comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dominatur Melius .e. inquam bellum
cum pacis ȩternȩ : quamsine ulla liberatio¬
nis cogitatione captiuita s Cupimus
quida &iam hoc bello carere. & ad capes¬
fendam ordinatissimam pacem. ubi fir¬
mis sima stabilitate. potiorib inferiora
subdantur. igne diuini amoris accendim:
Sed si quod absit illius tanti boni spesnul¬
la c&̃. i alle debuimꝰ inhuius conflic¬
tationis molestia remanere : quãuitus
innos dominationem. non as resiftendo
ꝑsc mittere: Verum tanta .ẽ. dĩmiscđa
quaesine ullo Renisu subiac& carni: &
scđa quȩpueritia nuncupatur. ubi ñdũ
ratio suscipit hanc pugnam & fere sub
omnib: uitiosis delectationib: iac& quia
lic& fari iamualeat &ideo infantiam
transis se uideatur: nondum in ea ẽ.
p̃cepti capax in firmitas mentis. sacra¬
menta mediatoris acceperit. &iamsihanc
incis annis uitam finiat. trans lata
scilic&. a potestate tenebrarum in regnũ
Xp̃i. non solum poenis non p̃paretur

Expanded text:
dominantur. Melius est, inquam, bellum dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae quam sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si quod absit illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in huius conftictationis molestia remanere quam uitiis in nos dominationem non eis resistendo permittere. quae sine ullo renisu subjacet carni, et secunda quae pueritia nuncupatur, ubi nondum ratio suscepit hanc pugnam, et fere sub omnibus vitiosis delectationibus jacet, quia licet jam fari valeat, et ideo infantiam transisse videatur, nondum in ea est praecepti capax infirmitas mentis; si sacramenta Mediatoris acceperiin eis annis uitam finiat, translata scilicet a potestate tenebrarum in regnum Christi non solum poenis non praeparetur
Abbreviated transcription (Latin):
tis particeps factus . ẽ ut nos in melius
mutati. quod peccatores mortales que
sumus. eius inmortales & iustipartici¬
patione amittam. & quod inna¬
tura nr̃a bonum fecit. implecum sũmo
bono. in eius naturȩ bonitate seruemꝰ:
Sicut euim ꝑ unum hominem peccantem.
in hoc tã graue malum deuenimus.
ita ꝑ unum hominan. eundemq: diñius¬
tificantem. ad illud bonum tã sublime
ueniemus: Nec quis quam sedeb&. abisto
adillum transis se confidere : nisicum
ibi fuerit. ubitẽptatio nulla erit: nisipa¬
cm tenuerit. quam belli huius in quo
caro concupiscit aduorsus spm & sp̃s
taminib querit: Hoc autem bellum.
numquam ullum. e&: sinatura humana
ꝑliberum arbitrium. in rec titudine in
qua facta .e. ꝑstitiss&: Nunc ueroquȩ
pacem felix cumdõ habere noluit. secũ
pugnat infelix: & cumsit hoc mnalum
miserabile: inelius . ẽ. tamen. quã priora
uitȩhuius: melius. confligitur. quippe
cumuitus: quam sine ulla conflictione¬

Expanded text:
tis particeps factus est; ut nos in melius tis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus, eius inmortalis et iusti participatione amittamus et, quod in natura nostra bonum fecit, inpletum summo bono in eius naturae bonitate seruemus. Sicut enim per unum hominem peccantem in hoc tam graue malum deuenimus, ita per unum hominem eundemque Deum iustificantem ad illud bonum tam sublime ueniemus. Nec quisquam se debet ab isto ad illum transisse confidere, nisi cum ibi fuerit, ubi tentatio nulla erit; nisi pacem tenuerit, quam belli huius, in quo caro concupiscit aduersus spiritum ettaminibus quaerit. Hoc autem bellum numquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qua facta est, perstitisset. Nunc uero, quae pacem felix cum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit hoc malum miserabile, melius est tamen quam priora uitae huius. Melius confligitur quippe cum uit
Abbreviated transcription (Latin):
quod positum ẽ. suꝑfilios adam. adic
exitus deuentre matris eorum. usque
in diem sepulture in matrem omnium:
&iam hoc malum mirabile repperitur
ut sobriisimus. atque intellegamus hanc
uitam depeccato illo nimis nefario qđ
inparcdiso ꝑpetratum .e. factam nob
ec̃. poenalon :totumque quodnob̵ cum
agitur ꝑtestamentum nouum. nonper¬
tinere nisi ad nouiscłi hereditatẽ nouam
ut hic pignore accepto. illud cuius
hoc pignus .ẽ. suo tempore consequamꝰ:
Nuncautem ambulemus in spe. & ꝓfici¬
entes dedie in diemꝰ spũ facta carnis
mortificanus No uitoum dñs qui sunt
cius: & quot quot spũ aguntur hu
filii sunt di: sed gratia nonnatura : Unicꝰ
enim natura dĩ filius ꝓpternos miscđa
factus .ẽ. hominis filius: ut nos natura
filii hominis. filudĩ ꝑ illũ gratia ficremus
Manens quippe ille inmutabilis: naturã
nr̃am inquanos sus ciper& suscepit a nob:
& tena x diuinitatis su&e. nr̃ȩ infirmita¬

Expanded text:
quod positum est super filios Adam a die quod positum est super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium, etiam hoc malum miserabiliter reperitur. Ideoque sobrii simus, atque intuitam de peccato illo nimis nefario, quod in paradiso perpetratum est, factam nobis esse poenalem totumque, quod nobiscum agitur per testamentum nouum, non pertinere nisi ad noui saeculi hereditatem nouam, ut hic pignore accepto illud cuius hoc pignus est suo tempore consequamur, nunc autem ambulemus in spe et proficientes de die in diem spiritu facta carnis mortificemus. Nouit enim Dominus qui sunt eius; et quotquot spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, sed gratia, non natura. Unicus enim natura Dei filius propter nos misericordia factus est hominis filius, ut nos, natura filii hominis, filii Dei per illum gratia fieremus. Manens quippe ille inmutabilis naturam nostram, in qua nos susciperet, suscepit a nobis et tenax diuinitatis suae nostrae infirmita
Abbreviated transcription (Latin):
Quidmalorum ingressasit: nesciens ꝓ¬
fecat: quod aminodo: so lum quando
natus .e. ferunt risisse zoro aftrem:
nec a boni aliquid. monstrosus risusille
portendit: Nammagicarũ artium
fuis se ꝑ hibetur inuentor: quae quidẽ
illi. necadp̃sentis uitȩ uanam felicitatẽ.
contra suos inimicos ꝓdeẽ. potuerunt:
Anino quippe rege assyriorum.
cum. e& ipse bactrianorum bello su¬
peratus .ẽ : Prorsus quod scriptũ ẽ gra¬
ue iugum suꝑ filios adam adie exitus
deuentre matris eorum usq indim se¬
pulturȩ inmatrem omnium. usq ad eo
impleri neces se .ẽ. ut ipsi paruuli. per
laua crum regenerationis. ab origina¬
lis peccati quosolo tenebantur uin¬
culo iam soluti. mala multa patientes.
non nulli & incur sus spm malignoꝵ
aliquando patiantur: quaquidem
passio: absit. si hanc uitam in illa ȩta¬
te & iam ipsa passione ingraues¬
cente. & animam decorpore ex cludente
finierint: Uerum tamen ingraui iugo¬

Expanded text:
quid malorum ingressa sit nesciens pquid malorum ingressa sit nesciens prophetat quodam modo. Solum, quando natus est. ferunt risisse Zoroastrem, nec ei boni aliquid monstruosus risus ille portendit. Nam magicarum artium fuisse perhibetur inuentor; quae quidem illi nec ad praesentis uitae uanam felicitatem contra suos inimicos prodesse potuerunt; a Nino quippe rege Assyriorum. cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. Prorsus quod scriptum est: Graue iugum super filios Adam a die exitus de uentre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium, usque adeo inpleri necesse est, ut ipsi paruuli per lauacrum regenerationis ab originalis peccati, quo solo tenebantur, uinculo iam soluti mala multa patientes nonnulli et incursus spirituum malignorum aliquando patiantur. Quae quidem passio absit ut eis obsit, si hanc uitam in illa aetate etiam ipsa passione ingrauescente et animam de corpore excludente finierint.
Abbreviated transcription (Latin):
raris simi sunt autem qui nullas in hac
uita sed tantum post eam poenas luunt:
uisse tamen aliquos quiusq ad detre¬
pitam senec tutem neleuissimam quidem
febriculam senserint. quietãq: du xerint
uitam: & ipsinouimꝰ & audiuimꝰ quã quã
uita ipsa mortalium tota poenasit quia
tota temptatio . ẽ: sicut sacre litterȩ ꝑ¬
sonant sicut scriptum.ẽ Numquid ñ
temptatio . ẽ. uita humana suꝑ terram:
non enim parua poena ẽ. ipsa in sipien¬
tia uelimperitia quaeusq ad eo fugienda
merito iudicatur . ut ꝑpęnas dolorib
plenas. pueri cogantur quȩque arti¬
ficia uellit teras discere Ipsumque
dis cere. ad quod poenis ad iguntur
tam poenale . ẽ. eis. ut nonnum quam
ipsas poenas ꝑquas conpelluntur dis¬
cere. malint ferre quam discere : Quis
autem non e x orreat & morieligat. sie
ꝓponatur: autmoꝵs ꝑpetienda. aut
rur sus infantia. quae quidem quodñ
arisu sed a fletu orditur hanc lucem:

Expanded text:
Rarissimi sunt autem qui nullas in hac Rarissimi sunt autem qui nullas in hac uita, sed tantum post eam poenas luunt. Fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne leuissimam quidem febriculam senserint quietamque duxerint uitam, et ipsi nouimus et audiuimus; quamquam uita ipsa mortalium tota poena sit, quia tota tentatio est, sicut sacrae litterae personant, ubi scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? Non enim parua poena est ipsa insipientia uel inperitia, quae usque adeo fugienda merito iudicatur, ut per poenas doloribus plenas pueri cogantur quaeque artificia uel litteras discere; ipsumque discere, ad quod poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut nonnumquam ipsas poenas, per quas conpelluntur discere, malint ferre quam discere. Quis autem non exhorreat et mori eligat, si ei proponatur aut mors perpetienda aut rursus infantia? Quae quidem quod non a risu, sed a fletu orditur hanc lucem,
Abbreviated transcription (Latin):
poene. siue temporariae siue sempit̃nȩ.
sicut unus quisq diuina prouidentia
tractandus .e. inferuntur : ud ꝓpecca¬
tis. siue preteritis. siue inquib ad huc
uiuit. ille quiplectitur : uel pro exercq¬
dis declarandisq uirtutib ꝑ homines
& angelos scubonos scumalos Nam
& quisque mali alterius in ꝓbitãte uel
errore patiatur : peccat quidon homo
qui uelignorantia uel inius ittia cuiquã
mali aliquid facit. sed non peccat ds̃
quiiusto quamuis occulto iudicio fieri
sinit : Sed temporales poenas alii in
acuita tantum: alii post mortem. alii
& nunc & tunc. uerum tam̃ ante iudi¬
cium illud seuerissimum nouissimũq
patiuntur Non autem om̃s ueniunt
in sempiternãs poeas: qua e post illud
iudicium sunt futurȩ: qui post mortẽ
sustinent temporales Nam quibusdã
quodinisto non remit titur remit tit ti
infuturo scło. idest nefuturi scłi &t̃no
supplicio puniantur : Iam supra dixim:¬

Expanded text:
poenae, siue temporariae siue sempiternae, poenae, siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidentia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui plectitur, uel pro exercendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. Nam etsi quisque mali aliquid alterius inprobitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. Nam quibusdam, quod in isto non remittitur, remitti in futuro saeculo, id est, ne futuri saeculi aeterno supplicio puniantur, iam supra dixim
Abbreviated transcription (Latin):
excedunt pestes. penitusq neces se. ẽ.
multa diu concreta modis in olescere
miris: Ergo ex ercentur pois. ueterũ¬
q malorum supplicia expendunt: aliȩ
panduntur in anes sus pense aduentos:
alis sub gurgite uasto. infectum luit᷑
scelus autexuritur igni: Qui hoc
opinatur. nullas poenas nisi purgato¬
rias. uolunt. eẽ. post mortem : ut qm̃ ter¬
ris superiora sunt elem̃ta. aqua aer
ignis. Ex aliquo istorum mundetur. ꝑ
expiatorias pocnas. qͥuod terrena con¬
tagione contractum . ẽ: Aer quippe
accipitur: in eo quod ait. suspense ad
uentos : aqua in eo quodait. subgurgite
uasto Ignis autem suo nomine expres¬
sus .e: cum dix̃ aute xuritur igni:
Nos uero &iam in hac quid emmorta li
uita eẽ quas dam poenas purgatorias
confitem᷑ : non quib: ad fliguntur quoꝵ
uita uel nonin de fit melior uel potius
inde fit pęior: sedillis sunt purgatoriȩ
qui cis coher citi corrigunt᷑: Ceterȩ om̃s

Expanded text:
excedunt pestes, penitusque necesse est excedunt pestes, penitusque necesse est Multa diu concreta modis inolescere miris. Ergo exercentur poenis ueterumque malorum Supplicia expendunt; aliae panduntur inanes Suspensae ad uentos, aliis sub gurgite uasto Infectum eluitur scelus aut exuritur igni. Qui hoc opinantur, nullas poenas nisi purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas, quod terrena contagione contractum est. Aer quippe accipitur in eo quod ait: \'Suspensae ad uentos\'; aqua in eo quod ait: cSub gurgite uasto; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit: \'Aut exuritur igni.\' Nos uero etiam in hac quidem mortali uita esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus adfliguntur, quorum uita uel non inde fit melior, uel potius inde fit peior; sed illis sunt purgatoriae, qui eis coherciti corriguntur. Ceterae omnes
Abbreviated transcription (Latin):
plures quaminilla sunt: ut sic ostendatur
quid omnib debetur:. Quod siomnibus
red deretur : in iustitiam uindicantis. iuste
nano Reprehender& Qui a uero tãmult
ex inde liberantur : est unde agantur
maxime gratiȩ gratuito muners liberant:¬
latonici quidem quamuis inpunita nula
uelint . eẽ. peccata: tamenom̃s poenas eñ¬
dationi adhiberi putant. uedhumanis in¬
flictas lagib uel diuinis. siue in hacuita
siue post mortem. si aut parcatur hiccuiq
aut ita plec tatur uthic non corrigat᷑:
Hinc .ẽ. maronis illa sententia: ubi cũ dixs¬
s& deterrenis corporib moribundisq
membris quod animȩ hinc metuunt cu¬
piunt que dolet gaudentque. necau¬
ras suscipiunt. clause tenebris & carce¬
re cacco: secutus adiunxit atq ait:
Quin & supłmo cum lumine uita reliqͥd:
id ẽ. cum die nouissimo reliquit eas
ista uita montam̃ inquit omne malũ
miseris nec funditus om̃s. corporeae

Expanded text:
plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehenderet; quia uero tam multi exinde liberantur, est unde agantur maximae gratiae gratuito muneri liberantlatonici quidem, quamuis inpunita nulla uelint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, uel humanis inflictas legibus uel diuinis, siue in hac uita siue post mortem, si aut parcatur hic cuique aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc est Maronis illa sententia, ubi, cum dixisset de terrenis corporibus moiibundisque membris, quod animae Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras Suspiciunt, clausae tenebris et carcere caeco, secutus adiunxit adque ait: Quin et supremo cum lumine uita reliquit id est cum die nouissimo reliquit eas ista uita, Non tamen inquit omne malum miseris, nec funditus omnes Corporeae
Abbreviated transcription (Latin):
altissimȩ puris simȩq sapientiȩ: quo senti¬
ripos sit quantum ne fas in illa prima p̃¬
uaricatione cominis sum sĩt: Quanto enim
magis homo fruebatur dõ. tanto maiore
impictate dereliquit dm̃ & factus .e. malo
dignus a terno. qui hoc inse ꝑtmit bonum.
quod eẽ. possst̃ aternum Hinc ẽ. uniũ sa
generis humani massa damnata: qm̃ qui
hoc primus ammisit. cumea quain illo fue¬
rat radicata sua ftirpe punitus. ẽ. utnult
ab hoc iusto debitoq supplicio. nisimiscda
& indebita gratia liber&. atque ita dis¬
ꝑtiatur genus humanum. ut inquib: dam
demonstretur quidualeat miscricors gra¬
tia inceteris. quidiusta uindicta Neque
enim utrumq demonstra retur in omnib:
quia si om̃s remanerent inpoenis iustedã¬
nationis: ĩnnullo apparer& misericors
gratia Rursus siom̃s atmebris trans¬
ferrentur inlucem: innullo apparer&
ueritas ultionis. Inqua propterea multo

Expanded text:
altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentialtissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto maiore inpietate dereliquit Deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternum. Hinc est uniuersa generis humani massa damnata; quoniam, qui hoc primus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. In qua propterea multo
Abbreviated transcription (Latin):
est autem deista ciuitate mortali homi¬
nes supplicio prime mortis. hoc .ẽ deilla
ciuitate immortali homines supplicio
secundę mortis auferre: sicut enim
non efficiunt leges huius ciuitati sut
in eam quisq reuocetur occisus sic nec
illius ut inuitam reuocetur &ternam
scđa morte damnatus: Quomodo ergo
nec adtendunt non ꝓpter equale tẽporis
spatium sed ꝓpter uicissitudinem mali.
id .ẽ. ut quimala fecerit mala patiatur.
eandem dictam fuis se m̃suram : Quã uis
hoc ineare proprię possit accipidequa
dñs cum hoc dicer& loquebatur. id .ẽ. de
iudicus & condonnationib: Proindeqͥ
iudicat & condemnat iniuste: siuidicat᷑¬
cepit. quamuis non hoc quod dedit: iudicio
enim fecit. iudicio patitur: Quã uis
focerit dampnatione quod iniquum e
patiatur damnatione quodiustum . ẽ.:¬
Sed poma eterna ideo dura & iniusta sensib
uidetur. humanis: quia in hac infirmitate
moribundorum sensuum. de . ẽ. ille sensus

Expanded text:
est autem de ista ciuitate mortali homiest autem de ista ciuitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est de illa ciuitate inmortali homines supplicio secundae mortis auferre. Sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus: sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. Quo modo ergo Nec adtendunt non propter aequale temporis spatium, sed propter uicissitudinem mali, id est ut qui mala fecerit mala patiatur, eandem dictam fuisse mensuram. Quamuis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominus cum hoc diceret loquebatur, id est de iudiciis et condemnationibus. Proinde qui iudicat et condemnat iniuste, si icipit, quamvis non hoc quod dedit: judicio enim fecit, judicio patitur, quamvis fecerit damnatione quod iniquum est, patiatur damnatione quod justum eSed poena aeterna ideo dura et iniusta sensibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus
Abbreviated transcription (Latin):
uus in conpedib pendat. qui uerbo aut¬
ic tu celerrimo transeunte. uella cessiuit
dñm uel placauit. samuero damna igno¬
minia: ex ilium et seruitus. cũ plerũque¬
sic infliguntur utnulla uenia selaxent̃
Nonne ꝓhuius uitȩ modo similia poenis
uidentur xternis. Ideo quippe aeterna eẽ.
non possunt : quia nec ipsa uita quȩ his
plectitur porrigitur in aeternum: &tam̃
peccata qua uindicant᷑ longis simi tem¬
poris poenis breuissimo tempore ꝑp&rant᷑:
necquis quam extitit quicenser& tãcito
nocentium finienda .eẽ. torm̃ta: quã cito
factũ .e. uelhomicidium uel adulteriũ
uel sacrilegium. uel quod lib& aliud scelus
non temporis longitudines ed iniquitatis
& impiecatis magnitudine metiendum
Q ui uero ꝑ aliquo grandi crimine morte
multatur. num quidmora qua ocqditur
q e ꝑ breuis .ẽ. eius supplicium legis exis¬
timant. & nom quod eum insem piternũ
auferunt desocietate uiuentium: quod

Expanded text:
uus in conpedibuus in conpedibictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? iam uero damnum, ignominia, exilium, seruitus cum plerusic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? Ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tamen peccata, quae uindicantur longissimi temporis poenis, breuissimo tempore perpetrantur; nec quisquam exstitit qui censeret tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est uel homicidium uel adulterium uel sacrilegium uel quodlibet aliud scelus non temporis longitudine, sed iniquitatis et inpietatis magnitudine metiendum. Qui uero pro aliquo grandi crimine morte multatur, numquid mora qua occiditur, quae perbreuis est, eius supplicium leges aestimant et non quod eum in sempiternum auferunt de societate uiuentium? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
qua si ullius idum quamiustitia legis
adtendat ut tanta mora temporis
in lagib eẽ. scribit tullius. Damnum.
uincula uerbera: talionem. ignominiã.
ex ilium. mortẽ seruitutem. Quidho¬
rum .ẽ. quodinbre ut tẽpus ꝓcuiusq
peccati celeritate coar tetur. ut tanta
uindicetur morula quanta dep̃ hendit᷑¬
per petratum nisi forte alio id enim agit.
uthoc patiatur. quod quisq fecit unde
illud .e. legis. Oculum. pro oculo. dentẽ
prodente. fieri enim potest ut tã breui
tempor& quisq amittat oculum seuerita¬
te uindicte . quamtulit ipse alteri in ꝓbi¬
tate petcati. Porro autensialiene femine
osculum in fixum rationis sit uerbere uin¬
dicare. nonne quuillud puncto tmporis
fecerit in commparabili horarum spatio
uerberatur. & suauitas uoluptatis exigu&
diuturno dolore punitur : qui dinuinculis:
num quid tam diu quisq: iudicandus . ẽ.
eẽ. debere quam diufecit unde meruit alli¬
gari. cumiustissime annosas poenasser¬

Expanded text:
quasi ullius id umquam iustitia legis quasi ullius id umquam iustitia legis attendat, ut tanta mora temporis in Legibus scribit esse Tullius, damnum, uincla, uerbera, talionem, ignominiam, exilium, mortem, seruitutem. quid horum est quod in breue tempus pro cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditperpetratum, nisi forte talio? Id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. Unde illud est legis: Oculum pro oculo, dentem pro dente. Fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seueritate uindictae, quam tulit ipse alteri inprobitate peccati. Porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, inconparabili horarum spatio uerberatur et suauitas uoluptatis exiguae diuturno dolore punitur? Quid, in uinculis numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit adligari; cum iustissime annosas poenas ser
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tamenerant sine corporib animę
sicirgo incorporalis & illa flamma qͣ¬
ex ar sit et illagut tula quampoposcit.
qualia sunt &iam uisa dormientium siue
in ex tasi cernentium res incorpor ales.
habentes tamensimilitudinẽ corporũ
Nam & ipse homo cum spu non cor poresit
intalib uisis. ita se tame tunc similem
suo corpor e uid&. ut discernere omnino
nom possit: a tuero gehenna illa quđ¬
&iam stagnum ignis & sul furis dictũ .ẽ.
corpores ignis erit & cruciabit corpora
damnatorum. aut & hominũ & dęmo¬
num  solida hominum aeria denonũ :
Aut tantũ hominum corpora cũ spĩtib
damones: aut sp̃s sinecor porib: heren¬
tes sum̃ do poenam. non inꝑtiendo uita.
corporalib ignibus. Vnus quippe utris¬
q igniserit : sicut ueritas dixit Sicaut
quidam eorum contra quos defendim
ciuitatẽ dĩ iniustũ putant. ut ꝓpeccatis
quam lib& magnis. paruo scilic& tẽpore
ꝑpetratis poa quisq damnet᷑ & na

Expanded text:
ubi tamen erant sine corporibus animae. ubi tamen erant sine corporibus animae. Sic ergo incorporalis et illa flamma qexarsit, et illa guttula quam poposcit, qualia sunt etiam visa dormientium, sive in exstasi cernentium res incorporales, habentes tamen similitudinem corporum. Nam et ipse homo cum spiritu, non corpore, sit in talibus visis, ita se tamen tunc similem suo corpori videt, ut discernere omnino non possit. At vero gehenna illa, quiam stagnum ignis et sulphuris dicta est, corporeus ignis erit, et cruciabit corpora damnatorum, aut hominum, aut daemonum; sed solida hominum, aeria daemonum: aut tantum hominum corpora cum spiritibus, daemones autem spiritus sine corporibus, haerentes sumendo poenam, non impertiendo vitam corporalibus ignibus. Unus quippe utrisque ignis erit, sicut Veritas dixit . CAPUT quidam eorum, contra quos defendimus ciuitatem dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna,
Abbreviated transcription (Latin):
in corporei & nunc potuer̃ includicor¬
poralib membris. & tunc pot q: corpor
suorum uinculis in solubiliter alligari
adherebunt ergo sicis nulla sunt corpo
in corporei: corpores ignibus cruciandi
nonut ignes ipsi quibus adherebunt eo
iunctura in spirentur & animalia fiam
quȩ constent spũ & corpore: sed ut dixi
miris & inefftibilib: modis aherendo ac¬
cipientes. exignibus poenam: non dantis
ignibus uitam: Qui & iste alius modus
quicor poribus adherent sp̃s & animala
fiunt omnino mirus ẽ. nec conp̃ hendi
ab homine potest: & hoc ipse homo ẽ:
dicerem quido sicar suros sineullo suo
corpore sp̃s. sicut ardebat apud infiros
illediues quando dicebat. crucior in hac
flamma Nisi conuenienter responde
cernerem talem fuisse illam flamina
quales oculi quos leuauit & lazarũ
uidit. qualis lingua cui humorem ex¬
iguum desiderauit in fundi. qualis digi
latari de quoid sibi ficripostulauit

Expanded text:
incorporei, et nunc potuerunt includi corincorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris et tunc poterunt corporum suorum uinculis insolubiliter adligari? Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, incorporei corporeis ignibus cruciandi, non ut ignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum iunctura inspirentur et animalia fiant, quae constent spiritu et corpore, sed, ut dixi, miris et ineffabilibus modis adhaerendo, accipientes ex ignibus poenam, non dantes ignibus uitam; quia et iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus et animalia fiunt, omnino mirus est nec conprehendi ab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem quidem sic arsuros sine ullo suo corpore spiritus, sicut ardebat aput inferos ille diues, quando dicebat: Crucior in hac flamma, nisi conuenienter responderi cernerem talem fuisse illam flammam, quales oculi quos leuauit et Lazarum uidit, qualis lingua cui umorem exiguum desiderauit infundi, qualis digitus Laxari de quo id sibi fieri postulauit;
Abbreviated transcription (Latin):
ignis in corporalis sicut . ẽ. animi dolor.
sed corporulis tactunoxius ut eo possint
corpora cruciari: Quomodo in eo erit &iã
poena spuma lignorum: Idem quippe ig¬
nis erit supplicio scilic& hominum a tributꝰ
& dȩmonum dicente xp̃o. disceditea me
maledicti inignem &eternum quiparatꝰ . ẽ.
diabolo & angelis cius. nisiquia sunt q̃dã
sua &iam damonib corpora. sicut doctis
hominib: uisum .ẽ. existo aere crasso atq
humido cuius inpulsus uento flante sen¬
titu quod genĩ. lem̃ti siniħ inigne ꝑp&i
possit non urtr& ferue factus in balnas
Vttrinim urat: prior uritur: Eacitq cum
patitur : Si autem quis quã nulla haber
corpora demones ad scuerat. non .ẽ. oe
hacre aut laborandum operosa inqui¬
sitione aut contentiosa disputatione
cer tandum: Cur enim non dicamꝰ quam¬
uis miris tamen ueris modis: &iam sps̃ in¬
corporeos posse poena corporalis ignis
ad fligi si sp̃s hominum &iam ipsi ꝓfcco

Expanded text:
ignis incorporalis noxius, sicut est animi dolor, ignis incorporalis noxius, sicut est animi dolor, sed corporalis, tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari; quomodo in eo erit etiam poena spirituum malignorum? Idem quippe ignis erit supplicio scilicet hominum attributus et daemonum, dicente Christo : Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Nisi quia sunt quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus visum est, ex isto aere crasso atque humido, cujus impulsus vento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil ab igne perpeti posset, non ureret fervefactus in balneis. Ut enim urat, prior uritur, factique quod patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones asseverat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione, aut contentiosa disputatione certandum. Cur enim non dicamuis miris, tamen ueris modis etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis adfligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto
Abbreviated transcription (Latin):
omnipotertis simi creatoris Cui hoc pos¬
sibilo .ẽ. quinegat aquosit quicquid
innaturis omnib: miratur ignoratur: Ip¬
seest enim ds qui omnia in hoc mundo
magna & parua miracula qua tõmano¬
rauimus & inconparabilit̃ plura quaeñ
cõmeor auimꝰ fecit: eadmq ipso mundo
uno atqueomnium maximomira culo
inclusit: Elfgat ergo unum eduob qͥsq
quod plac& utrum & uermom ad corpus
ꝓpriȩ anadanimam translato acor¬
poralib ad incorpor alia uocabulo exis¬
tim& ꝑtinere. Quid autẽ horum uerũ sit :
res ipsa ex peditius indicabit: quandoenit
scientia tanta scorum dis cognoscendarũ
illarum poenarum necessaria nonsit expe¬
rientia : sed ea quatuncerit plena atque
ꝑfecta. ad hoc quoq scindum sapientia
sola sufficiat : Nunc enim ex parte scimꝰ
donec ueniat qđ ꝑfectum .ẽ. dum tam̃
nullo modo illa corpora todia futura. et̃.
credamus: utnullis abigne afficiantur
doloribus : Hi coccurrit quaerere sinoent

Expanded text:
omnipotentissimi Creatoris; cui hoc posomnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus miratur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet pertinere. Quid autem horum uerum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque perfecta, ad hoc quoque sciendum sapientia sola sufficiat nunc enim ex parte scimus, donec ueniat quod perfectum est; dum tamen nullo modo illa corpora talia futura esse credamus, udoloribus . Hic occurrit quaerere si non erit
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo tacitum in illis diuinę scripturae
uerb animi dolorem: qm̃con sequens. ẽe.
intellegitur : &iam si non dicatur utcorpore
sic dolente. animus quoq sterili penitentie
crucietur: Legitur quippe & inueterib
scripturis: uindicta carius. impuignis&
uermis: Potuit breuius dici uindicta impii
Curergo dictũ .ẽ. carnis impii. nisi quia utrũq
id .e. &ignis & uermis penaerit carnis. ⁊¬
aut siuindictam carnis ꝓpterea dicere
uoluit. quia hoc in homine uindicabitur
quod scđm carnem uixerit. ꝓpter hoc
enim ueni& inmortem scđam. quã signi¬
ficauit apłs dicens: sienim scđm carnem
ui xeritis moriemini: Elegat quisq qđ
plac&. autignem tribuere corporianimo
uermem: hoc ꝓpriȩ. illud tropicȩꝰ aut
utrũq ꝓpriȩ corpori: Iam enim satis supe¬
rius disputaui. posse animalia &iam
inignib uiuere: inustione sine con sũp¬
tione. indolore sine morte. ꝑ mira culũ

Expanded text:
t ideo tacitum in illis diuinae scripturae t ideo tacitum in illis diuinae scripturae uerbis animi dolorem, quoniam consequens esse intellegitur, etiamsi non dicatur, ut corpore sic dolente animus quoque sterili paenitentia crucietur. Legitur quippe et in ueteribus scripturis: Vindicta carnis inpii, ignis et uermis. Potuit breuius dici: Vindicta inpii. Quur ergo dictum est: carnis inpii, nisi quia utrumque, id est et ignis et uermis, poena erit carnis? Aut si uindictam carnis propterea dicere uoluit, quia hoc in homine uindicabitur, quod secundum carnem uixerit propter hoc enim ueniet in mortem secundam, quam significauit apostolus dicens: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini, eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in dolore sine morte. per miraculum
Abbreviated transcription (Latin):
dicere: quemnon terreat ista repetitio.
& illius poene cõm̃datio tamuchem̃tis
ore diuino᷑ Vtrumq autem horũ ĩgnẽ
scilic& atque uermem. quiuo lunt ad a¬
nimi poenas non ad corporis ꝑtinere
Dicunt &iam uri dolore animi sero atque
infruc tuose panitentes. qui fuerint:
aregnodi separati. & ideo ignem ꝓisto
dolore urentem non in cõgruȩ po nipo¬
tuis se contendunt. Vndeillud apłi . ẽ:
Quis scandalizatur & ego nonuror
Cundem &iam uermem putant intellegen¬
dum. cẽ. Nam scriptum ẽ. Inquiunt
Sicut tinca ues tim̃tum & uermis lignum:
sic meror ex cruciat cor uiri. Quiuero
potnas & anim ꝗ& corporis in illo suppli¬
cio futuras eẽ. non dubitant. igne uri
corpus animam autem rodi quodammodo
uerme meroris affirmant: Quod & sicre¬
dibilius dicitur. quia utiq ab surdum. ẽ.
ibi doloran autcor poris autanimi defu¬
turum : ego tam̃ facilius .e. utadcorpus
dicam utrũq ꝑtinere. quam neutrum :¬

Expanded text:
dicere. Quem non terreat ista repetitio dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intellegendum esse. Nam scriptum est, inquiunt: Sicut tinea uestimentum et uermis lignum, sic maeror excruciat cor uiri. Qui uero poenas et animi et corporis in illo supplicio futuras esse non dubitant, igne uri corpus, animum autem rodi quodam modo uerme maeroris adfirmant. Quod etsi credibilius dicitur, quia utique absurdum est ibi dolorem aut corporis aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neutrum, e
Abbreviated transcription (Latin):
nentia: sedque sufficere huicoperiiu
plicio damnatorum ꝑ suum ꝓphetã dĩ
dixit: fi& omnino fi&: uermis corum
Nonmorietur & ignis corũ nonextin¬
guetur. ad hoc enimuchem̃tius cõm̃dan¬
dum : &iam dñsiħs cum membra quae ho¬
minem scandalizant prohis hominib
poneret quos ut sua membra dextra
quis diligit ea qu ep̃ciper& amputari
Donum .e. tibi inquit debilon introire
Inuitam quam duas manus habente
lre ingehennam. inignem in ex tingui¬
bilem : ubi uermis corum non moritur &
ignis non extinguitur: Simłt depede
Bonum ẽ.tibi inquit claudum introire
Inuitam aeternam : quam duos pedes ha¬
bente mitti ingehennam ignis in ex¬
tinguibilis. ubiuerinis corum non morit᷑
& ignis non ex tinguitur: Non aliterait¬
& deoculo: Bonum ẽ. tibiluscum introire
in regnum dĩ: quam duos oculos habentẽ
mitti ingehemam ignis ubi uermis eoꝵ
Nonmorietur &ignis non extinguit᷑
Non eum piguit unoloco eadem uerba ter

Expanded text:
nentia, sed quae sufficere huic operi iunentia, sed quae sufficere huic operi iuplicio damnatorum per suum prophetam Deus dixit, fiet, omnino fiet: Vermis eorum non morietur et ignis eorum non exstinguetur. Ad hoc enim uehementius commendandum etiam Dominus Iesus, cum membra quae hominem scandalizant pro his hominibus poneret, quos ut sua membra dextra quis diligit, eaque praeciperet amputari: Bonum est tibi, inquit, debilem introire in uitam quam duas manus habentem ire inbilem, ubi vermis eorum non moritur, et ignis eorum non exstinguitur. Similiter de pede: Bonum est tibi, inquit, claudum introire in vitam aeternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inexstinguibilis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non aliter ait et de oculo: Bonum est tibi luscum introire in regnum Dei quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter
Abbreviated transcription (Latin):
id .ẽ. preostendendo. & prodigia quope¬
o quod porrodicant id .ẽ. future p̃dicant
Seduiderint corum coniectares : quomodo
ex eis siue fallantur siue instinc tu spũ
quib: cura .ẽ. talipoena dignos animos
hominum noxia curiositatis recibus
inplicare etiamuera p̃dicant siue multa
dicendo. aliquando In aliquid ueritatis
incurrant. Nob̃ tamen ista quaudut
contra naturam fiunt & contranaturã
etapłs dicendo contra naturã in oliua
insitum oleastrum factum. eẽ. par tici pon
pinguȩdinis oliuę. & monstra ostenta
portenta. prodigia nuncupant᷑. Hoc
monstrare debent. hoc ostendere uelp¬
o stindere. hoc p̃dicere quod facturusst
ds̃. quaedecorporib hominum sep̃nuntiaut
eẽ. facturum. nulla inpediente difficul¬
tate nulla p̃scribente loge naturȩ:
Quomodo autem p̃nuntia uerit: satis inli¬
bro superiore docuis somnȩ exiftimo de¬
cerpendo descripturis scĩs & nouis &
ueterib Non quidem omnia adhoc ꝑti¬

Expanded text:
id est praeostendendo, et prodigia,id est praeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam  est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, hoc monstrare debent, hoc ostendere uel praeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiauit esse facturum, nulla inpediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quo modo autem praenuntiauerit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de scripturis sanctis et nouis et ueteribus non quidem omnia ad hoc perti
Abbreviated transcription (Latin):
indiuinis eloquiis comparata . ẽ. hec postea
quamtacta decelo e. sicut illoꝵ quoque
adtestatur historia. & nunc abes qui
ueniunt ad loca illa conspicitur ꝓdigio¬
sa foligine orrori .ẽ. & poma eius interi¬
orem fauillam mendaci suꝑ ficie maturita¬
tis includunt. Eccenonerat talis &talis .ẽ.
etce a conditore naturarum natura eius
in hanc fedissimam diuersitatom. mirabili
mutatione conuersa .ẽ: & quod post tã
longum accidit tẽpus: tam longo tẽpore
ꝑ scuerat. Sicut ergo non fuit in pos sibile
dõ qua suoluit infatuere : sic enon. ẽ.
inpossibile inquic quid uolueritꝰ instituit
mutarinaturas. Vndallorum quoq mira¬
culorum multitudo siluiscit: qua monstra
ostenta portenta prodigia nuncupant᷑.
quae recolere & cõmemorare si uedim huius
operis quiserit finis: Monstra sant dic¬
ta ꝑhibent a mons trando. quod aliquid
significando denonstrent & ostenta
abostendendo. & portenta a portendendo.

Expanded text:
in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a portendendo,
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinis : qm̃ similitudinẽ iustius uid&
ex poscere natura communis & tamen
qm̃ quae sunt rara. ipsa sunt mira Multo
amplius ammiram᷑. quando duo ita similes
repperimꝰ. utincis dis cernendis aut semper
aut frequenter erremus. Sed quod di xi
scriptum a uarrone: lic& eorum sit sthoric̃
idemque doctissimus. fortas se uere fac¬
tum. eẽ. non credunt. autquia nondiu
mansit. alius ciusdem sideris cursus. sed
redditum ẽ. ad solitũminꝰ istomouentur
exemplo. Habent ergo aliud. quod nunc
&iam pos sit oftendi eis qu eputo debere
sufficere. quo cõmoneantur cum aliqͥd
aduer terint in aliqua institutione natu¬
rȩ. eamque sibi notissimam fecerint. ñ se
inde dõ debere p̃scribere: quasi cam non
possit in longe aliud quameis cognita ẽ.
uertere atque mutare. Terra sodomorũ
non fuit utiq utnunc. ẽ: sediacebat simili
ceccris facie. eadeq uel &iam uberiore
focunditate pollebat. Namiidi paradiso

Expanded text:
similitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur similitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
se maximum sidus regnante ez echia modo
commaor auim. Quoduero deluciftro
uarro scripsit : non .ẽ. illic dictum alicui po¬
tenti homini id fuis seconces sum Non ergo
denotitia naturarum caliginem sibi faciaN
infideles quasi non possit in aliqua re diuinit
fier aliud quaminci natura ꝑ humanã suã
experientiam cognouerunt : quamuis &ipsa
quaeinrerum natura omnib nota sint non
minus mira sint. essortq stupenda consi¬
derantib cunctis. si solerent homines mi¬
rari mira nisi rara. Quis enim consulta ra¬
tione nonuideat in hominum innumeraibili
numerositate. et tanta naturȩ similitudine
ualde mirubiliter sic habere singulos sin¬
gulas facies. ut nisu inter se similes. eent̃.
non dis cerner& species corũ ab animalib
ccteris. & rur sus nisi inter se dissimiles eent̃.
non dis cerner& singuli ab hominib: ceteris
Quos ergo similes confitm: eosdm dissimiles
inuenimꝰ. Sed mirabilior .ẽ. consideratiodis¬

Expanded text:
se maximum sidus regnante Ezechia modo se maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibus nota sunt, non minus mira sint, essentque stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non discernerentur singuli ab hominibus ceteris? Quos ergo similes confitemur, eosdem dissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio dis
Abbreviated transcription (Latin):
legemq: mutauit: turbauit. Profectotẽ
siulli iamfuerunt canones astrologorũ
quos uelut inerrabili cõputatione depre¬
terits. ac futuris astrorũmotib conscrip¬
tos habent. quos canones sequendo ausis
dicere. hocquod de lucifero contigit.
nec antea nec postea contigisse Nosaut̃
in diuinis libris legimꝰ &iam solem ipsum
terminar&. & retror sum rogisse utregiere¬
chiȩ quindecim anni aduiuendum additi
hoc&iam ꝓdigio promissionis dĩ significa¬
rentur adiuncto sedista quoq miracula
quameritis sunt concessa scõrum: qnđo
credunt isti facta magicis artib tribuuNt
Vndeillid ẽ : quod superius cõmemor aui dixis¬
se uirgilium. siftere a quam fluuiis. & uer¬
tere sidera recro Nam & fluuium ftetise
superius inferius fluxis se. cumpopuł dĩ
ductore supra memorato ihũnaue uiam¬
carper&. & helia ꝓpheta transeunte ac
postra discipulo cius helisco id eẽ. factum
in sacris litteris legimꝰ. & retro uersum fuis¬

Expanded text:
legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuequos velut inerrabili computatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere hoc quod de Lucifero contigit, nec antea, nec postea contigisse. Nos autem in divinis libris legimus, etiam solem ipsum terminaret ; et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad vivendum additi, hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adjuncto . Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est quod superius commemoravi dixisse Virgilium, Sistere aquam fluviis, et vertere sidera retro. Nam et fluvium stetisse superius, inferiusque fluxisse, cum populus Dei, ductore supra memorato carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
sit hoc factum. O grgo Rage dicebant
adrastos cigicenos & dionnea polites.
mathenatici nobiles: hoccerte uarro
tantus auctor. por totum non appellams
nisi . eẽ contra naturã uideretur Omnu
quippe porterta contra naturã dicimae
sed non sunt : Quomodo e enim contra
naturam qđ dĩ fit uoluntate. cũuolunas
utiq conditoris. condite rei cuius que
natura sit. portentum ergofit᷑ contra na¬
turam: sed contra quam ẽ. tota natura:
Quis autem portentorum numerat multi¬
tudinem. quahistoria gentium contin&:
sed nunc in hoc : Eo ad tendamus. qđ ad Rẽ
dequa agim ꝑtin&. Quodita dispositũ ÷
ab auctore naturȩ cęli et terrę : quem
ad modum ordinatissimꝰ siderum quidtã
satis legibus fixisq firmatum : & tam̃
qud dille uoluit qui sumo Regit imperio
ac potestate quod condidit. Stellam pre
ceteris magnitudine acsplendor enotis¬
sima coloren magnitudinem figuram:
et quod. ẽ mirabilius sui cur sus ordine

Expanded text:
sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe portenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim contra naturam, quod Dei fit uoluntate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno adtendamus, quod ad rem, de qua agimus, pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae caeli et terrae, quem ad modum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem