comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di desiderium suggerit: quia u¬
trumq sexum in hoc uicio ampliꝰ
egrotare intendit. Demones scien¬
tes pulcritudinem esse animȩ casti¬
tatem. & per hanc hominem ange¬
licis meritis e quib illi lapsi sunt.
coequari: liuore ꝑculsi inuidiȩ. Ini¬
ciunt ꝑ sensus corꝑis opus desidiũ¬
q libidinis: quatenus a celestibus
deorsum deiectam animam ꝑtra¬
hant: secumq quos uicerint głian¬
¶tes
ad tartara ducant. Quando impul¬
su demonũ mens ad delectationem
fornicationis impellitur: diuini iu¬
dicii metus & ȩt̾ni tormenta incen¬
dii ante oculos ꝓponantur: quia
nunirum omnis pena grauioris
supplicii formidine suꝑatur. Sic̃
enim clauus clauum expellit: ita
sepe recordatio ardoris gehenne.
ardorem excludit luxuriȩ. Quidã
in iuuentute luxuriosȩ iiuentes.
in senectute continentes fieri delec¬
tantur: et tunc eligunt seruire
castitati: quando eos libidoseruos
habere contempnit. Nequaquam

Expanded text:
di desiderium suggerit, quia udi desiderium suggerit, quia utrumque sexum in hoc vitio amplius aegrotare intendit. 22. Daemones scientes pulchritudinem esse animae castitatem, et per hanc hominem angelicis meritis, e quibus illi lapsi sunt, coaequari, livore perculsi invidiae, injiciunt per sensus corporis opus desideriumque libidinis, quatenus a coelestibus deorsum dejectam animam pertrahant, secumque quos vicerint gloriantes ad tartara ducant. 23. Quando impulsu daemonum mens ad delectationem fornicationis impellitur, divini judicii metus et aeterni tormenta incendii ante oculos proponantur, quia nimirum omnis poena gravioris supplicii formidine superatur. Sicut enim clavus clavum expellit, ita saepe recordatio ardoris gehennae ardorem removet luxuriae. 24. Quidam in juventute luxuriose viventes, in senectute continentes fieri delectantur, et tunc eligunt servire castitati, quando eos libido servos habere contemnit. 25. Nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
mine peccatum regnat. Certe si
amplius delectat pulchritudo intimȩ
castitatis: iam non regnant peccata
sed regnat iustitia. Nam non solũ
de commissa fornicatione peccatum
regnat in homine: sedsi adhuc de¬
lectitur. atq animum teneat. ꝓcul¬
dubio regnat. Fornicatio carnis ad
Inicatio¬
scđm quod dñs ait. Iui uiderit mu¬
lierem ad concupiscendam eam: iam
mechatus est eam in corde suo. Om¬
nis immunda pollutio. forncatio
dicitur: quamuss quisq diuersa
turpitudinis uoluptate ꝓsticuatur
Ex delectatione enim fornicandi. ua¬
ria gignuntur flagitia. quib reg¬
num dei clauditur: & homo a deo
seꝑatur. Inter cetera septem uicia.
fornicatio maximi est sceleris: quia
ꝑ carnis iminunditiam. templum
dei uiolat: & tollens membra xꝑi.
facit membra meretricis. Maxime¬
ꝑ carnis luxuriam humanum ge¬
nus subditur diabolo: quam per
icetera uicia. Cum enĩ ille uariis
temptamentis illectos homines co¬
netur ꝑuertere: magis aut̃ mechan¬

Expanded text:
mine peccatum regnat. Certe si mine peccatum regnat. Certe si amplius delectat pulchritudo intimae castitatis, jam non regnat peccatum, sed regnat justitia. Nam non solum de commissa fornicatione 245 peccatum regnat in homine; sed si adhuc delectatur, atque animum teneat, dubio regnat. Fornicatio carnis adunicatio, de qua Dominus ait: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde suo. Omnis immunda pollutio fornicatio dicitur, quamvis quisque diversa turpitudinis voluptate prostituatur. Ex delectatione enim fornicandi varia gignuntur flagitia, quibus et regnum Dei clauditur, separatur. 20. Inter caetera septem vitia fornicatio maximi est sceleris, quia per carnis immunditiam templum Dei violat, et tollens membra Christi, facit membra meretricis. 21. Magis per carnis luxuriam humanum genus subditur diabolo, quam per caetera vitia. Cum enim ille variis tentamentis illectos homines conetur pervertere, magis tamen moechan
Abbreviated transcription (Latin):
resecate: quȩ ad lumbos ꝑtinet.
Nam cor suꝑ ubera est. non in
lumbis. Libidinis immoderata
licentia: nescit habere modum.
Nam dum se uiciosus animus
ineeolenda fornicatione carne
luxuriante laxauerit. nichilo¬
¶ minus
ad alia nefanda scelera. suadentib
demonib transit: dũq immode¬
rate mentem excesserit. pudoris cri¬
men criminib adicit: paulatim q
ad deteriora ꝓcedit. Non ita est¬
suaiuis amantium. immo amentiũ
incerta carnis libido. sicut exꝑta:
nec ita duectat fornicatio. dum
primo cõmittitur: nam repetita:
maiorem com delectationẽ ingerit.
Iam uero si in usum uenerit. tanto
ꝑditis dulcior fit: ut suꝑare eam
difficile sit. Unde et sepe ex consu¬
etudine delinquendi. quasi captuii
ad peccandum cum quadam uio¬
lentia trahimur: sensus q nr̃os in¬
nobis contra rectam uoluntatem
rebellare sentimus. Si plus oblectat
mentem delectatio formcationis.
quã amor castitatis: adhuc in ho¬

Expanded text:
resecate, quae ad lumbos pertinent. resecate, quae ad lumbos pertinent. Nam cor super ubera est, non in lumbis. 15. Libidinis immoderata licentia nescit habere modum. Nam dum se vitiosus animus in explenda fornicatione, carne luxuriante, laxaverit, nihilominus ad alia nefanda scelera suadentibus daemonibus transit; dumque immoderate metas pudoris excesserit, crimen criminibus adjicit, paulatimque ad deteriora procedit. 16. Non ita suavis est amantium, imo amentium, inexperta carnis libido, sicut experta; nec ita delectat fornicatio, dum primum committitur, nam repetita majorem delectationem ingerit. Jam vero si in usum venerit, tanto perditis dulcior fit, ut superare difficile sit. Unde et saepe ex consuetudine delinquendi quasi captivi ad peccandum cum quadam violentia trahimur, sensusque nostros contra rectam voluntatem in nobis rebellare sentimus. 17. Si plus oblectat mentem delectatio fornicationis quam amor castitatis, adhuc in ho
Abbreviated transcription (Latin):
muli carnis qui in paulo exci¬
tante sathanȩ angelo merant.
ex lege peccati erant: quȩ in
membris hominum de necessita¬
te libidinis habitant. Quam re¬
luctantem dum in se expugnat.
non ꝑficit: de infirmitate libidi¬
nosȩ
titillationis. uirtutem suscepit glo¬
riosi certaminis. Seruis dei multa
certamina de sua carne mouentur
Nam quamuis in amore dei eor
sit inconcussa intentio: mens tam̃
de carne quã exterius gestat. in¬
t̃na prelia tolerat. Deus aũt̃ qui
hȩc ad ꝓbationem ꝑmittit: gratia
ꝓtegente suos non deserit. Ideoq
non numquã electi lapsu carnis
corruunt: ut a uicio suꝑbiȩ qua
de uirtutib tument sanentur.
et qui de uirtutum effectibus
existunt suꝑbi ut cadant: car¬
nis uicio humiliantur ut sur¬
gant. Antequam ꝑficiatur ad¬
ulterium in oꝑe: iam adulteriũ
extat in cogitatione. Ex corde enĩ
primũ fornicationes sunt aufe¬
rendȩ: ut non ꝓrumpant inoꝑe.
Hinc est: quod ꝑ ꝓpħam dicitur.

Expanded text:
muli carnis, qui in Paulo, excimuli carnis, qui in Paulo, excitante Satanae angelo, inerant , ex lege peccati erant, qui in membris hominum de necessitate libidinis 244 habitant. Quam reluctantem, dum in se expugnat, perficitur, et de infirmitate libidinosae titillationis virtutem suscipit gloriosi certaminis. 12. Servis Dei multa certamina de sua carne moventur; nam quamvis in amore Dei eorum sit inconcussa intentio, mens tamen in carne, quam exterius gestat, interna praelia tolerat. Deus autem, qui haec ad probationem permittit, gratia protegente, suos non deserit. 13. Ideo nonnunquam electi lapsu carnali corruunt, ut a vitio superbiae, qua de virtutibus tument, sanentur; et qui de virtutum affectibus existunt superbi, ut cadant, carnis vitio humilientur, ut surgant. 14. Antequam perficiatur adulterium in opere, jam adulterium exstat in cogitatione. Ex corde enim primum fornicationes sunt auferendae, et non prorumpent in opere. Hinc est quod per prophetam dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
subditi sunt: et contumaci suꝑbia
de ipso luxuriȩ oꝑe gloriantur. &
inde magis elati sunt: unde humi¬
ari debuerunt. Ad comꝑationem
mali fit deterius: quando non solũ
flagitia committuntur: sed de ipsis
flagitiis uanitate laudis ꝑditi ex¬
tolbunitur
sicut scriptũ est: qm̃ laudatur pec¬
cator in desideriis animȩ suȩ. Quid
enim peius est. quam flagitiis
miseros gaudere: de quib iam
debent copiosius deplorare:Li¬
bido tunc magis queritur. dũ
uidetur. Nam̃ sicut quidam
sapiens ait: prima fornicationis
borum. Sed qui non capitur
oculis: potest uerbis resistere.
Sufficit natura: ubi adhue liber
est effectus. Qui delectationem
non transit ad consensum libi¬
dinis. Cito enim resistit oꝑi. qͥ
titillanti se non accommodat
delectationi. Durius impug¬
natur qui usq ad consensionẽ.
et si non usq ad ꝑpetrationem
temptatur: quan is qui sola
suggestione ꝓ conditione carnus.
temptamentis sollicitatur. Sti¬

Expanded text:
subditi sunt, et contumaci superbia subditi sunt, et contumaci superbia de ipso luxuriae opere gloriantur; et inde magis elati sunt, unde humiliari debuerant. 7. Ad comparationem mali fit deterius, quando non solum flagitia committuntur, sed etiam de ipsis flagitiis vanitate laudis perditi extolluntur, sicut scriptum est: Laudatur peccator in desideriis animae suae . Quid enim pejus quam in flagitiis miseros gaudere, de quibus jam debent copiosius plorare? 8. Libido tunc magis quaeritur, dum videtur. Nam sicut quidam sapiens ait: Prima fornicationis borum. Sed qui non capitur oculis, potest verbis resistere. Sufficit natura, ubi adhuc liber affectus est. 9. Qui delectationem non transit ad consensum libidinis. Cito enim resistit operi, qui titillanti se non accommodat delectationi. 10. Durius impugnatur qui usque ad consensionem, etsi non usque ad perpetrationem tentatur, quam is qui sola suggestione pro conditione carnis tentamentis sollicitatur. 11. Sti
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. itur in aꝑtum libidinis: et
de aꝑto libidinis: itur in occultum¬
uicium elationis. Sed dei seruus
districte utrũq pensans. sic cauet¬
libidinẽ ut non incurrat elationẽ.
et sic p̃mit elationẽ: ut non resol¬
uat animũ ad libidinem. Lux¬
uriosis atq suꝑbis demones plus
factores existunt. dumq in cete¬
ris uiciis sp̃c maligni deseruiant:
his tamen maiori familiaritate
runguntur.: eisq amplius iuxta
desiderium famulantur. Princi¬
palit̃ his duob uiciis diabolus
humano generi dominatur: id ÷¬
ꝑ suꝑbiam mentis. & luxuriam
carnis. Unde et dñs ad iob loqͥt᷑
de diabolo dicens. Sub umbra dor¬
mit in secreto calami: in locis hu¬
mentib. Per calamũ enĩ inanis
suꝑbia: per loca uͦ humentia. car¬
nis demonstratur luxuria. Per
hec enim duo uicia diabolus ma¬
xune humanum possidet genus.
uel dum mentem ui suꝑbiam e¬
rigit: uel dum ꝑ luxuriam car¬
nem corrumpit. Multi luxuriȩ

Expanded text:
tionis itur in apertum libidinis, et tionis itur in apertum libidinis, et de aperto libidinis, itur in occultum elationis. Sed Dei servus discrete utrumque pensans, sic cavelibidinem, ut non incurrat elationem; et sic premit elationem, ut non resolvat animum ad libidinem. 243 4. Luxuriosis atque superbis daemones plus fautores existunt, dumque in caeteris vitiis spiritus maligni deserviant, his tamen majori familiaritate junguntur, eisque amplius juxta desiderium famulantur. 5. Principaliter his duobus vitiis diabolus humano generi dominatur, id est, superbia mentis et luxuria carnis. Unde et Dominus in Job loquitur de diabolo dicens: Sub umbra dormit in secreto calami in locis humentibus . Per calamum enim inanis superbia, per loca vero humecta carnis demonstratur luxuria. Per haec enim duo vitia diabolus humanum possidet genus, vel dum mentem in superbiam erigit, vel dum per luxuriam carnem corrumpit. 6. Multi luxuriae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbire. grauiorem q riunȩ dãpna¬
¶tionem
Adiciam itur. Nam alterũ pen¬
det ex altero. Sed sicut ꝑ suꝑbiam
mentis itur in ꝓstitutionem libidi¬
nis: ita ꝑ humilitatem mentis. salua¬
fit castitas carnis. Ds̃ aut non num¬
quã deicit occultam mentis suꝑbiã.
per carnis manifestam rumam. Li
bidinis nasci immnundiciam de animi
occulta suꝑbia: exemplo primi homi¬
nis qui postquam ꝑ suꝑbiam contra
deum tumuit. statim libidinem car¬
nis sensit: & pudenda oꝑuit. Qua¬
ꝓpter unusquisq suȩ deputet culpȩ
quod cecidit. quociens libidine uincit᷑.
quia nisi precessisset latens suꝑbia: ñ
sequeretur libidinis manifesta riuna.
Non numquam gemino uicio xꝑiamis
a diabolo appetitur: & occulto ꝑ ela¬
tionem: & pullico ꝑ libidinem. Sed
d̾um incaute eriitat Nuis libidinem
cadit in elationem. Item dum incaute
declinat elationem: cadit segnit᷑ in
libidinem: sic q ex occulto uicio ela¬

Expanded text:
perbire, gravioremque ruinae damnaperbire, gravioremque ruinae damnationem ditiam itur. Nam alterum pendet ex altero; sed sicut per superbiam mentis itur in prostitutionem libidinis, ita per humilitatem mentis salfit castitas carnis. Deus autem nonnunquam dejicit occultam mentis superbiam per carnis manifestam ruinam. Libidinis nasci immunditiam de animi occulta constat superbia, exemplo primi hominis, qui mox ut per superbiam contra Deum tumuit, statim carnis libidinem sensit, et pudenda operuit. Quapropter unusquisque suae deputet culpae quod cecidit, quoties libidine vincitur, quia nisi praecessisset latens superbia, non sequeretur libidinis manifesta ruina. 3. Nonnunquam gemino vitio Christianus a diabolo appetitur, et occulto per elationem, et publico per libidinem. Sed dum evitat quis libidinem, cadit in elationem. Item dum incaute declinat elationem, cadit segniter in libidinem; sicque ex occulto vitio ela
Abbreviated transcription (Latin):
cunctarũ uirtutum. Ipsa est enĩ
in peccato prima. ipsa in conflictu
postrema. hȩc enĩ aut in exordio
mentem ꝑ peccatũ ꝓsternit: aut
nouissime de uirtutib deicit. Inde¬
est et omĩum peccatorum maxima:
quia tam ꝑ uirtutes quam per
uicia humanam mentem exter¬
minat. Ibi cadit suꝑbia. ubi et
nascitur: ut non sit suꝑbis aliud
pena. aliud culpa: sed ipsa culpa.
nascitur suꝑbia. Nam nisi pre¬
cesserit occulta mentis elatio: non
sequitur aꝑta iactantia laudis.
ta ergo in culpa preponitur su¬
ꝑbia arrogantiȩ: sicut prefertur¬
& origme. Olerũq ad elationis
emendationem. ꝓuidentia dei ali¬
quo casu non nulli cadunt: per
quem lapsum rep̃hensi a semet¬
ipsis humilit̃ sapiant. & de mu¬
nerib dei laudari non appetant:
sed laudent dm̃. a quo acceꝑunt.
unde laudari se uolunt. Utilius
est arrogantib quocumque ui¬
cio labi: & humiles post casum
deo fieri: quam ꝑ elationem su¬

Expanded text:
cunctarum virtutum. Ipsa est enim cunctarum virtutum. Ipsa est enim in peccato prima, ipsa in conflictu postrema. Haec enim aut in exordio mentem per peccatum prosternit, aut novissime de virtutibus dejicit. Inde et omnium peccatorum est maxima, quia tam per virtutes quam per vitia humanam mentem exterminat. 8. Ibi cadere superbiam, ubi et nasci, ut non sit superbis aliud culpa, aliud poena, sed ipsa culpa snasci superbiam. Nam nisi praecesserit occulta elatio mentis, non sequitur aperta jactantia laudis. Ita ergo in culpa praeponitur superbia arrogantiae, sicut praefertur origine. 10. Plerumque ad elationis emendationem providentia Dei aliquo casu nonnulli cadunt, pro quo lapsu reprehensi a semetipsis humiliter sapiunt, et de muneribus Dei laudari non appetunt, sed laudant Deum, a quo acceperunt, unde laudari se volunt. 11. Utilius est arroganti in quocunque vitio labi, et humilem post casum Deo fieri, quam per elationem su
Abbreviated transcription (Latin):
a confusione surgat. et a suꝑbia.
Omnis peccans suꝑb est: eo quod
faciendo uetita. contemptui habe
at diuina precepta. Recte ergo
Initium omnis peccati suꝑbia:
quia nisi precesserit mandatorũ
dei in obedientia: transgressionis
non sequitur culpa. Omnis suꝑbꝰ
tanto in Imo iacet: quanto in
alto se erigit: tantoq ꝓfundius
labitur: quanto excelsius eleu̾atur.
Qui enim ꝑ propriam suꝑbiam at¬
tollitur: ꝑ dei iustitiam inclinat᷑.
Qui inflantur suꝑbia: uento pas¬
cuntur. Unde et ꝓpħa. Omnes in¬
quit pastores tuos. pascit uentus.
di sunt oꝑib que pro uirtutib
utuntur: quia rem bonam. non
bona uoluntate faciunt. Nam
reuera sine humilitate uirtus que¬
libet & sine caritate: in uicio de¬
putatur. Merito suꝑbiȩ: diabolꝰ
a suꝑna beatitudine corruit. Qui
ergo de uirtutib extolluntur
diabolum imitantur: & exinde
grauius corruunt: quia de excel
go est omium criminum: ita ru¬
ina

Expanded text:
a cona conOmnis peccans superbus est, eo quod faciendo vetita, conteat divina praecepta. Recte ergo initium omnis peccati superbia , quia nisi praecesserit mandatorum Dei inobedientia, transgressionis non sequitur culpa. 3. Omnis superbia tanto in imo jacet, quanto in altum se erigit; tantoque profundius labitur, quanto excelsius elevatur. Qui enim per propriam superbiam attollitur, per Dei justitiam inclinatur. 4. Qui inflantur superbia, vento pascuntur. Unde et propheta: Omnes, inquit, pastores tuos pascit ventus ,di sunt operibus quibus pro virtutibus utuntur, quia rem bonam non bona voluntate faciunt. Nam revera sine humilitate virtus quaelibet, et sine charitate in vitio deputatur. 6. Merito superbiae diabolus a superna beatitudine corruit. Qui ergo de virtutibus attolluntur, diabolum imitantur; et exinde gravius corruunt, quia de excelsgo est omnium criminum, ita ruina
Abbreviated transcription (Latin):
reportat. Tristitiȩ merorem. spes
mens de exteriorib afficit: dulcedo
interioris tranquillitatis lenit. Adu̾¬
sus inuidiam preꝑatur caritas: et
biam diaboli imitantur suꝑbi: ad¬
uersus quam opponitur humilitas
xꝑi: qua humiliantur elati. Prin¬
cipalium septem uiciorum: regina
et mater suꝑbia est. E adem q septẽ
principalia uicia. multa de se par¬
turiunt: qui alta sibimet quadam
cognatione iunguntur: ut ex altero
alterum oriatur. Sicut princeps sep¬
tem uiciorum suꝑbia. nos eorum
potestatib subdit: ita xꝑc septifor¬
mis gratiȩ plenus. a dominatu ui¬
ciorum nos eruit: et quos illa addi¬
cit septemplici uicio. iste liberat sep
biam: seu ꝓpter quod a sũmis
ꝑsonis et primis assumitur: seu
quod de oꝑe iustitiȩ et uirtutis exo¬
ritur: minus q culpa eius sentitur.
suꝑbia minor est. Sed qui detinet᷑
suꝑbia et non sentit: labitur carnis
lixxuria: ut ꝑ hanc humiliatus. et

Expanded text:
portat. 5. Tristitiae moerorem spes portat. 5. Tristitiae moerorem spes mens de exterioribus afficit, dulcedo interioris tranquillitatis lenit. 6. Adversus invidiam praeparetur charitas, et perbiam autem diaboli imitantur superbi, adversus quam opponitur humilitas Christi, qua humiliantur elati. 8. Principalium septem vitiorum regina et mater superbia est, eademque septem principalia multa de se parturiunt vitia, quae ita sibimet quadam cognatione junguntur, ut ex altero alterum oriatur. 9. Sicut princeps septem vitiorum superbia nos eorum potestatibus subdit, ita Christus septiformi gratia plenus a dominatu vitiorum nos eruit; et quos illa addicit septemplici vitio, iste liberat septerbiam, seu propter quod a summis personis et primis assumitur, seu quod de opere justitiae et virtutis exoritur, minusque culpa ejus sentitur. superbia minor est. Sed qui detinetur superbia, et non sentit, labitur in carnis luxuria: ut per hanc humiliatus, et
Abbreviated transcription (Latin):
contra singula uicia uirtutes sin¬
gule opponuntur. Interdũ uicia cũ
uirtutib ad utilitatem confligunt:
ut ipso certamine uel mens exerceat᷑:
uel ab elatione concussus animus res¬
tringatur. Aduersus impetus uicioꝵ:
contrariis uirtutib est pugnandũ.
Contra luxuriam enim cordis est ad¬
hibenda munditia: contra odium
dilectio est preꝑanda: contra iracun¬
diam. pacientia est ꝓponenda. Porro
contra timorem. fiduciȩ adhibenda
est uirtus: contra torporem zeli pre¬
liũ. tristiciȩ quoq gaudiũ: accidie
fortitudo: auaritiȩ largitas. suꝑbiȩ
humilitas opponenda est. Sic q uir¬
tutes singulȩ nascentia contrase uicia
reprimunt: ac temptationum motꝰ.
uirtute diuinȩ caritatis extingunt.
Libidinem: abstinentia domat. Nã
quantum corpus mnedia frangitur.
tantũ mens ab illicito appetitu re¬
uocatur. Aduersus iram: tolerantia
cdimicat. Ira aũt: semet ipsam necat.
Sustinendo aũt: pacientia uictoriam

Expanded text:
contra singula vitia virtutes sincontra singula vitia virtutes singulae opponuntur. Interdum vitia cum virtutibus ad utilitatem confligunt, ut ipso certamine vel mens exerceatur, vel ab elatione conversus animus restringatur. 2. Adversus impetus vitiorum contrariis virtutibus est pugnandum. Contra luxuriam enim cordis est adhibenda munditia, contra odium 240 dilectio praeparanda, contra iracundiam patientia proponenda est. Porro contra timorem fiduciae adhibenda est virtus, contra torporem zeli praelium; tristitiae quoque gaudium, accidiae fortitudo, avaritiae largitas, superbiae humilitas opponenda est. Sicque singulae virtutes nascentia contra se vitia reprimunt, ac tentationum motus virtute divinae charitatis exstinguunt. 3. Libidinem abstinentia domat. Nam quantum corpus inedia frangitur, tantum mens ab illicito appetitu revocatur. 4. Adversus iram tolerantia dimicat; ira autem semetipsam necat, sustinendo autem patientia victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: quia & ad utilitatem et ad
ꝑnitiem possunt haberi: si de his
arroganter quisq tumuerit: utpu¬
ta doctrina. ieiunium. castitas. sci¬
entia. siuie temꝑales diuiciȩ: de qͥb
scilicet et bene oꝑari possumus: et
male:. Quisquis ex deteriore iam
melior ẽe. cepit: caueat de acceptis
extolli uirtutib: ne grauius ꝑ uir¬
tutes corruat: quã prius ex lapsu
uiciorum iacebat. Quosdam deus
nstificat: ne iterũ se de uirtutib
erigant: quedam illis uirtutũ do¬
na tribuit. quedam retrahit: ut
dum mens de eo quod habet erigit᷑
iterum de eo quod nequaqua hab̾e
cognoscitur humilietur. Quisquis
dono cęlestis gratiȩ inspiratus ad
uirtutes erigitur. si forte moderan¬
tis dei manu aliqua aduersitate
reprimitur: ne de acceptis uirtuti¬
bus extollatur. frangi non debet:
quia & hoc ipsum quod plagis hu¬
miliatur. equanimiter ferre. ꝓcul
dubio uirtutis est magnȩ.
colluuione se detergunt: dũ ab eis

Expanded text:
sunt, quia et ad utilitatem et ad sunt, quia et ad utilitatem et ad perniciem possunt haberi, si de his arroganter quisque tumuerit, utpote doctrina, jejunium, castitas, scientia, sive temporales divitiae, de quibus scilicet et bene operari possumus, et male. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, ut dum mens de hoc quod habet erigitur, iterum de hoc quod nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. Quisquis dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur, frangi non debet, quia et hoc ipsum, quod plagis humiliatur, aequanimiter ferre procul dubio virtutis est magnae. colluvione detergunt, dum ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
dendit. Qui autem inordinate
uirtutes comprehendere nititur:
cito ꝑiclitatur. Hȩc est causa in re¬
rum natura. ut quecumq ueloci¬
ter ad ꝓfectum tendunt: sine du¬
bio celerit̃ finiantur. sicuti her¬
be quȩ tanto festinius pereunt:
quanto celerius crescunt. At uero
econtra. arbores alta radice funda¬
te: ideo ꝑdurant diutius: quia
gradatim ad ꝑfec tum ꝑueniunt.
Hil ꝓdet admixto malo. agere ali¬
quid boni: sed prius cohibendũ
a malo: deinde exercendum bonũ.
Hoc enim indicat ꝓpħa. cũ dicit.
Quiescite agere peruerse: discite be¬
ne facere. Prius enim uicia extir-¬
panda sunt in homine: deinde
inserende uirtutes. Nam coherere
et coniungi. non potest ueritas
cum mendatio: pudor cum petu¬
lantia. fides cum ꝑfidia: castitas
cum luxuria. Quedam sunt siuintnȩ
uirtutes: quedam uero mediȩ. Fides.
spes. & caritas. summe uirtutes sunt.
Nam a quib habentur: utiq ueracit᷑
habentur. Alie uͦ uirtutes medie

Expanded text:
tendit. 4. Qui autem inordinate tendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto celerius crescunt. At vero contra arbores alta radice fundatae ideo perdurant diutius, quia gradatim ad profectum perveniunt. 5. Nihil prodest, admisto malo, agere aliquod bonum; sed prius est cohibendum a malo, deinde exercendum bonum. Hoc enim indicat propheta, cum dicit: Quiescite agere perverse, discite bene facere . 239 6. Prius vitia exstirpanda sunt in homine, deinde inserendae virtutes. Nam cohaerere et conjungi non potest veritas cum mendacio, pudor cum petulantia, fides cum perfidio, castitas cum luxuria. 7. Quaedam sunt summae virtutes, quaedam vero mediae. Fides, spes et charitas summae virtutes sunt. Nam a quibus habentur, utique veraciter habentur. Aliae vero virtutes mediae
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sicut ex insidiis latro ꝓce¬
dit. se q iter agentib iungit:
fingens se socium donec decipi¬
piat imꝓuisum: & dum subito
eruꝑit ad exitium: latro manifes¬
tus ostenditur: ita se nuscent in¬
terdum ꝑicłosȩ uirtutib uicia:
quousq omnem boni oꝑis efficati¬
am. in suis usib rapiant: ut anima
quȩ sibi erat placens de uirtutib
deceptam se conspiciat. uiciis damp¬
O UIRUres difficillime consur¬
gius: ad uicia sine labore di¬
labunur. Ista enim ꝓna. illa
ardua sunt. Grandes enim sudores
ꝑpetimur: ut ad cȩlum conscendẽ
ualeamus. Quemadmodũ ad uir¬
tutum tendentes culmen. ñ a sum¬
mis inchoant. sed a modicis. ut sensim
ad altiora ꝑtingant: ita et qui di¬
labuntur ad uicia: non statim a
criminib magnis incipiunt: sed
a modicis assuescunt et sic in ma¬
ximis ꝓruunt. Sicut paulatim ho¬
mo a minimis uiciis in maxima
ꝓruit: ita a modicis uirtutib gra¬
datim ad ea quȩ sunt excelsa con¬

Expanded text:
Nam sicut ex insidiis latro proNam sicut ex insidiis latro prodit, seque iter agentibus jungit, fingens se socium, donec decipiat improvisum, et dum subito eruperit, ad exitium latro manifestus ostenditur: ita se miscent interdum periculose virtutibus vitia, quousque omnem boni operis efficaciam in suis usibus rapiant, et anima quae sibi erat placens de virtutibus deceptam se conspiciat vitiis dam1. Ad virtutes difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enim sudores perpetimur ut ad coelum conscendere valeamus. 2. Quemadmodum ad virtutum tendentes culmen, non a summis inchoant, sed a modicis, ut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non statim a magnis criminibus incipiunt, sed a modicis assuescunt, et sic in maximis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quae sunt excelsa con
Abbreviated transcription (Latin):
sicut remissa segnities. mansuetu¬
do esse creditur. & quod agit torpens
negligentia: putatur agere indul¬
gentia pietatis. Hon numqu̾a etiã
uirtutem largitatis imitatur uiciũ
ꝓdige effusionis: & uirtute parcita¬
tis tristis tenacitas imitatur. & ui¬
cium ꝑtinaciȩ absconditur sub uir¬
tute constantiȩ. Item timor sub
uirtute obedientiȩ occultatur: et
dicitur uirtus humilitatis. quod
tamen est uicium timoris. Sed et
ꝓcacitas uocis. ꝓ ueritatis libertate
accipitur: et uicium pigritiȩ quietis
uirtutem imitatur. Porro uicium
inquietudinis. uirtutem se uult
uocari sollicitudiis. & p̃cipitationis
facilitas. feruor boni studii credi¬
tur. & bene agendi tarditas. con¬
silii mora esse uidetur: dum ta¬
men ista uirtus sit illa uicium
Tali igitur exemplo. uicia uir
tutum species imitantur. et in¬
de se non nulli esse iustos confi¬
dunt. unde maxime reproban¬
tur. Aptum exemplum uicio¬
rum: de latronis specie sumit᷑.

Expanded text:
sicut et remissa segnities mansuetusicut et remissa segnities mansuetudo esse creditur, et quod agit torpens negligentia putatur agere indulgentia pietatis. Nonnunquam etiam virtutem largitatis imitatur vitium prodigae effusionis, et virtutem parcitatis tristis tenacitas imitatur, et vitium pertinaciae absconditur sub virtute constantiae. Item timor sub specie obedientiae occultatur, et dicitur virtus humilitatis, quod tamen vitium est timoris. Sed et procacitas vocis pro veritatis libertate accipitur, et vitium pigritiae quietis 238 virtutem imitatur. Porro vitium inquietudinis virtutem se vult vocari sollicitudinis, et praecipitationis facilitas fervor boni studii creditur, et bene agendi tarditas consilii mora esse videtur, dum tamen ista sit virtus, illa vitium. Tali igitur exemplo vitia species virtutum imitantur; et inde se nonnulli esse justos confidunt, unde maxime reprobantur. 4. Aptum exemplum vitiorum de latronis specie sumitur.
Abbreviated transcription (Latin):
is qui de sapientia arrogantiar ha¬
bet: & qͥ ꝓ iustitia premiũ aꝓetit.
et qui aliquod donũ dei quod
meruit. in sua laude conuertit:
aut in malos usus assumit: ꝓcul
dubio uircutẽ in uicium tr̃asfert.
Homines de uirtutib uicia nutri¬
unt: ex quib ꝑeant. Iterũ deus
arte potentissima ex nr̃o uicio uir¬
tutes format: quib nos ab iniqui
q ꝑnitiosius suos sectatores
decipiunt: quia se sub uirtutum
uelamine tegunt. Nam uicia quȩ
statĩ uirtutib contraria apparent:
cito dum in palam uenerint emen¬
dantur. Propter quȩ: sequaces eor
de talib criminib erubescunt. Car¬
nales autem plerumq ꝑ uisensibili¬
tatem mentis non agnoscunt uiciũ
ẽẽ. culpabile: quod dignũ uidetur
dampnatione. Item quedam uicia
species uirtutum ẽẽ. uidentur: sed
tamen uirtutes non sunt. Ham
int̾dũ sub pretextu iustitiȩ cru¬
delitas agitur: ⁊ et putatur esse
uirtus. quodnimirum est uiciũ.

Expanded text:
is qui de sapientia arrogantiam hais qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei quod meruit in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes format, quibus nos ab iniquitque perniciosius suos sectatores decipiunt, quia se sub velamine virtutum tegunt. Nam vitia, quae statim virtutibus contraria apparent, cito, dum palam venerint, emendantur, propter quod sequaces eorum de talibus criminibus erubescunt. 2. Carnales autem plerumque per insensualitatem mentis non agnoscunt vitium esse culpabile, quod dignum videtur damnatione. 3. Item quaedam vitia species virtutum esse videntur, sed tamen virtutes non sunt. Nam interdum sub praetextu justitiae crudelitas agitur, et putatur esse virtus quod nimirum est vitium,
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝓ temꝑẽ oportuno minime
relaxantur. Sic q frt: ut quȩ
congruo loco uirtutes sunt. in¬
incongruo uitia deputentur:
ueluti si ꝓ fratris aduentu ca¬
nonicũ non soluatur ieiumũ.
Uirtutũ igitur discretionem a
paulo apło sume: qui ad tempꝰ
egit. quod agendum esse omni¬
no ꝓhibuit. Item quedam uir¬
tutes dum discretioni non ser¬
riunt: in uitia transeunt.
Nam sepe iustitia dũ suum
modum excedit. crudelitatis
seuitiam gignit: & nimia pietas
dissolutionem disciplinȩ parturit:¬
& zeli studiũ dum plus est quam
oportet. in iracundiȩ uicium tran¬
sit. & multa mansuetudo torporis
segnitiem gignit. Prudens autem
uir discretionem sollerter ꝓspicit.
ne bonũ intẽꝑant᷑ agat: & de uirtu¬
de in uicium transeat. Item apud
quosdam ex uirtute uiciũ gignit᷑.
dum quisq de castitatis. et abstinen¬
tiȩ meritis gloriatur. Nam et qui
elemosinam uanȩ gloriȩ causa imꝑ¬
tit: ex uirtute uicium facit. Sed &

Expanded text:
do pro tempore opportuno minime do pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6. Item apud quosdam ex virtute vitium gignitur, dum quisque de castitatis et abstinentiae meritis gloriatur. Nam et qui eleemosynam vanae gloriae causa impertit, ex virtute vitium facit. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uirtutem euuangłicȩ predica¬
tionis. uirtutẽ martẏrii apłi
meruerunt. In cordib scłariter
uiuentiũ. inuicẽ sibi succedunt
uicia: ut dũ unum abierit. sequa¬
destimonium qui ait. Residuum
erucȩ comedit locusta: & residuũ
locustȩ comedit bruchus. & residu¬
um bruchi comedit rubigo. Por
ro ista sub uiciorũ allegoria col¬
liguntur. quia sequitur. Exꝑgis
cimini ebrii: & flete. Aliquando
utilit̃ peccatur in minimis uitiis
ut maiora utilius caueantur.
Lege paulum apłm minora ꝑmit¬
dentem peccata: ne maiora ꝑpetren¬
tur. Ueracit̾ aũt sanantur uicia.
quȩ uirtutib non uiciis exclu¬
duntur. Quorumdam aũt que¬
dam latentia uicia tunc appares.
quando ab aliis uiciis desinuntur.
NCeRbum. De male usis uirtutib
gignunt: quod fit ꝑ immode¬
ratum animi appetitum. cuiñ
sufficit donũ quod meruit: nisi
inde aut laudes. aut lucra damp¬
nanda adquisierit. Int̾dum uir¬
tutes uitia gignunt. dũ aliquan¬

Expanded text:
per virtutem evangelicae praedicaper virtutem evangelicae praedicationis virtutem martyrii apostoli meruerunt. In cordibus saeculariter viventium invicem sibi succedunt vitia, ut dum unum abierit, succetestimonium, qui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comedit rubigo . Per id ergo ista sub vitiorum allegoria colliguncimini, ebrii, et flete. 5. Aliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majora perpetrentur. Veraciter autem sanantur vitia quae virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam autem quaedam latentia vitia tunc apparent, quando ab aliis vitiis desinunt. CAPUT XXXIV. De male usis virtutibusgignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
derint oculos: sicut sanson non
ante ab allophilis ad erroris ligatꝰ
est machinam. nisi postquã ei st̃
lumina oculorũ extincta. Quidã
uagante mentis ratione uiciorum
suꝑantur incursu: sicq deinde
intentionem bonorum oꝑmi ꝑdunt.
sicut rex babilonis in oculis sede¬
chiȩ prius filios ipsius int̃fecit:⁊
& sic postea oculos eus euulsit.
Ac ꝑ hoc post multorum oꝑm con¬
suetudinem. & int̾emptionem
bonorum: perit quorumdam &e
nitur expeccato peccatum:⁊
ut dum noneuitantur par¬
ua. incidatur in maximis: & dum
defenduntur amissa nec lamentan¬
tur: ex flagitio ad suꝑbiam itur.
Unde fit. ut duplicati sit criminis
reus: qui & admittit scelera ꝑ uo¬
luntatem: & defendit ea ꝑ contu¬
matiȩ tumorem. Sic uicio uiciũ
gignitur: sicut uirtus uirtute
concipitur. Ex uicio enim gignit᷑
uicium: sicuti dauid qui dum¬
qui non euitauit adulterium:
ꝑpetrauit & homicidium. Item
uirtus uirtute concipitur: sicut

Expanded text:
derint oculos, sicuti Samson non derint oculos, sicuti Samson non antea ab Allophylis ad erroris ligatus est machinam, nisi postquam ei sunt lumina oculorum exstincta . 8. Quidam, vegetante mentis ratione, vitiorum superantur incursu, sicque deinde intentionem bonorum operum perdunt. Sicut rex Babylonis in oculis Sedeciae prius filios ipsius interfecit, et sic postea oculos ejus evulsit, ac per hoc post malorum operum consuetudinem et interemptionem bonorum, perit quorumdam et untur ex peccato peccata, ut dum non evitantur parva, incidatur in maximis, et dum defenduntur admissa, nec lamentantur, ex flagitio ad superbiam itur. Unde fit ut dupreus, qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. Sic vitium vitio gignitur, sicut virtus virtute concipitur. Ex vitio enim vitium gignitur, sicuti David, qui dum non evitavit adulterium, perpetravit et homicidium. Item virtus virtute concipitur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qui non solum non odiunt uitia.
sed toto ea amore sectantur: Sa
tis delicate se palpat: qui uult
sine labore uicia suꝑare: dum
peccati legem quam sibi deserui¬
endo uitiis fecit: sine ui olentia
doloris resecare non possit. Per fec¬
te renuntiat uitio: qui occasio¬
uem euitat inperpetrando pa¬
cato. Nam si uelis tantundem
non peccare. & data occasione
peccaueris: tu tibi & reus et
nidex es: qui & cõmissa damp¬
nas. et cdampnata cõmittis. Se
aut̃ iudice reus est: qui uicia & ui
in se faciunt relabi auctores. Nam
si unum uicium. districte uitetur.
& alia negligantur: mnanis labor
est. Non enim potest in unius
obseruatione uirtutis fortiter ꝑ¬
durare: cuius alia uicia dominan¬
tur in corde. Non mqũa homi¬
nem sua uitia ꝑsecuntur: quia
nimirũ qͥ prius uolendo ea sibi
fecit socia: postea sentit etiam
nolens stimulosa. Non nulli non
antea in errorem uitiorum labunt᷑.
nisi prius interioris rationis ꝑdi¬

Expanded text:
qui non solum non odiunt vitia, qui non solum non odiunt vitia, sed toto ea amore sectantur? 3. Satis delicate se palpat qui vult sine labore vitia superare, dum peccati legem, quam sibi deserviendo vitiis fecit, sine violentia doloris resecare non possit. 4. Perfecte renuntiat vitio, qui occasionem evitat in perpetrando peccato. Nam si velis tantumdem non peccare, et data occasione peccaveris, tu tibi et reus, et judex es, quia et commissa damnas, et damnata committis. Se autem judice reus est, qui vitia et acin se faciunt relabi auctores. Nam si unum vitium districte vitetur, et alia negligantur, inanis labor est. Non enim potest in unius observatione virtutis fortiter perdurare, cujus alia vitia dominantur in corde. 6. Nonnunquam hominem sua vitia persequuntur, quia nimirum qui prius volendo ea sibi fecit socia, postea sentit etiam nolens stimulosa. 7. Nonnulli non antea in errorem vitiorum labuntur, nisi prius interioris rationis perdi
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. Sunt multi ad credendũ
pigri: qui ñ mouentur ad fidem
uerbi. Grauit aũt delinquunt:
Quacumq arte uerborũ quisq iu¬
ret: d̾s tamen qui conscĩentiȩ testis
est: itahoc accipit: sicut ille cui
iuratur intelligit. Duplicit̃ aut̃
reus fit̃. qui & dei nomen inuanũ
assumit. et ꝓximum dolo cabit.¬
Non est conseruandum sacram̃tũ
quo inalũ incaute ꝓmittitur.
uelitti si quispiam adulterȩ per¬
petuam cum ea ꝑmanendi fidem
polliceatur. Tolerabilius est enim
non implere sacramentũ: quã ꝑ¬
manere in stupri flagitiũ. Iura¬
re est dei: illa ꝓuidentia qua sta¬
tuit non conuellere statuta. Pe¬
nitentia aut dei rerũ mutatio
est: non penitere aũt statuta ñ
reuocare. ut est illud. Iurauit
dñs & non penitebit eum: idest
que iurauit non mutabit. De
potestati: ut dum patitur
infesta uitia: reuertendo unde
cecidit resipiscat. Et si scĩ toto
annisu contendunt suꝑare uitia.
nec extingunt: quid agunt hi

Expanded text:
cimus. Sunt multi ad credendum cimus. Sunt multi ad credendum pigri, qui non moventur ad fidem verbi. Graviter autem delinquunt Quacumque arte verborum quis iurat, Deus tamen, qui conscientie testis est, ita hoc accipit sicut ille cui iuratur intelligit. Dupliciter autem reus fit, qui et Dei nomen in vanum assumit et Non est conservandum sacramentum quo malum incaute promittitur, veluti si quispiam adulterae perpetuo cum ea permanendi fidem polliceatur. Tolerabilius est enim non implere sacramentum quam permanere in stupri flagitio. 10. Jurare Dei est illa providentia, qua statuit non convellere statuta. Poenitentia autem Dei rerum mutatio est; non poenitere autem, statuta non revocare, ut illud: Juravit Dominus, et non poenitebit eum , id est, quae juravit non mutabit. CAPpotestati, ut dum patitur infesta vitia, revertendo, unde ceciderat resipiscat. 2. Et si sancti toto nisu contendunt superare vitia, nec exstinguunt, quid agunt hi
Abbreviated transcription (Latin):
sedsi ueracit᷑ & ñ ficte laudetur: hoc
est si uerasunt que de illo dicuntur
ieut mentiri Deiuramento.
periurare ñ poterit. qͥ iurare
non appetit. Cauendam igitur ẽẽ.
nͥ insola necessitate. Hon est contra
dei preceptũ iurare: sed dũ usũ
nirandi facimis: ꝑuirii crimen
incurrimus. Numqu̾a ergoiuret:
qͥ ꝑiurare timet. Multi dumlocun¬
tur iurare semꝑ delectantur: dum
oporteatꝰ hoc tantũ in ore esse. est. est.
non. non. Ampiꝰ enĩ quã est & non
est: a malo est.Mult ut fallant
ꝑiurant: ut per fidem sacramenti.
fidem faciant uerbi. Sic q fallen¬
do dum ꝑrurant & mentiuntur:
hominem incautum decipiunt.
Int̃dum et falsis lacrimis seducti
decipiuntur: et creditur dũ plo¬
rant. quib credendũ non erat.
Plerumq sine iuramento loqui dis¬
ponimus: sed incredulitate eorum
qui non credunt quod dicimus.
iurare compellimur.⁊ taliq neces¬
sitate. iurandi consuetudinem fa¬

Expanded text:
sed si veraciter et non ficte laudetur, hoc sed si veraciter et non ficte laudetur, hoc est, si vera sunt quae de illo dicuntur. CAPUT XXXI. De juramento. perjurare non poterit, qui jurare non appetit. Cavendum igitur est nisi in sola necessitate. Non est contra Dei praeceptum jurare, sed dum usum jurandi facimus, perjurii crimen incurrimus. Nunquam ergo juret qui perjurare timet. Multi dum loquuntur jurare semper delectantur, dum oporteat hoc tantum esse in ore Est est, Non non: amplius enim quam est et non est, a malo est . Multi ut fallant perjurant, ut per fidem sacramenti fidem faciant verborum: sicque fallendo dum perjurant et mentiuntur, hominem incautum decipiunt. Interdum et falsis lacrymis seducti decipimur, et creditur dum plorant, quibus credendum non erat. Plerumque sine juramento loqui disponimus, sed incredulitate eorum qui non credunt quod dicimus, jurare compellimur, talique necessitate, jurandi consuetudinem fa
Abbreviated transcription (Latin):
comitatur: Multa mentiuntur: multa¬
q fingunt homines. ꝓpter hominum
laudem. Sicq fit: ut et isti mentiendo
ꝑeant: & eos quos laudant ad uanȩ gle
rumam ꝑducant. Sicut bene sibi conscrus.
non metuit alienȩ lingnȩ conuicium:
ita et qui laudatur ab alio. non debet
errorem alienȩ laudis attendere: sedma¬
gis unusquisq testimoniũ conscientiȩ
suȩ querat: cui plus ipse presens est qũa
ille qui eum laudat. Opus eni suũ
occulte insua conscientia: non palam
in aliena lingua. Perfecti uiri qͥ alta
radice fundati sunt: & si flamine lau¬
das ac uituꝑationis. utcumq quasi
uentorum int̾dũ curuentur impul¬
sum. funditus tamen non deiciunt᷑.
sed ꝓtinus firmitate radicis. ad se re¬
deunt. Bona mens ad malum nec p̃¬
miis nec terroribus uincitur. Nam
miqui terrorem blanditiis miscent:
tit aut oblectatione quequ̾a decipi¬
ant: aut terrorib frangant. Qui
laudatur in auditorũ amore inserit᷑.

Expanded text:
comitatur? 8. Multa mentiuntur multacomitatur? 8. Multa mentiuntur multaque fingunt homines propter hominum laudem; sicque fit ut et isti mentiendo pereant, et eos quos laudant ad vanae gloriae ruinam perducant. 9. Sicut bene sibi conscius non metuit alienae linguae convicium, ita et qui laudatur ab alio non debet errorem alienae laudis attendere; sed magis unusquisque testimonium conscientiae suae quaerat, cui plus ipse praesens est, quam ille qui eum laudat. 10. Opus enim suum  habebit, id est, occulte in sua conscientia, non palam in aliena lingua. 11. Perfecti, qui alta radice fundati sunt, etsi flamine laudis ac vituperationis utcunque quasi ventorum interdum curventur impulsu, funditus tamen non dejiciuntur, sed protinus firmitate radicis ad se redeunt. 233 12. Bona mens ad malum nec praemiis, nec terroribus vincitur. Nam iniqui terrorem blanditiis miscent, ut aut oblectatione quemquam decipiant, aut terroribus frangant. 13. Qui laudatur in auditorum amore inseritur,
Abbreviated transcription (Latin):
uenena circumlita melle uerboꝵ.
et tamdiu deceptor ueritatẽ sim¬
lat: quousq fallendo decipiat.
Non numquã perus est mendatiũ me¬
ditari. quam loqui. Nam int̾dũ qͥsq
incautus solet ex precipitatione loqui
mendatiũ: meditari aut ñ potest nisi
ꝑstudiũ. Grauꝰ em̃ ille ex studio men¬
tiri ꝑhibetur: quam is qͥ ex precipita¬
tione sola mentitur. Suminoꝑe cauen¬
dum est omne mendatiũ. quamuis
ñ nuqũa sit aliqͦd mendacii genus.
culpȩ leuioris: si quisquã ꝓ salute ho¬
minum mentiatur. Sed quia scriptũ
est os quod mentitur occidit animam.
& ꝑdes eos qui locuntur mendatium:
hoc quoq mendatii genus. ꝑfecti uiri
summoꝑe fugiunt: ut nec uita cuius¬
libet ꝑ eorum fallaciam defendatur. ne
suȩ animȩ noceant. dum prestare n
istud peccati genus facillime credimꝰ
relaxari. Nam si quelibet culpa. sequen¬
ti mercede purgatur: quantomagis
hec facile abtergitur. qũa merces ip̃sa

Expanded text:
vera circumlinita melle verborum, vera circumlinita melle verborum, et tandiu deceptor veritatem simulat, quousque fallendo decipiat. Nonnunquam pejus est mendacium meditari quam loqui. Nam interdum quisque incautus solet ex praecipitatione loqui mendacium, meditari autem non potest nisi per studium. Gravius ergo ille ex studio mentiri tione sola mentitur. 7. Summopere cavendum est omne mendacium, quamvis nonnunquam 232 sit aliquod mendacii genus culpae levioris, si quisquam pro salute hominum mentiatur. Sed quia scriptum est: Os quod mentitur occidit animam , et: Perdes eos qui loquuntur mendacium ; hoc quoque mendacii genus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet per eorum fallaciam defendatur, ne suae animae noceant, dum praestare ac ipsum peccati genus facillime credimus relaxari. Nam si quaelibet culpa sequenti mercede purgatur, quanto magis haec facile abstergitur, quam merces ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
in dm̃ figatur interius. quanto ex¬
terius ab humanis sꝑnitur sensibus.
Qui illatas sibi contumelias tranqͥllo
animo ꝓdit: dolorem cordis aꝑit: &
uirus quod feruet in animo facilere
exalant: clausa nimis exulcerant. Qui
dolorem inuriȩ dauso pectore tegit:
quanto amplius insilentio linguam
premit: tanto acriorem dolorem in¬
trinsecus nutrit. Unde & uere quidã
poctarũ gentiliũ dixit. Quoq ma¬
gis tegitur: tectus magis estuat ig¬
nis. Cecus enim languor uehemens
est ac nimius: quia tacitum uiuit
centib uera credatur. Reddit
enun sepe hominem multa
falsitas. etiam in ueritate sus¬
pectum. Sepe uera premittit. qui
falsa dicturus est: ut cum primum
adquisierit fidem: ad reliqua men¬
datia audientes credulos faciat.
Multis uidentur uera esse quȩ falsa
sunt: & ideo non ex deo. sed ex suo
mendatio loquuntur. Non num¬
quam. falsitas ueriloquio achungi¬
tur: & plerumq a ueritate incipit.
qui falsa confingit. Latent sepe

Expanded text:
in Deum figatur interius, quanto exin Deum figatur interius, quanto exterius ab humanis spernitur sensibus. 26. Qui illatas sibi contumelias tranquillo animo prodit, dolorem cordis aperit, et virus quod fervet in animo facile reexhalant, clausa nimis exulcerant. 28. Qui dolorem injuriae clauso pectore tegit, quanto amplius silentio linguam premit, tanto acriorem dolorem intrinsecus nutrit. Unde et vere quidam poetarum gentilium dixit: Quoque magis tegitur, tectus magis aestuat ignis. Caecus enim languor vehemens est ac nimius, quia tacitum vivit dicentibus credatur. Reddit enim saepe hominem multa falsitas etiam in veritate suspectum. 2. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est, ut cum primum acquisierit fidem, ad reliqua mendacia audientes credulos faciat. 3. Multis videntur vera esse quae falsa sunt, et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacium loquuntur. 4. Nonnunquam falsitas tur, et plerumque a veritate incipit qui falsa confingit; latent saepe