comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mam inanẽ ⁊ potasti animã
sitientem. Ouirum spiritalẽ :
Ocarnaliũ rep̃hensorem: Oma¬
gnum ieuinatorẽ ⁊ ñ uentriꝰ¬
cultorẽ. Ecce quinos ad monet
ne lege uentris legẽ di corrũpa¬
mus nepanẽ celi uenda mus
esca terrena. aduingit. Quia
esca adam deꝑadiso perut.esca
esau primatus amisit. Ecce
quidicit. ẽ enim sathane usi¬
tata calumnia temptatio uen¬
tris. cui modi cũ suadet ut aufe¬
rat totum.⁊ horum inquit
interp̃tatio p̃ceptorũ uentrico¬
las minus incuruat. Nonne
his uerbis suis id agere uidet᷑.
ut etiã die dnĩco ieuinetur:
alioquin sanctior erit sabba¬
ti dies quo dñs inmonum̃to
requieuit: qua dominicus
quo a mortinis resurrexit. Sãc¬
tius ẽ enim ꝓfecto sabbatum.
si scđm uerba huius insabba¬
to ꝑ ieuinium peccatũ omne
uitat᷑ ⁊ quod aliis diebus con¬
tractum ẽ abolet᷑. In dominico
aut̃ ꝑ escam uentris tẽptati
on uacat᷑ ⁊ diabolice calum¬

Expanded text:
mam inanem, et potasti animam mam inanem, et potasti animam sitientem. O virum spiritualem! o carnalium reprehensorem! o magnum jejunatorem, et non ventricultorem! Ecce qui nos admonet ne lege ventris legem Domini corrumpamus, ne panem cesca terrena, et adiungit: Quia esca Adam paradiso periit, esca Esau primatus amisit. ecce qui dicit: \'Est enim Satanae usitata calumnia temptatio uentris, cui modicum suadet, ut auferat totum. et horum\', inquit, \'interpretatio praeceptorum uentricolas minus incuruat. Nonne his uerbis suis id agere uidetur, ut etiam die domi- Dico ieiunetur? alioquin sanctior erit sabbati dies, quo dominus in monumento requieuit, quam dominicus, quo a mortuis resurrexit. sanctius est enim profecto sabbatum, si secundum uerba huius in sabbato per ieiunium peccatum omne uitatur et, quod aliis diebus contractum est, aboletur, in dominico autem per escam uentris temptatio non cauetur et diabolicae calum
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩano iuire p̃ponit.Ecce
scđm ipsum dies sabbati
multo santior inuent᷑. inqͦ
⁊ ñerrat᷑ cũ eius toto spatio
ieumat᷑: ut eodẽ ieiuinio sex ce¬
terorum dierum᷑: ac ꝑ hoc ⁊ ip¬
sius dominici error abluat᷑
Puto quodtibi ñ placeat ista
p̃sũptio. Iam uero cum se ho¬
minem sꝑitalem uideri uelit.
⁊ tamquã carnales pransores
sabbati accuset:attende quẽ
ad modum domini diei ñ par¬
co prandio reficiat᷑. s alogia
delectet᷑. Quid ẽ aut̃ alogia.
quod u̾bum exgreca lingua
usurpatum ẽ. nisi cũ epulis
indulget᷑: ut arationis trami¬
te deuiet᷑. Ynde ammalia ra¬
tione carentia dicunt᷑ a loga:
quibus similessunt uentri
dediti. ꝓpt̾ quod immoderatũ
coniuuium. quomens inqua
ratio dominat᷑ ingurgitatione
uescendi acbibendi quodã
modo obruit᷑. alogia nũcupat᷑.
Insuꝑ etiam ꝓpt̾ eybum ac po¬
tum ñ mentis s uentris: alo¬
gia diei dominici dicit eẽ cã¬
tandum.Saturasti dne ani¬

Expanded text:
Christiano iure praeponit? ecce Christiano iure praeponit? ecce secundum ipsum dies sabbati multo sanctior inuenitur, in quo et non erratur, cum eius toto spatio ieiunatur, et eodem ieiunio sex ceterorum dierum ac per hoc et ipsius dominici error abluitur. puto, quod tibi non placeat ista praesumptio. lam uero cum se hominem spiritalem uideri uelit et tamquam carnales pransores sabbati accuset, adtende, quem ad modum dominici diei non parco prandio reficiatur, sed alogia delectetur. quid est autem alogia, quod uerbum ex Graeca lingua usurpatum est, nisi cum epulis indulgetur, ut a rationis tramite deuietur? unde animalia ratione carentia dicuntur aloga, quibus similes sunt uentri dediti. propter quod inmoderatum conuiuium, quo mens, in qua ratio dominatur, ingurgitatione uescendi ac bibendi quodam modo obruitur, alogia nuncupatur. Insuper etiam propter cibum ac potum, non mentis, sed ventris alogia diei dominici dicit esse cantandum: Saturasti, Domine, ani
Abbreviated transcription (Latin):
one trac¬
tantur: ap̃¬
istis sex diebꝰ p̃t̾ paucissimos
clericos aut monachos. quo¬
tus quisq inuenitur qui
frequentet cotidiana ieuinia:
maxime quia ibi ieiunãdũ
quinta sabbati ñuidet᷑. De¬
inde quero siunius cuiusq
diei uel leuis error. ipsius
diei ieiunio soluit᷑ uel ablu¬
itur. Sic enim dicit. ut sex
dierum uel leus error. ieiunii
quoq fontibꝰ abluat᷑. quid
faciemus de illo errore qui
subrepserit dominico die.
inquo scandalũ ẽ ieunare.
aut si die ipso nullus xp̃ians
error obrepit. Uide homoiste
qui uentricolas tamquã ma¬
gnus ieuinator accusat quã¬
tum honoris ⁊ utilitats uen¬
tribus tribuat: situnc ñ errat᷑
quando prandet᷑. An forte ie
unio sabbati tantum bonũ
constituit. ut aliorum sex di¬
erum hoc ẽ etiã ipsius domi¬
mei uel leuem sicut dicit
errorẽ solum ieiuniũ sabba¬
ti possit abolere. ⁊ solo ipso
die ñ erret᷑. quo toto utiq
ieuinat᷑: Quid ẽ gͦ quod diẽ
dominicũ sabbato ueliit

Expanded text:
one tracone tractantur, apistis sex diebus praeter paucissimos clericos aut monachos quotusquisque inuenitur, qui frequentet cotidiana ieiunia, maxime quia ibi ieiunandum quinta sabbati non uidetur? 1Deinde quaero: si uniuscuiusque diei uel leuis error ipsius diei ieiunio soluitur uel abluitur — sic enim dicit: ut sex dierum uel leuis error ieiunii quoque fontibus abluatur\' —, quid faciemus de illo errore, qui subrepserit dominico die, in\' quo scandalum est ieiunare? aut si die ipso nullus Christianis error obrepit, uide, homo iste, qui uentricolas tamquam magnus ieiunator accusat, quantum honoris et utilitatis uentribus tribuat, si tunc non erratur, quando prandetur. an forte in ieiunio sabbati tantum bonum constituit, ut aliorum sex dierum, hoc est etiam ipsius dominici uel leuem, sicut dicit, errorem solum ieiunium sabbati possit abolere et solo ipso die non erretur, quo toto utique ieiunatur? quid est ergo quod diem dominicum sabbato uelut
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Istadi¬
cens ⁊afre¬
quentia
ieiunãdi
solũ diẽ
dominicũ
excipiens.
ñtantum
orientis ⁊
occidentis
ppłos xpĩanos. inquibus sab¬
bato nemo ieuinat: uerũ ⁊
ipsam romanã ȩccłam in ꝓ¬
uidus ⁊ incautus accusat:
Cum enim dicit sub discipli¬
na xp̃imanentes. ñdebere cũ
filiis sine lege. cũ pͥncipibus
sodome. cũ plebe gomorrȩ. uo¬
luptaria sabbatorum exercere
conuiuia. s cũ scĩmonia in co¬
lis ac đo deuotis. sollẽni eccła¬
stico iure magis ac magis le¬
git time ieuinare: ac deinde
definiens quid sit legitime
ieunare. subiungit⁊ dicit.
Ut sex dierum uel leuis error
ieuinii. orationis ⁊ elemosine
fontib abluat᷑. ꝓ fecto eos
qui minus quã sex diebus in
ebdomad ł ieuinant. ñputat
legitimum exercere ieiuniũ.
nec do eẽ deuotos. nec macu¬
las erroris que de ista mor¬
talitate contrahunt᷑ ablue¬
re. yideant
gͦ romani
quid agãt:
quia etiã
ipsi nimi¬
um con¬
tumelio¬
se huuis
disputati¬

Expanded text:
tem\'. ista ditem\'. ista dicens et a frequentia ieiunandi solum diem dominicum excipiens non tantum orientis et occidentis populos Christianos, in quibus sabbato nemo ieiunat, uerum et ipsam Romanam ecclesiam inprouidus et incautus accusat. cum enim dicit sub discipliChristi manentes non debere cum filiis sine lege, cum principibus Sodomae, cum plebe Gomorrhae uoluptaria sabbatorum exercere conuiuia. sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare\', ac deinde definiens. quid sit legitime ieiunare. subiungit et dicit ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur\', profecto eos, qui minus quam sex diebus in hebdomade ieiunant, non putat legitime exercere ieiunium nec deo esse deuotos nec maculas erroris, quae de ista mortali tate contrahuntur, abluere. uideant ergo Romani, quid agant, quia etiam ipsi nimium contumeliose huius disputati
Abbreviated transcription (Latin):
quinq p̃ter sabbatum et do¬
minicum diebꝰ ita ieuinet
reficiat: eum carnalem uocat.
quasi cibꝰ ⁊ potus ceteris di¬
ebus ñ ꝑtineat ad carnẽ: et
uentricolã iudicat. quasi
solius sabbati prandium
descendat. in uentrem. Huic
sane ñ sufficit quod aduin¬
cendum phariseum iã suffi¬
cit ut ter in sabbato ieiunet᷑
s excepto dominico sex ceteris
diebus ita ieuinare cõpellit
ut dicat. Antiqua re motabi
le duo incarne una xp̃i iam
sub disciplina manentes Nõ
debent cũ filiis sine lege.⁊ cũ
pͥncipibus sodomorum.⁊ cũ
plebe gomorre sabbatorum
uoluptaria conuuia exerce¬
re:s cũ scĩmoniae incolis ac
đo deuotis sollemni eccłasti¬
co iure magis ac magis legi¬
time ieuinare: Yt sex dierum
uel leuis error. ieiunu oratio¬
nis. ⁊ elemosine fontibꝰ ab¬
luatur. quo possimus domi¬
nica alogia refecti. om̃s equa¬
li corde digne cantare. Satu¬
rasti dnẽ animã mnanem.⁊
potasti a¬
nimã sicien¬

Expanded text:
quinque praeter sabbatum et doquinque praeter sabbatum et dominicum diebus ita ieiunet, reficiat, eum carnalem uocat, quasi cibus et potus ceteris diebus non pertineat ad carnem, et uentricolam iudicat, quasi solius sabbati prandium descendat in uentrem. Huic sane non sufficit, quod ad uincendum Pharisaeum iam sufficit, ut ter in sabbato ieiunetur, sed excepto dominico sex ceteris diebus ita ieiunare compellit, ut dicat: \'Antiqua remota labe duo in carne una Christi iam sub disciplina manentes non debent cum filiis sine lege et cum principibus Sodomorum et cum plebe Gomorrhae sabbatorum uoluptaria conuiuia exercere, sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare, ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur, quo possimus dominica alogia refecti omnes aequali corde digne cantare: Saturasti, domine, animam inanem et potasti animam sitien
Abbreviated transcription (Latin):
phariseorum. ñ intrabitis
inregnum celorum.⁊ nisi
amplius quã bis insabbato
ieuinemus. hoc p̃ceptũ nõ
possumus implere. bene
quod septẽ dies sunt qui
uolumine temporũ ꝑ sua
uestigia reuocant᷑. Cũ gͦ ex
his biduum quisq detrã¬
xerit ne sabato dominicaq
ieunet.remanent dies quĩq
in quibus pharisseum suꝑa¬
re possit bis insabbato ieui¬
nantem. Pudo enim quod
si ter insabbato quisq ieui¬
nat: iã suꝑat pharisseum.
quibis insabbato ieiunabat.
Quod si aut quat̾. uel etiam
ut nullus dierũ excepto sab¬
bato ⁊ dominica p̃termit¬
tatur inebdomade quinqui¬
es ieuinetͦ. quod multi tota
uita sua faciunt. maxime
inmonasteriis constituti:
Nonsolum pharisseus qui
bis insabbato ieiunabat:
uerum etiam xp̃ianus qui
quarta ⁊ sexta ⁊ ipso sabbato
ieuinare consueuit. quod
frequent romana plebs facit.
in labore ieiunii suꝑabitur.
Et tamen nescio quis iste ut
dicis urbicus disputator.
etiam siquisq continius

Expanded text:
Pharisaeorum, non intrabitis Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum, ut, nisi amplius quam bis in sabbato ieiunemus, hoc praeceptum non possimus implere. bene quod septem dies sunt, qui uolumine temporum per sua uestigia reuocantur. cum ergo ex his biduum quisque detraxerit, ne sabbato dominicoque ieiunet, remanent dies quinque, de quibus Pharisaeum superare possit bis in sabbato ieiunantem. puto enim, quod, si ter in sabbato quisque ieiunat, iam superat Pharisaeum, qui bis in sabbato ieiunabat. quod si et quater uel etiam, ut nullus dierum excepto sabbato et dominico praetermittatur, in hebdomade quinquies ieiunatur, quod multi tota uita sua faciunt maxime in monasterio constituti, non solum Pharisaeus, qui bis in sabbato ieiunabat, uerum etiam Christianus, qui quarta et sexta et ipso sabbato ieiunare consueuit, quod frequenter Romana plebs facit, in labore ieiunii superabitur. et tamen nescio quis iste, ut dicis, urbicus disputator, etiam. si quisque continuis
Abbreviated transcription (Latin):
etam illos qui omĩum fruc¬
tuum suorum decimas dant
pauꝑibus cum phariseo dã¬
nari. quia hoc quoq ille in¬
ter sua oꝑa p̃dicabat. quod
cupimus amultis fieri xp̃i¬
anis. ⁊ iux paucissimos inue¬
nimus. Aut uero qui ñ fuit
iniustus. ad ulter ⁊ raptor. cũ
pharisseo damnabitur: quia
ille se talem ñ eẽ iactabat
quod certe quisquis sentit:
insanit. Porro si hec sine du¬
bio bona quȩ sibi phariseus
in eẽ cõmemorabat. ñ habẽ¬
da sunt cũ suꝑbiente iac¬
tantia quȩ in illo apparebat.
s tamen habenda sunt cũ
pietate humili quȩ in
illo ñerat. Sic ⁊ bis insabba.¬
to ieuinare in homine qua¬
lis fuerat ille phariseus in¬
fructuosum ẽ: in homine
aut̃ humilit̾ fideli uel fide¬
lit̾ humili religiosum ẽ.
Quãus euagłica scriptura
ñ dixerit damnatum phari¬
seum: s magis iustificatũ
dixerit publicanum. Uerũ
si hoc modo putat iste intel¬
ligendum quod ait dñs.
Nisi habundauerit uistitia¬
urã plusquã scribarum ⁊

Expanded text:
etiam illos, qui omnium fructuum suorum decimas dant pauperibus, cum Pharisaeo damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat, quod cupimus a multis fieri Christianis et uix paucissimos inuenimus, aut uero, qui non fuerit iniustus, adulter et raptor, cum Pharisaeo damnabitur, quia ille se talem non esse iactabat; quod certe quisquis sentit, insanit. porro si haec sine dubio bona, quae sibi Pharisaeus inesse commemorabat, non habenda sunt cum superbiente iactantia, quae in illo apparebat, sed tamen habenda sunt cum pietate humili, quae in illo non aderat, sic et bis in sabbato ieiunare in homine, qualis fuerat ille Pharisaeus, infructuosum est, in homine autem humiliter fideli uel fideliter humili religiosum est. quamuis euangelica scriptura non dixerit damnatum Pharisaeum, sed magis iustificatum dixerit publicanum. Verum si hoc modo putauit iste intellegendum, quod ait dominus: Nisiabundaueritiustitiauestraplusquam scribarum et
Abbreviated transcription (Latin):
pium sit ex quo eẽ ceperunt:
Non enim do coeterna sẽꝑ fue¬
runt. s facta initiũ ex quo ẽẽ
inciperent acceperũt: aut cer¬
te quia inpͥncipio sibi coet̾no
ipse ẽ enĩ sapientia deqͣ dic̃ apł̃s xp̃m¬

Expanded text:
pium sit ex quo esse coeperunt; pium sit ex quo esse coeperunt; non enim Deo coaeterna semper fuerunt, sed facta initium ex quo esse inciperent acceperunt: aut certe quia in principio sibi coaeternIpse est enim Sapientia, de qua dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
sione ueterum inconsidera
tius quã uerãcius insanire.
oso. quaerit iste impius ore
sacrilego: quomodo accipien¬
dum sit quod scriptum ẽ. In
pͥncipio fecit d̾s celũ ⁊ derrã:
quãquã ñ ad diderit terram.
dequa post loquit᷑. Querit gͦ
quo pͥncipio. eius euisne quo
idẽ ds̃ eẽ cepit: anexeo qͦ illũ ẽẽ uacuũ
ceduit. Cui respondet᷑ qi nec ds eẽcepit
nec eũ uacatioĩs suȩ teduit. qͥ neq
aliqñ ñ fuit. nec cessando torpuit.
nec oꝑando laborauit. nec sine celo sedis
indiguit. nec facto celo sedẽ tanquã fini¬
tis erroribꝰ peregrinus inue¬
nit. Potens ẽ enim beatissime
manere insemet ipso.Templo
aut suo qͦd sunt om̃s scĩ ⁊ ãgłi
⁊ homines sic impertirihabita¬
tionẽ suam: ut illi exipso ha¬
beant tale bonum quo beati
eẽ possint: Non exeis ille talẽ
domum. sine qua beatus eẽ ñ
possit. Aut gͦ sic incelligendũ
ẽ quod scriptũ ẽ. In pͥncipio
fecit ds celum ⁊ cerrã ut pͥnci¬

Expanded text:
sione veterum inconsideransione veterum inconsiderantius quam versutius insanire. oso, quaerit iste impius ore sacrilego, quomodo accipiendum sit quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram : quanquam non addiderit, terram, de qua post loquitur. Quaerit ergo: Quo principio? ejusne quo idem Deus esse coepit, an ex eo quo illum esse vacuum taeduit? Cui respondetur, quia nec Deus esse coepit, nec eum vacationis suae taeduit, qui neque aliquando non fuit, nec cessando torpuit, nec operando laboravit: nec sine coelo sedis indiguit, nec facto coelo sedem tanquam finitis erroribus peregrinus invenit. Potens est enim beatissime manere in semetipso; templo autem suo quod sunt omnes sancti, et Angeli et homines, sic impertiri habitationem suam, ut illi ex ipso habeant tale bonum quo beati esse possint, non ex eis ille talem domum sine qua beatus esse non possit. Aut ergo sic intelligendum est quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, ut princi
Abbreviated transcription (Latin):
ibro quẽ misistis fratres
dilectissimi nescio cuius here¬
tici inuento. sicut scripsistis
inplatea maritima.cũ uenalis
codex ipse ferret᷑ ⁊ concurrentibꝰ
turbis periculosa curiositate
⁊ delectatione legeret᷑ utquãt o
possem compendio respõderẽ:
prius quesiui cuiusnã eẽt erro¬
ris. Nonenim soli manichez
legẽ ꝓpħasq condẽpnãt. s ⁊ mar¬
cioniste.⁊ alii ñnulliꝰ. quorum
secte ñita innotuerunt ppłis xp̃i¬
anis. Iste aũt cuius nomen in
eodem libro ñcõperi. detestatur
dm̃ mundi fabricatorẽ: Cũma¬
nichei quãuis librum geneseos
ñ accipiant atq blasphemẽt:
dm̃ tamen bonũ fabricasse mun¬
dum ⁊ si ex aliaena natura atq
materia confiteant᷑. S quã ꝗͣ
ñmichi apparuit ouius secce
sit iste blasphemꝰ: defendẽda
ẽ adu̾sus eius linguã seriptu¬
ra diuina: quã male dicis dis¬
putationib insectat᷑. Et qm̃¬
testamentum ꝑtinentibꝰ refel¬
lendis ẽ: ut ostendat᷑ in rep̃hẽ¬

Expanded text:
ibro, quem misistis, fratres dilectissimi, nescio cujus haeretici, invento, sicut scripsistis, in platea maritima, cum venalis codex ipse ferretur, et concurrentibus turbis periculosa curiositate et delectatione legeretur, ut quanto possem compendio responderem, prius quaesivi cujusnam esset erroris. Non enim soli Manichaei Legem Prophetasque condemnant; sed et Marcionistae, et alii nonnulli quorum sectae non ita innotuerunt populis christianis. Iste autem, cujus nomen in eodem libro non comperi, detestatur Deum mundi fabricatorem: cum Manichaei, quamvis librum Geneseos non accipiant, atque blasphement, Deum tamen bonum fabricasse mundum, etsi ex aliena natura atque materia, confiteantur. Sed quanquam non mihi apparuerit, cujus sectae sit iste blasphemus, defendenda est adversus ejus linguam Scriptura divina, quam maledicis disputationibus insectatur. Et quoTestamentum pertinentibus refellendus est: ut ostendatur in reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
quasi se ipso aliquid melius
ds fecerit mundum: anideo ñ
debuit hoc bonũ fieri. quia
ñ ẽ equale facienti. Quod aut̃
querit cur ñ istud olim exinitio
factum sit. responsum habeat.
Immo uero olim exmitio fac¬
tum ẽ. Ex initio utiq suo. ñđi:
cui nullum ẽ initium. Si aũt
hoc initium significari potuit.
eo qͦd dictum ẽ inpͥncipio fecit
deus. quid ẽ quod calũmatur
uelut interrogans in quo pͥn¬
cipio fecerit: cum ipse rursus
q̃rat. cur ñolĩ exinitio factũ sit. Pm̃
sua u̾ba illi replicanda s̃. Nã sicut ip¬
se ꝓpt̾ id qd̃ scͥptũ ẽ. inpͥncipio fecit
ds celũ & terrã argum̃tat᷑ ce dicit in

Expanded text:
Quasi se ipso aliquid melius Quasi se ipso aliquid melius Deus fecerit mundum: aut ideo non debuerit hoc bonum fieri, quia non est aequale facienti. Quod autem quaerit, cur non istud olim ex initio factum sit; responsum habeat, Imo vero olim ex initio factum est: ex initio utique suo, non Dei, cui nullum est initium. Si autem hoc initium significari potuit, eo quod dictum est, In principio fecit Deus: quid est quod calumniatur velut interrogans, in quo principio fecerit; cum ipse rursus quaerat, cur non olim ex initio factum sit? Proinde sua verba illi replicanda sunt. Nam sicut ipse propter id quod scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram, argumentatur e
Abbreviated transcription (Latin):
s gͥ nec cepit eẽ nec desinet:
s oꝑa euis quedã incipientia
certo fine eẽ desistunt. sicut tẽ¬
pora ⁊ tẽporalia: quedã incipie¬
tia ꝑmanebũt: sicut ipsa scoꝵ
hominum quã ꝑcepturisunt
uita eterna. Quod iste ñ uidit.
qui putauit. ẽẽ dicendiu ac
definiendum. Nullum ẽẽ sine
fine pͥncipium: nec ipsum po¬
tuit attendere numerum.cuiꝰ
initium ẽ abuno.⁊ finis in nul¬
lo. Nullus quippe numerus ꝗͣ¬
libet magnus uel dicit᷑ uel siã
dici potest cogitat᷑: cui ñ addi
possit ut maiorsit. Et puto qͦd
iste quãlibet heresim sub no¬
uitam sibi ꝓmittit in xp̃o utiq
beatam: cuuis tunc poterit eẽ
pͥncipium cũ uitȩ huius mi¬
sere finis fuerit. Respondeat
itaq beata illa uita quã nõ
negat habiturã uel habere
principium: utrum habitura
an ñ habitura sit finem. Si
dixerit habiturã: quomodo
se audebit dicere xp̃ĩanum:
si dixerit ñ habituram. ubi ẽ
aliquid ẽ. cur ñolim ex initio
abeo factum ẽ qͦd melius fuit:

Expanded text:
gitur nec coepit esse, nec desinet: sed opera ejus quaedam incipientia certo fine esse desistunt, sicut tempora et temporalia; quaedam incipientia permanebunt, sicut ipsa sanctorum hominum, quam percepturi sunt, vita aeterna. Quod iste non vidit, qui putavit esse dicendum ac definiendum, nullum esse sine fine principium: nec ipsum potuit attendere numerum, cujus initium est ab uno, et finis in nullo. Nullus quippe numerus quamlibet magnus, vel dicitur, vel si dici jam non potest, cogitatur, cui non addi possit ut major sit. Et puto quod iste, quamlibet haeresim sub novitam sibi promittit in Christo, utique beatam, cujus tunc poterit esse principium, cum vitae hujus miserae finis fuerit. Respondeat itaque, beata illa vita, quam non negat habituram vel habere principium, utrum habitura, an non habitura sit finem? Si dixerit habituram, quomodo se audebit dicere christianum? Si dixerit non habituram, ubi est aliquid est, cur non olim ex initio ab eo factum est, quod melius fuit?
Abbreviated transcription (Latin):
eccła. illa ratio reddi uidetͤ: qͦd
considerato euangłio ipsa qͣr¬
ta sabbati quã uulgo quar¬
tam feriam uocant. consilium
repperiunt᷑ ad occidendum
dñm fecisse uidei. Intermisso
aut̃ uno die cuius uespera
dñs pasca cum discipulis mã¬
ducauit. qui finis fuit euis
diei.quẽ uocamus quintã sab¬
bat: Deinde craditus ẽ ea nocte
Ñ iã ad sextam sabbati qui dies
passionis eius manifestus ẽ. ꝑ¬
tinebat. Hic dies pͥmus atimo¬
rum fuit: auespera incipiens:
s matheus euangłista quintã
sabbati dicit fuisse pͥmum¬
diem atimorum: qua eius ue¬
spera consequente futura erat
cena pascalis:Qua cena inci¬
piebat azimum ⁊ ouis immo¬
latio manducari. Ex quo colli¬
gitur quartam sabbati fuisse:
quando ait dñs. Scitis quia
post biduũ pasca fiet.⁊ filius
hominis tradet᷑ ut crucifigat᷑:
ac ꝑ hoc dies ipse ieuinio de¬
putatus ẽ. quia sicut euãgłista
sequit᷑ ⁊ dicit: Tunc congrega¬

Expanded text:
ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod ecclesia, illa ratio reddi uidetur, quod considerato euangelio ipsa quarta sabbati, quam uulgo quartam feriam ureperiuntur ad occidendum Dominum fecisse Judaei. Intermisso autem uno die, cujus vespera Dominus Pascha cum discipulis manducavit, qui finis fuit ejus diei quem vocamus quintam sabbati, deinde traditus est ea nocte quae jam ad sextam sapassionis eius manifestus est, pertinebat. hic dies primus azymorum fuit a uespera incipiens. sed Matthaeus euangelista quintam sabbati dicit fuisse primum azymorum, quia eius uespera consequente futura erat cena paschalis, qua cena incipiebat azymum et ouis immolatio manducari. ex quo colligitur quartam sabbati fuisse, quando ait dominus: Scitis, quia post biduum pascha fiet et filius hominis tradetur, ut crucifigatur. ac per hoc dies ipse ieiunio deputatus est, quia, sicut euangelista sequitur et dicit, tunc congrega
Abbreviated transcription (Latin):
die toto dominico usq ad
medium noctis. uel etiam usq
adiluculum reficere corꝑa
ñ curarent. Nunc uero post¬
ea. quã heretici maxime im¬
piissimi ieiunia die dominico¬
ñ aliqua necessitate occurentia
ꝑagere: s quasi sacra sollem¬
nitate statuta doginatirare ce¬
perunt.⁊ innotuerũt ppłis xpĩ¬
anis. ꝓfecto nec tali necessitate
qualẽ apłs habuit existimo
faciendum eẽ quod fecit: ne
mausmalum occurrat᷑ insca¬
dalo. quã bonum ꝑcipiat᷑ ex
uerbo. Quicquid tamen cause
necessitatis extiterit. curhomo
xp̃ianus die dominico ieuina¬
re cogat᷑. sicut etiam illud in ac¬
tib apłorum inuenimus in nau¬
fragii periculo ubi et ipse apłs
nauigabat. quat nordecĩ diebꝰ
ac ꝑhoc duobꝰ dominicis: ie¬
uinatum. Nullomodo dubita¬
re debemus dominicum diẽ
quando ñplures dies sine
ulla refectione continuandi
uouent᷑. inter ieiuniorum dies
ñ ẽẽ ponendum. Curautem
quarta ⁊ sexta maxime ieuinet

Expanded text:
die toto dominico usque ad die toto dominico usque ad medium noctis uel etiam usque ad diluculum reficere corpora non curarent. nunc uero postea quam haeretici maxime impiissimi ieiunia diei dominici non aliqua necessitate occurrentia peragere, sed quasi sacra sollemnitate statuta dogmatizare coeperunt et innotuerunt populis Christianis, profecto nec tali necessitate, qualem apostolus habuit, existimo faciendum esse, quod fecit, ne maius malum incurratur in scandalo, quam bonum percipiatur ex uerbo. quicquid tamen causae uel necessitatis extiterit, cur homo Christianus die dominico ieiunare cogatur, sicut etiam illud in actibus apostolorum inuenimus in naufragii periculo, ubi et ipse apostolus nauigabat, quattuordecim diebus ac per hoc duobus dominicis ieiunatum, nullo modo dubitare debemus dominicum diem, quando non plures dies sine ulla refectione continuandi uouentur, inter ieiuniorum dies non esse ponendum. Cur autem quarta et sexta maxime ieiunet
Abbreviated transcription (Latin):
feruentissimi audiebat᷑ ardo¬
re. reficiendi corporis causa
alios suos usquequaq discur¬
sus. uelalias nunquã uelraris.¬
sime uisi tabat. Psertim quia
tunc exillis terris sicut conse¬
quentia docent ita discessurꝰ
erat. ut iã ñeos eẽt incarne
uisurds: ac ꝑhoc magis osten¬
dit᷑ dominicis diebꝰ solita iͥlis
ñ fuisse ieiuinia. quiꝰ ne hoc cre¬
deret᷑. curauit scriptor libri
causam ꝓducendi sermonis
exponere: ut sciremus si aliqua
necessitas oriatur. urg ention
actioni ñ eẽ prandiũ p̃feren¬
dum: quãuis abistis auidissi¬
me audientibꝰ ⁊ ipsum forte
cogitantibus ꝓfecturum. atq
ideo magna siti ñaque sed uer¬
bi sine sacietate quicquid in¬
fluebat haurientibꝰ: ñtãtũ
carnale pradiũ uerumetiã
cena contẽpta ẽ. S tunc quã¬
uis dominico die solita illis
ieiunia ñ fuissent: ñ erat ta¬
men eccłȩ tam insignis offen¬
sio. sialiqua tali necessitate
qualem paulus apłs habuit.

Expanded text:
feruentissimi audiebatur ardoferuentissimi audiebatur ardore, reficiendi corporis causa alios suos usquequaque discursus uel alias numquam uel rarissime uisitabat, praesertim quia tunc ex illis terris, sicut consequentia docent, ita discessurus erat, ut iam non esset eos in carne uisurus. ac per hoc magis ostenditur dominicis diebus solita illis non fuisse ieiunia, quia, ne hoc crederetur, curauit scriptor libri causam producendi sermonis exponere, ut sciremus, si aliqua necessitas oriatur, urguentiori actioni non esse prandium praeferendum. quamuis ab istis auidissime audientibus et ipsum fontem cogitantibus profecturum atque ideo magna siti non aquae sed uerbi sine satietate, quicquid influebat, haurientibus non tantum carnale prandium uerum etiam cena contempta est. Sed tunc quamuis dominico die solita illis ieiunia non fuissent, non erat tamen ecclesiae tam insignis offensio, si aliqua tali necessitate, qualem Paulus apostolus habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
set. satisq eẽt allocutus usq ad
diluculum. sic ꝓfectus ẽ. Absit
ut hoc sic accipiat᷑: tanquam
solerent apłi dominico die sol¬
lemnit̾ ieiunare. Yna enim sab¬
bati tunc appellabat᷑ dies qui
amatheo: aceteris aut̃ tribus
una sabbati dicit᷑: que constat
eum qui postea dominicus ap¬
pellatus ẽ. aut gͦ post ꝑactum
diem sabbati noctis initio fue¬
rãt congregat. quȩ utiq nox ĩa
ad diem dominicũ hoc ẽ ad
unã sabbati ꝑtinebat. ⁊ ita ea¬
dem nocte fracturus panem
sicut frangit᷑ insacraniento
corporis xpi. ꝓduxit sermonẽ
usq admedium noctis. ut post
celebrata sacramenta usq ad
diluculum alloquens congre¬
gatos. qm̃ multum festinabat
lucescente ut ꝓficisceret᷑ do¬
minico die: aut certe siuna
eo ipso quod dictum ẽ. paulꝰ
disputabat illis exiturus alia
die. exp̃ssa ẽ ꝓducendi causa
sermonis. quia fuerat exiturꝰ.:
⁊ eos sufficient̾. instruere cu
cessarius sermo qui stu dii

Expanded text:
set satisque esset adlocutus usque ad set satisque esset adlocutus usque ad diluculum, sic profectus est. absit, ut hoc sic accipiatur, tamquam solerent apostoli dominico die sollemniter ieiunare. una enim sabbati tunc appellabatur dies, qui a Matthaeo, a ceteris autem tribus una sabbati dicitur, quem constat eum esse, qui postea dominicus appellatus est. aut ergo post peractum diem sabbati noctis initio fuerant congregati, quae utique nox iam ad diem dominicum, hoc est ad unam sabbati pertinebat, et ita eadem nocte fracturus panem, sicut frangitur in sacramento corporis Christi, produxit sermonem usque ad medium noctis, ut post celebrata sacramenta rursus usque ad diluculum adloquens congregatos, quoniam multum festinabat, lucescente proficisceretur dominico die, aut certe, si in una eo ipso, quod dictum est: Paulus disputabat illis exiturus alia die, expressa est producendi causa sermonis, quia fuerat exiturus et eos sufficienter instruere cup necessarius sermo, qui studii
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quos ieuinaturum se
uouit plurimos dies. Ieuiniũ
tamen etiã continuatũ sin eb¬
domade soluendũ ẽ: nullo cõ¬
gruentius quã dominico die
soluit᷑. Si aut̃ post ebdomadẽ
corpus reficit᷑. ñ utiq adieiunã¬
dum dies dominicus eligit᷑ :
s innumero quẽ uoueri pla¬
cuit inuenit᷑. Nec illud moue¬
at. quod prisillianiste maniche¬
orum simillimi. ad ieuinã dum
die dominico solent testimo¬
nium deapłorum actibꝰ adhi¬
bere Cum esset paulus apls
introa de sic enim scriptum ẽ.
Inuna aut̃ sabbati congrega¬
tis nobis frangere panem. pau¬
lus disputabat illis exiturus
alia die ꝓduxitq sermonẽ usq ad medi¬
um noctis. Deinde cum descen¬
disset decenaculo. ubi congre¬
gati erant ad resuscitandũ ad¬
olescentem. qui grauatus sonno
defenestra ceciderat.⁊ mortuus
fere bat᷑: de ipso apło scriptura
sic loquit᷑. Ascendens aut̃ inqͥt
cum fregisset panẽ atq gustas¬

Expanded text:
uenit, quos ieiunaturum se uenit, quos ieiunaturum se uouit plurimos dies. ieiunium tamen etiam continuatum si in hebdomade soluendum est, nullo congruentius quam dominico die soluitur. si autem post hebdomadem corpus reficitur, non utique ad ieiunandum dies dominicus eligitur, sed in numero, quem uoueri placuit, inuenitur. Nec illud moneat, quod Priscillianistae Manichaeorum simillimi ad ieiunandum die dominico solent testimonium de apostolorum actibus adhibere, cum esset Paulus apostolus in Troade. sic enim scriptum est: In una autem sabbati congregatis nobis frangere panem Paulus disputabat illis exiturus alia die produxitque sermonem usque ad medium noctis. deinde cum descendisset de cenaculo, ubi congregati erant, ad resuscitandum adulescentem, qui grauatus somno de fenestra ceciderat et mortuus ferebatur, de ipso apostolo scriptura sic loquitur: Ascendens. autem, inquit, cum fregisset panem atque gustas
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nulle etiã si pauce siue illi
ꝓxime siuie longinquȩ. Die aut
dominico ieuinare scandalum
magnum ẽ. maxime postea
quã innotuit detestabilis mul¬
tumq fidei catholice scriptu¬
risq diuinis aꝑtissime cõtraria
heresis manicheorũ: qui suis
auditorib ad ieiunandũ istũ
tanquã legittimũ constituert̃
diem. ꝑ quod factum ẽ. ut ie¬
iunium diei dominici horribi¬
lius haberet᷑: nisi forte aliquis
idoneus sit. nulla refectione
interposita. ultra ebdomadẽ
ꝑpetuare ieiuniũ: ut ieinio
quadraginta dierum quantũ
potuerit ad ꝓpinquet: sicut
aliquos fecisse cognouimus.
Nam et ad ipsum quadragena
tribus fide dignissimis nobis
asseueratum ẽ: quẽadmodũ
enim ueterum patrum tẽporibꝰ
moyses ⁊ elias nichil contra
pͣndia sabbatorum fecerunt.
cum diebꝰ quadragenis ieuina¬
uerunt: ita qui potuerit sẽptẽ
dies ieiunã do transire. Non
sibi adieiunãdũ eligit domi¬
nicum diem: s in his eum in¬

Expanded text:
nonnullae etiam si paucae siue illi nonnullae etiam si paucae siue illi proximae siue longinquae. die autem dominico ieiunare scaudalum est magnum, maxime postea quam innotuit detestabilis multumque fidei catholicae scripturisque diuinis apertissime contraria haeresis Manichaeorum, qui suis auditoribus ad ieiunandum istum tamquam legitimum constituerunt diem. per quod factum est, ut ieiunium diei dominici horribilius haberetur, nisi forte aliquis idoneus sit nulla refectione interposita ultra hebdomadem perpetuare ieiunium, ut ieiunio quadraginta dierum, quantum potuerit, adpropinquet, sicut aliquos fecisse cognouimus. nam et ad ipsum quadragenartribus fide dignissimis nobis adseueratum est. quem ad modum enim ueterum patrum temporibus Moyses et Helias nihil contra prandia sabbatorum fecerunt, cum diebus quadragenis ieiunauerunt, ita, qui potuerit septem dies ieiunando transire, non sibi ad ieiunandum elegit dominicum diem, sed in his eum in
Abbreviated transcription (Latin):
đo uiuimus in his rebus in of¬
fensa societate. Sicut enim qͦd
ait apłs uerum ẽ malum eẽ
homini qui ꝑ offensionẽ man¬
ducat: ita malũ ẽ homini qui
ꝑ offensionẽ ieiuinat. Nonitaq¬
simus eis similes:quiuidentes
ioħm ñmanducantẽ nec bibẽ¬
tem dixerunt demoniũ habet.
S nec rursus eis. qui uidentes
xpm̃ manducantẽ ⁊ bibentẽ
dixerunt. Eece homo uorax ⁊
uinosus: amicus publicanoꝵ
⁊ peccatorum. Rem quippe
ualde necessariam his dictis
dñs ipse subiecit: atq ait. Et̃
iustificata ẽ sapientia infiliis
suis. Qui sint aut̃ isti sirequi¬
ris: lege quod scriptum ẽ. filui
sapientie eccła ustorum. Hi
sunt qui quando manducãt
ñmanducantes ñsꝑnunt.
qñ non manducant mãdu¬
cantes ñudicãt. S eos plane
qui ꝑoffensionẽ ñ manducãt
siue manducãt. uel sꝑnunt
uel uidicant.⁊ de die quidẽ
sabbati facilior causa ẽ. quia
⁊ romana ieuinat eccła.⁊alie

Expanded text:
Deo vivimus, in his rebus inofDeo vivimus, in his rebus inoffensa societate. Sicut enim quod ait Apostolus verum est, malum esse homini qui per offensionem manducat ; ita malum est homini qui per offensionem jejunat. Non itaqsimus eis similes, qui uidentes Iohannem non manducantem nec bibentem dixerunt: Daemonium habet, sed nec rursus eis, qui uidentes Christum manducantem et bibentem dixerunt: Ecce homo uorax et uinosus, amicus publicanorum et peccatorum. rem quippe ualde necessariam his dictis dominus ipse subiecit atque ait: Et iustificata est sapientia in filiis suis. qui sint autem isti, si requiris, lege, quod scriptum est: Filii sapientiae ecclesia iustorum. hi sunt, qui, quando manducant, non manducantes non spernunt, quando non manducant, manducantes non iudicant, sed eos plane, qui per offensionem non manducant siue manducant, uel spernunt uel iudicant. Et de die quidem sabbati facilior causa est, quia et Romana ieiunat ecclesia et aliae
Abbreviated transcription (Latin):
cient̾ respondisse me puto:
De hac re sententiã meã queris.
ego in euangłicis et apostolicis lit¬
teris totoq instrumento quod
appellatur testamentum nouũ
animo id reuoluens. uideo p̃cep¬
tum ẽẽ ieiunium. Quib autẽ
dieb non oporteat ieuinari &
quib oporteat: p̃cepto domini
uel apłorum ñ inuenio defini¬
tum. Ac ꝑhoc sentio quidẽ ñ
ad optinendã quã fides opti¬
net atq iustitia inqua ẽ pul¬
eritudo filie regis intrinsecꝰ.
s tamen ad significandã requi¬
em sempiternã. ubi ẽ uerum
sabbatum: relaxationẽ quam
constrictionẽ ieumii aptius
conuenire. ueriutam̃ in hus
sabbati ieinio siue pͣndio ni¬
chil michi uidet᷑ tutius placa¬
tiusq seruari: quã ut quimã¬
ducat ñ manducatẽ ñ spernat:
⁊ quiñ manducat manducãtẽ
ñiudicet. Quia neq simandu¬
cauerimus abundabimus. neq
siñmanducauermus egebimꝰ
custodita scilicet eorum inter
quos uiuimus ⁊ cum quibus

Expanded text:
cienter respondisse me puto, cienter respondisse me puto, de hac re sententiam meam quaeris, ego in euangelicis et apostolicis litteris totoque instrumento, quod appellatur testamentum nouum, animo id reuoluens uideo praeceptum esse ieiunium. quibus autem diebus non oporteat ieiunare et quibus oporteat, praecepto domini uel apostolorum non inuenio definitum. ac per hoc sentio quidem non ad obtinendam, quam fides obtinet atque iustitia, in qua est pulchritudo filiae regis intrinsecus, sed tamen ad significandam requiem sempiternam, ubi est uerum sabbatum, relaxationem quam constrictionem ieiunii aptius conuenire. Verum tamen in huius sabbati. ieiunio siue prandio nihil mihi uidetur tutius pacatiusque seruari, quam ut, qui manducat, non manducaet qui non manducat, manducantem non judicet; quia neque si manducaverimus abundabimus, neque si non manducaverimus egebimus : custodita scilicet eorum inter quos vivimus, et cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
culo sanguinẽ. Quantogͦ me-¬
liꝰ ⁊ congruentius uetera tran¬
sisse.⁊ noua xͣp̃o facta ẽẽ sic
diceret. ut cederet altare alta¬
ri. gladiꝰ gladio. ignis igni.
panis pani. pecus peccori:
sangus sanguini: Uidemus
quippe in his omĩb carnalẽ
uetustatẽ sꝑitali cedere no¬
uitati. Sic gͦ intelligendũ ẽ
siue inisto die uolubili sep¬
timo prandeat᷑. siue aquibus¬
dam etiã ieuinet᷑. tamen sabba¬
to sꝑitali sabbatũ carnale cesisse:
quando inisto sempiterna
⁊ uera requies concupiscitur:
In illo uacatio temporalis iã
suꝑstitiosa contempnit᷑: cetã
quȩ secunt᷑ quibus suã dispu¬
tationem iste concludit. sicut
alia quedã queinde cõmemo¬
randa ñ arbitratus. muldoma¬
gis adcausam ñꝑtinẽt. inqua
de sabbati ieiunio uel pͣndio
disputat᷑ s ea tibi ipsi maxi¬
me si ex his que ame dicta s̃
aliquid adiuuaris: adu̾tẽda
⁊ iudicanda dimitto si aut̃
qm̃ huic quantũ potui suffi¬

Expanded text:
culo sanguinem. quanto ergo meculo sanguinem. quanto ergo melius et congruentius uetera transisse et noua in Christo facta esse sic diceret, ut cederet altare altari, gladius gladio, ignis igni, -panis pani, pecus pecori, sanguis sanguini. uidemus quippe in his omnibus carnalem uetustatem spiritali cedere nouitati. sic ergo intellegendum est, siue in isto die uolubili septimo prandeatur siue a quibusdam etiam ieiunetur, tamen sabbato spiritali sabbatum carnale cessisse; quando in isto sempiterna et uera requies concupiscitur, in illo. uacatio temporalis iam superstitiosa contemnitur. Cetera, quae sequuntur, quibus suam disputationem iste concludit, sicut alia quaedam, quae inde commemoranda non arbitratus sum, multo magis ad causam non pertinent, in qua de sabbati ieiunio uel prandio disputatur. sed ea tibi ipsi, maxime si ex his, quae a me dicta sunt, aliquid adiuuaris, aduertenda et iudicanda dimitto. si autem, quoniam huic, quantum potui, suffi
Abbreviated transcription (Latin):
transierunt. cum eis transut
etiam carnalis uacatio sabbati
ñ tamen quia sabbato ⁊ domi¬
nico sine suꝑstitiosa uacati¬
one prandemus. ideo duobꝰ
dominis serumus: quia ⁊ sab¬
bati ⁊ dominici unus ẽ dñs.
Iste aut̃ qui uetera transisse
sic dicit. ut iuxpõ c ederet
ara altari: gladius ieuinio:
p̃cibꝰ ignis: pani pecus. pocu¬
lo sanguis. nescit altaris no¬
men magis legis ⁊ ppħarum
lit teris frequentatum. ⁊ alta¬
re do prius intabnaculo quod
ꝑmoysen factum ẽ collocatũ.
aram quoq inapostolicis
litteris inueniri: ubi marts¬
res clamant subaradi. Dieit
cecidisse ieiunio gladium bis
tunc p̃ces deferebat᷑ intemplũ.
⁊ nunc axpõ ignis ẽ missus
inmundũ. Dicit cessisse pa¬
ni pecus: tanquã nesciens ⁊
tunc indnĩ mensa panes ꝓpo¬
sitionis poni sol ere: ⁊ nunc
se de agni inmaculati corpore
partem sumere: dicit cessisse
poculo sanguinẽ: ñ cogitãs
etiam nunc se accipere inpo¬

Expanded text:
transierunt. cum eis transiit transierunt. cum eis transiit etiam carnalis uacatio sabbati, non tamen, quia sabbato et dominico sine superstitiosa uacatione prandemus, ideo duobus dominis seruimus, quia et sabbati et dominici unus est dominus. Iste autem, qui uetera transisse sic dicit, ut in Christo cederet ara altari, gladius ieiunio, precibus ignis, pani pecus, poculo sanguis, nescit altaris nomen magis legis et prophetarum litteris frequentatum et altare deo prius in tabernaculo, quod per Moysen factum est, conlocatum, aram quoque in apostolicis litteris inueniri, ubi martyres clamant sub ara dei. dicit cessisse ieiunio gladium non tunc preces deferebantur in templum et nunc a Christo ignis est missus in mundum. dicit cessisse pani pecus tamquam nesciens et tunc in domini mensa panes propositionis poni solere et nunc se de agni inmaculati corpore partem sumere. dicit cessisse poculo sanguinem non cogitans etiam nunc se accipere in po
Abbreviated transcription (Latin):
iure. Nonne ita loquit᷑ tãquã
sabbatialius dominus sit aliꝰ
dominici: Nec illud audit qͦd
⁊ ipse cõmemorauit. Dominꝰ
ẽ enim sabbat: filius hominis:
quod aut̃ ita nos uult eẽ asab¬
bato alienos sicut uidei sũt
adominico alieni: non ne tã¬
tum errat ut possit etiã dice¬
re. ita nos ũdebere accipere
legem nec ꝓpħas. sicut uides
ñ accipiunt euuangłium
nec apłos Quod qui sapit.
quid mali sapiat utiq in¬
delligis. S uetera inquit
omĩa transierunt ⁊ in xp̃o
tis ñuaccamus. etiam si ad
significandã requiem quȩ
illo die significata ẽ. xpĩana
sobrietate ⁊ frugalitate ser¬
uata ieuinii umculum rela¬
xamus. & si aliqui fratres nr̃i
requiem sabbati relaxatione
ieiunii significandã ẽẽ ñ pu¬
tant. nequaquã deuestis re¬
gie uarietate litigemus.: Ne
ipsius regine ubi unã fidẽ
etiam de ipsa di requie reti¬
nemus. interiora menbra uexe¬
mus. Et si enim quia uetera

Expanded text:
uire\'. nonne ita loquitur, tamquam uire\'. nonne ita loquitur, tamquam sabbati alius dominus sit, alius dominici? nec illud audit, quod et ipse commemorauit: Dominus est enim sabbati filius hominis. quod autem ita nos uult esse a sabbato alienos, sicut Iudaei sunt a dominico alieni, nonne tantum errat, ut possit etiam dicere ita nos non debere accipere legem nec prophetas. sicut Iudaei non accipiunt euangelium nec apostolos? quod qui sapit, quid mali sapiat, utique intellegis. sed \'uetera\', inquit, \'omnia transierunt et in Christo tis non uacamus, etiam si ad significandam requiem, quae illo die significata est, Christiana sobrietate et frugalitate seruata ieiunii uinculum relaxamus, et, si aliqui fratres nostri requiem sabbati relaxatione ieiunii significandam esse non putant, nequaquam de uestis regiae uarietate litigamus, ne ipsius reginae, ubi unam fidem etiam de ipsa requie retinemus, interiora membra uexemus. etsi enim, quia uetera
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ipsum euangłiũ p̃dicari
in eo quod abomĩb simul cũ
ipso petro apłis traditum ẽ
ne sabbato ieuinet᷑ sine aliqͣ
uarietate mansisse: intermi¬
nabilis eẽt ista contẽtio: ge¬
nerans lites. ñ finiens questi¬
ones.Sit gͦ una fides uniu̾se
que ubiq dilatat᷑ eccłe. tãꝗͣ
intus inmebris. etiã supsa
fidei unitas quibusdã diu̾sis
obseruationibꝰ celebrat᷑. quibꝰ
nullo modo qͦd infide uerĩẽ
impedit᷑ O mĩs enim pulcri¬
tudo filiȩ regis intrinsecus.
Iilȩ aut̃ obseruationis quȩ¬
uarie celebrant᷑. in eius ueste
intelligunt᷑: ũde ibi dicitur.
Infimbriis aureis circũa micta
uarietate. S ea quoq uestis ita
diu̾sis celebrationibꝰ uariet᷑.
ut ñ adu̾sis contentionibus
deus sabbatum colendo do¬
minicum negat: quomodo
sabbatum xpĩanus obseruat
aut sumus xpĩani ⁊ dominicũ
colimus aut sumus uidei ⁊
sabbatum obseruamꝰ. Nemo
enim potest duob dominis ser¬

Expanded text:
coepit ipsum euangelium praedicari, coepit ipsum euangelium praedicari, in eo, quod ab omnibus simul cum ipso Petro apostolis traditum est, ne sabbato ieiunaretur, sine aliqua uarietate mansisse, interminabilis est ista contentio generans lites, non finiens quaestiones. sit ergo una fides uniuersae, quae ubique dilatatur, ecclesiae tamquam intus in membris, etiam si ipsa fidei unitas quibusdam diuersis obseruationibus celebratur, quibus nullo modo, quod in fide uerum est, impeditur. omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. illae autem obseruationes. quuariae celebrantur, in eiuintelliguntur; unde ibi dicitur, In fimbriis aureis circumamicta varietate . Sed ea quoque vestis ita diversis celebrationibus varietur, ut non adversus contentionibus aeus sabbatum colendo dominicum negat, quomodosabbatum Christianus obseruat?, aut sumus Christiani et dominicum colimus aut sumus Iudaei et sabbatum obseruamus; nemo enim potest duobus dominis ser
Abbreviated transcription (Latin):
omĩbus ⁊ quinquaginta
post pasca. ⁊ ꝑdiu̾sa loca
diebus sollempnibꝰ marti¬
rum ⁊ festis quibusq pͣndet᷑.
Et tamen diabolus uincit᷑
si ocłinrĩ sint semꝑ ad dñm:
ut ipse euellat delaqueo pe¬
des nrõs. Et siue manducamꝰ.
siue bibimus.suie quodcũq
facimus. omĩa ingloriam di
faciamus : Et quantum in
nobis ẽ sine offensione simꝰ
uideis ⁊ grecis ⁊ eccłe di. Qd
þarum cogitãt qui cũ offen¬
sione manducãt. uel cũ offẽ-¬
sione ieuinãt ⁊ ꝑ utrãlibet
intẽperantiã scandala conci¬
tant: quibꝰ ñsuꝑat᷑ diabolus
s lecatur. Quod si responde¬
retur hoc docusse iacobum
hierosolimis. ephesi ioħm.
ceterosq aliis locis qͦd docuit
rome petrus idẽ ut sabbato
ieiunet᷑.S ab hac doctrina
terras ceteras deiiasse. atq
inea romã stetisse. ⁊ econtrario
referret᷑ occidentis potius
aliqua loca inquib roma ẽ.
ñ seruasse quod apłi tradide¬
runt. orientis uero terras unde

Expanded text:
omnibus et quinquaginta omnibus et quinquaginta post pascha et per diuersa loca diebus sollemnibus martyrum et festis quibusque prandetur, et tamen diabolus uincitur, si oculi nostri sint semper ad dominum, ut ipse euellat de laqueo pedes nostros, et, siue manducamus siue bibimus siue quodcumque facimus, omnia in gloriam dei faciamus et, quantum in nobis est, sine offensione simus Iudaeis et Graecis et ecclesiae dei. quod parum cogitant, qui cum offensione manducant uel cum offensione ieiunant et per utramlibet intemperantiam scandala concitant, quibus non superatur diabolus, sed laetatur. Quod si respondetur hoc docuisse Iacobum Hierosolymis, Ephesi Iohannem ceterosque aliis locis, quod docuit Romae Petrus, id est ut sabbato ieiunetur, sed ab hac doctrina terras ceteras deuiasse atque in ea Romam stetisse et e contrario referetur occidentis potius aliqua loca, in quibus Roma est, non seruasse, quod apostoli tradiderunt, orientis uero terras, unde
Abbreviated transcription (Latin):
caput:celi ianitoͬ. ⁊ eccłe fun¬
damentum: extincto symone
qui fuerat diaboli. ñ nisi ieui¬
nio uicendi figura. id ipsum
romanos edocuit: Quorum
fides ad nuntiat᷑ uniuso orbi
terrarum. Nunquid gͦ ceteri
apłi pranderexpĩanos contͣ
petrum docuerunt inuniu̾¬
so orbe terrarum: sicut itaq
inter se uxerunt concorditer
petrus ⁊ condiscipuli eius. sic
inter se concordit̾ uiuant
sabbato ieiunantes quos
plantauit petrus: ⁊ sabbato
prandentes quos planta ue¬
runt condiscipłi euis. Est
quidẽ ⁊ hec opinio plurimo¬
rum. quãuis eam ꝑhibeãt
eẽ falsam pleriq: romani.
qͦd apłs petrus cũ symone
mago die dominico certatu¬
rus. ꝓpt̾ ipsum magnȩ tẽpta¬
tionis periculum pridie cũ
eiusdem urbis eccła ieiuna¬
uerit. Et consecuto tam pro¬
spero ac glorioso successu
magus symon figura erat di¬
aboli ñplane sabbatarius
aut dominicarius s cotidia¬
nus ẽ ille tẽptator: Nec ta m̃
ad uͥsus eum cotidie ieuinat᷑:
quando⁊ diebus dominicis

Expanded text:
caput, caeli ianitor et ecclesiae fundamentum, extincto Simone, qui fuerat diaboli non nisi ieiunio uincendi figura, id ipsum Romanos edocuit, quorum fides adnuntiatur uniuerso orbi terrarum\'. numquid ergo ceteri apostoli prandere Christianos contra Petrum docuerunt in uniuerso orbe terrarum? sicut itaque inter se uixerunt concorditer Petrus et condiscipuli eius, sic inter se concorditer uiuant sabbato ieiunantes, quos plantauit Petrus, et sabbato prandentes, quos plantauerunt condiscipuli eius. est quidem et haec opinio plurimorum, quamuis eam perhibeant esse falsam plerique Romani, quod apostolus Petrus cum Simone mago die dominico certaturus propter ipsum magnae temptationis periculum pridie cum eiusdem urbis ecclesia ieiunauerit et consecuto tam prospero gloriosoque successu magus . Simon figura erat diaboli, non plane sabbatarius aut dominicarius sed cotidianus est ille temptator; nec tamen aduersus eum cotidie ieiunatur, quando et diebus dominicis