comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. & int̾pretat᷑ feruitus. non quȩcũq: sed
illa qua tantũmͦ do seruitur. Sicut am̃
in t̃pretat᷑ uerũ. non ubicũq & quomͦ cũs
s mystica religione. Quod si ate querit᷑
unde tu quoq habeas pret̃ hebreas lati¬
ras. uł quȩ ex hebreo s̃. non in uenis Non
nem intellegit & amat. nec curat impe¬
ritũ in sultatorẽ: quȩ nondũ intellegi
credit ẽẽ calia qualia ñ nulla ex ꝑta est
quȩ nondũ intellecta. sic erant. Obicis
ei quisq qđ emmanuel ad amaueris.
irridet inscitiam illius hominis ample¬
ctitur ueritatẽ. huiꝰ nominis. Obicuat &
anauerit inessiũ. repellit. ex tinctũ. aduer¬
sariũ. tenet unctũ magistrũ. Ita ce quoq
tendis quid tͥ tua fabula ꝯfecerit. cũ ex par¬
te di tui & ex parte t̾re tenebrarũ falsum
mundũ fabricat incorde tuo: Itane ille ũ ÷
bypocentaurꝰ semiferꝰ. ⁊ semideus : Uere.
q nec hẏpocentaurꝰ dicendus ÷. Quid aũ

Expanded text:
est, et interpretatur Servitus, non quaecumque, sed est, et interpretatur Servitus, non quaecumque, sed illa qua tantummodo Deo servitur: sicut Amen, interpretatur Verum, non ubicumque et quomodocumque, sed mystica religione. Quod si a te quaeratur unde tu quoque habeas; praeter hebraeas litteras, vel quae ex hebraeo sunt, non invenis. Non nem, intellegit et amat; nec curat inperitum insultatorem; et quae nondum intellegit, credit esse talia, qualia nonnulla experta est, quae nondum intellecta sic erant. obiciat ei quisque quod Emmanuhel adamauerit, inridet inscitiam illius hominis, amplectitur ueritatem huius nominis. obiciat quod amauerit Messiam, repellit exstinctum aduersarium, tenet unctum magistrum. ita te quoque tendis, quid tibi tua fabula confecerit, cum ex parte dei tui et ex parte terrae tenebrarum falsum mundum fabricat in corde tuo. itane ille non est Hippocentaurus semiferus et semideus ? uere, quia nec Hippocentaurus dicendus est. quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
oportet ut simus alterius qui ex mortuis
resurrexit: S ea ipsa est: Ecce sequere
legem. S petcatũ inquit ut appareat
supͣ modũ peccator. aut peccatũ ꝑ manda¬
tum. Surda. cȩca. audi. uide: ꝑ bonũ in¬
quit mͥ oꝑatũ ÷ mortẽ. Ergo lex semꝑ
bona est. suie obsit inanib gra. siue pro¬
sit plenis gr̃a. semꝑ ÷ bona ⁊ sicut sol sẽꝑ
est bonus. qr om̃is creatura. dĩ bona est.
siue dolentib oculis noceat: siue sanos
mulceat. S inde qđ ÷ oculis sanitas ad ui-¬
dendum solem. ħ est gra mentib ad iplen¬
dam legem. Et sicut oculi sam ñ son.i
lectatione moriunt᷑. s illius ictib aꝑis ra¬
dioꝵ quib reuerberati in densiores te
uebras pellebant᷑ : sic aĩa quȩ ꝑcaritatt̃
iusto lex non ẽ posita. qr ñ opus habet
t̃rente littera. quẽ delectet ipsa iustia
reformidans cũ uersutissimo ad ulcero
serpente remaneas. Ad oneus it uerbũ

Expanded text:
oportet, ut simus alterius qui ex mortuis oportet, ut simus alterius qui ex mortuis resurrexit: sed eadem ipsa est. Ecce sequere, lege. Sed peccatum, inquit, ut appareat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. surda, caeca, audi, uide. per bonum, inquit. mihi operatum est mortem. ergo lex semper bona est, siue obsit inanibus gratia, siue prosit plenis gratia, semper est bona, sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura dei bona est, siue dolentibus oculis noceat, siue sanos mulceat. proinde quod est oculis sanitas ad uidendum solem, hoc est gratia mentibus ad inplendam legem. et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reuerberati in densiores tenebras pellebantur: sic anima per charitatem justo lex non est posita ; quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa justitireformidans, cum versutissimo adultero serpente remaneas. Adonai enim verbum
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ noxia. quãuis non sint mala. Nam ⁊ uos cũ
legi id ÷ peccato. qđ legis ꝓhibitione fit ha¬
bundantiꝰ ⁊ eum lex sine gr̃ã mbet ñ uiuat.
tali ligi mortua. ut sit alteriꝰ. qui ex mortuᷤ
resurrexit : discernit ista. sine legis in iuria.
ne sacrilegi ũ cõmittat in eiꝰ auctorẽ q cu fa¬
cis. in eũ quẽ non intelligis auctorẽ boni.
cum audias apłm dicentẽ. Itaq lex quidẽ
scã mandatũ scm ⁊ iustũ ⁊ bonũ. Ecce au¬
ctor boni ÷ qui tͥ uidetur unus exprinci¬
pib cenebrarũ. Attende ueritatẽ. fecerit
tibi oculos Ecce paulus apłs dicit. Lex
quidam sca. ⁊ mandatũ scm ⁊ iustũ ⁊ bo¬
nũ. Ecce cuiꝰ auctor ÷. qui dypticiũ illud
qđ stulta irrides. in magni sacͣmenti dis¬
pensatione p̃misit: Eadem quippe lex quȩ
inciꝑet impleri iusticia legis. que ñ i¬
pleta reos etiam p̃uaricatione faciebat
quam peccatũ mortẽ oꝑatur. cui mori nos

Expanded text:
sunt noxia, quamuis non sint mala. nam et uos cum sunt noxia, quamuis non sint mala. nam et uos cum legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia iubet, non iuuat. tali ergo legi mortua, ut sit alterius, qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis iniuria, ne sacrilegium committat in eius auctorem: quod tu facis in eum, quem non intellegis auctorem boni, cum audias apostolum dicentem: itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce auctor boni est, qui tibi uidetur unus ex principibus tenebrarum. adtende ueritatem, ferit tibi oculos. ecce Paulus apostolus dicit: lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. ecce, cuius auctor est, qui diptychium illud, quod stulta inrides, in magni sacramenti dispensatione praemisit. eadem quippe lex, quaeinciperet inpleri iustitia legis. quae non inpleta reos etiam praeuaricatione faciebat. quam peccatum mortem operatur, cui mori nos
Abbreviated transcription (Latin):
factum ÷ mͥ mors e Absit: S peccatũ ut ap¬
pareat peccatũ: ꝑ bonum mͥ oꝑ acũ ÷ mortem.
ȩc ista cui cu insultas intelligit. qr gemens
petit. qr humilis querit. qi mitis pulsat. Et
sic indet ñ rep̃hendi legem cum dr̃ littera
occidit sp̃c aut̃ uiuicat. sicut ñ rep̃bendit᷑ sci¬
entia cũ dr̃. scientia inflat. caritas uͦ ȩdificat.
Nam utiq ipse dixerat. scimꝰ qr om̃s scientiã ha¬
bemꝰ. Et tc̃ ad iungit. scentia caritas uͦ ȩdificat: inflat.
Ut quid gͦ habebat ipse quo inflaret᷑. nisi qi cũ
caritate non solum ñ inflat scientia s etiã fir¬
mat : Ita littera cũ sp̃u. & lex cum gr̃a. iam ñ
eo mͦ lictera ⁊ lex appellatur. sicut ꝑ seipsam
cum occidit habundante delicto: Ita i lex ⁊
uirtus peccati dicta ÷: cũ auget euis noxiam
delectationẽ. ꝑ seueram ꝓhibitionẽ. Nec tam̃
etiã sic male ẽ. s peccatũ ut appareat peccatũ:
ꝑ bonũ oꝑatũ ÷ mortẽ. Ita multa quibꝰdam

Expanded text:
mihi mors? absit. sed peccatum, ut adpareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. haec ista, cui tu insultas, intellegit, quia gemens petit, quia humilis quaerit, quia mitis pulsat; et sic uidet non reprehendi legem, cum dicitur: littera occidit, spiritus autem uiuificat, sicut non reprehenditur scientia, cum dicitur: scientia inflat, caritas uero aedificat. nam utique ipse dixerat: scimus, quia omnes scientiam habemus, et tunc adiungit: scientia inflat, caritas uero aedificat. utquid ergo habebat ipse, quo inflaretur, nisi quia cum caritate non solum non inflat scientia, sed etiam firmat? ita littera cum spiritu et lex cum gratia iam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per se ipsam cum occidit abundante delicto. ita enim lex et uirtus peccati dicta est, cum auget eius noxiam delectationem per seueram prohibitionem. nec tamen etiam sic mala est; sed peccatum ut adpareat peccatum, per bonum operatum est mortem. ita multa quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
uł claudit ut ominno ñ uideat. uł distorquet
ut ꝑuerse uideat. et aliud ꝓ alio ꝓbet aut
imꝓbet. Ui me inqͥt doce. quid ÷ qd me forte
legentẽ p̃terierit de dõ aut dño nr̃o memora

Expanded text:
vel claudit, ut omnino non videat; vel distorquet, vel claudit, ut omnino non videat; vel distorquet, ut perverse videat, et aliud pro alio probet aut improbet. Tu me, inquit, doce, quid est quod me forte legentem praeterierit de Deo ac Do
Abbreviated transcription (Latin):
maligni ⁊ astuti quererent quid nã illud eẽt
qđ de se a moyse scriptũ putaret: sic ⁊ ille
uanus ⁊ ꝑ dit̾us dicat. si de cęlo uox illa so¬
nuisset om̃s iude qui audierant credidis¬
sent. Cur gͦ non ꝯsideratis insani sicut fie¬
ri potuit ut post illam celestẽ uocẽ dura
iudȩor infidelitas ꝑ maneret: ita fieri po¬
tuisse ut cũ xp̃c diceret de se scripsisse mo¬
ysen. ħ magis maligna astutia timentes
unde ꝯuincerẽt᷑. audire omnino ñ quere
rent qđ de illo scripserit moyses. S hanc ñ
solum saclegã ad u̾sus euugłicã sc̃itatem.
uerũ etiã eneruẽ ac debilem ẽẽ argum̃tatio¬
nẽ sentit ⁊ faustus. atq intentionẽ suã in
illud potius ꝯfert qđ se plus teneri dicit
qi omnẽ moyscos scriptura serutat᷑ malas
tellegat quis ꝗͣ quesierit: respondebo.
qr inimico. qr ad uerso animo legit. qr ñ ideo
scrutat᷑ ut sciat. s qđ nescit scire se putat:
Hȩc p̃sumptio tumidȩ arrogantiȩ. oculũ cordis

Expanded text:
igni et astuti, quaererent quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret: sic et ille vanus et perditus dicat, Si de coelo vox illa sonuisset, omnes Judaei qui audierant, credidissent? Cur ergo non consideratis, insani, sicut fieri potuit ut et post illam coelestem vocem dura Judaeorum infidelitas permaneret; ita fieri potuisse ut cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, hoc magis maligna astutia timentes unde convincerentur rent, quid de illo scripserit Moyses ? Sed hanc non solum sacrilegam aduersus euangelicam sanctitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus telligat quisquam quaesierit; respondebo, quia inimico, quia adverso animo legit; quia non ideo scrutatur ut sciat, sed quod nescit, scire se putat. Haec praesumptio tumidae arrogantiae oculum cordis
Abbreviated transcription (Latin):
tor sedet. iubetq alia quidẽ ab ligurriri ꝓ
mundis: alia uͦ ꝓ ĩmundis ne contigi quidẽ.
quor in parte porcũ taxat ⁊ leporẽ. & siquid.
inpiscib caret squama. aut in quadrupedi¬
bꝰ ungulã fixã ñ habet nec ruminat. Hȩc
gͦ iudei fortit̃ credider̃ scribente moyseo.
iccircoq xͦ iam credere ñ poterant in diffe¬
rentiã docenti cyboꝵ ⁊asuis quidẽ discipłs
omnia penitꝰ remouenti. scłarib uͦ uulgo
Mꝯcedenti omĩa quȩ possent edi. atq¬
am asseueranti qđ eos nich in os in trans¬
C̃ polluere. qr quȩ de ore in prudent̃ ꝓce¬
dant ea sola sint quȩ polluant hominẽ
Hȩc atq alia multa moysi ꝯtraria iħm doc¬
matizare nemo qͥ nesciat: Quȩ qr singła
pcurrere longũ ⁊ unũ ꝑmiltis ostinos. lai q¬

Expanded text:
tor sedet iubetque alia quidem abligurriri pro tor sedet iubetque alia quidem abligurriri pro mundis, alia uero pro inmundis ne contingi quidem: quorum in parte porcum taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet nec ruminat. haec ergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse idcircoque Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum dogmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari. nec ullũ sͥ cessationis statiuisse di¬
em. q sit iugis ⁊ infatigabilis uirtꝰ. seq
adeo iccirco nũꝗ debere cessare ne sabbatis
quidẽ. Pat̃ it in quid m̃s semꝑ oꝑat᷑. ⁊ me oport&
oꝑari. Item moyses carnis ꝑitom̃ insacris & dõ
amabilib numerat numerat. iubetq circũ¬
cidi masculinũ omnẽ carne p̃putii ipsoꝵ. eẽq
hoc docet necessariũ signũ testam̃ti illius
qđ ds suus disposuerat ad habraham: ad
ex t̃minabit᷑ ille de tribu sua. ⁊ hereditatis
q̃ abrahȩ ꝓmissa sit ⁊ semini eiꝰ non ueniet in
ꝯsortiũ. Et hoc gͦ uidȩi ualde crediderant
asseuerante moyseo. iccircoq fidẽ xͦ hẽbere
ñ poterant in firmanti ea & in suꝑ asseue¬
ranti. qđ duplicit̃ gehennȩ filius fieret qui
ẽẽ circũcisus. Item moyses carnaliũ ꝙyboꝵ
sollicitã facit discretionẽ. ⁊ int̃ pisces ac uolu¬
tres & qͣdrupedia helluonis inmodũ discepta¬

Expanded text:
operari nec ullum sibi cessationis statuisse dioperari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne sabbatis quidem; pater enim, inquit, meus semper operatur et me oportet operari. item Moyses carnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testamenti illius, quod deus suus disposuerit ad Abraham, adfexterminabitur ille de tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum discepta
Abbreviated transcription (Latin):
ne uindicetis. fateamini necẽe ẽ ne hȩc
quidẽ eum scripsisse de .xͦ. Quod si hȩc de
xp̃o minime scripsit: aut alia dabicis. aut
minime ad seuerauerit. capitulũ illud fal¬
sum eẽ ꝯstiterit. S nec illud quidẽ ueri¬
simile ẽ. qđ ꝓ sequit᷑ ⁊ si crederetis moysi
credetis ⁊ mͥ qr dissimilis ad modũ tra¬
ditio ẽ ⁊ longe altera moyseos ⁊xͥ. ut si
o repugnarent. Nam moyses quidẽ pre
ceteris ab oꝑe omni abstinendũ docet in
sabbato. causamq inducit religionis huiꝰ
hanc ẽẽ. qr ds̃ cum mundũ ⁊ quȩ in eo sũt
omma fabricarit. sex dieb indulserit oꝑi
septima uͦ cessauerit qđ ÷ sabbatũ. lccirco¬
quȩ benedixerit. id÷. sc̃ificauerit. tanqͣ
suȩ tͣnquillitati portũ legemq dederit.
insuꝑ ut qͥ idem soluerst̃. occideret᷑. Hoc
gͥ iudȩi uehem̃ter credebant docente mo¬
yseo. Iccircoq xͦ ne aures quidẽ accõ¬
modandas putabant asseueranti dm̃ sẽꝑ

Expanded text:
ne uindicetis, fateamini necesse est ne haec ne uindicetis, fateamini necesse est ne haec quidem eum scripsisse de Christo. quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut si Christus hoc minime adseuerauerit, capitulum illud falsum esse constiterit. Sed nec illud quidem uerisimile est, quod prosequitur: si crederetis Moysi, crederetis et mihi, quia dissimilis admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi,i necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse, quia deus cum mundum et quae in eo sunt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctificauerit, tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente Moyse, idcircoque Christo ne aures quidem adcommodandas putabant adseueranti deum semper
Abbreviated transcription (Latin):
dem dicens in captiuitate hostiũ suoꝵ si¬
nemq sui meditaͬuros dieb ac noctib ut
nȩc uitȩ ipsius sue fiduciã gererent. qui
sͥcẽt a uictorib ꝯdonata qr eadem ex in¬
certo penderet. pauens ac sollicita semy
illud quidem ux crediderĩ de xͦ uos do¬
tũ putare. maledictũ eẽ omnẽ queͥ pends
in ligno. aut illud aliud int̾ficiendũ ẽt̃
ꝓpħam siue pͥncipẽ popłi qui eos adõ suo
uellet aũtere aliquidue in fringere me¬
datoꝵs. Quod ego quidẽ xꝑmfecisse pli¬
ne negare ñ possum s tu ꝯtra de ipsob
ẽt̃ serpͥta plane fateri ñ poteris. ne sibe
sit querere rursus incipiamꝰ & in quonã
spu moyses ꝓpħauerit. ut aut malediceret
rpo. aut eum iuberet occidis. Si it sp̃m
ti habuit. hȩc de xͦ non dixit: Si hȩc de
rp̃o dixit. sp̃m di ñ habuit. Neq it chui¬
nus sp̃c aut malediceret xͦ. aut eũ iube¬
ret int̾fici. Ut gͦ moysen. ab hoc cruni¬

Expanded text:
osdem dicens in captiuitate hostium suorum fiosdem dicens in captiuitate hostium suorum finemque sui meditaturos diebus ac noctibus, ut nec uitae ipsius suae fiduciam gererent, quae sibi esset a uictoribus condonata, quia eadem ex incerto penderet pauens ac sollicita semper illud quidem uix crediderim de Christo uos dictum putare maledictum esse omnem, qui pendet in ligno, aut illud aliud interficiendum esse prophetam siue principem populi, qui eos a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum. quod ego quidem Christum fecisse plane negare non possum. sed tu contra de ipso haec esse scripta plane fateri non poteris, ne si hoc sit, quaerere rursus incipiamus, etiam in quonam spiritu Moyses prophetauerit. ut aut malediceret Christo, aut eum iuberet occidi. si enim spiritum dei habuit, haec de Christo non dixit; si haec de Christo dixit, spiritum dei non habuit. neque enim diuinus spiritus aut malediceret Christo aut eum iuberet interfici. ut ergo Moysen ab hoc crimi
Abbreviated transcription (Latin):
adcredendũ ꝓfessio mea fecit ob noxium.
ut ñ possim ñ credere ei quẽ sequor. s pu-¬
ta nos cum iudȩo tractare. puta cũ gentili.
Cum eis dixerimꝰ. moyses dexp̃o scripsit:
quesituri ert̃ ꝓbationes. Quid offerimus :
cui ad huic illi mume credunt : Nempe
opus erit. nos ipsos ostende quid scripserit.
Quid gͦ ostendimꝰ : An illud quod uos solecꝰ
ubi ds̃ suus loquitur ad moysen dicens. sus¬
citabo illis ꝓpħam de fr̃ib ipsoꝵ similem
tͥ e S hoc quidẽ ad rp̃m immime spesta.¬
lis ꝓpħa. Si quide ille fuerit homo hicꝰ
lle peccator: hic sc̃s. Ille exscorto. natus. h
scłm te ex uirgine scđm me uͦ nec ex uis¬
ne. Ille offenso dõ suo occidit᷑ in monte he
patri ꝑplacens patitꝰ propͥa uolunte. Q¬
mͦ gͦ ipse erit ꝓpħa similis moysi : Pen
statim nos udȩus aut imꝑitos ridebit at
coarguet ut m̃daces.An illud offerimis
ei qd̃ ꝑ inde soletis inducere. uidebunt
uitã suã pendentẽ ⁊ ñ credent ei : Cuiiꝰ

Expanded text:
ecit obnoxium, ut non possim non credere ei, quem sequor; sed puta nos cum Iudaeo tractare, puta cum gentili. cum eis dixerimus "Moyses de Christo scripsit," quaesituri erunt probationes. quid offeremus? ncui adhuc illi minime credunt? nempe opus erit nos ipsis ostendere, quid scripserit. Quid ergo ostendemus ? an illud, quod uos soletis, ubi deus suus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi? sed hoc quidem ad Christum minime spectailis propheta, si quidem ille fuerit homo, hic deus; ille peccator, hic sanctus; ille ex coitu natus, hic secundum te ex uirgine, secundum me uero nec ex uirgine; ille offenso deo suo occiditur in monte, hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quomodo ergo ipse erit propheta similis Moysi ? nempe statim nos Iudaeus aut ut inperitos ridebit aut coarguet ut mendaces. An illud offeremus ei, quod perinde soletis inducere: uidebunt uitam suam pendentem, et non credent? cui uos
Abbreviated transcription (Latin):
acere ab surdũ est: quanto ab surdius dm̃
aylen: Id circo duos putare deos. qi eore
quisq aliquid operet᷑: Qua ꝓpter in¬
epta hȩc et uirib satis effeta argum̃tatio
ẽ ut quia de re mͥ respondere non possit.
de solis nominib confers in iudiam. Nam
nec diffiteor etiam int̃dum nos ad uersam
naturã nuncupare dm̃.s hoc non scđim¬

Expanded text:
facere absurdum est, quanto absurdius deum et facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribus satis effeta argumentatio est, ut quia de re mihi respondere non possis, de solis nominibus confles inuidiam. nam nec diffiteor etiam interdum nos aduersam naturam nuncupare deum, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
re deos: poteris et medico disputante de in¬
frmitate atq sanitate duaᷤ easdem puta¬
re sanitates. Et quis bonũ cum nominat
⁊ malũ. tu poteris eadẽ duo dubitare bona.
t copiã audiens atq ȩgestatem. duas easdẽ
putabis copias. Qd si de albo ⁊ nigro dis¬
putante me. ⁊ frigido ⁊ calido. & dulci ⁊ ama¬
ro dicas qr duo alba ⁊ duo calida ⁊ duo
dulcia ostenderim. ñ ne uideberis mentis
in compos. ⁊ cerebri minime sanie Dic ⁊cũ
duo pͥncipia doceo dm̃ ⁊ hylen: non io circo
uidcri debeo tͥ duos ostendere dõs. An qͥa
ium omnẽ maleficam hyleas significamus.
beneficã dõ ut congruit. Id circo inchil
uocit᷑ antidotũ. qr utrũq cum suã uim
habeat utrũq agat aliquid ⁊ operetur.
et non ⁊ medicũ audiens. ac uenenariũ.
utrosq uocabis medicos. Et rustum au-¬
diens ⁊ in iustũ poteris utrosq uocare iu¬
sbos. quia utq̃ eoꝵ aliquid agat. Qd̾ si ħ

Expanded text:
re deos, poteris et medico disputante de inre deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate, duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem, duas easdem putabis copias. Quod si et de albo et nigro disputante me, et frigido et calido, et dulci et amaro, dicas quia duo alba, et duo calida, et duo dulcia ostenderim, incompos et cerebri minime sani? sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim omnem maleficam hyle adsignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
manifestum ẽ non ideo derogari sanģ dac¬
trinȩ quȩ sola catholica ẽ quia multi ei
nomine cenceri uolunt. ⁊ ꝑ illam sanarim
lunt. Agnoscenda ẽ .n. paucitaᷤ illa quam
dñs p̃cipue cõmendat ingenti atq innume¬
rabili multitudim toto orbe diffusȩ: quȩ
tam̃ paucitas scoꝵ. atq fideliũ quod sepe
cõmendandũ ẽ tamꝗͣ granoꝵ in cõparatio¬
ne multitudinis palearũ paucitas dr ꝑse
aut̃ ipsa tantã mĩssam frumenti facit. ut ẽ
probos ⁊ repbos ur̃os quos parit̃ uertas
repbat. incomparabili multitudine suꝑe.¬
Tecce non sumꝰ gentiũ scisma a quib plur¬
mũ distamꝰ in melius. s nec uos hoc estiq
lane unus. Quomͦ gͦ uos duos asseritis:¬
cupio scire. quia bonoꝵ ⁊ malor duo prin¬
cipia traditis. Est quidẽ quod duo pͥncipia
confitem᷑. s unũ ex his dm̃ uocamꝰ. alterum
hylen: aut ut cõmunit̃ ⁊ usitate dixerim:
demonẽ. Qđ si tu hoc putas duos significa¬

Expanded text:
manifestum est, non ideo derogari sanae docmanifestum est, non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi ejus nomine censeri volunt, et per illam sanari nolunt. Agnoscenda est enim paucitas illa, quam Dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multtamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tamquam granorum in conparatione multitudinis palearum paucitas dicitur, per se autem ipsam tantam massam frumenti facit, ut omnes probos et reprobos uestros, quos pariter ueritas reprobat, inconparabili multitudine superet. ecce non sumus gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius; sed nec uos hoc estis,plane unus. quomodo cupio scire. Quia bonorum et malorum duo principia traditis. Est quidem quod duo principia confitemur, sed unum ex his Deum vocamus, alterum Hylen: aut, ut communiter et usitate dixerim, daemonem. Quod si tu hoc putas duos significa
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quoꝵdã facta gentiliũ cum magis uob̃ pro¬
pinquent quã quibdã audicorib ur̃is. non¬
nulli quippe insacrilegis sacris suis ⁊ aumo
⁊ acarnib ⁊ a cõcubitu temperant. potius
auditores ur̃os his omnib utentes ⁊ in ea uo̾
dissimiles in manichei grege numeratis qͥ
istos eadem quȩ facitis facientes. Potiusq
feminã quȩ in manicheũ credidit uram
dicitis etiã ẽẽ parientẽ. quã sybillam nec
saltem nubentẽ. At̃ .ii. multi xpiani catoo¬
lici uocant᷑. ⁊ sunt ad ulteri. reiptores. auari
ebriosi. et quicquid altud sanȩ doctrinȩ ad¬
uersat᷑. Qd aut̃ int̃ uos in ta mexiguo at
penesnulmnero ur̃o nonne pleriq s̃ tales. et
quidẽ in paganis non s̃ tales. Num ideo
paganos qui tales non s̃ dicimus melioreᷤ
uobis. cum cam̃ ꝓpt̃ sacrilegã uanitatẽ ur̃
seste etiam qui in uob̾ tales non sunt. pa¬
ganis etiã talibus deteriores sint. Unde

Expanded text:
et quorumdam facta Gentilium cum magis vobis proet quorumdam facta Gentilium cum magis vobis propinquent, quam quibusdam Auditoribus vestris; nonnulli quippe in sacrilegis sacris suis et a vino et a carnibus et a concubitu temperant; potius Auditores vestros his omnibus utentes, et in eo vobis dissimiles, in Manichaei grege numeratis, quam istos eadem quae facitis facientes: potiusque feminam quae in Manichaeum crediderit, vestram dicitis, etiam parientem, quam Sibyllam nec saltem nubentem. At enim multi Christiani catholici vocantur, et sunt adulteri, raptores, avari, ebriosi, et quidquid aliud sanae doctrinae adversatur? Quid autem inter vos, in tam exiguo ac pene nullo numero vestro, nonne plerique sunt tales, et quidam in Paganis non sunt tales? Num ideo Paganos, qui tales non sunt, dicitis meliores vobis? Cum tamen propter sacrilegam vanitatem sectae vestrae etiam qui in vobis tales non sunt, Paganis etiam talibus deteriores sint. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ credendo. ⁊ ad aliũ finemista omnia re¬
ferendo. finem scilicet ur̃i erroris atq
uanitati. Ita nos ⁊ in his ⁊i aliis q̃ simi¬
liter sumimꝰ: ñ similit̃ cum gentib uiui¬
mus. Casdem res non ad eundem finem
referendo s ad finem legitum diuiniq p̃cep¬
ti karitatis. de corde puro ⁊ conscientia bona
⁊ fide ñ ficta. Aquib quidã ab errantes
conũsi s̃ in uaniloquiũ. in quo sane pͥncipa¬
tũ tenetis non in tuentes. ñ considerantes in
eisdem habendis agendisq rebus tantũ ad
diuersam uitã ualere si diuersa sit fides. ut
cum auditores ur̃i ⁊ uxores habent ⁊ filios quã¬
uis in uiti suscipiant eisq patria congerant
uł custodiant uł seruant carne uescant᷑. ui¬
nũ bibant. lauent. metant. undeiant. ne¬
gotient᷑: honores pubhicos ãministrent uob̃¬
cũ. eos tam̃ non cũ gentib cõputetis: cũ facta
eoꝵ gentib udeant̾ similiora quã uob̾. Nam

Expanded text:
et credendo et ad alium finem ista omnia reet credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam
Abbreviated transcription (Latin):
uitã fidelium tria hȩc fides. spes. karitaᷤ.
unde fieri potest ut pares cũ aliqͦ moreᷤ
habeat. qͥ hec tͥa cũ illo paria ñ habet:
Q.n. aliud credit. alius sꝑat. aliud amat: ne¬
cẽe ÷ ut alit̾ uiuat. Et si usus quarumdã
rerũ similis nob̾ uidet᷑ eẽ cum gentib sicut
cibi. ⁊ potus. cectoꝵ. uestim̃toꝵ. lauacroꝵꝑ.
⁊ qui ex nr̃is coniugalẽ uitã gełunt uxoꝵ
ducendarũ ⁊ habendaꝵ. filior. gignendoꝵ
nutriendoꝵ. hereditandoꝵ: Longe tam̃ alit̃
his reb utit᷑. qui ad ahum finẽ usum earũ
refert. ⁊ alit̃ ex his dõ gr̃as agit. de quo pra¬
ua et falsa non credit. Dicut .n. in ipso erro¬
re ur̃o cũ eo pane uescamini qͦ ceteri homi¬
nes ⁊ fructib uiuatis ⁊ fontib lana ⁊ lino
similit̃ tecto amiciamine. nec in his tam̃
parẽ ducitis uitã. non aliud edendo. aut. coꝵ.ĩ.¬
bibendo aut induendo. s aliud sentiendo

Expanded text:
uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rȩ neq cuiꝗͣ t̾renȩ rei. neq mari neq cȩ¬
lo neq miliciȩ cęli aliquid immolantes.
Uni deo creatori omniũ uictimas ob tuler̃
quas sͥ offerri uoluit ꝑearũ similitudi¬
nẽ ꝓmittens uictimã ueram: ꝑ quã nos
fectos fideles: alloquit᷑ dicens. Obsecro paulus¬
.I corpora ur̃a hostiam uiuentẽ: sc̃am dõ
placentẽ. S mainchei corpora huma¬
na opificiũ dicunt eẽ gentis tenebrarũ:
⁊ carceres quib uictus inclusus ẽ ds. uñ
longe aliud annuntiat faustus. aliud
paulus. S qm̃ quisqͥs uob euangeliza¬
uerit pret̃ quam qđ accepistis: anate¬
ma sit. Uerum dicit xp̃c paulo: anathe¬
ma sit manicheus in fausto. qui etiam
dicit nichil nos mutasse de morib gen-¬
tium.nescienᷤᷤ quid loquatur. Cum enĩ
iustus ex fide uiuit. finisq p̃cepti sit ka¬
ritas de corde puro. ⁊ conscientia bona et
fide non ficta. maneantq ad formandã

Expanded text:
terrae neque cuiquam terrenae rei neque mari neque caeterrae neque cuiquam terrenae rei neque mari neque caelo neque militiae caeli aliquid immolantes uni deo creatori omnium uictimas obtulerunt: quas sibi offerri uoluit, per earum similitudinem promittens uictimam ueram, per quam nos fectos fideles Paulus adloquitur dicens : obsecro aus corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sed Manichaei corpora humana opificium dicunt esse gentis tenebrarum et carceres, quibus uictus inclusus est deus: unde longe aliud adnuntiat Faustus, aliud Paulus. sed quoniam quisquis nobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit, uerum dicit Christus in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam
Abbreviated transcription (Latin):
cum templũ dĩ haberent: & immolatio¬
nes. ⁊ aras. & sacerdocia. scułturas solum
dimiser̃ : id est idola. Poterant .N. sicut ñ¬
nulli ⁊ sine idoloꝵ sculturis. arborib et
montib: postremo etiã soli ac lune: cȩteriᷤ¬
q siderib immolare. Qđ si facerent ꝑ illũ
cultum qui latria dr̃ creaturȩ potius quã
creaturi seruientib. ⁊ obhoc non paruo
malo impiȩ suꝑstitionis errantib: nichi-¬
lomnus dȩmonia se p̃berent ad eos illu¬
dendos: & ab eis sumenda quȩ sic obtulis¬
sent. Ili quippe suꝑbi ⁊ impii sp̃c non ni¬
dore afumo sicut ñ nulli opinant᷑. s homi¬
ium pascunt᷑ erroribꝰ non sui corporis re-¬
abione.s maliuola delectione. Cum quo¬
quomͦ decipiunt uł arroganti faustos
ĩmolatȩ maiestatis. cũ dunnos s̃ honoreᷤ
exiberi gloriant᷑. Non gͦ illi patres nr̃i
sola gentiũ simulaera dimiserunt. s neq

Expanded text:
cum templum haberent et immolatiocum templum haberent et immolationes et aras et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id est idola; poterant enim sicut nonnulli etiam sine idolorum sculpturis arboribus et montibus, postremo etiam soli ac lunae ceterisque sideribus immolare. quod si facerent per illum cultum, quae latria dicitur, creaturae potius quam creatori seruientibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitionis errantibus nihilominus daemonia se praeberent ad eos inludendos et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. illi quippe superbi et inpii spiritus non nidore ac fumo, sicut nonnulli uani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed maliuola delectatione, cum quoquo modo decipiunt, uel adroganti fastu simulatae maiestatis cum diuinos sibi honores exhiberi gloriantur. non ergo illi patres nostri sola gentium simulacra dimiserunt, sed neque
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ inter ẽ inter sacrificia paganoꝵ
⁊ hebreoꝵ. quantũ int̾ imitationẽ erra¬
c yaigurationẽ pnuntiant. dieut aut no
ideo contẽpnenda uł detestanda ẽ uirginitaᷤᷤ
sc̃imonialiũ qr ⁊ uestales uirgines fuerun:
sic non ideo rep̃hendenda sacrificia patrũ
quȩ sunt & sacrificia gentiũ. Qa sirut
int̾ illas uirginitates multũ distat quã¬
uis nichil aliud distet nͥ qđ quȩ cui uoue¬
atur atq reddatur. sic inter sacrificia pa
ganore ⁊ hȩbreoꝵ multũ distat eo ipso qͥ
hoc solum distat. quȩ cui sint immolata
& oblata. lla scilicet suꝑbe impietati de¬
momoꝵ id ipsum sͥ obhoc arrogantiũ
qͥ aberent᷑ dii. quia diuinus honor ẽ sacri¬
ficiũ: illa uͦ uni dõ ut offeret᷑ ei similitu¬
do ꝓmittens ueritãtẽ sacrificii: cui erat
offerenda ipsa ueritas inpassione corpo¬
ris ⁊ sanguinis xꝑi. Neq .N. sicut faustus
dixit priores ur̃i iudei segregati agentibꝰ

Expanded text:
hoc tantum interest inter sacrificia Paganorum hoc tantum interest inter sacrificia Paganorum et Hebraeorum, quantum inter imitationem erraurationem praenuntiantem. sicut autem non ideo contemnenda uel detestanda est uirginitas sanctimonialium, quia et Uestales uirgines fuerunt, sic non ideo reprehendenda sacrificia patrum, quia sunt et sacrificia gentium. . quia, sicut inter illas uirginitates multum distat, quamuis nihil aliud distet, nisi quae cui uoueatur atque rganorum et Hebraeorum multum distat, eo ipso, quod hoc solum distat, quae cui sint immolata et oblata: illa scilicet superbae impietati daemoniorum idipsum sibi ob hoc arrogantium, quo haberentur dii, quia diuinus honor est sacrificium; illa uero uni deo, ut ei offerretur similitudo promittens ueritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita ueritas in passione corporis et sanguinis Christi. Neque enim, sicut Faustus dixit, priores nostri Iudaei segregati a gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quod docemꝰ aliud qđ sustinemꝰ. aliud qd̾
p̃ciꝑe iubemur. aliud qđ emendare p̃cipim̃.
et donec emendemꝰ tolerare cõpellimꝰ. Alia
est disciplina xp̃ianor. alia luxuria ui¬
nolentore. uł error infirmore. Uerum¬
tam̃ ⁊ in hoc ipsi distant plurimũ cul¬
pę uinolentoꝵ. & sacrilegor: Longe qui¬
ppe minoris peccati ẽ ebrium deridere a
tssi me facimꝰ. illo dum taxat ritu: q̃
sibi sacrificari noui cestam̃ti manifesta¬
tione p̃cepit: qđ ꝑtinet ad illum cultum
qui latria dr̃. ⁊ uni dõ debetur. S quid
agam et cantȩ cȩcitati istoꝵ quando de
mis canit᷑. sacrificium laudis głificauit me
et illic iter est: ubi ostendã illi salutare me¬
um. Huius sacrificii caro & sanguis antẽ
ad uentũ xp̃i ꝑuictima similitudinũ ꝑ¬
mittebat᷑. in passione xp̃i ꝑ ipsam ueri¬
tatẽ redebatur. post ascensum xp̃i ꝑ sa
cramentũ memoriȩ celebratur. Ac ꝑħ

Expanded text:
est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error infirmorum. uerumtamen et in hoc ipso distant plurimum culpae uinolentorum et sacrilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium redire a tissime facimus illo dumtaxat ritu. quo sibi sacrificari noui testamenti manifestatione praecepit: quod pertinet ad illum cultum, quae latria dicitur et uni deo debetur. sed quid agam et tantae caecitati istorum haereticmis canitur: sacrificium laudis glorificabit me, et illic uia est, ubi ostendam illi salutare meum? huius sacri- ficii caro et sanguis ante aduentum Christi per uictimas similitudinum promittebatur, in passione Christi per ipsam ueritatem reddebcramentum memoriae celebratur: ac per
Abbreviated transcription (Latin):
licanonii tamꝗͣ diis immolare uoluer̃
Conscissis .ii. uestimentiᷤ suis confitentes
& ꝑsuadentes se deos ñ eẽ. ista sibi fie¬
ri uetuetunt. Apparuit ⁊ mangelis
sicut ⁊ i apocalippsi legunꝰ se angłm
ad orari ꝓhibentẽ ac dicentẽ ad orator
suo. Conseruus tuus sum ⁊ fr̃m cuors.
sta sibi plane suꝑbi sp̃c exigunt diabo¬
lus ⁊ angłi eius. sicut ꝑ omnia tempła
⁊ sacra gentibũ quoꝵ similitudo in qͥ¬
busdã etiam suꝑbis hominibꝰ ex p̃ssa ẽ.
Dicut debabiboniȩ quib dam regibus¬
memorie cõmendatũ tenemus. Unde
sõ damel accusatores ac ꝑ sequutores
ꝑtulit qđ regis edicto ꝓposito ut nichil
a quoꝗͣ dõ peteret᷑. nisi a rege solo. dm̃ su¬
um hoc ẽ unũ ⁊ uerũ dm̃ cole dep̃cariq
dep̃hensus est. Qaut̃ se:ͥ memoriis mar¬
tẏrum in ebriant quo qͦ a nob̃ aꝑꝓbari
possunt. cum eos etiã si indomib sins id fa¬
ciant sana doctrina condempnet.D alud

Expanded text:
Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse ista sibi fieri uetuerunt —: adparuit et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli eius, sicut per omnia templa et sacra gentilium. quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est, sicut de Babyloniae quibmemoriae commendatum tenemus. Unde sanctus Daniel accusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur, nisi a rege solo, Deum suum, hoc est unum et uerum deum adorare deprecarique deprehensus est. qui autem se in memoriis martyrum inebriant, quomodo a nobis adprobari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? sed aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionis et securitatis. quo ⁊ m hac uita
colunt sc̃ĩ homines dĩ. quoꝵ cor ad talẽ
ꝓ euugłica ueritate passionẽ paratum
ẽẽ sentimus. S illos tanto deuotiꝰ quan
to securiꝰ post certamina omnia
superata quanto & fidentiore laude
p̃dicamꝰ iam in uita feliciore uictores.
quã inistam adhuc usq pugnantes.
no uerbodicinon potest. cũ sit quedam
ꝓpͥȩ diuinitati debita seruitus. nec colimꝰ.
nec colendũ docemus nͥ unum dm̃. Cum
aut̃ adhunc cultũ ꝑtneat oblatio sacri¬
ficii: unde idolatria dr̃. eoꝵ qui hoc cẽ
idolis exhibent: nullomͦ tale eis aliqͥd
offerimꝰ aut offerendũ precipimꝰ uł cui¬
ꝗͣ angeło. Et quisquis in hunc errorẽ
de labitur corripitur ꝑ sanã doctrinã.
siue ut corrigat᷑. siue ut caueat᷑. Etiã
sibi nolunt. qđ uni do debcri noruĩs.
Apparuit hoc in paulo ⁊ barnaba cum
cõmoti miraculis quȩ ꝑ eos facta st̃

Expanded text:
dilectionis et societatis, quo et in hac uita dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed ito securius post incerta omnia superata; quanto etiam fidentiori laude praedicamus jam in vita feliciori victores, quam in ista adhuc usque pugnantes. no verbo dici non potest, cum sit quaedam proprie divinitati debita servitus, nec colimus, nec colendum docemus, nisi unum Deum. Cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii unde idololatrae dicuntur, qui hoc etiam idolis exhibent nullo modo tale aliquid offerimus aut offerendum praecipimus uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiamsibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ita nullas animas circa suoꝵ corpoꝵ sepul¬
chra detineri. Unde igit᷑ umbre de functoꝵ.
que substantia eoꝵ. quis locus: S male-¬
dicendi cupiditate faiustus quid ꝓfiteret᷑
oblitus est. Aut forte dormitans umbraᷤᷤ
somniando dictauit. nec cũ uerba sua
legeret: euigilauit. Popłs aut̃ xꝑ̃ranus
memorias martyrũ religiosa sollẽpnitate
concelebrat.⁊ ad excitandã imitationẽ. et
s ipsi dõ martyrũ. quãtus in memoriis
matyrũ constituamꝰ. altaria. Quis eñĩ
antistitũ in locis scõr corpoꝵ asistens
altari aliqñ dixit. offerimꝰ tͥ petre aut
Paule aut cipriane. s qđ offert᷑: offertur
dõ qui martyres coronauit apud memo¬
rias eoꝵ quos coronatut. ut ex ipsoꝵ lo¬
core ammonitione maior affectus ex sur¬
gat ad augendã karitatẽ.: ⁊in illos quoᷤᷤ
imitari possimus. ⁊ imllo qͦ ad niuante
possimꝰ. Columis gͦ martyres eo cultu

Expanded text:
ita nullas animas circa suorum corporum sepulita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri. unde igitur umbrae defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu
Abbreviated transcription (Latin):
mini. Nam qđ etiã hinc uob̃ calum pniat᷑
faustus qd martyrũ memorias honoramꝰ
inhoc dicens nos idola conuertisse: ñ tã
me mouet ut huic calũpmȩ respondeã.
quã ut ipsum factũ ostendã studio calũp¬
niandi etiã ab ipsius manichȩi uanitatib
excrbitare uoluisse. ⁊ in uulgarã atq po¬
eticã paganoꝵ opinionẽ a quib se alieniᷤᷤ¬
simũ cupit uideri. nescio quomͦ incautũ
incidisse. Cum .N. dixisset nos uertisse ido¬
la in martyres quos uos inquid similib¬
uotis colitis. defunctoꝵ umbras uino placa¬
us ⁊ dapib. Sunt gͦ umbre defunctor.
Iin literis legib. immo contͣdicere soled
talib opimonib asserentes anima̾ mortu¬
or malas minus ue purgatas aut in re¬
uelationes ire: aut ingrauiores aliquas
penas. Bonas aut̃ in naues imponi.⁊ in
cȩlo naiigantes tͣnsire. Hinc in illud phan¬
tasma t̾re luminis ꝓqua pugnando ꝑierañs

Expanded text:
mini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur mini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautum incidisse. cum enim dixisset nos uertisse idola in martyres — quos uotis, inquit, similibus colitis, defunctorum umbras uino placatis et dapibus — sunt in litteris legimus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant;
Abbreviated transcription (Latin):
siue frugib. siue carnib. Pascitur .n. crea¬
tura dĩ de creatura dĩ: quȩ hominis da¬
pib congrua ẽ. Uobis aut̃ qr dȩmonia
mendaciloquia ꝑ suaserunt ñ ad regen¬
dam carnẽ s ad ex cedendã blasphermianl
abstinere acybis quos ds̃ creauit ad ꝑcipi¬
endum cũ grãrũ actione fidelib ⁊ his qui¬
cognouer̃ ueritatẽ dĩ: qm omins creatura
dibona ẽ. Et nichil abiciendũ qđ cum gr̃a¬
rũ actione ꝑcipitur. In grati creatori et
pro largis eiꝰ beneficiis sacrilegas retribu¬
entes in iurias. qm̃ plerumq in agapibus
Luoꝵ ñ nullis in hoc quoq similes estis.
pcerea .ii. nefas habetis pecora occidi. qr hu¬
manas animas in ea reuolui arbitramini:
qdđ in quoꝵ dã gentiliũ philosophor libriᷤ
inuenit᷑: quãꝗͣ a posteriorib alit̃ intelle¬
ctũ ẽẽ dicatur. Uerum in hoc eciã multo
deterius erratis Illi .N. in pecore timuer̃t

Expanded text:
siue frugibus siue carnibus. pascitur enim creasiue frugibus siue carnibus. pascitur enim creatura dei de creatura dei, quae hominis dapibus congrua est. uobis autem quia daemonia mendaciloqua persuaserunt non ad regendam carnem, sed ad exercendam blasphemiam abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gracognouerunt ueritatem, quoniam omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniurias, quoniam plerumque in agapibus quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur. uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi enim in pecore timuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ in similitudinẽ imaginis corruptibilis
hominis & uolucrũ. et quadrupedũ.: ⁊ ser¬
pentiũ. Hȩc sunt .i. simulacra gentium
in quib int̾pretandis ñ habent exitum nͥ
ad creaturã quã condidit ds̃. ut in ipsa qͦs
int̃pretatione simulacrorp de qua se periti¬
ores eoꝵ iactare atq in flare consueuert̃
Hoc in eis fiat qđ paulopost idem apł̃s dici.
Coluerunt ⁊ seruier̃ creaturȩ potius quam
creatori. qui est benedictus in scła. Uos ant̃
⁊ ineo qđ in eis dissimiles estis. uani estis
Et meo quod eis similes estis: peiores estis.
tiã expugnabilem corruptibilẽq credatiᷤ
quod ẽ impie uanitatis. In plurib aut̃
diis colendis doctrina dȩmonior menda¬
ciloquos illis ꝑ suasit multa idola. uob̃
multa phantasmata. Nec sacrificia eoꝵ
uertimus in agapes. s sacrificiũ illud
qd̃ paulo ante cõmemoraui intelleximus
dicente dño. miscđiam uolo quã sacrifici¬
um. Agapes .ii. nr̃ȩ pauperes pascunt.

Expanded text:
nem imaginis corruptibilis hominis, et volucrum, et quadrupedium, et serpentium. Haec sunt enim simulacra Gentium, in quibus interpretandis non habent exitum, nisi ad creaturam quam condidit Deus; ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum jactare atque inflare consueverunt, hoc in eis fiat quod paulo post idem apostolus dicit: Coluerunt et servierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estis, peiores estis. tiam expugnabilem cor- . raptibilemqu credatis - quod est inpiae uanitatis — in pluribus autem diis colendis doctrina daemoniorum mendaciloquorum illis persuasit multa idola, uobis multa phantasmata. Nec sacrificia eorum uertimus. in agapes. sed sacrificium illud, quod paulo ante commemoraui, intelleximus dicente domino: misericordiam uolo quam sacrificium; agapes enim nostrae pauperes pascunt
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ corporeã numꝗͣ ualueritis. Unde
cogimini aut sine corpore dicere cru¬
scifirxum
quo ab surdius. ⁊ dementius dici nichil
potest. aut in phantasmate potuis quã
in ueritate uisum fuisse crucifigi. qua
rursus impietate quid penis est. aut
non omĩa corpora gente ẽẽ tenebrarũ.
s eẽ etiam corpus diuine sub stantiȩ qđ
tam̃ in mortale ñ sit. s possit ligno affici
⁊ occidi. qđ nichil minus plenũ ẽ demen¬
tia. aut ex gente tenebrarũ mortale cor¬
pus habuisse aꝑm. At ita qui eius
corporis matrẽ mlariaai UiRGIẽ crede
timetis. ⁊ gentiũ demonũ ñ tunetis.
Postremo cum scdm sub stantiã fausti ꝗͣ
quidem ex illa longissima fabula ur̃a
decerptã quanta potuit breuitate
p̃strmxit. de sp̃y sc̃o terra concipiens
gignat patibilem ĩm. qui ẽ uita et
salus homnrũ. om̃i suspensus ex ligno.
Cur ille saluator pendenti pendendo
congruit. ⁊ nascenti nascendo ñ congru-¬

Expanded text:
nisi corpoream numquam ualueritis. unde nisi corpoream numquam ualueritis. unde cogimini aut sine corpore dicere crucifixum — quo absurdius et dementius dici nihil potest — aut in phantasmate potius quam in ueritate uisum fuisse crucifigi — qua rursus inpietate quid peius est? — aut non omnia corpora de gente esse tenebrarum, sed esse etiam corpus diuinae substantiae, quod tamen inmortale non sit, sed possit ligno adfigi et occidi — quod nihilominus plenum est dementiae — aut ex gente tenebrarum mortale corpus habuisse Christum atque ita qui eius corporis matrem Mariam uirginem credere timetis, gentem daemonum non timetis. postremo. cum secundum sententiam Fausti, quam quidem ex illa longissima fabula uestra decerptam quanta potuit breuitate perstrinxit, de spiritu sancto terra concipiens gignat patibilem Iesum, qui est uita et salus hominum omni suspensus ex ligno, cur ille saluator pendenti pendendo congruit et nascenti nascendo non congru