comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facis. s gr̃a dei recum. ut bonum tu edas
opus. s pͥmo deus. ita tu malum penale
putas inferre. s infert deus ꝑte. Malum
autẽ delectabile qd̾ est pecc̃m. tu ꝑte facis
ñ tamen fac̾es nͥ deus ñ dicam uellet: im¬
mo sineret. Penale aũt in homine creãs
malum deus. aut ꝑ se aut ꝑ ministrum
flagello cedit filiali: aut pena crudeli. Ce¬
sio autem cum aiudice infertur ip̃e sem
ꝑaut puis est aut iustus ex illatione. ħo
cesionem suscipiens. iniquus int̾dum ẽ.
ex susceptione. Uerbi gr̃a. Cultor dei offi¬
tio. piger obsequio. flagitiis aggressus.
succumbit gͣuissima siagelli animadu̾¬
sione increpatur: stupefactus. nec curam
subdito. nec cultum echibet deo ⁊ q̃m ex
culpa languet. exlanguore aũt ñ soluit
qd̾ debet: languor quoq nec inmerito in
culpa est. Nam quotiens uicio tuo fit. ut
mid incidas unde pedem absq offensa
dei rethere ñ queas ipsum quoq incid̾e

Expanded text:
facis, sed gratia Dei tecum, ut bonum tu edas facis, sed gratia Dei tecum, ut bonum tu edas opus, sed primo Deus: ita tu malum poenale putas inferre, sed infert Deus per te. Malum autem delectabile quod est peccatum, tu per te facis, non tamen faceres, nisi Deus, non dicam vellet, imo sineret. Poenale autem in homine creans malum Deus, aut per se, aut per ministrum flagello caedit filiali, aut poena crudeli; caesio autem cum a Judice infertur, ipse semper aut pius est, aut justus ex illatione. Homo caesionem suscipiens, iniquus interdum est ex susceptione. v. g. cultor Dei officio, piger obsequio, flagitiis aggressus succumbit, gravissima flagelli animadversione increpatur; stupefactus nec curam subdito, nec cultum exhibet Deo. Et quoniam ex culpa languet, ex languore autem non solvit quod debet, languor quoque non immerito in culpa est. Nam quoties vitio tuo fit ut in id incidas unde pedem absque offensa Dei retrahere nequeas, ipsum quoque incidere
Abbreviated transcription (Latin):
tio est. ⁊ nunqͣm iniqua. Nam dumtu
in quẽpiam aut crudeliter. aut q ita fi¬
eri oportet. insurgis. tu utiq affugis.
ille affugitur. Affugere ergo tuum est.
affligi illius. Ille ex suo suscipit crucia¬
tum. tu ñ ex tuo. nisi forte torq̃ntem. fa¬
tigari ꝯtingat. S aliud est alium torque¬
re. aliud ipsum fatigari ex cortione. Quia
ñ nunqͣm accidit ex una actione duas
ingeri molestias. alt̾am tͥbulanti. tͥbula¬
to alt̾am. S rerum ꝑ nuxtiones rõdistm¬
guit. atq unicuq qd suum est distribu¬
it. Affligere ergo causa pene est. ñ pena:¬
atq ideo pena. Hec sunt mala que dñs
semper facit. causas autem eoꝵ ñ nisi
cum iuste sunt. Illa enuim que homini¬
b mala duraq uidentur: adeo semper
ab homine ñ nunꝙͣ ꝓdeunt: ad que irro¬
ganda. niti semꝑ potes. s ñ erit qđ cupis.
uisi cum deus uolet: ⁊ sicut nunꝗͣ. es sõs
nisi cum sc̃o deo. ñ enim ꝑte tu ipse bñ¬

Expanded text:
tio est, et nunquam iniqua: nam dum tu tio est, et nunquam iniqua: nam dum tu in quempiam aut crudeliter, aut quia ita fieri oportet, insurgis, tu utique affligis, ille affligitur: affligere ergo tuum est, affligi illius. Ille ex suo suscipit cruciatum, tu non ex tuo nisi forte torquentem fatigari contingat. Sed aliud est alium torquere, aliud ipsum fatigari ex torsione, quia nonnunquam accidit ex una actione duas ingeri molestias, alteram tribulanti, tribulato alteram. Sed rerum permistiones ratio distinguit, atque unicuique quod suum est distribuit. Affligere ergo, causa poenaenon poena. Haec sunt mala quae Dominus semper facit, causas autem eorum nonnisi cum justae sunt: illa enim quae hominibus mala duraque videntur, a Deo semper, ab homine nonnunquam prodeunt, ad quae irroganda niti semper potes, sed non erit quod cupis, nisi cum Deus volet. Et sicut nunquam es sanctus nisi cum sancto Deo; non enim per te tu ipse bene
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵs impleri uoluntatẽ pͣuam. S neq
uoluntas praua neq pͣue executio ac¬
tionis q̃m utraq inuista erat: iusto pla¬
cere potuit. uerum qd̾ eoꝵ pͣuam ꝑ ma¬
chinationem bene euenit: id deo gratũ
extitit. Mens ergo furibunda udeam
delere gestiens. mentis quoq furibun¬
de apparatus. apparatum etiam prose¬
cuta dimicatio. illud tandem qd̾ patͥã
uastant. quod uastatam captiuant.
q̃m pͣua actio. placere ñ potest bono. Ni¬
mirum ipsum ignorare atq infirma¬
ri. deuiq reni possidere in potestate ẽẽ ñ
oꝑari est. ⁊ uelle dei ẽ. uerum passio pla¬
cet deo. naca. ex actione deo ñ placente.
ut nequaqͣm placeat deo qd̾ romanus uas¬
tat. qd̃ captiuat. ⁊ tamen ei placeat qd̾
ed dices. Actio inusta malum est. ⁊
tam̃ ex deo non est. Uerum utiq dicis.
qd̃ ab agente infertur. Quod enim tu
facis: id plane actio est. ⁊ fortasse iniqua.
Quod autem inde fit: id plerumq afflc¬

Expanded text:
illorum impleri voluntatem pravam. Sed neque illorum impleri voluntatem pravam. Sed neque voluntas prava, neque pravae exsecutio actionis, quoniam utraque injusta erat, justo placere potuit. Verum quod eorum pravam per machinationem, bene evenit, id Deo gratum exstitit. Mens ergo furibunda Judaeam delere gestiens, mentis quoque furibundae apparatus, apparatum etiam prosecuta dimicatio; illud tandem quod positam vastant, quod vastatam captivant, , quoniam prava actio placere non potest Deo bono. Nimirum ipsum ignorare atque infirmari, denique rem possidere, in potestate esse, non operari est, et velle Dei est; verum passio placet Deo nata ex actione Deo non placente, ut nequaquam placeat Deo quod Romanus vastat, quod captivat; et tamen ei placeat quodSed dices, actio injusta malum est, et tamen ex Deo non est. Verum utique dicis. is est, sed quod ab agente infertur. Quod enim tu facis, id plane actio est, et fortasse iniqua; quod autem inde fit, id plerumque afflic
Abbreviated transcription (Latin):
aspirantes. siue cuilibet uoluntati pͣue
satis facere conantes. iratus ñ nunqͣm
ñ impendit deus. Q uod cum fit. dicitur
deus id facere. qm̃ non fieret nͥ ip̃e ꝑmi¬
sisset. Sic namq deus ꝯuertit corda ma¬
loꝵ ut odirent ppłm eius. ⁊ dolos fac̾eut
in seruos cius. xix. In belł quid deo.
quid homini sit imputand̾. coooococo.¬
uoniam aũ deum bella in ducere
diximus ꝑ eum namq fiunt int̾
homines sicut fames atq pestes: uide¬
amus quid in bellis deo. quid homini
sit imputand̾. Romanos indignatio
plena clatione atq auaritia. mouit
contͣ uideos tͥbuta. negantes quorũ
destructionem atq captiuitatem. pͣuitati
moꝵ non indebitam: iustus uolebat iuui¬
dex. Quod autem bene uolebat ipse: ⁊dẽ
uelle nequit uidebat romanos. Ut̃q enĩ
uideam destrui atq captiuari. alt̾ ex iusti¬
cia: alter ex insolentia parabat. Unde pla¬
cuit deo. uoluntatem suam bonam. per

Expanded text:
aspirantes, sive cuilibet voluntati pravae aspirantes, sive cuilibet voluntati pravae satisfacere conantes, iratus nonnunquam non impendit Deus; quod cum fit, dicitur Deus id facere, quoniam non fieret, nisi ipse permisisset. Sic namque Deus convertit corda malorum ut odirent populum ejus, et dolos facerent in servos ejus . CAPUT XIX. In bellis quid Deo, quid homini sit imputandum. Quoniam autem Deum bella inducere diximus; per eum namque fiunt inter homines, sicut fames atque pestes. Videamus quid in bellis Deo, quid homini sit imputandum. Romanos indignatio plena elatione, atque avaritia movit contra Judaeos tributa negantes, quorum destructionem, atque captivitatem pravitati morum non indebitam Justus volebat Judex. Quod autem bene volebat ipse, idem velle nequiter videbat Romanos. Uterque enim Judaeam destrui atque captivari, alter ex justitia, alter ex insolentia parabat. Unde placuit Deo voluntatem suam bonam, per
Abbreviated transcription (Latin):
nequis si om̃ino nescis ⁊ nequis: om̃ino
in huiꝰmodi nichil delinqͥs. Qm̃ regn̾ati¬
onis expiatio iniuncibilia excusat. Añ
lauactum aũ q̃m originalis culpa exigi¬
tur. merito quoq p̾dictoꝵ quos parit᷑
ipsa defectuum pullulationes reqͥrunt᷑.
Unde ꝓpassionales animi motus. quos
eunce̾re nemo pot̾. ance baptismũ pu¬
nuitur. qd̾ patet. qm ꝑ baptisium
remictuntur. S huimodi mitissima
omnium pena puniri prito. In eo autem
qd̾ in ordinate agis qͣntum noticie habes
qͣntumq refistere potes: tantum ꝓculdu¬
bio nocentior es. Unde pͥmus homo ex
p̾uaricatione seuissima increpatur
ingenio. eisq uirib ut absq difficulta¬
te i̾uratem agnosceret. agniteq hereret.
qͣnquã non nulli faciliorem amantes
sententiam asserant. insinistra dei diuiti¬
as esse ⁊ honorem. ad danclum siue ꝑmit¬
tendum. ꝓ ut homines digni sunt: siue
indigni. Malas ergo ꝑ partes ad culm̃

Expanded text:
nequis, si omnino nescis et nequis, omnino nequis, si omnino nescis et nequis, omnino in hujusmodi non delinquis, quoniam regenerationis expiatio invincibilia excusat. Ante lavacrum autem, quoniam originalis culpa exigitur, merito quoque supradictorum, quos parit ipsa, defectuum pullulationes requiruntur. Unde propassionales animi motus quos evincere nemo potest, ante baptismum puniuntur; quod patet, quoniam per baptismum remittuntur. Sed hujusmodi mitissima omnium puniri poena puto. In eo autem quod inordinate agis, quantum notitiae habes, quantumque resistere potes, tantum procul dubio nocentior es. Unde primus homo ex praevaricatione, saevissima increpatur ingenio, eisque dotibus, ut absque difficultate veritatem agnosceret, agnitaeque haereret. Quanquam nonnulli faciliorem amantes sententiam, asserant in sinistra Dei divitias esse et honorem, ad dandum sive permittendum, prout homines digni sunt, sive indigni. Malas ergo per partes ad culmen
Abbreviated transcription (Latin):
ergo possidere ex deo est. s bene. ex nobis
iguorantiam siue infirmitatẽ deus in
nob̃ faciat. qͣntum ad ipsum qui reũ
punit: iustam. qͣntum ad nos qui eã
male uiuendo meremur: culpam :
Dum male uiuxmꝰ: ad ignorantiam
infirmitatemq festinamus. ut illud
ignoremus qd̃ ñ oportet. illud non pos¬
simus qd̾ oportet. festinamus quidẽ
hos ad defectus. eosq nob̾ obitiens tra¬
dit deus nisi cum sua usus miscd̾ia
nr̃e dementie impetum retundit. hos
ergo defectus a nob̾ habemus. ⁊ ad ño
suscipimus. a dño penas. a nob̾ cul¬
pas. Qͥcquid autẽ hoꝵ excursu defet¬
tuum delinquimus. ñ ꝑ ignorantiam
infirmitatẽq defenditur. q̃m ad utrã¬
q uitio nr̃o uenitur. Quam q̃m ex d̾o
habes: pena est si ñ merusti ut habe¬
res: iam tͥ culpa ñ est. Dum ergo na¬
turalit̾ inest. ⁊ pena est. ⁊ culpa ñ est.
Quioqͥd aũt naturalit̾ aut ꝑ igno¬
rantiam nescis. aut ꝑ infirmitatẽ

Expanded text:
ergo possidere ex Deo est, scilicet bene, ex nobis ergo possidere ex Deo est, scilicet bene, ex nobis ignorantiam sive infirmitatem Deus in nobis faciat, quantum ad ipsum qui reum punit, justam; quantum ad nos qui eam male vivendo meremur, culpam. Dum male vivimus, ad ignorantiam infirmitatemque festinamus, ut illud ignoremus quod non oportet, illud non possimus, quod oportet. Festinamus quidem hos ad defectus, 191 eosque nobis objiciens tradit Deus, nisi cum sua usus misericordia, nostrae dementiae impetum retundit. Hos ergo defectus a nobis habemus, et a Domino suscipimus; a Domino poenas, a nobis culpas. Quidquid autem horum excursu defectuum delinquimus, non per ignorantiam infirmitatemque defenditur, quoniam ad utramque vitio nostro venitur. Quam quoniam ex Deo habes, poena est; si non meruisti ut haberes, jam tibi culpa non est. Dum ergo naturaliter inest, et poena est et culpa non est. Quidquid autem naturaliter, aut per ignorantiam nescis, aut per infirmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nem: rabies. atq ideo culpa est.
Scio conflitus certantium ñ nũꝙͣ
iuste sc̃eq ab hominib fieri. uerũ
eo michi modo opus ẽ qui praue su¬
bitur. Indextera dei longitudo dierĩ
est. in sinistra uero diitie ⁊ honor
homo unus ⁊ alter furto. rapinis.
fraude item ꝑ uiriis. sacͥlegiis. suꝑ¬
stitionib omnib demq artib qui¬
b aut auaritia aut uexat ambitio
diuitias. honores. siue potestates. ambo
pares mala arte. iugi labore sectantur.
Unus app̾hendit. alter nequit. Quare:
Is cuius insinistra diuitie ⁊ honor: is
a quo uixta apłm omnis est potestas:
alteri donare. alt̾i placet negare. homo
male sequitur. male app̾hendit. deus
bene tͥbuit .xuiii. An ignorantia et in¬
firmitas in nob̾ adeo sint. ooocoooo¬
undana ergo int̃dum pͣue ꝓsequi¬
mur: s asseq̃ndis bene deus uiani
pandit: assecuta praue possidemus. s
possidere facit deus. utiq ñ praue. Ip̃m

Expanded text:
nem, rabies; atque ideo culpa est. nem, rabies; atque ideo culpa est. Scio conflictus certantium nonnunquam juste, sancteque ab hominibus fieri, verum eo mihi modo opus est qui prave subitur. In dextera Dei longitudo dierum est, in sinistra vero divitiae et honor . Homo unus et alter furto, rapinis, fraude, item perjuriis, sacrilegiis, superstitionibus, omnibus denique actibus, quibus aut avaritia, aut vexat ambitio, divitias, honores, sive potestates, ambo pares, mala arte, jugi labore sectantur. Unus apprehendit, alter nequit. Quare? is cujus in sinistra divitiae et honor, is a quo, juxta Apostolum: Omnis potestas est , alteri donare, alteri placet negare: homo male sequitur, male apprehendit, Deus bene tribuit. CAPUT XVIII. An ignorantia et infirmitas in nobis a Deo sint. Mundana ergo interdum prave prosequimur; sed assequendis bene Deus viam pandit: assecuta prave possidemus, sed possidere facit Deus, utique non prave. Ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
te qd̃ dñs ñ fec̃it: ñ at ñ esse peceatum
inciuitate qd̃ dñs ñ fecerit. s malum.
intelligens quicqͥd ñ est pecẽm ⁊ est ma¬
lum. adño esse factum. In qua senten¬
cia forsitan comp̃hendit ignorantiam
atq infirmitatem. que nomine atq
redistant forsan apecc̃is. ⁊ mala sunt.
ħ dñm fecisse forsitan ꝓpħa intellex
dum ait. formans lucem. ⁊ creans te¬
nebras. lux quippe scientie a deo fit:
⁊ tenebras ignorantie si credi debet:
ip̃e facit. Nam ⁊ de cet̾is que mala sunt.
⁊ pec̾ca ñ sunt: ꝓpħa subiunxit. faci¬
ens pacem. ⁊ creans malum. Qd per
malum intelligere debes inquiecati¬
onem: insinuatum tͥ est. p̾missam
ꝑ pacem. In ducit deus bellum. indu¬
cit ⁊ homo: alt̾ bene. alt̃ male. ħo
bellum plerumq parat. numqͣm
tamen comingit nisi cum dñs uult
cuiꝰ uelle. est efficere. fit bellum. qd̾
uciq iusticia dei facit: rabies hõmis
committit. Ipsum gͦ belligerare. si
deum intueris. iusti tia est. si hõi¬

Expanded text:
 Non esse peccatum in civitate quod Dominus non fecerit, sed malum , intelligens quidquid non est peccatum, et est malum, a Domino esse factum. In qua sententia forsitan comprehendit, ignorantiam atque infirmitatem, quae nomine atque re distant forsan a peccatis, et mala sunt; haec Dominum fecisse forsitan propheta intellexit, dum ait: Formans lucem, et creans tenebras . Lux quippe a Deo fit, et tenebras ignorantiae, si credi debet, et ipse facit. Nam et de caeteris quae mala sunt, et peccata non sunt, propheta subjunxit: Faciens pacem et creans malum . Quod per malum intelligere debes inquietationem, insinuatum tibi est praemissam per pacem. Inducit Deus bellum, inducit et homo, alter bene, alter male. Homo bellum plerumque parat, nunquam tamen contingit nisi cum Dominus vult, cujus velle est efficere. Fit bellum, quod utique justitia Dei facit, rabies hominis committit. Ipsum ergo belligerare, si Deum intueris, justitia est; si homi
Abbreviated transcription (Latin):
atq infirmitatẽ. ñ solum peccani penas
uerum etiam culpas ñ quidem ꝓprias
s originales nuncupari: nonne eas pro¬
uenire dicemus nullatenus ex deo. uerũ
sicut que accidunt ꝑ ꝓpͥum. ita nat᷑ales
ꝑ originis uitium:: Quod si ita est. ante
lauacrum ad dampnationẽ anime ꝑti¬
nent. ip̃e ꝓculdubio: ea quoq forsitan
que ex ip̃sis ꝓdeunt. S si etiam ea reum¬
hñtem reddunt aut int̾ originalia com¬
putabuntur. ⁊ erit apd̃ quemq nimia
originalium copia: aut int̾ ꝓpͥa peccata
ierit homo inmultis pecc̃or absq actu
peccati. aut cum actu: absq pecc̃o rõnis.
ut sit malus homo. nec de malo the¬
sauro ꝓferens malum. Utrumlibet
duoꝵ sit: ipsa suis cum causis aute
baptismum imputant᷑. ꝑbaptismũ
condonantur. Semꝑ quidem rema¬
nent. ⁊ nunꝙͣ. nocent.xuii. Que mala¬

Expanded text:
atque infirmitatem, non solum peccati poenas, atque infirmitatem, non solum peccati poenas, verum etiam culpas, non quidem proprias sed originales nuncupari; nonne eas provenire dicemus nullatenus ex Deo, verum sicut quae accidunt per proprium, ita naturales per originis vitium? Quod si ita est, ante lavacrum ad damnationem animae pertinent ipsae procul dubio; ea quoque forsitan quae ex ipsis prodeunt. Sed si etiam ea habentem reum reddunt, aut inter originalia computabuntur, et erit apud quemque nimia originalium copia; aut inter propria peccata, et erit homo in multis peccator absque actu peccati, aut cum actu absque peccato rationis, ut sit malus homo, nec de malo thesauro proferens malum. Utrumlibet duorum sit, ipsa suis cum causis ante baptismum imputantur, per baptismum condonantur. Semper quidem remanent, et nunquam nocent. CAPUT XVII. Quae mal
Abbreviated transcription (Latin):
inebriati nouitans poculum fastidiuĩt:
Absit. Sunt enim quedam aput se
satis bona. aut nichil mala que tam̃
quibdam adiectionib mala fiunt. Ora¬
re elemosinasq dare omnes laudant. co¬
medere atq dormire. nemo actusat. at cñ
dum opus eẽt iugilia dormire: id desidia
est:humanas uorare carnes: id inhu¬
manũ est erogatio uanam głam cap¬
tans: facinus est. idola ad orare: nesas ẽ.
Sic ergo ignorare egrumq ẽẽ. ñ in cu¬
samus: s dolemus. Ex culpa autẽ aut
ignorare qd̃ ñ oporteat. aut ñ resist̾e cũ
oporteat: ea utiq grauis est culpa. S ic
ergo ignorantia ex deo est. ut execrabilis
ignorantia ex deo ñ sit. sicut largitio ele¬
mosinarũ ex deo est. exhibita autẽ ꝓua
na gła: ex maligno est. Execrabilis autẽ
ignorantia ñ est: que aut naturalis est
aut si qua ex culpa ꝓuenit: culpa ñ est:
aut si uerius est ex corꝑis aggrauatione
naturalit quoq nnatas ignorantiam

Expanded text:
inebriati, novitatis poculum fastidiunt? inebriati, novitatis poculum fastidiunt? absit! Sunt enim quaedam apud se satis bona, aut nihil mala, quae tamen quibusdam adjectionibus mala fiunt. Orare, eleemosynasque dare, omnes laudant, comedere atque dormire nemo accusat; attamen dum opus esset vigilia, dormire, id desidia est: humanas vorare carnes, id inhumanum est; erogatio vanam gloriam captans facinus est; idola adorare, nefas est. Sic ergo ignorare aegrumque esse non incusamus, sed dolemus. Ex culpa autem aut ignorare quod non oporteat, aut non resistere cum oporteat ea utique gravis est culpa. Sic ergo ignorantia ex Deo est, ut exsecrabilis ignorantia ex Deo non sit; sicut largitio eleemosynarum ex Deo est, exhibita autem pro vana gloria, ex maligno est. Exsecrabilis autem ignorantia non est, 190 quae aut naturalis est, aut si qua ex culpa provenit, culpa non est; aut si verius est ex corporis aggravatione naturaliter quoque innatas, ignorantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ex tantillo cõmodi qd̾ restabat uano
tumore erectos. atq ideo scd̾a ꝑcussione
humiliandos. ita post diluuium. etatis
atq stature qͣntitatem imminuit ui¬
res quoq tam animi qͣm corꝑis indies
contriuit. Dum ergo corpus aggrauat
animam. plus minus ue. siue scd̾m
naturam sue complexionis. siue qd de¬
t̾ius est scd̃m qd̾ eius desid̾iis ipsa se
implicat: ex huiꝰ modi corꝑis aggraua¬
tione placet deo infundi amme aliter
atq alit̾ hebetudinem atq languorẽ
nisi cum gr̃a creatoris int̾iorem ꝯfortat
hominẽ coutͣ ext̃ioris inuectionem. S
si hebetudo uniũsa. uniu̾so cum lan¬
guore. ñ peccatum s solummͦ pena est:
quid dicemus: Num ignorare bonum
qd̃ opus ẽ fieri atq malum qd̾ opus ẽ
dimitti. num tandem ignorare xp̃m ñ
solum ex uitio uel indigentia nature
uerum etiam ex malitia uite id pecc̃m
atq culpa ñ est : Ab soluemus a reatu
uideos.areatu paganos. qui uetustate

Expanded text:
ex tantillo commodi quod restabat, vano ex tantillo commodi quod restabat, vano tumore erectos, atque ideo secunda persecutione humiliandos ita post diluvium aetatis atque staturae quantitatem imminuit, vires quoque tam animi quam corporis in dies contrivit. Dum ergo corpus aggravat animam plus minusve, sive secundum naturam suae complexionis, sive, quod deterius est, secundum quod ejus desideriis ipsa se implicat, ex hujusmodi corporis aggravatione, placet Deo infundi animae, aliter atque aliter hebetudinem atque languorem, nisi cum gratia Creatoris interiorem confortat hominem, contra exterioris invectionem. Sed si hebetudo universa universo cum languore, non peccatum, sed solummodo poena est, quid dicemus? num ignorare bonum quod opus est fieri, atque malum quod opus est dimitti? num tandem ignorare Christum, non solum ex vitio vel indigentia naturae, verum etiam ex malitia vitae, id peccatum atque culpa non est? absolvemus a reatu Judaeos, a reatu paganos, qui vetustate
Abbreviated transcription (Latin):
tatore chorriscat: ita cum sp̃c effugit
fictum: mente caligat. Dicis deo in
psalmo. Amandatis tuis intellexi.
Quippe si uis intelligere legem: ser¬
ua mandata. Unde ex opposito apparet
qd̾ qui legem ñcustodit: legem ñ in¬
telligit. Contingit cam̃ plerumq tͣns¬
gressorem in multis intelligere legem.
s qͣi nichil est incesligentia p̾uarican¬
tis comꝑatione eiusdem obedientis. Ig¬
norantiam ergo sicut ⁊ infirnutatẽ
quam ex adam suscepimus. in qͣntum de¬
lĩquimus: intantũ ⁊ cumulamus. Quas
si in adam ñ peccata s penas uidicamus.
cur non eandem ⁊ innobis rõnem tene¬
amus: ut sine deo quisq sordeat tam
originaliter quam actualit̃ ex deo quisq
ꝓpt̾ sordes exuratur. tam naturalit̾ quã
accidñtaliter : Nimirum ⁊ ex patrum
traditione didicimus. ⁊ exꝑti sentimꝰ.
qd̃ sicut deus ad retundendam hõium
elationem ipsos post lapsum ⁊ hebe¬
cudine rep̾ssit. ⁊ egritudine. adhuc enĩ

Expanded text:
tatore corruscat, ita cum Spiritus effugit tatore corruscat, ita cum Spiritus effugit fictum, mente caligat. Dicis Deo in Psalmo: A mandatis tuis intellexi . Quippe si vis intelligere legem, serva mandata. Unde ex opposito apparet, quod qui legem non custodit, legem non intelligit. Contingit tamen plerumque transgressorem in multis intelligere legem. Sed quasi nihil est intelligentia praevaricantis comparatione ejusdem obedientis. Ignorantiam ergo sicut et infirmitatem, quam ex Adam suscepimus, in quantum delinquimus, in tantum et cumulamus. Quas si in Adam non peccata, sed poenas judicamus, cur non eamdem et in nobis rationem teneamus? ut sine Deo quisque sordeat tam originaliter quam actualiter, ex Deo quisque propter sordes exuratur tam originaliter quam accidentaliter Nimirum ex Patrum traditione didicimus, et experti sentimus, quod sicut Deus ad retundendam hominum elationem, ipsos post lapsum et hebetudine repressit, et aegritudine adhuc enim
Abbreviated transcription (Latin):
rogauit. Culpa ñ nisi ex homine: pe
stat. munditiã dei inmunditiã
peccati nulli inferre. si similit̾ constat
iram dei ideo homini indidisse ignorã¬
tiam atq infirmitatem. constet quoq
necesse est duas has rei ẽẽ penas: nullo
modo culpas. Culpa nimirũ reddit
sordidum. infirmitas cum reliqua mi¬
serum: quas ex ade culpa tam sibi qͣm
successioni irrogatas scio. ipsas tamen
siiudicis manus reo in fundit. peccata
nego. S si ꝓpt̾ inobedientiam pumuit
deus adam. ita ut foret quam pͥus un¬
ꝑitior atq infirmior nonne pari rone
quisqͥs incidit inpec̃ca: incidit quoq
pumente deo mignorantiam atq infir¬
mitatem. ita ut pret̃ naturales hoꝵ
nominum defectus cum originali pet¬
cato ab adam traductos: suscipiat ꝓpͥo
cum pecc̃o accidentales grauatus ex ori¬
gine pessiumdatꝰ ex se : Nimirũ sicut
factor legis in bono confortat᷑: ita trans¬
gressor illius nullo in firmatur. Item.
Sicut templum sp̃e sc̃i tanto inhabi¬

Expanded text:
rogavit. Culpa nonnisi ex homine, poestat munditiem Dei immunditiam peccati nulli inferre; si similiter constat iram Dei, reo homini indidisse ignorantiam atque infirmitatem, constet quoque necesse est duas has rei esse poenas, nullo modo culpas. Culpa nimirum reddit sordidum, infirmitas cum reliqua, miserum: quas ex Adae culpa tam sibi quam successioni irrogatas scio, ipsas tamen, si judicis manus reo infundit, peccata nego. Sed si propter inobedientiam punivit Deus Adam, ita ut foret quam prius imperitior atque infirmior, nonne pari ratione, quisquis incidit in peccata, incidit quoque, puniente Deo, in ignorantiam atque infirmitatem, ita ut, praeter naturales horum nominum defectus cum originali peccato ab Adam traductos, suscipiat proprio cum peccato accidentales, gravatus ex origine, pessundatus ex sese? Nimirum sicut factor legis in bono confortatur, ita transgressor illius in illo infirmatur. Item sicut templum Spiritus sancti tanto inhabi
Abbreviated transcription (Latin):
fideli licet idolatram ducere: ductam aũ tẽne
iuixta apłi dispensationẽ licet. simir̃ de ilł
lex ñ agit. qui infideles matͥmonio ꝯueni¬
unt. s qui fideles añ existunt. Aliud ergo lex

Expanded text:
fideli licet idololatram ducere, ductam autem tenere, fideli licet idololatram ducere, ductam autem tenere, juxta Apostoli dispensationem licet; nimirum de illis lex non agit qui infideles matrimonio conveniunt, sed qui fideles ante existunt. Aliud ergo lex
Abbreviated transcription (Latin):
absq malo agi. ad theloneum qd̾ legit¬
me tractari ñqͣm aut uix ualet: redire
fides xp̃i homines uocat. Infidelitatẽ nãq
ñ ꝯditionem. uitium ñ etiã officium. tolle
aduenit. Uñ apłs illos qui ad fidem xp̃c
in ꝯiugio uocati sunt: monet aꝯugib
ñ discedere. nͥ in fideles noluerint cohabi¬
tare. Nam si in fidelis discedit. fideł qua
discedat. qui ab infideli ⁊̃ cohabitare uo
qd̾ si ꝯtig̾it: lex matͥmonii ab infidelib ccon¬
re gentium. fideli aũ si aut infidelem dimit¬
tit: aut abeo dimittit᷑: peccm ñ ÷. si alii se
copulau̾it. Ratum n ñ pot̾ esse ꝯuigium.
si p̃ter eccł̃ie tͣlitionem fu̾it susceptum. Pa¬
gia. Impedim̃tum qͦ fieret fidei. ⁊ tarditas
÷ ꝙ lec mandat. matͥmonio infideles nec sꝰ¬
cipi nec teneriꝰ Utiq lex uitare mandat ido¬
lat᷑ͣam: ne idolat̾a inc̾ratur. Apłs monet te¬
nere idolat᷑am. ut idolacria destruatur. Nũꝙͣ

Expanded text:
absque malo agi, ad telonium, quod legitiabsque malo agi, ad telonium, quod legitime tractari nunquam aut vix valet, redire fides Christi homines vocat. Infidelitatem namque, non conditionem, vitium non etiam officium, tollere advenit. Unde Apostolus illos qui ad fidem Christi in conjugio vocati sunt, monet a conjugibus non discedere, nisi infideles noluerint cohabitare. Nam si infidelis discedit, fidelis quoque discedat, qui ab infideli etiam cohabitare Quod si contigerit, lex matrimonii ab infidelibus conre gentium. Fideli autem, si aut infidelem dimittit aut ab eo dimittitur, peccatum non est, si se alii copulaverit: ratum enim non potest esse conjugium, si praeter Ecclesiae traditionem fuerit susceptum; pagia. Impedimentum quoque fieret fidei, et tarditasest quod lex mandat matrimonio infideles nec suscipi nec teneri? Utique lex vitare mandat idololatram, ne idololatria incurratur; Apostolus monet tenere idololatram ut idololatria destruatur. Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
multis quidem de causis. quonens udelicet
⁊i ꝑꝑ aliꝙͣ feditatem displicebat. Ob duritia
ceruicis: id illa ingente ꝯcessum ÷: ne si odi¬
osas cogerentur tenere. mallent int̾ficere.
Ante legem. ꝯcubinis utebantur patͥatcde.
am omnis carnalis cõmutio excepto federe
matͥmonii ꝓhibetur. hunc usuni loq̃ndi
dñs quoq hũit: ita qui uid̾it muliecem
ad ꝯcupiscendam cam: mechatꝰ ⁊ maorde
suo. Pelices gͦ ante legem. patarchis qͣcũq
in deut᷑o nomio ꝓ hibetur. ne qͣsit meretrie
in ppło isrł: ne qiuis scortator. More igitur
antiquo nullã hr̃e ꝯcubinã sub legelice¬
bat. uxores aũ plus una licebat. trir.
pud de mat̾monio gentium
gentes erant pelices. erant.⁊ ꝯuges:
s que lege gentium pot̾ant dimuti: hac
incopula ꝯiugii quosdam p̾dicatio xͥ
inuenit. nec ab ea s inea ad fidem uocaũ.
Matheus atheloneo pect᷑ inpiscandi offi¬
tio uocatus ÷. Uñ ad piscationem que

Expanded text:
multis quidem de causis; quoties videlicet multis quidem de causis; quoties videlicet propter aliquam foeditatem displicebat. Ob duritiem cervicis in illa gente concessum est, ne si odiosas cogerentur tenere, mallent interficere. Ante legem concubinis utebantur patriarchaeam omnis carnalis commistio, excepto foedere matrimonii, prohibetur. Hunc usum loquendi Dominus quoque habuit ita: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, moechatus est in corde suo . Pellices ergo ante legem patriarchis quacunque in Deuteronomio prohibetur ne qua sit meretrix in populo Israel, ne quis scortator: More igitur antiquo nullam habere concubinam sub lege licebat, uxores autem plus una licebat. CAPUT XXIX. De matrimonio gentium. Apud gentes erant pellices, erant et conjuges, sed quae lege gentium poterant dimitti. Hac in copula conjugii quosdam praedicatio Christi invenit, nec ab ea, sed in ea ad fidem vocavit. Matthaeus a telonio, Petrus in piscandi officio vocatus est, unde ad piscationem quae
Abbreviated transcription (Latin):
bat. qͣtenus ꝓbarent. tam quid deo deb̾ent:
quam quid exr se ualerent. Strages ergo
płima atq sepissima de uideis facta ita
exigebat ⁊ in reliquis. sicut significatio
mist̾ii inpatarchis. uxoꝵ multiplicitatẽ
pꝑ filioꝵ fecunditatẽ. fiebat gͦ penes unũ
uirum multiplicatio uxoꝵ. ut multipli¬
cato ꝯceptii hominũ ꝯsequeret᷑ restaura¬
tiõ. Unde unt uxori plures simul hr̃e ui¬
ros ñ licuit. qm̃ ñ ip̃a de muitis pot̾ ꝯciꝑe:
sicut uir unus in multis pͭ mulierib gn̾a¬
re. Uni gͥ uiro tunc licebat uxores hr̃e
fieri deus ꝑ mittebat. Urorem uir mart¬
me de cognatione sua ne ꝯfusio ulla tͥbu¬
um foret: acciꝑe debebat. Alienigenas tñ
⁊ ido latͣs. nec ducere. nec ductas retinere li¬
cebat: neꝯsortia gentilitanis ca.isa fiecẽt
in fidelitatis. Lege ꝯiunctos. lege quoq dis¬
iungi opus erat. Hict libellus repudii.
quo uir uxorem repudiatam dimittebat.

Expanded text:
bat, quatenus probarent tam quid Deo deberent, bat, quatenus probarent tam quid Deo deberent, quam quid ex se valerent. Strages ergo plurima atque saepissima de Judaeis facta ita exigebat et in reliquis, sicut significatio mysterii in patriarchis, uxorum multiplicitatem propter filiorum fecunditatem. Fiebat ergo penes unum virum multiplicatio uxorum, ut multiplicato conceptu, hominum consequeretur restauratio. Unde uni uxori simul plures habere viros non licuit; quoniam non ipsa de multis potest concipere, sicut vir unus in multis potest mulieribus generare. Uni ergo viro tunc licebat uxores habere fieri Deus permittebat. Uxorem vir maxime de cognatione sua, ne confusio ulla tribuum foret, accipere debebat; alienigenas tamen et idololatras nec ducere, nec ductas retinere licebat, ne consortia gentilitatis causa fierent infidelitatis. Lege conjunctos, lege quoque disjungi opus erat. Hic est libellus repudii, quo vir uxorem repudiatam dimittebat
Abbreviated transcription (Latin):
subdita uiro suo. Impostura aũ ÷. ut suꝑ¬
ponatur seruus dño. ⁊ icor uiro. Temꝑe
patͥarcharum: ⁊ legis uiro uxores umi plu¬
sc̃issimus sarram hũit uxorem: agar ꝯcu¬
binam s iussu dñe hesit ancille. Uñ illã
a se eadem iubente amouit. Nepos quoq
eius iacob duas sortitus ÷ uoxores. liam at¬
q rachelem. Duas quoq ꝯcubinas uxoꝵ
pedisseqͣs. utens famulab. ut ꝯsentiret do¬
minab. Totus mundus idolat̾e deditꝰ tunc
erat. sola familia abrahe. uni ⁊ uero deo
cultum exibebat. Iudeos atq gentiles religio
atq suꝑstitio disiuingebat. usq adeo. ut hi
illos fere iugi discordia. belloq infinito in¬
sectari ñ cessarent. Illi ⁊elo dei legos pat̾nas
defendentes. deo suo̾ milites ꝓtegente: in¬
uincibiles. ĩmo quoq uictores ꝑseuerabãt
nisi qd plerumq cum deo suo cultum de¬
bitum detͣcer̃t: ab hostib suꝑari ꝯtinge¬

Expanded text:
subdita viro suo; impostura est ut supersubdita viro suo; impostura est ut superponatur servus Domino, uxor viro. Tempore patriarcharum et legis, viro uxores uni plusanctissimus Saram habuit uxorem, Agar concubinam. Sed jussu dominae haesit ancillae, unde illam a se eadem jubente amovit. Nepos quoque ejus Jacob duas sortitus est uxores, Liam atque Rachelem; duas quoque concubinas uxorum pedissequas, utens famulabus ut consentiret dominabus. Totus mundus idololatriae deditus tunc erat, sola familia Abrahae uni et vero Deo cultum exibebat; Judaeos atque gentiles religio atque superstitio disjungebat usque adeo, ut ii illos ferre jugi discordia belloque infinito insectari non cessarent; illi zelo Dei leges paternas defendentes, Deo suos milites protegente, invincibiles, imo quoque victores perseverabant, nisi quod plerumque cum Deo suo cultum debitum detraxerunt, ab hostibus superari continge
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsequunt᷑: que aũ raro ⁊ ꝯtͣ usum fiunt:
illa qͣi infecta p̾tereunt. nͥ quia ñ nulla
ñ nunꝗͣ speciali int̾serunt sermone. Nam
atq dedit. ꝙ re ꝯstituit. u̾bo firmauit. Ait
enim. Erunt duo incarne una. Conui¬
gum una ÷ caro. ñ solum qd̵ de iuro mu¬
uer sumpta ÷: uer̃ ideo potissimũ ꝙ. oꝑe
nuptiar. ⁊ cõmixtione genitaliũ: q̃ dam
utͥusq corꝑis naturalis fit unitio. Uñ
apłs. Qui ad heret mereͥci: unũ corpus
effititur. Homines siñ peccassent: ⁊ in
paradiso multiplicandi ꝑstitissent: Lex
ista ꝯuigii. binos solum sibi indissolu¬
bili nexu copłaret. Non nsicut mͦ rupta
morte copła. necesse foret. pꝰ pͥmam in
eadem carne scd̃am aut t̾tiam duoꝵ
fieri unionẽ. Neq umꝙͣ sicut nunc ꝯtin¬
git ñ nunꝙͣ succedent᷑ eẽnt tres aut plu¬
res inuna carne. Eua ñ ꝑse÷ facta. uerũ
de adam sumpta ut mulier uiro sub¬
mulieris ÷ uir. Mulieri gͦ pecẽm ÷: ut ñ sit

Expanded text:
sequuntur; quae autem raro et contra usum fiant, illa quasi infecta praetereunt, nisi quia nonnulla nonnunquam speciali interserunt sermone. Nam atque dedit. Quod re constituit, verbo firmavit: ait enim: Erunt duo in carne una . Conjugium una est caro, non solum quod de viro mulier sumpta est, verum ideo potissimum quod opere nuptiarum et commistione genitalium quaedam utriusque corporis naturalis fit unitio. Unde Apostolus: Qui adhaeret meretrici unum corpus efficitur . Homines si non peccassent, et in paradiso multiplicandi perstitissent, lex ista conjugii binos solum sibi indissolubili nexu copularet. Non enim, sicut modo, rupta, morte, copula, necesse foret post primam, in eadem carne secundam aut tertiam duorum fieri unionem: neque unquam, sicut nunc contingit, nonnunquam succedenter essent tres aut plures in una carne Eva non per se est facta, verum de Adam sumpta, ut viro mulier submulieris est vir . Mulieri ergo peccatum est, ut non sit
Abbreviated transcription (Latin):
plane uitium ÷. quo inhis q̃ ñ ꝯueniunt
federantur int̾ se homines scełati. Si quia
caritas sine fructii ẽẽ ñ potest sequunt᷑ lapi¬
des p̾ciosi. Si ea que ad cultum dei aut ad uti¬
litatem ꝓximi ꝑtinent. absq caritate exse¬
ris: lapides p̾ciosos habes. s pꝰ aur̃ immo
iauro ⁊ argento ñ habes. Lapides gͦ p̾cio¬
sos ut ualeant ⁊ deceant: mauro collocab̾.
atq mnargento ordinab̾. Uir ꝯtemplatiuꝰ
in auro: actiuus in argento gẽmas sulit.
inigne purgatorio pacient᷑. Sunt ñ nulli
qui deum uidere q̃runt dm̃ suꝑ om̃ia dili¬
gunt. spu qͥdem ꝓmpti: carne tñ infirmi.

Expanded text:
plane vitium est, quod in his quae non conveniunt plane vitium est, quod in his quae non conveniunt foederantur inter se homines scelerati. Sed quia charitas sine fructu esse non potest, sequuntur lapides pretiosi. Si ea quae ad cultum Dei, aut ad utilitatem proximi pertinent, absque charitate exeris, lapides pretiosos habes, sed post aurum, imo in auro et argento non habes. Lapides ergo pretiosos, ut valeant et deceant, in auro collocabis, atque in argento ordinabis. Vir contemplativus in auro, activus in argento gemmas sistit. in igne purgatorio patientur. Sunt nonnulli qui Deum videre quaerunt, Deum super omnia diligunt, spiritu quidem prompti, carne tamen infirmi,
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum destrius fundam̃tum. qm̃ rem mi¬
nus diligis qͣm dm̃. ĩmolignũ. fenum.
stipulam. suꝑ edificas: que migne tantũ
patiunt᷑ lesionis: qͣntum tu in reb opti¬
iacit. Unusquisq uideat. quomͦ suꝑ edificet.
Q uicqͥd agis q̃ntiuntũq splendide uiuis. si
deuias afide: uanum ÷ qd̾ facis. quia deo tẽ¬
plum ꝯstruere ñ potes. extͣ funidam̃tum.
S̾uꝑ fundam̃tum gͦ edificandum ÷ aut in
auro argento. lapidib p̾ciosis: aut in lig¬
dei p̃minente int̾ dona: infide choruscas.
Inargento qd̾ scd̾am optinuit dignitatẽ
oꝑaris: si diligis ꝓtimũ qd̾ scd̃m ÷ man¬
dacum: qͣntum aur̃ suꝑ ÷ argento: tanto
ĩmo amplius : diligendus d̾s. plusquam
ꝓrimus. Ordine p̾cedit aur̃: seq̃r argentũ.
quia pͥus diligit᷑ d̾s. s ñ sufficit nͥ diliga¬
tur ꝓximus. Amor dei causa debet esse.
ut ⁊ homo a metur: ex amore ꝓximi. cresc̃
tum dei: aut naturalꝰ affectus ÷. quem hñt

Expanded text:
nondum destruis fundamentum, quoniam rem minondum destruis fundamentum, quoniam rem minus diligis quam Deum, imo lignum, fenum, stipulam superaedificas quae in igne tantum patiuntur laesionis, quantum tu in rebus obtiundamentum jacit; unusquisque videat quomodo superaedificet. Quidquid agis quantumcunque splendide vivis, si devias a fide, vanum est quod facis; quia Deo templum construere non potes extra fundamentum. Super fundamentum ergo aedificandum est, aut in auro, argento, lapidibus pretiosis; aut in ligDei praeeminente inter dona, in fide coruscas. In argento, quod secundam obtinuit dignitatem, operaris, si diligis proximum, quod secundum est mandatum. Quantum aurum superest argento, tanto, imo amplius diligendus est Deus plusquam proximus. Ordine praecedit aurum, sequitur argentum; quia prius diligitur Deus; sed non sufficit, nisi diligatur proximus. Amor Dei causa debet esse ut et homo ametur; ex amore proximi crescit tum Dei, aut naturalis est affectus, quem habent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfessor alit̾ saluari ñ pot̾. cum uitam ñ
teneat ꝯtemplatiuã: nisi habu̾it actiuã.
Ut n iam dictum ÷. t̾cia uita ñ ÷ qͣis qui¬
utitur rõne: uitam debeat sꝑare. S quorͦ
diuersa mundi offitia sectantes. subiuita
placere: Huiꝰmõi gͦ aut actiui nullatenꝰ
uer̃ ꝑꝑeum qui eos subiecit in spe: uani¬
tati subiecti sunt. Ut ñ uanitas munda¬
ne ꝯu̾sationis. aut cͥcum uolutio molaris
sit gͣta: uer̃ ut suo quisq in offitio. adeo
sibi p̃ordinato.ideo demũ lib̾andus labo¬
ret: qͣtinus int̾m suo ꝓ statu dño obseqͥ¬
um p̾stet. ꝗͣ obrem cuĩcumq regotii es.
mundi si habes ꝑꝑ necessitatem: iñ ꝓꝑt̾er
uoluptatem: innumero es illoꝵ qui suꝑ
fidei fundam̃tum edificant aur̃. ⁊ argent᷑.
lapides p̾ciosos. qui in igne aut nichil
aut parũ patiuntur. hii sunt omĩa pos¬
sidentes: tanqͣm nichil hñtes. Uer̃ sirem
tuam cum ñ nullo possides amore qd ꝓ

Expanded text:
professor; aliter salvari non potest cum vitam non professor; aliter salvari non potest cum vitam non teneat contemplativam nisi habuerit activam. Uti enim jam dictum estutitur ratione, vitam debeat sperare. Sed quomodo diversa mundi officia sectantes sub vita dplacere? Hujusmodi ergo aut activi nullatenus , verum propter eum qui eos subjecit in spe, vanitati subjecti sunt, ut non vanitas mundanae conversationis, aut circumvolutatio molaris sit grata; verum ut suo quisquis in officio a Deo sibi praeordinato, ideo demum liberandus laboret, quatenus interim suo pro statu Domino obsequium praestet. Quamobrem cujuscunque negotii es, mundi si habes propter necessitatem et non propter voluptatem, in numero es illorum, qui super fidei fundamentum aedificant aurum et argentum, lapides pretiosos ; qui in igne aut nihil ut parum patiuntur. Hi sunt omnia possidentes, tanquam nihil habentes . Verum si rem tuam cum nonnullo possides amore; quod
Abbreviated transcription (Latin):
testatib regiones soluunt. uectigal. qd̾ dat᷑
qͣndo ꝑ patͥas uehuntur. Reddite ergo q̃ st̃
sine alt̾o ñ sufficit. Sint aũ pocestates sol¬
licite. tanꝙͣ deo ꝓcõmissis sibi rõnem red¬
diture: ił dampnande ł saluande. ꝓ offitõ
uł bñ ł male ad ministrato. In sipientes
ergo edoceant. male agentes corripiant.
corripi negligentes: ñ impune ferant.Nõ
enim sine causa gladium portant. cesar
corꝑalem: pecrus sp̃ualem. Utͥq necessitas
incumbit. cesari ut feriat: petro ut doceat.
docet ⁊ cesar: s uira mundi. ferit quoq pe¬
trus: s ense sp̃uali. Itaq ubiq bñ iuuit.
qui obodientiam custodit. Ascłarium seꝑ¬
atus ꝯũsatione. bonus ꝙ ÷: si iuxta ꝓfessi¬
onem suam bene facit. ꝑfici aũ tunc in¬
cipit: cum ip̃m iuste uuiere dulcessit. Quẽ
scłi cͥcumagit mola. miles siue agͥcola.
m̃cator seu ciuiꝰlibet ꝯditionis. legitime tñ

Expanded text:
testatibus regiones solvunt: vectigal, quod datur testatibus regiones solvunt: vectigal, quod datur quando per patrias vehuntur: Reddite ergo quae sunt sine altero non sufficit. Sint autem potestates sollicitae, tanquam Deo pro commissis sibi rationem redditurae, vel damnandae vel salvandae, pro officio vel bene vel male administrato. Insipientes ergo edoceant, male agentes corripiant, corrigi negligentes non impune ferant: Non enim sine causa gladium portant , Caesar corporalem, Petrus spiritalem. Utrique necessitas incumbit, Caesari ut feriat, Petro ut doceat. Docet et Caesar, sed jura mundi; ferit quoque Petrus, sed ense spirituali. Itaque ubique bene vivit qui obedientiam custodit, a saecularium separatus conversatione. Bonus quidem est si juxta professionem 240 suam benefacit, perfici autem tunc incipit cum ipsum juste vivere dulcescit. Quem saeculi circumagit mola, miles sive agricola, mercator seu cujuslibet conditionis, legitimae tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
cordis ur̃i: sicut. xp̃o: ñ ad ocłm seruientes.
qͣi hominib placentes: s ut serui xp̃i. faci¬
entes uoluntatẽ dei ex animo. cum bona
suꝑiorib ĩ mał. insimplicitate. Ut sicut
ostñditur etͣt. sic sit inuoluntate intra.
Obediendum dico. sicut xp̃o: ñ quidem ut
hominib placeamus: uer̃ ut uoluntatẽ
dei faciamus. Est a uoluntas dei. ut cum
uoluntate bona p̾positis nr̃is seruiamꝰ. ip¬
sumq obsequiũ: dei ẽẽ cultum iudicemus.
Qͣmobrem. potestatib is secure seruiat. qͥs¬
qͥs eo inseruitio seruire se deo ñ ignorat.
Sciens: qm̃ unusqͥsq qd̾cumq fec̃it bonũ.
hoc recipiet ad ño. Quib uxtͣ apłm tanꝗͤ¬
subiecti tͥbuta p̾statis. qͣi reddituris: dum
pugnant. ꝓ patͥa. agũt iudicia. Merito
p̃statis. Ministri enum dei sunt. in hoc ip¬
sum scruientes uob̾. scilicet ꝑꝑ tͥbuta. Red¬
dice ergo om̃ib debita. Cui tͥbutum: tͥbutũ.
cui uestigal: uectigal. Tributum ÷: qd̾ po¬

Expanded text:
sicut Christo: non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes; sed ut servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona ioribus etiam malis, in simplicitate, ut sicut ostenditur extra, sic sit in voluntate intra. Obediendum dico sicut Christo, non quidem ut hominibus placeamus, verum ut voluntatem Dei faciamus. Est enim voluntas Dei, ut cum voluntate bona praepositis nostris serviamus, ipsumque obsequium esse Dei cultum judicemus. Quamobrem potestatibus is secure serviat, quisquis eo in servitio servire se Deo non ignorat, sciens: Quoniam unusquisque quodcunque fecerit bonum, hoc recipiet a Deo. Quibus juxta Apostsubjecti tributa praestatis quasi reddituris. Dum pugnant, pro patria agunt, judicia, merito praestatis, Ministri enim Dei sunt in hoc ipsum servientes vobis , scilicet propter tributa. Reddite ergo omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal . Tributum est quod po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbetur posse. in solita plerumq int̾serens.
unt. ⁊ int̾ p̾cipua ÷. qd̾ mortui resurgunt.
oꝑante mirabili deo inscĩs suis: multi mor¬
tii resurrexer̃t. Int̾ quos ẽẽ pot̾ ĩmo ⁊ credi¬
bile ÷ ñ nullos reddrtos uite. ex añacta ma¬
litia. obnoxios gehenne. Non enim qͥ sc̃e
uixissent mortui. quesiti sunt. Uerum in¬
different̃. ⁊ quoniens ⁊ quotqͦt opus erat.
suscitati sunt. Eos aũ qui in pec̃co suo mor¬
tui sunt pꝰ mortem rediuios. quis aude¬
at negare. si ñ õs. saltem aliquos. exꝑto cͥca
se tanto dei bñfitio correctos. atq eos diui¬
na ꝓseq̃nte gr̃a. ad finem usq ꝯseruatos:
Buplex gͦ factum ÷ miracłm. ut ⁊ caro res¬
tituat᷑ uite. ⁊ anima ꝯtͣ solitum tollatur
gehenne. Nemo opponat. ꝙ arbor ad ꝙͣ cq
partem cecid̾it abi iacebit .i. siue bonus
siue malus quis moritur: talis ꝑmane¬
bit. ⁊ qd̃ uinferno nulla ÷ redemptio. Nõ

Expanded text:
probetur posse, insolita plerumque interserens. probetur posse, insolita plerumque interserens. unt; et inter praecipua est quod mortui resurgunt. Operante mirabili Deo in sanctis suis multi mortui resurrexerunt; inter quos esse potest, imo et credibile est, nonnullos redditos vitae et anteacta malitia obnoxios gehennae; non enim qui sancte vixissent mortui quaesiti 242 sunt, verum indifferenter, et quoties et quotquot opus erat, suscitati sunt. Eos autem qui in peccato suo mortui sunt post mortem redivivos quis audeat negare, si non omnes, saltem aliquos, experto circa se tanto Dei beneficio correctos, atque eos divina prosequente gratia, ad finem usque conservatos. Duplex ergo factum est miraculum, ut et caro restituatur vitae, et anima, contra solitum, tollatur gehennae. Nemo opponat quod arbor ad quamcunque partem ceciderit, ibi jacebit, id est, sive bonus, sive malus quis moritur, talis permanebit: et quod in inferno nulla est redemptio: non
Abbreviated transcription (Latin):
sunt cum xp̃o. alt̾a ab ip̃o pascenda: alt̾a
ip̃m pastura miser int̾im lazarus extͣ
torpet. ⁊ fecet insepulchro: s satagunt so
pedes dñi sedeas. enis uestigia secuturus.
⁊ ne obetres doctͥne illius aurem p̾beas.
dio tuo qͣntum inde ÷. ad hoc niti debes:
ut in corꝑe xp̃i coaptes. lsa mortuos deo
cooꝑante. ad uitam reducens: uł certe mor¬
cuos corꝑe atq ut arbrͣtimur decentos ꝓnox¬
is migne: educi ad requiem enitamur. nisi
forte ad inferos descendisse sciamus. Nam
dehis decretum dei ÷: ut mñlib̾ari nr̃a tempes¬
tate nemoqueat. Tales .i. eos quos impeni¬
tio deo dabitur: laborabunt met̾nũ uiueñ
nec habebunt remedium. Biuni decreta
examinis naturalib rerum ꝓ gressib suũ
distribiunt cursum singłis hominũ m̃itiᷤ.
debitam ꝓuident m̾cedem. Uerumptñ ꝯsu¬
etudinem q̃nq mutant. ut cum aliud
agat d̾s. solita retum seq̃ns: aliud quoq

Expanded text:
sunt cum Christo, altera ab ipso pascenda, altera sunt cum Christo, altera ab ipso pascenda, altera ipsum pastura. Miser interim Lazarus extra torpet, et fetet in sepulcro; sed satagunt sorpedes Domini sedeas, ejus vestigia secuturus, et ne oberres, doctrinae illius aurem praebeas, et dio tuo quantum in te est, ad hoc niti debes ut in corpore Christi coaptes; ita mortuos, Deo cooperante, ad vitam reducens, vel certe mortuos corpore, atque ut arbitramur, detentos pro noxis in igne, educi ad requiem enitamur, nisi forte ad inferos descendisse sciamus. Nam de his decretum Dei est, ut inde liberari nostra tempestate nemo queat. Tales, id est, eos quos impoenitio Deo dabitur, laborabunt in aeternum , vivent nec habebunt remedium. Divini decreta examinis naturalibus rerum progressibus suum distribuunt cursum, singulis hominum meritis debitam provident mercedem: verumtamen consuetudinem quandoque mutant, ut cum aliud agat Deus, solita rerum sequens, aliud quoque
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ exaltate eum inscła. In animata urrõ¬
nabilia deum laudant. dum rõnales. int̾uis
ꝯsid̾ata. ad laudem suscitant. Unde omnis
sp̃c laudet dñm. Carnales: ad aliuid inten¬
dunt: sp̃uales gͦ. qui ad id digni sunt. ip̃i
dm̃ laudent. Nichil enim int̾ oꝑa dei adeo
paruum adeo uidetur neglectum. quiniñ
głificari debeat sine fine. Magna noꝑa
Q obrem dum de creatis creator p̾dicatur.
aut de bonis datdri gr̃e referunt᷑. de reb
mundi ꝯfers ⁊tͥ utilitatem.⁊ dũo hono¬
rem. Qr̃. tu reb mundi. ut̾e igͣtulare. quas
si ꝯtingat amutere. ñ de amissione eariĩ.
quippe qͣs ñ amasti. s de subcͣctione. usus
quo indiguisti. fortasse ꝯtͥstab̾is. s neo inde
nisi cum mͦ. reminiscens: ita placuisse
deo. Circa huiꝰ modi. sollitite. ñ tñ iniq: se
ht̃ martha. Maria aũ meliorib studium
impendens: magis : qui eta. he sole. simul

Expanded text:
superexaltate eum in saecula . Inanimata et irratiosuperexaltate eum in saecula . Inanimata et irrationabilia Deum laudant, dum rationales, interius considerata, ad laudem suscitant. Unde: Omnis spiritus laudet Dominum . Carnales ad aliud intendunt: spirituales ergo qui ad id digni sunt, ipsi Deum laudent: nihil enim inter opera Dei adeo parvum, adeo videtur neglectum, quin inde glorificari debeat sine fine. Magna enim s ejus . Quamobrem dum de creatis Creator praedicatur, aut de bonis, datori gratiae referuntur, de rebus mundi confers et tibi utilitatem et Domino honorem. Quare tu rebus mundi utere et gratulare, quas si contingat amittere, non de amissione earum, quippe quas non amasti, sed de subtractione usus quo indiguisti, fortasse contristaberis; sed nec inde, nisi cum modo, reminiscens ita placuisse Deo. Circa hujusmodi sollicite, non tamen inique se habet Martha; Maria autem melioribus studium impendens magis quieta. Hae solae simul