comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit dispater. qui partr᷑m ꝑducat addiem:
Ipsesit dea mena quã p̃fecerunt m̃ struis
fominarum. Ipse lucina quea parturien¬
Ipscinuagitu os aperiat. et uocetur dsuati¬
canus: Ipseleuet deterra. etuocet᷑ deti leuan:
Ipsecunas tuectur etuocetur. cunica: N sit
alius sed ipse in illis decib quȩ fata nascen¬
tibus canunt etuocant᷑ carm̃tes: & p̃sit for¬
tuitis uocet᷑q fortuna: Indiuarumina
mãmã paruulo inmulgeat: quia rumam
dixerunt ueteres mãmã: Indiua potina
potionem minis tret: Indiua educa escam
prebeat: Depauore infantium. pauentia
nuncupetur Despequiuenit. uenilia: de
uoluptate uolupia: Deactu. agenoria:
Destimulis quib adnimiũ actum homo inpel¬
litur: Dea stimula nominetur: strenia doci
sit. strenuum faciendo: Numeria. quȩ nu¬
merare doceat: camena quȩ canere: ipsesit
& ds̃ consulp̃bendo consilia: & deci sentia
sententias inspirando: ipse dea iuuenta s. q̃

Expanded text:
sit Diespater, qui partum perducat ad diem; sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturienis, ipse in uagitu os aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum: terramuero tãquã coniugẽ eadẽq
matrem: Quia hoc indiuinis turpe non . ẽ.
fecundis imbrib & sominib fecet. modo aũt
neset necesio ꝑcuncta discurre : Ds unus deqͦ
multia pocta nobilissimo dictum putant:
dm̃nam que irȩ ꝑom̃s terrasq tractus qimaris
Celumq ꝓfundum: Ipseinȩtheresit iuppiter
ipsetinaere uno ipseinmari neptunus Infe¬
rioribus &iam maris ipses allatia. Int̾ra
pluto interra inferiore ꝓserpina . Info¬
cis domesticis uesta Infabrorum forna cȩ
uulcanus. Insiderib sol &luna & stellȩ. In
diuinantibus apollo: In mera mercurius.
Iniano initiator. Intermino t̃minator: sa¬
turnus Intempore mars. etbellona in bel¬
lis : li inuineis : Ceres infrumentis: diana
in siluis : minerua in ingenus Ipsesit pos¬
tromo &iaminilla turba quasi plebeiorum
deorum: Ipse p̃sit nomine liberi uirorũ
seminib & nomine liberȩ feminarum Ipse

Expanded text:
celum, terram vero tanquam coniugem, eamdemque celum, terram vero tanquam coniugem, eamdemque matrem, quia hoc in divinis turpe non est, fecundis imbribus et seminibus fetet. Modo autem, ne sit necesse per cuncta discurrere deus unus, de quo multi a poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes Terrasque tractusque maris caelumque profundum; ipse in aethere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uulgani: nonutiq uirgo quin habet maritũ:
Ab sit autẽ : ut meretrix. nefilio iunonis & co¬
operario minerue facere uideamͣ in iuriam
Ergo hȩc ad coniugatas intellegitur ꝑtinere :
sed eam nolumꝰ imitentur: in eo qđ fecit illa
cũ marte : Rur sum inquiunt ad fabulas redis
quȩ ista iustitia .ẽ. nob̵ succensere. qđ talia
dicimꝰ deduscorum. & sibi non succensere qͥ
hȩc intheatris libentissime ex pectant. crimi¬
nadõꝵ suorum. et quod . cet. incredibile nisi
com statis sime ꝓbaretur: hȩc ipsa teatrica
crimina deorum in honorem infaituta sunt
cis rationib & disputationib adserant᷑: mo¬
dosit iuppiter corporei huius inddianimus.
qui uniuersam istammolem exiuii. uł quod
cis placet elementis constructã atq con¬
pactam implet & mouet: modo indesuaspar¬
tes sorori & fr̃ib cedatꝰ modosit aeter ut
aerem iunonem subter fusam desuꝑ amploc¬
tatur : Modo totum simul cum aeresit ipse

Expanded text:
Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum. Vulcani? Non utique uirgo, quoniam habet maritum. Absit autem ut meretrix, ne filio Iunonis et cooperario Mineruae facere uideamur iniuriam. Ergo haec ad coniugatas intellegitur pertinere: sed eam nolumus imcum Marte. Rursus, inquiunt, ad fabulas redis. Quae ista justitia est, nobis succensere, quod talia dicimus de diis eorum; et sibi non succensere, qui haec in theatris libentissime spectant crimina deorum suorum? Et quod esset incredibile, nisi contestatissime probaretur, haec ipsa theatrica crimina deorum suorum in honorem instituta sunt cis rationibus et disputationibus asserant: modo sit Jupiter corporei hujus mundi animus, qui universam istam molem ex quatuor, vel quot eis placet, elementis constructam atque compactam implet et movet; modo inde suas partes sorori et fratribus cedat: modo sit aetaerem Iunonem subterfusam desuper amplectatur; modo totum simul cum aere sit ipse
Abbreviated transcription (Latin):
non pocticos sed sacrorum libros ñ solum iu¬
no soror & coniux sed etiã mater eius iouis:
c̃andem terram cereren: eandem &iam uestã
et̃. ꝑhibeant. ꝑtinentem ad focos sineqͥb
ciuitas. eẽ. non potest Ctideo illi uirgines
solere seguire qđ sicut &x uirgine. itanihil
exigne nascatur: quam totã uanitatẽ ab o¬
leri & ex tingui uitiq ab illo oportuit qui . ẽ.
natus ex uirgine: Quis enim ferat qđ cum
tantum honoris. & quasi castitatis ignitri¬
buerint. aliquando uestam non erubescunt
&iam uenere dicere. utuanescat in ancillis
cius honorata uirginitas. sienim uesta ue¬
nus ẽ. quomodo eirite uirgines auenerus
operibus abstinendo seruierunt: anuene¬
res duaesunt. unauirgo aliamulier:
anpotius tres. Vnauir ginum quaeetiã
uestaest. alia coniugatarũ alia mere¬
tricum: Cui & iã phoe nices donũ dabant
deprostitutione filiarum ante quã cas
iungerent uiris. quaeillarum .ẽ. matrona

Expanded text:
non poeticos, sed sacrorum libros non solum Iunon poeticos, sed sacrorum libros non solum Iuno, \'soror et coniux, sed etiam mater est Iouis. Eandem terram Cererem, eandem etiam Vestam esse perhibeant pertinentem ad focos, sine quibus ciuitas esse non potest, et ideo illi uirgines solere seruire, quod sicut ex uirgine, ita nihil ex igne nascatur. Quam totam uanitatem aboleri et extingui utique ab illo oportuit, qui est natus ex uirgine. Quis enim ferat, quod, cum tantum honoris et quasi castitatis igni tribuerint, aliquande Vestam non erubescunt etiam Venerem dicere, ut uanescat in ancillis eius honorata uirginitas? Si enim Vesta Venus est, quo modo ei rite uirgines a Veneriis operibus abstinendo seruierunt? An Veneres duae sunt, una uirgo, altera mulier? An potius tres, una uirginum, quae etiam Vesta est, alia coniugatarum, alia meretricum? Cui etiam Phoenices donum dabant de prostitutione filiarum, antequam eas iungerent uiris. Quae illarum est matrona
Abbreviated transcription (Latin):
iouis: & si non sublimior. equalis certe sedes
honoris Quiaturnꝰ in quiunt tẽporis lon¬
gitudo. ẽ: Tempus igitur colunt: quia sa¬
turnum colunt : Et rex deorum iuppiter :¬
insinuatur natus ex tempore. Quid enĩ dig¬
num dr̃ cumiuppiter &iuno natidicuntur
extep̃ore: Sicelum .ẽ. illȩ. & illa terra. cũ
facta sint utiq cęlum & t̾ra: nam hocqq̃
in libris suis habent corũ docti atq sapien¬
Nequede figmentis poeticis: sed dephiloso¬
phorum libris auirgilio dictum est . Tupat̃
omp̃s ficundis imbri elher. Coniugis in
gremium lȩte descndit: Id ẽ ingremiũ
telluris autterrȩ: quia et hic aliquas diffe¬
rentias uolunt. eẽ. atque in ipsa terra. aliud
terram. aliud tellurem. aliud tellumonem
putant: Ethos om̃s deos habent suis nomi¬
nibus appellatos : suis officus distinctos
sussacris sacrisque ueneratos : Candẽ t̃ra
&iam matrem dm̃ uocant : ut iampoetȩ
tolerabiliora confingant. Si scđmistoꝵ

Expanded text:
Jovis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes Jovis, etsi non sublimior, aequalis certe sedes honoris? Quia Saturnus, inquiunt, temporis longitudo est. Tempus igitur colunt, qui Saturnum colunt, et rex deorum Jupiter insinuatur natus ex tempore. Quid enim indignum dicitur, cum Jupiter et Juno nati dicuntur ex tempore, si coelum est ille et illa terra, cum facta sint utique coelum et terra? Nam hoc quoque in libris suis habent eorum docti atque sapienNeque de figmentis poeticis, sed de philosophorum libris a Vergilio dictum est: Tum pater omnipotens fecundis imbribus aether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant, et hos omnes deos habent suis nominibus appellatos, suis officiis distinctos, suis aris sacrisque ueneratos. Eandem terram etiam matrem deum uocant, ut iam poetae tolerabiliora confingant, si secundum istorum
Abbreviated transcription (Latin):
uero: omnimodo adfir mauerunt aliud
.cc̃. &herem aliuda erem a qua uero siue
superior siue inferior: utique aqua ẽy pu¬
to quia dissimilis: Num quid intantum
uta qua non sit : & inferior terr&: quid ali¬
ud potest. eẽ. quamterras quantalibet di
uersitate distincta: deinde ecceiãtotus
in his uii. uł tribus dem̃tis. corporcus com¬
pletus munđ ꝯminerua ubierit. quid tene¬
bit. quidinplelit: simul enim cumhis inca¬
pitolio constituta. ẽ. Cumista filia ñsit
amborum : Aut si ȩtheris partem superior ẽ
mineruam teneredicunt. & hacoccasione
fingere poctas qđ deiouis capite natasit.
curnonego ipsa potius deorum regina de¬
putatur. qđ sit ioue superior: anquia indig¬
num erat p̃ponere patrifiliam: curñ deio¬
ue ipsoerga sa turnum iustitia ista seruata ÷
anquia uictus. ẽ ergo pugnarunt. absit
inquiunt. fabularũ ẽ. ista garrullitas:
Ecce fabulis non credatur: et dedus meli¬
ora sentiantur. Curergo nondata .ẽ. patri

Expanded text:
uero omni modo adfirmauerunt aliud uero omni modo adfirmauerunt aliud esse aetherem, aliud aerem. Aqua uero siue superior siue inferior utique aqua est; puta quia dissimilis: numquid in tantum ut aqua non sit? Et inferior terra quid aliud potest esso quam terra quversitate distincta? Deinde ecce jam totus in his quatuor vel tribus elementis corporeus completus est mundus: Minerva ubi erit? quid tenebit? quid implebit? Simul enim cum his in Capitolio constituta est, cum ista filia non sit amborum. Aut si aetheris partem superiorem Minervam tenere dicunt, et hac occasione fingere poetas quod de Jovis capite nata sit; cur non ergo ipsa potius deorum regina deputatur, quod sit Jove superior? an quia indignum erat praeponere patri filiam? Cur non de Jove ipso erga Saturnum justitia ista servata est? an quia victus est? Ergo pugnarunt? Absit, inquiunt: fabularum est ista garrulitas. Ecce fabulis non credatur, et de diis sentiantur meliora: cur ergo non data est patri
Abbreviated transcription (Latin):
adiungitur. quȩdicatur. soror & conux.
quia iouem inquiunt in ȩthere accipimꝰ.
in aere iunonem: et hȩc duo elem̃ta con¬
iuncta sunt: alterum superius alterum
inferius : non .ẽ. ergo ille. dequo dictũ . ẽ.
iouis omnia plena: sialiquã partẽ implet
&iuno : anuterque utrum implet. &am¬
bo isti coniuges. et duob istis dementis
& insingulis simulsunt: curergo ȩther
datur ioui. aeriunoni. postremo ipsiduo
satis. eent̃: Quid . ẽ. qđ mare neptuno tri¬
buitur. terra plutoni: etncipsi quoque
sine coniugib remanerent: additur nep¬
tuno salatia plutoni ꝓserpina. Nã sicut
inferiorem cęli partem. Iđ aerem inquiunt
iuno tenet: ittunferiorem maris silatia.
et terrȩ inferioren proserpina : Querunt
quem ad modum sarciant fabulas: nec in¬
ueniunt. Si enim hȩc ita ẽ tria potius ele¬
menta mundi eẽ. non quat tuorꝰ. Corum
ueteres ꝓderent. ut singula deorum coniu¬
gia diuiderentur singulis elementis. Nunc

Expanded text:
adiungitur, quae dicatur \'soror et coniux\'? adiungitur, quae dicatur \'soror et coniux\'? Quia Iouem, inquiunt, in aethere accipimus, in aere Iunonem, et haec duo elementa coniuncta sunt, alterum superius, alterum inferius. Non est -ergo ille, de quo dictum est \'louis omnia plena\', si aliquam partem inplet et Iuno. An uterque utrumque inplet, et ambo isti coniuges et in duobus istis elementis et in singulis simul sunt? Quur ergo aether datur Ioui, aer Iunoni? Postremo ipsi duo satis essent: quid est quod mare Neptuno tribuitur, terra Plutoni? Et ne ipsi quoque sine coniugibus remanerent, additur Neptuno Salacia, Plutoni Proserpina. Nam sicut inferiorem caeli partem, id est aerem, inquiunt, Iuno tenet, ita inferiorem maris Salacia et terrae inferiorem Proserpina. Quaerunt quem ad modum sarciant fabulas, nec inueniunt. Si enim haec ita essent, tria potius elementa mundi esse, non quattuor, eorum ueteres proderent, ut singula deorum coniugia diuiderentur singulis elementis. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
foribus : cardecim cardini. lim tinum limi¬
ni: Ita non poterat forculus simul & cardi¬
nem limenq seruare: Omissa igitur ista
turba minutoꝵ deoꝵ. ułaliquantũ int̃¬
missi: officium deor um maioꝵ debemus
inquirere Quoroma tã magna facta. ẽ.
ut tam diu tot gentib imperaret: Nimi¬
rum ergo iouis hoc opus ẽ ipsum enunde¬
orum omniũ. dearumq regem uolunt:
Hoc eius indicat sceptrum: hoc in alto col¬
lecapitolium: deisto deo: quamuis a poetar
dictum. conuenientis sime predicant. io¬
uis omnia plena: Hunc ua rro credit etiã
abhis coli : quiunum dm̃solum sine simu¬
lacro colunt: sed alio nomine nuncupa
Quod suta . ẽ. curtãmale tractatus . ẽ.
romȩ. sicutquidem et inceteris gentibus
ut ei fieret simula chrum: quod ipsi etiã
uarroni ita displicet. ut cumta ntȩciui¬
tatis ꝑ uersa consuctudine premeretur
nequa quamtam̃ dicereet scribere dubi¬
rem addiderunt: Curillietiam iuno uxor

Expanded text:
foribus, Cardeam cardini, Limentinum limiforibus, Cardeam cardini, Limentinum limini. Ita non poterat Forculus simul et cardinem limenque seruare. turba minutorum deorum, vel aliquantum intermissa, officium majorum deorum debemus inquirere, quo Roma tam magna facta est, ut tamdiu tot gentibus imperaret. Nimirum ergo Jovis hoc opus est. Ipsum enim deorum omnium dearumque regem esse volunt: hoc ejus indicat sceptrum, hoc in alto colle Capitolium. De isto deo, quamvis a poeta, dictum convenientissime praedicant, Jovis omnia plena. Hunc Varro credit etiam ab his coli, qui unum Deum solum sine simulacro colunt, sed alio nomine nuncupari. Quod si ita est, cur tam male tractatus est Romae sicut quidem et in caeteris gentibus, ut ei fieret simulacrum? Quod ipsi etiam Varroni ita displicet, ut cum tantae civitatis perversa consuetudine premeretur, nequaquam tamen dicere et scribere dubiraefecerunt. Quur illi etiam Iuno uxor
Abbreviated transcription (Latin):
equarȩ ostire dix erunt deam hostili¬
nã : ł lorentibus frumentis: deam floram
Lactescentibus : dm̃ lacturnum: Matures¬
centibus : deammaturam Cum runcant᷑
id .ẽ. aterra auferuntur: deam runcinã
Necomnia comiemoro: quia mepiget.
quodillos non pudet : Hex autem paucis¬
paucissima id eo dixi: ut intellegeretur
nullo modo eos dicere sta numina impe¬
rium constituis se: auxis se. conseruas se
romanum. Quȩita suis queq adhibeantur
officis: ut nihuniuersum uni alicui crede¬
retur. Quando ergo segetia cura ret im¬
perium. cui curam gerere simul et segetib
& arborib non licebat: quando dearmis
cunina cogitar&. cuius p̃positura paruu¬
lorum cunas non ꝑmittebatur excedere
quando nodatus adiuua ret inbello. qui
nec ad folliculum spice. sed tantũ ad nodũ
genuculi ꝑtinebat: unus quisq domis uȩ
ponit hostiarum : & quia homo ẽ omni¬
no sufficiat: Tres deos isti posuer: forculũ

Expanded text:
aequare hostire dixerunt, deam Hostiliaequare hostire dixerunt, deam Hostilinam; florentibus frumentis deam Floram, lactescentibus deum Lacturnum, maturescentibus deam Matutam; cum runcantur, id est a terra auferuntur, deam Runcinam. Nec omnia commemoro, quia me piget quod illos non pudet. Haec autem paucissima ideo dixi, ut intellegeretur nullo modo eos dicere audere ista numina imperium constituisse auxisse conseruasse Romanum, quae ita suis quaeque adhibebantur officiis, ut nihil uniuersum uni alicui crederetur. Quando ergo Segetia curaret imperium, cui curam gerere simul et segetibus et arboribus non licebat? Quando de armis Cunina cogitaret, cuius praepositura paruulorum cunas non permittebatur excedere? Quando Nodutus adiuuaret in bello, qui nec ad folliculum spicae, sed tantum ad nodum geniculi pertinebat? Unum quisque domui suae ponit ostiarium, et quia homo est, omnino sufficit: tres deos isti posuerunt, Forculum
Abbreviated transcription (Latin):
collib decim collatinam. Vallib ualloniã
p̃feccrunt : Nec siltm potuer̃ unã segoci¬
amtalem inuenire cui semel segetes cõm̃¬
darent: sed sat sfrum̃t is quam diu subt̾ra
ȩeñt. ꝓ̃ ꝑositam uoluerunt habere deã
cum ueroiam. eent. suꝑ terrã
et sogetem facerent: deam segetiam Pru¬
m̃tis uero collectis atque reconditis: ut tu¬
toseruarentur. Deamtutilinim p̃posue¬
runt : cui non sufficere uideretur illa se¬
getia quamdiuseges abinitus herbidis
us que a daristas aridas ꝑueniret : Ntam̃
satis fuit hominib deorum multitudinẽ
amantib ut anima misera demoniorum
turbȩ ꝓstitueretur: unius ueridĩ castũ
dedignata conplexum: Prefecerunt ergo
ꝓserpinam frumentis germinantibus:
genuculis nodisq culmorum dm̃noͬtum
Inuolum̃tis folliculorum deã uolutinã :¬
Cum folliculi patescunt ut spica ex eadẽ
exeat : deam patelanam. Cum segetes
nouis aristis equantur. quia ueteres

Expanded text:
collibus deam Collatinam, vallibus Valloniam collibus deam Collatinam, vallibus Valloniam prefecerunt, nec saltem potuerunt unam Segetiam talem invenire, cui semel segetes commendarent, sed sata frumenta quamdiu sub terra essent, prepositam voluerunt habere deam Cum vero iam essent super terram et segetem facerent, deam Segetiam, frumentis vero collectis atque reconditis ut tuto servarentur, deam Tutelinam preposuerunt, cui non sufficere videretur illa Segetia, quamdiu seges ab initiis herbidis usque ad aristas aridas perveniret. Non tamen satis fuit hominibus deorum multitudinem amantibus, ut anima misera demoniorum turbe prostitueretur, unius dei veri castum dedignata complexum. Prefecerunt ergo Proserpinam frumentis germinantibus: geniculis nodisque culmorum, deum Nodotum involumentis folliculorum, deam Volutinam cum folliculi patescunt ut spica exeat, exeat, deam Patelanam, cum segetes nouis aristis aequantur, quia ueteres
Abbreviated transcription (Latin):
et aliis ante xp̃inomen temporib ei contigit:
& abilla ẽ afflictione recrectum qđ nec
iftis temporib desperandum. ẽ: Quis enim
dehacre nouit uoluntatẽ dĩ: deinde¬
quero mus siplacet. extunta deoꝵ turba
quam romani colebant: quẽ potissimũ
uł quos deos credant illud imperium di¬
latasse atque seruas se : N eque enim in
hoc tam p̃claro opere. & tantȩ plenis simo
dignittitis audent aliquas partes deae
duatinȩ tribuere autuolupiȩ. quȩa uolup¬
tate appellata c̃. autlubentine cui nom̃:
alibidine. autuaticano quunfantum
uagitib p̃sidet. auttuninę quȩ cuna scoꝵ
amministrat: quando autẽ possunt
uno locolibri huius. cõmemorari om̃a¬
numina deorum & decirum quȩilli grãdi¬
b uoluminib uix conp̃hendere potuer̃
singulis reb propria disꝑcientes officia
nominum : neca grorum munus uni alicui
dõ cõmitendum arbitrati sunt. sed rura
dex rusine: Iuga mantium dõiugatino

Expanded text:
et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et aliis ante Christi nomen temporibus ei contigit et ab illa est adflictione recreatum, quod nec istis temporibus desperandum est. Quis enim de hac re nouit uoluntatem Deiquaeramus, si placet, ex tanta deorum turba, quam Romani colebant, quem potissimum uel quos deos credant illud imperium dilatasse adque seruasse. Neque enim in hoc tam praeclaro opere et tantae plenissimo dignitatis audent aliquas partes deae Cluacinae tribuere aut V olupiae, quae a uoluptate appellata est, aut Lubentinae, cui nomen est a libidine, aut Vaticano, qui infantum uagitibus praesidet, aut Cuninae, quae cunas eorum administrat. Quando autem possunt uno loco libri huius conomina deorum aut dearum, que illi grandibus voluminibus vix comprehendere potuerunt, singulis rebus propria dispartientes officia numinum, nec agrorum numina uni alicui deo committenda arbitrati sunt; sed rura dee Rusine, Iuga montium Iugatino,
Abbreviated transcription (Latin):
unt Nonitaque deos suos debuit colere
ciuitas magis quamalios: a quib adiuuaren¬
tur sui: Postremo quoquomodo sehabeat
deorum iste uł transitus uel fuga. ułonigra¬
tio. uł pugnȩ defectio: nondum illis tepo¬
ribus atquein illis terrarum partib xp̃i
nom̃ fuerat̃ p̃dicatum. quando illa regna
ꝑ ingentes bellicas. clades. amissa. atq:
trans lata sunt. Nam sipost mille ducentos.
& quod excurrit annos. quando renum assy¬
ris ab latum. e lamibi xp̃iana religio aliud
regnum predicaret ȩternum. &d eorum fal¬
sorum cultus sacrilegos inhiberet. quid aliud
illius gentis uan ihomines dicerent. nisi reg¬
num quod tam diu conseruatum . ẽ. Nulla alia
causa nisi suis religionib: desertis. & illa re¬
cepta perire potuis se. Inqua uoce uanitatis
quȩ poterat isti adtendant speculũ suum
& similia conqueri.si ullus incis pudor :
erubes cant: quanquam romanum imperiuĩ
afflictum .ẽ. potius quã mutatum : Quod

Expanded text:
unt. Non itaque deos suos debuit colere unt. Non itaque deos suos debuit colere ciuitas magis quam alios, a quibus adiuuarentur sui. Postremo quoquo moddeorum iste vel transitus, vel fuga, vel migratio, vel in pugna defectio, nondum illis temporibus atque in illis terrarum partibus Christi nomen fuerat praedicatum, quando illa regna per ingentes bellicas clades amissa atque translata sunt. Nam si post mille ducentos et quod excurrit annos, quando regnum Assyriis ablatum est, jam ibi christiana religio aliud regnum praedicaret aeternum, et deorum falsorum cultus sacrilegos inhiberet; quillius gentis uani homines dicerent, nisi regnum, quod tam diu conseruatum est, nulla alia causa nisi suis religionibus desertis et illa recepta perire potuisse? In qua uoce uanitatis, quae poterat esse, isti adtendant speculum suum, et similia conqueri, si ullus in eis pudor est, erubescant. Quamquam Romanum imperium adflictum est potius quam mutatum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsi imperium ꝑdiderunt: aut mercede
non sibi reddita ułalia maiora ꝓmissa ad
medos transire maluerunt: atque inderur¬
sus ad ꝑsas crro inuitante. & aliquid cõ¬
modius pollicente. quȩgens nom angustis
orientis finib: post alexandri macedonis
regnum magnum locis. sed breuis simũ tẽpo¬
re. insuoregno adhucusq ꝑdurat: hoc si
ita .ẽ: autinfideles diisquisuos deserunt.¬
& adhostes transeunt. qđ nec homo fecit ca¬
milłs quando uictor expugnator aduer¬
sis simȩ ciuitatis. romam cuiuicerat sensit
ingratam Quamtam̃ postea oblitus in iu¬
riȩ memor patriȩ. agallis iterũ liberauit
Aut nonita fortes sunt. utdeos. eẽ. fortes
decet qui possunt humanis uł consilus uł
uiribus uincis aut sicũ inter se bellige¬
rant non dii ab hominib: sed dii ab aliis dus
forte uincuntur. qui sunt quarũq ꝓpriici¬
uitatum: habent ergo & ipsunterse ini¬
micitias. quas ꝓsua quisque parte suscipi¬

Expanded text:
et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede et ipsi imperium perdiderunt, aut mercede non sibi reddita uel alia maiore promissa ad Medos transire maluerunt, adque inde rursus ad Persas Cyro inuitante et aliquid commodius pollicente? Quae gens non angustis Orientis finibus post Alexandri Macedonis regnum magnum locis, sed breuissimum tempore in suo regno adhuc usque perdurat. Hoc si ita est, aut infideles di sunt, qui suos deserunt et ad hostes transeunt quod nec homo fecit Camillus, quando uictor et expugnator aduersissimae ciuitatis Romam, cui uicerat, sensit ingratam, quam tamen postea oblitus iniuriae, memor patriae, a Gallis iterum liberauit, aut non ita fortes sunt, ut deos esse fortes decet, qui possunt humanis uel consiliis uel uiribus uinci; aut si, cum inter se belligerant, non di ab hominibus, sed di ab aliis dis forte uincuntur, qui sunt quarumque proprii ciuitatum: habent ergo et ipsi inter se inimicitias, quas pro sua quisque parte suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
rege fuisse longe lateq porrectum Tam
diuautẽ ꝑseuerauit: utromanũ ñdũsit
tius ȩtatis: Nam sicut scribunt quicroni¬
cam historiam ꝑ secuti sunt: milleducentos
nare coepit. ꝑ mansit hoc regnum. donec
trans ferretur ad medos: In ferre aut̃
bella finitimis. & incetera ind ꝓcedere
acpopulos sibi non molestos. sola regni
cupiditate conterere et subdere. quid
aliud quam grande latrocinium nominan¬
dum .e. sinullo deorum adiutorio. tã mag¬
num hoc regnum & prolixum fuiti quare
diis romanis tribuitur romanum regnũ
locis amplis. temporib: quediuturnum : quae¬
cum queenim causa . & illa : eadem .ẽ. &ia ĩsta
Siautem & illud deorum adiutorio tribu¬
endum .eẽ. contendunt: quȩro quorum :
Non enim aliegentes quas ninus domuit
et subegit alios tunccolebant deos: Autsi
proprios habuerunt assyru. quasi peri¬
tiores fabros imperii cons truendi atque
seruandi : numquid nam mortuis quando

Expanded text:
rege fuisse longe lateque porrectum. Tam rege fuisse longe lateque porrectum. Tam diu autem perseuerauit, ut Romanum nondum sit eius aetatis. Nam sicut scribunt, qui chronicam historiam persecuti sunt, mille ducentosnare coepit, permansit hoc regnum, donec transferretur ad Medos. Inferre autem bella finitimis et in cetera inde procedere ac populos sibi non molestos sola regni cupiditate conterere et subdere, quid aliud quam grande latrocinium nominandum enum hoc regnum et prolixum fuit, quare dis Romanis tribuitur Romanum regnum locis amplum temporibusque diuturnum? Quaecumque enim causa est illa, eadem est etiam ista. Si autem et illud deorum adiutorio tribuendum esse contendunt, quaero quorum. Non enim aliae gentes, quas Ninus domuit et subegit, alios tunc colebant deos. Aut si proprios habuerunt Assyrii, quasi peritiores fabros imperii construendi adque seruandi, numquidnam mortui sunt, quando
Abbreviated transcription (Latin):
sic incipit : Principio rerumgentium natio¬
num que. imperium poenes reges erat : quos
ad fastigium huius mnigesiatis non ambitio
popularis. sed pectata inbonos moderatio
fines imperii tueri magis quamp̃ferre
moserat. Intra suam cuique patriam reg¬
na finiebantur: Prius omnium niñ rexas¬
riorum. ueterem etquasi auitum gentib
morem : noua imperii cupiditate mutauit:
Hic primꝰ intulit bella finitimis: & rudes
adhuc ad resistendum populos. ad terminos
usque lꝗbiȩ ꝑdomuit Ctpaulo post Ninus
inquit magnitudinem quȩsite dominatio¬
nis continua posses sione firmauit: do¬
mitis igitur ꝓximis: cum acces sioneuiriũ
fortior adalios transiret. & ꝓxima queq
uictoria instrumentum sequentis eet̃: totius
orientis populos subogit: Qualib& autem
fide rerum. udiste uel trogus scripserit:
Namquedam illo fuis se m̃titos. aliȩ fide¬
Les litterȩ ostendunt: Constat tam̃ & int̃
alios scriptores: regnum as syrioꝵ anino

Expanded text:
sic incipit: \'Principio rerum gentium natiosic incipit: \'Principio rerum gentium nationumque imperium penes reges erat, quos ad fastigium huius maiestatis non ambitio popularis, sed spectata inter bonos moderatio fines imperii tueri magis quam proferre mos erat; intra suam cuique patriam regna finiebantur. Primus omnium Ninus rex Assyriorum ueterem et quasi auitum gentibus morem noua imperii cupiditate mutauit. Hic primus intulit bella finitimis et rudes adhuc ad resistendum populos ad terminos usque Libyae perdomuit.\' Et paulo post: \'Ninus, inquit, magnitudinem quaesitae dominationis continua possessione firmauit. Domitis igitur proximis cum accessione uirium fortior ad alios transiret et proxima quaeque uictoria instrumentum sequentis esset, totius Orientis populos subegit\'. Qualibet autem fide rerum uel iste uel Trogus scripserit nam quaedam illos fuisse mentitos aliae fideliores litterae ostendunt, constat tamen et inter alios scriptores regnum Assyriorum a Nino
Abbreviated transcription (Latin):
rium quamuis decedentib succedentibq
mortalib in longa spacia ꝓtendatur.
paucis dieb uite suȩ cursim raptimque
transierunt. & actuum suorum sarcinas
baiulantes : Si uero &iam ipsabreuis simi
temporis beneficia. deorum adiutorio
tribuenda sunt : non parum adiuti sunt
illi gladiator es. quiseruilis conditionis
uincla ruper̃. fugerunt. euaserunt. ex¬
ercitum magnum et fortissimũ colleger̃
oboedientes regumsuoꝵ consilis et ius¬
sis multum romane celsitudini metuendi
& aliquod romanis imperaitorib in supe¬
rtbiles. multa coeperunt. potiti sunt uic¬
torus purimis. usi uoluptatib quib uolu¬
erunt. quod sugges sit libido fecerunt
Postremo donec uincerentur. quod difi¬
cillime factum . ẽ. sublimes regnantes
Iustinus qui grecam uł potius pcregrinã
trogum pompogtum secutus. non lati¬
ne tantum sicut ille. uerum etiam breuit̃
scripsit historiã: opus librorum suorum

Expanded text:
rium quamuis decedentibus succedentibusque rium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uictoriis plurimis, usi uoluptatibus quibus uoluerunt, quod suggessit libido fecerunt, postremo donec uincerentur, quod difficillime factum est, sublimes regnantesque Iustinus, qui Graecam uel potius peregrinam Trogum Pompeium secutus non Latine tantum, sicut ille, uerum etiam breuiter scripsit historiam, opus librorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
pania deludo fugientes. magnũ exerci¬
tum compararunt. tres duces habuerunt.
italiam latissime & crudedissime uastauer:
Dicant quis istos ds̃ adiuuerit: ut ex paruo
& conteptibili latrocinio ꝑuenirent ad
regnum Tantis iam romanis uirib arcib¬
que metuendum: anquia non diufuer᷑
ideo diuinitus negabuntur adiuti: qua¬
si uero ipsa cuius libet hominis uita diu¬
turna .ẽ: Isto ergo pacto neminẽ du ad¬
iuuant adregnandum : qm̃ singuli qͥq
cito moriuntur : Nec bene ficium depu¬
ituidum est : quod exiguo tempore in uno¬
quoque homine acꝑ hoc singillatimuti¬
que in omnib uice uaporis euanes cit :
quidenim inter ẽ. eorum qui subramu¬
lo doos coluerunt. & olim sunt mortui.
qđ post corum mortem romanum tantũ
ercuit imperium : cumilli a pudinferoscau¬
sassuas agant utrum bonas anmalas ad
rem p̃sentem non ꝑtinet: Hocautẽ deom¬
nibus intellegendum. ẽ. quiꝑ ipsum im pe¬

Expanded text:
pania de ludo fugientes magnum exercipania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum impe
Abbreviated transcription (Latin):
subiuget: euidentius regninom̃ ad sumit¬
Quod &iam in manifesto confert : non
dempta cupiditas. sed addita inpunittis
Eleganter enim. et ueraciter : alex andro
illimagno quid im conp̃hensus pircitares¬
pondit: Nam cumidem rex hominẽ inter¬
rogas set. quid eiuideretur. ut marehabe¬
ret infestum. Ille liber contumacia qđ
tibiinquit ut orbemterrarũ : Sed quia id
egoexiguo nauigio facio: latrouocor
quiatumagna clisse imperator : P roinde
omitto quȩrere. quales romuł congrega¬
uerit : qm̃ multum eis consultũ . ẽ. ut exilla
uita dato sibi consortio ciuitatis. poenas
debitas cogitare desisterent : Quarũmet
eos inmaiora facinora ꝓpellebat: ut dein¬
ceps capatiores. cent. reb humanis: Hoc
dico qđ ipsum romanum imperiũ iã magnũ
multis gentib subiugatis. ceterisq t̃ribile:
a cerbe sensit grauiter timuit. Nparuo illud
negotio deuitandȩ ingentis cladis obp̃s¬
sit quando paucissimi gladicitores incã¬

Expanded text:
subiuget, euidentius regni nomen adsumitsubiuget, euidentius regni nomen adsumitquod ei iam in manifesto confert non demta cupiditas, sed addita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu magna classe, imperator. omitto quaerere quales Romulus congregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in maiora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Cam
Abbreviated transcription (Latin):
uita bene agatur et postea ꝑcipiat᷑ &na:
In hacergo terra: regnum bonoꝵ nontã
illis prestatur quam rebus humanis:
Malorum uero regnum: magis rognantib
nocet qui suos animos uastant scelerum
maior elicentia: His autem quieis seruien¬
do subduntur non nocet : nisi iniquitas
ꝓpria : Namiustis quicquid malorum ab ini¬
quis dominis in rogatur : non ẽ. poena
criminis sed uirtutis &xamen. Pro indebo¬
si regnat seruus .ẽ. nec unius nec hominis
sed quod .ẽ. grauius totdominoꝵ qt̃ uitioꝵ:
Dequib: uiciis cũageret scriptura diuina :
aquo enim qui sinquit deuictus ẽ. huic et
quid sunt regna nisimagna latrocinia
quia & latrocinia quidsunt. nisi parua
regna : manus & ipsa hominum .e. impe¬
rio principis regitur. pacto societatis
adstringitur placiti lege p̃da diuidit᷑
Hocmalum suntantũ ꝑditorum hominũ
accessib crescit. ut et loca teneat. sedes
constituat. ciuitates occupet. populos

Expanded text:
uita bene agatur et postea percipiatur aeterna. uita bene agatur et postea percipiatur aeterna. In hac ergo terra regnum bonorum non tam illis praestatur quam rebus humanis; malorum uero regnum magis regnantibus nocet, qui suos animos uastant scelerum maiore licentia; his autem, qui eis seruiendo subduntur, non nocet nisi propria iniquitas. Nam iustis quidquid malorum ab iniquis dominis inrogatur, non est poena criminis, sed uirtutis examen. Proinde bosi regnet, seruus est, nec unius hominis, sed, quod est grauius, tot dominorum quot uitiorum. De quibus uitiis cum ageret scriptura diuina: A quo enim quis, inquit, deuictus est, huic et quid sunt regna nisi magna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos
Abbreviated transcription (Latin):
augmentis curas quoq: amarissimas aggi¬
rantem: mediocrem uero illum refamiliari
parua atque succincta sibi sufficientẽ. caris¬
simum suis cum cognatis. uicinis. amicis dul¬
cissima pace gaudentẽ. pietate religiosũ
benignum mente sanum corpore. uita parcũ.
morib: castum. conscientia securum: nescio
utrum quis quam. ita desipiat. ut audeat
dubitare quem p̃ferat: Vtergo in his duob
hominib: Itei inducib familis itt in duob
populis. tuinduob regnis. regula sequitur
cquitatis : qu auigilanter adhita sinr̃ci
intentio corrigatur. facillim e uidebimus
ubi habitat uanitas. etubi felicitas: Quapp¬
ter sids̃ uerus colatur eique sacris ueracib
& bonis morib: seruiatur : utile .ẽ. ut boni
longe lateque diuregnent: neque hoc tã
ipsis quam illis utile .ẽ. quibus regnant :
Namquantum ad ipsos ꝑtinet pietas & ꝓ¬
bitaseorum quȩ magnadĩ dona sunt. suffi¬
citeis adueram felicitatem : qua et ista

Expanded text:
augmentis curas quoque amarissimas aggeaugmentis curas quoque amarissimas aggerantem; mediocrem uero illum re familiari parua adque succincta sibi sufficientem, carissimum suis, cum cognatis uicinis amicis dulcissima pace gaudentem, pietate religiosum, benignum mente, sanum corpore, uita parcum, moribus castum, conscientia securum. Nescio utrum quisquam ita desipiat, ut audeat dubitare quem praeferat. Ut ergo in his duobus hominibus, ita in duabus familiis, ita in duobus populis, ita in duobus regnis regula sequitur aequitatis, qua uigilanter adhibita si nostra intentio corrigatur, facillime uidebimus ubi habitet uanitas et ubi felicitas. Quapropter si uerus Deus colatur eique sacris ueracibus et bonis moribus seruiatur, utile est ut boni longe lateque diu \' regnent; neque hoc tam ipsis quam illis utile est, quibus regnant. Nam quantum ad ipsos pertinet, pietas et probitas eorum, quae magna Dei dona sunt, sufficit eis ad ueram felicitatem, qua et ista
Abbreviated transcription (Latin):
dere. semꝑ inbecis cladib & insanguine
timore &cruenta cupiditate uersantium.
ut uitreȩ letitia compararetur fra giliter
splendid& cuitimeatur horribilius nere¬
pente frangatur. deimperuilatitudine ac
magnitudine ul legloriari: Hoc ut facilius
diiudicetur : nonuanes camꝰ in aniuentosi¬
tate iactati. atque obtundam intentionis
aciem altisonis uocabulis rerum. cũ audimꝰ
populos regna ꝓuincias. sed duos constitua¬
mus homines : Nam singulus quisque homo
ut in sermone una litterti: ita quasi elem̃tũ ÷
ciuitatis et regni. quantalibet terrarum
occupatione latis simi  quorum duoꝵ hominũ:
unum pauperem uł potius mediocrem. aliũ
prediuitem cogitemus: sed diuitem timorb
anxium merorib tabescentem. cupi ditate
flagrantem. numquã securum. semꝑ in qui¬
etum ꝑpetuis inimicitiarum contentionib
hanclantem. augentem sane his miseriis pa¬
trimonium suum aninm̃ summodum: atq: illis

Expanded text:
dere, semper in bellicis cladibus et in sanguine dere, semper in bellicis cladibus et in sanguine timore et cruenta cupiditate uersantium, ut uitrea laetitia conparetur fragiliter splendida, cui timeatur horribilius ne repente frangatur, de imperii latitudine ac magnitudine uelle gloriari. Hoc ut facilius diiudicetur, non uanescamus inani uentositate iactati adque obtundamus intentionis aciem altisonis uocabulis rerum, cum audimus populos regna prouincias; sed duos constituamus homines nam singulus quisque homo, ut in sermone una littera, ita quasi elementum est ciuitatis et regni, quantalibet terrarum occupatione latissimi, quorum duorum hominum unum pauperem uel potius mediocrem, alium praediuitem cogitemus; sed diuitem timoribus anxium, maeroribus tabescentem, cupiditate flagrantem, numquam securum, semper inquietum, perpetuis inimicitiarum contentionibus anhelantem, augentem sane his miseriis patrimonium suum in inmensum modum adque illis
Abbreviated transcription (Latin):
sam dsuerus adaugendum imperium
adiuuare dignatus. ẽ Incuius potestate
rint hi quos deos putant. & potius quã¬
tum decipiendo et fallendo nocuerint
Vnde nunc mihi uideo eẽ. dicendũ: et
magis deincrementis imperuromani Nã
denoxia fallatia demonum quos uelut dcos
colebant quantum malorum inuexerit
morib corum: in scđo maxime libro non
pauca iamdicta sunt. Perom̃s autem abso¬
lutos tres libros ubi oportunum uisum . ẽ.
cõm̃dauimꝰ &iamin ipsis bellicis malis. quã¬
honor e barbari detulerunt p̃ter belloꝵ
moremꝰ bonis malisq contulerit : Quomo¬
do qui fcicit solem suum oriri. suꝑ bonos
Iamitaq uideamꝰ qualesit. qđ tantã lati¬
tudinem acdiutur nitatem imperu roma¬
ni illis dusaudent tribuere : quos etiam ꝑ
tur pium ludorum obsequia & ꝑturpium
hominum ministeria schoneste coluisse c̃¬
tendunt quanquam prius uellẽ paululũ
inquirere quaesit ratio quȩ prudentia
cum hominũ felicitatem non possisosten¬

Expanded text:
sam Deus uerus ad augendum imperium sam Deus uerus ad augendum imperium adiuuare dignatus est, in cuius potestaterint hi quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunc mihi video esse dicendum, et magis de incrementis imperii Romani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos velut deos colebant, quantum malorum invexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca jam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum visum est, commendavimus etiam in ipsis bellicis malis quanhonoris, Barbari detulerunt praeter bellorum morem, bonis malisque contulerit, quomodo qui facit solem suum oriri super bonos Iam itaque uideamus, quale sit quod tantam latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis dis audent tribuere, quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quamquam uellem prius paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis osten
Abbreviated transcription (Latin):
namq in modicis tronorib terrarum. ut
uerb eius utar . dissiluis se humũ & intercep¬
tas urbes cumpopulis dicit. abrutis &iam
imbrib: ꝓlutas totas. eẽ regiones illas. &iã
queprius fuerant continentes hospitibus
atquetiduenis fluctib in salutatas. aliasq
desidia maris pedestri acces su ꝑuias factos.
uentis ac procellis cuersas. eẽ. ciuitates. Incen¬
dia denubibus onicasse. quibus orientis regi¬
ones conflagratȩ perierunt. Et in occidentis
plagis scatur rigines quas dam acꝓluones
eas demstrages dedisse: sic ex & hnȩ uerticib
quondam effusis craterib diuino incendio
ꝑ decliuiatorrentis. uice flammarum flu¬
mina cucurrisse ꝰ si hȩc atque huius modiquae
habet historia undepossem colligere uoluis¬
sem quando finissem queillis tẽporib
euenerunt antequam xp̃i nomenulla
istorum und et uera saluti ꝑnitiosa conpͣ¬
meret : promiseramine &iam de monstra¬
turum quos eorum mores. & qua mobcau¬

Expanded text:
Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut Namque inmodicis tremoribus terrarum, ut uerbis eius utar, dissiluisse humum et interceptas urbes cum populis dicit; abruptis etiam imbribus prolutas totas esse regiones; illas etiam, quae prius fuerant continentes, hospitibus adque aduenis fluctibus insulatas aliasque desidia maris pedestri accessu peruias factas; uentis ac procellis euersas esse ciuitates; incendia de nubibus emicasse, quibus Orientis regiones conflagratae perierunt, et in Occidentis plagis scaturrigines quasdam ac proluuiones easdem strages dedisse; sic ex Aetnae uerticibus quondam effusis crateribus diuino incendio per decliuia torrentis uice flammarum flumina cucurrisse. Si haec adque huius modi, quae habet historia, unde possem, colligere uoluissem, quando finissem, quae illis temporibus euenerunt, antequam Christi nomen ulla istorum uana et uerae saluti perniciosa conprimeret. Promiseram etiam me demonstraturum, quos eorum mores et quam ob cau
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ omnia ꝓculdubio nob tribuerent:
suam uelillis clareret nr̃a religio. ułita
eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec
in scđo & tertio libro satis quantũ existi¬
mo absoluimꝰ: in scđo agentes demedis¬
morum. quȩ mala uel sola. uel maxima de¬
putanda sunt. Intertio autem dehis malis
quȩ stulti sola ꝑpeti exhorrent: corporis
uidelicet externarũq rerum. quȩ plerũ.¬
q paciuntur et boni: Illuucro mala
nondico pacienter: sedlibenter habent.
quib ipsi fiunt mali: Exqua pauca dixi
desola ipsa ciuitate atquecius imperio:
nec indeomnia usq ad cęsarem augustum
Quid si cõmemorare uoluis sem. et exagge¬
rareilla mala quȩ non sibi inuicẽ homines
faciunt. sicut sunt uas tationes. euersiones¬
q bellantium. sed exipsius mundi elemen¬
tis terrenis accidunt rebus: quȩ unoloco
apulcius brȩuiter ꝑ stringit In eo libello
quem demundo scripsit. terrena omnia dicqs
mutationes conuersiones. & interitus habere

Expanded text:
omnia procul dubio nobis tribuerent, si iam uel illis clareret nostra religio uel ita eos a sacris sacrilegis prohiberet. Haec in secundo et tertio libro satis, quantum existimo, absoluimus, in secundo agentes de malismorum, quae mala uel sola uel maxima deputanda sunt, in tertio autem de his malis, quae stulti sola perpeti exhorrent, corporis uidelicet externarumque rerum, quae plerumque patiuntur et boni; illa uero mala non dico patienter, sed libenter habent, quibus ipsi fiunt mali. Et quam pauca dixi de sola ipsa ciuitate adque eius imperio! nec inde omnia usque ad Caesarem Augustum. Quid, si commemorare uoluissem et exaggerare illa mala, quae non sibi inuicem homines faciunt, sicut sunt uastationes euersionesque bellantum, sed ex ipsius mundi elementis terrenis accidunt rebus, quae uno loco Apuleius breuiter stringit in eo libello quem de mundo scripsit, terrena omnia dicens mutationes, conuersiones et interitus habere?
Abbreviated transcription (Latin):
prostratam. quam peccando timer& iratã
Haec ille secum. &si qua similia quȩ cõme¬
morare longum ẽ. bona operatulit existo
temporali uapore cuius lib& culminis. &
sublimitatis humanȩ. quorum operum
merces ẽ. aeterna felicitas. cuius dator est
ds̃ solis ueraciterpiis : Cactera uero uitae
huius ł fastigia ł subsidia. sicut ipsũm un¬
dũ lucem auras. terras. aquas. fructus
ipsiusq hominis animam corpus sensum.
mentem uitam. bonis malisq: largitur.
Inquibus .ẽ. &iam quelibet imperii inag¬
nitudo quam ꝓtẽporum gubernatione
dispensat: proinde iam &iamillis res¬
pondendum. eẽ. Video quimanifestis simis
documentis quibus ostenditur. quod ad
ista temporalia quesoli stult haberecon¬
cupiscunt. nihildeorum falsorum nume¬
rositas prosit: Confutati atque conuicti
conantur adserere. non propter uita
prȩsentis utilitatem. sed propter eam quȩ¬

Expanded text:
prostratam, quam peccando timeret iratam? prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis documentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, qu