comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hae questione occultum remansit: Tencat
lechor diligens distinctionc̃ necessarii atq
possibilis. & non minus manicheoꝵ quã
traducianoꝵ cõm̃ta ridebit. Auoͣ.Apud
homines qui ea que legt̃ sic intelligunt.
ut etiam musta quȩ dicis intelligant. nicħ
egisti aliud. eadem ꝑ eadẽ tanta ꝑplexita¬
te reppetendo. nisi ut te appareret respon¬
sionẽ nr̃am in uno meo libro quem tiris
octo refellere suscepisti. cum dissoluere non
ualeres. obscurare uoluisse: Apud eos aũt
qui hec non intelligunt. id egisti saltem. ut
idõ teputant dixisse aliquid. qm̃ non in¬
telligunt. Unde breuit ammonendi st̃
interim deha̾c. unde nunc agit᷑. ut illud
ipsum mcum remotis nebulis tue loqua¬
citatis asspie iant: & uideant quam sit in¬
uictum. Tuenim dixeras: si natura opꝰ ẽ
dr̃:ꝑopiis dĩ opus diaboli transire non si¬
nitur. Adhoc ego. quid ẽ qđ dicis inquã
si natura opus ẽ dĩ. ꝑ opus dĩ opus diabo¬

Expanded text:
hac quaestione occultum remansit: teneat hac quaestione occultum remansit: teneat lector diligens distinctionem necessarii atque possibilis; et non minus Manichaeorum, quam Traducianorum commenta ridebit. AUG. Apud homines qui ea quae legunt, sic intelligunt, ut etiam ista quae dicis intelligant, nihil egisti aliud, eadem per eadem tanta perplexitate repetendo, nisi ut te appareret responsionem nostram in uno meo libro, quem tuis octo refellere suscepisti, cum dissolvere non valeres, obscurare voluisse. Apud eos autem qui haec non intelligunt, id egisti saltem, ut ideo te putent dixisse aliquid, quoniam non intelligunt. Unde breviter admonendi sunt interim de hoc unde nunc agitur, ut illud ipsum meum, remotis nebulis tuae loquacitatis, aspiciant, et videant quam sit invictum. Tu enim dixeras: « Si natura opus est Dei, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur. » Ad hoc ego - « Quid est quod dicit, » inquam, si natura opus est dei, per opus dei opus diabo
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli transire ñ sinit᷑. Non minꝰ falsũ
ẽ aut̃ quam ꝓfanum qđ dixisti. opꝰ oꝑis
dĩ transit ꝑopus dĩ. Hoc ẽ enim dicere
peccat & ds̃: quia peccauit homo quẽ
fecit ds̃. Nam sicut nusquam ẽ peccatũ
nisi mnoꝑe hominis: Neq enim eum pec¬
cauerit bomo aliquid substantie eiꝰ ad¬
ditur ut peccatum ibi eminere udeatur.
s tantumm᷑ malum opꝰ de mala uolun-¬
tate cõmissũ. illi quoq a quo factum est
comꝑat meritum malum. ut malus dicat᷑
qui mala fecit: ita etiam ds̃ tuus simalum
in oꝑe suo fecit. nichil quidem substantiȩ
eiꝰ accedit sicut nechominis : Tam̃ meri¬
tum ei deformissimum cõparatui. ut
malus male faciendo dicat᷑. Paruulus
sane ꝓbatur etiam tunc reus ñ eẽ. quia ma¬
liciam a necessario habet: quam nͥdiabo¬
lus a possibili haberet. reus eẽ ñ posset.
facit. Paruulus quoq ante ꝓpͥe uolun¬
tatis arbitrium nichil habet. nͥ qđ in eo
ris antra ꝑrumpimꝰ. nec quicquã suꝑ

Expanded text:
n sinitur. Non minus autem falsum est quam profanum, quod dixisti, « Opus operis Dei transit per opus Dei. » Hoc est enim dicere, Peccat et Deus, quia peccavit homo, quem fecit Deus. Nam sicut nusquam est peccatum, nisi in opere hominis; neque enim cum peccaverit homo, aliquid substantiae ejus additur, ut peccatum ibi eminere videatur, sed tantummodo malum opus de mala voluntate commissum, illi quoque a quo factum est, comparat meritum malum, ut malus dicatur qui mala fecit: ita etiam Deus tuus, si malum in opere suo fecit, nihil quidem substantiae ejus accedit, sicut nec hominis; tamen meritum ei deformissimum comparatur, ut malus male faciendo dicatur. Parvulus sane probatur etiam tunc reus non esse, quia malitiam a necessario habet, quam nisi diabolus a possibili haberet, reus esse non posset. facit: parvulus quoque ante propriae voluntatis arbitrium nihil habet, nisi quod in eo ris antra prorupimus, nec quidquam super
Abbreviated transcription (Latin):
natura ẽ: ereat uero ipse naturam
quȩ uitiũ ñ ẽ. et siuitiata ẽ. Tale ẽ
autẽ tribuere ereationis bonũ. stirpi
uitiate et iure dãpnatȩ : quale ẽ etiã
homini malo tribuere uite ac salu¬
tis bonũ ꝓpter qd̃ homo ẽ. ñ ꝓpter qd̃
malus ẽ. Quod aut̃ dicis eẽ scelestũ
facere paruulos malos. ut qui uelle ñ

Expanded text:
natura est, creat vero ipse naturam natura est, creat vero ipse naturam quae vitium non est, etsi vitiata est. Tale est autem tribuere creationis bonum stirpi vitiatae et jure damnatae, quale est etiam homini malo tribuere vitae ac salutis bonum, propter quod homo est, non propter quod malus est. Quod autem dicis esse « scelestum facere parvulos malos, u
Abbreviated transcription (Latin):
ego non dixi. Peceauit quippe opus dei
idest angłs uł homo. s oꝑe suo peccauert̃.
non oꝑe dĩ. Ipsi sunt enimbonũ optsdĩ:
Peccatum uero eoꝵ. malum opus ipsoꝵẽ.
non dĩ. S quid ẽ peius. dicere peccat et
ds̃ quia peccauit homo quem fecit ds̃.
qđego non dixi:an ita negare originale
peccatum. ut pena paruuli iniusta nichil
sit aliud quam peccatum dĩ : Qdsim
dm̃ cadere non potest: iusta gͦ paruuli
pena ẽ. Si aũt iusta ẽ ꝓpeccato est. Ne¬
mogͥ potest in cot tantisq penis paruui¬
loꝵ p̃dicare dm̃ iustum: negans origi¬
nale peccatum. Esset itaq inquit iniqͥ¬
tatis testimonium creare malos: si ma¬
lum quomali sunt ipse creauisset. Nũc
aut̃ cũ homines mali sint. et hoc creet
ipse qd̃ homines sunt. sequat᷑ eos aut̃
deuit᷑ata natura ꝑpeccatũ qđ mali s̃:
ꝓfecto etiã cũ malos creat. bonũ ẽ ipse
qd̃ creat: qm̃ mali sunt uitio qđ̃ nulla

Expanded text:
ego non dixi. Peccavit quippe opus Dei, ego non dixi. Peccavit quippe opus Dei, id est angelus, vel homo; sed opere suo peccaverunt, non opere Dei: ipsi sunt enim bonum opus Dei; peccatum vero eorum malum opus ipsorum est, non Dei. Sed quid est pejus dicere, « Peccat et Deus, quia peccavit homo quem fecit Deus; » quod ego non dixi: an ita negare originale peccatum, ut poena parvuli injusta nihil sit aliud quam peccatum Dei? Quod si in Deum cadere non potest, justa ergo parvuli poena est: si autem justa est, pro peccato est. Nemo igitur potest in tot tantisque poenis parvulorum praedicare Deum justum, negans originale peccatum. Esset itaque, inquit, iniquitatis testimonium creare malos, si malum quo mali sunt, ipse creavisset: nunc autem, cum homines mali sint, et hoc creet ipse quod homines sunt, sequatur autem eos de vitiata natura per peccatum quod mali sunt; profecto etiam cum malos creat, bonum est ipse quod creat; quoniam mali sunt vitio quod nulla
Abbreviated transcription (Latin):
in eo qui dicit. qđ nolo malum hocago.
Hocuos consuetudinis uiolentiȩ tribu¬
itis: non uiciatȩ originis uinculis. Pec¬
catum tam̃ apossibili innecessarium po-¬
tuisse conu̾ti uidetis: nec deur̃is distor¬
tis & fallacib regulis erubescitis. Tale
aliquid uniu̾so generi humano per
unum hominẽ in quo om̃s fuerunt.
accide potuisse non uultis: & tam̃ sub
om̃i potentissimi & iustissimi dĩ cura.
tot ac tantas pęnas infantes pendere
non negatis: qm uob̃ ora claudunt.¬
& oculos feriunt si negetis. Nonnegͦ
attenditis quẽ faciatis inuistum: cernen¬
tes eui dentissimas penas & negantes ul¬
la mala merita paruuloꝵ. Falsũ ac ꝓ¬
fanum tͥ uisum ẽ qđ ego dixropꝰ oꝑis dĩ¬
transit ꝑopus dĩ. quia utiq angłs opꝰ ẽ
dĩ. Peccatũ gͦ qđ ẽ opus dĩ angłi. opus
ẽ operis dĩ non ipsius dĩ. Et dehis u̾bis
ita me arguis: quasi dixerim peceat & d̃s̃.
quia peccauit homo quem fecit ds̃. Quod

Expanded text:
in eo qui dicit, Quod nolo malum, hoc ago . in eo qui dicit, Quod nolo malum, hoc ago . Hoc vos consuetudinis violentiae tribuitis, non vitiatae originis vinculis: peccatum tamen a possibili in necessarium potuisse converti videtis; nec de vestris distortis et fallacibus regulis erubescitis. Tale aliquid universo generi humano per unum hominem, in quo omnes fuerunt, accidere potuisse non vultis: et tamen sub omnipotentissimi et justissimi Dei cura tot ac tantas poenas infantes pendere non negatis; quoniam vobis ora claudunt, et oculos feriunt, si negetis. Nonne ergo attenditis, quem faciatis injustum, cernentes evidentissimas poenas et negantes ulla mala merita parvulorum? Falsum ac profanum tibi visum est, quod ego dixi, « Opus transiit per opus Dei. » Quia utique angelus opus est Dei. Peccatum ergo, quod est opus angeli, opus est operis Dei, non ipsius Dei. Et de his verbis ita me arguis, quasi dixerim, « Peccat et Deus, quia peccavit homo quem fecit Deus: » quod
Abbreviated transcription (Latin):
cium non conferat. fatali necessitate ꝓhi¬
betur: neq ut aliis conferat. ꝑsonarum ac¬
ceptionc mutatur. Qͥd hic faciunt illa
tua possibilia & necessaria. que diligent̃
distinguenda cõm̃das uͥ tenesciente qͥd
loquaris. nouit ille quid agat. cuiꝰ occul¬
ta possunt ẽẽ iudicia. iniusta ñ possuN:
Nonẽ gͥ iniustum ut bona conferant᷑
malis. s iniustum ẽ ut mala ingerant᷑
bonis. Dicgͦ qua iusticia paruuli ma¬
la tanta patiantur: quȩ sepe cõmemora¬
re nos piget: uos uero eadem mala eti¬
amparadiso sinemo peccasset importa¬
re nonpudet. Non creant᷑ ut dicis mali:
hoc ẽ trahentes originale peccatũ. Qua
gͥ iusticia p̃muntur graui iugo adie
exitus de uentre matris eoꝵ: in quo iugo
tanta miscria ẽ. ut eam faciliꝰ deplora¬
re. quam explicare possimꝰ. Pec catum
a possibili in necessarium: hocẽ auolũ¬
tario innon uoluntarium dicis ñ pos¬
se mutari. Qđ potuisse ostendimus:

Expanded text:
cium non conferat, fatali necessitate prohicium non conferat, fatali necessitate prohibetur; neque ut aliis conferat, personarum acceptione mutatur. Quid hic faciunt illa tua possibilia et necessaria, quae diligenter distinguenda commendas, ubi te nesciente quid loquaris, novit ille quid agat, cujus occulta possunt esse judicia, injusta non possunt? Non est igitur injustum ut bona conferantur malis: sed injustum est ut mala ingerantur bonis. Dic ergo qua justitia parvuli tanta mala patiantur: quae saepe commemorare nos piget; vos vero eadem mala paradiso, etiamsi nemo peccasset, importare non pudet. « Non creantur, » ut dicis, « mali, » hoc est, trahentes originale peccatum: qua igitur justitia premuntur gravi jugo a die exitus de ventre matris eorum ? In quo jugo tanta miseria est, ut eam facilius deplorare, quam explicare possimus. Peccatum a possibili in necessarium, hoc est, a voluntario in non voluntarium, dicis non posse mutari; quod potuisse ostendimus
Abbreviated transcription (Latin):
tia uicturos inimpietate & scelerib suis.
ac ꝑhoc ȩterno supplicio puniendos. igno¬
rare non potest p̃scius om̃iũ futuroꝵ. Nee
ab eis abstinet bonũ creationis suȩ. quib
nec nasci expediret.: nec bonũ nutritionis
& uiuificationis suȩ q̃ntum ei placuerit
duiturne. quib mori quam totiꝰ ex pedi¬
ret.: Int̾ quos sunt certe plurimi: qui si ex
hacuita abriperent᷑ in fantes scđm falsã
urãm heresim penitus ab om̃i. scđ̾m aũt
catholicam fidem a dampnatione grauis¬
sima tollerent᷑. Qͥd deinde illud est. quod
in his sinistre partis hedis. indĩ p̃scientia
quȩ faui non potest igni ꝑpetuo destinaus
multi sunt qui lauaero regenerationis
ablur: Postea uela postasia pereunt. ueltam
facinorose flagitioseq uiuunt. ut eidem si¬
nistrȩ sine dubio deputentur. nec rapiunt᷑
sicut quidam. ne malicia mutet intellectũ
cor: Neq ut hoc eis ds tam magnũ benefi¬

Expanded text:
tia victuros in impietate et sceleribus suis tia victuros in impietate et sceleribus suis ac per hoc aeterno supplicio puniendos ignorare non potest, praescius omnium futurorum, nec ab eis abstinet bonum creationis suae quibus nec nasci expediret, nec bonum nutritionis et vivificationis suae quantum ei placuerit diuturnae, quibus mori quantocius expediret? Inter quos sunt certe plurimi, qui si ex hac vita abriperentur infantes secundum falsam vestram haeresim penitus ab omni, secundum autem catholicam fidem a damnatione gravissima tollerentur. Quid deinde illud est quod in his sinistrae partis haedis in Dei praescientia, quae falli non potest, igni perpetuo destinatis multi sunt qui lavacro regenerationis abluti, postea vel apostasia pereunt, vel tam facinorose flagitioseque vivunt, ut eidem sinistrae sine dubio deputentur, nec rapiuntur sicut quidam, ne malitia mutet intellectum eorum, nec ut hoc ei Deus tam magnum benefi
Abbreviated transcription (Latin):
antur a potestate tenebrarum.& in regnũ
ipsius trans ferant᷑: ac sic accusat eccłiam
coto orbe diffusam. in qua ubiq om̃s bap¬
tirandi in fantuli. non obaliud ex sufflan¬
t᷑. nisi ut abeis princeps inundimuttat᷑
foras. A quo necesse ẽ uasa ire possideant᷑
& in eius regnum ꝑ grãm facta uasa mise¬
Nunc gͦ quia his relictis quib ea que posu¬
isti astruunt᷑ atq muniunt᷑. sic illa pu¬
tasti ẽẽ ponenda: ut canquam in solitudi¬
ne defendente nullo. latrocinant̃ inua¬
deres. Legant hec qui uolunt scire qͥd
egeris. uel potius ad eiusdem libri consi¬
derationẽ recurrant. unde ista reposui:
& uideant ea manere firmissima. quę
uelut infirma labefactare temptasti. Qd
gͥ te adiuuat. qđ eos mͥ obiecisti qͦs expe¬
ctat dĩ patientia ꝑpenitentiam corrigen
dos. & idõ suꝑeos oriri solem siũ facit¬
& pluit: cumegotͥ hedos sinistrȩ partis
obiecerim. quos usq infinẽ sine peniten¬

Expanded text:
antur a potestate tenebrarum et in regnum antur a potestate tenebrarum et in regnum ipsius transferantur. ac sic accusat ecclesiam toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis princeps mundi mittatur foras, a quo necesse est uasa irae possideantur,  in eius regnum per gratiam facta uasa miseNunc ergo quia his relictis, quibus ea quae posuisti astruuntur atque muniuntur, sic illa putasti esse ponenda, ut tanquam in solitudine defendente nullo latrocinanter invaderes; legant haec qui volunt scire quid egeris, vel potius ad ejusdem libri considerationem recurrant, unde ista reposui, et videant ea manere firmissima, quae velut infirma labefactare tentasti. Quid igitur te adjuvat, quod eos mihi objecisti, quos exspectat Dei patientia per poenitentiam corridos, et ideo super illos oriri solem suum facit et pluit, cum ego tibi haedos sinistrae partis objecerim, quos usque in finem sine poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
dum putasti. Int̾ cetera gͦ que om̃ĩa dicere
diabolo nutrit & uestit: quia facit solem
suum oriri suꝑbonos & malos. & pluit
suꝑ iustos & miustos: Sic itaq creat
malos. quomͦ pascit & nutrit malos: qͥa
qdeis creando tribuit. ad nature ꝑtinet
bonitatemr: & qd eis pascendo &e nutri¬
endo dat incrementum. non utiq mali
bonus. bonum tribuit adium̃tum. In
quantumenim homines sunt: bonumẽ
nature cuiꝰ auctor ẽ ds̃. In quantum aũt
eũpeccato nascunt᷑ ꝑituri qͥ ñ renascunt᷑:
ad sem̃ ꝑtinet maledictũ abinicio illiꝰ antiq̃ ino¬
bedi entie uicio. Quo tam̃ bene utit᷑ factor
etiam uasoꝵ irȩ. ut notas faciat diuici¬
as głe suȩ in uasa miscđȩ: ne meritissius
tribuat. si ad eandem massam quisq ꝑ¬
quam apłica atq catholica. ueracissima.
& fundatissima. cum pelagianis iste
discedens: non uult nascentes ẽẽ subdi¬
abolo. ne paruuili portent᷑ ad xp̃m ait eru¬

Expanded text:
dum putasti. Inter caetera ergo, quae omnia dicere dum putasti. Inter caetera ergo, quae omnia dicere diabolo nutrit et vestit, quia facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos » ? « Sic itaque cmalos, quomodo pascit et nutrit malos, quia quod eis creando tribuit ad naturae pertinet bonitatem et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum non utique malitbonus bonum tribuit adiumentum. in quantum enim homines sunt, bonum est naturae, cuius auctor est deus; in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri, si non renascuntur, ad semen pertinent male dictum ab initio illius antiquae inoboedientiae uitio. quo tamen bene utitur factor etiam uasorum irae, ut notas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ne meritis suis tribuat, si ad eandem massam quisque papostolica atque catholica ueracissima et fundatissima cum Pelagianis iste discedens non uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur ad Christum, ut eru
Abbreviated transcription (Latin):
affirmare conaris. & eo cestimonio in
quo grande ẽ argum̃tũ bonitatis diuins.
Attendegͥ quanto nunc fortius reflectat᷑:
ds̃ qui pascit etiam inalos. ut patientia
sua bonos eos faciat. Manifestum est
qđ non creet malos. Si aũt creat malos.
nec amat nec remunerat᷑ bonos: nec ipse
postremo potest habere aliquid boni: qm
quauis mala uoluntate efficatiꝰ & uio¬
lentiꝰ nocet potentia c̾catrix. ñ solum
qui cuncta insapientia fecisse ꝑhibetur. uob̃
ut manichȩis non ẽ indĩ nr̃i estimatione
communio: ad alium uos om̃ino quẽ colatis
auctorem. tam̃ mani furore simulatum. stul¬
ta comm̃ta & genitalia traxere peccata Augͦ.
Ego faciam. qđ tu cur non feceris quid me
attinet & dicere: Qui legunt uidicent.
ꝓpt̃ hoc enim quia dixeras qđ scđm sensum
ut ad ũba ista ueniretur responsione mea.
ex quib qđ uoluisti ipse posuisti. S ego
etiam te nolente commemorabo: qđ p̃t̃cun¬

Expanded text:
affirmare conaris, et eo testimonio in affirmare conaris, et eo testimonio in quo grande est argumentum bonitatis divinae. Attende igitur, quanto nunc fortius reflectatur: Deus, qui pascit etiam malos, ut patientia sua bonos esse faciat, manifestum est quod non creet malos. Si autem creat malos; nec amat nec remuneratur bonos, nec ipse postremo potest habere aliquid boni; quoniam quavis mala voluntate efficacius et violentius nocet potentia creatrix, non solum raedicantur ; qui cuncta in sapientia fecisse perhibetur ; vobis ut Manichaeis non est in Dei nostri aestimatione communio: ad alium vos omnino quem colatis auctorem, tamen Manis furore simulatum, stulta commenta et genitalia traxere peccata. AUG. Ego faciam, quod tu cur non feceris, quid me attinet et dicere? Qui legunt judicent: propter hoc enim quia dixeras, « quod secunduut ad verba ista veniretur responsione mea, ex quibus quod voluisti ipse posuisti: sed ego etiam te nolente commemorabo, quod praetereun
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiuurdans inqͥt pluuias decȩlo & tẽpora
fructifera. implens cibo & leticia corda eoꝵ
Hoc gͦ qđ pluit suꝑbonos & suꝑialos. do¬
cumentumẽ benignitatis eiꝰ. que idõ susti¬
net & expectat errantes. ut recedant tan¬
dem a malo & faciant bonũ. In tantum gͦ
non uult fieri malum: ut ãmore etiam
emdationis humanȩ. pascat etiã in gratos.
At id ꝑfecte pietatis indicium: illud uerd
qđ dicis creat malos. ꝑfectȩ iniquitatis te¬
stimonium est. Uide gͦ quam nescias qͥd
loquaris: quide exemplo miscdie. uoliisti
crudelitatẽ ꝓbare. Bonum ẽ eñĩ pascere eti¬
am malos. ut si uoluerint corrigant: sce¬
lestum aut̃ facere pariuilos malos. ut qui
uelle non possunt. iniqui tam ẽẽ cogant᷑.
Lib̾alitas gͦ in peccatores exercita: abducit
amalis non inmalo cogit: Conditio aut̃
maloꝵ non abducit a pessimis. s. &. opꝰ
& oꝑatorem in nefaria cuncta compellit.
In sanis gͦ cum diciscreat malum ds̃. sed
plus in sanis. cum id eugłi testimonio

Expanded text:
uvias de coelo, et tempora fructifera, implens cibo et laetitia corda eorum . Hoc ergo quod pluit super bonos et super malos, documentum est benignitatis ejus, quae ideo sustinet et exspectat errantes, ut recedant tandem a malo et faciant bonum. In tantum ergo non vult fieri malum, ut amore etiam emendationis humanae pascat etiam ingratos. Ad id pefectae pietatis indicium: illud vero quod dicis, « Creat malos, » perfectae iniquitatis testimonium est. Vide ergo quam nescias quid loquaris, qui de exemplo misericordiae voluisti crudelitatem probare. Bonum est enim pascere etiam malos, ut si voluerint, corrigantur: scelestum autem facere parvulos malos, ut qui velle non possunt, iniqui tamen esse cogantur. Liberalitas ergo in peccatores exercita abducit a malis, non in mala cogit. Conditio autem malorum non abducit a pessimis; sed et opus et operatorem in nefaria cuncta compellit. Insanis ergo cum dicis, Creat malum Deus: sed plus insanis, cum id Evangelii testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
facere.idõ bona credat᷑. quia
bonũ potuit oꝑari. Cur aũt inquit &e
malum potiit que bond̾ oꝑabat᷑. Rie¬
spondeo. quia bonum hoc qđ uirtus
dicitur ꝑprium ẽẽ non poterat: nisi
fuisset uoluntarium. Uoluntarium
aũt ñ ec̃t: si necessitatem bomi habuis¬
set. Necessitatem aut̃ boni ꝑtulisset:

Expanded text:
facere; ideo bona credatur, quia facere; ideo bona credatur, quia potuit bonum operari. Cur autem, inquit, et malum potuit, quae bonum operabatur? Respondeo, Quia bonum hoc, quod virtus dicitur, proprium esse non poterat, nisi fuisset voluntarium: voluntarium autem non esset, si necessitatem boni habuisset: necessitatem autem bon
Abbreviated transcription (Latin):
ne extitit. Ꝙ quid erat homo. ante quã
de illo existeret: nͥ natura bona & bonũ
opus di: qđ ẽ etiam malus homo: inqͣn¬
tumhomo est. & opus dĩ. Confundat᷑
gͦ sua uanitate iulianus: qm̃ ex bonis
eẽ mala orta. uerũ dixit ambrosius.
S quia cogente nullo: inculpatus est
ds̃. Qduero ea ꝑmisit existere: usu eo¬
rum iusto & bono laudatur insigni¬
us. Iuł. Uoluntas gͦ quȩ nicbilest ali¬
ud quam motus animi cogente nul¬
lo: possibilitatem suam naturȩ debet.
effectum suũ sibi. In natura enĩ exor¬
taest.s a possibili non a necessario:
Hic sidicat aliquis.s. mala natura quȩ po¬
tuit haberc uoluntatẽ malam: respon¬
deo.s bona natura que potuit habere
uoluntatem bonam. Unogͦ tempore
optima simul pessimaq dicet᷑. At id
rerum ratio non sinit:ut uno eodẽq
tempore. una eadẽq res contrariis me¬
ritoꝵ qualitatib impleat᷑. Sigͥ ideo
mala putet. quia potuit malum

Expanded text:
ne exstitit: et quid erat homo, antequam ne exstitit: et quid erat homo, antequam de illo existeret, nisi natura bona et bonum opus Dei? Quod est etiam malus homo, in quantum homo est et opus Dei. Confundatur ergo sua vanitate Julianus; quoniam ex bonis esse mala orta, verum dixit Ambrosius : sed quia cogente nullo, inculpatus est Deus: quod vero ea permisit existere, usu eorum justo et bono laudatur insignius. LXI. JUL. Voluntas ergo, quae nihil est aliud quam motus animi cogente nullo, possibilitatem suam naturae debet, effectum suum sibi. In natura enim exorta est, sed a possibili, non a necessario. Hic si dicat aliquis, Sed mala natura, quae potuit habere voluntatem malam: respondeo, Sed bona natura, quae potuit habere voluntatem bonam. Uno ergo tempore optima simul pessimaque dicetur. At id rerum ratio non sinit, ut uno eodemque tempore una eademque res contrariis meritorum qualitatibus impleatur. Si igitur ideo mala putetur, quia potuit malum
Abbreviated transcription (Latin):
primo uoluntas mala. Neciam ꝑmit¬
ceris dicere. de motu animi cogente nul-¬
lo: quia ipse ammimotus cogente nul¬
lo uoluntas ẽ. Qua ꝓpt hoc ẽ dicere
uoluntas extitit de animi motu: aut
uoluntas extitit de uoluntate. An
dicis h unc motũ de seipso extitisse
non de animo: ne hinc natura bona
idest animꝰ ipse culpet᷑: Non gͦ in de
dampnetur. Qͥs enim inde ferat ani¬
mum iure dampnari: unde ñ pot̃
iure culpari: S dicis. idõ peccauit
homo quia uoluit: idõ habuit uolũ¬
tatẽ malam quia uoluit. Uerissime
dicis. S si lux clarissima cenebre ñ st̃
de illo extitit uoluntas mala quia uo¬
luit. Nonenim dicimus ut calũpmaris
& ut nos etiam scͥpsisse m̃tiris. motus
iste unde ẽẽ compulsus sit. s nullo com-¬
pellente unde extiterit:quia & nullo
cõpellente tam̃ extitit: & non nͥ alicun¬
de existere poterat. qđ ante quã existeret
non erat. Si gͦ homo uoluit: de homi¬

Expanded text:
primo voluntas mala: nec jam permitprimo voluntas mala: nec jam permitteris dicere, « De motu animi, cogente nullo; » quia ipse animi motus cogente nullo, voluntas est. Quapropter, hoc est dicere, Voluntas exstitit de Voluntas exstitit de voluntate. An dicis hunc motum de se ipso exstitisse, non de animo, ne hinc natura bona, id est, animus ipse culpetur? Non ergo inde damnetur: quis enim inde ferat animum jure damnari, unde non potest jure culpari? Sed dicis, « Ideo peccavit homo, quia voluit; ideo habuit voluntatem malam, quia voluit. » Verissime dicis: sed si lux clarissima tenebrae non sunt, de illo exstitit mala voluntas, quia voluit. Non enim dicimus, ut calumniaris, et ut nos etiam scripsisse mentiris, « motus iste unde esse compulsus sit » sed nullo compellente unde exstiterit; quia et nullo compellente tamen exstitit, et nonnisi alicunde existere poterat, quod antequam existeret non erat. Si ergo homo voluit, de homi
Abbreviated transcription (Latin):
de motu animi cogente nullo: quasi ñ
citius & expeditius responderes de ho¬
mine ipso. Illud quippe qđ additur co¬
gente nullo: etĩa illhic addi ate potuit.
resistente tͥ nullo. Quis cm̃i tͥ resisterst
dici. e uera. si diceres mala uoluntas
inhomine pͥmo.de homine ipso exti¬
tit cogente nullo: Nunc uͦ timens cul¬
pare naturam.tanquã hinc in eius
auctorem ulla recurrat iniuria & qd
diuuolebas. aliquando dixisti. & a na¬
tura non recessisti. Animꝰ nãq natu¬
ra ẽ. & ea quidẽ in hominis institutio¬
ne corpore melior: de cuiꝰ motu cogen¬
te nullo malam uoluntatẽ extitisse di¬
xisti. Hidesne non potuisse nͥ alicunde
existere: qđ negare non sineris ante ꝗͣ
existeret non fuisse: Qͥd aũt opusẽ.
ut queratur unde animi motus: cum
satis appareat ñ potuisse a nimi motũ
nisi de animo existere: Qd sumpuden¬
tissime atq insulsissime negas: adhuc
ex te querit᷑. unde extiterit in homine

Expanded text:
« De motu animi, cogente nullo: » quasi non « De motu animi, cogente nullo: » quasi non citius et expeditius responderes, De homine ipso. Illud quippe quod additur, « cogente nullo, » etiam hic addi a te potuit, resistente tibi nullo. Quis enim tibi resisteret dicenti vera, si diceres, Mala voluntas in homine primo de homine ipso exstitit cogente nullo? Nunc vero timens culpare naturam, tanquam hinc in ejus auctorem ulla recurrat injuria, et quod diu volebas, aliquando dixisti, et a natura non recessisti. Animus namque natura est: et ea quidem in hominis institutione corpore melior, de cujus motu, cogente nullo, malam voluntatem exstitisse dixisti. Videsne non potuisse nisi alicunde existere, quod negare non sineris, antequam existeret, non fuisse? Quid autem opus est ut quaeratur unde animi motus, cum satis appareat non potuisse animi motum nisi de animo existere? Quod si impudentissime atque insulsissime negas, adhuc ex te quaeritur, unde exstiterit in homine
Abbreviated transcription (Latin):
Mala gͥ omĩa quȩ nichil sunt aliud
quam pͥuationes bonoꝵ. ex bomis
orta sunt: s. mutabilib. Et angłin qͥp¬
pe & hominẽ ex quib orta sunt mala.
quȩ tam̃ & non oriri potuissent si illi
peccare noluissent. quia & nolle potu¬
erunt: naturas bonas recte. immuta¬
biles aũt ñ recte possumus dicere. Ds̃
uero tam bonus ẽ: ut malis quoq utat᷑
bene. Quȩ om̃ps ẽẽ non sineret: si eis
bene uti summa sua bonitate ñ posset
& hĩc potius impotens appareret. minꝰ
bonus: non ualendo bene uti etĩa ma-¬
lo. Pinde tu negare ñ sineris. eum quidiẽ
quod nolo malũ hoc ago: a necessario
iam malũ sumpsisse. ñ a possibili. Non
gͥ ut dicis. om̃is actiomali ñ a necessario
s. a possibili: uerum ñ nulla & a necessario
repꝑitur. Uide nunc. ut tua machina¬
tio tam elaborata collapsasit.S: queren¬
ti unde uoluntas mala in homine pri-¬
mo extiterit. cautiꝰ respondere te putas

Expanded text:
Mala igitur omnia, quae nihil sunt aliud Mala igitur omnia, quae nihil sunt aliud quam privationes bonorum, ex bonis orta sunt, sed mutabilibus: et angelum quippe et hominem, ex quibus orta sunt mala quae tamen et non oriri potuissent, si illi peccare noluissent, quia et nolle potuerunt, naturas bonas recte, immutabiles autem non recte possumus dicere. Deus vero tam bonus est, ut malis quoque utatur bene, quae Omnipotens esse non sineret, si eis bene uti summa sua bonitate non posset: et hinc potius impotens appareret et minus bonus, non valendo bene uti etiam malo. Proinde tu negare non sineris, eum qui dicit, Quod nolo malum, hoc ago, a necessario jam malum sumpsisse, non a possibili. Non igitur, ut dicis, « omnis actio mali non a necessario, sed a possibili: » verum nonnulla et a necessario reperitur. Vide nunc ut tua machinatio tam elaborata collapsa sit. Sed quaerenti unde voluntas mala in homine primo exstiterit, cautius respondere te putas,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec magnũ ẽ peccare ñ posse. s magnũẽ
cum beaticudine peccare non posse. Sic̃
non ẽ magnum miserum ẽẽ non posse:
quia om̃iã qͦ nec beaticudinẽ capiũt. mi¬
sera ẽẽ non possunt: s. magnũ ẽ ita be¬
atam ẽẽ naturam. ut misera eẽ ñ pos¬
sit. Qd̾ & si mauis ẽ. nec illud paruũ
ẽ m ea beatitudine conditam hominis
ẽẽ naturam: ut si uellet: posset ẽẽ non
misera. Sic aut̃ dicunt᷑ omĩa factade
nichilo. idest exhis quȩ de nulla erañ.
ut intelligamꝰ quicqͥd ex eo factum ẽ
qdĩam erat. adoriginẽ primam eẽ refe¬
rendum. De terra enim caro: s terra
de nichilo. Sic eñĩ dicimus etiam õs
homines ẽẽ filios adam: cum patris
sui quisq sit filius. Omĩa tam̃ quȩ fa¬
cta sunt mutabilia sunt: quia de nichi¬
lo factasunt. idest non fuerunt: et dõ
faciente sunt. & bona sunt: Abono em̃
facta sunt: nec om̃ino eent ulla mu¬
tabilia bona in quantum sunt. nͥ eẽt
a quo crearent᷑ immutabile bonum.

Expanded text:
eccare non posse: sed magnum est cum beatitudine peccare non posse. Sicut non est magnum, esse miserum non posse; quia omnia quae nec beatitudinem capiunt, misera esse non possunt: sed magnum est ita beatam esse naturam, ut misera esse non possit. Quod etsi majus est, nec illud parvum est, in ea beatitudine conditam hominis esse naturam, ut si vellet, posset esse non misera. Sic autem dicuntur omnia facta de nihilo, id est, ex his quae nulla erant, ut intelligamus, quidquid ex eo factum est quod jam erat, ad originem primam esse referendum. De terra enim caro; sed terra de nihilo. Sic enim dicimus etiam omnes homines esse filios Adam, cum patris sui quisque sit filius. Omnia tamen, quae facta sunt, mutabilia sunt, quia de nihilo facta sunt, id est, non fuerunt, et Deo faciente sunt, et bona sunt: a bono enim facta sunt; nec omnino essent mutabilia bona ulla, in quantum sunt, nisi esset a quo crearentur, immutabile bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
sit reus. quomͦ & ille cuiꝰ arguit uolun¬
tatemimmo magis. Quanto enim est
plus necessariũ quam possibile: tanto sce¬
lestius ẽ ingenerare quam usurpare pec¬
catum. S alicet rerum natura ñ capiat:
tam̃ hic ostenderim multo peiorem esse
opinionẽ tuam de dõ. quam manichei.
Illius enim dm̃. ł subita bella truncart̃.
tuum uero. antiqua & multiplicata
crimina corruperunt. Ac ꝑhoc ñ solũ
de questione dissentis a catholicis. sed
om̃ino de dõ. Non ipsũ colis. quem
nos equissimum. om̃ĩpotentissimũ.
iniuiolabilem intrinitate ueneram̃.
G ꝑmeare non potuit ꝑnaturam resuo¬
luntatis: Meritoq nos diximꝰ quia opꝰ
diaboli ꝑopusdĩ transire ñ sut᷑. O pꝰ
enim diaboli hominisq mali peccatũ
ẽ: qđ in nullo potest sine lib̾e motu uolũ¬
tatis existere. Qđopus & diaboli& homi¬
ni a possibili uenit & uenit. Opus aut̃ dĩ
ẽ natura: in qua non a possibili. s a ne¬

Expanded text:
sit reus, quomodo et ille cujus arguit volunsit reus, quomodo et ille cujus arguit voluntatem. Imo magis: quanto enim est plus necessarium quam possibile, tanto scelestius est ingenerare quam usurpare peccatum. Quod licet rerum natura non capiat; tamen hic ostenderim, multo pejorem esse opinionem tuam de Deo, quam Manichaei. Illius enim Deum vel subita bella truncarunt: tuum vero antiqua et multiplicata crimina corruperunt. Ac per hoc non solum de quaestione dissentis a Catholicis, sed omnino de Deo: non ipsum colis, quem nos aequissimum, omnipotentissimum, inviolabilem in Trinitate veneramur. Ergo permeare non potuit per naturam res voluntatis; meritoque nos diximus, quia opus diaboli per opus Dei transire non sinitur. Opus enim diaboli hominisque mali peccatum est, quod in nullo potest sine liberae motu voluntatis existere. Quod opus et diabolo et homini a possibili venit et venit: opus autem Dei est natura, in qua non a possibili, sed a ne
Abbreviated transcription (Latin):
impia suꝑbia disputatis. Iuł. Hereat
gͦ prudentis animo lectoris. multũ int̃¬
ẽẽ int̾ea quã a possibili ueniunt. & ea
quȩ a necessario: Naturaliaq omĩa neces¬
sariis applicet. uoluntaria uͦ possibilib:
& quȩstiones uniu̾sas ab ea qua cȩperint
parte consũmet: Qm̃ si ꝑutramq cȩco
iudicio uĩgetur. in innumeros ꝑu̾ba penȩ
omĩa p̃cipitat᷑ errores. Qđ q̃m satis claru¬
it. apparet te nimis om̃ino caligasse: qui
collegisti. Quomͦ potuit malum qđ nus¬
quam erat exoriri in opere dĩ: Ita etiã ĩa
qđ erat transit naturalit ꝑ opusdĩ. Uide
enim quo sis inuolutus errore. Peccatum
prima uoluntate ẽ ceptum. qđ apossibili
uenit. innecessaria dicis fuisse mutatũ:
ut quomͦ potiit oriri motus animiliber.
ita sine motu libero transiret in naturalry
necessitatem. S intellige qm̃ necessarioꝵ
auctor sit cds̃. Sigͦ hoc facit ds̃ innaturis.
qđ fecit animus inculpis: necesse ẽ ut sic

Expanded text:
impia superbia disputatis. LXIII. JUL. Haereat ergo prudentis animo lectoris, multum interesse inter ea quae a possibili veniunt, et ea quae a necessario; naturaliaque omnia necessariis applicet, voluntaria vero possibilibus; et quaestiones universas ab ea, qua coeperint, parte consummet. Quoniam si per utramque caeco judicio vagetur; in innumeros per verba pene omnia praecipitatur errores: quod quoniam satis claruit, apparet te nimis omnino caligasse, qui collegisti, « Quomodo potuit malum, quod nusquam erat, exoriri in opere Dei; ita etiam, jam quod erat, transiit naturaliter per opus Dei. » Vide enim quo sis involutus errore: peccatum prima voluntate conceptum, quod a possibili venit, in necessaria dicis fuisse mutatum, ut quomodo potuit oriri motus animi liber, ita sine motu libero transiret in naturalium necessitatem. Sed intellige quoniam necessariorum auctor sit Deus. Si ergo hoc facit Deus in naturis, quod fecit animus in culpis; necesse est ut sic
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ. Iuł. Huiꝰ uituꝑatio ad necessaniañ
recurrit. quia quicqͥd ad neces sarium ꝑuie¬
nerit. ipsum pulsat auctorẽ. Auoꝰ.
Hunquid hoc ialum hominis uͥdicit.
qđ nolomalum hoc ago: ipsum hominis
pulsat auctorem: & tam̃ eum qui sic agit
malum: satis apparet ad necessariũ ꝑue¬
nisse. Necessitate quippe agit. qđ ñ agit
uenit. possibili meo asscribi ñ potest: ita
qd apossibili uenit. necessariouenit neces¬
sario ascribi ñ potest. Idest quomͦ natura
corporis & anmimei. uoluntati mee appli¬
cari non potest: ut idõsic uidear eẽ quia uo¬
lin. cum non potuerim uelle ante quames¬
sem: ita malum uoluntatis. nature non po¬
test ad moueri: ut necessitati. possibilitatis
oꝑa misceatur. Auoꝰ. Anecessitate quidẽ
satis euident̃ aꝑteq discernitur: qđ ita fieri

Expanded text:
I. JUL. Hujus vituperatio ad necessaria non recurrit: quia quidquid ad necessarium pervenerit, ipsum pulsat auctorem. AUG. Numquid hoc malum hominis, ubi dicit, Quod nolo malum, hoc ago, ipsum hominis pulsat auctorem? Et tamen eum qui sic agit malum, satis apparet ad necessarium pervenisse: necessitate quippe agit quod non agid a necessario venit, possibili meo adscribi non potest: ita quod a possibili venit, necessario adscribi non potest. Id est, quomodo natura corporis et animi mei voluntati meae applicari non potest, ut ideo sic videar esse quia volui, cum non potuerim velle antequam essem, ita malum voluntatis naturae non potest admoveri, ut necessitati possibilitatis opera misceantur. AUG. A necessitate quidem satis evidenter et aperte discernitur, quod ita fier
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc sensum piũ & uerum contra susce¬
ptam ur̃am non uultis ad mittere: quasi
ꝓpt̃ea faciatis. ut iniudicio quo de fen¬
ditur a uob̃. ñ solum de literis uerũ etiã
de ipsis hominum morib gemitib ꝙ sc̃oꝵ.
nichil adusus eam recitetur nolentib uob̃:
& tanta ueritatis manifestatione recitet᷑.
ut non eloquentia s sola impudentia ur̃a
remancat. qua illã ñ possitis defendere
s. uelitis. Qͥd enimagitis qđ resaꝑtas. tͣ̃¬
bide loquacitatis tempestate nubilare
& iam suꝑiꝰ. iam ñ ego oꝑor illud . s quod
habitat in me peccatum. Scio em̃ quia ñ
habitat in me: hoc ẽ in carne mea bonum.

Expanded text:
Hunc sensum pium et verum contra vesHunc sensum pium et verum contra vestram susceptam non vultis admittere; quasi propterea faciatis, ut in judicio quo defenditur a vobis, non solum de litteris, verum etiam de ipsis hominum moribus gemitibusque sanctorum, nihil adversus eam recitetur, nolentibus vobis; et tanta veritatis manifestatione recitetur, ut non eloquentia, sed sola impudentia vestra remaneat, qua illam non possitis defendere, sed velitis. Quid enim agitis, quod res apertas turbidae loquacitatis tempestate nubilare etiam superius: Jam non ego operor illud, sed quod habitat in me pehabitat in me hoc est in carne mea bonum.
Abbreviated transcription (Latin):
auftrendas miserias suas. s. plane firmis¬
simus malleus ad conterendas regłas ur̃as.
llult & ñ agit qđbonum ẽ: ñ uult & agit
qd malum ẽ. Unde ista necessitas: Agnosẽt
cam quide catholici doctores. qui paulum
apłm intelligunt etiam descipso ista dicen¬
ttm: & ex lege qui inm̃bris repugnat legi
mentis. sine qua nullus hominum nascit᷑
uenire ñ dubitant. & idõdici & ascis ui¬
dent. non qđ uolo faciobonum s qđ nolo
malũ hoc ago: quia uident quantũ bonũ
sit nec carnẽ concupiscere quȩ m̃te auer¬
santur. eosq id uelle nec facere. & malum
ẽc quamuis m̃te ñcã sentiente. ułcarne
tam̃ talia concupiscere: eosq id nolle.
s facere sine ulla quidẽ condempnatiõe:
qm̃ peccati huiꝰ reatu regeneratione de¬
leto. resistunt mente. nc ꝑficiant quod
concupiscunt carne:S non sine suo ali¬
quo malo. quia non eis aliena cõmixta.
ẜ eore natura est & inm̃te & incarne.

Expanded text:
auferendas miserias suas, sed plane firmisauferendas miserias suas, sed plane firmissimus malleus ad conterendas regulas vestras. Vult et non agit quod bonum est, non vult et agit quod malum est: unde ista necessitas? Agnoscunt eam quidem catholici doctores, qui Paulum apostolum intelligunt etiam de se ipso ista dicentem, et ex lege quae in membris repugnat legi mentis, sine qua nullus hominum nascitur, venire non dubitant; et ideo dici et a sanctis vident, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago: quia vident quantum bonum sit nec carne concupiscere, quae mente aversantur; eosque id velle, nec facere: et malum esse, quamvis mente non consentiente, vel carne tamen talia concupiscere; eosque id nolle, sed facere, sine ulla quidem condemnatione, quoniam peccati hujus reatu regeneratione deleto, resistunt mente, ne perficiant quod concupiscunt carne; sed non sine suo aliquo malo, quia non eis aliena commixta, sed eorum natura est et in mente et in carne.
Abbreviated transcription (Latin):
quicquã ostendit p̃t̃ instituta nature. sce¬
lere plenuscẽ dicat᷑ atq hab̃e malum a
necessario. qđ alt̃ a possibili capit: sine
dubio is auctor criminis. quia nature
auctor arguitur. Augͦ. Regłas tuas aꝑ¬
te in maiorib frangimꝰ: ut eas ad parui¬
los transferre non possis. Non erat par¬
uulus qui dicebat. ñ qđ uolo faciobonũ:
s qđ nolo malũ hoc ago. Non ei
possibilitatis inanitas s necessitatis in¬
erat plenitudo: ut tuo dehis reh loquam̃
modo. Nonerat uacuũ quo caperet. sed
refertum quo ceꝑat malum. Nonem̃
ait bonũ malũq agere possum que pos¬
sibilitas naturȩ humanȩ malum ñ fuit nec
uoluntatis: s ait ñ quod uolo faciobonũ.
lec tantũ: uerum & addidit. s qđ nolo
malum hoc ago. E cce & qđ ñ agit bonũ.
& qđagit malum. non possibili ut ipse
constitiuis. s. ut ille patitur & fatetur. ne¬
cessario suo debet: Infirmis quidem ad

Expanded text:
quidquam ostendit praeter instituta naturae, scequidquam ostendit praeter instituta naturae, scelere plenus esse dicatur, atque habere malum a necessario, quod alter a possibili capit; sine dubio is auctor criminis, qui naturae auctor, arguitur. AUG. Regulas tuas aperte in majoribus frangimus, ut eas ad parvulos transferre non possis. Non erat parvulus qui dicebat, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago. Non ei possibilitatis inanitas, sed necessitatis inerat plenitudo, ut tuo de his rebus loquamur modo: non erat vacuum quod caperet, sed refertum quo ceperat malum. Non enim ait, Bonum malumque agere possum; quae possibilitas naturae humanae malum non fuit, nec voluntatis: sed ait, Non quod volo, facio bonum. Nec tantum; verum et addidit, sed quod nolo malum, hoc ago. Ecce et quod non agit bonum, et quod agit malum, non possibili, ut ipse constituis, sed ut ille patitur et fatetur, necessario suo debet: infirmus quidem ad
Abbreviated transcription (Latin):
cõpellit. Tantum itaq int̾ necessaria et
possibilia int̃ est: quantumint̃ conferta
& in ania. ab utriꝰq gͦ qualitatis cuiꝰ equȩ
capax ẽ p̃iudicns. ipsa repugnantiũ su¬
sceptione defendit᷑. Habetgͣ bonũ neces¬
sarium innatura tantum. quantũ ad
honorem sꝑectat auctoris: qđ est in nocẽ¬
tia nulli malo admixta naturalit̃. ꝓpͥi
li receptrix. Illud gͦ qđ ei de propͥo uenit.
peccans quisq sautiare potest: hoc uͦ qđ
de dĩoꝑe suscepit de colorare non potest.
Manet gͦ & inmalis hominib taxatio
naturalis boni: nec unquam malũ erit.
bonũ malũq agere pocuisse: s. ꝑsone illi
nichil ꝓderit: que necessarii sui instituta
non dampnat quidẽ: s. tam̃ sibiea non
ꝑdẽc compulit. Sicut gͦ in eo homine
in quo ẽ iam explicata libertas. cũ peccat.
malum ascribimꝰ uoluntati naturam
aũt dõ conditionis auctori: ita si par¬
uulus qui uoluntatis usum ñ habet. nec

Expanded text:
compellit. Tantum itaque inter necessaria et compellit. Tantum itaque inter necessaria et possibilia interest, quantum inter conferta et inania. Ab utriusque ergo qualitatis, cujus aeque capax est, praejudiciis ipsa repugnantium susceptione defenditur. Habet ergo bonum necessarium in natura tantum, quantum ad honorem spectat auctoris; quod est innocentia nulli malo admixta naturaliter, propli receptrix. Illud ergo quod ei de proprio venit, peccans quisque sauciare potest: hoc vero quod de Dei opere suscepit, decolorare non potest. Manet ergo et in malis hominibus taxatio naturalis boni; nec unquam malum erit, bonum malumque agere potuisse: sed personae illi nihil proderit, quae necessarii sui instituta non damnat quidem, sed tamen sibi ea non prodesse compulit. Sicut ergo in eo homine, in quo est jam explicata libertas, cum peccat, malum adscribimus voluntati, naturam autem Deo conditionis auctori: ita si parvulus, qui voluntatis usum non habet, nec
Abbreviated transcription (Latin):
mundus. Sc̃oꝵ etiam qui de corporib
exierunt erit nob̃ uita suspecta: ne ibi
etiam quo uenerunt forsitan peccaue¬
rint. aut forsitan peccent: si in natura
nec potest ẽẽ capar bom. siñsit & mali.
Quȩ qm̃ uehem̃ter absurda sunt. Hec opi¬
nio ẽ respuenda: Potiusq credendum.
ido fuisse istam naturam & boni & mali
capacẽ primitus factam᷑: ut hoꝵ alterũ
diligendo meritum compararet. quobo¬
nisoliꝰ uelmali solius capax postmodum
fieret: Ita tam̃ ut si plecteretur dampnati¬
one ꝑpetua. pati cogeretur tantum. non
etiam facere sineretur malum. Iuł Sed
quantum int̃ẽ int̃plenum & uacitum:
tantum nimirum int̾ possibilitatẽ & ne¬
cessitatẽ. Possibilitas enim rei illius cuiꝰ
capax dicit. uacua ostendit. qm̃ si uacua
ñ cẽt. nec capax eẽt. Qui enim caperet
qđ ĩa haberet: necessitas aũt ñ uacuitatẽ.
s plenitudinem indicat. Non potest qͥppe
caꝑe quasi uacua: qđ iam quasi plena c̃ẽ

Expanded text:
mundus. Sanctorum etiam qui de corporibus mundus. Sanctorum etiam qui de corporibus exierunt, erit nobis vita suspecta, ne ibi etiam quo venerunt, forsitan peccaverint, aut forsitan peccent; si in natura nec potest esse capax boni, si non sit et mali. Quae quoniam vehementer absurda sunt, haec opinio est respuenda; potiusque credendum, ideo fuisse istam naturam et boni et mali capacem primitus factam, ut horum alterum diligendo, meritum compararet, quo boni solius, vel mali solius capax postmodum fieret: ita tamen ut si plecteretur damnatione perpetua, pati cogeretur tantum, non etiam facere sineretur malum. LIX. JUL. Sed quantum interest inter plenum et vacuum, tantum nimirum inter possibilitatem et necessitatem. Possibilitas enim rei illius, cujus capax dicitur, vacua ostenditur: quando si vacua non esset, nec capax esset. Qui enim caperet, quod jam haberet? Necessitas autem non vacuitatem, sed plenitudinem indicat: non potest quippe capere quasi vacua, quod jam quasi plena esse
Abbreviated transcription (Latin):
peccare posset. ad eam beatitudinem
ꝑueniret. uͥ peccare ñ posset. Iuia sicut
iam dixitrũq magnũbonum ẽ. quãuis
minus unum. alterum maius. Minus
ẽ enim posse non peccare: maius autem
ñ posse peccare. Et oportebat a merito
boni minoris: ad premiũ ꝑuenire maio¬
ris. Nam siboni propͥi sicut dicis capax
ẽẽ ñ poterat humana natura. nisi capax
eẽt & praui: cur post hanc uitam pie ge¬
stam boni solius erit ñ & mali capax. ab
om̃i scilicet aliena non solũ uoluntate ł
necessitate. uerum etiam possibilitate pec¬
candi: Anuero metuendum ẽ. ne tunc
etiam forte peccemꝰ. quando sc̃is angłis
erimus equales: De quib sine dubitati¬
one credendumẽ qđ acceꝑint ñ posse pec¬
care ꝓmerito ꝑmansionis suȩ: qm̃ stete¬
runt. quando aliis cadentib etiam ipsi
peccare potuerunt. Alioqͥn adhucti¬
m̃dum eẽt: ne mulcos nouos diabolos.
& eoꝵ nouos malos anglos haberet hie

Expanded text:
peccare posset, ad eam beatitudinem peccare posset, ad eam beatitudinem perveniret ubi peccare non posset. Quia, sicut jam dixi, utrumque magnum bonum est, quamvis minus unum, alterum majus. Minus est enim posse non peccare, majus autem non posse peccare: et oportebat a merito boni minoris ad praemium pervenire majoris. Nam si « boni proprii, » sicut dicis, « capax esse non poterat » humana natura, « nisi capax esset et pravi; » cur post hanc vitam pie gestam, boni solius erit, et non mali capax, ab omni scilicet aliena, non solum voluntate vel necessitate, verum etiam possibilitate peccandi? An vero metuendum est, ne tunc etiam forte peccemus, quando sanctis Angelis crimus aequales? De quibus sine dubitatione credendum est, quod acceperint non posse peccare pro merito permansionis suae, quoniam steterunt, quando aliis cadentibus etiam ipsi peccare potuerunt. Alioquin adhuc timendum esset, ne multos novos diabolos, et eorum novos malos angelos haberet hic
Abbreviated transcription (Latin):
deillo. Ita fit ut ꝑtuam mirabilẽ sapien¬
rectus possit ẽẽ si uellet: nec ipse se faciat:
s nescio quo casu rectus fiat. quia nec de
illo: s nescio unde aut nescio quomodo
in illo uoluntas oritur qua rectus fiat. N
unione dirigitur. Accipit etiam arbitrii
libertatẽ: eque adhuc necessarii linea con¬
tinetur. S iam necessarioꝵ finis ẽ. Hinc
finduntur in contraria uoluntates. Ad
unionem gͦ necessarii. diuisionis natura
non ꝑtinet. Ita possibilicate hab̃e cogimͣ :
uti aũtuł bene uł male ipsa possibilitate
non cogimur. Itafit ut etiã possibilitas pec¬
candi capax boni maliq s uoluntarii
sit: qm̃boni ꝑprii capax ẽẽ ñ poterat.
nisi capax eẽt & pram. auõ. Pic potiꝰ
siuis uerum dicere. hominis naturam ca¬
pacem boni & praui prius factam: Non
quo non posset solius boni capax fieri:
s qđ ab ipso gradu ordinatissime sur¬
gere debuit. ut si non peccasset quando

Expanded text:
de illo. Ita fit, ut per tuam mirabilem sapiende illo. Ita fit, ut per tuam mirabilem sapienrectus posset esse, si vellet: nec ipse se faciat, sed nescio quo casu rectus fiat, quia nec de illo, sed nescio unde, aut nescio quomodo, in illo voluntas oritur qua rectus fiat. Nounione dirigitur. Accipit etiam arbitrii libertatem; aeque adhuc necessarii linea continetur: sed jam necessariorum finis est; hinc finduntur in contraria voluntates. Ad unionem ergo necessarii divisionis natura non pertinet. Ita possibilitatem habere cogimur: uti autem vel bene vel male ipsa possibilitate non cogimur. Ita fit ut etiam possibilitas peccandi capax boni malique, sed voluntarii sit: quoniam boni proprii capax esse non poterat, nisi capax esset et pravi. AUG. Dic potius, si vis verum dicere, hominis naturam capacem boni et pravi prius factam: non quod non posset solius boni capax fieri; sed quod ab ipso gradu ordinatissime surgere debuit, ut si non peccasset quando