comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat quid esset in homine: cur ipse qͥbdã
dicit. nescio uos: Ipsos deniq scõs suos cũ
p̃scierit et elegerit ante mundi constituti¬
onem: quid ẽ quod dicit apłs. nunc autẽ
cognoscentes dm̃. immo cogniti adeo: qͣsi
nc̃ eos cognouerit. quos antea nesciebat:
Quod uͦ ait spm̃ nolite extinguere. tanquã
extingui sp̃c possit. quis ferat: nisi qui ea
prudenter intelligit: Nonne in ȩuangłio
scriptum ẽ. qui credit infilium habet ui¬
tam ȩc̃nam: qui autem incredulus ẽ filio
non uidebit uitam.s ira dei manet suꝑ
eum: Calumnietur gͦ et huic uerbo iste
blasphemus: et dicat. qualis ẽ qui irascit᷑:
cum scriptum sit. iracundia uiri iusticiam
dei non operatur: Calum nietur isto modo
et apło dicenti. nunquid iniquus ds̃: qui
infert iram: Iamporrosiquis diceret con¬
fundetur xp̃c. et hoc eo tempore quo iudi¬
caturus ẽ. uiuos et mortuos.quis cum xp̃i¬

Expanded text:
sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam sciebat quid esset in homine ; cur ipse quibusdam dicit, Nescio vos ? Ipsos denique sanctos suos cum praescierit et elegerit ante mundi constitutionem: quid est quod dicit Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo ; quasi nunc eos cognoverit, quos antea nesciebat? Quod vero ait, Spiritum nolite exstinguere , tanquam exstingui Spiritus possit, quis ferat, nisi qui ea prudenter intelligit? Nonne in Evangelio scriptum est: Qui credit in Filium, habet vitam aeternam; qui autem incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum ? Calumnietur ergo et huic verbo iste blasphemus, et dicat: Qualis est qui irascitur, cum scriptum sit, Iracundia viri, justitiam Dei non operatur ? Calumnietur isto modo et Apostolo dicenti, Numquid iniquus Deus qui infert iram ? Jam porro si quisquam diceret, Confundetur Christus, et hoc eo tempore quo judicaturus est vivos et mortuos; quis eum chri
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadmodum de deobene accipi possent.
ibi discatur etiam illa que humanis sensib
in eisdem scripturis deo digna uidebant᷑.
non scđm hominũ mores intelligi uł cre¬
di oportere. Cito enim uidet᷑ penitentia si c̃
abhominib agitur non cadere in deũ: sed
non cito uidetur etiam miscdĩa sicut homi¬
nes miserentur. non cadere indeũ. Ex illo
gͦ quod requirendum fatet᷑: discit homo
et hoc requirere. quod iam sufficere arbi¬
trabatur. Sic gͦ quando eum penitet. ñ
mutatur et mutat: sicut quando irascit᷑.
non mouetur et uindicat: et quando mi¬
seretur. non dolet et liberat: et quando
zelat. non cruciatur et cruciat. Nunquid
autem in libris testamenti noui desunt
hȩc uerba: quȩ si accipiant᷑ sicut in ho¬
minib intelligi solent. nullomodo con¬
gruunt diuinitati. et grauem pariunt
głista quod non opus habebat ut ei quisꝗͣ
testimoniũ ꝑhiberet de homine. ipse enĩ

Expanded text:
quemadmodum de Deo bene accipi possint, quemadmodum de Deo bene accipi possint, ibi discatur etiam illa quae humanis sensibus in eisdem Scripturis Deo digna videbantur, non secundum hominum mores intelligi vel credi oportere. Cito enim videtur poenitentia, sicut ab hominibus agitur, non cadere in Deum: sed non cito videtur etiam misericordia, sicut homines miserentur, non cadere in Deum. Ex illo ergo quod requirendum fatetur, discit homo et hoc requirere, quod jam sufficere arbitrabatur. Sic ergo quando eum poenitet, non mutatur, et mutat; sicut quando irascitur, non movetur, et vindicat; et quando miseretur, non dolet, et liberat; et quando zelat, non cruciatur, et cruciat. 41. Numquid autem in libris Testamenti novi desunt haec verba, quae si accipiantur sicut in hominibus intelligi solent, nullo modo congruunt divinitati, et gravem pariunt  dicat evangelista, quod non opus habebat ut ei quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
dei non habet mentis liuorem. S peniten¬
tia dei dicitur: rerum in eius potestate con¬
stitutarũ hominib in opinata mutatio.
ra dei ẽ: uindicta peccati. Miscđia dei est.
bonitas opitulandi. Telus dei est ꝓuiden¬
tia: quia non sinit eos quos subditos habet
impune amare quod prohibet. Unde iste
qui tam loquaciter exagitauit dei peni¬
tentiam: discat primo. uix inueniri ali¬
quid quod digne de dõ dici possit. s plu¬
rima et pene omnia nos de illo dicere lo¬
quendi necessitate: quȩ magis homines
ex hominib metiuntur: sicut autẽ de illo¬
intelligenda sunt: uix apaucis et spirita¬
lib intelliguntur. Propter qͦd ꝓuidentis¬
sime diuina scriptura de illo in effabili lo¬
quens. ad quedam etiam uerba descendit:
que iam hominib et ipsis carnalib cũ
de illo sermo est.uidentur absurda et in¬
digna. Ut cum timentur ista sic accipi quo¬
modo in hominib solent. et discutiunt᷑

Expanded text:
Dei non habet mentis livorem. Sed poenitenDei non habet mentis livorem. Sed poenitentia Dei dicitur, rerum in ejus potestate constitutarum hominibus inopinata mutatio: ira Dei est vindicta peccati: misericordia Dei est bonitas opitulandi: zelus Dei est providentia, qua non sinit eos quos subditos habet, impune amare quod prohibet. Unde iste qui tam loquaciter exagitavit Dei poenitentiam, discat primo, vix inveniri aliquid quod digne de Deo dici possit; sed plurima et pene omnia nos de illo dicere loquendi necessitate, quae magis homines ex hominibus metiuntur, sicut autem intelligenda de illo sunt vix a paucis et spiritualibus intelliguntur. Propter quod providentissime Scriptura divina de illo ineffabili loquens ad quaedam etiam verba descendit, quae jam hominibus et ipsis carnalibus, cum de Deo sermo est, videntur absurda et indigna: ut cum timentur ista sic accipi, quomodo in hominibus solet, et discutiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce scd̾m ordinem melchisedech. Incen¬
sum enĩ qͦd ẽ grece tymiama: sicut expo¬
nit ioħs in apocalipsi orationes sunt scõꝵ.
Ds quippe ille sicut canitur inpsalmoqͥ
uocauit t̾ram a solis ortuusq ad occasũ.
cui terrȩ idest cui populo diffuso ab ortu
solis usq ad occasum diceret. non accipi¬
am de domo tua uitulos. immola dõsa¬
crificium laudis: ipse ꝑhunc ꝓpħam qd̃
certissime futurum erat. iam uelut factũ
p̃dicans ait. Ab ortu solis usq ad occasũ
glorificatum ẽ nom̃ icũ ingentibꝰ et
in omni loco incensum offertur nomini
meo et hostia pura: quia magnũ ẽ no¬
men meũ ingentibus. Non enim sicut ho¬
minem penitet dm̃. sed sicut dm̃: qũ ead¬
modum non sicut homo irascitur. nec
sicut homo miscretur: nec sicut homo
zelat:s omnia sicut ds̃. Pęnitentia dei:
non est post errorem.Ira der. non habet
ꝑturbati animi ardorem. Miscd̃ia dei
non habet compatientis miserũ cor:
Unde in latina lingua nomen accepit. Telus

Expanded text:
ecundum ordinem Melchisedec. Incensum enim quod est graece θυμίαμα, sicut exponit Joannes in Apocalypsi, orationes sunt sanctorum . Deus quippe ille, sicut canitur in Psalmo, qui vocavit terram, a solis ortu usque ad occasum; cui terrae, id est, cui populo diffuso a solis ortu usque ad occasum, diceret, Non accipiam de domo tua vitulos; immola Deo sacrificium laudis : ipse per hunc prophetam quod certissime futurum erat jam velut factum praedicans ait, Ab ortu solis usque ad occasum glorificatum est nomen meum in gentibus, et in omni loco incensum offertur nomini meo, et hostia pura; quia magnum est nomen meum in gentibus. 40. Non enim sicut hominem poenitet Deum; sed sicut Deum: quemadmodum non sicut homo irascitur, nec sicut homo miseretur, nec sicut homo zelat; sed omnia sicut Deus. Poenitentia Dei non est post errorem: ira Dei non habet perturbati animi ardorem: misericordia Dei non habet compatientis miserum cor, unde in latina lingua nomen accepit: zelus
Abbreviated transcription (Latin):
nus iste blasphemat. adomino missist̃:
non sponte uenerunt. Quoset dñs ꝑpa
rabolam quidem sed aꝑtissima signifi¬
catione declarat: ubi dicit. Aliam para¬
bolam audite. Homo erat pater familias.
qui plantauit uineam. et sepem circũde¬
dit ei. et fodit in ea torcular. et edificauit

Expanded text:
nus iste blasphemat, a Domino missi sunt, nus iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt. Quos et Dominus per parabolam quidem, sed apertissima significatione declarat, ubi dicit: Aliam parabolam audite. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei, et fodit
Abbreviated transcription (Latin):
heretici. qui easdem litteras non acci¬
piunt: Nam in ȩuangłio dominus qͦd
non est apocriphum sed in luce uerita¬
tis omnib notum: etiam post resurrecti¬
onẽ discipulis initinere comitatꝰ. incipi
so inqͥt iderum arguitubi dicit. Multi
recedite ame quoniam nunquã uos sci¬
ui: qui oꝑati estis iniquitatem. Ab sit
ut ista de prophetis scĩs in quib erat mo¬
yses et cȩteri dominus dixerit. S dictũ
est de his qui post eius euangłium pre¬
dicatum in eius nomine sibi loqui ui¬
dentur. nescientes quid loquant᷑: in
quib et iste sibi locum periturus in¬
uenit. Illud quoq ait dixisse dñm. Ego
sum ianua ouium. Ommnes alii quot qͦt
ante me uenerunt: fures sunt et latrones.
Uenisse hoc loco indelligi uoluit. eos qui
missi non fuissent: quos arguit etiam ihe¬
remias dicens. Hȩc dicit dominus de ꝓ¬
phetis qui prophetant in nomine meo:
et ego non misi eos. Illi autem quos insa¬

Expanded text:
haeretici, qui easdem litteras non accihaeretici, qui easdem litteras non accipiunt? Nam in Evangelio Dominus, quod non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere comitatus, incipiso, inquit, iterum arguit, ubi dRecedite a me, quoniam nunquam vos scivi, quia operati estis iniquitatem » . Absit ut ista de Prophetis sanctis, in quibus erat Moyses et caeteri, Dominus dixerit: sed dictum est de iis qui post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones.Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremias, dicens, Haec dicit Dominus de Prophetis qui prophetant in nomine meo, et ego non misi eos . Illi autem quos insa
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi autem aliquid etiam de auctorib gen¬
tium dicit apostolus: non eos appellat
prophetas dei: nec illarũ scripturarũ dm̃
dicit auctorem: quamuis ubi aliqua uera
repperiat. sicut de isto crecensi ait. dixit
quidam ex ipsis propris eorum ꝓpheta
cretenses semꝑ mendaces. Non gͦ iudeoꝵ
proprius: sed credensium: quod utiq ad
hoc dictum est: ne dei propheta putaret᷑.
Et mnactibus apostolorum cum loqueret᷑
athemensibusait de deo. In illo enim ui¬
uimus et mouemur et sumus:. sicut et
quidam secundum uos dixerunt. Sed
apostolis inquit dominus nr̃ interrogan¬
tibus de iudeorum prophetis quid sentiri
deberet. qui de aduentu eius aliqua ceci¬
nisse inpreteritum putabantur: cõmotus.
talia eos etiam nunc sentire: respondit.
Dimisistiͤ uiuum qui ante uos ẽ: et de
mortuis fabulamini. Quid mirũ. quando¬
quidem hoc testimonium de scriptu¬
ris nescio quibus apocriphis protulit:
si de prophetis dei talia confinxerunt.

Expanded text:
Ubi autem etiam aliquid de auctoribus GenUbi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces : non ergo Judaeorum proprius, sed Cretensium; quod utique ad hoc dictum est, ne Dei propheta putaretur. Et in Actibus Apostolorum cum loqueretur Atheniensibus, ait de Deo: In illo enim vivimus, et movemur, et sumus: sicut et quidam secundum vos dixerunt . 14. Sed Apostolis, inquit, Dominus noster interrogantibus de Judaeorum Prophetis quid sentiri deberet, qui de adventu ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoquidem hoc testimonium de scripturis nescio quibus apocryphis protulit, si de Prophetis Dei talia confinxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dulitate: sed confortatus est fide: dans glo¬
riam deo. et plenissime credens. quia quȩ
promisit. potens est et facere. Contra quã
diumam et apostolicam uocem. canis iste
rabiosus oblatrans. ausus est dicere abra¬
ham deo suo ꝓmittenti prolem non credi¬
disse: ignorans illud quod ait. si mͥcentũ¬
annos habenti nascetur filius. ammirantis
esse gaudium. non diffidentiam non dubi¬
tantis. Uel illud. Non potest excidere u̾¬
bum dei. Non enim omnes qui ex isrł. hi
sunt israhel:neq qui sunt semen abra¬
ham. omnes filis: sed in ysaac uocabit᷑ tibi
semer. Hoc est non hi qui filu carnis. hi
filii dei: sed filii promissionis deputant᷑
in semen. Uel illud de helia. S qͥd dic̃
illi responsum diuinum: Reliqui mͥ
septem milia uirorũ: qui non curuaue¬
runt genua sua ante bahal. His atq
huiusmodi attestationib dei ueri et bo¬
ni esse scripturas illas quas iste blasphe¬
mat. apostolica comme.nd at auctoritas.

Expanded text:
dulitate, sed confortatus est fide, dans glodulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mannos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud: Non potest excidere verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel, ii sunt Israel; neque quia sunt semen Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Vel illud de Elia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste blasphemat, apostolica commendat auctoritas.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetas dei non inuenitur: nec ad illara do¬
quia dei ꝑtinet. quȩ iudeis dicit credita.
qui non mentitur. Ideo non commemora¬
uit apostolus nomen eius. sicut solet cõ¬
memorare ꝓphetas dei aliquando.dicens.
sicut et dauid dicit. ysaias audem audet
et dicit. sicut et osee dicit: uł tacitis eoꝵ
nominib cum dicit. sicut scriptum ẽ. et
ea scriptura intelligitur in qua ẽ auctoritas
dei: aut euidenter dm̃ dicere asserit. cũ aliqͦd
adhibet testimonium de lege uł ꝓphetis dĩ.
Quale est illud. boui trituranti os non in¬
frenabis:. Nunquid de bubus inquit cura
est deo. An propter nos scriptura dicit: Os¬
tendens utiq in eadem scriptura dm̃ loqͥ.
Uel illud. Prouidens autem scriptura quia
ex fide iustificat gentes deus: prenunciauit
abrahe dicensinsemine tuo benedicentur
om̃s gentes. Ipsam scripturam ꝓ deo posuit.
quia dei est. Uel illud de abraham. Inpro¬
missione inquit dei non hesitauit in cre¬

Expanded text:
Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloProphetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et David dicit ; Isaias autem audet et dicit , Sicut et Osee dicit : vel tacitis eorum nominibus, cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus, praenuntiavit Abrahae dicens, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incre
Abbreviated transcription (Latin):
dierum ꝑuenit. et in conspectu eius p̃latꝰ
est. et ipsi datus ẽ principatus. et honor.
et regnum. et om̃s populi. tribus linguę
ipsi seruient: podestas eius potestas ꝑpe¬
dua. que non transibit. et regnum eius
non corrumpetur: Hec et alia multa atq
manifesta de xp̃o et ecclesia. unde p̃dicta
sunt. quȩ sic uidemus impleta. et conso¬
nantibus ȩuangłicis atq apostolicis
litteris etiam speramus implenda: sisp̃s
dei ante aduentum xp̃i non fuit super
nunciatus aduentus. sicut hic desipit. qui
xp̃m negando ante promissũ. non habet
unde asserat missum: Et merito: quia ip¬
non miror. quod homo meruditus. de ꝓ¬
phetis iudeorum existimat dictum. qͦd
ait apostolus. Dixit quidam ex ipsis. ꝓ¬
prius eorum ꝓpheta. Cretenses semꝑ men¬
dacef. Malȩ bestie. uentres pigri. Testi¬
monium hoc uerum ẽ Ignorans dictũ
esse de quodam epimenide qui cretensis fuit:
in cuius libris hoc inuenitur qui homo int̃

Expanded text:
dierum pervenit, et in conspectu ejus praelatus dierum pervenit, et in conspectu ejus praelatus est: et ipsi datus est principatus, et honor, et regnum; et omnes populi, tribus, et linguae ipsi servient: potestas ejus potestas perpetua, quae non transibit, et regnum ejus non corrumpetur ? Haec et alia multa atque manifesta de Christo et Ecclesia unde praedicta sunt, quae sic videmus impleta, et consonantibus evangelicis atque apostolicis Litteris etiam speramus implenda, si Spiritus Dei ante adventum Christi non fuit super nuntiatus adventus, sicut hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipnon miror, quod homo ineruditus de Prophetis Judaeorum existimat dictum, quod ait Apostolus, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter
Abbreviated transcription (Latin):
sic non aꝑuit os suum. In humilitate iudi
cium eius sublatum est. Generationẽ illius.
quis enarrabit: Quia dolletur de terra uita
eius. Ab iniquitatib popłi mei ductus ẽ
ad mortem. Et cetera quȩ condexere lon¬
quod ab apostolo legimus cõmemoratũ.
et nunc iam uidemus impletum. Letare
sterilis quȩ non paris: crumpe et exclama
quȩ non parturis: quia multi filii desertȩ.
magisquam eius quȩ habet uirũ. Dixit
cium dñs. Dilata locum tab̃naculi tui et
auleum tuum: fige ne parcas. Protende
funiculos: et clauos tuos conforta. Adhuc
indertris et sinistris dilata: et sementu¬
um possidebit gentes: et ciuitates desertas ha¬
bitari facies. Noli timere quia confusa es:
neq reuerearis quia exprobatum tibi est.
Confusionẽ enim eternam obliuisceris. et
ohꝓbrium uiduitatis tue memor non eris
quia dñs qui fecit te. dñs sabaoth nomen
hominis erat ueniens. et usq ad uetustum

Expanded text:
sic non aperuit os suum. In humisic non aperuit os suum. In humim est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere lonquod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe et exclama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeternam oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae memor non eris. Quia Dominus qui fecit te, Dominus sabaoth nomen hominis erat veniens, et usque ad vetustum
Abbreviated transcription (Latin):
Quis erat qui dixit quod ipse xp̃c dese
testatur esse predictum: dixit dñs dño meo
sede adextris meis. donec ponam inimi¬
cos tuos sub pedib tuis: Et hoc dauid
in spũ dixisse confirmat: quem sp̃m ne¬
gat iste fuisse suꝑ t̾ram ante dñi aduen¬
tum. Quid est quod ait apłs: dicit autẽ
ysaias. erit radix iesse. et qui exurget re¬
gnare ingentibus in eum gentes spera¬
bunt: Quis erat spiritus qui ꝑ eundẽ
ysaiam tanto ante predixit: iste peccata
nr̃a portat et pro nobis dolet. et nos pu¬
tauimus eum esse indolore. inplaga. et
inafflictione: Ipse uulneratus ẽ propt̃
peccata nostra: et infirmatus ẽ propt̃
iniquitates nrãs. Disciplina pacis nr̃e
suꝑ eum: liuore eius sanati sumus. Om¬
nẽs quasi oues errauimus: homo inuia
sua errauit. Et dñs tradidit eum propt̃ in
quitates nr̃as: et ipse propt̃ afflictionẽ ñ
aperuit os. Sicut ouis ad uictimam ductꝰ
est: et sicut agnus coram tondente se mutꝰ

Expanded text:
Quis erat qui dixit, quod ipse Christus de se Quis erat qui dixit, quod ipse Christus de se testatur esse praedictum: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David in Spiritu dixisse confirmat , quem Spiritum negat iste fuisse super terram ante Domini adventum. Quid est quod ait Apostolus: Dicit autem Isaias, Erit radix Jesse, et qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat Spiritus qui per eumdem Isaiam tanto ante praedixit: Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in plaga, et in afflictione. Ipse vulneratus est propter peccata nostra, et infirmatus est propter iniquitates nostras. Disciplina pacis nostrae super eum: livore ejus sanati sumus. Omnes quasi oves erravimus, homo in via sua erravit. Et Dominus triquitates nostras. Et ipse propter afflictionem non aperuit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus,
Abbreviated transcription (Latin):
tores xp̃i esse mittendos. Illud quoq sicut
imperitissimus non intelligit quod scͥptũ ẽ:
eos prophetas illic cõmemoratos esse ab apło:
qui post xp̃i aduentum fuerunt. quos qͥ
uult nosse: actus apłoꝵ legat. et illud qͦd
ait ad corinthios. prophetȩ autem duoł
tres loquantur. Si audem non fuerunt
prophetȩ ante apostolos: qui erant illi
ꝑ quos ante ds̃ ꝓmisit euangłium de filio
suo qui factus est ei ex semine dauid scdm
carnem: Quis erat qui dixit: lapidẽ quẽ
reprobauerunt ȩdificantes. Hic factus ẽ
in caput anguli: Quiserat qui dixit thro¬
nus tuus ds̃ inseculum scłi. uirga dire¬
ctionis uirga regni tui. dilexisti iusticiam
et odisti iniquitatem: ꝓpterea unxit te ds̃
ds̃ tuus oleo exultationis pre participib
tuis: Quomodo deus cuius thronus est
qui ex ipsa unctione xp̃i nomen accepit:
Chrisma quippe unctio ẽ: xp̃c unctus ẽ.

Expanded text:
tores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque sicut tores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerunt Prophetae ante Apostolos, qui erant illi per quos Deus ante promisit Evangelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui dixit: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis, virga regni tui: dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis ? Quomodo Deus, cujus thronus est qui ex ipsa unctione Christi nomen accepit? Chrisma quippe unctio est, Christus unctus est.
Abbreviated transcription (Latin):
sen lex est quia iubetur: sed ꝑ xpistum fit
gratia. quando quod iubetur impletur.
inprophetia legissunt promissa: quia in
xp̃o eminent reddita. Apostolus uero ait
ad romanos. Quomͦ inuocabunt. inquẽ
non crediderunt: Aut quomͦ credent: quẽ
non audierunt: De gentib dixit. non de
iudeis: sicut hic somniat. Eos enim uole¬
bat refellere doctor gentium: qui putabant
genti tantum modo iudeorum. non etiam
mnaircumcisis gentib euangłium predi¬
candum. Quod uolens ostendere ñ ad
iudeos tantum sed ad omnes gentes ꝑti¬
nere: prius posuit testimonium deꝓpħa:¬
et erit omnis qui inuocauerit nomen
domini. saluus erit. Ac deinde cũ dixis¬
set. quomodo autem inuocabunt inquẽ
non crediderunt. aut quomodo credent¬
ei quem non audierunt: continuo sub¬
iunxit. Quomodo autem audient
sine predicante: Aut quomodo p̃dica¬
bunt nisi mittantur: Ita refutans eos:
quinegabant ad incircumcisas gentes p̃dica¬

Expanded text:
sen Lex est, quia jubetur: sed per Christum fit sen Lex est, quia jubetur: sed per Christum fit gratia, quando quod jubetur, impletur: a quae in prophetia Legis sunt promissa, quia in Christo eminent reddita. 11. Apostolus vero quod ait ad Romanos, Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? de Gentibus dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes pertinere, prius posuit testimonium de propheta, Erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: ac deinde cum dixisset, Quomodo autem invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent quem non audierunt? continuo subjunxit, Quomodo autem audient sine praedicante? aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur ? Ita refutans eos qui negabant ad incircumcisas gentes praedica
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnem. Et hoc quidem testimoniũ
etiam iste posuit: prohibens eum ad quẽ
scribit aliis prophetis credere de xp̃o pret̃
illos quos ꝓpħas eius ad romanos dicit apo¬
stolus. Quos credo non arbitrantur ꝓpħas
fuisse iudeorum. Sed cuius libet eos fuis¬
se gentis opinetur: cur ibi non aduercit.
quod ante ꝓmiserat ꝑ prophas suos: Per
quoslibet enim ꝓphetas suos si antea ꝓmisit
ȩuangłium de filio suo: quid est qͦd iste di¬
cit sc̃m ac diuinum spm suꝑ t̾ram non fu¬
isse ante saluatoris aduentũ: Et tamen isti
unde potuerunt esse prophetȩ. annunci¬
antes xp̃m ex semine dauid scdm carnẽ:
nisi cuius gentis erat ipse dauid. de cuius
semine xp̃c a prophetis dei ꝓmissus ẽ esse
uenturus: S lex inquit ꝑmoysen data
est. Ueritas autem ab iħu xp̃o ẽ. Non ita
data est ꝑ moysen. facta est autem gr̃a ꝑ
impleatur. Quod enim ꝑlitteram iubet᷑.
non littera sed spũ impletur. Unde illud
quod scriptum ẽ non concupisces. ꝑ moy¬

Expanded text:
 1-3. Et hoc quidem testimonium etiam iste posuit, prohibens eum ad quem scribit aliis Prophetis credere de Christo, praeter illos quos Prophetas ejus ad Romanos dicit Apostolus: quos credo non arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos? Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est quod iste dicit sanctum ac divinum Spiritum super terram non fuisse ante Salvatoris adventum? Et tamen isti unde potuerunt esse prophetae, annuntiantes Christum ex semine David secundum carnem, nisi cujus gentis erat ipse David, de cujus semine Christus a Prophetis Dei promissus est esse venturus? 10. Sed Lex, inquit, per Moysen data ester Moysen: facta est autem gratia impleatur. Quod enim per litteram jubetur, non littera, sed Spiritu impletur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces ; per Moy
Abbreviated transcription (Latin):
huic ds̃ legis et ꝓpħarum. qui unus et
uerus ẽ ds̃. crimine crudelitatis arguen¬
dus: quia ꝓpter leuissimas causas uł etiã
crubescendas.penam mortis ł corporalis
inflixit Quod dauid popłm numerasset:
quod infantes sicut iste dicit filii heli sa

Expanded text:
huic Deus Legis et Prophetarum, qui unus et huic Deus Legis et Prophetarum, qui unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas, poenam mortis vel corporalis inflixit; quod David populum numerasset ; quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli sa
Abbreviated transcription (Latin):
agere putat. calces aduersus stimulũ iaci¬
endo: ut cum de morte carnis accusat dĩ
ꝓuidentiam: morte cordis mittat᷑ inge¬
hennam. Quis autem utriuslibet sexus
homo non mallet gladio trucidari etiam
illo modo quo trucidauit sacerdos finees
fornicarios in ipso complexu nefariȩ uo¬
luptatis. terribile constituens aduersus
execrandas libidines ultionis exemplum.
ñ mallet tali genere mortis interfici: quis
non postremo igne consumi uł fermis mor¬
sibus ꝑipsa pudenda laniari. quã mitti in
peccantes talib mortib puniat. ut post
corporis interitum transitorium sequat᷑
inge henna sine fine supplicium: nisi qͥa
testamenti utriusq unus ẽ ds̃: Nam pos¬
sent iudei dicere aduersus huius impietatẽ
quantumlibet exaggeret bella. cedes. uul¬
rabiliter dõ nr̃o dm̃ se habere mitiorem.
Longe scilicet mitius punientẽ transitoriis
mortib corporum: quam flãmis ꝑpetuis
gehennarum. Ac enim ꝓpterea uidetur

Expanded text:
agere putat, calces adversus stimulum jaciagere putat, calces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in stianorum peccantes talibus mortibus puniat, ut post corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulrabiliter Deo nostro eum Deum se habere mitiorem, longe scilicet mitius punientem transitoriis mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. 30. At enim propterea videtur
Abbreviated transcription (Latin):
quisq parceret: ferro ꝑimens impios. Neq
enim et dñs iħc non dixit. eos autem qui
noluerunt me regnare sibi adducite: et in¬
terficite coram me. Ubi ꝓfecto quia mortẽ
significat animarũ: magis ẽ. utiq illa fi¬
delib horrenda et metuenda quã corpoꝵ
Unde idem dñs dicit. Nolite timere eosqͥ
occidunt corpus. animam autem ñ posst̃
occidere: s potius eum timete qui potest
animam et corpus ꝑdere ingehennam.
Huius generis mortes ꝑ quas animȩ mit¬
tuntur ingehennam. siquis fidelimente
ut dignum ẽ cogitauerit: ualde uiliter
estimabit quamlibet ingentissimã stra¬
gem. et sanguinis fluuios mortaliũ corpo¬
rum. et quomͦcũq quandocunq mori¬
turoꝵ. Quas cedes iste exaggerans. et sco¬
lastica uanitate describens ad blaspheman¬
dum dm̃. quitalib mortib eos quib huiꝰ¬
modi terror utilis fuerat flagellabat: hor
rorẽ incutit mortalib sensib: et aliquid se

Expanded text:
quisque parceret, ferro perimens impios . Neque quisque parceret, ferro perimens impios . Neque enim et Dominus Jesus non dixit: Eos autem qui noluerunt me regnare sibi, adducite, et interficite coram me . Ubi profecto, quia mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt ocanimam, et corpus perdere in gehennam . Hujus generis mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente ut dignum est cogitaverit, valde viliter aestimabit quamlibet ingentissimam stragem, et sanguinis fluvios mortalium corporum, et quomodocunque quandocunque moriturorum; quas caedes iste exaggerans et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat flrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se
Abbreviated transcription (Latin):
nubebant. uxores ducebant. uenit dilu¬
uium et ꝑdidit om̃s: sic erit et aduentus
filii hominis. Hoc et de obduratione cor¬
dis pharaonis. Neq enim noui testamenti
litterȩ non dicunt de quibusdam: tradi¬
dit illos ds̃ in reprobam mentẽ. ut facians
quȩ non conueniunt. Hoc de spũmendaci
quem ds̃ qui bene utitur etiam malis. iu¬
stissimo iudicio ad impium regẽ decipien¬
dum misit: sicut micheas ꝓpħa sibi inuisi¬
one ꝓpħica demonstratum ẽẽ testatur.
Neq enim dubitauit tale aliquid dicere
apłs paulus: cum se sciret uerissime dice¬
re. ubi ait mittet illis ds̃ oꝑationem erro¬
ris. ut credant mendacio: et iudicent᷑ om̃s
qui non crediderunt ueritati. s consense¬
runt iniquitati. Hoc de facto ꝑmoysen:
cui ds̃ dixit: accipe om̃s duces popłi. et ui¬
ctima illos domino contra solem: hoc ẽ in
manifesto ꝑdiem. Uel quod factum idolũ
moyses ita uindicauit ut nec proximo suo

Expanded text:
nubebant, uxores ducebant; venit dilunubebant, uxores ducebant; venit diluvium et perdidit omnes: sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis. Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt de quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Hoc de spiritu mendaci, quem Deus, qui bene utitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur . Neque enim dubitavit tale aliquid dicere apostolus Paulus, cum se sciret verissime dicere, ubi ait: Mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit, Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem : hoc est, in manifesto per diem. Vel quod factum idolum Moyses ita vindicavit, ut nec proximo suo
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ salubriter non solum bonitatẽ uerũ
etiani seueritatem dei scã scriptura com¬
mendat. qm̃ et amatur ds̃ utiliter et ti¬
metur. unde apłs eodem loco utrunq
commemorat dicens. uides gͦ bonitatem
et seueritatem dei: quid est quod iste in¬
sanus et preceps. cum xp̃ianum esse se ia¬
ctet. hoc rep̃hendit indõ ꝓpħarũ quod
memoraui quem pigrũ seruum misit
intenebras exteriores seueritas dei. ubi
nec futurorum improuidus dicitur. qͥa
tali pecuniam suam credidit. nec impo¬
tens. quia ut bene ageret non ipse rexit
ipse correxit. nec emulus ac maliciosus qͦd
a luce separatum intenebras misit: hoc de
omnib penis hominũ quȩ legunt᷑ in ꝓpħi¬
cis libris inflicte fuisse peccantib. debet
fidelis lector aduertere. Hoc ergo etiã de
diluuio. Neq enim dñs iħe. non tale ali¬
quid futurum in suo p̃nunciauit aduen¬
tu: quando ait. Sicut indieb noe mandu¬
cabant. bibebant. nouellabant. edificabañ

Expanded text:
Si ergo salubriter, non solum bonitatem, verum Si ergo salubriter, non solum bonitatem, verum etiam severitatem Dei sancta Scriptura commendat, quoniam et amatur Deus utiliter et timetur; unde Apostolus eodem loco utrumque commemorat dicens, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei : quid est quod iste insanus et praeceps, cum christianum esse se jactet, hoc reprehendit in Deo Prophetarum, quod memoravi, quem pigrum servum misit in tenebras exteriores severitas Dei, ubi nec futurorum improvidus dicitur quia tali pecuniam suam credidit, nec impotens quia ut bene ageret non ipse rexit, ipse correxit, nec aemulus ac malitiosus quod a luce separatum in tenebras misit: hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in propheticis Libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam de diluvio. Neque enim Dominus Jesus non tale aliquid futurum in suo praenuntiavit adventu, quando ait: Sicut in diebus Noe manducabant, bibebant, novellabant, aedificabant,
Abbreviated transcription (Latin):
dictum se conuertisse suꝑatum. quando
dixit ligate illimanus et pedes. et proicite
eum intenebras exteriores: sicut de adam
dictum ẽ. ut aligno uite separatꝰ. morte
etiam corporis plecteretur. Huic enĩ ho¬
mini diserto: deficientis maledictũ uidet᷑
non potuit quod cupiebat efficere : dicat
ȩmulum ac maliciosum quod seruo suo
inuiderit lucem ac salutem: quem ꝑici
iussit intenebras: ubi esset ei fletus et stri¬
dor dentium. Si autem dexp̃o ista ñ dicit.
ne hoc modo se indicet non ẽẽ xpianum:
cur audet dicere de hominis conditore et
peccati merito damnatore. qͦd non audet
dicere de hominis redemptore. et si eius
precepta contempserit. pena ȩternȩ mor¬
tis ultore eodem ipso scilicet: Nam in
quem alium nisim xp̃m hȩc maledicta
nesciens iste iaculatur: quandoquidẽ ille
ait si crederetis moysi crederetis et michi.
de me enim ille scripsit: Quid enim pat̃
sine filio uł tunc fecit: uł unquam fecit:

Expanded text:
dictum se convertisse superatum, quoniam dictum se convertisse superatum, quoniam dixit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores : sicut de Adam dictum est, ut a ligno vitae separatus morte etiam corporis plecteretur . Huic enim homini diserto, deficientis maledictum, videtunon potuit quod cupiebat efficere: dicat aemulum ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo ista non dicit, ne hoc modo se indicet non esse christianum; cur audet dicere de hominis conditore et peccati merito damnatore, quod non audet dicere de hominis redemptore, et si ejus praecepta contempserit, poena aeternae mortis ultore, eodem ipso scilicet? Nam in quem alium nisi in Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? quandoquidem ille ait, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Quid enim Pater sine Filio vel tunc fecit, vel unquam facit?
Abbreviated transcription (Latin):
hodie mecum cris in paradyso. Esse autẽ
ibi cums xp̃o: hoc est cum uitȩ ligno. Ipse ẽ
quippe sapientia: de quaut suꝑius comme¬
morauiscriptumẽ. Lignum uitȩ est ample¬
ctentib eam. Nunquidnam et hoc refellen¬
dum ẽ. quod uelut acute ut sibi uidetur
irridet. primo dm̃ non p̾scissȩ quod conti¬
git. deinde implere non ualuisse uͦdm¬
gnoꝑe cogitauit. tercio ad maledictum se
conuertisse suꝑatum: Unde scit dm̃ non
condigisset. nullomodo id p̃scisset futu¬
rum : quia non erat futurum. Aut si pucat
ꝓpterca non p̃scisse. quia si p̃scisset. ne con
re. qui talentũ dedit homini nichil ad¬
quisituro: quod ꝓpterea utiq dederat. ut
cius augeretur pecunia: quicqͥd ẽ qͦd illa
significat. Ergo quia contigit ut ille sua
pigricia non adquireret. hoc non p̃sciuit
ille qui dedit: Dicere etiam potest. ñ im
plesse de hoc lucro xp̃m: qͦd magnoꝑe co¬
gitauit. Potest et illud tercium. ad male¬

Expanded text:
hodie mecum eris in paradiso . Esse autem hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno. Ipse est quippe sapientia, de qua, ut superius commemoravi, scriptum est, lignum vitae est amplectentibus eam . Nunquidnam et hoc refellendum est quod velut acute, ut sibi videtur, irridet: primo Deum non praescisse quod contigit; deinde implere non valuisse quod magnopere cogitavit; tertio ad maledictum se convertisse superatum. Unde scit Deum noncontigisset, nullomodo id praescisset futurum, quia non erat futurum. Aut si putat propterea non praescisse, quia si praescisset, ne contre, qui talentum dedit homini nihil acquisituro, quod propterea utique dederat ut ejus augeretur pecunia, quidquid est quod illa significat . Ergo quia contigit ut ille sua pigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? Dicere etiam potest non implesse de hoc lucro Christum quod magnopere cogitavit. Potest et illud tertium, ad male
Abbreviated transcription (Latin):
set spiritaliter mortuus animo: utiq se¬
paratus ab alimento sapientiȩ. Ds̃ itaq
quid ei contigisset in animo significare
uoluit: separando eum a ligno uite qͦ signifi¬
cabat᷑ sapientia. S ista inquit arbor. quȩ
in paradyso uitȩ fructus ferebat: cui ꝓde¬
rat: Cuiꝰ. nisi prius illis primis hominib
masculo et feminȩ qui inparadyso fuerant
constituti: Deinde istis de paradiso ꝓme
rito suȩ iniquitatis eiectis: mansit ad me-¬
moriam significandȩ spiritalis arboris ui¬
te. quod est ut diximus ipsa sapientia. bea¬
tarum cibus immutabilis animarũ. Utrũ
autem illo cibo nunc uescatur aliquis. ni¬
si forte enoch et helias: non temere asseue¬
randum puto. Lignotamen illo uitȩ qͦd ẽ
inspiritali paradyso nisi alerentur animȩ
beatoꝵ: non ꝓmunere pietatis et fidelissi¬
me confessionis latronis animȩ credentis
in xp̃m legeremus paradysum codem die
fuisse concessum. Amen inquit dico tibi:

Expanded text:
set spiritaliter mortuus, animo utique seset spiritaliter mortuus, animo utique separatus ab alimento sapientiae: Deus itaque quid ei contigisset in animo significare voluit, separando eum a ligno vitae, quo significabatur sapientia. Sed ista, inquit, arbor, quae in paradiso vitae fructus ferebat, cui proderat? Cui? nisi prius illis primis hominibus masculo et feminae, qui prius in paradiso fuerant constituti. Deinde istis de paradiso pro merito suae iniquitatis ejectis mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quod est, ut diximus, ipsa sapientia, beatarum cibus immutabilis animarum. Utrum autem illo cibo nunc vescatur aliquis, nisi forte Henoch et Helias, non temere asseverandum puto: ligno tamen illo vitae, quod est in spirituali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non, pro munere pietatis et fidelissimae confessionis, latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem Dei munere fuisse concessum: Amen, inquit, dico tibi,
Abbreviated transcription (Latin):
ma eius exclusa ẽ. et ita quadam sua inte¬
riore morte iam mortua. Nam de sapientia
scriptum ẽ. Lignum uitȩ ẽ amplectentib
eam. Quod iste non intelligens ait. Quate¬
nus gͦ ante maledictum immortalis homo
ꝑpetuo uiuere poterat: qui nondũ ex ista
arbore cibum sumpserat: Quasi aliquis
ci dixerit. aut in illo libro alicubi legerit:
quod nondum adam sumpserat ex cibo
arboris uitȩ. Qum potius intelligendꝰ ẽ.
qm̃ inde illi uita incorpore ꝑpetua suppe¬
tebat. ne uetustate consumeret᷑ etatis. ad
hoc inde prohibitus: ut ex peccati pęna
iam illi eẽt necessitas mortis. Quomodo
inquit ex dei maledicto mori cęperit: cum in¬
ta ipsa nunquam ex ipso initium sumpse¬
rit: Quasi optauerit ei ds̃ mortẽ. sicut
homo homini: ac non dei uerba ad senten¬
tiam ꝑtinent punientis. non ad iram ma¬
ledicentis. Punire autem morte corpora¬
li fuit. auite arbore separe: cum iam fuis¬

Expanded text:
ma ejus exclusa est, et ita quadam sua intema ejus exclusa est, et ita quadam sua interiore morte jam mortua; nam de sapientia scriptum est: Lignum vitae est amplectentibus eam . Quod iste non intelligens ait: Quatenus ergo ante maledictum immortalis homo perpetuo vivere poterat, qui nondum ex ista arbore cibum sumpserat, quasi aliquis ei dixerit, aut in illo libro alicubi legerit, quod nondum Adam sumpserat ex cibo arboris vitae; quin potius intelligendus est, quoniam inde illi vita in corpore perpetua suppetebat, ne vetustate consumeretur aetatis. Ad hoc inde prohibitus, ut ex peccati poena jam illi esset necessitas mortis: quomodo, inquit, ex Dei maledicto mori coeperit, cum vita ipsa nunquam ex ipso initium sumpserit, quasi optaverit ei Deus mortem, sicut homo homini, ac non Dei verba ad sententiam pertineant punientis, non ad iram maledicentis. Punire autem morte corporali, fuit a vitae arbore separare, cum jam fuis
Abbreviated transcription (Latin):
eri potest. ut ei sit locus melior. cũ causa sit
peior. Et quod ad tempus preualuisse ui¬
sus ẽ diabolus homine suꝑato: etiam sic
in ȩternum uictus ẽ homine reparato. Nec
dei confitentis uerba sunt. s potius exꝑbran¬
riam. utiq a contrario uult intelligi. si adsit
ꝓnunciator doctus. non calumniator indoctꝰ
Porro autem cui displicet peccator prohibitꝰ
aligno uitȩ. quid nisi impune uult male
uiuere: Nec magnum erat deo. et alio qͦli¬
bet modo uitam subtrahere homini: quẽ
uiuere noluisset. S qm̃ rationales animȩ
de sapientia uiuunt quarum mors ẽ insipi¬
entia. huius rei significandȩ grã lignum
uitȩ inparadyso fructu suo mori hominẽ
nec corpore sineret. Quod gͦ inde separatus.
traditus est morti. consumendus ȩtate: qͦd ne¬
quaquam illi accidisset. si semꝑ eodem cibo¬
frueretur: significatum ẽ. quod prius ab
spiritali uitę ligno ꝓpter peccatum ani¬

Expanded text:
eri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit eri potest ut ei sit locus melior, cum causa sit pejor. Et quod ad tempus praevaluisse visus est diabolus homine superato, etiam sic in aeternum victus est homine reparato. Nec Dei confitentis verba sunt, sed potius exprobranriam , utique a contrario vult intelligi, si adsit pronuntiator doctus, non calumniator indoctus. 24. Porro autem, cui displicet peccator prohibitus a ligno vitae, quid nisi impune vult male vivere? Nec magnum erat Deo, et alio quolibet modo vitam subtrahere homini quem vivere noluisset: sed quoniam rationales animae de sapientia vivunt, quarum mors est insipientia, hujus rei significandae gratia lignum vitae in paradiso fructu suo mori hominem nec corpore sineret. Quod ergo inde separatus traditus est morti, consumendus aetate, quod nequaquam illi accidisset, si semfrueretur, significatum est quod prius ab spiritali vitae ligno propter peccatum ani
Abbreviated transcription (Latin):
deciperetur homosi non inse exaltato cor¬
de recessisset adeo. Uera quippe. qm̃ diui¬
na ẽ illa sententia:ante ruinam exaltatur
cor. et ubi contra dm̃ exaltatur: ibi ab illo
deseritur. et inse tenebratur. Quid autem
mirum. sidum tenebratur nescit qͥd sequa¬
tur: Qm̃ non a se ipso lumen ẽ: s ab illo qͥẽ
um̃ illuminatur. Quod gͦ ds̃ semꝑ inuictus
sit. etiam homo uictus ostendit: Quia
uictus non fuisset. si ab inuicto non reces¬
sisset. Quomodo ẽ autẽ uictor hominis
deceptor: cum a semet ipso sit etiam ipse
deceptus: Unde et ille qui decepit. et ille
quẽdecepit ambo decepti sunt: recedendo
ab eo qui non potest decipi. Et ambo sunt
uictr. recedendo ab eo qui non potest uinci
Aquo utiq qui plus recedit plus uincitur:
quia tanto ẽ inferior. quanto deterior.
Et ideo necesse est:ut qui malum alteri pri¬
us inferendo uincere uidetur: amplius
ipse bonum amittendo uincatur. Nec fi¬

Expanded text:
deciperetur, si non in se exaltato cordeciperetur, si non in se exaltato corde recessisset a Deo. Vera quippe, quoniam divina est, illa sententia: Ante ruinam exaltatur cor . Et ubi contra Deum exaltatur, ibi ab illo deseritur, et in se tenebratur. Quid autem mirum, si dum tenebratur, nescit quid sequatur: quoniam non a se ipso lumen est, sed ab illo qui est lumen, illuminatur? Quod ergo Deus semper invictus sit, etiam homo victus ostendit: quia victus non fuisset, si ab invicto non recessisset. Quomodo est autem victor hominis deceptor, cum a semetipso sit etiam ipse deceptus? Unde et ille qui decepit, et ille quem decepit, ambo decepti sunt, recedendo ab eo qui non potest decipi; et ambo sunt victi, recedendo ab eo qui non potest vinci. A quo utique qui plus recedit, plus vincitur; quia tanto est inferior, quanto deterior. Et ideo necesse est, ut qui malum alteri prius inferendo vincere videtur, amplius ipse bonum amittendo vincatur: nec fi
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquo decipi. nec ad aliquid malefaci¬
endum siue paciendum ulla necessitate
compelli. nec in melius uł deteriꝰ mutari
omnino potuisset. flatus autem ille dei
qui hominẽ animauit factus est ab ipso ñ
deipsorQuia nec hominis flatus. homi¬
nis pars est: nec homo eum facit de se ipso.
sed ex aeriohalitu sumpto et effuso. Ds̃ uͦ
potuit et de nichilo. et uiuum rationalẽ¬
q potuit. quod non potest homo: Quãuis
nonnulli existiment non tunc animatũ
primũ hominẽ. quando ds̃ in eiꝰ faciem
sufflauit et factus ẽ in animã uiuam. sed
tunc accepisse sp̃m scm. Quodlibet autẽ
horũ credibilius ostendatur. unde nẽ
longum ẽ disputare:animam tamen non
esse partem dei nec de substantia et natura
eius creatam siue prolatam. sed ex nichilo
ait iste blasphemus. inuenitur serpens lo¬
co meliore quam ds̃: quia p̃ualuit deciꝑe
hominẽ quem fecerat ds̃.Nullo enĩ modo

Expanded text:
ab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciab aliquo decipi, nec ad aliquid male faciendum, sive patiendum, ulla necessitate compelli, nec in melius vel deterius mutari omnino potuisset. 22. Flatus autem ille Dei qui hominem animavit , factus est ab ipso, non de ipso. Quia nec hominis flatus, homnis pars est; nec homo eum facit de se ipso, sed ex aerio halitu sumpto et effuso: Deus vero potuit et de nihilo, et vivum rationalemque, quod non potest homo. Quamvis nonnulli existiment non tunc animatum primum hominem, quando Deus in ejus faciem sufflavit, et factus est in animam vivam; sed tunc accepisse Spiritum sanctum. Quodlibet autem horum credibilius ostendatur, unde nunc longum est disputare; animam tamen non esse partem Dei, nec de substantia et natura ejus creatam sive prolatam, sed ex nihilo Non itaque, sicut ait iste blasphemus, invenitur serpens in loco meliore quam Deus, quia praevaluit decipere hominem quem fecerat Deus . Nullo enim modo homo