comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscat: cur inquã conterit᷑ ase ipso templum dei. si nichil ibi ẽ.
qd̾ resistat sp̃ui dei : Non aut̃ tantũ in e̾et uerũ et grauit᷑ ob ee̾t nisi
renatus quo nos obstri xerat ꝑ remissionẽ peccatoꝵ solutus ẽe̾t. solui¬
tur gͦ ꝑ indulgentiam qr tenebat in nora. conterit᷑ ꝑ continentiã ne
iuncat in pugna agit᷑ itaq ne obsit. donec ita sanecur ut ñ sit. Qua
ꝓt̾ inbaptismate cuncta peccata dimittunt᷑. et originalit᷑ tracta. et ig¬
norant᷑ uł scient᷑ ad iecta. Sed cũ dicit apłs iacobus. unus quisq tẽp¬
tat᷑ aconcupiscentia sua abstractus et illectus. de in concupiscentia cũ
conceꝑit parit peccatum. ꝓfecto in his uerbis. partus apariente dis¬
c̾nit᷑. Parienẽ .N. concupiscentia. ꝑ artus peccatum. Sed concupiscentia
ñ parit nͥ cũ conceꝑit. nec concipit. nisi illexerit: hoc ẽ ad malum ꝑpe¬

Expanded text:
concupiscat? cur, inquam, conteritur a se ipso templum Dei, si nihil ibi est concupiscat? cur, inquam, conteritur a se ipso templum Dei, si nihil ibi est quod resistat Spiritui Dei? Non autem tantum inesset, verum et graviter obesset, nisi reatus quo nos obstrinxerat, per remissionem peccatorum solutus esset. Solvitur ergo per indulgentiam, quia tenebat in noxa: conteritur per continentiam, ne vincat in pugna. Agitur itaque ne obsit, donec ita sanetur ut non sit. Quapropter dimittuntur in Baptismate cuncta peccata, et originaliter tracta, et ignoranter vel scienter adjecta. Sed cum dicit Apostolus Jacobus, Unusquisque tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus: deinde concupiscentia cum conceperit, parit peccatum ; profecto in his verbis partus a pariente discernitur. Pariens enim est concupiscentia, partus peccatum. Sed concupiscentia non parit, nisi conceperit; nec concipit, nisi illexerit, hoc est, ad malum perpe
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia castitatẽ. Sed festinasti sensum concludere atq dixisti. nec
pacientia cũ dolore luctabit᷑. nichil aliud coͬmemorans nisi qđ form¬
secus irruens fortitudine tolerat᷑. nͨ quod intus se cõmouens casti¬
tate comprimit᷑: An forte nos arguis tarditatis qd ñ intellexerimꝰ
hoc te iam significasse supuis cum deliuore corpons diceres. et labore
ac poedore menbroꝵ: quando enĩ nͥ abhoste s ase ipso affligitur for¬
tis: in ipso intus ẽ qui uincendus ẽ hostis. Memento sane ñ te exposu¬
isse cur apłs dixerit ad optionem expectantes. qui iam in lauachro
regenerationis fuerat ad optatus. Iterũ dicis quod carnẽ suã nul¬
lus oderit. Quis enĩ hoc negat : s tam̃ discipline rigore asseris conte¬
rendam: iterũ gͦ ꝓueritate loqueris. et audire te ñ uis. Cur enĩ caro
conterit᷑ afidelibus si nichil remansit in baptismo. quo adu̾sus sp̃m

Expanded text:
piscentia castitas; sed festinasti sensum concludere, atque dixisti, « nec piscentia castitas; sed festinasti sensum concludere, atque dixisti, « nec patientia cum dolore luctabitur; » nihil aliud commemorans nisi quod forinsecus irruens fortitudine toleratur, non quod intus se commovens castitate comprimitur? An forte nos arguis tarditatis, qui non intellexerimus, hoc te jam significasse superius, cum de livore corporis diceres et labore ac paedore membrorum? Quando enim non ab hoste, sed a se ipso affligitur fortis, in ipso intus est qui vincendus est hostis. 47. Memento sane non te exposuisse cur Apostolus dixerit, adoptionem exspectantes , qui jam in lavacro regenerationis fuerat adoptatus. Iterum dicis, « quod carnem suam nullus oderit. » Quis enim hoc negat? Sed tamen disciplinae rigore asseris conterendam. Iterum ergo pro veritate loqueris, et audire te non vis. Cur enim caro conteritur a fidelibus, si nihil remansit in Baptismo quod adversus spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
nã deo: Quid tergiu̾saris quid cunctaris aꝑtius confiteri illud Profe¬
cto. illud ẽ qđ̾ iste cuiꝰ liuorem poedoremq pͣdicas insua carne ꝑsequi¬
t᷑: unde dicebat apłs. Scio quia ñ habitat inme. hoc ẽ in carne mea
bonũ. Quã uocẽ baptitati eẽ cur negas. cũ oꝑa uocis huiꝰ in liuore
corporis. et menbrorũ poedore cognoscas: Neq enĩ hȩc scĩ uł dei fla¬
gellis. uł abinimicis tolerant patiendo: s ipsi sibi ingerunt conti¬
nendo. Et ut quid hoc. nisi contra carnis concupiscentiã sp̃u concupis¬
cendo: Quod nimirũ et ipse sensisti. Cum enĩ describens felicitatem
futurȩ uitȩ addidisses atq dixisses. nemo cum uiciis felicem pudentiã.
nemo maxillas palmis. nemo subiciet terga uerberibus. nec conflare
studebit de infirmitate uirtutẽ. nec cum inopia fragilitate. nec cũ me¬
roribus magnanimitatẽ. quare dicere noluisti nec cũ carnis concu¬

Expanded text:
nam Deo? Quid tergiversaris, quid cunctaris apertius confiteri? Illud profenam Deo? Quid tergiversaris, quid cunctaris apertius confiteri? Illud profecto, illud est quod iste, cujus livorem paedoremque praedicas, in sua carne persequitur, unde dicebat Apostolus, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum . Quam vocem baptizati esse cur negas, cum opera vocis hujus in livore corporis et membrorum paedore cognoscas? Neque enim haec sancti, vel Dei flagellis, vel ab inimicis tolerant patiendo, sed ipsi sibi ingerunt continendo. Et utquid hoc, nisi contra carnis concupiscentiam spiritu concupiscendo? Quod nimirum et ipse sensisti. Cum enim describens felicitatem futurae vitae, addidisses atque dixisses, « Nemo conviciis felicem impudentiam, nemo maxillas palmis, nemo subjiciet terga verberibus; nec conflare studebit de infirmitate virtutem; nec cum inopia frugalitas, nec cum moeroribus magnanimitas: » quare dicere noluisti, Nec cum carnis concu
Abbreviated transcription (Latin):
ceant siue conugati głosa. siue continentes glosiora certamina.
quod et ip̃se confiteris: s nescio qua miseria quando ꝓueritate lo¬
queris tunc te ipse nͣ audis. Describens quippe illam summã resur¬
rectionis felicitatem: dicis neminẽ iam ibi iustoꝵ liuidũ facere corpꝰ
suũ. et seruituti subicere. neminẽ humiliare animã suã stratis duris
et poedore menbroꝵ. Responde gͦ cur hic ista faciat qui omni ma¬
lo in baptismate caruit. cur audet liuidũ facere templũ dei : Nonne
menbra eiꝰ menbra sunt utiq templi dei : cur ergo ñ suaui odore. s
poedore templi eiꝰ aut inuitat p̾sentiam. aut impetrat miscđiam
aut placat iram eiꝰ : nichil ne mali castigat. do mat. uincit. opprimit
intemplo dei etiã liuore et poedore ipsius tempũ dei: nonne attendis.
nonne ꝑspicis quiatam uehement᷑ corpus suũ ꝑsequens si nichil ꝑse

Expanded text:
ceant sive conjugati gloriosa, sive continentes gloriosiora certamina: ceant sive conjugati gloriosa, sive continentes gloriosiora certamina: quod et ipse confiteris ; sed nescio qua miseria, quando pro veritate loqueris, tunc te ipse non audis. 46. Describens quippe illam summam resurrectionis felicitatem, dicis, « neminem jam ibi justorum lividum facere corpus suum, et servituti subjicere; neminem humiliare animam suam stratis duris et paedore membrorum. » Responde ergo cur hic ista faciat, qui omni malo in Baptismate caruit: cur audet lividum facere templum Dei? Nonne membra ejus membra sunt utique templi Dei? Cur ergo non suavi odore, sed paedore templi ejus, aut invitat praesentiam, aut impetrat misericordiam, aut placat iram ejus? Nihilne mali castigat, domat, vincit, opprimit in templo Dei, etiam livore et paedore ipsius templi Dei? Nonne attendis, nonne perspicis, quia tam vehementer corpus suum persequens, si nihil ibi
Abbreviated transcription (Latin):
eri. Dicis eñĩ qd̾ illa resurrectio ñ pecc̾a dimittat aliquoꝵ. s expurgat
dicio illo nouissimo: puto quod dñs ñ dixisset de quodã peccato
ñ remittet᷑ neq in hoc scło neq infuturo: quando sibi remitti sꝑã¬
bat latro ille qui dicebat. memento cũ ueneris m̃ei in regnũ tuũ.
De qua re qm̃ ꝓfundissima questio ẽ: ñ ẽ mͦ pͣcipitanda sententia.
Cur aut̃ in regno nulla peccata remittit ds filiis suis. insiquia ñ inue¬
nit qđ remittat : Non enĩ poterunt ibi eẽ peccata. ubi sp̃c ñ dico ñ
consentit concupiscentiȩ carnis. s nec concupiscit adu̾sus carnẽ. quia
nec caro adiisus eũ. illa in effabili salute ꝑfecta. quȩ nunc ñ fit in bap¬
tismo ubi remittunt᷑ quidem cuncta peccata. s remanent carnaliũ
concupiscentiarũ mala. cũ quibꝰ post baptismũ si tam̃ ꝓficiunt exer¬

Expanded text:
eri. Dicis enim quod « illa resurrectio non peccata dimittat aliquorum, sed expurgeri. Dicis enim quod « illa resurrectio non peccata dimittat aliquorum, sed expurgdicio illo novissimo, puto quod Dominus non dixisset de quodam peccato, Non remittetur neque in hoc saeculo, neque in futuro ; quando sibi remitti sperabat latro ille, qui dicebat, Memento mei, cum veneris in regnum tuum . De qua re, quoniam profundissima quaestio est, non est modo praecipitanda sententia. Cur autem in regno nulla peccata remittit Deus filiis suis, nisi quia non invenit quod remittat? Non enim poterunt ibi esse peccata, ubi spiritus, non dico non consentit concupiscentiae carnis, sed nec concupiscit adversus carnem, quia nec caro adversus eum; illa ineffabili salute perfecta, quae nunc non fit in Baptismo, ubi remittuntur quidem cuncta peccata, sed remanent carnalium concupiscentiarum mala, cum quibus post Baptismum, si tamen proficiunt, exer
Abbreviated transcription (Latin):
berari. ñ saluari. s quasi saluari: Absit ut ego manem dicerem
głam lauacri illius inquo renatus sum ex aqua et spũ. qua liberatꝰ
sum areatu omniũ peccatoꝵ. uł quȩ nascendo traxeram. uł quȩ ma¬
le uiuendo contraxerã. qua liberor ut scio ne intrẽ intẽptationem
a concupiscentia mea abstractꝰ et illectus. atq ut exaudiar dicens
cũ consortibus meis. dimitte nobis debita nr̃a. Qua liberabor ut
spero inȩternũ. ubi iam nulla lex inmenbris meis repugnet leg
mentis meȩ. Non igit᷑ ego in anem facioꝰ gr̃am. s tu eiꝰ inimicus
inanẽ uideris quesisse iactantiã. ut intuã disputationẽ introduce¬
tinentibus tanto ineptius. quanto uelut doctius delirares. Quis aut
nr̃m dicit quicqͥd inp̃senti scło agit᷑ eẽ culpandũ. cũ hic ipse xpͣe tãta
diligent᷑ et congruent᷑ exponas apłicũ testimoniũ ubi ait. sp̃e sal

Expanded text:
berari; non salvari, sed quasi salvari? » Absit ut ego inanem dicerem berari; non salvari, sed quasi salvari? » Absit ut ego inanem dicerem gratiam lavacri illius, in quo renatus sum ex aqua et spiritu, qua liberatus sum a reatu omnium peccatorum, vel quae nascendo traxeram, vel quae male vivendo contraxeram: qua liberor ut sciam ne intrem in tentationem, a concupiscentia mea abstractus et illectus, atque ut exaudiar dicens cum consortibus meis, Dimitte nobis debita nostra ; qua liberabor, ut spero, in aeternum, ubi jam nulla lex in membris meis repugnet legi mentis meae . Non igitur ego inanem facio Dei gratiam: sed tu ejus inimicus inanem quaesisse videris jactantiam, ut in tuam disputationem introduceertinentibus, tanto ineptius quanto velut doctius delirares. Quis autem nostrum dicit, « Quidquid in praesenti saeculo agitur, esse culpandum; » cum hic ipse Christus tanta diligenter et congruenter exponas apostolicum testimonium, ubi ait, Spe salvi
Abbreviated transcription (Latin):
uis irritus ipse conatꝰ in eam turpitudinẽ ueniat. ꝓpt̾ quã calli¬
gonum ualentiiani unioris eunuchũ. gladio nouimꝰ ultore pu¬
ntũ. meretricis confessione conuctũ. Neq enĩ et in libro ȩccłastico
adhiberet᷑ inde similitudo atq diceret᷑. uidens ocłis et ingemiscenᷤᷤ
quasi spado complectens uirginem et suspirans: nisi et ipsi moue¬
rent᷑ concupiscentiȩ carnalis affectibus. licet destituti carnis effectibꝰ
habet scłm carnẽ aduersat᷑ aliis motibus sirs quos habet scđm
sp̃m. et ideo dicit᷑. caro concupiscit aduersus sp̃m. et sp̃c adu̾sus
peccatis om̃ibus. uerum etiam ipsiqd̃ĩ est carm concupiscentię nͣ sit ob¬
noxium. cui necesse ẽ obnoxius omĩs homo nascat᷑. etiã moriturus obno¬
xius si ñ renascat᷑. Ubi ergo me audisti siue legisti dicentem ñ in no¬
uari homines ꝑbaptismũ. s quasi innouari. ñ liberari. s quasi li¬

Expanded text:
vis irritus ipse conatus, in eam turpitudinem veniat, propter quam Callivis irritus ipse conatus, in eam turpitudinem veniat, propter quam Calligonum Valentiniani junioris eunuchum gladio novimus ultore punitum, meretricis confessione convictum. Neque enim et in libro Ecclesiastico adhiberetur inde similitudo, atque diceretur, Videns oculis et ingemiscens, quasi spado complectens virginem et suspirans ; nisi et ipsi moverentur concupiscentiae carnalis affectibus, licet destituti carnis effectibus. habet secundum carnem, adversatur aliis motibus suis quos habet secundum spiritum: et ideo dipeccatis omnibus, verum etiam ipsi quae inest carnis concupiscentiae non sit obnoxium; cui necesse est obnoxius omnis homo nascatur, etiam moriturus obnoxius, si non renascatur. Ubi ergo me audisti sive legisti dicentem, « non innovari homines per Baptismum, sed quasi innovari; non liberari, sed quasi li
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃ificatio gͦ ꝑbaptismũ etiã nũc confert᷑ et corpori: ñ tam̃ nunc corru¬
ytio eiꝰ aufert. quȩ ipsam quoq aggrauat anmã. et ideo quã uis
casta sint corpora. cum desideriis peccati menbra ñ seruiunt. ꝓpt̾
quod ad templũ dei ꝑtinere ceꝑunt. est tam̃ qđ gr̃a in tota istã ȩdi¬
ficatione ꝑficiat. Quandiu caro concupiscit ad u̾sus sp̃m. ut motꝰ
inalos qui refrenandi sunt iudicet. et sp̃e aduersus carnem ut sc̃itas
ideo dici carnem concupiscere. quia carnalit̾ anma concupiseit: non
enim sine anima ulla pot̾ ee̾ carnis concupiscentia. Nam utiq con¬
cupiscere unientis sentientisq naturȩ ẽ. ita ut non de sit concupiscen¬
tia. quam spadonũ quoq castitas frenet. Mimis quidem laboriosa
quia ubi materia de qua oꝑet᷑ ñ uenit. minus aduersus eã libi¬
do consurgit. Est tam̃. pudicȩq comprimit᷑ ne concumbendi quam¬

Expanded text:
ertur et corpori, non tamen nunc corruertur et corpori, non tamen nunc corruptio ejus aufertur, quae ipsam quoque aggravat animam. Et ideo quamvis casta sint corpora, cum desideriis peccati membra non serviunt, propter quod ad templum Dei pertinere coeperunt: est tamen quod gratia in tota ista aedificatione perficiat, quamdiu caro concupiscit adversus spiritum ut motus malos qui refrenandi sunt incitet, et spiritus adversus carnem ut sanctita« ideo dici carnem concupiscere, quia carnaliter anima concupiscit? » Non enim sine anima ulla potest esse carnis concupiscentia. Nam utique concupiscere viventis sentientisque naturae est: ita ut non desit concupiscentia, quam spadonum quoque castitas frenet; minus quidem laboriosa, quia ubi materiam de qua operetur non invenit, minus adversus eam libido consurgit: est tamen, pudiceque comprimitur, ne concumbendi quam
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ habitans. uerba infirmitatis et mortalitatis irrides. et ex ea
firmas. qđ̃ gr̃ã non ꝑfecte homine nouũ faciat. N hoc dico. Atten
qd̾ dico. Grã ꝑfecte hominẽ nouũ facit quando quidẽ et ad corporis immor¬
talitatẽ plenamq felicitatẽ ipsa ꝑducit. Nunc etiã ꝑfecte innouat
tione mortalitatis. qua nunc corpus aggrauat animã. Unde ẽ ge¬
mitꝰ. quem suũ quoq confitet᷑ apłs dicens. et ipsi in nobis met ip̃sis
ingemiscimus s ad illam quoq ꝑfectionẽ quȩ sꝑat᷑. eodem baptis¬
mate quod hic accipit᷑ ꝑuenit᷑ ñ aut̃ om̃s filii scłi. filii funt diabo¬
li: quam uis om̃s filii diaboli. filii sint scłi. Sunt enĩ etiã filii diqͥ
ne ñ gignunt. quia ut ipsi ee̾nt filii dei. ñ ex carne. ñ ex sanguine.
ñ ex uoluntate uiri. neq ex uoluntate carnis. s ex deo nati sunt.

Expanded text:
ter habitans, verba infirmitatis et mortalitatis irrides; et ea ter habitans, verba infirmitatis et mortalitatis irrides; et ea firmas, « quod gratia non perfecte hominem novum faciat. » Non hoc dico: attende quod dico. Gratia perfecte hominem novum facit; quandoquidem et ad corporis immortalitatem plenamque felicitatem ipsa perducit. Nunc etiam perfecte innovat tione mortalitatis, qua nunc corpus aggravat animam. Unde est gemitus, quem suum quoque confitetur Apostolus dicens, Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus. Sed ad illam quoque perfectionem quae speratur, eodem Baptismate, quod hic accipitur, pervenitur. Non autem omnes filii saeculi filii sunt diaboli, quamvis omnes filii diaboli filii sint saeculi. Sunt enim etiam filii Dei, qui ne non gignunt, quia et ipsi ut essent filii Dei, non ex carne, non ex sanguine, non ex voluntate viri, neque ex voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
& gn̾ant᷑. Ex qͦ itaq sumꝰ adhuc filii huiꝰ scłi. ext̾ior h̾o nr̃ corrũpit᷑. ex hoc
t᷑ de die indiem. quam uis et ipse exterior ꝑ lauachrum sc̃ificatꝰ
sit. et spem fucurȩ incorruptionis acceꝑit. ꝓpt̾ quod et tem plũ
dei merito dicit᷑. Sed hoc non solum ꝓpter presentem sc̃ificationẽ. s ꝓpt̃¬
illam spem dictum ẽ de qua dicit᷑ et nos ipsi primitias habentes
pectat᷑ ad huc sꝑat᷑ nondum tenet᷑ nichil habent hȩc uerba mea
quod ñ ipse baptitatus agnoscat. qui cum apło dicit et ipsi in
nob met ipsis ingemiscimis. Unde et alibi ait. Et enim qui su¬
sumus in hac habitatione ingemiscimus grauati: quo ꝑtinet et¬
am illud qđ in libro sapientię legimus. Corpus enĩ corruptibile
aggrauat animam: et deprimit terrena in habitatio sensũ mul¬
ta cogitantem. s tu tamquã incęlo iam int̾ angłos immortali¬

Expanded text:
et generantur. ex quo.itaque sumus adhuc filii saeculi huius, exterior homo noster corrumpitur, ex hoc et generantur. ex quo.itaque sumus adhuc filii saeculi huius, exterior homo noster corrumpitur, ex hoc tur de die in diem, quamuis et ipse exterior per lauacrum regenerationis sanctificatus sit et spem futurae incorruptionis acceperit, propter quod et templum dei merito dicitur. illam spem dictum est, de qua dicitur, Et nos ipsi primitias habentes spectatur adhuc speratur, nondum tenetur » . Nihil habent haec verba mea quod non in se baptizatus agnoscat, qui cum Apostolo dicit: Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus. Unde et alibi ait: Etenim qui sumus in hac habitatione, ingemiscimus gravati . Quo pertinet etiam illud, quod in libro Sapientiae legimus: Corpus enim corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Sed tu tanquam in coelo jam inter Angelos immortali
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am. non scđm debitum. ꝑ miscdiam. ñ ꝑ meritũ sicut enim
iudicii fuit ut uanitati subiceremur. ita miscdiȩ ẽ. ut ueritate
am nunc illam tuã discutiamus calumpniam. qua me
dixisse criminaris. baptizatos ex parte mundari. quod melius di¬
cis meis sermonib aparere eosq sermoneᷤᷤ meos quibus apparere pos¬
se asseueras. considerando intua disputatione ꝓponis. Ago gr̃as.
nempe isti sunt: carnis inquã concupiscentia ñ ẽ nuptiis impu¬
tanda s toleranda ñ enim ẽ ex naturali conubio uemens bonũ. s ex
antiquo peccato accidens malum ꝓꝓt̾ hanc ergo fit ut etiã de ius¬
tis et legitimis nuptiis filioꝵ dei. ñ filii dei. s filii scłi generentur
quia et hi qui generant si iam generati sunt. ñ ex hoc generant qͦd
filii di st̃ s ex qͦ adhuc filii huiꝰ. Dñica qͥ ppe sẽtentia ẽ filii huiꝰ scłign̾ant¬

Expanded text:
gratiam, non secundum debitum; per misericordiam, non per meritum. Sicut enim gratiam, non secundum debitum; per misericordiam, non per meritum. Sicut enim judicii fuit ut vanitati subjiceremur; ita misericordiae est ut veritate . CAPUT XIII. 40. Jam nunc illam tuam discutiamus calumniam, qua me dixisse criminaris, « baptizatos ex parte mundari. Quod melius » dicis « meis sermonibus apparere: » eosque sermones meos, quibus hoc apparere posse asseveras, considerandos in tua disputatione proponis. Ago gratias, nempe isti sunt: « Carnis, » inquam, « concupiscentia non est nuptiis imputanda, sed toleranda. Non enim est ex naturali connubio veniens bonum, sed ex antiquo peccato accidens malum. Propter hanc ergo fit, ut etiam de justis et legitimis nuptiis filiorum Dei, non filii Dei, sed filii saeculi generentur: quia et hi qui generant, si jam regenerati sunt, non ex hoc generant quo filii Dei sunt, sed ex quo adhuc filii saeculi. Dominica quippe sententia est: Filii hujus sa
Abbreviated transcription (Latin):
gendo ea quȩ tunc dixi. Nam ego ꝑ unũ hominem in mundum in¬
trasse peccatum. et ꝑ peccatum mortem. et ita in omnes homines ꝑ¬
transisse in quo omnes peccauerunt: ab initio conuersationis meȩ
sic tenui semꝑ ut teneo. Extant libri qͦs adhuc laicus recentissima
mea conuersatione scripsi& si nõdũ sic̃ postea sacris litteris erudi¬
tus: tam̃ nichil de hac re iam tunc sentiens. et ubi disputandi ratio
poposcerat dicens. nisi quod antiquitus di cit. et docet omnis ȩe¬
clesia. In hasuidelicet magnaᷤ manifestãq misetia̾m quibꝰ homo uam¬
tati similis factus ẽ. ut dies sicut umbra p̾tereant. et sit uniu̾sa
uanitas omnis homo uiuens. Merito peccati originalis genus
humanũ fuisse collapsum: unde ñ liberat nisi qui dixit. ueritas
liberabit uos. et ego sum ueritas. et si uos filius liberauerit. tunc
uere liberi eritis. ñ enim auanitate nisi ueritas liberat: s scłm

Expanded text:
gendo ea quae tunc dixi. Nam ego per unum hominem in mundum ingendo ea quae tunc dixi. Nam ego per unum hominem in mundum intrasse peccatum, et per peccatum mortem, et ita in omnes homines pertransisse, in quo peccaverunt omnes ; ab initio conversionis meae sic tenui semper, ut teneo. Exstant libri quos adhuc laicus recentissima mea conversione conscripsi, etsi nondum sicut postea sacris Litteris cruditus, tamen nihil de hac re jam tunc sentiens, et ubi disputandi ratio poposcerat dicens, nisi quod antiquitus discit et docet omnis Ecclesia: in has videlicet magnas manifestasque miserias, in quibus homo vanitati similis factus est, ut dies ejus sicut umbra praetereant , et sit universa vanitas omnis homo vivens , merito peccati originalis genus humanum fuisse collapsum; unde non liberat nisi qui dixit, Veritas liberabit vos ; et, Ego sum veritas ; et, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Non enim a vanitate nisi veritas liberat; sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
romani insultabundus obiectas. Quod abstȩ quero utrũ homines
sua fecerunt uoluntate. Quod si negas. quomͦ liberum defendis ar¬
bitrium: si aut̃ fateris. quomͦ eũ uocas ultione dei. atq auro dog¬
mate exorbitas. dum putari diuinitus uindicatus affectas: at tan¬
dem aliquando concedis qđ obstinatissima contentione negaueras.
occulto iudicio dei fieri. ut in ipsis hominum uoluntatibus in ueni¬
at᷑ aliquid. quod et peccatum sit et pena peccati. Hoc enĩ nisi in ista
tua sententia sapuisses: nullomͦ factum hominũ ultionem dei eẽ dixis¬
ses s: quando ante annos plurimos tale ibi quiddã de beato dama¬
so et ursino contigit. nondum pelagianos ȩccła romana dãpnaue¬
rat. Dicis me quoq ipsum innouasse sensus meos. et initio conuer¬
sionis meȩ hoc sensisse quod tu. Sed fallis. aut falleris siue calump¬
mando his quȩ nuue dico. siue non intelligendo uł potius non le¬

Expanded text:
Romani insultabundus objectas. Quod abs te quaero, utrum homines Romani insultabundus objectas. Quod abs te quaero, utrum homines sua fecerint voluntate. Quod si negas, quomodo liberum defendis arbitrium? Si autem fateris, quomodo eam vocas « ultionem Dei, » atque a vestro dogmate exorbitas, dum putari divinitus vindicatus affectas? An tandem aliquando concedis, quod obstinatissima contentione negaveras, occulto Dei judicio fieri, ut in ipsis hominum voluntatibus inveniatur aliquid, quod et peccatum sit et poena peccati? Hoc enim nisi in ista tua sententia sapuisses, nullo modo factum hominum ultionem Dei esse dixisses. Sed quando ante annos plurimes tale ibi quiddam de beato Damaso et Ursicino contigit, nondum Pelagianos Ecclesia Romana damnaverat. 39. Dicis, « me quoque ipsum innovasse sensus meos, et initio conversionis meae hoc sensisse quod tu. » Sed fallis, aut falleris, sive calumniando his quae nunc dico, sive non intelligendo, vel potius non le
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ita queris dialeticos iudices. et irrides iilgum quasi ad ipsũ
te iudicem adducam. aquo iudicari ista non possunt. quȩ tu si non
didicisses. pelagiam dogmatis machina sine architecto necessario
remansisset:. Siuis uiuere. noli amare sapientiam uerbi. qua euacu¬
at᷑ crux xp̃i. Quomͦ de aliis substantiis in alias substantias uł bo¬
ne uł male transeant qualitates. non migrando s afficiendo. iam
libro suꝑiore tractauimus si uulgi sꝑnis iudicium. illos iudices in¬
tuere quos tibi duobus prioribus meis libris luculentissima in ȩccła
onis accusas. qui non recessit a suo p̃cessore innocentio. quem tu no¬
minare timiusti. s maluisti zosimum quia egit primitus lenius cũ
cȩlestio. qm se in his sensibus ur̃is siquid displiceret para tum esse
dixerat corrigi. et innocentii litteris consensurum eẽ ꝓmiserat. Me
mento sanc quemadmodum deconstituendo ȩp̃o dissen sionẽ popłi

Expanded text:
mus, ita quaeris dialecticos judices, et irrides vulgum, quasi ad ipsum mus, ita quaeris dialecticos judices, et irrides vulgum, quasi ad ipsum te judicem adducam, a quo judicari ista non possunt: quae tu si non didicisses, Pelagiani dogmatis machina sine architecto necessario remansisset. Si vis vivere, noli amare sapientiam verbi, qua evacuatur crux Christi . Quomodo de aliis substantiis in alias substantias vel bonae vel malae transeant qualitates, non migrando, sed afficiendo, jam libro superiore tractavimus . Si vulgi spernis judicium, illos judices intuere, quos tibi duobus prioribus meis libris luculentissima in Ecclesia onis accusas? Qui non recessit a suo praecessore Innocentio, quem tu nominare timuisti; sed maluisti Zosimum, quia egit primitus lenius cum Coelestio: quoniam se in his sensibus vestris si quid displiceret, paratum esse dixerat corrigi, et Innocentii litteris consensurum esse promiserat. 38. Memento sane quemadmodum de constituendo episcopo dissensionem populi
Abbreviated transcription (Latin):
ea in alteros ne dicas quȩ cũ tͥ falso obiecta sunt erubescas. Ta¬
lia te sane in istos nescio quos dixisse qui legunt sciant. qualia
inaliquibus omĩno ñ nouimus. quos inpͦposito continentiȩ re¬
cessisse apelagianis hereticis nouimus: tui uero uł tuȩ quales
sint. nichil mea int̾ ẽ. quos tu uł quas tu sic fallis. ut dicas me
diffinire. ne incarioso quidem corpore libidinem posse frenari:
immo quia frenari posse. et frenari oportere discerno: ideo malũ
intelligo. Quod qui negat malũ. uiderit quomͦ habeat bonum.
cui repugnante uelit nolit fatet᷑ frenandam ẽẽ libidinẽ. Ego
taq non solum asenibus uerum et annienibus dico libidinem posse fre¬
nari. s multum miror. acontinentibus libidinem posse laudari. Quss
aut nr̃m dicit malum hoc quod paruuli originalit̾ trahunt. sine sub¬
stantiam qua ẽ. aut ẽe̾ posse. aut umquã fuisse. Quod tamquã dica¬

Expanded text:
ea in alteros ne dicas, quae cum tibi falso objecta sint, erubescas. » Taea in alteros ne dicas, quae cum tibi falso objecta sint, erubescas. » Talia te sane in istos nescio quos dixisse qui legunt, sciant, qualia in aliquibus omnino non novimus, quos in proposito continentiae recessisse a Pelagianis haereticis novimus. Tui vero vel tuae quales sint nihil mea interest, quos tu vel quas tu sic fallis, ut dicas me definire, « nec in carioso quidem corpore libidinem posse frenari. » Imo quia frenari posse et frenari oportere decerno, ideo malum intelligo. Quod qui negat malum, viderit quomodo habeat bonum, cui repugnantem, velit nolit, fatetur frenandam esse libidinem. Ego itaque non solum a senibus, verum et a juvenibus dico libidinem posse frenari: sed multum miror a continentibus libidinem posse laudari. 36. Quis autem nostrum dicit, « Malum hoc quod parvuli originaliter trahunt, sine substantia in qua est, aut esse posse, aut unquam fuisse? » Quod tanquam dica
Abbreviated transcription (Latin):
niat᷑. audet in ȩccła xp̃i ante magistrũ in cęlo sedentẽ recitare libi¬
dinis laudem. quod ei recitandum si uobis cũ studeret magistroꝵ
nemo pͤponeret. ne offenderet omniũ ur̃m pudorem. Nonne alia
inte tulliana uere conuenientia uerba conuertent dicentes tibi
ex hac parte pudor pugnat abstȩ petulantia. hinc continentia.
ad fidem catholicam conu̾sos arguis uł reuersos. Quos tam̃ sig¬
nificasti te ita metuere. ut eoꝵ nomina exprimere nͨ auderes. ne
forte audientes abstȩ sua falsa crimina. mox tͥ siñ uera certe cre¬
dibiliora reponerent: quod quidẽ qͥcũq sunt isti. sigrauit᷑ sapi¬
dictum ꝓ maledicto. Tu aut saltem illum monentẽ ne dedigneris
audire. de cuius litteris exclamare de libuit. o tempora. o mo¬
res saltim inquã ipsum audi. ut quantũ arerũ tͣpitudine
habes. si tam habes. tantum te auerboꝵ libertate se iungas. et

Expanded text:
niatur, audet in Ecclesia Christi ante magistrum in coelo sedentem recitare libiniatur, audet in Ecclesia Christi ante magistrum in coelo sedentem recitare libidinis laudem; quod ei recitandum, si vobiscum studeret, magistrorum nemo proponeret, ne offenderet omnium vestrum pudorem: nonne alia in te Tulliana vere convenientia verba convertent, dicentes tibi, « Ex hac parte pudor pugnat, abs te petulantia; hinc continentia, ad fidem catholicam conversos arguis vel reversos. Quos tamen significasti ita te metuere, ut eorum nomina exprimere non auderes; ne forte audientes abs te sua falsa crimina, mox tibi, si non vera, certe credibiliora reponerent. Quod quidem quicumque sunt isti, si graviter sapintes maledictum pro maledicto . Tu autem saltem illum monentem ne dedigneris audire, de cujus litteris exclamare te libuit, « O tempora, o mores! » Saltem, inquam, ipsum audi, « ut quantum a rerum turpitudine abes » si tamen abes, « tantum te a verborum libertate sejungas; et
Abbreviated transcription (Latin):
tanta quibus eũ reddita ratione adu̾sus me concitaueras. grauius
quã inte fuerat concitatꝰ. s nimirum tua disputata considerans.
nichil te talibus argumentis apud popłm in catholice fidei ueri¬
tate et antiquitate fundatũ. agere potuisse uł posse sensisti. Unde
ad eum sꝑnendum contumatia rursus ora conuertis. eiusq par¬
tes quibus constat ñ in merito uob̾̃ xp̃ianorum infensissima mul¬
titudo. sigillatim describendo et deridendo ꝑcurris: inquibꝰ et audi¬
toriales scolasticos tangis. et dicis contra me clamaturos. o tempdra
o mores. et tam uulgi udicium reformidas. ubi tã clamosos tibi
suffragatores inuenire potusti. qui tullianis me uocibꝰ territent.
quod aliunde quã unde totũ ẽ. eẽ putem genitalem cooporis partem
Quibus ergo cũretulero ñ hoc dico. mentitur. libidinem culpo. ñ men¬
bra. uitium de uoto ñ naturam. istȩ aut qui mͥ apud uos calump¬

Expanded text:
tanta, quibus eum reddita ratione adversus me concitaveras gravius, tanta, quibus eum reddita ratione adversus me concitaveras gravius, quam in te fuerat concitatus. Sed nimirum tua disputata considerans, nihil te talibus argumentis apud populum in catholicae fidei veritate et antiquitate fundatum agere potuisse vel posse sensisti. Unde ad eum spernendum contumacia rursus ora convertis, ejusque partes quibus constat, non immerito vobis Christianorum infensissima multitudo, singillatim describendo et deridendo percurris, in quibus et « auditoriales scholasticos » tangis, et dicis contra me clamaturos, « O tempora, o mores » ! et tamen vulgi judicium reformidas, ubi tam clamosos tibi suffragatores invenire potuisti, qui Tullianis me vocibus territent; quod « aliunde quam unde totum est, esse putem genitalem corporis partem. » Quibus ego cum retulero, Non hoc dico, mentitur: libidinem culpo, non membra; vitium denoto, non naturam: iste autem qui mihi apud vos calum
Abbreviated transcription (Latin):
nos aliquando natura filii irȩ sicut et cȩteri. Omnes enĩ eruunt᷑
de potestate tenebrarum. et filii erant irȩ qui peccato moriunt᷑. Om̃s
aut ut deo unuant peccato moruint᷑: qui in morte xp̃i baptitant᷑.
Omĩes porro in morte eiꝰ baptirant᷑: quicũq baptirant᷑ in xp̃o. Ergo
quia et parinili baptizant᷑ in xp̃o: peccato moriunt᷑. et apotestate
tenebrarũ ubi natura filii irȩ fuerant eruunt᷑. Quod aut̃ dicis.
ubi ait apłs natura filiĩ irȩ posse intelligi ꝓrsus filii irȩ. Nonne
hinc ammoneri debuisti. antiquam contra uos defendi catholicã
fidem. quia ñ fere inuenit᷑ latinus codex. si ñ auobis nunc in¬
cipiat emendari. uł potius in mendatio mutari. ubi nͨ natura
sit scriptum: quod utiq cauere debuit intͣpretum antiquitas. nͥ oẽ
ingrege ñ uis ẽẽ uulgari. rursus enĩ sententiã uulgi respius. pꝰ

Expanded text:
nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri . Omnes enim eruuntur nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri . Omnes enim eruuntur de potestate tenebrarum et filii irae erant, qui peccato moriuntur. Omnes autem ut Deo vivant, peccato moriuntur, qui in morte Christi baptizantur. Omnes porro in morte ejus baptizantur, quicumque baptizantur in Christo. Ergo quia et parvuli baptizantur in Christo, peccato moriuntur, et a potestate tenebrarum, ubi natura filii irae fuerant, eruuntur. Quod autem dicis, « Ubi ait Apostolus, natura filii irae, posse intelligi, Prorsus filii irae: » nonne hinc admoneri debuisti, antiquam contra vos defendi catholicam fidem; quia non fere invenitur latinus codex, si non a vobis nunc incipiat emendari, vel potius in mendum mutari, ubi non natura sit scriptum? Quod utique cavere debuit interpretum antiquitas, nisi etin grege non vis esse vulgari. Rursus enim sententiam vulgi respuis, post
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ amabunt. et tantum amabunt quantũ in nocentes amare de¬
bent regnum ens. aquo ad ipsius imaginem creant᷑. nichil ne mali de
hac ipsa seꝑatione patientur : Postremo ubi libet sint. quomͦ libet sint.
sub deo iudice qui nec facto premit᷑. nec ꝑ sonarũ acceptione corrum¬
pit᷑. in illius regni felicitate nͥ erunt. ubi erunt qui parit᷑ nichil boni
maliue meruerunt. Sed si nichil meruissent mali. numquã priuaren¬
tur in cõmuni causa cominunione tanti boni. In eis gͦ ut sepe dixi-¬
mus ire uasis. notas facit scđm apłm ds̃ duntias głȩ suȩ inuasa
hoc sibi iustissimȩ reddi potuisse. quod uident reddi paribus consor¬
tibꝰ mortis suę. PSi gͦ recte ins saꝑe. etiam de paruulis sape qđ ait
apłs de deo patre. quieruit nos de potestate tenebrarũ. et transtu¬
lit in regnum filii caritatis suę. et illud alterum. fuimus enĩ et

Expanded text:
autem amabunt, et tantum amabunt, quantum innocentes amare deautem amabunt, et tantum amabunt, quantum innocentes amare debent regnum ejus, a quo ad ipsius imaginem creantur, nihilne mali de hac ipsa separatione patientur? Postremo, ubilibet sint, quomodolibet sint sub Deo judice, qui nec fato premitur, nec personarum acceptione corrumpitur; in illius regni felicitate non erunt, ubi erunt qui pariter nihil boni malive meruerunt. Sed si nihil meruissent mali, nunquam privarentur in communi causa communione tanti boni. In eis ergo, ut saepe diximus, irae vasis notas facit, secundum Apostolum, Deus divitias hoc sibi justissime reddi potuisse, quod vident reddi paribus consortibus mortis suae. 33. Si ergo recte vis sapere, etiam de parvulis sape quod ait Apostolus de Deo Patre, Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : et illud alterum, Fuimus enim et
Abbreviated transcription (Latin):
quando quidem etiã baptizati paruuli int̾ alia mala uitȩ hunus. non¬
numquã et istos demonũ patiunt᷑ incursus. quã uis eruti depotesta¬
te tenebrarũ ne abeis trahant᷑ in supplitiũ sempiternũ. Iderũ dicis qđ
iam quidem dixistiatq respondi. s etiã nunc nͣ debeo pͣterire qđ
cũ ds̃ paruulis nichil de ꝓprio tam boni quani mali merentibus
głam regenerationis attribuit. hoc ipso eos ad suã curã. ad suũ ius.
ad suũ dñiũ ꝑtinere docet: qđ eoꝵ uoluntatẽ in effabili pͣuenit benefi¬
cii largitate. Quid igit᷑ eum offenderunt quos parit̾ in nocentes.
mundos. a se ad imaginẽ suã creatos in numerabiles. ab isto mune¬
re alienat. nec eoꝵ uoluntatem huiꝰ in effabilis pͣuenit beneficii lar¬
gitate. seyarans tot imagines suas aregno suo:Si hoc eis nͥ erit
malum. ñ gͦ amabunt regnũ dei. tot innocentes inagines dĩ. si

Expanded text:
Quandoquidem etiam baptizati parvuli inter alia mala vitae hujus nonQuandoquidem etiam baptizati parvuli inter alia mala vitae hujus nonnunquam et istos daemonum patiuntur incursus; quamvis eruti de potestate tenebrarum, ne ab eis trahantur in supplicium sempiternum. 32. Iterum dicis, quod jam quidem dixisti, atque respondi , sed etiam nunc non debeo praeterire, « Quod cum Deus parvulis nihil de proprio tam boni quam mali merentibus gloriam regenerationis attribuit, hoc ipso eos ad suam curam, ad suum jus, ad suum dominium pertinere docet, quod eorum voluntatem ineffabilis praevenit beneficii largitate. » Quid igitur eum offenderunt, quos pariter innocentes, mundos, a se ad imaginem suam creatos, innumerabiles ab isto munere alienat, nec eorum voluntatem hujus ineffabilis praevenit beneficii largitate, separans tot imagines suas a regno suo? Si hoc eis non erit malum, non ergo amabunt regnum Dei tot innocentes imagines Dei. Si
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ inuirtute eiꝰ. creatos parinilos sibi audeat uindicare. Tu assere
si potes quomͦ sibi ñ obscure s aꝑte ułndicet paruulos. quos in¬
mundi sp̃c uexant. si ei traditos diciᷤᷤ. uidemus ambo supplitium
tu dic meritũ. Ambo cernimus pęnã. tuqui nulla mala merita di¬
cis ex parentibus trahi. cum dm̃ iustum ambo fateamur. demon¬
stra ista pęna. dignam si potes in infantibus culpam. An uero nͥ
agnoscis etiam hoc ad illud graue uigũ ꝑtinere. quod ẽ suꝑ filios adã
adie exitus deuentre matris eoꝵ. usq indiẽ sepulturȩ in matrẽ oĩ¬
um: Sub quo iugo diuersis cladibus ita conterit᷑ genus humanum:
ut appareat hoc quod ex filiis irȩ fiunt homines tamquã ꝑignore
accepto filii miscdiȩ. infuturum scłm p̾parari: in hoc aut scło adȩe
ortus usq ad diem obitus etiam ipsos sub eodem graui ugo conteri.

Expanded text:
id est in virtute ejus, creatos parvulos sibi audeat diabolus vindicare. » Tu assere, id est in virtute ejus, creatos parvulos sibi audeat diabolus vindicare. » Tu assere, si potes, quomodo sibi, non obscure, sed aperte vindicet parvulos, quos immundi spiritus vexant. Si ei traditos dicis: videmus ambo supplicium, tu dic meritum; ambo cernimus poenam, tu qui nulla mala merita dicis ex parentibus trahi, cum Deum justum ambo fateamur, demonstra ista poena dignam si potes in infantibus culpam. An vero non agnoscis etiam hoc ad illud grave jugum pertinere, quod est super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium? Sub quo jugo diversis cladibus ita conteritur genus humanum, ut appareat hoc quod ex filiis irae fiunt homines tanquam pignore accepto filii misericordiae, in futurum saeculum praeparari: in hoc autem saeculo a die ortus usque in diem obitus, etiam ipsos sub eodem gravi jugo conteri.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cũ credit ꝑ alterum. sicut alienum opus fu̾it cũ peccauit in altero.
Nec nos dubitamus quia baptismate delictum omne mundet᷑. s renas¬
cendo quisq mundat᷑. Quod ergo ñ amittit nisi regeneratio: ñ cessat
trahere generatio. Sane dicendo concupiscentiã ñ usq quaq animo
rebellem. ꝓculdubio confiteris rebellem. et suppliciũ ñ faderis. qđ
adũsus te ipsum bellum geris. Dicat᷑ inquis paruuloꝵ creator ds̃
talium quales dei manibus digni sunt. et addis. id ẽ innocentium. Non¬
ne te pietate et dei laudatione uincere uidet᷑ qui dixerit. etiam pulchra
et sana oꝑa decere manus dei : et tam multi deformes. multi orbi. mul¬
ti horridi monstruosiq nascunt᷑: nec ideo illam totam sustantiã om̃s¬
q partes eius. et quicquid in ea substantialit᷑ existit et mi̾ntpotuit
creare nisi bonus ds̃ et uerus. Iubes ut asseram quemadmodũ inxp̃

Expanded text:
est cum credit per alterum, sicut alienum opus fuit cum peccavit in altero. est cum credit per alterum, sicut alienum opus fuit cum peccavit in altero. Nec nos dubitamus quia Baptismate delictum omne mundetur, sed renascendo quisque mundatur. Quod ergo non adimit nisi regeneratio, non cessat trahere generatio. 30. Sane dicendo « concupiscentiam non usquequaque animo rebellem, » procul dubio confiteris rebellem: et supplicium non fateris, quo adversus te ipsum bellum geris? « Dicatur, » inquis, « parvulorum creator Deus talium, quales Dei manibus digni sunt; » et addis, « id est, innocentium. » Nonne te pietate et Dei laudatione vincere videtur, qui dixerit etiam pulchra et sana opera decere manus Dei? Et tamen multi deformes, multi morbidi, multi horridi monstrosique nascuntur; nec ideo illam totam substantiam, omnesque partes ejus, et quidquid in ea substantialiter existit et vivit, potuit creare nisi bonus et verus Deus. 31. Jubes ut asseram, « quemadmodum in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
non credunt. Propria corporis si enĩ dixit. quod ad unũ quemq
inse ipso iam uiuentem ꝑtinet. Nam quomͦ reportat bonũ ut in¬
tret in regnum dei. si hoc reportat quisq qđ gessit. nisi quia ꝑti¬
net ad paruulum etiam qđ ꝑ alterũ gessit. id ẽ credidit: Sicut
itaq qđ credidit ꝑtinet ad eum ut reportet bonum. hoc ẽ ꝑcipiat
dei regnum. sic ad eũ ꝑtinet etiã si ñ credidit. ut reportet condemp¬
nationis iudicium.: Quia euuangłica ẽ et ipsa sententia dicendo.
qui ñ crediderit condempnabit᷑. Et apłs dicendo om̃s manifestari
oportet. ut recipiat unus quisq ꝓ ut gessit. siue bonũ siue malũ.
nichil uoluit in telligi medium. Uide gͦ quã inportune nolis parini¬
lum de alieno peccato reportare malum. et uelis eũ de alieno recte
facto reportare bonũ. ñ qualecũq s dei regnũ. Alenũ quippe opus

Expanded text:
non credunt? Propria corporis sui enim dixit, quod ad unumquemque non credunt? Propria corporis sui enim dixit, quod ad unumquemque in se ipso jam viventem pertinet. Nam quomodo reportat bonum, ut intret in regnum Dei, si hoc reportat quisque quod gessit; nisi quia pertinet ad parvulum etiam quod per alterum gessit, id est, credidit? Sicut itaque quod credidit, pertinet ad eum, ut reportet bonum, hoc est, percipiat Dei regnum: sic ad eum pertinet etiam, si non credidit, ut reportet condemnationis judicium; quia evangelica est et ipsa sententia, Qui non crediderit, condemnabitur . Et Apostolus dicendo, Omnes nos manifestari oportet, ut recipiat unusquisque prout gessit, sive bonum, sive malum; nihil voluit intelligi medium. Vide ergo quam importune nolis parvulum de alieno peccato reportare malum, et velis eum de alieno recte facto reportare bonum, non qualecumque, sed Dei regnum. Alienum quippe opus
Abbreviated transcription (Latin):
fecerant. nec factum fuisse nouerant. uindicta ꝓcessit. Alia disputatio
ẽ neq nc̃ ten̾e nos debet de hneðgenere peccatorum. siue penarũ. Paren¬
tñ aut peccati. mͦ quodam dicunt᷑ aliena: et rursus mͦ quodam reppe¬
riunt᷑ et nr̃a. Aliena quippe ꝓprietate sunt actionis: et nr̃a sunt aut
contagione ꝓpaginis qđ si falsum ee̾t. ꝓfecto graue iugum suꝑ filios
adam. adie exitus de uentre matris eoꝵ. nullomͦ iustum e̾e̾t. Quod
aut apłm dixisse cominemoras. om̃s nos manifestari ante tribunal
xp̃i. ut reportet unus quisq ꝓpria corporis sui ꝓ ut gessit siue bonũ
sine malum. quomͦ inparuulis accipis. utrum et ip̃si ande tribunal
xp̃i manistabunt᷑ an non : Si manifestabunt᷑. quid te adiuuat ista
stabunt᷑. quomͦ reportat eorũ quisq quod gessit qui nichil gessit.
nisi quia ꝑtinet ad eos qđ ꝑcorda et ora gestantium siue credunt.

Expanded text:
fecerant, nec factum fuisse noverant, vindicta processit : alia disputatio fecerant, nec factum fuisse noverant, vindicta processit : alia disputatio est, neque nunc tenere nos debet, de hoc genere peccatorum sive poenarum. Parentum autem peccata modo quodam dicuntur aliena, et rursus modo quodam reperiuntur et nostra: aliena quippe proprietate sunt actionis, nostra sunt autem contagione propaginis. Quod si falsum esset, profecto grave jugum super filios Adaautem Apostolum dixisse commemoras, Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut reportet unusquisque propria corporis sui prout gessit, sive bonum, sive malum ; quomodo in parvulis accipis? utrum et ipsi ante tribunal Christi manifestabuntur, an non? Si non manifestabuntur, quid te adjuvat ista stabuntur, quomodo reportat eorum quisque quod gessit, qui nihil gessit; nisi quia pertinet ad eos, quod per corda et ora gestantium, sive credunt, sive
Abbreviated transcription (Latin):
Qui habet filiũ. habet uitã. qui ñ habet filiũ. uitã ñ habet. Merito gͦ
ẽ. sicut legit᷑ ad hebreos. ut ꝑ mortem euacuaret eũ qui imꝑium
habebat mortis. idẽ diabolum. Quid gͦ mirũ si paruuli quandiu
mortui sunt. antequam incipiant eum habere qui mortuus ẽ ꝓmor¬
tuis. sub eo sunt qui potestatem habet mortis: Enimeras quȩ fides
p̃dicamus et nos & dequib nullo mͦ dubitandũ eeͥ censemus: usq
ad eo ut etiam illud quod dicis sine oꝑe liberi arbitrii. nullũ hominiᷤ
eẽ posse peccatum uerum eẽ fateamur ñ eñ & hoc e̾ẽt peccatũ qđ
originale traheret᷑ sine oꝑe liberi arbitrii. quo primus homo pec¬
cauit. ꝑ quem peccatum intrauit in mundũ. et in om̃es homines
int̾ ẽ quatenus recte possit intelligi. Neq nunc ago quod peccauit
dauid. et ꝓpeccato eiꝰ tot hominũ milia ceciderunt. et qđ de ana¬
themate contra int̾ dictũ quia usurpauit unus. in eos qui hoc ñ

Expanded text:
Qui habet Filium, habet vitam; qui non habet Filium, vitam non habet . Merito ergo est, sicut legitur ad Hebraeos, ut per mortem evacuaret eum qui potestatem habebat mortis, id est, diabolum . Quid ergo mirum, si parvuli, quamdiu mortui sunt, antequam incipiant eum habere qui mortuus est pro mortuis, sub eo sunt qui potestatem habet mortis? CAPUT X. 28. Enumerapraedicamus et nos, et de quibus nullo modo dubitandum esse censemus; usque adeo ut etiam illud quod dicis, « Sine opere liberi arbitrii nullum hominis esse posse peccatum, » verum esse fateamur. Non enim et hoc esset peccatum, quod originale traheretur, sine opere liberi arbitrii, quo primus homo peccavit, per quem peccatum intravit in mundum, et in omnes homines interest quatenus recte possit intelligi. Neque nunc ago, quod peccavit David, et pro peccato ejus tot hominum millia ceciderunt ; et quod de anathemate contra interdictum quia usurpavit unus, in eos qui hoc non
Abbreviated transcription (Latin):
asseras hinc intelligi me debere dirisse quod ad diabolum ꝑtineat
quicquid ad mundũ ꝑtinet. quia scilicet alibi dixeram. eos qͥ de cor¬
poꝵ cõmixtione nascunt᷑ ad ius diaboli ꝑtinere. asserendo utiq de
potestate erui tenebrarũ cũ regenerant᷑ in xp̃o. Respondeo gͦ calup¬
niȩ tuȩ. Ita enĩ me ins putari appellasse mundum ad potertatẽ dia¬
boli ꝑtinentẽ tãqu̾a celũ ⁊ t̾ram et omĩa quȩ incis sunt uel diabolꝰ
fecerit. uł diabolꝰ teneat. hoc ñ dico. detestor. redarguo. dampno qͥ
dicit: s hoc loco sic appellaui mundũ quemadinodũ dñs ubi ait.
ecce uenit princeps mundi. Non enĩ cęli et t̾rȩ. et omniũ quȩ ꝑ u̾bũ
hoc ẽ ꝑ eundẽ ipsum xp̃m facta sunt. Unde scriptũ ẽ mundus ꝑ¬

Expanded text:
asseras hinc intelligi me debere dixisse, quod ad diabolum pertineat asseras hinc intelligi me debere dixisse, quod ad diabolum pertineat quidquid ad mundum pertinet: quia scilicet alibi dixeram, « eos qui de corporum commixtione nascuntur ad jus diaboli pertinere; » asserendo utique, « de potestate erui tenebrarum, cum regenerantur in Christo. » Respondeo ergo calumniae tuae. Ita enim me vis putari appellasse mundum ad potestatem diaboli pertinentem, tanquam coelum et terram et omnia quae in eis sunt, vel diabolus fecerit, vel diabolus teneat. Hoc non dico, sed detestor, redarguo, et damno qui dicit. Sed hoc loco sic appellavi mundum, quemadmodum Dominus, ubi ait, Ecce venit princeps mundi . Non enim coeli et terrae et omnium quae per Verbum, hoc est per eumdem ipsum Christum, facta sunt, unde scriptu