comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in libromemorato .iiII. et̃ quedã quȩ homines sine
magistro. sine ullo doctrine amminiculo. siue in¬
citur uelut naturalit̾ appetunt. Aut uoluptatẽ
qua delectabit᷑ mou& corporis sensus. aut qͥetem qͣ
fit ut nulla molestiã corporis quisꝙ̃ patiat᷑ aut u¬
trãq ꝗͣ tam̃ uno nomine uolupͥtatis epicurꝰ appel¬
lat. aut uniũ salit pͥma nait̾ in quib & hec sunt
& alia. uł incorpore ut menbroꝵ integritas & sa¬
lus atq incolomitas eiꝰ. uł in animo. ut sunt ea que
uł parua uł magna in hominũ repꝑiunt̾ ingeni¬
is: Hec gͥ quatuor id ÷ uoluptas. qͥes. utrũq
pͥma niturt. ita sunt in nob. ut uł uirtꝰ ꝗͣ postea¬
doctrina inserit. ꝓpt̾ hȩc appetenda sit. aut ista
ꝓpt̃ uircuit̃. aut utraꝙ̃ ꝓpt sc ipsa: Ac ꝑ hoc:
plicant᷑ Qͦd cũ in una demonstraucro. difficile ñ
erit id in cetis inucnure Cũ gͦ uoluptas corporis

Expanded text:
in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine incitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporis quisque patiatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima naturae, in quibus et haec sunt et alia, uel in corpore, ut membrorum integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in hominum reperiuntur ingeniis. Haec igitur quattuor, id est uoluptas, quies, utrumque, prima naturdoctrina inserit, propter haec appetenda sit, aut ista propter virtutem, aut utraque propter se ipsa: ac per hoc plicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis
Abbreviated transcription (Latin):
sinat. si qͦusq nocendo ꝑducat finss itaꝙ isti st̃.
sũmũ bonũ. & sũ mũ malũ: De quib inuenior¬
dis atꝙ in hac uita sũmo bono adipiscendo. uitan¬
do aut̃ sũmo malo. multũ sic̃ dixi laborauer̃: qͥ
studiũ sapientiȩ in sclĩ huiꝰ uanitate ꝓfessi sunt:
Nec tam̃ eos quãuis diuersis errantes modis. na¬
turȩ limes intantũ abitinere ueritatis deuiare ꝑ¬
misit. ut ñ alii in animo. alii in corpore. alii in
utroq fines bonoꝵ poncrent & maloꝵ Exqua
triꝑtita uelut generaliũ distributione sectarũ.
martꝰ uarro in libro de philosophia ta multam
dogmatũ uarietatẽ diligent̃ &. subtilit̾ scrutatꝰ
aduertit. ut ad ducentas ⁊ xxx. & uiii sectas
ñ quȩ iã cẽnt s quȩ et̃ possent. ad hibens quasdã dif¬
ferentias facillime ꝑuenir&: Qͦd ut breuit᷑ ostendã
unde oporta: inciprã. quod ipse aduertit. & posuit

Expanded text:
ducat. Fines itaque isti sunt ducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus aduertit, ut ad ducentas octoginta et octo sectas, non quae iam essent, sed quae esse possent, adhibens quasdam differentias facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit
Abbreviated transcription (Latin):
debitis. deinceps michi uideo disputandũ. prius
exponenda sunt quantũ oꝑis huiꝰ t̾minandi racio
patiturꝰ argumenta mortaliũ. quib ipsi beatitu¬
dinẽ facere in huius uitȩ infelicitate moliti st̃:
ut ab coꝵ reb uanis spes nr̃a quid differat quã
ds̃ nobis dedit. & resipsa hoc ẽ uerabeatitudo
quã dabit. ñ tantũ auctoritate diuina. s habita
etiam racione qualem ꝓpt̾ infideles possumꝰ ad¬
hibere clarescat De finib enĩ bonoꝵ & maloꝵ
multa & multiplicit̾ int̾se philosophi disputauer̃.
Quã questionẽ maxima intentione uersantes.
in uenire conati sunt quid efficiat hominẽ beatũ:
Illud enĩ ẽ finis bom nr̃i ꝓpt̾ quod appetenda st̃
cȩt̾a. ipsũ aut̃ ꝓpt̾ sc ipsũ: & illud finis mali. ꝓp¬
t̃ quod uitanda sunt cet̾a. ipsũ aũ ꝓpt̾ se ipsum.
Finẽ gͦ boni nc̃ dicimꝰ. ñ quo consũmat᷑ ut ñsit. s
quo ꝑficiat᷑ ut plenũ sit : & finc̃ mali ñ qͦ eẽ de¬

Expanded text:
deinceps mihi video disputandum; prius exponenda sunt, quantum operis hujus terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in hujus vitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus vanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est vera beatitudo quam dabit, non tantum auctoritate divina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt: quam quaestionem maxima intentione versantes, invenire conati sunt quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter quod appetenda sunt caetera, ipsum autem propter seipsum: et illud finis mali, propter quod vitanda sunt caetera, ipsum autem propter se ipsum. Finem ergo boni nunc dicimus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo perficiatur, ut plenum sit; et finem mali, n
Abbreviated transcription (Latin):
iam in illã nullꝰ int̾bit: nec ab illa ullꝰ exibit: Ac
ꝑ hoc fincs ciꝰ eam debemꝰ hic intelligere pacẽ. quã
uolumꝰ demenstrare finalẽ Nam & ipsiꝰ ciuita¬
tis misticũ nomen id ẽ iherlm̃: quod & anit iã
diximꝰ uisio pacis int̾p̃tat᷑. S qm̃ pacis nomen
etiã in his reb mortalib frequentatur. ubiutiq
sumũ bonũ. eiꝰ et̾namuitã malumꝰ cõmemora¬
re q̃pacẽ De qͦfine apłs ait: Nc̃ uero libãti
a peccato. serui aũ factidõ. habetis fructũ urm̃

Expanded text:
jam in illam nullus intrabit, nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines ejus eam debemus hic intelligere pacem, quam volumus demonstrare finalem. Nam et ipsius civitatis mysticum nomen, id est Jerusalem, quod et ante jam diximus, Visio pacis interpretaetiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utiqusummum bonum ejus, aeternam vitam maluimus commemorare quam pacem. De quo fine Apostolus ait, Nunc vero liberati a pecc
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ista utraq ꝓgenies quȩ distinctis genera¬
tionib duas in sinuat ciuitates. unam terrigẽ¬
narum. alteram regeneratoꝵ. quomodo pos¬
tea sic cõmixta fuerit atq confusa. ut uniũ¬
sum genus humanũ. exceptis octo hominib¬

Expanded text:
dum, ista utraque progenies, quae distinctis generadum, ista utraque progenies, quae distinctis generationibus duas insinuat civitates, unam terrigenarum, alteram regeneratorum, quomodo postea sic commixta fuerit atque confusa, ut universum genus humanum, exceptis octo hominibu
Abbreviated transcription (Latin):
licio ꝓsternimur. tamquam dicentes quod in psal¬
mo scriptum est Et peccatum meũ. ante mec̃
semꝑ. Pregeniqs ogo ex adam ꝑ cam sceleratũ
undenario numero fintur. quo peccatũ signifi¬
catur: Et ipse numerꝰ afemina lauditur. aquo
sexu inicium factum est peccati. ꝑ quod om̃s mo¬
rimur: Cominissum autem. ut & uoluptas car¬
nis que sp̃ui rsisttr&. sequeretur Nam xipsa
filia lamech nocmma. uoluptas interptatur
Per seth aut̃ ab adamusq ad noc. denarius insi¬
nuatur legitimꝰ numerus Qui noe: tres adiciun¬
tur filii: Unde uno lapso. duo benedicuntur
a patre. ut remoto repbo & ꝓbatis filiis ad
numerũ additis. etiam duo denarius numerus
intimetur. qui & in patriarcharũ & in apłõrũ
numerdo insignis est. ꝓpter septenarii partes.
alteram ꝑ alteram multiplicatis. Nam ter qua¬
terni ł quater terni. ipsũ faciunt Hisita se
habentib uideo considerandũ & cominemoran¬

Expanded text:
licio prosternimur tamquam dicentes quod in psallicio prosternimur tamquam dicentes quod in psalmo scriptum est: Et peccatum meum ante me est semper. Progenies ergo ex Adam per Cain sceleratum undenario numero finitur, quo peccatum significatur; et ipse numerus femina clauditur, a quo sexu initium factum est peccati, per quod omnes morimur. Commissum est autem, ut et uoluptas camis, quae spiritui resisteret,. sequeretur. Nam et ipsa filia Lamech Noemma uoluptas interpretatur. Per Seth autem ab Adam usque ad Noe denarius insinuatur legitimus numerus. Cui Noe tres adiciuntur filii, unde uno lapso duo beneda patre, ut remoto reprobo et probatis filiis ad numerum additis etiam duodenarius numerus intimetur, qui et in Patriarcharum et in Apostolorum numero insignis est, propter septenarii partes, alteram per alteram multiplicatas. Nam ter quaterni, vel quater terni ipsum faciunt. His ita se habentibus, video considerandum et commemoran
Abbreviated transcription (Latin):
cam generationum ordo decurrens. illud michi
nullo pretereundũ pacto silentio uidetur.
quod cum lameth septimꝰ ab ad ani fuiss& inuen¬
tus. tot eiis adnumerati sunt filii. donec un¬
denarius numerus impleretur. quo signifi¬
catur peccatũ. Ad duntur enim tres filii.
& una filia. Uxores aut̃ aliud possunt sig¬
nificare: non hȩc quod nunc cõmendandũ
uidetur Nunc enim de generationib loqͥm̃
ille uero unde sint genite tacitum est Qm̃
sͦ lex denario numero p̃dicatur. unde ẽ memo¬
rabilis ille decalogꝰ. ꝓfecto numerus unde¬
narius. qm̃ trans greditur denariũ. transgressi¬
onem legis ac ꝑ hoc peccatũ significat: Hinc ẽ
quod in tabernaculo testimonii quod erait in iti¬
nerc poplĩ di uelut templum ambulatorium.
undecim uela cilicina fieri p̃cepta sunt: Incili¬
cio quippe recordatio ẽ peccatoꝵ. ꝓpter he¬
dos ad sinistram futuris: quod confitentes in ci¬

Expanded text:
Cain generationum ordo decurrens, illud mihi Cain generationum ordo decurrens, illud mihi nullo pacto praetereundum silentio uidetur, quod, cum Lamech septimus ab Adam fuisset inuentus, tot eius adnumerati sunt filii, donec undenarius numerus inpleretur, quo significatur peccatum. Adduntur enim tres filii et una filia. Uxores autem aliud possunt significare, non hoc quod nunc commendandum uidetur. Nunc enim de generationibus loquimur; illae uero unde sint genitae, tacitum est. Quoniam ergo lex denario numero praedicatur, unde est memorabilis ille decalogus, profecto numerus undenarius, quoniam transgreditur denarium, transgressionem legis ac per hoc peccatum significat. Hinc est quod in tabernaculo testimonii, quod erat in itinere populi Dei uelut templum ambulatorium, undecim uela cilicina fieri praecepta sunt. In cilicio quippe recordatio est peccatorum propter haedos ad sinistram futuros; quod confitentes in ci
Abbreviated transcription (Latin):
regnandi meritum ꝓpter uirtuttm terrenę
utilem ciuitati uł sors aliqua repperir&. uł il¬
le potissimum succeder& patri hereditario quo¬
dam modo iure regnandi. quẽ p̃ ceteris filus
dilexisset. Potuit autem uiuente ad huc lamech
atq regnante fieri diluuium. ut ipsum cũ aliis
om̃ib hominib exceptis his qui in archa fuer̃
quem ꝑder& inuenir&: Neq enim mirandũ
ẽ. si uaria quantitate numcrositatis annoꝵ int̾¬
posita. ꝑ tam longam ȩtatem ab adam usq ad
diluuium non equalis numeri generationes ha¬
buit utraq ꝓgenes. sed ꝑ cam septem. ꝑ sech
aut̃ decem: Septimꝰ est enim ut iam dixi ab
adam lamech. decimꝰ noe: Et ideo non unus
filius lamech sicut inccitris suꝑiꝰ. Sed pluris
cõmemorati sunt: quia in certum erat. quis ei
fuisset mortuo successurꝰ. si regnandi tempus
inter ipsum & diliuuium remansiss&. Sed qͦmͦ
se habeat. suie ꝑ primo genitos siue ꝑ reges ex

Expanded text:
regnandi meritum propter uirtutem terrenae regnandi meritum propter uirtutem terrenae utilem ciuitati. uel sors aliqua reperiret, uel ille potissimum succederet patri hereditario quodam iure regnandi, quem prae ceteris filiis dilexisset. Potuit autem uiuente adhuc Lamech adque regnante fieri diluuium, ut ipsum cum aliis omnibus hominibus, exceptis qui in arca fuerunt, quem perderet inueniret. Neque enim mirandum est, si uaria quantitate numerositatis annorum interposita per tam longam aetatem ab Adam usque diluuium non aequalis numeri generationes habuit utraque progenies, sed per Cain septem, per Seth autem decem; septimus est enim, ut iam dixi, ab Adam Lamech, decimus Noe; et ideo non unus filius Lamech, sicut in ceteris superius, sed plures commemorati sunt, quia incertum erat quis ei fuisset mortuo successurus, si regnandi tempus inter ipsum et diluuium remansisset. Sed quoquo modo se habeat siue per primogenitos siue per reges ex
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ terrenam. ac deinde cessar& scriptor libri cõ¬
memorare ceteras quȩ usq ad diluuium eẽ potu¬
erunt Potest & illa eẽ causa cur non ordo gene¬
rationum ꝑ primogenitos duceretur. ut necesse ñ
sit in illis hominib tam seram credere pub̾tatẽ
quod scilic& eadem ciuitas quam cam in nomine
enoch filii su condidit longe lateq regnart potu¬
erit. & reges habere non simul plures. sed siuse¬
tatib singulos quos genuissent sibi successuros
quicumq regnassent: Horum regum pͥmus ec̃
potuit cam: secundus filiꝰ eius enoch. in cuiꝰ no¬
mine ubi regnaretir condita est ciuitas Terciͦ
gaidid quem genuit enoch. quartus meuia:
quem genuit gaidad Quintus mathusa hel
quem genuit meuia. sextus lamech quẽ genu¬
it mathusahel . quic̃ septimꝰ ab ad amꝑ cam.
Non autem erat consequens ut pͥmogeniti re¬
gum regnantib succederent patrib. sed quos

Expanded text:
esse terrenam, ac deinde cessaret scriptor libri comesse terrenam, ac deinde cessaret scriptor libri commemorare ceteras, quae usque ad diluuium esse potuerunt. Potest et illa esse causa, quur non ordo generationum per primogenitos duceretur, ut necesse non sit in illis hominibus tam seram credere pubertatem, quod scilicet eadem ciuitas, quam Cain in nomine Enoch filii sui condidit, longe lateque regnare potuerit et reges habere non simul plures, sed suis aetatibus singulos, quos genuissent sibi successuros quicumque regnassent. Horum regum primus esse potuit ipse Cain, secundus filius eius Enoch, in cuius nomine, ubi regnaretur, condita est ciuitas; tertius Gaidad, quem genuit Enoch; quartus Meuia, quem genuit Gaidad; quintus Mathusael, quem genuit Meuia; sextus Lamech, quem genuit Mathusael, qui est septimus ab Adam per Cain. Non autem erat consequens, ut primogeniti regum regnantibus succederent patribus, sed quos
Abbreviated transcription (Latin):
tos annos agignendis filuis cessare potuisse duob
modis istam solutam et̃ questionẽ. aut de scrapus¬
bertate ꝓ portione tam longe uite. aut de filis
qui cõmemorantur in generationib quod non
fuerint pͥmogeniti. s hii ꝑ quos ad eum quem in¬
tendebat auctor libri poterat ꝑ uenire. sicut ad
noc in generationib seth. Proinde in generatio¬
nib cam sinon occurrit qui deber& intendi.
ad quem p̃termissis pͥmogenitis ꝑ eos qui cõme¬
morati sunt ꝑ ueniri oporteb ꝗt : sera pubtas intil¬
ligenda restabit. ut aliquanto post.c. annos pu¬
beres habilesq ad gignendũ facti fuerint. ut ge
nerationũ ordo ꝑ primogenitos currer&. & usq¬
ad diluuium ad numerũ annoꝵ tante quan¬
titatis occurrer&. quamuis fieri possit. ut ꝓpt̃
aliquam secretiorem causam quȩ me lata&ᷤ usq
ad lamech & eiꝰ filios. generationũ ꝑ ueniente
contextu commendaretur hȩc ciuit̾as quã dicimꝰ

Expanded text:
tos annos a gignendis filiis cessare potuisse, duobus tos annos a gignendis filiis cessare potuisse, duobus modis istam solutam esse quaestionem: aut de sera pubertate, proportione tam longae uitae, aut de filiis qui commemorantur in generationibus, quod non fuerint primogeniti, sed hi, per quos ad eum, quem intendebat auctor libri, poterat perueniri, sicut ad Noe in generationibus Seth. Proinde in generationibus Cain, si non occurrit qui deberet intendi, ad quem praetermissis primogenitis per eos, qui commemorati sunt, perueniri oportebat, sera pubertas intellegenda restabit, ut aliquanto post centum annos puberes habilesque ad gignendum facti fuerint, ut ordo generationum per primogenitos curreret et usque diluuium ad numerum annorum tantae quantitatis occurreret. Quamuis fieri possit, ut propter aliquam secretiorem causam, quae me latet, usque ad Lamech et eius filios generationum perueniente contextu commendaretur haec ciuitas, quam dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
nerandi. si non erat tuc ꝓportione longeuita¬
tis illius etiam sera pubertas. Ut enim ꝑ ea qͥ
triginta annoꝵ fuerint cum filios generare cȩper̃.
octies triceni. qm̃ octo sunt generationes cum adã
ni. non itaq toto deinde tempore usq ad diluui¬
um non generauerunt. qua causa tandem qui
hȩc scripsit. generationes cõmemorart noluit que
secuntur: Nam ex adam usq ad dilunum. cõ¬
putantur anni scdm̃ codices nr̃õs. duo milia du¬
centi sexaginta duo. scdm̃ hebreos autem. mille
sexcenti quinquaginta sex. Ut gͦ istum nume¬
rum minorem credamꝰ eẽ ueriorem: de mille
sexcentis quinquaginta sex annis ducenti qua¬
draginta detrahantur Numquid credibile
c̃ ꝑmille quadringentos & quot excurrit annos
qui restant usq ad diluuium. ꝓgenem cam a
generationib uacare potuisse: Sedd qui ex hoc mo¬
uetur: meminerit cum quertrem quo modo cre¬
dendum sit antiquos illos homines ꝑ tam mul¬

Expanded text:
nerandi, si non erat tunc proportione longaevitanerandi, si non erat tunc proportione longaevitatis illius etiam sera pubertas. Ut enim peraeque triginta annorum fuerint, cum filios generare coeperunt, octies triceni quoniam octo sunt generationes cum Adam ni: num itaque toto deinde tempore usque ad diluuium non generauerunt? Qua tandem causa, qui haec scripsit, generationes commemorare noluit quae sequuntur? Nam ex Adam usque ad diluuium conputantur anni secundum codices nostros duo milia ducenti sexaginta duo; secundum Hebraeos autem mille sescenti quinquaginta sex. Ut ergo istum numerum minorem credamus esse ueriorem, de mille sescentis quinquaginta sex annis ducenti quadraginta detrahantur: numquid credibile est per mille quadringentos, et quod excurrit, annos, qui restant usque diluuium, progeniem Cain a generationibus uacare potuisse? Sed qui ex hoc mouetur, meminerit, cum quaererem, quo modo credendum sit antiquos illos homines per tam mul
Abbreviated transcription (Latin):
bertatẽ quȩ centũ uł ampliꝰ annos uacar& afe¬
tib Nam si non intendebat auctor libri huiꝰ
aliquem adquem necessario ꝑducer& seriem
generationũ. sicut in illis quȩ ueniunt de semi¬
ne sech intendebat ꝑuenire ad noȩ. aquo rursꝰ
ordo necossarius scqueretur. quid opꝰ erat p̃terinit¬
tere pͥmogenitos filios. ut ꝑ ueniretur ad lamech.
in cuiꝰ filiis finitur illa contextio octaua genera¬
tione scilic& ab adam. septima ex cam. quasi cẽt
inde aliquid deinceps conectendum. unde ꝑ¬
ueniretur ad israheliticum populũ. in quo cę¬
lesti ciuitati etiam terrena iherłm figurã ꝓpħi¬
tor atq regnator. cũ tota ꝓgenies cam dilu¬
uio sit deleta : Vnde uideri potest in eodem ordi¬
ne generationum: pͥmogenitos fuisse cõmemora¬
tos Cur gͦ tam pauci sunt : Non enim usq ad
diluuium tot et̃ potuerunt. non uacantib usq
ad centenariam pubertatẽ patrib ab officioge¬

Expanded text:
bertatem, quae centum uel amplius annos uacaret a febertatem, quae centum uel amplius annos uacaret a fetibus? Nam si non intendebat auctor libri huius aliquem, ad quem necessario perduceret seriem generationum, sicut in illis, quae ueniunt de semine Seth, intendebat peruenire ad Noe, a quo rursus ordo necessarius sequeretur: quid opus erat praetermittere primogenitos filios, ut perueniretur ad Lamech, in cuius filiis finitur illa contextio, octaua generatione scilicet ex Adam, septima ex Cain, quasi esset inde aliquid deinceps conectendum, unde perueniretur uel ad Israeliticum populum, in quo caelesti ciuitati etiam terrena Hierusalem figuram prophetitor atque regnator; cum tota progenies Cain diluvio sit deleta? Unde videri potest, in eodem ordine generationum primogenitos fuisse commemoratos. Cur ergo tam pauci sunt? Non enim usque ad diluvium tot esse potuerunt, non vacantibus usque ad centenariam pubertatem patribus ab officio ge
Abbreviated transcription (Latin):
beat etiam hic multa ciuium milia. quȩ ab oꝑe
generandi se abstineant: Sed hab& etiam illã
ex imitatione quadã licet errantium. ad eã
namq ꝑtinent etiam qui deuiantes ab huiꝰ fi¬
de diuersas hereses condiderunt. sedm̃ homi¬
nẽ quippe uiuunt. non scdm̃ dm̃ Et indorũ
gignosophistȩ qui midi ꝑhibentur philosopha¬
ri in solitudinib indie cuies eiꝰ sunt: & a gene¬
rando se cohibent. Non ẽ enim hoc bonum. nisi
cum fit scdm̃ fidem summiboni. qui est dsꝰ: Hoc
tamen nemo fecisse ante diluuium repꝑitur.
quando quidem etiam ipse enoch septimꝰ ab adã
qui translatus refertur et̃ non mortuus. genuit
filios & filias anteqͣm trans ferretur: In quib fu¬
it mathusalem. ꝑ quem generationũ memoran¬
darũ ordo transcurrit: Curgͦ tanta paucitas
successionum cõmemoratur ingenerationib
ex camn. sietas usq ad diluuium ꝑduci opor¬
tebat. nec erat diuturna etas preueniens pu¬

Expanded text:
beat etiam hic multa ciuium milia, quae ab opere beat etiam hic multa ciuium milia, quae ab opere generandi se abstineant; sed habet etiam illa ex imitatione quadam, licet errantium. Ad eam namque pertinent etiam, qui deuiantes ab huius fide diuersas haereses condiderunt; secundum hominem quippe uiuunt, non secundum Deum. Et Indorum gymnosophistae, qui nudi perhibentur philosophari in solitudinibus Indiae, cibi esu ot a generando se cohibent. Non est enim hoc bonum, nisi cum fit secundum fidem summi boni, qui Deus est. Hoc tamen nemo fecisse ante diluuium reperitur; quando quidem etiam ipse Enoch septimus ab Adam, qui translatus refertur esse non mortuus, genuit filios et filias antequam transferretur; in quibus fuit Mathusalam, per quem generationum memorandarum ordo transcurrit. Quur ergo tanta paucitas successionum commemoratur in generationibus ex Cain, si eas usque ad diluuium perduci oportebat, nec erat diuturna aetas praeueniens pu
Abbreviated transcription (Latin):
icit aliquis. Si hoc intendebat scriptar
huiꝰ hystoriȩ in cõmemorandis generati¬
onib ex adam ꝑfilium eiis sẽth. ut ꝑ
illas ꝑuenir& ad noc sub quo factũ ẽ diluuiũ.a
quo rursus contexeretur ordo nascentiũ quo ꝑue¬
nir& ad abraham. a quo matheus euuangłista
incipit generationes quib ad xp̃m ꝑuenit et̃nũ
regẽ cuitatis di. quid intendebat ingeneratio¬
nib ex cam. & quo eis ꝑducert uolebat: Res¬
pondetur. Usq ad diliunũ quo totũ illud genꝰ
terrenȩ ciuitatis ab sumptũ ẽ: s reparatũ ẽ ex
filuis noe Neq enim deeẽ poterit hȩc t̾rara ci¬
uitas societasq hominum sedm̃ hominẽ uiuen¬
tiumusq ad huius scli finem. dequo dñs ait:
filii sclĩ huiꝰ. gencrant & generantur. Ciuitatẽ
uero dĩ ꝑogrinantẽ in hoc sclõ regeneratio ꝑduc̃
ad alterum slm̃: cuiꝰ filii nec generant nec gene¬
rantur: Hic ergo generari & generare ciuita¬
ti utriq commune ẽ: quam uis dĩ ciuitas ha¬

Expanded text:
icet aliquis: Si hoc intendebat scriptor huius historiae Ie. in commemorandis generationibus ex Adam per filium eius Seth, ut per illas perueniret ad Noe, sub quo factum est diluuium, a quo rursus contexeretur ordo nascentium, quo perueniret ad Abraham, a quo Matthaeus euangelista incipit generationes, quibus ad Christum peruenit aeternum regem ciuitatis Dei: quid intendebat in generationibus ex Cain et quo eas perducere uolebat?1 Respondetur: Usque ad diluuium, quo totum illud genus terrenae ciuitatis absumtum est, sed reparatum est ex filiis Noe. Neque enim deesse poterit haec terrena ciuitas societasque hominum secundum hominem uiuentium usque ad huius saeculi finem, de quo Dominus ait: Filii saeculi huius generant et generantur. Ciuitatem uero Dei peregrinantem in hoc saeculo regeneratio perducit ad alterum saeculum, cuius filii nec generant nec generantur. Hic ergo generari et generare ciuitati utrique commune est; quamuis Dei ciuitas ha
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a oꝑa sua Sed huiꝰ enoch translatio.
nt̃ dedicationis est p̃figurata dilatio Quȩ
quidem iam facta ẽ in xp̃o capite nr̃o. quisic
resurrex̾ ut non moriatur ulteriꝰ. sed etiã ipse
translatus ẽ. Restat aut̃ altera dedicatio uni¬
uerse domꝰ. cuiꝰ ipse xpꝰc est fundamentũ: quȩ
differtur infinem. quando erit om̃ium resur¬
rectio non moriturorũ amplius Siue autẽ
domꝰ dĩ dedicatur. siue templũ dĩ. siue ciui¬
tas dĩ. id ipsum ẽ nec abhorr& a latinelo¬
quii consuetudine. Nam & uirgiliꝰ imperio¬
sissimam ciuitatẽ domũ appellat assaraci.
romanos uolens intellegi. quide assaraco ꝑ
troianos originem ducunt. & domũ enẽȩ
eosdẽ ipsos. quia eo duce trorani cum italiã
uenissent. ab eis condita est roma. Imitatꝰ nam¬
q est poeta ille litteras sacras. in quib dr̃ do¬
mꝰ iacob iã ingens popls hebreoꝵ:¬

Expanded text:
omnia opera sua. Sed hujus Enoch translatio omnia opera sua. Sed hujus Enoch translatio nostrae dedicationis est praefigurata dilatio, quae quidem jam facta est in Christo capite nostro: qui sic resurrexit, ut notranslatus est; restat autem altera dedicatio uniuersae domus, cuius ipse Christus est fundamentum, quae differtur in finem, quando erit omnium resurrectio non moriturorum amplius. Siue autem domus Dei dicatur siue templum Dei siue ciuitas Dei, id ipsum est nec abhorret a Latini eloquii consuetudine. Nam et Vergilius imperiosissimam ciuitatem domum appellat Assaraci, Romanos uolens intellegi, qui de Assaraco per Troianos originem ducunt; et domum Aeneae eosdem ipsos, quia eo duce Troiani cum Italiam uenissent ab eis condita est Roma. Imitatus namque est poeta ille litteras sacras, in quibus dicitur domus Iacob iam ingens populus Hebraeo
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc poplõ intelligit. addiꝰ grãm ꝑtinente.
Et erit om̃is quicumq inuocauerit nom̃ dñi. sal¬
men eiꝰ enos quod int̃p̃tatur homo. ac deinde ad¬
ditur. hic sꝑauit inuocare nomen dñi dĩ. satis
ostenditur. quod non in se ipso spem ponere de
beat homo: Maledictꝰ enim om̃is sicut alibi le¬
gitur. qui spem suam ponit in homine. acꝑ
hoc nec inse: ut sit ciuis alteriꝰ ciuitatis. quȩ
non sedm̃ filium cam dedicatur hoc tempo¬
ea generatione hab& dedicationis no¬
men. quę septima est ex adam ad nu¬
merato adam: Septimꝰ enim ab illo natꝰ est e¬
noch quod int̾p̃tatur dedicatio. sed ipse est ille
translatus. qm̃ placuit dõ. & insigni nume¬
ro in ordine generationis quo sabbatum con¬
secratum est: septimo aut̃ scilic& ab adam:
Ab ipso aut̃ patre generationũ istarũ quȩ discer¬
nuntur a ꝓgenit᷑ cam. id est a seth. sextũsẽ
quoto die factus ẽ homo. & consũmauit dꝰ

Expanded text:
de hoc populo intel- • legit ad Dei gratiam pertinente: de hoc populo intel- • legit ad Dei gratiam pertinente: Et erit, omnis qui inuocauerit nomen Domini salinauit nomen eius Enos, quod interpretatur homo, ac deinde additur: Hic sperauit inuocare nomen Domini Dei, satis ostenditur, quod non in se ipso spem ponere dbeat homo: Maledictus, enim omnis, sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine ; ac per hoc nec in se, ut sit civis alterius civitatis, quae non secundum filium Cain dedicatur hoc tempoea generatione habet dedicationis nomen quae septima est ex Adam, annumerato Adam. Septimus enim ab illo natus est Enoch, quod interpretatur dedicatio; sed ipse est ille translatus, quoniam placuit Deo, et insigni numero in ordine generationum, quo sabbatum consecratum est, septimo scilicet ab Adam. Ab ipso autem patre istarum generationum, quae discernuntur a progenie Cain, id est, a Seth, sextus est, quoto die factus est homo, et consummavit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ patientiam speramꝰ: Nam quis uacart hoc ex¬
istimet. ab altitudine sacramenti : Num quid
enim abel non sꝑauit in uocare nomen dñi di
cuiꝰ sacrificium scriptura tam acceptũ dõ fuisse
cõmemorat . Numquid ipse sech. non sꝑauit
inuocare nomen dñ dĩ de quo dictumẽ: susci¬
tauit enĩ michi dsꝰ semen aliud ꝓ abel: Cur
gͦ hnuc ꝓpͥe tribuitur quod pioꝵ omium intel¬
ligitur eẽ cõmune. nisi quia oportebat in eo qͥ
dẽ patre generationum in meliorem partem.
hoc est suꝑne ciuitatis separatarum primꝰ cõme¬
moratur exortꝰ. p̃figurari hominẽ. id est ho¬
minum socictatem quȩ ñ scdm̃ hominẽ in refeli¬
citatis terrenę. s sedm̃ dĩ uiuit in sp̾e felicita¬
tis ȩternȩ : Nec dictumẽ. hic sꝑauit in dnm̃
quit inuocare nom̃ dni dĩ: Quid sibi hoc uult.
spauit in uocare. nisi quia ꝓ phetia ẽ ex orturũ
populum qui scdm̃ electionẽ gr̃ẽ inuocar& no¬
men dñi dĩ : Hoc est ꝑ alium ꝓpham dictũ. apłeꝰ¬

Expanded text:
 patientiam exspectamus . Nam quis vacare hoc existimet ab altitudine sacramenti? Numquid enim Abel non speravit invocare nomen Domini Dei, cujus sacrificium Scriptura tam acceptum Deo fuisse commemorat? numquid ipse Seth non speravit invocare nomen Domini Dei, de quo dictum est, Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel? Quur ergo huic proprie tribuitur, quod piorum omnium intellegitur esse commune, nisi quia oportebat in eo, qui de patre generationum in meliorem partem, hoc est supernae ciuitatis, separatarum, primus commemoratur exortus, praefigurari hominem, id est hominum societatem, quae non secundum hominem in re felicitatis terrenae, sed secundum Deum uiuit in spe felicitatis aeternae? Nec dictum est: <Hic sperauit in Dominum quit, inuocare nomen Domini Dei. Quid sibi hoc uult: Sperauit inuocare, nisi quia prophetia est exorturum populum, qui secundum electionem gratiae inuocaret nomen Domini Dei? Hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ł sech inquit natus ẽ filius. & nomina¬
uit nomen eiꝰ enos. Hic sperauit in uoca¬
re nomen dñi dĩ Nempe clamat ad¬
testatio ueritatis. In spe igitur uiuit homo fi¬
lius resurrectionis. In spe uiit quandui peregri¬
natur hic ciuitas dĩ. quȩ gignitur ex fide resur¬
rectionis xp̃i: Ex duob namq illis hominib
abel quod interp̃tatur luctus. & eiꝰ frẽ seth qͦd
int̾p̃tatur resurrectio. mors xp̃i & uita eiꝰ ex mor¬
tuis figuratur: Exqua fidẽ gignitur hic ciui¬
tas di. id est homo qͥ sꝑauit in uocare nom̃ dñi
dĩ Spe enim salui facti sumꝰ. ait apłs. Spesaut̃
quȩ iidetur. non est spes. Quod enĩ uid& quis

Expanded text:
 Seth, inquit, natus est filius, et nominauit nomen eius Enos; hic sperauit inuocare nomen Domini Dei. Nempe clamat adtestatio ueritatis. In spe igitur uiuit homo filius resurrectionis; in spe uiuit, quamdiu peregrinatur hic, ciuitas Dei, quae gignitur ex fide resurrectionis Christi. Ex duobus namque illis hominibus, Abel, quod interpretatur luctus, et eius fratre Seth, quod interpretatur resurrectio. mors Christi et uita eius ex mortuis figuratur. Ex qua fide gignitur hic ciuitas Dei, id est homo, qui sperauit inuocare nomen Domini Dei. Spe enim salui facti sumus, ait apostolus. Spes autem quae uidetur,
Abbreviated transcription (Latin):
tribucre Unde c̃: Iouis om̃a plena Ergo & iouc̃ ut dsꝰ
sit & maximc rex dõꝵ. ñ aliũ possunt existimare quã
mundũ ut diis cetĩs sedm̃ istos suis partib regn& In
hanc sententiã etiam quosdã uersus ualerii sorani expo¬
nit idem uarro. in eo lihro quẽ scorsũ ab istis de cultu dõꝵ
scripsit : Qui uersus hisunt: Iupit̾ omp̃s regũ rcrũq re¬
nunt᷑ autẽ in eodem libro ita Cum mart̃ existimarent

Expanded text:
tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus tribuere; unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque denuntur au
Abbreviated transcription (Latin):
bentẽ. & suas causas bonas ñ habentẽ: Deinde quero. quẽ
iã locũ int̾ deos huic ioui tribuant: si ianꝰ c̃ mundꝰ Deos
enĩ ueros. animã mundi ac partes eꝰ iste desiniuit: Ac ꝑ
Nongͥ ita dicturi sunt animã mundi. ut ianꝰ sit corpꝰ eius
id est iste uisibilis mundꝰ. Hoc si dict̃: non erit quemad
modũ ianũ dm̃ dicant: qm̃ mundi corpꝰ ñ c̃ dꝰ. idẽ
scdm̃ ipsos. sed animã mundi ac partes eiꝰ Unde aꝑ¬
tissime idem dic̃. dm̃ se arbitiari ẽc̃ animã mundi.
& hunc ipsũ mundũ ec̃ dm̃: Sed sicut hominem
mo & corporc Solum itaq mundi corpꝰ non ẽ ds̃.
sed aut sola anima ciꝰ. aut simul corpꝰ & animꝰ itata¬
mn ut ñ sit a corpore sed ab animo dz̃. Sigͦ ianꝰ ẽ mun¬
dus & ds ẽ ianꝰ. numꝗͥd iouc̃ ut dꝰ esse possit. aliquã
partẽ uni ẽĩ dicturi sunt: Magis cnĩ ioui uniũ sũ solens

Expanded text:
bentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem bentem et suas causas bonas non habentem. Deinde quaero, quem iam locum inter deos huic Ioui tribuant, si Ianus est mundus. Deos enim ueros animam mundi ac partes eius iste definiuit; ac per us deus. Num igitur ita dicturi sunt Iouem animam mundi, ut Ianus sit corpus eius, id est iste uisibilis mundus? Hoc si dicunt, non erit quem ad modum Ianum deum dicant, quoniam mundi corpus non est deus uel secundum ipsos, sed anima mundi ac partes eius. Unde apertissime idem dicit deum se arbitrari esse animam mundi et hunc ipsum mundum esse dmo et corpore. Solum itaque mundi corpus non est deus, sed aut sola anima eius aut simul corpus et animus, ita tamen ut non sit a corpore, sed ab animo deus. Si ergo Ianus est mundus et deus est Ianus, numquid Iouem, ut deus esse possit, aliquam partem Iani esse dicturi sunt? Magis enim Ioui uniuersum solent
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest. ut uł temꝑc pͣueniantur a factis initisue
factoꝵ Semꝑ eni pͥor ẽ resquȩ facit. quã illa que fit:
Qua ꝓpt̾ si ad ianũ ꝑtinent initia factoꝵ. ñ ideopͥora
sunt efficiontib causis. quasioui tribuunt: Sic̃ enĩ nichil
ñ faciens causa p̃cesserit: Hc̃ sane diñ penes quẽ sunt
om̃s causc factarũ oĩum naturarũ naturaliumq rerũ
si iouẽ appellant poplĩ. & tantis contumdiis tãq sceles¬
tis criminationib colunt. tetriore sacrilegio sese obstrin¬
gunt. qͥ si ꝓrsus nullum putarent diñ Unde satiꝰ esset
eis alium aliquẽ iouis nomine nuncuparc dignũ turpi¬
b & flagitiosissimis honorib supposito uano figmento.
qͦd potiꝰ blasphemarent. sic̃ saturno dr̃ suppositus lapis
quẽ ꝓfilio deuorar&. quã istum dm̃ dicert adulierantẽ.¬
& naturarũ oĩum. naturaliumq rerũ causas sũmas ha¬

Expanded text:
fieri potest, ut vel tempore praeveniantur a factis initiisve fieri potest, ut vel tempore praeveniantur a factis initiisve factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Janum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Jovi tribuunt. Sicut enim nihil aciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium naturarum naturaliumque rerum, si Iouem populi appellant et tantis contumeliis tamque scelestis criminationibus colunt; taetriore sacrilegio sese obstringunt, quam si prorsus nullum putarent deum. Unde satius esset eis alium aliquem Iouis nomine nuncupare, dignum turpibus et flagitiosis honoribus, subposito uano figmento quod potius blasphemarent sicut Saturno dicitur subpositus lapis, quem pro filio deuoraret, quam istum deum dicere etet naturarum omnium naturalium rerum causas summas ha
Abbreviated transcription (Latin):
OUE autẽ qͥ etum iupiter dr̃: quẽ uelint intelli
exponant: Ds c̃ in quiunt. habens potestatẽ causa¬
rũ qͥb aliquit fit in mundo: Hoc ꝗͣ magnũ sit. nobi¬
lissimꝰ uirgilii ucrsus ille testat᷑: Felix qͥ potuit rerũ
cognoscere causas Sedcurei p̃ponit᷑ ianꝰ. hoc nob uir
ille accutissimꝰ doctissimꝰq respondeat: Qm̃ pencsia
nũ inqͥt st̃ pͥma. penes iouc̃ summa M crito gͦ rex oĩ¬
um iupit uocatur: Pruna cnĩ uincunt᷑ a sumis Qa
lic& pͥma p̃cedant tempẽ: summa suꝑant dignitate
Sed recte hoc diceretur. si factoꝵ pͥma discernerentur
& sũma. sicut in itiũ factiẽ: ꝓficicisci. sumũ ꝑuenire:
Initiũ facti. inceptio discendi. sumũ ꝑceptio doctrinę:
Ae sic in om̃ib pͥma sunt initia. sũmiq sunt fines Sediã
hoc negotium int̃ unũ t̾minũq discussũ c̃. Cause aut̃
quȩ dant᷑ ioui. efficientiȩ sunt ñ effecta Neq ullo mͦ

Expanded text:
ovem autem, qui etiam Jupiter dicitur, quem velint intelligi, ovem autem, qui etiam Jupiter dicitur, quem velint intelligi, exponant. Deus est, inquiunt, habens potestatem causarum, quibus aliquid fit in mundo. Hoc quam magnum sit, nobilissimus Virgilii versus ille testatur: Felix qui potuit rerum cognoscere causas. Sed cur ei praeponitur Janus, hoc nobis vir ille acutissimus doctissimusque respondeat. Quoniapenes Jovem summa. Merito ergo rex omnium Jupiter habetur. Prima enim vincuntur a summis: quia licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate. Sed recte hoc diceretur, si factorum prima discernerentur et summa: sicut initium facti est proficisci, summum pervenire; initium facti incoeptio discendi, summum perceptio doctrinae: ac sic in omnibus prima sunt initia, summique sunt fines. Sed jam hoc negotium inter Janum Terminumque discussum est. Causae autem quae dantur Jovi, efficientia sunt, non effecta: neque ullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
latĩ. cuiꝰ similitudinẽ ianꝰ ñ hab&. Cũ uͦ eum fa¬
ciunt quadri frontẽ: & ianũ geminũ appellant: ad qͥto
or partes mundi hoc int̾p̃tantur quasi aliquid specꝰ¬
t& mundꝰ foras. sic̃ ꝑ om̃s facies ianꝰ: Deinde siianꝰ ẽ
mundꝰ. & mundꝰ quattuor partib constat. falsũ ẽ
simulacrũ iani bifrontis. Aut si ꝓptã uerũ est : qr
etiam nomine orientis & occidentis totꝰ solet mundus
intellegi. numquid cũ duas partes alias nominamꝰ
septĩtrionis & austri. sicut illum quadrifrontẽ dict̃
b pateant int̾p̃tentur ad mundi similitudinẽ. sicut
de bi frontte quod dicerent saltẽ in ore hominis inuene¬
r̃: nͥ neptunus forte subueniat. & porrigat piscem.
cui p̃ter hiatũ oris & gutturis etiam dextra & sinistra
fauces patent: Et tam̃ hanc uanitatẽ ꝑ tot ianuas nulla
esfugit anima. nͥ quȩ audit ueritatt̃ dicentẽ. egosy ianua

Expanded text:
latum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum falatum, cuius similitudinem Ianus non habet? Cum uero eum faciunt quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quattuor mundi partes hoc interpretantur, quasi aliquid spectet mundus foras sicut per omnes facies Ianus. Deinde si Ianus est mundus et mundus quattuor partibus constat, falsum est simulacrum Iani bifrontis; aut si propterea uerum est, quia etiam nomine Orientis et Occidentis totus solet mundus intellegi, numquid, cum duas partes alias nominamus Septentrionis et Austri, sicut illum quadrifrontem dicuntbus pateant, interpretentur ad mundi similitudinem, sicut de bifronti quod dicerent saltem in ore hominis inuenerunt, nisi Neptunus forte subueniat et porrigat piscem, cui praeter hiatum oris et gutturis etiam dextra et sinistra fauces patent. Et tamen hanc uanitatem per tot ianuas nulla effugit anima, nisi quae audit ueritatem dicentem: Ego sum ianua
Abbreviated transcription (Latin):
Eo iã bifrontis simulacri int̾p̃tatio
ꝓferatur. Duas eum facies antt & retro habe¬
It dicunt. quod hiatꝰ nr̃ cum os aꝑimꝰ mundo
similis uideat᷑ Unde & palatũ greci uranon appel¬
lant. & non nulli inqͥt poctȩ latini celum uocauert᷑
palatũ. a qͦhiati oris & foras ẽẽ aditom addentes uer¬
sus & introrsus ad fauces. Ecce qͦ ꝑ ductus est mundꝰ.
ꝓpt̾ palati nri uocabulũ uł grecũ uł poeticũ. Qͥdauti
hoc ad animã. quid ad uitã ęt̾̃nam : ꝓ pt̃ solas sali¬
uas colatur hic dsꝰ. quib partim glutiendis. partun
spuendis sub cęlo palati. utraq panditur ianua :
Qdẽ porro ab surdiꝰ. quã in ipso mundo non inuenire
duas ianuas ex aduerso sitas. ꝑ quas uł ad mittat ad
se aliqͥd intro. uł emttat a se foras. & de ore nr̃o & de
gutturt quoꝵ similitudinẽ mundus ñ hab&. uelle
mundi simulachrũ cõponere in iano. ꝓpt̾ solũ pa¬

Expanded text:
ed iam bifrontis simulacri interpretatio ed iam bifrontis simulacri interpretatio proferatur. Duas eum facies ante et retro habere dicunt, quod hiatus noster, cum os aperimus, mundo similis uideatur; unde et palatum Graeci copavov appellant, et nonnulli, inquit, poetae Latini caelum uocauerunt palatum, a quo hiatu oris et foras esse aditum ad dentes uersus et introrsus ad fauces. Ecce quo perductus est mundus propter palati nostri uocabulum uel Graecum uel poeticum. Quid autem hoc ad animam, quid ad uitam aeternam? Propter solas saliuas colatur hic deus, quibus partim glutiendis partim spuendis sub caelo palati utraque panditur ianua. Quid est porro absurdius, quam in ipso mundo non inuenire duas ianuas ex aduerso sitas, per quas uel ad- . mittat ad se aliquid intro uel emittat a se foras, et de nostro ore et gutture, quorum similitudinem mundus non habet, uelle mundi simulacrum conponere in Iano propter solum I pa
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ dimidiã. in simulachro faciẽ duplam :
Nonne istr̃ bi frontẽ multo elegantiꝰ int̾p̃tarentur.
si cundc̃ & ianx̃. & terminũ dicerent: atq initiis
deb& intendere: In omi enĩ motr actionis sue. qͥ
ñ respicit in itiũ: ñ ꝓspic̃ finem Unde necesse ẽ a me¬
moria respiciente. ꝓspiciens conectatur intentio. Nã
beatã uitam in hoc mundo inchoari putarent. ext̾
mundũ ꝑfici. & ideo iano idest mundo solam initi¬
orum tribuerent potestatẽ: ꝓfecto ei p̾ponerent t̃¬
minũ. eumq adus sclectis ñ alienarent. q̃ ꝗͣ. etiam
nc̃ cu istis duob dus initia rerũ temꝑalium finesq
tractantur: t̃mmo daridebuit plus honoris. Ma¬
ior enĩ leticia ẽ: cum res queq ꝑficit᷑. sollicitudinis
aũ plena sunt cepta: donec ꝑducant᷑ ad finem. Quẽ
qͥ aliquid incipit. maxime appetit. intendit. expecꝰ¬
tat. ex optat. nec dere in choata nͥ terminctur exultar¬

Expanded text:
potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eumdem et Janum et Terminum dicerent; atque initiis debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentio; nam et. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino dari debuit plus honoris. Maior enim laetitia est, cum res quaeque perficitur; sollicitudinis autem plena sunt coepta, donec perducantur ad finqui aliquid incipit, maxime appetit, intendit, exspectat, exoptat; nec de re inchoata, nisi terminetur, exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. s multis philosophis placuit Deq̃ tc̃ diligentiꝰ
disserendũ ẽ: cu de ciuuili quantỹ ad deos selcctosad¬
tinet. opitulante dõ uero. qͦd restat impleuero:¬
anꝰ gͥ aqͦ sumpsit exordiũ: quero qͥsnã sit: Respondet᷑:
Mundus Breuis hȩc plane ẽ. atq aꝑta responsio:
Curgꝰ ad eũ dicuntur rerũ initia ꝑtinere. finesũ ad
altm̃. que t̾minũ uocant: Na ꝓptͣ inta & fines. du¬
obus istis duis duos menses ꝑhibent dedicatos. pret̾
illos decẽ. qͥb usq ad decẽbre caput ẽ martiꝰ. ianua¬
riũ iano. febro ariũ termino Ideo terminalia eodẽ
mense febroario celebrari dicunt. cũ fit sacrũ purga¬
toriũ quod uocant febrũ. unde mensis nom̃ accepit:
Numqͥd gͦ ad mundũ qͥ ianꝰ ẽ itia rerĩ ꝑtinent. & fi¬
nes ñ ꝑtinent. ut alt̾ illis dsꝰ pͣficeretur : Nonne oĩa
quȩ in hoc mundo fieridicunt. in hoc etiã mundo

Expanded text:
tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius tantum, sed multis philosophis placuit; de qua tunc diligentius disserendum est, cum de ciuili, quantum ad deos selectos adtinet, opitulante Deo uero quod restat inpleuero a quo sumpsit exordium, quaero quisnam sit? Respondetur, Mundus est. Brevis haec plane est atque aperta responsio. Cur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines vero ad alterum, quem Terminum vocant? Nam propter initia et fines duobus istis diis duos menses perhibent dedicatos, praeter illos decem quibus usque ad Decembrem caput est Martius; Januarium Jano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod vocant Februum; unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui Janus est, initia rerum pertinent, et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficeretur? Nonne omnia quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo
Abbreviated transcription (Latin):
animã mundi quẽ greti uocant chosmon.
& hunc ipsũ mundũ et̃ dm̃ S sic̃ hominẽ sapien¬
tẽ cum sit ex corpore & animo. tam̃ ab animo dici
Hic uidet᷑ qͦ qͦmͦ unũ confiteri dm̃. sed ut plures etiã
introducat: adiungit mundũ diuidi in duas par¬
tescelũ & t̾rã. Et celu bifariũ in ethera. & aera. trãuͦ
in aquã & humũ: E quib sũmũ ẽt̃ ethera. scdm̃ ac¬
ra. t̾ciã aquã. infimã t̾rã Ꝙs om̃s partes qͥtuor ani¬
marũ ẽt̃ plenas. in ethere & aere in mortalium. in
aqͣ & t̃ri in mortalium: Ab sumo aũ cirtuitu eeli usq¬
ad circulũ lunę ethereas animas et̃. astra ac stellas.
cos cdestes dõs ñ mͦ intellegi. s etiam uideri: Inter
lune uͦ gyrũ. & Nymboꝵ ac uentoꝵ cacumina aereas
ec̃ animas. s eas animo ñ occulis uideri. & uocarihe¬
roas. & lares. & genios: Hecẽ uidelic& breuit᷑ in ista
p̃loquutione ꝓposita theologia naturalis: quȩ ñ huit

Expanded text:
animam mundi, quem Graeci uocant xoi.ov, et hunc ipsum mundum esse deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici Hic uidetur quoquo modo unum confiteri Deum; sed ut plures etiam introducat, adiungit mundum diuidi in duas partes, caelum et terram; et caelum bifariam, in aethera et aera; terram uero in aquam et humum; e quibus summum esse aethera, secundum aera, tertiam aquam, infimam terram; quas omnes partes quattuor animarum esse plenas, in aethere et aere inmortalium, in aqua et terra mortalium. Ab summo autem circuitu caeli ad circulum lunae aetherias animas esse astra ac stellas; eos caelestes deos non modo intellegi esse, sed etiam uideri; inter lunae uero gyrum et nimborum ac uentorum cacumina aerias esse animas, sed eas animo, non oculis uideri et uocari heroas et lares et genios. Haec est uidelicet breuiter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic
Abbreviated transcription (Latin):
s corpoꝵ ẽ. que ꝑ ultimũ uidiciũ alios mittit
in sedam mortem alios in eĩ uitã quȩ ñ hab&
morit̃. De his dub resurrectionib idem io¬
hannes cuuanglisti in libro qui dr̃ apocalipsis
eo modo loquutꝰ ẽ. ut caꝵ pͥma aquib dam nrĩs
ñ intellecta. in suꝑ ctiam in quasdã ridiculas
fabulas uerterctur Ait quippe in libro memo¬
rato iohannes apłs Et uidi anglm̃ descenden¬
tẽ de cdo habentẽ clauẽ abissi. & cathenam in
manu sua. & tenuit diriconẽ illũ. scrpentem

Expanded text:
sed corporum est, quae per ultimum judicium, alios mitti in secundam mortem, alios in eam vitam, quae non habet IS. De his duabus resurrectionibus idem Iohannes euangelista in libro, qui dicitur Apocalypsis, eo modo locutus est, ut earum prima a quibusdam nostris non intellecta insuper etiam in quasdam ridiculas fabulas uerteretur. ait quippe in libro. memorato Iohannes apostolus: et uidi angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. et tenuit draconem illu
Abbreviated transcription (Latin):
in omt̃i despecto. siue bonũ suic malum Quid¬
brtuius ueriꝰ. salubrius dici potuit: Om̃ inq
timc & mandata eiꝰ custodi. qr hoc ẽ omĩs hõ
Am̃ qui hoc n ẽ. nichilẽ. Non enĩ aduerica¬
tis imaguic̃ reformat᷑. remanens in similitu¬
dine uanitatis: Quia omẽ hoc opꝰ id ÷ qͥd
ab homine fit in hac uita. siue bonũ stuc milũ ds̃ addu¬
c& in iudiciũ in om̃i despecto. id est in om̃i etiam
qui contẽptibilis hic uidetur. & ideo nec uidet᷑. qm̃
uius itaq ultimi iudicu dĩ testimonia de
scripturis scĩs quȩ ponere institui. prus eli¬
genda s̃ de libris instrumenti noui. postea
de ueteris: Quamuis eñi uettra pͥora sint tempo¬
re. nouatam̃ ante ponenda sc̃ dignitate. qnĩ illa
uetera p̃conia sunt nouoꝵ Noua gͥ ponenda priꝰ.
quȩ ut firmiꝰ ꝓbemꝰ. ad sumentur & uetera In ue¬
terib habentur lex & ꝓphege in nouis euuangłiũ

Expanded text:
in omni despecto, siue bonum siin omni despecto, siue bonum sibreuius, uerius, salubrius dici potuit? deum, inquit, time et mandata eius custodi, quia hoc est omnis homo. am qui hoc non est, nihil est; non enim ad ueritatis imaginem reformatur remanens in similitudine uanitatis. quia omne hoc opus — id est quod ab homine fit in hac uita — sine bonum siue malum deus adducet in iudicium in omni despecto, id est in omni etiam, qui contemtibilis hic uidetur et ideo nec uidetur; quouius itaque ultimi iudicii Dei testimonia de scripturis sanctis, quae ponere institui, prius eligenda sunt de libris instrumenti noui, postea de ueteris. Quamuis enim uetera priora sint tempore, noua tamen anteponenda sunt dignitate, quoniam illa uetera praeconia sunt nouorum. Noua igitur ponentur prius, quae ut firmius probemus, adsumentur et uetera. In ueteribus habentur lex et prophetae, in nouis euangelium