comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilis di. in similitudinẽ imaginis
corruptibilis hominis. ⁊ uocͥrũ ⁊ quadr¬
pedum. ⁊ serpentiũ. Ex hac quasi sapi¬
entia. iste uitulus aureus: qualia sole¬
bant ȩgyptioꝵ etiam ipsi principes yͥ
mates ⁊ tamꝗͣ docti homines ad ora¬
re figmenta. Hoc gͦ uitulo significatũ
est omne corpus .i. omnis societas gentili¬
um idolatriȩ deditoꝵ. Hanc sacrilegã
societatẽ dñs xp̃c illo igne conburit.
de quo in eugło dicit. ignem ueni mitt̾e
in t̾ram. ut qm̃ non ÷ qui se abscondat
acalore eius: dum in eũ credunt gcs:
igne uirtutis eiꝰ diabolica in eis forma
soluatur. totũ deinde corpus illud cõ¬
tismo in sua menbra hoc est corpus dñ¬
cum transferant. quoꝵ isrłitarũ petre
duca. Quare non etiã ⁊bibe: Ita ille
uitulus ꝑ ignem zeli ⁊ aciem uerbi e
aquã baptismi ab eis potius quos abse¬
bere conabatur ab sortus est. Digͦ ha
quoq: loca scripturaꝵ de qub eis den
scripturis calumniant᷑ heretici. ꝑ scris¬

Expanded text:
tibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ex hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societatem dominus Christus illo igne conburit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut, quoniam non est, qui se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comtismo in sua membra, hoc est in corpus dominicum, transferant. quorum Israhelitarum Petro duca quare non etiam:I concide et bibe? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius quos absorbere conabatur absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrut
Abbreviated transcription (Latin):
tempore ostenditur. Nam bono illius
bonos eccłȩ: malo aut̃ illius malos ȩccłe
significatos puto: tamꝗͣ in unitatẽ u¬
nius arȩȩ sicut in illo uno homine bo¬
nos in granis malos in palea ut muni¬
tate unius segetis bonos intritico ma-¬
los in zzamis. Siquid sane hinc his
quȩ de illo scripta sunt. diligentius ꝑ¬
tractatis siue mͥ siue hoc doctioribus
atq meliorib aliud ꝓbabilius elucere
potuerit: nunc tam̃ eã rem ita dimi¬
simus ut incencionẽ nr̃am in alia
ꝓperantẽ tamꝗͣ inc̾rupta series concexti¬
onis impediat.
non ame opus ẽ dici quid illa ui¬
sio factum ue significet qđ dixit dñs ad
oseę uade ⁊ accipe tibi uxorem fornica¬
tionis. ⁊ fac filios defornicatione. cum
satis hoc ipsa scriptura de monstrant
unde ⁊ quare sit dictum. Sequitur eni.
qm̃ fornicans fornicabit᷑ terra adño.
Et abiit ⁊ accepit gomer filiam de belam:
& concȩpit &e peꝑit ei filium. Et dixit

Expanded text:
tempore ostenditur. nam bono illius tempore ostenditur. nam bono illius bonos ecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae significatos puto, tamquam in unitate unius areae — sicut in illo uno homine — bonos in granis, malos in palea, ut in unitate unius segetis bonos in tritico, malos in zizaniis. si quid hinc sane his quae de illo scripta sunt diligentius pertractatis siue mihi siue hoc doctioribus atque melioribus aliud probabilius elucere potuerit, nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem tamquam interrupta series contextionis impediat.non a me opus est dici. quid illa iussio factumue significet, quod dixit dominus ad Osee: uade et accipe tibi uxorem fornicationis et fac filios de fornicatione, cum satis hoc ipsa scriptura demonstret, unde et quare sit dictum. sequitur enim: quoniam fornicans fornicabitur terra a domino. et abiit et accepit Gomer filiam Debeleim; et concepit et peperit ei filium. et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
Amemus ⁊ istum Dð qui tam graue in
se uulnus iniqͥtatis pęnitentiȩ humi¬
tura atq condempnat nichilq de pę¬
nitentia eiꝰ. uł in eum diligentia di cõ
memorat. Nec mͥ ꝓrsus occurrit quid
saltim in allegoriã bomi significet: hȩc
eius flenda submersio. nͥ forte quis di¬
cat mulieres aliemgenas quarũ amo-¬
re exarserat: significare ȩccłas elec¬
tas de gentib. Posset hoc fortasse ñ
absuride intellegi. si ille ꝓpter salo¬
monẽ desererent deos suos. ⁊ colerent
dm̃ eius. Cum uͦ ipse dm̃ suum ꝓpt̾
illas offendit. ⁊ coluit deos eaꝵ: non ÷
quid inde bomi coniectari possimus.
Nec tam̃ nichil arbitror significare: sed
malũ: sicut de uxore filiabq lotu dix¬
imus. Apparet .N. in ꝑsona huiꝰ salomo¬
nis mira excellentia ⁊ mira sub uersio.
Quod gͥ in illo diuersis temporib exti¬
tit prius bonũ ⁊ posterius malum: hoc
in ȩccła in isto ad huc scło simul uno

Expanded text:
amemus et istum Dauid, qui tam graue in amemus et istum Dauid, qui tam graue in se uulnus iniquitatis paenitentiae humitura atque condemnat nihilque de paenitentia eius uel in eum indulgentia dei omnino commemorat. nec mihi. prorsus occurrit quid saltem in allegoria boni significet haec eius flenda submersio, nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, significare ecclesias electas de gentibus. posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomonem desererent deos suos et colerent deum eius. cum uero ipse propter illas offendit deum suum et coluit deos earum, non est quid inde boni coniectare possimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. apparet enim in persona huius Salomonis mira excellentia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno
Abbreviated transcription (Latin):
n ꝓprio copulet᷑. Uria namq int̃pre¬
tatur lux mea dĩ. Etheus aut̃. ab scisus.
siue qđ in ueritate non stetit. s aluce
sua suꝑna ꝗͣ de do habebat suꝑbie me¬
nto ab scisus est. siue qđ cadendo ueris
urib ꝑditis. transfigurat se tam̃ in an¬
głm lucis. audens ad huc dicere lux mea
li est. Ergo iste quidem do grauiter
selerateq peccauit. quod scelus eiꝰ etiam
abluit pęnitendo. Uerũtam̃ ille deside¬
abilis omnib gentib ad amauit ȩccłam
uꝑ dectũ se lauantẽ .i. mundantem se
asordib scłi. ⁊ domum luteam sp̃uali
ontẽplatione transcendentẽ atq calcã-¬
ã. ⁊ inchoat ha cũ illa pͥmȩ conuentio¬
nis noticia. post ab ea ꝓtinus separatũ¬
penitus diabolum occidit eamq sibi ꝑ¬
ftuo conubio topulauit. O derimꝰ gͦ
siscatũ.s ꝓphetiam ñ extinguamus
Amemꝰ illum do: quantũ amandus est
qui nos adiabolo ꝑ miscđiam liberaũ.

Expanded text:
proprio copuletur. Uria namque interpreproprio copuletur. Uria namque interpretatur "lux mea dei." Chetteus autem "abscisus," siue quod in ueritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de deo habebat, superbiae merito abscisus est, siue quod cadendo ueris uiribus perditis transfigurat se tamen in angelum lucis, audens adhuc dicere: "lux mea dei est. " ergo iste quidem Dauid grauiter scelerateque peccauit; quod scelus eius etiamabluit paenitendo. uerumtamen ille desiderabilis omnibus gentibus adamauit ecclesiam super tectum se lauantem, id est mundantem se a sordibus saeculi et domum luteam spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem, et inchoata cum illa primae conuentionis notitia post ab ea penitus separatum diabolum occidit eamque sibi perpetuo conubio copulauit. oderimus ergo peccatum, sed prophetiam non extinguamus; amemus illum Dauid, quantum amandus est, qui nos a diabolo per misericordiam liberauit;
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tationẽ in id quod dicere intendimis
assumamꝰ. satis congruit. Nam ⁊ in can¬
ticis canticoꝵ sponsa illa ȩccła est: que
uocat᷑ puteus aquȩ uiuȩ. Et huic putes
quodie de cȩlo missus sp̃s sc̃s uenit. De
septimanis .N. constare eundẽ festum diẽ.
tobiȩ quoq scriptura testatur. Ad xͣl.¬
nouem aut̃ qđ est septies septem unum
additur. quo unitas cõmendatur. In hac
ratione uiuit illa apłica sentencia. suf¬
ferentes in uicem in dilectione. studenteᷤᷤ
seruare unitatẽ spꝰc in uinculo pacis.
Dono itaq sꝑuali hoc ẽ septenario facta
st ȩccła puteus satietatis: qr factus est
in ea fons aquȩ salientis in uitã ȩt̃nam.
quã qui habuerit non siciet in et̾num.
am uͦ qui fuerit maritus eiꝰ : quid aliud
quã diabolum nominis huiꝰ int̃preta¬
tone significat: Huius erant pessimo
oniugio delegati om̃s. quos gr̃a dei libe¬
sat. ut eccłia sine macula ⁊ ruga saluato

Expanded text:
rpretationum in id, quod dicere intendimus, rpretationum in id, quod dicere intendimus, adsumamus, satis congruit. nam et in canticis canticorum sponsa illa ecclesia est, quae uocatur puteus aquae uiuae. et huic puteo quo die de caelo missus spiritus sanctus uenit. de septimanis enim constare eundem festum diem Tobiae quoque scriptura testatur. ad XLVIIII autem, quod est septies septeni, unum additur, quo unitas commendatur. in hac ratione uiuit apostolica illa sententia: sufferentes inuicem, in dilectione studentes seruare unitatem spiritus, in uinculo pacis. dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in uitam aeternam, quem qui habuerit, non sitiet in aeternum. iam uero qui fuerit maritus eius, quid aliud quam diabolum nominis huius interpretatione significat? huius erant pessimo coniugio deligati omnes, quos gratia dei liberat, ut ecclesia sine macula et ruga saluatori
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ S prolatis certissimis docum̃tis
nr̃ȩ uocationis. iustificationis. głificatio¬
nis sine dubio confundent᷑. ⁊ nos magi
quã se iustificatos ẽẽ fatebunt᷑.
Enucleatius hȩc ⁊ menbratĩ quodamim
articulatĩq scrutarer atq dissererem.
quantũ intentionẽ meã dñs ad iuuarit
nisi me ab hac laboriosiore diligentia
finiendi huius oꝑis quod plusꝗͣ uellet¬
iam ꝓlixum ẽ:cura ꝓhiberet. Ho  be¬
Unc peccatum dᵈ quid in ꝓphetia
significauerit. quanta possumus.
breuitate ꝑstringamꝰ. Nomina quippe
ipsa int̾pretata satis ostendunt : quid aẽ
hoc factũ p̃figurauerit. Dauid int̾pre¬
tatur manu fortis. siue desiderabilis. Ec̃
quis fortior leone illo de tribu iuda qͥ
uicit mundũ: Et quid desiderabilius
illo de quo ꝓpħa dicit ueniet desiderat
omnib gentib: Bersabeȩ int̾pretatu
puteus sacietatis siuȩ puteus septimus
Quãlibet aut̃ harũ huius nominis inte¬

Expanded text:
Abrahae; sed prolatis certissimis documentis Abrahae; sed prolatis certissimis documentis nostrae uocationis, iustificationis et glorificationis sine dubio confundentur et nos magis quam se iustificatos esse fatebuntur. enucleatius haec et membratim quodam modo articulatimque scrutarer atque dissererem, quantum intentionem meam dominus adiuuaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia finiendi huius oiam prolixum est, cura prohiberet. unc peccatum Dauid quid in prophetia significauerit, quanta possum breuitate perstringam. nomina quippe ipsa interpretata satis ostendunt, quid etiam hoc factum praefigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius illo, de quo propheta dicit: ueniet desideratus omnibus gentibus? Bersabee interpretatur "puteus satietatis" siue "puteus septimus;" quamlibet autem harum nominis huius inte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uenire ad semen abrahȩ. Illic a non
agnoscente fȩcatur. qr de illa p̃dicatũ
ẽ. Popłs quem ñ cognoui. seruruit mͥ.
Accepit in occulto anulum. monile. ⁊ uir¬
gam̃d ocatione signatur. iustificatioẽ
decoratur. głi ficatione exaltatur. Quos
.N. p̃destinauit: illos ⁊ uocauit. Quos
aut̃ uocauit: illos ⁊ iustificauit. Et qͦs
iustificauit: illos ⁊ głificauit. S hȩc
ut dixi ad huc in occulto. ubi fit et
conceptio sc̃ȩ ubertatis. Mlitatur auit̃
ꝓmissus edus tamꝗͣ meretrici. hedus
exꝓbatio peccati ꝑ eundẽ odollamitẽ tã¬
quã increpantẽ ⁊ dicentem. Generatio
uiperarũ. S non eam in uenit peccati
ex ꝓbratio. quã mutauit confessionis a¬
maritudo. Post uͦ iam publicis signis
anuli monilis ⁊ uirge uicit temere ui¬
dicantes uidȩos. quoꝵ &̃ ꝑ sonam mads
ipse gestabat. qui hodieq dicunt non
hunc eẽ popłm xp̃i: nec habere nos sem̃

Expanded text:
pervenire ad semen Abrahae; illic a non pervenire ad semen Abrahae; illic a non agnoscente feratur, quia de illa praedictum est: Populus quem non cognovi, servivit mihi. Accipit in occulto annulum, monile et virgam: quia vocatione signatur, justificatione decoratur, glorificatione exaltatur. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit: quos autem uocauit, illos et iustificauit; et quos iustificauit, illos et glorificauit. sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. mittitur autem promissus hedus tamquam meretrici, hedus exprobratio peccati, per eundem Odollamitem tamquam increpantem et dicentem: generatio uiperarum. sed non eam inuenit peccati exprobratio quam mutauit confessionis amaritudo. post uero iam publicis signis anuli, monilis et uirgae uicit temere iudicantes Iudaeos, quorum iam personam Iudas ipse gerebat, qui hodieque dicunt non hunc esse populum Christi nec habere nos semen
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ laudate in canticis canticoꝵ dente ᷤᷤ
ẽent. uelut grex detonsarũ. lam tha-¬
mar habitũ mutet. nam ⁊ cõmutanᷤ
int̾̃pretatur thamar: s in ea ꝓrsus no¬
men amaritudinis maneat. non illius
amaritudinis in qua dño fel ministra¬
uit s illius in qua petrus amare fle¬
uit. Nam ⁊ uda. latine confessio est.
Confessioni gͦ amaritudo misceatur ut
uera pęnitentia p̃signetur. Hac peni¬
tentia fecundatur eccła in omnibꝰ gen¬
tib constituta. Oporeebat .n. xp̃m pa¬
tr: ⁊ resurgere t̾cia die. ⁊ p̃dicari in no-¬
mine eiꝰ petͥentiã ⁊ remissionẽ peccato
rũ ꝑ om̃s gentes in cipientib ab ierłm.
lam ⁊ ipse habitus meretricius confes¬
sio peccatoꝵ ẽ. Uypum quippe iamec¬
cłe gerit thamar ex gentib ȩuocatȩ.
sedens cũ hoc habitu ad portã ęnan:
uł ȩnaim qđ interpretat᷑ fontes. Cu¬
currit .i. uelut cęuus ad fontes aquaꝵ

Expanded text:
clesiae laudatae in canticis canticorum dentes clesiae laudatae in canticis canticorum dentes esse uelut grex detonsarum. Iam Thamar habitum mutet: nam et "commutans" interpretatur Thamar. sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illius amaritudinis, in qua domino fel ministrauit, sed illius, in qua Petrus amare fleuit; nam et Iuda latine "confessio" est. confessioni ergo amaritudo misceatur, ut uera paenitentia praesignetur. hac paenitentia fecundatur ecclesia in omnibus gentibus constituta. oportebat enim Christum pati et resurgere tertia die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem prum in omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem , nam et ipse habitus meretricius, confessio peccatorum est. Typum quippe jam Ecclesiae gerit Thamar, ex gentibus evocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Ahenam, vel Henaim, quod interpretatur Fontes, cucurrit enim velut cervus ad fontes aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
ifrł: figurã gessit ipse iudas cum
iret ad tondendas oues suas in tham¬
na: quod int̾pretatur deficiens. lam
.N. defecerat princeps ex iuda: & omne
magisteriũ atq unctio iudȩoꝵ ut ue¬
niret cui repositũ erat. Uenit aut̃ cum
suo pastore odollamite cui nom̃ erat
iras: ⁊ int̃pretat᷑ odollamites testimoni
um in aqua. Cum hoc plane testimonio
dñs uenit habens quidẽ testimoniũ
maius ioħe. s tam̃ ꝓpter oues infirmas
hoc testimonio ẽ. usus ina qua. Nlam ⁊
ipse iras qđ nomen illius pastoris fuit.
int̾pretat᷑ fr̃is mei uisio. Uidit omnino
⁊ dm̃ suum. Quia sicut ipse ait. exple¬
nitudine eius accepit. Uidit omnino
uidit qđ multi iusti et ꝓpħȩ cupier̃.
uidere ⁊ ñ uiderunt. salutauit ex u¬
tero. agnouit ꝑ fectius ex columba.
Et id̾o tamꝗͣ odollamites. uere testi¬
moniũ ꝑhibuit in aquã. Uenit aut̃
dñs ad oues tondendas hoc est exone¬
randas sarcinis laboriosis. ex quib ex¬

Expanded text:
Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens." iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpretatur Odollamites "testium in aqua. Cum hoc plane testimonio Dominus venit, habens quidem testimonium majus Joanne ; sed tamen propter oves infirmas hoc testimonio est usus in aqua. Nam et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur Fratris mei visio. Vidit omnino et Deum suum, quia, sicut ipse ait, ex plenitudine eius accepit. uidit omnino; uidit quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfectius ex columba, et ideo tamquam Odollamites uere testimonium perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues tondendas — hoc est exonerandas sarcinis laboriosis — ex quibus ec
Abbreviated transcription (Latin):
isꝙ adeo ñ deputabant᷑ in regno illo
nystico iudȩoꝵ. ut ipsi iudei publicȩ
aerũ nisi illa uniũsali dominatione
Omanor. quippe cẽ cȩsar rex erat. ñ
dularent. ideo se tali uoce damnart̃.
llo gͦ temꝑe quo iam de tribu iude re¬
gnum de fecerat. ueniendũ erat xp̃o
uero saluatori dno nr̃o. qui ñ obesset:
multũq ꝓdẽet. Sic .ii. fuerat ꝓphetatũ.
Non deficiet princeps ex iuda. neq cdux
defemorib eius. donec ueniat cui re¬
ꝓmissum ẽ: ⁊ ipse erit expectatio gen¬
tium. Iam isto tempore omne quoq
magisterium iudȩoꝵ ⁊ mystica unde
xp̃i uocabant᷑ unctio ipsa defecerat.
scđm etiã ꝓphetiam danihelis. Tunc
uenit cui repositum erat expectatio
gentium. ⁊ unctus. ẽ. sc̃s scõꝵ oleo ex¬
ultationis p̃participib suis. Natus
ẽ. enim herodis maioris tẽpore. passus
ẽ. aut̃ minoris thetrarchȩ. Huius itaq
uenientis adoues quȩ ꝑierant domꝰ

Expanded text:
usque adeo non deputabantur in regno illo usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice  neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum ; quippe etiam Caesar rex erat non ent et hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iudae regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repromissum est. et ipse expectatio gentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exultationis prae participibus suis. natus est enim Herodis maioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus
Abbreviated transcription (Latin):
s. Tercius uͦ filius uidȩ quod illi mulie
n ñ iungitur. significat tempꝰ ex quo
reges plebi uidems ceꝑunt de trbu iuda
cum maritũ thamar ñ accipiebat. qr erat
eadem trib uida. s iam popło iudȩoꝵ
inde nemo regnabat. Unde ⁊ nom̃ eius .i.
i ad hanc significationẽ uiri sc̃i ⁊ iusti. Qui
at illo tp̃r fuerint: ad nouũ tam̃ ꝑtinent
testam̃tũ cui ꝓphetando scienter utiles
suerunt. qualis bb̃ fuit. Sosane tẽp̃r
quo iam uidȩa ceꝑat reges extribu
iuda ñ habere ñ est cõputandus hero¬
des maior in regib eius tamꝗͣ maritꝰ
chamar. Erat .i. aliengena. nec eis¬
heramento illo mystice unctionis tamꝗͣ
coniugali fȩdere coherebat. s tamꝗͣ extra¬
neus dñabatur ꝗͣ potestatẽ a romanis.
iacȩsare acceꝑat. Sic & eius filii thetrar¬
che quoꝵ erat unus herodis patris
ĩȩ appellatus. qui cum pilato ĩ passi¬
ne dñi concordauit. Isti gͦ alienigenȩ

Expanded text:
se. tertius uero filius Iudae quod illi mulieri se. tertius uero filius Iudae quod illi mulieri non iungitur, significat tempus, ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, ipertinent sane ad hanc signincationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere, non est computandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae
Abbreviated transcription (Latin):
malignus uł seuus ante dm̃. alter in
t̃ram fundebat ne semen daret. ad fȩ¬
cundandã thamar̃. Nec sunt ampliꝰ
quã duo genera hominũ in utilia ge¬
neri humano. unũ nocentiũ. alterum
prestare nolentiũ: ⁊ siquid boni habent.
in hac t̾rena uita ꝑdentiũ. tamꝗͣ int̾a
fundentiũ. Et qm̃ in malo prior ẽ. qui
nocet ꝗͣ ille qui ñ ꝓdest. ideo maior d̾t
malignus ⁊ sequens qui fundebat in
t̃ra. Nom̃ quoq maioris qui uocabatꝰ
er: int̾pretat᷑ pellicius. qualib tunicis
induti s̃ primi homines in pęna dãna¬
tionis suȩ dimissi ex parady so. Sequens
aut̃ nomen qui uocabat᷑ aunam int̾pre¬
tatur meror eors: quor nͥ quib nichil
ꝑdest cum habeat unde ꝓdesse possit.
atq id ꝑdat in t̾ra: Mauis porro ma¬
lũ ÷ ablatȩ uitȩ qđ significat pellis. qͣm
non abite qđ significat meror eoꝵ. Ds̃
tam̃ ambos occidisse dictus est: ubi figu¬
tatur regnum talibus hominib abstulis¬

Expanded text:
malignus uel saeuus ante dominum, alter in malignus uel saeuus ante dominum, alter in terram fundebat, ne semen daret ad fecundandam Thamar. nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium et, si quid boni habent in hac terrena uita, perdentium tamquam in terram fundentium. et quoniam in malo prior est qui nocet quam ille qui non prode est, ideo maior dicitur malignus ille et sequens qui fundebat in terram. nomen quoque maioris, qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius"; qualibus tunicis induti sunt primi homines in poenam damnationis suae dimissi ex paradiso. sequentis autem nomen, qui uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum". quorum, nisi quibus nihil prodest, cum habeat unde prodesse possit atque id perdat in terra? maius porro malum est ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambo occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulis
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut .ii. cayphas in eugłio quantũ ad
eius noxiũ ꝑnitiosumq animũ ꝑtine¬
bat. quantũ deniq ad ipsa uerba si in
eius uoluntatẽ dicentis attendas qͥb
aiebat ut iustus in iuste necaret᷑: utiq
mala erant. tam̃ magnũ bonum illones¬
iĩ. ciente significabant. quando ait . Expe
pereat. dictumq de illo ÷. hoc aut̃ ase
cͥ ñ dixit. s cum eẽt pontifex ꝓpħauit¬
significauit. Hoc aut̃ qđ necessario p̃¬
loquendũ pũtaui. ñ ad hoc tantũ mͦ
uidȩ factum. s etiam ad cet̾a ualeat
siqua occurrerint mala oꝑa hominũ.
quib bonum aliquid scriptura narran¬
plebs regni iudȩoꝵ. cui de tribu ioda
reges tamꝗͣ mariti ad hibebant᷑. merito
nom̃ eius amaritudo int̃pretatur. Ipsa
.ii. fellis poculum dedit. Duo aut̃ gene¬
ra principũ qui ñ recte oꝑabantur in
plebe. unũ eoꝵ qui oberant. alterum
eor qͥ nichil ꝓderant significantur.
in duob filiis uidȩ. quoꝵ unus erat

Expanded text:
sicut enim Caiphas in euangelio, quantum ad sicut enim Caiphas in euangelio, quantum ad eius noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa uerba, si in eis uoluntatem dicentis attendas, quibus agebat ut iustus iniuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente signifipereat; dictumque est de illo: hoc autem non a se dixit, sed cum esset pontifex, psignificauit. hoc autem, quod necessario praeloquendum putaui, non ad hoc tantummodo Iudae factum sed etiam ad cetera ualeat, si qua occurrerint mala opera hominum, quibus bonum aliquid a narranplebs regni Iudaeorum, cui de tribu Iuda reges tamquam mariti adhibebantur. merito nomen eius "amaritudo" interpretatur; ipsa enim domino fellis poculum dedit. duo autem genera principum, qui non recte operabantur in plebe, unum eorum qui oberant, alterum eorum qui nihil proderant, significantur in duobus filiis Iudae, quorum unus erat
Abbreviated transcription (Latin):
uudȩ istus bom aliquid significauit. ut
suo ministerio nosceret. ea quippe homi¬
nũ facta sc̃õ sp̃s disponente atq inspi¬
rante collegit ꝓpħa narrator. quoꝵ in¬
t̃positio ñ uacaret ad p̃signationẽ rerũ
quas intenderat ꝓpħare. Ad significan
da aut̃ aliqua bona nichil int est. facta
illa quib ea significant᷑. sey bona ses
mala sint. Quid .N. mea inter ÷ cum
uolo aliqͥd legendo cognoscere: utrum
ex minio repperiã scriptos nigros echi¬
opes. ⁊ ex atram̃to candidos gallos: Ue¬
rũtam̃ sinon scripturã s picturã calẽ
uiderẽ. sine dubitatione rep̃henderem.
ta infactis hominũ quȩ adimitandũ
uitandũue ꝓponunt᷑. magni int̾est.
bonane an mala sint. Quȩ aut̃ ad sig¬
nificandũ scribunt᷑ siue ducunt᷑: ni¬
chil refert in morib facientiũ: quam
laudem rep̃hensionẽ u̾e mereantur
si mͦ habent aliꝗͣ rei de qua agitur
necessariam p̃figurandi congruentiã.

Expanded text:
Iudae istius boni aliquid significauit, ut Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non uacaret a praesignatione rerum. quas intenderat prophetare. ad signda autem aliqua bona nihil interest, facta illa, quibus ea significantur, seu bona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere, utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes et ex atramento candidos Gallos? uerum tamen si non scripturam, sed picturam talem uiderem, sine dubitatione reprehenderem. ita in factis hominum, quae ad imitandum uitandumue proponuntur, magni interest bonane an mala sint. quae autem ad significandum scribuntur siue dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemue mereantur, si modo habeant aliquam rei, qua de agitur, necessariam praefigurandi congruentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentia uͥtutẽ bonitatis suȩ: ut quẽ¬
admodũ ex ad ulteroꝵ concubitu for¬
matur ⁊ nascit᷑ homo de hominũ oꝑe
malo bonũ opus di. sicut in p̃cedenti
sermone iam diximꝰ de fecund itate se¬
minũ. non de turpitudine uicioꝵ: ita
in scripturis ꝓpheticis non cantũ bona
hominũ uerũ etiam ⁊ mala facta nar
nificet᷑ aliquid de malis oꝑib homi¬
nũ ẽ futuroꝵ bonoꝵ ñ peccantis oꝑe
s scribentis. Ileq .ĩ. iudas cum ad tha¬
mar concupiscentia uictus in traret: ha¬
nc suȩ libidinis in tentionẽ g̾ebat ut in¬
de aliquid significaret᷑. quod ad salutẽ
hominũ ꝑtineret: sicut nec iudas ille
qui dm̃ tradidit hoc intendit ut aliqͥd
tem ptineret. Porro si de tanto malo oꝑe
udȩ illius tam bonũ opus d̾s fecit ut eiꝰ¬
dem suȩ passionis sanguiue nos redime¬
ret. quid mirũ si ꝓpħa eius de quo ipse
ait. de me .ii. ille scripsit. ex malo facto

Expanded text:
prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemprouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti sermone iam diximus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non tantum bona hominum, uerum etiam et mala facta nar-nificetur aliquid de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas, cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec ludas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid num pertineret. porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malo facto
Abbreviated transcription (Latin):
unitatores mei estote sicut & ego xp̃i
uerũ etiam in dãnabilem seruitutem
sicut ꝑphẏlippum simon. Et ꝑcarna¬
les seruos nascunt᷑ non solum in dã¬
nabilem seruitutẽ qui eos imitantur.
uerũ etiam in laudabilem libertatem:
quib dr̃. Quȩ dicunt facite: quȩ aut̃
faciunt facere nolite. Hoc magnum
sacramentũ quisqͥs in di popło pru¬
denter agnouerit. unitatẽ sp̃s in uin¬
culo pacis usq in finẽ quib dã cohe¬
rendo: quosdã tolerando custodit.
ecimus ⁊ hoc de loth: quid eius lau¬
dandũ. quid culpandũ scriptura
narrauerit. quid in tellegendũ de cota
illa regesta significauerit demonstran
equit᷑ ut uidȩ factũ conside tes.¬
remꝰ quod cũ sua nuru concubuit:
quid significauerit futuroꝵ. S prius
p̃loquendũ ⁊. ne quemꝗͣ paruȩ con¬
siderationis offendat. quod de quib¬
dã malis oꝑib hominũ inscripturiᷤᷤ
scis quedã non mala s bona futura
significant᷑. Seruat .ii. ubiq diuina

Expanded text:
itatores mei estote sicut et ego Christi," uerum etiam in damnabilem seruitutem, sicut per Philippum Simon et per carnales seruos nascuntur non solum in damnabilem seruitutem, qui eos imitantur, uerum etiam in laudabilem libertatem, quibus dicitur: quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite. hoc magnum sacramentum quisquis in dei populo prudenter agnouerit, unitatem spiritus in uinculo pacis usque in finem quibusdam cohaerendo, quosdam tolerando custodit. fecimus hoc et de Loth, quid eius laudandum, quid culpandum scriptura narrauerit, quid intellegendum de tota illa re gesta significauerit, demonstrantes. Sequitur. ut Iudae factum consideremus, quod cum sua nuru concubuit, quid significauerit futurorum. sed prius praeloquendum est, ne quemquam paruae considerationis offendat, quod de quibusdam malis operibus hominum in scripturis sanctis quaedam non mala, sed bona futura significantur. seruat enim ubique diuina
Abbreviated transcription (Latin):
dita cohereret. nͥ cum uiolare tẽptauit
ut diuino testimonio ꝑfidem martyrũ
cessit. correctũq in posteriorib regibus
honorart munere. qͣ corruptioni suȩ
subdere inpͥorib non eualuit. Nanꝙi
tunc in eodem rege prius ⁊ posteriꝰ figu¬
ratũ ÷: hoc inisto regno priorib ⁊ poste
manebit cognatio cõmendat᷑. Scđm qͣm
gr̃am genus mortale ñ erimꝰ. accepta po¬
cestate ut filii dĩ uocemur: et simus.

Expanded text:
dita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit dita cohaereret, nisi cum uiolare temptauit et diuino testimonio per fidem martyrum chonoravit munere, quam corruptioni suae subdere in prioribus non valuit. 5. Nam quod tunc in eodem rege prius ac posterius figuratum est, hoc in isto regno prioribus et postmanebit, cognatio commendatur. Secundum quam gratiam genus mortale non erimus, accepta potestate, ut filii Dei vocemur, e
Abbreviated transcription (Latin):
dioq pulsare. ut aꝑat dñs ⁊ ostendat
quis tunc in illo figurabatur uiro. ⁊ cuiꝰ
sit uxor quȩ in hac ꝑ egrinatione atq
int̃ alienigenas pollui maculariq ñ
sinit᷑. ut sit uiro suo sine macula ⁊ ruga:
Ingła quippe xp̃i recte uiuit eccła ut
pulcritudo eius honor sit uiro eiꝰ: sicut
abraham ꝓpt̾ sarȩ pulcritudinẽ inter
ahenigenas honorabat᷑: eiq ipsi cui dr̃
in canticis canticoꝵ. O pulchra inter
mulieres. ipsiꝰ pulcritudinis merito re-¬
ges offerũt munera. sic̃ sare obtulit
rex abime Elech. plus in eam mirans
formȩ de cus. qđ amare potuit. iuo¬
culte quippe atq intus in ab scon¬
dito secreto sp̃uali. aĩa humana in¬
he ret di uerbo. ut sint duo in car¬
ne una. Qdđ magnũ coniugii sac᷑¬
mentũ inxp̃o ⁊ in ęccłia cõmendat a¬
płs. Pinde regnũ t̾renũ scłi huius
cuiꝰ figurã gerebant reges qui sarrã
polluere ꝑmissi non sunt: ñ exꝑtũ ẽ

Expanded text:
dioque pulsare, ut aperiat dominus et ostendat, dioque pulsare, ut aperiat dominus et ostendat, quis tunc in illo figurabatur uiro et cuius sit uxor, quae in hac peregrinatione atque inter alienigenas pollui macularique non sinitur, ut sit uiro suo sine macula et ruga ? in gloria quippe Christi recte uiuit ecclesia, ut pulchritudo eius honori sit uiro eius, sicut Abraham propter Sarae pulchritudinem inter alienigenas honorabatur; eique ipsi, cui dicitur in Canticis canticorum: o pulchra inter mulieres, ipsius pulchritudinis merito reges offerunt munera, sicut Sarae obtulit rex Abimelech plus in ea mirans formae decus, quod amare potuit et uioculte quippe atque intus in abscondito secreto spiritali anima humana inhaeret uerbo dei, ut sint duo in carne una: quod magnum coniugii sacramentum in Christo et in ecclesia commendat apostolus. proinde regnum terrenum saeculi huius. cuius figuram gerebant reges, qui Saram polluere permissi non sunt, non expertum est
Abbreviated transcription (Latin):
ne occidetur. uxorẽ do credidi
ne pollueret᷑. Quã quã scrupu losiuᷤᷤ
disputari possit utrũ illius mu lieriᷤᷤ
pudicicia uiolaret᷑. etiã si qͥs quã carni
eius cõmixtus foret. cum id inse fieri
ꝓ mariti uita nec illo nesciente s iubente
ꝑmitteret nequaꝗͣ fidem deserens con¬
iugalem:⁊ potestatẽ non abnuens mari¬
talem. sicut ille adulter ñ fuit quando
uxoris obtemꝑans potestati: de ancilla
ꝓlẽ generare consensit. S ꝓpt̃ uim
pͥncipioꝵ quia ñ ita duob uiris
uius ad concubendũ femina subdit᷑.
sicut duȩ feminȩ uni iuro. multo
uerius ⁊ honestius illud accipimꝰ qđ pat̃
abraham nec tẽptauit dm̃ quãdo uitȩ
suȩ quantũ potuit homo consuluit. et
sꝑauit indm̃ cui pudiciciã comugis cõ¬
mendauit. Nam uͦ in hac re gestat᷑ atq
indiuinis libris posita fidelit̾q narrata.
quẽ ñ delectet etiam factum ꝓpheticũ
ꝑscrutari. ⁊ sacram̃ti ostium pia fide stu¬

Expanded text:
ne occideretur; uxorem deo credidit, ne occideretur; uxorem deo credidit, ne pollueretur. Quamquam scrupulosius disputari possit, utrum illius mulieris pudicitia uiolaretur, etiam si quisquam carni eius conmixtus foret, cum id in se fieri pro mariti uita nec illo nesciente, sed iubente permitteret, nequaquam fidem deserens coniugalem et potestatem non abnuens maritalem, sicut ille adulter non fuit, quando uxoris obtemperans potestati de ancilla prolem generare consensit . sed propter uim principiorum, quia non ita duobus uiris uiuis ad concumbendum femina subditur, sicut duae feminae uni uiro, multo uerius et honestius illud accipimus, quod pater Abraham nec temptauit deum, quando uitae suae quantum potuit homo consuluit et sperauit in deum, cui pudicitiam coniugis commendauit. Iam uero in hac re gesta atque in diuinis libris posita fideliterque narrata quem non delectet etiam factum propheticum perscrutari et sacramenti ostium pia fide stu
Abbreviated transcription (Latin):
cogeret᷑ mori. s cuius hore oportunitate
dignaret᷑ occidi. Qgͦ palam docendo
⁊ arguendo ⁊ tam̃ mimicoꝵ rabiem ua¬
lere in se aliquid ñ sinendo di demonstra¬
bat potestatẽ. idem tam̃ fugiendo ⁊ laten¬
do hominis instruebat infirimtatẽ. ne
dm̃ temptare audeat qñ habet quod
faciat ut qđ cauere oportet euadat. Neq
ꝓtectionẽq diuinã fidemq ꝑdiderat qñ
ꝑ mirum in sporta sũmissus ÷: ut inimi¬
coꝵ manus effugeret. Non gͦ indm̃ ñ
credendo sic fugit. s dm̃ temptando si fu¬
gere noluisset cũ sit fugere potuisset
Pinde cum int̾ ignotos ꝓpt̾̃ excellentissimã
pulcritudinẽ sarrȩ ⁊ eius pudititia et
mariti uita ẽẽt in dubio nec utrũq tueri
posset abraham. uerũtam̃ unũ hor
potuisset .i. uitã ne dm̃suũ tẽpta¬
ret. fecit qđ potuit qđ aũ. non potuit
illi cõmisit. Q gͦ se hominẽ  occultare
ñ ualuit maritũ se occulta uit

Expanded text:
cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate cogeretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. nequeprotectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum se occultauit,
Abbreviated transcription (Latin):
cherrima appeteret᷑ ab aliquo. nec
ꝓpt̃ illã ipse necaretur. Pot̾at sane ds̾¬
hoc efficere. Quis ita sit demens. ut hoc
neget: S si int̾rogatus abraham illam
seminã indicasset uxorẽ. duas res tuendaᷤᷤ
cõmuteret d̃o et suam uitam ⁊ c̃iugis pudi¬
atiã. Ptinet aut̃ ad sanã doctrinã qñ ha¬
bit qdđ faciat homo. ñ tẽptaret dnm̃ dm̃
suũ. Neq N et ipse saluator ñ poterat tue
ndiscpłos suos. quib tam̃ ait. Si uoᷤᷤ
secuti fu Serint in unã ciuitatẽ fugite
naliã. Cuius rei prior exemplũ pre¬
buit. Telam cũ potestatẽ ha¬
beret ponendi aiãm suã nec eam poneret
lcum uellet. in egyptum tam̃ in fans por¬
antib parentib fugit ⁊ ad diem festum
ieuident̃ s latent̾ ascendit. cum alras pa¬
lam loqueret᷑ uidȩis irascentib & inimi¬
esimo ammo audientib nec tam̃ ualentibꝰ
in eum mittere manus. qr nondum uene¬
rat hora eius. non cuiꝰ hore necessitate

Expanded text:
cherrima, adpeteretur ab aliquo nec cherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicasset uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando habet, quod faciat homo, non temptare dominum deum suum. neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum prbuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
batur. quando ille uxorem eiꝰ ẽẽ didice¬
rat. et eam diuinitꝰ territꝰ cum honore
reddebat. Fr̃s aut̃ siue soiores general
nomine consanguneos uel consangui¬
neas solere apud uet̾es appellari. scͥptura
rstat᷑. Nam & thobias dicit dõ cũ oraret
inteq̃ misceret᷑ uxori. & nunc dñe tu
scis quia ñ luxuriȩ causa accipio sororẽ
nec ex eodẽ matͥs ut̾o. ẜ ex eadẽ styrpe
cognationis exorta. Et loth frat̃ abra¬
hȩ dr̃. cũ patruus eius eet abraham. Ex
qua uocabuli consuetudine etĩã fr̃s
dñi uocant᷑ in eugłio. ñ utiq quos ma¬
ra uirgo pepererat. s eiꝰ consanguinita¬
te om̃s ꝓpinqui. Dicet aliquis. Cur ñ
potiꝰ ita de dõ suo p̃sumpsit abbrahã.
ut fateri ñ timeret uxorẽ : Neq enĩ
aͣs ab illo mortẽ̾ non pot̾at repellere
quã timebat: eũq cũ coniuge sua ab
omi ꝑniciȩ m illa ꝑegrinatione tu¬
tari. ut nec uxor eius quã uis eẽt pul¬

Expanded text:
batur, quando ille uxorem eius esse didicebatur, quando ille uxorem eius esse didicerat et eam diuinitus territus cum honore reddebat. fratres autem siue sorores generali nomine consanguineos uel consanguineas solere apud ueteres appellari scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cum oraret, antequam misceretur uxori "et nunc, dscis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli consuetudine etiam fratres domini uocantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate omnes propinqui. Dicet aliquis: "cur non potius ita de deo suo praesumpsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem ? neque enim deus ab illo mortem non poterat repellere. quam timebat, eumque cum coniuge sua ab omni pernicie in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pul
Abbreviated transcription (Latin):
cit timore lapsum fuisse admentiendũ
Neq ni utrum eius uxor eẽt in terrogatus
Tacinit aliquid ueri ñ dixit aliquid falsi.
An usq adeo desipimꝰ ut hic faustum sequi¬
mur qui ait sororem mentitũ quasi ge¬
nus sarrȩ aliunde didicerit cum id scã
scriptura ñ aperuerit: Puto iustũ eẽ
ut inea re quã nouerat abraham nos aũ
loquenti qđ scit: quam manicheo cͥmi¬
nanti qđ nescit. Cum gͥ abraham eo tẽ¬
pore uiueret in rebus humanis. quo
quidẽ iam fr̃s exutroq aut ex altero
uł altera parente natos necti cõ ꝯtiu
iugio ñ licebat. filios aut̃ frm̃ alidᷤ ihe¬
q longinquiore gradu generis consan¬
guineos nulla lege nulla potestate ꝓ¬
hibita consuetudo iungebat. Qd mirũ
si sororem suam .i. ex p̾atris sui sangui¬
ne ꝓcreatam habebat uxoreme Nam ħ
ipse reddenti sͥ eam regi dixit de pa¬
tre ẽẽ sororem  de matre. Ubi certe ut
sororẽ mentiret᷑ nullo iam timore coge¬

Expanded text:
cit timore lapsum fuisse ad mentiendum. cit timore lapsum fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus,tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero uel altera parente natos necti coniugio non licebat, filios autem fratrum aliosque longinquiore gradu generis consanguineos nulla lege, nulla potestate prohibita consuetudo iungebat, quid mirum, si sororem suam, id est ex patris sui sanguine procretam habebat uxorem? nam hoc ipse reddenti sibi eam regi dixit de patre esse sororem, non de matre: ubi certe ut sororem mentiretur , nullo iam timore coge
Abbreviated transcription (Latin):
tiosum ꝑpeti sineret. Nec eum fides
ac spes fefellit. Namq pharao t̾rituᷤ
monstris multisq ꝓpt̾ eam malis
afflictus. ubi eiꝰ uxorem diuinitꝰ di¬
dicit. in lesam cũ honoret restituit.
Abi melech aut̃ somno cõmonitus. et
ed octus similit̾̃ fecit. Non nulli au¬
t̃ non calummosi ⁊ maledici sicut
fau̾stus. s eisdem libris honorem de¬
bitũ deferentes quos iste uł non in¬
tellegendo rep̃hendit uł rep̃henden¬
do ñ intellegit. Cum hoc abrahe fa¬
ctum considerarent uisum ẽ.eis qdđ
afirmitate fidei sub defecerit atq titibi¬
uerit. ⁊ timore mortis sicut dñm petrisi
iste negauit uxorem. Qđ si ita necesse e
intellegi: peccatum hominis cognoscerem.
nec ideo cuncta eiꝰ merita deleta atq oblit¬
terata censerem. sicut nec illiꝰ apłi quãqͥm
culpa ñ sit equalis negare uxorem. et ne¬
gare saluatorẽ. Nunc uͦ cum habeam qu
labi ad rep̃hendendũ. quẽ nemo conun¬

Expanded text:
tiosum perpeti sineret. nec eum fides tiosum perpeti sineret. nec eum fides ac spes fefellit; namque Pharao territus monstris multisque propter eam malis adflictus, ubi eius uxorem diuinitus didicit, inlaesam cura honore restituit; Abimelech autem somno commonitus et edoctus similiter fecit. Nonnulli quidem non calumniosi et maledici sicut Faustus, sed eisdem libris honorem debitum deferentes, quos iste uel non intellegendo reprehendit uel reprehendendo non intellegit, cum hoc Abrahae factum considerarent, uisum est eis, quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubauerit et timore mortis sicut dominum Petrus, ita iste negauerit uxorem. quod si ita necesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit aequalis negare uxorem et negare saluatorem. nunc uero cum habeam, qulabi ad reprehendendum , quem nemo conuin
Abbreviated transcription (Latin):
tum uertit in crimen. Hoc .N. abrahȩ fac¬
tum lenotinio simile uideret᷑. s ñ ualen¬
tib ex illius ȩt̃nȩ legis lumine. a peccatiᷤᷤ
recte facta discernere. quib & constantia
ꝑtinatia uidi potest ⁊ uirtus fiduciȩ.
uiciũ putat᷑ audaciȩ. ⁊ quec̃q simlit̃
obiciunt᷑. quasi ñ recte agentib a non
recte cernentib. Neq N abraham fla¬
gitio consensit uxoris eiꝰq uendidit ad¬
ulteriũ. s sicut illa famulã suam nõ
libidine mariti ꝑmisit s officio gene¬
randi ultro intulit. nequaꝗͣ turbato
ordine naturali. ubi eiꝰ potestas erat
iubens potius obȩdienti ꝗͣ cedens con¬
cupiscenti: Sic ⁊ ipse coniugẽ castam
& casto sͥ corde coherentẽ de cuius ani¬
mo ubi pudicicie uͥtus habitabat mil
lomͦ dubi.tabat. tacuit uxorẽ dixit
sororem. ne se occiso ab alienigenis atq
impiis captiua possideret᷑. certus de
dõ suo qđ nichil eam turpe ac flagi¬

Expanded text:
tum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere, quibus et constantia, pertinacia videri potest; et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae; et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine niubens potius oboedienti quam cedens concupiscenti: sic et ipse coniugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque inpiis captiua possideretur, certus de deo suo, quod nihil eam turpe ac flagi
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ si uidens abraham sterilem uxo¬
rem cupientẽ sͥ ꝓlem ꝗͣ. parere ipsa
ñ potuit ex famula sua & ex marito
ꝓuenire. ñ suȩ carnali cupiditati ces¬
sit. s coniugali potestati obtemperaũ
chedens hoc sarrã ex di nucu uoluiᷤ¬
se qr iam ex seipso illi heredem ꝓmise¬
rat. s ex qua femina ñ p̃dixerat :¬
rustra gͥ faustus ad obiciendũ hoc cr¬
men insanus in siliuit. tamꝗͣ infidelem
abraham infidelit̾ arguens. Cetera
aut̃. cȩcitate ñ credendi nec ualuit in¬
telligere. hoc aut̃ libidine calũmandi
neglexit & legere. Qd̾ aut̃ iustum
⁊ fidelem uirũ matrimonii sui infa¬
missimũ nundinatorẽ appellans. aua¬
ritie ac uentris causa duob regibus
abi melech ⁊ pharaom diũsis cemꝑib
sarram coniugẽ suam sororẽ mentitum
qr erat pulcherrima inconcubitũ asserit
uenditasse. non ore ueridico aturpitudi¬
ne separat honestatẽ. s ore maledico to¬

Expanded text:
mirum, si uidens Abraham sterilem uxomirum, si uidens Abraham sterilem uxorem cupientem sibi prolem, quam parere ipsa non potuit, ex famula sua et ex marito prouenire, non suae carnali cupiditati cessit, sed coniugali potestati obtemperauit. credens hoc Saram ex dei nutu uoluisse, qui iam ex se ipso illi heredem promiserat. sed ex qua femina non praedixerat? frustra igitur Faustus ad obiciendum hoc crimen insanus insiluit tamquam infidelem Abraham infideliter arguens. cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uenAbimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico to