comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ds dat. qui iustificat impium. et suã uolentes con¬
stituere. tamqm uolruitatis sue. uirib factam iusti¬
cie dĩ ñ sunt scibiecti. fimsemm legis xp̃c ad iustitiã
omĩcredenti. Qui utiq ido uenit: ut ubi abunda¬
uit delictum. suꝑ abundet grã. Cui grẽ sifuerunt
inimici udei ignorantes dei iustitiam et suam
nolentes constituere: quare sunt et isti mimici. si in
eũ crediderunt. quẽ illi occiderunt: An ut illi accipi¬
unt p̃mium qui occiso. xp̃o suã impietatem accu¬
sau̾unt. et se illiꝰ grẽ cognite subͣderunt: et isti por¬
tent iuditium. qui sic inxp̃m uolunt crede. ut eius
ipsam grãm conentur occid̾e: ad hoc quippe ineũ
credunt qui recte credunt. ut esuriant siti antq
iustitiã: e eiꝰ gratia saturentur. Omnis enĩsicut scͥp¬
tũ ẽ. quicumq inuocau̾it nom̃ diñ: saluus erit.
Nonutiq salute corporis qmͣ multi habent. et qͥ ñ

Expanded text:
titiam, id est quam deus dat, qui iustificat impium, et suam uolentes contitiam, id est quam deus dat, qui iustificat impium, et suam uolentes constituere tamquam suae uoluntatis uiribus factam iustitiae dei non sunt subiecti. finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti. qui utique ideo uenit, ut. ubi abundauit delictum, superabundet gratia. cui gratiae si fuerunt inimici Iudaei ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere, quare sunt et isti, si in eum crediderunt, quem illi occiderunt? an ut illi accipiant praemium, qui occiso Christo suam impietatem accusauerunt et se illius gratiae cognitae subdiderunt, et isti portent iudicium, qui sic in Christum uolunt credere, ut eius ipsam gratiam conentur occidere? Ad hoc quippe in eum credunt, qui recte credunt, ut esuriant sitiantque iustitiam et eius gratia saturentur. omnis enim, sicut scriptum est, qui inuocauerit nomen domini. saluus erit non utique salute corporis, quam multi habent, et qui non
Abbreviated transcription (Latin):
iustitie soliditatem. s inflationẽ impie suꝑbiȩ.
et exitosum tumorem. Docet hoc eabem dm̃ca
oratio. frustra enimrogantes dm̃ dicimꝰ. ne nos in¬
feras intemptationẽ. si hoc siciniã positum ẽ pote¬
state ut nullo illiꝰ adiutorio id ualeamus implere.
Dictum ẽ enĩne nos inferas intemptationem: qd̃
intelligitur. ne nos inferri deserendo pmittas. fidelis
facere: si hoc sine ipsius ad iutorio insola nr̃a ẽ.
potestate. Nam et ipsa lex inꝰ aduitorium dataẽ
illis qui ea legitims utuntur: ut pillam sciant
uł quid iustitie iam accepint unde grãs agant. uł
quid eis adhuc desit qd instant̾ petant. Qui aute
sic auduũt qd̾ ait lex ñ concupisces. ut hoc quia di¬
dicerint sufficere sibi arbitrentur. nec ad uitorio grẽ
dĩ ad fatiendum qd̾ iuissũ ẽ dari sibi uirtutẽ cre¬
dant et petant: ad hoc eis subintrauit lex ut abũ¬
daret delictum. Qd̃ dictumẽ de uideis. Parumẽ

Expanded text:
iustitiae soliditatem sed inflationem impiae superbiae iustitiae soliditatem sed inflationem impiae superbiae et exitiosum tumorem. docet hoc eadem ipsa dominica oratio. frustra enim deum rogantes dicimus: Ne nos inferas in temptationem, si hoc sic in nostra positum est potestate, ut nullo illius adiutorio id ualeamus implere. dictum est enim: Ne nos inferas in temptationem, quod intellegitur: Ne nos inferri deserendo permittas. fidelis facere, si hoc sine ipsius adiutorio in sola nostra est potestate? Nam et ipsa lex in hoc adiutorium data est illis, qui ea legitime utuntur, ut per illam sciant, uel quid iustitiae iam acceperint, unde gratias agant, uel quid eis adhuc desit, quod instanter petant. qui autem sic audiunt, quod ait lex: Non concupisces, ut hoc quia didicerunt, sufficere sibi arbitrentur nec adiutorio gratiae dei ad faciendum, quod iussum est, dari sibi uirtutem credant et petant, ad hoc eis lex subintrauit, ut abundet delictum, quod dictum est de Iudaeis. parum est
Abbreviated transcription (Latin):
b & cͥminib nefariis obligau̾it atq mhis cͥmi¬
nosis consceleratisq morib usq usq indiem suũ
ultimum ꝑ duraũt. quassibet int̾ hec elemosinas
fatiat et infelicit᷑ ducit uitam. et infeliciꝰ finit. S
fuisse hic aliquem p̾ter unum sc̃m scõrum qui
nullũ haberet omnino peccatum. Illud uͦ qd̃ dicũt
sufficere homini lib̾ium arbit̾um ad dnĩca p̃cepta
na ñ aduiuetur: oĩmodo anathematuandum ẽ. &
oĩb execrationib detestandum. Qui enĩ hoc asse¬
runt agrã dĩ penitus aliemsunt: quia ignorãtes
di iustitiam sicut deuideis dicit apłs et suam uo¬
lentes constituere iustitie dĩ ñsunt subiecti. ple¬
nitudo quippe legis ñ ẽ nisi caritas. Et utiq cari¬
tas dĩ diffusa ẽ incordib nrĩs ñ ꝑnos ipsos. nec
si diunitus adiuuetur. Qd̃ fit humilit̾ petendo
et fatiendo desertum uͦ diuino aduitorio quali¬
bet scientia legis excellat: nullo modo habebit

Expanded text:
ibus et criminibus nefariis obligauerit atque in his cibus et criminibus nefariis obligauerit atque in his cnosis consceleratisque moribus usque in diem suum ultimum perduraverit, quaslibet inter haec eleemosynas faciat, et infeliciter ducit vitam, et infelicius finit. CAfuisse hic aliquem, praeter unum Sanctum sanctorum, qui nullum haberet omnino peccatum. Illud vero quod dicunt, sufficere homini liberum abitrium ad dominica praecepta na non adiuuetur, omni modo anathemandum est et omnibus eiecrationibus detestandum. qui enim hoc adserunt, a gratia dei penitus alieni sunt, quia ignorantes dei iustitiam, sicut de Iudaeis dicit apostolus, et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. plenitudo quippe legis non est nisi caritas et utique caritas dei diffusa est in . cordibus nostris non per nos ipsos nec usi diuinitus adiuuetur, quod fit humiliter petendo et fatendo; desertum uero diuino adiutorio, qualibet scientia legis excellat, nullo modo habebit
Abbreviated transcription (Latin):
futuros dñs p̾uderet meliores utiq qm̃ extite¬
runt eiꝰ apłi: aliam orationẽ illos doceret qua non
peterent dimitti sibi peccata. quib inbaptismo
fuerant omnia iam dimissa. Nlam si damel sc̃s ñ
coram hominib quasi humilitate fallaci. s co¬
ram dõ idẽ inorationib qua dm̃ p̾cabatur. ñ so
lum peccata ppłi sui s etiã sua confitebatur. sic̃
supbo dĩs mandat. siumquid tu sapientiores
qm̃danieł: S plane qui miscłia dei aduitus
&e gratia se abeis peccatis abstinuerit. que etiam
crimina uocantur atq illa peccatasine quib ñ hic
ñ neglexerit: merebitur hinc exire sine peccato. ꝙͣ¬
ius cum hic uiueret habuerit ñ nulla peccata.
quia sicut ista ñ defuerunt. ita etiã remedia qͥb
purgarentur affuerunt. Quis qͥs autem hac ue¬
luit occasione cõꝑta. cũ audierit hic neminẽ suo
arbitrio sine peccato uiuere. dederit se libidim¬

Expanded text:
futuros Dominus praevideret, meliores utique quam exstitefuturos Dominus praevideret, meliores utique quam exstiterunt ejus Apostoli, aliam orationem illos doceret, qua non peterent dimitti sibi peccata, quibus in Baptismo fuerant omnia jam dimissa. Nam si Daniel sanctus, non coram hominibus quasi humilitate fallaci, sed coram Deo, id est in oratione qualum peccata populi sui sed etiam sua confitebatur, sicut superbo dominus mandat: Numquid tu sapientior quam Danihel? Sed plane, qui misericordia dei adiutus et gratia se ab eis peccatis abstinuerit, quae etiam crimina nominantur, atque illa peccata, sine quibus non hic non neglexerit, merebitur hinc exire sine peccato, quamuis, cum hic uiueret, habuerit nonnulla peccata, quia, sicut ista non defuerunt, ita etiam remedia, quibus purgarentur, adfuerunt. quisquis autem hac uelut occasione comperta, cum audierit neminem hic arbitrio suo sine peccato uiuere, dederit se libidin
Abbreviated transcription (Latin):
tissimo filio hylario: indominosalutẽ.
Exlitũs tus didici ñsolum incolumitatẽ
tuã. sitiam religiosum studrum tuum¬
rescͥpta ꝑsoluere. Sigͦ queris: utrum in hac uita qͥs¬
quã ita iustitie ꝑ fectione ꝓfitiat. ut hic sine ullo
Si cdxerimꝰ inquit quia peccatum ñ habemus
nos ipsos seducim̃ et u̾itas innob̾ ñ ẽ. Sigͦ illi de
quib m scͥpsisti sedi cunt ẽẽ sine peccato: iudes qͥa
se ipsos decipiunt et u̾itas ineis ñ est. Si autẽ se
peccatores eẽ fatentur. ut dĩmiscłiam possit me¬
seri. cõpescant se etiam abaluis decipiendis. quibꝰ
hanc suꝑbiam ꝑsuade conantur Omnib enim
necessaria ẽ oratio dominica. qmͣ etiam ipsis ari¬
etib gregis id ẽ apłis suis dñs dedit: et unus qͥs
q dicat deo. dimitte nob debitanr̃ã sicut et nos
dimitumus debitorib nr̃is. Cui hec enim in
oratione ũba necessaria ñ fuerint. ipse hic sine
peccato uiũe ꝓnuntiandus ẽ. Quales si aliquos

Expanded text:
TISSIMO FILIO HILARIO IN DOMINO SALUTEM. Ex litteris tuis didici non solum incolumitatem tuam sed etiam religiosum studium rescripta persoluere. Si ergo quaeris, utrum in hac uita quisquam ita iustitiae perfectione proficiat, ut hic sine ullo Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si ergo illi, de quibus mihi scripsisti, se dicunt esse sine peccato. uides, quia se ipsos decipiunt et ueritas in eis non est. si autem se esse peccatores fatentur, ut dei misericordiam possint mereri, compescant se etiam ab aliis decipiendis, quibus hanc superbiam persuadero conantur. omnibus enim necessaria est oratio dominica, quam etiam ipsis arietibus gregis, id est apostolis suis dominus dedit, ut unusquisque deo dicat: Dimitte nobis debita nostra, sicut et ndimittimus debitoribus nostris . Cui enim haec in oratione verba necessaria non fuerint, ipse hic sine peccato vivere pronuntiandus est. Quales si aliquos
Abbreviated transcription (Latin):
ticarunt s tam̃ młi aliqm̃ p̃uaricassent. ñ appel¬
larentur p̾uaricatores. ubi enĩ lex ñ ẽ: nec p̃ua¬
tricatio. preuaricata gͦ lege que inparadisodata
ẽ. nascitur homo exadamꝰ. cũlege peccati et mor¬
tis dequa dicte iuideo aliam legem inm̃bris
meis repugnantẽ legim̃tis meȩ. et captuum me
ducentem in legẽ peccati. que ẽ mm̃bris meis. Que
tam̃ nisi mala postea consuetudine roboretur fa.
uaricata que ẽ musurationis amme rationalis.
inetate homĩs iam ratione utentis: p̃uaticato¬
res fuint om̃s peccatores teriȩ. Preuaricata ũo
lege etiã illa quedata ẽ ꝑ moysen: multo ampliꝰ
habundat delutum. di enĩ data eẽt que posset
ruuificare om̃o ex lege eẽt iustitia. S conclusit

Expanded text:
ricarunt; sed tamen, nisi aliquam praeuaricassent, non appelricarunt; sed tamen, nisi aliquam praeuaricassent, non appellarentur praeuaricatores; ubi enim lex non est, nec praeuaricatio est. praeuaricata ergo lege, quae in paradiso data est, nascitur homo ex Adam cum lege peccati et mortis, de qua dicitur: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis. quae tamen nisi mala postea consuetudine roboretur, facuaricata, quae est in usu rationis animae rationalis in aetate hominis iam ratione utentis, praeuaricatores fiunt omnes peccatores terrae. praeuaricata uero lege etiam illa, quae data est per Moysen, multo amplius abundat delictum. si enim data esset lex, quae posset uiuificare, omnino ex lege esset iustitia; sed conc
Abbreviated transcription (Latin):
ro illis u̾bis que tractabamus adiuungit et dic̃
lex autẽ subintrauit ut abundaret delictũ: iã
ñꝑtinet ad illud delictũ qd̾ trahitur exadam de
quo supius dicebam mors regnauit ꝑunũ. legẽ
quippe siue naturalẽ intelligamus que in corum
apparet etatib qui iam ratione uti possunt. sirie
conscͥptam quedata ẽ ꝑmoysen. quia necipsa ui
uificare potuit. et ubare alege peccati ex mortis
que tracta ẽ exadam. s magis addidit p̾uaricati¬
onis augm̃ta ubienĩ lex ñ ẽ ait idem apłs. nec
p̃uaricatio: ꝓinde qm̃ lex ẽ etiam mratione
hoĩs qui iam iutitur arbitͥo lib̾tatis naturalit̃
incorde conscpͥta qua suggeritur nec aliquid fa¬
tiat quisq altĩ qd pati ip̃e ñ uult: sco hane legem
p̃uaricatores sunt õs etiã quilegem ꝑ moysen
datam ñ accepunt dequib inpsalmo cantur.
p̃uaricatores estimaui omnes pec catores t̾re. Ñ

Expanded text:
ro illis uerbis, quae tractabamus, adiungit et dicit: ro illis uerbis, quae tractabamus, adiungit et dicit: Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum, iam non pertinet ad illud delictum, quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat: Mors regnauit per unum; legem quippe siue naturalem intellegamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui iam ratione uti possunt, siue conscriptam, quae data est per Moysen, quia nec ipsa potuit uiuificare et liberare a lege peccati et mortis, quae tracta est ex Adam, sed magis addidit praeuaricationis augmenta; ubi enim lex non est, ait idem apostolus, nec praeuaricatio. proinde quoniam lex est etiam in ratione hominis, qui iam utitur arbitrio libertatis, naturaliter in corde conscripta, qua suggeritur, ne mali aliquid faciat quisque alteri, quod pati ipse non uult, secundum hanc legem praeuaricatores sunt omnes, etiam qui legem per Moysen datam non acceperunt, de quibus in psalmo canitur: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae. no
Abbreviated transcription (Latin):
cabuntur. Utiq resurrectionẽ dicit iustorũ ubiẽ
uita et̾na. ñ refurrectionẽ iniquorũ ubi mors erit
et̃na. Iod ait iuificabunt᷑. quia illi dampnabunt᷑
hnic ce inuet̾ĩb sacram̃tis circũcisio paruulorũ. oc¬
ficat cirtumcisio die dm̃co resurrexit. quipost sep¬
timam sabbati occauus ẽ. hec gͦ fides: etiam anti¬
quorũ iustorũ frut. unde et apłs dicit. habentes
autẽ eundẽ spm̃ dicit fidĩ ꝓpt̾ qd scͥptum ẽ. credidi
ꝓpt᷑ qd̾ locutus sũ: et nos credimus ꝓpt̾ qd̾ et loqui¬
mur Nondiceret eundẽ spm̃ fidĩ insi admonens
etiã antiquos iustos ipsum habuisse spm̃ fider.
ciabatur: quȩ iam facta nob̾ adnuntiat᷑. & tẽpe
uet̾is testam̃ti uelabatur que temꝑe noui testam̃ti
reuelatur: idõ eius sacram̃ta uariata sunt. ut a¬
lia eẽnt inuet̾i testam̃to. alia innouo. cũ fides
uaria ñsit. s una sit. quia sicut in adã om̃s mo¬
rurntur. sic et inxp̃o om̃s unificabunt᷑. Qd ue¬

Expanded text:
t iustorum, ubi est uita aeterna, non resurrectionem iniquorum, ubi mors aeterna erit; ideo ait uiuificabuntur\', quia illi damnabuntur. hinc et in ueteribus sacramentis circumcisio paruulorum ocficat circumcisio, die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octauus est. haec ergo fides etiam antiquorum iustorum fuit. unde et apostolus dicit: Habentes autem eundem spiritum fidei, propter quod scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur. non diceret \'eundem spiritum fidei nisi admonens etiam antiquos iustos ipsum habuisse spiritum fidtiabatur, quae iam facta nobis adnuntiatur, et tempore ueteris testamenti uelabatur, quae tempore noui testamenti reuelatur, ideo eius sacramenta uariata sunt, ut alia essent in uetere testamento alia in nouo, cum fides ipsa uaria non sit et uera sit, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Quod ue
Abbreviated transcription (Latin):
netam utuntur diutus. etiamipłi cupidi et aua¬
ni male his ittentes. et int̾reno thesauro coꝵ littr
um figentes. quia et ipsos necesse : usq ad finem
porteeciła ficrtt illa netia usq ad la sto ꝓusito
malos to lerabiliores mea surroi qtidlisti qͥint alia
seia locmando et disserinando tea seradcri ma¬
gnosuotunt quia duntias suad uł quantola¬
cuq pateimomia ex precepto donrimi uendideit᷑

Expanded text:
religiose tamen utuntur diuitiis, etiam ipsi cupidi et auareligiose tamen utuntur diuitiis, etiam ipsi cupidi et auari male his utentes et in terreno thesauro cor luteum configentes, quia et ipsos necesse est usque ad finem portet ecclesia sicut illa retia usque ad litus pisces malos, tolerabiliores in ea sunt quam isti, qui talia sermocinando et disseminando ita se uideri magnos uolunt, quia diuitias suas uel quantulacumque patrimonia ex praecepto domini uendiderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cut᷑ ẽ. quando ait adolescenti: uade uende oĩa
que habes et da paupib. et habebis thesaurũ
incelo & uem sequere me. uehement ad amaiu.
et ñmeis uirib s gratia ipsius adiuiuante sic
feci. Neq enim quia dires ñ fui. idd mmn̾ inam
putabitur slam neq ipsi apłi qui pͥores hoc fe¬
cerunt: dirittes fuerunt. Si. totum mundũ di¬
mittit. qui et illud qd̾ habet & quod optabat ha¬
ber dimitat. Qnͣtum antem in hac ꝑfectionis uic
ꝑfecerum: magis quidẽ noui ego qm̃ quisq̃ alus
homo: s magis ds̃ quam ego. Et ad hoc ꝓpositũ
quantis possum uirib alios exhortor. et inuo¬
mine domimi consortes habeo quib hoc pine¬
um nmistĩum ꝑsuasum ẽ. sic tam̃ ut p̃cipue
sana doctrina teneatu: nec eos giti ista ñ faci¬
unt uana contumacia iuidicem᷑: dicentes eis i¬
chil ꝓdeẽ qd̃ pudice qmͣ̃itis coniugalit̾ iiuanit
ne ista disputando. ũscͥpturarum scarũ tẽtato¬
res si carum accusatores inueinamur Qdido cõ

Expanded text:
quando ait diuiti adulescenti: Vade, uende omnia, quae habes, et da pauperibus et habebis thesaurum in caelo et ueni, sequere me, uehementer adamaui et non meis uiribus sed gratia ipsius adiuuante sic feci. neque enim, quia diues non fui, ideo minus mihi inputabitur; nam neque ipsi apostoli, qui priores hoc fecerunt, diuites • fuerunt. sed totum mundum dimittit, qui et illud, quod habet et quod optabat habere, dimittit. quantum autem in hac perfectionis uia profecerim, magis quidem noui ego quam quisquam alius homo, sed magis deus quam ego. et ad hoc propositum, quantis possum uiribus, alios exhortor et in nomine domini habeo consortes, quibus hoc per meum ministerium persuasum est sic tamen, ut praecipue sana doctrina teneatur nec eos. qui ista non faciunt, uana contumacia iudicemus dicentes eis nihil prodesse, quod pudice quamuis coniugaliter uiuunt, ne ista disputando non scripturarum sanctarum tractatores sed earum accusatores inueniamur. quod ideo
Abbreviated transcription (Latin):
apło sis semanib transigunt: sic nes isti dap¬
nare debent infirmmoris meriti xp̃ianos. quoꝵ
opibi transiguntur: si recte uiuendo et recte do¬
cendo magis dicere. Sinos uob̾ spũalia semina
uumꝰ mag̃mimẽ si utã carnalia metam᷑ oqulte
quippe minori impudentia serui di qͥ mamirã
suaꝵ honestis oꝑib nencditis iuinint. damnam
istos aquib nicħ accipiunt. qm isti quipp t̃ aliq̃
corporis infirmitatẽ n ualentes oꝑarim̾anab.
dampnant eos ipsos. de quorum facultatib ue

Expanded text:
 suis se manibus transigunt, sic nec isti damnare debent inferioris meriti Christianos. quorum opibus transiguntur, sed recte uiuendo et recte docendo magiuimus, magnum est, si uestra carnalia metamus? multo quippe minore inpudentia serui dei, qui manuum suarum honestis operibus uenditis uiuunt, damnant istos, a quibus nihil accipiunt, quam isti, qui propter aliquam corporis infirmitatem non ualentes manibus operari damnant eo
Abbreviated transcription (Latin):
relinquitur int̾imad exercitationẽ fidĩ et ago¬
nẽ p̾sentis luctaminis: inqͦ et martires certa¬
uerunt. ab sumetur nͦ et ipsa in renouatione cor¬
poris: qm̃ resurrectio pollicetur. Ibi enĩpenitꝰ ab¬
sorbebitur mors muictoriã cui modo. xpi grã¬

Expanded text:
relinquatur interim ad exercitationem fidei et agorelinquatur interim ad exercitationem fidei et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certauerunt, absumatur uero et ipsa in renouatione corporis, quam resurrectio pollicetur. ibi enim penitus absorbebitur mors in uictoriam, cui modo gra
Abbreviated transcription (Latin):
ieorũ m̃bris similitudo p̾tiaricationis ade pot̾
et sic intelligi. Regnauit mors abadamusq ad
moysen: et meos qui ñ insimilitudinẽ p̾uarica¬
tionis ade ꝑeccauerunt: quia insemet ipsis c̃ iã
nati cẽnt. nec ratione ad huc uterentur qua il¬
leutebatur qnͣdo peccauit. nec p̃ceptum accepis¬
sent qd ille transgressus ẽ s solo uicio origina
li tenerentur obstricti ꝑ quod eos regnũ mortis
traheret ad condempnationẽ. Qd̃ regnũ mortis
meis tantumñẽ qui xp̃i gratia renati ad eius
ꝑtinent regnum: qm̃ mors temporalis. qmͣuis et¬
de ipsa orignali peccato ꝓpagata sit corpꝰ meis in¬
t̾unt. ammam u adpenam ñ trahit. ubi uolu¬
it regnũ mortis intelligi. ut anmam ienouala
ꝑgram iam ñ moriatur ingehenna: idẽ auitadĩ
ñ alienetur. ñ sepatetur. lemporalis autẽ mors
corporis. etiã in his qui xp̃i morte redimuntur

Expanded text:
in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest et sic intellegi: Regnauit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, quia in semet ipsis, cum iam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccauit, nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali uitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. quod regnum mortis in eis tantum non est, qui Christi gratia renati ad eius pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamuis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis interimit, animam uero ad poenas non trahit, ubi uoluit regnum mortis intellegi, ut anima renouata per gratiam iam non moriatur in gehenna, id est a uita dei non alienetur, non separetur, temporalis autem mors corporis etiam in his, qui Christi morte redimuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
deuirib ñ dico uoluntatis s potiꝰ uanitatis sue
grãm derideret: idõ ait apls. usq enun ad legem
peccatũ inmundo fuit. Peccatum autẽ ñ im¬
putabatur. cum lex neet. Non dixit ñ erat
s. ñ deputabatur: quia lex ñ erat qua argu¬
ent᷑ demonstraretur siue lex rationis in paruu¬
lo siuelex litters inppło. S regnauit inqt mors
ab adam usq ad moysen quia nec lex ꝑmoy
data potuit regnum mortis auferre: qd sola
abstulit. xp̃s grã. In quos auitẽ regnau̾it. uide.
Ineos inquit qui ñ peccauunt: insimilitudinẽ
p̃uaricationis ade. Regnauit gͦ et ineos qͥ ñ pec¬
cauert̾. S cur regnau̾it ostendit: cũ ait insimmi¬
litudinẽ p̃uaricationis ade. Iste ẽ enĩmelior in¬
tellectus horũ ũborũ. ut cum dixiss regnauit
mors meos qui ñ peccau̾unt: qͣsi nos moueret
similitudinẽ p̃uiaricationis ade. idẽ quia merat

Expanded text:
de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae isti gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset. non dixit \'non erat\', sed non deputabatur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Christi abstulit gratia. in quos autem regnauerit, uide: Et in eos, inquit, qui non peccauerunt, in similitudinem praeuaricationis Adae. regnauit ergo et in eos, qui non peccauerunt. sed cur regnauerit, ostendit, cum ait: In similitudinem praeuaricationis Adae. iste enim est melior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unũ hoiẽm aut ppͥmum hoĩem. aut ꝑadam:
qͥa iam dixerat lex subiutrauit ut abundaret
delictum. Que abundattia delicti. ñ ꝑtinet ad
pͥmi homĩs ꝓpaginẽ s ad conũsationis huma¬
ne p̾uaricationem: que illi uni delicto quo solo
obstricti tenentes infantes. iam inmaiorib eta¬
tib ex abundantia iniquitatis adiecta ẽ. S qm̃
hoctotum etiam qd̃ ñ ꝑtinet ad illus utuꝰ delicti
originem. tam̃ idonea ẽ solue grã saluatoris: ideo
cum dixiss. sic et gratia regnet ꝑ iustitiã intuta et̃¬
gum̃tationes. contra hec apłica u̾baplate. impe
ipsi ꝓse loqui npossunt. Punũ hoĩem peccatũ¬
om̃s hoiẽs ꝑtnͣsiit in quo om̃s peccaũunt. Sic̃
abillo uno homine. sic ab eodem peccato infan¬
tes unmunes eẽ ñ possunt nisi abeiꝰ reatu ꝑ xp̃i
baptisimuim resoluantur. usq enĩ ad legem pec¬
catũ fuit inmundo. Non quia deinceps innetm¬
ne fuit hoc dictum ẽ: s quia s̃pot̾at ꝑlitt̾am legis

Expanded text:
 per primum hominem, aut per Adam: quia jam dixerat, Lex subintravit, ut abundaret delictum; quae abundantia delicti non pertinet ad primi hominis propaginem, sed ad conversationis humanae praevaricationem, quae illi uni delicto quo solo obstricti tenentur infantes, jam in majoribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adjecta est. Sed quoniam hoc totum, etiam quod non pertinet ad illius unius originem, tamen idonea est solvere gratia Salvatoris, ideo cum dixisset, sic et gratia regnet per justitiam in vitam aetegumentationes contra haec apostolica verba impedipsi pro se loqui non possunt. CAPUT VI. Declaomnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. sicut ab illo uno homine sic ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab eius reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis
Abbreviated transcription (Latin):
et ubi ñ redarguuntur etiã alios ad suã sectam
seducunt et sic crebescunt ut nesciã qͥ st̃ cruptu¬
ri. nos tam̃ malumus eos inecclẽ cõpage sana¬
ri qm̃ exillius corpore uelut insanabilia men¬
bra resecari: si tam̃ hoc ꝑmittit ipsa necessitas.
lim̃dum ẽ enĩ ne plura putrescant: dum putri¬
potiꝰ eos abhac peste lib̾et: quod sine dubio fati¬
et si fidelit̾ adutant teneantq qd scͥtum ẽ. qui
inuocau̾it nom̃ dm̃saluus erit.udi iam
pauca de diuitib: qd̾ mepła tua sequitur inqͥ¬

Expanded text:
et, ubi non redarguuntur, etiam alios ad suam sectam et, ubi non redarguuntur, etiam alios ad suam sectam seducunt et sic crebrescunt, ut nesciam, quo sint erupturi —, nos tamen malumus eos in ecclesiae compage sanari, quam ex illius corpore uelut insanabilia membra resecari, si tamen hoc permittat ipsa necessitas. timendum est enim, ne plura putrescant, dum putriostri, quae potius eos ab hac peste liberet. quod sine dubio faciet, si fideliter aduertant teneantque, quod scriptum est: Qui inuocauerit nomen domini. saluus erit. Audi iam pauca de diuitibus, quod in epistula tua seq
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑat s fidelissima lib̾tate frm̃ ꝓpt̾ has ipsas con¬
traxp̃i gr̃am disputationes: usq ad iuditium
ep̃ale ꝑ ductus ẽ. Tam̃ coactus ẽ confiteri. ꝓpt̃ bap¬
trandos paruulos: qd̃ et ipsis sit redemptio ne
cessaria. ubi quamqm̃ noluerit de orignali pecca¬
to exp̃ssuis aliquid dicẽ. tam̃ ipso redemptionis
nomine ñ parum sibi p̾scͥsit. Unde enĩredim̃di
eẽnt: nisi adiaboli potestate inqua eẽ ñ possẽt
nisi originalis obligatione peccati: aut qͦ p̾cio
redimuntur: nisi sanguine xp̃i: de quo aꝑtis¬
sime scͥptum ẽ: qd̾ inremissionẽ fusus sit peccõꝵ
S quia magis coniictꝰ et ab eccła detestatus. qm̃
correptꝰ et pacatus abscessit: ueritus sum nefor¬
te ipse ibi sit qui ur̃am fidem ꝑturbare conatur.
Id̃õ nomuns ipsius cõmemorationẽ putaui ẽẽ
fatiendam. S siue ipse sit siue alii consortes eiꝰ
erroris plures emisunt. qmͣ spare possumus:

Expanded text:
coeperat, sed fidelissima libertate fratrum propter has ipsas concoeperat, sed fidelissima libertate fratrum propter has ipsas contra Christi gratiam disputationes usque ad iudicium episcopale perductus est. tamen coactus est confiteri propter baptizandos paruulos, quod et ipsis redemptio sit cessaria. ubi quamquam noluerit de originali peccato expressius aliquid dicere. tamen ipsius redemptionis nomine non parum sibi praescripsit. unde enim redimendi sunt nisi a diaboli potestate, in qua esse non possent nisi originalis obligatione peccati? aut quo pretio redimuntur nisi Christi sanguine, de quo apertissime scriptum est, quod in remissionem effusus sit peccatorum? sed quia magis conuictus et ab ecclesia detestatus quam correctus et pacatus abscessit, ueritus sum, ne forte ipse ibi sit, qui uestram fidem perturbare conatur; ideo nominis ipsius commemorationem putaui esse faciendam. sed siue ipse sit siue alii consortes eius erroris — plures enim sunt, quam sperare possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
tantur autẽ illũ qui sr̃ exparteeiꝰ. deinde si ppter
unitationẽ hoc loco apłs cõmemoraret pͥmũ ho¬
minẽ quia pͥmꝰ peccator in hominib fuit. ut ideo
ad illum om̃s homines peccatores diceret ꝑtinere:
ad quẽ iusti onĩs ꝓpt̾ initationẽ iustitie ꝑtinerent
s posuit adam contra quẽ ñ posuit nisi xp̃m: Qͥa
sicut ille homo delicto suo uiciauit posteritatem
suam: sic iste ds homo iustitia sua saluauit here¬
ditatem fuã. Ille traiciendo caris immunditiã qd̵
ñpot̾at impius diabolus: ille donando spc̃ grãm: ꝙ
ñ poterat abel iustus. Multa dehis questionib mali¬
is nr̃is opusculis et eccłasticis sermonib diximus.
pot̾ant hec sui erroris noua semina spargerent. quo
eẽ aliquos arbitror maxime apud carthaginem:
si iam occulte mustrant tim̃tes eccłe fundatissimã
fidẽ Nam unus eorũ nomine celestius meiꝰdem cuu¬
tatis eccła iam adpresbiterii honorem sur repere

Expanded text:
ui sunt ex parte ipsius. deinde si propter imitationem hoc loco apostolus commemoraret primum hominem, quia primuspeccator in hominibus fuit, ut ideo ad illum omnes homines peccatores diceret pertinere, ad quem iusti omnes propter imitationem iustitiae pertinerent? sed posuit Adam, contra quem non posuit nisi Christum, quia sicut ille homo delicto suo uitiauit posteritatem suam, sic iste deus homo iustitia sua saluauit hereditatem suam, ille traiciendo carnis inmunditiam, quod non poterat impius diabolus, ille donando spiritus gratiam, quod non poterat Abel iustus. Multa de his quaestionibus in aliis nostris opusculis et ecclesiasticis sermonibus diximus. poterant, haec sui erroris noua semina spargerent, quoresse aliquos arbitror maxime apud Carthaginem, sed iam occulte mussitant timentes ecclesiae fundatissimam fidem. nam unus eorum nomine Caelestius in eiusdem ciuitatis ecclesia iam ad presbyterii honorem subrepere
Abbreviated transcription (Latin):
impossibile ẽ d̃ofacile ẽ: ostendens qnͣdo ista recte
fiunt. ñ fieri hominis potentia s dĩ gratia. hoc
gͥ attendant isti: et si reprehendunt eos qui głati¬
tur incdantus suis: caucant ipsi insua uirtute
confid̃e. Simul em̃ utriq rep̃henduntur ipsal
itaq diuites qd̾ hominib impossibile ẽ. do fa¬
cile ẽ. et siue manentes indiuitus sitis atq exei
bona oꝑa fatientes. suie illis uenditis. et ꝑ indi¬
gentias pauꝑum distributis. intrent inregnũ
celorui: grẽ dei tͥbriant ñ ꝓpͥis uirib bonum suũ
Qd̃ enĩ hominib impossibile ẽ: ñ hoĩb s dõ fa¬
cile ẽ audiant hoc et isti: et si iam sua omĩa uł
uendidunt et pauꝑib tͥbuert̃. uł adhuc id agt̃
atq disponunt: et hoc modo p̃parant intrare
inregnum celorũ: ñ hoc tͥbuant uirtuti sue. s
eidem grẽ dimne. Qd̾ enim homĩb impossibi¬
le ẽ ñ ipsis quia et ipsi hoĩes sunt. s dõ facileẽ
hoc quippe illis &e apłs dicit. cum timore et tre¬

Expanded text:
inpossibile est, deo facile est ostendens, quando ista recte fiunt, non fieri hominis potentia sed dei gratia. hoc ergo adtendant isti et, si reprehendunt eos, qui gloriantur in diuitiis suis, caueant ipsi in sua uirtute confidere; simul enim utrique reprehenduntur in psalmitaque diuites: Quod hominibus inpossibile est, deo facile est et, siue manentes in diuitiis suis atque ex eis bona opera facientes siue illis uenditis et per indigentias pauperum distributis intrent in regnum caelorum, gratiae dei tribuant non propriis uiribus bonum suum. quod enim hominibus inpossibile est, non hominibus sed deo facile est. audiant hoc et isti et, si iam sua omnia uel uendiderunt et pauperibus tribuerunt uel adhuc id agunt atque disponunt et hoc modo praeparant intrare in regnum caelorum, non hoc tribuant uirtuti suae sed eidem gratiae diuinae. quod enim hominibus inpossibile est, non ipsis, quia et ipsi homines sunt, sed deo facile est. hoc quippe illis et apostolus dicit: Cum timore et tre
Abbreviated transcription (Latin):
trare. Quid gͥ ẽ: utrum apłs contra dnm̃ loqͥt᷑.
anistinestrunt quid loquuntur: Quid hoꝵ cre¬
dat: eligat xp̃iantis. Prito nos melius cred̾s isto
nescire quid loqui. qm̃ paulum contra dnm̃n loqͥ
unt dicentẽ discipulis ꝓmiseria diuitum contri¬
statis: qd̃ hominib impossibile ẽ dõ facileẽ. Sed
To inqunt hoc dictum ẽ quia futurũ erat ut au¬
dito euangłio ditates uendito patͥmorio eroga¬
toq paupib dĩm sequerentur. et intrarent nre¬
gnum celoru: atq tra fieret qd̾ difficile uidebatur
nut manentes mindiuitus scus p̃cepta apłica cu¬
stodiendo. idẽ ñ supbe sapiendo. neq spando ui
incerto diritiaꝵ s in dõ uiuo. benefatiendo faci¬
le t̾buendo. et cõmunicando indigentib ueram
uenditis onmnib reb sius implerent hecsi dnt
scio qtuppe eos illa dicere. ñ attendunt pͥmitus
quemadmodum dñs contra eorum dogmasuam

Expanded text:
e? quid ergo est? utrum apostolus contra dominum loquitur, an isti nesciunt, quid loquitur? quid horum credat, eligat Christianus. puto melius nos credere istos nescire, quid loqui, quam Paulum contra dominum loqunt dicentem discipulis pro miseria diuitum contristatis: Quod hominibus inpossibile est, deo facile est? Sed ideo, inquiunt, hoc dictum est, quia futurum erat, ut audito euangelio diuites uendito patrimonio erogatoque pauperibus dominum sequerentur et intrarent in regnum caelorum atque ita fieret, quod difficile uidebatur, non ut manentes in diuitiis suis praecepta apostoli custodiendo, id est non superbe sapiendo neque sperando in incerto diuitiarum sed in deo uiuo bene faciendo, facile tribuendo et communicando indigentibus ueramuenditis omnibus suis rebus implerent. Haec si dicunt — scio quippe illos ea dicere —, non adtendunt primitus, quem ad modum dominus contra eorum dogma suam
Abbreviated transcription (Latin):
punum peccatũ: ita et donum. slam iuditũ qiadẽ
exuno incondẽpuationẽ: grã autẽ exmultis iniusti
posteri nisi a xp̃o redimantur traduntur incondẽ¬
nationẽ: xp̃i autẽ redenptio etiã multa delicta dis¬
soliit que illi um abundantia p̃uaricatricis iui¬
quitatis adiecit. ynde iam suꝑus disputanmuᷤ.
Contra hec apłiu̾ba sanumq intellectũ nemini ac
modũ illi dicunt ꝓptẽa ista cominemorass apłs.
ut intelligeremus ad pͥmũ hominẽ peccores ido ꝑ¬
tiñe quia ñ delictum ex illo nascendo traximus. s
eñ uitando peccauimꝰ: diabolum potius pon̾et.
qͥa et pͥmꝰ peccauit. et de quo nullam substautie ꝓ¬
paginem traxit genus humanũ. s eum sola ui¬

Expanded text:
per unum peccatum, ita et donum: nam judicium quidem per unum peccatum, ita et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex muposteri, nisi a Christo redimantur, traduntur in condemnationem, Christi autem redemptio etiam multa delicta dissoluit, quae illi uni abundantia praeuaricatricis iniquitatis adiecit, unde iam superius disputauimus. xContramodum illi dicunt, propterea ista commemorasset apostolus, ut intellegeremus ad primum hominem peccatores ideo pertinere, quia non delictum ex illo nascendo traximus, sed eum imitando peccamus, diabolum potius poneret, qui et prior peccauit et de quo nullam substantiae propaginem traxit genus humanum, sed eum sola imi
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt᷑ peccasse insimilitudinẽ p̃uaricatio¬
nis a de: scłm qd̾ supra dictum ẽ. in quo om̃s
peccauert᷑. d tam̃ greci codices unde in latinũ
scͥpͥtura translata ẽ illud plures habent qd̾ dixi
neq hoc uno intelligitur modo. aut enĩ forma xͥ
acontrario ẽ: ut quemad modum millo om̃s mo¬
ꝑipsiꝰ mobedientiã peccatores constituti st̃ multi:
sic et ꝑxp̃i obedientiã iusti constituantur multi:
aut formam futuri eũ dixit qđ̃ ipse inflixerit for¬
mã mortis posteris suis. ille tam̃ ẽ melior intellec¬
tus ut acontrario forma ẽẽ credatur: qm multũ
cõm̃dat apłs deniq ne oĩno exequo inhac forma
eadem contraria pensarentur: adiũgit et dicit
S ñ sicut delictum. ita et donatio. Si emĩ obuni delic¬
ut intelligatur ñ inmagis multis cũ inqui ma¬
gis multisunt qͥ dampnabunt᷑ s magis abunda
forma futuri sit acontrario: plus tamen p̾stat xp̃c
regeneratis qm̃ eis nocuerat ille generatis. Et ñ sie̾

Expanded text:
in similitudine praevaricationis Adae, secundum quod supra dictum est, in quo omnes peccaverunt. Sed tamen graeci codices, unde in latinum Scriptura translata est, illud plures habent quod dixineque hoc uno intelligitur modo. Aut enim forma Christi a contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moper ipsius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi: aut formam futuri eum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen est melior intellectus, ut a contrario forma esse credatur, quam multum commendat Apostolus. Denique ne omnino ex aequo in hac forma eadem contraria pensarentur, adjungit et dicit, Sed non sicut delictum, ita et donatio: si enim ob unius delicut intelligatur, non in magis multos, cum iniqui magis multi sint qui damnabuntur; sed magis abundabfuturi forma sit a contrario, plus tamen praestat Christus regeneratis, quam eis nocuerat ille generatis. Et non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoris ñ moueat me et itiuera mea dirige
scdm ũbum tuum & ne duetur mei omtus iniqͥ¬
tas.a dño enĩgressus hoĩs diriguntur ecuiam
ciꝰ uolet: et alia multa que ꝓpterea scͥpta sunt ut
nos ad monerent ad implenda ea que nob̾ tuben¬
tur abillo petendum adiutoriũ aquo uibent᷑
cũ gͦ se homo ad illum extenderit & sic ingemu¬
erit. fiet qd̾ sequitur ubi abundauit delictum
suꝑ abundauit et grã: et dimittittur ei peccã
mutta qm̃ dilexte multum et diffunditur in
corde caritas cłi. unde fiat legis pletitudo. ñ ꝑ

Expanded text:
peccatorum non moueat me et: Itinera mea dirige peccatorum non moueat me et: Itinera mea dirige secundum uerbum tuum et ne dominetur mihi omnis iniquitas; a domino enim gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet et alia multa, quae propterea scripta sunt, ut nos admonerent ad implenda ea, quae nobis iubentur, ab illo petendum adiutorium, a quo iubentur, cum ergo se homo ad illum extenderit et sic ingemuerit, fiet, quod sequitur: Ubi abundauit delictum, superabundauit gratia et: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, et diffunditur in corde caritas dei, unde fiat legis plenitudo, non per
Abbreviated transcription (Latin):
ge peccati cum quanatisumꝰ: suic maiores qͥ ma¬
le uiuentes arbito uoluntatis p̃uaricau̾unt le¬
gẽ naturalẽ ipsius rationis. siue qui legẽ accepe¬
runt que data ẽ ꝑ moy sen eamq p̃uaricantes.
litt̾a occisi sunt. Cum ũ etiã euangłica p̃cepta
homo p̾uaricat: uelut quatriduanꝰ mortuus
pitet. Nec de illo tam̃ despandum ẽ ꝓpt̾ eiꝰ grãm
qui ñ lente dixit: s magna uoce clatauit. larare
uem foras. Lex gͦ sub intrauit. ut abundareo de¬
lictum: sitie cum hoiẽs negligunt qd̾ d̾s itibet
suie cum desins nirib p̾sumtes. aduitorium
grẽ n̾ implorant. et addunt infirmitati suꝑbiã.
Cum autẽ uocatione diuina intelligunt cui sit
ingemiscendũ et inuocant eum inquẽ recte credt̃
dicentes. miserere mei ds̃ scłm magnam mmiscłã
tuam: et ego dixi dñe miserere me: sana animã
meã quia peceaui tͥ: et intua iustitia iuficame
et uiam imquitatis amouea me. et lege tua mi¬
serere mei: et ñ ueniat mͥ pes saꝑbie. et manꝰ

Expanded text:
nati sumus, siue maiores, qui male utentes arbitrio uoluntatis praeuaricauerunt legem naturalem ipsius rationis, siue qui legem acceperunt, quae data est per Moysen, eamque praeuaricantes littera occisi sunt. cum uero etiam euangelica praecepta homo praeuaricat, uelutquatriduanus mortuus putet; nec de illo tamen desperandum est propter eius gratiam, qui non lente dixit, sed magna uoce clamauit: Lazare, ueni foras. Lex ergo subintrauit, ut abundaret delictum, siue cum homines neglegunt, quod deus iubet, siue cum de suis uiribus praesumentes adiutorium gratiae non inplorant et addunt infirmitati superbiam. cum autem uocatione diuina intellegunt, cui sit ingemescendum, et inuocant eum, in quem recte credunt, dicentes: Miserere mei, deus, secundum magnam misericordiam tuam et: Ego dixi: Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et: In tua iustitia uiuifica me et: Viam iniquitatis amoue a me et lege tua miserere mei et: Non ueniat mihi pes superbiae et manus
Abbreviated transcription (Latin):
ueratio ista unum delictum soluit qd̾ ẽ exadam
d illi quidem regenerationi sufficit ad condem¬
nationem uniꝰ delicti conexio. quicquid enĩ postea
homines ex malis siuis oꝑib addunt. ñꝑtinet ad
illã gen̾ationẽ s ad humanã conu̾sationẽ: huic
autem gen̾ationi ñ sufficit illud delictum tan¬
tũmodo solũe qd̃ exadam trahitur: s quiq etiã
postea eximquis oꝑib humane conu̾sationis acce¬
dit. Ido iuditium exuno inco̾dẽpnationẽ: grã au¬
tem exmultis delictis iniustificationẽ. Si enĩ ob
uinus delictum mors regnauit ꝑunũ. aquo de¬
licto pariuli pbaptisiũ expiantur: multo ma
num erit. mors autem meis tempalit̾ tranlit nõ
met̾̃nũ regnabit. Itaq sic̃ ꝑuniꝰ delictũ mom̾s ho¬
mines ad condẽpnationẽ. de qua condẽpnatione
parauili ꝑsacram̃tum haptismatis lib̾andi st̃.
ita et ꝑuniꝰ iustificationẽ momĩs homines adiusti¬

Expanded text:
neratio unum delictum soluit, quod est ex Adam; neratio unum delictum soluit, quod est ex Adam; sed illi quidem generationi sufficit ad condemnationem unius delicti conexio — quicquid enim postea homines ex malis suis operibus addunt, non pertinet ad illam generationem sed ad humanam conuersationem —, huic autem regenerationi non sufficit illud delictum tantum modo soluere, quod ex Adam trahitur, sed quicquid etiam postea ex iniquis operibus humanae conuersationis accedit. ideo iudicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, a quo delicto paruuli per baptismum expiantur, multo magnum erit, mors autem in eis temporaliter transit, non in aeternum regnabit. itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem — de qua condemnatione paruuli per sacramentum baptismi liberandi sunt — ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iusti
Abbreviated transcription (Latin):
uitã. Puto qd̾ ista p̾cipiens diuites instruebat.
ñfallebat apłs. qui ñ ait. p̃cipe diuitib huiꝰmũ¬
iacentem ante ianuam suã. contempnebat pau¬
pem iustũ: et ista spes mincerto drtiarũ. qua se
ꝓpt purpuram & bissum et epulas splendidas
beatũ putabat: ñ ipse liuitie ꝑduxerunt ad in¬
ferrm torm̃ta. an forte quia dñs adituxit et dic̃¬

Expanded text:
uitam. puto, quod ista praecipiens diuites instruebat, uitam. puto, quod ista praecipiens diuites instruebat, non fallebat apostolus, qui non ait: Praecipe diuitibus huius muniacentem ante ianuam suam contemnebat pauperem iustum, et ista spes in incerto diuitiarum, qua se propter purpuram et byssum et epulas splendidas beatum putabat, non ipsae diuitiae perduxerunt ad inferna tormenta. An forte, quia dominus adiunxit et di
Abbreviated transcription (Latin):
legis mandata seruau̾it. Puto enĩ qd̾ se arrogantiꝰ.
quã uerius seruasse responderat. uerumtamen
magist̾ bonus: mandata legis abista excellentio¬
re ꝑfectione distinxit. Ibi enĩ dixit. si uis uenire
ad uitam serua mandata: hic autẽ si uis ꝑfectꝰ
eẽ. uade uende omnia que habes. et cetera. Cur gͦ
negamꝰ diuites qmͣuis abilla ꝑfectione absint.
uenire tam̃ aduitam: simandata seraiau̾nt
et dederint ut detur illis. dimiserint. ut dimit¬
tatur illis: Credimus enĩ ministrũ noui testa¬
m̃ti fuisse apłm paulum. cum scribẽs adtimothe¬
um diceret. precipe diuitib huiꝰmundi ñ supbe sa¬
ꝑe neq sꝑare mincerto diuiciarũ: s indeo uiuo qui
ciant. diuites sint inoꝑib bonis. facile tͥbuant
cõmunizent: thesaurirent sibi fundam̃tum bo¬
num infuturum. ut app̃hendant ueram uitam.
De qͣ et illi adolescenti dictumẽ. si uis uenire ad

Expanded text:
legis mandata seruauerat: puto enim, quod se adrogantius legis mandata seruauerat: puto enim, quod se adrogantius quam uerius seruasse responderat. uerum tamen magister bonus mandata legis ab ista excellentiore perfectione distinxit; ibi enim dixit: Si uis uenire ad uitam, serua mandata, hic autem: Si uis esse perfectus, uade, uende omnia, quae habes, et cetera. cur ergo negamus diuites, quamuis ab illa perfectione absint, uenire tamen ad uitam, si mandata seruauerint et dederint, ut detur illis, dimiserint, ut dimittatur illis ? Credimus enim ministrum noui testamenti fuisse apostolum Paulum, cum scribens ad Timotheum diceret: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum sed in deo uiuo, qui bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam, de qua et illi adulescenti dictum est: Si uis uenire ad
Abbreviated transcription (Latin):
uabant: dictum ẽ diuiti. uade uende oĩa que
habes et da pauꝑib et habeb̾ thesaurum inceł
& ueni sequere me. hec si dicunt: uidentur aliqͥd.
rationabilit dicere. S totum audiant: totum
adu̾tant. Non inparte aures apiant: inparte
surdescant. Cui enĩ dominꝰ hoc p̃cepit: ꝓfecto il¬
li diuiti: qui uite et̾nȩ. consequende consilium
querebat acciꝑe. hoc enim dño dixerat. Qtud fa¬
ciam ut uitam et̾nam consequar: Ille autẽ ñ ei
seruasse dixiss. et quesiss quid ad huc sibi de eẽt:
responsũ accepit. Si ius ꝑfectus eẽ: nade uende ot̾a
que habes et dapauꝑib. Et ne se illa que multũ
amabat hoc modo se ꝑde existimaret: et habeb̾
inquit thesaurũ incelo. demnde addidit et uem
sequere me: ne cuiqmͣ cum hoc fecerit aliquid ꝓ¬
deẽ existimetur: siñ sequitur xp̃m. at ille quidẽ
tristis abscessit: qui uiderit: quẽ admodum illa

Expanded text:
uabant, dictum est diuiti: Vende omnia, quae uabant, dictum est diuiti: Vende omnia, quae habes, et da pauperibus et habebis thesaurum in caelis et ueni, sequere me. Haec si dicunt, uidentur aliquid rationabiliter dicere. sed totum audiant, totum aduertant, non in parte aures aperiant, in parte surdescant. cui enim dominus hoc praec £ pit? profecto illi diuiti, qui uitae aeternae consequendae consilium quaerebat accipere; hoc enim domino dixerat: Quid faciam, ut uitam aeternam consequar? ille autem non ei seruasse dixisset et quaesisset, quid adhuc sibi deesset, responsum accepit: Si uis esse perfectus, uade, uende omnia, quae habes, et da pauperibus. et ne se illa, quae multum amabat, hoc modo perdere existimaret: Et habebis, inquit. thesaurum in caelis. deinde addidit: Et ueni, sequere me, ne cuiquam, cum hoc fecerit, aliquid prodesse existimetur. si non sequitur Christum. at ille quidem tristis abscessit, qui uiderit, quem ad modum illa
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ cruciatus ignis: ut tam̃ prum paupem suiꝰ
susciꝑ et diuitis. Qui sane cum hic diues uiũet
diuitias sic habebat ut eas ꝓ cłĩ p̃ceptis. tam par¬
iupendebat: ut ipsius etiam filii immolatione
nollet offende din iubentem. quẽ suaꝵ diuitiar
et sꝑabat et optabat heredem. hic utiq dicunt
ideo patres antiquos ñuendisse omina que habe¬
bant et dedisse pauꝑibi. quia hoc eis ñ p̃cepat
dĩs. Nondum enim reuelato testam̃to nouo
nec eorũ uirt᷑ fuerat reuelanda qua uirtute hoc
eos facillune posse d̃s ineorũ cordib nouerat
qui testimonium illis tam insigne ꝑhibebat. ut
cu̾sit oĩum scõrũ d̃s̃ tanqmͣ de precipits amicõ sui
magnum pietatis sacram̃tum manifestatũ est
incarne. et uocaudis omnib gentib xp̃i aduentꝰ
illuxit. inquẽ etiam illi patres credid̾ant: s huiꝰ¬
fidei oliuam suo tempore manifestandã. milliꝰ
arboris dequa apłs loquitur. tanqm̃ radice ser¬

Expanded text:
uitem cruciatus ignis, ut tamen pium pauperem uitem cruciatus ignis, ut tamen pium pauperem susciperet sinus diuitis. qui sane cum hic diues uiueret, diuitias sic habebat et eas pro dei praeceptis tam parui pendebat, ut etiam ipsius immolatione nollet offendere deum iubentem, quem suarum diuitiarum et sperabat et optabat heredem. Hic utique dicunt ideo patres antiquos non uendidisse omnia, quae habebant, et dedisse pauperibus, quia hoc eis non praeceperat dominus. nondum enim reuelato testamento nouo, nec eorum uirtus fuerat reuelanda, qua uirtute hoc eos facillime posse deus in eorum cordibus nouerat, qui testimocum sit omnium sanctorum Deus, tanquam de praecipuis amicis suis magnum pietatis sacramentum manifestatum est in carne , et vocandis omnibus gentibus Christi adventus illuxit, in quem etiam illi patres crediderant, sed hufidei oliuam suo tempore manifestandam in illius arboris, de qua apostolus loquitur, tamquam radice ser