comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ girardo: Nec tam̃ contradico. sermo¬
nib sci. Non rep̃hendo iudiciũ. qͦ rece¬
pit qͥsq qd̃ dignꝰ ẽ: ille coronã quã me¬
ruit: ego quã debui penã. Nunqͥd qr
sentio penã. rep̃hendo sententiã: Hu¬
manũ ẽ illud: hoc impiũ. Humanum
inquã & necesse. effici erga caros: siue
delectabilit̾ cum p̃sto sunt: siue cum
absunt moleste. Non erit ociosa socia¬
lis conu̾satio. p̃sertim int̃ amicos: ꝙ qͥd
effecerit mutuus amor in sibi p̃sentib
honor indicat separationis. ꝙ qolor de
inuicẽ inseparatis. Doleo suꝑ de girar
qui bibo calicẽ amaritudinis. & solus
dolendus: qr solus bibo. Non enĩ ꝙ tai.
Soltis ego patior: qd̾ solent parit̃ pati
qui se diligunt. cũ se annitunt. Utinã ñ
te amiserim. s p̃miserim: utinã uł tar¬
de aliquando sequar te qͦcũq ieris. Nor
enĩ dubiũ qͥn ad illos ieris. qͦs cirea me¬
diũ extremȩ noctis tuȩ inuitabas ad

Expanded text:
cum Girardo? Nec tamen contradico sermocum Girardo? Nec tamen contradico sermonibus sancti; nec reprehendo judicium, quo recepit quisque quo dignus est: ille, coronam quam meruit; ego, quam debui poenam. Nunquid quia sentio poenam, reprehendo sententiam? Humanum est illud, hoc impium. Humanum, inquam, et necesse affici erga charos, sive delectabiliter cum praesto sunt, sive cum absunt, moleste. Non erit otiosa socialis conversatio, praesertim inter amicos: et quid effecerit mutuus amor in sibi praesentibus, horror indicat separationis, et dolor de invicem separatis. Doleo super te, Girqui bibo calicem amaritudinis. Et solus dolendus, quia solus bibo: non enim et tu. Solus ego patior quod solent pariter pati qui se diligunt, cum se amittunt. 11. Utinam non te amiserim, sed praemiserim! utinam vel tarde aliquando sequar te quocunque ieris! Non enim dubium quin ad illos ieris, quos circa medium extremae noctis tuae invitabas ad
Abbreviated transcription (Latin):
nos poterit duritiȩ.ꝙ insensibilitatis
arguere ille qͥ uerberat: qͦmͦ illos de qͥ¬
b ait. ꝑcussi eos: ꝙ ñ doluerunt. Affec¬
tũ meũ confessus sum: ꝙ ñ negaui. Car¬
nalem qͥs dixerit: ego humanũ ñ nego:
sieut nec me hominẽ. Si ne hoc suffic.
nec carnalem negaueri:nã & ego car¬
nalis sum uenundatꝰ sub peccato: ad¬
dictꝰ morti: penis ꝙ erũpnis obnoxius.
Nonsũ fateor insensibilis ad penas:
mortẽ horreo meã ꝙ meoꝵs. Meus gi¬
rardus erat: meus plane. An ñ meus.
qui fr̃ sanguine fuit: ꝓfessione filius:
mus affectu: Is recessit ame: sentio:
lesus sum: ꝙ grauit̾. Ignoscite filir. im¬
mo si filii. uicẽ dolete paternã. Misere
te consid̾atis quã grauia ꝓ peccatis rece¬
pi de manu dñi. In uirga indignatiõis
suȩ ꝑcussit me: digne ꝓ meritis. dure
ꝓ uirib An leue quis dixerit inuere
me absq girardo: nisi qͥ ignorat qͥd mͥ

Expanded text:
nos poterit duritiae et insensibilitatis nos poterit duritiae et insensibilitatis arguere ille qui verberat, quomodo illos de quibus ait: Percussi eos, et non doluerunt . Affectum meum confessus sum, et non negavi. Carnalem quis dixerit: ego humanum non nego, sicut nec me hominem. Si nec hoc sufficit, nec carnalem negaverim. Nam et ego carnalis sum, venundatus sub peccato, addictus morti, poenis et aerumnis obnoxius. Non sum, fateor, insensibilis ad poenas, mortem horreo meam et meorum. Meus Girardus erat, meus plane. An non meus, qui frater sanguine fuit, professione 1358 filius, mus affectu? Is recessit a me; sentio, laesus sum, et graviter. 10. Ignoscite, filii: imo si filii, vicem dolete paternam. Miseremte consideratis quam gravia pro peccatis recepi de manu Domini. In virga indignationis suae percussit me, digne pro meritis, dure pro viribus. An leve quis dixerit vivere me absque Girardo, nisi qui ignorat quid mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tus: s altera causa: dissimilisq intentio.
Nulla mͥsane querela de om̃ib quȩ sun
mundi. In bis ꝓfecto quȩ sunt dĩ. adem¬
ptũ doleo fidele auxiliũ: salutare consi¬
liũ. Girardum lugeo: girardus ẽ in cau¬
sa. Frater carne: s ꝓximus sp̃u: sotiꝰ
ꝓposito. Adhesit anima mea anime il¬
lius: ꝙ unã fecit de duab ñ consanguim¬
tas s unanimitas. Carnis quidem neces¬
situdo ñ defuit: s plus iunxit societas
sp̃s: consensus animoꝵ: moꝵs confor¬
mitas. Cum gͦ eẽmus cor unũ ꝙ anma
una: hanc meã pariter atq ipsius ani¬
mã ꝑtransict gladius: ꝙ scindens me¬
diam: partẽ locauit in celo. partẽ in ce¬
no deseruit.Ego ego illa portio misera
inluto iacens.truncata parte sui. ꝙ par
ris:. Sentio sentio uł inuitꝰ: qr nec forti¬
tudo lapidũ fortitudo mea: nec caro me¬
a enea ẽ. Sentio ꝓrsusq doleo: ꝙ dolor
meus in conspectu meo semꝑ.Non sane

Expanded text:
tus, sed altera causa, dissimilisque intentio. tus, sed altera causa, dissimilisque intentio. Nulla mihi sane querela de omnibus quae sunt mundi. In his profecto quae sunt Dei, ademptum doleo fidele auxilium, salutare consilium. Girardum lugeo: Girardus est in causa, frater carne, sed proximus spiritu, socius proposito. 9 Adhaesit anima mea animae illius; et unam fecit de duabus, non consanguinitas, sed unanimitas. Carnis quidem necessitudo non defuit; sed plus junxit societas spiritus, consensus animorum, morum conformitas. Cum ergo essemus cor unum et anima una, hanc meam pariter atque ipsius animam pertransivit gladius, et scindens, mediam partem locavit in coelo, partem in coeno deseruit. Ego, ego illa portio misera in luto jacens, truncata parte sui, et partris? Sentio, sentio vel invitus, quia nec fortitudo lapidum fortitudo mea, nec caro mea aenea est; sentio prorsus et doleo, et dolor meus in conspectu meo semper. Non sane
Abbreviated transcription (Latin):
q illa morte mortuũ dixerĩ. ñ hunc qui
obdormiuit inano. Exite exite lacrime
iam pͥddem cupientes: exite: qr is qͥ uobis
meatũ obstruxerat. cõmeauit. Aꝑiant᷑
catharacte miseri capitis.q erũpant fon¬
tes aquarũ: si forte sufficiant sordes dilue¬
re culparũ.quib iram merui. Consolatꝰ
fuerit suꝑ me dñs. tunc fortassis ꝙ ego me¬
rear consolari: si tam̃ ñ peꝑcero a merore.
Nam qui lugent: ipsi consolabuntur.
Dropterea condescendat mͥ om̃is sc̃s: ꝙ in
sp̃ulenitatis qͥsp̃ĩtalis ẽ. sustineat lamen
plangere mortuos suos: flecũ multum
& fructũ nullũ. Non culpamꝰ affectum
nisi cũ excedit modũ: s causam. Ille numi¬
rũ naturȩ ẽ.ꝙ eiꝰ turbatio pena peccati:
hec uanitas ꝙ peccatũ. Ꝙ enĩ ibi sola nisi
fallor. plorantur dampnã głȩ carnis: uitȩ
p̃sentis in cõmoda. & plorandi: qui ita
plorant. Nunqͥd ego sic: Similis mͥ affec¬

Expanded text:
que illa morte mortuum dixerim, non hunc qui que illa morte mortuum dixerim, non hunc qui obdormivit in Domino. Exite, exite, lacrymae jampridem cupientes; exite, quia is qui vobis meatum obstruxerat, commeavit. Aperiantur cataractae miseri capitis; et erumpant fontes aquarum, si forte sufficiant sordes diluere culparum, quibus iram merui. Cum consolatus fuerit super me Dominus, tunc fortassis et ego merear consolari, si tamen non pepercero a moerore: nam, qui lugent, ipsi consolabuntur . Propterea condescendat mihi omnis sanctus, et in spiritu lenitatis qui spiritualis est, sustineat lamentplangere mortuos suos: fletum multum, et fructum nullum. Non culpamus affectum, nisi cum excedit modum; sed causam. Ille nimirum naturae est, et ejus turbatio poena peccati: haec vanitas et peccatum. Etenim ibi sola, nisi fallor, plorantur damna gloriae carnis, vitae praesentis incommoda. Et plorandi qui ita plorant. Nunquid ego sic? Similis mihi affec
Abbreviated transcription (Latin):
tio ꝑinguior: frequientior lectio: ꝙ feruẽ¬
tior affectus.Heu sublatꝰ es: ꝙ hȩc omĩa
simul. Tecũ om̃s parit̾ abiere delitiȩ ꝙ le¬
ticiȩ mex. Iam curȩ irruunt: iam mole¬
stie hinc inde pulsant: ꝙ angustie undiq
Solum me repperunt: sole mͥ te abeunte
remanserunt: solus fubsarcina gemo.
dut ponere. aut oppͥmi necesse ẽ: qr tu tu¬
oshumeros subduxisti. Quis mͥ tribuat
eito mori post tes Nam ꝓ te nolim: nec
te tua fraudare gła. Porro suꝑ uiuere tͥ.
labor ꝙ dolor. Uiuã qͦ aduiũã in amari-¬
tuddme: uiuã in merore: ꝙ hec sit m̃ con¬
solatio ut merendo affugar. Non parcã:
& iuuabo manũ dñi. ꝙ enĩ manꝰ dñi teti¬
git me. Me inquã tetigit ꝙ ꝑcussit: ñ illũ
quẽ uocauit. ad requiẽ. Me occidit: cum
succidit illũ. Nunquid enĩ occisum qͥs
dixerit: quẽ plantauit inuita: At qd̾
illi uite ianua fuit. mͥ plane mors ẽ: me¬

Expanded text:
guior oratio, frequentior lectio et fervenguior oratio, frequentior lectio et ferventior affectus. 8. Heu! sublatus es, et haec omnia simul. Tecam omnes pariter abiere deliciae, et laetitiae meae. Jam curae irruunt, jam molestiae hinc inde pulsant, et angustiae undique solum me repererunt, solae mihi te abeunte remanserunt, solus sub sarcina gemo. Aut ponere, aut opprimi necesse est, quia tu tuos humeros subduxisti. Quis mihi tribuat cito mori post te? Nam pro te nolim, nec te tua fraudare gloria. Porro supervivere tibi, labor et dolor. Vivam, quoad vivam, in amaritudine; vivam in moerore: et haec sit mihi consolatio, ut moerendo affligar. Non parcam; et juvabo manum Domini: etenim manus Domini tetigit me. Me, inquam, tetigit et percussit, non illum, quem vocavit ad requiem; me occidit, cum succidit illum. Nunquid enim occisum quis dixerit, quem plantavit in vita? At quod illi vitae janua fuit, mihi plane est mors; me
Abbreviated transcription (Latin):
gris. ortis. aquis. cunctis. deniq actib seu
oꝑib rusticoꝵs: qͥd inquã tił in hoc rerũ
genere.girardi subter fugit ꝑitiã: Cem̃¬
tariis. fabris. agricolis. ortolanis. sutorib
atq textorib: facile magister erat. Cũ
solis in suis ñ erat sapiens. Utinã mul¬
tos ꝙ si minꝰ sapientes: ñ plus tangeret.
illa maledictio. Ue qui sapientes estism
ocłis ur̃is. Scientib ista loquor: ꝙ ad huc
plura his de illo ꝙ maiora cõꝑtis. Parco
tam̃: qr caro mea ꝙ fr̃ ẽ. Hoc tam̃ secur
utilis in paruis ꝙ magnis in pͥuatis ꝙ
publicis: foris ꝙ intꝰ. Merido ex eo pen¬
debam tot᷑. qͥm̃ totũ erat. Solũ pene
reliquerat m ꝓuisoris honorẽ ꝙ nom̃.
Nam opus ipse faciebat. Ego uocitabar
abbas: s ille perat in sollicitudine. M eri¬
to requieuit. in illo sp̃s meus: ꝑ quẽ lice¬
bat delectari in dño: p̃dicare liberius : o¬

Expanded text:
gris, hortis, aquis, cunctis denique artibus seu gris, hortis, aquis, cunctis denique artibus seu operibus rusticorum? quid, inquam, vel in hoc rerum genere Girardi subterfugit peritiam? Caementariis, fabris, agricolis, hortulanis, sutoribus, atque textoribus facile magister erat. Cumqsolis in suis oculis non erat sapiens. Utinam multos, etsi minus sapientes, non plus tangeret illa maledictio: Vae qui sapientes estis in oculis vestris ! Scientibus ista loquor, et adhuc plura his de illo, et majora compertis. Parco tamen, quia caro mea, et frater est. Hoc tamen securus utilis in parvis et magnis, in privatis et publicis, foris et intus. Merito ex eo pendebam totus, qui mihi totum erat. 1357 Solum pene reliquerat mihi provisoris honorem et nomen: nam opus ipse faciebat. Ego vocitabar abbas, sed ille praeerat in sollicitudine. Merito requievit in illo spiritus meus, per quem licebat delectari in Domino, praedicare liberius, o
Abbreviated transcription (Latin):
diũ: sicut seriptũ ẽ. Os iusti meditabit᷑ sa¬
pientiã: ꝙ lingua eiꝰ loquetur iudicium.
S quid dixi foris agentẽ illum. quasi in¬
t̾na girardus nesciret : ac spũalium ex¬
pers eẽt donoꝵ. Norunt qui illũ noruĩ
spũales: quã uerba eiꝰ sp̃m redolerent.
Norunt contubermales: quã mores eiꝰ
ꝙ studia ñ carnẽ saperent.s feruerent
spũ. Quis illo rigidior in eustodia discipli¬
nȩ: quis incastigando corpts suũ distric¬
indisserendo: Quodiens cũ eo disserens
ea didici quȩ nesciebã: ꝙ qͥ docturtis adue¬
neram. doctꝰ magis abscessi. Nec mirum
de me: cũ magni ac sapientes uiri idip¬
sum nicħ̃ominus ex illo sibi accidisse te¬
stentur. Non cognouit litteraturã: s ha¬
buit litterarũ inuentorẽ. sensum: habu¬
it q illuminantẽ sp̃m. Nec in maximis¬
tantũ tantũ: s ꝙ in minimis maximus
erat. Quid uerbi causa in edificiis. in a¬

Expanded text:
cium, sicut scriptum est: Os justi meditabitur sacium, sicut scriptum est: Os justi meditabitur sapientiam, et lingua ejus loquetur judicium . 7. Sed quid dixi foris agentem illum? quasi interna Girardus nesciret, ac spiritualium expers esset donorum. Norunt qui illum norunt spirituales, quam verba ejus spiritum redolerent. Norunt contubernales, quam mores ejus et studia non carnem saperent, sed ferverent spiritu. Quis illo rigidior in custodia disciplinae? quis in castigando corpus suum districin disserendo? Quoties cum eo disserens ea didici quae nesciebam; et qui docturus adveneram, doctus magis abscessi? Nec mirum de me, cum magni ac sapientes viri id ipsum nihilominus ex illo sibi accidisse testentur. Non cognovit litteraturam; sed habuit litterarum inventorem sensum, habuit et illuminantem Spiritum. Nec in maximis tantum, sed in minimis maximus erat. Quid, verbi causa, in aedificiis, in a
Abbreviated transcription (Latin):
b laborabat. ꝙ minꝰ om̃ib accipiebat:
ita ut sepe cũ aliis necessaria ministraret.
ipse egeret in plurib: u̾bi causa. cibo aut
ueste.Deniq cũ se sentiret decessui ꝓpin-¬
quare: ds inquit tu scis. qd quantũ in
me fuit semꝑ optaui quietẽ mͥ indende¬
re.uacare tibi. S implicitũ tenuit. ti¬
mor tuus: ꝙ uoluntas fratrũ.ꝙ studiũ
obediendi: suꝑ omĩa abbatis parit̃ ꝙ fra¬
tris germana dilectio. Ita ẽ. Gr̃as tibi fr̃
de om̃i fructu meoꝵ siqͥs ẽ in dño studi¬
oꝵrs: tibi debeo si ꝓfeci.si ꝓfui. Tu intrica¬
baris. ꝙ. ego tuo beneficio feriatꝰ sedebã
cupabar: aut doctrine filioꝵs utiliꝰ inten¬
debam. Cur enĩ securus intus ñ eẽm: cũ te
scirem agentẽ foris. manũ dexterã meã.
lum̃ ocłoꝵs meoꝵ. pectꝰ meũ. ꝙ linguam
meã: ꝙ qͥdem indefessa manꝰ: ocłs sim¬
plex: pectꝰ consilii: lingua loquens iudi¬

Expanded text:
bus laborabat, et minus omnibus accipiebat; bus laborabat, et minus omnibus accipiebat; ita ut saepe, cum aliis necessaria ministraret, egeret ipse in pluribus, verbi causa, cibo aut veste. Denique cum se sentiret decessui propinquare: « Deus, » inquit, « tu scis quod quantum in me fuit, semper optavi quietem; mihi intendere, tibi vacare. Sed implicitum tenuit timor tuus, voluntas fratrum, et studium obediendi, super omnia abbatis pariter et fratris germana dilectio. » Ita est. Gratias tibi, frater, de omni fructu meorum, si quis est, in Domino studiorum. Tibi debeo si profeci, si profui. Tu intricabaris, et ego tuo beneficio feriatus sedebam cupabar, aut doctrinae filiorum utilius intendebam. Cur enim securus intus non essem, cum te scirem agentem foris manum dexteram meam, lumen oculorum meorum, pectus meum, et linguam meam? Et quidem indefessa manus, oculus simplex, pectus consilii, lingua loquens judi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ. ꝙ domesticis satisfaciebat ꝙ exteris: ut pe¬
ne me nemo requireret. cui pͥor forte girar¬
dus occurrisset. Occurrebat autẽ aduentai¬
tib: opponens se. ne subito meũ ociũ incur¬
sarent. Si quib sane satisfacere ꝑse ñ qͥbat.
hos ꝑducebat ad me: ceteros emittebat. O
uirũ industriũ :o amicũ fidelem: q amico
gerebat morẽ: ꝙ officiis caritatis ñ deerat.
Quis uacua recessit ab eo manu: Sidiues
consiliũ: si pauꝑ.subsidiũ reportabat.
Nec querebat quȩ sua funt: qui se mediᷤᷤ
ingerebat curis. ut ego uacarẽ. Sꝑabat
enim sicut erat humillimꝰ. maiorẽ de nr̃a
quiete fructũ: quã si uacaret ipse. Inder¬
dum tam̃ postulabat absolui: ꝙ alteri ce¬
dere. quasi qui meliꝰ ꝓuideret. S ubi ille
inueniretur: Nec petulanti aliqͦ ut asso¬
let in eo officii detinebatur affectu. s so¬
lo intuitu caritatis. Siquidem plusõi¬

Expanded text:
per, et domesticis satisfacieba et exteris, ut peper, et domesticis satisfacieba et exteris, ut pene me nemo requireret, cui prior forte Girardus occurrisset. Occurrebat autem adventantibus, opponens se, ne subito meum otium incursarent. Si quibus sane per se satisfacere non quibat, hos perducebat ad me, caeteros emittebat. O virum industrium! o amicum fidelem! et amico gerebat morem, et officiis charitatis non deerat. Quis vacua ab eo recessit manu? Si dives, consilium; si pauper, subsidium reportabat. Nec quaerebat quae sua sunt, qui se mediis ingerebat curis, ut ego vacarem. Sperabat enim, sicut erat humillimus, majorem de nostra quiete fructum, quam si vacaret ipse. Interdum tamen postulabat absolvi, et alteri cedere, quasi qui melius provideret. Sed ubi ille inveniretur? Nec petulanti aliquo, ut assolet, in eo officii detinebatur affectu, sed solo intuitu charitatis. Siquidem plus omni
Abbreviated transcription (Latin):
Caritas deniq nunquã excidit. Non ob¬
liuisceris me infinẽ. uideor mͥ fr̃em me¬
si illa oblita fuerit: ego tam̃ ñ obliuis¬
car tui. Non expedit ꝓrsus. Scis ubi u̾¬
ser: tibi iaceã. ubi reliqueris me. Non
ẽ qui porrigat manũ. Ad om̃e qd̾ emer¬
serit: respicio ad girardũ. ut consueue¬
ram: ꝙ ñ ẽ. heu tunc ingemisco miser:
sicut homo sine adiutorio. Quẽ consu¬
lam in ambiguis: cui in aduersis fidã:
quis portabit onera: quis ꝑieula ꝓpul¬
sabit: Nonne ubiq gresfus meos girar¬
pectus cure meȩ notiꝰ quã meũ ipsius
habebant: familiariꝰ incursabant:
acrius urgebant: Nonne in lingua il¬
la tua placabili ꝙ potenti. meã asermo¬
nib scđ̃i frequentissime uendicabas:
& amico reddebas silentio: Dñs dederat il¬
li linguã eruditam: ut sciret quando de¬
beret ꝓferre sermonẽ. Ita deniq in prudẽ¬
tia responsoꝵs suoꝵ. ꝙ in gr̃a data sibi desu¬

Expanded text:
Charitas denique nunquam excidit : non obCharitas denique nunquam excidit : non oblivisceris me in finem. 6. Videor mitsi illa oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui . Non expedit prorsus. Scis ubi verser, ubi jaceam, ubi reliqueris me; non est qui porrigat manum. Ad omne quod emerserit, respicio ad Girardum ut consueveram, et non est. Heu! tunc ingemisco miser, sicut homo sine adjutorio. Quem consulam ambiguis? cui in adversis fidam? quis portabit onera? quis pericula propulsabit? Nonne ubique gressus meos Girarpectus curae meae notius, quam meum ipsius habebant, familiarius incursabant, acrius urgebant? Nonne in lingua tua illa placabili et potenti meam a sermonibus saeculi frequentissime vindicabas, 1356 et amico reddebas silentio? Dominus dederat illi linguam eruditam, ut sciret quando deberet proferre sermonem. Ita denique in prudentia responsorum suorum, et in gratia data sibi desu
Abbreviated transcription (Latin):
nico tuo. mediis nutante curis & pe¬
nis: destituto te baculo imbecillitatiᷤ
meȩ. Si tam̃ licet ad huc cogitare de
miseris: ingresso abyssum luminis.
atq illo pelago et̾nę felicitatis absor¬
to. forte enĩ & si nosti nos scdđm carnẽ¬
s nunc iam ñ nosti: ꝙ qm introisti in
potentias dñi. memoraris iustitiȩ eiꝰ so¬
tire aut sapere nisi d̾m.ꝙ. qđ sentit ꝙ: sa¬
pit d̾s: plenꝰ dõ. Ds̃ autẽ caritas ẽ: ꝙ qͣn¬
to quis comunctior dõ. tanto plemor ca¬
ritate. Porro impassibilis ẽ d̾s. s ñ in c̃o¬
passibilis: cui ꝓpͥum misereri semꝑ ꝙ
parcere.Ergo ꝙ te necesse ẽ ẽẽ misericor¬
dem. qui inheres misericordi quãuis iã
minime miser sis: & qui ñ pateris cõpa¬
teris tam̃. Affectꝰ ꝓinde tuus ñ ẽ immi¬
nutus. s immutatꝰ nec q̃m d̾m induisti.
nr̃i cura te exuisti: ꝙ ipsi enĩ cura ẽ de no¬
bis. Qd̃ infirmũ ẽ abiecisti: s ñ qd̾ piũ.

Expanded text:
nico tuo, mediis nutante curis et poenico tuo, mediis nutante curis et poenis, destituto te baculo imbecillitatis meae! si tamen licet adhuc cogitare de miseris, ingresso abyssum luminis, atque illo pelago aeternae felicitatis absorpto. Forte enim etsi nosti nos secundum carnesed nunc jam non nosti: et quoniam introisti in potentias Domini, memoraris justitiae ejus sotire aut sapere nisi Deum, et quod sentit et sapit Deus, plenus Deo. Deus autem charitas est, et quanto quis conjunctior Deo, tanto plenior charitate. Porro impassibilis est Deus, sed non incompassibilis, cui proprium est misereri semper et parcere. Ergo et te necesse est misericordem esse, qui inhaeres misericordi, quamvis jam minime miser sis: et qui non pateris, compateris tamen. Affectus proinde tuus non est imminutus, sed immutatus; nec, quoniam Deum induisti, nostri cura te exuisti; et ipsi enim cura est de nobis . Quod infirmum est abjecisti, sed non quod pium.
Abbreviated transcription (Latin):
amisisti: cariores utiq recepisti. Me uͦ
quȩ nam iam miserũ consolatio ma¬
net: pꝰ te unicũ solatiũ meũ. Placita
fuit parit̾ utriq societas corpoꝵ. pro
moꝵ concordia: s solum me diuisio
uulnerauit. Cõmune qđ libuit: qd̾ tri¬
ste ꝙ lugubre meũ. In me transieruñ
irȩ: in me confirmatꝰ ẽ furor. Erat ã¬
bob alterutrũ grata p̃sentia: dulce
consortiũ: suaue colloquiũ: s tantaᷤᷤ
utriusq delicias. ego ꝑdidi tu muta¬
sti. ꝙ quidem in mutatis illis retri¬
butio multa. Quanto fenore gaudi¬
oꝵs. ac benedictionũ cumulo. cares
tantillo repositã tibi. xp̃i p̃sentiam:
nec dispendiũ sentis absentiȩ anobis
tuȩ: angłoꝵs admixtꝰ choris. Non ẽ
gͥ qd̾ causeris tu de nr̃a quasi subtra¬
cta tibi p̃sentia: cui affatim sui suo¬
rũq copiã dñs maiestatis indulsit.
At ego ꝓ te quid: Quã uellem scire.
quid nam sentias nunc de me illo u¬

Expanded text:
amisisti, chariores utique recepisti. Me vero amisisti, chariores utique recepisti. Me vero quaenam jam miserum consolatio manet post te unicum solatium meum? Placita fuit pariter utrique societas corporum pro morum concordia; sed solum me divisio vulneravit. Commune quod libuit; quod triste et lugubre, meum: in me transierunt irae, in me confirmatus est furor. Erat ambobus alterutrum grata praesentia, dulce consortium, suave colloquium; sed tantas utriusque delicias ego perdidi, tu mutuasti. Et quidem immutatis illis retributio multa. 5. Quanto fenore gaudiorum ac benedictionum cumulo cares tantillo repositam tibi Christi praesentiam; nec dispendium sentis absentiae a nobis tuae, angelorum admistus choris. Non est igitur quod causeris tu de nostra quasi subtracta tibi praesentia, cui affatim sui suorumque copiam Dominus majestatis indulsit. At ego pro te quid? Quam vellem scire quidnam sentias nunc de me illo u
Abbreviated transcription (Latin):
me uiuus uiuũ desereres. Omĩno opꝰ
mortis: horrendum diuortiũ. Quis em̃
tam suaui uinculo mutui nr̃i ñ peꝑ¬
cisset amoris: nisi totiꝰ suauitatis ini¬
mica mors: Bene mors: quȩ unũ ra¬
piendo duos furiosa ꝑemit. An non
mors etiã mͥ: Inmo plus mͥ: cui uti¬
q om̃i morte infelicior uita seruata
ẽ.Uiuo ut uiuens moriar: ꝙ hoc di¬
xerim uitã: Quam mitius me pͥua¬
res o austera mors. uitȩ usu quã fruc.¬
tu: Nam uita sine fructu: grauior
mors. Deniq duplex malum ligno
paratur. infructuoso: securis ꝙ ignis.
Ergo meis laborib inuidens. elonga
studium erant. si quando erant fruc¬
tuosi. Satius ꝓinde mͥ fuisset ꝑielitari
uita. quã tua girarde p̃sentia: qͥ meoꝵ
in dño studioꝵs eras sollicitꝰ incitator:
fidelis adiutor: cautus examinator. Cur
queso aut amauimꝰ. aut amisimꝰ nos:
Dura conditio: s mea miseranda fortu¬
na: non ꝙ illius. Nam tu care fr̃ si caroᷤ

Expanded text:
me vivus vivum desereres? Omnino opus me vivus vivum desereres? Omnino opus mortis, horrendum divortium. Quis enim tam suavi vinculo mutui nostri non pepercisset amoris, nisi totius suavitatis inimica mors? Bene mors, quae unum rapiendo, duos furiosa peremit. 1355 An non mors etiam mihi? Imo plus mihi, cui utique omni morte infelicior vita servata est. Vivo ut vivens moriar; et hoc dixerim vitam? Quam mitius me privares, o austera mors, vitae usu, quam fructu! nam vita sine fructu gravior mors. Denique duplex malum ligno paratur infructuoso, securis et ignis . Ergo meis laboribus invidens, elongasaxime studium erant, si quando erant, fructuosi. Satius proinde mihi fuisset periclitari vita, quam tua, o Girarde, praesentia, qui meorum in Domino studiorum eras sollicitus incitator, fidelis  alias, fortis adjutor, cautus examinator. Cur, quaeso, aut amavimus, aut amisimus nos? Dura conditio, sed mea miseranda fortuna, et non illius! Nam tu, chare frater, si charos
Abbreviated transcription (Latin):
Exeat necesse ẽ foras: qd̃ intus patior.
Exeat sane ad ocłos filioꝵs: qͥ scientes
in commodum. planctũ humanius
estiment: dulcius consolentur. Scideᷤ
o filii quã iustus sit dolor meus: quã
dolenda plaga mea.Cernitis nempe
quã fidus comes deseruit me in uia
hac qua ambulabã: quã uigil ad cu¬
ram: quã ñ segnis ad opus: quã sua¬
uis ad mores. Quis ita mͥ ꝑ necessariuᷤ.¬
& cui eque dilectus ego: frater erat
genere: s religione germamor. Dole¬
te queso uicẽ meã uos: quib hȩc nota
sunt. Infirmus corpore erã: ꝙ ille por¬
tabat me. Pusillus corde erã: ꝙ confor¬
tabat me. Piger ꝙ negligens: ꝙ excita¬
bat me. Inꝓuidus: ꝙ obliuiosus: ꝙ cõ¬
monebat me. Quo mͥ auulsus es: Q
mͥ raptus emanib: homo unanimiᷤ.
homo scdm cor meũi: Amauimꝰ nos
in uita: qͦmͦ in morte sumꝰ separatie
Amarissima separatio:ꝙ. quã ñ posset
om̃ino afficere nisi mors. Quando em̃

Expanded text:
Exeat necesse est foras quod intus patior. Exeat necesse est foras quod intus patior. Exeat sane ad oculos filiorum, qui scientes incommodum, planctum humanius aestiment, dulcius consolentur. 4. Scitis, o filii, quam justus sit dolor meus, quam dolenda plaga mea. Cernitis nempe quam hac qua ambulabam! quam vigil ad curam, quam non segnis ad onus, quam suavis ad mores! Quis mihi ita pernecessarius, cui aeque dilectus ego? Frater erat genere, sed religione germate, quaeso, vicem meam vos, quibus haec nota sunt. Infirmus corpore eram, et ille portabat me; pusillus corde eram, et confortabat me; piger et negligens, et excitabat me; improvidus et obliviosus, et commonebat me. Quo mihi avulsus es? quo mihi raptus e manibus, homo unanimis, homo secundum cor meum? Amavimus nos in vita; quomodo in morte sumus separati? Amarissima separatio! et quam non posset omnino efficere nisi mors. Quando enim
Abbreviated transcription (Latin):
Qui me intuebantur flebant:q mira¬
bantur qd̃ ñ flerem ipse: cũ ñ illum
quidem. s me potiꝰ qui illum amisissẽ
om̃s miserarentur. Cuniꝰ enĩ uł ferreum
pectus. suꝑ me ibi ñ moueretur. quẽ ui¬
deret girardo suꝑstitẽ: Cõmune dãp¬
num: s pre meo ñ reputabitur infor¬
tumo. At ego quib poterã uirib fidei.
reluctabar affectui: intens. uł inuitus
ñ moueri frustra adictione naturȩ:⁊
umiu̾sitatis adebito⁊ conditionisusu:
potentis iussu: iuditio iusti: flagello
terribilis: dm̃ uoluntate. Pro huiꝰmo¬
di semꝑ extunc ꝙ deinceps. ȩregi ame¬
met ipso ñ indulgere multo flecui:
multũ tam̃ turbatꝰ ꝙ mestꝰ. Nec po¬
tui imꝑare tristitiȩ qui potui lacrimȩ :¬
s ut scriptũ ẽ. turbatus sum ꝙ ñ sum
locutus. At supp̾ssus dolor. altꝰ intror¬
sus radicauit: eo ut sentio. acerbior fac¬
tus: qͦ ñ exire ꝑmissus. Fateor uictus sũ.

Expanded text:
Qui me intuebantur flebant, et miraQui me intuebantur flebant, et mirabantur quod non flerem ipse, cum non illum quidem, sed me potius, qui illum amisissem, omnes miserarentur. Cujus enim vel ferreum pectus super me ibi non moveretur, quem videret Girardo superstitem? Commune damnum; sed prae meo non reputabatur infortunio. At ego quibus poteram viribus fidei, reluctabar affectui, nitens vel invitus non moveri frustra addictione naturae, universitatis debito, conditionis usu, potentis jussu, judicio justi, flagello terribilis, Domini voluntate. Pro hujusmodi semper extunc et deinceps exegi a memetipso non indulgere multo fletui, multum tamen turbatus et moestus. Nec potui imperare tristitiae, qui potui lacrymae; sed, ut scriptum est: Turbatus sum, et non sum locutus . At suppressus dolor altius introrsum radicavit, eo, ut sentio, acerbior factus, quo non est exire permissus. Fateor, victus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
scrutator ñ posset. Quãquã ꝙ meror fi¬
nẽ imꝑat: ꝙ calamitas quã patior. Quo¬
usq enĩ dissimulo. ꝙ. ignis quẽ intrame
ipsum abscondo. triste pectus adurit:
interiora depascitui: Clausus latiꝰ ser¬
pit: seuit acriꝰ. Quid mͥ ꝙ cantico huic
qui in amaritudine sum: Uis doloris¬
abducit intentionẽ: & indignatio dñi ẽ¬
bibit sp̃m meum. Subtracto siquidẽ
illo ꝑquẽ mea in dño studia ut cũq li¬
bera eẽ solebant: simul ꝙ cor meũ dere¬
liquid me. S feci uim animo ac dissi¬
mulaui usq: huc: ne affectꝰ fidem uince¬
re uideretur: Deniq plorantib aliis. ego
ut adu̾tere. potuistis siccis ocłis secutus
sum. anuisum funus: siccis ocłis steti ad
tumulum: qͦusq cuncta ꝑacta sunt
exequiarũ sollempnia. Indutus sacer¬
dotalib solitas in eũ orationes ꝓpͥo ore
cõpleui: t̾ram meis manib ex more ie¬
ei suꝑ dilecti corpus: terrã mox futurũ.

Expanded text:
scrutator non posset. Quanquam et moeror fiscrutator non posset. Quanquam et moeror finem imperat, et calamitas quam patior. 3. Quousque enim dissimulo, et ignis quem intra me ipsum abscondo, triste pectus adurit, interiora depascitur? Clausus latius serpit, saevit acrius. Quid mihi et cantico huic, qui in amaritudine sum? Vis dolorisabducit intentionem, et indignatio Domini ebibit spiritum meum. Subtracto siquidem illo, per quem mea in Domino studia utcunque libera esse solebant, simul et cor meum dereliquit me. Sed feci vim animo, ac dissimulavi usque huc; ne affectus fidem vincere videretur. Denique plorantibus aliis, ego, ut advertere potuistis, siccis oculis secutus sum invisum funus, siccis oculis steti ad tumulum, quousque cuncta peracta sunt exsequiarum solemnia. Indutus sacerdotalibus, solitas in cum orationes proprio ore complevi, terram meis manibus ex more jeci super dilecti corpus, terram mox futurum.
Abbreviated transcription (Latin):
incolatus: de angustiis erũpnosi exilii:
leuate. xp̃i auolent in amplexus. Unde
ꝙ gemens una de miseris: aiebat. In felix
ego homo:quis me liberabit de corpore
mortis huiꝰ: Scit nimirũ quȩ huius¬
modi ẽ. qd non possit in tabernacło ce¬
dar carere ad purũ macula aut ruga. ñ
quantulacũq nigredine:q cupit exire
ut se possit exuere & hec ratio curspor¬
sa nigram se dixerit:sicut tabernacłm
cedar. S enĩ qͦmͦ formosa sicut pelles
salomonis: At nescio quid sublime ac
sacrum sentio in his pellib inuolutũ:
qd̃ minime ausim omino contingere:
nisi ad nutũ sane ipsiꝰ. qui reposuit ꝙ
signauit. Legi nmirũ: qui scrutador
ẽ maiestatis. oppͥmetur agła. Suꝑsedeo
gͥ: ꝙ differo. Uobis interĩ cure erit. soli¬
to impetrare fauorẽ ur̃ĩs precibꝰ: ut eo
alacriores qͦ fidentiores. redeamꝰ ad id
qd̾ attentiorib eget animis. & fortassis
inuemiet pius pulsator: qd temerarius

Expanded text:
incolatus, de angustiis aerumnosi exsilii, incolatus, de angustiis aerumnosi exsilii, levatae, Christi avolent in amplexus. Unde et gemens una de miseris aiebat: Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus? Scit nimirum quae hujusmodi est, quod non possit in tabernaculo Cedar carere ad purum macula aut ruga, non quantulacunque nigredine; et cupit exire, ut se possit exuere. Et haec ratio, cur sponsa nigram se dixerit sicut tabernacula Cedar. Sed enim quomodo formosa, sicut pelles Salomonis? At nescio quid sublime ac sacrum sentio in his pellibus involutum, quod minime ausim omnino contingere, nisi ad nutum sane ipsius, qui reposuit et signavit. Legi nimirum: Qui scrutator est majestatis, opprimetur a gloria . Supersedeo igitur et differo. Vobis interim curae erit solito impetrare 1354 favorem vestris precibus; ut eo alacriores, quo fidentiores redeamus ad id, quod attentioribus eget animis. Et fortassis inveniet pius pulsator, quod temerarius
Abbreviated transcription (Latin):
Sq militamꝰ in eis tanꝗͣ in taberna¬
cłis: ꝓrsus uolenti ad regnũ. Deniq
diu militamus in hoc corpore. ꝑegrina¬
mur a dño: idest aluce. Nam dñs lux ẽ:
ꝙ in quantũ quisq cum eo ñ ẽ. in tantũ
in tenebris ẽ: hoc ẽ incedar. Flebilem ꝓ¬
inde uoce illam agnoscat suã. Heu m qr
incolatus meus plongatꝰ ẽ: habitaui cũ
habitantib cedar: multum incola fuit
anima mea. Est gͦ boc habitacłm nr̃icor¬
poris ñ ciuis mansio. aut domꝰ indigene:
saut tabernacłm militantis. atit sta¬
bulum uiatoris. Est in quã hoc corpus
tabernacłm ꝙ tabernatłm cedar: qͦd
nimirũ animã quasi obiectu sui in¬
circũscripti luminis interim nunc fra¬
udat aspectu: nec sinit omĩno uidere
unde eccłȩ ngredo. unde pulcherrimis
qͦq animab ñ nulla rubigo inheserit:
De tabernacło ꝓfecto cedar. de exercitio
laboriose militiȩ: de diuturnitate miseri

Expanded text:
Sed et militamus in eis, tanquam in tabernaSed et militamus in eis, tanquam in tabernaculis; prorsas violenti ad regnum. Denique VII, 1; et quandiu militamus in hoc corpore, peregrinamur a Domino, id est a luce. Nam Dominus lux est; et in quantum quisque cum eo non est, in tantum in tenebris est, hoc est in Cedar. Flebilem proinde vocem illam agnoscat suam: Heu mihi quia incolatus meus prolongatus est! habitavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea . Est ergo hoc habitaculum nostri corporis, non civis mansio, aut domus indigenae; sed aut tabernaculum militantis, aut stabulum viatoris. Est, inquam, hoc corpus tabernaculum, et tabernaculum Cedar, quod nimirum animam, quasi objectu sui, incircumscripti luminis interim nunc fraudat aspectu; nec sinit omnino videre unde Ecclesiae nigredo, unde pulcherrimis quoque animabus nonnulla rubigo inhaeserit? De tabernaculo profecto Cedar, de exercitio laboriosae militiae, de diuturnitate miseri
Abbreviated transcription (Latin):
cedar: sicut pelles salomonis. Hie
incipiendum: qr hic desut sermo
suꝑior. Hoc expectatis audire quid sit:
ꝙ. qualiter ei qd̃ ꝓxime tractatũ ẽ. capi¬
tulo coaptetur: qr similitudo ẽ. Potest
enim hoc ita subiunctũ fuisse. uit ut̾q
pars similitudinis ad id solum responde¬
at. qd̾ ibi p̾cesserat: nigra sum. Potest ꝙ
ita. ut duob illis duo ista: idest singłis
singła referantur. Ille sensus simplicior:
iste obscurior ẽ. S temptemus utrunq:
ꝙ pͥus quidem hunc qui difficilior appa¬
ret. Non autẽ in duob pͥmis: s indu¬
ob dum taxat extremis difficultas est.
Nam cedar quidem qͦd interp̾tatur te¬
nebrȩ. aꝑte satiscum nigredine conue¬
mre uidetur: s pelles salomonis. cũ
formositate ñ ita. Porro tabernacłain
eandem nichilominus concurrere coi¬
uenientiã quis ñ uideat: Quid enim
tabernacła nisi nr̃a sunt corpora in qͥ¬
b ꝑegrinamur: Nec enĩ habemꝰ hic
manentẽ ciuitatẽ: s futurã inquirimꝰ.

Expanded text:
Cedar, sicut pelles Salomonis . Hinc incipiendum, quia hic desiit sermo superior. Hoc exspectatis audire quid sit, et qualiter ei quod proximo tractatum est capitulo coaptetur, quia similitudo est. Potest enim hoc ita subjunctum fuisse, ut utraque pars similitudinis ad id solum respondeat, quod ibi praecesserat: Nigra sum. Potest et ita, ut duobus illis duo ista, id est singula singulis, referantur. Ille sensus simplicior, iste obscurior est. Sed tentemus utrumque: et prius quidem hunc, qui difficilior apparet. Non autem in duobus primis, sed in duobus duntaxat extremis difficultas est. Nam Cedar quidem, quod interpretatur tenebrae, aperte satis cum nigredine convenire videtur; sed pelles Salomonis cum formositate non ita. Porro tabernacula in eamdem nihilominus concurrere convenientiam quis non videat? Quid enim tabernacula, nisi nostra sunt corpora, in quibus peregrinamur? Nec enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus .
Abbreviated transcription (Latin):
głs non absqmotu oꝑatur tam lo¬
cali quam temꝑali: sine estu tam̃.
homo autẽ nec ab estu animi. nec a
motu corꝑis animiq liber est. in oꝑan¬
do. Deniq cum timore et tremore suam
ipsius iubetur oꝑari salutem: atq in
sudore uultus sui comedere panem
suum. His ita explicitis intuere nunc
mecũ in hoc tam magnisico oꝑe nr̃e
salutis. tria ẽẽ quedam que sͥ uendicat
aucior ds : p̃uenitq in illis om̃s auxi¬
liatores et cooꝑatores suos: predestina¬
tionem ÷ creationem: inspirationem.
Quarum p̃destinatio ñ dico ab exortu
eccłie. s ne a mundi pͥncipio quidẽ
pͥncipium habuit: non deniq a tp̃r
ereatio cum tempore : inspiratio iam
in temꝑe sit: uͥ et quando uult đs.
Sane sccłm predestinationẽ: nũquam
ecełia electoꝵ penes dm̃ ñ fuit. Si mi¬
ratur hoc infidelis. audiat qd̾ magiᷤ
miret᷑ ͥ nunqũ̾a non grata. extitit:
ñqm non dilecta. Quidni audacter

Expanded text:
gelus non absque motu operatur, tam logelus non absque motu operatur, tam locali, quam temporali, sine aestu tamen. Homo autem nec ab aestu animi, nec a motu corporis animique liber est in operando. Denique cum timore et tremore suam ipsius jubetur operari salutem , atque in sudore vultus sui comedere panem suum . 3. His ita explicitis, intuere nunc mecum in hoc tam magnifico opere nostrae salutis tria esse quaedam, quae sibi vindicat auctor Deus, praevenitque in illis omnes auxiliatores et cooperatores suos; praedestinationem, creationem, inspirationem. Quarum praedestinatio, non dico ab exortu Ecclesiae, sed ne a mundi principio quidem principium habuit, non denique  aliacreatio cum tempore; inspiratio jam in tempore fit, ubi et quando vult Deus. Sane secundum praedestinationem nunquam Ecclesia electorum penes Deum non fuit. Si miratur hoc infidelis, audiat quod magis miretur; nunquam non grata exstitit, nunquam non dilecta. Quidni audacter
Abbreviated transcription (Latin):
merita locauit in oꝑe. scd̃m illud: di
cipiet ÷ siue qui in fide plantat: siue
qui rigat qd̾ plantatum fuerit. Ange¬
loꝵ autẽ cum ad salutem humani ge¬
neris ministerio utit᷑: noune facit
ut ab hominib angłi diligant᷑: Nã
quia ab angłis homines diligantur
inde uel maxime aduerti potest. qd̾
antiqua sue ciuitatis dampna ex ho¬
minib resarcitum iri: angłi non igno¬
rant. Nec aliis ꝓfecto regi legib urgnũ
caritatis decebat. quam piis ipsor qͥ
pariter regnaturi sunt mutiusq amo¬
rib ee puris affectionib in intucem
& in dm̃. Est autẽ in modo opandi
differentia multa: ꝓ cuiusq nimirũ
oꝑarii dignitate. Deus nempe facit
qd̾ uult. sola ipsa facilitate uolendi.
sine estu. sine motu. sine p̃uidicio
loci uel demꝑis. uel causȩ. uel ꝑsonȩ
Est enĩ dñs sabaoth. qui cũ tranquil¬
litate iudicat ommna. Est sapientia
disponens omnia suauit̃. Porro an¬

Expanded text:
merita locavit in opere, secundum illud: Digmerita locavit in opere, secundum illud: Digcipiet , sive qui in fide plantat, sive qui rigat quod plantatum fuerit. Angelorum autem cum ad salutem humani generis ministerio utitur, nonne facit ut ab hominibus angeli diligantur? Nam quia ab angelis homines diligantur, inde vel maxime adverti potest, quod antiqua suae civitatis damna ex hominibus resarcitum iri angeli non ignorant. Nec aliis profecto legibus regnum charitatis regi decebat, quam piis ipsorum qui pariter regnaturi sunt, mutuisque amoribus, et puris affectionibus in invicem, et in Deum. 2. Est autem in modo operandi differentia multa, pro cujusque nimirum operarii dignitate. Deus nempe facit quod vult sola ipsa facilitate volendi, sine aestu, sine motu, sine praejudicio loci vel temporis, vel causae, vel personae. Est enim Dominus sabaoth, qui cum tranquillitate judicat omnia . Est et Sapientia disponens omnia suaviter . Porro an
Abbreviated transcription (Latin):
d uerbum inuentionis si bene
memini. illic stecimus & hesi¬
mus: scrupulosius uidelicet
audientes qd sponsa a p̃dicatoribus
suis se inuentam dixerit. Porro cau¬
se nr̃e cunctationis et dubitationis
a nob̃ exp̃sse sunt. & uisũ ẽ aliquid
ẽẽ querendum. s non in calce sermo¬
nis quo iam artabam᷑ qd quesitum
ẽ potuit explicari. Quid restat nisi
ut debitum iam soluamus: In ex¬
plicatione sacramenti magni. illud
loquor qd̃ doctor gentium interp̃¬
tatus est i ap̃o et in eccłia sc̃m ca¬
stumq conubiũ. ipsũ ẽ opus ñr̃ȩ
salutis: in eo inquã tres sibi inuicem
cooꝑant᷑: Deus: angłs. homo. Et cs
quidem quidni oꝑetur ł et eur̃a gerat
nuptiarum dilecti filii sui᷑ Ipse uͭ a
tota uoluntate. Et utiq ꝑ se ipse sust¬
ceret: et absq adminiculo hoꝵ: hi
autẽ sine ipso possunt facere nichil.
Ergo qd̾ ex illis adsciuut in opusmi¬
nisterii huiꝰ. non sͥ solatium: s ꝓfeccũ
quesiuit illis. Nam hominib quidt

Expanded text:
d verbum inventionis, si bene memini, illic stetimus et haesimus, scrupulosius videlicet 1541 audientes quod sponsa a praedicatoribus suis se inventam dixerit. Porro causae nostrae cunctationis et dubitationis a nobis expressae sunt, et visum est aliquid esse quaerendum; sed non in calce sermonis, quo jam arctabamur, quod quaesitum est, potuit explicari. Quid restat, nisi ut debitum jam solvamus? In explicatione sacramenti magni: illud loquor, quod Doctor gentium interpretatus est, in Christo et in Ecclesia, sanctum castumque connubium ; ipsum est opus nostrae salutis: in eo, inquam, tres sibi invicem cooperantur; Deus, angelus, homo. Et Deus quidem quidni operetur, et curam gerat nuptiarum dilecti Filii sui? Ipse vero, ac tota voluntate. Et utique per se ipse sufficeret, et absque adminiculo horum; hi autem sine ipso possunt facere nihil. Ergo quod ex illis ascivit in opus ministerii hujus, non sibi solatium, sed profectum quaesivit illis. Nam hominibus quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tis comotas ꝑse: nec qͥcꝗͣ addendum sti¬
mulis muidie qua torquebant᷑. Ma¬
gis autẽ cũ his qui oderint pacẽ studunit
eẽ pacifica: sciens se etiã insipientib
debitricẽ. Malut gͦ ipsas fauorabili
demulcere uocabulo: qr cure fuit ei
infirmarũ potiꝰ oꝑam dare saluti. ꝙͣ
ꝓpͥe ultioni. Om̃ib quide optanda
ista ꝑfectio: ꝓpͥe autẽ optimoꝵ forma
ẽplatoꝵ. Sciunt quippe boni fideles¬
q p̾positi. languentiũ sibi creditã ani¬
marũ curã: ñ pompã. Cũq internũ
murmur cuiꝰpiam illarũ querule uo¬
cis inditio de p̾hendunt:q si in ipsos
usq ad conuitia & contumelias ꝓrum¬
pentis: medicos se q ñ dños agnoscenteᷤ.
parauit confestim adu̾sus frenesim
anime ñ uindictã s medicinã. Hec gͥ
ratio cur sponsa filias ihrłm dicat eas
ipsas quas maliuolas sustinet atq ma¬
ledicas. uidelicet ut in blando sermo¬
ne delimat murmurantes: cõmoti

Expanded text:
tis commotas per sed nec quidquam addendum stitis commotas per sed nec quidquam addendum stimulis invidiae, qua torquebantur. Magis autem cum his qui oderunt pacem, studuit esse pacifica, sciens se etiam insipientibus debitricem. Maluit ergo ipsas favorabili demulcere vocabulo, quia curae fuit ei infirmarum potius operam dare saluti quam propriae ultioni, 2. Omnibus quidem optanda est ista perfectio; proprie autem optimorum forma est praelatorum. Sciunt quippe boni fidelesque praepositi, languentium sibi creditam animarum curam, non pompam. Cumque internum murmur cujuspiam illarum querulae vocis indicio deprehendunt, etsi in ipsos usque ad convicia et contumelias prorumpentis; medicos se et non dominos agnoscentes, parant confestim adversus phrenesim animae, non vindictam, sed medicinam. Haec igitur ratio cur sponsa filias Jerusalem dicat eas ipsas, quas malevolas sustinet atque maledicas: videlicet ut in blando sermone deliniat murmurantes, commoti
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a cũ manib addm. ut toti recti in¬
ueniamur: fid̃i nr̃e rectititudinem
rectis actib c̃oꝓbantes: dilectores spon¬
sȩ: dilecti a spõnso iħu xp̃o dño nr̃o:
secula. Sermo xu¬
emulis lacessientib sponsa re¬
spondere cogatur: qui corꝑe
quidẽ de numero adolescentu¬
larum ẽẽ uidentur: animo aut̃ lon¬
ge sunt. Ait nempe. Nigra sũ s formo¬
sa filiȩ ihrłm. Patet qͦd detraherent ei.
nigredinẽ imꝓꝑantes. S adu̾te spon¬
sȩ patientiã: ac benignitatẽ. Non mͦenĩ
ñ reddidit maledictũ ꝓ maledicto: s
in suꝑ benedixit filias ihrłm uocans:
quȩ magis ꝓsua nequitia filie baby¬
lonis uł filiȩ baal. aut si qd̃ aliud nom̃
imꝓꝑii occurrisset. appellari merue¬
rant. Sane didicerat apph̾a. im mo
ab ipsa unctione quȩ docet suaita¬
tẽ: ꝗcalamũ quassatũ ñ conterendũ
ꝙ linũ fumigans ñ extinguendũ. ꝓp¬
terea ñ putatnt ampliꝰ irritandas sa¬

Expanded text:
nostra cum manibus ad Deum, ut toti recti innostra cum manibus ad Deum, ut toti recti inveniamur, fidei nostrae rectitudinem rectis actibus comprobantes, dilectores sponsae, dilecti a sponso Jesu Christo Domino saecula. Amen. SERMO Xemulis lacessentibus sponsa respondere cogatur, quae corpore quidem de numero adolescentularum esse videntur, animo autem longe sunt. Ait nempe: Nigra sum, sed formosa, filiae Jerusalem . Patet quod detraherent ei, nigredinem improperantes. Sed adverte sponsae patientiam ac benignitatem. Non modo enim non reddidit maledictum pro maledicto, sed insuper benedixit, filias Jerusalem vocans, quae magis pro sua nequitia filiae Babylonis, vel filiae Baal, aut si quod aliud nomen improperii occurrisset, appellari meruerant. Sane didicerat a propheta, imo ab ipsa unctione quae docet suavitatem, calamum 1350 quassatum non conterendum, et linum fumigans non exstinguendum . Propterea non putavit amplius irritandas sa
Abbreviated transcription (Latin):
abolo. Audigͦ quid dicat. Homo iste
labus me honorat:cor autẽ eiꝰ longe
ẽ ame. Non espfecto rectꝰ: qui tã ñ rec¬
te diuidis. Non podes atcollere caput:
p̾ssum diaboli iugo. Non te subrigere
p̾uales: cui dñatur iniquitas. Iniqui¬
tates mͣee suꝑgresse sunt caput tut̃:
rectũ. fides etiã recta. quȩ ñ oꝑatur ex
dilectione: At qui sine dilectione ẽ: ñ
habet unde diligat sponsam.S: nec
oꝑa quãuis recta: rectũ cor efficere suf¬
ficiunt sine fide. Quis enĩ rectũ daͣt
hominẽ ñ placentẽ do: Sine fide ati
impossibile ẽ placere dõ. Qui ñ placet
do: ñ potest illi placere d̾s. Nam cin pla¬
cet ds: do displicere ñ potest. Porrocu
ñ placet d̾s: nec sponsa eiꝰ. Quomͦ gͦ rec¬
tus: qui nec d̃m diligit nec eccłam d̃i
cui dr. recti diligunt te: Sigͥ nec fides
sine oꝑib. nec oꝑa sine fide sufficiunt
ad animi rectitudinẽ: nos qui m xp̃m
uias nr̃as & studia nr̃a. Leuemꝰ corda

Expanded text:
abolo. Audi ergo quid dicat: Homo iste abolo. Audi ergo quid dicat: Homo iste labiis me honorat, cor autem ejus longe est a me . Non es profecto rectus, qui tam non recte dividis. Non potes attollere caput pressum diaboli jugo. Non te subrigere praevales, cui dominatur iniquitas. Iniquitates tuae supergressae sunt caput tuum, rectum fides etiam recta, quae non operatur ex dilectione. At qui sine dilectione est, non habet unde diligat sponsam. Sed nec opera, quamvis recta, rectum cor efficere sufficiunt sine fide. Quis enim rectum dicat hominem non placentem Deo? Sine fide autem impossibile est placere Deo . Qui non placet Deo, non potest illi placere Deus. Nam cui placet Deus, Deo displicere non potest. Porro cui non placet Deus, nec sponsa ejus. Quomodo ergo rectus, qui nec Deum diligit, nec Ecclesiam Dei, cui dicitur: Recti diligunt te? Si ergo nec fides sine operibus, nec opera sine fide sufficiunt ad animi rectitudinem; nos qui in Chrivias nostras et studia nostra. Levemus corda
Abbreviated transcription (Latin):
dm discors tecũ. Non placas s peccas:
ꝙ si ñdum quidem impie feriendo:
s tam̃ diuidendo ñ recte. & si necdũ
fr̃icida: iam tam̃ fid̾icida teneris.
Nunquid rectꝰ uł quando manum
porrigisdo: euiꝰ cor in terrã trahit li¬
uor & fraternũ odiũ: Quomͦ rectus:
cuius fides mortua. cuius opꝰ mors.
cuius nulla deuotio. amaritudo mł¬
ta: Erat quidẽ in offerente fides: s:
ñ in fide dilectio. Recta oblatio: sed
crudelis diuisio. Mors fidi:ẽ separa¬
tio caritatis. Credis in xp̃m: fac xp̃i
dilectio animet: ꝓbet accio. Non incur¬
uet terrenũ opꝰ: quẽ fides celestium
erigit. Qui te dicis in xp̃o manere: de¬
beᷤᷤ sicut ipse ambulauit. & tu ambu¬
lare. Qd̃ si ꝓpͥam głam queris: florentim
indes: absenti detrahis: reponiᷤ ledenti
te: hoc xp̃c ñ fecit. Confiteris de nosse
dm: factis autẽ negas. Non recte plane:
s impie. linguã xp̃o. animã dedisti di¬

Expanded text:
, discors tecum, non placas, sed peccas; , discors tecum, non placas, sed peccas; et nondum quidem impie ferendo, sed tamen dividendo non recte. Etsi necdum fratricida, jam tamen fideicida teneris. Nunquid rectus, vel quando manum porrigis Deo, cujus cor in terram trahit livor et fraternum odium? Quomodo rectus, cujus fides mortua, cujus opus mors, cujus nulla devotio, amaritudo multa? Erat quidem in offerente fides, sed non in fide dilectio; recta oblatio, sed crudelis divisio. 8. Mors fidei est separatio charitatis. Credis in Christum? fac Cdilectio animet, probet actio. Non incurvet terrenum opus, quem fides coelestium erigit. Qui te dicis in Christo manere, debes, sicut ipse ambulavit, et tu ambulare. Quod si propriam gloriam quaeris, florenti invides, absenti detrahis, reponis laedenti te: hoc Christus non fecit. Confiteris te nosse Deum, factis autem negas. Non recte plane, sed impie linguam Christo, animam dedisti di