comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes ad gtõeꝓnauionẽ .⁊ ꝑumꝰ iustificationẽ ĩõs hoĩes ĩ rtificatio¬
nẽ utte & si qua atia testimonia declarane. neminẽ
nasci ex adam nisi iuncło delicti et dampnationis
obstrictum. neminẽq indeuibari insi rtnascendo ꝑ
xp̃m. tã inconcusse ten̾e debem᷑: ut stiamꝰ eum qͥ hoc
negau̾it nullo modo adxp̃i fidem. et ad eam quieꝑ¬
xp̃m datur pusillis et magnis di gram ꝑtinere. Uñ¬
siorigo anime lateat. dum tam̃ redemtio clareat. ꝑi
camur quomodocq nati fuerimi̾. hactemꝰ autẽ dici¬
ĩ sine picło lat̃e anme originẽ ut ñ tam̃ eam par¬
tẽ fi cẽ credamus s c̃aturã nec de donatam s abiuo
factam atq meiꝰ genus ad optandammirabui dig¬
mhoc corpus corruptibile quo grauatur ꝗs ulue eã
rute incelestib uł in quib ubet aliis mundipartubꝰ.
antea male gesta m̃ita cõpulerint: Nondum emin
natos apłs cum de rebecte geminis loqueret᷑. nichu

Expanded text:
us iustificationem in omnes homines in iustificationem uitae et si qua alia testimonia declarant neminem nasci ex Adam nisi uinculo delicti et damnationis obstrictum neminemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, qui hoc negaueritChristum datur pusillis et magnis, Dei gratiam pertinere. Undsi origo animae lateat, dum tamen redemptio clareat, percamur, quomodocumque nati fuerimus. 4. Hactenus autem dicimus sine periculo latere animae originem, ut non tamen eam partem dei esse credamus sed creaturam nec de deo natam sed ab illo factam atque in eius genus adoptandam mirabili digin hoc corpus corruptibile, quo grauatur, quod illuc eam uitae in caelestibus uel in quibuslibet aliis mundi partibus antea male gestae merita compulerunt; nondum enim natos apostolus. cum de Rebeccae geminis loqueretur, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ uicerint inmici eccłe decipiendis insidiabim¬
tur infirmis. tuuͦ. iam fecisti unde inimici eccłẽ.
lib̾atis confundantur in firmis: ꝓinde sufficere
uisum ẽ ut ipse quibr xp̃iano iure potueris ami¬
ca fiducia istam epłam legas. Sic emm extuo facco
fieri posse in africa credunt: qd̃ forte dum putãt
fieri ñposse pigrescunt. In sidias autẽ quas ipsi
heretici distorto corde moliuntur. qm̃ ipsi eos ar¬
bitrantur ualere aliquid inpossessione. xp̃i. ani¬
mo tuo nec scribere uolur: audies tamen hec afr̃i¬
b meis. quos plurimum cõmendo eximietat tue
nec intam magna tamq mopinata salute ho¬
minum. dequib ꝑte catholica mat̾ exultat. asꝑne¬
ris euam suꝑflua metuentes

Expanded text:
eorum uicerint inimici ecclesiae, decipiendis insidiabuneorum uicerint inimici ecclesiae, decipiendis insidiabuntur infirmis; tu uero iam fecisti, unde inimici ecclesiae liberatis confundantur infirmis. proinde sufficere uisum est, ut ipse, quibus Christiano iure potueris, amica fiducia istam epistulam legas. sic enim ex tuo facto fieri posse in Africa credunt, quod forte dum putant fieri non posse, pigrescunt. insidias autem, quas ipsi haeretici distorto corde moliuntur, quoniam risi eos arbitratos ualere aliquid in possessione Christi animo tuo, nec scribere uolui. audies tamen haec a fratribus meis. quos plurimum commendo eximietati tuae, ne in tam magna tamque inopinata salute hominum, de quibus per te catholica mater exultat, aspernere etiam superflua metuentes
Abbreviated transcription (Latin):
te cognitum amplectens. exultaui. ut gratularer
as litt̾as mittertm: qualecumq specim̃ cordis et
amoris erga te mei. neq enim ampliꝰ potui. Sed
queso ne tu haccenus quicquid te diligo. metia¬
ris. Plectam transi hanc epłam transitu inuisi¬
bili qui int̾ fitẽt ꝑge cogitando inpect̃ meum:
& cerne quid illic. agatur dete: patebit enim ocu.¬
lo caritatis cubiculum caritatis qd̃ claudimus
adu̾sus nugas tumultuosas scłicum illic dum
adoram̃ et uioebis ibi delitias lecitie mee detam
bono oꝑe tuo: quas nec ungua effari. nec stilo ex¬
pͥmere ualeo: ealentes atq flagrantes in sacrifitio
laudis eĩ: quo inspirante hoc uoluisti: et quo
ad iuuante potiusti: Gratias deo suꝑ in enarra¬
biu dono. Oquam multorum. tecum pariter
sideramus inaffrica: dequali tuo letamur. Sed il¬
los ꝑiculosum ẽ exortari. tͥ seturum ẽ gratulari: Il¬
lienim forte non fatient. et tam qm nos in ammo

Expanded text:
te cognitum amplectens exultaui, ut gratularer te cognitum amplectens exultaui, ut gratularer as litteras mitterem qualecumque specimen cordis et amoris erga te mei; neque enim amplius potui. sed quaeso, ne tu hactenus, quicquid te diligo, metiaris. perlectam transi hanc epistulam transitu inuisibili, qui intus fit, et perge cogitando in pectus meum et cerne, quid illic de te agatur. patebit enim oculo caritatis cubiculum caritatis, quod claudimus aduersus nugas tumultuosas saeculi, cum illic dominum adoramus, et uidebis ibi delicias laetitiae meae de tam bono opere tuo, quas nec lingua effari nec stilo exprimere ualeo, calentes atque flagrantes in sacrificio laudis eius, quo inspirante hoc uoluisti et quo adiuuante potuisti. gratias deo super inenarrabili dono. O quam multorum tecum pariter sideramus in Africa, de quali tuo laetamur! sed illos periculosum est exhortari, tibi securum est gratulari. illi enim forte non facient et, tamquam nos in animo
Abbreviated transcription (Latin):
notior michi eẽs. qm cum int̾iorem tuum. pacis
decore pulchrum ac u̾itatis luce radiantẽ. inumꝰ
tui facti candore conspexi. Consperi et agnoui: ag¬
noui et amaui. huic nunc loquor. huic scribo. di¬
lecto amico meo: qui michi corpore absenti. abscris
innotuit. Uerum autẽ iam simul erarus. et con¬
iuncti subuno capite iuuuebamus̾. incuius carita¬
te nisi tadicatꝰ eẽs. non tibi tam dilecta catholica
unitas foret: nec colonos tuos afros. eo t̾rarum
unde donatistarum furor exortus ẽ. hoc ẽ inme.¬
dia consulari numidia consticutos. tali ad mo¬
neres alloquior tanto feruore sp̃c animares. ut
deuocione ꝓmptissima. ad siquendum eligerent.
qd̃ te tantum ac talem uirum. ñ tnsi agnita u̾i¬
tate sequi cogitarent. et tam longe ate locorum
int̾uallis remoti itent subidem capud atq in
eiꝰ menbris tecum in et̾num deputarent᷑ cuiꝰ
p̃cepto tͥ temporalit̃ seruiunt. In hoc gͥ tuo facto

Expanded text:
notior mihi esses, quam cum interiorem tuum pacis notior mihi esses, quam cum interiorem tuum pacis decorem pulchrum ac ueritatis luce radiantem in unius tui facti candore conspexi, conspexi et agnoui, agnoui et amaui. huic nunc loquor, huic scribo dilecto amico meo, qui mihi corpore absenti absens innotuit. uerum autem iam simul eramus et coniuncti sub uno capite uiuebamus, in cuius caritate nisi radicatus esses, non tibi tam dilecta catholica unitas foret nec colonos tuos Afros eo terrarum, unde Donatistarum furor exortus est, hoc est in media consulari Numidia constitutos tali admoneres adloquio, tanto feruore spiritus animares, ut deuotione promptissima ad sequendum eligerent, quod te tantum ac talem uirum non nisi agnita ueritate sequi cogitarent, et tam longe a te locorum interuallis remoti irent sub idem caput atque in eius membris tecum in aeternum deputarentur, cuius praecepto tibi temporaliter seruiunt. In hoc ergo tuo facto
Abbreviated transcription (Latin):
sertim quia timorem nr̃m ñ imꝑbabili defensi¬
one lenisti: Paruulos tuos resalutamus. et in
xp̃o tͥ grandescere optamꝰ qui iam inhac etate
cernunt qm sit amor. huĩ seculipiculosus & noti
atq utiuam cum magna et dura qͣtiuntur. par¬
ua et flexibilia corrigantur. De domo illa quid
dicam: insi benignissime tue cure grãs agam: Nã
eam qmͣ dare possumus nolunt: qmͣ uolunt. añ
dare ñ possumus. Neq enim sicut faiso audiert̃
a decessore meo. relicta ẽ eccłe: s int̾ antiqua eius
p̃dia possidetur et antiq alfi eccle sic coheret quẽ¬
admodum ista dequa agitur alteri. Augͦnꝰ. ad pã¬
suspitiendo. atq in xp̃i iuscerib dilec¬
tissimo fiuo pammachio: augustinus
in dominosalutem. Bona oꝑa tua xpi
gratia germinantia: te nobis in menbris eiꝰ hono¬
randumet plane notissimum. dilectissimumq
fecerunt. Neq enĩ si cotidie fatiem tuam iuderẽ

Expanded text:
sertim quia timorem nostrum non inprobabili defensisertim quia timorem nostrum non inprobabili defensione lenisti. paruulos tuos resalutamus et in Christo tibi grandescere optamus, qui iam in hac aetate cernunt, qatque utinam cum magna et dura quatiuntur, parva et flexibilia corrigantur. De domo illa quid dicam, nisi benignissimae tuae curae gratias agam? Nam eam, quam dare possumus, nolunt; quam volunt autem, dare non possumus. Neque enim sicut falso audierunt, a decessore meo relicta est Ecclesiae, sed inter antiqua ejus praedia possidetur et antiquae alteri ecclesiae sic cohaeret, quemadmodum ista de qua agitur, alteri. EPISTOLA SUSCIPIENDO ATQVE IN CHRISTI VISCERIBUS DILECTISSIMO FILIO PAMMACHIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Bona opera tua Christi gratia germinantia te nobis in membris eius honorandum et plane notissimum dilectissimumque fecerunt. neque enim, si cotidie faciem tuam uiderem,
Abbreviated transcription (Latin):
litt̃is mestificari noliusteꝓdest aliquud qnͣtum
ego arbitror: stiam ista coguoscere. pͥmo quia
iniustum ẽ gaudere uelle cum gaudentib.
et flere. non uelle cum flentib: deinde quia tri¬
bulatio patientiam oꝑatur. patientia pbatio¬
nem. ꝓbatio spem: spes autem ñ confundit᷑.
quia karitas dĩ diffusa ẽ incordib nris. ꝑ
spm̃ sanctum qui datus ẽ nob̾: absit itaq ut
recusemus audire etiam que atuara et cristia
alia menbra: nec ip̃a mal ĩ relaiatio. fit ꝑ cõmum¬
otiẽ cladis sed ꝑ solatium caritatisut qmͣins aliiferẽ
ꝓbatio. spes duectio. sp̃cq cõmunis ẽ: Om̃s autẽ
nos dñs consolatur. qui et hec temporalia mala
p̃dicit. et post hec bona eterna cepmisit: nec oebet
cump̃uatur in fringiqui uult post p̾lium eoro¬
nariaures illo subministrante certantib qui p̃p¬
at in effabilia dona uiccorib. Rescͥpta illa nr̃a.
ñtibi ad nos auferant scribendi fidutiam: pre¬

Expanded text:
litteris maestificari noluisti. prodest aliquid, quantum litteris maestificari noluisti. prodest aliquid, quantum ego arbitror, etiam ista cognoscere, primo quia iniustum est gaudere uelle cum gaudentibus et flere non uelle cum flentibus, deinde quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes autem non confundit, quia caritm sanctum, qui datus est nobis . 2. Absit itaque ut recusemus audire etiam quae amara et tristia alia membra . Nec ipsa mali relevatio fit per communionem cladis, sed per solatium charitatis, probatio, spes, dilectio spiritusque communis est. omnes autem nos dominus consolatur, qui et haec temporalia mala praedixit et post haec bona aeterna promisit. nec debet, cum proeliatur, infringi, qui uult post proelium coronari, uiret illo subministrante certantibus, qui praeparat ineffabilia dona uictoribus. Rescripta illa nostra non tibi ad nos auferant scribendi fiduciam, prae
Abbreviated transcription (Latin):
toq sancte. laudabiu famule di ita¬
lice: angustinus in dnõ salutẽ. Tres
epłas tur benignitatis accepam: cũ
ista rescripsi. Iñam que ad huc meas litteras
exigebat. alt̾am que ad te iam ꝑuenisse inclica¬
bat t̾ciam que beniuolentissiman ꝓ nob̾ cutã
tuã.etiam de domo clarissimi et egregn iuuenis
iuliani. que nr̃is ad heret parietb continebat
qua accepta continuo respondere ñ distulĩ qͥa
ꝓcurator exinietatis tuc cito se romam posse
mutere scͥpsit. Cuiꝰ uit̾is grauit̾ contristati sumꝰ.
qd̃ ea que illic in urbe uł circa urbem gerun
tur. ñ nobis insinuare curauit: ut ccrtum apud
nos fieret qd̃ in certe fame credere nolebamus.
fr̃m quippe litt̾is ante transmissis. qmͣuis mo¬
lesta et dura. multo tam̃ leuiora nuntiata st̃.
plus sane qmͣ dicipotest miratꝰ sum. qd̾ nec tan¬
tionib urĩs insinuauerit: que utiq ꝑuiscera
caritatis et nr̃e sunt nisi forte fatiendum non
putasti. qd̃ nichii ꝓdesse dixisti. aut nos tius

Expanded text:
 LAUDABILI FAMULAE DEI ITALICAE ACGOSTINUS. IN DOMINO SALUTEM. Tres epistulas tuae benignitatis acceperam, cum ista rescripsi: unam, quae adhuc meas litteras exigebat, alteram, quae ad te iam peruenisse indicabat, tertiam, quae beniuolentissimam pro nobis curam tuam etiam de domo clarissimi et egregii iuuenis Iuliani, quae nostris adhaeret parietibus, continebat. qua accepta continuo respondere non distuli, quia procurator eximietatis tuae cito se Romam posse mittere scripsit. cuius litteris grauiter contristati sumus, quod ea, qutur, non nobis insinuare curavit, ut certum apud nos fieret quod incertae famae credere nolebamus. Fratrum quippe litteris ante transmissis, quamvis molesta et dura, multo tamen leviora nuntiata sunt. Plus sane quam dici potest miratus sum, quod nec tantionibus vestris insinuaverit; quae utique per viscera caritatis et nostrae sunt, nisi forte faciendum non putasti, quod nihil prodesse duxisti aut nos tuis
Abbreviated transcription (Latin):
to. In recenti autẽ cõmonitorio tuo cui nunc respon-¬
di. duo quesieras quorum utrumq tractatũ est.
unum latius. alt̾um breur᷑ depetri sciicet apli
uerbis. & de amma dñi: Exemplum sane littera¬
rum tuarũ. que continent int̾rogationẽ utrũ dei
substantia corporalit̾ uelut in loco iuderi possie:
et apud nos nescio quomodo ab errauerunt nec
inueniri cum dui quererentur potuerunt: iternĩ
aminoneo mutere ne graueris.

Expanded text:
to. in recenti autem commonitorio tuo, cui nunc responto. in recenti autem commonitorio tuo, cui nunc respondi, duo quaesieras, quorum utrumque tractatum est, unum latius alterum breuius, de Petri scilicet apostoli uerbis et de anima domini. exemplum sane litterarum tuarum, quae continent interrogationem, utrum dei substantia corporaliter uelut in loco uideri possit, et apud nos nescio quo modo aberrarunt nec inueniri, cum diu quaererentur, potuerunt, iterum admoneo mittere ne graueris.
Abbreviated transcription (Latin):
et dicit petrus ꝓpt̃ hoc et mortuis euatigeliratum
telligi: ꝓpt̾ hoc enim in hac uita et mortins euan-¬
geluatum ẽ id ẽ infidelib et iniquis: ut cum credi¬
derint muoicentur quidem sed̾m hoĩes incanns hoc
c̃ indiu̾sis tͥbulationib et ipsa morte carnis. unde
et inipso fuerant mortificati. cum morte infidelita¬
tis & impietatis detinerentur: hec expositio u̾boꝵ
petri cui displicet. uł cui etiam si ñ displicet. non ta¬
mñ sufficit: quetat ea scd̃m in feros intelugere. Qui
siualuerit illa quib me moueri supra cõmemora
mita soluere ut corum auferat dubitationẽ. im¬
ꝑtiat et mͥ. Qd̃ si sactum fuerit: poterunt illa uer¬
ba utroq modo intelligi. Ista sententia denulla
falsitate conuincitur: ad iulas autẽ questiones qs
ante misisti excepta dei uisione ꝑ corpus. unde
maĩ opus moliendũ est ut potui respondr. et ꝑ
asellum diaconum misi qd̃ te accepisse. iam pu-¬

Expanded text:
et dicit Petrus: Propter hoc et mortuis euangelizatum,et dicit Petrus: Propter hoc et mortuis euangelizatum,tellegi. propter hoc enim in hac uita et mortuis euangelizatum est, id est infidelibus et iniquis, ut, cum crediderint, iudicentur quidem secundum homines in carne. hoc est in diuersis tribulationibus et ipsa morte carnis. unde et in ipso fuerant mortificati, cum morte infidelitatis et impietatis detinerentur. Haec expositio uerborum Petri cui displicet uel cui, etiamsi non displicet, non tamen sufficit, quaerat ea secundum inferos intellegere. qui si ualuerit illa, quibus me moueri supra commemoraui, ita soluere, ut eorum auferat dubitationem, impertiat et mihi. quod si factum fuerit, poterunt illa uerba utroque modo intellegi; ista sententia de nulla falsitate conuincitur. ad illas autem quaestiones, quas ante misisti, excepta dei uisione per corpus, unde maius opus moliendum est, ut potui, respondi et per Asellum diaconum misi, quod te accepisse iam pu
Abbreviated transcription (Latin):
ea re quippe uiuificatus ẽ in qua fuerat mortifica¬
tus. Ergo de carne dictum ẽ: Ipsa enim reuixit am¬
ma redeunte quia ipsa erat mortua anima rece¬
dente. Mortificatus gͦ carne dictus ẽ: quia scism
sabat. etiam ipsa caro uunificata surrexit: inqͣ mo¬
do ad homines uenit. ꝓ inde etiam illud qd̃ postea
dictum ẽ de in tredulis qui reddent rationem ei qui
paratus est iudicare uiuos et mortuos: ñ est conse¬
quens ut eos hic intelligamꝰ mortuos qͥ decorpore
ixierunt: fieri enim potest ut mortuos ddixerit in¬
fideles hoc ẽ in anima mortuos: dequalib dicitur
dimitte mortuos sepelut mortuos suos: uiuos au¬
dem qui credunt iom̃ non frustra audientes sur¬
ge qui dormis et ex surge amortius. et illuminabit
te xp̃c: Bequalibi etiam ipse dñs dicre. Hemet hora
et nunc ẽ qnͣdo mortui audufnt uocem filii der
et qui audierint uuent: ꝓindeetiam qd sequitur

Expanded text:
ea re quippe uiuificatus est, in qua fuerat mortificaea re quippe uiuificatus est, in qua fuerat mortificatus. ergo de carne dictum est; ipsa enim reuixit anima redeunte, quia ipsa erat mortua anima recedente. mortificatus ergo carne dictus est, quia secundum at et praedicabat, etiam ipsa caro uiuificata surrexit, in qua modo ad homines uenit. to Proinde etiam illud, quod postea dictum est de incredulis: Qui reddent rationem ei, qui paratus est iudicare uiuos et mortuos, non est consequens, ut eos hic intellegamus mortuos, qui de corpore exierunt. fieri enim potest. ut mortuos dixerit infideles, hoc est in anima mortuos, de qualibus dicitur: Dimitte mortuos, sepeliant mortuos suos, uiuos autem, qui credunt in eum non frustra audientes: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis et inluminabit te Christus, de qualibus etiam ipse dominus dicit: Veniet hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei et, qui audierint, uiuent. proinde etiam quod sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
ñexilla una ꝓpagantur et sola ex adam caro tͣhit
originale peccatum: Ita sibi creauit ammam d̾i fuliꝰ
ut cct̾is creat. qm̃ non tamen carm peccati miscuit.
sed similitudini carnis peccati. Sumpsit enĩ exuir¬
gine ueram qͥdem carnis substantiam. ñ tam̃ pec¬
cati carnem quia ñ extarnali concupistentia siue
seminatam siue conceptam. mortalẽ sane ac ꝑeta¬
tes mutabilem. tamqm carni peccati sinc peccato
simillimam: ac ꝑhoc quetumq de anima opimo
uera sit qͣrum nullã temere affirmare adhuc au¬
deo. insi tantum illam repudiare qua creduntur
anime ꝓmeritis. nescio quoꝵ supiorum accuũ
suoꝵ singule in singula corpora. tamqm̃ incarte.¬
res trudi: certe anima xp̃i. non solum in mortalis
scd̃m ceterarum naturam. sed eo lata nullo morti¬
ficata peccato uł dampnatione punita ẽ. quibus
duab causis mors anime intelligi potest: et idco
ñ scd̃m ipsam dicipotuit xp̃c iuuificatus spũ In

Expanded text:
non ex illa una propagantur et sola ex Adam caro trahit non ex illa una propagantur et sola ex Adam caro trahit originale peccatum, ita sibi creauit animam dei filius, ut ceteris creat, quam non tamen carni peccati miscuit sed similitudini carnis peccati. sumpsit enim ex uirgine ueram quidem carnis substantiam, non tamen peccati carnem, quia non ex carnali concupiscentia siue seminatam siue conceptam, mortalem sane ac per aetates mutabilem tamquam carni peccati sine peccato simillimam. Ac per hoc, quaecumque de anima opinio uera sit, quarum nullam temere adfirmare adhuc audeo nisi tantum illam repudiare, qua creduntur animae pro meritis nescio quorum superiorum actuum suorum singulae in singula corpora tamquam in carceres trudi, certe anima Christi non solum inmortalis secundum ceterarum naturam sed etiam nullo mortificata peccato uel damnatione punita est, quibus duabus causis mors animae intellegi potest, et ideo non secundum ipsam dici potuit Christus uiuificatus spiritu. in
Abbreviated transcription (Latin):
cr̃mpassione ẽẽt carne mortificatus Quid ẽ enĩ qd̃
unuficatꝰ est spi.nisi qd̃ eadem caro qua sola fuerat
mortificatus uiuificante spũ resurrexit: slam qd̃
fuerat amima mortificatus iħc. hoc c̃ eo spñ qui in
hominib ẽ. qͥs audeat dicere cum mors atime.
ñ sit insi peccatum: aqͦille omnino in munis fure:
cũꝓnobis carne mortificaretur. Si enĩ oĩum hõĩu
anime exilla una sunt que sufflata ẽ pͥmo homi¬
ni ꝑquem peccatum intrauit in mundum.
et ꝑpeccatum mors. & ita in omnes homines
habuit omnino peccatũ. uł originale uł ꝓpͥum. ꝓpt̃
non debebat exsoluit. in qͦ princeps mundi mortis¬
q p̃positus nichil inuenit. neq enim absurdum ẽ
ut qui pͥmo homĩ animã creauit. crearet et sibi:
aut si et ipsa in de ẽ eam suscipiendo mundauit.
ut sine ullo ꝓrsus peccato. uł ꝑpetrato uł traducto.
ad nos ueniens de uirgine nasceretur. Si autẽ anime

Expanded text:
cum in passione esset carne mortificatus. quid est enim, quod cum in passione esset carne mortificatus. quid est enim, quod uiuificatus est spiritu, nisi quod eadem caro, qua sola fuerat mortificatus, uiuificante spiritu resurrexit? Nam quod fuerit anima mortificatus Iesus, hoc est eo spiritu, qui hominis est, quis audeat dicere, cum mors animae non sit nisi peccatum, a quo ille omnino immunis fuit, cum pro nobis carne mortificaretur? si enim omnium hominum animae ex illa una sunt, quae sufflata est primo homini, per quem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines habuit omnino peccatum uel originale uel proprium. pnon debebat, exoluit, in quo princeps mundi mortisque praepositus nihil inuenit; neque enim absurdum est, ut, qui primo homini animam creauit, crearet et sibi — aut, si et ipsa inde est, eam suscipiendo mundauit, ut sine ullo prorsus peccato uel perpetrato uel traducto ad nos ueniens de uirgine nasceretur. si autem animae
Abbreviated transcription (Latin):
et ipse quidẽ furus in substantia deitatis. qm̃ cor-¬
pus ñ est utiq sp̃c est Sed quid facit filius sine spi¬
ritu sancco. uł sine patre tum in seꝑabilia fint oĩa
oꝑa tͥnitatis: Ipsa quoq scͥpture ũba dequib agi¬
tur. satis hoc ut puto indicant eis qui diligent
atcendunt. qm̃ xp̃c inquit semel ꝓ peccatis nr̃is
mortiuis est. iustus ꝓiniustis. ut uos adducat
dõ mortificat᷑ quidem carne uiuificatus autem
spũ. in quo et his qui incarcere conclusi erant spiri¬
tib aduemens p̃dicauit: qui in creduli fuerant
aliqnͣdo indieb quib expectabat d̃i patientia
indieb noe cum fabricaretur archa: Iam ut ar-¬
bitror atcenditur ordo ũborum: Xp̃c mortificatus
carne uiuificatus autem spũ: in quo spũ adueni¬
bat inspũ ad quos uolebat. uisis eos ammonens
sicut uolebat utiq in spũ: quo spũ et inuificatus ẽ

Expanded text:
et ipse quidem filius in substantia deitatis, quoniam coret ipse quidem filius in substantia deitatis, quoniam corpus non est, utique spiritus est. sed quid facit filius sine spiritu sancto uel sine patre, cum inseparabilia sint omnia opera trinitatis? Ipsa quoque scripturae uerba. de quibus agitur, satis hoc, ut puto, indicant eis, qui diligenter adtendunt: Quia Christus, inquit, semel pro peccatis nostris mortuus est iustus pro iniustis, ut nos adducat deo, mortificatus quidem carne, uiuificatus autem spiritu, in quo et his, qui in carcere erant conclusi. spiritibus adueniens praedicauit, qui increduli fuerant aliquando in diebus. quibus expectabat dei patientia, in diebus Noe, cum fabricaretur arca. iam, ut arbitror, adtenditur ordo uerborum: Christus mortificatus carne, uiuificatus autem spiritu, in quo spiritu aduenibat in spiritu, ad quos uolebat, uisis eos admonens, sicut uolebat, utique in spiritu, quo spiritu et uiuificatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
in arche fabricam coaptata sunt: cos demq etiã
octo anime que ineadem archa liberate sunt. qͦ
modo in illa euͣgelica similitudine de onili. i d̃e
ipse xp̃c est et pastor et ianua: Nec moueat ad im¬
pidiendum istum intellectũ. qd eundem xp̃m
dixit apłs petrusp̃dicasse illis in cartere conclusis:
qui quondam ñcrediderant in dieb noc. ut ideo
non arbitremur hoc intelligendum quia iuo tẽ¬
pore ñdum uenerat. xp̃c. Nondum eninuenerat
sed in carne: sicut uenit qnͣdo post hec interra uis
et cum hominib conu̾satꝰ est: Uerumptam̃ abini¬
uo generis humani. uł ad arguendos malos sicut
ad cam ac prius ad ipsum adam uxoremq eĩ uel
acconsolandos bonos. uel adutrosq ad monẽd os
ut alii ad salutem suam creberent. alii ad penam
suam ñ cred̃ent. ipse utiq non incarne. sed in sp̃u
uemebat: uisis congrius alloquens quos uolebat
sicut uolebat. Qd̃ autem dixit inspũ ueniebat:

Expanded text:
in arcae fabricam coaptata sunt, eosdemque etiam in arcae fabricam coaptata sunt, eosdemque etiam octo animae, quae in eadem arca liberatae sunt, qup modo in illa euangelica similitudine de ouili idem ipse Christus est et pastor et ianua. Nec moueat ad impediendum istum intellectum, quod eundem Christum dixit apostolus Petrus praedicasse illis in carcere conclusis, qui quondam non crediderant in diebus Noe, ut ideo non arbitremur hoc intellegendum, quia illo tempore nondum uenerat Christus. nondum enim uenerat sed in carne, sicut uenit, quando post haec in terra uisus est et cum hominibus conuersatus est. uerum tamen ab initio generis humani uel ad arguendos malos sicut ad Cain ac prius ad ipsum Adam uxoremque eius uel ad consolandos bonos uel ad utrosque admonendos, ut alii ad salutem suam crederent, alii ad poenam suam non crederent, ipse utique non in carne sed in spiritu ueniebat uisis congruis adloquens, quos uolebat, sicut uolebat. quod autem dixi in spiritu ueniebat\',
Abbreviated transcription (Latin):
fabricatio qͦlam modo p̃dicatio fuit: sicut modo si¬
mies eorum non credunt. qui sub eadem forma ig¬
norantie tenebtis uelut carrere coneluduntur: fru¬
stra intuentes eccłam totomundo construi immi¬
nentes iuditio tamqmͣ diluiuo. quotunc otnnes
increbuli ꝑierunt: ait quippe dñs: Sicut in diebus
noer ita erit et indieb filii homĩs. Manducabant.
bibebant. nubebant. uxores ducebant. donec intͣ¬
uit noe marcham. uenit dilunum. et ꝑdidit
om̃s. sed quia ea regesta ctiam rem futuram sig¬
nificabat. idõ ibi diluuium et baptismum signi¬
ficante fidelib. et infidelib penam. Sicut in figu¬
ra non rei geste sed tantum modo dicte qd̃ dela¬
pide scͥptum ẽ quo significatus ẽ xp̃c duo quedã
p̃nuntiata sunt: et infidelib offendiculum et fi¬
delib edifitium: aliqnͣdo autem in eadem figu¬
ra uł gesta uł dicta. etiam due res unum aliqͥo
significant. sicut fideles significauerunt ligna qͦ

Expanded text:
fabricatio quodam modo praedicatio fuit —, sicut modo sifabricatio quodam modo praedicatio fuit —, sicut modo similes eorum non credunt. qui sub eadem forma ignorantiae tenebris uelut carcere concluduntur frustra intuentes ecclesiam toto mundo construi imminente iudicio tamquam diluuio, quo tunc omnes increduli perierunt; ait quippe dominus: Sicut in diebus Noe ita erit et in diebus filii hominis. manducabant, bibebant. nubebant, uxores ducebant, donec intrauit Noe in aream; uenit diluuium et perdidit omnes. sed quia ea res gesta etiam rem futuram significabat, ideo ibi diluuium et baptismum significauit fidelibus et infidelibus poenam, sicut in figura non rei gestae sed tantum modo dictae, quod de lapide scriptum est, quo significatus est Christus, duo quaedam praenuntiata sunt, et infidelibus offendiculum et fidelibus aedificium. aliquando autem in eadem figura uel gesta uel dicta etiam duae res unum aliquid significant, sicut fideles significauerunt ligna, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suspicemur qd̃ apud in feros ad fatiendos fide¬
les atq lib̾andos cuͣgelium p̃dicatũ sit: uł ad¬
huc etiam p̃dicetur. qͣsi et ibi sie ecclesia con¬
stituta Ad ulum gͦ sensum qui te mouet ideo iu¬
dentur attracti qui hoc petrum sensisse credide¬
runt quia dixit conclusis incarcere spiritib p̾dica¬
tum: quasi amme non possunt intelligi sp̃s que
tunc erant in carne atq ignorantic tenebris uelut.
carcere claudebantur: de quali cartere se desid̾at li¬
berari ille qui dicit. educ de carcere animam meam
ut confiteatur nomini tuo: que alibi umbra mor¬
tis appellatur: Dequa non utiq apud inferos sed
hic ub̃ati sunt dequib scͥptum ẽ: qui sedcbant in
umbra mortis. lum̃ ortum ẽ eis. Iuis autem indi¬
eb noc frustra p̃dicatum ẽ quia non crediderunt:
cum expetrarer cos dei patientia ꝑ tempus tot anno¬
rum. quib archa eadem fabricata ẽ: Nam ciꝰ etiam

Expanded text:
non suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fidenon suspicemur. quod apud inferos ad faciendos fideles atque liberandos euangelium praedicatum sit uel adhuc etiam praedicetur, quasi et ibi sit ecclesia constituta. Ad illum ergo sensum, qui te mouet, ideo uidentur adtracti, qui hoc Petrum sensisse crediderunt, quia dixit conclusis in carcere spiritibus praedicatum, quasi animae non possint intellegi spiritus, quae tunc erant in carne atque ignorantiae tenebris uelut carcere claudebantur. de quali carcere se desiderat liberari ille, qui dicit: Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo, quae alibi umbra mortis appellatur, de qua non utique apud inferos sed hic liberati sunt, de quibus scriptum est: Qui sedebant in umbra mortis, lumen ortum est eis. illis autem in diebus Noe frustra ptaedicatum est, quia non crediderunt, cum expectaret eos dei patientia per tempus tot annorum, quibus arca eadem fabricata est — nam eius etiam
Abbreviated transcription (Latin):
li questione. qm̃ que me moueant ꝑspiciss& alia
fortasse si diligentius disentiantur possunt moue¬
re uł apudnos ea cogitando uł quos dignum ẽ
et possumtis consuiendo queramus: Consibera ta¬
men ne forte totum illuo que de conclusis in cã¬
rcere spiritib qui indieb noe ñ crediderant pe¬
trus apłs dicit. omnino adinferos non ꝑtine¬
at sed ad illa potius tempora quorum forma
ad hec tempora transtulit: Illa quippe res gesta
forma fuerat futurorum: ut hi qui modo non
credunt euangłio dum in omnib gentib ecdi-¬
sicatur eceła ailis intelligantur eẽ similes. qui
tunc noncredderunt cum fabricaretur archa.
Illi autem qui crediderunt & ꝑbaptismum salui
fiunt ulis comparentur qui tunc ineadẽ archa
salui facti sunt ꝑ aqmͣ: unde ait sic et uos simili
forma baptisina saluos facit: adhanc gͥ forme si¬
militudinẽ. cet̾a etiam de incredulis co aptemꝰ &

Expanded text:
li quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia li quaestione quoniam, quae me moueant, perspicis et alia fortasse, si diligentius discutiantur, possunt mouere, uel apud nos ea cogitando uel quos dignum est et possumus, consulendo quaeramus. Considera tamen, ne forte totum illud, quod de conclusis in carcere spiritibus, qui in diebus Noe non crediderant, Petrus apostolus dicit, omnino ad inferos non pertineat, sed ad illa potius tempora, quorum formam ad haec tempora transtulit. illa quippe res gesta forma fuerat futurorum, ut hi, qui modo non credunt euangelio, dum in omnibus gentibus aedificatur ecclesia, illis intellegantur esse similes, qui tunc non crediderunt, cum fabricaretur arca, illi autem, qui crediderunt et per baptismum salui fiunt, illis comparentur, qui tunc in eadem arca salui facti sunt per aquam. unde ait: Sic et uos simili forma baptisma saluos facit. ad hanc igitur formae similitudinem cetera etiam de, incredulis coaptemus et
Abbreviated transcription (Latin):
ato hic credere noluerunt. ulis autem ꝓderit cred̾e
qui ñ hic contempsert̃ qd̾ audire minime potuert̃⁊
aliud sequit᷑ ab surdius. ut hic non sit euͣgelium
p̃dicandum qm̃ om̃s utiq morituri sunt. & si¬
ne ullo reatu contempti eugłii uenire adinferos
debent. ut eis ꝓdesse possit cum ibi crediderint:
qd̃ sentire impie uanitatis est. Qmobrem teneamꝰ
firmissime qd̃ fides h abet fundatissima auctori¬
tate firmata: quia xp̃c mortuus ẽ scd̃m scpturas
et qui a sepultꝰ est. et quia resurrȩxit t̾cio die scd̃m
scripturas && cetera que de illo testatissima uerita¬
te conscripta sunt: in quib etiã hoc ẽ quod apud
inferos fuit. solutisq eorum dolorib quib eũ
erat impossibile detineri. aquib etiam recte in¬
telligitur soluisse et liberasse quos uoluit᷑ corpus
qd̃ in cruce reliquerat. in sepulcro positum recepis¬
se. In illa uero qmͣ ꝓposuisti de u̾bis petri aposto¬

Expanded text:
ato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, ato hic credere noluerunt, illis autem proderit credere, qui non hic contempserunt, quod audire minime potuerunt, aliud sequitur absurdius, ut hic non sit euangelium praedicandum, quoniam omnes utique morituri sunt et sine ullo reatu contempti euangelii uenire ad inferos debent, ut eis prodesse possit, cum ibi crediderint, quod sentire impiae uanitatis est. Quam ob rem teneamus firmissime, quod fides habet fundatissima auctoritate firmata: Quia Christus mortuus est secundum scripturas et quia sepultus est et quia resurrexit tertio die secundum scripturas et cetera, quae de illo testatissima ueritate conscripta sunt. in quibus etiam hoc est, quod apud inferos fuit solutisque eorum doloribus, quibus eum erat inpossibile teneri, a quibus etiam recte intellegitur soluisse et liberasse, quos uoluit, corpus, quod in cruce reliquerat, in sepulcro positum recepisse. in illa uero, quam proposuisti, de uerbis Petri aposto
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. quib ibi. xp̃c annuntiauit. Neq enĩ quia
rursus ascendit xp̃s ab inferis. ideo ibi famaeiꝰ extinc¬
ta ẽ. Nam et hinc ascendit incelum: et tañ eiꝰ an¬
nuntiatione qͥ in eum credidert̃ salui erune. Ido
quippe exaltatus ẽ et donatum est ei tiom̃ qd̃ est
suꝑ omne nom̃ ut innomine eiꝰ omne genu flec¬
tatur. ñ solum celestium et t̾restrium uerũ etiã
infernorum: Sed hanc opinionem si ad mitcim᷑
qͣ putari potest homines qui cũ uiuerent mini¬
me crediderunt posse inxp̃m apud inferos crede¬
requis ferat que consecuntur absurda fidciq cõ¬
traria: primum nefrustra dolere uideamur
eos qui sine ista gratia decorpore exierunt. frustraq
curam gerere. atq instant̃ hortari ut eamhomines
pͥus ꝗtnͣ moriantur ꝑcipiant ne sempit̾na morte
puniantur aut si uu tantum apud inferos inutili¬
ter atq infructuose credunt qͥ eũglio sibi annunti¬

Expanded text:
erunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia erunt, quibus ibi Christus adnuntiauit. neque enim, quia rursus ascendit Christus ab inferis, ideo ibi fama eius extincta est; nam et hinc ascendit in caelum et tamen eius adnuntiatione, qui in eum crediderint, salui erunt. ideo quippe exaltatus est et donatum est ei nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine eius omne genu flectatur non solum caelestium et terrestrium uerum etiam infernorum. sed hanc opinionem si admittimus, qua putari potest homines, qui, cum uiuerent, minime crediderunt, posse in Christum apud inferos credere, quis ferat, quae consequuntur absurda fideique contraria? primum, ne frustra dolere uideamur eos, qui sine ista gratia de corpore exierunt, frustraque curam gerere atque instanter hortari, ut eam homines, priusquam moriantur, percipiant, ne sempiterna morte puniantur. aut, si illi tantum apud inferos inutiliter atque infructuose credunt, qui euangelio sibi adnunti
Abbreviated transcription (Latin):
ideo illis tunc euacuatis carcerib iam nistum
restare iuditium: quo contumaces et infideles
etiam et̾ne igne puniantur. Net atcendunt qui h¬
oc sentiunt. hanc excusationem habere posse os:
quictiam post resurrectionem xp̃i anteqm̃ ad cos
euangelium ꝑueniret. exhacuita emigrarunt
Neq enim postea qm̃ dñs remeauit ab inferis ne¬
mo ꝑ mnissus ẽ ire ad inferos nisi audito euan¬
gelio tum tam mult morerentur. toto orbeter¬
rarum ante quam ad eos hec antiuntiatio ꝑ ueniret:
qui omnes habebant excusationem que ablata di¬
citur eis quib dominꝰ cũ uenisset quia ñ ante au¬
dierant mninferno dicitur p̃dicasse: nisi forte etiã
istos qui post dnĩ tesurrectionem ñdum sibi an¬
Nunciato euangłio mortuisunt. siue morunt᷑. illie
apud inferos audire potuisse uł posse. ut illic cre-¬
dant qd̾ de xp̃i ueritate credendum ẽ ut habeãt
etiam ipsi remissionem ac sauitẽ qm illi meru¬

Expanded text:
ideo illis tunc euacuatis carceribus iam iustum ideo illis tunc euacuatis carceribus iam iustum restare iudicium. quo contumaces et infideles etiam aeterno igne puniantur. nec adtendunt, qui hoc sentiunt, hanc excusationem habere posse omnes, qui etiam post resurrectionem Christi, antequam ad eos euangelium perueniret, ex hac uita emigrarunt. neque enim, posteaquam dominus remeauit ab inferis, nemo permissus est ire ad inferos nisi audito euangelio, cum tam multi morerentur toto orbe terrarum, antequam ad eos haec adnuntiatio perueniret. qui omnes habebunt excusationem, quae ablata dicitur eis, quibus dominus, cum uenisset, quia ante non audierant, in inferno dicitur praedicasse, nisi forte dicatur etiam istos, qui post domini resurrectionem nondum sibi adnuntiato euangelio mortui sunt siue moriuntur, illic apud inferos audire potuisse uel posse, ut illic credant, quod de Christi ueritate credendum est, et habeant etiam ipsi remissionem ac salutem, quam illi meru
Abbreviated transcription (Latin):
quos apudinferos xp̃c inuenit ut ꝑ eũgelium in¬
iuficarentur spũ: qmͣuis futura resurrectione incar¬
ne iudicandi sint. uit ꝑ aliqmͣ carnispenam transe¬
ant in regnum dci: Qd̾ si ita ẽ cur hoctantum de
ulis qui quondam non credioerunt in dieb
ea transitoria pena incarene iudicandr Qdsi de oĩ¬
b acceꝑimus: manet questio quare petrus eos tã¬
tum cõmorauit qui tunc incredul fuerunt cum
sabricaretur archa. Mouet etiam illud. qd̾ hil qͥ
de hac re conantur tebdere rationem ido cdicunt
xp̃o ad inferos descendente. his qui ibi inuerti
sunt illa locapenalia tamqm̃ carceres ex mnani¬
tos. quia ñ audicrant euangelium. qd̾ illis ui¬
uentib non dum toto orbe predicabatur. et uistas
habebant causas cur non credidissent qd̾ eis non
fuetat nunciatum dtinceps autem nĩ habituros
extusationem qui p̃ dicationem eumgłii ꝑomnes
gentes celebratam. diffusamq contempnunt. &

Expanded text:
quos apud inferos Christus inuenit, ut per euangelium uquos apud inferos Christus inuenit, ut per euangelium uiuificarentur spiritu, quamuis futura resurrectione in carne iudicandi sint, ut per aliquam carnis poenam transeant in regnum dei? quod si ita est, cur hoc tantum de illis, qui quondam non crediderunt in diebus ea transitoria poena in carne iudicandi? quod si de omnibus acceperimus, manet quaestio, quare Petrus eos tantum commemorauit, qui tunc increduli fuerunt, cum fabricaretur arca. Mouet etiam illud, quod hi, qui de hac re conantur reddere rationem, ideo dicunt Christo ad inferos descendente his, qui ibi inuenti sunt, illa loca poenalia tamquam carceres exinanitos, quia non audierant euangelium, quod illis uiuentibus toto orbe praedicabatur, et iustas habebant causas, cur non credidissent, quod eis non fuerat adnuntiatum; deinceps autem non habituros excusationem, qui praedicationem euangelii per omnes gentes celebratam diffusamque contemnunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m homines incarne: uiuant autem scd̃m dm̃
spũ. Quem ñmoueat ista ꝓfunditas: Mortuis di¬
uit euangelitatum quos ꝓfecto si intellexerum is
qui de corpore exierunt:. iiui opmor erunt dequib
supra dixi qui incredul fuerunt in dieb noe aut
certe omnes quos apud inferos xp̃c inuenir. ad
ros sunt. uł qmͣ nondum recepunt. si eciã adolo¬
rib inferm soluti sunt: Nͥeq enim si ut queten¬
do dicis exinanitisunt inferi. om̃s etiam qͥ tunt
ibi fuerunt in carne resurrexisse credendi sunt.
aut qui resurgentes apparuerunt cũ dño. ad hoc
carnẽ receꝑunt ut in ea iudicarentur scõm hotn¬
nẽ qd̾ nec de illis uideo quomodo accipi possir
qui in credul fuerunt in dieb noe. Non enim
eos incarnc uixisse scͥtum ẽ. aut credi potest ido
solutos inferm doiores ut qui indelib̾arent̃
carnem adiuendam penam reciꝑent Quid est
gͦ ut iudicentur scdđm homines in carne luuant

Expanded text:
secundum homines in carne, uiuant autem secundum deum secundum homines in carne, uiuant autem secundum deum spiritu. Quem non moueat ista profunditas? mortuis dicit euangelizatum. quos profecto si intellexerimus, qui de corpore exierunt, illi opinor erunt, de quibus supra dixit: Qui increduli fuerunt in diebus Noe, aut certe omnes, quos apud inferos Christus inuenit. quid ros sunt, uel quam nondum receperunt, si etiam a doloribus inferni soluti sunt? neque enim, si, ut quaerendo dicis, exinaniti sunt inferi, omnes etiam, qui tunc ibi fuerunt, in carne resurrexisse credendi sunt aut, qui resurgentes apparuerunt cum domino, ad hoc carnem receperunt, ut in ea iudicarentur secundum hominem, quod nec de illis uideo quo modo accipi possit, qui increduli fuerunt in diebus Noe, non enim eos in carne uixisse scriptum est aut credi potest ideo solutos inferni dolores, ut, qui inde liberarentur, carnem ad luendam poenam reciperent. quid est ergo u t iudicentur secundum homines in carne, uiuant
Abbreviated transcription (Latin):
mare hinc aliquid audeanyhuc accedit quia cum
drxisset apłs qd̾ et uos nunc simili forma baptis
ma saiuos facit noncarnis depositio sordium. sed
conscientie botie int̾rogatio in dm̃: ꝑresurrettionẽ
ihu xp̃i qui ẽ in dextera dei deglutiens mortem: ut
uite et̃ne heredes efficeremur: ꝓfectus incelos. sub
scientia armamini: quia qͥ passus ẽ incarne desit
apeccatis in hoc ut iam ñ hominum desideriis seo
uoluntate di qd̾ reliquum ẽ incarne uiuat tem¬
pus. demde addidit: Sufficit enim p̾teritum tẽpꝰ
aduoluntatem hominum consumatum. ambu¬
lantes inubidinib et concupiscentiis. et ebrietate
cõmessationib potacionib et iucitis idolorum
serumiitid: in quo stupescunt non concurre uos
meandem luxurie confusionem blasphemantes.
qui reddent rationem ei qͥ paratus ẽ iudicare uiuos
et mortuos: his dictis: subnectit. ꝓpt̾ hoc enim
s mortuis esigeliratum est. ut iudicentur quidem

Expanded text:
mare hinc aliquid audeam. huc accedit, quia, cum mare hinc aliquid audeam. huc accedit, quia, cum dixisset apostolus: Quod et uos nunc simili forma bdepositio sordium sed conscientiae bonae interrogatio in deum per resurrectionem Iesu Christi, qui est in dextera dei deglutiens mortem, ut uitae aeternae heredes efficeremur, profectus in caelos subiescientia armamini, quia, qui passus est in carne, desiit a peccatis in hoc, ut iam non hominum desideriis sed uoluntate dei quod reliquum est in carne uiuat tempus; deinde addidit: Sufficit enim praeteritum tempus ad uoluntatem hominum consummatum, ambulantes in libidinibus et concupiscentiis et ebrietate, comessationibus, potationibus et inlicitis idolorum seruitutibus, in quo stupescunt non concurrere uos in eandem luxuriae confusionem blasphemantes. qui reddent rationem ei. qui paratus est iudicare uiuos et mortuos; his dictis subnectit: Propter hoc enim et mortuis euangelizatum est, ut iudicentur quidem
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. qnͣdo ꝑillam ꝓpħiam ñ dauid
s. xp̃m as seruit fuisse p̃dictum. carnẽ eiꝰ
non uidisse corruptionem. qd̃ ad ninxit de dd̃ a
pud eos eẽ monum̃tum eiꝰ. unde illos utiq ñ con¬
uincebat. si corpꝰ ens ibi iam ñ erat: qui a si et ante
inrecenti sua morte resurrexisset nec caro eiꝰ indiss
corrugtionem. posset nichilominus illud monu.¬
m̃tum manere: Burum autem uidetur ut. ł
tanta eidentia tantaq honorificentia cõmenda¬
tur ꝑiclitabitur etiam illud qd̃ ad hebreos de iu¬
stis antiquis dicitur: quia ꝓ nobis meliora ꝓuide¬
runt. nesine nobis ꝑfecti ꝑficerentur: si iam in ula
resurrectionis incorruptione constituti ft̃ que no¬
bis ꝑfitiendis infine ꝓmittitur: Cur gͣ petrus cos
tantum commemorare uoluerit. quib in cartere
inclusis euangłm p̃dicatum ẽ qui in dieb noc
cum fabricaretur archa. increduli fuerunt: Uides
qm̃ latebrosum sit. & que me moueant. ne affir¬

Expanded text:
tum est, quando per illam prophetiam non Dauid tum est, quando per illam prophetiam non Dauid sed Christum adseruit fuisse praedictum — carnem eius non uidisse corruptionem, quod adiunxit de Dauid apud eos esse monumentum eius. unde illos utique non conuincebat, si corpus eius ibi iam non erat, quia, si et ante in recenti sua morte resurrexisset nec caro eius uidisset corruptionem, posset nihilo minus illud monumentum manere. durum autem uidetur, ut Datanta euidentia tantaque honorificentia commendatur. periclitabitur etiam illud, quod ad Hebraeos de iustis antiquis dicitur, quia pro nobis meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur, si iam in illa resurrectionis incorruptione constituti sunt, quae nobis perficiendis in fine promittitur. Cur ergo Petrus eos tantum commemorare uoluerit, quibus in carcere inclusis euangelium praedicatum est, qui in diebus Noe, cum fabricaretur arca, increduli fuerunt, uides, quam latebrosum sit et quae me moueant, ne adfir
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ xp̃i iam talem resurrectionẽ p̃stitam iustis. qͣ¬
lis nobis infine ꝓmittitur: qm̃ septum ẽ iuo t̾re
motu quo in eiꝰ passione petre scisse. et monum̃ta
apta sunt. multa corpora resurtexisse iustoꝵ. et
uisa cum illo qnͣdo resurrexit in sancta ciuitate.
Qui utiq si non it̾um repositis corporib dormi
reccionẽ tot p̃cessetunt. Qõ si respondetur hoc dic¬
tum eẽ ꝑanticipationem. ut monum̃ta quidẽ illo
t̾re motu aꝑta intelligantur. cum xp̃c incruce
penderet. resurrexisse autẽ iustorũ corpora non
tunc sed cum ille pͥor resurrexissec. qmͣuis tunce
ut dixi anticipando fuisset ad iunctum. ut et xp̃c
pͥmogenitus amortuis sine ambiguitate credat᷑.
et illis iustis continuo concessum. ut ipso p̃eun
te met̾nam in corruptionẽ atq in mortalitatem
resurgerent: illud ad huc restat qd̵ moueat quo
modo apetro dicipotuerit qd̃ utiq uerissime dic¬

Expanded text:
domini Christi iam talem resurrectionem praestitam iustis, qudomini Christi iam talem resurrectionem praestitam iustis, qualis nobis in fine promittitur, quoniam scriptum est illo terrae motu, quo in eius passione petrae scissae et monumenta aperta sunt, multa corpora resurrexisse iustorum et uisa cum illo, quando resurrexit, in sancta ciuitate. qui utique si non iterum repositis corporibus dormierectione tot praecesserunt. quod si respondetur hoc dictum esse per anticipationem, ut monumenta quidem illo terrae motu aperta intellegantur, cum Christus in cruce penderet, resurrexisse autem iustorum corpora non tunc, sed cum ille prior resurrexisset, quamuis tunc, ut dixi, anticipando fuisset adiunctum, ut et Christus primogenitus a mortuis sine ambiguitate credatur et illis iustis continuo concessum, ut ipso praeeunte in aeternam incorruptionem atque inmortalitatem resurgerent, illud adhuc restat, quod moueat, quo modo a Petro dici potuerit — quod utique uerissime dic
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quos in eis inuenit an quosdam quos illo
benefitio dignos iudicauit ad huc requiro: fuis¬
se tamen eum apud inferos. et ineorum dolori¬
b constitutis hoc benefccum prestitisse ñ du¬
lisset inueniaquib eum scłm beatificam p̃sen.¬
tiam fue duuinitatis numqmͣ iudeo recessisse. sicͣ
etiam eodem ipso die quo mortuus ẽ ꝓmisit latro¬
n quod cum illo inparadiso finsset suturus: qnͣ¬
do ad souiendos inferni dolores fuerat descensimꝰ:
te iam erat beatificante sapientia: et apud infe¬
ros iudicante potentia. Ubi enim ñ est nullo lo¬
co obsessa diuinitas: uerumptam̃ scd̃m crea¬
turam qm̃ exquodam tempore suscipiendo ma¬
nens ds̃ homo factus ẽ hoc ẽ scd̃m animã eum
fecisse apud inferos. aꝑta scriptura declaratret ꝑ¬
ꝓpħiã p̃missam. & ꝑ apłicum intellectum satis
exposita: qua dictum ẽ non delinques anunam
meam minferno. Scio quibydam uideri morte.

Expanded text:
omnes, quos in eis inuenit, an quosdam, quos illo omnes, quos in eis inuenit, an quosdam, quos illo beneficio dignos iudicauit, adhuc requiro. fuisse tamen eum apud inferos et in eorum doloribus constitutis hoc beneficium praestitisse non dulisset, inueni, a quibus eum secundum beatificam praesentiam suae diuinitatis numquam uideo recessisse, sicut etiam eodem ipso die, quo mortuus est, promisit latroni, quod cum illo in paradiso fuisset futurus, quando ad soluendos inferni dolores fuerat descensurus.te iam erat beatificante sapientia et apud inferos iudicante potentia; ubi enim non est nullo loco obsessa diuinitas? uerum tamen secundum creaturam, quam ex quodam tempore suscipiendo manens deus homo factus est, hoc est secundum animam eum fuisse apud inferos aperte scriptura declarat et praemissa et per apostolicum intellectum satis exposita, qua dictum est: Non derelinques animam meam in inferno. Scio quibusdam uideri morte