comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et nulla res potuit illam uolun¬
tatem mutare. Nus enim eẽt un¬
potentia quam potentia si pos¬
set uelle mentiri. aut fallere:
aut inutare uoluntatẽ quam
prius in mutabilem eẽ. uoluit.
& si quẽ admodum supra dixi aliqͥs
sponte se ꝓponit facturum bonum
aliquod eadem uoluntate postea
ꝑficit quod ꝓposuit. quamius cogi
possit si nolit ꝓmissum soluere. non
tamen est dicendus necessitate fa¬
cere quod facit. sed ea qua propo¬
suit libera uoluntate: Nlon enum
necessitate aut impotentia fieri itł
non fieri debet dici aliquid. ubi
neq necessitas neq impotentia qͥe¬
qͣm oꝑatur sed uoluntas̾. Si inꝗͣ
ita est in homine. multo magis ne¬
cessitas aut impotentia nequaquã
nominandȩ indeo. qui nichil nisi
quod nult facit: et cuius uolun¬
tatem nulla uis cogere aut ꝓhi¬
bere ualet. Ad hoc enim ualuit inr¬
xp̃o diuersitas naturarum et uni¬
tas persone ut quod opus erat
fieri ad hominũ restaurationem

Expanded text:
et quia nulla res potuit illam volunet quia nulla res potuit illam voluntatem mutare. Plus enim esset impotentia quam potentia, si posset velle mentiri, aut fallere, aut mutare voluntatem, quam prius immutabilem esse voluit. Et si quemadmodum supra dixi cum aliquis sponte se proponit facturum bonum aliquod, et eadem voluntate postea perficit quod proposuit; quamvis cogi possit, si nolit promissum solvere; non tamen dicendus est necessitate facere quod facit; sed ea, qua proposuit, libera voluntate. Non enim necessitate aut impotentia fieri, vel non fieri dici debet aliquid, ubi neque necessitas, neque impotentia quidquam operantur, sed voluntas: si, inquam, ita est in homine, multo magis necessitas, aut impotentia nequaquam nominandae sunt in Deo, qui nihil, nisi quod vult, facit; et cujus voluntatem nulla vis cogere, aut prohibere valet. Ad hoc enim valuit in Christo diversitas naturarum et unitas personae, ut, quod opus erat fieri ad hominum restaurationem,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. impossibile ẽ. non esse: et qđ
necesse ẽ. non eẽ. impossibile est
eẽ: et conuersim. Cum autẽ dici¬
mus aliquid necesse ẽẽ. non eẽ.
in deo: non intelligitur quod sit
in illo necessitas aut cogens aut
ꝓhibens: sed significatur quia
in omnib aliis rebus est necessi¬
tas ꝓhibens eam facere. aut cogẽs
non facere contra hoc quod dedo
dicitur. Nam cum dicimus.
quod necesse est dm̃ semꝑ uerũ
dicere et necesse est eum nunquã
mentiri: non dicitur aliud. nisi
quia tanta est constantia seuandi
ueritatem: ut necesse sit nullam
rem facere posse. ut uerum non
dicat. aut ut mentiatur. Quappt̾
scdm unitatem ꝑsonȩ sicut sup
dictum est idem ipse est qui fili¬
us dei deus nonpotuit mori.
aut uelle non mori post quã
de uirgine natus. non significa¬
tur in illo ulla impotentia ser¬
uandi aut uolendi seruare uitã
suam inmortalem. sed immutabi¬
litas uoluntatis euis: que se spõ¬
uoluntate ꝑseuerans moreretun:

Expanded text:
esse, impossibile est non esse? et quod esse, impossibile est non esse? et quod necesse est non esse, 94 impossibile est esse; et conversim. Cum autem dicimus aliquid necesse esse aut non esse in Deo, non intelligitur quod sit in illo necessitas aut cogens aut prohibens: sed significatur quod in omnibus aliis rebus est necessitas prohibens eas facere, et cogens non facere: contra hoc quod de Deo dicitur. Nam, cum dicimus quod necesse est Deum semper verum dicere, et necesse est eum nunquam mentiri, non dicitur aliud, nisi quia tanta est in illo constantia servandi veritatem, ut necesse sit nullam rem facere posse, ut verum non dicat, aut ut mentiatur al. cap.secundum unitatem personae sicut supra dictum est idem ipse est qui Filius Dei Deus, non potuit non mori, aut velle non mori, postquam de Virgine natus est: non significatur in illo ulla impotentia servandi, aut volendi servare vitam suam immortalem; sed immutabilitas voluntatis ejus, qua se sponvoluntate perseverans moreretur;
Abbreviated transcription (Latin):
posse. nulla negatur in illo potes¬
tas. sed insuꝑabilis significatur
potentia et fortitudo. Nson enim
aliud intelligitur: nisi quia nulla
res potest efficere ut ille agat qđ
negatur posse. Nam usitata est
huuis modi ualde locutio: ut di¬
catur res aliqua posse. non quia
tia. Dicimus namq iste homo po¬
test iunci. pro aliquis potest eum
iuncere: et ille non potest uinci.
pro nullus illum uincere potest.
Non enun est potestas posse uinei
sed impotentia: nec uinci non pos¬
se impotentia. sed potentia. Nec di¬
cunus dm̃ necessitate facere ali¬
quid. eo quod in illo fit ulla ne¬
cessitas. sed qm̃ est in alio: sicut
dixi deimpotentia quando dicit᷑
non posse. Omnis quippe necessi¬
tas ẽ aut coactio aut ꝓhibitio:
quȩ duȩ necessitates conuertun¬
tur in uicem contrarie. sicut ne¬
cesse et impossibile. Quicquid nãq
cogitur eẽ. ꝓhibetur non es se:
et quod cogitur non eẽ. ꝓhibetur
eẽ: quẽ ad modum quod necesse ẽ.

Expanded text:
posse, nulla negatur in eo potesposse, nulla negatur in eo potestas; sed insuperabilis significatur potentia et fortitudo. Non enim aliud intelligitur, nisi quia nulla res potest efficere ut agat ille quod negatur posse. Nam multum usitata est hujusmodi locutio, ut dicatur res aliqua posse; non quia tia. Dicimus namque: Iste homo potest vinci, pro, Aliquis potest eum vincere: et, Ille non potest vinci; pro, Nullus eum vincere potest. Non enim potestas est posse vinci, sed impotentia: nec vinci non posse impotentia est, sed potestas. Nec dicimus Deum necessitate facere aliquid, eo quod in illo sit ulla necessitas; sed quoniam est in alio: sicut dixi de impotentia, quando dicitur non posse. Omnis quippe necessitas est aut coactio, aut prohibitio: quae duae necessitates convertuntur invicem contrarie; sicut necesse, et impossibile. Quidquid namque cogitur esse, prohibetur non esse; et quod cogitur non esse, prohibetur esse: quemadmodum quod necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
aut unpossibilitati. Nichil enu
est necessarium aut impossibile
nisi quia ipse ita uult: ipsum uͦ
aut uelle aut nolle aliquid ꝓpt̾
necessi tatem aut impossibilitatẽ:
alienum est aueritate. Quare qm̃
omnia quȩ uult et non nisi quȩ
ita nec eius facere aut non facere:
quamius multa immutabilit̾. et
faciat. Et sicut cum deus facit aliqͥd
post quam factum est iam non po¬
test non eẽ. factum. sed semꝑ uerũ
est factum eẽ. non recte dicitur in¬
possibile deo eẽ. ut faciat quod p̾te¬
ritum est non eẽ. preteritum. nichil
aut imnpossibilitas faciendi. sed d̃i
uoluntas sola quȩ ueritatẽ semꝑ
qm̃ ipse ueritas est immutabiłẽ
sicuti eẽ. uult eẽ: ita si ꝓponit se ali¬
quid immutabilit̾ facturum᷑: qͣm¬
uis quod ꝓponit antequam fiat
non possit non eẽ. futurum. non
tamen ulla ẽ. in eo faciendi neces¬
sitas. aut non faciendi impossibi¬
litas: qm̃ sola operatur in eo uo¬
luntas. Quotiens namq deus non

Expanded text:
aut impossibilitati. Nihil enim aut impossibilitati. Nihil enim est necessarium aut impossibile, nisi quia ipse ita vult: ipsum vero aut velle aut nolle aliquid propter necessitatem aut impossibilitatem, alienum est a veritate. Quare, quoniam omnia quae vult, et non nisi quae ita nec ejus facere aut non facere: quamvis multa velit immutabiliter, et faciat. Et, sicut cum Deus facit aliquid, postquam factum est, jam non potest non esse factum, sed semper verum est factum esse, nec tamen recte dicitur impossibile Deo esse ut faciat quod praeteritum est non esse praeteritum: nihil eaut impossibilitas faciendi; sed Dei sola voluntas, qui veritatem semper quia ipse veritas est immutabilem, sicut est, esse vult: ita si proponit se aliquid immutabiliter facturum; quamvis quod proponit, antequam fiat, non possit non esse futurum; non tamen ulla est in eo faciendi necessitas, aut non faciendi impossibilitas: quia sola operatur in eo voluntas. Quoties namque dicitur Deus non
Abbreviated transcription (Latin):
apeccato. Nam si uera non fuisset:
nichil ꝓdesse potuisset. Quapropt̾̃
si potuit non mori: potuit facere
non eẽ. uerum quod uerum erat.
moriturus erat. et ideo uere mori
curus erat. quia hoc ipse sponte
et immutabiliter uoluit. sequitur.
illum non obluid non potusse ñ
mori nisi quia immutabili uolun¬
tate uoluit mori. B. Ita est. Sed qͦ¬
cumq fuerit causa ueru ẽ. ta¬
men quia non potuit ũ mori: et
necesse fuit illum mori .a. Nimis
heres in nichilo: et ut dici solet qͦriᷤ
nodum in scyrpo .B. An es oblitus
labam non faceres doctis sed michi.
et hoc ipsum mecum petentibus:
Sustine igitur: ut ꝓtarditate et
quatinus michi et illis etiam in
puerilib questionib sicut incȩ¬
pisti fatis facias. x Uii .A.¬
am diximus quia d̃s imꝓprie
dieitur aliquid non posse: aut ne¬
cessȩtate facere. Omnis quippe ue¬
cessitatas et unpossibilitas eius sub¬
iacẽt uoluntati: illius autem uo¬
luntas nulli subdit᷑ necessitati

Expanded text:
a peccato. Nam si vera non fuisset, a peccato. Nam si vera non fuisset, nihil prodesse potuisset. Quapropter si potuit non mori, potuit facere non esse verum quod verum erat. moriturus erat: et ideo vere erat moriturus, quia hoc ipse sponte et immutabiliter voluit: sequitur illum non ob aliud non potuisse non mori, nisi quia immutabili voluntate voluit mori. BOS. Ita est: sed quaecunque fuerit causa, verum est tamen quia non potuit non mori et necesse fuit illum mori. ANS. Nimis haeres in nihilo: et ut dici solet quaeris nodum in scirpo. BOS. An es oblitus labam, non faceres doctis; sed mihi, et hoc ipsum mecum petentibus? Sustine igitur, ut pro tarditate et quatenus mihi et illis etiam in puerilibus quaestionibus, sicut incoepisti, satisfacias. CAam diximus quia Deus improprie dicitur aliquid non posse, aut necessitate facere. Omnis quippe necessitas, et impossibilitas, ejus subjacet voluntati; illius autem voluntas nulli subditur necessitati
Abbreviated transcription (Latin):
it non mori .A. Ex eo quia filius clĩ
assumpsit hominẽ inea uoluntate
ut moreretur: ꝓbas eundem homi¬
nem non potiusse non mori. B Ita
intelligo. An non similiter a paruit
ex his quȩ dicta sunt. filium dĩ et
assũptum hominẽ unam eẽ. ꝑsonã:
ut idem sit deus et homo filius dĩ
et filius uirginis: S. Sic est. A Idem
igit᷑ homo sua uoluntate non potu¬
it non mori: et motuus est.b. Nlega¬
re nequeo .l. Qm̃ ergo uoluntas cl̃
nulla necessitate facit aliquid sed
sua potestate: et uoluntas illius fu¬
it uoluntas dei: nulla necessitate
mortuus est. sed sola sua potestate.
Argumentationiebus tuis obuiare
nequeo. Nam nec ꝓpositiones quas
hoc michi semꝑ occurrit quod di¬
.xi. quiafuellet non mori non ma¬
gis hoc posset quam non eẽ. quod
erat. Uere naniq moriturus erat:
qm̃ si uere non eẽt moriturus.
non eẽt uera fides futurȩ mortis
eius: ꝑquam et illa iurgo de qua
natus est et multi alii mundati st̃

Expanded text:
it non mori. ANS. Ex eo quia Filius Dei it non mori. ANS. Ex eo quia Filius Dei assumpsit hominem ea voluntate ut moreretur, probas eumdem hominem non potuisse non mori. BOS. Ita intelligo. ANS. An non similiter apparuit ex his quae dicta sunt, Filium Dei et assumptum hominem unam esse personam, ut idem sit Deus et homo, Filius Dei et Virginis filius? BOS. Sic est. ANS. Idem igitur homo sua voluntate non potuit non mori, et mortuus est. BOS. Negare nequeo. ANS. Quoniam ergo voluntas Dei nulla necessitate facit aliquid, sed sua potestate et, voluntas illius fuit voluntas Dei, nulla necessitate mortuus est, sed sola sua potestate. BOS. Argumentationibus tuis obviare nequeo: nam nec propositiones quas hoc mihi semper occurrit, quod dixi: quia si vellet non mori, non magis hoc posset, quam non esse quod erat; vere namque moriturus erat: quoniam si vere non fuisset moriturus, non fuisset vera fides futurae mortis ejus, per quam et illa Virgo de qua natus est, et alii multi mundati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse non mori aut necessitate
mortuum eẽ. quia non potuit ñ
eẽ. quod erat: ita potes asserere non
potiusse uelle illum non mori aut
necessitate mori uolusse: qm̃ quod
erat non esse non potuit. Hon
enim magis factus est ipse homo ad
hoc ut moreretur: quam ut uellet
mori. Quappt̾ sicut non debes dice¬
re quia non potuit uelle nonmori.
aut necessitate uoluit mori: sic non
est dicendum quia non potuit non
scilicet et mori et uelle mori: utrũ¬
que uidet᷑ in illo necessitate fuisse.
ut eadem immutabili uoluntate mo¬
reretur. et per huius fidem certitu¬
dinis uirgo munda fieret. de qua
homo ille assumeretur: Deus filiꝰ
cessitate. sed ipsa se spontanea sua
seruat immutabilitate quando ali¬
quid dicit᷑ necessitate facerer .B.
Uere monstratum est. Sed uidemꝰ
econtra quia quod ds immutabili¬
ter uult. non potest non esse: sed
necesse est eẽ. Quappt̾ si uoluerit ds¬
ut homo ille moreretur: non potu¬

Expanded text:
potuisse non mori aut necessitate potuisse non mori aut necessitate mortuum esse; quia non potuit non esse quod erat: ita potes asserere illum non potuisse velle non mori, aut necessitate mori voluisse; quoniam quod erat, non esse non potuit: non enim magis ipse factus est homo ad hoc ut moreretur, quam ut vellet mori. Quapropter sicut non debes dicere quia non potuit non velle mori, aut necessitate voluit mori: sic non est dicendum quia non potuit non scilicet, et mori, et velle mori; utrumque videtur in illo necessitate fuisse. ut eadem immutabili voluntate moreretur, et per hujus fidem certitudinis virgo munda fieret, de qua homo ille assumeretur? BOS. Deus Fcessitate; sed ipsa se spontanea sua servat immutabilitate, quando dicitur aliquid necessitate facere? BOS. Vere monstratum est. Sed videmus econtra quia quod Deus immutabiliter vult, non potest non esse, sed necesse est esse. Quapropter, si Deus voluit ut ille homo moreretur, non potu
Abbreviated transcription (Latin):
habet. hoc ase ipso habuit ut non
posset uelle mentiri. iccirco de sua
iusticia qua ueritatẽ seruauit eũ
laudandum eẽ: BIta est. A.Similit̾
est inseruando uitam potestas uo¬
lendi seruare. et potestas seruandi.
Cum ergo queritur utrum idemds
homo potuerit seruare uitã suã
uit nunquam moreretur: dubitan¬
dum non ẽ. quia semꝑ habuit po¬
testatem seruandi. quamius nequi¬
uerit uelle seruare ut nunquam
moreretur. et quoniã hoc ase ipso
habuit ut scilicet uelle non posset.
ñ necessitate sed libera uoluntate
anunam suam posuit.B. Non om¬
nino situules fuerunt in illo istȩ po¬
testates: mentiendi uidelicet. et ser¬
uandi uitam. Ibi enim sequitur
quia si uellet posset mentiri. hic uͦ
uidetur quia si non mori uellet non
magis hoc posset quam posset non
eẽ. quod erat. Nam ad hoc erat ho¬
mo ut moreretur: et ꝓpter huius
future mortis fidem de uirgine
potuit assumi sicut supra dixisti.
AQuemadmodum putas illum non

Expanded text:
haberet, hoc a seipso habuit ut non haberet, hoc a seipso habuit ut non posset velle mentiri; idcirco de sua justitia, qua veritatem servavit, cum esse laudandum? BOS. Ita est. ANS. Similiter est, in servando vitam, potestas volendi servare, et potestas servandi. Cum ergo quaeritur utrum idem Deus homo potuerit servare vitam suam, ut nunquam moreretur, dubitandum non est quia semper habuerit potestatem servandi, quamvis nequiverit velle servare, ut nunquam moreretur: et quoniam hoc a seipso habuit, ut, scilicet, velle non posset, non necessitate, sed libera potestate animam suam posuit. BOS. Non omnino similes fuerunt in illo istae potestates, mentiendi, scilicet, et servandi vitam. Ibi enim sequitur quia, si vellet, posset mentiri: hic autem videtur quia, si non vellet, non magis hoc posset, quam posset non esse quod erat. Nam ad hoc erat homo ut moreretur; et propter hujus futurae mortis fidem de Virgine potuit assumi, sicut supra dixisti. ANS. Quemadmodum putas illum non
Abbreviated transcription (Latin):
per se mundus eẽ. sed per illam.A.
mundus est non fuit nisi ab illo.
ipse quoq ꝑse ipsum et a se mun¬
dus fuit .b̾. Bene est de hoc. Werũ
adhuc aliud uidet᷑ mͥ querendũ.
Diximus enim supra quia necessita¬
te moriturus erat: et nunc uide¬
mus quia mater eius per eus
mortem futuram munda fuit:
quod nisi illa fuisset. ipse de illa
ẽẽ. non potuisset. Quomodo non
necessitate mortuus est. qui non
nisi quia moriturus erat potuit
ẽẽ: Nam si moriturus non eẽt.:
uirgo de qua assumptus est mun¬
da non fuisset: qm̃ hoc nequaquã
ualuit eẽ. nisi ueram eius mortẽ
credendo: nec ille de illa potuit
aliter assumi. Quare si non mortu¬
us est exnecessitate post quã assũp¬
tus est de uirgine: potuit non eẽ.
solutam intellexisses. B Non uideo
quomodo .A. nlonne quando que¬
siuimus utrum ille mentiri po¬
tuerit monstrauimus inmentien
do eẽ: potestates duas unam uide¬
licet uolendi mentiri. alterã non

Expanded text:
per se mundus esse, sed per illam. ANS. per se mundus esse, sed per illam. ANS. ditia, per quam mundus est, non fuit nisi ab illo; ipse quoque per seipsum et a se mundus fuit. adhuc mihi aliud videtur quaerendum. Diximus enim supra quia non necessitate moriturus erat, et nunc videmus quia mater ejus per ejus mortem futuram munda fuit, quod nisi illa fuisset, ipse de illa esse non potuisset. Quomodo ergo non necessitate mortuus est, qui non nisi quia moriturus erat, potuit esse? Nam si moriturus non esset, Virgo, de qua assumptus est, munda non fuisset: quoniam hoc nequaquam valuit esse, nisi veram ejus 93 mortem credendo; nec ille de illa potuit aliter assumi. Quare, si non mortuus est ex necessitate, postquam assumptus est de Virgine, potuit non esse solutam intellexisses. BOS. Non video quomodo. ANS. Nonne, quando quaesivimus utrum ille mentiri potuerit, monstravimus in mentiendo duas esse potestates; unam, videlicet, volendi mentiri, alteram ment
Abbreviated transcription (Latin):
predictam reconciliationẽ ꝑtinẽ¬
tem fuisse. Unde adam et
euam ad illam ꝑtinuisse redẽp¬
tionem dubium non est: quãuis
hoc auctoritas diuina aꝑte non
ꝓnuntiet. AIncredibile quoq ui¬
detur. quando deus illos fecit &
proposuit unmutabilit̾ facere
de illis om̃s homines quos ad cȩ¬
lestem ciuitatem assumpturus
erat. quod illos duos a bhoc exdu¬
ferit ꝓposito. B. Inmo illos maxi
me fecisse credi debet: ut eẽnt.
de illis ꝓoter quos facti sunt.A.
Bene consideras. Nulla tamem am¬
ma ante mortem xp̃i parads¬
sum cȩlestẽ ingredi potuit. sic̃
supra dixi de regis palacio .B.
Sic tenemus .dy irgo tamen illa
de qua homo ille assũptus ẽ. de
quo loquimur fuit de illis qui
ante natiuitatem eius ꝑ eum
mundati sunt apeccatis: et in ip¬
sa eius mundicia de illa assũpiꝰ
est .D. Plac̾e̾t michi multum qđ
dicis: nisi cum ipse debeat asepso
habẽ mundiciam a peccato. uidẽ¬
tur eam habere a matre. et non¬

Expanded text:
praedictam reconciliationem pertinenpraedictam reconciliationem pertinentem fuisse. Unde Adam et Evam ad illam pertinuisse redemptionem dubitandum non est, quamvis hoc auctoritas divina aperte non pronuntiet. ANS. Incredibile quoque videtur, quando Deus illos fecit, et proposuit immutabiliter facere de illis omnes homines, quos ad coelestem civitatem assumpturus erat; quod illos duos ab hoc excluserit proposito. BOS. Imo illos maxime ad hoc fecisse credi debet, ut essent de illis, propter quos facti sunt. ANS. Bene consideras. Nulla tamen anima ante mortem Christi, paradisum coelestem ingredi potuit; sicut supra dixi de regis palatio. BOS. Sic tenemus. ANS. Virgo autem illa, de qua ille homo assumptus est de quo loquimur, fuit de illis, qui ante nativitatem ejus per eum mundati sunt a peccatis; et in ejus ipsa munditia de illa assumptus est. BOS. Placeret mihi multum quod dicis; nisi cum ipse debeat a seipso habere munditiam a peccato, videtur eam habere a matre, et non
Abbreviated transcription (Latin):
dendum est ex quo factus est homo
ullum tempus fuisse quo mun¬
dus iste cum creaturis quȩ factȩ
sunt ad usus hominũ sic uacuus
fuisset: ut nullus eẽt. in illo ex
humano genere ad hoc ꝑtinens
ꝓpter quod factus est homo ui¬
det em̃ in conueniens quod deus
uel uno momento ꝑmiserit hu¬
manum grnus et ea quȩ fȩcit
propter usum eorum de quibus
suꝑna ciuitas ꝑficienda est qͣsi
frustra extitisse. Nam aliquatenꝰ
inuanum ẽẽ. uidẽtur. quam di
non adhoc ꝓpter quod maxime
facta es se uiderentur subsistere:
Congruenti ratione et cui nichil
est homo. absq aliquo qui ad eam
ꝑtinẽt sine qua factus uane eẽt
omnis homo. reconc iliationẽ. Qđ
non solum conueniens sed etiam
necessariũeẽ possumus conclude¬
re.Si enim conuenientius et ra¬
cionabilius est hoc quam aliqͣn¬
do nullum fuisse. de quo intentio
dei qua hominem fȩcit ꝑficeret᷑.
nec est aliquid quod huic obuiet
rõni: necesse est semꝑ alquẽ ad

Expanded text:
dendum est, ex quo factus est homo, dendum est, ex quo factus est homo, ulium tempus fuisse, quo mundus iste cum creaturis quae factae sunt ad usus hominum, sic vacuus fuisset, ut nullus esset in illo ex humano genere ad hoc pertinens, propter quod factus est homo. Videtur enim inconveniens quod Deus vel uno momento permiserit humanum genus, et ea quae fecit propter usum eorum, de quibus superna civitas perficienda est, quasi frustra exstitisse. Nam aliquatenus in vanum esse viderentur, quandiu non ad hoc, propter quod maxime facta essent, viderentur subsistere. BOS. Congruenti ratione, et cui nihil factus est homo, absque aliquo, qui ad eam pertineret sine qua factus esset vane omnis homo reconciliationem: quod non solum conveniens, sed etiam necessarium esse possumus concludere. Si enim convenientius et rationabilius est hoc, quam aliquando nullum fuisse, de quo intentio Dei, qua hominem fecit, perficeretur; nec est aliquid quod huic obviet rationi: necesse est semper aliquem ad
Abbreviated transcription (Latin):
culpa sint absoluti p̃terita: et si con¬
t gerit ut post hanc ueniam ite¬
rum peccent si digne satisfacere
et corrigi deinceps uoluerint. per
eius de pacti efficatiam iterum ue¬
niam recipiant. sic tamen ut nul¬
lus palacium eius ingrediatur
donec factum sit illud unde culpȩ
relaxantur. Sed̃m hanc similitu¬
dinem qm̃ nonpotuerunt omnes
homines qui saluandi erant pre¬
sentes eẽ. quando redemptionem
illam xp̃c fȩcit: tanta fuit uis in
eius moate. ut etiam in absentes
uł loco uel tempore eius protenda¬
tur effectus. Qđ autẽ non solum
presentib ꝓdesse debeat. hinc fa¬
cile cognoseitur: quia non tot pre¬
sentes eius morti eẽ. potuerunt.
quot ad suꝑnȩ ciuitatis constru¬
ctionem necessaris sunt: etiam¬
si omnes qui eiusdem mortis tem¬
pore ubicumq erant ad illam re-¬
demptionem ad mitterentur. Plures
eium sunt demones quam de qͥb
restaurandus est numerus eorum.
eadie uiue ent homines. Nec cre¬

Expanded text:
culpa sint absoluti praeterita: et si conculpa sint absoluti praeterita: et si contigerit ut post hanc veniam iterum peccent, si digne satisfacere et corrigi deinceps voluerint, per ejusdem pacti efficaciam iterum veniam recipiant: sic tamen, ut nullus palatium ejus ingrediatur; donec factum sit hoc unde culpae relaxentur. Secundum hanc similitudinem, quoniam non potuerunt omnes homines qui salvandi erant, praesentes esse, quando redemptionem illam Christus fecit; tanta fuit vis in ejus morte, ut etiam in absentes vel loco, vel tempore, ejus protendatur effectus. Quo autem non solum praesentibus prodesse debeat, hinc facile cognoscitur; quia non tot praesentes esse ejus morti potuerunt, quot ad supernae civitatis constructionem necessarii sunt; etiamsi omnes, qui ejusdem mortis tempore ubicunque erant, ad illam redemptionem admitterentur. Plures enim sunt daemones, quam, de quibus restaurandus est numerus eorum, ea die viverent homines. Nec cre
Abbreviated transcription (Latin):
et hominẽ fieri oportere: dubium
non est sapientiam et potentiam
illi non de esse: ut hoc sine pecca¬
to fiat. P. Sic libent̾ accipio. A. Opor¬
tuit itaq ut illa redemptio quã
qui eo tempore fuerunt: sed etiã
aliis. Sit enim rex aliquis euito¬
tus popłs suȩ cuiusdam ciuitatis
sic peccauit excepto uno solo. qui
tamen de illorum est genere: ut
nullus eqrum facere possit unde
mortis dampnationem euadat.
Ille autẽ qui solus est innocens. tan¬
tam apud regem habet grãm
ut possit. et tantam dilectionem
erga eos ut uelit om̃s qui suo cre¬
diłnt consilio reconciliare quodã
seruitio ualde ipsi regi placituro.
quod facturus est die scđm uolun¬
tatem regis statur.to. Et qm̃ non
omnes possunt qui reconciliandi
sunt addiem illam conuenire. con¬
cedit rex ꝓpter magnitudinem il¬
uel post diem illam confessi fuerint
se uelle ꝑ illud opus quod ea die
fiet ueniam impetrare. et ad pactũ
ibi constitutum accedere ab omni

Expanded text:
 hominem fieri oportere, dubium  hominem fieri oportere, dubium non est sapientiam et potentiam illi non deesse, ut hoc sine peccato fiat. BOS. Sic libenter accipio. ANS. Oportuit utique ut illa redemptio, quamqui eo tempore fuerunt, sed et aliis. Sit enim rex aliquis, cui totus populus suae cujusdam civitatis sic peccavit, excepto uno solo, qui tamen est de illorum genere; ut nullum eorum facere possit unde mortis damnationem evadat: ille autem, qui solus est innocens, tantam apud regem habeat gratiam, ut possit; et tantam dilectionem erga reos, ut velit omnes, qui credent suo consilio, reconciliare quodam servitio ipsi regi valde placituro, quod facturus est die secundum voluntatem regis statuto. Et quoniam non omnes possunt, qui reconciliandi sunt, ad diem illam convenire, concedit rex, propter magnitudinem sevel post diem illam, confessi fuerint, se velle per illud opus, quod ea die fiet, veniam impetrare, et ad pactum ibi constitutum accedere, ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
illum restituit quam instituit:
quãto hoc depeccatore contrame¬
ritum. illud non de peccatore nec
contra meritumfecit. Quã¬
tum etiam est deum et hominẽ
sie in unum conuenire ut ser¬
uata integritate utriusq natu¬
rȩ: idem sit deus qui homo.
Quis ergo p̾sumat uel cogitare
quod humanus intellectus uale¬
at penetrare: quam sapienter qͣm
inirabiliter tam in scrutabile opꝰ
factum sit:  Assentio: quia nul¬
lus homo potest inhac uita tan¬
tum secretum penitus aperire. nec
peto ut facias quod nullus homo
facere potest: sed tantum quantũ
potes. Plus enim ꝑsuadebis altio¬
res in hac re raciones latere. si ali¬
quam te uidere monstraueris. qͣm
si te nullam un ea racionem intel¬
ligere nichil dicendo ꝓbaueris. a.
Uideo me abmportunitate tua ñ
posse liberari: sed si aliquatenus
potero quod postulas ostendere:
grãs agamus deo. Si uero non po¬
tero: sufficiant ea quȩ suꝑius pro¬
bata sunt. Cum enim cõstat deum¬

Expanded text:
illum restituit quam instituit: illum restituit quam instituit: quanto hoc de peccatore contra meritum; illud non de peccatore, nec contra meritum fecit. Quantum etiam est Deum et hominem sic in unum convenire, ut, servata integritate utriusque naturae, idem sit homo qui Deus. Quis ergo praesumat vel cogitare quod humanus intellectus valeat penetrare quam sapienter, quam mirabiliter tam inscrutabile opus factus sit? BOS. Assentior quia nullus homo potest in hac vita tantum secretum penitus aperire: nec peto ut facias, quod nullus homo facere potest; sed tantum, quantum potes. Plus enim persuadebis altiores in hac re rationes latere, si aliquam te monstraveris videre, quam si te nullam in ea rationem intelligere, nihil dicendo, probaveris. ANS. Video me ab importunitate tua non posse liberari: sed si aliquatenus potero quod postulas ostendere, gratias agamus Deo. Si vero non potero, sufficiant ea quae supra probata sunt. Cum enim constat Deum
Abbreviated transcription (Latin):
catis concepit eam mater eius.
et cum originali peccato nata ẽ.
qm̃ et ipsa inadam peccauit. in
quo omnes peccauerunt. A. Post¬
quam constat hominẽ illum dm̃¬
reconciliatorem: dubium non ẽ.
eum omnino sine peccato es se.
Hoc autẽ eẽ. non ualet: nisi absq
peccato de massa peccatrice sit
assumptus. Qua uero racione
sapientia dĩ hoc fec̃ si nõ possumꝰ
intelligere non debemus mirari:
sed cum ueneratione tolerare ali¬
quid eẽ. insecretis tantȩ rei quod
iguoremus. Quippe mirabilius
restaurauit deus humanã natu¬
ram: quam instaͥrauit. Equaliter
euun deo utrũq facile est. sed ho¬
ino antequam eẽt non peecauit
ut fieri non deberet: postquam
uero factus ẽ. peccando meruit
ut quod et ad quod factus erat
ꝑderet. quamius non ꝑdiderit
omnino quod factus erat ut eẽt
quod puniret᷑. aut cui deus mi¬
sereretur. Neutrum enim hoꝵ
fieri posset: si intuchilum redactꝰ
eẽt. Tanto igitur mirabilius ds

Expanded text:
catis concepit eam mater ejus, catis concepit eam mater ejus, et cum originali peccato nata est, quoniam et ipsa in Adam peccavit, in quo omnes peccaverunt. ANS. Postquam constat hominem illum essreconciliatorem, dubium non est eum omnino sine peccato esse: hoc autem esse non valet, nisi absque peccato de massa peccatrice sit assumptus. Qua vero ratione sapientia Dei hoc fecit, si non possumus intelligere, non debemus mirari; sed cum veneratione tolerare aliquid esse in secretis tantae rei quod ignoremus. Quippe mirabilius Deus restauravit humanam naturam quam instauravit: aequaliter enim utrumque Deo facile est; sed homo antequam esset non peccavit, ut fieri non deberet. Postquam vero factus est, peccando meruit ut quod et ad quod factus erat perderet: quamvis non perdiderit omnino quod factus erat, ut esset qui puniretur, aut cui Deus misereretur: neutrum enim horum fieri posset, si in nihilum redactus esset. Tanto ergo mirabilius Deus
Abbreviated transcription (Latin):
etate cognitocuncta quȩ ipse dic̃
certa eẽ. qm̃ d̃s mentiri nequit⁊
et sapienter eẽ facta que ipse fe¬
cit dubitandum non est: quam¬
uis eorum racio non intelligatur
a nobis. bͨ Uerum est quod dicis:
nec aliquatenus quod dixit eẽ.
uerum. aut quod fȩcit racionabi¬
liter eẽ. factum dubito. Sed hoc po¬
stulo: ut qd̾ qͣsi nõ debere aut non
posse fieri uidetur infidelib infide
xp̃iana: hoc michi qua racione fie¬
ri debeat aut possit aperias: non
ut me infide confirmes.sed ut con¬
firmatum ueritatis ipsuis intelle¬
ctu letifices. XUI.
sic peto ut eorum que sum adhuc
quesiturus racionem ostendas. Pri¬
sa peccatrice id est de humano ge¬
nere quod totum infectum erat
peccato. hominẽ sine pcc̃o qͣsi arimũ
deferm̃tato dc̃ assũpsit. Nã licet ipsahõis eiꝰdẽ
conceptio munda sit et absq car¬
nalis delectationis peccato: iurgo
tamen ipsa unde assũptus est in
iniquitatib concepta est. et inpec¬

Expanded text:
etate cognito; cuncta quae ipse dicit, etate cognito; cuncta quae ipse dicit, certa esse, quoniam Deus mentiri nequit, et sapienter esse facta quae fecit, dubitandum non est, quamvis eorum ratio non intelligatur a nobis. BOS. Verum est quod dicis: nec aliquatenus quod dixit, esse verum; aut quod fecit, rationabliter esse factum, dubito. Sed hoc postulo, ut quod quasi non debere: aut non posse fieri videtur infidelibus; in fide Christiana hoc mihi qua ratione fieri debeat, aut possit, aperias: non ut me in fide confirmes, sed ut confirmatum veritatis ipsius intellectu laetifices. 92 sic peto ut eorum, quae sum adhuc quaesiturus, rationem ostendas. Prisa peccatrice, id est de humano genere, quod totum infectum erat peccato, hominem sine peccato, quasi azymum de sermentato, Deus assumpsit. Nam licet ipsa hominis ejusdem conceptio sit munda, et absque carnalis delectationis peccato; Virgo tamen ipsa, unde assumptus est, est in iniquitatibus concepta, et in pec
Abbreviated transcription (Latin):
lum quod nunquam facere pos¬
sent proniinietate sua si cognosce¬
retur: ueniale sit. quia ignorant
factum est. Dm̃ enim occidere nul¬
lus homo unquam scienter saltẽ
uelle posset: et ideo qui illum oc¬
ciderunt ignorant̃. nõ ĩ illud infini¬
tum peccatum cui nulla alia com¬
Nam non considerauimus eius mag¬
nitudinẽ ad uidendum quam bo¬
na eẽt uita illa scđm seu hoc quod
ignoranter factum est: sed quasi
scienter fieret. quod nec unquã
fecit aliquis. nec facere potuit.
B.Racionabiliter interemptores xp̃i
adueniam peccati sui ꝑtingere
potusse monstrasti. AQ uid iam
queris ampluis: Ecce uides quo¬
modo racionabilis necessitas osten¬
dat ex hominib ꝑficiendam eẽ.
suꝑnam ciuitatem: nec hoc posse
fieri nisi ꝑ remissionẽ peccatorũ.
quam homo nullus potest habere
nisi ꝑ hominẽ qui idem ipse sit
deus: atq morte sua homines pec¬
catores deo reconciliet. Aperte gͥ
propter nos. Hoc autẽ absq oĩ dubi¬

Expanded text:
lum, quod nunquam facere poslum, quod nunquam facere possent pro nimietate sua, si cognosceretur, veniale sit, quia ignoranter factum est. Deum enim occidere nullus homo unquam, scienter saltem, velle posset: et ideo qui illum occiderunt ignoranter, non in illud infinitum peccatum, cui nulla alia comNam non consideravimus ejus magnitudinem ad videndum quam bona esset vita illa, secundum hoc quod ignoranter factum est; sed quasi scienter fieret quod nec unquam fecit aliquis, nec facere potuit. BOS. Rationabiliter interemptores Christi ad veniam peccati sui pertingere potuisse monstrasti. ANS. Quid jam quaeris amplius? Ecce jam dives quomodo rationabilis necessitas ostendat ex hominibus perficiendam esse supernam civitatem, nec hoc posse fieri nisi per remissionem peccatorum, quam homo nullus habere potest nisi per hominem, qui idem ipse sit Deus, atque sua morte homines peccatores Deo reconciliet. Aperte igipropter nos: hoc autem absque omni dubi
Abbreviated transcription (Latin):
re.A. Putaᷤᷤ ne tantum bonũ tam
amabile posse sufficere ad soluen¬
dum quod debetur ꝓpeccatis
totius mundi: B. Immo plus po¬
test iniunfinitum. A.Sides igitur
quomodo uita hȩc uincat omnia
peccata si pro illis detur. BAperte.
pere: sicut datio huius uitȩ preua¬
iet omnib hoinurum peccatis: ita
et acceptio mortis. B. Ita eẽ. de oĩb
gunt constat..
ed nunc u deo aliud queren¬
dum. Nam si tam malum est
eum occidere quam bona ẽ. uita
euis: quomodo potest mors eius
superare et delere peccata eorum
qui eum occiderunt: Aut si ali¬
cuius eorum peccatum delet: quo¬
modo potest aliorum quoq homi¬
num aliquid delere: Credimus
enim quia et mnulti ex illis salua¬
ti sunt. et innumerabiles alii sal¬
uantur.A. hanc questionem sol¬
uit apłs qui dixit. Quia si cognoᷤ¬
uissent: nunquam dnm̃ głȩ cru¬
cifixissent. Tantum namq dif¬
ferunt scienter factum peccatum
et quod ꝑ ignorantiam fit. ut ma¬

Expanded text:
re. ANS. Putasne tantum bonum tam re. ANS. Putasne tantum bonum tam amabile posse sufficere ad solvendum quod debetur pro peccatis totius mundi? BOS. Imo plus potest in infinitum. ANS. Vides igitur quomodo vita haec vincat omnia peccata, si pro illis detur. BOS. Apermortem accipere: sicut datio hujus vitae praevalet omnibus hominum peccatis, ita et acceptio mortis. CAPUT XV. Quomodo gunt, constat. Sed nunc video aliud quaerendum. Nam si tam malum est eum occidere quam bona est vita ejus, quomodo potest mors ejus superare et delere peccata eorum qui eum occiderunt? Aut si alicujus eorum peccatum delet, quomodo non potest aliorum quoque hominum aliquod delere? Credimus enim quia et multi ex illis salvati sunt, et innumerabiles alii non salvantur . ANS. Hanc quaestionem solvit Apostolus, qui dixit: quia si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Tantum namque differunt scienter factum peccatum, et quod per ignorantiam fit: ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
sunt.l. Quid dices ad hoc quia li
benter sepe aliquis patitur quasda
insua ꝑsona molestias: nemaiores
patiatur in rebus suis: ħ Quia ds
non eget hac patientia. cuius po¬
testati cuncta subiacent: sicut tu
supra cuidam in terrogationi meȩ¬
respondisti .A. Bene respondes. Ui¬
demus ergo quia ergo quia uiola¬
tioni uitȩ corporalis huiꝰ hominie
nulla inmensitas uł multitudo pe¬
catorum extra personam dei com¬
ꝑari ualet. RAꝑtissimum est. AQuan¬
tura bonum tibi uidetur: cuius
interemptio tam mala ẽ: U. Si om¬
ne bonum tam bonum ẽ. quam
mala eius destructio: plus est bo¬
num in comparabiliter quam sunt
omnia peceata mala. quȩ sine ex¬
istimatione suꝑat euis interemptio.
Uerum dicis. Cogita etiam quia
peccata tantum sunt odibilia qͣn¬
tum sunt mala: et uita ista tantũ
amabilis quantum est bona. Un¬
de sequitur. quia uita ista plus ẽ.
amabilis: quam sint peccata odi¬
bilia. B. Non possũ hoc ñ intellige¬

Expanded text:
sunt. ANS. Quid dices ad hoc, quia saepe sunt. ANS. Quid dices ad hoc, quia saepe libenter aliquis patitur quasdam in sua persona molestias, ne majores patiatur in rebus suis? BOS. Quia Deus non eget hac patientia, cujus potestati omnia subjacent, sicut tu supra cuidam meae interrogationi respondisti. ANS. Bene respondes; videmus ergo quia violationi vitae corporalis hujus hominis nulla immensitas vel multitudo peccatorum extra personam Dei comparari valet. BOS. Apertissimum est. ANS. Quantum bonum tibi videtur, cujus interemptio tam mala est? BOS. Si esse ejus tam bonum est, quam mala est ejus destructio, plus est bonum incomparabiliter, quam sint ea peccata mala, quae sine aestimatione superat ejus interemptio. ANS. Verum dicis. Cogita etiam quia peccata tantum sunt odibilia, quantum sunt mala: et vita ista tantum amabilis est, quantum est bona. Unde sequitur quia vita ista plus est amabilis quam sint peccata odibilia. BOS. Non possum hoc non intellige
Abbreviated transcription (Latin):
tamen fieri debeat. Si eẽt. presẽs
homo ille. et quis ess et scires.
et diceretur tibi nisi occideris
hominem hunc peribit mundus
iste totus. et quicquid deus non
est. faceres hoc ꝓconseruanda
omni alia creatura: B Non face
si iterum tibi diceretur. aut
eum occides aut omnia pecca¬
ta mundi uenient super te:
B. Responderem me potiꝰ alia oĩa
huuis mundi quȩ fuerunt et
quȩ futura sunt. sed quecũq
suꝑ hȩc cogitari possunt: quã
istud solum. Quod non solum
de occissione eius: sed et dẽ qua¬
libet parua lesione quȩ illum
tangeret: respondere me exis¬
timo debere. A. Recte existimas.
Sed dic michi cur ita cor tuum
iudicat ut plus horreat unum
peccatum uilesione huuis ho¬
minis quam oĩa illa alia quȩ
cogitari possunt. cum omnia
quecumq fiunt peccata contra
illum sint : B. Quoniam peccatũ
quod inꝑsona eius fit in com¬
parabiliter superat omnia illa
que extra ꝑsonam illius cogitari pos¬

Expanded text:
tamen fieri debeat. ANS. Si praesens tamen fieri debeat. ANS. Si praesens esset homo ille, et quis esset scires, et diceretur tibi: Nisi occideris hominem illum, peribit mundus iste totus, et quidquid Deus non est: faceres hoc pro conservanda omni alia creatura? BOS. Non fa. ANS. Qui, si iterum tibi diceretur: Aut eum occidas, aut omnia peccata mundi venient super te? BOS. Responderem me potius alia omnia hujus mundi, quae fuerunt et quae futura sunt, sed et quaecunque super haec cogitari possunt, quam istud solum. Quod non solum de occisione ejus, sed et de qualibet parva laesione quae illum tangeret, respondere me existimo debere. ANS. Recte existimas: sed dic mihi cur ita cor tuum judicat, ut plus horreat unum peccatum in laesione hujus hominis, quam alia omnia quae cogitari possunt: cum omnia quaecunque fiunt peccata, contra illum sint? BOS. Quoniam peccatum quod in persona ejus fit, incomparabiliter superat omnia illa, quae extra personam illius cogitari pos
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte eum ꝑ eam mala uolun¬
tas quȩ onuinquam m illo erit
ab effectu restringitur. Nam et¬
si aliquando adaliud non nocet.
hoc solꝰ tamen nocet. quia sci¬
entiae bonum aufert. Et ut breui¬
ter absoluam quod queris. ex quo
ille homo erit plenus deo. semꝑ
ut se ipso erit. Unde nunquam e¬
rit sine eius potentia. et fortitu¬
dine: et sapientia .B. Quamuis
hoc in xp̃o semꝑ fuisse non dubi¬
tarem: ideo tamen quesuii. ut
de hoc quoq racionem audirẽ.
Sepe namq aliquid es se certisumꝰ.
et tamen hoc racione ꝓbare uescinꝰ.
unc rogo ut doceas.xiiii:B.
me quomodo mors eius pre¬
ualeat numero et magnitudim
peccatorum omnium. cum unũ
quod yutamus leuissimum: pec¬
catum tam infinitum monstres.
ut si numerus obtendatur infi¬
nitus mundorum qui sic plenisint
creaturis sicut est iste. nec possint
seruari quin reducantur in nichi¬
lum nisi faciat aliquis aspectum¬
unum contra uoluntatẽ dei: non

Expanded text:
nisi forte cum per eam mala volunnisi forte cum per eam mala voluntas, quae nunquam in illo erit, ab effectu restringitur. Nam, etsi aliquando ad aliud non nocet, hoc solo tamen nocet, quia scientiae bonum aufert: et ut breviter absolvam quod quaeris: ex quo homo ille erit, plenus Deo semper, ut seipso erit, unde nunquam erit sine ejus potentia, et fortitudine, et sapientia. BOS. Quamvis hoc in Christo semper fuisse non dubitarem, ideo tamen quaesivi ut de hoc quoque rationem audirem. Saepe namque aliquid esse certi sumus; et tamen hoc ratione probare nescimus. unc rogo ut doceas me quomodo mors ejus praevaleat numero et magnitudini peccatorum omnium; cum unum quod putamus levissimum peccatum tam infinitum monstres, ut si numerus obtendatur infinitus mundorum, qui sic pleni sint creaturis, sicut iste est, nec possint servari quin redigantur in nihilum, nisi faciat aliquis aspectumunum contra voluntatem Dei, non
Abbreviated transcription (Latin):
hi autem nescient. ad quid erit illi
utilis illa ignorantia: Deinde si
nichil amatur insi quod cognosci¬
tur.: sicut nichil erit boni quod
non amet.⁊ ita nullum bonum
erit quod ignoret. Bonũ autem
nemo ꝑfectȩ nouit: nisi qui illud
amalo scit discernere. Hãc quoq
discretionem nullus seit facere qui
malum ignorat. Sicut igitur ille
de quo loquimur omne ꝑfecte sci¬
et bonum: ita nullum ignorabit
malum. Omnem igitur habebit
scientiam: quanuis eam publice
inhominum conuersatione ñ osten¬
dat. B. hoc inmaiori ȩtate ita uide¬
tur sicut dicis: sed in infantia
sicut non erit tempus congruum
ut in illo appareat sapientia. ita
non erit opus: et ideo nec congru¬
um ut illam habeat. A. Nonne di¬
iri quia sapient̾ fiet illa incarna¬
tio:Sapienter namq assumet ds
mortalitatẽ: qu a sapienter ualde¬
et utiliter utatur. Ignorantiam uero
non poterit assumere sapienter: qͥ a
nunquam est utilis sed semꝑ noxia:

Expanded text:
Si autem nesciunt, ad quid erit ei Si autem nesciunt, ad quid erit ei utilis ignorantia illa? Deinde, si nihil amatur nisi quod cognoscitur: sicut nihil erit boni quod non amet, ita nullum bonum erit quod ignoret. Bonum autem nemo perfecte novit, nisi qui illud a malo scit discernere: hanc quoque discretionem nullus scit facere, qui malum ignorat. Sicut igitur ille, de quo loquimur, omne perfecte sciet bonum: ita nullum ignorabit malum. Omnem igitur habebit scientiam, quamvis eam publice in hominum conversatione non ostendat. BOS. Hoc in majori aetate ita videtur, sicut dicis: sed in infantia, sicut non erit tempus congruum, ut in illo appareat sapientia, ita non erit opus, et ideo nec congruum ut illam habeat. ANS. Nonne dixi quia sapienter fiet illa incarnatio? Sapienter namque assumet Deus mortalitatem; qua sapienter, quia valde utiliter, utetur. Ignorantiam vero non poterit assumere sapienter: quia nunquam est utilis, sed semper noxia:
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaquã Nam sicut ad beatitu¬
diiem non ꝑtinet cõmodum qđ
habet quis contra uoluntatẽ: ita
non est miseria apprehendere
sapientẽ nulla necessitate aliqđ̃
in cõmodum scdm uoluntatem
DConcedendum est: xiii.
erum in hac similitudine
quoq sicut alias infirmitates nrãs
habiturus sit .A. Quid dubitas
de deo utrum sit omnia sciens:
B. Quia quamuis sit immortalis fu¬
turus ex diuina natura: morta¬
lis tamen erit exhumana. Nam
cur non similit̾ poterit homoille
eẽ. uere ignorans: sicut uere mor¬
talis erit.A.Illa hominis assũp¬
tio. in unitatẽ ꝑsonȩ dei non niũ
sapienter asũma sapientia fiet. et
ideo non assumet inhomine quod
nillo modo utile sedualde noqitũ ẽ
ad opus quod idem homo facturuᷤ
est. Ignorantia namq ad nichil il¬
li utilisesset sed admulta noxia. Q mͦ
namq tot et tanta oꝑa quȩ factu¬
rus est faciet sine imm̃sa sapien¬
tia: Aut quomodo credent illi
homines si eum seient neseuimr

Expanded text:
Nequaquam: nam sicut ad beatituNequaquam: nam sicut ad beatitudinem non pertinet commodum, quod habet quis contra voluntatem; ita non est miseria apprehendere sapienter nulla necessitate aliquod incommodum secundum voluntatem. BOS. Concedendum est. erum in hac similitudine,que, sicut alias infirmitates nostras, habiturus sit? ANS. Quid dubitas de Deo, utrum sit omnia sciens? BOS. Quia quamvis sit immortalis futurus ex divina natura, mortalis tamen erit ex humana. Nam cur non similiter poterit illis homo esse vere ignorans, sicut vere mortalis erit? ANS. Illa hominis assumptio in unitatem 91 personae Dei non nisi sapienter a summa sapientia fiet; et ideo non assumet in homine quod nullo modo utile, sed valde noxium est ad opus quod idem homo facturus est. Ignorantia namque ad nihilum illi utilis esset, sed ad multa noxia: quomodo enim tot et tanta opera, quae facturus est, faciet sine summa sapientia, aut quomodo illi homines credent, si eum scient nescium?
Abbreviated transcription (Latin):
erit: et mori possit ex libera uolũ¬
tate. quia necessarium erit.A.
Sunt et alia multa cur eum ual¬
de conueniat hominum similttu¬
dinem et conuersationẽ absq pec¬
catohabere: que facilius et clari¬
us ꝑse patent in eius uita et oꝑib
quam uelut ante exꝑimentum
sola racione monstrari possint.
Quis enun explicet quam neces¬
sariȩ quam sapienter factũ est
ut ille qͥ homine̾ erat redẽpturus.
et de uia mortis et ꝑditionis ad
uiam uitȩ et beatitudinis ȩt̃nȩ
docendo reducturus. cum homi¬
nib conuersaretur: et in ipsa con¬
uersatione cum eos doceret uer¬
bo qualiter uiuere deberent.
se ipsum exemplum p̾beret : Exẽ¬
plum autẽ se ipsum quomͦ claret
infirmis et mortalib ut ꝓpter in¬
iurias et contumelias aut dolores
aut mortẽ aiusticia non recede¬
ret: si ipsum hȩc omnia sentire
non agnoscerent: xu.B.
eum mortalem: et in cõmodo
sunt. Nunquid ergo miser erit.

Expanded text:
erit; et mori possit ex libera volunerit; et mori possit ex libera voluntate, quia necessarium erit. ANS. Sunt et alia multa, cur eum valde conveniat hominum similitudinem et conversationem absque peccato habere; quae facilius et clarius per se patent in ejus vita et operibus, quam velut ante experimentum sola ratione monstrari possint. Quis enim explicet, quam neccessarie, quam sapienter factum est, ut ille, qui homines erat redempturus, et de via mortis et perditionis ad viam vitae et beatitudinis aeternae docendo reducturus, cum hominibus conversaretur; et in ipsa conversatione, cum eos doceret verbo qualiter vivere deberent, seipsum exemplum praeberet? Exemplum autem seipsum quomodo daret infirmis et mortalibus, ut propter injurias, aut contumelias, aut dolores, aut mortem, a justitia non recederent; si ipsum haec omnia sentire non agnoscerent? CAPUT eum mortalem, et incommodorusunt: nunquid ergo miser erit? ANS.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem peceauit:an non conuenit
ut ꝑ asꝑitatem satisfaciat: Et si
tam facile uictus est adyabolo ut
dm̃ peccando ex honoraret ut fa¬
cilius non posset: nonne uistũ ẽ.
ut homo satisfaciens ꝓpeccato tã¬
ta difficultate uincat dẏabolum
ad honorem dei ut maiori non
possit: An non est dignum qua¬
tinus qui se sic deo abstulit pec¬
cando ut se plus aufere non poᷤ¬
set: sic se det deo satisfaciendo ut¬
se magis non posset dare:B.
Non ẽ aliquid racionabilius. A.
Nichil autem asꝑius aut difficilius
potest homo adhonorem dei spon¬
te et non ex debito pati quam mor¬
tem: et nullatenus se ipsum potest
homo magis dare deo quam cum
se trahit morti ad honorem illius.
Uera sunt omnia hȩc .A. Talem gͥ
oportet eum eẽ. qui ꝓpeccato ho¬
minis satiffacere uolet: ut possit
mori si uelit. Sideo plane illũ
hominẽ quẽ querimus talem eẽ.
oportere: qui nec ex necessitate mo
bito. quia nunquam peccator

Expanded text:
tatem peccavit, an non convenit tatem peccavit, an non convenit ut per asperitatem satisfaciat? Et si tam facile victus est a diabolo, ut Deum peccando exhonoraret, ut facilius non posset, nonne justum est ut homo satisfaciens Deo pro peccato, tanta difficultate vincat diabolum ad honorem Dei, ut majori non possit? An non est dignum quatenus, qui se sic abstulit Deo peccando, ut se plus auferre non posset, sic se det Deo satisfaciendo, ut magis se non possit dare? BOS. Non est aliquid rationabilius. ANS. Nihil autem asperius aut difficilius potest homo ad honorem Dei sponte et non ex debito pati, quam mortem: et nullatenus seipsum potest homo magis dare Deo, quam cum se morti tradit ad honorem illius. BOS. Vera sunt omnia haec. ANS. Talem ergo oportet eum esse, qui pro peccato hominis satisfacere volet, ut mori possit, si velit. BOS. Video hominem illum plane, quem quaerimus, talem esse oportere, qui nec ex necessitate morbito, quia nunquam peccator