comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ADIUDAEOS ONI EXORTUS. E. Huicitaq leccioni : hodiernam
ẽẽ. contextam scire debuit & commoneri caritas ura. Cum enim
dñs dixisset. inuidicium enim ego in hunc mundum ueni: ut qui nor
uident uideant. & qui uident caecifiant : quod eo tempore quando le-¬
ctum e. ut potiumꝰ exposiumꝰ. quidam expharisacis dixerunt. Nunqͥd
&̧ nos caeci sumꝰ. a Quibus respondit. Sicaeci es setis: non haberctis pe-¬
ccatum. Hunc autem dicitis quia uidemꝰ: peccatum urm manet. h
uerbis: subiunxit ea quae hodie cum recitarentur audiuimꝰ. Amen ameti
dico uobis: qui non iitrat ꝑ hostium in ouile ouiũ. sed ascendit aliunde.
ille fur ẽ. & latro. Dixerunt enim se caecos esse. Uidere autem tunc possent:
oues xp̃i essent. Unde sibi usurpabant lumen: qui furebant contra
diem. & Propter illorum gͦ uanam & suꝑbam. & insanabilem arrogan-¬
tiam. dñs iesus ista contexuit: inquib nos salubriter si adutamus ad¬
monuit. Multienim sunt: qui scđm quandam uitae huius consue-¬

Expanded text:
ad Judaeos Domini exortus est. Huic itaque lectioni hodiernam esse contextam, scire debuit et commoneri Charitas vestra. Cum enim Dominus dixisset, In judicium ego veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident, caeci fiant; quod eo tempore, quando lectum est, ut potuimus exposuimus: quidam ex Pharisaeis dixerunt, Numquid et nos caeci sumus? Quibus respondit: Si caeci essetis, non haberetis peccatum; nunc autem dicitis, Quia videmus: peccatum vestrum manet . His verbdico vobis, qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro. Dixerunt enim se caecos non esse: videre autem tunc possent, si oves Christi essent. Unde sibi usurpabant lumen qui furebant contra diem? Propter illorum ergo vanam et superbam et insanabilem arrogantiam Dominus Jesus ista contexuit: in quibus salubriter nos, si advertamus, admonuit. Multi enim sunt qui secundum quamdam vitae hujus consue
Abbreviated transcription (Latin):
sepulturi. Stant: casuri. Non st̃ oues Dep̃destinatis enim loqͥmꝰ.
Ettam̃ scđm p̃destinationẽ: ñ ouesisti. oues illi. Adhuc man& quę¬
stio : quȩ mͥ interim nuncuidetur ita posse dissolui. Est aliqua
uox: &̃. inquam uox aliqua pastoris. inquaores ñ audiunt alienos.

Expanded text:
sepulturi; stant casuri, non sunt oves. De praedestinatis enim loquimur; sepulturi; stant casuri, non sunt oves. De praedestinatis enim loquimur; et tamen secundum praedestinationem non oves isti, oves illi. 13. Adhuc manet quaestio, quae mihi interim nunc videtur ita posse dissolvi. Est aliqua vox, est, inquam, vox aliqua pastoris, in qua oves non audiunt alienos,
Abbreviated transcription (Latin):
huc. Qui ꝓpͥo filio suo non pepcit. sꝰ ꝓnobis omĩbus tradidit eum
quom non ꝙ cũ illo omĩa nobis donauit.o d quibus nobis.o Prȩscitis.
p̃destinatis. itificatis. głificatis: dequibus sequit᷑. Quis accusabit
nescuint: s pastor nouit eas. scdmistã p̾destinationẽ. scdmistam
dĩ p̃scientia : scd̾m electionem oruũ ante constitutionem mundi.
Namo hoc dicit apłs. Si c̃ elegituos inpso ante constitutionẽ mundi.
Scdm istam gͦ p̾scientiam di de p̾destinationem. quam multȩ oues
foris. quãmulti lupi intus: & quam multȩ ouesintꝰ. & multi li
foris. Quidẽ. quod dixi: quam multȩ ouesforis. Quam multi
mͦ luxuriant᷑. casti futuri. Quã multi blasphem ant. xp̃m. creditiꝰ
in xp̃m. Quãmulti se in ebriant: sobru futuri. Quã mult rapiunt
es alienas : donaturi suas. Uerum tam̃ modo alienam uocem ai¬
diunt: alienos sequuntꝰ. Item quã multi intus laudaturi. blas¬
phematuri. Casti sunt: fornicaturi. Sobrust: seuino postea

Expanded text:
o Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donavit? » Sed quibus « nobis? » Praescitis, praedestinatis, justificatis et glorificatis. De quibus sequitur: « Quis accusabit it eas, secundum istam praedestinationem, secundum istam Dei praescientiam, secundum electionem ovium ante constitutionem mundi. Nam et hoc dicit Apostolus: « Sicut elegit nos in ipso ante constitutionem mundi . » Secundum istam ergo praescientiam Dei et praedestinationem, quam multae oves foris et quam multi lupi intus, et quam multae oves intus et multi lupi foris! Quid est quod dixi, quam multae oves foris? Quam multi modo luxuriantur, casti futuri; quam multi blasphemant Christum, credituri in Christum; quam multi se inebriant, sobrii futuri; quam multi rapiunt res alienas, donaturi suas. Verumtamen modo alienam vocem audiunt, alienos sequuntur. Item quam multi intus laudant, blasphematuri; casti sunt, fornicaturi; sobrii sunt, se vino postea
Abbreviated transcription (Latin):
dio & dicit eis. Pax uobis. Et cum
hoc dixisset: ostendit eis manus &
latus. Claui en̾i manꝰ frerant. lan¬
cea latus eiꝰ aꝑuerat. Ubi ad dubi¬
tantium corda sananda. uulnerũ
sunt seruata uestigia. Moli aut̃
corporis ubi diumitas erat. hostia
clausa non obstiterunt. Iile qͥppe
non eis aꝑtis intrare potuit: quo
nascente uirginitas matris iuo¬
lata ꝑmansit. Gauisi sunt gͦ disci¬
płi: uiso dño. Dixit gͦ eis iterum.
Pax uobis. lteracio. confirmatio est.
pater inorind: & ego mitto uos. Equa¬
lem patri filium nouinus.s hic uer¬
ba mediatoris agnoscimus. Mediũ
quippe ostendit dicendo. lue me &
ego uos. Hoc cum di xisset: insustla¬
uit &̃ dixit eis. Accipide sp̃m scm.¬
Insufflando significauit sp̃m scm
non patris solius esse s & suum.
Quorum remiseritis in quid ꝑeciata
remittuntur eis. & quorum retinue¬
ritis: recenta sunt. Eccłe caritas
ta dimittit. Eorum aut̃ qui non
sunt eius participes. tenet. Idõ
postea quam dixit accipite sp̃m

Expanded text:
dio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. Iteratio confirmatio est; Pater, inquit, et ego mitto vos. Aequalem Patri Filium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscimus. Medium quippe se ostendit dicendo, Ille me, et ego vos. Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: AccipiInsufflando significat Spiritum sanctum non Patris solius esse Spiritum, sed et suum. Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenta sunt. Ecce charitas orum peccata dimittit; eorum autem qui non sunt ejus participes tenet. Ideo postquam dixit, Accipite Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. id ẽ. aliter ineũ non recte
cum dicitur ei. noli me tangere.
id .ẽ. noli me sic credere quẽ ad mo¬
dum adhuc sapis. Noli tuum sensiun
huc usq ꝑtendere quod pte factus
sum. nec transire ad illud ꝑ qđ fact̾a
es. Quomodo enĩ non carnaliter ad¬
huc ineũ credebat. quẽ sicut ho¬
minẽ flebat: Hondũ enĩ ascendi
inquid ad patrẽ meũ. Ibi me tan¬
ges: quando me credideris patri
non imparem dm̃. Uade aut̃ ad
fr̃s meos: & dic eis. Ascendo ad patrẽ
meum & patrẽ ur̃m. Non ait pa¬
trem nr̃m. Aliter gͦ meũ. aliter
aliter ur̃m. Dm̃ meũ: sub quo &¬
ego homo sum. Dm̃ ur̃m: in ter
qͦs & ipsum mediator sum. Uenit
maria magdalene. annuntians disci¬

Expanded text:
tur, id est, aliter in eum non recte tur, id est, aliter in eum non recte cum dicitur ei: Noli me tangere, id est, noli in me sic credere, quemadmodum adhuc sapis. Noli tuum sensum hucusque pertendere, quod pro te factus sum, nec transire ad illud per quod facta es. Quomodo enim non carnaliter adhuc in eum credebat, quem sicut hominem flebat? Nondum enim, inquit, ascendi ad Patrem meum. Ibi me tanges, quando me credideris Patri non imparem Deum. Vade autem ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum, et ad Patrem vestrum. Non ait Patrem nostrum. Aliter ergo meum, aliter aliter vestrum. Deum meum, sub quo et homo sum. Deum vestrum, inter quos et ipsum mediator sum. Venit Maria Magdalene nuntians disci
Abbreviated transcription (Latin):
sineretur. Leguntur enim & iam
femine post resurrectionem an.¬
tequam ad patrem ascendẽ: tetigis¬
se iħm. inqͥb erat &iam ipsa ma¬
ria magdalene: narrante matheo
qđ occurrerit illis iħs dicens: auete
lile aut̃ accesserunt inquid & tenu.¬
erunt pedes eius: & ad orauerunt
eum. Hoc a iohanne p̾termissimi
ẽ.s amatheo uerũ dictũ. Restat
gͦ ut aliqđ̾ in his uerbis lateat sacra.¬
mentum. Qd siue inueniamus siue
inuenire minime ualeamus: in ẽẽ.
tamen nullo modo dubitare debe¬
mus. Aut gͦ sic dictum ẽ. nolime
tangere. nondum enim ascendi ad
patrem meum. ut milla femina figu¬
raretur eccła degentib que in
xp̃m non credidit nisi cum ascen¬
disset adpatrem. aut sie inse cre¬
di uoluit iħe. hoc ẽ. sic se sp̃ualit̾
tangi: qđ ipse & pater unũ sint̾.
Euis quippe intimis sensib qͦdam
modo ascendit ad patr̾e. qͥ sic in
eoꝓfecerit: ut patri agnoseat ȩ¬
qualem. Aliter non recte tangi¬

Expanded text:
sineretur, leguntur etiam sineretur, leguntur etiam feminae post resurrectionem antequam ad Patrem ascenderet, tetigisse Jesum, in quibus erat etiam ipsa Maria Magdalene, narrante Matthaeo quod occurrerit illis Jesus dicens, Avete. Illae autem accesserunt, inquit, et tenuerunt pedes ejus et adoraverunt eum . Hoc a Joanne praetermissum est, sed a Matthaeo verum dictum. Restat ergo ut aliquod in his verbis lateat sacramentum; quod sive inveniamus, sive invenire minime valeamus, inesse tamen nullo modo dubitare debemus. Aut ergo sic dictum est, Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum, ut in illa femina figuraretur Ecclesia de Gentibus, quae in Christum non credidit, nisi cum ascendisset ad Patrem: aut sic in se credi voluit Jesus, hoc est, sic se spiritualiter tangi, quod ipse et Pater unum sint. Ejus qmodo ascendit ad Patrem, qui sic in eo profecerit, ut Patri agnoscat aequalem. Aliter non recte tangi
Abbreviated transcription (Latin):
gere. nondum enim ascendi ad pa¬
tremmeum. Uade aut̃ ad frs meos
tare debemius. Iħc quippe mulie¬
rem que illum magistrum agno¬
int &appellauit. cum hec ei responde¬
ret: fidem docebat. & ortolanus ille
in eius corde tanquam in orto suo
granum sinapis seminabat. Quid
ẽ gͦ noli me tangere. & tanquam
huius phibitionis causa que reret᷑
adiunxit. non dum enim ascendi
ad patrem meum: Quid ẽ. hoc ͦ Si
stans interra non tangitur. sedens
incȩlo quomodo ab hominib tan¬
geretur. qui certe ante quam as¬
cendet discipłis se tangendum ob¬
tulit dicens. sicut lucas euange¬
lista testatur. palpate & uidet᷑e qr
discipło tome. infer digitũ tuũ
hue. & uide mantus meas. & affer
manum tuam & mitte in latus me¬
um:᷑ Quis aut̃ tam sit absurdus.
ut dicat eũ a discipłis quidem an.¬
tequã ad patrem ascendisset uo¬
luisse se tangi. a mulierib autẽ
noluisse nisi cũ ascendissed ad pa¬
trem  S nec sic qͥ uellet desiꝑe

Expanded text:
gere, nondum enim ascendi ad Pagere, nondum enim ascendi ad Patrem meum: vade autem ad fratrestare debemus. Jesus quippe mulierem quae illum magistrum agnovit et appellavit, cum haec ei responderet, fidem docebat: et hortulanus ille in ejus corde, tanquam in horto suo granum sinapis seminabat. Quid est ergo, Noli me tangere? Et tanquam hujus prohibitionis causa quaereretur, adjunxit, nondum ead Patrem meum. Quid est hoc? Si stans in terra non tangitur, sedens coelo quomodo ab homine tangeretur? qui certe antequam ascenderet, discipulis se tangendum obtulit, dicens, sicut Lucas evangelista testatur: Palpate et videte, qudiscipulo Thomae: Infer digitum tuum hic, et vide manus meas; et affer manum tuam, et mitte in latus meum. Quis autem sit tam absurdus, ut dicat eum a discipulis quidem antequam ad Patrem ascendisset, voluisse se tangi, a mulieribus autem noluisse, nisi cum ascendisset ad Patrem? Sed ne qui sic vellet desipere
Abbreviated transcription (Latin):
ti eum. dicito michi ubi posiustieũ.
& ego eũ tollam. Dicit ei iħs. Maria.
Comuersa illa dicit ei. Raboni. quod
dicitur magister. Nemo calumniȩ¬
tur mulieriꝰ quod ortolanum dixe¬
rit dñm: & ih̾m magistrum. Ibi
enĩ rogabat: hic agnoscebat. Ibi hono¬
rabat hominem a quo bene ficium
postulabat: hic recolebat doctem.
a quo discernere humana &ͬ diuina
discebat. Appellabat dnm̃ euus an¬
cilla non erat : ut ꝑeum ꝑueniret
ad dnñi euius erat. Aliter gͦ dñm
dixit : sustulerunt dnm meum.
aliter autem dne si tu sustulisti
eum. Nam & ꝓpħe appellauerunt
dños eos qui homines erant :s.
aliter illum de quo scriptum est.
dñs nomen ei. S ista mulier quȩ
iam fuerat conuersa retrorsum
ut uideret iħm quando eron pu¬
tauit. ẽẽ. ortolanum. & cum illo
utiq loquebatur : quomodo rur¬
sus conuersa dicitur ut ei diceris
raboni. nisi quia tunc conuersa
corpore quod non erat putauit
nunc corde conuersa quod erat
agnouit: Dicit ei iħe. Nol me tan¬

Expanded text:
posuisti eum, et ego eum tollam. Dicit ei Jesus: Maria. Conversa illa dicit ei, Rabboni; quod dicitur Magister. » Nemo calumnietur mulieri quod hortulanum dixerit dominum, et Jesum Magistrum. Ibi enim rogabat, hic agnoscebat: ibi honorabat hominem a quo beneficium postulabat; hic recolebat doctorem a quo discernere humana et divina discebat. Appellabat dominum cujus ancilla non erat, ut per eum perveniret ad Dominum cujus erat. Aliter ergo Dominum dixit, Sustulerunt Dominum meum; aliter autem, Domine, si tu sustulisti eum. Nam et Prophetae appellaverunt dominos eos qui homines erant; sed aliter illum de quo scriptum est, Dominus nomen ei . Sed ista mulier quae jam fuerat conversa retrorsum ut videret Jesum, quando eum putavit esse hortulanum, et cum illo utique loquebatur, quomodo rursus conversa dicitur, ut ei diceret, Rabboni; nisi quia tunc conversa corpore, quod non erat, putavit, nunc corde conversa, quod erat agnovit? 3. « Dicit ei Jesus: Noli me tan
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt quid ploras. ac si dicerent :
plorare noli. Atilla eos putans in terro¬
gasse nescientes: causas ꝓdit lacrima¬
anime : a toto partem significans. sieut
fixum tamen & sepultum: cũ sola eiꝰ
sepulta sit caro. Et nescio inquid᷑ cibi
posuerunt eum. Hȩc erat causa maior
doloris: quia nesciebat quo iret ad
consolandum ololorem. S hora iam
uenerat: qua id quod nuntiatum
quodam modo fuerat ab angłis fle¬
re ꝓhibentib: gnudium suecederet
uersa ẽ retrorsum. & uidit iħm stan¬
tem: & nonsciebat quia iħe e̾. Dicit

Expanded text:
dixerunt Quid ploras? ac si dicerent: dixerunt Quid ploras? ac si dicerent: Plorare noli. At illa eos putans interrogasse nescientes, causas prodidit lacrymaanime, a toto partem significans: sicut fixum tamen et sepultum, cum sola ejus sepulta sit caro. Et nescio, inquit, ubi posuerunt eum. Haec erat causa major doloris, quia nesciebat quo iret ad consolandum dolorem. Sed hora jam venerat qua id quod nuntiatum quodammodo fuerat ab angelis flere prohibentibus, gaudium succederet versa est retrorsum, et vidit Jesum stantem, et nesciebat quia Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
nontiauerat. &. illi ad monumentum
uenerant. & non solum intuendo.s
&iam intrando corpus dni quesie¬
rant nec inuenerant. Quid sibi gͦ
uult. qd ista cũfleret. rursus in mo¬
numentum inclinata ꝓspexit ꝰ
Utrum qđ nmium dolebat. nec suis
nec illorum odis facile putabat. ẽẽ.
crededum. an pocus diuino iustino¬
ti in animo eius effectum . ẽ. ut
pspicerets Prospexit enĩ: & indit
duos angłos malbis sedentes. unum
ad capud & unum ad pedes: ubiposi¬
tum fuerat corpus iħii. Quid.ẽ. qđ
unus adcapua & adpeies alter sedelut:
An qm̃ qui grece angłi dicuntur: lari¬
ne sunt nuntii. isto modo xp̃i euan¬
gelium. uelut a capite usq ad pedes.
abinitio usq infinem. significabant
esse nuntiandum: Dieunt ei illi. Mu¬
lier quid ploras. Dicit eis. Quia tule¬
runt dnm meum. & nescio ubi posue¬
runt eum. Angłi lacrimaᷤ ꝓhibebant.
ubi quid aliud quam futurum quodã¬
modo gaudium nuntiabantͤ lta enĩ

Expanded text:
nuntiaverat, et illi ad monumentum nuntiaverat, et illi ad monumentum venerant, et non solum intuendo, sed etiam intrando corpus Domini quaesierant, nec invenerant. Quid ergo sibi vult quod ista cum fleret, rursus in monumentum inclinata prospexit? Utrum quod nimium dolebat, nec suis nec illorum oculis facile putabat esse credendum? An potius divino instinctu in animo ejus effectum est ut prospiceret? Prospexit enim: Et vidit duos angelos in albis sedentes, unum ad caput, et unum ad pedes, ubi positum fuerat corpus Jesu. Quid est quod unus ad caput, ad pedes alter sedebat? An quoniam qui Graece angeli dicuntur, Latine sunt nuntii, isto modo Christi evangelium velut a capite usque ad pedes, ab initio usque ad finem significabant esse nuntiandum? Dicunt ei illi: Mulier, quid ploras? Dicit eis: Quia tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum. Angeli lacrymas prohibebant, ubi quid aliud quam futurum quodammodo gaudium nuntiabant? Ita enim
Abbreviated transcription (Latin):
UBLaTUM ESSE
dnco demonumento: disci¬
pulis euis petro & iohan¬
ni nuntiauerat maria
magdalena. Quo illi ue.¬
nientes. inuenerunt sola linteamina
quibus corpus fuerat inuolutum. &
quid aliud eredere potuerunt. nisi
quod chixerat. qͦd & iam ipsa credide¬
rat : Abierunt gͦ iterum ad semetip¬
sos discipłi : id .ẽ. ubi habitabant. & unde
ad monimentum eucurrerant. Ma¬
ria aut̃ stabat ad monumentũ foris
plorans. Uiris enim redeuntib. in¬
firmiorem serum in eodemi loco for¬
cior figebat affectus. Q ocłi qͥ dñm
quesierant & non inuenerant: la¬
crunis iam uacabant. amplius dolen¬
tes quod fuerat ablatus de monii¬
mento: quam quod fuerat occisus in
ligno. qm̾ magistri canti cuius eis
uita subtracta fuerat : nec memoria
remanebat. Tenebat itaq ad monu¬
mentum iam dolor iste mulierem.
Dum gͦ fleret: indinauit se & ꝓfpexit
inmonumentum. Cur hoc fecerit:
nescio. Non enim nesciebat non ibi
esse iam quem querebat: quando qͥ¬
dem inde sublatum & disorpłis ipsa

Expanded text:
ublatum esse Dominum de monumento discipulis ejus Petro et Joanni nuntiaverat Maria Magdalene; quo illi venientes invenerunt sola linteamina quibus corpus fuerat involutum. Et quid aliud credere potuerunt, nisi quod illa dixerat, quod etiam ipsa crediderat? Abierunt ergo iterum ad semetipsos discipuli id est, ubi habitabant, et unde ad monumentum cucurrerant; Maria autem stabat ad monumentum foris plorans. Viris enim redeuntibus, infirmiorem sexum in eodem loco fortior figebat affectus; et oculi qui Dominum quaesierant, et non invenerant, lacrymis jam vacabant, amplius dolentes quod fuerat sublatus de monumento, quam quod fuerat occisus in ligno, quoniam magistri tanti, cujus eis vita subtracta fuerat, nec memoria remanebat. Tenebat itaque ad monumentum jam dolor iste mulierem. Dum ergo fleret, inclinavit se, et prospexit in monumentum. Cur hoc fecerit, nescio; non enim nesciebat non ibi esse jam quem quaerebat, quando quidem inde sublatum et discipulis ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
mendat. Beati qui non uiđ̾unt & cre¬
didunt. Preteriti temporis usus est
uerbis. tanquam ille qui quod erat
futurum. in sua nouerat p̃destina¬
tione iam factum. Sed iam sermo
iste aplixitate cohibendus ẽ. Do¬
nabit dñs. ut de iis quȩ restant.
alias disputecus.

Expanded text:
mendat, Beati qui non viderunt, et cremendat, Beati qui non viderunt, et crediderunt. Praeteriti temporis usus est verbis, tanquam ille qui quod erat futurum, in sua noverat praedestinatione jam factum. Sed jam sermo iste a prolixitate cohibendus est: donabit Dominus ut de his quae restant alias disputemus.
Abbreviated transcription (Latin):
Uidebat tangebatq homenem. & con¬
fitebatur dm̃. quẽ non uidebat neq
tangebat. S ꝑhoc qđ uidebat atq
tangebat : illud iam remota dubita¬
tione credebat. Dicit ei iħc. Quia ui¬
disti me credidisti. Non ait cetigisti
me: s uidisti me. qm̃ generalis qͦdam¬
modo sensus ẽ. insus. Nam & ꝑ alios
quatuor sensus nominari solet. uelut
cum dicimus audi ceuuide quã bene
Ubiq sonuit uide. cum uisus ꝓprie non
negetur ad ocłos ꝑtiuere. Unde & hic
ipsẽ dñs. infer inquid digitum tuum
huc. & uide manus meas. Quid aliud
ait. quam tange & uide: Hec tamen
ocłos ille habebat indigitͥ. Ergo siue
intuendo siue & iam tañgendo. quia
uidisti me inquid credidisti. Quam¬
uis dici possit non ausum fuisse dis¬
cipłm tangere. cum se offerret ille
tangendũm. Non enĩ scriptum ẽ. &
tetigit thonias. S siue aspiciendo
tantum siue & iam tangendo uid̾it
& credidit : illud qđ sequitur magis
gentium fidem predicat atq com¬

Expanded text:
idebat tangebatque hominem, et confitebatur Deum quem non videbat neque tangebat; sed per hoc quod videbat atque tangebat, illud jam remota dubitatione credebat. Dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Non ait, tetigisti me; sed, vidisti me: quoniam generalis quodammodo sensus est visus. Nam et per alios quatuor sensus nominari solet: velut cum dicimus, Audi et vide quam bene Ubique sonuit, Vide, cum visus proprie non negetur ad oculos pertinere. Unde et hic ipse Dominus, Infer, inquit, digitum tuum huc, et vide manus meas: quid aliud ait quam, Tange et vide? Nec tamen oculos ille habebat in digito. Ergo sive intuendo, sive etiam tangendo, Quia vidisti me, inquit, credidisti. Quamvis dici possit non ausum fuisse discipulum tangere, cum se offerret ille tangendum: non enim scriptum est, Et tetigit Thomas. Sed sive aspiciendo tantum, sive etiam tangendo viderit et crediderit, illud quod sequitur, magis gentium fidem praedicat atque com
Abbreviated transcription (Latin):
ista misericors xp̾e. Qui faciebat. qͥd
faceret nesciebat. Qui patiebatur
aut̃ non scilum quid fieret &cur fie¬
ret sciebat: uerum & iam demale
facientib bene ipse faciebat. Cum gͦ¬
iħe accepisset acetum. dixit. Consum¬
matum est. Quid. nisi quod ꝓphetia
tanto ante p̃dixerat. Deinde quia
nichil remanserat quod antequã more¬
returfieri adhuc oporteret. tanquã
ille qui potestatem habebat ponen¬
di animam suam. & iterum sumen¬
di eam. ꝑ act̾is om̃ib que ut ꝑage¬
rẽtur expectabat : inclinato capite
tradidit sp̃m. Qiuis ita dormit
quando uoluerit. sicue iħc moitu¬
us. ẽ. quando uoluit: Quis ita ues¬
tem ponit quando uoluerit. sieut
se carne exuit quando uoluit:
Quis ita cum uoluerit abit. qͦ modo
cum uoluit obi it: Quanta sꝑan¬
da uel timenda potestas ẽ. iudi¬
cantis. si apparuit tanta morien¬
TIS¬
Incieit .cxx. Ab eo &d Sequit᷑.
Iudei ERGO RM PARASCEUE ERAT

Expanded text:
ista misericors Christus. Qui faciebat quid ista misericors Christus. Qui faciebat quid facere nesciebat. Qui patiebatur autem, non solum quid fieret, et cur fieret, sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit, Consummatum est . Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde, quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem haberet ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, Inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem ponit quando voluerit, sicut se carne exuit quando voluit? Quis ita cum voluerit abit, quomodo cum voluit obiit? Quanta speranda vel timenda potestas est judicantis, si apparuit tanta morientisCXX. Ab eo quod sequitur, Judaei ergo, quoniam parasceve erat
Abbreviated transcription (Latin):
Asꝑges me hisopo: & mundabor.
Xp̃i namq hum ilitate niundam᷑.
quia nisi humiliasset semetipsũ
factus obediens usq ad mortem
crucis: non utiq sanguis eius in
peccatorum remissionem. hoc est
mnr̃am inuulationem fuisset
estusus. Nec moueat quo modo spon¬
gia ori eius potuit ad moueri. qui
incrucem fuerat exaltatus a ter¬
ra. Sicrt enim apud alios euan¬
gelistas legitur quod hic preter¬
misit. in atundine.ẽ. factũ. ut in
spongia talis potus aderucis sub¬
limiã leuaretur. Per arundinẽ
uͦ: scriptura significabatur quȩ
implebatur hoc facto. Sicut enim
lingua dicitur uel greca uel la¬
tina: ł alia quelib& sonum signi¬
ficans quilingua ꝓmitur. sic arun¬
do dici potest litera. quę harundine
scribitur. Sed sonos significantes
uocis humane: usitatissime dici¬
mus linguas. scripturam uͦ arun¬
dinem diei. quominus. ẽ. usitatũ.
eo magis ẽ. misticȩ figuratum.
Faciebat ita popłs impius. patiebatur

Expanded text:
Asperges me hyssopo, et mundabor , Asperges me hyssopo, et mundabor , Christi namque humilitate mundamur. Quia nisi humiliasset semetipsum factus obediens Patri usque ad mortem crucis, non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. Nec moveat quomodo spongiam ori ejus potuerint admovere, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur quod hic praetermisit in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur, vel Graeca, vel Latina, vel alia quaelibet, sonus significans qui lingua promitur, sic arundo dici potest littera quae arundine scribitur. Sed sonos significantis vocis humanae usitatissime dicimus linguas; Scripturarum vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur
Abbreviated transcription (Latin):
obtulerunt ori eius. Cum gͦ accepissa
iħc acetum. dixit. Cuns sum matũ ẽ.¬
N Et inclinato capite: tradidit sp̃m. us
potest quȩ facit ita disponere. quo¬
modo disposuit homo iste que pas¬
sus ẽͦ Sed homo mediator dĩ &
hominum. homo de quo p̾dictum
non agnoscebant hominem dĩ.
bat. Uidit gͦ quia consuminata
sunt̾ omĩa quę oportebat ut fie¬
rent autequam acciꝑet acetum
& traderet sp̃m. atq ut hoc &iam
consummmaretur quod seriptura
predixerat. & insiti mea potaue¬
runt me aceto: sitio inquid. Tan¬
quam diceret. Hoc minus fecistis.
date qͦd estis. ludei quippe qsi erant
pleno uase de iniquitate midi
huuis impletum cor habentes.
uelud spongiam cauernosis qͦdã¬
modo atq tortuosis latibulis frau¬
dulentum. Hisopum aũt cui circũ¬
posuerunt spongiam aceto plenã.
qm̃ herba .ẽ. humilis & pectus pur¬
gat: ipsius xp̃i humilitatem con¬
gruenter accipimꝰ quam circunde¬
derunt .&. se circumuenisse puta¬
uerunt. Unde .ẽ. illud inpsalmo.

Expanded text:
 accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Et inclinato capite, tradidit spiritum. Quis potest quae facit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste qui passus est? Sed homo Mediator Dei et hominum, homo de quo praedictum non agnoscebant hominem Deum. bat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum et traderet spiritum; atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pectus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Un
Abbreviated transcription (Latin):
alibi cũ dixiss siclũceat lum̃ urm̃
corã hominibꝰ ut uideant bona oꝑa
urã. ne a semetipsis putarent eẽ. bona
oꝑa sua: mox addidit. Ꝙ glorificen
patrẽ urm̃ qͥ incȩlis ẽ. In hoc enĩ glo¬
rificat᷑ pat᷑: ut fructũ plurimũ af¬
feramꝰ. & efficiam᷑ xp̃i discipłi. A quo
efficim᷑ nͥ ab illo cuiꝰ miscdłia p̾uenit
nos: Ipsiꝰ enĩ sumꝰ figm̃tũ. creati

Expanded text:
alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati
Abbreviated transcription (Latin):
uare ñ possumꝰ. Hȩc ÷ gr̃a. quȩ hu
milibꝰ patet. suꝑbos latec. S qͥd illud
mei p̾cepta seruaui. & maneo in eiꝰ
dilectione: Utiq etiã hic: hanc di.¬
lectionẽ patris intelligi uoluit:
qua eũ diligit pat᷑: Ita qͥppe dixerat.
Sicut dilexit mepat᷑. & ego dilexi uos.
Atq his uerbis: illa subinrit. Ma-¬
nete in dilectione mea. illa ꝓculdu¬
bio: qua dilexiuos. Ergo qđ ait etiã
depatre. maneo in eiꝰ dileccione:
illa scilicet accipienda ẽ. qua dilex
eũ pat̾. S nunqͥd & hic grã intelli-¬
genda ẽ.qua pat̾ diligit filiũ. sicut
grã ẽ. quanos diligitfiliꝰ.cũ simꝰ
nos filii grã ñ natura. uiugenitꝰ
autẽ natura ñgm̃: Anhoc etiã in
ipso filio ad hominẽ referendũ ẽ:
Ita sane. Nã dicendo sicut dilexit
me pat̾ & ego dilexi uos: gr̃am
mediatoris ostendit. Mediator aut̃
dĩ & hominũ: in quantũ homo:¬

Expanded text:
vare non possumus. Haec est gratia quae huvare non possumus. Haec est gratia quae huut mei servavi, et maneo in ejus dilectione. Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Fgratia est, qua nos diligit filius, cum simus nos filii gratia, non natura, unigenitus autem natura, non gratia. An hoc etiam in ipso filio ad hominem referendum est? ita sane, nam dicendo: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos, gratiam mediatoris ostendit, mediator autem Dei et hominum, non in quantum
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est. hinc apparebit qd indilectione
mea manebitis: simea p̾cepta serua¬
bitis. Ut nemo se fallat dicendo qd̃
eũ diligat: si eiꝰ p̾cepta ñ seruat.
Nã intantũ eũ diligimꝰ: in quantũ
eiꝰ p̃cepta seruamꝰ. In quantũ autẽ¬
nuis minꝰ seruamꝰ: minꝰdiligimꝰ.
Quãuis qđ ait manete indilectione
mea. ñ apparet quã dixerit dilectio.¬
nẽ: utrũ qua eũ diligimꝰ anqua
ipse nosdiligit. S ex uerbo suꝑiore
dinoscit. Dixerat quippe. Et ego di.¬
lexi uos. Cui uerbo: continuo sub¬
iunxit. Manete in dilectione mea.
Illa gͦ: quadilexit nos. Quid ẽ. gͦ
manete indilectione mea. nͥ ma.¬
nete ingrã mea : & qͥd ẽ.si p̾cepta
mea seruaueritis manebitis indi.¬
lectione mea. nͥ ex hoc scietis qđ ira
dilectione mea qͥa uos diligo mane¬
bitis. simea p̾cepta seruabitis: N̾
gͦ ut nos diligat priꝰ eiꝰ p̾cepta ser.¬
uaniꝰ. s. nͥ nos diligat. p̃cepta eiꝰ ser.¬

Expanded text:
hoc est, hinc apparebit quod in dilectione hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si mea praecepta servabitis, ut nemo se fallat dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus. In quantum autem minus servamus, minus diligimus. Quamvis quod ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse diligit nos: sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos; cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus ser
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ nob̾oꝑa bona. Nã unde nobis eẽn.
nͥ quia fides ꝑdilectionẽ oꝑat᷑ Unde
autẽ diligeremꝰ. nͥpriꝰ diligereꝰ:
Aꝑtissime hoc in epła sua idẽ iste euan¬
głista dixit. Nos diligamꝰ. qm̃ ipse
cut dilexit me pat̃ & ego dilexi uos:
suȩ. sicut ẽ. patris. upsiꝰ s grãm qua
glorificat᷑ pat̾ ut fructũ afferamꝰ
inuitȩ: hoc ÷ infilio. & efficiam᷑ eiꝰ
discipłi. Manete in qͥtͥ indilectione
mea. Q uomͦ manebimꝰ: Audi qͥd
sequit. Si p̾cepta mea inqtͥ seruaue¬
ritis: manebitis in dilectione mea.
Dil ectio facit p̾cepta seruari. an p̾cep.¬
ta seruata faciunt dilectionẽ:
Sed qͥs ambigat qđ dilectio p̾cedat:
Unde enĩ pcepta seruet. ñ habet qͥ non
diligit. Q uod gͦ ait si p̾cepta mea ser
uaueritis manebitis in dilectione
mea: ostendit ñ unde dilectio gene.¬
retur. s unde monstret᷑. ł anquã di.¬
ceret. Nolite uos putare manere in
dilectione mea: sinseruatis p̾cepta
mea. Si enũ seruaueritis: manebitis.

Expanded text:
Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quocut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; suae, sicut est Patris et ipsius, sed gratiam qua glorificatur Pater, ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, inquit, in dilectimea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quovaveritis, manebitis in dilectione mea. Ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur, tanquam diceret: Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea. Si enim servaveritis, manebitis;
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia & etate &grã: apud dĩ &
homuines. Scđnhoc igit᷑. recte possu¬
niꝰ dicere qđ cũ adnaturã dĩ ñꝑtineat
na natura: & tantã gram̾i ut nulla
sit maior. nulla prorsus ȩqualis. Neq
enĩ illã susceptionẽ. hominis ulla
merita p̾cessert᷑: s ab illa susceptione
merita eiꝰ cuncta ceperunt. Oanet
gͦ filiꝰ indilectione qua eũ dilexit
patꝰ. & idõ seruauit p̃cepta eiꝰ Qͥd est
enĩ & illehonio. nͥ qd as̃ susceptor est
eiꝰ: Dsenĩ erat uerbũ unigenitus.
gignenti coet̾nus. S ut mediator
daret᷑ nobis: ꝑ in effabilẽ gram. uer¬
bũ caro factũ ẽ. & habitauit in nobis.

Expanded text:
ate et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere quod cum ad naturam Dei non pertineat na natura, et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus? Deus enim erat Verbum, unigenitus gignenti coaeternus. Sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in no
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃: ñ eos utiq dicimꝰ simul. cũ
ipsi ñpossint eẽ. ñ simul. Q uod uͦ¬
addidit cõmemorabit uos: intelli¬
gere debemꝰ. etiã qđ iubem᷑ ñ obliuis.¬
ci salubernmos monitꝰ ad grãm ꝑ
tinere quã nos cõmemorat sp̃s. Pa¬
cẽ inqtͥ relinquo uobis: pacẽ meã
do uobis. Hoc ẽ. qđ legimꝰ apud pro

Expanded text:
m, non eos utique dicimus simul, cum m, non eos utique dicimus simul, cum ipsi non possint esse non simul. Quod vaddidit: Commemorabit vobis, intelligere debemus etiam quod jubemur non oblivisci, saluberrimos monitus ad gratiam pertinere, qua nos commemorat Christus. Pacem, inquit, relinquo vobis, pacem meam do vobis. Hoc est quod legimus apud pro
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ uerba intelligamꝰ. quasi dicat
dicat. & cũ dĩ aliqtͥ dicit & docet. tri.¬
nitas ipsa dicat & doceat: S qm̃ tri¬
nitas ẽ. oportebat eiꝰ singulas insinu¬
are ꝑsonas. eanq tios distinete audi¬
re. in separabilit̾ intelligere. Audi
patrẽ dicentẽ ubi legis dñs dixit ad
me filiꝰ m̃s estu. Audi & docentẽ
ubi legis. omĩs qͥaudiuit apatre &
didicit: uenit ad me. ł iliũ uͦ di.¬
centẽ: modo audisti. Dese qͥppe ait.
quȩcunq dixero uobis. Quẽ si & do¬
centẽ ius nosse: magistrũ recole.
ubi dictũ ẽ. ipse uos docebit omia:
audi etiã dicentẽ ubi legis in acti¬
bus apłoꝵ beato petro dixisse spm
Omĩs gͥ & dicit & docet trinitas. s
nͥ eiã singillatĩ cõm̃daretꝰ᷑: cam
nullo mͦ huinana capere utique
poss. infirmitas. Cũ gͦ omuno sit
inseparabilis: nunꝙͣ trinitas eẽ.
sciretꝰ. si sẽꝑ in separabilit̾ diceret᷑.
Nã cũ dicimꝰ patre̾ & filiũ & sp̃m¬

Expanded text:
eadem verba intelligamus? Quasi dicat eadem verba intelligamus? Quasi dicat dicat, et cum Deus aliquid dicit et docet, Trinitas ipsa dicat et doceat? Sed quoniam Trinitas est, oportebat ejus singulas insinuare personas, eamque nos distincte audire, inseparabiliter intelligere. Audi Patrem dicentem ubi legis, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu : audi et docentem ubi legis, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Filium vero dicentem modo audisti; de se quippe ait, Quaecumque dixero vobis: quem si et docentem vis nosse, magistrum recole, ubi dictum est, Ipse vos docebit omnia, audi etiam dicentem, ubi legis in Actibus Apostolorum, beato Petro dixisse SpirOmnis igitur et dicit et docet Trinitas: sed nisi etiam singillatim commendaretur, eam nullo modo humana capere utique posset infirmitas. Cum ergo omnino sit inseparabilis, nunquam Trinitas esse sciretur, si semper inseparabiliter diceretur: nam et cum dicimus Patrem et Filium et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
quã seqͥtꝰ ista quȩ mͦ recitata ẽ: dñs
iħc dixerat se & patrẽ ad dilectores suo ᷤᷤ
eẽ. uenturos. & apud eos mansionẽ
eẽ. facturos. Iã uͦ & suꝑiꝰ dixerat de
spũ scõ. uos autẽ cognoscetis eũ quia
apud uos manebit & in uobis erit.
Uude intelleximꝰ inscis tanquã iN
tẽplo suo simul manere trinitatẽ
dm̃. Nẽ autẽ dicit. Hȩc locutꝰ sũ uo¬
bis: apud uos manens. Illa itaque
mansio alia ÷ quã ꝓmisit futurã.
hȩc uͦ alia: quã p̾sentẽ eẽ. testatur.
Illa spualis ẽ. atq intrinsecꝰ m̃tibꝰ
redditꝰ: hȩc corporalis forinsecus o¬
culis atq auribꝰ exibet. Illa inȩt̾nũ
beatificat liberatos. hec intẽpore
uisitat liberandos. Scđm illã dr̃s
a suis dilectoribꝰ ñ recedit: scđm banc
itẽ & recedit. Hȩc inquit locutꝰ sũ uob̾
aput uos manens: utiq p̾sentia corpo¬
rali. quacũ illis uisibilis loquebatur.
pat̾ in nomine meo: ille uos docebit
uerba capiamꝰ docente autẽ spu scõ

Expanded text:
quam sequitur ista quae modo recitata est, Dominus Jesus dixerat se et Patrem ad dilectores suos esse venturos, et apud eos mansionem esse facturos. Jamvero et superius dixerat de Spiritu sancto, Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit : unde intelleximus in sanctis tanquam in templo suo simul manere Trinitatem Deum. Nunc autem dicit: Haec locutus sum vobis apud vos manens. Illa itaque mansio alia est, quam promisit futuram; haec vero alia, quam praesentem esse testatur. Illa spiritualis est, atque intrinsecus mentibus redditur: haec corporalis forinsecus oculis atque auribus exhibetur. Illa in aeternum beatificat liberatos; haec in tempore visitat liberandos. Secundum illam Dominus a suis dilectoribus non recedit; secundum hanc it et recedit. Haec, inquit, locutus sum vobis, apud vos manens: utique praesentia corporali, qua cum illis visibilis loquebatur. 2. ebit verba capiamus, docente autem Spiritu sancto
Abbreviated transcription (Latin):
uera. ubi ñ ẽ. uera concordia: qͥa dis¬
dicendꝰ ẽ. qͥ coda iungit. Nos lem̃igͦ.¬
qͥbꝰ xp̃c pacẽ relinqͥt. & pacẽ suã nob̾
dat ñ sicut mundꝰ s sicut ille perquẽ
factꝰ e̾. mundꝰ  ut concordes simꝰ.
uingamꝰ inuicẽ corda. & corunũ sur¬
sũ habeamꝰ: necorrũpatur init̾ra:

Expanded text:
vera, ubi non est vera concordia, quia disvera, ubi non est vera concordia, quia disdicendus est, qui corda iungit. 11. Sed i pacem relinquit, et pacem suam nobis dat, non sicut mundus, sed sicut ille per quem factus est mundus, ut concordes simus; jungamus invicem corda, et cor unum sursum habeamus, ne corrumpatur in terra.
Abbreviated transcription (Latin):
denobis quȩ ñ st̃ in nobis. ł uume.¬
liꝰ inuicẽ ł indeteriꝰ opinamur.
Itaq ista etiã si abillo nobis relicta
ẽ: pax nrã ẽ. Nisi enuĩ ab illo: non
haberemꝰ & talẽ. S. ipse ñhabet
talẽ. Si tenuerimꝰ usq infinẽ qua¬
lẽ accepimꝰ: qualẽ habet habebinꝰ.
ubi nichil nobis repugnet ex no.¬
bis. & nichil nos in uice̾ lateatan
cordibꝰ nrĩs. Nec ignoro ista diũ
uerba eciã sic accipi posse: ut eiꝰdẽ
sententiȩ repeticio uideat᷑ pacem
relinqͦ uobis. pacẽ meã do uobis.
tierit dicens do uobis. Ut uolet
qͥsq accipiat. metanĩ delectat.
istã pacẽ. ubi ad uersariũ concorditer
uincimꝰ: ut desideremꝰ pacẽ. ubi ad uer-¬
sariũ ñ habebimꝰ. Qd uͦ ad unxit das¬
atq ait. ñ quomͦ mundꝰ dat ego do uo¬
bis. qͥd ẽ. aliud ñ ñ qͦmo homines dat
qͥdiligt̃ mundũ. ita do uobis. qͥ ꝓpt̾ea
sibi dant pacẽ: ut sine molestia liti.¬
ũ atq belloꝵ. ñ dõ s amico suo muti-

Expanded text:
de nobis, quae non sunt in nobis, vel in melius invicem vel in deterius opinamur. Itaque ista etiam si ab illo nobis relicta est pax, nostra est. Nisi enim ab illo, non haberemus et talem: sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in finem, qualem accepimus, qualem habet habebimus, ubi nihil nobis repugnet ex nobis, et nihil nos invicem lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini verba etiam sic accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. tierit, dicens: Do vobis. Ut volet quisque accipiat: me tamen delectat istam pacem, ubi adversarium concorditer vincimus, ut desideremus pacem, ubi adversarium natque ait: Non quomodo mundus dat, ego do vobis, quid est aliud, nisi, quomodo homines dant, qui diligunt mundum, ita do vobis? qui propterea sibi dant pacem, ut sine molestia litium atque bellorum, non Deo, sed amico suo mundo
Abbreviated transcription (Latin):
infine uenturꝰ Pacẽ nobis relinꝗt
in hoc scło: pacẽ suã nob̾ dabit it
futuro scło. Pacẽ nobis relinꝗͥt iN
qua manentes hostẽ uincimꝰ: pacẽ
suã dabit nobis. quando sine hoste
regnabimꝰ. Pacẽ relinqtͥ nobis. ut
etiã hic inuicẽ diligamꝰ: pacẽ suã
dabit nobis. ubi nunꝙͣ dissentire pos.¬
simꝰ Pacẽ relinqtͥ nobis ne de occul¬
tis nr̃is inuicẽ udicemꝰ. cũ in hoc
sumꝰ mundo: pacẽ suã dabit nob̾
cũ manifestabit cogitationes cordiᷤᷤ.
& tc̃ laus erit unicuiq adõ. In illo
tam̃ atq ab illo nobis ẽ. pax: siue
quã nobis relinqͥt iturꝰad patrẽ.
siue quã nobis dabit nosꝑductur
ad patrẽ. Quid aut̃ nobis relinꝗͥt
ascendens anobis. nͥ seipsũ dũ non
recedit a nobis: Ipse ẽ. enĩ pax nr̃a:
qͥfecit ut᷑q unũ. Pax gͦ ipse nobis
c̃: & cũ credimꝰ quia ẽ. & cũ uide.

Expanded text:
e venturus. Pacem nobis relinquit in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro saeculo. Pacem suam nobis relinquit, in qua manentes hostem vincimus: pacem suam nobis dabit, quando sine hoste regnabimus. Pacem relinquit nobis, ut etiam hic invicem diligamus: pacem suam nobis dabit, ubi nunquam dissentire possimus. Pacem relinquit nobis, ne de occultis nostris invicem judicemus, cum in hoc sumus mundo: pacem suam dabit nobis, cum manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo . In illo tamen atque ab illo nobis est pax, sive quam nobis relinquit iturus ad Patrem, sive quam nobis dabit nos perducturus ad Patrem. Quid autem nobis relinquit asrecedit a nobis? Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum . Pax ergo ipse nobis est, et cum credimus quia est, et cum vid
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ẽ. qđ cũ ait. pacẽ reliñquo uo.¬
bis. ñ addidit meã. ubi uͦ ait do
uobis. ibi dixit meã: Utrũ sub¬
audiendũ ẽ. meã. & ubi dictũ
dictũ ñ ÷ quia potest referri adutrũ.¬
q eciã quod semel diccũ ẽ An for¬
te & hic aliqͥd latet qđ petendũ ẽ.
& quȩrendũ. & ad qđ pulsantibus
aperiendũ: Qd si ibi enĩ pacen
suã eã uoluit intelligi. qualem
repugnat inseipso. qͥ nullũ hab&
omino peccatũ. Nos autẽ talẽ pa¬
cẽ nc̃ habemꝰ: in qua ad huc dica¬
mꝰ. dimitte nobis debita nr̃a. Est
gͦ nobis pax aliqua. qm̃ condelec¬
tam᷑ legi dĩ scđ̾m interiorẽ ho.¬
minẽ: s ñ ẽ. plena qr uidemus
aliã legẽ inm̃bris nr̃is repugnan.¬

Expanded text:
d est quod ubi ait, Pacem relinquo vobis, non addidit meam; ubi vero ait, do vobis, ibi dixit meam? Utrum subaudiendum est meam, et ubi dictum non est, quia potest referri ad utrumque etiam quod semel dictum est? An forte et hic aliquid latet quod petendum est et quaerendum, et ad quod pulsantibus aperiendum? Quid si enim pacem suam eam voluit intelligi qualem repugnat in seipso, qui nullum habet omnino peccatum: nos autem talem pacem nunc habemus, in qua adhuc dicamus, Dimitte nobis debita nostra . Est ergo nobis pax aliqua, quoniam condelectamur legi Dei secundum interiorem hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in
Abbreviated transcription (Latin):
gis nobis prȩcipitur: quia sp̃ualit̃ obseruandum prȩcipit᷑. Iudȩi enim seruilit̃ obser¬
uant diem sabbati. ad luxuriam adȩbrietatẽ. Quanto melius feminȩ eoꝵ lanam facerent
quam illo die inneomenianis saltarent. Absit fr̃is ut illos dicamꝰ obseruare sabba¬
tum. Sp̃ualiter obseruat sabbatum xp̃ĩanꝰ. abstinens se abopere seruili. Qua est

Expanded text:
magis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter obsermagis nobis praecipitur: quia spiritualiter observandum praecipitur. Judaei enim serviliter observant diem sabbati, ad luxuriam, ad ebrietatem. Quanto melius feminae eorum lanam facerent, quam illo die in maenianis saltarent? Absit, fratres, ut illos dicamus observare sabbatum. Spiritualiter observat sabbatum christianus, abstinens se ab op
Abbreviated transcription (Latin):
autem ante carnem sicut ipsi dicunt: idẽ. antequam in carnaretur. multũ delir
& multũ errant. Facta enim sunt illa uisibilia corporaliter ꝑ creaturam: inquib typꝰ
ostendebatur. non utiq substantia ipsa demonstrabatur & mnanifestabatur. Et hoc atten¬¬
dat caritas urã leue documentũ. Sapientia di: uideri oculis non potest. Fr̃s: xp̃c
uerbũ dĩ uideri sic potestꝰ Expellite ergo de cordibus uris carnales cogitationes: ut uere
sitis sub gr̾a. ut ad nouum testam̃tum ꝑtineatis. Idõ uita ȩterna promittitur in nouo
testamento. Legite uetus testamentum: & uidete quia carnali ad hue populo ea quidẽ
praccipiebantur quȩ uobis. Hamunũ dm̃ eolere: et nobis praccipitur. Non accipies inuanũ
nom dni di tui. & nobis precipitur: qđ ẽ. scd̾m preceptũ. Obserua diem sabbati.

Expanded text:
autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, autem ante carnem sicut ipsi dicunt, id est, antequam incarnaretur; multum delirant, et multum errant. Facta enim sunt illa visibilia corporaliter per creaturam, in quibus typus ostenderetur: non utique substantia ipsa demonstrabatur et manifestabatur. Et hoc attendat Charitas vestra lene documentum. Sapientia Dei videri oculis non potest. Fratres, siVerbum Dei videri sic potest? 19. Expellite ergo de cordibus vestris carnales cogitationes, ut vere sitis sub gratia, ut ad Novum Testamentum pertineatis. Ideo vita aeterna promittitur in Novo Testamento. Legite Vetus Testamentum, et videte quia carnali adhuc populo ea quidem praecipiebantur quae nobis. Nam unum Deum colere, et nobis praecipitur. Non accipies in vanum nomen Domini Dei tui, et nobis praecipitur: quod est secundum praeceptum. Observa diem sabbati,
Abbreviated transcription (Latin):
scruptantur. legem: nouer̃. Et eum opportunũ ẽ: ut & nos aliquid inde dicamus.
quantum dñs reuelat: non tacemꝰ caritati urae. Illud autẽ sciatis: quia omĩa quȩ e¬
raliter uisa sunt: non erat illa sustantia dĩ. Illa enĩ oculis carnis uidemus. dĩ substan¬
tia unde uideturꝰ Cuangeliũ interroga. Beati mundo corde: qum ipsi din uidebunt.
Fuerunt homines qui dicerent uanitate cordis sui decepti. Pater inusibilis ẽ.: filius autẽ
usibilis ẽ. Unde uisibilis: Si propter carnem. quia suscepit carnem manifestum. ẽ. Ii
enim qui carnem xp̃i uiderunt. aliqui credider̃: aliqui erucifixerunt. Et qui eredider̃
illo crucifixo mutauerunt: & nisi ipsam post resurrectionem palparent. fides ad eosn.
reuocaretur. Si gͦ propter carnem uisibilis filius: & nos concedimꝰ. & ẽ. catholica fides.

Expanded text:
scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, scrutantur Legem, noverunt: et cum opportunum est, ut et nos aliquid inde dicamus, quantum Dominus revelat, non tacemus Charitati vestrae. 18. Illud autem sciatis, quia omnia quae corporaliter visa sunt, non erant illa substantia Dei. Illa enim oculis carnis videmus: Dei substantia unde videtur? Evangelium interroga: Beati mundo corde; quia ipsi Deum videbunt . Fuerunt homines qui dicerent vanitate sui cordis decepti, Pater invisibilis est, Filius autem visibilis est. Unde visibilis? Si propter carnem, quia suscepit carnem; manifestum est. Illi enim qui carnem Christi viderunt, aliqui crediderunt, aliqui crucifixerunt: et qui crediderunt, illo crucifixo nutaverunt; et nisi ipsam post resurrectionem palparent, fides ad eos non revocaretur. Si ergo propter carnem visibilis Filius; et nos concedimus, et est catholica fides: si