comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ p̃fato ꝓpħȩ destimonio ꝓmissũ c̃ intur¬
re gregis uenturũ. Ubi notandũ. qd̃ an¬
gls qui innoctis utiq uigiliis pastores
affatur: non ait hac nocte. s hodie natꝰ
ẽ uobis saluator: Non aliam scilicet
obcausam. nͥ quia gaudiũ magnum
euuangłrare ueniebat. Nã ubi tristia
queq nocturnis temporib gesta uel
gerenda significant᷑. ibi sepe nox uel
adiungitur. uel etiã sola nominatuꝵ.
utẽ illud. Omnes uos scandalũ pati
emini inme inista nocte & alibi Am̃
dico tibi. quia tu hodie innocte hac
prius qͣm bis gallus uocẽ dedit ter me
negaturus: Neq enim frustra angelus
tanto lumine cinctus apparuit. ut cla¬
ritas dĩ. pastores cutũ fulsisse hoc est
exomni parte illoꝵ radios luminis
aspersisse dicatur. qͦd numqͣm intota
testamenti ueteris seriȩ tociẽs angłis
apparentib adiungitur: sed mystice
p̃monuit. qͦd aperte postea monuit
apłs dicens Nox p̾cessit dies autẽ ap¬
ꝓpinquauit. Abiciamus g opera tene¬

Expanded text:
d praefato prophetae testimonio promissum est in turre gregis venturum. Ubi notandum quod angelus qui in noctis utique vigiliis pastores affatur, non ait: Hac nocte sed Hodie natus est vobis Salvator. Non aliam scilicet ob causam, nisi quia gaudium magnum evangelizare veniebat. Nam ubi tristitia quaeque nocturnis temporibus gesta vel gerenda significantur, ibi saepe nox vel adjungitur, vel etiam sola nominatur. Ut est illud: Omnes vos scandalum patta nocte . Et alibi: Amen dico tibi, quia tu hodie in nocte hac, priusquam bis gallus vocem dederit, ter me es negaturus . Neque enim frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie toties angelis apparentibus adjungitur. Sed mystice praemonuit quod aperte postea monuit Apostolus dicens: Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tene
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam sacerdotem in expiandis pec¬
catis. magis ad signans. ubi eũ uox de
celo declarauit. ubi testimoniũ ioħes
ipse ꝑhibuit dicens. Fece qui tollit pec¬
cata mundi. Ascendendo autem tͣnsut¬
& ad abraham. et ꝑuenit ad dm̃: cui mũ¬
dati. & expiati reconciliamur. Merito
& adoptionis originem ipse suscepit:
quia ꝑadoptionem efficimur filiid̃
credendo infilium dĩ: Pcarnalẽ uero
generationẽ filius dĩ potius filius ho¬
minis factus ẽ. Satis aut̃ demonstraut.
ñse ideo dixisse. ioseph filium heli. qͦd
de illo genitus. sed qͦd illi fuerit adopta¬
tus: cum et ipsum adam filiũ di dixit
cum sit factus adõ. sed ꝑgrãm qͣm po¬
stea peccando amisit: tamqͣm filius
inparadiso constitutus sit. Qua ꝓpt
ingenerationib mathei sig̾cat᷑ nr̃oꝵ su¬

Expanded text:
tanquam sacerdotem in expiandis pectanquam sacerdotem in expiandis peccatis magis assignans, ubi eum vox de coelo declaravit, ubi testimonium Joannes ipse perhibuit, dicens: Ecce qui tollit peccata mundi. Ascendendo autem transit ad Abraham, et pervenit ad Deum, cui mundati et expiati reconciliamur. Merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii Dei credendo in Filium Dei. Per carnalem vero generationem Filius Dei, potius filius hominis factus est. Satis autem demonstravit non se ideo dixisse Joseph Heli quod de illo genitus, sed quod illi fuerit adoptatus, cum et ipsum Adam filium Dei dixit, cum sit factus a Deo, sed per gratiam quam postea peccando amisit, tanquam filius in paradiso constitutus sit. Quapropter in generationibus Matthaei, significatur nos
Abbreviated transcription (Latin):
dragenis dieb ieuinauerunt: et euuan
głium ꝑipsius dñi ieiunium. quibus
dieb quadraginta etiã temptabatur
adiabolo: quid aliud qͣm ꝑomne hur
seculi tempus. temptationem nr̃am in
carne sua qͣm de nr̃a mortalitate ad sum¬
mere dignatus ẽ prefigurans: Idcirco aũ¬
iste numerus hanc temporalẽ uitã terre¬
nam q significat: qͥa et tempora an¬
norum quadriꝑtitis uicibus currunt.
& mundus ipse qͣtuor partib terminat᷑.
Quadraginta autẽ. quat̃ habent decem.
Porro ipsa decem: ab uno usq ad qͣtuor
ꝓgrediente numero. consummantuꝵ.
Adistam itaq mortalitatẽ nobiscũ par¬
ticipandam. quia descendentẽ xp̃m uo
luit significare matheus: ideo ipsas ge¬
nerationes ab abraham usq adioseph. et
usq adipsius. xp̃i natiuitatẽ descenden¬
do. commemorauit abinicio euuangłii
sui Lucas autem ñ abinitio euuangelii
sui: sed abaptismo xp̃i generationes e¬
narrat. Nec descendendo s ascendendo.

Expanded text:
dragenis diebus jejunadragenis diebus jejunagelium per ipsius domini ieiunium, quibus diebus quadraginta etiam temptabatur a diabolo, quid aliud quam per omne huius saeculi tempus temptationem in carne sua, quam de nostra mortalitate adsumere dignatus est, praefigurans? post resuiste numerus hanc temporalem vitam terrenamque significat, quia et tempora annorum quadripartitis vicibus currunt, et mundus ipse quatuor partibus terminatur. Quadraginta autem quater habent decem. Porro ipsa decem ab uno usque ad quatuor progrediente numero consummantur. Ad istam itaque mortalitatem nobiscum participandam, quia descendentem Christum voluit significare Matthaeus, ideo ipsas generationes ab Abraham usque ad Joseph, et usque ad ipsius Christi nativitatem descendendo commemoravit ab initio Evangelii sui. Lucas autem non ab initio Evangelii sui, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo sed ascendendo,
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ ingenealogia qͦ saluatoris teren¬
da seruauit Acute namq aniaduer¬
sum ẽ matheum qͥ regiã inxp̃o institu¬
erat insinuare ꝑsonam. excepto ipso xͦ
quadraginta homines ingenerationũ
seriȩ nominasse. Numerus autẽ istȩ
illud tempus significat: quo in hoc se¬
culo. & inhac terra regi nos oportet a
xp̃o. scđm disciplinã laboriosã. qͣ fla¬
gellat ds ut scriptum ẽ. omnẽ filium
duȩ. quod faciunt t̃ quaterni & deni.
s: ꝓpter unũ iecͥoniã bis numeratum
quadraginta una generationes fiunt:
si et ipsum xp̃m adnumeremus. qui
huic regendȩ uite nr̃ȩ temporali atq
terrenȩ: tamqͣm numero q̃dragenario
regalariter p̃sidet: Nam quia numerus
iste laboriosi huius temporis sacramẽ¬
tum ẽ. qͦd sub disciplina regis xp̃i aduer¬
sus diabolum dimicamu. etiam illud¬
declarat. qͦd quadraginta dierũ ieiuniũ.¬
hoc ẽ humiliationẽ anime consecrauit.

Expanded text:
tionem in genealogia quoque Salvatoris texentionem in genealogia quoque Salvatoris texenda servavit. Acute namque animadversum est Matthaeum qui regiam in Christo instituerat insinuare personam, excepto ipso Christo quadraginta homines in generationum serie nominasse. Numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo, et in hac terra regi nos oportet a Christo secundum disciplinam laboriosam, qua flagellat Deus ut scriptum est omnem filium duae, quod faciunt ter quattuordecim, sed propter unum bis numeratum quadrsi et ipsum Christum adnumeremus, qui huic regendae vitae nostrae temporali atque terrenae, tanquam numero quadragenario regulariter praesidet. Nam quia nuiste laboriosi hujus temporis sacramentum est, quo sub disciplina regis Christi adversus diabolum dimicamus, etiam declarat illud quod quadraginta dierum jejunio humiliatione animae consecravit;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhoc designauit indicio Obseruans
euuangłista ne omnino inhuuisce¬
modi successionib genuisse aliqͣm
nominaret: ꝑ quod digna distincti¬
one ñ descendens.s: ascendens usq
adadam. et adipsum usq ꝑuenit
dm̃ hec autẽ non nobis ad subitũ
repperta. aut absq ullis auctorib
commentata sunt: s ipsi hȩc saluato¬
ris nr̃i scđm carnẽ ꝓpinqui. seustu-¬
dio tanti seminis demonstrandi. seu
docendi que scđ̾m ueritatẽ gesta st̃.
tradiderunt. Hȩc affricanus his ip¬
sis sillabis ꝓfert: excepto qđ ꝓmathat
posuit melchi. Quia fortasse uel codex
illius sic habuit: uł inhistoria inqua ħ
didicerat. eundẽ mathat inuenit eẽ
dionimium. Quia gͦ matħs regalẽ lu¬
cas sacerdotalẽ dñi ꝑsonã susceꝑe tax¬
andam: unde et inquadriga cherubin
hunc leo fortissimus bestiarum. illum
uitulus s acerdotum uidelicet hostia
designat: eandẽ uterq sui oꝑis inten¬

Expanded text:
per hoc designavit indicio, observans per hoc designavit indicio, observans Evangelista, ne omnino in hujuscemodi successionibus genuisse aliquem nominaret, per quod digna distinctione non descendens, sed ascendens, usque ad Adam et ad ipsum usque pervenit Deum. Haec autem non nobis ad subitum reperta, aut absque ullis auctoribus commentata sunt, sed ipsi haec Salvatoris nostri, secundum carnem propinqui, seu studio tanti seminis demonstrandi, seu docendi quae secundum veritatem gesta sunt, tradiderunt. Haec Africanus his ipsis syllabis profert, excepto quod pro Matthat, posuit Melchi, quia fortasse vel codex illius sic habuit, vel in historia in qua haec didicerat, eumdem Matthat invenit esse dyonymum. Quia ergo Matthaeus regalem, Lucas sacerdotalem Domini personam suscepere taxandam, unde et in quadriga cherubim hunc leo fortissimus bestiarum, illum vitulus sacerdotum videlicet hostia designat, eamdem uterque sui operis inten
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eẽt exeadẽ tribu. sed non exto¬
dem genere. relictã ma the accepit
urorem Exqua et ipse accepit filiũ
nomine heli. ꝑ qͦd exdiuerso patrũ ge¬
nere efficiuntur iacob etheli. uterini
fĩs. Quoꝵ alter id÷ iacob frĩs heli si¬
ne liberis defuncti uxorẽ ex mandato
legis accipiens: genuit ioseph. Natura
quidẽ germinis suũ filiũ. ꝓpt̃ quod
filius: Cuius iacob quia frat̃ erat. uro¬
rem adsuscitandum fratri semen ac-¬
ceperat. et ꝑhoc rata inuenitur atq
integra generatio: & ea quã matħs
enumerat dicens. iacob aut̃ genuit
ioseph: et ea qͣm lucas competenti ob¬
scruatione designat dicens. Qui pu¬
tabatur filius esse ioseph qͥ fuit heli.
Qui et ipse subsonante cadem distinc¬
tione heli ẽẽ filius putabatur. qui fu¬
erat mathat. quia legalẽ hanc succes¬
sionem. quȩ uelut adoptione quadã
erga defunctos constat magis. quam
germinis ueritate: competenti satis

Expanded text:
cum esset ex eadem tribu, sed non ex eocum esset ex eadem tribu, sed non ex eodem genere, relictam Matthae accepit uxorem, ex qua et ipse accepit filium nomine Heli, per quod ex diverso patrum genere efficiuntur Jacob et Heli interim fratres. Quorum alter, id est Jacob, fratris Heli sine liberis defuncti, uxorem ex mandato legis accipiens, genuit Joseph, natura quidem germinis suum filium, propter qufilius, cujus Jacob quia frater erat, uxorem ad suscitandum fratri semen acceperat. Et per hoc rata invenitur atque integra generatio, et ea quam Matthaeus enumerat dicens: Jacob autem genuit Joseph: et ea quam Lucas competenti observatione designat, dicens: Qui putabatur esse filius Joseph, qui fuit Heli. Qui et ipse subsannante eadem distinctione, Heli esse filius putabatur, qui fuerat Matthat, quia legalem hanc successionem, quae velut adoptione quadam erga defunctos constat, magis quam germinis veritatem competenti satis
Abbreviated transcription (Latin):
mariȩ monstret᷑ pulcherrime sa¬
ne lucas genealogiã xp̃i dicꝰturꝰ
ipsum patrem p̃misit loquentem
tues filus m̃s dilectus: Ut eundẽ
uerum di filium diuina adtesta¬
tione: quẽ uerũ hominis filium
humane successionis ordine com¬
ꝓbaret. Qui fuit heli. qui fuit m
ex diuersoꝵ ꝓauorũ stirpe uenien¬
tes. unum quẽ lucas. alterũ quem
matħs commemorat: habere potu¬
erit. Dicit enim matheus. Matan
autẽ genuit incob. Iacob aut̃ ge¬
nuit ioseph uirum marie:. Sed
huius nodum questionis affri¬
canus deconsonantia euuangel¬
orum scribens. aꝑtissime soluit
Mathan inquit et mathat diũ¬
sis temporib deuna eademq
urore estha nomine singłos fi¬
lios ꝓcrearunt. Quia mathan
qͥ ꝑsalomonẽ descendit: uxorem
eam prius acceperat: et relicto
uno filio. iacob nomine. defunc¬
tus ẽ. Post cuius obitum. qm̃ lex
uiduã alii uiro noͣuetat nubere
mathat qͥ ꝑnathan genus ducit

Expanded text:
Mariae monstretur. Pulcherrime saMariae monstretur. Pulcherrime sane Lucas, genealogiam Christi dicturus, ipsum patrem praemisit loquentem: Tu es filius meus dilectus , ut eumdem verum Dei Filium divina attestatione, quem verum hominis filium humanae successionis ordine comprobaret. Qui fuit Heli, qui fuit Maex diversa proavorum stirpe venientes, unum quem Lucas, alterum quem Matthaeus commemorat, habere potuerit. Dicit enim Matthaeus: Mathan autem genuit Jacob. Jacob autem genuit Joseph, virum Mariae. Sed hujus nodum quaestionis, Africanus de consonantia Evangeliorum scribens, apertissime solvit. Mathan, inquit, et Mathat diversis temporibus de una eademque uxore Estha nomine singulos filios procreaverunt. Quia Mathan, qui per Salomonem descendit, uxorem eam primus acceperat, et relicto uno filio Jacob nomine, defunctus est. Post cujus obitum, quoniam lex viduam alii viro non vetat nubere, Mathat qui per Nathan genus ducit,
Abbreviated transcription (Latin):
auit Eehechiel triginta annoꝵ
aꝑtis sibi celis ꝓpħie dona ꝓme¬
ruit. Et quia ꝑfidem et aduersa
longanimiter ferri & sublimiter
debent premia sperari: et archȩ
uel templi. altitudo et tab̃naculi
longitudo triginta cubitis mensu
Ut putabatur inquit filiꝰ ᷤs ratux¬
ioseph. Hoc uerbũ ꝓpter illos posu¬
it: qui eum exioseph sic̃ alii homi¬
nes generant᷑ rebantur esse ꝓgeni¬
tum. Vnde si quẽ mouet. cum
maria de sp̃u scõ genuerit. xp̃m:
& ioseph illius ñ uere sed putati¬
ue ẽ pat̃ appelletur. cur ñ mariȩ
pocius qͣm ioseph. quȩ nichil ad
eum ꝑtinere uidebatur genera¬
tio describatur: sciat primũ nõ
esse consuetudinis scripturarũ:
ut mulierum ingenerationib or¬
do texatiu Deinde exuna tribu
fuisse ioseph et mariã. unde et᷑lege
eam accipere cogebat᷑ ut ꝓpinqͣm:
et qͦd simul censent᷑ in bethleem.
ut uidelicet stirpe generati: atq
ideo ꝑgenerationẽ ioseph origo qͦ

Expanded text:
avit, et Ezechiel triginta annorum avit, et Ezechiel triginta annorum apertis sibi coelis prophetiae dona promeruit. Et quia per fidem et adversa longanimiter ferri, et sublimiter debent praemia sperari, et arcae vel templi altitudo. et tabernaculi longitudo, triginta cubitis mensuratur. Ut putabatur inquit filius Joseph. Hoc verbum propter illos posuit, qui eum ex Joseph sicut alii homines generantur, rebantur esse progenitum. Unde si quem movet, cum Maria de Spiritu sancto genuerit Christum, et Joseph illius non vere, sed putative pater appelletur, cur non Maria potius quam Joseph, quae nihil ad eum pertinere videbatur, generatio describatur, sciat primum non esse consuetudinis Scripturarum ut mulierum in generationibus ordo texatur. Deinde ex una tribu fuisse Joseph et Mariam, unde et lege eam accipere cogebatur, ut propinquam. Et quod simul censentur in Bethlehem, ut de una videlicet stirpe generati, atque ideo per generationem Joseph, origo quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tihatoꝵ robur: fidei. spei. caritatis q
ꝑfectione solidetur: Quinq cubitos ha¬
bebat altitudinis: quia qͥcqͥd uisu. au¬
ditii. gustu. olfac̾tu. uel tac̾tu. delinqͥt̃
totũ unda regenerationis abliutur. Bo¬
ues qui portant. singłas cęli plagas ter¬
ni aspiciunt: ut infide sc̃e trinitatis. or¬
bis baptihetur uniuersus. Stabat aut̃
inlatere dextro atrii sacerdotũ contra
orientẽ admeridiẽ. quia flante noui te¬
stamenti grã. datũ ẽ ꝑ eum qͥ uisitauit
nos oriens exalto S et innumeris scrip¬
turȩ scẽ locis: tricenarius numerus xp̃i
et ȩccłie sacramentis aptatus inuenit᷑¬
Nam et iosepħ qͥ infigurã resurrec̃¬
tionis nouiq testamenti octogin¬
ta annis egyptios afame defer¬
dit. tricennarius ablutis ergastu¬
li sordib regni gubernacula sus¬
cepit. E dauid eadẽ ętate regnũ
qͦd septuagenarus hoc ẽ ꝑpetua
quiete dignus compleret. in cho¬

Expanded text:
tizatorum robur, fidei, spei, charitatisque tizatorum robur, fidei, spei, charitatisque perfectione solidetur. Quinque cubitos habebat altitudinis, quia quidquid visu auditu, gustu, olfactu, vel tactu delinquitur, totum unda regenerationis abluitur. Boves qui portant, singulas coeli plagas terni aspiciunt, ut in fide sanctae Trinitatis, orbis baptizetur universus. Stabat autem in latere dextro atrii sacerdotum contra Orientem ad Meridiem, quia stante Novi Testamenti gratia, datum est per eum qui visitavit nos oriens ex alto . Sed et innumeris Scripturae sanctae locis tricenarius numerus Christi et Ecclesiae sacramentis aptatus invenituNam et Joseph, qui in figuram resurrectionis Novique Testamenti octoginta annis Aegyptios a fame defendit, tricenarius ablutis ergastuli sordibus regni gubernacula suscepit, et David eadem aetate regnum, quod septuagenarius, hoc est perpetua quiete dignus compleret, incho
Abbreviated transcription (Latin):
tandos habere docuit: qͥ ait. Ite doce¬
te om̃s gentes. baptihantes eos: inno¬
mine pat̾s. et filii et sp̃c scĩ. Quasi hoc
idem triennium ꝑdecem multiplica¬
ri p̃cepit: cũ subiunxit. Docentes eos
seruare omnia. quecũq mandaui uob̃.
Incuius etiã figuram mare eneum.
inquo sacerdotes templũ intraturi
lauabantur et decẽ cubitoꝵ funicło
circiuri exteruis: & intus tria milia
metretas cap ar potuisse narratur:¬
baptiha nt. E quia maris ȩnei mentio
incidit. Licet & incȩteris qͦmͦ baptismi
regulam congruat inquirere. Alabio
inquit usq adlabiũ cubitoꝵ decem.
Quia ñterrena nos sollicitudine coan¬
gustari: sed cȩlestis denarii oportet ex¬
pec̾tatione dilatari Labium eiꝰ q̃si la¬
bium calicis uel foliũ repandi lilii. Quo¬
rum uno. poculum dominice passioĩs:
Altero. patefacta resurrectionis eius cla
ad florẽ repandi lilii respicit. Grossitu¬
do eius triũ unciarum. ut omne bap¬

Expanded text:
zandos habere docuit, qui ait: Ite, docezandos habere docuit, qui ait: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Quasi hoc idem triennium per decem multiplicari praecepit, cum subjunxit: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis . In cujus etiam figuram mare aeneum, in quo sacerdotes templum intraturi lavabantur, et triginta cubitorum funiculo circuiri exterius, et intus tria millia metretas capere potuisse narratbaptizant. Et quia maris aenei mentio incidit, libet et in caeteris quomodo baptismi regulae congruant inquirere. A labio inquit usque ad labium cubitorum decem , quia non terrena nos sollicitudine coangustari, sed coelestis denarii oportet exspectatione dilatari. Labium ejus quasi labium calicis vel folium repandi lilii: quorum uno poculum dominicae passionis, altero patefacta resurrectionis ejus clarad florem repandi lilii respicit. Crassitudo ejus, trium unciarum, ut omne bap
Abbreviated transcription (Latin):
oportunã. Qui etiã ut supͣlectũ ẽ an¬
no duodecimo ȩtatis suȩ inmedio do¬
ctorum sedens intemplo. ñ docens
sed interrogans uoluit inueniri. U
enim non auderent homines in in¬
firma etate p̃dicare. ille duodenis
interrogat.homines interra. quiꝑ
diuinitatẽ suã semꝑ angł̃os docit̃
incelo: Nec contra hec mouere quẽ piã¬
debet debet: quod ieremias atq daniel
da. Omnipotens enim ds etlinguas
infantiũ fac̃ dissertas. et ex ore infan¬
cium & lactentiũ ꝑfecit laudẽ: S aliud
ẽ quod nos doctrine usu dicimus. ali¬
ud quod demiraculo scimus. Potest
autẽ tricennalis baptihati saluatoris
etas. etiã nr̃i baptismatis intimare my¬
sterum. ꝓpter fidẽ scilicet sc̃e trini¬
tatis. et operationem decalogi legalis.
Quia nimirum decalogus reuelata
fidei gr̃a: quo sublimius intelligitur.
eo et deuotius impletur. Quasi enim
qͦddã sccro sc̃m trienni tempꝰ bapti¬

Expanded text:
opportunam. Qui etiam, ut supra lectum est, anopportunam. Qui etiam, ut supra lectum est, anno duodecimo aetatis suae in medio doctorum sedens in templo, non docens, sed interrogans, voluit inveniri. Ut enim non auderent homines in infirma aetate praedicare, ille duodenis interrogat homines in terra, qui per divinitatem suam semper angelos docet in coelo. Nec contra haec movere quempiam debet, quod Hieremias atque Danielda. Omnipotens enim Deus et linguas infantium facit disertas, et ex ore infantium et lactentium perfecit laudem. Sed aliud est quod nos doctrinae usu dicimus, aliud quod de miraculo scimus. Potest autem tricennalis baptizati Salvatoris aetas etiam nostri baptismatis intimare mysterium, propter fidem, scilicet sanctae Trinitatis et operationem decalogi legalis. Qui nimirum decalogus revelata fidei gratia, quo sublimius intelligitur, eo et devotius impletur. Quasi enim quoddam sacrosanctum triennii tempus bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ego uidi. & testimonium ꝑhibui. quia
hic ẽ filius di Itaq mysteriũ trinitatis
inbaptismo saluatoris ostenditur: ut
et nos ineius nomine baptihandos esse
doceat᷑. Quod autẽ dicit. inte complacu¬
fecit: eo ipso quo penitet se sibiͣ displi¬
cuisse indicat qui emendat qͦd fecit. De
qͥa omnipotens pat̃ sic̃ intelligi abho¬
minibꝰ poterat. humano modo locittust̃
depeccatorib dicens. Penitet me fecisse
hominẽ. suꝑ terram: Quasi sibimet ip¬
si displicuit inpeccatorib qͦs creauit.
hominem creasse. ñpenituit. in quo pec¬
catum nullum omnino inuenit. sicut
deulo ꝑpsalmistã dicituiz Iurauit dñs
& ñ penitebit eum. tues sacerdos inȩter
Et ipse iħc erat incipiens. qͣs s num
annoꝵ .xxx. ut putabatur filiꝰ ioseph
Iħs annoꝵ triginta baptiratur: & tunc
demum incipit signa facere et docere
legitimum uidelicet et maturũ tempꝰ
ostendens ȩtatis. his qͥ omnẽ etatẽ uel
ad sacerdotium. uel ad docendũ putãt

Expanded text:
 testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei . Itaque mysterium Trinitatis in baptismo Salvatoris ostenditur, ut et nos in ejus nomine baptizandos esse doceatur. Quod autem dicit: In te complacufecit, eo ipso quo poenitet se sibi displicuisse indicat, qui emendat quod fecit. Et quia omnipotens Pater sicut intelligi ab hominibus poterat, humano modo locutus est de peccatoribus dicens: Poenitet me fecisse hominem super terram , quasi sibimetipsi displicuit in peccatoribus quos creavit. hominem creasse non poenituit, in quo peccatum nullum omnino invenit, sic de illo per Psalmistam dicitur: Juravit Dominus et non poenitebit eum; . Et ipse Jesus erat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur filius Joseph. Jesus annorum triginta baptizatur, et tunc demum incipit signa facere et docere, legitimum videlicet et maturum tempus ostendens aetatis, his qui omnem aetatem, vel ad sacerdotem, vel ad docendum putant
Abbreviated transcription (Latin):
tempus recedit non ut inlatȩ ma¬
licie finẽ prebeat. sed ut corda quȩ ꝑ
quietẽ secura reddiderit. repente redĩ-¬
ens facilius inopinatus inrumpat.
Notandum autẽ. qͦd trib solũ tempta¬
toris fraudib expositis. omnẽ tempta¬
cionem dic̃ ẽẽ consummatã: Quia
uidelicet his omnium uitioꝵ origi¬
nes amplectuntur. et fontes: Iohanne
adtestante qui ait. Quia omne qͦd in
mundo ẽ: concupiscentia carnis ẽ &
concupiscentia ocłoꝵ. et suꝑbia uite.

Expanded text:
tempus recedit, non ut illatae matempus recedit, non ut illatae malitiae finem praebeat, sed ut corda quae per quietem secura reddiderit, repente rediens, facilius inopinatus irrumpat. Notandum autem quod tribus solum tentatoris fraudibus expositis, omnem tentationem dicit esse consummatam. Quia videlicet his omnium vitiorum origines amplectuntur et fontes. Joanne attestante qui ait: Quia omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitae .
Abbreviated transcription (Latin):
as palam loqueret᷑ uideis irascentibꝰ
& de inimicissimo animo audientibꝰ.
nec tam̃ ualentib in eum mittere
manus: quia nondũ uenerat hora
eius. Qui gͦ palã docendo & argu¬
endo. et tam̃ inimicoꝵ rabiẽ ualere
inse aliquid ñ sinendo. dĩ demonstra¬
bat potestatem: idẽ tamen fugien¬
do & latendo. hominis instruebat
infirmitatem: ne dm̃ temptare au¬
deat. qͣndo habet quod faciat. ut qͦd
cauere oportet euadat.
Et consummata omni temptati¬
Sone diabolus recessit abillo. usq ad
tempus. Uidens ipsũ diabolũ non
ẽẽ instudio ꝑtinacem cedere uerę so¬
lere iurtuti: & si inuidere ñ desinat:
tam̃ instare formidat: qͥa frequentiꝰ
refugit triumphari. Audito itaq
dĩ nomine. recessit inquit usq ad
tempus Postea enim ñ temptatu¬
rus. sed aꝑte pugnaturus aduenit:
Quãuis sepe antiquus hostis postqͣm
menti nr̃ȩ tempt̾onum certamen
inflixerit. abipso suo certamine ad

Expanded text:
as palam loqueretur Judaeis irascentibus, as palam loqueretur Judaeis irascentibus, et de inimicissimo animo audientibus, nec tamen valentibus in eum mittere manus, quia nondum venerat hora ejus. Qui ergo palam docendo et arguendo, et tamen inimicorum rabiem valere in se aliquid non sinendo, Dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne Deum tentare audeat, quando habet quod faciat, ut quod cavere oportet evadat. Et consummata omni tentatione, diabolus recessit ab illo usque ad tempus. Vides ipsum diabolum non esse in studio pertinacem, cedere vero solere virtuti. Et si invidere non desinat, tamen instare formidat, quia frequentius refugit triumphari. Audito itaque Dei nomine, recessit inquit usque ad tempus. Postea enim non tentaturus, sed aperte pugnaturus advenit. Quamvis saepe antiquus hostis postquam menti nostrae tentationum certamen inflixerit, ab ipso suo certamine ad
Abbreviated transcription (Latin):
Et respondens iħs: ait illi Dictũ
ẽ non temptabis dominũ dm̃ tuum
Falsas descripturis sagitas diaboli:
ueris scripturarũ frangit clipeis. & no¬
tandũ qͦd neccessaria testimonia de
deuteronomio tantũ ꝓtulerit. ut scde
legis sacramenta monstraret Nontẽp¬
tabis in quit dominũ dm̃ tuũ. Sug¬
gerebat᷑ enĩ tamqͣm homini. ut signo
aliquo exploraret ipse qͣntus esset. id:
qͣm multũ apuddm posset Quod
uiciose fit cum fit. Ptinet namq ad
sanã doctrinã qͣndo habet qͦd faciat.
homo: non temptare dnm dm̃ suũ.
Neq enim et ipse saluator ñ poterat
tueri discipulos suos: quib tam̃ ait.
Siuos ꝑsecuti fuerint in una ciuitate.
fugite inaliam. Cuius rai. prior ex¬
emplum p̃buit. Nam cum potesta¬
tem haberet ponendi animã suam.
nec eã poneret nͥ cum uellet: in egip¬
tum tam̃ infans portantib paren¬
tib fugit: et ad diem festum non e¬
uident̃: sed latent ascendit. cum ali-¬

Expanded text:
Et respondens Jesus, ait illi: Dictum Et respondens Jesus, ait illi: Dictum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. Falsas de Scripturis diaboli sagittas, veris Scripturarum frangit clypeis. Et notandum quod necessaria testimonia de Deuteronomio tantum protulerit, ut secundae legis sacramenta monstraret. Non tentabis, inquit, Dominum Deum tuum. Suggerebatur enim tanquam homini, ut signo aliquo exploraret ipse quantus esset, id est, quam multum apud Deum posset. Quod vitiose fit, cum fit. Pertinet namque ad sanam doctrinam, quando habet quod faciat homo, non tentare Dominum Deum suum. Neque enim et ipse Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Cujus rei prior exemplum praebuit. Nam cum potestatem haberet ponendi animam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. Et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit, cum ali
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quẽ gula uel auaricia suꝑare ñpo¬
terat: temptet et uana gła: si forte il¬
lum uel ipsa uictoriȩ sue iact ancia
deicere queat. Et dix illi si filius dies.
mitte te hinc deorsum. Inomnib tẽp¬
tationib hoc agit diabolus. ut intel¬
ligat si filius dei sit: S dñs sic respon¬
sionem temperat: ut eũ relinquat am¬
biguum Mittere deorsum. uox dia¬
boli qua semꝑ om̃s deorsum cadere
desiderat. Mitte te inquit. ꝑsua¬
dere potest: precipitare ñ porest
Scriptum ẽ enĩ. qͦd angłis suis man¬
dauit dete ut conseruent te: quia in
Imanibus tollent te ne forte offendas
Sadlapidem pedẽ tuũ. Hoc innona
pretatur scripturas diabolus Certe si
uere desaluatore scriptũ nouerat. de¬
buerat et illud dicere qͦd in eodẽ psalmo
contra se sequitur. Suꝑ aspidẽ etba¬
siliscum ambulabis: & conculcabis
leonẽ et draconem. De angłoꝵ auxilio
qͣsi adinfirmũ loquitur de sui con¬
culcatione qͣsi tergi uersator tacet

Expanded text:
aritia superare non poterat, tentet et vana gloria, si forte illum, vel ipsa victoriae suae jactantia dejicere queat. Et dixit illi: Si Filius Dei es, mitte te hinc deorsum. In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit, sed Dominus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum. Mitte te deorsum. Vox diaboli, qua semper omnes deorsum cadere desiderat. Mitte te, inquit: persuadere potest, praecipitare non potest. Scriptum est enim quod angelis suis mandavit de te, ut conservent te, et quia in manibus tollent te, ne forte offendas ad lapidem pedem tuum. Hoc in nonagMale ergo interpretatur Scripturas diabolus. Certe si vere de Salvatore scriptum noverat, debuerat et illud dicere, quod in eodem psalmo contra se sequitur: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . De angelorum auxilio quasi ad infirmum loquitur, de sui conculcatione quasi tergiversator tacet.
Abbreviated transcription (Latin):
facere fecimus. Qui cum alibi p̃ciꝑet.
ne iusticiam nr̃am coram hominibꝰ
faciamus: in eius dem diffinitione.
ieuiniũ tm̃ elemosinã. atq oratio¬
nem subiunxit Triplici scilicet ho¬
stis telo totidẽ arma defensionens
opponens: ut ieiunio cupicentia carniᷤ.
elemosinis: auaricia. p̃cib iactantia
pellatur meritoꝵ. Hec de principus
euuangłistȩ dispensationis uno li¬
bello dixisse sufficiat. uerũ quȩ se¬
cuntur gesta. uł dict̾a saluatoris. ñ
solum nr̃e quieti. sed etlegentiũ cõmo¬
doconsulentes. ab alio magis intuea¬
mur ex ordio. Nescio q enĩ mͦ ut au¬
gustinus ait ita libri termino reficit᷑
lec̾toris intentio: sic̃ labor uiatoris.

Expanded text:
facere fecimus . Qui cum alibi praeciperet facere fecimus . Qui cum alibi praeciperet ne justitiam nostram coram hominibus faciamus, in ejusdem definitione jejunium tantum, eleemosynam atque orationem subjunxit, triplici, scilicet, hostis telo totidem arma defensionis opponens, ut jejunio concupiscentia carnis, eleemosynis avaritia, precibus jactantia pellatur meritorum. Haec de principiis evangelicae dispensationis uno libello dixisse sufficiat, verum quae sequuntur gesta vel dicta Salvatoris, non solum nostrae quieti, sed et legentium commodo consulentes, ab alio magis intueamur exordio. Nescio quo enim modo, ut Augustinus ait, ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut labor viatoris
Abbreviated transcription (Latin):
carnis deuicta: mox auaricia pulsa¬
ntur. et aliquotiens etiã suꝑantur.
adeo ut ꝓ oblatis munerib diabolũ
adorare ñmetuant. Quoꝵubi pluri¬
mi continentiã laudant: maiores
etiam ꝑsonȩ honorant: dona tribu¬
unt. fit ut uoluptatum uictores. phi
exercentur et arguant. sed et flexa cer¬
uice adorant et suscipiant. Unde dic̃
apłs: Auariciã simulacroꝵ eẽ serui¬
tutẽ. Qui si ethanc saluatoris exem¬
plum triumphar int. dñm uidelicet
deum suum adorando. et ꝓȩternis
gaudiis illi soli seruiendo: Aderit &
tercia uane głe pestis. quȩ uicioꝵ pre¬
cedentium uictores de suis uirib ex¬
tollat. ut qͣsi inuirtutum culmine
positos. ulterius se iã cadere ñ posse p̃¬
sumant. E hoc plane curiosis ocłis
deũ temptare ẽ de suis q̃mpram me¬
ritis gloriari: Contra hoc qͦd ipse fidẽ
discipulis augens ait. Cum ꝑfeceri¬
tis omnia quȩ p̃cepta sunt uob̃. dicite:
serui inutiles sumus. quȩ debiuimꝰ

Expanded text:
carnis devicta, mox avaritia pulsacarnis devicta, mox avaritia pulsantur, et aliquoties etiam superantur, adeo ut pro oblatis muneribus diabolum adorare non metuant. Quorum ubi plurimi continentiam laudant, majores etiam personae honorant, dona tribuunt, fit ut voluptatum victores philaexsecrentur et arguant, sed et flexa cervice adorent et suscipiant. Unde dicit Apostolus avaritiam, simulacrorum esse servitutem. Qui si et hanc Salvatoris exemplo triumpharint, Dominum, videlicet, Deum suum adorando, et pro aeternis gaudiis illi soli serviendo, aderit et tertia vanae gloriae pestis, quae vitiorum praecedentium victores de suis viribus extollat, ut quasi in virtutum culmine positos ulterius se jam cadere non posse praesumant. Et hoc plane curiosis oculis Deum tentare est, de suis quempiam meritis gloriari. Contra hoc quod ipse fidem discipulis augens ait: Cum perfeceritis omnia quae praecepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus, quae debuimus
Abbreviated transcription (Latin):
dere illam. & alter dixit: Iuga boum
emi quinq et eo ꝓbare illa. Qa
lius dixit. llxo Orem duri. et id̃o
ñ possum uenire. Uxoris quippe ap¬
petitus sic̃ et gula: ad concupiscentiam
carnis ꝑtinẽt. Uillȩ emptio que aua¬
ricia noncaret: ad suꝑbiam uite res¬
um rerũ curiositas. que ẽ uana gloria:
ad concupiscentiã tefert᷑ occulorum.
Nam ꝑ ocłos maxime curisitas p̃ua¬
let & his quidẽ dñs qͣsi fortior facie
ad faciem temptatur. nos uͦ cũ et ipsi
p̃cepto baptismate grã sp̃c heremũ
uirtutũ adimus. cum ieuiniũ qͣdra¬
gesimale suscipimus. id÷ ab illecebrs
secularib toto uitȩ nr̃ȩ tempore con¬
tinere disponimus. uel tacitis appeti¬
mur insidiis. uel aliquando etiã ꝓri¬
mi ore pulsamur. quicum blandiens
dic Homo fortis es manduca etbibe.
et similis mane. Uidendum ẽ. ne no¬
bis serpentis antiqui nescius uene¬
na ꝓpinet. dicendumq: Non insolo
pane uiuit homo. sed inonũ uerbo
đi uerum multi concupiscentia

Expanded text:
ter dixit: Juga boum emi quinque, et eo probare illa . Et alius dixit: Uxorem duxi, ideo non possum venire. Uxoris quippe appetitus sicut et gula ad concupiscentiam carnis pertinet. Villae emptio quae avaritia non caret, ad superbiam vitae resum rerum curiositas, quae est vana gloria, ad concupiscentiam refertur oculorum. Nam per oculos maxime curiositas praevalet, et his quidem Dominus quasi fortior facie ad faciem tentatur. Nos vero cum ipsi, percepto baptismate gratia spiritus, eremum virtutum adimus, cum jejunium quadragesimale suscipimus, id est, ab illecebris saecularibus toto vitae nostrae tempore continere disponimus, vel tacitis appetimur insidiis, vel aliquando etiam proximiore pulsamur. Qui cum blandiens dicit: Homo fortis es, manduca et bibe, et similis mane, videndum est, ne nobis serpentis antiqui nescius venena propinet. Dicendumque: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Verum multi, concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
cauit: mercedẽ accipiet. Si cuius opus
arserit. detrimentum patietur Ipse
autẽ saluuserit. sic tamen qͣsi ꝑignem.
Quod qͣmuis et deigne tribulationis
inhac nobis uita adhibito possit intel¬
ligi: tam̃ si qͥs hoc deigne futurȩ pur¬
gationis accipiat. pensandũ sollicite
ẽ quia illum dixit posse ꝑignẽ salua¬
ri: ñ qui suꝑ fundamentum xp̃i fer¬
rum. es. uł plumbũ ȩdificat: id÷ pec¬
cata maiora. et duriora. atq tunc
iã insolubilia: sedligna. fęnũ. stipulã.
id÷ peccata minima atq leuissima.
quȩ ignis facile consumat: hoc ta¬
men sciendũ ẽ. qͦd illic saltĩ demini¬
mis nichil quisq purgationis obti¬
nebit nͥbonis hoc actib inhac ad¬
huc uita positus ut illic obtineat
ꝓmereatur. Cuius uentilabrũ in
manu eius. et purgabit aream suã.
ꝑuentilabrũ id: palã: discretio usti
examinis: Pareã uero: p̃sens ȩccłia
figurat᷑ Inqua ꝓculdubio quod lu¬
gubre satis ẽ: multi sunt uocati. pau¬

Expanded text:
rcedem accipiet; si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Quod quamvis et de igne tribulationis in hac nobis vita adhibito possit intelligi, tamen si quis hoc de igne futurae purgationis accipiat, pensandum sollicite est quia illum dixit posse per ignem salvari, non qui super fundamentum Christi, ferrum, aes vel plumbum aedificat, id est, peccata majora et duriora, atque tunc jam insolubilia, sed lignum, fenum, stipulam, id est, peccata minima atque levissima, quae ignis facile consumat. Hoc tamen sciendum est, quod illic saltem de minimis nil quisque purgationis obtinebit, nisi bonis hoc actibus in hac adhuc vita positus, ut illic obtineat, promereatur. Cujus ventilabrum in manu ejus, et purgabit aream suam. Per ventilabrum, id est, paleam, discretio justi examinis, per aream vero praesens Ecclesia figuratur, in qua procul dubio, quod lugubre satis est, multi sunt vocati, pau
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ exaqua et spũ renascimuꝵ:
ita et tunc deleuib quib dã peceatis
quȩ hinc nobis euntib adheserunt.
purgatorii ignis ante ultimũ uidi¬
cium baptismate ꝑmundemur. Di¬
cente apło. Si qͥs suꝑ edificauerit
suꝑ hoc fundamentũ. aurũ. argentũ.
lapides p̃ciosos. lignã. fenũ. stipulam:

Expanded text:
peccatorum ex aqua et spiritu renascimur, peccatorum ex aqua et spiritu renascimur, ita et tunc de levibus quibusdam peccatis, quae hinc nobis euntibus adhaeserunt, purgatorii ignis ante ultimum judicium baptismate permundemur, dicente apostolo: Si quis superaedificaverit super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna,
Abbreviated transcription (Latin):
sit S huius incarnationis mẏsteriũ
humanus ocłs penetrare ñ suffic̃ Inuesti¬
gari enĩ nullatenus potest: qͦmͦ corpo¬
rat᷑ uerbũ. qmͦ summus et iuiuficator
sp̃c intra uterũ matris animat᷑: qͦmͦ is
rigia iͦ calciamenti ẽ. ligatura mysterii.
Iohannes itaq soluere corrigiam calcia¬
menti eiꝰ ñualet: qͥa incarnationiˢ my¬
sterium. nec ipse in uestigare suffic̃. qui
Hoc ẽ et purgatione scĩficationis. et ꝓhu¬
tione tribulationis. Potest aut̃ idẽ sp̃c
scĩ etiã nomine ignis significatus in¬
telligi: quia et incendit ꝑamorẽ. & ꝑ
sapientiã corda quȩ replet. illuminat.
Unde et illi quib dictum ẽ. qͥa ioħs
quidẽ bapti ⁊auit aqua. uos aut̃ bap¬
tizabimini in spũ scõ: idẽ baptisma
sp̃c inignis uisione ꝑcipiunt: Sunt
qͥita exponunt. qͦd in p̃senti inspũ. &
infuturo. baptihemur in igne: Ilt ui¬
delicet. sic̃ nunc inremissionẽ om̃iũ

Expanded text:
sit. Sed hujus incarnationis mysterium sit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest, quomodo corporatur Verbum, quomodo summus vivificator Spiritus intra uterum matris animatur, quomodorigia ergo calceamenti, est ligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia incarnationis mysterium nec ipse investigare sufficit, qui Hoc est, et purgatione sanctificationis, et probatione tribulationis. Potest autem idem Spiritus sancti etiam nomine ignis significatus intelligi, quia et incendit per amorem, et per sapientiam corda quae replet, illuminat. Unde et illi quibus dictum est: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini in Spiritu sancto , idem Spiritus in ignis visione percipiunt. Sunt qui ita exponunt, quod in praesenti in spiritu, et in futuro baptizemur in igne, ut videlicet sicut nunc in redemptionem omnium
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ñcũ eo innecessitate illiꝰ etiã ea q̃s̃
sunt necessaria partitur: Idcuto gͦ
de diuidendis cũ ꝓximo duabꝰ tu¬
nicis. dat᷑ p̃ceptum. qͥa hoc de una
dici ñ potuit. qm̃ siuna diuidit᷑. ne¬
mo uestitur. Indimidia quippe tu¬
nica. & nudus remanet qui accipit.
et nudus qui dedit. Inter hȩo autẽ
sciendũ ẽ qͣntũ misericordiȩ oꝑa ua¬
leant cũ ad fructus dignos peniten¬
ciȩ. ipsa p̃ceteris p̃cipiuntur: hinc etiã
ꝑsemetipsam ueritas dic̃ Date elemo¬
sinã. & ecce omĩa munda sunt uobis.¬

Expanded text:
qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi qui non cum eo in necessitate illius etiam ea quae sibi sunt necessaria partitur. Idcirco ergo de dividendis cum proximo duabus tunicis datur praeceptum, quia hoc de una dici non potuit, quoniam si una dividatur, nemo vestitur. In dimidia quippe tunica et nudus remanet qui accipit, et nudus qui dedit. Inter haec autem sciendum est quantum misericordiae opera valeant, cum ad fructus dignos poenitentiae ipsa prae caeteris praecipiuntur. Hinc etiam per semetipsam Veritas dicit: Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd aliud qͣm rami infructuose ar¬
boris absciduntur: Cum uͦ tota simia
ꝓgenies cum parente tollit. infructu¬
osa arbor aradice abscisa ẽ. ne iã rema¬
neat. unde praua iterum soboles sub¬
crescat: In quib ioħis baptiste uerbis
constat: qͦd audientiũ corda turbata
sunt. cum ꝓtinus sub infertur.
Et interrogabant eum turbȩ dicen¬
tes. quid gͦ faciemus: ꝑcussȩ enim
terrore fuerant q̃ consiliũ querebant.
Nespondens aut̃ dicebat illis: qui
habet duas tunicas. det ñ habenti: ẜ
qui habet escas. similit faciat. ꝑ hoc
qͦd tunica plus ẽ necessaria usui nr̃o
qͣm palliũ. ad fructum dignũ peni¬
tentiȩ ꝑtinet ut ñ solũ exteriora quȩ
q &minus necessaria. sed ipsa ualde
nobis necessaria diuidere cũ ꝓrimis
debeamus. Scilicet uel escã qua car¬
nalit᷑ iuuimus: uel tunicã qua ue¬
stimur: Quia enim in lege scriptũ ẽ
Diliges ꝓximũ tuũ tamqͣm ⁊cipsũ
Minus ꝑximũ amare coniuncitur:

Expanded text:
quid aliud quam rami infructuosae arquid aliud quam rami infructuosae arboris absciduntur? Cum vero tota simul progenies cum parente tollitur, infructuosa arbor a radice abscisa est, ne jam remaneat unde prava iterum soboles succrescat. In quibus Joannis Baptistae verbis constat, quod audientium corda turbata sunt, cum protinus subinfertur. Et interrogabant eum turbae dicentes: Quid ergo faciemus? Percussae enim terrore fuerant, quae consilium quaerebant. Respondens autem, dicebat illis: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas similiter faciat. Per hoc quod tunica plus est necessaria usui nostro quam pallium, ad fructum dignum poenitentiae pertinet ut non solum exteriora quaeque et minus necessaria, sed ipsa valde nobis necessaria dividere cum proximis debeamus, scilicet vel escam qua carnaliter vivimus, vel tunicam qua vestimur. Quia enim in lege scriptum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum , minus proximum amare convincitur
Abbreviated transcription (Latin):
pidum nomine gentes significate st̃.
quȩ lapides coluerunt. Unde scriptũ
ẽ Similes illis fiant qͥ faciunt ea. Qs
om̃s qui confidunt ineis. Dequib ni¬
euis filii facti sunt. cuius semini sunt
uniti Unde et ĩsdem gentib ꝑ egregiũ
p̃dicatorẽ dicitur Si autẽ uos xp̃i. gͦ
ꝑfidiã abrahȩ filii esse desierunt.
am enim securis adradicem arboris
posita est. Arbor huius mundi ẽ uni¬
uersũ genus humanum. Securis uͦ ẽ
redemptor nr̃ qui uelut exmanubrio
& ferro. Tenetur exhumanitate sed
incidit ex duunate. Que uidelicet
securis iã adradicẽ arboris posita ẽ
quia & si ꝑpatienciam expectat. ui¬
det᷑ tam̃ quid factura ẽ. Omnis gͦ
arbor ñ faciens fruc̾tũ bonũ. excidet᷑
& inignem mittetur. Quia et unus¬
quisq ꝑuersus paratã cicius gehen¬
ne concremationẽ inuenit: qͥ hic
boni operis fructum facere contemp¬
nit Q notandũ q̃d securim ñiuxta
ramos positam. sed ad radicẽ dicit
Cum enim maloꝵ filii tolluntur

Expanded text:
pidum nomine gentes significatae sunt, quae lapides coluerunt. Unde scriptum est: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . De quibus niderunt, ejus filii facti sunt, cujus semini sunt uniti. Unde et eisdem gentibus per egregium praedicatorem dicitur: Si autem vos Christi, ergo perfidiam Abrahae filii esse desierunt. Jam enim securis ad radicem arboris posita est. Arbor hujus mundi est universum genus humanum. Securis vero est Redemptor noster, qui velut ex manubrio et ferro tenetur ex humanitate, sed incidit ex divinitate. Quae videlicet securis jam ad radicem arboris posita est, quia et si per patientiam exspectat, videtur tamen quid factura est. Omnis ergo arbor non faciens fructum, excidetur et in ignem mittetur. Quia unusquisque perversus paratam citius gehennae concremationem invenit, qui hic boni operis fructum facere contemnit. Et notandum quod securem non juxta ramos positam, sed ad radicem dicit. Cum enim malorum filii tolluntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Et uox decelo fact̾a ẽ tues filiꝰ mĩs di¬
lectus inte complacuit mͥ. Merito ioħs
int̃ natos mulierũ nulli secundus ẽ. cui
se baptihandum credit. xp̃c: se uiden¬
dum inuisibilis exhibet sp̃c suũ decelo
filium commendat pat̃. Neq enim
ipsi filio qͦd optime nouerat: seduł io
hanni uel cȩteris qͥ aderant qͦd nossent
indicabat᷑. Unde notandum. qͦd idẽ io¬
hannes qͥuͤatenus se uirum fortiorẽ se

Expanded text:
 Tu es Filius meus dilectus, in te complacui mihi. Merito Joannes inter natos mulierum nulli secundus est, cui se baptizandum Christus, se videndum invisibilis exhibet spiritus, suum de coelo Filium commendat Pater. Neque enim ipsi Filio quod optime noverat, sed vel Joanni vel caeteris qui aderant, quod nossent, indicabatur. Unde notandum quod idem Joannes qui eatenus virum se fortiorem et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊÷ faciemus et nos: & ait illis: Neminem
Iustissimo doctor eximus moderami¬
ne p̃monet ne abeis calumpniando p̃¬
dam requirant: qͥb militando ꝓdesse
debuerant:. Docens idcirco stipendi a
constituta miliciȩ. ne dum sumptus
querit᷑. p̃do grassetur: Nullũ gͦ offici¬
um. nullũ abagenda miscdia genus
excipitur. quȩ plenitudo uirtutũ est
et sola amorte liberat: uitãq confert
et̾nam: Ipzo iuidice adtestante qͥait.
se dicturum ẽẽ ꝓmisit: Uenite bene¬
dicti patris mei ꝑcipite regnũ. Esuri¬
ui enim. et dedistis mͥ manducare etcȩ

Expanded text:
 faciemus et nos? Et ait illis: Neminem  faciemus et nos? Et ait illis: Neminem Justissimo doctor eximius moderamine praemonet, ne ab eis calumniando praedam requirant, quibus militando prodesse debuerant. Docens idcirco stipendia constituta militiae, ne dum sumptus quaeritur, praedo grassetur. Nullum ergo officium, nullum ab agenda misericordia genus excipitur, quae plenitudo virtutum est, et sola a morte liberat, vitamque confert aeternam. Ipso judice attestante qui se dicturum esse promisit: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. Esurivi enim, et dedistis mihi manducare, e
Abbreviated transcription (Latin):
tirarentur. et dixerunt ad illoͬs. Ma¬
gister qͥd faciemus: at ille dir̃ ad eos
Nichil amplius qͣm qͦd constitutũ ẽ
uobis faciatis. Qͣntam beati bapti¬
stȩ sermo uirtutẽ habuerit qͣntũq
mentes concusserit audientiũ: hic
ꝓbatur. cum etiã publicanos & mi¬
lites ad consilium salutis sue coege¬
rit inquirendum: Quib ipse non
aliter qͣm turbis iuixta congruum sͥ
modũ misericordiã suadet agendam.
Precipit gͦ publicanis. ne ultra p̃scrip¬
tum exigant. Publicani et enim sic̃
etiã nomine ꝓbant. appellant᷑ hi qui
uectigalia publica exigunt: siue qui
conductores sunt uectigalium fisci.
uel rerũ publicarum. Nec ñ et hi. qui
scłi huius lucra ꝑnegocia sec̾tantur.
eodẽ uocabulo censent᷑us. Quos om̃s
pariter insuo quemq gradu abagenda
fraude cohercet: Ut dum pͥmo se aba¬
lienarum temꝑarent appetitu. tan¬
dem ad ꝓpria cum ꝓximis commu¬
nicanda ꝑtingerent. I ii terrogabant¬
s autẽ illum et milites dicentes. Quid¬

Expanded text:
Magister, quid faciemus? At ille dixit ad eos: Nihil amplius quam constitutum est vobis, faciatis. Quantam beati Baptistae sermo virtutem habuerit, quantumque mentes concusserit audientium, hinc probatur, cum etiam publicanos et milites ad consilium salutis suae coegerit inquirendum. Quibus ipse non aliter quam turbis juxta congruum sibi modum misericordiam suadet agendam. Praecipit ergo publicanis ne ultra praescriptum exigant. Publicani etenim sicut etiam nomine probant, appellantur hi qui vectigalia publica exigunt, sive qui conductores sunt vectigalium fisci, vel rerum publicarum. Nec non et hi, qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo censentur. Quos omnes pariter in suo quemque gradu, ab agenda fraude coercet, ut dum primo se ab alienorum temperarent appetitu, tandem ad propria cum proximis communicanda pertingerent. Interrogabant autem illum et milites dicentes: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
confortabat᷑. plenus sapientia. et gr̃a
di erat in illo. Notanda distinctio ũ
puer erat id÷ habitum humanȩ fra¬
gilitatis induerat. crescere et conforta¬
ri habebat. Ineo uero qͦd etiã uerbum
di. et ds̃ eternus erat. nec confortari
indigebat. nec habebat augeri. Unde
rectissime plenus sapientia ꝑhibetur
& gr̃a. Sapientia quidẽ. qͥa in ipso ha¬
bitat omnis plenitudo diuinitatis
corporalit̃: Gratia autẽ quia eidẽ me

Expanded text:
confortabatur, plenus sapientia, et gratia confortabatur, plenus sapientia, et gratia Dei epuer erat, id est, habitum humanae fragilitatis induerat, crescere et confortari habebat. In eo vero quod etiam Verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia . Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenitudo divinitatis corpora