comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tre ÷ a pud homines factus ẽ. homo : ut tuꝑ illũ qui adte fac¬
tus ẽ : homo fieres talis. qualis capit dm̃. Non enĩ homo pote¬
rat capere dm̃ : uidere poterat homo hominẽ : capere dm̃ñ
poterat Unde ñ poterat capere dm̃ : ꝙ oculũ cordis unde
bapere& ñ habebat. Erat ergo aliquid intus sauciũ : & aliquid
foris sanũ. Corporis oculos habebat sanos: cordis habebat sa¬
cios Factusẽ. ille homo ad corporis oculũ utcredens in
eũ. quiuideri corporalit̃ poeuit: currȩres adeũ ipsũ ui¬
dendũ quẽ spĩtalit̃ uidere ñ poteras. Tanto tẽpore uobis ẽ¬
uare ñ illum uidebanta ecce uide bant illũ. & patrẽ ñiude:¬
bant. Uidebant carnẽ : sed maiestas latebat. Qđ uidebant
discipuli. qͥ amauer̃ : uiderunt & uidȩi qui crucifruerunt.
Intus ergo erat totus ille : & sic intus in carne. ut apud pa¬
trẽ maner&e: ñ enĩ deseruit patrẽ. quando uenit ad carnẽ.

Expanded text:
trem, apud homines factus est homo, ut tu per illum qui ad te factrem, apud homines factus est homo, ut tu per illum qui ad te factus est homo, fieres talis qualis capit Deum. Non enim homo poterat capere Deum: videre poterat homo hominem, capere Deum non poterat. Unde non poterat capere Deum? Quia oculum cordis unde caperet, non habebat. Erat ergo aliquid intus saucium, et aliquid foris sanum: corporis oculos habebat sanos, cordis oculos habebat saucios. Factus est ille homo ad corporis oculum; ut credens in eum qui videri corporaliter potuit, curareris ad eum ipsum videndum quem spiritualiter videre non poteras. Tanto tempore vobisnon illum videbant? Ecce videbant illum, et Patrem non videbant: videbant carnem, sed majestas latebat. Quod videbant discipuli qui amaverunt, viderunt et Judaei qui crucifixerunt. Intus ergo erat totus ille, et sic intus in carne, ut apud Patrem maneret: non enim deseruit Patrem quando venit ad carnem. 13.
Abbreviated transcription (Latin):
cor nr̃m ardet & satagit. c̃cupiscentia qͥdã sc̃a uiden dipatris
tui. ꝗte misit. Ipsũ nobis ostende. & nihil amplius ate desidera¬
bimꝰ. Sufficit enĩ nob̵ cũ ille fuerit demostratus qͦ maior esse
nemo potest. Bona c̃cupiscentia bonũ desideriũ. sed partius
in tellectus Ad tendens enĩ ipse dñs iħs paruos magnaquȩ¬
rentes ÷ & se ipsum magnũ int̾ paruos. paruũ int̃ paruos.
ait philippo qui hoc dixerat uni ex discipulis: Lanto tẽpore
uobiscũ sum. & ñ cognouisti mephilippe. Poss& ic philippus
respondere cognouimꝰte: sed nũquid diximꝰ tibi ostende
nobistee te cognouimꝰ : sed patrẽ quȩrimꝰ. Subiecit statim :
qͥ me uidet uidet & patrẽ. Siergo ȩqualis patrimissus ẽ.
ñ eũ estimemꝰ ex in firmitate carnis: sed cogitemꝰ maiestatẽ
indutã carne : ñ obpressã carne. Manens enĩds apud pa¬

Expanded text:
cor nostrum ardet, et satagit concupiscentia quadam sancta videndi Patris cor nostrum ardet, et satagit concupiscentia quadam sancta videndi Patris tui qui te misit; ipsum nobis ostende, et nihil amplius a te desiderabimus: sufficit enim nobis cum ille fuerit demonstratus, quo major esse nemo potest. Bona concupiscentia, bonum desiderium; sed parvus intellectus. Attendens enim ipse Dominus Jesus parvos magna quaerentes, et se ipsum magnum inter parvos, et parvum inter parvos, ait Philippo qui hoc dixerat, uni ex discipulis: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Posset hic Philippus respondere, Cognovimus te; sed numquid diximus tibi, Ostende nobis te? Te cognovimus, sed Patrem quaerimus. Subjecit statim: Qui me vidit, vidit et Patrem . Si ergo aequalis Patri missus est, non eum aestimemus ex infirmitate carnis, sed cogitemus majestatem indutam carne, non oppressam carne. Manens enim Deus apud Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ñ om̃a dedit inmanueiꝰ. Pat̃ ñ diligit pãulũ & tam̃ ñ om̃ade¬
dit inmanu ei. Pat̃ diligit filiũ. Sed qͦ modo pat̃ filiũ: non
qͦmodo dñs seruũ. qͦ mõdo unicũ. ñ quo modo adoptata.
Itaqi om̃a dedit inmanuei. quidẽ om̃a ut tantus sit filius quan¬
tus ẽ. pat̃. Adequalitatẽ enĩ sibi genuit eũ cui rapina ñ essoe
informa dĩ esse ęqualẽ dõ. Pat̾ diligit filiũ & om̃idedit in ma¬
nu eiꝰ. Ergo cũ adnos dignatꝰẽ. mittere filiũ. ñ putemꝰ ali.¬
quid minũs nob̵ missũ quã ẽ. pat̾. Pat̾ mittens filiũ. se alte¬
rũ misit nãq putantes adhuc discipuli. qs pat̃ aliquid ma.¬
uis est quã filius. uidentes carnẽ & ñ intelligentes diunita:¬
cerent iã nouimꝰte & benedicimuste. ꝗe nouim̾te. gratias enĩ
tibi agimꝰ ꝗ a ostendisti tenobis sed patrẽ ñdũ nouim̾. ꝓpt̃ ea

Expanded text:
non omnia dedit in manu eius. Pater non diligit Paulum? et tamen non omnia denon omnia dedit in manu eius. Pater non diligit Paulum? et tamen non omnia dedit in manu eius. Pater diligit filium, sed quomodo pater filium, non quomodo dominus servum; quomodo Unicum, non quomodo adoptatum. Itaque omnia dedit in manu ejus. Quid est, omnia? Ut tantus sit Filius, quantus est Pater. Ad aequalitatem enim sibi genuit eum, cui rapina non esset in forma Dei esse aequalem Deo . Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ergo cum ad nos dignatus est mittere Filium, non putemus aliquid minus nobis missum quam est Pater. Pater mittens Filium, se alterum misit. 12. Namque putantes adhuc discipuli quia Pater aliquid majus est quam Filius, videntes carnem et non intelligentes divinitacerent, Jam novimus te, et benedicimus te, quia novimus te: gratias enim tibi agimus, quia ostendisti te nobis; sed Patrem nondum novimus: propterea
Abbreviated transcription (Latin):
doctores. nũquid om̃s uirtutes nũquid om̃s donahabent
sanitatẽ  nũ quid om̃s lingiuis loquunt᷑. nũ quidom̃s in ter¬
p̃tant᷑ ⁊ aliud habet ille & aliufl hab&e iste. & qđ hab& iste
ñ hab& ille. m̃sura ẽ. diuisio quȩdã donorũ ẽ. Ergo homi-¬
nib: adm̃surã dat᷑ & c̃cordia ibi unũ corpus facit. Quo¬
modo aliud accipit manus ut oper&ur aluit oculus ut u¬
deat. aliud auris ut audiat. aliud pes ut ambul&i anima
tam̃ una ẽ queait omĩa inma nu ut operet᷑ in pede ut ambul&.
inaure ut audiat. in oculo ut uideat. sic sunt &iam diuersa
dona fideliũ. Ia quã m̃bris adm̃surã cuiq ꝓpriam distri¬
buta. sed xp̃s quidat ñ adm̃surã accipit. Audi enĩ ad huc
qđ sequit᷑ qr defilio dixerat. Non eñĩ ad m̃surã dat ds̃spm.
Pat̃ diligit filiũ. & omĩa dedit inmanu eiꝰ. Adiecit om̃a de
dit inmanu eiꝰ. ut nosses & hinc q distinctione dictussit.
at̃ diligit filiũ. Quare enĩ pat̾ ñdiligit iohannẽ. & tam̃

Expanded text:
doctores? Nunquid omnes virtutes? Nunquid omnes dona habent sanitatum? Nunquid omnes linguis loquuntur? Nunquid omnes interpretantur? Aliud habet ille, aliud iste; et quod habet iste, non habet ille. Mensura est, divisio quaedam donorum est. Ergo hominibus mensura datur et concordia, ubi unum corpus facit. Quomodo aliud accipit manus ut operetur, aliud oculus ut videat, aliud auris ut audiat, aliud pes ut ambulet: anima tamen una est, quae agit omnia; in manu ut operetur, in pede ut ambulet, in aure ut audiat, in oculo ut videat; sic sunt etiam diversa dona fidelium, tanquam membris ad mensuram cuique propria distributa. Sed Christus, qui dat, non ad mensuram accepit. Audi enim adhuc quod sequitur, quia de Filio dixerat. Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus. Ut nossedit in manu eius’, ut nosses et hic, qua distinctione dictum sit: ‘Pater diligit filium’. Quare ergo? Pater non diligit Iohannem? et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sua.Itẽ de illo dictũ ẽ. ad moẏsen. Proph&am eis suscitabo defratri.¬
b eorũ similẽ tui. similẽ scilica ad formã carnis. ñ ademinentiã
cludere. Uideo qx ꝓpheta es. & incipit quȩrere qđ illũ sol& mouere.
Contentio quippe fuerat int̾samaritanos & uidȩos. qr uidȩi intẽ¬
plo asalomone fabricato. ad orabat dm̃. samaritani longe inde po-¬
siti ñ ineo ad orabant: idȩo uidei se eẽ. meliores iact abanti qc intem¬
plo adorabant dm̃. Non eñi coutunt᷑ uidȩi samaritanis. qc dice
qua tẽplũ hab& is qđ nos ñ habemꝰe nũquid patres nr̃i qͥdo placue¬
runt in illo tẽplo adorauerunt ⁊ nonne inisto monte adorauerunt
ubi nos sumꝰ ⁊ melius ergo nos inquiunt in hoc monte dm̃rogam i
ubi patres nr̃i rogauerunt. Contendebant utriq ignari qeuirũ
ñ habentes. Ii ptẽplo. illiꝓmonte. In flabant᷑ aduersus inuicẽ Oñs¬

Expanded text:
sua ; item de illo dictum est ad Moysen: Prophsua ; item de illo dictum est ad Moysen: Prophus eorum similem tui ; similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam cludere: Video quia propheta es, et incipit quaerere quod illam solebat movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positiplo adorabant Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis; quia dicebquia templum habetis, quod nos non habemus? Nunquid patres nostri, qui Deo placuerunt, in illo templo adoraverunt? Nonne in isto monte adoraverunt, ubi nos sumus? Mubi patres nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes: illi pro templo, illi pro monte inflabantur adversus invice
Abbreviated transcription (Latin):
uentilabat. Frroraũ iste ñ erat legitimꝰ uir sed adult̃. Idõ ei dñs
ait. Benedixisti qr ñ habeo uirũ . ũ. enũ uiros habuisti .v. tesensus
carnis primo sexerunt. uenisti ada&atẽ utendȩrationis. nec adsa¬
pientiã ꝑuenisti. sed inerrorẽ incȩtlisti. Ergo postillos .v. iuiros.
iste quẽ habes ñ ẽ. tuus uir. & quiderat uir ñon erat : nisi ad ulter
Uoca itaq ñ ad ulterũ sed uirũ tuũ. Ut intellectũ meaccipias. non
errore aliquid falsũ deme sentias : Adhuc enĩ errabat mulier
errabat: nisi q adulterũ ñ uirũ habebat. Tolle hinc inquiter¬
go istũ adulterũ qͥte corrũpit. & uade uoca uirũ tiĩ. Uoca &ue.¬
ni. Ut intellegas me. Dicit ei mulier. Dñe uideo ꝗeꝓph&a estu.¬
Cȩpit uenirẽ iur. ñdũ plene uenit. Proph&a dnm̃ putarat. Erat qui¬
dem & ꝓphaea. Nã dese ipso ait. Non ẽ ꝓph&a sine honore nisi in patria

Expanded text:
ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier,errabat, nisi quia adulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat, erat quidem et propheta, nam de seipso ait: Non est propheta sine honore, nisi in patria
Abbreviated transcription (Latin):
lia. uel ad petenda uł fugienda. Ubi uero intellectus sapientia
imbutus regere ceperit animã. scit iã ñ solũ fugere foueam &
ambularẽ. inȩquali qđ oculi ostendunt animȩ infirmȩ. necstan-¬
tũ canoras uoces suauit̃ audire dissonasq repellere. uelblan:¬
dis odorib: delectari. Pudoresq respuere aut̃ dulcedine capioci
amaritudine offendi. aut lenib: mulceri & asperis ledi. Ista enĩ
oma infir mȩ anime st̃ necessaria. Quid ergo regiminis adhu¬
bour ꝑ illum intellectũ ñ alba & nigra discraurus ẽ. sedius¬
ia & in uista. bona & mala utilia & inutilia. castitatẽ & inpu.¬
dicitiã. Hanc utamet. utam ut uit&e : caritas: & odiũ in hac ut sit
enĩ ñ succedit ille. error dominat᷑. Nãcũ cȩperit anima capax eẽ
rationis. ut᷑ sapiente m̃te regit᷑. aut errore. sederror ñ regit. sed ꝑ¬
dit. ꝑ istosergo quinq sensus mulier illa adhuc errabat̃ &erros ea

Expanded text:
lia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia lia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et mala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit,enim non succedit ille, error dominatur. Nam cum coeperit anima capax esse rationis, aut a sapiente mente regitur, aut ab errore: sed error non regit, sed perdit. Post istos ergo quinque sensus mulier illa adhuc errabat, et error eam
Abbreviated transcription (Latin):
paruulo qđ audit᷑ quoduidet᷑. quodolet qđ sapit qđ tactu senti¬
e: autadpoeit aut fugit. ad petit quid quid mulca. fugit qͥd qđ
offendit hos quinq sensus. Hos enĩ quinq sensus. mulc&e uoluptas
ofendit dolor. scđm hos quinq sensus tã quã quinq uiros prius
uiuit anima qc istis regit᷑. Quare aũ iuridicti sunt& qͥ legitimi
adõ quippe facti & adõ donati animȩ . Infirma ẽ. adhuc quȩ istas
quinque sensib regit᷑. Et subistis .v. uiris agit. ãdubi uenerit ad
annos ecerende rãtionissi eã susceperit obt̃ima disciplina & doc-¬
trina sapientiȩ. Quinq ilis uris adregendũ ñ succedit nisi uir
uerus legitimꝰ. & illis melior & quimelius regat &ꝗ adacerni¬
tatẽ regat. & qui adȩ t̾nitatẽ excolat. adȩternitatẽ instrruut a
nã isti quinq sensus. ñ adȩt̃nitatẽ nos regunt: sedadista tẽpora¬

Expanded text:
parvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentiparvulo, quod auditur, quod videtur, quod olet, quod sapit, quod tactu sentitur, hoc appetit aut fugit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam susceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista tempora
Abbreviated transcription (Latin):
nescio qͦ non legitimo uiro. adulterio magis quã uiro. & dñs ei.:
Benedixisti qt ñ habeo iurũ. Unde ergõ tudixisti uoca uirum
tuũ& & audi qebene nouit dñs ñ eam habere uirũ. Dicit ei & ce¬
tera. neforte putar& mulier ideo dixisse dnm̃ benedixisti.
q ñ habeo uirum. qđ hoc amuliere didicerat ñ qđ ipse istud di¬
uinitate cognouerit. audi aliquid. qđ non diccisti. Quinq
enĩ uiros hãbuisti. & iste quẽ habes nẽ. uirtuus. hocuere diacis.
ti. Iterũ cogit deistis quinq uiris subtilius aliquid ꝑserutari:
Multi quippe intellexer̃. ñ quidẽ absurde nec usqi quaq: mpbabi¬
lit̃. Qumnq uiros mulieris huꝰ .u. libros moysi. Utebantur eñĩsa¬
maritani & subeadẽ lege erant. Nãde illis &circũ cisio merat:
sensus corporis esse. quando enĩ quisq nascit᷑ antequã possit uti¬
m̃te. atq. ratione ñregit᷑ nisi sensib carnis. Anima in puero

Expanded text:
nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, quinque libros Moysi. Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aderat qͥ illa luce inluminaret᷑ nec tantũ ꝑfunderet᷑. uerũ
&iã frueret᷑. Ergo dñs tãquã dicera inlustrare uolo. & ñ ad est.
quẽ. uoca inquit uirũ tuũ adhibe intellectũ. ꝑquẽ docearis. qͦ
regaris. Ergo constituȩ animã. ecepto intellectu tãquã femi-¬
nã. intellectũ aũ habere tãquã uirũ. Sed iste uir ñ bene regit
Cap̾ut enĩ urixp̃ẽ. Loquebat᷑ caput uiricũ femina & ñ erat uir.
& tãquã dicerde dñs. adhibe caput tuũ ut ille suscipiat caput
suũ. Ergo uoca uirũ tuũ & ueni huc. Idẽ. adesto. prȩsens esto.
U elut enĩm absens es : dũ ñ intelligis. p̃sentis uocẽ ueritatis. prȩ¬
sens esto sed noli sola cũ iuro tuõ adesto. Et adhuc illa ñdũ aduo¬
cato illo iuro. ñ intelligit adhuc carnẽ sapit. absens e. eñiiur.
Non habeo inquit iurũ. &dñs sequitur. & mysteria loqͥt᷑. Intelle¬
gas reuera istã mulierẽ ñ habuisse tunc iurũ. sed qđ utebatur

Expanded text:
uce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non beChristus . Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur
Abbreviated transcription (Latin):
dis. medicũ ñ agnoscentib & tãquã infrenesi m̃te ꝑdita occideiee
uolentib ꝓ inde quid secut᷑ euangelistadioxit. Hincergo mag is quere¬
bant cũ iudei int̃ficere. ꝗe ñ solũ soluebat sabbatũ sed & patrẽ suũdi¬
G ñ hinc irascebant᷑. qe patrẽ suũ dicebat dm̃i. sed qđ longe alio modo
quã homines. Ecce intelligunt uidei qđ ñ intelligunt arrianu: Ar¬

Expanded text:
dis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere dis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere volentibus. 16. Proinde quid secutus Evangelista dixit? Hinc ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dister . Ergo non hinc irascebantur, quia patrem suum dicebat Deum; sed quod longe alio modo quam homines. Ecce intelligunt Judaei quod non intelligunt Ariani. A
Abbreviated transcription (Latin):
distis. Quiã in principio erat uerbũ. & ñ qualecũq uerbũ. sed ds̃
erat uerbũ. & omia ꝑ ipsum facta sunt. Porte significatus ẽ. requie¬
turus indie septimo ab omnib operib suis. Legite enĩ euangeliũ &
uid&e quanta operatus sit ibs. Operatus ẽ. salutẽ nram & incruce.
ut implerent᷑ ineo om̃a prȩdicta ꝓph&arũ. Coronarus ẽ . spinis sus¬
pensus ẽ. ligno dixit sitio. Accepit ac&ũ inspongia. ut impleret᷑
qđ dictũ ẽ . & insiti mea potauer̃ me ac&o. Adubi impleta sut
om̃a opera eus seacta sabbati inclinato capite reddidit sp̃m. & in
sepulchro sabbato requieuit ab omnib: operib: suis. Ergo tãquam
dicer&e iudeis. Quid ex pectatis ut ñ operer sabbato sabbati
dies uob̾ ad significationẽ meã p̃ceptus ẽ. opera dĩ adtenditis. Ego
ibi eramncũ fierent ꝑme facta sunt om̃a. Ego noii. pat̃ m̃s usq. modo ope¬
rat᷑. Operatꝰ ẽ. pat̃ lucẽ seddiocit ut fierde luoc i sidiait uerbo operae

Expanded text:
 non qualecumque Verbum, sed Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : forte significatus est requieturus in die septimo ab omnibus operibus suis. Legite enim Evangelium, et videte quanta operatus sit Jesus. Operatus est salutem nostram in cruce, ut implerentur in eo omnia praedicta Prophetarum: coronatus est spinis, suspensus est ligno; dixit, Sitio, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi eram cum fierent, per me facta sunt omnia, ego novi: Pater meus usque modo operatur. Operatus est Pater lucem; se
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ oculorũ tuorũ tenebras amabis : &amando tenebras intene¬
bris remanebis: & re manendo in te nebris. &iã in tenebras exterio¬
res ꝑicieris : ibi erit fl&us & stridordentiũ. Sinihil inte facie-¬
bat᷑ a morlucis : faciat timor doloris. Sufficient̃ me locutum
arbitror: & lectionẽ tam̃ euangelicã ñ finiui: sidicã reliꝗa
onerabouos : & timeo ne &iã quod haustũ est effundatur. Suf¬
ficiant ergo ista caritati ur̃ȩ debitores sumꝰ ñ nunc sed sẽꝑ quã¬
firmã laboriosam periculosã in hoc mundo consolamini bene uiuen-¬
do : nolite nos contristare & ad terere malis morib urĩs. Cũ enĩ
offendimur mala uita ur̃at̃sire fugiamꝰ auobis & separemus
nos a uobis : &aduos ñ accedamꝰ. non ne c̃querimini & dicitise
& si languebam curar&is : & si in firmabamur iusitartis . Ecce cura¬
mꝰ ecce uisitamꝰ : sed ñ nobis fiat. qͦ modo audistis ab apło: timeone

Expanded text:
ne oculorum tuorum; tenebras amabis; et amando tenebras, in tenene oculorum tuorum; tenebras amabis; et amando tenebras, in tenebris remanebis; et remanendo in tenebris, etiam in tenebras exteriores projicieris: ibi erit fletus et stridor dentium . Si nihil in te faciebat amor lucis, faciat timor doloris. 12. Sufficienter me locutum arbitror, et lectionem tamen evangelicam non finivi: si dicam reliqua onerabo vos, et timeo ne etiam quod haustum est effundatur; sufficiant ergo ista Charitati vestrae. Debitores sumus, non nunc, sed semper quamfirmam, laboriosam, periculosam, in hoc mundo cons lamini bene vivendo, nolite nos contristare et atterere malis moribus vestris. Cum enim offendimur mala vita vestra, si refugiamus a vobis, et separemus nos a vobis, et ad vos non accedamus; nonne conqueremini, et dicetis: Et si languebamus, curaretis; et si infirmabamur, visitaretis? Ecce curamus, ecce visitamus sed non nobis fiat quomodo audistis ab Apostolo, Timeo ne
Abbreviated transcription (Latin):
firmis oculis uideã qđ saucias infirmisq ñ potuie urg& medi¬
cũ &rogat ut cur&. Ergo fr̃s si forte aliquid tale factũ ẽ. in cor¬
dib ur̃is : siut cũq ereoistis corurm̃ ad uidendũ uerbũ : & ĩpsi¬
us luce reuerberati adsolita recidistis: rogante medicũ. ut ad¬
hibeat collȩria. mordacia prȩcepta : iustitiȩ ẽ. qđ uideas sed
ñ ẽ. unde uideas. Non mͥ. antea credebas ꝯcẽ. qđ uideas : duce
quadã ratione adductus es ꝓpuiquasti: intendisti : palpitasti :
refugisti. Scis certe esse qđ uideas sed idoneũ te ñ esse. Qui ui¬
deas ergocurare. Que st̃ collyriar noli m̃tiri : noliꝑ uirare ĩ
noli adulterare : noͥfurari : noli fraudare : sed consuisti &cũ
aliqͦ dolore a consuetudine reuocaris : hocẽ. qđ mord&e sedsanat.
Nã dico tibi liberius : extimore & meo & tuo. Sicurari distite.¬
ris & eẽ. idoneus ad ꝑfruendũ hac luce neglexeris : ualitudi¬

Expanded text:
firmis oculis videam, quod sauciis infirmisque non potui? Urget medifirmis oculis videam, quod sauciis infirmisque non potui? Urget medicum, et rogat ut curet. Ergo, fratres, si forte tale aliquid factum est in cordibus vestris, si utcumque erexistis cor us luce reverberati ad solita recidistis; rogate medicum ut adhibeat collyria mordacia, praecepta justitiae. Est quod videas, sed non est unde videas. Non mihi antea credebas quia est quod videas: duce quadam ratione adductus es: propinquasti, intendisti, palpitasti, refugisti. Scis certe esse quod videas, sed idoneum non te esse qui videas. Ergo curare. Quae sunt collyria? Noli mentiri, noli perjurare, noli adulterare, noli furari, noli fraudare. Sed consuesti, et cum aliquo dolore a consuetudine revocaris: hoc est quod mordet, sed sanat. Nam dico tibi liberius, ex timore et meo et tuo: si curari destiteris, et esse idoneus ad perfruendum hac luce neglexeris, valetudi
Abbreviated transcription (Latin):
qr cũ loqͥmur ista : & cũ meditabim᷑ exercemꝰ nos &cũ ex ar¬
cemꝰ nos i ipsis. & rursus quasi reflectimur pondere nr̃o.
ad ista c̃su&a : tales sumꝰ quales lippientes cũꝑducunt᷑ ad uiden¬
dũ lum̃. Si forte ante usũ omnino ñ habebant : & incipiunt
eundẽ uisũ ꝑdiligentiã medicorũ ut cũq raparare. Et cũ ꝓbare
uiult medicus quantũ eis salutis accesserit. Temptat eis os¬
tendere qđ uidere desiderabant. & ñ poterant cũ cȩci essent.
& redeunte iã utcũq acie oculorũ ꝑducunt᷑ adlucẽ: &cũ uide¬
rint fulgore ipse reuerberantur quodam modo : & respondent
medico demonstranti. iã iã uidi sed uidere ñ possũ. Quid
ergo facit medicus reuocat adsolita & addit collyriũ : ut ad
illud qđ uisũ ẽ. & uderi ñ potuit desideriũ ÷ & ex ipso desideriocure.¬
tꝰ plenius. &si quã mordatia sanitati reparande adhibent᷑: fortit̃ fe¬
rat ut amore illius lucis accensis dicat sibi. Quando erit ut illud

Expanded text:
 cum loquimur ista, et cum meditamur, exercemus nos. Et cum exercemus nos in ipsis, et rursus quasi reflectimur pondere nostro ad ista consueta, tales sumus quales lippientes, cum producuntur ad videndum lumen, si forte antea visum omnino non habebant, et incipiunt eumdem visum per diligentiam medicorum utcumque reparare. Et cum probare vult medicus quantum salutis eis accesserit, tentat eis ostendere quod videre desiderabant, et non poterant cum caeci essent: et redeunte jam utcumque acie oculorum, producuntur ad lucem; et cum viderint, fulgore ipso reverberantur quodammodo, et respondent medico demonstranti, Jam jam vidi, sed videre non possum. Quid ergo facit medicus? Revocat ad solita, et addit collyrium, ut ad illud quod visum est, et videri non potuit, desiderium nutriat, et ex ipso desiderio curetur plenius; et si qua mordacia reparandae sanitati adhibentur, fortiter ferat, ut amore illius lucis accensus dicat sibi: Quando erit ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
&occidente. meridiȩ & aquilone. Vnde denarius ꝑquat tuor
qđ quat tuor libros habaẽ implet᷑ lex. Quia in euangelio dictũ
ẽ. ñ ueni legẽ soluerae sedad implere. Siue ergo illa siue ista

Expanded text:
et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor angelium quod quatuor libros habet, impletur Lex: quia in Evangelio dictum est, Non veni solvere Legem, sed adimplere . Sive ergo illa
Abbreviated transcription (Latin):
tis decim dieb misit mercedẽ. sp̃sscĩ. significatast̃ ista. & qͥb dã
significatinib res ipsȩ p̃uente sunt significationib pascim᷑ ut
adres ipsas ꝑdurantes ꝑuenire possumꝰ. Operarii enĩ sumꝰ & ad¬
huc inuinea laboramꝰ. Finito opere: merces restitu& ur: sed
quis operarius ꝑdurat ad accipiendã mercedẽ nisi qͥ pascit᷑ cũ la¬
borat. Hon enĩ & tu operario tuo mercedẽ solã daturus es. ñ &iã
afferes illi unde uires reparae & in labore a pascis utiq cũ mer¬
cedẽ daturus es. Pro inde & nos dñs istis scripturarũ significa-¬
tionib: laborantes pascit. Nã si ista intelligendorũ sacram̃torum
loitia subtrahatur a nobis. deficimꝰ in labore. & non erit qͥ ꝑueniat
ad mercedẽ. Qm̃ ergo quadragenario numero ꝑficit᷑ opus for¬
tasse ideo q lex indecem precep̃tis data ẽ. & ptotũ mundũ p̃dican¬
da eratlex. qͥ totꝰ mundus quat tuor partib cõmendat᷑. oriente

Expanded text:
i . Significata sunt ista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat ad mercedem. 6. Quomodo ergo quadragenario numero perficitur opus? Fortasse ideo, quia Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente
Abbreviated transcription (Latin):
nͥlla specũ fuerit de spe factares accepturi sumꝰ mercedẽ dena.¬
riũ. Ipsa enĩ merces redditur operariis iniunea laborantib:
scđm euangeliũ qđ uos credo reminisci. Neq. enĩ om̃a cõme¬
moranda sunt tã quã rudib: & inperitis. Denarius ergo qui
accepit nom̃ anumero decim reddit᷑. & coniunctus quadragenario fit
quinquagenarius. Unde cũ labore cȩlebramꝰ. quadra gesimã ante
pascha cũ la&itia uero tãquã accepta mercede. quinquagesimam
post pascha. Nã huic tã quã salutari labore bonioperis. qͥꝑtina
adquinqua genariũ numerũ additur qui& is & felicitatis de narius
ut quinquã genarius fiat. Significauit hoc & ipse dñs iħs multo aꝑ¬
tius. quando post resurrectionẽ. xldieb c̃uersatꝰ ẽ. in t̾racũdis¬

Expanded text:
lla spe, cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus secundum Evangelium , quod vos credo reminisci: neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore celebramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquagenarius fiat. 5. Significavit hoc et ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
ficient̃ audiatis. quadra genarius numerũs sacratus nob̵ inqua¬
dã ꝑfectione cõmendatur. notũ eẽ. arbitror caritati urȩ tes¬
tantur sepissime scriptura diuine. Ie uiniũ hoc numero c̃secratũ
pulis ostendit inlatate uultus & uestis suȩ. Apparuit enĩ medius
int̃ moysen. & heliã. tãquã euangeliũ testimoniũ haber& alege
& ꝓphais. Siue ergo inlege siue inꝓphȩtia siue in euangelio qua¬
dra genarius nobis numerus ine umio cõmendat᷑. se uiniũ aũmag.¬
nũ & generale ẽ. abstinere abiniqͥ tatib & inlicitis uoluptatib:¬

Expanded text:
ficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quaficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consecratpulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium haberet a Lege et Prophetis . Sive ergo in Lege, sive in Prophetis, sive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis in jejunio commendatur. Jejunium autem magnum et generale est, abstinere ab iniquitatibus et illicitis voluptatib
Abbreviated transcription (Latin):
płm uidȩorũ & faciendõ magna docendo utilia t᷑ babit peccatores.
urbauit aquã p̃sentia sua. & excitauit adpassionẽ suã. sedlatens
t᷑ bauit: si enĩ cognouissent. nũquã dnm̃ gloriȩ crucifixissent.
escendere ergo in aquã t᷑ batã.hoc ẽ. humilit̾ credere in dñi passio¬
nẽ. ibi sanabatur unus significans unitatẽ postea quisquis ueniroe
ñ sanabat᷑. Quia qͥsquis p̃ter unitatẽ fuerit sanari ñ poterit. Ui
deam ergo quid uoluerit significare in illo uno. quẽ &iã ipseser¬
uans unitatis mysteriũ sic̃ prelocutꝰ sum d&ot languentib: unum
sanare dignat᷑ ẽ. Inuenit in annis eiꝰ numerũ quendã languoris.
trigintã &octo annos habebat in infirmitatẽ. Hic numerꝰ qͦmodo
magis ad languorẽ ꝑtineat quã ad sanitatẽ. Paulo diligentius ex¬
ponendũ ẽ. Intentos uos uolo. aderit dñs ut c̃grue loquar. & suf¬

Expanded text:
pulum Judaeorum; et faciendo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, pulum Judaeorum; et faciendo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . escendere ergo in aquam turbatam, hoc est humiliter credere in Domini passionem. Ibi sanabatur unus, significans unitatem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus est. Invenit in annis ejus numerum quemdam languoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit Dominus, ut congrue loquar, et suf
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃riptura om̃a subpeccato. ut p̃missio ex fide ibu xp̃i daraur credenti.
b Quideuidentius ñ ne uerba hȩc exposuer̃ nobis. & u. porticus &
languentiũ multitudinẽ. U. porticus lex ẽ. Quare quinq porti¬
cus ñ sanabant languentes: qc sidata ess& lex quȩ possoe iuuifi.¬
care omnino exlege ess& iustitia. Quare ergͦ c̾tinebat quos ñsana
bat qc c̃clusit om̃a sub peccato. ut ꝓmissio & fide iħu xp̃i darorur cre¬
dentib Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur . qͥ in
porticib: sanari ñ poterant subito enĩ uidebat᷑ aquat᷑ bata &
a quot᷑babat᷑ ñuidebat᷑. Credas hoc angelica uirtute fieri solere
ñtã sine significante aliqͦ sacram̃to post a quã turbatã mitebat
se unus qͥ p̃oterat & sanabat᷑. solus post illũ quisquis se mitter& frus¬
tra facer&e. Quid sibi ergo hoc uult a nisi quia uenit unꝰ xp̃s ad po¬

Expanded text:
ptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus ptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant t Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sanari non poterant? Subito enim videbatur aqua turbata, et a quo turbabatur, non videbatur. Credas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia venit unus Christus ad po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possum. De hacpiscina quȩ quinq porticib cingebat᷑ inqͥb iace¬
bat magna multitudo languentiũ. ad sidue nostractasse memi¬
ni. & remdicturussumquã mecũ plures recognoscant potius quã
cognoscant. Uerũ nihilẽ. abre &iã notare petere. ut & qd non noue¬
rant instruantur. & quinouerant confirm̃tur. Proinde tãquã
nota breuit ꝑstringendast̃. ñ otiose inculcanda. Piscina illa & a qua
illa. populũ mͥ. uidet᷑ significasse uidȩorũ. significari enĩ populus nomi.¬
ne aquarũ aꝑte nobis indicat apocalypsis iohannis. ubi ei cũ ostenderen¬
libri ꝑdebant languidos ñ sanabant. Lex enĩ peccatores c̃iuincebat ñab.¬
soluebat. Idõ littera sine gr̃a reos faciebat. quos c̃fitentes grã liberabat.
Na hoc dicit apłs. si enĩ data ess& lex quȩ poss&e uiiuficare. omnino ex
lege essor iustitia. Quare ergodata ẽ. lex& seꝗt᷑ & dicit sed c̃dusit

Expanded text:
quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacequod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderenlibri prodebant languidos, non sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quar
Abbreviated transcription (Latin):
pora mererent᷑. Corporũ ẽnĩ salus quȩ uera expextat᷑ adnõ erit in
fine inresurrectione mortuorũ. Tunc qđ uiu& ñ mori&ur tunt
qđ sanabit᷑ ñ egrotabit. Tunc qđ satiabitur ñ esurio aut sici&.
tunc qđ renouabit᷑ ñ ueteres c&. Nc̃ uero in illis factis dñi & saluato
rũ m̃bra constricta morte dissoluta sunt. & quicquid sanatũ ẽ. tẽ¬
poralit̃ in m̃bris mortalib in fine defecit : anima uero quȩ credidit
aduĩam ȩt̃nã transitũ fecit. Animae ergo crediture cuius pec¬
cata dimittere uenerat adcuiꝰ langorẽs. sanandos sehumiliaue.¬
rat. dehoc languidosanato magnũũ signũ dedit . Cuius rei&cuius
signi ꝑfundũm sacram̃tũ. quantũ dñs donare dignat᷑ ad tent is
uobis &orando aduiuantib in firmitatẽ nram loquar ut potero.
Ouicquid aũ ñ possum. supplebit inuobis ipse. quo adiuuantȩ facio.

Expanded text:
pora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in pora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in illis factis Domini et salvarum membra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum sacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio
Abbreviated transcription (Latin):
porũ moriturorũ. Sed qr ipsa anima non eũ nouerat aquosa nan-¬
doerat & oculos habebat in carne. unde facta corporalidi uiderde.
nondũ habebat sanos incorde. unde dm̃latem cognoscer&. fecit qđ
uideri poterat. ut sanareur unde uideri non poterat. Ingressꝰ
ẽ. locũ ubi iacebat magna multitudo languentiũ. cecorũ. daudorũ.
aridorũ. Ecũ ess& medicus & animarũ & corporũ. &qͥueniss& sana-¬
re om̃s animas crediturorũ. de illis languentib unũ elegit quẽ sana¬
r& ut unitatẽ significaroe: simediõcri corde. & qͥuasi humano captũ
& ingenio c̃sideremus facientẽ & qđ potestatẽ ꝑtin&. ñ magnũ ali¬
quid̃ ꝑfecit. & qđ adbenignitatẽ paruũ fecit. Tot iacebant̾ &inus
curatus ẽ. cũ poss& unouerbo om̃s erigere. Quid ergo intelligendũ
ẽ : nisi qx potestaes illa & bonitas illa magis agebat. quid anime in fac.¬
tis eꝰ psalute sempit̃na intelligerent quãqrũd ꝓtẽporalẽ salute cor¬

Expanded text:
o IIIa. Et quia ipsa anima non eum noverat, a quo sananda erat, et oculos habebat in carne, unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Deum latentem cognosceret, fecit quod videri poterat, ut sanaret unde videri poterat. Ingressus est locum ubi iacebat magna multitudo languentium, cecorum, claudorum, aridorum; et, cum esset medicus animarum et corporum re omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano captu et ingenio consideremus facientem, et quod ad potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem, parum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum posset uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute cor
Abbreviated transcription (Latin):
inluminantẽ. surdis aures aperientẽ. mutorũ ora soluentẽ. Pa¬
ut uix inde pauci credider̃. Populidĩ loquor tã multi credidimꝰ
tendebat. Iudei fuer̃ uelsunt similes illis samaritanis E uange¬
liũ audmꝰ euangelio c̃sensimꝰ. Per ȩuangeliũ in xp̃m credidimꝰ nul¬
la signa uidimꝰ nulla exigimꝰ. quã uis enĩ unus deco decimelectis
& sc̃is. tam̃ israhelita fuit degente scilic& dñi. thomas ille qui
in loco uulnerũ digitos mittere cupiebat. sic enĩ arguit
dunis qͥ modo istũ regulũ. Huic dixit. Nisi signa & pligia uideri
post samaritanos qͥ sermoni eiꝰ crediderant. Apud quos nulla miracula
fecerat quos firmos infide securos. citodimiserat. quos diuinitatis p̃sentia
ñ dimiserat. Ergo quando dicebat dñs thome ueni mitte manũ tuã & noli
esse incredulus sed fidelis. &cũ ille exclamar&e. tactis uulnerũ locis

Expanded text:
illuminantem, surdis aures aperientem, mutorum ora solventem, pailluminantem, surdis aures aperientem, mutorum ora solventem, paderunt, et vix inde pauci crediderunt. Populo Dei loquor: tam multi credidimus, tanis. Evangelium audivimus, Evangelio consensimus, per Evangelium in Christum credidimus; nulla signa vidimus, nulla exigimus. 4. Quamvis enim unus ex duodecim electis et sanctis, tamen Israelita fuit, de gente scilicet Domini, Thomas ille, qui in loca vulnerum digitos cupiebat mittere. Sic eum arguit Dominus quomodo istum regulum. Huic dixit, Nisi signa et prodigia videpost Samaritanos qui sermoni ejus crediderant, apud quos nulla miracula fecerat, quos firmos in fide securus cito dimiserat, quia divinitatis praesentia non dimiserat. Ergo quando dicebat Dominus Thomae, Veni, mitte manum tuam, et noli esse incredulus, sed fidelis; et cum ille exclamaret, tactis vulnerum locis,
Abbreviated transcription (Latin):
illa ñ enĩ sine causa dicta sunt ꝓdigĩa. nisi q aliquid ꝓtendunt.
Prodigiũ enĩ appellatũ ẽ. quasꝰi ꝓdĩciũ qđ porrodicat porrosignificoe
te: aliquid futurũ eẽ. portendat. Quia ergo aliquid illa om̃a
portendebant aliquid illa om̃a p̃dicebant. Faciamꝰ modo nospa¬
nisi scđm carnẽ quã accepit int̾ra. faciamꝰ ergo patriã dnĩ.
populũ iudeorũ. Ecce in patria sua. honorẽ. ñ hab& modo. Ad ten-¬
de iudȩorũ turbas. ad tende iãgentẽ illã disꝑsam. toto orbe t̾ra¬
rũ. &e uulsam radicib: suis. Adtende ramos fractos c̃cisos disꝑsos
aridos qͥb fractis inseri meruit oleaster. Uide turbã iudȩorũ
quiddicit modo. Quem colitis quẽ ad oratis. Pat̃ noster erat. &
nos respondeamꝰ ꝓph&a in patria suahonorẽ non hab&. Deniq:¬
U illi ambulantẽ dum̃ iħm int̾ra. faciem tẽq miracula. eȩcos

Expanded text:
illa; non enim sine causa dicta sunt prodigia, nisi quia aliquid portendunt: illa; non enim sine causa dicta sunt prodigia, nisi quia aliquid portendunt: prodigium enim appellatum est quasi porrodicium, quod porro dicat, porro significet, et aliquid futurum esse portendat: quia ergo aliquid illa omnia portendebant, aliquid illa omnia praedicebant, faciamus modo nos panisi secundum carnem, quam accepit in terra; faciamus ergo patriam Domini populum Judaeorum. Ecce in patria sua honorem non habet. Modo attende Judaeorum turbas, attende jam gentem illam dispersam toto orbe terrarum, et evulsam radicibus suis; attende ramos fractos, concisos, dispersos, aridos, quibus fractis inseri meruit oleaster : vide turbam Judaeorum, quid dicit modo? Quem colitis, quem adoratis, frater noster erat. Et nos respondeamus, Propheta in patria sua honorem non habet. Denique illi ambulantem Dominum Jesum in terra, facientemque miracula; caecos
Abbreviated transcription (Latin):
cupiebat. ad sanandũ filiũ eiꝰ. nã postea quã ei nuntiatũ ẽ.
sanũ esse filiũ eiꝰ. & inuenit eahora sanatũ quahora dñs dixe¬
rat. Vade filius tuus uiuit & credidit inquit ipse. & domꝰ
eius tota. Siergo propterea credidit ipse. & domͦ eiꝰ tota. Quia
anuntiatũ ẽ. eĩ filius eiꝰ sanus. & cõparauit horã nuntiantiũ
hore p̾nuntiantis. Quando rogabat. ñdũ credebat. Sa mari¬
tani nullũ signũ expectauerał. uerbo eiꝰ tanto modo cre¬
diderant. ciues autẽ eiꝰ audire meruer. nisi signa &pͥdi¬
gia uideritis ñ creditis. & ibi tam̃ facto tanto miraculo
non credidit. nisi ipse & domꝰ eiꝰ. Adsolũ ser monẽ credider̃ plures
samaritani. ad illud miraculũ sola illa domꝰ credidit ubi factũ ẽ.
Quidigit᷑ fr̃s quid nobis cõmendat ds& tuncgalilea uideã patria-
erat̃ dñi qribi nutritus est. nunc ergo ꝗc p̃ortendit aliquid res

Expanded text:
cupiebat, ad sanandum filium ejus. Nam posteaquam ei nuntiatum est cupiebat, ad sanandum filium ejus. Nam posteaquam ei nuntiatum est sanum esse filium ejus, et invenit ea hora sanatum, qua hora Dominus dixerat, Vade, filius tuus vivit; et credidit, inquit, ipse, et domus ejus tota. Si ergo propterea credidit ipse et domus ejus tota, quia nuntiatus est ei filius ejus sanus, et comparavit horam nuntiantium horae praenuntiantis; quando rogabat, nondum credebat. Samaritani nullum signum exspectaverant, verbo ejus tantummodo crediderant. cives autem ejus audire meruerunt, Nisi signa et prodigia videritis, non creditis; et ibi tamen facto tanto miraculo, non credidit nisi ipse et domus ejus. Ad solum sermonem crediderunt plures Samaritani: ad illud miraculum sola illa domus credidit, ubi factum est. Quid igitur, fratres, quid nobis commendat Dominus? Tunc Galilaea Judaeae patria erat Domini, quia ibi nutritus est: nunc vero quia portendit aliquid res
Abbreviated transcription (Latin):
eũ discipuli eius. &utiq plena domus erat turbis c̃uiuantiũ. Fac¬
tũ ẽ. tam magnũ miraculũ & non in eũ crediderunt nisi discipu¬
li eius. Hanc̃ ciuitatẽ galileȩ. modo repetiuit. Mecce qͥdã regu¬
lus cuius filius infirm̾abatur uenit adeũ & rogare coepit ut
descender& adillã ciuitatẽ uł domũ & sanarõe filiũ eius. Inci-¬
piebat enĩ mori. Quiro gabat ñcredebat: quidme expectas au-¬
dire dnm in t̾roga quid de illo senserit. Rogatus enĩ talia res¬
pondit. Nusi signa & ꝑdigia uideritis non credȩtis. Arguit
hominẽ infide trepidũ aut frigidũ. aut omnino nullius fidei
sed tep̃tare cupientẽ desanĩtate filii sui qualis ess& xp̃c. qͥs
esset quantũ poss&. Uerba enĩ rogantis audiuimꝰ cor diffi¬
dentis ñ iudemꝰ. Sed ille ꝓnunciauit qͥ & uerba audiuit &cor
inspexit. Deniq: & ipse euangelista testimonio narrationissuȩ
ostendit qx ñdũ crediderat̃ nisi quiuenire addomũ suã dñm

Expanded text:
 utique plena erat domus turbis convivantium. Factum est tam magnum miraculum, et non in eum crediderunt nisi discipuli ejus. Hanc civitatem Galilaeae modo repetivit. Et ecce quidam regulus, cujus filius infirmabatur, venit ad eum, et rogare coepit ut descenderet, ad illam civitatem vel domum, et sanaret filium ejus; incipiebat enim mori. Qui rogabat, non credebat? Quid a me exspectas audire? Dominum interroga quid de illo senserit. Rogatus enim talia respondit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis. Arguit hominem in fide tepidum, aut frigidum, aut omnino nullius fidei: sed tentare cupientem de sanitate filii sui, qualis esset Christus, quis esset, quantum posset. Verba enim rogantis audivimus, cor diffidentis non videmus: sed ille pronuntiavit, qui et verba audivit et cor inspexit. Denique et ipse Evangelista testimonio narrationis suae ostendit quia nondum crediderat, qui venire ad domum suam Dominum