comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa narratur. C umbello sabino. qd̾ uirginum raptarũ grã cominissũ
est : roniani portam q̃ sub radicib collis uimiualis erat: quȩ postea ex
euentu ianualis uocata est: claudere festinarent. quia in ipsam hostes ru¬
ebant : postquã ẽ clausa. mor sponte patefacta est. Cumq iterum acter¬
cio idem contigisset: armati plurimi ꝓ lumiue quia daudere nequibant.
custodes steterunt. Cumq ex alia parte acerrimo p̃lio certaretur: subito
fama ꝑtulit. fusos a tacio nrp̃s. Qũã ob causã romani qui aditũ tuebant᷑
terrti ꝓfugerunt. Cumq sabini ꝑ portã patentem irrupturi: essent.
fertur ex sede iam ꝑ hanc portam magnã uim touentium undis scaten¬
tib erupisse. multasq ꝑ duellum cateruas aut exustas feuenti. aut de¬
uoratas rapida uoragine deꝑisse. ea re placidum ut belli tẽpore. uelut ad

Expanded text:
causa narratur. Cum bello Sabino quod virginum raptarum gratia commissum causa narratur. Cum bello Sabino quod virginum raptarum gratia commissum est Romani portam quae sub radicibus collis Viminalis erat, quae postea ex eventu Ianualis vocata est, claudere festinarent, quia in ipsam hostes ruebant: postquam est clausa, mox sponte patefacta est: cumque iterum ac tertio idem contigisset, armati plurimi pro limine, quia claudere nequibant, custodes steterunt: cumque ex alia parte accerimo praelio certaretur, subito fama pertulit fusos a Tatio nostros. Quam ob causam Romani qui aditum tuebantur territi profugerunt: cumque Sabini per portam patentem irrupturi essent, fertur ex aede Iani per hanc portam magnam vim torrentium undis scatentibus erupisse, multasque perduellium catervas aut exustas ferventi aqua aut devoratas rapida voragine deperisse. Ea re placitum, ut belli tempore, velut ad
Abbreviated transcription (Latin):
cipit. Qui cuncta fingit. eademq regit. aquę t̾rȩq uim ac naturã
grauem atq ꝓnam in ꝓfundum dilabentem. ignis atq animȩ
celi mnarimna. duas uis dispares colligauit. In sacris ꝙͦ innocamꝰ ranum
genimiñ. ianũ patrẽ. ianum iunonium. ianũ consirium: ianuĩ qͥr ium
iaim patultium. ⁊ clansiuium. Cur geminũ inuocemꝰ: suꝑra ia diximꝰ.
Patrem quasi deortim am̃. iunoniũ quia non solum mensis ianuarii. s
om̃ium meusium gressus regenten. In ditione aut̃ iunonis sunt om̃s
n aiende. Unde ⁊ uarro. libro quinto rerum aiuinarum scribit. iano
Ano decim aras ꝓ totidem mensib dedicatas. Consiuium a conserendo
iaest a ꝓpagine generis humani. que iano auctore conseritur. Quiriũ
quasi bellorui potentẽ. ab hasta quã sabini cupin uocant. Patrileium &e du¬
siuuim: quia bello caulȩ euis patent. pace clauduntur. huiꝰ aũt reihec

Expanded text:
cipit: Qui cuncta fingit eademque regit, aquae terraeque vim ac naturam cipit: Qui cuncta fingit eademque regit, aquae terraeque vim ac naturam gravem atque pronam in profundum dilabentem, ignis atque animaecaeli maxima duas vis dispares conligavit. In sacris quoque invocamus Ianum Geminum, Ianum Patrem, Ianum Iunonium, Ianum Consivium, Ianum Quirinum, Ianum Patultium et Clusivium. Cur Geminum invocemus, supra iam diximus: Patrem, quasi deorum deum: Iunonium, quasi non solum mensis Ianuarii sed mensium omnium ingressus tenentem; in ditione autem Iunonis sunt omnes Kalendae, unde et Varro libro quinto Rerum divinarum scribit Iano duodecim aras pro totidem mensibus dedicatas: Consivium a conserendo, id est a propagine generis humani quae Iano auctore conseritur: Quirinum, quasi bellorum potentem, ab hasta quam Sabini curin vocant: Patultium et Clusivium, quia bello caulae eius patent, pace clauduntur. Huius autem rei haec
Abbreviated transcription (Latin):
undo dictum. qd mundꝰ semꝑ eat. dum in orbem uoluitur. ⁊ ex se
inicium fatiens inse refertur. Unde ⁊ cornifitius ethimorũ libro t̃cio
Cicero inquit. non ianum. s eanum nominat ab eundo. hinc ⁊ phe¬
nices in sacris unaginem eius exprimentes. draconẽ finxerunt in or¬
bem redactum. caudamq suam deuorantẽ. ut appareat mundum &
ex se ipso ali. ⁊ in se reuolui. Ideo ⁊ aput nos in quatuor partes spectat
ut demonstrat simulacrhum eius faleris aduectum. Gauiuis bassus
in eo libro quem de diis composuit ianũ bifrontẽ fingi ait. quasi su¬
ꝑum. atq inferum ianitorem. eumdem quadriformẽ. quasi uniu̾sa
climata maiestate conplexum. Saliorũ qͦ antiquissimis carminib de¬
orum: ds̃ canitur. Marcus etiam mnessala gnei domitii in consulatu
collega. idemq ꝑ annos quinquaginta quinq augur. de iano ita in¬

Expanded text:
undo dictum, quod mundus semper eat, dum in orbem volvitur et ex se undo dictum, quod mundus semper eat, dum in orbem volvitur et ex se initium faciens in se refertur: unde et Cornificius Etymorum libro tertio: Cicero, inquit, non Ianum sed Eanum nominat, ab eundo. Hinc et Phoenices in sacris imaginem eius exprimentes draconem finxerunt in orbem redactum caudamque suam devorantem, ut appareat mundum et ex se ipso ali et in se revolvi. Ideo et apud nos in quattuor partes spectat, ut demonstrat simulachrum eius Faleris advectum. Gavius Bassus in eo libro quem de dis conposuit Ianum bifrontem fingi ait, quasi superum atque inferum ianitorem: eundem quadriformem, quasi universa climata maiestate conplexum. Saliorum quoque antiquissimis carminibus deorum deus canitur. Marcus etiam Messala, Cn. Domitii in consulatu collega idemque per annos quinquaginta et quinque augur, de Iano ita in
Abbreviated transcription (Latin):
ianuis nomen ostendit. qd̾ simile. sipaico. Nam ⁊ cõclaui ac uirga sigu¬
ratur. quasi om̃ium ⁊ portarum custos ⁊ rector uiarum. fnuntiauit
nigidius apollinem ianum ẽẽ. dianamq ianam apposita .d. littera. quȩ
sepe .i. littere causa decoris apponitur. reditur. redhibetur. redintegrat᷑
⁊ sumilia. Ianũ quidem solem demonstrari uolunt. ⁊ ĩo geminum qͤsi
utriusq ianuȩ celestis potentẽ. qui exoriens aꝑiat diem. occidens clau¬
dat. inuocariq primum cũ alicui d̾o res diuina celebratur. ut ꝑ eũ
pateat. Ad illum cui iminolatur accessis. quasi p̾ces supplicũ ꝑ portaᷤᷤ
suas ad deos ipse transmittat. Inde ⁊ simulachrũ eius plerũq fin¬
gitur mami dextera trecentorũ. ⁊ simstra sexaginta ⁊ quinq nu¬
merum retinens. ad demonstrandã anni dimensionẽ q̃ p̾cipua ẽ:
solis potestas. Alii mundum. id est celum ẽẽ uoluerut. ianũq ab ei¬

Expanded text:
ianuis nomen ostendit, quod est simile Θυραίῳ. Nam et cum clavi ac virga figuianuis nomen ostendit, quod est simile Θυραίῳ. Nam et cum clavi ac virga figuratur, quasi omnium et portarum custos et rector viarum. Pronuntiavit Nigidius Apollinem Ianum esse Dianamque Ianam, adposita d littera quae saepe i litterae causa decoris adponitur, reditur redhibetur redintegratur et similia. Ianum quidam solem demonstrari volunt, et ideo geminum, quasi utriusque ianuae caelestis potentem, qui exoriens aperiat diem, occidens claudat: invocarique primum, cum alicui deo res divina celebratur, ut per eum pateat ad illum cui immolatur accessus, quasi preces supplicum per portas suas ad deos ipse transmittat. Inde et simulachrum eius plerumque fingitur manu dextera trecentorum et sinistra sexaginta et quinque numerum tenens ad demonstrandum anni dimensionem, quae praecipua est solis potestas. Alii mundum, id est caelum, esse voluerunt; Ianumque ab e
Abbreviated transcription (Latin):
ta introitus ⁊ exitus edium eidem cõsecratos. xenon qͦ primo italicon
tradit ianum in italia pͥmum dis templa fecisse. ⁊ ritus instituisse
sactoeum. ideo eum in sacrificiis prefationẽ ineruisse ꝑpetuam. Qdã
ideo cũ dici bifrontem putant: qd̾ ⁊ p̃tita sciuerit: ⁊ futura ꝓuiderit.
S plisici eum magnis consecrant argumentis. diuinitatis. Nam
sunt qui ianum euindem esse. atq apollinem ⁊ dianã dicant. ⁊ in hoc
uno utrumq expruni num̃ affirment. Et enĩ sicut nigidius qͦ refert.
apd̃ grecos apollo colitur. qui. sipaioc uocatur. eiusq aras ante fores
suas celebrant. ipsum exitꝰ ⁊ intioitꝰ demonstrantes potentem. Idem
apollo apud illos. ⁊ atyieyc nuncupatur. quasi uiis p̾positus urbanis.
Iui em̃ uias q̃ intra pomeria sunt: atyiac. appellant. dianȩ uero ut tri-¬
uȩ uiarum om̃iũ tribuunt : potestatẽ. S apd̃ nos ianum om̃ib p̾ee

Expanded text:
ta introitus et exitus aedium eidem consecratos. Xenon quoque primo Italicon ta introitus et exitus aedium eidem consecratos. Xenon quoque primo Italicon tradit Ianum in Italia primum dis templa fecisse et ritus instituisse sacrorum: ideo eum in sacrificiis praefationem meruisse perpetuam. Quidam ideo eum dici bifrontem putant, quod et praeterita sciverit et futura providerit. Sed physici eum magnis consecrant argumentis divinitatis. Nam sunt qui Ianum eundem esse atque Apollinem et Dianam dicant, et in hoc uno utrumque exprimi numen affirment. Etenim, sicut Nigidius quoque refert, apud Graecos Apollo colitur qui Θυραῖος vocatur, eiusque aras ante fores suas celebrant, ipsum exitus et introitus demonstrantes potentem: idem Apollo apud illos et ἀγυιεὺς nuncupatur, quasi viis praepositus urbanis: illi enim vias quae intra pomeria sunt ἀγυιὰς appellant: Dianae vero ut Triviae viarum omnium tribuunt potestatem. Sed apud nos Ianum omnibus praeesse
Abbreviated transcription (Latin):
snos solitum de uorare. eos dẽq rursus euomere. ꝑ qd̾ similit̾ significa¬
tur eum tempus ẽe. ab quo uicib cuncta gignantur. absumanturq:
⁊ ex eo denuo renascantur. Cumdẽq a filio pulsum: quid aliud est: quã
tẽpora senescentia abhis quę post sunt nata depelli: Nnctum autẽ
qd̃ certa lege natrirę conexa sint tempora. uł qd̾ õs fruges quib dam
uinculis. nodisq alternentur. Nam ⁊ falcem uolunt fabulȩ. in siciliã
decidisse. qd̾ sit t̾ra ista uł maxime fertilis. Et qͥa ianum cum saturno
regnasse memorauimꝰ: ae saturno aut̃ qͥd inithyci. qͥd phisici estimant
ĩa relatum est. de iano qͦ quid ab utrisq iactetur. ĩ mediũ ꝓferemus.
Mithyci referunt regnante iano. omiũ domos religione ac sanctita¬
te fuisse munttas. Iacuroq ei diuinos honores ẽẽ decretas. ⁊ ob meri¬

Expanded text:
suos solitum devorare, eosdemque rursus evomere: per quod similiter significasuos solitum devorare, eosdemque rursus evomere: per quod similiter significatur eum tempus esse a quo vicibus cuncta gignantur absumanturque et ex eo denuo renascantur. Eundem a filio pulsum quid aliud est quam tempora senescentia ab his quae post sunt nata depelli? Vinctum autem, quod certa lege naturae conexa sint tempora, vel quod omnes fruges quibusdam vinculis nodisque alternentur. Nam et falcem volunt fabulae in Siciliam decidisse, quod sit terra ista vel maxime fertilis. Et quia Ianum cum Saturno regnasse memoravimus, de Saturno autem quid mythici, quid physici aestiment, iam relatum est: de Iano quoque quid ab utrisque iactetur in medium proferemus. Mythici referunt regnante Iano omnium domos religione ac sanctitate fuisse munitas: idcircoque ei divinos honores esse decretos, et ob meri
Abbreviated transcription (Latin):
ut adiximus x ponoc est. Cumq semina rerum om̃iũ post celum gig¬
nendarum de celo fluerent. ⁊ elementa tiuiuersa q̃ mundo plenitudi¬
nem facerent ex illis seminib fundarentur. ubi mundus om̃ib suis
partib. menbris ꝙ ꝑfectiis est. certo iam tepore finis factuis. ꝓcedendi de
celo semina ad elementorum conceptionem. quippe cũ iam plena fuerant
procreata. Animalium uero et̾nam ꝓpagationem ad uenerem gene¬
randi facultas: ex humore trauslatus est. ut ꝑ coitum maris feminş¬
q : cuncta deuceps gignerentur. ꝓp̃t̃ abscisionem pudendorũ fabulam
etiam nr̃i eum saturnũ uocitauerunt. Tapa tiin. cas iini. quȩ meu¬
brũ uirile declarat. ueluti sathtimnũ. Inde etiã saturos ueluti sathonoᷤ
qd̾ sunt ĩ libidinem proni. apellatos opinantur: falcem ei quidã estimais
atributaur ꝗd̾ tempꝰ om̃ta inetat. exsecet. ⁊ ineidat. hunc aiunt filios

Expanded text:
ut diximus, χρόνος est. Cumque semina rerum omnium post caelum gigut diximus, χρόνος est. Cumque semina rerum omnium post caelum gignendarum de caelo fluerent, et elementa universa quae mundo plenitudinem facerent ex illis seminibus fundarentur: ubi mundus omnibus suis partibus membrisque perfectus est, certo iam tempore finis factus est procedendi de caelo semina ad elementorum conceptionem, quippe iam plena fuerant procreata. Animalium vero aeternam propagationem ad Venerem generandi facultas ex humore translata est: ut per coitum maris feminaeque cuncta deinceps gignerentur. Propter abscisorum pudendorum fabulam etiam nostri eum Saturnum vocitaverunt, παρὰ τὴν σάθην, quae membrum virile declarat, veluti Sathunnum: inde etiam Satyros veluti Sathunos, quod sint in libidinem proni, appellatos opinantur. Falcem ei quidam aestimant attributam, quod tempus omnia metat exsecet et incidat. Hunc aiunt filios
Abbreviated transcription (Latin):
flaccus causam se ignorare dicit. Nerum michi apollodori lectio fic sug¬
gerit. Saturnum apollodorus alligari att. ꝑ annũ laneo uinculo. ⁊ sol¬
ui ad diem sibi festum. id est mense hoc decembri. Atq inde prouerbi¬
um est. ductũ. deos laneos pedes habere. Significari uero decimo m̃se
semen in utero anmatum in uitam grandescere. qd̾ donec crumpat in
lucem. mollib naturȩ uinculis detinetur. Est porto idem. Reponoc la
irponoc. Saturnum enĩ in quantũ mechyci fictionib distrahunt:
in tantum phisici ad quãdam ueri similitudinẽ reuocant. hunc aiuis
abscidisse celi patris pudenda. qͥb ĩ mare deiectis: uenerem ꝓcreatã. qͣ
a spuma. unde coaluit a frodite nom̃ accepit. Exquo intelligi uolunt. cũ
chaes c̃ẽt tempora ñ fuisse. Siqͥdẽ tempꝰ ẽ. certa dimensio. q̃ exceli comi¬
sione colligitur. tempus cepit. inde ab ipso natus putatur. Ie ponoc. qui

Expanded text:
Flaccus causam se ignorare dicit: verum mihi Apollodori lectio sic sugFlaccus causam se ignorare dicit: verum mihi Apollodori lectio sic suggerit. Saturnum Apollodorus alligari ait per annum laneo vinculo, et solvi ad diem sibi festum, id est mense hoc Decembri: atque inde proverbium ductum, deos laneos pedes habere: significari vero decimo mense semen in utero animatum in vitam grandescere, quod, donec erumpat in lucem, mollibus naturae vinculis detinetur. Est porro idem Κρόνος καὶ χρόνος. Saturnum enim in quantum mythici fictionibus distrahunt, in tantum physici ad quandam verisimilitudinem revocant. Hunc aiunt abscidisse Caeli patris pudenda: quibus in mare deiectis Venerem procreatam, quae a spuma unde coaluit ἀφροδίτη nomen accepit. Ex quo intellegi volunt, cum chaos esset, tempora non fuisse: siquidem tempus est certa dimensio quae ex caeli conversione colligitur. Tempus coepit inde: ab ipso natus putatur Κρόνος qui,
Abbreviated transcription (Latin):
bei aiam ⁊ ante senaculũ. illic gieco ritu. capite apto res diuina fit. qͥa
pͥmum a pelasgis. post ab hercule ita eam apͥncipio factitatã putant. de¬
dem uero saturm erariũ romani ẽẽ uoluerunt. qd̾ tẽpore quo incoluit
italiam: fertur nullum finib furtum esse cominissum. aut quia sub
illo nichil erat cuiꝰq p̾uatũ. nec signare solu̾s aut partiri limite cãpũ
fas erat. in medium querebantur. ideo apd̃ eum locaretur populi pecunia
cõmunis. sub quo fuissent cunctis unuiersa cõmunia. Iud̾ ñ obmiserim
tritonas cũ bucinis. fastigio saturni ędis suiꝑ positos. qm̃ ab eiꝰ comine¬
moratione. ad nr̃am etatem historia clara:⁊ quasi uocalis est. ante uero
muta. ⁊ obscura. ⁊ incognita. Qd̃ testantur caudę tritonũ humi mer¬
sȩ. ⁊ absconditȩ. Cur aut̃ saturnus ipse in cõpedib usatur. uerruis

Expanded text:
bet aram et ante Senaculum. Illic Graeco ritu capite aperto res divina fit, quia bet aram et ante Senaculum. Illic Graeco ritu capite aperto res divina fit, quia primum a Pelasgis post ab Hercule ita eam a principio factitatam putant. Aedem vero Saturni aerarium Romani esse voluerunt, quod tempore quo incoluit Italiam fertur nullum in eius finibus furtum esse commissum, aut quia sub illo nihil erat cuiusquam privatum: Nec signare solum aut partiri limite campum Fas erat: in medium quaerebant ideo apud eum locaretur populi pecunia communis, sub quo fuissent cunctis universa communia. Illud non omiserim, Tritonas cum bucinis fastigio Saturni aedis superpositos, quoniam ab eius commemoratione ad nostram aetatem historia clara et quasi vocalis est, ante vero muta et obscura et incognita: quod testantur caudae Tritonum humi mersae et absconditae. Cur autem Saturnus ipse in compedibus visatur, Verrius
Abbreviated transcription (Latin):
cius in annalib suis refert his uersib. Maxima pars graiũ saturno ⁊
marune athenȩ: confitiunt sacra. quę cronia esse iterantur ab illis.
sumq diem celebrant ꝑ agros. urbesq fere om̃s. Exercent epulis leti. fa¬
mulosq ꝓcurant : quisq suos. nostriq itidem. ⁊ mos tradit᷑ illine:
iste. ut cum dominis famuli epulentur ibidem. Nunc de ipso dei tem¬
plo parca referenda sunt. Tulliũ hostilium cũ bis de albanis. de sabiniᷤᷤ
t̃cio triumphasset : inueni fanum saturno ex uoto consecrauisse ⁊ sa¬
turnalia tunc primũ romȩ instituta. quãuis uarro libro sexto qui est
de sacris edibis scribat ȩdem saturni ad forum fatiendã. locasse luciũ
tarquimum regem. Titum uero larcium dictatorem saturnalib eam
dedicasse. Nec me fugit gellium scribere senatu᷑ decreuisse. ut ȩdes sa¬
tum fieret. eiq rei lucium furium tribunum militũ prefuisse. ha¬

Expanded text:
cius in Annalibus suis referat his versibus: Maxima pars Graium Saturno et cius in Annalibus suis referat his versibus: Maxima pars Graium Saturno et maxime Athenae Conficiunt sacra, quae Cronia esse iterantur ab illis, Eumque diem celebrant: per agros urbesque fere omnes Exercent epulis laeti: famulosque procurant Quisque suos, nostrique itidem: et mos traditus illinc Iste, ut cum dominis famuli epulentur ibidem. Nunc de ipso dei templo pauca referenda sunt. Tullum Hostilium, cum bis de Albanis, de Sabinis tertio triumphasset, invenio fanum Saturno ex voto consecravisse et Saturnalia tunc primum Romae instituta: quamvis Varro libro sexto, qui est de sacris aedibus, scribat aedem Saturni ad forum faciendam locasse L. Tarquinium regem, Titum vero Larcium dictatorem Saturnalibus eam dedicasse. Nec me fugit Gellium scribere senatum decresse ut aedes Saturni fieret, eique rei L. Furium tribunum militum praefuisse. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
b supplicaretur. idq aliquamduu obseruatũ. ut ꝓ familiariũ sospitate:
pueri mactarentur. manȩ deȩ matri larum. qd̾ sacrificii genus iuni¬
usbrutus consul pusso tarquimo. alit̾ constituit celebrandũ. Nam ca¬
pitib alii. ⁊ papaueris supplicari iussit. ut responso apollinis satisfie¬
ret. de nomine capitum. remoto scilicet scełe infaustȩ sacrificationis
factũq est. ut effigies maniȩ suspensȩ ꝓ singłorũ forib ꝑiculum siqd̾
immineret fammiliis expiarent. ludosq ipsos ex iuĩs compitorũ in qͥb
agitabantur compitalia appellitauerunt. S ꝑge cetera. Ipretertatus.
b̾ene ⁊ oportutune similis emendacio sacrifitiorum relata est. S ex his
causis quȩ de origine huiꝰ festi relatȩ sunt apparet saturnalia uetustiora es¬
se urbe roma. adeo ut ante romam in gretia hoc cepisse sollempne .L. ac¬

Expanded text:
bus supplicaretur. Idque aliquamdiu observatum, ut pro familiarium sospitate bus supplicaretur. Idque aliquamdiu observatum, ut pro familiarium sospitate pueri mactarentur Maniae deae, matri Larum. Quod sacrificii genus Iunius Brutus consul pulso Tarquinio aliter constituit celebrandum. Nam capitibus alii et papaveris supplicari iussit, ut responso Apollinis satis fieret de nomine capitum remoto scilicet scelere infaustae sacrificationis, factumque est ut effigies Maniae suspensae pro singulorum foribus periculum, si quod immineret famagitabantur Compitalia appellitaverunt. Sed perge cetera. Et Praetextatus: Bene et oportune similis emendatio sacrificiorum relata est: sed ex his causis, quae de origine huius festi relatae sunt, apparet Saturnalia vetustiora esse urbe Romana, adeo ut ante Romam in Graecia hoc sollemne coepisse L. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
saturiiaᷤ ñ mactando uiro. s accensis luminib excolentes. qͥ a ũ solũ
uirum. s ⁊ lumina fota significat. Inde mos ꝑ saturnalia insitandis¬
cereis cepit. Aii cereos ñ ob aliud mitti putant. quã qd̾ hoc pͥncipe ab i¬
comi ⁊ tenebrosa uita. quasi ad lucem. & bonarũ arciũ scientiã editi sumꝰ
Iilua qͦ in litteris inuenio. qd̃ cum multi occasione saturnaliorũ. ꝑ aua¬
ritiam a chentib ambitiose munera exigerent. idq onus tenuores
grauaret. publituis tribunus plebi tulit. ñ nisi cerei ditiorib missitaren¬
tur. hic albinus cecina subiecit. Qualem nunc ꝑmutationẽ sacrificii
p̃textate memorasti. inuenio postea compitalib celebratã. eñ ludi ꝑ ur¬
bem in compitis agebantur. restitui scilicet a tarquinio suꝑbo iarib
ac maniȩ. ex responso apollinis. quo p̃ceptum est. ut ꝓ capitib: capiti¬

Expanded text:
Saturnias non mactando viro sed accensis luminibus excolentes, quia non solum Saturnias non mactando viro sed accensis luminibus excolentes, quia non solum virum sed et lumina φῶτα significat. Inde mos per Saturnalia cereis coepit. Alii cereos non ob aliud mitti putant quam quod hoc principe ab incomi et tenebrosa vita quasi ad lucem et bonarum artium scientiam editi sumus. Illud quoque in litteris invenio, quod cum multi occasione Saturnaliorum per avaritiam a clientibus ambitiose munera exigerent idque onus tenuiores gravaret, Publicius tribunus plebi tulit non nisi cerei ditioribus missitarentur.» Hic Albinus Caecina subiecit, «qualem nunc permutationem sacrificii, Praetextate, memorasti invenio postea Compitalibus celebratam, cum ludi per urbem in compitis agitabantur, restituti scilicet a Tarquinio Superbo Laribus ac Maniae ex responso Apollinis, quo praeceptum est ut pro capitibus capiti
Abbreviated transcription (Latin):
tinens limus sen paludis fuit. coacta cõpage uirgultis ⁊ arborib ĩ silue
licentiã comptus. iactantib ꝑ om̃em fluctib uagabatur. ut fides ex hoc
etiam delo facta est. q̃ celsa montib. uasta campis. tam̃ ꝑ maria am¬
bulabat. hoc gͥ miraculo deprebenso: has sibi sedes predictas esse di¬
dicerunt. uastatisq siciliensib incolis occnpauere regionei. decima p̃¬
de sc̃m responsum apollini consecrata. Erectisq diti sacello ⁊ saturno
ara: cnuis festum saturnalia nominarunt. Cumq diu humanis capiti¬
b ditem. ⁊ iurorum uictiis saturnum placare se crederent ꝓpter
ta hereulem ferunt postea cum gerionis pecore ꝑ italiã reuertentẽ: suasisse
ulorum posteris. ut faustis sacrificiis infausta mutarent. tnferentes diti
ñ hominum capita. s oscilla ad humanã effigiem arte siulata. ⁊ aras

Expanded text:
tinens limus seu paludis fuit coacta compage virgultis et arboribus in silvae tinens limus seu paludis fuit coacta compage virgultis et arboribus in silvae licentiam comptus, iactantibus per omnem fluctibus vagabatur, ut fides ex hoc etiam Delo facta sit, quae celsa montibus, vasta campis, tamen per maria migrabat. Hoc igitur miraculo deprehenso has sibi sedes praedictas esse didicerunt, vastatisque Siciliensibus incolis occupavere regionem decima praedae secundum responsum Apollini consecrata erectisque Diti sacello et Saturni ara, cuius festum Saturnalia nominarunt. Cumque diu humanis capitibus Ditem et virorum victimis Saturnum placare se crederent propter α, Herculem ferunt postea cum Geryonis pecore per Italiam revertentem suasisse illorum posteris, ut faustis sacrificiis infausta mutarent inferentes Diti non hominum capita sed oscilla ad humanam effigiem arte simulata, et aras
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset armentum. ut imulli estimant. consulto eos relinquente:
ut aram suam atq edẽ ab incursionib tuerentur. hi gͦ cũ alatronib
infestarentur. occupato edito colle. saturnios se nominauerunt. qͦ
ante nomine: etiã idem collis uocabatur. Et quia se huiꝰ diei sensert᷑
nomine ac religione tutos. iustituisse saturnalia feruntur. ut agre¬
stes uicinorum animos. ad maiorem sacri reuerentiã ipsa indicti fe¬
sti obseruatio uocaret. Nec illam causam q̃ saturnalib assignatur
ignoro. qd̾ pelasgi sicut uarro inemorat. cũ sedib suis pulsi. diuer¬
sas terras petissent. conflurerunt pleriq dodonam. ⁊ incerti qui¬
b hererent locis. eiusmodi accepere responsum.¬
Acceptaq sorte cum latium post errores płimos appulissent: in lacu ca¬
tiliensi enatam insulam dephendert̃. Amplissimꝰ em̃ cespes. siue ille con¬

Expanded text:
fuisset armentum, ut nonnulli aestimant, consulto eos reliquente, fuisset armentum, ut nonnulli aestimant, consulto eos reliquente, ut aram suam atque aedem ab incursionibus tuerentur: hi ergo cum a latronibus infestarentur, occupato edito colle Saturnios se nominaverunt, quo ante nomine etiam idem collis vocabatur: et quia se huius dei senserunt nomine ac religione tutos, instituisse Saturnalia feruntur, ut agrestes vicinorum animos ad maiorem sacri reverentiam ipsa indicti festi observatio vocaret. Nec illam causam quae Saturnalibus adsignatur ignoro, quod Pelasgi, sicut Varro memorat, cum sedibus suis pulsi diversas terras petissent, confluxerunt plerique Dodonam et incerti, quibus haererent locis, eiusmodi accepere responsumacceptaque sorte, cum Latium post errores plurimos adpulissent, in lacu Cutiliensi enatam insulam deprehenderunt. Amplissimus enim cespes, sive ille con
Abbreviated transcription (Latin):
etatem. Obseruari gͥ eum uissit. maiestate religionis: quasi uite me¬
lioris auctorem. Simulacrhũ eiꝰ indicio est. cui falcem insigne messis
adiecif. Huic d̾o: insertiones surculorum pomorumq educationes
⁊ om̃ium cuiscemodi fertilium tribuunt. disciplinas. Cirenenses
etiam cum rem diuinam ei fatiunt. ficis recentib coronantur. placen¬
tasq mutuo missitant. mellis ⁊ fructuũ reꝑtorem saturnum estimã¬
tes. hunc romam etiã stercutũ uocant. qd̾ pͥmus stercore fecunditatẽ
agris conꝑauerit. Regni eius tempora felicissima feruntur. cum ꝓpt̾
ierum copiam. tum ⁊ qd̃ nundum qͥsquã seruitio uł libertate dis¬
criminabatur. Quȩ res intelligi potest. qd saturnalib tota seruis li¬
centia ꝑmittitur. Alia saturnaliorũ causa. sic traditur. qͥ erant ab
hercule in italiam relicti. ut quidam ferunt irato. qd̾ incustoditum

Expanded text:
aetatem. Observari igitur eum iussit maiestate religionis quasi vitae meaetatem. Observari igitur eum iussit maiestate religionis quasi vitae melioris auctorem: simulacrum eius indicio est, cui falcem, insigne messis, adiecit. Huic deo insertiones surculorum pomorumque educationes et omnium huiuscemodi fertilium tribuunt disciplinas. Cyrenenses etiam, cum rem divinam ei faciunt, ficis recentibus coronantur placentasque mutuo missitant, mellis et fructuum repertorem Saturnum aestimantes. Hunc Romani etiam Stercutum vocant, quod primus stercore fecunditatem agris conparaverit. Regni eius tempora felicissima feruntur, cum propter rerum copiam tum quod nondum quisquam servitio vel libertate discriminabatur: quae res intellegi potest, quod Saturnalibus tota servis licentia permittitur. Alia Saturnaliorum causa sic traditur. Qui erant ab Hercule in Italia relicti, ut quidam ferunt, irato, quod incustoditum
Abbreviated transcription (Latin):
aauectus: ex una quidem parte sui capitis essigies: ex alta uero: nauis
exprimeretur. quo saturm memoriam in posteros propagaret. Aes ita fu¬
isse signatum : hodieq intelligitur in aleȩ usum. cum pueri denarios in
sublime iactantes: capita aut nauia lusu teste uetustatis exclamant.
hos una concordesq regnasse. uicinaq opida cõmuni opera condidisse.
p̃ter maronem qui refert ianicłum huic illi fuerat saturnia nomen.
Et iã illud in ꝓmptu est. qd̾ posteri ꝙͦ duos eis ꝯtinuos menses dica¬
runt. ut december sacrum saturni ianuarius: altius uocabulũ poᷤᷤ¬
sideret. Cũ int̾ hȩc subito saturnus ñ cõparuisset: excogitauit ianꝰ.
honorum eiꝰ augm̃ta. ac pͥmũ: terram om̃em ditioni suę parentem
saturmã nominauit. aram deinde cum sacris tanꝗͣ d̾o cõdidit. q̃ sa¬
turualia nominauit. Tot scłis. saturnalia p̃cedunt. romane urb̃is

Expanded text:
advectus, ex una quidem parte sui capitis effigies, ex altera vero navis advectus, ex una quidem parte sui capitis effigies, ex altera vero navis exprimeretur, quo Saturni memoriam in posteros propagaret. Aes ita fuisse signatum hodieque intellegitur in aleae lusum, cum pueri denarios in sublime iactantes capita aut navia lusu teste vetustatis exclamant. Hos una concordesque regnasse vicinaque oppida communi opera condidisse praeter Maronem, qui refert: Ianiculum huic, illi fuerat Saturnia nomen, etiam illud in promptu est, quod posteri quoque duos eis continuos menses dicarunt, ut December sacrum Saturni, Ianuarius alterius vocabulum possideret. Cum inter haec subito Saturnus non conparuisset, excogitavit Ianus honorum eius augmenta. Ac primum terram omnem ditioni suae parentem Saturniam nominavit: aram deinde cum sacris tamquam deo condidit, quae Saturnalia nominavit. Tot seculis Saturnalia praecedunt Romanae urbis
Abbreviated transcription (Latin):
regno ianus optinuit. qui ut higinuis ꝓtharcum trallianũ secutus
tradit: cum camesȩ eque indigena terram hanc. ita participata poten¬
ta possidebant. ut regio camasene opidum ianiculũ uocitaretur. Post:
add ianum solum regnum redactum ẽ. qui creditur geminã fatiẽ p̃tu¬
lisse. ut quȩ ante: quęq post tergum ẽent. intueretur. qd̾ ꝓcul dubio.
ad prudentiam regis sollertiamq referendum est. qui ⁊ p̾terita nosset
⁊ futura prospiceret. sicut ante uorta: ⁊ post uorta: diuinitatis scili¬
cet aptissime comintes: apnt romanos coluntur. hic igitur ianus:
cum saturnum classe ꝑuectum excepisset hospicio: ⁊ ab eo edoctus. peri¬
tiam ruris. ferum illum ⁊ rudem. ante fruges cognitas uictumi.
in meluis redegisset: regni eum societate muuerauit. Cũ pͥmꝰ qͦ era
signaret: seruauit ⁊ in hoc sat᷑m reuentiã: ut qm̃ ille naui fuerat

Expanded text:
regno Ianus optinuit, qui, ut Hyginus Protarchum Trallianum secutus regno Ianus optinuit, qui, ut Hyginus Protarchum Trallianum secutus tradit, cum Camese aeque indigena terram hanc ita participata potentia possidebant, ut regio Camesene, oppidum Ianiculum vocitaretur. Post ad Ianum solum regnum redactum est, qui creditur geminam faciem praetulisse, ut quae ante quaeque post tergum essent intueretur: quod procul dubio ad prudentiam regis sollertiamque referendum est, qui et praeterita nosset et futura prospiceret, sicut Antevorta et Postvorta, divinitatis scilicet aptissimae comites, apud Romanos coluntur. Hic igitur Ianus, cum Saturnum classe pervectum excepisset hospitio et ab eo edoctus peritiam ruris ferum illum et rudem ante fruges cognitas victum in melius redegisset, regni eum societate muneravit. Cum primus quoque aera signaret, servavit et in hoc Saturni reverentiam, ut, quoniam ille navi fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
auim ꝑferatur. hic aiienus inpretextatũ exspectationẽ consulentis
remittens. licet om̃s ait qͥ adsunt: pari doctrina polleant. sacrorum
tam̃ tetius unicȩ conscuis: potest tibi ⁊ originem cultus. qͥ huic deo
penditur. ⁊ causam festi sollempnis aꝑire. Qd̃ cũ p̃textatus in alios
refundere temptasset. onmes ab eo impetrauerunt. ut ipse dissereret
sunc silentio facto: ita erorsus est. Saturnaliorum originem illam mͥ
uimedium ꝓferre fas est. ñ quş ad arthanã diuinitatis uaturam re¬
tertiu. s qus aut fabulosis admixta disseritur. aut aphisicis in uul¬
gus aꝑitur. Namoccuttas ⁊ manantes ex meri ueri fonte rationes:
ne in ipsis quidem sacris enarrari ꝑmittitur. S siqͥs ilas assequitur
continere intra conscientiã tectas iubetur. Unde q̃ sciri fas est. horͦ
noster icebit inecũ recognoscat. Regionem istam q̃ nunc uocat᷑ italia:

Expanded text:
dium proferatur. Hic Avienus in Praetextatum expectationem consulentis dium proferatur. Hic Avienus in Praetextatum expectationem consulentis remittens: Licet omnes, ait, qui adsunt pari doctrina polleant, sacrorum tamen Vettius unice conscius potest tibi et originem cultus qui huic deo penditur et causam festi sollemnis aperire. Quod cum Praetextatus in alios refundere temptasset, omnes ab eo impetraverunt ut ipse dissereret. Tunc silentio facto ita exorsus est. Saturnaliorum originem illam mihi in medium proferre fas est, non quae ad archanam divinitatis naturam refertur, sed quae aut fabulosis admixta disseritur aut a physicis in vulgus aperitur. Nam occultas et manantes ex meri veri fonte rationes ne in ipsis quidem sacris enarrari permittitur: sed si quis illas adsequitur, continere intra conscientiam tectas iubetur. Unde quae sciri fas est Horus noster licebit mecum recognoscat. Regionem istam, quae nunc vocatur Italia,
Abbreviated transcription (Latin):
saturnum. neq ipsum serapim receꝑant in archana templorũ
usq ad alexandri macedonis occasum. Post quẽ tirannde ptolo¬
meorum pressi. hos qͦ deos in cultum reciꝑe. alexandrinorũ mo¬
re aput quos p̾cipue colebantur: coacti sunt. Ita tam̃ imꝑio pa¬
ruerunt. ut non omnino religionis suȩ obseruata confundets:
ham quia nunquam fas fuit egẏptiis: pecudib aut sangnine. s p̃cib
⁊ thure solo placare deas. his autẽ duob aduenis hostiȩ erant de mo¬
ie mactandȩ. fana eorum extra pomeritm locauerunt. ut ⁊ illi sacrifi¬
eñ solsempnis sibi eruore colerentur. nec tam̃ urbana tẽpla mocte pe¬
cudum polluerentur. Nullũ itaq egypti opidum: intra muros suos
aut saturi aut merapis. fanum iecipit. Horum alterũ: uix egreq
auobis admissum audio. saturnum uero: uł maximo inter ceteros
honore celebratis. Si gͣ nichil est qd̃ me hoc scire ꝓhibeat. uolo uime¬

Expanded text:
Saturnum nec ipsum Sarapim receperant in archana templorum Saturnum nec ipsum Sarapim receperant in archana templorum usque ad Alexandri Macedonis occasum: post quem tyrannide Ptolemaeorum pressi hos quoque deos in cultum recipere Alexandrinorum more, apud quos praecipue colebantur, coacti sunt. Ita tamen imperio paruerunt, ut non omnino religionis suae observata confunderent. Nam quia numquam fas fuit Aegyptiis pecudibus aut sanguine sed precibus et ture solo placare deos, his autem duobus advenis hostiae erant ex more mactandae: fana eorum extra pomerium locaverunt, ut et illi sacrificii sollemnis sibi cruore colerentur nec tamen urbana templa morte pecudum polluerentur: nullum itaque Aegypti oppidum intra muros suos aut Saturni aut Sarapis fanum recepit. Horum alterum vix aegreque a vobis admissum audio: Saturnum vero vel maximo inter ceteros honore celebratis. Si ergo nihil est quod me hoc scire prohibeat, volo in me
Abbreviated transcription (Latin):
sortium. euangelum quidem. sepius ⁊ maxime s ñnunquã: ⁊ cum
eo parit ingressos. Int̾ hȩc euangelus petitu omium temꝑatus:
marci uarronis inguit librum uobis arbitror ñ ignotum. exsatu¬
ris memppeis qui iuscribitur. Nescis quid uesper uehat: In quo con¬
uiuarum numerum hac lege definit. ut neq minor quam gr̃arũ
sit. nequaquã musarum numerosior. hic uideo: excepto rege con¬
iiII. tot nos esse: quot musȩ sunt. Quid gͦ ꝑfecto numero q̃ritis
additiendos: Et utetius. hoc inquit nobis p̾sentia ur̃a p̾stabit
ut ⁊ musas impleamꝰ. ⁊ grãs. quas ad festoum deorũ om̃iam
pͥncipis: ęquum est conuenire. Cum gͥ consedissent: horus aui¬
enum intuens: quem familiarius frequentare solitus erat: in hu
uis inquit saturni cultu. quem deorũ principem dicitis: ritus
uester ab egyptiorum religiosissima gente dissentit. Uam illi. neqꝙ

Expanded text:
sortium, Euangelum quidem saepius et maxime sed nonnunquam et cum sortium, Euangelum quidem saepius et maxime sed nonnunquam et cum eo pariter ingressos. Inter haec Euangelus petitu omnium temperatus, «M. Varronis», inquit, «librum vobis arbitror non ignotum ex saturis Menippeis qui inscribitur "nescis quid vesper vehat", in quo convivarum numerum hac lege definit, ut neque minor quam Gratiarum sit neque quam Musarum numerosior. Hic video excepto rege convivii tot vos esse quot Musae sunt: quid ergo perfecto numero quaeritis adiciendos?» Et Vettius, «hoc», inquit, «nobis praesentia vestra praestabit, ut et Musas impleamus et Gratias, quas ad festum deorum omnium principis aequum est convenire.» Cum igitur consedissent, Horus Avienum intuens, quem familiarius frequentare solioc, inquit, Saturni cultu, quem deorum principem dicitis, ritus vester ab Aegyptiorum religiosissima gente dissentit. Nam illi neque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ honorem sacris feriis haberennis : ⁊ uttaremus tam̃ torporẽ feriandi
atq ocium in negocium uerteremus: conuenuus diẽ totum: doctis
fabulis uelut ex simbola conferendis daturi. Nam si ꝑ sacra sollempni¬
a nuos diducere religio nulla ꝓhibebit. si salubri fluuio mersare
oues fas ⁊ uira ꝑmittunt. cur non religionis honor putetur dicare
sacris diebus sacrum studium litterarum: S quia uos quoq deoꝵ
aliquis nobis additos uoluit. facite si uolentib uobis erit. diem cõ¬
munib ⁊ fabulis. ⁊ epulis exigamꝰ. quil ut om̃s hodie qui presenteᷤ
catos: haut equidem turpe existimatur. uerum sponte irruere in
conuunium aliis p̃ꝑatum: nec menelao sine nota uł in fratre me¬
moratum est. Et uide ne numum arrogant̾ plures tibi uelis me¬
nelaos contigisse. cum illi tanto regi : unus euenerit. Tum omnes
pretextatum iuuantes. orare. blandeq ad commune inuitare con¬

Expanded text:
et honorem sacris feriis haberemus et vitaremus tamen torporem feriandi et honorem sacris feriis haberemus et vitaremus tamen torporem feriandi atque otium in negotium utile verteremus, convenimus diem totum doctis fabulis velut ex symbola conferendis daturi. Nam si per sacra sollemnia rivos deducere religio nulla prohibebit, si salubri fluvio mersare oves fas et iura permittunt, cur non religionis honor putetur dicare sacris diebus sacrum studium litterarum? Sed quia vos quoque deorum aliquis nobis additos voluit, facite —si volentibus vobis erit— diem communibus et fabulis et epulis exigamus, quibus ut omnes hodie qui praesentes ulis non evocatos haud equidem turpe existimatur, verum sponte inruere in convivium aliis praeparatum nec Homero sine nota vel in fratre memoratum est —et vide ne nimium arroganter tres tibi velis Menelaos contigisse, cum illi tanto regi unus evenerit.» Tum omnes Praetextatum iuvantes orare blandeque ad commune invitare con
Abbreviated transcription (Latin):
contraxit. an altius quiddam. cui remotis arbitris opus sit. cogita¬
turi ex disposito comienistis. Qd̃ si ita est ut estimo: abibo potius quã
me uris miscebo secretis. a quib me amouebit uoluntas. licet fortu¬
na fecisset. irrnere. Tum utetius quãnis ad om̃em patientiã constant᷑
anum tranquillitate firmus. ñ nichil tam̃ cosultatione tam proterua
motus. si aut me inquit euangele aut hȩc innocentiȩ lumina cogi¬
tasses: nuillum int̾ nos tale secretum opinarere. qd̾ ñ uł tibi ł etiã
nulgo fieri dilucidum posset. quia neq ego sum immemor. nec ho¬
rum queinquã inscium credo: sci illius p̾cepti philosophiȩ. sic loquẽ¬
dum ẽẽ cũ hominib tanquã di audiant. sic loquendũ cũ dis: tã¬
quam homines andiant. cuiꝰ secunda pars sanccit. nequid a diis¬
petamiis: qd̾ uelle nos indecorum sit hominib confiteri. Nos uero: ut

Expanded text:
contraxit, an altius quiddam, cui remotis arbitris opus sit, cogitacontraxit, an altius quiddam, cui remotis arbitris opus sit, cogitaturi ex disposito convenistis? Quod si ita est, ut aestimo, abibo potius quam me vestris miscebo secretis, a quibus me amovebit voluntas, licet fortuna fecisset inruere.» Tunc Vettius, quamvis ad omnem patientiam constanter animi tranquillitate firmus, nonnihil tamen consultatione tam proterva motus, «si aut me», inquit, «Euangele, aut haec innocentiae lumina cogitasses, nullum inter nos tale secretum opinarere quod non vel tibi vel etiam vulgo fieri dilucidum posset, quia neque ego sum immemor nec horum quemquam inscium credo sancti illius praecepti philosophiae, sic loquendum esse cum hominibus tamquam di audiant, sic loquendum cum dis tamquam homines audiant: cuius secunda pars sancit ne quid a dispetamus, quod velle nos indecorum sit hominibus confiteri. Nos vero, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cum dẏsario. qui tunc romȩ prestare uidebatur. medendi artẽ ꝓfessis.
Conrugato indicanere uultu pleriꝙ de consedentib. euangeli interuen¬
tũ. ocio suo in amenũ minusq placido conuentui congruentem. Erat
enĩ amarulenta dicacitate. ⁊ lingue ꝓteruę. mendatii ꝓcax. ac securus
offensarum. quas sine delectu cari. uł non amici. in se passim uerbis odi¬
a serentib ꝓuocabat. S pretextatꝰ ut erat in om̃s placiduis. ac mitis: ut
adimtterentur: missis obuiis imꝑauit. qͦs horus ingredientes. como¬
clum consecutus comitabatur. uir corpore atq anmo ualidus. qui pꝰ
innumeras int̾ pugiles palmas: ad philosophiȩ studia inigrauit. sec¬
tamq antisthenis ⁊ cratetis. atq ipsuis diogenis secutus. int̾ cuncoᷤ
ñ incelebris habebatur. S euangelus postquã tantũ cetum adsurgen¬
tem sibi ingressus offendit: casus ne inquit hos om̃s ad te p̾textate

Expanded text:
cum Dysario, qui tunc Romae praestare videbatur ceteris medendi artem professis. cum Dysario, qui tunc Romae praestare videbatur ceteris medendi artem professis. Conrugato indicavere vultu plerique de considentibus Euangeli interventum otio suo inamoenum minusque placido conventui congruentem. Erat enim amarulenta dicacitate et lingua proterve mordaci procax ac securus offensarum, quas sine dilectu cari vel non amici in se passim verbis odia serentibus provocabat. Sed Praetextatus, ut erat in omnes aeque placidus ac mitis, ut admitterentur missis obviis imperavit. Quos Horus ingredientes commodum consecutus comitabatur, vir corpore atque animo iuxta validus, qui post innumeras inter pugiles palmas ad philosophiae studia migravit sectamque Antisthenis et Cratetis atque ipsius Diogenis secutus inter Cynicos non incelebris habebatur. Sed Euangelus, postquam tantum coetum adsurgentem sibi ingressus offendit: «casusne», inquit, «hos omnes ad te, Praetextate,
Abbreviated transcription (Latin):
inter poscerentur. asinã cum pecuniȩ onere ꝓduxit in forũ. quasi ꝓ
sponsorib presens pignus. Tremellius uero: scropha cognominatus ẽ.
euentu tali. Is tremellius: cum fami la atq liberis in uilla erat. serui
eius cum de uicino scropha erraret: subreptam confitiunt. Nicinus ad¬
uocatis custodib om̃ĩa circumuenit. ne qua hec ferri possit. Is ꝙ ad do¬
miiuim appellat: restitu sibi pecudẽ. Tremellius qui ex uillico rem cõ¬
ꝑisset. scrophȩ cadauer sub centonib collocat. suꝑ quos uror cubabat.
Questionem uicino ꝑmittit. Cum uentũ est ad cubiculũ: uerba iuratio¬
nis concipit. nullam esse in uilla sua scrophã: nist istam inquit. quȩ in
centonib iacet. Lectulum monstrat. Ea facetissima uiratio: tremellio scib¬
phȩ cognom̃tũ dedit. dum ista narrantur: unus a famulicio cui ꝓiintia
erat. admittere uolentes dominũ conuenire: euangelum adẽe nuntiat

Expanded text:
iter poscerentur, asinam cum pecuniae onere produxit in forum, quasi pro iter poscerentur, asinam cum pecuniae onere produxit in forum, quasi pro sponsoribus praesens pignus. Tremellius vero Scropha cognominatus est eventu tali. Is Tremellius cum familia atque liberis in villa erat. Servi eius, cum de vicino scropha erraret, subreptam conficiunt: vicinus advocatis custodibus omnia circumvenit, ne qua ecferri possit: isque ad dominum appellat restitui sibi pecudem. Tremellius, qui ex vilico rem conperisset, scrophae cadaver sub centonibus conlocat super quos uxor cubabat: quaestionem vicino permittit. Cum ventum est ad cubiculum, verba iurationis concipit: nullam esse in villa sua scropham nisi istam, inquit, quae in centonibfae cognomentum dedit.» Dum ista narrantur, unus a famulitio, cui provincia erat admittere volentes dominum convenire, Euangelum adesse nuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
patrem luminib catentem ꝓ baculo regebat. scipio cognominatus: no¬
ĩ ex cognomine posteris dedit. Sic messala tiuis auiene: dictus a cog¬
nomentd ualerii maximi. qui postꝗͣ messanam urbem siciliȩ nobilissi¬
inam cepit. messala cognominatus ẽ. Nec mirũ. si cognominib nata
sunt nomina. cũ contra: ⁊ cognomina ex ꝓpriis sinͭtracta nominib.
ut ab emilio emilianus. a seruio seruianus. Hic subiecit eusebuis. mes¬
sala ⁊ scipio. alt de pietate. de uirtute alter. ut refers cognomina re¬
pererunt. S scropha ⁊ asina: quȩ uiris ñ mediocrib cognom̾ta suis.
uolo dicas. unde contigerint. cum contumeliȩ quam honori ꝓpio¬
ra uideantur. Tum ille. Nec honor nec iniuiria: s casus fecit hȩc nomi¬
na. Nam asinę cognomentũ caorneliis datum est: qm̃ pͥticeps corelie
gentis. empto fundo: seu filia data marito. cum sponsores ab eo sollẽp¬

Expanded text:
patrem luminibus carentem pro baculo regebat Scipio cognominatus nopatrem luminibus carentem pro baculo regebat Scipio cognominatus nomen ex cognomine posteris dedit: sic Messala tuus, Aviene, dictus a cognomento Valerii Maximi qui, postquam Messanam urbem Siciliae nobilissimam cepit, Messala cognominatus est. Nec mirum si ex cognominibus nata sunt nomina, cum contra et cognomina ex propriis sint tracta nominibus, ut ab Aemilio Aemilianus, a Servilio Servilianus. Hic subiecit Eusebius: Messala et Scipio, alter de pietate, de virtute alter, ut refers, cognomina reppererunt. Sed Scropha et Asina, quae viris non mediocribus cognomenta sunt, volo dicas unde contigerint, cum contumeliae quam honori propiora videantur. Tum ille: Nec honor nec iniuria sed casus fecit haec nomina. Nam Asinae cognomentum Corneliis datum est, quoniam princeps Corneliae gentis empto fundo seu filia data marito, cum sponsores ab eo sollemn
Abbreviated transcription (Latin):
copiosa familias caterua confluunt. lacriinantes atq obsecrantes orag.
una potius ut duob nupta fieret. quã ut uni duȩ. Senatores ingredi¬
entes curiam: q̃ illa muilierum intemꝑres: ⁊ quid sibi postulatio istȩc
uellet: mirabantur: iit ñ paruȩ rei ꝓdigium: illã uerecundi sexus im¬
pudicam insaniã pauescebant. Puer papirius. publicũ metũ demit.
Nam inmediũ curiȩ ꝓgressus: quid ipsi mater audire iustitisset. quid ma¬
tri ipse simulasset: sicuti fuerat enarrat. Senatis: fidẽ atꝙ ingenium
pueri exosculatur. Consultũq facit uti post hac pueri cũ patrib in cu¬
riam ne introeant. p̃ter illum unum papirium. eiq puero. postea cog¬
nomentum honoris grã decreto inditum p̃textatus ob tacendi loquendi¬
q in p̃texta etate prudentiam. hoc cognomentum postea familiȩ nrẽ in
nomen hesit. Non alit̾ dicti scipiones: nisi qd̾ cornelius. qui cognomine

Expanded text:
copiosae matrumfamilias catervae confluunt. Lacrimantes atque obsecrantes orant, copiosae matrumfamilias catervae confluunt. Lacrimantes atque obsecrantes orant, una potius ut duobus nupta fieret quam ut uni duae. Senatores ingredientes curiam quae illa mulierum intemperies et quid sibi postulatio isthaec vellet mirabantur, et ut non parvae rei prodigium illam verecundi sexus inpudicam insaniam pavescebant. Puer Papirius publicum metum demit. Nam in medium curiae progressus, quid ipsi mater audire institisset, quid matri ipse simulasset, sicuti fuerat, enarrat. Senatus fidem atque ingenium pueri exosculatur, consultumque facit uti posthac pueri cum patribus in curiam ne introeant praeter illum unum Papirium. Eique puero postea cognomentum honoris gratia decreto inditum Praetextatus, ob tacendi loquendique in praetextata aetate prudentiam. Hoc cognomentum postea familiae nostrae in nomen haesit. Non aliter dicti Scipiones, nisi quod Cornelius qui cognominem
Abbreviated transcription (Latin):
textatis filiis introire. Cum in seuatu res maior quȩpiã consultabat᷑.
eaq in posterum diem ꝓlata esset. placuit ut hanc rem suꝑ qua trac¬
tauissent. ne quis enuntiaret pͥus quã decreta ẽẽt. Mater papirĩ
puen qui cum parente suo in curia fuerat. ꝑcunctatur filium.
quidnam insenati egissent patres. Pͥuer respondit: tacendum eẽ. neq id
dici licere. Mulier fit audiendi cupidior. secretum rei ⁊ silentium
pueri: animũ eiꝰ adinquirendum euerberat. Querit gͥ conpressius uro¬
lentiusq Tum puer ugente matre: lepidi atq festiui mendacis consili¬
um capit. Actum in senatu dixit. utrum uideretur utilius: magis¬
q e re publica esse : unus ne ut duas uxores haberet. an una apud du¬
os nupta esset. Hoc illa ubi audiuit: anino conpauescit. domo trepidais
egreditur. ad ceteras inatrouas affert. postridieq: ad senatũ matrum

Expanded text:
textatis filiis introire. Cum in senatu res maior quaepiam consultabatur textatis filiis introire. Cum in senatu res maior quaepiam consultabatur eaque in posterum diem prolata est, placuit ut hanc rem super qua tractavissent ne quis enuntiaret priusquam decreta esset. Mater Papirii pueri, qui cum parente suo in curia fuerat, percontatur filium quidnam in senatu egissent Patres. Puer respondit tacendum esse, neque id dici licere. Mulier fit audiendi cupidior: secretum rei et silentium pueri animum eius ad inquirendum everberat: quaerit igitur conpressius violentiusque. Tum puer urgente matre lepidi atque festivi mendacii consilium capit. Actum in senatu dixit, utrum videretur utilius magisque e re publica esse, unusne ut duas uxores haberet, an ut una apud duos nupta esset. Hoc illa ubi audivit, animo conpavescit: domo trepidans egreditur: ad ceteras matronas adfert: postridieque ad senatum