comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnãcula resarciunt: et sa¬
gittãrum grandine p̾mis¬
sa. uarios subuungũt as¬
sultus. Iam miui crebro
quatiuntur ariete: ⁊ ma¬
chinarũ ietib cedentes.
ruinam siu minantur.
Obsessi uirib diffidentes.
spei penitus solatio desti-¬
tuuntur. Candem uero
diuina inspirante grã:
in se reuersi. beati patroni
sui martini corpus pie ra¬
piunt. et ad locum quo bel¬
li uiolencior ĩpetus erat
defferentes. et mortuum
pro uiius ꝓpugnatorem
opponũt. admirabilem ꝑ
ommia uirum qui dum
ad uiueret signipotẽs appel¬
latus. fulgorem uirtutũ
astris intulit: deffunctus
etiam bellipotens. trium¬
phatos hostium cuneos.
sola sui presencia cõfecit.
Uere nurabilis deus: in
sanctis suis. Saucti siqͥ¬
dem patrocinãte suffragio.
et obsessis securitas. et cõ¬
fidencia redditur: et ob¬
sessorib formido ⁊ pauor
nõ modicus ĩmittitur.
Ugiunt
igitur dani. fugi¬
entes turonici ꝑsecũtur:
fugientium pars gladio

Expanded text:
gnacula resarciunt, et sagnacula resarciunt, et sagittarum grandine praemissa varios subjungunt assultus. Jam muri crebro quatiuntur ariete, et machinarum ictibus cedentes, ruinam sui minantur. Obsessi viribus dissidentes, spei penitus solatio destituuntur. Tandem vero, divina inspirante gratia, in se reversi, beati patroni sui Martini corpus pie rapiunt, et ad locum, quo belli violentior impetus erat, deferentes, mortuum pro vivis propugnatorem opponunt. O admirabilem per omnia virum! qui dum adviveret signipotens appellatus fulgorem virtutum astris intulit, defunctus etiam bellipotens triumphator hostium cuneos sola sui praesentia confecit. Vere mirabilis Deus in sanctis suis. Sancti siquidem patrocinante suffragio et obsessis securitas et confidentia redditur, et obsessoribus formido et pavor non modicus immittitur. II. Fugiunt igitur ergo Dani, fugientes Turonici persequuntur: fugientium pars gladio
Abbreviated transcription (Latin):
danoꝵ tellus sibi ĩ¬
sufficiens est: moris est
apud illos: ut ꝑ singula
lustra multitudo nõ mi¬
nima dictante sortis e¬
uẽntu. a f̾ra sua exulet:
et in alieins terris mãsi¬
õnem sibi quo qua modo
ad propria nõ reuͤsũra
uendicet. Urgẽte igitur
dure sortis inclemencia:
hastingus cũ ĩmimera
armatoꝵ manu / a finib
suis exulans gallias in¬
greditur ciuitãtes obsidet/
menia subiefit: tũrres Rie
cocquat õppida rura ui¬
cos. ferro flãma fãme
depopulatur. Contigit
autẽ ut gãllie superioris
ptibus incensis turõma
simili eam extͣmimo con
Ambazio itãq ⁊ uniͣsis
que inter ligerim ⁊ karũ
continebantur, ĩ fauillã
redactis: turonim obsidet.
Portis igitur custodias
admonet: et ne qͥs tuto
exeat /magno studiosoq
conamine ꝓuidet. Ag̃ge¬
res etiam struit: aspera
complanat. ⁊ qͥcqͣd urbi
capiende cõmodum esset.
ordinat. Aliem ifortuu
rimor delatus: obsessis
concepte formidinis fomitẽ
subministrat. Muros tam̃

Expanded text:
Danorum tellus sibi insufficiens est, moris est apud illos, ut per singula lustra multitudo non minima, dictante sortis eventu a terra sua exsulet, et in alienis terris mansionem sibi quoquomodo ad propria non reversura, vindicet. Urgente igitur durae sortis inclementia, Hastingus cum innumera armatorum manu a finibus suis exsulans, Gallias ingreditur, civitates obsidet, moenia subvertit, turres terrae coaequat, oppida, rura, vicos, ferro, flamma, fame depopulatur. Contigit autem ut Galliae superioris partibus incensis, Turonum, simili eam exterminio  Ambazio itaque, et universis, quae inter Ligerim et Karum continebantur, in favillam redactis, Turonum obsidet. Portis igitur custodias admovet, et ne quis tuto exeat, magno studiosoque conamine providet. Aggeres etiam struit, aspera complanat, et quidquid urbi capiendae commodum esset, ordinat. Alieni infortunii rumor delatus obsessis conceptae formidinis fomitem subministrat. Muros tamen
Abbreviated transcription (Latin):
aut sanitate febrium. ceteris¬
q infirmitatibꝰ eotidie ilic
ꝑ seruos suos uirtus domini
oꝑatur. Qute multa narrã¬
da iunt si ꝑsingula scribant.
quanta et qualia miracula. il¬
lic per scõs suos ad honorem
et gloriam nominis sui dñs
operari non desinit: pro eo
ipso die noctuq. psalmorum
hẏmnorumq decantatio nõ
desistit: quae iubente sc̃õ et
praeclaro xyi martyre beato
sigismundo rege.ẽ. instituta:
Hic usq hodie deo ꝓtegente
est conseruata. Propt̾ea illic
la ules clei serui canentes
ore per soluuat: illi cui. ẽ.
honor et gloria imꝑium et
potestas per omnia seculorum

Expanded text:
aut sanitate febrium ceterisaut sanitate febrium ceterisque infirmitatibus cotidie hic per servos suos virtus Domini operatur, quae multa narranda sunt, si per singula scribanturquanta et qualia miracula hic per sanctos suos ad honorem et gloriam nominis sui Dominus operare non desinit. Pro id ipsum die noctuque psalmorum hymni decantatio non desistit, quae, iubente sancto et praeclaro Christi martyre beato Sigimundo rege, est institutum hac usque hodie, Deo protegente, est conservatum. Propterea hic laudes Dei servi canentes ore persolvunt, cui est honor et gloria, imperium et potestas per omnia saecula
Abbreviated transcription (Latin):
plitia distenditur. Et uisibi¬
liter turbam martyrũ cer¬
nens: ũbatꝰ etiam increpatur
quod uel die dominico eccle¬
sie solus de esset: uł illud opꝰ¬
sc̃m. susciꝑe gentil auderet.
uod ideo misericorditer a
sc̃is factum constitit: ut auri¬
fex ille const̾natꝰ ei territus. sa¬
lutare sibi nomen posceret: Sta¬
timq:. xp̃ianus effectꝰ est. E¬
eque illud inscõrum. Ui¬
miraculis praeter mittã:
ti egregii atq honorati uiri.
cum tra paralisi fuisset obste¬
ta. ut etiam pedũ usiis nega¬
retur: a uiro suo ut illie ꝑ
multum itineris spacium
deferretur poposcit. Nuo cũ
ꝑuenisset. scõrum martyrũ
hasilice famulantium ma¬
nibꝰ illata. pedibꝰ ad diu̾so.¬
rium redit: Hac sanitate
de prie mortius restituta
menbris: miraculum suũ
ipsa circuntulit Haec duo
tantum miracula passioni
scõrum inserenda eredidi: Ce¬
terum satis multa sunt. qu&̃
uel inpurgatione demonum.
uel inrestauratione claudoꝵ.

Expanded text:
plicia distenditur et uisibiplicia distenditur et uisibiliter turbam martyrum cernens uerberatus etiam et increpatus, quod uel die dominico ecclesiae solus deesset uel illud e gentilis auderet. quod adeo misericorditer a sanctis factum constitit, ut faber ille consternatus et territus salutare sibi nomen poposcerit statimque Christianus effectus sit. Neque illud in sanctorum miraculis praetermittam, qs -Quinti egregii atque honorati uiri cum ita paralysi fuisset obstricta, ut ei etiam pedum usus negaretur, a uiro suo, ut Agaunum per multum itineris spatium deferretur, poposcit. -quo cum peruenisset sanctorum martyrum basilicae famulantium manibus inlata pedibus ad diuersorium rediit, ac sanitati de praemortuis. restituta membris nunc miraculum suum ipsa circumfert. haec duo tantum mira passioni sanctorum inferenda credidi. ceterum satis multa sunt quae uel in purgatione daemonum u
Abbreviated transcription (Latin):
Ominitendum. quod per longũ
temporis tractum beati in nocen.¬
releuauit. Iugi enim illuuie ui.
cinum inie cespitem uergens:
religiosa quadam soli pernitiae
ad sepulturam maryris famu¬
latrix unda peruenit. ł.u.¬
Rolatas namq reli¬
quias leniter lambĩs.
non ideo a sinu terrae
ꝓtulit. ut ingurgitis sui ꝓcel¬
lam cleingeret: s ob gloriosã
cleuotionem. intra ambitum
basilice ceterisq martyribꝰ
sepult̾a p̃ciperent sociari. Cuiꝰ
trans lationem a scã recor¬
dationis domiciano geneuen¬
se. et grato agustane urbis:
uł protasio tunc demporis
illius loci ep̃is. celebratam re¬
colentes: cotidiana deuotione
et laudibꝰ frequentanus qͥd̃¬
miraculi tunc apparuerit:
nequaquã tacendum puta¬
iii. Accidit ut int̾ reliqͥs
artifices. qui inuitati conue¬
nisse ad hoc opꝰ uidebant᷑.
adhuc gentilem esse consta¬
ret Hiccum domi nicodie
quo ceteri ad expectanda diei
eiꝰ festa abscesserant: ineadẽ¬
solus obstetisset. in illo secreto

Expanded text:
omitendu est quod per| longum temporis tractum beati innocenreuelauit. Iugi enim eluuii ui| cinum in se cispitem uergens relegiosa quadam soli| perniciae ad sepultura martyris famulatrix un| da peruenit prolatas namque reliquias . leniter| lambens non ideo a sino terrae protulit. Vt in gur| gitis sui procella dimergerit. Sed ob gloriosa deuotione| intra ambitum basilice ceteris martyribus se| pulturae praeceperit sociari. Cuius transla| tionem a sanctae recordationis domiciano genauensi| et grato agustanę urbes . uel protasio tum tempo| ris huius loci episcopos celebratam recolentes. Cottidi| ana deuotione et laudibus frequentamus miraculi tunc apparuerit, nequaquam tacendum putaui. accidit, ut inter reliquos artifices, qui inuitati conuenisse ad illud opus uidebantur, adhuc gentilem esse constaret. hic cum dominico die quo ceteri ad exspectanda diei illius festa discesserant insolus substitisset, in illo secreto
Abbreviated transcription (Latin):
am et exeadem legio
quos solocloro passos farra
confirmet. Salodorum uͦ
castrum .ẽ. suꝑ arolã flumẽ
ne non longe creno posi
genero suo constantino cũc
regnum tenenti mortem
moliretur: dep̃hensus dolo
illiꝰ. apud massiliam captꝰ:
nec post multo strangulatꝰ.
post multos passionis annoᷤ
scõ theodoro illiꝰ loci ep̃o
reuelata tradunt᷑. Inquor
honore cum strueret̃ hasili.¬
ca quae uaste tune adiunc¬
ta rupiuno tantum latere
adclinis iacebat. sed mĩe¬

Expanded text:
ac eadem legionquos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra Arulam flumen neque longe a Rheno positgenero suo Constantino tunc regnum tenenti mortem moliretur, deprehenso dolo eius apud Massiliam captus nec multo post strangulatus post multos passionis annos sancto Theodoro eiusdem loci episcopo reuelata traduntur in quorum honorem cum exstrueretur basilica quae uastae nunc adiuncta rupi uno tantum latere adclinis iacet, quid mira
Abbreviated transcription (Latin):
nis qua caelũ seqͥen¬
tibus se patere mon¬
strauit : quo seqͥen¬
dus e& edocuit: quo
spes nr̃a tendenda.
quo animus dirigendis
instruxit Quid tam̃
fiet frater : qͦd michi
ipse sũ conscius con¬
scendere arduũ illũ.
ac penitrare non po¬
tero Ita sarcina
molesta me prae¬
grauat. & peccati
mole dep̃ssũ. nega¬
to in astra conscensu :
saeua miserabilem
ducit intartara. Spes
tamen suꝑ est illa
sola : illa postrema
ut quod pernos obti¬
nere non possumus.
saltem pronobis oran¬
te mastino meream.
Sed quid te frat̃ diutus
occupo epła tam lo¬
quaci: demorort.
uenturum : simuliã
pagina impleta non
recipit. Michi tamen
haec fuit ratio sermo¬
nem istũ longius pro¬
ferendi: ut quia dolo¬
ris nuncium epła de¬
ferebat: eadem tibi
exquadam nr̃i con¬
fabulatione praesta¬
ret carta solacium.

Expanded text:
nis caelum se sequennis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium.
Abbreviated transcription (Latin):
bono uel specialiter fru¬
itus sũ: cũ me indignũ
& non merentẽ unice
diligebat. En rursus
lacrimae fluunt.
imoq depectore ge¬
mitus erumpit . In quo
michi posthaec homi¬
ne similis requies : in
cuius erit caritate so¬
latium: Me miserũ :
me infelicem. Potero¬
ne unquam siduitius
uxero non dolere
q̃uod martino suꝑstes
sum Crit post hȩc ui¬
ta iocunda : erit dies
aut ora sine lacrimis:
Aut tecum frat̃
dile ctissi me
pote¬
ro illius men
habere sine
fletu: aut unquam
loquens apd te. aliud
quamde illo loqui po¬
tero : Sed quid te in
lacrimas flctusq cõ¬
moueo: Ecce nunc
consolatũ eẽ. te cu¬
pio : qui me consolari
ipse non possũ. Non
deerit nobis ille : mi¬
chi crede non deerit
Intererit dese sermo¬
cinantibus: a stabit
orantibus. Quodq
iam hodie praestare
dignatus ẽ. uidendũ
se in gła sua saepe
pricebebit: & assidua
sicut ante paululũ
fecit. benedictione
nos proteget. Inde
scđm ordinem uisio¬

Expanded text:
bono uel specialiter frubono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisio
Abbreviated transcription (Latin):
bilis obstitisset: ut le¬
tus ulcerib. congau¬
densq. crucia tibus. qͦae¬
libet inter tormenta
risisset. Sed quanquam
ista non tulerit: imple¬
uit tamen etiam sine
cruore mastỹriũ. Nam
quas ille prospe aeter¬
nitatis. humanorũ do¬
lorũ non pertulit pas¬
siones : fame. uigiliis.
nuditate. ieiuniis. op¬
probriis inuidorũ. in¬
sectationib improboꝵ.
cura pro infirmantibis.
sollicitudine properi¬
clitantibus : Quo enĩ
ille dolente non doluit.
Quo scandalizante non
ustus est : quo pe¬
reunte non ge¬
muit: Praeter illa quo¬
tidiana illius aduersũ
humanae sp̃ualisq ne¬
quitiae diuersa certa¬
mina: dum ineo ua¬
rus temptationibus
appecito. semper exu¬
perat fortitudo uin¬
cendi: patientia expe¬
ctandi: aequanimitas
sustinendi. Ouere in¬
effabilem uirũ pieta¬
te. misericor dia.
caritate. Quae
quotidie
etiam
frigẽ¬
te frigescit. in illo tam̃
usq ad finẽ aucta indies
ꝑseuerauit. Quo ego illiꝰ

Expanded text:
bilis obstitisset, ut laebilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisista non tulerit, implevit tamen etiam sine cruore martyrium, quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cotidie etiam frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. Quod si neroni¬
anis decianisq: tempo¬
ribus in illa quae tunc
extitit dimicare con¬
gressione licuisset : te¬
stor dm̃ cęli atq terrȩ
sponte eculeũ ascendis¬
set: ultro seignib in¬
tulisset: haebreisq pu¬
eris aequandus. inter
flammarũ globos me¬
dia licet rmnũ dñi in
fornace cantasset
Quod si isaianũ illud sup¬
pliciũ persecutori for¬
te placuisset : nunquã
profecto impar pro¬
phetae serris et lami¬
nis defecari menbra
timuisset. At si p̃cisis
rupibus abruptisq
montibus agere fe¬
licem furor impius
maluisset: per hibeo
confisus testimoniũ
ueritatis. sponte ce¬
cidisset. Siuero gentiũ
doctoris exemplo
gladio dẽputatus.
inter alias ut saepe p¬
uenit uictimas duce¬
retur: primus om̃iũ
carnifice compulso. pal¬
mam sanguinis occu¬
passet.Iam uero
aduersus omnes poe¬
nas atq supplicia. qui¬
bus plerunq huma¬
na cessit infirmitas.
ita a confessione dñi
non recedens. immo¬

Expanded text:
ueluit. quodsi ei Neroniueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmo
Abbreviated transcription (Latin):
nec ullũ impatientis¬
simi doloris admitto
solatiũ. Te uero ubi
hoc nunciatũ ẽ. parti¬
cipem eẽ. uolui luctis
mei: qui eras socius
amoris . Veni ergo ad
me statim. ut parit̃
lugeamus quem pa¬
riter amamus: quan¬
quã sciam uirũ illum
non eẽ. lugendũ : cui
post euictũm trium¬
phatũq. scłm. nunc
demum reddita ẽ.
corona iusticiȩ. Sed
tamen ego non possũ
michi imperare : quin
doleam. Premisi qui¬
dem patronũ: sed so¬
latiũ uitae praesentis
amisi. Et si rationem ul¬
lam dolor admitteret.
gaudere deberem. Est
enim ille ut est conser¬
tus apłis ac prophis
& quod pace omnium
scorũ dixerim. in illo
iustorũm grege nulli
secundus ut spero. cre
do confido. Illis potis¬
simum qui stolas suas
insanguine lauerint
aggregatus : agnum
ducem abomni integer
labe comitatur. Nam
licet ei ratio temporis
non potuerit praesta¬
re martyriũ : gła tam̃
martyris non carebit.
quia uoto atq uirtute.
& potuit eẽ. martyr &

Expanded text:
nec ullum inpatientisnec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et
Abbreviated transcription (Latin):
proconsuetudine fla¬
gitabam: suꝑ positãq
capiti meo manũ. ta¬
ctu blandissimo senti¬
ebam: cũ interbene¬
dictionis uerba solem¬
nia. familiare illud
orisuo crucis nomen
iteraret. Mox in eũ
luminibus intentis.
cũ exatiari uultu illus
conspectuq non pos¬
sim: subito michi in
sublime sublatus eri¬
pitur : donec immen¬
sa aeris istius tastita¬
te cũ tamen rapida
nube subuectum.
acie sequeremur ocu¬
lorũ: patenti caelo
receptus. uideri ultra
non potuit. Nec mul
qui nuper excesserat:
uideo eandem qua ma¬
gistrum uiam scanđe.
igo impudens sequicu¬
piens. dũ altos gres¬
sus molior & conitor.
euigilo. Somnoq ex¬
citus congratulari
ad me puer familia¬
ris ingreditur. solito
tristior : uultu loqͦen¬
tis pariter & dolentis .
Quid tu inquam tam
tristis loqui gestis:
martinũ obisse nun¬
ciant. Concidi fateor:
obortisq lacrimis. fle¬
ui uberrime. Suin etiã
dũ haec adte fr̃ scribi¬
mus fluunt lacrimae.

Expanded text:
pro consuetudine  flapro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multqui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari ad me puer familiaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae,
Abbreviated transcription (Latin):
ame mane digref¬
sus ef. eram residens
solus incellula : subi¬
eratq: me illa quae
sepius occupat cogi¬
tatio. spes futuroñ.
praesentiũq fasti¬
dium: iudicii me¬
tus. formido pę¬
narum. It quod con¬
sequens erat . atq un¬
de cogitatio tota de.¬
scenderat: peccatoñ
meorũ recordatio.
tristem me confectũq
reddiderat. De inde
runq ex mȩstitudine
solet. somnus obre¬
psit : qui ut semper
matutinis horis leui¬
or. incertusq ita su¬
spensus ac dubius per
menbra diffunditur.
ut quod in alio sopore
non euenit. pene ui¬
gilans dormire te
sentias : cum repente
dere michi uideor
pretextũ toga candi¬
da. uultu igneo. stel¬
lantibus oculis. crine
purpureo. Atq: ita
michi inea habitudi¬
ne corporis formaq
qua nouerã udebat᷑.
ut quod eloqͦi nobpȩne
difficile ẽ. non possit
aspici. cum possit agno¬
sci. Arridensq michi
paululũ: libellum
quem deuita illius
scripseram. dextera
praeferebat. Ego
scã genua eius cõmple¬
xus. benedictionem

Expanded text:
me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido pnarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde crumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente dere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem
Abbreviated transcription (Latin):
rogo quẽ ad modum
tam cito ad te epła
illa potuit ꝑuenire.
quã nuꝑ ad aureliũ
diaconem scripseramꝰ :
Ego enim tolose positis.
tu treueris constituta.
& tam longe a patria
filio inquietante diuul¬
sa qua tandem fami¬
liarem illam epłam
occasione furata es
Namq. accepi litteras
tuas: quibus scribis
in eadem epła qua de
obitu domni martini
fecerim mentionem.
ipsum beati uiri tran¬
sitũ exponere debuis¬
sem. Quasi uero ego
illam epłam aut le¬
gendam alii praeter¬
quam ipsi ad quem mis¬
sa uidetur ediderim.
aut ego tanto sim oꝑi
destinatus : ut omnia
quȩ de martino cogno¬
sci oportet. me potissi¬
mum scribente note¬
scant. Itaq. siqua de
obitu scĩ ep̃i audire de¬
sideras: ab illis potus
qui inter fuere cogno¬
sce. Ego tibi statui
nichil scribere : ne ubiq
me publices: Iamen
sidas fidem nulli te
esse lecturam: pau¬
cis tuȩ satis faciam uo¬
luntati. Itaq p̃stabo
his quȩ mͥst̃ cõpta participẽ.

Expanded text:
rogo quemadmodum rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, itaque praestabo his, quae mihi sunt conperta, participem.
Abbreviated transcription (Latin):
ULPI¬
TIUS:
RUS
parenti uene¬
rabili salutem.
Siparentes uocari inius
liceret: te plane ex¬
pilationis furtique
ream ad practoris
tribunal iustoloro
traheremus. Quid
enim non conquerar
quam ate patior in¬
uiriam: Nullam
michi domi cartulã.
nullũ libellum. nullã
epłam reliquisti: ita
furaris omnia : ita
uniuersa diuulgas
Siquid ad amicũm fa¬
miliarit̃ scripsi : siqͥd
forte dũ ludimus. qͦd
uelim tamen occultũ
esse dictaui: omnia
adte prius pene quã
fuerint scripta aut
dictata. ꝑueniunt
Nimirũ oberatos habes
notarios meos: per
quos tibi nrae ineptiȩ
publicantur. Nec
tamen aduersus cos
possũ mouerisi tibi
parent : qui inius no¬
strum extua potis¬
simum liberalitate
uenerunt: seq ad¬
huc tuos quam meos
eẽ. meminer. Tu
sola es rea. tusola
culpabilis : quae &
michi insidiaris. & illos
fraude circũuenis: ut
sine dilectu ullo fami¬
liariter scripta aut
negligenter emissa:
illucubrata tibi pe¬
nitus atq impolita
tradantur. Nam ut
dereliquis taceam.

Expanded text:
ulpicius rus parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam,
Abbreviated transcription (Latin):
michi non esse caris.
maxime cũ ex martini
sit̃ disciplinã. Nec.
grauabor quamlibet
conserte uobiscũ : ut
poscitis fabulari.
Quippe. cũ propter
hoc uenerim: ut me
huius sulpitu mei.
me autẽ utracs. ma¬
nu complectebat᷑
desiderio . etiam uer¬
bosus impenderem.
Enim uero in quã satis
probasti quantũ pus
amor possit : qui nr̃i
causa tot maria.
tantũq: terrarum
emensus: a summo
ut ita dicam solis
egressu usq. in eius
occidua uenisti. Age
ergo. quia & secreti
inter nos nec occupa¬
tisumus. & sermoni
tuo uacare debemis:
edisseras nobis uelim

Expanded text:
mihi non esse carus, mihi non esse carus, maxime cum ex Martini sit disciplina. neque grauabor quamlibet conserte uobiscum, ut poscitis, fabulari, quippe cum propter hoc uenerim, ut me huius Sulpicii mei — me autem utraque manu conplectebatur — desiderio etiam uerbosus inpenderem. Enimuero, inquam, satis probasti, quantum pius amor possit, qui nostri causa tot maria tantumque terrarum emensus a summo, ut ita dicam, solis egressu usque in eius occidua uenisti. age ergo, quia et secreti inter nos nec occupati sumus et sermoni tuo uacare debemus, edisseras nobis uelim
Abbreviated transcription (Latin):
appaulsus. in de huc
decimo ꝑuenerim.
adeo prospera naui¬
gatio pie affuit uo¬
luntati. Tu modo ꝓ¬
pter quem tot ma¬
ria transnauigauimꝰ.
tantũ terrȩ transcu¬
currimus: comple¬
ctendũ perfruendũ¬
que te remotis om̃ib
trade. Ego uero in¬
quam. etiãm cũ tu in
aegrpto morareris.
totus tecũ semꝑ ani¬
mo et cogitatione uer¬
sabar : meq de te dies
ac noctes cogitantẽ
totũ tua caritas pos¬
sidebat : nedũ modo
tibi aestimes depun¬
cto temporis defutu¬
rum. quominus amo¬
re tuo pendens. te
intuear: te audiam.
tecũ loquar : nullo
penitus insecretum
nr̃m quod nobis haec
remoior cellula prȩ¬
stat admisso. Nam
huius nrĩ ut arbitror
galli praesentiã. non
moleste feres : qui
hoc aduentu tuo ut
uides. perinde atq
ego ipse triumphat
gaudio. Recte pla¬
ne inquit postumi¬
anus insocictate nr̃a
gallus iste retinebit᷑
quia & si michi parũ
cognitus ẽ. proeo ta¬
men qͦd tibi ẽ. caris¬
simus. non potest

Expanded text:
appulsus, inde huc appulsus, inde huc decimo pervenerim: adeo prospera navigatio piae adfuit voluntati. Tu modo, propter quem tot maria transnavigavimus, tantum terrae transcucurrimus, complectendum perfruendumque te, remotis omnibus, trade. Ego vero, inquam, etiam cum tu in Aegypto morareris, totus tecum semper animo et cogitatione versabar, meque de te dies ac noctes cogitantem totum tua charitas possidebat; nedum modo me tibi aestimes puncto temporis defuturum, quominus amore tuo pendens te intuear, te audiam, tecum loquar, nullo penitus in secretum nostrum, quod nobis haec remotior cellula praestat, admisso: nam hujus nostri, ut arbitror, Galli praesentiam non moleste feres, qui hoc adventu tuo, ut vides, perinde atque ego ipse, triumphat gaudio. Recte plane, inquit Postumianus; in societate nGallus iste retinebitur : qui etsi mihi parum cognitus est, pro eo tamen, quod tibi est carissimus, non potest
Abbreviated transcription (Latin):
ego & gallus nr̃t cor¬
uenis semus. uir michi
& propter martini
memoriam. ex illus
enim discipłis erat.
& propter sua me¬
rita carissimus: inter¬
uenit nobis postumi¬
anus ms. nr̃i causa a¬
boriente quose ante
trienniũ patriam re¬
linquens contulerat.
regressis. Complexi
hominem amantissi¬
mum. ex osculatiq
genuã & pedes eius
cũ uno atq altero
spatio quasi obstupe¬
facti inuicem flentes
gaudio de ambulas¬
semus: iactis in t̾rã
cilicuis consedimus.
Tum prior postumia¬
nus me intueros. cũ
essem inquit in remo¬
tis aegr̃pti: libuit
ut ađmare usq. pro¬
cederem. Nauem il¬
lic onerariam offen¬
di: quȩ cũ mercibis
narbonam petens.
soluere parabat.
Gadem nocte michi
sus es: & iniecta me
manu trahere . ut
nauem illam conscen¬
derem.. Nox tene¬
bras rumpente dilu¬
culo. cũ eo loco in quo
quieueram surrexis¬
sem somniũ meum
tanto tui desiderio su¬
bito correptus sũ. ut
nichil cunctatus nauẽ
conscenderem: tri¬
gesimo die massiliã

Expanded text:
allus noster convenissemus, vir mihi et propter Martini memoriam ex illius enim discipulis erat et propter sua merita charissimus; intervenit nobis Postumianos meus, nostri causa ab Oriente, quo se ante triennium patriam relinquens contulerat, regressus. Complexi hominem amantissimum, exosculatique genua et pedes ejus, cum uno atque altero spatio quasi obstupefacti, invicem flentes gaudio deambulassemus, jactis in terram ciliciis consedimus. Tum prior Postumianus me intuens, Cum essem, inquit, in remotis Aegypti, libuit ut ad mare usque procederem. Navim illic onerariam offendi, quae cum mercibus Narbonem petens solvere parabat. Eadem nocte astare sus es, et injecta me manu trahere, ut navim illam conscenderem. Mox tenebras rumpente diluculo, cum de eo loco in quo quieveram surrexissem, somnium meum tanto tui desiderio subito correptus sum, ut nihil cunctatus navim conscenderim; tricesimo die Massiliam
Abbreviated transcription (Latin):
perfenẽstram eiciuni.
alii aforis suscipiunt.
Positũq innaui: cũ
omni populo per
uigennam fluuiũ
dẽscendunt. Ingres¬
siq ligeris alueũ:
a durbem turonicam
cũ magnis laudibis
psallentiũ dirigunt
nichil dethefauro
quem custodiebant
habentes: cũ magna
confusione ad pro¬
pria sunt reuersi
Quod sĩquis requirit.
cur post transitum
gatiani ep̃i unus
diu ciuitas turonica
sine benedictione sa¬
cerdotali fuit. Nam
re uidebantur: occul
te ꝑlatebras diuinũ
officium celebrabant.
Nam siqui apaganis
reꝑti fuissent xp̃ia¬
ni: aut afficiebant᷑
uerberib. aut gla¬
dio truncabantur.
Apassione ergo dñĩ
usq ad trimsitũ scĩ
martini: Anni cece¬
.xii. computantur

Expanded text:
per fenestram ejiciunt, per fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem Turonicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam re videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412 computantur.
Abbreviated transcription (Latin):
spondebant. Siuir¬
tutes nobis factas
sufficere dicitis: sci¬
tote quia uobiscum
positus. amplius est
quã hic operatus
Nam ut prretermitta¬
mus plurima: uob
suscitauit duos mor¬
tuos. nobis unum.
It ut ipse saepe dice¬
bat: maior ei uirtus
ante episcopatum
fuit. quam post
episcopatũ. Ergo
necesse ẽ ut quod
nobiscũ non imple¬
uit uiuus: expleat
uel defunctus. Vo¬
bis ẽ ablatus: no¬
bis adõ donatus
Uerum simos antiqui¬
tus institutus ser¬
uatur: inurbe qua
ordinatus ẽ. habe¬
bit dõ iuuante se¬
pulchrum. Certe
si pro monas terii
priuilegio cupitis
uindicãre: scitote
quia primũ eimona¬
sterium cũ mediola¬
nensibus fuit. His
ergo litigantibus.
stoditur. łuturum.
ut mane facto apicta¬
uis peruiolentiam
auferretur.: sedd s̃
omnp̃s noluit urbẽ
turonicam a proprio
frustroie patrono.
Deniq nocte media
omnes pictaui a sõno
nec ullus suꝑ fuit qͥ
exhac multitudine
uigilaret. Igitur
ubi turonici eos con¬
spiciunt obdormis

Expanded text:
spondebant: Si virspondebant: Si virtutum nobis facta sufficere dicitis, scitote quia vobiscum positus, amplius est quam hic operatus. Nam, ut praetermittamus plurima, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, major ei virtus ante episcopatum fuit, quam post episcopatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, stoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt obdormiss
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs marcinus curo¬
norum ep̃s. plenus
uirtutibus & scĩtate.
prcebens infirmis
multa beneficia:
octogesimo primo
actatis suae anno.
episcopatus autem
uigesimo sexto. ap̃d
condatensem dioce¬
sis suae uicũ exce¬
dens a scło. felicit̃
migrauit ad xp̃m.
Iransiit autẽ media
nocte qu& dominica
habebatur : Attico
caesareoq consulibis.
Multi enim ineius tran¬
situ psallentiũ uo¬
ces audierunt incę̧¬
lum: quod in libro
uirtutum eius pri¬
mo. plenius expo¬
suimus. Nam̃ cum
primum sc̃s dĩ ap̾d
condatensem ut di¬
ximus uicum a egro¬
tare coepissedi pi¬
ctaui populi adeus
transitũ. sicut turo¬
nici conuenerunt.
Quo migrante : gran¬
dis altereatio inu¬
trunq surrexit
populũ. Dicebant
enim pictaui. Nr̃
est monachus: no¬
bis abba extitit.
nos requirimus com
ticipastis coniuuio:
firmati fuistis bene¬
dictionib: insuper
& uirtutib iocundã¬
ti. Sufficiant uobis
ista omnia: nobis
liceat auferre uel
cadauer exanime.
Adhaec turonici re¬

Expanded text:
ctus Martinus Turonorum episcopus, plenus virtutibus et sanctitate, praebens infirmis multa beneficia, octogesimo et primo aetatis suae anno, episcopatus autem vigesimo sexto apud Condatensem dioecesis suae vicum excedens a saeculo, filiciter migravit ad Christum. Transiit autem media nocte, quae dominica habebatur , Attico Caesarioque consolibus. Multi enim in eius transitum psallentium audierunt in caelum, quod in libro virtutum eius primo plenius exposuemus. Nam cum primitus sanctus Dei apud Condatinsem, ut dixemus, vicum aegrotare coepisset, Pectavi populi ad eius transitum sicut Toronici convenerunt. Quo migrante, grandis altertrumque surrexit populum. Dicebant enim Pictavi: Noster est monachus; nobis abba exstitit; nos requirimus commticipastis convivio, firmati fuistis benedictionibus, insuper et virtutibus jocundati. Sufficiant ergo vobis ista omnia: nobis liceat auferre vel cadaver 35 exanimum. Ad haec Turonici re
Abbreviated transcription (Latin):
nisi miscđia inerat.
Plerunq etiam pro
eorũ qui obtrectato¬
res illius uidebantur.
solebat flere peccatis.
qui remotũ & quietũ
uenenatis linguis &
uipereo ore carpebad
Et uere non nullos ex¬
perti sumus inuidos
uirtutibus uitaets.
eius: qui in illo oderañ
quod inse non uide¬
bant. & quod imitari
non ualebant Atq.
o nefas dolendũ: & in¬
gemiscendũ. Non alii:
fere insectatores eius
licet pauci admodũ
non alii tamen quam
epiferebantur. Nec
uero quenquã nomina.¬
ri necesse . e. licet nos¬
met ipsos pleriq cir¬
cũlatrent. Sufficit
ut siquis ex his haec le¬
gerit & agnouerit :
erubescat̃. Namsi ira¬
scitur. de sedictũ eẽ.¬
fatebitur cũ fortasse
nos de aliis senserimis.
Non refugimus autẽ:
omnibus sc̃ĩs opusculũ
istud gratũ fore. De
coctero siquis haec in¬
fideliter legerit:
ipse peccabit. Egomi¬
chi conscius sũ. me re¬
rum fide &amore
xp̃i impulsũ ut scri¬
berem: manifesta
exposuisse : uera di¬

Expanded text:
nisi misericordia inerat. nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro eorum, qui illius obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera di
Abbreviated transcription (Latin):
tũq preteriit : quonon
aut orationi incũber&.
Aut insisteret lectioni.
Quanquã etiã inter le¬
gendũ. Aut siquid a¬
luid forte agebat
nunquã animũ abora¬
tione laxabat. Nimi¬
rum ut̃ fabri ferra¬
ru moris ẽ. qui inter
operandũ proquodã
laboris leuamine in¬
cudem suam feriunt:
ita martinus etiam dũ
aliud Agere uideret᷑.
semꝑ orabat. Ouere
beatus : in quo dolus
non fuit. Neminem
iudicans: neminem
damnans: nulli malũ
promalo reddens
Tantã quippe aduersũ
omnes iniurias patien¬
tiam assũpserat: ut
cũ e& summus sacer¬
dos. impune etiam
ab infimis clericis lȩ¬
deretur : nec propt̃
id eos aut loco unquã
amouerit. Aut asua
quantũ in ipso fuit
caritate repulerit:
Nemo unquam illum
uidit iratũ: nemomȩ
tem. Unus idemq sem¬
per: cael estẽ quodã¬
modo laeticiã uultu
praeferens extra
naturã hominis uidẽ¬
batur. Nunquã in il¬
lius ore nisi xp̃c: nun¬
quam in illius corde
nisi pietas. nisi pax.

Expanded text:
ntumque praeteriit, quo non ntumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo comtem: unus idemque fuit semper, caelestem quodammodo laetitiam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax,
Abbreviated transcription (Latin):
tio. nisi quod mirũ est
homini illiterato. ne
hanc quidem gratiã
de fuisse : Sediam fi¬
nem liber postulat :
sermo claudendus . ẽ.
non quod omnia quae
de martino fuerant
dicenda defecerint :
sed quia nos ut inertes
poete extremo ino¬
pere negligentes.
uicti materiae mole
suc cũbimus Nam &¬
si facta illius explica¬
ri uerbis ut cũq po¬
tuerunt: interiorẽ
uitam illius et quoti
lo semper intentuim.
nulla unquã uere
profiteor . nulla ex¬
pli t oratio. Illam
scilicet perseueran¬
tiam & temperam̃tũ
inabstinentia & ieiu¬
nus: potentiã inugi¬
liis & orationibus :: no¬
ccesq ab eo per inde
ac dies actas : nullũq
uacuũ ab opere dĩ tem¬
pus. quo uel ocio indul¬
serit uel negocio : sed
dem nisi inquantum
naturbie necessitas co¬
gebat. uere fatebor.
non si ipsẽ ut aiunt ab
inferis omerus emer¬
geret posset expone¬
re ad eo om̃ia maiora
inmartino sunt. quã
ut uerbis concipi quȩañ.
Nunquã hora ulla mom̃¬

Expanded text:
tio! nisi quod mirum est tio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole succumbimus. nam etsi facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illius et conuerlo semper intentum nulla umquam — uere profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed somno, nisi quan- tum naturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla mome
Abbreviated transcription (Latin):
tium temporum illu
stris uiri paulini cius
exemplũ. ingerebat.
qui summis op̃ibus abie¬
ctis xp̃m secutus. so¬
lus pene his tempo¬
ribus euangelica prȩ¬
cepta com̃plesset.
Illũ nobis sequendũ:
illũ clamabat imitan¬
dũ. Beatũq eẽ. prae¬
sens scłm. tantȩ fidei
uirtutisq documento:
cũ scđm sententiã dñi
diues & possidens mul¬
ta: uendendo omnia
&dando pauperibus.
quod erat factũ impos¬
sibile. possibile fecissec
exemplo. Iamuero in
uerbis et confabulati¬
one eius. quanta gra¬
uitas: quanta digni¬
tas erat. Quam alacer
quam efficax : quam
in exoluendis scriptu¬
rarum qua estionibus
promptus et facilis.
Et quia multos adhanc
partem incredulos scio.
quippe quos uiderim
me ipso etiam referen¬
te noncredere: itim
testor spemq commu¬
nem. me exnullius un¬
quam ore tantũ scien¬
tiae. tantũ ingenii. tã¬
boni & tam puri sermo¬
nis audisse. Quanquã
inmartini uirtutibus
quantula ẽ. ista lauda¬

Expanded text:
tium temporum illutium temporum illustris uiri Paulini, cuius exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista lauda
Abbreviated transcription (Latin):
audita fide eius
uita atq uirtutibus.
desiderio illius aestu¬
aremus: gratã nobis
Simul quia iam arde¬
bat animus uitam
illius scribere: par¬
tim ab ipso inquantũ
ille in terrogari po¬
tuit sciscitati sumus:
partim ab his qui inter¬
fuerant uel sciebant.
cognouimus. quo qui¬
dem tempore credi
non potest. qua me
humilitate . qua beni¬
gnitate susceperit:
congratulatus pluri¬
mum & gauisus in dño.
quod tanti essẽt habi¬
tus anobis. quem pe¬
regrinatione susce¬
pta expetissemus.
Miserũ me. Pene non
audeo confiteri. Cũ me
scõ coniuio suo digna¬
tus ẽ. adhiberi: aquã
manibus nr̃is ipse ob¬
tulit. Aduesperã au¬
tem: ipse nobis pedes
abluit. Nec reniti aut
contraire. constantia
fuit . Ita auctoritate
illius oppressussũ: ut
nefas putarem si non
adquieuissem. Sermo
autẽ illius non alius
apd nos fuit : quam
mundi huius illecebras.
& saeculi onera relin¬
quenda : ut dnm itim
liberi expeditiq seque¬
remur. Praestantissi¬
mumq nobis praesen¬

Expanded text:
audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis  simul quia iam ardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Dquod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesen
Abbreviated transcription (Latin):
onarique tempo¬
re beatus ambro¬
siuis cuius hodie
flores eloquii per
totam ecclesiam re¬
dolent: mediolanen¬
si ciuitati prire ertit
episcopus. Cui cele¬
branti festa dñicae
diei. ista erat consue¬
tudo : ut ueniens
lector cũ libro. non
antea legere prȩ¬
sumeret: quam sc̃s
nutu iussisset. Ia¬
ctũ est autẽ ut illa
die dñica prophe
stante qui lectionẽ
beati pauli profer¬
ret: beatissimus
antistes ambrosius
super scm̃ altare ob¬
dormiret. Quod ui¬
dentes multi. cum
nullus eum penitis
excitare p̾sumeret .
trunsactis fere dua¬
rũ aut triũ horarũ
spatiis. excita uert̃
eũ dicentes. Iam
hora prreteriit.
iubeat domnus le¬
ctori lectionẽ le¬
gere : expectat enĩ
populũs. ualde iã
lassus Responders
autẽ beatus ambro¬
suis Nolite inquit
turbari. Multum
enĩ michi ualet sic
obdormisse: cuita¬
le miraculũ dñs
ostendisse dignatus
sit. Nam nõueritis
fratremmeũ mar¬
tinum sacerdotem.

Expanded text:
namque tempore beatus Ambrosius, cujus hodie flores eloquii per totam Ecclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebrandi festa Dominicae diei ista erat consuetudo, ut veniens lector cum libro suo non antea legere praesumeret quam Sanctus nutu jussisset. Factum est autem ut illa die Dominica, prophetstante, qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistes Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt eum, 1007 dicentes: Jam hora praeterit. Jubeat domnus lectori lectionem legere; exspectat enim populus valde jam lassus. Respondens autem beatus Ambrosius: Nolite, inquit, turbari. Multum enim mihi valet sic obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendere dignatus est. Nam noveritis fratrem meum Martinum sacerdotem