comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne tua uideret᷑ preuarica ta defensio. si et te confitente appa¬
reret. quod ꝑ libidinem cui te patrocinari non pudet. etiam
comugiũ impediretur oratio. Ita cum mͥ ꝓ illa respondere cu¬
peres. s apło resistere non auderes. nec in aliam sententiam
sicut soletis ipsum apłicũ testimonium detorquere potuisses.
omnino inde tacere maluisti. Tu ergo melius honoras nuptias.
quarum dignitatem tamquã omnino ir reprehensibili uolu¬
tabro carnalis concupiscentiȩ decoloras. an ille qui cum dicat
non solum licitum. s eciam bomim coniugium. sc̃amq copu¬
lam.tam̃ cessante libidinis uoluptate. tempora orandi ab apłe
prescripta cominemorat: Atq ita non uult illi morbo esse¬
deditos coniuges. unde trahitur originale peccatum. ut eos
habentes: nec uocare dubitat. etiam uyoris ad ulterũ intem¬
perandem maridũ. omne conubii bonum pensãs. non cupi¬

Expanded text:
ne tua videretur praevaricata defensio, si et te confitente appane tua videretur praevaricata defensio, si et te confitente appareret, quod per libidinem, cui te patrocinari non pudet, etiam conjugum impediretur oratio. Ita cum mihi pro illa respondere cuperes, sed Apostolo resistere non auderes, nec in aliam sententiam, sicut soletis, ipsum apostolicum testimonium detorquere potuisses, omnino inde tacere maluisti. Tu ergo melius honoras nuptias, quarum dignitatem tanquam omnino irreprehensibili volutabro carnalis concupiscentiae decoloras: an ille, qui cum dicat, non solum licitum, sed etiam bonum conjugium sanctamque copulam, tamen cessante libidinis voluptate, tempora orandi ab Apostolo praescripta commemorat; atque ita non vult illi morbo deditos esse conjuges, unde trahitur originale peccatum, ut eos habentes; nec vocare dubitat etiam uxoris adulterum intemperantem maritum, omne connubii bonum pensans non cupi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ coniugia: Uides quem admodũ dicat in continentiam eti am
licita uertere inuiciũ. ubi et licitũ demonstrat ẽẽ conubium. et
in ipso non uult incontinentiam fȩdare quod licitum ẽ: Adu̾tis
quomodo intelligere debeas nobiscum. inquo morbo desiderii
noluerit apłs unũquemq uas suum possidere sicut gentes quȩ
ignorant dm̃. tibi aut̃ libido non nisi p̃ter uxorem uidetur ẽẽ cul¬
pabilis. Quid ergo de ambrosio iudicabis. qui intemperantẽ in
coniugio. ad ulterum quendam appellat uxoris: tu ne melius
nuptias honoras. in quibus libidini licentiosissimum spatium
p̃busti. ne fortassis offensa defensorem sibi altum ꝓuideret:
neq enim qđ ego cominemoraui scđhi ueniam contugibus con
uerbotemis attingere uoluisti: Aut quod ab illo oꝑe ut orationi
uacent cessare coniuges ammonent᷑. quod ego totum comme¬
moraui ausus es in tua responsione refricare. credo formidans

Expanded text:
esse conjugia? Vides quemadmodum dicat, incontinentiam etiam esse conjugia? Vides quemadmodum dicat, incontinentiam etiam licita vertere in vitium, ubi et licitum demonstrat esse connubium, et in ipso non vult incontinentiam foedare quod licitum est? Advertis quomodo intelligere nobiscum debeas, in quo morbo desiderii noluerit Apostolus unumquemque vas suum possidere, sicut gentes quae ignorant Deum ? Tibi autem libido non nisi praeter uxorem videtur esse culpabilis. Quid ergo de Ambrosio judicabis, qui intemperantem in conjugio adulterum quemdam appellat uxoris? Tune melius nuptias honoras, in quibus libidini licentiosissimum spatium praebuisti; ne fortassis offensa defensorem sibi alium provideret? Neque enim, quod ego commemoravi secundum veniam conjugibus concverbo tenus attingere voluisti; aut quod ab illo opere, ut orationi vacent, cessare conjuges admonentur , quod ego totum commemoravi, ausus es in tua responsione refricare: credo, formidans
Abbreviated transcription (Latin):
um. sca̾ copula. Sed tamen qui habent uxores. ita sint ac si non
habentes. ipse thorus in coinquinatus: et nemo alterũ frau¬
dare debet eo. nisi forte ad tempus. ut uacent orationi. tam̃ scdm
apłm non uacat orationi quis eo tempore quo usus corporeȩ
illius conuentionis exercet. Audi et alteram in libro de philoso¬
phia. Bona inquit continentia quȩdam uelut crepido pietatis.
Namq inprecipitiis uitȩ hurus labentium statuit uestigia specu¬
latrix sedula. nequid obrepat illicitum. Mater aut̃ uicioꝵ om¬
nium incontinentia. quȩ etiam licita u̾tat in uiciũ. Ideoq apłs
non solum afornicatione nos retrahit. uerum etiam in ipsis con¬
igiis modũ quẽdam docet. et tempora p̾scribit orandi. In dempe¬
rans enim in coniugio quid aliud nisi quidam adult̾ uxoris ẽ:
Cernis quem ad modum uelit etiam inter se ipsa. uera et honesta

Expanded text:
um, sancta copula. Sed tamen qui habent uxores, ita sint ac si non um, sancta copula. Sed tamen qui habent uxores, ita sint ac si non habentes: ipse est thorus incoinquinatus; et nemo alterum fraudare debet eo, nisi forte ad tempus, ut vacent orationi . Tamen secundum Apostolum, non vacat orationi quis eo tempore, quo usum corporeae illius conventionis exercet » . Audi et alteram in libro de Philosophia: « Bona, » inquit, « continentia, quaedam velut crepido pietatis. Namque in praecipitiis vitae hujus labentium statuit vestigia; speculatrix sedula, ne quid obrepat illicitum. Mater autem vitiorum omnium incontinentia, quae etiam licita vertit in vitium. Ideoque Apostolus non solum a fornicatione nos retrahit, verum etiam in ipsis conjugiis modum quemdam docet, et tempora praescribit orandi » . « Intemperans enim in conjugio, quid aliud nisi quidam adulter uxoris est? » Cernis quemadmodum velit etiam inter se ipsa vere honesta
Abbreviated transcription (Latin):
pora aũt diis minoribus facienda decernit. Ergo sc̃s ambrostꝰ
Miror inquit tantũ philosophum. quomͦ animã cui potestatem
conferendȩ inmortalitatis attribuit. in noctuis includat. aut
ranulis. feritate quoq induat bestiarum. cum inthimeo eã
dei opus ee̾ memorauerit. int̾ in mortalia adeo factã. corpus
aut non uideri opus summi dei asserit. quia natura carnis
humanȩ. nichil anatura corporis bestialis differt: si ergo di¬
gna ẽ. quȩ dei opus ẽe credatur. quomͦ in dignae̾. quȩ dei oꝑe
uestiatur: Ecce non solum animam quod et illi dicunt. uerũ
etiamcorpus quod illi negant contra platonicos dei opus eẽ.
defendit ambrosius. Andicturus es. quod nuptiis ingerat cri¬
men. quia et inde qđ nascit᷑ concupiscentiȩ uoluptatẽ concretũ.
dicit subire contagium: delictoꝵ: Audi ergo de miptiis ambro¬
siĩ sententiam in apologiam sc̃i dauid. Bonum inquit coniugi¬

Expanded text:
pora autem diis minoribus facienda decernit. Ergo sanctus Ambrosius, « pora autem diis minoribus facienda decernit. Ergo sanctus Ambrosius, « Miror, » inquit, « tantum philosophum, quomodo animam, cui potestatem conferendae immortalitatis attribuit, in noctuis includat, aut ranulis, feritate quoque induat bestiarum: cum in Timaeo eam Dei opus esse memoraverit, inter immortalia a Deo factam; corpus autem non videri opus summi Dei asserit, quia natura carnis humanae nihil a natura corporis bestialis differt. Si ergo digna est quae Dei opus esse credatur, quomodo indigna est quae Dei opere vestiatur? » Ecce non solum animam, quod et illi dicunt, verum etiam corpus, quod illi negant, contra Platonicos Dei opus esse defendit Ambrosius. 20. An tu dicturus es, quod nuptiis ingerat crimen, quia et inde quod nascitur concupiscentiae voluptate concretum, dicit subire contagium delictorum? Audi ergo de nuptiis Ambrosii sententiam in Apologia sancti David. « Bonum, » inquit, « conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ non dubitet. et iniptias honoret. in baptismo xp̃i pͣdicet omĩa
peccata dimitti. et dm̃ e̾e̾ nouerit iustum. et capacem uirtutis
atq ꝑfectionis ꝑdei grͣam. humanã non neget eẽ naturã. quȩ
ur̃a quinq facitis argumenta contendentes nullũ istoꝵ quinq
uerum ẽẽ posse. nisi falsum sit trahere nascentes originale peccatũ.
tim̃ hoc ipsum quod his quinq argumentis auferte conamini.
sic ille ubi opus ẽ in suis sermonibus ponit. ut cui uis satis e¬
liceat. quid catholica ueritas soleat p̃dicare. quid ꝓfana nouitas
conetur euertere. An forte ipsum quoq ambrosium scisse ac do-¬
cuisse dubitabis. dm̃ eẽ. hominum conditorem et animȩ et cor¬
poris: Audi ergo quid dicat in libro de philosophia contra pla¬
tonem philosophum. qui hominum animas reuolui in bestias
asseruerat. et animarũ tantũ modo dm̃ opinat᷑ auctorem. cor¬

Expanded text:
esse non dubitet, et nuptias honoret, et in Baptismo Christi praedicet omnia esse non dubitet, et nuptias honoret, et in Baptismo Christi praedicet omnia peccata dimitti, et Deum esse noverit justum; et capacem virtutis atque perfectionis per Dei gratiam humanam non neget esse naturam; quae vestra quinque facitis argumenta, contendentes nullum istorum quinque verum esse posse, nisi falsum sit trahere nascentes originale peccatum: tamen hoc ipsum, quod his quinque argumentis auferre conamini, sic ille ubi opus est, in suis sermonibus ponit, ut cuivis satis eluceat, quid catholica veritas soleat praedicare, quid profana novitas conetur evertere. An forte ipsum quoque Ambrosium scisse ac docuisse dubitabis, Deum esse hominum conditorem, et animae et corporis? Audi ergo quid dicat in libro de Philosophia contra Platonem philosophum, qui hominum animas revolvi in bestias asseverat, et animarum tantummodo Deum opinatur auctorem, cor
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ dnm̃ audiens dicẽtẽ am̃ am̃ dico uobis. nisi quis renatus fu¬
erit ex aqua et sp̃u. non introibit in regnum cȩloꝵ. Cernis quem
tioni. uir ȩccłiastica doctrina p̾ditus. comparauit: Quod ergo ẽ.
octauo die non circuncidi. hoc ẽ. inxp̃o non baptizari. et quod ẽ.
ꝑire de popło suo. hoc ẽ. non intrare in regnũ cȩloꝵ. Et tamen
uos inbaptismate pauuloꝵ expoliationem carnis. hoc ẽ. circum¬
cionem non manufactã celebrari negatis. cum nichil eos quo ex¬
poliari debeant. habere contenditis. Non enim eos fatemini mor¬
tuos in p̃putio carnis suȩ. quo peccatũ significat᷑ maxime quod
originalit᷑ trahit᷑ ꝑ hoc enim ẽ. corpus nr̃m corpus peccati. quod
fuerunt ante nos. et hȩc diuina ȩloquia fideliter et memorabilit᷑
tractauerunt. urgere te institui ꝓinde ad ep̃m ambrosiũ reu̾tam᷑
Qui cum et homines id ẽ. et animas et corpora hominũ opus dei

Expanded text:
ipsum Dominum audiens dicentem, Amen, amen dico vobis, nisi quis renatus fuipsum Dominum audiens dicentem, Amen, amen dico vobis, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non introibit in regnum coelorum » Joan. IItioni vir ecclesiastica doctrina praeditus comparavit? Quod ergo est octavo die non circumcidi, hoc est in Christo non baptizari: et quod est perire de populo suo, hoc est non intrare in regnum coelorum. Et tamen vos in Baptismate parvulorum exspoliationem carnis, hoc est, circumcisionem non manufactam, celebrari negatis; quia nihil eos, quo exspoliari debeant, habere contenditis. Non enim eos fatemini mortuos in praeputio carnis suae, quo peccatum significatur, maxime quod originaliter trahitur: per hoc enim est corpus nostrum corpus peccati, quod fuerunt ante nos, et haec divina eloquia fideliter et memorabiliter tractaverunt, urgere te institui. Proinde ad episcopum Ambrosium revertamur: qui cum et homines, id est et animas et corpora hominum, opus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sio. ecce unde contectio et succinctio folioꝵ. ecce unde in posteris
minum erubescentiũ factũ. duobꝰ uerbis euident̾ ex pressit di¬
cens foliis aut ficus erant cooꝑti. tegentes spediem pecccati.
cui non apparet quȩ uł qualis peccati species. aconfusis tegen¬
da fuerit in regione lumboꝵ. qui de sui corporis nuditate ñ
confundebant᷑ ante peceatum: Obsecro intelligite ĩmo uero ꝑ¬
muttite homines quod uobiscum intelligunt. intelligere. et nolite
nos cogere depudendis pene inpudent᷑ diutius disputare. Merito
idem beatus iob̾es etiam ipse sic̃ &: martyr cyprianus. circuncisi¬
onem carnis in signo preceptãẽe conmendat ẽe baptismatis. Et ui¬
de quomͦ iudeus inquit cirtuncisionem non differt ꝓpt̾ cominina¬
tionem. quia omnis anima quȩcũq nonfuerit circuncisa die oc
cuncisionem differs. quȩ inexpoliatione carnis incorpore ꝑficit᷑.

Expanded text:
sio, ecce unde contextio et succinctio foliorum, ecce unde in posteris sio, ecce unde contextio et succinctio foliorum, ecce unde in posteris minum erubescentium factum duobus verbis evidenter expressit, dicens: « Foliis autem ficus erant cooperti, tegentes speciem peccati. » Cui non appareat, quae vel qualis peccati species a confusis tegenda fuerat in regione lumborum, qui de sui corporis nuditate non confundebantur ante peccatum? Obsecro, intelligite; imo vero permittite homines, quod vobiscum intelligunt intelligere, et nolite nos cogere de pudendis pene impudenter diutius disputare. 18. Merito idem beatus Joannes, etiam ipse, sicut et martyr Cyprianus , circumcisionem carnis in signo praeceptam commendat esse Baptismatis. « Et vide quomodo Judaeus, » inquit, « circumcisionem non differt propter comminationem, quia omnis anima quaecumque non fuerit circumcisa die octcumcisionem differs, quae in exspoliatione carnis in corpore perficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tuã nimisq sollicitã. ne post peccatum adã et eua ocłis
aꝑtis lumbos precinxisse credant᷑. Ut enim tanta ibi loq̃¬
citate laborares. contra sensus ueniebas omniũ. et eos multilo¬
quo strepitu ꝑstringere cupiebas. Quid enĩ tam in ꝓmptu ẽ. quã
succinctoriis uł precnctoriis. quȩ grece ꝑizomata mincupantur
lumbos hominum contegi uł precingi. quas uulgus etiã mu¬
nituras uocat: Neq hoc ille homo dei cuiꝰte urgemus eloquio
tamquã obscurũ e̾et ex posuit. Sed quod omnes intelligebant
quid significaret. ostendit. In lumbis enĩ quibus pͥcingimur
ait. quedam semina generationis ẽẽ dicunt᷑. et ideo male ibi
succinctus adam folus in utilibus. Quare male. sequit᷑ et dicit.
Ubi futurȩ generationis non fructũ futurũ. s quȩdam peccata
signaret. Habes ne ad istam quod dicas: Ecce unde illa confu¬

Expanded text:
tuam nimisque sollicitam, ne post peccatum Adam et Eva oculis tuam nimisque sollicitam, ne post peccatum Adam et Eva oculis apertis lumbos praecinxisse credantur . Ut enim tanta ibi loquacitate laborares, contra sensus veniebas omnium, et eos multiloquii strepitu perstringere cupiebas. Quid enim tam in promptu est, quam succinctoriis, vel praecinctoriis, quae graece περιζώματα nuncupantur, lumbos hominum contegi vel praecingi, quas vulgus etiam munituras vocat? Neque hoc ille homo Dei, cujus te urgemus eloquio, tanquam obscurum esset exposuit: sed quod omnes intelligebant, quid significaret ostendit. « In lumbis enim quibus praecingimur, » ait, « quaedam semina generationis esse dicuntur; et ideo male ibi succinctus est Adam foliis inutilibus. » Quare male? Sequitur et dicit, « ubi futurae generationis, non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret. » Habesne ad ista quod dicas? Ecce unde illa confu
Abbreviated transcription (Latin):
ex huius concupiscentiȩ motu illi non erubescerent ħomi¬
nes primi. quo et ipsi apparebant noxii. Et eoꝵ filii pecca¬
do parentũ prenunciabant᷑ obnoxii: Utinã sic̾ illi erubue¬
runt eas partes corporis. in quibus libidins in obedientiã sen-¬
tiebant. nudas relinquere: Ita tu fidei catholicȩ obediens. erubesce¬
res erubescenda laudare. Quid aut̃ etiã de ipso ficulneoꝵ tegmine
folioꝵ. in libro deparadyso idem ipse scripserit doctor. aduerte.
Quodigit᷑ grauius ẽ. inquit. hac se adam interpretatione succix
eo loci ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. Inlũ¬
bis enĩ quibus p̃cingimur. quedam semina generationis ẽẽ di¬
cunt᷑: et ideo male ibi succintus adam foliis inutilibus. ubi fu¬
turȩ generationis non fructum futurũ. s quȩdam peccata signa¬
ret. hic certe frustrauit iste uir sc̃s tam elaboratã disputationẽ

Expanded text:
ex hujus concupiscentiae motu illi non erubescerent homiex hujus concupiscentiae motu illi non erubescerent homines primi, quo et ipsi apparebant noxii, et eorum filii peccato parentum praenuntiabantur obnoxii? Utinam sicut illi erubuerunt eas partes corporis, in quibus libidinis inobedientiam sentiebant, nudas relinquere; ita tu fidei catholicae obediens erubesceres erubescenda laudare! 16. Quid autem etiam de ipso ficulneorum tegmine foliorum in libro de Paradiso idem ipse scripserit doctor adverte. « Quod igitur gravius est, » inquit, « hac se Adam interpretatione succinxit eo loci, ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset. In lumbis enim quibus praecingimur, quaedam semina generationis esse dicuntur: et ideo male ibi succinctus est Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret » . Hic certe frustravit iste vir sanctus tam elaboratam disputationem
Abbreviated transcription (Latin):
subiret delictoꝵ contagiũ. quam uitalis sp̃c muus hauri¬
ret.Site non deseruit qualis cũq saltem sensus humanus.
uides quid de concupiscentiȩ uoluptate hac ipsa cuitu p̃besinpu¬
dentissimũ patrocinium. ꝓnunciauerit tui quod sepe dicendũ
ẽ. doctoris testimonio p̾dicatꝰ. tam memorabilis doctor ambro¬
sius. quod ea quisq concretus. ea genitalibus uisceribus in fu¬
sus. ea coagulatꝰ in sanguine et inpannis. non utiq laneis
aut lineis. aut huiꝰ cemodi talibus. qualibus iam nati obuol¬
uunt᷑ infantes. s pannis uiciatȩ originis. tamquã heredita¬
riis in uolutus. prius subeat contagium delictoꝵ: quam
uitalis huiꝰ aeris aurã spirando ꝑcipiat. in quẽ ueluti in mͣ¬
sum fontem comiunis et non desistentis alim̃ti post occul¬
ta spiramenta uiscerum mat̾noꝵ qui nascunt᷑ funditur. in
ortu ploraturus reatũ quem contraxit ante ortũ. Ergo ne

Expanded text:
subiret delictorum contagium, quam vitalis spiritus munus haurisubiret delictorum contagium, quam vitalis spiritus munus hauriret. » Si te non deseruit qualiscumque saltem sensus humanus, vides quid de concupiscentiae voluptate, hac ipsa cui praebes impudentissimum patrocinium, pronuntiaverit, tui, quod saepe dicendum est, doctoris testimonio praedicatus, tam memorabilis doctor Ambrosius: quod ea quisque concretus, ea genitalibus visceribus infusus, ea coagulatus in sanguine; et in pannis, non utique laneis, aut lineis, aut hujuscemodi talibus, qualibus jam nati obvolvuntur infantes, sed pannis vitiatae originis tanquam haereditariis involutus, prius subeat contagium delictorum, quam vitalis hujus aeris auram spirando percipiat: in quem velut immensum fontem communis et non desistentis alimenti, post occulta spiramenta viscerum maternorum, qui nascitur, funditur; in ortu ploraturus reatum, quem contraxit ante ortum. Ergone
Abbreviated transcription (Latin):
suos impetus cum excitat᷑. etiã si actus non ꝑagit cũ frenat᷑.
Adtende ergo paulisꝑ. quomͦ ex hac lege peccati omnẽ gene¬
rari hominem. et ideo trahere originale peccatum. sc̃s eloqua¬
t ambrosius. in eo ipso de sacramento regenerationis. siue de
philosophia libro suo. Est inquit domus quam sapientia
ȩdificat. et mensa celestibus referta sacramentis. inqua iustꝰ
cibum diuinȩ uoluptatis epulatur suauem gr̃ȩ potum bibens.
siꝑpetuoꝵ meritoꝵ uberi posteritate letet᷑. hos filios gene¬
rans dauid partus illos corporeȩ cominixtionis horrebat:
et ideo mundari sacrifõtus irriguo desiderabat. ut carnalem
ac terrenam labem gr̃a spiritalis ablueret. Etce inquit in
iniquitatibus conceptus sum: et in delictis peꝑit me mat̾
mea. Male
eua parturiuit. ut partus relinqueret
et coagulatus in sanguine. in pannis in uolutus.prius

Expanded text:
suos impetus, cum excitatur, etiamsi actus non peragit, cum frenatur: suos impetus, cum excitatur, etiamsi actus non peragit, cum frenatur: attende ergo paulisper, quomodo ex hac lege peccati omnem generari hominem, et ideo trahere originale peccatum, sanctus eloquatur Ambrosius in eo ipso de Sacramento regenerationis, sive de Philosophia libro suo. « Est, » inquit, « domus quam sapientia aedificat, et mensa coelestibus referta sacrementis, in qua justus cibum divinae voluptatis epulatur, suavem gratiae potum bibens, si perpetuorum meritorum uberi posteritate laetetur. Hos filios generans David partus illos corporeae commixtionis horrebat, et ideo mundari saecri fontis irriguo desiderabat, ut carnalem ac terrenam labem gratia spiritualis ablueret. Ecce, inquit, in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea » . « Male Eva parturivit, ut partus relinqueret et coagulatus in sanguine, in pannis involutus, prius
Abbreviated transcription (Latin):
go. iam non ego oꝑor illud. s quod habitat in me peccatũ.
Quanta libet feraris animi obstinatione iullane. quantalibet
aduersus nos ꝑuicatia ꝓpelagiano errore consistas. canta
ꝑbeatum ambrosium rerum circum uallaris eiudentia.
tanta uerboꝵ eius manifestatione contunderis. ut ꝓfecto
si nulla te ratio. cogitatio. consideratio. religionis. pietatis
humanitatis. atq inte ipso aduertendȩ ueritatis a ꝑtinaci
intentione reuocauerit. ostendas quantũ in malis huma¬
nis ualeat. eo quemquã fuisse ꝓgressum. ubi manere non
libeat. unde redire iam pudeat. Sic enim te credo affici. cu
ista legeris. Sed o si pax xp̃i in tuo corde uincat. et bona
penitentia de mala uerecondia palmam ferat. Sed iã nunc
mortalitas etiã continentiũ cogitur ferre. cui modũ castitas
nuptiarum laborat imponere. ubi concupiscentia carnis
uoluptasq quã laudas. contra ꝓpositum uoluntatis agit

Expanded text:
go; jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum » . go; jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum » . Quantalibet feraris animi obstinatione, Juliane, quantalibet adversus nos pervicacia pro Pelagiano errore consistas; tanta per beatum Ambrosium circumvallaris rerum evidentia, tanta verborum ejus manifestatione contunderis, ut profecto, si nulla te ratio, cogitatio, consideratio religionis, pietatis, humanitatis, atque in te ipso advertendae veritatis a pertinaci intentione revocaverit, ostendas quantum in malis humanis valeat, eo quemquam fuisse progressum, ubi manere non libeat, unde redire jam pudeat. Sic enim credo te affici, cum ista legeris. Sed o si pax Christi in tuo corde vincat, et bona poenitentia de mala verecundia palmam ferat! CAPUT VI. 15.mortalitas etiam continentium cogitur ferre, cui modum castitas nuptiarum laborat imponere, ubi concupiscentia carnis, voluptasque, quam laudas, contra propositum voluntatis agit
Abbreviated transcription (Latin):
debeat. Nõ eñi satis ẽ. ut moriant᷑ uicia. nisi marcescant corpo¬
ris luxus. et omniu̾ tunculoꝵ carnaliũ compago soluatur.
omnis nodus corporei laxetur usus. Nemo sibi blandiatur
qđ aliam figuram induerit. mistica p̾cepta acceꝑit. ad con¬
tinentiȩ disciplinam applicuerit animũ. non qđ uolumus
hoc agimus. s. qđ odio habemus hoc facimus. Multa oꝑa¬
t̃ in nobis peccatum. Nobis reluctantibus. rediuiue ple¬
rũq uolup tates resurgunt. Luctandũ nobis aduersum
carnem est. Luctatus ẽ. ad uersus eam paulus. Deniq ait. Ui¬
deo aut̃ ali am legem. ut supͣ. Numquid tu inquid fortior¬
paulo: nec ta quã sedulȩ carnituȩ confidas. et te ei credas
cum apłs clamet. Scio enim quia non habitat in me. id
ẽ. in carne mea bonũ. Nam uelle ad iacet michi. ꝑficere
aut̃ bonum non inuenio. Non enim qđ uolo hoc ago facio
bonum: s qd nolo malu̾ hoc ago.Si aut̃ qđ nolo hoc a¬

Expanded text:
debeat. Non enim satis est ut moriantur vitia, nisi marcescat corpodebeat. Non enim satis est ut moriantur vitia, nisi marcescat corporis luxus, et omnium vinculorum carnalium compago solvatur, omnis nodus corporei laxetur usus. Nemo sibi blandiatur, quod aliam figuram induerit, mystica praecepta acceperit, ad continentiae disciplinam applicuerit animum. Non quod volumus, hoc agimus; sed quod odio habemus, hoc facimus. Multa operatur in nobis peccatum. Nobis reluctantibus redivivae plerumque voluptates resurgunt. Luctandum nobis est adversus carnem. Luctatus est adversus eam Paulus: denique ait, Video autem aliam legem in Paulo? Nec tanquam sedulae carni tuae confidas, et te ei credas, cum Apostolus clamitet: Scio enim quia non habitat in me, id est in carne mea, bonum: nam velle adjacet mihi, perficere autem bonum malum, hoc ago. Si autem quod nolo, hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
eloquium causamq comiunẽ sedulo agens. repugnat enĩ
ler carnis inquit legi mentis. et laborandum nob̾ ẽ. ac de su¬
dandum. ut castigemus corpus et seruituti redigamꝰ. et quȩ st̃
spiritalia seminemus. Inalio quoq libro suo de sacramento re¬
generationis uł de philosophia quem scripsit. ita loquit᷑. Be¬
ata igit᷑ mors quȩ nos peccato eripit ut reformet deo. qui enĩ
mortuus ẽ: iustificatus ẽ. a peccato. Numquid naturȩ fine in¬
quit. iustificatur a peccato aliquis: non utiq. qm̃ qui peccator
moritur: inpeccato manet. Ille aut̃ iustificat᷑ apeccato. cui ꝑ
baptismũ peccata remittunt᷑ omnia. Habes ad ista qđ dicas:
Uedes. ne quem admodũ ex presserit uir uenerabilis inbaptis¬
mo fieri hominis mortem beatamDbi remittunt᷑ peccata oĩa :
mors sit mistica. nunc consideremus cuiꝰmodi sepultura ẽe

Expanded text:
eloquium, causamque communem sedulo agens: « Repugnat enim eloquium, causamque communem sedulo agens: « Repugnat enim lex carnis, » inquit, « legi mentis, et laborandum nobis est ac desudandum, ut castigemus corpus et servituti redigamus, et quae sunt spiritualia seminemus » . 14. In alio quoque libro suo, de Sacramento regenerationis, vel de Philosophia quem scripsit, ita loquitur: « Beata igitur mors quae nos peccato eripit, ut reformet Deo. Qui enim mortuus est, justificatus est a peccato » . « Numquid naturae fine, » inquit, « justificatur a peccato aliquis? Non utique: quoniam qui peccator moritur, in peccato manet; ille autem justificatur a peccato, cui per Baptismum peccata omnia remittuntur. » Habesne ad ista quod dicas? Videsne quemadmodum expresserit vir venerabilis, in Baptismo fieri hominis mortem beatam, ubi remittuntur peccata omnia? cujusmodi sit mors mystica: nunc consideremus cujusmodi sepultura esse
Abbreviated transcription (Latin):
sit plane ꝯfiteris. s tantis uerboꝵ ornam̃tis eam moderatã
aefendis et laudas. quasi istũ modũ sibi ipsa constituerit. et
non sp̃c qui aduersus eius impetum concupiscit: Aduersus
bit inmunda. Inquȩ non ꝑtrahet et precipitabit abrupta :
Uerum nunc quod potius instat. Ecce non scđm uos qͥc̃q iude¬
us. s scđm beatissimũ ambrosium de se ipso paulus apłs
loco dortor idem. Impugnat᷑ inquit. paulus et uidet legẽ
carnis suę repugnantẽ legi mentis suȩ. et captiuantem
se in lege peccati. Nec de conscientia sua pͥsũpsit. s ꝑ xp̃i gr̃am
confidit se amortis corpore liberandũ: Et tu quemquã opina¬
re scientẽ non posse peccare: Paulus dicit. Non enim quod
uolo facio bonum. s quod nolo malum hoc ago: et tu arbi¬
traris hominis ꝓdesse scientiam. quȩ delicti augeat in uidi¬
am: Itemq in eodem oꝑe idem ipse ep̃s ad om̃s nos referens

Expanded text:
sit, plane fateris: sed tantis verborum ornamentis eam moderatam sit, plane fateris: sed tantis verborum ornamentis eam moderatam defendis et laudas, quasi istum modum sibi ipsa constituerit, et non spiritus qui adversus ejus impetum concupiscit. Adversus bit immunda? in quae non pertrahet et praecipitabit abrupta? Verum nunc, quod potius instat, ecce non secundum vos quicumque Judaeus, sed secundum beatum Ambrosium de se ipso Paulus apostolus lex carnis meae inpugnaret? inpugnatur Paulus et uidet legem carnis suae repugnantem legi mentis suae et captiuari se in lege peccati, nec de conscientia sua praesumit, sed per Christi gratiam confidit se a mortis corpore liberandum : et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? Paulus dicit: non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago: et tu arbitraris homini am? » Itemque in ipso opere idem ipse episcopus ad omnes nos referens
Abbreviated transcription (Latin):
corporis passiones: uidebat legem carnis suȩ repugnantẽ
legi mentis suȩ. Itemq in eodem. Cum dicit inquit sapienti
orem serpentẽ. in telligis quẽ loquat᷑. id ẽ. illum ad uersariũ
nr̃m. quitam̃ habet huius sapientiam mundi. s et uoluptas
atq delectatio bene sapiens dicitur. quia et carnis appellat᷑
sapientia. sicut habes. quia sapientia huiꝰ carnis inimica est
deo. Et adex quirenda delectationum genera astuti sunt. qui
appetentes sunt uoluptatum. Siue ergo inquit delectationem
intelligas. quȩdam ẽ. diuino aduersa mandado. et inimica sen-¬
sibus nr̃is. Unde sc̃s paulus ait. Uideo aliam legem in men¬
bris meis repugnantem legi mentis meȩ. et captiuitatẽ me
in lege peccati. Qualem uoluptatẽ dicat hoc loco. istȩ doctor
in ꝓmptu ẽ. quia ut intelligeremꝰ. ad hibuit apłi testimo niu̾
ta tua. quam uis et tu reprehendas eiꝰ excessum. ubi qualis

Expanded text:
corporis passiones, videbat legem carnis suae repugnantem corporis passiones, videbat legem carnis suae repugnantem legi mentis suae. » Itemque in eodem: « Cum dicit, » inquit, « saporem serpentem, intellegis quem loquatur, id est illum aduersarium nostrum, qui tamen habet huius sapientiam mundi. sed et uoluptas atque delectatio bene sapiens dicitur, quia et carnis appellatur sapientia, sicut habes quia sapientia huius carnis inimica est deo et ad exquirenda delectationum genera astuti sunt qui adpetentes sunt uoluptatum. siue ergo delectationem intellegas, quaedam est diuino aduersa mandato et inimica sensibus nostris, unde sanctus Paulus ait: uideo aliam legem m membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuantem me in lege pin promptu est, quia ut intelligeremus, adhibuit Apostoli testimonium ta tua, quamvis et tu reprehendas ejus excessum. Ubi qualis
Abbreviated transcription (Latin):
mantur: s nrͣ̃a infirnutas ipsa sunt. nec in his equis malis in¬
iquitatem nominasse putandus ẽ illam. quȩ deletur in baptis¬
mo. Illa namq peccatoꝵ peccatoꝵ quȩ fecimus fuit. quȩ cunc¬
ta remissa sunt. atq omĩno iam non sunt. quoꝵ reatus mane¬
bat quando ipsa fiebant atq transibant. Istam uero legem
peccati. cuiꝰ manentis reatus in sacro fonte remissus ẽ. ꝓptea
uocauit iniquitatẽ. quia iniquum ẽ ut caro concupiscat adu̾¬
sus sp̃m. quam uis assit in nr̃a renotiatione iusticia. quia iu¬
stum ẽ. ut aduersus carnẽ sp̃c concupiscat. ut sp̃u ambule¬
mus. et concupiscentias carnis non ꝑficiamus. hanc quip¬
pe iusticiam nr̃am int̾ bonos equos in uenimus nomina¬
tã. Audi adhuc quid dicat in libro quẽ scripsit de paradyso.
Fortasse inquit ideo dixit paulus. quia non licet homini loqui
quia erat adhuc in corpore constitutus. hoc ẽ. uidebat istius

Expanded text:
mantur: sed nostra infirmitas ipsa sunt. Nec in his equis malis inmantur: sed nostra infirmitas ipsa sunt. Nec in his equis malis iniquitatem nominasse putandus est illam, quae deletur in Baptismo: illa namque peccatorum quae fecimus, fuit, quae cuncta remissa sunt, atque omnino jam non sunt, quorum reatus manebat quando ipsa fiebant atque transibant. Istam vero legem peccati, cujus manentis reatus in sacro fonte remissus est, propterea vocavit iniquitatem, quia iniquum est ut caro concupiscat adversus spiritum: quamvis adsit in nostra renovatione justitia; quia justum est ut adversus carnem spiritus concupiscat, ut spiritu ambulemus, et concupiscentias carnis non perficiamus. Hanc quippe justitiam nostram inter bonos equos invenimus nominatam. 13. Audi adhuc quid dicat in libro quem scripsit de Paradiso . « Fortasse, » inquit, « ideo dixit Paulus, Quae non licet homini loqui » , « quia erat adhuc in corpore constitutus, hoc est, videbat istius
Abbreviated transcription (Latin):
restringit et reuocat. bonos incitat. Boni ȩqui sunt quatuor.
Prudentia. temperantia. fortitudo. iusticia. Mali ęqui: iracundia.
concupiscentia. timor. iniquitas. Numquid ait. bonus rector
bonos equos habet. malos non habet: Sed ait. bonos incitat.
malos restringit. et reuocat. Unde isti sunt equi: Nempe si
eos substantias dicimus uł putamus. manicheoꝵ fauemus
uł heremus insamȩ. quod ut absit a nobis. catholice istos equos
intelligimus. uicia nr̃a sunt. legi mentis ex lege peccati resistũt.
non anobis hȩc uicia seꝑata. alicubi alibi erunt. s in nobis sa¬
nata nus quã erunt. Ueruntam᷑ quare ñ inbaptismate perie¬
runt: An nundũ fateberis. quod reatus eoꝵ ꝑierit. infirmitas re¬
manserit: non reatus quo ipsa rea fuerant. s quo nos reos
fecerant in malis oꝑibus quo nos traxerant. Nec ita eoꝵ
mansit infirmitas. quasi sint aliqua animalia quȩ infir¬

Expanded text:
restringit et revocat, bonos incitat. Boni equi sunt quatuor, restringit et revocat, bonos incitat. Boni equi sunt quatuor, prudentia, temperantia, fortitudo, justitia: mali equi, iracundia, concupiscentia, timor, iniquitas » . Numquid ait, Bonus rector bonos equos habet, malos non habet? Sed ait, « Bonos incitat, malos restringit et revocat. » Unde isti sunt equi? Nempe si eos substantias dicimus vel putamus, Manichaeorum favemus vel haeremus insaniae: quod ut absit a nobis, catholice istos equos intelligimus vitia nostra, quae legi mentis ex lege peccati resistunt. Non a nobis haec vitia separata, alicubi alibi erunt, sed in nobis sanata nusquam erunt. Verumtamen quare non in Baptismate perierunt? An nondum fateberis, quod reatus eorum perierit, infirmitas manserit: non reatus quo ipsa rea fuerant, sed quo nos reos fecerant in malis operibus, quo nos traxerant? Nec ita eorum mansit infirmitas, quasi aliqua sint animalia quae infir
Abbreviated transcription (Latin):
noriȩ generationis naturȩq communis minime deneretur. et
dampnasse peccatũ. quod nascendo non sensit. Aꝑtissimȩ dicit
quod dissensio carnis et animȩ ꝑpͦuaricationẽ primi hominis
innatura uerterit. Aꝑtissime dicit carnẽ libidinũ uolutabrũ
diuersoriũq uicioꝵ ita mutari indei templũ. sacrariũq uirtu¬
tũ. cum in naturã regressa. uigoris sui agnoscit altricem. atq
ausu deposito contũmatiȩ. moderatioris animȩ conungatur
arbitrio. qualis fuit cum in habitanda paradysi secreta susce¬
pit. antequã eẽt ueneno pestiferi serpentis infecta. quid ad
huc quod aduersus meos libros moliaris inquiris: illum
aspice. aduersus illum aliquid aude. qui heresis ur̃ȩ uenenis
antequã nascerent᷑ occurrit. et unde possint expellit hȩc an¬
tidota preparauit. Quȩ si satis non sunt: ad huc audi. in libro
de ysaac et anima idem dicit. Bonus ergo rector: malos ȩquos

Expanded text:
noxiae generationis naturaeque communis minime teneretur, et noxiae generationis naturaeque communis minime teneretur, et damnasse peccatum quod nascendo non sensit. Apertissime dicit, quod dissensio carnis et animae per praevaricationem primi hominis in naturam verterit. Apertissime dicit, carnem libidinum volutabrum diversoriumque vitiorum tunc mutari in Dei templum sacrariumque virtucum caro in naturam regressa, vigoris sui agnoscit altricem, atque ausu deposito contumaciae, moderantis animae conjugatur arbitrio: qualis fuit cum inhabitanda paradisi secreta suscepit, antequam veneno pestiferi serpenthuc adversus me quos libros moliaris, inquiris? Illum aspice, adversus illum aliquid aude, qui haeresis vestrae venenis antequam nascerentur, occurrit, et unde possent expelli, haec antidota praeparavit. Quae si satis non sunt, adhuc audi. 12. In libro de Isaac et Anima idem dicit: « Bonus ergo rector malos equos
Abbreviated transcription (Latin):
mentis. uides uertisse in naturã animȩ carnisq discordiam.
et ꝑhas inimicitias nobis habundare miserias. nõ nisid̃i
miscdia finiendas. noli iam mͥ ad uersari. Nam si adhuc faci
cui uł quibus simul aduerseris. aduertis. Me nempe dixisti
ncħmagiᷤᷤ laborare ꝗͣ ut non intelligar. et in quibus .dã locis
sensus meos ad tuũ potius int̾pretaris arbitriũ. ab iidens
tardiusculis cordibus hominũ. qui te non intelligunt tace¬
re potius noluisse. quã respondere potuisse uni meo. qua¬
tuor uoluminibus tuis. Eece fundit eloquentiȩ lucidũ. ac
ꝑspicuũ flumen ambrosius. Nonẽ. ubi hereat lector. ubi
caligetaudito M anifestissime dicit apłm ideo dixisse. quis
me liberabit de corpore mortis hurus. quia omnes sub peccado na¬
scimur. et ipse ortus inuitio ẽ. Manifestissime dicit dnm xp̃m
ꝓpterea fuisse sine peccato. quod natus exuirgine. uinculis ob¬

Expanded text:
mentis. Vides vertisse in naturam, animae carnisque discordiam, mentis. Vides vertisse in naturam, animae carnisque discordiam, et per has inimicitias nobis abundare miserias, non nisi Dei misericordia finiendas. Noli jam mihi adversari: nam si adhuc facis, cui vel quibus simul adverseris, advertis. « Me » nempe « dixisti nihil magis laborare, quam ut non intelligar. » Et in quibusdam locis sensus meos ad tuum potius interpretaris arbitrium, abutens tardiusculis cordibus hominum, qui te non intelligunt tacere potius noluisse, quam respondere potuisse uni meo, quatuor voluminibus tuis. Ecce fundit eloquentiae lucidum ac perspicuum flumen Ambrosius: non est ubi haereat lector, ubi caliget auditor. Manifestissime dicit Apostolum ideo dixisse, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? quia omnes sub peccato nascimur, et ipse ortus in vitio est. Manifestissime dicit, Dominum Christum propterea fuisse sine peccato, quod natus ex virgine vinculis ob
Abbreviated transcription (Latin):
posito contumatiȩ moderatioris animȩ coniungat᷑ arbitrio
qualis fuit cum in habitanda paradysi secreta susceꝑit. antequã
ueneno pestiferi serpentis infecta sacrilegã fam̾ sciret. diuinoꝵ¬
q tnemoriã preceptoꝵ animȩ sensibus in herentẽ. edacitatis
studio preteriret. Hinc peccatũ manasse ꝓditur. tamquã corpo¬
re animaq genitoribus. dum corporis natura temptat᷑ anima
male sana compatit᷑. quȩ si appetentiam corporis refrenasset.
in ipso ortu e̾et ertincta origo peccati. quã uelut uirili in fusam
corporis motu madefacta anima. etiã sui uigore corrupto
alienis grauis honeribus parturiuit. his certe aꝑtissime
atq satiatissime ille tam ex cellent̾ tui doctoris ore laudatꝰ doctor
ambrosius de clarauit. et quid e̾et. et unde eet. originale pec¬
catũ. et tinde contigerit illa prima confusio. quȩ in obedien¬
tia carnis fuit dissentientis ab anima. quã discordiam sanat
aduersus spm. uides unde sit lex inmenbris repugnans legi

Expanded text:
 arbitrio: qualis fuit cum inhabitanda paradisi secreta suscepit, antequam veneno pestiferi serpentis infecta sacrilegam famem sciret, divinorumque memoriam praeceptorum animae sensibus inhaerentem edacitatis studio praeteriret. Hinc peccatum manasse proditur, tanquam corpore animaque genitoribus, dum corporis natura tentatur, anima male sanae compatitur. Quae si appetentiam corporis refrenasset, in ipso ortu esset exstincta origo peccati; quam velut virilis infusam corporis motu male feta anima, etiam sui vigore corrupto, alienis gravis oneribus parturivit » . 11. Hic certe apertissime atque satiatissime ille tam excellenter tui doctoris ore laudatus doctor Ambrosius declaravit, et quid esset, et unde esset originale peccatum, et unde contigerit illa prima confusio, quae inobedientia carnis fuit dissentientis ab anima, quam discordiam sanat adversus spiritum, vides unde sit lex in membris repugnans legi
Abbreviated transcription (Latin):
immo etiam cum baptirant᷑ reclamant. respuunt. reluctant᷑. et acci¬
piunt tam̃ et inueniunt. et aꝑit᷑ eis. et intrant in regnum dei. Ubi sit
eis ȩt̾nitatis salus et agnitio ueritatis. longe pluribus infantibꝰ in is¬
tam gram non ad optatis ab eo qui uult omnes hommes saluos fieri.
et in ad agnitionẽ ueritatis uenire. Quibus dicere nͣ potest uolui. et
noluistis. quia siuoluisset. quis eoꝵ qui nundũ habent uoluntatis suȩ
arbitrium. uoluntati eiꝰ omĩpotentissime restitisset : cur ergo non sic ac¬
cipunus quod dictum ẽ. qui om̃s homines uult saluos fieri. et in ag¬
nitionem ueritatis uenire. quomͦ et illud accipimꝰ quodidem dixit

Expanded text:
imo etiam cum baptizantur, reclamant, respuunt, reluctantur: et acciimo etiam cum baptizantur, reclamant, respuunt, reluctantur: et accipiunt tamen, et inveniunt, et aperitur eis, et intrant in regnum Dei, ubi sit eis aeternitatis salus et agnitio veritatis; longe pluribus infantibus in istam gratiam non adoptatis ab eo, qui vult omnes homines salvos fieri et in agnitionem veritatis venire. Quibus dicere non potest, Volui, et noluistis : quia si voluisset, quis eorum qui nondum habent voluntatis suae arbitrium, voluntati ejus omnipotentissimae restitisset? Cur ergo non sic accipimus quod dictum est, Qui omnes vult homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire; q
Abbreviated transcription (Latin):
uidõ ponere iam cepistis merita gr̃am p̾cedentia. qđ ẽ. petere.
querere. pulsare. ut his meritis debita illa reddat᷑. ac sic gr̃a ma¬
nit᷑ nuncupet᷑. tãquã gr̃a milla pcesserit. et cor tetigerit ut bea¬
tificum bonũ peteret᷑ adco. ut quereret᷑ ds̃. ut pulsaret᷑ ad dm̃.
inumicis nr̃is iubeat orare. si nͣ ẽ eiꝰ ad u̾sa. et aduersa corda con¬
uertere. Sed ponis apłicũ testimoniũ et ab eo dicis pulsantibus
aꝑiri qui omnes homines uult saluos fieri. et in agnitione uerita¬
tis uenire. ut uidelicet intelligainus docentibus uobis. ideo non
omnes saluos fieri et magntionẽ ueritatis uerire. quia ipsi nolt̃¬
petere cum ds̃ uelit dare. nolunt querere cum ds uelit ostendere. nolt̃
pulsare cum deus uelit aꝑire. Sed hunc sensum ur̃m infandes illi ipsa
sua taciturnitate conuncunt. qui nec petunt. nec querunt. nec pulsant.

Expanded text:
video, ponere jam coepistis merita gratiam praecedentia, quod est petere, video, ponere jam coepistis merita gratiam praecedentia, quod est petere, quaerere, pulsare; ut his meritis debita illa reddatur, ac sic gratia inaniter nuncupetur: tanquam gratia nulla praecesserit, et cor tetigerit, ut beatificum bonum peteretur a Deo, ut quaereretur Deus, ut pulsaretur ad Deuminimicis nostris jubeat orare , si non est ejus aversa et adversa corda convertere. 42. Sed ponis apostolicum testimonium, et ab eo dicis pulsantibus aperiri, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire : ut videlicet intelligamus, docentibus vobis, ideo non omnes salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire, quia ipsi nolunpetere, cum Deus velit dare; nolunt quaerere, cum Deus velit ostendere; nolunt pulsare, cum Deus velit aperire. Sed hunc sensum vestrum infantes illi ipsa sua taciturnitate convincunt, qui nec petunt, nec quaerunt, nec pulsant;
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. replicãsq̃dã q̃ suꝑiore disputatione consũpta sunt. Q uȩ si et
ego repetere uelim. quis erit finis: Int̾q̃ dicis etiam illud ur̃m con¬
tra xpͣi gr̃am sepe auobis in anit̾ dictũ. qđ scilicet appellatione gr̃e
bonos fieri homines fatari necessitate dicamus. cũ uobis ora obstru¬
ant. et linguas premant qui loquinondũ ualent. Cum enĩ loqua¬
cissime laboretis astruere ac ꝑsuadere. quod pelagius in palestinoꝵ
la tam̃ merita potestis asserere paruuloꝵ ꝑ quȩ discernant᷑ qui
eorũ in dei filios ad optant᷑. ab eis qui sine huiꝰ gr̃ę consecutione mo¬
riunt᷑. Calumpniaris me dicere nichil studii expectarlab humana
uoluntate debere contra illud ȩuuangłicũ qđ ait dñs. petite et ac¬
cipietis. querite et inuenietis. pulsate et aꝑiet uolis om̃isenĩ qui pe¬
tit accipit. et qui querit inuenit. et pulsanti aꝑiet᷑. Ibi enĩ uos ut

Expanded text:
dicis, replicans quaedam quae superiore disputatione consumpta sunt: quae si et dicis, replicans quaedam quae superiore disputatione consumpta sunt: quae si et ego repetere velim, quis erit finis? Inter quae dicis etiam illud vestrum contra Christi gratiam, saepe a vobis inaniter dictum; quod scilicet appellatione gratiae, bonos fieri homines fatali necessitate dicamus: cum vobis ora obstruant, et linguas premant, qui loqui nondum valent. Cum enim loquacissime laboretis astruere ac persuadere, quod Pelagius in Palaestinorla tamen merita potestis asserere parvulorum, per quae discernantur qui eorum in Dei filios adoptantur, ab eis qui sine hujus gratiae consecutione moriuntur. 41. Calumniaris me dicere, « Nihil studii exspectari ab humana voluntate debere, contra illud evangelicum quo ait Dominus: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietutit, accipit; et qui quaerit, invenit; et pulsanti aperietur » . Ibi enim vos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gignendi sunt filii qui inuitam regenerent᷑ et̃nam. Et quẽ ad mo¬
dum furta. fraudes. dep̃dationes adicienda non sunt. ut ꝑ ini¬
quitates aucta pecunia plures amiciiusti in opes comparentur
sic adulteria. stupra. fornicationes. malo cũ quo nati sumus ad¬
denda ñ sunt. unde filii numerosiore stirpe nascant᷑. Aliud quippe
c̃. malo bene uti quod iam inerat. et aliud ẽ. inalum ꝑpetrare quod non
erat. Illud enĩ ẽ de malo tracto ex parentibus uoluntarium bonum
facere. hoc uero malum aparentibꝰ tractũ aliis malis iam ꝓpriis et
uoluntariis agere. Sane int̾ ẽ. quod maͬmona iniquitatis cui laude
indigentibus erogat᷑. Carnalis aut̃ concupiscentia laudabiliꝰ continen¬
tiȩ uirtute frenat᷑. quã fructibus inpendit᷑ nuptiarũ. Tam malũ ẽ
enĩ malũ eiꝰ. ut in eo nͣ uti. quã bene uti sit melius.x
lia deinde ma uerba ꝓponis. et multũ adu̾sus ea disputans nicħ

Expanded text:
gignendi sunt filii, qui in vitam regenerentur aeternam. Et quemadmogignendi sunt filii, qui in vitam regenerentur aeternam. Et quemadmodum furta, fraudes, depraedationes adjiciendae non sunt, ut per iniquitates aucta pecunia plures amici justi inopes comparentur: sic adulteria, stupra, fornicationes, malo cum quo nati sumus, addenda non sunt, unde filii numerosiore stirpe nascantur. Aliud quippe st malo bene uti, quod jam inerat; et aliud est malum perpetrare, quod non erat: illud enim est de malo tracto ex parentibus voluntarium bonum facere; hoc vero malum a parentibus tractum aliis malis jam propriis et voluntariis aggerare. Sane interest, quod mammona iniquitatis cum laude indigentibus erogatur; carnalis autem concupiscentia laudabilius continentiae virtute frenatur, quam fructibus impenditur nuptiarum. Tam magnum est enim malum ejus, ut eo non uti, quam bene uti sit melius. CAPUT VIII. 40. Alia deinde mea verba proponis, et multum adversus ea nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Quã uis eo bono male utant᷑ et in eo peccent. qui de impia uł ꝓpagan¬
da uł ꝓpagata ꝓle gloriant᷑. homines enĩ qͣlibet peccati ꝯtagioe
ł ꝑpetͣtione polludi. inquantũ hoĩes st̃ bonũ st̃:⁊ id̾obonũ ẽ ut nascant᷑
qͥa bonũ sunt. Nec tam̃ ut gignant᷑ ideo ad ulteria uł queq stupra facien¬
da sunt. ad quã nos absurditatẽ posse putas compelli quia nuptias
demalo libidinis bonũ ꝓlis dicimus oꝑari. Sed nullomꝰ ex hac nr̃a
uera rectaq sententia illud ꝑuersum falsumq conficit᷑. Neq enĩ
quia dñs ait. Facite uobis amicos de mammona iniquitatis. Idõ
adhuc addere iniquitatẽ debemus. et furta. rapinasq committe¬
re. ut plures pauꝑes scõs miscđia largiore pascamus. Sicut ergo
demaminona iniquitatis faciendi sunt amici. qui recipiant in
tabernacła ȩterna. ita conuigibus de plaga peccati originalis.

Expanded text:
quamvis eo bono male utantur, et in eo peccent, quod de impia vel propaganquamvis eo bono male utantur, et in eo peccent, quod de impia vel propaganda vel propagata prole gloriantur. Homines enim qualibet peccati contagione vel perpetratione polluti, in quantum homines sunt, bonum sunt: et ideo bonum est ut nascantur, quia bonum sunt. 39. Nec tamen ut gignantur, ideo adulteria vel quaeque stupra facienda sunt: ad quam nos absurditatem putas posse compelli, quia nuptias de malo libidinis bonum prolis dicimus operari. Sed nullo modo ex hac nostra vera rectaque sententia illud perversum falsumque conficitur. Neque enim quia Dominus ait, Facite vobis amicos de mammona iniquitatis ; ideo adhuc addere iniquitatem debemus, et furta rapinasque committere, ut plures pauperes sanctos misericordia largiore pascamus. Sicut ergo de mammona iniquitatis faciendi sunt amici, qui recipiant in tabernacula aeterna: ita conjugibus de plaga peccati originalis