comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pud hebreos liberiste iudich inter agiographa legitur¬
cuius auctoritas adroboranda illa que incontentione
ueniunt minus ydonca uidetur. chaldeo tñ sermone
conscriptus inter histouas computatur. s quia hunc librum sy¬
nodus uicena innumero sc̃arum scripturarum logitur computas¬
se. ad quieui postulationi ur̃e. ummo exactioni ⁊ sepositis occupatio¬
nibus quib uehanenter arctalni. huic unam lucubraciunculã
dedi. magis sensum exsensu. quam exũbo uerbum transferens. mul¬
torum codicum uarietatem uiciosissimam amputaui sola eaq̃
intelligencia integra inuerbis chaldeis inuenire potui. latinis ex¬
pressi accipite iudich uiduam castitatis exemplum. ⁊trium pha¬

Expanded text:
s liber Judith inter apocrypha legiturcujus auctoritas ad roboranda illa quae in contentionem veniunt, minus idonea judicatur. Chaldaeo tamen sermone conscriptus, inter historias computatur. Sed quia hunc librum Synodus Nicaena in numero sanctarum Scripturarum legitur computasse, acquievi postulationi vestrae, immo exactioni: et sepositis occupationibus, quibus vehementer arctabar, huic unam lucubratiunculam dedi, magis sensum e sensu, quam ex verbo verbum transferens. Multorum codicum varietatem vitiosissimam amputavi: sola ea, quae intelligentia integra in verbis Chaldaeis invenire potui, Latinis expressi. Accipite Judith viduam, castitatis exemplum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ebraicam latine lingue tradidisenl
affectanius laudes homuium. nec uicuperationes expauescimus.
deo enun placere curantes. ⁊ minas hominum penitus non time¬
mus. quoniam dissipat deus ossa eorum qui hominibz placere
desiderant ⁊ secunlum apłm. elui eiusmodi sunt: serui xp̃i eẽ nõ

Expanded text:
ebraicam Latinae Linguae tradidisse. Nec affectamus laudes hominum, nec vituperationes expavescimus. Deo enim placere curantes, minas hominum penitus non timemus: quia Deus dissipat ossa eorum qui hominibus placere desiderant , et secundum Apostolum, qui ejusmodi sunt, servi Christi esse non
Abbreviated transcription (French):
defiliis bani. mossolam ⁊ mellue. ⁊ adaia. iasub. ⁊ saai. ⁊ ramoth
⁊ defiliis pheeth moab edna ⁊ calal. banaias.⁊ masaias. mathani¬
as. beselehel. ⁊ benui. ⁊ manasse. Et defiliis erem. clieser. iesue. melchi¬
as. semeyas. symeon. bemamin. maloth. samarias. Et de filiis a¬
som. mathanai. mathatheth. a ⁊abeth. eliphelech. erinai. manasse.
semei. De filiis bani. maddi. anram. ⁊ hurel. baneas.⁊ badaias. cehi¬
lau. uannia. marimuth. ⁊ elia sup. mathanai. ⁊ iasi. ⁊ bani. ⁊ bẽnni.

Expanded text:
de filiis Bani, Mosollam, et Melluch, et Adaia, Jasub, et Saal et Ramoth. Et de filiis Phaeth Moab, Edna, et Chalal, Banaias, Maasias, Mathanias, Beseleel, et Bennui, et Manasse. Et de filiis Erem, Eliezer, Jesue, Melchias, Semeias, Simeon, Benjamin, Maloch, Samarias. De filiis Asom. Mathanai, Matthetha, Zabed, Eliphelet, Jermai, Manasse, Semei. De filiis Bani, Maadi, Amram, et Uel, Baneas, et Badaias, Cheliau, Vania, Marimuth, et Eliasib, Mathanias, Mathanai, et Jasi, et Bani,
Abbreviated transcription (Latin):
sus eos qui hec ĩmedia urle ⁊micterẽt. atꝙ hocmͦ
occulta eoꝵ facinora ꝑmanebant. ⁊ primũ oĩm ab
his ionathas pontifex int̾ficitur. pꝰ illum ꝙͣ płimi
iugulant᷑. itaut iam ip̃is mortib eẽt grauior me¬
tus mortis. dum unnisquisq qĩ inꝓcinctu semꝑ po¬
situs ꝑ moniẽta singła speraret int̾fici. Cum autẽ

Expanded text:
os qui hoc in media urbe committerent; atque hoc modo occulta eorum facinora permanebant, et primum omnium ab iis Jonathas pontifex interficitur, post illum quamplurimi jugulantur, ut jam ita ipsis mortibus esset gravior metus mortis, dum unusquisque quasi in procinctu semper positus, per momenta singula speraret interfici. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
torem asye ⁊ syrie regnau̾ qui ⁊ ip̃e cognomina¬
tus ẽ sother. hoc est saluator. In ħc .ni. annorũ
nũs qui aputatus est. hoc est centesimus . lxꝰ. no¬
nus decurcit. nam antiochus epiphanes. qui pꝰ
centesimũ tricesimũ septimũ annũ regni gre¬
coꝵ cepit regnare. regnau̾ auuis .xi. antiochus
enpater ans duob ⁊ demetrius sother anmi. xii
qui st̃ anni aprincipio regni selenci nichanoris
regis syrie. aquo rogni gretoꝵ. ⁊ putant᷑ tp̃ra ul

Expanded text:
torem Asiae et Syriae regnavit, qui et ipse cognominatus Sother, hoc est salvator. In hunc enim annorum numerus hic computatus est, hoc est, centesimus sexagesimus nonus, decurrit. Nam Antiochus Epiphanes, qui post centesimum tricesimum septimum regni Graecorum coepit regnare, regnavit annis undecim. Antiochus Eupator annis duobus, et Demetrius Sother annis duodecim, qui sunt anni a principio regni Seleuci Nicanoris, regis Syriae, a quo regni Graecorum computantur tempora, usque
Abbreviated transcription (Latin):
simam eius ruinam que sub naspasiano fac¬
licet bremior sit priori enisdem oꝑisli¬
bro inhistorica natratõe antiquiora
tñ quodam mͦ replicat tempora. excepto ꝙ ille
alexandri magni macedonis inprincipio sui
bereuem facit ꝯmemoratõem. Nam ⁊ seleuci
regis cognom̃to nichanoris inindeos ⁊memorat
Iste beneficia ꝙ̃ historia antiquitatum iosephi
⁊ cronicon eusebi testantur. indeos republica
ħ̾itatorib macedonib ⁊ grecis deputasse. siłr ⁊
antiochꝰ magnustestantib supramemoratiᷤᷤ
niuntur. scriptus .N. ab his uidetur qui mo¬
rati sunt interrainda. ad eos qui inexteris
fuerunt regionib. Uñ: idem ita incipit.

Expanded text:
simam ejus ruinam, quae sub Vespasiano facsimam ejus ruinam, quae sub Vespasiano faclicet brevior sit priori ejusdem operis libro in historica narratione, antiquiora tamen quadantenus replicat tempora, excepto quod ille Alexandri Magni Macedonis in principio sui brevem facit commemorationem. Nam et Seleuci regis, cognomento Nicanoris, in Judaeos commemorat iste beneficia, quem Historia Antiquitatum Josephi et chronica Eusebii testantur Judaeos in republica habitatoribus Macedonibus et Graecis deputasse; similiter et Antiochus Magnus, testantibus supra memoratis  in illo non inveniuntur. Scriptis enim ab his videtur qui morati sunt in terra Juda, ad eos qui in exteris fugerunt regionibus. Unde idem ita incipit.
Abbreviated transcription (Latin):
duob. qui ap̃ indeos impator abexercitu appel¬
latus ⁊ bellum tyto filio ⁊mendans romamꝑ
alexandriam ꝑficiscitur Cunis scd̾ anno tytuꝰ
uidea capta ⁊ ĩerosolimis subu̾sis. sexcenta mi¬
liauirorum interfecit. Iosephus uero sciens af¬
se⁊ alia .c. milia captiuoꝵ publiceuenun da¬
ta ut autem tanta multitudo ierosolimis reꝑi¬
retur causani a zunorum funie refert. obquẽ
exomni gente iudei adtemplum confiuen¬
tes. urbe quasi carcere sunt reclusi. oportelut
enim in hisdem dieb pasche eos uiterfici. inqͥ¬
b saluatorem crucifixerant. colligitur antem¬
omne tp̃e in secundum annun⁊ ue̾spasiam. ⁊
lice predicationis. anni.xl. duo. acaptiuitate
autem quam ab antiocho ꝑ pessi sunt: anni¬
ducenti .xxxuiii. porro adarii scdo anno. sub
quo rursum templum edificatum est auni
quingenti non aguita. aprima autem adifi¬
catõne templi sub salomone usq adnouis¬

Expanded text:
duobus, qui apud Judaeos imperator ab exercitu appelduobus, qui apud Judaeos imperator ab exercitu appellatus, et bellum cito filio commendans Romam per Alexandriam proficiscitur. Cujus secundo anno Titus Judaea capta et Jerosolymis subversis, sexcenta millia virorum interfecit. Josephus vero sciens afet alia centum millia captivorum publice venundata. Ut autem tanta multitudo Jerosolymis reperiretur, causam azymorum fuisse refert, ob quam ex omni gente Judaeae ad Templum confluentes, urbe quasi carcere sunt reclusi: oportuit enim iisdem diebus Paschae eos interfici, in quibus Salvatorem crucifixerant. Colligitur omne tempus in secundum annum Vespasiani, et licae predicationis anni 42, a captivitate autem quam ab Antiocho pducenti triginta octo. Porro a Darii secundo anno sub quo rursum templum aedificatum est, anni quingenti nonaginta. A prima autem aedificatione templi sub Salomone usque ad novis
Abbreviated transcription (Latin):
huius scdõ auno festus uidee ꝓcurator successit fe¬
licia quo paulus romam uinctus mittit᷑ ⁊ bien¬
nium ĩubera manens custodia post hec ad predi¬
candum dimititur. nec dum nerone ĩ tanta e¬
festo magistratin udee successit albinus albi¬
no florus. cuius luxiuiam ⁊ auariciam teteraꝙ
flagicia nonferentes iudei ⁊tra romanos rebel¬
lauetunt. aduetsum quosuaspasianus magr̃
mulicie transmissus plurimas urbes iudee cepit.
paulum occidit gladio. hic iure militari nichil
oĩo ausus britanniam pene amisit. Nam duo sb
eo nobilissima oppida illic capta atq eu̾sa sunt.¬
deniq uero cum asenatu quereretur adpenam
epalatio fugiens ad quartum urbis miliari¬
um insuburbano libettini sui. inter salariam
ta est. post neronem uero galba in hiberia. intelli¬
us. ingermania. otho rome imꝑium arripuer̃t
bis foro capite truncatur. Uaspasiamis duob pre¬
liis superatos iudeos ad muros compulit. otho der
tyberim proicitur. romanorum .uiiꝰ. regnauit

Expanded text:
Hujus secundo anno Festus Judaeae procurator successit Felici, a quo Paulus Romam vinctus mittitur, biennium in libera manens custodia . Post haec ad praedicandum dimittitur, necdum Nerone in tanta eFesto magistratui Judaeae successit Albinus, Albino Florus, cujus luxuriam et avaritiam caeteraque flagitia non ferentes Judaei, contra Romanos rebellaverunt; adversumilitiae transmissus, plurimas urbes Judaeae capitet Paulum occidit gladio. Hic in re militari nihil omnino ausus, Britanniam pene amisit. Nam duo sub eo nobilissima oppida illic capta atquDenique vero cum a senatu quaereretur ad poenam, e palatio fugiens, ad quartum Urbis milliarium, in suburbano liberti sui, inter Salariam ta est. Post Neronem vero Galba in Iberia, Vitellius in Germania, et Otho Romae imperium arripueruntbis foro capite truncatur; Vespasianus duobus praeliis superatos Judaeos ad necem compulit; Otho, terTiberim projicitur. Romanorum septimus regnavit
Abbreviated transcription (Latin):
mtuee euobis imiiim. it adelucat eum.
uoi ante etitu iuenculis donc probẽ¬
tirmo ue distrs ucrunf alsaan uera sit.
alio quin persalutem pharaonis ex plora¬
tores estis. Traclidit ergo illos custocdie tri¬
bus dicbus. Die autem tercio ecluctis
de cardere ait. facite quod dixi auietis. D¬
um enim tunco si pacifici estis fratet unꝰ
ũr. ligetur incarcere. uos autem abite ⁊¬

Expanded text:
m, et adducat eum: vos autem eritis in vinculis, donec probentur quae dixistis, utrum falsa an vera sint: alioquin per salutem Pharaonis exploratores estis. Tradidit ergo eos custodiae tribus diebus. Die autem tertio eductis e carcere, ait: Facite quae dixi, et vivetis: Deum enim timeo. Si pacifici estis, frater vester unus ligetur in carcere: vos autem abite
Abbreviated transcription (Latin):
tum iurauit dicens. Mutteit ex
uobis umum. ⁊ adducite fr̃ẽm
huic sentencie int̾posuit iura¬
tionem qr siuera non clixissẽt
exploratores ẽẽnt .i. explorato¬
rum pena cligni eẽnt quos tñ
uera dr̃e sciebat. Ncq ꝑ uirus
simum nouit dicat. si loc ao¬
ulterium de quo argueris com¬
qua dicit. si focisti. que tamẽ
us. hoc autem uerum non est.

Expanded text:
um iurauit dicens: mittite ex uobis unum et adducite fratrem huic sententiae interposuit iurationem, quia, si uera non dixissent, exploratores essent, id est exploratorum poena digni essent, quos tamen uerassimum novit dicat: Si hoc adulterium de quo argueris comquia dixit, si fecisti, quem tamen us. Hoc autem quomodo verum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ita clictum est exploratores es¬
ratorum pena cligni estis. hoc
est exploratores deputarimi
locutiones decẽt. uñ ⁊̃ locutio
illa helye quicumq exantlie¬

Expanded text:
i dictum esset: exploratorum poena digni estis, hoc est exploratores deputabimini locutiones docent. unde est illa Heliae: quicumque exaudie
Abbreviated transcription (Latin):
ferte frumenta que emistis in domos ues¬
tras. ⁊ fratrem uestrum minimum adme
ad lucite ut possim nr̃os ꝓbare sermones.
et non moriamini. fecerunt ut clixerat

Expanded text:
ferte frumenta quae emistis, in domos vestras, et fratrem vestrum minimum ad me adducite, ut possim vestros probare sermones, et non moriamini. Fecerunt ut dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
dominum. Prciti moyses ad
aauii. uiͣc unise congregationi
filiorum istł. Dceclice coram domi¬
no. riucsuit enim murmur ues¬
trum. Cumq loqueretura aron al
omnem cetum filiorum isrł. respe¬
xerunt ad solitudinem. ⁊ eccegłia
domini apparuit e. Lo
cutusq est autem dominus adin¬
oysen dicens. Uudiuit murmu¬
rationes filiorum israel. loquere al

Expanded text:
ses ad Aaron dic universae congregationi filiorum Israhel accedite coram Domino audivit enim murmur vestrum cumque loqueretur Aaron ad omnem coetum filiorum Israhel respexerunt ad solitudinem et ecce gloria Domini apparuit in nube locutus est autem Dominus ad Mosen dicens audivi murmurationes filiorum Israhel loquere a
Abbreviated transcription (Latin):
ti. ⁊ mane iudebi¬
ti gloriam domi¬
ni. Audliui e¬
nim murmuri
uestrum contra
quia musitastis
contra nos: et ait
moyses. Dabit do¬
minus nobꝰ ues¬
preue alies e sere
⁊ mane ues in
satutitate. eoꝗd¬

Expanded text:
ti et mane videbitis gloriam Domini audivit enim murmur vestrum contra quia mussitatis contra nos et ait Moses dabit Dominus vobis vespere carnes edere et mane panes in saturitate eo
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃m ⁊ monumenta aperca
c̃e centurionem. ⁊ custodes
sepulcri dicentes. ixte hic
filius deierat agnitus est in
hac uespera dominus. qr ip̃e
dominus erat. agnitus est.¬
mangłia eius uisa ẽ. eñ
uenissent alie mislieres pͥ¬
genti claritate sedentes ad
mane quia ⁊per angelos
resurt̾o minciata:¬

Expanded text:
 monumenta aperta esse, et centurionem et custodes sepulcri dicentes: Vere hic Filius Dei erat. Agnitus est in hac vespera Dominus, quia ipse Dominus erat: agnitus estmane gloria ejus visa est. Cum venissent aliae mulieres prgenti claritate sedentes ad mane, quia et per angelos resurrectio nuntiata
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Oit. Aduesperam scie¬
tis qr ego dominus. Mane
autem uidebitis maiesta
ne uidcatut maiestas eius
incuangelio inquo nesꝑe
sabbati quelucessit inpri¬

Expanded text:
 etc. Ad vesperam scietis quia ego Dominus; mane autem videbitis majestatne videatur majestas ejus? in Evangelio , in quo vespere sabbati qui lucescit in pri
Abbreviated transcription (Latin):
que fecerat dominus urł. eo ꝙ eruiss eum de manu egypti¬
orum ⁊ ait. benedictus cominuu qiui uiberauit eos demanu egyp¬
tiorum. ⁊ de manu ph̾aonis. qui eruit populum suum de ma¬
nu egypti. iuinc cognoui quia magnus dominus super om

Expanded text:
m de manu Aegyptiorum, et ait: Benedictus Dominus, qui liberavit vos de manu Aegyptiorum, et de manu Pharaonis, qui eruit populum suum de manu Aegypti. Nunc cognovi, quia magnus Dominus super om
Abbreviated transcription (Latin):
mauit inconspectueis. ad
geniculationem. symach
catio. ł ad geniculatio. que
uł tenertimus. significante
scriptura ꝙ iuxtã prudenci
am omnium: pater fint. s
uxta etatem terierrimus
hebraice absconditorum re¬

Expanded text:
mavit in conspectu ejus ad geniculationem. Symmachco, sive adgeniculatio, quaesive tenerrimus, significante Scriptura quod juxta prudentiam omnium pater fuit, sed juxta aetatem tenerrimus Hebraice absconditorum re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aras corum destruens. Misti¬
ce uetus iłx has g̃s̃ cum simu¬
lactis suis exterminat. cum
nr̃is expellit ut nature nr̃e ter¬
tam secure possideamus.

Expanded text:
 aras eorum destruens. Mystice verus Jesus has gentes cum simulacris suis exterminat, cum nostris expellit, ut naturae nostrae terram secure possideamus.
Abbreviated transcription (Latin):
uade ⁊ cluc populum istum quo lo¬
cutus sum tibi. Angelus meus pre¬
cedet te. Ego autem indie ulonis
insitabo hoc pcc̃m corumꝰ ⁊ erissuti
eteron tomueiuis ppłm proreatu uitu¬
li quem fecit aaron.

Expanded text:
duc populum istum quo locutus sum tibi angelus meus praecedet te ego autem in die ultionis visitabo et hoc peccatum eorum percussit ergo Dominus populum pro reatu vituli quem fecit Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
secutus quid hoc dixit.¬
uta consequentib rõ¬
moysen non deleret¬
catum illud remitte¬
quantum malum ĩ

Expanded text:
securus quidem hoc dixit,ut a consequentibus ratMoysen non deleretpeccatum illud remittequantum malum in
Abbreviated transcription (Latin):
ergo afiliis suis .i. apetro. pau¬
lo. ⁊ iohanne. populus iudeoꝵ¬
ad gram. Ercuctit illi iuidas
qui interpretatur confessio qͦr¬
ante ꝑ filia possidebat. ⁊ sic

Expanded text:
ergo a filiis suis, id est, a Petro, Paulo et Joanne, populus Judam. Occurrit illi Judas, qui interpretatur confessio,ante perfidia possidebat: et s
Abbreviated transcription (Latin):
derant dm̃ ⁊cupiscencia car¬
nis. sodomite uõ graui sup¬
psicio .i. ignis .s. ⁊ sulphuris
dilunio perierunt. licet .n.
illi mensuram excederet. qĩ
ra magis mertis habra he
deum uberasse lothut in¬
telligamus iustum oẽ dc̃m
uenis ad simile scelus floc

Expanded text:
derant Deum concupiscentia carnis. Sodomitae vero graviori supplicio, ignis scilicet et sulphuris diluvio, perierunt. Licet enim illi mensuram excederent, quara magis meritis Abrahae Deum liberasse Lot, ut intelligamus justum esse dictum, vens ad simile scelus flec
Abbreviated transcription (Latin):
ponet manum suam super cculos tuos. surcexit iacõb aputeo iu¬
ramenti tuleruntq eum filii cum pariulis. iuxorib siuis in pla

Expanded text:
ponet manum suam super oculos tuos. Surrexit Jacob a Puteo juramenti: tuleruntque eum filii cum parvulis, et uxoribus in pla
Abbreviated transcription (Latin):
moysen tamquam ꝑ angelum
lata ad gr̃am redeat.⁊ sesubiciat.¬
duotestamenta. agaructus. ꝙ
insma goga iudartum populũ¬
num inlibertatem fidei genc¬
rauit. multiplicati sunt ancil¬
le filii ut non numerentur pre
multitudine. qui supra harene
comparantur. ip̃e ergo populus
ferecitate sua emulus ⁊ omnib
bonis conttarius matie cum¬
me cominus ne paterem. Sigre dere al
ancislam uicarn si forte saltem exilla sus¬
xitq sarai adahabram: iniqueagis cc
inc. ego ccdi ancillam incam insinum
tuum. elue uitens ꝙ conceperit despectui
meh̾t. Iudicet dominus interme.⁊te. Cui
respondens abram. Etre ait ancilla tua

Expanded text:
 tanquam per angelum lata in gratiam redeat et se subjiciatduo Testamenta: Agar, Vetus, quod in Synagoga Judaicum populunum in libertatem fidei generavit. Multiplicati sunt ancillae filii, ut non numerarentur prae multitudine, qui supra arenae comparantur. Ipse ergo populus ferocitate sua aemulus, et omnibus bonis contrarius, et maxime cume Dominus, ne parerem, ingredere ad ancillam meam, si forte saltem ex illa susxitque Sarai ad Abram: Inique agis contra me: ego dedi ancillam meam in sinum tuum, quae videns quod conceperit, despectui me habet: judicet Dominus inter me et te. Cui respondens Abram: Ecce, ait, ancilla tua
Abbreviated transcription (Latin):
descuo sir. qmuadcam agar acilla
sarai unde uriset quo uadis: Queres¬
pondit. Afacic sarai domine moe ego fu¬
gio. Dixitq ci angelusdomini. rrũtere
ad dominam tuam: ⁊ humiliare sb̾ ma

Expanded text:
Sur dixit ad eam Agar ancilla Sarai unde venis et quo vadis quae respondit a facie Sarai dominae meae ego fugio dixitque ei angelus Domini revertere ad dominam tuam et humiliare sub ma
Abbreviated transcription (Latin):
phures. phares genuit estom. es¬
rom genuit aram. aram genuit
ammadab. aminadab gernt na¬
ason. qui genuit salmon. plxmes
cum tuda presto ingressus est e¬
Gyptum. Naason punceps tribus

Expanded text:
hares, Phares genuit Esrom, Esrom genuit Aram, Aram genuit Aminadab, Aminadab genuit Naason, Naason genuit Salmon. Phares cum patre suo Juda ingressus est Aegyptum, Naason princeps tribus
Abbreviated transcription (Latin):
aaron phaom ł ogypto que¬
dam moyses. etuedam ueco
ip̃e dominus. Inprima .n.
plaga: ubi aquas uecrit
nsanguinem. elcuat a arõ
uirgam ⁊ ꝑcitit aquam. In
scda. percutit aquas ⁊ ed u¬
citranas. Intertia extend̾
manum: ⁊ ꝑcutit uirgai
puluerem terte. ⁊ fiunt sci¬

Expanded text:
Aaron Pharaoni vel Aegypto, quaedam Moses, quaedam vero ipse Dominus. In prima enim plaga, ubi aquas vertit in sanguinem, elevat Aaron virgam et percutit aquam. In secunda percutit aquas et educit ranas. In tertia extendit manum et percutit virga pulverem terrae et fiunt sc
Abbreviated transcription (Latin):
uine correctõis. non cũ
silencio ũberat. si dat no¬
ces ⁊ doctuinam celitus
mittit. per quam possit
mundus cogitatus cul¬
pam suam agnosc̾e. dat
grandinem ꝑ quam
tenera uastantuntur.
cẽ spinas ⁊ tribulos quoᷤᷤ
debebat depasci dequo di¬

Expanded text:
inae correctionis: non cum silentio verberat, sed dat voet doctrinam coelitus mittit, per quam possit mundus castigatus cupam suam agnoscere. Dat grandinem per quam tenera vastantur adhuesse spinas et tribulos quos debebat depasci, de quo di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊c̃. In .uiii. similiter extend̾
manus incelum. ⁊ dominus
iuducit uentum ⁊ adoncit
locustas. s ⁊ innona extend̃
ministrantur a dominosic¬
titur pharao: cum aqua in
sanguinem uectitur. Inscdo¬
deo. ⁊ c̃ In .uͦ. ubi nece pecudũ
duratur. similiter insexto su
ꝑplagam ulcerum. Insepti
tetur ⁊ ignib. uocauit moy¬
sen ⁊ a aron dicens. poccaui cti¬
am nincdñs iustus. ego añt¬
sum ⁊ ppłimei in iqui. ⁊c̾. In
octauo cum locutis urgeretur
festinant̃ uocauit moysent
ante numquam apparuit: inu¬
niu̾sa terra egypti. exquo gens illa cõ¬
dita est. et percussit grando momini t̃

Expanded text:
c. In octava similiter extendit manus in coelum, et Dominus inducit ventum, et adducit locustas. Sed et in nona extenditministratur a Domino. Sictitur Pharao cum aqua in sanguinem vertitur. InDeo, etc. In quinto, ubi neces pecudum duravit. Similiter in sexto super plaga ulcerum. In septitatur et ignibus, vocavit Moysen et Aaron, dicens: Peccavi etiam nunc, Dominus justus, ego autem et populi mei iniqui, etc. In octavo cum locustis urgeretur, festinanter vocavit Mosen ante numquam apparuit in universa terra Aegypti ex quo gens illa condita est. Et percussit grando in omni t
Abbreviated transcription (Latin):
torsit omnium qũo ad quisisse dr. ꝙ suum ẽẽdubium non est. Dr
etiam incantico indeutetonomio. Nonneẽ ip̃e dominus deustinis¬
lud ac qurere ꝙ non fuit suum. uñ heretici desaluatore dicunt. ꝙ
nonerant sui ꝙ. ad quisiuit. dato enim precio. mercatus est homi¬
nes quos creator fecerat. ⁊ certum ẽe aunit nnium quemq eniere qd̾¬

Expanded text:
tor sit omnium, quomodo acquisisse dicitur quod suum esse dubium non est? Dicitur enim in cantico Deuteronomii: Nonne lud acquirere quod non fuit suum. Unde haeretici de Salvatore dicunt quia non erant sui quos acquisivit: dato enim pretio mercatus est homines quos Creator fecerat, et certum esse aiunt unumquemque emere q
Abbreviated transcription (Latin):
Ore  Alia lit̾. Audietunt gentes ⁊ irate st
dolores apprchenderunt ħ̃itatores phylistiis. ⁊c̃
Quantum adhistoriam. nullum dehiis genti
tore cerrite. Uł irate. philistiim ⁊ moabite ⁊ edõ
regnasua. que ininfero sunt penetrata ab
co qui descendit in inferiora terre ut eriperet
etiam tabuerunt hitatores chanaan .i. niu
tabiles ⁊ mobiles cum uident moueri regna
sua. ⁊ alligari fortem. Ueniat ergo super cos
timor ⁊tremor. tremunt ⁊ timent demones
crucem xp̃i inqua triumphati sunt ⁊ crute
crucis fideliter fixum uiderint. ⁊ magnitudi¬
nem brachii. ꝙ deus excendit incruce: sicut
Non te aliter timebunt nec tremortis ir¬
ruet supereos nsi uiderint inte crucem xp̃i
nem ⁊ egyptios dñt fuisse nec exlibertate ar¬
bitrii in hoc ẽẽ deductos. ⁊ qui creatorem deum
tacuit. s tempus statuit ⁊ mensuram damp¬
natõis sue donec ꝑtranseat populus tuus pri

Expanded text:
runt, etc. Audierunt gentes et iratae sunt, dolores apprehenderunt habitatores Philisthiim, etc. Quantum ad historiam, nullum de his gentiore territae vel iratae Philisthiim, et Moabitae, et Edom, regna sua, quae in inferno sunt, penetrata ab eo qui descendit in inferiora terrae, ut eriperetetiam tabuerunt habitatores Chanaan, id est mutabiles et mobiles, cum viderunt moveri regna sua, et alligari fortem. Veniat ergo super eos timor, et tremor: tremunt et timent daemones crucem Christi, in qua triumphati sunt, et exutcrucis fideliter fixum viderint, et magnitudinem brachii quod Dominus expandit in cruce, sicut Non te aliter timebunt, nec tremor tuus irruet super eos, nisi viderint in te crucem Christi, nem vel Aegyptios dicunt fuisse, nec ex libertate arbitrii in hoc esse deductos; et qui creatorem Deum tacuit, sed tempus statuit et mensuram dominationis, scili cet donec pertranseat populus tuus. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
Ore. Mouet me .ꝙ. ait. Extendisti manũ
racansa fũit quod dexteram extendit. si con¬
sideres quomodo exaltatus dominus incruce
fidelem populum qui clamauit: crucifige
crucifige eum mors iniquitatis oppressit:
sperandum. si. enim qui de uoratus est.
resipiscat potest euomi: sicut ionas. omne ᷤᷤ
non aliquando terra deuorabat. ⁊ inferni
penetralibus recinebat. Ideo xp̃e descendit

Expanded text:
. Monet me quod ait: Extendisti dexterra, causa fuerit quod dexteram extendit. Si consideres quomodo exaltatus Dominus in crucefidelem populum qui clamavit: Crucifige, crucifige eum , mors iniquitatis oppressit, sperandum. Si enim qui devoratus est, resipiscat, potest evomi sicut Jonas. Omnes nos aliquando terra devorabat et in inferni penetralibus retinebat: ideo Christus descendit
Abbreviated transcription (Latin):
potaniam indonium batuel ⁊̃ c̃. g̾¬
ci hñt. fuge in mesopotamiam
tallerisse quod esan demorte fra
e fra umesopotamiam syrie. ad domũ¬
bachuel prẽm mr̃is cue. ⁊ accipe tibi inde uxorem defiliab la¬
ban anunculitui. Deus autem omnipotens beneclicat tibi.
icresceretefaciat. atq multiplicet. ut sis inturbas ppłoꝵ idet

Expanded text:
potamiam in domum Bathuel, » etc., Graeci habent: « Fuge in Mesopotamiam,tellexisse quod Esau de morte frae in Mesopotamiam Syriae ad domhuel patrem matris tuae et accipe tibi inde uxorem de filiabus Laban avunculi tui Deus autem omnipotens benedicat tibi et crescere te faciat atque multiplicet ut sis in turbas populorum et
Abbreviated transcription (Latin):
terra sech: positio uł resurractio. henos. ħo.
chaynam lamentatro. Mala lehel dadãs
dm̃. Iaredh: roboratus. enoch: dedicatio.
Mathusalem: mortis emissio lamech: hu
deum. ⁊ de fiens pcc̃a pristuia. sicq landãs
deum: roboratus sp̃u dei declicatur inui¬
tam et̃uam. Atq uictor mortis deo sub¬
iectus requiem possidet sempiternam.
quam significat noç quiroquies int̾pra
matur. transactis autem sexmilib annis.
fc̃õ iudicio ⁊ renouator celo. ⁊ terra transfe

Expanded text:
terra; Seth, positio vel resurrectio; Enos, homo; Cainan, lamentatio; Malalehel, laudans Deum; Jared, roboratus; Enoch, dedicatio; Mathusalam, mortis emissio; Lamech, huDeum et deflens peccata pristina: sicque laudans Deum, roboratus Spiritu Dei, dedicatur in vitam aeternam. Atque victor mortis Deo subjectus, requiem possidet sempiternam, quam significat Noe qui requies interprematur. 28. Transactis enim sex millibus annis, facto etiam judicio, et renovatis coelo et terra, transfer
Abbreviated transcription (Latin):
esce megypto. uñ.s. absens erat. Qñ
dicendum cẽt: ꝙ populus audiebat
uocem. ⁊lampades. ⁊ uocem tube ⁊ mõ¬
.s. qũo aucliebat lampades. ⁊ montẽ
fumantem ꝙ ꝑtinet ad sensum ui-¬
pades. ⁊ audiebat uocem tube ⁊ iuide¬
bant montem fumantem. Duo.N.
genera uocis erant. ⁊ denubib sicut
conictua ⁊ tuba. si tñ ip̃am dixit uo¬
cem. que denubib edebatur. ac ꝑ ħ¬

Expanded text:
e in Aegypto, unde utique absens erat. quamdicendum esset, quod p-opulus uidebat uocem et lampadas et uocem tubae et moo audiebat lampadas et montem fumantem, quod pertinet ad sensum uipadas et audiebat uocem tubae et uidebat montem fumantem. duo quippe genera uocis erant: de nubibus, sicut tonitrua, et de tuba, si tamen ipsam dixit uocem, quae de nubibus edebatur. ac
Abbreviated transcription (Latin):
tur inuĩsis cucataber¬
naculum domini posita.
armatus ergo in casttis
excubias agas. ut dete di¬
catur. quia profectus esꝑ
ñbum dm̃ de descrco syn.
⁊ uenis in raphidin. Syn
tatõe: uenit ad sanitatẽ
iulicii incłe enim iudĩ¬
cerit dabo ei de ligno ute¬

Expanded text:
tur in Numeris circa tabernaculum Domini postia. Armatus ergo in castris excubias agas, ut de te dicatur quia profectus es per verbum Domini de deserto Sin, et venis in Raphidim. Sin tatione, venit ad sanitatem judicii. In die enim judiII: Qui vicerit, dabo ei de ligno
Abbreviated transcription (Latin):
num corrdem. Qumq proficisceren¬
tur deoriente inuenerunt campum in
terra senaar. ⁊ ħitauerunt ineo. dixito
alter adproximum suum. uenite facia¬
mus lateres ⁊ coquamꝰ

Expanded text:
nem facit: Cumque proficiscerentur de Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt in eo, dixitque alter ad proximum suum: Venite, faciamus lateres, et coquam
Abbreviated transcription (Latin):
coognoscens: non est cognitus ab eis. Recordatusq iog o rnii
que caliuando uiderat: ait. Exploratores estis. ut indeatis infir¬
miora terre uenistis. Qui cdixerunt. Non est ita domine. sed ser¬
ui cui ucnerunt ut emerent cibos omnes filii unius uiri sumus.¬
pacifice uenimus. Nec quicquam famuli tui machinantur ma¬
li. eluibus ille responclit. Aliter est. Immunita terre huius con
siderare uenistis. At illi. Duodecim inquiunt serui tui fratres

Expanded text:
cognoscens non est agnitus ab eis recordatusque somniorum quae aliquando viderat ait exploratores estis ut videatis infirmiora terrae venistis qui dixerunt non est ita domine sed servi tui venerunt ut emerent cibos omnes filii unius pacifici venimus, nec quidquam famuli tui machinantur mali. Quibus ille respondit: Aliter est: immunita terrae hujus considerare venistis. Et  Vulg. At illi: Duodecim, inquiunt, servi tui, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Nam decalogũ intabus lapide¬
is fuisse scriptum postea patet.
Deus n lao continetur. noesitu o¬
poris memibra ponit: sicut est nr̃i cor¬
cunctus populus una uoce. omnia u̾¬
ba domini que locutus est faciemus.

Expanded text:
ad nam decalogum in tabulis lapideis fuisse scriptum postea patet.Deus non loco continetur, nec situ corporis membra ponit, sicut est nostri corcunctus populus una voce: Omnia verba Domini quae locutus est, faciemuest, faciemus.
Abbreviated transcription (Latin):
dit. onmia que locutus est nob̾ domi¬
nus. faciemus ⁊ audienuis. Eumuide¬
Ibo inuineam ⁊ non iuit. gentes enĩ
quedeum penitus contemp secunt. pꝰ¬
ca perimius obedienciam iustificate
que non sectabantur iusticiam app̃¬
henderunt iusticiam:

Expanded text:
ia verba quae locutus est Dominus, faciemus et audiemus, cum videIbo in vineam, et non ivit . Gentes enim quae Deum penitus contempserunt, postea per unius obedientiam justificatae, quae non sectabantur justitiam, apprehenderu
Abbreviated transcription (Latin):
ficationes intlłur. que date sunt po
autem qñt̃ ip̃a uerba scripture ĩ cli¬
cant. uñ: hoc nomen instificationem
cxorsum est. asctuo hebroo. cui auris
adpostem pertunditur. inquib om̃i¬
b iustificatõib considerandum est.
ꝙ non adagendam nitam. ⁊ bonorum
Multa enimincis sunt sacramenta.
significancia pocius aliquid quam ni¬
tam nr̃am instiuentia. Iustificatões

Expanded text:
ficationes intelliguntur quae datae sunt poautem, quantum ipsa uerba scripturae indicant. unde hoc nomen iustificationum exorsum est, ab illo seruo hebraeo cui auris ad postem pertunditur. in quibus omnibus iustificationibus considerandum est, quae inde ad agendam uitam et morummulta quippe in eis sunt sacramenta significantia potius aliquid quam uitam nostram instruentia. iustificationes
Abbreviated transcription (Latin):
ciis noc̃citate cogunitur: studiose sẽ¬
ꝑ adcorlis secreta confugiunt. Ibi¬
qi cogitationis intime cacumen as
unt dum post positts tumultib acci¬
onum temporalium incontempla¬
tionis sue uertice superne uolurtatis
sũiam per scrutantur.:¬

Expanded text:
cii necessitate coguntur, studiose semper ad cordis secreta refugiunt, ibique cogitationis intimae cacumen asusti dum postpositis tumultibus secularium negotiorum in contemplationis sue vertice superne voluntatis sententiam perscrutantur
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i contra maiorem uciapugnant
⁊ uincunt. relinquunt᷑ minora ⁊ per¬
mittuntur dominari. ne perclationẽ
grauius coeruant. Unde: datus est pau
ĩo stinuilus camis. adcustodiam hu¬
militatis.

Expanded text:
sancti contra majora vitia pugnant et vincunt, relinquunt minora, et permittuntur dominari, ne per elationem gravius corruant. Unde Paulo datus est stimulus carnis ad custodiam humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
runt holocausta. imolaueruntq
uictimas pacificas domino. uitulos¬
.xii. Tulit itaq moyses dimidi¬
am partem sanguis misi icra¬
ters. partem autem residuam fu¬
dit suptraltate. anumensq uolu¬
men fceris legit audiente populoa

Expanded text:
runt holocausta, immolaveruntque victimas pacificas Domino et vitulos. Tulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in crateras; partem autem residuam fudit super altare. Assumensque volumen foederis legit, audiente populo.
Abbreviated transcription (Latin):
uexaretr. Oportunum a fuit.
interra gessen: ibi conatisũt
magi similia facere. nec potu¬
erunt. Eluousq ergo deficerẽti
nich de illius terre seꝑatione
dc̃m est s exquo ceperunt ea
sique illinet auderent cona
plus iudenit ꝙ singulariter.
milites illic. est illicpiscis. plꝰ
sig̃c. quam sunt illic pisces.

Expanded text:
uexaretur. oportunum autem fuit, vel Gesen: ibi conati sunt magi similia facere, nec potuerunt: quousque ergo deficerent, nihil de illius terrae separatione dictum est, sed ex quo coeperunt ea fieri quae illi nec auderent conarplus videtur quod singulariter, milites illic; est illic piscis, plus significat quam sunt illic pisces.
Abbreviated transcription (Latin):
hr ausit digis de qusicut placatus reouiem prestid mitibꝰ
gidefeccit cdicentes. digitus dei esthic. ne intelligant. un decipi¬
Aigrius dei est hic. qr ñ potuer̃t etlncere sciniphes. senserut
a plaga magi defeçerunt. sentire ⁊¬
inprsmo signo defitere. ubi uirga
si sunt. Commendatur .n. fortasse
trinitas ⁊ ꝙ netum est. simimi phi¬
losophi gencium quantum moe¬
rum litrens indagatur. sine sp̃u
sc̃o: pholosophati sunt. quamuis
depr̃e ⁊ filio non tacuerint.¬
Is̃s̃. Quarto loco egyptus muiscis
ꝑcutitur. susca autem insolens
⁊ inquietum animal est inqua
insolentes curemrnaliũ desideri¬
oꝵ figurantur. egyptus tio musci
ꝑcutitur. qr corda eorum qui scłm¬
b feriũtur. hox. ꝙ nomiam .i. mꝰ
cam cauinam. posuetunt. ꝑ qm
canimores significantur inquib
humane mentis uoluptas ⁊ libi¬
do carnis arguitut. pot etiam forẽ¬
ac elcqͥncia hominimi significar
ꝑmuscam caninam qui ueld̃
canes alterutrum selaccrant.

Expanded text:
 est digitus Dei: qui sicut placatus requiem praestat mitibugi defecerunt, dicentes: Digitus Dei est hic, ne intelligant unde decipiDigitus Dei est hoc, quoniam non potuerunt educere scyniphes; senseruntista plaga magi defecerint — nam in primo signo deficere, ubi in sersi sunt. Commendatur enim fortasse Trinitas, et quod verum est, summi philosophi gentium, quantum in eorum litteris indagatur, sine Spiritu sancto philosophati sunt, quamvis de Patre et Filio non tacuerintice. Quarto loco Aegyptus muscis percutitur. Musca autem insolens et inquietum animal est, in qua insolentes curae carnalium desideriorum figurantur. Aegyptus vero muscis percutitur, quia corda eorum qui s feriuntur. LXX: cynomyiam, id est, muscam caninam, posuerunt: per quam canini mores significantur, in quibus humanae mentis voluptas, et libido carnis arguitur. Potest etiam forensis eloquentia hominum significari per muscam caninam, qui velut canes alterutrum se lacerant.
Abbreviated transcription (Latin):
cres propaguies crescere puilatim ĩ geminaᷤ
⁊posttlores uuas maturescere. calicemq p¬
haraonis inmanu mea. Tuli crgo uuas
⁊ expressi incalicem quem tenebam. ⁊ tra¬
didi poculum pharaoni. redit ioseph. ħ
est interprecatio sompnii.trespropagi¬
ncs. tres ad huc diessunt. post quos rocor
chi dc̃i: qr castam acceperant regu
⁊ legis obscura tamquam io¬
ipnia reuelante solutus est

Expanded text:
ulatim in gemmas, et post flores uvas maturescere: calicemque Pharaonis in manu mea: tuli ergo uvas, et expressi in calicem quem tenebam, et tradidi poculum Pharaoni. Respondit Joseph: Haec est interpretatio somnii: Tres propagines, tres adhuc dies sunt: post quos recorchi, quia castam acceperant regulet legis obscura, ut Jonia revelante, solutus est
Abbreviated transcription (Latin):
te ingradum pristinum. dabisq ei calicem iuxta officium
tuum sicut ante facere consueueras. tantum memento mei:
cum bene tibi fu̾it. ⁊ facies mecum misericordiam ut suggeras
pharaoni. ut educat me deisto carcere. quia fuito sublatus sum
deterra hebreorum ⁊ hic innocens inlacum missus sum. Tidẽs
pistorum magister. qd̃ prridenter sompnium clissoluiss ait. et

Expanded text:
te in gradum pristinum: dabisque ei calicem juxta officium tuum, sicut ante facere consueveras. Tantum memento mei, cum bene tibi fuerit, et facies mecum misericordiam: ut suggeras Pharaoni, et educat me de isto carcere: quia furtim sublatus sum de terra Hebraeorum, et hic innocens in lacum missus sum. Videns pistorum magister quod prudenter somnium dissolvisset, ait: Et
Abbreviated transcription (French):
Bix. Inmoralib. li .xii. uenite
tõe numꝙͣ de crescere. senset ac¬
crescere. ⁊ numꝙͣ corde recodcre
stabili motu est semper il euire
Asceacdunt augeli creatorem
cendamus ⁊ confinidamus ibi

Expanded text:
 Venite, tione nunquam decrescere, sed semper accrescere, et nunquam corde recedere, stabili motu est semper venire. Ascendunt angeli Creatorem cendamus, et confundamus li
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ⁊ turrim quam edificauerant fi¬
liiadam. ⁊ clixit. cce unus est ppłs ⁊ uñ¬
est labium omnib ceperuntq hor facere
nec de sistant acogitatõib suis donec eas
opere complcant. ueegdecenumus¬

Expanded text:
tatem et turrim, quam aedificabant filii Adam, et dixit: Ecce, unus est populus, et unum labium omnibus: coeperuntque hoc facere, nec desistent a cogitationibus suis, donec eas opere compleant. Venite igitur
Abbreviated transcription (Latin):
Alc In hac durisione linguarũ
nichil nomumi focit. deus s dicẽ¬
cli maroĩ ⁊ formas loquelarum
sis linguis mucuimus ⁊sepeea¬
tino: sydera nonfertea sig̃e. sic̃
ingreco: sed astra¬
¶ A. Mlagna q̃õ nobis nascitur
scd̾m litceram. qũo sembien¬
o post dilunium .c. ẽẽ annor
dicatur eum supra quingen¬
tesimo anno noe natus asse
legatur. ut ergo numerus
tempoꝵ. sibimet ip̃mon repug¬
net. intelligendum est. aut
noe duos pł: quam quingen¬
um aut sem h̃uisse .c. iduos¬
natus est arphaxath. Solet n.
sic loqui scriptura non numꝙͣ
ut ⁊ simodicum sr̃sit ł desit. ple¬
natus ẽet semduos suꝑ quingẽ¬
tos anuos hũit noe. Naꝙ fai
sum dixit scriptura. quia qͥni

Expanded text:
 In hac divisione linguarum nihil novum fecit Deus, sed dicendi modos et formas loquelarum rsis linguis invenimus, et saepe eatino sidera non ferrea significat, sicut in Graeco, sed astra » Magna quaestio nobis nascitur secundum litteram, quomodo Sem biennio post diluvium centum esse annorum dicatur, cum supra quingentesimo anno Noe natus asserlegatur, temporum sibimetipsi non repugnet, intelligendum est aut Noe duo plus quam quingenum, aut Sem habuisse cnatus est Arfaxat. Solet enim sic loqui Scriptura nonnunquam, ut etsi modicum supersit vel desit, plenatus esset Sem, duos super quingentos annos habuerit Noe: neque enim falsum dixit Scriptura, quod quing
Abbreviated transcription (Latin):
ut occurreret ei adurbẽ
messes. In hebreo neci
terram ramesses. sed
runt iessen. ninc the¬
luidem uocari. ⁊ quos¬

Expanded text:
ut occurreret ei ad urbem Ramesse. In Hebraeo nec terram Ramesse, sed runt, Gesen nunc Thebaidem vocari.
Abbreviated transcription (Latin):
pondere praue consuctudinis sue:¬
Icrx. Et ciecit thitare fecit contra para¬
disum uoluptatis ⁊ statuit cherubin
⁊ flammeam rumpheam que uertitur
uo. sillo eiecto ante fores paradisi. che
⁊ flamieum posuit gladium nequispoᷤ¬
suntrare.
rium angelorum igneam custodiam
constituit flammeus gladius tribula¬
ciones ⁊ dolores. ⁊ labores huis uite qͥ¬

Expanded text:
pondere pravae consuetudinis pre et habitare fecit contra paradisum voluptatis. Et statuit Cherubim et flammeam romphaeam, quae vertitur ed, illo ejecto, ante fores paradisi cherubin et flammeum posuit gladium, ne quis posset intrare. rium angelorum igneam custodiam constituit. Flammeus gladius tribulationes, dolores et labores hujus vitae, qu
Abbreviated transcription (Latin):
turi. ⁊ quantum inse est am¬
bitione possessun quos si gͣc
caym quiint̾pretat᷑ possessio.
alii futuram ciuitatem que¬
situri. ⁊ de huius h̃itationis
luctus ⁊ est posterior quia non

Expanded text:
turi, et quantum in se est ambitione possessuri; quos significat Cain, qui interpretatur possessio. Alii futuram civitatem quaesituri, et de hujus habitationis luctus, et est posterior: quia non
Abbreviated transcription (Latin):
iũxerit. noq alia afilio oucta istam eiecerit
absbit gratis .i. sufficiat ei non teneri inser¬
uitute abibit. nichil accipiens ut seruus he¬
breus. Non enim licet domino copulare eã
uiro non hebreo quam non licet extere gẽ¬
ti tracdi. si autem seruo hebreo copulauetit
marito separata.
gii decemuntur. cades ingalilec montisne¬
talim ⁊ sychem. inmonte effram. ⁊ cariath¬
arbe. ip̃a est. hebron in monteiida. ⁊ trans
iordanem ocͣ orientalem plagam ieticho. bo

Expanded text:
iunxerit neque alia a filio suo ducta istam eiecerit, abibit gratis, id est sufficiet ei non teneri in seruitute; abibit enim nihil accipiens ut seruus hebraeus. non enim licet domino eius copulare illam uiro non hebraeo, quam non licet exterae genti tradi. si autem seruo hebraeo eam copulaumarito separata.nt, hoc est, Cades in Galilaea montis Nephthalim, et Sichem in monte Ephraim, et Cariatharbe: ipsa est Hebron in monte Juda; trans Jordanem contra occidentalem plagam Jericho, urbem
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ctiptura ait. eluifacisti mundum demareti¬
a informi. materia fc̃a est denichilo. sp̃es mũ¬
di demateria informi
¶Drouide lnasres fecit deus ante omne tp̃c¬
angelicam creaturani ⁊matetiam informem
quamuis salomon dicat. qui uiuit in et̾num
creauit omuia simul. scd̾m origenem tñ in

Expanded text:
criptura ait: « Qui fecisti mundum de materia informi . » Materia facta est de nihilo. Species mundi de materia informi. Proinde duas res fecit Deus ante omne tangelicam creaturam et materiam informem. Quamvis enim Salomon dicat: « Qui vivit in « aeternum, creavit omnia simul , secundum originem tamen
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Inprincipio.s.d.c.
⁊terram. Ereationem
mundi insinuans scͥp
cat extitisse. et quem
inconclitionis inicio
celum. ⁊ terram creas¬
se narrat tanta cele¬
ritate operationis om¬
nipotentem ẽẽ declarat
cui noluisse facere est be¬
ne ergo dicitur inprin¬

Expanded text:
 In principio, » etc. Creationem mundi insinuans Scriptcat exstitisse. Et quem in conditionis initio coelum et terram creasse narrat, tanta celeritate operationis omnipotentem esse declarat, cui voluisse, facere est. Bene ergo dicitur: « In prin
Abbreviated transcription (Latin):
ũbo. scdo inmateria informi. uñ qui uiuit me
t̾num creauit omnia simul. tercio ꝑ opera.ui.
dierum. uarias distinexit. creaturas. Quarto. ex
primorlialib seminib ñ incognite oriuntur na¬
ture. s nocte sepius nepereant reformantur.
bbb. Querendum ẽ quom odo deus cuncta simł
condidit dum idem moyses exlierum mtat̃o¬
ne nariante distincte cieata describit. s rerum¬

Expanded text:
uod in materia informi qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Tertio, quod per opera dierum sex varias distinxit creaturas. Quarto, quod ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius, ne pereant, reformantur. quaerendum est, quomodo Deus cuncta simul condidit, dum Moyses sex dierum mutatione variante distincte creata describat . Qu
Abbreviated transcription (Latin):
Quoniam uinuersaliter nomine celi ⁊ terre com¬
inform̾is materia spiritalis itẽ
corporalis non erat ilicendum. dicit deusfiat.
quia formam uerbi non imittatur imperfec¬
tio. nisi cum gentas sui conuersione adcrea¬
corem sit per focta creaturant cum ddicitur di¬
principium est. s cum clicitur. clixit dens. fĩ
at commcm oratut. quia u̾ bum est. perprinci¬
pium notat exorlium creature existentis ab
illo. peruerbum : perfectionem creature. ab il¬
lo: adip̃m reuecate. informetur : mittando.
formamuerbi incomrauitabilem. Non enim
hatet nitam iuformam nerbum dei. cui est

Expanded text:
quia prius universaliter nomine coeli et terrae cominformitas materiae, sive spiritalis, sive corporalis, non erat dicendum, dixit Deus» quia formam verbi non imitatur imperfectio, nisi cum generis sui conversione ad creatorem sit perfecta creatura; ut cum diciturprincipium est; sed cum dicitur: « Dixit Deus, Fiat, » commemoratur quia Verbum est. Per principium notat exordium creaturae existentis ab illo; per Verbum, perfectionem creaturae ab illo ad ipsum revocatae, ut formetur imitando formam Verbi incommutabilem. Non enim habet vitam informem Verbum Dei, cui est
Abbreviated transcription (Latin):
nior. ⁊ bene comparatur diei .u. quo fc̃a sunt aĩa
u̾tenclum est ꝙ beneclixit deus illa animalia
dipersa est pergentes ualde mulriplicata est. hͦ
cdiei hoc est huius etatis qi uespera est mratipli¬
catio poc̃orum in populo indeorimi. qma sic et¬
cetati sunt ut deum ⁊ dominum nt̃m ih̾m xp̃m¬
hec bona operatur qui ut operemur iubet. ⁊ recte
ip̃e iuescere licitur quia post hec omnia oꝑa¬
nr̃a roquicm nobis prestabit. Quando .n. recte
ut nacent ⁊ iocundo otio petfruantur.

Expanded text:
nior. Et bene comparatur illi diei quinto, quo facta vertendum est quod benedixit Deus illa animaliadispersa est per gentes, valde multiplicata est. Hujus diei, hoc est hujus aetatis, quasi vespera est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quia sic excaecati sunt, ut etiam Dominum Jesum haec bona operatur, qui ut operemur jubet; et ipse recte requiescere dicitur, quia post haec omnia opera requiem nobis ipse praestabit. Quomodo enim recte ut vacent, et jucundo otio perfruantur.
Abbreviated transcription (Latin):
susio lingnaꝵ. meis qui turrem faciebant. ⁊ fit
mane ab abrabam. S noc ista estassod̾a: gn̾auit
ppłm dĩ. qr nec pueritia apta est ad gñanclũ.
etas. simił adolescencie. ⁊ b̃n eparatur diei t̾cio. quo
abaquis cerra seꝑata est. ab osib .n. gentib qͣ¬
rum error instabil᷑ manis simulacroꝵ doctrims¬
tus est ppłr dci. ꝑ abraham tanꝙͣ t̾ra cum appari
finctus utiles poss afferre. scas scripturas ⁊ ꝓphe¬

Expanded text:
usio linguarum in eis qui turrem faciebant, et fit mane ab Abraham. Sed nec ista aetas secunda generavit populum Dei, quia nec pueritia apta est ad generandum.tertia similis adolescentiae. Et bene comparatur diei tertio, quo ab aquis terra separata est. Ab omnibus enim gentibus, quarum error instabilis et vanis simulacrorum doctritus est populus Dei per Abraham, tanquam terra cum apparuifructus utiles posset afferre, sanctas Scripturas et Prophe
Abbreviated transcription (Latin):
ucta uita camquam distinctos istos.ui. dies.
post quos debeat quietem sꝑare. primo ddie lucẽ
fidei quando primum nisibilib crelit. p̃p qmͣ
fidem dominus insibiłr apparere dignatus est.
scdo dieft̃m est tanquam firnamentum dis¬
fiuctib cogitationum carnalium. tamquam

Expanded text:
cta vita tanquam distinctos istos sex dies, post quos debet quietem sperare. Primo die lucem fidei, quando prius visibilibus credit, propter quam fidem Dominus visibiliter apparere dignatus est. Secundo die tanquam firmamentum disfluctibus tentationum carnalium, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
intellectuale ꝙ ñ ab ardore. s asplendore igacã
dicitur. ꝙ statim repletum est angeł. uñ cum
comiemorari elementa. nomine celi. aeremi¬
colligimus. Nomine terre ipãm. ⁊ignem qui ĩ
ti latet. etuarni .i. a one inseqnentibus fitmñ¬

Expanded text:
elum quod non ab ardore, sed a splendore igneum dicitur, quod statim repletum est angelicis commemorari elementa. Nomine coeli, aerem intelligimus. Nomine terrae, ipsam et ignem qui in ea latet. Quarti, id est, aquae in sequentibus fit men
Abbreviated transcription (Latin):
uandam roquiem sabb̃i pracp̃.
ut nocilla tempora hãnt excu¬
sationem que agricoł nalde
significatum est ouni tempo¬
re sablati debere cessari
piscet quisꝙ detetta sua. ⁊ t̃ ħ¬

Expanded text:
andam requiem sabbati praecepit, ut nec illa tempora habeant excusationem, quae agricolis valde significatum est, omni tempore sabbato debere cessari.piscet quisquam de terra tua, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi opera scruilia inbentur
cessaremagna est altitudo
gr̃edei. tinic enim f̾ruint cũ
requic opera bona. cum fi¬
des per dilectionemoperatur.
timor ancem tormentum h̾t
⁊ incormento queroquies. Un¬
de timornon est incaritate ea¬
sabbatum: req uessc̃a domi¬

Expanded text:
ubi opera servilia jubentur cessare, magna est altitudo gratiae Dei. Tunc enim fiunt cum requie opera bona, cum fides per dilectionem operatur : timor autem tormentum habet, et in tormento quae requies? Unde timor non est in charitate : chasabbatum requies sancta Domi