comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siuie illud siue illud dicamꝰ. intelligitur sine
ambiguitate quod dicimꝰ: quoꝵ non in expo¬
litione sermonis. s indemonstratione uerita¬
tis maior ẽ intentio: Si autẽ quisqͣm nr̃orũ
primus flexit hoc nomen: nullom᷑ mͥ uidet᷑
illud simile intuitus. quod euangłistȩ ab euan¬
głio nuncupantur. S quia ꝑ donatum ñ
tantum carchaginis. qui hanc heresem ma¬
xime roborasse ꝑhibetur.sz etiam maiorem
donatum acasisngris qui altare contra alta¬
re in eadem ciuitate primus erexit magnũ
scandalum factum ẽ. ita fortasse adonato do¬
natistas. ut abscandalo scandalistas uoluit
appellare.S ego in ea re inqua nichil eausȩ
nĩȩ minuitur me facillimum prebeo. et qͣn¬
do tecum ago.iam donatianos uoco. qͣndo
autem cum aliis. consuetudinem potiꝰ seqͦr.
quȩ his soms iure dominatur. Tutantũ me¬
mento cui tantã tribuisti eloquentiam. non¬
dũ nosse noĩa declinare. & nuncia ur̃is secun¬

Expanded text:
sine illud siue illud dicamus, intellegitur sine sine illud siue illud dicamus, intellegitur sine ambiguitate quod dicimus, quorum non in expolitione sermonis, sed in demonstratione ueritatis est maior intentio! si autem quisquam nostrorum primus flexit hoc nomen, nullo modo mihi uidetur illud simile intuitus, quod euangelistae ab euangelio nuncupantur; sed quia per Donatum non tantum Carthaginis, qui hanc haeresem maxime roborasse perhibetur, sed etiam maiorem Donatum a Casis Nigris, qui altare contra altare in eadem ciuitate primus erexit, magnum scandalum factum est, ita fortasse a Donato Donatistas ut ab scandalo scandalistas uoluit appellare. Sed ego in ea re, in qua nihil causae nostrae minuitur, me facillimum praebeo et quando tecum ago iam Donatianos uoco, quando autem cum aliis, consuetudinem potius sequor, quae his sonis iure dominatur; tu tantum memento me, cui tantam tribuisti eloquentiam, nondum nosse nomina declinare et nuntia uestris securi
Abbreviated transcription (Latin):
Uide gͦ ne forte ipsi priores hoc uoluerint ap¬
pellani. quia donatum habent ꝓ euangelio.
Nam sic isti adonati. quomͦ sc̃i om̃s nolunt
ab euangelii societate discedere. et ideo dele¬
ct̾antur uocari donatistȩ sicut euangłiste.
tuq potius eis facis iniuriam. cum seribis
in latino sermone non nisi latinã regulam
ꝓbans. donatianos adonato. sic̃ ab arrio⁊
nouato arrianos & nouadianos uelles uoca¬
ꝓpagatum sonabat hoc nomen. Neq: id mu¬
tare curaui. cum et hoc ad distinctionẽ qͣm
uolebam satis sufficere existimarẽ. Si enim
demosthenes clarissimus oratoꝵ. quib uer¬
borum tanta fuit cura quanta rerũ auctori¬
bus nr̃is: tamen ei cum nonnullã locutionis
insolentiam obiecisset aeschines. negauit ille
m eo positas ẽẽ fortunas greciȩ. illone an il¬
lo uerbo usus fuerit. et huc an illuc manũ
porrexerit:quanto minus nos laborare debe¬
mus de regulis deriuandoꝵ nominũ qͣndo

Expanded text:
uide ergo, ne forte ipsi priores hoc uoluerint apuide ergo, ne forte ipsi priores hoc uoluerint appellari, quia Donatum habent pro euangelio. nam sic isti a Donati quomodo sancti omnes nolunt ab euangelii societate discedere, et ideo delectantur uocari Donatistae sicut euangelistae, tuque potius eis facis iniuriam, cum scribis in Latino sermone non nisi Latinam regulam probans Donatianos a Donato, sicut ab Arrio et Nouato Arrianos et Nouatianos, melius uocao quibus propagatum sonabat hoc nomen neque id mutare curaui, cum et hoc ad distinctionem quam uolebam satis sufficere existimarem. si enim Demosthenes, clarissimus oratorum, quibus uerborum tanta fuit cura quanta rerum auctoribus nostris, tamen, cum ei nonnullam locutionis insolentiam obiecisset Aeschines, negauit ille in eo positas esse fortunas Graeciae, illone an illo uerbo usus fuerit et huc an illuc manum porrexerit, quanto minus nos laborare debemus de regulis deriuandorum nominum, quando,
Abbreviated transcription (Latin):
fenditur.sine diffidentia predicatur. Ostendi
etiam quam non debeatis ideo putare apud
uos esse hominem baptitandum quia et no ᷤᷤ
consentimus quod et haberi auobis baptis¬
mus possit et dari: cum et illud dicamus ꝑ¬
uti et mali possunt quanto sanctiora sunt.
tanto ab eis inutilius penaliusq tract̾ant᷑
unde cum adeccłiam scãm ueniunt. ipsi cor¬
rigendi sunt. non abonis uia uiolanda. quȩ
nec amalis mutata sunt. Audi gͦ cresconi.
dum breuiter et hoc demonstrabo.nchil de
dixisse ꝑ totam epl̃am tuã quo refelleres meã.
nisi forte quod me nomina deriuare uł decli¬
nare dociusti. ut adonato donatianos potiꝰ
quam donatistas dicerem. quam tamen gre¬
cam saltem declinationem eẽ concedis.ui¬
delicet quod ita donatistȩ adonato. ut euan¬
głiste ab euangłio nominentur. Qͦd te de-¬
lect̾ari dicis. ut ur̃is euangłium predicanti¬
bus asimili mutuata sit uocabuli declinatio.

Expanded text:
fenditur. sine diffidentia praedicatur. ostendi fenditur. sine diffidentia praedicatur. ostendi etiam, quam non debeatis ideo putare apud uos esse hominem baptizandum, quia et nos consentimus quod et haberi a uobis baptismus possit et dari, cum et illud dicamus pancta, quibus uti et mali possunt, quanto sanctiora sunt, tanto ab eis inutilius poenaliusque tractantur. unde cum ad ecclesiam sanctam ueniunt, ipsi corrigendi sunt, non a bonis illa uiolanda, quae nec a malis mutata sunt. Audi ergo, Cresconi, dum breuiter et hoc demonstrabo nihil te dixisse per totam epistulam tuam quo refelleres meam, nisi forte quod me nomina deriuare uel declinare docuisti, ut a Donato Donatianos potius quam Donatistas dicerem, quam tamen Graecam saltem declinationem esse concedis, uidelicet quod ita Donatistae a Donato ut euangelistae ab euangelio nominentur, quo te delectari dicis, ut uestris euangelium praedicantibus a simili mutuata sit uocabuli declinatio.
Abbreviated transcription (Latin):
nem dinmit. nolunt nobis¬
cum habere colloquium. Hac enim quasi pre¬
scriptione se in causa pessima putantes securis¬
simos. quam isi fallor et ueris certisq ratio¬
nib & maxime diuinarum scripturarum
exemplis penitus amputaui. quib dilucissi¬
me docui ascĩs predicatorib atq assertorib
uertatis etiam contra presentes eius aduer¬
sarios. nec tantum qui exodem popło quo
& illi fuerunt. uerum etiam contra aliem¬
genas & extraneos & unde precipue uanas
formidines inicitis imꝑitis. contra eos qui
dialecticam maxime ꝓfiterentur: habitũ
fuisse sermonem: ne contentiosissimus ha¬
beatur diligentissimus predicator. et ne li¬
tigator putetur impiger disputator. instanᷤ
scđm preceptum apłi oportune importune
ut doctrina sana contradicentes redarguan¬
tur. uaniloqui refellantur. inquieti corripi¬
antur: pusillammes consolentur. infirmi
suscipiantur: dum aduersus om̃s resistentes
uerbum salutis euangłicȩ cum patientia de¬

Expanded text:
nem dirimit, nolunt nobisnem dirimit, nolunt nobiscum habere conloquium. hac enim quasi praescriptione se in causa pessima putant esse tutissimos, quam, nisi fallor, et ueris certisque rationibus et maxime diuinarum scripturarum exemplis penitus amputaui, quibus dilucidissime docui a sanctis praedicatoribus atque adsertoribus ueritatis etiam contra praesentes eius aduersarios nec tantum qui ex eodem populo quo et illi fuerunt, uerum etiam contra alienigenas et extraneos et, unde praecipue uanas formidines inicitis imperitis, contra eos qui dialecticam maxime profiterentur habitum fuisse sermonem, ne contentiosissimus habeatur diligentissimus praedicator et ne litigator putetur inpiger disputator, instans secundum praeceptum apostoli oportune inoportune, ut doctrina sana contradicentes redarguantur, uaniloqui refellantur, inquieti corripiantur, pusillanimes consolentur, infirmi suscipiantur, dum aduersus omnes resistentes uerbum salutis euangelicae cum patientia de
Abbreviated transcription (Latin):
ut potuisti mentionem fecisti. s quid illud sit
nonte intellexisse ostendisti.quandoquidem
hoc de uisibili baptismo dic̾tum ẽe arbitraris.
quod licet sc̃m sit. neq ullomodo pretermitten¬
dum. qm̃ sacratissima significatione p̃pollet.
quam multi eum tamen accipiant non solũ
boni qui scđm ꝓpositum uocati sunt confor¬
mes fieri imagins filii di. sed etiam hi qui re¬
gnum di non possidebunt. In quib sicut dic̃
apłs et ebriosi et auari numerantur p̃uto qͦd
si ꝑtinatia deposita cogitaueris. uerum me di¬
cere tibi ipse facile respondebis. ut ñ queras
fontem signatum. et puteum aque uiuȩ. nͥ
quo hi qui displicent dõ duunitus non ꝑmit¬
tuntur accedere. Contuli. lege. Explicit liber
uperioris uoluminis tam
prolixo sermone puto quod
tandem aliquando ꝑsuasi¬
mus non esse in hoc laudan¬
dos ep̃os urõs neq apꝓban¬
dos. quod de causa dissensio¬
nis. quȩ nr̃ãm communio¬

Expanded text:
ut potuisti mentionem fecisti, sed quid illud sit ut potuisti mentionem fecisti, sed quid illud sit non te intellexisse ostendisti, quandoquidem hoc de uisibili baptismo dictum esse arbitraris. quod licet sanctum sit neque ullo modo praetermittendum, quoniam sacratissima significatione praepollet, quam multi eum tamen accipiant non solum boni, qui secundum propositum uocati sunt conformes imaginis filii dei, sed etiam hi qui regnum dei non possidebunt, in quibus, sicut dicit apostolus, et ebriosi et auari numerantur, puto quod, si pertinacia deposita cogitaueris, uerum me dicere tibi ipse facile resfontem signatum et puteum aquae vivae, nisi quo hi qui displicent Deo, divinitus non permittuntur accedere. Contuli, lege. LIBERSuperioris uoluminis tam prolixo sermone puto quod tandem aliquando persuasimus non esse in hoc laudandos episcopos uestros neque adprobandos. quod de causa dissensionis. quae nostram communio
Abbreviated transcription (Latin):
ut sicut concedimꝰ eẽ baptismum in parte
donati. simul etiam concedamus in eadem
societate quemquam baptirari oportere. Qͥa
sicut bonam legem potuit habere reprobus
populus iudeorum. sic bonũ sacramentum
potest habere reꝓba societas hereticoꝵ. Quid
autem ꝓprie detur in ȩccłia quod pret̃ illam
omnino non datur: suo loco sine difficultate
monstrabitur. Neq enim recte ageremus
cum hereticis quos habere baptismum confite¬
mur. ut omnimodo ad eccłiam catholicam ue¬
niant: nͥ ueniendo acciꝑent aliquid quod nec
alibi possint acciꝑe. et quod nisi acceꝑint. fru¬
stra et ꝑnitiose habeant quecunq alia quamuis
bona et ad legem di ꝑtinentia ubilibet accipe
potuerunt. Hoc enim quicquid ẽ qͦd scđ̾m seri¬
pturas certissimamq rationem inueniri potue¬
rit. non nisi insc̃a ȩccłia uł dari uł accipi posse.
Hoc ꝑtineb it ad fontem signatum. puteũ aquȩ
iuue. paradysum cum fructu pomorum. cuius

Expanded text:
ut, si concedimus esse baptismum in parte ut, si concedimus esse baptismum in parte Donati, simul etiam concedamus in eadem societate quemquam baptizari oportere, quia, sicut bonam legem potuit habere reprobus populus Iudaeorum, sic bonum sacramentum potest habere reproba societas haereticorum. quid autem proprie detur in ecclesia, quod praeter illam omnino non datur, suo loco sine difficultate monstrabitur. neque enim recte ageremus cum haereticis, quos habere baptismum confitemur, ut omni modo ad ecclesiam catholicam ueniant, nisi ueniendo acciperent aliquid, quod nec alibi possint , accipere et quod nisi acceperint frustra et perniciose habeant. quaecumque alia quamuis bona et ad legem dei pertinentia ubilibet accipere potuerunt hoc enim quidquid est, quod secundum scripturas certissimamque rationem inueniri potuerit non nisi in sancta ecclesia uel dari uel accipi posse, hoc pertinebit ad fontem signatum, puteum aquae uiuae, paradisum cum fructu pomorum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
manifestissimis testimoniis exeadem auẽto¬
ritate ꝓlatis onerabo: ut extiuis concessionib
nͥ nimium ꝑuicar esse uolueris ad hoc etiam
ꝑducaris. cum prius ostendero etiam epłe
meȩ eui respondere acontrario uolitisti. ni¬
chil de quod ad ueritatem ꝑtineat responde
potuisse. Hoc interim satis sit. quod ꝓpt̃ i¬
miam obstinationem hominum multa di¬
cenda arbitratus sum aduersus eos qui eum
habeant principalem causam malã. ab ea
discutienda prescriptione uolunt auertere
iudices. cum dieunt nullomꝰ sibi loquendũ
eẽ nobiscum. Probaui enim et de scripturis
scĩs. et quã potui ratione ꝑspicua. nec eloqñ¬
tiam quantam libet. nec dialecticam qualem¬
libet metuendam ẽẽ assertorib ueritatis. qͦ¬
minus assertores falsitatis disputando cum
eis et eos refellendo conuncant. Ubi etiam de¬
monstraui et illud quo te preter epłam meã
dixisti ẽẽ premotum. quam non sit conseqũs

Expanded text:
manifestissimis testimoniis ex eadem auctomanifestissimis testimoniis ex eadem auctoritate prolatis onerabo, ut ex tuis concessionibus, si nimium peruicax esse nolueris, ad hoc etiam perducaris, cum prius ostendero etiam -epistulae meae, cui respondere a contrario uoluisti, nihil te quod ad ueritatem pertineat respondere potuisse. Hoc interim satis sit, quod propter nimiam obstinationem hominum multa dicenda arbitratus sum aduersus eos, qui cum habeant principalem causam malam, ab ea discutienda praescriptione uolunt auertere iudices. cum dicunt nullo modo sibi loquendum esse nobiscum. probaui enim et de scripturis sanctis et quam potui ratione perspicua nec eloquentiam quantamlibet nec dialecticam qualemlibet metuendam esse adsertoribus ueritatis, quominus adsertores falsitatis disputando cum eis et eos refellendo conuincant. ubi etiam demonstraui et illud, quo te praeter epistulam meam dixisti esse permotum, quam non sit consequens,
Abbreviated transcription (Latin):
petro apło meliores sumus. quia non cogi¬
mus gentes iudaitare. quod ille fecisse pau¬
lo apło attestante et corrigente monstratur:
cum similider int̃ apłos de curumcisione
questio sicut postta de baptismo int̃ ep̃os
non parua difficuliate nutaret. Proinde
qͣmius huus rei certum de scripturis canonieis
non ꝓferatur exemplum. earundem tamenscri¬
pturarum etiam in hac re anobis tenetur ueri¬
tas. cum hoc facimus quod umuersȩ iã placuit
eccłiȩ quã ipsarum scripturarum commendat
auctoritas. ut qm̃ sca scriptura fallere non pot̃.
quisquis falli metuit huius obscuritate questi¬
onis eandem ȩccłiam de illa consulat qͣm sine
ulla ambiguitate scã scriptura demonstrat.
Si autem dubitas quod eccłiam que ꝑomnes
gentes numerositate copiosissima dilatatur
hec sc̃a scuptura commendat. neq enĩ si ñ ddu¬
bitares adhuc esses in parde donati. multis te

Expanded text:
Petro apostolo meliores sumus, quia non cogiPetro apostolo meliores sumus, quia non cogimus gentes iudaizare, quod ille fecisse Paulo apostolo adtestante et corrigente monstratur, cum similiter inter apostolos\' de circumcisione quaestio, sicut postea de baptismo inter episcopos, non parua difficultate nutaret. Proinde quamuis huius rei certum de scripturis canonicis non proferatur exemplum, earundem tamen scripturarum etiam in hac re nobis tenetur ueritas, cum hoc facimus quod uniuersae iam placuit ecclesiae, quam ipsarum scripturarum commendat auctoritas, ut, quoniam sancta scriptura fallere non potest, quisquis falli metuit huius obscuritate quaestionis, eandem ecclesiam de illa consulat, quam sine ulla ambiguitate sancta scriptura demonstrat. si autem dubitas, quod ecclesiam, quae per omnes gentes numerositate copiosissima dilatatur, haec sancta scriptura commendat — neque enim si non dubitares, adhuc esses in parte Donati —, multis te et
Abbreviated transcription (Latin):
par nobis causa ẽ. uerum nos multa ostendimꝰ
etiã ad legem dĩ ꝑtinentia ẽẽ apud eos qui ñ
sunt in eccłia. quȩ nemo ur̃m audet negare.
S cur tale aliquid nolitis & baptismum om¬
mno non uideo. nec uos posse demonstrare
confido. Sequimur sane nos in hac re etiam
canonicarum auctoritatem certissimam scrip¬
turarum. Neq enim parui momenti haben¬
dum ẽ. quod cum inter ep̃os anterioris ȩtatis
quam eẽ inciperet pars donati. ista questio
fluctuaret. et uarias haberet inter se collega¬
rum salua unitate sententias: hoc ꝑ uniuer¬
sam catholicam quȩ toto orbe diffunditur
obseruari placuit quod tenemus. Nam &
uos ꝓfertis concilium cypriani. quod aut ñ
ẽ factum. aut aceteris unitatis menbris a
quib ille non diuisus ẽ merito suꝑatum.
Neq enim ꝓpterea sumus cypriano ep̃o me¬
liores. si tamen censuit hereticos denuo bapti¬
rari. quia nos hoc recte non facimus.siẽ nec

Expanded text:
par nobis causa est. Verum nos multa ostendimus par nobis causa est. Verum nos multa ostendimus etiam ad legem dei pertinentia esse apud eos qui non sunt in ecclesia, quae nemo uestrum audet negare; sed cur tale aliquid nolitis et baptismum, omnino non uideo nec uos posse demonstrare confido. sequimur sane nos in hac re etiam canonicarum auctoritatem certissimam scripturarum. neque enim parui momenti habendum est, quod, cum inter episcopos anterioris aetatis, quam esse inciperet pars Donati, ista quaestio fluctuaret et uarias haberet inter se collegarum salua unitate sententias, hoc per uniuersam catholicam, quae toto orbe diffunditur, obseruari placuit quod tenemus. nam et uos profertis concilium Cypriani, quod aut non est factum aut a ceteris unitatis membris, a quibus ille non diuisus est, merito superatum. neque enim propterea sumus Cypriano episcopo meliores, si tamen censuit haereticos denuo baptizari, quia nos hoc recte non facimus, sicut nec
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit maior in natis mulierum. Longe
gͦ alia causa ẽ. Alioquin si paulus post ioħm
baptirauit. cum ambo inunitate xp̃i fue¬
rint. quantomagis debent ep̃ĩ ur̃i quia se ĩ
unitate xp̃i essent dicunt baptirare post col¬
legas suos. in quib collegis mores aliquos
recte reprehendunt. cum hoc fecerit paulus
qui nichil potuit in ioħe reprehendere: Ergo
illa alia causa ẽ alia ratio. de qua nunc disse¬
rẽ longum ẽ & in aliis nrĩs opusculis hinc
multa iam diximus. Ab hereticis gͦ ueni¬
entem ꝓbate inscripturis eanonicis denuo
baptiratum. Nam et nos ꝓferimus petro
dictum. qui locus ẽ semel non opus ẽhabet
iterum lauari. S etiã uos dicitis. Petrus ñ
fuerat apud hereticos baptiratus.Promde
quia nec uos potestis ꝓferre de scripturis qua¬
rum nobis ẽ communis auctoritas abhere¬
dicis uenientem denuo baptrratum. nec nos
ita susceptum. qͣntum adhanc rem attinet.

Expanded text:
surrexit maior in natis mulierum. longe surrexit maior in natis mulierum. longe ergo alia causa est. alioquin si Paulus post Iohannem baptizauit, cum ambo in unitate Christi fuerint, quanto magis debent episcopi uestri, quia se in unitate Christi esse dicunt, baptizare post collegas suos, in quibus collegis mores aliquos recte reprehendunt, cum hoc fecerit Paulus, qui nihil potuit in Iohanne reprehendere! ergo illa alia causa est, alia ratio, de qua nunc disserere longum est et in aliis nostris opusculis hinc multa iam diximus. ab haereticis ergo uenientem probate in scripturis canonicis denuo baptizatum. nam et nos proferimus Petro dictum: qui lotus est semel non opus habet iterum lauari. sed etiam uos dicitis: \'Petrus non fuerat apud haereticos baptizatus.\' proinde quia nec uos potestis proferre de scripturis, quarum nobis est communis auctoritas, ab haereticis uenientem denuo baptizatum nec nos ita susceptum, quantum ad hanc rem adtinet,
Abbreviated transcription (Latin):
audetis. Nunquid apud samaritanos circũ¬
cisus. si fien tunc uellet iudeus posset iterũ
circumcidi: Nonne illius hominis error
corrigeretur: signaculum autem fidei agni¬
tum ꝓbaretur: Et nunc sunt quidã hereti¬
ci qui se nararenos uocant. a nonnullis autẽ
simmacbiani appellantur: & cireumcisionẽ
habent iudeorum. & baptismum xp̃ianorũ.
Ac ꝑ hoc. quemadmodum si quis eorum ad iu¬
deos uenerit non potest iterum circumeidi:
sic cum ad nos uenerit. non debet iterum bap¬
tirari. Adhuc dicturi estis. aliud ẽ circũcisio
tudeorum: aliud baptismus xp̃ianoꝵ. Sed
cum illa umbra fuerit huiꝰ ueritatis. cur il¬
la cirtumcisio & apud hereticos iudeoꝵ ẽẽ po¬
ẽẽ: .ferte certe aliquẽ de scͥpturis canonicis ab
hereticis uenientẽ denuo baptiratũ. Nã qͦd iusse¬
rt̃ apłi quosdã post ioħ̃is baptismum in xp̃o ba¬
ptirari. longe alia causa ẽ. Neq enim ioħs
hereticus fuit. amicus ille sponsi qͦ nemo

Expanded text:
audetis. numquid apud Samaritanos circumaudetis. numquid apud Samaritanos circumcisus, si fieri tunc uellet Iudaeus, posset iterum circumcidi? nonne illius hominis error corrigeretur, signaculum autem fidei agnitum probaretur? et nunc sunt quidam haeretici qui se Nazarenos uocant, a nonnullis autem Symmachiani appellantur et circumcisionem habent Iudaeorum et baptismum christianorum; ac per hoc quemadmodum, si quis eorum ad Iudaeos uenerit, non potest iterum circumcidi, sic cum ad nos uenerit non debet iterum baptizari. ad hoc dicturi estis: \'aliud est circumcisio Iudaeorum, aliud baptismus christianorum. sed cum illa umbra fuerit huius ueritatis. cur illa circumcisio et apud haereticos Iudaeorum esse porum non potest esse? Proferte certe aliquem de scripturis canonicis ab haereticis uenientem denuo baptizatum. nam quod iusserunt apostoli quosdam post Iohannis baptismum in Christo baptizari, longe alia causa est. neque enim lohannes haereticus fuit, amicus ille sponsi quo nemo
Abbreviated transcription (Latin):
cum & apłin uideamꝰ etiã in ara gentilium
aquib ydola colebantur. dĩ nomen inuen¬
tum confirmasse potius quam negasse. Neq¬
enim ꝓpterea mutandus uł imꝓbandus est re¬
gius caracter inhomine.si erroris sui ueniam
et militandi ordinem arege impetrauerit qͥa
eundem caracterem quo sibi satellites congre¬
garet desertor infixit. aut ꝓpterea signa mu¬
tanda sunt ouib cum dnĩco gregi sociantur.
quia eis dñicum signum fugituius seruus
impressit. Quod si hȩc tanquam decipientia
formidatis. quia non sunt ȩccłiastica exẽpla.
qͣm qͣm & de ouib et de militib datas esse in
scripturis similitudines noueritis. ꝓpheticaꝵ
scripturarum quȩ dicuntur ueteris destam̃t
uolo aliquid dicere. qm̃ in noui testamenti
libris nec anobis nec auobis rei huius inue¬
nitur exemplum. Cicumcisionem certe pre¬
pucii infigura futuri baptismi xp̃i ab anti¬
quis obseruatã esse negare ut arbitror non

Expanded text:
cum et apostolum uideamus etiam in ara gentilium, cum et apostolum uideamus etiam in ara gentilium, a quibus idola colebantur, dei nomen inuentum confirmasse potius quam negasse. neqpropterea mutandus uel inprobandus est regius character in homine, si erroris sui ueniam et militandi ordinem a rege inpetrauerit, quia eundem characterem, quo sibi satellites congregaret, desertor infixit, aut propterea signa mutanda sunt ouibus, cum dominico gregi sociantur, quia eis dominicum signum fugitiuus seruus inpressit. Quodsi haec tamquam decipientia formidatis, quia non sunt ecclesiastica exempla, quamquam et de ouibus et de militibus datas esse in scripturis similitudines noueritis, propheticarum scripturarum quae dicuntur ueteris testamenti uolo aliquid dicere, quoniam in noui testamenti libris nec a nobis nec a uobis rei huius inuenitur exemplum. circumcisionem certe praeputii in figura futuri baptismi Christi ab antiquis obseruatam esse negare, ut arbitror, non
Abbreviated transcription (Latin):
eccliam. nec ideo non ẽ ipse. Unus enim ds̃.
una fides. uinum baptisma. una incorrupta
catholica ȩccłia. Non in qua sola unus deus
colitur sz inqua sola unus ds̃ pie coli¬
tur. Nec in qua sola una fides retietur. s in
qua sola una fides cum caritate retinetuꝵ.
Nec in qua sola unus baptismus habetur. s
in qua sola unus baptismus salubriter ha¬
betur. Promde unum dm̃. unam fidẽ. unũ
baptismum. unã in corruptã et catholicam
eccłiam. nobis consentientib tu ꝓposusti.
s non solum exhis id quod uolebas ñ effeci¬
sti. uerũ etiam ut exhis quod uolebamus te
admoneremꝰ nos multum adiuiusti. Uide gͦ
nos quam ꝓbabilem rationẽ sequamur. qͥ ea
quȩ scismatici uł heretici corruperunt cũ ad
nos inde ueniunt corrigimus. quȩ uero sic̃¬
nos acceperunt.tenuerunt. agnoscimꝰ & pro¬
bamus. ne commoti humanis uiciis ultra
iusticiã faciamꝰ ullam diumis reb mniuriã.

Expanded text:
ecclesiam nec ideo non est ipse. unus enim deus, ecclesiam nec ideo non est ipse. unus enim deus, una fides, unum baptisma, una incorrupta catholica ecclesia, non in qua sola unus deus colitur, sed in qua sola unus deus pie colitur, nec in qua sola una fides retinetur, sed in qua sola una fides cum caritate retinetur, nec in qua sola unus baptismus habetur, sed in qua sola unus baptismus salubriter habetur. Proinde unum deum, unam fidem, unum baptismum, unam incorruptam et catholicam ecclesiam nobis consentientibus tu proposuisti, sed non solum ex his id quod uolebas non effecisti, uerum etiam ut ex his quod uolebamus te admoneremus nos multum adiuuisti. uide ergo nos quam probabilem rationem sequamur, qui ea, quae schismatici uel haeretici corruperunt, cum ad nos inde ueniunt, corrigimus, quae uero sicut acceperunt tenuerunt, agnoscimus et probamus, ne commoti humanis uitiis ultra iustitiam faciamus ullam diuinis rebus iniuriam,
Abbreviated transcription (Latin):
eum qui iam apud uos erat utiliter habeatis.
De fide etiam iacob apłs cum loqueretur adu̾¬
sus eos qui sib quod crediderant sufficere arbi¬
trabantur et bene oꝑari nolebant. tu credis in¬
quit qm̃ unus ẽ ds̃. benefacis. Et demones
credunt. & contremiscunt. Nempe in unita¬
te eccl̃iȩ demones non sunt. nec ideo tamen
possumus dicere aliud eẽ quod credunt. cum
et dño iħu xp̃o direrint. quid nobis et tibi ẽ
fili dĩ: Unde et paulus apls. si habeã inquit
omnem fidem ita ut montes transferam. ca¬
ritatem non habeam nichil sum. Non autẽ
existimo ita quenquam desipere. ut credat ad
eccłiȩ ꝑtinere unitatem. eum qui non habet
caritatem. Sicut gͦ ds̃ unus colit᷑ ignoranter
etiam extra ȩccłiam. nec ideo non ẽ ipse. et fide ᷤ
una habetur sine cantate etiam extra ȩccł̃iam.
nec ideo non ẽ ipsa: ita et unus baptismꝰ habe¬
tur ignoranter et sine caritate etiam extra

Expanded text:
eum, qui iam apud uos erat, utiliter habeatis.\' eum, qui iam apud uos erat, utiliter habeatis.\' de fide etiam Iacobus apostolus cum loqueretur aduersus eos, qui sibi quod crediderant sufficere arbitrabantur et bene operari nolebant, tu credis, inquit, quoniam unus est deus? bene facis; et daemones credunt et contremescunt. nempe in unitate ecclesiae daemones non sunt, nec ideo tamen possumus dicere aliud esse quod credunt, cum et domino Iesu Christo dixerint: quid nobis et tibi est, fili dei? unde et Paulus apostolus: si habeam, inquit, omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. non autem existimo ita quemquam desipere, ut credat ad ecclesiae pertinere unitatem eum qui non habet caritatem. sicut ergo deus unus colitur ignoranter etiam extra ecclesiam nec ideo non est ipse, et fides una habetur sine caritate etiam extra ecclesiam nec ideo non est ipsa, ita et unus baptismus habetur ignoranter et sine caritate etiam extra
Abbreviated transcription (Latin):
sunt m ȩccłia in baptitandis hominib ob¬
seruari. non ideo ñ esse ipsum baptismũ exi¬
stimare debemꝰ. Fortasse adhuc dicas fieri ñ
posse ut etiam extra eccłiam idem ipse unꝰ
ds colatur. aut eadem fides qua confidemtr
axp̃m filium dei. unde petrus beatus appella¬
tus ẽ. etiam in eis qui non sunt in ȩccłia repꝑi¬
atur. Hoc gͦ restat ut ꝓbem.Habes in hoc iplo
beati pauli sermone quẽ supra ex actib apłoꝵ
commemoraui. cum de dõ loqueretur. quia
inscriptum in ara inuenerat ignoto deo.quẽ
uos inquit ignorantes colitis hunc ego annũ¬
tio uobis. Quid eis prestare cupiens: Ut eun¬
dem dm̃ quẽ preter ȩccłiam ignoranter atq
inutiliter colebant: in ȩccłia sapienter & salu¬
briter coles ent. Ita uobis et nos dicimꝰ quem
baptismum uos ignorantes obseruatis. eius
pacem uobis nos annuntiamus. non ut cũ
ad nos ueneritis alterum accipiatis: sed it

Expanded text:
sunt extra ecclesiam in baptizandis hominibus obsunt extra ecclesiam in baptizandis hominibus obseruari, non ideo non esse ipsum baptismum existimare debemus. Fortasse ad hoc dicas fieri non posse, ut etiam extra ecclesiam idem ipse unus deus colatur aut eadem fides, qua confitemur Christum filium dei, unde Petrus beatus est appellatus, etiam in eis qui non sunt in ecclesia repperiatur. hoc ergo restat ut probem. habes in hoc ipso beati Pauli sermone, quem supra ex Actibus apostolorum commemoraui, cum de deo loqueretur, quia inscriptum in ara inuenerat \'ignoto deo\': quem uos, inquit, ignorantes colitis, hunc ego adnutio uobis, quid eis praestare cupiens, nisi ut eundem deum, quem praeter ecclesiam ignoranter atque inutiliter colebant, in ecclesia sapienter et salubriter colerent? ita uobis et nos dicimus: \'quem baptismum uos ignorantes obseruatis, eius pacem uobis nos adnuntiamus, non ut, cum ad nos ueneritis, alterum accipiatis, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
unde de possim commemorare quod uolo.Cer¬
te enim ista ꝓposiusti inconcessionib meis.
ex quib me adducas ad intentionem tuã. unũ
dm ẽẽ. unam fidem. unum baptisma. unam
incorruptam et catholicam ȩccłiam. Quȩ eũ
inter nos conueniant putas exhis illud qͦd ñ
conuenit posse monstrari. apud eos qui nons̃
in hac una ȩccłia hoc unum baptisma eẽ non
posse. Ego autem dico posse. si non mutatur.
si hoc idem obseruatur. nec ideo fieri ut non sit
unum baptisma. quia ẽ et apud illos qui mu¬
na non sunt ȩccłia. Hoc audem ꝓbo ex his quȩ
in eadem sententia posiusti. de uno d̃o et una
fide. Inuenimus enim eundem dm extra ec¬
cłiam ab ignorantib coli. nec ideo fieri ut ñ
ipse sit ds̃ & fidem qua creditur. xp̃m ẽẽ fili¬
um di uiui inuenimus etiam eos qui non ꝑ¬
tinent ad menbra ȩccłiȩ confideri. nec ideo
fieri ut non sit una fides. Sic etiam cum in¬
uenimus eundem baptismum ab eis quiñ

Expanded text:
unde te possim commemorare quod uolo. cerunde te possim commemorare quod uolo. certe enim ista proposuisti in concessionibus meis, ex quibus . me adducas ad intentionem tuam, unum deum esse, unam fidem, unum baptismum, unam incorruptam et catholicam ecclesiam. quae cum inter nos conueniant, putas ex his illud quod non conuenit posse monstrari, apud eos qui non sunt in hac una ecclesia hoc unum baptismum esse non posse. ego autem dico posse, si non mutatur, si hoc idem obseruatur, nec ideo fieri ut non sit unum baptisma, quia est et apud illos qui in una non sunt ecclesia. hoc autem probo ex his, quae in eadem sententia posuisti de uno deo et una fide. inuenimus \'enim eundem deum extra ecclesiam ab ignorantibus coli nec ideo fieri, ut non ipse sit deus, et fidem, qua creditur Christum esse filium dei uiui, inuenimus etiam eos, qui non pertinent ad membra ecclesiae, confiteri nec ideo fieri, ut non sit una fides. sic etiam cum inuenimus eundem baptismum ab eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
habentes bonum baptismum bonos esse.
Utrumq gͦ respuatur. utraq sententia corn¬
gatur: ut qm̃ manifestum ẽ istos qui sciᷤ¬
mata faciebant bonos non fuisse. et tamen
bono baptismo baptiratos fuisse. illud etiã
manifestum sit non om̃s qui bonum habẽt
baptismum bonos eẽ. Ac ꝑ hoc non ideo te¬
nemur ut in parte donati baptirandum eẽ
aliquem concedamus. quia et partẽ donati
quam malam dicimꝰ. bonum baptismum
habere concedimus. Rursus ut exea con¬
sensione meadid quod non consentio deci¬
neres. posuisti scriptum eẽ unus ds. una fi¬
des.un ũ baptima. una incorrupta & uera
catholica eccłia. quȩ omnia concedo. et siali¬
quanto aliter scripta sint. S quid ad rem.
cum omnia sicut dixi ista concedam: Uerũ
quod ex his conaris efficere non efficitur.
uidelicet ut qui non sunt in una eccłia. non pos¬
sint habere unum baptismum. Quod omnino
falsissimũ ẽ. Et melius. quia et ipse posuisti

Expanded text:
habentes bonum baptismum bonos esse. habentes bonum baptismum bonos esse. utrumque ergo respuatur, utraque sententia corrigatur, ut, quoniam manifestum est istos, qui schismata faciebant, bonos non fuisse et tamen bono baptismo baptizatos fuisse, illud etiam manifestum sit non omnes, qui bonum habent baptismum, bonos esse. ac per hoc non ideo tenemur, ut in parte Donati baptizandum esse aliquem concedamus, quia et partem Donati, quam malam dicimus, bonum baptismum habere concedimus. Rursus ut ex ea consensione me ad id quod non consentio detineres, posuisti scriptum esse: unus unus, una fid.es, unum baptisma, una incorrupta et uera catholica ecclesia. quae omnia concedo, etsi aliquanto aliter scripta sunt. sed quid ad rem, cum omnia sicut dixi ista concedam? uerum quod ex his conaris efficere non efficitur, uidelicet ut, qui non sunt in una ecclesia, non possint habere unum baptismum, quod omnino falsissimum est. et melius quia et ipse posuisti,
Abbreviated transcription (Latin):
homines et habere et mali ẽẽ. baptismum uͦ
tale bonũ ẽẽ quod quisquis habuerit neces¬
sario bonus sit: Qͦd si dicere uolueritis falsũ
dicetis. Et ideo quid aliud falsum consequat᷑
attende. Quod non ideo commemorabo. ut
ex illo tuo falso ad alia falsa te adducam.s
ut hoc consequens cum falsum ẽẽ cognou̾is.
ut obhoc de liberes. illud quod precedit emen¬
des. Quid gͦ precedit ex uobis: Om̃s qui hñt
bonum baptismum bonos eẽ. Quid ẽ falsũ
euidens quod consequitur: bonos fuisse sci¬
licet illos qui scismata faciebant dicentes ego
quidem sum pauli. ego autẽ cephȩ. ego au¬
tem xp̃i. Quos arguens apłs ait. Diuisus ẽ
xp̃c: Nunquid paulus ꝓ uobis crucifixus
ẽ. aut in nomine patili baptirati estis: Sed
falsum ẽ quod isti bomi erant. exceptis eis qͥ
dicebant. ego autem.xp̃i. et tamen baptira¬
ti erant scõ baptismo xp̃i. Hoc itaq falsũ
quare secutum ẽ: Quia falsum precessit õs

Expanded text:
homines et habere et mali esse, baptismum uero homines et habere et mali esse, baptismum uero tale bonum esse, quod quisquis habuerit necessario bonus sit? quod si dicere uolueritis, falsum dicetis, et ideo quid aliud falsum consequatur adtende. quod non ideo commemorabo, ut ex illo tuo falso ad alia falsa te adducam, sed ut hoc consequens cum falsum esse cognoueris, ut ab hoc te liberes, illud quod praecedit emendes. quid ergo praecedit? ex uobis omnes, qui habent bonum baptismum, bonos esse. quod est falsum euidens, quo consequitur bonos fuisse scilicet illos, qui schismata faciebant dicentes: ego quidem sum Pauli, ego autem Cephae. ego autem Christi, quos arguens apostolus ait: diuisus est Christus? numquid Paulus pro uobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis? sed falsum est quod isti boni erant exceptis eis qui dicebant: \'ego autem Christi, et tamen baptizati erant sancto baptismo Christi. hoc itaque falsum quare secutum est? quia falsum praecessit omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ris posui paulum dixisse conceditis. Iam ergo
ꝓbaui concessionib ur̃is. quedam etiam bona.
legitima obesse tamen ñ legitime habentibus
et utentib. Cur non ita et baptismus qͣmuiᷤ
bonus et legitimꝰ non tamen omnib haben¬
tib ꝓdest: Tu quare tanquam certissimum ⁊
consequentissimum concludebas in parte do¬
nati ẽẽ hominem baptitandum. quia nos ⁊̃
ibi esse concedimus baptismum. et non at¬
cendebas posse nos dicere. ẽẽ ibi quidẽ baptis.¬
mum xp̃i. iustum. scm̃. et bonum. s pȩnalem
contrarium. ꝑniciosum inimicis corporis gͥ
quod ẽ eccłia. quȩ scdm ꝓmissa diuina inom¬
nib gentib dilatatur: Nunquid hic quod
dicas inuenies. ñ non ineis bonis ad dei legẽ
ꝑtinentib deputandum ẽẽ baptismũ qͣm poᷤᷤ¬
sunt homines et habere et boni ñ eẽ.sz ipsam
quidẽ legem et scientiã et sacrificium corꝑis
& sanguinis xp̃i talia bona ẽẽ quȩ possint

Expanded text:
ris posui Paulum dixisse conceditis, iam ergo ris posui Paulum dixisse conceditis, iam ergo probaui concessionibus uestris quaedam etiam bona legitima obesse tamen non legitime habentibus et utentibus; cur non ita et baptismus quamuis bonus et legitimus non tamen omnibus habentibus prodest? tu quare tamquam certissimum et consequentissimum concludebas in parte Donati esse hominem baptizandum, quia nos etiam ibi esse concedimus baptismum, nec adtendebas posse nos dicere esse ibi quidem baptismum Christi iustum, sanctum et bonum, sed poenalem contrarium perniciosum inimicis corporis Christi, quod est ecclesia, quae secundum promissa diuina in omnibus gentibus dilatatur? Numquid hic quod dicas inuenies nisi non in eis bonis ad dei legem pertinentibus deputandum esse baptismum, quae possunt homines et habere et boni non esse, sed ipsam quidem legem et scientiam et sacrificium corporis et sanguinis Christi talia bona esse, quae possint
Abbreviated transcription (Latin):
utendo ꝑbonum habeant malũ: Item ipse
apłs scientiam quandã ex lege quã & se ħre
dicebat et alios sine caritate tamen inutilem
dicit & noxiam. De sacrificiis inquit ydoloꝵ
scimus. quia om̃s seientiam habemus. Sci¬
entia inflat caritas uͦ edificat. Proinde & ista
scientia quamuis ad legẽ dĩ ꝑtineat. si in ali¬
quo sine caritate fuerit. inflat et nocet. Quid
de ipso corpore ⁊ sanguine dñi unico sacrificio
meũ non habebit in se uitam. nonne idẽ apłs
docet etiam hoc ꝑniciosum male utentibus
fieri: Ait enim. Quicunq manducauerit ĩ¬
digne et bibent calicem dñi indigne. reus erit
corporis et sanguinis dñi. Eoce quemadino¬
dum obsunt diuina et sc̃a male utentib. Cur
non hoc mͦ et baptismus.cur non ita inbono
baptismo non sunt boni heretici.quomodo
inbona lege non sunt bom iudei: Iam certe
ꝓbaui concendentib uobis. quandoquidem
paulo uos credere. et testimonia quȩ de scriptu¬

Expanded text:
utendo per bonum habebant malum? item ipse utendo per bonum habebant malum? item ipse apostolus scientiam quandam ex lege, quam et se habere dicebat et alios, sine caritate tamen inutilem dicit et noxiam: de sacrificiis, inquit, idolorum scimus quia omnes scientiam habemus. scientia inflat, caritas uero aedificat. proinde et ista scientia, quamuis ad legem dei pertineat, si in aliquo sine caritate fuerit, inflat et nocet. quid? de ipso corpore et sanguine domini, unico sacrificio meum, non habebit in se uitam, nonne idem apostolus docet etiam hoc perniciosum male utentibus fieri? ait enim: quicumque manducauerit indigne et biberit calicem domini indigne, reus erit corporis et sanguinis domini. Ecce quemadmodum obsunt diuina et sancta male utentibus; cur non hoc modo et baptismus? cur non ita in bono baptismo non sunt boni haeretici, quomodo in bona lege non sunt boni Iudaei? iam certe probaui concedentibus uobis, quandoquidem Paulo uos credere et testimonia quae de scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
eorum ad effundendum sanguinem. Contricio
& infelicitas in uiis eorum. et uiã pacis ñ cogno¬
uerunt. non ẽ timor dĩ ante ocłos eorum. Et ne
putarent hȩc in eos dicta qui non erant in lege
continuo subiecit. Scimꝰ autem qm̃ quecũq
lex dic̃ his qui in lege sunt ioquitur. ut omne
os obstruatur. et reus fiat omnis mundus deo.
Item alio loco dicit. Quid gͦ dicemꝰ: Lex peccatũ ẽ:
Absit. S peccatum non tognoui nͥ ꝑ legem. Nam
concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret non
concupisces. Occasione autem accepta. peccatũ
ꝑmandatum oꝑatum ẽ in me omnem concu¬
piscentiam. Item paulopost. peccatum inquit
accepta occasione ꝑ mandatum fefellit me. &
pulud occidit. Itaq lex quid ẽ sc̃ã & mandatũ
scm̃ et iustum et honum. Quod gͦ bonum ẽ.
mͥ fac̾tum ẽ mors: Absit. S peccatum ut
appareat peccatum: ꝑ bonum mͥ oꝑatum ẽ
mortem. Attendis quemadmodum lege lau¬
data. eos qui inlege sunt arguit. qͦd ea male

Expanded text:
nem. contritio et infelicitas in uiis eorum. et uiam pacis non cognouerunt. non est timor dei ante oculos eorum. et ne putarent haec in eos dicta, qui non erant in lege, continuo subiecit: scimus autem quoniam quaecumque lex dicit his qui in lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur et reus fiat omnis mundus deo. item alio loco dicit: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit; sed peccatum non cognoui nisi per legem; nam concuconcupisces. occasione autem accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. item paulo post: peccatum, inquit, accepta occasione per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum et iustummihi factum est mors? absit; sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. attendis quemadmodum lege laudata eos qui in lege sunt arguit, quotquot ea male
Abbreviated transcription (Latin):
uitione ꝓpt̃ mane laudaret: Aut quomͦ pre¬
cedebat mane ut in uerbo cognosceret quid
esset dõ postea faciendum. id ipsum etiã con¬
sequenter uesꝑe cognitura: si prius & postenꝰ
nichil fact̾um ẽ. quia omĩa simul fact̾a suñ:
Immo uͦ & prius atq posterius ꝑ sex dies quȩ
commemorata sunt. & simul omĩa facta suq̃:¬

Expanded text:
nitione propter mane laudaret? aut quomodo praenitione propter mane laudaret? aut quomodo praecedebat mane, ut in uerbo cognosceret, quid esset deo postea faciendum, id ipsum etiam consequenter uespere cognitura, si prius et posterius nihil factum est, quia omnia simul facta sunt? immo uero et prius atque posterius per sex dies quae commemorata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uerit oꝑa sua. de illo alibi non utiq dissonan¬
ter scͥptum ẽ. qͦd creauerit omĩa simul Ac ꝑ
hoc & istos diessex. uł septem. uł potiꝰ unum.
series septiesue repetitum. simul fec̃: qͥ fecit
omĩa simul. Quid gͦ opꝰ erat. sex dies tam di¬
stincte dispositeq narrari: Qtua scilicet hii
qui ñ possunt uidere qͦd dictum ẽ. creauit
omĩa simul: nͥ cum eis sermo tardiꝰ incedat᷑:
ad id quo eos duc̃ ꝑuenire ñ possunt. Quo¬
mͦ gͦ dicimꝰ sexies repetitã lucis illius presen¬
tiam ꝑ angłicam cognitionem auesꝑa ad
mane.cũ ipsa tria simul id÷ & diem & uespe¬
ram & mane semel ei habere sufficeret: cum si¬
mul uniuersam ereaturam sieut simul facta
ẽ inprimis atq in commutabilib rationib
ꝑ quas condita ẽ contemplaretur ꝓpt̾ dic̃.
& in eius ipsius natura cognosceret ꝓpt̃ ues¬
ꝑam. & creatorem ex ipsa etiã inferiore cog¬

Expanded text:
uerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanuerit opera sua, de illo alibi non utique dissonanter scriptum est, quod creauerit omnia simul. ac per hoc et istos dies sex uel septem. uel potius unum sexies septiesue repetitum, simul fecit, qui fecit omnia simul. quid ergo opus erat sex dies tam disqui non possunt videre quod dictum est, Creavit omnia simul, nisi cum eis sermo tardius incedat; ad id quo eos ducit, pervenire non possunt. modo ergo dicimus septies repetitam lucis illius praesentiam per angelicam cognitionem a uespere ad mane, cum ipsa tria simul, id est et diem et uesperam et mane semel ei habere suffecerit, cum simul uniuersam creaturam, sicut simul facta est, et in primis atque incommutabilibus rationibus, per quas condita est, contemplaretur propter diem et in eius ipsius natura cognosceret propter uesperam et creatorem ex ipsa etiam inferiore cog
Abbreviated transcription (Latin):
genere in auras erumꝑent: etiã si huc usq fie¬
rent qͦd de creata natura eoꝵ die uno id÷ t̾cio
factum scriptura narrauit: deinde qͦt dieb opꝰ
erat ut auesuolarent:si a siuis primordiis exi¬
stentes ad plumas & pennas ꝑ naturȩ suȩ nu¬
meros ꝑuenerunt: An forte oua tantũ creata
erant. cũ quinto die dictum ẽ. qͦd eiecerunt
aquȩ om̃e uolatile pennatum scdm suũ genꝰ:
Aut si ꝓpt̾ea rect̾e hoc dici potest. qͥa in illo hu¬
more ouorum iam erant omĩa que ꝑ nume¬
ros certos dierũ coalescunt & explicant᷑ quo¬
dammꝰ. qͥa inerant iã ipse numerosȩ rationes
in corꝑalit̃ corporeis reb intexte: cur ñ & ante
oua id ipsum recte dici potuerit. cum iã eedẽ
rationes in elemento humido fierent.quibus
alites ꝑ demporales sui cuiusq generis moras
orm & ꝑfici possent: De quo enim creatore scͥ¬
ptura ista narrauit qͦd sex dieb consumma¬

Expanded text:
genere in auras erumperent, etiam si hoc usque fiegenere in auras erumperent, etiam si hoc usque fieret, quod de creata natura eorum die uno, id est tertio factum scriptura narrauit. deinde quot diebus opus erat, ut aues uolarent, si a suis primordiis existentes ad plumas et pennas per naturae suae numeros peruenerunt? an forte oua tantum creata erant, cum quinto die dictum est, quod eiecerint aquae omne uolatile pennatum secundum suum genus? aut si propterea recte hoc dici potuit, quia in illo humore ouorum iam erant omnia, quae per numeros certos dierum coalescunt et explicantur quodammodo, quia inerant iam ipsae numerosae rationes incorporaliter corporeis rebus intextae, cur non et ante oua id ipsum recte dici potuerit, cum iam eaedem rationes in elemento humido fierent, quibus alites per temporales sui cuiusque generis moras oriri et perfici possent? de quo enim creatore scriptura ista narrauit. quod sex diebus consumma
Abbreviated transcription (Latin):
aut tanquam gressib ꝑuenit. Qua ꝓpt̾ qͣm
facilis ei efficacissimus motus ẽ tam facile ds̃
condidit omnia. qm̃ ꝑ illam sunt condita:
ut hoc qͦd nunc uidemus temporalib inter¬
uallis ea moueri adꝑagenda quȩ suo cuiq
genere competunt. exulis insitis rationibus¬
ueniat. quas tanquam seminaliter sparsit
ds̃ inictu condendi: cum dixit & facta sunt.
mandauit & creata sunt. Non itaq tarde in¬
stitutum ẽ. ut essent tarda quȩ tarda sunt. nec
ea mora sunt condita scła quȩ transcurunt
Hos enim numeros tempora ꝑagunt: qͦs cũ
crearentur non temporaliter acceꝑunt. Alio¬
quin si rerum naturales motiones dierumq
istorum qͦs nouimꝰ usitata spacia. cum hȩc pr¬
mitus uerbo dĩ fact̾a sunt cogitemus: ñ uno
die opꝰ erat s plurib. ut ea quȩ radicitus pul¬
lulant terrãq uestiunt. subter primit᷑ germi¬
narent: deinde certo numero dierũ ꝓ suo qͦq

Expanded text:
aut tanquam gressibus pervenit. Quapropter quam aut tanquam gressibus pervenit. Quapropter quam facilis ei efficacissimus motus est, tam facile Deus condidit omnia; quoniam per illam sunt condita: ut hoc quod nunc videmus temporalibus intervallis ea moveri ad peragenda quae suo cuique generi competunt, exveniat, quas tanquam seminaliter sparsit Deus in ictu condendi, cum dixit, et facta sunt; mandauit, et creata sunt. Non itaque tarde institutum est, ut essent tarda, quae tarda sunt, nec ea mora sunt condita saecula, qua transcurrunt. hos enim numeros tempora peragunt, quos cum crearentur non temporaliter acceperunt. alioquin si rerum naturales motiones dierumque istorum, quos nouimus, usitata spatia, cum haec primitus uerbo dei facta sunt, cogitemus, non uno, die opus erat, sed pluribus, ut ea, quae radicibus pullulant terramque uestiunt, subter primitus germinarent, deinde certo numero dierum pro suo quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habet uesꝑam quia non ẽ facta sic̃ creatura.
ut posset etiam ipsius geminari cognitio. tan¬
quã prior & maior in uerbo dĩ sicut in die: &
postenor ac minor in se ipsa sic̃ in uesꝑa. S si
omnia simul mens angłica potest. quȩ singil¬
latim ꝑ ordinem conexarum causarum sermo
distinguit: nunquid etiã quȩ fiebant uelut
ipsũ firmamentum. uelut aquarũ cong̾gatio
speciesq nudata terrarum. uelut fructicum
& arboꝵ germinatio. luminariũ & syderum
confirmatio. a quatilia terrestriaq animan¬
tia. simul omnia fac̾ta sunt. ac ñ potius ꝑ in¬
terualla tempoꝵ scđdm p̃finitos dies: An forte
ñ sic̃ ea scdm motus eoꝵ naturales nunc exꝑi¬
mur. ita etiam cum primitus instituta sunt
cogitare debemus: s scđ̾m mirabilem atq in¬
effabilem uirtutem sapientiȩ dĩ que attingit
a fine usq ad finem fortiter & disponit omĩa
suauiter: Neq enim & ipsa gradib attingit.¬

Expanded text:
non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, non habet uesperam, quia non est facta sicut creatura, ut posset etiam ipsius geminari cognitio, tamquam prior et maior in uerbo dei sicut in die et posterior ac minor in se ipsa sicut in uespera. Sed si omnia simul mens angelica potest, quae singillatim per ordinem conexarum causarum sermo distinguit, numquid etiam quae fiebant, uelut ipsum firmamentum, uelut aquarum congregatio speciesque nudata terrarum. uelut fruticum et arborum germinatio, luminarium et siderum conformatio, aquatilia terrestriaque animantia, simul omnia facta sunt, ac non potius per interualla temporum secundum praefinitos dies? an forte non, sicut ea secundum motus eorum naturales nunc experimur, ita etiam cum primitus instituta sunt cogitare debemus, sed secundum mirabilem atque ineffabilem uirtutem sapientiae dei, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? neque enim et ipsa gradibus a