comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli uocem om̃is populus cõturba¬
tur: et non solum bruta minoꝵ cor¬
da s etiam nos ip̃i pauore concuitim᷑
Ingredientib autem nobis. cũ mag¬
no fletu basilicam om̃s pauim̃to pro¬
steruimur: orantes ut sancti uiri pre¬
sentiam mereremur.  ecce uius bo¬
nulfus noie cuiꝰ ante tres annos per
nimiam ualitudinem febris manus
ambe cũ uno pede contracte erãt. et
ad festiuitatẽ beati iuii manib direc¬
tis. pede adhuc debilis clandicabat. Ante¬
sanctum altare steruitur orans ut qͥ
sibi manus atidas restituerat: pedem
quoq cõtractum. simili uirtute duri¬
geret. In hac autẽ oratione a febre
nimia circundatur:. et tamqͣm exten¬
Incerea de suppliçio dolor excitat con¬
tumãcem: et qui ueuerat iuquirere
medicinami: cepit inferre calũpniam
Aiebat enĩ. O dõne martine: sanita¬
tem a te nõ tormenta quesiui. Quã
si non mereor: uł dolorib nõ affligar
Cumq noͣ ͥ fletibus circũstantes be¬

Expanded text:
diaboli vocem omnis populos exturbadiaboli vocem omnis populos exturbatur, et non solum bruta minorum corda, sed etiam nos ipsi pavore concutimur. Ingredientibus autem nobis cum fletu magno basilicam, omnes pavimento prosternimur, orantes, ut sancti viri praesentiam mereamur. Et ecce unus Bonulfus nomine, cui ante trea annos per nimiam valitudinis febrem manus ambae cum uno pede contraxerant, et ad festivitatem beati viri manibus directis, pede adhuc debile clasanctum altare sternitur, orans ut qui sibi manus aridas restituerat, pedem quoque contractum simili virtute dirigeret. In hac autem oratione a febre nimia circumdatur, et tanquam extenInterea de supplice dolor excitat contumacem, et qui venerat inquirere medicinam, coepit inferre calumniam. Aiebat enim: O domne Martine, sanitatem a te, non tormenta quaesivi. Quam si non mereor, vel doloribus non affligar. Cumque nos cum fletibus circumstantes be
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. sitq documentũ sie malũ
quod una nocte cõmittitur: ꝑ mul¬
torũ annoꝵ spacia ꝑferatur.
llud pre cet̾is ad mirandum mixa¬
culum. uobis orantibus explicabo.
quod post ĩmensum meroris cumu¬
lum. magnũ nobis gaudiun patefe¬
cit. dũ et uirtutem beati protulit.
et quod titubabat auertit: cordaq m¬
tantia populoꝵ larga stabilitatis fir¬
mitate miniuit. Nlam cũ uenerabilẽ
dñice natiuitatis noctem sacrosanctiᷤ
deduceremꝰ extubiis. procedẽtesq de
eccłia ad basilicã sanct ire dispon̾emꝰ.
quidam ex energuminis atrocit̾ cete¬
ris cepit̾ nimium debacari: et decer¬
pens seatq coludens clamabat frus¬
tra limina martini petitis. casso eiꝰ
edem adĩtis qui pro multis nos crimi¬
nibus tereliquit ur̃is: et ecte uos ab¬
horrens rome mirabilia facit. cecoꝵ
oculis lumen infundit: ibi ꝑ aliticoꝵ
gressus dirigit. s et aliis quoq morbĩ
sua uirtute finẽ imponit. Ad hanc

Expanded text:
cuntur. Sitque documentum, ne malum, cuntur. Sitque documentum, ne malum, quod una nocte conmittitur, per multorum annorum spatia perferatur. 25. Illud prae ceteris admirandum miraculum, vobis orantibus, explicabo, quod post inmensum maeroris cumolum magnum nobis gaudium patefecit, dum et virtutem beati protulit et quod titubabat avertit cordaque nutantia populorum larga stabilitatis firmitate munivit. Nam cum, venerabilem dominicae nativitatis noctem sacrosancti deductam excubiis, procedentes de eclesia, ad basilicam sancti ire disponerimus, quidam ex inerguminis atrocior ceteris coepit nimium debachare, et decerpens se atque conlidens, clamabat: 'Frustra Martini limina petitis, casso eius aedem aditis, qui vos propter multis criminibus dereliquit, et ecce vos abhorrens, Romae mirabilia facit. Caecorum oculis lumen infundit, ibi paralyticorum gressus diregit; sed et aliis quoque morbis sua virtute finem inponit. Ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. Qui accipientes posuerũt eũ
incarruica. et trahentes ostentabãt
ppłis multum per eum stipendii acci
ante sepulchrum miserabiliter decu¬
babat. Transacta autẽ festiuitate. iii¬
sum auditumq recepit: inde reductꝰ
ad solitam cõsuetudinẽ postulabat
stipem. Post annũ uero aut eo ãpliꝰ¬
portatus est iterun ad sollempuita¬
tem: positꝰ ꝙ est in loco ubi prius iacue¬
rat. Decursis itaq sollempuitatis
festis. directis om̃ubus m̃bris. plenissi¬
mam obtinuit sanitatẽ. Que ne ĩcre¬
dibilia fortasse uideantur. ego eum sos¬
pitem uidi: nec audita ab aliquo. sed
ab ore euis narrata cognoui. S qͥa
dixi parentibus eius ob peccatũ eue¬
iisse per comquinationem noctis
diũce. cauere o uiri quib sũt con¬
uĩcta cõiugia. Sat est alus dieb uo¬
luptati operam dare: hunc autẽ diẽ
in landibus dei impolluti deducite.
quia cum eueuerit exinde aut con¬
tracti. aut epilenticꝰ. aut leꝑsi nas¬

Expanded text:
dicis, qui eum accipientes posuerunt in dicis, qui eum accipientes posuerunt in carrucam, et trahentes ostendebant populis, multum per eum stipendii acciante sepulchrum miserabiliter decubabat. Transacta autem festivitate, visum auditumque recepit. Inde reductus ad solitam consuetudinem, postulabat stipem. Post annum fere aut eo amplius venit iterum ad solemnitatem, positusque est in loco in quo prius iacuerat, decursisque solemnitatibus festis, directis omnibus membris, plenissimam obtenuit sanitatem. Quae nec credibilia fortasse videantur, ego eum sospitem vidi; nec audita ab aliquo, sed ab eius ore narrata cognovi. Sed quia dixi, parentibus eius ob peccatum evenisse per violentiam noctis dominicae, cavete, o viri, quibus sunt coniuncta coniugia! Sat est aliis diebus voluptati operam dare; hunc autem diem in laudibus Dei inpolluti deducite. Quia, cum evenerit, exinde aut contracti aut ephilentici aut leprosi nas
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. tepuitq suspiriis eiꝰ uenerabi¬
le lignum cancelli. Lugente autẽ die:
reseratis oculorum cataractis. li men
uidere promeruit. Quid umqͣm tale
fecere cum ferramentis medic cũ plꝰ
tentum transfixumq spiculis oculũ
prius mortis tormenta figant. qͣm lu¬
men aꝑiaut: In quo si cautela teerit:
eternam misero p̃parat cecitatem. Hu¬
io autem beato confessori uoluntas
ferramentum est: et sola uͥtus ungẽ¬
N biturico quo tum¬
q fuit quedam mulier. que concipiẽs
peperit filium. cuiꝰ poplites ad stoma¬
chum. calcanei ad crura contracti e¬
rant: manus autem adherebant pec¬
tori. sed et oculi clausi erant. Qͥ ma¬
gis monstrum aliquod quam hoĩs
speciem simulabat. Qui cum nõ si¬
ne derisione multorum aspic̾et᷑. et
mater argueretur. cur talis ex illa p¬
cesserit: confitebat᷑ cum lacrimis noc¬
int̾im̾e non audens ut mos ma¬
trum est. tamquam sanũ puerũ
nutͥebat: adultumq tradidit men¬

Expanded text:
tibus, tepuitque suspiriis eius venerabitibus, tepuitque suspiriis eius venerabile lignum cancelli; luciscente autem die, reseratis cataractis luminum, lumen videre promeruit. Quid umquam tale fecere cum ferramentis medici, cum plutentum transfixumque spiculis oculum, prius mortis tormenta figurant, quam lumen aperiant? In quo si cautela fefellerit, aeternam misero praeparat caecitatem. Huic autem beato confessori voluntas ferramentum est, et sola virtus ungn Biturigo quoque fuit quaedam mulier, quae concipiens peperit filium, cuius poplites ad stomachum, calcanei ad crura contraxerant; manus enim adhaerenttori, sed et oculi clausi erant. Qui magis monstrum aliquod quam hominis speciem similabat. Qui cum non sine derisione multorum aspiceretur, et mater argueretur cur talis ex illa processerit filius, confitebatur cum lacrymis, nocinterimere non audens, ut mos matrum est, tanquam sanum puerum nutriebat. Adultum vero tradidit men
Abbreviated transcription (Latin):
gram recepisse. Tamen post receptam
saniratem cum cepisset uino uti non¬
modico corpusq diu abstento imbre ma¬
duisset: latus ei cum uno pede manuq
contrahitur. Sed parsimonie iterum¬
se deputans. caputq tondens. rursũ bea¬
ti uirtute redditur sanitati.
ampliore sermone expandimꝰ uerendo
ualde atq timendo iter carpimus incho¬
atun: ne forte dicatur a prudentiorib¬
hec multũ poterat peritus extendere
Sed nobis in eccħastico doginate u̾san¬
tibus. uidecur ut hẏstoria que ad edifi¬
catõnem eccl̃ie ꝑtinet post posita uer¬
bositate hreui atq simplici sermone
texatur. et ũt uirtutem beati antistitis
prodat: et sapientibus fastidium non ĩpo¬
nat. Quo facto et lector prouocetur in
lectione: et sanctus prodatur in opere.
Theodemariis diaconus cum pre hũore
aditus haberet per quatuor annos gra
uiter obseratos. uenit ad cellulam cõ¬
datensim in qua uir beatus transũt:
prostratusq ad enis lectulum. noctẽ

Expanded text:
gram recgram recsanitatem, cum coepisset vino uti superflue, corpusque ejus diu abstentum imbre maduisset latus ei cum uno pede manuque contrabitur. Sed parcimoniae se iterum deputans, caputque tonsurans, rursum Beati virtute redditur sanitati. ampliorem sermonem expandimus, verendo valde, atque timendo iter carpimus inchoatum, ne forte dicatur a prudentioribus: Multum haec poterat peritus extendere. Sed nobis in ecclesiastico dogmate versantibus videtur ut historia quae ad aedificationem Ecclesiae pertinet, postposita verbositate, brevi atque simplici sermone texatur, ut et virtutem beati Antistitis prodat, et sapientibus fastidium non imponat. Quo facto et lector provocetur in lectione, et Sanctus prodatur 1051 in opere. Theudomeris diaconus cum prae humore aditus haberet per quaviter obseratos, venit ad cellulam Condatinsim, in qua vir beatus transiit. Prostratusque ad eius lectulum, noctem
Abbreviated transcription (Latin):
subuenire: quia tir̃is esditiomibus
mancipatus. Sed ille ad hec fident̾
ãmobilis. signum trucis op ponẽs ter¬
ribiliter eos per aera tẽnerum effu¬
gãbat. Post has autem uacuas et ĩa¬
nes inmissiones cum uideret inimicꝰ
eum sibi uendicare non posse: dolis eñ
tẽptauit illudere. Componens enĩ se
in spetiem ueteram: uenit ad eñ dicẽs
Ego sum martinus quem inuocas:
surge et adora coram me siuis recipere
sanitatẽ. Cui ille ait. Si tu es domuꝰ
martinus: fac super me signũ crucis
et credam. At ille audito nomine sig¬
ni sibi semper coutrarii tamqͣm fumꝰ
euanuit. Post hec autẽ stans ad pedes
mentis uidit beatam basilicam nouo¬
lumine effulgere. Ex qua egredieus
sanctus: dixit ad eum. Exaudita est o¬
ratio tua: et ecce sanus eris ab inf̾mi¬
cate quam pateris. W sic beate cruciꝰ
signaculum super caput eius faciens
adscessit. Ille uero in se reuersus amo¬
ta omni insidia sensit se salutem intẽ¬

Expanded text:
subvenire, quia nostris es ditionibus subvenire, quia nostris es ditionibus mancipatus'. Sed ille ad haec fidenter immobilis signum crucis opponens, terribiliter eos per aera tenerum effugabat. Post has autem vacuas et inanes inmissiones, cum videret inimicus, ut eumsibi vindicare non posse, dolis eum temptavit inludere. Conponens autem se in speciem veterani venit ad eum, dicens: 'Ego sum Martinus, quem invocas; surge et adora coram me, si vis recipere sanitatem'. Cui ille ait: 'Si tu es domnus Martinus, fac super me signum crucis, et credam'. At ille, audito nomine signi sibi semper contrarii, tamquam fumus evanuit. Post haec autem stans ad pedes mentislumine effulgere; ex qua egrediens Sanctus dixit ad eum: Exaudita est oratio tua, et ecce eris sanus ab infirmitate quam pateris. Et sic beatae crucis signaculum super caput ejus faciens abscessit. Ille vero in se reversus, amota omni insidia, sensit se salutem inte
Abbreviated transcription (Latin):
ludam ex menuensi territorio
landulfus nomine. grauiter
a luatia demonii infestatione uexa¬
batuy:. ita ut plerumq ab hoste se ual¬
lari putans in terram corrueret. cru¬
entasq ex ore spumas emittens tã qͣm
mortuus habebatur. Quod genꝰ mor¬
bi epilenticum peritorũ medicoꝵ uo¬
citauit auctoritas: rustici uero cadii¬
cuni dixere. pro eo quod cadentes facit
Cumq se aute dictus. in hoc exitu ui¬
deutes affugi: audita beati p̃sulis fa¬
ma sc̃m̃ eius adiit sepulchrum: ut si¬
bi presentia cuuctis suffragia subue¬
nirent. Sed cum in eodem loco plenꝰ
fide ueuisset. Audacius eñ souidemo¬
nus pulsat audatia: nec eilicebat atͥ¬
um egredi. ꝓpt̾ publicam demoiutar
infestationem: inatrio tamẽ nichil
uocebatar. Nam usibiliter cũ magno
armoꝵ sonitu uenientes: conabantur
eñ cassis telorum acuminibus ꝑfõde.
Quod si so subderet terre: ranarum
ex probrantium et dicentiũ. Marti¬
mius quem expetisti nichil cibi pot̾it

Expanded text:
dam ex Viennensi territorio Landulfus nomine, graviter a lunatici daemonii infestatione vexabatur, ita ut plerumque ab hoste se vallari putans in terram corrueret, cruentasque ex ore spumas emittens, tanquam mortuus habebatur. Quod genus morbi epilepticum peritorum medicorum vocitavit auctoritas; rustici vero cadivum dixere, pro eo quod caderet. Cumque se antedictus in hoc exitu videret affligi, audita beati Praesulis fama, sanctam ejus adiit basilicam, ut sibi praesentia cunctis suffragia subvenirent. Sed cum eodem in loco plenus fide venisset, ardentius eum saevi daemonis pulsat audaium egredi propter publicam daemonum infestationem; in atrio tamen nihil nocebatur. Nam visibiliter cum magno armorum strepitu venientes, conabantur eum cassis telorum acuminibus perfodere. Quodsi se subderet terrae, ranarum exprobrantium et dicentium: 'Martinus, quem expetisti, nihil tibi poterit
Abbreviated transcription (Latin):
fragium: ut etiam argentun qd̾ flu¬
uio rapiente ꝑdiderant: ip̃o deniq fu¬
uio in litus restituente receperunt.

Expanded text:
fragium, ut etiam argentum, quod fluvio rapiente perdiderant, ipso denique fluvio in litus restituente, reciperent.
Abbreviated transcription (Latin):
cum familiam illius lues extͤ¬
ma uexaret. et inaudite calamitatis
exemplo. per totam domum corpora¬
egra procumberent: martini ꝑ lit¬
teras implorauit auxiliũ. Quo tem¬
pore uir beatus. rem esse promisit
difficilem impetrari. Nam spiritu
sentiebat domum illam diuiuo nu¬
mine uerberari. Tamen non priꝰ des¬
titit. septem totos dies. totidemq
noctes. orando atq ieiunando conti¬
nuans: quam id qd̾ exorandum rece¬
perat. impetraret. Mox ad eum licõ¬
tius. diuina expertus bene ficia. peruo¬
lauit: mintians simul et agens gr̃as
domum suam omni periculo libera¬
tam. Centum etiam argenti libras
optulit: quas uir beatus. nec respuit.
nec recepit. Sed priusqͣm pondꝰ ild̾
monasterii limen actingeret: redi¬
mendis id captiuis cõtinuo deputa¬
uit. Et cum ei suggereretun a frib
ut aliquid ex eo in simptu monasterii
reseruaret om̃ibus in angustum esse
metum. multis deesse uestitũ nos ĩ¬
quit eccła et pascat et uestiat: dum

Expanded text:
cum familiam illius lues extrecum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum
Abbreviated transcription (Latin):
guminis tarduis quam solebat. et
gr̃a minore curaret: subinde nobis
cum lacrimis fatebatur se ꝓpt̾ com¬
munionis illuis malum. cui se uł pũc¬
to temporis necessitate. non spiritu
miscuisset: detrimentum sentire
uirtutis. Sedecim postea uixit an¬
nis: nullam sẏnodum adiit᷑ab oĩb
eꝑõrum cõuentibus. se remõuit.
ꝯ ed plana ut exꝑti sumus: im¬
innitam ad tempus gratiã
multiplici mercede reparauit. Uidi
postea ad pseudoforum monasterii
ip̃nis. adductum energuminũ: et pri¬
usqͣm ad limen attingeret fuisse sana
estantẽ quendã tum.
nuper audiui: cum in tirreno
mari cursu illo quo romam tenditur
nauigaret: Subito turbinibus exor¬
tis. extremum uite om̃ium fuisse di¬
crimen. In quo cum quidam egiptiꝰ
nauigator. necdum xp̃ianus mag¬
na uoce exclamauerit. deus martini
eripe nos: mox tempestatem fuisse
sedatam: seq optatũ cursũ cũ sũma
ꝑlacidi ẽquoris quiete tenuisse
icontius ex uicariis uir fidelis

Expanded text:
gumenis tardius quam solebat et gumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse. Lycontius ex uicariis uir fidelis,
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. Huiꝰ diei cõmunionẽ marti¬
mis finit sacuis estimans ad hois
ced̾e. quam his non consulere. quorũ
ceruicibus gladus imminebat. Ue¬
rum tamen summa ui ep̃is nitẽti¬
bus ut cõmunionem illam subscͥp¬
cõne firmaret: sed extorqueri nõ
potuit. Postero die se inde prorppiẽs
cum reuertens in uiam mestus inge¬
misceret. se uł ad horam noxie com¬
mixtioni fuisse ꝑmixtum: haud lõ¬
ge a uico cui nomen est andetorma.
qua uastam solitudinẽ. siluarum se¬
creta paͬtiuntur. progressis paulu¬
lũ comitibus ille sabsedit: causã do¬
loris et facti. actusante. ac defendẽte
inuicem cogitatione prouoluens. As¬
sistensq ei repente angłs. merito ĩ¬
quit martine conpungeris: sed ali¬
ter exire nequisti. Repara uirtutẽ
resume constantiam: ne iam non ꝑi¬
culum głie. sed salutis incurras. Itaq
ab illo tempore satis cauit: cum illa
ithachiane partis cõmunione mis¬
ceri. Ceterum cum quosdam ex ener¬

Expanded text:
fieret. Hujus diei communionem Martifieret. Hujus diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere quam his non consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen summe episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex ener
Abbreviated transcription (Latin):
re dampnatos more iudicioꝵ publi¬
coꝵ᷑ pocius qm in sectationib sacer¬
dotum. Non esse causam qua itachii
ceterorumq partis enis cõmunionẽ.
putaret esse dampnandam teo gnis¬
tum odio pocuis quã cansa fecisse dis¬
cidium. Eundemq tamẽ solum esse
qui sea cõmunione interim separa¬
ret: a reliquis nichil nouatũ. Quin
etiam ante paucos dies habita sẏno¬
dus. i tachium pronũtiauerat. cul¬
ꝑa nõ teneri. Quibus cũ martmꝰ
parum moueretur. rexira aiteu¬
ditur. ao se de conspectu tuis abri¬
puit. et mox ꝑcussores ems. his peo
quib mart̾imis rogauerat dirigũ
tus. Quodubi martino cõꝑtũ. iam
noctis tempore ẽ. palatum irrupit.
spondet si parceretur se cõmumea¬
turum: dum modo et ut tribuui
iam in excidium eccłaꝵ ad hispamiaᷤᷤ
missi retraherentur. Nec mora in
tercessit: maximus indulgot orm̃
rabatur. sanctusimi sane niri. et pla¬
no digni. qui meliore tẽpore sac̾dos

Expanded text:
re damnatos more judiciorum publire damnatos more judiciorum publicorum potius quam insectationibus sacerdotum; non esse causam, qua Ithacii caeterorumque partis ejus communionem putaret esse damnandam; Theognistum odio potius quam causa fecisse discidium; eumdemque tamen solum esse qui se a communione interim separarit, a reliquis nihil novatum; quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiaverat culpa non teneri. Quibus cum Martinus parum moveretur, rex ira accenditur, ac se de conspectu ejus abripuit: et mox percussores his pro quibus Martinus rogaverat, diriguntur. XIII. Quod ubi Martino compertum jam noctis tempore est, palatium irrupit; spondet, si parceretur, se communicaturum, dummodo ut et tribuni jam in excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherenttercessit; Maximus indulget omnia. rabatur, sanctissimi sane viri et plane digni qui meliori tempore sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
casionib subsidia imperio parauis¬
se. Interea ep̃i ad quoꝵ cõmunionẽ
martinus non ibat. trepidi ad regẽ
cõcurrũt: predampnatos se cõque¬
rentes. actum esse de suo om̃iũ sta¬
tu si teognisti ꝑtinatiam. qui eos
solus palam laca sencentia condẽp¬
nauerat. martini armaret auctori¬
tas. Non oportuisse hominem reci¬
pi menibus. Illum iam nõ defenso¬
rem h̾eticorum esse. sed ũdicẽ: ni¬
chil actum morte priscilliani si mar¬
tinus exerceat illuis ultionem Pos¬
tremo prostrati cum fletu et lam̃¬
tatione. potestatem regiã implorãt:
ut utatur adu̾sus unum hominẽ
ui sua. Nec multum aberat. quin
cogeretur imperator. martinũ cũ
hetitorum sorte miscere. Sed ille li¬
cet ep̃is nimio fauore ess obuox ius.
non erat nescius martinũ fide. scĩ¬
tate. atq uirtute. cunctis p̃stare
mortalibus. Alia longe uia. sanctũ
uincere parat. ac pͥmo secreto accer¬
situm blande appellat: hereticos in¬

Expanded text:
casionibus subsidia imperio parauiscasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia condemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quincogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. Sed ille, licet episcopis nimio favore esset obnoxius, non erat nescius, Martinum fide, sanctitate et virtute cunctis praestare mortalibus: alia longe via sanctum vincere parat: ac primo secreto accersitum blande appellat: haereticos ju
Abbreviated transcription (Latin):
est. has principales petitiones habe¬
bat. pro narsete comete. et leucadio
preside. quorum ambo gratiani parti¬
um fuerant ꝑtinatiorib studus. que
non est temporis explicare. iram uic¬
toris emeriti: illa precipne cura ne tͥ¬
buni cum iure gladiorum ad hispani¬
as micterent᷑. Pia enim erat sollici¬
tudo martino: ut nõ solum xp̃ianos
qui sub illa erant occasione uexandi:
sed ipõs etiam ħeticos liberaret. Uerñ
pͥmo die atq altero suspendit homi¬
nem. callidus imperator siue ut rei
sibi implicabilis erat: seu quia ut ple¬
riq arbitrabant᷑. auaricia repugna¬
bat᷑. Si quidem in eorum bona ĩnhi¬
auerat. Fertur enim ille uir multis
bonisq actibus preditꝰ. ad u̾sus auari¬
tiam parum cõsuluisse. nisi regni
necessitate: quippe exhausto suꝑiori¬
bus principibus rei publice erario
pene semꝑ in expeditione atq pro¬
cinctu bellorum ciuilium constitu¬
tus. facile excusabitꝰ. qui biislibet oc¬

Expanded text:
est, has principales petitiones habeest, has principales petitiones habebat: pro Narsete comite et Leucadio praeside; quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei s episcopis inplacabilis erat, seu quia, ut plerique tum arbitrabantur, auaritia repugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet oc
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos inquirerent: dep̃hensis ui¬
tam. et bona adimerent. Nec dubiũ
erat. quin sanctorum etiam maximã
turbam. tempestas ista depopulatura
esset: paruo discrimine inter hõmũ
genera. Et enim tum solis oculis indi¬
cabatur. cum quis pallore pociꝰ aut ues¬
te. quam fide. hereticus estimaret᷑. hec
nequaquam placitura martino. epis¬
copi sentiebant. s male conscus illa uł
molestissima erat cura. ne se ab eorum
cõmunione adueniens abstineret nõ
de fucuros qui tanti uiri abstinentiã
p̃missa auctoritate sequerent᷑. Iu eũt
tum imperatore consilium: ut missis
obuam magr̃i officialibus. urbem illã
ꝓpius uetaretur accedere: nisi se cũ pa
e ep̃orum ibi consistentium. afforefa¬
teretur. Quos ille callide frustratus.
prositetur se cum pace xp̃i esse uentu¬
rum. Postremo ingressus nocturno
tempore: adiit ecclesiam tantũ oratõ¬
nis gr̃ã. Post tridie palatium pecut
Preter multas quas euoluere longũ

Expanded text:
haereticos inquirerent, deprehensis uihaereticos inquirerent, deprehensis uitam et bona adimerent. nec dubium erat, quin sanctorum etiam magnam turbam tempestas ista depopulatura esset, paruo discrimine inter hominum genera: etenim tum solis oculis iudicabatur, ut quis pallore potius aut ueste quam fide haereticus aestimaretur. haec nequaquam placitura Martino episcopi sentiebant, sed male consciis illa uel molestissima erat cura, ne se ab eorum communione adueniens abstineret, non defuturis qui tanti uiri constantiam praemissa auctoritate sequerentur. ineunt cum imperatore consilium, ut missis obuiam magistri officialibus urbem illam propius uetaretur accedere, nisi se cum pace episcoporum ibi consistentium adfore fateretur. quos ille callide frustratus profitetur, se cum pace Christi esse uenturum. postremo ingressus nocturno tempore adiit ecclesiam tantum orationis gratia. postridie palatium petit. praeter multas, quas euoluere longum
Abbreviated transcription (Latin):
gẽmarum.
eniam ad illud quod ꝓpt̾ tempo¬
rum notam semper occulcauit:
sed nos celare nõ potuit. In quo illd̃
est miraculi: quod facie ad faciem cum
eo est angelus collocutus. Maximus
impenitor. aliassane bonus depraua¬
tus consiliis saceroxtum post pͥscalli¬
ani necem itachiuta ep̃m priscillia¬
ni accusatorem. ceteros q illius socioꝰ
quos nominari nõ est necesse. ni regia
tuebatur. ne quis ei crimini dapet ope¬
ramyillius curtumaq modi bominem su¬
isse dampnatum. Interea martinꝰ mul¬
tis grauil ꝙ laborantium causis ad
comitatum ire cõpulsus. procellã ipsã
tocius tempestatis incurrit. Congre¬
gati apud tr̃eueros ep̃i tenebant᷑ : qͥ
cotidie cõmiicantes itachio: cõmu¬
nem sibi causam fecerant. His ubi
nutiatum est inopinantibus. adesse
martinum: totis auimis labefacti:
musitare. et trepidare ceperunt. M iã pͥ¬
die imperator. ex eorum sententia de¬
creuenit. tribunos sumia potestate
armatos. ad hispanias uittere: qui

Expanded text:
gemmarum. Veniam ad illud, quod propter temporum notam semper occuluit, sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus conlocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, deprauatus consiliis sacerdotum post Priscilliani necem Ithacium episoopum Priscilliani accusatorem ceterosque illius socios, quos nominari non est necesse, ui regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cuiuscumque modi hominem fuisse damnatum. interea Martinus multis grauibusque laborantium causis ad comitatum ire conpulsus procellam ipsam totius tempestatis incurrit. congregati apud Treueros episcopi tenebantur, qui cotidie communicantes Ithacio communem sibi causam fecerant. his ubi nuntiatum est inopinantibus adesse Martinum, totis animis labefactati mussitare et trepidare coeperunt. et iam pridie imperator ex eorum sententia decreuerat, tribunos summa potestate armatos ad Hispanias mittere, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in serere. non nulloruiñ increduli¬
tas. non sine meo dolore compulerit:
sed redeat ad nr̃m sermo consensũ.
In quo cum me tam studiose audi¬
riuideam: fatebor. necesse est aprũ
fecisse constanter. qui reppulit infi¬
deles: eos tantum indicans andire
debere qui crederent. ⁊ ad collat¬
tteror siquidem credite spũ:

Expanded text:
inserere nonnullorum increduliinserere nonnullorum incredulitas non sine meo dolore conpulit. sed redeat ad nostrum sermo consessum: in quo cum me tam studiose audiri uideam, fatear necesse est Aprum fecisse constanter, qui reppulit infideles, eos tantum iudicans audire debere qui crederent. efferor, si quid creditis
Abbreviated transcription (Latin):
pore sunt recurrat. Exigit id infide¬
litas pluxrimorum: qui in aliquibus
que hesteruo memorata sunt nuta¬
re dicuntur. Accipiant ergo testes
adhuc incolumes. atq uiuentes:
quibus quia de fide nr̃a dubitãt: ma¬
gis credant. Sed si adeo infideles st̃.
profiteor quia nec illis credituri st̃.
Miror autem quemquam. qui uel
tenuem sensum religionis habe¬
at. tantũ piaculi uelle cõmittere:
ut putet quẽquam de martiuo pos¬
se mentiri. facessat a quodam qui sb̾
deo uiuit. ista suspicio. Neq enĩ mar¬
tinus hoc indiget: ut mendacuis asse¬
ratur. Sed tamen tocius sermouis
fidem. apud te xp̃e depmimꝰ: nos nec
alia dixisse. necalia dicturos. quã que
aut ip̃i uidrmus: aut manifestis auc¬
toribus. uł plerumq ip̃o referente
cognouimus. Ceterum et si dialogi
spẽm. quo ad leuandum fastidiũ lec¬
tio uariaretur. assumpsims. nos
pie prestruere profitemur histo¬
rie ueritatem. Hec me extrinseoꝰ

Expanded text:
pore sunt, recurrat. exegit id infidepore sunt, recurrat. exegit id infidelitas plurimorum, qui in aliquibus, quae hesterno memorata sunt, nutare dicuntur. accipiant ergo testes adhuc incolumes adque uiuentes, quibus, quia de fide nostra dubitant, magis credant. sed si adeo infideles sunt, profiteor quia nec illis sunt credituri. miror autem quemquam, qui uel tenuem sensum religionis habeat, tantum piaculi uelle committere, ut putet quemquam de Martino posse mentiri. facessat a quoquam, qui sub Deo uiuit, ista suspicio: neque enim Martinus hoc indiget, ut mendaciis adseratur. sed totius sermonis fidem, Christe, apud te deponimus, nos nec alia dixisse nec alia dicturos, quam quae aut ipsi uidimus aut quae manifestis auctoribus uel plerumque ipso referente cognouimus. ceterum etsi dialogi speciem, quo ad leuandum fastidium lectio uariaretur, adsumpsimus, nos pie praestruere profitemur historiae ueritatem. haec me extrinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
martinum ut senserat deprehendit
Perculsus miser tante manifesta
domine fecisti. Nichil te loqui neces¬
se est. Scio quid desideres: uideo qͥd
requiras. Discede quantocius: ne
me ob iniuriam cuam celestis ira cõ¬
sumat. Satis soluerim hucusq pe¬
narum. Crede. quia nõ leuit̾ apd̾ me
actum est: ut ip̃e procederem. Post
discessum autem sancti aduocat offi¬
ciales suos: iubet om̃s castodias relax¬
ari. et mox ip̃e proficiscitur. Ita fu̾¬
gato anitiano: letata est ciuitas et
liberata. Hec cum multis auitiauo
referente comꝑta suit: tum nper
refrigerius pbͣr quem coram uide¬
tis. ab agarido fideli uiro. extribu¬
nis sub inuocatione diuine maies¬
tatis audiuit. qui sibi hoc ab ip̃o a¬
uitiano relatum esse narrabat. Ce¬
terum nolo mireniini. me hodie facͥe
quod hesterno non feci: ut ad singłas
quasq uirtutes nomina testiũ. per.¬
sonasq subnectam. Ad quas si qͥs fu¬
erit incredulus: quia ad huc in cor¬

Expanded text:
Martinum ut senserat deprehendit. Martinum ut senserat deprehendit. perculsus miser tantae uirtutis domine, fecisti ? nihil te loqui necesse est: scio quid desideres, uideo quid requiras : discede quantocius, ne me ob iniuriam tuam caelestis ira consumat: satis soluerim hucusque poenarum. crede quia non leuiter apud me actum est, ut ipse procederem. post discessum autem sancti aduocat officiales suos, iubet omnes custodias relaxari et mox ipse proficiscitur. ita fugato Auitiano laetata est ciuitas et liberata. Haec cum multis Auitiano referente conperta sint, tum nuper Refrigerius presbyter, quem coram uidetis, a Dagrido, fideli uiro ex tribunis, sub inuocatione diuinae maiestatis audiuit, qui sibi hoc ab ipso Auitiano relatum esse iurabat. ceterum nolo miremini me hodie facere, quod hesterno non feci, ut ad singulas quasque uirtutes nomina testium personasque subnectam, ad quas si quis fuerit incredulus, quia adhuc in cor
Abbreviated transcription (Latin):
Ante linnina cruenta prosternitur.
Interea auitianus graui sompno se¬
pultus angelo ingruente ꝑcellit᷑.
Seruus inquit dei ad tua limina
iacet: et tu quiescis. Qua ille uoce
ꝑcepta. lecto suo turbatus excutit᷑.
Conuocatisq seruis. trepidus excla¬
mat martinũ esse pro foribus: irent
protinus claustra reserarent: ne dei
seruus pateretar iniuriam. Sed illi
ut est om̃ium natura seruoꝵ. uix pͥ¬
ma limina egressi. irridentes domi¬
num suum. quod sompno fuisset illu¬
sus. negant quẽquam esse pro forib:
ex suomet ingenio coniectautes. ne¬
minem nocte posse uigilare: nec dũ
illi crederent. in illius noctis horro
re ante aliena limina iacere sa cerdo¬
tem. Hocq auitiano facile ꝑsua
so. rursum soluitur in soporem. S
mox ui maiore concussus: exclauiat
martinũ stare pro foribus: sibi i deo
nullam quietem animi coeporisq
ꝑmitti. Tardantibus seruis. ip̃e ad
limina exteriora progreditur: ibi

Expanded text:
ante limina cruenta prosternitur. ante limina cruenta prosternitur. Interea Avitianus gravi somno sepultus angelo ingruente percellitur: Servus, inquit, Dei ad tua limina jacet, et tu quiescis? qua ille voce percepta, lecto suo turbatus excutitur; convocatisque servis trepidus exclamat, Martinum esse pro foribus: irent protinus, claustra reserarent, ne Dei servus pateretur injuriam; sed illi, ut est omnium natura servorum, vix prima limina egressi, irridentes dominum suum, quod somno fuisset illusus, negant quemquam esse pro foribus, ex suomet ingenio conjectantes neminem nocte posse vigilare, nedum illi crederent, in illo noctis horrore jacere ante aliena limina sacerdotem: idque Auitiano facile persuasum est. rursum soluitur in soporem: sed mox ui maiore concussus exclamat Martinum stare pro foribus: sibi ideo nullam quietem animi corporisque permitti. tardantibus seruis ipse usque ad limina exteriora progreditur: ibi
Abbreviated transcription (Latin):
martini est referenda uirtutẽ cmiꝰ
benedictio perire non potuit.
di se uetuit. suppͥmetur: Cui quidem¬
tempori: hic etiam saturninus inter¬
fuit. Canis nobis importimius obla¬
trabat. In nomine inquit martiui:
iubeo te obmutescere. Cani hesit latͣ¬
tus ingutture: lingua ut abscisã pu¬
tares obmutuit. Ita parum est. ip̃m
martinũ fecisse uirtutes: credite niͥ
quia etiam alii in nomine eius multa
ratiam quondam comitis. no¬
ueratis barbaram nimis. et ul¬
tra om̃es cruentam feritatem. Hic
rabido spũ. ingressus turonum ciui¬
tatem. sequentibus eum muiserabili fa¬
cie ordinibus catenatis. diuersa ꝑden¬
dis. parari uibet genera penarũ. dis¬
ponens postero die attouita ciuitate.
ad opus tam triste proced̾e̾. Qd̾ ubi
martino conꝑtum est: solus paulo ã¬
te mediam noctem ad p̃toriũ bestie il¬
luis tendit. Sed cum profunde noc¬
tũ silentio. quiescentibus cũctis nuil¬
li foribus obseratis. pateret ingress.

Expanded text:
Martini est referenda uirtutem, cuius Martini est referenda uirtutem, cuius benedictio perire non potuit. di se uetuit, supptempori hic etiam Saturninus interfuit. Canis nobis importunior oblatrabat: In nomine, inquit, Martini jubeo te obmutescere. Cani haesit latratus in gutture: lingua abscisam putares obmutuit. Ita parum est ipsum Martinum fecisse virtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine ejus multa iani quondam comitis noveratis barbaram nimis, et ultra omnia cruentam feritatem. Hic rabido spiritu ingressus Turonum civitatem, sequentibus eum miserabili facie ordinibus catenatis, diversa perdendis parari jubet genera poenarum, disponens postera die attonita civitate ad opus tam triste procedere. Quod ubi Martino compertum est, solus paulo ante mediam noctem ad praetorium bestiae illius tendit: sed cum, profundae noctis silentio, quiescentibus cunctis, nullus foribus obseratis pateret ingressus,
Abbreviated transcription (Latin):
undante. copia suꝑne deflueret: eã¬
demq dum ad matre m familias uaᷤᷤ¬
culum referret᷑. seruasse uirtutem.
Nam inter manus pueri portãtis¬
oleum ita semper exundasse᷑ ut om̃e
illius uestimentũ. copia suꝑfusi liquo¬
uis operiret. Natronam ita usq
ad suminũ labrur plenũ uasculũ
recepisse: ut p̃sbit̾ hodieq fateat᷑
obdendi pessuli quo daudi diligentiꝰ
seruanda consuerunt: in uitro illo
spaciũ non fusse. Mirum et illd̾ qd̾
huic me autem intuebatur: memi¬
ii contigisse. Nam uas uitreum cũ
oleo quod martinus benedixerat:
in fenestra paululum editiore depo¬
suit. Puer familiaris incautior. lin¬
teuni suppositum. ampullulam ibi
esse ignarus at traxit: uas super cõ¬
stracrum marmore pauimentũ de¬
cidit. Cunctis metu exterritis. nebe¬
nedictio deperisset. ampullulam ꝑ¬
inde incoluiis est reꝑta. ac si super
plunas mollissimas decidisset. Que
res non pocius ad casum quam ad

Expanded text:
undante copia superne difflueret: eaundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse, ampulla perinde incolumis est reperta, ac si super plumas mollissimas decidisset. quae res non potius ad casum quam ad
Abbreviated transcription (Latin):
fellit scm̃ uirtutis euentus. Patris
nomen interrogat: et mox illa res
pondit. Proclamat pater cum gau¬
dio pariter et lacrimis martim ge¬
nua cõplexus: et hanc primam se
filie audisse uocem. cuuctis stupẽti¬
buis fatebatur. Ac ne cuiquã id in¬
credibile forte uideatur. ꝑhibeat
nobis presens enagrius testimoĩ¬
uni ueritatis. Nam res ip̃o presẽ¬
te c gesta est.
arum illud est. quod nuper
arpagio pbro referente cog¬
noui sed non pretermittendũ ui¬
detur. auitiam comitis urorem mi¬
sisse martino oleum. quod ad diuer¬
sas morborum causas necessarlum si¬
cut est consuetudo benediceret: am¬
.pullulam uitream istrmodi fuisse
ut rocunda in uentrem cresceret. ore
producto: s oris excantis concauum
nõ repletum: quia id moris sit uascu¬
la complere ut pars uinbonibus õb¬
struendis. libera relinquatur. Testa¬
batur pƀ̾r iudisse se oleum. sub mar¬
tini benedictione creuisse quo ad ex¬

Expanded text:
fellit Sanctum virtutis eventus. Patris fellit Sanctum virtutis eventus. Patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad ex
Abbreviated transcription (Latin):
maria dubitauerit: cum multos ho¬
dieq uideamꝰ. ne euñgeliis quidem
credidisse.
es in carnotena gesta est ci¬
uitate. Pater filiam duodem¬
Inem ab utero. mutam puellam mar¬
tino cepit offerre: poscens ut linguã
ligatam. meritis suis sanctꝰ absolue¬
ret. Iue cedeus ep̃is. qui tum forte latꝰ
illius ambiebant. ualentiniano. atq
nictricio imparem̃ se esse tante moli:
sed illis quasi sãctioribus nichil ĩpos¬
sibile fatebatur. At illi pias preces.
una cum patre supplici uoce iungẽtes:
orare martinum. ut sperata presta¬
ret. Nec cunctatus ultra. utrumq
p̃clarum. et ostendendo humilitatẽ
nec differendo pietatem iubet. cir.¬
cunstantis populi multitudinem
submoueri. Epĩs tantũ et puelle
patre assistentibus: in orationẽ suo
illo more prosternitur. Dein pussi¬
lum olei cum exorcisini prefatione
benedicit: atq ita in os puelle sauc¬
tificatum liquorem. cum et lingnã il¬
luis digitis teueret infudit. Nec fe¬

Expanded text:
mana dubitaverit, cum multos homana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. es in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more prosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi praefatione benedicit, atque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. Nec fe
Abbreviated transcription (Latin):
uet inuito: incredibiliora fortedictu¬
rus sum̃. sed xp̃o teste non mẽtior. ui¬
si quisquam est tam sacrilegus. ut
martinum estimet. fuisse mentitũ:
dicam inquit uobis. sed uos queso
nulli dicatis. Agnes. tecla. et maria.
mecum fuerunt. Referebat autem
nobis nultum. atq habitum singulaꝵ
Neo uero illo tantum die: sed frequẽ¬
ter se ab eis confessus est uisitari. Pe¬
trum etiam. et paulum apłos. uideri
a se sepus non negauit. Iam u̾o de¬
mones. prout ad eum quisq ueniss:
sus nominubus increpabat. Mertu¬
rium maxime patiebatur infestum:
iouem brutun. atq hebetem esse di¬
cebat. Hec plerisq etiam in monas¬
terio eodem constitutis. incredibilia
uidebantur: nedum ego confidam
omnes qui hec audient credituros
Nani nisi iuestimabilem uitã atq
iurtutem martinus egisset: nequa¬
quam apud nos tanta głia preditus
haberetur.: quanquã minime mir̃
si in oꝑibus martini infirmitas hu¬

Expanded text:
eret inuito: incredibiliora forte dictueret inuito: incredibiliora forte dicturus sum, sed Christo teste non mentior, nisi quisquam est tam sacrilegus, ut Martinam aestimet fuisse mentitum –: dicam, inquit, uobis, sed uos nulli quaeso dicatis: Agnes, Thecla et Maria mecum fuerunt. referebat autem nobis uultum adque habitum singularum. nec uero illo tantum die, sed frequenter se ab eis confessus est uisitari: Petrum etiam et Paulum Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui hnam nisi inaestimabilem vitam atque virtutem Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas hu
Abbreviated transcription (Latin):
eterum id quod dicturꝰ sum:
tem intuebatur teste. recte ꝑhibeo
Quodam die ego. et iste sulpicius
pro foribus illius excubantes. iam
per aliquot horas cum silentis se¬
debamus. ingenti horrore. ac tͤmo¬
re. ac si aute augeli tabernaculũ
mandatas excubias celebraremus:
cum quidem clauso cellule hostio:
nos ibi esse nesciret. Interi̾m collo¬
quentium murmuy audiuimus:
et mox horrore quodam circunfũ¬
dimur: ac obstupescentes. nec ig¬
norare potuinus. nescio quid fu¬
isse diuinum. Post duas fere horas.
ad nos martinus egreditur. Ac
tum cum iste sulꝑicius sicut apud
eum nemo familiarius loquebat᷑.
cepit orare. ut ꝑquirentib iudica¬
ret. quid illud d̾uimi fuisset horro¬
ris. quod fatebanur nos ambo sen¬
sisse. uel cum quibus fuis in cellula
collocutus: tenuem enim nos licet
et uix intellectum sermocinant iũ
sonũ pro foribus audisse. Tum ille
diu multumq cunctatus: sed nicħ
erat quod iste sulpicius non extorq̃¬

Expanded text:
Ceterum hoc, quod dicturus sum, Ceterum hoc, quod dicturus sum, tem iQuodam die ego et iste Sulpicius pro foribus illius excubantes, jam per aliquot horas cum silentio sedebamus, ingenti horrore et tremore ac si ante angeli tabernaculum mandatas excubias duceremus, cum quidem clauso cellulae suae ostio nos ibi esse nesciret. Interim colloquentium murmur audimus et mox horrore quodam circumfundimur ac stupore, nec ignorare potuimus nescio quid fuisse diuinum. post duas fere horas ad nos Martinus egreditur: ac tum eum iste Sulpicius, sicut apud eum nemo familiarius loquebatur, coepit orare, ut pie quaerentibus indicaret, quid illud diuini fuisset horroris, quod fatebamur nos ambo sensisse, uel cum quibus fuisset in cellula conlocutus : tenuem enim nos scilicet et uix intellectum sermocinantium sonum pro foribus audisse. tum ille diu multumque cunctatus - sed nihil erat quod ei Sulpicius non extorqu
Abbreviated transcription (Latin):
la. non uenit: quem uidere salus ui¬
dentium fuit. Quis autem hoc aliꝰ¬
preter martinum sacudos non ad
suam iniuriam reculisset: Quos ad¬
uersus sanctam uirginem motꝰ qͣn¬
tasq iras mente cõcepisset: Hereti¬
cam iudicasset: et anathematilãdã
esse deçerneret. Quam u̾o iiu bea¬
te auime illas uirgines p̃tulisset q̃
crebris occursionibus. ubiq se pre¬
bent obuiam sacerdoti. que conui¬
uia sumptuoia disponunt. que u̾¬
na pariter accumbunt. Sed quo
me ducit oratio: Paululum iste li¬
berior sermo repͥmendus est: ne in
aliquorum forsitan incurrat offen¬
Isam. Et enim infidelibus obiur¬
gationis uerba non proderunt᷑.
fidelibus autem satisfaciet exem¬
plum. Uerum ego ita uirtutem. hu¬
ius uirginis predicabo: ut tamen
nichil illis que ad martinum uiden¬
dum ex longinquis regionib Se¬
pe uenerunt. arbiter de rogandũ.
Si quidem hoc beatum uirũ fre¬
quenter affectu: etiam angłi fre¬
quentarunt.

Expanded text:
la non uenit, quem uidere salus uila non uenit, quem uidere salus uidentium fuit. quis autem hoc praeter Martinum sacerdos non ad suam iniuriam rettulisset? quos aduersum sanctam uirginem motus quantasque iras mente concepisset ? haereticam iudicasset et anathemandam esse decreuisset. quam uero illi beatae animae illas uirgines praetulisset, quae crebris occursibus ubique se praebent obuias sacerdoti, quae conuiuia sumptuosa disponunt, quae una pariter discumbunt! sed quo me ducit oratio? paululum iste liberior sermo reprimendus est, ne in aliquorum forsitan incurrat offensam: etenim infidelibus obiurgationis uerba non proderunt, fidelibus autem satisfaciet exemplum. uerum ego ita uirtutem huius uirginis praedicabo, ut tamen nihil illis, quae ad Martinum uidendum ei longinquis regionibus saepe uenerunt, arbitrer derogandum, siquidem hoc beatum uirum frequenter affectu etiam angeli frequentarint.