comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Fortassis enim sic p̃destinati sunt. ut nr̃is
orationibus concedantur: et accipiant
eandem grãm. qua uelint atq efficiant᷑
electi. Ds̃ enim qui omnia quȩ p̃destina¬
uit impleuit. ideo et ꝓinimicis fidei ora¬
re nos uoluit: ut hinc intelligeremꝰ. qͦd
ipse etiam infidelib donet ut credant.
et uolentes ex nolentibus faciat. Iam uͦ
quod illis uerbis conectitur. miror si
ullo mͦ potest inpopulo. xp̃iano quisquã in¬
firmus patienter audire: cum dicit᷑ eis.
Et siqui obeditis: si p̃destinati estis reicien¬
di. subtrahentur obediendi ures. ut obe¬
dire cessetis. Hoc enim dicere. quid uide¬
tur aliud eẽ quam maledicere: aut mala
necesse est. cur non potius ita saltem di¬
citur ut paulo antea dictum est: Prmũ
ut non de ipsis qui inpopło audiunt hoc
dicatur. sed de aliis ad ipsos. idest ut non
dicatur. si qui ob auditis. si p̃destinati es¬
tis reiciendi: sed siqui obaudiunt: et cete¬

Expanded text:
Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caete
Abbreviated transcription (Latin):
torium grẽ miserantis erexit: cum bene
et conuenienter dicipossit ac debeat᷑. si
qui autem adhuc in peccatoꝵ damnabili¬
um delectatione remoramini: app̃hendite sa¬
luberrimã disciplinam. Quod tamen cũ fe¬
ceritis: nolite extolli quasi de operibus ur̃is.
aut gloriari quasi hoc non acceperitis. Ds
est enim qui oꝑat᷑ in uobis. et uelle et oꝑari
ꝓbona uoluntate: et adnõ gressus urĩ diri¬
guntur. ut eius uiam uelitis. De ipso autẽ
cursu ur̃o bonorectoq condiscite uos ad p̃¬
destinationem diuinȩ gr̃e ꝑtinere. Item
quod sequit᷑ et dicitur. ueruntamen siqui
estis nondum uocati. quos grã sua p̃desti¬
nauerit eligendos. accipietis eandẽ grãm.
qua uelitis et sitis electi: durius dicitur
quam dicipotest: si nos non quibuslibet
hominibus loqui. sed xp̃i ȩccłiȩ cogitemꝰ.
Cur enim non potius ita dicit᷑. et siqui st̃
nondum uocati. ꝓ eis ut uocent᷑ oremus:

Expanded text:
torium gratiae miserantis erexit. » Cum bene torium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item quod sequitur, et dicitur, « Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: » durius dicitur quam dici potest, si nos non quibuslibet hominibus loqui, sed Christi Ecclesiae cogitemus. Cur enim non potius ita dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus?
Abbreviated transcription (Latin):
obedientia ꝑmanebunt: quamuis gͦ hȩc
uera sint: non tamen isto modo dicenda ft̃
audientibus multis. ut sermo ad ipsos etiã
conuertatur. eisq dicantur illa istorũ uer¬
ba. quȩ urĩs litteris indidistis: sed et quȩ
suꝑius interposui. Ita sehabet de p̃desti¬
natione definita sententia uoluntatis dei :
ut alii ex uobis de infidelitate accepta obe¬
diendi uoluntate. ueneritis ad fidem. Quid
opus est dici alii ex uobis: Si enim eccłiȩ dei
loquimur.si credentibus loquimur: cur
alios eorum ad fidem uenisse dicentes.cete¬
ris facere uideamur iniuriam. cumpossi¬
mus congruentius dicere.ita se habet
dep̃destinatione definita sententia uo¬
luitatis dei. ut ex infidelitate ueneritis
ad fidem accepta uoluntate obediendi. et
accepta ꝑseuerantia ꝑmaneatis infide:
Nec illud quod sequitur. est omnino di¬
cendum. id est ceteri uero qui inpeccato¬
rum delectatione remoramini. idõ non¬
dum surrexistis. quia necdum uos adiu¬

Expanded text:
obedientia permanebunt: quamvis ergo haec obedientia permanebunt: quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibus multis, ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur illa istorum verba, quae vestris litteris indidistis, et quae superius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate veneritis ad fidem accepta voluntate obediendi, et accepta perseverantia permaneatis in fide? 59. Nec illud quod sequitur, est omnino dicendum, id est: « Caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adju
Abbreviated transcription (Latin):
le medicamentum sic alligare. ut aut ñ
ꝓsit. aut obsit. S dicendum ẽ. Sic curri¬
te ut comp̾hendatis: atq ut ipso cursu ue¬
stro ita uos eẽ p̃cognitos noueritis. ut legi¬
time curreretis: et si quo alio modo dei p̃sci¬
entia p̃dicari potest. ut hominis segnitia
repellatur. Quamuis gͦ ita sehabeat de p̃¬
destinatione definita sententia uoluntatis
dei. ut alii ex infidelitate accepta uolunta¬
te obediendi conuertantur ad fidem. uł ꝑ¬
seuerent infide.ceteri uero qui in peccato¬
rũ damnabiliũ delectatione remorantur.
si et ipsi p̃destinati sunt ideo nondũ sur¬
rexerint.quia nondum eos adiutorium
gr̃ẽ miserantis erexit̾. siqui enĩ nondũ sunt
uocati quos grã sua p̃destinauit eligendos.
accipient eandem gr̃am qua electi ẽẽ ue¬
lint et sint. siqui autẽ obediunt sed in re¬
gnum eius et głam p̃destinati non sunt. tẽ¬
porales sunt. nec usq infinem in eadem

Expanded text:
le medicamentum sic alligare, ut aut non le medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. 58. Quamvis ergo ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obediendi, convertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt, quia nondum eos adjutorium gratiae miserantis erexit: si qui enim nondum sunt vocati, quos gratia sua praedestinavit eligendos, accipient eamdem gratiam, qua electi esse velint et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
dei scđm merita nr̃a dari sicut catholicus
fidelis exhorret: nec ipsam fidem subtra
ꝑseuerantiam quoq usq infinem: quia
miscđiam consequitur quam poscit cotidie.
ne inferatur intemptationem. Inter initi¬
um autem fidei. et ꝑfectionem ꝑseuerantiȩ
media sunt illa quib recte uiuimus: qͦ
ipsi etiam donari nobis a dõ. fide impetran¬
te consentiunt. Hec autem omnia initiũ
scilicet fidei. et cetera usq infinem dona
sua ds̃ largiturum se uocatis suis eẽ p̃sci¬
uit. Nmie igitur contentionis ẽ p̃desti¬
natiom contra dicere: uł de p̃destinatio
p̃dicanda ẽ. ut apud imꝑitam uł tardio¬
ris intelligentiȩ multitudinẽ redargui qͦ¬
dammodo ipsa sua p̃dicatione uideatur.
sicut redargui uidetur et p̃scientia dei. ꝗͣ
certe negare non possunt:si dicatur homini¬
bus siue curratis.siue dormiatis:quod uos
p̃sciuit qui falli non potest hoc eritis. Do¬
losi autem uł imꝑiti medici ẽ: etiam uti¬

Expanded text:
Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem subtrahperseverantiam quoque usque in finem, qua misericordiam consequitur, quam poscit quotidie, ne inferatur in tentationem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem dona sua, Deus largiturum se vocatis suis esse praescivit. Nimiae igitur contentionis est, praedestinationi contradicere, vel de praedestinationpraedicanda est, ut apud imperitam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam uti
Abbreviated transcription (Latin):
quam facile quisq se corrigat: uł quanta
ꝑtinacia suum defendere conet᷑ errorem.
Bone quippe spei ẽ homo: si eum sic ꝓfici¬
entem dies ultimus uitȩ huiꝰ inuenerit.
ut adiciantur ei quȩ proficienti defue¬
runt: et ꝑficiendus quam puniendus po¬
tius iudicetur. Quo circa si hominibus
qui ꝓptea me dilexerunt. quia ꝑuenit
ad eos antequam me diligerent aliqua
mei laboris utilitas. nolo existere ingratus:
quantomagis deo quem non diligeremus.
nisi prius dilexisset nos et fecisset dilectores
suos. qm̃ caritas ex ip̃so ẽ. Sicut dixerunt
quos fecit magnos non solum amatores.
uerũ etiam p̃dicatores suos:. Quid est au¬
tem ingratius quam negare ipsam grãm dei.
dicendo eam scđm merita nr̃a dari. quod in
pelagianis fides catholica ex horruit. qͦd
ipsi pelagio capitale crimen obiecit: quod
ipse pelagius non quidem amore uerita¬
tis dei. sed tamen suȩ damnationis timore
damnauit: Quisquis autem dicere grãm

Expanded text:
quam facile quisque corrigat, vel quanta quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m paulinum nolanum epm̃ feci. cui
epistolȩ contra dicere modo ceperunt: non¬
ne ante annos plurimos edidi: Eam qͦq
inspiciant quam dedi ad sixtum romane
nos acerrima conflictione certauimus: et ta¬
lem repient qualisilla ad paulinum. Unde
recolant aduersus heresimpelagianam.iã
ante aliquot annos ista dicta eẽ atq con¬
scripta quȩ nunc his displicere mirandũ
est: quamuis nemmem uelim.sic ample¬
c̃ti omnia mea ut me sequatur: nisi inhis.
in quib me non errare ꝑspexerit.Nam
propterea nunc faciolibros. in quib opus¬
cula mea retractanda suscepi. ut nec me
ipsum in omnib me secutum fuisse de¬
monstrem: sed ꝓficienter me existimo
dõ miserante seripsisse. non tamen aꝑfe¬
ctione cepisse: quandoquidem hȩc arro¬
gantius loquor quam uerius.si ut nẽ
dico me ad ꝑfectionem sine ullo errore
scribendi iam in ista etate uenisse. S int̃¬
est quantum. et in quib rebus erret᷑. et

Expanded text:
sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci, cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plurimos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanaenos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus me non errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et
Abbreviated transcription (Latin):
tiam nos diceret poscere: id nos orare
asserens dicendo scĩficetur nomen tuũ.
cum iam inbaptismate sc̃ificati fuerimꝰ.
ut in eo quod ẽẽ cepimus ꝑseueremus.
Uideant tamen hi quibus amantibus
me ingratus ẽẽ non debeo. qui preter
hoc quod in questionem uenit omnia
mea ut scribitis. se ꝓfitent᷑ amplec̃ti :
uideant inquam. utrum in pͥmi libri.
posterioribus partibus. eorũ duorũ
quos episcopatus meiinitio antequã
pelagiana heresis appareret. ad sim¬
plicianũ mediolanensem ep̃m scrip¬
si. remanserit aliquid. quo uocetur indubiũ
grãm dei non scđm merita nr̃a dari: et utrũ
ibi non satis egerim. etiam initium fidei. ẽẽ
donum dei: et utrum exhis quȩ ibi dicta st̃.
non consequenter eluceat. et si non sit expres¬
sum. etiam usq in finem ꝑseuerantiam ñ
nisi ab eo donari.qui nos p̃destinauit in
suum regnum et głam.Deinde ipsam epi¬
stolam quamiam contra pelagianos ad

Expanded text:
tiam nos diceret poscere; id nos orare tiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribus partibus, eorum duorum quos mei episcopatus initio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra Pelagianos ad
Abbreviated transcription (Latin):
magis nos habere a nobis illud initium.
si a nobis habemus ꝑmanere usq: infinẽ.
cum ꝑficere quam inchoare sit maius: ac
sic identidem concludunt grãm dei scd̾m
merita nr̃a dari.Si autem utrunq dei
donum ẽ. et hec dona suads̃ quod nega¬
re quis potest. daturum se ẽẽ p̃sciuit. p̃¬
destinatio p̃dicanda est: ut possit uera
dei gr̃a. hoc est quȩ non scđm merita nr̃a
datur. insuperabili munitione defendi.
Et ego quidem in illo libro cuius ẽ titu¬
lus de correptione et gr̃a. qui sufficere ñ
potuit omnib dilectorib nr̃is. puto me
ita posuisse donum dei eẽ etiam ꝑseuerare
usq infinem: ut hoc antea si me non fal¬
lit obliuio tam expresse atq euidenter.
uł nusquam uł pene nusquam scripse¬
rim.S itahoc non dixi: ut non ante
me nemo dixerit. Beatus quippe cypri¬
anus inoratione dominica sicut iam
ostendimus. petitiones nr̃as ita exposu¬
it. ut in ipsa prima petitione ꝑseueran¬

Expanded text:
magis nos habere a nobis illud initium, magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem utrumque Dei donum est, et haec Deus dona sua quod negare quis potest? daturum se esse praescivit; praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem , ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseveran
Abbreviated transcription (Latin):
tra quas diligentius defenderetur scriptu¬
ra diuina: quamsi nulla talis necessitas co¬
geret. Quid autem coegit loca scripturarũ.
quib p̃destinatio commendata ẽ. copiosius
et enucleatius isto nr̃o labore defendi:⁊ n¬
si quod pelagiani dicunt grãm dei scd̾m
merita nr̃a dari: Quod quid ẽ aliud. quã
deo sententia destruatur. gratuitis dei be¬
neficuis quib liberamur inimica. et ini¬
tium fidei et in ea usq infinem ꝑseueran¬
tiam scđm scripturas unde multa ram di¬
ximus. dona dei esse defendimus: qm̃ si
a nobis eẽ dicimus initium fidei ut eoce¬
tera dei dona mereamur acciꝑe: conelu¬
dunt pelagiani grãm dei scd̾m merita
nr̃a dari. Quod ita exhorruit catholica fi¬
des: ut damnaritimens hoc pelagius.ipse
damnauerit. Itemq si dicimus a nobis ẽẽ
ꝑseuerantiam nr̃am non adño: respondent
illi ita nos a nobis habere initium fidei.
sicut finem. Sic argumentantes multo

Expanded text:
tra quas diligentius defenderetur Scriptutra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud quam Deo sententia destruatur, gratuitis Dei beneficiis quibus liberamur inimica, et initium fidei, et in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona Dei esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dicimus a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo
Abbreviated transcription (Latin):
narraui. deo me conuertente ad eam fidẽ
quam miserrima. et furiosissima loqua¬
citate uastabamꝰ. nonne ita narratũ esse me¬
ministis. ut ostenderem me fidelibus et coti¬
dians matris meȩ lacrimis. ne ꝑirem fuisse
concessum: Ubiutiq p̃dicaui. non solum
auersas arecta fide. sed aduersas etiam re¬
cte fidei. dm̃ sua gr̃a ad eam conuertere ho¬
minum uoluntates. De ꝓficiente porro ꝑse¬
uerantia. quemad modũ dm̃ rogauerim:
scitis. et potestis recensere cum uultis. Omĩa
itaq di dona quȩ in eodem oꝑe. siue opta¬
ui.siue laudaui. quis non dicam negare
sed dubitare saltem audeat. dm̃ daturũ
se eẽ p̃scisse: et quibus daturus fuerit nunꝗͣ
potuisse nescire: Hec est p̃destinatio mani¬
festa et certa scõrum: quampostea diligen¬
tius et operosius cum iam contrapelagianos
disputaremus. defendere necessitas com¬
pulit. Didicimus enim singulas quasq he¬
reses intulisse eccłie ꝓprias questiones. con¬

Expanded text:
narravi , Deo me convertente ad eam fidem, narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones con
Abbreviated transcription (Latin):
bonis meritis nr̃is: faciens hoc scđm gra¬
tuitam miscđiam suam. Quod plenius saꝑe
cepi in ea disputatione quam scripsi ad be¬
adȩ memorie simplicianũ epm mediolanen¬
sis ȩccłiȩ. in mei episcopatus exordio: qͣn¬
do et initium fidei. donũ dei eẽ cognoui.
et asserui. Quid autem meoꝵ opusculorũ
frequentius. et delectabilius innotescere
potuit. quam libri confessionum mearũ:
cum et ipsos ediderim. antequã pelagia¬
na heresis extitisset: In eis certe dixi dõ no¬
stro: et sepe dixĩ.Da quod iubes: et iube qͦd
uis. Quȩ mea uerba pelagius romȩ. cũ a qͦ¬
dam frẽ et coepõ meo fuissent eo p̃sente cõ¬
memorata. ferre non poduit: et contra¬
dicens. aliquanto commotius pene cũ eo
qui illa commemorauerat litigauit. Quid
uero primitus. et maxime ds̃ iubet: nisi ut
credamus in eum: Et hoc gͦ ipse dat: sibe¬
ne illi dictum ẽ. da quod iubes. Et in eisdẽ
etiam libris.quod de mea conuersione

Expanded text:
bonis meritis nostris, faciens hoc secundum grabonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ caritaᷤ ut ab eo qͥ ht̃ auresaudiendi. ds̃⁊ꝓximꝰ diligat᷑:
ita p̃dicanda ẽ et ista predestinatio benefi¬
ciorum dei: ut quihabet aures audiendi: ñ
in se ipso sed in domino gloriet᷑. Quod autẽ
dicunt non opus fuisse huiuscemodi dispu¬
tationis incerto. minus intelligentiũ tot cor¬
da turbari. qm̃ nonminus utiliter. si ne hac
definitione p̃destinationis ꝑ tot annos de¬
fensa est catholica fides. tum contra alios. tũ
maxime contra pelagianos tot catholicoꝵ
et alioꝵ. et nr̃is precedentib libris. multũ
miror eos dicere: nec attendere. ut de aliis
Hic taceam. ipsos libros nros. et antequã pe¬
lagiani apparere cepissent conscriptos et edi¬
tos: et uidere quam multis eoꝵ locis futuram
nescientes pelagianam heresem cedebamus.
p̃dicando gr̃am qua nos ds̃ liberat a malis
errorib et morib nrĩs. non precedentib

Expanded text:
da est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: da est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et moribus nostris, non praecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
grãm p̃dicare. quam dm̃ dare fatemini: qͦ
ut nos faciamus hortamini. Quam obrem.
si et apłi et doctores eccłȩ qui eis successert̃.
eosq imitati sunt. utrunq faciebant. id est et
dei grãm. quȩ non scđm merita nr̃a datur.
ueraciter p̃dicabant. et piam obedientiã pre¬
ceptis salubrib instruebant : quid ẽ qͦd in¬
uicta conclusi uiolentia ueritatis recte se isti
nr̃i dicere existimant: & si uerum ẽ qͦd dici¬
tur de p̃destinatione beneficioꝵ dei: non
diat. Quis autem habet si non accepit ab
illo qͥant. daboeiscor cognoscendime.:⁊ aures audien
tes: Certe qͥ ñ accepit reiciat: dũ tam̃qͥ capit sumat¬
⁊ bibat. bibat et uiuat. Sic̃ enĩ p̃dicanda ẽ pietas.
ut ab eo qͥ habet aures audiendi ds̃ recte colat᷑.
p̃dicanda ẽ pudicicia. ut ab eoqui habet auresau¬
diendi. nicħ genitalib m̃bͥs illicitũ ꝑpecͤt᷑. p̃dican¬

Expanded text:
gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamus hortamini. CAPUT XX. 51. Quamobrem si et Apostoli, et doctores Ecclesiae qui eis successerunt eosque imitati sunt, utrumque faciebant, id est, et Dei gratiam, quae non secundum merita nostra datur, veraciter praedicabant, et piam obedientiam praeceptis salubribus instruebant: quid est quod invicta conclusi violentia veritatis recte se isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione beneficiorum Dei, non diat . Quis autem habet, si non accepit ab illo qui ait, Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audien Certe qui non accepit, rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum pe
Abbreviated transcription (Latin):
um et recipiamus xp̃m. ut ex indeuotis ef¬
ficiamur deuoti et religiosi. ut inpsũ trini¬
tatem credamus. et confiteamur etiam uoce
quod credimus: Hȩc utiq grẽ dei tribuunt:
dei munera agnoscunt: ab ipso nobis ñ
a nobis ẽẽ testantur. Nunquid autẽ quis¬
quam eos dicturus ẽ ita confessos istam dĩ
gr̃am. ut auderent eius negare p̾scientiã:
quam non solum docti. sed indocti etiam con¬
fitentur: Porro si hȩc ita dm̃ nouerant dare.
ut non ignorarent eum daturum se eẽ p̃scisse.
et quibus daturuseẽt. non potuisse nescire:
ꝓculdubio nouerant p̃destinationẽ. quã
ꝑ apłos p̃dicatam.contra nouos hereticos.
operosius diligentiusq defendimus. Nec
tamen eis obedientiam p̃dicantibus. et in
eam sicut quisq poterat feruenter oranti¬
bus. ullo mͦ recte diceret᷑. Si non uultis
obedientiam ad quã nos accenditis in nr̃o
corde frigescere: nolite nobis istam dei

Expanded text:
um, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non ignorarent eum daturum se esse praescisse, et quibus daturus esset non potuisse nescire; procul dubio nover praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ris clarum ẽ. audire delectat: S bis du¬
obus qui sufficere debuerunt. sc̃m gre¬
gorium ad damus et tercium : qui et cre¬
dere in dm̃ et quod credimus confiteri
dei donum esse testatur. dicens. Unius
deitatis queso uos confitemini trinitatẽ.
Si uero aliter uultis: dicite unius esse
nature:⁊ et ds̃ uocem dari uobis a scõ spũ
deprẽcabitur. id est rogabitur ds̃. ut ꝑ¬
mittat uobis dariuocem: ut qͦd creditis.
confiteri possitis. Dabit enim certus sũ.
Qui dedit quod primum ẽ: dabit et qͦd
scd̾m ẽ. Qui dedit credere: dabit et con¬
fiteri. Isti tales tantiq doctores dicentes non eẽ
aliquid de quo tanquam de nr̃o quod nobis
ds̃ non dederit gloriemur. nec ipsum cor no¬
strum et cogitationes nrãs inpotestate nr̃a ẽẽ.
et totum dantes dõ. atq ab ipso nos accipere
confitentes. ut ꝑmansuri conuertam᷑ ad eum.
ut id quod bonum ẽ nobis quoq uideat᷑
bonum: et uelimus illud ut honoremꝰ de¬

Expanded text:
ris clarum est, audire delectat? Sed his duris clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est » ; qui dedit credere, dabit et coni. 50. Isti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus De
Abbreviated transcription (Latin):
euangłista. uisum ẽ et michi: potest inquit
non soli uisum eẽ. quod sibi uisum ẽẽ decla¬
rat. Non enĩ uoluntate tantũ humana ui¬
sum ẽ: sed sicut placuit ei qui in me loqͥt᷑
xp̃c. Qui ut id qͦd bonum ẽ. nobis quoq
uideri bonum possit. operat᷑. Cuius enĩ
miseret᷑ : et uocat. Et ideo qui xp̃m seqͥ¬
tur. potest interrogatus cur ẽẽ uoluerit
xp̃ianus. respondere: uisum ẽ et mͥ. Quod
cum dicit: non negat dõ uisum. Adeo e¬
pere noluerunt: simul disce inquit.quia
recipi noluit a non simplici mente conũ¬
sis. Namsi uoluisset: ex indeuotis. de¬
uotos fecisset. Cur autem non receperint
eum. ȩuangłista ipse memorauit dicens:
quia facies eius erat euntis inierłm. Dis
cipuli autem recipi intra samariã gestie¬
bant: sed ds̃ quos dignat᷑ uocat. et quẽ
uult religiosum facit. Quid euidentius.
quid illustrius auerbi dei tractatoribus
querimus: si et ab ipsis quod inscriptu¬

Expanded text:
evangelista, Visum est et mihi : « Potest, » inquit, evangelista, Visum est et mihi : « Potest, » inquit, « non soli visum esse, quod sibi visum esse declarat. Non enim voluntate tantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur Christus, qui ut id quod bonum est, nobis quoque videri bonum possit, operatur: quem enim miseratur, et vocat. Et ideo qui Christum sequitur, potest interrogatus cur esse voluerit christianus, respondere, Visum est et mihi. Quod cum dicit, non negat Deo visum; a Deo epere noluerunt: « Simul disce, » inquit, « quia recipi noluit a non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelista ipse commemoravit dicens: Quia facies ejus erat euntis in Jerusalem » . « Discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
cedunt: ꝓfecto aut facti alicuius aut dicti
aut cogitationis ẽ meritum: ubi et ip¬
sa intelligit᷑ uoluntas bona. Breuissime
complexus ẽ omniũ genera meritoꝵ: qͥ
dicit innullo głandum. quando nr̃m
nichil sit. Quiuero ait. non ẽ in nr̃a pote¬
state cor nr̃m et nr̃e cogitationes: nec ipsa
facta et dicta preteriit. Non enim ẽ ullũ
factum dictum cie hominis: qđ ñ ex cor¬
dis cogitatione procedat. Quid autẽ am¬
plius agere de hac cyprianus mar tyr gło¬
simus. et doctor lucidissimus potuit:
quam ubi nos in oratione dñica etiam
ꝓ iinicis fidei xp̃ianȩ orare oportere cõ¬
monuit: Ubi de initio fidei. qđ etiã hoc do¬
num dei sit. quid sentiret ostendit: et ꝑse
uerantia usq infinem: quia et ipsam non¬
nisi ds̃ cis qui ꝑseuerauerin donat: ecele¬
siam xp̃i cotidie orare monstrauit. Beatus qͦq
ambrosius cum exponeret quod ait lucas

Expanded text:
cedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, cedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera meritorum, qui dicit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatus quoque Ambrosius cum exponeret quod ait Lucas
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m et nr̃e cogitationes : non tamen horta¬
ri et corriꝑe destiterunt ut fierent p̃cepta
diuina: nec timuerunt ne diceret᷑ eis. Qͥd
nos hortamini. quid et corripitis. si nicħ
bomi ut habeamus ẽ nr̃m:⁊ et si non ẽ in
potestate nr̃a cor nr̃m: Hec ne dicerent᷑
eis. nequaquam illi sc̃i eamente timere potue¬
runt. qua intelligebant paucissimis ẽẽ do¬
uatum. ut nullo sibi homine p̃dicante. ꝑ
ipsum dm̃ uł ꝑangłos cȩloꝵ. doctrinam sa¬
lutis accipiant: multis uͦ id eẽ donatũ. ut
dm̃ ꝑhominescredant. Quolibet tamen
modo dicatur homini uerbũ dei: ꝓcul
dubio qui sic audit ut illi obediat. donũ
ueram sicut p̃dicanda ẽ p̃dicarunt. id est
quam nulla merita humana precedant.
et ad facienda diuina p̃cepta instant hor¬
tati sunt: ut qui haberent donum obedi¬
entiȩ. quib iussis obediendum eẽt auãi¬
rent. Si enim grãm merita ulla nr̃a pre¬

Expanded text:
nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortanostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum? Haec ne dicerentur eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat ut illi obediat, donum atiam Dei veram, sicut praedicanda est, praedicarunt, id est, quam nulla merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra prae
Abbreviated transcription (Latin):
ctorũ. eandem p̃destinationem intellige¬
re: Magis enim fortasse uoluerunt hoc
uerbo in eare uti. quod et facilius intelligi¬
tur et non repugnat: immo & congruit ue¬
ritati. quȩ de p̃destinatione grẽ predicat᷑.
Hoc scio neminem contra istam p̃destina¬
tionem quam scđm scripturas scãs defen¬
dimus. nisi errando disputare potuisse.
Putotamen eis qui de hac re sententias tracta¬
torum requirunt. scõs et infide ato doctri¬
na xp̃iana laudabiliter usq quaq diffa¬
matos uiros. ciprianum et ambrosium. qͦꝵ
tam clara testimonia imposuimus.debere
gratuitam sicut credenda atq predican¬
da ẽ ꝑ omnia credentes ꝑ omnia p̃dicent. et
eandem p̃dicationem p̃dicationi qua hor¬
tamur pigros uel corripimus malos. non
opinentur aduersam: quia et isti uiri cũ
sic p̃dicarent dei grãm ut unus eoꝵ dice̾t
innullo gloriandum. quando nr̃m nicħ
sit. alterautem. non est in potestate nr̃a. cor

Expanded text:
ctorum, eamdem praedestinationem intelligectorum, eamdem praedestinationem intelligere? Magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, deberegratuitam, sicut credenda atque praedicanda est, per omnia credant et per omnia praedicent, et eamdem praedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » ; alter autem, « Non est in potestate nostra cor
Abbreviated transcription (Latin):
dens quod querebat inquit isrł hoc ñ
est consecutus. electio autem consecuta ẽ: cȩte¬
ri uero excecati sunt. In hac gͦ electione. et in
his reliquiis quȩ ꝑ electionem gr̃ȩ saluȩ fa¬
cte sunt. uoluit intelligi plebem: quã ꝓpt̃ea
ds̃ non reppulit quia presciuit. Hȩc ẽ illa
electio qua eos quos uoluit elegit in xp̃o an¬
te constitutionem mundi: ut eẽnt scĩ et im¬
maculati in conspectu eius in caritate. pre¬
destinans eos in adoptionẽ filioꝵ. Nullus
igitur qui hec intelligit. negare uł dubi¬
tare ꝑmittitur. ubi ait apłs. non reppulit
as plebem suam quam p̃sciuit. p̃destinati¬
onem significare uoluisse. Presciuit enĩ
reliquias: quas scđm electionem grẽ fue¬
rat ipse facturus. Hoc ẽ gͦ p̃destinauit.
Sine dubio enim p̃sciuit: si p̃destinauit.
S p̃destinasse ẽ: hoc p̃scisse. quod fuerat
apud aliquos uerbi dei tractatores legimus
dei p̃scientiam᷑: et agitur de uocatione ele¬

Expanded text:
dens: quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non dens: quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae salvae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos, quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate, praedestinans eos in adoptionem filiorum. Nullus igitur, qui haec intelligit, negare vel dubitare permittitur, ubi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus. Hoc est ergo praedestinavit: sine dubio enim praescivit, si praedestinavit: sed praedestinasse, est hoc praescisse quod fuerat apud aliquos verbi Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione ele
Abbreviated transcription (Latin):
ad isrł: continuo subiunxit. Dico gͦ. Nun¬
quid reppulit ds̃ plebem suam: Absit.
Nam et ego isrłita sum: ex semine abrahã.¬
de tribubeniamin. Tanquam diceret. Nã
et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit.
unde nunc agimus: Non reppulit ds̃ plebẽ
suam quam p̾sciuit. Atq ut ostenderet dei
grã fuisse relictas reliquias non meritiso¬
perum eoꝵ: secutus adiunxit. An nescitis
in helia quid dicit scriptura quemadio¬
dum interpellat dm̃ aduersus isił: Ee cete¬
ra. S quid dicit illi responsum diuinum:
Reliqui michi septem milia uiroꝵ: qui non
curuauerunt genua ante baal. Non enim
ait. relicta sunt michi. aut reliquerunt se
michi: sed reliqui michi. Sic gͦ inquit et
in hoc tempore reliquiȩ ꝑelectionẽ grẽ
saluȩ factȩ sunt. Si autem grã: iam nonex
oꝑib. Alioquin: gr̃ã. iam non ẽ grã. Et
conectens illa quȩ iam supra interposui.
Quid gͦ. Et hiuc interrogationi respon¬

Expanded text:
ad Israel, continuo subjunxit: Dico ergo, nunad Israel, continuo subjunxit: Dico ergo, nunquid repulit Deus plebem suam? Absit; nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, tribu Benjamin. Tanquam diceret: Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit, unde nunc agimus: non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet, Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, seculus adjunxit: An nescitis in Helia quod dicit Scriptura, quemadmodum inter, ellat Deum adversus Israel et cetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Non enim ait, relicta sunt mihi, aut reliquerunt se mihi, sed reliqui mihi. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae  factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin gratia jam non est gratia. Et connectens illa, quae jam supra interposui: Quid ergo? Et huic interrogationi respon
Abbreviated transcription (Latin):
deo didicerit ponere: cum ꝓpħa clamet.
Maledictus omnis qui spem habet in ho¬
mine. Hec ita ꝙ dona dei quȩ dantur ele¬
ctis scđm deꝓpositũ uocatis. in quib donis ẽ
et incipere credere. et infide usq ad uite huiꝰ
terminũ ꝑseuerare. sicut tanta rationũ atq au¬
ctoritatum contestatione ꝓbauimus: hȩc in¬
quam dei dona. si nulla ẽ p̃destinatio quam
defendimus. non p̃seiuntur adeo. Presciun
stinatio significatur etiam nomine p̃seien¬
tiȩ: sicut ait apłs. Non reppulit ds̃ plebẽ
suam quam p̃sciuit. Nic quodait p̃sciuit:
non recte intelligit᷑. nisi predestinauit.
Quod circũstantia ipsius lectionis osten¬
dit. Loquebatur enim de reliquiis udeoꝵ:
quȩ salue facte sunt. pereuntib cȩteris.
Plam suꝑius dixerat. adisrł dixisse ꝓpħam.
Totadie extendimanus meas adpopłm non
credentẽ. & contra dicentẽ. Et tanquã res¬
pondeatur. ubi sunt gͦ factȩ ꝓmissiones di¬

Expanded text:
Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis qui spem habet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur electis secundum Dei propositum vocatis, in quibus donis est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam defendimus, non praesciuntur a Deo: praesciuntstinatio significatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait, praescivit, non recte intelligitur, nisi, praedestinavit: quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt, pereuntibus caeteris. Nam superius dixerat, ad Israel dixisse prophetam, Tota die extendi manus meas ad populum non credentem et contradicentem: et tanquam responderetur, Ubi sunt ergo factae
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc exhortantur ut possunt. atq ex hor¬
tandos se eẽ homines confitent᷑: satis uti¬
q ostendunt. nec ea p̃dicatione impedi¬
ri exhortationes. siue ad fidem siue ad
ꝑ seuerantiam usq in finẽ: quia et ista
dei dona eẽ. nec a se ipso cuiquã. sed ab il¬
lo tribui p̃dicamus. At enim uicio suo
quisq deserit fidem cum cedit temptati¬
oni atq consentit. qua cum illo agit᷑ ut
deserat fidem. quis negat: S non ideo
dicenda ẽ infide ꝑseuerantia: non esse
donũ dei. Hanc enim cotidie poscit: qui
dicit. ne nos inferas intemptationem.
Et si exauditur: hanc accipit. Ac ꝑ hoc
cotidie ut ꝑseueret petens: ꝓfecto ꝑ seue¬
rantiȩ suȩ spem non inseipso sed in deo
ponit.Ego autem nolo exaggerare meis
linquo: ut uideant quale sit quod sibi
plus desperationis audientib quã ex¬
hortationis afferri. Hoc est enim dicere
tunc de sua salute hominem desperare
quando spem suam. non inseipso sed in

Expanded text:
haec exhortantur, ut possunt, atque exhorhaec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis linquo, ut videant quale sit quod sibi plus desperationis quam exhortationis afferri. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
et domino iħu xp̃o. Aquo gͦ pax et cari¬
tas: ab illo ẽ et fides. Propt̃ quod ab illo
eam non solum augeri habentibus: uerũ
etiam non habentibus poscimus dari.
Neq isti propt̃ quos hȩc dicimus qui p̃di¬
catione p̾destinationis et grẽ exhortati¬
onem clamitant impediri. ad sola illa exhortan¬
tur dona quȩ non adeo dari sed anobis esse
contendunt. sicut sunt initiũ fidei. et in ea
usq infinem ꝑseuerantia: quod utiq face¬
re deberent. ut tantummꝰ infideles horta¬
rentur ut crederent. et fideles ut creduli ꝑ¬
manerent. Ea uero quȩ nobis cum dei do¬
na eẽ non negant. ut nob̃cum pelagianũ
demoliantur errorem. sicut ẽ pudicicia.
continentia. patientia. et cetera quib recte
iiuitur. et ex fide impetrantur ad ñõ. oran¬
da monstrare. et orare solum ut sibi uł aliis
debuerunt: non autem quenqũã ut ea ca¬
pesseret. et retineret. hortari. Cum uͦ et ad

Expanded text:
et Domino Jesu Christo . A quo ergo pax et chariet Domino Jesu Christo . A quo ergo pax et charitas, ab illo est et fides, propter quod ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad