comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disunt scĩ ⁊ ueteres ⁊ noui: ut in illis ostendẽ¬
tur quȩ ds̃ ficri sua mandata iussisset. In illo
autẽ qui ẽ uitȩ uniuscuiꝰq: quid hoꝵ quisq
non fecisset siue fecisset. Qui liber si carnalit̃
cogitetur: quis eiꝰ magnitudinem aut longi¬
tudinem ualeat estimare: Aut quanto tp̃r
legi poterit liber in quo scriptȩ sunt uniu̾¬
sȩ uitȩ uniuersoꝵ: An tantus angłoꝵ nume¬
rus aderit quantus hominum erit: ut ⁊ ui¬
tam suam quisq ab angło sibi adhibito au¬
diat recitari: Non gͦ unus liber erit om̃iũ:
s singuli singulorum. Scriptura uͦ ista u¬
num uolens intelligi: et alius inquit liber
aꝑtus ẽ. Quedam igit᷑ uis ẽ intelligenda di¬
uina. qua fiet ut cuiq oꝑasua ł bona uel
mala cuncta in memoriam reuocent᷑. et m̃tis
entia conscientiam. atq itasimul. ⁊ om̃s et
singuli iudicent᷑. Quȩ nimirũ uis diuina
libri nomen accepit. In ea qͥppe qͦdammͦ

Expanded text:
di sunt sancti, et ueteres et noui, ut in illis ostenderdi sunt sancti, et ueteres et noui, ut in illis ostenderetur, quae Deus fieri sua mandata iussisset; in illo autem, qui est uitae uniuscuiusque, quid horum quisque non fecisset sine fecisset. Qui liber si carnaliter cogitetur, quis eius magnitudinem aut longitudinem ualeat aestimare? Aut quanto tempore legi poterit liber, in quo scriptae sunt uniuersae uitae uniuersorum ? An tantus angelorum numerus aderit, quantus hominum erit, et uitam suam quisque ab angelo sibi adhibito audiet recitari? Non ergo unus liber erit omnium, sed singuli singulorum. Scriptura uero ista unum uolens intellegi: Et alius, inquit, liber apertus est. Quaedam igitur uis est intellegenda diuina, qua fiet, ut cuique opera sua, uel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentisentia conscientiam adque ita simul et omnes et singuli iudicentur. Quae nimirum uis diuina libri nomen accepit. In ea quippe quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ra. qm̃ non tc factum ẽ. id ẽ antequam esset
de uiuis ⁊ mortuis iudicatum: s eum se uidis¬
se dix̃ inthrono sedentem. acuiꝰ facie fugit cȩ¬
lum et tra. s postea. ꝑacto qͥppe iudicio tẽ
ẽẽ desinet hoc cęlum ⁊ hȩc t̾ra: qñ incipiet
ẽẽ celum nouum ⁊ t̾ra noua. Mutatione nãq
rerum ñ omĩmꝰ ininteritum transibit hic
mundus. Unde ⁊ apls dicit. Precerit enĩ fi¬
gura huiꝰ mundi. Uolo uos sine sollicitudi¬
ne eẽ. Figura gͦ p̃terit ñnatura. Cum gͦ ioħs¬
se uidisse dixisset sedentem suꝑ thronum
cuiꝰ a facie qđ postea futurum ẽ fugit cęlum
et tra: et uidi inquit mortuos magnos ⁊ pu¬
sillos et aꝑti sunt libri. Et alius liber aꝑtus
ẽ qui est uitę uniꝰcuiusq ⁊iudicati sunt mor¬
tui ex ipsis scripturis libroꝵ scđm facta fua. Li¬
bros dixit aꝑtos et librum:. s librum cuiꝰmo
diñ tacuit. Qui ẽ inquit uitȩ uniꝰcuiꝰq Er¬
go illi libri quospͥore loco posuit intelligen¬

Expanded text:
am non tunc factum est, id est, antequam esset de uiuis et mortuis iudicatum; sed eum se uidisse dixit in throno sedentem, a cuius facie fugit caelum et terra, sed postea. Peracto quippe iudicio, tunc esse desinet hoc caelum et haec terra, quando incipiet esse caelum nouum et terra noua. Mutatione namque rerum, non omni modo interitu transibit hic mundus. Unde et apostolus dicit: Praeterit enim figura huius mundi, uolo uos sine sollicitudine esse. Figura ergo praeterit, non natura. Cum ergo se Iohannes uidisse dixisset sedentem super thronum, cuius a facie, quod postea futurum est, fugit caelum et terra: Et uidi, inquit, mortuos magnos et pusillos, et aperti sunt libri; et alius liber apertus est, qui est uitae uniuscuiusque; et iudicati sunt mortui ex ipsis scripturis librorum secundum facta sua. Libros dixit esse apertos et librum; sed librum cuius modi non tacuit: Qui est, inquit, uitae uniuscuiusque. Ergo illi libri, quos priore loco posuit, intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
ber iste complectitur. apͥmo scilicet aduen¬
tu xp̃itisq in scłi finem. quo erit scd̾s eiꝰ ad¬
uentus. ita diabolus alligat᷑. ut hȩc eiꝰ ipsa sit
alligatio ꝑhoc int̃uallum qđ mille annors
numero appellat. non seducere ȩccłam: q̃nqͥ
dem illam nec solutus utiq seducturꝰ ẽ. Nam
ꝓfecto siei alligari ẽ non posse seducere. siue
non ꝑmitti. quid erit solui nisi posse seduce
siue ꝑmitti: Quod absit ut fiat. S alligatio
diaboli ẽ non ꝑmitti exerere cotam temptati¬
onem quam potest uel ui uel dolo ad sedu¬
cendos homines in partẽ suam cogendo
uiolent̃. Fraudulent̾ ue fallendo.Quodsi
ꝑmitteret᷑ intam longo tp̃r: ⁊ tanta infirmitate
multoꝵ: plurimos tales quales ds̃ id ꝑpeti ñ
uult ⁊ fideles deiceret. ⁊ne crederent impechret.
Quod ne faceret: alligatus ẽ. Tunc autem solue
qñ et breue tempꝰ erit. Nam trib annis et sex
mensib legitur totis suis suoꝵq uirib se¬

Expanded text:
ber iste conplectitur, a primo scilicet aduenber iste conplectitur, a primo scilicet aduentu Christi usque in saeculi finem, qui erit secundus eius aduentus, ita diabolus adligatur, ut eius haec ipsa sit adligatio, per hoc interuallum, quod mille annorum numero appellat, non seducere ecclesiam, quando quidem illam nec solutus utique seducturus est. Nam profecto ei si adligari est non posse seducere siue non permitti: quid erit solui nisi posse seducere siue permitti? Quod absit ut fiat; sed adligatio diaboli est non permitti exserere totam tentationem, quam potest uel ui uel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo uiolenter fraudulenterue fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore et tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non uult, et fideles deiceret et ne crederent inpediret; quod ne faceret, adligatus est. Tunc autem soluetur, quando et breue tempus erit. Nam tribus annis et sex mensibus legitur totis suis suorumque uiribus sae
Abbreviated transcription (Latin):
hic erit etiam illo tp̃r quo soluendus ẽ dia¬
bolꝰ. sicut etiam ex quo ẽ instituta hic fuit:
⁊erit omni tempore insuis utiq qͥ succeduts
nascendo morientib. Nam paulopꝰ dicit qd̃
solutꝰ diabolus seductas gentes toto orbe t̃ra¬
hostium numerus erit ut harena maris. Et
ascenderunt inquit supͣ trȩ latitudinẽ. ⁊ cm¬
rerunt castra scõꝵ ⁊ dilectam ciuitatem. Et
descendit ignis de cȩlo a deo ⁊ comedit eos. Et
diabolus qui seducebat eosmissus ẽ instag¬
num ignis ⁊ sulphuris. ubi ⁊ bestia ⁊pseudo¬
ꝓpħe. ⁊ cruciabunt᷑ dic ac nocte inscła scłoꝵ.
S hoc iam ad iudicium nouissimũ ꝑtinet.
Qđ nunc ꝓpt̾ea cõmemorandum putaui: ne
qͥs existimet eo ipso paruo tempore qͦ soluet᷑
diabolus. inhac t̾ra eccłam non futuram.
illo hic eamuel non mueniente cũ fuerit so¬
lutus. uel abfumente cum fuerit modis õib
ꝑsecutus. Non itaq ꝑtotum hoc tempꝰ qđ li¬

Expanded text:
hic erit etiam illo tempore, quo soluendus est diahic erit etiam illo tempore, quo soluendus est diabolus, sicut ex quo est instituta hic fuit, et erit omni tenascendo morientibus. Nam paulo post dicit, quod solutus diabolus seductas gentes toto orbe terrahostium numerus erit \'ut harena maris\'. Et ascenderunt, inquit, super terrae latitudinem et cinxerunt castra sanctorum et dilectam ciuitdescendit ignis de coelo a Deo, et comedit eos; et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi et bestia et pseudopropheta cruciab hoc iam ad iudicium nouissimum pertinet, quod nunc propterea commemorandum putaui, ne quis existimet eo ipso paruo tempore, quo soluetur diabolus, in hac terra ecclesiam non futuram, illo hic eam uel non inueniente, cum fuerit solutus, uel absumente, cum fuerit modis omnibus persecutus. Non itaque per totum hoc tempus, quod li
Abbreviated transcription (Latin):
quem uenire iam sentiunt ad credendũ qđ ñ
credebant futuros eẽ firmiores ⁊ ad uincendũ
etiam ñ ligatum diabolum fortiores. Quod si
ita erit: ꝓpterea p̃cessisse dicenda ẽ eiꝰ alligatio
ut et ligatiet soluti expoliatioseq̃ret᷑ qm̃ de hac
dum mille annis ligatus ẽ diabolus sc̃i di re¬
gnant cum xp̃o etiam ipsis mille annis eisdẽ
sine dubio ⁊ eodẽ mͦ inintelligendis: idest isto
iamtp̃r pͥoris ciꝰ aduentꝰ Excepto quippe illo
regno de quo infine dicturus ẽ. uenite benedicti
patris mei possidete paratum uobis regnum.
nͥ alio aliqͦ mͦ longe quidẽ ĩpari.iam nc̃ regna

Expanded text:
quem uenire iam sentiunt, ad credendum quod non quem uenire iam sentiunt, ad credendum quod non credebant futuros esse firmiores et ad uincendum etiam non ligatum diabolum fortiores. Quod si ita erit. propterea praecessisse dicenda est eius adligatio, ut et ligati et soluti exspoliatio sequeretur; quoniam dum mille annis ligatus est diabolus, sancti regnant cum Christo etiam ipsis mille annis, eisdem sine dubio et eodem modo intellegendis, id est isto iam tempore prioris eius aduentus. Excepto quippe illo regno, de quo in fine dicturus est: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi alio aliquo modo, longe quid
Abbreviated transcription (Latin):
piant᷑. Nec ideo falsa erit euangłica illa senten¬
tia. Quis intiat indomum fortis ut uasa eiꝰ
eripiat nisi pͥus alligauerit fortẽ. Scdm enĩ
eiꝰ sententie uieritatem ordo iste seruatꝰ ẽ. ut
pͥus alligaret᷑ fortis. ereptisq uasis eiꝰ longe
lateq inomnib gentib ex firmis et infirmis
ita multiplicaret᷑ ȩccł̃a: ut ex ipsa rerum duintt̾
p̃dictarum ⁊ impletarũ robustissima fide. eiã
soluto uasa posset auferre. Sieut enim fatendũ ẽ
multoꝵ refrigescere caritatem. cũ abundat mi¬
quitas. ⁊ inusitatis maximisq ꝑsecutionib atꝙ
fallatus diaboli iam soluti eos qui in libro uite
scripti non sunt multos eẽ cessuros: ita cogi¬
tandum ẽ ñ solum quos bonos fideles temuꝰ
illud inuemet s ñ nullos etiam qͥ foris adhue
erunt adiuuante dĩ grã ꝑconsiderationẽ scͥo¬
turarũ in quib ⁊ alia ⁊ finis ipse p̃nuntiatꝰ ẽ.

Expanded text:
piantur. Nec ideo falsa erit euangelica illa sentenpiantur. Nec ideo falsa erit euangelica illa sententia: Quis intrat in domum fortis. ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit fortem? Secundum eius enim sententiae ueritatem ordo iste seruatus est, ut prius adligaretur fortis ereptisque uasis eius longe lateque in omnibus gentibus er firmis et infirmis ita multiplicaretur ecclesia, ut ex ipsa rerum diuinitus praedictarum et inpletarum robustissima fide etiam soluto uasa posset auferre. Sicut enim fatendum est multorum refrigescere caritatem, cura abundat iniquitas, et inusitatis maximisque persecutionibus adque fallaciis diaboli iam soluti eos, qui in libro uitae scripti non sunt, multos esse cessuros: ita cogitandum est non solum quos bonos fideles illud tempus inueniet, sed nonnullos etiam, qui foris adhuc erunt, adiuuante Dei gratia per considerationem scripturarum, in quibus et alia et finis ipse praenuntiatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
dam dixit. Ex nobis exierunt. s non erant ex
nob̾. Namsi fuissent ex nob̃mansissent utiq
nobcũ. S qͥd fit de paruulis: Nimium qͥppe
increhibile ẽ nullos iamnatos ⁊ nondũ bap¬
tiratos p̃occupari xp̃ianor filios illo cp̃r in¬
fantes. nullos etiam ipsis nasc iam dieb: aut
si erunt non eos aparntib suis ad lauacrum
regenerationis quomͦ cunq ꝑduci. Qd̾ sifiet.
quo pacto soluto iam drabobouasa ista cripi¬
ent᷑ in cuiꝰ domum nemo intrat ut uasa eiꝰ
eripiat nͥpͥus alligauerit eũ: Immo uͦ id po¬
tius ẽ credendum. nec qui cadant de eccłia nec
qͥ accedant adeccłam illo tp̃r defuturos. S ꝑ¬
ꝓfecto tam fortes erunt ⁊ parentes ꝑ baptirandis
paruulis suis. ⁊ illi quitunc pͥmitꝰ credituri st̃
ut illum fortem uincant etiam ñ ligatum. id ẽ
omnib qualib antea nunquam ł artibꝰ insi¬
diantẽ ł urgentẽ uirib. ⁊ uigilant̃ intelligant.
⁊ tolerant̾ ferant ac sic illi etiam non ligato eri¬

Expanded text:
dicit: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Sed quid fit de paruulis? Nimium quippe incredibile est nullos iam natos et nondum baptizatos praeoccupari Christianorum filios illo tempore infantes, nullos etiam ipsis nasci iam diebus; aut si erunt, non eos a parentibus suis ad lauacrum regenerationis modo quocumque perduci. Quod si fiet, quo pacto soluto iam diabolo uasa ista eripientur, in cuius domum nemo intrat, ut uasa eius eripiat, nisi prius adligauerit eum? Immo uero id potius est credendum. nec qui cadant de ecclesia nec qui accedant ecclesiae illo tempore defuturos; sed profecto tam fortes erunt et parentes pro baptizandis paruulis suis et hi, qui tunc primitus credituri sunt, ut illum fortem uincant etiam non ligatum, id est omnibus, qualibus antea numquam, uel artibus insidiantem uel urgentem uiribus et uigilanter intellegant et toleranter ferant, ac sic illi etiam non ligato eri
Abbreviated transcription (Latin):
cans diis cradicabitur. nͥ dño tantũ. Quid opꝰ
ẽ in hac eiꝰ lege eiꝰq ꝓpħis de hac re multa ꝑ¬
quirere. immo non ꝑ quirere non enim ab¬
strusa uel rara sunt. s apta et crebra colligere
et in hac disputatione mea ponere. quib lu¬
ce clarius apparet nulli omĩno nisi tantũ si¬
bi dm̃ uerum et summũ uoluisse sacrificarie
Ecce hoc unum breuit̃ immo grandit̃. minaci¬
ter s ueracit̃ dictum ab illo dõ quem tamex¬
cellent̾em eoꝵ doctissimi p̃dicant. audiat᷑. ti¬
meat᷑ impleat᷑: nemobedientes eradicatio con¬
sequat᷑. Sacrificans inquit diis eradicabitur.
nisi domino tantum. Non qͦ rei egeat alicuiꝰ.
s quia nob̾ expedit ut res eius simus. Huic
cnim cantt᷑ insacris litteris hebreoꝵ. Dixi do¬
mino ds̃ ms̃ esta: qm̃bonoꝵ meoꝵ ñ eges.

Expanded text:
cans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus cans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. Huic enim canitur in sacris litteris Hebraeorum: Dixi Domino
Abbreviated transcription (Latin):
dedit hebreo popło suo. ⁊ ualde minacit̃ di¬
cens. Sacrificans diis eradicabit᷑ Et ne qͥsꝗͣ.
putaret demonib pessimis t̾renisq spĩb qͦs
iste dicit minimos uł minores ne sacrificet᷑ eẽ
p̃ceptum. quia et ipsi inscripturis scĩs dicti
sunt di. ñ hebreoꝵ s gentium. qđ euident̃
qm̃om̃s dii gentium demonia. ne quisgͦ puta¬
ret istis quidem demoniis phibitum. cęlestib
autem uel omnib uł aliquib sacrificari ẽẽ
pmissum: mox addidit nͥ dño soli. idẽ. nͥ do¬
minotantum. ne forte in eo qđ ait. dno soli.
dñm solem credat ẽẽ quispiam cui sacrifican¬
dum putat. Quodnonita eẽ intelligendum.
inseripturis grecis facillime repit᷑ Ds̃ gͥ he
losophus phibet testimoniũ: legẽ dedit hebreo
popło suo hebreo sermone conscriptam. ñ ob¬
scuram et incognitam. s in omnib iam gentib
diffamatam. In qua lege scriptum ẽ Sacrifi¬

Expanded text:
dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter didedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritibus, quos iste dicit minimos uel minores, ne sacrificetur esse praeceptum quia et ipsi in scripturis sanctis dicti sunt di, non Hebraeorum, sed gentium; quod euidenter Quo niam omnes dii gentium daemonia : ne quis ergo putaret istis quidem daemoniis prohibitum, coelestibus autem vel omnibus, vel aliquibus sacrificari esse permissum, mox addidit, nisi Domino soli, id est, nisi Domino tantum: ne forte in eo quod ait, nisi Domino soli, Dominum solem credat esse quispiam, cui sacrificandum putat: quod non ita esse intelligendum, in Scripturis graecis facillime reperitur. 5. Deulosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus jam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est, Sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
uitam p̃ecm adipsum facientes. ꝑimitatio¬
nem ⁊ inquisitionẽ de ipso. Inquisitio enĩ
purgat inquit. imitatio deificat affectionẽ
ad ip̃sum oꝑando. Bene qͥdem p̃dicauit dm̃
patrem. et quib sit colendus morib dixit qͥ¬
xp̃ianis tantum errat aut tantũ calumpnia¬
tur. quantum uolunt demones quos opinat᷑
deos. quasi cuiquam difficile sit recolere quȩ
turpia. que dedecora erga deoꝵ obsequium
intheatris agebantur et templis. et attende
quȩ legantur. dicantur. audiant᷑ in ȩcclesiis.
ł deo uero quid offerat᷑: & hinc intelligere
ubi edificium et ubi ruma sit moꝵ. Quis aut̃
huic dixit uel inspirauit nͥ chabolcus sp̃s tã
uanum aptumq mendatium. qđ demones ab
tes hebreoꝵ. etiam celestib scĩs angłis et uirtu¬
tib ddei. quos beatissimos tanqͣm ques in hac nr̃a
peregrinatione mortali ueneramur et amamꝰ
sacrificari uetat: intonans in lege sua quam

Expanded text:
vitam precem ad ipsum facientes, per imitatiovitam precem ad ipsum facientes, per imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit: imitatio deificat affectionem ad ipsum operando. Bene quidem praedicavit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit. Quaudatur. Sed in Christianis tantum errat, aut tantum calumniatur, quantum volunt daemones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab tes Hebraeorum, etiam caelestibus sanctis angelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamquam ciues in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ini loco quodam. maloꝵ demonũ potestati
subieti. Ab his sapientes hebrcoꝵ quoꝵ unus
iste etiam iħs fuit. sicut audisti diuina apol¬
linis que suꝑius dicta sunt. abhis gͦ hebre
demonib pessimis ⁊ minorib sp̃ib tieta¬
bant religiosos. et ipsis uacare ꝓhibebant:
uenerari autem magis celestes deos. ampliꝰ
autem uenerari dm̃patrẽ. Hoc autem inqͥt
et dii p̃cipiunt. En in supiorib ostendimꝰ
quemadmodum animũ aduertere ad dm̃
monent. et illum colere ubiq imꝑant. Ue¬
rum indocti et impie nature quib uere fa¬
tum non concessit. ab diis dona optinere. ne¬
q habere iouis immortał notionẽ. ñ audien¬
tes et deos ⁊ dumnos uiros. deos qͥ dẽ om̃s re¬
cusauerunt. phibitos autem demones et hoᷤ
non odisse s reucreri. dm̃ autem simulantes
ds̃ quidẽ ut pote omĩum pater. nulliꝰ indi¬
get s nob̾ ẽ bene cum eum ꝑiusticiam et
castitatem alias q uirtutes adoramꝰ. ipsam

Expanded text:
mi loco quodam malorum daemonum potestati mi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum quorum unus iste etiam Iesus fuit, sicut audisti diuina Apollinis, quae superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, quem ad modum animum aduertere ad Deum monent et illum colere ubique imperant. Verum indocti et inpiae naturae, quibus uere fatum non concessit ab dis dona obtinere neque habere Iouis inmortalis notionem, non audientes et deos et diuinos uiros deos quidem omnes recusauerunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed reuereri. Deum autem simDeus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget: sed nobis est bene, cum eum per justitiam et castitatem aliasque virtutes adoramus, ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
et illiꝰ et huius intentio. ut nolit homines eẽ
xp̃ianos: quia nisi xp̃iam erunt. ab eoꝵ erui po¬
testate non poterunt. Iste uͦ phylosophus uł
potius qui talib adũsus xp̃ianos quasi oracłis
credunt. pͥus faciant si possunt ut int̃ se de
ipso xp̃o hechatẽ atq apollo concordent: eũq
aut ambo contempnant. aut ambo collaudent
Quod si facere potuissent: nichilominus nos
et uitu patore ⁊ la¬
datores xp̃i fallaces demonesuitartmnꝰ. Cum
uͦ eoꝵ ds̃ et dea inter se de xp̃o. ille uitupan¬
do. ista laudando dissentiant: ꝑfecto eis blas¬
phemantib xp̃ianos non credunt homines
si recte ipsi sentiant
aindicat eum ipsum fataliter dedisse xp̃ianis.
ut implicarent᷑ errore: causas tam̃ eiꝰdẽ sic̃ pu¬
tii pandit erroris. Quas antequam ex ũbis eiꝰ
lens dederit. Si uolens. quomͦ iustus: si no¬
iens: quomꝰ beatus: S iam catisas ipsius au¬
diamus erroris. Sunt inquit sp̃s treni mini¬

Expanded text:
et illius et huius intentio, ut nolint homines esse et illius et huius intentio, ut nolint homines esse Christianos, quia, nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo conlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores datores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorum deus et dea inter se de Christo, ille uituperando, ista laudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam ex uerbis eius lens dederit. Si uolens, quo modo iustus? Si nolens, quo modo beatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni mini
Abbreviated transcription (Latin):
simili ab impuris demonib ista fuisse respon¬
formi sengunt non eẽ contrariũ. si credat᷑
eis laudantib xp̃m. dum tam̃ credat᷑ et ã
uituꝑantib xp̃ianos: ut cum qͥ utrunq
crediderit. talem xp̃ifaciant laudatorem
ne uelit ẽẽ xp̃ianus acsic quamtus ab illo
laudatꝰ ab istoꝵ tamen demonum dominatu
eũ ñ liberet xp̃s ł resertim quiaita laudant
.xp̃m. ut quisquis ineum talem crediderit. qͣ¬
lis ab eis p̃dicatur xp̃iants uerus ñ sit s fot¬
nianus hereticꝰ qui tantummꝰ hominẽ. ñ etiã
dm̃ nouerit xp̃m: et ideo peum saluus ẽẽ ñ
possit nec istorum m̃daciloquoꝵ demonũ
laqueos uitare uel soluere. Nos autem neq
apollinẽ uituꝑantem xp̃m. neq hechatẽt
possumus appbare laudantẽ. Ille qͥppe tan¬
quam iniquũ xp̃m uult credi. quem anidi¬
cib recta sentientib dicui eẽ oicisum: ista ho¬
minem piissimũ. s hominẽ tantũ. Una ẽ tam̃

Expanded text:
simili ab inpuris daemonibus ista fuisse responsimili ab inpuris daemonibus ista fuisse responformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam uituperantibus Christianos; ut eum, qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo laudatus ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet Christus; praesertim quia ita laudant Christum, ut, quisquis in eum talem crediderit, qualis ab eis praedicatur, Christianus nerus non sit, sed Photimanus haereticus, qui tantummodo hominem, non etiam Deum nouerit Christum, et ideo per eum saluus esse non possit nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc colunt aliena a se ueritate. Demde pꝰ u̾ba
huiꝰ quasi oracul sua ipse contexens pissimũ
gͥ uirum inquit eum dixit. et eiꝰ ammã sic̃ et
alioꝵ pioꝵ post obitum iminortalitate digna¬
tam. et hanc colere xp̃ianos ignorantes. Inter¬
rogantib autem inquit. cur gͦ damꝑnatꝰ ẽ:
oraculo respondit dea. Corpus qͥdem debili¬
tantibꝰ torm̃tis semꝑ oppositum ẽ. anima autẽ
pioꝵ celesti sedeͥ insidet Illa uͦ anima aliis a¬
nimab fataliter dedit quib fata ñ annuert̃
deoꝵ dona obtinere. neq habere. iouis im¬
mortalis agnitionem: errore implicari. ꝓpt̾ea
gͦ diis exosi. quia quib fato ñ fuit nosse dm̃
nec dona a diis accipe: his fatalit᷑ dedit iste
crrore implicari. Ipse u̾ prs. et incelum sic pne
concessit. Ita hunc qͥde ñ blasphemabis. misere¬
bis autẽ hominũ dementia᷑ ex eom eis facile p̃
simo hȩc oracła fuisse conficta. aut consilio

Expanded text:
hanc colunt aliena a se ueritate. Deinde post uerba hanc colunt aliena a se ueritate. Deinde post uerba huius quasi oraculi sua ipse contexens: Tiissimum igitur uirum, inquit, eum dixit et eius animam, sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit dea: Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inplicari. Propterea ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit nosse Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste errore inplicari. Ipse uero pius et in caelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam, ex eo in eis facile prasimo haec oracula fuisse conficta aut consilio
Abbreviated transcription (Latin):
midauerit. Dicit etiam bona phylosophus iste
de xp̃o. quasioblitus ilhus de qua paulo ante
locuti sumus contumelie suȩ. aut qͣsi in somni¬
is dii eiꝰ male dixerint xp̃o: et euigilantes eũ bo¬
num ẽẽ cognouerint. digneq laudauerint
Deniq tanquam mirabile aliquid atq incredi¬
bile ꝓlaturꝰ: p̃ter opinionem in qͥt ꝓfecto qͥbꝰdã
uideat᷑ esse quod dicturi sumus. Xp̃m erm du
piissimum ꝓnuntiauerunt et immortalẽ factũ
et cũ bona p̃dicatione eiꝰ meminerunt. xp̃ianos
uͦ pollutos inquit ⁊ contaminatos. et errore im¬
plicatos ẽẽ dicunt. et multis talib adũsus eos¬
blasphemiis utunt᷑. Deinde subict uelut ora¬
cła deoꝵ blasphemantium xp̃ianos et pꝰ hec de¬
xp̃o autem inquit interrogantib si ẽ ds̃. ait hec¬
ate. qm̃qͥdem immortał amma pꝰ corpus ut
incedit nosti. a sapientia autẽ ab scissa semꝑ
errat: uiri pietate p̃stantissimi est illa anima.

Expanded text:
midauerit. Dicit etiam bona philosophus iste midauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit, profecto quibusdam uideatur esse qupiissimum pronuntiaverunt et immortalem factum, et cum bona praedicatione ejus meminerunt: Christianos vero pollutos, inquit, et contaminatos, et errore implicatos esse dicunt; et multis talibus adblasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemantium Christianos et post o autem, inquit, interrogantibus si est Deus, ait Hecate: Quoniam quidem inmortalis anima post corpus ut incedit, nosti; a sapientia autem abscisa semper errat. Viri pietate praestantissimi est illa anima;
Abbreviated transcription (Latin):
pessima excruciandum eẽ censuerint. Ds̃ itaq
iudeoꝵ cui ꝑhibet testimoniũ. audiendus
fuit dicens: Sacrificans diis eradicabit᷑. nͥ
domino tantum. S ad manifestiora tien¬
amus. et audiamus quam magnũ dm̃
dicat eẽ iudeorum. Item ad ea quȩ int̾roga¬
uit apollinem. quid melius u̾bum. siue
ratio. an lex: Respondit inquit u̾sib hec dicens.
Ac deinde subicit apollinis uersus. in quib et
isti sunt. ut quantum sat ẽ. inde decerpam. In
dm̃ inquit generatorem et inregem ante omĩa.
quem tremit celum et tra atq mare. et inferoꝵ
abdita. et ipsa numina ꝑh orrescunt. quoꝵ
lex ẽ pater quem ualde sci honorant hebrei.
Tali oracło dei sui apollinis. porphyriꝰ tam ma¬
gnũ dm dixit hebreoꝵ: ut cum et ipsa numina
ꝑhorrescant. Cum gͦ ds̃ iste dixerit. sacrificans
diis eradicabit᷑: miror qđ ipse porphyriꝰ non ꝑ¬
horruerit. et sacrificans diis eradicari non for¬

Expanded text:
pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Iudaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam: In Deum uero, inquit, generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et caelum et terra adque mare et infernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non for
Abbreviated transcription (Latin):
fallatiis ꝑseuerans:i lam̃tari fallatiis mortuũ dm̃
cantans quẽ auidicibꝰ recta sentientib ꝑditũ pessi
ma speciosis ferro iuncta mors interfecit: Deinde
post hosuersus apollinis qui non stante me
tro latine interp̃tati sunt. subiunxit atq ait
festauit dicens. qm̃ iudei suscipiunt dm̃ magis
quamisti. Scce tbi decolorans xp̃m. iudeos
p̃posuit xp̃ianis: confitens quod iudei sus¬
cipiant dm̃. Sic enim exposuit uersus apolli¬
nis. ubi aiudicib recta sentientib xp̃m dicit
occisum: tanquam illis iuste iudicantib me¬
rito sit ille punitꝰ Uid̾it quid de xp̃o uates
m̃dax apollinis dixerit. atq iste credidertt:¬
aut fortasse uatem quod ñ dix̃ dixisse iste ip̃¬
se confinxerit. Quam uͦ sibi constet. uel ipsa
oracula int̾̃ se faciat conuenire: postea uide¬
bimus. Hic tam̃ iudeos tanquam di suscepto¬
res recte dicit iudicasse de xp̃o. qđ eum morte

Expanded text:
fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors interfecit.\' Deinde post hos uersus Apotro latine interpretati sunt, subjunxit atque ait:festavit, dicens quoniam Judaei suscipiunt Deum magis quam isti. Ecce ubi decolorans Christum, Judaeos praeposuit Christianis, confitens quod Judaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit versus Apollinis, ubi a judicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tanquam illis juste judicantibus, merito sit ille punitus. Viderit quid de Christo vates mendax Apollinis dixerit, atqaut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o fieri qui scđm carnem de illo semine
erortus ẽ. idem ipsi qui remanserunt huius
nominis immici
uelint nolint ue cognoscunt. Ipse ẽ ds̃: cuiꝰ
fusam in libris suꝑiorib posui. Ipse ẽ ds̃:
quem uarro doctissimus romanoꝵ. iouem
putat. quamuis nesciens qͥd loquat᷑. Qd̾ tñ
ideo cõmemorandum putaui: qm̃ uir tantȩ sci¬
entiȩ nec nullum istum dm̃ potuit existimare.
nec uilem. Hunc enĩ eũ eẽ credidit: quẽ sũmũ
in quib exequitur atq conscribit rerum ad
phylosophiam ꝑtinentium uelut diuina
responsa. ut ipsa uerba eiꝰ quemadmodum
ex greca lingua in latinam interp̃tata sunt
ponam: introganti inquit quẽ dm̃ placando reuo¬
lo. Deinde u̾bauelut apollinis ista st̃. forte magis po¬
teris in aquam imp̃ssis litteris scͥbere: aut ad inflans
pennas leuesꝑaera ut auis uolare: quã pollute re¬
uoces impie uroris sensũ. ꝑgat quomͦ uult in anib

Expanded text:
in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuifusam, in libris superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Iouem putat, quamuis nesciens quid loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuolo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt non spiritib immundis. s diis bo¬
nis atq scĩs insua republica seruisse romanos:
nunquid eadẽ tociens repetenda sunt. q̃ iam
satis immo ultra quam satis ẽ diximus: Qͥs
enim adhunc locum ꝑsuꝑiores huiꝰ oꝑis libͦs
ꝑuenit. qui dubitare adhuc possit malis et im¬
puris demonib seruisse romanos: nͥ uel nni¬
um stolidus. uel impudentissime contentiosꝰ.
S ut taceam quales sint. quos sacrificiis cole &x¬
bant: in lege ueri dĩ scriptum ẽ. Sacrificans
diis eradicabit᷑. nisi dño tantum. Nec bonis
gͥ nec mał duis sacrificari uoluit: qͥ hoc cũ
tanta cõminatione p̃cepit. S responderi pot̃¬
Quis iste ds̃ ẽ aut unde dignus ꝓbat᷑. cui de¬
berent obtemꝑare romani. ut nullũ deoꝵ
p̃ter ipsum colerent sacrificiis: Magne ceci¬
tatis ẽ. adhuc querere quis iste sit ds̃. Ipse ẽ
ẽ ds̃: a quo responsum accepit abraham. in
semine tuo benedicentur om̃s gentes. Quod

Expanded text:
dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bodicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione praecepit. CAPUT Quis iste Deus est, aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis? Magnae caecitatis est, adhuc quaerere quis iste sit Deus. Ipse esest Deus, a quo responsum accepit Abraham, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
seruit quid in eo putandum ẽ ẽẽ iusticiȩ qñ
qͥdem deo non seruiens. nullomͦ potest iuste
animus corpori. aut humana ratiouitiis in¬
pare: Et simhomine tali non ẽ uilla iusticia
ꝓculdubio nec in hominũ cetu qͥ exhominib
talib constat. Non est hic gͦ uris ille consens
qui hominũ multitudinẽ ppłm facit: cuiꝰ resdr̃
eẽ respublica. Nam de utlitate quid dicam
cuiꝰ etiam cõmunione sociatꝰ cętus hominũ
sic̃ se habet ista diffinitio. ppłs nuncupatur
Quamuis enim si diligent̃ atcendas nec uti¬
litas sit ulla ulla uiuentium qͥ uiuunt impie
sic̃ uiuit omnis qui non seruit dõ. seruitq de¬
monib tantomagis impiis. quantomagis
sibi cum sint immundissu sp̃s. tanqͣm diis
sacrificari uolunt: tam̃ qđ̃ de iuris consensu
diximus. satis eẽ arbitror unde apparet ꝑ
hanc diffinitionem non ẽẽ ppłm. cuiꝰ respub¬
lica ẽẽ dicat᷑. in quo iusticia non. ẽ. Si enim

Expanded text:
seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamuis enim, si diligenter adtendas, nec utilitas sit ulla uiuentium, qui uiuunt inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
non posse. hoc ueluti ualidissimũ positum erat.
iniustum ẽẽ ut homines hominib dnantib
seruiant quam tam̃ iniusticiam nͥ sequat᷑ im¬
ꝑiosa ciuitas cuiꝰ ẽ magna res publica. ñ eam
posse ꝓuintus imꝑare: responsum ẽ. aparte
iusticiȩ. ideo iustum eẽ. qđ talib hominib
sit utilis sertutus. et ꝓutilitate eoꝵ fieri cum
recte fit. id ẽ cumimꝓbis aufert᷑ inuriarum
licentia. Et domiti melius se habebunt. qͥa
in domit deterius se habuerunt. Subditumq
ẽut ista ratio firmaret᷑ uelut anatura sump¬
tum nobile exemplum: atq dictum ẽ. Cur
dini. ceterisq uitiosis animi partibꝰ: Plane
hoc exemplo satis edoctum ẽ quibꝰdam eẽ
utilem seruitutem: et deo quidẽ ut seruiat᷑.
utile eẽ omnib. Seruiens autem dõ animꝰ
recte imꝑat corpori: inq ipso animo ratio
domino deo subdita. recte imꝑat libidini
ceterisq uiciis. Quappt̃ ubi homo deo ñ

Expanded text:
non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile exemplum adque dictum est: \'Qdini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non
Abbreviated transcription (Latin):
Et si non popłs: nec res ipłi. s qualiscunq
multitudinis. quȩ ppłi nomine digna nonẽ.
Ac ꝑhoc sires publica res ẽ ppłi. et ppłs non ẽ
qui consensu non ẽ sociatus iuris. non ẽ aũt
ius ubi nulla iusticia ẽ: ꝓculdubio colligi᷑.
ubi iusticia non ẽ non eẽ rem publicam. Iu¬
sticia porro ea uirtus ẽ. quȩ sua cuiq distri¬
buit. Quȩ gͥ iusticia ẽ hominis. quȩ ipsum
hominẽ deo uerotollit. et immundis de¬
monib subdit᷑ Hoccine est sua cuiq di¬
stribuere: Anqui fundum aufert ei aquo
emptus ẽ. et tradit ei qͥ nicħ habet in eo iuris
iniustꝰ ẽ. et qui seipsũ aufert dominanti deo
ẽ: Disputatur certe acerrime atq fortissime
in eisdem ipsis de re publica libris. adũsus in¬
iusticiam ꝓ iusticia. Et qm cum pͥus ageret᷑
ꝑ iniusticie partib contra iusticiã. et diceret᷑
nͥ ꝑ iniusticiam rem publicam stare augeriq

Expanded text:
et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo,tus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re publica libris aduersus iniustitiam pro iustitia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitiae partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam rem publicam stare augerique
Abbreviated transcription (Latin):
deffinit ẽẽ rem popłi. Que diffimtio si uera ẽ:
nunquam fuit romana respublica. qͥa nunꝗͣ.
fuit res popłi. Quam diffinitionem uoluit ẽẽ
rei publicȩ. Popłm enim eẽ diffiniuit cetum
multitudinis iuris consensu et utilitatis cõ¬
munione sociatum. Quid autẽ dicat iuris con¬
sensum disputando explicat: ꝑhoc ostendens
geri sine iusticia non posse rempublicam. Ubi
gͦ iusticia tiera non ẽ: nec iuspodest ẽẽ. Qd enĩ
iure fit: ꝓfecto iuste fit Quod autem fit i iꝰte
nec iure fieri potest. Non enim iura dicenda ft̃
uel putanda. inqua hominũ constituta: cũ
illud etiam ipsrus eẽ dicant. qđ de iusticiȩ
fonte manauerit. falsumq eẽ. qđ a qͥbdam
non recte sentientib dici solet. id esse ius qd̃
ei qui plus potest utile ẽ. Quocirca ubi uera
non ẽ iusticia. iuris consensu sociatꝰ cetus
hominum non potest eẽ. et ideo nec ppłs irx¬
ta illam scipionis uel ciceronis diffinitionẽ

Expanded text:
definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem;
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ hic agit᷑ quantislibet animi et corporis exter¬
narũq rerum bonis plena sit. ñ miserrimã iudi¬
cet: Quam tam̃ qͥcunq sic habet ut eiꝰ usũ refe¬
rat ad illiꝰ finem quam diligit. ardentissime
ac fidelissime sperat: non absurde dicietiam nẽ
beatus potest. spe illa potius qͣm re ista. Res ista
uͦ sine spe illa: beatitudo falsa et magna miseria ẽ.
Non enim ueris animibonis utit᷑ qm̃ non ẽ uera
sapientia quȩ intentionem suam inhis quȩ pru¬
dent̃ discernit gerit fortiter. cohibet temꝑant̃.
steq distribuit. non ad illum dirigit finẽ. tibi
erit ds̃ omnia in om̃ib. et̃nitate certa et pace
perfecta:
ac dilucide expediam. qđ inscdo hitiꝰ oꝑis li¬
bro me demonstraturũ eẽ promisi. scđm diffi¬
nitiones quib apud ciceronem utit᷑ scipio inli¬
bris de republica. nunquam rem publicam fu¬
isse romanam. Breuiter enim remptiblicam

Expanded text:
quae hic agitur, quantislibet animi et corporis exterquae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam judicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut ejus usum referat ad illius finem, quam diligit ardentac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta. ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa nom̃ ẽ oꝑis ñ honoris. Grecũ ẽ enim. atq
inde ductum uocabulum. qđ ille qͥ p̃ficit᷑ eis qͥ¬
b p̃ficit᷑ suꝑintendit: curam scilicet eoꝵ gerens.
Scopos qͥppe: intentio ẽ Ergo episcopin si ueli¬
a studio cognoscende ueritatis nemo ꝓhibet᷑ qđ
ad laudabile ꝑtinet ocium. Locus uͦ suꝑior sine
quo regi ppłs ñ potest. et si ita teneat᷑ atq ãmi¬
nistret᷑ ut decet: tam̃ indecent̃ appetit᷑. Quã ob
rem ocium sc̃m querit caritas ueritatis: negoci¬
um iustum suscipit necessitas caritatis. Quam
sarcinam sinullus imponit: ꝑcipiendȩ atq
intuendȩ uacandum ẽ ueritati. Si autemim
ponit᷑. suscipienda ẽ ꝓpt̾ caritatis necessitatẽ.
S nec sic om̃ino ueritatis delectatio deserenda ẽ: ne
subtrahat᷑ illa suauitas. et oppͥmat ista necessitas.
nascendo atq moriendo. szinqua immortales ma¬
neant nicħ aduersiomĩnopatiendo: qͥs ẽ qͥ illã uitã
uel beatissimã neget. uel in eiꝰ comparatione istã

Expanded text:
a nomen est operis, non honoris. Graecum est enim adque inde ductum uocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus praeficitur superintendit, curam scilicet eorum gerens; oxoso? quippe intentio est; ergo 67cioxojrslv, si ueliab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est ueritatponitur, suscipienda est propter charitatis necessitatem: sed nec sic omni modo veritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suavitas, et opprimat ista necessitas. nascendo atque moriendo, sed in qua immortales maneant nihil adversi omnino patiendo; quis est qui illam vitam vel beatissimam neget, vel in ejus comparatione istam,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ etiã nunc dicerct᷑ eccła regnum eiꝰ. regnũ ue
celoꝵ. Namutiq isto tp̃r in regno di erudit᷑
scͥba ille qui ꝑfert de thesauro suo noua ⁊ ue¬
tera. de quo supͣ locuti sumꝰ. Et de eccłia collec¬
turi sunt zizania messores illi. que ꝑmisit cũ
tritico simul crescere usq ad messem: Quod ex¬
ponens ait Messis ẽ finis scłt. Messores autẽ
angłi sunt Sicut gͦ colligunt᷑ tirama ⁊ ignicõ¬
burunt᷑: sic erit in consummatione scłi. Mit

Expanded text:
regnumue caelorum. Nam utique isto tempore in regno Dei eruditur scriba ille, qui profert de thensauro suo noua et uetera, de quo supra locuti sumus; et de ecclesia collecturi sunt zizania messores illi, quae permisit cum tritico simul crescere usque ad messem; quod exponens ait: Messis est finis saeculi, messores autem angeli sunt. Sicut ergo colliguntur zizania et igni comburuntur, sic erit in
Abbreviated transcription (Latin):
beatitudini et mors uitȩ. ita bellum paci
uidetur eẽ contrarium: merito querit᷑ sic̃
par inbonoꝵ finib p̃dicata ẽ atq laudata.
qd uel quale bellum econtrario. infinibus
maloꝵ possit intelligi. Uerum qui hoc que¬
rit. atcendat quid in bello noxium ꝑnicio¬
sumq sit: et uidebit nichil aliud quam
rerum esse inter se aduersitatem atq con¬
flictum. Quod gͦ bellum grauius et amariꝰ
cogitari potest. quam ubi uoluntas sic adũ¬
sa ẽ passiom. et passio uoluntati. ut nulliꝰ
earum uictoria tales imimciciȩ fimant᷑ et uͥ
sic confligit cum ipsa natura corporis. ius do¬
loris ut neutrum alteri cedat: Hic enuim qñ
contingit iste conflictus: aut dolor uincit et sen¬
sũ mors adimit: aut natura ꝑdurans uincit ⁊ dolorẽ
sanitas tollit. Ibi autem et dolor ꝑmanet. ut af¬
fligat. et natura ꝑdurat ut sentiat: quia utrũq
ideo non deficit. ne pena deficiat. Adhos autem

Expanded text:
beatitudini et mors uitae, ita bellum paci beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem