comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ienno uero post mirã¬
culum qđ dixeramus
fer me exacto: iam memoratus
florentius rediuiuo langore
captatut. Accenditur febris.
intumescunt pedes. dolor
pessimus pecles intorquet.
pendinata pestis hominem
contriuerat. iam pene concla¬
matus iacebat. Interea puer
uidit iterum in somnio ꝑsoña:
sese utrum ne librum tobiȩ
cognitũ haberet int̾rogantẽ.
Respondit. Nequaquã. Mait.
Noueris hunc fuisse cȩcum. atq
ꝑ filium ex iecore piscis angelo
comitante curatum. Luigitur
fac similiter. & saluabitur ge¬
nitor tuus. Hec ille matrire¬
tulit. quȩ confestim. pueros
acl aninem direxit. niscis capi¬
tur. quȩ de extis iussa fuerãt.
prunis imponuntur. Non fe¬
fellit uirtutis euentꝰ ut enim
primo fumus odoris in naribꝰ
ille tumor dolorq discessit. Si
magnũ est os zachariȩ ioħis
merito fuisse reseratum: nec
modicum utiq est florentiũ
non semel sed bis ꝑfilium esse
curatum. Senserant ex hoc
niclem parentes quod dextro
pedi potissime foret innixurꝰ.

Expanded text:
iennio vero post miraculum quod diximus ferme exacto, jam memoratus Florentius recidivo languore captatur: accenditur febris, intumescunt pedes, dolor pessimus pedes intorquet; perendinata pestis hominem contriverat, jam pene conclavatus jacebat. Interea puer vidit iterum in somno personam sese utrumne librum Tobiae cognitum haberet interrogantem. Respondit: Nequaquam. Qui ait: Noveris hunc fuisse caecum, atque per filium ex jecore piscis angelo comitante curatum: tu igitur fac similiter, et salvabitur genitor tuus. Haec ille matri retulit: quae confestim pueros ad amnem direxit: piscis capitur, quae de ejus extis jussa fuerant prunis imponuntur. Non fefellit virtutis eventus, ut enim primo fumus odoris  Germ. odille tumor dolorque discessit. Si magnum est os Zachariae Joannis merito fuisse reseratum, nec modicum utique est Florentium non semel, sed bis per filium esse curatum. Senserant ex hoc iidem parentes quod dextro pedi potissime foret innixurus;
Abbreviated transcription (Latin):
uodam itidẽ
die: dum in area
quȩ parua ad¬
modum taber¬
ebat. in illo suo quod nostis
omnes sedili ligneo resedisset.
uidet duos demones in excelsa
illa que monasterio suꝑ emi¬
net rupe consistere. inde ala¬
cres ac le tos. uocem istus¬
modi adhortationis emuittere.
lia te briccio. eia te briccio.
Credo cernebant miserũ eminꝰ
ꝓpinquantẽ. conscii quantã
illi rabiem sp̃s suscitassent.
Nec mora: bricciꝰ furibundus
irxupit. Ibi plenus insaniȩ.
euomit in martinum mille
conuitia. obiurgatus enim
pridie ab eo fuerat. cur qui
nichil uiquã ante elericatũ
quippe qui in monasterio ab
ipso martino nutritus habu¬
isset. equos aleret. mancipia
conpararet.o
Am illo tẽpore argue¬
batur amultis quod

Expanded text:
uodam itidem die, dum in area, quae parva admodum taberebat, in illo suo quod nostis omnes, sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insanieuomit in Martinum mille conuicia. obiurga.tus enim pridie ab eo fuerat, cur, qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia conpararet. nam illo tempore arguebatur a multis no
Abbreviated transcription (Latin):
bre festum anno ab incarna¬
tione dñi octingentesimo
octogesimo septimo: a tnsuec¬
tione tricesimo pͥmo. idus de¬
a cumprouincialib ep̃is cele¬
brata sẏ noclalis sanccint
auctoritas. que quando reco¬
litur: a danis facta destrue¬
tio. et martini repatͥantis ce¬
lebris ⁊ iocunda a suis menio¬
rialis exceptio. memoratur.
ñ et ueneratorib tuis. more
tuo bona confer. noxia submoue.
et orationum iugi instantia. gau¬
dia nobis uite int̃minabilis optine.

Expanded text:
bre festum, anno ab Incarnabre festum, anno ab Incarnatione Domini octingentesimo octogesimo septimo, a transvectione tricesimo primo Id. Dea comprovincialibus episcopis celebrata synodalis sancivit auctoritas; quae quando recolitur, a Danis facta desructio, et Martini repatriantis celebris et jucunda a suis memorialis exceptio memoratur. cnon et veneratoribus tuis, more tuo bona confer, noxia submove, et orationum jugi instantia gaudia nobis vitae interminabilis obtine.
Abbreviated transcription (Latin):
si martino. turonim suã in
milib suis ingrediente. tota¬
ciuitas obuiam ruit. et ab ada-¬
laudo archip̃sule turonensi.
et frẽ eius raimone aurelianẽ¬
si. et mai noldo cenomannensi.
et scõ lupo andegauensi. ⁊ a
sexus indifferent᷑. desiderato diu
dño suo. letabundꝰ occurrens.
lacͥmis quas gauclium extorse¬
rat. ꝑfunditur. Ab ep̃is siqͥd ẽ
et abbatib. a clero et uirginib.
a populis. et baronib. a pue¬
ris enã et senibus. in eccłiam
suam cum cereis ⁊ crucib. cũ
ymnis et laudib. gloriosus an¬
tistes. gloriose deducitur: ⁊ in
ꝓprie sedis pͥstino gradu. cũ de¬
bito honore. et sũma reu̾entia:
collocatur. Hec est igitur glorio¬
sa et sollempnis exceptio. qͦ adeo
archip̾sul turonensis marti.¬
nus ab exilio reu̾tens. ab alũp¬
nis suis officiose excipitur:
et in ꝓpria ut dictum ẽ sede
resicdens. omni petenti se. ut
sui moris est plurimũ suffra¬
gatur. Hoc exceptionis cele¬

Expanded text:
si Martino, Turonum suam in si Martino, Turonum suam in millibus suis ingrediente, tota obuiam ruit, & ab Adalaudo Archipræsule Turonensi, & fratre eius Raimone Aurelianensi, & Mainoldo Cenomannensi, & sancto Lupo Andegauensi, & a sexus indifferenter desiderato diu Domino suo lætabūdus occurrens, lacrat, perfunditur. Ab episcopis siquidem et abbatibus, a clero et virginibus, a populis et baronibus, a pueris etiam et senibus in ecclesiam suam cum cereis et crucibus, cum hymnis et laudibus gloriosus antistes gloriose deducitur, et in propriae sedis pristino gradu cum debito honore et summa reverentia collocatur. Haec est igitur gloriosa, solemnisque exceptio, qua archipraesul Turonensis Martinus ab exsilio revertens ab alumnis suis officiose adeo excipitur, et in propria, ut dictum est, sede residens, omni petenti se, ut sui moris est, plurimum suffragatur. Hoc exceptionis cele
Abbreviated transcription (Latin):
tes aduentũ: grata congratula¬
tionis sue signa p̾tendunt. Uni¬
u̾se si quidem arbores et fructer¬
ta. tempore brumali. repugnã¬
te licet natura rediuiuis uestita
foliis & florib uernant. ⁊ in sui
ornatu. quante meritorum excel¬
lentie sit pat̾ patͥe repatrians:
demonstrarunt. Itidem dextra
leuaꝙ in eccłiis eiusdẽ parro¬
chie sine humano ad miniculo
signa diuinitꝰ pulsabant᷑. lu¬
minaria tam cereorũ qͣm lampa¬
darum diuinitus accendebant᷑.
In duab maxime eccłiis. que no¬
mini eius dicate dinoscuntur.
In pͥore que maius monast̾ium
nuncupatur. in qua uiuens ĩ
corpore. lectioni. meditationi.
uigilus. ieuiniis. et orationibus.
die noctuq deo incumbebat. In
alt̾a que scĩ martini diuitis castͥ¬
noui dicitur. de qua pͥmo rollo¬
nem fugiens. sublatꝰ fuerat. in
qua etiam ab uniu̾sis ep̃is dio¬
cesis sue. a clero etiam ⁊ popu¬
lo susceptus: in loco ubi nunc
ad oratur. huc usꝙ seruatur.

Expanded text:
tes adventum, grata congratulates adventum, grata congratulationis suae signa praetendunt. Universae siquidem arbores, et fruteta tempore brumali, repugnate licet natura, rediuiuis vestita foliis, & floribus vernant, & in sui ornatu, quantæ meritorum excellentiæ sit pater patriæ repatrians demonstrarunt. Itidem dextera leuaq. in Ecclesiis eiusdem parrochiæ sine humano adminiculo signa diuinitatis pulsabantur. Luminaria tam cereorum quam lampadarum diuinitus accendebantur: in duabus maxime Ecclesiis, quæ nomini eius dicatæ sunt notæ. In priore, quæ Maius-Monasterium nuncupatur, in qua viuens in corpore lectioni, meditationi, vigiliis, ieiuniis, & orationibus, die noctuque Deo incumbebat. In altera, quæ sancti Martini diuitis Castrinoui dicitur: de qua primo Rollonem fugiens sublatus fuerat, in qua etiam ab vniuersis Episcopis diocesis suæ, a Clero etiam & populo susceptus, in loco, quo nunc adoratur, huc vsque seruatur.
Abbreviated transcription (Latin):
fugam arripiunt. S martini
ꝑnix potentia ꝓsequit᷑ fugientes.
comp̃hendit refugas: conp̾hen¬
sos et inuentos inuitos reparat
sospitati. Quod illi in sese exꝑien¬
tes. nec dissimulare pot̾ant. nec
audebant silere. Nimirũ ñ nes¬
cii illum potentẽ perdere in¬
gratos: qui & nollentib subue¬
nisset. Exclamant gͥ predicantes
miraculum: et homines loci illius
quo id contigerat ad laudem in¬
uitant martini. Nec sibi inte¬
grum fore arbitrati. donec ba-¬
culos sui languoris in dices. ad
martini matͥcem eccl̃iam detu-¬
lerunt: palam om̃ib exponẽ¬
tes et sue ꝑfidie fugam. et
martini etiam circa inuitos: cle-¬
mentiã. Porro accole mansionis
in qua signum hoc sanitatis
celebratum est: in honore signi¬
potentis martini eccl̃iam con-¬
didere: que usq hodie capella
alba nominatur.
Ngresso itaq beato archip̾sule
martino ꝓprie parrochie fines.
nirũ in modũ res in animate cr̾
insensibiles. pastoris sui sentien¬

Expanded text:
fugam arripiunt. Sed Martini fugam arripiunt. Sed Martini pernix potentia prosequitur fugientes, comprehendit refugas, comprehensos et inventos invitos reparat sanitati. Quod illi in sese experientes, nec dissimulare poterant, nec audebant silere. Nimirum non nescii illum potentem perdere prodere ingratos, qui et nolentibus subvenisset. Exclamant igitur, praedicantes miraculum, et homines loci illius, quo id contigerat, ad laudem invitant Martini. Nec sibi integrum fore arbitrati, donec baculos sui languoris indices ad Martini matricem ecclesiam detulerunt, palam omnibus exponentes et suae perfidiae fugam, et Martini etiam circa invitos clementiam. Porro accolae mansionis, in qua signum hoc sanitatis celebratum est, in nomine signipotentis Martini ecclesiam condidere, quae usque hodie Capella alba nominatur. X. Ingresso itaque beato archipraesule Martino propriae parochiae fines, mirum in modum res inanimatae et insensibiles, pastoris sui sentien
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt alter ad alterum. Ecce
frater sub molli ocio uiuimus. ne¬
mo nos inquietat. omnes miseren¬
tur: solus nobis labor est, petere
quod optamus. licet cum libuerit
sompno indulgere. quieti uͦ uigit᷑.
et ut breuiter dicam: ducimus ĩ
bonis dies nr̃os. Hoc autẽ totum
iacemus. Que si curata fuerit qd̾
absit: necessario nobis incombet
labor manuũ in solitus. quippe:
mendicare iam inutile erit. Et et¬
ce audiuimus de martino isto.
in cuius diocesi degimus: quod
reũtens ab exilio in toto suo ep̃a¬
tu eminem decumbentẽ p̃terit
ñ sanacum. Nunc gͦ frat᷑ acqͥes¬
ce consiliis meis. et dicto cieuis
fugiamus martinum: ab eius
diocesi exeuntes: ne forte nos sa¬
nitatum eius copia. comp̃hen¬
dat. Nouum sane consilium.
uota ꝓrsus eatenus in audita.:
ta to nolle carere incommodo.¬
se sibi reddi effugere. Quid moror
Blacet utriq consultum. et ap¬
tatis baculis sub utraꝙ ascella
r sptando pocius quã gradiendo

Expanded text:
dixerunt alter ad alterum. Ecce dixerunt alter ad alterum. Ecce frater sub molli ocio viuimus, nemo nos inquietat, omnes miserentur: solus nobis labor est petere quod optamus. Licet, cum libuerit, somno indulgere, quieti vero iugiter: & vt breuiter dicam, ducimus in bonis dies nostros. Hoc autem totum iacemus. Quæ si curata fuerit, quod absit, necessario nobis incumbet labor manuum insolitus: quippe iam mendicare inutile erit. Et ecce audiuimus de Martino isto, in cuius diocesi degimus; quod reuertens ab exilio in toto suo Episcopatu neminem decumbentem præterit non sanatum. Nunc ergo, frater, acquiesce consiliis meis, & dicto citius fugiamus Martinum, ab eius diocesi exeuntes: ne forte nos sanitatum eius copia comprehendat. Nouum sane consilium, vota prorsus eatenus inaudita, tase, sibi reddi, effugere. Quid moror? Placet utrique consultum, et aptatis baculis sub utraque ascella, reptando potius quam gradiendo,
Abbreviated transcription (Latin):
cure diligentiam. Quamuis enĩ
ꝑegrinus int̾ extraneos miracu¬
lorum floruisset copia. int̾ suos
tamen ut pote sibi a dño cõmen¬
datos. et copiosior ei affuit sanita¬
tum gr̃ã. et si dici fas est. ꝓpen
qualicumq in commodo egritu¬
dinis laborabant etiã non appor¬
tati. etiam ñ rogantes. dextra le¬
uaq ꝑ totã ꝓuintiam mirifice
& ipse faciet: et maiora horum
faciet. In signis enim & sanitati¬
bus que ipse dominus ꝑ se dig¬
natus est exhibere: fidem etiam
poscentium cooꝑari uoluit. ut
crebro euangelia ꝓbant. Unde ẽ
illud. fides tua te saluũ fecit.
Per martinũ uͦ etiam ñ petentib
etiam ñ accurrentib et quod ma-¬
ioris clementie ẽ etiã nolentibus
subueniebat. Dum enim talia
tantaq uirtutũ in signia ageren¬
tur. que et si inuideret. occulta¬
re fama non potuit: ea ꝑcurren¬
te duo paralitiei qui inuilla cui
nomen dehedera est: a p̃tereunti.¬
bus elemosinã petentes uictitabãt:

Expanded text:
 diligentiam. Quamvis enim  diligentiam. Quamvis enim peregrinus inter extraneos miraculorum floruisset copia: inter suos tamen, utpote sibi a Deo commendatos, et copiosior ei fuit sanitatum gratia, et, si dici fas est, propensqualicunque incommodo aegritudinis laborabant etiam non apportati, etiam non rogantes, dextra laevaque per totam provinciam mirifice & ipse faciet, & maiora horum faciet. In signis enim & sanitatibus, quæ ipse Dominus per se dignatus est exhibere, fidem etiam poscentium cooperari voluit, vt crebro Euangelia probant. Vnde est illud, Fides tua te saluum fecit. Per Martinum vero etiam non petentibus, etiam non accurrentibus, & quod maioris clementiæ est, etiam nolentibus subueniebat. Dum enim talia, tantaque virtutum insignia agerentur, quę etsi non viderent, occultare fama non potuit. Ea percurrente duo paralytici, qui in villa cui nomen de Hedera est, a prætereuntibus eleemosynam petentes, victitabant;
Abbreviated transcription (Latin):
tuerent. Qd̾ et factũ est. Cele¬
biata gͥ ꝓpria de scõ martino
missa sollempnit̾. ingelg̾ius andega¬
uensis. et abnarius autissiodoren-¬
sis. assumptum onus illud nobile
suis imponentes humeris. repat̾¬
andi aggrediuntur iter. Deducũt
pontifices cum hymnis et laudib
scĩ antistitis reliquias. nec ñ et
clerus deuotus. et uulgi unde¬
quaq concurrens frequenta. Re¬
u̾sis uͦ deductorib illis. martini
exercitus aggressum capit iter.
optato potitur tͥumapho. debitũ
seruicii pensum ab abb̃e et mona¬
chis. nñ et a clericis deo in dies
deuotissime ex ibebat᷑. et missa
In nobili illo exercitu millus
mollis uel effeminat᷑. nemo ibi
feminam. nemo rapinam
nouerat: s unꝰquisq ex mer¬
cato competenti uiuebat.
ost quam igitur diocesis
sue fines attigerat. sacra¬
tissimi p̃sulis martini corpus.
mirum in modum & oues morbi¬
de pastoris p̾sentiam: et pastor re¬
cognouit. quantã ouib deberet¬

Expanded text:
tuerent. Quod et factum est. Celetuerent. Quod et factum est. Celebrata igitur propria de S. Martino missa solemniter, Ingelgerius Andegavensis et Abnarius Antissiodorensis assumptum onus illud nobile suis imponentes humeris, repatriandi aggrediuntur iter. Deducunt pontifices cum hymnis et laudibus sancti antistitis reliquias, necnon et clerus devotus, et vulgi undequaque decurrens frequentia. Reversis vero deductoribus illis Martini, exercitus aggressum capit iter, et optato potitur triumpho. Debitum servitii pensum ab abbate et monachis, necnon et clericis Deo in dies devotissime exhibebatur, et missa In nobili illo exercitu nullus mollis vel effeminatus: nemo ibi feminam, nemo rapinam noverat; sed unusquisque ex mercato competenti vivebat. IX. Postquam igitur dioecesis suae fines attigerat sacratissimi praesulis Martini corpus, mirum in modum et oves morbidae pastoris praesentiam, et pastor recognovit quantam ovibus deberet
Abbreviated transcription (Latin):
et ficlei lese dampna resarciẽs:
exasꝑato comiti. uerbis eum le¬
nibus et officiis demulcens: po¬
stulata concede. Nisi enim spon¬
tanee et cito reddideris: ad tui
dedecus et ignominiam ablatum
ꝓtinus tibi inuito iudebis. Fac gͥ
de necessitate uircutem. et añqͣm
imminens extorqueat neccessitas.
palliata prudens p̾stet lib̾alitas.
Acqͥescit ep̃c. et andegauensi allo¬
cutione blanila delinito. optatũ
ex ponit thesaurum. Affint etiã
coram ep̃is. una cum ingelg̾io
iam sine sociis. Diuina si quidẽ
ꝓuidentia. et beati martini ora¬
tione assidua mediante. iam ꝑ¬
moti erant ꝑ unillersam bur¬
gundie ꝓuinciam. om̃s et sin¬
guli. in ep̃atib et abbatiis sclt̾.
ip̃o exilii solo. diuitiis et ho¬
noribus sublimarent᷑. Deniꝙ
int̾essent ducatui ad euehen¬
dum corpus. sepe nominandi
monachi ar exules a loco ꝓprio
in exilium adduxerant. iam
epĩ & abb̃es constituti. ip̃m so¬
lum exulem loco ꝓprio resti¬

Expanded text:
et fidei laesae damna resarciens, et fidei laesae damna resarciens, exasperato comiti, verbis eum lenibus, et officiis demulcens, postulata concede. Nisi enim spontanee, et cito reddideris, ad tui dedecus et ignominiam ablatum protinus tibi te invito videbis. Fac igitur de necessitate virtutem, et antequam imminens extorqueat necessitas, palliata et prudens praestet liberalitas. Acquiescit episcopus, et Andegavensi allocutione blanda delinito optatum exponit thesaurum. Adfuit etiam coram episcopis, una cum Ingelgerio, jam sine sociis. Divina siquidem providentia, et beati Martini oratione assidua mediante, jam promoti erant per universae Burgundiae provinciam omnes et singuli in episcopatibus et abbatiis: scilicet ipso exsilii solo divitiis et honoribus sublimarentur. Denique interessent ducatui, et ad evehendum corpus saepe nominandi monachi et exsules a loco proprio in exsilium adduxerant, jam episcopi et abbates constituti ipsum solum exsulem loco proprio resti
Abbreviated transcription (Latin):
deicis. et in ꝑditionis p̾cipiciũ
ire compellis: Cur necessitatis
tempore thesaurũ fidei tue
moras. reddere contempnis:
Unum gͦ tibi ex duob elige. aut
turonicis suum martinũ dila¬
tionis cessante mora restitue.
responde. Cui ep̃c in his u̾bis
stomachatus: ita respondit.
Non decet peregrinum cum
armata manu loca scã inuisere.
nec scõrum pignora uirib et
armis uelle sibi uendicare. Hodie
tamen cum tuis pacient̾ sustine.
et quid suꝑ hoc acturus sim:
crastina tibi declarabit dies.
Communicato int̾im cum coepĩs
qui tunc forte aderant consilio:
quis actionis huiꝰ exitus uel finis
esse ualeat. ꝑcunctantur. Cui sia¬
rape. uel cuius libet depositum
fraule uel uiolentia uelle surri¬
pere. Beati siquidem martini cor¬
pus hostili urgente gladio. a tu¬
ronicis huc allatum: et ab eis pe¬
nes te repositum nouimus. Qd̾
gͦ a fidelib fideliter tͥ commissũ
est: tu quandoq fidelis restitue.

Expanded text:
dejicis, et in perditionis praecipitium dejicis, et in perditionis praecipitium ire compellis? Cur necessitatis tempore thesaurum fidei tuaemoras, reddere contemnis? Unum ergo tibi ex duobus elige: aut Turonicis suum Martinum, dilationis cessante mora, restitue, responde. Cui episcopus in his verbis stomachatus ita respondit: Non decet peregrinum cum armata manu loca sancta invisere, nec sanctorum pignora viribus et armis velle sibi vindicare. Hodie tamen cum tuis patienter sustine, et quid super hoc acturus sim, crastina tibi dies declarabit. Communicato interim cum coepiscopis, qui tunc forte aderant, consilio, quis actionis hujus exitus vel finis esse valeat, percunctatur. Cui Siarapere, vel cujuslibet depositum fraude vel violentia velle subripere. Beati siquidem Martini corpus, hostili urgente gladio, a Turonicis huc allatum, et ab eis penes te repositum novimus. Quod ergo a fidelibus fideliter tibi commissum est, tu quandoque quoque fidelis restitue,
Abbreviated transcription (Latin):
idens ignur iur illustris
ingelgerius. uniu̾sitatis
illius post dm̃ spem in se peni
tus poni. lacrimas supplicanti¬
um miseratus et uota. ꝓmitrit
se iniunctũ sibi negociũ pro
uirib exequturum. Collecta
nima: sex ferme milib tam
militum quam equitũ secũ
electis: autissiodorum uenit.
Continuant int̾im turonici¬
ex sui p̃cepto pontificis uniꝰ
ebdomade ieiuma: et suum
sibi reddi martinum deo sup¬
plicant iugi oratione. et pre¬
cum instantia. Stupet autis
lite ex insꝑato se repleri. Diei
igitur crastine aurora illuces¬
cente peregrinus comes im¬
piger. post quã in eccłia ante
dilecti archip̾sulis martini cor¬
pus. cum lacrimis orans ꝑe¬
grinationis sue p̃ces ⁊ uota
ꝑsolint. conuenit ep̃m super
depositi restitutione dicons.
Pontificis nomen cum te et ho-¬
nor delectet. cur huius p̾nomi
tum pontem ñ facis. sed subũ¬
tis: et gregi tuo factus forma
deceptionis. et doli uestigiis in
herentẽ a sublimi ueritatis uia

Expanded text:
idens igitur vir illustris idens igitur vir illustris Ingelgerius, universitatis illius post Dtus poni, lacrymas supplicantium miseratus & vota, promittit se iniunctum sibi negocium pro viribus exequuturum. Collecta nima, sex fere millibus tam militum quam equitum secum electis, Antissiodorum venit. Continuant intex sui praecepto pontificis unius hebdomadae jejunia, et suum sibi reddi Martinum Deo supplicant jugi oratione, et precum instantia. Stupet Antisslite et insperato se repleri. Diei igitur crastinae aurora illucescente, peregrinus comes impiger, postquam in ecclesia ante dilecti archipraesulis Martini corpus cum lacrymis orans, peregrinationis suae preces et vota persolvit; convenit episcopum super depositi restitutione, dicens: pontificis nomen cum te et honor delectet, cur hujus praenomtum pontem non facis, sed subvertis, et gregi tuo factus forma deceptionis et doli, vestigiis tuis inhaerentem a sublimi veritatis via
Abbreviated transcription (Latin):
tes: cum diuite ingenii uena calle¬
atis: et prudentia et fortitudi¬
ne polleatis: miror admodum
et uehement̾ obtupeseo. cur gau
longo exilio relig̃atũ: ur̃a id agẽ¬
te incuria reducere neglexistis:
Quib illi cum lacrimis aiunt.
ut de talib nobiscũ dissereres.
et nobis in desiderio positif. de¬
siderii nr̃i desideratũ cõmonito¬
rium faceres. Non est inquiunt
dñe mi. nr̃e ut putas incurie:
s regis francoꝵ pigra segnicies
nos impediuit. et antissiodor srisis
antistitis ꝑuicax uiolentia. nob
martinum nr̃m cum multo¬
⁊ labore et instantia requirenti
obstinati illius antistitis cor in¬
duratum est: et quasi alt̾ pha¬
rao factus ẽ. non uult dimitt᷑e
uirum dei nisi in manu forti.
te domine cui nobilitas. et stre¬
nuitas. ꝓbitas etiã et potestas
suppeditant. commnimi et hu
amore ductus. huic ⁊ cenfor
allegationi: et ipsum e curt ipo
gaudium huic lig̾uose restitu¬
as regioni. seclͦ pꝰ¬

Expanded text:
tes, cum divite ingenii vena calletes, cum divite ingenii vena calleatis, et prudentia et fortitudine polleatis; miror admodum, et vehementer obstupesco, cur gaudlongo exsilio relegatum, vestra id agente incuria, reducere neglexistis. Cui illi cum lacrymis aiunt: ut de talibus nobiscum dissereres, et nobis in desiderio positis, desiderii nostri desideratum commonitorium faceres. Non est, inquiunt, domine mi, nostrae, ut putas, incuriae; sed regis Franciae pigra segnities nos impedivit, et Antissiodorensis antistitis pervicax violentia nobis Martinum nostrum cum multo labore et instantia requirentibobstinati illius antistitis cor induratum est, et quasi alter Pharao factus est; non vult dimittere virum Dei, nisi in manu forti Proinde te, domine, cui nobilitas et strenuitas, et probitas etiam et potestas suppeditant, communi et humamore ductus, huic te conformes allegationi, et ipsum et cum ipso gaudium huic luctuosae restituas regioni. VIII. V
Abbreviated transcription (Latin):
ronici a spe sua ad ꝓpria frust᷑¬
ti reuertunt᷑. Cogunt igitur
concilium cum adalaudo archi¬
plebisq multitudine coacta. con¬
silium iniunt. quid facto opꝰ
eẽt. Lo tempore uir illustris in¬
gelgerius gastinensis comes. hugo¬
nis ducis burgundie nepos. lochie
et ambazie dñs: strenuus armis.
sũma ꝓbitate et potestate pre¬
ditus erat. et andegauensem cõ¬
sulatum ex regio munere nuꝑ
sibi imꝑtitum ꝓcurabat. In au¬
tissiodorensi etiam urbe aulam
debat. Cum gͥ tantum uirum
huius negocii ꝑagendi cõmoda
confluerent: allegationis sue offi¬
cio fungi ab uniu̾sis acclamatũ
est. Cum autem ad eum ob istius¬
modi causam nuncios dirigere
ut credimus grãm. scĩ martini
ut ei moris erat. oraturus intrat
eccł̃iam. Exiens autem ab eccłia
ab uniu̾sis cum gaudio suscipit᷑.
et ab om̃ib ei honor debitus et re¬
uerentia defertur. Cum in medion
eorum consedisset: tamqͣm a sp̃u
ri turonici. uiri diuicus affluen-¬

Expanded text:
ronici a spe sua, ad propria frustrronici a spe sua, ad propria frustrati revertuntur. Cogunt igitur Concilium cum Adalandplebisque multitudine coacta, consilium ineunt quid facto opus esset. Eo tempore vir illustris Gastinensis Comes Ingelgerius, Hugonis Ducis Burgundiæ nepos, Lochiæ & Ambaziæ Dominus, strenuus armis, summa potestate & probitate præditus erat, & Andegauensem Consulatum ex regio munere nuper sibi impartitum procurabat. In Antissiodorensi etiam vrbe Aulam debat. Cum igitur tantum virum huius negotij peragendi commoda confluerent, allegationis suæ officio fungi ab vniuersis acclamatum est. Cum autem ad eum ob istiusmut credimus gratiam, sancti Martini, ut ei moris est, oraturus intravit ecclesiam. Exiens autem ab ecclesia ab universis cum gaudio suscipitur, et ab omnibus ei honor debitus et reverentia defertur. Cum in medio eorum consedisset, tanquam a Spiritu ri Turonici, viri divitiis affluen
Abbreviated transcription (Latin):
obseruans. et ciuitatẽ exilii
sui susceptricem miraculoꝵ
gra illustrauit: et siuis sequa¬
cibus benignum. largũ. et
affluentẽ se: semꝑ exhibuit ꝓ
Elapsis post modũ quã pluri¬
bus annis. pace eccłie reddita.
rollone fulei restituto. turo¬
nici uiri dominũ ⁊ patͦnum
suum requirendi gr̃ã: auti¬
siodorum proficiscunt᷑.
onueniunt igitur auna
copia tribuat᷑. Quib ille ta¬
le fertur dedisse responsũ.
Nolo eccłiam meã tanto thes¬
factus eo inuestitã inueni.
Uidentes itaq turonici se ꝑ
euudẽ ep̃m nichil ꝓficere. ad re¬
gem francorum qui tunc tempo¬
ris erat: meliora sꝑantes resili¬
tinum suũ restitui iubeat. et
sentia: eo recepto in gaudium
conu̾tat. Ad quos rex ait. Cũ
utraq ciuitas regii sit iuris.
et ab utraq nobis indifferent̾
seruiatur. inlignum ducimꝰ:
ut autisiodorum qui de thesau¬
ri huius possessione saisita est.
p̃uidicii uiolentia spoliemus. &

Expanded text:
observans, et civitatem exsilii observans, et civitatem exsilii sui susceptricem miraculorum gratia illustravit, et suis sequacibus benignum, largum et affluentem se semper exhibuit! Elapsis postmodum quampluribus annis, pace Ecclesiae reddita, Rollone fidei restituto, Turonici viri Dominum et patronum suum requirendi gratia Antissiodorum proficiscuntur. VII. Conveniunt igitur Armarcopia tribuatur. Quibus ille tale fertur dedisse responsum. Nolo ecclesiam meam tanto am investitam inveni. Videntes itaque Turonici, se per eumdem episcopum nihil proficere, ad regem Francorum, qui tunc temporis erat, meliora sperantes resilitinum suum restitui jubeat, et sentia, eo recepto, in gaudium convertat. Ad quos rex ait: Cum utraque civitas regii sit juris, et ab utraque nobis indifferenter serviatur, indignum ducimus, ut Antissiodorum, quae de thesauri hujus possessione saisita est, praejudicii violentia spoliemus, et
Abbreviated transcription (Latin):
pars inherens sanetur. ad ger¬
mani meritum patefacta uir¬
tus & miratulũ: transferatur
Ad quiescunt utͥq. et ꝓlata iu¬
dicii sententia ab omnib appro¬
batur..
N argumentum gͥ agnoscende
ueritatis. in medio p̾sulum le¬
tibus utrimq partib. medie¬
tas hominis a martini parte
posita: sana et incolumis re¬
peritur. Pars autẽ alta̾ occul-
tur. Ut autem ꝑ miraculum
sananda uersus marcinum
uertitur. & mane facto sub
oculis om̃ium homo totꝰ ex
integro alteratꝰ in salutẽ: in¬
uenitur. Sopita igitur ẽ mu¬
tualis et contentio. & martini
cultorib extunc et deinceps:
infirmantiũ uniu̾sa cessit in pa¬
nitatis germanum pontificem
qui cum tanti meriti esset. ut
mortuos suscitaret: in domo
sua hospiti suo tantũ deculit
honorem. ut insignoꝵ exhibi¬
tione eo se uideri uellet infe-¬
riorem. O signipotentis mar-¬
tini attollenda p̾conia: qui
pontificalis minist̾rii dignita¬
tem. ubiꝙ in om̃ib licet exul

Expanded text:
pars inhaerens sanetur, ad Gerpars inhaerens sanetur, ad Germani meritum merita patefacta virtus et miraculum transferatur. Acquiescunt utique, et prolata judicii sententia ab omnibus approbatur. VI. In argumentum igitur agnoscendae veritatis, in medio praesulum letibus utrinque partibus, medietas hominis a Martini parte posita, sana et incolumis reperitur. Pars autem altera, occultotur Ut autem per miraculum sananda versus Martinum vertitur. Et mane facto, sub oculis omnium, homo totus ex integro alteratus in salutem invenitur. Sopita igitur est mutualis haec contentio, et Martini cultoribus ex tunc et deinceps infimantium universa cessit in panitatis Germanum pontificem, qui cum tanti meriti esset, ut mortuos suscitaret, in domo sua hospiti suo tantum detulit honorem, ut in signorum exhibitione eo se videri vellet inferiorem! O signipotentis Martini attollenda praeconia, qui pontificalis ministerii dignitatem ubique in omnibus, licet exsul,
Abbreviated transcription (Latin):
straret. Unde cupicdlitatis &
inuidie stimulo ꝑurgente.
martini ministros taliter
alloquuntur. Qm̃ tam a
nr̃o quam a ur̃o pontifice
uirtutes et miracula indif¬
ferenter fiunt: equum est. ut
si quid utilitatis exinde ꝓue¬
nerit. utͥusq ministri in com
nionis. in hunc modũ dissol¬
uunt dicentes. Antequã mar-
no: nullorũ mentio miraculo¬
rum erat. In aduentu uͦ nr̃i
antistitis piis eius id obtinẽ¬
tib meritis: et signorum fre¬
quentia euidens exhibet᷑. et
eximpense ꝑ eum salutis respec¬
tu: huiꝰmodi nobis beneficia
ꝓueniunt. Ut aũt ex animo ur̃o
om̃is suꝑ hoc dubietatis scru¬
pulus excludatur. leꝓsus hic
qui p oculis est: in medio si
placet p̾sulum sanandꝰ inferat᷑.
Si uͦ a martini latere leꝓsi latꝰ
positũ conualuerit. et germa¬
ni lateri eiusdẽ latus adiũc¬
tum in lepra ꝑstiterit. uirtu¬
tis auctori martino miraculũ
asscribatur. Si autẽ e conu̾so
a martini parte lepsi pars po¬
sita ñ curatur. et germani

Expanded text:
straret. Unde cupiditatis et invidiae stimulo perurgente, Martini ministros taliter alloquuntur. Quoniam tam a nostro, quam a vestro pontifice virtutes et miracula indifferenter fiunt, aequum est ut, si quid utilitatis exinde provenerit, utriusque ministri in commnionis in hunc modum dissolvunt, dicentes: Antequam Martino, nullorum mentio miraculorum erat. In adventu vero nostri antistitis, piis ejus id obtinentibus meritis, et signorum frequentia evidens exhibetur, et ex impensae per eum salutis respectu, hujusmodi nobis beneficia proveniunt. Ut autem ex animo vestro omnis super hoc dubietatis scrupulus excludatur, leprosus hic, qui prae oculis est, in medio, si placet, praesulum sanandus inferatur. Si vero a Martini latere leprosi latus positum convaluerit, et Germani lateri ejusdem latus adjunctum in lepra perstiterit, virtutis auctori Martino miraculum ascribatur. Si autem e converso, a Martini parte latere leprosi pars posita non curatur, et Germano
Abbreviated transcription (Latin):
mum intendens: ut ad lau¬
dem xp̃i proferret. quieqͥ
per dos nel etiam ꝑillos qui
iam cęlo precesserant opera-¬
ri dignabatur. Sane inter
ceteros in quibus ut diximꝰ
xp̃s uelut in montibus res-¬
plendebat: beatum et glo-¬
riosum martinum depre-¬
hencderat. qui reliquos ue¬
lut quelam olimpus exce-¬
cdit et inculentius ut pote
ta at rouer berat. In cuiu̾

Expanded text:
mum intendens, vel ad laumum intendens, vel ad laudem Christi proferret quidquid per eos, vel etiam per illos qui jam coelo praecesserant, operari dignabatur. VIII. Sane inter caeteros in quibus, ut diximus, Christus velut in montibus resplendebat, domnum et gloriosum Martinum deprehenderat, qui reliquos velut quidam Olympus excedit, et luculentius ut pote sa astra reverberat, in cujus
Abbreviated transcription (Latin):
diaconuis orclinatus.
est. Ca tempeste: quilam uir
aruernicus. lignum de facto:¬
scõ heati martim sepulchro
detulerat. Secl cum ligni re-¬
uerentiam in cantus neglige-¬
ret. omnis eius familia. ga-¬
iuter egrotare cepit. Cum sub¬
inle langor ingrauesceret. &¬
ille causam ꝑcussionis ignoras.
minus se emendaret: idit
in somnio ꝑsonam terribilem.
cur secum ita agerẽtur ꝑ cuncs.¬
tantem. Qui cum se nescire
diceret. lignum inquit qc
de lectulo beati martim tu¬
listi. negligenter huc retines.
& icleo hec incurristi. Sed ua¬
de nunc. defer illud gregorio
diacono. dignus iam ut reor
isclem leuita figurabatur cui
beitus iste martinus precio-¬
sa quȩq sui gregis esset com¬
mencdaturus. Tunc tẽporis
apud aruernim pleriq in ha-¬
bitu religionis uiri fulgebãt.
quos isclem iuuenis. nunc
dum beato auito. nunc se-¬
motim inuisebat. quatinꝰ¬
uel ab eis exempla pietatis
assumeret: uel ipsis quocł
farte deerat mutua caritate
prestaret. Nimirum in his

Expanded text:
nus ordinatus est. Ea tempestate erat quidam vir Arvernicus, qui lignum de sacrosancto beati Martini sepulcro detulerat, sed cum ligni reverentiam incautus negligeret, omnis ejus familia graviter aegrotare coepit. Cum subinde languor ingravesceret, et ille causam percussionis ignorans minus se emendaret, vidit in somnio personam terribilem, cur secum ita ageretur percunctantem. Qui cum se nescire diceret: Lignum, inquit, quod de lectulo domni Martini tulisti, negligenter hic retines, et ideo haec incurristi; sed vade nunc, defer illud Gregorio diacono. Dignus jam, ut reor, idem Levita figurabatur, cui domnus iste Martinus pretiosa quaeque sui gregis esset commendaturus. Tunc temporis apud Arvernum plerique in habitu religionis viri fulgebant, quos idem juvenis nunc cum beato Avito, nunc semotim invisebat, quatenus ab eis vel exempla pietatis assumeret, vel ipsis quod forte deerat mutua charitate praestaret. Nimirum in iis
Abbreviated transcription (Latin):
raretur. Dixerat: & sensit ꝓti¬
nus discedere febrim. Et a na¬
diũ. rib eius copia sanguinis de¬
fluente: sic omnis illa ualitu¬
do disparuit. ac si legatus
quidam re ꝓ qua uenerat
obtenta: discedere festinaret.
Ita conĩa cdeposuit: & se diui¬
nis obsequiis ex toto mancipa¬
uit. Cum uero sc̃s gallus ad
emeritam beate uite coronã
uocaretur: uir dñi auitus
adolescentem suscepit. Qui
cum eius ingenium morũq
habitudinem explorauisset:
magistrorum diligentiã ad¬
hibuit. & quanta uel ipsius
industria. uel eoꝵ sedulitas
uelocitate poterat: ad arcem
sapientie ꝓuexit. hec in uita
prefati eilidii re peries. Porro
autem in disceniis litt̾arum
studiis. ea se discretione exercu¬
it. ut utraq nimietate careret.
Nec poetarum nenias ex toto
horreret. nec tamen ut plerisq
mos est. his in decentius herens.
earum lenotinio mente ancilla¬
Pretur. fecit enim: qđ suffecit.¬

Expanded text:
raretur. Dixerat, et sensit protiraretur. Dixerat, et sensit protinus discedere febrem, et a naribus ejus copia sanguinis defluente, sic omnis illa valetudo disparuit, ac si legatus quidam re pro qua venerat obtenta, discedere festinaret: ita comam deposuit, et se divinis obsequiis ex toto mancipavit. VI. Cum vero sanctus Gallus ad emeritam beatae vitae coronam vocaretur, vir Domini Avitus adolescentem suscepit, qui cum ejus ingenium morumque habitudinem exploravisset, magistrorum diligentiam adhibuit, e quanta vel ipsius industria, vel eorum sedulitas velocitate poterat, ad arcem sapientiae provexit. Haec in Vita praefati Illidii reperies. Porro autem in discendis litterarum studiis ea se discretione exercuit, ut utraque nimietate careret: nec poetarum naenias ex toto horreret, nec tamen, ut plerisque mos est, iis indecentius haerens, earum lenocinio mente ancillaretur. Fecit enim quod suffecit
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc itaq laicus tam
lensu quam coniar¬
. acdolerie grat: cum subtio
machipituita cõprehens.
cepit grauiter egrotare.
Langor ꝑ clies in grauescere
medicinalis industria m¬
chil proficere. Quem patru¬
us gallus frequente. iusita¬
bat. genitiit bero ut mater
auxilio desperaretur: celitꝰ
adolescenti suggestũ est. qͦ
se ad diuinum conferret si
Rogat igitur ut ad sepulchrũ
beati ellilii: erat enĩ uxta.
portari deberet. Sed parũ
ei ꝓfuit. quia causa differe¬
batur. quȩ ꝑ illud incõmoclũ
querebatur. Domi reportat᷑.
ita cepit post paululũ tor¬
mentari. ut putaretur ad
exitum urgeri. Uexatio tan¬
dem: fecit causam intelligĩ.
Consolatur eos qͥ se flebant.
dicens. Ad sepulc hrũ bea¬
ti ellidii. me semel Sadhuc
deferte: fides mea est. quod
& michi sospitatẽ. & uobis
mox prestahit leticiam. Lum
uero illic deportatꝰ: uoce qua
poterat orationem fucdit spo¬
cdens quia si ab hoc contagio
li beraretur: clericatus habi¬
tum susciꝑe nec prorsus mo-¬

Expanded text:
dhuc itaque laicus, tam sensu quam corpore adoleverat, cum subito machi pituita comprehensus, coepit graviter aegrotare, languor per dies ingravescere, medicinalis industria nihil proficere. Quem patruus Gallus frequenter visitabat, genitrix vero ut mater auxilio desperaretur, coelitus adolescenti suggestum est quod se ad divinum conferret. Rogat igitur ut ad sepulcrum S. Illidii, erat enim juxta, portari deberet. Sed ei parum profuit, quia causa differebatur quae per illud incommodum quaerebatur. Domi reportatus ita coepit post paululum tormentari, ut putaretur ad exitum urgeri. Vexatio tandem fecit causam intelligi, consolatur eos qui se flebant, dicens: Ad sepulcrum beati Illidii me semel adhuc deferte; fides mea est, quod et mihi sospitatem et vobis mox praestabit laetitiam. Tunc vero illic deportatus, voce qua poterat orationem fudit, spondens quia si ab hoc contagio liberaretur, clericatus habitum suscipere nec prorsus mo
Abbreviated transcription (Latin):
sissimo consuli
andegauorum.
frater odo hu¬
milis abbas clu¬
niacensis: salutem. grãm.
et benedictionem. Cum
in sublimi humilitas. in

Expanded text:
sissimo consuli Andegavorum, frater ODO humilis abbas Cluniacensis salutem, gratiam et benedictionem. Cum in sublimi humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
ex posuisse. labor michi iussa ca¬
pescere fas ẽ. Statimq uicino ut
dicitur obedientie pede urãm
ꝓsequens uissionem: ꝑscruetatus
eccłiarum scͥma. et bibli otecas re¬
uoluens: tandem apud p̃fatum
mains monast̾ium repperi quod
tis trans cͥptum destinaui. de cet̾o
urm est. et pro more ur̃m est. et
ob xp̃i grãm querere eilificare ec-¬
clias. & amico inmo seruo obedi

Expanded text:
Exposuisse labor, mihi jussa caExposuisse labor, mihi jussa capessere fas est . Statimque vicino, ut dicitur, obedientiae pede, vestram prosequens jussionem, perscrutatus ecclesiarum scrinia, et bibliothecas revolvens, tandem apud praefatum Majus monasterium reperi quod tis, transcriptum destinavi. De caetero vestrum est et promere, vestrum est et ob Christi gratiam quaerere, aedificare ecclesias, et amico
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimo patri sulpicio dei
grã bituricensi archiepõ.
Gregorius turonorum indignꝰ
sacerdos in deo salutari nr̃o salu¬
tem ꝑpetuam. Apud poetã sub
figura apum scõrum uirtus &
prudentia laudatur: cũ dicitur.
Quo magis exhauste fuerint. hoc
acrius om̃s incumbunt gen̾is las¬
si saicire ruinas. Hoc pater bea¬
tissime in fronte eplẽ p̃misse li¬
cuerit considanti quanta pru¬
dentia. quanta sollicitudine ti¬
tubantis eccłie statum firmare
eius rumas resarcire contenditis.
hoc in te proprie exemplis lucẽ¬
tibus. hoc mellifuis ex hortatio¬
nũ sermonib. hoc deniq gestis
p̃cedentiũ scorum in mediũ ꝓla-¬
tis agere ñ cessatis. hinc est enĩ
qd̾ int̾ cetã que paruitati mee
ur̃a sublimicas impetrauit. ur¬
gens scilicet imperium est amici
ammonitio. quatinus . uiͨ. dormi¬
entes qui apud mauis monast̾i u
dicuntur requiesc̾ẽ. quorũq fa¬
ma ꝑcelebris longe lateq diffun¬
ditur: actus uitam uel finem si
Tuus est pater alme quid optes

Expanded text:
eatissimo patri Sulpicio, Dei gratia Bituricensi archiepiscopo, Gregorius Turonorum indignus sacerdos, in Deo salutari nostro salutem perpetuam. Apud poetam sub figura apum sanctorum virtus et prudentia laudatur, cum dicit: Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes Incumbunt generis lapsi sarcire ruinas Hoc, Pater beatissime, in fronte epistolae praemisisse licuerit, consideranti quanta prudentia, quanta sollicitudine titubantis Ecclesiae statum firmare, et ejus ruinas resarcire contenditis. Hoc in te proprie exemplis lucentibus, hoc mellifluis exhortantium sermonum verbis, hoc denique gestis praecedentium sanctorum in medium prolatis, agere non cessatis. Hinc est enim quod inter caetera, quae parvitati meae vestra sublimitas imperavit, urgens scilicet imperium est amici admonitio, quatenus Septem Dormientes, qui apud Majus monasterium dicuntur quiescere, quorumque fama percelebris longe lateque diffunditur, actus, vitam vel finem, si Tuus est, pater alme, quid optes
Abbreviated transcription (Latin):
mis eẽ. Arbitror: ne
ea de martini uirtu¬
tibus repetã. quae
in libro suo sulpitius
iste memorauit. Un¬
de prima illius inte¬
rim militando gesta
praetereo : neq. ea
attingam quae laicus
egit aut monachus.
Nec̃ uͦ audita abalis¬
potius quam quae
uidi ipse . dicturus sum:¬

Expanded text:
mis esse arbitror, ne mis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum
Abbreviated transcription (Latin):
cum fuco aut cotur¬
no loquentẽ. Nam
si michi tribuitis mar¬
tini me eẽ. discipłm.
illud etiam concedite.
ut michi liceat exem¬
plo illius in anes ser¬
monũ faleras. & uer¬
borũ ornamenta con¬
temnere :. Tu uero in¬
quit postumianus. uel
celtice. Aut sĩ mauis
gallice loquere : dũ¬
modo iam martinum
loquaris. Ego autem
tus esses non defutura
tibi uerba quib mar¬
tinum facundo ore
loquereris: sic̃ racha¬
riae in ioħis nomine
lingua resoluta est.
Cocterum cũ sis scolasti¬
cus. hoc ip̃sũ quasi sco¬
lasticus artificiose
facis: ut excuses im¬
periciam. quia exu¬
beras eloquentia.
Sed neq mona chum
tam astutũ: neq.
gallum decet eẽ
tam callidũ. Uerũ
aggredere potius:
& quod te manet ex¬
plica. Nimium enim
dudũ alias res agen¬
tes consumimus tem¬
pus: & iam solis occi¬
dui umbra prolixior.
monet non multũ de
uicina nocte suꝑ esse
De inde cum paululũ
omnes conticuissemis.
gallus ita coepit .
Cauendũ michi in pri¬

Expanded text:
cum fuco aut cothurcum fuco aut cothurno loquentem. nam si mihi tribuistis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum faleras et uerborum ornamenta contemnere. Tu uero, inquiit Postumianus, uel Celtice aut, si mauis, Gallice loquerei dummodo Martinum loquaris. ego autem tus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inpri
Abbreviated transcription (Latin):
adalia properan¬
tibus: omnis istor̃
memoria relinquat᷑.
Tupotius ut iam du
desidero : residua oꝑa¬
martini contexe.
At ego inquã. Arbitror
rectius istud a gallo
eẽ. poscendũ. Quippe
qui & plura nouerit .
neq: enim ignorare
potuit. magistri fa¬
cta discipłs: & qui
non immerito istam
uicem non solum mar¬
tino. sed etiam nobis
debeat: ut quia ego
iam librum editum.
actuhactenus orien¬
taliũ gesta memora¬
sti. istam demũ neces¬
sarii sermonis histo¬
riam gallus euoluat:
quia ut dixi. & nobis
debet loquendi uicẽ:¬
praestabit. ut non
grauate illius facta
cominemoret :¬
go plane inquit
gallus. licet impar
sim̃ tanto operi. ta¬
men relatis superus
a postumiano. oboe¬
dientiae cogor exem¬
plis ut munus istud
quod imponitis non
recusem. Sed dum
cogito me hominẽ
gallũ. inter aquita¬
nos uerba facturũ:
uereor ne offendatꝰ
ur̃as nimium urba¬
nas aures sermo ru¬
sticior. Audietis me
tamen ut gurdoni¬
cũ hominẽ: nichil

Expanded text:
ad alia properanad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut iam dudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura nouerit — neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus — et qui non; inmerito istam uicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat, quia ego iam librum edidi, tu hactenus Orientalium gesta memorasti: istam demum necessarii sermonis historiam Gallus euoluat, quia, ut dixi, et nobis debet loquendi uicepraestabit, ut non grauate illius facta commemoret. Ego plane, inquit Gallus, licet inpar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano oboedientiae cogor exemplis, ut munus istud, quod inponitis, non recusem. sed dum cogito me hominem Gallum inter Aquitanos uerba facturum, uereor ne offendat uestras nimium urbanas aures sermo rusticior. audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
siquis aut fortunatas
insulas. aut glacia¬
lem frequentat oce¬
anum. Quo miseri¬
or est regio ista no¬
strorũ: quȩ tantum
uirũ cũ in proximo
habuerit. nõsse non
meruit. Nec tamen
huic crimini miscebo
populares. Soli illũ
clerici : soli nesciuns
sacerdotes. Nec im¬
merito nosse illum
in uidi noluerunt .
quia si uirtutes illi¬
us nossent : sua ui¬
tia cognouissent.
Horreo dicere quod
nup audiui: infeli¬
cem dixisse nescio quẽ.
te in illo libro tuo plura
mentitũ. Non est ho¬
minis uox ista : sed
diaboli: Nec martino
in hac parte detra¬
hitur: sed fidei eũ¬
głu derogatur.
Nam cũ dñs ipse te¬
status sit. is tiusmodi
opera quae marti¬
nus impleuit. abo¬
mnibus fidelibus
eẽ. facienda: qui
martinũ noncredit
ista fecisse : non cre¬
dit xp̃m ista dixisse.
Sed infelices. degene¬
res. somnolentĩ. qͥae
ipsi facere non pos¬
sunt : facta ab illo
erubescunt. Et ma¬
lunt illius negare
uirtutes: quã suam
inerciam confiteri.

Expanded text:
si quis aut fosi quis aut foinsulas aut glacialem frequentat oceanum. quo miserior est regio ista nostrorum, quae tantum uirum, cum in proximo habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum inuidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Martinus inpleuit, ab omnibus fidelibus esse facienda, qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. sed infelices, degeneres, somnulenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt, et malunt illius negare uirtutes quam suam inertiam confiteri.
Abbreviated transcription (Latin):
dum turonus p̃te¬
riret. amartino sae¬
pius poposcisse ut
ei conuiuium in suo
mona sterio daret:¬
inquo quidem exem¬
plum beati am̃bro¬
su ep̃i p̾ferebat. qͦi
eo tempore consu¬
les & praefectos sub¬
inde pascere fere¬
batur: sed uirum
altioris ingenii ne
qua ex hoc uanitas
atq. inflatio obre¬
peret. noluisse. Er¬
go fatearis nec efse
est inmartino om̃iũ
illorũ quos enume¬
rasti fuisse uirtutes:
martini autẽ. in illis
om̃ibus non fuisse.
Quid tu inquit postu
mianus ita mecũ. qua¬
si non eadem tecũ sen¬
tiam. semꝑq senserĩ :¬
go uero quo aduuã
semꝑ & sapiam . Ae¬
gyptimonachos prae¬
dicabo: laudabo ana¬
choretas mirabor
heremitas: martinũ
semꝑ excipiam. Non
illi ego quenquã au¬
debo monachorum:
certe non episcoporũ
quempiam comparare.
Hoc aegrptus fatet᷑.
hoc sr̃ria. Hoc aethi¬
ops comperit: hoc
indus audiuit: hoc
parthus & ꝑsa nouer̃
Nec ignorat armenia .:
bosforus exclusa co¬
gnouit. Et postremo.

Expanded text:
dum Turonos praetedum Turonos praeteriret, a Martino saepius poposcisse, ut ei conuiuium in suo monasterio daretin quo quidem exemplum beati Ambrosi episcopi praeferebat, qui eo tempore consules et praefectos subinde pascere ferebatur —: sed uirum altioris ingenii, ne qua ex hoc uanitas adque inflatio obreperet, noluisse. ergo fatearis necesse est m Martino omnium illorum, quos enumerasti, fuisse uirtutes, Martini autem in illis omnibus non fuisse. Quid tu, inquit Posmianus, ita mecum? quasi non eadem tecum sentiam semperque senserim. Ego vero quoad vivam semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops comperit, hoc Indus audivit, hoc Parthus et Persa noverunt, nec ignorat Armenia; Bosphorus exclusa cognovit, et postremo