comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
insuꝑiorbꝰ dixisset qr omĩs crea¬
tura his qui in agone huius uite
sunt positi congemsceret. et con¬
doleret. hoc ẽ collaboraret et ui¬
res conferret. tum etiã se ipsum
ac sui similes ꝓferre genutus ꝓ la¬
boiantibus memorasset. et ꝑ hȩc
solaretur incertamine positos.
cũ uiderent om̃s scõs uniu̾sam¬
q creaturam affectu secum laborare.
gemitusq conungere: addit minc
excelsius aliquid et sublimius. Ne
inquit parũ putetis qđ omĩs uob̃¬
cũ congemiscit et condolet creat᷑a.
ne parũ uideat᷑ qđ nos ipsi gemimus
ꝓlaboribus urĩs: etiam diuine ipsi
naturȩ erga agones nr̃os. uobiscã
enĩ me quoq coniungo: in ẽ qͥdam
miserationis affectus: et ipse sp̃c
re oporteat ignoramus. Int̾dum
enim quȩ contraria saluti sunt
cupimus. infirmitate cogente. Si¬
cut enim quis inegritudine corpo¬
ris positus. non ea quȩ sanitatem
adducunt. s ea quȩ p̃sentis infir¬
mitatis desideriũ suggerit poscit
a medico: ita et nos in huius uitȩ

Expanded text:
in superioribus dixisset, quia omnis creatura his qui in agone hujus vitae sunt positi congemisceret et condoleret, hoc est collaboraret, viresque conferret, tum etiam seipsum Paulus ac sui similes proferre gemitus pro laborantibus memorasset, ut per haec solarentur, in certamine positos cum viderent omnes sanctos universamque creaturam affectu secum laborare, gemitusque conjungere; addit nunc excelsius aliquid et sublimius. Ne, inquit, parvum putetis quod omnis nobiscum congemiscit et condolet creatura: ne parvum videatur quod nos ipsi gemimus pro laboribus vestris. Etiam divinae ipsi naturae erga agones nostros vobiscum enim me quoque conjungo inest quidam miserationis affectus, et ipse Spiritus  oportet, nescimus. Interdum enim quae contraria saluti sunt cupimus, infirmitate cogente. Sicut enim quis in aegritudine corporis positus non ea quae ad sanitatem conducunt, sed ea quae praesentis infirmitatis desiderium suggesserit, poscit a medico, ita et nos in hujus vitae
Abbreviated transcription (Latin):
siin eiᷤ form̃t᷑ ad liqͥdũ isti uidebũt᷑ ad illã for¬
mã qͦ informa diẽ. ꝯformeᷤ uinaginiᷤᷤ effecti.
Siuͦ ad huc qͥs ininitiiꝰ conuersetur initi¬
ũ aut̃ sapientiȩ timor cdi ẽ: et intimo¬
re adhuc positꝰ. pͥma cultꝰ di elem̾ta
suscipiat. scđdm formã serui quã susce¬
pit ad hoc ut rudes et ignaros tuno¬
rẽ dĩ doceret: conformes fieri intelligi¬
possunt. hi qͥ pͥma initia indĩ timore

Expanded text:
debuntur ad illam formam, qua in forma Dei est, conformes imaginis esse effecti . Si vero adhuc quis in initiis conversetur, initium autem sapientiae timor Dei est , ut in timore adhuc positus prima cultus Dei elementa suscipiat secundum formam servi, quam suscepit ad hoc ut rudes et ignaros timorem Dei doceret, conformes fieri intelligendi sunt hi qui prima initia in Dei timore
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ aut̃ inspe sit salus. spes uͦ non¬
sit in his posita qͦ uident᷑. s ꝗͦ ñ uiden¬
t᷑: iã insuꝑioribꝰ edociumus. Illud
solũ breuit̃ addemus: qđ et ex his
sermomibꝰ ⁊ exilł in qͥbꝰ dic̃ ñ respicientes
ea qͥ uident᷑. s qͤ ñ uident᷑ edocet nos
etiã si t̾ram. Audi de bis. qr cȩlum
et t̾ra p̃teribunt. Uisibilia enĩ sunt.
Et qđ uides. qͥd et sꝑas: Nichil gͦ ꝓr¬

Expanded text:
Quomodo autem in spe sit salus: spes sit in his posita quae videntur, sed quae non videntur, jam superius edocuimus. Illud solum breviter addemus, quod ex his sermonibus, et ex illis in quibus dicit, Non respicientes illa quae videntur, sed quae non videntur, edocet nos etiamsi terram. Audi de his, quia coelum et terra praeteribunt , visibilia enim sunt; et qu
Abbreviated transcription (Latin):
Nos gͦ inqͥt ipsi hoc ẽ apłi pͥmicias
pͥmitias sp̃e acciꝑemꝰ: etiã ipsi intra
nos gemimꝰ. Intantũ inqͥt nulla cre¬
at᷑a ẽ. q̃ doloribꝰ et gemitibꝰ uacet: ut
electa dona ꝑcepimus. tam̃ expectan¬
tes ad optionẽ filioꝵ id ẽ ꝑfectionem
eoꝵ quos docere et instituere mis¬
si sumus: donec iudeamꝰ eos intan¬
tũ ꝓficere ut adoptari mereantur.
infilios: necessario doleamꝰ. et gema¬
mꝰ. Donec gͦ nos inquã qui institu¬
iniur abeis negligimꝰ et moianiur.
et enĩdationis nr̃e tempꝰ longius
ꝓtelamus. donec ñ in uisibiliã qͣri¬
nĩ. s uisibilibꝰ delectam᷑: dolores
uniu̾sȩ creatẽ. et gemitꝰ suscitamus.
Uniu̾sa nãq creatura in gemiscit et
condolet: duritiȩ et dissimulatioĩs
nr̃ȩ dãpna suspirans. Alius hie

Expanded text:
Nos ergo, inquit, ipsi, hoc est apostoli, primitias Nos ergo, inquit, ipsi, hoc est apostoli, primitias  acciperemus, etiam ipsi intra nos gemimus. In tantum, inquit, nulla creatura est quae doloribus et gemitibus vacet, ut electa dona percipimus, tamen exspectantes adoptionem filiorum, id est, perfectionem eorum quos docere et instituere missi sumus, donec videamus eos in tantum proficere, ut adoptari mereantur in filios, necessario dolemus et gemimus. Donec ergo nos, inquam, qui instituimur ab eis, negligimus, et moramur, et emendationis nostrae tempora longius protelamus, donec non invisibilia quaerimus, sed visibilibus delectamur, dolores universae creaturae et gemitus suscitamus. Universa namque creatura ingemiscit et condolet, duritiei et simulationis nostrae damna suspirans. Si ve
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ ad edificationẽ ȩccłȩ. querite
ut illi qͥ habent sp̃c inmundos: s
cũ uult et ratio postulat. dic̃. eũ uͦ
dicere oportunũ ñ uidet᷑ silet. be
s ad dispensationẽ: sic̃ et illud dic¬
tũ accipimus de saluatore: qr tunc
et ipse filius subiectus erit ei qͥ sibi
subdidit omĩa. Et hic enĩ subiectꝰ
ñ quasi inferior dicit᷑: qͦmͦ enĩ infe¬
credentes in se. qm̃ in uno quoq
ipsoꝵ se eẽ dic̃. et se in eis dic̃ esu¬
rire. et sitire. et nudũ eẽ seque pasci
illis ipse dicit᷑ ẽẽ subiectus. S hȩc
ꝑexcessum quendã dicta sint: nẽ
aut̃ ad ꝓpositũ quidẽ redeamus.
pellantur: hoꝵ aut̃ multoꝵ donoꝵ qͥc¬
quid ẽ summũ et magnũ sine dubio
apłi consecuti sunt: ut idonei ẽent si¬
c̃ et ipse paulus diẽ. ministri noui
testam̃ti ⁊ et ut replere possent ȩuu̾
merito pͥmitias scĩ spẽ appellauit.
Et icło dic̃. s et nos ipsi: in quo speciali¬
t̃ designare uidet᷑ apłicã dignitatẽ.

Expanded text:
italium, aedificationem Ecclesiae quaerite, ut illi, qui habent spiritus immundos, sed cum vult et ratio postulat, dicit, cum vero dicere opportunum non videbitur, silet, bensed ad dispensationem, sicut et illud dictum accipimus de Salvatore: Quia tunc et ipse filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia ; et hic enim subjectus, non quasi inferior dicitur: quomodo enim infecredentes in se, quoniam in unoquoque ipsorum se esse dicit, et se in eis dicit esurire, et sitire et nudum esse, seque pasci illis ipse dicitur esse subjectus, sed haec per excessum quemdam dicta sint. Nunc autem ad propositum redeamus. pellantur. Horum autem multorum donorum quidquid est summum et magnum sine dubio apostoli consecuti sunt, ut idonei essent, sicut et ipse Paulus dicit, ministri Novi Testamenti, et ut replere possint Evangemerito primitias sancti Spiritus appellavit. Et ideo dicit: Sed et nos ipsi. In quo specialiter designare videtur apostolicam dignitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
hominibus geri. Quã us enĩ unigeni¬
tꝰ filius di ꝓ salute humani generis
in carnatus et passus sit. et morte sua
destruxerit mortẽ. et resurrectione
reddidit uitã: nichilo segnius tam̃
absq incarnatione magnifica ge
se paulus ostendit cũ diẽ: adhuc

Expanded text:
omnibus geri. Quamvis enim unigenitus Filius Dei pro salute humani generis incarnatus et passus sit, et morte sua destruxerit mortem, et resurrectione reddiderit vitam, nihilo segnius tamen absque incarnatione magnifica gerse Paulus ostendit cum dicit: Adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. ꝙ sumꝰ filii dĩ: et it̃m. quomͦ
redemptionẽ corporis sꝑat. qͥ in ali¬
uidet᷑ ipse hoc eo sermone qͥ in con¬
sequentibus habet᷑ absoluit. Ait
enĩ. S. pe salui facti sum. Qđ gͦ
consistit. Nunc enĩ uidemꝰ ꝑ specłm in
et enigniata accipimus: et adoptionẽ.
et redẽptionẽ. Aduenit enĩ plenitudo
tempoꝵ: et misit ds filiũ suũ factum
sub lege. factũ ex muliere: ut eos qui
sub lege erant redimeret: ut adoptio¬
sunt: tẽ ad optionẽ facie ad faciem
tius ȩccłȩ indicet corpꝰ. sic̃ et alibi
ait. Uos aut̃ estis corpꝰ xp̃i: et m̃bra
ex parte. Omẽ gͦ corpus eccłȩ redim̃¬
dũ sꝑat apłs: nec putat posse quȩ ꝑ¬
fecta sunt dari singłis quibꝰq m̃bris:
nͥ uniu̾sum corpus inunũ fuerit con¬
gregatum. Potest aut̃ et sic intelligi.
ut redemptionẽ corporis nr̃i dixerit
illam quȩ in resurrectione futura ẽ.
Non solũ animȩ s et corpora uenient
ante tribunal xp̃i: ut reportet unus

Expanded text:
i. Et iterum: Quomodo redemptionem corporis sperat; qui in alividetur, ipse hoc eo sermone qui in consequentibus habetur absolvit: ait enim: Spe salvi facti sumus; quod ergo consistit. Nunc enim videmus per speculum in et in aenigmate accepimus, et adoptionem et redemptionem, advenit enim plenitudo temporum, et misit Deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptiosunt, tunc adoptionem facie ad faciem tius Ecclesiae indicetur corpus, sicut et alibi ait: Vos autem estis corpus Christi et membra ex parte . Omne ergo corpus Ecclesiae redimendum sperat Apostolus, nec putat posse quae perfecta sunt, dare singulis quibusque membris, nisi universum corpus in unum fuerit congregatum. Potest autem et sic intelligi, ut redemptionem corporis nostri dixerit illam quae in resurrectione futura est, cum non solum animae, sed et corpora venient ante tribunal Christi, ut rep
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ creatura ẽ quȩ congemiscit
et condolet. hoc ẽ qͦ necessitati cor¬
pous corruptibilis subiacet: om̃iᷤ
aut̃ creat᷑a ẽ. ꝗͦ dolentibꝰ condolet.
et quȩ gementibꝰ congemiscit.
Omĩs enĩ creatura suꝑior agones
et certamina nr̃a spectat: et do¬
let cũ uincim᷑. cũ uͦ uincimꝰ gau

Expanded text:
 creatura congemiscit, et condolet, hoc est, quae necessitati corruptibilis corporis subjacet. Omnis autem creatura est, quae dolentibus condolet, et quae gementibus congemiscit. Omnis autem creatura superior agones et certamina nostra spectat, et condolet cum vincimur, cum vincimu
Abbreviated transcription (Latin):
istimo enĩ qm̃ ñ sunt condigne pas¬
siones huiꝰ tẽporis ad futurã głam.
Et cũ ipse se existimare dixerit inhis:
scire se dic̃ qđ omĩs creatura conge¬
miscat et condoleat: quo scilicet
nichil i hoc sensu dubitationis ha¬
beatur. Creatura enĩ licet ñ uolens
subiecta sit: tam̃ qm̃ uoluntati ce¬
dit eius qui subiecit. etiã affectũ
quendam. et caritatẽ circa eos ex¬
hibet ꝓ quibus iudet᷑ eẽ subiecta:
tibus gemit. Si uͦ ut in aliis exẽpla¬
ribꝰ inuenit᷑. ita legamus. congẽ¬
miscit et parturit: scđm illũ sen
sum accipiemus parturit. qđ di
uł sic̃ de aliis dixit: filii mei qͦs
itm̃ parturio. donec formet᷑ xp̃c
in uobis. Parturit gͦ et creatura
eos quos regenerat ad salutem.

Expanded text:
istimo enim quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam: et cum ibi se existimare dixisset, hic scire se dicit quod omnis creatura congemiscat et condoleat, quo scilicet nihil in hoc sensu dubitationis habeatur. Creatura enim licet non volens subjecta sit, tamen quoniam voluntati cedit ejus, qui subjecit eam, affectum quemdam et charitatem circa eos exhibet, pro quibus videtur esse subjecta, tibus gemit. Si vero, ut in aliis exemplaribus invenitur, ita legamus, congemiscit esum accipiemus parturit, quod dvel sicut de aliis dixit: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis . Parturit ergo et creatura eos quos regenerat ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
les in ministeriũ missi. ꝓpt̾ eos qui
hereditatẽ capient salutis: sub qͥbꝰ
agens unus quisq credentiũ. uł¬
ut subtutoribꝰ et ꝓcuratoribꝰ insti¬
tuit᷑ usq ad p̃finitum̃ tempꝰ apatͤ.
hoc ẽ usquequo ad legitimã heredi¬
tatẽ anime ꝑfectioris aduenerit:
tutis quẽ acceꝑat intimore. a quo¬

Expanded text:
les, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis, sub quibus agens unusquisque credentium, velut sub tutoribus et procuratoribus instituitur, usque ad praefinitum tempus a patre, hoc est, usquequo ad legitimam aetatem animae perfectionis advenerit, tutis, quem acce
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ specialis et ꝓpria imago eiꝰ quȩ
eũ totũ atq integro ex suscepit. et
insemet ipsa formauit. ipsa iħu aĩa
dicenda ẽ: quȩ se ꝑ omĩa u̾bo ac sapi¬
entiȩ di ita coaptauit ut in nullo ꝓr¬
sus ab eiꝰ similitudine decolor habere¬
t᷑: ita ut quicũq summã ꝑfectionis
ac beatitudinis consequat᷑ ad illius¬
se imaginẽ ac similitudinẽ tendat.
Quȩ pͥmo loco et supͣ om̃s cȩtos filii
di imago ẽ: ita ut sit ipse pͥmogenitꝰ
inmultis fr̃ibus: in his udelicet quoꝵ¬
inconformatione imaginis filii d̃i

Expanded text:
a specialis et propria imago, quae eam totam atque ex integro suscipit, et in semetipsa formabitur, ipsa Jesu anima dicenda est, quae semper omnia verbo ac sapientiae Dei ita coaptat, ut nullo prorsus ab hujus similitudine decolor habeatur: ita ut quicunque summam perfectionis ac beatitudinis consectatur, ad illius imaginem ac similitudinem tendat, quae primo loco et super omnes caeteros Filii Dei imago est: ita ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, in his videlicet quorum conformatione imaginis Filii Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nere aut̃ in carne magis necessari¬
ũ ꝓpt̃ uos. In qͦ aꝑte ostendit. qđ ñ
uolens quantũ ad ea spectat qͦ aĩẽ
suȩ conscius erat corruptioni hiuc
uanitati qͥ seruiret: s ꝓpter eũ qͥ hȩc
ita uoluit. et ꝓpter nos ut salui eẽ pos¬
simꝰ. Permanet gͦ in carne ꝓpt̾ nos.
Ut aut̃ reuelati fuerint filii đi. et con¬
gragati inunũ ꝑ ęccłam quã statuit
um iuro uirginẽ castam exhibere xp̃o: tẽ¬

Expanded text:
nere autem magis necessarinere autem magis necessarium propter vos . In quo aperte ostendit quod non volens, quantum ad ea spectat quae animae suae conscius erat, corruptioni huic vanitatique serviret; sed propter eum, qui haec ita voluit, et propter nos, ut salvi esse possimus. Permanet ergo in carne propter nos: ut autem revelati fuerint filii Dei, et congregati in unum per Ecclesiam quam statuit uni viro virginem castam exhibere Christ
Abbreviated transcription (Latin):
corruptilis: et uanitati eiꝰ deuincta
ẽ. Considera enĩ necessitates corpo¬
ris. appetentiã cibi. degestionũ pu¬
dorẽ. posteritatis reparande uere¬
cundiam: ut reficit᷑ soboles. ut edit᷑.
ut nutrit᷑: et uide quanta in his
uanitas habeat᷑. quanta corruptio:
cui creat᷑a anima nobilis et ratio¬
nalis licet ñ uolens subiecta ẽ. subie¬
ta tam̃ inspe. tẽpus uidelicet sꝑans
quo liberet᷑. cũ filioꝵ dĩ tẽpus liberã¬
tis aduenerit. Hoc ẽ qđ et in aliis
aꝑtius iam de ipso docebat apłs: qi
dũ sumꝰ in habitacło hoc ingemisci
dicebat. Quia corruptibile corpus
ad grauat aĩam: et depͥmit t̾rena
habitatio sensum multa cogitatẽ.
Et itẽ idẽ apłs. Dũ enĩ sumꝰ incorpo¬
re: ꝑegrinam ad nõ. Et cupit ma¬
gis ꝑegrinari acorpore: et ad eẽ ad
dñm. Hoc indicat et multo aptius
exponit᷑ in eo loco uͥ dic̃. Coartor aut̃
ex duobus. desidium habens reu̾¬
ti et cũ xp̃o eẽ multo enĩ meliꝰ ꝑ ma¬

Expanded text:
evincta est. Considera enim necessitates corporis, appetentiam cibi, digestionum pudorem, posteritatis reparandae verecundiam, ut seritur soboles, ut editur, ut nutritur; et vide quanta in his vanitas habeatur, quanta corruptio, cui creatura animae nobilis et rationabilis licet non volens subjecta est, subjecta tamen in spe, tempus videlicet sperans quo liberetur, cutis advenerit. Hoc est ergo quod et in aliis apertius jam de se ipse dicebat Apostolus, quia dum sumus in habitaculo hoc ingemiscimdicebat, quia corruptibile corpus aggravat animam, et deprimit terrena habitatio sensum multa cogitantem ; et idem Paulus: Dum enim sumus in corpore, peregrinamur a Domino: et cupit magis peregrinari a corpore, et adesse ad Dominum. Hoc indicat et multo apertius exponit etiam in eo loco ubi dicit: Coarctor autem ex duobus: desiderium habens reverti, et cum Christo esse, multo enim melius: perma
Abbreviated transcription (Latin):
qd dixit conformes imaginus filii sui:
uolo requirere cuiꝰ formȩ conformes
fieri dicant᷑. Legimus enĩ filiũ di aliqͣn¬
do informa cłi: aliquando in forma
serui ẽẽ positũ. Cui gͦ formȩ harũ du¬
arũ conformes dicat fut᷑os apł̃s eos
bonũ: ñ ociosi mͥ uidet᷑ eẽ discriminis.
Arbitror gͦ scđm ea quȩ et in aliis si qͥ¬
dẽ paulus designat. uͥ dic̃. filioli mei
qͦs it̃m parturio donec formet᷑ xp̃e
in uobis. formari in his qui ad ꝑ fecti¬
onẽ tendunt. xp̃m dicat. scđm hoc qđ
ritas informet᷑. et scdm hoc qđ ueritaᷤᷤ

Expanded text:
d ait, conformes fieri imaginis Filii sui, volo requirere cujus formae conformes fieri dicantur. Legimus enim Filium Dei aliquando in forma Dei, aliquando in forma servi esse positum. Cui ergo formae harum duarum conformes dicat Apostolus futuros eos bonum, non otiosi mihi videtur esse discriminis. Arbitror ergo secundum ea quae in aliis idem Paulus designat, ubi dicit: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis , formari in his qui ad perfectionem tendunt Christum dicat, secundum hoc quod rita
Abbreviated transcription (Latin):
as qua dic̃. qr om̃s sunt ministeria¬
les sp̃e administeriũ missi ꝓpt̃ eos
qͥ hereditatẽ capient salutis: in tel¬
liges tale aliqͥd gerere. et huic cor¬
ruptioni eẽ subiectos. Credo etiam
ipsos ñ uolentes: s ꝓpt̃ eũ qͥ subieẽ
in spe. Uoluntati enĩ illius qͥs resis
tit: ego etiã de archangłis tale ali¬
qd intelligere ꝓpħicis inuitor elo¬
quiis. Quid enĩ tantȩ uanitatis. et
tantȩ corruptionis inuenias. quã
bella gerere in hoc mundo. pugnas
adu̾sum se regũ et gentiũ cõmouere:
uide gͦ qđ et in his p̃cipuũ arcangłi¬
ci oꝑis habet᷑ officiũ. sic̃ danibel ꝓpħa

Expanded text:
as qua dicunt, quia omnes ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis , intelliges tale aliquid gerere, et huic rationi esse subjectos. Credo etiam ipsos non volentes, sed propter eum qui subjecit in spe. Voluntati enim illius quis tit? Ego etiam de archangelis tale aliquid intelligere propheticis invitor eloquiis. Quid enim tantae vanitatis et tantae corruptionis invenies, quam bella gerere in hoc mundo, pugnas adversum me, regnum, et gentes commovere? Vide ergo quod in his praecipuum archangelici operis habetur offi
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta ẽ ñ uolens. s ꝓpt̃ eũ qͥ sub¬
iecit inspe: et ipsũ si uidet᷑ paulũ
ponamus inmedio: cuiꝰ utiq aiã
uł mens quȩ ẽ int̾ior eiꝰ homo. su¬
ꝑgredit᷑ et ascendit ome qđ cor¬
poreũ ẽ. qđ uisibile. qđ sensui sub¬
iacet et aspectui: et ipsius diuinȩ
natȩ efficit᷑. capax. S hȩc tanta
et talis animȩ eiꝰ substantia quȩ ra¬
tiones et intelligentiã celestiũ diuino¬
rũq sensuũ tenet. quibꝰ excausis ds

Expanded text:
subjecta est, non volens, sed propter eum qui subsubjecta est, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe, et ipsum, si videtur, Paulum ponamus in medium, cujus utique anima vel mens, quae est interior ejus homo, supergreditur et ascendit omne quod corporeum ejacet et aspectui, et ipsius divinae naturae efficitur capax. Sed haec tanta et talis animae ejus substantia, quae rationes et intelligentiam coelestium divinorumque sensuum tenet quibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ẽ ista uanitas. cui creat᷑a dicitur
ẽẽ subiecta: et quȩ ẽ ista corruptio
de cuiꝰ seruitute liberandã se sꝑat.
Michi uidet᷑ qđ de hac materiali et
corruptibili corpoꝵ substantia ista
dicant᷑. Neq enĩ corruptio alii ecui¬
quã nͥ corpori dñat᷑. Nam ille int̾ior
homo. qͥ scđm dm̃ creatꝰ ẽ. et adima¬
ginẽ di factꝰ. incorruptibilis ẽ et in¬
uisibilis: et scđm ꝓpriam sui ratio¬
nẽ etiã incorporeus dici pot̾. ext̃ior
uͦ homo et corporeus et corruptilis
dicit᷑. Propt̃ qđ̃ et paulus dicebat.
Nam et siis qui deforis ẽ. homo nr̃
corrũpitur: s qͥ intꝰ ẽ renouat᷑. In¬
t̃ioris aut̃ hominis renouatio ut
pote qͥ sit rationalis et m̃s: in ag¬
nitione di et capacitate scĩ sp̃c cõn¬
stat. Uerũ ut aliqua detã ꝓfundis
rebus breuit̾ strictĩ etiã cartulis
cõmitamꝰ ex ipsa int̾ioris hominis
hoc ẽ animȩ m̃tisq substantia col¬
ligamꝰ imaginẽ qͦmͦ uanitati creatura

Expanded text:
quae est ista vanitas, cui creatura dicitur esse subjecta, et quae est ista corruptio, de cujus servitute liberandam se sperat. Mihi videtur quod de hac materiali et corruptibili corporis substantia ista dicantur. Neque enim corruptio alicuiquam, nisi corpori dominatur. Nam ille interior homo, qui secundum Deum creatus est, et ad imaginem Dei factus incorruptibilis est, et invisibilis, et secundum propriam sui rationem etiam incorporeus dici potest, exterior vero homo et corporeus, et corruptibilis dicitur, propter quod et Paulus dicebat: Nam etsi is qui deforis est, homo noster corrumpitur, sed qui intus est, renovatur. Interioris autem hominis renovatio, ut pote qui est rationalis, et mens in cognitione Dei et capacitate sancti Spiritus. Constat vero, ut aliqua de tam profundis rebus breviter et strictim etiam chartulis committamus, ex ipsa interioris hominis, hoc est, animae mentisque substantia colligamus imaginem. Quomodo vanitati creatura
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ inueniri uł cõparari ad fu¬
turã głam potest. In qͦ enĩ mortalia
immortalibꝰ conferas. aut inuisibi¬
libus usibilia: aut ȩt̃nis tẽporalla.
aut caduca ꝑpetius: Si qua tam̃ in
p̃senti uita. uł ut quedam possunt
semina głȩ colligi futurę: ista inꝗͣ
semina ex tͥbulationibꝰ et passionibꝰ
colligunt᷑ : sic̃ et in aliis dic̃ idẽ apłs.¬

Expanded text:
dignum inveniri vel comparari ad futuram gloriam potest. In quo enim mortale immortalibus conferas? aut invisilibus visibilia, aut aeternis temporalia, aut caduca perpetuis? Si quae tamen in praesenti vita velut quaedam possunt semina gloriae colligi futurae, ista, inquam, semina ex tribulationibus et passionibus colliguntur, sicut et in aliis dicit idem Apos
Abbreviated transcription (Latin):
cłĩ. tͥbulationẽ p̃sentẽ mom̃tariam
ducit ac leuẽ: pondus aut̃ futurȩ
głe graue hoc ẽ magnũ deputat et
et̃num ⁊ et quantomagis multiplica¬
ri sibi tͥbulationũ uiderit penas: tan¬
to ampliꝰ intelligit sibi pondus et
magnitudinẽ głȩ cumulari. Qđ aut̃¬

Expanded text:
ionem praesentem momentaneam ducit et levem: pondus autem futurae gloriae grave, hoc est magnum deputat et aeternum: et quanto magis multiplicari sibi tribulationum viderit poenas, tanto amplius intelligit sibi pondus et magnitudinem gloriae cumulari. Quod aut
Abbreviated transcription (Latin):
tit apłs. et dicit. Si spm̃ ad optionis
accipimꝰ: gͦ filii sumus. Qd̃ si filii sumꝰ.
sine dubio et heredes. Mercedẽ nãq
seruus expectat: hereditatẽ filius sꝑat.
Et rursus aliud addit conclusionis ar¬
gum̃tũ. heredes quidẽ ait di: cohere¬
des aut̃ xp̃i. Heres qͥs efficit᷑ dĩ. cũ
q̃ d̃i sunt meret᷑ acciꝑe: idẽ incorrup¬
tioĩs et in mortalitatiꝰ głam. thes auros
sapientiȩ ac scientiȩ reconditos. cohe¬
res uͦ xp̃i: cũ transformabit corpꝰ hu¬
militatis nr̃e. conforme corpori clarita¬
tiᷤ suȩ s cũ illud ad ipisci meruerit
qđ dixit ipse saluator: pat uolo ut
uͥ ego sũ et isti sint mecũ. Et p̃terea
et illa dignitas coheredũ xp̃i: quopa¬
t̃ quidẽ omẽ iudiciũ dedit filio. S et
filius dic̃ ad coheredes suos. Sedebitis
tes duodecĩ tͥbus isrł. Et hoc mͦ cohe¬
redes suos xp̃c ñ solum in partẽ he¬

Expanded text:
tit Apostolus, et dicit. Si spiritum adoptionis accepimus, ergo filii sumus. Quod si filii sumus, sine dubio et haeredes. Mercedem namque servus exspectat, haereditatem autem filius sperat. Et rursus aliud addit conclusionis augmentum: Haeredes quidem Dei, cohaeresum. Haeres quis efficitur Dei, cum quae Dei sunt meretur accipere, id est, incorruptionis et immortalitatis gloriam, thesauros sapientiae et scientiae reconditos. Cohristi, cum transformabit corpus humilitatis nostrae conforme corpori claritatis suae, sed et cum illud adipisci meruerit, quod dixit ipse Salvator: Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . Est praeterea et illa dignitas cohaeredum Christi, quod Pater quidem omne judicium dedit Filio. Sed et Filius dicit ad cohaeredes suos: Sedebitis tes duodecim tribus Israel . Et hoc modo cohaeredes suos C
Abbreviated transcription (Latin):
nos ipsi pͥmitias sp̃c habentes. de
omĩbus dictũ qͥ grãm baptismi con¬
secuti uident᷑ accipias: sꝑandũ ẽ illd̃
et massa: et si radix scã: et rami. Qđ
et si ita sit: tam̃ ipsuis massȩ in qua
uidet᷑ indicari multitudo fidelium
pͥmiciȩ necessario uidebunt᷑ in apłis
collocatȩ. Sic enĩ scriptum ẽ: qr in ec

Expanded text:
nos ipsi primitias Spiritus habentes, de omnibus dictum qui gratiam baptismi consecuti videntur accipias, sperandum est illud et massa, et si radix sancta et rami , quod et si ita sit, tamen ipsius massae, in qua videtur indicari multitudo fidelium, primitiae necessario videbantur in Apostolis collocatae, sic enim scriptum est: Quia in Ec
Abbreviated transcription (Latin):
ũ ẽ timor ms̃: dic̃ dñs omipe. Cer¬
tũ ẽ aũ qđ filius quis dĩ ꝑ ad optioĩs
sp̃m fiat: seruus aut̃ di ꝑ sp̃m serui¬
ris impletͣ. Cũ puerulus adhuc qͥs
dicit᷑ et paruulus: utiq pedagogus
ẽ timor. Unde et apłs de tali pariui¬
lo dic̃. Quã diu heres paruulus
ẽ. nichil differt aseruo cũ sit dñs
omĩum: s subtutoribus ẽ. et ꝓcura

Expanded text:
nus omnipotens. Certum est enim quod filius quis Dei per adoptionis spiritum fiat, servus autem Dei per spiritum serviris impletur, cum parvulus adhuc quis dicitur. Et parvulis quidem paedagogus est timor. Unde et Apostolus de tali parvulo dicit : Quandiu haeres parvulus est, nihil differt a servo, cum sit dominus omnium: sed sub tutorib
Abbreviated transcription (Latin):
tre. Ita et nos cũ ee̾mꝰ paruult sub
elem̃tis huiꝰ mundi eramꝰ seruien¬
tes. Uide scdm concessã sibi acđo sa¬
pientiã paulus quomͦ sp̃c seruitu¬
tis qui dant᷑ intimorẽ hic tutores
paruuloꝵ et ꝓcuratores appellauerit:
qͥ unũ quẽq nr̃m donec paruulus ẽ
scđm iuteriorẽ hominẽ. intimore eu
stodiant: usqueqͦ ad id etatis ueniat
quo spm ad optionis filioꝵ mereat᷑
acciꝑe: et sit iam filiꝰ ac dñs omĩum
Omĩa enĩ inqͥt ur̃a sunt. et cũ xp̃o no¬
bis omĩa donauit. Hoc gͦ ẽ qđ docet
paulus. qr postea quã cõmortui sumꝰ¬
xp̃o. et sp̃c eiꝰ factus ẽ in nobis. ñ it̾̃m
sp̃m seruitutis accipimꝰ intimorem:
hoc ẽ ñ rursus paruuli et mitia haben¬
tes effecti sumus: s quasi ꝑfecti semel
iam accepimus sp̃m adoptionis. in
qͦ clamamꝰ abba pat̾. Neq enĩ patrẽ¬

Expanded text:
emus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus servientes. Vides, secundum concessam sibi a Deo sapientiam, Paulus quomodo spiritus servitutis qui dantur in timore hic tutores parvulorum et procuratores appellaverit, qui unumquemque nostrum, donec parvulus est, secundum interiorem hoeniat quo spiritum adoptionis filiorum mereatur accipere, et sit jam filius ac dominus omnium. Omnia enim, inquit, vestra sunt, et, cum Christo nobis Deus omnia donavit. Hoc ergo est quod docet Paulus, quia posteaquam commortui sumpiritus ejus factus est in nobis, non iterum spiritum servitutis in timorem, hoc est, non rursum parvuli et initia habentes effecti simus, sed quasi perfecti semel. Jam accepimus spiritum adoptionis, in quo clamamus: Abba pater. Neque eni
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ exemplis etiã ad suꝑiora conscen¬
de: et uide ipsius solis. ac lunę ac stella¬
rũ celi. et totius mundi ministeria: qͦ¬
mͦ subiecta sunt uanitati. corruptioni¬
q deseruiunt. Ad usus nãq hominũ
alunt segetes: arboꝵ fructus ꝓduc̃t:
tes anni circłos uoluunt. Reparant
enĩ quȩ p̃tereunt: et p̃terire rursum
qͥ p̃parata sunt sinunt. Ipsos quoq¬

Expanded text:
detur, exemplis etiam ad superiora conscende, et vide ipsius solis, et lunae ac stellarum coeli, et totius mundi ministeria, quomodo subjecta sunt vanitati, corruptionique deserviunt. Ad usus namque hominum alunt segetes, arborum fructus producunt tes anni circulos volvunt. Reparant enim quae praetereunt, et praeterire rursum quae reparata sunt sinunt. In Do
Abbreviated transcription (Latin):
ceps ur̃. Per hȩc gͦ singła dep̃hendi¬
t᷑ rationalis creat᷑a uanitati ẽẽ sub¬
iecta ñ uolens. s ꝓpt̾ eũ qͥ subiecit
in spe. Spes nãq ẽ: ab his rebꝰ corpo¬
reis et corruptibilibꝰ aliquando ces¬
sandum. Hac enĩ habet expectati¬
onẽ creatura ista rationalis: ut re¬
uelatio fiat filioꝵ dĩ: ꝓpt̾ quos an¬
głi mittunt᷑ in ministeriũ: ut et ip¬
si cũ his qͥ ministrauerunt heredi¬
tatẽ capiant salutis: ut cęlestiũ et
t̃restriũ fiat unus grex et unus pa¬
stor. ut sit ds omĩa in omĩbꝰ. Et ut¬

Expanded text:
er singula deprehenditur rationabilis creatura vanitati esse subjecta, non volens, sed propter eum qui subjecit in spe. Spes namque est ab his rebus corporeis et corruptibilibus aliquando cessandum: hanc enim habet exspectationem creatura ista rationalis, ut revelatio fiat filiorum Dei, propter quos angeli mittuntur in ministerium, ut et ipsi cum his quibus ministraverunt haereditatem capiant salutis, ut coelestium et terrestrium fiat unus grex et unus pastor, ut sit Deus omnia in omnibu
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta ẽ: subiecta aut̃ ñ uolens.
neq sponte ꝓpria: s uoluntate eiꝰ
qui dispensat uniu̾sa. Propt̃ ipsum
gͦ subiecta ẽ. subiecta aut̃ ñ ea condi¬
tione ut maneat semꝑ subiecta ua¬
nitati : s cũ quadã spe. Quȩ aut̃
sit spes: ita cõmemorat dicens. Qm̃
et ipsa inquit creatura liberabitur
a seruitute corruptionis: in liberta¬

Expanded text:
subjecta est: subjecta autem non volens, neque sponte propria, sed voluntate ejus qui dispensat universa. Propter ipsum ergo subjecta est; subjecta autem non ea conditione ut maneat semper subjecta vanitati, sed cum quadam spe. Quae autem sit spes ista commemorat dicens: Quoniam et ipsa, inquit, creatura liberabitur a servitute corruptionis, in liberta
Abbreviated transcription (Latin):
emissionẽ ꝑ angłos malos. Et ut
in regnoꝵ libris scriptũ ẽ de saul.
Et sp̃c dni discessit a saul: et suffoca¬
bat eũ sp̃c malignꝰ a dño. Ut qͦ in
malignũ int̾ mediũ abimelech: et
int̾ mediũ uiroꝵ sichimoꝵ. Hic gͦ
sp̃c malignꝰ qui dicit᷑ uł exisse ut
suffocaret saul. uł abimelech sichimos¬
q ut dirimeret. et ad nõ exisse ac mis¬
sus eẽ memorat᷑ tamquã carnufex qͥ¬
dã intelligendus ẽ missus ad exigen¬
das de peccatoribꝰ penas. Quã ius
mali ꝓpt̾ ꝓpositũ suũ uoluntatẽ quȩ
dicant᷑: in his tam̃ qͥ pena digni st̃.
diuinȩ uoluntati exhibent ministe¬
riũ: sic̃ et ille dequo refert micheas
Ego seducã. Et dix̃ dñs. In qͦ: at ille
ero inquit spẽ m̃dax inore omĩum
ꝓpħarum : et dicã. ut ascendat ingalaad:
et ibi cadet. Et dixit dñs. Uade. seduces:
et quidẽ poteris. Sic gͦ etiã hi qͥ dicun¬
t᷑ mali sp̃c̃: officiũ dõ gͣ penarũ ex hi¬

Expanded text:
emissionem per angelos malos ; et ut emissionem per angelos malos ; et ut in Regnorum libris scriptum est de Saul: Et Spiritus Domini discessit a Saul, et suffocabat eum spiritus malignus a Domino ; utque in malignum, inter medium Abimelech et inter medium virorum Sichimorum . Hic ergo spiritus malignus, qui dicitur vel exisse ut suffocaret Saul, vel Abimelechem Sichimosque ut dirimeret, et a Domino exisse ac missus esse memoratur tanquam carnifex quidam, intelligendus est missus ad exigendas de peccatoribus poenas. Et quamvis mali propter propositum suum voluntatemque dicantur, in his tamen qui poena digni sunt divinae voluntati exhibent ministerium. Sicut et ille, de quo refert MichaeasEgo seducam. Et dixit Dominus: In quo? Ait ille: Ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus, et dicam ut ascendat in Galaad, et ibi cadet. Et dixit Dominus: Vade; seduces, et quidem poteris . Sic ergo etiam hi, qui dicuntur mali spiritus, officium Deo erga poenarum exhi
Abbreviated transcription (Latin):
nominatũ: ut ostenderet᷑ eẽ quidẽ
multos spc̃ s in his pͥncipatũ et dña¬
tionẽ hunc sp̃m scm̃ qui et pͥncipalis
appellat᷑ tenere. Sicut enĩ multi sunt
filii dei. ut scriptura dic̃. ego dixi dii
estis et filii excelsi om̃s. unꝰ tam̃ ẽ na¬
tura filius. et unigenitꝰ a patre. ꝑ quẽ
et sp̃c multi quidẽ sunt. s unꝰ ẽ qui
uere ex ipso dõ ꝓcedit: et cętis omĩ¬
bꝰ uocabuli ac scĩficationis suȩ gr̃am
donat. Qđ aut̃ plures sint sp̃c: decla¬
rat etiã paulus ad hebreos seribens
et dicens. Nonne om̃s sunt ministe¬
riales spc̃ ad ministeriũ missi ꝓpt̃
eos qui hereditatẽ capient salutis: s et
dauid dic̃. Qui fac̃ angłos suos sp̃e.
Et daniel nichilominꝰ testat᷑ et dicit.
testimoniũ reddit sp̃ui nr̃o. Et in aliis.
dubiũ ñ ẽ. qđ de Tationalibus spĩtibꝰ
dicta sint. Appellant᷑ p̃terea sp̃e ma¬
li et angłi mali: sic̃ et dauid. dicit. Et¬
misit eis iram indignationis suȩ.

Expanded text:
 ut ostenderetur esse quidem multos spiritus, sed in his principatum et dominationem hunc Spiritum sanctum, qui et principalis appellatur, tenere. Sicut enim multi sunt filii Dei, ut Scriptura dicit: Ego dixi, dii estis et filii Excelsi omnes , unus tamen est natura Filius et Unigenitus de Patre, per quem et spiritus multi quidem sunt, sed unus est, qui vere ex ipso Deo procedit, et caeteris omnibus vocabuli ac sanctificationis suae gratiam donat. Quod autem plures sint spiritus, declarat et idem Paulus ad Hebraeos scribens, et dicens: Nonne omnes sunt ministeriales spiritus ad ministerium missi propter eos qui haereditatem capiunt salutis? . Sed et David dicit: Qui facit angelos suos spiritus ; et Daniel nihilominus testatur, et dicit: testimonium reddit spiritui nostro ; et in aliis: dubium non est quin de rationabilibus spiritibus dicta sint. Appellantur praeterea spiritus mali et angeli mali, sicut et David dicit: Emisit eis iram indignationis suae,
Abbreviated transcription (Latin):
ram ut pote rationalẽ habere expe¬
ctationẽ quandam. et spẽ gerere
tẽporis illius quo reue landa ẽ gła
filioꝵ dĩ: hoc ẽ cũ reuelabunt᷑ eã qͥ
p̃parata sunt his qͥ filii clĩ eẽ mere¬
bunt᷑: aat certe cũ sublato abhis
uelamine qͦ obtegunt᷑. manifestati
fuerint ipsi qr filii dĩ sunt. Que aũ¬

Expanded text:
ram, ut pote rationabilem, habere exspectationem quamdam, et spem gerere temporis illius quo revelanda est gloria filiorum Dei, hoc est, cum revelabuntur ea quae praeparata sunt his qui filii Dei esse merebuntur, aut certe cum ablato ab his velamine quo obteguntur, manifestati fuerint ipsi qui filii Dei sunt. Va
Abbreviated transcription (Latin):
ges in hac ȩpła a paulo sub
uno uocabulo legis ostendi¬
mus. et diu̾sas mortes sub
una mortis appellatione nominari:
ita et diu̾sos sp̃c nẽ uidemꝰ sub uno
nomine sp̃c indicari. Ait gͦ in p̃sen¬
hi filii cdi sunt. In quo utiq ipsum
sp̃m cłi dic̃. Et iterũ iisequenti: non
enĩ accepistis inquit spm seruitutis
iterũ intimore. In hoc ostendit sp̃m
seruitutis aliũ ẽẽ quã illũ quẽ supra
dixit spm̃ łi: et ꝓpterea subiungit:
S accepistis spm ad optionis. in quo
clamaniꝰ abba pat̾. In hoc spm̃ ad op¬
tionis ostendit ipsũ eẽ quẽ supͣ dixit
sine dubio ẽ. quã ille sp̃c seruitutis qui
dat᷑ intimorẽ: uł hic qui ei deuocatioẽ
patris testimoniũ ꝑhibet. Om̃s gͦ ho¬
mines ut uidet᷑ sp̃ũ agunt᷑ aliquo: si
cut ipse paulus scripsit. Scitis aut̃
et uos. cũ eẽtis gentes quomͦ ad ydola
muta agebamini. In hoc ostendit qr
nis idẽ dici uidet̃: sic̃ p̃sens apłi locus
declarat. Dauid quoq cũ diẽ spm̃¬

Expanded text:
ges in hac Epistola Pauli, sub uno vocabulo legis ostendimus, et diversas mortes sub una mortis appellatione nominari; ita et diversos spiritus nunc videmus sub uno nomine Spiritus indicari. Ait ergo in praesenhi filii sunt Dei, in quo utique ipsum Dei Spiritum dicit, et iterum in sequenti: Non enim accepistis, inquit, spiritum servitutis iterum in timore; in hoc ostendit spiritum servitutis alium esse, quam illum, quem supra dixi Spiritum Dei, et propterea subjungit: Sed acclamamus, Abba, Pater; in hoc spiritum adoptionis ostendit ipsum esse, quem supra dixit sine dubio est quam vel ille spiritus servitutis, qui datur in timore, vel hic qui ei de invocatione Patris testimonium praebet. Omnes ergo homines, ut videtur, aguntur aliquo spiritu, sicut ipse Paulus scripsit : Scitis autem et vos, cum gentes essetis, quomodo ad idola muta agebamini; in hoc ostendit quinis idem dici videtur, sicut praesens apostolicus declarat sermo. David quoque, qui ait: Sp
Abbreviated transcription (Latin):
OLAENGEM
me paruo subiecꝰtum
nauigio. oram tranqͥl¬
li litoris stringere. et
minutos de grȩcorum stagnis piscicu-¬
los legere: in altum frater eracli laxare
quibus ille dum sectatur apłi sensum
in tam ꝓfundum pelagus aufertur:
ut mȩtus ingens sit illuc eum sequenti
manitate oppͥmat᷑ undarum: Tum de¬
inde nec illud aspicis quod tenus
nificam dicendi tubam: Suꝑ omnes

Expanded text:
olentem me parvo subvectum navigio oram tranquilli litoris stringere et minutos de priscorum, ut quidam ait, stagnis pisciculos legere, in altum, frater Castali, laxari quibus ego, dum sectator tui fuero sensus, in tam profundum pelagus auferor, ut metus ingens sit illuc ingredi, manitate opprimar undarum. Tum deinde nificam dicendi tubam: super omne
Abbreviated transcription (Latin):
theus publicanus. ⁊ thomas. ⁊ iacobꝰ
alphẽi. ⁊ thadheus Hunc eundem
quem matheus tebbeum: marcus tha-¬
theum posuit: Lucas uͦ ita posuit. Ma-¬
theus. thomas. iacobus: ⁊ uidas iacobi:
Igit eundem que mathcus rebbeum.
⁊ marcus tat᷑heum dixit: lucaᷤᷤ iudam
ia cobi scripsit. Certum ẽ aut̾e ȩuange¬
listas non errasse in nominibꝰ apłoꝵ:
minibus uti hebreos. unius eiusdemq
iuiri diu̾sa singuli posuere uocabula:¬
Scđm hanc gͦ consuetudinẽ uidetur
nobis ⁊ paulus duplici usus c̃e uocabu¬
lo: ⁊ donec quidem genti ꝓpriȩ mini¬
strabat. saulus ẽẽ uocitatus. quod et
magis appellationi patriȩ u̾naculum
uidebat᷑: paulus aut̃e appellatus esse
cum grȩcis ⁊ gentibus legis ac ȩuange¬
quod scriptura dicit. saulus aut̾ẽ qͥ ⁊ pari¬
lus: euidenter non ei tunc pͥmum pau¬
li nomen ostendit impositum: s uęt̾is
appellationiᷤᷤ id fuisse designat. Hȩc ab

Expanded text:
Publicanus et Thomas, et Jacobus Alphaei et Thaddaeus: hunc eumdem quem Matthaeus Lebbaeum, et Marcus Thaddaeum posuit: Lucas vero ita posuit: Matthaeus, Thomas, Jacobus, Judas Jacobi. Igitur eumdem quem Matthaeus Lebbaeum, et Marcus Thaddaeum dixit, Lucas Judam Jacobi scripsit. Certum est autem Evangelistas non errasse in nominibus Apostominibus uti Hebraeos, unius ejusdemque viri diversa singuli vocabulam hanc ergo cosuetudinem videtur nobis et Paulus duplici usus esse vocabulo, et donec quidem genti propriae ministrabat, Saulus esse vocitatus, quod et magis appvidebatur, Paulus autem appellatus esse, cum Graecis et gentibus leges ac praequod Scriptura dicit: Saulus autem qui et Paulus , evidenter non ei tanc primum Pauli nomen ostendit inpositum, sed veteris appellationis id fuisse designat. Servus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendo uobis fȩbem sororem nr̃am:
ministram ȩccłiȩ quȩ ẽ cenchris Cen¬
chris enim dr᷑ locus corintho uicinus:
ummo portus ipsius corithi: Et ex hoc
gͦ apparet de corintho scripta: ⁊ ex eo qđ
dicit. salutat uos gauis hospes meus.
De quo gaio scribens corinthiis. cõmemo¬
rat dicens Gr̃as ago deo: quod neminẽ
ur̃m baptuaui. nisi crispum ⁊ gauĩ¬

Expanded text:
Commendo vobis Phoeben sororem nostram, ministram Ecclesiae quae est Cenchris . Cenchris enim dicitur locus Corintho vicinus, imo portus ipsius Corinthi. Ex hoc ergo apparet de Corintho scripta, et ex eo quod dicit: Salutat vos Caius hospes ; de quo scribens Corinthiis commemorat dicens: Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Cai
Abbreviated transcription (Latin):
ramus Inuenimus gͥ inscripturis
aliqͣntos binis. alios ętiam ternis usoᷤ
c̃e nominibus: ut salomonem. eundem¬
q ididam : sedechiam. eundemq ioa¬
chim: oriam eundemq iazariam: a¬
liosq plurimoᷤ in regnoꝵ uł in iudicũ¬
libris. binis nominibus inuenies uoci¬
tatos S ne euangelia quidem eundẽ
rennuunt morem Nam matħs ipse

Expanded text:
ramus. Invenimus igitur in Scripturis ramus. Invenimus igitur in Scripturis aliquantos binis, alios etiam ternis usos esse nominibus, ut Salomonem eumdemque Idida, Eliachim eumdemque Joachim, Oziam eumdemque Zachariam, aliosque plurimos in regnorum vel in Judiculibris, binis nominibus invenies vocitatos. Sed ne Evangelia quidem hunc eumdem renuunt morem. Nam Matthaeus
Abbreviated transcription (Latin):
mus Prima nobis quȩstio de nomine
ipsius pauli uidet᷑ exurgere: cur is qui
saulus dictus ẽ in actibus apłorum. ñe
paulus dicat᷑. Inuenimꝰ inscripturiᷤᷤ di¬
uinis quibusdam uęt̾m cõmutata uoca-¬
bula: ut ex abram uocatus sit abraham:¬
& ex sarai saraͥ et ex iacob isrł: In ȩuan¬
geliis quoq ex symone petrus: ⁊ filii re¬
bedei. filii tonitrui nuncupati sunt:
S hȩc ex precepto dei legimus facta:
nusqͣm uͦ erga paulum inuenimus ta¬
le aliquid gestum De qua re quibusdã
uisum ẽ. quod pauli ꝓconsulis quem
apud cyprum xp̃i fidei subiecerat. uoca¬
bulum sibi apłs sumpserit: ut sicut re¬
ges solent deuictis. u̾bi gratia parchiᷤ.
parchici. ⁊ gothis. gothici nominari:
ita ⁊ apłs subuigato paulo. paulus fuerit
appellatus Quod nec noᷤ quidem usq¬
quaq euacuandũ putamus Tam̃ qͥa
nulla tali inscripturis diuiniᷤ consue¬
tudo dep̾henditur: magis ex his quȩ
in exemplo nr̃is sunt absolutionem quȩ¬

Expanded text:
 Prima nobis quaestio de nomine ipsius Pauli videtur exsurgere, cur is qui Saulus dictus est in Actibus apostolorum, nunc Paulus dicatur. Invenimus in Scripturis divinis, quorumdam veterum immutata vocabula: ut ex Abram, vocatus Abraham; ex Sarai, Sara; et ex Jacob, Israel In Evangeliis quoque ex Sbedaei Filii tonitrui nuncupati sunt. Sed haec ex praecepto Dei legimus facta; nusquam vero erga Paulum invenimus tale aliquid gestum. De qua re quibusdam visum est quod Pauli proconsulis, quem apud Cyprum Christi fidei subjecerat, vocabulum sibi Apostolus sumpserit, ut sicut reges solent devictis, verbi gratia, Parthis Parthici, et Gothis Gothici nominari, ita et Apostolus, subjugato Paulo, Paulus fuerit appellatus. Quod ne nos quidem usquequaque evacuandum putamus; tamen quia nulla talis in Scripturis divinis consuetudo deprehenditur, magis ex his quae in exemplo nostri sunt absolutionem quae
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ eiꝰ in uobis. Qͥm̃ supͣ dixerat de
his qͥ ad similitudinẽ mortis xp̃i cor¬
pora sua mortificant ne peccent:
necessario nc̃ m̃tionẽ facit eiꝰ qͥ sus¬
citauit xp̃m iħm amortuis: ut si
dos amortiuis: et quatenꝰ id fiat¬

Expanded text:
m ejus in vobis. Quoniam supra dixerat de his, qui ad similitudinem mortis Christi corpora sua mortificant ne peccent, necessario nunc mentionem facit ejus qui suscitavit Christum a mortuis, ut simdos
Abbreviated transcription (Latin):
dici uidet᷑. Possumꝰ tam̃ et hoc mͦ
intelligere qđ dixit. si quis aũt spm̃
ra abrupte ꝓnunciatũ eẽ uidetur:
ut siquis ñ tantꝰ et talis ee̾ merue¬
rit. qui spm xp̃i habere dignus sit.
continuo xp̃i eẽ deneget᷑ cũ in psal¬
intelligi. ut illud in ęuu̾głio: qͥ ñ
tollit crucẽ suã et sequit᷑ me. ñ ẽ
me dignus. Et hic gͦ qđ dixit. qui

Expanded text:
dici videtur: possumus tamen et hoc modo intelligere, quod dixit: Si quis autem Spirra abrupte pronuntiatum videtur, ut si quis non tantus, et talis esse meruerit, qui Spiritum Christi habere dignus sit, continuo Christi esse denegetur, cum in Psalintelligi, ut illud in Evangelio: Qui non tollit crucem suam, et sequitur me, non est me dignus ; et hic ergo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ca ẽ dõ. Legi enĩ dĩ ñ ẽ subiecta: nec
euolui. Quomͦ enĩ sapientia carnis. hoc
ẽ carnalis intelligentia ñ sit inimica
quẽ misit ds̃ : qͤ dic̃. nos legẽ babemꝰ.
et scdđm legẽ debet mori. qm̃ filiũ clĩ
se fec̃: Quomͦ gͦ hȩc talis sapientia. et
talis intelligentia in lege. do ñ dicat᷑
sic̃ contͣriũ ẽ sibi. uita et mors: itã con¬
trariũ ẽ sibi littã legis occidens. quȩ
et sapientia carnis ẽ: et spc̃ uuificans.
qͥ uere lex cłi ẽ. Qui aut̃ in carne sunt:

Expanded text:
gi enim Dei non est subjecta, nec omodo enim sapientia carnis, hoc est, carnalis intelligentia, non sit inimica quem misit Deus, quae dicit: Nos legem habemus et secundum legem debet mori, quoniam Filium Dei se fecit? Quomodo ergo talis sapientia, et talis intelligentia in lege Deo non dicatur sicut contraria sibi sunt vita et mors, ita contraria sibi sunt littera legis occidens quae et sapientia carnis, et spiritus vivificans qui vere le
Abbreviated transcription (Latin):
re in nobis. et dona sp̃c nobis colla¬
ta suꝑiꝰ docuit. Consequent̃ gͦ nunc
addit: qđ debitores sumꝰ eoꝵ sine
dubio quȩ absp̃u xp̃i consecuti sumꝰ.
Carnis aut̃ inquit debitores ñ sumꝰ.¬
Neq enĩ ꝓpterea nos fecit ds adima¬
ginẽ suã. ut carnis seruitio ẽẽmus
ob noxii: s potius ut creatori suo
aĩa deseruiens. ipsa seruitio ac mi¬
nisterio carnis uteret᷑. S fortasse
res: cũ et uictũ ei et indum̃tũ ꝓui¬
dere nat᷑ȩ necessitate cogam᷑: S ut
ostendat ñ carni aliqͥd conferre. s
ipsam uitã carni mancipare culpa¬
bile eeͥ ido addit. Si enĩ scdm carnẽ uiue¬
ritis. moriemini. Quid aut̃ sit scđm
carnẽ uiuere: sepe iã dictũ ẽ. hoc ẽ
carnis desideriis indulgere. In hoc
gͦ negat nos carnis eẽ cdebitores. sic̃
et alibi dicit. et carnis curã ne feceri¬
tis in concupiscentiis: ñ utiq negans
curã carnis habendam in necessariis.
si inconcupiscentuis. Ita gͦ et hic. Si

Expanded text:
re in nobis, et dona spiritus in nobis collata superius docuit: consequenter ergo nunc addidit, quia debitores eorum sine dubio quae a spiritu consecuti sumus. Carni autneque enim propterea nos fecit Deus ad imaginem suam, ut carnis servitio essemus obnoxii, sed potius, ut creatori suo anima deserviens ipsa servitio ac ministerio carnis uteretur. Rectum eres, cum et victum ei, et indumentum providere naturae necessitate cogamur? sed ut ostendat non carni aliquid conferre, sed ipsam vitam carni mancipare culpabile haberi, ideo addit: Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Quid autem sit secundum carnem vivere saepe jam dictum est, hoc est carnis desideriis indulgere; in hoc ergo negat nos esse debitores, sicut et alibi dicit: Et carnis curam ne feceritis in concupiscentiis , non utique negans curam carnis habendam in necessariis, sed in concupiscentiis; ita ergo et hic: Si
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ possunt. Hoc enĩ et olim ꝑ ysaiã
ꝓnunciatũ ẽ ado: cũ dic̃. Ieiuna et
ferias urãs et diẽ magnũ urm̃ ñ su¬
stineo: neomenias et sabbata ur̃a odit
habitat. si tam̃ habitat in carne ñ estis
s in spũ. hoc ẽ ñ intelligentiã carnalẽ le¬
gis seqͥmini s spĩtalem ꝑ quã uenistiᷤ

Expanded text:
 hoc enim et olim per Isaiam pronuntiatum est a Deo, cum dicit: Jejunia et ferias, et diem magnum vestrum non sustineo; neomenias et sabbata vestra odit habitat, si tamen habitat, in carne non estis, sed in Spiritu, hoc est, non intelligentiam carnalem legis sequimini, sed sp
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ in uobis. Qđ constantibꝰ et dialecti¬
ca arte collectis utat᷑ sillogisims
apłs paulus. uł in hoc loco. uł in a¬
liis epłis suis. ñ mͥ nc̃ exponendũ
uidet᷑: ne forte ñ tam scientiȩ eiꝰ quã
sermonis. in quo ñ uult ꝑitũ se dici.
assertores eẽ uideamur. Et icło ꝓpo¬
siti magis capłi sensus discutere ꝓ¬
ꝑabimus. In suꝑioribus uͥ dixit. uos
aut̃ in carne ñ estis s in sp̃u. si tam̃
spc̃ di habitat in uobis. duplici mͦ

Expanded text:
est ejus. Quod constantibus et dialectica arte collectis utatur syllogismis apostolus Paulus, vel in hoc loco vel in aliis Epistolis suis, non mihi nunc exponendum videtur, ne forte non tam scientiae ejus quam sermonis, in quo non vult se peritum dici, assertores esse videamur; et ideo propositi magis capituli sensum discutere properabimus in superioribus, ubi dixit: Vos autem in carne non estis, sed in spiritu; si tamen spiritus Dei habitat in vobis, dupli
Abbreviated transcription (Latin):
sitos crebro nos necesse ẽ de legũ diu̾¬
sitatibus cõmonere. Hoc enĩ uult pau¬
lus qͥ sub uno legis nomine sensum de
una ad alterã tacitis indiciis transfert.
illo ut arbitror ꝓposito quo et script᷑ȩ
ꝓpħicȩ constãt: ne ea quȩ inspirati di¬
uinitꝰ ꝓ locunt᷑. impolitis hominibus
et ininus ad hȩc uł fidĩ uł studii defe¬
rentibꝰ in ꝓpatulo ponerent᷑. et pedibꝰ
ut ita dixerim conculcanda traderent᷑
s ut scđm ea quȩ supͣ ꝑ quandã simi¬
litudinẽ diximꝰ. mysteriũ sui regis ad
paucos. et occultiꝰ ꝑueniret. Ait itaq.
Quid gͦ dicemꝰ: Laex peccatũ ẽ: Putatis
inquit me de lege moysi dicere. qđ pec¬

Expanded text:
sitos crebro nos necesse est de legum diversitatibus commonere; hoc enim vult Paulus, qui sub uno legis nomine sensum de una ad alteram tacitis indiciis transfert, illo ut arbitror proposito, quo et Scripturae propheticae constant, ne ea quae inspirati divinitus proloquuntur impolitis hominibus et minus adhuc vel fidei, vel studii deferentibus in propatulo ponerentur, et pedibus, ut ita dixerim, conculcanda traderentur; sed ut, secundum ea quae supra per quamdam similitudinem diximus, mysterium sui regis ad paucos et occultius perveniret. Ait itaque: Quid ergo dicemus? lex peccatum est? Putastis, inquit, me de lege Moysi dicere, quae