comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
equitur matheris & dicit. Idipsũ
aũt ce latrones qui crueifixie¬
rant cumeo imꝓꝑabant ei. Nec
marcus discrepat hoc idest dicens ali¬
is uerbis. Lucas aũt pot̃ putari repu¬
gnare: nisi genus locutionis satis u¬
sitatum ñ obliuiscam᷑ ait enĩ lucas.
Unus aũt de his qui pendebant latro¬
nibus blasphemabat cum dicens. Si
tues xꝑ̃c: saluum fac temetipsũ & nos.
Et sequit᷑ idem ipse: atq ita contexit.
Respondens aut̃ alt̃ increpabat illũ
dicens. Neq tu timens dm̃ quod in
eadem dampnatione es & nos quidẽ

Expanded text:
equitur Matthaeus et dicit: id ipsum autem et latrones, qui fixi erant cum eo, improperabant ei. nec Marcus discrepat, hoc idem dicens aliis uerbis. Lucas autem potest putari repugnare, nisi genus locutionis satis usitatum non obliuiscamur. ait enim Lucas: unus autem de his qui pendebant latronibus blasphemabat eum dicens: si tu es Christus, saluum fac temet ipsum et nos. et sequitur idem ipse atque ita contexit: respondens autem alter increpabat illum dicens: neque tu times deum, quod in eadem damnatione es? et nos qui
Abbreviated transcription (Latin):
sumpta ẽ: quia pret̾ eccłie societatẽ aqͣ
baptismi quamius eadem sit. ñ solũ ñ uala
ad salutem . s ualet potius ad ꝑniciem.
Qł quadraginta dieb & quadraginta
noctib pluit: quia om̃is reatus peccatoꝵ
qui indecẽ preceptis legis amittit᷑ ꝑuni¬
uersum or bemterrarum. qui quattuor
partib continet᷑. Decem quippe quater
ducta quadraginta fiunt: siue ille reatꝰ.
qd̾ ad dies ꝑtinet ex rerum ꝓsꝑitate. siue
qd̃ ad noctes. ex rerum aduersitate cõtra¬
ctus sit. sacram̃to baptismi celestis ab¬

Expanded text:
sumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua sumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad perniciem. quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit: quia omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis ab
Abbreviated transcription (Latin):
uitiosa carius concupiscentia. hoc isto
loco de peccatrice femina: ubi intelligen¬
dum ẽ iurum ad regendam uxorẽ. animo
carnem regenti similẽ eẽ oportere: ꝓpter
qd̾ dicit apłs. Qui diligit uxorem suam:
scipsum diligit. Nemo enim umquam car¬
nem suam odio habuit. Sananda enĩ st̃
hec sicut nr̃a: ñ sic̃ aliena dãpnanda. S.
illud dĩ preceptũ: car sic̃ p̃uaricator
accepit. Inualescente quippe inuiden¬
tiȩ untio fratrem insidiatus occidit. T̃ a¬
lis erat terrenȩ conditoe cuuitatis. Quo
quem pastor ouium pecoꝵq p̃figurabat
abel. quia in allegoria pph̃tica res ẽ parco
nunc dicere: & quedam hinc aduersus
fanstũ manicheũ dixisse me recolo. Qd̃
post septem dies ex quo ingressus noe in
arcam factumẽ diluuiũ. significat. quia
inspe future quietis. que septimo die sigra¬
ficata ẽ. baptiram᷑. Quod prẽt archã omĩs
caro quam terra sustentabat diluuio con¬

Expanded text:
uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomquem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo, qpost septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio con
Abbreviated transcription (Latin):
flaminabit᷑ in frem: & quẽ debuerati¬
mitari. cupiebat auferri. Quiesce inquit
manus abscelere contine: ñ regnet pecca¬
tum in tuo mortali corpore adobediendũ
desideriis eius: nec exhibeas menbra tua¬
arma iniquitatis peccato. adte enim con¬
uersio eius. dum ñ adiuuat᷑ relaxando.s.
quiescendo frenat᷑. E tu dñaberis illius.
ut cum forinsetus ñ ꝑmuttit᷑ oꝑari: sub pote¬
state mentis regentis & bene uolentis. as¬
suescat etiam intrinsecus ñ moueri. Dictũ
ẽ tale aliquid in eodem diuino libro. & de
muliere: quando post peccatum dõ inter¬
rogante atq iudicante. dãpnationis sen¬
tentiam acceperunt. inserpente diabolus.
& inseipsis illa & maritus. Cum enĩ dixis¬
set ei multiplicans multipli cabo tristitias
tuas & gemitum tuum. & intristitia pari¬
es filios. deinde addidit: & ad uirũ tuũ
conuersio tua: & ipse tui dominabitur.
Quod dictumẽ ad cam de peccato. uelde

Expanded text:
flammabatur in fratrem et, quem debuerat iflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupiebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas mearma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius — dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios, deinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de peccato uel de
Abbreviated transcription (Latin):
si id sũ defendendo p̃posuerit: s penitẽ¬
do subiecerit. Alioquin & illi seru &
dominanti: si patrocinium adhibuerit
accedenti. S. ut peccatum intelligatur
concupiscentia ipsa carnalis. de quadicit
apłs. caro concupiscit ad uersus sꝑ̃m
incuuis carnis fructib & iniudiam com¬
ris ulius. Cum enĩ cõmota fuerit pars
ipsa carnalis quam peccatum appellat
apłs ubidicit. ñ ego operor illud .s. qd̃
habitat in me peccatum quã partẽ ani¬
mi etiam philosophi dicunt eẽ iutiosã.
ñ quȩ m̃tẽ debeat traħe. s cuimens debe¬
at imperare. eamq ahillicitis operibus
ratione cohibe: cum ergo cõmota fuerit
ad aliquid perperam commiitendum᷑ si¬
ad quiescatur. & obtemꝑetur dicentł apłõ.
ne exhibueritis m̃bra uestra arma iniqui¬
tatis peccato: adm̃tem domitã & uictã
conuertitur. ut subdite ei ratio dñet᷑. Hoc
precepit ds̃ huic qui facib inuidi e in¬

Expanded text:
si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitensi id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: Caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam com tu dominaberis illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere; — cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: Nec exhibueritis membra uestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae in
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ accipere nolu̾it. ut s ipse potius meri¬
to quam ei frater inmerito clispliceret: cũ
cẽt in iustus ñ recte diuidendo. hoc ẽ non
recte uiuendo. & in dignus cuius apꝓba¬
retur oblatio: quam cẽt in uistior. quod
frẽm iustum gratis odisset ostendit: non
tam̃ eũ dimittens siue mandato scõ iusto
& bono. Quiesce inquit. Ad te enu con¬
uersio eus: & tu dominaberis illuis. Nũqͥd
frĩs: absit. Cuius igitur nisi peccatidixe¬
rar enĩ. Peccasti. Tum deinde addidit.
Quiesce. Ad te enim conuersio eius: et
tu dñaberis illuis. Potest quidem ita in¬
telligi ad ipsum hominẽ conuetsionẽ eẽ
debere peccati: ut nulli alii quam sibi
sciat tribuere deb̾e quod peccat. Hec est
enim salubris pęnitentie medicina e uenie
petitio ñ incongrua: ut ubiait. ad te enim
conuersio eiuis non subaudiatur erit. s
sit. precipientis uidelicet ñ p̃dicentis mͦ.
Tunc eium dominabit᷑ quisq peccato

Expanded text:
onem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merionem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat enim: Peccasti, tum deinde addidit: Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec est enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: Ad te enim conuersio eius, non subaudiatur \'erit\', sed sit; praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
li autem contra ut fruant᷑ mundo. uti
uolunt dõ: Qui tam̃ eum uel eẽ uel res
humanas curare iam credunt. St̃ emm
multo deteriores: quine hoc quidẽ credt̃.
Cognito itaq caiN. quod suꝑ eius ger¬
mani sacrificiũ. nec suꝑ suum respexertt
cłs. utiq frem̃ bonũ mutatus imitarr̃ ñ
elatus debuit ȩmulari.s contristatus ẽ:
& concidit facies eius. hoc peccatũ ma¬
xime arguit ds̃. tristitiam de alterus bo¬
bonitate. & hoc frĩs: hoc quippe arguen¬
do. int̾rogauit dicens. Quare contristatꝰ
es. & quare concidit facies tua: quia
fratri inuidebat. ds̃ uidebat: & hoc ar¬
guebat. Nam hominibus quibus abscon¬
ditumẽ cor alteruis eẽ posset ambiguũ
& prorsus incertũ utrum illa tristitia ma¬
lignitatẽ suã in qua se dõ displicuisse di-¬
dicerat anfr̃is doluerit bonitatẽ: que dõ
placiit. cum insacrificium eius respexis¬
set: s rationem reddens ds̃. cur eus oblati¬

Expanded text:
li autem contra, ut fruantur mundo, uti li autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblati
Abbreviated transcription (Latin):
eius rei que oblataẽ fit particeps ꝓfanꝰ.
aut quilibet quẽ fas ñ est fieri. In quo
aũt horum dõ displicuerit caia: facile
de his frĩb loqueretur. ñsicut caua in qͥt
qui ex maligno erat. & occidit fratrẽ suũ
& cuiꝰ rei grã occidit eũ. quia oꝑa illius
maligna fuerant. frĩs autem eius iusta:
Dat᷑ incelligi ꝓpt̾ea dm̃ ñ respexisse inma¬
nus eius. quia hoc ipso male diuidebat.
Dans dõ aliquid suum. sibi aut̃ se tpsum:
qđ om̃s faciunt. qui ñdĩ s suã sectantes
uoluntatem. idẽ. ñ recto s ꝑuerso corde ii¬
uentes offerẽt tam̃ dõ munus: qui eopu¬
tant cũ redimi. ut eorum ñ opituletur sa¬
nandis prauis cupiditatib s. explendis.
Et hocẽ terrene proprium ciuitatis. dmñ
uel dõs colere. quib aduiuantib regnes
in uictoriis & pace terrena: ñ caritate con¬
sulendi. s dñandi cupiditate. Boni qͥppe
adhoc utuntur mundo: ut fruant᷑ dõ. Ma¬

Expanded text:
eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo dispde his fratribus loqueretur, Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et cujus rei gratia occidit? quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem ejus justa ; datur intelligi propterea Deum non respexisse in munus ejus, quia hoc ipse male dividebat, dans Deo alQuod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; ma
Abbreviated transcription (Latin):
protulit ad cam. Illud quidẽ qđ dictũ ẽ
nonne si recte offeras recte aũt ñ diuidas
peccasti. quia ñ elucet cur uel unde sit
dictum. multos sensus peperit eus ob¬
scuritas: cũ diuinarum scripturarum qͥs¬
q tractator scđm fidĩ regłam id conatur
ex ponere. Recte quippe offertur sacri¬
ficium cum offercur deo uero: cui uni
tantummͦ sacrificandum ẽ. Non aut̃
recte diiditur. dum ñ discernuntur
recte uel loca ueltem pora. uel resipse
que offerunt᷑. uel qui offert. & cui of¬
fertur. uel hi quib aduescendum dis¬
tribuitur. qd oblatum ẽ: ut diuisionẽ
hic discretionẽ intelligamus. siue cũ
offertur. ubi ñ oportẽt aut qd̃ non¬
ibi. sed alibi oportet: Siue cum offertur
quando ñ oporcet. aut quod ñ tunc s aliaᷤ
oportet: siue cum id offert᷑ quod nusquã
& nũ quam penitus debuit: siue cum ele¬
ctiora sibi eiusdem generis rerum tenet
homo. quam sunt ea que offert dõ. siue

Expanded text:
protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet quur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium, cum offertur Deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet, aut quod nonibi sed alibi oportet, siue cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, siue cum id offertur, quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum ñ moueat me.Luiiii.
Quod diuersis modis possit intelligi. si
recte offeras recte aut̃ ñ diuidas peccasti.
ex libro decuutate dĩ .xu.
Umd̾s locutus est ad cai comore
quo cum primis hominibus ꝑ
creaturam subiectam uelut eoꝵ
socius forma congrua loquebatur: quid
ei profuit: Nonne conceptum scelus inne¬
cando fratre. & iam post uerbum diuine
ammonitionis impleuit: Nam cum sacri¬
ficia discreuis set amborum. in illuis re¬
spiciens. huiꝰ despiciens. quod n dubitan¬
dum ẽ potuisse cognosei signo aliquo at¬
testante uisibili: & hoc idõ fecisse dm̃
quia mala erant oꝑa eius. frĩs uero eius
bona: contristatus ẽ cain ualde. & conci¬
dit facies eius. Sic enim scriptumẽ. Et
dixit dñs ad caua. Quarc tristis factus
es. & quare concidit facies tua: Non¬
ne si recte offeras. recte autem ñ diuidas
peccasti: quiesce. Ad te enim conuersio
eius: & dcu dominaberis illuis. In
hac amonitione. uel monitu quẽdeus

Expanded text:
peccatorum non moveant me. CAPUT LIX. peccatorum non moveant me. CAPUT LIX. Quod diversis modis possit intelligi: Si recte offeras, recte autem non dividaEX LIBRO DE CIVITATE DEI XV. Cum deus locutus est ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua. loquebatur, quid ei profuit? nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis impleuit? nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens — quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo attestante uisibili — et hoc ideo fecisset deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona, contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. sic enim scriptum est: et dixit dominus ad Cain: quare tristis factus ea et quare concidit facies tua? nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. In hac admonitione uel monitu, quem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nario dierum numero uoluitur. magis qr
ñ interit gens uidea satis apparcat fidelib
xp̃ianis. quam subiectionem meruerunt.
qui inuenerit. Hoc reuera multũ mirabile
ẽ: quemad modum om̃s gentes que aroma¬
nis subiuigate sunt. in ritum romanorum
sacrorum transicrint. eaq sacrilegia ob¬
seruanda & celebranda susceperint: Gens
autem ui dea. siie subpaganis regibus siue
sub xꝑ̃ianis. ñ amiserit signum legis sue
quo aceteris gentib popłisq distinguit᷑.
& omisimꝑator uel rex. qui eos in regno
suo inuenit. cum ipso signo eos inuenit
nec occidit: idẽ ñ effecit ut ñ sint uidei
certo quodam. & proprio sue obseruatio¬
nis signo aceterarum gentium commu¬
nione discreti. nisi quicũq eorũ adxp̃m
transierint: ut iam ñ inueniatur caui
nec exeat afacie dĩ. nec habitet interra
naim. quod dicitur interpretari cõmotio:
contra quod malum ds̃ rogatur inpsalmo.
Nedederis in motum pedes meos: &. manꝰ

Expanded text:
nario dierum numero uoluitur, magis quia nario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint qqui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierint, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Nam, quod dieitur interpretari „commotio". contra quod malum dNe dederis in motum pedes meos, et manus
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ cerram: & erit: õmĩs qui inuenerit me occi
det me. Uere inde gemit & tremit: ne regno
etiam terreno ꝑdita. ista uisibili morte occi¬
datur. hanc dicit maiorem causam quam
illam qd̾ ei tra ñdat uirtutem suam: ne spi¬
ritalit moriatur. Carnalit enĩ sapit. & ab¬
scondi a facie dĩ. idẽ. iratum habe dm̃ graue
non putat: nisi inuemat᷑ & occidatur. Car¬
nalit enim sapit tanquam oꝑans terram: cuiꝰ
iurtutem ñ accipit. Saꝑe aut̃ scđm carnem
morsẽ: quam ille ñ intelligens amisso regno
gemit: & corporalem mortem tremit. Sed
quid ei respondit ds: ñ sic inquit: omĩs qͥ
occiderit caui. septem uindictis ex soluet.
ldest ñ sic quomodo dicis: ñ corporali morte
interibit genus impiũ carnaliũ iudeorũ.
Quicũq enĩ eos ita ꝑdiderit septẽ uindi¬
ctas ex soluet. idẽ. auferet abeis septem uĩ¬
dictas. quibus alligati sunt ꝓpt̃ reatum oc¬
cisi xꝑ̃i: ut hoc toto tempore quod septe¬

Expanded text:
super terram, et erit, omnis, qui super terram, et erit, omnis, qui det me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondit deus? non sic; inquit; omnis qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est, non sic, quomodo dicis; non corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septe
Abbreviated transcription (Latin):
tem suã: quia in ea ñ intelligit gram̃ xꝑ̃i.¬
ꝓpt̾ea & ĩ ipsa t̾ra quam xꝑ̃c portauit.
idẽ ineuis carne. ipsi oꝑatisunt salutem
nrãm crucifigendo xꝑ̃m. qui mortiuis ẽ
ꝓpt̾ delicta nr̃a: nec eis dedit eadem terra
uirtutem suam:. quia ñ iustificati sunt
uirtute resurrectionis eius. qui resurrexit
illuis: quam ñ ostendit impiis. & incre¬
dulis: linde nec resurgens eis a quibus
erat crucifixiis apparuit. tã quã cam ope¬
ranti terram ut granum illud seminaret᷑.
ñ ostñ denseadem terra fructum urtutissue.
tutem suam dare t᷑. gemens & tremens eris
interra. Nunc ecce quis ñ uideat. quis ñ
agnoscat in tota terra. quacumq disper¬
susẽ ille popłs. quomodo gemat merore
ammissi regni: & tremat tumnore sub in¬
numerabilib ppłis xꝑ̃ianis: Idõq respõ¬
dit caui & dixit. Maior ẽ causa mea.
Sieicis me hodie a facie terrȩ. & afacie
tua abscondas: & ero gemens & ctemẽs

Expanded text:
tem suam, quia in ea non intellegit gratitem suam, quia in ea non intellegit gratipterea et in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit illius, quam non ostendit inpiis et incredulis. unde nec resurgens eis, a quibus erat m. 2 S crucifixus, adparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suatutem suam dare tibi. Gemens et tremens eris in terra. nunc ecce, quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis cbristianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuit os acciꝑe sanguinem frĩs de ma¬
nu eius :.s. idõ maledictus intelligitur ab
hacterra. qm̃ oꝑat᷑ terram que ñ adiciet
urtutem suã dare illi: idẽ. idõ popłm
uidõrum maledictum agnoscit. & ostñ¬
terrenam circumcisionẽ. Terrenum sab
batum:. terrenãm arimum: t̾renum pascha:
quȩ om̃is terrena oꝑatio habet occultam
uidis. in impietate & infidelitate ꝑseue¬
rantibus: quia nouo testam̃to reuelata ẽ.
& non transeuntib ad dnm̃ noneis aufert᷑
uelam̃ quod in lectione ueteris testamenti
manet. quia in soloxꝑ̃o euacuat᷑. ñ ipsa le¬
ctio ueteris testam̃ti. quȩ habet abscondi¬
tam iurtutem. s uelam̃ quo abscondit᷑:
Uñ xp̃o incruce passo uelum templi cõn
secreta sacram̃torum fidelib ad bibẽ dũ
eius sanguinem ore aꝑto in confessione tͣn¬
seuntibus. Ppt̃ea popłs ille. sicut caui
adhuc oꝑatur terram adhuc exercet oꝑa¬
tionem legis carnalit: que ñ ei dat uirtu¬

Expanded text:
aperuit os accipere sanguinem fratris de maaperuit os accipere sanguinem fratris de manu ejus: sed ideo maledictus intelligitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adjiciet virtutem suam dare illi; id est, ideo populum Judaeorum maledictum agnoscit et ostenterrenam circumcisionem, batum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam non datur Iudaeis in impietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscsecreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius. sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
gus ipse exprimit exore fideliũ e odem
sanguine redẽptrͦrum: dicit ds ad cam:
& nunc maledictustu aterra: que
aꝑuit ossuũ ac ciꝑe sanguinem
fris tui de manutua. Qm̃ oꝑaberis terrã:
mens & tremens eris interra. Nondixit
maledicta terrã. s maledictus tu aterra: q̃
aꝑuit ossuũ excipere sanguinem fr̃is tui
de manu tua. Maledictus ẽ enim ppł s
iudaicus infidelis aterra. idẽ. abȩccłia:
quȩ aꝑuit ossuũ in confessione peccato¬
rum acciꝑe sanguinẽ xꝑ̃i. qui fusus est̃
in remissionem peccatorũ. de manui ꝑse¬
citoris. nolentis eẽ sub gr̃a. s sub lege. ut
eẽt ab ȩccłia maledictus: idẽ. ut eum in¬
telligeret & ostenderet ecłia maledictũ.
dicente apło. Quicumq enimex operib
legis: sub in aledicto sunt legis. Deinde
cum dixisset maledictus tu atera que
aꝑuit ossiiũ acciꝑe sanguinẽ frĩs tui
eandem terram intelligere oꝑari cain quȩ

Expanded text:
guis ipse exprimit ex ore fidelium eodem guis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram, mens et tremens eris in terra . Non dixit, Maledicta terra; sed, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaicus infidelis a terra, id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub Lege; ut esset ab Ecclesia maledictus, id est, ut eum intelligeret et ostenderet Ecclesia maledictum, dicente Apostolo, Quicumque enim ex operibus Legis sunt, sub maledicto sunt Legis . Deinde cum dixisset, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere sanguinem fratris tui eamdem terram intelligere operari Cain, quae
Abbreviated transcription (Latin):
taq occiditur abel minor natu a frẽ
matore natu. Oe ciditur. xꝑ̃e caput
populi minoris natii: apopło uidõꝵ
maiore natu. Ille incampo. iste in cal¬
uarie loco. Int̾rogat ds caim. ñ tã quã
ignorans eum aquodiscat. s tamquã
uidex reum quem puniat: ubi sit fr̃ eiꝰ
Respondit ille nescire se: nec eiuis se cu¬
stodem usq ad huc. Quid nob̃ respon¬
dent uidei. cum eos deiuoce hocẽ sc̃aꝵ
scripturarum uoce int̾rogamus de xp̃o
nisi nescire se.xꝑ̃m quem diximus. Fal¬
lax enĩ cam ignoratio. iudeorũ c̃ falsa
stoclire uoluis sent. Nam qui custodit in
corde suo xꝑ̃m: ñ dicit quod cain: numqͥd
enim custos sum frĩs mei: Dicit dñs ad
cam. Quid fecisti: Uox sanguinis fr̃is tui:
clamat adme de terra. Sicarguit inscrip¬
turis scĩs. uox diuina uidõs. Habet enim
magnam uocem xp̃i sanguis interra. cum
eo accepto ab om̃ibus gentib respondet᷑
am̃. Hec ẽ clarauox sanguinis. quam san¬

Expanded text:
taque occiditur Abel minor natu a fratre taque occiditur Abel minor natu a fratre majore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Judaeorum majore natu. Ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tanquam ignorans eum a quo discat, sed tanquam judex reum quem puniat, ubi sit frater ejus. Respondit ille nescire se, nec ejus esse se custodem. Usqdent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa stodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam san
Abbreviated transcription (Latin):
siue in malisNNeq enim frustra dixit apłs
adam quiẽ forma futuri: ut illud. relin¬
quet homo patrem & matrem. & adhe¬
rebit uxori suȩ. & erĩt duo incarne u¬
na: sacram̃tũ hoc inquit magnum est.
Ego aut̃ dico: in xꝑ̃o & in eccłia. Quis
enim ñ agnoscat xp̃m eo mͦ relinquisse
patrem. qui cum informa di esset non
rapinam arbitratus ẽ ẽẽ se ȩqualem
dõ. sed semetipsum exinanuut formã
serui accipiens: ¶ Relinquisse eti¬
am matrem sinagogam uidõrum. ue¬
teri testam̃to carnalit̃ inherentẽ. &
adhesisse uxori sue sc̃e ȩccłie ut pa¬
ce noui testamenti essent duo inear¬
ne una. Qut cum sit ds̃ apud patrem
ꝑ quem facti sumus. factus est ꝑ car¬
nem particeps nr̃i. ut illius capitis
corpus esse possimus. Luiii. Quod
cam & abel duos popłos figuraue¬
rint. & qui occiderit eam septem ĩ¬
dictas ex soluet uel de signo quod po¬
suit ds in eam: ex eodem libro contra
faustum .xii.¬

Expanded text:
siue in malis. neque enim frusiue in malis. neque enim fruAdam qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia; quis enim non cognoscat Christum eo modo reliquisse Patrem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, reliquisse etiam matrem synagogam Judaeorum Veteri Testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae Ecclesiae: ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Quia cum sit Deus apud Patrem per quem facti sumus, factus est per carnem particeps nostri, ut illius capitis corpus esse possemus. CAPUT LVIII. Quod Cain et Abel duos populos figuraverint, et qui occiderit Cain septem vindictas exsolvet; vel de signo quod posuit Deus in Cain; ex eodem libro XII contra Faustum. I
Abbreviated transcription (Latin):
ham usq ad dauid: Quarta ad auid
usq ad trans migrationẽ inbabiloni¬
agitur donec excelsus ueniat adudiei¬
um. Sepcima uõ intelligit᷑ in requie scõꝵ
ñ in hac uita. s in alia ubi uidit requie¬
scentem pauperem diues ille cũ apud ra¬
feros torqueretur: ubi ñ fit uesꝑa: quia
iuilł ibi rerum defectusẽ: sexto die inge¬
nesi formatur homo adimaginemdei:
sexta ętate scłi manifestatur reformatio
nr̃a in nouitate m̃tis sccđm imaginem
eius qui creauit nos sicut dicit apłs.
fit utro dormienti conuux de latere: fit
xꝑ̃o morienti eccłi& de sacram̃to sangui¬
nis. qui de latere mortui ꝓfluxit. Uoeat᷑
exa uita mat̾ inuoꝵ: que de uiri sui la¬
tere factaest. Et dicit dñs in engłio.
Siquis ñ manducauerit carnẽ meam.
& biberit sanguinem meum: non habebit
inse uitam. & omĩa que illic incelliguntur
enueleate minutatumq tractanda. xꝑ̃m &
eccłiam p̃locunt᷑ siue inbonis. xꝑ̃ianis

Expanded text:
ham usque ad Dauid, quarta a Dauid ham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniagitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se uitam. et omnia, quae illic intelleguntur, enucleate minutatimque tractanda Christum et ecclesiam praeloquuntur siue in bonis christianis
Abbreviated transcription (Latin):
stis in spe carnaliũ. s in spe spiritaliũ
idẽ. regni celorum: ubi & ipsũ corpus
pilam mutationẽ in suo quodam ge¬
nete spiritale erit. quod mͦ animale est
Seminatur enim corpus animale. sicut
ad corinthios idẽ dicit: resurget corpus
spiritale. Si ergo neminẽ eorum iam noue
carnalium. quamuis adhuc corruptibi¬
lem carnem mortalemq portarent: qͣn¬
to expressius dexꝑ̃o diceret. quod eum
iam non nouerat scđm carnem: incuius
corpore etiam re ipsa iam ꝑfectum erat.
quod illi in spe ꝓmissũ tenebant: luii.
De sex dieb in genesi & sex etatib uel de
conuige facta ex uiri latere dormientis
ex libro contra tui stũ .xii.¬
ex diebus ingenesi consũmauit
ds omĩa oꝑa sua. & septimo re¬
quicuit: sex etatibis humanum
genus in hoc scło ꝑsuecessiones
temporum cłi oꝑa insigniunt᷑. Quarũ
prima e. ab adam usq ad noe: secunda
anoe usq ad abraham. Tercia ababra¬

Expanded text:
stis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, stis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. si ergo neminem eorum iam nouercarnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent., quanto expressius de Christo diceret, quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corquod illi in spe promissum tenebant? CAPUT LVII. De sex diebus in Genesi et sex aetatibus, vel de conjuge facta ex viri latere dormientis, ex libro XII contra Faustum. Sex diebus in Genesi consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc saeculo per successiones temporum Dei opera insigniunt. Quarum prima est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abra
Abbreviated transcription (Latin):
huc futurum: sequitur & dicit. Ut ostẽ¬
deret insuꝑuenientib scłis suꝑ habun¬
dantes diuitias gr̃e sue inueritate suꝑ
nos: inxꝑ̃o iħu. Hinc ẽ & illud. Cum
enum essemus incarne: passiones peccato¬
rum que ꝑlegem sunt oꝑabantur inm̃¬
bris nrĩs: ut fructum ferrent morti. Ita
enim dixit cum essemus incarne: quasi
iam non esset incarne. Quod ita in telli¬
gitur. Cum essemiis in spe rerum car¬
ualium.⁊ quando lex que impleri non
potest nisi ꝑearitatem spiritalẽ. a dhoc
suꝑ eos erat ꝑpreuaricationẽ. uthabun¬
daret delictũ: ut postea reuelato nouo
testam̃to. ꝑ indulgentiam suꝑ habunda¬
ret gratia. hinc similit alibi dicit. Q
autem in carne sunt: dõ placere ñ possũt.
& ne putaret quisquã eos dictos qui
non dum mortui sunt: statim subiecit
Uos aut̃ ñ estis incarne. s in spũ:. Idẽ
qui in spe carnalium bonorum sunt:
placere dõ ñ possunt. Nos autem ñ e¬

Expanded text:
huc futurum, sequitur et dicit: ut ostenhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes diuitias gratiae suae in ueritate super nos in Christo Iesu. hinc est etillud: cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae impleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret quisquam eos dictos, qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non e
Abbreviated transcription (Latin):
tam dilectionem qua dilexit nõs. & cum
essemus mortui peccatis. conuinficaiit
nos xꝑ̃o: cuiꝰ grã sumus salui facti. Qd̃
enim hic dixit. conuuificauit nos xp̃o:
hocdixit ad corinthios. ut qui uiuunt
iam non sibi uiuant. s ei qui proipsis mor¬
tuus est & resurrexit: & quod hic dicit
cuius gratia sumus salui facti: iam uelut
ꝑfectum sit loquit᷑ quod inspe tenet. Nã
quod paulo ante commemoraui: aꝑtissi¬
me alibi dicit. Spe enim salui ⁊ facti su¬
mus.Ideoq & hic sequitut. & tã quã
ꝑfectum enumerat quod futurum est:¬
& simul inquit excitauit. & simul sede
fecit incęlestib in xp̃o iħu. Certe enim
incelestibus xp̃c iam sedet: nondũ autẽ
nos. S quia spe certa. quod futurum ẽ
iam tenemus: simt sedere nos dix̃
incclestibus. nondum innobis
s iam inillo. Namq neputares iam nẽ
eẽ ꝑfectum. quod inspe ita dicitur. tan¬
quam ꝑfectũ sit. atq ut intelligas ad¬

Expanded text:
tam dilectionem, qua dilexit nos, et cum tam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa quod futurum est iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum quod in spe ita dicitur, tamquam perfectum sit, atque ut intellegas ad
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. O mĩs ergo noua creatura. idẽ. po¬
płs in nouatus ꝑfidẽ. ut habeat interĩ
inspe. quod in re postea ꝑficiatur: in
xp̃o habet iam quod inse sperat. Ita¬
q nunc uetera transierunt scdm
spem: quia mͦ iam ñ ẽ tempus ueteris
testamenti: quo temporale. atq carnale
regnum expectetur adõ. Et facta sunt
omnia noua seđm candem spem: ut re¬
gnum cȩlorum ubinulla erit mors atq
corruptio promissum teneamꝰ. In resur
rectione autem mortuorum. ñ iam scd̾m
cum ininica nouissima destruet᷑ mors.
& fient omiã noua. cum corruptibile
hoc induerit in corruptionẽ.⁊ & morta¬
le hoc induerit immortalitatem. Qd̃
iam factumẽ inxp̃o: quem scđm rem
iam ñ nouerat paulus scłm earnem.
Eorum uero pro quibus mortuus est &
neminem nouerat scđm earnem: quia
illius gratia. sicut idẽ ad ephesios di¬
cit. sumus salui facti. Nam & ipse
locus huic sententie attestat᷑. Ds aũt

Expanded text:
Christum. omnis ergo noua creatura — id est poChristum. omnis ergo noua creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam secundcum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est inn nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero pro quibus mortuus est et neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sententiae sic attestatur: deus autem,
Abbreviated transcription (Latin):
& resurrexit.Itaq nos amodo neminẽ
nouimus scđm carnẽ. Q si noueramꝰ
sccłm carnem xꝑ̃m: s iam nunc ñ noui¬
mus. Certe iam ninc ciiuis apparet
ꝓpter resurrectionem xꝑ̃i hoc dixisse
apłm: quando quidem ista uerba il¬
lud precessit. ut qui uiuunt iam non
sibi uuiant: s ei qui pro ipsis mortu¬
us ẽ & resurrexit. Quid est enĩ aliud
ñ sibi s illi uiuant. nisi ut ñ scđm
carnem uiuant in spe terrenorũ ce cor
spe resurrectionis. quȩ iam exipsis ĩ
ture immortalitatis. in ciuus expectatio¬
one uidebãt. que inxꝑ̃o iam ñ spes. sed
res erat. Quem & si nouerat scđm car¬
nem. cum adhuc moriturus eẽt: iam ta¬
men non nouerat: quia eum resurrexisse
nouerat. & ultra ei mortẽ ñ domina-¬
turam: & quia om̃s in illo. & si ñ dum
re iam tam̃ spe hoc sumꝰ. Sequit᷑ & dic̃.
Siqua igit in xp̃o noua ereatura: uetera
transierunt.: ecce facta sunt noua. Oiã
aut̃ ex dõ: qui reconciliauit nos sibi per

Expanded text:
esurrexit. itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem; etsi noueramus secundum carnem Christum, sed iam nunc non nouimus. certe iam nunc cuiuis adparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quandoquidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem uiuant in spe terrenorum et corrspe resurrectionis, quae iam ex ipsis inturae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit: si qua igitur in Christo, noua creatura; uetera transierunt, ecce facta sunt omnia noua; omnia autem ex deo, qui reconciliauit nos sibi per
Abbreviated transcription (Latin):
non corrumpetur. Noueramus ergo cri¬
stum scđm carnem. idẽ. scdm carnis
mortalitatem. ante quam resurgeret.
s nunc iamñ nouimus: quia sicut dic̃¬
iam ñ moritur: & mors eiultra ñ dñabitur
Nam si uerborum proprietatem teneamꝰ:
m̃titus ẽ quod ait. noueramus xꝑ̃m secũ¬
dum carnem. sixꝑ̃c numquam fuit se¬
cundum carnem. Nemo enim nouerat
quod non erat. Non aut̃ dixit. putabamꝰ
tam̃ ut uerbo ñ premamur. nequis affir¬
met ꝑ abusionẽ locutum eẽ apłm: ut ꝓ
eo quod ẽ putabamꝰ dicẽt noueramus.
illud miror ñ attendere homines cecos.
ñ habuit carnem. qͥa dixit apłs. nc̃ iam ñ se
nosse xp̃m scdm carnem: nec illi habuer̃t car¬
nem de quib in eodem loco dic̃. Itaq nos
amͦ neminem nouimꝰ scđm carnem. Neq
enĩ de solo xp̃o id uolens intelligi. posset dice
neminẽ nouimꝰ scđm carnẽ. d qͥa illoꝵ secũ
uitã fut᷑am tanꝗͣ p̃sentem meditabat᷑ qͥ re¬

Expanded text:
non corrumpetur. noueramus ergo Chrinon corrumpetur. noueramus ergo Christum secundum carnem, id est secundum carnis mortalitatem, antequam resurgeret; sed nunc iam non nouimus, quia, sicut iam non moritur et mors ei ultra non dominabitur. nam si ad uerborum proprietatem te teneas, mentitus est quod ait: noueramus Christum secundum carnem, si Christus numquam fuit secundum carnem; nemo enim nouerat quod non erat. non autem dixit: putabamustamen ut uerba non premam, ne quis affirmet per abusionem locutum apostolum, ut pro eo quod est "putabamus" diceret noueramus, illud miror non attendere homines caecos n habuit carnem, quia dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id nolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur qui re
Abbreviated transcription (Latin):
inmom̃to in icꝰtu oculi innouissima tuba
Canet enimtuba & mortui resurgent in¬
corrupti. & nos immutabim᷑: Oportet ⁊
corruptibile hoc induere incorruptionẽ.
& mortale hoc induere immortalitatẽ:
iam scđmid quod carnẽ non ipsam cor¬
poris substantiam. s ipsam corruptionẽ
mortalitatis appellat. ñerit utiq caro:
quia corruptionẽ mortalitatis mutata
ñ habebit. Scđm aut̃ ipsius substantie
corporis q originẽ ea dem caro erit: qͥ a
ipsa resurget. & ipsa mutabitur: quia &
illud uerumẽ. quod ait dñs. postea quã
resurrexit. Palpate & udete. quia sꝑ̃c
ossa &e carnem ñ habet. sicut me ui¬
detis habere: & hoc uerum ẽ quod ait
apłs. caro & sanguis regnũ dĩ posside
non possunt. Illud enim dictum ẽ scd̾̃
ipsam substantiam. quȩ etiam ninc erit
quia ipsa mutabituꝵ: hoc aut̃ dictũ ẽ.
scd̾m carnalẽ corruptionis qualitatem:
quȩ tunc iam ñerit. quia mutata caro

Expanded text:
in momento — in ictu oculi, in nouissima tuba; in momento — in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgunt incorrupti, et nos immutabimcorruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Jam secundum id quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit; secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud verum est quod ait Dominus posteaquam resurrexit: Palpate et videte quia spiritus ossa et carnem non habet sicut me videtis habere, et hoc uerum est, quod ait apostolus: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. illud enim dictum est secundum ipsam substantiam: quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur; hoc autem dictum est secundum carnalem corruptionis qualitatem: quae tunc iam non erit, quia mutata caro
Abbreviated transcription (Latin):
in ipso homine inediatore xp̃o iħ̃u capite
nr̃o resurgente completa ẽ. Ita spe certa
meditatur. tanquam iam sit presens que
teneatur: que utiq uita non erit scd̾m
carnem. sicut iamxp̃i uita ñ ẽ scđm car¬
nem. Carnem namq hoc loco ñ ipsam
corporis nr̃i substantiam. quam dñs
& ĩa post resurrectionẽ suam carnẽ sappel
lat dicens: palpate & uidete quia sꝑ̃s ossa
& carnem ñ habet. sicut me iudetis hab̃e:
s corruptionẽ mortalitatemq carnis
uult intelligi. que tune nonerit in nobis.
sicut iam inxꝑ̃o ñ est. Hanc enim propri¬
e carnem nominabat. etiam cũ de ipsa
resurrectione satis euidenter loqueretur.
& diceret quod iam supra com memoraui:
caro & sanguis regnum dĩ possidere non
possunt: neq corruptio incorruptionẽ
possi debit. Cum ergo factum fuerit qd̃
ibi consequenter dicit. Ecce misterium
dico uob̾. om̃s quidem resurgemus. non
tam̃ om̃s immutabim᷑. in actomo. idest.

Expanded text:
in ipso homine mediatore Christo Iesu capite in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente completa est, ita. spe certa meditatur, tamquam iam sit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem, sicut iam Christi uita non est secundum carnem. carnem namque hoc loco non ipsam corporis nostri substantiam — quam dominus etiam post resurrectionem suam carnem appet uidete quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere - sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit quod ibi consequenter dicit: ecce mysterium dico uobis: omnes quidem resurgimus, non tamen omnes immutabimur, in atomo — id est