comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nter defensores liberiarbitͥi. gentium.
& p̃dicatores gr̃e dei: magna & difficilis
dudum uercitur q̃stio. Queritur enim.
utrum uelit ds om̃s homines saluos fieri.
Et quia negari hoc ñ potest. cur uoluntaᷤᷤ
omitpotentis ñ impleatur: inquiritur.
Cumq hoc scđm uoluntatem hominũ
fieri dicitur: gr̃a uidetur excludi. Que si
meritis redditur: constat eam ñ donum
ẽẽ s debitum. Unde tc̃m queritur. cur
hoc dontmsine qͦ nemo saluus est: ab eo
qͥ onĩs saltiari uult ñ omnib conferatur.
Atq ita contrarium disputationum nullꝰ
t̾iminus repꝑit᷑: dum ñ discernit᷑. qͥd mani¬
festum. qͥd sit occultum. De hac gͥ compug.¬
nantia opiionũ. qua m̃sura ce temꝑantia
sentiendum sit: qnͣtum dñs adiuuerit ad¬
nitar ingͥrere:exercens atq: discutiens.
modulum facultatis mec in his quȩ cordi
meo sobrie qͣntum arbitͦr inheserunt : ut
si in eas regłas ꝓcesserit stilus que nichil
offensionis. nicħ hãnt prauitatis: ñ solũ

Expanded text:
nter defensores liberi arbitrii, et praedicatores gratiae Dei, magna et difficilis dudum vertitur quaestio. Quaeritur enim utrum velit Deus omnes homines salvos fieri; et quia negari hoc non potest, cur voluntas Omnipotentis non impleatur inquiritur? Cumque hoc secundum voluntatem hominum fieri videatur, gratia videtur excludi : quae si meritis redditur, constat eam non donum esse, sed debitum. Unde iterum quaeritur, cur hoc donum, sine quo nemo salvus est, ab eo qui omnes salvari vult, non omnibus conferatur. Atque ita contrariarum disputationum nullus terminus reperitur, dum non discernitur quid manifestum, quid sit occultum . De hac igitur compugnantia opinionum, qua mensura et temperantia sentiendum sit, quantum Dominus adjuverit, adnitar inquirere, exercens atque discutiens modulum facultatis meae in iis quae cordi meo sobrie quantum arbitror inhaeserunt: ut si in eas regulas processerit stylus, quae nihil offensionis, nihil habeant pravitatis: non solum
Abbreviated transcription (Latin):
stram in xp̃o iħu. & dilectionem quam
habetis in sc̃os omnes: ꝓpt̃ syem que repo¬
sita est uob̃ in cęlis. Et ut alia bona ab
eodem bonoꝵ auctore ꝑcipiant. qͥd ꝓ eis
oret enarrans.ideo inquit &e nos ex qua
die audiuimꝰ. non cessauimꝰ ꝓuobis oran¬
tes ce postulantes ut impleamini agnitio

Expanded text:
stram in Christo Jesu, et dilectionem quam habetis in sanctos omnes, propter spem quae reposita est vobis in coelis . Et ut alia bona ab eodem bonorum auctore percipiant, quid pro eis oret enarrans, Ideo, inquit, et nos ex qua die audivimus, non cessamus pro vobis orantes, et postulantes ut impleamini ag
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. uenite ad me om̃s qͥ laboratis ce one¬
rati estis: & seruato sͥ incognos cibilis elec¬
tionis arbitͥo. dat sui pat̾sq noticiam
quib eamuoluerit reuelare: om̃s filii
lucis. filii ꝓmissionis. filii abrahe. filii
dei. genꝰ electum. regale sacerdotium. u¬
riifrlite. p̃cogniti. & p̃ordinat in regnũ
dei. qui eos uocauit ñ solum exiudcis. sed
etiam ex gentib : testimontũ eius qui de
celouenit accipiunt:signantes quiad̃s
uerar est. id ẽ exp̃sse significantes insui
saluatione qm̃ ds uerar est: implens et
ꝑficiens qͦd ꝓmisit abrahe omniumgen¬
dum patͥ: qui pollicente deo qͦd heres
futurtis eẽt mundi. ñ hesitauit diffiden¬
tia. s confortatꝰ est. fide dans głam deo:
est & facere. Qͥs autem tam alienꝰ est afi¬
de abrahe.tam degener ab uniuers aꝵ
gentium patre:quam qui ꝓmissionem¬
dei aut ñ impleri. aut ab alio pret̃ eũ
qui ꝓmisit dicat impleri : Ille quidem
erit m̃dax: ds autem est uerax. Et omĩs

Expanded text:
dicit, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et, servato sibi incognoscibilis electionis arbitrio, dat sui Patrisque notitiam, quibus eum voluerit revelare : omnes filii lucis, filii promissionis, filii Abrahae, filii Dei, genus electum, regale sacerdotium, veri Israelitae, praecogniti et praeordinati in regnum Dei, qui eos vocavit non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus , testimonium ejus qui de coelo venit accipiunt; signantes quia Deus verax est, id est, expresse significantes in sui salvatione quoniam Deus verax est, implens et perficiens quod promisit Abrahae omnium gentium patri: qui pollicente Deo quod haeres futurus esset mundi, non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, est et facere . Quis autem tam alienus est a fide Abrahae, tam degener ab universarum gentium patre, qui promissionem aut non impleri, aut ab alio praeter eum qui promisit dicat impleri? Ille quidem erit mendax, Deus autem verax et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ligatur: ñ ueracit̃ dr. qd aliis atq ali¬
is altẽ atq alit̃ p̃dicetur: cum unꝰ deus. una
fides. imna regeneratio. una ꝓmiesio. Si
autem effectꝰ plantationis & rigationis as¬
picitur: aliud act̾um ẽ cum eis quorum ex¬
teriores aures corporali uoce pulsatȩ funt.
aliud cum eis quoꝵ int̾iorem sensum d̾s aꝑit:
& in qͦꝵs corde posuit fidei fundam̃tum. di¬
lect̾ionis feruorem. Qͦsdam autemi deotio¬
catos dicere. ut ñ credent. nimis absurdum
est: qͣsi uocatio eis causa infidelitatis extite¬
rit. & p̃dicatio fidi fecerit infideles. Quã¬
tus enĩ dispensatores u̾bi dei . qͥbdamsint
autem odor mortis ad mortẽ: deo t̃nbonus
xp̃i sunt odor. qͥ p̃dicant xp̃m crucifixum:
iudeis qͥdem scandalum. gentib autẽstul¬
diciam: ipsis autem uocatis iudeis ce grecis.

Expanded text:
ligatur, non veraciter dicitur, quod aliis atque aliis, aliter atque aliter praedicetur: cum unus sit Deus, una fides, una regeneratio, una promissio. Si autem ad effectum plantationis et rigationis aspicitur, aliud actum est cum eis, quorum exteriores aures corporali voce pulsatae sunt; aliud in eis, quorum interiorem sensum Deus aperuit, et in quorum corde posuit fidei fundamentum dilectionisque fervorem. Quosdam autem ideo vocatos dicere, ut non crederent, nimis absurdum est, quasi vocatio eis causa infidelitatis exstiterit, et praedicatio fidei fecerit infideles. Quamvis enim dispensatores verbi Dei quibusdam sint, autem, odor mortis ad mortem : Deo tamen bonus Christi sunt odor, qui praedicant Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, gentibus autem stultitiam, ipsis autem vocati
Abbreviated transcription (Latin):
turos contͣ eccłiam ꝑmisit exurgere: ñ
utiq creans eos aut fouens. s ꝑ ipsos dili¬
gentiam filiorum fuorum inquisitu ne ce
custodia u̾itatis exercens:. dicente apło. O
portet hereres ẽẽ ce scismata: ut ꝓbatima¬
nnfestifiant in uob̃. Qͥs autem res piciens
ad tenebras impiorum. ce ad illuminatio¬
nem fidelium. ñ ad grãs agendas deo. ce ex
ipsa fiat collatione feruentior: &e ex ruma ꝑ¬
euntium. discat in que mala ꝑlib̃um arbi¬

Expanded text:
 contra Ecclesiam permisit exsurgere: non utique eos creans aut fovens, sed per ipsos diligentiam filiorum suorum ad inquisitionem et custodiam veritatis exercens; dicente Apostolo, Oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Quis autem respiciens ad tenebras impiorum, et ad illuminationem filiorum, non ad gratias agendas Deo, ex ipsa fiat collatione ferventior; et in ruina pereuntium discat, in quae mala per liberum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
quentrum fremitꝰ unanum uoce ad deum
clamantiũ. Conuenerunt enĩ uere incitii¬
tate ista. adũsus scmpuerum tuum iħm
quem unxisti. herodes ce pontiꝰ pilatus.
cum gentib &e popłis isrł: ut facent que
manus tua ce consilium p̃destinauit fie¬
ri. Inspiciant᷑ deniq inntimerabilium
mr̃m palme: qͥb de crudelissima infideliũ
scintia. felix est collata uict̾oria. Audiatur
etiam apłs eccliam dei ad ꝑseuerantiam
pietatis inuitans: dicendo. In nullo autẽ¬
t̃reamini ab adũsariis. q̃ ẽ illis causa ꝑdi¬
tionis. uob̃ autem salutis: & hoc adeo. Uo¬

Expanded text:
quentium fremitus unanimi voce ad Deum quentium fremitus unanimi voce ad Deum clamantium : Convenerunt enim vere in civitate ista, adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, Herodes et Pontius Pilatus, cum gentibus et populis Israel, ut facerent quae manus tua et consilium praedestinavit fieri. Inspiciantur denique innumerabilium martyrum palmae, quibus de crudelissima infidelium saevitia felix est collata victoria. Audiatur etiam Apostolus Ecclesiam Dei ad perseverantiam pietatis instituens: In nullo, inquit , terreamini ab adversariis, quae est illis causa perditionis, vob
Abbreviated transcription (Latin):
od quidam homnes ñ ad hoc a deo
creatisunt. ut uitã ad ipiscerentur
ramus a deosingillatim creatos: ce de hac
uniuersitate alios damnandos cum diabolo:
alios regnaturos ẽẽ cum xp̃o. Qͦd gͦ etiamhi
creantur qui et̃ne uitȩ participes nonerunt:
nulla est culpa creatoris. qͥ nature auctor ẽ.
ñ uitii quodnatura contraxit. Ornari aut̃
etiam taltum conditione. mundi huius
uarietatem quis ñ intelligat: cum uideat
studis &e oꝑib quortndam impiorum
tot cõmoda uite p̃sentis tnstruct̾a. in inuen¬
tione artum. in exstructione urbium. in
constitutione legũ. in ordinatione popłoꝵ
Qͦd si queritur. unde existis quos auerare¬
ligione impiꝰ error auertit. aliquid boni
ꝓfectib scõrum. &e increm̃tis eccłie proui¬
dentia diuina contulerit. asꝑiciat᷑ pͥmum
ipsacrux xp̃i. in qͣ magnoscelere iudeoꝵ
misericors uoluntas dei ut ꝓ redemptione
ña unicꝰ filius eiꝰ occid̾ctur: impleta ẽ. In¬
spiciatur apłoꝵ głosa tolerantia. iter ꝑse¬

Expanded text:
od quidam hominum non ad hoc a Deo creati sunt ut vitam adipiscantur ramus a Deo singillatim creari, et de hac universitate alios damnandos cum diabolo, alios regnaturos esse cum Christo. Quod ergo etiam hi creantur qui aeternae vitae participes non erunt, nulla est culpa Creatoris, 217 qui naturae auctor est, non vitii quod natura contraxit. Ornari autem etiam talium conditione mundi hujus varietatem quis non intelligat, qui videat studiis et operibus quorumdam impiorum tot commoda vitae praesentis instructa in inventione artium, in exstructione urbium, in constitutione legum, in confoederatione populorum? Quod si quaeritur an de istis quos a vera religione impius error avertit aliquid boni profectibus sanctorum et incrementis Ecclesiae Providentia divina contulerit; inspiciatur primum ipsa crux Christi, in qua magno scelere Judaeorum misericors voluntas Dei, ut pro redemptione nostra unicus Filius ejus occideretur, impleta est. Inspiciatur apostolorum gloriosa tolerantia, inter perse
Abbreviated transcription (Latin):
qua iuste iudicat. Hec omnia apudptum
catholicumq lectorem. qͥd offensionis pa¬
riunt: qͥd contradict̾ionis incurrunt: Nun¬
quid falsum est. qͦd p̃patat̃ uoluntas a dño:
Munqͥd ñ quotqͦt sp̃u dei aguntur. hi filii
sunt dei. Nunquid hominem abhomine
natura discerint: ac ñ potiꝰ grã ab infideli
fidelem: Nunquid potest ullus dicere. ha¬
bere se qͦd non accepit:. aut quasi de ñ ac
utiq non hab̾et. Nunquid dubium ẽ. cũ
uerbum ueritatis p̃dicatur: alios tiolun¬
tate crede. alios uoluntate ñ credere: S
cum illoꝵ cor d̾s aꝑuenit. illorum aucem ñ
aꝑuerit: discernendum ẽ guidueniat de
miscd̃ia quid de tudicio. Post cõmemora¬
tionem autẽ apłice sententiȩ qͣm ꝓpħicis
testimoniis astruit. qͦd iusticiam dei quã
isrł querens consecutꝰ non ẽ. electio sit con¬
secuta ꝑ grãm. ex̧t̃is ex reebutione cecatis:
nunquid ñ uerissime dictum ẽ. ecce mĩa¬

Expanded text:
qua juste judicat . Haec omnia apud pium catholicumque lectorem, quid offensionis pariunt? quid contradictionis incurrunt? Numquid falsum est, quod praeparatur voluntas a Domino ? Numquid non quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ? Numquid hominem ab homine natura discernit, ac non potius gratia ab infideli fidelem? Numquid potest ullus dicere habere se, quod non accepit? aut quasi de non acutique non haberet? Numquid dubium est, cum verbum veritatis praedicatur, alios voluntate credere, alios voluntate non credere? Sed cum illorum cor Deus aperuerit, illorum autem non aperuerit, discernendum est quid veniat de misericordia, quid de judicio. Post commemorationem autem apostolicae sententiae, quam propheticis testimoniis astruit, quod justitiam Dei, quam Israel quaerens consecutus non est, electio sit consecuta per gratiam, caeteris ex retributione caecatis, numquid non verissime dictum est: Ecce mi
Abbreviated transcription (Latin):
secuta est: qͦd consecuta ẽ electio. Non p̃ces¬
sit aliqͥd eorum quod pͥores darent. & retri¬
bueretur illis: ꝓnichilosaluos fecit cos. Ce¬
teris autẽ qui excecat funt. sic̃ ib ñ tacitũ
est: in retributione factum ẽ. Qͥs hic locꝰ est¬
querimoniȩ: nͥ apud immicos gr̃e: Qui
nͥ ad retributionem restrat᷑ quod gratis
datur: ad iniquitatẽ uolunt ꝑtinere quod
reddit᷑. Deinde qͦd de ꝓpħicis intulit uerb̃.
negauit. aut qͦd de apłico annextit cenfu.
inuestigabiles autẽ sunt uic ipsrus: Inue¬
stigabiles gͥ sunt &e miscdia qua gratis lib̾at:
& ticritas qua iuste iudicat. Non ẽ gͦ sanaꝵ
mentium ista rep̃hendere: & inuestigabileᷤᷤ
ritatis. pelagianoꝵ elationi penetrabilia
deputare: qͥa scđm ipsos ñ latet consilium
dei. nec in occulto est diuine ratiouolunta¬
tis: si erga omnẽ hominẽ tam gr̃a diquã
&e tra de merito est.

Expanded text:
secuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est. Univequerimoniae, nisi apud inimicos gratiae; qui nisi ad retributionem referatur quod gratis datur, ad iniquitatem volunt pertinere quod redditur? Deinde quod de propheticis intulit verbis,negavit? Aut quod de apostolico annexuit sensu , Investigabiles sunt autem viae ipsius? Investigabiles igitur sunt, et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat. Non est ergo sanarum mentium ista reprehendere; et investigabiles ritatis Pelagianorum elationi penetrabilia deputare. Quia secundum ipsos non latet consilium Dei, nec in occulto est divinae ratio voluntatis, si erga omnem hominem tam gratia Dei quam et ira de merito est.
Abbreviated transcription (Latin):
dit illis sp̃m cõpuinctionis: ocłos ut ñ tudeant.
&e aures ut ñ audiant. usq in hodiernũ diẽ.
Et dauiddicit. fiat m̃sa eorum inlaq̃um.
&e inuenationem. &e in scandalum: ce in retͥ¬
butionem illis. Obscurent᷑ ocłi eorum ne
uideant: & dorsum eorum semꝑ incurua.

Expanded text:
ctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem . Et David dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, 90 et in captionem, et in scandalum, et in retributionem illis . Obscurentur oculi eorum, ut non videant, et dorsum illorum semper incurva.
Abbreviated transcription (Latin):
cernit: Quid autem habes qͦd ñ accepi¬
sti: Multi audiunt uerbum ueritatis. s
alii credunt. alii contradicunt. uolunt
autẽ isti credere: nolunt tam̃ illi. Qͥs hoc
ignoret: Qͥs hoc neget: S cum aliis p̃¬
paretur. aliis ñ p̃paret᷑ uoluntas a dño:
iscuendum est utiq qͥd ueniat de mĩa.¬

Expanded text:
cernit? Quid autem habes quod non accepisti ? Multi audiunt verbum veritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino, discutiendum est utique quid veniat de mi
Abbreviated transcription (Latin):
nis sue imꝑite senserat. qͣm ꝓdesset catho¬
licis. qͦd pontificali diligentie ueritas re¬
uelarat: merito illos hoc p̃iudicio uten¬
tes. & in his que dudum abdicata fuerant
immorantes.pii doctoris grauitas notat :
qͦd qui curauert̃ om̃s senfus ipsiꝰ indagare.
noluerunt cũ eius eruditione ꝓficere. S
iam considẽmus quale sit. qͦd de subsequen¬
credere ñ est in arbitͥo uoluntatis humane:
s in electis p̃paratur uoluntas a dño .iiii

Expanded text:
nis suae imperite senserat, quam prodesset cathonis suae imperite senserat, quam prodesset catholicis quod pontificali diligentiae veritas revelarat; merito illos hoc praejudicio utentes, et in his quae dudum abdicata fuerant immorantes, pii doctoris gravitas notat; quod qui curaverunt omnes sensus ipsius indagare, noluerint cum ejus eruditione proficere. Sed jam consideremus quale sit, quod de subsequencredere, non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electis praeparatur voluntas a Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. nͥ hasuirtutes sp̃c sẽs daret: quomͦ
fides in adam ꝑdita. in q̃quam filioꝵ
cius inuentret᷑. nisi eam idem sp̃c qͥ omnia
inomnib oꝑatur infundẽt: Unde si
quod adam ꝑdidit. posteritas ñ amisit:
iꝑfum solum lesit pecc̃m eiꝰ. & non genus
humanum. S om̃s inuno peccauerunt:
ce p̃uaricationis merito. tota eiꝰ propago
damnata ẽ. Om̃s gͥ quod adam ꝑdidit.
ꝑdidert̃. Edidit autem pͥmitus fidem :
quam om̃s quia pͥmam potuimꝰ amitt̾e.
primam egemꝰ acciꝑe. Nlaceat gͦ nobis
hec gr̃e p̃dicatio. qua fides donum dei
ẽẽ defendit᷑: & in nullo nob̾ poterit pela¬
gianus error illudere. Qui ut grãm ꝑfu¬
adeat debitam: fidem ñ uult ẽẽ donatam.
Qͥa gͦ nec iusta nec ratonabilis intelligit᷑
eorum fuisse ꝑsuasio. qͥ huiꝰ uiri scientiam
tot increm̃toꝵ ꝓfectib edificatam. tot
annoꝵ studiis expolitam. ad adolescen¬
tie rudim̃ta reuocabant: ut magis suffra¬
garetur hereticis. qͦd int̃ initia conu̾sago¬

Expanded text:
nisi has virtutes Spiritus sanctus daret; quomodo fides in Adam perdita in quoquam filiorum ejus inveniretur, nisi eam idem Spiritus, qui omnia in omnibus operatur , infunderet? Unde si quod Adam perdidit posteritas non amisit, ipsum solum laesit peccatum ejus, et non genus humanum. Sed omnes in uno peccaverunt , et praevaricationis merito tota ejus propago damnata est. Omnes igitur quod Adam perdidit perdiderunt. Perdidit autem primitus fidem; quam omnes, quia primum potuimus amittere, primam egemus accipere. Placeat ergo nobis haec gratiae praedicatio, qua fides donum Dei esse defenditur; et in nullo nobis poterit Pelagianus error illudere, qui, ut gratiam persuadeat debitam, fidem non vult esse donatam. Quia ergo nec justa, nec rationabilis intelligitur eorum fuisse persuasio, qui hujus viri scientiam tot incrementorum profectibus aedificatam, tot annorum studiis expolitam, ad adolescentiae rudimenta revocabant, ut magis suffragaretur haereticis quod inter initia conversio
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ elegit deus oꝑa cuiꝰquam que ipse daturꝰ
sit. s fidem elegit in p̃scientia. ut quẽ sibi
crediturum ẽẽ p̃sciret. ipsum eligeret cui
sc̃m sp̃m daret: ut bona oꝑando. etiã uitam
et̃nam consequeret᷑. Nondum diligentius
quesieram: nec adhuc inuenerã quałis ẽc̃t
electio gratiȩ.
Quod gͦ eredimꝰ nr̃m est: quod autem oꝑa¬
mur. illius est. qͥ credentib dat sp̃m sanctũ.
Profecto ñ diccrem. si iamscirem etiam ip¬
sam fidem int̾ dei munera reꝑiri: q̃ dant̃
ꝓpt̾ sp̃m fidei et caritatis. .iii.¬
tem uerba eiꝰdem. Ac ꝑ hoc qͦdetiam postea
dixi. qͥa neq uelle possumꝰ insi uocem̃. & cum
post uocationem uoluerimꝰ: ñ sufficit tiolun¬
tas nr̃a. & cursus nr̃. insid̾s & uires currenti¬
bus p̃beat: ce ꝑducat qͦuocat. Ac deinde sub¬
iunxi: manifestum ẽ gͦ non uolentis neq
currentis. s miserentis dei ẽẽ qͦd bene oꝑa¬

Expanded text:
ergo elegit Deus opera cujusquam quae ipse daturus ergo elegit Deus opera cujusquam quae ipse daturus sit, sed fidem elegit in praescientia; ut quem sibi crediturum esse praesciret, ipsum elegerit, cui sanctum Spiritum daret; ut bona operando etiam vitam aeternam consequeretur. Nondum diligentius quaesieram, nec adhuc inveneram qualis esset electio gratiae. Quod ergo credimus, nostrum est; quod autem bona operamur, illius est qui credentibus dat Spiritum sanctum. Quod profecto non dicerem, si jam scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dapropter spiritum fidei et charitatis.  nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene opera
Abbreviated transcription (Latin):
beate memorie
quorũ titulus est
que ad humilitatẽ meam de contextu diᷤ¬
putationis excerpta misistis: ut qͦ intellectu
qͦue indicio ea acciꝑem nosceretis. quasi
plus in me quã inuobis ad hȩc introspic¬
enda eẽt ingenii. ac ñ magis in hoc era¬
mine. ur̃e facultatil. debueratis exercere
m̃suram: & si aliqua uos morabat᷑ obscu¬
ritas decurrere ad patrem luminũ: a qͦ
descendit omne datũ oꝑtimum. & omne
donum ꝑfectum: & a qͦ datur sp̃c sapientie
&e intellectꝰ. ¶leruntam̃ p̃ceptis ur̃is obse¬
quium meũ non scibtraham. & adiuuian¬
te deo qͥ sapientiam p̾stat paruulis. de ca¬
pitulis istis quid cum scĩs & cruditis fr̃ibus
sentiam. breuit̃ indicabo: petens ne tibi est
simplicitas obediente. p̃sumptionem pute¬
tis ẽẽ doctͥne. De excerptis itaq hec prima
ꝓposuistis. in qͥb uerba funt sc̃i augustim¬
acob dileri. esau audem odiohabui: s̃ ep̃i.
ad hoc ꝑduri ratiocinationẽ ut dicerem. N

Expanded text:
beatae memoriae quorum titulus est,quae ad humilitatem meam, de contextu disputationis excerpta, misistis: ut quo intellectu, quove judicio ea acciperem, nosceretis: quasi plus in me quam in vobis ad haec introspicienda esset ingenii; ac non magis in hoc examine vestrae facultatis debueritis exercere mensuram, et si aliqua vos morabatur obscuritas, decurrere ad Patrem luminum, a quo descendit omne datum optimum, et omne donum perfectum , et a quo datur Spiritus sapientiae et intellectus. Verumtamen praeceptis vestris obsequium meum non subtraham, et adjuvante Domino, qui sapientiam praestat parvulis , de capitulis istis, quid cum sanctis et eruditis fratribus sentiam, breviter indicabo; petens, ne ubi est simplicitas obedientiae, praesumptionem putetis esse doctrinae. De excerptis itaque haec prima proposuistis, in quibus verba sunt sancti Augustiacob dilexi, Esau autem odio habui. Ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non
Abbreviated transcription (Latin):
quas nͥ ꝑ grãm recipiat. hab̾e ñ possit. Qd
est autem qͦd eidem nat᷑e solam fidem nonẽe
p̃reptam. quam nͥ pͥmam amisisset. cęteris
bonis omnib ñ careret: Credendo enĩ
adam diabolo. ñ credidit deo: ce cũ sp̃u
suꝑbie inebriatꝰ eẽt. discessit a dño cor
eiꝰ : ⁊ factꝰus ẽ seruus a potestate. dum liber

Expanded text:
quas nisi per gratiam recipiat, habere non possit. Quid quas nisi per gratiam recipiat, habere non possit. Quid est autem, quod eidem naturae solam fidem non vult esse praereptam, quam nisi primam amisisset, caeteris bonis omnibus non careret? Credendo enim Adam diabolo, non credidit Deo: et cum spiritu superbiae inebriatus esset, discessit a Domino cor ejus; et factus est servus
Abbreviated transcription (Latin):
nos ad castigandas oꝑiniones nr̃as. siquaᷤᷤ
forte imprudent̃ incidimꝰ. exemplosue cor¬
rectionis instituit: & quã docet adeo nos
acciꝑe. qͦdut accipiamꝰ iubemur orare:
Sienim cons idemus peligiane argum̃ta
ꝑfidiȩ. qͥd magis ititur obtinere. quam
ut uideatur gr̃a dei scđm merita m̃a darq:
ut in eoipso in qͦ grãm necessariam confitet᷑.
meritis eam humane uoluntatis eneruet:
Quam ꝑuersitatem omnino in eurrit qͥfidẽ
ad dei munera ñputat ꝑtiere : aut ideo se
iactitat eam ad dm̃ referre. qͥa abipso sit cre¬
ata natura. cui rationabilem inseruit lib̃ta¬
tem: ꝑ qͣm unꝰqͥsq ce credere &e ñ credere in
fua habeat potestate: & de hoc nat̃ahbono
qͦd nullis p̃cedentib meritis cũ crearet᷑ acce¬
perit: cȩt̾a donamereat᷑. Hoc autem qͥ asse¬
rit: fatecͣ credo nob̾cum qͦd in pͥmo adam
oĩum hominũ natura uitiata sit. Nec ne¬
gat eam inipso lapsu suas amizisse uͥtutes:

Expanded text:
nos ad castigandas opiniones nostras, si quas nos ad castigandas opiniones nostras, si quas forte imprudenter incidimus, exemplo suae correctionis instituit; et qua docet a Deo nos accipere, quod ut accipiamus jubemur orare? Si enim consideremus Pelagianae argumenta perfidiae, quid magis nititur obtinere, quam ut videatur gratia Dei secundum merita nostra dari, ut in eo ipso, in quo gratiam necessariam confitetur, meritis eam humanae voluntatis enervet? Quam perversitatem omnino incurrit, qui fidem ad Dei munera non putat pertinere: aut ideo eam se jactitat ad Deum referre, quia ab ipso sit creata natura, cui rationabilem inseruerit libertatem, per quam unusquisque et credere et non credere in sua habeat potestate; et de hoc naturali bono quod nullis praecedentibus meritis, cum crearetur, accepit, caetera dona mereatur. Hoc autem qui asserit, fatetur, credo, nobiscum, quod in primo Adam omnium hominum natura vitiata sit; nec negat eam in illo lapsu suas amisisse virtutes,
Abbreviated transcription (Latin):
stite. deaacob elect̾ione. & de es aurciec̃tio¬
ne consultum. totam questionem ad hos
geminoᷤ ꝑtinentem sagatiore diligentia.
uentilasse. & omnib ratiocinanchiuirib
hoc indubitant̃ agnouisse: qͦdelect̾ionem
gr̃e nulla merita humana p̃cedant: &e qͦd
fides unde incipiunt omnia merita dom̃
sit dei. ne gr̃a non sit gr̃a. s aliquid eam ꝓpt̃
qͦd tribuatur ante uenit. Itaq meo quod
dict̾um ẽ lacobdileri. ostensum eẽ quid ho¬
mini donaret᷑: & meo quod dict̾um ẽ esau
uite odio habui. ostensum ẽẽ qͥd homini
debctur. Hoc autem se in libroretc̃tationuĩ
scdo suo oꝑe studiose recoluisse. & cum om̃s
opimones suas censoria grauitate discut̾et.
istam quam obtrectatores eiꝰ eligunt impro¬
basse: quã ante pelagiane herezis orto fit᷑o
errori amicã ẽe p̃uidit: &e reuelata sibi gr̃e
ueritate reiecit. Que gͥ ratio ẽ. ut hanc ui¬
ri huiꝰ ꝓfessionem ñ approbemus. quam

Expanded text:
stite, de Jacob electione et de Esau rejectiostite, de Jacob electione et de Esau rejectione consultum, totam quaestionem ad hos geminos pertinentem, sagaciore diligentia ventilasse, et omnibus ratiocinandi viribus hoc indubitanter agnovisse, quod electionem gratiae nulla merita humana praecedant; et quod fides, unde incipiunt omnia merita, donum sit Dei: ne gratia non sit gratia , si aliquid eam, propter quod tribuatur, antevenit. Itaque in eo quod dictum est, Jacob dilexi, ostensum esse quid homini donaretur: et in eo quod dictum est, Esau autem odio habui , ostensum esse quid homini deberetur. Hoc autem se in libro Retractationum secundo suo opere studiose recoluisse; et cum omnes opiniones suas censoria gravitate discuteret, istam, quam obtrectatores eius eligunt, improbasse, quam ante Pelagianae haeresis ortum futuro errori amicam esse praevidit, et revelata sibi gratiae veritate rejecit. Quae igitur ratio est, ut hanc viri hujus professionem non approbemus, qua
Abbreviated transcription (Latin):
N his trib capitalis licet Responsio.¬
diuisa sint a disputationis corpore. & eoipso
obscuriora sint fact̾a. qͦd & p̃cedentib & me¬
diis subseqͤtib ñ coherent: intelligotamen
qͦd unam candemq causam scͥptor exseqͥtur.
de his loquens qͥ dicebant. eum pͥmo conũsi
onis sue tempore meliora sensisse. quam esti¬
mabat. qͦd fides qua xp̃ian sumꝰ non ẽet
er gr̃a. nec ex dono haberet᷑ dei. s cẽt ex ipso
homine. & et arbitͥi libtate. mͦ autem erra¬
re cum. qͥa assereret ipsam etiam fidem dĩ
ẽc donum. & ad hanc qͦq ꝑtinere qͦddictũ
est. qͥd autem habes qͦd ñ accepisti. neq rece̾t
eum nc̃ clect̾ionem iacob ad ꝓpositum deire¬
ferre. qm prtus ad p̃scientiam reculisset. Ad
hanc ergo obioctionem respondet se anteqͣm
cognoscer et gr̃c ueritatẽ. & anteqmͣ regende
p̃poncretur eccłie. in hac opimone ignorãt̃
errasse. s in ipso ep̃atus fui erordio. a sanct̾e
memorie simpliciano mediolanens anti¬

Expanded text:
n his tribus capitulis, licet divisa sint a disputationis corpore, et eo ipso obscuriora sint facta, quod et praecedentibus, et mediis, et subsequentibus non cohaerent: intelligo tamen quod unam atque eamdem causam scriptor exsequitur, de eis loquens, qui dionis suae tempore meliora sensisse, quando aestimabat, quod fides qua Christiani sumus, non esset ex gratia, nec ex dono haberetur Dei, sed esset ex ipso homine, et ex arbitrii libertate; modo autem errare eum, quia assereret ipsam etiam fidem Dei esse donum, et ad hanc quoque pertinere quod dictum est : Quid autem habes quod non accepisti? neque recte eum nunc electionem Jacob ad propositum Dei referre, quam prius ad praescientiam retulisset. Ad hanc ergo objectionem 244 respondet, se antequam cognosceret gratiae veritatem, et antequam regendae praeponeretur Ecclesiae, in hac opinione ignoranter errasse: sed in ipso episcopatus su exordio, a sanctae memoriae Simpliciano Mediolanensi anti
Abbreviated transcription (Latin):
contemplatiuam & actiuam uitam int̾sit:
breuit disseramꝰ. Quod ut euident̃ eluce
ramus. Ad act̾iuam uitã ꝑtinet int̃ huma¬
na ꝓficere. ⁊ rebelles corꝑis motꝰ rationis
unꝑno temꝑare: ad contemplatiuam supͣ
humana desidio ꝑfectionis ascendẽ. ⁊ in¬
desidio augendis uͥtutib incubare. Ht̃
acq̾ua profect̾um: contemplatiua fastigiũ.
Hec fac̃ hominẽ scm: illa ꝑfectum. Huius
uitȩ ẽ. nulli ꝓrsꝰ iniurias irrogare: illius
trrogatas equanimit̃ sustinere. Immo ut
ꝓpriꝰ dicam executor act̾iuȩ studet in se
peccanti dunittere: condemplatiuȩ sectator
offensas qͥb pulsat᷑. nec oĩo concuut᷑. igno¬
tare mag̃ paratꝰ est. quam donare. Iste iram
patientiȩ u̾tute cõpescit: immodatis cupi¬
ditatib parsimonie frenum imponit: tan¬
gitur desid̃iis carnalib. nec consentit:
pullat᷑ mundi huiꝰ curiositate. nec rapit᷑:
quatit᷑ diabolica impugnatione nec uincitͣ:
& deostio dcuota m̃te fubiectꝰ. ñ atceritur

Expanded text:
contemplativam et activam vitam intersit breviter disseramus. Quod ut evidenter elucearamus. Ad activam vitam pertinet inter humana proficere, et rebelles corporis motus rationis imperio temperare; ad contemplativam supra humana desiderio perfectionis ascendere, et indesinenter augendis virtutibus incubare. Habet activa profectum, contemplativa fastigium. Haec facit hominem sanctum, illa perfectum. Hujus vitae est nulli prorsus injurias irrogare; illius, irrogatas aequanimiter sustinere. Imo, ut proprius dicam, exsecutor activae studet in se peccanti dimittere; contemplativae sectator offensas quibus pulsatur, nec omnino concutitur, ignorare magis paratus est quam donare. Iste iram patientiae virtute compescit, immoderatis cupiditatibus parcimoniae frenum imponit; tangitur desideriis carnalibus, nec consentit; pulsatur mundi hujus curiositate, nec rapitur; quatitur diabolica impugnatione, nec vincitur; et Deo suo devota mente subjectus, non atteritur
Abbreviated transcription (Latin):
cati. fundoꝵ t̃minos sine t̃mino cupiditatis
s suam decepti uulgi adulantis honorib
querant: plusq de se alienȩ linguȩ quam
sue conscientiȩ credant: si omne gaudium
suum ñ in fut᷑oꝵ remuneratione nec in
sc̃ĩtate uitȩ. s in sua tm̃ dignitate constitu¬
ant: ⁊ dum tales ẽẽ quales credunt᷑ amant.
de sua correctione solliciti: quis ñ intelli¬
gat tales si in talib ꝑseuerent. nec se ante fi¬
nem p̃sentis uite em̃dent. contemplatitie ui¬
te participes eẽ ñ posse: Ad quam ñ ꝑueni¬
unt. nͥ qͥstuduerint ẽẽ quod facti sunt. nec
affect̾ant uideri. s ẽe quod sunt: ñ alienis
laudib s morib suis eximis. nec solum de
sua dignitate. s potiꝰ de sacerdotał utte no¬
bilitate conspicui: qui sunt ñ appellatiõe
tenus. s uirtute pontifices: uite condempla¬
tiue capaces: ce gaudiorum cȩlestium cohȩ¬

Expanded text:
cati, fundorum terminos sine termido cupiditatis cati, fundorum terminos sine termido cupiditatis sed suam, decepti vulgi adulantis honoribus, quaerant: plusque de se alienae linguae, quam suae conscientiae credant; si omne gaudium suum, non in futurorum remuneratione, nec in sanctitate vitae, sed in sua tantum dignitate constituant: et dum tales esse, quales credunt, amanturde sua correctione solliciti: quis non intelligat tales, si in talibus perseverent, nec se ante finem praesentis vitae emendent, contemplativae vitae participes esse non posse? Ad quam non perveniunt, nisi qui studuerint esse quod facti sunt, nec affectant videri, sed esse quod sunt, non alienis laudibus, sed moribus suis eximii: nec solum de sua dignitate, sed potius de sacerdotalis vitae nobilitate conspicui: qui sunt non appellatione tenus, sed virtute pontifices, vitae contemplativae capaces, et gaudiorum coelestium cohae
Abbreviated transcription (Latin):
& diutnarum studium licterarum: etiam
hic possant hab̾e pontifices. S isl qui
se ab omnib implicam̃tis scłaritm nego¬
tiorum remouentes. ñ torpent otio. s in¬
sistunt ꝑfectionis sue negotio: & astulticia
sapientiȩ scłaris au̾si. uerbo dĩ infatigab¬
liter uacant. sapientes ueracit̃ fiunt: cȩle¬
stra sapiunt: t̾rena despiciunt: contradi¬
centes sanȩ doctͥnȩ redarguunt: obedien¬
tes instituunt: scĩs uͥtutib quib in dies
singłos fiant deo ꝓpinqͥores ineumbunt.
&e tam suis quam omnium qͥ ꝑ eos ertidi¬
untur ꝓuectib dari: hic quidem uelut
gustum quendam contemplatiuȩ uitȩ
quo ad candem feruentiꝰ ꝓuocent᷑ accipi¬
unt: s ibi iam in et̃num felices effecti de
eius ꝑfect̾ione gaudebunt. Pinde non
inflant᷑. qͥa hic omnium fidelium ca¬
tholicorum honorant᷑ ut capita: sed le
fut᷑ sunt: at si qͦd absit scl̃arib negotiis impli¬

Expanded text:
et divinarum studium litterarum, etiam et divinarum studium litterarum, etiam hic possunt habere pontifices. Sed illi qui se ab omnibus implicamentis negotiorum saecularium removentes, non torpent otio, sed insistunt perfectionis suae negotio, et ab stultitia sapientiae saecularis aversi, verbo Dei infatigabiliter vacant, sapientes veraciter fiunt, coelestia sapiunt, terrena despiciunt, contradicentes sanae doctrinae redarguunt, obedientes instituunt, sanctis virtutibus, quibus in dies singulos fiant Deo propinquiores, incumbunt: et tam suis quam omnium qui per eos erudiuntur, provectibus clari, hic quidem velut gustum quemdam contemplativae vitae, quo ad eam ferventius provocentur, accipiunt: sed ibi jam in aeternum felices effecti, de ejus perfectione gaudebunt. Proinde non inflantur, quia hic omnium fidelium catholicorum honorantur ut capita: sed laefuturi sunt. At si quod absit saecularibus negotiis impli
Abbreviated transcription (Latin):
platiua dict̾a sunt consid̾at: &e suffici¬
enter instructꝰ intelligit. qñ ⁊ uͥ ciꝰ possit ꝑ
fect̾io cõp̃hendi: ñ dubitabit ȩccłiaꝵ pͥncipeᷤᷤ.
uitȩ contemplatiuȩ posse ce deb̃e fierisecta¬
tores:qͥa siue scđm opimonem quorundã
nicħ est alud uita contemplatiua quam
rerum latentiũ fut᷑arumq noticia: siue
uacatio ab omnib occupationib mun¬
di: siue diuinaꝵ studiam litt̃arum: siue
qͦd his probat᷑ ẽẽ ꝑfectius ipsa uiziodei: ñ
uideo quid impehm̃ti scis sacerdotibus
possit afferri. quominꝰ ad hec .iiͦii. quȩ
commemoraui ꝑuemant. Dto enim. pͥ¬
mum & ultimum. id ẽ rerum latentium
futurarumq noticia. & ipsa tnsio dei in¬
comparabilit̃ p̃stantiora erunt in illa tu¬
ta beata. quaminista diu̾sis erroribtis
implicata: qñquidem dam rertim oĩtim
nodicia qmͣ ipsa dei sub̃a plene ac ꝑfect̾e ui¬
debit᷑. Duo autem media uidelicet tiaca¬
tionem ab omnib occupationib mundi.

Expanded text:
 considerat, et sufficienter instructus intelligit quando et ubi possit ejus perfectio comprehendi, non dubitabit ecclesiarum principes vitae contemplativae posse et debere fieri sectatores. Quia sive, secundum opinionem quorumdam, nihil aliud sit vita contemplativa quam rerum latentium futurarumque notitia, sive vacatio ab omnibus occupationibus mundi sive divinarum studium litterarum, sive quod his probatur esse perfectius ipsa visio Dei, non video quid impedimenti sanctis sacerdotibus possit afferri, quo minus ad haec quatuor quae commemoravi perveniant. Duo enim, primum et ultimum, id est, rerum latentium futurarumque notitia, et ipsa visio Dei, incomparabiliter praestantiora erunt in illa vita beata, quam in ista diversis erroribus implicata. Quandoquidem tam rerum omnium notitia, quam ipsa Dei substantia, plene ac perfecte videbitur. Duo autem media, vacationem videlicet ab omnibus occupationibus mundi,
Abbreviated transcription (Latin):
consũmatos in pat̾am. In hac contemnitur¬
mundus: in illa uidebit᷑ ds̃. Et ut multa
res: in illa condemplatiua uita que summe
beata ẽ. remunerante dño fient angłis seĩs
equales: atq in et̃num cum illo regnabunt
in illa suꝑna eitutate felices. Itaq qm de cõ¬
templatiua uita in suꝑiorib iammulta
dicta sunt: &e scd̃s lib̃ ea q̃ de act̾iua dicen

Expanded text:
consuconsumundus, in illa videbitur Deus. Et ut multa res, in illa contemplativa, quae summe beata est, remunerante Deo fient angelis sanctis aequales, atque in aeternum cum illo regnabunt in illa civitate superna felices. Itaque, quoniam de contemplativa vita in superioribus multa jam dicta sunt, et secundus liber ea quae de activa dicen
Abbreviated transcription (Latin):
effabili gaudio diuine contemplationis
afficit᷑. Iste suscipiendo ꝑegͥnum. uestiendo
ntidum. gub̃nando subiectũ. redimendo
captiuum. tuendo uiolent̃ opp̾ssum. itigit̃
se abomnib tniquitatib suis emaculat:
ce uitam fuam bonoꝵ oꝑm fructib ditat.
Ille facultatib sus musus paugum distri¬
butis: simul se spoliauit mundo.⁊ admo¬
uit totis uirib cȩlo: res mundi mundo ꝓ¬
iecit.⁊ seipsum xp̃o. deuota mente restitu¬
it: a qͦ immortales chiuitras sͥ dari. orat ut
pauꝑ:. ꝓtegi se cotidie postulat ut infirmtis:
immortalitatis indum̃do uestiri cupitut
nudus: defendi se ab impugnatione inui¬
sibilium hostium scpplicat. tt fragilitate
carnis opp̾ssts: & celestem sͥ donari patͥam
desid̾at ut ꝑegͥnus. Aetiuia uita ht̃ solliettũ
cursum: contemplatiua gaudium sempit̃¬
num. In hac acquirit᷑ regnum: in illa ꝑci¬
pitur. Hec fac̃ pulsare bonorum oꝑum ue¬
lut quibdam manib ianuam: illa uocat

Expanded text:
divinae contemplationis efficitur. Iste suscipiendo peregrinum, vestiendo nudum, gubernando subjectum, redimendo captivum, tuendo violenter oppressum, jugiter se ab omnibus iniquitatibus suis emaculat, et vitam suam bonorum operum fructibus ditat. Ille facultatibus suis in usus pauperum distributis semel exspoliavit se mundo et admovit se totis viribus coelo. Res mundi mundo projecit, et seipsum Christo devota mente restituit, a quo immortales divitias sibi donari orat ut pauper, protegi se quotidie postulat ut infirmus, immortalitatis indumento vestiri cupit ut nudus. Defendi se ab impugnatione invisibilium hostium supplicat ut fragilitate carnis oppressus, et coelestem sibi donari patriam desiderat ut peregrinus. Activa vita habet sollicitum cursum, contemplativa gaudium sempiternum. In hac acquiritur regimen, in illa percipitur. Haec facit pulsare bonorum operum, velut quibusdam manibus, januam; illa vocat
Abbreviated transcription (Latin):
stiam. communemq omnicm do¬
intnum subiide contigerit. uͥ illũ
dic mͥ nr̃a estimatione ponemus:
cimus. &e quantam religionem:
Expende enm qualis oporteat
eius ẽẽ manꝰ. tantarum rerum mi¬
nistras. qualem linguam uerba
illa fundentem: arit qͦ genere ñ
mundiorem & sanctiorem animam
talis sỹc receptͥcem: Tunc enim etiã
angłi circumstant sacerdoti: &e tͥbu¬
nal atq altaris locꝰ. cȩlestib uirtuti¬
bus adimplecur: in honorem illius
qut immolat᷑. Quod quidem exiꝑ
audiui referente aliqͦ q̃m presbiter
quidam uite scĩtate mirabilis. &e qͥ
reuelationes soleret uidere. retuliᷤ¬
set illi tale spectacłm se aliquando
uidisse: i. sacͥficii dempore conspex¬
isse angłorum mulutudinem. sic̃ ei
possibile erat intueri stolis fulgentibꝰ
circumdantẽ. ce altare coronantem:
cum officio qͦ circa regem suum militeᷤᷤ

Expanded text:
t, communemque omnium Dominum subinde contigerit, ubi illum, dic mihi, nostra aestimatione ponemus? gemus? quantam religionem? Expende enim quales oporteat ejus esse manus tantarum rerum ministras, qualem linguam verba illa fundentem, aut quo genere non mundiorem et sanctiorem animam, talis spiritus receptricem. Tangeli circumstant sacerdoti, et tribunal atque altaris locus coelestibus virtutibus adimpletur in honorem ipsius qui immolatur, quod quidem ex ipaudivi, referente aliquo, quoniam presbyter quidam vitae sanctitate mirabilis, et qui revelationes soleret videre, retulisset illi tale spectaculum aliquando vidisse, id est sacrificii tempore conspexisse angelorum multitudinem, sicut ei possibile erat intueri, stolis fulgentibus circumdantem, et altare coronantem, cum officio quo circa regem suum milites
Abbreviated transcription (Latin):
tutib carnalia oblec̾tam̃ta subdamus.
ut sic̃ iiuentia. uita carentib. sensibilia
tuuentib. intellectualia sensibilibus.
immortalia mortalib ratiocinando
p̃ponimus: ita b̃nuruendo uoluptuo¬
sis utilia. utilib honesta. honestis sc̃ã.
tamen nec corpus sp̃ui. nec appetitus
ac tanquam uerꝰ agͥcola in agrosuo cor¬
de nr̃o ꝓficiat: &e quicquid in eo fides
plantat. deuotio rigat. ipse ad increm̃¬
tum confuminatȩ matͣitatis adducat:
atq ita uoluntarie nobis fibi subiectis.
desidia mala subiciat: ut ex ipsis act̾ib
nrĩs quis sit habitator nr̃. & cuiꝰ in no¬
bis tioluntas appareat.
XXUII. Quod act̾ualem uitam tresite¬
tutes .i. temꝑantia. fortitudo. iꝰticiaq confũ¬
ment. & prudentia que est quarta uirtus

Expanded text:
tutibus carnalia oblectamenta subdamus; tutibus carnalia oblectamenta subdamus; et sicut viventia vita carentibus, sensibilia viventibus, intellectualia sensibilibus, immortalia mortalibus, ratiocinando praeponimus, ita bene vivendo voluptuosis utilia, utilibus honesta, honestis sancta, tamen nec corpus spiritui, nec appetitus ac tanquam verus agricola in agro suo, corde nostro proficiat: ut quidquid in eo fides plantat, devotio rigat, ipse ad incrementum consummatae maturitatis adducat; atque ita nobis voluntarie sibi subjectis desideria mala subjiciat, ut ex ipsis actibus nostris, qui sit habitator noster, et cujus in nobis fiat voluntas, appareat. CAPUT XXVII. Quod actualem vitam tres virtutes, id est temperantia, fortitudo, justitiaque consumment; et pr
Abbreviated transcription (Latin):
dio ꝑmanebit. Et ideo deus quo nicħ
est maiꝰ aut melius ꝓpter quod diligat᷑.
ꝓpt̃ seipsum ꝑfecte diligit᷑. Si uͦ saltem
ꝓpt̃ illa q̃ p̾stat amat᷑: non utiq gratis
amat᷑: quta iam illud ꝓpt̃ qͦd diligit᷑.
ei quod dictu qͦ nefas est. antefertur.
Ipse qͥppe ẽ omnib amatorib suis uita
beata: ac salus et̃na. & regnum gaudiũ¬
q ꝑpetutm. Hec accipient qui dm̃ di¬
ligunt: qͥa solus illis exit omnia. qͣnͣdo
ipse fuerit in omnibus omnia.
.xUI. Quid sit sua cuiq tribuere.
uapropt̃ siin hac uita iusticiam
conamur implere: cuius tꝰacie
õꝑus est propͥum sua cuiq tͥbuere:
nos deo a quostmꝰ facti reddamꝰ: nec
dñari nob̃ ea quib sumꝰ naturalit̃ ĩposi¬
q: ꝑmittamus ͤ Oñetur uitiis ratio. su¬
biciatur corpꝰ animo: animus deo: et
impleca ẽ hominis tota ꝑfectio. Ne ꝑ hoc
ce nos iusticie facti participes. sua cuiq
tribuimus: si inferiora meliorib. ce uir¬

Expanded text:
tio permanebit. Et ideo Deus, quo nihil tio permanebit. Et ideo Deus, quo nihil est majus aut melius propter quod diligatur, propter seipsum perfecte diligitur. Si vero saltem propter illa quae praestat amatur, non utique gratis amatur: quia jam illud propter quod diligitur, ei, quod dictu quoque nefas est, antefertur. Ipse quippe est omnibus amatoribus suis vita beata, ac salus aeterna, et regnum, gaudiumque perpetuum. Haec accipient qui Deum diligunt, quia solus erit illis omnia, quando ipse fuerit in omnibus omnia. CAPUT XXVI. Quid sit sua cuique tribuere. Quapropter si in hac vita justitiam conamur implere, cujus justitiae opus est proprium sua cuique tribuere, Deo nos, a quo sumus facti, reddamus: nec dominari nobis ea quibus sumus naturaliter praepositi permittamus. Dominetur vitiis ratio, subjiciatur corpus animo, animus Deo, et impleta est hominis tota perfectio. Ac per hoc, et nos justitiae facti participes, sua cuique tribuimus, si inferiora melioribus, et vir
Abbreviated transcription (Latin):
quantum ab eis differat ꝑfecta dilectio.
taq iam de caritate unde plura in hoc
libro scpͣdisserui qͥa locꝰ erigit. hic qͦq
pauca ꝑstringam. taceo de carnali a-¬
more qͥ incipiens a coniugio manat
in filios: quia talem amorem cum ꝑe¬
cudib habemꝰ. bestrisq communẽ. Pro¬
pinquorum qͦq p̃t̾eo. quia ipsi adhuc
nec de illo aliqͥd dico qͦ & si anncos a¬
mamts. tñ iꝑs etiam referunt᷑ ad aliqͦd
cõmodum temporale: ñ quod hi amo¬
res honestiñsint cumsint omnibus
naturales: s qͦd his omnib ille incom¬
parabil sit necessitate p̾stantior. dum
gratis diligimꝰ. ce amicosce cȩc̃os. Qͥ ami¬
cum ꝓpt̃ cõmodum qͦdlibet amat: ñ a¬
micum conuincit᷑ amare. s cõmodum.
Et utiq qͥ aliquem ꝓpt̃ rem demporalẽ
quamlibet amaũit: cum resipsa utpo¬
te temporalis cẽ desierit. amare cessa¬
bit. Qͥ autem diligit ꝓpt̃ dm: sicut d̃s
eternꝰ est. ita m et̃num ipsa amicidilec̃¬

Expanded text:
quantum ab eis differat perfecta dilectio. Itaque jam de caritate, unde plura in hoc libro supra disserui, quia locus exigit, hic quoque pauca perstringam. Tacco de carnali amore qui incipiens a conjugio manat in filios, quia talem amorem cum pecoribus habemus, bestiisque communem. Propinquorum etiam praetereo, quia et ipse adhuc Nec de illo aliquid dico, quo etsi amicos amamus, tamen etiam ipse refertur ad aliquod commodum temporale. Non quod hi amores honesti non sint, cum sint omnibus naturales; sed quod his omnibus sit ille incomparabili diversitate praestantior, quo Deum gratis diligimus, et amicum. Caeterum qui amicum propter commodum quodlibet amat, non amicum convincitur amare, sed commodum. Et utique qui aliquem propter rem temporalem quamlibet amaverit, cum res ipsa utpote temporalis desierit esse, amare cessabit. Qui autem diligit propter Deum, sicut Deus aeternus est, ita in aeternum ipsa amici dilec
Abbreviated transcription (Latin):
ceperit dicens. Nonpotest homo acciꝑe
qͥcquam: nͥ fuerit ei datum de celo. In
eius demuͦ eungłio doctͥna est. ipsius ue¬
ritatis. quod nemo uenit ad filtum nisi
attract̾us a patre: quia uenturum ds. &
intelligentem & obedientem facit. Ne¬
mo inquit potest uenire ad me. nͥ pater
quimisit me attraxerit eum: &e ego re¬
fuscitabo eum in nouissimo die. Scͥptũ

Expanded text:
perit, dicens: Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo . In ejusdem vero Evangelio doctrina est ipsius veritatis, quod nemo veniat ad Filium, nisi attractus a Patre: quia venturum Deus et intelligentem et obedientem facit. Nemo, inquit, potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum: et ego resuscitabo eum in novissim
Abbreviated transcription (Latin):
Saluabit dñs in die illa siẽ oues popłm
strum: qm̃ lapides sc̃i uoluuntur suꝑ t̃ram
ipstus: quia siquid bonum ipsiꝰ est: ce si
quid obtimum ab ipso est. In euangelio
uero scđm matħm quod scientia &e intel¬
lectus donasint dei. quȩ quib uoluerit
largiat᷑: ita dr. Tunc accedentes discipłi
eiꝰ: dixerunt ei. Quare in parabolis lo¬
queris ad eos: At ipse respondens ait
illis. Quia tiobis datum est nosse mist̾ia
regni celorum: illis audem non datumẽ.

Expanded text:
Salvavit Dominus in die illa sicut oves populum suum, quoniam lapides sancti volvuntur super terram ipsius. Quia 883 si quid bonum, ipsius est, et si quid optimum, ab ipso est . In Evangelio vero secundum Matthaeum, quod scientia et intellectus dona sint Dei, quae quibus voluerit largiatur, ita dicitur: Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei, Quare in parabolis loqueris ad eos? At ipse respondens, ait illis, Quia vobis datum est nosse mysteria regni coelorum, illis autem non est datum .
Abbreviated transcription (Latin):
les ꝑmansere. ñ potuit: Tales fuerunt qͥ
sunt attract̾i: quales hi qui infua duricra
sunt relicti. S illis tribuit gratia stupen¬
da quoduoluit: istis retribuit ueritas
tusta quod debtit: ut iudicium dei magis
inscrutabile sit. in electione gr̃e. quam ĩ
retributione iusticie. Ueruntamen ne il¬
la pars fidei.qua pic crcdimus din uelle ut
om̃s homines ueritatis agnitione saluent᷑.
ꝑ hoc quod de effect̾ib gr̃e euident̃ osten¬
ditur. infirmata uideatur: ad intendum
est auxiliante xp̃o. ut nobis stabilitas huiꝰ
definitionis appareat. S quia necessarie
inquisitionis negotrum. non leuem oꝑam
sͥ poscit impendi: secuturam dis putatio¬
nem ab exordio altius uolumins incho¬

Expanded text:
les permansere non potuit? Tales fuerunt qui les permansere non potuit? Tales fuerunt qui sunt attracti, quales hi qui in sua duritia sunt relicti. Sed illis tribuit gratia stupenda quod voluit, istis retribuit veritas justa quod debuit, ut judicium Dei magis inscrutabile sit in electione gratiae, quam in retributione justitiae. Verumtamen ne illa pars fidei, qua pie credimus Deum velle, ut omnes homines veritatis agnitione salventur, per hoc quod de effectibus gratiae evidenter ostenditur, infirmata videatur; annitendum est, auxiliante Christo, ut nobis stabilitas hujus definitionis appareat. Sed quia necessariae inquisitionis negotium non levem operam sibi poscit impendi, secuturam disputationem ab exordio alterius voluminis incho