comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numerum casu reliquoꝵ diminutũ
optinerent num̾o osummato. adep¬
turi inp̃mo ꝯsummatam. Humani
g lapsum gn̾s. utiq malum bonꝰ ds̃
uertit in bonum dum lapsoꝵ repa¬
rationem inuust̾io angłorum ꝓeu¬
rans: ñ mͦ homines qͥ restaurantur.
u̾m ⁊ angłos quoꝵ officio restaurant᷑.
dignos putant corona. Et si alit̾ fi¬
eri posse ñnegem. nichil tñ credibi¬
lus putem. quam quod angłs bo¬
nus atq malus. diuersis quidem
uiis. quasi quibdam gradib ad
summum usq conscendant. alter
uisticie & felicitatis. alter nequitie
&e ꝑlitionis. Nimurum ꝯsummati
d̃i mox in amore alter. in odio alt̾.
ñ cessant crescere. hominum. alter
in amore uiuans. alter modio no¬
cens .xx .uii. Puericiam sicut et
cetera xp̃c suscepit.
c̃e puer plenus erat sapĩa et
gr̃a. cum pleno uiro. plena sapĩa et
gr̃a. magis apta uideat᷑: Num quod
ñ erat. puer specie apparebat: qd̾
uͦ erat. uir plena quanticate late¬

Expanded text:
numerum casu reliquorum diminutum, numerum casu reliquorum diminutum, obtinerent, numero consummato adepturi in premium consummatam. Humani ergo lapsum generis utique malum, bonus Deus vertit in bonum, dum lapsorum reparationem ministerio angelorum n modo homines qui restaurantur, verum et angelos quorum officio restaurantur, dignos putat corona. Etsi aliter fieri posse non negem, nihil tamen credibilius putem, quam quod angelus bonus atque malus, diversis quidem viis quasi quibusdam gradibus ad summum usque conscendant, alter justitiae et felicitatis, alter nequitiae et perditionis; nimirum consummati Dei mox in amore alter, in odio alter, non cessant crescere, hominum alter in amore juvans, alter in odio nocens. CAPUT XXVII. Pueritiam sicut et caetera Christus suscepit. etiam puer, plenus erat sapientia et gratia, cum pleno viro plena sapientia et gratia magis apta videatur. Num quod non erat puer specie apparebat, quod vero erat vir plena quantitate late
Abbreviated transcription (Latin):
inquib placere aut displicere uelit: ꝑ
singła comprehendere ualet. Quorum
accessu: uoluntas noua exorit᷑. ut sic̃
cominuni uoluntate sua. itaquoq
singłari cum suo effectu: digna pro¬
curanda uideat᷑. Uñ angłs fc̃s cap¬
tando similitudinẽ cdi malus peior
cernit᷑. dum ꝑ casum ut dm̃ summe
od̾it exasꝑatur. augens maliciam
dum om̃ium hominum tlampna si¬
ne int̾missione sitiens: ñ cessat reg¬
no dĩ inuidendo: male agere. Qd̾ qm̃
que incelo cadensq gessit. in hoc iã
aere cortus. caudem ꝯsummata ꝑ ea
que apud nos gerit nequitia: con¬
summate ꝓ omnib in inferno tor¬
quendus. Parib quoq in bono gradi¬
b. cuipiam fortasse uideant᷑ scõrum
m̾ita accreuisse angłorum. donec
completo scõrum numero hominũ
compleantur simul m̃ita angłorum.
ut głam inqua ꝑmanere debuer̃t̃.
qm̃ in consilio ꝑ manserunt. int̾um qͥ¬
dem multam: non tam̃ totam. ꝓꝑt̾

Expanded text:
in quibus placere, aut displicere velit per in quibus placere, aut displicere velit per singula comprehendere valet, quorum accessu voluntas nova exoritur, ut sicut communi voluntate sua, ita quoque singulari cum suo effectu, digna procuranda videatur. Unde angelus, factus captando similitudinem Dei malus, pejor cernitur, dum per casum, ut Deum summe oderit, exasperatur; augens malitiam, dum omnium hominum damna sine intermissione sitiens, non cessat regno Dei invidendo male agere. Quod quoniam quae in coelo, cadensque, gessit, in hoc jam aere tortus, tandem consummata per ea quae apud nos gerit nequitia, consummate pro omnibus in inferno torquendus. Paribus quoque in bono gradibus, cuipiam fortasse videantur sanctorum merita accrevisse angelorum, donec completo sanctorum numero hominum compleantur simul merita angelorum, ut gloriam in qua permanere debuerunt, quoniam in consilio permanserunt, interim quidem multam, non tamen totam propter
Abbreviated transcription (Latin):
licet melior non erat. bñ tam̃ agebat.
talib ex fcĩs coronandus. ꝓpt̾ m̾ita
felicior. ñ melior futurus. Sic pot̾ ẽẽ
ut diabolus male agat: nequior nõ
fiat. & tam̃ male agat. inde tandem
puniendus. ꝓpt̾ m̾ita miserior ñ pe¬
ior: futurus. Sic angłi bn quidem
agunt. neq fortasse meliores fiunt.
inde fortasse tandem futuri feliciores.
in bono habuit ꝯsummatam. licet de¬
fuiss locus tam scãm implere uolun¬
tatem. nichilominus tam̃ eandem
quam mͦ habet mercedem ħret. ñ ne
angls bonus &e malus li iam sunc
summati. alt̾ in amore boni. alt̾ in odio
boni. m̃ito eandem mercedem reciꝑent
licet fructus qͦs amor odium ꝙ coti¬
die parit. aliqua causa ꝯtuigere ñ
dõ placitura erat: singłatun comp̃hen¬
dens. Uoluntas autẽ angłi in bonoꝯ
firmata ip̃a quoq ꝑ om̃ia dõ placere cu¬
pit. sicut & demonum ꝑ omĩa displicere.
S neutra ꝑꝑ futuri ignorantiam. oĩa

Expanded text:
licet melior non erat, bene tamen agebat, licet melior non erat, bene tamen agebat, talibus ex factis coronandus, propter merita felicior non melior futurus. Sic potest esse ut diabolus male agat, nequior non fiat et tamen male agat; inde tandem puniendus, propter merita miserior, non pejor futurus. Sic angeli bene quidem agunt, neque fortasse meliores sunt, inde fortasse tandem futuri feliciores qin bono habuit consummatam, licet defuisset locus tam sanctam implere voluntatem, nihilominus tamen eamdem, quam modo habet, mercedem haberet; nonne angelus bonus et malus, si jam sunt consummati, alter in amore boni, alter in odio boni merito eamdem mercedem reciperent, licet fructus, quos amor odiumque quotidie parit, aliqua causa contingere non eo placdens. Voluntas autem angeli in bono confirmata, ipsa quoque per omnia placere Deo cupit, sicut et daemonum per omnia displicere; sed neutra propter futuri ignorantiam, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
pore suo bonas oꝑa continuauit. nec
tam̃ maioris existens m̾iti ꝓpt̾ illa
uixta apłm exaltatione donatur.
Q uod si homines ce angłi consum¬
mationem adepti. bona uigit᷑ agunt.
nec tam̃ meliores fuint: quid de de¬
monib dicemus: Num demonũ ma¬
licia in diem uidicii differt᷑ consum¬
manda. utcum ꝯsummatione pene
ꝯsummatio ueniat nequitie: Quod
si est: sieut cotidie male agunt. eoti¬
die det̾iores fuint. ita ip̃r sicut homi¬
nes praui. Sin autem in ip̃o casu ita
demonum mala sicut angłorum bona
uoluntas consummata ẽ: quemad
similiter demones de die indiem ma¬
la accumulant. nͨ cam̃ qm̃ iam nequi¬
tiam praue uoluntatis optinent con¬
summatam. ex mala accumulatione
nequiores fuit: Quod simale agen¬
do ñ sunt peiores. qͦmͦ male agunt. p̃¬
sertimmͦ aut qua rõne talib ex fcĩs
puniendi sunt: Item. Qua rõne me¬
rentur impunitatem ininaiori. cum
puniant᷑ homines exminori: Dñs ibc
bñ agebat. neq in de melior fiebat. Et

Expanded text:
pore suo sibi bona opera continuavit, nec tamen majoris existens meriti propter illa, juxta Apostolum, exaltatione donatur. Quod si homines et angeli consummationem adepti bona jugiter agunt, nec tamen meliores fiunt, quid de daemonibus dicemus? num daemonum malitia in diem judicii differtur consummanda, ut cum consummatione poenae consummatio veniat nequitiae? Quod si est, sicut quotidie male agunt, quotidie deteriores fiunt; ita ipsi, sicut homines pravi. Sin autem in ipso casu ita daemonum mala, sicut angelorum bona voluntas consummata est; quemadmsimiliter daemones de die in diem mala accumulant, nec tamen, quoniam jam nequitiam pravae voluntatis obtinent consummatam, ex mala accumulatione nequiores fiunt? Quod si male agendo non sunt pejores, quomodo male agunt praesertim modo, aut qua ratione talibus ex factis puniendi sunt? Item, qua ratione merentur impunitatem in majori, cum puniantur homines ex minori? Dominus Jesus bene agebat, neque inde melior fiebat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ om̃e pecem uoluntarium
Nitem. qm̃ affectus tuus oꝑi tuo
nom̃ imponit: nonne ex uolunta¬
te formam nom̃q seu boni seu mali
opꝰ sͥ asciscit: Nimirum uixta qͣli¬
tatem cordis natura ẽ oꝑis. Uñ do¬
minꝰ. Bonus homo. de bono thesauro
ꝓfert bonum. malus de malo malũ
Uñ dum bonum malũ ue uidicamꝰ
opus: sepissime fallimur. qñ excor¬
de alit̾ nuncupat᷑. Ip̃m quippe inse
opus: neutͦ nomine ẽ dignum. uñdo
minus: nunqm opꝰ ex se uerũ m̃ tis
ꝓ informatione. ꝯtemplat᷑. Opꝰ qͥppe
te querit: s ñ nisi quod ex caritate
ꝓdit. Nacet gͦ semꝑ ex se caritas.
opus aut̃ nunqͣm nisi ex caricate.
S inscĩs caritas oꝑa bona coac̾uat.
bonum uͦ opus: caritatẽ accumulat.
Ut sit quisq canto ꝑ honum opus
melior: quanto ex oꝑe bono incaritate fer¬
uentior. Sẽs aut̃ scorum. &ẽ adhuc puer
tanta caritate enituit: ut sicut dictũ
ẽ in ea nichil accreu̾it. Sc̃i indies meli¬
ores fuint: qm̃ in caritate crescunt.

Expanded text:
m omne peccatum voluntarium; et item quoniam affectus tuus operi tuo nomen imponit; nonne ex voluntate formam nomenque seu boni seu mali operis sibi adsciscit? Nimirum juxta qualitatem cordis, natura est operiris, unde Dominus: Bonus homo de bono thesauro profert bonum, malus de malo malum . Unde dum bonum malumve judicamus opus, saepissime fallimur, quoniam ex corde aliter nuncupatur: ipsum quippe in se opus neutro nomine est dignum; unde Dominus nunquam opus ex se, verum mentis pro informatione contemplatur. Opus quippe requirit, sed nonnisi quod ex charitate prodit; placet ergo semper ex se charitas; opus autem nunquam nisi ex charitate, sed in sanctis charitas opera bona coacervat, bonum vero opus charitatem accumulat, ut sit quisque tanto per bonum opus melior, quanto ex opere bono in charitate ferventior. Sanctus autem sanctorum adhuc puer tanta charitate enituit ut, sicut dictum est, in ea nihil accreverit. Sancti in dies meliores fiunt, quoniam in charitate crescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰ animate. item in animate. postremo
ad immortalitatẽ resuscitate: nũ uiiͬ.
cumlibae uariata. Sic quoq anima & ca¬
ro unus ẽhomo: inpueritia. inuiuentu¬
ce. in decrepita demum etate. S mors
xͥ acorpore semouit animam. In sepule̾
corpꝰ quieuit. Ad inferos anima descendit.
Uñ confitem᷑ xp̃m & sepultum: & ad in¬
feros descendisse. Int̾im tam̃ d̃itas et
anima: una subsistat. &̃ cunc ꝑsona.
Quomͦ monstrat rõ. dm̃ cum corpore
uuam adhuc ꝑͣm ꝑmansisse: Uerum
qm̃tunc corporis diuisio erat & aĩe.
sit. Corpus nanq & anima: una inte¬
rim ñ erant ꝑsona. S ds̃ eum aĩa li¬
cet ñ cum sola: una ꝑsona. Ds̃ itẽ cum
corpore. licet ñ cum solo. una ꝑsona. N
una &e altera: s una sola. Quippe carne
& anima ꝯiunctis: ñ ꝓ tali ꝯuinctio¬
ne ds manens inillis. una ẽ ꝑsona
cumillis. Alioquin. una ꝑsona foret
nature unitur utriq. ẽ ꝑsona cum
ctio naturarum. ñ reddit unam cũ
deitate ꝑsonam. nec duarum disuine¬

Expanded text:
post animatae: item exanimatae, postremo ad immortalitatem ressuscitatae: num quatuor tum libet variata. Sic quoque anima et caro unus est homo in pueritia, in juventute, in decrepita demum aetate. Sed mors Christi a corpore semovit animam. In sepulcro corpus quievit; ad inferos anima descendit. Unde confitemur Christum et sepultum et ad inferos descendisse. Interim tamen divinitas et anima una subsistit etiam tunc persona. Quomodo monstrat ratio Deum cum corpore unam adhuc personam permansisse. Verum quoniam tunc corporis divisio erat et animasit! Corpus namque et anima, una interim non erant persona. Sed Deus cum anima, licet non cum sola, una persona: Deus item cum corpore licet non cum solo, una persona; nec una et altera, sed una sola. Quippe carne et anima conjunctis, non pro tali conjunctione, Deus manens in illis, una est persona cum illis; alioquin una persona foret naturae unitur utrique, est persona cum ctio naturarum, non reddit unam cum Deitate personam; nec duarum disjunc
Abbreviated transcription (Latin):
tum duab mͦ sͥiunctis. mͦ disuinc¬
tis. tercie aut̃ semꝑ ꝯiunctis. Sic ac̃¬
ius quispiam. eum mͦ crescat num̾o.
mͦ decrescat. nunc aũ alio. nunc uͦ a
lio situ ꝯsistat: nichominus tam̃ unꝰ¬

Expanded text:
um duabus modo sibi junctis, modo disjunctis, tertiae autem semper conjunctis: sic acervus quispiam cum modo crescat numero, modo decrescat; nunc autem alio, nunc vero alio situ consistat, nihilominus tamen un
Abbreviated transcription (Latin):
partib tam coherentib qmͣ semotis.
S non sicut eadem manet ꝑsona. idẽ
quoq nomen manet ꝑsone ut enĩ
de homine agamus. ꝑsona q̃ dissolu¬
tis menbris homo ñ dicit᷑. eorundẽ
conexione homo uocabat᷑. uocabulo
sam: ñ sic dicebat᷑. Tunc tam̃ una erat
ꝑsona exdõ oecarne: s sñ anima. Ladẽ
ꝑsonapꝰ: exdõ & carne iuncta anime.

Expanded text:
 tam cohaerentibus quam semotis. Sed non sicut eadem manet persona, idem quoque nomen maneret personae: ut enim de homine agamus, persona quae dissolutis membris homo non dicitur, eorumdem connexione homo vocabatur, vocabulo sam non sic dicebatur; tunc tamen una erat persona ex Deo et carne, sed sine anima; eadem persona post ex Deo et carne juncta ani
Abbreviated transcription (Latin):
de fr̃ib natum mandat moyses au¬
diendum. uox pat̾na mͦ dicta into¬
nuit. Dum enim ip̃m aucdite audi¬
tur. idemẽ. ac si hic ẽ quem moyses
p̃dicaret audiendum: audiretur.
Unde ut̃q ip̃m audire precepit. Lex
gͦ usq ad ioħem. Nichilominus tũ.
&usq ad dominicam passionẽ uñ

Expanded text:
de fratribus natum, mandat Moyses aude fratribus natum, mandat Moyses audiendum; vox paterna modo audita intonuit, dum enim ipsum audite, auditur. Idem est ac si: Hic est quem Moyses praedicavit audiendum, audiretur. Unde uterque ipsum audire praecepit. Lex ergo usque ad Joannem, nihilominus tamen et usque ad Dominicam pa
Abbreviated transcription (Latin):
quedam ꝑmissa teneris ercipurnt᷑
xp̃ianis. quedam tacenda paruulis:
ꝓponunt᷑ adultis. S si lex & ꝓpħe us
q ad ioħem. qͦmͦ stetit usq ad dñi
passionem: Quippe ñ ante. s a ioħe:
lex plane labefieri cepit. qui contͣ
pac̾nam traditionem publice no¬
uum induxit morem. baptirandi
inpenitentiam. Pascbalis quoq
agni sacrificium. qd̃ int̾ legalia
obtinebat pͥmatum. iam iam ter¬
minandum. neq unqͣm sustulisse
pec̃ẽm insinuans: uso dño iħri ait. Ecce
agnꝰ dei: ecce qui collit pecc̃a mundi.
Quasi dic̾et. Uet̾em agnum cum reli¬
quis hostiis fugite. qm̃ qui solus se¬
quenclus ẽ: ecce agnus dĩ. uictima
uetus. peccis munclum expiare nequi¬
uit. qm̃ ecce solus qui tollit pec̾ca mun¬
di. Nec impetu leuitatis hoc creditũ
eminuit. Uox enim patris audita ẽ.
Hic ẽ filius meus dilectus. in quo mͥ
bũ complacui. ip̃m audite. ut gͦ ueri
ppendant uider. quis ille sit ꝓph̾a quẽ

Expanded text:
quaedam permissa teneris excipiuntur quaedam permissa teneris excipiuntur Christianis; quaedam tacenda parvulis, proponuntur adultis. Sed si l ad Joannem , quomodo stetit usque ad Domini passionem? quippe non ante, sed a Joanne lex plane labefieri coepit, qui contra paternam traditionem publice novum induxit morem baptizandi in poenitentiam. Paschalis quoque agni sacrificium, quod inter legalia obtinebat primatum, 108 jamjam terminandum, neque unquam sustulisse peccatum insinuans, viso Domino Jesu, ait: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi ; quasi diceret: Veterem agnum cum reliquis hostiis fugite, quoniam qui solus sequendus est, ecce Agnus Dei. Victima vetus peccati mundum expiare nequivit, quoniam, ecce solus qui tollit peccata mundi. Nec impetu levitatis hoc creditum eminuit, vox enim Patris audita est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui; ipsum audite . Ut ergo veri perpendant Judaei, quis ille sit propheta, quem
Abbreviated transcription (Latin):
torrence uoluptatis tue pocabis eos.
quippe ad eum ꝓpħa sermonem dirigit.
plerunq minant᷑ gehennam. ut sieut
oues mninferno positi sunt. mors depas¬
cet eos. Xp̃ĩanis ait̃. ñ bona s mala pro¬
mittunt᷑ mͦ cum bonis futuris. dicente
domino. Si quis uult uenire pꝰme. ab
m̃s erit. Ecce bona futuri. Dura quippe
irrogant᷑ ꝑfectis: ne capti caducis. mnꝰ
et̾na appetant. Incominodorũ autẽ mi¬
nas p̃sentium. pariupendunt. uñ ti¬
more gehenne. s magis offense qua¬
cuintur. S p̃cepta moysi recipimus.
uerum. qm̃ lex neminem duxit ad ꝑ¬
fectum. supplem̃ta xͥ more debito ue¬
nerantes amplexamur. Ip̃e enu nõ
legem quoq finuut. eopacto. ut fi¬
guralia in oꝑe cessarent. in doctri¬
na ꝑmanerent. Quecunq enim scͥp¬
ta sunt: ad nr̃am doctrinam scͥpta st̃.
ꝓmissa quoq nunc respuunt᷑ legalia:
qm̃ preferunt᷑ celestia. Uerũ man¬
data seruantur moralia. Nisi quod

Expanded text:
Torrente voluptatis tuae potabis eos . Torrente voluptatis tuae potabis eos . Quippe ad Deum Propheta sermonem dirigit. Plerumque minantur gehennam; ut: Sicut oves in inferno positi sunt; mors depascet eos . Christianis autem non bona sed mala promittuntur modo cum bonis futuris, dicente Domino: Si quis vult venire post me, lic et minister meus erit ; ecce bona futuri. Dura quippe irrogantur perfectis, ne capti caducis, minus aeterna appetant. Incommodorum ergo minas praesentium parvipendunt. Unde timore gehennae, sed magis offensae quatiuntur. Sed praecepta Moysi recipimus. Verum quoniam lex neminem duxit ad perfectum, supplementa Christi more debito venerantes amplexamur: ipse enim, Nolegem quoque finivit, eo pacto ut figuralia in opere cessarent, in doctrina permaneant: Quaecunque enim scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt . Promissa quoque nunc respuuntur legalia, quoniam praeferuntur coelestia. Verum mandata servantur moralia, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
sime sꝑatur ꝯsummanda. Qnͣtum aut̃e
significantia displiceant pꝰsignificata
Inpsalmista quoq dñs omĩa ꝑ partem
respuens sacrificia: ait. Non accipiam
dem bellare cum uideis si rõ postulat pos¬
sumus. uidaizare aut̃ nulla rõne nisi
cumꝑicło possumus. Non enim apłs ui
daizauit. cum seditione compulsus. dis¬
cipłm cͥcuncidit. Nam nullam facto in¬
pendens reuerentiam: it ap̃putium qͣsi
digitum ꝑꝑt̾ pacem amput auit. In t̾m
autẽ uidaismum uitamus. ut & sabatis¬
mum caueamus. qm̃ qͣm sig̃eat quietẽ
auitiis. aut anime pꝰ mortem p̃ferunꝰ.
Legaliagͦ sistunt᷑ sacram̃ta. Quorum lo¬
co succcdunt aut alia qͣi maioris meriti
sacram̃ta. ut ꝓ circumcisione baptisma.
aut significata. ut ꝑ animalium sacͥ¬
ficiis. sacͥficium iusticie &e laudis. Lex
ht̃ ꝓmissa. ut dixi bonorum q̃ nc̃ sunt.
plerunq celestia ꝓmittunt. ut habi¬
tabunt recti eum uultu tuo. Et item.

Expanded text:
sime speratur consummanda. Quantum autem sime speratur consummanda. Quantum autem significantia displiceant post significata, In Psalmista quoque Dominus omnia par partem respuens sacrificia ait: Non accipiam dem bellare cum Judaeis si ratio postulat, possumus; judaizare autem nulla ratione nisi cum periculo possumus. Non enim Apostolus judaizavit, cum seditione compulsus, discipulum circumcidit. Nam nullam facto impendens reverentiam, ita praeputium quasi digitum propter pacem amputavit. In tantum autem judaismum vitemus, ut et sabbatismum caveamus; quoniam quam figurat quietem, a vitiis aut animae post mortem praeferimus. Legalia ergo sistuntur sacramenta, quorum loco succedunt aut alia quasi majoris meriti sacramenta, ut pro circumcisione baptisma; aut significata, ut pro animalium sacrificiis, sacrificium justitiae et laudis. Lex habet promissa, ut dixi, bonorum quae non sunt, plerumque coelestia promittunt; ut Habitabunt recti cum vultu tuo . Et item:
Abbreviated transcription (Latin):
rupte ꝓpagatio generationis ꝓcedit
octauõ die celebrata. in octaua cõmunis
resurrectionis. circuncidendam p̃nu¬
tiat om̃empͥme natiuitatis ꝯtagio¬
nem. In sacͥficiis. mͦ passio nr̃i redemp¬
toris designat᷑. ut in agno. ut in holo¬
causto. mͦdiu̾sorum osumptio uitioꝵ
ut incauro: arrogantie. in hyrco. petu¬
lantie. Scio tam̃ figuras. ut dictiones
alias & alias hr̃e int̾pretationes. Sic
quoq immundicia eibi ꝓhibet᷑: ut de¬
lectatio pec̃ci fugiat᷑. Saeram̃ta gͥ le¬
gis. fucura ꝓmitebant. S iam cessens
ꝓmissiones: qm̃ ꝓmissionũ successicis
Mentitur qui adhuc ꝓmittit: qm̃ pro¬
missum iam impleuit. Nonuidairemꝰ.
cibos acibis distinguentes. qm̃ in lege xͥ
ut xp̃iani ꝑ abstinentiam castigare cor¬
pus nr̃m. &r inseruitutẽ redig̾e debemꝰ
Circuncisio quoq carnalis recedat. qm̃
uera cricumcisio int̾ioris hominis ex
quoq ⁊ summata. ac ꝑ hoc & in nob̾ eertis¬

Expanded text:
ruptae propagatio generationis procedit, ruptae propagatio generationis procedit, octavo die celebrata, in octava communis resurrectionis circumcidendam praenuntiat omnem primae nativitatis contagionem. In sacrificiis modo passio nostri Redemptoris designatur, ut in agno, ut in holocausto; modo diversorum consumptio vitiorum, ut in tauro arrogantiae, in hirco petulantiae. Scio tamen figuras, ut dictiones, alias et alias habere interpretationes. Sic quoque immunditia cibi prohibetur, ut delectatio peccati fugiatur. Sacramenta igitur legis futura promittebant. Sed jam cessent promissiones quoniam promissionum successit res. Mentitur qui adhuc promittit, quoniam promissum jam implevit. Non judaizemus cibos a cibis distinguentes, quoniam in legeut Christiani per abstinentiam castigare corpus nostrum et in servitutem redigere debemus. Circumcisio quoque carnalis recedat, quoniam vera circumcisio interioris hominis, ex quoque consummata, ac per hoc et in nobis certis
Abbreviated transcription (Latin):
plus sicut hactenus qui eqͣm hui mͦi
m placet culture. placet aut̃ nouum. qt̾
uetus illa designabat obsequium. Lex¬
gͥ prima adõ ad tempꝰ data. honeste ce
cummora sepulta ẽ. Non sieut ydola¬
tͥa: irreuerent̾ & qnͣitotiꝰ abiecta. Ces¬
sant erim officia. s ñ doct᷑na. ut que
ppłs ille figuralit̾ ẽ exequut᷑: nos spũ¬
alit adimplere studeamus. Xiiit
ex quippe uetus. inmo ce noua: cͥa eõ¬
plectitur. Sacram̃ta cũ ꝓmissis: ce
p̃cepta. Sacram̃ta. futuri p̃saga. uc di¬
uersa in lege sacͥficia. ut cireuncisionẽ.
ut contͣ exteros bella. Illo ugi ꝯflictu
nr̃a designat᷑ sine int̾missione lucta.
conf sp̃ualia nequitie. cruitia. Qui mͦ
uictores sumus dum uirtutib arma¬
ti. factore dõ. ec̃ oppugnantes. t̾ram re¬
irato ꝓpt̾ uitia dõ. aut temptationi
succumbimus. aut qͣsi agentib in
exilium: adcmonib captuiam᷑ in ii¬
fernum. Circumcisio ianue. quacor¬

Expanded text:
plius sicut hactenus quidquam hujusmodi plius sicut hactenus quidquam hujusmodi mihi placuit culturae: placet autem novum quod vetus illa designabat obsequium. Prima adeo ad tempus data, honeste et cum mora sepulta est. Non sicut idololatria irreverenter et quantocius abjecta; cessant enim officia, sed non doctrina, ut quae populus ille figuraliter est exsecutus, nos spiritualiter adimplere studeamus. CAPUT Lex quippe vetus imo et nova tria complectitur, sacramenta cum promissis, et praecepta. Sacramenta futuri praesaga, ut diversa in lege sacrificia, ut circumcisionem, ut contra exteros bella. Illo jugi conflictu nostra designatur sine intermissione lucta contra spiritualia nequitiae et vitia: qui modo victores sumus, dum virtutibus armati fautore Deo contra oppugnantes terram reirato propter vitia Deo, aut tentationi succumbimus, aut quasi a gentibus in exsilium, a daemonibus captivamur in infernum. Circumcisio 107 januae qua cor
Abbreviated transcription (Latin):
instruebat. sacͥficia tractabat. cessare o¬
portuit: tunc uenriumundum ut fa
tanto sac̃dotium sacͥficio. legemq sacer
quidem tota. qm̃ oe ip̃e circuncisus ẽ
ex lege. iuxta apłm fc̃s sublege: sed
paulati desitura. Qm̃ bona erat:
ñto bonam suscepit. ut auctentieam
defend̾et. Qm̃ ñ sufficiebat: m̾ito minꝰ
ualidam t̾minauit: ut ꝑfc̃am subro¬
garet. figularia gͦ legis. qͣsi quib¬
dam gradib recusauit. dum mͦ ꝯtra
ius salbi sałbis oꝑatum. mͦ contͣ rigo¬
rem legis lapidandam lib̾asse adul¬
teram legimus. cec̾aq in hunc mo¬
dum. donec om̃ino legalib metam
fixit institutis. circa finẽ inquiens.
slon bibam amͦ de hoc genimine ui¬
no patͥs mei uitis: ẽ ppłs isrł. scd̾m¬
illud. Uinea dñi sabaoth. domꝰ isrł ẽ.
Genimenuitis: religio illiꝰ gentis. Bi¬
bere degenimine: delectari religione
Genimen innouatum: obsequium
em̃datum. Sensus gͦ talis ẽ Non am¬

Expanded text:
instruebat, sacrificia tractabat, cessare oinstruebat, sacrificia tractabat, cessare oportuit; tunc veni in mundum, ut fatanto sacerdotium sacrificio, legemque sacerquidem tota, quoniam et ipse circumcisus est ex lege, juxta Apostolum: Factus sub lege , sed paulatim desitura. Quoniam bona erat, merito bonam suscepit ut authenticam defenderet: quoniam non sufficiebat merito, minus validam terminavit, ut perfectam subrogaret. Figuralia ergo legis quasi quibusdam gradibus recusavit; dummodo contra jus Sabbati sabbatis operatum, modo contra rigorem legis lapidandam liberasse adulteram legimus ; caeteraque in hunc modum; donec omnino legalibus metam fixit institutis, circa finem inquiens: Non bibam amodo de hoc genimine vino Patris mei nea Domini Sabaoth domus Israel est . Genimen vitis, religio illius gentis; bibere de genimine, delectari de religione; genimen innovatum, obsequium emendatum. Sensus ergo talis est, non am
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mio. Et qm̃ eane exuti: carnis qͦq
strabat tandem ad ministratura be¬
atitudinẽ & qm̃ eadem eandẽ mun¬
do erat iustificato collatura: uenit
.xͦ. cum iam de exꝑto constaret nͨ nam
sͥ relictam. nͨ p̃ceptis monitã. in id ui¬
gere: ut amalo saltem cessaret. ne
dicam bona gereret. Uenit gͦ ut o¬
racła implens ꝓpħarum. uota quoq
expleret expectantium. hicẽ ꝓpħa
de quo moyses ppło suo ait. Suscita¬
incarnẽ. si qr ñ alit̾ nos saluare po¬
terat: s qr decentiꝰ saluabat. Sic enim
sua nobis qua p̃cipue egemus. p̃cipu
specta: auctori nr̃o humili. immo
insolubili deuotione. astringim᷑. Uenit
autẽ. ut legem finiret. sicut ip̃e inꝑpħa
ad patiem loquens cestat᷑. Holocaustũ
&e ꝓ pec̃co ñ postulasti. tunc dixiecce ue¬
nio. Quasidic̾et. Quando cͥ placuit ut
legis sacͥficia cessarent. eum quib &e sa¬
cerdotium. euius meis erat offm̃. ce le¬
gem que ut̾ utrunq posita. sac̾ doces

Expanded text:
praemio. Et quoniam carne exuti carnis quoque praemio. Et quoniam carne exuti carnis quoque strabat, tandem administratura beatitudinem, et quoniam eadem eamdem mundo erat justificato collatura; venit Christus cum jam de experto constaret nec naturam sibi relictam, nec praeceptis monitam in id vigere, ut a malo saltem cessaret, re dicam bona gereret. Venit ergo, ut oracula implens prophetarum, vota quoque expleret exspectantium. Hic est Propheta de quo Moyses populo suo ait: Suscitain carne, non quia non aliter suos salvare poterat, sed quia decentius salvabat. Sic enim sua nobis qua praecipue egemus praecipspecta, auctori nostro humili imo insolubili, devotione astringimur. Venit autem ut legem finiret; sicut ipse in propheta ad Patrem loquens testatur: Holocaustum et pro peccato non postulasti; tunc dixi: Ecce veniolegis sacrificia cessarent, cum quibus et sacerdotium, cujus in eis erat officium, et legem quae inter utrumque posita sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
lia decreta tolerarunt. Isti sub lege mi¬
litabant gr̃e. Sicut econtrario qmͣ¬
plures tp̃re gr̃e degentes: ad tempus
uetustatis potius ꝑtinere cernunt᷑.
morum boni. Pessimi eium sunt: qui
nec sic dm̃ colunt. Xii. Iustos inftanꝰ
sub lege Recepit coo¬
ed cultores cłi. sublege quoq ad in¬
feros. unde &e dñs descendit ad in¬
feros. descenderunt. Non utiq torquen¬
di. nisi siquid restabat adhuc exurendũ.
s uisione cdi uñ solum osternarent᷑:
carituri. Nichil enim aut parum de
loci qualitate fuerat curandum. si ⁊
inde contigiss uidere dm̃ & minori si¬
ne dubio estu. faluatoris aduencum
expectassent. Susceꝑunt tam̃ inibi
melius aliquid qmͣ apud nos degen¬
tes. ñ quidem de natura loci. qͦ nr̃ licce
inse malus. canco ẽ tołabilior. qnto
situ iuꝑior. inmo deqͣlitate m̾iti. slã
qm̃ b̃n hic ꝓmeruerunt: nicħ mali
ibi ꝑpessi sunt. Uacui apec̃co: certi de

Expanded text:
lia decreta toleraverunt. Isti sub lege milia decreta toleraverunt. Isti sub lege militabant gratiae, sicut econtrario quamplures tempore gratiae degentes ad tempus vetustatis potius pertinere cernuntur, morum boni, pessimi enim sunt, quia nec sic Deum colunt. CAPUT XII. Justos infernus sub lege recepit. Sed cultores Dei sub lege quoque ad inferos unde et Dominus descendit ad inferos descenderunt: non utique torquendi, nisi si quid restabat adhuc exurendum, sed visione Dei, unde solum consternarentur, carituri. Nihil enim aut parum de loci qualitate fuerat curandum, si et inde contigisset videre Deum, et minori sine dubio aestu Salvatoris adventum exspectassent. Susceperunt enim ibi melius aliquid, quam apud nos degentes; non quidem de natura loci quo noster licet in se malus, tanto est tolerabilior, quanto situ superior, imo de qualitate meriti, nam quoniam bene hic promeruerunt, nihil mali ibi perpessi sunt, vacui a peccato, certi de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cio ꝯducti. Quod si nec sic amant: sub
lege mortis degunt Nos aut̃ innr̃a. iu¬
uere possumus scĩssime. In ea enĩ dat᷑
gr̃a. unde uiuat᷑ lib̾e. Nam qͣnius timor
cultum dĩ p̃ueniat. at caritas ꝯsũmat.
Uñ apłs. int̾ utusq testam̃ti homines
diffãm ponens: quales nos ẽẽ oporteat.
declarauit dicens. Non accepistis sp̃m
seruitutis it̾um intimore. s sp̃m adopti¬
onis filiorum. Quod uetustatis ẽ: negat.
qd̾ noui hominis ẽ: pꝰea affirmat. Tũc
enum sp̃ẽ timore tur bauit. ut uł sic cog̾et
seruituti. sunc aut̃ caritate donat. qͣ
instructi. tanqͣm filii obediant pat. Iuli
more dato: religionem inchoauit. Apud
cum eiat timori: nr̃m aut̃ caritati. fũ¬
ere tam̃ cunctp̃ris pleriq boni. & int̾
plerosq ñ nulli ꝑfecti. Qui om̃s plus
minus ue. ꝓut m̾itum erat uite ex u¬
re nr̃i temꝑis fidem spem. caritatem.
hauserunt: ex iure cͥcuncisionis lega¬

Expanded text:
pretio conducti. Quod si nec sic amant, sub pretio conducti. Quod si nec sic amant, sub lege mortis degunt. Nos autem in nostra vivere possumus sanctissime. In ea enim datur gratia, unde vivatur libere. Nam quamvis timor Dei cultum praeveniat, at charitas consummat. Unde Apostolus inter utriusque testamenti homines differentiam ponens, quales nos esse oporteat declaravit dicens: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed spiritum adoptionis filiorum . Quod vetustatis est, negat, quod novi hominis est, postea affirmat. Tunc enim spiritus timore turbavit, ut vel sic cogeret servituti. Nunc autem charitate donat, qua instructi tanquam filii obediant patri. Illmore dato religionem inchoavis, apud tum erat timori, nostrum autem charitati. Fuere tamen tunc temporis plerique boni, et inter plerosque nonnulli perfecti: qui omnes plus minusve, prout meritum erat vitae, ex jure nostri temporis fidem, spem, charitatem hauserunt, ex jure circumcisionis lega
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentem: Non enim id̾o indecens ẽ ti¬
decus ẽ timere hominẽ ꝓpt̾ mundi dãp¬
na. Sicut nec quia nefas ẽ timere di¬
abolum ne ininfernum trahat. muiꝰ
bonum obhoc ẽ timere dm̃. ne ingelen¬
nam mittat. Qui sathanã timet aut
possunt. mortiferam querit pacem.
cum quo dissensio pͦptanda erat. Ti¬
mor g ꝑse fedus: pacem parat fedio¬
rem. Est tñ quidam tuor nature qd̾
horremus ex necessitate cortorem. N
quidẽ accusancdus: s dolendꝰ. Lex g
uetus seruitutis ẽ & mortis. Nr̃a aũ
lib̾tatis & gr̃e. Sub lege enim cireũei¬
sionis tam & si gr̃a conferat᷑ longe
tñ maior bapti zatis. quib p̃sto ẽ ca¬
duca pariupendere. manentia p̃¬
ferre Cumillis opus sit ut quoquo
saltem mͦ dm̃ colant p̃ter gr̃am cͥ¬
euincisionis t̾ueri dampno rerum
ne ad ꝓhibita deuient. attrahi largitione
temꝑalium: ut dñi ussa uł sic ament.
Nos gͦ lib̃i: grates seruientes. Illi serui:

Expanded text:
praesentem? Non enim ideo indecens est tipraesentem? Non enim ideo indecens est tidecus est timere hominem propter mundi damna. Sicut nec quia nefas est timere diabolum, ne in infernum trahat, minus bonum ob hoc est timere Deum ne in gehennam mittat. Qui Satanam timet, aut raemitti possunt, mortiferam quaerit pacem cum quo dissensio aptanda erat. Timor ergo per se foedus, pacem parat foediorem. Est tamen quidam timor naturae, quod horremus ex necessitate tortorem, non quidem accusandus, sed dolendus. Lex ergo vetus servitutis est et mortis; nostra autem libertatis et gratiae; sub lege enim circumcisionis, tametsi gratia conferatur, longe tamen major baptizatis, quibus praesto est caduca parvipendere, manentia praeferre cum illis opus sit, ut quoquo saltem modo Deum colant, praeter gratiam circumcisionis terreri damno rerum, ne ad prohibita devient, attrahi largitione temporalium, ut Domini jussa vel sic ament. Nos ergo liberi gratis servientes; illi servi
Abbreviated transcription (Latin):
moda aut̃ multa obedientib ꝓmisit
ut q̃ sͥ cara erant bona mundi accipi¬
entes amarent largitorem. eiq exa¬
more seruirent. Et cum boni minan¬
temumerent. ꝓmittentẽ amarent
malos solum timentes. caritate sp̃¬
ta cupiditas cõmodi inuasit. G pa¬
uore territi cupiditate tͥcti ex se. eu¬
piditate exdõ. timore ex lege legem
seruitute tolerabant. Legem mortis.
qm̃ qui sedm legem agunt. nec ca¬
ritate id faciunt. ꝑeunt rectissime. nͨ pla¬
cere querentes domino: nͨ ꝓdesse ꝯseruo
xi. Quis timor a dõ. & cur uetus testa¬
m̃tum seruitutis nouum sit gr̃e.
imor exdõ dictus ẽ ꝓdisse. S quisti¬
mor: Utiq ñ ille quem dñs ꝓhibet
dicens. Nolite timere eos qui corpꝰ occi¬
diuit. Num gͦ ille quẽ sublit dicens. il¬
lum aut̃ timete. qui corpꝰ & animã pot̾
mittere ingehennam qui ꝓculdubio: d
mor dñi Et illud. Repleuit eum sp̃c̃ ci
futuram affuctionẽ. cur ñ parit̾ ꝓpt

Expanded text:
moda autem multa obedientibus promisit, moda autem multa obedientibus promisit, ut quae sibi chara erant bona mundi accipientes, amarent largitorem, eique ex amore servirent. Et cum boni minantem timerent, promittentem amarent, malos solum timentes, charitate spreta cupiditas commodi invasit. Ergo pavore territi, cupiditate rapti ex sese, cupiditate ex Deo, timore ex lege, legem servitute tolerabant, legem mortis, quoniam qui secundum legem agunt nec charitate id faciunt, pereunt rectissime, nec placere quaerentes Domino, nec prodesse conservouis timor a Deo, et cur Vetus Testamentum servitutis, Novum sit gratiae. Timor ex Deo dictus est prodiisse. Sed quis timor? utique non ille quem Dominus prohibet, dicens: Nolite timere, eos qui corpus occidunt . Num ergo ille quem subdit, dicens: Illum autem timete qui corpus et animam potest mittere in gehennam ibid. . 105 Et illud: Replebit eum spiritu tfuturam afflictionem, cur non pariter propter
Abbreviated transcription (Latin):
structos. morib uitidos. illos p̃sertumn
pellata ẽ seruitutis cemortis. noua aũ
lib̾tatis & gr̃e. sccłm illud. si filiꝰ uos li¬
berau̾it. tunc uere lib̃i eritis. euminu¬
traq habundent serui. tandem ꝓseri¬
bendi. rari sint lib̃i pats hereditate
donandi. Namsicut u̾ba uet̾is. ita ce
noue legis frustra instrepunt aurib.
inqua inicia quidem edoeuit bone ui¬
te. s implendi auxilium ñculit. Qb
gͥ: Om̃ib fere. Nam licet gr̃a reconei¬
liationis om̃ib ex cireũcisione fu̾it
impensa. fedus tñ initum etate rõ¬
nis pleriq diruꝑunt. quib m̾ito do¬
minus auxilium in lege ñ culit. nͥ si
quos ut fit. exerrore reuocauit. his
om̃ib lex erat seruitutis & mortis.
Lex seruitutis. qr exeiꝰ accipiebant¬
& minis timorem. ut qualit̾cunq
seruirent: & ꝓmissis cupiditatẽ. ut
id obnixius ag̾ent. S ꝑ minas ds ci¬
morem dedit: ut cauerent mala. Cõ¬

Expanded text:
structos; moribus nitidos, illos praesertimstructos; moribus nitidos, illos praesertimpellata est servitutis et mortis, nova autem libertatis et gratiae, secundum illud: Si Filius vos liberaverit, tunc vere liberi eritis . Cum in utraque abundent servi, tandem proscribendi, rari sint liberi patris haereditate donandi. Nam sicut verba veteris, ita et novae legis, frustra instrepunt auribus in qua initia quidem edocuit bonae vitae, sed implendi auxilium non tulit. Quibus ergo? omnibus fere. Nam licet gratia reconciliationis, omnibus ex circumcisione fuerit impensa, foedus tamen initum aetate rationis plerique diruperunt, quibus merito Dominus auxilium in lege non tulit, nisi si quos, ut fit, ex errore revocavit. His omnibus lex erat servitutis et mortis. Lex servitutis, quia ex ejus accipiebant, et minis timorem ut qualitercunque servirent, et promissis cupiditatem ut id obnoxius agerent, sed per minas. Deus timorem dedit, ut caverent mala com
Abbreviated transcription (Latin):
absq ambiguitate seruiunt. ñ mam¬
mone. Hec ẽ caritas q̃ oꝑit multitu¬
dinem pecc̃oꝵ: inminꝰ ꝑfectis. aliam
maliis. utꝰq testam̃ti. Namqmͣ płima
anobis uicia exigunt᷑. q̃ anciquis non
impucabant᷑. sicut caritatẽ nece̾e ẽ ẽẽ
aliam innob̃ qmͣ uillis. Illis amplec¬
tentib dm̃. & uicia quedai ut dixiam¬
plecti licebat. que iam tunc ꝑ fecti as¬
diligit iniquitatẽ. odit animã suã
Illi diligentes amicũ. oderant absq
ꝑieso adu̾sarium. quẽ quoq sͥ aman¬
dum. & tunc putabat uir plene bonꝰ
Nos aut̃ uibem᷑ ñ mͦ amare uerũ õe
bene fac̾e inimicis. Uñ patet. licet xͥ¬
ani p̃fulgeant religione: obsequen¬
tes tñ legi bonos fiusse. Nam lex le¬
gem insinuat. qmͣ euͣngłm decla¬
rat. Lex mores instruit. quos tp̃s
illud requirit. de lex nr̃a ꝯsuminat.
Legemg circumcisionis seruantes.
necẽe ẽ fiusse bonos. ut pote fide in¬

Expanded text:
absque ambiguitate serviunt, non mamabsque ambiguitate serviunt, non mammonae: haec est Charitas quae operit multitudinem peccatorum in minus perfectis. Aliam in aliis utriusque Testamenti. Nam quamplurima a nobis vitia exiguntur, quae antiquis non imputabantur, sicut charitatem necesse est esse aliam in nobis quam in illis; illis amplectentibus Deum, et vitia quaedam, ut dixi, amplecti licebat, quae jam tunc perfecti asdiligit iniquitatem odit animam suam . Illi diligentes amicum, oderant absque periculo adversarium, quem quoque sibi amandum, et tunc putabat vir plene bonus. Nos autem jubemur non modo amare, verum et benefacere inimicis . Unde patet, licet Christiani praefulgeant religione, obsequentes tamen legi bonos fuisse. Nam lex legem insinuat, quam Evangelium declarat; lex mores instruit, quos tempus illud requirit, et lex nostra consummat. Legem ergo circumcisionis servantes, necesse est fuisse bonos, ut pote fide in
Abbreviated transcription (Latin):
tem amplexi ñ sunt. m̾ito ꝑierunt.
Int̃̾ quos quasi dumos. raxi boni. ue¬
lut rose redolebant. quib pͥmũ que¬
rentib regiium dĩ. quẽ mag̃ amabant
licebat querere & amare q̃ sunt mun¬
di. Nonne gͦ dõ seruiebanti mãmo¬
seruiebant. & ꝓpt̾ mundũ. B oni uti¬
q s ñdum ꝑfeti. In qͣntum dõ seriu¬
ebant ꝓpt̾ ip̃m: boni erant qr dm dili¬
gebant. Inqͣnͣtum dõ seruebant ꝓpt̾
mundum: ñdum ꝑfecti erant. qr ua¬
nicatem amabant. ꝑfecti int̾ eos e¬
rant. qui temporalit̾ felices ẽẽ ñ eu¬
rabant: ut is qui dixit dõ. danoł au¬
xilium detribulatione. qr uana salus
hominis. Minus gͦ ꝑfecti: dm̃ dili¬
gebant &e muncdum. Uerũ siplus
mundum. aut equalit̾ amarent utr̃¬
q. dõ seruirent oemaminone. Nunc
aut̃ qm̃ si mn arctum uentũ sit. ut scł
in alterutro offendendum sit. id pla¬
ne respuunt. Qd̃ duxerant amenum:
añqͣm ł inminimo offendant dm̃: dõ

Expanded text:
tem amplexi non sunt, merito perierunt. tem amplexi non sunt, merito perierunt. Inter quos quasi dumos, rari boni velut rosae redolebant; quibus primum quaerentibus regnum Dei, quem magis amabant, licebat quaerere et amare quae sunt mundi. Nonne ergo Deo serviebant et mammoserviebant et propter mundum. Boni utique, sed nondum perfecti. In quantum Deo serviebant propter ipsum boni erant, quia Deum diligebant; in quantum Deo serviebant propter mundum, nondum perfecti erant, quia vanitatem amabant. Perfecti inter eos erant qui temporaliter felices esse non curabant, ut is qui dixit Deo: Da nobis auxilium de tribulatione, quia vana salus hominis . Minus ergo perfecti Deum diligebant et mundum. Verum si plus mundum, aut aequaliter amarent utrumque, Deo servirent et mammonae; nunc autem quoniam si in arctum ventum sit, ut scilicet in alterutro offendendum sit, id plane respuunt quod duxerant amoenum, antequam vel in minimo offendant Deum, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
mandanda p̃xeptori: utiq nͨ erunt exi¬
genda iudici. An ocłs tuus neqͣm ẽ. qr
ip̃e bonus ẽ: Nonne cui uult miseret᷑:
forcassetñ quos ds ex illo ppło saluti
destinauit: eos quoq ante finem uite
eungłiea institutiõe ꝯsummauit. Hoc
utiq dicipot̃. s ñ ẽ nece̾e. Uerum qua¬
lescunq fuerĩt hic morantes. hine re¬
cedentes illiꝰ ad quam tendebant pat̾e
morib honorati sunt. Qd̃ utiq nun¬
qmͣ obtinussent: nͥ pꝰ decalogum ser¬
uassent. Seruari aut̃ ñ pot̾at: nͥ tͥa ex
dilectionedĩ .uii. aut̃ seruarent᷑ exdi¬
lectione ꝓximi. Legis gͦ implecio: dt
&e ꝓtimi dilectio. Uñ qui caritatẽ ha¬
buerunt. hysolum legem implentes
sinum abrahe m̾uerunt .x. Qui ꝑi¬
erunt. qui boni qui ꝑfeẽti
Rant eniminillo ppło qmͣ płimi.
dum dm̃ colent: t̾rena attendentes.
haut amantes iusticiam. solum ti¬
m̃tes penam ii quidẽ om̃s. qñ carita¬

Expanded text:
mandanda praeceptori, utique nec erunt eximandanda praeceptori, utique nec erunt exigenda judici, An oculus tuus nequam est, quia ipse bonus est? nonne cui vult miseretur . Fort, eos quoque ante finem vitae evangelica institutione consummavit. Hoc utique dici potest, sed non est necesse. Verum qualescunque fuerunt hic morantes, hinc recedentes, illius ad quam tendebant patriae moribus honorati sunt. Quod utique nunquam obtinuissent, nisi prius Decalogum servassent; servari autem non poterat, nisi tria ex dilectione Dei, septem autem servarentur ex dilectione proximi, legis ergo impletio, Dei et proximi dilectio: unde qui charitatem habuerunt, ii solum legem implentes sinum Abrahae meruerunt. CAPUT X. Qui perierunt, qui boni, qui perfecti. Erant enim in illo populo quamplurimi, dum Deum colerent, terrena attendentes, haud amantes justitiam, solum timentes poenam: ii quidam omnes, quoniam charita
Abbreviated transcription (Latin):
sunt intueris. q̃ ꝑ hanc uallem lacͥmaꝵ
iua ducit aduitam. arcta cernit᷑. qr la¬
boriosa simulẽ & ꝑicłosa. Idem cñ iter
qd̃ ꝓpͥa asꝑitate uix quidem coleratur.
int̾minabilis quo ducit iocunditatis
ualde grauat. Caritas om̃ia sustinens
qnͣtum libre onus portabile reddit. Sen¬
sualitas suauiaquerens. qͥcqͥd ẽ diuer¬
dis uniu̾sitatem mandacoꝵ. imporca¬
bilis ẽ. Si corum qualitatẽ ꝯtempla¬
ris. qua multa concedunt᷑ infirmis
testam̃tum uetus onerauit. ut nouũ
quereret᷑. onus multiplicitatis qͣn¬
litate p̃reptionis temꝑauit: ut uelͦ
ceneret. dinintens qd̃ offenditur
ꝑnumositatem: reddens qd̾ b̃n agit᷑ ꝑtẽ
ꝑationem. ille: miserationes cuius suꝑ
om̃ia oꝑa eus. Qͥs enim calumpniet᷑
si prudens d̃s quedam factu facilia: in¬
troducens ꝓposuit. q̃dam aũt licet p̃cio¬
sa aut feda. s solum docenda ꝑmotos.
subticuit: Que aũt̃ hac rõne non fuant

Expanded text:
sunt, intueris, quae per hanc vallem lacrymarum sunt, intueris, quae per hanc vallem lacrymarum via ducit ad vitam arcta cernitur, quia laboriosa simul est et periculosa. Idem tamen iter quod propria asperitate vix quidem toleratur, interminabilis quo ducit jucunditatis valde gravat Charitas omnia sustinens, quantumlibet onus portabile reddit; sensualitas suavia quaerens, quidquid est diverdis universitatem mandatorum, importabilis est. Si eorum qualitatem contemplaris, qua multa conceduntur infirmistestamentum vetus oneravit, ut novum quaereretur, onus multiplicitatis qualitate praeceptionis temperavit, ut vetus teneretur, dimittens quod offenditur per numerositatem, reddens, quod bene agitur per temporationem. Ille Miserationes cujus super omnia opera ejus . Quis enim calumnietur, si prudens Deus, quaedam factu facilia, introducens proposuit, quaedam autem, licet pretiosa aut foeda, sed solum docenda promotos subticuit? Quae autem hac ratione non fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xp̃m mererentur ꝯsummari. Se¬
disti Ad m̃sam diuitis. Scito qr simi¬
lia oportet ce p̃parare. Diues: xp̃e. cu
uis ẽ terra & plenitudo eiꝰ. Mensa di¬
uitis: refectio corporis &e sangiunis.
Sedere: auiciis cessare. rectis stucliis
quiescere. Hec ẽ feriatio xp̃iani. Diu¬
tis gͦ ad mñsam sedisti: dum ꝯiuua
dignus eucharistiam ꝑcepisti. Gu¬
charistie aut̃ ꝑceptio: dnice ẽ passi¬
ones cominemoratio. Unde dñs e¬
adem inm̃sa discipłis ait. hoc facie¬
tis inmeam cõmemorationẽ. Tigo
dum sanguis tͥ infundit᷑ de calice me
Dum corpꝰ xp̃i quasi cont̾endum ore su¬
mis. xp̃m ꝓ te tribulatũ reminiscere.
uerum aũt̃ reminisc̾is: si duras x
bis. relinquens nob̃ exemplum. ut se¬
quamur uestigia eius. Qd̾ si dum su¬
nus eucharistiam dñice passionis. ita
meinor es ut ce imiteris. tunc sedens
ad m̃sam diuitis uere sers qr similia
scandala q̃ supͣ num̃um iuxta it posita

Expanded text:
m mererentur consummari. Sem mererentur consummari. Sedisti ad mensam divitis, scito quia similia oportet te praeparare . Dives Christus, cujus est terra et plenitudo ejus; mensa divitis, refectio corporis et sanguinis; sedere, a vitiis cessare, rectis studiis quiescere: haec est feriatio Christiani. Divitis ergo ad mensam sedisti, dum conviva dignus eucharistiam percepisti. Eucharistiae autem perceptio, Dominicae passionis est commemoratio. Unde Dominus eadem in mensa discipulis ait: Hoc facite in meam commemorationem . Ergo, dum sanguis tibi infunditur de calice, medum corpus Christi quasi conterendum ore sumis, Christum pro te tribulatum reminiscere, verum autem reminisceris, si duras Christi bis, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Quod si dum sumis Eucharistiam, Dominicae passionis ita memor es, ut etiam imiteris, tunc sedens ad mensam divitis, vere scis quia similia scandala quae supra numerum juxta iter posita
Abbreviated transcription (Latin):
ecebat nanq. ut minor gr̃a mi no.¬
nores informau̾it. ad uentu xp̃i
maior informatura maiores. Qͥ tñ ut
suas de clararet uires: añqm ueniret
aliquot p̃misit. dignitate m̾iti in sig¬
nes. & obhoc baptiratis bonis p̃fẽndos
dum antiquis onus portabile impo¬
nebat. Iustum nichilominus se exhi¬
buit: dumq̃ ñ ꝓhibuerat uicia n pum¬
uit. Uñ sccłib ñ paueis fedatos. nec
uita comite em̃datos unmo nͥ fedos.
nͨ em̃dandos quippe ꝑmissione ercusa¬
cos: legem nichominus ꝓposse. qm̃ ne¬
mo plene implentes. sinus abralx ex
sua docuit. neq uos neq prẽs nr̃i por¬
tare potiumus: om̃s docente moyse
inaleclictos omĩs quiñ fec̾int om̃ia
que seͥpta sunt in libro legis. qd̾ qͥa
nemo potuit: sub maledicto ⁊clusit
Hac causa. ut tp̃r gr̃e deserentes letis¬
sime grauissimam legem oꝑum: con¬
fug̾ent ad onus leue xp̃iane legis.
inqua: uoluntas scã. & sine oꝑe: beata
et̾nitate donat᷑. ut ꝑ moysen iuchoati.¬

Expanded text:
ecebat namque ut minor gratia minores informaverit, adventu Christi major informatura majores. Qui tamen, ut suas declararet vires, antequam veniret, aliquot praemisit dignitate meriti insignes, et ob hoc baptizatis bonis praeferenddum antiquis onus portabile imponebat. Justum nihilominus se exhibuit, dum quae non prohibuerat vitia, nec punivit. Unde sceleribus non paucis foedatos, nec vita comite emendatos, imo nec foedos nec emendandos quippe permissione excusatos legem nihilominus pro posse, quoniam nemo plene, implentes, sinus Abrahae exsua docuit, Neque nos, neque patres nostri portare potuimus omnes , docente Moyse: Maledictos omnes qui non fecerint omnia quae scripta sunt in libro legis : quod quia nemo potuit, sub maledicto conclusit; hac causa, ut tempore gratiae deserentes laetissime gravissimam legem operum, confugerent ad onus leve Christianae legis; in qua voluntas sancta, et sine opere beata aeternitate donatur, ut per Moysem inchoati
Abbreviated transcription (Latin):
solum mortua ẽ. anima uͦ compassa.
diuinitas aut̃ intacta. Quid gͦ qͥ uo
anime &e deitati unita. eum añ d̾itas
ab hac conexione ẽẽt aliena: Sic lo¬
cutionum gn̾a ꝓ posse discuti amus.
tõ. merito dr homo passus atq sepultꝰ
Num quia uniebatur semini quod in
hominem erat formandum. m̾ito se¬
men etiam poterat dici: In sensu: nł¬
lum uideo ꝑicłm. S uiciosum ẽ infi¬
de: cẽ locutiones quas catholicus nõ
tenet usus. usurpare. unit᷑ ds̃ carni

Expanded text:
solum est mortua; anima vero compassa; solum est mortua; anima vero compassa; divinitas autem intacta. Quid ergo sibianimae et divinitati unita cum ante divinitas ab hac connexione esset aliena? Sic locutionum genera pro posse discutiamus, to, merito dicitur Deus passus atque sepultus: num quia uniebatur semini quod in hominem erat formandum, merito semen etiam poterat dici? In sensu nullum video periculum. Sed vitiosum est in fide, etiam locutiones, quas catholicus non tenet usus, usurpare. Unitur Deus carni,