comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& si ꝓstupore humane fragilita¬
tis nesciat quid dicat: insiti tam̃
sͥ dat affectus inditium. Nescie¬
terrarum. s: incelis eẽ ꝓmissum:
nec recordatus ẽ se suosq coapłoᷤᷤ.
mortali adhuc carne circum sep¬
tos ĩmortalis uite statum subire
non posse:cui menteexcesserat. quia
indomo patris. que incelis ẽ domuᷤ
manu facta necessaria non sit. Sed
& usq nunc imperitie notatur. qͥs¬
qͥs legi. ꝓpħis. et euangłio tria tab¬
nacłã facere cupit: cum hec ab in¬
uicem nullatenus ualeant seꝑari:
unum ħntia tab̾nacłm hoc ẽ eccłi¬
am dĩ. & facta ẽ nubes obumbrais
eos. Qui materiale tabernaculum
quesiuit. nubis accepit umbraculũ:
u discat in resurrectione non tegini
degendos. De qua psalmista ait.
Filu autem hominum: in ꝓtectione
alarum tuarum sperabunt. Et
in apocalipsi sua ioħs. & templũ
inquit nonuidi inea: dñs omp̃s¬

Expanded text:
et si pro stupore humanae fragilitaet si pro stupore humanae fragilitatis nesciat quid dicat, insiti tamen sibi dat affectus indicium! Nescieterrarum, sed in coelis esse promissum. Nec recordatus est se suosque coapostolos mortali adhuc carne circumseptos, immortalis vitae statum subire non posse, cui mente excesserat, quod in domo patris quae in coelis est, domus manu facta necessario non sit. Sed et usque nunc imperitiae notatur, quisquis legi et prophetis et evangelicis tria tabernacula facere cupit, cum haec ab invicem nullatenus valeant separari, unum habentia tabernaculum, hoc est Ecclesiam Dei. Et facta est nubes obumbrans eos. Qui materiale tabernaculum quaesivit, nubis accepit obumbraculum, ut discat in resurrectione non tegminenctos esse protegendos. De qua Psalmista: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt . Et in Apocalypsi sua Joannes: Et templum, inquit, non vidi in ea , Dom
Abbreviated transcription (Latin):
inmonte cum illo: quia numirũ
soli illi qui mente terrena desi¬
deria transcendunt. maiestatẽ
scẽ scͥpture. que indomino ad
impleta ẽ ꝑspiciunt. Deniq & filii
isrł uidere moysen. s ad dñm in mõ¬
tana subeuntẽ sequi non merentur:
ad se qͦ reu̾sum non sine uelamine
cernunt: heliam nouere.s solus tri¬
umphum ascendentis cum filuis
ꝓpharum comtemplatur heliseus:
quia multi passim scͥpture uerba
iegim: s quãcelsa in xp̃i myste¬
tus splendeat. ꝑ pauci ꝑfectiores
intelligunt. Q respondens petrus
ait iħu. Rabbi: bonum ẽ nos hic ẽe.¬
s ficiamꝰ tria tabernacła tͥ unũ:
moysi unum:ihelie unum. Hon
enim sciebat quid diceret. Erant
.ii. timore exterriti. O quanta fe¬
licitas uisioni dĩtatis int̾ angłoꝵ
choros ad eẽ ꝑpetuo: si tantum t̃nᷤ¬
sigurata xp̃i humanitas duoꝵq
societas scõrum. ad punctum uisa
delectat: ut eos ne discedant. etiã
obsequio petrus sistere uelit. Qui

Expanded text:
in monte cum illo, quia nimirum in monte cum illo, quia nimirum soli illi qui mente terrena desideria transcendunt majestatem sanctae Scripturae, quae in Domino est adimpleta, perspiciunt. Denique et filii Israel videre Moysen, sed ad Deum in montana subeuntem sequi non merentur, ad se quoque reversum non sine velamine cernunt. Eliam novere, sed solus triumphum ascendentis cum filiis prophetarum contemplatur Eliseus. Quia multi passim Scripturae verba legimus; sed quam celsa in Christi mysteriis splendeat, perpauci perfectiores intelligunt. Et respondens Petrus ait: Rabbi, bonum est nos hic esse. Faciamus tria tabernacula, tibi unum, et Moysi unum, et Eliae unum. Non enim sciebat quid diceret. Erant enim timore exterriti. O quanta felicitas visioni deitatis inter angelorum choros adesse perpetuo, si tantum transfigurata Christi humanitas, duorumque societas sanctorum ad punctum visa delectet, ut eos ne discedant etiam obsequio Petrus sistere velit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
loco intelligendꝰ ẽ fullo. quem
penitens psalmista p̃catur: amplius¬
laua me abiniquitate mea: a delic¬
to meo munda me: non potest sus
fidelib in terra dare claritatẽ. que
eis conseruata manet incelis. & ap¬
paruit illis helias cum moyse. & e¬
rant loquentes cum ihu. Moyses
et helias quoꝵ unum mortuum. al¬
terum incelos raptum legimꝰ uisi
inmaiestate cum dño ut lucas scbit.
futuram in illo omnium scõꝵ głam
significant: qͥ uidelicet tempore iu¬
dicii uel uiui incarne repperien¬
di. uel abolim gustata morte re¬
suscitandi. ⁊ parit̃ sunt regnaturi
cum illo. Attestante et eñi apostolo.
mortui qui inxp̃o sunt resurgent
mur. simul rapiemur cum illis.
cum dño erimꝰ Alit̃. Moyses &
helias. hoc ẽ legis lator ⁊ ꝓphaꝵ
eximius. apparent & locuntur
cum dño in carne ueniente. ut os¬
tendant ipsum ẽẽ quẽ cuncta le¬
gis et ꝓpharum oracla ꝓmisert̃.
Apparent autem non in infimis.s:

Expanded text:
loco intelligendus est fullo, quem loco intelligendus est fullo, quem poenitens Psalmista plava me ab injustitia mea, et a delicto meo munda me , non potest suis fidelibus in terra dare claritatem, quae eos conservata manet in coelis. Et apparuit illis Elias cum Moyse, et erant loquentes cum Jesu. Moyses et Elias, quorum unum mortuum , alterum in coelis raptum legimus , visi in majestate cum Domino, ut Lucas scribit, futuram in illo omnium sanctorum gloriam significant, qui, videlicet, tempore judicii, vel vivi in carne reperiendi, vel ab olim gustata morte resuscitandi, et pariter sunt regnaturi cum illo. Attestante etenim Apostolo: Mortui qui in Christo sunt, resurgent imur, simul rapiemur cum illis cum Domino erimus . Aliter. Moyses et Elias, hoc est legislator et prophetarum eximius, apparent et loquuntur cum Domino in carne veniente, ut ostendant ipsum esse quem cuncta legis et prophetarum oracula promiserunt. Apparent autem non in infimis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tari. & tñs figuratus ẽ inquit. corã
ipsis: uestimenta eius facta sunt
splendida: et candidanimis uelut nix.
Trans figuratus saluator. non substã¬
tiam uere carnis amisit: sed głam
future uel sue uel nr̃e resurrectionis
ostendit. Qui qualis tunc apostolis
apparuit: talis post uidicium cun¬
ctis apparebit electis. Nam in ipso
tempore iudicandi. ibonis simuli
malis informa serui uidebitur:
ut uidelicet impu quẽ sp̃uere. ui¬
dei quem negauere.milites quẽ
crucifixere.pilatus herodesq quẽ
uidicauere. queant agnoscere uidicẽ.
Uestimenta autem dñi. recte scĩ eiꝰ
accipiuntur: teste apłõ qui att.
indiustis. Que uidelicet uestim̃ta
dño interris consistente. despecta
alioꝵq similia uidebantur: s
ipso montem petente. nouo candore
re fulgent:quia nunc qͥdem filii
dĩ sumꝰ s nondum apparuit
qͥd erimus. Scimꝰ aut̃ qm̃cũ appa¬
ruerit. similes ei erimꝰ. Uidebimꝰ
lia fullo suꝑ terram. non potest
candida facẽ. Nam quia ille ħ

Expanded text:
ri. Et transfiguratus est, inquit, coram ipsis, et vestimenta ejus facta sunt splendentia, candida nimis velut nix. Transfiguratus Salvator, non substantiam verae carnis amisit, sed gloriam futurae, vel suae, vel nostrae, resurrectionis ostendit; qui qualis tunc apostolis apparuit, talis post judicium cunctis apparebit electis. Nam in ipso tempore judicandi et bonis simul et malis in forma servi videbitur, ut videlicet impii quem sprevere, Judaei quem negavere, milites quem crucifixere, Pilatus Herodesque quem judicavere, queant agnoscere judicem. Vestimenta autem Domini, recte sancti ejus accipiuntur, teste Apostolo, qui ait: induistis . Quae videlicet vestimenta, Domino in terris consistente, despecta aliorumque similia videbantur; sed ipso montem petente, novo candore refulgent, quia nunc, quidem filii Dei sumus, et nondum apparuit, quod erimus. Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, videbimus lia fullo super terram non potest candida facere . Nam quia ille hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet formam uirtutis qͣm na¬
tuta duce puer obseruat: ipsi ꝓ nõie
xp̃i iuuante rationis industria seqͣn¬
tr. S quia se inpueris recipi do¬
cebat. uidelicet qͣsi capit inmenbͥs
suis: ne putaretur hoc ẽẽ solum qͦd
udebatur: adiunxit. atq ait.
Et quiecq me susceꝑit. nom me
suscipit.s eum qui me misitt
Talem se utiq ac tantum credi uolenᷤ:
qualis et quantus ẽ pat̾: usq ad eo .il.
inquit nichil distat int̾ me et eum:
ut qͥ me recipit. recipiat eum qui me¬
misit. Respondit illi iohannes di¬
cens. Magister. uidimus quendam
innomine tuo eicientem demonia. qͥ
non sequitur nos: et ꝓhibuimꝰ eum.
Iohanne  p̃cipua deuotione dominũ
amans. idõq redamari dignꝰ. ex¬
cludendũbeneficio putauit eum qͥ
non uratur officio:s docetur nemi¬
nem abono qͦd exparte ht̃ arcendr̃:
s ad hoc potius quod nondum ht̃
eẽ ꝓuocandum. Nam sequitur. Ihe
autẽ ait. Nolite ꝓhibere eum. Nemo

Expanded text:
videlicet formam virtutis, quam navidelicet formam virtutis, quam natura duce puer observat, ipsi pro nomine Christi, juvante rationis industria, sequantur. Sed quia se in pueris recipi docebat, videlicet quasi caput in membris suis, ne putaretur hoc esse solum quod videbatur, adjunxit atque ait: Et quicunque me susceperit, non me suscipit, sed eum qui me misit. Talem se utique ac tantum credi volens qualis et quantus est Pater. Usque adeo enim, inquit, nihil distat inter me et eum, ut qui me receperit, recipiat et eum qui misit me. Respondit illi Joannes dicens: Magister, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem daemonia, qui non sequitur nos, et prohibuimus eum. Joannes praecipua devotione Dominum amans, ideoque redamari dignus, excludendum beneficio putavit eum qui non utatur officio, sed docetur neminem a bono quod ex parte habet arcendum, sed ad hoc potius, quod nondum habet, esse provocandum. Nam sequitur: Jesus autem ait: Nolite prohibere eum; nemo
Abbreviated transcription (Latin):
ex huius modi pueris receperit
innomine meo: me recipit. Uidenᷤ
cogitationes discipuloꝵ dñs. cu¬
iat desiderium gle. humilitatis
contentione sanare: pͥmatumq ñ esse
querendum:⁊ pͥus simplici humilita¬
tis commonet imperio: et mox pueri¬
lis innocentie docet exemplo. Quod
i. ait. qͥsqͥs unum ex huiꝰ modi pu¬
ins receꝑit in nomine meo. me recip̃:
uel simpliciter pauperes xp̃i abhis
qui uellent eẽ maiores. ꝓeiꝰ ostendit
honore recipiendos: uel certe malicia
paruulos ipsos ẽẽ suadet: ut instar
ctatis paruuli. simplicitatẽ sine arro¬
gantia. caritatem sine inuidia. de¬
uotionem sine tracundia. ꝯseruent.
d autem complect̾itur puerum. si¬
gnificat humiles suo dignos esse
complexii ac delectatione: talesq
tum impleuerint quod precepit. dis¬
ute ame quia mitis sum: ⁊ humilis
inde: iure posse gloriari ac dicere. Lera
cr̃ sub capite meo: & dextera eiꝰ am¬
plerabitur me. Bñ autem cum dixis¬
sit qͥsqͥs unum ex huiꝰ modi pueris

Expanded text:
hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit. Videns cogitationes discipulorum Dominus curat desiderium gloriae, humilitatis contentione sanare, primatumque non esse quaerendum: et prius simplici humilitatis commonet imperio, et mox puerilis innocentiae docet exemplo. Quod enim ait: Quisquis unum ex hujusmodi pueris receperit in nomine meo, me recipit; vel simpliciter pauperes Christi, ab his qui velint esse majores, pro ejus ostendit honore recipiendos, vel certe malitia parvulos ipsos esse suadet, ut instar aetatis parvulae simplicitatem sine arrogantia, charitatem sine invidia, devotionem sine iracundia conservent. Quod autem complectitur puerum, significat humiles suo dignos esse complexu ac dilectione, talesque cum impleverint quod praecepit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde , jure posse gloriari ac dicere: Laeva ejus sub capite meo, et dextera ejus amplexabitur me . Bene autem cum dixisset, Quisquis unum ex h
Abbreviated transcription (Latin):
quirant. Sic gͦ hoc loco rudib dis¬
cipulis ueritas loquens. uidendũ
regnum dĩ ꝓmittit interra: ut hoc
ab eis fidelius incelo p̃sumatur.
Qͦd si regnum dĩ inhac sententia
futuram incelis beatitudinem
uelimus acciꝑe: & hoc qͥdam de as¬
tantib. non post multoe dies
inmonte uiderunt. Quod pia utq
ꝓuisione factum ẽ. ut contempla¬
tione semꝑ manentis gaudii. tam¬
& si raptim atq ad breue momen¬
tum delibata: fortius instantia scłi
transeuntis aduersa tolerarent.
Decentissimo sane uerbo. scõs mortẽ
gustare testatur. Aquib nimirũ
mors corꝑis q̃si libando gustatur.
uita uͦ animȩ ueracit̾ possidendo
tenetur. Et post sex dies. assũp¬
sit iħo petrum:⁊ iacobum:⁊ iohannẽ.
& ducit illos inmontem excelsum se¬
orsum solos: ⁊ transfiguratus ẽ corã

Expanded text:
quirant . Sic ergo hoc loco rudibus disquirant . Sic ergo hoc loco rudibus discipulis Veritas loquens videndum regnum Dei promittit in terra, ut hoc ab eis fidelius in coelo praesumatur. Quod si regnum Dei hac sententia futuram in coelis beatitudinem velimus accipere, et hoc quidam de astantibus non post multos dies in monte viderunt. Quod pia utique provisione factum est, ut contemplatione semper manentis gaudii, tametsi raptim atque ad breve momentum delibata, fortius instantia saeculi transeuntis adversa tolerarent. Decentissimo sane verbo sanctos mortem gustare testatur, a quibus nimirum mors corporis quasi libando gustatur, vita vero animae veraciter possidendo tenetur. Et post dies sex assumpsit Jesus Petrum et Jacobum et Joannem, et duxit illos in montem excelsum seo
Abbreviated transcription (Latin):
gnum dĩ hoc loco. p̃sens ecelia uo¬
catur. Ꝙ qͥa non nulli exdisciplis
usq adeo incorpore uicturi erañ.
ut ȩccłiam dĩ constructam conspi¬
cerent: et contra mundi huiꝰ głam
erectam: consolatoria ꝓmissione
nunc dicitur: sunt qͥdam de hic
stantib. qui non gustabunt mor¬
tem: donec uideant regnum dĩ ue¬
niens inuirtute. S cum tanta
dñs subeunde mortis precepta ede¬
ret: qͥd necessarium fuit. ut adhac
subito ꝓmissionẽ ueniret: Qͦd si
subtiliter attendam: quanta diꝰ¬
pensatione pietatis agatur. agnoscimꝰ
Discipulis .ii. rudib etiam de p̃senti u¬
ta aliquid ꝓmittendum fuit: ut po̾¬
sint robustius in futuro solidari
Sic ifrlitico populo. ex egypti terra li¬
berando. reꝓmissionis terra ꝓmit¬
titur: ut dum uocandus ẽẽt ad dona
cȩlestia. terrenis ꝓmissionib suacdẽ¬
tur. Unde recte qͦ ꝑpsalmistam dr.
Dedit eis regiones gentium:i laboreᷤ
pplor possederunt: ut custodiañ
iustificationes eius. etlegem er re¬

Expanded text:
gnum Dei hoc loco praesens Ecclesia vocatur. Et quia nonnulli ex discipulis usque adeo in corpore victuri erant, ut Ecclesiam Dei constructam conspicerent, et contra mundi hujus gloriam erectam, consolatoria promissione nunc dicitur: Sunt quidam de hic stantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant regnum Dei veniens in virtute. Sed cum tanta Dominus subeundae mortis praecepta ederet, quid necessarium fuit ut ad hanc subito promissionem veniret? Quod si subtiliter attendamus, quanta dispensatione pietatis agatur agnoscemus. Discipulis enim rudibus etiam de praesenti vita aliquid promittendum fuit, ut possent robustius in futura solidari. Sic Israelitico populo ex Aegypti terra liberando repromissionis terra promittitur, ut dum vocandus esset ad dona coelestia, terrenis promissionibus suaderetur. Unde recte quoque per Psalmistam dicitur: Dedit eis regiones gentium, et labores populorum possederunt, ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus re
Abbreviated transcription (Latin):
geruꝰ que nos pietati nr̃i commen¬
dent auctoris: qͦ nimirum ieiunio.
etqua oratione. iuiuante domino cun¬
ct̾as antiqui hostis debellabimꝰ ac
ꝓpulsabimus insidias.
leam: nec uolebat quenqͣm scire.
Docebat aũ discipulos suos.⁊ dice¬
bat illis. qͣm filius hominis trade

Expanded text:
gerimus quae nos pietati nostri commengerimus quae nos pietati nostri commendent auctoris. Quo nimirum jejunio, et qua oratione, juvante Domino, cunctas antiqui hostis debellabimus ac propulsabimus insidias. laeam, nec volebat quemquam scire. Docebat autem discipulos suos, et dicebat illis: Quoniam Filius hominis t
Abbreviated transcription (Latin):
dixit illis. Hoc genus innullo pot̃
exire: nisi in oratione & ieiunio. Cõ¬
imꝑu. Dum docet apłos quomͦ de¬
mon nequissimꝰ debeat expelli. õs
instituit ad uitam: ut scilicet no¬
uerimus grauiora queq uel im¬
mundoꝵ sp̃uum uel hominum
temptamenta. ieiunus et orationi¬
bus eẽ suꝑanda: iram qͦ domini.
cũm ultionẽ nr̃oꝵ scelerum fue¬
rit accensa. hoc remedio singłari
posse placare. Ieuinium aut̃ generale
ẽ. non solum ab escis.s & acunc¬
tis illecebris abstinerr carnalib
immo ab om̃ib uicioꝵ continere
passionib. Sic & oratio generaliᷤ
non inuerbis solis ẽ. quib diuinã
clementiam inuocamꝰ: uerũ etiã
inom̃ib que in obsequium nr̃i
conditoris fidei deuotione geri¬
mus: teste apło qͥ ait. Semꝑ gau¬
dete: sine intermissione orate.
Quom enim qͥs omnibꝰ horis atq mo¬
mentis. sine intermissione dm̃ pot̃
inuocare sermonib: S tunc sine in¬
termissione oramus: cum ea solũ oꝑa

Expanded text:
c genus in nullo potest exire, nisi in oratione eio. Dum docet apostolos quomodo daemon nequissimus debeat expelli, omnes instituit ad vitam, ut scilicet noverimus gravissima quaeque vel immundorum spirituum vel hominum tentamenta, jejuniis et orationibus esse superanda. Iram quoque Domini cum in ultionem nostrorum scelerum fuerit accensa, hoc remedio singulari posse placari. Jejunium autem generale est non solum ab escis, sed et a cunctis illecebris abstinere carnalibus, imo ab omnibus vitiorum se continere passionibus. Sic et oratio generalis non in verbis solum est, quibus divinam clementiam invocamus, verum etiam in omnibus quae in obsequium nostri conditoris fidei devotione gerimus, teste apostolo qui ait: Semper gaudentes, sine intermissione orate . Quomodo enim quis omnibus horis atque momentis sine intermissione Deum potest invocare sermonibus? Sed tunc sine intermissione oramus, cum ea solum opera
Abbreviated transcription (Latin):
erubescẽ poterant fideles substantus
nudari: de dignitatib deici: uerberi¬
bus affligi. Pacis autem temꝑe. qͥa
hec anr̃is ꝑsecutionib desunt: ẽ
aliud ubi ostendamur nobis. Uere¬
mur sepe aproximis despici: dedi¬
gnamur iniurias uerbi tolerare.
Si contingat iurgium fortasse cum
proximo: erubescimus priores satiᷤ¬
facẽ. Cor qͥppe carnale dum huius
uite glam quęrit: humilitatẽ respu¬

Expanded text:
erubescere poterant fideles, substantiis erubescere poterant fideles, substantiis nudari, de dignitatibus dejici, verberibus affligi: pacis autem tempore, quia haec a nostris persecutoribus desunt, est aliud ubi ostendamur nobis: veremur saepe a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare; si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere: cor quippe carnale, dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respu
Abbreviated transcription (Latin):
mente. nondum expͥmere ualeamꝰ
inuoce:⁊ tanto di faciem ad iusti¬
cie defensionẽ negligimus: qͣnto
humanas facies contra uisticiam
ueremur.S huic qͦ uulneri con¬
gruum subiungitur medicamen¬
tum: cum dñs dic̃.
Ui enim me confessus fuerit.
et mea uerba ingeneratione
ista adultera et peccatrice. ⁊ filius
hominis confitebit᷑ eum. cum ue¬
nerit ingła patris sui cum angłis
dicunt. Nos iam dnm & sermones
eius non erubescimus: quia aꝑta
eum uoce confitemur. Quib ego
respondeo. qͦd in hac plebe xp̃iana
sunt nonnulliqͥ xꝑmideo confitent᷑:
quia cunctos xp̃ianos ẽẽ conspici¬
unt. Non gͦ ad ꝓbationẽ fidei uox
sufficit. ꝓfessioĩs ꝗͣ defendit auerecun¬
dia ꝓfessio generalitatis. Est tñ
ubi se qͥsq interroget. ut in con¬
fessione xp̃i se ueracit ꝓbet. si non
iam nomen eiꝰ erubescit: si plene¬
uirtut mentis humanum pudorẽ sub¬
didit. Certe enim ꝑsecutionis tempore.

Expanded text:
mente, nondum exprimere valeamus mente, nondum exprimere valeamus in voce. Et tantum Dei faciem ad justitiae defensionem negligimus, quantum humanas facies contra justitiam veremur. Sed huic quoque vulneri congruum subjungitur medicamentum, cum Dominus dicat: Qui enim me confessus fet mea uerba in generatione ista adultera et peccatrice, et filius hominis confundetur eum, cum uenerit in gloria sua cum angelis dicunt: Nos jam Dominum et sermones ejus non erubescimus, quia aperta eum voce confitemur. Quibus ego respondeo quod in hac plebe Christiana sunt nonnulli qui Christum ideo confitentur, quia cunctos Christianos esse conspiciunt. Non ergo ad probationem fidei vox sufficit professionisdia professio generalitatis. Est tamen ubi se quisque interroget, ut in confessione Christi se veraciter probet, si non jam nomen ejus erubescit, si plenvirtute mentis humanum pudorem subdidit. Certe enim persecutionis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
siluiã eã faciet: ac si agricole dicat᷑: Frum̃tũ
siseruas ꝑdis:si seminas renouas. Qs eñi
nesciat. qd̾ frum̃tũ cũ ĩ seminemittit᷑ ꝑit ab
ccłis:⁊ ̃terra defic̃: S uĩnputrescit ĩpult̾ie inde uiri¬
descit ĩ renouatiõe. Qa uͦ sc̃a eccłia aliud tepꝰ h̃t ꝑsecu.¬
cionis. atq aluud pacis: redemptor
noster ipsa eius temꝑa designauit
inp̃ceptis. Nam ꝑsecutionis temꝑe
ponenda ẽ anima: pacis autẽ dem¬
pore ea quȩ amplius dominari pꝰ¬
sunt. frangenda sunt desideria t̾¬
rena. Unde et nunc dicitur. Quid
bit homo commutationis ꝓ anma
sua: Cum ꝑsecutio ab adũsarus
deẽ: ualde uigilantius cor custo¬
diendum ẽ. Nam pacis tempore
qͥa licet uiuere: libet etiã ãbire.
Plerumq autem t auaritiam
uincimus: s adhuc obstat qͦd uias
rectitudinis minori tenemus custo¬
dia ꝑfectionis. Nam sepe cuncta la
bentia despicimꝰ si tamen adhuc
humane uerecundie usu p̃pedim᷑:
ut rectitudinẽ quam seruamꝰ in

Expanded text:
si agricolae dicatur: Frumentum si servas, perdis, si seminas renovas. Quis enim nesciat quod frumentum, cum in semine mittitur, perit ab oculis, in terra deficit? Sed unde putrescit in pulvere, inde viridescit in renovatione. Quia vero sancta Ecclesia aliud tempus habet persecutionis, atque aliud pacis, Redemptor noster ipsa ejus tempora designavit in praeceptis. Nam persecutionis tempore ponenda est anima, pacis autem tempore ea quae amplius dominari possunt, frangenda sunt desideria terrena. Unde et nunc dicitur: Quid bit homo commutationis pro anima sua? Cum persecutio ab adversariis deest, valde vigilantius cor custodiendum est. Nam pacis tempore quia licet vivere, licet etiam ambire. Plerumque autem et avaritiam vincimus, sed adhuc obstat quod vias rectitudinis minori tenemus custodia, perfectioni. Nam saepe habentia cuncta despicimus, sed tamen adhuc humanae verecundiae usu praepedimur, ut rectitudinem quam servamus in
Abbreviated transcription (Latin):
lias cum uenerit multa passurus ẽ¬
et contempnendꝰ ab impus. Resti¬
tuet gͦ omnia. pͥmo uidelicet corda
hominum illius elu instituendo ad
credendum xp̃o. ac resistendum ꝑ¬
fidie antixp̃i: deiñ ipse suam ani
ponendo: de quo in apocalipsi ple¬
nius mystico sermone narratur. S
dico uobis. quia ethelias uenit: &
fecerunt illi quȩcũq uoluerunt: sic̃
scͥptum ẽ de eo. Ipse qui uenturus ẽ
in scdõ saluatoris aduentu iuxta
corꝑis fidem: nunc ꝑ ioh̾em uenit
inuirtute sp̃s: feceruntq ei quȩ¬
cumq uoluerunt. hoc ẽ spreuert̃
& decollauerunt eum.

Expanded text:
lias, cum venerit, multa passurus eslias, cum venerit, multa passurus est, contemnendus ab impiis. Restituet ergo omnia, primo videlicet corda hominum illius aevi, instituendo ad credendum Christo, ac resistendum perfidiae Antichristi; deinde ipse suam animponendo. De quo in Apocalypsi plenius mystico sermone narratur. Sed dico vobis, quia et Elias venit, et fecerunt illi quaecunque voluerunt, sicut scriptum est de eo. Ipse qui venturus est in secundo Salvatoris adventu juxta corporis fidem, nunc per Joannem venit in virtute et spiritu. Fecerunt ei quaecunque voluerunt, hoc est spreverunt, et decollaver
Abbreviated transcription (Latin):
sei: quia heliam oporteat uenire
pͥmum: Traditio phariseoꝵ est
uxta malachiam ꝓpħam. qui ẽ
nouissimus induodecim: ꝙ heliaᷤ
ueniat ante aduentum saluatoriᷤ.
& reducat cor patrum ad filios. &
filioꝵ ad patres:⁊̃ restituet omnia
inantiquum statum. Estimant
gͥ discipuli transformationẽ gle
p̃cursor tuus non apparet: Mari¬
me quia heliam uiderunt recessiᷤ¬
se. Quando autem adiciunt scͥbe
& dicunt. quia heliam oporteat
pͥmum uenire: pͥmum dicendo os¬
tendunt. qͦd nisi helias uenerit: ñ
sit secundus in scͥptura saluatoris
aduentus. Qui respondens ait ilł.
helias cum uenerit: pͥmo restituet
om̃ĩa. Om̃ĩa restituet: ũtiq illa
que ꝓpha p̃fatus ostendit dicens.
fece ego mittam uobis heliam pro¬
pham. anteqͣm ueniat dies domini
magnus et horribilis: ut conuertat
cor patrum ad filios:i cor filioꝵ ad
patres eorum. restituet. Q hoc quod
morti debet. ac diu uiuendo distu¬
rie ꝓphe multi scͥpserunt: sic ce he¬

Expanded text:
quia Eliam oporteat venire primum. Traditio Pharisaeorum est, juxta Malachiam prophetam, qui est novissimus in duodecim, quod Elias veniat ante adventum Salvatoris, et reducat cor patrum ad filios, et filiorum ad patres, et restituat omnia in antiquum statum. Aestimant ergo discipuli transformationem gloriae a, quomodo praecursor tuus non apparet? Maxime quia Eliam viderant recessisse. Quando autem adjiciunt scribae, et dicunt: quia Eliam oporteat primum venire, primum dicendo ostendunt, quod nisi Elias venerit, non sit secundus Salvatoris adventus. Qui respondens ait illis: Elias cum venerit, primo restituet omnia. Omnia restituet, utique illa quae propheta praefatus ostendit dicens: Ecce ego mittam vobis phetam, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis, ut convertatcor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres eorum . Restituet et hoc quod morti debet, ac diu vivendo disturie prophetae multa scripserunt, sic et E
Abbreviated transcription (Latin):
suam. nec putat fieri posse. ut di
filius occidatur: apprehenditq
cum in affectum suum uel seꝑat
ducit. ne p̃sentib cȩteris condisciplis
magistrum uideatur arguere: &
cepit increpare illum amantis affe¬
ctu. et optantis dicẽ. absit ate dñe.
uelut melus habetur ingreco. ꝓpi¬
cius esto tͥ dñe. non erit istud: hoc ẽ
non potest fieri. nec recipiunt aureᷤ
mee. ut dĩ filius occidendus sit. Qi
conuersus et uidens discipulos sud:
comminatus ẽ petro dicens: uade
retrome sathanas. Sathanas interp̃¬
tatur aduersarius. siue contrariꝰ¬
Qͥa inquit contraria loqueris uolun¬
tati mee: debes aduersarius appel¬
lari. Multi putant qͦd non petrus
correptus sit:s adusarius spiritꝰ.
qui hec dice apło suggerebat. S
mͥ error apostolicus. & de pietatiꝰ
affectu ueniens: nunquam incen¬
tiuum uidebitur diaboli. Uade
sathanas. diabolo dicit᷑: uade ret̾
me. petrus audit. Uade retro me:
hoc ẽ sequere sententiam meam:

Expanded text:
suam, nec putat fieri posse ut Dei suam, nec putat fieri posse ut Dei Filius occidatur; apprehenditque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum videatur arguere. Et coepit increpare illum amantis affectu, et optantis dicere: Absit a te, Domine, vel ut melius habetur in Graeco, Propitius esto tibi, Domine, non erit istud; hoc est, non potest fieri, nec recipiunt aures meae, ut Dei Filius occidendus sit. Qui conversus, et videns discipulos suos, comminatus est Petro, dicens: Vade post me, Satana. Satanas interpretatur adversarius, sive contrarius. Quia contraria inquit loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Multi putant quod non Petrus correptus sit, sed adversarius spiritus, qui haec dicere apostolo suggerebat. Sed mihi error apostolicus, et de pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Vade, Satana, diabolo dicitur: Vade post me. Petrus audit: Vade post me, hoc est sequere sententiam meam.
Abbreviated transcription (Latin):
t. ⁊ ceta. Idcirco se ante passionem
et resurrectionem noluit p̃dica¬
ri: ut completo postea sangiuiiꝰ
sacramento. oportuniꝰ apostolis
diceret. euntes docete om̃s geni
ꝓdesset eum publice predicar.
& eius uulgari inpopulis maiesta¬
tem: quẽ post paululum flagella¬
tum uisuri eẽnt & crucifixum. mul¬
ta pati aseniorib & se̾bis.⁊ princi¬
pibus sacerdotum: E notandum ꝙ
eum qui multa pati ⁊ occidi & re¬
surgere debeat filium hominis ap¬
pellat: quia passo incarne. xp̃o.di
¶ app̃hendens eum petrus.
tibi hoc. Sepe hoc diximꝰ nimii
ardoris atq amoris maxime fius¬
se petrum indñm saluatorẽ. Quia
gͥ post confessionẽ suam q̃ dixerat
audierat scđm matheum. beatus
es sẏmon bariona. quia caro et
sanguis non reuelauit tͥ. s pater
m̃s qui incelis ẽ: repente audit
adño oportere eium ire inieroso¬
limam. ibiq multa pati a senior¬
bus et scͥbis.⁊ principib sacerdo¬
tum. ⁊ occidi.⁊ die tercia resurge:
non uult destrui confeszionem

Expanded text:
 etc. Idcirco se ante passionem et resurrectionem noluit praedicari, ut, completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentQuia non prodesset eum publice praedicari, et ejus vulgari in populis majestatem, quem post paululum flagellatum visuri sint et crucifixum, multa pati a senioribus et scribis, et principibus sacerdotum. Et notandum quod eum qui multa pati et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat, quia, passo in carne Christo, Et apprehendens eum Petrus, tibi hoc . Saepe diximus nimii ardoris, atque amoris quam maximi fuisse Petrum in Dominum Salvatorem. Quia ergo post confessionem suam qua dixerat,audierat secundum Matthaeum: Beatus es Simon Bar Jona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est , repente audit a Domino oportere eum ire in Jerosolymam, ibique multa pati a senioribus et scribis et principibus sacerdotum, et occidi, et tertia die resurgere: non vult destrui confessionem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. si qͥs uult post me sequi dene.¬
get se ipsum: ꝑtinus adiungitur
E tollat crucem suam: ⁊ sequatur ni
Duob et enim modis crux tollitur.
cum aut ꝑ abstinentiam afficitur
corpus: aut ꝑ compassionem ꝓxim
affligitur animus. Pensemꝰ qͣlite
utroq mͦ paulus crucem suam tu¬
lerat: qui dicebat. Castigo corpus
meum.⁊ in seruitutẽ redigo: nefora
aliis p̃dicans. ipse reꝓbus efficiał.
Ecce in afflictione corꝑis auduumꝰ
crucem carnis: nunc incompassi¬
one ꝓximi. audiamus crucẽ ma¬
tis. Ait. Qͥs infirmatur. et egoñ
infirmor: Qs scandalitatur &
ego nonuror: ꝑfectus qͥppe p̃di¬
cator ut exemplum daret abstinen¬
tie. crucem portabat incorꝑe: et quia
in se trahebat damꝑna infirmitatiᷤ
aliene. crucem portabat incorde. Qui
enim uoluerit animam suam saluã
face. ꝑdet eam. Qui autẽ ꝑdiderit
tnimam suam propt̃ me. et euangłi¬

Expanded text:
vult post me sequi, deneget seipsum, protinus adjungitur: Et tollat crucem suam, et sequatur me. Duobus etenim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam affligitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerat, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitutem reaigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis; nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ? Perfectus quippe praedicator, ut exemplum daret abstinentiae, crucem portabat in corpore. Et quia in se trahebat damna infirmitatis alienae, crucem portabat in corde. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam. Qui autem perdiderit animam suam propter me et Evang
Abbreviated transcription (Latin):
dit. p̃ceteris. Complexus ẽ itaq
omnia. qui et naturam et nomes
expressit: in quo summa urtu¬
tum ẽ. Etiamne nos de generatio¬
nedi dis sertinꝰ questiones. cum
petrus nichil amplius quã xp̃m
dĩ filium putauerit confitendũ:
Nos et qn et quom natus sit. ⁊ qͣn
sit: humane infirmitatis contẽpb¬
tione rimamur. Finis gͦ fidei me
Non licet mͥ scire generationis serũ.
non licet tam̃ nescire generatio¬
nis fidem.¬

Expanded text:
dit prae caeteris. Complexus est itaque dit prae caeteris. Complexus est itaque omnia, qui et naturam et nomen expressit, in quo summa uirtutum est. etiamne nos de generatione dei adserimus quaestiones, cum Petrus nihil aliud quam dei filium putauerit confitendum? nos et quando et quomodo natus sit et quantus sit humanae infirmitatis contemptione rimamur? Finis ergo fidei mNon licet mihi scire generationis seriem, non licet tamen nescire generationis fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
s instar herodis de auditis hesitare
putentur. Unde & petro se xp̃m con¬
fitenti. secundum matheum dicit.
qͥa caro & sanguis non reuelauit
tibi: hocẽ doctrina humana. fidei
te ueritatem nondocuit. Pulchre
etiam qui diuersam de domino
sententiam ferunt: hominum no¬
mine notantur. Nam qͥ ueritatẽ
potentiȩ erꝰ fideliter ac pia men¬
te cognoscunt: nequaqͣm homineᷤ
s dũ appellari merentur: q̃les
fuisse apostolos secunda sua in¬
terrogatione dñs ostendit. Nam
sequitur. Tunc dic̃ illis. Uos uero
quẽ me dicitis ẽẽ: Attende enim
prudens lector quod exconseq̃n¬
tib textuq sermonis: apostoli
nequaqͣm homines.s di appel¬
lentur. Cum enim dixisset quẽ¬
me ẽẽ dicunt homines: subiecit.
Uos uͦ quem me dicitis eẽ: Illis
qͥa homines sunt humana opi¬
nantib: uos qui du estis. quẽ
me eẽ existimatis: Respondens pe¬
trus ait. Tues xp̃c. Licet ceteri a¬
postoli sciant: petrus tamen respõ¬

Expanded text:
sed instar Herodis de auditis haesitare sed instar Herodis de auditis haesitare putentur. Unde et Petro se Christum confitenti secundum Matthaeum, dicit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi ; hoc est, doctrina humana fidei te veritatem non docuit. Pulchre etiam qui diversam de Domino sententiam ferunt, hominum nomine notantur. Nam qui veritatem potentiae ejus fideliter ac pia mente cognoscunt, nequaquam homines, sed dii appellari merentur; quales fuisse apostolos secunda sua interrogatione Dominus ostendit. Nam sequitur: Tunc dicit illis: Vos vero quem me dicitis esse? Attende enim, prudens lector, quod ex consequentibus textuque sermonis, apostoli nequaquam homines, sed dii appellentur. Cum enim dixisset: Quem me dicunt esse homines, subjecit: Vos vero quem me dicitis esse? Illis quia homines sunt, humana opinantibus, vos qui dii estis, quem me esse existimatis? Respondens Petrus, ait: Tu es Christus. Licet caeteri apostoli sciant, Petrus tamen respon
Abbreviated transcription (Latin):
supra diximꝰ thetrarcha tturee. &
trachonitidis regionum. qui in
honorem tyberii cesaris. cesaream
philippi. que nunc paneas dicitur
appellauit: et ẽ ĩꝓuintia phenicis:
imitatus herodem patrem qui in
honorem augusti cȩsaris appella¬
uit cȩsaream. que pͥus turris stra¬
tonis uocabatur: et ex nomine filiȩ
eius libiadem transiordanẽ extru¬
xit. Iste locus ẽ cesaree philippi. uͥ
iordanis adradices oritur lybani:
& ht̃ duos fontes. unum nomine
ior.⁊ alterum dan: qui simul nrix¬
TI iordanis nomen efficiunt. Et¬
inuia interrogabat discipulos
suos dicens. Quem me dicunt
ẽẽ homines: Qui responderunt.
illi dicentes. Alui iohem baptistã.
alii heliam. alii uͦ qsiunũ ex propheti.
Pulchre dñs fidem discipłoꝵ explo¬
raturus. pͥmo ho minum senten¬
tiam interrogai. One uidelicet il¬
lorum confeszio. non ueritatis ag¬
nitione ꝓbata. s: uulgi uid eatur
opinione firmata: ne comꝑta credẽ.

Expanded text:
supra diximus, tetrarcha Ituraeae et supra diximus, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionis, qui in honorem Tiberii Caesaris Caesaream Philippi, quae nunc Paneas dicitur, appellavit, et est in provincia Phoenicis; imitatus Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius Turris Stratonis vocabatur, et ex nomine filiae ejus Libyadem trans Jordanem exstruxit. Iste locus est Caesareae Philippi, ubi Jordanis ad radices oritur Libani, et habet duos fontes, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul misti Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat in via discipulos suos dicens: Quem me dicunt esse homines? Qui responderuntdicentes: Alii Joannem Baptistam, alii Etiam, alii vero quasi unum de prophetis. Pulchre Dominus, fidem discipulorum exploraturus, primo hominum sententiam interrogat, ne, videlicet, illorum confessio non veritatis agnitione probata, sed vulgi videatur opinione firmata, nec comperta credere,
Abbreviated transcription (Latin):
namq uidet omnia qui cecus fue¬
iat: cum is qui illuminari intꝰ me¬
ruit. manifeste didicerit. quomo¬
do credendum qualtt̃ uiuendum:
que ꝓfide ueritatis atq oꝑatione
iusticie p̃mia sint infuturo sꝑan¬
dai. E misit illum indomum suã
dicens. Uade indomum tuã. Et si
inuicum introieris: nemini dixeris.
Quod eum indomum suam ire p̃ce¬
pit. mnystice ammonet om̃s qui ag¬
nitione ueritatis illustrantur. ut
ad cor suum redeant: & quantũ
s donatum sit. sollicita mente ꝑ¬
pendant: collatisq sͥ beneficiis
digna oꝑum exerutione responde¬
ant. Qͦd uͦ eum sicut et multos qͦs
sanauit alios a sanationẽ suam
silentio tegẽ di iubet: exemplũ
suis tͥbuit. ne de his que faciunt
mirandis fauorem uulgi requirañ:
s diuinis tantum aspectibꝰ ubi
& merces oꝑum restat. sint placere
contenti.
t egressus ẽ ihe & discipuli eiꝰ
in castellum cȩsaree philippi.
Philippus iste ẽ frater herodis. de qͦ

Expanded text:
namque videt omnia qui caecus funamque videt omnia qui caecus fuit, cum is qui illuminari intus meruit manifeste didicerit quomodo credendum, qualiter vivendum, quae pro fide veritatis atque operatione justitiae praemia sint in futuro speranda. Et misit illum in domum suam dicens: Vade in domum tuam: et si in vicum introieris, nemini dixeris. Quod eum in domum suam ire praecepit, mystice admonet omnes qui agnitione veritatis illustrantur, ut ad cor suum redeant, et quantum sibi donatum sit sollicita mente perpendant, collatisque sibi beneficiis digna operum exsecutione respondeant. Quod vero eum sicut et multos quos sanavit alios, sanationem suam silentio tegere jubet, exemplum suis tribuit, ne de his quae faciunt mirandis favorem vulgi requirant, sed divinis tantum aspectibus ubi et merces operum restat, sint placere contenti. t egressus est Jesus et discipuli ejus in castellum Caesareae Philippi. Philippus iste est frater Herodis de quo
Abbreviated transcription (Latin):
scernẽ ualens. quales condense
arbores a longe spectantibꝰ uelet¬
te in luce nocturna solent appari
ita ut non facile arbor anhomo
sit possit dinosci: qͥa pͥus nimirũ
cuiꝰq uirtutis introitus ẽ hom¬
num uitam moresq cȩteroꝵ in¬
spicere: ut qͥcqͥd uspiam boni ui¬
derit imitetur: quicqͥd malicaues
detestetur.S qͥs qͥs ita desiptt
aclongi temꝑis obscuritate depressꝰ
ẽ. ut inter bonum & malum fidem
& ꝑfidiam. sincera pietatis oꝑa:⁊ si¬
mulationẽ iusticie ad huc discernẽ
nesciat: q̃si ambulantes homines
instar arboꝵ cernit: quia facta mł¬
titudinis absq luce discretionis
uidet. & qͥd talib suꝑ ẽ. nisi ut
diuina dignatio que ei curam ho¬
mines considerandi tͥbuit. etiam
donum conferat discernendi: que
maxime hominum uita sequenda.
qͥrum sit audienda doctrina: Uñ
apte dicitur: qͥa secunda impositio¬
ne manuum suarum. dñs ei lucem
dare om̃ia uidendi restituerit. Clare

Expanded text:
scernere valens, quales condensae scernere valens, quales condensae arbores a longe spectantibus, vel certe in luce nocturna solent apparere, ita ut non facile arbor an homo sit possit dignosci. Quia primus nimirum cuique virtutis introitus est, hominum vitam moresque caeterorum inspicere, ut quidquid uspiam boni viderit, imitetur, quidquid mali, caveat ac detestetur. Sed quisquis ita desipit, ac longi temporis obscuritate depressus est, ut inter bonum et malum, fidem et perfidiam, sincera pietatis opera et simulationem justitiae adhuc discernere nesciat, quasi ambulantes homines instar arborum cernit, quia facta multitudinis absque luce discretionis videt. Et quid talibus superest, nisi ut divina dignatio, quae ei curam hominis considerandi tribuit, etiam donum conferat discernendi quae maxime hominum vita sequenda, quorum sit audienda doctrina? Unde apte dicitur quia secunda impositione manuum suarum Dominus ei lucem clare omnia vivendi restituerit. Clare
Abbreviated transcription (Latin):
ocłos eiꝰ: et cȩpit uidere. Et resti¬
tutus ẽ. ita ut uideret clare om̃ia.
Ideo cȩcum hunc dñs paulatim &
non repente cuiat. quem unomox
uerbo si uellet poterat curare.: uit
magnitudinẽ humane cȩcitatis
ostenderet. que qͣsi pedetemptĩ
inditia: ꝑ quam singła nr̃e ꝑfeco¬
onis incrementa ut ꝓficẽ alique
possĩt ne deficiant aduiuat. Despi¬
designet: sepe dict̾um ẽ: de tacti
manuum eiꝰ ꝙ uirtutẽ adiuton
ipsius insinuet: nulli dubium ĩ
Sputum qͥppe abuitus de capite
dnĩ ꝓcedit: manus ũ sunt menb
corꝑis exterius posite. Expuens
g in ocłos ceci dñs. imponit man
suas ut uideat: quia cecitatem
generis humani. et ꝑ inuisibilia
diuine pietatis dona.⁊ ꝑ exhibita
foris sacramenta assumpte hum¬
nitatis abstersit. Primoaut̃ is qͥ cura¬
batur uidebat homines uelut a¬
bores ambulantes. hoc ẽ formam¬
q̃ quide corꝑum inter umbras as¬
piciens:s nulla menbroꝵ lina¬
menta iuisu adhuc caligante di¬

Expanded text:
ere, et restitutus est ita ut videret clare omnia. Ideo secum hunc Dominus paulatim et non statim repente curat quem uno mox verbo, si vellet, poterat curare, ut magnitudinem humanae caecitatis ostenderet quae quasi pedetentim indicia, per quam singula nostrae perfectionis incrementa, ut proficere aliquid possint nec deficiant, adjuvat. De spdesignet, saepe dictum est. De tactu manuum ejus, quod virtutem adjutorii ipsius insinuent, nulli dubium est. Sputum quippe ab intus de capite Domini procedit; manus vero sunt membra corporis exterius posita. Exspuens ergo in oculos caeci Dominus, imponit manus suas ut videat, quia caecitatem generis humani et per invisibilia divinae pietatis dona et per exhibita foris sacramenta assumptae humanitatis abstersit. Primo autem is qui curabatur, videbat homines velut arbores ambulantes, hoc est formam quidem corporum inter umbras aspiciens, sed nulla membrorum lineamenta, visu adhuc caligante, di
Abbreviated transcription (Latin):
turbam: quia ecce iam triduo
sustinent me: nec habent quod
manducent. E si dimisero eos
ieunos indomum suã: defici¬
ent inuia. Quare triduo turbu
dominum sustinuerit: matheuᷤ
exponit pleniꝰ qͥ ait. Et ascen¬
dens inmontẽ. sedebat ibi. E
accesserunt ad eum turbȩ mil¬
te. hntes secum mutos. elauds¬
cecos. debiles:⁊ alios multos: & ꝓie¬
cerunt eos ad pedes eius. ⁊ curauit
nem infirmorum suoꝵ sustinet:
cum elect̾i quiq fide scẽ tͥnitatis
lucidi. dño ꝓ suis suoꝵq peccatis
animarum uidelicet languorib.
ꝑseueranti instantia supplicant.
Item turba tͥduo dñm sustinet: qñ
multitudo fidelium peccata quȩ
ꝑpetrauit. ꝑ penitentiam declinais.
ad dñm se in oꝑe. in locutione. atq
incogitatione conu̾tit. Eͦs dimit

Expanded text:
turbam: quia ecce jam triduo turbam: quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via. Quare triduo turba Dominum sustinuerit, Matthaeus exponit plenius, qui ait: Et ascendens in montem sedebat ibi. Et accesserunt ad eum turbae multae habentes secum mutos, caecoscerunt eos ad pedes ejus, et curavit nem infirmorum suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi Domino pro suis suorumque peccatis, animae videlicet languoribus, perseveranti instantia supplicant. Item turba triduo Dominum sustinet, quando multitudo fidelium peccata quae perpetravit, per poenitentiam declinans ad Dominum se in opere, in locutione atque in cogitatione con
Abbreviated transcription (Latin):
aliter incolumes transire neqͥmꝰ
nisi nos grã redemptoris nostri
alimento sui uerbi reficiat. Hoc
uͦ typice. inter hanc refectionem
et illam qͥnq panum ac duorum
piscium distat. qͦd ibi littera ue¬
teris instrumenti spiritali gr̃a plena
ẽẽ signata ẽ: hic autem noui ueriaᷤ
ac gra testamenti fidelib ministñ¬
da monstrata ẽ. Sane utraq refe¬
ct̾io in monte celebrata ẽ. ut alioꝵ
euangłistarum narratio declarat
qͥa utriuisq scͥpturȩ testamenti
recte intellecte. altitudinẽ nobis
celestium et p̃ceptoꝵ mandat. et
mons domus dñi. inuertice mon¬
tium consona uoce p̃dicant. Qui
.N. edificatam suꝑ se ciuitatem
siue domum dñi. id ÷ ȩccłiam an
alta bonoꝵ extollit oꝑum.⁊ cun¬
ctis manifestam gentib exbibet.
ipse hancabinfimis delectationibꝰ
abstratam pane cȩli reficit: atq
ad appetitum suꝑne suauitatiᷤ
dato pignore cibi spiritalis. ac¬
cendit. Misereor inquit super

Expanded text:
aliter incolumes transire nequimus, aliter incolumes transire nequimus, nisi nos gratia redemptoris nostri alimento sui verbi reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem, et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi litteris veteris instrumenti spiritalis gratia plena esse signata est, hic autem novi veritas ac gratia testamenti fidelibus ministranda monstrata est. Sane utraque refectio in monte celebrata est, ut aliorum Evangelistarum narratio declarat, quia utriusque scriptura testamenti, recte intellecta, altitudine nobis coelestium et praeceptorum mandat, et mons, domus Domini in vertice montium, consoedificatam super se civitatem sive domum Domini, id est Ecclesiam, in altum bonorum extollit operum, et cunctis manifestam gentibus exhibet, ipse hanc ab infimis delectationibus abstractam pane coeli reficit, atque ad appetitum supernae suavitatis dato pignore cibi spiritalis accendit. Misereor, inquit, super
Abbreviated transcription (Latin):
tantomagis plus p̃dicabant: et
eo amplius ammirabantur di¬
centes. Bene omnia fecit: & sur¬
dos fecit audire. et mutos loqui
Si sciebat eos. sicut ille qui notas
habebat:⁊ p̃sentes et futuras ho¬
minum uoluntates. tanto magiᷤ
p̃dicaturos. quanto magis ne p̃¬
dicarent eis p̃cipiebat: ut qͥd hoc
p̃cipiebat. nisi quia pigris uo¬
lebat ostendẽ. quanto studiosiꝰ
quantoq feruentius eum p̃dicare
debeant. quib iubet ut p̃dicent: qñ
ta eẽt cumiħu nec hrẽt qͦd mandu¬
carẽt: coniocatis discipulis. ait ilł.
Misereor suꝑ turbam. qͥa ecce iam
ne consideranda ẽ inuno eodemq
redemptore nr̃o distincta operatio
diuinitatis et humanitatis: atq
error euticetis. qui unam tantum
lendus. Qͥs enim non uideat hoc
qͦd suꝑ turbam miseretur dñs. ne
uel inedia uel uie longioris labo¬
re deficiant. affectum ẽẽ et com¬
passionẽ humane fragilitatis:ꝙ
u̾ de septem panibꝰ et pisciculis
designatur. qͦd uiam scłi p̃sentis

Expanded text:
lus praedicabant, et eo amplius admirabantur dicentes: Bene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. Si sciebat eos, sicut ille qui notas habebat et praesentes et futuras hominum voluntates, tanto magis praedicaturos quanto magis ne praedicarent eis praecipiebat, ut quid hoc praecipiebat, nisi quia pigris volebat ostendere quanto studiosius quantoque ferventius eum praedicare debeant, quibus jubet ut praedicent, quando ta esset, nec haberent quod manducarent, convocatis discipulis, ait illis: Misereor super turbne consideranda est in uno eodemque Redemptore nostro distincta operatio divinitatis, et humanitatis, atque error Eutychetis, qui unam tantum lendus. Quis enim non videat hoc quod super turbam miseretur Dominus, ne vel inediae, vel viae longioris labore deficiat, affectum esse, et compassionem humanae frvero de septem panibus et pisciculis designatur, quod viam saeculi praesentis
Abbreviated transcription (Latin):
tem. cȩlesti beneficio refecturus
gras agebat: nunc ob stultam
phariseoꝵ non credentium ⁊ tẽꝑ¬
tantium peticionem gemit & con¬
tristatur: quia ueram hominis
naturam. ueros humane natu¬
re circum ferens affectus. sicut
de hominum salute letatur: ita suꝑ
eoꝵ dolet & ingemiscit erroribꝰ Uñ
& alibi cum multi ad salutẽ apłis
p̃dicantib eẽnt ꝑducti: scͥptum ẽ
de illo. Inipsa hora. exultauit sp̃u

Expanded text:
tem coelesti beneficio refecturus tem coelesti beneficio refecturus gratias agebat, nunc ob stultam Pharisaeorum non credentium et tentantium petitionem gemit et contristatur, quia veram hominis naturam, veros humanae naturae circumferens affectus, sicut de hominum salute laetatur, ita super eorum dolet et ingemiscit erroribus. Unde et alibi, cum multi ad salutem apostolis praedicantibus essent perducti, scriptum est de illo: In ipsa hora exsultavit in