comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
strum capitis tempus artatur do¬
lonbr. Et pulsantibr uenis deflu¬
entibr lacrimus. tantus ĩmmebat
cruciatus: ut cculũ un cõprimerem
ue creparet. Qd̾ dum ꝑmiã diem
ac noctem grauit ferrem: manead
nor. Qua erpleta: doloris locum.
uelo qui ante beatũ dependelat se¬
pulcrum. atrigi. Quo tacto ꝓtimus
et pulsus uenaꝵ ⁊ lacrinaꝵ flurꝰ
stetit. Post triduũ u̾o: dextram ca¬
pitis pͣtem similis attigit dolor.
Pulsabant uen̾: atqr ub̃tum lacri¬
me defluebant. Itex mane ꝯsurgẽs.
pari ut prius modo. ꝯtacto uelo ca¬
pite. samis abscessi. Transactis ũo
decem diebr: uisum est mͥ muniere
sanguinem. Tercia u̾o die post sani
incisa ꝯ festim ista cessassent. Dum
hec cogito ac reuoluo: amboꝵ tẽpor
uene ꝓsiluĩt. Renouatur dolor qui
prius fũat: et iam non uncĩ ꝑtem
capitis. s totũ ampit caput. Com¬
motus gͦ dolorib ad basilicã ꝓpero:

Expanded text:
strum capitis timpus artatur doloribus, et pulsantibus venis, defluentibus lacrimis, tantus inminebat cruciatus, ut oculum vi conpremerem, ne creparet. Quod dum per unam diem ac noctem graviter ferrem, mane adnor. Qua expleta, doloris locum velo, qui ante beatum dependebat sepulchrum, attegi. Quo tacto, protinus et pulsus venarum et lacrimarum fluxus stetit. Post triduum vero dextram capitis partem similis attigit dolor. Pulsabant venae, atque ubertim lacrimae defluebant. Iterum mane consurgens, pari ut prius modo contacto velo capite, sanus abscessi. Transactis vero decim diebus, visum est mihi minuere sanguinem; tertia vero die post sanguincisa, confestim ista cessassent. Dum haec cogito ac revolvo, amborum timporum venae prosiliunt, renovatur dolor, qui prius fuerat, et iam non unam partem capitis, sed totum arripit caput. Commotus ergo doloribus, ad basilicam pro
Abbreviated transcription (Latin):
Om aut puer eius ĩ ualitu¬
pĩe acbissima sebris erustus
iacet in lectulo. et iam qĩ examm
habetur: ut de lec pulu̾e deluts por¬
rexit infirmo. ꝓtinus fugata febre

Expanded text:
m autem puer eius in valitudine acerbissima febre exustus iaceret in lectulo et iam quasi exanimis haberetur, ut de hoc pulvere· deluto porrexit infirmo, protinus fugata febre
Abbreviated transcription (Latin):
clauserant palmam: ⁊ parũper
mouens. direrit eos. Dum hec in
uisu uid̾et: eiugilans. defluente
adhuc sanguine sanã eleuauit
indei laudib manũ. Reg̾ssaq ad
basilicam: impleta gr̃aꝵ actione
leta rediuit.

Expanded text:
clauserant palmam, et parumper movens, direxit eos. Dum haec in visu videret, evigilans, defluente adhuc sanguine, sanam elevavit in Dei laudibus manum. Regressaque ad basilicam, impleta gratiarum actione, laeta redivit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ed reu̾tamur adaredium
nr̃m. ĩmo ⁊̃ peculiarẽ ut ita
dicam bĩ ꝯfessoris alũpnũ: cui se¬
puis de siuis pignoribz cern̾e mira¬
cula p̾stat. Hic ad festiuitatẽ scĩ
cũ illa qua solitus est benignita¬
te. humilitate. et cantate ꝑuenit.
Regrediens u̾o ampullã p̃uulã
de oleo sc̃i sepulcti copletam: secm
detulit. dicens. Forsitan infimus
aliquis inuia a dest: qui abĩ mar¬
tim ede. bñdictionem corde cõpurc¬
tus acciꝑe desid̾et. Demq in quodã
loco mulier deuota accessit ad eũ:

Expanded text:
ed revertamur ad Aredium nostrum, imo etiam peculiarem, ut ita dicam, beati Confessoris alumnum, cui saepius de suis pignoribus cernere miracula praestat. Hic ad festivitatem Sancti cum illa qua solitus est, benignitate, humilitate et charitate pervenit. Regrediens vero ampullam parvulam de oleo sancti sepulcri completam secum detulit, dicens: Foaliquis in via adest, qui a beati Martini aede benedictionem corde conpunctus accipere desideret'. Denique in quodam loco mulier devota accessit ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ea famulis. Noli orer indicio dĩ
tuam adiũgere ultionem: ne for¬
te murriam quã minaris puero
in te retorqueas. Tunc ille cõpunc¬
tus corde. ing̾ssus basilicam. ꝓstra¬
fudit ad dñm: nec ante a paunto
surrexit. ꝙͣ flumen oculoꝵ. huiꝰ pa¬
giam delicti deleret. Quo auicu¬
lo quo nerus fu̾at absoluto et mbu¬
silicam ingsso: rex eleuatur asolo.
Et sic recipiens incolumẽ famulã
palatium repetuit. Testabat᷑ aũt
maior p̾fatus: hec se abłius regis
relatione sicut acta narraumus
cognouisse. Sic em̃ głiosus ponti

Expanded text:
ea famulis: Noli, o rex, judicio Dei tuam adjungere ultionem, ne forte injuriam quam minaris puero, in te retorqueas. Tunc ille compunctus corde, ingressus basilicam, prostrafudit ad Dominum: nec ante a pavimento surrexit, quam flumen oculorum hujus paginam delicti deleret. Quo a vinculo quo nexus fuerat absoluto, ac in basilicam ingresso, rex elevatur a solo, et sic recipiens incolumem famulum palatium repetivit. Testabatur autem major praefatus haec se ab ipsius regis relatione, sicut actum narravimus, cognovisse. Sic enim gloriosus Ponti
Abbreviated transcription (Latin):
scessu u̾i nocere uoluerunt. uideãt
głiam suam: et uel nũc adu̾sum
me grassan desmant uindicati.
Hec cum marime flebili uoce ge
menta cõmotis. cum magna qͥ¬
dem martim adiuiitone: s nõ
minore ex m̃is fletibr dolore dis¬

Expanded text:
s mihi nocere uoluerunt, uideant gloriam suam et uel nunc aduersum me grassari desinant uindicati. Haec cum maxime flebili uoce gemmenta commotis, cum magna quidem Martini admiratione, sed non minore ex nostris fletibus dolore dis
Abbreviated transcription (French):
et eraccor cuiꝰdam pͥncipis aboĩb
transeuntib ꝑ pratũ dñ sui cornci¬
ex pet̾et: scũs martinus hũiliter
laborauit. Et ecce subito torrens
labundantissimꝰ de mantib per
prata descendens uelud diluuiũ:
cũcta sẜm̃g̾e et sb̾u̾t̾e cepit. Tunt
scũs stans ĩmobilis õs qui diffu¬
giebant ad se ca refugii: Suocauit.
E quidam salicib adħentes. cũ
ip̃is salicib subm̾si sunt: et alii
stantes iur̃ scm̃ martinũ incolu¬
mes euaseuĩt. Uude usqz hodie
dicitur deillis qͥ honũ relinꝙ̃tes
malũ eligunt:ꝙ dimittẽtes scm̃
martinũ salicib adheserunt. . re.

Expanded text:
ipis ab omnibus transeuntibus per pratum domini sui coruetexpeteret, sanctus Martinus humiliter laborauit; et ecce subito torrens habundantissimus de montibus per prata descendens uelut diluuium cuncta submergere et subuertere cepit. Tunc sanctus stans immobilis omnes qui diffugebant ad se causa refugii conuocauit; sed quidam salicibus adherentes cum ipsis salicibus submersi sunt et alii stantes iuxta sanctum Martinum incolumes euaserunt. Vnde usque hodie dicitur de illis qui bonum relinquentes malum eligunt, quod dimittentes sanctum Martinu
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝓcomsso marmore paries iu¬
bicundus. nũc pario candidꝰ. mĩc
q prassino uiridis. uari ũ et satis
pril erũ scema p̾ferebat ⁊ foris an¬
reolis saphiruns. acq musuus p̾
tulgelnt lapillis. S et tectũ sta¬
gneis tatali tabulis erat oꝑtimi
De hiis quedã adhuc indicia sũt.
et qͦsdam grandemores fres iudi¬
mus qui ita testabantur dicentes.
ꝙ machina domꝰ ꝯtrasolem resplẽ¬
dens qĩ monticulus aureus inde¬
batur. et tam gratã sp̃em c̾uentib
rep̾sentabat: ut głiam bĩ martim
quodã modo testaret᷑. In cutuatis
u̾o porticib uolu̾nt cam p̾sci con¬
structores architectari: qm̃ domus
illa qmͣuis latissima sit. turbis tñ
se se inpͥmentib tm̃ solet esset au¬
gusta ut antipodia chori et angi
posticulas qm̃ nolentes sb̾ruant.
Qmͣ deuotam molentiam credo
gratã habet donnnus iste marti¬
nus: ad exemplũ uidelicet dm̃i sui
riatis panetib ⁊ uitreis saphirosu̾¬
ornatis. qͥn et bractheolis aureis

Expanded text:
dum Protonisso marmore paries rubicundus, nunc Pario candidus, nunc quoque prasino viridis varium & satis pulchrum scema præferebat, & foris aureolis saphirinis, atque musiuis fulgebat lapillis. Sed & tectum stagneis tabulis erat opertum. De iis quædam adhuc indicia sunt, & quosdam grandæuiores fratres vidimus, qui ita testabantur, dicentes, quod machina domus contra Solem resplendens quasi monticulus aureus videbatur, & tam gratam speciem cernentibus repræsentabat, vt gloriam beati Martini quodammodo testaretur. In arcuatis vero porticibus voluerunt eam prisci constructores architectari; quoniam domus illa, quamuis latissima sit, turbis tamen sese imprimentibus tantum solet esse angusta, vt antipodia chori & angi posticulas quamuis nolentes subruant. Quam deuotam violentiam, credo, gratam habet domnus ipse Martinus, ad exemplum videlicet Domini sui, riatis parietibus, & vitreis saphiro subornatis, quin & bracteolis aureis
Abbreviated transcription (Latin):
Operrimo aũt tempe: .i.
uentris dolorem incurti.
Et licet non usq quaq dabat so¬
lutionem: tñ doloris malũ. millis
int̾noꝵ fleruosis recessib uagn

Expanded text:
perrimo autem tempore ventris dolorem incurri. Et licet non usquequaque dabat solutionem, tamen doloris malum in illis intraneorum flexuosis recessibus vag
Abbreviated transcription (Latin):
plantau̾at: adiecit. Odas¬
sũptam eam in ampullã recon¬
didit: quã aq̃ cõpleuit. sion post
multũ tempꝰ uent ad es hõ cuius
os a pustula mala tumefactũ
caput q et cruli inflati ob mun¬
um uenenũ p̾claudebant᷑. Ci ille
infusa more aqua de ampulla
cedente discessit. Asserebat eĩ gra¬
na nue illius inip̃a a qua ꝑ q̃tuor
annos adhuc uiridia ꝑdurare.
De cera u̾o quã de sepulcro tulerat
adiecit. surda et muta que ut cre¬
do demoniũ hẽbat. ad eũ accessit:
in cuiꝰ aure de ip̃a cera posuit. Alic
u̾o die nemens: gr̃as ꝓ accepta
sanitate retulit sac̾doti..u¬

Expanded text:
plantaverat adjecit, quod assumptam eam in ampullulam recondidit, quam aqua complevit. Non post multum vero tempus, venit ad eum homo, cujus os a pustula mala tumefactum, caputque et oculi inflati ob nimium venenum praecludebantur. Cui ille infusa in os aqua de ampulla cedente discessit. Asserebat etiam grana uvae illius in ipsa aqua post quatuor annos adhuc viridia perdurare. De cera vero quam de sepulcro tulerat, adjecit. Surda et muta, quae, ut credo, daemonium habebat, ad eum accessit, in cujus aure de ipsa cera posuit; alia vero die veniens, gratias pro accepta sanitate retulit sacerdoti.
Abbreviated transcription (Latin):
Dodam u̾o tempe liugua
mͣ grauit̾ nrigñat: itaut
plerũq dumlequi uelu balbuti¬
re me fac̾et. Qd̾ non m sine imꝓ¬
perio erat. Accessi aũt adtunu¬
lũ sci: aic ꝑlignũ cancelli lingnã
impeditam traxi. Protinus tu¬
more comp̾sso: conualui. Intu¬
niuenit em̃ ualide: et totũ palati
repleuat antrum. Deinde post di¬
em t̾aum: labiũ mͥ exilire gram¬
ter cepit. Nocessi itex querere sospi¬
tatem ad tumulũ. Tactũq a de¬
pendentib uelis: ꝓtinus stetit
uene pulsus. Et credo mͥ hoc ex
babundancia sangũis euenisse.
Non tñ sanguinẽ ninuere studur
molestiam fecit hec causa.

Expanded text:
odam vero tempore lingua mihi graviter irriguerat, ita ut plerumque dum loqui vellem, balbutire me faceret, quod non mihi sine improperio erat. Accessi autem ad tumulum Sancti, ac per lignum cancelli linguam impeditam traxi: protinus tumore compresso convalui. Intumuerat enim valde, et totum palati impleverat antrum. Deinde post diem tertium labium mihi exsilire graviter coepit. Accessi iterum quaerere sospitatem ad-tumulum: tactoque labio a dependentibus velis, protinus stetit venae pulsus. Et credo mihi haec ex abundantia sanguinis evenisse: non tamen sanguinem minuere studui molestiam fecit haec causa.
Abbreviated transcription (Latin):
Alctũ est aũt quodã tempe:
ut insitationis studio ad
uen̾abilem matrẽ mcam inbur¬
gundiam ambularẽ. Cũ añt sil¬
uas illas que tnͣs berberim flumũ
side sunt p̾t̾irem: latrones ncuni¬
mus. Qui cirrundantes nos: uo¬
lebant spolicre ⁊ int̾sice. Tunc ego
ad auxilia ꝯsueta ꝯfugiens: sc̃i
martin p̾sidiũ flagitabam. Qd̾ mͥ
ꝓtinus dignant̾ assistens. ita eoe
ꝯtͣruit: ut iniclul ꝯtra nos ag̾e pos¬
sent. Sz ũsa uice qui neu̾ant ut ti¬
merentur. tuu̾e cepunt: et cursu
uelocissimo fugere. S egonoum
ciboqr dese satiari: potũ eis offerte
p̾cipio. Qui ne quaꝙͣ expectantes:
quͣtum pot̾ant fugiebant. Cred̾es
eos fustibz agr: aut inuitos ꝯtra.
possibilitatem caballoꝵ suoꝵ cur¬
rere cogi. Et sic tribuente dño uinã¬
te patrono: ubi dirigebamꝰ aduẽi¬
mus. De qnͣtis me tribulatõibr ⁊
crũpns eripuit. in qnͣtis mͥ neces¬
sitatib sua pietas accitit. uł qnͣt is
in me amaritudĩes sua uͥtute cõpe¬

Expanded text:
actum est autem quodam tempore, ut visitationis studio ad venerabilem 1032 matrem meam in Burgundiam ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter assistens, ita eos conterruit, ut nihil contra nos agere possent. Sed versa vice qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, et cursu velocissimo fugere. Sed ego nonciboque debere satiari , potum eis offerri praecipio. Qui nequaquam exspectantes, quantum poterant, fugiebant. Crederes eos fustibus agi, aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, et juvante patrono, quo dirigebamus advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas astitit, vel quantas in me amaritudines sua virtute compe
Abbreviated transcription (Latin):
ut eũ tolleret. Que uemens: m̃e¬
int eũ adhuc uiuentem. Tunc ad¬
uitorio bĩ martim de patibulo de¬
positũ: incolumem adduxit ad
eccliam. Ibiq uidentes eũ stupefe¬
lant ⁊ admmimbant᷑: dicẽtes. Quo¬
modo uiuit: Et int̾regabant eũ.
qualit̾ liberatus es. Ille aũt dice¬
lnt. U̾s maitinus me de p̾senti
morte lib̾auit: et huc usq perdu¬
mei sensus intelligentiam. non

Expanded text:
ut eum tolleret. Quae veniens invenit eum adhuc viventem. Tunc adjutorio beati Martini de patibulo depositum, incolumem adduxit ad ecclesiam: ibique eum videntes stupescebant, et admirabantur, dicentes: Quomodo vivit?' Et interrogabant eum, qualiter liberatus esset. Illc autem dicebat: 'Beatus Martinus me de praesenti morte liberavit et hucusque perdumei sensus intellegentiam non
Abbreviated transcription (Latin):
aduenisset: ꝓstratus coram sepul¬
cio. orom incumbens deuotissĩe
bĩ antistitis auxiliũ flagitauit.
Deportatusq iteꝵ asius: ante
sc̃am absidam cumuli ponitur.
Cumq expletis missis ppłs cepis
set sacroscm̃ redemptoris corpͥ

Expanded text:
advenisset, prostratus coram sepulcro, et orationi incumbens, devotissime beati Antistitis auxilium flagitavit, deportatusque iterum a suis ante sanctam absidam tumuli ponitur. Cumque expset sacrosanctum Redemptoris corp
Abbreviated transcription (Latin):
tum uidums. Pleriq ⁊̃ nobis
efratrib retulerunt: eodem tem¬
pore moriente quemdam extitis¬
se. qui se iobannem esse iactitaret.
Ee quo comic̾e possumꝰ istiꝰ modi
pseudo ꝓphis eristentib. antrep̃i
aduentũ mnumuiere: qui iam in

Expanded text:
tum vidimus. Plerique etiam nobis tum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tempore in Oriente quemdam exstitisse, qui se Joannem esse jactitaret. Ex quo conjicere possumus, istiusmodi pseudoprophetis exsistentibus, Antichristi adventum imminere, qui jam in
Abbreviated transcription (Latin):
gitis attrectata: non aliud qm̃
uestis uidebatur. Intea clarus frer
cdmonet or̃om iustare: ut mani¬
festius eis dñs quiduam c̃ẽt osten¬
det. Itaq reliquũ noctis hympns
psalmus q ꝯsimntur. At ubi illireit
dies. app̾hesum dext̾a traħe ad snͣti¬
nũ uolelat: bene conscius illudi il¬
lum dyaboli arte non posse. Tunc
uero remti ac reclamare miser ce¬
pit. Int̾dictum q sibi esse dicebat:
ne se martio ostend̾et. Cũqz ĩm¬
tum ne compellent: inter trahen¬
tium manus uestis euanuit Uu¬
de quis dubitet hanc ⁊̃ marti fu¬
isse untutem. ut funtasiam suã
dyabolus. cum erat martim ocu¬
lis ingenda dissimulare duituis
auit tegere non posset: Aiadu̾sũ
multis signis auctoritatẽ para¬
uisset. eo usq elatus est ut sebeli¬
am profiteret᷑. Qd̾ cum pleriq
tenere credidissent: addidit ut
se xp̃m esse dicẽt. In quo ⁊ adeo il¬
lireit. ut eum quidam ep̃c rufus
ter qd̃. eum postea abep̾atu deiec¬

Expanded text:
gitis attrectata, non aliud quam gitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis evanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset? XXIV. Animmultis signis auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo illusit, ut eum quidam episcopus, ter quod eum postea ab episcopatu dejec
Abbreviated transcription (Latin):
ad credendum crgi pot̾at. Ille ei nã
donin. et p̾sentes plagas: cur
sc̃o non cred̾et commari. Postremo
in hane uocem erupisse feitͤ. Ette
hac nocte uestem mͥ candidam
dominus de celo dabit: qua ĩdu¬
tus in medio nr̃m diu̾sabor. Idq
nobis signum enit me dei ee uir¬
tutem: qui dei ueste donatus sim.
Tummi u̾o grandis oĩm adbanc ꝓ¬
fessionem expectatio. Itaq ad me¬
diam fere noctem: fremitu insul¬
tantium cõmouen omne mona¬
sterium loco iuusum est. Cellulam
autem qua idem adolescens conti¬
nebatur: crebris cerneres micare
lumimb. Eremitus qr mea dis¬
currentium: et murmur qd̃dam
multaꝵ uocum audiebatur. Dem
erat indutus ostendit Obstupe¬
factus ille: conuecat cetos. Ipse
eciam clarus accurrit Adbibito¬
q lumine: uestem omnes diligẽ¬
t̾e inspicunt. Erat aut summa
mollicie. candore erino: micanti
pupura. Nec tamen cuius esset
generis aut uelleris pot̾at agno¬
sci. Curosus tam̃ oculis aut di¬

Expanded text:
ad credendum cogi poterat. ille ei iram ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti pugeneris aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut di
Abbreviated transcription (Latin):
meo martim uirtutum porcio ẽ.
et res digna miraculo. recte me¬
morie mandabitur. in eremplũ
cauendi si quid de inceps usupiã
tale contig̾it. Clarus quidam¬
nomme. adolescens nobilissimꝰ
mox pb̃r. ninc felici bs ercessu. cũ
relictis omnib se ad martinũ cõ¬
tulisset: breui tempore ad sũmũ
sidau̾tutum qz oĩm culmen enitu¬
it. Itaq cum haud longe sibi ab
ep̃i monasterio tabnaculũ consti¬
tuisset: multiqz apud eũ fr̃es cõ¬
morarentur: iuuemis quidam ad
eum anatholius nomme sub pro¬
fessione monachi omnem humi¬
litatem atq ninocenciam mentit᷑
accessit. Habitauit qz aliqmͣ dui
in cc̃e cum cet̾is. Dem procedente
temꝑe angłos apud se loqui sole¬
re dicebat. Cum fidem dictis nil¬
lus adhib̾et: signns quibusdam
plerosq ad credendum cohorta¬
batur. Postremo eo usq ꝓcessit:
ut int̾ se ac deuni anglos discurte¬
re p̾dicaret. Iam qr se unũ ex ꝓphis
baberi uolebat. Clarus tam̃ neꝙͣꝙͣ

Expanded text:
in eo Martini uirtutum portio est in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
aliqui ex fratribz audisse se demo¬
nem ꝓt̾ius maitinum uocib ĩ cre¬
pantem. cur intra monasterum
aliquos ex fr̃ibz. qui olim baptis¬
mũ diu̾sis errorib ꝑdidissent cõ¬
u̾sos postea recepisset: erponentẽ
cumima singuloꝵ. Mlartinũ dya¬
bolo repugnantem respondisse cõ¬
stant̾: antiqua delicta melioris
uite conu̾satione purgan. et per
mĩam dm̃i absoluendos ẽẽ pccis.
qui peccare desm̾ent. Contraditẽ¬
te dyabolo non ꝑtiñe ad ueniam
crimmosos. et semel lapsis nullã
tinus. Si tu ip̃e omiserabilis ab
hõmi miseratõne desisteres. et te
factoꝵ tuoꝵ. uel hoc temꝑe cũ dies
uidicii in ꝓrimo est penitet: ego
tibi uere confisus in dño xͥ mĩam
pietate p̾sumpcio. In qua et si auc¬
toritatem p̾stare nõ potuit: osten¬
dit affectũ. Et qr de dẏabolo eiꝰde¬
q aitibz sermo exortus est: non
ab re uidetur. licet extrusecus. re¬
ferre qd̾ gestum est: qr et quedam

Expanded text:
aliqui ex fratribus, audisse se daemoaliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et periam Domini absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam tinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Domino Jesu Chpietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
mortis ⁊ uulneris. Iunctis scilicet
b̾ub. dum dissoluta arctius lora
ꝯstringit: bouem sibi ercusso capite
int̾ inguina cormi nuecisse. Nec mł¬
tum post uitam reddidit. Uideris
quo idicio dm̃. dyabolo data fuit
hec potestas. In martino illud mira¬
bile erat: ꝙ non solum hoc qd̾ sup̃
retulimꝰ. s multa istius modi si quo¬
ciens accidissent. longe aute p̾uide¬
bat. et sibi nuncicta fr̃ib iudicabat
Freqũt᷑ auit dyabolus. dil nulle no¬
cendi artib scm̃ uirũ conaret᷑ illud̾e:
insibilem se ei formis diu̾sissimis
ingelut. Nam int̾dum in ioius ꝑ¬
sonam. pleruqz m̾eurii. psepe em̃ se
ueneris ac minerue transfigura¬
tum: eius uultib offerebat. Ndu̾¬
sus quem semꝑ int̾ritus: signo
se crucis et or̃ons aireilio ꝓtege¬
lat. Audiebantur plerũq ꝯuicia
quibr illum turba demonũ: ꝓter¬
ius uocib increpabat. S omma
falsa et uana cegnoscens: nõ mo¬
uebatur obiectis. Testabantur ⁊

Expanded text:
mortis et uulneris: iunctis scilicet mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Yabolum u̾o tam ispicabi¬
lem et subiectum crulis ha¬
belnt. ut siue se in ꝓpria sb̃stancia
continet. siue in diu̾sas figuras et¬
sp̃uales qr nequicias tnͣstulisset.
qualibet ab eo sub ymaginne uid̾et᷑
Qd cum dyabolus sciret se effugere
non posse: ꝯuicus eũ frequent̾ ur¬
gebat. qr fallere non posset insidus
Quodam autem tempe cornui bo¬
ius cruentum in mani tenens:
cum ingenti fremitu cellulam eiꝰ
irrupit. Cmentam qz ostentans
dertam et adinisso recens scelere
ꝯgaudens. ubi est inquit martine
u̾tus tua: Unũ de tius modo int̾¬
feci. Tunc ille conuocatis fratrib:
refcrt quid dyabolus indicasset.
Sollicitos esse pcepit. ꝑcellulas
singuloꝵ: quis uain boc casu fuis¬
set affectus. Neminem quidem de¬
esse de monachis: sz unũ rusticum
incede ꝯductum. ut uchiculo ligna
deferret. isse ad siluam nunciant.
Iubet igitur: aliquos ire ei obiuam.
Ita baud longe a monasterio: iam
penc eraminis mucuit᷑. Extremũ
tũ spm trabens: indicat fr̃ib casũ

Expanded text:
iabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bois cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quisnam hoc casu adfectus fuisset. neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam
Abbreviated transcription (Latin):
et pͥstine restitint saintati. Hec ab
ip̃ius muliacharii pb̃ri ore: corã
multis testib fr̃a esse cognoui.
Dtinam se mͥ in tali uͥtute digna¬
retur maifestare b̃s ꝯfessor: ut
sic ab solu̾et meoꝵ ligam̃ta pecra¬
minũ. sicut sup eum ꝯcrunt na¬
sta pond̾a cathenaꝵ. xxiiii.

Expanded text:
t pristinae restituit libertati. Haec ab ipsius Wiliacharii presbyteri ore coram multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum.
Abbreviated transcription (Latin):
ret: ita ambo celestem panem cũ
multa erultacõne fregunt. Qd̾ cũ
seuer ad monasterium post egres¬
sus. fr̃br retulisset: tantus omnes
incesserat ardor aĩoꝵ. ut certatim
ad berrmũ et sacius solitudines
ire ꝓperarent: miseros se fatentes
ubi humana esset. patienda con¬
uersatio resedissent.

Expanded text:
ret: ita ambo caelestem panem cum ret: ita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes,e multorum, ubi humana esset patienda conuersatio, resedissent.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis mitt̾etur. Iamqz octanus
dies fuat emensus: ꝙ se homo xp̃i
intra piculum faus ip̃e dcluserat.
rebunt membra ienmo: s defic̾e
mens celo intenta non pot̾at. Cor¬
pus media fatiscebat. fides firma
dumbat. cum nitim admonitus
allas ille ꝑsp̃m ut discipulũ insita¬
ret. pia sollicitudine cognosc̾e cupi¬
ens. qua uite substancia. ur fidelis
aleretur. qui ministrari sibi panem
ab homine noluisset. ad requiren¬
dum eum ip̃e ꝓficiscitur. Ille uͥ enu¬
nus senem uenire ꝯsperit: oturnt
agit gras. ducit ad cellulam: cum
ingressi ꝑiter ambo ꝯspiciunt pal¬
mitiam sportam calido pane ꝯfeitã
foribz aff̃irain de poste pendẽ. Ac pui¬
mum calens painis odore sentitur.
Tacti uero: ac si ante paululum
firis esset ereptus ostendit᷑. Egyp¬
cii tñ panis forma non cerintur.
Obstupefacti ambo: munus cele¬
ste cognoscunt. Cum ille hoc ałbis
aduentui p̾stitum fat̾etui. allus u̾o
illius fidei ac uͥtuti id potius ascribe¬

Expanded text:
aliqui mitteretur. iamque octauus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat - arebant membra ieiunio, sed deficere mens caelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat-cmn interim admonitus abbas ille per spiritum ut discipulum uisitaret, pia sollicitudine cognoscere cupiens, qua uitae substantia fidelis aleretur, qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad requirendum eum ipse proficiscitur. ille ubi eminus senem uenire conspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi pariter ambo, conspiciunt palmiciam sportam, calido pane congestam, foribus adfixam ante postem pendere. ac primum calidi panis odor sentitur, tactu uero ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscribe
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius occuisu nichil perterati.
ubi auite pedes eoꝵ ueiit: qua si
incantata carminib cerulea col¬
la deposuit. N liuoris puer manu
app̾bensa. ac pallio inuoluta: ferti
cepit. Dem̃ monasteriũ quasi int¬
tor ingressus: in occursum fratrũ
expectantib cunctis captiuam be¬
stiolam resoluto pallio. non sine
iactancie tumore deposint. S cu
infantium fidem atq untutem
ceteri p̾dicarent: albas ille altio¬
re consilio. ne infirma etas inisole¬
sceret. uigis utrũq compescunit. mł¬
tum obunrgatos. cur ip̃i qd̃ ꝑ eos
dñs oꝑatus fũat prodidissent.
Opus illud non sue fider sed duu¬
ne fuisse untutis. Disc̾ent potius
deo in humilitate seruire. et non in
signis et uirtutibr gliari: qr meli¬
or esset infirmitatis consciencia.
untutum uanitate. Hoc ubi ille
monachus audunt. et piclitato.
infantulos serpentis occinsu. et
ip̃os insup multa ubem uictoser¬
pente meruisse: albem obsecrat. ne
sibi post h pains ullus aut cibus

Expanded text:
cuius occursu nihil perterriti, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, quasi incantata carminibus caerula colla deposuit. minor e pueris manu adprehensam ac pallio inuolutam ferre coepit. dein monasterium quasi uictor ingressus in occursum fratrum, inspectantibus cunctis, captiuam bestiam resoluto pallio non sine iactantiae tumore deposuit. sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis.utrumque conpescuit, multum obiurgatos, cur ipsi, quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent. opus illud non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper multa uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus
Abbreviated transcription (Latin):
Dngum est: si omma cu¬
eꝑiam referre que uidi.
Tamer panca restringam: epłi¬
mis. Haud longe abheremo cõ¬
tigua ulo multa sunt monaste
ria. Habitant umo in loco: ple¬
rumq cẽtem. Quib sũmũ ius
est. sub abb̃is imperio mu̾e. nichil
arbitrio suo agere: per omina ad
mitum illius potestatẽq pend̾e.
Ex hiis si qui maiorem untutẽ
mente conceꝑint. ut acrun solita¬
riam uitam se ad heremũ confe¬
rant. non insi abbe illo ꝑmitten
te discedunt. Hec illoꝵ prima uir¬
tus est: parere alieno impio. Tñs¬
gressis ad beremũ: ałbis illius
ordinatione puns uł quilibet
alius cibr ministratur. Casu per
illos dies quibz illo adueneram:
cuidam qui nuꝑ ad heremũ seces¬
serat. neq amplius ab hoc mona¬
sterio ꝙͣ sex milibr tab̾naculum
sibi ꝯstituerat panem albas per
duos puerulos miserat. Quor
maior habebat etatis annos qͥn¬
decim: minor duodecemus erat.
Hiis gͦ in de redeuntib: aspis mi¬
re magnitudiis fit obuiam.

Expanded text:
ngum est, si omnia cupiam referre quae vidi: tamen pauca perstringam e pluribus. X. Haud longe ab eremo, contigua Nilo multa sunt monaria. habitant uno loco plerumque centeni: quibus summum ius est, abbatis imperio uiuere, nihil suo arbitrio agere, per omnia ad nutum illius potestatemque pendere. ex his si qui maiorem uirtutem mente conceperint, ut acturi solitariam uitam se ad eremum conferant, nonnisi permittente abbate discedunt. haec illorum prima uirtus est, parere alieno imperio. transgressis ad eremum abbatis illius ordinatione panis uel quilibet cibus alius ministratur. casu per illos dies quibus illo adueneram cuidam, qui nuper ad eremum secesserat neque amplius ab hoc monasterio quam sex milibus tabernaculum sibi constituerat, panem abbas per duos pueros miserat, quorum maior habebat aetatis annos quindecim, minor duodecim erat. his ergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam,
Abbreviated transcription (Latin):
et possibile sit. Que tñ u̾itas affir¬
mat: qr neq unus apex neq unũ
iota p̾teriet a tota lege ut nõ reqͥ¬
ratur. Sz hec et hiis siłia bomis ac¬
cid̾e solent. Prauoꝵ tnͣsg̾ssiones
multo grauiores sũt gentes que
diligentes ea q̃ in mũdo sũt carita¬
tem patris amiserũt: ⁊ ꝑ amiciciã
mũdi inimia dei ꝯstitũt᷑. Uentrẽ suũ¬
illũ quidã habent ꝓ deo: qͦs lugẽs
apłs inimicos sc̃e crucis appellat.
his qui uino estuant: ne cõminat᷑
nox diuina. Fornicatores ⁊ adul¬
t̃os iudicabit ds. Nuarus ut b̃s
g̾gorius dicit non est adhuc liber
acultu ydoloꝵ. Nam si qͥs fornica¬
tor est aut auarus aut ebriosus
cũ eiꝰmodi nec cibũ quide sinnere
uas electonis iubet. Amare añt
ꝓpriã głicm tam grande pcc̃m ẽ.
ut iudei ꝓpt̾ hoc maxĩe ꝑfidiam in¬
currerint. Qũo inqͥt dñs potestis¬

Expanded text:
et possibile sit. Quae tamen Veritas affirmat, quia neque unus apex, neque unum iota praeteriet a tota lege, ut non requiratur. Sed haec et his similia bonis accidere solent. Pravorum transgressiones multo graviores sunt: gentes, quae diligentes ea quae in mundo sunt, charitatem patris amiserunt, et per amicitiam mundi inimici Dei constituuntur. Ventrem suum quidam habent pro Deo, quos lugens Apostolus, inimicos sanctæ Crucis appellat. His qui vino æstuant, Væ comminatur vox diuina. Fornicatores & adulteros iudicabit Deus. Auarus, vt beatus Gregorius dicit, non est adhuc liber a cultu idolorum. Nam si quis fornicator est, aut auarus, aut ebriosus, cum eiusmodi nec cibum quidem sumere vas electionis iubet. Amare autem propriam gloriam tam grande peccatum est, vt Iudæi propter hoc maxime perfidiam incurrerint. Quomodo, inquit Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dõuł ad restaurationẽ lecoꝵ siue
studiũ siue res suas impciertes:
celeste sibi p̾misi sũt m̾cati
scilicet si liifilica in suostatu ꝑsic¬
t̾et richil tale fecissent: s ꝓrcturis
inhiantes forte risissent Ad huc eĩ

Expanded text:
do, & ad restaurationem locorum, sanctum studium, siue res suas impertientes, cœleste sibi præmium sunt mercati. Qui scilicet, si basilica in suo statu persisteret, nihil tale fecissent, sed picturis inhiantes forte risissent. Adhuc enim
Abbreviated transcription (Latin):
aĩ hiis cassatum fu̾it indulgen¬
dicit dis̃ mid iõm. et uerũ est
ill̃ d̾ iob dicentis. Qui afflictus sũ¬
it: erit ingłia. Et item. in i̾ennis.
post destructionẽ templi loquẽs
d̾s ad reliquias captiuoꝵ: nolite
inqͥt tim̾e. Iam eñ placatus sũ
suꝑ malo qd̾ intuli uobis. W̾ tũ
dicentes nõ ꝯ suimꝰ miluillos sup
qͦs ut ezechiei redarguit peccatores
mollit̾ quiescũt: qi mrarũ loc de
illis pcc̃is asserimiꝰ que apd̾ apłm¬

Expanded text:
s cessatum fuerit, indulgenudicat bis in idipsum. Et verum est illud Iob dicentis, Qui afflictus fuerit, erit in gloria. Et item in Ieremia, post destructionem templi loquens Deus ad reliquias captiuorum, Nolite, inquit, timere. Iam enim placatus sum super malo quod intuli vobis. Quod tamen dicentes, non consuimus puluillos, super quos, vt Ezechiel redarguit, peccatores molliter quiescunt, qui nimirum hoc de illis peccatis asserimus, quæ apud Ap
Abbreviated transcription (Latin):
deus. qui respiciens hũilitatẽ incã
me ꝑscm̃ antistitem tuũ saluare di¬
guatus es. Et sic redintegratis m̾e¬
bnis. iusum auditũq recepit: ac do¬
mi leta regressa est. .iii.

Expanded text:
Deus, qui respiciens humilitatem meam, me per sanctum Antistitem tuum salvare dignatus es. Et sic redintegratis membris, visum auditumque recepit, ac domum laeta regressa est.
Abbreviated transcription (Latin):
liau euis non dissimilem¬
in simli oꝑe uͥtutem refuge¬
no astipulante ꝑhuibeo. Colũpnã
numense molis cui ydolũ suꝑsta¬
lat parabat eu̾tere. sz nulla erat fa¬
cultas qua id daretur effectur. Tũc
ad oĩonem suo more dutitur.⁊i¬
sai certum est parilem quodam¬
modo columpnam niere de celo.
que impacta ydolo totam illam
impugnabilem molem soluit in
puluem. Parum scilicet si niu¬
sibilit̾ celi uitutib ut̾etur. insup̃e
uututes insibilit̾ seriure martino
humanis etiã ocłis cern̾ent᷑. xi¬
Dem aut refrigerius mͥtestis
est mulierem profluuo san¬
giums laborantem. cum mar¬
tum uestem eremplo muliens
illius euͣnglice contigisset sb̃ mo¬
mento tempis suisse sanatã .xii.
Erpens fluuium secalut
et ripe qua dstit̾amus adna¬
talnt. In nomine inquit dñi iubro
te redire. Mor mala bestia se adũ¬
bum sc̃i retorsit. et in ult̾iorem ii¬
pam nobis expectantib tnͣsiea¬
uit. Qd̾ cum omnnes nõ sine mi¬
raculo ceruent: altius ĩgemiscẽs

Expanded text:
liam ejus non dissimilemin simili opere virtutem Refrigerio astipulante perhibeo. Columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat evertere: sed nulla erat facultas qua id daretur effectui; tum ad orationem suo more convertitur. Visam certum est parilem quodammodo columnam ruere de coelo, quae impacta idolo totam illam inexpugnabilem molem solvit in pulverem: parum scilicet, si invisibiliter coeli virtutibus uteretur, nisi ipsae virtutes visibiliter servire Martino humanis etiam oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluvio sanguinis laborantem, cum Martini vestem exemplo mulieris illius Evangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. erpens flumen secabat, et ripae in qua constiteramus, adnatabat: In nomine, inquit, Domini jubeo te redire. Mox se mala bestia ad verbum Sancti retorsit, et in ulteriorem ripam nobis exspectantibus transmeavit. Quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemiscens
Abbreviated transcription (Latin):
Dodam au̾t temꝑe dũ dio¬
ceses crrtũret: uenantiu
agmen incurrimus. Canes lepo¬
rem sequebant᷑. Iamq multo spa¬
cio uicta bestiola. cum undiq cã¬
pis late patentib. nullũ ẽet effu¬
gium: mortẽ ĩmmentem. iai iaq
capienda crebris flerib dift̃ebat.
Quiꝰ ꝑiculũ uirb̃s piamente mi¬
seratus. inpat camib ut desistent
sequi: et sinerent abire fugientem.
stigus. Ita lepusculus ꝑsecutoribz
alligatis: incolumis euasit. Ope
u̾ba sp̃ualit̾ sale ꝯdita memorare

Expanded text:
odam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: stigiis. X. Ita lepusculus, persecutoribus alligatis incolumis euasit. Operuerba, spiritualiter salsa, memorare
Abbreviated transcription (Latin):
Xtat nũc in ip̃a suꝑus
memorata eccłia: quã
meius honore fideles
edificaunt. lapis suꝑ ꝙ̃ uir beatꝰ
dicitur resedisse. Post multũ aũt
tempus leo quidam pb̃r ut sibise¬
pulcrum depoñet: lapidem scm̃

Expanded text:
tat nunc in ipsa superius memorata basilica, quam in ejus honore fideles aedificaverunt, lapis, super quem virbeatus dicitur resedisse. Post multum autem tempus, Leo quidam presbyter, 900 ut sibi sepulcrum deponeret, lapidem s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓperat ad occursum. B̾s aũt mar¬
tinus: sac̾dotalis gr̃e accepit pͥn¬
cipatũ. Rex uintatem patris ⁊ filni
et sp̃r scĩ confessus: cũ om̃i domo
sua catheziratus est. Squalor le¬
pre a ppło pellitur: et õs infirmi
saluantur. Nec iiqm ibi postea
usq nunc: suꝑ aliquem lepre
morbus aparuit. Calemq ibi
gr̃am in aduentu pignoꝵ bĩ pa¬
tromi dñs tribuit: ut uͥtutes q̃
ibidem illa dic fc̃e sunt en arra¬
re ꝑlongum sit. Nam tm̃ in amo¬
re xp̃i mĩc ppłs ille ꝓmptus est:
ut õs martniũ libentissime susci¬

Expanded text:
properat ad occursum. Beatus autem Marproperat ad occursum. Beatus autem Martinus sacerdotalis gratiae accepit principatum, Rex unitatem Patris et Filii, et Spiritus sancti confessus, cum omni domo sua chrismatus est. Squalor leprae a populo pellitur, et omnes infirmi salvantur, nec unquam ibi postea usque nunc super aliquem leprae morbus apparuit. Talemque ibi gratiam in adventu pignorum beati patroni Dominus tribuit, ut virtutes, quae ibidem illa die factae sunt, enarrari perlongum sit. Nam tantum in amore Christi nunc populus ille prumptus est, ut omnes martyrium libentissime susci
Abbreviated transcription (Latin):
atas reliquias. simul qr et gracias
bõ martino prosui absolutr̃e red¬
dentes. qd̾ eos dignatus fuit sua
pietate saluare. Tunc obtentis ꝑ
sac̾dotem a uidice culpis: incolu¬
mes dimissi sunt. Qd̾ undentes
gestatores reliquiaꝵ: gauisi sunt
ualde dicentes. Nunc cognonimꝰ
ꝙ dignatur b̃s̃ antistes nobis pec¬
catoribz ꝓpiciũ se p̾bere. Et sic gn̾as
agentes naugio ꝓspero. sequente
patromi p̾sidio. undis lemb. tem¬
peratis flatibz. uelo pendulo. ma¬
re transquillo. uelocit᷑ ad portum
gallicie ꝑuenerũt. Tũc cõmomi¬
tus a deo quidã pb̃r nõie martinꝰ
de regione longinqua qui ibidem
nũc sac̾dos habetur: aduenit. S
nec hoc credo sine diuina fuisse ꝓ¬
uidencia: ꝙ ea die se cõmouerit
de patria. qua beate reliquie de lo¬
co leuate sunt. et sic sumul cũ ip̃is
pignorib gallicie portũ ing̾ssus
sit. Que pignora cum sũma ue¬
ñatione suscipientes: fidem mi
mculis firmant. Nam filius regis
amissa om̃i egritudine: sanus

Expanded text:
atas reliquias, simulque et gratias beato Martino pro sui absolutione reddentes, quod eos dignatus fuerit sua pietate salvare. Tunc obtentis per sacerdotem a judice culpis, incolumes dimissi sunt. Quod videntes gestatores reliquiarum, gavisi sunt valde, dicentes: Nunc cognovimus quod dignatur beatus Antistes nobis peccatoribus propitium se praebere. Et sic gratias agentes, navigio prospero, prosequente patroni praesidio, undis lenibus, temperatis flatibus, velo pendulo, mari tranquillo, velociter ad portum Galliciae pervenerunt. Tunc commonitus a Deo quidam, nomine Martinus, de regione longinqua, qui ibidem nunc sacerdos habetur, advenit. Sed nec hoc credo sine divina fuisse providentia, quod eo die se commoveret de patria quo beatae reliquiae de loco levatae sunt, et sic simul cum ipsis pignoribus Galliciae portum ingressus sit. Quae pignora cum summa veneratione suscipientes, fidem 1015 miraculis firmant. Nam filius regis, dimissa omni aegritudine, sanus
Abbreviated transcription (Latin):
obtulissem: refugit altiore con¬
silio. protestatus eccłiam auro
non strui s potius destrin. Aliqnͣ
Qd cum ille benigne accepisset.
reuocantibz nos ad mare nautis
discessimus.

Expanded text:
tulissem, refugit, altiore consilio protestatus, Ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. Aliquanus. VI. Quod cum ille benigne accepisset, revocantibus nos ad mare nautis, discessimus
Abbreviated transcription (Latin):
quid tu tam obstinate sulpici ta¬
cos: Ego inqm̃ non solũ modo ta¬
teo: s olim de istis tat̾e disposin.
Nam qr ꝙͣdam uiduam uagam.
nitidulam. sũptuosam. obunga¬
uerim lasciuins nctitantem. itidẽ¬
q uirginem adolescenti cuidã mͥca
ro idecentius adbentem. cũ quide
ip̃am frequent audissem. alios ⁊
qui talia ag̾ent increpantẽ. tanta
choꝵ odia ꝯcitami. ut adusum mc
utreqz legiones uirata bella susce¬
puit. Unde queso taceatis: ne i
lo qd uos loquum ad meã refe¬
ratur muidia. Tota nobis istoꝵ
iuencio relinquatur: ad martinũ
potius reu̾tannur. Tu galle ut ag¬
gressus es: ceptr̃ opus explica.
Tum ille. Iam quidẽ nobis inqͥt
tanta narraui ut satisfac̾e studus
luntati ur̃e non obsecundare mͥ ñ
licet. quͣtu ardliut dies supest laqͣr.¬
Nam c̃te dum stramen illd qd̾ in
lectos nr̃os paatur aspicio: sb̃ue¬
unt in memoriam. eciam destraun¬
ne in quo martinus iacuerat fc̃m

Expanded text:
quid tu tam obstinate, Sulpici, taquid tu tam obstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta chorum odia conciui, ut adutraeque legiones jurata bella susceperint. Unde quaeso taceatis, ne etiam hoc quod vos loquimini, ad meam referatur invidiam. Tota vobis istorum mentio relinquatur: ad Martinum potius revertamur. Tu, Galle, ut aggressus es, coeptum opus explica. Tum ille: Jam quidem vobis, inquit, tanta narravi, ut satisfacere studiis voluntati vestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest, loqnam certe dum stramen illud quod in lectos nostros paratur, aspicio, subvenit in memoriam etiam de stramine in quo Martinus jacuerat, factam
Abbreviated transcription (Latin):
regiia seruinit. Et nñstrauit hec¬
astans edenti. non cũ epulante dis¬
cubint. nec ausa est ꝑticipare ꝯuiui¬
uni s deferebat obsequiũ. Disce gͥ
disciplinam. Seruiat t matrona.
non imperet. et scruiat. ñ recũbat:
sit̾ maitba illa ministirunt dño.
nec tñ est ascita ꝯuiio. io p̾lata
est ministranti. q̃ u̾ou potuis andi¬
uit. Se in martino ista regiia utiũ¬
qr ꝯpleuit. Et munnstrauit ut mar¬
tba: ⁊ audunt ut moria. Qd si qͥs
hoc uti uoluit eremplo. p oĩa tene¬
at eremplũ. Talis causa sit. talis¬
q ꝑsona. tale obsequiũ. tale ꝯuumuĩ.
et in om̃i uita semel tũ eclart
inquit postimanus nr̃os istos.
ut martim ñ egrediant eremplui.
tus. ꝯstringit or̃o. Si ꝓfiteor tͥ qi hxc
suidis auribz audient. Namsi mar¬
tim sequeremur mas: nũqͣ causas
gueris. galli sumus: ita nos ĩ bac
ꝑte nunꝙͣ uel martim eremplo.
uel tuis disputatõibz. corrigendi¬
tu bec nobis iam dudũ agentib.

Expanded text:
regina seruiuit et ministrauit regina seruiuit et ministrauit edenti, non cum epulante discubuit : nec ausa participare conuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur disciplinam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuit ut Maria. quodsi quis hoc uti uoluerit exemplo, per omnia teneat: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale conuiuium, et in omni uita semel tantum. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia haec surdis auribus audientur. nam si Martini sequeremur uias, numquam causas gueris, Galli sumus: ita nos in hac parte numquam nec Martini exemplo uel tuis disputationibus corrighaec nobis iam dudum agentibus,