comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat: Prexi tam̃ alexandrie: audiui
didimũ: In multis ei grãs ago: Quod
nesciui didici: qđ sciebam illo diu̾se
docente ñ ꝑdidi Putabant me hoĩes
finem fecisse discendi Hem rursum
ierosolimã. et bethleem: Quo labore. qͦ
p̃cio. baraninã nocturñu habui p̃cep¬
torem: Timebat enĩ iudeos: et michi
meis Certe apollinaris et didimi int̾
trum utrũq confiteor: Si expedit
odisse homines. & gentem aliquam
detestari: miro ocdio aduersor circũ¬
eisos: Usq hodie enim ꝑsecuntur
dnm̃ ihm xp̃m in synagogis sathane:
Obiciat mͥ quispiã cur bominẽ iudeũ
habuerĩ p̃ceptorem: & audet quidã
ꝓferre litteras meas ad didimũ. qua¬
si ad magistrum: Grande crim̃ dis¬
cipłi. si hominẽ eruditũ et senẽ ma¬
gistrũ dixerim: et tamen uolo infp¬
cere ipsam epłam: que tanto tẽpore
in calũpniam reseruata. nichil p̃ter
honorem & salutationem continet
nepta st̃ ħ̾et friuola Argurte potius

Expanded text:
bat; perrexi tamen Alexandriam, audiui bat; perrexi tamen Alexandriam, audiui Didymum. in multis ei gratias ago. quod nesciui, didici; quod sciebam, illo diuersum docente non perdidi. putabant me homines finem feJerosolymam et Bethleem. Quo labore, quo pretio Baraninam nocturnum habui praeceptorem! Timebat enim Judaeos, et mihi Certe Apollinarii et Didymi inter trum utrumque confiteor. Si expedit odisse homines, et gentem aliquam detestari, miro odio adversor circumcisos. Usque hodie enim persequunturm Christum in synagogis satanae. obiciat mihi quispiam, cur hominem Iudaeum habuerim praeceptorem, et audet quidam proferre litteras meas ad Didymum quasi ad magistrum. grande crimen discipuli, si hominem eruditum et senem magistrum dixerim. et tamen uolo inspicere ipsam epistulam, quae tanto tempore in calumniam reseruata nihil praeter honorem et salutationem continet. inepta sunt haec et friuola. arguite potius,
Abbreviated transcription (Latin):
phiriũ scripsit apollinaris: eccłasticã
pulchrȩ eusebiꝰ scripsit historiã: alter
eoꝵ dimidiatam. xp̃i introducit ȩco¬
nomiã: alt̾ impietatis arrii aꝑtissimꝰ
ꝓpagator. ẽ: Ue inquit ysaias qui
dicunt bonũ malũ. & malũ bonum:
qui faciunt amarũ dulce. & dulee a¬
marũ: Nec bonis adu̾sarioꝵ si honestũ
quid habuerint detrahendũ ẽ: nec
amicoꝵ laudanda sunt uiciaꝰ & unũ¬
qđq ñ ꝑsonarũ s rerũ pondere iudi¬
candum ẽ: Morcdetur et lucilius qđ
in cõposito eurrat pede: et tam̃ sales
eius leporesq laudantur: Num eẽm u¬
uenis. miro discendi ferebar ardore
nec iuxta quoꝵdã presũtionẽ ipse
me docui Apollinarẽ laodicenũ au¬
diui antiochie frequent᷑ et colur: et
cũ me in scĩs script᷑is erudiret: nũ¬
quam illiꝰ contentiosũ suꝑ sensu dog¬
ma suscepi Iam canis spargebat᷑ cap̃.
et magistrũ potiꝰ quã discipulũ dece¬

Expanded text:
phyrium scripsit Apollinaris, ecclesiasticam phyrium scripsit Apollinaris, ecclesiasticam pulchre Eusebius i historiam texuit; alter eorum dimidiatam Christi introducit οἰκονομίαν, alter inpietatis Arrii apertissimus propugnator est: uae, inquit Esaias, qui dicunt bonum malum et malum bonum, qui faciunt amarum dulce et dulce amarum. nec bonis aduersariorum, si honestum quid habuerint, detrahendum est nec amicorum laudanda sunt uitia et unumquodque non personarum, sed rerum pondere iudicandum est. mordetur et Lucilius, quod inconposito currat pede, et tamen sales eius leposque laudantur. Dum essem iuuenis, miro discendi ferebar ardore nec iuxta quorundam praesumptionem ipse me docui. Apollinarem Laodicenum audiui Antiochiae frequenter et colui et, cum me in sanctis scripturis erudiret, numquam illius contentiosum super sensu dogma suscepi. iam canis spargebatur caput et magistrum potius quam discipulum dece
Abbreviated transcription (Latin):
bro hebraicoꝵ nominũ: Quid ibi de
et filio et spũ scõ dicit᷑: quid de car¬
nis resurrectione: qͥd de anune sta¬
tu atq substantia: Simplex interp̃ta¬
tio atq doctrina: simplici uoce lauda¬
ta ẽ: Nichil ibi de fide. nchil de dog¬
matib cõprehensũ ẽ: Moralis tantum
tractat᷑ locus: & allegorie nubilũ sere¬
na expositiõe discutitur: Laudaui
interp̃tem non doginatistẽ: ingeniũ
ñ fidem: philosophum ñ apłm Quod¬
si uolunt suꝑ origenem. meũ scire ni
dicium: legant in eccłiastem cõmen¬
tarios: replicent in epła ad ephesi¬
os tria uolumina: & intelligent me
semꝑ eiꝰ dogmatib contraisse: Que
enim stulticia ẽ. sic aliciuꝰ laudare
doctrinam: ut sequar et blasphemiã:
Et beatꝰ cypͥanus tertulliano magistͦ
utit᷑. ut eius scripta ꝓbant: cũq eru¬
diti & ardentissimi uiri delectet᷑ inge¬
nio: montanũ cum eo maximillãq
ñ sequit᷑: fortissimos libros contra por¬

Expanded text:
bro Hebraicorum Nominum. quid ibi de bro Hebraicorum Nominum. quid ibi de et filio et spiritu sancto? quid de carnis resurrectione? quid de animae statu atque substantia? simplex interpretatio atque doctrina simplici uoce laudata est. nihil ibi de fide, nihil de dogmatibus conprehensum est. moralis tantum tractatur locus et allegoriae nubilum serena expositione discutitur. laudaui interpretem, non dogmatisten, ingenium, non fidem, philosophum, non apostolum. quodsi uolunt super Origene meum scire idicium, legant in Ecclesiasten Commentarios: replicent in Epistolam ad Ephesios tria volumina, et intelligent, me semper ejus dogmatibus contraisse. Quae enim stultitia est, sic alicujus laudare doctrinam, ut sequaris et blasphemiam? Et beatus Cyprianus Tertulliano magistro utitur, ut ejus scripta probant; cumque eruditi et ardentis viri delectetur ingenio, Montanum cum eo Maximillamque non sequitur. Fortissimos libros contra Por
Abbreviated transcription (Latin):
re: Purga gͦ suspiciones hominum:
& conuince criminantem: ne si dis¬
si mulaueris. consensisse uidearis:
chium et oceanum.
ieronimꝰ pãmachio. & ocea¬
no fr̃ib salutem: Scedule
quas misistis honorificata
me affecere contumelia: sic ingens¬
um p̃dicantes. ut ficłi tollerent ue¬
ritatem Et quia eadem et in alexã
dria et rome. ꝙ in toto pene orbe
boni homines suꝑ meo noĩe iacta¬
re consuert̃: & tantũ me diligt̃.
ut sine me heretici eẽ ñ possint:
omittam ꝑsonas: reb tantũ et
criminib responclebo Neq enĩ
cause ꝓdest. maledicentib rema¬
ledicere: et adu̾sarios talione mor¬
dere: cui p̃cipit᷑ malũ ꝓ malo non
reddere: sed uincere in bono ma¬
lum: saturari opprobriis.⁊ et alterã
ꝑcutienti p̃bere maxillã Obiciũt
mͥ quare origenẽ aliquando lau¬
dauerĩ: Nisi fallor. duo loca sunt:
p̃faciuncła ad damasũ in omeliis
cantiez canticoꝵ: et ꝓlogus in li¬

Expanded text:
re. purga ergo suspiciones hominum re. purga ergo suspiciones hominum et conuince criminantem, ne, si dissimulaueris, consensisse uidearis. CHIUM ET OCEANUM. Hieronymus Pammachio et Oceano fratribus salutem. Schidulae, quas misistis, honorifica me adfecere contumelia sic ingenium praedicantes, ut fidei tollerent ueritadriae et Romae, et in toto pene orbe boni homines super meo nomine jactare consueverunt; et tantum me diligunt, ut sine me haeretici esse non possint, omittam personas: rebus tantum et criminibus respondebo. neque enim causae prodest maledicentibus remaledicere et aduersarios talione mordere, cui praecipitur malum pro malo non reddere, sed uincere in bono malum, saturari obprobriis et alteram uerberanti praebere maxillam. Obiciunt mihi, quare Origenem aliquando laudauerim. ni fallor, duo loca sunt : praefatiuncula ad Damasum in omeliis Cantici canticorum et prologus in li
Abbreviated transcription (Latin):
oceants: ieronimo prbo
salutẽ Sc̃s aliquis ex fra¬
trib scedulas ad nos cuiꝰdam de
tinum sermonẽ conu̾sũ tene̾nt:
Et qm̃ multa in his sunt que te¬
nuitatẽ ingenii nr̃i ꝑmouent.
quȩ minꝰ catholice dicta estima¬
mus: suspicamur etiam ad ex¬
cusationem auctoris multa de li¬
bro eius ẽẽ subtracta. quȩ aꝑtam
impietatẽ eiꝰdem monstrare potu¬
hoc specialiter ñ tam nobis quam¬
etiã uniu̾sis qui in orbe habitant.
ꝓfuturum opus digneris impen-¬
dere: ut supradictum librũ ori
tore editus ẽ. ad fidem tuo sermo¬
Ine
manifestes. & quȩ a defensore eiꝰ inter¬
polata sunt ꝓdas: ut quȩ etiã in sce
dis istis quas ad scĩtatem tuam dire¬
ximus. uł contra catholicam regulã.
uł imꝑite edita sint. redarguas atq
conuincas: Sane subtiliter in p̾fa¬
tione sua mentionẽ tacito nomine
tuȩ scĩtatis expressit. qđ a te ꝓmis¬
sum opꝰ ipse expleret: illud oblique
agens. etiam te simili ratione senti¬

Expanded text:
Oceanus Hieronymo presbytero salutem. Sanctus aliquis ex fratribus schidas ad nos cuiusdam dettinum sermonem conuersum tenerent. et quoniam multa in his sunt, quae tenuitatem ingenii nostri permouent, quae minus catholice dicta aestimamus—suspicamuf etiam ad excusationem auctoris multa de libris eius esse subtracta, quae apertam inpietatem eius demonstrare potuhoc specialiter, non tam nobis, quam universis qui in Urbe habitant, profuturum opus digneris impendere, ut supra dictum librum Origipso Auctore editus est, tuo sermone manifestes; et quae a defensore ejus interpolata sunt, prodas. Et quae etiam in his schedulis, quas ad Sanctitatem tuam direximus, vel contra catholicam regulam vel imperite edita sunt, redarguas atque convincas. Sane subtiliter in Praefais sui mentionem tacito nomine tuae sanctitatis expressit, quod a te promissum opus ipse conpleret, illud oblique agens etiam te simili j ratione senti
Abbreviated transcription (Latin):
sibi officia singłis quibq temporibus.
qͤ nouit artifex ds̃ sedula m̃te tͣctarẽt:
Et ex his sublimiora mundi loca. sol &
luna & stelle. q̃ ab apło creatura dr̃
acceꝑunt: quȩ creatura uanitati.
subiecta ẽ. eo quod ecrassis corporibus

Expanded text:
sibi officia singulis quibusque temporibus, sibi officia singulis quibusque temporibus, quae nouit artifex deus, sedula mente tractarent. et ex his sublimiora mundi loca sol et luna et stellae, quae ab apostolo creatura dicitur, acceperunt. quae creatura u an itati subiecta est, eo q
Abbreviated transcription (Latin):
nosse qd ante fabricam istiꝰ muncl
alii mundi in p̃terito fuerintꝰ Aus
sole qđ loquatur: & dicat. ecce hoc no¬
uum ẽ Iam enim fuit in scłis p̾stinis.
quȩ fuerunt ante nos: Quod testimo¬
mum. ñ solũ fuisse. s futuros mundos
ẽẽ testat᷑: ñ qđ simul et parit᷑ omnes
fiant: sed aliꝰ pꝰ alium Statiq subiũ¬
git: Niumnitꝰ habitaculũ & uerã re¬
quiem apud suꝑos estimo intelligi:
in qua creat᷑e rationabiles cõmoran¬
tes. antequã ad inferiora descencdent.
& de inursibilib ad uisibilia cõmigra¬
rent. ruentesq ad t̾rã cussis corporib
indigerent. antiqua beatitudine fru¬
ebant᷑ Uñ conditor ds̃ fecit eis con¬
grua humilib locis corpora: & mun¬
dũ istũ uisibilẽ fabricatꝰ ẽ. ministros¬
q ob salutem & correctionẽ eoꝵ qui
cecidert̃ misit in mundũ: e quibus
alii certa optinerent loca. & mundi
necessitatibꝰ obedirent: alii iniuncta

Expanded text:
nosse, quod ante fabricam istius mundi nosse, quod ante fabricam istius mundi alii mundi in praeterito fuerint? auscsole, quod loquatur et dicat: ecce hoc nouum est; iam enim fuit in saeculis pristinis, quae fuerunt ante nos\'. quod testimonium non solum fuisse, sed futuros mundos esse testatur, non quo simul et pariter omnes fiant, sed alius post alium. statimquesubiungit: diuinitus habitaculum et ueram requiem apud superos aestimo intellegi, in qua creaturae rationabiles commorantes, antequam ad inferiora descenderent et de inuisibilibus ad uisibilia conmigrarent ruentesque ad terram crassis corporibus indigerent, antiqua beatitudine fruebantur. unde conditor deus fecit eis congrua humilibus locis corpora et mundum istum uisibilem fabricatus est ministrosque ob salutem et correptionem eorum, qui ceciderunt, misit in mundum, e quibus alii certa obtinerent loca et mundi necessitatibus oboedirent, alii iniuncta
Abbreviated transcription (Latin):
humana anima nc̃ ab his. nc̃ ab
alus uirtutib ad diuersa moueat᷑
Et puicat quoꝵdam ante ꝗͣ uenirẽt
in corpore merita p̾cessisse. ut est
illud ihõis exultantis in utero ma¬
tris sue. quando ad uocẽ saluta¬
tionis marie indignam se confa¬
bulatione eius elisabeth confitet᷑
Statimꝙ subiungit: E contrario
paruuli licet & pene lactentes
malis replent᷑ spiritib & in diui¬
nos atq ariolos inspirant᷑ in tan¬
tum ut etiam demon phytonicus
quosdam atenera etate posside¬
ad: quos derelictos esse apud ꝓui¬
dñtiam dĩ. cũ nichil tale fec̾int.
ut istius modi insaniam sustin̾es
ñ est eius qui nichil uult absq
deo fieri. & om̃ia illius iusticia
gubnari Rursumq de mundo
Nobis autẽ inquit placet & ante
istũ aliũ futurũ Uis discere qđ post
corruptionẽ huiꝰ mundi aliꝰ sit futu¬
rus: dudi ysaiam loquentẽ Erit
celũ nouũ ꝙ terra noua: que ego fa¬
cio ꝑmanere in conspectu meo llis

Expanded text:
humana anima nunc ab his, nunc ab humana anima nunc ab his, nunc ab aliis uirtutibus ad diuersa moueatur. et putat quarundam, antequam uenirent in corpora, merita praecessisse, ut est illud Iohannis exultantis in utero matris suae, quando ad uocem salutationis Mariae indignam se confabulatione eius Elisabeth confitetur. statimque subiungit: et e contrario paruuli, licet paene lactantes, malis replentur spiritibus et in diuinos atque ariolos inspirantur in tantum, ut etiam daemon Pythonicus quosdam a tenera aetate possideat; quos derelictos esse apud prouidentiam dei, cum nihil tale fecerint, ut istius modi insaniam sustinerent, non est eius, qui nihil uult absque deo fieri et omnia illius iustitia gubernari. Rursumque de mundo: nobis autem, inquit, placet et ante istum alium futurum. uis discere, quod post corruptionem huius mundi alius sit futurus? audi Esaiam loquentem: \'erit caelum nouum et terra noua, quae ego facio permanere in conspectu meo\'. uis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e opꝰ bonũ paratũ Statiq sub¬
uingit: Ego arbitror posse qͦsdam
homines a paruis uiciis incipien¬
tes. ad tantam nequitiã ꝑuenire.
si tam̃ noluerint ad meliora con¬
uerti. & penitentia emendare
peccata. ut et contrarie fortitu¬
dines fiant: & rursus ex inimicis
contrariisq uirtutib in tantũ
quosdã ꝑ multa tempora uulnerib
suis adhibere medicinã. et fluentia
pͥꝰ delicta constringere. ut ad locum
transeant optimoꝵ: Sepiꝰ diximus
in infinitis ꝑpetuisq scłis in quibus
aĩa subsist it ꝙ iniuit. sic ñ nullas ear̃
ad peiora corruere. ut ultimũ mali¬
ciȩ locum teneant: et sic quasclam
ꝓficere. ut de ułtimo malicie gͣdu
ad ꝑfectã ueniant consũmatãq uir¬
tutem: Quib dictis conat᷑ ostendere
& hoĩes idẽ. animas fieri posse demo¬
nes. et rursum demones in angłicã
redigi dignitatẽ: Atq in eodẽ uolu¬
mine.S & hoc requirendũ: quare

Expanded text:
omne opus bonum paratum. statimque subomne opus bonum paratum. statimque subiungit: ego a rbitror posse quosdam homines a paruis uitiis incipientes ad tantam nequitiam peruenire, si tamen noluerint ad meliora conuerti et per paenitentiam emendare peccata, ut et contrariae fortitudines fiant, et rursum ex inimicis contrariisque uirtutibus in tantum quosdam per multa tempora uulneribus suis adhibere medicinam et fluentia prius delicta constringere, ut ad locum transeant optimorum. saepius diximus in infinitis perpetuisque saeculis, in quibus anima subsistit et uiuit, sic nonnullas earum ad peiora corruere, ut ultimum malitiae locum teneant, et sic quasdam proficere, ut de ultimo malitiae gradu ad perfectam ueniant consummatamque uirtutem. quibus dictis conatur ostendere et homines, id est animas, fieri posse daemones et rursum daemones in angelicam redigi dignitatem. atque in eodem uolumine: sed et hoc requirendum, quare
Abbreviated transcription (Latin):
nabiles intelligibilesq substantias
facie ad faciẽ In libro quoq tercio
hec ucia continent᷑: Sin autem
semel recipimus qd ex p̃cedentibꝰ
causis aliud uas inhonorem aliud
in contumeliã sit creatũ: cur non
recurramus ad aĩe archanũ. & in¬
telligamꝰ eam egisse antiquitus.
ꝓpt᷑ quod maltero dilecta. in altero
odio habita sit. antequã in iacob cor¬
pore supplantaret. & in esau plan¬
ta teneret᷑ a frẽ: Et it̾m Ut aut̃
aie aĩe fierent in honorẽ. aliȩ in
contumeliã: materiarũ causarũ¬
q merita p̃cesserunt: Et in eodẽ
loco: Iuxta nos autẽ exp̃cedentibꝰ
meritis uas qd in honorẽ fuerat
fabricatum: si ñ dignũ uocabulo
suo opꝰ fecerit. in alio scło fiet uas
contumelie: & rursũ uas aliud qd̾̃
ex anteriori culpa. contumeliȩ no¬
men acceꝑat. si in p̃senti uita cor¬
rigi uoluerit: in noua ereatione
fiet uas scĩficatum. & utile dño. in

Expanded text:
nabiles intellegibilesque substantias nabiles intellegibilesque substantias facie ad faciem. In libro quoque tertio haec uitia continentur: sin autem semel recipimus, quod ex praecedentibus causis aliud uas in honorem, aliud in contumeliam sit creatum, cur non recurramus ad animae arcanum et intellegamus eam egisse ° antiquitus, propter quod in altero dilecta, in altero odio habita sit, antequam in Iacob corpore subplantaret et in Esau planta teneretur a fratre? et iterum: ut autem aliae animae fierent in honorem, aliae in contumeliam, anteriorum causarum merita praecesserunt. et in eodem loco: iuxta nos autem ex praecedentibus meritis uas, quod in honorem fuerit fabricatum, si non dignum uocabulo suo opus fecerit, in alio saeculo fiet uas contumeliae et rursum uas aliud, quod ex anteriori culpa contumeliae nomen acceperat, si in praesenti uita corrigi uoluerit in noua creatione fiet uas sanctificatum et utile domino, in
Abbreviated transcription (Latin):
rum: quando dĩ uͥtute et poten¬
tia om̃is memoria delictors ante
oculos nr̃os ponit᷑: et uelut exqͥ¬
busdam seminibus in anima de¬
relictis uniuersa uicioꝵ seges ex¬
oritur: & qͥcquid feceramus in ui¬
ta uł turpe uł impiũ. om̃is eorũ
in confpectu nr̃o pictura describit᷑:
ac p̃teritas uoluntates mens intuẽs
conscientiȩ punit᷑ ardore: et peni¬
tudinis stunulis confoditur. Et it̾m.
Nisi forte corpꝰ hoc pingue atq t̾re¬
nũ caligo et tenebre nominande
st̃: ꝑ qđ consũmato hoc mundo.
cui necesse fuerit in aliũ transire
mundũ. rursũ nascendi sumat
exordia Hec dicens: ꝑspicue. me¬
temucosin pytagore platonisq
defendit: Et infine sedi uolumi¬
nis. de ꝑfectiõe nr̃a disputans. in¬
tulit: Cumq in tantum ꝓfeceri¬
mus. ut nequaquam carnes et¬
corpora. forsitan nec animȩ quidẽ
fuerimꝰ: sed mens & sensus ad ꝑfec¬
tum ueniens. nulloq ꝑturbationis
nubilo caligatus: intuebit᷑ ratio¬

Expanded text:
rum, quando dei uirtute et potentia omnis memoria delictorum ante oculos nostros ponitur et ueluti ex quibusdam seminibus in anima derelictis uniuersa uitiorum seges exoritur et, quidquid feceramus in uita uel turpe uel inpium, omnis eorum in conspectu nostro pictura describitur ac praeteritas uoluptates mens intuens conscientiae punitur ardore et paenitudinis stimulis con-foditur. et iterum: nisi forte corpus hoc pingue atque terrenum caligo et tenebrae nominandae sunt, per quod consummato hoc mundo, cui necesse fuerit in alium transire mundum, rursum nascendi sumet exordia. haec dicens perspicue μετεμψύχσιν Pythagorae Platonisque defendit. et in fine secundi uoluminis de perfectione nostra disputans intulit: c u mque in tantum profecerimus, ut nequaquam carnes etcorpora, forsitan ne animae quidem fuerimus, sed mens et sensus ad perfectum ueniens nulloque perturbationum nubilo caligatus, intuebitur ratio
Abbreviated transcription (Latin):
diderit tibi dico: cũ in hẽbreo tan¬
tũm sit. puella surge: Sed ut ema¬
troteron faceret. et seniũ uocantis
& imꝑantis expͥmeret: acldi dit tͥ
dico: Rursum in matheo redditis
a ꝓditore iuda .xxx. argenteis. et
empto ex eis agro figuli. scribit᷑:
is uerbis. ac toto ordine discrepan¬
te: Uulgata quippe edicio ita se ha¬
bet Et dicam ad eos: Si bonumẽ
coram uobis. date mercedẽ mͥ: aut
renuite: Et appenclert̃ merceclem
meã.xxx. argenteos: Dixitq dñs¬
ad me: Pone illos inconflatorio:
et considera si ꝓbatum sit. sicut ꝓ¬
batus sum ab eis Et tuli .XXx. ar¬
genteos: & misi eos in domo dñ ĩ
confiatorio: Quantũ distet ab eũ¬
ꝑspicuũ ẽ: Sed & in hebreo eũ sensus
idem sit. uerba p̃postera sunt: ꝙ& pene
diu̾sa Et dixi inquit ad eos: Si boñ
ẽ in ocłis ur̃is. afferte mercedẽ meaͬ.
& si ñ. quiescite: Et appencdert̃ merce¬
dẽ meã .XXxͥ. argenteos Et dixit do

Expanded text:
diderit tibi dico, cum in Hebraeo tandiderit tibi dico, cum in Hebraeo tantummodo sit puella, surge: sed ut ἐμφατικώτερον faceret et sensum uocantis et imperantis exprimeret, addidit tibi dico. rursum in Matheo redditis a proditore Iuda triginta argenteis et empto ex eis agro figuli scribitur: to uerbis ac toto ordine discrepante; uulgata quippe editio ita se habet: et dicam ad eos: si bonum est coram uobis, date mercedem mihi aut rennuite. et adpenderunt mercedem meam triginta argenteos. dixitque dad me: Pone illos in conflatorio, et considera si probatum sit sicut probatus sum ab eis. Et tuli triginta argenteos, et misi eos in domo Domini, in conflatorio. quantum distet ab euaperspicuum est. sed et in Hebraeo, cum sensus idem sit, uerba praepostera sunt et paene diuersa: et dixi, inquit, ad eos: si bonum est in oculis uestris, adferte mercedem meam; et si non, quiescite. et adpenderunt mercedem meam
Abbreviated transcription (Latin):
sius lectione cognoscȩ: Ex alia inqͥt¬
in aliã linguam ad uerbum expͣssa¬
translatio. sensus oꝑit: et ueluti le¬
to gramine sata strangulat. Ium
enim casib et figuris seruit oratio
longo ambitu circumacta uix expli
nium ita te petente transposui. ut
nichil desit e sensu: cum aliquid
desit ex uerbis: Alii sillabis occupen¬
tur & litteris: tu quere sententias.
Dies me deficiet: si omĩum qui ad sen¬
sũ int̾p̃tati st̃ testimonia replicaue¬
ro: Sufficit in p̃senti nominasse hy¬
larium confessorem: qui omelias in
iob. & in psalmos tractatus plurimos
in latinum uertit e greco: nec asse¬
dit litterȩ clormitanti. & piticla
rtisticoꝵ interp̃tatione se torsit:
sed quasi captiuos sensus in suam
linguam uictoris iure transposuit:
sacris uoluminib fecerint: Legimꝰ
in marco dicente dño tabitacumi:
statimq subiunctum. quod inter¬
p̃tet᷑. puella tibi dico surge Argu¬
ite eugłistam mendacii. quare ad¬

Expanded text:
sius lectione cognosce: ex alia sius lectione cognosce: ex alia in aliam linguam ad uerbum expressatranslatio sensusoperit et ueluti laeto gramine sata strangulat.dum enim casibus et figuris seruit oratio,longoambitu circumactauixexplicanium te petente transposui, ut nihil desit ex sensu, cum aliquid desit exuerbis. aliisyllabasaucupenturetlitteras, tu quaere sententias. dies me deficiet, si omnium, qui ad sensum interpretati sunt, testimonia replicauero. sufficit in praesenti nominasse Hilarium confessorem, qui homiIias in Iob et in psalmos tractatus plurimos in Latinum uertit e Graeco nec adsedit litterae dormitanti et putida rusticorum interpretatione se torsit, sed quasi captiuos sensus in suam linguam uictoris iure transposuit. sacris uoluminibus fecerint. legimus in Marco dicentem dominum: talitha cumi statimque subiunctum: quod interpretatur: puella, tibi dico, surge. arguite euangelistam mendacii, quare ad
Abbreviated transcription (Latin):
conseruent: Significatum ẽ aliqͥd
unius uerbi ꝓpͥetate: ñ habeo meã ꝑ
plere sententiã: longo ambitu. iuix
breuis uȩ spacia consumo Accedũt¬
hyꝑbatoꝵ anfractꝰ: dissimilitudines
casuum: uarietates figurarum: ip¬
sum postremo suum. & ut ita dicam
uernaculum linguȩ genus si ad u̾bũ
interp̃tor absurde resonat: Et si ob
necessitatẽ aliquid in ordine uel in ser¬
mone mutauero: ab int̾pretis uide¬
si cui ñ uidet᷑ lingue grã interp̾tati¬
onem mutari: homerũ ad u̾bũ exp̾¬
mat in latinum: Plus aliquid dicã
eundem insua lingua ꝓse uerbis
int̾p̃tet᷑ Uidebit ordinem ridiculũ
et poetam eloquentissimũ uix loqͦn¬
tem: Uerum ne eoꝵ scriptoꝵ parua
sit auctoritas: quanquam hoc tan¬
tum ꝓbare uoluerzm. me semper
ab ad olescentia non uerba sed sen¬
tentias transtulisse: qualis suꝑ hoc
genere p̃faciuncula sit. in libro qͦ
beati antonii uita describitur. ip¬

Expanded text:
conseruent. significatum est aliquid conseruent. significatum est aliquid unius uerbi proprietate: non habeo meum, plere sententiam, longo ambitu uix breuis uiae spatia consummo. accedunthyperbatorumanfractus, dissimilitudines casuum, uarietates figurarum, ipsum pstremo suum et, ut ita dicam, uernaculum linguae genus:si ad uerbum interpretor, absurde resonant; si ob necessitatem aliquid in ordine, in sermone mutauero, abinterpretisuidesi cui non uidetur linguae gratiam interpretatione mutari, Homerum ad uerbum exprimat in Latinum — plus aliquid dicam -,.eundem sua in lingua prosae uerbis interpretetur: uidebit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum uix loquentem.f Uerum ne meorum parua sit auctoritas — quamquam hoc tantum probare uoluerim, me semper ab adulescentia non uerba, sed sententias transtulisse — qualis super hoc genere praefatiuncula sit, in libro, quo beati Antonii uita describitur, ip
Abbreviated transcription (Latin):
ro. uirtutib utens illoꝵ omĩb idẽ.
sententiis. et earum figuris. & rerũ
ordine uerba ꝑsequens. eatenus ut
ea ñ aborreant ab ore nr̃o: que si e
grecis omia conu̾sa ñ erunt: tamen
ut generis eiusdem sunt. elaboraui
tus: hoc idem in arte poetica eru¬
cdito int̾preti p̃cepit Nec uerbũ uer¬
bocurabis reddere: fidus interpres
Terentiꝰ menandrũ: plautꝰ et cecilius
ueteres comicos interp̃tati sunt : Nũ¬
quid herent in uerbis: ac ñ decorẽ
magis et elegantiã in transiationẽ
conseruant: Quam ueritatem inter¬
p̃tationis: hancerudit haror naeian
nuncupant: Uñ et ego doctus a tali¬
b ante annos cireiter .xxͥ. et simil
tunc quoq errore deceptus. certe hoc
mͥ a uobis obiciendum nesciens: cũ
uerterẽ. tali int̾ cetera p̃fatione usus
sum: Difficile ẽ alienas lineas in seqͣn¬
tem. ñ alicubi excedere: arduum. ut
que in alia lingna bene dieta sunt.
eundem decorem: intransiatione

Expanded text:
ro uirtutibus utens illorum omnibus, id est ro uirtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis et earum figuris et rerum ordine, . uerba persequens eatenus, ut ea non abhorreant a more nostro, quae si e Graecis omnia conuersa non erunt, tamen, ut generis eiusdem sint, elaborauimtus, hoc idem in Arte poetica erudito interpreti praecipit: nec uerbum uerbo curabis reddere fidus interpres. Terentius Menandrum, Plautus et Caecilius ueteres comicos interpretati sunt: numquid haerent in uerbis ac non decorem magis et elegantiam in translatione conseruant? quam uos ueritatem interpretationis, hanc eruditi xaxoCvjXiav nuncupant. unde et ego doctus a talibus ante annos circiter uiginti et simili tunc quoque errore deceptus, certe hoc mihi a uobis obiciendum nesciens, cum uerterem, tali inter cetera praefatione usus sum: difficile est alienas lineas insequentem non alicubi excidere, arduum, ut, quae in alia lingua bene dicta sunt, eundem decorem in translatione
Abbreviated transcription (Latin):
duas contra se orationes pulcherri¬
mas transtulit Quanta in illis p̃ter¬
miserit. quanta addiderit. qnͣta mu¬
tauerit. ut ꝓpͥetates alteriꝰ linguȩ suis
ꝓpͥetatib explicaret: ñ ẽ huius temporis
dicere Sufficit micbi ipsius transla¬
toris auctoritas: qui ita in ꝓlogo earũ¬
dem orationũ locutꝰ ẽ: Putau michi
susc ipiendũ laborẽ: utilem studiosis
iͥ quidem ipsi necessariũ: Conu̾ti enĩ
exatticis duoꝵ eloquentissimoꝵ ora¬
tiones nobilissimas. inter seq contra¬
rias. eschinis & demostenis. nec con¬
uerti ut int̃pres. sed ut orator. senten¬
ciis hisdem. et earũ formis tanquam
figuris: uerbis ad nr̃ãm consuetuch¬
nem aptis: In quib ñ ꝓu̾bo uerbũ
necesse habui reddere: sed genus uer¬
me ea annumerare lectori putaui
oportere: sed tanquã appendere:
Rursũq in calce sermonis Quoꝵs ego
ait orationes si ut spero ita expressẽ¬

Expanded text:
duas contra se orationes pulcherriduas contra se orationes pulcherrimas transtulit. quanta. in illis praetermiserit, quanta addiderit, quanta mutauerit, ut proprietates alterius linguae suis proprietatibus explicaret, non est huius temporis dicere. sufficit mihi ipsa translatoris auctoritas, qui ita in prologo earundem orationum ocutus est: putaui mihi suscipiendum laborem utilem studiosis, mihi quidem ipsi non necessarium. conuerti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes inter seque contrarias, AeschinietDemosthenis, necconuertiutinterpres, sed ut orator, sententiis isdem et earum formis tam quam figuris, uerbis ad nostram consuetudinem aptis. in quibus non pro uerbo uerbum necesse habui reddere, sed genus omnme ea adnumerare lectori putaui oportere, sed tamquam adpendere. rursumque in calce sermonis: quorum ego, ait, orationes si, ut spero, ita expresse
Abbreviated transcription (Latin):
ticus⁊ siego malus interpres sũ
Nec hoc dico quod te hereticũ no¬
uerim: sciat ille qui accusauit.
nouerit ille qui seripsit: sed quod
stultissimũ sit. accusatum ab alio.
alium criminari: & confosso undi¬
ꝙ corpore. de dormientis uulnere
solaciũ querere hactenus sic locutus
sum quasi aliqͥd de epła cõmutarĩ: et
simplex translatio possit errorem hab̾e
ñ erimen Nunc uͦ cũ ipsa epła doceat.
nichil mutatũ eẽ de sensu. nec res ad¬
ditas. nec aliquod dogina confictum:
faciunt ñ intelligendo ut nichil intel¬
ligant: & dũ alienam imꝑitiã uolunt
coarguere. suã ꝓduut Ego enĩ ñ solũ
fateor. sed libera uoce ꝓfiteor. me in
int̾p̃tatioe̾ grecoꝵ absq scripturis sc̃is.
ubi & u̾boꝵs ordo mysteriũ ẽ. ñ uerbũ
e uerbo sed sensũ expͥmere de sensu:
habeoq huiꝰ rei magistrũ tulliũ: qui
pytagoram platonis. et economicum
xenofontis et ȩschinis et demostenis.

Expanded text:
ticus, si ego malus interpres sim? ticus, si ego malus interpres sim? nec hoc dico, quo te hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormientis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de epistula commutarim etv simplex translatio possit errorem habere, non crimen. nunc uero, cum ipsa epistula doceat nihil mutatum esse de sensu nec res additas nec aliquod dogma confictum, faciunt ne intellegendo, ut nihil intellegant, et, dum alienam inperitiam uolunt coarguere, suam produnt. ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum exprimere de sensu. habeoque huius rei magistrum Tullium, qui Protagoram Platonis et Oeconomicum Xenofontis et Aeschini et Demosthenis
Abbreviated transcription (Latin):
runt quod sibi utile existimabant:
Uolo in cartulis meis quaslibet in ep¬
tias scribere. & cõmentari de scrip.¬
turis⁊ remordere ledentes. digere¬
re stomachũ. in locis me exercere
cõmunib: ꝙ quasi limatas ad pug¬
nancdũ sagntas reponere Quam¬
dui ñ ꝓfero cogitata. maledicta ñ
crimina sunt: immo ne maledicta
qͥdẽ. quȩ aures publicata nesciunt:
Tu corrũpas serimnilos: tu sollicites cli¬
entes: & ut in fabulis legimus. auro
addanaen penetres: dissimulato¬
q quod feceris me falsariũ uoces:
cum multo peiꝰ erimen accusando
in te confitearis quã in me arguis
Aliꝰ te hereticũ: aliꝰ insimulat dog¬
matũ ꝑu̾sorẽ: Taces ipse: responde¬
re ñ audes: Interp̃tem laceras: de
syllabis calũpniaris: ꝙ& totam defen¬
sionem tui putas.si tacenti detrabas:
uł errare quippiam hic totꝰ tui ne¬
gocii cardo uersat᷑: hȩc tua ẽ de¬
fensio Num iccirco tu ñ es here¬

Expanded text:
runt, quod sibi utile existimabant. runt, quod sibi utile existimabant. Uolo in chartulis meis quaslibet ineptias scribere, commentari de scripturis, remordere laedentes, digerere stomachum, in locis me exercere communibus et quasi limitas ad pugnandum sagittas reponere: quamdiu non profero cogitata, et maledicta non crimina sunt, immo ne maledicta quidem, quae aures publicae nesciunt. tu corrumpas seruulos, sollicites clientes et, ut in fabulis legimus, auro ad Danaen penetres dissimulatoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum multo peius crimen accusando in te confitearis, quam in me arguis? alius te hereticum, alius insimulat dogmatum peruersorum: taces,. ipsi respondere non audes, interpretem laceras, de syllabis calumniaris et totam defensionem tui putas, si tacenti detrahas. ntermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es here
Abbreviated transcription (Latin):
princeps capite dampnauit: quod
sollicitato notario cartas illiꝰ inua¬
sisset: Legimꝰ in ueterib hystoriis.
ludi magistrum qui faliseoꝵ libe¬
ros ꝓdiderat. uinctũ pueris tradi¬
tumꝰ et ad eos quos ꝓdebat remis¬
sum: nec sceleratam populũ roma¬
nũ suscepisse uictoriam: Pyrrũ epi¬
rotarum regem. cum in castris ex
uulnere curaretur. medici fui ꝓ¬
ditioe interfici. nefas duxit fabri¬
cius: qͥnpotius uinctũ remisit ad
dñm. ut scelus nec ĩ adu̾sarium
comꝓbaret: Quod leges publice.
qd hostes tuentur. qđ inter bella
et gladios sancitum ẽ: hoc nobis
inter monachos et sacerdotes. xp̃i
intutum fuit: Et aurclet quidlam
ex eis adducto suꝑcilio. et conere¬
pantib digitis eructuare ac dice¬
re: Quid enim si redemit: si sol¬
licitauit: fęcit quod sibi ꝓfuit:
Mira sceleris defensio: quasi ñ & la¬
trones & fures & pirate faciant
qd sibi ꝓdest. Certe annas & cay¬
phas seducentes infelicẽ iudã: fece¬

Expanded text:
princeps capite damnauit, quod princeps capite damnauit, quod sollicitato notario chartas illius inuasisset. legimus in ueteribus historiis ludi magistrum, qui Faliscorum liberos prodiderat, uinctum pueris traditum et ad eos, quos prodebat, remissum nec sceleratam populum Romanum suscepisse uictoriam. Pyrrum, Epirotarum regem, cum in castris ex uulnere curaretur, medici sui proditione interfici nefas duxit Fabricius, quin potius uinctum remisit ad dominum, ut scelus nec in aduersario conprobaret. quod leges publicae, quod hostes tuentur, quod inter bella et gladios sanctum est, hoc nobis inter monachos et sacerdotes Christi intutum fuit. et audet quidam ex eis adducto supercilio et concrepantibus digitis eructare et dicere: \'quid enim, si redemit, si sollicitauit? fecit, quod sibi profuit\'. mira sceleris defensio! quasi non et latrones et fures ac piratae faciant, quod sibi prodest. certe Annas et Caiphas seducentes infelicem ludam fece
Abbreviated transcription (Latin):
cue intelligi datur. uł gratuita ma¬
licia ut in cassum corruptor intit᷑
rium÷ me u̾bũ ñ expresisse de u̾bo:
ꝓ bonorabili dixisse carissimũ: et
maligna interp̃tatiõe qđ nefas dic¬
isse tͣnfferre: he & istiꝰmõi nuge:
crimina mea st̃: Ac primũ anteꝙͣ
de tͣnslatioe respondeam: uolo in¬
terrogare eos qui maliciã pruclen¬
tiã uocãt: Uñ apud uos exemplar
epłe Quis dedit: Qua fronte ꝓ¬
fertis:: quod scelere redemistis:
Quid apud homines tutũ erit: si ne
parietib quidẽ & scriniis nr̃a pos¬
sumus secreta celare: Si ante tri¬
bunalia iudicũ hoc uobis crimen
impingerẽ: reos legib subiugarẽ.
quȩ etiam ꝓ utilitate fisci. nexiis
delatorib penam statuunt: ꝙ cũ
suscipiant ꝓditionẽ. dampnant ꝓ¬
ditorem: Lucrũ uidelicet placet:
uoluntas displicet: Nudum esichi¬
um uirum consularẽ contra quẽ
patriarcha gamalihel grauissimas
exercuit immicicias. theodosius

Expanded text:
cue intelligi datur, vel gratuita macue intelligi datur, vel gratuita malitia, ut incassum corruptor nititur rium, me verbum non expressisse de verbo: pro honorabili dixisse carissimum, et maligna interpretatione, quod nefas dicuisse transferre. Haec et istiusmodi nugae crimina mea sunt. 3. Ac primum antequam de translatione respondeam, volo interrogare eos, qui malitiam prudentiam vocant: Unde apud vos exemplar epistolae? Quis dedit? qua fronte profertis, quod scelere redemistis? Quid apud homines tutum erit, si ne parietibus quidem et scriniis nostra possumus secreta celare? Si ante tribunalia judicum, hoc vobis crimen impingerem, reos legibus subjugarem, quae etiam pro utilitatibus fisci, noxiis delatoribus psuscipiant proditionem, damnant proditorem. lucrum uidelicet placet, uoluntas displicet. dudum Hesychium, uirum consularem, contra quem patriarcha Gamalihel grauissimas exercuit inimicitias, Theodosius
Abbreviated transcription (Latin):
uł ob elegantiam seriptionis Erat
in monasteriolo nr̃o uir. apud suos
haud ignobilis. eusebius cremonen¬
sis: qui cum hec epła ꝑ multoꝵs ora
uolitaret. et mirarent᷑ eam ꝓdoct᷑¬
na et puritate semonis doct pari¬
ter et indocti:cȩpit a me obnixe pe¬
tere. ut sibi eam in latinum uerte¬
rem: et ꝓpter intelligendi facilitatẽ
aꝑtiꝰ explicarẽ: Greci enim eloqͥ pe¬
nitꝰ ignarus erat: feci quod uoluit
accitoq notario raptĩ celerit᷑q dic¬
tauz ex latere in pagina breuiter
annotans. quem intrinsecus sensũ
singula capitula continerent: Siqͥ¬
dem et hoc solum ut sibi facerem
oppido flagitarat: Postulauiq ab
eo mutuo ut domi haberet exem¬
plar: nec facile in uulgus ꝓdiret
res: Ita anno et sex mensib transiit.
donec supradicta interp̃tatio de scri¬
niis eius nouo p̾stigio ierosolimam
cõmigrauit: Nam qͥdã pseudo mo¬
nachꝰ uel accepta pecunia ut ꝑspi¬

Expanded text:
uel ob elegantiam scriptionis. erat uel ob elegantiam scriptionis. erat in monasteriolo nostro uir apud suos haut ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui, cura haec epistula per multorum ora uolitaret et mirarentur eam pro doctrina et puritate sermonis docti pariter et indoctitere, ut sibi eam in Latinum verterem, et propter intelligendi facilitatem apertius explicarem: Graeci enim eloquii penitus ignarus erat. Feci quod voluit; accitoque Notario, raptim celeriterque dictavi: ex latere in pagina breviter adnotans, quem intrinsecus sensum singula capitula continerent. Siquidem et hoc ut sibi soli facerem, oppido flagitarat; postulavique ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar: nec facile in vulgus proderet. Res ita anno et sex mensibus transiit: donec supradicta interpretatio de scriniis ejus novo praestigio Jerosolymam commigravit. Nam quidem Pseudomonachus, vel accepta pecunia, ut perspi
Abbreviated transcription (Latin):
consuetudines et questiones: Legerat
enim illud ysaie. beatus qui in aures
loquit᷑ audientis: & nouerat tantũ
oratoris u̾ba ꝓficere. qͣntũ iudicis pru¬
dentiã cognouisset: Unde et ego be¬
atum me in hoc dũtaxat negocio
iudico. quod apud eruditas aures
imꝑitȩ lĩguȩ responsurꝰ sũ. que ob¬
cit mͥ uel ignorantiã uł mendaciu᷑:
si aut nesciui alienas litteras uere
int̾pretari. aut nolui: quoꝵ alterũ
error alterũ crimen ẽ: Ae ne forsitan
accusator m̃s facilitate qua cuncta
loquit᷑. & impunitate qua sibi licere
omĩa putat. me quoq apud uos ar¬
gueret. ut papam epiphaniũ crimi.¬
natus ẽ: hanc epłam misi. que te et
ꝑte alios qui nos amare dignantur.
rei ordinem doceat: Ante hoc ferme
papa epiphanius litteras: arguens
eum in quibꝰdã dogmatibꝰ. et postea
clem̃t ad penitentiã ꝓuocans harũ
exemplaria certatim palestine rapi¬
ebantur: uel obtractatoris meritũ.

Expanded text:
consuetudines et quaestiones. legerat consuetudines et quaestiones. legerat enim illud Esaiae: beatus, qui in aures loquitur audientis, et nouerat tantum oratoris uerba proficere, quantum iudicis prudentia cognouisset. unde et ego beatum me in hoc dumtaxat negotio iudico, quod apud eruditas aures inperitae linguae responsurus sum, quae obicit mihi uel ignorantiam uel mendacium, si aut nesciui alienas litteras uere interpretari aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est. ac ne forsitan accusator meus facilitate, qua cuncta loquitur, et inpunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud uos argueret, ut papam Epiphanium criminatus est, hanc epistulam misi, quae te et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. Ante hoc ferme papa Epiphanius litteras arguens eum in quibusdam dogmatibus et postea clementer ad paenitentiam prouocans. harum exemplaria certatim Palaestinae rapiebantur uel ob auctoris meritum
Abbreviated transcription (Latin):
uere pͥncipia: apłi uel uirgines.
uel pꝰ nuptias continentes. ep̃i. p̃s¬
biteri. diaconi. aut uirgines eligũ¬
tur aut uidui: aut certe pꝰ sacer¬
dotium in et̾num pudici: Quid
nobis ipsis illudimus & irascimur:
obsciare. comeclere. uxor herere
saccus et sericũ: Lazarus rece¬
pit mala in uita sua᷑ & diues ille
purpuratꝰ crassus et nitidus. frui¬
tus ẽ bonis carnis dum aduiu̾et.
sed diuersa pꝰ mortẽ tenent loca
Miseriȩ deliciis: & delicie miseriis
cõmutantur: In nr̃o arbitrio ẽ.
uel lazarum sequi uł diuitem:¬
lxxv. Ieronimꝰ ad pãmacbiũ de opti¬
mo genere interp̃tancdi.
aulus apłs p̃sente agrippa re¬
ge de criminibus responsurꝰ.
quo posset intelligere qui au¬
diturus erat. securus de cause uc¬
toria statim inpͥncipio gͣtulat᷑ dices.
De om̃ib qͥb accusor a iudeis orex
agrippa estimo me beatum: cũ apud
te sim hodie defendendus. qui p̾ci¬
pue nosti cunctas que in iudeis st̃

Expanded text:
vere principia. Apostoli, vel virgines, vere principia. Apostoli, vel virgines, vel post nuptias continentes. Episcopi, Presbyteri, Diaconi, aut virgines eliguntur, aut vidui, aut certe post Sacerdotium in aeternum pudici. Quid nobismetipsis illudimus, et irascimur, opipare comedere, uxorum adhaerere saccus, et sericum? Lazarus recepit mala in vita sua, et dives ille purpurattus est bonis carnis, dum aduiueret, sed diuersa post mortem tenent loca — miseriae deliciis et deliciae miseriis commutantur —: in nostro arbitrio est uel Lazarum sequi uel diuitemLVII. AD PAMMACHIUM DE OPTIMO GENERE INTERPRETANDI. Paulus apostolus praesente Agrippa rege de criminibus responsurus, quae posset intellegere, qui auditurus erat, securus de causae uictoria statim in principio gratulatur dicens: de omnibus, quibus accusor a Iudaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, quipraecipuenosticunctas, quaeinludaeis sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Hemo potest duob dñis seruire: car¬
inuicem sibi adu̾sant̃: ut ñ que
uolumus illa faciamus: Quando
aliquid tibi asꝑum uidet᷑ in nr̃o
opuscło: ñ ad mea uerba respicias:
sed ad scripturã. unde mea tracta
chro eiꝰ qđ nouum et in petra du¬
rissima fuerat excisũ: nec ante qͥs
nec pꝰea positꝰ ẽ: Hortꝰ conclusus :
fons signatꝰ: Ne quo fonte. manat
fluuius ille uxta amos: qui irri¬
gat torrentẽ. uł fumũ uł spina¬
rum: funium peccatoꝵ quibus
ante ligabamur: spinarũ quȩ suf¬
focabant sementẽ patͥsfamiliȩ ⁊hȩc
ẽ porta orientalis in ierechiele. sẽ¬
iusticie & pontifex nr̃ scdm ordinẽ
melchisedech ingreditur & regͣdit᷑.
nus. et latꝰ consid̾andum. & ossa car¬
nemq monstrauerit. ne ueritas cor¬
poris fantasma putaret᷑: et ego res¬
pondebo quomodo scã maria sit ma
ter & uirgo: uirgo pꝰ partũ : mat̾
antequam nupta Igitur ut dic̾e
Utriusq sexus uirginitatem dedica¬

Expanded text:
nemo potest duobus dominis seruire, carnemo potest duobus dominis seruire, carinuicem sibi aduersantur, ut non, quae uolumus, illa faciamus. quando aliquid tibi asperum uidetur in nostro opusculo, non ad mea uerba respicias, sed ad scripturam, unde mea tracta chro eius, quod nouum et in petra durissima fuerat excisum, nec ante quis nec postea positus est; hortus conclusus, fons signatus, de quo fonte manat fluuius ille iuxta Amos, qui inrigat torrentem uel funium uel spinarum: funium peccatorum, quibus ante alligabamur; spinarum, quae suffocabant sementem patris familiae. haec est porta orientalis in. Hiezechiel, semiustitiae et pontifex noster secundum ordinem Melchisedech ingreditur et egrediturnus et latus considerandum et ossa carnemque moristrauerit, ne ueritas corporis fantasma putaretur, et ego respmater, et virgo. Virgo post partum, mater ante quam nupta. Igitur, ut dicerutrique sexui virginitatis dedica
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝓfecisse monstrauimus: Cȩtera que
in libro nr̃o rep̃hensa sunt: uel leui¬
ora puto. uł ad euncdem sensũ ꝑtinen¬
tia Uñ ad ea respondere nolui: ne
& libelli excederem magnitudinem.
& tuo uiderer ingenio disfidere:qͣm
patronum causȩ meȩ ante habui
quam rogarẽ: Igit᷑ hoc extrema uo¬
ce ꝓtestor me nec dampnasse nupti-¬
as nec dampnare: respondisse adu̾sa¬
rio. ñ meoꝵ insidias formidasse: Uir¬
ginitatem autẽ in celũ fero: ñ quia
habeo. sed qͥa miror quod ñ babeo In¬
genua & uerecunda confessio ẽ: quo
ipse careas id in aliis p̃dicare: Nũ¬
quid quia graui corpore terre hȩ¬
reo. auium non mirabor uolatꝰ ⁊
nec columbã p̃dico quod gͣdit᷑ it̃
liqͥdũ. celeres neq cõmouet alas:
Nullus se decipiat: nemo blando ad¬
ulatore se p̃cipitet: Prima uirgi¬
nitas ẽ a natiuitate: scđa uirgi¬
nitas ẽ a scda natiuitate Non ẽ
m̃s sermo: antiqua sentencia est.

Expanded text:
ti profecisse monstrauimus! cetera, quae ti profecisse monstrauimus! cetera, quae in libro nostro reprehensa sunt, uel leuiora puto uel ad eundem sensum pertinentia; unde ad ea respondere nolui, ne et libelli excedere magnitudinem et tuo uiderer ingenio diffidere, quem patronum causae meae ante habui, quam rogarem. igitur hoc extrema uoce protestor, me nec damnasse nuptias nec damnare; respondisse aduersario, non meorum insidias formidasse. uirginitatem autem in caelum fero, non quia habeo, sed quia miror, quod non habeo. ingenua et uerecunda confessio est, quo ipse careas, id in aliis praedicare. numquid, quia graui corpore terrae haereo, auium non miror uolatus nec columbam praedico, quod radit iter liquidum celeris neque commouet alas? nullus se decipiat, nemo blando adulatore praecipitet. prima est uirginitas a natiuitate, secunda uirginitas a secunda natiuitate. non est meus sermo, antiqua sententia est:
Abbreviated transcription (Latin):
& si hoc scͥptũ ẽẽ nemo dubitat. quare
scͥptũ sit edisserant: Si autẽ ñ edissert̃.
quod a me expositũ ẽ uelint nolint
suscipient: Aut ꝓfer meliores epulas.
et me conuiua utere:aut qualicũq:
nr̃a cenula contentꝰ esto Scilicet nẽ
enumerandũ mͥ ẽ: qui eccłasticoꝵ
de impari numero disputarint: Cle¬
mens. ypolitus. origenes. dionisius.
anus. cyprianꝰ. uictorimis. lactantius.
hylarius: Quoꝵ cypͥanꝰ de septenario
idẽ. impari numero disserens: que ꝙ
qualia dixerit ad fortunatũ. liber il¬
lius testimonio ẽ: An forsitan pytago¬
ram et architam tarentinum. & pub¬
Et si hos adire noluerim obtrectatores
meiꝰ gramaticoꝵ scolas eis faciam cõ¬
clamare: numero ds̃ impare gaud&:
Grande piaculũ Qu̾se st̃ eccłie: orbis
audire ñ potest. si mundiorẽ uͥgini¬
tatem diximus eẽ qm nuptias: si pa¬
rem numerũ impari subiecimꝰ: et
ueteris testam̃ti typos eugłice uerita¬

Expanded text:
 et hoc scriptum esse nemo dubitat, quare  et hoc scriptum esse nemo dubitat, quare scriptum sit, edisserant. si autem non disserunt, quod a me expositum est, uelint nolint, suscipient. aut profer meliores epulas et me conuiua utere, aut qualicumque nostra cenula contentus esto. scilicet nunc enumerandum mihi est, qui ecclesiasticorum de inpari numero disputauerint: Clemens, Hippolytus, Origenes, Dionysius, anus, Cyprianus, Victorinus, Lactantius, Hilarius; quorum Cyprianus de septenario, id est inpari, numero disserens quae et qualia dixerit ad Fortunatum, liber illius testimonio est.. an forsitan Pythagoram et Archytan Tarentinum et Pubetsihosaudirenolueunt obtrectatores mei, grammaticorum scholas eis faciam concla-I mare: numero deus inpare gaudet. Grande piaculum, euersae sunt ecclesiae, orbis audire non potest, si mundiorem uirginitatem diximus esse quam nuptias, si parem numerum inpari subiecimus et ueteris testamenti typos euangelicae uerita
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo & t̾cio & reliquis. & uidit ds̃qͥa
bonum ẽ: stat̃iq subiecerĩ. nobis in¬
telligentiã derelinqui. ñ ẽẽ bonum
duplicem numerũ. qͥ ab unione diui¬
dat. & prefiguret feda miptiarum:
Unde & archam noe. omĩa aĩalia que¬
cunq bina ingͦdiunt᷑: immunda st̃:
Impar numerꝰ. mundus ẽ: In hoc nes¬
cio quid rep̃hendat᷑ Interĩ de scda die
utrum qͥa scͥptum est et diximus
ẽ. alit̾ intelleximꝰ quã scripture sĩpli¬
citas patit᷑. scͥptũ ñ eẽ in scđo die. uidit
ds̃ quia bonũ ẽ: ñ meũ accipiant tes¬
timonium. sed cunctoꝵ hebeorum
et alioꝵ int̾p̃tũ. aquilȩ uidelicet si
machi & theodotionis: Si autẽ ñ ẽ
reddant aliam ꝓbabiliorem causam
quare ñ scͥtum sit. aut si ñ reppere¬
rint. ingrati suscipient quod a nobis
dictum ẽ: Porro si in archa noe omĩa
animalia quȩ bina ing̾diunt᷑ ĩmun¬
da sunt. impar numerus ẽ mundus:¬

Expanded text:
primo et tertio et reliquis: uidit deus, quia primo et tertio et reliquis: uidit deus, quia bonum est, statimque subiecerim: nobis intellegentiam dereliquit non esse bonum duplicem numerum, qui ab unione diuidat et praefiguret foedera nuptiarum. unde et in arca Noe omnia animalia, quaecumque bina ingrediuntur, inmunImpar numerus est mundus. » In hoc nescio quid reprehendatur interim de secunda die: utrum quia scriptum est, et sest, aliter intelleximus, quam scripturae sim-. plicitas patitur? scriptum non esse in secundo die: \'uidit deus, quia bonum est\' non meum accipiant testimonium, sed cunctorum Hebraeorum et aliorum interpretum, Aquilae uidelicet et Symmachi et Theodotionis. si autem scriptreddant aliam probabiliorem causam, quare non scriptum sit, aut, si non reppererint, ingratis suscipient, quod a nobis dictum est. porro, si in arca Noe omnia animalia, quae bina ingrediuntur, inmunda sunt, inpar numerus est mundus