comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃o iħu. Non itaq iusti¬
ꝑ ꝓpriam uoluntatẽ: s iu
Non quod sine uoluntate
nr̃a fiat : s uoluntas nr̃a
ostenditur infirma ꝑlegẽ:
ut sanet gr̃a uoluntatẽ: et sa¬
na uoluntas impleat legẽ:
non constituta sublege. nec
indigens lege: hoc totũ ic
quomͦ gratis: qđ enĩ fides me¬
retur:cur non potius reddi
tur. quamdonatur: Non
dicat ista homo fidelis: quia
cum dixerit. Ut merear iu¬
stificationem habeo fidem:
respondet᷑ ei: Quid enĩ habes
quod non accepisti:cũergo
fides ĩpetrat iustificationẽ.
sicut unicuiq deus partitꝰ
est etiam ipsiꝰ mensurã fidei
nongratiã dei aliquid meri
ti p̃cedit humani: sed ipsa
grã mereret᷑ augeri:ut aue¬
ta.mereatur et ꝑfici: comitan¬
de non ducente.pedis sequa
non preuia uoluntate: Vnde
ille qui dixit. fortitudinem
meam ad tecustodiam: cau¬
samq reddidit dicens. qm̃
ds̃ susceptor m̃s es: canquã
requirens quib de meritis
fuerit consecutus. nichilq
inse inueniens ante gr̃am

Expanded text:
justipropriam voluntatem, sed Non quod sine voluntate nostra fiat, sed voluntas nostra ostenditur infirma per legem, ut sanet gratia voluntatem, et sana voluntas impleat legem, non constituta sub lege, nec indigens lege. Hoc totum idcquomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius retur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia, cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impetrat iustificationem, sicut unicuique deus partitus est etiam ipsius mensuram fidei, non gratiam dei aliqti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur perfici, comitante, non ducente, pedissequa, non praevia voluntate. Unde ille qui dixit, Fortitudinem meam ad te custodiam, causamque reddidit dicens, Quoniam Deus susceptor meus es; tanquam requirens quibus id meritis fuerit consecutus, nihilque in se inveniens ante gratiam
Abbreviated transcription (Latin):
non sit digna comparatio:quia
hicquamus p̃tium distet. ma¬
net tamen utruisq corruptio:
ibi derogant paruis magna: et
partet pacientia: siue augetur:
Optant fideles aliquid patiꝓ
nomine dñi: ut ac quirant de
tribulatione finienda. p̃mia
sine fine mansura: Pacientia
autẽ ꝓbationem: ꝓbatio uͦ spem:

Expanded text:
non sit digna comparatio: quia non sit digna comparatio: quia hic, quamvis pretium distet, manet tamen utriusque corruptio: ibi derogant parvis magna, et paret patientia sive augetur. Optant fideles aliquid pati pro nomine Domini, ut acquirant de tribulatione finienda praemia sine fine mansura. Patientia autem probationem: probatio vero spem.
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut amultis ꝓipsa magni¬
tudine incredibile uideatur.
eo quod speramꝰ gloriã filiorũ
dei nos consecuturos: Nonso¬
lum autem: s et gloriamur
intribulationib. Ideo intri¬
bulationib gloriat᷑: quia ꝑ eas
pacientiȩ uirtus ostenditur:
et de pacientia. fidei apꝑba¬
tio nascitur: spesuero de inuic¬
tianimi ꝓbatione nutritur:
Gloriantur gͦ scĩ de tolerantia
tribulationis: sine ꝑiculo ua¬
nitatis. Non solũ enim inglorie
spe. s etiã insaluberrimis nob̃̾
tribulationib gloriam᷑: Scien¬
tes quantã habeant remunera¬
tionem: sicut ait iacob. Om̃e
gaudium existimate fr̃s mei.
cum int̾eptationes uarias inci¬
deritis: Et illud: beatus uirqui
suffert tẽptationem: quia cum
ꝓbatus fuerit accipiet coronã.¬
Et reliqua. De tribulatione em̃
gloriosa ꝓmittitur nob̃ut glori¬
emur: quod et sifecerimus: tale
est quale siquis nũmo aeneo.
plumbeo contẽpto. gemmã re¬
giam consequatur : quãquam

Expanded text:
est, ut a multis pro ipsa magniest, ut a multis pro ipsa magnitudine incredibile videatur: eo quod speramus gloriam filiorum Dei nos consecuturos. Non solum autem, sed etiam gloriamur in tribulationibus. Ideo in tribulationibus gloriatur, quia per eas patientiae virtus ostenditur, et de patientia fidei approbatio nascitur: spes vero de invicti animi probatione nutritur. Gloriantur ergo sancti de tolerantia tribulationis sine periculo vanitatis. Non solum enim in gloria spei, sed etiam in saluberrimis nobis tribulationibus gloriamur, scientes quantam habeat remunerationem, sicut ait Jacobus: Omne gaudium existimate, fratres mei, cum in tentationes varias incideritis. Et illud: Beatus vir qui suffert tentationem: quia cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae. De tribulatione enim gloriosa permittitur nobis ut gloriemur: quod et si fecerimus, tale est quale si quis, nummo aeneo aut plumbeo contempto, gemmam regiam consequatur. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Ego sum ostium: et nemo
uenit ad patrem nisi ꝑme:
ꝑipstm ergo quia ostium ẽ.
accessum habemus ad gr̃am
S uideamꝰ qualesit ostium:
ut sciamus quales eẽ debe¬
ant qui intrant ꝑ ipsum:
ut accessũ habeant ad grãm
Istud ostium ueritas est: et ꝑ
ostium ueritatis. non posst̃
introire mendaces Et glori¬
amur in spe glȩ filiorum dei
Inhoc quod incredibile uidet̃
nos ꝑfidem gloriam᷑. filioꝵ
dei sperare nos adoptionẽ:
tantumq est quod speramꝰ.
quantũ ex se p̃sumere nullus
auderet: quia in sola dei uir¬
tute est. ut homo infiliortim
dei numero possit ascendere:
ostendit et nos habere unde
recꝰte et sine ꝑiculogloriemur.
magna enim gloria est. ꝑfidẽ
ac spem innumero filiorum
dei ad scisci. in spe glorie filioꝵ
dei. Illud nobis ꝓmittitur :
quod sicut dictum est sperare
nullus audebat. qđ si forte in
mentem alicuiꝰ incidiss. po¬
terat estimare.se blas phemiã
incurris se quod adeo magnũ

Expanded text:
Ego sum ostium, et nemo Ego sum ostium, et nemo venit ad Patrem, nisi per me . Per ipsum ergo qui ostium est accessum habemus ad gratiam.  videamus quale est ostium, ut sciamus quales esse debeant qui intrant per ipsum, et accessum habent ad gratiam. Istud ostium veritas est: et si ostium veritas, non possunt introire mendaces. Et rDei. In hoc quod incredibile videtur, nos per fidem gloriamur filiorum Dei sperare nos adoptionem, tantumque est quod speramus, quantum ex se praesumere nullus auderet, quia in sola Dei virtute est, ut homo in filiorum Dei numero possit ascendere; ostendit et nos habere unde recte et sine periculo gloriemur. Magna enim gloria est per fidem ac spem in numero filiorum Dei adscisci. In spe gloriae filiorum Dei illud nobis promittitur, quod, sicut dictum est, sperare nullus audebat: quod si forte in mentem alicujus incidisset, poterat aestimare se in blasphemiam incurrisse: quod adeo magnum
Abbreviated transcription (Latin):
tius: Quitraditus est ꝓpter
ditione misericordia: in resur¬
rectione. potentia de monstra¬
ta est. et ut noue exresurrecti¬
one uitȩ. quȩ est iustificatio
nr̃a nobis daretur exemplũ.
ut peccata nr̃a portaret. mor
redderet: Ideo in ipso corpore
quo est crucifixtis apparuit:
ut fidem atq iustitiã creden¬
tium confirmaret: cum inple¬
nicudine ꝓmissionis. fructũ
suȩ credulitatis agnosceret.
iħm xp̃m. Cum iudei et gen¬
tes inter sedis ceptarent: et illi
deantiquȩ legis operib. hi de
noua xp̃i uocatione p̃sumerent
ꝑtractat causam: quia nemo eoꝵ
est ex meritosuo iustificatus. s
om̃s ꝑ grãm quȩ fidem in fun¬
dit et ueritatẽ ostendit. et qd̾
nec genus. nec circũcisio. sed
fides faciat filios abrahe:qͥ
ante circumcisionẽ ex sola
credulitate iustificatus est.
quaratione conclusa.pacẽ
eos habere ortatur addm̃:
quia nemo suis meritis. s
om̃s dei gratia et misericor¬
dia sunt saluati. Perquẽ¬
Quomodo accessũ habemus

Expanded text:
 Qui traditus est propter ditione misericordia, in resurrectione potentia demonstrata est: et ut novae ex resurrectione vitae, quae est justificatio nostra, nobis daretur exemplum; ut peccata nostra portaret, mortredderet. Ideo in ipso corpore quo est crucifixus apparuit, ut fidem atque justitiam credentium confirmaret, cum in plenitudine promissionis fructum sive credulitatis agnosceret. igitur. Cum Judaei et gentes inter se disceptarent, et illi de antiquae legis operibus, hi de nova Christi vocatione praesumerent, pertractata causa quia nemo eorum est ex merito suo justificatus, sed omnes per gratiam, quae fidem infundit, et veritatem ostendit; et quod nec genus, nec circumcisio, sed fides faciat filios Abrahae, qui ante circumcisionem ex sola credulitate justificatus est: qua ratione conclusa pacem eos habere hortatur ad Deum, quia nemo suis meritis, sed omnes Dei gratia et misericordia sunt salvati. Ex fidQuomodo accessum habemus
Abbreviated transcription (Latin):
fundit. Spes est bonorum ex¬
pectatio futurorum: que expͥ¬
mit humilitatis affectum: et
sedule seruitutis obsequium:
spes autem uocata. quod sit pes
ꝓgrediendi: quasi est pes. un¬
de ȩcontrario desperatio:de est
enim ibi pes: Nullaq ꝓgredi¬
endi facultas est: quia dum
quisq peccatum amat: futu¬
ram gloriã nonsperat: Nemo¬

Expanded text:
us . Spes est bonorum exspectatio futurorum, quae exprimit humilitatis affectum, et sedulae servitutis obsequium. Spes autem vocata, quod sit pes progrediendi, quasi enim est pes. Unde e conenim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat.
Abbreviated transcription (Latin):
q hominis filio. mors tẽpora¬
lis indebita redderetur. qua
eos a sempit̾na morte debita
liberaret. Peccata nr̃a diabo¬
lus tenebat: et ꝑ illa nos me¬
rito tenebat inmorte:Di mi¬
sit ea ille. qui sua non habe¬
bat: et abillo inmerito est

Expanded text:
que hominis filio mors temporaque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ iusto aliquis et bono. sut̃i san¬
guinem funderet:metu mor¬
tis cuncta terrente:nã inuenire¬
ẽ int̾ dum. ut aliquis ꝓ reiusta
et bona audeat mori. Caritas
autẽ dei quȩ in nob̃ est. hinc
ta est de terra uita eius: et ꝓ
iniquitatib populi ductus
est ad mortem: et portauit
peccata nr̃a: et tradita est in
mortẽ anima illius. eccũ in¬
quis reputatus est: ut nos
impios et infirmos et pecca¬
tores: pios et robustos. et
iustos faceret: Comm̃dat¬
in nobis Quando indebite
aliquid redditur: tunc cari¬
tas cõmendatur: Quidergo
tam indebitũ. quã ut sine pec¬
cato: dñs pius ꝓseruo impio
moreretur:Deus enĩquan¬
tum nos diligat: ex morte
sua cognoscimus:Cur ergo¬
non fieret mors xp̃i: immo
cur p̃ter missis aliis innume¬
rabilib modis.quib ad nos
liberandos uti poss omp̃s.
ipse potissimũ elegit ut fieret:
ubi nec de diuinitate eius ali
manitate suscepta tantum
beneficii conlatũ est hominib
ut adei filio sempit̃no. eodem¬

Expanded text:
 iusto aliquem et bono suum sanguinem fundere metu mortis cuncta terrente; nam inueniri interdum, ut aliquis pro re iusta et bona audeat mori —, caritas autem dei, quam in nobis habuit, hinc ta est de terra uita eius et pro iniquitatibus populi ductus est ad mortem et portauit peccata nostra et tradita est in morte anima illius et cum iniquis reputatus est, ut nos inpios et infirmos et peccatores pios et robustos et iustos faceret. nonm. Quando indebite aliquid redditur, tunc charitas commendatur. Quid ergo tam indebitum quam ut sine peccato Dominus pius pro servo impio moreretur? Deus in nobis. Quantum nos diligat ex morte sua cognoscimusnon fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliqmanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodem
Abbreviated transcription (Latin):
na maris: Ea locutione die¬
tum est. quam greciuocant
ꝓpria. Iste autem tropus. idẽ
modus locutionis fit. quando
id quod dr̃. longe est amplius.
qtiam quodeo dicto significat᷑.
quis enim non uideat quam
sit in comparabilit̾ amplius.
harene numerus. quam potest
ẽẽ hominum om̃ium genus.
ab ipso adam usq ad terminũ
scłi : quanto gͦ magis quã sem̃
abrahe: Non solum quod ꝑti¬
net ad israheliticã gentem: ue¬
rum ȩtiam quod est et futurũ
est. scdm imitationem fidei
toto orbe terrarũ inom̃ibus
gentib: quod semen incõpara¬
tione multitudinis impioꝵ.
ꝓfecto in paucis est: quã uis
et ipsi pauci fiant. ininnume¬
rabilem multitudinẽ suam.
que significata est. scđms ꝑ
bolen pharenam maris: sane
ista multitudo que ꝓmittitur
abrahe: non deo est in numera¬
bilis. s hominib: deo autẽ. nec

Expanded text:
 quod ea locutione dictum est. quam Graeci uocanpropria. modus locutionis fit, quando dicitur: Longe est amplius quam quod eo dicto significatur; quis enim non videat quam sit incomparabiliter amplior arenae numerus, quam potest esse hominum omnium genus ab ipso Adam usque ad terminum saeculi? Quanto ergo magis quam semen Abrahae, non solum quod pertinet ad Israeliticam gentem, verum etiam quod est, et futurum est, secundum imitationem fidei toto orbe terrarum in omnibus gentibus? Quod semen in comparatione multitudinis impiorum profecto in paucis est, quamvis et ipsi pauci fiant, secundum innumerabilem multitudinem suam, quae significata est secundum bolen per harenam terrae. Sane ista multitudo, quae promittitur Abrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus; Deo autem nec
Abbreviated transcription (Latin):
us est: Ex suꝑiorib et inferi¬
orib sensum loci huiꝰ debemtis
gloriari intribulationibus.
quia tribulatio pacientiam
operatur. pacientia ꝓbationẽ.
ꝓbatio uerospem. spes autem
non confundit. quȩ ex eocertã
habeat ꝓmissionem. quia ca¬
ritas dei diffusa est incordib
nobis: plenius uolens uirtu¬
tes caritatis ostendere. quam
sis intellegere deberemus.ex
est.Impii namq eramus. ante¬
quam cont̾iteremur ad deuim:
Et xp̃c utiq mortem ꝓ nobis
antequam crederemtis excepit.
quod ꝓcul dubio non fecisset:
nisi numiam erga nos habuiss
et abundantissimam caritatẽ :
pater unigenitum suũ ꝓim
piorũ redemptione tradendo:¬
Cum enim tux aliquis ꝓiusto

Expanded text:
sed ex superioribus et inferioribus sensum loci huius debere tpostolus se gloriari in tribulationibus, quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes uero non confundit, quae ex eo certam habeat promissionem, quia caritas dei effusa est in cordibus mori. Plenius volens virtutes charitatis ostendere quam sis intelligere deberemus expest. Impii namque eramus antequam converteremur ad Deum; et Christus utique mortem pro nobis antequam crederemus excepit: quod procul dubio non fecisset, nisi nimiam erga nos habuisset, et abundantissimam charitatem, Pater unigenitum suum pro impiorum redemptione tradendo est ut aliquis pro justo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsp̃m scm̃ quidatus est nobis:
Magnitudo beneficiorum. ex¬
citat inse magnitudinem cari¬
tatis: que ꝑfecta timere non
nouit. neq confunditur.quȩ
tamen nobis. non ꝑꝓprium
mo inse: s indeocuius donũ
est glorietur. Nec dicat. Ego na¬
turali lege credidi et sic accepi
sp̃m scm: quia nemo p̃tienit
dm̃: s illius semꝑ miscdia p̃¬
uenimur. Ut quid enim xp̃c
cum adhuc infirmi essemus.¬

Expanded text:
sanctum, qui datus est nobis. Magnitudo beneficiorum excitat in se magnitudinem charitatis, quae perfecta timere non novit, neque confunditur: quae tamen in nobis non per proprium mo in se, sed in Deo, cujus donum est, glorietur: nec dicat: Ego naturali legi credidi, et sic accepi Spiritum sanctum: quia nemo praevenit Deum, sed illius semper misericordia praevenimur. Utquid enim Christus cum adhuc i
Abbreviated transcription (Latin):
Mortuos hic sod̾m anime pecca¬
tũ intellegimus:qm̃ anima
inquit que peccat. ipsa moriet᷑:
Sicut enim in morte corporali
pereunt sensus: et neq uisum
ultra corpus neq auditũ neq
odorem aut gustum recipit uł
tactũ. Ita et qui spiritales sen¬
sus inanima ꝑdiderit. Ut non
neq manus eius ꝑtractent
de u̾bouitȩ: huiꝰmodi homines.
merito mortui appellantur
Tales inuenit nos aduentꝰ xp̃i.
s uiuificatut nos ꝑgratiã suã:
sicut alibi diẽut idem apls: Et
nos cum mortui essemꝰ delictis
et peccatis nr̃is: simulcũ illo
frequenter et inaliis exposuimꝰ.
quod ds̃ solus est. qui dicit. ego
sum quisum: et una est illa dĩ
substantia quȩ semꝑẽ.: cuisiqͥs
se ad iunxerit. untis fit cũ eo
iã ipse eẽ dr̃. qui uero longe est
abeo. nec participiũ eiꝰ sumit:
nec ẽẽ quidem dicitur: sicut era¬
mus nos gentes. priusquam
adagnitionem ueritatis diui¬
ne ueniremus: et ideo dicitur
deus uocare ea quȩ non sunt.
tanquam quȩ sunt. Inter eos

Expanded text:
Mortuos hinc secundum animae peccatum intelligimus, quoniam anima, inquit, quae peccat, morietur . Sicut enim in morte corporali pereunt sensus, ut ne quis ultra per corpus neque auditum, neque odorem, aut gustum recipiat, vel tactum, ita et qui spiritales sensus in anima perdiderit, ut non neque manus ejus pertractent de verbo vitae, hujusmodi homines merito mortui appellantur. Tales invenit nos adventus Christi, sed vivificavit per gratiam suam; sicut et alibi dicit idem Apostolus: Et nos cum mortui essemus delictis et peccatis nostris, simul cum illo Frequenter et in aliis exposuimus quod Deus solus est, qui dicit: Ego sum, qui sum: et una est illa Dei substantia, quae semper est: cui si quis se adjunxerit, unus fit cum eo etiam ipse esse dicetur. Qui vero longe est ab eo, participium ejus sumit, ne esse quidem dicitur, sicut eramus nos gentes priusquam ad agnitionem veritatis divinae veniremus: et ideo dicitur Deus vocare ea quae non sunt, tanquam quae sunt. Inter eos
Abbreviated transcription (Latin):
uit corpus suũ emortuũ ctim
ferre centum eẽt annorum:
et emortuã uuluã sarre. in
ꝓmissione autem dei non hesi¬
tauit diffidentia s confortatꝰ
est fide: dans gloriam deo:
Euidentem ꝓtulit rationem.
qđ abraham cum audiret sibi
adeo sũbolẽ reꝓmitti. non respe¬
xit ademor tuas centenarii cor¬
poris uires: de qua utiq nequa¬
quam sperari posset ulla suc¬
cessio: s potentiã ꝓmittentis
incuitus. nichil difficile ẽẽ cre¬
didit. in his que ꝓmittebat
omp̃s: s dedit inquit gloriam
deo: intellegens solius dei ẽẽ mu¬
nus. ubi humane fecunditatis
iura cessauerant. Merito igit᷑
dedit gloriã deo: quia nature
fcierat de sertus atixiliis: Et¬
potens est et facere: Nonait
quȩ presciuit. potens est. et ꝓ¬
mittere:aut quȩ predixit.
potens est ostendere: aut quȩ
ꝓmisit potens est prescire:s
que ꝓmisit potens est et face¬
re: Ipse igitur eos facit ꝑseue¬
rare inbono:qui facit bonos.
qui autẽ cadunt et pereunt.

Expanded text:
vit corpus suum emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae. In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo:evidentem protulit rationem quod Abraham cum audisset sibi a Deo sobolem repromitti, non respexit ad emortuas centenarii corporis sui vires, de quo utique nequaquam sperari posset ulla successio: sed potentiam promittentis intuitus, nihil difficile esse credidit in his quae promittebat omnipotens: sed dedit, inquit, gloriam Deo, intelligens solius Dei esse munus, ubi humanae fecunditatis jura cessaverant. Merito igitur dedit gloriam Deo qui naturae fuerat desertus auxiliis. potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Hon enim ꝑlegem ꝓmissio abra¬
he. aut semini eius. ut heres
eẽt mundi: sed ꝑiustitiam fidei
disputare udetur. et add serere.
quod ꝓmissio que facta est ad
redes s ante legem: quia in lege
quidem de fide et ꝓmissione
abrabȩ creditum est. s moy¬
ses qui scripsit legem postea
fuit: deniq ipse ad galathas
dicit. quia post quadringentos
et tringinta annos facta est
lex: quȩ non irritũ facit ad eua¬
cuandam ꝓmissionẽ. que sit¬
ista iusticia fidei. dequa insuꝑi¬
orib scribitur. ut sepe iam dix¬
imus: quia credidit abraham
deo. et reputatum est illi ad
iusticiam: Nec inmerito: legis
enimobseruantia. penã tantũ¬
modo effugit: fidei uero meri¬
tum. spem reꝓmissionis expec¬
tat: et p̃ceptum seruis ponit᷑.
fides queritur abamicis: Si
enim qui ex lege. heredes sunt:¬
oiudei nemo iustificatur exfi¬
nec ipse abraham.s qm̃ fides.¬
niri non potest. nec ꝓmissio
aboleri: suꝑ est ut non sit ex lege
hereditas. sed ꝑ iustitiam fidei

Expanded text:
Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei.disputare, et asserere quod promissio quae facta est ad sed ante legem: quia in lege quidem de fide et promissione Abrahae creditum est: sed Moyses, qui scripsit legem, postea fuit. Deinde ipse ad Galatas dicit: Quia post quadringentos et triginta annos facta est lex quae non irritum facit ad evacuandam promissionem. Promiista justitia fidei, de qua in superioribus scribitur, ut saepe jam diximus, quia credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, nec immerito legis observantia poenam tantummodo effugit, fidei vero meritum spem repromissionis exspectat, et praeceptum servis ponitur, fides quaeritur ab amicis. Si enim qui ex lege, hi suntnemo justificatur ex finec ipse Abraham. Sed quoniri non potest, nec promissio aboleri, superest ut non sit ex lege haereditas, sed per justitiam fidei
Abbreviated transcription (Latin):
et paulatim familia eius
fierit incerta: gregem israhe¬
liticum quodam circũcisionis
cauterio de notauit: ut uiuentes
inter egyptios. inter assyrios.
babilonios.atq chaldeos. hoc
signaculo distinguerentur:
mo nullus est circumcisus:
Soli quippe:sine gentis alteriꝰ
ad mixtione uiuebant: statim
ut iordanis ripam transgressus
est popults: et inpalestine t̃rã.
iudaicum seexamen infudit :
circumcisione cessaria. futu¬
ro excõmixtione gentium ꝓ¬
uidit errori. quod autẽ ab iħu
ducȩ secundo scribit᷑ populus
circũcisus: significat. et in he¬
remo cessasse circũcisionẽ. que
megypto rationabilit̾ exerce¬
spiritali circumcisione creden¬
tes eẽ. mundandos: Modo eñ¬
signum non opus est: ꝑ quod ab
hominib cognoscatur: Nonem̃
unagens est dei. sed exomnib
congregatio: quia iam uenit ex¬
pectatio gentium xp̃s: Non
his tantum qui sunt excircũcisi
one: sedet his. qui sectantur ue¬
stigia fidei: quȩ est inpreputio

Expanded text:
et paulatim familia ejus 424 et paulatim familia ejus 424 fieret incerta, gregem Israeliticum quodam circumcisionis cauterio denotavit, ut viventes inter Aegyptios, inter Assyrios, Babylonios atque Chaldeos, hoc signaculo distinguerentur. mo nullus est circumcisus: soli quippe sine Gentis alterius admixtione vivebant: statim ut Jordanis ripam transgressus est populus, et in Palaestinae terram Judaeum se examen infudit, circumcisio necessaria futuro ex commixtione Gentium providit errori. Quod autem a Jesu duce, secundo scribitur populus circumcisus , significat et in eremo cessasse circumcisionem, quae in Aegypto rationabiliter exercespirituali circumcisione credentes esse mundandos. Providensigno non est opus, per quod ab hominibus cognoscatur. Non enim una gens est Dei, sed ex omnibus congregatio: quia jam venit exspectatio gentium Christus. Non his tantum qui sunt ex circumcisione fideles, sed et his qui sectantur vestigia fidei, quae est in praeputio
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: Neq enimhi qui scd̾m
carnem nascuntur exabrahã.
filii abraham dicendi sunt :
nisi fidem et opera habeant
credentium: ꝑ p̃putiũ. Ut
om̃s qui exgentib credunt.
scđm fidem filii sint abrahe:
dum et illis. sola fides ad iusti¬
ciam reputatur: etiam et ipsi
circumcisi. non carne.sed corde¬
siue quia ante inp̃putio iustꝰ
fuit. ut eẽt incircũcisorum
pader: et circumcisus iustus
ꝑ mansit. ut circũcisorũ iusto¬
rum fieret pater: Et repu¬
tetur et illis ad iusticiam: et
sit pater circũcisionis Cũ
iustificati fuerint circũeisi
sunt: quia p̃putiatus. si iustͦ
est. p̃putiũ eius incircũcisio¬
circũcisionẽ. interalias figu¬
ras ꝓpheticas. de xp̃o scripsit
moyses: dequo ipse dicit: De¬
scripsit. quia enim exsemine
unit̾isarum gentium fuerat
benedictio reꝓmissa: et ab
abraham usq ad xp̃m multa
erant scła transitura: ꝓuidens
deus ne soboles dilecti abrahe
ceteris nationib misceretur

Expanded text:
sunt. Neque enim hi qui secundum sunt. Neque enim hi qui secundum carnem nascuntur ex Abraham, filii Abraham dicendi sunt, ni fidem et opera habeant credentium per praeputium. Ut omnes qui ex gentibus credunt, secundum fidem filii sint Abrahae: dum et illis sola fides ad justitiam reputatur, etiam et ipsi circumcisi non carneSive quia in praeputio justus fuit, ut esset incircumcisorum pater: et circumcisus justus permansit, ut circumcisorum justorum fieret pater. Non etetur et illis ad justitiam, et sit pater circumcisionis. Cum justificati fuerint, circumcisi sunt: quia praeputiatus si justus est, praeputium ejus in circumcisiocircumcisionem inter alias figuras propheticas de Christo scripsit Moyses: de quo ipse dicit, Decepit. Quia enim ex semine universarum Gentium fuerat benedictio repromissa, et ab Abraham usque ad Christum multa erant saecula transitura, providens Deus, ne soboles dilecti Abrahae caeteris nationibus miscerentur,
Abbreviated transcription (Latin):
rei seruande ꝓtempore custodia
inponitur: quod nemo alius
nisi ipse qui inpressit debeat
designare: Pistud ergo signacu¬
lum. ut exponit apłs. iusticia
fidei quam inp̃putio positus
abraham accipere meruit. in¬
dicatur. ut pat cẽt multarũ
gentium: quod tunc credimꝰ
resignandũ. cum plenitudo
gentium introierit. et om̃is
isrł saluabitur: Tunc enĩfiet.
quod dic̃ apłs: non solũ genti¬
um sedetiam circũcisionis ꝑ
fidem paterabiaham. Et ad huc
aꝑtius designo et signaculo
disseramus: Cum signum sit
ut diximus. ubi indicatur ali
quid ꝑ hoc quod uidetur: sig¬
naculũ uero. ubi concluditur
signaculum. illo utiq intẽpore
designabitur:Cum in nouissi¬
mis dieb post qtiã plenitudo
ut diximus gentium introi¬
Ic circo deniq ante abraham
iustificatur infide. Dum ad¬
huc eẽt incircumcisus: et pꝰ ea
circumciditur: ut ostenderet᷑
primo pater futurus malta¬
rum gentium: et postea eorũ.
qui excircũcisione credituri

Expanded text:
rei servandae pro tempore custodia rei servandae pro tempore custodia imponitur, quod nemo alius, nisi ipse qui impressit, debeat resignare. Per istud ergo signaculum, ut exponit Apostolus, justitia fidei quam in praeputio positus Abraham accipere meruit, indicatur, et pater esse multarum gentium: quod tunc credimus resignandum, cum plenitudo gentium introierit, et omnis Israel salvabitur . Tunc enim fiet, quod dicit Apostolus, non solum gentium, sed etiam circumcisionis per fidem pater Abraham. Et adhuc apertius de signo et signaculo disseramus cum signum sit, ut diximus, ubi indicatur aliquid aliud per hoc quod videtur; signaculum vero concluditur signaculum illo utique in tempore designabitur cum in novissimis diebus, postquam plenitudo, ut diximus, gentium introiIdcirco denique ante Abraham justificatur in fide, dum adhuc esset incircumcisus, et postea circumciditur, ut ostenderetur primo pater futurus multarum gentium, et postea eorum qui ex circumcisione credituri
Abbreviated transcription (Latin):
nem: Fortassis enim aliquib
eundem sermonem secundo
dicere uideatur: idest signum
et signaculum: sed michiutq
sermo. multam inter se uidet᷑
habere differentiam: Signũ
namq dicitur: cũ ꝑhoc quod
uidetur. aliud aliquid indi¬
catur: Sicut u̾bi gratia cũ dic̃
dñs in euanglio. generatio
hec signũ quęxit: et signum ñ
dabitur ei nisi signũ ione ꝓpħe:
situs est inruinam et inresur¬
rectionem multorum: et in sig¬
num quod contra dicetur:
Contradicebatur ergo signum.
inquo xp̃c uenerat: qua aliud
in eo uidebatur. et aliud intelle¬
gebatur: Caro cernebatur: et
deus credebatur: Sic ergo acce¬
pit et abraham signũ. et quid
eẽt signum: inconsequentibus
cideretur: Bene ergo circũcisio¬
nem signum appellatuit in abra¬
ham: quia et ipsa aliud uidebat᷑.
et aliud intellegebacur. Et osten¬
dit quia iam tum carnalis illa
circumcisio. signum erat spirita¬
ne suscipitur. sed incorde: et post
hec addidit: Signaculum ius
Signaculum dr̃: cum alicui

Expanded text:
 Fortassis enim aliquibus eumdem sermonem secundo dicere videatur, id est, signum et signaculum. Sed mihi uterque sermo multam inter se videtur habere differentiam. Signum namque dicitur cum per hoc quod videtur aliud aliquid indicatur, sicut verbi gratia, cum dicit Dominus in Evangelio: Generatio autem signum quaerit: et signum non dabitursitus est in ruinam et in resurrectionem, multorum, et in signum cui contradicetur . Contradicebatur enim signo in quo Christus venerat, quia aliud in eo videbatur, et aliud intelligebatur. Caro cernebatur, et Deus credebatur. Sic ergo accipit et Abraham signum: et quod esse signum in consequentibus cideretur. Bene ergo circumcisionem signum appellavit in Abraham, quia et ipsa aliud videbatur, et aliud intelligebatur: et ostendit quia jam tunc carnalis illa circumcisio signum erat circumne suscipitur, sed in corde. Quod vero dixit signaculum, ita Signaculum dicitur cum alicui
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. propt̃ deigratiã cõmen¬
dandam. ne circũcisio gloria¬
retur: gentesq incircũcisas
ad fidem xp̃i nollet admicti.
hoc enim quando factũ est.ut
eredenti abrahe de putaretur
fides ad iustitiam: non dum
furat circumcisus. Non est¬

Expanded text:
 propter Dei gratiam commendandam, ne circumcisio gloriaretur, gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti: hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justitiam, nondum fuerat circumcisus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit detis abrahe. in semi¬
ne eius fidem gentium dicens:
patrem multarum gentiũ
posui te: Unde dicit apłs. idõ
ex fide ut scđm gr̃am firma
sit ꝓmissio om̃i semini: non
de nr̃aẽ. uoluntatis podestate:
s de suia p̃destinatione ꝓmi¬
sit: ꝓmisit emĩ. qđ ipse factu¬
rus fuerat: nonqđ homines:
quia et si faciunt homines bo¬
na que ꝑtinent adcolendũ
dm̃: ipse facit. ut illi faciant
que p̃cepit: Non illi faciunt.
ut ipse faciat quod ꝓmisit:
alio quin ut dei ꝓmissa cõple¬
antur. non indei s inhominũ
est potestate: et quod adñoꝓ
missum est abipsis redditur
abrahȩ: Non autẽ sic credidit
abraham. s credidit. dans
gloriam deo: qm̃ que ꝓmisit
potens est et facere non ait p̃¬
dicere.: nonait p̃scire:nam et
aliena fact̾a potest p̃dicere atq
p̃scire: s ait. podens est et facere.
Pmisit autem filios abrahe: qđ
ẽẽ non possunt.si non habeant
fidem: Ergo ipse donat et fidem:¬

Expanded text:
promisit Deus Abrahae in semine ejus fidem gentium, dicens: Patrem multarum gentium posui te; unde dicit Apostolus, Ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio omni semini; non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit: promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei promissa compleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate: et quod a Deo promissum est, ab ipsis redditur Abrahae. Non autem sic credidit, Abraham, sed credidit dans gloriam Deo, quoniam quae promisit potens est facere: non ait praedicere, non ait praescire, nam et aliena facta potest praedicere atque promisit, potens est et facere. Promisit autem filios Abrahae; quod esse non possunt, si non habeant fidem: ergo ipse donat et fidem
Abbreviated transcription (Latin):
carne: gentium ꝑfidẽ est pater:
significauit fidem in interiorẽ¬
hominem eẽ inconspectu dei :
non in ostentatione hominum:
sicuti est carnis circumcisio:¬

Expanded text:
carne, gentium autem fide pater esignificahomine esse in conspectu Dei; non in ostentatione hominum, sicuti est carnis circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ gratia exclusum ẽẽ p̃pu¬
tium: Nunc uero ostendit:
quod inp̃putio adhuc posi¬
to reputata est fides ad iustitiã
Et ideo ꝓnunciat. quia cum
abraham inp̃putio positus.
ꝑfidem iustificatus sit: sine
dubio princeps et pater me¬
rito dr̃ om̃ium credentium.
nit: Vt esset inquit signacu¬
lum eiꝰ fidei. quam habuit
in p̃putio positus: ut ꝑhoc
pater fieret etiam eorũ qui in
circumcisione nascuntur. si
ficauit abraham. Efficitur
ergo utriusq generis pater:
his qui sunt inp̃putio ꝑfidẽ.
et his qui sunt incircũcisione¬

Expanded text:
 gratia exclusum esse praeputium. Nunc vero ostenditur quod in praeputio adhuc posito reputata est fides ejus ad justitiam, et ideo pronuntiatur, quia cum Abraham in praeputio positus per fidem justificatus sit; sine dubio princeps et pater merito dicitur omnium credentium .-- « Ut esset, » inquit, « signaculum ejus fidei, quam habuit in praeputio » positus, ut per hanc pater fieret etiam eorum qui in circumcisione nascuntur; si ficavit. Efficitur ergo utriusque generis pater, his qui sunt in praeputio per fidem; his vero qui sunt ex circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo quod peccantem inse aut
lapidari continuo. aut cremari
ignib itibet: uel quod aliud
peccantib decernitur inlege
supplicium: ut pena ipsa q̃
peccanti infertur exlege.ira
nunc ab apło nominata uide¬
atur. Ubi enim non est lex:
ex lege p̃ceptio: abundauit et
p̃uaricationis occasio: Hoc ide
quia ira dei maior est inp̃ua¬
ricatorẽ. qui ꝑlegem cognos¬
cit peccatum. et tamen facit:
ꝓinde quia lex etiã in ratione
hominis. qui iam utitur ar¬
bitrio libertatis. naturaliter
incorde conscripta. qua sug¬
geritur. ne mali aliquid faci¬
at quisq alteri quod pati ipse
non uult: scd̾m hanc legem.
p̃uaricatores sunt om̃s: ȩtiã
qui legem ꝑ moysen datam
ñ acceperunt. Dequib in psal¬
mocanit᷑. Preuaricatores estima¬
ui estimau õs pecẽores terrȩ. Nenĩ
om̃s peccores t̾rȩ legẽ ꝑmoy sen
datam p̃tiaricarunt: s tam̃
nisi aliquam p̃uaricassent:
non appellarentur p̃tiari¬

Expanded text:
e, quod peccantem in se aut lapidari continuo, aut cremari ignibus jubet, vel si quod aliud peccantibus decernitur in lege supplicium, ut poena ipsa quae peccanti infertur ex lege, ira nunc ab Apostolo nominata videt. Ubi enim non est lex, ex lege praeceptio, abundavit et praevaricationis occasio. Idequia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem noscit peccatum, et tamen facit. inde quoniam lex est etiam in ratione hominis, qui iam utitur arbitrio libertatis, naturaliter in corde conscripta, qua suggeritur, ne mali aliquid faciat quisque alteri, quod pati ipse non uult, secundum hanc legem praeuaricatores sunt omnes, etiam qui legem per Moysen datam non acceperunt, de quibmo legitur: Praevaricatores aestimati omnes peccatores terrae . Non enim omnes peccatores terrae legem per Moysen datam praevaricarunt; sed tamen nisi aliquam praevaricassent, non appellarentur praevari
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo apłs miratur bonitatẽ
et peccatorib moriuoluerit:
et morioportuno tẽpore: De
quo ipse dicit.tẽpore oportu¬
no exaudiui de et indie salutis
auxiliatus sũcur: Et iterum:
Ecce nunc tempꝰ acceptabile. et
dies salutis: quando om̃s pec¬
cauerunt simul inutiles facti
ꝓ impiis: Utlt hinc ostendere.
quia ꝓimpus mortuus est. et
beneficiorum eius magnitudi¬
nem cõmendare: ut indebite
abeo tantum dilecti. quantũ
eum diligere debeamꝰ: aut si
p̃ponendum sit: cum ille nob̃
impiis. nec uitam suam p̃posu¬
erit. nec denegauerit mortem.
quiergo ꝓimpiis mortuus est.
ostendit. quod pium dñm usq
ad mortem diligere debeamus:
quem ꝓ impiis seruis. cruciatũ
mortis excepisse cognoscimus
simulq notandum. quod pro
impiis: ut p̃sumptio humana
re primatur. ne suis merttis
aliquid tribuat. Uix enĩ ꝓiusto
quis moritur:nam ꝓbono for¬

Expanded text:
em ; miratur bonitatem et peccatoribus mori voluerit, et mori opportuno tempore, de quo ipse dicit: Tempore opportuno exaudivi te, et in die salutis auxiliatus sum tui . Et rursum: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Quando omnes peccaverunt, simul inutiles facti mus. Vult hinc ostendere, quia pro impiis mortuus est, et beneficiorum ejus magnitudinem commendare, ut indebite ab eo tantum dilecti, quantum eum diligere debeamus, videampraeponendum sit, cum ille nobis impiis nec vitam suam praeposuerit, nec denegaverit mortem.Qui ergo pro impiis mortuus est dicens, ostendit, quod pium Dominum usque ad mortem diligere debeamus, quem pro impiis servis cruciatum mortis excepisse cognoscimus: simulque notandum, quod ait, pro impiis, ut praesumptio humana reprimatur, ne suis meritis aliquid tribuat. Vix enim pro justo quis moritur. Hoc co
Abbreviated transcription (Latin):
non solumeas debemus acciꝑe
que extrinsecus ueniunt. idest
de damnis. uel languorib. uel
ex quolibet corporis crciciatu:
siti semet ipsos affligunt et at¬
terunt: obsistendo uoluptatib
stus:re frenando libidinẽ. coer¬
nascitur pacientia: quȩ ꝓba¬
bilis effecta: pariet sꝑem: quȩ¬

Expanded text:
non solum eas debemus intelligere quae extrinsecus accidunt, id est de damnis vel languoribus, vel ex quolibet corporis cruciatu, ssiti semetipsos affligunt et atterunt, obsistendo voluptatibus suis, refrenando libidinem, nascitur patientia, quae probabilis effecta, generat spem. Spe
Abbreviated transcription (Latin):
Qui manducat. non man¬
ducantem non iudicet.Y
ẽ sꝑnat: & qui non mandu¬
cat. manducantem non iu¬
dicet firmi enim infirmio¬
res contumatider contẽp̃ne-¬
bant: & infirmos temere
uidicabant. De genere aut̃
ciborum. quia possunt bono
animo & simplici corde. sine
uitio concupiscentie quic̃q
humani cibi indifferenteR
sumi: prohibet idem apls
iudicari eos qui carmbz ues¬
cebantur. & uinum bibebanł.
ab eis qui se ab huiusmodi
alimentis temꝑabant: qui
manducat inquit. ñ man¬
ducantem non sꝑnat. & ce
tera. De talib enim rebus
que possunt bono animo
etiam possint non bono: uo¬
lebant illi cum homines
ẽẽnt in occulto cordis ferre
sententiam: de quibz solus
ds iudicat: ad hoc ꝑtinet
etiam illud:.quod alio loco
ande dempus iudicare: quo¬
adusq ueniat dñsqͥ ⁊ illu¬
minabit abscondica denebͣꝵ

Expanded text:
Qui manducat, non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet. Firmi enim infirmiores contumaciter contemnebant, et infirmi firmos temere udicatis? de genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem apostolus indicari eos qui carnibus uescebantur et uinum bibebant ab eis qui se ab huius modi alimentis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et. De talibus enim rebus quae possunt et bono animo mvis possint etiam non bono, volebant illi, cum homines essent, in occulto cordis ferre sententiam: de quibus deus solus iudicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco ante tempus quicquam iudicare, quoad usque ueniat dominus et inluminet abscon
Abbreviated transcription (Latin):
acerbitatem refert᷑. peccatum
uero:ad plapsionem corporis:
Precedit autem iniquitas: pec¬
catum sequitur. S grauior
iniquitas:tanquam materia
peccatorum. In cuiꝰ comparati¬
oneleuius est peccatũ. malitia¬
tinctio est. Cogitatio quippe
piauamentis.malitia dr̃: ma¬
litiȩ uotum. uł opꝰ maligni¬
tas appellatur. Formcatio¬
uulgare est. Hec subarcuatis
ꝓst̾̃nebantur: que loca forni¬
ces dicuntur. Unde et forni¬

Expanded text:
acerbitatem refertur, peccatum uero ad prolapsionem corporis. Praecedit autem iniquitas, peccatum sequitur. Sed grauior iniquitas, tamquam materia peccatorum in cuius comparatione leuius est peccatum. Itgnitatem. Cogitatio quippe prava mentis malitia dicitur, malitiae votum vel opus malignitas appellatur. 359. Inuprostrabantur, quae loca fornices dicuntur, unde et forni
Abbreviated transcription (Latin):
Inter dolũ. insidias. et fraudẽ.
hoc inter est: quod dolus a¬
nimo fit: In sidie loco. siue
delo: fraus circa fidem mutu
biles.Susurro desonolocu
tionis appellatur: quia non
infaciȩ alicuiꝰ. sed inaure lo¬
quitur detrahendo. Detrac̃
tio e aliorũ bene gesta oꝑa.¬
uel inmalum malitiose mu¬
tare. uł inuidendo fallaci
fraude diminuere:cum aut
maladicuntur. que bona sunt:
aut paruabona quȩ magna
sunt. Detrahere enim dicit᷑ :
qui aliquid alicui subtrahere

Expanded text:
Inter dolum et insidias et fraudem.Inter dolum et insidias et fraudem.hoc interest, quia dolus animo fit, insidiae loco sive zelo, fraus vero circa fidem mutuanes. Susurro detionis dicitur, quia non in facie alicujus, sed in aure loquitur secrete derogando. Detractio autem est, aliorum bene gesta ovel in malum malitiose mutare, vel invidendo fallaci fraude diminuere: cum autem mala dicuntur, quae bona sunt, aut parva bona, quae magna sunt. Detrahere enim dicitur, qui alicui aliquid subtrahere
Abbreviated transcription (Latin):
te: Inter zelum et inuidiã¬
interdum et inbonam par¬
tem accipi potest:cum quis
nititur ea que meliora sunt
emulari.Inuidia uero aliena
ut dictum est felicitate torquȩ¬
tur. et induplicem scinditur
passionem:cum aut quod ip¬
se est alium ẽẽ.non uult:aut
alium uidens ẽẽ meliorem.
dolet se non ẽẽ consimilem:
occiderit. homicidii uocabu¬
lum: compositum est ex homi¬
ne et cede. qui enĩ cedem in ho¬
minem fecisse cõꝑtus erat: ho¬
micidam ueteres appellabant:¬
Pulere homicidium inuidiȩ
sociauit:quia prima huius
criminis. ipsa materia ẽ. Qa
primũ homicidium et diabo¬
li et cain.de inuidia ortum est
queritur: sed animositas fatiga¬
tur: Primitus fraterni scele¬
ris causa: excontentione uenit.¬
dolus. est mentis calliditas:
abeo quod deludat. Aliud
enim agit. et aliud simulat:
Inter dolum et dolorẽ: hoc¬
differt. Dolor. est corporis
incõmoditas.siue molestia:
dolus uero. occulta malitia.
blandis sermonib adornata:

Expanded text:
 Inter zelum et inuidiainterdum et in bonam partem accipi potest, cum quis nititur ea quae meliora sunt aemulari; inuidia uero et aliena, ut dictum est, felicitate torquetur, et in duplicem scinditur passionem, cum aut quod ipse est alium esse non uult, aut alium uidens esse meliorem, dolet se ei non esse consimilem. fruitur. 16. Homicidii vocabulum compositum est ex homine, et caede; qui enim caedem in hominem fecisse compertus erat, homicidam veteres appellabantPulchre homicidium invidiae sociavit, quia prima hujus criminis ipsa materia est, quia primum homicidium et diaboli et Cain de invidia natum est.quaeritur, sed animositas fatigatur. Primitus fraterni sceleris causa ex contentione eDolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Inter dolum et dolorem. Dolor est corporis incommoditas siue molestia, dolus uero occulta malitia, blandis sermonibus adornata.
Abbreviated transcription (Latin):
sas suꝑius memoratas: etiã
inhis flagitiis dimissi sunt:
ut passio uitii iam pena pecca
euidenter expressit: ut cogno¬
scas eos rationem ꝑdidisse na¬
ture: qui tamamentes effecti
sunt. ut omĩa ꝑuerterent. in
dm̃ ꝑu̾si: Neq enim ordinẽ
nature seruare possunt: qui
auctorem naturȩ dereliquer̃:¬
Similiter autem et mascuil. re¬
licto naturaliusu femine. exar¬
serunt in desideriis suis ininuicẽ
masculi in masculos turpitu¬
dinem oꝑantes: Pondixit
usum coniugalem s naturalẽ:
eum uolens intelligi qui fit
inmenbris adhoccreatis.ut
ꝑea possit ad generandum
sexus uterq misceri: de ꝑhoc.
cum eisdem menbris etiã me¬
retrici quisq miscetur: natura¬
lis est usus:nec tamen lauda¬
bilis. sed culpabilis: Ab ea uero
parte corporis quȩ non ad ge¬
nerandum est instituta. si et
coniuge quisq utatur. con¬
tra naturam est. et flagitiosũ:¬
entes.Mercedem autẽ mutu¬
am dicit recepisse dedeo: ut
traderentur indesideria cor¬

Expanded text:
sas superius memoratas etiam in his flagitiis dimissi sunt, ut passio vitii jam poena peccaevidenter expressit, ut cognoscas eos rationem perdidisse naturae, qui tamen amentes effecti sunt, ut omnia perverterent, in Deum perversi; neque enim ordinem naturae servare possunt, qui auctorem naturae dereliquersimiliter autem et masculi relicto naturali usu feminae exarserunt in desideriis suis in inuicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, non dixit usum coniugalem, sed naturalem, eum uolens intellegi, qui fit membris ad hoc creatis, ut per ea possit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et coniuge quisque utatur, contra naturam est et flagitiosumercedem autem mutuam dicit recepisse de Deo, ut traderentur in concupiscentia cor
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem commemorat:nisi
quia indilectione dei possunt
mentiri homines. quia rari¬
ores tẽptationes eam ꝓbant:
Indilectione autem ꝓximi
facilius conuincuntur eam
non habere.dum iniqcum
hominib agunt: Hamñ¬

Expanded text:
lectionem commemorat, nisi quia de dilectione Dei possunt mentiri homines, quia rariores tentationes eam probant: in dilectione autem proximi facilius convincuntur eam non habere, dum inique cum hominibus agunt? Con
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam enĩ territi asperitate
sermonis.dum quasi pie uo¬
lunt sentire: aꝓprietate sen¬
sus de clinant:Horrent enim
sonum u̾biaudientes. eum
tradiderit regnũ deo et pa¬
tri: putantes tradicionem
hanc regni.si itxta sonũ u̾bi
intelli gatur. uacuã remanere :
ut sitradit. iam ipse nonhabeat:
quasi pat̃ tradens omĩa filio.
euacuauerit se. Nam ipse dñs
ait: Omĩa michitradita sunt
apatre meo: Tradit gͦ regnũ¬
deo et patri: cum ꝑ illũ ꝑspeci¬
emcognoscet᷑ pater: Regnum
enim eius sunt. inquib nunc
regnat ꝑfidem: Aliter enim
Scđm qđ̃. orat qui dicit. pos¬
re monstrauerit:ut ꝑspeciem
manifestationẽq darescat.
qd nunc a fidelib credit᷑. et
ab infidelib non putatur:

Expanded text:
quidam territi asperitate sermonis, dum quasi pie volunt sentire, a proprietate sensus declinant. Horrent enim sonum verbi audientes: Cum tradiderit regnum Deo et Patri; putantes traditione hac regni, si juxta sonum verbi intelligatur, vacuum remanere; ut si tradit, jam ipse non habeat: quasi Pater tradens omnia Filio, evacuaverit se. Nam et ipse Dominus ait: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo Deo et Patri, cum per illum per speciem cognoscitur Pater. Regnum enim ejus sunt, in quibus nunc regnat per fidem. Aliter enim secundum quod orat qui dicit: Posre monstrabit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur et ab infidelibus non putatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tiatq meritisex ipsius sc̃i
uiri sententiis. quas ꝑdiu̾sos
eius libros inuenire quiuimꝰ
hanc ex posuimus epłam:
aliqua etiã exorigenis expo¬
sicione ibidem adiunximus:
non nulla etiã ut nob̃ uisum

Expanded text:
Ex ipsius sancti viri sententiis, quas pro diversis ejus libris invenire quivimus, hanc exposuimus Epistolam, aliqua etiam ex Origenis Expositione ibidem adjunximus, nonnulla etiam, ut nobis visum
Abbreviated transcription (Latin):
dominu. Acer ingenio :
suauis eloquio:secularis
litterature ꝑitus: In eccle¬
siasticis laborib oꝑosus:
incottidian is disputatio¬
nib clarus: in om̃i sua act̾i¬
one conpuncꝰtus: in expo¬
sitione fid̃ei nr̃e catholicus:
in questionib soluendis
acutus. In reumcendis he¬
reticis circum specꝰtus. In
explanandis scripturis ca¬
noncis cautus: quicum¬

Expanded text:
ir acer ingenio, suavis eloquio, secularis literature peritus, in ecclesiasticis laboribus operosus, in quotidianis disputationibus clarus, in omni sua actione conspectus, in expositione fidei nostre catholicus, in questionibus absolvendis acutus, in revincendis hereticis circumspectus et in explanandis scripturis canonicis cautus;
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus apłm paulum: qđ
incircumcisos et alegis ue¬
teris uinculis liberos admit¬
tebat ad eugłii grãm p̃dicans
eis ut in xp̃m crederent: nul¬
lo in posito tarnalis circum¬
cisionis iugo: Sed plane idag̃¬
tanta moderatiõe ut nec iucẽ¬
os suꝑbire ꝑmittat. tãquã
de meritis oꝑum legis: nec
gentes. merito fidei. adu̾sus
iudeos inflari. quod ipsi re¬
ceperint xp̃m quem illi cru¬
cifixerunt: Tanquam eñi
sicut alio loco dicit. ꝓipso dño
legatione.n fungens. hoc est
ꝓlapide angulari.utrumq
popłm tam ex iudeis quam
exgentib conectit in xp̃o ꝑ
uinculum gratie: utrisq au¬
ferens omnẽ suꝑbiã meritoꝵs:
et iustificandos utrosq ꝑ
disciplinam humilitatis

Expanded text:
adversus apostolum Paulum, quod adversus apostolum Paulum, quod incircumcisos et Legis veteris vinculis liberos admittebat ad Evangelii gratiam, praedicans eis ut in Christum crederent, nullo imposito carnalis circumcisionis jugo. Sed plane tanta moderatione, uti nec Judaeos superbire permittat, tanquam de meritis operum Legis; nec Gentes merito fidei adversus Judaeos inflari, quod ipsi receperint Christum, quem illi crucifixerunt: tanquam enim, sicut alio loco dicit, pro ipso Domino legatione fungens , hoc est, pro lapide angulari , utrumque populum tam ex Judaeis quam ex Gentibus connectit in Christo per vinculum gratiae, utrisque auferens omnem superbiam meritorum, et justificandos utrosque per disciplinam humilitatis