comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& obsecramus in domino iħu xp̃o: ut cũ
silentio oꝑantes. suum panem mandu¬
cent. Qͥ o ad hec dici potest. qͣndoqͥdem
necuiquam liceret postea hoc ꝓuolunta¬
te ñ ꝓueritate int̾pretari. exemplo suo
docuit. quid p̃ceꝑit : Illi enim tanquam
apło. p̃dicatori euangłii. militi xp̃i. plan¬
tatori uineȩ. pastori gregis. constituerat
dñs. ut de euangłio uiueret: & tamen
ipse stipendium sibi debitum ñ exegit:
ut se formam daret eis. qͥ exigere indebi¬
ta cupiebant. Siẽ ad corinthios cheit. Qls
militat suis stipendiis. ũquam : Qͥs plan¬
tat uineam: & de frcic̃tu eiꝰ ñ edit: Quis
pascit gregem: & de laete eiꝰ ñ ꝑcipit: Qͦ
quod sibi debebat᷑ acciꝑe noluit: ut exem¬
plo eius cohercerent᷑. qui sibi ñ ita ordi.¬
nati in eccłia talia deberi arbitrabant᷑.
Qͥd est enim qͦd ait. neq panem gratis
ab aliqͦ manducauimus. s in labore & fa¬
tigatione die ac nocte oꝑantes. ne quem
ur̃m grauaremꝰ. ñ qͥa nͣ habuerimus po¬

Expanded text:
in domino Iesu Christo, ut cum silentio operantes suum panem manducent. quid ad haec dici potest, quandoquidem ne cuiquam postea liceret hoc pro uoluntate, non pro caritate interpretari, exemplo suo docuit quid praeceperit? illi enim tamquam apostolo praedicatori euangelii, militi Christi, plantatori uineae, pastori gregis constituerat dominus, ut de euangelio uiueret; et tamen ipse stipendium sibi debitum non exegit, ut se formam daret eis qui exigere indebita cupiebant. sicut ad Corinthios dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quia plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? ergo quod sibi debebatur, accipere noluit, ut exemplo eius cohercerentur, qui sibi non ita ordinati in ecclesia talia deberi arbitrabantur. quid est enim, quod ait: neque panem gratis ab aliquo manducauimus, sed in labore et fatigati habuerimus po
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodum ills correctis baptis ma
ñ incipit adẽe qͦd deerat. s ꝓdesse quod in¬
erat: sic & hereticis. Unde cypͥanꝰ & qͥcũ eo
sensert̃: catholicȩ eccłie qͣm noluerunt p̃¬
cidere. ñ potuerunt p̃scrib̾e. Qͦd uͦ aliter
sapuerunt. ñ expauescimꝰ: quia cum eis
ueneram᷑ & petrum. Qͦ daut̃ ab unitate
non recesserunt: gaudemꝰ: quia cum eis
edificamur inpetra. Explicit liser

Expanded text:
quemadmodum illis correctis Baptisma quemadmodum illis correctis Baptisma non incipit adesse quod deerat, sed prodesse quod inerat; sic et haereticis. Unde Cyprianus, et qui cum eo senserunt catholicae ecclesiae quam noluerunt praecidere non potuerunt praescribere. quod uero aliter sapuerunt, non expauescimus, quia cum eis ueneramur et Petrum; quod autem ab unitate non recesserunt, gaudemus, quia cum eis aedificamur in petra. AVGVSTINI R
Abbreviated transcription (Latin):
bos etiam libros de questione baptismi
illos qͥ ei consenserunt. quantum Sit ca¬
tholica unitas diligenda:ut in eo quod
alit̃ sapiebant donec ds id quoq reue¬
laret. tolerarent potiꝰ diu̾sa sentientes:
quam se ab eis nefario scismate separa¬
rent. Ubi donatistarum ꝓrsꝰ ora claudun¬
tur: etiam si de maximianistis nicħ di.¬
camus. Si enim mali bonos in unitate
contaminant: nullam iam eccłiam cui
sociaret᷑ uel ipse cypͥanus inuenit. Si
dutem boni malos inuntate ñ maculant:
nullam causam separationis sacrilegtis
donatista ꝓponit. Baptismum autem si
habent & tradunt alii tam multi qͥ oꝑant᷑
oꝑa carnis.qͣlia qui agunt. regnum dei ñ
possidebunt: habent ac t̾dunt & heretiei.
qui int̃ illa oꝑa enimerati sunt: quia qͦo
recedendonon amiserunt & tradere ma¬
nendo potuerunt.s tam infruẽtuos e atq
inutilit̾. tales talib qͣm & illi cęt̾i: pares eoꝵ.
in eo qͦd regnum dei ñ possidebunt. Et

Expanded text:
hos etiam libros de quaestione Baptismi hos etiam libros de quaestione Baptismi illos qui ei consenserunt, quantum sit catholica unitas diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec id quoque Deus revelaret ; tolerarent potius diversa sentientes, quam se ab eis nefario schismate separarent: ubi Donatistarum prorsus ora clauduntur, etiamsi de Maximianistis nihil dicamus. Si enim mali bonos in unitate contaminant, nullam jam Ecclesiam, cui sociaretur, vel ipse Cyprianus invenit. Si autem mali bonos in unitate non maculant, nullam causam separationis sacrilegus donatista proponit. Baptismum autem si habent et tradunt alii tam multi qui operantur opera carnis, qualia qui agunt, regnum Dei non possidebunt ; habent ac tradunt et haeretici, qui inter illa opera numerati sunt, quod quia recedendo non amiserunt, et tradere manendo potuerunt: sed tam infructuose atque inutiliter tales talibus, quam et illi caeteri pares eorum, in eo quod regnum Dei non possidebunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim habeam inquit fidem ut montes¬
transferam. caritatem aut̃ non habeam.
nicħsum : sic̃ iam p̃titis maioꝵs statutis. ñ
dubito etiam illos hab̾e baptismum. qui
quamuis fallacit̃ id accipiant. in eccłia
tam̃ accipiunt: uel ubi ẽẽ putat᷑ eccłia ab
eis in quors societate id accipit᷑. de quib
dictum ẽ: ex nob̾ exierunt. Ubi aut̃ neq
societas ulla eẽt ita credentium. neq ille qͥ
acciꝑet ita credet. s totum ludiere & tni¬
mice & iocularit̃ ageret᷑. utrum apꝓbanoꝰ
ẽẽt baptismus qui sic daret᷑. diuinum
iudicium ꝑ alicuiꝰ reuelationem uł ora¬
culum concordi oratone. & impensis
supplici deuotione gemitib imploran¬
dum ẽẽ censerem: ita sane ut post me
dicturos sententias nequid iam explora¬
tum & cognitum afferrent. humiliter
expectarem.Quantomagis gͦ nc̃ sine
p̃iudicio diligentioris in quisitionis uł
maioris auetoritatis ista dixisse accipien

Expanded text:
si enim habeam, inquitsi enim habeam, inquittransferam, charitatem autem non habeam, nihil sum . Sicut jam praeteritis majorum statutis, non dubito etiam illos habere baptismum, qui, quamvis id fallaciter accipiant in Ecclesia, tamen id accipiunt vel ubi esse putatur Ecclesia ab eis in quorum societate id accipitur, de quibus dictum est: Ex nobis exierunt . Ubi autem neque societas ulla esset ita credentium, neque ille qui acciperet, ita crederet, sed totum ludicre et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset Baptismus qui sic daretur; divinum judicium per alicujus revelationis oraculum, concordi oratione et impensis supplici devotione gemitibus implorandum esse censerem: ita sane ut post me dicturos sententias, ne quid jam exploratum et cognitum afferrent, humiliter exspectarem: quanto magis ergo nunc sine praejudicio diligentioris inquisitionis, vel majoris auctoritatis, illud dixisse accipiend
Abbreviated transcription (Latin):
frustrandum illifauaces a quib agit᷑. &
in qͥb agit᷑: & tam̃ si postea ꝓdat᷑. nemore¬
petit. s aut ex communicando punit᷑ il¬
la simulatio: aut penitendo sanat᷑. Sed
nobis tutum ẽ in ea ñ ꝓgredi ulla teme¬
ritate sententiȩ:quȩ nullo incatholico
regional concilio cȩpta. nullo plenario
cis asserere: qͦd in gub̃natione domini di¬
consensione roboratum ẽ.Ueruntamen
siqͥs me forte in eoconcilio constitutum.
ubi talium rerum questio usaret᷑. non p̃¬
cedentib talib quor sententias seqͥ mallẽ.
urgeret ut dicerem qͥdipse sentirem. si eo¬
mͦ affect᷑ eẽ quo eram cũ ista dictarem: neqͣ¬
quam dubitarem hab̾e baptismum eos qͥ
ubicunq & a quib eunq illud ũb̃ euan¬
gelicis consecratum. sine sua simulatioe.
& cum aliqͣ fide accepissent: quanquã
eis ad salutem sp̃italem ñ ꝓdesset: s carita¬
te caruissent. qͦ catholiee insererent ȩxcle.

Expanded text:
frustrandum illi fallaces a quibus agitur et frustrandum illi fallaces a quibus agitur et in quibus agitur? et tamen, si postea prodatur, nemo repetit, sed aut excommunicando punitur illa snobis tutum est in ea non progredi aliqua temeritate sententiae, quae nullo in catholico regionali concilio coepta, nullo plenario cis asserere, quod in gubernatione Domini noconsensione roboratum est. Verumtamen si quis me forte in illo concilio constitutum, ubi talium rerum quaestio versaretur, non procedentibus talibus, quorum sententias sequi mallem, urgeret ut dicerem, quimodo adfectus essem quo eram cum ista dictarem, nequaquam dubitarem habere baptismum eos, qui ubicumque et a quibuscumque illud uerbis euangelicis consecratum sine sua simulatione et cum aliqua fide accepissent, quamquam eis ad salutem spiritalem non prodesset, si caritate caruissent, qua catholicae insererentur ecclesiae;
Abbreviated transcription (Latin):
feramꝰ qui in ipsa catholiea fallacit̃ acci¬
pit: mirum si dubitat᷑ qͥs eui p̃ferenoꝰ sit.
citer accipienti. ñ uideo. S arbitremur ali¬
quem etiam fallacit̃ dantem. eum & tra¬
deus & accipiens fallacit̃ agant in ipsa u¬
nitate eatholica: utrum hoc mag̃ baptis¬
ma sit acceptandum. an illud qͦd in mimo¬
dat᷑. siquis existat qui fidelit̾ subito cõmo¬
tus accipiat. an quantum ad ipsos qͥdem
homines attinet plurimum distet. inter
credentem in mimo & irridentem in ec¬
clesia: ad ipsiꝰ aut̃ sacram̃ti integͥtatem ii.¬
chil int̾sit. Si enim nicb interest ad inte¬
gritatem sacram̃ti impsa eccłia catholica.
utrum id aliqͥ fallacit̾ an ueracit̃ agant.
cum tam̃ utͥq hoc idem agant:cur extra
int̾sit ñ uideo: qnͣdo ille qui accipit non
simulatione palliatꝰ. s religione mutatꝰ ẽ
Anplus ualent ad confirmandum sacra¬
mentum alii ueraces int̃ qͦs agit᷑. quam ad

Expanded text:
feramus qui in ipsa Catholica fallaciter acciferamus qui in ipsa Catholica fallaciter accipit, mirum si dubitatur quis cui praeferendus citer accipienti, non video. Sed arbitremur aliquem etiam fallaciter dantem: cum et tradens et accipiens, fallaciter agant in ipsa unitate catholica, utrum hoc magis baptisma sit acceptandum, an illud qdatur, si quis existat qui fideliter subito commotus accipiat, an, quantum ad ipsos quidem homines adtinet, plurimum distet inter credentem in mimo et inridentem in ecclesia, ad ipsius autem sacramenti integritatem nihil intersit. si enim nihil interest ad integritatem sacramenti in ipsa catholica, utrum id aliqui fallaciter au ueraciter agant, cum tamen hoc idem utrique agant, cur extra intersit non uideo, quando ille qui accipit non simulatione palliatus, sed religione mutatus est. an plus ualent ad confirmandum sacramentum alii ueraces inter quos agitur, quam ad
Abbreviated transcription (Latin):
eis utilit̃ accipit᷑. nisi forte accipiendi ne-¬
cessitas urgeat: & accipientis animꝰ ab uni
tatis uincło ñ recedat. Tamen & habent qͣn¬
quam inutilit̃ habeant: & accipit᷑ ab eis
etiam cum inutile ẽ accipientib. Qͦ dut
fiat utile. abheresi uł scismate recedendũ
est: & illi domti coherendum. Quod ñ so¬
lum heretici & scismatici s etiam illi fac̾e
debent: qui sic sunt in domo ꝑ cominunio¬
nem sacram̃tor.ut extͣ domum sint ꝑdi
curiositate aliqͣ didicit. quemadmodũ
dandum sit. Et utrum nicħ int̾sit. qͦ ani¬
mo accipiat ille cui dat᷑. cumsimulatio¬
ne. ansine simulatione. Si cum sumula¬
tone: utrum fallens sic̃ in eccłia. uł in
ea que putat᷑ eccłia: an ioeans. sicut in
mimo. Et qͥdsit sceleratiꝰ in eccłia fallaeit
acciꝑe. anin heresi uł scismate sine falla
qͥs quam int̃ agendum repentina pietate
moueat᷑. quan qͣm talem si etiam illi con¬

Expanded text:
eis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi neeis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi necessitas urgeat et accipientis antatis vinculo non recedat: tamen et habent, quanquam inutiliter habeant; et accipitur ab eis, etiam cum inutile est accipientibus; quod ut fiat utile, ah haeresi vel schismate recedendum est, et illi domui cohaerendum: quod non solum haeretici et schismatici, sed etiam illi facere debent, qui sic sunt in domo per communionem Sacramentorum, ut extra domum sint per curiositate aliqua didicit quemadmodum dandum sit: et utrum nihil intersit, quo animo accipiat ille cui datur, cum simulatione, an sine simulatione: si cum simulatione, utrum fallens, sicut in Ecclesia, vel in ea quae putatur Ecclesia; an jocans, sicut in mimo: et quid sit sceleratius, in Ecclesia fallaciter accipere, an in haeresi vel schismate sine fallacquisquam inter agendum repentina pietate moveatur. Quanquam talem si etiam illi con
Abbreviated transcription (Latin):
tib hereses & scismata existunt. in eis.
qͥmagis iam ex domoqm in domo ẽẽ di¬
cendi funt. De qͥb dicit᷑. Ex nob̃ exierunt:
s ñ erant ex nob̃. Separatiores enim st̾ iã
etiam corporalit̃ segregati: qm illi qͥ in¬
generum. illi pͥmi qͥ sic ft̃ in domo domini.
ut ipsi sint domꝰ cdĩ. siue iam sp̾ales sint. si¬
ue adhue paruuli lacte nut̾ant᷑. stam̃
ad sp̃italem habitum intento corde ꝓficiãt:
nemo dubitat qͦd baptismum & utiliter
habeant: & se initantib utilit̾ tradant.
accipiunt. ñ imitantes eos ꝑ qͦs accipiunt.
Illi uͦ qui sic sunt in magna domo. tanqm
uasa in contumeliam: & inutilit̃ habent
baptismũ: & se imnitantib inutilit̃ tͦdunt.
Illi porro ab eis utilit̾ accipiunt: qui ñ ipsis
corde atq morib. s sc̃ẽ domui copulant᷑. Qi
aut̃ separatiores. ñ mag̃ in domo qͣm ex do¬
mo st̃: neq omnino utilit̾ habent: neq ab

Expanded text:
tibus haereses et schismata existunt in eis, tibus haereses et schismata existunt in eis, qui magis iam ex domo quam in domo esse dicendi sunt, de quibus dicitur: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. sepaetiam corporaliter segregati, quam illi qui ingenerum illi primi, qui sic sunt in domo Dei, ut ipsi sint domus Dei, sive jam spirituales sint, sive adhuc parvuli lacte nutriantur, sed tamen ad spirituale habitum intento corde proficiant, nemo dubitat quod Baptismum et utiliter habeant, et se imitantibus utiliter tradant: accipiunt, non imitantes eos per quos accipiunt. Illi vero qui sic sunt in magna domo tanquam uasa in contumeliam, et inutiliter habent baptismum et se imitantibus inutiliter tradunt. illi porro ab eis utiliter accipiunt, qui non ipsis corde adque moribus, sed sanctae domui copulantur. qui autem separatiores non magis in domo quam ex domo sunt, neque omnino utiliter habent neque ab
Abbreviated transcription (Latin):
genteis. & lapidib p̃ciosis: & lignis impu¬
tribilib. Hiic domui dicit᷑. Sufferentes
inuicem in dilectione: studentes seruare
unitatem sp̃s in uincło pacis. Et. templũ
dei scm̃ est: quod estis uos. Hec ẽ quippe
in bonis fidelib. & scĩs dei seruis ubiq
disꝑsis. & sp̃ali unitate deuinctis in eadẽ
cõmunione sacram̃toꝵ: siue se facie noue¬
rint. siue ñ nouerint. Ahos aut̃ ita dicit
ẽẽ in domo. ut ñ ꝑtineant ad compagem
domꝰ. nec ad societatem fructiferȩ pacifi¬
cȩq iusticie: s sic̃ ẽẽ palea dr in frum̃tis.
Nam & istos in domo eẽ negare ñ possumꝰ.
dicente apło. In magna aut̃ domo ñ solũ
uasa aurea sunt & argentea: s lignea &
fictilia. Et alia quidem st̃ in honorem:
alia uͦ in contumeliam. Ex hoc numero
innumerabili.non solum turba intꝰ pre¬
mens cor paucoꝵ in tantȩ multitudinis
comparatione scõꝵs: s etiam diruptis re¬

Expanded text:
genteis et lapidibus pretiosis et lignis inpugenteis et lapidibus pretiosis et lignis inputribilibus. huic domui dicitur: sufferentes inuicem in dilectione, studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, et: templum enim dei sanctum est, quod estis uos. haec est quippe in bonis fidelibus et sanctis dei seruis ubique dispersis et spiritali unitate deuinctis in eadem communione sacramentorum, siue se facie nouerint siue non nouerint. alios autem ita dico esse in domo, ut non pertineant ad conpagem domus nec ad societatem fructiferae pacificaeque iustitiae, sed sicut esse palea dicitur in frumentis. nam et istos in domo esse negare non possumus dicente apostolo: in magna autem domo non solum aurea uasa sunt uel argentea, sed et lignea et fictilia. et alia quidem sunt in honorem, alia uero in contumeliam. ex hoc numero innumerabili non solum turba intus premens cor paucorum in tantae multitudinis conparatione sanctorum, sed etiam dirruptis re
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s annunciet᷑: & in hoc gaudeo s & gau¬
debo. Orb omnib consideratis: puto me
ñ temere dicere. alios ita eẽ. in domo d̃i.
ut & ipsi etiam sint eadem domꝰ dei. quȩ
dr edificari suꝑ petram: quȩ unica colũ¬
ba appellat᷑: que sponsa pulchra sine
macła & ruga. & hortꝰ conclusus. fons
signat᷑. puteus aque uiue. paradysꝰ cum
fructu pomoꝵ: quȩ dom etiam claues
accepit: & potestatem soluendi ac ligan¬
di. Hanc domum siqͥs corripientem cor¬
rigentemq contempserit: sit tͥ inquit
tanquam ethinicus & publicanꝰ. De hac
domo dicit᷑. Dñe dilexi decorem domus
tue: & locum habitationis głe tuȩ. Et. qͥ
habitare facit unanimes in domo. Et. iocun
datus sum in his qui dixerunt mͥ: in do
Et innumerabilia talia. Hec domus etiã
tͥticum dicit᷑ siue tͥcenum. siue sexagenũ.
siue centenum fructum afferens. cum to¬
lerantia. Hec domꝰ est inuasis aureis. & ar¬

Expanded text:
Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gauChristus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Quibus omnibus consideratis puto me non temere dicere alios ita esse in domo dei, ut et ipsi etiam sint eadem domus dei quae dicitur aedificari super petram, quae unica columba appellatur, quae sponsa pulchra sine macula et ruga et hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae. paradisus cum fructu pomorum, quae domus etiam claues accepit ac potestatem soluendi et ligandi. hanc domum si quis corripientem corrigentemque contempserit, sit tibi, inquit, tamquam ethnicus et publicanus. de hac domo dicitur: domine, dilexi decorem domus tuae et locum habitationis gloriae tuae, et: qui habitare facit unanimes inn his qui dixerunt mihi: in det innumerabilia talia. haec domus etiam triticum dicitur siue tricenum siue sexagenum siue centenum fructum adferens cura tolerantia. haec domus est in uasis aureis et ar
Abbreviated transcription (Latin):
popłm nr̃m quem portabat indicat adu¬
natum. Et quando sanguinem suum ui¬
num appellat. de botͥs atq acinis pluri¬
mis exp̃ssum. atq in unum coactum: gre¬
gem item nr̃m significat. commixtione
adunatȩ multitudinis copulatum. Hec
ũba beati eypͥani indicant eum & intel¬
lerisse. & dilexisse decorem domꝰ dei:. qͣm
domum ex unanimis & concordib con¬
stare affirmauit. & docuit testimonio ꝓ¬
phetico. & significatione sacramentorum:
in qua utiq non erant illi muidi & sine
caritate maluoli: qui tamen baptirabãt.
Ex quo apparet & in eis ẽẽ posse. atq ab
eis dari posse sacramentum. xp̃i. qui ñ ft̃
in eccłia xp̃i: inqua nonnisi unanimes
& concordes habitare cypͥanus ipse testat᷑.
Neq enum saltem hoc dici potest tunc bap¬
tirare posse cum latent: qm̃ illi paulum
apłm non latebant: quos in epła sua ue¬
racissimꝰ testis notat: & gaudere se dicit.
quippe ait. Siue occasione siue ueritate

Expanded text:
populum nostrum quem portabat indicat adupopulum nostrum quem portabat indicat adunatum; et quando sanguinem suum uinum appellat de botruis adque acinisplurimisexpressumadque in unum coactum, gregem item nostrum significat commixtione adunatae multitudinis copulatum.haec uerba beati Cypriani indicant eum et intellexisse et dilexisse decorem domus dei, quam domum ex unanimis et concordibus constare adfirmauit et docuit testimonio prophetico et significatione sacramentorum; in qua utique non erant illi inuidi et sine caritate maliuoli, qui tamen baptizabant. ex quo apparet et in eis esse posse adque ab eis dari posse sacramentum Christi qui non sunt in ecclesia Christi, in qua non nisi unanimes et concordes habitare Cyprianus ipse testatur. neque enim saltem hoc dici potest tunc baptizare posse cum latent, quoniam illi Paulum apostolum non latebant quos in epistula sua ueracissimus testis notat et gaudere se dicit, quippe ait: siue occasione siue ueritate
Abbreviated transcription (Latin):
cos a paulo apło commemoratos. s fallos
frr̃s. cum illo int̾ius conũsantes: qui certe
baptirare non debebant. quia in eccłia
ñ habitabant. in qua ipse dicit ñ habita¬
re nisi unanimes & concordes: nisi forte
qͥsquam sic abhorret a uero. ut dicat cõ¬
cordes & unanimes fuisse inuidos. & ma¬
liuolos. & sine caritate condentiosos: &
tam̃ baptizabant:. nec eors ista detestan¬
da ꝑũsitas. sacramentum xp̃i quod ꝑ eoᷤ
tractabat᷑. & dispensabat᷑. aliqua ex par¬
de minuebat atq uiolabat. Totum sane
ipsum locum in eadem ad magnum
di id est. in eccłia xp̃i. in qua non nͥ con¬
cordes atq unanimes habitant. loquen¬
te in psalmo sp̃u scõ. & dicente:ds qui
inhabitare facit unammes in domo. De.¬
niq unanimitate. xp̃ianos firma sibi atq
inseparabili caritate conexos:etiam ipsa¬
dñica sacrificia declarant. Nam qͣndo
dñs corpus suum panem uocat. de mul-¬
torum granoꝵ adunatione congestum:

Expanded text:
cos a Paulo apostolo commemoratos, sed falsos cos a Paulo apostolo commemoratos, sed falsos fratres cum illo interius conuersantes. qui certe baptizare non debebant, quia in ecclesia non habitabant in qua ipse dicit non habitare nisi unanimes et concordes; nisi forte quisquam sic abhorret a uero, ut dicat concordes et unanimes fuisse inuidos et maliuolos et sine caritate contentiosos. et tamen baptizabant nec eorum ista detestanda peruersitas sacramentum Christi, quod per eos tractabatur et dispensabatur, aliqua ex parte minuebat adque uiolabat. Totum sane ipsum locum in eadem ad Magnum dei id est in ecclesia Christi, in qua non nisi concordes adque unanimes habitant, loquente in psalmis spiritu sancto et dicente: deus qui inhabitare facit unanimes in domo\'. denique unanimitate christianos firma sibi adque inseparabili caritate conexos etiamipsadominicasacrificiadeclarant. nam quando dominus corpus suum panem uocat de multorum granorum adunatione congestum,
Abbreviated transcription (Latin):
baptismum hab̾e & dare nemo nr̃m am¬
bigit. Iili enim ueniunt ad eccłiam qͥ de
parte diaboli ad xp̃m tͣnseunt. & edifi¬
cant suꝑ petram. & incorporant᷑ colum¬
be. & in horto concluso. & fonte signato
muniunt᷑. ubi non sunt om̃s qui cont᷑
xp̃i p̃cepta uiuunt. ubilibet ẽẽ uideant᷑.
Nam in epła qͣm scͥpsit ad magnũ cũ de
hac ipsa re ageret. satis aꝑteq nos ipse cõ¬
monuit: in quali societate oporteat in¬
telligi eccłiam.Ait enim de quodam lo.¬
quens.Alienus fiat & ꝓphanꝰ dñicȩ pacis
in domo dei. id est in eccłia xp̃i: in qͣ ñ nͥ
concordes atq unammes habitant. Qͥd
gͦ hic cheamus. paululum adũtant. qui
nobis de cypͥano uolunt p̃scribere. Si
enim in eccłia xp̃i non nis concordes &
uuanimes habitant: ꝓculdubio ñ habi¬
tabant in eccłia xp̃i quamuis intꝰ ẽẽ ui¬
derent᷑. illi. qͥ ꝑ inuidiam & contentionẽ
sine caritate xp̃m annunciabant: quos
ipse intelligit non hereticos uł scismati.¬

Expanded text:
baptismum habere et dare nemo nostrum ambigit. illi enim ueniunt ad ecclesiam, qui de parte diaboli ad Christum transeunt et aedificant super petram et incorporantur columbae et in horto concluso et fonte signato muniuntur, ubi non sunt omnes qui contra Christi praecepta uiuunt, ubilibet esse uideantur. nam in epistula quam scripsit ad Magnum, cum de hac ipsa re ageret, satis aperteque nos ipse commonuit, in quali societate oporteat intellegi ecclesiam. ait enim de quodam loquin domo Dei id est in ecclesia Dei, in qua non nisi concordes adque unanimes habitant. quid ergo hic dicamus, paululum aduer- \' tant qui nobis de Cypriano uolunt praescribere. si enim in ecclesia Christi non nisi concordes adque unanimes habitant, procul dubio non habitabant in ecclesia Christi, quamuis intus esse uiderentur, illi qui per inuidiam et contentionem sine caritate Christum adnuntiabant, quos ipse intellegit non haereticos uel schismati
Abbreviated transcription (Latin):
apłs cũ diceret: qͥ non uult operari non
manducet. Neq enim eugłio posset ẽẽ con¬
trarius: ubi ait ipse dñs Ideo dico uob. ne
solliciti sitis animȩ ur̃ȩ quid manducetis:
neq corpori ur̃o quid induamini. Nonne

Expanded text:
 cum diceret, Qui non vult operari, non manducet. Neque enim Evangelio posset esse contrarius, ubi ait ipse Dominus: Ideo dico vobis, ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induam
Abbreviated transcription (Latin):
celebrari: s tantum in memoriam reuoca¬
ri. qͦd nat᷑ sit. ole ꝑhoc nicħ opꝰ erat. nͥ reuo¬
lutum diem anni. qͦ ipsa res acta ẽ. festa de¬
uotione signari. Sacramentum aut̃ ẽ in
aliqͣ celebratione. eum rei geste comme-¬
moratio ita fit. ut aliquid etiam signare
intelligat᷑: quod sc̃e accipiendum ẽ. Co
itaꝙ modo agimꝰ pascha. ut ñ solum qͦd

Expanded text:
celebrari, sed tantum in memoriam reuocacelebrari, sed tantum in memoriam reuocari, quod natus sit, ac per hoc nihil opus erat, nisi reuolutum diem anni, qvotione signari. Sacramentum est autem in aliqua celebratione, cum rei gestae commemoratio ita fit, ut aliquid etiam significare intelligatur, quod sancte accipiendum est. Eo itaque modo agimus Pascha, ut non so
Abbreviated transcription (Latin):
accept᷑is: multi cũ his lauare uoluerunt.
ieitiniumq laxare. His ut potui disputa¬
tis. moneo. ut ea quȩ p̃locutꝰ sum serues
quantum potes: ut decet ȩccłiȩ pruden¬
tem ac pacificum filium. Alia quȩ int̾ro¬
gasti. ut dominꝰ uoluerit. alio dempore
me commonuisti: ut debitum redderẽ
de residuis enodandis questionib qͣs iã
longe ante quesiteras: gratissimum mͥ
atq karis simum desiderium studii tui
amplius differre. tolerare non potui. Et
quamuis in medũs acerius occupatio¬
num mearum: hanc feci p̃cipuam: ut ad
ea quȩ int̾rogasti responderem tͥ. Diutiꝰ
aut̃ de tua epła disputare nolo: ne hoc
de dñicȩ passionis ñ ad eundem redeat
anni diem. siẽ dies qͦ tradit᷑ natꝰ ⁊ & demn¬
de subiungis: si hoc fit ꝓpt̃ sabbatum &
lunam: qͥd sibi uelit in hac re obseruatio
sabb̃i & lune. Hic pͥmum oportet ut no¬
ueris diem uatalis dñi ñ in sacramento

Expanded text:
accepturis, multi cum his lauare uoluerunt accepturis, multi cum his lauare uoluerunt ieiuniumque laxare. His, ut potui, disputatis moneo, ut ea, quae praelocutus sum, serues, quantum potes, ut decet ecclesiae prudentem ac pacificum filium. alia quae interrogasti, si dominus uoluerit, alio tempore me commonuisti, ut debitum redderem de residuis enodandis quaestionibus, quas iam longe ante quaesiueras, gratissimum mihi atque carissimum desiderium studii tui amplius differri tolerare non potui et quamuis in mediis aceruis occupationum mearum hanc feci praecipuam, ut ad ea, quae interrogasti, responderem tibi. diutius autem de tua epistula disputare nolo, ne hoc ndae dominicae passionis non ad eundem redeat anni diem sicut dies, qua traditur natus, et deinde subiungis, si hoc fit propter sabbatum et lunam, quid sibi uelit in hac re obseruatio sabbati et lunae. hic primum oportet noueris diem natalis domini non in sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
nem.post cibos offerri & accipi lieeat cor¬
pus & sanguinem dñi. Honestiꝰ aut̃ arbi¬
tror ea hora fieri. ut qͥ etiam ieiunare uo¬
luerit post refectionem quȩ hora nona
fit: ad oblationem possit occurrere. Qa¬
s nulli etiam contͣdicere audemꝰ. Hoc tam̃
ñ arbitror institutum: nͥ qͥa plures & ꝓpe
om̃s. in plerisq locis lauare consuerunt.
Et quia ñnulli eo die etiam ierunum eu¬
stodiunt: mane offert᷑ ꝓpt̃ prandentes: qͥ¬
&e ieiunia simul & lauaera tolerare ñ pos¬
sunt: ad uesꝑum uͦ ꝓpt̾ ieiunantes. Si aut̃
queris.cur etiam lauandi mos ortꝰ sit:
nicħ michi de hac re cogitanti ꝓbabilius
occurrit: nͥ quia baptirandoꝵ corpora ꝑ
obseruationem qͥdrages imȩ sordidata. cũ
offensione sensꝰ ad fontem tractarent᷑: nisi
aliqͦ die lauarent᷑. Istum aut̃ diem potiꝰ
ad hoc electum: qͦ cȩna dñica auniũsaria
celebrat᷑. Et qͥa concessum ẽ hoc. baptismũ

Expanded text:
nem post cibos offerri et accipi liceat cornem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem domini. honestius autem arbitror ea hora fieri, ut, qui etiam ieiunauerit, post refectionem, quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. quaam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lauare consueuerunt, et, quia nonnulli etiam ieiunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia ieiunia simul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperam uero propter ieiunantes. Si autem quaeris, cur enam lauandi mos ortus sit, nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per obseruationem quadragesimae sordidata cum offensione sensus ad fontem uenirent, nisi aliqua die lauarentur. istum autem diem potius ad hoc electum, quo cena dominica anniuersarie celebratur. et quia concessum est hoc baptismum
Abbreviated transcription (Latin):
lud sacram̃tum accipiendum conueni¬
re debebunt: aut sic̃ faciebant. qͦs apłs
arguit & em̃dat m̃sis suis ista miseere.
Namq saluator qͦ uehementiꝰ cõm̃daret
misterii illiꝰ altitudinem:. ultimum hoc
uoluit infigere cordib & memoriȩ disci¬
pulors: a qͥb ad passionem digressurus
monuisset. ut post cibos alos semꝑ acciꝑ¬
etur: credo qͦd eum morem nemouarias¬
set. Cum uͦ ait apłs de hoc sacramentolo
ducandum. inuicem expectate. siqͥs esurit.
domi manducet. ut ñ ad iudicium con¬
ueniatis: statim subtexuit. Cȩt̾a aut̃ cũ
uenero: ordinabo. Unde intelligit᷑. qm
multum erat in epła totum illũ agendi
ordinem insinuare. quem uniũsa ꝑ orbẽ
seruat eccłia: ab ipso ordinatum eẽ: quod
nulla moꝵs pͣtĩsitate uariat᷑. S ñ nullos
ꝓbabilis quedam ratio delectauit: ut uno
certo die ꝑannum qͦ ipsam cȩnam dñs de¬
dit. tanqm ad ins igniorem cõmemoratio¬

Expanded text:
lud sacramentum accipiendum conuenilud sacramentum accipiendum conuenire debeant aut, sicut faciebant, quos apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque saluator quo uehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad pasmonuisset, ut post cibos alios semper acciperetur, credo, quod eum morem nemo uariasset. cum uero ait apostolus de hoc sacramento los ad manducandum, inuicem expectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: Cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur, quia multum erat, ut in epistula totum illis agendi ordinem insinuaret, quae uniuersa per orbem seruat ecclesia, ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diuersitate uariatur. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectauit: uno certo die per annum, quo ipsam cenam dominus dedit, tamquam ad insigniorem commemoratio
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uobis in unum ñ est dñicam cȩnã man¬
ducare. hanc ipsã acceptionem euchari¬
stie dñicam cęnam uocans: illud magis
mouere potuit homines. utrum iam re¬
fecti die illo uel offerrent uł sumerent
eucharistiam. ꝓpt̃ illud quod in euange¬
lio dicit.Cum aut̃ illi manducarent ac¬
cepit iħs panem &e benedix̃: cum etiam
suꝑiꝰ dixisset. Cum aut̃ sero factum ẽẽt:
recum bebat eum duodecim: & mandu¬
cantib eis dix̃. qm unꝰ ex uob̾ tradet me:
post enim tͣdidit sacram̃tum. Et liquido
apparet. qͣndo pͥmo acceꝑunt discipuli
corpꝰ & sanguinem dñi: non eos accepis¬
se ieiunos. Nunquid tam᷑ ꝓpt̾ea calum¬
niandum ẽ uniũse eccłiȩ: qͦd a ieiunis sẽp
accipit᷑: Ex hoc enim placuit spui sancto:
ut in honorem tanti sacram̃ti pͥus in os
cibi. Nam ideo. ꝑuniũsum orbem mos
iste seruat᷑. Neq enim qͥa post eibos de¬
dit dñs. ꝓpt̾ea pransi & cęnati fr̃s ad il¬

Expanded text:
ergo uobis in unum non est dominicam cenam manergo uobis in unum non est dominicam cenam manducare hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans, illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: Cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedixit, cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim et manducantibus eis dixit: Quoniam unus ex uobis tradet me; tradidit sacramentum. et liquido apparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numquid tamen propterea calumniandum est uniuersae ecclesiae, quod a ieiunis semper accipitur? ex hoc enim placuit spiritui sancto, ut in honorem tanti sacramenti in os Chricibi; nam ideo per uniuersum orbem mos iste seruatur. neque enim quia post cibos dedit dominus, propterea pransi aut cenati fratres ad il
Abbreviated transcription (Latin):
sime insanie ẽ. S neq hoc neq illud est:
in eo qͦd tu queris. Restat gͥ ut de illo t̾cio
genere sit: quod ꝑloca regiones ꝙ uariat᷑.
taciat gͦ qͥsq qͦd m ea eccłia inquam uenit
inuen̾it. Non em̃ qͥcqͣm eoꝵ cont̾ fidem ẽ:
aut contͣ mores fit hinc uł inde meliores.
His enĩ causis id est. aut ꝓpt̾ fidem. aut
ꝓpt̾ mores. uł em̃dari oportet qͦd ꝑperam
fiebat: uł institui qͦd ñ fiebat. Ipsa qͥppe
mutatio consuetudinis. etiam quȩ util¬
rate adiuuat: tam̃ nouitate ꝑturbat. Q¬
ꝓpt̃̾ quȩ utilis ñ ẽ: ꝑturbatione infruetuo
sa consequent̃ noxia est. Nec ideo putare
debes institutũ eẽ multis locis ut illa die
post refectionem offerat᷑: qͥa scͥptum ẽ iden¬
tidem: & calicem postquam cȩnauit dicẽs.
ipsam enĩ potuit appellare cȩnam quod
iam corpꝰ acceꝑant: ut deinde calicem ac¬
ciꝑent. Nam quia alibi chẽ. conuenientib

Expanded text:
simae. insaniae est. sed neque hoc neque illud est simae. insaniae est. sed neque hoc neque illud est in eo, quod tu quaeris. restat igitur, ut de illo tertio genere sit, quod per loca regionesque uariatur. faciat ergo quisque, quod in ea ecclesia, in quam uenit, inuenit. non enim quicquam eorum contra fidem est aut mores fiunt hinc uel inde meliores. his enim causis, id est aut propter fidem aut propter mores uel emendari oportet, quod perperam fiebat, uel institui, quod non fiebat. ipsa quippe mutatio consuetudinis, etiam quae utilitate adiuuat, nouitate perturbat. quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa et consequenter no- : xia est. Nec ideo putari debet institutum esse multis locis, ut illa die post refectionem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post cenam dicens; ipsam enim potuit appellare cenam, quod iam. corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. nam quia alibi dicit: Conuenientibus
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃ eoꝵ gaudens in domum suam susceꝑit
dñm: alt̾ clixerit. ñ sum dignꝰ ut sub tec¬
tum meum intres. Ambo saluatorem glo¬
rificantes. diũso & qͣsi contrario mͦ: am¬
bopeceatis miseri: ambo st̃̾ miscdiam con¬
secuti. Ualet etiam ad hanc similitudinẽ:
subiigatꝰ ẽ mundꝰ. stam & ille honorando¬
ñ audet cotidie sumere: & ille honorando¬
ñ audet ullo die p̾t̾imittere. Contemptum
liter postquam cȩnatum est: an ieiunan¬
dum. os post cęnam tm̃mͦ offerendum:. an
etiam ieunandum: & post oblationẽ sicut
facere solemꝰ cȩnandum. Ad hec itaq res¬
pondeo. ut qͥd hoꝵ sit faciendum. si diuinȩ
scͥpture p̃scͥbit auct̾oritas. ñ sit dubitandũ
qͥn ita facere debeamꝰ ut legimꝰ: ut iam ñ qͦ
mͦ faciendum. s qͦmͦ sacram̃tum intelligen¬
dum sit. disputemꝰ. Similit̃ etiam. siqͥd hoꝵ
tota ꝑ orbem frequentat eccłia. Nam & hĩc
qͥnita faciendum sit dubitare: insolentis.¬

Expanded text:
alter eorum gaudens in domum suam susceperit alter eorum gaudens in domum suam susceperit dominum, alter dixerit: Non sum dignus, ut sub tectum meum intres, ambo saluatorem honorificantes diuerso et quasi contrario modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. ualet etiam ad hanc similitudinem, subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemptumliter postquam cenatum est, an ieiunandum et post cenam tantum modo offerendum, an etiam ieiunandum et post oblationem, sicut facere solemus, cenandum?\' ad haec itaque ita respondeo, ut, quid horum sit faciendum, si diuinae scripturae praescribit auctoritas, non sit dubitandum, quin ita facere debeamus, ut legimus, ut iam non quo modo faciendum sed quo modo sacramentum intellegendum sit, disputemus; similiter etiam, si quid horum tota per orbem frequentat ecclesia; nam et hinc, quin ita faciendum sit, dubitare insolentis
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentum dignus accedat. Qui enim
manducau̾it indigne: iudicium sibi man¬
ducat & bibit. Alius contͣ. immo inquit
si tanta ẽ plaga peccati. atq impetꝰ morbi.
ut medicamenta talia differenda sint:au¬
ctoritate antistitis debet quisq ab altari
remoueri ad agendam penitentiam : &
eadem auctoritate reconciliari. Hoc est
enim indigne acciꝑe:si eo tempore acci¬
piat quo debet agere penitentiamꝰ ñut
arbitͥo suo cum libet uł auferat se commu¬
nioni: uł reddat. Cȩterum peccata si tanta
ñ st̃ ut excommunicandꝰ quisq iudicet᷑:
ñ se debet a cotidiana medicina dominici
corporis separare. Rectiꝰ int̾ eos fortas se
qͥspiam dirunit litem: qͥ monet ut p̾cipue
dum. Neut̾ enim eoꝵ exhonorat corpꝰ &
sanguinem dñi: s salub̃rimum sacram̃¬
tum certatim honorare contendunt. Neq
enim litigauerunt int̃ se. aut qͥs quam eoꝵ
se alt̃i p̃posuit. ⁊ acheus & ille centurio: cũ

Expanded text:
sacramentum dignus accedat; qui enim sacramentum dignus accedat; qui enim manducauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari - hoc est enim indigne accipere, si eo tempore accipiat, quo debet agere paenitentiam —, non ut arbitrio suo, cum libet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta non sunt, ut excommunicandus quisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare.\' rectius inter eos fortasse quispiam dirimit litem, qui monet, ut praecipue dum. neuter enim eorum exhonorat corpus et sanguinem domini, sed saluberrimum sacramentum certatim honorare contendunt. neque enim litigauerunt inter se aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zachaeus et i.le centurio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ abhorreret. Est uͦ etiam qui in aliena
patͥa cum ꝑegͥnaret᷑ ubi maior & frequen.¬
tior & feruentior ẽ popłs di. uidit u̾bi gr̃a
bis offerri quinta sabbati ebdomada ulti¬
ma quadragesimȩ & mane & ad uesꝑam:
ueniensq in patͥam suam ubi fine diei mos
est offerri. male atq illicite fieri contendat:
qm̃ alibi alit̃ ipse uidit. Puerilis est iste
sensus: eauendꝰ in nob̃: tolerandꝰ & corrigen¬
dus in nr̃as. Prima gͦ inquisito tua quã
in commnonitorio posisti: ex qͦ triũ istoꝵ
generum sit attende. Queris enim his
domadis pasche uł q̃dragesime fieri de¬
beat: an offerendum sit mane & rursus
post cȩnam ꝓpt̃ illcio qͥd chetum ẽ. simi.¬
putat. tam litigiosas excitant questiones:
ut nͥ quodipsi faciunt. nicħ rectum existi¬
ment. Dixerit aliqͥs: non cotidie accipi¬
endam eucharistiam. Quesieris quare.
Qm inquit eligendi st̃ dies. quib puriꝰ
homo continentiꝰq uiuat: qͦ ad tantum

Expanded text:
non abhorreret. siue etiam in aliena non abhorreret. siue etiam in aliena patria cum peregrinaretur, ubi major et frequentior et ferventior est populus Dei, vidit, verbi gratia, bis offerri quinta sabbati hebdomadae ultimae Quadragesi mae, et mane et ad vesperam, veniensque in patriam suam ubi in fine diei mos est offerri, male atque illicite fieri contendat, m alibi aliter ipse uiderit, puerilis est iste sensus cauendus in nobis, tolerandus et corrigendus in nostris. Prima ergo inquisitio tua, quam in commonitorio posuisti, ex quo trium istorum generum sit, adtende. quaeris enim his domadis quadragesimae fieri debeat? an offerendum sit mane et rursus post cenam propter illud, quod dictum est: Simiputat, tam litigiosas excitant quaestiones, ut, nisi quod ipsi faciunt, nihil rectum aestiment. Dixerit aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies, quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum
Abbreviated transcription (Latin):
solum ñ uult cibꝰ iste: sic̃ nec manna fasti¬
dium. Inde enim & apłs indigne dic̃ accep¬
tum abeis: qͥ hoc non discernebant a cȩ¬
teris cibis ueneratione singłarit̃ debita.
toto ipsolocomn epła ad corinthios pͥma.
si diligent̃ adũtat᷑. apparet. Sic aliquis
ꝑegͥnus. in eo forte locoubi ꝑseuerantes
in obseruatione quadragesimȩ nec qͥnta
sabbati lauant. relaxant ue ieiunium: ñ
inquit hodie ieiunabo. Querit᷑ causa.
Qͥ a ñ fit inquit in patͥa mea. Qͥd aliud
iste nͥ consuetudinem suam consuetudi¬
ni alt̾iꝰ p̾ponere conat᷑. Non enim mͥ de
libro dei hoc recitaturꝰ ẽ: aut uniuers e
quacunq dilatat᷑ eceliȩ plena uoce certa¬
bit: aut ostendet illum contra fidem face¬
re. se aut̃ scđm fidem: mores hinc optimos
aut illum uiolare. aut se custodire con¬
uincet. Uiolant sane qͥetem & pacem suã.
de suꝑflua questione rixando. Mallem
tamen in reb huiꝰmodi. ut & ille in huiꝰ.
ce. hic in illiꝰ patͥa. ab eo quod eȩt̃i faciunt

Expanded text:
solum non uult cibus iste sicut manna fastidium. inde enim et apostolus indigne dicit acceptum ab eis, qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita; toto ipso loco in epistula ad Corinthios prima, si diligenter adtendatur. apparet. Sic aliquis peregrinus in eo forte loco, ubi perseueranter in obseruatione quadragesimae nec quinta sabbati lauant relaxantue ieiunium: "Non" inquit, \'hodie ieiunabo.\' quaeritur causa, quia non fit\', inquit, \'in patria mea.\' quid aliud iste nisi consuetudinem suam consuetudini alterius praeponere conatur? non enim mihi de libro dei hoc recitaturus est aut uniuersae, qua dilatatur, ecclesiae plena uoce certabit aut ostendet illum contra fidem facere, se autem secundum fidem, moresque hinc optimos aut illum uiolare aut se custodire conuincet. uiolant sane quietem et pacem suam de superflua quaestione rixando. mallem tamen in rebus huius modi, ut et ille in huius et hic in illius patria ab eo, quod ceteri faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
etrinam ẽ. S hĩc ego si diutiꝰ disputare uo¬
luero: potest putari an ñnullis obscure
hinc apłm p̃cepisse. qͥ etiam int̾ multa q̃
de hac re dix̃ sic detestatꝰ ẽ hereticoꝵ im¬
piam opinionemut diceret. Sp̃s autem
manifeste dieit qͥa in nouissimis tempo¬
ribus recedent quidam afide. attenden¬
tes sp̃ib seductionis & doctͥnis demonioꝵ

Expanded text:
ctrinam est. sed hinc ego si diutius disputare uoctrinam est. sed hinc ego si diutius disputare uoluero, potest putari a nonnullis obscure hinc apostolum praecepisse, qui etiam inter multa, quae de hac re dixit, sic detestatus est haereticorum impiam opinationem, ut diceret: Spiritus autem manifeste dicit, quia in nouissimis tempribus recedent quidam a fide adtendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum
Abbreviated transcription (Latin):
se eccłie roborata sunt. s diu̾soꝵ locoꝵ
diũsis motib innumerabilit̃ uariant᷑.
ita uir aut omnino nunquam inueniri
possint cause qͣs in eisconstituendis hoĩes
secuti sint: ubi facultas tribuit᷑ sine ulla
dubitatione resecanda existimo: quãuis
neq hoc inueniri possit. qͦmͦ contͣ fidẽ sit:
Ipsam tam̃ religionem qm paucissimis &
manifestissimis celebrationum sacram̃tis
miscdia dei eẽ lib̃am uoluit. seruilib one¬
rib p̃munt: ut tolerabilior sit consuetudo
iudeoꝵ: qͥa etiam si tempꝰ lib̾tatis ñ cogno¬
uerunt: Legalib tn sarcinis ñ humanis
p̃sumptionib subiciunt᷑. S eccłia derint̃
multam paleam. multaq tizania consti¬
tuta. multa tolerant: & tam̃ q̃ st̃ contra fidẽ
uł bonã uitã nec approbat. nec tacet. nec facit.
Itaq illud qͦd sepsisti qͦsdam fũs ita temꝑa¬
re se a carnib edendis. ut immundas ar¬
bitrent᷑. aꝑtissime contͣfidem sanamq do.¬

Expanded text:
s ecclesiae roborata sunt, sed diversorum locorum diversis moribus innumerabiliter variantur, ita ut vix, aut omnino nunquam inveniri possint causae, quas in eis instituendis homines secuti sunt, ubi facultas tribuitur, sine ulla dubitatione resecanda existimo. Quamvis enim neque hoc inveniri possit, quomodo contra fidem sint, ipsam tamen religionem, quam paucissimis et manifestissimis celebrationum sacramentis misericordia dei esse liberam uoluit, seruilibus oneribus premunt, ut tolerabilior sit condicio Iudaeorum, qui, etiam si tempus libertatis non cognouerunt, legalibus tamen sarcinis, non humanis praesumptionibus subiciuntur. sed ecclesia dei inter multam paleam multaque zizania constituta multa tolerat et tamen, quae sunt contra fidem uel bonam uitam, nec adprobat nec tacet nec facit. Itaque illud, quod scripsisti quosdam fratres ita temperare a carnibus edendis, ut inmundas arbitrentur, apertissime contra fidem sanamque do
Abbreviated transcription (Latin):
sione peccatoꝵs. in spemuitȩ et̾nę. dili¬
gentib dm̃ & ꝓximum: quia fides ꝑ di¬
lectionem oꝑat᷑: & iustꝰ ex fide uiuit. Spes
autem quȩ tuidet᷑: ñ ẽ spes. Qͦ demmui.¬
det qͥs. quid sꝑat: Si autem qͦd ñ uidemꝰ¬
hanc fidem & spem & dilectionem. qua cȩ¬
pimus eẽ sub gr̃a. iam commortui sumus
cum xp̃o. & consepulti illi ꝑ baptismũ siẽ
diẽ apłs: quia & uetꝰ homo nr̃ simul confrx¬
us est crucicum illo. & resurreximꝰ cũ illo.
qͥa & simul nos excitauit. & simul sede fecit
in cȩlestib. Unde ẽ &e illa exhortatio. Si au¬
tem resurrexistis cum. xp̃o. qͤ sursum sunt
querite: ubi xp̃s est ad dext̾am dei sedens:
que sursum sunt sapite. ñ quȩ suꝑ t̾ram. S

Expanded text:
sionem peccatorum, in spe uitae aeternae dilisionem peccatorum, in spe uitae aeternae diligentibus deum et proximum, quia fides per dilectionem operatur et iustus ex fide uiuit; spes autem quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid sperat? si autem, quod non uidehanc fidem, spem et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia. Jam commortui sumus cum Christo et consepulti illi per baptismum, sicut s: Quia et vetus homo noster simul crucifixus est cum illo; et resurreximus cum illo : quia simul nos excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus. Unde est et illa exhortatio: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum s
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dicit apłs. mortuus ẽ ꝓpt̃ delicta no¬
stra. & resurręxit ꝓpt̾ iustificationem
nr̃am: transitꝰ quidam de morte ad uitã:
illa passione dñi & resurrectione sacratꝰ
est. Nam etiam uocabulum ipsum qͦd
pascha łr: non grecum siẽ uulgo uideri
solet. s hebreum ẽẽ dicunt. qui linguam
utranq nouerunt. Neq enim apassione
transit᷑ ut dixi ãmorte aduitam hebreo
ũbo res appellata ẽ: in qͦ eloquio. pascha
uoluit & ipse dñs tangere: cum ait. Q
credit in me: transiet de morte ad uitam.
Et maxime idem euangłista hoc intelligit᷑
expͥmere uoluisse. celebrat᷑o dño pascha
cum discipłis suis. ubi eenam eis misticã
dedit: cum uidisset inqͥt iħs. qͥa uenit
hora eiꝰ ut tnͣsiret de hoc mundo ad pa¬
trem. Transitꝰ gͦ de hac uita mortali in
aliam uitam immortalem: hoc ẽ enim
de morte ad uitam: in passione & resur¬
rectione domini comm̃dat᷑. Hic transitꝰ
a nob̃ mͦ agit᷑ ꝑ fidem quȩ nob̃ ẽ in remis¬

Expanded text:
 dicit apostolus, mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, transitus quidam de morte ad uitam in illa passione domini et resurrectione sacratus est. nam etiam uocabulum ipsum, quod " pascha dicitur, non Graecum, sicut uulgo uideri solet, sed Hebraeum esse dicunt, qui linguam utramque nouerunt. neque enim a passionetransitur, ut dixi, a morte ad uitam, Hebraeo uerbo res appellata est. in quo eloquio pascha tuoluit et ipse dominus tangere, cum ait: Qui credit in me, transiit a morte ad uitam. et maxime idem euangelista hoc intellegitur exprimere uoluisse, cum celebraturo domino pascha cum discipulis, ubi cenam eis mysticam dedit: Cum uidisset, inquit. Iesus, quia uenit hora, ut transiret de hoc mundo ad patrem. transitus ergo de hac uita mortali in aliam uitam inmortalem, hoc est enim de morte ad uitam in passione et in resurrectione domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis est in remis
Abbreviated transcription (Latin):
uos. Qͦdgͦ ait dissolui & ẽẽ cum xp̃o. inde
ingpit requies q̃ ñ int̾rumpit᷑ resurrectio¬
ne: s clarificat᷑: quȩ tam̃ nunc fide retinet᷑.
quia iustꝰ ex fide uiuit. An ignoratis inqͥt
qm̃ quicunq baptisati sumus in xp̃o iħu.
inmorte ipsiꝰ baptizati sumꝰ: sonsepultigͦ

Expanded text:
uos. quod ergo ait dissolui et esse cum Christo, inde uos. quod ergo ait dissolui et esse cum Christo, inde incipit requies, quia non interrumpitur resurrectione, sed clarificatur, quae tamen nunc fide retinetur, quia iustus ex fide uiuit. ignoratis, inquit, quoniam, quicumque baptizati sumus in Christo Iesu, in mort