comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natura quȩ nr̃e naturȩ scđm manicheos credat᷑ ammixta. Unde
sunt ñ dico moribus. s in ipsis ingeniis cum quibꝰ nascunt᷑ tanta
hominum mala. si ñ ẽ humana origo uitiata. ñ ẽ massa dãpnata:
Quid qđ homo fatuitatis experset abinuidiȩ stimulis alienus. Ipsam
sic describis inuidiã. ut intua descriptione hoc uitium et peccatũ ap¬
pareat et pęna peccati: An ñ ẽ peccatũ diabolicũ inuidia: An nͥẽ pe¬
na peccati. quȩ ꝓtimis ipsum de quo orit᷑ uexat auctorem: Hȩc uerba
tua sunt. et tamen diuturna loquacitate uisus tͥ es accutissime dispu¬
tasse: unum idemq intium peccatum pęnamq peccati eẽ ñ posse.
ed forte quia inuidus ñ es. uix tandem inuidiã in alio libro uidere
do ñ deo nasci hominẽ qui de concupiscentia carnis nascit᷑. Deo aut
nasci cũ ex aqua et sp̃u renascit᷑. Q uibꝰ meis u̾bis sic insidiaris ut

Expanded text:
natura, quae nostrae naturae secundum Manichaeos credatur admixta: unde natura, quae nostrae naturae secundum Manichaeos credatur admixta: unde sunt, non dico in moribus, sed in ipsis ingeniis cum quibus nascuntur tanta hominum mala, si non est humana origo vitiata, non est massa damnata? Quid, quod homo fatuitatis expers et ab invidiae stimulis alienus, ipsam sic describis invidiam, ut in tua descriptione hoc vitium et peccatum appareat et poena peccati? Annon est peccatum diabolicum invidia? annon est poena peccati, quae « protinus ipsum de quo oritur vexat auctorem? » Haec verba tua sunt: et tamen diuturna loquacitate visus tibi es acutissime disputasse, « unum idemque vitium peccatum poenamque peccati esse non posse. » Sed forte quia invidus non es, vix tandem invidiam in alio libro videre do, non Deo nasci hominem, qui de concupiscentia carnis nascitur; Deo autem nasci cum ex aqua et spiritu renascitur » . Quibus meis verbis sic insidiaris, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ptos abstulerit ultimus dies. miror si audes dicere habitaturos
liberet afalsi insipientia laudatoris. ut omittã natura fatuos mul¬
to amplius lugendos scriptura teste quã mortuos. Quos quidem
et ab isto tanto malo pot̾ gr̃a dei ꝑ sanguinem inediatoris eruere:
s: unde potuerunt in tantũ malũ ruere si diuino iudicio nulla ori¬
gini debet᷑ pęna uitiate : ecce merito reprehendisti eos et grauit᷑.
qui uł suꝑ sedert scienda cognoscere. uł nͨ formidant ignorata cul¬
pa. re: numquid hoc de his qui uecordes nati sunt podes dicere:
tam̃ eis sub deo iusto. unde hoc accidere potuerit in uentu¬
rus es. si nulla exparentibus trahunt᷑ merita filiorũ. s inuidendo tͥ
inqu dam meridiȩ comꝑte ueritatis. obumbramentoignorationis
ut loqueris insanimus. Ita ne uͦ tanta in paruulis mala. tu qui ñ in¬
uides ñ uides: Bonus ẽ ds̃. iustus ẽ ds̃. extranea ꝓrsus mali ẽ nulla

Expanded text:
ptos abstulerit ultimus dies, miror si audes dicere habitaturos ptos abstulerit ultimus dies, miror si audes dicere habitaturos liberet a falsi insipientia laudatoris. Ut omittam natura fatuos, multo amplius lugendos Scriptura teste quam mortuos . Quos quidem et ab isto tanto malo potest Dei gratia per sanguinem Mediatoris eruere: sed unde potuerunt in tantum malum ruere, si divino judicio nulla origini debetur poena vitiatae? 2. Ecce merito reprehendisti eos et graviter, « qui vel supersederunt scienda cognoscere, vel non formidant ignorata culpare. » Numquid hoc de his qui excordes nati sunt, potes dicere? Nec tamen eis sub Deo justo unde id accidere potuerit inventurus es, si nulla ex parentibus trahuntur merita filiorum. « Sed invidendo tibi, in quadam meridie compertae veritatis sine obumbramento ignorationis, » ut loqueris, « insanimus. » Itane vero tanta in parvulis mala, tu qui non invides, non vides? Bonus est Deus, justus est Deus: extranea prorsus mali est nulla
Abbreviated transcription (Latin):
caritas tͥ exhibeat᷑ anobis. Quȩ duo quis qͥs tenuerit. nec
fatuus nec inuidus erit: De quibꝰ uitiis in principio memo¬
rati tui libri multa dixisti. Nam et error ueritate: et liuor caritate
pellendus ẽ. In hac aut tua disputatione cum de stulticia loquere¬
ris. dicens eam matrem omniũ eẽ uitioꝵ: adhibuisti destimoniũ
de scriptura ubi legit᷑. neminẽ diligit ds̃ nisi eũ qui cũ sapientia
habitat. Quere itaq diligent᷑. utrũ habitare cũ sapientia puerilis
uanitas possit. ꝑ quã necesse ẽ ex infantia paruulius transeat. qui
tam̃ transit: et considera qui primus fructus nascat᷑ de radice
quã laudas. et quanta incontrariu mutatione opus habeat ut
diligat᷑ adeo. qui nisi cũ qui habitat cũ sapientia neminẽ diligit.
inpredestinatis utiq paruulis qđ odit absumens. ut ꝙ̃ ipsos auani¬
tate lib̾atos. cũ sapientia diligat habitantes. Quos certes ab ubere ra¬

Expanded text:
charitas tibi exhibeatur a nobis. Quae duo quisquis tenuerit, nec charitas tibi exhibeatur a nobis. Quae duo quisquis tenuerit, nec fatuus, nec invidus erit. De quibus vitiis in principio memorati tui libri multa dixisti. Nam et error veritate, et livor charitate pellendus est. In hac autem tua disputatione cum de stultitia loquereris, dicens « eam matrem esse omnium vitiorum, » adhibuisti testimonium de Scriptura, ubi legitur, Neminem diligit Deus, nisi eum qui cum sapientia habitat . Quaere itaque diligenter, utrum habitare cum sapientia puerilis vanitas possit, per quam necesse est ex infantia parvulus transeat, qui tamen transit: et considera qui primus fructus nascatur de radice quam laudas; et quanta in contrarium mutatione opus habeat ut diligatur a Deo, qui nisi eum qui habitat cum sapientia neminem diligit; in praedestinatis utique parvulis quod odit absumens, ut etiam ipsos a vanitate liberatos cum sapientia diligat habitantes: quos certe si ab ubere ra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt. ipsa duorũ bonorũ int̾ se adu̾sitas. bona eẽ nͣ posset. Si aut̃ ma¬
lis. fatere igit᷑ ingenitos homini motus malos. contra quos cas¬
titas dimicat. Et ne dicere cum manicheis cogaris aliene mali na¬
turȩ nobis in eẽ cõmixtionẽ. nr̃m potius originalem confitere lan¬
guorem. Cuiꝰ languoris malo conugalis bene utit᷑ pudicitia. con¬
tra qđ languores malũ adhibent᷑ ab incontinentibꝰ nuptiarum
remedia exercentur a contintibus głosa certamina. Arbitror pollici¬
tacionem meam exquo tͥ ad omĩã respondere ceꝑi. inquibus soluen¬
dos questionum nodos aliquos attulisti. cõmodius implerisi in nu¬
merũ tuorũ uoluminũ ñ excesseris. Sit ergo hic finis huius mei.
ut nouissimũ tuum ab alio tefellamꝰ tuo exordio Explicit liber quintꝰ¬
deat᷑ et quarto. Ad erit dñs. ut ñ solum ueritas. s etiam

Expanded text:
esset, ipsa duorum bonorum inter se adversitas bona esse non posset. Si autem maesset, ipsa duorum bonorum inter se adversitas bona esse non posset. Si autem malis; fatere igitur ingenitos esse homini motus malos, contra quos castitas dimicat. Et ne dicere cum Manichaeis cogaris, alienae mali naturae nobis inesse commixtionem, nostrum potius originalem confitere languorem. Cujus languoris malo conjugalis bene utitur pudicitia; contra quod languoris malum adhibentur ab incontinentibus nuptiarum remedia, exercentur a continentibus gloriosa certamina. Arbitror pollicitationem meam, ex quo tibi ad omnia respondere coepi, in quibus solvendos quaestionum nodos aliquos attulisti, commodius impleri, si numerum tuorum voluminum non excessero. Sit ergo hic finis hujus mei, ut novissimum tuum ab alio refellamus exordio. LIBER SEXTdeatur et quarto: aderit Dominus, ut non solum veritas, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc ipsum multis modis ac sepius audiendo ñ dissimiles uerita¬
tẽ: simulans quodã mͦ surditatẽ: ñ dicimꝰ turpia eẽ coniugia. quan¬
do quidẽ ne incontinentia indapnabile cadat flagitiũ. fulcienda ẽ
honestate miptiarum. Sed qđ uos dicitis xp̃iana doctrina ñdicit. idẽ u
uerba tua ponam. hominẽ sufficere ingenitis sibi motibꝰ dare leges:
hoc ñ dicimꝰ: s dicimꝰ qđ dixit apłs cũ hinc loqueret᷑. Unus quisq
ꝓpriũ donũ habet adeo. Et qđ dixit dñs: sine me nichil potestis face¬
re. Et ñ omẽs capiunt u̾bũ hoc. s quibꝰ datũ ẽ. cũ posset dicere. non
omnes capiunt u̾bũ hoc s qui uoluerit. si uerũ eẽt qđ dicitis uos.
Nuero sane qͥualibꝰ ingenitis sibi motibꝰ hominem dicatis eẽ idoneũ
dare leges: Utrũ bonis an malis: si bonis. adu̾sus bonũ gͦ sp̃e con¬
cupiscit. et duo bona inuicem sibi adusant᷑. in homine. Quodsi ita

Expanded text:
ut hoc ipsum multis modis ac saepius audiendo, non dissimules veritaut hoc ipsum multis modis ac saepius audiendo, non dissimules veritatem, simulans quodam modo surditatem, Non dicimus turpia esse conjugia; quandoquidem ne incontinentia in damnabile cadat flagitium, fulcienda est honestate nuptiarum. Sed quod vos dicitis, christiana doctrina non dicit, id est, ut verba tua ponam, « hominem sufficere ingenitis sibi motibus dare leges: » hoc non dicimus; sed dicimus quod dixit Apostolus, cum hinc loqueretur, Unusquisque proprium donum habet a Deo . Et quod dixit Dominus, Sine me nihil potestis facere . Et, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est : cum posset dicere, Non omnes capiunt verbum hoc, sed qui voluerit; si verum esset quod dicitis vos. Quaero sane, qualibus ingenitis sibi motibus hominem dicatis esse idoneum dare leges? utrum bonis, an malis? Si bonis; adversus bonum ergo spiritus concupiscit, et duo bona invicem sibi adversantur in homine. Quod si ita
Abbreviated transcription (Latin):
hit̾ inuitas homines ad studium continentiȩ. fateris ergo ita ueritatem
pudicitis auolentibus posse scruari: ut sit quicũq uoluerit corpore
scs et spͣu. Respondeo me fateri. s ñ sicut uos. Nam uos ipsius am¬
mi uiribus hoc tribuitis: ego ad iute ꝑ dei gr̃am uoluntati. Uerunta¬
m̃ quid comprimit᷑ animi imꝑio ne peccet᷑. nisi malum quo uin¬
cente peccat᷑: Quod malum ne dicamꝰ cum manicheis tamquã ex a¬
liena mali natura nobis eẽ cõmixtum. restat ut in nr̃a natura tam¬
quã uulmis aliquod fateamur eẽ sanandũ. cuius reatũ iam fatem᷑
regeneratione sanatum. Ecce frustra enumerasti. quib me cõpares tot
hereticorũ fraudes. quorũ utinã mimerũ ñ augeres. Apłica sententia
qua notat hereticos ꝓhibentes mibere. etiam me asseris tangi. quasi
dicam post aduentum xp̃i turpia ẽe coniugia. Audi gͦ qđ dicimus.

Expanded text:
invitas homines ad studium continentiae, fateris ergo ita virtutem invitas homines ad studium continentiae, fateris ergo ita virtutem pudicitiae a volentibus posse servari, ut sit, quicumque voluerit, corpore sanctus et spiritu. Respondeo, me fateri, sed non sicut vos. Nam vos ipsius animi viribus hoc tribuitis; ego, adjutae per Dei gratiam voluntati. Verumtamen quid comprimitur animi imperio ne peccetur, nisi malum quo vincente peccatur? Quod malum ne dicamus cum Manichaeis tanquam ex aliena mali natura nobis esse commixtum, restat ut in nostra natura tanquam vulnus aliquod fateamur esse sanandum, cujus reatum jam fatemur regeneratione sanatum. 66. Ecce frustra enumerasti, quibus me comparas, tot haereticorum fraudes, quorum utinam numerum non augeres. « Apostolica sententia, qua notat haereticos prohibentes nubere » , « etiam me » asseris « tangi: » quasi dicam, « post adventum Christi turpia esse conjugia. » Audi ergo quod dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
culꝑa ñ potest. ecce nulla oꝑa dei habent culpam: Inde igit̾ culpa
nata e: Hic manicheus te adiuuante aliam naturã sic̃ desipit ma¬
lã molitur inducere: ut sit unde culpa nata eẽ credat᷑. quia de
oꝑe dei scđm tua uerba culpa ñ nascit᷑. Nũquid potest uinci ma¬
nicheus. nisi cũ illo et ipse uincaris : quia et angłs et homo dei
sunt oꝑa sine culpa. Ex quibus tam̃ culꝑa nata ẽ. dũ ab eo qui
caret culpa ꝑliberũ arbitriũ recesserunt. qđ eis datũ ẽ sine cui¬
ꝑa. et facti sunt mali. ñ ꝑ ammirtionẽ mali s ꝑ defectionẽ bom.
Dicis ob hoc ame xp̃iani temporis continentiã fuisse laudatam.
ñ ut ad uirginitatem incenderent᷑ homines. s ut bonũ miptia¬
rũ quod a deo institutu ẽ dãpnaret᷑ s ne puteris de ammo meo
maliuola fuspitione torqueri. uelut ꝓbare me uoleus dicis mͥ. Si fide

Expanded text:
culpa non potest; ecce nulla opera Dei habent culpam: unde igitur culpa culpa non potest; ecce nulla opera Dei habent culpam: unde igitur culpa nata est? Hic Manichaeus, te adjuvante, aliam naturam, sicut desipit, malam molitur inducere, ut sit unde culpa nata esse credatur: quia de opere Dei, secundum tua verba, culpa non nascitur. Numquid potest vinci Manichaeus, nisi cum illo et ipse vincaris? Quia et angelus et homo Dei sunt opera sine culpa; ex quibus tamen culpa nata est, dum ab eo qui culpa caret, per liberum arbitrium recesserunt, quod eis datum est sine culpa; et facti sunt mali, non per admixtionem mali, sed per defectionem boni. 65. Dicis, ob hoc a me christiani temporis continentiam fuisse laudatam, non ut ad virginitatem incenderentur homines, sed ut bonum nuptiarum quod a Deo institutum est damnaretur. Sed ne puteris malevola de meo suspicione torqueri, velut probare m
Abbreviated transcription (Latin):
aũt et de honesto concubitu qui nascit᷑ trahit qđ renascendo diluat᷑:
quia et inconcubitu honesto in est malũ. qđ bene utit᷑ bonitas nip¬
tiarũ:. s. ñ ob ẽ renatis. qđ oberat natis. U nde fit consequens ut qui
er eis nascit᷑. et illi obsit siñ renascat᷑. Tu fime int̾ argumentationes
tuas quibus te inanit̾ aduersus mea uerba contorques. identidem
te manicheos ad uniare ñ indes: Ideõ quippetͥ uidet᷑ natus de con¬
cubitu comugali ñ trahere originale peccatũ: quia de hoc oꝑe qđ
ñ habet culpã. nasci sicut dicis culpa ñ potest. Cur ergo de oꝑe
dei qd ñ habebat culpam. nata ẽ culpa angłi. nata ẽ culpa homi¬
nis: Cernis quantũ eis suffrageris quorũ detestatione conaris
obtegere. qd aduersus catholicam fidem fundatissimam sentis :
Si enim scdm definitionẽtuã de hoc oꝑe qł ñ habet culpã nasci

Expanded text:
autem et de honesto concubitu qui nascitur, trahit quod renascendo diluatur; autem et de honesto concubitu qui nascitur, trahit quod renascendo diluatur; quia et in concubitu honesto inest malum, quo bene utitur bonitas nuptiarum. Sed non obest renatis, quod oberat natis. Unde fit consequens, ut qui ex eis nascitur, et illi obsit si non renascatur. 64. Tu sane inter argumentationes tuas, quibus te inaniter adversus mea verba contorques, identidem te Manichaeos adjuvare non vides. Ideo quippe tibi videtur natus de concubitu conjugali non trahere originale peccatum, quia de hoc opere quod non habet culpam, nasci, sicut dicis, culpa non potest. Cur ergo de opere Dei quod non habebat culpam, nata est culpa angeli, nata culpa hominis? Cernis quantum eis suffrageris, quorum detestatione conaris obtegere, quod adversus catholicam fidem fundatissimam sentis. Si enim secundum definitivam tuam, de hoc opere quod non habet culpam, nasci
Abbreviated transcription (Latin):
uident: qtii uerũ uident: unde me ostendas mͥ ẽẽ contrariũ: dudi tam̃¬
ame identidẽ qd eoꝵ sensib inctlcatiꝰ intimet᷑. qđ fallere affectasti: Ca¬
lũpmaris enĩ nos excusationẽ prebere turpibꝰ et flagitiosis ho¬
minibꝰ. ut cũ infanda inmunda cõmiserint contra uoluntatẽ se
dicant fecisse. et ideo nullũ habere peccatũ. quasi nos ñ multo
exercitius ad hortenr contra libidinem ẽe pugnandũ. Nam si uos
cũ id bonũ eẽ dicatis. ñ uultis tam̃ ut ur̃a aduersus bonũ ista
frigescere uł certe tabescere bella credamus. quanto uigilantius
et ardentius contra malum nos censemus eẽ pugnandũ: Nos ũ¬
lud dicimus eẽ contra uoluntatẽ ut caro concupiscat adu̾sus sp̃m
ñ illud ut sp̃c aduersus carnem. Per quã concupiscentiam bonã fit.
ut nisi causa generandi ñ utant᷑ conuges carnis. Uoluptatis aut̃ cau

Expanded text:
vident qui verum vident, unde me ostendas mihi esse contrarium. Audi tamvident qui verum vident, unde me ostendas mihi esse contrarium. Audi tamen identidem quod eorum sensibus inculcatius intimetur, quos fallere affectas. Calumniaris enim, nos excusationem praebere turpibus et flagitiosis hominibus, ut cum infanda immunda commiserint, contra voluntatem se dicant fecisse, et ideo nullum habere peccatum: quasi nos non multo exertius adhortemur contra libidinem esse pugnandum. Nam si vos, cum id bonum esse dicatis, non vultis tamen ut vestra adversus istud bonum frigescere, vel certe tepescere bella credamus: quanto vigilantius et ardentius contra malum nos censemus esse pugnandum? Nos dicimus illud esse contra voluntatem, ut caro concupiscat adversus spiritum; non illud, ut spiritus adversus carnem. Per quam concupiscentiam bonam fit, ut nisi causa generandi non utantur conjuges carnis libidine, ac
Abbreviated transcription (Latin):
mi hominis natura pugnaret. Si ergo ibi nec seruiendũ libidini.
nec adu̾sus eam bellandum fuit. aut ñ ibi fuit. aut ñ talis qualis
nunc ẽ fuit. Nunc enĩ libidini necesse ẽ. ut repugnet qui seruire no¬
luerit: necesse ẽ ut seruiat qui pugnare neglexerit. Quorũ duorũ
unum ẽ molestũ. et si laudabile: alterũ turpe. et miserabile. Itaq
in hoc scło iniũ horũ castis ẽ necessariũ: inparadyso aut̃ utrũq
habeatis fuerat alienũ. Sed iterũ me dicis mͥ met ipsi eẽ contrari¬
ũ. ꝓpositis uidelicet aliis uerbis meis. ubi ꝓpagationis offictũ acar¬
nalis delectationis appeticione discernens. aliud eẽ dixi ñ concum¬
bere nisi uoluntate generandi qđ ñ habet culpam. altud concũ¬
bendo carnis appetere uolu tatẽ. s ñ preter coniugem. qđ uenia¬
lem habet culpã. Nichil habent duo ista quantũ mecũ omnes

Expanded text:
ma hominis natura pugnaret. Si ergo ibi nec serviendum libidini, ma hominis natura pugnaret. Si ergo ibi nec serviendum libidini, nec adversus eam bellandum fuit; aut non ibi fuit, aut non talis qualis nunc est fuit. Nunc enim libidini necesse est ut repugnet, qui servire noluerit: necesse est ut serviat, qui repugnare neglexerit. Quorum duorum unum est molestum, etsi laudabile: alterum turpe et miserabile. Itaque in hoc saeculo unum horum castis est necessarium, in paradiso autem utrumque a beatis fuerat alienum. 63. Sed iterum me dicis mihimetipsi esse contrarium, propositis videlicet aliis verbis meis, ubi propagationis officium a carnalis delectationis appetitione discernens, Aliud esse dixi non concumbere nisi voluntate generandi, quod non habet culpam; aliud concumbendo carnis appetere voluptatem, sed non praeter conjugem, quod venialem habet culpam . Nihil habent duo ista, quantum mecum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ẽ sine quo etiam nuptiȩ filios ꝓpagare ñ possunt. Namet si¬
ne nuptiis possunt nasci homines et sine corporũ commixtione
posfunt ẽẽ coniuges. Alioquin ñ erunt coniuges ut nichil aliud
dicam. certe cũ senuerint sibiq misceri uł ñ potuerint. uł sine spe
suscipiende ꝓlis erubuerint atq noluerint. Uides gͦ quã in consi¬
derate nuptias definieris dicendo eas aliud ñeẽ nͥ corpoꝵ cõmixtionem
ĩolerabilius forte diceres. ñ eas inchoari: nisi ꝑ corporũ commirtio¬
nẽ. quia filiorũ ꝓcreandoꝵ causa utiq ducunt᷑ uxores. et alit̾ non
possunt filii ꝓcreari. Sed ꝓcreandi causa commixtio corporũ. alit̾
quam nunc ẽ. fuisset si nemopeccass: Absit enĩ ut honestissima illa feli¬
citas in paradiso. cõmotȩ libidini sẽꝑ obtemperasset: Absit ut illa pax
ammi et corporis haberet aliquid ꝓpt̾ qd aduersus se ipsam pri¬

Expanded text:
aliud est sine quo etiam nuptiae filios propagare non possunt. Nam et sialiud est sine quo etiam nuptiae filios propagare non possunt. Nam et sine nuptiis possunt nasci homines, et sine corporum commixtione possunt esse conjuges: alioquin non erunt conjuges, ut nihil aliud dicam, certe cum senuerint, sibique misceri vel non potuerint, vel sine spe suscipiendae prolis erubuerint atque noluerint. Vides ergo quam inconsiderate nuptias definieris, dicendo eas aliud non esse nisi corporum commixtionem. Tolerabilius forte diceres, non eas inchoari nisi per corporum commixtionem: quia filiorum procreandorum causa utique ducuntur uxores, et aliter non possunt filii procreari. Sed procreandi causa commixtio corporum aliter quam nunc est fuisset, si nemo peccasset. Absit enim ut honestissima illa felicitas in paradiso commotae libidini semper obtemperaret: absit ut illa pax animi et corporis haberet aliquid, propter quod adversus se ipsam pri
Abbreviated transcription (Latin):
Sed uniuersum contemptũ eiꝰ inquis uirginibꝰ. continentibꝰq in ẽẽ tes¬
tamur. Nũquid ideo uirgines et continentes contra concupiscentiã
carnis ñ pugnant: Et qͥd ÷ contra qd̃ exercent abste quoq p̃dicata
illa głosa certamina. ut uirginitatẽ continentiãq custodiant: Si
E pugnãt malu: contͣra quod expugnant Et ubi ẽ hoc malũ. nisi in ip¬
sid: Ergo ñ habitat inine hoc ẽ in carne mea bonũ. ueracit᷑ dicit᷑ et
ab ipsis. Nichil aliud dicis eẽ nuptias quã corporũ commirtionẽ.
et dicis postea qđ et uerũ ẽ. sine appetitu mutuo. et sñ opere natura¬
łͥ ꝓpagationẽ ẽẽ ñ posse. Nũquid tam̃ negas sibimet etiã ad ulteros
mpetitu mutuo. et oꝑe naturali et corporum commirtione comugi:
Nlon c̃ ista ergo definitio nuptiarũ. Aliud ẽ enĩ quod nuptiȩ sunt. et

Expanded text:
Sed universum contemptum ejus, inquis, virginibus continentibusque inesse tesSed universum contemptum ejus, inquis, virginibus continentibusque inesse testamur. Numquid ideo virgines et continentes contra concupiscentiam carnis non pugnant? Et quid est contra quod exercent abs te quoque praedicata illa gloriosa certamina, ut virginitatem continentiamque custodiant ? Si ergo pugnant, malum est quod expugnant. Et ubi est hoc malum, nisi in ipsis? Ergo, Non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum, veraciter dicitur et ab ipsis. 62. Nihil aliud dicis esse nuptias, quam corporum commixtionem: et dicis postea, quod et verum est, sine appetitu mutuo et sine opere naturali propagationem esse non posse. Numquid tamen negas, sibimet etiam adulteros appetitu mutuo et opere naturali et corporum commixtione conjungi? Non est ergo ista definitio nuptiarum. Aliud est enim quod nuptiae sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiȩ malo ad solum generandi utunt᷑ officiũ. ad aliqua ma¬
la oꝑa eos illo uti. sicut ad facimis ꝑpetrandũ seruo utit᷑ homici¬
da. Eum aũt dicamus bonum eẽ coniugibus officium ꝓcreandi.
quã uns uulnus qđ in renato sanari potest. trahat natus de primi
contagione peccati: restat ut sic utant᷑ boni coniuges malo concu¬
piscentiȩ sicut sapiens ad oꝑa utiq bona ministro utit᷑ imprudente.
Sed homines accusatissimi. ideo ñ modũ. ñ genus. s excessum uolupta¬
tis arguitis: et expbrandũ censetis obscenis. quia eũ nostis ut dicis
intra concessos fines animi potestate posse retincri. Faciat animi po¬
testas si potest. ut ad transgrediendos fines aquibꝰ transgrediendis
eam reucat. nͥ se libido comioueat. Quod si facere ñ pot̾. ꝓfecto ut
fines ñ transgrediat᷑ imꝑbo hosti resistit᷑. qui eos transgredi nitit᷑.

Expanded text:
concupiscentiae malo ad solum generandi utuntur officium, ad aliqua maconcupiscentiae malo ad solum generandi utuntur officium, ad aliqua mala opera eo illos uti, sicut ad facinus perpetrandum servo utitur homicida. Cum autem dicamus bonum esse in conjugibus officium procreandi, quamvis vulnus quod in renato sanari potest, trahat natus de primi contagione peccati; restat ut sic utantur conjuges boni malo concupiscentiae, sicut sapiens ad opera utique bona ministro utitur imprudente. 61. Sed homines acutissimi ideo non modum, non genus, sed excessum voluptatis arguitis et exprobrandum censetis obscenis, quia eum nostis, ut dicis, intra concessos fines animi potestate posse retineri. Faciat animi potestas, si potest, ut ad transgrediendos fines, a quibus transgrediendis eam revocat, non se libido commoveat. Quod si facere non potest; profecto ut fines non transgrediatur, improbo hosti resistitur, qui eos transgredi nititur.
Abbreviated transcription (Latin):
s alteriꝰ quã diligens intuet᷑. ut etiã ñ diligens hac utat᷑. Propt᷑
qdđ paulus coapłs eiꝰ. et qui titunt᷑ inquit hoc mundo. quasi non
utantur. Quid ẽ quasi non utantur: nisi nondiligant quo utuntur.
qm̃ tale e. ut bene alit̾ ñutant᷑. Et hoc quidem etiam in rebus his
obseruandum ẽ quȩ in hoc mundo sic bone sunt: ut tam̃ eas diligi ñ
oporteat. Quis enĩ malum eẽ pecuniam recte dixerit: et tam̃ nemo
ea bene utitur qui diligit: quantomagis libidine: Nr̃a pecumã
malus quidem sp̃c concupiscit: s ipsa contra bonum sp̃m ñ concu¬
piscit. qđ libido facit atq ideo et qui hoc eẽ malũ negat. peccat. et
qui hoc malo bene utit᷑ ñ peccat. Recte igit᷑ argum̃ tareris dicẽs libidi¬
nẽ si malã maiore reatu obstringere. quibꝰ obsequit᷑ coniges. quã qui¬
bus dñatur adulteros. si diceret᷑ a nobis eos coniuges qui seruiente

Expanded text:
sed alterius quam diligens intuetur, ut etiam non diligens hac utatur. Propter sed alterius quam diligens intuetur, ut etiam non diligens hac utatur. Propter quod Paulus coapostolus ejus: Et qui utuntur, inquit, hoc mundo, quasi non utantur . Quid est, quasi non utantur; nisi, Non diligant quo utuntur, quoniam tale est, ut bene aliter non utantur? Et hoc quidem etiam in his rebus observandum est, quae in hoc mundo sic bonae sunt, ut tamen eas diligi non oporteat. Quis enim malum esse pecuniam recte dixerit? Et tamen nemo ea bene utitur qui dilexerit: quanto magis libidine? Nam pecuniam malus quidem spiritus concupiscit; sed ipsa contra bonum spiritum non concupiscit, quod libido facit: atque ideo et qui hoc esse malum negat peccat, et qui hoc malo bene utitur non peccat. Recte igitur argumentareris, dicens, Libidinem, si mala est, majori reatu obstringere quibus obsequitur conjuges, quam quibus dominatur adulteros; si diceretur a nobis, eos conjuges qui serviente
Abbreviated transcription (Latin):
libido cũ seruit honorat᷑. quandone ꝑgat inliberos ercessus dña¬
tione mentis opprimitur: Hos itaq non dixiius semꝑ ad reatum
ꝑtinere uti libidine. quod uelut dixerimus ita colligis. minus pecca¬
re adulteros quã maritos. quia maritis inquis libido seruit ut
peccent. adulteris imꝑat. s cũ illud ego ñ dixerĩ qualecũq hoc sit
tuũ qđ tamquã consequens ẽẽ uoluisti. nichil ad me attinet. Ego
enĩ dico uti libidine ñ semꝑ eẽ peccatũ. quia malo bene uti. nͨ ẽ
peccatũ. Nec quecũq res ideo bona ẽ quia ea bene utit᷑ bonus. Nã
et de duobus hominibꝰ scriptũ ẽ. filius eruditus sapiens erit. impri¬
dente aut mministro utit᷑. Nũ quid ideo bonũ ẽ eẽ imprudentẽ. quia be
nolite diligere mundũ. ubi posuit et concupiscentiã carnis. Qui
enĩ ñ diligens. nͣ utit᷑. quasi ñ utens utit᷑. qr ñ eiꝰ rei causa utitur.

Expanded text:
libido cum servit honoratur, quando ne pergat in liberos excessus, dominalibido cum servit honoratur, quando ne pergat in liberos excessus, dominatione mentis opprimitur? Nos itaque non diximus semper ad reatum pertinere uti libidine. Quod velut dixerimus, ita colligis, minus peccare adulteros quam maritos; quia maritis, inquis, libido servit ut peccent, adulteris imperat. Sed cum ego illud non dixerim, qualecumque hoc sit tuum quod tanquam consequens esse voluisti, nihil ad me attinet. Ego enim dico, uti libidine non semper esse peccatum; quia malo bene uti non est peccatum. Nec quaecumque res ideo bona est, quia ea bene utitur bonus. Nam et de duobus hominibus scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur . Numquid ideo bonum est esse imprudentem, quia benNolite diligere mundum: ubi posuit et concupiscentiam carnis . Qui enim non diligens utitur, quasi non utens utitur; quia non ejus rei causa utitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tiis tuis quantum ad uniaueris. iãin primo huns nr̃i oꝑis uolu¬
mine demonstraui. Eece et hic quod dixisti. tantũdem ualet. Uides¬
ne nobis oꝑam dandam pͣter errorem ꝓprium quo pelagiani estis
ut quasdam tuas sententias qualis et ista ẽ euertamus si maniche¬
os uincere uolumus: De ea re quȩ apeccato libera ẽ dicis peccata
ñ nasci. s ueritas contra dicit quȩ te et inanicheos euertit. cũ quibus
T uor ista comimunis ẽ Angłs quẽ creauit ds̃. res apeccato libera
fuit. homo quem primũ creauit ds̃. res apeccato libera fuit. De
rebus igit᷑ apeccato liberis nata eẽ peccata qui negat aut mani¬
cheus ẽ. manifestus. aut manicheis suffragat᷑ in cautus. Deinde
ponens alia u̾ba mea. sic argumentaris quasi ego dixerim cũ ser¬
unt coniugatis ad ꝓpagandam ꝓlem. tunc honorati libidinẽ Dicis
tͥ ipse quod uis. nam hoc ego ñ dixi onĩno nec sensi. Quomͦ enĩ

Expanded text:
tiis tuis quantum adjuvares, jam in primo hujus nostri operis volutiis tuis quantum adjuvares, jam in primo hujus nostri operis volumine demonstravi . Ecce hic et quod dixisti tantumdem valet. Videsne nobis operam dandam, praeter errorem proprium quo Pelagiani estis, ut quasdam tuas sententias, qualis et ista est, evertamus, si Manichaeos vincere volumus? « De ea re quae a peccato libera est » dicis « peccata non nasci. » Sed veritas contradicit, quae te et Manichaeos evertit, cum quibus tibi vox ista communis est. Angelus quem creavit Deus, res a peccato libera fuit; homo quem primum creavit Deus, res a peccato libera fuit. De rebus igitur a peccato liberis nata esse peccata qui negat, aut Manichaeus est manifestus, aut Manichaeis suffragatur incautus. 60. Deinde ponens alia verba mea, sic argumentaris quasi ego dixerim, Cum servit conjugatis ad propagandam prolem, tunc honorari libidinem. Dicis tibi ipse quod vis: nam ego hoc nec dixi omnino, nec sensi. Quomodo enim
Abbreviated transcription (Latin):
catũ quod ñ destruit nisi saluator quem parinilis inuidetis. Destru¬
it aut soluendo qđ rei sunt non negando. ideo quippe concubitus
coniugalis. qui fit intentione generandi. non ẽ. peccatũ. quia bene
utit᷑ lege peccati. id ẽ concupiscentia quȩ ẽ in menbris repugnans le¬
gi mentis. Quȩ si ꝓpterea reũ parentẽ ñ tenet quia regeneratꝰ ẽ. qͥd mi¬
rũ si ꝑꝑea reũ tenec nascentẽ. qr iñ natꝰ est : E ido ne reus remaneat etiã
ipse regenerãdꝰ est: ħ uͦ sententia tua qͣ dixisti de ea req̃ apeccato lib̾a ÷ pecc̃a ñ
nasci qͣtũadiuuet manicheoꝰ si cogites uoles eam delere de libro tuo. et
de cordibus omnum qui legerint librum tuum. Si enim de ea re quȩ
apeccato libera ẽ p̃ecc̃a ñ nascunt᷑. habent aliam naturam suam
scłm manicheos unde nascantur. Quos et aliis similibus senten¬

Expanded text:
catum, quod non destruit nisi Salvator, quem parvulis invidetis. Destrucatum, quod non destruit nisi Salvator, quem parvulis invidetis. Destruit autem solvendo quod rei sunt, non negando. Ideo quippe concubitus conjugalis, qui fit intentione generandi, non est peccatum, quia bene utitur lege peccati, id est concupiscentia, quae inest in membris repugnans legi mentis. Quae si propterea reum parentem non tenet, quia regeneratus est; quid mirum si propterea reum tenet nascentem, quia inde generatus est? Et ideo ne reus remaneat, etiam ipse regenerandus est. Haec vero sententia tua qua dixisti, « De ea re quae a peccato libera est, peccata non nasci, » quantum adjuvet Manichaeos, si cogites, voles eam delere de libro tuo, et de cordibus omnium qui legerunt librum tuum. Si enim non de ea re quae a peccato libera est, peccata nascuntur; habent aliam naturam suam, secundum Manichaeos, unde nascuntur. Quos et aliis similibus senten
Abbreviated transcription (Latin):
las ꝑdurat utiq qđ negari ñ pot̾ contra qđd debet concupiscere
sp̃c. ne homo iam renatꝰ concupiscentia sua trahat᷑ illectus: et utiq
concupiscentia quȩ repugnat ut trahat. etiam si sp̃u contra eam con¬
cupiscente et resistente ñ trahat. Ac ꝓpterea nec concipiat pariatq pec¬
catũ: ñ ẽ bonũ. et ipsa ẽ de qua dicit apłs. Scio quia ñ habitat in me.
hoc ẽ. in carne mea bonũ. hoc aut̃ quod ñ ẽ bonũ. xp̃c in natura si ha¬
beret sua. ñ sanaret in nr̃a. Intͣponis aliud de libro meo. et qm̃ dixi
coniugalem concubitũ qui fit intentione generandi ñ ipsũ ẽe peccatũ
eo quod bona uoluntatis animi sequentem ducat. non ducentẽ sequa¬
t᷑ corporis uoluptatem. tu contra refers de ea re quȩ apecato libera
ẽ. peccata non nasci. Isto mͦ eristimans te posse destruere originale pec¬

Expanded text:
las; perdurat utique, quod negare non potes, contra quod debet concupiscere las; perdurat utique, quod negare non potes, contra quod debet concupiscere spiritus, ne homo jam renatus concupiscentia sua trahatur illectus. Et utique concupiscentia quae repugnat ut trahat, etiam si spiritu contra eam concupiscente et resistente non trahat, ac propterea nec concipiat pariatque peccatum , non est bonum. Et ipsa est, de qua dicit Apostolus, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum . Hoc autem quod non est bonum Christus in natura si haberet sua, non sanaret in nostra. CAPUT XVI. 59. Interponis aliud de libro meo, et quoniam dixi, « conjugalem concubitum, qui fit intentione generandi, non ipsum esse peccatum, eo quod bona voluntas animi sequentem ducat, non ducentem sequatur corporis voluptatem » : tu contra refers, « De ea re quae a peccato libera est, peccata non nasci; » isto modo existimans te posse destruere originale pec
Abbreviated transcription (Latin):
iudicauerit apłz sufficere ad ostendendum in xp̃o nullũ fuisse peccatum.
quia dixit nullũ eũ fecisse peccatum. ut doceret inquis qͥa quiñ fecit ha¬
bere nͣ potuit: omino uerissimum ẽ: ꝓfecto enĩ peccatũ etiam maior fecis¬
set. si paruus habuisset. Nam ꝓpterea nullus ẽ hominũ pret̾ ipsum qui
peccatũ non feceret grandioris ętatis accessu. quia mllus ẽ hominũ
pret̾ ipsum qui peccatum ñ habuerit infantilis etatis exortu tolle in¬
quis exempli causam. tollet᷑ et p̃cium qđ ꝓnobis factus ẽ none̾ mi¬
rum qđ solũ exemplũ ponis in xp̃o. qui presidiũ gr̃ȩ quo erat ple¬
nus oppugnas. Spe inquis malo carendi. ad fidei presidia conuola¬
mus. ñ aut̃ caremus in natis: siquidem post baptisma uirilitatis
ipsa ꝑdurat: quia uirilitatis nomine concupiscentiã carnis appel¬

Expanded text:
judicaverit apostolus sufficere ad ostendendum in Christo nullum fuisse peccatum, judicaverit apostolus sufficere ad ostendendum in Christo nullum fuisse peccatum, quia dixit nullum eum fecisse peccatum: Ut « doceret, » inquis, « quia qui non fecit, habere non potuit. » Omnino verissimum est. Profecto enim peccatum etiam major fecisset, si parvus habuisset. Nam propterea nullus est hominum praeter ipsum qui peccatum non fecerit grandioris aetatis accessu, quia nullus est hominum praeter ipsum qui peccatum non habuerit infantilis aetatis exortu. 58. « Tolle, » inquis, « exempli causam, tolletur et pretii, quod pro nobis factus est. » Non est mirum quod solum exemplum ponis in Christo, qui praesidium gratiae, quo erat plenus, oppugnas. « Spe, » inquis, « malo carendi ad fidei praesidia convolamus, non autem caremus innatis: siquidem post Baptisma virilitas ipsa perdurat. » Qui virilitatis nomine concupiscentiam carnis appel
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sp̃ali munere adiutus. adu̾sus carnis concupiscentiã concupi¬
scit. Sed quacũq te u̾ses. quacũq te iactes. quacũq undecũq col¬
les: Potuit quidẽ: Nam quid ẽ qd̃ nos ad imitationem patris hor¬
tat᷑. qui solem suũ facit oriri suꝑ bonos et malos. ut eiꝰ exemplo
nr̃os diligamus inimicos : Ueruntam̃ natura hominis xp̃i
nr̃e naturȩ dissimilis ñ fuit. s uitio nr̃o dissimilis fuit. Ille quip¬
pe sine uitio natus ẽ homo. qđ hominũ nemo. Quantũ auͣt ad
uitam ꝑtinet qua xp̃m debemus imitari. hoc quoq ad distantiã
plurimũ ualet. qđ unus quisq nr̃m homo ẽ. ille aut etiã ds̃.
Neq enĩ tantũ potest iustus eẽ homo qui homo ẽ. quantũ homo
qui et ds̃ ẽ: illud sane magnũ uerumq dixisti. cũ posuisses testi¬
monium apłi petri dicentis. qui peccatum non fecit. Notandum eẽ qđ

Expanded text:
 spiritus spirituali munere adjutus adversus carnis concupiscentiam concupi spiritus spirituali munere adjutus adversus carnis concupiscentiam concupiscit. Sed quacumque te verses, quacumque te jactes, quaecumque undecumque collis. » Potuit quidem: nam quid est quod nos ad imitationem Patris hortatur, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, ut ejus exemplo nostros diligamus inimicos ? Verumtamen natura hominis Christi nostrae naturae dissimilis non fuit, sed vitio nostro dissimilis fuit. Ille quippe sine vitio natus est homo, quod hominum nemo. Quantum autem ad vitam pertinet, qua Christum debemus imitari, hoc quoque ad distantiam plurimum valet, quod unusquisque nostrum homo est, ille autem etiam Deus. Neque enim tantum potest justus homo esse qui homo est, quantum homo qui et Deus est. Illud sane magnum verumque dixisti, cum posuisses testimonium apostoli Petri, dicentis, Qui peccatum non fecit ; notandum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
tia qua caro concupiscit aduersus sp̃m. sine qua fuit ante pecca¬
tum primus homo. qualem nobis exhibuit humanã naturam
xp̃c homo. Quia sicut ille exterra. sic istȩ sine tali concupiscentia
ẽ creatus exfemina. Assumens tam̃ ex illa etiã mortalitatis infirmi¬
tatẽ qualis nͨ erat ante peccatũ in carne hominis primi ut eet is¬
ta qđ tunc illa ñ fuit similitudo carnis peccati. Ut gͦ nobis pacien¬
di pͣberet exemplũ. nͨ habuit ille mala sua. s ꝑtulit aliena. Indolo¬
ribꝰ ꝓ nobis. ñ incupiditatibus fuit. Qua ꝓꝓt̾ natos ex adam trans¬
ferri renatos oportet ad xp̃m. ne regno dei ꝑeant imagines dei. qđ
sine malo fieri qui dicit. nec amorem habet nec timorem dei. Cũ hoc
aut malo necesse ẽ hominẽ de dãpnata origine generari. Rege¬
neratos aut absit ut redigamus sicut calumpniaris sub necessita

Expanded text:
tia qua caro concupiscit adversus spiritum, sine qua fuit ante peccatia qua caro concupiscit adversus spiritum, sine qua fuit ante peccatum primus homo, qualem nobis exhibuit humanam naturam Christus homo; quia sicut ille ex terra, sic iste sine tali concupiscentia est creatus ex femina. Assumens tamen ex illa etiam mortalitatis infirmitatem, qualis non erat ante peccatum in carne hominis primi, ut esset ista, quod tunc illa non fuit, similitudo carnis peccati. Ut ergo nobis patiendi praeberet exemplum, non habuit ille mala sua, sed pertulit aliena; in doloribus pro nobis, non in cupiditatibus fuit. 56. Quapropter, natos ex Adam, transferri renatos oportet ad Christum; ne a regno Dei pereant imagines Dei, quod sine malo fieri qui dicit, nec amorem habet, nec timorem Dei. Cum hoc autem malo necesse est hominem de damnata origine generari. « Regeneratos » autem absit « ut redigamus » sicut calumniaris, « sub necessi
Abbreviated transcription (Latin):
sententia mea ego dicã. quia tu dicere noluisti. et stati cur nolu¬
eris apparebit. Occulta in quam tabe carnalis concupiscentiȩ
suȩ tabificauit. mões desua stirpe uenturos. ñ itaq carne̾ tabi
ficauit. incuius conceptu tabes ista ñ fuit. Caro itaq xp̃i mor¬
talitatẽ de mortalitate materni corporis trarit. quia mortale
corpus eius inuenit. Contagiũ uero peccati originalsñ traxit.
quia concũbentis concupiscentiã ñ inuenit. Si aut̃ nec morta¬
litatẽ s solam substantiã carnis de matre sumpsisset. ñ solũ caro
eiꝰ caro peccati. s nec similitudo carnis peccati ee potuisset. Sed
comparas me et coequas aposlinaris errori. qui carins sensũ
fuisse negauit in xp̃o. ut imꝑitis nebulas undecumq cominoueas.
ne lucem ueritatis attendant. Aliud ẽ sensus carnis sine quo nuuitus
fuit. aut ẽ aut erit incorpore uiuens homo. et aliud ẽ concupiscen¬

Expanded text:
sententia mea, ego dicam, quia tu dicere noluisti; et statim cor nolusententia mea, ego dicam, quia tu dicere noluisti; et statim cor nolueris apparebit. « Occulta, » suae tabificauit in se omnes de sua stirpe uenturos. hinc omnino nec alificavit, in cujus conceptu tabes ista non fuit. Caro itaque Christi mortalitatem de mortalitate materni corporis traxit, quia mortale corpus ejus invenit: contagium vero peccati originalis non traxit, quia concumbentis concupiscentiam non invenit. Si autem nec mortalitatem, sed solam substantiam carnis de matre sumpsisset; non solum caro ejus caro peccati, sed nec similitudo carnis peccati esse potuisset. 55. Sed comparas me et coaequas « Apollinaris errori, qui carnis sensum fuisse negavit in Christo: » ut imperitis nebulas undecumque commoveas, ne lucem veritatis attendant. Aliud est sensus carnis, sine quo nullus fuit, aut est, aut erit in corpore vivens homo: et aliud est concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
porum posse cũ quibus ñ paucinascunt᷑ ĩ fantes. ꝗͣuis absit ut dubitet᷑
am uerũribonũ ẽẽ oiũ corꝑũ formatorẽ. ⁊ tñ exopificis tãti manibꝰ cã mul¬
ta non solũ uitiosa uerũ etiã monstruosa ꝓcedunt. ut nature non¬
nullis appellent᷑ errores: Qui cũ oꝑantem uim diuinã et quid
cur faciat indagare ñ possint. fateri eos pudet nescire qđ nesciunt.
Qb̃ aut̃ attinet ad peccati originalis in omnes homines transitũ
qm̃ ꝑconcupiscentiam carnis transit. transire in eam carne̾ ñ po¬
tuit. quã ñ ꝑ illam uirgo concepit. Quod enĩ et de alio libro
meo quem scripsi ad sc̃ę memoriȩ marcellinũ uelut mͥ ꝑscribens
ponere uoluisti de adam dictũ. qđ tabificauit in se om̃s de sna
stirpe uenturos. unde utiq ille tabificauit. ñ inde xp̃c in ma¬
tris uterũ uenit. s uerba quȩ adrẽ maxime ꝑtinent in eadem

Expanded text:
porum posse, cum quibus non pauci nascuntur infantes; quamvis absit ut dubitetur, porum posse, cum quibus non pauci nascuntur infantes; quamvis absit ut dubitetur, Deum verum et bonum esse omnium corporum formatorem: et tamen ex opificis tanti manibus tam multa, non solum vitiosa, verum etiam monstrosa procedunt, ut naturae a nonnullis appellentur errores; qui cum operantem vim divinam, et quid cur faciat, indagare non possint, fateri eos pudet nescire quod nesciunt. 54. Quod autem attinet ad peccati originalis in omnes homines transitum, quoniam per concupiscentiam carnis transit, transire in eam carnem non potuit, quam non per illam virgo concepit. Quod enim et de alio libro meo, quem scripsi ad sanctae memoriae Marcellinum, velut mihi praescribens ponere voluisti, de Adam dictum, « quod tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos: » unde utique ille tabificavit, non inde Christus in matris uterum venit. Sed verba quae ad rem maxime pertinent in eadem
Abbreviated transcription (Latin):
guit uanitatẽ. qui putant naturalem ꝓfunditatẽ posse inuestiga¬
tione aliqua comp̾hendi. hoc tͥ dic et noli de anime origine teme¬
re aliquid definire. qđ uł ratione uerissima. uł diuino ȩloquio mi¬
nime ambiguo ñ pot̾ comp̃bendi. s potius quod sapientis sima
mulier mater machabeorum saꝑe. nam et eius uerba posuisti quȩ
filiis suis ait. Nescio qualit̾ in utero meo appariustis. quod utiq
ñ putanda ẽ. dixisse de corporibus eorũ. quȩ corpora se nͨ dubita¬
bat ex uirili semine concepisse. s utrũ animȩ filiorũ de pat̾na
anima tracte fuerint. an aliunde inut̾o eiꝰ ẽẽ ceperinthoc nmirũ
illa nesciebat. nec eam pudebat ut temeritatẽ caueret. ignoranti¬
am confiteri. Quid ẽ gͦ qđ causaris cur non ipso filii mundentur
effectu ut apollutionibus iniquis quȩ dicunt᷑ parentũ. maiestate
opificis expient᷑: Nec attendis hoc dici etiã demanifestis uitus cor¬

Expanded text:
guit vanitatem, qui putant naturalem profunditatem posse investigaguit vanitatem, qui putant naturalem profunditatem posse investigatione aliqua comprehendi. » Hoc tibi dic, et noli de animae origine temere aliquid definire, quod vel ratione certissima, vel divino eloquio minime ambiguo non potest comprehendi; sed potius quod sapientissima mulier mater Machabaeorum sape. Nam et ejus verba posuisti, quae filiis suis ait: Nescio qualiter in utero meo apparuistis . Quod utique non putanda est dixisse de corporibus eorum, quae corpora se non dubitabat ex virili semine concepisse: sed utrum animae filiorum de paterna anima tractae fuerint, an aliunde in utero ejus esse ceperint, hoc nimirum illa nesciebat; nec eam pudebat, ut temeritatem caveret, ignorantiam confiteri. Quid est ergo quod causaris, « Cur non ipso filii mundentur effectu, ut a pollutionibus, » inquis, « quae dicuntur parentum, majestate opificis expientur? » Nec attendis hoc dici etiam de manifestis vitiis cor
Abbreviated transcription (Latin):
mariȩ corpus quã uis inde uenerit. tam̃ eã nͣtͣiecit in corpꝰ quod
nͨ inde concepit. Cȩterũ corpus xp̃i inde dictũ ee̾ in similitudine
carnis peccati. quia omĩs alia hominũ caro peccati ẽ. Quis quis
negat et carnẽ xp̃i ita carni comparat nascentiũ hominũ cęt̾oꝵ
ut asserat utramq eẽ puritatis ȩqualis. detestandus hereticus
inuenit᷑. Magnũ porro aliquid inuenisse tibi uideris et copiosis¬
sime disputas etiam si nascentes mali aliquid exparentibus tra¬
here possent qd erpiarent᷑ mnanibus dei. quia eos ip̃se format.
in uteris matrũ. Ab ipso aut formari homines quasi hoc negare¬
mus instantissime ꝓbas multa de scͥpt᷑is ad hibens destimomia ĩqͥb:
cum ea u̾ba ex libro ȩccłastico posuisses. quibus dei oꝑa dicunt᷑
occulta. continuo tua subiecisti atq dixisti. quȩ sententia eoꝵ ar¬

Expanded text:
Mariae corpus quamvis inde venerit, tamen eam non trajecit in corpus quod Mariae corpus quamvis inde venerit, tamen eam non trajecit in corpus quod non inde concepit. Caeterum, corpus Christi inde dictum esse in similitudine carnis peccati, quia omnis alia hominum caro peccati est, quisquis negat, et carnem Christi ita carni comparat nascentium hominum caeterorum, ut asserat utramque esse puritatis aequalis, detestandus haereticus invenitur. 53. Magnum porro aliquid invenisse tibi videris, et copiosissime disputas, « etiam si nascentes mali aliquid ex parentibus trahere possent, quod expiaretur manibus Dei, quia eos ipse format in uteris matrum. » Ab ipso autem formari homines quasi hoc negemus instantissime probas, multa de Scripturis adhibens testimonia: in quibus cum ea verba ex libro Ecclesiastico posuisses, quibus Dei opera dicuntur occulta ; continuo tua subjecisti atque dixisti, « Quae sententia eorum ar
Abbreviated transcription (Latin):
ad impietatis arbii tum. ut xp̃i caro quia de maria natus ẽ cunis
uirginis caro. sicut cȩterorũ omniũ ex adam fuerat ꝓpagata nichil
distet acarne peccati. et sine ulla distinctione apłs dixisse credat᷑. eũ
fuisse missum in sumlitudine carnis peccati. immo potius instas
ut milla sit caro peccati. ne hoc sit et xp̃i: Quid ẽ gͦ carnis similitu
do peccati. si nulla ẽ caro peccati : Sed hanc apłicam sententiãme ñ
intellexisse dixisti. nec eam tam̃ exposuisti ut te doctore nossemus. qđ
aliqua res possit eẽ similis ei rei quȩ ñ ẽ. Quod si dementis ẽ dice¬
re. et sine dubio caro xp̃i nͥ e̾ caro peccati. s similis carnis peccati
quid restat intelligamus nisi ea excepta omnẽ reliquã humanã
carnem eẽ peccati : et hinc apparet illam concupiscentiam ꝑ quã
xpͦc concipi noluit. fecisse ingenere humano ꝓpaginẽ mali. quia

Expanded text:
ad impietatis abruptum, ut « Christi caro, quia de Maria natus est, cujus ad impietatis abruptum, ut « Christi caro, quia de Maria natus est, cujus virginis caro sicut caeterorum omnium ex Adam fuerat propagata, nihil distet a carne peccati, et sine ulla distinctione Apostolus dixisse credatur, eum fuisse missum in similitudine carnis peccati » ; imo potius instas, « ut nulla sit caro peccati, ne hoc sit et Christi? » Quid est ergo, similitudo carnis peccati, si nulla est caro peccati? Sed « hanc apostolicam sententiam me non intellexisse » dixisti: nec eam tamen exposuisti, ut te doctore nossemus quod aliqua res possit esse similis ei rei quae non est. Quod si dementis est dicere, et sine dubio caro Christi non est caro peccati, sed similis carni peccati; quid restat ut intelligamus, nisi ea excepta omnem reliquam humanam carnem esse peccati? Et hinc apparet illam concupiscentiam, per quam Christus concipi noluit, fecisse in genere humano propaginem mali: quia