comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex amore seruire iusticie sicut pͥus ex coactiõe.
sola delectatione seruistis immundicie. quod
quod ꝑ eo non tueret mori.
¶S cumsimus ꝓni ad pecem quod fit sine la¬
bore & om̃i difficultate insuꝑ cum magna
suauitate & immoderata delectatione. Ad
bonum tͦ tardi & pigri. quod ñ fit nͥ mag¬
no labore & ingenti difficultate & sepe modi¬
ca uł nulla delectatione quia it uirtutum
arduum &e durum. artum et angustum
tantaq delectatione seruire iusticie qͣnto
ꝑfectum o ꝯsummatum. Soło. Est quidẽ
uerum quod qñ uidemus aliquem amore
serure iusticie. dicimus quia ꝑfectus ẽ.
maxime in hoc tp̃r. qñ defecit sc̃s. tñ qͣntum

Expanded text:
Eo amore servite justitiae, sicut prius sine coactione sola delectatione servivistis immunditiae. Quod ut pro eo non timeret mori. Sed cum simus proni ad malum, quod fit sine labore et omni difficultate, insuper cum magna suavitate et immmoderata delectatione, ad bonum vero tardi et pigri, quod non fit nisi cum magno labore, et ingenti difficultate, et saepe modica vel nulla delectatione; quia iter virtutum arduum et durum, arctum et angustum.tantaque delectatione servire justitiae, quanto perfectum et consummatum? Solutio. Est quidem verum quod quando videmus aliquem amore servire justitiae, dicimus quod perfectus est, maxime in hoc tempore quando defecit sanctus: tamen quantum
Abbreviated transcription (Latin):
earum effectum głandum ẽ millis. S obi¬
citur quod eadem ratione głandum lit in
miliarer ego deliqui. Soło. Tribulationes ex qͣͥ¬
litate sui ccoꝑantur int̾iori gr̃e. ad pacienti¬
tate de malis nr̃is fac̃ aliqd̃ bonum ꝓuenire.
ftoe quiafides ẽ dep̃t̾itis p̃sentib & futuris
tam bonis qmͣ malis. spes aũt tm̃ defutt᷑is
& bonis. Uioetia aũt quod non habeatur
sine caritate. sine entmbonis oꝑibus cebo¬
na uita. que non ẽ sine caritate. sꝑare fut᷑a
bona ñ ẽ spes. s potius p̃sumptio. tic dicit
augustinus. Item uidetur idem augꝰ asse
dm. Soło Sunt qui dicunt quod eadem est.
quib obiuat aucꝰ hunc locum exponens di¬
cens. quod hic agitur de caritate qua nos di¬
ligimus dm. Uelitti ibi ds caritas ẽ. agitͦ
de caritate quanos diligit ds. quod ñ dicet¬
e. si eadem cẽt. Item alibi. dicit. caritatem uo¬
co motum iñtis ad diligendum dm ꝑꝑse &e¬

Expanded text:
earum effectum gloriandum est in illis. Sed objicitur quod eadem ratione gloriandum sit miliarer, ego deliqui . Solutio. Tribulationes ex qualitate sui cooperantur interiori gratiae ad patientitate de malis nostris facit aliquid bonum provenire.fide, quod fides est de praeteritis, praesentibus et futuris, tam bonis quam malis; spes autem tantum de futuris et bonis. Videtur autem quod non habeatur sine charitate: sine enim bonis operibus et bona vita, quae non est sine charitate, sperare futura bona non est spes, sed potius praesumptio, ut dicit Augustinus. Item videtur idem asserere ASolutio. Sunt qui dicunt quod eadem est, quibus obviat Augustinus hunc locum exponens et dicens, quod hic agitur de charitate, qua nos diligimus Deum, veluti ibi, Deus charitas est , agitur de charitate qua nos diligit Deus: quod non diceret, si eadem esset. Item alibi dicit: Charitatem voco motum mentis ad diligendum De
Abbreviated transcription (Latin):
deie. ceapilato. Ico queritur utrum illido
quod fc̃m ẽ a dõ & auideis fuũit bontim ułma¬
lum. sidicatur bonum. gͦ uidei fecerunt bo¬
num. si au̾̃t dicatur malum. gͦ d̃s fec̃ malium
Item nonne iudei tm̃ malum fecerunt. &e ds
uidei. Soło. Opus uel fem udeorum eqͥuoce
accipitur ꝑ actu & ꝓpassione. actus udeorũ
malus tm̃ passio xp̃i que secuta est ex actu il¬
lorum bona fuit. Id̃õ doctores qñq dm ce uide

Expanded text:
s, et a Pilato. Sed quaeritur utrum illud quod factum est a Deo, et a Judaeis fuerit bonum, an malum? Si dicatur bonum, ergo Judaei fecerunt bonum. Si autem dicatur malum, ergo Deus fecit malum. Item: Nonne Judaei tantum malum fecerunt, et Deus Judaei? Solutio. Opus vel factum Judaeorum aequivoce accipitur pro actu et pro passione, actus Judaeorum malus tantum; passio Christi, quae secuta est ex actu illorum, bona fuit. Ideo doctores quandoque De
Abbreviated transcription (Latin):
adulte gͦ iusticie & non ꝑfecte ẽ amore fac̃e
p̃ceptum. cum ꝓposito moriendi ꝓxp̃o. &e si
non dum ħat tamtam caritatem. uł cons¬
tantiam. ex qua posset ip̃am mortem susti¬
nere. & iste gradus sufficit ad salutem. &
exigitur:. quia sine eo nullus ẽ dignus
iurtutem ħre que sufficiat ad tolerandam
mortem ꝑuitate ce amore usticie. primitm
gradum ħuisse uisus est petrus. q̃n dice¬
bat. & si oportuerit me mori tecum non te
negabo. Nondum uͦ habuit seđmquem :¬
secutus ẽ ꝑ aduentum sp̃e sc̃ĩ.¬
¶uiuente uiro mulier alligata ẽ legice ẽ.
Queritur de dauid & cet̾is ustis an lege
iuuente .i. statum ħnte ten̾entur legenser¬
uare. & andicendi sint adulti. quia fuer̃t
cum alio .i. cumxp̃o inquem credebant. &
a quo iustificari querebant. Soło. Lex qui¬
dem usto non ẽ posita. que ẽ quasi pedago¬
gus paruulorum. tñ dauid cum cet̾is ius
transg̃osentur nec quia cum xp̃o eitint ꝑfi
dem ce dilectionem dicendi sint adulti. s si

Expanded text:
ae ergo justitiae, et non perfectae est amore facere praeceptum cum proposito moriendi pro Christo, etsi nondum tantam habeat charitatem vel constantiam ex qua possit ipsam mortem sustinere, et iste gradus sufficit ad salutem, et exigitur; quia sine eo nullus est dignus virtutem habere, quae sufficiat ad tolerandam mortem pro veritate et amore justitiae. Primum gradum habuisse visus est Petrus quando dicebat: Et si oportuerit me mori tecum, non te negabo . Nondum vero habuit secundum, quem consecutus est per adventum Spiivente viro mulier alligata est lege viri , etc. Quaeritur de David et caeteris justis, an lege vivente, id est statum habente, tenerentur legem servare, et an dicendi sunt adulteri, quia fuerunt cum alio, ia quo justificari quaerebant? Solutio. Lex quidem justo posita non est, quae est quasi paedagogus parvulorum; tamen David cum caeteris justtransgrederentur. Nec quia cum Christo erant per fidem et dilectionem, dicendi sunt adulteri: sed si
Abbreviated transcription (Latin):
bontm. Soło. Ante calum homo non erat ꝑ¬
nus ad pec̃em. nͨ ds talem fecit hominem
ut ẽet ꝓnuis ad peccandum s talis ꝓnitas
pꝰea ex pecco infuit nͨ cẽ potestatem pecan¬
di habuit exqdos ex sua nichi litate. ñ ex
hono quod acceꝑat s ex eius uicioñ quia
tm̃ s quia ñ amplius acceꝑat. sicut iam
suꝑius dictum ẽ de eodem.
¶ Situt ꝑumus inobedientiam. ce c̃. Qͦ an
homo primus. de bono quod habuit ante
lapsum sine additione maioris gr̃e potu¬
erit obedue. & p̃ceptum s datum imple¬
re. sidicat᷑ quia potuit. gͦ exeo quod tunc
habuit potuit ꝓficere quod negat᷑ fere ab
om̃ib Item si concedatur quod ñ potint o¬
bedire sine ecouuitoris gr̃e. que gͦ cius cul¬
pa fuit. si ñfecit quod non potiuit facere.
sine gr̃a. &e gr̃a ñ ẽ collata nec eiꝰ culpa
fent. quare nonsit collata: Solo. slon pes¬
eauit quia nonfecit quod facere non po¬
tuit s quia ñ fecit quod potiuit .s. quia¬

Expanded text:
bonum. Solutio. Ante casum homo non erat pronus ad peccatum; nec Deus talem fecit hominem ut esset pronus ad peccandum, sed talis pronitas postea ex peccato infuit; nec etiam potestatem peccandi habuit ex Deo, sed ex sua nihilitate; non ex bono, quod acceperat, sed ex ejus termino; non quia tantum, sed quia non plus acceperat, sicut jam superius dictum de eodem  Sicut per unius inobedientiam, etc. Quaeritur an homo prius de bono, quod habuit ante lapsum sine additione aliorum, gratiae potuerit obedire et praeceptum sibi datum implere? Si dicatur, quod potuit: ergo, ex eo quod tunc habuit potuit proficere: quod negatur fere ab omnibus. Item si concedatur, quod non potuit obedire sine adjutorio gratiae, quae ergo ejus culpa fuit, si non fecit quod non potuit facere sine gratia, et gratia non est collata, nec ejus culpa fuit, quare non sit collata. Solutio. Non peccavit, quia non fecit quod facere non potuit; sed quia non fecit cum posset. QUA
Abbreviated transcription (Latin):
que non ẽ s Item caritas potest augeri ce mi¬
designat uirtutem que ds ñ ẽ s exdo. Iobes
codem nomine sig̃e ip̃m dm
qua diligimus adinuicem ẽ ds. cedimus.
dicentes quod ds caritas facit nos cẽ ad in¬
ficut facit nos credere fide mediante. aquo
enimẽfides ab eodem ẽ caritas. ut ausꝰ dicit.¬
diligimus dm. Soło. Non ideo due sunt sicut
sol nos illuminat. &e radius solis. gͦ dico nos
uirtutem nos illustrat.
mitti. & dicunt quidem quod non potest. qͥa
scͥptum ẽ caritas numqͣm excidit. Soło. Hoc
quia caritas numqͣm excidit. quia habetur
ti de num̃o talium diligunt ad tempꝰ. esic
abieni de fonte hoc cominunicant. Solo. Ilie¬
ni dicuntur scđ̾m p̃scientiam dequib mͦ ñ
loquitur. ce scd̃m p̃sentem inuisticiam om̃s s.

Expanded text:
itas potest augeri et midesignat virtutem, quae Deus non est, sed ex Deo. Joannes eodem nomine significat ipsqua diligimus invicem, est Deus. Concedimus, dicentes quod Deus charitas facit nos etiam disicut facit nos credere fide mediante; a quo enim est fides ab eodem est charitas, ut dicitdiligimus Deum. Solutio. Non ideo duae sunt. Sicut sol nos illuminat et radius solis, ergo duo nos virtutem nos illuminat smitti? Et dicunt quidam quod non potest, quia scriptum est: Charitas nunquam excidit . Solutio: Hoc quod charitas nunquam excidit, quia habetur ti de numero talium diligunt ad tempus, et sic alieni de fonte hoc communicant. Solutio. Alieni dicuntur secundum praescientiam, de quibus modo non loquitur, sed secundum praesentem injustitiam, omnes scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
quod nicħ sit exm̃ito. uł ex lib̾o arbitͥo. ueluti
si quis inueniret paruulum inluto iacentẽ.
ce impotentem surgere et eriget eum. de in¬
de manum teneret ut ambularet. ip̃a ambu
tm̃ quod bonum uolumus sicut exgr̃a sub

Expanded text:
quod nihil sit ex merito, vel ex libero arbitrio, veluti si quis inveniret parvulum in luto jacentem et impotentem surgere, et erigeret eum, deinde manum ejus teneret, ut ambularet, ipsa ambultantum, quod bonum volumus, sicut ex gratia s
Abbreviated transcription (Latin):
Uelud si dedissem tͥ pomum mundum &e tuȩi
reatꝰ orig̃ pect̃i imputerias. Dicunt doctores hãc
questionem in solubilem ẽẽ. pot̃ tñ dici nonẽe
inuistum quod anime ñ ħnti iusticiam ñ det᷑
gła. hoc enim est reatui orig̃ pec̃ci subiacere.
quod ẽ originali iusticia priuari. Quio gͦ mi¬
rum si talis culpa talipuniatur pena:
aliquid utilitatis ⁊ sectitus sit ex circumcisicẽe.
Soło. Dicunt doctores quod ꝑ eam tm̃ ostensꝰ
ẽ ẽẽ uistus. non effectus. Numquid gͥ in pos¬
teris maiorem habuit efficatiam qm̃ inip̃o
abraham: Qd̃ ur eum ip̃is sit data inreme¬
Item si exctrcumcisione dabet᷑ remissio orig̃
pec̃ti. iłł paritulis qui nullo alio pecco tene¬
bantur. quomͦ ꝑ illam nontustificabant᷑:
&e sic ex lege: Sole huitis questionis patet
cisio obierunt. andampnentur ansaluent᷑.
Soło. Idem uidicium ẽ de illis ñ circitpacises:
quod de non baptiratis. s quod dampten¬

Expanded text:
veluti si dedissem tibi pomum mundum, et tu exveluti si dedissem tibi pomum mundum, et tu exreatus originalis peccati imputetur. Dicunt doctores hanc quaestionem insolubilem esse; potest tamen dici, non esse injustum quod animae non habenti justitiam non detur gloria: hoc enim est reatui originalis peccati subjacere, quod est originali justitia privari. Quid ergo mirum si talis culpa tali puniatur poena? aliquid utilitatis consecutus sit ex circumcisione. Solutio. Dicunt doctores quod per eam tantum ostensus est esse justus, non effectus. Nunquid ergo in posteris majorem habuit efficaciam, quam in ipso Abraham? Quod videtur, cum ipsis sit data in remem ex circumcisione dabatur remissio originalis peccati illis parvulis qui nullo alio tenebantur, quomodo per illam non justificabantur, et sic ex lege. Solutio hujus quaestionis patet cisio, obierunt, utrum damnabantur, an salvabantur. Solutio. Idem judicium est de illis non circumcisis, quod est de non baptizatis, scilicet quod damnan
Abbreviated transcription (Latin):
¶Item queritur quare postĩs impritet᷑. Respõ.
Quia parentum ꝯcubitꝰ non fit sine libidtne.
nec filiorum ꝯceptus sine peccato.
actum uel affectum. Alii uͦ dicunt quodori¬
ginale peccm ẽ pͥuatio ciiusdam originalis
iusticie. qmͣ haberet homosi ñ peccasset. ĩõ qr
pͥuatur usticia. priuat᷑ ce gła. nͨ aliampenã
fustinebunt. qui ꝑ originali pec̾co punient᷑.
nͥ quod uisione di semꝑ carebunt.
sine anima pot̾ habere culpam. que ñ ẽ nͨ ẽẽ
potest. nͥ inrõnali creatura. quod enĩ ñ ẽ ca
ñpot̃ ẽẽ in sola carne sñ anima: Solo. Pec¬
catum di transire quia eiꝰ causa transit q̃
ẽ pollutio & immuindicia quedam. qmͣ in¬
uenit anima incarne cumei infundit᷑.
&e ex qua polluitur. Unde ctum sola aĩa
quia anima ex carne concupiscit.
¶ Item qͦr utrum unqm anima sit talis qualis
a cdo creataẽ. si enimmunda ẽ creata ado et ex
copulata fuit immunda. sequit᷑ quod numꝗͣ

Expanded text:
Item quaeritur quare posteris imputetur? Responsio. Quia parentum concubitus non fit sine libidine, nec filiorum conceptus sine peccato. actum vel affectum. Alii vero dicunt, quod originale peccatum est privatio cujusdam originalis justitiae, quam haberet homo, si non peccasset: ideoque quia privatur justitia, privatur et gloria, nec aliam poenam sustinebunt, qui pro solo originali peccato punientur, nisi quod visione Dei semper carebunt. sine anima potest habere culpam, quae non est, nec esse potest nisi in rationali creatura: quod enim non est cnon potest esse in sola carne sine anima? Solutio. Peccatum dicitur transire, quia ejus causa transit, quae est pollutio et immunditia quaedam, quam invenit anima in carne cum ei infunditur, et ex qua polluitur: unde cum sola anima quia anima ex carne concupiscit. QUAESTIO CIX. Utrum unquam anima sit talis, qualis a Deo est creata: si enim munda creata est a Deo, et ex opulata fuit immunda, sequitur quod nunqu
Abbreviated transcription (Latin):
dontim xꝑi habundare in plures qm̃ delictũ
ade. Nonenim plures saluati sunt ꝑgrãm x
qmͣ̃ sint delicto ade dampnati. Solo. Ista suiꝑ¬
habundantia gr̃e ñ ẽ attendenda innu¬
m̃o ꝑsonarum s ip̃is quib ꝓdest donum xͥ
plus ꝯfert in bono. qm delictum ade obsit il¬
lis quib obẽ inmalo. quia exadam ñ om̃is
dampnatio. hilla sola quapuniunt᷑ illi qui
soli orig̾ subiacent p̃t̃ qm pumunt᷑ illi qui

Expanded text:
ti abundare in plures, quam delictum Adae: non enim plures salvati sunt per gratiam Christi, quam sint delicto Adae damnati. Solutio. Ista superabundantia gratiae non est attendenda in numero personarum; sed ipsis quibus prodest donum Christi, plus confert in bono, quam delictum Adae obsit illis, quibus obest in malo; quia ex Adam non omnis damnatio, sed illa sola, qua puniuntur illi qui soli originali subjacent, praeter quam puniuntur illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
amꝑfecte .s. quia ip̃e solus creator om̃ium
insuꝑ ce actor totius iuisticie ẽ. quod non iu
dei intelligunt suam iusticiam consticuen¬
tes iusticie di nonsunt subiecti. s quodam mͦ
se factunt cum dicant se ꝓpͥa uirtute sñ gr̃a
di iustificari. se auctores usticie afserentes.
quod solus ds potest facere. Unde apłs dicit.
quod in cungłio reuelat᷑ iusticia di ñ hominiᷤ¬

Expanded text:
et quia ipse solus Creator omnium, insuper et auctor totius justitiae est, quod Judaei non intelligunt: suam justitiam constituentes, justitiae Dei non sunt subjecti; imo quodammodo se faciunt Deum, cum dicant se propria virtute sine gratia Dei justificari, se auctores justitiae asserentes, quod Deus potest facere. Unde Apostolus dicit, quod in Evangelio revelatur justitia Dei, non homini
Abbreviated transcription (Latin):
actus. et praua uoluntas. que ẽ peccm. pri¬
uatio boni quelibre in ordinatio pecem dr̃.
& c̃. Nonuidet᷑ eẽ argum̃tum necessariũ
ad demonstͥndũuideos ñ p̃cellere gentiles. qi
utriꝙ fuerunt sub pecc̃o c̃e mortali potuit
enim euenire quod hi ẽent lubminore. &
illi fubmaiore pec̃co. Unde magis digni
&e idonei ad gr̃am luscipiendam. qmͣ ce¬
teri uidentur. Soło. Si utriq fuerunt

Expanded text:
actus et prava voluntas, quae est peccatum privatio omnis boni; quaelibet inordinatio peccatum dietc. Non videtur esse argumentum necessarium ad demonstrandum Judaeos non praecellere gentiles; quia utrique fuerunt sub peccato etiam mortali: potuit enim evenire quod hi essent sub minore, et illi sub majore peccato: unde magis digni et idonei ad gratiam suscipiendam quam caeteri videntur. Solutio. Si utrique fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tum ex gr̃a. quodm̃itum nil conferat. uł si
aliquid ex m̃ito quod non totum ex gr̃a. qd̃
aũt totum sit ex gr̃a scͥpture testantur. Uñ
apłs. Quid h̾s quodnon accepisti:. ce illuo. gͣ¬
Quidgͥ dicendum. Dic̃e quod m̃itum nichil
sit erporẽ manicl xorum. sicuit afserere totũ
ẽẽ ex libarbito errorẽ pelagianorum. Soło.
Cum di totum exgr̃a ẽẽm̃itum ñ excluditur.
cum ip̃m sit ex gr̃a. Idõꝙ udendum quid gr̃a¬
oꝑans. sanat lib̾um arbitritm. lib̾ando illd̃
aiugo pecc̃i. & hoc facit innob̾ sine nob̾. De iñ
uoluntas sanata ñ ẽ ociosa. nͨ inuacuum gr̃am¬

Expanded text:
tum ex gratia, quod meritum nil conferat; vel si aliquid ex merito, quod non totum ex gratia. Quod autem totum sit ex gratia, Scripturae testantur. Unde Apostolus: Quid habes quod non accepisti? go dicendum? Dicere, quod meritum nihil sit, error est Manichaeorum, sicut asserere totum esse ex libero arbitrio, error est Pelagianorum. Solutio. Cum dicitur totum ex gratia esse, meritum non excluditur, cum meritum sit ex gratia. Ideoque videndum est quians, sanat liberum arbitrium, liberando illud a jugo peccati: et hoc facit in nobis sine nobis: deinde voluntas sanata non est otiosa, nec in vacuum Dei grat
Abbreviated transcription (Latin):
lum t̾hitur s fides catholica hoc tenet. hoc pre¬
dicat. hoe septure testantur. quod sicut xꝑe
p̃t̃ imitationis exemplum illtminationẽ
& iustificationem intͥnsecus occulte oꝑatir.
ex qua sola gła pariuilos regñatos. quti eum
nequeunt imitari suo inserit corpori. sic a¬
dam p̃t̃ imitationis exemplum tabe sue
ꝯcupiscentie corrupit om̃s ex se ꝑ concupis¬
centiam nascituror
non peccat qui gn̾at. non peccat quign̾at᷑.¬

Expanded text:
lum contrahitur: sed fides catholica hoc non tenet, sed hoc praelum contrahitur: sed fides catholica hoc non tenet, sed hoc praedicat, hoc Scripturae testantur, quod, sicut  imitationis exemplum, illuminationem et justificationem intrinsecus occulte operatur, ex qua sola gratia parvulos regeneratos qui eum nequeunt imitari, suo inserit corpori; sic Adam, praeter imitationis exemplum, tabe suae concupiscentiae corrupit omnes ex se per concupiscentiam nascituros.non peccat qui generat, non peccat qui generat
Abbreviated transcription (Latin):
cum pec̃ci inicium fũit potius inmiliere.
qmͣ inuiro. Soło. Consuetudinis tenuit or¬
dinem ut augustinus dicit. quia postĩtas
non amuliere s auiro solet nom mart. uł
tdeo quiauir ce mulier una caro sunt ĩoq
quicquid fcm̃ ẽ ab illo uł ab illa adpͥmum
hominem debet ꝑtinere. Uelalit̃. si iu ñ
peccass. forsitan aliam sociam ei pudisset
de qua innocentes &e s ꝯformes genuisset.
pec̃em. cum prius fu̾it in illo. ce ꝑ illim
intiau̾it. ẽ in pͥmitm hominem. Unde
scciptum ẽ inindia diaboli mors intiauit
inmundum. Soło. Alit᷑ ꝑ dabolum aliter ꝑ
hominem pecc̃m intrauit. sola eñimitatio¬
ne ce nonꝑpagatione ꝑdiabolum. Nlonsola
nitatione s cẽ ꝑpagatione intrauit ꝑ homi¬
nem Sciendum ẽ pelagianos dixisse. ori. pec¬
catum sola inutatione &e nonꝑpagatione in¬
trasse ꝑadam. quodsi uerum ẽẽt non homi¬
nem s diabolum petẽi auctorem dixiset. Uñ

Expanded text:
cum peccati initium fuerit potius in muliere quam in viro? Solutio. Consuetudinis tenuit ordinem, ut Augustinus dicit, quia posteritas non a muliere, sed a viro solet nominari. Vel ideo quia vir et mulier una caro sunt; ideoque quidquid factum est ab illo vel illa, ad primum hominem dicitur pertinere. Vel aliter, si vir non peccasset, forsitan aliam sociam ei providisset Deus, de qua innocentes, et sibi conformes genuisset, peccatum, cum prius fuerit in illo, et per illum intraverit etiam in primum hominem, unde scriptum est: Invidia diaboli mors intravit in mundum . Solutio. Aliter per diabolum, aliter per hominem peccatum intravit. Sola enim imitatione, et non propagatione per diabolum. Non sola imitatione, sed etiam propagatione intravit per hominem. Sciendum est Pelagianos dixisse originale peccatum sola imitatione et non propagatione intrasse per Adam: quod si verum esset, non hominem, sed diabolum peccati auctorem dixisset: unde
Abbreviated transcription (Latin):
nis habet᷑ & nullomͦ amalis. ip̃a ẽ enun q̃
ꝑ dilectionem oꝑatur. iõ q inqutunt. uͥnẽ
dilectio nͨ fides. aliis uidetur quod abonis
credit iste bonus credit iste malus. quomͦ gͦ
non ħt eandemfidem: Maxtme cum augusti¬
nus dicat. quia fides potest sine caritate ħui.
haberi non possit : musien
gram: Uicetur quod alt̾m suꝑflitat. Soło.
fert ꝑgram quidem non tnsine om̃im̾ito
nr̃o. quod tñ non fuit sine gr̃a lua.¬

Expanded text:
 et nullo modo a malis: ipsa enim est quae per dilectionem operatur. Ideoque, inquiunt, ubi non est dilectio, nec fides. Aliis autem videtur, quod a boniscredit iste bonus, credit et iste malus, quomodo ergo non habet eamdem fidem, maxime cum Augustinus dicat quod fides potest haberi sine charitahaberi non possit? QUAESTIOgratiam? Videtur quod alterum superfluat. Solutio. fert per gratiam quidem, non tamen sine omni merito nostro: quod tamen non fit sine gratia
Abbreviated transcription (Latin):
erant: & fic digni gła. Quare gͦ nondabat᷑
eis id quod eran digni. Soło. Iusticia eorũ
non erat tanta que suffic̾et aduitam obti¬
pectatione ee sponsione futuri qui peis sa¬
tisfacẽt. Uñ apłs dicit xp̃m mortuum ñ¬

Expanded text:
erant et sic digni gloria? quare ergo non dabatur eis id quo erant digni? Solutio. Justitia eorum non erat tanta, quae sufficeret ad vitam obtispectatione et sponsione futuri, qui pro eis satisfaceret. Unde Apostolus dicit Christum
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a. nͥ preuaricatio. Item uͥ ẽ mandatum sine
gĩa necp̃uaricatiõ. Itemu̾ ẽ mandatum c̃a gr̃a
ñ ẽp̃uaricatio s mandati impletio.
brahe. qmͣ hic laudat apłs. &e que reputata ẽ
illi adisticiam. que tił ciuus rei fiũt. Sienĩ
diligent̾ ũba apłi &e geneseos ꝯsidetent᷑ iudet᷑
quod fides illa qua credidit dõ ꝓlems ꝓmitten
ti reputata ẽ ei ad iusticiam. si aũt hocce st
ticia dicatur eẽ ex illa qm̃ exilla: Soło. Apo¬
stolus om̃dat fidem abrabe. qua credidit oia
que credenda erant. qua fide int̾ cet̾a ẽdidit
deum ẽẽ ueracem in ꝓmissione prolic.
ẽẽ ꝯtͣ natuiam. quid ẽ natura: non ne itisque¬
nonne quedam ꝯtempies fuit in oꝑib paren¬
tum in actii ce ꝯmistione carnis. quomͦ ꝯt᷑ nacu¬
ram. Soło. Cum auctor nature oꝑatur inna

Expanded text:
t lex, id est mandatum sine t lex, id est mandatum sine gratia, nec praevaricatio. Item ubi est mandatum cum gratia non est praevaricatio, sed mandati impletio. brahae, quam hic laudat Apostolus: quae reputatur illi ad justitiam: quae vel cujus rei fuerit? Si enim diligenter verba Apostoli et Geneseos considerantur, videtur quod fides illa, qua credidit Deo prolem promitti sibi, reputata sit illi ad justitiam; si autem hoc est, titia dicatur esse ex illa, quam ex ista? Solutio. Apostolus commendat fidem Abrahae, qua credidit omnia quae credenda erant: qua fide inter caetera credidit Deum esse veracem in promissione prolis. esse contra naturam? Quid est natura? Nonne vis quaeNonne quaedam contemperies fuit in operibus parentum in actu et ex commistione carnis? quomodo contra naturam? Solutio. Cum Auctor naturae operatur in na
Abbreviated transcription (Latin):
ticiam fidei. munquid m̃ito fidei ip̃ius. S si
m̃ito fidei abrahe facta ẽ ꝓmillio eodem m̾ito
&e ip̃ius ꝑmissionis impletio. quom gͦ sola graͤ
ẽ ꝑ iusticiam fidei s sic ꝓmissio facta ẽ abra¬
he ut eẽt heres mundi ꝑiuisticiam fidei ꝑ qͣm
abrabe .i. iusti ce hedes efficiuntir. expositor a¬
lit dicit hic quam no
Lex non immediate nͥ ex qualitate sui et
tanqm causa efficiens iram oꝑatur. s qͣi
ꝑ occasionem. quia si lex ñ eẽt data. tra ñ
eẽt tanta. que aucta ẽ ꝑ legis p̃uaricatio¬
nem. Multa enim dicuntim aliqua effic̃e.
non quia ea efficiant. s quia sine eis non fie¬
rent. Unde et xꝑx dictus ẽ positus ñ solum in
ꝓbet apłs legem uam oꝑari dicens. Ubi enĩ
non ẽ lex nec preuaricatio. quia n hoc iudet᷑
uerum ẽẽ. non ne uͥ nonẽ lex potest ẽẽ legisna¬
turalis uel eungłii p̃naricatio: Quomꝰ gͦ ue¬
eungłii p̃uaricatio. Soło. Nomine legis sepe
apłẽ. designat mandatum si negr̃a. slomine

Expanded text:
unquid merito fidei ipsius? sed si merito fidei ipsius Abrahae facta est promissio, eodem merito et ipsius promissionis impletio, quomodo ergo sola est per justitiam fidei; sed sic. Promissio facta est Abrahae, ut esset haeres mundi per justitiest justi et haeredes efficiuntur. Expositor aliter dicit hic quam nosLex non immediate, et ex qualitate sui, et tanquam causa efficiens iram operatur, sed quasi per occasionem; quia si lex non esset data, ira non esset tanta, quae aucta est per legis praevaricationem. Multa enim dicuntur aliqua efficere, non quia ea efficiant, sed quia sine eis non fierent; unde et Christus dictus est positus, non solum in legem iram operari, dicens: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio? Quia nec hoc videtur verum esse. Nonne ubi non est lex, potest esse legis naturalis, vel Evangelii praevaricatio? Quomodo ergo veevaricatio. Solutio. Nomine legis saepe Apostolus designat mandatum sine gratia; nomine
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatur. que tñ ñ angłis sunt. s do attͥbuen¬
dã. Iõo aũt ꝑse non ꝑalium nos redemit qi
nullitis alius tanta possent ẽẽ m̃ita ut
tiorem modum redemptionis. sidicat᷑ qd̃
non potitit. uidet᷑ qd̾ potentia dĩ t̾minum
habeat. & nonlit imm̃sa. si dicat᷑ quod po¬
in hoc t̾minum habeat. non tam̃ simplicit̾
doedendum qd̾ t̾minum habcat. uł licet is
reciꝑe ut hominem ꝑderet. nolenti dan¬
dumñ erat ne ei inturia fieret.
le. apecco. a torm̃to. Insiiꝑ ẽ reconciliatus
dõ. & ħẽ gemina efficatia sanguinis xꝑi.
minuta ẽ. quia ñ pot̃ p̃ualere qͣntumañ.
Maxime quia uires resistendi date sunt
homini. ce qͣnto homo firtior ad resisten¬
dum. tanto hostis ad impugnandum
no tenebantur: an pec̃ca eis eẽnc dlimissa ꝑ
fidem ee penitentiam. ce si dimissa erant.
quare in inferno tenebantur. sine entm pec¬
catorum remissione non erant iusti. Solutio
Om̃ia dimissa pecca erant eis ꝑfidem ce ddi¬

Expanded text:
atur, quae tamen non angelis sunt, sed Deo tribuenda: ideo autem per se non per alium nos redemit, quia nullius alius tanta possent esse merita, uttiorem modum redemptionis? Si dicatur quod non potuit, videtur quod potentia Dei terminum habeat, et non sit immensa: si dicatur quod poin hoc terminum habeat, non tamen simpliciter concedendum quod terminum habeat. Vel licet istrecipere, ut hominem perderet: nolenti autem dandum non erat, ne ei injuria fieret. lo, a peccato, a tormento. Insuper est reconciliatus Deo et haec est gemina efficacia sanguinis Chrisminuta est: quia non potest praevalere quantum ante, maxime quia vires resistendi datae sunt homini, et quanto homo est fortior ad resistendum, tanto hostis ad impugnandum no tenebantur, an peccata eis essent dimissa per fidem et poenitentiam: et si dimissa erant, quare in inferno tenebantur: sine enim peccatorum remissione non erant justi. Solutio. Omnia dimissa peccata erant eis per fidem et di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmortem suam hominem redemerit. quem
solo uerboliberare potuit. Soło. Qmͣuis aliꝰ
modus ẽẽt possibilis dõ. nullus tñ erat ꝯue¬
nientior nr̃e miserie: quia &e in eodem nob
ꝯtulit remedium. ce humilitatis et dilecti¬
onis. p̃buit exemplum. Remedium in hoc
ꝯsideratur quia diabolus misit manus in
cum. qui imminis erat apec̃co. inquo qͥs¬
qmͣ qd̾ suum erat ñ inuenit. idõm̃ito eos qͦs
quodam iure iudebat᷑ tenere amisit. creden¬
tes ineum. qui ꝑmortem suam om̃ib obtẽpe¬
rantib e. fc̃s ẽ causa salutis. Non enim ꝓse
litatem ꝑuocauit nos in hoc quod de secreto
sinu paterne maiestatis descendens sic se
exinanuut ut formamserui acciꝑet. Ad ca¬
ritatem in hoc nos inuitauit. quia cum sit
dominus głe talis &e tantꝰ. &e talit̾ ꝑ impiis
ce pecc̃orib mortuus ẽ. Nota qõ si solo u̾bo
hominem redimeret nulla inuiria diabo¬
lo fieret. uł si ds ꝑangłm genus humanũ
redim̾et nonideo angło salus hominis ascͥ¬

Expanded text:
mortem suam hominem redemerit, quem solo verbo liberare potuit? Solutio. Quamvis alius modus esset possibilis Deo, nullus tamen erat convenientior nostrae miseriae: quia et in eodem nobis contulit remedium, et humilitatis et dilectionis praebuit exemplum. Remedium in hoc consideratur, quia diabolus misit manum in eum, qui immunis erat a peccato: in quo quidquam quod suum erat non invenit. Ideo merito eos, quos quodam jure tenere videbatur, amisit, credentes in eum, qui per mortem suam omnibus obtemperantibus sibi factus est causa salutis: non enim pro litatem autem provocavit nos in hoc, quod de secreto sinu paternae majestatis descendens sic se exinanivit, ut formam servi acciperet . Ad charitatem in hoc nos invitavit: quia cum sit Dominus gloriae, talis, et tantus, et taliter pro impiis et peccatoribus mortuus est. Nota quod si solo verbo hominem redimeret, nulla injuria diaboli fieret. Vel si Deus per angelum genus humanum reformaret, non ideo angelo salus homimis asc
Abbreviated transcription (Latin):
ne timore fuint noniusticiam alicu i ꝯfer̃t
sicut nͨ oꝑalegis. Soło. Ad oꝑa legis non ꝑti¬
nent nͥ ext̾iora tm. Uide lexmanum ꝑhibet
ad oꝑa eungłii cẽ int̾iora. ut affectus ce motꝰ.
intiores inquib ꝯsistit usticia.

Expanded text:
 non justitiam alicui conferunt, sicut nec opera legis. Solutio. Ad opera legis non pertinent nisi exteriora tantum: unde lex manum prohibet. Ad opera Evangelii etiam interiora, ut affectus et motus interiores, in quibus consistit justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
ex m̃itis corum s ex sola bonitate di. gͦ qͣn¬
tum in ip̃is ẽ nec p̃cellunt. Nlon negamus
tñ quin illi qui sub maiore pecẽo fuerunt
eẽnt minus idonei ad gr̃am ꝑcipiendã.
Cum quib milericordius actum ẽ qͣmẽ
aliis qui subminore pec̃co fuerunt. Ubi
aũt habundauit delictum sitꝑ habunda¬
uit et gr̃a. Et gr̃a horum non ẽẽt maior qm̃
qntitatem hominum. Nonẽ in hoc loco discu¬
tiendum utrum usdei maiori subiecti eẽnt¬

Expanded text:
ex meritis eo rum, sed ex sola bonitate Dei: ergo quantum in ipsis est, nec praecellunt. Non negamus tamen quin illi, qui sub majore peccato fuerunt, essent minus idonei ad gratiam percipiendam: cum quibus misericordius actum est quam cum aliis, qui sub minore peccato fuerunt. Ubi autem abundavit delictum, superabundavit et gratia , etsi gratia horum non esset major quam  gratia, secundum quantitatem hominum. Non est in hoc loco discutiendum utrum Judaei majori peccat
Abbreviated transcription (Latin):
iustificant. Unde dicitur lex manum cohi
noniustificent. sicut oꝑa eungłii. ñ ne mora¬
lia p̃cepta inpleta iustificant. Ex his udetitr
quod oꝑa legis iustificant. Soło. Non quicqͥd
p̃cepto legis tenemur facere dr opꝰ legis. s il¬
luo quod cum lege ẽ institutum. & cum lege
t̾minatum. uł quod melius ẽ oꝑa legis sunt.
ad quorum impletionem sufficit lex que fi¬
unt solo timore temporalis pene que ueminẽ¬

Expanded text:
justificant: unde dicitur lex manum cohibjustificant: unde dicitur lex manum cohibnon justificant sicut opera Evangelii, nonne moralia praecepta impleta justificant? Ex his videtur quod opera legis justificant. Solutio. Non quidquid praecepto legis tenemur facere, dicitur opus legis; sed illud quod cum lege est institutum, et cum lege terminatum. Vel quod melius est: opera legis sunt, ad quorum impletionem sufficit lex, quae fiunt solo timore temporalis poenae, quae nemine
Abbreviated transcription (Latin):
custodiebant ꝑꝑ eos quib lex erat necessaria
gis naturalis dicuntur. qui solam legem
naturalem ħnt. nͨ aliquid sitꝑadditur. ho¬
mines legis script e sunt illi quib lex scͥp¬
ta ẽ data n ħrt aliquid suꝑadditum. Ho¬
mines gr̃e sunt quib data ẽ ip̃a gr̃a. Uel
alit̾. Homines legis naturalis dicunttr qͥ
ex suis uirib querunt iustificari. homines
legis scripte dicunt᷑ qui legi innitunt᷑. exi¬
stimando quod lex iustificet. homines gr̃e
dicuntur quinon aliunde nisi ex sola gr̃a
querunt iusticiam & saltitem.
Qm̃ ex oꝑib legis non iustificat᷑ om̃is caro.
qͣt de moyse ce dauid et aliis uistis quifue¬
runt cp̃re legis. anfueruint ex oꝑib legis iͦti.
quod udetur quia caritate ea fecerunt.
solntio Sola fide futuri ⁊taguod non xopilb
legis iusti erant illi antiqui. Nota quodoꝑa
aũt alios oꝑalegis dicuntur que fuint solo
timore & non amore. dequib constat quodñ

Expanded text:
custodiebant propter eos quibus lex erat necessaria,custodiebant propter eos quibus lex erat necessaria,gis naturalis dicuntur qui solam legem naturalem habent, nec aliquid superadditur. Homines legis scriptae sunt illi, quibus lex scripta est data, nec habent aliquid superadditum. Homines gratiae sunt quibus data est ipsa gratia. Vel aliter: Homines legis naturalis dicuntur, qui ex suis viribus quaerunt justificari; homines legis scriptae dicuntur, qui legi innituntur, existimando quod lex justificet. Homines gratiae dicuntur, qui non aliunde, nisi sola gratia quaerunt justitiam et salutem.m ex operibus legis non justificatur omnis caro, quaeritur de Moyse, et David, et aliis justis, qui fuerunt tempore legis, an sunt ex operibus legis justi: quod videtur, quia ex charitate ea fecerunt. Solutio. Sola fide futuri ita quod non ex operibus legis justi erant illi antiqui. Nota quod opera autem alios opera legis dicuntur, quae fiunt solo timore, et non amore: de quibus constat quod non
Abbreviated transcription (Latin):
qui inlege sunt loquitur Numquid e si ad
uioros loquitur: ĩõ om̃ia ad uideos ꝑtinent.
quia ad uit̾os dicta sunt: Soło. Ficintellig̃e¬
cdum ẽ ita loquitur eis quod ea que loquit᷑
ad ecos ꝑtinent. quod it̾m uidetur ẽẽ fallum
eiata enim dicunt᷑ de gentib inlege. Un
oportet intelligere. quecumq loquitur sine cta¬
det̾minatione ce distinctione. ex quafit certum¬
utrum ad gentes fiat sermo ita quod de genti¬
bus. hiis inqm loquitur qui sunt in lege ita
quod ad eos ꝑtinet quod d̃ir. Eriisñe sic obr.¬
duo nõtat .s. querere iusticiam ex lege. et exto¬
to eiinniti. ut illi qui ex timore eam ext̾ius
obseruant. &e scđm hoc dauid ce cet̾i usti non
erant in lege. Non enim ex ip̃a lege tustifica¬
ri querebant. s exfide x adhuc futuri. ce sic
erant homines eungłii non legis. Dici uitur
ẽ ẽẽ m lege illi quib lexdataẽ. & qui oꝑa
legis faciunt. & scđm hoc dauid et alii consi¬
miles in lege erant. quia eis lex data ẽ. et cam

Expanded text:
qui in lege sunt, loquitur, etc. Nunquid etsi ad Judaeos loquitur, ideo omnia ad Judaeos pertinent; quia ad Judaeos dicta sunt. Solutio. Sic intelligendum est: Ita loquitur eis quod ea, quae loquitur, ad eos pertinent. Quod iterum videtur esse falsum: multa enim dicuntur de gentibus in lege. Unde oportet intelligere quaecunque loquitur sine determinatione et distinctione, ex qua sit certum, an ad gentes fiat sermo: ita quod de gentibus his, inquam, loquitur, quae sunt ex lege, ita quod ad eos pertinet quod dicitur. Cui sententiduo notat, scilicet quaerere justitiam ex lege, et ex toto ei inniti, ut illi, qui ex timore eam exterius observant, et secundum hoc David, caeteri justi non erant in lege. Non enim ex ipsa lege justificari quaerebant, sed ex fide Christi adhuc futuri; et sic erant homines Evangelii, non legis. Dicuntur etiam esse in lege illi, quibus lex data est, et qui opera legis faciunt: et secundum hoc David, et illi consimiles in lege erant, quia eis data est lex, et eam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad tusticiam. Sienim deberes mͥ equum ĩi
Stenient̃ dicem damͥ equum. & reputabo il¬
lum ꝑ equo s ogrue dicere ualerem. dam a¬
sinum et reputabo etimꝓequo Soło. Si ho
non peccasset haberet om̃imodam iusticiam
que ꝯsistit in om̃imoda p̃ceptorum di inpleti¬

Expanded text:
est ad justitiam: si enim deberes mihi equum, non est ad justitiam: si enim deberes mihi equum, non convenienter dicerem: Da mihi equum, et reputabo illum pro equo; sed congrue dicere valerem: Da mihi asinum, et reputabo eum pro equo. Solutio. Si homo non peccasset, haberet omnimodam justitiam, quae consistit in omnimoda praeceptorum Dei impleti
Abbreviated transcription (Latin):
ẽgentium ds. quia earum ẽ creator s sic
uidet᷑ quod sit ds lapidum. Soło. Est qͥ¬
dem ds creator lapidum. s alit̾ ẽ creator
gentium quas creaint. Dimaginem &e stmili¬
tudinem suam. Unde m̃rito gentuim ds dr
iutilia. an aliquid ꝓsint. Uidetur enim
quod nil ꝑsint. quia tota uita infidelium
est pecẽm. Soło. Bona oꝑa que fiunt ante
fidem & sinonꝑlunt aditam ꝓm̃endam
ualent tñ ad fidem suscipiendam. ut qui¬
busdam uitetur. ⁊ it in cornelio apparet.
ea que destruxi itum reedifico. p̃uaricatorem
me ꝯstituo. & legi ꝑlegem mortuus sum. ibi
dicit se legem destruxisle. hic dicit quia eam
non destruit si statuit Soło. Destruere legem
duob modis accipitur. Unde hicapłs dicit
quia legem non destruit .i. non ostendit legẽ
inutilemẽe in suo tempore. &e ralualere nec
sꝑitalit̾ implendam ẽẽ. alibi dixit q eam
dicat reputatum ẽ quasi ñ eẽt uera iusticia
qm habiut. ꝑfidem s. aliquid quod reputatũ

Expanded text:
gentium, quia earum est creator. Sed sic videtur, quod sit Deus lapidum. Solutio. Est quidem Deus creator lapidum, sed aliter est creator gentium, quas creavit ad imaginem et similitudinem suam: unde merito gentium dicituinutilia, an ad aliquid prosint; videtur enim quod nil prosint, quia tota vita infidelium est peccatum. Solutio. Bona opera, quae fiunt ante fidem, etsi non prosint ad vitam promerendam, valent tamen ad suscipiendam, ut quibusdam videtur, ut ea, quae destruxi, iterum reaedifico, praevaricatorem me constituo: et legi per legem mortuus sum . Ibi dicit se legem destruxisse: hic dicit quod eam non destruit, sed statuit. Solutio. Destruere legem duobus modis accipitur. Unde hic Apostolus dicit, quod legem non destruit, id est non ostendit legem inutilem esse in suo tempore, et nil valere, nec spiritualiter implendam esse. Alibi dixit, quod edicat reputatum est, quasi non esset vera justitia quam habuit per fidem, sed aliquid quod reputatum
Abbreviated transcription (Latin):
quatur. &e qualit̾ intelligat᷑. Soło. Inquitas
nr̃a comm̃dat iusticiam di. duob modis in¬
telligitur uł quod exqualitate sui di ustici¬
am comm̃dabiliorem faciat quod falsumẽ
& scđm hanc intelligentiam uera ẽ ꝯseq̃n¬
tia. si hoc eẽt iniquus ds ẽẽt qui puniret pec¬
cata. potest c̃e intelligi quod ex comꝑatione
ur̃e iniusticie mendabilior apparet iusti¬
ex antecedente. Numqͣm enim falsum

Expanded text:
ur, et qualiter intelligatur. Solutio. Iniquitas nostra commendat justitiam Dei: duobus modis intelligitur: vel quod, ex qualitate sui, Dei justitiam commendabilorem faciat, quod falsum est; et secundum hanc intelligentiam vera esset consequentia: si hoc esset, iniquus Deus esset, qui puniret peccata. Potest etiam intelligi, quod ex comparatione nostrae injustitiae commendabilior apparet justie
Abbreviated transcription (Latin):
illius respectu. natura humana dat᷑ intelli¬
gi. Item alia uia uolunt idem ꝓbare. xꝑe eũ
ret tunc ingalileam tunc non pateretiir
ce sinon pateretur tune non impleret im¬
ꝑiumpatris. euius imꝑiopaslus ẽ. s potitit
tunc non pati in irłm. ce sic in obediens ẽẽ. et sic
Sienim non pateretur tunc quod possibile e¬
rat. Uñ ip̃e ait. potestatem habeo ponendi am¬
mam meam. & ĩtiim assum̃di eam. si hoc inqͣm
ẽet quod tunc non pateretur. ñ eẽt imꝑuim
patris eum tunc pati ibi. s ħ dicosimul ẽẽ im¬
possibile ẽ. quod pat̾ p̃cepisset eum tunc pati.
&e quod ip̃e tunc ñ pateret᷑. ħ ẽ commuris soło.¬

Expanded text:
illius respectu natura humana datur intelliillius respectu natura humana datur intelligi. Item alia via volunt idem probare. Christret tunc in Galilaeam, nunc non pateretur; et si non pateretur, non impleret imperium Patris, cujus imperio passus est: sed potuit tunc non pati in Hierusalem, et inobediens esse, et sic si enim non pateretur tunc, quod possibile erat; unde ait: Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam : si hoc, inquam, esset quod tunc non pateretur, non esset imperium Patris eum tunc pati ibi; sed haec duo simul esse impossibile est: quod Pater praecepisset eum tunc pati, et quod ipse tunc non pateretur: haec est communis so
Abbreviated transcription (Latin):
decorem. ꝑꝑ ip̃ius cireumcisionis inꝑfectio¬
nem. durum qiuppe erat cireumesdi. ce ho¬
nestius aquis abliu. qm̃ cultro cedi gn̾alius cẽ¬
hic apłs. circumcidi ꝓdesse cuminsequentib
temporum. Tempore &e enim legis ꝓfuit ip̃am
quid ad remꝑtineat quod dicit cum illi quib
sccibebat. ñ cẽnt in illo. s instatu fidei. ne nos qͥ¬
degentibc  didimus ꝯtͣ uideos suꝑbiremus.
totum de homine assumpto plumunt asserere.
quod sic conant᷑ affu mare. Si lomo assumptꝰ
potuit auerbo non aslumi. potuit peccare. s
potuit ñ assumi. gͦ potuit peccare. quoduidet᷑
si ancedens concedatur. s om̃s concedunt qd̃
potuit non assumi. Soło. Non ẽ ꝯcedendum. ho
mo ille potuit peccare. Cum enim di homo
ille ꝑille notatui ꝑsonalis ꝓpetas. in qua pͥos¬
sibile ẽ illum peccare. s inconsequenti cum di
si homo ille potuit non assumi. potuit pecca¬
re non intelligit᷑ illa ꝑsonalis ꝓpͥetas. s sñ

Expanded text:
decorem, propter ipsius circumcisionis imperfectionem. Durum quippe erat circumcidi, et honestius aquis ablui quam cultro caedi: generalius ehic Apostolus circumcidi prodesse, cum in sequentibus temporum. Tempore enim legis profuit ipsam quid ad rem pertineat quod dicit, cum illi, quibus scribebat, non essent in illo, sed in statu fidei. Resde gentibus credidimus, contra Judaeos superbiremus. etiam de homine assumpto quidam praesumunt asserere, quod sic conantur affirmare. Si homo assumptus potuit a Verbo non assumi, potuit peccare; sed potuit non assumi, ergo potuit peccare: quod videtur, si antecedens concedatur: sed omnes concedunt, quod potuit non assumi. Solutio. Non est concedendum quod homo ille potuit peccare: cum enim dicitur homo ille, per ille, notatur personalis proprietas, in qua impossibile est eum peccare; sed in consequentia, cum dicitur, si homo ille potuit non assumi, potuit peccare, non intelligitur illa personalis proprietas, sed sine
Abbreviated transcription (Latin):
.i debitum &e obnoxietas qua ad dicti sumus pe¬
ne. s sedm hoc originale pec̃cm nonẽ crilpased
pena. S quod sit culpa. auctoritates testant᷑.
quod concedere oporcet. Alii aũt dicunt quod
orig̃ pec̃em sit fomes pecc̃i. ꝯcupiscentia. uł
cupiscibilitas. lex m̃brorum lex carnis. langor
nature. tirannus. qui habitat inmenbris.
nr̃is. uicium innatum quod paruulum fac̃
habilem ꝯcupilcere. ad ultum ꝯcupiscentem.

Expanded text:
 debitum et obnoxietas, qua addicti sumus poenae: sed secundum hoc originale peccatum non est culpa, sed poena. Sed quod sit culpa, auctoritates testantur, quod concedere oportet. Alii autem dicunt quod originale peccatum sit fomes peccati: concupiscentia, vel concupiscibilitas: lex membrorum, lex carnis, languor naturae, tyrannus qui habitat in membris nostris: vitium innatum, quod parvulum facit habilem concupiscere: adultum concupiscentem:
Abbreviated transcription (Latin):
uissa sunt impleant᷑. uł ĩõ lex scripta lex fac¬
torum uocat᷑. qua homines legis totam
iusticiam suam in oꝑib legis ꝯstituebant.
insola gr̃a ꝯstituunt scientes quod sicut
nemo saluatur ex uisticia oꝑm sic nemo iꝰ¬
tificatur ex oꝑib iusticie. Non enim ex bo¬
nis oꝑib iusticia. sexiusticia bona oꝑa.¬

Expanded text:
uam quae jussa sunt impleantur. Vel ideo: lex scripta lex factorum appellatur, quia homines legis totam justitiam suam in operibus legis constituebant: in sola gratia constituunt: scientes, quod sicut nemo salvatur ex justitia operum: sic nemo justificatur ex operibus justitiae. Non enim ex bonis operibus justitia, sed ex justitia bona o
Abbreviated transcription (Latin):
uelit malum fi uł uelit non fieri. Sienim
tellet mala fieri auctor ẽẽt mali cum iplo
uolente aliquid fieri. non sit aluid qm ip̃o
auctore. Item si uellet nonfieri ce tñfierent.
aliquid eus uoluntati resisteret. sunt tñ qui¬
dam qui dicunt quod ds fieri uelit malũ.¬

Expanded text:
velit malum fieri, vel velit non fieri: si enim vellet malum fieri, auctor esset mali, cum ipso volente aliquid fieri, non sit aliud quam ipso auctore. Item si vellet non fieri, et tamen fieret, aliquid ejus voluntati resisteret. Sunt tamen, qui dicunt quod Deus malu
Abbreviated transcription (Latin):
um ab aliis secerni. & eorum s. corda. & auiciis
et a ꝯcupiscentiis circucidi ut hoc in ext̾iori¬
bus ostend̾et p̃cepit eos in carne cucumcidi.
Ftmnpartib genitalib pocius qm in aliis.
Circumcidi cẽ ingenitalib uslit. ne partes il¬
las sc̃ificatas cumimimundis mulierib ꝯunc
uitatis nr̃e corpuptas auiciis reseruarent &
femine gentiles uidentes eunctos mares p̃ti¬
sos eorum matͥmonia euitauerunt.¬
¶ Solis marib sc̃o p̃cepta ẽ. quod nullus qui
sine pecc̃o ẽet exiurili semine nasciturus
non mittebat ad regnum. s si hoc ẽ. gͥ incirc̃¬
cisione erat pecc̃orum remissio. gͥ iusticia
in circumcisione ñ erat om̃ium pecc̃orum
remissio. s tm̃ originalis s inbaptismo oĩ
umfit remissio. & insciꝑ fit urtutum col¬
latio. Utrum aũt hanc om̃imodam esticati¬
am baptifmus habuit ante passionem solet
purificati sunt ĩp̃uis baptismatis sacram̃to
tm̃ collatum ẽ. qnͣtum &e illis quipꝰ baptirati

Expanded text:
um ab aliis secerni, et eorum corda et a vitiis, et a concupiscentiis circumcidi, et ut hoc in exterioribus ostenderet, praecepit eos in carne circumcidi: et in partibus genitalibus potius quam in aliis. Circumcidi quoque in genitalibus jussit, ne partes illas sanctificatas, cum immundis mulieribus commvitatis nostrae corruptas a vitiis reservarent. Et feminae gentiles videntes cunctos mares praecisos eorum matrimonia evitarent. Solis maribus ideo praecepta est, quod nullus, qui sine peccato esset, ex virili semine nasciturus non mittebat ad regnum. Sed si hoc est, ergo in circumcisione erat peccatorum remissio; ergo justitia, in circumcisione non erat omnium peccatorum remissio, sed tantum originalis; sed in baptismo fit omnium remissio, et insuper fit virtutum collatio. Utrum autem hanc omnimodam efficaciam habuit baptisma ante passionem solet purificati sunt, ipsius baptismatis sacramento tantum collatum est, quantum et illis, qui post baptizati
Abbreviated transcription (Latin):
ti non oꝑautur. licet habeant tempꝰ oꝑandi.
ut uiri ꝯtemplatiui. Uñ uident᷑ in dignisa¬
lute. si de hutus modi oꝑib hic fiat sermo.
Oꝑa intiora sunt ut credere amare: orare. q̃
salus. de quib lihic agitur. qͦm᷑ fides sñ oꝑi¬
bus reputatur adiusticiam ei qui non habet
tempus oꝑandi : Soł̃o. De oꝑib ext̾iorib agit
que eriguntur ab hiis quiħnt facultatem
ea faciendi. & illis qui non ħnt facultatem

Expanded text:
ti non operantur, licet habeant tempus operandi, ut viri contemplativi, unde videntur indigni salute, si de hujusmodi operibus hic fiat sermo. Opera interiora sunt, ut credere, amare, orare, quasalus, de quibus si hic agitur, quomodo fides sine operibus reputatur ad justitiam ei, qui non habet tempus operandi? Solutio. De operibus exterioribus agit, quae exiguntur ab iis, qui habent facultatem ea faciendi, et ill
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑtienientia mala que fecit fiunt nonsua.
uel cẽ udicium fit respectu oꝑm ut pumiatur.
minus quia bona fecit uł minorem habebit
uoluntatem male oꝑandi. ñ facultatem ꝑfici¬
endi ait̃ uoluntatem bnfaciendi. nͨ facultatẽ
implendi. Soło oꝑa eorum dicunt᷑ ex qͦsunt
in eorum uoluntatib nͥ in eis remanet quin
fiant. Unde dominus in eungłio qui uide¬
rit mulierem ad ꝯcupilcendum eam. iã me¬
chatus ẽ incorde suo nͨ tñ dicimus quod tmpu¬
niatur mͦ qnͣtum puniretur ꝑ om̃ib oꝑibus
de puero baptirato dicimus quod ꝓgr̃a bap¬
picur. Cum eram fit quod non debet fieri. pec¬
catum dicit᷑. quandouͦ non fit quod debet fie¬
malorum qͣntum inip̃is ẽ. et̃na ẽ. Inuolunta¬
te enim eorum fuit semꝑ inmalo manere. Un¬
de iusto ci iuidicio inet̾num punientur. uł ẽ
mala uoluntas &e reatus culpe et inpña cor¬

Expanded text:
supervenientia mala quae fecit fiunt non sua; supervenientia mala quae fecit fiunt non sua; vel etiam judicium fit respectu operum, ut puniatur minus, quia bona fecit, vel minorem habebit voluntatem male operandi, nec facultatem perficiendi; alter voluntatem bene operandi, nec facultatem implendi. Solutio. Opera eorum dicuntur ex quo sunt in eorum voluntatibus, nec in eis remanet quin fiant. Unde Dominus in Evangelio: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est in corde suo ; nec tamen dicimus quod tantum puniatur modo quantum puniretur pro operibus de puero baptizato dicimus quod pro gratia bappitur: cum fit quod non debet fieri, peccatum dicitur; quando vero non fit quod debet fimalorum, quantum in ipsis est, aeterna est, in voluntate enim eorum fuit semper in malo manere: unde justo Dei judicio in aeternum punientur. Vel etiam mala voluntas, et reatus culpae, et impo