comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sac̾dotem: qui a pecc̃o
melius esset. ⁊ ñ dici¬
in aliquo: hoc addit
ibi. ampliꝰ adhuc manifestum ẽ. & sic stat. au¬
n surge̾. gͦ illud ñ ꝯsumabat. Insiste litere.
Sileuitieũ sac̾dotium
consũmaret:. frustra¬
alius surgetet sacdos
s surgit aliꝰ ⁊ ransfer¬
tur enĩ sacdotium. &e
translato sacd. necẽe ẽ:
ut & legis
eĩ simul ab eodẽ: ⁊ sub
eadẽ sponsione utraq
data funt: qd de uno¬
gatur: & mito tnslato sacdotio. transfertur lex.
popłs enim acceꝑit legẽ sub ipso sac̾dotio. quia
manu sac̃dotis ẽ lex & ꝑ cumr. impletur lex. que
illud. imꝑfectum ẽ. hoc ant̃. ꝑfectum ⁊ recta
uia ꝓgredit᷑. ostendens: qr melius sacdotium

Expanded text:
sacerdotem, qui a peccatomelius esset, et non diciin aliquo? hoc addidiibi: Et amplius adhuc manifestum est, et sic constat alium surgere. Ergo illud non consummabat. Insiste litterae, Si Leviticum sacerdotium consummaret, frustraalius surgeret sacerdos. Sed surgit alius, transfertur enim sacerdotium. Et translato sacerdotio necesse est ut legis enim simul ab eodem, et sub eadem sponsione utraque data sunt, quod de unoigatur, et merito translato sacerdotio transfertur lex. Populus enim accepit legem sub ipso sacerdotio, quia in manu sacerdotis est lex, et per eum impletur lex quae illud imperfectum est, hoc autem perfectum et recta via progreditur, ostendens quia melius est sacerdotium
Abbreviated transcription (Latin):
dari: lex suꝑflueret. nec p̾ter xp̃m aliqͥd que¬
rerent. si scirent ꝑ eum resurrecturos mortuos:
&e uiuificandos. uł iudicandos. Et nota. hec
sex recte dici fundam̃tum. Sicut enĩ eum qui
ad doctnam litterarũ inducitur: elem̃ta opor¬
tet pͥmũ audire. sie ⁊ xp̃ianũ hec scire inte¬
gre.⁊ mil dubitare de istis. sine quib. uita ñ
aderit in tegra. Id̃o. quicunq aliqͦs ad fidem
conu̾tit: pͥus facit: penitere. in d̾m credere.
baptizari in remissionẽ pecc̃oꝵ. confirma
tiꝑ impositionẽ mamium. ac resurrectio¬
nem. ⁊ diem iudicii p̃stolari. Hec gͥ omĩa ꝑ¬
tinent ad inicia neophitoꝵ. Hec omĩa. nisi
p̾cesserint in fundamento: nemo pot̾ bene
oꝑari. Et qr hec omnĩa illis necessaria sunt. di¬
eit. feram ad ꝑfectionẽ. iacientes hec omĩa. sic̃¬
ut sicut pͥus ceciderunt. sic it̾m cadant. Uł
ita. feramur ad ꝑfectionẽ: ñ rursꝰ .i. ñ ampliꝰ¬

Expanded text:
dari, lex superflueret, nec praeter Christum aliquid quaererent, si scirent per eum resurrecturos mortuos, et vivificandos et judicandos. Et nota haec sex recte dici fundamentum. Sicut enim eum qui ad doctrinam litterarum inducitur elementa oportet primum audire, sic Christianum haec scire integre, et nil dubitare de istis sine quibus vita non aderit integra. Ideoque quicunque aliquos ad fidem convertit, prius facit poenitere, in Deum credere, baptizari in remissionem peccatorum, confirmari per impositionem manuum, ac resurrectionem et diem judicii praestolari. Haec igitur omnia pertinent ad initia neophytorum. Haec omnia nisi praecesserint in fundamento, nemo potest bene operari. Et quia haec omnia illis necessaria sunt, dicit, feramur ad perfectionem. Jacientes, dicut sicut prius ceciderunt, sic iterum cadant. Vel ita, feramur ad perfectionem. Non rursus, id
Abbreviated transcription (Latin):
edificatur. Hoc aut̃ fundam̃¬
tum: diuidit in sex. que suñ¬
inchoatio. scił: penitentia.
fides. baptismatũ doctrina.¬
& impositio mauuum. & re¬

Expanded text:
edificetur. Hoc fundamentum dividitur in sex, quae suninchoatio seu poenitentia, fides, baptismatum doctrina, impositio manuum, re
Abbreviated transcription (Latin):
ex aqͣ ⁊ sp̃u sc̃o. ñ saluabit᷑. ea uͦ renascunt hor̃es:
diu̾sis modis. alii ꝑpenitentiã. alii. ꝑ effusio¬
nẽ sangͥnis. alii. ꝑ baptismum. Iõo: płałr dix̃:
baptismatum fundam̃tum qͦꝙ Impositio¬
nis manuũ. quia nisiquis cre¬
dat: qd̃ ꝑmanus impositio¬
nẽ detur sp̃s sc̃s. ad remissio¬

Expanded text:
ex aqua et Spiritu sancto, non salvabitur. Ea vero renascuntur homines ex aqua et Spiritu sancto, non salvabitur. Ea vero renascuntur homines diversis modis: Alii per poenitentiam, alii per effusionem sanguinis, alii per baptismum. Ideo pluraliter dixit baptismatum. Fundamentum quoque, impositionis manuum, quia nisi quis crequod per manus impositionem detur Sp
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑa: peccando fecerunt irrita. Mortua e¬
ñ oꝑa dicit: peccata. qr occidunt anim̃as. unde:
in lege ꝓhibat᷑ tange mortuũ. ⁊̃ angit eñ mor¬
tuum: qui facit. peccatum. uł pͥora bona. ꝑse¬
quens malum mortua erant. penitere autẽ
ab his. ẽ fundam̃tum. sine qͦ. nicħ boni ȩdi¬
ficatur. Quid ẽ aut̃ a mortuis oꝑib penitere
nisi ab his quȩ oportet mortificari. ut uiua
auunde putent eẽ iusticiam. Contͣ hanc fe¬
in sanguine.quia sic mundatur homo a pec¬
catis ꝑ penitentiã: uł sanguims effusionem:
sic̃ ꝑ lauacrum baptismi. Unũ tñ dicit᷑ eẽ bap¬
tisma. quia una forma. nec iterari pot̃. una
te ubo: s quia uicem baptisim. supplet effusio
sanguinis. ꝓ nomine xp̃i.⁊ etiã fides & peni¬
tentia. ibi dumtaxat: ubi articłs necessitatis
ũ contẽptus religionis: sacramentũ baptis¬
imi excludit. Id̃oq. sic intelligendũ est illud:¬
regen̾atione. qͣ renascunt᷑ illi: qui renascunt᷑

Expanded text:
bona opera peccando fecerunt irrita. Mortua enim opera dicit peccata, quia occidunt animas. Unde in lege prohibebatur tangere mortuum. Tangit enim mortuum qui facit peccatum, vel priora bona, persequens malum, mortua. Poenitere autem ab his est fundamentum quo nihil boni aedificabitur. Quid est autem a mortuis operibus poenitere, nisi ab his quae oportet mortificari ut vivamualiunde putent esse justitiam. Contra hanc fein sanguine, quia sic mundatur homo a peccatis per poenitentiam vel sanguinis effusionem, sicut per lavacrum baptismi. Unum tamen dicitur esse baptisma, qua una forma nec iterari potest: unte verbo; sed quia vicem baptismi supplet effusio sanguinis, pro nomine Christi, etiam fides et poenitentia ibi duntaxat, ubi articulus necessitatis non contemptus religionis sacramentum baptismi excludit. Ideoque sic intelligendum illudregeneratione qua renascuntur illi qui renascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
fidens: scio
quia mane¬
boomib uo¬
bis ad ꝓfec¬
gaudium fi¬
dei. ut gratu¬
bundet in
me. ꝑ meum
aduentũ ite¬
rum ad uos:¬
Si tantũ dig¬

Expanded text:
dens scio, quia manebo omnibus vobis, ad profecgaudium fidei, ut gratuabundet in me, per meum adventum iterum ad vos. Tantum dig
Abbreviated transcription (Latin):
cum xp̃o: s necessariũ
eẽ ut maneret in car¬
ne ꝓpt̾ instructionem
credentium: & ꝓfectũ
fidelium: non: qd sibi
meliꝰ est elegit: s qd̾
multis expedit. osten¬
dens. quantũ affectũ
habeat circa eos. hoc
secutꝰ: qd̾ ꝓficeret eis.
ꝑ caritatem. qͣm ante¬
posuit om̃ib Ułita. &
ego scio ñ dubie. s ꝯfi¬
dens in miscdia dr̃ hoc

Expanded text:
cum Christo, sed necessarium esse ut maneret in carne propter instructionem credentium et profectum fidelium, non quod sibi tutius est elegit, sed quod multis expedit, ostendens quantum affectum habeat circa eos, hoc secutus quod proficeret per charitatem quam anteposuit omnibus. Vel ita, et ego scio, non dubie, sed confidens in misericordia Dei, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
multomag̃ meliꝰ est. Tedium enilli erat ma¬
nere in carne.⁊ ex duob patiebat᷑ angorem.
alterũ: optimũ ducebat. Uñpassiom appropin¬
qͣns. uchementiꝰ exultabat. & glorificabatur
dicens. Bonũ certam̃ certaui. de reliqͦ reposita
ẽ michi corona ĩticie. Uł ita. pot̾ distingui. so¬

Expanded text:
multo melius est. Taedium enim illi erat manere in carne, et ex duobus patiebatur angorem. Alterum optimum ducebat, unde passioni appropinquans vehementius glorificabatur, dicens: Bonum certamen certavi, de reliquo reposita est mihi corona, etc. . Vel ita potest distingui:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c: sit mͥuita hic & in fut᷑o: ecce ignoro quid elig̃ã.
ignoro quid eligam e duob: s &̃ coartor e duob.
Uł ita iunge. Iõo ignoro: qr coartor e duob .i. ex
ita distinguendum ẽ: ut dicatur: ooar. & p̾tea se¬
qͣtur e duob desid̾ium habens .s. dissoluendi: & in
carne manendi. qd ex ipso sermonis textu din¬
est. Apparet eninreũ eius qd̾ optimum ẽ: dice
se ħab̾e ꝯcupiscentiã. ut cũ ex duob cõpellatur:
alt̾ius tantum. hic habeat ꝯcupiscentiam. alt̾ius.
necessitatem. Sic gͦ distinguendũ est. coartor uł
cõpellor e duob. Deinde sequit᷑. ego dico. desid̾iũ
habens. uł ꝯcupiscentiã dissolur: ab his miserus
qͥb quasi cõpedib uinctus sum. & cũ xp̃o cẽ: pre¬

Expanded text:
 sit mihi vita hic et in futuro. Ecce ignoro quid eligam, mignoro quid eligam de duobus, sed etiam coarctor de duobus. Vel ita junge: Ideo ignoro, quia coarctor de duobus, id tinguendum ut dicatur, coarctor, et postea sequatur, e duobus desiderium habens, scilicet dissolvendi et in carne manendi, quia ex ipso sermonis textu dijest. Apparet enim eum ejus quod optimum est dicere se habere concupiscentiam, ut cum e duobus compellatur, alterius tantum hoc habeat concupiscentiam, alterius necessitatem. Sic ergo distinguendum est: Coarctor vel compellor e duobus. Deinde sequitur, ego dico, desiderium habens, vel concupiscentiam dissolvendi, ab his miseriis quibus quasi compedibus vinctus sum et cum
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. & recte. quia
mortis mee p̾miũ ẽ.
Uł ipsum mori. ẽ mͥ
ab his miseriis lib̾at᷑
& ad beatitudinẽ tͣnͣ¬
sit. &e ꝑ mortẽ mul¬
tos lucrat᷑ d̾o. Qd̾si

Expanded text:
tur: et recte, quia mortis meae praemium est. Vel, ipsum mori, est mihi ab his miseriis liberatur, et ad beatitudinem tet per mortem muls lucratur Deo. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o. ẜueniet m dico: in salutẽ. quȩ salꝰ erit: sed̾m
expectationẽ & spẽ meã .i. erit tanta: quantam
salute expecto ⁊ in p̾senti sꝑo. & hoc firmiter
dicit. se ꝯfundi. qr & spes ꝓmissionis magna ẽ.
&e res uera. ⁊ honesta son ꝯfundar dico. s mõi
fiducia qͣsiẽ semꝑ a tẽpore ꝯu̾sionis fuit. ita
dabo. & e sensꝰ. Magnificabo xp̃m. si uixero. do¬
cendo. s moriar exemplũ reling̃ndo ¶Nichias

Expanded text:
cto. Proveniet mihi, dico, in salutem quae salus erit, secundum exspectationem et spem meam, id est erit tanta quantam salutem exspecto, et in praesenti spero. Et hoc firmiter dicit se confundi, quia et spes promissionis magna est, et res vera et honesta. Non confundar dico, sed in omni fiducia, quae sicut semper a tempore conversionis fuit, ita dabo. Et est sensus: Magnificabo Christum, si vixero, docendo; si moriar, exemplum relinquendo. Mihi
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ. Illud. ẽ michi meliꝰ. hoc necessarium uob̃. Id̾̃o.
illud cupio. hoc. ñ recuso. St̃ quid̾a hoĩes ĩꝑfecti. qͥ
cũ patientia moriunt᷑. ⁊ st̃ qͥdã ꝑfecti: qͥ cũ patientia
uiuunt. qͥ adhuc desid̾ant uit̃a istã. cũ illiuenit di¬
es mortis. patient tołat mortẽ. luctat᷑ adu̾sũ se: ut se
quat᷑ uoluntatẽ dĩ. & hoc potiꝰ agat animo qd
elegit ds. ñ qd̃ elegit uoluntas humana. & ex
desid̾io uite pͥsentis. fit lucta cum morte. & ad¬
hibet patientiã & fortitudinẽ: ut equo armo
inoriatur. Iste patient᷑ moritur. Qui uodesid̾at

Expanded text:
 Illud est mihi melius, hoc necessarium vobis. Ideo illud cupio, hoc non recuso. Sunt quidam homines imperfecti, qui cum patientia moriuntur; et sunt quidam perfecti, qui cum patientia vivunt. Qui adhuc desiderat vitam istam, cum illi venerit dietatem Dei; et hoc potius agit animo, quod eligit Deus, non quod eligit voluntas humana: et ex desiderio vitae praesentis fit lucta cum morte; et adhibet patientiam et fortitudinem, ut aequo animo moriatur: iste patienter moritur. Qui autem desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
uͭ dccasione uitatẽ annunciat. aliud q̃rens.
&e tñ: ille xp̃m annunciat. & ille. fur: & latͦ
uitatẽ negat. ⁊ tollit. Diligendꝰ est gͦ pastor.
tołandꝰ est mercennariꝰ. cauendꝰ est latro. Ideo
apłc ñ ꝓhibet mercennarios. s ꝑmittit. quia
& ip̃i u̾tiles ad aliqua. & in hoc gaudeo nunc:
ritatem .i. de hoc nẽ gaudeo: qd uitas xp̃i p̃

Expanded text:
sione veritatem annuntiat, aliud quaerens, et tamen ille Christum annuntiat. Et ille fur et latro, veritatem negat et tollit. Diligendus est ergo pastor, tolerandus est mercenarius, cavendus 179 latro. Ideo Apostolus non prohibet mercenarios, sed permittit, quia et ipsi utiles ad aliqua. Et in hoc gaudeo, nunc ritatem, id est de hoc nunc gaudeo quod veritas Christi
Abbreviated transcription (Latin):
mulieres rogat. qr hec
religiose p̾dicatores suᷤ¬
ciꝑe solebant. Et o ger¬
mane: ꝓpͥum nom̃ est.
qui es compar .i. coad¬
uitor m̃s. in euangłio
p̃dicando: etiã te rogo.
adiuua confortando:
illas. p̾memoratas mu¬
lieres: ne deficiant. qͣͤ
in euangłio mecũ labo¬
rauerunt. mͥ ministran¬
do necessaria. & etiã cũ
clem̃te &e cetĩs coadiuto

Expanded text:
liter rogat, quia hae religiosae praedicatores suscipere solebant. Et, o Germane, proprium nomen, qui es compar, id est coadjutor meus in Evangelio praedicando, etiam te rogo, adjuva, confortando illas praememoratas mulieres, ne deficiant. Quae in Evangelio mecum laboraverunt, mihi ministrando necessaria. Et etiam eum Clemente et
Abbreviated transcription (Latin):
formabit corpꝰ humili
datis .i. deiectionis nr̃e
rem ⁊ u̾ines humiliatur.
Reformabit dico: ita qd¬
erit. ꝯfiguratu corpori
claritatis sue .i. assimila¬
tũ corpori ipsius in cla¬
ritate qͣm habuit. in tͣns¬
figuratione. uł in resur¬
rectione. qd utiq faccre

Expanded text:
formabit corpus humilid est dejectionis nostrae, et vermes humiliamur. Reformabit, dico, ita erit configuratum corpori claritatis ejus, id est assimilatur corpori ipsius in claritate quam habuit in tfiguratione, vel in resurrectione. Quod utique facere
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ꝑ quos &̾ in p̾senti
letificor: & in futuro co
gist̾. Sic state in dño:
sic̃ me e mͥ similes
stare scitis . Uł. sic̃ estis

Expanded text:
per quos etiam in praesenti laetificor, et in futuro corgistri. Sic state in Domino, sicut me et mihi similes stare scitis, vel sicut estis
Abbreviated transcription (Latin):
lend est om̃ino. nec ut d̾s adorandꝰ. dicente apłi
coluerunt &e seriuert᷑ potiꝰ ereature. qͣm ereator.
S illi ad hec replicabunt. & dicent. Q uid ẽ. qd̾
carnẽ euis: qͣm ereaturã esse ñ negas: simul cũ
diunitate adoras s&e ei ñ minꝰ quã diuinitat de¬
serus: Ego dnicam carnẽ: imo ꝑfectam in xpõ
humanitatẽ id̾o adoro. qd̾ adiuinitate suscep¬
ta & aitatunita ẽ. ut ñ aliũ & alium: s unum
eundẽq d̾mi &e hoĩem. difilium eẽ ꝯfitear. De¬
samosathenꝰ illinunqͣm eredo nec seruio. ue¬
luit siqͥs purpurã. uł diadema regale iacens
inueniat nunqͥd ea conabit᷑ adorare: Cũ u̾tex
ea fuerat indutꝰ ꝑicłm mortis incurrit. si eã
cũ rege adorare qͥs ꝯtẽpserit. Ita cẽ in xp̃o dño
humanitatẽ ñ solam: uł nuda. s diuinitati un

Expanded text:
 nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo: Coluerunt et servierunt potius creaturae quam Creatori . Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid est quod carnem ejus quam creaturam esse non negas simul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam in Christo humanitatem, ideo adoro quod a divinitate suscepta et deitati unita est, ut non alieumdemque Deum et hominem Filium Dei esse confitear. DeDeo, illi nunquam credo nec servio; velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inveniat, numquid ea conabitur adorare? Cum vero eis rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum rege adorare quis contempserit. Ita et in Christo Domino humanitatem non solam vel nudam, sed divinitati un
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝑ gr̃am possunt. cum aut̃ thalamꝰ fu̾it
clausus: cum intrau̾it rex uidere recumbentes:
nunc aut̃. dum adhuc agõ ꝑmanet: ⁊ palma
pendet: non ẽ despandum. s cum fiducia .i.
sine dubitatione:. accedendum. ut ꝑ gr̃am. in¬
ueniatur auxiltum oportunum. est enum

Expanded text:
tiam possunt. Cum autem thalamus fuerit clausus, cum intraverit rex videre recumbentes, Nunc autem, dum adhuc agon permanet et palma pendet, non est desperandum, sed cum fiducia, id est sine dubitatione accedendum, ut per gratiam inveniatur auxilium opportunum. Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
pponenda: oftendit. qͥa ibi umbra hic u̾tas.
Tande ponit fidei descriptionẽ. eã multis testi¬
momis cõmendans. Circa finẽ u̾o: moralem

Expanded text:
ponendum ostendit; quia ibi umbra hic veritas. Tandem ponit fidei descriptionem; eam multis testimoniis commendans. Circa finem vero moralem
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide nata ẽ: ita existere ñ ħt nisi in fidẽ.De¬
inde subdit cõmendationẽ fidei. ꝑ multa quȩ
facit. facit enr̃ae inalia uita cognosc̾e dm ꝑfec¬
te qͥ hic fide credit᷑. & habere. resurrectionem.
q̃ nr̃a resurrectio. ẽ uirtꝰ & efficacia. resͣrectioni
xp̃i. ⁊ fac̃ in hac uita hr̃e societatẽ xp̃i. in pati¬
endo. Nisi emĩꝑ fidem: nemo tanta pateretur.
co. ualente: ad cognoscendu illũ. ꝑfecte in fut᷑o.
Hoc uidetur dic̃e de fide ñ habente tẽpus o¬
ꝑandi. quȩ tm̃ad hoc ualet. & ualente:aduir¬
tutẽ resurrectionis es .i. ad u̾ram resurrectionẽ
efficiendam. que ẽ uirtus & effectus resurrec¬
tionis .xͥ. & in hac uita ualet. ad societatẽ pas¬
sionis illi .i. ad hoc. ut socii simus xͥ in patien¬
do. q̃ societas ẽ. ex caritate. hoc dicit de fide
habente tẽpus oꝑandi. Inueniar dico. in illo.
putat se iustificari: ñ agnoscit xp̃m. s ego
cietate passionũ eiꝰ. Illam gͦ bene noscit. qui

Expanded text:
ex fide nata est, 184 ita existere non habet nisi in fide. Deinde subdit commendationem fidei per multa quae facit. Facit enim et in alia vita cognoscere Deum perfecte qui hic fide creditur, et habere resurrectionem, quae nostra resurrectio est virtus et efficacia resurrectionis Christi, et in hac vita habere societatem Christi in patiendo; nisi enim per fidem nemo tanta pateretur. co, valente ad cognoscendum illum perfecte in futuro. Hoc videtur dicere de fide non habente tempus operandi, quae tantum ad hoc valet. Et valente ad virtutem resurrectionis ejus, id est ad veram resurrectionis efficientiam, quae est virtus et effectus resurrectionis Christi. Et in hac vita valet ad societatem passionum ejus, id est ad hoc ut socii simus Christi in patiendo. Quae societas est ex charitate, hoc dicit de fide habente tempus operandi. Inveniar dico in illo, putat se justificari, non agnoscit Christum, sed ego cietate passionum ejus. Illam ergo bene noscit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
te legẽ posse implere existimãs ⁊ &e ꝙ illa le¬
galia manib oꝑaris. Non habens meã dico:s
oꝑatur in nob̃. M eliꝰ est enĩiustum esse: quam
hominẽ esse. Si gͦ hoĩem te fecit d̾s. & iustum
te facit: qd̾ melius ẽ. ñ tute. s sine te fecit de.
Non enĩ adhibiusti aliquẽ sensũ: ut te faceret
Quigͦ fecit te sine te. ñ te iustificat sine te fet̃
uera sit ex fide: quid gͦ opꝰ est lege : om̃ino tol¬
lenda c̃. scdm umbram legalium figurarũ. quȩ
iꝰticia: ex fide: est ex d̾o. ñ ex nob̾. & si fides nr̃a
insit. & iusticia: hec .s. ẽ ens: in fide. Sicut enun¬

Expanded text:
te legem posse implere, existimans quia illa legalia manibus operaris. Non habens meam, dico, soperatur in nobis. Melius est enim justum esse quam hominem esse. Si ergo hominem te fecit Deus, et justum te facit quod melius est; non tu te, sed sine te fecit te: non enim adhibuisti aliquem sensum ut te faceret. Qui ergo fecit te sine te, non te justificat sine te. Fecit tvera sit ex fide, quid ergo opus est lege? Omnino tollenda est secundum verbum legalium figuratum. Quae justitia ex fide est ex Deo, non est ex nobis. Et si fides nostra sit et justitia, haec scilicet ens in fide. Sicut en
Abbreviated transcription (Latin):
ne: qr ex unoadam sumꝰ om̃s. & in dño. ꝑ fidẽ.
&e hocẽ. qd̾ subdit. qͣnto aut̃ magis. qͣm ante. tibi
fr̃ est. & in carne: ꝑ conditionẽ primȩ natiuitatis
& in dño. ꝑ fidem. quȩ om̃em suꝑbiam ampu¬
tat᷑. Ec quiaita ẽ. gͦ .i. id̾o. Si habes .i. si habere.

Expanded text:
ne, quia ex uno Adam sumus omnes, et in Domino per fidem, et hoc est quod subdit, quanto autem magis quam ante tibi, frater est, et in carne, per conditionem primae nativitatis, et in Domino per fidem quae omnem superbiam amput
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid nocuit tibi
magis eredat᷑ qd̾ di¬
tit addit. Ego paulꝰ.
scripsi manu mea.
Dcinde: supponitur
adiuratio. cũait. ta.
ofrego fruar te indo¬
mino .i. gaudebode
de in regnod̃i. si d¬
fecis.qd rogo. Quid
est illud: łece. refice
uiscera mea .i. filium
uł affectum meum.
minum. deinde: blan¬
ditur ei. dicens. ego
confidens in obedien¬
tia tua:. scripsitͥ sci¬
ens: qd̾ facies supra
id qd̾ dico. ꝓ uocat eũ.
fic blandiendo: ut
amplius faciat qͣm
postulatur ab eo¬
Solet enĩtieri.
ut qui de. se ui¬
det bene senti
Deinde: ut sollicitiorẽ eum
rem. uenturũ
se ad illũ sig̾c̃at¬

Expanded text:
aliquid nocuit tibi amagis credatur quod dicit, addit: Ego Paulus scripsi manu mea, Deinde supponitur adjuratio, cum ait: Ita, o frater, ego fruar te in Domino, id est gaudebo de te in regno Dei, si feceris quod rogo. Quid est illud? Ecce: refice viscera mea, id est filium vel affectum meum minum. Deinde blanditur ei, dicens: Ego confidens in obedientia tua scripsi, sciens quod facies supra id quod dico. Provocat eum sic blandiendo, ut amplius faciat quam postulatur ab eoSolet enim fieri ut qui de se det bene sentirraebeat. Deinde ut sollicitiorem eum rem, venturum se ad illum sig
Abbreviated transcription (Latin):
ra mͥ hospitiũ.
uł hoc: potest
adueniã. Ideo¬
dico para. Nã
ur̃as:me dona¬
cit: ut magis
obediant.So
lent enĩ absen¬
tes contempni¬
alutat te
epafras ꝯcap¬

Expanded text:
ra mihi hospitium, vel hoc potest ad veniam. Iddico, para, nam tras me donacit ut magis obediant. lent enim absentes contemnialutat te Epaphras et cap
Abbreviated transcription (Latin):
do forsitan: sententiã
temꝑat. Hoc id̾odic̃:
quia humana sunt du¬
bia. & potuit alia cau¬
sa eẽ quare ds sic fi¬
eri disposũit. siue ꝑmi¬
serit. Recipes illũ dico:
iam ñ tantũ. ut seruũ.
s ꝓ scruo: qd̾ ante erat:
serui. cari sunt. Illum
dico. maxime mͥ carũ
ꝯuantoaut̃ magis: ꝗͣ
aute: uł quã michi.
tibi carus eẽ debet. &
us ẽ. & in domino : qͥa
fidelis fr̃ est  uł ita.
frat̃ est. & maxime. mͥ
magistro tuo frat̃ est.
Onesimꝰ enim offenso
ꝓpͥo domino: confugit
ad apłm. ad hoc: ut ob¬
litt̾atis peccatis: uttilis
reuteret᷑. intantum:
ut ñ solum dño suo
equalis fieret mitis:
h ipsi magostro suo fr̃.

Expanded text:
do forsitan, sententiam temperat. Hoc ideo dicit, quia omnia humana sunt dubia, et potuit alia causa esse quare Deus sic fieri disposuerit, sive permiserit. Reciperes illum, dico, jam non tantum ut servum, sed pro servo, quod ante erat, servi chari sunt. Illum, dico, maxime mihi charum. Quanto autem magis, quam ante, vel quam mihi, tibi charus esse debet, et us est, et in Domino, quia fidelis frater est. Vel ita frater est, et maxime mihi magistro tuo frater est. Onesimo enim offenso proprio domino confugit ad Apostolum, ad hoc ut oblitteratis peccatis utilis reverteretur, in tantum ut non domino suo aequalis fieret meritis, sed ipsi m
Abbreviated transcription (Latin):
ab hoĩb tͣdita. ẽ radide.¬
runt enĩ philosophi:
qͦs hoĩes uocat. d̾m ñ
posse fieri ereaturam.
hoĩem ñ posse nasci de¬
uirgine. uł mort: ũ re¬
uiuere. ꝯsid̾antes elem̃¬
ta .i. has creaturas uisi¬
biles. in quib: ex cõtix¬
tione seminis aĩaliage¬
nerant᷑. & qd moritur:

Expanded text:
 tradita. Tradiderunt enim philosophi, quos homines vocat, Deum non posse fieri creaturam, hominem non posse nasci deVirgine, vel mortuum revivere, considerantes elemd est has creaturas visibiles, in quibus ex cotione seminis animalia generantur, et quod moritur
Abbreviated transcription (Latin):
b causis: & cõmenticiis
reb. nicħ tã uerũ extimat᷑.
git᷑ inelem̃tis. qͥ tertena
philosophia: est. scd̾m
traditionẽ hoĩum. agen¬

Expanded text:
 commentitiis rebus nil tam verum aestimant gitur in elementis, quae terrena philosophia, secundum traditionem hominum, agen
Abbreviated transcription (Latin):
stis cognitione. & ha¬
betis matĩam gr̃arum.
uos dico: habundantes
s in illo. qui solus dat
merem̃tum: & in hac ambulatione. Pidede
cupiunt prudentes ui¬
dicari in mundo. & ean¬

Expanded text:
stis, cognitione, et habetis materiam gratiarum. Vos dico, abundantes, donis in illo, qui solus dat incrementum. Et in hac ambulatione, videte cupiunt prudentes judicari in mundo. Et eam
Abbreviated transcription (Latin):
scientes unde placeat᷑
d̃o: ineofierent firmioreᷤᷤ.
Et q̃nquide bñ statis.
Sic̃ gͦ fidi fundam̃to ac¬
cepistis:. bona enĩ fuit
acceptio: accepistis inꝗͣ.¬
res. radicati. in actiua
ne estis. suꝑ alios edifi

Expanded text:
scientes unde placeatur Deo, in eo fierent firmiores. Et quandoquidem bene statis, sicut ergo fidei fundamento accepistis, bona enim fuit acceptio, accepistis, inres, radicati in activa ne estis, super alios, aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
in lege t᷑tificamini .i. cre¬
ditis iustificari. Alit̾ enĩ
ñ noc̾et cͥcuncisio. Euacua¬
S. iustificariuult pꝰ fidem
amittit gr̃am. qr ad hoc
ut cessante hoñe le¬
gis. iustificet creden¬
tes. qd̾ qui reducit:
tit gr̃am. qd̾ ex contͣ¬

Expanded text:
in lege justificamini, id est creditis justificari. Aliter enim non noceret circumcisio. Evacua justificari vult post fidem, amittit gratiam, quia ad hoc ut cessante onere legis justificet credent; quod qui reducit, tit gratiam, quod ex contr
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾. qͥa cͥcuncisio iã ñ solum ñ ꝓdest. s &ẽ obest.
An quã noua inciꝑet p̃dicatio. oportuit cͥcũci¬
di. Nce aut lege fid̃i succedente. nichꝰ ꝓd̾it fi¬
deli addita ccũcisio. s oberit. Maĩ enĩmalũ

Expanded text:
obis, quia circumcisio jam non solum non prodest, sed etiam obest. obis, quia circumcisio jam non solum non prodest, sed etiam obest. Antequam nova inciperet praedicatio oportuit circumcidi, nunc autem lege fidei succedente nihil proderit fideli addita circumcisio, sed oberit; majus enim malum
Abbreviated transcription (Latin):
erant ad talia cogendi. Siqͥs uͦ his qui ex cir¬
cũcisione uen̾ant. talibꝙ sacram̃tis adhuc
dediti erant. ultro uellent. sicut tymotheus
offerre ꝯgruentiã. ñ erant ꝓhibendi. s suhiᷤᷤ
ꝯfidebaut. erant ꝑditi. sic ⁊ uidei. Uñ illud est
his quos fides quȩ reuelata est eis. iam imbu¬
tos inuen̾at. illa tenc. ne uideant᷑ imꝓbata po¬
tiꝰ. qͣm t̾minata. Gentib uͦ ñ sunt imponenda.
ta: aut adhuc ꝓmitte. s cessando iam appare.¬
ant signa. futuri fuisse. que cũ honore paula¬
tim deserendo: erant sepelienda. ñ ut sacͥlegra
gentium figienda. Postea uͦ tanqͣm cũ bonore
sepulta sint a xp̃ianis om̃ib in reꝑabiłr de¬
screnda. Ieꝵ aũt:. ista legalia post xͥ passionẽ
siue in eis spes ponatur. siue ñ: obseruantib
noxia eẽ dixit. nisi dispensatorie custodiantur.
⁊ scd̾m hoc. ita hic locꝰ exponit᷑. si cir. xp̃c.ni. ꝓd̾.¬

Expanded text:
erant ad talia cogendi. Si qui vero his qui ex cirerant ad talia cogendi. Si qui vero his qui ex circumcisione venerant talibus sacramentis adhuc dediti erant ultro vellent sicut Timotheus conferre congruentiam, non erant prohibendi; sed si in his confidebant, erant perditi sicut et Judaei. Unicebat ergo his quos fides quae revelata est eis, jam imbutos invenerat, illa tenere, ne videantur improbata potius quam terminata. Gentibus vero non sunt imponenda, ta, aut adhuc promittere, sed cessando jam appareant signa futuri fuisse, quae cum honore paulatim deserendo erant sepelienda, non ut sacrilegia gentium fugienda. Postea vero tanquam cum honore sepulta sint, a Christianis omnibus irreparabiliter deserenda. Hieronymus autem ista legalia post Christi passionem sive in eis spes ponatur sive non, observantibus noxia esse dicit, nisi dispensatorie custodiantur; et secundum hoc ita hic locus exponitur. Si circumcid
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ arguit: q se in lege iustificari credebant. ñ
qui legitima illa in eiꝰ honorẽ a qͦ mandata ft̃.
obseruabant intelligentes. & qua p̾nuncian¬
de u̾itatis ratione mandata sint.⁊ quousꝙ de¬
beant ꝑdurare. Illa enĩ que significationis cau¬
sa p̃cepta st̃ q̃ gr̃e reuelatione latiꝰ innotes¬
scente: necesse fuerat aboleri. Iustificare nemi¬
ne pot̾ant. ñ id̾o tñ fu̾ant. tanqͣm diabolica
gentium sacrilegia fugienda oẽ cum ip̃a gr̃a iã
ceꝑat reuelari: quȩ umbris talib fuat p̾min¬
ciata. Iñ est. qd̾ tymotħm iudea matre ⁊ greco
patre natum. ci reuncidit apłc. ⁊ ip̃e morẽ huiꝰ¬
modi custodiuit. ñ simulatione fallaci. s osilio
prudent. Circuncisio enĩ ⁊ cet̾a legalia ita natis
⁊ institutis ñ erant noxia. licet iam ñ eẽnt sig¬
ca qͣsi noxia ꝓhib̾e: in his hõib usꝙ ad qͦs dura¬
re debuenint. Gentiles uͦ ex diuso ueluti parie¬
te ad eund̾e lapid̃e angularẽ uenientes: non

Expanded text:
 arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant sa praecepta sunt, quae gratiae revelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, justificare neminem poterant: non ideo tamen fuerant tanquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia jam coeperat revelari quae umbris talibus fuerat praenuntiata. Inde est quod Timotheum Judaea matre et Graeco patre natum circumcidit Apostolus, et ipse morem hujusmodi custodivit, non simulatione fallaci, sed consilio prudenti. Circumcisio enim et caetera legalia ita natis et institutis non erant noxia, licet jam sigea quasi noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerant. Gentiles vero ex diverso veluti pariete ad eumdem lapidem angularem venientes, non
Abbreviated transcription (Latin):
n: quã nasci. Testificor
hoc solum malũ uobis
crit. s &ẽ testificor rur¬
sum. sicut olun an fidẽ:
omi hõi. iudo uł gentil.
cͥcuncid̃. se. ꝓ habenda
baptismꝰ suam. sic cͥcun¬
cisio suã exigit iustifica¬
tionẽ. Hoc sd̃o ait ut uł
t̾rore tam innumabiliũ
obseruationũ quȩ in le¬
ge scripta st̃. ne omnes
imple cogent᷑. qd̾ necip¬
siuidei. nec patres eoꝵ
implere potuerune: sic̃
petaꝰ ait: abstuient ab
his: quib eos alioqͥ subi¬
cere cupiebant. Euacu

Expanded text:
 quam nasci. Testificor.hoc solum malum vobis erit, sed etiam testificor rursum, sicut olim ante fidem, omni homini, Judaeo vel gentili circumcidenti se, pro habenda baptismus suam, sic circumcisio suam exigit justificationem. Hoc ideo ait, ut vel terrore tam innumerabilium observationum quae in lege scriptae sunt, ne omnes implere cogerentur, quod nec ipsi Judaei, nec patres eorum implere potuerunt, sicut Petrus ait, abstinerent ab his quibus eos aliqui subjicere cupiebant. Evacu
Abbreviated transcription (Latin):
stica. in scripturis expla¬
nandis. & in omib .i. in
omĩs modi hominib do¬
cendis: labora. & opꝰfac
cas. hoc oꝑe testare .i. ut
retorqueatur os turtu¬
ris ad ascellas. ⁊ sint ma¬
la. in extremis horis ia¬
dico. intantũ:ut imple¬
sałiimple. scientia uita ⁊ doctna. Et ut impleas
sobrus esto .i in omib modum serua ꝑ qd̾imple
pot̾is qr hec uirtꝰ tẽꝑat om̃s alias. Hec ido maxi
dicto. ne senimis affliget: ꝓpt̾ p̃dictum p̃ceptũ
bora. ⁊ sic te oportet facẽ.¬
id̃o. qi ego iam delibor.
.i. incipio d̾o offerri. gta¬
hostia libare:. dicimꝰ de¬
gustare. uł funde̾. uel

Expanded text:
stica in Scripturis explanandis, et in omnibus, id omnis modi hominibcendis, labora et opus fac cas hoc opere testare, ut retorqueatur os turris ad axellas, et sint mala in extremis oris dico in tantum ut implepatus scilicet, imple, scientia, vita et doctrina. Et ut impleas, sobrius esto, id est in omnibus modum serva per quod implere poteris, quia haec virtus temperat omnes alias. Haec ideo maxime dicit, ne se nimis affligeret propter praedictum praeceptum. bora, et sic te oportet faceideo quia ego jam delibor, id est incipio Deo offerri, graHaimo Libare dicimus degustare, vel fundere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ip̃a immolatione. Pas¬
sionẽ enĩ suam: delibati¬
onem appellat. Deo enĩ
ĩmolatur. qui ꝓiusticia
eiꝰ patit᷑. uUñ: ad̾dit. & tp̃s
meȩ resolutionis .i. mor̾¬
tis: instat .i. ꝓpe ẽ. Et
scis: R espondet. Ecce

Expanded text:
 ipsa immolatione. Passionem enim suam delibationem appellat. Deo enim immolatur qui pro justitia  patitur. Unde subdit: Et tempus meae resolutionis, id est mortis, instat, id est prope est. Et scis? respondet: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
mmitis miuns mał: di gram ꝯsecutum. reddertis bo
rapmał q sua iam ꝓpinqͣnte passione. bons
merita sua comemorat. pͦt que ⁊seques coronam
suio. tanqͣmipsius. sunt .i. ex ip̃o: ei coꝑatas sed
ꝯuom potuit hoc dic̾e: cuiadhuc restabat. ipsuis
passionis. qͣm sibi iam impendere dixerat. taii
magna conflictatio. tam molestum tamgͥnde
S hoe dict: ñ re plena s spe firma. ꝙ de inctorra
futuri cͥtaminis: & eursus osũmatione.ecrtum
eum secutumꝙ iam fec̾at: qui s passionẽ iam
imminere reuclauat. & id̾o. qd̾ futurũ esse p̃sũꝑ¬
sit tanqͣm factum fuit indicauit. hoc g̾ͥ totum
nos dicimꝰ tune fuisse adhuc ꝑficiend̾ũ. qñ de
des pmissione pfidens. totũ ita dicebat: tanqꝗͣ
fuisset esfectum. Uñ. e de pͥmio securꝰ. adiungͥit

Expanded text:
multis meritis malis Dei gratiam consecutum, reddentis bona pro malis qui sua jam propinquante passione bona merita sua commemorat: post quae consequitur coronam,sius tanquam ipsius sunt, id est ex ipso ei comparata, sed o potuit hoc dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi impendere jam dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum atque graSed hoc dicit non re plena, sed spe firma, quia de victoria futuri certaminis, et cursus consummatione certum eum securumque jam fecerat, qui sibi passionem jam imminere revelaverat, et ideo quod futurum esset praesumpsit, tanquam factum fuerit indicavit. Hoc igitur totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quia de Dei promissione praesumens totum ita dicebat tanquam fuisset effectum. Unde et de praemio securus adjungit:
Abbreviated transcription (Latin):
dandi sp̃m. inuust̾io. ñ auctoritate ⁊ oꝑandi mira¬
cula. De eo qͥ sub lege fuat. poss dubitari. s ꝑ simili¬
tudinẽ istoꝵ liquet. Deĩn adhiboe exemplũ patris
abrahã. cui ãn cͥcuncisionẽ fides reputata ẽ ad iꝰaiciã
subdens. Sic̃ ⁊ c̃. & ostñdit hic. tͦticiã ẽẽ ex fide. Q. ita

Expanded text:
dandi spiritum ministerio, non auctoritate, et operandi miracula. De eo quod sub lege fuerat, posset dubitari, sed per similitudinem istorum liquet. Deinde adhibet exemplum patris Abraham, cui ante circumcisionem fides reputata est ad justitiam subdens: Si
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam. hic ostendit: ex
ex fide: s. õe bñdictio. qͥa
scͥptura inducens dm lo¬
qͣntẽ abrahe.dic̃. o abra¬
ꝯformitate qũimitatione
fidei eiꝰ: qua iustificatꝰ est
etiã añ circũcisionẽ: ud̾i
et ne alio .i. ad aliũ sensũ
u̾tas u̾ba illa. dicit moy¬
sen sic sensisse. addens. ꝓ
legis. ⁊ ido: p̾mnciauit
abrahe .i. ostendit p̃min¬
ciatum ẽẽ abrahe: qd̾ exfi¬
de est benedictio. dicens.

Expanded text:
justitiam, hic ostendit ex eex fide, sed etiam benedictio, quia Scriptura, inducens Deum loquentem Abrahae, dicit: O Abraione fidei ejus qua justificatus est etiam ante circumcisionem, Judaei Et ne alio, id est ad alium sensum, vertas verba illa, dicit Moysen sic sensisse, addens; Prlegis. Et ideo praenuntiavit Abrahae, id est ostendit praenuntiatum esse Abrahae quod ex fid
Abbreviated transcription (Latin):
nere iugũ. qd̾ neq nos. neq patres ur̃i portate
potuimus : & est sensꝰ. aiͣdicat d̾s ꝑ moysen: mul¬
taquidẽ p̃cepi. quȩ omĩa: nullus impłe poterit.
s homini data sunt. in honꝰ. ad eiꝰdomandã suꝑbrã
qͥ dicebat ñ deest qui impleat. s deest qͥ iubeat. &
id̃o: maledich erant. om̃s qui sub lege erant. quia
in om̃ib erat reatus transgressionis. a quo illi¬
absolutierant: qͥ in gr̃a ꝯfidebant. sp̃ualit̾ saltẽ
legẽ implentes. in quo innuit desid̾andu eẽ sal¬
uatorẽ. qui finẽ ponat his. ⁊ lib̾et ñ solũ ab alii
pecc̃is: s etiam a maledicto legis. Cur gͦ galathe

Expanded text:
s jugum, quod neque nos neque patres nostri portare potuimus? Et est sensus: quasi dicat: Deus per Moysen multa quidem praecepit quae nullus implere poterit, sed homini data sunt in onus ad ejus domandam superbiam, qui dicebat: Non deest qui impleat, sed deest qui jubeat. Et ideo maledicti erant omnes qui sub lege erant, quia in omnibus erat reatus transgressionis, a quo absoluti erant qui in gratia confidebant; spiritualiter saltem legem implentes in quo innuit desiderandum esse Salvatorem, qui finem ponat his, et liberet non solum ab aliis peccatis, sed etiam a maledicto legis. Cur ergo Galatae
Abbreviated transcription (Latin):
Recte dico: qd̾ illi qͥ ex fide
sunt bndicent᷑. ex oꝑibus
enĩ ñ benedicuntur. s ma¬
li sunt. qd̾ ita dicit. Quic̃q
enĩ ex oꝑib legis sunt:
sicut illi qui ꝑ ea putant
se iustificari: sub. maledic.
tnsgressiomiꝰᷤ sunt ut ne
supͣ exposuit. Non enĩsic
intelligi debet. ut dicat᷑.¬
sic̃ iudĩ uolunt: in te. b̃nd̾¬

Expanded text:
Recte dico quod illi qui ex fide sunt benedicentur. Ex operibus enim non benedicuntur, sed mali sunt: quod ita dicit: Quicunque enim ex operibus legis sunt, sicut illi qui per ea putant se justificari, sub maledicto transgressionis sunt, ut neqpra exposuit. Non enim sic intelligi debet, ut dicatsicut Judaei volunt, in te b
Abbreviated transcription (Latin):
& q̃ sublimitas caritatis .i. quo tendat caritas
crucis. supͣpositã. & qd̾ ꝓfundu caritatis. qd̾ to¬
tũ portat. ut pars cruc̾is fixa in t̾ra .s. in abscon¬
ta. ⁊ alta. Ex occulta enĩ di uoluntate: uocatur
homo ad particrzationẽ tante gr̃e. alius sic
aliꝰ aũt sic. uł ꝓfundum caritatis: sunt ȩccłia¬
stica sacramenta.quȩ sunt ꝓfunda. & inuesti¬
gabilia. & sunt fundamentũ caritatis. sine qͥ¬

Expanded text:
Et quae sublimitas, charitatis, id est quo tendat charitasEt quae sublimitas, charitatis, id est quo tendat charitascrucis superpositam, et quod profundum, charitatis quod totum portat, ut pars crucis fixa in terra, scilicet in abscont alta. Ex occulta enim Dei voluntate vocatur homo ad participationem tantae gratiae, alius sic, alius autem sic. Vel profundum charitatis sunt ecclesiastica sacramenta quae sunt profunda et investigabilia, et sunt fundamentum charitatis, sine q
Abbreviated transcription (Latin):
ram tendit. & ab ip̃o ligno tͣnsũsouq ad t̾rã. ꝯspicua¬
c̃. ubi corpꝰ crucifigitur. & quod̾amͦ stat.⁊ ip̃a sta¬
tio. ꝑseu̾antiam significat. Attitudo eñ in illo lig¬
no est. qd̾ ab eod̾e transũso. sursum u̾sus: ad ca
ꝓfunditatẽ sig̾cat. gratuitȩ gr̃ȩ. in qͣ multoꝵ in¬
gema ꝯteruntur: id uestigare conantia. hec gͥ
uerba apłi. sic intelligere soleo. oro ut possitis
hoꝵ u̾boꝵ intellectus coaptat᷑. ut sit sensꝰ. quȩ
sit latitudo in oꝑib caritatis. q̃ extendit᷑ usꝙ ad
ad immicos diligendos. sicut xp̃c fecit: qui ora¬
uit ꝓ immicis. qd ostensum. in cruce sua fuit
q̃in latum tensa est:a dextra. in sinistram. ubima¬
nus fixe ꝑ quas oꝑa signant᷑. quȩ in hylaritate
decet eẽ. & q̃ longitudo caritatis.s. qd̾ usꝙ infi¬
set suos. usq in finẽ dilex̃ eos. qd̾ significatum
ẽ. ꝑ longitudinẽ crucis. a sursũ: usꝙ deorsum.

Expanded text:
rram tendit, et ab ipso ligno rram tendit, et ab ipso ligno  ibi corpus crucifigitur, et quodammodo stat, et ipsa statio perseverantiam significat. Altitudo autem in illo ligno est, quod ab eodem transverso sursum versus ad capprofunditatem significat gratuitae gratiae, in qua multorum ingenia conteruntur id vestigare conantia. Haec ergo verba Apostoli sic intelligere soleo, oro ut possitis horum verborum intellectus coaptatur: ut sit sensus: Quae sit latitudo, in operibus charitatis, quae extenditur usque ad inimicos diligendos, sicut Christus fecit, qui oravit pro inimicis, quod ostensum in cruce sua fuit, quae in latum tensa est a dextra in sinistram, ubi manus fixae per quas opera signantur, quae in hilaritate decet esse, et quae longitudo charitatis, sciliset suos, usque in finem dilexit illos . Quod significatum est per longitutudinem crucis, a sursum usque deorsum.
Abbreviated transcription (Latin):
excelso & ꝓfundo. s cum in excelso d̾r: sublum¬
tatiseminentia cõmendat᷑. Cũ aũt in ꝓfundo:
difficultas inuestigationis & cognitionis. Et
sciendũ. qͥa in his u̾bis. figura & myst̾ium cru¬
cis ostendit᷑. Qui enĩ quia uoluit mortuus ẽ: quo¬
mͦ uoluit mortuus ẽ. Non frustra gͥ mortis tale
genꝰ clegit: in quo latiuidinis huiꝰ & longitu¬
dmis. & altitudims & ꝓfunditatis: magist̃ tibi
existe̾t. qui dix̾at. tolle crucẽ tuã. ⁊ sequere me.
Tollit᷑ erux. cum sp̃u facta carnis mortificant᷑. Qͣm¬
diu gͦ euacuatur corpꝰ pecc̃i: quãdiu ext̾ior homo
corrũpitur: ut int̾ior renouet᷑ de die in diem. tẽpꝰ
ẽ crucis. In cuiꝰ gͦ potestate erat mori. uł ñ mori:
&e sic uł sic mori: ñ frustra crucẽ elegit. ubi te hu¬
ic mundo crucifiget. Nam latitudo ẽ in cruce.
transusum lignum ubi figunt᷑ manꝰ qd̃ ad
bona oꝑa ꝑtinet. qͥa ibi extendunt᷑ mañ. longi¬
tudo ẽ. inea parte ligni que ab iplo tnsu̾so. ad t̾¬

Expanded text:
excelso et profundo; sed cum in excelso dicitur, sublimitatis eminentia commendatur; cum autem in profundo, difficultas investigationis et cognitionis. Et sciendum quia in his verbis figura et mysterium crucis ostenditur. Qui enim quia voluit mortuus est, quomodo voluit mortuus est. Non frustra igitur mortis tale genus elegit, in quo latitudinis hujus, et longitudinis, et altitudinis, et profunditatis magister tibi existeret. Qui dixit: TollTollitur crux, cum spiritu facta carnis mortificantur: quandiu autem evacuatur corpus peccati, quandiu exterior homo corrumpitur, ut interior renovetur de die in diem, tempus est crucis. In cujus ergo potestate erat mori vel non mori, et sic vel sic mori, non frustra crucem elegit, ubi te huic mundo crucifigeret. Nam latitudo est in cruce transversum lignum, ubi figuntur manus, quod ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. Longitudo est in ea parte ligni quae ab ipso transverso ad te
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑscrutari contẽplariq nequimꝰ: ꝓcedit om̃e qd̃
possumꝰ. Qd̾ possum. uideo. ũn possum: ñ iudeo
nͥ qr noui ẽẽ ad̾o. Quare aũt illi & ñ illi det. mul¬
tũ estad me abyssus & ꝓfundũ est. Nc̃gͦ. ipsa cari¬
tas in bonis oꝑib exercet᷑. ad subueniendũ aliis. &
usq ad immicos: porrigit᷑. ⁊ hec. latitudo ẽ. Nunc.
longammitate adu̾sa tołat. & in eo qd ueraciter
tenuit: ꝑseuat. ⁊ hec longitudo ẽ. hoc aut̃ to¬
uͦ ex occulto ista caritas. & hooẽ ꝓfundum. Pfun¬

Expanded text:
t omne quod possumus. Quod possum video, unde possum non video, nisi quia novi esse a Deo. Quare illi et non illi det, multum est a me: abyssus, et profundum est. Nunc ergo ipsa charitas in bonis operibus exercetur ad subveniendum 169 aliis, et usque ad inimicos porrigitur; et haec latitudo est. Nunc longanimitate adversa tolerat; et in eo quod veraciter tenuit, perseverat: et haec longitudo est. Hoc autem touero ex occulto ista caritas, ubi fundati quo
Abbreviated transcription (Latin):
cor dirigit. ut ds̃ in p̾mium expectetur. Nam si be¬
ne oꝑaris: etiã ad inmicos. & hylarit̃ tribuis. ha¬
bes latitudinẽ. & si in his usq in finẽ ꝑseũas. ha¬
bes longitudinẽ. S si omĩa hec ñ ꝓpt̾ mercedẽ. su¬
ꝑiorẽ uł suꝑnam facis: altitudinẽ ñ habes. ⁊ il¬
amare: ip̃m aͣdiutorẽ. ipsum: coronatorẽ. P ostremo
ip̃m. p̃mium deputare. ñ aliud ab ip̃o: quã ipsum
expectare. Si amas: gͣtis ama. Si ue amas: ip̃e sit
merces. quẽ amas. & qd̾ sit ꝓfundum cariratis.
.i. possiti intłłig̾e: occultũ diiudiciũ eẽ. qͣre istidat

Expanded text:
cor dirigit, ut Deus in praemium exspectetur. Nam si bene operaris etiam ad inimicos et hilariter tribuis, habes latitudinem; et si in his usque in finem perseveras, habes longitudinem. Sed si omnia haec non propter mercedem superiorem vel supernam facis, altitudinem non habes; et ilamare ipsum adjutorem, ipsum coronatorem, postremo ipsum praemium deputare non aliud ab ipso, quam ipsum exspectare. Si amas, gratis ama. Si vere amas, ipse sit merces quem amas. Et profundum. Charitatis, id est possitis intelligere occultum Dei judicium; quare isti dat
Abbreviated transcription (Latin):
crucis. mundo crucifigamur. extendentes
manꝰ in latitudinẽ bonoꝵ oꝑm. &e in longitu¬
dine usq in finẽ ꝑseu̾antes atq habentes¬
scrutatorẽ fatigant. Sequit᷑. Scire .&. oro. ut
possitis etiam scire. ex¬
parte. ut mutemini ca¬
ritatẽ xp̃i. qua nos

Expanded text:
es manus in latitudine bonorum operum, et in longitudine usque in finem perseverantes, atque habentescrutatorem fatigant. Scire. Quasi dicat: Oro ut possitis etiam scire, exparte ut imitemini charitatem Christi, qua nos
Abbreviated transcription (Latin):
fid̃e .i. ad xͥ anos. Om̃ib enĩ pari dilectione: u
ta optanda ẽ et̾tia. & si ñ omib ead̾e possunt ex¬
hiberi dilectionis officia. quȩ fr̃ib maxime ft̃¬
exhibenda. quia faciliores & ꝓpensiores in bo¬
no circa frẽs ẽẽ debemꝰ: ꝙr sumus iniuicẽ m̃bra.
Om̃ib gͥ impendenda est miscdia. in qͦ ꝓponen¬
di sunt iusti:. qui sunt ex fide. Qd̃ aũt etiã oĩb.¬
b̃n faciendũ sit: testis est ds̃. quidicit. bencfuei¬
te his qui od̾unt uos. diligite mimicos ur̃os.
b ñ esse claudenda. nec e siadu̾sum nos ostilẽ
animũ gerant. qr &e ip̃i homines funt. & hoc:
cxemplo dĩ patris astruit᷑ qui solẽ suũ facit ori¬
ri suꝑ bonos ⁊ malos.⁊ pluit. suꝑ iustos & iui¬
stos. St̃ tam̃ qui estimant elemosinas iustis tm̃¬
tm̃ eẽ p̾bendas. peocatorib aut̃ mehil dario¬
portere. ne contra d̾iconem᷑ si eis uolumꝰ sub

Expanded text:
ianos. Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est, etsi non omnibus eadem possint exhiberi dilectionis officia; quae fratribus maxime exhibenda, quia faciliores et propensiores in bono circa fratres esse debemus, quia sumus invicem membra. Omnibus igitur impendenda est misericordia, in quo praeponendi sunt justi qui sunt ex fide. Quia autem obenefaciendum sit, testis est Deus qui dicit: Benefacite his qui oderunt vos, diligite inimicos vestros .atoribus non esse claudenda, nec etiam si adversum nos hostilem animum gerant; quia et ipsi homines sunt. Et hoc exemplo Dei Patris astruitur, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Sunt tamen qui aestimant eleemosynas tantum justis esse praebendas, peccatoribus autem nihil dari oportere, ne contra Deum conemur, si eis volumus sub
Abbreviated transcription (Latin):
gens. Sic̃ em̃ natus ẽ
ante omña de đo. it
omĩa crearet: sic it̾m
de uirgine natꝰ homo:
pͥmus resurrexit. ut
quȩ creau̾at restaura¬
ret. ut semꝑ sit pͥmꝰ
&e pͥnceps. Uñ subdit
Ut ꝑ hoc sit ip̃e mõib
tam᷑ pͥorib qͣm seq̃mte¬
b. tenens pͥmatũ i do
immum qr pot̃ alios
suscitare. Et bene pͥma¬
tum ħt. ñ solũ qr pri¬
cõplacuit tͥnitati. om¬
nẽ plenitudinẽ inha¬
conciliari omĩa .i. pla¬
cuit tͥnitati. qd̃ in ipso
om̃is plemtudo scien¬

Expanded text:
s Sicut enim natus est ante omnia de Deo, ut omnia crearet, sic iterum de virgine natus homo primus resurrexit, ut quod creaverat restauraret, ut semper sit primus et princeps. Unde subdit: Ut per hoc sit ipse in omnibus, tam prioribus quam sequentibus, tenens pium, quia potest alios suscitare. Et bene primatum habet, non solum quia pricomplacuit Trinitati omnem plenitudinem inhaconciliari omnia, id est placuit Trinitati, quod in ipso om
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. s habitaree.⁊ re¬
conciliaret: d̃o omĩa.
.i. iudos ⁊ gentes. At¬
tende.: qd̾ plenitudo
qd̃ ꝑ eum ñ possit pre¬
stari. Unait. sic̃ pater
t uitã in se. sic dedit & filio uita ht̃e insemet¬
iposic em̃ ꝓat susertat mortuos &e uiuificat
so. fili quos uult iuuificat. & sic ostenditur

Expanded text:
esset, sed habitaret. Et reconciliaret omnia, est Judaeos et gentes. Attende quod plenitudo quod per eum non possit praestari. Unde ait: Sicut Pater vitam habet in se, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso . Sicut enim suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivifi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis uenire. s si accedant ad eũ. Non
em̃ sic uult: ut nolentes
saluent᷑̾. s uult eos saluari: si ce ipĩ uelint.
altet̃ sullum excepit a salute. & cognits¬
ne eł itarclm legit qd̃ uutt os hoĩes saluols¬

Expanded text:
s fieri, si accedant ad eum. Non enim sic vult ut nolentes salventur, sed vult eos salvari, si et ipsi velint. Aliter non ullum excepit a salute et cognitione. Vel ita, cum legitur quod vult omnes homines salvos
Abbreviated transcription (Latin):
tñcũ discretione. &
iem .s. etate uł mori¬
b. ne increpauis ꝓ¬
etatis honore. ne in¬
digne ferens se aui¬
niore correctum:. ma¬
gis exasꝑet᷑. quã ꝓfi¬
ciat. s obsec̾ ut patrẽ.¬

Expanded text:
n cum discretione. Et icet aetate vel moribus. Ne increpaveris proprietatis honorem, ne indigne ferens se a juniore correctum magis exasperetur quam proficiat. Sed obsecra ut patre