comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficantes
factus ẽ: in caput
anguli. Qa
totũ idẽ p&rus
apłs explicat : & totũ a ꝓpħis a qͥb: istidã p¬
nati alienant᷑ p̃ dictũ . eẽ. cõmemorat.
Lege sane etiã illid dipti ceũ. Neti meas.
Bane sponsitui ẽ. Aliis lapis ille signi¬
ficauit durã stoliditatẽ tibi aut̃ firmã¬
stolauiat stabilitatẽ. Digito dĩ scrip¬
te s̃ stabulȩ illȩ digito dĩ sonsus tuũs s¬
eiec̃ demonia: digito dĩ expelletu
doctrinas de monioꝵ m̃ dacilo quorũ
cauteriantiũ conscientiã. EX NoC dipti¬
ceo repellis ad ulterũ . qͥ se paraclitũs
diõ ut scõ nomine te seducat. Quin qua¬
gesimo enĩ die post pasca datȩ s̃ illȩ
tabule : & quinqua gesimo die post passi¬
onẽ tui sponsi quã pasca illud p̃si gurabat
olĩ quȩ nunc agnosceres mittebat᷑. Tantũ noli
eẽ. sublege ne illã timore non ĩpleas. sed sub
grã ut sit inte plenitudo legis caritas. Non.
enĩ aliud dipticeũ recensebat sponsitui

Expanded text:
es, factus est in capite anguli. quod totum idem Petrus apostolus explicat et totum a prophetis, a quibus isti damnati alienantur, praedictum esse commemorat. lege sane etiam illud diptychium; ne timeas. plane sponsi tui est. aliis lapis ille significauit duram stoliditatem. tibi autem firmam stabilitatem. digito dei scriptae sunt tabulae illae; digito dei sponsus tuus eiecit daemonia; digito dei expelle tu doctrinas daemoniorum mendaciloquorum cauteriantium conscientiam. ex hoc diptychio repellis adulterum, qui se paracletum dicit, ut sancto nomine te seducat. quinquagesimo enim die post pascha datae sunt illae tabulae; et quinquagesimo die post passionem sponsi tui, quam pascha illud praefigurabat,olim, quae nunc agnosceres, mittebantur; tantum noli esse sub lege, ne illam timore non inpleas, sed sub gratia, ut sit in te plenitudo legis caritas. non enim aliud diptychium recensebat sponsi tui
Abbreviated transcription (Latin):
adsalutẽ. Videat muros rͤius ciuitatis tanquã
munitiones mortał scłi. septies cir eñ acda
testam̃ti archa cecidisse: sicut nuno ꝑt̾pr̃a quȩ
septẽ dicrũ uicissitudine dilabunt᷑: testam̃tũ
dĩ circuito toto orbe t̾rarũ ut infine tẽpoꝵ
mors nouissima inimica destruatur. & ex

Expanded text:
DENTE. Videat muros ipsius ciuitatis tamquam munitiones mortalis saeculi septies circumacta testamenti arca cecidisse, sicut nunc per tempora, quae septem dierum uicissitudine dilabuntur, testamentum dei circuit toto orbe terrarum, ut in fine temporum mors, nouissima inimica, destruatur
Abbreviated transcription (Latin):
litteras. Urã sane eccła usurp& testam̃tũ
uetꝰ. quȩ uit lasciua uirgo. in memor
pudoris alien uiri & munerib: gaud&¬
ciucũ & litteris. Amator deniq: illeur & pu¬
doris corruptor hebreoꝵ ds̃ dipticeo
lapideo suo aurũ uob ꝓmittit & argentũ
uentris saturitatẽ : & tra cananeorum.
Hiuos delectauer̃ tã sordidi questus ut libeat
peccare post xpm̃: ut sitis ingrati tã in m̃sis
dotib: Euis. Hȩc uos inciliunt ut inhebreorũ
depereatis dõ. post nuptias xp̃q. Discite ergͦ
iã nunc eciã falli uos & decipi falsis ꝓmissi¬
onib eiꝰ. Pauꝑ ẽ: egenꝰ .ẽ. Ne ea qͥdẽ p̃stare
potest: quȩ ꝓmittit. Nã sisuȩ ꝓpͥȩ conuigi.
dico aut̃ sinagoge. nichil hoꝵ p̃stat quȩ polli¬
cet᷑ & qͥdẽ morẽ gerenti sibi ꝑ om̃ia & serui-¬
enti sũ missi usquã ancilla: uob̾ p̃stare qͥd po¬
terit alienis abse. & mandatorũ suorũ de¬
trectantib ingũ. suꝑba cerince. ed uos qͥdẽ

Expanded text:
litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum uetus. quae ut lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pudoris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereatis deo post nuptias Christi. discite ergo iam nunc etiam falli uos et decipi falsis promissionibus eius. pauper est, egenus est, ne ea quidem praestare potest, quae promittit: nam si suae propriae coniugi, dico autem synagogae, nihil horum praestat, quae pollicetur. et quidem morem gerenti sibi per omnia et seruienti summissius quam ancilla, uobis praestare quid poterit alienis ab se et mandatorum suorum detrectantibus iugum superba ceruice? sed uos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Faustus dix̃. Quare non accipis testa¬
m̃tũ uetꝰ.& q & om̃e uas plenũ suꝑ¬
fusa non recipit sed effũdit: & stomacꝰ
saturꝰ reic̃ in gesta.ꝓinde & uidei exp̃¬
oc cupatione moyseos testam̃to ueceri
satiati respuer̃ nouũ : & nos ex xp̃i p̃
uentione nouo referti respuimꝰ uetꝰ.
Vos idõ utrũq: accipitis : quia inne utro
estis plem sed semi. Alterũq ex altero
m nob nontã replet᷑ : quã corrũpitur.
Quia & sema uasa nũ quã de dissimi li
ĩplent᷑ materia. sed de eadẽ ac sibi simili
ut uini. uino. & melł. melle. & aceti
acceto. Quib si dissĩmilia & non sui ge¬
neris suꝑ fundas ut melli fel. & aquã
uino. & aceto garos non repletio uoca¬
bit᷑ hȩc sed adulterũtrũ. Hoc ergo
tẽpta sit bonis mariti sui humiliũ amatoꝵ
de dignat᷑ opes. Sordent etestamti ueteris
& eiꝰ auctoris munera. Famȩq suȩ cꝰtos
diligentissima : nisi sponsi sui non accipit

Expanded text:
FAUSTUS dixit: Quare non accipitis testaFAUSTUS dixit: Quare non accipitis testamentum uetus? quia et omne uas plenum superfusa non recipit, sed effundit et stomachus saturus reicit ingesta. proinde et Iudaei ex praeoccupatione Moyseos testamento uetere satiati respuerunt nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi alterumque ex altero in uobis non tam repletur quam corrumpitur, quia et sema uasa numquam de dissimili inplentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut uini uino et mellis melle et aceti aceto: quibus dissimilia et non sui. generis superfundas, ut melli fel et aquam uino et aceto garos, non repletio uocabitur haec, sed adulterium. hoc ergo tenta sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris munera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit
Abbreviated transcription (Latin):
gant isaiam clamantẽ . Hȩc dic̃ dñs spado¬
nib: omĩb qͥ obseruauerint p̃cepta mea.
& elegerint quȩ ego uolo & ctodierint
testam̃tũ meũ : dabo ilł indomo mea &
in muro meo locũ nominatũ : meliorẽ
filioꝵ & filiarũ. Nom̃ ȩt̃nũ dabo ilł & non
de erit ilł. Autsi contrariũ putant isa iã
mor si hic eis placeat. si ille displic&.
Nonẽ parũ aduers istos. Nob̾ enĩ suf¬
fic̃ scire. unũ dm̃ locutũ &ꝑ mor sen
& ꝑ isaiã & maledictũ eẽ. omẽm qͥ non
suscitauerit sem̃ inisrł. siue tunc cũ popło
scđm carnẽ ꝓpagando etiã carnat pł
oꝑatio in conugasi castitate ad offteuĩ ei¬
incũ ꝑtinebat : siue nunc ne qͥsꝗ spũ alit̃¬
natus put& sibi debe sufficere. nec infeo&
dominicis lucris qͥbꝰ quisq: ꝓ modulo suo
p̃dicando xpm̃ deb& generare xp̃ĩanos.
Ita illa diuina sententia tpr̃a utriꝰq
testam̃ti mina breitate cõplectit᷑ ma¬
ledictꝰ omĩs qͥ non scitauerit sem̃ in isrł.¬

Expanded text:
gant Esaiam clamantem: haec dicit dominus spadonibus omnibus: qui obseruauerint praecepta mea et elegerint, quae ego uolo. et custodierint testamentum meum, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum, meliorem filiorum et filiarum; nomen aeternum dabo illis et non deerit illis. aut si contrarium putant Esaiam Moysi, hic eis placeat, si ille displicet, non est parum aduersus istos. nobis enim sufficit scire unum deum locutum et per Moysen et per Esaiam. et maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel, siue tunc, cum populo secundum carnem propagando etiam carnalis prolis operatio in coniugali castitate ad officium ciuicum pertinebat, siue nunc, ne quisquam spiritalitnatus putet sibi debere sufficere. nec instet dominicis lucris, quibus quisque pro modulo suo praedicando Christum debet generare christianos. ita illa diuina sententia tempora utriusque testamenti mira breuitate complectitur: maledictus omnis, qui non suscitauerit sem
Abbreviated transcription (Latin):
scripturã quae deillo loquit᷑ ꝑscrutetur:
Maxime simente subdita & pia & plane
fideli. sequamur sentẽtiam dĩ. qui eius
nouerat occulta cordis. Uibi in conspectu
eius qui falli non potest. ita placuit. ut
etiam filus suis imitandus ab illo propone¬
retur Quid enim aliud quam corelis eius
ꝓfunla cernebat sp̃s dĩ. quando correp¬
tus ꝑ ꝓphetam. dixit: Peccaui. continuoq
alhoc unum uerbum audire meruit.

Expanded text:
scripturam, quae de illo loquitur, perscrutetur, scripturam, quae de illo loquitur, perscrutetur, maxime si mente subdita et pia et plane fideli sequamur sententiam dei, qui eius nouerat occulta cordis, ubi in conspectu eius, qui falli non potest, ita placuit, ut etiam filiis suis imitandus ab illo proponeretur. Quid enim aliud quam cordis eius profunda cernebat spiritus dei, quando correptus per prophetam dixit "peccaui" continuoque ad hoc unum uerbum audire meruit
Abbreviated transcription (Latin):
sanauit: Ibi tam religiosus dĩ timor
sacramentũ xp̃i in scã unctione seruabat.
ut cor eius pia sollicitudine trepiclauerit.
quando exiguam particulam deueste
ipsius saulis latenter abscidit. ut haberit
unde illi sidem faceret. uł qđ quã nollet
eũ cũ possoł occidere. Ibi tanta prudentia¬
tã prudens infihos. et tanta prelementia.
ut cũ innocentem puerum ꝓaegro tan te
multis lacrimis et humilitatis sordibus
sese abiciens dnm̃ fuerat dep̃catus mortu¬
um non luxerit : idem iuuenẽ filium par¬
ricidali sunrore p̃cipitem. qui et paternum
cubile strupris nefarus maculauerat.
et contra patrem scelestum bellum gerebat:¬
& uellet conseruatũ et fleret occisum:
Animȩ scilicet tantis oriminib in uolutȩ
sempiternas p̃uidens poenas. quibus euaden¬
dis eum ꝑpaenitentiam corrigenclum iuuere
cupiebat humiliatum łlȩc & alia multa
lauanda et imitanda in illo scõ repperi¬
untur uiro. si non ꝑuersus animus eam

Expanded text:
sanauit. ibi tam religiosus dei timor sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posset, occidere. ibi tam prudens in filios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis et humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat deprecatus, mortuum non luxerit, idem iuuenem filium parricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculauerat et contra patrem scelestum bellum gerebat, et uellet conseruatum et fleret occisum, animae scilicet tantis criminibus inuolutae sempiternas praeuidens poenas, quibus euadendis eum per paenitentiam corrigendum uiuere cupiebat humiliatum. haec et alia multa laudanda et imitanda in illo sancto reperiuntur uiro, si non peruersus animus eam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ et ceriux regia dominico iugo . sub¬
dita. ut armatus & comitatus armatis
amara exinimici ore conuitia pati¬
en tissime sustineret. suumque comitem
accensum tracundia quod talia rex
eius audiret. &iamiamq: in comuiti¬
atoris capud dexcera ultrice ꝑgentem
modestissimȩ refrenaret. regali suae
iussioni diuinitimoris pondus adici¬
tẽgntio enssi et elicens meritis suis hoc red¬
ditum suꝑno iuditio. quo ille in ui¬
riosus missus esset ut in eum talia¬
spat̾intas iacularetus obprobria. Ibi in gregem
sibi cõmissũ tanta dilectio pastoralis.
ut ꝓeis ipse uellet mori quando popło
numerato percatũ elationis eius sic
punire placuit dõ. ut eundem numerum
minueret morte multorũ cuius multitudine
cor regis suꝑbia fuerat ꝑtemptatum.
In quo oeculto iudicio ds. apud quem non est
Iiniquitas. et quos nouerat indignostae uita
sub trait hiue uitae. & in illo qui dehomi¬
nũ copia se extulerat. tumonem animi
humani eiusdem copiae deminutione

Expanded text:
i et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numerato peccatum elationis eius sic punire placuit deo, ut eundem numerum minueret morte multorum, cuius multitudine cor regis fuerat superbia pertemptatum: in quo occulto iudicio deus, apud quem non est iniquitas, et. quos nouerat indignos hac uita, subtraxit huic uitae et in illo, qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione
Abbreviated transcription (Latin):
peritũ ẜut inperitis nebulã oltenđe uoluisse
sꝑantẽ se pluros eẽ. capturũ. qͥ ista ñ nossent
Ptinistoru qͥdẽ rerũ sđiruĩ tał narrationis
reporiunt᷑ exẽpla. Sed non opꝰ ẽ. ut exalio ge¬
nere litterarũ uł nrõs ad moneã : uł istũ re¬
fallã. Ipse certe paulo ante delibris moysi
quȩdã testimonia ita ꝓferebat ut non ea
I quia cũ de sua electione diceret. non ait uidt
me & dixit michi sequere me:᷑ sed uidit matheum

Expanded text:
peritum. sed ut inperitis nebulam obtendere uoluisse peritum. sed ut inperitis nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refellam. ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea  quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum
Abbreviated transcription (Latin):
multa fec̃ iħsquȩ s̃i scriberent᷑ singula mec ipũ
existimo caꝑe mundũ qͥ scribent᷑ lilros . Hicutiq
ostendit se scientẽ multa p̃t misisse. Sed side
lege & ꝓpħis uos delectat iohannis auctoritas.
io hanni credite. at testanti legi & ꝓpħis. Ie
scripit qđ esuas uiderit xpĩ glam. In ciꝰ habetis
euangło unde ĩ paulo ante tractauimꝰ Si
cređetis moys : cređetis & m demo enĩ ille scripit
Ondiq tgũ sitio urã õtundit᷑. Aꝑte dicite
eugło creditis. Atquã elegantẽ rẽ sibi uis est
fauistꝰ dicerẽ ub ꝓpt̃ ea uoluit ñ credi hȩc scrip¬
utrũ deerrore inperitiȩ dixerit andemore
fallatiȩ. Sed nonusq adeo inperitũ putauerĩ :
utnec legerit nec audierit solere scriptores
rorũ gestarũ cũ in suã ꝑ sonã uenerintita se
contexere. tanquã dealio narrent qđ dese
narrant. Magis ergͦ hunc anbicror ñ ut in¬

Expanded text:
multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti legi et prophetis. ipse scripsit. quod Esaias uiderit Christi gloriam. in eius habetis euangelio. unde iam paulo ante tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur. aperte dicite euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scriputrum de errore inperitiae dixerit. an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim, ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere. tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo hunc arbitror non ut in
Abbreviated transcription (Latin):
uera dic̃ nisi qͥ eũ p̃sens uidit & audiuit hodie deillo
nemo ueradic. Porro sihodie ꝓpt̾ea deillo a fidelib:
eiꝰ uera dicunt᷑. qr illi qͥ uider̃ & audier̃ uł p̃di¬
cando uł scribendo ea disseminauer̃: curexore
io hannis c̃discipłi sui non poss& uera matheus
audire dexpõ ubi ille ad fuit & iie non ad fuit : si
enĩ ñ solũ mathei uerũ etiã lucȩ ac marci eugłm.
qͥ eosdẽ discipłos secutis. in non inparẽ auctori¬
tatẽ receptũ ẽ. Huc accedit qr & i s dñs potuit
narrare matheo qđ ante quã eũ uo cass&s cũ
his
egerat: qͦ spriꝰ uocauerat: at enĩ hoc ipe ioħs in
euangłio suo ponere debuit si hoc dictũ ad ̃o
audierat : qͥcũ diceret᷑ p̃senserat. Quasi fieri
non potuit ut cũ om̃ia quȩ ad nõ audierat scribe
non poss& int̃ alia quȩ p̃t̃ misit & hoc p̃ter¬
miserit cũ in alia scribenda eẽt intentꝰ. Nonne
euangłiũ suũ ita ide condusit dicens & alia qͥdẽ

Expanded text:
uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si enim non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in euangelio suo ponere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia, quae praetermisit. et hoc praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem
Abbreviated transcription (Latin):
in isdẽ libris quȩ dese scripsit moyses utrũ ita scrip¬
seritdixi aut fecihoc uł illud & non potiꝰ dix̃ moyss
& fec moyses. aut uocauit me dnsuł dix̃ ad me dñs&
non potiꝰ uocauit dñs moysen& dix̃ dñs ad moysen : & omĩa
cetera in eundẽ modũ Ita ergͦ & matheus desetanquã
iħ .s. qͥ& recubeł at incena suꝑ pectꝰ eiꝰ & dixerat dñẽ¬

Expanded text:
in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocauit dominus Moysen et: dixit dominus ad Moysen et omnia cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat d
Abbreviated transcription (Latin):
nonuid&. qđ ut ñeũ dicere potuisse nobte putare
ri ueni soluere logẽ aut ꝓpħas. nonueni soluere
sed ad ĩplere : nisi aliqͥd tale iã feciss& ut in hanc
spitionẽ poss& uenire : quasi nos negamꝰ uideis
ñ intelligentib uideri potuissẽ xp̃m̃ destructorẽ

Expanded text:
non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri potuisse Christum destructorem
Abbreviated transcription (Latin):
profilus concipiendis ipse autẽ pro
concubitus uoluptate certaret. Itaq
uir temperantissimus & plane uir quia
tam uirilit̃ feminis utebatur ut delec¬
tatione carnali non subi ceretur se el
dominaretur. magis quid deberet.
quam quid ei debetur attendit:
Nam al propriam uoluptatem sua¬
potestate abuti uoluit. sed illius debiti
reclelitor quam exactor ẽẽ maluit : .:.
U nele consequens erat ut ei redeleret quam
prose iel accipere. illa cui debebatur elegit:
Iuo earum placito pactoq comperco.
cum repente ate inopinate a plcherri.¬
ma coniugeꝰ uocaretur et adminus
decoram uocaretur: non ira ex caneluit
non tnistitia obnubilatus est. non e¬
neruit̃ bbadus ut sibi potius rachel
noctem redderet. inter ambas sategit
sed maricus iustus & prouidus pater.
cun illas ꝓlis curam gerene uiderert
& ipse nunł aliud de concubitu qurer
earum uolunreati obtemperandũ iudi¬
cauit que sib singillatim filios obta

Expanded text:
pro filiis concipiendis, ipse autem pro pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem supotestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios opta
Abbreviated transcription (Latin):
in postostate Hic uere ille quem faustus
tanquã impulicum clausis uł potius ex¬
tinctis oculis criminat᷑: si concupiscentiȩ
non iustitiȩ seruus esset ñne ꝑ cotũ diem
in uolupeatem illius noctis aestuaret qua
eratꝰ cum pulchriore cubiturus quam certe
amplius diligebat & proquabis septenorũ
annorũ laboonãn gracuitum penderat o:
Cum ergo iam die per acto meius iret am¬
plexus. quando ind e auerteretur. si
talis esset qualem mani chei nichil intelligen¬
tes opinantur: Nonne placito contempto
mulierum intraret potius ad spetiosam
suam quȩ illi noctem ipsam non solum con¬
iugis more uerum etiam ordinis iure
clebebatur : Uteretur potius ipse
potestate maritali. quia & uxor non
habet potestatem corporis sui sediur
Et pro eotunc seruitutis illarum uicis¬
situlo faciebat: Coniugali ergo po¬
testate multo uincibilius uteretur
si forme desiderio uinceretur: Sed eo
meliores feminȩ inuenirentur. si ille

Expanded text:
in potestate. Hic uero ille, quem Faustus in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae
Abbreviated transcription (Latin):
firmiusuabantur coniugalis potestatis
iura quanto castius uitabatur carnalis
cupiditatis in iuria: Quod enim & ab uxore
conducitur ibi uero nr̃a manifestatur asser¬
tio. ibi ꝓse  aduersus malecta manicheorũ
ipsa ueritas clamat: Quid enĩ opuserat ut
cum altera concluceret. nisi euia ordo alterius
erat. ut ad eam maritus intrar&: Neque
ynum ad aliam nũquã accessiset. nisi eum con¬
duxissẽt: Sed utiq iustis ad eam uicibus ac¬
cedebat. dequa tot silios ꝓcreauerat et cui
oboedierat ut etiam de ancilla ꝓcrearet.
&clequa postea non conducente procreauit
Sed tunc rachel noctum habebat in ordine ut
maneret cũ uiro. penes eam potestas illa
erat dequa ꝑ apostolum uox certe noui testa¬
Ideo cũ sorore pacta erat eui facta dibitrix
eam tralegeret ad clebitorem sũum: Nam
hoc nomine id appellat apostolus uxor inquit
uir debitũ reddat: Cui ergo uir debitor
erat. iam er̃at acceperat asorore quod elege¬
rat uolum tate. ut ei daret quod habebat

Expanded text:
firmius servabantur conjugalis potestatis jura, quanto castius vitabatur carnalis cupiditatis injuria. Quod enim et ab uxore conducitur, ibi vera nostra manifestatur assertio, ibi pro se adversus maledicta Manichaeorum ipsa veritas clamat. Quid enim opus erat ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testaideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat
Abbreviated transcription (Latin):
ut eum prestitissẽ potius quã nocu¬
isse contendanit: Ipse planeu
fasto ꝑsuaste : pectori alulterato fal Iadult̃ato¬
sitatis semina infundeins. ut has male con¬
ceptas calumnias ore inmundissimoletiã
larum uirum iacob ab altera rapuit. Nulla
deillius concubiitu cum altera litigauit. i dõ
magis ordo erat quia libido non erat. Et tanto

Expanded text:
ut eum praestitisse potius quam nocuut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo parerelarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto
Abbreviated transcription (Latin):
suc cessionis : ac ꝑhoc. nec illos amlitiosos multitu¬
do populoꝵ. nec illos libidinosos multitulo fa¬
tiebat uxor : Seol quid deuiris loquar.
qͥb excellentissimũ testimoniũ diuina uoce
ꝑlubetur: : Cũ ipsas feminas satis eluceat
nibil aliud in concubitu appetissẽ quam filios.
quippe ubise minime panere uider̃ : fanulas suas
deder̃ uirosuo : ut illas matres facerent carne.
ipsȩ fierent uoluntate: Nã &illud quod
mendacissima criminatione faustus ob¬
iecit. habuisse interse uelut quattuor sccta
certam̃ quȩ nam eum ad concubitũ rapen&
ubi hoc legerit nescio: nisi forte incorde suo
tanquã in libro nefariarum fallatiarũ ubi uere
ipse scortabat᷑. sed cũ ferpente illo dequo apłs
timebat eccłȩ. quã uirginẽ castam cupiebat
uni uiro oxlberi xp̃o. ne sicut euam lecepe¬
rat astutia sua. sic & illoꝵ mentes axp̃i
castitate auertendo corrũ per&&
Ita enim huic serpenti amici sunt isti.

Expanded text:
successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitusuccessionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas dederunt uiro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirginem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti,
Abbreviated transcription (Latin):
requirebat: Hoc amoregłȩ corruptiꝰ erant
quos patilus apłs notat. qđ ꝑ inuidiam¬
fieri posse ut dũ illi sectantur humanȩ głȩ
cupiditatem. tamenhis auditis fideles nasce¬
rentur. non ex eoꝵ inuida cupiditate quase
uolebant uel &quari uł ante poni apostolicȩ glȩ.
sed ꝑ euuangelium: qđ etiã si non caste. tamen
annuntiabant ut de malo illor ds operaret᷑
bonum: sicut fieri potest. ut homo ad concubitũ
non ingrediatur uoluntate generandi. scel lu¬
xuriandi libinc rapiatur. & tamen nascatur
homo bonũ cdĩ opus: de fecunditate seminũ.
nnon non eleturpitudne uitioꝵ Sicut gͦ scĩ apł̃i
audi toribus admirantib doctrinam suam con¬
dolectabantur. non auiditate consequendȩ
laudis. sed canitate seminandȩ ueritatis.
ita scĩ patriarchȩ coniugibus excipientib sem̃
suum miscebantur. non concupiscentia ꝑcifi¬
endȩ uoluptatis : sed prouidentia propagandȩ

Expanded text:
requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, requirebat. hoc amore gloriae corrupti erant, quos Paulus apostolus notat, quod pefieri posse ut dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur; non ex eorum invida cupiditate, qua se volebant vel aequari, vel anteponi apostolicae gloriae, sed per Evangelium, quod etiamsi non caste, tamen annuntiabant; ut de malo illorum Deus operaretur bonum: sicut fieri potest ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur homo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sicut ergo sancti apostoli auditoribus admirantibus doctrinam suam condelectabantur non auiditate consequendae laudis, sed caritate seminandae ueritatis: ita sancti patriarchae coniugibus excipientibus semen suum miscebantur non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae
Abbreviated transcription (Latin):
quã ueridici iudices. etiã seõs apostelos accu¬
sare qđ non caritate generandi silios uitȩ
aet̃ne sed cupiditate laudis humanȩ. populid
tam multis euuangelium predicauerint :
N eq enĩ deerat illis euuangelicis patribus
laudantibus comparata. immo uero tanta
aderat ut maior hominibus ab hominib: honor
& gła deftrrinondebeat: hanc in eccła
głam ꝑuersã uoluntate sy mon ꝑditus con¬
cupiuit : uando ab eis pecunia uoluit
cȩcus emere qđ lli diuina gr̃a eadẽq
gratuita meruerunt: huius auidus głȩ
fuisse intelligitur: quem se uolen tẽ sequi
dñs in cuuangłio reuocat dicens: Uulpes
foueas habent & uolucres celi ido s filius
autẽ hominis non hab& ubi capud suum
reclin&: Uidebat enĩ eum dolosa simula¬
tione tenebrosum. & uentasa elatione iac¬
tatũ non habere fidei locũ. ubi se inclinantem
doctorem humilitatis exciper& : quia indis¬
cipulatu xp̃i. non illius grãm sed suã głam

Expanded text:
quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accuquam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim deerat illis euangelicis patribus laudantibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gloriam peruersa uoluntate Simon perditus concupiuit, quando ab eis pecunia uoluit caecus emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt. huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei locum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
quã maiore huius cemodi morbo ꝓmultas alui
captiuent᷑. quando se uident inunã tempe
hanc uirtutẽ non babent ita descõꝵ uiroꝵ
monibus iuditiũ cõmittere non debemus.
sicut cdeciboꝵ suauitate ac salubritate iudi¬
care febrientes nonsinimus. potiusq illis
sanoꝵ sensu & p̃cepto medicantium quã exeoꝵ
aegritulinis affectione alimenta p̃paramus:
Proinde isti si uolunt non false ate adumbratȩ
sed uere ac solidȩ pudicitiȩ capere sanitatẽ.
diuine scripturȩ tanquã libris meclicina cina¬
libus credant ñ frustra tã magnũ bonorẽ scĩ¬
tatis tributũ quibusdã uiris etĩ plures
uxores habentib. nisi quia fieri potest. ut
imperator carnis animus tanta tempo¬
rantiȩ potestate p̃polleat. ut genitalis
delectationis motum insitum naturȩ mor¬
talium exproiudentia generandi leges
impositas ñ ꝑmittat excedere : Alio quin
possunt isti maledici potius calumniatores

Expanded text:
quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uhanc virtutem non habent, ita de sanctorum moribus judicium committere non debemus, sicut de ciborum suavitate ac salubritate judicare febrientes non sinimus: potiusque illis ex sanorum sensu et praecepto medicantium, quam ex eorum aegritudinis affectione alimenta praeparamus. Proinde isti si volunt non falsae atque adumbratae, sed verae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, divinae Scripturae tanquam libris medicinalibus credant, non frustra tam magnum honorem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam plures uxores habentibus, nisi quia fieri potest. ut imperator carnis animus tanta temperantiae potestate praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex prouidentia generandi leges inpositas non permittat excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores
Abbreviated transcription (Latin):
si pneceptũ nulla lege prohibebatur : Nunc
uero quur crim̃ est. siquis hoc faciat. nisi
quia & morib & legibus hoc ñ lic&. quȩ cluo
quis quis contempserit. etiam si tantũ modo
causa generancli uti possit feminis plurib:
peccat tamen. & ipsam uolat humanã socie¬
tatem cui necessaria est propagatio filioꝵ :
Sed quia homines alitor se habentibus iam mo¬
rib & legibus non possunt delectari uxorũ
multitudine nisi libidinis magnitudine:
idõ errant & putant haberi omĩno non potuis sẽ
uxores multas nisi flagrantia concupiscentiȩ
carnalis & sordidȩ uoluptatis : Conparantes
enĩ non alios quoꝵ animi uirtute᷑ prorsus
nossẽ non possunt. sed sicut ait apłs semet
ipsos sibi sem& ipsis non intelligunt & quia
ipsi eciã si unã habuerint. ad eam non solo
generandi officio ducti uirilit̃ accedunt ⁊
sed sepe coeuneli stimulo uicti eneruit᷑ ꝑtra¬
huntur : quasi ueracit̃ sibi udent᷑ conicere

Expanded text:
si praeceptum, nulla lege prohibebatur. nunc si praeceptum, nulla lege prohibebatur. nunc uero cur crimen est, si quis hoc faciat, nisi quia et moribus et legibus hoc non licet ? quae duo quisquis contempserit, etiamsi tantummodo causa generandi uti possit feminis pluribus. peccat tamen et ipsam uiolat humanam societatem, cui necessaria est propagatio filiorum. sed quia homines aliter se habentibus iam moribus et legibus non possunt delectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae uoluptatis. conparantes enim non alios, quorum animi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. et quia ipsi etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere,
Abbreviated transcription (Latin):
qua informa dĩ aequalis est patri. paulisꝑ abs¬
condisse informa serui. ut eius capax esse huma¬
na infirmitas poss&. eoq modo se coniugi con¬
gruent᷑ aptar& : Quied enĩ ab surdũ immo quid
ñ conuenient̃ suturoꝵ p̃nuntiationi ac como¬
datũ. siꝓphetadĩ carnale aliquid lusit
ut eum caper& affectus uxoris cũ ipsũ
uerbumdĩ caro factũ sit ut babitar& in nobis:
Iam uero filio eius ia cob qđ pingenti crimine¬
quã tuor obiciunt᷑ uxores generali p̃loquu¬
tione purgatur. Quando enĩ mos erat. crim̃
ñerat & nunc ꝓpt̃ ea crim̃ est. quia mos ñ est:
Alia sunt enĩ peccata contra naturã. alia con¬
tramores. alia contra p̃cepta Quȩ cũ ita sint.
quil tandẽ criminis est. qđ depluribus si mul
babitis uxoribus obicitur scõ uiro ia cob: si
naturã consulas. non lasciuienti seclgigneneli
calisa illis mulieribus utebatur: Si morem
illo tẽpore atq in illis terris boc factitabatur

Expanded text:
qua in forma dei aequalis est patri, paulisper absqua in forma dei aequalis est patri, paulisper abscondisse in forma serui, ut eius capax esse humana infirmitas posset eoque modo se coniugi congruenter aptaret. quid enim absurdum. immo quid non conuenienter futurorum praenuntiationi adcommodatum, si propheta dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet adfectus uxoris, cum ipsum uerbum dei caro factum sit, ut habitaret in nobis? Iam uero filio eius Iacob qquatuor objiciuntur uxores, generali prolocutione purgatur: quando enim mos erat, crimen non erat; et nunc propterea crimen est, quia mos non est. Alia sunt enim peccata contra naturam, alia contra mores, alia contra praeceptum. Quae cum ita sint, quid tandem criminis est quod de pluribus simul habitis uxoribus objicitur sancto viro Jacob? Si naturam consulas, non lasciviendi, sed gignendi causa illis mulillo tempore atque in illis terris hoc factitabatur:
Abbreviated transcription (Latin):
Descendunt enĩ quoclã modo ad feminei sexus
infirmitatẽ. ut aliquid blanda hilaritate
uł dicant uelfaciant. non eneruantes sẽl
temperantes iurilẽ iuigorẽ : qđ autẽ ei quȩ
uxor non ẽ. qui lixerit. aut fecerit : turpis ẽ:
Verũ hoc qđ ad mones humanitatis ꝑtin&
dixerĩ : neqiuis quã durus & sine affectu
id ipsũ ꝓcrimine obiciat sc̃õ uiro. qđ cum sua
coniuge luserit. tales onĩ homines in humani.
si aliquẽ grauẽ uirũ ludricum aliquid garrien¬
tem pueris etiã paruulis uiderit. quo eoꝵ lacteũ
sensum affabili & nutritoria facilitate ꝑmulcoat
tanquã delirantẽ rep̃hendunt obliti unde
creuerint. aut in grati qđ creuerint
qđ tantus patriancha cũ coniuge luserit:
coniugiumq illud inde sit cognitũ. uid& ꝓ¬
fecto quis quis ne aliquid errando in eccłam
pecc& secretũ uiri eius instriptunas sc̃is diligent̃
in tuetur : & inuenit eum maiestatẽ suam

Expanded text:
descendunt enim quodam modo ad feminei sexus descendunt enim quodam modo ad feminei sexus infirmitatem. ut aliquid blanda hilaritate uel dicant uel faciant, non eneruantes, sed temperantes uirilem uigorem: quod tamen ei, quae uxor non est, qui dixerit aut fecerit, turpis est. uerum hoc, quod ad mores humanitatis pertinet, dixerim, ne quisquam durus et sine adfectu id ipsum pro crimine obiciat sancto uiro, quod cum coniuge sua luserit. tales enim homines inhumani si aliquem grauem uirum ludicrum aliquid garrientem pueris etiam paruulis uiderint, quo eorum lacteum sensum adfabili et nutritoria facilitate permulceat, tamquam delirantem reprehendunt, obliti unde creuerint. aut ingrati. quod ereuerint. ecclesiae, quod. tantus patriarcha cum coniuge luserit coniugiumque illud inde . sit cognitum, uidet profecto, quisquis, ne aliquid errando in ecclesiam peccet, secretum uiri eius in scripturis sanctis diligenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
non proposuit imitanda: Mirabilis impu¬
dentia faustus isaa cfiliũ quoq abrahȩ crimina¬
tus est : quod rebeccã que ixor erat. sororẽ finxent:
Genus enim rebecce: non tacitũ est: & eã ꝑ notis¬
simã ꝓpinquitatẽ sororẽ eius susse manifestũ est.
ut autẽ tacer& uxorẽ quid mirũ : aut quid
prauũ siimitatus est patrẽ: cum eadem iustitia
defendatur. qua pater eius desimili obiecto
inculpatus inuentus est: quȩ igitur ꝓabrabam
quod adhancrem pattin& aduersus criminan¬
tem faustum diximus. eadem etiã ꝓisaac
filio eius ualent. quȩ nec ensere non est difficile.
nisi forte studiosonũ aliquisquęrat. in cuius
sigure sacramento accipiendũ sit. quodrex
alienigena rebeccã uiri sui congem tune essẽ
cognouit. quando eũ cũ illa ludentem uidit
Iuod non cognouiss&: nisicũ coniuge ille sic lu¬
der&. quomodo cũ ea quȩ coniux non ess&
ludere non decer& Quod cũ scĩ coniugati
faciunt : non inaniter faciunt. sed prudenter:

Expanded text:
non proposuit imitanda. Mirabili sane inpudentia Faustus Isaac quoque filium Abrahae criminatus est, quod Rebeccam, quae uxor erat, sororem finxerit. genus enim Rebeccae non tacitum est, et eam per notissimam propinquitatem sororem eius fuisse manifestum est. ut autem taceret uxorem, quid mirum aut quid prauum, . si imitatus est patrem, cum eadem iustitia defendatur, qua pater eius de simili obiecto inculpatus inuentus est? quae igitur pro Abraham, quod ad hanc rem adtinet, aduersus criminantem Faustum diximus, eadem etiam pro Isaac filio eius ualent. quae recensere non est difficile; nisi forte studiosorum aliquis quaerat, in cuius figurae sacramento accipiendum sit, quod rex alienigena Rebeccam uiri sui coniugem tunc esse cognouit, quando eum cum illa ludentem uidit: quod non cognouisset. nisi cum coniuge ille sic luderet, quomodo cum ea, quae coniux non esset, ludere non deceret. quod cum sancti coniugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicebant᷑. Pinde si manichȩi ressirrecetione drũ iustifi¬
carent᷑ ciiꝰ resurrectionis dies exdie quidẽ passionis
tertius post diẽ tam̃ sabbat hocẽ post septimũ octanus
fuit : ꝓfecto spoliaretum carnali uelamto mortaliũ desi¬
derioꝵ & cordis circũ cisione gaudentes ñ ea in carne
adũbratã figura stãq deriderent epr ueteris testam̃ti.
quã uis ia tpr̃no ui testam̃ti fieri obseruariq non co¬
gerers: In quo enĩ menbro congruentius expoliatio
carnał & mortał concupiscentie figurat᷑. quã ntindus

Expanded text:
praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustifipraedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque deriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam und
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dicturis. aliers apłmqͥait: Hȩc om̃ia infigura contin¬
gelint inłł scriptas : aut̃ ꝓpt̃ nos in qͦs finis sđoꝵ obuenit:
Ecce ipse a peruit. cur illȩ litterȩ accipiant᷑a nob̾. &
cur illa rerũ signa iã necesse non sit ut obseruent᷑
monstrat quarta nob̵ cura legenda & intelligenda.
&inquanta anctoritate habenda sint. quia ꝓpt̃ nos
utiq: scripta s̃ cũ uero dic̃figure nrȩ̃ fuer̃ & infi¬
res i psas manifestatasgimꝰ figura ũ p̃nũtiantiũ cele¬
bratio Enq seriuamꝰ Vnde dc̃ alio loco. nemo ergo uos
iudeo᷑ incibo. aut potu. aut in parte diei festi. aut neonimȩ.
aut sabbatorũ qđ ẽ. ũ bra futuroꝵ .Hic etiã cũ diẽnemo
uos iness udic&: declarat quã nonsit necessẽ utiã hȩc ob
seruent᷑. Cũ aut̃ dic̃ qđ ẽ. ũbra futurorũ: ostendit quã
oportuerit ut illo tpr̃ obseruarentur. q̃uo ista que nob
iã manifestita elux erunt ꝓtales ubras figurarũ futura

Expanded text:
i ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruenturmonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerune ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat quam non sit nseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post dic̃: secularia igit᷑ iuidicia si habueritis eõs
qͥcontentibiles s̃ mnȩccłi hos conllocate. Neq enĩilli
soli quiut sint ꝑfecti. uendunt uł dimittunt omia
huic miltiȩ xpĩanȩ ꝓpt̃ qđ dã quasi cõmertiũ
caritatis subumgitur etiã quȩ dã stipendiaria so stipendur¬
multitudo ciudicet᷑ infine. esuriui.
& dedistis mihi manducare. & cȩtera. Alio qͥndã¬
nandier̃ illi quoꝵ domostã diligenti & sollicita
cura cõponit apłs. monens mulieres subditas eẽ
uiris suis. Uiros diligere uxores suas filiosoptẽ¬
perare parentib Parentes filios nutrire indis¬
ciplina & correptione dni. seruos obȩdire cũ
metu dominis carnalib d nõs qđ iustũ ẽ. & ȩquũ
serius p̃stare : Sed absit utistos a mandatis
euangelicis alienos & auita et̃na sẽparandos
udic&: quia rubi ait dñs. siqͥs nontulerit
crucẽ sua & secutus me fuerit. non potestms¬
eẽ discipulusexortans firmiores ad ꝑfectionẽ.

Expanded text:
paulo post dicit: Saecularia igitur judicia si habueritis, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate . Neque enim illi soli, qui ut sint perfecti, vendunt vel dimittunt omnia quasi commercium caritatis subiungitur etiam quaedam stipendiaria multitudo, cui dicetur in fine: esuriui et dedistis mihi manducare et cetera. alioquin damnandi erunt illi, quorum domus tam diligenti et sollicita cura conponit apostolus monens mulieres subditas esse uiris suis, uiros diligere uxores suas; filios obtemperare parentibus, parentes filios nutrire in disciplina et correptione domini; seruos oboedire cum metu dominis carnalibus, dominos quod iustum est et aequum semis praestare. sed absit, ut istos a mandatis euangelicis alienos et a uita aeterna separandos iudicet, quia ubi ait dominus: si quis non tulerit crucem suam et secutus me fuerit. non potest esse discipulus meus, exhortans firmiores ad perfectionem,
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tũ uetꝰ ab hȩredib testam̃ti nouiiã supra diximꝰ.
D ed q paulo ante de ꝓ missis eiꝰ faustus egit.Nc̃ ant̃ dep̃cep¬
tis ager uoluit : respondeo istos om̃i no nescire. qͥdint̃sit
int̃ p̃cepta uitȩ agendȩ & p̃cepta intȩ significandȩ.
Ex ẽpligrã non conoupisces p̃ceptũ ẽ a gendȩ uitȩ.¬

Expanded text:
Testamentum Vetus ab haeredibus Testamenti Novi, jam supra diximus Testamentum Vetus ab haeredibus Testamenti Novi, jam supra diximus . Sed quia paulo ante de promissis etis agere voluit, respondeo istos omnino nescire quid intersit inter praecepta vitae agendae et praecepta vitae significandae. Exempli gratia, Non concupisces
Abbreviated transcription (Latin):
quã multi tẽp̃tationib: inueniunt᷑ qđ alio animo
talẽ uitã adũ brata specie susc eper̃. E quã multi
humilit̃ & fidelit̃ sc̃m̃ custodientes ꝓpositũ . usq ad
finẽ ꝑseruerant & salui fiunt: In quoꝵ societate
quasi dispare sapparent. sed tam̃ eadẽ caritate co¬
pulant᷑ qͥ ꝓpt̃ aliquã necessitudinẽ scđm apł̃i exor¬
tanquã non enientes. & utunt᷑ hoc mundo tanquã
Nonutentes his subiungunt᷑ scđm habundantes
diuicias mĩȩ dĩ. etiã illi qͥb dicitur. Nolite frau¬
clare inuicẽ nisi ex consensũ ad tenpꝰ ut uacetis orati¬
om. &iterũ adidipsũ estote neuos tep̃t& satanas ꝓpt̃
intẽperantiã uram. Hoc aut̃ dico scđmueniã. non seđm
imperiũ : qualib etiã idẽ apłs dic̃ iã qͥdẽ omĩ no delictũ ẽ.¬

Expanded text:
quam multi in tentationibus inveniuntur, quod alio animo talem vitam adumbrata specie susceperunt, et quam multi humiliter et fideliter sanctum custodientes propositum usque ad finem perseverant, et salvi fiunt? In quorum societate quasi dispares apparent; sed tamen eadem charitate copulantur, qui propter aliquam necessitudinem, secundum Apostamquam non tenentes et utuntur hoc mundo tamquam non utentes. his subiunguntur secundum abundantes diuitias misericordiae dei etiam illi, quibus dicitur: nolite fraudare inuicem nisi ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi, et iterum ad id ipsum estote, ne uos temptet satanas propter intemperantiam uestram; hoc autem dico secundum ueniam, non secundum imperium. qualibus etia
Abbreviated transcription (Latin):
recolamus : uel excutiatur pigritia. ut quod
nondũ nouimus in quiramus: Ds̃ ergo qui nouit
& deoꝑe hominũ malo facere oꝑabona. gentes
quas uoluit exillo semine ꝓpagauit. non
scripturas suas propt̃ hominũ peccata dam nauit.
prodiditꝰ ista non fecit: Et cauenda ad monut

Expanded text:
recolamus, uel excutiatur pigritia, ut, quod recolamus, uel excutiatur pigritia, ut, quod nondum nouimus, inquiramus. deus ergo, qui nouit et de hominum opere malo facere opera bona, gentes, quas uoluit, ex illo semine propagauit, non scripturas suas propter hominum peccata damnauit. prodidit quippe ista, non fecit, et cauenda admonu