comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum eẽt. Habebã g̾. s tamquã
naturale bonum eẽ credebam.
Cum aut̃ lex diceret ñ cõcupisces:
cognoui ñ naturale bonum s ꝑ
peccatum accidens eẽ malum
concupiscentiam. Occasioneaut
accepta peccatum ꝑmandatũ
oꝑatum ẽ inie omnẽ concupi¬
scentiam. Cumgͦ sperarem qͦd
uirib ꝓpriis uibente lege possẽ
conoupiscentiã uincere: maio¬
ribus magis eius urgebar stimu¬
lis: & infirmante me cupiditas
augebatur. Sine lege enim pec¬
catum mortuum erat. Quod
peccatum: libido utiq quȩ et
concupiseentia mala dicitur.
Nondixit ñerat. s mortuum erat
Idẽ cũ p̃ceptum legis quod ẽ
ei contrarium ad huc ñ eẽt. in
peccatore latebat:quia legis
imꝑio demonstratum ẽ. E go
priusquã scireti mandatũ legis
arbitrabar s cũuenisset man¬
datum peccatũ reuixit⁊ ego aut
mortuus sum. Ulixit enim intenti¬
one mortifem prima lege idẽ qͣ¬
do in ꝑadiso captiuauit adã:
reuixit eadẽ fallatia scda lege
& occidit me tamquã suum

Expanded text:
lum esset. Habebam igitur, sed tanquam naturale bonum esse credebam: cum autem lex diceret, Non concupisces; cognovi non naturale bonum, sed per peccatum accidens esse malum concupiscentiam. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. Cum ergo sperarem, quod viribus propriis jubente lege possem concupiscentiam vincere; majoribus magis ejus urgebar stimulis, et infirmante me, cupiditas augebatur. Sine lege enim peccatum mortuum erat. Quod peccatum? Libido utique, quae et concupiscentia mala dicitur. Non dixit, Non erat; sed, mortuum erat: id est, cum praeceptum legis, quod est ei contrarium, adhuc non esset, in peccatore latebat, quia legis imperio demonstratum est. Ego Priusquam scirem mandatum legis, arbitrabar. Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit; ego autem mortuus sum. Vixit enim intentione mortifera prima lege, id est, quando in paradiso captivavit Adam: revixit eadem fallacia secunda lege, et occidit me, tanquam suum
Abbreviated transcription (Latin):
quanta mortifera bella: ecce
quȩ pericula quantaq naufra¬
gia: demalo laudabilis & di¬
lecte urẽ concupiscentie. dia¬
bolo seminante exorta sunt. Ecce
cuius pestis onus leue ẽẽ p̃dica¬
tis: & igũ suaue. S paulus
cuuis estis aꝑtissimi inimici ñ
cum illo malumeẽ libidinem
sentientes. legerat scriptũ ẽẽ de
isto malo uigo: graue uigũ suꝑ
filios adam adie exitus de uẽtre
matris eorum usq indiem sepul¬
turȩ inmatremomĩũ. & ido p̃di¬
cabat fidelib contra uos. deisto
iuigo dicens. Nolite iugũ duce¬
re cũ infidelib id uolite equa¬
leseffici infidelib laudantes
cum illis quod ẽ execrabile. &
dicentes quod malum ẽ bonũ:
quia ue eis quidicunt quod dul¬
ce ẽ amarũ: ae quod amarũẽ
dulce. Bella gͥ ista doctor ille
gentium infide & ueritate scdm
datã sibicontra uos sapientiã
dep̃hendit. de contra ea fortit̃
dimicauit. Cũ enim inꝑsona
sua dicit peccatũ ñ cognoui
nisi ꝑ legem. ce concupiscentiã

Expanded text:
quanta mortifera bella, ecce quae pericula, quantaque naufragia, de malo laudabilis et dilectae vestrae concupiscentiae, diabolo seminante exorta sunt. Ecce cujus pestis onus leve esse praedicatis, et jugum suave. Sed Paulus, cujus estis apertissimi inimici, non cum illo malum esse libidinem sentientes, legerat scriptum esse de isto malo jugo: Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium . Et ideo praedicabat fidelibus contra vos de isto jugo, dicens, Nolite jugum ducere cum infidelibus : id est, nolite aequales effici infidelibus, laudantes cum illis quod est exsecrabile, et dicentes quod malum est, bonum. Quia, vae eis qui dicunt quod dulce est, amarum; et quod amarum est, dulce . Bella igitur ista doctor ille Gentium in fide et veritate secundum datam sibi contra vos sapientiam, deprehendit, et contra ea fortiter dimicavit. Cum enim in persona sua dicit, Peccatum non cognovi nisi per legem: et, Concupiscentiam
Abbreviated transcription (Latin):
legi di scdm interiorem homi¬
nẽ. Quia gͦ malum cõcupiscẽ¬
tie adiacet mͥ idẽ sponte & cũ
ñ desideratur occurrit. &ut
ꝑ petretir ẽ uoluntati depra¬
uate possibile: quia sine do ut
iam dictum ẽ ñ potest eneruari:
tameniudetur mͥ de me p̃sumẽ¬
ti adꝑficiendũ bonum legis
fore possibile siscdđm interiorẽ
hominẽ hoc ẽ anime rationẽ
contra mortales corporis mei
motus. cota uoluntatis inten¬
tione totisq naturȩ mee uiribꝰ
riam legẽ concupiscentiam sci¬
licet malam. morbo libidinis
sordidatam obuãtaẽ & resi¬
stẽtem & p̃ualentem legimẽtis
meȩ intentioni uidelicet ani¬
mimei naturali: & captiuum
me ducentẽ ulege peccati hoc÷
inp̃uaricatione ꝓtoplasti quȩ
ẽ in menbris meis: quia ꝑunũ

Expanded text:
legi Dei secundum interiorem hominem. Quia igitur malum concupiscentiae adjacet mihi, id est, sponte, et cum non desideratur occurrit, et ut perpetretur est voluntati depravatae possibile, quia sine Deo, ut jam dictum est, non potest enervari; tamen videtur mihi de me praesumenti ad perficiendum bonum, legis fore possibile, si secundum interiorem hominem, hoc est animae rationem, contra mortales corporis mei motus tota voluntatis intentione, totisque naturae meae viribus riam legem, concupiscentiam scilicet malam, morbo libidinis sordidatam, obviantem et resistentem et praevalentem legi mentis meae. intentioni videlicet animi mei naturali, et captivum me ducentem in lege peccati, hoc est, in praevaricatione protoplasti, quae est in membris meis: qui
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥt᷑ Locũ nominatũ meliorem
multo filiorũ & filiarũ nomen
eternum daboeis inquit. Nõ gͦ
istiarbitrent᷑ insolo euuãgło
tale p̃miũ ꝓmitti scĩs uentremq
uacuũ & ubera arida & morti¬
ficatũ semen ne pariãt intelli-¬
gãt de his eẽ dictũ. de quib
dicit apłs. Sicut enĩ iãnes &
manbres restiterũt moysi sic

Expanded text:
loquitur: locum nominatum meliorem loquitur: locum nominatum meliorem multo filiorum et filiarum, nomen aeternum dabo eis. inquit. non ergo isti arbitrentur in solo euangelio tale praemium promitti sanctis uentremque uacuum et ubera arida et mortificatum semen ne pariant, intellegant de his esse dictum. de quibus dicit apostolus: sicut enim Iamnes et Mambres restiterunt
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tribulationibꝰ quȩ hiemis nomine
significant᷑. habeat unde sꝑitalit̾ ui¬
uat̃. Nõ enĩ inpane solo uiuit hõ. s in
ra condit formica qͥ colligit: irascãt᷑
etiã illi thesauro quẽ dñs inagrodicit
arida. Mortifica sem̃ uẽtris ipsorũ: ne
pariant. Et ħ ꝓꝓhetica locutio ẽ utiq
figurata. Na iuẽtrẽ ñcarneũ intelli¬
gunt in euagło cũ legũt. Flumina aq̃ uiuȩ
fluent deuentre euis. Et ubera
quedã habebat apłs cũ diceret.
lac uob potũ dedi ñescã. Et ittrũ
factus sũ paruulus inmedio
urm: tanquã sinutrix foueat
filios suos. Et galathas adcarna¬
lia declinantes iterũ parturit:
donec xp̃s meis formet᷑. Et ideo
huic ꝓphetice sentetiȩ ñ repugnat¬
id qͦd adimantius posuit ex eiuã¬
gło: qͦd in resurrectione amortuis
neq nubẽt. neq uxores ducent.
neq morientur: s sunt ut angłi
đi. Nam hocẽ utiq qͦd accipiũt
etiã spadones. dequib isaias

Expanded text:
et tribulationibus, quae hiemet tribulationibus, quae hiemeat unde spiritualiter vivat. Non enim in pane solo vivit homo, sed in ra condit formica quod colligit; irascantur etiam illi thesauro quem Dominus in agro diciarida: mortifica semen ventris ipsorum, ne pariant . Et haec prophetica locutio est utique figurata. Nam et ventrem non carneum intelligunt in Evangelio, cum legunt: Flumina aquae vivae fluent de ventre ejus . Et ubera quaedam habebat Apostolus, cum diceret, lac uobis potum dedi, non escam et iterum: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix fouens filios suos. et Galatas ad earn alia declinantes iterum parturit, donec Christus in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, quod Adimantus posuit ex euangelio, quod in resurrectione a mortuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt ut angeli dei. nam hoc est utique quod accipiunt etiam spadones, de quibus Esaias
Abbreviated transcription (Latin):
gunt ad id ꝑtinere. ut tẽporalia
ñ amemnus. neq dimeamus ne
ipsa conquirenda uel dõ uel
hominib seruiamꝰ. Nã si hoc
ido dictũ ẽ. ut ñ seruet᷑ panis
incrastinũ: magis hoc implent
uagi romanorũ quos pasiuos
appellant.qui annona cotidiana
satiato uentre aut donant statĩ
qͦd restat aut ꝓiciunt: cũ uel disci
pulidnĩ qui etiã cũ ipso dnõ cȩli
& terrȩ intercã ambulantes locu¬
los habebãt: uel paulus apłs qͥ
omiũ terrenoꝵ contẽptor. sic tam̃
gubnauit ea q̃ p̃senti uitȩ erant
necessaria: ut etiã deuiduis p̃ci¬
peret dicens.Siquis fidelis
habet uiduas sufficient̾ tribu¬
at illis. ut ñ grauetur eccła. quo ã¬
ueris uidius sufficere possit:
s tamen illud deformica ita po¬
sitũ ẽ: ut quẽ ad modũ illa estate
colligit unde hieme pascatur:
sic unusquisq xp̃ianus inrerũ
tranquillitate quã significat
ẽtas colligat u̾bũ di: ut iadu̾sitate

Expanded text:
gunt ad id pertinere, ut temporalia gunt ad id pertinere, ut temporalia non amemus, neque timeamus ne ipsa conquirenda uel deo uel hominibus seruiamus. nam si hoc ideo dictum est, ut non seruetur panis in crastinum, magis hoc inplent uagi Romanorum, quos pasgiuos appellant, qui annona cotidiana satiato uentre aut donant statim, quod restat, aut proiciunt, quam uel domini discipuli, qui etiam cum ipso domino caeli et terrae in terra ambulantes loculos habebant, uel Paulus apostolus, qui omnium terrenorum contemptor sic tamen gubernauit ea, quae praesenti uitae erant necessaria, ut etiam de uiduis praeceperit dicens: si quis fidelis habet uiduas, sufficienter tribuat illis, ut non grauetur ecclesia, quo ueris uiduis sufficere possit. sed tamen illud de formica ita positum est, ut, quemadmodum illa aestate colligit unde hieme pascatur, sic unusquisque christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat uerbum dei, ut in aduersitate
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uinea frondescens. et filii
tui ut nouella oliuarũ incircu¬
itu mensȩtuȩ:. de uidebis filios
filioꝵ tuorũ. & scies qͥa hoc mͦ
benꝰdicit᷑ hõ qͥtinet dm̃. hoc
chei ñ intelligũt: & putãt con¬
trarium ẽẽ quod in euuãgłio
dñs despadonib ait. qui semet
ipsos castrãt ꝓꝓt̾ regnũ celoꝵ
S nos iã & de uro & deuxore
& despadonib quãtũ satis fuit.
intertio capitulo disseriuimus.
De eo qͦd scriptũ ẽ
apud salomonẽ. Imitare
formicã. & intuere diligẽtiã eiꝰ.
quia abestatis tempore usq ad
hiemẽ colligit sibi alimonias.
Neq hoc intelligũt manicbei
sꝑitaliter eẽ accipiendũ. &e pu¬
tant p̃cepti ee ut thesauriremꝰ
interra: ut etiã curemꝰ hȩc horrea
que sine ullo p̃cepto multũ ho¬
mines implere festinant. Et ido
illud adimantius exeuuãgłio
dicit aduersũ eẽ huic sentẽtie
ubi dñs ait. Nolite cogitate
de crastino. S neq hoc intelli

Expanded text:
sit ut uinea frondescens et filii sit ut uinea frondescens et filii tui ut nouellae oliuarum in circuitu mensae tuae et uidebis filios filiorum tuorum; et scies, quia hoc modo benedicitur homo, qui timet dominum. hocchaei non intelligunt, et putant contrarium esse quod in Evangelio Dominus de spadonibus ait, qui se ipsos castrant propter regnum caelorum. sed nos iam et de uiro et de uxore et de spadonibus, quantum satis fuit, in tertio capitulo disseruimus. De eo, quod scriptum est apud Salomonem: imitare formicam et intuere diligentiam eius, quia ab aestatis tempore usque hiemem colligit sibi alimonias. neque hoc intellegunt Manichaei spiritaliter esse accipiendum et putant praeceptum esse, ut thesaurizemus in terra aut etiam curemus haec horrea, quae sine ullo praecepto multum homines inplere festinant. et ideo illud Adimantus ex euangelio dicit aduersum esse huic sententiae, ubi dominus ait: nolite cogitare de crastino. sed neque hoc inte
Abbreviated transcription (Latin):
hoo immolaticiũ ẽ nolite mã¬
ducare: ꝓpt̾ illũ quundicauit
& ꝓpter conscientiam. Conscien¬
tiam aut̃ dico ñtuã. s alterius.
Quare enim libertas mea iuidi¬
cetur ab alia conscientia: si ego
grã participo: ut quid blasphe¬
mor ꝓ quo ego grãs ago: Suie
gͥ manducatis. siue bibitis. siue
quodcumq facitis: omiã ingłam
di facite. hec attendant mani.¬
chei & uideant quomodo dic¬
tum sit in deutero nomio. scdm
desideriũ anime tue occide &
manduca omnem carnẽ iuxta
uoluptatẽ quã dedit tibi dñs.
Quod enum quibusdã carnib
ñ manducandis udeis p̃ceptũ ẽ.
& immunde sunt dicte: ad signi¬
ficationem ualet hominum
inmundorum. qui ꝑfiguras in
ueterib scripturis sunt designa¬
ti. Sicuti enimbos ille cuitri¬
turanti uecat os alligari. euua¬
głistã significat. sicut apłs
aꝑtissime exposnit: ita & illa
quȩ ꝓhibita sunt quasdã ho¬
minum inmunditias signifi¬
cant quȩ insocietatẽ corporis
ad cibos attinet. õmnino nichil

Expanded text:
olite manducare propter illum, qui indicauit, et propter conscientiam; conscientiam autem dico non tuam, sed alterius. quare enim libertas mea iudicatur ab aliena conscientia? ego cum gratia participo, utquid blasphemor. pro quo ego gratias ago? siue igitur manducatis siue bibitis siue quodcumque facitis, omnia in gloriam dei facite. haec adtendant Manichaei et uideant, quomodo dictum sit in deuteronomio: secundum desiderium animae tuae occide et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam tibiQuod enim de quibusdam carnibus non manducandis ludaeis praeceptum est et inmundae sunt dictae. ad significationem ualet hominum inmundorum, qui per figuras in ueteribus scripturis sunt signati. sicuti enim bos ille, cui trituranti uetat os alligari, euangelistam significat, sicut apostolus apertissime exponit, ita et illa, quae prohibita sunt, quasdam hominum inmunditias significant, quae in societatem corporis ad cibos attinet, omnino nihil
Abbreviated transcription (Latin):
s erunt sicut angłi incelis: hãc
gͦ immutationẽ futurã corpoꝵ
scõꝵ uolens insinuare: dixit. apłs
Dico enim uobis fratres: quia
caro & sanguis regnũdi ñ possi¬
debunt. Quod ñuna separata
ce ad fraudem cõmemorata sendẽ¬
tia: s toto ipso epłe loco ꝑtracta¬
do uel potius lecto. ñ enim res
obscura ẽ. inueniri potest. Sic
enim dicit. O portet corruptibile
hoc induere incorruptionẽ. & mor¬
tale hoc induere inmortalitatem.
Quod eum decorpore dicere: desu¬
ꝑiorib manifeste inuentur cũ ait
Nõ omĩscaro eadẽ caro. Alia quidẽ
hominũ: alia aut̃ pecoꝵ. alia uero
uolucrum: alia piscium: & corꝑa
cȩlestia & corꝑa terrestria. S alia
ẽ cȩlestium gła: & alia terrestrium.
alia gła solis: alia głalune: & alia
gła stellarum. Stella enim astella
differt ingła: Sic & resurrectõ mor¬
tuorum. Seminatur incorruptione:
surget uuncorruptione. Seminat᷑

Expanded text:
sed erunt sicut angeli in caelis, hanc sed erunt sicut angeli in caelis, hanc ergo inmutationem futuram corporum sanctorum uolens insinuare dixit apostolus: dico enim uobis, fratres, quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt. quod non una separata et ad fraudem commemorata sententia, sed toto ipso epistulae loco pertractato uel potius lecto - non enim res obscura est — inueniri potest. sic enim dicit: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem. quod eum de corpore dicere de superioribus manifeste inuenitur, cum ait: non omnis caro eadem caro: alia quidem hominum, alia autem pecorum: alia caro uolucrum, alia piscium, et corpora caelestia, et corpora terrestria; sed alia est caelestium gloria et alia terrestrium; alia gloria solis et alia gloria lunae et alia gloria stellarum. stella enim ab stella differt in gloria; sic et resurrecttuorum. Seminatur in corruptione, surget in incorruptione: seminatur
Abbreviated transcription (Latin):
cur in locustã ñ potest: De inde
inapem: deinde inmuscã: de¬
inde incimicẽ. atq inde usq ad
pulicem: & siquid ẽ aliud multo
minutius ꝑuenire. Ulbi enim
terminum constituãt ñ inueniũt
atq ita ꝑistã nugatoriã creduli¬
tadem conscientiȩ illorũ innume¬
rabilib homicidioꝵ sceleribus
obruuntur. Nã ex eo quod scrip¬
tum ẽ sanguinẽ peccoris animã
euis cẽ: p̃ter id quod supra dixi
ñ ad me ꝑtinet quidagatur depe¬
coris anima. Possum etiam inter¬
p̃tari p̃ceptum illud insigno eẽ
positum. Nõ enĩ dñs dubitauit
dicere. hoce corpus meum: cum
signum daret corpori sui. Quod
aut̃ ait apłs. caro & sangius re¬
gnum di ñpossidebunt: etiã in
lege dictũ ẽ. Non ꝑmanebit in
istis sp̃s meus: qm̃ caro sunt. Et̃
docies inueterib libris uistoꝵ animu
apłs uolens insinuare quale
corpus iustorũ ꝑinmutationẽ
inresurrectione futurũ sit. quia
ñ nubent neq uxores ducent.

Expanded text:
cur in locustam non potest? cur in locustam non potest? in apem, deinde in muscam, deinde in cimicem, atque inde usque in pulicem, et si quid est aliud multo minutius, pervenire? Ubi enim terminum constituant, non inveniunt: atque ita per istam nugatoriam crudelitatem conscientiae illorum innumerabilibus homicidiorum sceleribus obruuntur. Nam ex eo, quod scriptum est sanguinem pecoris animam eius esse, praeter id, quod supra dixi, non ad me pertinere, quid agatur de pecoris anima, possum etiam interpretari praeceptum illud in signo esse positum. non enim dominus dubitauit dicere: hoc corpus meum, cum signum daret corporis sui. Quod autem ait apostolus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, etiam in lege dictum est: non permanebit in istis spiritus meus, quia caro sunt. et totiens in ueteribus libris iustorum animis  tamen apostolus uolens insinuare, quale corpus iustorum per inmutationem in resurrectione futurum sit, quia neque nubent neque uxores ducent.
Abbreviated transcription (Latin):
nem suam qua credidit etiam
rationales id hominũ animas.
in beluina corpora posse contru¬
di: Quid gͦ faciet detanto scelere.
siquando tardum uimentũ pla¬
gis aut concitatũ freno fatiga¬
uit. in quo forte patris eius
anima fuerit: ut ñ dicam qͦd
etiam occidere parentes suos inter
pediculos & pulices potuerit. aqͦꝵ
isti interfectione ñtẽperant: Quid
enim eis ꝓd quod aliquando ne¬
gant. usq ad ista minutissima a¬
nimantia reuoluianimas huma¬
nas posse:hoc enim negant ne
tam multarum inderfectionũ
rei deneantur: aut cogantur
parrere pulicib & pediculis &
cunicib & tantas ab eis molesti¬
as sine ullacedis eorum licentia
sustinere. Nam uehementer
urgentur cur inuulpeculam re¬
uolui anima humana possit ⁊ñpossit
inmustelã: cũ catulus uulpecule
fortasse etiam minorsit quã ma¬
gna mustela. Deinde sunmuste¬
lam podest.cur innurẽ ñpotest
Et sunistum potest: cur instelio¬
nẽ ñ potest. & si meum potest.

Expanded text:
onem suam, qua credidit etiam onem suam, qua credidit etiam rationales, id est hominum animas in beluina corpora posse contrudi? quid ergo faciet de tanto scelere. si quando tardum iumentum plagis aut concitatum freno fatigauit, in quo forte patris eius anima fuerit? ut non dicam, etiam occidere parentes suos inter peduculos et pulices potuerit, a quorum isti interfectione non temperant. quid enim eis prodest, quod aliquando negant usque ad ista minutissima animantia reuolui animas humanas posse ? hoc enim negant, ne tam multarum interfectionum rei teneantur aut cogantur parcere pulicibus et peduculis et cimicibus et tantas ab eis molestias sine ulla caedis eorum licentia sustinere. nam uehementer urgentur, cur in uulpeculam reuolui anima humana possit et non possit in mustelam, cum catulus uulpeculae fortasse etiam minor sit quam magna mustela. deinde slam potest, cur in murem non potest? Et si in istum potest, cur in stellionem non potest? Et si in eum potest,
Abbreviated transcription (Latin):
niinis sunt isti solliciti: cum enĩ
sint hominũ animȩ rationales.
reuolui tamen eas inpeçcora
existimant: clausa ẽẽ sibi arbttͣn¬
tur regna celoꝵ: si pecoꝵ animis
clausa ẽẽ consentiant. Quid quod
etiam insultare ausus ẽ ppło isrł
adimantius unus ex dispłis mani¬
chei quẽ magnũ doctorẽ illius
secte fuisse cõmemorant. Insulta¬
re gͦ ausus ẽ ppło uidorum: quod
scdm eorum intellectũ quo existi¬
mant sanguinẽ eẽ animã paren¬
tum ipsors anime partim aser¬
pentib deuorate. partim igne
consũpde. partim indesertis
atq asperimis montium locis
a refacte sint. Quod siuerum cẽ
quisquã concederet: sine scelere
tam̃ eorũ quib iste insultare uo¬
luit. factum ẽẽ conunceret. Nõ
enim parentum suoꝵ animas
quibus illa omĩa scđm horum
untellectũ accidisse dixit: ipsi
aliqua exparte leserunt. Qua¬
ꝓpter luctum inde possunt ha¬
bere: ñ reatum. Quid autẽ faciet

Expanded text:
nimis sunt isti solliciti — cum enim nimis sunt isti solliciti — cum enim sint hominum animae rationales, reuolui tamen eas in pecora existimant — clausa sibi esse arbitrantur regna caelorum, si pecorum animis clausa esse consentiant. Quid? quod etiam insultare ausus est populo Israhel Adimantus, unus ex discipulis Manichaei. quem magnum doctorem illius sectae fuisse commemorant. insultare ergo ausus est populo Iudaeorum, quod secundum eorum intellectum, quo existimant sanguinem esse animam. parentum ipsorum animae partim a serpentibus deuoratae, partim igni consumptae, partim in desertis atque asperrimis montium locis arefactae sint. quod si uerum esse quisquam concederet. sine scelere tamen eorum. quibus iste insultare uoluit. factum esse conuinceret. non enim parentum suorum animas, quibus illa omnia secundum horum intellectum accidisse dixit, ipsi aliqua ex parte laeserunt; quapropter luctum inde possunt habere, non reatum. quid autem Adimant
Abbreviated transcription (Latin):
ceno lutoq miscentes: hec enĩ
& alia innumerabilia: sine dif¬
ficultate homines desanguine
possunt facere. Ideo isti quȩ¬
runt insultantes quomodo sisã¬
gus ẽ anima: ñpossit hominis
interfector nocere animȩ. cũ tan¬
ntam ineuis sanguinẽ habeat
potestatẽ. Addunt etiã quod
ait apłs paulus quia caro &
sanguis regnũ di ñpossidebunt.
Et dicunt. Si sanguis ẽ anima
sicut mosses dicit: nulla inue¬
niet᷑ anima posse regnũ diad¬
ipisci. Ciucalumnie pͥmo ita
respondendumẽ: ut ipsi cogãt᷑
ostendere ubi seriptum sit in
libris ueteris legis quod anima
humana sanguis sit. Nusquã
enim hoc inuenient in illa scrip¬
tura: quã lacerare miseri quãdui
conantur nullo modo intelligere
ꝑmittunt᷑. Quod si de anima hu-¬
mana nichiltale ibi dictum ẽ.
quid ad nos ꝑtinet siamma pe¬
coris aut ledi abinterfectore po¬
test: aut possidere di regnum
ñ potest: S quia deanimĩs pecoꝵ

Expanded text:
caeno lutoque miscentes ? haec enim caeno lutoque miscentes ? haec enim et alia innumerabilia sine difficultate homines de sanguine possunt facere. ideo isti quaerunt insultantes, quomodo, si sanguinis est anima, non possit hominis interfector nocere animae, cum tantam in eius sanguinem habeat potestatem. addunt etiam, quod ait apostolus Paulus: quia caro et sanguis regnum dei non possidebunt et dicunt: si sanguis est anima, sicut Moyses dicit, nulla inuenietur anima posse regnum dei adipisci. cui calumniae primo ita respondendum est, ut ipsi cogantur ostendere, ubi scriptum sit in libris ueteris legis, quod anima humana sanguis sit. nusquam enim hoc inuenient in illa scriptura, quam lacerare miseri quamdiu conantur, nullo modo intellegere permittuntur. quodsi de anima humana nihil tale ibi dictum est, quid ad nos pertinet, si anima pecoris aut laedi ab interfectore potest aut possidere dei regnum non potest? sed quia de animis pecorum
Abbreviated transcription (Latin):
feramus: ut ad diuinũ ꝑuenia¬
mus silentium. S sicontraria
dicunt eẽ delantem dm̃. & iustũ
dm̃: quid dicturi sunt cum &
in nouo destamento inuenit
zelo di uos zelo. ueladhibitum
etiã de ueterib ieuuangltor
destimonium. Telus domus tuȩ
comedit me: Rursus inuetere
cum legunt iustus dñs & iusti¬
tiam dilexit equitatatẽ iudit
uultus eius: nonne fatebunt᷑
etiam hoc modo imperitis duo
testamenta uideri posse contra¬
ria. ut in nouo inueniamus ⁊elũ
di inuetere iustitiam di. bene
aut̃ intelligentib utrumq in
utroq magna scĩsp̃s unitate¬
anima sit carnis sanguis. Hiuc
sententiȩ ueteris legis manichei
ex euuangłio illud opponunt.
eos qui occidunt corpꝰ. anime
aut̃ nocere possunt: & disputãt
dicentes. Si sanguis anima ẽ.
quomodo homines potestatẽ
ineam ũhabent. cũ de sanguine
multa faciant: siue excipientis
& canib uolucribq in escam
ꝓponentes. siue effundentes aut

Expanded text:
feramus. ut ad diuinum perueniaferamus. ut ad diuinum perueniamus silentium. sed si contraria dicunt esse zelantem deum et iustum deum, quid „dicturi sunt, cum et in nouo testamento inuenio: zelo dei uos zelo et adhibitum etiam de ueteribus in euangelio testimonium: zelus domus tuae comedit me? rursus in uetere cum legunt: iustus dominus et iustitias dilexit, aequitatem uidit uultus eius, nonne fatebuntur etiam hoc modo inperitis duo testamenta uideri posse contraria, ut in nouo inueniamus zelum dei, in uetere iustitiam dei? bene autem intellegentibus utrumque in utroque magna sancti spiritus unitateanima sit carnis sanguis . Huic sententiae veteris Legis Manichaei ex Evangelio illud opponunt qeos qui occidunt corpus, animae autem nocere non possunt ; et disputant dicentes: Si sanguis anima est, quomodo homines potestatem in eam non habent. cum de sanguine multa faciant siue excipientes et canibus uolucribusque in escam proponentes siue effundentes aut
Abbreviated transcription (Latin):
tam miscđiã dicunt: quod mise¬
rum cor faciat. dolentis alienã
miseriam. Nunquid gͦ uirtus
miserũ eor facitꝰ Quid gͦ calum¬
niosis tullius responderet nͥ miscdie
nomine clementiã se appellare uo¬
luisse: Qm̃ recte solemus loqui:
ñ solum uerba ꝓpria. s etiã uicina
usurpantes. Cuius auctoris mẽ¬
dionem facere uolui: qm̃ ñ de re
questio s deuerbo ẽ. Sicut enĩ
nr̃i aucdores diuinarũ scilicet
litterarũ de reb maxime cogita¬
uerunt: sic mundanoꝵ auctoꝵ
ꝓpe omĩs cura de uerbis ẽ. S: ha¬
beo euuangłium & omĩs noui
testamenti libros:inquibus mi¬
scdia dĩ frequentissime cõmen¬
datur. Siaudent gͦ isti miseri.
etiã inde faciãt questionem: &
negent eẽ misericordẽ dm̃. ne mi¬
serũ cor habere intelligatur.
Sicut gͦ potest ẽẽ in deo miscdia
sine cordis miseria: sicetiã sine
tabe atq cruciatu animi zelũ
di ñ dedignem᷑ accipere: & hu¬
mani sermonis conditionem

Expanded text:
tam misericordiam dicunt, quod misetam misericordiam dicunt, quod miserum cor faciat dolentis aliena miseria. numquid ergo uirtus miserum cor facit ? quid ergo calumniosis Tullius responderet. nisi misericordiae nomine clementiam se appellare uoluisse? quoniam recte solemus loqui non solum uerba propria, sed etiam uicina usurpantes. cuius auctoris mentionem facere uolui, quoniam non de re quaestio sed de uerbo est. sicut enim nostri auctores. diuinarum scilicet litterarum. de rebus maxime cogitauerunt, sic mundanorum auctorum prope omnis cura de uerbis est. sed habeo euangelium et omnes noui testamenti libros, in quibus misericordia dei frequentissime commendatur. si audent ergo isti miseri, etiam inde faciant quaestionem et negent esse misericordem deum, ne miserum cor habere intellegatur. sicut ergo potest esse in deo misericordia sine cordis miseria. sic etiam sine tabe atque cruciatu animi zelum dei non dedignemur accipere et humani sermonis condicionem
Abbreviated transcription (Latin):
effabilia summa diuina: his eti¬
am uerbis uti uoluit que apud
homines inuitio poni solent: ut
in de ammonerent᷑ etiam illa que
cum aliqua dignitate di se pu¬
tant homines dicere. indigna
ẽẽ illius maiestate: cui honorifi¬
cum potius silentium quã ulla
uox hunrana conpeteret. Quero
zelum hominis: & inuenio ꝑtur-¬
bationẽ cruciantẽ cor. Tamen
cumquero causam: nichil aluid
inuenio nisi quod ñpatitur cõ¬
iugis adulteriũ. Maxime enim
& ꝓpriȩ inter coniuigia ⁊elotipia
dici solet. Itaq simaritus eẽt ꝑ
se ipsum beatus & omp̃s & ustus:
sine ullo eruciatu & tota facilita¬
te & nulla iniquitate peccatum
conuigis uindicaret. Quã tam̃
eius actionem humano loquẽdi
modo: etiam si ñ ꝓpriȩ translate
tamen & recte zelum uocarem
Quis enim tullio calumniatus
ẽ. qui certe nouerat latine loqui
cum ait cesari. nulla de uirtutib
tuis nec ammirabilior nec gratior
miscdia ẽ. Et tamen exeo appella¬

Expanded text:
effabilia summa diuina, his etieffabilia summa diuina, his etiam uerbis uti uoluit, quae apud homines in uitio poni solent, ut inde admonerentur etiam illa, quae cum aliqua dignitate dei se putant homines dicere, indigna esse illius maiestate, cui honorificum potius silentium quam ulla uox humana conpeteret. quaero zelum hominis et inuenio perturbationem cruciantem cor. tamen cum quaero causam, nihil aliud inuenio, nisi quod non patitur coniugis adulterium. maxime enim et proprie inter coniugia zelotypia dici solet. itaque si maritus esset per se ipsum beatus et omnipotens et iustus, sine ullo cruciatu et tota facilitate et nulla iniquitate peccatum coniugis uindicaret. quam tamen eius actionem humano loquendi modo etiamsi non proprie. translate tamen et recte zelum uocarem. quis enim Tullio calumniatus est, qui certe nouerat latine loqui, cum ait Caesari: nulla de uirtutibus tuis nec admirabilior nec gratior misericordia est? et tamen ex eo appella
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ tamquam contraria sibi eẽ
dissertant. & decipiunt nuseros:
ñ intelligendes totã spem salutis
nrẽ eẽ zelum đi. hoc enim nomi¬
ne illa euis significat᷑ prudentia.
qua nullam ase animam formca¬
ri inpune ꝑmittit: sicut ꝓpb̃a
dicit. ꝑ des om̃s qui fornicant᷑
abste. Sicut enim ea que dicit᷑
ira di ñꝑturbatio mentisẽ. s po¬
tentia uindicandi: sic telum dei
ñ cruciatus animi quo maritus
aduersus uxorem uel uxoraduer¬
sus maritum torqueri solent: sed
tranquilissima sincerissimaq iusti¬
diam qua nulla animabeata eẽ
sinitur falsis opinionib prauisq
cupiditatib corrupta. & quodã
modo grauidata. Illi enim hȩc
uerba ex horrescunt: qui ñdum
uiderunt ineffabili maiestati dĩ
nulla uerba congruere.Sic enĩ
ab istis uerbis temꝑandum pu¬
tant: quasi aliquid dignum do
dicant cũ ista ñ dicunt. Sc̃s enĩ
sp̃s hoc ipsum hominib intelli¬
gentib insinuans quã sint in¬

Expanded text:
deum tamquam contraria sibi esse deum tamquam contraria sibi esse disserunt et decipiunt miseros non intellegentes totam spem salutis nostrae esse zelum dei. hoc enim nomine illa eius significatur prouidentia, qua nullam a se animam fornicari inpune permittit, sicut propheta dicit: perdes omnes, qui fornicantur abs te. sicut enim ea quae dicitur ira dei, non perturbatio mentis est, sed potentia uindicandi, sic zelum dei non cruciatum animi, quo maritus aduersus uxorem uel uxor aduersus maritum torqueri solent, sed tranquillissimam sinceramque iustitiam. qua nulla anima beata esse sinitur, falsis opinionibus prauisque cupiditatibus corrupta et quodam modo grauidata. illi enim haec uerba exhorrescunt, qui nondum uiderunt ineffabili maiestati dei nulla uerba congruere. sic enim ab istis uerbis temperandum putant, quasi aliquid dignum deo dicant. cum ista non dicunt. sanctus enim spiritus hoc ipsum hominibus intellegentibus insinuans, quam sint in
Abbreviated transcription (Latin):
nib fabricatis inutroq desta men¬
to p̃dicariꝰ
e eo quod in exodo scriptũẽ.
ne adoraueris deos alienos:
& iterum ds ur telans appellatur.¬
⁊ zelans enĩtelauit. Huic capituloqͦs
scriptumẽ ne adoraueris đos ali¬
enos cũcalũpniantur maniches
satis ostendunt placere sibi ad¬
rari multos dos. Nec mirum:
quandoquidẽ insecta sua nume¬
rosissimam dorũ familiã cõmemo¬
rant. atq cõmendant. quippe qui
etiã ad ista uisibilia uenerunt:
quȩ ꝓ istuis ueritatis luce uene¬
rantur & ad orant. & id̾o dispicet
eis quod scriptum ẽ in exodo. ne
ad oraueris dõs alienos. Ad dũt
etiam illud ꝓpter hoc dictum eẽ.
ds ur̾ delans appellatur: zelans
enim zelauit: ut tanquã dm̃ ze¬
lantem ñamemus. cuius zelo
dos alienos adorare ñsinimur
Et ido dicunt ista euuangłio eẽ
iuste mundus de ñ cognouit:
quasi ñsit dicendus d̃s uistus.
nͥ nos dõs alienos adorare ꝑmit¬
tat. Iustum enun dm̃ & telantẽ

Expanded text:
nibus fabricatis in utroque testamennibus fabricatis in utroque testamento praedicari ? De eo. quod in exodo scriptum est: ne adoraueritis deos alienos et iterum: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit. huic capitulo, quod scriptum est: ne adoraueritis deos alienos, cum calumniantur Manichaei, satis ostendunt placere sibi adorari multos deos. nec mirum, quandoquidem in secta sua numerosissimam deorum familiam commemorant atque commendant. quippe qui etiam ad ista uisibilia uenerunt, quae pro ipsius ueritatis luce uenerantur et adorant; et ideo displicet eis, quod scriptum est in exodo: ne adoraueritis deos alienos. addunt etiam illud propter hoc dictum esse: deus uester zelans appellatur; zelans enim zelauit, ut tamquam deum zelantem non amemus, cuius zelo deos alienos zelare non sinimur. et ideo dicunt ista euangelio esseiuste, et mundus te non cognouit, quasi non sit dicendus deus iustus, nisi nos deos alienos adorare permittat. iustum enim deum et zelantem
Abbreviated transcription (Latin):
meorum. Quã domũ edifficabitis
mͥ: aut quis locus requier mee:
Nõne manus mea fecit hec omĩa:
Ecce habent ubi libri ueteris te¬
stamenti p̃dicant dm̃ intemplis
manufactis ñhabitare: & tamen
filius đi flagello derestib facto
expulit detemplo eos quiboues
& columbas uendebant & nũmu¬
lariorũ euertit mensas. & ait:
domus patris mei domus oratio¬
nis uocabitur: uos aut̃ fecistis
illam speluncã latronum. Si gͦ
aliquis etiã istis duobus ex ad¬
uerso capitulis constitutis. uelit
imꝑitos deciꝑere. & dicere inuetere
testamento magnificari dm̃i cuiꝰ
dicitur sedes celũ & terra scabellũ
pedũ. & negatur habitare indo¬
mo manufacta. innouo aũt testa¬
mento domus eius dicit᷑ templũ
constructum ab hominib: ñ ne
manichei uel sero fatebunt᷑ & ha¬
bitaculum di ꝑmanus hominũ
factũ ad aliquã significationẽ
in utroq testamento accipi: &
dm̃ ñ habitare in locis ab homi¬

Expanded text:
meorum: quam domum aedificabitis meorum: quam domum aedificabitis mihi, aut quis locus requiei meae ? nonne manus mea fecit haec omnia? ecce habent, ubi libri ueteris testamenti praedicant deum in templis manufactis non habitare ; et tamen filius dei nostri flagello de restibus facto expulit de templo eos, qui boues et columbas uendebant, et nummulariorum euertit mensas et ait: domus patris mei domus orationis uocabitur, uos autem fecistis eam speluncam latronum. si ergo aliquis etiam istis duobus ex aduerso capitulis constitutis uelit inperitos decipere et dicere in uetere testamento magnificari deum, cuius dicitur sedes caelum et terra scabellum pedum et negatur habitare in domo manufacta, in nouo autem testamento domus eius dicitur templum constructum ab hominibus: nonne Manichaei uel sero fatebuntur et habitaculum dei per manus hominum factum ad aliquam significationem in utroque testamento accipi et deum non habitare in locis ab homi
Abbreviated transcription (Latin):
bissum. coccum. pilos capͥnos.
pelles rubeas agnorũ. ligna inte¬
gra. oleum ad illuminationem:
trmiamata. lapides p̃ciosos.hoc
ẽ berillos & consticuite tab̃na¬
culum in quo cõꝑari uobiscum
possim. Commouent etiã hinc
manichei questionem: & huic
scripturarum loco illud ineu¬
uangłio dicũt ẽẽ contrarium
quod ait dñs. ñ uirabis neq
ꝑcelum quia sedes di ẽ: neq ꝑ
terram quia scabellũ ẽ pedum
eius. Disputant enim. & magnũ
aliquid sibi uidentur dicere cũ
dicunt. quomͦ ille ds cuius celũ
sedes & terra scabellum pedum
eius ẽ. intabnaculo habitat.
quod exauro. uel argento & ere
& purpura & pilis pecorum.
pellibq constructum ẽ: ad hi¬
bentes etiam testem apłm. quia
sibilẽ. Quib nos parem questio¬
nẽ referimus: &q de nouo testa¬
mento ꝓtulerunt. de uetere testa¬
mento ꝓferimus. Ibi enim inue-¬
nitur prius scriptum. celum mͥ
sedes ẽ: terra aut̃ scabellũ pedũ

Expanded text:
byssum. coccum. pilos caprinos, byssum. coccum. pilos caprinos, pelles rubeas agnorum, ligna integra. oleum ad inluminationem. thymiamata. lapides pretiosos, hoc est beryllos, et constituite tabernaculum. in quo commorari uobiscum possim. commouent etiam hinc Manichaei quaestionem et huic scripturarum loco illud in euangelio dicunt esse contrarium, quod ait dominus: DOD iurabis neque per caelum, quia sedes dei est, neque per terram, quia scabellum est pedum eius. disputant enim et magnum aliquid sibi uidentur dicere, cum dicunt: quomodo ille deus, cuius caelum sedes et terra scabellum pedum eius est, in tabernaculo habitat. quod ex auro uel argento et aere et purpura et pilis pecorum pellibusque constructum est? adhibentes etiam testem apostolum Psibilem. quibus nos parem quaestionem referimus, et quod de nouo testamento protulerunt, de uetere testamento proferimus. ibi enim inuenitur prius scriptum: caelum mihi sedes est, terra scabellum pedum
Abbreviated transcription (Latin):
net uerbũ di xp̃s in illo manet q̃ isti
respuerũt. Nã cũ ipse dñs dixisset
pat̾ clarifica me ea claritate qͣ fui a¬
pud te priusquam mundus fi¬
eret: sonuit uox decȩlo. & clari¬
ficaui ce clarificabo. Quã uocẽ
multi uidorum p̃sentes audierũt
nec iđo tamen audisse dicendi
sunt: quia ñ obtemꝑauerunt
ut crederent. Qua ꝓpter si ñ ẽ mi¬
randum quod uerbum di. idz uni¬
cus filius di qui de patre antum¬
tiat ciui uult ꝑse ipsum. cui uult
ꝑaliquã creaturã uel sonando
uel apparendo. cũtamen ipse
ꝑse ipsum mundo corde udeat᷑.
& ꝑ illum pater: beati enim mũ¬
di cordes quia ipsum dm̃ uidebũt:
ũ ẽ mirandum exutroq testamen¬
to ista omĩa testimonia cõsonare.
eeo quod scriptũ ẽ quod
locutus ẽ dñs moysi: & dixit
illi loquere ad filios isrł. Sumite
pͥmitias ab omĩ homine quod
mͥ destinetis: hoc ẽ aurũ. argen¬
tum. eramentum purpuram.

Expanded text:
net uerbum dei, Christus in illo manet, quem isti net uerbum dei, Christus in illo manet, quem isti respuerunt. nam cum ipse dominus dixisset: pater, clarifica me ea claritate, qua fui apud te, priusquam mundus fieret, sonuit uox de caelo: et clarificaui et clarificabo. quam uocem multi Iudaeorum praesentes audierunt nec ideo tamen audisse dicendi sunt. quia non obtemperauerunt, ut crederent. quapropter si non est mirandum, quod uerbum dei, id est unicus filius dei, qui de patre adnuntiat, cui uult per se ipsum, cui uult per aliquam creaturam uel sonando uel adparendo, cum tamen ipse per se ipsum mundo corde uideatur et per illum pater — beati enim mundicordes, quia ipsi deum uidebunt —: non est mirandum ex utroque testamento ista omnia testimonia consonare. De eo, quod scriptum est, quod locutus est deus Moysi et dixit illi: loquere ad filios Israhel: sumite primitias ab omni homine, quas mihi destinetis, hoc est aurum. argentum, aeramentum, purpuram,
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ: sic & mangło ipse lo¬
quitur. quando ueritatem an¬
głs annuntiat: & recte dicitur
ds dixit &e ds apparuit. & item
recte dicit᷑ angłs dixit. & angłs
apparuit: cũ illud dicatur ex ꝑ¬
sona inhabitantis di. illud ex
ꝑsona seriuientis creature. Ex
haͤregula etiamapłs ait An
uultis exꝑimentum accipere
eius qui inme loquitur xp̃s:
Siaut̃ hoc mouet quod inue¬
tere testamento etiã peccatoribꝰ
đs loquitur. uelade. uel euȩ
uel serpenti: attendant etiã
in nouo euiusmodi exemplũ
dñs posuit de homine stulto
& cupido. quomodo ei locutus
enim ueritas etiam peccatorib
dicit᷑: ꝑ quãlibet creaturam
dicatur. ñ nisi abillo dicitur¬
qui unus ẽ uerax. Quod autem
uideis dicit nec uocem eius aliqͣn
do audistis: ideo dicit. quia
ñ obtemꝑauerunt isti dũtaxat
cum quib loquebatur quibus
dicit etiam nec faciẽ eius uidistis.
quia ñ potestis. Quod aut̃ dicit
neq uerbum eius habetis in
uobis manens: quia in quo ma¬

Expanded text:
ueritatem: sic et in angelo ipse loquitur, quando ueritatem angelus adnuntiat, et recte dicitur deus dixit' et deus adparuit' et item recte dicitur angelus dixit' et angelus adparuit', cum illud dicatur ei persona inhabitantis dei, illud ex persona seruientis creaturae. ex hac regula etiam apostolus ait: an uultis experimentum accipere eius, qui in me loquitur, Christi? Si autem hoc mouet, quod in uetere testamento etiam peccatoribus deus loquitur uel Adae uel Euae uel serpenti, adtendant etiam in nouo cuiusmodi exemplum dominus posuit de homine stulto et cupido, quomodo ei locutus enim ueritas etiam peccatoribus dicitur, per quamlibet creaturam dicatur, non nisi ab illo dicituqui unus est uerax. quod autem Iudaeis dicit: nec uocem aliquando eius audistis, ideo dicit. quia non obtemperauerunt isti dumtaxat, cum quibus loquebatur. quibus dicit etiam: nec faciem eius uidistis, quia non potest. quod autem dicit: neque uerbum eius habetis in uobis manens, quia in quo ma
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uido cur oppoñdũ huic loco
legis & quasi contrarii manichei
eẽ credider int Non enim de
immolationib lex loquitur. cũ
indeuteronomio dicitur. scd̃m
desiderium ammȩ tuȩ occide
& manduca omnẽ carnẽ uixta
uoluptatẽ quã dedit tibi dñs.
s decibis que ꝑtinent ad homi¬
nis alimentum: s qm̃ manichei
etiã cũ ad hominis cenã quȩq
animalia p̃parantur immola¬
lationẽ eẽ dicunt scđm suum
intellectum ista contraria eẽ
putauerunt: ꝓpterea & illum
comemorauerunt locũ ubi apłs
sime de uictimis loqueretur
que intemplo offeruntur de¬
moniis. ñ de his escis quassibi
homines p̃parant. sicenim di¬
cit. Quid gͦ dico quia idolilis
immolatum ẽ aliquid᷑ aut ido¬
lum ẽ aliquid: s quia quȩ im¬
molant. demoniis & ñ do immo¬
lant. Nolo uos socios demo¬
niorum fieri ñ potestis calicẽ
diĩ bibere. & calicem demoni¬
orum: ñ potestis mense dni par¬
ticipare &e mense demonioꝵ.

Expanded text:
non video cur opponendum huic loco non video cur opponendum huic loco Legis, et quasi contrarium Manichaei esse crediderint. Non enim de immolationibus Lex loquitur, cum in Deuteronomio dicitur, Secundum desiderium animae tuae occide, et manduca omnem carnem iuxta uoluptatem, quam dedit tibi dominus, sed de cibis, qui pertinent ad hominis alimentum. sed quoniam Manichaei etiam cum ad hominis cenam quaeque animalia praeparantur, immolationem esse dicunt, secundum suum intellectum ista contraria esse putauerunt. propterea et illum commemorauerunt locum, ubi apossime de uictimis loqueretur, quae in templo offeruntur daemonibus, non de his escis, quas sibi homines praeparant. sic enim dicit: quid ergo? dico quia idolis immolatum est aliquid, aut idolum est aliquid? sed quia quae immolant, daemoniis et non deo immolant. nolo uos socios daemoniorum fieri. non potestis calicem domini bibere et calicem daemoniorum. non potestis mensae domini participare et mens
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã uocatus inmensa eius
exhiberi sibicarnes uidet. quas
isti inmundas arbitrant᷑ ꝓpter:
immolationem: s: quia carnes
sũt cũ apłs clamet oĩa munda eẽ &
omnem creaturam dĩ bonã eẽ. &
omiã scĩficari ꝑuerbum & ora¬
tionem. & tamen demꝑari ab eis
siquis forte infirmus offendit᷑:
& quodã loco aꝑtissime istos
significauerit. cum dicit in no¬
uissimis temporib futuros quos¬
dam ꝓhibentes nubereabstinẽ¬
tes acibis quos ds ereauit. Hos
enim ꝓp̾e de signat. qui ñ ꝓpt̾ea
temꝑant acibis talib aut cõcu¬
piscentiã suã refrenent. aut in¬
firmitati alterius parcant: sed
quia ipsas carnes inmundas
putant. & earum creatorem
dm̃ ẽẽ negant. Nos aut̃ tenea¬
mus apłicam disciplinã dicen¬
tem quod omia munda sint mũ¬
dis: seruata moderatione euuã¬
głica .ut ñ grauentur corda nr̃a
cruditate & uinolentia & curis
scłarib. Nam illud quod idem
apłs ait. ñ potestis mense dnĩ
cõmunicare. & mense demonioꝵ:

Expanded text:
quisquam uocatus in mensa eius exhiberi sibi carnes uidet, quas isti inmundas arbitrantur non propter immolationem, sed quia carnes sunt, cum apostolus clamet omnia munda esse et omnem creaturam dei bonam esse et omnia sanctificari per uerbum et orationem et tamen temperandum ab eis, si quis forte infirmus offenditur. et quodam loco apertissime istos significauerit. cum dicit in nouissimis temporibus futuros quosdam prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos deus creauit. hos enim proprie designat, qui non propterea temperant a cibis talibus, ut aut concupiscentiam suam refrenent aut infirmitati alterius parcant, sed quia ipsas carnes inmundas putant et earum creatorem deum esse negant. nos autem teneamus apostolicam disciplinam dicentem, quod omnia munda sint mundis seruata moderatione euangelica, ut non grauentur corda nostra cruditate et uinolentia et curis saecularibus.. Nam illud, qutolus ait, Non potestis mensae Domini communicare, et mensae daemoniorum;
Abbreviated transcription (Latin):
aũt quod ñẽ ex fide. peccatum ẽ.
Nunquid opusẽ cuiusquã
interp̃tatione. ut intelligatur
& cur hoc apłs dixerit: & quãta
isti malitia descripturis certa
queq discrepant. quib crtum¬
ueniant imꝑitos: Nã & mũda
ẽẽ omĩa dixit apłs scdm fidem:
& ei eẽ inmunda qui putat im¬
munda: & tunc ee ab eis tẽꝑandũ
cũ ꝑoffensionẽ accipiuntur.
id÷ cũ aliquis infirmus putat
sibi abomĩb carnib temꝑandũ¬
ut ne incidat in carnẽ inmolati¬
tiam. &e ido & eum qui mandu¬
cat potest arbitrari inhonorẽ
idoloꝵ id facere. & exeo grauit
offendi: cũ ipsa immolatitia
caro siex fide agnoscente accipi¬
atur neminẽ maculet. Ilnde
alio loco idem apłs interroga¬
riuetat cum quidꝗͣ demacello
emitur. uelabaliquo infideli

Expanded text:
peccatum est. numquid opus est cuiusquam interpretatione, ut intellegatur, et cur hoc apostolus dixerit et quanta isti malitia de scripturis certa quaeque decerpant, quibus circumueniant inperitos ? nam et munda esse omnia dixit apostolus secundum fidem et ei esse inmunda, qui putat inmunda et tunc esse ab eis temperandum, cum per offensionem accipiuntur. id est cum aliquis infirmus putat sibi ab omnibus carnibus temperandum. ne incidat in carnem immolaticiam, et ideo eum qui manducat potest arbitrari in honorem idolorum id facere et ex eo grauiter, offendi, cum ipsa immolaticia caro, si ex fide a nesciente accipiatur. neminem maculet. unde alio loco idem apostolus interrogari uetat. cum quid de macello emitur uel ab aliquo infideli
Abbreviated transcription (Latin):
quia michi curuabitur omne
genu: & conficebitur omĩs lingua.
Dõ gͥ unusquisq nrm ꝓse ratio¬
nem reddet. Nongͦ ampluis
inuicem uidicemꝰ: s hoc magis
iuidicate. neponatis offendicu¬
lum aut scandalũ fratrib. Scio
& certus sum indomino ihũ. qͥa
Inichil cõmune ꝑ illum: nisi ei
qui putat aliquid ẽẽ cõmune.
illi cõmuneẽ. Nam si ꝓpt̾ escam
Ifrat̾ tuus contristatur: iã ñ scd̾m
caritatem ambulas. Noli in
Iescatua illum ꝑ dere: ꝓquo xp̃s¬

Expanded text:
quia mihi curvabit omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo. Igitur unusquisque notrum pro se rationem reddet. Non ergo amplius invicem judicemus: sed hoc magis judicate, ne ponatis offendiculum aut scandalum fratribus. Scio et certus sum in Domino Jesu, quia nihil commune per illum, nisi ei qui putat aliquid esse commune, illi commune est. Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas. Noli in esca tua illum perdere, pro
Abbreviated transcription (Latin):
decipiant imꝑitos. ñ connectẽ¬
tes que supra & infra scripta
sunt: exquib uoluntas & in¬
tentio scriptoris possit intelligi.
Sic gͦ apłs dicit. Infirmum aut
infide recipite: ñ in diuidi¬
cationib cogitationũ. alius
quidẽ credit manducare omĩa.
Qui aut̃ infirmus ẽ: olera mã¬
ducet. Qui manducat ñ mandu¬
cantem ñsꝑnat: & qui ñ mandu¬
cat mnanducantẽ ñ udicet. Ds̃
enim illum recepit. Tu qui es
qui iudices alienum seruum:
Suo aut̃ dño stat aut cadit.
Stabit aut̃. Potens e̾nim ds statu¬
ere illum. Alius quidẽ iudicat
alternos dies: alius aũt iudicat
omnẽ diem. Unusquisq in suo
intellectu abundet. Qui sapit
diem dnõ sapit: & qui manducat
duõ manducat. Grãs enim agit
do. Et qui ñ manducat dnõ ñ
manducat: e grãs agit do.
Nemo enim nr̃m sibi iuuit: &
nemo sibi moritur. Siue enim
iuumus dño uuimus: siue
morimur dũo morimur. Siue

Expanded text:
decipiant inperitos non conectendecipiant inperitos non conectentes, quae supra et infra scripta sunt, ex quibus uoluntas et intentio scriptoris possit intellegi. sic ergo apostolus dicit: infirmum autem in fide recipite, non in diiudicationibus cogitationum. alius quidem credit manducare omnia; qui autem infirmus est. holera manducet. qui manducat. non manducantem non spernat, et qui non manducat manducantem non iudicet: deus enim illum recepit. tu quis es. qui iudices alienum seruum? suo domino stat aut cadit. stabit autem; potens est enim dominus statuere illum. alius quidem iudicat alternos dies. alius autem iudicat omnem diem. unusquisque in suo intellectu abundet. qui sapit diem, domino sapit, et qui manducat, domino manducat: gratias enim agit deo: et qui non manducat, domino non manducat et gratias agit deo. nemo enim nostrum sibi uiuit et nemo sibi moritur. siue enim uiuimus, domino uiuimus; siue morimur, domino morimur. si