comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se tutore eẽ dĩfras bonamam̃na. ⁊ pa¬
gionisit stõ cauit. uolo ut sit in
arbtirio tutori fili mei siuolucrĩt
Huius sume uncias inserre usina¬
rũ noĩe. tra nennelũmi dͣi sparg¬
ãtur. quero si appariũt petuniast¬
nerata atutorb iudicio tutele un¬
tias usuras. anũo eas q̃s stipulati
sumt prãte debeãt. Re. sił uolũ¬

Expanded text:
se tutorem esse, distraxit bona materna et pagionis ita testamento cauit: 'uolo, ut sit in arbitrio tutorum filii mei, si uoluerint, huius summae uncias inferre usurarum nomine ita, ne nummi dispargantur'; quaero, si apparuerit pecunia faenerata a tutoribus, iudicio tutelae uncias usuras an uero eas quas stipulati sunt praestare debeant. respo
Abbreviated transcription (Latin):
tuserat abinpatore inperraũ. ut bo¬
na pat̃na r eflituerentur. quero ani
exbonis eoꝵ ꝗidonei fc̃. indẽpnita¬
tipupilli ꝓspici debeat. cũ indiuidu¬
um his officiũ cure amagistratib in

Expanded text:
rat, ab imperatore impetravit, ut bona paterna ei restituerentur: quaero, an ex bonis eorum, qui idonei sunt, indemnitati pupilli prospici debeat, cum individuum his officium curae a magistratibus in
Abbreviated transcription (Latin):
rã depositiõi fec̃. ⁊ptoi ir rogauit eilegiti¬
mas. S ⁊ sidũ nẽgat aliꝗͣ qͦntitatẽ penes
se ẽẽ pupillis adhonã suã expedienda ĩ¬
posuit necessitat̾eꝰ mutũa petuniã legi¬
timis usũis accipiendis. tenebit̃ in legit¬
ms¶t̃ si ad ebitorb legiͣtimas exeglex

Expanded text:
ram depositioni fecit et praetor irrogauit ei legitimas. sed et si, dum negat aliquam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera sua expedienda imposuit necessitatem mutuam pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in legitimas. item si a debitoribus legitimas exegit. ex
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniã pupilli accepit ca certasq
usuras ꝓmisit. quas ⁊ alii debitorespu¬
pillo dependunt. ꝙ hĩc sibi ñconsũp¬
sit. nec clã nec quaĩ sua pecunia licẽt̃.
abutitur.⁊ nisi his usũis acgntutpre
mutuũ eidaretur. aliũd̾ accẽpiss Et nt¬

Expanded text:
pecuniam pupilli accepit et cauit certasque usuras promisit, quas et alii debitores pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpsit nec clam nec quasi sua pecunia licenter abutitur et, nisi his usuris a contutore mutuum ei daretur, aliund
Abbreviated transcription (Latin):
mauo dẽdiss. ñ recte solutũ.
Qñ tumaũ filiomeo diurnũ sifi¬
ciai marna ⁊ ianua̾ia estamabunt.
quero anꝯteni ẽẽ debeant tutoreᷤ
me reperiert̃ debitor ꝓuintialiũ
ut ꝑecunia tome aut ubĩq pettũ
fiu̾̃t soluat᷑. quero ãmeq debitorẽ

Expanded text:
Maeuio dedisset, non recte solutum. 'Quantum autem filio meo diurnum sufficiat, Marina et Ianuaria aestimabunt': quaero, an contenti esse debeant tutores mae repper‹e›runt debitorum prouincialium, ut pecunia Romae aut ubicumque petitum fuerit soluatur: quaero, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tus c̃. cũ sũs u qntu extutila. ad
turoit defunctũ ꝑuenerat. quesitũ
est iudicio tutele q̃uo exꝑitur pͥubes
factus uirũ eĩ tm̃ poruois que ab ini
tio extule ratione ꝑueneãt. aodefũc¬
tum contutorẽ uiue uenuãt an ĩ eui̾
sũme que ex sortis usuis pũpillo au¬
cta p̾morĩe eiꝰ ad suꝑstut̃e. eq̃ cũ sorie
trans lata sit: aui trans ferridebuit.

Expanded text:
tus est cum usuris, quantum ex tutela ad tutorem defunctum pervenerat: quaesitum est, iudicio tutelae, quo experitur pubes factus, utrum eius tantum portionis, quae ab initio quod ex tutelae ratione pervenerat ad defunctum contutorem, usurae veniant, an etiam eius summae, quae ex sortis usuris pupillo aucta post mortem eius ad superstitem aeque cum sorte translata sit aut transferri debuit.
Abbreviated transcription (Latin):
suffice ꝓmisit. p̃teã ⁊ illud hic põt tric¬
tariut sisciens curator ñ sufice ꝓmi¬
sit. uł donãsse uideatur ut qm̃ dolo
fecit non illi succuaratur: R curator
cũ offitiũ suũ egressus sponte seob¬
ligauĩt. ñputo ei ap̃tore subuenũs
bere. ñ magisqͥuã sicteditõi pupile
pecuniã sẽdaturũ spopondiss ¶S is

Expanded text:
sufficere, promisit. praeterea et illud hic potest tractari, ut, si sciens curator non sufficere promiserit, uel donasse uideatur uel, quoniam dolo fecit, non illi succurratur. respondi: curator cum officium suum egressus sponte se obligauerit, non puto ei a praetore subueniri debere, non magis quam si creditori puellae pecuniam se daturum spop
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Adolescẽns tutorib ꝯuentis aquib
totũ fuai nõpotuit. adũ suscurato¬
res qui tutela ad se neglegentũ ñtrĩ¬
stulerũt integrã accionẽ recim. neq
eñi tutele iudicio ꝯ sũptũ uideturo¬
alt̃ius officii que relã habuit ¶Tu¬
tor quitutous idoneũ hrdẽ nenire
pupilli noĩe noluit dãpni uidicati¬
us substutiũt ut᷑ isqui nõidoneũ
tutels ip̃e suspeciũ fac̃e suꝑ sedit.¬
quod frĩs ⁊ cohrdis inpub̾is idem
tutla sustineat eq̃ uod d̃cpeculio ⁊ e¬
ui actoris quẽ adolescens postquam
res sius aministrare cepit.manumi¬
sit ⁊ retinuit aut retinẽ potuit itri¬
tione redclenda curatoripudic̃t acep

Expanded text:
 Adulescens tutoribus conventis, a quibus totum servari non potuit, adversus curatores, qui tutelam ad se neglegentia non transtulerunt, integram actionem retinet: neque enim tutelae iudicio consumptum videturalterius officii querellam habuit.Tutor, qui tutoris idoneum heredem conuenire pupilli nomine noluit, damni uicarius substituitur, ut is, qui non idoneum tutelae tempore suspectum facere suquod fratris et coheredis impuberis idem tutelam sustineat.Quod de peculio serui actoris, quem adulescens postquam res suas administrare coepit manumisit, ‹ret›inuit aut retinere potuit, in ratione reddenda curatori per iudicem accep
Abbreviated transcription (Latin):
sunic dubio cctĩ. nec iniq cũ singulor cõ¬
umtrtia pupillo dãpnũ in solidũdecũt¬
Uñ querendũẽ anaccioẽs pupillus qͣso¬
lus eiꝯuenitur. in altm ꝓp̃arte scilicet.
pr̃are debeat. s cũ ꝓpͥa cuiusq ⁊ tuma¬
tia puniat qua froñte potĩt boc desi

Expanded text:
ulorum contumacia pupillo damnum in solidum dederit.Unde quaerendum est, an actiones pupillus ei, qui solus conuenitur, in alterum pro parte scilicet praestare debeat. sed cum propria cuiusque contumacia puniatur, qua fronte poterit hoc desi
Abbreviated transcription (Latin):
queriuste putat nͣẽe idonca. apͥore tu¬
tore uł curatore susciꝑe quidẽ cogitur.
nõtm̃ exactionẽ ꝑiculo suo fac̃t̃.
equitas quemerũ iusꝯpensationi
inducit ꝓp̃t officiũ ⁊ ꝑsonã agentis

Expanded text:
quae iuste putat non esse idonea, a priore tutore uel curatore suscipere quidem cogitur, non tamen exactionem periculo suo facere. aequitas, quae merum ius compensationis inducit, propter officium et personam agentis
Abbreviated transcription (Latin):
acti ñdecernẽt. cã cognua ip̃e statu¬
et quis tutelã gerat splant si nõcon¬
sentiãt tutores p̃tori. s uclĩt õs gere¬
re quiꝗ fid̃t ñ hñt clectiones pati¬
untur succedancos se ẽẽ aliẽi ꝑicu¬
li dicendũ ẽ p̃torẽ ꝑmittere eis õĩl
gerere ¶ It̃e sidiuidi int̃ se tutelam
uelĩt tuiores audiendi fc̃. ut diftri¬
buat᷑ int cos anministratio.¬

Expanded text:
a cognita ipse statuet, quis tutelam geret. Plane si non consentiant tutores praetori, sed uelint omnes gerere, quia fidem non habeant electo nec patiuntur succedanei esse alieni periculi, dicendum est praetorem permittere eis omnibus gerere. Item si diuidi inter se tutelam uelint tutores, audiendi sunt, ut distribuatur inter eos administratio
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. quero ancurator pupilloda¬
tus. cũ neque inuentaĩa. neq alia
insirum̃ta aside ussore tutores ex¬
ibeatui. pꝰ sit eũdem side uissorem
conuenire exstipulatiõe qñtopupi¬

Expanded text:
cessit: quaero, an curator pupillo datus, cum neque inventaria neque alia instrumenta a fideiussore tutoris exhibeantur, possit eundem fideiussorem convenire ex stipulatione, quanti pupi
Abbreviated transcription (Latin):
ñi facit intoiũ denegat᷑a tantũdẽ ua¬
uptias facienda sunt.
uerit in exigenda satisdatiõe. demñ
quib dam extu satis asequeñtibus
magistratib dexta tutor asuptusf¬
uẽrat. creatus. cõueniebatur in soli¬
dum dupliciranõe. Quicũ magistrat᷑
eẽt ⁊ tutoro dediss sãtisdanonẽ non
egiss exliũso diciũ ẽ. licet exactum¬

Expanded text:
nim facit in totum denegata, tantundem uauptias facienda sunt. uerat in exigenda satisdatione, deind‹e› quibusdam excusatis a sequentibus magistratibus Dexter tutor adsumptus fuerat: creatus conueniebatur in solidum duplici ratione, quod cum magistratus esset et tutores dedisset satisdationem non exegisset. ex diuerso dictum est, licet
Abbreviated transcription (Latin):
¶Si p̃ceptũ ẽ ⁊ neglectũ demodousurarũ
uidendũẽ ⁊ solĩ p̃tores ꝯminariut si ñfi¬
at depositio ł qñdo tarelius fiat legĩtime
dex quiq̃nq cognoscet dec̃tũ p̃tous sẽqt̃¬
negant hab̃e adalendos penes se alido
ma usura pendat᷑ ⁊hoc ꝑse qui oportẽ
iudic̃ẽ palã ẽ. cũ ⁊ alia pene adiectiõt re¬
siduarũ aũt sum̃arũ ꝑuꝑillares usu

Expanded text:
si praeceptum est et neglectum, de modo usurarum uidendum est. et solent praetores comminari, ut, si non fiat depositio uel quanto tardius fiat, legitimae dex qui quandoque cognoscet, decretum praetoris sequetunegant habere ad alendos pupillos penes se aliquima usura pendatur: et hoc persequi oportere iudicem palam est cum et alia poenae adiectione.Residuarum autem summarum pupi
Abbreviated transcription (Latin):
Etor integrũ eĩt. s uitibons⁊ ueni ⁊ salu¬
Obre ꝯ siliuꝰ matris admttẽ tĩ ⁊ sineq liła¬
uo tutoris. neq uoluntas pãiris. aũint¬
cessio matͥstutoris officiũ infringat.¬
usq. soco aũt lic tutorib putͥs pceptũ
negligẽ ut sipat cauet᷑ nequidẽrei sue
di straberet᷑ ut ne mancipia distrahã¬

Expanded text:
torum integrum erit, sed uiris bonis conueniet salubre consilium matris admittere, tametsi neque liberatio tutoris neque uoluntas patris aut intercessio matris tutoris officium infringat.Usque adeo autem licet tutoribus patris praeceptum neglegere, ut, si pater cauer‹i›t, ne quid rei suae distraheretu
Abbreviated transcription (Latin):
quiputat honorarios tutores õino
se tutelã ꝯmissuru p̃to dicat. cui testa¬
tor delegauit. at tm̃ ñ nũq̃ ab hocre¬
cedestur ut puta si aũt min̾ penso
te uł frugi iudebat᷑ duide postea iõe
cepit male ꝯũsaĩ. ignorante testato¬
re. uł siꝯtemplatiot ficultatũ eius.¬
quã ei adungunt̃ curatores. nãm
perator nr̃ conpatre rescͥpsit. cũ duõ
quis lib̃tos suos tutores d̾diss. unum
rerũ italicarũ aliũitrũ africanarũ
curtores eiᷤ adiun̾gendos nec patris
sccuti sũt uoluntatẽ. ¶Quod intuto¬
ribus scͥptũ c̃. ⁊ incuratõib eĩt obfui¬

Expanded text:
qui putant honorarios tutores omnino missurum praetor dicat, cui testator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, ut puta si pater minus penso tae uel frugi uidebatur, deinde postea idem coepit male conuersari ignorante testatore, uel siquam ei adiunguntur curatores: nam imperator noster cum patre rescripsit, cum duos quis libertos suos tutores dedisset, unum rerum Italicarum, alium rerum Africanarum, curatores eis adiungendos, nec patris secuti sunt uoluntatem.Quod in tutoribus scriptum est, et in curatoribus erit ob
Abbreviated transcription (Latin):
latũ t̃. ¶ Curatoĩe ignorante nec m̃adã¬
te pupille nõrette ei atutore petituor
uidi piculũq eor quecurator nõũe das¬
tusgessit. non sine ratiõe. eũ ꝗ peũt. co
Re. Simatris iudiciũ pͥnceps secutus. cu¬
tatores filie eiꝰ declĩt. ꝑiculũ aminini¬
strationis eoꝵ eã respĩt debt  quiqua¬

Expanded text:
latum est curatorem ignorante nec mandante pupilla non recte ei a tutore petitum uideri periculumque eorum, quae curator non iure datus gessit, non sine ratione eum qui petit cogita respondit, si matris iudicium princeps secutus curatores filiae eius dedit, periculum administrationis eorum eam respicere
Abbreviated transcription (Latin):
pupilli noĩe dat᷑. ¶ Quebõa fide atuto¬
re gestast̃. rata hñtur ⁊̃ ex rescͥptis traũn
et adriani. ⁊ ĩo pupilł rẽ atutore legiti¬
me distractã. uindicare ñ põt. Nam ⁊tu
utile ẽ pupillis. si amnistratio eoꝵ ñfuat᷑
nemine scilic em̃te. nec ĩntẽ tutor solũc¬
do fu̾it. nec ne cũsibõa fide res gestasit
seruandasit. Si mala fide alienatio ñua
let. nimiũ ẽ eñi tutorilic̃e respectuexsu¬
mationũ pupilli erogãe exboĩsciꝰ ꝙ exsu
is nõ honestissime ess erogiturus. ¶ Cũ
tutor ñ reb dũtaxat s ⁊ moĩb pupilliꝓ
ponatur in pͥmis mercedes p̃cept̃or̃ĩb ñ
quas minimas potĩt s facultate ꝓpatͥ¬
monii ꝓdignitate nataliũ ⁊ stituet. al¬
cetĩs si hoc pupullo expediet pr̃abit so¬
llẽpnĩa munã parentib cognatisq m̃it¬
tet. s ñdabit dot̃ẽ sororualio pͤatte nate¬

Expanded text:
.Quae bona fide a tutore gesta sunt, rata habentur etiam ex rescriptis Traiani et Hadriani: et ideo pupillus rem a tutore legitime distractam uindicare non potest: nam et inutile est pupillis, si administratio eorum non seruatur, nemine scilicet emente. nec interest, tutor soluendo fuerit nec ne, cum, si bona fide res gesta sit, seruanda sit, si mala fide, alienatilet. Nimium est licere tutori respectu existimationis pupilli erogare ex bonis eiuis non honestissime fuisset erogaturus.Cum tutor non rebus dumtaxat, sed etiam moribus pupilli praeponatur, inprimis mercedes praeceptoribus, non quas minimas poterit, sed pro facultate patrimonii, pro dignitate natalium constituet, alteris, si hoc pupillo expediet, praestabit, sollemnia munera parentibus cognatisque mittet. sed non dabit dotem sorori alio patre nat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑea inloco eĩ aliũ nõpetit. quianũre
liquoꝵ amini strationi tutela susicie¬
bat incidit qͥd ẽ inũba ⁊ slitutioĩs s sẽ¬
tenna extusatus. S si suspecto tutore
pupilli accusato detũ cĩt. ei adiungi
aliõs. mat̃ eos qͦs petẽ deb ⁊ sinõpo¬
tit. incidit insentẽnnã ꝯ stitutiõĩs.¬
Hec aũt mat̃ ab omni quide bonorũ
uenbicatione intestator filior. reppa¬
lit. Isiuero maĩtus ei sidĩ cõmissũ afilio
reliqueñ. cuimulier nõpetit tutoiem.
si si ne lib̾is decessẽĩt. uł sub hac ip̃aꝯdi¬
tiõe. Si intestatus moetuusẽĩt fid̃ĩ mu̾¬
si pettio que ex aliẽno iudicio descendu
nõ est. ꝑenita. Que aũt. suspectũ uinore
nonfecit. nec ũb. nec sententia ꝯstitu¬
uotus inpenã incidit. ꝙͣ eiꝰ modi facco
diuudicare ⁊ estimare uirilis aĩẽ. ⁊ pot
etiã delicta ignorare mat̃ satuq ẽ eã pe¬
tisse talẽ inquisitione pp̃tore abita ido¬

Expanded text:
ea in loco illius alium non petit, quia numerus reliquorum administrationi tutelae sufficiebat, incidit quidem in uerba constitutionis, sed sententia excusatur.Sed si suspecto tutore pupilli accusato decretum erit ei adiungi alios, mater eos quoque petere debet et, si non petit, incidet in sententiam constitutionis.Haec autem mater ab omni quidem bonorum uindicatione intestatorum filiorum repellitur. si uero maritus ei fideicommissum a filio rel‹i›querit, cui mulier non petit tutorem, 'si sine liberis decesserit', uel sub hac ipsa condicione 'si intestatus mortuus erit', fideicommissi petitio, quae ex alieno iudicio descendit, non est perempta.Quae autem suspectum tutorem non fecit, nec uerbis nec sent‹ent›ia constitutionis in poenam incidit, quod eiusmodi facta diiudicare et aestimare uirilis animi est et potest etiam delicta ignorare mater, satisque est eam petisse talem, qui inquisitione per praetorem habita ido
Abbreviated transcription (Latin):
factusẽ: queꝑ mora detrriora fun¬
ra siñt curatore dato distranubẽt
Ite siquis tutor datus ñ conpareat.
sol edictis euocari nouissimeq si
copiã sui ñ fecĩt Ius pectũ remorũ
obhoc᷑ ip̃m quod copiã sui ñ feciͣt.
quod ⁊ ꝑraro ⁊ diligenti habita.

Expanded text:
factus est, quaeque mora deteriora futura sunt curatore dato distrahi iubentur. Item si quis tutor datus non compareat, solet edictis euocari, nouissimeque si copiam sui non fecerit, ut suspectus remoueri ob hoc ipsum, quod copiam sui non fecit. quod et perraro et diligenti habita i
Abbreviated transcription (Latin):
cõt ⁊ueniri: cessabit postulatio.¬
¶ Si curator utniͥ bõnisq datus frau¬
diuent̃ uersatus sit. deinitiltordat
anpostulãi suspct̾ ꝑꝑ fraudes incũr¬
an admissas p̾sit. dubitiñ pot. et
siquid̃ hab⁊ ꝯtutores ñ opotĩt post¬
oueri pot̾: ¶ Situtor inimicus ꝑ¬
upillo parentib ue eiꝰ sit. ⁊gn̾ãuter
siquauista cã p̃torẽ m̃ouũ curñ de¬
beat inca tutela uersãi ⁊ticẽ eũd̾bes¬
it: ¶ Seucrus ⁊ amoninꝰ rescͥpser᷑¬
epͥcurio. tutores ꝗ res uetitas si ne
decreto distrarert̃ nucħ quid ẽgisse.
ucrũ si ꝑfraud id fer̃t remoueti eos op¬
ortẽ. ¶Iutor qui. ad alim̃ta pupilloptã¬
dacõpiã sui non faciat. suspectusc̃ po¬
teritq remoiĩ.s si ñ latiet s p̃sens

Expanded text:
conueniri, cessabit postulatio. Si curator uentri bonisque datus fraudulenter uersatus sit, deinde tutor datus, an postulari suspectus propter fraudes in cura admissas possit, dubitari potest. et si quidem habet contutores, non poterit postamoueri potest. Si tutor inimicus pupillo parentibusue eius sit et generaliter si qua iusta causa praetorem mouerit, cur non debeat in ea tutela uersari, reicere eum debebit. Seuerus et Antoninus rescripserEpicurio tutores, qui res vetitas sine decreto distraxerunt, nihil quidem egisse, verum si per fraudem id fecerunt, removeri eos oportere. Tutor, qui ad alimenta pupillo praestanda copiam sui non faciat, suspectus est poteritque removeri. Sed si non latitet, sed praesens
Abbreviated transcription (Latin):
periri p̾sit. ⁊ putoncetã actionẽ ami¬
sam. q̃ adiũcta filie ꝑsona. potͥ br̃:
Quod si siuiĩs facta fĩt᷑ filia. noce¬
bit ei ista stipulatio. ¶Uoluntatẽ
filia. Et ẽ ab imꝑatore antõino re¬
tire patͥ ¶Et uilianus .ł. qd ragesi

Expanded text:
sit? et puto nec eam actionem amissam, quam adiuncta filiae persona potest habere. quod si sui iuris fuerit facta filia, nocebit ei ista stipulatio. Uoluntatem afilia? et est ab imperatore Antonino ret
Abbreviated transcription (Latin):
uũm ⁊̃ siuiuo patre nascatur. Quib e¬
eñi necesse ẽ tp̃s testam̃ti faciendur ᷤ¬
sꝑici cũ satis sit. obẜuari idip̃s quo
nascitur. Nã ⁊ sita uerba sũt. quitt¬
stam̃tũ facict is oĩs uiꝑł sexꝰ qui ei su

Expanded text:
uerum et si uiuo patre nascatur: quid enim necesse est tempus testamenti faciendi respici, cum satis sit obseruari id tempus quo nascitur? nam etsi ita uerba sunt: 'qui testamentum faciet, is omnis uirilis sexus, qui ei suus
Abbreviated transcription (Latin):
ditas aut subconditione datasit. si cõ¬
ditio p̾dĩe aouenientt᷑ exit̾it. lib̾ ih
eros eñt s s: ⁊ sipure fuĩt hr̃s institit᷑
lib̾tat̾ẽ indiemdatã sisit alieͥn atusuł
manu missus dici deb̾et. eũ hr̃dom pse
enstere.s. ⁊ si non ip̃e. fuus sit alient¬

Expanded text:
si condicio post diem aduenientem exstiterit, liber et heres erit.Sed et si pure fuerit heres institutus libertate in diem data, si sit alienatus uel manumissus, dici debet heredem eum posse existere.Sed et si non ipse seruus sit alien
Abbreviated transcription (Latin):
met ip̃o ut adimatur lib̾tas. Seruuset̃u
hr̃s instutus a semeip̃o lib̾tatẽ accipit
que sententia h̃t rõnẽ nam sicutilegi¬
tione heres insttnitus iiuo relatore
lib̾tatẽ con sccutus sit. ⁊̃ pendentecõ¬
nem testam̃to facto heredem ⁊ lib̾m
eẽ iusserunt. hiiͣ ruina sumł op̃ꝑ si
prrierunt. płtiq respondunt. hoc
casu duob ortiul hr̃dem eristere¬

Expanded text:
met ipso ei adimatur libertas: seruus enim heres institutus a semet ipso libertatem accipit. quae sententia habet rationem: nam sicuti legacione heres institutus uiuo testatore libertatem consecutus sit, etiam pendente connem testamento facto heredem et liberum esse iusserant: ruina simul oppressi perierant. plerique responderunt hoc casu duobus orcinum heredem existere
Abbreviated transcription (Latin):
deminondiĩt s indubitabili signoeũ
demonsitauĩt. quod pene ncħ a noĩe
distaͣt᷑ nõn tñ eo ꝙ contumelie causa
solet addiualet instinno hr̃s institiu
pusi ut cercus demonstretur nemopoͣt.
¶Siqiis ita dixĩt. ut ex fr̃ĩb meis ticio
et meiuo. seiamuxorem duxĩt iexdo¬
drante. ũt nondux̃it. exquadrante br̃.

Expanded text:
dem non dixerit, sed indubitabili signo eum demonstraverit, quod paene nihil a nomine distat, non tamen eo, quod contumeliae causa solet addi, valet institutio. Heres institui, nisi ut certe demonstretur, nemo potest. Si quis ita dixerit: "uter ex fratribus meis Titio et Maevio Seiam uxorem duxerit, ex dodrante, uter non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtus ẽ. amuoluntate defficititr neq
eum quẽ uoluit qm scrpras nõnẽ. ⁊ si
in req̃lus errauit ut puta dumuult
lanc̃e itłĩ quere uestem leget neutrũ
c br̃ ho c siuic ip̃e scripsit siue scriben¬
dum dictautt. s si non uicorpore erta¬
uĩt s in prte  puta sicũdictass exĩcmĩ¬
st alique scribi exquatrante sit scͥptũ

Expanded text:
quoniam uoluntate deficitur, neque eum quem uoluit, quoniam scriptus non est.Et si in re quis errauerit, ut puta dum uult lancem relinquere, uestem leget, neutrum debebit hoc, siue ipse scripsit siue scribendum dictauerit.Sed si non in corpore errauit, sed in parte, puta si, cum dictasset ex semisse aliquem scribi, ex quadrante sit scriptus
Abbreviated transcription (Latin):
ciat. Nam duus traianꝰ rescripsit.f
posse nominatĩ. ⁊̃ añ hr̃dis iustitu¬
tionẽ. filiũ ex hedaͬre. Institutũ aũt
hrdem eũ quoq dicimꝰ quiscriptus
nͣ nonẽ. s solũmodo nuccuntus Ou¬
tus ⁊ surdus. recte hrdos institutu
pͥsut᷑. ¶ Qui neq legatu̾s qud eneq
quãquã exheredatus .X. uerbispõi¬
facẽ testam̃tum. ut dicat lucorst cus
net adeũ qui non scriptarra it stat
qui potuit ẽ trib uerbis testari ait on
habundat. ¶Siex fun̾do fuiss aliquĩ
solui institutus ualet insigiit s delͥt¬
tafundimtione. ¶Si au̾t seribat¬
incu ilicenon ad iecĩt. esto. cre¬
dimus plus nũcupatũ minus scrͣip
⁊ sigta lucius esto tantumt̃ dicimus.
non in subtilã nonputat hodie roc
ꝓcederodiuus añt pius cũquidu m
portiono utt̃ hr̃des distribinss ita
ille  ea parte uota. ille excori. nec adie

Expanded text:
cit: nam diuus Traianus rescripsit posse nominatim etiam ante heredis institutionem filium exheredare.Institutum autem heredem eum quoque dicimus, qui scriptus non est, sed solummodo nuncupatus.Mutus et surdus recte heres institui potest.Qui neque legaturus quid est neque quemquam exheredaturus, quinque uerbis pous tinet ad eum qui non per scripturam testatur. qui poterit etiam tribus uerbis testari, ut dic' et 'Titius' abundat.Si ex fundo fuisset aliquis solus institutus, ualet institutio detracta fundi mentione.Si aute licet non adiecerit 'esto', credimus plus nuncupatum, minus scriptum: et si ita: 'Lucius esto', tantundem dicimus: non insuptiliter non putat hodie hoc procedere. diuus autem Pius, cum quidam portiones inter heredes distribuisset ita: ille ex 'parte tota, i
Abbreviated transcription (Latin):
iectus. ut puta si incapitolium intra
si nonpuruĩt conditioni substitutũ
p̾sit amiti filio repulso. Quod const¬
quensẽ. sementic uiliani ⁊ nr̃e.¬
Uepoits aut ⁊deinceꝑs cet̃ lib̃i qui

Expanded text:
iectus, ut puta: 'si Capitolium i‹n›t‹si non paruerit condicioni, substitutus possit admitti filio repulso, consequens est sententiae Iuliani et nostrae.Nepotes autem et deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
st ara p̾sunt: ⁊̃ łrc edigantur. aosili
conditionẽ. ¶ Solemus dice̾ me¬
diã tͥp̃a non uoc̾e. ut puta cuus ro¬
manus hr̃s scriptus. uiuo testatore
Seruus alseñ sub conditione nr̃s scri¬
pius traditus ẽ ẜuobrditario mox usu¬
captus ab egranco.nonẽ. utiatauistitu¬
tio. ¶ Si ẜuu communẽ cumlibiatedo

Expanded text:
edigantur ad filii condicionem.Solemus dicere media tempora non nocere, ut puta ciuis Romanus heres scriptus uiuo testatore seruus alienus sub condicione heres scriptus traditus est seruus hereditario, mox usucaptus ab extraneo: non est uitiata institutio.Si seruum communem cum libertate do
Abbreviated transcription (Latin):
Cetm seatrinsetu intellegunt
nonuidebunt᷑ legip̃se. Snfficit
aut silegibili uͣt. inconsultod̃¬
lata siue abipo. siue abalio. s no¬
luntatib inducta accipiendum ẽ
et si ꝑductasuit. Quod gͥ incante fac¬
tumẽ. ꝓnon fucto ẽ. suegi potuit
et ĩo sinouissime ut solet. cestam̃¬
to fucrit ascriptũ. Igtãs induccioẽs
Suꝑ inducciones ip̃e feci nonui¬
debitur restrri adea que uiconsul
isi adem̃⁊ uon erũt adepta s sile¬
gͣi nonpꝰsunt᷑ que incon sulto delata
sunt dicendũ ẽ. non debi. s hoc itade¬
mum. si añ consumationẽ testam̃ti

Expanded text:
ceterum si exstrinsecus intelleguntur, non uidebuntur legi posse. sufficit autem, si legibilia sint inconsulto deleta siue ab ipso siue ab alio, sed nolentibus. 'inducta' accipiendum est et si perducta sint.Quod igitur incaute factum est, pro non facto est, si legi potuit: et ideo, etsi nouissime, ut solet, testamento fuerit adscriptum: 'lituras inductiones superductiones ipse feci', non uidebitur referri ad ea quae inconsultet si ademit, non erunt adempta.Sed si legi non possunt quae inconsulto del‹e›ta sunt, dicendum est non deberi, sed hoc ita demum, si ante consummationem
Abbreviated transcription (Latin):
ue p̾sũt. qm̃ sitotũ testam entum
et hereditans portio adeptaᷤuł tota
hereditas. si forte sit sub stitut᷑us uic
facta udebitur. non qĩ adepta qm̃hr̃¬
ditas. semeltata aguni facile nõpõt
s quaĩ noc tata. ¶ Si quis codicillõ
intestam̃to confirmauit. ⁊ codicilł
aliquro asgripsit mox deleuit itau
appartat andebeat. ⁊ ppscribit co
cere dicãt. ⁊ cop̾ea testam̃tũ sign᷑atũ
est. quexebatur deuirib teffm̃tti.
dixãt. dicclum siquidem unius exh̃t¬
dib nom̃ uiduxĩt sine dubio cet̃a
partem intestaniti ualere. ⁊ ip̃i so¬
li denegari acciones. s ligata ab eo
nõitĩ relicta debebuntur. siuolun¬
tas ea fuit testantis ut tm̃ hrlis insti¬
tutio imꝓbetur. s si uisituiti nom̃
induxit. ⁊ substituti reliquid insti¬
tutu semolum̃tũ hr̃ditatis nonh.¬
bebit. S sioũ noĩa uduxĩt ut ꝓpo¬
nitur scripseĩnt aũt tocrco rostcis

Expanded text:
ntur Et hereditatis portio adempta vel tota hereditas, si forte sit substitutus, iure facta videbitur, non quasi adempta, qditas semel data adimi facile non potest, sed quasi nec data.Si quis codicillos in testamento confirmauit et codicillis aliquid adscripsit, mox deleuit ita ut appareat, an debeatur? et Pocere dixerat: id postea testamentum signatum est. quaerebatur de uiribus testamenti dixerat. dicebam, si quidem unius ex heredibus nomen induxerit, sine dubio ceteram partem testamenti ualere et ipsi soli denegari actiones: sed legata ab eo nominatim relicta debebuntur, si uoluntas ea fuit testantis, ut tantum heredis institutio inprobetur. sed si instituti nomen induxit et substituti reliquit, institutus emolumentum hereditatis non habebit. sed si omnia nomina iuduxerit, ut proponitur, adscripserit autem idcirco se id
Abbreviated transcription (Latin):
S ilio pt̃ito. qui fuit inpatrispo¬
testate. neq lib̾tates cõpetũt neci lega¬
ta pr̃antur. sipͣtitus fr̃ib parte̾ here¬
ditatis auocauñt. quod sibonis sepatͥs
abstinuit. lic subtilita siuris refragrũ
uid̾atur. at tñ uoluntas testatoriser
bono et equo tuebitur.
quia ⁊ antiquã adoptetur. institutio
ut in exstraneo locum habebt̃t.
sunc. nec egd quide a dire potero. Iam
incem substituti sum̾ quamuuis inꝑir¬
tem substitutionis ex hẽditus non sit
mortuo uł repudiante ticio. me p̾se ad¬
irepuͣto. ⁊ exasse hr̃dem ẽẽ. inpͥma tn
sp̃c ⁊ siuiuat ticiꝰ neq ego sine illo neq
tur testam̃tũ itaq sunł ati̾re p̾sim.¬
U.Iutius ucius integͣ m̃te ⁊ ualit¬
dine cestam̃tũ feci uti oportet. Postra
cuminualitudinẽ adũsam incidiss
mente cap̃tus tabulas easdem iucidit
De his que intesto delẽnt᷑. inducũt᷑¬
lp̃ Quͣs etestam̃to legi
possunt ea incon sulto delati
et inducta nich̾ ominus ua¬

Expanded text:
it in patris potestate neque libertates competunt neque legata praestantur, si praeteritus fratribus partem hereditatis auocauit: quod si bonis se patris abstinuit, licet suptilitas iuris refragari uidetur, attamen uoluntas testatoris ex bono et aequo tuebitur. quia et antequam adoptetur, institutio ut in extraneo locum habebat. functo ne ego quidem adire potero: iam icem substituti simus, quamuis in partem substitutionis exheredatus non sit, mortuo uel repudiante Titio me posse adire puto et ex asse heredem esse.In prima tamen specie et si uiuat Titius, neque ego sine illo nequetur testamentum: itaque simul adire pos.Lucius Titius integra mente et ualetudine testamentum fecit uti oportet, postea cum in ualetudinem aduersam incidisset, mente captus tabulas easdem incidit: DE HIS QUAE IN TESTAMENTO DELENTUR INDUCUNTuae in testamento legi possunt, ea inconsulto deleta et inducta nihilo minus ua
Abbreviated transcription (Latin):
ne consulib cũ ualeuis nepor mu
onẽ. adeos quiscripti futram ꝑmñe
nonuidenis. U̾ aduocatis fisciore.
Uos hab̾tis iudices uros. Iipius
tient̃ me audias delegatis quid sta¬
tues: Ant cesar dix̃. Uideiur tibi
aduocatus iconi die. nõa hẽdum
tm̃ induxit. Calphut nius. lon¬
ginus aduocatus fiscidix̃. non põt
ulludi testam̃tũ uale̾. quod hẽdẽ
nonhabẽt. Priscianus diat man
dixͣnt. Causa p̃sens aomitiere uidi¬
tur. humanorem uit̃ pretarionem

Expanded text:
Nepos mutionem ad eos qui scripti fuerint pertinere non uidetur.' et aduocatis fisci dixit: 'Uos habetis iudices uestros'.Uibius tienter: de legatis quid statues?' Antoninus Caesar dixit: 'Uidetur tibi aduocatus Leonis dixit: 'Nomina heredum tantum induxit'. Calpurnius Longinus aduocatus fisci dixit: 'Non potest ullum testamentum ualere, quod heredem non habet'. Priscianus dixit: 'Mdixit: 'Causa praesens admittere uidetur huma
Abbreviated transcription (Latin):
aut. Sipat abhostib capiat᷑. filiotus¬
nciut inciuitate reuer soeoͬ non rumpi
xup̃ priis restam̃tuut sabiñ enstimauit
ip̃ibus facte. une prius alie postea. utreqͦ¬
tm̃ .in. testiũ signis signait ⁊ aꝑte poste¬
riores uacue uiuente suit. to ẽẽ nicbil¬

Expanded text:
um.Si pater ab hostibus capiatur filio manente in ciuitate, reuerso eo non rumpitrumpit patris testamentum, ut Sabinus existimauitibus factae, unae prius, aliae postea, utraeqtestium signis signatae, et apertae posteriores uacuae inuentae sint, id est nihil
Abbreviated transcription (Latin):
staitum rumpatur. Infuturũ aũt
collate conditiones sipossibile sunt̾¬
et eristere potuerũt. lic non existite¬
runt efficiunt ut suꝑius testam̃tũ
rumpatur ⁊̃ sinon extitint. Si uõit¬
possibiles sint ueluti sitiqus digito
celum tetigiͣt. heres esto. placet. ꝑĩn

Expanded text:
entum rumpatur. in futurum autem collatae condiciones si possibiles sunt, existere potuerunt, licet non exstiterint, efficiunt, ut superius testamentum rumpatur, etiamsi non extiterint: si vero impossibiles sunt, veluti "Titius si digito caelum t
Abbreviated transcription (Latin):
testapitur. ꝗͣ rõe. gͥ damnato eiꝰstã
rei ꝑmitͣtit̃. numquid ⁊ siquod ante
babũt factũ testam̃tũ. sici ꝑmissũsit
testãĩ ualeat: a nũo pea irritũ factũ ał¬
respiciendũẽ. ⁊ simiitũ iure ei testã¬
dum sit. dubitan non oportet quin
siuolum iduase. fitisse iocredatur.¬
¶Euis ꝗ deportatur. ũ stañ irritum fut
testamentũ s cũpͥnceps factũ cõꝓba¬
uerit. tuĩc eñi ⁊ capite mitiuit᷑ s ⁊ si
decuriõe puniendo. uł filio ut nepõte
ꝓ sos scribendũ pͥncipi int̃ locutusẽ. ñ
puto statĩ. ẜ uu pene factũ. lic incartẽ
soleant diligentiores custodie cãreti¬

Expanded text:
amnato ei testari permittitur, numquid et, si quod ante habuit factum testamentum, si ei permissum sit testari, ualeat? an uero poena irritum factum reficiendum est? et si militari iure ei testandum sit, dubitari non oportet, quin, si uoluit id ualere, fecisse id credatur.Eius qui deportatur non statim irritum fiet testamentum, sed cum princeps factum comprobauerit: tunc enim et capite minuitur. sed et si de decurione puniendo uel filio nepoteue praeses scribendum principi interlocutus est, non puto statim seruum poenae factum, licet in carcere soleant diligentioris custodiae causa reci
Abbreviated transcription (Latin):
militiris moĩ maliũt irritũ sit eĩ
testam̃tũ Quod sctedio uite. in do¬
lẽe. ualere ⁊istm̃tũ aut suntestaro
decesseũ cis cognatis. aut linõsit
leglom sũt ista uendicinda Ihii aũt
oñis quoꝵ testam̃ta irritadamnatioñe
untur. atq iõ neq testam̃ta que añt fe¬
cerunt irrita siẽt. ⁊ tunc tȩtari potert̃
hoc eñi sepissime ẽ constiͣtutũ nec ui
Auto tñ si appellatione eiꝰ p̃ses noure

Expanded text:
um sit eius testamentum: quod si taedio uitae uel dolore, ualere testamentum aut, si intestato decessit, cognatis aut, si non si‹n›t, legioni ista sint uindicanda.Hi autem omnes, quorum testamenta irrita damnatione funtur atque ideo neque testamenta quae antea fecerunt inrita fient et tunc testari poterunt: hoc enim saepissime est constitutum nec uidQuid tamen si appellationem eius praeses non re
Abbreviated transcription (Latin):
ita simortis aui tp̃e put̾o nepos fũt.
cetm̃ siꝑ̃ ea conceptus e. marcalus scui¬
tem aut cognatũ ad hereditatẽ uł ab
bonor p̃sessionẽ p̾ic admati ¶S ⁊ si
pat̃ eius qui mortis aui tp̃e inu̾t̃o fuit
ap̃hostes eñ. nopos iste patre ineat̃
causa dececlente. p̾mortẽ aui succedñ¬

Expanded text:
aui tempore in utero nepos fuit. ceterum si postea conceptus est, Marcellus scritem aut cognatum ad hereditatem uel ad bonorum possessionem posse admitti.Sed si pater eius, qui mortis aui tempore in utero fuit, apud hostes erat, nepos iste patre in eadem causa decedente post mortem aui succed
Abbreviated transcription (Latin):
creditur inreb humanis fuisle. cu̾m
inea cã dececdat. quãquã captiuus re¬
ũsus patris su iniustum facẽ testa
nepos fuit conceptus dͥ. recepr̃. siue
aput hostes qm̃dãtut ⁊ partui. p̾lim¬
iniũ suctedendo testam̃tũ rumpit̃¬
succedendo itaq sui non rũpũt siue
fiũnt instituri. ut ex heredan abeogra¬
Suie percaptiuitatẽ siue mportẽ. ut pe¬
nã.Irritũ sit testam̃tũ. QQuotens
ip̃i testatori aliquid contingit. ut puta
siciuitatẽ amitat ꝑsubditã fuitutẽ
abhostib ũbigrã captus. uł simaior an
ui participandum ¶ ⁊ siquis fuit
capite dampnatuf uł adbestias uł ao
gladium uł adaliam penam queuit᷑a
adimit testam̃tũ eius irrctũ siet. ⁊ non
tunc  tonꝰsũptusẽ. s cũsentiã pu̾sũs ẽ.
Nam pene suus efficitur. nisi forte muc

Expanded text:
creditur in rebus humanis fuisse, cum in ea causa decedat, quamquam captiuus reuersus patris sui iniustum faceret testnepos fuit conceptus siue apud hostes, quoniam datur et partui postliminium, succedendo testamentum rumpit.Succedendo itaque sui non rumpunt, siue fuerint instituti uel exheredati ab eo grasiue per captiuitatem siue per mortem uel poenam.Irritum fit testamentum, quotiens ipsi testatori aliquid contigit, puta si ciuitatem amittat per subitam seruitutem, ab hostibus uerbi gratia captus, uel si maior ue participandum.Sed et si quis fuerit capite damnatus uel ad bestias uel ad gladium uel alia poena quae uitam adimit, testamentum eius irritum fiet, et non tunc cum consumptus est, sed cum sententiam passus est: nam poenae seruus efficitu
Abbreviated transcription (Latin):
p̾factũ testam̃tũ inuita nascuntur
tratemũ ꝑlegẽ uellẽa. rumꝑe testa¬
mentũ ꝓhibentur. si nominatim.
sint ex hrdati. im̃ ⁊̃ an̾ heredis in¬
strtutiones. uł int̃ medias er̃cbum
institationes. ił intͣ gtadus mart¬

Expanded text:
factum in uita nascuntur, ita demum per legem Uelleam rumpere testamentum prohibentur, si nominatim sint exheredati.Unde etiam ante heredis institutionem uel inter medias heredum institutiones uel inter gradus
Abbreviated transcription (Latin):
prũ ẽẽ. ⁊ suꝑius ꝑ inferius ⁊ inseriuĩ
ꝑpostumũ. Pominati aut exhr¬
tutus postum̃ udetur. siue itadiãt
quicũꝙ mͥ nascetur. siue itaex scia
siue ita uãtt̃ ex hr̃s esto. S ⁊ sidixĩt
postumus exheres esto natus ut p̃¬

Expanded text:
ptum esse et superius per inferius et inferius per postumum.Nominatim autem exheredatus postumus uidetur siue ita dixerit: 'quicumque mihi nasceretur', siue ita: 'ex Seia', siue ita: 'uenter exheres esto'. sed et si dixerit: 'postumus exheres esto', natus uel p
Abbreviated transcription (Latin):
ditione p̾ mort̾ẽ patris ueł delib̾ante br̃¬
de institito. d̃ adẽrida hrditate. Ex hr̃¬
datus filiꝰ pecessit. ⁊ nepos fu̾it natus¬
i an rumpat testam̃tũ. ⁊ dicemꝰ testa¬
m̃tũ non᷑rũpi. cũ nec exberedarib
uius mõi nepos tebet. ab auo qũe pãt
p̃cedebat. Plane si forte institutus ob¬
mifñ hr̃ditatẽ hunc auo suũ fututũ
tis tp̃e. ab intestato uõ is sugcedit cũãn
eũ. aliinonẽ delata hrditas. nori fuisse

Expanded text:
liberante herede instituto de adeunda hereditate exheredatus filius decesserit et nepos fuerit natus, an rumpat testamentum? et dicemus testamentum non rumpi, cum nec exheredari huiusmodi nepos deberet ab auo, quem pater praecedebat. plane si forte institutus omiserit hereditatem, hunc auo su‹um› futurum tis tempore: ab intestato uero is succedit cui ante eum alii non est delata hereditas, n
Abbreviated transcription (Latin):
cate int᷑ se icuratoĩt utuur. Hrdibus
replicatio tunda eĩt aiii siii quiegit.
satisdedũt. s amrplicatio cutaton
ꝓ futura cẽt. iuidex erti mabit. Nam
sicurator sequens pecunũ quã extonꝰ¬
dennatione consccutus fuĩt. uire fiuĩo¬
si uertiss doli triplicatio obftabit hres¬
auenare p̾sit .R. recte solui.  Eũ
quoꝙ qui abaltero exturatorib fun¬
dũ fiũosi legitune m̃caret᷑. usucap¬
turũ quia solutio. uenditio. tratlitio
facti mgis qͣ p̃s sũt. idõ ꝙ susfic̃
unus excuratonb ꝑ sõa. quia inttiligi¬
tur alter con sentite. detuq sip̃sens
lit. et ueta solui. uenut. urtaoi. neq

Expanded text:
catae inter se et curatorem utatur: heredibus replicatio danda erit: 'aut si is qui egit satisdederat'. sed an replicatio curatori profutura esset, iudex aestimabit: nam si curator sequens pecuniam, quam ex condemnatione consecutus fuerat, in rem furiosi uertisset, doli triplicatio obstabit.Quaesrecte solui. eum quoque, qui ab altero ex curatoribus fundum furiosi legitime mercaretur, usucapturum, quia solutio uenditio traditio facti magis quam iuris sunt ideoque sufficit unius ex curatoribus persona, quia intellegitur alter consentire: denique si praesens sit et uetet solui, uetet uenire
Abbreviated transcription (Latin):
te certe ⁊̃ ꝓsepote quor silibi hr̃des
institiuntur institutionẽ nũquu
exigimus quia p̾sũt p̃tititi. ¶ Nounẽ
delege uellea uideam̃ u̾olũt᷑ uiis
nobis natos similit nontupe testa¬
mentũ ⁊ uidetur pͥmũ cap̃. toeos
spectãe quicũ nasceretur suihr̃des

Expanded text:
epote, quorum si liberi heredes instituantur, institutionem numquam exigemus, quia possunt praeteriri.Nunc de lege Uellea uideamus. uoluit uiuis nobis natos similiter non rumpere testamentum.Et uidetur primum caput eos spectare, qui, cum nascerentur, sui heredes
Abbreviated transcription (Latin):
pot. E Spaclonem auoci pso postu¬
mum hr̃dem scribe̾te. ⁊ labeo. ⁊ cas¬
siuis scribunt. qm̃ necͤ etas nec steꝑo¬
litas eirei impedmm̃to ẽ. s sicasttitũ
sit. iulianus ꝓculi oppinionẽ scd¬
tus. nonpͣutat postumũ m̃rdemp̃s
lebũ p̾humũ hr̃dem infutuere pota¬

Expanded text:
potest: spadonem quoque posse postumum heredem scribere et Labeo et Cassius scribunt: quoniam nec aetas nec sterilitas ei rei impedimento est.Sed si castratus sit, Iulianus Proculi opinionem secutus non putat postumum heredem polebunt, postumum heredem instituere pot
Abbreviated transcription (Latin):
tusuideretur. nec mutto puto reser¬
re quod at ꝓpositũ atini quoloco ne¬
potis filum exhr̃datũ pat̃ atrognut
¶Si ticiustr. institutis loco nepõ¬
tis ad oꝑtetur de fũcto pͥea silio quipi¬
conditione nr̃s instituta. si petioente
conditioe ĩuuopatre nascatur ał rũ¬
o rump̃itur testamentum.¬

Expanded text:
tus videretur: nec multum puto referre, quod ad propositum attinet, quod loco nepotis filium exheredatum pater adrogavit. Si Titius heres institutus loco nepotis adoptetur, defuncto postea filio qui pacondicione heres instituta si pendente condicione vivo patre nascatur, rumpit
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine patris familias ut regio¬
łnis. ¶ Intestam̃tis inciuib testearo¬
gãti ad ẽẽ debrut testam̃ũ fiat alti. s
teicã sorte rogatos. ad testandũ nõ
ẽẽ iͣtbneos psacet. Quod sic accipi¶¬
endum ẽ. ut licet adalĩa remsuntto¬
gati. ut collecti si tñ ante testimoni¬
um certioientur: adtestam̃tũ se ao¬
hibitos ẽẽ. pꝰ se eos testimoniũ suũ
gece phibere. uno contestu actio¬
Uiii testari oportẽ. ẽ aũt uno cone¬
stu nullũ auẽnũ actũ gestam̃toui¬
termisce quodauqͣuid ꝑtinendad

Expanded text:
 regionis.In testamentis, in quibus testes rogati adesse debent, ut testamentum fiat, alterius rei causa forte rogatos ad testandum non esse idoneos placet. quod sic accipiendum est, ut, licet ad aliam rem sint rogati uel collecti, si tamen ante testimonium certiorentur ad testamentum se adhibitos, posse eos testimonium suum recte perhibere.Uno contextu actus testari oportet. est autem uno contextu nullum actum alienum testamento intermisc
Abbreviated transcription (Latin):
t. ¶efsamentũ ẽ uolũ¬
titis tĩre iusta seutentiad̃
quo testam̃tu sacit. integtitas m¬
tis noncor poris sanitas exigc̃oaẽ.
auł Siqueramus auualeat
testam̃tũ inptimis amiinaduetẽ

Expanded text:
.Testamentum est uoluntatis nost‹rae› iusta sententia de quo testamentum facit, integritas mentis, non corporis sanitas exigenda estonum.Si quaeramus, an ualeat tes
Abbreviated transcription (Latin):
uarus dig̃.ł .i. ẜuum tesporidisse scͥp¬
sit itaq p̾rimos hr̃ilts ereo testam̃to
non fiuuros. labeo tam hoc iũicẽta
stimat. Sic̃ staret uoluisse plẽ. eũꝗ
iubetut ẽẽ eo tp̃r ꝑtimi. ne eĩ testimo¬
tuum reciꝑiatur ⁊ es amplius ut qui¬
dam ꝑutant neue ipi dicatur testmo
dus sit is qui cũ rogͣatus ẽ. drestamtume.
scribendum: tõquoꝙ cũ tabulis scripssis.
signaiũt. iubñtius celsus labeom suo sal¬
aut ñ intelligo qui sit dequo mecons¬
lis aut ualde stuttaẽ. consulatiotũa. plĩ
eñiquã redicuiũ c̃ dubitare an aliqua
uĩt testis adhibrͣtus sit qm̃ iõ itabule

Expanded text:
sse scripsit: itaque primos heredes ex eo testamento non futuros.Labeo tum hoc uerum esse existimat, si constaret uoluisse plures eum,iubetur esse, eo pertinet, ne eius testimonium recipiatur et eo amplius, ut quidam putant, neue ipsi dicatur testimodus sit is, qui, cum rogatus est ad testamentum scribendum, idem quoque cum tabulas scripsisset, signauerit.Iuuentius Celsus Labeoni suo salutem.Non intellego quid sit, de quo me consul‹u›eris, aut ualide stulta est consultatio tua: plus enim quam ridiculum est dubitare, an aliquis iure testis
Abbreviated transcription (Latin):
s si ht̃ intmissionẽ eo tp̃e ad hibi poĩ
Testam̃ttũ quoꝙ quod ante surorem
consumauit. Ualebit ⁊ boñoꝵ p̾sẽ¬
sio exto testam̃to compccit ¶ Fum
quilege repctũdarũ dapnatus ẽ at

Expanded text:
sed si habet intermissionem, eo tempore adhiberi potest: testamentum quoque, quod ante furorem consummauit, ualebit et bonorum possessio ex eo testamento competit.Eum qui lege repetundarum damnatus est
Abbreviated transcription (Latin):
sttiusre hrdem. quia adoptione so
uatus ẽ. itahr̃s iastituit᷑ s iuc uiuo
me siue mortuo natus sit hr̃s esto.
saut ⁊̃ pͥus e ne utrius tp̃is rubitam̃¬
eo casu qui omissus sit. natus rup̃
te stam̃tũ. qi bic fili. nec subconditi¬
oue quid̾c scrptus hr̃s intallig. ꝙ
in hoc casunascaurquinonẽ testan¬

Expanded text:
stituere, quia adoptione solnatus est ita heres instituitur: 'siue uiuo me siue mortuo natus fuerit, heres esto', aut etiam pure neutrius temporis habita meeo casu qui omissus sit natus rumpit testamentum, quia hic filius nec sub condicione quidem scriptus heres intellegitur, qui in hunc casum nasc
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ Etiam hoc mõ cupio ut des.
tis. qua testator exeo ꝙ uniu̾sum
hr̃clis for⁊ alicui ꝗd collatũ uelit.
¶hĩdi asemeçipso logatũ dari nõ
põt acobrde põt. Itaꝙ si fundus le¬
gatus sit eiqui exparte dimidia hĩs
institutus ẽ.⁊ duob extrancis adhr̃¬
dem cui legatum ẽ.ui. pars fundi
ꝑtinz. quiꝰ a se uendicare ñ põt aco¬
hr̃de uõ semissario duob extranes
ꝯcutrentib nõ amplius t̃ciã parte.
extranei aũt ⁊ ab ip̃o hr̃de eni lega

Expanded text:
 Etiam hoc modo: 'cupio des' tis, qua testator ex eo, quod uniuersum heredis foret, alicui quid collatum uelit. Heredi a semet ipso legatum dari non potest, a coherede potest. itaque si fundus legatus sit ei qui ex parte dimidia heres institutus est et duobus extraneis, ad heredem cui legatus est sexta pars fundi pertinet, quia a se uindicare non potest, a coherede uero semissario duobus extraneis concurrentibus non amplius tertia parte: extranei autem et ab ipso herede cui lega
Abbreviated transcription (Latin):
cept̾um sipꝰ acceptũ legatum
ꝯ festim decessiss legatarius ticuĩ
fidĩ ꝯmissũ extingui. q placet
non plus posse rogati quẽ quam
restrutuere quã qͣntum ei relictũ
est. s suitii fidĩ ꝯmissũ nonẽ
in t̃p̃s mortis legatatii collatus
ait marcellus ꝯfestim fidĩ ꝯmis¬
sum titiodandũ. s cautione ex¬
acta qͣnto amplius ceꝑit redd
quã cautionẽ ita ꝯmitti.si pͥus
legatarius decesẜ it : quã exfruc¬
tib .c. ꝑciꝑit. s iuxe ut lega
fructus legatarius ꝑcẽpiss. Ete
erit legatariꝰ an̾diendꝰ siuelit to¬
tum fundũ prãt. Si de restituẽ¬
do caueat̃ absurdũ enimẽ de
suo e ũ prãe .c. maxime sifũdꝰ.

Expanded text:
cepturum: si post acceptum legatum confestim decessisset legatarius, Titii fideicommissum extingui, quia placet non plus posse rogari quem restituere quam quantum ei relictum est. Sed si Titii fideicommissum non est in tempus mortis legatarii collatum, ait Marcellus confestim fideicommissum Titio dandum, sed cautione exacta quanto amplius ceperit reddi: quam cautionem ita committi, si prius legatarius decesserit, quam ex fructibfructus legatarius percepisset: certe erit legatarius audiendus, si uelit totum fundum praestare, si de restituendo cauetur: absurdum enim est de suo eu
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓparte põt. ¶ Seruos hiditano re¬
cte lagatur. lic hr̃ditas addita ñ sit.
qr br̃ditas ꝑsone defũcti qui eam reli¬
quid uice fung̃tur. ¶ fundus lega¬
tus talis dari deb. qualis relictus ẽ.¬

Expanded text:
parte potest. Seruo hereditario recte legatur, licet ea adita non sit, quia hereditas personae defuncti, qui eam reliquit, uice fungitur. Fundus legatus talis dari debet, qualis relictus e
Abbreviated transcription (Latin):
arẽ Siẜiuis uetitus atestatore ẽ¬
rationes redde. non hoc ꝯsequit̃ ut nͦ
ꝙ apud cum sit reddat.⁊ lucrũ faciat
s ne scrupulosa inꝗsitiofiat. hoc ẽ
ut nogligente rõ non ex habeatui
stm̃ frandiũ. Iõ⁊ manumsso non
inlecur peculium legari ꝙ uetitus ẽ¬

Expanded text:
 seruus uetitus est a testatore rationes reddere, non hoc consequitur, ut ne quod apud eum sit reddat et lucri faciat, sed ne scrupulosa inquisitio fiat, hoc est ut neglegentiae ratio non habeatur, sed tantum fraudium. ideo et manumisso non uidetur peculium legari
Abbreviated transcription (Latin):
donauit ẜ uñ hĩs.s eũ is cui donãtꝰ ẽ
manuiẜit : tenct᷑ hr̃s qͣuis iggrauĩt
a se eũ legatũ ẽẽ. ¶ Si ita legatum
su̾it titio cum sciodo lego utrisꝙ le
cũ domo formiama legatusẽ. ¶Siçi

Expanded text:
s cui donatus est manumiserit, tenetur heres, quamuis ignorauerit a se eum legatum esse. Si ita legatum fuerit 'Titio cum Seio do lego', utrisque cum domo Formiana legatus est. Si qu
Abbreviated transcription (Latin):
S sicum duos oxhr̃tlauit iunũ hr̃dẽ
inflituit. fundũ extranco lecgauit.
ut putat marcellus posse exhrdatos
petere fid̃ĩ ꝯmissũ. Id̾ cucnit ⁊ siuiuꝰ
filios emancipass ⁊ pꝰea fundũ aliena¬
s. S si om̃s filii hr̃des instituti sint
ex disparib partil non possũt pet̾e
sidi ꝯmissum eximinore parte scͥpti
ut uiriles nonhr̃ditarras partes in
cohãnt. Uerũẽ enĩ infamilia resiꝗ¬
se. lic uni reliꝗss. Item si unũ hrdo¬
inflctiuss . nec ꝗequã legass exhrda¬
ti nicͥ utu̾m qũ diu infamilia resẽ
pet̾e possũt. Inĩdũ ⁊̃ cũlucio hĩdis
moritur ẜuus lecgatus .ł ꝑfidĩꝯ¬
missum relictus ułti si alienusł ꝓͥꝰ
quis nͣ solidum capiat .s. siñ culpa¬

Expanded text:
 cum duos exheredavit, unum heredem instituit, fundum extraneo legavit, ut putat Marcellus posse exheredatos petere fideicommissum. quod evenit et si vivus filios emancipasset et postea fundum alienasset. Sed si omnes filii heredes instituti sint ex disparibus partibus, non possunt petere fideicommissum ex minore parte scripti, ut uiriles, non hereditarias partes in eo habeant: uerum est enim in familia reliquisse, licet uni re liquisset. Item si unum hinstituisset nec quicquam legasset, exheredati nihil interim, quamdiu in familia res est, petere possunt. Interdum etiam cum lucro heredis moritur servus legatus vel per fideicommissum relictus, veluti si alienus vel lsquisque in solidum capiat, scil
Abbreviated transcription (Latin):
tenus restituenda ẽ. quatins
hr̃ditas testetoris patitur ¶ Sed̃
hoc facere Potestas patͥa inestina¬
bilis ẽ. ¶E des destruend& neq le¬
gari neqp̃ ꝑfidĩ ꝯmissũ relinꝗ ꝑoss¬

Expanded text:
tenus restituenda est, quatenus hereditas testatoris patitur, secundhoc facere: potestas enim patria inaestimabilis est. Aedes destruendae neque legari neq