comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dius noe filius. tanquam se abutroq discernens.
⁊ nt̃ utrumq remanens. nec inpͥmitiis isrłi¬
tarum. nec mplenitudine gentiũ. qͥd signifi¬
cat nisi hereticoꝵ genus. calidum ñ spũ sapi¬
entiȩ s impatientie. quo solent hereticoꝵ fer¬
uere p̃cordia. ⁊ pacem ꝑturbare scõꝵ: S hȩc
inusum cedunt ꝑficientium: iuxta illud apłi.
Oportet ⁊ hereses cẽ : ut ꝓbati manifesti fiant
inuobis. Unde etiam scriptum ẽ. Filius eruditꝰ
sapiens erit: imprudente autẽ ministro utet᷑
Mtlta quippe adfidem catholicam ꝑtinentia
dum hereticorum calida inquietudine exagi¬
tant᷑. ut adũsus eos defendi possint. ⁊ conside¬
rant᷑ diligentius. ⁊ intelligunt᷑ clariꝰ. ⁊ instan¬
tius predicant᷑. ⁊ ab aduersario mota questio
discendi cristit occasio. Quamuis ñ solum
qui sunt aꝑtissime separati. uerum etiam om̃s
qui inrp̃iano uocabulo głant᷑ ⁊ ꝑdite uiuunt:

Expanded text:
dius Noe filius, tamquam se ab utroque discernens dius Noe filius, tamquam se ab utroque discernens et inter utrumque remanens, nec in primitiis Israelitarum nec in plenitudine gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo solent haereticorum feruere praecordia et pacem perturbare sanctorum ? Sed haec in usum cedunt proficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut aduersus eos defendi possint, et considerantur diligentius et intelleguntur clarius et instantius praedicantur, et ab aduersario mota quaestio discendi existit occasio. Quamuis non solum qui sunt apertissime separati, uerum omnes, qui Christiano uocabulo gloriantur et perdite uiuunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdiderat nuditatem. Unde etiam consecutꝰ
ad iunxit benedictionem duoꝵ ⁊ maximi
⁊minim filioꝵ dicens. Benedictꝰ dñs ds̃
sem. ⁊erit chanaan puer illius. letificet ds̃
iafech. ⁊ habitet indomib sem. sicut ipsa eiꝰ¬
dem noe ⁊umeę plantatio. ⁊ ex eius fructu
mebriatio.⁊ dormientis nudatio. ⁊ quȩ ibi
cetera facta atq conscripta sunt. ꝓpħicis st̃
grauidata sensib. ⁊ uelata tegminibus.
sccuto: quȩ oꝑta fuerant satis aꝑta sunt.
Quis enim hec diligenter ⁊ intelligent̃ adũ¬
tens non agnoscat inxp̃o: Sem qͥppe de cuiꝰ
semine incarnc natus ẽ xp̃c: interp̃tat᷑ no¬
minatꝰ. Quid autem nominatiꝰ xp̃o cuiꝰ no¬
m̃ ubiq iam fraglat. ita ut incantico canti¬
coꝵ etiam ipsa p̃cinente ꝓpħia unguento compa¬
ret᷑ effuso. In cuius domib id ẽ. ȩccłiis habitat
gentium latitudo. Nam iaphech latitudo int̾̃¬
p̾tat᷑. Cham porro quod interp̃tat᷑ calidus. me¬

Expanded text:
prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plantatio et ex eius fructu inebriatio et dormientis enudatio, et quae ibi cetera facta adque conscripta sunt, propheticis sunt grauidata sensibus et uelata tegminibus. secuto, quae operta fuerant, satis aperta sunt. Quis enim haec diligenter et intellegenter aduertens non agnoscat in Christo? Sem quippe, de cuius semine in carne natus est Christus, interpretatur nominatus. Quid autem nominatius Christo, cuius nomen ubique iam fragrat, ita ut in cantico canticorum etiam ipsa praecedente prophetia unguento conparetur effuso; in cuius domibus, id est ecclesiis, habitat gentium latitudo? Nam Iapheth latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur calidus, me
Abbreviated transcription (Latin):
ost diluuium ꝓcurrentis sc̃ȩ
uestigia ciuitatis. utrum conti¬
nuata sint. an int̾ currentibus
impietatis int̾rupta temporibꝰ.
ita ut nullus hominum ueri uniꝰ
dei cultor existeret adlquidum scripturis lo¬
quentib inuenire difficile ẽ: ꝓpterea quia in
canonicis libris post noe qui cũ coniuge ac tri¬
b filiis totidemq nurib suis meruit ꝑ arcam
auastatione diliuui liberari. ñ inuenimꝰ usq¬
ad abraham cuiꝰquam pictatẽ euidenti dituno
eloquo p̃dicatam. insi quod noe duos filios suos
sem ⁊ iaphet ꝓpħica benedictione cõmendat. in¬
tuens ⁊ p̃uidens quod longe fuerat pꝰ futurũ.
Unde factum ẽ etiam illud. ut filium suũ me¬
dium hoc ẽ p̾mogenito iuniorem. ultimoq
maiorem. qui peccauerat inpatrẽ. ñ in ipso
s infilio ciꝰ suo nepote malediceret his u̾bis.
Maledictus chanaan puer: famulus erit frĩ¬
b suis. Chanaan porro natus fuerat excam:
qui patris dormientis nec texerat. s potius

Expanded text:
ost diluuium procurrentis sanctae uestigia ciuitatis utrum continuata sint an intercurrentibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimus usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat, sed potius
Abbreviated transcription (Latin):
silii promissionis deputant᷑ insemine: de qͦ
dictum ẽ. In ysaac uocabit᷑ tͥ scm̃. Neq enim
uideo cur etiam cethura pꝰ uxoris mortẽ ducta.
nͥ ppt̾ hoc mysterium dicta sit concubina.
d quisqͥs hȩc non uult. in istis significationibꝰ
acciꝑe: non calumpniet᷑ abrahȩ. Quid si e¬
nim et hoc prouisum ẽ contra hercticos futuros
scđaꝵ aduersarios nuptiarum. ut in ipso pa¬
tre multarum gentium pꝰ obitũ comugis ite¬
rum coniugari demonstraret᷑ ñ eẽ peccatũ:
Et mortuus ẽ abrahancum ẽẽt annoꝵ cen¬

Expanded text:
filii promissionis deputantur in semine, de quo filii promissionis deputantur in semine, de quo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen. Neque enim uideo, quur etiam Cettura post uxoris mortem ducta, nisi propter hoc mysterium, dicta sit concubina. Sed quisquis haec non uult in istis significationibus accipere, non calumnietur Abrahae. Quid si enim et hoc prouisum est contra haereticos futuros secundarum aduersarios nuptiarum, ut in ipso patre multarum gentium post obitum coniugis iterum coniugari demonstraretur non esse peccatum? Et mortuus est Abraham, cum esset annorum cen
Abbreviated transcription (Latin):
et urores abrahe et concubinȩ sunt appellate.
Sara uͦ nunquam dicta ẽ concubina. slama¬
quandodata ẽ agar abrahȩ. ita scriptumẽ.
Et app̃hendit sarai uxor abraham agar egyp¬
tiam ancillam suam.post decem annos quã
habitauerat abraham int̾ra chanaan: et de¬
dit eam abraham uiro suo ipsi uxorem. De
cechura autem quam post obitum sarȩ acce¬
pit: sic legitur. Adiciens autẽ abraham sũp¬
sit uxorem: cui nom̃ erat cethura. Ecce ambe
dicunt᷑ uxores. Ambe porro concubinȩ re
ꝑiuntur fuisse: postea dicente scriptura.
Deat autem abraham omnẽ censum sutĩ ys iac
sliosuo: et filiis concubinarum suarum dedit
abaham donationes. et diuisit eos abysaac fi¬
uosuo: adhuc se uiuo. adorientẽ int̾rã orientis.
habent gͦ ĩiuilla munera filii concubinarũ.
s. n ꝑuemunt ad regnum promis sum. nec he¬
ftiei. nec iudei carnales: quia p̃ter ysaac nul¬
ius ẽ heres. Et qui ñ filii cariis. hifilii dei:s

Expanded text:
et uxores Abrahae et concubinae sunt appellatae; et uxores Abrahae et concubinae sunt appellatae; Sarra uquando data est Agar Abrahae, ita scriptum est: Et adprehendit Sara uxor Abram Agar Aegyptiam ancillam suam post decem annos, quam habitauerat Abram in terra Chanaan, et dedit eam Abram uiro suo ipsi uxorem. De Cettura autem, quam post obitum Sarrae accepit, sic legitur: Adiciens autem Abraham sumsit uxorem, cui nomen Cettura. Ecce ambae dicuntur uxores; ambae porro concubinae iuntur, postea dicente Scriptura, Dedit autem Abraham omnem censum suum Isaac filio suo, et filiis concubinarum suarum dedit Abraham dationes, et dimisit eos ab Isaac filio suo adhuc se vivo, ad Orientem, in terram Orientis . Habent ergo nonnulla munera filii concubinarum, sed non perveniunt ad regnum promissum, nec haeretici, nec Judaei carnales: quia praeter Isaac nullus est heres, et non qui filii carnis, hi filii Dei, sed
Abbreviated transcription (Latin):
potamiam seruus missus ẽ. qͥd aliud demon¬
stratũ ẽ. cũ eidem seruo dixit abraham. pone
manũ tuam sub femore meo. et adiurabo te ꝑ
dominũ dm̃cȩli. et dñm t̾̃re. ut non sumas uxo¬
rem filio meo ysaac de filiab chananeorum:
nͥ dñm am̃ celi et dnm̃ t̾re in carne que ex illo
femore trahebat᷑ fuisse uenturum: sunqͥa
hȩc parua sunt p̃nuntiate indicia ueritatis.
quam compleri uidemus in xp̃o: x̃ xuii¬
sare cethuram durit uxorem: Ubi absit ut
incontinentiam suspicemͣ: p̃sertim in illa iam
etate. et inilla fidei scitate An adhuc pereanch
filii querebant᷑ cum iam deo pmittente tanta
multiplicatio filioꝵ ex ysaac ꝓstellas celi et hare¬
nam t̃re fide ꝓbatis sima teneret᷑: S ꝑfecto si a¬
gar et ismahel doctore apło significauerunt
carnales ueteris testamenti: cur ñ etiam cethu¬
ra et filii cius significent carnales qui se ad testa¬
mentum nouũ existimant ꝑtinere: Ambe qͥppe

Expanded text:
potamiam seruus missus est, quid aliud demonpotamiam seruus missus est, quid aliud demonstratum est, cum eidem seruo dixit Abraham: Pone manum tuam sub femore meo, et adiurabo te per Dominum Deum caeli et Dominum terrae, ut non sumas uxorem filio meo Isaac a filiabus Chanallaeorum, nisi Dominum Deum caeli et Dominum terrae in carne, quae ex illo femore trahebatur, fuisse uenturum? Numquid haec parua sunt praenuntiatae indicia ueritatis, quam conpleri uidemus in Christo? CASarrae Cetturam duxit uxorem? Ubi absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa iam aetate et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum iam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas caeli et harenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar et Ismael, doctore apostolo, significauerunt carnales ueteris testamenti, quur non etiam Cettura et filii eius significent carnales, qui se ad testamentum nouum existimant pertinere? Ambae quippe
Abbreviated transcription (Latin):
missio. Sepe enim promiserat: s nunqͣm iu¬
rauerat. Quid ẽ enimueri deiueracisq iaratio
nisi promissi confirmatio. et infidelũ quȩ¬
dam increpatio
ost hec sara mortua ẽ. centesimo uicesimo
septimo anno uttȩ suȩ: certesimo autẽ et
tricesimo septimo uiri sui. Decem qͥppe annis
eam p̃cedebat etate. sicut ipse quando sibi
erilla promissus ẽ filius ait. Di mͥ annoꝵ cen¬
tum nascet᷑ filiꝰ. et si sara annoꝵ nonaginta
pariet. Tunc eiit agrtm abraham. in qͦ sepe¬
liuit uxorem. Tunc gͦ scd̾m narrationẽ ste¬
phani intra illa ẽ collocatus. qm̃ cepit ibi ẽ
possessor. post mortem scilicet patris sui qͥ
colligit᷑ annte bienniũ fuisse defunctus.
cinde rebeccam neptem nachor patruisin. & x x
cum annoꝵ quadraginta eẽt ysa ac duxit uro¬
rem: centesimo scilicet et quadragesimo anno
uitȩ patris sui. triennio pꝰ mortẽ matris sue.
Ut autem illamduceret. qñ ab eiꝰ patre in meso¬

Expanded text:
missio. Saepe enim promiserat, sed numquam iumissio. Saepe enim promiserat, sed numquam iurauerat. Quid est autem Dei ueri ueracisque iuratio nisi promissi confirmatio et infidelium quaedam increpatio? Post haec Sarra mortua est, centensimo uicensimo septimo anno uitae suae, centensimo autem et tricensimo septimo uiri sui. Decem quippe annis eam praecedebat aetate; sicut ipse, quando sibi ex illa promissus est filius, ait: Si mihi annorum centum nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet. Tunc emit agrum Abraham, in quo sepeliuit uxorem. Tunc ergo secundum narrationem Stephani in terra illa est conlocatu\'s, quoniam coepit ibi esse possessor; post mortem scilicet patris sui, qui colligitur ante biennium fuisse defunctus. Ccum annorum quadraginta esset Isaac, duxit uxorem, centensimo scilicet et quadragensimo anno uitae patris sui, triennio post mortem matris suae. Ut autem illam duceret, quando ab eius patre in Meso
Abbreviated transcription (Latin):
et non pepcisti filio tuo dilecto ꝓꝑt̃ me. Nc̃
sciui dictum ẽ nunc sciri fecit. Neq enim
hoc ñdum sciebat ds̃. Deinde ariete ulo ĩmola¬
to ꝑ ẏsaac filio suo: uocauit ut legit᷑ abrahã
nomen loci illius. dominꝰ uidit: ut dicant¬
tsq hodie inmonte dñs apparuit. Sicut di¬
ctum ẽ nunc sciui peo qđ ẽ nc̃ scrrifeci. itahic
dñs uidit ꝓ eo qd̾ ẽ dñs apparuit: Hoc ẽ uideri se fec̃
hoc. et non peꝑcisti filio tuo dilecto ꝓpt̃ me. nisi
benedicens benedicamte.:⁊ multiplicans multi¬
plicabo sem̃ tuum tanquãstellas celi. et tan¬
quam harenam que ẽ iuxta labiũ maris: Et¬
hereditate possidebit sementuũ ciuitates ad¬
uersariorum: et benedicent᷑ in semine tuo
om̃s gentes terrȩ: quia obaudisti uocẽ meã
Hoc modo ẽ illa de uocatione gentium inse¬
mine abrahȩ post holocaustum quo signifi¬
catus ẽ. xp̃s. etiam iuratione dei firmata pro¬

Expanded text:
et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uidit, pro eo quod est Dominus apparuit, hoc est uideri se fecit. hoc et non pepercisti filio tuo dilecto propter me, nisi benedicens benedicam te, etmultiplicansmultiplicabosementuum tamquam stellas caeli et tamquam harenam, quae iuxta labiummaris. Ethereditatepossidebitsemen tuum ciuitates aduersariorum, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quia obaudisti uocem meam. Hoc modo est illa de uocatione gentium in semine Abrahae post holocaustum, quo significatus est Christus, etiam iuratione Dei firmata pro
Abbreviated transcription (Latin):
litudinem adduxit. Quius similitudinẽ nͥ
illius unde dicit idẽ apłs. qui ꝓpͥo filio ñ
peꝑcit. s. pro nobis omnib tradidit illũ: Prop¬
terea et ysaac sicut dominus crucẽ suam. ita sibi li¬
gna ad uictime locum quib fuerat imponendꝰ
ipse portauit. Postremo quia ysaac occidi ñ opo¬
tebat. postea quam ẽ pater ferire ꝓhibitꝰ. qͥs e¬
rat ille aries qͦ immolato impletum ẽ significa¬
quo sanguine sacrificium: Nempe qͣndo cũ
uidit abraham: cornib infrutice tenebat᷑. Qͥs
gͦ illo figurabat᷑. nisi iħc antequam ĩmolaret᷑
spinis a iudeis coronatꝰ: S diuina ꝑangłm ũ¬
bapotiꝰ audiamus. Ait qͥppe scriptura. Et exten¬
dit abraham manum. sumere macheram
ut occideret filium suum: et uocauit illum
angłs domim de cȩlo. et dix̃. Abraham. Ille
autem dixit. Ecce ego. Et dixit. Noninigas
manum tuam suꝑ puerum. neq facias illi qͥc¬
quam. Nunc enim sciui quia times dm̃ tuũ.

Expanded text:
litudinem adduxit; cuius similitudinem, nisi litudinem adduxit; cuius similitudinem, nisi illius unde dicit apostolus: Qui proprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum? Propterea et Isaac, sicut Dominus crucem suam, ita sibi ligna ad uictimae locum, quibus fuerat inponendus, ipse portauit. Postremo quia Isaac occidi non oportebat, postea quam est pater ferire prohibitus, quis erat ille aries, quo immolato inpletum est significatiuo sanguine sacrificium? Nempe quando eum uidit Abraham, cornibus in frutice tenebatur. Quis ergo illo figurabatur, nisi Iesus, antequam immolaretur, spinis Iudaicis coronatus? Sed diuina per angelum uerba potius audiamus. Ait quippe scriptura: Et extendit Abraham manum suam sumere machaeram, ut occideret filium suum. Et uocauit illum angelus Domini de caelo et dixit: Abraham! Ille autem dixit: Ecce ego. Et dixit: Non inicias manum tuam super puerum, neque facias illi quicquam; nunc enim sciui quia times Deum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
bi sequitur. et dicit᷑ ci. Filium autem ancille hu¬
ius in magnam gentem faciam: quia sem̃tuũc̃.
men. cum et hismahelem ds̃ semen eiꝰ uocaue¬
rit: Exponens autemapłs qͥd sit in ysaac uoca¬
bit᷑ tibisem̃ idẽ inquit non qͥ filii carnis. hi
filii dci: s filii promissionis deputant᷑ in se¬
mine. Ac ꝑhoc filii promissionis. ut sint se¬
men abrahe. in ysaac uocant᷑ hoc ẽ in xp̃m
uocante grã congregant᷑. Hanc gͦ promissio¬
nem pater pius fideliter tenens. quia ꝑhunc
oportebat impleri. quem ds̃ iubebat occidi:
non hesitauit quod sibi reddi poterat ĩ molatꝰ.
qui dari potuit non sꝑatus. Sic intellectum ẽ
in epła adhebreos. et sic expositum. Fide in¬
quit obtulit abraham ysaac temptatus. et
unicum obtulit qui promissiones suscepit.
Ad quem dictum ẽ in ysaac uocabit᷑ tͥ sem̃
cogicans quia et ex mortuis excitare pot̾ ds̃.
Pinde addidit. Prohoc etiam eum et insimi¬

Expanded text:
ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen men, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed filii promissionis deputantur in semine. Ac per hoc filii promissionis, ut sint semen Abrahae, in Isaac uocantur, hoc est in Christo uocante gratia congregantur. Hanc ergo promissionem pater pius fideliter tenens. quia per hunc oportebat inpleri, quem Deus iubebat occidi, non haesitauit, quod sibi reddi poterat immolatus, qui dari potuit non speratus. Sic intellectum est et in epistula ad Hebraeos, et sic expositum. Fide, inquit, praecessit Abraham Isaac tentatus et unicum obtulit, qui promissiones suscepit, ad quem dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cogitans quia et ex mortuis suscitare potest Deus. Proinde addidit: Pro hoc etiam eum et in simi
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̃ hȩc quȩ omnia cõmemorare nimis longũ ẽ
temptat᷑ abraham de immolando filio dile
ctis simo ysaac. ut pia eiꝰ obedientia ꝓbaret᷑.
scłis innoticiam ꝓferenda non deo. Neq enĩ
omĩs ẽ culpanda temptatio: qr et gratulan¬
da ẽ quafit ꝓbatio. Et plerumq alit̾ animꝰ
humanꝰ sibi ipsi innotescere non potest nͥ uires
suas sibiñ t̾ibo s exꝑim̃to temptatione qͦdãmͦ
interrogante respondeat. Ubi si dei munꝰ agno¬
uerit. tunc piusẽ tunc solidat᷑ firmitate gr̃ę:
non inflatur in anitate iartantiȩ. Nunquam
sane crederet abraham.qđ uictimis ds̃ delecta¬
retur humanis: quamuis diuino intonante
p̃cepto obediendum sit non disputandum. Ue¬
runtam̃ abraham confestim filiũ cũ fuis set
immolatꝰ. resurrecturum credidisse laudandꝰ c̃.
Direrat namq illi ds̃ cum de ancilla et filio eius
foras eiciendis uoluntatem comugis nollet ĩ¬
plere. In ysaac uocabitur tibi semen. Et certe

Expanded text:
nter haec, quae omnia commemorare nimis longum est, tentatur Abraham de immolando dilectissimo filio ipso Isaac, ut pia eius oboedientia probaretur, saeculis in notitiam proferenda, non Deo. Neque enim omnis est culpanda tentatio, quia et gratulanda est, qua fit probatio. Et plerumque aliter animus humanus sibi ipsi innotescere non potest, nisi uires suas sibi non uerbo, sed experimento tentatione quodam modo interrogante respondeat; ubi si Dei munus agnouerit, tunc pius est, tunc solidatur firmitate gratiae, non inflatur inanitate iactantiae. Numquam sane crederet Abraham, quod uictimis Deus delectaretur humanis; quamuis diuino intonante praecepto oboediendum sit, non disputandum; uerum tamen Abraham confestim filium, cum fuisset immolatus, resurrecturum credidisse laudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe
Abbreviated transcription (Latin):
domine uirtꝰ mea. Ideoq in illa sapientes eiꝰ
scđm hominem uiuentes. aut corporis aut
animi suibona aut utriusq sectati sunt. aut
qui potuerunt cognoscere dm̃. non ut dm̃
honorauerunt aut grãs egerunt. s euanuer
incogitationib suis. ⁊ obscuratum ẽ insipi
ens cor eoꝵ. dicentes se ẽẽ sapientes. id ẽ do.¬
minante sibi suꝑbia in sua sapientia se ertol¬
lentes stulti facti sunt. ⁊ immutauerunt glo¬
riam incorruptibilis dei insimilitudinem
imaginis corruptibił hominis.⁊ uolucrũ
⁊ quadrupedum et serpentium. Ad huiꝰce
modi enim simulachra adoranda. uł duces
popłoꝵ. uel sectatores fucrunt ⁊ coluerunt
atq seruierunt creaturȩ potius quã crea¬
tori: qui ẽ benedictus inscła. In hac autc̃

Expanded text:
Domine, uirtus mea. Ideoque in illa sapientes eius Domine, uirtus mea. Ideoque in illa sapientes eius secundum hominem uiuentes aut corporis aut animi sui bona aut utriusque sectati sunt, aut qui potuerunt cognoscere Deum, non ut Deum honorauerunt aut gratias egerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratens cor eorum: dicentes se esse sapientes, id est, dominante sibi superbia in sua sapientia sese extollentes, stulti facti sunt; et immutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium ad huiusce modi enim simulacra adoranda uel duces populorum uel sectatores fuerunt, et coluerunt adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; in
Abbreviated transcription (Latin):
nec p̃sciendo quenquam peccare compelleret:
et quid nnt̃esset inter ꝓpͥam cuiꝰq p̃sumpti¬
onẽ. et suam tiuitionem. angłicę ⁊ huma¬
nȩ rationali creaturȩ. consequenti exꝑien¬
tia demonstraret. Quis enim audeat cre-¬
dere aut dicere ut neq angłs neq homo
caderet indei potestate non fuisse: S hoc
eoꝵ potestati maluit non auferre: atq ita
⁊ quantum malis eoꝵ suꝑbia. ⁊ quantũ
renam scilicet amor sui: usq ad condemptũ
Illa enim querit abhominib głam: Huic autẽ
ds̃ conscientiȩ testis. maxima ẽ gła. Illa ingła sua
exaltat caput suum: hȩc dicit domino suo:
gła mea ⁊ exaltans caput icum. Illi inpͥncipib
ciꝰ uel ieis quas subiugat nationib dñandi
libido dominat᷑ in hac scruiunt inuicem in
caritate. ⁊ p̃positi consulendo. ⁊ subditi ob¬
temꝑando. Illa in suis potentib diligit uirtu¬
tem suam: hec dicit domino suo diligam te

Expanded text:
nec praesciendo quemquam peccare conpelleret nec praesciendo quemquam peccare conpelleret et, quid interesset inter propriam cuiusque praesumtionem et suam tuitionem, angelicae et humanae rationali creaturae consequenti experientia demonstraret. Quis enim audeat credere aut dicere, ut neque angelus neque homo caderet, in Dei potestate non fuisse? Sed hoc eorum potestati maluit non auferre adque ita, et quantum mali eorum superbia et quantum renam scilicet amor sui usque ad contemtum DIlla enim quaerit ab hominibus gloriam; huic autem Deus conscientiae testis maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suum; haec dicit Deo suo: Gloria mea et exaltans caput meum. Illi in principibus eius uel in eis quas subiugat nationibus dominandi libido dominatur; in hac seruiunt inuicem in caritate et praepositi consulendo et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit uirtutem suam; haec dicit Deo suo: Diligam te,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ habens in adiuta diuinitꝰ uoluntate
recta. malum uero indeserente dm̃ uolun¬
tate ꝑuersa. quia ⁊ ipsum fide de aduito¬
rio dei. ñ quidem posset sine ad tutorio dĩ
Nec tamen ideo abhis diuinȩ grẽ beneficiis si¬
bi placendo recedere. non habebat inpote¬
state. Nam sicut in hac carne uiuere sine
adiutorio uestiũ ⁊ alimentoꝵ inpotestate
non ẽ. ñ autem in carne uiuere in potesta¬
te ẽ. quod faciunt qui seipsos necant: itabe
ne in ea uiuere sine adiutorio dci cciam in pa¬
radiso non erant inpotestate. Erat autẽ in po¬
testate male tiruere. s bcatitudine ñ ꝑman¬
sura. ⁊pena iustissima secutura. Cum gͥ huiꝰ
futuri castis humani ds̃ non ẽẽt. ignarꝰ. cur
cum non sineret inuidi angłi malignitate
temptari. nullomꝰ quidem qđ uinceret᷑
incertus: sed nichilominꝰ p̃scius. qđ ab eius
semine adiuto sua grã. idem ipse diabolus
fuerat scorum gła maiore uincendus: Ita fa

Expanded text:
bonum habens in adjuta divinitus voluntate bonum habens in adjuta divinitus voluntate recta, malum vero in deserente Deum voluntate perversa. Quia et ipsum fidere de adjutorio Dei, non quidem posset sine adjutorio Dei: nec tamen ideo ab his divinae gratiae beneficiis sibi placendo recedere non habebat in potestate. Nam sicut in hac caadiumentis alimentorum in potestate non est, non autem in ea uiuere in potestate est, quod faciunt qui se ipsos necant: ita bene uiuere sine adiutorio Dei etiam in paradiso non erat in potestate; erat autem in potestate male uiuere, sed beatitudine non permansura et poena iustissima secutura. Cum igitur huius futuri casus humani Deus non esset ignarus, quur eum non sineret inuidi angeli malignitate tentari? nullo modo quidem quod uinceretur incertus, sed nihilo minus praescius quod ab eius semine adiuto sua gratia idem ipse diabolus fuerat sanctorum gloria maiore uincendus. Ita fac
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis. et quid eorum culpa mercret᷑. ⁊ qͥd fua
grã donaret᷑ posset ostende: nec sub illo cre¬
atore ac dispositore ꝑuersa mordinatio de¬
linquentium. rectum ꝑuerteret ordinẽ rerũ:
Proinde peccatores et angłi et homines ni¬
chil agunt quo impediant᷑ magna oꝑa
domini exquisita in om̃s uoluntates eiꝰ: q̃m¬
qui ꝓuident᷑ atq omnipotent̃ sua cuiq distri¬
buit. ñ solum bonis uerum etiam malis be¬
ne uti nouit. Ac ꝑhoc ꝓpt̾ meritum pͥmȩ ma¬
le uoluntatis. ita dam̃pnato atq obdurato
angło malo. ut iambonã uoluntatẽ ulteriꝰ
non haberet bene utens ds̃. cur non ꝑmitte¬
ret ut ab illo primꝰ homo qui rectus hoc ẽ.
bonȩ uoluntatis creatꝰ fuerat temptaret᷑ qñ
qͥdem sic erat institutꝰ. ut si de adiutorio dei
fidet bonus homo. malum angłm uinceret:
si autem creatorem atq adiutorem dm̃ suꝑbe
sibi placendo desereret uinceret᷑ meritum

Expanded text:
ex eis, et quid eorum culpa mereretur, et quid sua ex eis, et quid eorum culpa mereretur, et quid sua gratia donaretur, posset ostendere, nec sub illo creatore ac dispositore peruersa inordinatio delinquentium rectum peruerteret ordinem rerum? Proinde peccatores, et angeli. et homines nihil agunt, quo impediantur Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus qui prouidenter adque omnipotenter sua cuique distribuit, non solum bonis, uerum etiam malis bene uti nouit. Ac per hoc propter meritum primae malae uoluntatis ita damnato adque obdurato angelo malo, ut iam bonam uoluntatem ulterius non haberet, bene utens Deus quur non permitteret, ut ab illo primus homo, qui rectus, hoc est bonae uoluntatis, creatus fuerat, tentaretur? Quando quidem sic erat institutus, ut, si de adiutorio Dei fidsi autem creatorem atque adjutorem Deum superbe sibi placendo desereret, vinceretur: meritum
Abbreviated transcription (Latin):
manis. nisi exꝑientia libidinis turbidȩ. ñ
coniectura placidę uoluntatis: Hinc ẽ. qd
impedit loquentem pudor: et si ñ deficiat
dõsũmo ac sũme bono creatori omniũ creatura¬
rum. uoluntatum autembonarum adiutori
& remuneratori malarum autem relictoriet dã¬
natori. utiarumq ordinatori. ñ defuit utiq
consilum quocertum numerũ ciuium insu¬
a sapientia p̃destinatum etiam ex dampnato
genere humano suȩ qiuitatis impleret: non
eos iam meritis quando qͥdẽ uniuersa massa
tanquam inuiciata radice dampnata ẽ.s. gr̃a
discernens. ⁊ lib̾atis non solum de ipsis ue¬
rum etiam de non liberatis quid eis largia¬
tur ostendens. Non enim debita s graturta
bonitate tunc se quisq agnosci crutum¬
multia malis: cum abeoꝵ hominũ consor¬
dio fit immunis. cum quib illi iusta cẽt pe¬
na communis.Cur gͦ non crearet ds̃ quos
peccaturos esse p̃sciuit. quandoqͥdẽ in eis⁊

Expanded text:
manis nisi experientia libidinis turbidae, non manis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura placidae uoluntatis? Hinc est quod inpedit loquentem pudor, etsi non deficiat o, summo ac summe bono creatori omnium naturarum, uoluntatum autem bonarum adiutori et remuneratori. malarum autem relictori et damnatori, utrarumque ordinatori, non defuit utique consilium, quo certum numerum ciuium in sua sapientia praedestinatum etiam ex damnato genere humano suae ciuitatis inpleret, non eos iam meritis, quando quidem uniuersa massa tamquam in uitiata radice damnata est, sed gratia discernens et liberatis non solum de ipsis, uerum etiam de non liberatis, quid eis largiatur, ostendens. Non enim debita, sed gratuita bonitate tunc se quisque agnoscit erutum malis, cum ab eorum hominum consortio fit inmunis, cum quibus illi iusta esset poena communis. Quur ergo non crearet Deus, quos peccaturos esse praesciuit, quando quidem in eis et
Abbreviated transcription (Latin):
rile semen immita: sicut nunc potest eadẽ
integritate salua uirginis ex utero fluxus
menstrui cruoris emitti. Sadem qͥppc uia
posset illud iniq: qua hoc potest eic. Ut enĩ
ad pariendum non doloris gemitꝰ. s maturi¬
tatis impulsus feminea uiscera relaxaret: sic ad
ferandum et concipiendum non libidinis ap¬
petitꝰ s usus uoluntariꝰ naturam utramq con¬
iungeret. Dc rebus loquimur nunc pudendis.
Et ideo quãuis antequam earum puderet
quales eẽ potuissent coniciamꝰ ut possumꝰ:
tam̃ necesse ẽ. ut nr̃a disputatio magis fre¬
netͣ ea quȩ nos reuocat uerecundia. quã elo¬
quentia quȩ nobis parum suppetit adiuuet᷑.
Nam cum id quod dico nec ipsi exꝑti fucrint
qui exꝑiri potuerunt. quoniam p̃occupan¬
te peccato exilzum de paradiso ante meru¬
erunt. quam sibi in oꝑe serendȩ ꝓpaginis
tranquillo arbitrio conuentrent: quomͦ nc̃
cum ista cõmemorant᷑ sensib occurrerit hu¬

Expanded text:
rile semen inmitti, sicut nunc potest eadem rile semen inmitti, sicut nunc potest eadem integritate salua ex utero uirginis fluxus menstrui cruoris emitti. Eadem quippe uia posset illud inici, qua hoc potest eici. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis inpulsus feminea uiscera relaxaret, sic ad fetandum et concipiendum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius usus naturam utramque coniungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis frenetur ea, quae nos reuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. Nam cum id quod dico nec ipsi experti fuerint, qui experiri potuerunt quoniam praeoccupante peccato exilium de paradiso ante meruerunt, quam sibi in opere serendae propaginis tranquillo arbitrio conuenirent, quo modo nunc, cum ista commemorantur, sensibus occurrit hu
Abbreviated transcription (Latin):
no triste: nichil erat maniter letum. Gaudiũ
uerum ꝑpetuabat᷑ ex dõ. inquem flagrabat
karitas de corde puro. et conscientia bona.⁊ fi¬
de non ficta: atq inter se coniugum fida exho¬
nesto amore socictas. concors mentis corporis¬
q uigilia. ⁊ mandati sine labore custodia.
Non lassitudo fatigabat ociosum: ñ somnus
premebat intitum. Intanta rerum facilitate
⁊ felicitate hominum absit ut suspicem᷑ non
potuisse prolem seri sine libidinis morbo:
s eo uoluntatis nutu mouerent᷑ membra
illa quo cetera. et sine ardoris illecebrososti¬
mulo cum tranquillitate animi et corporis
nulla corruptione integrinitatis infunderet
gremio maritus uroris. Neq enim qr exꝑl¬
entia ꝓbari non potest. ideo credendum ñ
est. quando illas corporis partes ñ agentt
turbidꝰ calor. s spontanca potestas sic̃ opꝰ
eẽt adhiberet ÷ ita tunc potuisse utero cor¬
iugis salua integritate feminei genitalis u¬

Expanded text:
no triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium no triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium uerum perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, adque inter se coniugum fida ex honesto amore societas, concors mentis corporisque uigilia et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat inuitum. In tanta facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neque enim quia experientia probari non potest, ideo credendum non est, quando illas corporis partes non ageret turbidus calor, sed spontanea potestas, sicut opus esset, adhiberet, ita tunc potuisse utero coniugis salua integritate feminei genitalis ui
Abbreviated transcription (Latin):
ud amat᷑. Porro si tantum amat᷑ quantũ ama¬
ri digna ẽ. non enim beatꝰ ẽ. aquo ipsabeata
uita non amat᷑. ut digna est: fieri non potest
ut eam qui sic amat non ȩternam uelit. Tunc
gͥ beata erit quando ȩterna erit. xxui¬
iuebat itaq homo inparadiso sicut uolebat.
quandiu hoc uolebat quod ds̃ iusserat. ui¬
uebat fruens deo: ex quo bono erat bonꝰ. Ui¬
uebat sine ulla egestate: ita semꝑ uiuere ha¬
bensinpotestate. Cibus aderat ne esuriret:
potus ne sitiret: lignum uitȩ. ne illum sene¬
cta dissolueret. Nichil corruptionis in corpore.
uel ex corpore tillas molestias ullis eiꝰ sensib
ingerebat: nullus intrinsecus morb. nullus
ictus metuebat᷑ extrinsecus. Summa incarne
sanitas erat: inanimo tota tranquillitas. Siẽ
inparadiso nullus estus aut frigus: sic in ciꝰ
habitatore nulla excupiditate uel timore ac¬
cidebat bonȩ uoluntatis offensio. Nichil om̃i¬

Expanded text:
ud amatur. Porro si tantum amatur, quantum amaud amatur. Porro si tantum amatur, quantum amari digna est non enim beatus est, a quo ipsa beata uita non amatur ut digna est: fieri non potest, ut eam, qui sic amat, non aeternam uelit. Tunc igitur beata erit, quando aeterna erit. iuebat itaque homo in paradiso sicut uolebat, quamdiu hoc uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, sic in eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omni
Abbreviated transcription (Latin):
possit: eiq sit certum. ita semꝑ futurum. Hoc
enim natura expetit. nec plene atq ꝑfectȩ bea¬
ta erit. nisi adepta quod expetit. Nunc uͦ qͥs
hominum potest ut uult uiuere: quando
ipsum uiuere non ẽ inpotestate: Uuiere e¬
nim uult:. mori cogit᷑. Quomͦ gͦ uiuit ut uult.
qui ñ uiuit quandiu uult: Quod simoriuo¬
luerit: quomodo potest ut uult uiuere. qͥ
ñ uult uiuere: Et si ideo mori uelit ñ quo
nolit uiuere s ut post mortem meliꝰ uiuat:
ñdum gͦ uiuit ut uult. s cum ad id qđ uult
moriendo ꝑuenerit.Uerum ecce uiuat ut
tiult. qm̃ sibi extorsit sibiq imꝑauit. ñ uelle
quod non potest. atq hoc uelle quod potest:
sicut ait terentius. qm̃ non potest id fieri qd̾
uis. id uelis quod possis. num ideo beatus ẽ.
quia patienter miser ẽ: Beata quippe uita
si non amat᷑ non habet᷑. Porio si amat᷑ et ha¬
bet᷑. cȩteris om̃ib reb excellentius necesse ẽ

Expanded text:
possit eique sit certum ita semper futurum. Hoc possit eique sit certum ita semper futurum. Hoc enim natura expetit, nec plene adque perfecte beata erit nisi adepta quod expetit. Nunc uero quis hominum potest ut uult uiuere, quando ipsum uiuere non est in potestate? Viuere enim uult, mori cogitur. Quo modo ergo uiuit ut uult, qui non uiuit quamdiu uult? Quod si mori uoluerit, quo modo potest ut uult uiuere, qui non uult uiuere? Et si ideo mori uelit, non quo nolit uiuere, sed ut post mortem melius uiuat: nondum ergo ut uult uiuit, sed cum ad id quod uult moriendo peruenerit. Verum ecce uiuat ut uult, quoniam sibi extorsit sibique imperauit non uelle quod non potest, adque hoc uelle quod potest, sicut ait Terentius: Quoniam non potest id fieri quod uis, Id uelis quod possis: num ideo beatus est, quia patienter miser est? Beata quippe uita si non amatur, non habetur. Porro si amatur et hbetur, ceteris omnibus rebus excellentius necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
Hominum tam̃ uoces si clarius loquerent᷑
tanquã delonginquo se audisse postea refe¬
rebat. Cumitaq corpꝰ etiam nunc quibꝰ dã
licet in carne corruptibili hanc erumnosam
ducentib uitam. ita implerisq motionibꝰ et
affectionib extra usitatum naturȩ modũ mi¬
rabilit̃ seruiat: quid causȩ ẽ. ut ñ credamꝰ an¬
te in obedientiȩ peccatum corruptionisq suꝑ¬
plicium ad ꝓpagandam prolem sine ulla li¬
bidine seruire uoluntati humanȩ humana
membra potuisse: Donatus ẽ itaq homo si¬
bi. quia deseruit dm̃ placendosibi: et ñ obe¬
diens deo. non potuit obedire nec sibi. Hinc
euidentior miseria: qua homo ñ uiuit ut uult.
Nam si ut uellet uiueret: beatum se putaret.
S nec sic tam̃ esset: si turpiter uiueret. XxX
tus non uiuit ut uult: mullus beatꝰ nͥ iustꝰ
S etiam ipse iustus ñ uiuit ut uult: nisi eo
ꝑuenerit. ubi mori. falli. offendi. omĩno ñ

Expanded text:
hominum tamen uoces, si - clarius loquerentur, hominum tamen uoces, si - clarius loquerentur, tamquam de longinquo se audire postea referebat. Cum itaque corpus etiam nunc quibusdam, licet in carne corruptibili hanc aerumnosam ducentibus uitam, ita in plerisque motionibus et adfectionibus extra usitatum naturae modum mirabiliter seruiat: quid causae est, ut non credamus ante inoboedientiae peccatum corruptionisque supplicium ad propagandam prolem sine ulla libidine seruire uoluntati humanae humana membra potuisse? Donatus est itaque homo sibi, quia deseruit Deum placendo sibi, et non oboediens Deo non potuit oboedire nec sibi. Hinc euidentior miseria, qua homo non uiuit ut uult. Nam si ut uellet uiueret, beatum se putaret; sed nec sic tamen esset, si turpiter uiueret. CAPUtus non uiuit ut uult, et nullus beatus nisi iustus. Sed etiam ipse iustus non uiuet ut uult, nisi eo peruenerit, ubi mori falli offendi omnino non
Abbreviated transcription (Latin):
discerni omĩno non possint. Nonniulli abimo
sine pedore ullo. ita numerosos ꝓ arbitrio so¬
nitꝰ edunt. ut ex illa etiam parde cantare uide¬
antur. Ipse sum exꝑtus. sudare hominẽ solere
cũ uellet. Notum ẽ. quosdam flere cũ uolunt:
atq ubertim lacrimas fundere. Iam illud
mulco ẽ incredibilius: quod pleriq fr̃s me¬
moria recentissima exꝑti sunt. Presbit̃ fuit qͥ
sis ȩccłiȩ qͥ qͣndo ei placebat. rogabat᷑ autẽ
ut hoc faceret ab eis qui rem mirabilem co-¬
ram scire cupiebant. adimitatas quasi lam̃¬
tantis cuiꝰlibet hominis uoces ita se aufere¬
bat asensib ⁊iacebat simillimus mortuo:
ut nonsolum uellicantes atq pͣmgentes mini¬
me sentiret. s aliquando etiam igne ureret᷑ ad¬
moto sine tillo doloris sensu nisi post modum
ex uulnere. Non autem obnitendo s ñ senti¬
endo non mouere corpus eopbabat᷑. qđ tan¬
quam in defuncto nullus inueniebat᷑ anhelitꝰ.

Expanded text:
discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo sine putore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare uideantur. Ipse sum expertus sudare hominem solere, cum uellet. Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim lacrimas fundere. Iam illud multo est incredibilius, quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbyter fuit qusis ecclesiae. Quando ei placebat rogabatur autem ut hoc faceret ab eis, qui rem mirabilem coram scire cupiebant, ad imitatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, ut non solum uellicantes adque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam igne ureretur admoto sine ullo doloris sensu nisi postmodum ex uulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tamquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus;
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit animantib donare non potuit: Sic
gͦ ⁊ ipse potuit homo obedientiam etiã infe¬
rioꝵ habere m̃broꝵ: quam sua mobedientia
ꝑdidit. Neq enim deo difficile fuit sic illũ
condere: ut in eiꝰ carne etiam illud ñ nͥ eius
uoluntate moueret᷑. quod nc̃ nisi libidine ñ
mouet᷑. Nam ⁊ hominum quoꝵdã naturas
nouimꝰ multum ceteris dispares ⁊ ipsa rarita¬
te mirabiles. ñnulla ut uolunt de corpore fa¬
cientium. quȩ alii nullomꝰ possunt:⁊ audita
uix credunt. Sunt enim qͥ ⁊ aures moueant. uł
singulas uel ambas simul. Sunt qͥ totã cesa¬
riem capite inmoto quantum capilli occupans
deponunt ad frontem: reuocantq cũ uolunt.
Sunt qui eoꝵ quȩ uorauerint incredibiliter
plurima et uaria paululum p̃cordiis contre¬
ctatis: tanquam de sacculo qd placuerit inte¬
gerrimum ꝓferunt. Quidam uoces auium
pecorumq ⁊alioꝵ quoꝵlibet hominum sic
imitant᷑ atq exprimunt: ut nisi uideant᷑

Expanded text:
uoluit animantibus donare non potuit? Sic uoluit animantibus donare non potuit? Sic ergo et ipse homo potuit oboedientiam etiam inferiorum habere membrorum, quam sua inoboedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic illum condere, ut in eius carne etiam illud non nisi eius uoluntate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. Nam et hominum quorundam naturas nouimus multum ceteris dispares et ipsa raritate mirabiles nonnulla ut uolunt de corpore facientium, quae alii nullo modo possunt et audita uix credunt. Sunt enim, qui et aures moueant uel singulas uel ambas simul. Sunt qui totam caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, deponunt ad frontem reuocantque cum uolunt. Sunt qui eorum quae uoratterint incredibiliter plurima et uaria paululum praecordiis contrectatis tamquam de sacculo quod placuerit integerimum proferunt. Quidam uoces auium pecorumque et aliorum quorumlibet hominum sic imitantur adque exprimunt, ut, nisi uideantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt ossib. sicut manus et pedes ⁊ digitos.
ucrum etiam illa quȩ mollib remissa sunt ner¬
uis cum uolumꝰ mouemus agitando. et porri¬
gendo ꝓducimus. et torquendo flectimꝰ. et
constringendo duramus: sicut ea sunt quȩ
more acfacie quantum potest uoluntas mo¬
uet. Pulmones deniq ipsi om̃ium niehil me¬
dullarum mollissum uiscerum ⁊ obhoc an¬
tro pectoris communiti: ad spm̃ ducendũ
ac remittendum. uocẽq emitendam. seu modifi¬
candam. sicut folles fabroꝵ uel organoꝵ. flantis.
respirantis. loquentes. cdamantis. cantantis.
seruiunt uoluntati. Omitto qd animalibꝰ qͥb¬
dam naturalit̃ inditũ ẽ. ut tegien quo corpꝰ
omne uestit᷑ siquid in qͦd cũq loco eius sense¬
rint abigendum. ibi tantum moueant uͥ senti¬
unt: nec solum insidentes muscas. uerũ etiã
herentes hastas cutis tremore discutiant. Nun¬
quid quia id ñ potest homo ideo creator qͥb

Expanded text:
ta sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, ta sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porrigendo producimus et torquendo flectimus et constringendo duramus, sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullarum, mollissimi uiscerum et ob hoc antro pectoris communiti, ad spiritum ducendum ac remittendum uocemque emittendam seu modificandam, sicut folles fabrorum uel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clamantis, cantantis seruiunt uoluntati. Omitto quod animalibus quibusdam naturaliter inditum est, ut tegmen, quo corpus omne uestitur, si quid in quocumque loco eius senserint abigendum, ibi tantum moueant, ubi sentiunt, nec solum insidentes muscas, uerum etiam haerentes hastas cutis tremore discutiant. Numquid quia id non potest homo, ideo Creator quibus
Abbreviated transcription (Latin):
accedit: culpam refugiat. non naturam. Facta
denotet suȩ turpitudinis: ñ ũba nr̃e necessita¬
tis. In quib mͥ facillimȩ pudicus et religiosus
lector uel auditor ignoscit: donec infidelitatem
refellam. non de fide rerum in exꝑtarum. s de
sensu exꝑtarum argum̃tantẽ. Legit enĩ hȩc sine
offensione. qui non erhorret apłm horrenda fe¬
minarũ flagitia rep̃hendentem: qur minuta¬
uerunt naturalem usum in eum usum qͥ ẽ con¬
tra naturam. Precipue qr nos ñ danmabilẽ ob
scenitatem nunc sic̃ ille commemoramꝰ atq re¬
p̃hendimus: s inexplicandis quantum pos¬
sumus humanȩ generationis effectib ũba
tam̃ sicut ille obscena deuitamus.xu
seminaret gͥ prolem uir. susciꝑet femina ge¬
nitalib m̃bris. quando id opus eẽt. ⁊ qͣntãt
õpus eẽt.⁊ quantum opus eẽt uoluntate mo¬
tis ñ libidine concitatis. Neq enim ea sola m̃¬
bra mouemꝰ adnutum quȩ compactis articła¬

Expanded text:
accedit, culpam refugiat, non naturam; facta accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infidelitatem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabilem oscenitatem nunc, sicut ille commemoramus atque reprehendimus, sed in explicandis, quantum possumus, humanae generationis effectibus, verba tamen, sicut ille, obscena vitamus. Seminaret igitur prolem uir, susciperet femina genitalibus membris, quando id opus esset et quantum opus esset, uoluntate motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus ad nutum, quae conpactis articula
Abbreviated transcription (Latin):
contra uoluntatem libidine concitantul.
id qd̾ appetunt implere ñ possumt. pl¬
dicicia custodit᷑. ñ amissa s ñ ꝑmissa de¬
lectatione peccati. Hunc remsuim. hancls¬
libidinis indigentiam. ꝓculdubio nͥ culpabił
inobedientia penali mobedientia plecteret᷑.
inparadiso nuptiȩ non haberent: s uolun¬
tati m̃bra ut cętera ita cuncta seruirent. Ita ge¬
nitale aruum uas in hoc opus creatum semi¬
naret: ut nunc t̃ram manꝰ. Et qđ modo de hac
re nobis uolentib diligentius disputare. uere¬
cundia resistit et compellit ueniam honore p̃¬
fato apudicis aurib poscere. cur id fieret nulla
causa eẽt: s inomnia quȩ de huiꝰmodi membris
sensum cogitantis attingerent. sine ullo timore
obscenitatis liber sermo ferret᷑. nec ipsa u̾ba eẽnt.
quȩ uocarent᷑ obscena. s quicqͥd inde diceret᷑ tam
honestum eẽt. quam de aliis qđ loquim᷑ corpo¬
ris partib. Quis qͥs gͦ adhas litteras impudicꝰ

Expanded text:
contra voluntatem libidine concitantur, contra voluntatem libidine concitantur, id quod appetunt, implere non possunt; pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc renisum, hanc rlibidinis indigentiam procul dubio, nisi culpabilis inoboedientia poenali inoboedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed uoluntati membra, ut cetera, ita cuncta seruirent. Ita genitale aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur. nec ipsa uerba essent, quae uocarentur obscena, sed quidquid inde diceretur, tam honestum esset, quam de aliis cum loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus