comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ quidem pudica ẽ. deinde pacifica. modesta. suadi¬
bilis. plena miscđia & frugib bonis. inestimabilis sine
simulatione. Cernitisne obsecro qͦd apatre luminũ sapi¬
entia ꝗͣ multis & magis bonis descendat: Omne quippe
datum optimũ sic̃ idem dic̃. & omne donum ꝑfectũ de¬
sursum ẽ. descendens apatre luminũ. Cur gͦ ut omittã
çȩt̾a corripimꝰ impudicos & contentiosos. quib tamen
p̃dicamus dĩ ẽẽ sapientiã pudicã atq pacificã. nec ti¬
memus ne ꝑmoti diuinȩ uoluntatis incerto plus in
hac p̃dicatione desꝑationis ꝗͣ exhortationis inueniar̃
nec correctionis stimulis adu̾sus se ipsos. s adu̾sus nos po
tius excitent᷑. qi eos corripimꝰ hec ñ habentes. quȩ ipsi di¬
cimꝰ ñ humana uoluntate ꝓferri. s diuina largiente
donari : Cur deniq ipsum apłm iacobũ huiꝰ grẽ p̃di¬
catio ñ deterruit corriꝑe inquietos & dic̾e. si zelũ ama¬
rum habetis. & contentiones in cordib ur̃is. nolite

Expanded text:
 deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione . Cernitisne, obsecro, a Patre luminum sapientia quam multis et magnis bonis referta descendat? Omne quippe datum optimum, sicut idem dicit, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Cur ergo, ut omittam caetera, corripimus impudicos et contentiosos, quibus tamen praedicamus donum Dei esse sapientiam, pudicam, atque pacificam; nec timemus ne permoti divinae voluntatis incerto, plus in hac praedicatione desperationis quam exhortationis inveniant; nec correptionis stimulis adversus se ipsos, sed potius adversus nos excitentur, quia eos corripimus haec non habentes, quae ipsi dicimus non humana voluntate proferri, sed divina largitate donari? Cur denique ipsum apostolum Jacobum hujus gratiae praedicatio non deterruit corripere inquietos, et dicere, Si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in cordibus vestris, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
finem. quia & ista dĩ dona eẽ. nec a se ipso cuiꝗͣ. s ab
illo tribui p̃dicamus. At enim uicio suo quisq dese¬
rit fidẽ. cum cedit temptationi atq c̃sentit: qua cũ
illo agit᷑ ut deserat fidem. Qs negat: S ñ idõ dicenda
ẽ in fide ꝑseuerantia ñ eẽ donum dĩ. Hanc enĩ cotidie
poscit qͥ dicit. ne nos inferas intẽptationẽ: & si exau¬
dit᷑. hanc accipit. Ac ꝑ hoc cotidie ut ꝑseueret peters
ꝓfecto ꝑseuerantiȩ suȩ spem ñ in seipso. s in dõ poñ.
Ego autẽ nolo exaggerare eos u̾bis. s illis potiꝰ cogi
tandum relinquo. ut uideant quale sit qͦd sibi sua¬
serunt. p̃dicatione p̃destinationis plus desꝑationis

Expanded text:
finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis cogitandum potius relinquo, ut videant quale sit quod sibi persuaserunt, « praedicatione praedestinationis audientibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus qui p̾dicatione p̾destinationis gr̃ẽ exhortati¬
onem clamitant impediri. ad sola illa exhortantur
dona. que ñ a dõ dari. s a nob̾ ẽẽ contendunt. sicut
sunt initium fidi. & in eo usq in fitẽ ꝑseuerantia. qͦd
utiq facere oeb̾ent. ut tantum m infideles hortarent᷑
ut crederent: & fideles ut crede ꝑmanerent. Eauͦ quȩ
nobiscum dĩ dona eẽ ñ negant. ut nob̾cum pelagia¬
num demoliant᷑ errorẽ. sic̃ ẽ pudicitia. continentia
patientia. & cęt̾a quib recte uiuit᷑. & exfide impetn¬
tur: a dño oranda monstrare. & orare solum uł sibi
uł aliis debuert: ñ autẽ quẽquã ut ea capesseret &
retineret hortari. Cum uͦ & ad hȩc exhortantur ut
possunt. atq exhortandos ẽẽ homines confitent᷑: satis
utiq ostendunt. nec ea p̃dicatione impediri exhor¬
tationes siue ad fidem. siue ad ꝑseuerantiam usq ad

Expanded text:
dicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortatidicimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in
Abbreviated transcription (Latin):
bolica. Ubi enim zelus & c̃tentio: ibi inconstantia &
omne opus prauum. Sic̃ gͦ corripiendi sunt inquieti
& diuinis eloquiis testib. & ipsis qͦs nob̾cum isti com¬
munes habent actib nr̃is. neq hanc impedit correp¬
tionem qͦd pacificam sapientiam qua contentiosi cor¬
riguntur atq sanant᷑. donum dĩ ẽẽ p̾dicamꝰ. ita cor¬
ripiendi sunt infideles. uł in fide ñ ꝑmanentes. non
impediente istam correptionẽ p̾dicatione grẽ dĩ. que
fidem quoq ipsam & in ea ꝑmansionẽ di dona ẽẽ cõ-¬
mendat. quia si ex fide impetrat᷑ sapientia sic̃ ipse ia¬
cobus cum dixisset. si quis ur̃m indiget sapientia. po¬
stulet ado qui dat omnib affluent̾ & ñ improꝑat. &
dabit᷑ ei: mox addidit. postulet autem in fide nichil
hesitans. Non tam̃ qm̃ fides datur priusꝗͣ postulet᷑ ab
illo eam non solum augeri habentib. uerũ ã non
habentib poscimus dari. Neq isti propt̾ quos hȩc

Expanded text:
im zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem quoque ipsam et in ea permansionem dona Dei esse commendat. Quia etsi ex fide impetratur sapientia, sicut ipse Jacobus cum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo eam non solum augeri habentibus, verum etiam non habentibus poscimus dari. 45. Neque isti, propter quos haec
Abbreviated transcription (Latin):
pore quo eleuare mentẽ paramus: inserti manib co¬
gitationib. ad t̾rena plerũq deicimur. Non itaq in
hominũ. s in dĩ ẽ potestate. ut hãnt potestatẽ homi¬
nes filii dĩ fieri. Ab ipso quippe accipunt eã. qͥ dat cor¬
di humano cogitationes pias. ꝑ quas habeat fioẽ quȩ ꝑ¬

Expanded text:
pore quo elevare mentem paramus, inserti inanibus copore quo elevare mentem paramus, inserti inanibus cogitationibus ad terrena plerumque dejicimur . Non itaque in hominum, sed in Dei est potestate, ut habeant homines potestatem filii Dei fieri . Ab ipso quippe accipiunt eam, qui dat cordi humano cogitationes pias, per quas habeat fidem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
potestate nr̃a cor nr̃m. & nĩȩ cogitationes. Qd omĩs qͥ
humilit̾ & ueracit̾ pus ẽ: ẽẽ uerissimũ sentit. Hoc aut̃
ambrosiꝰ ut dicer&e. in eo libro loquebat᷑ quẽ de fuga
scłi scripsit. docens hoc scłm ñ corpore s corde fugien¬
dum. qͦd nͥ auxilio dĩ fieri ñ posse disseruit. Ait enim.
frequens nob̃ de fugiendo scło isto sermo. atq utinã qͣ fa
cilis sermo tam cautus & sollicit̾ effectus. S quod peiꝰ ẽ
frequent̾ irrepit t̾renarum illecebra cupiditatũ. & uani¬
tatum effusio m̃tem occupat. ut qͦd studeas uitare hoc
cogites animoq uoluas. Od cauere difficile ẽ homini.
exuere autem inpossibile. Deniq uoti magis eam esse
rẽ ꝙͣ effectus: testatur ꝓpħa oicendo. Declina cor meũ¬
in testimonia tua: & ñ in auaritiã. Hon enim in pote
offuse. m̃tem aninũq confundunt. atq alio trahunt¬
ꝗͣ tu ꝓposueris. Ad scłaria reuocant. iundana insert̃.
uoluptaria ingerunt. illecebrosa intexunt. Ipsoq in tẽ¬

Expanded text:
ones. Quod omnis qui humiliter et veraciter pius est, esse verissimum sentit. 20. Hoc autem Ambrosius ut diceret, in eo libro loquebatur quem de Fuga saeculi scripsit, docens, hoc saeculum non corpore, sed corde fugiendum: quod nisi auxilio Dei fieri non posse disseruit. Ait enim: Fcilis sermo tam cautus et sollicitus affectus! sed quod peius est frequenter inrepit terrenarum inlecebra cupiditatum et uanitatum offusio mentem occupat, ut quod studeas uitare hoc cogites animoque uoluas. quod cauere difficile est homini, exuere autem inpossibile. denique uoti magis eam esse rem quam effectus testatur propheta dicendo: declinacormeumin testimonia tua et non in auaritiam. non enim in potesoffusae mentem animumque confundunt atqquam tu proposueris: ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tem
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ suã. ñ scđ̾m nr̃am. quȩ bona eẽ ñ poss& nͥ ipse
scđm bonam uoluntatem suam ut bona fieret subuenirae.
Cum autẽ dixisset scđm bonã uoluntatẽ suã: subiecit.
quã ꝓposuit in illo. idest in dilecto filio suo. in dispositio.¬
nem plenitudinis tempoꝵ instaurare omĩa in xp̃o quȩ
in cęlis sunt & quȩ in t̾ris in ipso. In quo ẽ & sortẽ conse

Expanded text:
voluntatem suam, non secundum nostram: quae bona esse non posset, nisi ipse secundum bonam voluntatem suam, ut bona fieret, subveniret. Cum autem dixisset, Secundum bonam voluntatem suam; subjecit, quam proposuit in illo, id est, in dilecto Filio suo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in coelis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tia p̃parauit. Qos gͦ p̃destinauit. ipsos & uocauit. uocati¬
one illa quã me sepe cõmemorare ñ piget. de qua dic¬
tum ẽ sine penitentia st̃ dona & uocatio dĩ. Hamq in
sua quȩ falli mutariq ñ pot̾ p̃scientia oꝑa sua futura
disponere. id omnino nec aliud qͥcꝙͣ ẽ p̃destinare. Sic̃
autẽ ille quẽ castum futurũ ẽẽ p̃sciuit. quãuis id incer¬
tum habeat. agit ut castus sit: ita ille quẽ castum fu¬
turum p̃destinauit. quãuis id incertũ habeat. ñ ideo¬
ñ agit ut castus sit: qm̃ dĩ dono se audit futurũ eẽ
qͦd erit. Immo aẽ gaudet eiꝰ caritas nec inflat᷑. tamꝗͣ
Id ñ acceꝑit. Non solũ gͥ p̃dicatione p̃destinationis
ab hoc oꝑe ñ impeditur. uerum & ad hoc adiuuatur.
te. hoc de fide. hoc de pietate. de caritate. de ꝑseue¬
rantia. & ne ꝑgam ꝑ singła. hoc de om̃i obedientia
qua obeditur. do. ueracissime dici pot̃. S hi qͥ solum

Expanded text:
tia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatitia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa, quam me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille quem castum futurum praedestinavit, quamvis id incertum habeat, non ideo non agit ut castus sit, quoniam Dei dono se audit futurum esse quod erit; imo etiam gaudet ejus charitas; nec inflatur , tanquam id non acceperit. Non solum ergo praedicatione praedestinationis ab hoc opere non impeditur, verum et ad hoc adjuvatur, te, hoc de fide, hoc de pietate, hoc de charitate, de perseverantia, et, ne pergam per singula, hoc de omni obedientia qua obeditur Deo, veracissime dici potest. Sed ii qui solum
Abbreviated transcription (Latin):
cari dona dĩ eẽ. ut ueniat᷑ ad fudem. & ꝑmaneat᷑ in fide.
ne plus desꝑatio ꝗͣ exhortatio uideat᷑ afferri. dũ cogitant
qui audiunt incertum ẽẽ humanȩ ignorantiȩ eui largi¬
atur ds. cui ñ largiatur hȩc dona. Cur gͦ & ipsi nob̾cũ
p̃dicant dona dĩ ẽẽ sapientiam & continentiam: &d
si hec cum dona dĩ eẽ p̃dicantur. ñ impedit᷑ hortatio qͣ
homines hortamur eẽ sapientes & continentes. quȩ
tandem causa ẽ ut existiment impediri exhortationẽ
qui exhortatur homines uenire ad fidẽ. & in ea ꝑman̾e
usq in finem. si & hec dĩ dona eẽ dicant᷑. qͦd scripturis eiꝰ
testib comprobant᷑: Ecce ut de continentia taceamꝰ.
& de sola hoc loco sapientia disputemꝰ: nempe supra me

Expanded text:
cari dona Dei esse, ut veniatur ad fidem, et permaneatur in fide, cari dona Dei esse, ut veniatur ad fidem, et permaneatur in fide, ne plus desperatio quam exhortatio videatur afferri, dum cogitant qui audiunt, incertum esse humanae ignorantiae cui largiatur Deus, cui non largiatur haec dona. » Cur ergo et ipsi nobiscum praedicant, dona Dei esse sapientiam et continentiam? Quod si haec cum Dei dona esse praedicantur, non impeditur hortatio qua homines hortamur esse sapientes et continentes; quae tandem causa est ut existiment impediri exhortationem, qua exhortamur homines venire ad fidem, et in ea permanere usque in finem, si et haec dona Dei esse dicantur, quod Scripturis ejus testibus comprobatur? 44. Ecce, ut de continentia taceamus, et de sola in hoc loco sapientia disputemus; nempe supra me
Abbreviated transcription (Latin):
& isti. Neq enĩ pelagiani st̃: ut adu̾sus istam ꝑspicuã
ueritatẽ dura && heretica ꝑu̾sitate contendant. S hec in¬
quiunt ut ado dentur nob̾ fides impetrat. quȩ incipit
a nob̾. Quam fidẽ & inciꝑs hab̾e. ⁊ in ea usq in finem
Hic ꝓculdubio contradicit᷑ apło dicenti: qͥd enĩ habes
qͦd ñ accepisti᷑ Contradicit᷑ & martiri ꝙ̇pͥano dicen¬
ti in nullo gloriandum. quando nr̃m nicħ sit. Cu
hec & alia multa quȩ piget repetere dixerimꝰ. atq
ostenđimus & initium fidĩ & usq in finẽ ꝑseuerantiã
dĩ dona eẽ. nec ulla sua futura dona & quȩ danda
eẽnt. quib danda essent dm̃ ñ p̾scire potuisse. ac ꝑ
hoc p̃destinatos ab illo ẽẽ qͦs lib̃at. & coronat: respon¬
dendum putant p̾destinationis definitionem uti litati
p̃destinacionis adu̾sam. eoqͥd audita nemo possit correcti¬
onis stimulis excitari. Hec dicentes nolunt. hominib p̃di¬

Expanded text:
enim Pelagiani sunt, ut adversus istam perspicuam veritatem dura et haeretica perversitate contendant. « Sed haec, » inquiunt, « ut a Deo dentur nobis, fides impetrat, quae incipit a nobis: » quam fidem et incipere habere, et in ea usque in finem Hic procul dubio contradicitur Apostolo dicenti, Quid enim habes quod non accepisti ? Contradicitur et martyri Cypriano dicenti, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Cum haec, et alia multa quae piget repetere, dixerimus; atque ostenderimus, et initium fidei, et usque in finem perseverantiam, Dei dona esse; nec ulla sua futura dona, et quae danda essent, et quibus danda essent, Deum non praescire potuisse; ac per hoc praedestinatos ab illo esse, quos liberat et coronat: respondendum putant, « praedestinationis definitionem utilitati praedicationis adversam, eo quod hac audita, nemo possit correptionis stimulis excitari. » Haec dicentes nolunt « hominibus praedi
Abbreviated transcription (Latin):
natio scõrum nicħ aliud. p̃scientia scilicet. & p̃para¬
tio bñficiorum dĩ. quib certissime lib̾ant᷑. quicũq
lib̾antur. Cȩc̾i autẽ uͥ. nisi in massa ꝑditionis iusto
diuino iudicio relinquunt᷑: ubi tyrii relicti st̃ &e
sidonii. qui &̃ credere potuert̃. si mira illa xp̃i signa
uidissent. S qm̃ ut crederent ñ eis erat datum: ã
unde crederent ẽ negatum. Ex qͦ apparet hab̃c qͦsdã
in ipso ingenio diuinũ naturalit̾ munꝰ intelligentiȩ
quo moueant᷑ ad fidẽ. si congrua siis m̃tib uł audiant
u̾ba. uł signa conspiciant. Et tam̃ si dĩ altiore iudicio
a ꝑdicionis massa ñ sunt gr̃ȩ p̃destinatione discreti. nec
ipsa eis adhibent᷑ uł dicta diumna uł facta. ꝑ quȩ pos¬
sent credere. si audirent utiq talia uł uiderent. In ea¬
dem ꝑditionis massa &̃ relicti sunt iudei. qui ñ potu¬
erunt credere. factis in conspectu suo tã magnis da¬

Expanded text:
natio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et praeparanatio sanctorum, nihil aliud: praescientia scilicet, et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicumque liberantur. Caeteri autem ubi nisi in massa perditionis justo divino judicio relinquuntur? Ubi Tyrii relicti sunt et Sidonii, qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi signa vidissent. Sed quoniam ut crederent, non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Ex quo apparet habere quosdam in ipso ingenio divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspiciant: et tamen si Dei altiore judicio, a perditionis massa non sunt gratiae praedestinatione discreti, nec ipsa eis adhibentur vel dicta divina vel facta, per quae possent credere, si audirent utique talia vel viderent. In eadem perditionis massa relicti sunt etiam Judaei, qui non potuerunt credere factis in conspectu suo tam magnis cla
Abbreviated transcription (Latin):
sentiebat ambrosiꝰ. Qa gͦ in sacram̃tis fidelium dr̃. ut
sursũ cor habeamus ad dñm: munꝰ ẽ dñi. De qͦ mun̾e
ipsi dño dõ nr̃o grãs agere a sacerdote post hanc uitã
quib hoc đr ammonentur. & dignũ & iustũ ẽẽ res-¬
diuino subleuetur auxilio ut ascendat & quȩ sursũ
t̾ram: cui de hac tanta re agendȩ sunt gr̃ȩ . nͥ hoc faci¬
enti dño dõ nr̃o qui nos ꝑ tale bnficium lib̾ando de
ꝓfunoo huis mundi elegit. & p̃destinauit ante consti

Expanded text:
sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sentiebat Ambrosius. Quod ergo in sacramentis fidelium dicitur, ut sursum cor habeamus ad Dominum, munus est Domini: de quo munere ipsi Domino Deo nostro gratias agere, a sacerdote post hanc vocem quibus hoc dicitur admonentur; et dignum ac justum esse resdivino sublevetur auxilio, ut ascendat, et quae sursum ae super terram : cui de hac tanta re agendae sunt gratiae, nisi hoc facienti Domino Deo nostro, qui nos per tale beneficium liberando de profundo hujus mundi, elegit, et praedestinavit ante co
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis & uelle. Hos gͦ oꝑamur. s d̾s in nob̾ oꝑatur
& oꝑari ꝓ bona uoluntate. Hoc nob expedit & credere
& dicere. Hoc ẽ pium. hoc uerum. ut sit humilis &
submissa confessio: ut decͥ totum dõ. Cogitantes credi¬
mus. cogitantes loquimur. cogitantes agimꝰ quicqͥd
agimus. Od autẽ attinet ad pietatis uiam &e uerũ
dĩ cultum. ñ sumus idonei cogitare aliquid tamꝗͣ ex
nobm&e ipsis. s sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. Non enim ẽ ĩ
potestate nr̃a cor nr̃m. & nr̃ȩ cogitationes. Unde idem
qui hoc ait. item dic̃ ambrosuis. Qͥs autẽ tam beatus
qui in corde suo semꝑ ascendat: S hoc sine auxilio
diuino. quis fieri pot̾: Hullo ꝓfecto mͦ. Deniq inquit
supra eadem scriptura dic̃. Beatus uir cuiꝰ ẽ auxiliũ
eius abste dñe. ascensus in corde eius. Hoc itaq ut¬
diceret. ñ solum in litceris sacris legebat. s sicut de
illo uiro sine dubitatione credendum ẽ. &̃ in corde suo

Expanded text:
 et velle: nos ergo operamur, sed Deus in nobis operatur et operari, pro bona voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat ? sed hoc sine auxilio diuino qui fieri potest ? nullo profecto modo. denique supra eadem scriptura dicit: beatus uir, cuius est auxilium eius abs te, domine: ascensus in corde eius. beatus diceret, non solum in Litteris sacris legebat, sed sicut de illo viro sine dubitatione credendum est, etiam in corde suo
Abbreviated transcription (Latin):
daturum p̃sciuit d̃s. his cyp̾ani u̾bis: ꝓculdubio p̃desti¬
natio p̃dicata ẽ. Quȩ si cypͥanum ap̃dicatione obedien¬
mur ad eam. S illis qͥ u̾itatis exhortationẽ obeoient᷑
audiunt: ipsũ dĩ donũ datum ẽ. hoc ẽ obȩdient̾ audi¬
re. Illis autẽ qͥ ñ sic audiunt: ñ ẽ datũ. Hon enĩ qͥc̃q¬
s. xp̃c. nemo inquit uenit ad me. nͥ fuerit ei datũ a
patre meo. Et uob̃ datum ẽ nosse misterium regni
cȩlorum: illis autẽ ñ ẽ datum. Et de continentia. ñ
om̃s inquit capiunt u̾bũ hoc: s quib datum ẽ. Et cũ
apłs ad pudicitiã coniugalẽ coniuges hortaret᷑: uellẽ
inquit om̃s homines eẽ. sic̃ me ipsum. s uꝰquisq ꝓpͥũ
donũ ht̃ a deo. alius sic. alius autẽ sic. ubi satis osten
cuiq nr̃m datum ẽ. ut possit horcari. quia & hoc e do¬
nũ ẽ. in cuiꝰ manu st̃ & nos & sermones nr̃i. Unde & apłs

Expanded text:
am praescivit Deus, his Cypriani verbis procul dubio praedestinatio praedicata est: quae si Cyprianum a praedicatione obedienmur ad eam. Sed illis qui veritatis exhortationem obedienter audiunt, ipsum donum Dei datum est, hoc est, obedienter audire: illis autem qui non sic audiunt, non est datum. Non enim qfuerit ei datum a Patre meo : et, Vobis datum est nosse mysterium regni coelorum, illis autem non est datum . Et de continentia: Non omnes, inquit, capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Et cum Apostolus ad pudicitiam conjugalem conjuges hortaretur: Vellem, inquit, omnes homines esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic . Ubi satis ostencuique nostrum datum est ut possit hortari; quia et hoc ejus donum est, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri . Unde et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac uita emigrarent: quid responderi possit ignoro.
Qͥ enim dic̃ relicturis fidem bñficium fuisse c̃cessũ
ne hab̾e inciꝑent qͦd grauiore impietate desererent
satis indicat ñ iudicari hominẽ ex eo qͦd p̃noscit᷑ male
fuisse facturiis. si ei quocumq beneficio ut id ñ faciat con¬
sulat᷑. Consultum ẽ gͥ & illi qui raptꝰ ẽ ne malitia muta¬
ret intellectum eiꝰ. S cur ñ ita consultum fuerit tyriis
& sẏdoniis ut crederent. & raperentur ne mucaret mali¬
tia intelleccum eorum: forsitan responderet ille cui pla-¬
cuit isto mͦ hanc soluere questionẽ. Ego uͦ quantũ ad
hoc qͦd ago attinet sufficere uideo. ut scđ̾m istam quoq
sententiam demonstrentur homines ñ uidicari de his
quȩ ñ fecerunt. &̃ si facturi fuisse preuisi sunt. Quamꝗͣ
ut dixi hanc opinionẽ qua putant᷑ in morientib uel
mortuis uindicari peccata. quȩ p̃sciti sunt faccuri eẽ si

Expanded text:
ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Sed cur non ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ut crederent et raperentur, ne malitia mutaret intellectum eorum; forsitan responderet ille, cui placuit isto modo hanc solvere quaestionem: ego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum istam quoque sententiam, demonstrentur homines non judicari de his quae non fecerunt, etiamsi facturi fuisse praevisi sunt. Quanquam, ut dixi, hanc opinionem, qua putantur in morientibus vel mortuis vindicari peccata, quae praesciti sunt facturi esse si
Abbreviated transcription (Latin):
credidissent. & miscdłia potius ñ eum illic ista fecisse: qm̃ gra¬
uiori pęna obnoxii fierent. si fidem quã tenuerant reliquis¬
sent. quã si eam nullo tempore tenuissent. In qua senten¬
tia docti hominis & admodũ acuti quȩ sint adhuc me¬
rita requirenda. quid me nunc attinet dicere. cũ & ipsa
nobis ad id qͦd agimus suffraget᷑ : Si enim miseratione
dñs ñ fecit in istis uirtutes ꝑ quas fieri possent fideles
ne grauiꝰ punirentur cũ postea fierent infideles. qͦd eos fu¬
turos fuisse p̃sciuit: satis aꝑteq demonstrat᷑ de his pec¬
catis neminem iudicari mortuoꝵ. quẽ p̃sciuit fuisse fac¬
turum. si aliqͦ mͦ ei ne illa faciat subuenitur. sic̃ tyriis
discedere a fide. qͦd eos si accessissent p̃uiderat fuisse fac¬
turos. Quãuis si dicatur. cur ñ faccum ẽ ut crederent
potius & hoc eis p̃staretur ut anteꝗͣ fidem relinqueress

Expanded text:
credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam gracredidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere, cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim miseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent fideles, ne gravius punirentur cum postea fierent infideles, quod eos futuros fuisse praescivit; satis aperteque monstratur, de his peccatis neminem judicari mortuorum, quae praescivit fuisse facturum, si aliquo modo ei ne illa faciat subvenitur: sicut Tyriis discedere a fide, quod eos, si accessissent, praeviderat fuisse facturos. Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praestaretur, ut antequam fidem relinquerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniret. Et si hoc falsum ẽ. ñ est cur dicat᷑ de infan¬
tib qui ꝑeunt sine baptismate morientes hoc in eis
eo merito fieri quia p̃sciuit d̾s eos si uiu̾ent. p̃dicatũq
ilis eẽt euangłm infidelit̾ audituros. Restat gͥ ut solo
eant in dampnationẽ: qͦd uidem aliis eadem habentib
causam. ñ nͥ ꝑd̾ĩ gratuitã grãm regen̾atione donari &
in hac tamen uita quousq ꝑeant detineri. qui ñ perl¬
rent. si eis corporis mors lapsum eorũ p̃ueniens subue¬
niret. q̃m nullus mortuus iudicatur ex bonis seu ma¬
lis quȩ fuerat si ñ moreret᷑ acturus. Alioquin tẏrii&
sydonii ñ scđ̃m ea quȩ gesserunt pȩnas luerent. s po¬
tius scđm ea quȩ gesturi fuerant si in eis illȩ uirtu¬
tes euangłicȩ factȩ fuissent ꝑ grandẽ penitentiam &
suit. ut diceret p̃scisse dñm tyrios & sydomos a ful
fuisse postea recesuros cum sactis apuo se miraailis

Expanded text:
perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infanperveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in eis eo merito fieri, quia praescivit eos Deus, si viverent, praedicatumque illis fuisset Evangelium, infideliter audituros. Restat igitur ut solo eant in damnationem; quod videmus aliis eamdem habentibus causam, non nisi per Dei gratuitam gratiam regeneratione donari; ein hac tamen vita quo usque pereant detineri; qui non perirent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, subveniret. Quoniam nullus mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi fuerant, si in eis illae virtutes evangelicae factae fuissent, per grandem poenitentiam et suit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ sunt in uobis. olim in cilicio & cinere penitentiã egis¬
sent. S nunqͥd possumꝰ dicere &̃ tyrios & sydonios calib
apud se uirtutib factis credere noluisse. aut credituros
ñ fuisse si fierent. cum eis ipse dñs atcestet᷑ qͦd acturi
essent magnȩ humilitatis penitentiã. si in eis facta es¬
sent diuinarum illa signa uirtutum : Ec tam̃ in die
iudicii punient᷑. quãuis minore supplicio ꝗͣ illȩ ciuita¬
tes quȩ apud se uirtutib factis crede noluert̃. Secutꝰ
enim dñs ait. Ueruntam̃ dico uob̃. tyro & sẏdoni re¬
missius erit in die iudicii ꝗͣ uob̃. Seuerius gͦ punien¬
tur isti. illi remissius. s tamen punient᷑. Porro si &ẽ
scđm facta quȩ facturi ẽẽnt si uiuerent mortui iudi¬
cantur: ꝓfecco quia fideles futuri erant isti. si eis cum
tantis miraculis fuisset euangłm p̃dicatum: ñ st̾ utiq
tuos iudicari quȩ facturi eẽnt. si ad uiuentes euangłiũ

Expanded text:
egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse, si fierent? cum eis ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Et tamen in die judicii punientur, quamvis minori supplicio quam illae civitates, quae apud se virtutibus factis credere noluerunt. Secutnus ait: Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis . Severius ergo punientur isti, illi remissius; sed tamen punientur. Porro si etiam secundum facta quae facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis miraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique tuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
dientia ꝑseuerantissima głandũ ẽ. Nec ita nr̃a. tanꝗͣ
ñ sit nob̾ desuꝑ donata dicenda ẽ. Et ipsa gͥ dĩ donũ
ẽ. qͦd se daturum d̾s uocatis suis illa uocatione de qua
dictum ẽ. sine penitentia sunt dona & uocatio dĩ:
omĩ xp̃iano confitente p̃sciuit. Hec est gͥ p̃destina¬
tio: quã fidelit̾ atq humilit p̃dicam᷑. Hec tam̃ idem
doctor & faccor qui & in scã obedientia usq ad passio

Expanded text:
dientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam dientia perseverantissima gloriandum est; nec ita nostra, tanquam non sit nobis desuper donata, dicenda est. Et ipsa igitur Dei donum est, quod se daturum Deus vocatis suis illa vocatione, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei , omni christiano confitente praescivit. Haec est igitur praedestinatio, quam fideliter atque humiliter praedicamus. Nec tamen idem doctor
Abbreviated transcription (Latin):
siue audiant siue ñ audiant. quib datum ñ ẽ. Qͥ a
uob̾ inquit datum ẽ nosse misterium regni cȩlorum
illis autẽ ñ ẽ datum. Quoꝵ alterum ad miscđiam.
alterum ad iudicium illiꝰ cui dic̃ anima nr̃a. miscđiã
tione impedienda ẽ p̃dicatio fidĩ. ꝑseuerantis &e ꝓfici¬
entis. ut qͦd oportet audiar. qͥb datum ẽ ut obedi¬
ant. qͦm enĩ audient sine p̃dicante: nec rursus p̃di¬
catione fidĩ ꝓficientis. & usq ad ultimũ ꝑmanentiᷤ
impedienda ẽ p̃dicatio p̃destinationis. ut qui fidelit̾
& obȩdient̾ uiuit. ñ de ipsa obedientia tamꝗͣ de suo¬
ñ accepto bono extollat᷑: s qui głatur in dño głetur.
In nullo enim głandũ: quando nr̃m nicħ sit. Qd ui¬
dit fidelissime cyprianꝰ: & fidentissime definiuit. ꝑ qͦd
utiq p̃destinationẽ certissimã ꝓnuntiauit. Nã si ĩ nul¬
lo głandum ẽ. quando nr̃m nicħ ẽ: ꝓfecto nec in obȩ

Expanded text:
sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia sive audiant, sive non audiant, quibus non datum est. Quia vobis, inquit, datum est nosse mysterium regni coelorum; illis autem non est datum . Quorum alterum ad misericordiam, alterum ad judtione impedienda est praedicatio fidei perseverantis et proficientis, ut quod oportet audiant, quibus datum est ut obediant: quomodo enim audient sine praedicante ? Nec rursus, praedicatione fidei proficientis et usque ad ultimum permanentis, impedienda est praedicatio praedestinationis, ut qui fideliter et obedienter vivit, non de ipsa obedientia tanquam de suo non accepto bono extollatur: sed qui gloriatur, in Domino glorietur . « In nullo » enim « gloriandum, quando nostrum nihil sit. » Quod vidit fidelissime Cyprianus, et fidentissime definivit , per quod utique praedestinationem certissimam pronuntiavit. Nam si « in nullo g
Abbreviated transcription (Latin):
rauit cor illoꝵ ut nonuideant ocłis. nec intelligant cor¬
de. & conu̾tant᷑ ⁊ sanẽ illos. Nerant gͦ sic excecati ocłi.
sent. si qualia uider̃ isti signa uidissent. S nec illis
ꝓfuit qͦd poterant cređe. qr p̃destinati ñ erant ab eo euiꝰ
in scruptabilia sunt iudicia: & inuestigabiles uiȩ.
Nec istis obfuisset qͦd non poterant credere: si ita p̃desti¬
nati eẽnt ut eos cecos illuminaret. & induratis cor la¬
pideum uellet auferre. Uerum qͦd dixit dñs de tyriis &
sydoniis aliquo alio mͦ potest fortassis intelligi. Nemi
qui in illo electi sunt añ constitucionẽ mundi: ꝓculdu¬
bio confitet᷑ aquo non surdis aurib cordis eloquium
diuinũ auribꝰ carnis audit᷑. Et tñ ħ p̃destinatio que
satis aꝑte etiam uerb̃ euuangelicis explicat᷑. ñ ꝓhibu
memoraui. credite indm̃ & in me credite. & propt̾ ꝑse¬
uerandum oportet semꝑ orare. & ñ deficere. Audiunt
enim hec & faciunt quib datum ẽ. ñ autẽ faciunt

Expanded text:
ut non videant oculis, nec intelligant corde, et convertantur, et sanem illos . Non erant ergo sic excaecati oculi, sent, si qualia viderunt isti signa vidissent. Sed nec illis profuit quod poterant credere, quia praedestinati non erant ab eo, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae; nec istis obfuisset quod non poterant credere, si ita praedestinati essent, ut eos caecos Deus illuminaret, et induratis cor lapideum vellet auferre. Verum quod dixit Dominus de Tyriis et Sidoniis, aliquo alio modo potest fortassis intelligi: neminqui in illo electi sunt ante constitutionem mundi, procul dubio confitetur, a quo non surdis auribus cordis eloquium divinum auribus carnis auditur. Et tamen haec praedestinatio, quae satis aperte etiam verbis evangelicis explicatur, non prohmemoravi, Cre, dite in Deum, et in me credite: et propter perseverandum, Oportet semper orare, et non deficere . Audiunt enim haec et faciunt, quibus datum est: non autem faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs nec u̾bis. nec miraculis suis crediaros ẽẽ p̃sciebat
hec certe de cyto e sydone ñ possum dicrt. & in cis
cognoscimus ad eas causas p̃destinationis hoc diuimna iudi¬
cia ꝑtinere. sine quarũ causarui latentium p̃iudicio. cẽ
ista respondere me dixi. facile ẽ quippe ut infidelitatẽ
accusemus iudeorum. de lib̾a uoluntate uenientẽ. qͥ fac¬
tis apud se tam magnis uirtutib credere noluert̃. Ed &
dñs increpans arguit & dic̃. Uȩ tͥ chororaim & bechsaida

Expanded text:
ec miraculis suis credituros esse praesciebat ec miraculis suis credituros esse praesciebat ? Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere, et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina judicia pertinere, sine quarum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. Quod et Dominus increpans arguit, et dicit: Vae tibi, Chorozain et Bethsai
Abbreviated transcription (Latin):
egissent. sic̃ se hñt edoquia u̾itatis. In quib u̾bis suis
dñs iħc altius nob̃ misterium p̃destinationis ostendit.
Si enim queratur a nobis cur apud eos tanta miracła
facta sunt. qui uidentes ea ñ fuerant credituri. & apud
cos facta ñ sint. qui crederent si uiderent. quid respon¬
debimus: Numquid dicturi sumus qͦd in libro illo
dixi. uͥ sex quib dã questionib paganorũ. sine p̃iudi¬
cio tam̃ aliarũ causarum quas prudentes possunt
uestigate respondi: Hoc quippe ut scitis cũ xp̃c qua¬
re post tam longa tempora uenerit quereret᷑ dixi. qͦd
his temporib & his locis quib euangł̃ium eiꝰ ñ ẽ p̃di¬
catum. tales om̃s in eius p̃destinatione futuros ẽẽ p̃sci¬
ebat. quales multi in eius corporali p̃sentia fuerunt. qͥ
in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt.
Item paulopꝰ in codem libro. atq in eadem questione.
ꝯid mirũ inquã sitam infidelib plenum orbẽ t̾rarũ

Expanded text:
itatis, in quibus verbis suis Dominus Jesus altius nobis mysterium praedestinationis ostendit. 23. Si enim quaeratur a nobis, cur apud eos tanta miracula facta sint qui videntes ea non fuerant credituri, et apud eos facta non sint qui crederent si viderent; quid respondebimus? Numquid dicturi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus Paganorum, sine praejudicio tamen aliarum causarum, quas prudentes possunt vestigare, respondi? Hoc quippe, ut scitis, cum Christus quare post tam longa tempora venerit, quaereretur, dixi, quod his temporibus et his locis quibus Evangelium ejus non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt. Item paulo post in eodem libro, atque in eadem quaestione: Quid mirum, inquam, si tam infidelibus plenum orbem terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. ñ qͦd obtemus dõ ut sc̾ificetur orationib nr̃is.
Cȩterum aq̃ d̃s scificat᷑. qui ipse scificat: S qr ipse
dix̃. sc̃ĩ estote. quomͦ & ego sc̃s sum: id petim & rogamus.
ut qui in baptismo sc̃ificati sumus. in eo qͦd ẽẽ cepimus.
ꝑseueremꝰ. Et paulopꝰ de hac ip̃sa re adhuc disputans &
docens nos ꝑseuerantiã petere a dño. qͦd nullomͦ recte ac
ueracit̾ faceret. nisi eius donum & hoc eẽt: hȩc inqͥt scĩ¬
ficatio ut in nob ꝑmaneat oramus. Et quia dñs & uidex
nr̃. sanato ase & uiuificato cõminat᷑ ñ delinquere. neqͥd
ei det̾ius fiat: hanc continuis orationib p̃cẽ facimꝰ. hoc
dieb ac noctib postulamus. ut sc̃ificatio & uiuificatio.
quȩ de di grã sumit᷑: ipsius ꝓtectione seruet᷑. In scificatio¬
ne gͥ ꝑseuerantiam. hoc ẽ ut ĩ scificatione ꝑseueremꝰ nos
ab eo pecere iste doctor intelligit. cum sc̃ificati dicimus

Expanded text:
tuum, non quod optemus Deo ut sanctificetur orationibus nostrituum, non quod optemus Deo ut sanctificetur orationibus nostriceterum a quo Deus sanctificatur qui ipse sanctificat? sed quia ipse dixit:: sancti estote, quoniam et ego sanctus sum, id petiut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. Et paulo post de hac ipsa re adhuc disputans, et docens nos perseverantiam petere a Domino; quod nullo modo recte ac veraciter faceret, nisi ejus donum et hoc esset: Haec, inquit, sanctificatio ut in nobis permaneat oramus: et quia Dominus et judex noster sanato a se et vivificato comminatur non delinquere, ne quid ei deterius fiat : hanc continuis orationibus precem facimus, hoc diebus et noctibus postulamus, ut sanctificatio et vivificatio quae de Dei gratia sumitur, ipsius protectione servetur. In sanctificatione igitur perseverantiam, hoc est, ut in sanctificatione perseveremus, nos ab eo petere iste doctor intelligit, cum sanctificati dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
daturꝰ ñ potuissẽt nescire: ꝓculdubio nouerant p̃desti¬
nationẽ. quã ꝑ apł̃os p̃oicatam contra nouos hereticoᷤ
oꝑosius diligentiusq defendimꝰ. Nec cam̃ eis obedientiã
p̃dicantib. & ad eam sicut quisq poterat feruentes hor¬
tantib. ullo mͦ recte diceret᷑. si ñ uultis obedientiã ad quã
nos accenditis in nr̃o corde frigescere. nolite nob̾ istã dei
grãni p̃dicare qua dm fatemini. quȩ ut nos faciamꝰ hor¬

Expanded text:
t non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestinationem, quam per Apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamus hor
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ infirma. Ut dũ p̃cedit humilis & submissa c̃fessio
&e dat᷑ totũ dõ. quicqͥd supplicit̾ cũ timore di pecit᷑. ipsiꝰ¬
pietate p̾stetur.Si gͥ alia docum̃ta ñ eẽnt. hec dñica ora¬
tio nob̾ adcausam gr̃ẽ quã defendimꝰ sola sufficeret. qr
nicħ nob̾ reliquit. in quo tanꝗͣ in nr̃o głemur. Siqͥdem¬
& ut ñ discedam᷑ a dõ. ñ ostendit dandum ẽẽ nͥ a dõ.
cum poscendum ostendit a dõ. Qͥ enim ñ infertur in
temptationem: ñ discedit a dõ. Non ẽ hoc omnino in
uirib lib̃i arbitrii: quales nunc sunt. fuerat in hõie
anteꝗͣ caderet. Quȩ tam̃ lib̃tas uoluntatis. in illiꝰ pͥmȩ
conditionis p̾stantia quantũ ualuerit apparuit ĩ angłliꝰ
qͥ diabolo cum suis cadente: in u̾itate steterunt: & in
securitatẽ ꝑpetuã ñ cadendi. in qua nc̃ eos ẽẽ certissimi su¬
mus ꝑuenire meruert̃. Post casum autẽ hominis. ñ nͥ ad

Expanded text:
autem infirma, ut dum praecedit humilis et summissa confessio autem infirma, ut dum praecedit humilis et summissa confessio et datur totum Deo quidquid suppliciter cum timore etiae: « Si ergo alia documenta non essent, haec dominica oratio nobis ad causam gratiae, quam defendimus, sola sufficeret, quia nihil nobis reliquit, in quo tanquam in nostro gloriemur. Siquidem ut non discedamus a Deo, non ostendit dandum esse nisi a Deo, cum poscendum ostendit a Deo. Qui enim non infertur in temptationem, non discedit a Deo. Non est hoc omnino in viribus liberi arbitrii, quales nunc sunt. Fuerat in homine, antequam caderet. Quae tamen libertas voluntatis in illius primae conditionis praestantia quantum valuerit, apparuit in angelis, qui diabolo cum suis cadente in veritate steterunt, et ad securitatem perpetuam non cadendi, in qua nunc eos esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis non nisi ad
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝓbari. Qͦd itaq dicimꝰ dõ. ne nos inferas in tẽp¬
tationẽ. quid dicimꝰ nͥ nos inferri ñ sinas: Unde sic
orant ñnulli. & legitur in codicib plurib. & hoc
sic posuit beatisimus cypͥañ. ne patiaris nos in duci
in temptationẽ. In euangłio cam̃ greco misꝗͣ inueni:
nͥ ne nos inferas in temptationẽ. Cutiores gͥ uiuimꝰ. si
tocũ d̾o damus. ñ autẽ nos illi exparte. & nob̃ ex parte
commitcimꝰ: qͥd uidit iste uen̾abilis martir. Nã cum
eundẽ locum orationis exponeret: ait pꝰ cet̾a. Quando
autẽ rogam. ne intemptationẽ ueniamꝰ. ammonem᷑
infirmitatis & inbecillitatis nr̃ȩ dũ sic rogamꝰ. nequis
se insolent̾ extollat. nequis sibi suꝑbe & arrogant̾ aliqͥo
assumat. neqͥs aut c̃fessionis aut passionis głam suã di¬
cat. cũ dñs ipse humilitatẽ docens dix̾it. uigilate & ora¬
te: ne ueniatis in temptationẽ. Sp̃c qͥdem ꝓmptꝰ ẽ: caro

Expanded text:
enim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tenenim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tentationem; quid dicimus, nisi, Ne nos inferri sinas? Unde sic orant nonnulli, et legitur in codicibus pluribus, et hoc sic posuit beatissimus Cyprianus: Ne patiaris nos induci in tentationem. In Evangelio tamen graeco nusquam inveni, nisi, Ne nos inferas in tentationem. Tutiores igitur vivimus, si totum Deo damus; non autem nos illi ex parte, et nobis ex parte committimus: quod vidit iste venerabilis martyr. Nam cum eumdem locum Orationis exponeret, ait post caetera: « Quando autem rogamus, ne in tentationem veniamus; admonemur infirmitatis et inbecillitatis nostrae dum sic rogamus, ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe adque adroganter aliquid adsumat, ne quis aut confessionis aut passionis gloriam suam ducat, cum Dominus ipse humilitatem docens dixerit: uigilate et orate, ne ueniatis in temptationem: spiritus quidem promptus est, caro
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ꝑacto. s ei qͦd usq ad eiꝰ finẽ restat ẽ necessaria. Oꝑẽ
p̃cium ẽ cam̃ paulisꝑ intueri. quomͦ & in hac petitione
iam tunc lingua cẏpͥani camꝗͣ telo inuictissimo u̾itatis
longe postea futuri cfodiant᷑ heretici. Etiã hoc enĩ plags¬
ani audent dicere. hominẽ iustũ in hac uita nullũ hab̾e
omnino peccatum. & in talib hominib eẽ iã p̃sent tẽ¬
pore ȩccłam ũ habentẽ maculam aut rugã. aut aliqͥs

Expanded text:
tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc lingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenit ad illam summã quȩ in regno ẽ beatitudinem.
hodie. ubi beatus cypͥanus ostendit. quomͦ & hic intel¬
ligatur ꝑseuerantia postulari. Ait quippe int̾ cȩtera.
Hunc autẽ panẽ dari nobis cotidie postulamꝰ. neqͥm¬
tis int̾cedente aliquo grauiore delicto. dũ abstenti & ñ
communicantes. a celesti pane ꝓhibemur. a xp̃i corpore
separemur. Hȩc u̾ba scĩ hominis dĩ. ꝑseuerantiã ꝓrsus
a domino. scõs indicant poscere. quando hac intentiõe
dicunt. panem nr̃m cotidianum da nob̾ hodie ne a
xp̃i corpore separentur. s in ea scitate ꝑmaneant. qua
nullũ quo inde separari mereant᷑. crimen admittant.
sic̃ & nos dimittimus debitorib nr̃is. In qua sola peti¬
tione ñ inuenitur posci ꝑseuerantia. Prec̾ita enim st̃
peccata: quȩ nobis ut dimitcant᷑ oramꝰ. Perseuerantia
ũ quȩ in ȩt̾num saluos fac̃. tempori qͥdem huiꝰ uitȩ non

Expanded text:
pervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, pervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, hodie. Ubi beatus Cyprianus ostendit quomodo et hic intelligatur perseverantia postulari. Ait quippe inter caetera: « Hunc autem panem dari nobis quotidie postulamus, netercedente aliquo graviore delicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctitate permaneant, qua nullum quo inde separari mereantur, crimen admittant. sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝑseueret fides. uerum &̃ ꝓ infidelib. ut hab̾e inci¬
piant eã. quã penitus ñ habebant. & contra quã corda
insuꝑ inimica gestabant. sc̃a orat ȩccła. Uerũ nc̃ ñ de
initio fiõi de quo in supiori libeo multa iã dyxim̃ ħ de
illa quȩ babenda ẽ usq infinẽ ꝑseuerantia disputam̾us.
cur ut fiat adhuc pecunt. nͥ ut ꝑseuerent in eo qͦd eẽ
ceꝑunt: Quãuis hic dici possit. ñ pet̾e scõs ut uoluntaᷤᷤ
dĩ fiat in cęlo. s ut fiat in t̾ra sic̃ in celo. ut t̾ra scilicet
imitet᷑ celum. idest ut homo angłm. uł infidelis fidelẽ.
Ac ꝑ hoc id scõs poscere. ut sit qͦd ñdum ẽ: ñ ut ꝑseueret
qͦd ẽ. Quantalib&e enĩ homines scĩtate p̃polleant: ñ dũ
sunt ȩquales angł̃is dĩ. Hondum gͦ sic̃ in cęlo. in eis fit
uoluntas dĩ. Qodsi ita ẽ. in ea qͥdem parte qua obtamus.
ut homines ex infidelib fiant fideles: ñ ꝑseuerantia.

Expanded text:
vel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incivel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incipiant eam quam penitus non habebant, et contra quam corda insuper inimica gestabant, sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, de quo in superiore libro multa jam diximus; sed de illa quae habenda est usque in finem perseverantia disputamus, cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo quod esse coeperunt? Quamvis hic dici possit, non petere sanctos, ut voluntas Dei fiat in coelo; sed ut fiat in terra sicut in coelo: ut terra scilicet imitetur coelum, id est, ut homo angelum, vel infidelis fidelem: ac per hoc id sanctos poscere, ut sit quod nondum est, non ut perseveret quod est. Quantalibet enim homines sanctitate praepolleant, nondum sunt aequales Angelis Dei: nondum ergo sicut in coelo in eis fit voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseveranti