comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eꝵauĩ qđ instat inp̃sencia. qͣntũ donat
ds̃ edisserendũ ẽ. quẽ ad modũ sĩplũ
domini ⁊ saluatoris nr̃i iħu xp̃i duplo
nr̃o congruat : et qdãmͦ c̃cinat ad salutẽ.
Rios certe qđ nemo xp̃ianꝰ ambigit. et aĩã
et corpore mortui sumꝰ. Anima ꝓpt̾ pecca¬
tũ. corꝑe ꝓpt̃ pęnã peccati. ac ꝑ hoc et
⁊ aiẽ et corpori: medicina et resurrectione
opus erat. ut in melius renouaret᷑. qđ erat
indetiꝰ cõmutatũ. O ors aũ aiẽ. impietas
ẽ. et mors corporis corruptibilitas. ꝑ quã
fit et aiẽ acorpore abscessus. Sic̃ en̾i aiã¬
dõ deserence : sic corpꝰ aĩa deserente mo¬
ricur. Unde illa fic insipiens. hoc exaĩȩ.
Resuscitat᷑ gͦ aiã perpenitentiã. ⁊ in corꝑe
adhuc mortali. renouatio uitȩ in ooacur
a fide qua credit᷑ in eũ qui uistificat impiũ.
bonisq morib auget᷑ et roborat᷑. de die
indiẽ. cũ magis magisq tenouat᷑ int̾ĩor
homo. Corpꝰ uͦ tãqͣn hõ extior. qͣnto ẽ.

Expanded text:
a, quantum donat Deus, edisserendum est: quemadmodum simplum Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi duplo nostro congruat, et quodammodo concinat ad salutem. Nos certe, quod nemo Christianus ambigit, et anima et corpore mortui sumus: anima propter peccatum, corpore propter poenam peccati, ac per hoc et ae, id est, et animae et corpori, medicina et resurrectione opus erat, ut in melius renovaretur quod erat in deterius commutatum. Mors autem animae impietas est, et mors corporis corruptibilitas, per quam fit et animae a corpore abscessus. Sicut enim anima, deserente Deo, sic corpus anima deserente moritur: unde illa fit insipiens, hoc exanime. Resuscitatur ergo anima per poenitentiam, et in corpore adhuc mortali renovatio vitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui justificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renouatur interior homo. corpus uero tamquam homo exterior, quanto est
Abbreviated transcription (Latin):
nrã perficiet᷑. in effabilit̃. Tunc enĩ simi¬
les ei erimus qm̃ uidebimꝰ eũ sicuci ẽ.
Nunc uͦ quandui corpus qđ corrũpit᷑ ag¬
grauat animã. et uita humana totaᷤ
aĩẽ amorte corꝑis distinguenda. qͥdͥ¬
multa docum̃ta cõmemorẽ. cũ dñs in
euangelica sententia utrãq mortẽ cuiꝰ
facile discernendã posuerit ubi ait.
sine mortuos sepelire mortuos suos
Sepeliendũ qͥppe corpꝰ. mortuũ erat.
Sepultores autẽ eiꝰ ꝑ infidelitatẽ inpi¬
etatis in anima mortuos incelligi uoluit
quales excicant᷑ cũ dicit᷑ surge qui dormis
et exurge amorauis. ⁊ illuminabit te xp̃ẽ.
Detestatur i autẽ qͣndã mortẽ apłs

Expanded text:
miles ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. nunc uero quamdiu corpus quod corrumpitur adgrauat animam et uita humana super animae a morte corporis distinguenda quid plura commemorem, cum dominus in euangelica sententia utramque mortem cuiuis facile discernendam Sine mortuos sepelire mortuos suos? Sepeliendum quippe corpus mortuum erat, sepultores autem ejus, per infidelitatem impietatis in anima, mortuos intelligi voluit, quales excitantur cum dicitur: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus. Detestatur autem q
Abbreviated transcription (Latin):
nati sunt. Et uerbũ caro factũ ẽ et ha¬
bitauit in nobis. Et uidimus głam eiꝰ
glam quasi unigeniti a patre. plenum
grẽ et ueritatis. Hoc totũ qđ de tuange¬
lio posui. inp̃cedentibus suis partibus
habet qđ immnutabile ac sempit̾nũ ẽ.
cuius contemplatio nos beatos facit. In
consequentib uͦ. permixta cũ temporalib
cominemorant᷑ ȩterna. ac per hoc aliqua
ibi ad scientiam ꝑtinent. aliqua ad sa¬
pientiam. sicut in libro duodecimo.
precessit nr̃a distinctio. Nam inprin¬
cipio erat uerbũ. et uerbũ erat apd
dẽum et ds erat uerbũ. hoc erat in
principio apud dm̃. omĩa ꝑ ipsum

Expanded text:
tum est, et habitavit in nobis. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Hoc totum quod ex Evangelio posui, in praecedentibus suis partibus habet quod immutabile ac sempiternum est, cujus contemplatio nos beatos facit: in consequentibus vero permixta cum temporalibus commemorantur aeterna. Ac per hoc aliqua ibi ad scientiam pertinent, aliqua ad sapientiam, sicut in libro duodecimo nostra praecessit distinctio. Nam, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. O
Abbreviated transcription (Latin):
habet etiam ipse intus intnemoria nt̃a
imaginẽ suam: ad quã recurrimus cũ
uł sepai parietib uł etiam in tenebris
cogitamus. Sed de his imaginib texũ cor¬
potaliũ. in corporalibus quidẽ. habentib
tam̃ similitudines corporum. et ad uitã
exterioris hominis ꝑtinentib iã satis in
undecimo libro loqutisumus. Hunc
autẽ agimus de homine interiore. et
eius ea scientia queserũ ẽ tẽporaliũ
et mutabiliũ. in cuius indentionẽ cũ
assumitur aliquid. etiã de reb ad ex¬
teriorem hominẽ ꝑ ertinentib ad hoc
assumendũ ẽ. ut aliquid inde doce¬
atur qđ racionalem adiuuet scientiã.
Ac ꝑ hoc rerũ quas comimunes cũ ani¬
mantb irrationabilib habemus. rati¬
onalis usus ad inc̾iorẽ hominẽ ꝑtinet.
nec recte dici potest. cũ irrationabi¬
libus animantib eũ nobis esse com

Expanded text:
habet etiam ipse intus in memoria nostra habet etiam ipse intus in memoria nostra imaginem suam, ad quam recurrimus, cum eum vel septi parietibus, vel etiam in tenebris cogitamus. Sed de his imaginibus rerum corporalium, incorporalibus quidem, habentibus tamen similitudines corporum, et ad vitam exterioris hominis pertinentibus, jam satis in undecimo libro locuti sumus. Nunc autem agimus de homine interiore, et ejus scientia, ea quae rerum est temporalium et mutabilium: in cujus intentionem cum assumitur aliquid, etiam de rebus ad exteriorem hominem pertinentibus, ad hoc assumendum est ut aliquid inde doceatur quod rationalem adjuvet scientiam: ac per hoc rerum quas communes cum animantibus irrationalibus habemus, rationalis usus ad interiorem hominem pertinet; nec recte dici potest cum irrationalibus animantibus eum nobis esse co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ corpus innocuit. idẽ. ꝑ ocuilos carnis.
Aaundus quippe inquantum notus ẽ: ađ¬
hoc uerbũ quatuor sillabarũ qđ ẽ. cre¬
diderunt. seno suo qm̃ corpus ẽ. ꝑ autẽ
carnis illabitur. Quod aucẽ signicat nullo
corporis sensu. sed animi ratione cognos¬
citur. Nisi enĩ quid sit crediderunt ꝑ
animũ nossemus. non intelligeremus quid
non fecerunt illi de quib dictũ ẽ. et sui
eum non receꝑunt. Sentus gͦ u̾bi forinsecꝰ
instrepit auribus corporis. et atangit
sensum qui uocat᷑ auditꝰ. Species quoq
hominis et in nobis ipsis nobis nota ẽ.
et forinsecus in aliis adẽ. corporis sensib
Oculis: cũ uidet᷑. aurib : cũ audit᷑. tactur.
cũ tenet᷑. et tangit᷑. Habet eni in memo¬
Na nr̃a imaguiem suam incorporalẽ
quidẽ. sed corporis similem. Mundi de¬
niq ipsius mirabilis pulcritudo forin¬
secus p̃sto ẽ. et aspectib nr̃is et ei sensui
qui dr̃ tactus. siquid eius attigimus.

Expanded text:
per corpus innotuit, id est, per oculos carnis. per corpus innotuit, id est, per oculos carnis. Mundus quippe in quantum notus ehoc verbum quatuor syllabarum quod est, Crediderunt, sono suo, quoniam corpus est, per aurem carnis illabitur: quod autem significat, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognoscitur. Nisi enim quid sit, Crediderunt, per animum nossemus, non intelligeremus quid non fecerint illi de quibus dictum est, Et sui eum non receperunt. Sonus ergo verbi forinsecus instrepit auribus corporis, et attingit sensum qui vocatur auditus. Species quoque hominis et in nobis ipsis nobis nota est, et forinsecus in aliis adest corporis sensibus; oculis, cum videtur; auribus, cum auditur; tactui, cum tenetur et tangitur: habet etiam in memoria nostra imaginem suam, incorporalem quidem, sed corpori similem. Mundi denique ipsius mirabilis pulchritudo forinsecus praesto est, et aspectibus nostris, et ei sensui qui dicitur tactus, si quid ejus attingimus:
Abbreviated transcription (Latin):
et mundus ꝑ ipsum̾ factus ẽ et mun¬
dus eũ non cognouit. In propria
uenit et sui eum ñ receꝑunt. Hec
uerba omĩa qui latinã linguam sciunt
ex rebus intelligunt quasꝰ nouerunt.
Quarum alique nobis in notuerunt
ꝑ corporis sensus sicut. hõmo. sicut
ipse mundus. cuius tam euidentẽ magni¬
tudinẽ cernimus. sicut eorundẽ uerborũ
soni. Nam et auditus sensus ẽ corporis.
Alique autẽ ꝑ am mirationẽ. sicut id quod
dictum ẽ. sui eum ñ receꝑunt. Intelligit᷑
enĩ ñ in eũ crediderunt. Quod quid sit
nullo corporis sensu. s ãmiratione cogno¬
uimus. Ipsorũ etiam uerboꝵ ñ sonos sed
signisicationes partĩ ꝑ corporis sensum par¬
tm ꝑ ammirationem didicimus. nec ea
uerba nunc primũ audiuimus. sed que
iam audieramus. Et non solũ ipsa ue¬
rum eciam que significarent cognita
memoria tenebamus et hiç agnouimꝰ
idẽ ꝑ aurem. Sed etiam quid significat

Expanded text:
et mundus per ipsum factus est, et munet mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. Haec verba omnia qui latinam linguam sciunt, ex rebus intelligunt quas noverunt. Quarum aliquae nobis innotuerunt per corporis sensus, sicut homo, sicut ipse mundus, cujus tam evidentem magnitudinem cernimus, sicut eorumdem verborum soni; nam et auditus sensus est corporis: aliquae autem per animi rationem, sicut id quod dictum est, Et sui eum non receperunt: intelligitur enim, Non in eum crediderunt, quod quid sit, nullo corporis sensu, sed animi ratione cognovimus. Ipsorum etiam verborum, non sonos, sed significationes, partim per corporis sensum, partim per animi rationem didicimus. Nec ea verba nunc primum audivimus: sed quae jam audieramus; et non solum ipsa, verum etiam quae significarent, cognita memoria tenebamus, et hic agnovimusid est, per aurem: sed etiam quod significat
Abbreviated transcription (Latin):
fic. ut dicamus habita ẽ. ei fides. et
decepit. Qualis fides. si tamen et ipsa
dicenda ẽ. fides. ñ culpabilit̃ de cor¬
dib perit quando eam inuenta ueri¬
tas pellit obtabilit̾ autẽ rerum uera¬
rum in easdem res fides transit. Non
enim dicendum ẽ. perit quando eaq̃
credebant᷑ uidentur. Num quid enĩ
adhuc fides dicenda ẽ. cũ definita
sit in epła adhebreos fides dictumq
sic eam eẽ conuictionem rerum que
non uidentur : Peinde quod seqͥt᷑.
hic uenit intestimoniũ. ut testuo¬
nium perhiberet de lumine. ut om̃s
crederent per illum. actioͭ  diximus
temporalis est. Temporalit̾ enim
testimonium. ꝑhibet᷑ etiã de resem¬
piterna quod ẽ intelligibilia lum̃. de
quo ut cestimoniumꝰ ꝑhiberet uenit
io hes. qui non erat lux. sed ut testi¬
monium perhiberet᷑ de lumine. Ad¬
rungit enim erat lux uera que illu¬
minat omnẽ hominẽ uenienentẽ
in hunc mundũ. In mundo erat

Expanded text:
sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et sic, ut dicamus, Habita est ei fides, et decepit. Qualis fides, si tamen et ipsa dicenda est fides, non culpabiliter de cordibus perit, quando eam inventa veritas pellit. Optabiliter autem rerum verarum in easdem res fides transit. Non enim dicendum est, Perit, quando ea, quae credebantur, videntur. Numquid enim adhuc fides dicenda est, cum definita sit in Epistola ad Hebraeos fides, dictumque sit eam esse convictionem rerum quae non videntur ? 4. Deinde quod sequitur, Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum; actio, ut diximus, temporalis est. Temporaliter enim testimonium perhibetur etiam de re sempiterna, quod est intelligibile lumen. De quo ut testimonium perhiberet venit Joannes, qui non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Adjungit enim: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In mundo erat,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ea que non uidimus. et exhis
que uidimus cogitatione ut eũq
formamus. et memorie comendamꝰ
quo recurramus cũ uoluerimus. ut
illic uł ea potius quascũq imagines
eorum quas sibi fiximus similit̾ re¬
cordatione cernamus. net sicut ho¬
minem uiuum cuius animam
etiam si non uidemus ex nr̃a conici¬
mus. et ex motibus corporalib homi¬
nem uiu̾um sicut uiuendo didi¬
cimus. incueniur etiam cogitando.
Non sicut uidetͣ fides in corde in¬
corde in quo ẽ. ab eo cuius ẽ. sed
eam tenet certisiima scientia. clamatq
conscientia. Cũ itaq ꝓpt̾ea crede
iubeamus. quia iđ quod credere iube¬
mur uidere ñ possumus. ipsam tam̃
fidem quando in est in nobis uidemus
in nobis. quia et rerum absentrum
est fides. et ierum que non uidentur
uidet᷑ fides. Et ipsa tamen temporalit̃
fit in cordibus hominum. et si ex fide¬
libus infideles fiunt perit ab eis.
A liquando autem. et rebus falsis ac¬
commodacur fides. Loquimur enĩ

Expanded text:
sicut ea quae non vidimus, et ex iis sicut ea quae non vidimus, et ex iis quae vidimus cogitatione utcumque formamus, et memoriae commendamus, quo recurramus cum voluerimus, ut illic ea, vel potius qualescumque imagines eorum quas ibi fiximus, similiter recordatione cernamus; nec sicut hominem vivum, cujus animam etiamsi non videmus, ex nostra conjicimus, et ex motibus corporalibus hominem vivum, sicut videndo didicimus, intuemur etiam cogitando. Non sic videtur fides in corde, in quo est, ab eo cujus est: sed eam tenet certissima scientia, clamatque conscientia. Cum itaque propterea credere jubeamur, quia id quod credere jubemur, videre non possumus; ipsam tamen fidem quando inest in nobis, videmus in noest fides, et rerum quae non videntur videtur fides, et ipsa tamen temporaliter fit in cordibus hominum; et si ex fidelibus, infideles fiunt, perit ab eis. Aliquando autem et rebus falsis accommodatur fides: loquimur enim
Abbreviated transcription (Latin):
notum ẽ. quid sit homo. cuius exte¬
riorem partẽ. idẽ corpus ꝑ corporis
lumina didicerunt. Int̾iorẽ uero ani
inam id ẽ. in se ipsis. quia et ipsi homi¬
nes sunt. et ꝑhumanã conuersatio¬
nem cognitam tenent. ut possint co¬
gitare quod dr̃. fu it homo cui nom̃
erat ioħs. quia et nomina sciunt
loquendo et audiendo. Qđ aucẽ ibi
ẽ missus a dõ fide tenent qui cenent.
Et qui fide non tenent aut dubita¬
tione ambigunt. aut infidelitate de¬
rident. Utriq tam̃ si ñ sunt ex nu¬
mero nimis insipientium qui dicunt
in cor̾de suo non ẽ dĩ. hec audientes
uerba utriq cogitant. et quid sit ds̃
et quid sit mitti a dõ. Et si ñ sicut res
se habent certe sicut ualent. Fidẽ por¬
ro ipsam quã uidet quisq in corde
suo eẽ sic credit. uł non ẽẽ si non cre¬
dic alit̾ nouimus non sicut corpora
que uidemus oculis corporis. et ꝑ ip¬
sorum imagines quas memoria ten̾e¬
nemus etiam absendia cogitamus. Nec

Expanded text:
notum est quid sit homo, cujus extenotum est quid sit homo, cujus exteriorem partem, id est, corpus per corporis lumina didicerunt: interiorem vero, id est, animam in se ipsis, quia et ipsi homines sunt, et per humanam conversationem cognitam tenent: ut possint cogitare quod dicitur, Fuit homo cui nomen erat Joannes: quia et nomina sciunt loquendo et audiendo. Quod autem ibi est, missus a Deo; fide tenent qui tenent: et qui fide non tenent, aut dubitatione ambigunt, aut infidelitate derident. Utrique tamen, si non sunt ex numero nimis insipientium, qui dicunt in corde suo, Non est Deus , haec audientes verba, utrumque cogitant, et quid sit Deus, et quid sit mitti a Deo; et si non sicut res se habent, at certe sicut valent. 3. Fidem porro ipsam quam videt quisque in corde suo esse, si credit, vel non esse, si non credit, aliter novimus: non sicut corpora quae videmus oculis corporeis, et per ipsorum imagines quas memoria tenemus, etiam absentia cogitamus; nec
Abbreviated transcription (Latin):
erat lux hominum. et sux intenebris
lucet. et tenebre eã ñ comp̃henderunt.
contemplatiuã uitã requirit. et incel¬
lectualis mente cernendũ ẽ. Qua in
re quantomagis quisq ꝓfecerit. tanto
fiet si ne dubitatione sapientior. Sed
ꝓpt̃ id qđ ait lux lucet intenebris.
et tenebre eam ñ comp̃henderunt.
fide utiq. opus erat qua credet᷑ qđ ñ
uidetur. Tenebras quippe intelligi uo¬
luit aũsa abhuius modi luce. eam̃q.
minus. idonea contueri corda mor¬
taliũ. Fropt̃ qđ aͦiungit et dicit. fuit
homo missus adõ cuiꝰ nomen erat
ioħs hic uenit incestimoniũ ut cesti¬
moniũ ꝑhiberet de lumine:. ut om̃s
crederent ꝑ illum. Hoc iam tempora¬
lit̾ getũ est. et adscientiam ꝑtinet.
queꝰ cognicione historica cona̾netur.
hominem autẽ ioħem in phartasia co¬
gitamus. que de humane nature
nocicia ump̾ssa ẽ. nr̃e memorie. et hoc
codem modo cogitant. siue qui ista cre¬
dunt. siue qui non credunt. Utrisq enĩ

Expanded text:
erat lux hominum, et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt; contemplativam vitam requirit, et intellectuali mente cernendum est. Qua in re quanto magis quisque profecerit, tanto fiet sine dubitatione sapientior. Sed propter id quod ait, Lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt; fide utique opus erat, qua crederetur quod non videretur. Tenebras quippe intelligi voluit, aversa ab hujusmodi luce eamque minus idonea contueri corda mortalium: propter quod adjungit et dicit, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes: hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Hoc jam temporaliter gestum est, et ad scientiam pertinet, quae cognitione historica continetur. Hominem autem Joannem in phantasia cogitamus, quae de humanae naturae notitia impressa est nostrae memoriae. Et hoc eodem modo cogitant, sive qui ista non credunt, sive qui credunt. Utrisque enim
Abbreviated transcription (Latin):
comixtionis asficere. unde teneris foetiũ pͥ.¬
mordiis coloretenus asꝑgeret᷑. Ut enĩ sic
ex semeripsis afficiantur. uł aĩa ex corpore.
uł corpus ex aiã: congruentie rationes id
faciunt. Ñ ĩ cõmutabilit᷑ uiuunt. in ipsa sũ¬
ma dĩ sapientia. quã nulla spacia hocoꝵ
capiunt. Et cũ sic ipsa in cõmutabił. nichł

Expanded text:
commixtionis afficere, unde teneris fetuum pricommixtionis afficere, unde teneris fetuum pridiscolore tenus aspergeretur. ut enim sic ex semet ipsis afficiantur uel anima ex corpore uel corpus ex anima, congruentes rationes id faciunt, quae incommutabiliter uiuunt in ipsa summa dei sapientia, quam nulla spatia locorum capiunt; et cum sit ipsa incommutabilis, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiliũ ds̃ interiꝰ oꝑatꝰ. Exteriores aut̃
oꝑationes siue bonoꝵ. siuẽ maloꝵ. uł an¬
głoꝵ uł homin. siue eciã quoꝵ cũq
tas distributiones potestatũ. ⁊ appeticio¬
nes comoditatũ ita rerũ naturam
adhibae inqua creat. oiã quẽ admodũ
tt̃e agri culturã. Qppt̃ ita ñ possũ
dicere angłos malos: magicis artib
euocatos creatores fuisse ranarũ atq
serpentiũ sic̃ ñ possũ dicere homines
malos segetis eẽ. creatores quã ꝑ eoꝵ
oꝑa uideo exortã. sic̃ nec iacob rre¬
ator coloꝵ inpecorib fuit. quia biben¬
tib in conceptũ macrib uariatas uirgas
quas intuerent᷑ apposuit. Sed nec
ipse pecudes creatrices fuert̃ uarietatis
ꝓlis sue q inheserat anime illar̃ disco¬
lor fancasia ex cẽuitu uariarũ uirgarũ
ꝑ oculos imp̃ssa. q̃ ñ potuit nͥ corpus
qđ sic affecto spũ animabat᷑ ex õpassione

Expanded text:
uisibilium deus interius operatur, exteriores autem uisibilium deus interius operatur, exteriores autem operationes siue bonorum siue malorum uel angelorum uel hominum siue etiam quorumcumque tas distributiones potestatum et appetitiones commoditatum ita rerum naturae adhibet, in qua creat omnia, quemadmodum terrae agriculturam. quapropter ita non possum dicere angelos malos magicis artibus euocatos creatores fuisse ranarum atque serpentium, sicut non possum dicere homines malos segetis esse creatores, quam per eorum operam uidero exortam. sicut nec Iacob creator colorum in pecoribus fuit, quia bibentibus in conceptu matribus uariatas uirgas quas intuerentur apposuit. sed nec ipsae pecudes creatrices fuerunt uarietatis prolis suae, quia inhaeserat animae illarum discolor phantasia ex contuitu uariarum uirgarum per oculos impressa, quae non potuit nisi corpus quod sic affecto spiritu animabatur ex compassione
Abbreviated transcription (Latin):
semina rerũ istarũ. nobis ocultiora nouer̃.
et ea ꝑ c̃gruas tẽꝑationes elem̃toꝵ latent̾
spariunt. atq. ita ⁊ gignendar̾ rerũ.⁊
accelerandatũ in crementoꝵ p̃bent occasi¬
onos. Sed nec boni hec nͥ qͣntũ dĩ iub&.
nec mali hec iniuste faciunt nͥ qͣntũ
iuste ipse ꝑmittit. Nã iniqui malicia
uoluntatem suã habent in uistã. potestatẽ
aut̃ ñ nͥ iuste accipiunt. siue ad suã
pęnã siue ad alioꝵ. uł poenã maloꝵ. uł
laudẽ bonoꝵ. Itaq apłs paulus discernens
interiꝰ dm̃ creantẽ. atq formantẽ ab
oꝑib creatt᷑ que ad mouent᷑ extrinsecus.
⁊ de agri culta similitudinẽ assumens
ait. Ego plantaui apollo rigauit: s ds̃
in crem̃tũ dedit. Sic̃ gͦ in ipsa uita
nrã m̃tẽ iustificando formare ñ potẽ nͥ
⁊ homines posst̃ ñ solũ boni ꝑueritatẽ.
s eciã mali ꝑ ꝯͤcasionẽ. ita creationẽ ter̃

Expanded text:
semina nobis istarum rerum occultiora noverunt, semina nobis istarum rerum occultiora noverunt, et ea per congruas temperationes elementorum latenter spargunt, atque ita gignendarum rerum et accelerandorum incrementorum praebent occasiones. sed nec boni haec nisi quantum deus iubet, nec mali haec iniuste faciunt nisi quantum iuste ipse permittit. nam iniqui malitia uoluntatem suam habent iniustam, potestatem autem non nisi iuste accipiunt siue ad suam poenam siue ad aliorum uel poenam malorum uel laudem bonorum. itaque apostolus discernens interius deum creantem atque formantem ab operibus creaturae, quae admouentur extrinsecus, et de agricultura similitudinem adsumens ait: ego plantaui, Apollo rigauit; sed deus incrementum dedit. sicut ergo in ipsa uita nostra mentem iustificando formare non potest net homines possunt non solum boni per ueritatem sed etiam mali per occasionem: ita creationem rerum
Abbreviated transcription (Latin):
grani sem̃ quãuis ocuł uidẽ nequeamꝰ:
ratione tam̃ conicere possumꝰ. qr nͥ talis
aliqua uis eẽt in istis elem̃ts. non plerq̃.
nascerent᷑ ex tr̾a q̃ ibi seminata ñ eẽnt.
Hec animalia teĩmulta. nulla mariũ femi¬
narũq cõmixtione p̃cedente siue intr̃a
siue in aqua que tam̃ crescunt. ⁊ cocum¬
do alia pariunt. cũ illa nulł coeuntib
parentib orta sint. Et ceite apessemina¬
filiorũ ñ coeundo concipiunt. s tamquã
sparsa ꝑt̾ras ore colligunt. Iniusibiliũ
enĩ seminũ creator. ipse creator ẽ. oĩũ
exeunt. ex occulas seminib accipiunt
ꝓgrediendi pͥmordia ⁊ in crem̃ta debite
magnitudinis distinctionesq formatũ
ab originalib tãquã regulis sumunt.
Sic̃ gͦ nec parentes dicimꝰ creatores homi¬
num. nec agricolas creatores frugũ ꝗͣuis
eoꝵ exctinsetus adhibitis motib ista
creatores. si ꝑsubailitate sui sensus ⁊ corporis

Expanded text:
grani semen quamuis oculis uidere nequeamus, grani semen quamuis oculis uidere nequeamus, ratione tamen conicere possumus, quia nisi talis aliqua uis esset in istis elementis, non plerumque nascerentur et ex terra quae ibi seminata non essent, nec animalia tam multa nulla marium feminarumque commixtione praecedente siue in terra siue in aqua; quae tamen crescunt et coeundo alia pariunt, cum illa nullis coeuntibus parentibus orta sint. et cefiliorum non coeundo concipiunt, sed tanquam sparsa per terras ore colligunt. Invisibilium enim seminum creator, ipse creator est omniums nostros exeunt, ex occultis seminibus accipiunt progrediendi primordia, et incrementa debitae magnitudinis distinctionesque formaab originalibus tanquam regulis sumunt. Sicut ergo nec parentes dicimus creatores hominum, nec agricolas creatores frugum quamvis illorum extrinsecus adhibitis motibus, ista creatores, sed pro subtilitate sui sensus et corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
natis iniqͥs eciã in metallo. seruit a qua
et ignis ⁊ tr̃a. ut faciant inde qđ uolt̃
s qͣntũ sinit᷑. Nec sane creatores illi mali angłi
dicendi sunt : qr ꝑ illos magi resistentes
famulo di ranas iserpentes  fecerunt. Non
enĩ eas ipsi creauerunt. Oĩũ qͥppe terũ
que corꝑasit̾ uisibilitq̃. nascuntur. occulta
quedã semina ĩ istis corporeis mundi
huius elem̃tis latent. Alia s̃ enĩ hec iã c̃
spicua ocuł nr̃is. exfructib & ammantib.
alia uͦ illa occulta istoꝵ seminũ semina.
unde iubente creatore ꝑduxit aqua pͥma
in huiusce modi foetꝰ. ita ꝓducta st̃. ut in
eis q̃ ꝓducta st̃ uis illa csũpta sit. s pler̃q
desunt c̃grue teꝑam̃toꝵ occasiones qͥb
erũpant. ⁊ spẽs suas ꝑagant. Ecce enĩ bre¬
uissimus surculus sem̃ ẽ. Nã cuenient̃
mandatꝰ t̾re arborẽ fac̃. huius aut̃ sur¬
culi subtdiꝰ sem̃. aliqđ eiꝰdẽ geñis gͣnũ ẽ.
Et huc usq nob̾ uisibile. Iã uͦ huius etiã

Expanded text:
natis iniquis etiam in metallo seruit aqua et ignis et terra, ut faciant inde quod uolunt; sed quantum sinitur. nec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi resistentes famulo dei ranas et serpentes fecerunt; non enim eas ipsi creauerunt. omnium quippe rerum, quae corporaliter uisibiliterque nascuntur, occulta quaedam semina in istis corporeis mundi huius elementis latent. alia sunt enim haec iam et conspicua oculis nostris ex fructibus et animantibus.. alia uero illa occulta istorum seminum semina, unde iubente creatore produxit aqua primain huiusce modi fetus ita producta sunt, ut in eis quae producta sunt uis illa consumta sit; sed plerumque desunt congruae temperamentorum occasiones, quibus erumpant et species suas peragant. ecce enim breuissimus surculus semen est; nam conuenienter mandatus terrae arborem facit. huius autem surculi subtilius semen aliquod eiusdem generis granum est et huc usque nobis uisibile. iam uero etiam huius
Abbreviated transcription (Latin):
s pecora nascerent᷑. fec̃ hoc in cõmutabił ⁊
uisibił racio sapientie dĩ ꝑ quã creata s̃ onũa.
pecudis. ꝑ oculos affecta forinsecꝰ. ⁊ interius
secũ ꝓsuo modulo formandi regulã tͣhens
quam deintima potentia sui creatoris ac-¬
cepit. S qͣnta sit uis anune ad afficien¬
dam atq mutandã materiã corporalẽ. cũ
tam̃ creatrix corporis dici ñ possit. quia
omĩs causa mutabilis sensibilisq substantie.
omĩsq modus et numerus et pondus eiꝰ¬
unde efficit᷑ ut et sit et natura ita uł ira
sit : ab intelligibili et in cõmutabili uita q̃
suꝑ oiã ẽ. ex istit & ꝑuenit usq ad extre¬
ma et t̾rena : altus sermo ẽ. neq nc̃ ne-¬
cessariꝰ. Uerũ ꝓpt̾ea factũ iacob depecorib
cõmemorandum arbitratꝰ sũ ut intelligere¬
tar. si homo qui uirgas illas sic posuit
dici non potest creator coloꝵ magnis¬
ceptis carne qͣntũ nata passa ẽ. asꝑsert̃
multo minꝰ posse dici ranarũ serpentiũq

Expanded text:
cerentur fecit hoc incommutabilis et inuisibilis ratio sapientiae dei, per quam creata sunt omnia. pecudis per oculos affecta forinsecus et interius secum pro suo modulo formandi regulam trahens, quam de intima potentia sui creatoris accepit. sed quanta sit uis animae ad afficiendam atque mutandam materiam corporalem—cum tamen creatrix corporis dici non possit, quia omnis causa mutabilis sensibilisque substantiae omnisque modus et numerus et pondus eiunde efficitur ut et sit et natura ita vel ita sit, ab intelligibili et incommutabili vita, quae super omnia est, existit, et pervenit usque ad extrema atque terrena. Multus sermo est neque nunc necessarius, verum propterea factum Jacob de pecoribus commemorandum arbitratus sum, ut intelligeretur, si homo qui virgas illas sic posuit, dici non potest creator colorum iceptis quantum natura passa est asperserunt, multo minus dici posse ranarum serpentiumque
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. peccato pͥmi hominis. in oms
utriusq serus cͣmaitione nascentes. Grigina¬
lit̾ transeunte. & parentũ pͥmoꝵ debito.
uniu̾sos posteros obligante. hec traditio
prius in genesi significata ẽ. ubi cũ ser¬
poris p̾nunciata ẽ. quia nec ipsã fuerat
exꝑturus. si ꝑmansisset ut factus : rectꝰ
Quod uͦ uiuenti ait t̾ra es ostendit
totũ hominẽ indet̾ius commutatum. Tale ẽ
enĩ terra es quale ẽ illud ñ ꝑmanebit sp̃s
m̃s in hominib istis qm̃ caro sunt. Tunc
ꝗͣ demonstrauit ei traditum. cui dictũ
fuerat terram manducabis. Apłs autẽ
apercius hoc p̃dicat uͥ dicit. et uos cũ
eẽtis mortui delictis et peccatis ur̃is. in qͥb¬

Expanded text:
in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in q
Abbreviated transcription (Latin):
diffidentie in quib et nos om̃s aliqͣndo
conuersati sumus in desideriis carnis nr̃ȩ
facientes uoluntates carnis. et affectio¬
num. et eramus natura filu ire. sic̃ et
cet̃. Filii diffidentie sunt infideles. Et
quis hoc non ẽ ancequã fidelis fiat : Quo¬
circa om̃s homines ab origine. sub prin¬
cipe sunc potestatis aeris. qui oꝑat᷑ in
filiis diffidentiȩ. Et qđ dixi ab origine

Expanded text:
ntiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus in desideriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine,
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾os. Nat᷑a scilicet ut est deprauata peccato
non ut recta creata ẽ abinicio. Modus
autẽ iste quo traditus : homo. in diaboli
potestatẽ. non ita clebet intelligi. tanꝗ hoc
ds fecerit. aut fieri uisserit. s quod tantũ
ꝑ miserit. iuste tam̃ꝰ Nec ita sane ds deserui
creaturam suã. ut non se illi exib̾et dm̃ cre¬
antẽ. & iuuisicantẽ uͣnt̾ pęnalia mala. etiã
bona malis multa p̾stantẽ. Non etum cõtinu-¬
it in ira sua miserationes suas. nec hominẽ
a lege suȩ potestatis amisit. quanido in dia-¬
boli potestate eẽ. ꝑmisit. quia nec ipse dia¬
bolus. a potestate om̃ipotentis alienus est.
sicut neq a bonitate. Nã &e̾ maligni angłi
unde qualicũq subsisterent uita. nisi ꝑ eũ
qui uiuificat omtua. Sigͦ cͥmissio peccatoꝵ
ꝑ iram dĩ iustam hominẽ subdidit diabolo.

Expanded text:
caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamencreaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse permisit: quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam hom
Abbreviated transcription (Latin):
patientia mea. hunc quippe sensũ facile
resellit scripturarũ ipsa loqutio. Tale ẽ¬
enim tues pacientia mea. quale ẽ. dnẽ spes
mea & ds̃ m̃s miscdia mea & multa similia.
N on ẽ. aũ dietũ dnẽ caritas mea. aut tues cari¬
querat anobis. Non enĩ aꝑtiꝰ qͥcquã possu¬
mus dicere. Is eͦ caritas ẽ. Utrũ aũ pat̾. an

Expanded text:
 ipso misericordia. hunc quippe sensum facile refellit scripturarum ipsa locutio. tale esenim: tu es patientia mea quale est: domine, spes mea et: deus meus misericordia mea et multa similia. non est autem dictum: "domine, caritas mea" aut: "tu es cariquaerat a nobis; non enim apertius quicquam possumus dicere. Deus ergo caritas est. utrum autem pater an
Abbreviated transcription (Latin):
nos. & misic filiũ suũ litatorẽ ꝓpeccatis
nr̃is & hinc exortatꝰ eẽt. ut ͤ nos inuicẽ dili¬
gimus. atq ita ds̃ in nob̾ maneat. quia utiq¬
dm̃ dilectionẽ dixerat: statĩ uolens de hac
dedit nobis. facit nos in dõ manere. ⁊ ipsũ
in nobis. Hoc aũ fac̃ dilectio. Ipse ẽ eͥ ds̃ di¬
lectio. Deniq paulopost cũ hoc ipsũ repetisset
acq dixisset ds̃ dilectio ẽ. concinuo subiet̃
⁊ qͥ manet indilectione indõ manet ⁊ ds̃

Expanded text:
liberatorem pro peccatis nostris, et hinc exhortatus esset, ut et nos inuicem diligamus atque ita in nobis deus maneat, quia utique dilectionem deum dixerat: statim nolens de hac dedit nobis, facit nos in deo manere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse est igitur deus dilectio. denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset: deus dilectio est, continuo subiecit: et qui manet in dilectione, in deo manet et deus
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ. gͥ accipienda tͣnseunt᷑. s diligent̃ intu¬
enda: inseꝑabił crinitatis ista distinctio.
spc̃ sc̃s. ut scilicet in illa simplici sũmaq
nat᷑a. ñ sit aliud substantia ⁊ aliud caritas.
s substantia ipsa sit caritas. & caritas ipsa
uetis instruinti scarũ script᷑arũ signifi¬
cant᷑ eloquia: Nã exꝓpħa ysaia testi¬
moniũ ponens apłr ubi ait in aliis lin¬
guis. & aliis labiis loquar pͦpło huic :
p̾misit cam̃ in lege scriptum ẽ. Et ipse
diis inlege inqͥt eoꝵ scriptũ ẽ. quia
oderunt me gratis. cũ hoc legat᷑ in psalmo
Aliqͣndo aut̃ ꝓpͥe uocat᷑ lex: que daca

Expanded text:
non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et careris instrumenti sanctarum scripturarum significantur eloquia. nam ex propheta Esaia testimonium ponens apostolus, ubi ait: in aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic, praemisit tamen: in lege scriptum est. et ipse dominus: in lege, inquit, eorum scriptum est: quia oderunt me gratis, cum hoc legatur in psalmo. aliquando autem proprie uocatur lex quae data
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ũbũ id ẽ unigenitꝰ dĩ filiꝰ aꝑce dictus ẽ
dictus caritas inuenimꝰ : si diligent̃ ioħis
apłi scrutem̃ eloqͥũ. Qui cũ dixissec dilec¬
tissimi diligamꝰ inuicẽ q dilectio ex dõ ẽ

Expanded text:
dei uerbum, id est unigenitus dei filius, aperte dictus est dei uerbum, id est unigenitus dei filius, aperte dictus est dictus caritas in-is uenimus, si diligenter Iohannis apostoli scrutemur eloquium. qui cum dixisset: dilectissimi, diligamus inu
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad ioħem ⁊ in his duob p̾recep̾cis
tota lex pendet & ppħe. hic utiq ꝓpͥe
lex appellata ẽ. de monce sinã. ꝓpħarũ
aut̃ noĩe etiã psalmi significati sunt. et
tam̃ alio loco ipse saluator oporcebat
inqͥt impleri omĩa que scriptas in lege
& ꝓpħis ⁊ psalmis de me. hic rursus ꝑ¬
ꝓħ̾arũ nom̃ exceptis psalmis intelligi
uoluit. Dr̃ ꝙͣ lex uniuersalit̾ cũ ꝓphetis
⁊ psalmis: dicit᷑ ⁊ proprie que ꝑ moysen
data ẽ. Itẽ dnr̃ ꝓpħe cõminit̾ sunul
cũ psalm̾is : dñt̾ : iꝓpͥe p̃t̃ psalmos. Et
multis aluis exemplis doceri potest
mulca perũ uocabula. ⁊ uniũ salit̃ poni:
ippͥe qͥbdã reb adhiberi. nͥ in re
aꝑta uitanda sic longitudo sermonis. hoc idõ
dixi: ne qͥsquã ꝓpt̃ea nos inconuenient̃ existi
cũ dĩ ũbũ ꝓpͥe uocamꝰ noiẽ sapientie cũ sit
spc̃ sc̃s ꝓprie nuncupat᷑ uocabulo caritatis
cũ sit & pat̾̃ & filiꝰ uniũsalit̃ caritas. Sed

Expanded text:
usque ad-Iohannem, et: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum prophetis et psalmis, dicitur proprie quae per Mosen data est. it multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter poni et proprie quibusdam rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimcum dei uerbum proprie uocamus nomine sapientiae, cum sit spiritus proprie nuncupatur uocabulo caritatis, cum sit et pater et filius uniuersaliter caritas. sed
Abbreviated transcription (Latin):
solius. s amboꝵ. ⁊ idõ cõmunẽ qua
inuicẽ se diligunt pat̾ ⁊ filiꝰ nobis in¬
sinuat caritate᷑. Ut aũ nos exerceret
sermo diuinꝰ. ñ res in promptu sitas. s
in abdito scrutandas. ⁊ ex abdito eruen¬
das. maiore studio fec̃ inquiri. Non itaq¬
Sed dix̃ ds̃ caritas ẽ. ut incertũ sit ⁊ idõ
requirendũ utrũ ds̃ pat̾ sit caritas. an

Expanded text:
solius, sed amborum, et 95 ideo communem, quia inuicem se diligunt pater et filius, nobis insinuat caritatem. ut autem nos exerceret sermo diuinus, non res in promtu sitas, sed in abdito scrutandas, ex abdito eruendas maiore studio fecsed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an
Abbreviated transcription (Latin):
Aduitoriũ nr̃m in nomine dñi: qͥ fecit cęlũ
⁊ tram Donabit certanti uictoriam: qui
certandi dedit audatiam Non nos hos¬
tim tͦba: ñ bellantiũ reuocae forma:¬
paruus. atq inermis. uno lapidis ictu ꝓstra¬

Expanded text:
Adjutorium nostrum a Domino, qui fecit coelum et terram. Donavit certantibus victoriam, qui certandi dedit audaciam. Non nos hostium turba, non bellantium revocet formapastor David uno lapidis ictu prostra
Abbreviated transcription (Latin):
dam mͦ uellet intelligi: non id utiq dice¬
ret. Et illud qđ ait apłs: qui solus habet
inmortaliate. cũ & anima mͦ qͦdã tnmor.¬
talis dicatur et sit: ñ diceret solus habet. nͥ
quia uera inmortalitas in cõmutabilitas
.ẽ: quã nulla potest hab̾e creatura. qm̃
solius creatoris est. Hoc etiã iacob ait:
omẽ datũ optimũ et omẽ donũ ꝑfectũ

Expanded text:
dam modo vellet intelligi, non id utique dicedam modo vellet intelligi, non id utique diceret. Et illud quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem : cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest habere creatura; quoniam solius est Creatoris. Hoc et Jacobus dicit: Omne datum optimum, et omne donum pe
Abbreviated transcription (Latin):
significaret illud quod ita ñ eẽt: s ita dici
opus .ẽ. sicuti . ẽ. ego sũ ds̃ zelans. et penitet
me fecisse hominẽ. Dereb autẽ que omĩno
ñ sunt : ñ trax̃ aliqua uocabula. quib t
figuraret loqueiones: uł spissaret enigma¬
ta. Unde perniciosius et in anius euanes¬
cunt: qui tertio illo genere erroris aue-¬
ritate secluduntur. hoc suspicando de dõ.
qđ neq in ipso: neq in ulla creatura in-¬
ueniri potest. Rebus enĩ que increatura
reperiunt᷑. solet scriptura diuina ułut
in fancilia oblementa formare. quib infir¬
moꝵ adquerenda suꝑiora. et inferiora
deserenda ꝓsuo modulo tanꝗ passib moue.¬
tetur affectus. Que uͦ ꝑtoprie de dõ dñr.
queq in nulla creatura reꝑiunt᷑: raro po.¬
est. ad moysen. ego sũ quisũ: et qui . ẽ. mi-¬
sit me aduos. Cũ enĩ. ẽẽ. aliquo modo
dicatur et corpus & animꝰ : nisi ꝓprio quo¬

Expanded text:
significaret illud quod ita non esset, sed ita dici significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet Scriptura divina velut infantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro suo modulo tanquam passibus moveretur affectus. Quae vero proprie de Deo dicuntur, quaeque in nulla creatura inveniuntur, raro poest ad Moysen, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos . Cum enim esse aliquo modo dicatur et corpus et animus, nisi proprio quo
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ uerbi grã candidũ. uł rutilũ: fallit᷑. s tam̃
hec inceniuntur in corpore. Nursus qui
opinatur dm̃ nc̃ obliuiscentẽ. nc̃ recordan¬
tem. uł siquid huiꝰmodi . ẽ. nichilominus
in errore.ẽ. Sed tam̃ hec inueniunt᷑ in
anima. Iui autẽ pucat eiꝰeȩ potentio dm̃ ut
se ipsũ ipse genuerit: eo plus errat qđ non
solum deus ita ñ .ẽ: sed nec spũał nec co ꝑ̃ ał
creat᷑a. Nulla enĩ omĩno res.ẽ. que  ipsã
gignat ut sit. Ut gͦ abhuiꝰmodꝰ falsitati¬
bus humanus animuis purgaretur. scã scrip¬
tura paruulis congruens: nulliꝰ generis
rerũ uerba uitauit. ex quibus quasi gradatĩ
ad diuina atq sudlimia nr̃ intellectus uelut nu¬
ncus assurgeret. Nã et uerbis exreb corporalib
sũptis usa. ẽ. cũ dedõ loqueret᷑. ueltit cũ ait
sub umbraculo alarũ tuarũ ꝓtege me.
Et de spũali creatura multa transtulit qͥb

Expanded text:
Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; velut cum ait, In tegmine alarum tuarum protege me . Et de spirituali creatura multa transtulit, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc errore cũ de dõ disputant: sermoni
suo distortas et fallaces regulas fi gunt.
creaturã que ꝓfecto mutabił. ẽ. nitunt᷑ trans¬
cendere. ut ad in comutabilẽ substantiã que ds̃ ẽ
erigant intentionẽ. Sed mortalitatis onere p̃-¬
grauati. cũ & uid̃i uolunt scire qͦd nesciunt.
et qđ uolunt scire non possunt : p̃sũptiones
opinionũ suarũ audent̃ affirmando. int̾clu¬
tunt sibimet in telligentie uias: magis eliger.¬
tes sentenciã suã ñ corrigere peruersam quã
mutare defensam. E t hic quidẽ omĩũ morb
.ẽ. triũ generũ. que ꝓposui. et eoꝵ scilioet
qui scđ̃m corpus dedo sapiunt : et eoꝵ qͥ¬
scđ̾m sp̃ualẽ creaturã. sic̃ . ẽ. anima. et eoꝵ
qui neq scđm corpus. neq scđ̾m spũalẽ crea¬
turam et tam̃ de dõ falsa existimant : eo
remotiores auero. qͦ id qđ sapiunt nec in
corꝑe reꝑit᷑. nec infacto. et condito sp̃u:
nec in ipso creatore. Qui enĩ opinatur

Expanded text:
ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus de Deo sapiunt; et eospiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur
Abbreviated transcription (Latin):
aput quẽ ñ .ẽ. commutatio: neomo¬
menti obũbratio. Hoc & dđ. mutabis
ea ex mutabunt᷑ : tu autẽ idẽ ipse es.
Proinde substantiã dĩ sine ulla sui muta¬
cione mutabilia facientẽ. et sine ullo tẽpo¬
rali mocu suo. tẽporalia creantẽ: intueri
et plene nosse difficile. ẽ. Et ideo. ẽ. necessaria
purgatio mentis nr̃e qͣ illud in effabile in-¬
effabilit̾ uidi possit : qua ñdũ p̃diti: fide
nutrimur. et ꝑ quedã tolerabiliora ut ad

Expanded text:
est commutatio, nec momenti obumbratio . Hoc et David: Mutabis ea, et mutabuntur; tu vero idem ipse es . 3. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
tos. Cũ tam̃ quauis iã grã eiꝰ renatis. s adhuc
carnalib et animalib tãquã paruulis in
xp̃o. ñ ex diina uirtute. inqua equalis. ẽ.
patri. s exhumana infirmitate ex qua
crucifixiis.ẽ. comendauit. Ait namq Neq
enĩ iudicaui me scire aliquid in nobis
sequtus ait. Ego in infirmitate. et aimore
et tremore multo fui apuduos. Et paulo
ñ dũ enĩ poteratis. sed nec aohuc quidẽ po¬
testis. Hoc cũ dr̃ quibdã irascuntur: & sibi
contumeliose dici putant. Et plerũq malunt
Et aliquando
afferimꝰ eis rationẽ nũquã
petunt cũ de deo querunt : quia
nec ipsi eã ualet sumere: nec nos for¬
tasse uł app̃hendere. uł ꝓferre: s qua demon¬
stretur cis ꝗsint in habiles mimmeq idonei
percipiendo qđ exigunt. Sed quia ñ audiunt
qđ uolunt : aut callide nos agere putant.
ut nram occultemus imperitiã: aut malicio¬
se. qdđ eis inuideamis peritiã: atq ita indig¬
nantes perturbatiq discedunt .N. ordo dipu

Expanded text:
uamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate ex qua crucifixus est, commendavit. Ait namque: Neque enim judicavi me scire aliquid in vobis, secutus ait: Et ego in infirmitate, et timore, et tremore multo fui apud vos . Et paulo nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. adũbũ ñ dedõ nate s adõ facte imagi¬
nis dĩ. qđ neq pro latuũi ͤ in sono. neq
cogitatiuũ in similitudine soni qđ ali¬
cuius lingue eẽ neresse sit. s qđ omĩa
quib significat᷑ signa p̾cedit. et gig¬
nitur de scientia que manet in animo
qͣndo eadẽ scientia intꝰ dr̃ sic̃ ẽ. Simil¬

Expanded text:
 Deo natae, sed a Deo factae imaginis Dei, quod neque prolativum est in sono, neque cogitativum in similitudine soni, quod alicujus linguae esse necesse sit, sed quod omnia quibus significatur signa praecedit, et gignitur de scientia quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ. Qua ꝓpt̃: ũbũm nr̃m qđ sonat
in aurib nec qͣndo uoce ꝓfeit᷑. nec qͣndo
silendo cogitat᷑. Om̃iũ nãq sonantiũ u̾ba
linguarũ. etiã insilentio cogitant᷑. & car¬
mina ꝑcurrunt᷑ animo tacente ore cor¬
poris. Nec solũ numeri sillabarũ. uerũ
etiã modi cantilenarũ. cũ sint corꝑales
& ad eũ qͥ uocat᷑ auditꝰ sensũ corporis ꝑtr¬
nentes. ꝑ in corporeas quasdã inagines
suas p̃sto s̃ cogitantib ⁊ tacite cuncta
ista uoluer . Sed tͣnseunda s̃ hȩc ut
ad illud ꝑueniat᷑ ħominis ũbũ. ꝑ cuiꝰ
qualẽcũq similitudinẽ sic̃ in enigmate
uideat᷑ ut cũq dĩ ũbũ ñ illud qđ factũ¬

Expanded text:
rum quod sonat in auribus, nec quando voce profertur, nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apłs facie ad faciem. Nunc uͦ
in hoc speculo. in hoc enigmate. in hac
qualicumq similitudine. qͣnta sit etiã
dissimilitudo quis potest explicare :
Atangam tam̃ aliqua ut ualeo. quib
id possit adĩti¬

Expanded text:
Paulus, facie ad faciem . Nunc vero in hoc speculo, in hoc aenigmate, in hac qualicumque similitudine, quanta sit etiam dissimilitudo, quis potest explicare? Attingam tamen aliqua, ut valeo, quibus id possit adve