comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o egrederer de mundo: quod semel ad¬
orsus sum teneo. Non michi gratis xp̃s ẽ
mortuuf in quo frustra credidi si potuiabsq
fide euis inueteri lege saluari. Scientes au¬
tem quod non iustificatur homo exoꝑib
credimus. ut iustificemur in fide: xp̃i et
none xoꝑib legis. Auĩt quidam siuerũ
sit hoc quod paulus affirmat exoꝑibus
quos ammonere debemus eos bic dici ui¬
sticiam non consecutos. qui tantũ exoꝑi¬
bus iustificari posse se credant. Scõsaũt
qui antiquitus fuerint exfide. xỹi iusti¬
ficatos. Si quidẽ abraham uidit diẽ. xp̃i
et letatus ẽ: et moyses maiores diuitias
estimauit cdhesauris egiptiorĩ amꝓpiũ¬

Expanded text:
Christo egrederer e mundo. Quod semel adChristo egrederer e mundo. Quod semel adorsus sum, teneo. Non mihi gratis Christus est mortuus: in quo frustra credidi, si potui absque fide ejus in veteri Lege salvari. . Scientes autem quod non justificatur homo ex operibus credidimus, ut justificemur in fide Christi, et non ex operibus Legis. Aiunt quidam: si verum hoc sit quod Paulus affirmat, ex operibus Quos admonere debemus eos hic dici justitiam non consecutos, qui tantum ex operibus justificari posse se credunt. Sanctos autem, qui antiquitus fuerint, ex fide Christi justificatos. Siquidem Abraham vidit diem Christi, et laetatus est. Et Moyses majores divitias aestimavit thesauro Aeg
Abbreviated transcription (Latin):
ra uidei ea fatientes quȩ lege p̃ceptast̃
et ñ ex gentib peccatores qui uł gene¬
ralit̾ quia idolisseruuint peccatoresst̃.
uł quos nc̃ putamus inmiuidos scientes
quod ñ possumus ex legis oꝑe sed ex
xp̃i saluari fide. Credidimus in xp̃mꝰ
ut quod nobis lex nondederat. fides tri
cedentes alege inqua saluari non po¬
tiumus transcendimus ad fidẽ. inqua
non carnis queritur circiumcisio. sed
cordis pura deuotio: Et nc̃ agentibus
recedendo boc agimus ut quicumq non est
circumcisus inmundus sit. Ergo fides in
xp̃m inqua nos putabamus ante saluari.
magis peccati ẽ ministra quam iusticiȩ quȩ
aufert circumcisionẽ. quã qui non habue¬
rit inmundus ẽ. Sed absit ut quod semel
destruxi et scuu michi non ꝓfuisse: rur¬
sum uendicem: semel alege discedens. legi
sum mortuus ut in xp̃o uuicrem. cruciq
eius affixus et innouũ renatus hominem.
fide magis quã carne subsisterem: et cũ

Expanded text:
ra Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, ra Judaei, ea facientes quae lege praecepta sunt, et non ex gentibus peccatores, qui vel generaliter, quia idolis serviunt, peccatores sunt, vel quos nunc putamus immundos, scientes quod non possimus ex Legis opere, sed ex Christi salvari fide, credidimus in Christum, ut quod Lex nobis non dederat, fides tribcedentes a Lege, in qua salvari non potuimus, transcendimus ad fidem, in qua non carnis quaeritur circumcisio, sed cordis puri devotio: et nunc a gentibus recedendo hoc agimus, ut quicumque non sit circumcisus, immundus sit: ergo fides in Christum, in qua nos putabamus ante salvari, magis peccati est ministra, quam justitiae, quae aufert circumcisionem, quam qui non habuerit, immundus est. Sed absit, ut quod semel destruxi, et scivi mihi non profuisse, rursum vindicem. Semel a Lege discedens, Legi sum mortuus, ut in Christo viverem, crucique ejus affixus, et in novum renatus hominem, fide magis quam carne subsisterem, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
heretici. qui ridicula quȩdã et inepta
fingentes auint. nec sp̃italem peccare
possẽ naturam. nec iuste aliquid face¬
re terrenã. Quos introgemus quare de
bona oluia rami fractist̃. et cur de oleas¬
tro inradicem bonȩ oliue in serti. sinec de
bono cadere quicquã potest. nec de malo
surgere: Aut quomͦ uł paulus ꝑsecutus
sit ante eccłam si de natura sp̃itali fuit.
aut postea apłs factus si de t̾rena fece ge¬
neratus ẽ. Quod sitrenũ eum non fuisse cõ¬
tenderint ipsius uerba ponamus. Cramus
natura filii irȩ sicut et ceteri. Nlatura uide¬
us ẽ qui de genere ẽ abraham. et aparen¬
tibus die octaua circumcisus ẽ. Non na¬
tura uideus. qui postea ẽ factus ex gen¬
tibus. Ut aũt cotũ argum̃tũ breui ser¬
mone conp̃hendam. sensus ẽ iste qui
texitur. Nosidẽmego et tu petre. mis¬
cuit eñi ꝑsonam suã. ne illi facere uide¬
retur inuiriã. Cũ essemus inquit natu¬

Expanded text:
Haeretici, qui ridicula quaedam et inepta Haeretici, qui ridicula quaedam et inepta fingentes, aiunt, nec spiritualem peccare posse naturam: nec juste aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliva rami fracti sunt, et cur de oleastro in radicem bonae olivae inserti sint, si nec de bono cadere quidquam potest, nec de malo surgere? Aut quomodo vel Paulus persecutus sit ante Ecclesiam, si de natura spirituali fuit: aut postea Apostolus factus, si de terrena faece generatus est. Quod si terrenum eum non fuisse contenderint, ipsius verba ponamus: Eramus filii natura irae, sicut et caeteri . Natura Judaeus est qui de genere est Abraham, et a parentibus die octavo circumcisus est. Non natura Judaeus, qui postea est factus ex gentibus. Ut autem totum argumentum brevi sermone comprehendam, sensus est iste qui texitur: Nos, id est, ego et tu, Petre miscuit enim personam suam, ne illi facere videretur 412 injuriam, cum essemus, inquit, natu
Abbreviated transcription (Latin):
trũ eos qui pugnantia illum int̾ se facere
cogebant. Si inquit õ petre tu natura ui¬
deus circumcisus aparua etate. et uniuer¬
sa legis p̃cepta custodiens. nc̃ ob gr̃am
xp̃i scis ea nicħ ꝑse habere utilitatis. sed
exemplaria eẽ et imagines futurorũ. et
cum his qui ex gentib st̃ cibum capis. ne¬
quaquã ut ante suꝑsticiose: sed libere et
indifferent̃ uictitans: quomodo eos qui
ex gentib crediderunt nunc recedens
ab eis. et quasi acontaminatis te seꝑans
et secernens compell is uidaizare: Si
enĩ inmundi st̃ aquib recedis. iccirco
aũt recedis quia non habent circumcisi¬
onem: compell i s eos circumeidi et uide¬
os fieri. cum tu ipse natus uideus genti¬
liter uixeris. Et latent̃ ostendit causam
quare aduersum eũ disputauerit. quia
scilicet gentes simulatione sua uidai¬
tare compelleret.dum eũ cupunt e¬
mulari. Nos natura uidei et non exgen¬
tibus peccatores. Subrepunt hoc loco

Expanded text:
Petrum, eos qui pugnantia illum inter se facere Petrum, eos qui pugnantia illum inter se facere cogebant: Si, inquit, o Petre, tu natura Judaeus es, circumcisus a parva aetate, et universa Legis praecepta custodiens, nunc ob gratiam Christi scis ea nihil per se habere utilitatis, sed exemplaria esse et imagines futurorum, et cum his qui ex gentibus sunt, cibum capis, nequaquam ut ante superstitiose, sed libere et indifferenter victitans: quomodo eos qui ex gentibus crediderunt, nunc recedens ab eis, et quasi a contaminatis te separans et secernens, compellis judaizare? Si enim immundi sunt a quibus recedis, idcirco autem recedis, quia non habent circumcisionem, compellis eos circumcidi et Judaeos fieri: cum tu ipse natus Judaeus, gentiliter vixeris. Et laetanter ostendit causam quare adversum eum disputaverit: quia scilicet gentes simulatione sua judaizare compelleret, dum eum cupiunt aemulari. Nos natura Judaei, et non ex gentibus peccatores. Subrepunt hoc loco
Abbreviated transcription (Latin):
uisserit oꝑe pugnabimus.: Nunc reliqua
ꝑsequamur. Sed cum uidissem quod nõ
recto pede incedunt adueritatẽ euangłii:
dixi petro coram om̃ibꝰ. Sicut hi quisa¬
nis gressibus claudicare se simulant. non
uitiũ habent inpedib sed ẽ aliqua causa
cur claudicent. ita et petrus sciens circum¬
cisionẽ et p̃putiũ nicħ eẽ. sed obseruatio
mandatoꝵ dĩ. edebat quidẽ ante cũ genti¬
bus. sed ꝓtemꝑe abeis se ne uideos afide
xp̃i ꝑderet subtrahebat. Unde et paulus
eadẽ arte qua ille simulabat. eis restitit
infatiẽ. et loquitur coram om̃ib: non tã
ut petrũ arguat. quam ut hi quorũ cau¬
nec petrus peccasse nec paulus ꝓcacit̃
ostenditur arguisse maiorẽ debet ex¬
ponere qua consequentia hoc paulus iualte¬
rorep̃bendat quod ipse commisit. Si tucũ
iudeussis gentilit et non uidaice uuis. quo¬
modo gentes cogis iudairare: In solubili
argum̃to constringit petrũ. immo ꝑpe

Expanded text:
jusserit, opere pugnabimus: nunc reliqua jusserit, opere pugnabimus: nunc reliqua prosequamur. Sed cum vidissem quod non recto pede incedunt ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Sicut hi qui sanis gressibus claudicare se simulant, non vitium habent in pedibus, sed est aliqua causa cur claudicent, ita et Petrus sciens circumcisionem et praeputium nihil esse, sed observationem mandatorum Dei, edebat quidem ante cum gentibus, sed pro tempore ab eis se, ne Judaeos a fide Christi perderet, subtrahebat. Unde et Paulus eadem arte qua ille simulabat, ei restitit in faciem, et loquitur coram omnibus; non tam ut Petrum arguat, quam ut hi, quorum caunec Petrus peccasse, nec Paulus procaciter ostenditur arguisse majorem, debet exponere qua consequentia 411 hoc Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit. Si tu, cum Judaeus sis, gentiliter, et non Judaice vivis: quomodo gentes cogis judaizare? Indissolubili argumento constringit Petrum, immo per
Abbreviated transcription (Latin):
modopetrus scribitur: non quo aliud sig¬
nificet petrus. aliud cȩphas. sed quo quã
nos latine et grece petruĩ uocemus: hac
hebrei et syri ꝓpt̃ linguȩ int̾ se uiciniã
cephan nuncupent. Deinde totũ argu¬
mentũ epłȩ quod obliq de petro. iacobo
et ioħe dicitur huic intelligentiȩ repug¬
nare. Nec mirũ silucas ẽẽ hancrem tacu¬
erit cũ et alia multa quȩ paulus sustimnu¬
isse se replicat. histor iografi licentia p̃t̃mi¬
serit. et nonstatim eẽ contrarium. si qd̃
alius obcausam dignum putauit relatu.
alius int̾ cȩtera dereliquit. Deniq pri-¬
mũ ȩp̃m antiocenȩ ecclȩ petrũ fuisse ac¬
cipimus. romã ex inde trans latum quod
lucas penitus omisit. Ad extremũ si ꝓpt̃
porfirii blasfemiam alius nobis fingen¬
dus ẽ cȩphas. ne petrus putetur errasse:
infinita de scͥpturis erunt radenda diui¬
nis. quȩ ille quia non intelligit crimina¬
tur. Sed aduersus porfiriũ in alio si xp̃s

Expanded text:
modo Petrus, scribitur. Non quod aliud sigmodo Petrus, scribitur. Non quod aliud significet Petrus, aliud Cephas: sed quod quam nos Latine et Graece petram vocemus, hanc Hebraei et Syri propter linguae inter se viciniam, Cephan nuncupent. Deinde totum argumentum epistolae quod oblique de Petro, Jacobo, et Joanne dicitur, huic intelligentiae repugnare. Nec mirum esse si Lucas hanc rem tacuerit, cum et alia multa quae 410 Paulus sustinuisse se replicat, historiographi licentia praetermiserit: et non statim esse contrarium, si quod alius ob causam dignum putavit relatu, alius inter caetera dereliquit. Denique primum episcopum Antiochenae Ecclesiae Petrum fuisse accepimus, et Romam exinde translatum, quod Lucas penitus omisit. Ad extremum si propter Porphyrii blasphemiam, alius nobis fingendus est Cephas, ne Petrus putetur errasse, infinita de Scripturis erunt radenda divinis, quae ille, quia non intelligit, criminatur. Sed et adversum Porphyrium, in alio, si Christus
Abbreviated transcription (Latin):
a conuictu gentium se potuisse sub trahere
qui et centurionem cornelium baptira¬
rat. et cum ascendisset iherosolimam discep¬
tantibus aduersum se qui erant excircum¬
cisione et dicentib. Quare introisti adiuros
p̃putium habentes. et manducasti cũ illis:
Post narrationẽ uisionis tali responsionẽ
suã sine concluserint.Si gͦ eandẽ gr̃am
dedit illis deussicut et nobis qui credidi
cuerunt. et głificauerunt dĩdicentes.
Ergo et gentib d̾s̃ penitentiã ad uitam
dedit: maxue cũ lucas scriptor historiȩ
nullã huiꝰ dissensionis fatiat mentionem.
nec dicat unquam petrum antiochiȩ fuis¬
se cum paulo. et locum dari porfirio blas¬
femanti. Si aut petrus errasset. aut pau¬
ius ꝓcacit̃ apłorũ principẽ confutasse cre¬
datur. Quibus primũ respondendũ. alte¬
rius nescio cuius cephȩ nescire nos nom̃:
nisi eius qui et in ȩuangło. et in aliis pau¬
li epłis. et in hac quoq ipsa modo cephas

Expanded text:
a convictu gentium se potuisse subtrahere, a convictu gentium se potuisse subtrahere, qui et centurionem Cornelium baptizarat. Et cum ascendisset Jerosolymam, disceptantibus adversus se qui erant ex Circumcisione, et dicentibus: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? post narrationem visionis, tali responsionem suam fine concluserit: Si ergo eamdem gratiam dedit illis Deus, sicut et nobis qui credidimcuerunt, et glorificaverunt Deum, dicentes: ergo et gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit; maxime cum Lucas scriptor historiae, nullam hujus dissensionis faciat mentionem; nec dicat umquam Petrum Antiochiae fuisse cum Paulo, et locum dari Porphyrio blasphemanti; si autem Petrus errasse, aut Paulus procaciter apostolorum principem confutasse credatur. Quibus primum respondendum, alterius nescio cujus Cephae nescire nos nomen, nisi ejus qui et in Evangelio, et in aliis Pauli Epistolis, et in hac quoque ipsa modo Cephas,
Abbreviated transcription (Latin):
cisionis. Et infra. Petrus et iacobus et io¬
hannes qui uidebantur columne eẽ. et
cȩtera quȩ in eius laudes ꝑorat: aliquoties
cum ad olescentulus rome controuersi am
declamarem. et aduera certamina fictis
militib exercerem. currebam ad tribu¬
ualia uidicum. et disertissimos oratorũ.
tanta int̾ se uidebam acerbitate contende¬
re: ut omissis sepe negociis in ꝓprias con¬
tumelias uerterentur. et ioculari se inui¬
cem dente morderent. Si hoc illifatunt
ut apud reos nullam suspitionem p̃uari¬
cationis incurrant. et fallunt popłincir¬
cumstantem: quid putamus cantas ecclȩ
columnas petrũ et paulũ tanta uasa sa¬
pientiȩ int̾ dissidentes uidȩos atq genti¬
les facere debuisse: nisi ut eorũ simulata
contentio pax credentium fieret. et ecclȩ
cephan cui hicin fatie paulus restitisse se
scribit. non putent apłm petrũ sed aliũ
de septuaginta discipulis isto uocabulo
nuncupatũ. et dicant nequaquã petrum

Expanded text:
cisionis. Et infra: Petrus et Jacobus et Jocisionis. Et infra: Petrus et Jacobus et Joannes, qui videbantur columnae esse, et caetera quae in ejus laudes perorat. Aliquoties cum adolescentulus Romae controversias declamarem, et ad vera certamina fictis me litibus exercerem, currebam ad tribunalia judicum, et disertissimos oratorum tanta inter se videbam acerbitate contendere, ut omissis saepe negotiis, in proprias contumelias verterentur, et joculari se invicem dente morderent. Si hoc illi faciunt, ut apud reos nullam suspicionem praevaricationis incurrant, et fallunt populum circumstantem: quid putamus tantas Ecclesiae columnas, Petrum et Paulum, tanta vasa sapientiae inter dissidentes Judaeos atque gentiles facere debuisse? nisi ut eorum simulata contentio, pax credentium fieret, et EcclesiCephan, cui hic in faciem Paulus restitisse se scribit, non putant apostolum Petrum, sed alium de septuaginta 409 discipulis isto vocabulo nuncupatum. Et dicunt nequaquam Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
mutauit fatiem suã coram abimelech
et dimisit eum et abiit. Nec mirũ quam¬
us iustos homines. tam̃ aliqua simulare
ꝓtemꝑe obsuã et alioꝵ salutem: cũ et ip¬
se dñsnr non habens peccatum. nec car¬
nem peccati. simulationẽ peccatricis car¬
nis assumpserit: ut condempnans incar¬
ne peccatũ nos inse faceret iusticiam dĩ.
Legerat utiq paulus in euangło dñm
p̃cipientem. si aũt peccauerit inte frat̃
tuus. uade et corripe eũ inter te et ip¬
sum solũ. Site audierit lucrifeceris fra¬
trem tuũ. Et quomͦ cũ etiã de minimis
fratrib hoc fatiendũ usserit ausus ẽ.
apłorũ maximũ in publica fatie tam ꝓ¬
cacit᷑ tam constant̃ arguere. nisi et pe¬
tro sic placuisset argiu. et paulus einon
faceret inuiriam de quo ante iam dixerat
Neni iniherosolimam uidere petrũ. et
mansi apud eum dieb quindecim. Alium
aũt apłorũ uidi neminem. & rursum.
Qui eñi oꝑatus ẽ petro in apłatum circũ¬

Expanded text:
mutavit faciem suam coram Abimelech, mutavit faciem suam coram Abimelech, et dimisit eum, et abiit . Nec mirum, quamvis justos homines, tamen aliqua simulare pro tempore, ob suam et aliorum salutem, cum et ipse Dominus noster non habens peccatum, nec carnem peccati, simulationem peccatricis carnis assumpserit, ut condemnans in carne peccatum, nos in se faceret justitiam Dei. Legerat utique Paulus in Evangelio Dominum praecipientem: Si autem peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucrifeceris fratrem tuum . Et quomodo cum etiam de minimis fratribus hoc faciendum jusserit, ausus est apostolorum maximum in publica facie tam procaciter, tam constanter arguere; nisi et Petro sic placuisset argui, et Paulus non ei faceret injuriam de quo ante dixerat: Veni Jerosolymam videre Petrum, et mansi apud eum diebus quindecim: alium autem apostolorum vidi neminem. Et rursum: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circum
Abbreviated transcription (Latin):
audet hoc in petro rep̃hendere quicircũ¬
cisionis apłs erat. quod ipse apłs erat qd̃¬
ipse apłs gentiũ arguitur commisisse:
Sed ut ante iam diximus restitit scđm fa-¬
tiempublicam petro et cȩteris. ut hypo¬
chrisis obseruandȩ legis quã nocebat eis
qui ex gentib crediderint correptionis
hẏpochrisis em̃daretur ut ut̃q popu¬
lus salius fieret. dum et qui circumcisi¬
onem laudant petrũ sequuntur. et qui
circumcidi nolunt pauli p̃dicant liberta¬
tem. Quod aũt ait. rep̃hensibilis erat. ꝓpt̃¬
ea medie temꝑauit: ut intelligamus non
tam paulo eum fuisse rep̃hensibilem quã
bis fratrib cũ quibus ante edensse ab eis
postea seꝑabat. Utilem uͦ simulationem
et assumendam intemꝑe. et ieu regis isrł¬
iudõrũ nos doceat exemplum: qui non po¬
tuisset int̾ficere sacerdotes baal nisi fin¬
xisset se uelle idolum colere. dicens. Con
seruiam inmultis. Et dauid quando

Expanded text:
audet hoc in Petro reprehendere, qui circumaudet hoc in Petro reprehendere, qui circumcisionis apostolus erat, quod ipse apostolus gentium arguitur commisisse? Sed ut ante jam diximus, restitit secundum faciem publicam Petro et caeteris, ut hypocrisis observandae Legis, quae nocebat eis qui ex gentibus crediderant, correptionis hypocrisi emendaretur, et uterque populus salvus fieret, dum et qui circumcisionem laudant, Petrum sequuntur; et qui circumcidi nolunt, Pauli praedicant libertatem. Quod autem ait, reprehensibilis erat, propterea inediae temperavit; ut intelligamus non tam Paulo eum fuisse reprehensibilem, quam his fratribus cum quibus ante edens, se ab eis postea separabat. Utilem vero simulationem, et assumendam in tempore, Jeliu regis Israel nos doceat exemplum, qui non potuisset interficere sacerdotes Baal, nisi se finxisset velle idolum colere, dicens: Congserviam in multis . Et David quando
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. ut ex eo quod paulus ei resistebat
arguens. hi qui crediderant exgentib ser¬
uarentur. Quod siputat aliquis uere pau¬
lum petro apło restitisse. et ꝓueritate euan-¬
gelii intrepide fecisse inuriam p̃cessori:
non ei stabit illud quod et ipse paulus uide¬
is uideus factus ẽ. ut uideos lucrifaceret:
et eusdẽ simulationis tenebitur reus. quan¬
do caput totondit incencbris. et facto cal¬
uitio oblationẽ obtulit inierusalem: et ti¬
motheũ circumcidit. et nudipedalia exer¬
cuit i.e utiq manifestissime decerimoni¬
is iudeoꝵ sunt. Si itaq ipsequi ad p̃dica¬
tionẽ gentiũ missus erat non putauit absq
re dicere sine offensione estote uideis et ec¬
clesiȩ dĩ quomͦ et ego om̃ib ꝑom̃ia placeo.
non querens quod michi utile ẽ sed quod
multis ut saluentur. et fecit aliqua quȩ con¬
traria eent euangłii libertati ne scandali¬
⁊aret udeos: qua auctoritate qua fronte

Expanded text:
dicens, ut ex eo quod Paulus eum arguens, rdicens, ut ex eo quod Paulus eum arguens, resistebat, hi qui crediderant ex gentibus, servarentur. Quod si putat aliquis, vere Paulum Petro apostolo restitisse, et pro veritate Evangelii intrepide fecisse injuriam praecessori, non ei stabit illud quod et ipse Paulus Judaeis Judaeus factus est, ut Judaeos lucrifaceret, et ejusdem simulationis tenebitur reus, quando caput totondit in Ceneris, et facto calvitio, oblationem obtulit in Jerusalem , et Timotheum circumcidit , et nudipedalia exercuit, quae utique manifestissime de caeremoniis Judaeorum sunt. Si itaque ipse qui ad praedicationem gentium missus erat, non putavit abs re dicere: Sine offendiculo estote Judaeis et Ecclesiae Dei ; quomodo et ego omnibus per omnia placeo, non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salventur; et fecit aliqua quae contraria essent Evangelii libertati, ne scandalizaret Judaeos: qua auctoritate, qua fronte
Abbreviated transcription (Latin):
tiochiam uenirent edebat cum gentibus.
ostenditur non eum oblitum fuisse p̃cep¬
ti. nullũ hominem cominunẽ et inmun-¬
dum dicere: sed quia ꝓpt̃ eos qui adhuc le¬
gem obseruandam putabant. paululũ a ꝯ
uictu se subtraxerant gentiũ. ita ut etiã
ceteri qui exiudȩis erant similit̃ facerẽt.
et barnabas qui cũ paulo ingentib euan¬
głim p̃dicarat hoc facere cogeret᷑. Hiqui
autiochiȩ crediderant exgentib nec fue¬
rant circumcisi. compellebantur ad le¬
gis onera transcendere. non intelligentes
dispensationẽ petri qua udeossaluari cu¬
ꝑet.: sed putantes ita se euangłii habere
rationẽ. Cum itaq uidisset apls paulus
ꝑiclitari grãm xp̃i. noua bellator eius
usus ẽ arte pugnandi: ut dispensationẽ
petri qua uideos saluari cupiebat. noua
ipse contradictionis dispensatione corri¬
geret & resisteret ei infatie. non argu¬
ens ꝓpositum sed quasi inpublieo contra¬

Expanded text:
tiochiam venirent, edebat cum gentibus, tiochiam venirent, edebat cum gentibus, ostenditur non eum oblitum fuisse praecepti: nullum hominem communem et immundum dicere; sed quia propter eos, qui adhuc Legem observandam putabant, paululum se a convictu subtraxerat gentium ita ut etiam caeteri qui ex Judaeis erant, similiter facerent, et Barnabas qui cum Paulo in gentibus Evangelium praedicabat, hoc facere cogeretur, hi qui Antiochiae crediderant ex gentibus, nec fuerant circumcisi, compellebantur ad Legis onera transcendere: non intelligentes dispensationem Petri, qua Judaeos salvari cuperet: sed putantes ita se Evangelii habere rationem. Cum itaque vidisset apostolus Paulus periclitari gratiam Christi, nova bellator vetus usus est arte pugnandi, ut dispensationem 407 Petri, qua Judaeos salvari cupiebat, nova ipse contradictionis dispensatione corrigeret, et resisteret ei in faciem: non arguens propositum; sed quasi in publico contra
Abbreviated transcription (Latin):
rarum communicatione conuenit ne
sꝑnerent pauꝑes. ne despicerent pecra¬
tores. sed semꝑ meminissent eoru. sicut
paulus coruichii illius memuit. quem
cum in priori epła contristasset ad tem¬
pus. ut corꝑe ꝑ penitentiam laborante.
sp̃s saluus fieret. In scda ne maiori tristi¬
cia absorberetur reuocat ad ȩccłam.
petitq cunctos ut confirment in eum
caritatẽ. et donent fr̃i. sicut ipse uni¬
cuiq eorũ infatie. xp̃i donauerit. in¬
plens pactum quod iniherosolimis fe¬
cerat. ut semꝑ paupum recordaretur.
Cum aiit uenisset petrus antioebiam infa¬
tiem ei restiti. quia rep̃hensibilis erat. Pri¬
us eñĩ quam uenirent quidam ab iacobo
cum gentib edebat. Cum aũt uenissent
subtrihebat et segregabat se. timenseos qͥ
ex circumcisione erant et simulationi eius
consenserunt cȩteri uidei: itaut barnabas
duceret᷑ ab eis in illã simulationẽ. Ex eo
quod petrus añꝗͣ qͥdã de iherosolimis an¬

Expanded text:
rarum communicatione convenit, ne rarum communicatione convenit, ne spernerent pauperes, ne despicerent peccatores; sed semper meminissent eorum, sicut Paulus Corinthii illius meminit, quem cum in priore Epistola contristasset ad tempus, ut corpore per poenitentiam laborante, spiritu salvus fieret : in secunda, ne majori tristitia absorberetur, revocat ad Ecclesiam. Petitque cunctos, ut confirment in eum charitatem, et donent fratri sicut ipse unicuique eorum in facie Christi donaverit, implens pactum quod Jerosolymis fecerat, ut semper pauperum recordaretur. Cum aciem ei restiti, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam uenissent quidam ab Iacobo, cum gentibus edebat. Cum autem uenissent, subtrahebat et segregabat se timens eos qui ex circumcisione erant, et simulationi ejus consenserunt, et caeteri Judaei: ita ut et Barnabas duceretur ab eis in illa simulatione. Ex eo quod Petrus antequam quidam de Jerosolymis An
Abbreviated transcription (Latin):
egentib largienda: uł quia contribu¬
libus cognatis et parentib suis quasi
desertores legis et incrucifixum bomi¬
nem credentes. detestationi et piaculo
ducebantur. Inhorũ ministerio sc̃s apłs
paulus quanto labore sudauerit. epłe
eus testes st̃ scribentis ad corinthios. ad
thessalonicenses. adom̃iũ gentilium
ȩccłas ut p̾pararent munꝰ h aut ꝑse uł
ꝑ alios qui eis placuissent iherosolimam
deferendũ. Unde nunc confident̃ dicit.
quod etiã sollicitus fui facere hoc ipsũ.
Cosst̃ aũt et alio genere pauꝑes accipi
Merentur quippe tales in memoria esse
apłoꝵ. nec non et illi pauꝑes de quibus
insalomone scribitur. redemptioaĩȩ uiri
rum audire terrorẽ. pauꝑ infide. pauꝑ
ingrã. non habens diuitias sp̃ĩtales. nec
scientiam scͥpturarũ: quȩ auro et argen¬
to et p̃tioso lapidi comparatur. Qm̃
igitur non egent sani medico. sed hi qͥ
male habent: ꝓpterea et apłis indexte¬

Expanded text:
egentibus largienda, vel quia contribuegentibus largienda, vel quia contribulibus, cognatis et parentibus suis, quasi desertores Legis, et in crucifixum hominem credentes, detestationi et piaculo ducebantur. In horum ministerio sanctus apostolus Paulus quanto labore sudaverit, Epistolae ejus testes sunt, scribentis ad Corinthios, et ad Thessalonicenses, ad omnes gentium Ecclesias, ut praepararent munus hoc per se vel per alios qui eis placuissent, Jerosolymam deferendum. Unde nunc confidenter dicit, quod etiam sollicitus fui facere hoc ipsum. Possunt autem et alio genere pauperes accipi,Merentur quippe tales in memoria esse apostolorum. Necnon et illi pauperes, de quibus in Salomone scribitur: Redemptio viri animarum audire terrorem, pauper in fide, pauper in gratia, non habens divitias spirituales, nec scientiam Scripturarum, quae auro et argento, et pretioso lapidi comparantur. Quoniam igitur non egent sani medico, sed hi qui male habent, propterea et apostolis in dexte
Abbreviated transcription (Latin):
cerint. posse columnas eccłȩ fieri. Ad ti¬
motheum uͦ paulusscribens ait. ut scias
quomͦ oporteat te indomo dĩ conuersa¬
ri. que ẽ ȩcclia dĩuuii: columpna aũt et
firmamentũ ueritatis: his et ceteris instrum̃.
tamapłos om̃sq credentes quam ipsam qͦq
ȩccłam. columnam in scripturis appellari:
et nichil int eẽ de corꝑe quid dicatur an
membris. cum et corpus duuidatur in
membra. et membra sit corꝑis. Dederunt
itaq petrus iacobus et ioħes qui uideban¬
tur columne eẽ dextras paulo et barna¬
bȩ societatis. sed tito qui cum eis erat
dextras non dederunt. Necdum quippe
credi: et eundẽ teneret negotiationis lo¬
cum. quem barnabas tenebat et paulus
Quod etiã sollicitus fui hoc ipsum face¬
re scĩ pauꝑes quorũ p̃cipue ab apłis pau¬
lo et barnabȩ cura mandatur. Hi sunt
qui exiudeis credentes. p̃tia possessio¬
num suarũ ad pedes apłorũ deferebatł.

Expanded text:
cerint, posse columnas Ecclesiae fieri. Ad Ticerint, posse columnas Ecclesiae fieri. Ad Timotheum vero Paulus scribens ait: Ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna autem et firmamentum veritatis . His et caeteris instruimur, tam apostolos omnesque credentes, quam ipsam quoque Ecclesiam columnam in Scripturis appellari, et nihil interesse de corpore quid dicatur, an membris, cum et corpus dividatur in membra, et membra sint corporis. Dederunt itaque Petrus, et Jacobus, et Joannes, qui videbantur columnae esse, dextras Paulo et Barnabae, societatis; sed Tito qui cum eis erat, dextras non dederunt. Necdum quippe credi, et eumdem tenere negotiationis locum quem Barnabas tenebat, et Paulus. quod etiam sollicitus fui hoc ipsum facere. Sancti pauperes, quorum praecipue ab apostolis Paulo et Barnabae cura mandatur, hi sunt, qui ex Judaeis credentes, pretia possessionum suarum ad pedes apostolorum deferebant
Abbreviated transcription (Latin):
inuideis et gentib fuisse mandatum. ut
qui defendebãt legem haberent quem
sequerentur: qui legi grãm p̃ferebant.
non deeẽt eis doctor. et preuuis. Incommu¬
ne uͦ hoc eos babuisse ꝓpositi. ut xp̃o ex
cunctis gentib ecclam congregarent. Le¬
gimus enĩ et ascõ petro gentilem bapti¬
zatum fuisse corneliũ. et apaulo insina¬
gogis uideorũ xp̃m sepissime p̃dicatum.
Petrus et ioħes et iacobus qui uidebant᷑
eẽ aliquid nichil contulerunt. Sollicitꝰ
itaq requirebam quidnã eẽt quod dice¬
ret. qui uidebantur: sed nunc me om̃iscru¬
pulo liberauit. Adiciens qui uidebantur
columpue eẽ. Columpnȩ igitur sunt ȩccłȩ
apli. et maxime petrus iacob: et ioħes.
e quib duo cum dño ascendere merentur
in montẽ. quorũ unus inapocalipsi salua¬
torem introducit loquentem. qui uicerit
fatiam eũ columnam intemplũ dĩ mei:
docens om̃s credentes qui aduersariũ ui¬

Expanded text:
in Judaeos et gentes fuisse mandatum, ut in Judaeos et gentes fuisse mandatum, ut qui defendebant Legem, haberent quem sequerentur; qui Legi gratiam praeferebant, non deesset eis doctor et praevius. In commune vero hoc eos habuisse propositi, ut Christo ex cunctis gentibus Ecclesiam congregarent. Legimus enim et a sancto Petro gentilem baptizatum fuisse Cornelium, et a Paulo in synagogis Judaeorum, Christum saepissime praedicatum. Petrus, et Joannes, et Jacobus, qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt. Sollicitus itaque requirebam, quidnam esset quod diceret, qui videbantur: sed nunc me omni scrupulo liberavit, adjiciens, qui videbantur columnae esse. Columnae igitur sunt Ecclesiae apostoli, et maxime Petrus, Jacobus, et Joannes, ex quibus duo cum Domino ascendere merentur 405 in montem, quorum unus in Apocalypsi Salvatorem introducit loquentem: Qui vicerit, faciam eum columnam in templo Dei mei , docens omnes credentes qui adversarium vi
Abbreviated transcription (Latin):
sum xp̃i euangłm putaretur: sedut cir¬
cumcisorũ et habentium p̃putuun eẽt
una commnunio. Pulchre aũt prestruxit
dicens. Qui enim oꝑatus ẽ petro in apłatũ
circumcisionis. Nequis eum putaret de¬
trahere petro. sed ut laudibus euis p̃mis¬
sis ance intelligeretur. Petrus idõ circũ¬
cisionem aliqua ex parte susciꝑe. ut eos
qui sibi ex uideis crediti fuerant lucri¬
faceret. et in xp̃i fidem et in euangło
custodiret: sub intelligi etiã qd̾ si ille
absq culpa faceret ad tempiis obseruan¬
do quod non licet. Ne sibi creditos ꝑde¬
ret. sed magis ꝓeuangłii ueritate face¬
re debere quod sibi creditũ ẽ inp̃pu¬
tio ne gentes legis onere et difficultate
ꝑterrit&e. axp̃i fide et credulitate dis¬
Quid gͥ: petrus si inuenisset ex gentib
non eos adducebat ad fidemͤ. aut paulꝰ
si excutumcisione aliquos repperiset.
non eos ad xp̃i baptismum ꝓuocabat: Quȩ
ita soluitur ut dicamus pͥncipale singłis

Expanded text:
sum Christi Evangelium putaretur: sed et cirsum Christi Evangelium putaretur: sed et circumcisorum, et habentium praeputium esset una communio. Pulchre autem praestruxit, dicens: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis: ne quis eum putaret detrahere Petro, sed ut laudibus ejus ante praemissis, intelligeretur Petrus ideo circumcisionem aliqua ex parte suscipere, ut eos qui sibi ex Judaeis crediti fuerant lucrifaceret, et in Christi fide et Evangelio custodiret. Subintelligit etiam quod si ille absque culpa faceret, et ad tempus observando, quod non licet, ne sibi creditos perderet, se magis pro Evangelii veritate facere debere quod sibi creditum est in praeputio, ne gentes Legis onere et difficultate deterritae, a Christi fide et credulitate dis Quid igitur? Petrus si invenisset ex gentibus, non eos adducebat ad fidem? Aut Paulus si ex circumcisione aliquos reperisset, non eos ad Christi baptismum provocabat? Quae ita solvitur, ut dicamus principale singulis
Abbreviated transcription (Latin):
ad quiescere: alius inp̃putio constitutis.
qui euangłii grãm non putaret esse ser¬
uitiũ. sed liberam fidẽ. ne sub aliqua oc¬
casione impedim̃tũ fidĩ nasceretur: et
ꝓpt̃ circumncisionẽ suie p̃putiũ non cre¬
deretur in xp̃m. Nec hoc dicimus quo pe¬
trus qui et ipse inactibus apłorũ nullũ
hominẽ cominunẽ ẽẽ testatus ẽ. et in
illo uase quod quatuor angulis decęlo
dimissũ uiderat ni edocetur nichil in¬
ter esse iudeus sit aliquid angentilis.
quasi oblitus prioꝵ suꝑ euangłii grãm
legem putauerit obseruandam: sed
ut ipse quoq legem custodire se simulansᷤ
paulatim udeos ab antiquo uiuendi
more deduceret. Noneñi poterant tan¬
tum obseruationis laborẽ. et ueteris ui¬
tȩ cautissimam conuersationẽ quasi pur¬
gamenta subito et dampna contemp¬
nere. Ex quo ꝑspicimus ꝓpt̃ea dextras
datas paulo et barnabȩ. apetro. iacobo¬
et ioħe ne inobseruatione uaria diuer¬

Expanded text:
acquiescere, alius in praeputio constitutis, acquiescere, alius in praeputio constitutis, qui Evangelii gratiam non putaret esse servitium, sed liberam fidem. Ne sub aliqua occasione impedimentum fidei nasceretur: et propter circumcisionem sive praeputium, non crederetur in Christum. Nec hoc dicimus quod Petrus, qui et ipse in Actibus apostolorum nullum hominem communem esse testatus est , et in illo vase, quod quatuor angulis de coelo missum viderat, edocetur nihil interesse, Judaeus sit aliquis, an gentilis, quasi oblitus priorum, super Evangelii gratia, Legem putaverit observandam: sed ut ipse quoque Legem custodire se simulans, paulatim Judaeos ab antiquo vivendi more deduceret. Non enim poterant tantum observationis laborem, et veteris vitae cautissimam 404 conversationem, quasi purgamenta subito et damna contemnere. Ex quo perspicimus, propterea dexteras datas Paulo et Barnabae soet Joanne, ne in observatione varia diver
Abbreviated transcription (Latin):
tis que inmedio sunt int̾iecta sublatis.
Sic breuit̃ legi potest. Michi eñi qui
sed econtra dextras dederunt nichi
et barnabȩ societatis: aut certe ille
absq iactatione sui. occultus ẽ sensus.
Michi qui uidebantur eẽ aliquid ni¬
chil contulerunt. sed econtra eis ame con¬
latum ẽ. dum fiunt in euangło gr̃a fir-¬
miores. Totum aũt quod dicit hoc ẽ: untis
atq idem michi ȩuangłm p̃putii. et pe¬
tro circumcisionis credidit. me misit
ad gentes illii posuit inuidea. nec gen¬
tes poterant adulta iam ȩtate. non ꝓfu¬
turo circumcisionis dolore cruciari. et
abstinere se ab escis quibus semꝑ assue¬
uerant. et quas ds̃ creauerat adutendũ:
Nec hi qui exiudeis crediderant et cir¬
cumcisi erant. et ex consuetudine qua¬
si scda natura putabant se acȩteris gen¬
tibus plus habere: nec facile contemp¬
nere poterant ea inquib głabantur.
Prouidentia itaq dĩ alius apłorũ circũ¬
cisis datus ẽ qui legis umbris uderetur

Expanded text:
tis quae in medio sunt interjecta sublatis, sic breviter legi potest: Mihi enim qui sed econtra dexteras dederunt mihi et Barnabae, societatis. Aut certe ille absque jactatione sui, occultus est sensus: Mihi qui videbantur esse aliquid, nihil contulerunt; sed econtra a me eis collatum est, dum fiunt in Evangelii gratia firmiores. Totum autem quod dicit, hoc est: unus atque idem mihi Evangelium praeputii, et Petro circumcisionis credidit. Me misit ad gentes, illum posuit in Judaea. Nec gentes poterant adulta jam aetate non profuturo circumcisionis dolore cruciari, et abstinere se ab escis, quibus semper assueverant, et quas Deus creaverat ad utendum: nec hi qui ex Judaeis crediderant et circumcisi erant, et ex consuetudine quasi secunda natura, putabant se a caeteris gentibus plus habere, facile contemnere poterant ea in quibus gloriabantur. Providentia itaque Dei, alius apostolus circumcisis datus est, qui Legis umbris videretur
Abbreviated transcription (Latin):
abscondita. Iniuria itaq dñi. nr̃a gła ẽ.
Ille mortiuis ẽ ut nos uiueremus. Ille des¬
cendit adinferos ut nos ascenderemus ad
celum. Iue factus ẽ stulticia: ut nos sapi¬
entia fieremus. Ille se de plenitudine et
de forma dĩ euacuauit formã serui ac¬
cipiens: ut in nobis habitaret plenitu¬
do diuinitatis. et dñi fceremꝰ e serius.
Ille pependit in ligno ut peccatũ quod
commiseramus in ligno scientie boni
et mali ligno deleret appensus. Crux
eius amaras aquas. uertit indulcem sa¬
porem: Et securim ꝑditam in ꝑfundũq
demersam missa influentem iordanis
leuauit. Ad postremũ factus ẽ ille ma¬
ledictio. factus in quam non natus: ut
benedictiones quȩ ꝓmissȩ fuerant
abrahȩ ipso auctore et preuio transfeͬren¬
tur ad gentes. et sp̃s reꝓmissio ꝑfidem
illius compleretur in nobis: quam duppli¬
citer debemus acciꝑe aut inuirtutum
sp̃italibus donis: aut in scͥpturarum intel¬

Expanded text:
abscondita . Injuria itaque Dominabscondita . Injuria itaque DominIlle mortuus est, ut nos viveremus. Ille descendit ad inferos, ut nos ascenderemus ad coelum. Ille factus est stultitia, ut nos sapientia fieremus. Ille se de plenitudine et de forma Dei evacuavit, formam servi accipiens, ut in nobis habitaret plenitudo divinitatis, et Domini fieremus e servis. Ille pependit in ligno, ut peccatum quod commiseramus in ligno scientiae boni et mali, ligno deleret appensus. Crux ejus amaras aquas vertit in dulcem saporem, et securim perditam, in profundumque demersam, missa in fluenta Jordanis levavit . Ad postremum factus est ille maledictio, factus, inquam, non natus: ut benedictiones quae promissae fuerant Abrahae, ipso auctore et praevio transferrentur ad gentes, et spiritus repromissio per fidem illius compleretur in nobis: quam dupliciter debemus accipere, aut in virtutum spiritualibus donis, aut in Scripturarum intel
Abbreviated transcription (Latin):
& ad cam. maledictus tu suꝑ t̾ram & ali¬
bi maledictus chanaan puer famulus
erit frĩb suis. Necnon inalio loco. ma¬
ledictus furor eorũ quia audax. & ira
eorũ quia dura. Longum ẽ si uniuer¬
sas maledictiones quȩ in leuitico et
indeutonomio et in iħu naue scribun¬
tur enumerarem. & tam̃ innulla edo
dĩ nom̃ ẽ additum. intantũ ut etiã
ipse sathanas cum de iob polliceretur
quod si grandib pressus fuisset angu¬
stiis blasfemaret. ameliori parte hoc
significauerit dicens. nisi te benedi
benedixerit dñm et regem. Nullũ aũt
debet mouere quod xp̃c ꝓnobis male¬
dictũ factussit. quia et ds̃ qui eum
dicitur fecisse maledictũ. ipse cum non¬
sciret xp̃s peccatum ꝓnobis eum pecca¬
tum fecit. & saluator de plenitudine
sapientius fieret hominib: et in . lx uiii
psalmo de se loquitur: ds̃ tu scis insipi¬
entiam meã et delicta mea ate non sunt

Expanded text:
Et ad Cain: Maledictus tu super terram . Et aliEt ad Cain: Maledictus tu super terram . Et alibi: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis . Necnon et in alio loco: Maledictus furor eorum, quia audax, et ira eorum, quia dura . Longum est si universas maledictiones, quae in Levitico, et in Deuteronomio, et in Jesu Nave scribuntur, enumerem; et tamen in nulla earum, Dei nomen est additum: intantum ut etiam ipse Satanas, cum de Job polliceretur, quod si grandibus pressus fuisset angustiis, blasphemaret, a meliori parte hoc significaverit, dicens: Nisi te benedixbenedixerit Deum et regem . Nullum autem debet movere quod Christus pro nobis maledictum factus sit, quia et Deus qui eum dicitur fecisse 438 maledictum, ipse cum nesciret Christus peccatum pro nobis eum peccatum fecit, et Salvator de plenitudine sapientius fieret hominibus . Et in sexagesimo octavo psalmo de se loquitur: Deus, tu scis insipientiam meam, et delicta mea a te non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩs qui pendet inligno. uł subtraxe¬
rit aliquod uł addiderit. si eñi aucto¬
ritatem semel.lxx. int̃p̃tum sequebat᷑.
debuit sicut abillis editũ ẽ et dĩ nom̃
adiungere. Siuͦ ut hebreus et hebreis
id quod insua lingua legerat putabat
eẽ uerissimũ. nec om̃is nec inligno
qd̾ in hebreo non babentur assumere:
breorũ libri alit̃ habuisse quam nunc
habent. aut apłm ut ante iam dixi sen¬
sum scͥpturarũ posuisse non uerba:
aut quod magis ẽ estimandum post
passionem. xp̃i. & in hebreis et innr̃is
codicib ab aliquo dĩ nom̃ appositum
ut infamiã nobis inurer& qui in
xp̃m maledictum adõ credimus. Au¬
daci itaq pede in hoc ꝓcedo certam̃
ut ad libros ꝓuocem nullo loco scͥptũ
adõ quempiã eẽ maledictum:. & ubi¬
cumq maledictio ponitur dei numꝗͣ
nom̃ adiunctũ: maledictus tu ab
om̃ib bestiis dicitur ad serpentem.
& ad adam. maledicta t̃ra inoꝑib tuis.

Expanded text:
omnis qui pendet in ligno , vel subtraxeomnis qui pendet in ligno , vel subtraxerit aliquid vel addiderit. Si enim semel auctoritatem Septuaginta interpretum sequebatur, debuit, sicut ab illis editum est, et Dei nomen adjungere. Sin vero ut Hebraeus ex Hebraeis, id quod in sua lingua legerat, putabat esse verissimum, nec omnis, nec in ligno, quae in Hebraeo non habentur, assumere braeorum libros aliter habuisse, quam nunc habent: aut Apostolum ut ante jam dixi sensum Scripturarum posuisse, non verba: aut quod magis est aestimandum, post passionem Christi, et in Hebraeis, et in nostris codicibus ab aliquo Dei nomen appositum, ut infamiam nobis inureret, qui in Christum maledictum a Deo credimus. Audaci itaque pede ad hoc procedo certamen, ut ad libros provocem, nullo loco scriptum, a Deo quemquam esse maledictum, et ubicumque maledictio ponitur, numquam Dei nomen adjunctum. Maledictus tu ab omnibus bestiis , dicitur ad serpentem. Et ad Adam: Maledicta terra in operibus tuis .
Abbreviated transcription (Latin):
no suspensi. Eleat ariis quoq nonage¬
narius sub antiocho rege synȩ. et cũ sep¬
tem filiis głosa mat̾. utrũ maledictos eos
estimaturi fuerint. an om̃i benedictio¬
ne dignissimos. Certe si crucẽ quã aman
parauerat mardocheo. non ipse ꝓsuo
merito conscendisset: puto mardo che¬
iis ineam non ut maledictus. sed ut uir
comꝓbatur illũ eẽ maledictũ. qui dig¬
num facinus patibulo ꝑpetrarit. non
eum qui iniquitate iudicũ et inimico¬
rum potentia uł clamore uulgi. aut uir¬
tutum inuidia. aut regis ira fuerit cruci
teras tota iez rabel ciuitis morte damp¬
nauit sed sanguis eus intypo. xp̃i
multa post secula uindicatur. dicen¬
te dño ad oseȩ. Noca nom̃ eius iez rael
quia adhuc modicũ et ulciscar sangui¬
nem iet rahel suꝑ domũ ieu. Hȩc aduer¬
sus uideos cȩterũ adnos redeat dispitta¬
tio: Scire non possum quare apłs in
eo quod scriptum ẽ. maledictus adeo

Expanded text:
no suspensi ; Eleazarus quoque nonageno suspensi ; Eleazarus quoque nonagenarius sub Antiocho rege Syriae, et cum septem filiis gloriosa mater, utrum maledictos eos aestimaturi fuerint , an omni benedictione dignissimos? Certe si crucem quam Aman paraverat Mardochaeo , non ipse pro suo merito conscendisset, puto Mardochaeus in eam, non ut maledictus, sed ut vir comprobantur illum esse maledictum, qui dignum facinus patibulo perpetrarit: non cum qui iniquitate judicum, et inimicorum potentia, vel clamore vulgi, aut virtutum invidia, aut regis 437 ira fuerit crucifteras, tota Jezrael civitas morte damnavit ; sed sanguis ejus in typo Christi, multa post saecula vindicatur, dicente Domino ad Osec: Voca nomen ejus Jezrael, quia adhuc modicum, et ulciscar sanguinem Jezrael super domum Jeu. . Haec adversum Judaeos. Caeterum ut ad nos redeat disputatio, scire non possum quare Apostolus in eo quod scriptum est: Maledictus a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
maledictio dĩ qui adpensus ẽ. dice¬
bat michi hebreus qui me inscrip¬
turis aliqua ex parte insticuit. qd̾
possit et ita legi. quia contumelio¬
se ds̃ suspensus ẽ. Hec idcireo con¬
gessimus quia famosissima questio ẽ.
et nobis solet auideis obici ꝓinfamia
quod saluator nr̃ et dñs subdei fuerit
maledicto. Primũ igitur intuendum ẽ
quodnon quicumq in ligno pepen¬
derit maledictus sit apud dm̃. sed
qui peccauerit et ꝓpt̾ scelus morti fu¬
erit adiudicatus. sublatusq incrucem
non idõ maledictus quia crucifixus ẽ:
sed quia intalem inciderit reatũ ut
meruerit crucifigi. Deinde illud op¬
ponendũ quod inferius causa pati¬
buli plenuis exponatur. scriptura re¬
ferente ob maledictum et blasfemi¬
am dĩ eum ẽẽ crucifixum quod aꝑ¬
tius symachus transtulit dicens. q ꝓpt̃
blasfemiã dĩ suspensus ẽ. Ad extre¬
mum int̾rogemus eossi ananias azari¬
as et misahel nolentes adorare ido¬
lum nabugodonosor. fuissent in lig¬

Expanded text:
maledictio Dei qui appensus est. Dicebat mihi Hebraeus qui me in Scripturis aliqua ex parte instituit, quod possit et ita legi: quia contumeliose Deus suspensus est. Haec idcirco congessimus, quia famosissima quaestio est, et nobis soleat a Judaeis pro infamia objici, quod Salvator noster et Dominus sub Dei fuerit maledicto. Primum igitur intuendum est, quod non quicumque in ligno pependerit maledictus sit apud Deum, sed qui peccaverit, et propter scelus morti fuerit adjudicatus sublatusque in crucem: non ideo maledictus quia crucifixus est, sed quia in talem inciderit reatum, ut meruerit crucifigi. Deinde illud opponendum, quod inferius causa patibuli plenius exponatur, Scriptura referente, ob maledictum et blasphemiam Dei eum esse crucifixum. Quod apertius Symmachus transtulit, dicens: quia propter blasphemiam Dei suspensus est. Ad extremum interrogemus eos, si Ananias et Azarias et Misael, nolentes adorare idolum Nabuchodonosor, fuissent in lig
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ante factȩ st̃ ad abraham destrui.
et posteriora pͥoribus p̃iuidicare: cũ re¬
ꝓmissiones ad abraham ante quadrin¬
gentos triginta annos date sint quod
benedic̾entur in illo uniuersȩ nationes:
Legis aũt obseruatio quod qui fecisset
eam uiueret in ea: post quadringen¬
tos.xxx. si annos moysi data sit in
monte sy nai. Econtrario hic dicipote¬
rat. Quid gͦ necesse fuit legem post
tantũ tempus reꝓmissionis dari. cum
et data lege suspitio destructe sponsi¬
onis potuerit oboriri: et manente re¬
ꝓmissione non ꝓfutura lex data sit:
Quam p̃uidens apłs questionẽ in se¬
quentib ipse sibi ꝓponit et explicat
dicens. Quid igitur lex: Aꝓpt trans¬
gressiones posita ẽ donecueniret se¬
Smen ciui repmissũ erat ordinata ꝑ angłos
in manu mediatoris. Mediator autẽ
unius non ẽ: ds̃ aut̃ unus ẽ. Quia
manente reꝓmissione quȩ facta fue¬
rat ad abraham. lex postea data ꝑ

Expanded text:
quae ante factae sunt ad Abraham destrui, quae ante factae sunt ad Abraham destrui, et posteriora prioribus praejudicare, cum repromissiones ad Abraham ante quadringentos triginta annos datae sint, quod benedicerentur in illo universae nationes. Legis autem observatio, quod qui fecisset eam, viveret in ea, post quadringentos triginta annos Moysi data sit in monte Sina. Econtrario hic dici poterat: Quid ergo necesse fuit Legem post tantum tempus repromissionis dari, cum et data Lege, suspicio destructae sponsionis potuerit  Al. putaverit oboriri, et manente repromissione non profutura Lex data sit? Quam praevidens Apostolus quaestionem, in sequentibus ipse sibi proponit et explicat, dicens: Quid igitur? Lex propter transgressiones posita est donec veniret semen cui promissum erat: ordinata per angelos in manu mediatoris, Mediator autem unius non est, Deus autem unus est. Quia manente repromissione, quae facta fuerat ad Abraham, Lex postea data per
Abbreviated transcription (Latin):
mundandos. ꝓ uidens aũt scͥptura quia
ex fide iustificat gentes ds̃ p̃nuntia¬
uit abrabȩ quia benedicentur inte
om̃s gentes. Igitur qui ex fide sunt
benedicentur cum fideli abrabam.
non quo ipsa scͥptura atram̃tũ uide¬
licet et m̃brane que insensibilesft̃
possunt futura p̃noscere. sed quod
sp̃s sc̃s et sensus qui in litteris latet
multis post seculis uentura p̃dixer̃t.
Porro exemplũ quod de genesi sump¬
tum ẽ ita in ꝓprio uolumine conti¬
netur. et benedicentur in semine
testimonuis que deuȩteribus libris
innouo assumpta sunt testam̃to ob¬
seruare debemus. que memorie
crediderint ȩuangliste uł apł̃i et
tantũ sensu explicato sepe ordinẽ
commutauerint. nonnunquã uel
detraxerint uerba uł addiderint.
Nulli uͦ dubiũ quod in ysaac &e ĩia¬
cob.aue in duodecim patriarchis et cȩce¬
risqui de stirpe desceudunt. Non fue¬
rint benedictȩ uniuersȩ nationes sed

Expanded text:
mundandos. Providens autem Scriptura, quia mundandos. Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deum, praenuntiavit Abrahae, quia benedicentur in te omnes gentes. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Non quo ipsa Scriptura, atramentum videlicet et membranae, quae insensibiles sunt, possint futura praenoscere; sed quo Spiritus sanctus, et sensus, qui in littera latet, multis post saeculis ventura praedixerint. Porro exemplum quod de Genesi sumptum est, ita in proprio volumine continetur: Et benedicentur in semine testimoniis, quae de veteribus libris in novo assumpta sunt Testamento, observare debemus, quod memoriae crediderint evangelistae vel apostoli; et tantum sensu explicato, saepe ordinem commutaverunt, nonnumquam vel detraxerint verba vel addiderint. Nulli vero dubium quod in Isaac et Jacob, sive in duodecim patriarchis, et caeteris qui de Abraham stirpe descendunt, non fuerint benedictae universae nationes; sed