comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pondisse: non est inquiens ur̃m nosse tem¬
pora et momenta. que pader posuit in
sua potestate: Que me rursum credere
compellat necessitas. angelos iam ante
aduertisse cituitatem nazareth. quã illo
cernerent missum archangelũ uirginem
salutare. et partum nunciare diuinum:
Siquidem quod p̃electa fuerit belleem
natiuitati. iherłm passioni. ȩtiam sic aꝑte
p̃scitum et p̃dictum est aꝓpħis. Quod
autẽ et narareth ꝓuisa similiter est con¬
ceptioni. non tamen similiter ut arbitror
p̃uisum fuisse et aꝓpħis: euidens aliqͦd
inuenitur de scripturis testimonium.
Nam quod legitur:qm̃ nazareus uocabit᷑.
ꝓfecto etiuanglista qui hoc de ꝓpħa sumit
non tam ad conceptionem quã adeduca¬
tionem referri satis euidenter ostendit :
quod illo uidelicet exegypto reportatus
fuerit. illicq nutritus: Deniq iudei ad
scienti legem loquebantur. et qui magi¬
ster erat in isrł. nichilq facile ignoraret

Expanded text:
pondisse: Non est, inquiens, vestrum nosse tempondisse: Non est, inquiens, vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate? Quae me rursum credere compellat necessitas, Angelos jam ante advertisse civitatem Nazareth, quam illo cernerent missum archangelum Virginem salutare, et partum nuntiare divinum? Siquidem quod praeelecta fuerit Bethlehem nativitati, Jerusalem passioni; etiam sic aperte praescitum et praedictum est a Prophetis. Quod autem et Nazareth praevisa similiter est conceptioni, non tamen similiter, ut arbitror, praevisum fuisse et a Prophetis, evidens aliquod invenitur de Scripturis testimonium. Nam quod legitur, Quoniam Nazaraeus vocabitur , profecto evangelista, qui hoc de propheta sumit, non tam ad conceptionem, quam ad educationem referri satis evidenter ostendit, quod illo videlicet ex Aegypto reportatus fuerit, illicque nutritus. Denique Judaei ad scienti legem loquebantur, et qui magister erat in Israel, nihilque facile ignoraret
Abbreviated transcription (Latin):
uirginem. ad implendũ ꝓpositũ suum
elegisset ds̃: si inquã hoc dei consilium
non de oꝑe s de tempore.loco.modo.
atq ꝑsona. etiam scõs ignorasse angłos
senserim et scripserim: ꝓfecto non uideo
cur incredibile uideatur. Sane ibi unꝰ¬
quisq in suo sensu securus habundat:
ubi aut certe rationi. aut non contem¬
nende auctoritati. quod sentitur ñ obiriat
Quȩ nam enim me ratio siue auctoritas
sentire cogat etiam tepus illud ab anti¬
quo angelis innotuisse. de quo apłs. post¬
quam uenit inquit plenitudo tẽporis.
misit deus filium suum factum ex inui¬
liere. factum sub lege: Credibiliꝰ magis
fortasse uidecur. ut sicut futuri aduen¬
tus dñi ipso teste diẽ ꝓrsus ignorant:
ita quoq prioris tempꝰ nequaquã p̃scie¬
rint. Quis scit enim si modo illo spirita¬
li. dei sapientia de pͥmo aduientu suo. et
anglis illud locuta sit. quod apłis ꝑ os
carnis assumpte de secundo legitur res¬

Expanded text:
virginem, ad implendum propositum suum virginem, ad implendum propositum suum elegisset Deus; si, inquam, hoc Dei consilium non de opere, sed de tempore, loco, modo, atque persona, etiam sanctos ignorasse Angelos senserim et scripserim; profecto non video cur incredibile videatur. Sane ibi unusquisque in suo sensu securus abundat, ubi aut certae rationi, aut non contemnendae auctoritati quod sentitur non obviat. 19. Quaenam enim me ratio sive auctoritas sentire cogat, etiam tempus illud ab antiquo Angelis innotuisse, de quo Apostolus: Postquam venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege? Credibilius magis fortasse videtur, ut sicut futuri adventus Domini, ipso teste, diem prorsus ignorant ; ita quoque prioris tempus nequaquam praescierint. Quis scit enim, si modo illo spirituali Dei Sapientia de primo adventu suo et Angelis illud locuta sit, quod Apostolis per os carnis assumptae de secundo legitur res
Abbreviated transcription (Latin):
inde ut arbitror quia non satis iuste
mouentur aduertere possunt. quod
eandem sententiam non constanter af¬
firmo. s cum demꝑamento suspendens
sub disiunctiua parcicula. uel ideo
inquam dictũ est a deo. Siquidem p̃¬
missa una causa que michi uidebatur.
cur euuangłista cum diceret missus ẽ
angelus gabrihel. nominatim subiece¬
rit a deo: alteram quoq temꝑate quid
et sub disiunctione subiunxi. quo et mͥ
non incumberet defendendi necessitas:
et lectori daretur eligendi facultas.
que libet illarum stare potest:de altera
quid suggillor. quippe qui neutram
affirmans.lectoris utramq magis iu¬
dicio derelinquo: Quam quã et si ex sen¬
tentia dixerim. ignotum usq ad huc
dem quia ꝑ incarnandi uerbi misteriũ.
dci ꝓposicam erat quandoq oꝑari salu¬
tem in mectio terre hoc enmet multis
mortalium et prescire donatũ est et p̃¬
dicere. s quod potissimum tempus. quẽ¬
ue locum. uel modum. p̃cipueq quam

Expanded text:
inde, ut arbitror, quia non satis juste inde, ut arbitror, quia non satis juste moventur, advertere possunt quod eamdem sententiam non constanter affirmo, sed cum temperamento, suspendens sub disjunctiva particula: « Vel ideo, » inquam, « dictum est, a Deo. » Siquidem praemissa una causa quae mihi videbatur, cur Evangelista, cum diceret: Missus est angelus Gabriel, nominatim subjecerit, a Deo ; alteram quoque temperate quidem et sub disjunctione subjunxi, quo et mihi non incumberet defendendi necessitas, et lectori daretur eligendi 634 facultas quaelibet illarum stare potest, de altera quid suggillor, quippe qui neutram affirmans, lectoris utramque magis judicio derelinquo? Quanquam etsi ex sententia dixerim, ignotum usque tunc dem quia per incarnandi Verbi mysterium Dei propositum erat quandoque operari salutem in medio terrae hoc enim et multis mortalium et praescire donatum est, et praedicere, sed quod potissimum tempus, quemve locum, vel modum, praecipueque quam
Abbreviated transcription (Latin):
cato reddebat immunẽ. in suꝑ et emu¬
latio remunerabilem iudicabat. Sim
quam ignorantia numquã peccatur.
quid ergocausamur ad uerstis occiso¬
res apostolorum: quandoquidẽ non
solum malum eẽ nescierunt interfice¬
re illos. s insuꝑ quoq id faciendo. ar¬
bitrati sunt obsequiũ se prestare deo :
S et frustra incruce saluator ꝓsus ora¬
bat crucifixorib. quippe nescientibus
ipso teste quid facerent: et ita ne quaquã
peccantib. Neq enim fas est ullatenꝰ
aꝑte ꝑhibentem eos ignorare quid
facerent: et si forte de apło dubitet
quis. quod carnẽ suã emulans sicut
cifirissent. Numquid non exhis satis
apparet. in quantis iaceat ignorantie
tenebris. qui ignorat peocari posse
interdum ꝑ ignorantiam: S de his
micabiliter quidem. moueri aliquos
suꝑ quadam mea sententia. qua dixi
cum euuangłm exponerem. consilium
dei nulli etiam beatorum angłorũ ante¬
quam turgini reuelatum. Primo qͥdem

Expanded text:
cato reddebat immunem, insuper et aemucato reddebat immunem, insuper et aemulatio remunerabilem judicabat. Si, inquam, ignorantia nunquam peccatur; quid ergo causamur adversus occisores Apostolorum, quandoquidem non solum malum esse nescierunt interficere illos, sed insuper quoque id faciendo arbitrati sunt obsequium se praestare Deo? Sed et frustra in cruce Salvator pro suis orabat crucifixoribus, quippe nescientibus, ipso teste, quid facerent , et ita nequaquam peccantibus. Neque enim fas est ullatenus esum, aperte perhibentem eos ignorare quid facerent; etsi forte de Apostolo dubitet quis, quod carnem suam aemulans, sicut riae crucifixissent . Numquid non ex his satis apparet, in quantis jaceat ignorantiae tenebris, qui ignorat peccari posse interdum per ignorantiam? Sed de his micabiliter quidem, moveri aliquos super quadam mea sententia, qua dixi cum Evangelium exponerem, consilium Dei nulli, etiam beatorum Angelorum, antequam Virgini revelatum. Primo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cati rea intellexerit in iquitatẽ suã:
offeret arietem immaculatum de
gregib sacerdoti. iuxta mensuram
estimationẽq peccati. Et rursum.
Qui orabit ꝓeo quod nesciens fecerit
et dimittetur ei:quia ꝑerrorem de¬
liquit in dño. Si ignorantia numqua
peccatum est cur dictum est in epła
ad hebreos. quia in scdõ tabnaculo
semel mnanno solus pontifex intraret
non sine sanguine. quem offerret ꝓ
sui et popłi ignorantia: Si peccatũ
ignorantie nullum est non ergo pecca¬
uit saulus quod ꝑsecutus est eccłiam
dei. qm̃ quidem ignorans hoc fecit.
manens in incredulitate. Bene itaq
faciebat quod erat blas phemus. et ꝑ¬
secutor et contumeliosus. quod erat
spirans minarũ et cedis indiscipłos
iħu: in hoc ipso quippe habundanter
emulator existens pat̾narum suarum
traditionum. Non ergo debuit dicere.
miscđiam consecutus sum. s mercedem
recepi: quippe quem ignorantia a pce¬

Expanded text:
cati rea intellexerit iniquitatem suam, cati rea intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti, juxta mensuram aestimationemque peccati; et rursum: Qui orabit pro eo quod nesciens fecerit, et dimittetur ei, quia per errorem deliquit in Dominum . 17. Si ignorantia nunquam peccatum est, cur dictum est in Epistola ad Hebraeos, quia in secundo tabernaculo semel in anno solus pontifex intraret, non sine sanguine, quem offerret pro sui et populi ignorantia? Si peccatum ignorantiae nullum est, non ergo peccavit Saulus, quod persecutus est Ecclesiam Dei, quoniam quidem ignorans hoc fecit, manens in incredulitate. Bene itaque faciebat, quod erat blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; quod erat spirans minarum et caedis in discipulos Jesu; et in hoc ipso quippe abundanter aemulator existens paternarum suarum traditionum . Non ergo debuit dicere: Misericordiam consecutus sum ; sed, Mercedem recepi; quippe quem ignorantia a pec
Abbreviated transcription (Latin):
rit baptizatus: nonne aꝑte peccatũ igno¬
rantie et peccatum damnabile confite¬
tur: Nisi forte tam ꝓteruus sit: ut dm̃
homines sine culpa damnare existimet.
Uerendum tamen. ne si uel breuiter non res¬
pondetur stulto iuxta stultitiam suam.
putans forte sapientiam. securius spargat
seminarium uecordiȩ in aurib insipien¬
tium: et ita iam insipientie eius non sit
numerus. Ueritatis pinde destimoniis
paticis et manifestis: manifestũ menda¬
tium confitetur. Is forsitan qui asserit
non posse peccari ꝑignorantiã. nũquã
ꝑ suis ignorantiis deprecatur. s potius
ꝓpħ̃am irrideat dep̃cantem. et dicentẽ.
Delicta iuuentutis mee: et ignorantias
meas ne memineris. Forsitan et repre¬
hendet dm̃: exigentẽ ꝓpeccato ignoran¬
tie satiffactionem. Loquit᷑ enĩ in leuuti¬
co ad moy sen dicens. Anima si peccaue¬
rit ꝑ ignorantiam. feceritq unum
ex his quȩ dñi lege ꝓhibentur. et pec¬

Expanded text:
rit baptizatus; nonne aperte peccatum ignorit baptizatus; nonne aperte peccatum ignorantiae, et peccatum damnabile confitetur? Nisi forte tam protervus sit, ut Deum homines sine culpa damnare existimet. Verendum tamen, ne si vel breviter non respondetur stulto juxta stultitiam suam; putans forte sapientiam, securius spargat seminarium vecordiae in auribus insipientium, et ita jam insipientiae ejus non sit numerus. Veritatis proinde testimoniis, paucis et manifestis, manifestum mendacium confutetur. Is forsitan qui asserit non posse peccari per ignorantiam, nunquam pro suis ignorantiis deprecatur, sed potius prophetam irrideat deprecantem et dicentem: Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris . Forsitan et reprehendet Deum exigentem pro peccato ignorantiae satisfactionem. Loquitur enim in Levitico ad Moysen dicens: Anima si peccaverit per ignorantiam, feceritque unum ex his quae lege Domini prohibentur, et pec
Abbreviated transcription (Latin):
pate facta luce eutiangelii semꝑ aperte.
p̃dicabant: ita ut nunc om̃is populus
xp̃ianus scire et confiteri debeat fidem.
quam eo tempore pauci ad modum et ꝑfec¬
tiores quiq nouerunt: quamuis omĩs dei
populus etiam tunc eiusdem misteria fidĩ
in legalib cerimoniis dypice portaret.¬
Multa sunt que adhec confirmanda con¬
currunt: s modus epłaris cuncta non
patitur. nec opus est. Arbitror enim ut
ante iam dixeram. me quoq: non respon¬
dente. ea potuisse sufficere:. que tua suꝑ
tactum quid p̃terirem ex om̃ib que pe
tum quod manifestam nimis preferat
falsitatem. tum quod ipse eius inuentor
in sua suꝑiori sententia ipsam ꝑse sacis
impugnet. sibimet ipsi contrarius.
Cum enim de nocturno illo pͥtiatoq su¬
surrio dñi cum nichodemo. laqueum nec¬
tat publicȩ damnationis ꝑ totũ orbem
ignorantib arbitrans uidelicet neminẽ
ex illa hora potuisse saluari qui non fue¬

Expanded text:
patefacta luce Evangelii semper aperte patefacta luce Evangelii semper aperte praedicabant: ita ut nunc omnis populus christianus scire et confitquam eo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt, quamvis omnis Dei populus etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis » Multa sunt quae ad haec confirmanda concurrunt: sed modus epistolaris cuncta non patitur, nec opus est. Arbitror enim, ut ante jam dixeram, me quoque non respondente, ea potuisse sufficere quae tua supertactum quid praeterirem ex omnibus quae ptum quod manifestam nimis praeferat falsitatem; tum quod ipse ejus inventor, in sua superiori sententia ipsam per se satis impugnet, sibimetipsi contrarius. Cum enim de nocturno illo privatoque susurrio Domini cum Nicodemo, laqueum nectat publicae damnationis per totum orbem ignorantibus, arbitrans videlicet neminem ex 633 illa hora potuisse salvari, qui non fue
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant firmissime tenuerunt: Quant
hodieq ꝓfecto in populo xp̃iano. uite eter¬
ne sccuiliq futuri. quod indubitanter cre¬
dunt et sꝑant et ardenter desiderant. for¬
mam tamen ac statũ ne cogitare quidem
uel tenuit norunt: Ita ergo multi ante
saluatoris aduentum. dm̃ om̃ipotentẽ
tenentes. et diligentes sue salutis gratu¬
itum ꝓmissorem. credentes in ꝑ missione
fidelem. sperantes certissimum redemp¬
torem.in hac fide et expectatione salua¬
tistint: licet quando et qualiter. et qtio
oradine salus reꝑmissa fieret. ignorarent.
Deniq beda aꝑte docet. aꝑta omĩa om̃ib
nequaquã fuisse que de xp̃o futura erant.
quod tu quoq testimonium in tua epła
posuisti. Inum inquit idemq dominioe
crucis tropheum prius ꝓpħe et moyses
quam apłi nouerant. et p̃dicabant. s ꝓ¬
pħe hoc aliquotiens figuratis uelatisq
sermonib apłi autẽ apłorũq sticcessores

Expanded text:
fuerant, firmissime tenuerunt? 15. Quanti fuerant, firmissime tenuerunt? 15. Quanti hodieque profecto in populo christiano vitae aeternae, saeculique futuri, quod indubitanter credunt et sperant, et ardenter desiderant, formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt? Ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum Redemptorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt: licet quando, et qualiter, et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Denique Beda aperte docet aperta omnia omnibus nequaquam fuisse quae de Christo futura erant, quod tu quoque testimonium in tua epistola posuisti. « Unum, » inquit, « idemque dominicae crucis tropaeum prius Prophetae et Moyses, quam Apostoli noverant et praedicabant: sed Prophetae hoc aliquoties figuratis velatisque sermonibus, Apostoli autem Apostolorumque successores
Abbreviated transcription (Latin):
cumq audiui a patre meo nota feci uob̾.
Multi inquit reges et ꝓpħe uoluerunt
uidere que uos iidetis. et non uiderunt:
et audire que auditis. et non audierunt
Quare: Ut uidelicet clarius largiusq ꝑ¬
ciperent: qđ uix denuiter obscureq p̃sen¬
serant. Aloquin quid opus erat foris
uidere carnem et carnis audire sermones:
si iam intus aspũ fuerant ꝑfec̾te in¬
structi de om̃ib p̃sertim cum dñs dicat
caro non ꝑdest quicquam. spc̃ est qui ui¬
tuficat: Quod si ꝓpħe et qui illustriores
uidebantur in illo popłõ. non om̃s omĩa
liquido equaliter agnoscere ualuerunt.
s alii plus. alii minus. ꝓut eis sp̃o dabat.
diuidens singulis ꝓ ut uolebat. iaq abs¬
q pre iudicio sue sanctitatis atq ꝑfectio¬
nis: quantomagis simpliciores quiq iusti.
sine detrimento salutis. saluationis tẽpꝰ
modum. et ordinem nescire potuerunt.
que camen certa spe et fide titi ꝓmissa

Expanded text:
cunque audivi a Patre meo, nota feci vobis . cunque audivi a Patre meo, nota feci vobis . Multi, inquit, reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si Prophetae, et qui illustriores videbantur in illo populo, non omnes omnia liquido aequaliter agnoscere valuerunt, sed alii plus, alii minus; prout eis Spiritus dabat, dividens singulis prout volebat, idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis: quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt, quae tamen certa spe et fide, uti promissa
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse sic. Ego sum deus abraham.
et deris ysaac.et deus iacob. et nomen
metim adonas non indicaui eis:
subaudis sicut tibi. Ostendit ergo se
de dei noticia plus aliquid p̃cedenti¬
b patrib accepisse. Dauid quoq super
doctores suos et semores: donum sibi
intelligentie acidacter p̃stimit ita di¬
cens. Suꝑ om̃s docentes me intelleri.
quia testimonia tua meditatio mea
est.Et rursum. Suꝑ senes intellexi.
S et ꝓph̾a damel. ꝑtransibunt ait
plurimi. et multiplex erit scientia.
ampliorem scilicet rerum noticiam
ꝓmittens et ipse po steris. Sig ut
patrum:et quanto uicimores aduen¬
tui saluatoris extiterunt tanto myste¬
rium salutis plenius ꝑceperunt: ñ ẽ
dubium quin his qui et p̃sentes fuie¬
runt multo amplius contulerit rerũ
ipsarum exhibitio: atq p̃sentia exhi¬
bentis Demq et audiunt. Beatiocłi.
qui uident. quȩ uos tuidetis. Item:
Ios audem dixi amicos:quia omĩa que¬

Expanded text:
dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intellexi . Sed et propheta Daniel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut pote quos non lectio sicut nos as
p̃dicatio. s ipsa tinctio docuerit om̃s
de om̃ib: Esto tamen. toleremus nos
nram iniuriam. et apłi quoq suam: il
et ipsis minimietiam antiqtiorũ iusto
comparentur inscientia.p̃feranturi
grã. S est sane quod tillo om̃ino pacto¬
ritatis hoc testimoniũ: si tantũ tͥbuamꝰ ue¬
terib qͣntũ nec ioħi uendicare ualemꝰ. Nutiq
fit in iuria ioħi. si qͥdignorasse c̾dittir aut
dicitur. nimirum quod et ipse non dif¬
fitetur. S siquod p̃com ueritatis nega¬
mus contra p̃conium ueritatis alteri
lamus:hoc non tantum iniuria s et
blas phemia est: et plane contra dicere
non iohanm.s ueritati.Quidergo:
Amicus sponsi dubitat et querit. tu
es qui uenturus es analium expecta¬
mus: et nos milib hominum certita¬
dinem de om̃ib nr̃o mendatio confir¬
mamus: Nec ipsos de se ita uieteres
sensisse: paucis aduiertere possumus.
Moyses scribit dm̃nad se loquentem

Expanded text:
est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quoque suam, ut et ipsis minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, praeferantur in gratia. Sed est sane quod ullo omnino pacritatis hoc testimonium, si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem
Abbreviated transcription (Latin):
dibili felicitate cerneretur implecum
quod moyses optabat cum diceret. Qͥ
dabit ut om̃s ꝓpħent: Queso quid sim¬
le acculic euuangeliũ : frustra głatur
paulus de pͥmitus spẽ. quas se pritat
cum suis coapłis accepisse: cum mltale
indieb suis potuerit exꝑiri. Deniq aie¬
bat. Numquid omĩs ꝓpħe : frustram
quam głatur de euuangelio suo. quia non
ab homine neq ꝑhominem illud acceꝑt.
s quasi speciali quadam p̃rogatiua per
reuelationem iħti xp̃i. cum et ante ipsũ
S nec apłs petrus ꝑfecto debuit ꝓphca¬
cum illud ad stia tempora retorquere. Et
lis effusio spẽ. Aut certe ꝓph̾a uel potiꝰ
inꝑpħa deus.si uere illa tempora aplica
ctm hoc diceret intuebatur. non plane
effundam. s subtraham magis despo
meo dirisse debuierat. Quid eñ: Si fibs
euangelii om̃s ueteres iustos pares fac¬
mus inscientia. numquid non et suꝑi¬
ores ingrã consequenter fateri necesse

Expanded text:
edibili felicitate cerneretur impletum, edibili felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus, quas se putat cum suis coapostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numquid omnes prophetae? Frustra, inquam, gloriatur de Evangelio suo, quia non ab homine, neque per hominem illud acceperit, sed quasi speciali quadam praerogativa per revelationem Jesu Christi : cum et ante ipsum Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Efflis effusio Spiritus. Aut certe Propheta, vel potius in Propheta Deus si vere illa tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa om̃ib ꝑ sp̃m reuelata fuisse et sic
omnes sp̃uales. om̃s ꝑfectos. om̃s exti¬
tisse ꝓpħas: quot quot ab aduentu dñi
retro iusti et salui fuerunt. Fuit itaq
antiquis temporib. aut ꝑrara salus.
aut nimium ntimerosa ꝑfectio: quoꝵ
quidem quodlibet sapere. discretionis
terminos excedere est. Quod si indetur
tolerabilius. immo et deo dignius iudi¬
catur. replesse potius et ditasse secula
illa multitudine ꝑfectorũ. quam saluan¬
dorum tanta fuisse paucitate contentũ.
quatinus et salui non pauei cunc fierent.
et om̃s nichilominus repleti spũ ꝓphico.
necdum reuelata misteria iam tune pe¬
netrarent: si inquam hoc recipitur. be¬
nedicimus quidem detim in donis suis:
s quid tempori gr̃ẽ reseruatum sit. non
tudemus. nisi quod tempꝰ gr̃e illud potꝰ
iurta sententiam hane fuerit appellan¬
dum. in quo tot et tante dei populo diti¬
die sp̃c affluebant: tt illud ꝓrsus mer¬

Expanded text:
omnia omnibus per Spiritum revelata fuisse; et sic omnia omnibus per Spiritum revelata fuisse; et sic omnes spirituales, omnes perfectos, omnes exstitisse prophetas, quotquot ab adventu Domini retro justi et salvi fuerunt. Fuit itaque antiquis temporibus aut perrara salus, aut nimium numerosa perfectio: quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. 12. Quod si videtur tolerabilius, imo et Deo dignius  al. justius judicatur, replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum, quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, quatenus et salvi non pauci tunc fierent, et omnes nihilominus repleti spiritu prophetico, necdum revelata mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae illud potius juxta sententiam hanc fuerit appellandum, in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incr
Abbreviated transcription (Latin):
oculum discretionis ex nulla parte aꝑiens.
Aut enim numerum electorum illius tẽ¬
poris. stib paucitate redigit rarissimorũ
spualium. quos ꝓsue sanctitatis speciali
excellentia insignes. illustresq illis dem¬
porib exticisse. ac singulari munere sp̃e
singuia uti tientura erant p̃uidere certis¬
sime potuisse. scriptura cominemorat:
et sic minis ab brcuiat manum dei. dum
p̃cer paucos illos ꝑfectissimos neminem
eo tempore putat potuisse saluari:aut
certe si et illa tempora multitudinẽ saluan¬
dorum etiam p̃ter istos habuisse non dif¬
fitetur. magnam s inauditam diuini
muneris largicatem ueteri collacam po¬
pulo asserit. siquidem omnẽ illam multi¬
tudinem omĩa que de misterio nr̃e re¬
demptionis suꝑius enumerata sunt. li¬
quido p̃cognouisse constiterit. Cumem̃
ex his quippiam tunc.nec scriptum ma¬
nfeste.nec publice p̃dicatum fuisse
manifestum sit: restat ut fateamur

Expanded text:
oculum discretionis ex nulla parte aperiens. oculum discretionis ex nulla parte aperiens. Aut enim numerum electorum illius temporis sub paucitate redigit rarissimorum spiritualium, quos pro suae sanctitatis speciali excellentia insignes illustresque illis temporibus exstitisse, ac singulari munere Spiritus singula, uti ventura erant, praevidere certissime potuisse Scriptura commemorat; et sic nimis abbreviat manum Dei, dum praeter paucos illos perfectissimos, neminem eo tempore putat potuisse salvari: aut certe, si et illa tempora multitudinem salvandorum 631 etiam praeter istos habuisse non diffitetur; magnam, sed inauditam divini muneris largitatem veteri populo collatam asserit: siquidem omnem illam multitudinem omnia, quae de mysterio nostrae redemptionis superius enumerata sunt, liquido praecognovisse constiterit. Cum enim ex his quidpiam tunc nec scriptum manifeste, nec publice praedicatum fuisse manifestum sit: restat ut fateamur
Abbreviated transcription (Latin):
ad inferos. resurrectionẽ. et adcȩlos as¬
censionem. sic om̃ino om̃ib illorũ tem¬
porum iustis. aꝑte omĩa et distinc̾te sin¬
gula fuisse p̃cognita. quemadmodũ suo
sunt tẽpore post exhibica et modo cognita
nobis: adeo ut nec iusti fuerint nec salui
sint.quib ita clara omĩa et ꝑspicua non
fuerunt. Et id quidem falsum. Uerum
ad refellendum tu canta in cua epła po
putem. et pene quid addi possit. non inue¬
niam. De hominetamen quiista loquit᷑
pace ipsius dico paucis quod sentio. Uide¬
tur michi plus nouitatis curiosus quam
studiosus ueritatis: grauariq de om̃i
re sentire cum alus.et dicere quod aut solꝰ
non dixerit. aut pͥmus. Unde fit. ut in his
que sentit uel loquitur: modũ omnino de¬
nere aut ignoret. aut dissimulet. Ecce
enim in hac assertione sua dum pares in
scientia facit omnes qui tientura sperabant.
his qui preterita legunt. deum ꝓfecto aut
nimis parcum p̃dicat. aut nimis largum

Expanded text:
ad inferos, resurrectionem, et ad coelos asad inferos, resurrectionem, et ad coelos ascensionem, sic omnino omnibus illorum temporum justis, et aperte omnia, et distincte singula fuisse praecognita, quemadmodum suo sunt tempore post exhibita, et modo cognita nobis: adeo ut nec justi fuerint, nec salvi sint, quibus ita clara omnia et perspicua non fuerunt. Et id quidem falsum. 11. Verum ad refellendum tu tanta in tua epistolaputem; et pene quid addi possit, non inveniam. De homine tamen qui ista loquitur pace ipsius dico paucis quod sentio, videtur mihi plus novitatis curiosus, quam studiosus veritatis; gravarique de omni re sentire cum aliis, et dicere quod aut solus non dixerit, aut primus. Unde fit ut in his quae sentit vel loquitur, modum omnino tenere aut ignoret, aut dissimulet. Ecce enim et in hac assertione sua, dum pares in scientia facit omnes qui ventura sperabant, iis qui praeterita legunt; Deum profecto aut nimis parcum praedicat, aut nimis largum,
Abbreviated transcription (Latin):
culpam. Porroaliena opus est fide. cum
sine sorde non nascantur aliena: quatinꝰ
nec a paruulis alienum sit. quod de om̃ib
generaliter dicitur. fide mundans cor¬
da corum. Nec dubiũ quod macula con¬
trac̾ta ab aliis. aliorum quoq fide ualeat
uel debeat emundari. Hec sunt quippe
iudicia diuine iusticie. in quib exultans
sanctus dauid memor fui inquit iudici¬
orum tuorũ a seculo dñe: et consolatus
sum. Huc usq de his. Asserit p̃terea ut¬
dicis. ille quem dicis. om̃s antiquos iustos
quot quiot uidelicet xp̃i aduentum p̃cesse¬
runt. tantam omino habuisse p̃scientiã
futurorũ quantã nos qui post sumus p̃¬
teritorum scientiam: ita ut nullus uel
simplicium iustorum. aliquid ꝓrsus ig¬
noraret ex om̃ib que modo nobis euan¬
gelica pandit historia. Uerbi gratia.
Uerbum incarnatum. partum uirgi¬
nalem. doctrinam saluatoris. miracula.
crucem. mortem.sepulturam. descensũ

Expanded text:
culpam. Porro aliena opus est fide, cum culpam. Porro aliena opus est fide, cum sine sorde non nascantur aliena: quatenus nec a parvulis alienum sit, quod de omnibus generaliter dicitur, Fide mundans corda eorum . Nec dubium, quod macula contracta ab aliis, aliorum quoque fide valeat vel debeat emundari. Haec sunt quippe judicia divinae justitiae, in quibus exsultans sanctus David, Memor fui, inquit, judiciorum tuorum a saeculo, Domine, et consolatus sum . Hucusque de his. CAPUT dicis, ille quem dicis, omnes antiquos justos, quotquot videlicet Christi adventum praecesserunt, tantam omnino habuisse praescientiam futurorum, quantam nos, qui post sumus, praeteritorum scientiam: ita ut nullus vel simplicium justorum aliquid prorsus ignoraret ex omnibus, quae modo nobis evangelica pandit historia. Verbi gratia, Verbum incarnatum, partum virginalem, doctrinam Salvatoris, miracula, crucem, mortem, sepulturam, descensum
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentũ. Quãquã et fidem coniun¬
citur non habere ꝑfectam. si negligit.
Uera enim et plena fides. uniuersa pre¬
cepta complectitur. Est autẽ hoc unũ
ipsumq p̃ciptium ex p̃ceptis. Merito
ergo non fidelis. s plane rebellis atq
contemptor repucabitur: quisquis
obedire renuerit. Quomodo deniq
fidelis. qui dei coñtempnit sacram̃tũ:
Sane infantes quia hanc ꝓhibente eta¬
de non possunt habere fidem. hoc est cor¬
dis ad deũ conuersionem: consequenter
nec saludem.si absq baptisim ꝑceptione
morruntur. Non quod uel ipsi quando
baptizantur. fide om̃imodo careant.
sine qua impossibile est uel ipsos place¬
re deo: s saluãtur et ipsi ꝑfidem. ñ tam̃
suam. sz alienam. Dignum nempe est et
ad dei spectat benignitatem: ut quib
fidem etas denegat ꝓpriam. gr̃ã ꝓdesse
concedat alienam. Nec enĩ om̃ipotentis
iustitia ꝓpriam putat abhis exigendã
fidem: quos nouit ꝓpriam nullam hab̾e

Expanded text:
Sacramentum. Quanquam et fidem convinSacramentum. Quanquam et fidem convincitur non habere perfectam, si negligit. 630 Vera enim et plena fides universa praecepta complectitur: est autem hoc unum ipsumque praecipuum ex praeceptis. Merito ergo non infidelis, sed plane rebellis atque contemptor reputabitur, quisquis obedire renuerit. Quomodo denique fidelis, qui Dei contemnit Sacramentum? 9. Sane infantes, quia hanc, prohibente aetate, non possunt habere fidem, hoc est cordis ad Deum conversionem; consequenter nec salutem, si absque Baptismi perceptione moriuntur. Non quod vel ipsi, quando baptizantur, fide omnino careant, sine qua impossibile est vel ipsos placere Deo: sed salvantur et ipsi per fidem, non tamen suam, sed alienam. Dignum nempe est et ad Dei spectat benignitatem, ut quibus fidem aetas denegat propriam, gratia prodesse concedat alienam. Nec enim Omnipotentis justitia propriam putat ab his exigendam fidem, quos novit propriam nullam habere
Abbreviated transcription (Latin):
ad meriti eumulum: quo indubitanter
martyrium antecellit. Legiitis. Om̃is
qui odit frẽm suum homicida est. Et
icem. Qui uiderit mulierem ad coneu¬
piscendum eam: iam mechatꝰ est eam
incorde suo. Quid planius quod uo¬
luntas ꝓ facto reputetur. ubi factum
excludit necessitas: Nisi force pucetur
in malo quam inbono efficatior inue¬
niri uoluntas. apud deum qui caritas
est. et ꝓpintior ẽẽ ad ulciscendum quã
ad remunerandum misericors et mise¬
rator dñs. Quomodo is qui alieno tene¬
rise debito forte mextremis positus
recolit. si desit unde ꝑsoluat. sola nichi¬
lominus penitentia et cordis contri¬
tione optinere ueniam creditur. ne
iam ꝓeo dampnetur:sic sola fides et
mentis addm̃ conu̾sio. sine effusione
sanguinis. et sine ꝑfusione aquȩ. sa¬
zari. Et sicut nulla illi penitentia re¬
micticur peccatũ. sicum possit non
restituit ablatum: sic et huic nulla
ꝓderit fides. sicum possit. non ꝑcipit

Expanded text:
ad meriti cumulum, quo indubitanter ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se teneri forte in extremis positus recolit, si desit unde persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jam pro eo damnetur: sic sola fides et mentis ad Deum conversio, sine effusione sanguinis, et sine perfusione aquae, sazari. Et sicut nulla illi poenitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla proderit fides, si cum possit, non percipit
Abbreviated transcription (Latin):
rit homo necdum se salutis ꝑcepisse
mysterium. et dolens penitensq toto
desiderio expetierit. s assequi mortis
celeritate p̃occupatus nequiuerit: dam¬
nabit fidelem suũ ds̃. damnabit inqũ
hominẽ ꝓse etiam paratum moriͤ Pu
lus dicit. Nemo potest dicere dñs ibi
culo mortis non solũ inuocat dnm iħm.
s ipsius quoq toto desiderio expecit
sacramentum.dicemus aut non loqui
in spũ scõ. et falsus erit apłs: aut et cũ
spu scõ damnari: Saluatorẽ habet. habita¬
tẽ ꝑ fidẽ incorde. et inore ꝑconfessionẽ. et ã
saluatore damnabit᷑: Pcerto cũ ñ aliundera¬
tiriũ nexfidei merito illã obtinuerit p̃rosi¬
tiuã. ut singulariter uice baptismi sccuri
suscipiat᷑: ñ uideo eur ñ ipsa eque et sine ma¬
tyrio apd̃ dm̃ tantũ dem possit. eui et sine
martru ꝓbam̃to ꝓculdtibio ĩnotescit. Possti
sane tantũdem dixerim. quantum ad sa¬
lutis spectat. optentum. non autem

Expanded text:
rit homo, necdum se salutis percepisse rit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit; damnabit fidelem suum Deus? damnabit, inquam, hominem pro se etiam paratum mori? Paulus dicit: Nemo potest dicere, Dominus culo mortis non solum invocat Dominum Jesum, sed ipsius quoque toto desiderio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et falsus erit Apostolus; aut et cum Spiritu sancto damnari? Salvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit saluuꝰ erit. caute et uigilant ñ repe¬
tierit. qͥ uͦ baptizatꝰ ñ fuerit. s tantũ quiu¬
inqͥt ñ crediderit condẽnabit᷑: nimirã in¬
nuens solã int̾dũ fidẽ stifficcre ad salutẽ
et sine ipsa sufficere nichil. Qua ꝓpt̃ et¬
si martirium uicem baptismmi posse im¬
plere conceditur: non plane hoc
facit pena sed ipsa. Namabsq ipla
quid ẽ martirium nisi pena: Que gͦ
martirio p̃stat ut absq ulla dubieta¬
te ꝓbaptismate reputetur. ipsa ita in¬
firma et imbecillis ꝑ se erit. ut quod
dare alteri ualet. sola non ualeat obti¬
nere: Est ꝓrsus sanguinis ꝓxp̃o effu¬
sio magne cuiusdam fidei indubitata
ꝓbatio: non deo camen s hominib. S
quid sideus qui ꝓfecto ad ꝓbandum
quod uult nullis indiget ex ꝑimentis.
eque magnam incorde cuiuspiam in
pace morientis inspicit fidem. marqi¬
rio quidem non interrogatam. marte¬
rio tamen idoneam: Si recordatus fue¬

Expanded text:
fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repefuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit, Qui vero baptizatus non fuerit; sed tantum: Quiinquit, non crediderit, condemnabitur : nimirum innuens solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam fidei indubitata probatio est, non Deo tamen, sed hominibus. Sed qui si Deus profecto ad probandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit fidem, martyrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fue
Abbreviated transcription (Latin):
tamen etiam uisibiliter sanctificatos: tan¬
dem infert. Ex his colligitur ait. inuisi
bilem sanctificationẽ quib dam affuisse
et ꝓfuisse sine uisibilib sacramentis. quȩ
ꝓtemporum diuersitate mucata sunt :
ut alia tunc fuerint et alia modo sint.
Et paulo post. Nec camen inquit uisibi¬
le sacramentum om̃ino contemnendum:
nam contemptor eius inuisibiliter seĩfi¬
cari non pocest. Ubi satis euidenter osten¬
dit. fidelem et conuersum ad dñm. non
si nequiuerit s si contempserit baptizari:
fructu pͥuari baptismatis. Ab his ergo du¬
ab columnis. augustinum loquor et am¬
his inquam me aut errare aut sape fateor
credens et ipse sola fide hominẽ posse sal¬
tiari. cum desiderio ꝑcipiendi sacram̃tũ:
ficamen pio ad implendo desiderio mors
anticipans seualia quecumq tus inuin¬
cibilis obinauerit: Uide etiã ne forte obhoc
saluator cũ diceret. qͥ crediderit et baptrrat

Expanded text:
tamen etiam visibiliter sanctificatos, tantamen etiam visibiliter sanctificatos, tandem infert: « Ex his colligitur, » aibilem sanctificationem quibusdam adfuisse atque profuisse sine uisibilibus sacramentis, quae pro temporum diuersitate mutata sut alia tunc fuerint, et alia modo sint. » Et paulo post: « Nec tamen, » inquit, « visibile sacramentum omnino contemnendum: nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari 629 non potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem et conversum ad Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab his ergo duabus columnis, Augustinum loquor et Amhis, inquam, me aut errare, aut sapere fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis obviarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
nem ꝓ nomine xp̃i. id quod ex baptis¬
mo deerat posse supplere: s etiam fidẽ
conuersionemq cordis. si forte ad celebran¬
dum misterium baptismi. inatigustus
temporum succitri non potest. Et infra
Quantum itaq ait ualeat etiam sine uisi¬
bili sacramento baptismi. quod ait apłs.
corde credicur ad iustitiam. ore autem
confessio fit ad salutem: in illo latrone
declaratum est. S tunc inquit implet᷑
inuisibiliter. cum misterium baptismi. ñ
contemptus religionis: s articulus neces¬
sitatis excludit. Et quidem non ignoro
retracꝰtare ipsum. id quod posuerat testi¬
monium de latrone.minusq idoneum
ad compbandam illã sententiam confite¬
ri: eo quod sane incertum sit utrum nam
tiam et audacter ꝓsequitur. et mulcipli¬
citer confimat: nec uspiam nisi fallor
retractasse reꝑies. Item in alio loco augus¬
tinus cum aliquos p̃misisset quos seriptu¬
ra commemorat inuisibiliter quidem. ñ

Expanded text:
nem pro nomine Christi id quod ex Baptisnem pro nomine Christi id quod ex Baptismate deerat posse supplere; sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et infra: Quantum itaque, » ait, « valeat etiam sine visibili sacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem , in illo latrone declaratum est. Sed tunc, » inquit, « impletur invisibiliter, cum mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo quod sane incertum sit utrumne futiam et audacter prosequitur, et multipliciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augustinus, cum aliquos praemisisset, quos Scriptura commemorat invisibiliter quidem, non
Abbreviated transcription (Latin):
nouus iste notiarum inuentor assertio¬
num. et assertor inuentionũ. inuenire
in hoc rationem potuerit:que scõs pa¬
tres latuerit ambrosium et augustinũ
siue auctoritatem eorũdem auctorita¬
de potiorem. Nam si nescit:uterq idẽ
ꝓfecto sensit. quod fademur sentire et
nos. Librum certe ambrosu de morte ua¬
lentiniani legat siñ legit. recolat siã legit. ñ dis¬
simulet si recolit: et aduertet sine dubio
scm̃. homini non baptizaco et mortuo.
fidenter de sola fide salutem p̃sumere.
et tribuere. indubitanter bone uolunta¬
ti. quod defuit facultati. Legat et ang̃¬
tum: et se uelagnoseat imprudenter de¬
ceptum. uel ꝓbet imptidenter obstina¬
tum.Baptisim inquit uicem aliquan¬
do implere passionem. de latrone illo
cui non baptizato dictum est hodie
mecum eris inparady so:beatus ei pri¬
anus non leue documentũ assumit. Et
addit. Quod etiam atq etiam conside¬
rans. inuenio inquit non tantũ passio¬

Expanded text:
novus iste novarum inventor assertionovus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de morte Valentiniani legat si non legit; recolat si jam legit; non dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fidenter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indubitanter bonae voluntati, quod defuit facultati . Legat et Augutum: et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , beatus Cyprianus, non leve documentum assumit. » Et addit: « Quod etiam atque etiam considerans, invenio, » inquit, « non tantum passio
Abbreviated transcription (Latin):
Porro in maiori etate quisquis post uul¬
gatum tibiq baptismi remedium re¬
medium renuit iam baptizari: genera¬
li originaliq maculȩ addit et ex ꝓprio
crimen suꝑbiȩ. duplicem secũ porcans
iustissime damnationis causam. si sic
de corpore exire contigerit.Tamen si
ante exitum resipuerit. et uoluerit et
petierit baptizari. s mortis p̃occupatꝰ
articulo. forte optinere nequiuerit: dũ
non de sit fides recta. spes ꝑia. caritas
sincera. ꝓpitius sit michi detis. quia
huic ego obsolam aquã si defuerit. ne¬
quaquam om̃ino possum desꝑare salutẽ
nec uacuam credere fidem. nec confun¬
dere spem. nec excidere caritatem. tantũ
siaquam non contemptus: s sola ut dixi
phibeat impossibilitas. Siquis aliter
sapit uiderit unde sibi quod asserit ꝑ¬
suaserit. nam me non facile fateor assen¬
tire. si non firmior induxerit. uel ratio
ad intelligendum. uel adcredendum
auctoritas. Sed miror ad modum si

Expanded text:
Porro in majori aetate quisquis post vulPorro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si
Abbreviated transcription (Latin):
redimeret. neq qui saluum faceret.
ret. quod damnatio non baptizatorũ.
et frustratio circumcisorum. et euacu¬
atio sacrificiorum. quȩ forte contra ori¬
ginale peccatum ritus obseruabat
antiquus generaliter iam tunc mini¬
me ceꝑit. quando nichodemo clam di¬
ctum est nisi qui renatus fuerit ex aqͥ
et spũ scõ non intrabit in regnũ celorũ
s nec quando apłis palam in iunctum
est. ice docete omnes gentes. baptizantes
eos innomine patris et filii et sp̃c sancti:
s ex eotempore tantũ cuiq cepit antiqͦ
obseruatio non ualere. et non baptira¬
tus quisq noti p̃cepti reus existere: ex
quo p̃ceptum ipsum mexcusabiliter
adeius pocuit ꝑuenire noticiam. Sane
paruulis et necdum ratione utentib.
quia sola creditur nocere peccati con¬
tagio. nonetiam mandati p̃uaricatio:
tam diueredendum est antiqua ualu¬
isse sacramenta. quam diupalam in¬
terdicta non fuisse consticerit. Anuero
ulcra: penes dm est non meum diffinire

Expanded text:
redimeret, neque qui salvum faceret. redimeret, neque qui salvum faceret. ret, quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum . 628 Sed nec quando Apostolis palam injunctum est, Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti : sed ex eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio; tandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire.