comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s act. ueniat. Est aut̃ ille supior. ecce concupiu
mandata tua: in tua iustitia uiuifica me. Deinde se.
quodammꝰ quid dixerit. intua iustitia uiuificame.
lutare tuum scđm eloquium titũ. hoc ẽ. scđm ꝓ
missienem suã: unde nos uult apłs filios ꝓmissio¬
nis inttelligi: ne arbitremur nrm eẽ. quod sumus.
s totum grẽ dĩ retribuamus. Factus ẽ. enĩ nobisxp̃e

Expanded text:
 «Et veniat.» Est autem illa superior, «Ecce concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me:» deinde seqquodammodo quid dixerit, «In tua justitia vivifica me;» e tuum secundum eloquium tuum:» hoc est secundum promissionem tuam. Unde nos vult Apostolus filios promissionis intelligi ; ne arbitremur nostrum esse quod sumus, sed totum Dei gratiae retribuamus. «Factus est» enim «nobis»
Abbreviated transcription (Latin):
habentes resurrectionẽ futurã in qua ꝑit geniit᷑ omis. &
laus succedit: in qua onũs tribulatio moriet᷑. & erit sine
fine exultatio. Nondũ gͦ habentes hoc inre. sed tam̃ tenen¬
tes inspe: gemunt ex desicłio qͦdã. ot orant se lib̾ari ab ho¬
bonis. Non enĩ separatio ĩ cuiq tuta. ẽ. Illiꝰ eni erit sepa¬
ratio. qͥ ñ nouit errare. Quid .ẽ. qͥñ nouit errare: Ut
nec malũ traiciat addexterã. nec bonũ ad sinistrã. Nos
malũ nouim: eras qualis futurꝰ sit iguorauiꝰ. Et forte quẽ

Expanded text:
habentes resurrectionem futuram, in qua perit omnis gemitus, et habentes resurrectionem futuram, in qua perit omnis gemitus, et laus succedit, in qua omnis tribulatio morietur, et erit sine fine exsultatio; nondum ergo habentes hoc in re, sed tamen tenentes in spe, gemunt ex desiderio quodam, et orant se liberari ab hobonis: non enim separatio jam cuique tuta est. Illius enim erit separatio, qui non novit errare. Quid est, qui non novit errare? Ut nec malum trajiciat ad dexteram, nec bonum ad sinistram. Nos malum novimus, cras qualis futurus sit ignoramus; et forte quem
Abbreviated transcription (Latin):
capitis scã ȩccła .c̃. in cuiꝰ nos m̃bris sumꝰ. si caput nrm̃¬
diligimꝰ. Audiamꝰ gͦ uoces corporis xp̃i: hoc .e. uoces
nras si sumꝰ in xp̃i corpore: q qͥsqͥs ibi ñ fuerit. in eis erit
int̃ qͦs illud corpꝰ gemit. sinde aut inillo corpore
eris ut gemas int̾ malos: aut ñ eris iu illo corpore. &
in eis eris. int̾ qͦs malos genut corpꝰ. Qđ g̾emit int̾
malos: aut mẽbrũ xpĩ.ẽ. aut hostis xpĩ. Nec isti inimi.¬
ci & aduersarii corporis xpĩ: uno mͦ intelligunt᷑.
aut uno modo agunt. Uer sipellis. ẽ. enĩ qui in eis ꝑp¬
nat: & qui eis utit tanꝗͣ uasis suis. Cȩterũ nufa
ab illo lib̾ant᷑. et in corpus xp̃i tͣnseunt: ce qui sinit.
& qui futuri sinit. nouit ille qͥ tos redemit singuine¬
suo nescientes. Sunt autẽ quidĩ ꝑseueraturi in malieu
niguotũ .ẽ. Iuterĩ illi qui iã cõpaginati sĩ cũ mẽbris ciꝰ. ñdũ

Expanded text:
capitis sancta Ecclesia est, in cujus nos mcapitis sancta Ecclesia est, in cujus nos miligimus. Audiamus ergo voces corporis Christi, hoc est voces nostras, si sumus in Christi corpore; quia quisquis ibi non fuerit, in eis erit inter quos illud corpus gemit. Proinde aut in illo corpore eris, ut gemas inter malos; aut non eris in illo corpore, et in eis eris inter quos malos gemit corpus, quod gemit inter malos: aut membrum Christi, aut hostis corporis Christi. Nec isti inimici et adversarii corporis Christi uno modo intelliguntur, aut uno modo agunt. Versipellis est enim qui in eis regnat, et qui eis utitur tanquam vasis suis. Caeterum multi ab illo liberantur, et in corpus Christi transeunt; et qui sint, et quot futuri sint, novit ille qui illos redemit sanguinesuo nescientes. Sunt autem quidam perseveraturi in malitiaignotum est. Interim illi qui jam compaginati sunt cum membris ejus, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. & inipsis dñs om̃iũ. ut istũ psalmũ affr¬
rã aduos intelligendũ quantũ dnis donat.
Adiuuet orationibꝰ ur̃is: ut ea dicã quȩ opor.¬
tet me licere. et uos audire: ut om̃ibꝰ nob̾
ut radix bona: quȩ pluiuã in fructũ ducit.
Esidia auͣtͣe ⁊ error diabolicꝰ. & cupiditas mala
Tradix om̃iũ maloꝵ sic̃ radix spinarũ: etiã
dulcẽ pluuiã ad punctiones conuertit. Quid habet
psalmꝰ iste. credo cũ cantaret᷑ aduertisse uos: qm̃ con¬
querit᷑ & gemit. & p̃cẽ dõ fundit. int̾ malos constitu-¬
illiꝰ mopis idest egentis: ñdũ saciati. esurientis & siti¬
entis iusticiã: cui quȩdĩ ꝓmissa situritas in fine seruit᷑.
Interĩ hic nẽ sitiat ⁊esuriat & gemat: pulset. quęrat.
ꝑ egrinationis illecebris ñ delectet᷑: ñ putet patriã
et uoluit: caput scilicet cuiꝰda corporis. Non eni potest
dici caput: ubi corpꝰ nuillũ.ẽ: cui sit caput. Pinde si

Expanded text:
nus omnium, ut istum psalmum afferam ad vos intelligendum, quantum Dominus donat. Adjuvet orationibus vestris, ut ea dicam quae oportet me dicere, et vos audire; uti omnibus nobis ut radix bona quae pluviam in fructum ducit: perfidia vero, et error diabolicus, et cupiditas, mala radix omnium malorum , sicut radix spinarum, etiam dulcem pluviam ad punctiones convertit. 2. Quid habet psalmus iste, credo cum cantaretur, advertisse vos; quoniam conqueritur et gemit, et precem Deo fundit, inter malos constituillius inopis, id est egentis, nondum satiati, esurientis et sitientis justitiam , cui quaedam saturitas promissa in fine servatur. Interim hic nunc sitiat et esuriat, gemat et pulset et quaerat. Peregrinationis illecebris non delectetur, non putet patriam  caput nostrum esse voluit, caput scilicet cujusdam corporis. Non enim potest dici caput, ubi corpus nullum est cui sit caput. Proinde, si
Abbreviated transcription (Latin):
tũ .ẽ. finis enĩ legis xp̃c ad iusticiã: omĩ credenti. Ergo
cũ audis psalmũ dicere in finẽ: corda conuertant᷑ ad xp̃m.
Tanꝗͣ cnĩ p̃co psalmi. ẽ. titułꝰ psalmi: ueluti dicens. Ecce
tantũ: sed ante ada. Nec ante ada tantũ. sedꝰ ante t̾rã
& cęlũ : ante om̃s angłos. ante om̃s potestates ⁊ uirtutes:
ante omĩa uisibilia & inuisibilia. Quare: Quia anteꝗͣ
etͥnt: omĩa ꝑ ipsũ facta st̃. & sine ipso factũ. c̃ nichil. Ergo
qr ex semine dd. ñ scđm diuinitatẽ qua creator.ẽ. ipsiꝰ dđ.¬
sed scđm earnẽ. dd̃ dignat᷑. ẽ. uocari in ꝓphetia: in ipsũ finc̃:
esto in corpore eiꝰ. Uox quã audisti tua fut: & ora & dic
qđ sequit᷑.¬

Expanded text:
tum est: «Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti» . Ergo cum audis Psalmum dicere, «In finem,» corda convertantur ad Christum. Tanquam enim praeco Psalmi est titulus Psalmi, veluti dicens, Ecce tantum, sed ante Adam; nec ante Adam tantum, sed ante coelum et terram, ante omnes Angelos, ante omnes Potestates et Virtutes, ante omnia visibilia et invisibilia. Quare? Quia ut haec essent, omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Ergo quia ex semine Dsed secundum carnem; David dignatus est vocari in prophetia: in ipsum finem iocem audi, et esto in corpore ejus. Vox quam audisti tua fiat, et ora, et dic quod sequit
Abbreviated transcription (Latin):
anmuntiabit ppło suo. Nlon contris¬
tentur isrłite sc̃i: qui dimisert̃
omĩa sua. isecuti sunt eũ. Nlon
contristentur dicentes. quisnã
poterit saluis fieri. quia
facilius intra camelus
ꝑ foram̃ acus. qũa¬
A diues in reguum cęlorum.
Annuntiadit eni ͤ fortitudinẽ oꝑum suor. quoniã¬

Expanded text:
annuntiabit populo suo.» Non contristentur Israelitae sancti, qui dimiserunt omnia sua et secuti sunt eum; non contristentur dicentes: «Quisnam poterit salvus fieri?» Quia «facilius intrat camelus per foramen acus, quam dives in regnum coelorum» . Annuntiavit enim eis fortitudine
Abbreviated transcription (Latin):
in habitaculũ di inspũ scõ. hoc ẽ. templum dĩ ad quod
ꝑtin& sacram̃tum ꝓpħationis agei nachariȩ. Cui rur¬
sus idem apłs dic̃. Templum enĩ dĩ sciñ ẽ. quod estis
uos. Iuisquis igitur se ad opꝰ hiniꝰ coȩdificationis. &
ad spẽ scȩ̃ firmeq cẽnpaginis. tanquã lapidẽ uiuũ
ab huiꝰ mundi ruiosa labe conuertit. intelligit ci¬
tulum psalmi. intelligit comiersionẽ aggei ⁊ zacha¬
riȩ. Cantate gͦ quȩ secuntur. ñ tra lingua noce.
quam uita. Erit eñ ȩdificii ꝑfectioniesfabilis pax

Expanded text:
in habitaculum Domini in spiritu» . Hoc est templum Dei, ad quod pertinet sacramentum prophetationis Aggaei et Zachariae: cui rursus idem apostolus dicit, «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» . Quisquis igitur se ad opus hujus coaedificationis, et ad spem sanctae firmaeque compaginis, tanquam lapidem vivum ab hujus mundi ruinosa labe convertit; intelligit titulum Psalmi, intelligit conversionem Aggaei et Zachariae. Cantet ergo quae sequuntur, non tam linguae voce, quam vitae. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
sa ꝓbatum ẽ. tnsitoria
pmisisse: manclauit quipp e in et̾num testamentũ
suum. Sed quod. nͥ norum: Cuiꝰ heres quisquis
ec̃. uolueris nolo te fallas. nec t̾ram trahentem lac
imel. carnalit̃ cagites. nãm amęna p̃dia. ñ hortos
fructiferos. ⁊ epacos. Nlon tale aliquid mediteris
ibi satietur. Primo penas fuge. gehennas deuita.
re. cogitando potes. immortaliũ dilitiarũ matrẽ
concupisce sapientiam.ĩ s iitium sapientiȩ timor
dñi. Delectabit illa. nineffabilit̾ ꝓculdubio delata¬
tibi donanda sunt. debita. quã p̃mia flagitanda
Initiũ gͦ sapientie timor dni. Bonus ẽ. intellectus. qͥs
negeit: S intelligere iñfacere : ꝑicłosum ẽ. Bomis¬
man&e. ⁊⁊ hoc erit p̾miũ. hic fims. hec statio. se¬
desq ꝑpetua. Illic inueniuntur inandata fide¬
lia cenfirmata inscłm scłi. Ipsa ẽ. hereditas no¬
ui testam̃ti. mandata mȩt̾num. Onam petu
inquit a dn̾o hanc requiram. ut inhabitẽ indo

Expanded text:
tum est transitoria promisisse: «Mandavit» quippe «in aeternum Testamentum suum.» Sed quod, nisi Novum? Cujus haeres quisquis esse volueris, nolo te fallas, nec terram trahentem lac et mel carnaliter cogites, non amoena praedia, non hortos fructiferos et opacos, non tale aliquid mediteris ibi satietur. Primo poenas fuge, gehennas devita: re cogitando potes, immortalium deliciarum matrem concupisce sapientiam: sed, «Initium sapientiae, timor Domini.» Delectabit illa, et ineffabiliter procul dubio delectatibi donanda sunt debita, quam praemia flagitanda. «Initium» ergo «sapientiae timor Domini. Bonus est intellectus.» Quis negat? Sed intelligere et non facere, periculosum eet hoc erit praemium, hic finis, haec statio sedesque perpetua. Illic inveniuntur mandata fidelia, confirmata in saeculum saeculi; ipsa est haereditas Novi Testamenti mandata in aeternum. «Unam petii,» inquit, «a D
Abbreviated transcription (Latin):
ut hic laboretur. ibi requiescatur. quia redemptio¬
nem misit popło suo. Unde aut̃ redimuntur.
nͥ a captiuitate ꝑ egrmationis hui. Non gͦ requies.
nͥ incelesti patria requiratur. Dedit quidem ds̃

Expanded text:
ut hic laboretur, illic requiescatur: quia, «Redemptiout hic laboretur, illic requiescatur: quia, «Redemptionem misit populo suo.» Unde autem redimuntur, nisi a captivitate peregrinationis hujus? Non ergo requies nisi in coelesti patria requiratur. 8. Dedit quidem Deus
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ⁊ p̃ceptum diuitibus huiꝰ scłi ñ suꝑbe saꝑe.
neq sꝑare inincerto. diuiciarũ suarui. s in dõui¬
uo. cui facile ẽ. quod hominibus difficile ẽ. Sic
enĩ multi uocati sunt: sic occupata ẽ. hereditas.
gentiũ. Sic factum ẽ. ut &iam plurum qui non
dimiser̃ omiã sua in hac uita. ut sequerentur eũ.
uitam &iam ipsam ꝓnominis eius confessione con¬
tempnerent. ⁊ tanquã cameli humiliantes se ad
portanda onera p̾ssurarũ. intrarent &iam sicut
ꝑ foram̃. acus. ꝑ compungentes: passionis angustias.
pse fec̃ hec: cui onnã possibilia sunt. Oꝑa manu¬
um ciꝰ ueritas ⁊ iudicium. Tencatur ueritas. ab
centur quo ñ solum eos aquibus iudicati sunt. sed
&iam angłos diudicent. adu̾sus quos eis erat col¬
luctatio. &iam cum abhominibus iudicari uideren¬
tur. Non separae axp̃o tribulatio. angustia fanes.
muiditas. gladius.: fidelia enĩ omiã mandata eius.
facta inueritate niustitia. hoc ẽ. uerũ. ⁊ iustum.

Expanded text:
ceptum divitibus hujus saeculi non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum; sed in Deo vivo , cui facile est quod hominibus difficile est. Sic enim multi vocati sunt, sic occupata est haereditas Gentium, sic factum est ut etiam plurimi qui non dimiserunt omnia sua in hac vita ut sequerentur eum, vitam etiam ipsam pro nominis ejus confessione contemnerent; et tanquam cameli humiliantes se ad portanda onera pressurarum, intrarent etiam sicut per foramen acus, per compungentes passionis angustias. Ipse fecit haec, cui omnia possibilia sunt. 7. «Opera manuum ejus veritas et judicium.» Tenm perducuntur, quo non solum eos a quibus judicati sunt, sed etiam angelos dijudicent, , adversus quos eis erat colluctatio, etiam cum ab hominibus judicari viderentur. Non separet a Christo tribulatio, angustia, fames, nuditas, gladius . «Fidelia» enim «omnia mandata ejus:» facta in veritate et justitia.» Hoc est verum et justum,
Abbreviated transcription (Latin):
cum ista can¬
tata sunt. Nata¬
migrationem ppłi isrł in babilomam. quatuor¬
decim generationes numerantur. sic̃ diuina
E uersi aũ templi renouatio sccłm scĩ iberemiȩ
ꝓphetum. exilla transimgratione post annos¬
septuaginta sꝑabatur. Iui cũ complerentur
fubdario rege babylonis impleti sunt spũ scõ
templi ꝑtinere uidebatur. Sed quisquis corpo¬
ralit gestis. octum cordis infigit. neq inde in
grãm sp̃ualis intellectus extenditur habitat co¬
gitatione in lapidib templi. quib uisibilis fa¬
brica manibus hominũ instructa consurgit. nei
ipse lapisnuis efficitur. templs ac cominodati
atq apptus. quod in suo corpore primũ dñs
rauit cũ ait. Soluite templum hoc: n intri
beatus petrus dic̃. Ad quẽ accedentes

Expanded text:
cum ista cantata sunt. Namigrationem populi Israel in Babyloniam, quatuordecim generationes numerantur, sicut divinaeversi autem templi renovatio secundum sancti Jeremiae prophetiam, ex illa transmigratione post septuaginta annos sperabatur : qui cum complerentur, sub Dario rege Babylonis impleti sunt Spiritu sapertinere videtur . Sed quisquis corporaliter gestis oculum cordis infigit, neque inde in gratiam spiritualis intellectus extenditur, habitat cogitatione in lapidibus templi, quibus visibilis fabrica manibus hominum instructa consurgit; nec ipse lapis vivus efficitur, templo illi accommodatus atque aptus, quod in suo corpore primum Dominus figuravit, cum ait: «Solvite templum hoc, et triduo beatus Petrus dicit: «Ad quem accedentes
Abbreviated transcription (Latin):
steneo. aut totã legẽ memorit̾ ꝓnun¬
ciare. plane in memoria melior me. melior
qͦuis iusto: si iustꝰ ad uerbũ lege ñ tenet. Scd
uide: ut p̃cepta teneas. Scd qͦmͦ teneas: Non
memoria: sed uita. Ilemoria retinentib man¬
data dĩ: Iuis tenet om̃s litteras dĩ: Ecce uolo
ñ solũ memoria tenere: sed & oꝑib meis facere.
Sed quis tenet onnã memoria : Noli timere.
tes. Quando potes : Quomͦ potes : Quãc̃q
paginã int̾rogaueris: hoc tͥ respondebit. Qđ
tenes: tene. Caritatẽ tene. Finis p̃cepti. ẽ. cari¬
tas. Noli cogitare de multitudine ramoꝵ. Ra¬
dicẽ tene: & tota arbor uite .e. & memoria reti¬
nentib mandata eiꝰ: ut faciant ea. Dñs in cȩlo¬
cbronũ sua: Qui descendt ce ascendit. qͥmortaus .
&e resurrexit. qui hominẽ assũptũ in cȩlo leuauit.
ipse parauit in cęlo thronũ suũ. Inronꝰ. sedes. ẽ. iu¬
dicis. Obseruate gͦ que audistis: qr parauit in celo

Expanded text:
teneo, aut totam Legem memoriter pronuntiare. Plane in memoria melior me, melior quovis justo, si justus ad verbum Legem non tenet: sed vide ut praecepta teneas. Sed quomodo teneas? Non memoria, sed vita. «Memoria retinentibus mandata Dei? quis tenet omnes Litteras Dei? Ecce volo non solum memoria tenere, sed et operibus meis facere: sed quis tenet omnia memoria? Noli timere; tes, quando potes, quomodo potes. Quamcumque paginam interrogaveris, hoc tibi respondebit: Quod tenes, tene; charitatem tene: «Finis praecepti est charitas» . Noli cogitare de multitudine ramorum; radicem tene, et tota arbor in te est. «Et memoria retinentibus mandata ejus ut faciant ea.» thronum suum? Qui descendit et ascendit, qui mortuus est et resurrexit, qui hominem assumptum in coelum levavit, ipse paravit in coelo thronum suum. Thronus sedes est judicis: observate ergo qui auditis, quia «paravit in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ciꝰ. In petra edifica: noli in harena. A
& ñ facere : in harena ȩdificare . ẽ. Audire & fa-¬
cere: in petra ȩdificare ẽ. Nec audire nec facere.
nichil ȩdificare. ẽ. Si in harena ȩdificas: ruinã
ȩ dificas. Si nichil ȩdificas: expositꝰ pluuię. fluminib:
uentis. ante rapieris quã steteris. E.rgo ñ .ẽ. ces¬
sandũ sed ȩdificandũ: nec sic ȩdificandũ ut rui¬
na ȩdificet᷑. sed in petra ȩdificandũ: ut tẽptatio
ñ euertat. Si sic. ẽ: benedic dnm̃. Si ñ . c̃. sic: noli
blandiri linguȩ tuȩ. Uitã tuã int̾roga: ipsa tͥ re¬
spondeat. Inuenis qͥd sis mali. Malꝰ geme: confi¬
tere. Confessio tua potest dm̃ benedicere: sed¬
si mutatio tua in benedictione ꝑseueret. Bene

Expanded text:
tatem ejus. In petra aedifica, noli in arena. Audire et non facere, in arena aedificare est: audire et facere, in petra aedificare est: nec audire, nec facere, nihil aedificare est. Si in arena aedificas, ruinam aedificas: si nihil aedificas, expositus pluviae, fluminibus, ventis, ante rapieris quam steteris . Ergo non est cessandum, sed aedificandum: nec sic aedificandum, ut ruina aedificetur; sed in petra aedificandum, ut tentatio non evertat. Si sic est, benedic Dominum: si non est sic, noli blandiri linguae tuae; vitam tuam interroga, ipsa tibi respondeat. Invenis quid sis mali; geme, confitere: confessio tua potest Dominum benedicere; sed mutatio tua in benedictione perseveret. 29.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ipsiꝰ: uos benedicite dnm̃. Om̃s enĩ male uia¬
tes. & si lingua taceant. uita dnm maledicus
Quid ꝓdest qr hymnũ cantat lingua tua: sis¬
legiũ exalat. uita tua male uiuendo My
linguas misisti in blasphemia. Tua lingua

Expanded text:
 vos, vos benedicite Dominum. Omnes enim male viventes, etsi lingua taceant, vita Domino maledicunt. Quid prodest quia hymnum cantat lingua tua, si sacrilegium exhalat vita tua? Male vivendo multas linguas misisti in blasphemiam. Lingua tua
Abbreviated transcription (Latin):
flotere possumꝰ: misit nob uerbũ suũ: & uerbũ
suũ qđ manet in ęt̾nũ. fecit foenũ qđ ñ manet
in ęternũ. Frem fecit natura unigenitũ. uni¬
cũ natũ de substantia sua. frc̃m adoptatis tot
fr̃ib fecit. Noli mirari qr particeps eris ȩt̃ni¬
titis illiꝰ. factꝰ.ẽ. ille prior particeps foeni tui.
Qđ excalsũ. ẽ. ate ñ tͥ denegabit: qͥ qđ humile
erat. ex te suscepit. Ergo hõ quantũ ad hominẽ
ꝑtinet. sic̃ focnũ dies eiꝰ sicut flos agri ita flo
noscet ampliꝰ locũ suũ. Quasi ꝑditio quędã.
quasi interitꝰ qͥdã. Ecce qͥ se inflat: ecce qͥ tumet.

Expanded text:
 misit nobis Verbum suum, et Verbum suum quod manet in aeternum, feno quod non manet in aeternum fratrem fecit: natura Unigenitum, unicum natum de substantia sua fratrem adoptatis tot fratribus fecit. Noli mirari quia particeps eris aeternitatis illius; factus est ipse prior particeps feni tui. Quod excelsum est a te, tibi denegabit, qui quod humile erat ex te suscepit? Ergo «homo,» quantum ad hominem attinet, «sicut fenum dies ejus; sicut flos agri, ita flonoscet amplius locum suum.» Quasi perditio quaedam, quasi interitus quidam. Ecce qui se inflat, ecce qui tumet,
Abbreviated transcription (Latin):
foenũ. Ergo qđ ad te attendis. humilitatẽ tuã
cogita: puluerẽ tuũ cogita: noli extolli. Quicqͥd
meliꝰ eris. grã illiꝰ eris: miscđa illiꝰ eris. Audi enĩ
& intormĩto cũ foeno eritis. Resurget enĩ caro
d tormentũ. Gaudeant illi qͥ timent eũ: qr suꝑ¬
smiscda eiꝰ : & iusticia eiꝰ suꝑ filios filioꝵ. Retri.¬
tionẽ dicit suꝑ filios filioꝵ. Quã multi st̃ seru
ñ habentes filios. Quanto minꝰ filios filioꝵ.

Expanded text:
.» 17. Ergo quod ad te attendis, humilitatem tuam cogita, pulverem tuum cogita; noli extolli: quidquid melius eris, gratia illius eris, misericordia illius eris. Audi enim et in tormento cum feno eritis: resurget enim caro ad tormentum. Gaudeant illi qui timent eum, quitia ejus super filios filiorum.» Retributionem dicit, «super filios filiorum.» Quam multi sunt servi Dei non habentes filios, quanto minus «filios filior
Abbreviated transcription (Latin):
suam: s miserationes dm̃: qui errantem. gerfientem
mniuam dedux̃ ⁊ pauit. qui pugnantẽ adu̾sus diffi.¬
cultatem peccatoꝵ. ⁊ c̃ligatũ uincłis consuetudinis.
soluit. i lib̾auit. qui fastidientem u̾bũ dĩ. ⁊ tedio qͦͥdã
pęne moriente. issa medicina u̾bi sui recreauit: qui
discrimina. mari placato ad portũ ꝑdux̃: qui eum
deniq constituit. ieo ppło. ubi humilibus dat g̃mĩ.
non in illo ubi suꝑb̾ resistit.: ⁊ fec̃ eum suũ. ut intus ma¬
nens. multiplicaretur. ñ ut foris exiens minueretur.
hoc uident recti. ⁊ iocundantur. Onñs gͦ iiquitas.

Expanded text:
«miserationes Domini,» qui errantem et egentem in viam deduxit et pavit; qui pugnantem adversus difficultatem peccatorum, et colligatum vinculis consuetudinis solvit et liberavit; qui fastidientem verbum Dei, et taedio quodam pene morientem, missa medicina verbi sui recreavit; qui discrimina, mari placato ad portum perduxit: denique constituit in eo populo ubi humilibus dat gratiam , non in illo ubi superbis resistit: et fecit eum suum, ut intus manens multipHoc vident recti, et jucundantur. «Omnis» ergo «iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
natus. Ecce quã bonũ & quã io¬
cundũ: habitare fr̃s in unũ. Ita
sonꝰ iste dulcis ẽ: ut qͥ psalteriũ
nesciunt. ipsũ uersũ cantent.
Uã dulcis .ẽ. quã dulcis.ẽ. cari¬
tas: quȩ facit fr̃s habitare in
unũ. Et hoc quide fr̃s ñ indiget int̾p̃tatione aut
expositione. quã bonũ & iocundũ sit habitare in
unũ: sed ea quȩ sequunt᷑. habent aliquid qđ pulsan¬
tib aꝑiat̃. Uerũtam̃ ut ab isto uersu descendat nob̾
intellectꝰ uniuerse texturȩ psalmi: hoc primũ
etiã atq etiã considemꝰ. utrũ de om̃ib xpĩanis di¬
ctũ sit. quã bonũ & quã iocundũ sit habitare frs
in unũ: an aliqͥ suit certi atq ꝑfecti. qͥ habitant
in unũ: nec ad om̃s ꝑtineat ista benedictio. sed ad qͦsdã
aquib tam̃ descendat ad cȩteros. Ista enĩ uerba psal¬
terii: iste dulcis sonꝰ. ista suauis melodia tã in can¬
tico quã in intellectu. etiã monasteria peꝑit. N.d

Expanded text:
natus. «Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum.» Ita sonus iste dulcis est, ut et qui Psalterium nesciunt, ipsum versum cantent. Tam dulcis est, quam dulcis est charitas quae facit fratres habitare in unum. Et hhabitare in unum; sed ea quae sequuntur, habent aliquid quod pulsantibus aperiatur. Verumtamen ut ab isto versu descendat nobis intellectus universae texturae Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam monasteria peperit. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
pauperem am̃dicitate. Mendicus ille ẽ. inchil sibͥ tribuo¬
ens. totum de miscda dĩ ex pectans. ante iainiam domini¬
cam cotidiȩ clamat pulsans ut apiatur ei: nudus itrem̃s
ut uestiatur. occłos int̾ra deicientiens.. ipectus tondens.
stum humilem. hinc pauperem. hunc m̃dicum adiu¬
uit d̃. plurimum eim deipsa separatione hereticoꝵ.
qui pauci facti sunt. nuexati sunt. ⁊ seducti sunt inm
uio nñ iniua. Deniq quid postea exillis diminutis.
seductis. paucis factis: uexatis: in aduuit  pauꝑe quid
fecͣit Et posuit sic̃ ories faimilias. Iuasi unum pau¬
ꝑem. ⁊ unum m̃dici intelligebas. de quo dix̃. et
adiuuit pauꝑem amdicitate. Pauꝑ iste: multe faimi

Expanded text:
pauperem a mendicitate.» Mendicus est ille, nihil sibi tribuens, totum de misericordia Dei exspectans; ante januam Dominicam quotidie clamat, pulsans ut aperiatur ei, nudus et tremens ut vestiatur, oculos in terram dejiciens, et pectus tundens. Istum mendicum, hunc pauperem, hunc humilem adjuvit Deus plurimum, etiam de ipsa separatione haereticorum; quia pauci tacti sunt, et vexati sunt, et seducti in invio et non in via. Denique quid postea ex illis deminutis, seductis, paucis factis, vexatis, in adjuto paupere quid fit? «Et posuit sicut oves familias.» Quasi unum pauperem et unum mendicum intelligebas, de quo dixit, «Et adjuvit pauperem a mendicitate:» pauper iste multae fami
Abbreviated transcription (Latin):
eet̃ inctio ex qua hoc nom̃ impositume. regibus quod
a saule cepit cui dauid succesit inregno: atq inde ceceri
reges iudȩ ⁊ reges ifrł continuatione sacratȩ consuetudi¬
nis ungebantur In qua unctione figurabatur unus
abraham utq quod deillo manifeste dictume. hoc ⁊
millis intelligendum ẽ. Anidõ xp̃i. quia a& iam si la
abrabam fier& ego sum. Iuomͦ aut hunc illi ignorarent
te ipse dicit. Abraham concupiuit diem meum indere.
quȩ ẽ. inxp̃o tłni. siue ante eius incarnationem. siue p̾ca
reconciłatus ẽ. dõ. cum sit ab apło ueracisfane definitũ.
Unusenĩ ds̃. nnus mediator d̃i i hominum: homoxp̃c

Expanded text:
et unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi lateAbraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent,te ipse dicit: «Abraham concupivit videre diem meum, quae est in Christo Jesu, sive ante ejus incarnationem, sive postea, reconciliatus est Deo; cum sit ab Apostolo veracissime definitum: «Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum, homo C
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph. Intuenda ẽ res magna ⁊ ꝑnecessaria: quomͦ dc̃
bene utatur malis oꝑib hominũ : sic̃ illi male contra
quomͦ fuerit sublimatus. humiliauer̃ incompedib
pedes etus. ferrum ꝑtransut animã eius donet uenir&
uerbum eius. Compedes quidem ioseph accepisse ñ legi¬
mus. si factũ cẽ. miniine dubitandum ẽ. Aliqua enĩ
dic ꝑtransire amiã eius. tribulationem dure neces¬
sitatis accipimus. Llon enĩ corpus s animã dixit. Tał¬

Expanded text:
. Intuenda est ergo res magna et pernecessaria, quomodo Deus bene utatur malis operibus hominum, sicut illi contra quomodo fuerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus.» Compedes quidem accepisse Joseph, non legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua enim dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus
Abbreviated transcription (Latin):
multoꝵ imfrł. ⁊insignũ cui contradicetur. Et tuam
ipsius animã ꝑtransibit gladius. ut reuelentur ex
multis cordibus cordibus cogitationes. Passio quippe
dñi. quȩ multis ruina fuit. ⁊ inqua multoꝵ cordiũ
occulta patuer̃. qm̃ exp̃ssũ ẽ. quid de dño sentiebant.
eipsam eius matrem crauit᷑ carnalit &bitate ꝑcussam
sine dubio contrista uit. Inilla uͦ tribulatione fuit iosepb.

Expanded text:
cetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis ruina fuit, et in qua multorum cordium occulta patuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam si
Abbreviated transcription (Latin):
hic quando fames facta ẽ. tunc dictͣa ẽ. uocata : idest
ut adeet̃. quȩ iam fuerat ineius occulta qbernatione
disposita. Deniq quomͦ uocauerit samẽ: statim expo¬
suit dicens. Onẽ firmam̃tũ panis centriuit. Et hȩc in¬

Expanded text:
hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivit.» Et haec
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. ocauit inquit fanẽ suꝑ t̾ram: quasi fimes
aliqua ꝑsona sit̃. uł aliquod anmatum corpus. uł aliquis
sp̃s. qui obedire posset. uocanti: cum sit faines exiedia
contracta ꝑnities: atq iter ita sit iois qui eam patiũ¬
tur. ut aliquis morbus. Sicut enĩ morb ut eẽ. desi¬
nat. fit plerunq ꝑmedicamentũ. sic ⁊ fames sanatur
forte ista mala quȩ patiuntur homines. habent quos¬
dam p̃positos suos angłos malos:: Nmi ualio psalmo
dicit. uninissiones ꝑ angłos malos. dm̃. hominẽ af¬
uit famẽ. ĩdẽ. angłm p̃positũ famiis: i ciusrri nomine
cuiꝰe p̃positus appellatũs. Exqua opimone remam
ueteres dõs quosdam tales conseorauer̃. sicut deam
fe̾brẽ. dm̃q palloyͥẽ. Anquod ẽ. credibilius uocauit
famẽ. intelligendum ẽ. dix̃ ut fames eẽt. ut hoc sit
uocare quod appellare: hoc appellarẽ qđ dicere:
dm̃ quͥippe imfactum ẽ. quodd eiꝰ dispositione futurum
ẽ. quia deillo alibi ar̃: qui fecit quȩ futura sunt. Et

Expanded text:
 inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam et in alio psalmo dicit immissione per angelos malos Deum homines afvit famem,» id est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare quod dicere; Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et
Abbreviated transcription (Latin):
obscurũ ubi dictũ ẽ. sic̃ sagittȩ in manu potentissic
filii excussoꝵ. & cũ quęreremꝰ qui sint filii excussoꝵ.
uisũ esse nob̃ suggerente quantũ credimꝰ dno fili.¬
os excussoꝵ apłos eẽ dictos filios ꝓpħarũ. Quare : Qua
ꝓpħȩ in enigmatib & figuris rerũ locuti st̃. fanꝗͣ my.
sterioꝵ inuolucris. cooperuer̃ intellectũ. Qui intelle.¬
ct̾ ꝓdire ñ potuit ad homines: nͥ inuolucra illa ex¬¬
lucra fallam᷑: & tangentes qđ intꝰ. ẽtd ñ uidentes:
dicamꝰ forte lignũ ꝓ auro: an testã ꝓ argento. Ex¬
cutiamꝰ si uidet᷑ caritati urẽ : aderit dñs ut ꝓcedat
qđ intꝰ. ẽ: maxime fr̃s mei: qr martyrũ natalicia ce.¬
lebramꝰ. Quanta mala passisunt martyres: quan-¬
ta exitia: quanta torm̃ta: squalores carcerũ:
stricturã catenarũ: sęuiciã ferarũ: ardorẽ flãma.¬
rũ: aculeos contumeliarũ. Ista omiã passi ñ eent:
nͥ nescio qͥd uid̾ent. qͦ se tendent: qđ ad huiꝰ sȩcłi felici¬

Expanded text:
obscurum, ubi dictum est, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum» ; et cum quaereremus qui sint «filii excussorum,» visum esse nobis, suggerente quantum credimus Domino, filios excussorum Apostolos dictos esse, filios Prophetarum: quia Prophetae in aenigmatis steriorum involucris cooperuerunt intellectum; qui intellectus prodire non potuit ad homines, nisi involucra illa exlucra fallamur, et tangentes quod intus est et non videntes, dicamus forte lignum pro auro, aut testam pro argento. Excutiamus, si videtur Charitati vestrae: aderit Dominus, ut procedat quod intus est; maxime, fratres mei, quia martyrum natalitia celebramus. Quanta mala passi sunt martyres, quanta exitia, quanta tormenta, squalores carcerum, stricturam catenarum, saevitiam ferarum, ardorem flammarum, aculeos contumeliarum! Ista omnia passi essent, nisi nescio quid viderent quo se tenderent, quod ad hujus saeculi felici
Abbreviated transcription (Latin):
dũ istũ ꝓpt̃ sẽpit̾nã felicitatẽ : & accipiamꝰ qđ hic
scriptũ t̃. ꝓp̃senti felicitate: ut sicuic̃q forte ho¬
minĩdĩ fideli. cibi illiꝰ hierłm c̃tingat etiã ducta
uxore filios ñ hab̾e : dicamꝰ Non timet homo iste
dñm. Nã si timeret dñm: uxor eiꝰ tanquã uinea
fertilis essit in domo eiꝰ: ñ sterilis ut nullũ gene.¬
raret. Et si timeret diĩm homo iste: filii ei circun¬
darent mensã ipsiꝰ. tanꝗͣ arbores oliuarũ. Si enĩta¬
lia dixerimꝰ: animales sumꝰ. ñ ꝑcipientes quȩ sunt
sp̃s dĩ. Incipiamꝰ & nos excutere: ut simꝰ & nos filii
excussor. Si enĩ filii excussoꝵ erimꝰ: er mmꝰ in manu
potentis tanꝗͣ sagittȩ: & iacuiat᷑ nos de p̃cepto suo
p̃dicare filii aut fris mei timete dnm̃ ut habeatis
filios ac nepotes. & gaudeat domꝰ ur̃a. ñ sagutamꝰ
ut a met̾ illa ȩt̾na hierłi: remanebunt in amore
t̃renoꝵ: ut uidentes ista abundare ĩpus. & si nob̾

Expanded text:
pter sempiternam felicitatem, et accipiamus quod hic scriptum est pro praesenti felicitate, ut cuicumque forte homini Dei fideli, civi illius Jerusalem, contingat etiam ducta uxore filios non habere, dicamus: Non timet homo iste Dominum; nam si timeret Dominum, uxor ejus tanquam vinea fertilis esset in domo ejus, non sterilis, ut nullum generaret; et si timeret Dominum homo iste, filii ipsius circumdarent mensam ipsius, tanquam arbores olivarum. Si enim talia dixerimus, animales sumus, non percipientes quae sunt Spiritus Dei. Incipiamus et nos excutere, ut simus et nos filii excussorum. Si enim erimus filii excussorum, erimus in manu potentis tanquam sagittae, et jaculabitur nos de praecepto suo praedicare: Filii, aut fratres mei, timete Dominum, ut habeatis filios et nepotes, ut gaudeat domus vestra; non sagittamus ut ametur illa aeterna Jerusalem: remanebunt in amore terrenorum, et videntes ista abundare impiis, etsi nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Ut sit uxor eiꝰ tanꝗͣ uinea fertilis. in laterib do-¬
imꝰ eiꝰ: & filii eiꝰ circundent mensã eiꝰ. tanꝗͣ oliua¬¬
rũ nouellatio. Ergo ꝑdider̃ mercedẽ suã: qͥ pro-¬
pter dm̃ etiã uxores ducere noluer̃. Sed ait qͥ
noluit ducere uxorẽ. Qlit̾ me ds̃ benedicet.
Immo uͦ aut sic te benedicet: aut ñ te benedi¬
cit. Aꝑte dicta sententia ẽ : ecce sic benedi¬

Expanded text:
 vinea fertilis in lateribus domus ejus, et filii ejus circumdent mensam ejus, tanquam olivarum novellatio. Ergo perdiderunt mercedem suam, qui propter Deum etiam uxores ducere noluerunt? Sed ait qui noluit ducere uxorem: Aliter me benedicet Deus. Imo vero, aut sic te benedicet, aut non te benedicet: aperte dicta sententia est, «Ecce sic benedi
Abbreviated transcription (Latin):
nos debent ad in-¬
telligencla sequen¬
tia. Et em̃ que
tanquam exumus
hominis ꝑsona lo¬¬
quentur m̃bra st̃
caput tanquam¬
ad unum ꝑtinent corpus. Nempe supiꝰ dixerat

Expanded text:
nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
considerandos nunc suscepimus atq tractan¬
dos. feci iudiciũ niustitiam. ñ tradas me.
nocentibus me. Non mirum ẽ. eum fecisse
iudicium niustitiam qui suꝑius popesce¬
rat qmorem dĩ utiq casto configi clauis
carnes suas. hoc ẽ. carneles concupiscentias.
quȩ solent quo minus rectum sit nr̃m¬

Expanded text:
considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, n
Abbreviated transcription (Latin):
dulcis esse debet. &¬
dulce nob̾ eẽ gaudendũ . ẽ.
Qͥ nos psalmꝰ iste cohortat᷑.
Dicit enĩ. Laudate nom̃ diĩ.
Causãq ipsã quare iustũ
sit ut laudemꝰ nom̃ dnĩ: con¬
tinuo subiecit. Laudate serui
dñm. Quid iustiꝰ: Iuid digniꝰ:
Quid gratiꝰ: Et̾enĩ si ñ laudaue¬

Expanded text:
is esse debet, et dulce nobis esse gaudendum est, quo nos psalmus iste cohortatur. Dicit enim: «Laudate nomen Domini.» Causamque ipsam quare justum sit ut laudemus nomen Domini, continuo subjecit: «Laudate, servi, Dominum.» Quid justius? quid dignius? quid gratius? Etenim si non laudave
Abbreviated transcription (Latin):
rũpit᷑. Ergo carcerẽ facit ñ corpꝰ. sed corruptio.
E duc de carcere animã meã: ut confiteat᷑ nomini

Expanded text:
rumpitur». Ergo carcerem facit non corpus, sed corruptio. «Educ de» «carcere animam meam, ut confiteatur nomini
Abbreviated transcription (Latin):
est curro eũ: ñ tractans. sed legeis.
ẽ. ab illo. sed qr magis diligit̾ ñ acceꝑit: uiditq
illa quȩ hic sic audiunt᷑ eẽ p̃mia timentiũ dm̃.
ab undare illis qͥ ñ timent dm̃: mitent gressꝰ illiᷤ
&e effundant᷑ lapsu uestigia eiꝰ: & dicat in corde
suo sine causa se timuisse: quando illa dona ñ
meruit quȩ ꝓmisit timentib se: insuper & illi
acceper̃. qͥ eũ ñ solũ ñ timuer̃. sed etiã blasphe¬
mauer̃. Uidete enĩ.: quid dicat.
Eati om̃s qui timent

Expanded text:
est, curro eum, non tractans, sed legens. est ab illo, sed quia magis diligitur, non acceperit; videritque illa quae hic sic audivit esse praemia timentium Deum, abundare illis qui non timent Deum: nutent gressus illius, et effundantur lapsu vestigia ejus, et dicat in corde suo, sine causa se Deum timuisse, quando illa dona non meruit, quae promisit timentibus se; insuper et illi acceperunt, qui eum non solum non timuerunt, sed etiam blasphemaverunt. Videte enim quid dicat: «Beati omnes qui ti
Abbreviated transcription (Latin):
Aunt in dno sicut
mons syon. non coni¬
habitat in ihrłm. Qui sunt isti. qui hanbit
& euersione ipsius ciuitatis exclusi sunt
Modo queris iudeum in ciuitate iherł m

Expanded text:
no, sicut mons Sion, non commaeternum.» 3. Qui sunt isti? «Qui inhabitant et eversione ipsius civitatis exclusi sunt: modo quaeris Judaeum in civitate Jerusalem, et
Abbreviated transcription (Latin):
magna ẽ. suꝑ cęlos miscła tua. Idõ eñ magnifica¬
ta ẽ. usq adcelos: ut magna sit incęlis. hoc enĩ uo.¬
luit dicere suꝑ cęlos. Itẽ iniquinqua gesimo nono.
significatum ẽ. post dñi exaltationẽ p̃dictũ futurũ.
⁊ illã lẽtiã adhanc exaltationẽ ꝑtiuere. ut idõ lete¬
tur quia exaltatur. Ende alibi dicit. Conuertisti
luctum meum ingaudiũmͥ. conscidisti saccũ meũ.
⁊ accinxisti me letitia. Itẽ ibi. ⁊ effrem fortitudo
capitis mei: hic aut̃ ⁊ effrem susceptio capitis mei.
Suscipiendo enĩ fit fortitudo. idẽ. suspiendo fortes
fac̃ fructificans in nob. Int̾p̃tatur enĩ effraim.
fructificatio. Susceptio aut̃ ad utxunq referri
potest: siue cum suscipimꝰ xpm̃. siue cum ipse
nos suscepit. qui ẽ. caput eccłe Et quod ibi
ait. tribulantes nos. hic ait mimicos nros.
utiq idem ipsi sinit. Admonemur sane nta
psalmo. eos titulos. qui tanqua de historia

Expanded text:
magna est super coelos misericordia tua.» Ideo enim «magnificata est usque ad coelos,» ut magna sit in coelis; hoc enim voluit dicere, «super coelos.» Item in quinquagesimo nono, significatum est, post Domini exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia
Abbreviated transcription (Latin):
Inlabiis meis ꝓnutiaui. om̃ia iudicia
oris tui. Iuid ẽ. hoc dilectissimi. quid
ẽ.hoc: luis om̃ia iudicia dĩ enuntia¬
re possit: cum inuestigare ñ possit.
an uͦ cum apło exclamare dubitauimꝰ.¬
o altitudo diuitiarum sapientiȩ iscientie
dĩ. quam inscritabilia sunt iudicia eiꝰ.
⁊ inuestigabiles uiȩ eiu Dñs dic̃. Ad
huc multa habeo uobis. Faere. ẜ ñ po-¬
testis portare modo. eliqit insp̃us c̃tinuo

Expanded text:
omnia judicia oris tui.» Quid est hoc, dilectissimi? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei enuntiare possit, cum investigare non possit? An vero cum Apostolo exclamare dubitamus, «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo:» et quamvis continuo
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩ. Est talis ipsa: qualis hesterna ultima. Hester¬
na enĩ ultima si meministis: hȩc fuit. Singłaris
ego sũ donec tͣnseã. Et hȩc quȩ . ẽ. ultima: Me su-¬
stin ebunt iusti: qͦasusq retribuas mͥ. Expliẽ

Expanded text:
Jesu Christi. Et est talis ipsa, qualis hesterna ultima. Hesterna enim ultima, si meministis, haec fuit: «Singularis ego sum, donec transeam» . Et hic quae est ultima? «Me sustinebunt justi, quoadusque retribuas mihi.»
Abbreviated transcription (Latin):
septimum exponendum ñ
ꝑputaui: quia iam exposui eũ
no. exquoꝵ postremis partib
iste constat. Nam postrema par
quinqua gesum sexti. prima
finẽ. postreina pars ÷ quinquagesimi noni.
sic̃ postrema centesimi quarti. eadem ẽ. que
centesini decimi. abeo u̾si ubi dicitur. si¬
mulachra gentiũ argentum naurum: sic̃
t̃tius decimus. ⁊ quinquagesimus scđ̾us. mu¬
tatis aliquib medus eadẽ habent omĩa apͥn¬
cipiis usq infinem. Tuecunq gͥ in hoc psalmo
centesimo septimo aliquantũ alit̾ posita st̃.
quã in aliis duobus e& quoꝵ. partibus constat:
ni habent intellectum difficilem: sic̃ inquin.¬
quagesimo sexto ubi dr̃. cantabo i psallam. exurge
gla mea. inisto aut̃ cantabo i psallam in gła mea. Add
hoc enĩ dictũ ÷ nillic exurge. ut milla cantaretur

Expanded text:
septimum exponendum non putavi; quoniam jam exposui eum no, ex quorum postremis partibus iste constat. Nam postrema pars quinquagesimi sexti, prima finem, postrema pars est quinquagesimi noni: sicut postrema pars centesimi tricesimi qeo versu ubi dicitur, «Simulacra Gentium argentum et aurum:» sicut tertius decimus et quinquagesimus secundus, mutatis aliquibus mediis, eadem habent omnia a principiis usque in fines. Quaecumque igitur in hoc psalmo centesimo septimo aliquantulum aliter posita sunt, quam in illis duobus, ex quorum partibus constat, non habent intellectum difficilem: sicut in quinquagesimo sexto dicitur, «Cantabo, et psallam; exsurge, gloria mea;» in isto autem, «Cantabo, et psallam in gloria mea.» Ad hoc enim dictum est illic, «Exsurge,» ut in illa cantaretur
Abbreviated transcription (Latin):
si pauꝑsit. custodit. Si ñ sit diues: id ⁊ si ñ sit suꝑb  ñ sit
inflatꝰ. ctodit hec. Quarectodit heo: Luia intelligit

Expanded text:
si pauper sit, custodit; si non sit dives, id est, non sit superbus, non sit inflatus, custodit haec. Quare enim custodit haec, Quia «intelliget
Abbreviated transcription (Latin):
liȩ sunt. Pauꝑ iste. multe plebes sunt. Multe eccłe.:
una eccłã. una pleps. una familia. una ouis ẽ. Et posuit
sicut oues familias. Magna miffĩa ista. magna sacraiñta.
Iuam ꝓfunda plena mistĩa coꝵ: quã dulcit̾ inuenta. qr
diulatentia: Ergo uidebunt tusti ⁊ iocundabuntur.

Expanded text:
liae sunt, pauper iste multae plebes sunt; multae Ecclesiae una Ecclesia, una plebs, una familia, una ovis est. «Et posuit sicut oves familias.» Magna mysteria ista, magna sacramenta, quam profunda, plena mysteriorum; quam dulciter inventa, quia diu latentia. Ergo, «Videbunt recti, et jucundabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Depe enĩ ãmonuimꝰ caritatẽ uestrã. ñ quasi¬
uniꝰ hominis cantantis uoce deb̾e acciꝑe :
sed omĩũ qͥst̃ in xp̃i corpore. Et qr in illiꝰ cor¬
pore sunt om̃s tanꝗͣ unꝰ homo loqͥt᷑: & ipse
ẽ. unꝰ qͥ& multi sunt. Mułti enĩ st̃ inse ipsis.
sunꝰ st̃ in illo qͥ unꝰ ẽ. Ipsũ ẽ. aut̃ tẽplũ etiã¬
estis uos. om̃s scilicet qͥ credunt in xp̃m: & sic cre¬
dunt ut diligant. Hoc ẽ. enĩ credẽ in xp̃m: dilige
diligebant : & idõ quãuis credent. dicebant. Quid
nob̃ & tͥ ẽ. fili dĩs Nos autẽ sic credamꝰ ut in

Expanded text:
Saepe enim admonuimus Charitatem vestram, non quasius hominis cantantis vocem accipi debere, sed omnium qui sunt in Christi corpore. Et quia in illius corpore sunt omnes, tanquam unus homo loquitur: et ipse est unus qui et multi sunt. Multi enim sunt in seipsis, unus sunt in illo qui unus est. Ipsum est autem etiaestis vos» ; omnes qui credunt in Christum, et sic credunt ut diligant. Hoc est enim credere in Christum, didiligebant; et ideo quamvis crederent, dicebant, «Quid nobis et tibi est, Fili Dei» ? Nos autem sic creda
Abbreviated transcription (Latin):
ocuilus uidit Necciuris cuidiuit. Nec incothomi¬
uisciscendits quae p̃parciuin ds̃ diligeastib se
et multa cilia quae propriũ ciuatua desidoran
Interrogemus croeos ubihaec scripta sint : et cũ
dicere nor potuerint delibris hebrcucis profe¬
caimus primũ testimoniũ ẽ inoosee sec undũ in
iscua Tertiũ intacharia quartũ inpro uerbiis
quiutũ cieq iniscua: quod multi iguoro descipo¬
crꝓforũ delirum̃ ta sectant᷑ ethiberas uenias
libiris cauteudias prueferunt: Causas erroris.
uouẽ meũ exponero Iudo ei prudenti factũ
dicunt ẽe consilo ueptolo meus uiius dĩ cultoi¬
etia apud hebrtuos duplicẽ diuinitatẽ deprtio¬
henderet quod maximae idcirco fuciebat
quiqi iu platonis dogma cadere uidebatur
Douiq uhicũq sacratũ aliquid sc̃ripturti tes¬
S

Expanded text:
nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se ; et multa alia, quae proprium σύνταγμα desiderant. Interrogemus ergo eos, ubi haec scripta sint; et cum dicere non potuerint, de libris Hebraeis proferamus. Primum testimonium est in Osee. Secundum in Isaia. Tertium in Zacharia. Quartum in Proverbiis. Quintum aeque in Isaia. Quod multi ignorantes, apocryphorum deliramenta sectantur, et Iberas naenias libris authenticis praeferunt. Causas erroris non est meum exponere. 520 Judaei prudenti factum dicunt esse consilio, ne Ptolemaeus unius Detiam apud Hebraeos duplicem divinitatem deprehenderet; quod maxime idcirco faciebat, quia in Platonis dogma cadere videbatur. Denique ubicunque sacratum aliquid Scriptura tess
Abbreviated transcription (Latin):
rediorico spũ transtulis se.cuit aliter id÷ hisdor
libris persẽptuaginta usts p̃tes. oliter per
tegtiis. Nos post passinuẽ et rosurcection
et proferimus. Audi igitur aemule. obmris¬
tator ciusculta nondami nonrẽ p̃hen
septugiuta sed confidenter cuuctis illis
cipostolos p̃sero: peristonĩ os mibi xp̃s soua

Expanded text:
rhetorico spiritu transtulisse; ut aliter de eisdem libris per Septuaginta interpretes, aliter per ntentiis. Nos post passionem et resurrectioneet proferimus. Audi igitur aemule, et obtrectator ausculta: Non damno, non reprehendo Septuaginta; sed confidenter cunctis illis Apostolos praefero. Per istorum os mihi Christus
Abbreviated transcription (Latin):
renuntias sent serui eiꝰ dauid uerba quaedixerał:
placuit sermo in oculis dauid ut fieret gener
regis: Et post dies paucos. surgens dauid abiit cũ
uiris qui subo erant et percussit exphilistum du¬
centos uiros. et at tulit p̃putiaeorũ et annur&¬
uit ea regi ut eẽt genereius: Dedit itaq: ei saul
michol filiã suã uxorẽ. Et uidit saul et intellex̃
qui a dñs eẽt cũ dauid: michol aut̃ filia sauldili¬
tusq ẽ. saulinimicus dauid cunctis dieb: Et re¬
gressi sunt principes philisdunorũ: A principio
aut̃ egressionis eorũ prudentius se agebat dauid¬

Expanded text:
renuntiassent servi ejus David, verba quae dixerat Saul, renuntiassent servi ejus David, verba quae dixerat Saul, placuit sermo in oculis David, ut fieret gener regis. Et post dies paucos surgens David, abiit cum viris, qui sub eo erant. Et percussit Philisthiim ducentis viris, et attulit praeputia eorum, et annumeravit ea regi, ut esset gener regis. Dedit itaque ei Saul Michol filiam suam uxorem. Et vidit Saul, et intellexit quod Dominus esset cum David. Michol autem filia Saul dilitusque est Saul inimicus David cunctis diebus. Et egressi sunt principes Philisthinorum: a principio autem egressionis eorum, prudentius se