comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalia nequitie incelestibus.
Non puto paulũ scribentẽ ad co¬
rinthios dicere potusse. non est
uobis conluctatio aduersus carnẽ
et sanguinem. quibus ait. temy¬
tatio uos non apprehendat nisi hu¬
mana. F idelis aũt ds̃ ẽ qui non ꝑ¬
mitit uos temptari supra id quod
potestis. Estimo quippe aduersus car¬
nem et sanguinem eẽ certamina.
quȩ ibi temptationes appellantur
humane. quando caro concupiscit
aduersus sp̃m. et ꝓuocat nos facere
oꝑa sua. fornicationẽ. inmunditiã.
luxuriam. idolatriam. inimicici¬
as. contentiones. ȩmulationes. iras.
tixas. dissensiones. hereses. inuidias
ebrictates cõmes. sationẽ et reliqua
bis similia. Porro noñ humanarumẽ
temptationet ᷑ aduersus carnẽ et san¬
guinem pugnare. quando aut ip¬
se sathanas transfiguratus in ange¬
lum lucis ꝑsuadere nititur ut an
głm luminis arbitremur. aut ali¬
quid horum simile facit. in omni
iurtute signis et portentis menda¬

Expanded text:
spiritualia nequitiae in coelestibus. spiritualia nequitiae in coelestibus. Non puto Paulum scribentem ad Corinthios dicere potuisse: Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, quibus ait: Tentatio vos non apprehendat nisi humana. Fidelis autem Deus, qui non mitti vos tentari supra id quod potestis . Existimo quippe adversus carnem et sanguinem esse certamina, quae ibi tentationes appellantur humanae, quando caro concupiscit adversus spiritum, et provocat nos facere opera sua, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, inimicitias, contentiones, aemulationes, iras, rixas, dissensiones, haereses, insidias, ebrietates, comessationes et reliqua his similia. Porro non est humana tentatio, nec adversus carnem et sanguinem pugna, quando aut ipse Satanas transfiguratus in Angelum lucis, persuadere nititur, ut eum Angelum lucis arbitremur, aut aliquid horum simile facit, in omni virtute, signis et portentis menda
Abbreviated transcription (Latin):
et facit nobis uentrem ẽt̃ dm̃. et
ꝑ hanc etiam illa quȩ fortia eẽ
uidebantur expugnat. Et quo¬
modo solent sapientes exercituũ
principes ea uł maxime urbiũ op
pugnare loca quȩ parum munita
sunt. ut cum ꝑ illa irruꝑiͥt facile
munita capiantur: ita et diabolus
ꝑ ea quȩ patere udet. aut certe nõ
firmiter clausa. querit irrumpere.
et ad ipsam arcem cordis et anime
ꝑuenire. Et quid me necesse est
de pluribus eius insidiis dicere.
cum ex his et cȩterȩ uersutiarum
eus speties cognoscantur. Diabo
terpretatur criminator. iuxta hebrt
uero sermonis ꝓprietatem quia et
tribus zabulon quandam simili¬
tudinem huius uocabuli habet.
dici potest. quod scilicet paula¬
tim de uirtute ad uitui fluxerit:
et de cęlestibus ad terrena corru¬
erit. Qm̃ non ẽ nobis colluctatio
aduersus carnem et sanguinem.
sed aduersus principatus. aduer¬
sus potestates. aduersus mundi re¬
ctores tenebrarũ harum. aduersus

Expanded text:
et facit nobis ventrem esse deum, et et facit nobis ventrem esse deum, et per hanc etiam illa quae fortia esse videbantur, expugnat. Et quomodo solent sapientes exercituum principes, ea vel maxime oppugnare urbium loca quae parum munita sunt, ut cum per illa irruperint, facile munita capiantur; ita et diabolus per ea quae patere videt, aut certe non firmiter clausa, quaerit irrumpere, et ad ipsam arcem cordis et animae pervenire. Et quid me necesse est de pluribus ejus insidiis dicere, cum ex his et caeterae versutiarum ejus species cognoscantur? Diabol interpretatur criminator. Juxta Hebraei vero sermonis proprietatem, quia et tribus Zabulon quamdam similitudinem hujus vocabuli habet, dici potest, quod scilicet paulatim de virtute ad vitium fluxerit, et de coelestibus ad terrena corruerit. Quoniam non est nobis colluctatio adversus 671 sanguinem et carnem; sed adversus principatus, adversus potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, adversus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uero quod loricam indutus ẽ
iusticie. iniquitatis iaculis non po¬
terit ꝑforari nec non cum calciatꝰ
fuerit calciamentis pulcherrimis in
p̃parationem ȩuangelii pacis qua¬
si is qui preparauit infine oꝑa sua.
et id cireo pacis homo factus ẽ. nec
bellicum aliquid et tumultuosũ
aget. nec cum his qui in p̃parati
sunt condempnabitur. Infideli¬
tas quoq quȩ inimica fidĩ ẽ. ubi
scutum ẽ fidĩ nichil ualebit. Ca¬
put aũt et principale cordis et
anima in qua sensus om̃s locati
sunt. salutis galea circundatum.
non quassabitur. Ad extremũ
quasi uir bellator et fortis. om̃s
sectas contrarias ueritati conci¬
det. interficiet. iugulabit. gladib̃
sp̃s id ẽ. uerbũ dĩ manu tenens.
Uolens ergo apostolus multimoda
diaboli ingenia ostendere. quib
uit. Si eni abstinuerimus nos ã
corporũ uoluptate. parum cautos
in auaricia capit. Quodsi et
auaritiam cum uoluptate con¬
tempnimus : ꝑ luxuriam irrepit.

Expanded text:
hoc vero quod loricam indutus est hoc vero quod loricam indutus est justitiae, iniquitatis jaculis non poterit perforari. Nec non cum calciatus fuerit calciamentis pulcherrimis in praeparatione Evangelii pacis, quasi is qui praeparavit in fine opera sua, et idcirco pacis homo factus est, nec bellicum aliquid, et tumultuosum agit, nec cum his qui impraeparati sunt, condemnabitur. Infidelitas quoque, quae inimica est fidei, ubi scutum est fidei, nihil valebit. Caput etiam et principale cordis, et animae in quo sensus omnes locati sunt, salutis galea circumdatum non quassabitur. Ad extremum quasi vir bellator et fortis, omnes sectas contrarias veritati concidet, interficiet, jugulabit, gladium spiritus, id est, verbum Dei, manu tenens. Volens ergo apostolus multimoda diaboli ingenia ostendere, quibusvit. Si enim abstinuerimus nos a corporum voluptate, parum cautos in avaritia capit. Quod si et avaritiam cum voluptate contemnimus, per luxuriam irrepit,
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ. & hiᷤᷤ q̃ inscͥpturis oĩb de dño
saluatore dicunt᷑. manifesti̾sime comꝑ¬
batur: oĩa arma dĩ qͥb nunc it
dui iubemur intelligi saluatorem.
ut unum atq idem sit dixisse In¬
duite uos omĩa arma dĩ. quasi di-¬
eñi cingulum ueritatis c̃. et lorica
iusticiȩ ẽ. saluator aũt et ueritas et
iusticia nominatur: nulli dubium
quin ipse cingulum sit et lorica.
Itaq uixta hȩc ipse erit et p̃para¬
tio euangłii pacis. et scutum fidei.
et galea salutaris. et gladius sp̃s
quod ẽ uerbũ dĩ. et uiuen̾ sermodĩ.
et efficax. et acutus. suꝑ omnẽ gla¬
dium ex utraq parte acutum.
Quȩ aũt alia arma dĩ possumus es¬
timare quibus induendus ẽ qui ha-¬
bet aduersum diaboli dimicare
rit indutus: potens erit contra
unuersas diaboli insidias repug¬
nare. et scdm id quoͥd ẽ quod ue-¬
ritate precinctus ẽ. non facile ad
falsitatis dogmata deducetur. iuxta

Expanded text:
legimus, et his quae in Scripturis omnibus de Domino legimus, et his quae in Scripturis omnibus de Domino Salvatore dicuntur, manifestissime comprobatur, omnia arma Dei dui jubemur, intelligi salvatorem, ut unum atque idem sit dixisse: Induite vos omnia arma Dei, quasi dienim cingulum veritas est, et lorica justitia est: Salvator autem et veritas, et justitia nominatur, nulli dubium quin ipse et cingulum sit et lorica. Itaque juxta haec, ipse erit et praeparatio Evangelii pacis, et scutum fidei, et galea salutaris, et gladius spiritus, quod est verbum Dei, et vivens sermo et efficax, et acutus super omnem gladium ex utraque parte acutum. Quae autem alia arma Dei possumus existimare, quibus induendus est qui habet adversum diaboli dimicare rit indutus, potens erit contra universas insidias diaboli repugnare, et secundum id quidem quod veritate praecinctus est, non facile ad falsitatis dogmata deducetur. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtero confortamini indño. et is
potentia uirtutis euis. Scio ingre¬
co ꝓuirtute fortitudinẽ positam
cos ãr et .ñ. appellatur. Sed hec
apud nos consuetudo ẽ scriptura¬
rum. ut indifferenter et xỹnecare.
quia fortitudo corporis. uirtus ani¬
mi existimatur. quamquam et a¬
pud philosophos int quatuor uir¬
cutes fortitudo sit posita. quam
utiq animi et non corporis ẽẽ. ma¬
nifestum ẽ. Quod igitur ait. con¬
fortamini in dño et inpotentia uir¬
tutis eius. totum sentitur in dño.
ut inom̃ibus uirtutibus quȩ suꝑ
eo intelliguntur. qui crediderint
confortentur. Et prudenter post
spetialia mandata quid uiris et
uxoribus. patribus et filiis. dñis
et seruis conseruandum sit: Nunc
generalit omibus in commune p̃-¬
cipit. ut in dño et in eius potentia
confortati. p̃parent se aduersum
diabolum. de quo inconsequentib
scribit. Induite oĩa arma dĩ: ut possitiᷤ
stare cont̃ u̾sutias diaboli. Exhiᷤ q̃ infra

Expanded text:
caetero confortamini in Domino, et in caetero confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Scio in Graeco pro virtute, fortitudinem positam, eos ἀρετὴ appellatur. Sed haec apud nos consuetudo est Scripturarum, ut indifferenter ἰσχὺν et quia fortitudo corporis virtus animi existimatur. Quamquam et apud philosophos inter quatuor virtutes fortitudo sit posita; quam utique animi, et non corporis esse manifestum est. Quod igitur ait: Confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus, totum sentitur in Christo, ut in omnibus virtutibus quae super eo intelliguntur, qui crediderint confortentur. Et prudenter post specialia mandata, quid viris et uxoribus, patribus et filiis, dominis et servis observandum sit, nunc generaliter omnibus in commune praecipit, ut in Domino et in ejus potentia confortati, praeparent se adversum diabolum, de quo in consequentibus scribit. Induite omnia arma Dei, ut possitis stare contra versutias diaboli. Ex his quae infra
Abbreviated transcription (Latin):
diuortia fierent: si eduobus unus
credere noluisset. ita ad ephesi¬
os et ad colosenses quia pluri¬
mi inter initia fidĩ putabant
gentiles dños contempnendos: nc̃
conditionum moderate precepta
constituit. ut et seruos nonuideat᷑
contra dños concitare. et rursum
nequaquam dños doceat audien¬
dos si uitiosa et nefanda precipi¬
ant. Et dñi eadem facite illis remit¬
tentes minas: scientes quia et ip
dixerat. insimplicitate cordis et
facientes uoluntatẽ dĩ. et exani¬
mo et cum fidelitate siue beni¬
utrumq sonare potest. Unus qͥsq
eñi quod fecerit boni hoc recipi¬
et adño. siue famulus seruierit
ut p̃dictum ẽ. siue liber domina¬
tus fuerit ut oportet. ut non sit
terribilis. non promptus aduer¬
bera. sciens quia et ipse habeat
dũm incelis. apud quem non ẽ
acceptio ꝑsonarũ. et qui solas
tantũ uidicet uoluntates: et uix¬
ta eas deteriorẽ preferat meliorĩ.
eligens facta non homines. de

Expanded text:
divortia fierent, si e duobus unus divortia fierent, si e duobus unus credere voluisset: ita ad Ephesios et ad Colossenses, quia plurimi inter initia fidei putabant Gentiles dominos contemnendos, nunc conditionum moderate praecepta constituit: ut et servitia non videatur contra dominos concitare: et rursum nequaquam dominos doceat audiendos, si vitiosa et nefanda praecipiant. Et domini, eadem facite ad illos, remittentes minas: scientes quia et ipsdixerat, in simplicitate cordis, et, facientes voluntatem Dei: et, ex animo: et, cum fidelitate sive beneutrumque sonare potest. 669 Unusquisque enim quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive famulus servierit, sicut dictum est, sive liber dominatus fuerit, ut oportet: ut non sit terribilis, non promptus ad verbera: sciens quia et ipse habeat Dominum in coelis, apud quem non est acceptio personarum, et qui solus tantum judicet voluntates, et juxta eas deteriori praeferat meliorem, eligens facta, non homines. De
Abbreviated transcription (Latin):
nibus placentes. sed ut serui xp̃i.
facientes uoluntatẽ dĩ. Sed et ipsã
fidelitatẽ non coactam seruus ha¬
beat sed spontaneam et ex animo.
sic seruiens dño suo sicut xp̃o.
a quo recepturus ẽ fidelis premi¬
um seruitutis. non minus quam
si liber uoluntate seruisset. Si¬
mul et hoc notandum. quod obe¬
dientiȩ filioꝵ atq seruorũ diuer¬
sa subuin xerit. Ad filios eni dicit.
Obedite parentib uris in dño.
ad seruos uero. obedite dinis car-¬
nalibus cum timore et tremore.
ut sicut inter seruũ et uxorẽ
habet metus diuersitatem : ita
et inter filios et seruos obedien¬
tia discreparet. Et pulchre un¬
perans seruis ut obediant dñis.
adiecit quasi xp̃o. et iterũ. ut
serui xͥ facientes uoluntatẽ dĩ. ut sili¬
cet non audiat seriuis carnalẽ
dñm si contraria dĩ p̃ceptis uo¬
luerit imꝑare. Quomodo aũt
ad corinthios scđm tempus res¬
cripserat. ne ꝑ occasionem fidĩ
in xp̃m. inter maritos et uxores

Expanded text:
nibus placentes, sed ut servi Christi, nibus placentes, sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei. Sed et ipsam fidelitatem non coactam servus habeat, sed spontaneam et ex animo: sic serviens domino suo sicut Christo, a quo recepturus est fidelis praemium servitutis, non minus quam si liber voluntate servisset. Simul et hoc notandum, quod obedientiae filiorum atque servorum diversa subjunxerit. Ad filios enim dicit: Obedite parentibus vestris in Domino: ad servos vero, Obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Ut sicut inter servum et uxorem habet metus diversitatem: ita et inter filios et servos obedientia discreparet. Et pulchre imperans servis ut obediant dominis, adjecit, quasi Christo: et iterum, ut servi Christi, facientes voluntatem Dei: ut scilicet non audiat servus carnalem dominum, si contraria Deo praeceptis voluerit imperare. Quomodo autem ad Corinthios secundum tempus rescripserat , ne per occasionem fidei in Christum inter maritos, et uxores
Abbreviated transcription (Latin):
idem et de uxore dicturus quȩ
iubetur ut timeat uirũ. Porro ter¬
cius in hoc quoq loco sic̃. et in
muliere timorẽ ꝓreuerentia dictũ
putabis: sed artabitur ex eo qđ
addituf ẽ timori et tremor: po-¬
test eñi uxori reuerentia conueni¬
re. ut reuerens tieat uirũ. Ubi
aũt tremor ẽ et metus. non sonabit
reuerentiã sed timorẽ. Necessario
ergo inseruis additum ẽ ut post
timorẽ dñi habeant et tremorẽ:
et addistinctionem dñi spiritalis.
nunc carnalis dñs appellatur. ita
ut seruo quicumq crediderit in
dño. et necdum ad scientiȩ sum¬
ma ꝑuenerit. non indecens sit
dño seriuire carnali cum timore
et tremore insimplicitate cordis
sui. ⁊ sic ei seruite fidelit̃ ut xp̃o. ñ ad
oculum seruiens. ut hifaciut̃ qͥ ho¬
minib placẽ desidant. s u necessitatẽ
ĩuoluntatẽ uertat. et fatiat de ser¬
uitute mercedẽ. maxime cum
perat. Hoc ẽ eñi quod ait. non
adoculum seruientes ut homi¬

Expanded text:
idem et de uxore dicturus, quae idem et de uxore dicturus, quae jubetur ut timeat virum. Porro tertius in hoc quoque loco, sicut in muliere, timorem pro reverentia dictum putabit: sed arctabitur ex eo quod additus est timori tremor. Potest enim uxori reverentia convenire, ut reverens timeat virum. Ubi autem tremor est, metus non sonabit reverentiam, sed timorem. Necessario itaque in servis additum est, ut post timorem Domini habeant et tremorem, et ad distinctionem Domini spiritualis, nunc carnalis 668 dominus appellatur: ita ut servo quicumque crediderit in Deum, et necdum ad scientiae summam pervenerit, non indecens sit domino servire carnali cum timore et tremore, in simplicitate cordis sui, et sic ei servire fideliter ut Christo. Non ad oculum serviens, ut hi faciunt qui hominibus placere desiderant, sed ut necessitatem in voluntatem vertat, et faciat de servitute mercedem: maxime cum imperet. Hoc est enim quod ait: Non ad oculum servientes, ut homi
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitate seruientes sicut dño.
et non hominib. scientes quod
unus quisq quod fecerit boni hoc
rcipi et adno. siue seruus siue li¬
ber. Propħa loquente ad ierusalẽ.
qualis tu timuisti ab homine mor¬
tali et afilio hominis. Et petro
in ȩpistola sua. timorẽ eorũ ne ti¬
possunt occidere corpus. et plus
sed timete eum qui potest et ani¬
mam et corpus ꝑdere ingehen¬
nam. salomone quoq parit tes¬
tante. fili ora dm̃ et confortabe¬
ris. preter illum aũt ne tunue¬
ris aliũ: uidetur apostolus diuer¬
sa precipe. ut serui cum timore
et tremore obediant dominis
pondebit hȩc dicet. non ꝑfectis
seruis et eis qui sapientiȩ secreta
cognouerint hȩc precepta consti¬
tui: sed his qui principia ha¬
be̾ant fidei. et doctrinis humili¬
oribus indigebant. Alius uero
asserat eum qui non habeat
sp̃m seruitutis iterum in timo¬
re. nequaquam huic subiacere
sententiȩ. ut cum timore et tremo¬
re obediat dominis carnalibus. hoc

Expanded text:
fidelitate servientes sicut Domino, fidelitate servientes sicut Domino, et non hominibus: scientes quod unusquisque quod fecerit boni, hoc recipiet a Domino, sive servus, sive liber. Propheta loquente ad Jerusalem: Qualis tu timuisti ab homine mortali, et a filio hominis ? et Petro in Epistola sua: Timorem eorum ne tipossunt occidere corpus, et plus sed timete eum qui potest et animam et corpus occidere in gehennam : Salomone quoque paria testante. Fili, honora Dominum, et confortaberis: praeter illum autem ne timeas alium : videtur Apostolus diversa praecipere ut servi cum timore et tremore obediant dominis pondebit, haec dicet: non perfectis servis et eis qui sapientiae secreta cognoverint haec praecepta constituti, sed his qui principia habebant fidei, et doctrinis humilioribus indigebant. Alius vero asserat eum qui non habeat spiritum servitutis iterum in timore, nequaquam huic subjacere sententiae, ut cum timore et tremore obediat dominis carnalibus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rum nati sunt cis. Quod si hoc ephe¬
siis laicis. et plerisq ut in popu¬
lo solet uitȩ huiꝰ negociis occupa¬
tis precepit ut filios suos erudi¬
ant in om̃i disciplina et admoni¬
tione dñi. quid de sacerdotibus
ȩstimandũ ẽ. de quorũ ordine ad
timotheũ scribit dicens. filios ha¬
bentem in obsequio cum om̃i ho¬
nestate. E idipsũ ad titũ inculeat
et repetit: filios habentem fide¬
les. non in accusatione luxurię.
aut non subditos: Et quasi ui¬
tia filiorũ parentib inputentur.
coniunctionẽ causalem interse¬
rens ait. Oportet enĩ ep̃m sine
crimine eẽ. tanquã dĩ dispensa¬
torem. Non ẽ ergo sine crimine
episcopus: cuius filius non fu¬
erit subditus. et in accusatione
luxurie. Serui obedite domi¬
nis carnalibus cum. tunore ac
tremore et simplicitate cordis
uri sicut. xp̃o. non ad oculum
seruientes quasi hominibus pla¬
centes: sed ut serui. xp̃i. facien¬
tes uoluntatem᷑ ex animo. cum

Expanded text:
rum nati sunt eis . Quod si hoc Epherum nati sunt eis . Quod si hoc Ephesiis laicis, et plerisque, ut in populo solet, vitae hujus negotiis occupatis, praecepit, ut filios suos erudiant in omni disciplina, et admonitione Domini: quid de sacerdotibus aestimandum est, de quorum ordine ad Timotheum scribit, dicens: 667 Filios habentem in obsequio, cum omni honestate . Et idipsum ad Titum inculcat et repetit: Filios habentem fideles: non in accusatione luxuriae, aut non subditos : et quasi vitia filiorum parentibus imputentur, conjunctionem causalem interserens, ait; Oportet enim episcopum sine crimine esse, tamquam Dei dispensatorem . Non est ergo sine crimine episcopus, cujus filius non fuerit subditus, et in accusatione luxuriae. Servi, obedite dominis carnalibus, cum timore et tremore, et simplicitate cordis vestri, sicut Christo: non ad oculum servientes, quasi omnibus placentes: sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo: cum
Abbreviated transcription (Latin):
ta cantare. de eccłasticis forsitan
sumptibus eruditos. et quod in
corbanan ꝓ peccato uirgo uel
uidua. uł totam substantiã suã
effundens quilibet pauꝑ obtule-¬
rat. hoc̃ ĩ calendarium strenam.
et saturnam liciam sportulam.
et mineruale munus gramati-¬
cus et orator. aut in sumptus do¬
mesticos. aut in templi stipes aut
in sordida scorta conuertat iͤͦ¬
lucra. Heli sacerdos ipse sc̃s fuit:
sed quia filios suos non erudiuit
in om̃i disciplina et correptione.
supinus cecidit et mortuus ẽ.
Non enĩ poterat ad priora exten¬
di. sed retrorsum ruit. et opisto¬
tono insanabili lapsus intergũ.
ad sod omam cum loth uxore
respexit. Et certe corripuetat
filios suos dicitis dicens. Quare
facitis uerba hec quȩ ego au¬
dio de uobis. mala ab om̃i po¬
pulo: Nolite filii mei qm̃ non
ẽ bona fama quam ego audio
de uobis. De istius modi patrib
et esaias lacrimabili uoce cau¬
satur dicens. Et filii ali enigena¬

Expanded text:
ta cantare, de Ecclesiasticis forsitan ta cantare, de Ecclesiasticis forsitan sumptibus eruditos: et quod in corbonam pro peccato virgo vel vidua, vel totam substantiam suam effundens quilibet pauper obtulerat, hoc kalendariam strenam, et Saturnalitiam sportulam et Minervale munus Grammaticus, et Orator, aut in sumptus domesticos, aut in templi stipes, aut in sordida scorta convertit. Eli sacerdos ipse sanctus fuit, sed quia filios suos non erudivit in omni disciplina et correptione, supinus cecidit, et mortuus est . Non enim poterat ad priora extendi, sed retrorsum ruit, et opisthotono insanabili lapsus in tergum, ad Sodomam cum Lot uxore respexit. Et certe corripuerat filios suos, dicens: Quare facitis verba haec quae ego audio de vobis mala ab omni populo? Nolite, filii mei: quoniam non est bona fama, quam ego audio de vobis . De istiusmodi patribus et Isaias lacrymabili voce causatur, dicens: Et filii alienigena
Abbreviated transcription (Latin):
bet inmanu dextera: in sinistra te¬
nens diuitias et głam. Et patres
nolite ad iracundiam ꝓuo¬
care filios ur̃os. sed educate illos
indisciplina et conuersatione
dñ. Peccatũ filiorũ ẽ non obedire
parentib. et quia poterant paren¬
tes aliquid imperare ꝑuersum:
adiunxit indño. Peccatũ uero pa¬
rentum paruulos filios atq lacten¬
tes ad iracundiam ꝓuocare. aut
certe iam ad olescentibus et matu¬
rioris etatis ea imꝑare quȩ grauia
sunt. Sicut igitur infiliis obsequi¬
um et subiectionis merces ẽ de¬
monstrata: ita in parentibus mo¬
deratum iubetur imꝑium. ut non
quasi seruis. sed quasi filiis preeẽ
se nouerint. Nec hoc p̃cepti fine
contentus ẽ. sed et illud aduin-¬
git. educate illos in disciplina et
correctione dñi. Quam correptio¬
ritatem sonat. Legant episcopi atq
prb̃ri qui filios suos scłarib litte¬
ris erudiunt. et fatiunt comedi¬
as legere. et mimorũ turpia scrip¬

Expanded text:
bet in manu dextera, in sinistra tebet in manu dextera, in sinistra tenens divitias et gloriam. Et patres nolite ad iracundiam provocare filios vestros: Sed educate illos in disciplina et conversatione Domini. Peccatum filiorum est non obedire parentibus, et quia poterant parentes aliquid imperare perversum, adjunxit, in Domino. Peccatum vero parentum, 666 parvulos filios atque lactentes ad iracundiam provocare, aut certe jam adolescentibus et maturioris aetatis, ea imperare quae gravia sunt. Sicut igitur in filiis obsequium, et subjectionis merces est demonstrata: ita parentibus moderatum jubetur imperium, ut non quasi servis, sed quasi filiis praeesse se noverint. Nec hoc praecepti fine contentus est; sed et illud adjunxit: Educate illos in disciplina et correptione Domini. Quam correptioritatem sonat. Legant episcopi atque presbyteri, qui filios suos saecularibus litteris erudiunt, et faciunt comoedias legere, et mimorum turpia scrip
Abbreviated transcription (Latin):
incorpora ista descendant animas
degere incȩlestib arbitrantur: me¬
maledicta ẽ dies in qua nascimur.
Quomodo nunc reꝓmittitur ho¬
norantibus patrẽ et matrẽ quod
longeui sint suꝑ terrã quam do¬
minus ds̃ suus dederit eis: que¬
renda ẽ ergo terra quam dñs reꝓ¬
mittit. et tribuit his qui spirita¬
lem egiptum reliquerint. et cum
om̃i patientia magna et terribi-¬
lia uitȩ istius deserta transierint.
et uicerint reges magnos quos
ꝑcutit dñs. et transierint inuide¬
am quȩ lacte et melle fluit. et
sub iħu duce iericho corruente
et uastata ahin quȩ int̃pretatur
abruptum ierusalem uenerint.
et edificetur eis templũ sub sa¬
lomone rege pacifico. et posside¬
ant terram quȩ mansuetis ẽ pre¬
parata. Beati quippe mits: qm̃
ipsi possidebunt terram. quȩ ue¬
re ẽ terra uiuentium psalmista quoq
dicente. Credo uidere bona dnui:
in regione uiuentium. Huiꝰ uite¬
et longitudinem et sapientia ha-¬

Expanded text:
in corpora ista descendant, animas in corpora ista descendant, animas degere in coelestibus arbitrantur, meMaledicta est dies in qua nascimur , quomodo nunc repromittur honorantibus patrem et matrem quod longaevi sint super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis? Quaerenda est ergo terra, quam Dominus repromittit et tribuit his qui spiritualem Aegyptum reliquerint, et cum omni patientia, magna et terribilia vitae istius deserta transierint, et vicerint reges magnos, quos percutit Dominus: et transierint in Judaeam quae lacte et melle fluit, et sub Jesu duce, Jericho corruente, atque vastata Hai, quae interpretatur, abruptum, Jerusalem venerint, et aedificetur eis templum sub Salomone rege pacifico , et possideant terram, quae mansuetis est praeparata: Beati quippe mites: quoniam ipsi possidebunt terram , quae vere est terra viventium, Psalmista quoque dicente: Credo videre bona Domini in regione viventium . Hujus vitae longitudinem et sapientia ha
Abbreviated transcription (Latin):
cito mortui sunt. Et pͥarentes impii
usq ad extremam uenerit senec¬
tutem. Respondeant enĩ iudei. et
similes uideoꝵ. Si uite istius lon¬
gitudo ẽ in ꝓmissis. et dui incor¬
pore ꝑmanere felicitas ẽ. quid
sibi uult illud inpsalmif. Heu
michi quia incolatus m̃s ꝓlon¬
gatus ẽ. habitaui cum habitanti¬
bus cȩdar. Et hoc salomonis inec¬
cłasten. laudauit. Ego om̃s mortu¬
os qui olim mortui sunt suꝑ ui¬
uentes qui uiunt usq in pre¬
sens. et melior ẽ suꝑ hos duos qͥ
necdum natus ẽ. et non uidit
omne opus malum quod factũ
ẽ sub sols. Et post paululum
Si genuerit iuir centum. et annos
plures uixerit. et multi fuerint
dies annorũ eius. et anima illuis
repleatur bonis. et sepultura non
sit ei: dixi. meluis ẽ suꝑ eũ ab¬
ortuiũ. quia inuanitate uenit
et intenebris nomen euis oꝑiet.
⁊̃ quidẽ solem nonuident. et cȩte¬
ra. Sieñi laudantur suꝑuos mortui.
et iuxta quosdam qui ante quam

Expanded text:
cito mortui sint, et in parentes impii cito mortui sint, et in parentes impii usque ad extremam venerint senectutem. Respondeant enim Judaei et similes Judaeorum, si vitae istius longitudo est in repromissis, et diu in corpore permanere felicitas est, quid sibi vult illud in Psalmis: Heu mihi, quia incolatus meus prolongatus est! habitavi cum habitantibus Cedar . Et hoc Salomonis in Ecclesiaste: Laudavi ego omnes mortuos qui olim mortui sunt, super viventes qui vivunt usque in praesens: 665 et melior est super hos duos, qui necdum natus est, et non vidit omne opus malum quod factum est sub sole ; et post paululum: Si genuerit vir centum, et annos plures vixerit, et multi fuerint dies annorum ejus, et anima illius repleatur bonis, et sepultura non sit ei: dixi melius est super eum abortivum, quia in vanitate venit, et in tenebris nomen ejus operietur: et quidem solem non vidit , et caetera. Si enim laudantur super vivos mortui et juxta quosdam qui, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
eum diligunt. et custodiunt man-¬
data eiuis. Rursum his qui tota
decalogi mandata primũ manda¬
tum eẽ contendit. reꝓmissionem
inqua scriptum ẽ. ut sis longe¬
uus suꝑ terram quam dñs ds̃ tu¬
us dabit tibi : nonsolum ad eos
ꝑtinere monstrabit qui parentib
obsequantur. sed etiã ad alia in¬
numerabilia precepta. et necesse
habebit cuncta replicare manda¬
ta. inquibus merces hȩc et premi-¬
um ꝓmittitur. ut sĩt longeui su¬
ꝑ terram quam dñs ds̃ tuus de-¬
derit eis. Ad quod diuersus ille
exigere debebit interpres. ut
doceat hoc ante mandatũ. illa
quȩ ab eo ꝓlata sunt scripta eẽ
mandata. Quod si non potuerit
approbare. frustra et in aliis pre¬
ceptis hanc reꝓmissionẽ adiun¬
ctam ẽẽ memorauit. Post hȩc
retractandum. ꝓ honore patris et
matris non iudaicum et carnale
eẽ ꝓmissũ. ut longeui sint filii
eis. Multos enĩ fuisse credendũ ẽ
qui et parentibus obsequentes

Expanded text:
eum diligunt, et custodiunt maneum diligunt, et custodiunt mandata ejus. Rursum is qui tota Decalogi mandata, primum mandatum esse contendit, repromissionem in qua scriptum est: ut sis longaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, non solum ad eos pertinere monstrabit, qui parentibus obsequantur: sed etiam ad alia innumerabilia praecepta; et necesse habebit cuncta replicare mandata, in quibus merces haec et praemium promittantur, ut sint longaevi super terram, quam Dominus Deus suus dederit eis. A quo diversus ille exigere debebit interpres, ut doceat ante hoc mandatum, illa quae ab eo prolata sunt, scripta esse mandata. Quod si non potuerit approbare, frustra et in aliis praeceptis hanc repromissionem adjunctam esse memorabit. Post haec retractandum, pro honore patris et matris, non Judaicum et carnale esse promissum, ut longaevi sint filii eis. Multos enim fuisse credendum, qui et parentibus obsequentes
Abbreviated transcription (Latin):
me oderunt. Et fatio miscđiam
inmilia his qui diligunt me. et
custodunt mandata mea. Obser-¬
ua enĩ quod uerba sint sponsio¬
nis. fatiens miscđiam inmilia his
qui diligunt me et custodiunt
mandata mea. Forsitan ergo quia
decalogͥo exeunti de egipto popu¬
lo prima lex data ẽ. unũ. quodq
mandatũ decalogi primũ manda¬
tum ẽ appellandum. ad comꝑati¬
onem eorũ p̃ceptorũ quȩ postea in
lege conscripta sunt. Qui uero
expositionem suꝑiorem tenere co¬
conabitur. in eo quod distinxerat
quod ẽ mandatũ primũ in repro¬
ẽẽ mandatũ. honora patrẽ tuum &
matrem tuã. et postea reꝓmissio¬
nem suo loco positam ut sis lon¬
geuus suꝑ terram quam dñs ds̃ tu-¬
us dabit tibi. In hoc uero manda¬
to. idẽ non faties tibi idolum neq
omnẽ similitudinẽ. non seorsum s
sub uno textu atq sermone non
tam ꝓmissionẽ datam quam sen¬
tentiam in laudes dĩ ẽẽ finitam.
fatientis miscdiam in milia his qui

Expanded text:
me oderunt, et facio misericordiam me oderunt, et facio misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea . Observa enim quod verba sint sponsionis: Faciens misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt mandata mea. Forsitan ergo quia Decalogus exeunti de Aegypto populo, prima Lex data est, unumquodque mandatum Decalogi, primum 664 mandatum est appellandum, ad comparationem eorum praeceptorum, quae postea in Lege conscripta sunt. Qui vero expositionem superiorem tenere conabitur, in eo quod distinxerat, quod est mandatum primum in reproesse mandatum: Honora patrem tuum et matrem tuam: et postea repromissionem suo loco positam, ut sis lonaevus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. In hoc vero mandato, id est: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem, non seorsum, sed sub uno textu atque sermone, non tam promissionem datam, quam sententiam in laudes Dei esse finitam, facientis misericordiam in millia his qui
Abbreviated transcription (Latin):
uus suꝑ terram quam dñs ds tu¬
us dabit tibi. De quo nunc ultima
uerba subtraxit. Quod mandatũ
indecalogo quintum ẽ. Unde
querendum quare nunc dixerit
quod ẽ mandatũ primũ. cum
primũ mandatum sit. Non eruid
tibi dii alii preter me. Quam ob¬
rem non nulli ita legunt. Quod
ẽ mandatum primũ in ꝓmissione.
quasi quatuor alia mandata quȩ
ante hoc dicta sunt non habeant
ꝓmissiones. et in bac solã pollici¬
tatio feratur adiuncta. ut bene
sit tibi. et sis longeuus suꝑ ter¬
ram quam dñs ds̃ tuus dabit
tibi. Sed uidentur michi non
obseruasse subtilius. et insecdo
mandato reꝓmissionẽ ẽẽ sociatam.
Ait eñi. Non faties tibi idolum
neq omnẽ similitudinẽ eorũ quȩ
in cȩlo sursum. et quȩ in terra de¬
orsum. et quȩ in aquis subtus ter¬
ram. non adorabis ea. et non immo¬
labis illis. Ego enim sum ds tuus
ds̃ zelotes qui reddo peccata pa¬
trum infilios usq ad terciam et
quartam generationẽ his qui

Expanded text:
vus super terram, quam Dominus Deus tuvus super terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi : de quo nunc ultima verba subtraxit, quod mandatum in Decalogo quintum est. Unde quaerendum quare nunc dixerit, quod est mandatum primum: cum primum mandatum sit: Non erunt tibi dii alii praeter me. Quamobrem nonnulli ita legunt, quod est mandatum primum in promissione: quasi quatuor alia mandata, quae ante dicta sunt, non habeant promissiones, et in hoc solo pollicitatio feratur adjuncta, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram quam Dominus Deus tuus dabit tibi. Sed videntur mihi non observasse subtilius, et in secundo mandato repromissionem esse sociatam. Ait enim: Non facies tibi idolum, neque omnem similitudinem eorum quae in coelo sursum, et quae in terra deorsum, et quae in aquis subtus terram: non adorabis ea, et non immolabis illis: Ego enim sum Dominus Deus tuus, Deus zelotes, qui reddo peccata patrum in filios usque ad tertiam et quartam generationem, his qui
Abbreviated transcription (Latin):
pliciter intellectȩ hic imꝑari me¬
tus ut timeat: hoc ẽ reuereatur ui¬
rum suũ. Filii obedite parentib
ur̃is in dño. hoc eni ẽ iustũ. Hono¬
ra patrem tu ũ et matrẽ tuã. qđ
ẽ mandatũ primũ in ꝓmissione.
ut bene sit tibi. et longeuus sis
suꝑ terrã. Ambigue dictũ utrũ
in dño parentib suis filii debe¬
ant obedire. an certe parentib
suis filii obedie̾nt indño. Quod
utrumq fatiendũ. ut et his pa¬
rentibus qui nos genuerunt in¬
lus et apostoli obediamus. et
ea faciamus quȩcumq precepe¬
runt parentibus nr̃is de quib
traria uoluntati. Simul et hereticos
coartabimus nolentes uetus testam̃¬
tum eẽ di boni. cuius filius. xp̃s. sit.
Qua ratione apostolus xp̃i bonidĩ
silii scriptura creatoris utatur: et
obedientiã filiorũ de ueteri lege
p̃sumat. quod testimonium de ex¬
odo sumptum ẽ ita ibi contexit᷑.
honora patrem tuũ et matrem
tuã: ut bene sit tibi et sis longe¬

Expanded text:
pliciter intellectae hic imperari mepliciter intellectae hic imperari metus, ut timeat, hoc est, revereatur virum suum. Cap. VI Filii, obedite parentibus vestris in Domino: hoc enim est justum. Honora patrem tuum et matrem tuam quod est mandatum primum in promissione ut bene sit tibi, et longaevus sis super terram. Ambigue dictum, utrum in Domino parentibus 663 suis filii debeant obedire, an certe parentibus suis filii obediant in Domino. Quod utrumque faciendum, ut et his parentibus qui nos in Domino genlus et apostoli, obediamus et ea faciamus quaecumque praeceperint, et parentibus nostris, de quibus traria voluntati. Simulque et haereticos coarctabimus, nolentes vetus Testamentum esse Dei boni, cujus filius Christus sit. Qua ratione Apostolus Christi, boni Dei filii, Scriptura Creatoris utatur, et obedientiam filiorum de veteri Lege praesumat. Quod testimonium de Exodo sumptum, ita ibi contexitur: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longae
Abbreviated transcription (Latin):
si uixta allegoriam ut supradi¬
ximus uxor in corꝑe accipitur.
uir in animo: nichil incongru¬
um ẽ timere eam uirũ. ut an-
cillam. in scdo gradu et iniuli¬
ore substantia constitutã. Animi
quippe ut ait crispus imꝑio. tor¬
poris seruitio magis utimur. Qui
uero simplicem intelligentiam
mulieris sequitur et mariti: du¬
as significantias inuerbo timo¬
ris eẽ monstrabit. et dici. Unã
de qua iohannes ait. Qui timet
penam habet. et qui timet. non
et serui sp̃ũ seruitutis habent in
timore. quẽ exiguntur adño di¬
cente ad eos. Et si pater sum ego.
ubi ẽ gła mea: Et si dñs sum ego
ubi ẽ timor m̃s: Alteram uero.
que apud philosophos nominat᷑.
eyaabia. et apud nos licet non
pbene sonet. reuerentia dici potest.
Scit quoq et ꝓpħes ꝑfectorũ ti¬
morẽ. quem qui timuerit ꝑfectus¬
ẽ. de quo et in tricesimo tercio psal¬
mo dicitur. non ẽ inopia timenti¬
bus eum. Potest igitur uxoris sun¬

Expanded text:
si juxta allegoriam, ut supra disi juxta allegoriam, ut supra diximus, uxor in corpore accipitur, vir in animo, nihil incongruum est timere eam ut ancillam virum, in secundo gradu et in viliori substantia constitutam. Animi quippe, ut ait Crispus, imperio, corporis servitio magis utimur. Qui vero simplicem intelligentiam mulieris sequitur et mariti, duas significantias in verbo timoris esse monstrabit. Et dicet una de qua Joannes ait: Qui timet, poenam habet, et qui timet, non et servi spiritum servitutis habent in timore, quem exiguntur a Domino dicente ad eos: Et si pater sum ego, ubi est gloria mea: et si dominus sum ego, ubi est timor meus ? Alteram vero quae apud philosophos nominatur εὐλάβεια, et apud nos, licet non plene sonet, reverentia dici potest. Scit quoque et prophetes perfectorum timorem, quem qui timuerit, perfectus est, in tricesimo tertio psalmo dicens: Non est inopia timentibus eum . Potest igitur uxori sim
Abbreviated transcription (Latin):
alioquin uixta grecos. ĩbci. id: sic̃
similitudinẽ magis uidetur quã
firmitatẽ significare doctorum
Si non ut confirmationẽ audieris.
attendendũ quod uir diligere ui¬
betur uxorẽ. mulier uero timere
uirũ. Congruit eñĩ uiro dilectio.
mulieri timor. seruo uero non
solum timor. sed et tremor ungi¬
tur. Unde et inconsequentibus ait.
serui obedite dñis carnalibus cũ
timore et tremore. Mulier aũt¬
ut timeat uirũ. Si in dm̃ metus ꝓpt̃
timorẽ supplicii. non sinit eum qui
metuit eẽ ꝑfectum. quanto magis
in ꝑfecta erit mulier. non solum
dm̃ sed etiã uirum metuens: A̾ pt̃
quod requirendũ. an carnalit uxor
intelligenda sit et uxoris timor.
cum frequenter multo meliores ma¬
ritis inueniantur uxores. et eis im¬
perent. et domũ regant. et edoce¬
ant liberos. et familiȩ teneant dis¬
ciplinam. Illis luxuriantib et ꝑ
scorta currentibus ee uiros suos u¬
trum regere debeant an timere:
lectoris arbitrio derelinquo. Qđ

Expanded text:
Alioquin juxta Graecos ὡς, id est, sicut, similitudinem magis videtur, quam firmitatem significare 662 dictorum, si non ut confirmationem audieris, attendendum, quod vir diligere jubetur uxorem, mulier vero timere virum. Congruit enim viro dilectio, mulieri timor: servo vero non solum metus, sed et tremor jungitur. Unde et in consequentibus ait: Servi, obedite dominis carnalibus cum timore et tremore. Mulier autut timeat virum. Si in Deum metus propter timorem supplicii, non sinit eum qui metuit esse perfectum; quanto magis imperfecta erit mulier, non solum Deum, sed etiam virum metuens? Propter quod requirendum, an carnaliter uxor intelligenda sit, et uxoris timor: cum frequenter multo meliores maritis inveniantur uxores et eis imperent, et domum regant, et educent liberos, et familiae teneant disciplinam: illis luxuriantibus et per scorta currentibus. Hae viros suos utrum regnare debeant, an timere, lectoris arbitrio derelinquo. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
quo om̃is paternitas incęlis et
in terra nata ẽ uł creata. sed ex quo
om̃is paternitas in celis et interra
nominatur. Aliud ẽ . N. appellationẽ
pat̾nitatis me reri: aliud nature hr̃
consortiũ. Pat̃nitatẽ q̃ ing̾co tĩa ep̃s¬
milia dr̃ legimꝰ ⁊ innum̾is. Tollite
inquit summam omĩs sẏnagogȩ
isrł: iuxta cognationes et populos
scđłm domcis paternitatũ. uixta nu¬
merum nominum eorũ. Et post
paululum. Hi sunt electi sy nagoge
principes tribuũ: uxta paternita¬
tes suas. duces isrł. Et rursum de
tribu leui. Et loquutus ẽ dñs ad
moysen in deserto sẏna dicens. Nu¬
mera filios leui scđm domos paterii¬
tatum suarũ. scđm populos eorum
scđm cognationes eorũ omne mas¬
culinum. Amense uno et supra con¬
siderate eos. Hec de populo isrł. et
de sacerdotali ac leuitica tribu. se¬
terum mecũ ipse ꝑtractans ubi et¬
de gentibus paternitatum uocabu¬
lum legerim: nunc interim aliuo

Expanded text:
quo omnis paternitas in coelis et quo omnis paternitas in coelis et in terra nata est, vel creata; sed, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur. Aliud est enim appellationem paternitatis mereri, aliud naturae habere consortium, paternitatem quae in Graemilia dicitur, legimus et in Numeris: Tollite, inquit, summam omnis synagogae Israel, juxta cognationes et populos, secundum domos paternitatum, juxta numerum nominum eorum . Et post paululum : Hi sunt electi synagogae principes tribuum, juxta paternitates suas duces Israel. Et rursum de tribu Levi: Et locutus est Dominus ad Moysen in deserto Sina, dicens: Numera filios Levi, secundum domos paternitatum suarum, secundum populos eorum, secundum cognationes eorum: omne masculinum a mense uno et supra, considerate eos . Haec de populo Israel, et de sacerdotali ac Levitica tribu. Caeterum mecum ipse pertractans, ubi de gentibus paternitatum vocabulum legerim, nunc interim aliud
Abbreviated transcription (Latin):
genui: quotiescumq peccamus.
Hȩc aũt spiritalit̃ exponentes. non
statim uixta litteram orandi consue¬
tudinem tollimus: quando genu po¬
sito dm̃ suppliciter adoramus. ex fi¬
xo interram poplite. magis quod ab
eo poscimus impetramus. Legimus
enĩ paulũ iulitore sic orasse. et ge¬
niculationes inoratione preceptas:
Set sic sicut illud edificat simplicem.
sic ueram geniculationem eẽ doce¬
mus in animo: et quia multi corpo¬
rale flectentes genu: animȩ nequa¬
quam poplitem curuauerunt. Et
eregione alii erecto dm̃ corpore
deprecantes: magis se animo cur¬
uauerunt. Porro quod sequitur
ad patrem. ex quo om̃is paternitas
in cęlis et interra nominatur: nõ
ut in latinis codicibus additum
dum. ut dĩ patris nomen. non
aturis rationalibͣus coaptetur.
Querendum ergo quomodo ex
dõ patre omĩs paternitas in cęlis
et in terra sit nominata. Et simul
antequam aliquid retractetur
notandum: quod non dixerit ex

Expanded text:
genu, quotiescumque peccamus. genu, quotiescumque peccamus. Haec autem spiritualiter exponentes, non statim juxta litteram orandi consuetudinem tollimus, qua Deum genu posito suppliciter adoramus, et fixo in terram poplite, magis quod ab eo poscimus, impetramus. Legimus enim et Paulum in littore sic orasse, et geniculationes in oratione praeceptas . Sed sicut illud aedificat simplices: sic veram geniculationem esse docemus in animo; quia multi corporale flectentes genu, animae, nequaquam poplitem curvaverunt. Et contra, alii erecto Deum corpore deprecantes, magis se animo curvaverunt. Porro quod sequitur, ad Patrem ex quo omnis paternitas in coelis, et in terra nominatur, non ut in Latinis codicibus additum dum, ut Dei Patris nomen, non aturis rationabilibus coaptetur. Quaerendum ergo quomodo ex Deo Patre omnis paternitas in coelis et in terra sit nominata. Et simul antequam aliquid retractetur, notandum, quod non dixerit, ex
Abbreviated transcription (Latin):
incorꝑea anima. rei corporali idẽ¬
pauimento quomodo potuit adhe¬
rere. Esto quippe. in nomine iħu flec¬
tant genu t̾restria. Nunquid et
angłos cęterasq uirtutes quȩ incȩ¬
lȩstibus ꝑseuerant. possumus affir¬
inare spetiem habere corpoream. ut
in nomine eius flectant genu. uł
apud inferos animas unculis cor-¬
poris liberatas. genua quȩ non ha¬
bent eẽ flexuraᷤ: Quomodo igitur
quicumq subiectus ẽ saluatori.
flectere ei genua dicitur: sic qui
peccati seriis ẽ. et habet sp̃m ser¬
uitutis iterum intimore: genu seri¬
bitur flȩxisse peccato. Reliqui
qui non curuauerunt genu ante
baal. idolum scilicet atq pecca¬
tum. Qui fornicator ẽ et ꝑ lupa¬
naria scortaq discurrit: libidini
flectit genu suũ. Qui furiosus:
flexo genu adorat iram. Quimam¬
monam suspicit. et ds̃ eiꝰ ẽ uenter
flectit genu auaritiȩ atq luxu¬
riȩ. Et quid me necesse ẽ singula
ꝑagrare: tociens diabolo flectimꝰ

Expanded text:
incorporea anima, rei corporali incorporea anima, rei corporali pavimento quomodo potuit adhaerere? Esto quippe in nomine Jesu flectant genu terrestria: numquid et angelos caeterasque virtutes, quae in coelestibus perseverant, possumus affirmare speciem habere corpoream, ut in nomine ejus flectant genu? vel apud inferos animas vinculis corporis liberatas, genu quod non habent, esse flexuras? Quomodo 599 igitur quicumque subjectus est Salvatori, flectere ei genu dicitur: sic qui peccati servus est, et habet spiritum servitutis iterum in timore, genu scribitur flexisse peccato. Derelinquit qui non curvaverunt genua ante Baal , idolo scilicet atque peccato. Qui fornicator est, et per lupanaria scortaque discurrit, libidini flectit genu suum. Qui furiosus, flexo adorat iram genu. Qui mammonam suspicit, et Deus ejus est venter, flectit genua avaritiae atque luxuriae. Et quid me necesse est singula peragrare? Toties diabolo flectimus
Abbreviated transcription (Latin):
im pressuris sius atq angustiis: quas
ꝓpterea patitur. quia ephesiis euan¬
geluim predicabat. Quȩ quidem
pressure apud incredulos penȩ sũt:
apud fideles gła atq uictoria quia
uicisse ẽ aduersarios. inangustiis
non cessisse. Proptea curuo genua
mea ad patrem dñi nr̃i iħu xp̃i:¬
ex quo om̃is paternitas in cęlis et in
ttrra nominatur. Quomodo insu¬
pioribus demonstratum est ad
effigiẽ corporalium luminum eẽ
oculos spiritales: sic nunc intelli¬
gendum alia ẽẽ exterioris hominis
genua. alia interioris. Et eñĩ illud
quod in isaia. confortamini manus
dimissȩ. et genua dissoluta. Et
inalio loco apostolus. Ut in nomi¬
ne inquit iħu om̃e genu flectatur.
cȩlestium. terrestrium. et infernoꝵ.
non adgenua corporis sed ad subiec¬
tionem mentis. et inclinationem
animȩ. cordisq obsequium ꝑtinet.
terrȩ se coequantes. ut psalmista
canit dicens. Adhesit pauimento
anima mea. Res enim spiritalis et

Expanded text:
in pressuris suis atque angustiis, quas in pressuris suis atque angustiis, quas propterea patitur, quia Ephesiis Evangelium praedicabat. Quae quidem pressurae apud incredulos poenae sunt, apud fideles gloria atque victoria, quia vicisse, est adversariis in angustiis non cessisse. Propterea curvo genua mea ad Patrem Domini nostriex quo omnis paternitas in coelis, et in terra nominatur. Quomodo in superioribus demonstratum est, ad effigiem corporalium luminum esse oculos spirituales: sic nunc intelligendum, alia esse exterioris hominis genua, alia interioris. Etenim illud quod dicitur in Isaia: Confortamini manus dimissae, et genua dissoluta . Et in alio loco ipse Apostolus: Ut in nomine, inquit, Jesu, omne genu flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum , non ad genua corporis, sed ad subjectionem mentis et inclinationem animae, cordisque obsequium pertinet, terrae se coaequantis, ut Psalmista quoque canit, dicens: Adhaesit pavimento anima mea . Res enim spiritualis et
Abbreviated transcription (Latin):
die. Non itaq mirum ẽ: si plurib
paulo angustus in epheso et in asia
coartato ephesii temptabantur:
et habebant necessarium orationũ
euis auxilium. ne deficerent in
pressuris illius. Quod aũt in ephe¬
so et in asia fuerit apostolus plu¬
ra ꝑpessus: scriptum ẽ quidẽ et
in actibus apłorũ. Sed magis de ip¬
suis pauli ȩpistolis discimus inquib
ait. Si uixta hominem ad bestias
pugnaui in epheso. quid mibi pro¬
dest si mortui non resurgunt: Et
insecunda ad corinthios. Nolo uos
ignorare fr̃s de tribulatione nr̃a
que facta ẽ inasia: quia supra mo¬
dum suꝑ iurtutem aggrauati sumꝰ
ita ut desꝑaremus etiã uiuere. Sed
ipsi innobismet ipsis responsum
mortis habuimus: ut non confiden¬
tes essemus in nobis. sed indõ qui
siscitat mortuos. qͥ d̾ talibꝰ mortibꝰ libe¬
cum tribulationum pondus urgebat.
ut diceret. qui de tantis et talibus
mortibus liberauit nos: Recte igitur
petit ne deficiat fides ephesiorum

Expanded text:
die. Non itaque mirum est, si pluribus die. Non itaque mirum est, si pluribus Paulo angustiis in Epheso, et in Asia coarctato, Ephesi tentabantur, et habebant necessarium orationum ejus auxilium, ne deficerent in pressuris ejus. Quod autem in Epheso et in Asia fuerit Apostolus plura perpessus, scriptum est quidem et in Actibus apostolorum: 598 sed magis de ipsius Pauli Epistolis discimus, in quibus ait: Si juxta hominem ad bestias pugnavi in Epheso, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt ? Et in secunda ad Corinthios: Nolo vos ignorare, fratres, de tribulatione nostra, quae facta est in Asia: quia super modum, super virtutem aggravati sumus, ita ut desperaremus etiam vivere: sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non confidentes essemus in nobis, sed in Deo qui suscitat mortuos, qui de talibus mortibus libeeum tribulationum pondus urgebat, ut diceret: qui de tantis et talibus mortibus liberavit nos? Recte igitur petit, ne deficiat fides Ephesiorum