comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
la gͥ gens de antiquitate suȩ sapientię suꝑ patͥ¬
archas & ꝓphãs nros quib diuina in erat sapi¬
entia ulla se uanitate iactauerit. quando neo
egiptꝰ inuenit᷑. quȩ solet falso & in anit᷑ de su¬
arũ doctrinarũ antiqͥtate gloriari. qualidũꝙ
sapientia sua. patriarcharũ nrõꝵ tẽp̾e pͣuenis¬
se sapltiam: Neq̃ enĩ quisquã dicere aude¬
bit mirabiliũ disciplinaꝵ eos peritissimos fuis¬
se. anteꝗͣ littãs nossent. id ẽ anteꝗ̃ isis eo ue¬
nisset easq ibi docuiss&: Ipsa porro eoꝵ me¬
morabilis doctrina q̃ appellata c̃ sapientia.
qͥd erat nͥ maxime astro nomia. &siquid aliud
taliũ disciplinaꝵ magis ad exercenda ingenia
quã ad illuminan das uera sapientia mentes
solet ualere : Nam qͦd attin& ad philoso¬
phiã quȩ se docere ꝓfitet᷑ aliquid unde fiant
homines beati. circa temꝑa mercurii quẽ tri
megistrũ uocauer̃. in illis t̾ris eius modi studia

Expanded text:
la igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patrla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuisset. Ipsa porro eorum memorabilis doctrina, quae appellata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et si quid aliud talium disciplinarum magis ad exercenda ingenia quam ad inluminandas uera sapientia mentes solet ualere? Nam quod adtinet ad philosophiam, quae se docere profitetur aliquid, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem TMEGISTRUM vocauerunt in illis terris, eiusmodi studia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓftrunt᷑. nec ad ipsa copiã scientię ualent. qm̃
utrũ coꝵ sint. quoꝵ ec̃ dicunt᷑. inccrtũ ẽ & ob
hoc cis ñ adhibetur fides. maxime his in qͥb etiã
cont̃ fidem libroꝵ canonicoꝵ quedã legunt᷑.
ꝓpt̾ quod ea ꝓrsꝰ ñ ec̃ appar& illoꝵ. XXXuiiii¬
ONitaq credendũ c̃ quod ñ nulli ar¬
bitrantur. hebrta tantũ linguã. ꝑ eũ
qͥ uocabatur heber. unde hebreoꝵ uo¬
cabulũ ẽ fuisse seruatã. atꝙ̃ inde ꝑuenisse
ad abrahã. hebreas aut̃ literas. alege coe¬
pisse quę data ẽ ꝑ moisen. s potiꝰ ꝑ illã succes¬
sionẽ patrũ memoratã linguã cũ suis littĩs
custoditam Deniq moyses in populo consti¬
tuit. quidocendis littis p̃ẽẽnt. priusꝗͣ diui¬
ne legis ullas littãs nossent Hos appellat scrip
litarũ inductores uł introductores: eoquod
eas inducant id est introdicant. qͦdamm in corda
discentiũ. uł in eas potius ipsos quos docent: Nul¬

Expanded text:
psam copiam scientiae valent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum est; et ob boc eis non habetur fides, maxime his in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse apparet illoruon itaque credendum est, quod nonnulli arbitrantur, hebraeam tantum linguam per illum qui vocabatur Heber, unde Hebraeorum vocabulum est, fuisse servatam, atque inde pervenisse ad Abraham, hebraeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen; sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellat scriptssunt litterarum inductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nul
Abbreviated transcription (Latin):
ut dñs xpc in itinere ium̃to huiꝰ gen̾is uteret᷑.
in euianglõ legitur. ubi & hȩc ꝓphetia cõme¬
moratur ex parte. quantũ illi loco sufficere
sanguinẽ. tu qͦꝙ inqͥt in sanguie testam̃ti
tiu emisisti uinctos tuos de lacu in qͦ ñẽ a qua
Qdꝑhanc lacũ uelint intelligi possunt diũ¬
sa sentiri etiã sedm̃ rectã fidẽ. mͥ tam̃ uidet᷑
non eo significari melius nͥ humanȩ miseriȩ
ꝓfunditatt̃ siccã quodã modo. & sterilẽ. ubi
ñ st̃ fluenta iusticiȩ. s iniquitatis lutum:
De hoc quippe lacu. etiam in psalmo dr̃ Et
edux̾ me de lacu miserie. & de luto limi:
Malachias ꝓphãns ȩcclãm quã ꝑ xp̃m cer

Expanded text:
us in itinere iumento huius generis uteretur, in euangelio legitur, ubi et haec prophetia commemoratur ex parte, quantum illi loco sufficere sanguinem: Tu quoque, inquit, in sanguine testamenti tu-i emisisti uinctos tuos de lachunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de luto limi. Malachias prophetans ecclesiam, quam per Chr
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa monstrauit eẽ uictricẽ Consulto aut̃ e
uuanglĩo xp̃m et̃ cognoscimꝰ ueritatẽ: Ab
hoc tẽpore apud iudeos restituto templo. ñ
reges. s pͥncipes fuerunt. usq ad aristobolũ:
Quoꝵ supputatio tẽpoꝵ. ñ in scripturis scĩs qͦ
appellantur canonice s in aliis inuenit᷑. in
quib st̃ & machabeoꝵ libri quos ñ uidei sed
ecclã ꝓ canonicis hab&. ꝓpt̾ quorundã mar¬
tyrũ passiones uehement̃ atꝙ̃ mirabiles. qui

Expanded text:
omnia demonstrauit es. e uictricem. Consulto autem omnia demonstrauit es. e uictricem. Consulto autem euangelio Christum esse cognoscimus ueritatem. Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo non reges, sed principes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scripturis sanctis, quae appellantur canonicae, sed in aliis inuenitur, in quibus sunt et Macchabaeorum libri, quos non Iudaei, sed ecclesia pro canonicis habet propter quorundam martyrum passiones uehementes adque mirabiles, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
uientẽ. qm̃ ecec dies uenit ardens sic̃ clibanꝰ. &
concremabit eos. & er̃ om̃s alienigene. & om̃s
facientes iniqͥtatẽ stipula. & incend& eos dies
t᷑ eoꝵ radix neq̃ sarmentũ. & orietur uob̃ timen¬
tib nomen meũ sol iusticię. & sanitas in pennis
eiꝰ. & exibitis & exultabitis sic̃ intuli ex iunculis
resoluti. & conculcabitis iniquos. & er̃ cinis sub
pedib urĩs. indie in qͦ ego facio dic̃ dñs om̃i¬
potens Hic est qͥ dr̃ dies iudicii. deqͦ suo loco
ost hostras ꝓphãs. aggeũ. ⁊ achariã.
malachiã. ꝑ idem tẽpꝰ libãtionis popu¬
li ex babilonica seruitute. scripsit etiã
esdras qͥ magis reꝵ gestarũ scriptor ẽ habitꝰ quã
ꝓphã. sicuti ẽ liber qui appellat᷑ hester. cui res
gesta in laudẽ dĩ ñ longe ab his tẽporib inue¬
one qͥd ampliꝰ ualer& in reb. cũ reges unus
dixiss&. alt̾ humũ. t̾cius mulieres quȩ plerũꝙ
regib imꝑarent. idem tam̃ t̾ciꝰ ueritatẽ suꝑ

Expanded text:
uientem. Quoniam ecce dies uenit ardens sicut clibanus et concremabit eos, et erunt omnes alienigenae et omnes facientes iniquitatem stipula, et incendet illos dies, mentum. Et orietur vobis timentibus nomen meum, sol justitiae: et sanitas in pennis ejus: et exibitis, et exsultabitis sicut vituli ex vinculis resoluti; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus vestris in die, in quo ego facio, dicit Dominus omnipotens . Hic est qui dicitur dies judicii: de quo suo loco, ost hos tres prophetas, Aggaeum, Zachariam, Malachiam, per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inueone, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super
Abbreviated transcription (Latin):
mus supplicantes. ante faciẽ dnĩ omĩpoten¬
tis: Et nc̃ nos beatificamꝰ alienos. & reȩdifi¬
cantur om̃s qui faciunt in iqͣ. aduersati st̃
dõ. & salui facti sunt: Hȩc obloquuti st̃¬
qͥ timebant dnm. unꝰ quisq ad ꝓxximum
suũ. & am̃adueriit dñs & audiuit. & scrip¬
sit librũ memoriȩ in conspectu suo eis qͥ
timent dñm. & reuerentur nom̃ eius. Isto
libro significatũ ẽ testam̃tũ nouũ: Deniq

Expanded text:
mus supplicantes ante faciem Domini omnipotenmus supplicantes ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatificamus alienos, et reaedificantur omnes qui faciunt iniqua: et adversati sunt Deo, et salvi facti sunt. Hm, unusquisque ad proximum suum: et animadvertit Dominus, et audivit: et scripsit librum memoriae in conspectu suo, eis qui timent Dominum, et reverentur nomen ejus. Isto libro significatum est Testamentum Novum. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
introitꝰ eiꝰ. aut qͥs resist& in aspectũ eiꝰ: Qd
aut̃ dix̃ dñs quẽ uos queritis. & anglꝰ testa¬
menti quẽ uos uultis. significauit etiam
utiq udeos sedm̃ scripturas. quas legunt
xp̃m querere & uelle. s multi eoꝵ quẽ quesi¬
er̃ & uoluer̃ uenisse ñ agnouer̃ excecati in
cordib suis p̃cedentib meritis suis Qͦd sa¬
ne hic nominat testam̃tũ. uł supͣ ubiait.
testam̃tũ meũ erat cũ eo. uł hic ubi eum
dix̃. angliñ testamenti. nouũ ꝓcul dubio
testamentũ debemꝰ accipere. ubi sempit᷑na
habentes plurimi infirmi. & dõ uͦ talium
rerũ mercede seruientes. quando uident eis
impios habundare turbantur: ꝓpt̾ quod
idem ꝓphã ut noui testamenti etnã beati¬
tudinẽ quȩ ñ dabit᷑ nͥ bonis distinguera a
ueteris t̾rena felicitate. quȩ plerumq da¬
t᷑ & malis. ingͣuastis inqͥt suꝑ me uerba urã¬
dic̃ dñs Et dixistis. in qͥ detraximꝰ dete: Di
custodiuimꝰ obseruationes eiꝰ. & qr ambulaui¬

Expanded text:
eius? aut quis resistet in adspectu eius? Quod autem dixit: Dominus, quem uos quaeritis, et angelus testamenti, quem uos uultis, significauit utique etiam Iudaeos secundum scripturas, quas legunt, Christum quaerere et uelle. Sed multi eorum, quem quaesierunt et uoluerunt, uenisse non agnouerunt, excaecati in cordibus suis praecedentibus meritis suis. Quod sane hic nominat testamentum, uel supra, ubi ait: Testamentum meum erat cum eo, uel hic, ubi eum dixit angelum testamenti, nouum procul dubio testamentum debemus accipere, ubi sempiternauae pro magno habentes plurimi infirmi et Deo uero talium rerum mercede seruientes, quando uident eis inpios abundare, turbantur. Propter quod idem propheta, ut noui testamenti aeternam beatitudinem, quae non dabitur nisi bonis, distingueret a ueteris terrena felicitate, quae plerumque datur et malis: Ingrauastis, inquit, super me uerba udicit Dominus, et dixistis, In quo detraximus de te? Dicustodivimus observationes ejus, et quia ambulavi
Abbreviated transcription (Latin):
uris cessasse negare ñ possunt: Quid ad huc
expectant alium xp̃m. cũ hoc qͦd ꝓphãtũ
legunt. & impletũ uident. & impleri non
potucrit ñ ꝑ ipsũ : Dic̃ enĩ paulopꝰ de ip¬
so ex ꝑsona dĩ. testam̃tũ incũ erat cũ leui
uitȩ & pacis. Et dediei ut tuner& timore
me: & a facie nominis mei reũ teretur. Lex
ueritatis erat in ore ipsiꝰ. In pace dirigens
ambulabit metũ. & multos õuert& ab in¬
iqͥtate. Qm̃ labia sac̾dotis custodient sci¬
entiã & legẽ inqͥrent ex ore ciꝰ. qm̃ anglꝰs
dñi omĩpotentis ẽ. Nec mirandũ est

Expanded text:
us, cessasse negare non possunt; quid adhuc exspectant alium Christum, cum hoc quod prophetatum legunt et impletum vident, impleri non potuerit, nisi per ipsum? Dicit enim paulo post de ipso ex persona Dei: Testamentum meum erat cum eo uitae et pacis. et.dedi ei, ut timore timeret me, et a facie nominis mei reuereretur. Lex ueritatis erat in ore ipsius. in pace dirigens ambulauit mecum et multos conuertit ab iniquitate; quoniam labia sacerdotis custodient scientiam et legeDomini omnipotentis est. Nec mirandum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa porro babilon̾e̾ captiuitate xxxiiii
lic& duo ex ꝓpħis maiorib quoꝵ danied. etiã itpꝰ
qͦuenturꝰ fuerat xpꝰc atq passurꝰ numero definuit
annoꝵ. quod longu ẽ cõputando monstrare. &
abalis factitati e ante nos. De potestat uͦ eus
ecce cũ nubib cęli filiꝰ hominis ueniens erat. & usꝙ
ad uetustũ dieꝵ ꝑuenit. & in c̃spectu eiꝰ p̃latꝰ c̃. & ip¬
si datus ẽ pͥncipatus. & honor & regnũ. & om̃s po¬
plĩ trib linguȩ ipsi seruient. Potestas eiꝰ potestas

Expanded text:
ipsa porro Babyloniae captivitate prius ilicet duo ex Prophetis majoribus. Quorum Daniel etiam tempus quo uenturus fuerat Christus adque passurus, numero definiuit annorum; quod longum est conputando monstrare, et ab aliis factitatum est ante nos. De potestate uero eecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens erat; et usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius potestas
Abbreviated transcription (Latin):
Et quis sustinebit diem introitꝰ eiꝰ. aut quis re¬
sist& in aspectũ eiꝰ : Hoc loco. & pͥmũ. & se¬
cundũ xp̃i p̃nunciauit aduentũ Prium
scilic& de quo ait: Et subito ueni& dñs in
templũ suum id est in carnc̃ suã: De qͦdix̃ in
euuanglõ. Soluite templum hoc: & intri¬
duo resuscitabo illud Sodm̃ uͦ ubi ait: Ecc

Expanded text:
resistet in adspectu eius? Hoc loco et primum et secundum Christi praenuntiauit aduentum; primum scilicet, de quo ait: Et subito ueniet in templum suum, id est in carnem suam, de qua dixit in euangelio: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud; secundum
Abbreviated transcription (Latin):
infinc captiuitatis. aggcus. ⁊ achari¬
cõmouebo celũ & t̾ram. & mare & aridã. & mo¬
uebo om̃s gẽs. & ueniet desideratꝰ cunctis gentib
Hȩc ꝓphetia partim cõpleta iam cernitur. partĩ
sꝑat᷑ in fine cõplenda. Mouit enĩ celũ. angloꝵ
& siderũ testimonio. ꝗͣdo in carnatꝰ ẽ xpͦc: Mo¬
uit t̾rã ingenti miraculo de ipso uirginis partu.
lã uͦ quod seqͥtur. & ueni& desideratꝰ cunctis
gentib de noussimo eiꝰ expectat᷑ aduentu:
Ut enĩ eẽt desideratꝰ expectantib gentib. pͥ¬
us oportuit eum dilectũ eẽ credentib. Tacha¬
rias de xp̃o & ȩcclã. Exulta in quit ualde fi¬
li& sion: iubila filia iherłm. Ecce rex tuus
uenit tͥ iustꝰ. & saluator: Ipse pauꝑ & as¬
cendens suꝑ asinũ. & suꝑ pullum filiũ asinȩ:

Expanded text:
in fine captiuitatis, Aggaeus, Zacharicommouebo caelum et terram et mare et aridam, et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Haec prophetia partim conpleta iam cernitur, partim speratur in fine conplenda. Mouit enim caelum angelorum et siderum testimonio, quando incarnatus est Christus; mouit terram ingenti miraculo de ipso uirginis partu; Iam uero quod sequitur: Et ueniet desideratus cunctis gentibus, de nouissimo eius exspectatur aduentu. Ut enim esset desideratus exspectantibus, prius oportuit eum dilectum esse credentibus. Zacharias de Christo et ecclesia: Exuit, inquit, ualde, filia Sion, iubila, filia Hierusalem; ecce rex tuus uenit tibi iustus et saluator; ipse pauper et adscendens super asinum et sup
Abbreviated transcription (Latin):
formã serui. quia factus ẽ homo. etiã seriius dĩ dr̃
id ÷ dĩ filiꝰ. sic eũ ꝓphãndo p̾nunciat ex ꝑsonadĩ
Muer patris. & suscitabo in qͥt suꝑ peccora mea pastorẽ
unũ qͥ pascat ea seruũ meũ dđ. & ipsc pasc& ea
& ipse erit his in pastorẽ. Ego aut̃ dñs erocis in dm̃
& seruus ms đđ pͥnceps in medioeoꝵ. ego dñs loquu¬
.tꝰ sũ. Et alio loco Et rex inqͥt unꝰ erit om̃ib im
ꝑans. & ñ er̃ ult̾ due gentes. nec diuident᷑ amplius
in duo regna neq polluentur ultra in idolis suis &
ab hominationib & in cunctis iniquitatib suis
& saluos eos faciam de uniũsis sedib suis in qͥb
peccauer̃. & mundabo eos. & erunt mͥ popłs. &
ego ero eis ds̃. & seruus m̃s đđ rex suꝑ eos & pis

Expanded text:
 etiam seruus Dei dicitur idem Dei filius, sic eum prophetando praenuntiat ei persona Dei Patris: Et suscitabo, inquit, superpecora mea pastorem unum qui pascat ea, seruum meum Dauid; et ipse pascet ea et ipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio eorum; ego Dominus locutus sum. Et alperans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus m
Abbreviated transcription (Latin):
serat aliꝰ mirabilis in dolis adolescens. ille aliꝰ cesar
illiꝰ gaii cesaris filiꝰ adoptiuus. qͥ ut dixi postea
appellatꝰ ẽ augustꝰ. Huic adolescenti cesari ut eiꝰ
potentiã cont᷑ antoniũ nutriret᷑. cicerofauebat.
sperans eũ depulsa & opp̃ssa antonii dominati¬
one. instauraturũ rei publice lib̾tatẽ Usq ad eo
cetꝰatq in ꝓiudꝰ futuroꝵ. ut ille ipse iuuenis cuiꝰ
dignitatẽ ac potestatẽ fouebat. & eundẽ cicero¬
nc̃ occidendũ antonio quasi concordie pactione
ꝑmitter&. & ipsam lib̾tatem re publice. ꝓ qͣ
multũ ille clamauerat. ditioni ꝓpͥe subiuga

Expanded text:
serat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, serat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa et obpressa Antonii dominatione instauraturum rei publicae libertatem, usque adeo caecus adque inprouidus futurorum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae subiuga
Abbreviated transcription (Latin):
pompeii & cesaris. quoꝵ pompeiꝰ sectator sille fu¬
erat. ciꝰq potentiã. uel equaucrat. uel ctiã suꝑaue¬
rat: Cesar autt̃. pompeii potentiã ñ ferebat: Sed
quia ñ habebat. ꝗͣ tam̃ in loco uicto int̾fectoq
transcendit. hinc ad aliũ cesarc̃ qͥ augustꝰ apellatꝰ¬
gustꝰ cũ multis gessit bella ciuilia. & ineis etiam
ille artifex regende rei publice Põpeii qͥppe uic̾¬
torẽ gaiũ cesarẽ. qͥ uictoriã cuulc̃ demt᷑ exercuit
siusq aduersariis uitã dignitarẽq donauit. tamꝗͣ
regni appetitorẽ quorundã nobiliũ conuratiose¬
natoꝵ uelut ꝓ rei publicȩ libertate in ipsa curia
trucidauit. Huiꝰ deinde potentiã multũ morib
dispar. uicusq om̃ib inqͥnatꝰ atq corruptꝰ. affec¬
tare uidebat᷑ antoniꝰ: Cui uehement̃ ꝓ eadem il¬
la uelut pat̾e libertate cicero resistebat: Te̾ emer¬

Expanded text:
Pompeii et Caesaris, quorum Pompeius sectator Syllae fuPompeii et Caesaris, quorum Pompeius sectator Syllae fuerat, ejusque potentiam vel aequaverat, vel jam etiam superaverat; Caesar autem Pompeii potentiam non ferebat, sed quia non habebat, quam tamen illo victo interfectoque transcendit. Hinc ad alium Caesarem, qui post Augustus appellatgustus cum multis gessit bella civilia: et in eis etiam us ille artifex regendae reipublicae. Pompeii qtorem Gaium Caesarem, qui uictoriam ciuilem clementer exercuit suisque aduersariis uitam dignitatemque donauit, tamquam regni adpetitorem quorundam nobilium coniuratio senatorum uelut pro rei publicae libertate in ipsa curia trucidauit. Huius deinde potentiam multum moribus dispar uitiisque omnibus inquinatus adque corruptus adfectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emer
Abbreviated transcription (Latin):
ui senatori pontifici. aram ipsã ubierant. ut aiunt
facta romana. miscris ambienti amplexib ñ ꝓc¬
ꝑcer̃: Sillana porro tabula illa postrema. ut
omittamꝰ alias innumerabiles mortes. plures io¬
gulauit senatores. Quã gothi uł spoliare potuc¬
r᷑ Quagͥ fronte qͦ cordẽ. qua impudentia.
qua insipientia. uel potiꝰ am̃tia. illa dis suis non
imputant. & hȩc nr̃o imputant xp̃o :
QU delia bella ciuilia om̃ib bellis hostilib.
auctorib etiã eoꝵ fatentib amariora. qͥb il¬
la respublica nec afflicta. s omĩno ꝑdita in
dicata ẽ. longe antt aducntũ xp̃i exorta sunt
& sceleratarum concatenatione causarũ abello
mariano atq sẏllano. adbella sertorii & Cati¬
linȩ. quoꝵ a sylla fuerat ill& ꝓscriptꝰ. ille nutritꝰ.:
inde ad Lepidi & Catulibellũ. quoꝵ alt̃ gesta si¬
lana rescindẽ. alt̃ defendere cupiebat: Inde ad

Expanded text:
ui senatori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt ui senatori pontifici aram ipsam, ubi erant ut aiunt fata Romana, miseris ambienti amplexibus non pepercerunt? Syllana porro tabula illa postrema, ut omittamus alias innumerabiles mortes, plures iugulauit senatores, quam Gothi uel spoliare potuigitur fronte, quo corde, qua impudentia, qua insipientia, vel potius amentia, illa diis suis non imputant, et haec nostro imputant Christo? Crudelia bella civilia omnibus bellis hostilibus, auctoribus etiam eorum fatentibus, amariora, quibus illa respublica nec afflicta, sed perdita omnino judicata est, longe ante adventum Christi exorta sunt, et sceleratarum concatenatione causarum a bello Mariano atque Syllano ad bella Sertorii et Catilinae, quorum a Sylla fuerat ille proscriptus, ille nutritus: inde ad Lepidi et Catuli bellum, quorum alter gesta Syllana rescindere, alter defendere cupiebat: inde ad
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ. & paulo ante gotoꝵ irruptionẽ & marii & syl¬
le alioꝵq in eoꝵ partib uiroꝵ clarissimoꝵ tãꝗͣ su¬
oꝵ luminũ in sua menbra ferocitatẽ: Galliqͥdem
trucidauer̃ senatũ. qͥcquid eiꝰ in urbe tota. p̃t̃ arcẽ
capitolinã. quȩ sola ut cũq defensa ẽ: repperire
potuer̃ Sed in illo colle constitutis. auro uitã. salu¬
tẽq uendider̃. Quã & si ferro rapere ñ possent.
possent tam̃ obsidione consumere: Gothi uͦ multis
senatorib peꝑcer̃. ut magis mirũ sit qͦd aliqͦs ꝑemer̃
At uͦ silla uiuo ad huc mario. ipsum capitoliũ qͦd a
gallis tutũ fuit. ad decernendas cedes. uictor in sedit.
Et cũ fuga mariꝰ lapsꝰ ẽt̃t. ferocior cruentiorq redu¬
rꝰ. iste in capitolio ꝑsenatꝰ etiã consultũ. multos uita
rebq pͥuauit: Marianis aut̃ partib sylla absen¬
te quid scm̃ cui parterent fuit. quando muti oci¬

Expanded text:
lorum et paulo ante Gothorum inruptionem, an Marii et Syllorum et paulo ante Gothorum inruptionem, an Marii et Syllae aliorumque in eorum partibus uirorum clarissimorum tamquam suorum luminum in sua membra ferocitatem? Galli quidem trucidauerunt senatum, quidquid eius in Urbe tota praeter arcem Capitolinam, quae sola utcumque defensa est, reperire potuerunt; sed in illo colle constitutis auro uitam saltem uendiderunt, quam etsi ferro rapere non possent, possent tamen obssenatoribus pepercerunt, ut magis mirum sit quod aliquos peremerunt. At vero Sylla, vivo adhuc Mario, ipsum Capitolium, quod a Gallis tutum et cum fuga Marius elapsus esset ferocior cruentiorque rediturus, . iste in Capitolio per senatus etiam consultum multos uita rebusque priuauit : Marianis autem partibus Sylla absente quid sanctum cui parcerent fuit, quando Mucio ci
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ diripuer̃. in maniꝰ homines hominc̃ uiuum
ꝗͣ bestic solent discerpere cadauer abiectr̃. Alius
occulis esfossis. & particulatĩ menbris ãputatis. in tan¬
tis cruciatib diu uiuere. uł potiꝰ diu mori coactꝰ
ẽ: Subuastate sunt etiã tãꝗͣ uillȩ̨. quedã nobiles
ciuitates. Una uͦ uelut unꝰ reus duci iuberet᷑. sic to¬
ta iussa ẽ trucidari. Hȩc facta st̃ in pacc pꝰ bellũ. ñ
ut acceleraretur obtinenda uictoria. s ne contemp¬
neret᷑ obtenta pax cũ bello de crudelitate certauit
& uic̃: Illud enĩ ꝓstrauit armatos. ista nudatos. Bel¬
lũ erat. ut qͥ feriebat᷑. si posset ferir& pax aut̃. ñ ut qͥ
euaserat uiuer&. s ut moriens ñ repugnar&¬
PE rabies exterarĩ gentuĩ. que scuicia barba¬
roꝵ huic de cuub uictorię ciuiũ cõparari porest:
Qͥd roma funestiꝰ. tetriꝰ. amariꝰq uidit. utrũ olim gal¬

Expanded text:
manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, manus diripuerunt, inmanius homines • hominem uiuum, quam bestiae solent discerpere cadauer abiectum. Alius oculis effossis et particulatim membris amputatis in tantis cruciatibus diu uiuere uel potius diu mori coactus est. Subhastatae sunt etiam, tamquam uillae, quaedam nobiles ciuitates; una uero, uelut unus reus duci iuberetur, sic tota iussa est trucidari. Haec facta sunt in pace post bellum, non ut acceleraretur obtinenda uictoria, sed ne contemneretur obtenta. Pax cum bello de crudelitate certauit et uicit. Illud enim prostrauit armatos, ista nudatos. Bellum erat, ut qui feriebatur, si posset, feriret; pax autem, non ut qui euaserat uiueret, sed ut moriens non repugnare rabies exterarum gentium, quae saeuitia barbarorum huic de ciuibus uictoriae ciuium conparari potest? Quid Roma funestius taetrius amariusque uidit, utrum olim Gal
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetua uirginũ cura semꝑ ardebat. suo pene sangyi¬
ne extinx. Urbẽ deinde silla uictor int̾uit. qͥ in uil¬
la publica ñ iã bello. sed ipsa pace scuiente. septẽ mi¬
ma s iubendo ꝓstuerat: In urbe aut̃ tota quẽ uell&
sẏlla. unꝰ qͥsq feriebat Unde tot funcra numcrari
omino ñ poterant. donec syllę suggereret᷑. sinendos
et̃ aliqͦs uiuere. ut ẽent qͥb possent imꝑare qͥ uice¬
rant. Tc̃ iã cohibita quȩ hac atq hac passi furibun¬
da ferebat᷑. licentia iugulandi. tabula illa cũ mag¬
nagͣtulatione ꝓposita ẽ. quȩ hominũ ex utroq ordi¬
ne splendido ȩquestri scilic& atq senatorio occiden¬
dorũ ac ꝓscribendoꝵ duomilia continebat: Con¬
tristabat᷑ numerꝰ. sed consolabat᷑ modꝰ:. Nec quia
tot cadebant tantũ erat meroris. ꝗͣtũ letitię. quia
ũ exqͥsita congemuit. Quendã sinc ferro laniantiũ

Expanded text:
perpetua cura virginum semper ardebat, suo pene sanguiperpetua cura virginum semper ardebat, suo pene sanguine exstinxit. Urbem deinde Sylla victor intravit, qui in villa publica, non jam bello, sed ipsa pace saeviente, septem mid jubendo prostraverat. In Urbe autem tota quem vellet Syllanus quisque feriebat: unde tot funera numerari omnino non poterant, donec Syllae suggereretur, sinendos esse aliquos uiuere, ut essent quibus possent imperare qui uicerant. Tunc iam cohibita quae hac adque iliac passim furibunda ferebatur licentia iugulandi, tabula illa cum magna gratulatione proposita est, quae hominum ex utroque ordine splendido, equestri scilicet adque senatorio, occidendorum ac proscribendorum duo milia continebat. Contristabat numerus, sed consolabatur modus; nec quia tot cadebant tantum erat maeroris, quantum laetitiae quia um exquisita congemuit. Quendam enim sine ferro laniantium
Abbreviated transcription (Latin):
etiã suo sanguine litar&. In ipsius aut̃ marii
occulis continuo feriebant᷑. qͥb salutantib dex¬
ttrã porrigere noliusset Sillana uͦ uictoria secuta.¬
huius uidelic& uindex crudelitatis. pꝰ tantũ sangui¬
nc̃ ciuiũ qͦ fuso fuerat cõparata. finito iã bello inimi¬
cis uiuentib crudeliꝰ in pace crassata c̃: lã ctiã pꝰ marii
maioris pristinas ac recentissimas cedes. additȩ fuerant
aliȩ grauiores a mario uiuen e atq carbone earundẽ
partiũ marianarũ. Qui silla imminente ñ solum
uictoriã. uerũ etiã ipsam despantes salutẽ. cuncta su
is aluiscedib impleuer̾: Nã p̃t̃ stiagẽ late ꝑ diũsa dif¬
fusã. obsesso etiã senatu. de ipsa curia taꝗ̃ de car¬
cere ꝓducebant᷑ ad gladiũ Mutiꝰ sceuola pon¬
tifex. qm̃ nichil apud romanos tẽplo uestt sanctus
habebat᷑. arã ipsã amplexꝰ. occisus ẽ. ignemq illũ qͥ

Expanded text:
etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisset. CAPUT huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum uictoriam, uerum etiam ipsam desperantes salutem cis alienisque caedibus impleverunt. Nam praeter stragem late per diversa diffusam, obsesso etiam senatu, de ipsa curia, tanquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaevola pontifex, quoniam nihil apud Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus, occisus est; ignemque illum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
impunita relinquerent᷑. aitͦ lucanus Excessit
medicina modũ. nimiũq secuta c̃: qua morbi du¬
xerc manũ ꝑiere nocentes Sed cũ iã soli possent
suꝑ eẽ nocentes. illo bello mariano atq siluano.
exceptis his qui foris in acie cecider̃. in ipsa qͦq
urbe cadauerib uici. platet. fora theatra. tẽ¬
pla cõpleta sunt. ut difficile iudicaretur. qͣ do
uictores plus funerũ ediderint. utrũ priꝰ ut uin¬
cerent: an postea quia uicissent Cũ primũ uic¬
toria mariana ꝗͣdo de exilio se ipse restituit.
exceptis passi quaqua uersum cedib factis. caput
octaui consulis poneret᷑ in rostris. cesar & fimbri¬
a domib trucidarent᷑ a suis. duo crassi pat̾ & filiꝰ
in conspecty mutuo mactarent᷑. Bebiꝰ & Numito¬
riꝰ unco tracti. sparsis uiscerib interirent. catu¬
lus hausto ueneno se manib in imicoꝵ subtra¬
her&. me ꝓrula flam̃ dialis p̃cisis uenis: ioui

Expanded text:
inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ ĩꝑatores poplĩ romani suꝑauerit. quas &
quomͦ ciuitates regionesq uastauerit. uix qͥ histo¬
riã scripser̃: satis explicare potuer̃. Neq id solum
fuit seruile bellỹ. sed & macedoniã ꝓunciã prius
seruicia de populata sunt: & deinde siciliã orãq
maritimã Quanta etiã & ꝗͣ horrenda cõmiserin
pͥmo latrocinia. deinde ualida bella piratarũ. qͥs
ꝓ magnitudinc rerum ualeat doqͥ: Cũ uͦ mariꝰ¬
multis ꝑ ẽptis. uictꝰ urbe ꝓfugisset. uix paululũ
respirante ciuitate. ut uerb̃ tullianis utar. suꝑa¬
uit postea cinna cũ mario Tc̃ uͦ clarissimis iuris
int̾̃ fectis. lumina ciuitatis extincta sunt. Ultꝰ ẽ
huiꝰ uictorię crudelitatẽ postea sẏlla Nec dici
qͥdem opꝰ est. ꝗͣta diminutione ciuiũ. & qͣta
calamitate rei publicȩ: De hac enĩ uindicta.
quȩ ꝑniciosior fuit. ꝗͣsi sclera quę puniebant᷑

Expanded text:
numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia, deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine rerum ualeat eloqui? CAPUT XXVIpartium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ. concionantib opponendã putarunt: quan¬
tũ ex hoc ꝓfecerint. indicant secuta peiora
Labo ͣr enĩ deinceps contianatores. ñ exẽplũ de¬
uitare gracchoꝵ. sed suꝑare ꝓpositum: Lutiꝰ
Saturnuinꝰ tribunꝰ plebis. & gauis seruiliꝰ p̃tor
& multopꝰ marcꝰ drusꝰ. quoꝵ om̃ium seditioni¬
b cedes primo iã tc gͣuissimȩ : deinde sotialia
bella exarserunt. qͥb italia uehement᷑ afflicta
& ad uastitatẽ mirabilẽ desertionẽq ꝑducta ẽ. Bel¬
lũ deinde seruile successit. & bella ciuiliaq p̃lia
cõmissa sunt. Qͥd sanguinis fusũ. ut om̃sfere ualȩ
Igentes. qͥb romanum maxime p̃pollebat imꝑi¬
um. tãꝗͣ seua barbaries domarent᷑: Iam ex pau¬
cissimis. hoc ẽ minꝰ ꝗͣ septuaginta gladiatorib quẽ
ad modũ bellũ seruile contractũ sit. ad quantr̃ nu¬
mery. & quã acrẽ ferocemq ꝑuenerit. quos ille

Expanded text:
chorum, contionantibus obponendam putarunt. Quanchorum, contionantibus obponendam putarunt. Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta peiora. Laborarunt enim deinceps contionatores non exemplum deuitare Gracchorum, sed superare propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. Seruilius praetor et multo post M. Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit et bella ciuilia. Quae proelia commissa sunt, quid sanguinis fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries domarentur! Iam ex paucissimis, hoc est minus quam septuaginta, gladiatoribus quem ad modum bellum seruile contractum sit, ad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa quippe quia int̾ deos ñ fuerat inuitata.
triũ dõꝵ dearũ litẽ aurei mali suppositione
cõ m̃ta ẽ. Unde rixa numinũ. & uenꝰ uctrix.
& rapta helena. & troia deleta ẽ: Qua ꝓpt̃
si forte indignata qͦd int̃ deos inurbe nullum
templũ habere meruit. ideo iã turbabat tan¬
tis tumultib ciuitatẽ. ꝗͣdo atrociꝰ potuit ir¬
ritari. cũ in loco illiꝰ cedis. hoc ẽ in locosui oꝑis
uana ridentib nobis. illi docti sapientesq sto¬
machabant᷑. & tam̃ numinũ bonoꝵ maloꝵq
cultores. de hac questione concordiȩ discordic¬
q ñ exeunt : suic p̃t̃ miserint harũ dearũ cultũ.
eisq febrẽ bello nãq p̾tulerint: qͥb antiqͣ fana
fecerint. siue & istas coluerint. cũ sic cos disceden¬
te concordia. discordia sȩuiens. usq ad ciuilia
bella ꝑduxerit: Preclarũ uͦ seditionis obstacu¬
lũ. ȩdem concordie. testc̃ cȩdis suppliciiq grac¬

Expanded text:
Ipsa quippe quia inter deos non fuerat invitata, Ipsa quippe quia inter deos non fuerat invitata, trium dearum litem aurei mali suppositione commenta est: unde rixa numinum, et Venus victrix, et rapta Helena, et Troja deleta. Quapropter, si forte indignata quod inter deos in Urbe nullum templum habere meruit, ideo jam turbabat tantis tumultibus civitatem; quanto atrocius potuit irritari, cum in loco illius caedis, hoc est in loco sui oper Haec vana ridentibus nobis illi docti sapientesque stomachantur, et tamen numinum bonorum malorumque cultores de hac quaestione Concordiae Discordiaeque non exeunt, sive praetermiserint harum dearum cultum, eisque Febrem Bellonamque praetulerint, quibus antiqua fana fecerunt; sive et istas coluerint, cum sic eos, discedente Concordia, Discordia saeviens usque ad civilia ecuta. Praeclarum uero seditionis obstaculum aedem Concordiae, testem caedis suppliciique Grac
Abbreviated transcription (Latin):
memoriãq cõpungeret Sed qͥd aliud fuit ꝗͣ irri¬
sio deorỹ illidee templũ construere : Quȩ si ess&
in ciuitate. ñ tantis dissensionib dilacerata corru¬
er&. nͥ forte sceleris huiꝰ rea concordia. quia dese¬
ruerat animos ciuiũ. meruit in illa ȩde tãꝗͣ incar¬
cere includi Cur enĩ si reb gestis congruere uo¬
lucr̃: ñ ibi potiꝰ edem discordię fabricar̃ : An ul¬
la ratione reddit᷑. cur concordia dea sit. & dis¬
cordia dea ñ sit: ut scdm̃ labeonis distinctionẽ
bona sit ista. illa uͦ mala: Nec ipse aliud se¬
cutꝰ uidetur ꝗͣ qͦd aduertit romȩ. & iã febrisi¬
cut saluti templũ constitutũ Codem mͦ gͥ non
tantũ concordiȩ. uerum eti&̃ discordiȩ consti¬
tuidebuit. Periculose itaq romani tã malade¬
Airata uiuere uoluer̃. nec troianũ excidium
retoluer̃. originẽ ab eiꝰ offensione sumpsisse

Expanded text:
memoriamque compungeret. Sed hoc quid aliud fuit, quam irrimemoriamque compungeret. Sed hoc quid aliud fuit, quam irrisio deorum, illi deae templum construere, quae si esset in civitate, non tantis dissensionibus dilacerata corrueret? nisi forte sceleris hujus rea Concordia, quia deseruerat animos civium, meruit in illa aede tanquam in carcere includi. Cur enim, si rebus gestis congruere voluerunt, non ibi potius aedem Discordiae fabricaverunt? an ulla ratio redditur, cur Concordia dea sit, et Discordia dea non sit; ut secundum Labeonis distinctionem, bona sit ista, illa vero mala? Nec ipse aliud secutus videtur, quam quod advertit Romae etiam Febri, sicut Saluti, templum constitutum. Eo igitur modo non tantum Concordiae, verum etiam Discordiae constitui debuit. Periculose itaque Romani tam mala dea irata vivere voluerunt, nec Trojanum excidium recoluerunt originem ab ejus offensione sumpsisse.
Abbreviated transcription (Latin):
les ignobilesq necabant᷑ Post gracchi alteriꝰ
interfectionẽ. luciꝰ opimiꝰ consul. qͥ aduers
cũ it᷑ urbẽ arma cõmouerat. eoq cum so¬
cus opp̃sso & extincto. ingentẽ ciuiũ stragt̃
fecerat. cũ questionẽ haber& etiã iudicia¬
ria inquisitione ceteros ꝑ sequens. tria milia
hominũ occidisse ꝑhibetur. Ex qͦ intelligi
potest. quantã multitudinẽ mortium habe¬
re potuerit turbidꝰ conflictus armoꝵ. quan¬
do tantã habuit uidicioꝵ uelut examinata
cognatio. Percussor Gracchi. ipsiꝰ caput ꝗͣtũ
gͣue erat. tanto auri pondere consuli uendi¬
dit: Hec enĩ pactio cedẽ p̃cesserat In qͣ etiam
occisus ẽ cũ liberis marcꝰ fulius consularis.
clegantĩ sane ex senatꝰ consultu. eo ipsoloco.
ubi funcreus tumultꝰ ille cõmissꝰ ẽ. ubi tot ei¬
ues ordinis cuiꝰq cecider̃. ȩdes concordie facta est :
ut Graccoꝵ penȩ testis. concionantiũ occulos ferir&.

Expanded text:
les ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius les ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectionem L. Opimius consul, qui aduersus eum intra Urbem arma commouerat eoque cum sociis obpresso et exfecerat, cum quaestionem haberet jam judiciaria inquisitione caeteros persequens, tria millia hominum occidisse perhibetur. Ex quo intelligi potest, quantam multitudinem mortium habere potuerit turbidus conflictus armorum, quando tantam habuit judiciorum velut examinata cognitio. Percussor Gracchi ipsius caput quantum grave erat, tanto auri pondere consuli vendidit: haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis Marcus Fulvius consularis. Cubi funereus tumultus ille commissus est, ubi tot ves ordinis cujusque ceciderunt, aedes Concordiae facta est, ut Gracchorum poenae testis concionantium oculos feriret,
Abbreviated transcription (Latin):
ues. & queq alia peccora sub hominum domini¬
o fuer̃. subito efferata. & domesticȩ lenitatis obli¬
ta. relictis tectis lib̾a uagabantur: & om̃e non
solum alioꝵ. uerũ etiã dominoꝵ auersabant᷑.
accenssũ. ñ sine exitio uel periculo audentis. si qͥs
de ꝓximo urger&. Quanti mali signũ fuit. si
hoc signũ fuit : Qͦd tantũ malum fuit. si etiã
signũ non fuit : Hoc si nr̃is temporib accidis¬
set: rabidiores istos. quã sua animalia illi pate¬
nes grachoꝵ a grariis legib excitate: Uo¬
lebant enĩ agros populo diuidere. qͦs nobili¬
tas ꝑperam possidebat. sed iã uetustam in iqͥ¬
tatem audere conuellere ꝑiculosissimũ. ĩ mo
uͦ ut res ipsa docuit. ꝑniciosissimũ fuit quę
funera facta sunt. cum prior gracchus occi¬
sus ẽ: Que etiã cũ aliꝰ fr̃ eiꝰ non longo int̾¬
posito tempore. neq enĩ legib & ordinc po¬
testatum. s turbis armoꝵq conflictib nobi¬

Expanded text:
ues, et quaeque alia pecora sub hominum dominiues, et quaeque alia pecora sub hominum dominio fuerunt, subito efferata et domesticae lenitatis oblita relictis tectis libera uagabantur et omnem non solum aliorum, uerum etiam dominorum auersabantur accessum, non sine exitio uel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit, quod tantum malum fuit, si etiam signum non fuit! Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi animalia patenes Gracchorum agrariis legibus excitatae. Volebant enim agros populo diuidere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed iam uetustam iniquitatem audere conuellere periculosissimum, immo uero, ut res ipsa docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est! quae etiam, cum alius frater eius non longo interposito tempore! Neque enim legibus et ordine potestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobi
Abbreviated transcription (Latin):
habebant: Hoc si ita e̾. ñ habent cur isti in
hac causa de nr̃is temporib conquerant᷑. Olum
romani hȩc uana contempnunt: Si autem con¬
suluerunt. respondeat᷑ quid ista ꝓfucr̃. quando
ꝑ humanas dũ taxat leges neminc ꝓhibente licu¬
er̃. Sed iam illa mala breuit᷑ quantỹ possumꝰ cõ¬
memoremꝰ. quȩ quanto interiora. tanto miseri¬
ora extiter. discordie eiuiles. uel potius in ciuuiles.
nec iã seditiones. sed etiã ipsa bella urbana ubi
tantus sanguis effusus ẽ: ubi partium studia ñ
contionẽ dissensionib uarusq uocib in alteru¬
trũ. sed plane iã ferro armisq seuiebant. bella
socialia. bella seruilia. bella ciuilia: Quantũ
romanũ cruorẽ fuderunt. quantũ italic uasta¬
tionẽ. desertionc̃q fecer̃: Namq anteꝗͣ se ad¬
uersus romã sociale latiũ cõmouer&. cuncta ani¬
malia humanis usib subdita. canes. eqͥ. asini. bo¬

Expanded text:
habebant? Hoc si ita est, non habent cur isti in habebant? Hoc si ita est, non habent cur isti in hac causa de nostris temporibus conquerantur. Olim Romani haec vana contemnunt. Si autem consuluerunt, respondeatur quid ista profuerunt, quando per humanas duntaxat leges, nemine prohibente, licu. Sed iam illa mala breuiter, quantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta animalia humanis usibus subdita, canes equi, asini bo
Abbreviated transcription (Latin):
q in numerabili copia suis negotiis intentos.
uno occidi iussit dic. Et factum ẽ. Quã illa
miserabilis rerũ faies erat. subito unum quẽq
ubicr̃q inuentus fuisset. in agro. in uia. in opido. in
domo. in uico. inforo. in templo. in lecto. in
conuiuio. in opinate atq impic fuisse truci¬
datũ: Quis gemitꝰ morientiũ. quę lacrimę
spectantium. fortasse etiã ferientiũ fuerunt :
Quã dura necessitas hospitũ. ñ solũ uidendi il¬
las ne farias cedes domui suę. uerũ etiam ꝑ¬
petrandi ab illa blanda comitate hum anitatis.
repente mutatis uultib ad hostile negotium
in pacc ꝑ agendum. mutuis repente dicam
om̃ino uulnerib cum ꝑcussus in corpore. &
ꝑ cussor in animo feriretur: Num & isti om̃s au¬
guria contempserant: Nũ deos & domesticos et
publicos cũ de sedib suis ad illã in remcabilẽ
ꝓcregrinationẽ ꝓfecti sunt. qͦs consulcrent ñ

Expanded text:
que innumerabili copia suis negotiis intentos que innumerabili copia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum faubicumque fuisset inventus, in agro, in via, in oppido, in domo, in vico, in foro, in templo, in lecto, in convivio, inopinate atque impie fuisse trucidatum? Quis gemitus morientium, quae lacrymae spectantium, fortasse etiam ferientium fuerunt? Quam dura necessitas hospitum, non solum videndi nefarias illas caedes domi suae, verum etiam perpetrandi; ab illa blanda comitate humanitatis repente mutatis vultibus ad hostile negotium in pace peragendum, mutuis dicam omnino vulneribus, cum percussus in corpore, et percussor in animo feriretur? Num et isti omnes auguria contempserant? num deos et domesticos et publicos, cum de sedibus suis ad illam irremeabilem peregrinationem profecti sunt, quos consulerent, non
Abbreviated transcription (Latin):
sa romana respublica. ut ꝓsꝑitatt ac secu¬
ritate rerũ unde nimium corruptis morib
mala illa congesta sunt. plus nocusse mon¬
stretur tã cito euersa. ꝗͣ prius nocuerat tan
diu aduersa Re artago. Hoc toto tempore
usq ad cesarẽ augustĩ. qͥ uidet᷑ ñ ad huc uel ip¬
torsisse romanis. & ad regale arbitrium cunc¬
ta reuocasse. & quasi morbida uetustate collapsã.
ueluti instaurasse ac renouasse re publicã Io¬
to gͦ isto tempore omitto. ex aliis atq aliis causis.
etiam atq etiam bellicas clades. & numantinum
fedus horrenda ignominia maculosu. Uola¬
uerant enĩ pulli de cauea. & mancino consuli
ut aiunt augurium malum fecerant. quasi ꝑ
tot annos qͥb illa exigua ciuitas romanum cir¬
cũ sessa exercitum afflixerat. ipsiq romane res
publice t̾rori esse iã ceꝑat. Alii contͣ eã malo au¬
gorio processeri nt:
cuerim. quod mitridates rex asic ubiq
in asia peregrinantes ciues romanos at¬

Expanded text:
sa Romana res publica, ut prosperitate ac secusa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago. Hoc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel iptorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliis causis etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processerunt. cuerim, quod Mithridates rex Asiae ubique in Asia peregrinantes ciues Romanos ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia salustius eo tempore dix̾ mores op¬
timos fuisse. ꝓpterea hoc de asiana luxuria
cõmemoran dũ putaui: ut intelligat᷑ etiam
illud a salustio in comparatione alioꝵ tem¬
ꝑm dictũ. quib temporib peiores utiq ingͣ¬
uissimis discordũs mores fuerunt. Nã tunc
id est int̾ scdm̃ & postremũ bellũ cartaginense
lata ẽ etiã lex illa uocaonia neqͥs heredem
feminã facer&. nec unicã filiã. Qua lege
qͥd iniquius dici aut cogitari possit ignoro:
Ueruntam̃ toto illo interuallo duoꝵ belloꝵ pu¬
nicoꝵ tolerabilior infelicitas fuit. B ellis tantũ¬
mͦ foris conterebat᷑ exercitꝰ. sed uictorus con¬
solabatur: Domi autẽ nulle sicut alias discordi¬
ȩ seuiebant: sed ultimo bello punico uno impe¬
to alteriꝰ scipionis qͥ obhoc etiã ipse affricani
cognom̃ inuenit. emula imꝑii romani abstir¬
pe deleta c̃: ac deinde tantis maloꝵ oppres¬

Expanded text:
Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores opSed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putaui, ut intellegatur etiam illud a Sallustio in conparationem aliorum temporum dictum, quibus temporibus peiores utique in grauissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, lata est etiam lex illa Voconia, ne quis heredem feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatur; domi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpres