comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ sp̃u. significat turbandos sp̃uales
ex caritate. cũ urgens causa rraniaa
tutico ante messem cogit sepair:¬
t illi ceꝑunt contustari: ꝙ dicere
singillatim. Numqͥd ego sum dñe
Nonerant undecim apͤti qd inchul̃
tale cogitatant. s plus credunt ma¬
gistro qmͣ sͥ. & tuñtes fragilitatem
suam tristes querunt de peccato. ciuꝰ
ñ habent conscientiam  eͣ chxni.
intingit mecũ manũ in catino: hic
me tradet. Cectris contristatĩ⁊ retra¬
hentib manus. et interdicentib cibo
ori suo iudas impudentia quam
ꝓditurus erat magistrũ. manum
mittit in ꝑapside ut audatia bonam
conscientiam mentiret᷑. Et notandũ
qd om̃s duodecim de eodẽ uase. in cis¬
cuitu cibos cum dño sumebant. in ce¬
naculo strato quasi iacendo more an¬
tiquo recumbentes.Alioquin ꝓditoe
ꝑ intinctionem manus exp̃ssȩ notatuᷤ
ett. si nullus de aliis ad escam dñi
quadraturam uasis. alter quia eẽt ficci¬
le designat. filius quidẽ hominis ua¬

Expanded text:
batur spiritu, significat turbandos spirituales ex charitate, cum urgens causa zizania a tritico ante messem cogit separt illi coeperunt contristari et dicere singulatim: Nunquid ego sum, Domine? Noverant undecim apostoli quod nihil tale cogitarant, sed plus credunt magistro quam sibi, et timentes fragilitatem suam, tristes quaerunt de peccato, cujus non habent conscientiam. R. 163 M. intingit mecum manum in catino, hic me tradet. Caeteris contristatis et retrahentibus manus, et interdicentibus cibos ori suo, Judas impudentia qua proditurus erat magistrum, manum mittit in paropsidem, ut audacia bonam conscientiam mentiretur. Et notandum quod omnes duodecim de eodem vase in circuitu cibos cum Domino sumebant, in coenaculo strato, quasi jacendo, more antiquo recumbentes. Alioquin proditor per intinctionem manus expresse notatus esset, si nullus de aliis ad escam Dominquadraturam vasis,, alter quia esset fictile designat. Filius quidem hominis va
Abbreviated transcription (Latin):
eͥmen. ut uidens ꝓditor se lattit ñ pos¬
se peniteat facti. Nec tam̃ clelignat
cum ex nomine: ne aꝑte coaigittus
impudentior fiat. Mttait g emen in
numero: ut conscuis penicentiã agat.
Turbatus ẽ dominus potestate. tansi¬
gurans in se affectum nr̃e infirmitatis

Expanded text:
crimen, ut videns proditor se latere non posse, poeniteat facti, nec tamen designat eum ex nomine, ne aperte coargutus, impudentior fiat. Mittit ergo crimen in numero, ut conscius poenitentiam agat. Turbatus est Dominus potestate, transfigurans in se affectum nostrae infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
fermentato sacͥficant. Dicunt itaq do¬
minũ ipso die pasche ctucifixũ fuisse
ad mendicm. & ad hoc confirman¬
dum inducunt. qͥa uidei noluerunt
intrare in p̃torium scł pilati domitm
ne contaminarent᷑. s comederent pas¬
cha. ñ intelligentes pascha . nͥ esũ agni.
Cum gͥ patent̃ cont̾rii suit tͥb eũgłistiᷤ.
impudent̃ dictuit ioħem in hac parte
correxisse cos. E constat om̃s code spũ
loquutos fuisse. & si in uno crratent.
in aliis minꝰ eis crederet᷑: lt. m celxxyui¬

Expanded text:
fermentato sacrificant. Addunt etiam Dominum ipso die paschae crucifixum fuisse ad meridiem, et ad hoc confirmandum inducunt, quia Judaei noluerunt intrare in praetorium, scilicet Pilati domum, ne contaminarentur, sed comederent pascha, non intelligentes pascha nisi esum agni. Cum igitur patenter contrarii sint tribus evangelistis, impudenter dicunt Joannem in hac parte correxisse eos. Sed constat omnes eodem spiritu locutos fuisse, et si in uno errarent, in aliis minus eis crederetur. + Acu
Abbreviated transcription (Latin):
Trine negationi reddit᷑ trina con¬
fessio. ne minus amori lingua seruiat
qm timori. & sicut indicium fuit di¬
moris negare pastorem. sit officium
amoris. pascere oues domini. Oues
autem pascere ẽ credentes confortare.
ne deficiant. terrena subsidia si necc̃ẽ
ẽ subditis ꝓuidere. exempla uirtiiũ
prebere. aduersaruis obsistere: peccantes
corrigere: a ccxxxii.¬

Expanded text:
Trinae negationi redditur trina confessio, ne minus amori lingua serviat quam timori. Et sicut fuit moris negare pastorem, sic officium amoris pascere oves Domini. Oves autem pascere, est credentes confortare ne deficiant; terrena subsidia, si necesse est, subditis providere; exempla virtutum praebere, adversariis obsistere, peccantes corrigere. A
Abbreviated transcription (Latin):
bar ꝑfec̾tionis eiꝰ incip̃ declaran. Remansit
iherłm sine parentib: ut nos instrueret se
dm̃habuisse patre. anteꝗͣ mundꝰ fieret. Et
ñcognouert̃ parentes eiꝰ. Et istimantes aut̃
illũ eẽ incomitatu. uenerunt it̃ diei: et reqͥ
rebant eũ int̃ cognatos et notos. Et ñ inue¬
nientes: regressi st̃ in iherłm. reqͥrentes eũ
Siqͥs querat qͣm̾ parentes reliquert̃ eũ tanta
cura nutritũ: respondemꝰ qr filiis isrł mos
fuit. ut tẽporib festis uł iherosolimã euntib
uł inde redeuntib seorsũ uiri. seorsũ ince¬
derent femine: et pueri ct̃ quolibet parente
irent. Ideoq matuã et ioseph uicissim pu¬
tasse: iħm et̃ĩ alt̃o parente ẽẽ in reu̾sione.
Et factũ ẽ. pꝰtnduũ. inuenert illũ intẽplo se¬
dentẽ inmedio doctorũ audientẽ illos et in¬
terrogantẽ. Quasi fons sapientiȩ doctorũ
medtꝰ sedebat: s quasi exemplar humilitatis¬

Expanded text:
bar perfectionis ejus incipit declarari. Remansit bar perfectionis ejus incipit declarari. Remansit in Jerusalem sine parentibus, ut nos instrueret se Deum habuisse patrem antequam mundus fieret. Et non cognoverunt parentes ejus. Existimantes autem illum esse in comitatu, venet non invenientes, regressi sunt in Jerusalem, requirentes eum. Si quis quaerat, quomodo parentes reliquerunt eum tanta cura nutritum; respondemus, quia filiis Israel mos fuit, ut temporibus festis vel Ierosolymam euntibus, vel inde redeuntibus, seorsum viri, seorsum incederent feminae, et pueri cum quolibet parente irent, ideoque Mariam et Joseph vicissim putasse, Jesum cum altero parente esse in reversione. Et factum est, post triduum invenerunt illum, in templo, sedentem in medio doctorum, audientem illos, et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitati
Abbreviated transcription (Latin):
rentes eiꝰ ꝑ om̃s annos inibrłm:indie
sollemni paschȩ. Querit᷑ cũ timerent ar¬
chelaũ: quomͦ illuc ire audebant. Soluti¬
o. fieri poterat. ut ꝑdiẽ festũ int̾ ingentẽ
curbã latent̃ ascendent: mox reu̾suri. Sic
etiã illo die qͦ ascendert̃ intẽplũ conpletis
dieb purgationis. credunt᷑ latuisse he¬
rodem: qͥd sͥ magi renuntiarent expec̃¬
tantẽ. Uel tot & cantis occupationib
regia cura distendi poterat: ut apueri
inquisitiõe uł auerteret᷑ uł impediret᷑ he¬
rodes. Regnante uͦ archelao: de ꝑsecutione
annos ibant iniherłm: tc̃ accipiamꝰ facti¬
tatũ. cũiam ñ timeret᷑ archelaus. Et cum
factus fuisset annorũ .xii. ascendentib illis
iherosolimã scdm ꝯsuetudinẽ diei festi. ꝯsum¬
matiq dicb c̃ redirent: remansit ptier iħs
in iherłm. Ubi adȩtatẽ duodennẽ ueñ.cepit
apire qͥd pat̾ celesti deb̾et: qͥd t̾rene mat̾ Etas
tianda. Recte gͦ induodenario numcro. iu¬

Expanded text:
rentes ejus per omnes annos in Jerusalem in die solemni Paschae. Quaeritur, cum timerent Archelaum, quomodo illuc ire audebant. Solutio fieri poterat, ut per diem festum inter ingentem turbam latenter ascenderent, mox reversuri. Sic etiam illo die quo ascenderunt in templum, completis diebus purgationis, creduntur latuisse Herodem, quid sibi magi renuntiarent exspectantem. Vel tot et tantis occupationibus regia cura distendi poterat, ut a pueri inquisitione vel averteretur, vel impediretur Herodes. Regnante vero Archelao, de persecutione annos ibant in Jerusalem, tunc accipiamus factitatum, cum jam non timeretur Archelaus. Et cum factus fuisset annorum duodecim, ascendentibus illis Hierosolymam secundum consuetudinem diei festi, consummatisque diebus cum redirent BEDA. Ubi ad aetatem duodennem venit, coepit aperire quid Patri coelesti deberet, quid terrenae matri. Aetas tianda. Recte ergo in duodenario numero ju
Abbreviated transcription (Latin):
luce magis congruit:ut hoc ipsodemon¬
stret᷑ adleonẽ et ad iitulũ. hoc est. et aq̃
regalem quã matħs. et adsacerdotalem
positũ: qm̃ uidetur ẽẽ rex bestiarũ. ꝓpt̃
terribilem fortitudinẽ. Hec ꝑsona tribu¬
ta est matheo. quia ingeneratione dĩn
regiam seriem ꝓsecutus est. Iycas aucẽ
qm̃ cepit a sac̾dotio zacharie. sacerdo¬
tis faciens mentionẽ patris iohis bap¬
tiste. uitulo deputatus est: quia ma¬
gna uictima uitulus erat insacrifi¬
cio sacerdocũ. Marco.homo xp̃o meri¬
to assignatus est: quia neq de regia
potestate aliqͥd dixit. neq de sac̾docali
s tantum ab homine rp̃o ex orsus est.
Hii omĩs de diuinitate pauca locuti sc̃
Aquila e. ioħs: lucis et̃ne contẽplator.
Dicunt᷑ eni pulli aquilarũ sie a parenti¬
b ꝓbari: patris scił ungue suspendi:
et radiis solis opponi. Qui firme contẽ¬
platus fuerit filius agnoscitur: si acie
palpitauit. tanquã ad ulterinꝰ ab ungue

Expanded text:
Lucae magis congruit, ut hoc ipso demonLucae magis congruit, ut hoc ipso demonstretur ad leonem et ad vitulum hoc est, ad regalem quam Matthaeus, et ad sacerdotalem positum, quoniam videtur esse rex bestiarum propter terribilem fortitudinem. Haec persona tributa est Matthaeo, quia in generatione Domini regiam seriem prosecutus est . Lucas autem quoniam coepit a sacerdotio Zachariae, sacerdotis faciens mentionem patris Joannis Baptistae, vitulo deputatus est, quia magna victima vitulus erat in sacrificio sacerdotum . Marco homo Christus merito assignatus est, quia neque de regia potestate aliquid dixit, neque de sacerdotali; sed tantum ab homine Christo exorsus est. Hi omnes de divinitate pauca locuti sunt. Aquila est Joannes, lucis aeternae contemplator. Dicuntur enim pulli aquilarum sic a parentibus probari, patris scilicet ungue suspendi, et radiis solis opponi. Qui firme contemplatus fuerit, filius agnoscitur; si acie palpitaverit, tanquam adulterinus ab ungue
Abbreviated transcription (Latin):
et adorandum. quieis ꝑstellam natus
apparuit: et ipse rex herodes regem for¬
midat infantẽ: atq ut eum possit occi¬
dere. tot parutilos necat. Lucam eͦ ꝑtu¬
tulũ significari neutri dubitauerunt:
qui quasi ammal hosttis de ptitatum.
circa tẽplum maxime et iherosolimam.
narrationis sue uersatur incessu. In pͥn¬
cipio sacerdotẽ collocat ad aram orantẽ.
poplo foris stante. Mariam concepto a ño
iherosolimã mittit ad domũ pontificis
ibi baptistã natũ refcit. illuc dnmnatũ
cum hostia transfert: illuc cũ parentib
singlis anins ducit. Duodennẽ intẽplo
choris doctorum intersirit. et post cet̃a
disciplos dñi in tc̃plo latidantes infine
eugłii concltidit. Concordia aug̃ in .iiii.
strare ꝑsonã. et mathei comes eẽ. quia cũ
illo plura dic̃ ꝓpter regiam ꝑsonã quȩ si¬
ne comitatu eẽ non solet: tel qđ ꝓbabus
est. quia cũ ambob incedit. Nam quauis
matheo in plarib. tamen in non nulus

Expanded text:
et adorandum, qui eis per stellam natus et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem formidat infantem, atque ut eum possit occidere, tot parvulos necat . Lucam per vitulum significari neutri dubitaverunt, qui quasi animal hostiis deputatum, circa templum maxime et Hierosolymam narrationis suae versatur incessu. In principio sacerdotem collocat ad aram orantem, populo foris stante. Mariam, concepto Domino, Hierosolymam mittit ad domum pontificis. Ibi Baptistam natum refert , illuc Dominum natum cum hostia transfert, illuc cum parentibus singulis annis ducit, duodennem in templo choris doctorum interserit , et post caetera discipulos Deum in templo laudantes in fine Evangelii concludit. » Concordia Augustini, in quarto strare personam et Matthaei comes esse, quia cum illo plura dicit propter regiam personam, quae sine comitatu esse non solet, vel, quod probabilius est, quia cum ambobus incedit. Nam quamvis Matthaeo in pluribus, tamen in nonnullis
Abbreviated transcription (Latin):
ca diuinitatẽ. Proinde cũ due turtutes
sint anime una actiua alta contẽpla¬
tiua: quas significauierunt uroreo iacob
lia. que int̃pretat᷑ laborans. et rachei
que int̾pretatur tisũ pͥncipiũ. datur
incelligitres euglistas circa actiuam
uirtutẽ fuisse uersatos: iobem t̾icurca
contẽplaciuã. Unde m tudetur ꝓbabi¬
lius attendisse illos. ꝗtuleoñe inma¬
tbeo hominẽ in marcbo intellexert:
utuilũ i inluca. aqulã iniobe: quã
qͥ hominẽ matheo. aquilam marco.leo¬
nem ioł tribuerunt: De pͥncipiis em̃ li¬
brorum coniccturã capere uoluerant. ñ
de tota intentione euaglistarũ. quȩ mag
fuerat ꝑscrutanda. Multo eñ congruen¬
tius maths regiam xp̃i ꝑsonã matime
cõmendans. ꝑ leonẽ significatur.: unde
et inapocalipsi. cũ ipsa cribu regia leo
cõmemoratꝰ est tibi dicitur. uicit leo de
tribu iuda. Scđm matłim maginarran¬
tur uenisse aboriente ad regẽ querendũ

Expanded text:
ca divinitatem. Proinde cum duae virtutes ca divinitatem. Proinde cum duae virtutes sint animae, una activa, altera contemplativa, quas significaverunt uxores Jacob, Lia quae interpretatur laborans, et Rachel, quae interpretatur visum principium, datur intelligi, tres evangelistas circa activam virtutem fuisse versatos, Joannem vero circa contemplativam. Unde mihi videtur probabilius attendisse illos, qui leonem in Matthaeo, hominem in Marco intellexerunt, vitulum vero in Luca, aquilam in Joanne, quam qui hominem Matthaeo, aquilam Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius Matthaeus regiam Christi personam maxime commendans, per leonem significatur. Unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dicitur: Vicit leo de tribu Juda . Secundum Matthaeum magi narrantur venisse ab oriente ad regem quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
Matheus instituit u̾tutũ tramite mores.
Et benc uiuendi iusto dedit ordine leges
Marcꝰ amat: t̾ras int̾ celũq uolare
Et uehemens aqͥla: stricto socat oia lapsu.
Lucaᷤ tiberius describit p̃lia xpi.
Iure sacer uitulꝰ. qui menia fat̾ a uita.
oħs fremit ore. leosimilis rugienti.
regiam stiscepit: marcus tanquã pedis¬
sequus et breuiator eiꝰ eẽ uidctur. cum
solo iohe nichil dicens. Lucas sacdotalẽ
dñi stirpem occupauit ad dd ascende¬
ns ñ regiũ stẽma secutꝰ. i ꝑ reges exut
ad nachan qui rex ñ fuit filiu dauio:. n
deus. ceteros reges ꝓsecutus est. Non au
habuit breuiatorẽ lucas: sicut maths
Et hoc forte non fuit sinc aliqͥ sacraito
quia regum est non ẽẽ sine comitum
obsequio. Lucas uͦ non habuit breina¬
torem comitẽ. na sacerdos in sca scoru
sob intrabat. hi cres inarime circa hu¬
manitatis facta usati sunt. ioħs uͦ cir¬

Expanded text:
Matthaeus instituit virtutum tramite mores, Matthaeus instituit virtutum tramite mores, Et bene vivendi justo dedit ordine leges. Marcus amat terras inter coelumque volare, Et vehemens aquila stricto secat omnia lapsu. Lucas uberius describit praelia Christi Jure sacer vitulus, qui moenia fatur avita. Joannes fremit ore leo similis rugienti. regiam stirpem suscepit. Marcus tanquam pedissequus, et breviator ejus esse videtur, cum solo Joanne nihil dicens. Lucas sacerdotalem Domini stirpem occupavit, ad David ascendens, non regium stemma secutus, sed per reges exiit ad Nathan qui rex non fuit filium David; non siccendens, caeteros reges prosecutus est. Non autem habuit breviatorem Lucas, sicut Matthaeus. Et hoc forte non fuit sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. Lucas vero non habuit breviatorem comitem. Nam sacerdos in sancta sanctorum solus intrabat. Hi tres maxime circa humanitatis facta versati sunt, Joannes vero cir
Abbreviated transcription (Latin):
qd sibi potissimũ uidebit̃. Ier̃ in argu¬
m̃to ante eugłia. Quatuor eugłia inulto
ante p̃dicta ic zechielis uolum̃ ꝓbat.
inqͦ pͥma uisio ita conteritur. Et in me¬
dio sicut similitudo qͦtuor ammaliũ.
et uultꝰ corũ facies hominis. ec facies
leonis. et facies uituli. et facies aqͥle:
Prima hominns facies matheũ signifi¬
cat: qͥ qͥsi de homine erorsus ẽ scribere
lib generationis ihu rp̃i. Soda marcũ
ditur. Uox clamantis in deserto.Gercia
tutuli: que lucã a zacharia sacdode sũp¬
sisse initiũ p̃figurat. Quarta ioħem: qͥ
adaltiora festinans. de u̾ibo dei disputat.
Et inapocalypsi cadẽ significatio est:
tibi dicit᷑. Animal pͥmũ simile leoni:
scdm simile uiculo:. t̾cium simile homi¬
ni: quartũ simile aquile uolanti. Seduliꝰ.
oe matheu̾agens. hominẽ genalit̃ implet: a¬
arcꝰ ut alta freut uor ꝑdescrta leonis.
Iura sacdocis. lucas tenct ore iuuenci
Hore uolans aquile. ubo petit astra iohs
Aliter iuuencus.

Expanded text:
 in argumento ante Evangelia: « Quatuor Evangelia multo ante praedicta, Ezechielis volumen probat, in quo prima visio ita contexitur: Et in medio sicut similitudo quatuor animalium et vultus eorum facies hominis, et facies leonis, et facies vituli, et facies aquilae . Prima hominis facies Matthaeum significat, qui quasi de homine exorsus est scribere: Liber geneditur: Vox clamantis in deserto . Tertia vituli, quae Lucam a Zacharia sacerdote sumpsisse initium praefigurat . Quarta Joannem, qui ad altiora festinans, de verbo Dei disputat . Et in Apocalypsi eadem significatio est, ubi dicitur: Animal primum simile leoni, secundum simile vitulo, tertium simile homini, quartum simile aquilae volanti . » Sedulius: oc Matthaeus agens hominem generaliter implet, Marcus ut alta fremit uox per deserta leonis, Iura sacerdotii Lucas tenet ore iuuenci, More uolans aquilae uAliter Juvencus:
Abbreviated transcription (Latin):
monia . i. uniu̾sa uicia. Sic cetera .xi.¬
on nusquã repꝑit᷑ ineũgłio plurale
ꝓsingłari. Qđ matħs et marcus di¬
cunt. Latrones quicrucifixi erant cũ dño.
conuiciabant᷑ ei. Lucas sic ex ponit. Unꝰ de hi
qui pendebant latronib: blasphema¬
bat cum. Qd lucas ait milites accedere
et acetũ offerre: matħs et marcus dictnt
unũ currere. et acetũ ꝓpinare. Iniu̾salis
etiã locutio ad solos electos int̾dũ singła¬
riter refertur. tacita reꝓborũ multitudi¬
ne: quasi nichil sit. Hinc ẽ. illud. Illumi¬
nat omnẽ hominẽ uenientẽ inhunc inun¬
dũ: omẽm uideł et̃na luce illuminandũ.
apatre meo: nota feci uob̃. Ac si diceret. Oĩa
michi ex patre nota. inquib electorũ salus

Expanded text:
est, universa vitia. Sic caetera. Nonnunquam reperitur in Evangelio plurale pro singulari. Quod Matthaeus et Marcus dicunt: Latrones qui crucifixi erant cum Domino, conviciabantur ei , Lucas sic exponit: Unus de his qui pendebant latronibus, blasphemabat eum . Quod Lucas ait, milites accedere et acetum offerre, Matthaeus et Marcus dicunt, unum currere et acetum propinare. Universalis etiam locutio ad solos electos interdum singulariter refertur, tacita reproborum multitudine, quasi nihil sit. Hinc est illud: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , omnem videlicet aeterna luce illuminandum. a Patre meo, nota feci vobis . Ac si diceret: Omnia mihi ex Patre nota in quibus electorum salus
Abbreviated transcription (Latin):
tatis cũ. Ad monem᷑ orare ad dĩn conscientia ñ
multiloquio: sicut ethinci putantes qđ ipsiita
ub dm̃flectere queant. sicut orator iudicẽ. Hic
loquimur. Ad qđ respondemꝰ: nos ñ narratores
ẽẽ. s rogatores. Ipsa orationis intentio cor nr̃m
serenat: capatiusq efficit ad excipienda diuina
munera. Tunc dixit unꝰ exdiscipłis eiꝰ adeũ.
Dñe: doce nos orare: sicut ioħs docuit discipłos
suos. Ubi matħs dic̃. tunc herodes uidens quia
illusus eẽt a magis iratꝰ ẽ ualde: nullũ certum
tẽpus definite det̾minat ꝑtunc. s tale ẽ quod
dicit. In illis dieb: contigit herodẽ irasci. Sic
gͦ prudens lector exponat tunc: ubicũq lectio
magnoꝑe curet ne canco patre sit indig¬
nꝰ. Non possunt uere ac pie dicere diuites et no
biles pat̾ nr̃: nisi cognoscant se eẽ fr̃s ignobiliũ

Expanded text:
AN. Admonemur orare ad Deum conscientia, non multiloquio sicut ethnici, putantes quod ipsi ita rbis Deum flectere queant, sicut orator judicem. HIEloquimur. Ad quod respondemus, nos non narratores esse, sed rogatores, Ipsa orationis intentio cor nostrum serenat, capaciusque efficit ad excipienda divina munera. L. Tunc dixit unus ex discipulis ejus ad eum: Domine, doce nos orare, sicut Joannes docuit discipulos suos. Ubi Matthaeus dicit: Tunc Herodes videns quoniam illusus esset a magis, iratus est valde , nullum certum tempus definite determinat per tunc, sed tale est, quod dicit: In illis diebus contigit Herodem irasci. Sic ergo prudens lector exponat tunc, ubicunque lectiomagnopere curet, ne tanto patre sit indignus. Non possunt vere ac pie dicere nobiles ac divites, pater noster, nisi cognoscant se esse fratres ignobilium
Abbreviated transcription (Latin):
inipsis sordib. Et quia turpissimum ẽ
ungere capud: ad interiora hoc preceptũ
ꝑtinet Capud gͦungit᷑ qui mente letat᷑ at¬
q ratione: que recte caput amme accipit᷑
faciem lauat: qui cormundat ut dm̃ ui¬
dẽ possit. Qui autem inꝑfessione xp̃iana
inusitato squalore ac sordib intentos in
se homines facit. sola uoluntate ñ necessi¬
tate. ceteris eius oꝑibus potest conici quał
fuerit. Unde dominus precepit lupos ca¬
uendos subouinapelle. Exfruccib inquit
eorum. cognoscetis eos. Recte caput anme
mentem accipimus: qua cogitationes re

Expanded text:
in ipsis sordibus. Et quia turpissimum est ungere caput, ad interiora hoc praeceptum pertinet. Caput ergo ungit, qui mente laetatur atque ratione, quae recte caput animae accipitur. Faciem lavat, qui cor mundat, ut Deum videre possit. Qui autem in professione Christiana inusitato squalore ac sordibus intentos in se homines facit sola voluntate, non necessitate, caeteris ejus operibus potest conjici, qualis fuerit. Unde Dominus praecepit lupos cavendos sub ovina pelle. Ex fructibus eorum, inquit cognoscetis eos . Recte caput animae mentem accipimus, qua cogitationes re
Abbreviated transcription (Latin):
minib ieuinans. s patͥ cuo qui ẽ inabscon¬
dito. Et pat̾ tuus qui uidet in abscondito:
⁊ quasi extra proprios terminos abducunł.
ut pallidi uideant᷑ & tͥstes .i. quasi lugentes
depeccatis suis & alioꝵ. Unge caput cuum:¬

Expanded text:
nibus jejunans, sed Patri tuo qui est in abscondito. Et Pater tuus qui videt in abscondito, eformant et quasi extra proprios terminos abducunt, ut pallidi videantur et tristes, id est, quasi lugentes de peccatis suis et aliorum. Unge caput tuum
Abbreviated transcription (Latin):
catores absorbere solet. Detͥsticia nascit᷑ ma¬
licia: rancor pusillanimitas. desꝑeratio: tor¬
por. contra preceptã uagatiomentis erga illi¬
cita: In consilio quo misericordes sumus:
purgatio ẽ amme. Inisto gradu debet exer¬
ctri dilectio ꝓximi usq adinimici dilecti¬
onem: exclusa omni auaricia. Pecimus
gͦ nobis dimitti adeo: sicut dimictimus
ꝓrimo. De auaricia oriunt̾: ꝓditio: fraus.
fallatia. ꝑ iuria inquictudo: uiolentiȩ:. et
cont᷑ miscdĩam obdurationes cordis. In¬
cellectus mundo corde contemplat᷑ diui¬
na: quantum potest uidere mundo mor¬
tuus. Magis enim ꝑfidem quam ꝑspeciem
ambulat᷑ cum inhac uita ꝑegͥnamtir: ꝗͣuis
conuersationem babeamus incelis. Ne
gͥ temptationib cor duplex fiat. pctimꝰ

Expanded text:
catores absorbere solet. De tristitia nascitur macatores absorbere solet. De tristitia nascitur malitia, rancor, pusillanimitas, desperatio, torpor contra praecepta, vagatio mentis erga illicita. In consilio quo misericordes sumus, purgatio est animae. In isto gradu debet exerceri dilectio proximi usque ad inimici dilectionem, exclusa omni avaritia. Petimus ergo nobis dimitti a Deo, sicut dimittimus proximo. De avaritia oriuntur proditio, fraus, fallacia, perjuria, inquietudo, violentiae et contra misericordiam obdurationes cordis. Intellectus mundo corde contemplatur divina, quantum potest videre mundo mortuus: magis enim per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur, quamvis conversationem habeamus in coelis. Ne igitur tentationibus cor duplex
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam una sit peticio: ut cum dicit᷑ no¬
li hoc. s hoc. Attende quanta conexione
inpͥncipio huius sermonis explicat᷑. Petimꝰ
sanctificari nomen dĩ innobis timore cas¬
to ꝑmanente in secła: ut extimore dĩ pau¬
ꝑes spũ simus. et inanis głã ꝓculpellat᷑. de
mani gła hȩc oriunt᷑. mobedientia: iac¬
tantia: hypoc̾sis contentiones ꝑtinatiȩ
discordis: ⁊ nouitatũ p̃sumptiones. Peti¬
mus dm̃ regnare innobis: ut ꝑpietatem
mitescamus inuidia remota. De inuidia
nascit᷑ odium. sustirratio: detractio: exul¬
tatio in aduersis ꝓximi: afflctio audem in
ꝓsꝑis. Oramus fieri uoluntatem dĩ innobi.
ut ꝑscientiam nos ipsos lugeamus et omĩs
ura int̾dicta excludat᷑ anobis De ira ꝑferũt᷑
rixe: tumor mentis: contumeliȩͣ clamor. blaᷤ¬
pbemie: indignatio. Oramus panem cottidi¬
ano refici: ut spũ fortitudinis esuriamus ⁊
siciamus iusticiam. absorta tͥsticia: quȩ pec¬

Expanded text:
tanquam una sit petitio, ut cum dicitur notanquam una sit petitio, ut cum dicitur noli hoc, sed hoc. Attende quanta connexione in principio hujus sermonis explicatur. Petimus sanctificari nomen Dei in nobis timore casto permanente in saecula, ut ex timore Dei pauperes spiritu simus, et inanis gloria procul pellatur. De inani gloria haec oriuntur, inobedientia, jactantia, hypocrisis, contentiones, pertinaciae, discordiae et novitatum praesumptiones. Petimus Deum regnare in nobis, ut per pietatem mitescamus, invidia remota. De invidia nascitur odium, susurratio, detractio, exsultatio in adversis proximi, afflictio autem in prosperis. Oramus fieri voluntatem Dei in nobis, ut per scientiam nos ipsos lugeamus, et omnis ira interdicta excludatur a nobis. De ira proferuntur rixae, tumor mentis, contumeliae, clamor blasphemiae, indignatio. Oramus pane quotidiano refici, ut spiritu fortitudinis esuriamus et sitiamus justitiam, absorpta tristitia quae pec
Abbreviated transcription (Latin):
Potus autem paratus sic̃ ẽ transit incorpꝰ:
ut hic panis sit ueritas. cum aliquanto labo¬
re cunc autem potus cum nullo labore di¬
putandi. hic ẽ etiam quam poscunuis remiˢ¬
sio: uͥ ẽ ꝯmissio peccorum. Hic temptationeᷤ
quȩ nos adpeccandum uł alliciunt uł im¬
pellunt. Hic deniq malum: unde cupimꝰ
lib̾ari. Illic autem: nichil istorum ẽ. Lucas
uͦ ioratione dominica. petitiones non .un.
s quinq complexus ẽ. in quib illas .uii.
intelligit contineri. Nomen quippe dĩ scifi¬
cat᷑ in spũ: regnum autem eius incarnis re¬
surreccione uenturum ẽ. Certiam uͦ peci¬
tionem in his duabus lucas uoluit iitelli¬
gi. Deinde adiungit de panc cottidiano:
deremissione peccõrum: de temptatione
utanda: relinquens s lib̾a nos amalo: ut
sciat unusquisq se lib̾ari amalo. exco quod
non infert᷑ intemptationẽ. Quod etiam uult
hec litteram: s lib̾a. Non enuim ibi ẽ et libera.

Expanded text:
Potus autem paratus sicut est, transit in corpus, Potus autem paratus sicut est, transit in corpus, ut hic panis sit veritas cum aliquanto labore, tunc autem potus cum nullo labore disputandi. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum unde cupimus liberari, illic autem nihil istorum est. Lucas vero in oratione Dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est, in quibus illas septem intelligit contineri . Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, regnum autem ejus in carnis resurrectione venturum est. Tertiam ergo petitionem in his duabus Lucas voluit intelligi. Deinde adjungit de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda, relinquens, sed libera nos a malo, ut sciat unusquisque se liberari a malo, ex eo quod non infertur in tentationem. Quod etiam vult haec littera, sed libera. Non enim ibi est, et libera,
Abbreviated transcription (Latin):
tatio tͥbulationis. Inducit᷑ autem intempta¬
tionem cui accidunt quȩ ferre non potest:
Pctimus gͦ neuel decepti consentiamus ali¬
cui temptationi: uł cedamus afflicti. Sedli¬
b̃anos amalo. Nonsolum orandum ẽ ut ñ
inducam᷑ inmalum quo caremus s ut etiã
abillo liberemur inquo iam inducti sumꝰ
let subnecti: ut amen sc̃bant aut sela aut
salon quod expͥmit᷑ pacem. Vnde et salamõ
dicitꝰ pacificus. ꝓsela dicit᷑ ingreco diapsal¬
tres pͥme manebunt meternum: relique
adtemporalem uitam ꝑtinent: quȩ tam̃
ꝓpt̾ et̃na consequenda sunt necessaria.
In illa utiq uita eterna ubi nos semꝑ sꝑa
Et hic inchoant᷑. quantumq ꝓficimus au¬
gent̾ innobis. Panisuͦ cottidianus idõ dictꝰ
ẽ: quia hic ẽ necessarius. Et fortasse ideo dic¬
tus ẽ panis non potus: quia panis fiangendo.
& mandendo inalimentum uertit᷑ sic̃ scͥptu¬
re aꝑiendo .e disserendo. animam pascunt.

Expanded text:
tatio tribulationis Inducitur autem in tentatatio tribulationis Inducitur autem in tentationem, cui accidunt quae ferre non potest. Petimus ergo, ne vel decepti consentiamus alicui tentationi, vel cedamus afflicti Sed libera nos a malo. Non solum orandum est ut non inducamur in malum quo caremus, sed ut ab illo etiam liberemur, in quod jam inducti sumuslet subnecti, ut aut amen scribant, aut sela, aut salon, quod exprimitur pacem. Unde et Salomon dicitur pacificus. Pro sela dicitur in Graeco diapsaltres primae manebunt in aeternum, reliquae ad temporalem vitam pertinent, quae tamen propter aeternam consequendam sunt necessariae. In illa utique vita aeterna ubi nos semper speramEt hic inchoantur, quantumcunque proficimus, augentur in nobis, panis vero quotidianus ideo dictus est, quia hic est necessarius. Et fortasse ideo dictus est panis, non potus; quia panis frangendo et mandendo in alimentum vertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tione debitoris reddere nolentis quod pot̾
reddere non solum non peccat: splurimũ
ꝓdest debitori quem corrigit. ne damnum
ficdĩpaciat᷑ Et̾ cum hic de omni peccõ de¬
bitum accipiat᷑. peccet autem inte debens
tͥ peccuniam si reddẽ recuset cum habeat
unde reddere possit nisi ei hoc peccatum
dimisseris ñ pot̾is dicere dimitte nobis de¬
bita nia. sicut et nosdimitamus debitoribꝰ
nr̃is. Nam qm̃ ueniam adomino petis. his
quiueniam a te petunt dimittere debes.
Et ne nos inducas intemptationem: Aliud
ẽ induci intemptationem: et aliud temp¬
tari. Nam sine cemptatione. nullus ꝓbat̾:
Unde scͥptum ẽ. Temptat uos ds̃. ut sciat si
diligitis eum .i. ut scire faciat: Nongͦhic
orat᷑ ut non temptem. s ut intemptationẽ
non inducam᷑: tanquam siquis piam cuine¬
cesse ẽ igne examinari. non oret ut igne ñ
contingatꝰ s ut non exurat᷑. Uasa enim fi¬
guli ꝓbat fornax: et homines iustos. temp¬

Expanded text:
tione debitoris, reddere nolentis quod potest tione debitoris, reddere nolentis quod potest reddere, non solum non peccat, sed plurimum prodest debitori, quem corrigit, ne damnum fidei patiatur. Et cum hic de omni peccato debitum accipiatur, peccet autem in te, debens tibi pecuniam si reddere recuset, cum habeat unde reddere possit, nisi ei hoc peccatum dimiseris, non poteris dicere, dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Nam quoniam veniam a Domino petis, his qui veniam a te petunt, dimittere debes. Et ne nos inducas in tentationem. Aliud est induci in tentationem, et aliud tentari: nam sine tentatione nullus probatur. Unde scriptum est: Tentat vos Deus, ut sciat si diligitis eum , id est, ut scire faciat. Non ergo hic oratur ut non tentemur, sed ut in tentationem non inducamur, tanquam si quispiam, cui necesse est igne examinari, non orat ut igne non contingatur, sed ut non exuratur. Vasa enim figuli probat fornax, et homines justos ten
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑. Cottidianus dicit᷑ iste cyb: quam diu ħ
uita durat. Nampost hanc uitam non erit
cottidianus: quia milla uita non succedit
dies diei aliqua uolubilitate temporis. Ho¬
die .i. quandiu dicit᷑ hodie: ut illu. Hodie
si uocem eius audieritis Si quifautem etrã
duo suꝑiora uelit acciꝑe: oportet ut coniũc¬
te omna tͥa accipiant᷑ ut scił cottidianum
panem simul petamus. et necessarium
corpori et sacratum insibilem et inuisibi¬
lem uerbi dĩ Et dimitte nobis debita nĩa:
sicut et nos dimittimus debitorib nrĩs:
Debita dicit peccata. Non hiegͦ urget᷑ quis
peccuniam dimittere debitorib nͥbis qui
intantum reddere nolunt ut inde uelint̃
litigare: ut suꝑius dictum ẽ. Si quis tibi
tunicam tuam tollere uoluerit ⁊iudicio
tecum ꝯtendẽ: dimitte illi ⁊ pallium. Ser¬
uum enim domim: ñ oportet litigare: Qui
gͦ modeste agit ut sibi pecunia restituat᷑.
non tam curans de pecunia qua de correc¬

Expanded text:
pitur . Quotidianus dicitur iste cibus, quandiu haec pitur . Quotidianus dicitur iste cibus, quandiu haec vita durat. Nam post hanc vitam non erit quotidianus, quia in illa vita non succedit dies diei aliqua volubilitate temporis. Hodie, id est, quandiu dicitur hodie, ut illud: Hodie si vocem ejus audieritis . Si quis etiam duo superiora velit accipere, oportet ut conjuncte omnia tria accipiantur, ut scilicet quotidianum panem simul petamus et necessarium corpori et sacratum, visibilem et invisibilem Verbi Dei. Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debita dicit peccata. Non ergo hic urgetur quis pecuniam dimittere debitoribus, nisi his qui in tantum reddere nolunt, ut inde velint litigare, ut superius dictum est: Si quis tibi tunicam tollere voluerit et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Servum enim Domini non oportet litigare. Qui ergo modeste agit ut sibi pecunia restituatur, non tam curans de pecunia quam de correc
Abbreviated transcription (Latin):
& hec omnia apponent᷑ uobis. scilicet etͥã
non querentib. Quomͦ autem non querat
aliquis quod p̃cat᷑ dcum: non uideo. Nunc
de sacramento corporis uideamus. Orien¬
tales non cottidie cenȩ domunce ꝯmuni¬
cant nec tamen ꝓptea damnant cos ecclia¬
rum rectores: Sine scandalo crim possuit
hoc facere et non facere: scił uel cottidie su¬
mere: uel non cottidie suinere: Nongͦ hie
panis in illis partib intelligit᷑ cottidianus:
nam magni peccati cͥmine arguerentꝰ qui
exdeo cottidie non accipiunt. Cum uͦ hec
ita sint quisẽ qui audeat dicere hanc ora¬
tionem domim tantummꝰ dicendam usq
ad eam horam qua domini corpori omuni¬
camus. Non enim iam dicere pot̾imus da
nobis hodie quodiam accepimus: aut iterũ
ultima parte diei sacramentum illud celebrã¬
dum ẽ. Restat gͥ ut panem cottidianum in¬
telligamus spũalem. p̃cepta scilicet diuina:
que cottidie nos opportet meditari et oꝑa¬
ri ut illud. Oꝑamini escam que non corrũ¬

Expanded text:
ponentur vobis, scilicet etiam non quaerentibus. Quomodo autem non quaerat aliquis qui precatur Deum, non video. Nunc de sacramento corporis videamus. Orientales non quotidie coenae Dominicae communicant, nec tamen propterea damnant eos Ecclesiarum rectores. Sine scandalo enim possunt hoc facere, vel non facere, scilicet vel quotidie sumere, vel non quotidie sumere. Non ergo hic panis in illis partibus intelligitur quotidianus: nam magni peccati crimine arguerentur, qui ex eo quotidie non accipiunt. Cum vero haec ita sint, quis est qui audeat dicere, hanc orationem Domini tantummodo dicendam usque ad eam horam, qua corpori Domini communicamus? Non enim jam dicere poterimus, da nobis hodie, quod jam accipimus, aut iterum ultima parte diei sacramentum illud celebrandum est. Restat igitur ut panem quotidianum intelligamus spiritualem, praecepta scilicet divina, quae quotidie nos oportet meditari et operari, ut illud: Operamini escam quae non corrum
Abbreviated transcription (Latin):
ma rationał et caro sunt unus homo: mͦ
fragilitatem. siue culpam. fragilitatem: ut
ibi. Homo: cu quises qui respondeas deo:
Culpa notat᷑ ibi. uos autem sicut homines
moriemini. Unde hic dicit᷑. Si dimiseritis pee¬
exdiis homines peccando facti sũt: dimitte¬
tur etuobis. xxxu.Mxlu.¬

Expanded text:
ma rationalis et caro, sunt unus homo; modo ma rationalis et caro, sunt unus homo; modo fragilitatem, sive culpam; fragilitatem, ut ibi: Homo, tu quis es qui respondeas Deo? Culpa notatur, ut ibi: Vos autem sicut homines moriemini . Unde hic dicitur: Si dimiseritis ex diis homines peccando facti sunt, dimittetur et vobis. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
uł asꝑa: tit sic uents ingluuies omnino abi¬
ciat᷑. Deuentͥs ingluine ꝓpagat᷑ in epta leti¬
cia: scurrilitas. mnimundicia: multiloquiũ.
hebetudo sensus. Quia uͦ ipsa sapientia non¬
nisi pacatus cnͣquillusq ꝑfruitꝰ. oramus ab
omni malo libari et presertim dum uiuimꝰ
amalo luxuriȩ. Deluxuria generat᷑ cccitas
mentis: inconsideratio. in constancia. pre¬
cipitatiõ amor mali. odium dĩ: affectus
p̾sentis seculi: horror autẽ uł ddesꝑatio fut᷑i:
Iuxta quod differunt odorare et gustare:
sentias spm̃ intellectus et spm̃ sapientiȩ
differre. sRetro grade etiam adaptantur
adpͥmam beatitudinem: in pietate penul¬
tis ut clareat. uel consequendo attendat ut
crescat: nichil aliud dicimus. quam quod
indominica oratione positum ẽ: sirecte et
i enim dimiscritis hominib peccata eoꝵ:
Idimittet uobis pat̾ ur̃ celestis delicta ur̃a
orationis nullus fructus c̃nisi dimittamuᷤ
inscͥpturis mͦ naturam significat. ut ibi ani¬

Expanded text:
abjiciatur. De ventris ingluvie propagatur inepta laetitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensus. Quia vero ipsa sapientia nonnisi pacatus tranquillusque perfruitur, oramus ab omni malo liberari, et praesertim dum vivimus, a malo luxuriae. De luxuria generatur caecitas mentis, inconsideratio, inconstantia, praecipitatio, amor mali, odium Dei, affectus praesentis saeculi, horror autem et desperatio futuri. Juxta quod differunt odorare et gustare, sentias spiritum intellectus et spiritum sapientiae differre. Retrograde etiam adaptantur ad primam beatitudinem, in pietate penultis ut clareat, vel consequendo attendat ut crescat: nihil aliud dicimus quam quod in Dominica oratione positum est, si recte et i enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet vobis Paterorationis nullus fructus est, nisi dimittamus in Scripturis modo naturam significat, ut ibi: Ani
Abbreviated transcription (Latin):
Cũdicimꝰ adueniat regnũ tuũ: desidiũ nr̃m
ad futurũ regnũ excitamꝰ. ut nobueniat: et
ineo regnare meream᷑. Nã uelimꝰ nolimꝰ: utiq
adueniet. Fiat uoluntas tua: sic̃ incelo & int̾ra.
fiat inquã. tt quomͦ inculpate tibi angłi ser¬
uiunt incelo: ita ce nos interra tibi seruiamꝰ.
Uł ita. Sicut itstiqui ꝑcęlũ intelli gunt᷑ faci¬
unt uoluntatem tuam: ita etiam peccõres qͥ
per terram intelligunt᷑ facrant cam adte ꝯu̾¬
sistit. ita corpus non resistat spĩn: nedum cõ¬
tͥs uoliutassita etiam fiat ineccłĩa. Panem nr̃m
suꝑ substancialem. L cottidianum: M dano¬

Expanded text:
Cum dicimus, adveniat regnum tuum, desiderium nostrum ad futurum regnum excitamus, ut nobis veniat, et in eo regnare mereamur. Nam velimus, nolimus, utique adveniet. Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra. Fiat, inquam, ut quomodo inculpate tibi angeli serviunt in coelo, ita et nos in terra tibi serviamus. Vel ita: Sicut justi qui per coelum intelliguntur, faciunt voluntatem tuam, ita etiam peccatores qui per terram intelliguntur, faciant eam ad te consistit, ita corpus non resistat spiritui, ne, dum contris voluntas, ita etiam fiat in Ecclesia. Panem nostrum supersubstantialem L. quotidianum M. da no
Abbreviated transcription (Latin):
ficam᷑. ut ipse sit pat̾ nos filii. nos dn similes
illi. & ipse ds̃ deorũ: tunc nom̃ dei clarificat᷑. et
scissimũ ẽẽ manifestat᷑. Edueniat regnũ tuum
Hoc ẽ manifestetur. Quẽ admodũ eñĩlux p̃¬
sens adẽ. cecis ce oculos clatidentib. ita dĩ reg¬
nũ quãtus nũquã discedat de terris. tam̃ igno

Expanded text:
ficamur, ut ipse sit pater, nos filii, nos dii similes illi, et ipse Deus deorum, tunc nomen Dei clarificatur, et sanctissimum esse manifestatur. Adveniat regnum tuum. Hoc est, manifestetur. Quemadmodum enim lux praesens adest caecis et oculos claudentibus, ita Dei regnum quamvis nunquam dis
Abbreviated transcription (Latin):
cto eo abierunt. Cum potius credere de¬
berent recedunt mirantes: quia ñ habẽt
temptandi locum. Est enĩ extra quercła
imuriȩ cesari reddi qđ cesaris ẽ: o autẽ
quȩ eius ꝓpͥa sunt reddere nos oportere
iudel. corpus. anim̃ã. uoluntatẽ. Ao co
eiũ hec et originẽ q. ꝓfectum sumunt cõ¬

Expanded text:
cto eo, abierunt. HILAR. Cum potius credere decto eo, abierunt. HILAR. Cum potius credere deberent, recedunt mirantes, quia non habent tentandi locum. Est enim extra querelam injuriae, Caesari reddi quod Caesaris est; Deo autem quae ejus propria sunt reddere nos oportere, videlicet corpus, animam, voluntatem. Ab eo enim haec et originem et profectum sumunt. C
Abbreviated transcription (Latin):
et supͣscriptio: Dicunt ei. Cesaris. Interrogat
ñ ignorans: s ut ad sermonem coꝵ compe¬
tent᷑ responderet. Tyberium sub quo passo
qui in loco uitrici. successerat. Om̃s autẽ
reges romani a gaio cesares qui imꝑun
arripuerat: cesares appellati sunt. Tunc
ait illis. Reddite gͦ quȩ sunt cesaris cesa¬
ri: et quȩ sunt dĩ deo. Cesaris sunt numꝰ
tributũ. pecunia: dĩ uͦ siuit decimȩ. pͥmi¬
tie. oblationes. Ꝙ sic̃ cesar exigit imp̃ssi¬
onem suȩ unaginis: sic & ds animam.
lumine uultus sui signatam Cum gͥ
habuit imaginem cesaris. cur censũ dedit:
Non de suo dedit: s mundo reddidit qd
erat mundi. Ꝙ si tu non uis obnoxius ẽ
cesari: noli habere quȩ sunt mundi. Seo
si habes diuicias: obnoxius cesaties. Di
uis terreno regi nich̃ debere. omma tua
relinque : xp̃m sequere: et bene pͥus quȩ
cesaris sunt readdenda decerne. Nlon enim
pot̾̃ ẽẽ quis dm̃: nͥ pͥus mundo renuntia¬
ucrit. Et audientes mirati sunt: ꝙ rei¬

Expanded text:
iptio? Dicunt ei: Caesaris. Interrogat non ignorans, sed ut ad sermonem eorum competenter responderet. Tiberium sub quo passusqui in loco vitrici successerat. Omnes autem reges Romani a Caio Caesare qui imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei, Deo. Caesaris sunt nummi tributum, pecunia; Dei vero sunt decimae, primitiae, oblationes. Et sicut Caesar exigit impressionem suae imaginis, sic et Deus animam lumine vultus sui signatam. AMBROhabuit imaginem Caesaris, cur censum dedit? Non de suo dedit, sed mundo reddidit quod erat mundi. Et si tu non vis obnoxius esse Caesari, noli habere quae sunt mundi. Sed si habes divitias, obnoxius Caesari es. Si vis terreno regi nihil debere, omnia tua relinque, Christum sequere, et bene prius quae Caesaris sunt reddenda decerne. Non enim potest esse quis Domini, nisi prius mundo renuntiaverit. Et audientes mirati sunt, et reli
Abbreviated transcription (Latin):
talib ait ꝓpħ̾a. Molliti sunt sermones cuis
suꝑ olcum: ce ipsi sunt iacula. Dic gͦ nobis:
quid tͥ uidet᷑. Licet censum dari cesari. an
non: fiaudulenta interrogatio: sub noe
sensu. Non ẽ iustum: ut nos serui sũmi
regis. terrenis regib seruiamus. Si enĩ in¬
dignum ẽ ut homo uniꝰ regis alteri regi
seruiat. & si noc fecerit iniuiriam faciet
tib ad sccuritatẽ. et pacem: debcre tributa
ꝑsolui. ꝑ qua scditione: pꝰea regnũ & pata
destructa sunt. Ad hoc gͥ pharisci ꝓuocãt
respondent̾e. ut dicat ñ debere solui tͥbrita:
& inde cont᷑ romanos seditionis auctor tene¬
at᷑. Cognita aut̃e iħc nequitia eor: ait.
Quid me temptatis ypocͥthe: Ostendite
mͥ nũmisma census. At illi obtulerunt

Expanded text:
talibus ait Propheta: Molliti sunt sermones eorum talibus ait Propheta: Molliti sunt sermones eorum super oleum, et ipsi sunt jacula . Dic ergo nobis quid tibi videtur? Licet censum dare Caesari an non. Fraudulenta interrogatio, sub hoc sensu, non est justum ut nos, servi summi regis terrenis regibus serviamus. Si enim indignum est ut homo unius regis alteri regi serviat, et si hoc fecerit, injuriam faciet tibus, ad securitatem et pacem, debere tributa persolvi. Pro qua seditione postea regnum et patria destructa sunt. Ad hoc igitur Pharisaei provocant respondentem, ut dicat non debere solvi tributa, et inde contra Romanos seditionis auctor teneatur. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Ostendite mihi numisma census.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. Non cunes p̃latam ꝑsonam: s
eque dicis ueritate maiorib & minorib.
Magistrũ uocant et ucracem: ut quasi lau¬
datus. mysteriũ cordis sui simplicit̃ eis ape¬
riat: eosꝙ uelit habere discipulos. ꝑ nero¬
ctianos intellige gentiles. Merodi tetrarche
qͥ ionem decollauit famulantes. siue alii
herodi antipats filio. Quale consilum:
tales & consilatores. Cogitabant apud se
sac̾diotes. Om̃s scuuuit quia inimici ciꝰ sumꝰ:
&e inimicoꝵ cestimonium etiam si uerũ
nam inimicus manifestus. melior ẽ qũa
amicus fictus. facilius enim dũ timetur
uitat᷑. Miserunt gͦ discipulos suos eum
interrogare quasi minꝰ suspectos: ut aut
eñ abscondite deciꝑent: aut dep̃hensimi¬
nus erubescerent. S discipuli pares erant
magistris sius in malicia: qm̃us etate¬
minores. Nam et pulli serpentium statura
sunt breuiores: ueneno autẽ equales: & catu¬
li lupor ad huc teneri. & si uenari ñ possũt:
gaudent tam̃ in sanguine & morsib. De

Expanded text:
MIG. Non times praelatam personam, sed aeque dicis veritatem majoribus et minoribus. Magistrum vocant et veracem, ut quasi laudatus mysterium cordis sui simpliciter eis aperiat, eosque velit habere discipulos. Per Herodianos intellige gentiles, Herodi tetrachae qui Joannem decollavit famulantes, sive alii Herodi Antipatri filio. Quale consilium, tales et consiliatores. Cogitabant apud se sacerdotes: Omnes sciunt quia inimici ejus sumus, et inimicorum testimonium, etiamsi verum nam inimicus manifestus melior est quam amicus fictus: facilius enim, dum timetur, vitatur. Miserunt ergo discipulos suos eum interrogare quasi minus suspectos, ut aut eum abscondite deciperent, aut deprehensi minus erubescerent. Sed discipuli pares erant magistris suis in malitia, quamvis aetateminores. Nam et pulli serpentium statura sunt breviores, veneno autem aequales, et catuli luporum adhuc teneri, etsi venari non possunt, gaudent tamen in sanguine et morsibus. De
Abbreviated transcription (Latin):
a facie t̾re. Igit᷑ qui peccator ẽ e tam̃ in
xp̃m credit: ꝑ assensũ mali et contemp¬
tũ dĩ cadit suꝑ lapidẽ et confringitur
ut ñ rectus ambulet: s ñ omnino conte¬
rit᷑. Cui uͦ lapis iste desuꝑ cum pena
ꝑditionis irruet. qm̃ negat: penitꝰ con¬
teret᷑. ut nec testa remaneat. Qd maths
torcular ponit. dicit marcꝰ lacũ: qͥa sic̃
in torculari expͥmit᷑ uinũ: sic in lacu ex¬
pͥmit᷑ aqua de humo. Corcular eñĩ qͣu
uomit mustũ. & humꝰ quasi uomit la¬
cũ. Pastinauit .i. paxillauit. uł plantauit
pauit. Pat̃ ds̃ qͣsi fimo pauit filios isrł.¬
qñ carnib quas ipsi cupiebant eos saci¬
auit. Unde illud. Manducauerunt
& saturati sunt nimis: & desideriũ eoꝵ
attulit eis: ñ sunt fraudati adesidcrio
suo. fodit.i. fodiendo terram fecit corcu¬
lar uł lacũ: qͥa fodicndo corda iudecns
& inde eiciendo stercora uicioꝵ dedit es
sic̃ in torculari mustũ discernit᷑ a uina¬
ciis: & oleũ ab amurca: & ꝑ quas quasi

Expanded text:
 qui peccator est et tamen in Christum credit, per assensum mali et contemptum Dei cadit super lapidem, et confringitur ut non rectus ambulet, sed non omnino conteritur. Cui vero lapis iste desuper cum poena perditionis irruet, quam negat, penitus conteretur, ut nec testa remaneat. Quod Matthaeus torcular ponit, dicit Marcus lacum, quia sicut in torculari exprimitur vinum, sic in lacu exprimitur aqua de humo. Torcular enim quasi vomit mustum, et humus quasi vomit lacum. Pastinavit, id est, paxillavit vel plantavit, pavit. Pater Deus quasi fimo pavit filios Isrquando carnibus quas ipsi cupiebant, eos satiavit. Unde illud: Manducaverunt et saturati sunt nimis, et desiderium eorum attulit eis, non sunt fraudati a desiderio suo . Fodit, id est, fodiendo terram, fecit torcular vel lacum, quia fodiendo corda Judaeorum, et inde ejiciendo stercora vitiorum, dedit sicut in torculari mustum discernitur a vinaceis, et oleum ab amurca: per quas quasi