comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ censura sobriȩ disciplinȩ.
Diuinum ẽ Igit᷑ qđ p̃mictuntur
bona nrm̃ quod mutant᷑: ipse
hoc declar at ds̃ dicens. Nonꝑma¬
nebit sp̃c m̃s in hominib. quia car
beseleel. qui sacrum tabnaculum
diuino oraculo iussus ẽ facere ait
scͥptura. quia repletus ẽ spũ pruden-¬
tiȩ & disciplinȩ. hic gͦ sp̃c datur
hominibus. s non ꝑmanet. Qua
ratione aũt non ꝑmaneat: causa
ꝓditur: quia caro sunt. Carnis
enim natura: disciplinȩ repugnat:
quia uoluptati obtemꝑat. Deniq
de solo dño iħu scͥptum est. Super
quem uideris sp̃m descendentẽ de
celo & manentem suꝑ eum: Hic ẽ
qui baptirat spũscõ. In eo enim
manebat quem nulla corruptele
carnalis impedim̃ta reuocabant.
quominus incorruptelȩ & inper-¬
mixte ordinẽ disciplinȩ teneret:
cuiꝰ caro non uidit corruptionẽ.
Gigantes aut̃ erant int̾ra. diebus
illis: non poetarum more gigantes
illos terrȩ filios uult uideri diumȩ

Expanded text:
sequitur censura sobriae disciplinae. sequitur censura sobriae disciplinae. diuinum est igitur quod praemittuntur bona, nostrum quod mutantur. ipse hoc declarat deus dicens: non permanebit spiritus meus in hominibus, quia carnBeseleel, qui sacrum tabernaculum diuino oraculo iussus est facere, ait scriptura quia repletus est spiritu prudentiae et disciplinae. hic ergo spiritus datur hominibus, sed non permanet. qua ratione autem non permaneat causa proditur quia caro sunt; carnis enim natura disciplinae repugnat, quia uoluptati optemperat. denique de solo domino Iesu scriptum est: super quem uideris spiritum descendentem de caelo et manentem super eum, hic est qui baptizat spiritu sancto. in eo enim manebat quem nulla corruptelae carnalis inpedimenta reuocabant, quominus incorruptae et inpermixtae ordinem disciplinae teneret cuius caro non uidit corruptionem.Gigantes autem erant in terra diebus illis. non poetarum more gigantas illos terrae filios uult uideri diuinae
Abbreviated transcription (Latin):
bono. Nichil eñ uir tute ꝑfectius.
Indifferentia autem non habent
robur ualidȩ uirtutis.s eius augẽt¬
& diffundunt gr̃am. Unde iafech
dictus ẽ. quod latitudo significat᷑
latinȩ. Nec solum sc̃s noe abun¬
dauit filioꝵ generatione. sed etiã
uniu̾sa se effundit eo quam maxi¬
me tempore generatio. quod non
otiosum uidetur. Secuturo enim
diluuio. non debuit estimari de-¬
fuisse grã fecundicatis ill ign̾ati¬
oni. quam diluuia absorbuerunt:
ut quod fuit humani generis
abundantia. diuinȩ deputetur
grẽ: quod diluuiũ secutum est.
nris ascribatur iniquitatib qui
peccatis nr̃is au̾timꝰ dñi miscdiã.
Sic & inposteriorib muemies. qđ
secuturam egypti sterilitatem. p̃¬
cessit totidem annoꝵ fecunditaᷤ.
Principale ẽ enim uirtutis incho¬
are abeneficiis. & p̃seminare gra¬
tiam. Unde & dauid ait. Mise¬
ricordiam et uidicium canta¬
bo tͥ dñe. Precedit beneficii gr̃a.

Expanded text:
bono; nihil enim uirtute perfectius. bono; nihil enim uirtute perfectius. indifferentia autem non habent robur ualidae uirtutis, sed eius augent et diffundunt gratiam. unde Iapheth dictus est, quod \'latitudo\' significatur latine. Nec. solum sanctus Noe abundauit filiorum generatione, sed etiam uniuersa se effudit eo quam maxime tempore generatio. quod non otiosum uidetur. secuturo enim diluuio non debuit aestimari defuisse gratiam fecunditatis illi generationi, quam diluuia absorbuerunt, ut quod fuit humani generis abundantia diuinae deputetur gratiae, quod diluuium secutum est nostris adscribatur iniquitatibus, qui peccatis nostris auertimus domini misericordiam. sic et in posterioribus inuenies quod secuturam Aegypti sterilitatem praecessit totidem annorum fecunditas. principale est enim uirtutis inchoare a beneficiis et praeseminare gratiam. unde et Dauid ait: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. praecedit beneficii gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
gub̃natoris uelut aurige modo.
cohibet uel refrenat maliciam
t̃̃ptantem propriũ rumpere: cũ
uero efferbuerit. atq inulcus eru¬
perit. ne possit latius serpere & fi¬
nitima contaminare. tunc iusta
succedit ꝓuidentia. ne illud in¬
differens quod uulgo scđm bonũ
dicunt uelut loco cedat. cũ iam
feruenti malo non possit resiste¬
re: itaq ne latiꝰ fundat uirus
noxium. & plurimas inficiatge¬
nerando corruptiones: illud pͥ¬
mum bonũ quod natura bonũ
ẽ. dum locũ mutat. ordinẽ mu¬
tat ut quasi laboranti cornui
opemferat. & eam partẽ aciei
suscipiat quȩ plus laboiat: uir¬
tus enim bellatoris difficiliorib
locis ẽ necessaria. sicut etiambo¬
nicustodis p̃sentia ibi frequenti¬
or ubi muri fragiliores: ac neqͦ
pars sine defensore sit.Dum il¬
lud bonum inclinati ora susten-¬
tat: tunc illud indifferens suꝑ-¬
iorem locum suscipit. uelut de¬
putante sͥ eam partem ꝑfectiore

Expanded text:
gubernatoris uelut aurigae modo gubernatoris uelut aurigae modo cohibet uel refrenat malitiam temptantem prorumpere, cum uero efferbuerit atque in ulcus eruperit, ne possit latius serpere et finitima contaminare, tunc iusta succedit prouidentia, ne illud indifferens, quod uulgo secundum bonum dicunt, uelut loco cedat, cum iam feruenti malo non possit resistere. itaque ne latius fundat uirus noxium et plurimas inficiat generando corruptiones, illud primum bonum, quod natura bonum est, dum locum mutat, ordinem mutat, ut quasi laboranti cornui opem ferat et eam partem acie suscipiat, quae plus laborat; uirtus enim bellatoris difficilioribus locis est necessaria, sicut etiam boni custodis praesentia ibi frequentior, ubi muri fragiliores. ac ne qua pars sine defensore sit, dum illud bonum inclinatiora sustentat, tunc illud indifferens superiorem locum suscipit uelut dputante sibi eam partem perfectiore
Abbreviated transcription (Latin):
generare nouerit: quȩ bona ha¬
bet primo ordine constituit: que
officiant scđo. quȩ ad uiuent ter¬
cio. ut tanqm in medio inclusus
hostis: geminatis quocunq se ꝯ¬
tulerit opprimatur uirib ne sin¬
gula eoꝵ uelut equatis fatigaret
p̃liis. et euadendi de angustiis na¬
turalib ac serpendi latiꝰ faculta¬
tem haberet. S quia uͥ generãt᷑.
hic ordo ẽ: ubi aũt generant ia¬
fech primo loco scribitur: tc̃io
cham: idõ nequis contraria nos
posteriorib dixisse arbitretur:
etiam illius loci explananda ra¬
tio est. Bonum quidem quod ue
lut in quadam naturȩ nobilita¬
te est precedit: malum autem
sequit᷑. Sunt enim mentis cogi¬
tationes contrariȩ: quȩ utiq o¬
riuntur post eam: hȩc quã diu
uelut intus clausȩ sunt. nec tã¬
quam in herbis germinant. qͦdã
sinu bonȩ mentis fouentur ne ꝓ-¬
deant. Nam quandiu inuolunta¬
te ẽ malum. non in ea telecia hoc
ẽ in oꝑe atq effectu. bonitas m̃tis

Expanded text:
generari nouerit, quae bona hagenerari nouerit, quae bona habet primo ordine constituit, quae officiant secundo, quae adiuuent tertio, ut tamquam in medio inclusus hostis geminatis quocumque se contulerit opprimatur uiribgulae eorum velut aequatis fatigentur praeliis, et evadendi de angustiis naturalibus, ac serpendi latius facultatem haberet. 5. Sed quia ubi generantur, hic ordo est: ubi autem generant, Japheth primo loco scribitur, tertio Cham; ideo ne contraria nos posterioribus dixisse quis arbitretur, etiam illius loci explananda ratio est. Bonum qulut in quadam naturae nobilitate est praecedit, malum autem sequitur. sunt enim mentis cogitationes contrariae, quae utique oriuntur postea. haec quamdiu uelut intus clausae sunt nec tamquam in herbis germinant, quodam sinu bonae mentis fouentur, ne prodeant. nam quamdiu in uoluntate est malum, non in entelechia, hoc est in opere atque effectu, bonitas mentis
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ gr̃a bonitatem habuisse. &
malorum ei temptamenta nequa¬
quam defuisse. & indifferentibꝰ
hoc est uelut suppellectili uirtu¬
tum abundaise uideat᷑. Qua rati¬
one aũt malum in medio posue¬
rit: ratio euidens ẽ. quia naturȩ
bonum om̃ib in est. Nec quasi
naufragos in lucem ꝓicit. sedet
suffulcit uiribus ut non oppri¬
mant᷑ temptam̃tis maliciȩ. nec
tanquam inualidi succumbant:
s munit &e uestit uelut quib dã
integumentis indifferentib: que
sunt salus. ualitudo bona pulen¬
tudo. inpigricia. diuitie gła ge¬
neris daritudo: ut ea dote muni¬
ti. tueant᷑ bonicatem naturȩ. et
malum illud mncludant ne pos¬
sit nocere. & quasi clausum stran¬
gulent. Nonne cernimus uelut
aciem quandam uirtutum ordi¬
natam in prelium. ut inferiores
in medio sint. dextra leuaq uelut
incornib ualidiores. ꝑ quos tota
acies robur accipiat. Unde & qui¬
& natura quasi bonus dux. imꝑante
dõ. que nos ad huiꝰ mundi p̃lia

Expanded text:
turae gratia bonitatem habuisse et turae gratia bonitatem habuisse et malorum ei temptamenta nequaquam defuisse et indifferentibus, hoc est... uelut supellectili uirtutum abundasse uideatur. qua ratione autem malum in medio posuerit, ratio euidens est, quia naturae bonum omnibus inest nec quasi naufragos in lucem proicit, sed et suffulcit uiribus, ut non opprimantur temptamentis malitiae nec tamquam inualidi subcumbant, et munit et uestit uelut quibusdam integumentis indifferentibus, quae sunt salus, ualitudo bona, pulchritudo, inpigritia, diuitiae, gloria, generis claritudo, ut ea dote muniti tueantur bonitatem naturae et malum illud includant, ne possit nocere, et quasi clausum strangulent. nonne cernimus uelut aciem quandam uirtutum ordinatam in proelium, ut inferiores in medio sint, dextra laeuaque uelut in cornibus ualidiores, per quos tota acies robur accipiat? unde et quiet natura quasi bonus dux imperante deo, quae nos ad huius mundi proelia
Abbreviated transcription (Latin):
& a terra cui maledixit dñs ds̃. Qd̃
utiq siadea quȩ facta sunt refe¬
rendũ putes. cum diluuium sub
eo factum sit: non requies homi¬
nib. s interitus uideat᷑ illatus:
nec remissio maloꝵ. sed cumu¬
lus miseriarum. Uerum si iusti
uiri mentem consideres. adu̾tes
iusticiam solam ec̃. quȩ aliis po¬
tius nata ẽ quam sibi. non qđ
sibi utile est qu erat. s quod oĩ¬
b. Hȩc nos requiescere faci
ab oꝑib iniquitatis. hȩc reuocat
a tristicia: quia dumea quȩ iu¬
sta sunt gerimꝰ: nichil timemus
purȩ conscientiȩ securitate. non
etiã dolorem grauem. Nichil
enim ẽ quod maioris doloris sit:
quã culpe reatus. Requiescimꝰ
etiam ab om̃i cura terrenȩ conu̾¬
sationis: quȩ corpus nr̃m atq a¬
nimam frequentib uexat dolori¬
bus: uitamq atterit. Huic uero
tres filii nati. sem. cham. iafeth:
quȩ nomina significant bonũ
&e malum E indifferens: ut & na¬

Expanded text:
et a terra, cui maledixit dominus deus. quod et a terra, cui maledixit dominus deus. quod utique si ad ea quae facta sunt referendum putes, cum diluuium sub eo factum sit, non requies homiuibus, sed interitus uideatur inlatus nec remissio malorum, sed cumulus miseriarum. uerum si iusti uiri mentem consideres, aduertes iustitiam solam esse, quae aliis potius nata quam sibi non quod sibi utile est quaerat, sed quod omnibus. haec nos requiescere facit ab operibus iniquitatis, haec reuocat a tristitia, quia dum ea quae iusta sunt gerimus, nihil timemus purae conscientiae securitate, non dolemus dolorem grauem; nihil enim est quod maioris doloris sit quam culpae reatus. requiescamus etiam ab omni cura terrenae conuersationis, quae corpus nostrum atque animam frequentibus uexat doloribus uitamque adterit. Huic uero tres filii nati, Sem Cham Iapheth. quae nomina significant \'bonum\' et malum et indifferens, ut et na
Abbreviated transcription (Latin):
a dixerit: nichil difficilius quã
hominis interiora comp̃hendere.
quantomagis difficile iusti uiri
mentem cognoscere: Et enim
quem dñs ds̃ ad renouandum
sem̃ hominũ reseruauit. ut eẽt
iusticiȩ semmarium: dignumẽ
ut nos quoq eum describamus
adimitationem om̃iũ. & requi¬
escamus meo ab om̃i istius mũ¬
di sollicitudine: quã cotidie
diu̾sis exagitationib sustinemꝰ.
Pudet filiis suꝑinuere. tedet cum
tot aduersa audiamus karissi¬
moꝵa. lucem hanc carpere: ipsa¬
rum ȩccłiarum diu̾sos fluctus
tempestatesq uel p̃sentes subire.
uel recipere animo. quis tam for¬
tis ut patient̃ ferat. Et idõ
nobis quoq affectanda hȩc re-¬
quies fuit. ut dum noȩ sanctum
maiore intentione consideramꝰ
reficiamur & nos. sicut omne ge¬
nus in illo requieuit ab oꝑibus
suis atq mesticia. Vnde & noȩ
dicit᷑. quod latinȩ dicitur iustꝰ
uel requies. Deniq & parentes
eius dixerunt: quia hic nos faci¬
et requiescere ab oꝑib & atristicia:

Expanded text:
a dixerit nihil difficilius quam hominis interiora comprehendere, quanto magis difficile iusti uiri mentem cognoscere? etenim quem dominus deus ad renouandum semen hominum reseruauit, ut esset iustitiae seminarium, dignum est ut nos quoque eum describamus ad imitationem omnium et requiescamus in eo ab omni istius mundi sollicitudine, quam cottidie diuersis exagitationibus sustinemus. pudet filiis superuiuere, taedet. cum tot aduersa audiamus carissimorum, lucem hanc carpere: ipsarum ecclesiarum diuersos fluctus tempestatesque uel praesentes subire uel recipere animo quis tam fortis ut patienter ferat? et ideo nobis quoque adfectanda haec requies fuit, ut dum Noe sanctum maiore intentione consideramus, reficiamur et nos, sicut omne genus in illo requieuit ab operibus suis atque maestitia. unde et Noe dicitur, quod latine dicitur iustus uel requies. denique et parentes eius dixerunt quia hic nos faciet requiescere ab operibus et a tristitia
Abbreviated transcription (Latin):
M om̃ib epłis fe¬
re. sollicite queri
de eccła : accipe
qͥd agatur: Post¬
tͥdie qͣm accepi lict̾as cuas qͥbꝰ
significau̾as qđ exagitarent ce¬
sõpnia tua miole inquietudumũ
grauiũ cȩpi moueri: neciam
portiana. hocẽ extra anurana
basilica petebat᷑. s basilica no¬
ua. hoc ẽ intramurana q̃ ma¬
ior ẽ: Conuenerunt me pͥmo
.&. basilicã tracderẽ. ꝙ ꝓcurarẽ ne
qͥd pͦpłs curbarũ moueret: re¬
spondi qđ erat ordinis. teplũ
dĩ tͣdi a sacerdoce ñ posse: Ac¬
clamatũ ẽ seqñti die in ȩccłia¬
.&. iã p̃fectus eo uenit. cȩpit sua
discessumẽ. ut intimaturũ se
aũ dm̃ca post lectiones ata ts¬
tatũ dimissis cathecuminis. sym¬
bolũ aliqͥb cõpetentib in bap

Expanded text:
m omnibus epistolis fere sollicite quaeris de aecclesia, accipe quid agatur. Posttridie quam accepi litteras tuas, quibus significaveras, quod exagitarent somnia tua, moles inquietudinum gravium cepit moveri. Nec iam Porciana hoc est extramurana basilica petebatur, sed basilica nova hoc est intramurana, quae maior est. Convenerunt me primo et basilicam traderem, et procurarem, ne quid populus turbarum moveret. Respondi quod erat ordinis: Templum Dei tradi a sacerdote non posse. Acclamatum es: etiam praefectus eo venit; coepit suaddiscessum est, ut intimaturum se autem Dominica, post lectiones atque tractatum, dimissis catechumenis, symbolum aliquibus competentibus in bap
Abbreviated transcription (Latin):
et tibi merces celestis reposica
est. Non ergo ledas seruum oꝑ¬
antem inuericate.neq mercen¬
narium dantẽ animam suam
non despicias inopem qui uitã
suam labore exercet suo:et mer¬
cede sustentat. hoc entm inter¬
ficere ẽhominem:uidȩsue ei de¬
bita subsidia denegare: et cu
mercennarius es inhac terra
da mercennario mercedem: ut
et tu possis dño dicere cum pre¬
caris.da mercedem sustinent¬
buste.Tobias tibidicit. Luxu¬
ria mater est famis. inquo con¬
tinentiam docet. Dicit etiam:
mercedem om̃i homini qui pe¬
nes te oꝑatus fuerit. redde ea¬
demdie: et non maneat penes
de merces hominis:et merces
dua non minorabitur: Dicit
tibi:. Noli bibere uinum inebri¬
etade. dicit tibi:de pane tuo c̃õ¬
munica esurientib. Uide qͥdtẽ
feneratore cupiat. et de uestim̃¬
tis duis nudos dege. exom̃ibus
quȩ tibi abundauerint. fac ele¬
mosinam: et om̃icẽpore benedic
dñm. In his itaq fenus et̾num
est: ꝓ et usura ꝓpetua

Expanded text:
et tibi merces reposita caelestis et tibi merces reposita caelestis est. non ergo laedas seruum operantem in ueritate neque mercennarium dantem animam suam, non despicias inopem, qui uitam suam labore exercet suo et mercede sustentat. hoc enim interficere hominem, uitae suae ei debita subsidia denegare. et tu mercennarius es in hac terra: da mercedem mercennario, ut et tu possis domino dicere, cum precaris: da mercedem sustinentibus te. Tobis tibi dicit: luxuria mater est famis, in quo continentiam docet. dicit etiam: mercedem omni homini, qui penes . te operatus fuerit, redde eadem die et non maneat penes te merces hominis; et merces tua non minorabitur. dicit tibi: noli bibere uinum in ebrietatem, dicit tibi: de pane tuo communica esurientibus - uides quid te faenerare cupiat — et de uestimentis tuis nudos tege. ex omnibus quae tibi abundauerint fac elemosynam. omni tempore benedic dominum. in his itaque faenus aeternum est et usura perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
quoq id ce monent ꝓuerbia
salomonis dicentis:Spondens
sponde amicos tuos:quẽadmo¬
dum qui obligat se sponsorem
amicorum suorum.si autem
non habes audi quiddicat salo¬
mon. Noli tardare de insponsi¬
onem:erubescens ꝑsonam.Si
enim non habueris unde sol¬
uas: auferet stramentum de¬
sublaterib tuis. Ergobonus
fenerator adquirit grãm: ex¬
ecrationem improb. s non
his tantum uirtutum finib
mertennario quoq sciuit sol¬
uendam esse mercedem: dimi¬
dium usq obtulit. Meritoq
promercennario inuenit an¬
gelum. Et tuunde scis ne forte
iustum aliquem mercedem
de fraudes:peius si infirmum:
ue enim illi qui scandalizaue¬
rit unum de pusillis istis. Qui
scis an ineoangelus sit: Neq
enim dubitare debemus quod
inmercennario possit esse an¬
gelus.cum esse possit et xp̃s:
qui inminimo quoq: esse con¬
sueuit: Redde ergo mercenna¬
rio mercedem suam: nec eum
laboris sui mercede de fraudes:
quia et mercennarius xp̃ies.
et te conduxit ad uineam suã.

Expanded text:
quoque id te monent Prouerbia Solomonis dicentis: spondens sponde amicos tuos, quemadmodum qui obligat se sponsorem amicorum suorum. si autem non habes, audi quid dicat Solomon: noli dare te in sponsionem erubescens personam; si enim non habueris unde soluas, auferet stramentum desub lateribus tuis. ergo bonus faenerator adquirit gratiam, execrationem inprobus. Sed non his tantam uirtutum finibus mercennario quoque sciuit soluendam esse mercedem. dimidium usque optulit meritoque pro mercennario inuenit angelum. et tu unde scis, ne forte iustum aliquem mercede defraudes, peius, si infirmum — uae enim illi qui scandalizauerit unum de pusillis istis! — qui scis an in eo angelus sit? neque enim dubitare debemus quod in mercennario possit esse angelus, cum esse possit Christus, qui in minimo quoque esse consueuit. redde ergo nfercennario mercedem suam nec eum laboris sui mercede defrudes, quia et tu mercennarius Christi es et te conduxit ad uineam suam
Abbreviated transcription (Latin):
singła referas. u̾naculi sunt. na¬
turales motꝰ precio empti: Rati¬
one & doctrina acquisiti. Egẽt
aũt illi & hi. tanquam uirgul¬
ta. purgatione & incisione luxu¬
riȩ:ne euagent᷑ ut sterilia sarm̃¬
ta. & obuinbrent in utilia fru¬
ctuosis uelut quȩdam om̃i incio di¬
stenta. multis in cassum laborat.
Ita cauendum ne etiam nr̃a mens
plurib occupata non solũbonos
ñgeneret partus. s etiam in utilibꝰ
plerisq degeneret partus. Simul
ut uitis putata ñ facile siluescat.
dissoluatur cito. s posteritati re¬
seruetur. Nam & ingeniosi mul¬
ta pariunt quȩ utile ẽ circũ cidẽ.
& qui doctrinam diligentia asse¬
cuti sunt uidere in se debent in¬
scientiã. Mysterii aũt ratio dilu¬
cida. Uernaculi enim udĩ : p̃tio
empti gentes sunt que credide¬
runt. quia p̃tio sangumis xp̃i
redempta eccłia. Ergo & uideus
& grecus quicũq crediderit. de¬
bet scire se circumcidere apecca¬

Expanded text:
singula referas, vernaculi sunt motus nasingula referas, vernaculi sunt motus naturales: pretio empti, ratione et doctrina acquisiti. Egent autem et illi et hi, tamquam virgulta, purgatione et incisione luxuriae; ne evagentur ut sterilia sarmenta, et obumbrent inutilia fructuosis. Velut quaedam omni vitio distenta multis incassum laborat:  ita cavendum ne etiam nostra mens pluribus occupata, non solum bonos ingeneret partus, sed etiam inutilibus plerisque degeneret; simul ut vitis putata non facile silvescat, dissolvatur cito, sed posteritati reservetur. Nam et ingeniosi multa pariunt, quae utile est circumcidere, et qui doctrinam diligentia assecuti sunt, videre in se debent inscientiam. Mysterii autem ratio dilucida. Vernaculi enim Judaei pretio empti sunt gentes quae crediderunt; quia pretio sanguinis Christi redempta est Ecclesia. Ergo et Judaeus, et Graecus, et quicumque crediderit, debet scire se circumcidere a pecca
Abbreviated transcription (Latin):
cisionis signaculo: uel quia uiri
licito se errare credunt si solo se
abstineant ad ulterio: meretricios
aũt usus tanquam nature legi
suppetere putant: cum pret̃ con¬
uigiũ nec uiro liceat. nec feminȩ
misceri alteri. Altiore aũt int̃pre¬
tatione illud pandit᷑. qđ simens
purgata & circũcisa sit. exuta su-¬
ꝑfluis uoluptatib. & cogitatiõib:
restringit animam ad sui casti¬
moniam. purisq sensib infusã
bonoꝵ facit partuũ generatricẽ.
Octauo aũt die circũcidi puerũ
lex iubet. mystico utiq p̃cepto:
quia ipse ẽ resurrectionis dies:
dñica em̃ die resurrexit dñs iħc
Ergo si dies resurrectionis circũ¬
cisos nos. & exucos inueniat de¬
lictor suꝑfluis ab om̃i ablutos
sorde. mundos auiciis corpora¬
lib: sihinc mundus exieris. mũ¬
dus resurges. Circumcide igit᷑
te non carne. s uicio carnali. Et
circumcide tuũ ñsolum ũnacu¬
lum s etiam p̃tio emptũ. Si ad

Expanded text:
cisionis signaculo. Vel quia viri cisionis signaculo. Vel quia viri licito se errare credunt, si solo se abstineant adulterio: meretricios autem usus tamquam legi naturae suppetere putant; cum praeter conjugium nec viro liceat, nec feminae misceri alteri. Altiore autem interpretatione illud panditur, quod si mens purgata et circumcisa sit, exuta superfluis voluptatibus et cogitationibus restringit animam ad sui castimoniam, purisque sensibus infusam bonorum facit partuum generatricem. 79. Octavo autem die circumcidi puerum lex jubet, mystico utique praecepto, quia ipse est resurrectionis dies; dominica enim die resurrexit Dominus Jesus. Ergo si dies resurrectionis circumcisos nos et exutos inveniat delictorum superfluis, ab omni ablutos sorde, mundos a vitiis corporalibus, si hinc mundus exieris, mundus resurges. Circumcide igitur te non carne, sed vitio carnali. Et circumcide tuum non solum vernaculum, sed etiam pretio emptum. Si ad
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is masculus aꝑiens uuluam
sanctiꝰ. quȩ dat bonarum semitã
cogitationũ. quib aꝑit uuluam
animȩ conclusam pariendi steri¬
licate. ut possit illas inuisibiles
generationes edere utero illo ui¬
delicet spiritali de quo dicit ysai¬
as. Inutero accepimus & partu¬
riuimus sp̃m salutis: Circũci¬
sio gͦ cordis intelligibilis tircũci¬
sio etiam carnis mandatur sensibi¬
lis illa in ueritate. ista insignacło:
gemina itaq cirrumcisio. quia et
animi & corporis querit᷑ abstinẽ¬
ta. Deniq egyptii quartodeci¬
mo anno circumcidunt mares.
& femine apud eos eodemanno
circũcidi feruntur. qđ ab eo ui¬
delicet anno incipiat flagrare
passio motus uirilis. & feminaꝵ
menstrua. sumãt exordia. Legis
aũt lator ȩternȩ signaculũ cir¬
cumcisionis carnalis insolis
maribus exigit: eo quod ad ad
mixtionis usum uir muliere ue¬
hem̃tior sit. & idõ ipsuis impe¬
tum infringere uoluit: circũ¬

Expanded text:
Omnis masculus adaperiens vulvam Omnis masculus adaperiens vulvam sanctius, quae dat bonarum semina cogitationum, quibus aperit vulvam animae conclusam pariendi sterilitate; ut possit illas invisibiles 348 generationes edere utero illo videlicet spiritali, de quo dicit Esaias: In utero accepimus et parturivimus spiritum salutis ? Circumcisio ergo cordis intelligibilis, circumcisio etiam carnis mandatur sensibilis. Illa in veritate, ista in signaculo. Gemina itaque circumcisio; quia et animi et corporis quaeritur abstinentia. Denique Aegyptii quartodecimo anno circumcidunt mares, et feminae apud eos eodem anno circumcidi feruntur; quod ab eo videlicet anno incipiat flagrare passio virilis, et feminarum menstrua sumant exordia. Legis autem lator aeternae signaculum circumcisionis carnalis in solis maribus exigit, eo quod ad mixtionis usum vir muliere vehementior sit; et ideo ipsius impetum infringere voluit circum
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ offerent reges munera: nec illud
absurdum. quia ex genere abra¬
hȩ non solum reges erunt digni¬
tate. uerum etiamuli reges qͥ pec¬
cato non seruiant. nec uineat eos
malicia. supra quos regnum mors
non habeat: mĩtis quoq bonȩ co¬
gnouimꝰ reges eẽ & pͥncipes in¬
uentiones. quȩ sicut abraham
mediocris quidem gen̾ationis
ꝓuentus nonh̃t. s abundat re-¬
galib: cuidata ẽ terra in possessi¬
onẽ: ut dñetur corpori. nec sit cap
famulatu debito obnoxia caro
menti seruiat. scđm ꝑsonã autẽ
abrahȩ. euidens mysteriũ ȩccłiȩ:
quȩ totum orbem fidĩ hereditate
possedit: bene pat̃ electionis dĩ
pat̃ fidei. pat̾ pie confessionis:
cidatis inquit omnẽ masculi¬
num ur̃m. & circumcidatis
lectio hoc docet cum dicit circũ¬
cidite duriciam cordis ur̃i et
hic pleriq sic accipiunt. ut sit
circum cidite omnẽ masculinũ
enim mente ualidius: deindeqͥ¬
a masculinũ etiam scm̃ dicitilt.

Expanded text:
Tibi offerent reges munera . Nec illud Tibi offerent reges munera . Nec illud absurdum, quia ex genere Abrahae non solum reges erunt dignitate, verum etiam illi reges qui peccato non serviant, nec vincat eos malitia, supra quos regnum mors non habeat. Mentis quoque bonae cognovimus reges esse et principes inventiones, quae sicut Abraham mediocris quidem generationis proventus non habet, sed abundat regalibus. Cui data est terra in possessionem: ut dominetur corpori, nec sit captfamulatu debito obnoxia caro menti serviat. Secundum personam autem Abrahae evidens mysterium Ecclesiae, quae totum orbem fidei haereditate possedit, bene pater electionis dicitur, pater fidei, pater piae confessionis. cidatis, inquit, omne masculinum vestrum, et circumcidatis lectio hoc docet cum dicit: Circumcidite duritiam cordis vestri . Et hic plerique ita accipiunt, ut sit: Circumcidatis omne masculinum enim mente validius. Deinde quia masculinum etiam sanctum dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
rerum earum quȩ sunt. & singla¬
rum causarum cognitionẽ sed
etiam futuroꝵ int̾pres sapientia
ẽ scit preterita: & defuturis estimat.
scit u̾sutias sermonum & solutio¬
nes argum̃toꝵ signa & monstra
scit ante quam fiant: & euentus
bonus atq ꝑfectus ñ ẽẽ qui hãc
acquisierit. quia & omnẽ habet
uirtutem: & imago bonitatis ẽ.
Unde & scłi istius sophiste traxert̃
quod sapiens. uirbonus dicendi
ꝑitus sit: redeamus nunc ad do¬
mum dĩ. quo nichil plenius: qͥd
enim meliꝰ sapientia: Quid petꝰ
uanitate: Qd deceriꝰ suꝑstitiõe:
Idõ tanquam ei cui promiserat
plenitudinẽ ꝑfectionis. ait. Auge¬
bote ualde. & ponamte ingentes.
& reges dete erunt: quia eius qui
fidelis ẽ totus mundus duti¬
arum est: & auget᷑. non minuit᷑
ut stultus. Ponitur ingentes abra¬
ham hocẽ fides eiꝰ ad gentes trans¬
fertur & reges scłi qui credidert̃
& se subiciunt dño iħu ciuidicit᷑.

Expanded text:
rerum earum quae sunt, et singularerum earum quae sunt, et singularum causarum cognitionem. Sed etiam futurorum interpres sapientia est, scit praeterita, et de futuris aestimat. Scit versutias sermonum, et solutiones argumentorum. Signa et monstra scit antequam fiant, et eventus bonus atque perfectus non esse qui hanc acquisierit; quia et omnem habet virtutem, et imago bonitatis est. Unde et saeculi istius sophistae traxerunt quod sapiens vir bonus dicendi peritus sit. 77. Redeamus nunc ad donum Dei quo nihil plenius. Quid enim melius sapientia? Quid pejus vanitate? Quid deterius superstitione? Ideoque tamquam ei cui promiserat plenitudinem perfectionis, ait: Augebo te valde, et ponam te in gentes, et reges de te erunt : quia ejus qui fidelis est, totus mundus divitiarum est, et augetur, non minuitur ut stultus. Ponitur in gentes Abraham, hoc est, fides ejus ad gentes transfertur, et reges saeculi qui crediderunt, et se subjiciunt Domino Jesu cui dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogabant. & recte p̃missa sunt
interiora. ut meliora sequerentur:
peꝑit ancula seruos. ut eos eccl̃ia li¬
beros faceret: & deseruitute poplõs
ad lib̃tatem uocaret. De culpa ad
innocentiam: de offensa ad grãm.
singłoꝵ quoq hominum sispectes
ordinem: non om̃s aꝑfectis incho¬
auerunt. nec apud om̃s tempore
prima ẽ. s merito antiquior ꝑfecta
uirtus prudentis gͥ m̃tis est consi¬
derare quãdui in ꝑfecta est anima
quȩ sunt secum deliberet. ut uel
inposteriorib se exerceat uirtutũ
disciplinis. donec exercitii usu ua¬
lescat: dum uero se erroris in uolu¬
cris exuerit. & ab om̃i enodau̾it
offensione consummatã sui pur¬
gationẽ exhibens. tunc suo nitat᷑
ordine magnos partus edere. Pre¬
terea dicitur abrahȩ. esto sine re¬
Oportet gͥ uiri sapientis aminam
die noctuq in exercitio iugi spe¬
cula precendere. nũquam som
no indulgentẽ: ꝑpetuis uigiliis
intentam dõ ad comp̃hensionem

Expanded text:
interrogabant . 75. Et recte praemissa sunt interrogabant . 75. Et recte praemissa sunt inferiora, ut meliora sequerentur. Peperit ancilla servos, ut eos Ecclesia liberos faceret, et de servitute populos ad libertatem vocaret, de culpa ad innocentiam, de offensa ad gratiam. Singulorum quoque hominum si spectes ordinem, non omnes a perfectis inchoaverunt, nec apud omnes tempore prima est, sed merito antiquior perfecta virtus. Prudentis igitur mentis est considerare quamdiu imperfecta est anima, quae sunt secum deliberet, ut vel in posterioribus se exerceat virtutum disciplinis, donec exercitii usu valescat. Dum vero se erroris involucris exuerit, et ab omni enodaverit offensione, consummatam sui purgationem exhibens, tunc suo nitatur ordine magnos partus edere. 76. Praeterea dicitur Abrahae: Esto sine reOportet igitur viri sapientis animam die noctuque in exercitio jugi specula praetendere, numquam somno 347 indulgentem, perpetuis vigiliis intentam Deo ad comprehensionem
Abbreviated transcription (Latin):
pere .s. uoluntate dm̃i certo reser.¬
uata tempori. Deniq sic scͥptũ ẽ.
Tempore accepto exaudiuite. &
indie salutis adiuui te. Adu̾timꝰ
itaq qd festinabat eccłiȩ fides. sed
conclusa erat eius fecunditas. qͦ u̾bo
demonstratur: Qm̃ expectabat
partus sui tempora. quia quod
conclusumest aꝑiri solet. Qua
ratione conclusa fuerit docet te
apłs dicens. Conclusit eñi ds̃
omĩa in incredulitate utõmnib
misereatur. ut non uolentis ne¬
q currentis. s miserentis dĩ eẽt
gr̃a: ne te ipsũ iustificares sed
omĩa tribueres dõ quite uoca¬
uit. Nemo gͦ pigrescat & excu¬
sationẽ pretendat desidie suȩ qͦ
serius credat: quia scriptum ẽ.
non uolentis ẽẽ neq currentis:
consideret enim quid additũ sit
s miserantis inquit dĩ. Talẽ te
g p̃be bonis stuidiis & prõpta
fide: ut ds̃ tui misereatur & uocet
Palam factus sum non querentib
meapparui his qui de me non

Expanded text:
pere, sed voluntate Domini certo reserpere, sed voluntate Domini certo reservatam tempori. Denique sic scriptum est: Tempore accepto exaudivi te, et in die salutis adjuvi te . Advertimus itaque quod festinabat fides Ecclesiae, sed conclusa erat ejus fecunditas. Quo verbo demonstratur quoniam exspectabat partus sui tempora; quia quod conclusum est aperiri solet. Qua ratione conclusa fuerit, docet te Apostolus dicens: Conclusit enim Deus omnia in incredulitate, ut omnibus misereatur . . . . Ut non volentis neque currentis, sed miserantis Dei esset gratia; ne te ipsum justificares, sed omnia tribueres Deo qui te vocavit. Nemo ergo pigrescat, et excusationem praetendat desidiae suae, quo serius credat, quia scriptum est non volentis, neque currentis esse. Consideret enim quid additum sit, Sed miserantis, inquit, Dei. Talem te ergo praebe bonis studiis et prompta fide; ut Deus tui misereatur, et vocet Palam factus sum non quaerentibus me, apparui iis qui de me non
Abbreviated transcription (Latin):
ditus erat in om̃i sapientia egypn¬
oꝵ. s abiecit eam p̃ferens egypti
ne.Nam si illã iudicasset alicuiꝰ
mom̃ti eẽ sapientiam: ñ utiq di¬
xisset p̃cor dñe ñ sum dignus an¬
te hesternam & nudiꝰ tertia nã
diem. neq ex quo cȩpisti loqui ser¬
uotuo. gracili enim collo & tar¬
diori lingua egosum. Deniq qͣ¬
si merudito respondetur ei quod
erudiretur adño. Ego aꝑiam
os tuũ. & instruã te quod debeas
ꝑsuaderet popłis & gentes uo¬
caret: uel quia clausa erat foret
usq ad xp̃i aduentum. Qui ex¬
ponens nob̃ ꝓphetica oracula:
& ꝑferens lectionis ueceris cesti¬
monia ueluti qđdã os legis aꝑ¬
uit. ut fidĩ clamor in cotumꝑ
ueniret orbem. Unde & mistyes
ait sarra conclusit me dñs ut ñ
pariam. intra gͦ ad ancillã meã
& filium facies ex illa. utagno¬
scas in p̃destinatione. fuisse semꝑ
eccłiam dĩ: & paratam fidei fecun¬
dicatẽ quando iuberet dñs prorũ¬

Expanded text:
ditus erat in omni sapientia Aegyptditus erat in omni sapientia Aegyptiorum, sed abjecit eam praeferens Aegypti ne. Nam si illam judicasset alicujus momenti esse sapientiam, non utique dixisset: Precor, Domine, non sum dignus ante hesternam et nudiustertianam diem, neque ex quo coepisti loqui servo tuo; gracili enim collocutione, et tardiore lingua ego sum . Denique quasi inerudito respondetur ei quod erudiretur a Domino: Ego aperiam os tuum, et instruam te quod debeas persuaderet populis, et gentes vocaret, vel quia clausa foret usque ad Christi adventum, qui exponens nobis prophetica oracula, et proferens Lectionis veteris testimonia, veluti quoddam os legis aperuit; ut fidei clamor in totum perveniret orbem. Unde et mystice ait Sara: Conclusit me Dominus ut non pariam; intra ergo ad ancillam meam, et filium facies ex illa . Quo agnoscas in praedestinatione fuisse semper Ecclesiam Dei, et paratam fidei fecunditatem, quando juberet Dominus prorum
Abbreviated transcription (Latin):
turi coronam. Deniq sequitur qr
sarra uxor abrahȩ sterilis fucrat.
Erat aũt ei ancilla ȩgyptia cuino¬
men agar. Qs adeccl̃iam ꝑtinere
in ea expositione quã demoralib
scripsimus apłicis docuimꝰ exem¬
plis. Ecdia enim sterilis uidetur
in hoc scło quia ñ scłaria partunt
nec p̃sentia s futura. hocẽ non ea
huiꝰ ancilla ẽ synagoga. uel om̃s
heresis quȩ seruos nonliberos cre¬
at. I dõq agar dicitur habitatio.
& enmtemporalis spem fouet.
non ꝑpetuȩ possessionis grãm
tenet: itaq ne insolens partu cor¬
poreo fiat ancilla eius & iussibi
erit filius ancillȩ: cum filio meo
ẏsaac. s etiam in singłis sarra ẽ.
& insingłis agar sarra uirtꝰ ue¬
ra ẽ. uera sapientia. Agar autẽ
ẽ u̾sutia tanquam ancilla ꝓuecti-¬
oris untutis: alia enim sapientia
spiritalis: Alia sapientia huiꝰ mundi.
id̃o etiam egyptia scribitur quia
filosophica eruditio abundauit
megypto. Deniq & moyses eru¬

Expanded text:
turi coronam. 72. Denique sequitur quia turi coronam. 72. Denique sequitur quia Sara uxor Abrahae sterilis fuerat : erat autem ei ancilla Aegyptia cui nomen Agar quod ad Ecclesiam pertinere in ea expositione quam de moralibus scripsimus, apostolicis docuimus exemplis . Ecclesia enim sterilis videtur in hoc saeculo; quia non saecularia parturit, nec praesentia, sed futura, hoc est, non ea ancilla est Synagoga, vel omnes haereses, quae servos, non liberos creat. Ideoque Agar dicitur habitatio. Etenim temporalis spem fovet, non perpetuae possessionis gratiam tenet. Itaque ut non insolens partu corporeo fiat ancilla ejus, et jus et filium Isaac . 73. Sed etiam in singulis Sara est, et in singulis Agar. Sara virtus vera est, vera sapientia: Agar autem est versutia, tamquam ancilla perfectioris virtutis. Alia enim sapientia spiritalis, alia sapientia hujus mundi. Ideo etiam Aegyptia scribitur; quia philosophica eruditio abundavit in Aegypto. Denique et Moyses eru
Abbreviated transcription (Latin):
linquat domum aut parentes.
aut uxorẽ. aut filios ꝑpt̃ regnũ
dĩ: & non recipiat septies tantũ
in hoc tempore. in scło aũt uent̾o
uitam ȩternam possidebit: Non¬
ne in crem̃tum bonoꝵ acciden¬
tium cum animȩ corporisq re¬
muneratione promittit: Hec que
simplicib u̾bis scriptura sacra ex¬
primit: magno quodam cotͣno
aristotiles. & ꝑipathetici ꝑsonãt.
atq ex collunt: pytagoricũ qͦq
dogina ẽẽ testificant᷑ sui. s quis
illoꝵ equauit abraham tempo¬
re: Qͥs auctoritate e sapientia
dm̃. cuiꝰ oraculo abraham tri¬
plicis huiꝰ gr̃e munus agnoscit:
Dantur aũt ei tanquã in discipli¬
nam aliengenȩ nationes. ut m̃es
equi obseruantis sima recidat
uicia em̃det errata. Magis tam̃
euidens eccłiȩ declaratur mysteri
foret credituris popłis nationum.
quos non otiosȩ decem numero
significauit. s ut ostenderet quia
illi ante ꝑfidi uͥ m̃suram pietatis
implessent. ꝓfecto eeñt fid̃i ad ep¬

Expanded text:
linquat domum, aut parentes, linquat domum, aut parentes, aut uxorem, aut filios propter regnum Dei, et non recipiat septies tantum nunc in hoc tempore, in saeculo autem venturo vitam aeternam possidebit ; nonne incrementa bonorum accidentium cum animae corporisque remuneratione promittit? 70. Haec quae simplicibus verbis sacra Scriptura exprimit, magno quodam cothurno Aristoteles et Peripatetici personant, atque extollunt. Pythagoricum quoque dogma esse testificantur sui. Sed quis illorum aequavit Abraham tempore? Quis auctoritate et sapientia Dominum, cujus oraculo Abraham triplicis hujus gratiae munus agnoscit? 71. Dantur autem ei tamquam in disciplinam alienigenae nationes; ut mens aequi observantissima recidat vitia, emendet errata. Magis tamen evidens Ecclesiae declaratur mysteriuforet credituris populis nationum. Quos non otiose decem numero significavit, sed ut ostenderet quod illi ante perfidi, ubi mensuram pietatis implessent, profecto essent fidei adep
Abbreviated transcription (Latin):
Sobrietas & temperantia priuatabo¬
na sunt. nec ulliusmi nisi iusta erga
dm̃ reu̾entia & fidelimente pieta¬
tem colas. Iusticia sola est que uir¬
cutes om̃s complectitur & cõmen¬
dat om̃s. Accidentia quoq sunt
negociationes. & mercature. uel
agri culturȩ competentia questus
laboꝵ oꝑumq ruraliũ: sunt etiã
corporis accidentia salubritas &
cõmoditas. ualitudinis decus. for¬
titudo. quȩ ex tempore accidunt.
& cum etate mutantur. Non me¬
diocrem hanc triplicẽ grãm putes.
Habes enim ꝑfectionẽ ꝑfectam in
eugłio. Nam cum dicit dñs iħe
legisꝑito illi. diliges dñm dm̃tuũ:
animç iusticiam mandat tenen¬
dam. Et enim si honorari paren¬
tes iustum ẽ: quantomagis pa¬
renti om̃iũ deferridebet hono¬
rificentia Rursus cumdicit
non occides non ad ulterium.
non furtum facies. non falsum te¬
stimonium dices: uirtutes corꝑis
seruandas admonet. Inposteri¬
orib uero dicens. nemo ẽ quire¬

Expanded text:
Sobrietas et temperantia privata boSobrietas et temperantia privata bona sunt, nec ulli usui, nisi justa erga Deum reverentia, et fidei mente pietatem colas. Justitia sola est quae virtutes omnes complectitur, et commendat omnes. Accidentia quoque sunt negotiationes, mercaturae, et agriculturae, competentia quaestus laborum operumque ruralium. Sunt etiam corporis accidentia salubritas, et 345 commoditas valetudinis, decus, fortitudo, quae ex tempore accidunt, et cum aetate mutantur. 69. Non mediocrem hanc triplicem gratiam putes. Habes enim perfectionem perfectam in Evangelio. Nam cum dicit Dominus Jesus legisperito illi: Diliges Dominum Deum tuum , animae justitiam mandat tenendam. Etiamsi honorari parentes justum est, quanto magis parenti omnium deferr debet honorificentia? Rursus cum dicit: Non occides, non adulterium, non furtum facies, non falsum testimonium dices , virtutes corporis servandas admonet. In posterioribus vero dicens: Nemo est qui re
Abbreviated transcription (Latin):
nis nom̃ s. fluminis est. Sic enim
ucteres nilum uocabant siue
qdđ ipse regioni nom̃ dedisset siuc
qđ regionis accepisset uocabulũ.
Deniq & poeta grecus testificatur
putemus quod celestib signis tere¬
na spoponderit: itaq considertmꝰ
ne forte ꝑfectam beatitudinem &
consummationẽ bonoꝵ meritoꝵ
promisent: ꝑfecta enim beaticudo
extribus istis uidet᷑ subsistere cor¬
poris atq anime & accidentib
Ut sit corporis castimonia patien¬
tia uel temperantia: sit anime pri¬
dentia atq usticia. E gyptus gͥ
flumen corporalia uidetur signi¬
ficare. unde & geon dictus ẽ ipse
fluuius quia de terra figuratꝰ ẽ
homo. Eufrates aut̃ qͦ st̃ aumȩ
eo qđ fons sit iusticia cȩterarum
uirtutum. quȩ uirtutes alias illu¬
iminet pruidentia enim sine iusti¬
cia nocet. fortitudo quoq nisi eam
insticia temꝑet. intolerabilis in¬
solentia ẽ: furori quam rationi ꝑ¬
pior dominationi quã libertati.

Expanded text:
nis, sed fluminis est. Sic enim nis, sed fluminis est. Sic enim veteres Nilum vocabant, sive quod ipse regioni nomen dedisset, sive quod regionis accepisset vocabulum. Denique et poeta graecus testificatur putemus quod coelestibus signis terrena spoponderit. Itaque consideremus ne forte perfectam beatitudinem et consummationem bonorum meritorum promiserit. Perfecta enim beatitudo ex tribus istis videtur subsistere, corporis, atque animae, et accidentibus ut sit corporis castimonia, patientia, vel temperantia, sit animae prudentia, atque justitia. Aegyptus igitur flumen corporalia videtur significare. Unde et Geon dictus est ipse fluvius; quia de terra figuratus est homo. Euphrates autem quae sunt animae; eo quod fons sit justitia caeterarum virtutum, quae virtutes alias illuminet. Prudentia enim sine justitia nocet: fortitudo quoque nisi eam justitia temperet, intolerabilis insolentia est, furori quam rationi proprior, dominationi quam libertati.
Abbreviated transcription (Latin):
stuat diu̾sis cupiditatib & quib¬
dam desiderioꝵ anhelat ignib
foris uelut quodamfumo attexit᷑
ne uideat ueritatis faciem obum¬
brant᷑ itaq & obducunt᷑ quadã
caligine oculi anime ut confun¬
datur globo quodam fumigantis
nubicule mentis aspectus: ne pura
possit spectare negocia donec cele¬
gebunt inquit luce lucernȩ & lu¬
mine solis quoniam ipse dñs erit
lux om̃ib & ipse illuminabit oĩa
mundi istius: quoꝵ supra cogni¬
ta est diuisio. nunc manifestata
inlumine:Non ꝑspeculũ ineni¬
gmate nec in parte.s: facie ad faci¬
em ueritatis soliditas atq illud
quod ꝑfectum est possit uideri.
Post hȩc secutum est oraculumdĩ
dicentis: semini tuo dabo tiã hanc.
a flumine egyptiusq ad flumen
magnum cufraten: qui futuram
głam demonstrauerat. debuit
etiam conferenda uirtutũ merita
polliceri ipse enim & aduitor la¬
borantum & remunerator est m¬
nocentiũ. egyptus hic non regio¬

Expanded text:
stuat diversis cupiditatibus, et quibustuat diversis cupiditatibus, et quibusdam desideriorum anhelat ignibus: foris velut quodam fumo attexitur, ne videat veritatis 344 faciem. Obumbrantur itaque et obducuntur quadam caligine oculi animae; ut confundatur globo quodam fumigantis nubiculae mentis adspectus; ne pura possit spectare negotia, donec coelegebunt luce lucernae, et lumine solis; quoniam ipse Dominus erit lux omnibus , et ipse illuminabit omnia mundi istius, quorum supra cognita est divisio, nunc manifestata in lumine, non per speculum in aenigmate, nec in parte, sed facie ad faciem veritatis soliditas, atque illud quod perfectum est, possit videri.Post haec secutum est oraculum Dei dicentis: Semini tuo dabo terram hanc, a flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten . Qui futuram gloriam demonstraverat, debuit etiam conferenda virtutum merita polliceri. Ipse enim et adjutor laborantium, et remunerator innocentium est. Aegyptus hic nomen non regio
Abbreviated transcription (Latin):
opimis exeant. & reutant᷑ animȩ
atq exeant p̃ciosa possidentes
cipuę castimoniȩ passionũ thes¬
auro repleta. sumꝑturȩ etiam xͥ
iudicio dediabolo & eius mini¬
stris ceterisq qui sibi uoluerunt
nocere: uindictam. Tunc erit ꝑa¬
uor magnus ctiam ustoꝵ. Ne¬
mo enim sine peccato. om̃s habe¬
bunt qđ timeant: quia imple¬
ta peccata erunt. ut cum super
s adoccasum. flamina facta est.¬
& ecce fornax fumigabunda &
lampades ignis quȩ ꝑtransiert̃
ꝑmedia diuisa ula & iã si dubi¬
taretur desuꝑiorib confirmarẽt
sequentia. quando flammã factã
ad occasum legimꝰ. quȩ illumi¬
naret uesꝑtina iundi tẽpora
& fulgeret intenebris ac reuelaret
latentia deniq continuo uisa ẽ for¬
nax fumigabunda. cuius similitu¬
implicata iniquitatib scłi istius.
atq in uoluta. non habens ueri
fillgoris claritudinẽ. & splendorẽ
sinceri ignis: intus quasi fornax ȩ¬

Expanded text:
opimis exeant et revertantur animae, opimis exeant et revertantur animae, atque exeant pretiosa possidentes cipue castimoniae possessionum thesauro repleta, sumpturae etiam Christi judicio de diabolo, et ejus ministris, caeterisque qui sibi voluerunt nocere, vindictam. Tunc erit pavor magnus etiam justorum. Nemo enim sine peccato. Omnes habebunt quod timeant; quia impleta peccata erunt. Et cum superasol esset ad occasum, flamma facta est: et ecce fornax fumigabunda, et lampades ignis quae pertransierunt per media divisa illa . Etiamsi dubitaretur de superioribus, confirmarent sequentia; quando flammam factam ad occasum legimus, quae illuminaret vespertina mundi tempora, et fulgeret in tenebris, ac revelaret latentia. Denique continuo visa est fornax fumigabunda. Cujus similituimplicata iniquitatibus saeculi istius atque involuta, non habens veri fulgoris claritudinem, et splendorem sinceri luminis. Intus quasi fornax ae
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ dies tempus medium. Idõ eñĩ
& ad solis occasum uiro huiꝰmodi
mundo futurum sacficium decla¬
redimeretur: fides eẽt hostia que ñ
diuideretur a filiis abrahȩ. Namqͥ
eam diuidunt non sunt abrahȩ filii.
inuenit in eo margaritam p̃tiosã
Regnum celoꝵ induusumẽ. quia
regnum trintatis unum ẽ. Idõ
ꝑpetuũ atq eternũ: quia in diui¬
sum: omne enim regnũ diuisum
facile destruetur. hostia foret ctĩa
pudicitia trinitati dicata. post
illud sacrificium. uitule quoq
ꝓlaborib quia sac̃dotalis est ui¬
ctima. Capre aũt. quia ꝓpeccatis
hostia. Arietis: quia proomni
lestib. non solum ꝓ hominib
nec solum ꝓagnis. s: etiã ꝑedis. quos
peccatricis generationis fecore exuit:
testificatur oraculum futuros ad¬
huc interra afflictionis abrahȩ fi¬
lios ut in hoc agone multoꝵ et
grauium certaminum se ꝓbent &¬
ita cum multa suppellectili aure¬
oꝵ & argenteoꝵ uasoꝵ spolus

Expanded text:
cii dies, tempus medium. Ideo enim ecii dies, tempus medium. Ideo enim et ad solis occasum viro hujusmodiidente jam mundo, futurum sacrificium declaredimeretur, fides esset hostia, quae non divideretur a filiis Abrahae. Nam qui eam dividunt, non sunt Abrahae filii. invenit in eo margaritam pretiosam. Regnum coelorum indivisum est; quia regnum Trinitatis unum est. Ideo perpetuum atque aeternum, quia indivisum; omne enim regnum divisum facile destruetur. Hostia etiam foret pudicitia Trinitati dicata, post illud sacrificium, vitulae quoque pro laboribus, quia sacerdotalis est victima: caprae autem, quia pro peccatis hostia: arietis, quia pro omni lestibus, non solum pro hominibus, nec solum pro agnis, sed etiam pro haedis quos peccatricis generationis fetore exuit. Testificatur oraculum futuros adhuc in terra afflictionis Abrahae filios; ut in agone multorum et gravium certaminum se probent: et ita cum multa supellectili aureorum et argenteorum vasorum spoliis
Abbreviated transcription (Latin):
tioesthis que gignunt᷑ solo. u̾sem̃
mo prorumpit in radicẽ. deinde
germinat. format᷑ fructus & postea
maturescit: arbores quoq ipse. pͥ¬
mum fructum ferunt. Demde ipse
adolescit fructus. accessu temporis
mutat colorẽ: quarto ordine cõsum¬
matur hocẽ nouissimo. Itagͦ & nos
in hac terra afflictionis: fugiamus
nobis moysen & aaron hocẽ legẽ
& sacdotem: s illũ uerum sac̃dott̃.
& sac̃ dotum principẽ. Qui licet
dm̃i pasca cȩlebramus. feramus
etiam fructum fidĩ ab ipsa pu¬
ericia: augeamus inad olescenta.
coloremus in iuuentute. cõpleamꝰ
insenectute: lam enĩ securis ad ra¬
dices arboꝵ posita ẽ: ut qui facit
fructum ferat adultam etĩa mail¬
ramq segetem nr̃am messor iue¬
mat: ut maturos fructus in apo¬
thecisrecondat. ne in maturos hiem
dep̃hendat. uentus decutiat. plu¬
uia corrumpat. ego tam̃ arbitror.
significari magis int̾ aduentũ dm̃
priorem &e scđ̃m qui futurus ẽ iudi¬

Expanded text:
tio his quae gignuntur solo. Ubi semen tio his quae gignuntur solo. Ubi semen primo prorumpit in radicem, deinde germinat, formatur fructus, et postea maturescit. Arbores quoque ipsae primum fructum ferunt, deinde ipse adolescit fructus, accessu temporis mutat colorem, quarto ordine consummatur, hoc est, novissimo. Ita ergo et nos in terra hac afflictionis fugiamus nobis Moysen et Aaron, hoc est, legem et sacerdotem: sed illum verum Sacerdotem et sacerdotum principem, qui licet pascha Domini celebremus. Feramus etiam fructum fidei ab ipsa pueritia, augeamus in adolescentia, coloremus 343 in juventute, compleamus in senectute. Jam enim securis ad radicem arboris posita est; ut qui facit, fructum ferat. Adultam etiam maturamque segetem nostram messor inveniat; ut maturos fructus in apothecis recondat, ne immaturos hyems deprehendat, ventus decutiat, pluvia corrumpat. 66. Ego tamen arbitror significari magis inter adventum Domini priorem, et secundum qui futurus est judi