comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłs paulus. iudicabit ds̃ mundũ: qͣndo
uenturus ẽ sicut tota ȩccłia in symbolo con¬
fitetur. iudicare uiuos et mortuos. Si gͦ
non est dei grã:⁊ quomͦ saluat mundum:
Et si non est liberum arbitrium: quomͦ
iudicat mundũ:. ꝑ inde librum uł episto¬
lam meã quam secum ad uos supradicti at¬
tulerunt. scd̃m hanc fidem intelligite. ut
neq negetis dei grãm. neq liberũ arbitri¬
um sic defendatis. ut a dei grã separetis.
tanquam sine ila uł cogitare aliquid uł
agere scđm dm̃ ulla ratione possimus: qͦd
omnino non possumus. Propter hoc enĩ
Ans cum de fructu iusticiȩ loqueret᷑: ait
discipulis suis. Sine me nichil potestis
facere. Unde supradictam epłam ad six
reticos pelagianos. noueritis esse conscri¬
ptam.qui dieunt grãm dei scđm merita
nr̃a dari: ut qui gloriatur. non in dño s
inseipso glorietur. hoc ẽ in homine non
in domino. Quod prohibet apłs dicens.

Expanded text:
apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando apostolus Paulus, iudicabit deus mundum. quando \'uenturus est\', sicut tota ecclesia in symbolo confitetur, \'iudicare uiuos et mortuos\'. si ergo non est dei gratia, quo modo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quo modo iudicat mundum? proinde librum uel epistulam meam, quam secum ad nos supra dicti adtulerunt, secundum hanc fidem intellegite, ut neque negetis dei gratiam neque liberum arbitrium sic defendatis, ut a dei gratia separetis, tamquam sine illa uel cogitare aliquid uel agere secundum deum ulla ratione possimus, quod omnino non possumus. propter hoDominus cum de fructu justitiae loqueretur, ait discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 3. Unde supradictam epistolam ad a novos haereticos Pelagianos noveritis esse conscriptam, qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut qui gloriatur, non in Domino, sed in se ipso glorietur, hoc est, in homine, non in Domino. Quod prohibet Apostolus, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
Honorando frĩ ualentino et
frĩb qui tecum sunt: augusti¬
nus in domino salutem. Uene¬
runt ad nos duo iuuenes cresconius et
felir. de ur̃a congregatione se cẽ dicen¬
tes. qui nobis retulerunt monasttrium
ur̃m ñ nulla dissensione turbatum: eo
qđ quidam inuobis sic gr̃am p̃dicent.
ut negent hominis ẽẽ liberum arbitri¬
um: et quod est grauius dicant qͦd in
die iudicii non sit redditurus ds̃ unicui¬
q scđm oꝑa eius. Etiam hoc tamen indi¬
cauerunt. quod plures ur̃m non ita sen¬
tiant. s liberum arbitrium adiuuari
fateant᷑ ꝑdei grãm. ut recta sapiamus atq
faciamus: ut cũ uenerit dominus reddere
unicuiq scđm oꝑa eius. inueniat oꝑa nr̃a
bona. quȩ p̃parauit ds̃ ut in illis ambule¬
mus. Hoc quisentiunt: bene sentiunt.
Oꝑsecroitaꝙ uos fr̃s. sicut chorinthios ob¬
tum ẽ in euangłio iohannis apłi. non ue¬
nit ut iudicaret mundum: s ut saluare¬
tur mundus ꝑ ipsum. Postea uͦ sicut scͥbit

Expanded text:
HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Venerunt ad nos duo iuuenes, Cresconius et Felix, de uestra congregatione se esse dicentes, qui nobis rettulerunt monasterium uestrum nonnulla dissensione turbatum eo, quod quidam in uobis sic gratiam praedicent, ut negent hominis esse liberum arbitrium et, quod est grauius, dicant, quod in die iudicii non sit redditurus deus unicuique secundum opera eius.. etiam hoc tamen indicauerunt, quod plures uestrum non ita sentiant, sed liberum arbitrium adiuuari fateantur per dei gratiam, ut recta sapiamus atque faciamus et, cum uenerit dominus reddere unicuique secundum opera eius, inueniat opera nostra bona, quae praeparauit deus, ut in illis ambulemus. hoc qui sentiunt, bene sentiunt. Obsecro itaque uos, fratres, sicut Corinthios obtum est in euangelio Iohannis apostoli, non uenit, ut iudicaret mundum. sed ut saluaretur mundus per ipsum; postea uero. sicut scribit
Abbreviated transcription (Latin):
tãtẽ. suꝑferebatur utiq sp̃s dei: quia sub¬
iacebat scilicet bonȩ uoluntati creatoris.
quicqͥd illud erat qđ formandũ ꝑficien¬
dumq inchoauerat: ut dicente dõ in u̾¬
bo suo fiat lur: inbona uoluntate hoc ẽ
inbeneplacito eiꝰ.pro modo sui generis
maneret quod factum ẽ. Idõ dictum est
quod placuerit dõ. scriptura dicente et fa¬
cta ẽ lux. et uidit ds̃ lucem quod bona est:
ut quemadmodum in ipso exordio inchoa¬
te creaturȩ. quȩ cęli et terre nomine ꝓpt̃
hoc quod de illa ꝑficiendum erat cõmemo¬
rata ẽ. trinitas insinuat᷑ creatoris: nam di¬
cente scriptura inprincipio fecit ds̃ cȩlum
&. t̾ram. intelligimus patrem in dei noie:⁊

Expanded text:
tantem: superferebatur utique Spiritus Dei; quia subtantem: superferebatur utique Spiritus Dei; quia subjacebat scilicet bonae voluntati Creatoris, quidquid illud erat, quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc est, in beneplacito ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine, et
Abbreviated transcription (Latin):
danum spm̃ dicunt: dicentes quia non po¬
tuit hystorio graphus cum creaturis e¬
numerare creatorem. nec huic locũ ali¬
quem deputare: qui ubiq sit totus cũ
serim. ex pͥmo libro eorum quos de genesi
duodecim sicut potui. non scdm allego¬
rias s scđm rerum gestarum fidem scrip¬
si: in hoc opusculum transtuli. In est inꝗͣ.
dõ benignitas summa. et scã. et iusta: et
quidam non ex indigentia s ex beneficien¬
tia ueniens amor in oꝑa sua. Propterea pͥꝰ.¬
quam scriberetur dixit ds̃. fiat lux: p̃ces¬
sit scriptura dicens. et sp̃s dei suꝑferebat᷑
suꝑ aquam:Quia siue aquȩ nomine ap¬
pellare uoluit totam corporalem materiã.
ut eo modo insinuaret unde facta et for¬
mata sint omnia. quȩ insuis generib iam
dinoscere possumus. appellans aquam
quia exhumicida natura uidemꝰ omnia
interra ꝑspecies uarias formari atq con¬
crescere.siue spiritalem uitam quandã
ante formam conuersionis quasi flui¬

Expanded text:
danum spiritum dicunt, dicentes quia non podanum spiritum dicunt, dicentes quia non potuit historiographus cum creaturis enumerare Creatorem, nec huic locum aliquem deputare, qui ubique sit totus, cumserim, ex primo libro eorum quos de Genesi duodecim, sicut potui, non secundum allegorias, sed secundum rerum gestarum fidem scripsi, in hoc opusculum transtuli. « Inest, inquam, Deo benignitas summa, et sancta, et quidam, non ex indigentia, sed ex beneficentia veniens amor in opera sua. Propterea priusquam scriberetur, Dixit Deus, Fiat lux, praecessit Scriptura, dicens, Et spiritus Dei superferebatur super aquam. Quia sive aquae nomine appellare voluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret unde facta et formata sint omnia, quae in suis generibus jam dignoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura videmus omnia in terra per species varias formari atque concrescere; sive spiritualem vitam quamdam ante formam conversionis quasi flui
Abbreviated transcription (Latin):
tib. Neq enim abraham flagicio consen¬
sit uxoris. eiusq uendidit adulteriũ: sed
sicut illa famulam suam non libidine
marito ꝑmisit. sed officio generand ultro
obtulit. nequaquam turbato ordine natu
rali. ubi eius potestas erat iubens potius
casto corde sibi coherentem. de cuiꝰ animo
ubi pudiciciȩ uirtus habitabat. nullomͦ du¬
bitabat. tacuit uxorem dixit sororem: ne
se occiso. ab alienigenis atq impiis captiua
possideret᷑: certus de deo quod nichil eã
turpe ac flagiciosum ꝑpeti sineret. Nec
eum fides ac spesfefellit. Nanq: pharao ter¬
ritus monstris. multisq propt̃ eam malis
afflictus. ubi eius esse uxorem diuinitꝰ di¬
dicit: illesam cum honore restituit. Abime¬
lech autem somnio cõmonitus et edoctus:
similiter fecit octaua questio.
ouissime exponendum poscis de spũ
dei: qui suꝑferebatur suꝑ aquã. Quidã
enim asseuerant inquis sp̃m sc̃m: alii mun¬

Expanded text:
tibus; neque enim Abraham flagitio consentibus; neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine nrali, ubi ejus potestas erat, jubens potius casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitabat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem; ne se occiso, ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. Nec eum fides ac spes fefellit: namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit; Abimelech autem somnio commonitus atque edoctus, similiter fecit . CAPUT XXXIV.ovissime exponendum poscis de spiritu Dei qui superferebatur super aquam. « Quidam enim asseverant, inquis, Spiritum sanctum; alli mun
Abbreviated transcription (Latin):
quirenti reuocauit intactam. Uiuunt ad¬
huc de quib loquor. Ille baptizatꝰ. et in
se facto miraculo conuersus ad dñm. ad
episcopatum mirabili probitate ꝑuenit:
illa inscã uiduitate ꝑstitit. Quid autẽ di¬
xerim contra faustum manicheũ. cũ ca¬
lumniaret᷑ patri abrahȩ quod uxorem suã
duobus regibus ad concubitum uenditas¬
set: indicant quȩ subieci. Quod autẽ iustũ
inquam acfidelem uirũ matrimonii sui
infamissimũ nundinatorem appellans.
melech et pharaoni. diuersis temporib
quia erat puscherrima in concubitũ asse¬
rit uenditasse: non ore ueridico aturpitudine
separat honestatem: s ore maledico totũ con¬
uertit in crimen. Hoc enim abrahȩ factum
lenocinio simile uidet᷑. s non ualentib ex
illo ȩtnȩ legis lumine. a peccatis recta facta
discernere: quib et constantia ꝑtinacia ui¬
deri potest. et uirtus fiduciȩ uiciũ putat᷑
quasi non recte agentib a non recte cernen¬

Expanded text:
quirenti, revocavit intactam. Vivunt adquirenti, revocavit intactam. Vivunt adhuc de quibus loquor. Ille baptizatus et ipso in se facto miraculo conversus ad Dominum, ad episcopatum venerabili probitate pervenit; illa in sancta viduitate persistit. 4. Quid autem dixerim contra Faustum Manichaeum, cum calumniaretur patri Abrahae, quod uxorem suam duobus regibus ad concubitum venditasset, indicant quae subjeci: « Quod autem justum, inquam, et fidelem virum matrimonii sui infamissimum melech et Pharaoni diversis temporibus quia erat pulcherrima, ad concubitum asserit venditasse, non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen: hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recta facta discernere, quibus et constantia pertinacia videri potest, et virtus fiduciae, vitium putatur quasi non recte agentibus, a non recte cernen
Abbreviated transcription (Latin):
tur: sed sicut legimus in libro qui p̾notat᷑
hester. ꝑaliquot menses immo ꝑ totũ an
pori regio miscerentur. Hoc gͦ spaciofa¬
cta sunt illa quȩ scripta sunt: donee pha¬
rao contritus et exterritus marito restitu¬
isset uxorem. Abimelech autẽ qm̃ somnio
ẽ ab eius commixtione prohibitus: idõ
qui saram non uitasse stuprũ contendunt:
putant utiq regem ut somniaret. non nisi
post eius concubitum dormire potuisse:
quasi uero ut omittam tempus quo accuban¬
tur ut supra dixi ad uoluptatem regiam
corpora feminarũ: non potuit ds̃ pͥusquã
conuenirent cũ mergere in somnum. et ad¬
monere ꝑsomnium. Dicam quod factum
ẽ inmauritania sitifensi: neq enim ds̃ scõꝵ¬
non ipse ẽ etiam ds̃ nr̃. Uiduam inꝓposito
continentiȩ constitutam. celchidius qui¬
dam cathecuminus iuuenis rapuit: ut
haberet uxorem. Antequam concumbe¬
rent pressus sonmo. et territus somnio:
sitifensi epõ eandem uehementissime re¬

Expanded text:
tur. Sed sicut legimus in libro qui praenotatur tur. Sed sicut legimus in libro qui praenotatur Esther, per aliquot menses, imo per totum annpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio facta sunt illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et exterritus marito restituisset uxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitus, ideo qui Saram stuprum non vitasse contendunt, putant utique regem, ut somniaret, nonnisi post ejus concubitum dormire potuisse. Quasi vero, ut omittam tempus quo accurabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regiam corpora feminarum, non potuerit Deus, priusquam convenirent, eum mergere in somnum, et admonere per somnium. 3. Dicam quod factum est in Mauritania Sitifensi. Neque enim Deusnon ipse est etiam Deus noster. Viduam in proposito continentiae constitutam Celticchius quidam catechumenus juvenis rapuit, ut haberet uxorem. Antequam concumberent, pressus somno et territus somnio, Sitifensi episcopo eamdem vehementissime re
Abbreviated transcription (Latin):
simulandarũ callida operatio decipien¬
dis humanis sensib multiformis inuigi¬
lat: pedetentim quidem. ne inquisitioni¬
b diligentiorib p̃scribamus. s tamen
potius existimemus tale aliquid factum¬
a maligno spũ phitonissȩ illius ministe¬
rioquandiu nobis aliquid ampliꝰ ex co¬
gitare atq explicare non dat᷑. Hec sunt
quȩ tunc de phitonissa ac samuhele re¬
scripsi
eptima tua ꝓpositio ẽ. qualiter satisfa¬
ciendum sit his qui dicunt saram stu¬
prum non effugisse: cum dicant abime¬
lech ab eius conuentione somnio ẽẽ re¬
uocatum. et immissum in eius copulã
pharaonem. Quomꝰdicant immissũ in eiꝰ
copulãpharaonẽ ñ uideo: cũ ad hoc creden¬
dũscriptura ñ cogat. Accepit enĩ eã quidẽ
inuxorẽ. continuoq ditatꝰ ẽ abrahã multis
cum illa pharao dormierit. eio acuu¬
ꝑmisit. Non enim placitȩ regib ad coniu¬
gium feminȩ mox etiam carne copulaban¬

Expanded text:
simulandarum callida operatio decipiensimulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius existimemus tale aliquid factum maligno pythonissae illius ministerio, quamdiu nobis aliquid amplius excogitare atque explicare non datur." Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuhele rescripsi eptima tua propositio est, « Qualiter satisfaciendum sit eis qui dicunt Saram stuprum non effugisse, cum dicant Abimelech ab ejus conventione somnio esse revocatum , et immissum in ejus copulam Pharaonem ? » 2. Quomodo dicant immissum in ejus copulam Pharaonem, non video; cum ad hoc credendum Scriptura non cogat. Accepit enim eam quidem in uxorem, continuoque ditatus est Abraham multis cum ea Pharao dormierit, eique pe non permisit. Non enim placitae regibus ad conjugium feminae mox etiam carne copulaban
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ eris. ut non ad ȩqualitatem felicita¬
tis sed ad parem conditionem mortis refe¬
mortuus mortem uiuo p̃nunciabat: ꝑspi¬
cit quantum opinor prudentia tua. se¬
cundum utrunq intellectum habere exi¬
tum illam lectionem. qui non sit contra
fidem: insi forte ꝓfundiore et ꝑplexiore in¬
quisitione quȩ uł uirium mearũ uł tem¬
poris excedit angustias. inueniat᷑ ad liqͥ¬
dum. uł posse uł non posse. animã hu¬
manã cũ exhac uita migrauerit magicis
carminib euocatam. uiuorum appare¬
re conspec̾tibus etiam corporis liniam̃ta
gestantem: ut non solum uideri ualeat.
s et agnosci: et si potest. utrum etiam
iusti anima non quidem cogat᷑ magicis
sacris. sed dignetur ostendi. occultioribus
imperiis summe legis obtemperans.Ut
si fieri non posseclaruerit. non uterq sensꝰ
helis diabolico ritu facta intelligat᷑. Sed
qm̃ siue illud fieri possit siue non possit.
tamen fallacia sathane atq: imaginum

Expanded text:
mecum eris, ut non ad aequitatem felicitamecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis refemortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque sensuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicunt᷑ ut malum quod eis impendet
antequam ueniat p̃noscendo patiant᷑.
occulto apparatu ministroꝵ suoꝵ etiam
ꝑtiat. ut quod audiunt ab angłis: p̃nun¬
cient hominibus. Tantum autẽ audiuÑ:
quantum dñs omniũ atq moderator. uł
iubet uł sinit. Unde etiam sp̃s phitonis.
in actibus apłoꝵ attestatur paulo apło: &
cuangłista eẽ conatur. Miscent tamen isti
fallacias: & uerum quod nosse potuerint.
non docendi magis quam decipiendi fine
p̃nunciant. Et forte hinc est. qͦd cũ imago
samuhelissamuhelem p̃diceret moritu¬
rum: dixit etiam secum futurum : quod
utiq falsum ẽ. Magno quippe interual¬
lo post mortem separari bonos a malis in
ȩuangłio legimus: ubi dñs inter suꝑbũ
illum diuitem cum iam apud inferos tor¬
menta pateretur. & illum qui ad eiꝰ ianuã
ulcerosus iacebat. iam in requie constitu¬
tum. magnum chaos interiectum eẽ testa¬
tur. Aut si ꝓpterea samuhel sauli dixit.

Expanded text:
praedicantur, ut malum, quod eis impendet, praedicantur, ut malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum onis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potuerint, non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant: et forte hoc est quod, cum illa imago Samuhelis Saulem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum, quod utique falsum est. magno quippe interuallo post mortem separari malos a bonis in euangelio legimus, cum dominus inter superbum illam diuitem, cum iam apud inferos tormenta pateretur, et illum qui ad eius ianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
nem augustini aut simpliciani: s uidi
augustinum. aut simplicianum: cum eo
tempore quo tale aliquid uidit. nos igno¬
raremus:usq ad eo manifestum ẽ ñ ipsos
homines s imagines eoꝵ uideri. Et pha¬
rao spicas se dixit uidisse in somnis et bo¬
ues: non spicarum aut boum imagines.
Siigitur liquido constat nominib earũ
rerum quarũ imagines sunt easdẽ ima¬
gines appellari: non mirum ẽ qͦd scrip¬
tura dicit samuhelem uisum. etiam si
forte imago samuhelis apparuit machi¬
namento eius qui transfigurat se uelut
angłm lucis: & ministros suos uelut mi¬
nistros iusticiȩ. Iam uerosi illud mouet.
rum uideri quomodo demones agnoue¬
runt xp̃m. quem iudei non agnoscebant.
Cum enim uult ds̃ ꝑ infimos infernosq
spc̃ aliqua uera cognosci. temporalia dũ¬
taxat atq ad istam mortalitatẽ ꝑtinentia:
facile ẽ et non incongruũ. ut omnipodens
& iustus ds̃ ad eorum pęnam quib ista

Expanded text:
nem Augustini aut Simpliciani," sed: "uidi nem Augustini aut Simpliciani," sed: "uidi Augustinum et Simplicianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum uideri. et Pharao spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, rum videri, quomodo daemones agnoverint Christum, quem Judaei non agnoscebant. Cum enim vult Deus etiam per infimos infernosque spiritus aliquem vera cognoscere, temporalia duntaxat atque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et iustus ad eorum poenam quibus ista
Abbreviated transcription (Latin):
pellari quarũ imagines sunt: sicut omnia
quȩ pingunt᷑. atq fingunt᷑ ex aliqua ma¬
teria metalli. aut ligni ut cuiꝰcunq rei. ap¬
te ad oꝑahuiusmodi.queq etiam uident᷑
in somnis. & omnes fere imagines earũ re¬
rum quarũ imagines sunt appellari no¬
minib solent. Quis enim ẽ qui hominẽ
pictum dubitet uocare hominẽ: qͣndoqͥ¬
dem et singuloꝵ quorũq picturam cum
aspicimus ꝓpria quȩq nomina incunc¬
tanter adhibemus. Uelut cum intuentes
tabulam aut parietem. dicimus ille cice¬
ro ẽ. ille salustius. ille achilles. ille he¬
c̃tor. hoc flumen symois. illa roma: cũ
aliud nichil sint quam picte imagines.
Unde cherubin cum sint celestes uirtutes:
fictus tamen ex metallo quod imperauit
ds̃ suꝑ archam testamenti. magne rei si¬
gnificande grã: non aliud quam cheru¬
bin illa quoq figmenta uocitant᷑. Item qͥs¬
quis uidet somniũ. non dicit uidi imagi¬

Expanded text:
pellari, quarum imagines sunt: sicut omnia, pellari, quarum imagines sunt: sicut omnia, quae pinguntur atque finguntur ex aliqua materia metalli aut ligni aut cuiuscumque rei aptae ad opera huius modi, quae etiam uidentur in somnis et omnes fere imagines earum rerum, quarum imagines sunt, appellari nominibus solent. quis enim est, qui hominem pictum dubitet uocare hominem? quando quidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quaque nomina incunctanter adhibemus; uelut cum intuentes tabulam aut parietem dicimus: "ille Cicero est, ille Sallustius; ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma", cum aliud nihil sint quam picturae, imagines. unde cherubin cum sint caelestes potestates, fictae tamen ex metallo, quod imperauit deus, super arcam testamenti magnae rei significandae gratia non aliud quam cherubin illa quoque figmenta uocitantur. item quisquis uidet somnium, non dicit: „uidi imagi
Abbreviated transcription (Latin):
dispensatione diuinȩ uoluntatis ꝑmissũ
fuisse. ut non inuitus ac dominante atq:
subiugante magica potentia. s uolens atq
obtemperans occultȩ dispensationi dei. qͦ
phitonissam illam et saulem latebat. con¬
regis. diuina eum sententia ꝑcussurus.
Cur enim anima boni hominis.amalis
uiuis euocata siuenerit. amittere uideat᷑
dignitatem suam: cum et uiui plerunq
boni uocati ad malos ueniant. et agant
cum eis quod officium postulat equita¬
tis. seruato atq inconcusso decore uirtu¬
tis suȩ. et illorum uiciis ꝓ rerum p̃senti¬
um uł usu uł necessitate tractatis: Quan¬
quam in hoc facto potest esse facilior exitus.
et expeditior intellectus. ut non uere spm̃ sa¬
muhelis excitatum arequie sua credamus:
s aliqđ fantasma. et machinariam illusionẽ.
diaboli machinationib factam. Quã ꝓptẽa
scriptura nomine samuhelis appellat: quia
solent imagines earũ rerum nominibus ap¬

Expanded text:
dispensatione diuinae uoluntatis permissum dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse, ut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam illam et Saulem latebat, conregis, diuina eum sententia percussurus. cur enim anima boni hominis, a malis uiuis euocata si uenerit, amittere uideatur dignitatem suam, cum et uiui plerumque boni uocati ad malos ueniant et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, seruato atque inconcusso decore uirtutis suae et illorum uitiis pro rerum praesentium uel usu uel necessitate tractatis? Quamquam in hoc facto potest esse alius facilior exitus et expeditior intellectus, ut non uere spiritum Samuhelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea scriptura nomine Samuhelis appellat, quia solent imagines earum rerum nominibus ap
Abbreviated transcription (Latin):
Omnib enim scĩs ds̃ creator et scĩficator. lon¬
ge utiq maior est. Quod si hoc mouet qđ
licuerit maligno spũi excitare animã iusti
et tanquam de abditis mortuoꝵ receptacłis
euocare.:⁊ nonne magismirandum est qͦd
sathanas ipsum dñm assumpsit. et consti¬
tuit supra pinnaculum templi: Quoli¬
bet enim modo fecerit: ille etiam modꝰ qͦ
samuh eli factum ẽ ut excitaretur. similit̃
latet: nisi forte quis dixerit faciliorem dia¬
bolo fuisse licentiam ad dñm uiuum unde
uoluit assumendum. et ubi uoluit consti¬
tuendum: quam ad samuhelis defuncti
spm̃ asuis sedibus excitandũ. Quod si illud
atq ꝑmisit nulla diminutione suȩ pote¬
statis et diuinitatis id fieri. sicut ab ipsis
iudeis quanquam ꝑuersis atq immundis
et facta diaboli facientib et teneri se et uin¬
ciri. et illudi. et crucifigi. atq interfici. pas¬
sus ẽ: non est absurdum credere. ex aliqua

Expanded text:
Omnibus enim sanctis Deus creator, et sanctificator lonOmnibus enim sanctis Deus creator, et sanctificator longe utique major est. Quod si hoc movet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis revocare, nonne magis mirandum est, quod Satanas ipsum Dominum assumpsit, et constituit supra pinnam templi? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus, quo Samueli factum est, ut excitaretur, similiter latet. Nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse liuoluit assumendum et ubi uoluit constituendum quam ad Samuhelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. quod si illud atque permisit nulla deminutione suae potestatis et diuinitatis id fieri, sicut ab ipsis Iudaeis, quamquam peruersis atque immundis et facta diaboli facientibus, et teneri scilicet et uinciri et inludi et crucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
Dexta tua ꝓpositio est: utrum iuxta
samuhelem de inferno euocauerit. Hoc
ame beatȩ memoriȩ simplicianus me¬
diolanensis ep̃c̃. aliquando quesiuit
Quid gͦ ei rescripserim subditum lege.
Item queris inquam. utrum sp̃s immun¬
dus qui erat inphitonissa: potuerit agere
ut samuel asaule uideret᷑. et loqueret᷑
cum eo. Sed multo maioris miraculi ẽ:
quod ipse sathanas pͥnceps omniũ im
mundorum spirituum potuit loqui
cum dnõ. et petere temptandũ iob iustis¬
simum uirum.qui etiam apłos temptan¬
dos petiit. Aut si hoc ideo non habet
difficilem questionẽ. quia ꝑ quam uo¬
luerit creaturam cui uoluerit creature
ubiq p̃sens ueritas loquitur. nec ꝓptẽa
magni meriti ẽ cui loquit᷑ ds̃: int̾est
tibꝰñ loqͥt᷑. qͥb ꝓuidentissime consulit ad salutẽ:
⁊ cũ multis nocentib loquit᷑. quos iubet int̃¬
fici. si gͦ propterea nulla questio hinc est.
nulla sit questio. quomodo etiam immun¬
dus sp̃s cum anima scĩ uiri loqui potuerit.

Expanded text:
exta tua propositio est, utrum juxta Samuelem de inferno evocaverit. Hoc a me beatae memoriae Simplicianus, Mediolanensis episcopus, aliquando quaesivit. Quid ei responderim subditum lege. Item quaeris, inquam, utrum spiritus immundus qui erat in pythonissa potuerit agere ut Samuel a Saule videretur, et loqueretur cum eo. Sed multo majoris miraculi est, quod ipse Satanas princeps immundorum omnium spirituum potuit loqui cum Deo, et petere tentandum Job justissimum virum: qui etiam apostolos tentandos petiit; aut si hoc ideo non habet difficilem quaestionem, quia per quam voluerit creaturam, cui voluerit creaturae, ubique praesens veritas loquitur: nec propterea magni meriti est cui loquitur Deus; interest n loquitur, quibus providentissime consulit ad salutem, et cum multis nocentibus loquitur, quos jubet interfici. Si ergo hinc propterea nulla quaestio est, nulla sit quaestio, quomodo etiam immundus spiritus cum anima sancti viri loqui potuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tura narrauit: notatus ẽ tamen qͦd non
destruxit excelsa. ubi sacrificabat popłs
dei. contra p̃ceptum dei: qui tantum modo
intabnaculo testimonii sibi sacrificari
usserat: quamuis et in eisdem excelsis eid ẽ
sacrificaret᷑ deo. Quȩ post modum excelsa
ex ipsius dauid semine ꝓpagatus rex eze¬
chias. cũ testimonio magnȩ suȩ laudis.
euercit. Sicut potui respondi inquisiti¬
onib tuis. Siquid de hisrebus inueni¬
sti melius. siue inuenire potueris: gratis¬
simũ habebimus si nosfeceris nosse. Ego
enim quod et supra de me cõmemoraui:
magis amo discere quam docere: Explic̃¬

Expanded text:
tura narravit, notatus est tamen quod non tura narravit, notatus est tamen quod non destruxit excelsa, ubi sacrificabat populus Dei contra praeceptum Dei, qui tantummodo in tabernaculo testimonii sibi sacrificari jusserat; quamvis et in eisdem excelsis eidem sacrificaretur Deo: quae postmodum excelsa ex ipsius David semine propagatus rex Ezechias, cum testimonio magnae suae laudis evertit . 4. Sicut potui, respondi inquisitionibus tuis. Si quid de istis rebus invenisti melius, sive invenire potueris, gratissimum habebimus si nos feceris nosse. Ego enim, quod et supra de me commemoravi, magis amo discere quam docere
Abbreviated transcription (Latin):
actibus apłorum: ut non nisi de illo rege
dauid qui sauli successit possit intelligi.
Nam inter cetera. ex inde inquit postulaue¬
runt regem. Et dedit illis ds̃ saul filiũ cis.
de tribu beniamin:annis quadraginta.
Et amoto illo suscitauit illis dauid regem:
eui et testimonium ꝑhibens dixit. Inueni
dauid filium iesse uirum scđm cor meũ: qͥ
faciet om̃s uoluntates meas. Sed qm̃ secutꝰ
adiungit et dicit. huius ds̃ ex semine scd̾m
promissionẽ addurit isrł saluatorem iħm:
altius significauit in dño iħu potius esse
intelligendum illud testimoniũ. qui uere
facit omnes uoluntates patris dei. quam
in illo rege dauid. Qui licet scđm priorem
disputationem remissis peccatis et ñ impu¬
tatis ꝓpter ipsam quoq piam penitentiã
non inmerito dicipossit inuentus scd̾m
cor dei: tamen om̃s uoluntates dei quomo¬
do fecit: Qui cum excellentissime lauda¬
retur. quando eius tempora et facta scͥp¬

Expanded text:
Actibus apostolorum, ut non nisi de illo rege Actibus apostolorum, ut non nisi de illo rege David, qui Sauli successit, possit intelligi. Nam et inter caetera exinde inquit : postulaverunt regem, et dedit illis Deus Saul filium Cis virum de tribu Benjamin in annis quadraet amoto illo suscitavit illis David regem cui et testimonium perhibens dixit inveni David filium Iesse virum secundum cor meum qui faciet omnes voluntadjungit et dicit, Hujus Deus ex semine, secundum promissionem, adduxit Israel Salvatorem Jesum ; altius significavit in Domino Jesu potius esse intelligendum illud testimonium, qui vere fecit omnes voluntates Dei Patris, quam in illo rege David: qui licet secundum superiorem disputationem, remissis peccatis et non imputatis, propter ipsam quoque piam poenitentiam, non immerito dici possit inventus secundum cor Dei; tamen omnes voluntates Dei quomodo fecit? Qui cum excellentissime laudaretur, quando ejus tempora et facta Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
rans: et non erunt ultra duȩ gentes. nec di¬
uidentur amplius in duo regna. neq pol¬
luentur ultra midolis suis. et ab homina¬
tionib suis. et in cunctis iniquitatibꝰ suis:
et saluos eosfaciam de unuersis sedibus
suis in quib peccauerunt: et mundabo es.
et erunt michipopłs. et ego ero eis ds̃: et
seruus ms̃ dauid rex suꝑ eos: et pastor unꝰ
p̃nunciaret tempus iudeorum quale nc̃
cio. sine altari. sine sacerdotio.sine mani¬
festationibus. Sic nunc esse iudeos ambi¬
git nemo. S quod ait apłs paulus gent¬
bus loquens. sicut enim uosaliquando non
credidistis dõ. nunc autẽ miscđiam consecu¬
ti estis in illoꝵ in credulitate: sic et ipsi nunc
non crediderunt inurã miscdia. ut et ipsi
miscđiam consequant᷑. Hoc ꝓpħa iste tan¬
to ante p̃dicens. secutus adiunxit. Et po¬
stea reuertentur filii isrł: & inquirent do¬
minum suũ. et dauid regem suũ. Et stu¬
pescent in domino & in bonis ipsius: inno

Expanded text:
rans; et non erunt ultra duae gentes, nec dirans; et non erunt ultra duae gentes, nec diuidentur amplius ia duo regna; neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus meus Dauid rex super eos, et pastor unus pronuntiaret tempus Judaeorum quale nunc crificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus: sicut nunc esse Judaeum ambigit nemo. Sed quod ait Apostolus Paulus Gentibus loquens : Sicut enim vos aliquando non credidistis Deo: nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate. Sic et ipsi nunc non crediderunt in vestra misericordia: ut et ipsi misericordiam consequantur: hoc propheta iste tanto ante praedicens securus adjunxit : Et post revertentur filii Israel: et inquirent Dominum Deum suum, et David regem suum, et stupescent in Domino, et in bonis ipsius in nov
Abbreviated transcription (Latin):
men scm cor dei fuit. quod ꝓpeccatis suis
congrua pęnitentia. satisfecerit. Hoc solum
gͦ in illo scđm cor dei non fuit: quod illi ds̃
non imputauit. Hoc itaq ablato hoc est
non imputato. quid remansit: nisi unde
uerissime diceret᷑ inueni dauid scđm cor
meũ . Si autem hoc ꝓpħiȩ dictum de xp̃o
uelimus accipere: nullus nodus questio¬
nis occurret: nisi forte ut querat᷑ a nobis qͦ¬
modo xp̃m recte isto nomine uocare potu¬
erit. S respondemus. ꝓpt̾ semen dauid
ex quo carnem xp̃c assumpsit: nec sine exẽ¬
plo rationem huiꝰ in xp̃o nominis reddimꝰ.
ubi legit᷑ ex ꝑsona deipatris. Et suscitabo
suꝑ pecora mea pastorem unum.qui pascat.
ea. seruũ meum dauid: et ipse pascet ea. e
ipse erit his inpastorem: ego autẽ dñs ero
eis in dm̃: et seruus ms̃ dauid pͥnceps in me¬
dio eoꝵ. Ego dominus locutus sum. Et alio
loco. Et rex inquit unuserit omnib impe¬

Expanded text:
men secundum cor Dei fuit, quod pro peccatis suis men secundum cor Dei fuit, quod pro peccatis suis congrua poenitentia satisfecit. Hoc solum ergo in illo secundum cor Dei non fuit, quod illi Deus non imputavit. Hoc itaque ablato, id est non imputato, quid remansit, nisi unde verissime diceretur, Inveni David secundum cor meum? 3. Si autem hoc prophetice dictum de Christo velimus accipere, nullus nodus quaestionis occurret; nisi forte ut quaeratur a nobis quomodo Christum recte isto nomine vocare potuerit. Sed respondemus propter semen David, ex quo carnem Christus assumpsit. Nec sine exemplo rationem hujus in Christo nominis reddimus. ubi legitur ex persona Dei Patris: Et suscitabo super pecora mea pastorem unum qui pascat ea, servum meum David; et ipse pascet ea, eipse erit his in pastorem. Ego autem Dominus ero eis in Deum, et seruus meus Dauid princeps in medio eorum; ego Dominus locutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit. unus erit omnibus impe
Abbreviated transcription (Latin):
rorum. elegi dauid scđm cor meũ: cũ talia
et tanta ipse homo commiserit. Quod qui¬
dem si de ipso dauid qui reprobado saule
et extinc̾to fuit rex isrł dictum ẽ: intelliga¬
mus magis. quia ds̃ p̃scius futurorum
ẽ. Preuidit enim in eo tantam pietadem.
tanq ueracem pęnitentiam. ut esset in
eoꝵ numero de quib ipse dicit. beati qͦ¬
rum remisse sunt iniquitates. et quoꝵ
tecta sunt peccata: beatus cui non impu¬
tauit dñs peccatum. Cum gͦ p̃sciret eũ
ds̃ peccaturum. & peccata sua pia hu¬
militate sinceraq penitentia deleturũ:
cur non diceret inueni dauid scđm cor
meum.cuinon erat imputaturus pecca¬
tum tam multa bona facienti. et cũ tan¬
ta pietate uiuenti. et ip̃sa pietate ꝓpecca¬
tis suis sacrificium contriti sp̃s offeren¬
ti: Propter hȩc omnia uerissime dictũ
est. inueni dauid scđm cor meum: Quia licet
scđm cor dei non esset quod ille peccauit: ta¬

Expanded text:
rorum, Elegi David secundum cor meum ; cum talia rorum, Elegi David secundum cor meum ; cum talia tantaque ipse homo commiserit. » 2. Quod quidem, si de ipso David, qui reprobato Saüle et exstincto fuit rex Israël, dictum intelligamus; magis quia Deus praescius futurorum est, praevidit in eo tantam pietatem tamque veracem poenitentiam, ut esset in eorum numero de quibus ipse dicit: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum . Cum ergo praesciret eum Deus peccaturum, et peccata sua pia humilitate et sincera poenitentia deleturum, cur non diceret, Inveni David secundum cor meum; cui non erat imputaturus peccatum tam multa bona facienti, et cum tanta pietate viventi, et ipsa pietate pro peccatis suis sacrificium contriti spiritus offerenti? Propter haec omnia verissime dictum est, Inveni David secundum cor meum. Quia licet secundum cor Dei non esset, quod ille peccavit; ta
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑfecta creatura postea cõmemorat᷑ sp̃s dei.
prius dicente scriptura. terra autem erat in¬
uisibilis et incomposita. et tenebrȩ erant su¬
ꝑ abyssum. ac deinde inferente et sp̃s dei
suꝑferebatur suꝑ aquam: An qm̃ egenus
atq indiguus amorita diligit. ut rebus
quas diligit subiciatur: ꝓpterea cũ cõmemo¬
raret᷑ sp̃s dei. in quo scã eius beniuolentia
dilectioq intelligit᷑. suꝑferri dictus ẽ. ne
facienda oꝑa sua ꝑ indigentie necessitatẽ
potius quam ꝑ abundantiam beneficien¬
tiȩ ds̃ amare putaret᷑: Cuius rei memor
apłs. dicturus de caritate. suꝑeminentẽ¬
inquit scientiȩ caritatem xp̃i. Cum gͦ sic
oporteret insinuare spm̃ dei ut suꝑferri
diceretur: cõmodius actum ẽ. ut prius
insinuaretur aliquid inchoatũ. cui suꝑ¬
ferri diceret᷑. Non enim loco. s omnia su¬
perante ac p̃cellante potentia: Questio.u.
distuleram paulisꝑ indende. Queris enim
quare dixerit dñs nimirũ prescius futu¬

Expanded text:
fecta creatura postea commemoratur spiritus dei, prius dicente scriptura: terra autem erat inuisibilis et incomposita et tenebrae erant super abyssum, ac deinde inferente: et spiritus dei superferebatur super aquam? an quia egenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quae diligit subiciatur, propterea cam commemoraretur spiritus dei, in quo sancta eius beniuolentia dilectioque intellegitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficientiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dicturus de caritate supereminenteinquit, scientiae charitatem Christi . Cum ergo sic oporteret insinuari Spiritum Dei, ut superferri diceretur, commodius factum est ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur; non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. CAPUT distuleram, paulisper intende. Quaeris enim « Quare dixerit Dominus, nimirum praescius futu
Abbreviated transcription (Latin):
s qui incrementum dat ds̃. Cum itaq si
ds̃ incrementum non daret. nichil essent
apłi plantatores et rigatores: quantoma¬
gis ego ul tu. uł quilibet huiꝰ temporis ho¬
mines.quando nobis uidemur esse
doctiores:¬
uarta questio ẽ. quare dixerit dauid.
potens in terra erit semen eiꝰ. genera¬
tio rectorum benedicetur: cũ sciamꝰ iusto¬
rum filios et fuisse et ẽẽ maledictos. et in¬
iustorum et fuisse et ẽẽ benedictos. Huic
questioni de psalini ipsius expositione
respondeo: quem cum in popło tractarem
dixi. Beatus enim uir quitimet dñm in man¬
datiseius uolet nimis. Uiderit ds̃ qui solus
et ueraciter et misericorditer iudicat. qͣn.¬
tum iste ꝓficiat in mandatis eiꝰ. qm̃ tempta¬
tio est uitahumana suꝑ t̾ram. sicut beatus¬

Expanded text:
sed qui incrementum dat deus. cum itaque, si sed qui incrementum dat deus. cum itaque, si deus incrementum non daret, nihil essent apostoli plantatores et rigatores, quanto magis ego uel tu uel quilibet huius temporis homines. quando nobis uidemur esse doctoresua quaestio est, « Quare dixerit David, Potens in terra erit semen ejus, generatio rectorum benedicetur ; cum sciamus justorum filios et fuisse et esse maledictos, et injustorum et fuisse et esse benedictos. » 2. Huic quaestioni de Psalmi ipsius expositione respondeo, quem cum in populo tractarem dixi: « Beatus enim vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. Viderit Deus, qui solus et veraciter et misericorditer judicat, quantum iste proficiat in mandatis ejus. Quoniam tentatio est vita humana super
Abbreviated transcription (Latin):
dam . fuisse uł incorpore moriturũ. Ceterũ
qđ attinet ad questionem resurrectionis
ꝓpter illos qui creduntur non eẽ moritu¬
ri. sed exhac mortalitate ad immortalitatẽ
sine morte media transituri: inquisitio di¬
ligentior adhibenda ẽ. Et siquid hinc aut¬
solutum. aut definitum disputadione ra¬
ex cogitare potueris: peto michi mittere
non graueris. Ego enim quod confitendũ
ẽ caritati tuȩ: plus amo discere quã doce¬
apło iacobo. Sit autemomnis homo ue¬
lox ad audiendum: tardus autẽ ad loqͦn¬
dum. Ut ergo discamus: inuitare nos de¬
bet suauitas ueritatis. Ut autem doceamꝰ.
cogere necessitas caritatis. ubi potius oran¬
dum ẽ ut transeat ista necessitas. qua ho¬
minem docet aliquis homo: et simꝰ om̃s do
docibiles dõ: Quamuis hoc simus. cũ ea qͦ
ad ueram pietatem ꝑtinent discimus. eti¬
am quando docere uidet᷑ homo: quia ne¬
q quiplantat ẽ aliquid neq qui rigat.

Expanded text:
dam, fuisse uel corpore moriturum. Ceterum dam, fuisse uel corpore moriturum. Ceterum quod adtinet ad quaestionem resurrectionis, propter illos. qui creduntur non esse morituri sed ex hac mortalitate ad inmortalitatem sine media morte transituri, inquisitio diligentior adhibenda est et, si quid hinc absolutum ac definitum disputatione raexcogitare potueris. peto mihi mittere non graueris. ego enim, quod confitendum est caritati tuae, plus amo discere quam doceapostolo Iacobo: Sit autem omnis homo uelox ad audiendum, tardus ad loquendum. ut ergo discamus, inuitare nos debet suauitas ueritatis: ut autem doceamus, cogere necessitas caritatis. ubi potius optandum est, ut transeat ista necessitas. qua hominem docet aliquid homo, ut simus omnes dociles deo. quamuis hoc simus. cum ea, quae ad ueram pietatem pertinent, discimus. etiam quando illa docere uidetur homo. quia neque qui plantat. est aliquid, neque qui rigat,
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos autem quosiam exisse de corpori¬
bus aduentus eiꝰ inueniet. Quȩ si ita esse
constiterit: illa uerba excutienda erunt qͦ
modo sic accipiamus tu quod seminas ñ
uiuificatur nisi prius moriatur. et om̃s
resurgemus siue oms dormiemꝰ: ut ñ ad¬
uersentur huic sententiȩ. qua quidam cre¬
dunt. etiam cum suis corporib in ȩternũ
non gustata morte uicturi. Sed uterlibet
horum ueracior et ꝑspicatior intellectus
inueniatur: quid ad causam ꝑtinebit isto¬
rum siue oms̃ debita morte plectant᷑. siue
aliquib abhac conditione parcat᷑: cũ ta¬
men constet non solum mortẽ animȩ uerũ
etiam corporis secuturam non fuisse si pec¬
catum non p̾cessisset. et grẽ mirabiliore
uirtute iustos amorte ad ȩtñam beatitudinẽ
reuiuiscere. quam in mortis exꝑientiam ñ
uenire: Hȩc propter illos de quib mͥ scͥp¬
sisti satis dicta sint: quamuis eos iam non
existimem dicere. etiam si non peccasset a¬

Expanded text:
mortuos autem, quos iam exisse de corporimortuos autem, quos iam exisse de corporibus aduentus eius inueniet. quae si ita esse constiterit, illa uerba excutienda erunt, quo modo sic accipiemus \'tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur\\ et \'omnes resurgemus siue \'omnes dormiemus,\' ut non aduersentur huic sententiae, qua quidam creduntur etiam cum suis corporibus in aeternum non degustata morte uicturi. Sed utrumlibet horum ueracior ac perspicacior intellectus inueniatur, quid ad causam pertinet istorum. siue omnes debita morte plectantur siue aliquibus ab hac condicione parcatur, cum tamen constet mortem non solum animae uerum etiam corporis secuturam non fuisse, si peccatum non praecessisset, et gratiae mirabiliore uirtute iustos a morte ad aeternam beatitudinem reuiuiscere, quam in mortis experientiam non uenire? haec propter illos. de quibus mihi scripsisti, satis dicta sint, quamuis eos iam non existimem dicere, etiamsi non peccasset A
Abbreviated transcription (Latin):
nes qui uiuunt uł post nos uicturi sunt
eẽ morituros. corrigere qđ hinc aliquan¬
do aliter sensi. Neq enim debemꝰ indoci¬
biles esse doctores. Et certe melius homo
corrigit᷑ prauus quam frangit᷑ durꝰ: cũ
his quȩ scribimus ita nr̃a uł alioꝵ exerce¬
atur uł erudiatur infirmitas: ut tamen
in eis nulla uelut canonica constituat᷑ au¬
ctoritas. Si autem in hisuerbis apłi nullꝰ
alius sensus poterit reperiri. et hoc eũ in¬
telligi uoluisse claruerit. quod uident᷑ uer¬
ba ipsa clamare. id est quod futuri sint
in fine seculi et in aduentu dñi. qui
non expolientur corpore s suꝑ induant᷑
immortalitate. ut absorbeatur mortale a ui¬
ta: huic sententiȩ ꝓculdubio conueni& qđ
regula fidei conficemur uenturũ dñm iu¬
dicaturum uiuos et mortuos: ut non hic
intelligamus uiuos iustos. mortuos autẽ
iniustos:⁊ quamuis iudicandi sint iusti
et in iusti: s uiuos quos nondum exisse.

Expanded text:
nes qui vivunt, vel post nos victuri sunt, nes qui vivunt, vel post nos victuri sunt, esse morituros, corrigerem quod hinc aliquando aliter sensi. Neque enim debemus esse indociles doctores: et certe melius homo corrigitur pravus, quam frangitur durus; cum iis quae scribimus, ita nostra vel aliorum exerceatur et erudiatur infirmitas, ut tamen in eis nulla velut canonica constituatur auctoritas. 4. « Si autem in his verbis Apostoli nullus alius sensus poterit reperiri, et hoc eum intelligi voluisse claruerit, quod videntba ipsa clamare, id est quod futuri sint in fine saeculi et in aduentu domini, qui non expolientur corpore, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae procul dubio conueniet, quod in regula fidei confitemur uenturum dominum iudicaturum uiuos et mortuos. ut non hic intellegamus uiuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudicandi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse.
Abbreviated transcription (Latin):
nas non uiuificat᷑: nisi prius moriat᷑.
Nam et illud quod inplerisq codicib
legit᷑ om̃s resurgemus: unde fieri poterit
nisi om̃s moriam᷑ : Resurrectio quippe.
nisi mors p̃cesserit nulla ẽ. Et quod non¬
nulli codices habent om̃s dormiemus:
multo facilius et aꝑtius id cogit intelligi.
Et siquid aliud tale inscĩs libris inueni¬
tur. ad id uidet᷑ impellere: ut nullus ho¬
minum existimet᷑ immortalitatẽ nisi mors
p̃cesserit adepturus. Proinde ubi dixit
apłs. et nos uiuentes qui reliqui sumus
in aduentu domini non p̃ueniemꝰ eos qͥ
ante dormierunt:⁊ ipse enim dñs in ius¬
su et inuoce archangłi et in tuba dei des¬
cendet decȩlo. et mortui inxp̃o resur¬
gent pͥmi. deinde nos uiuentes qui re¬
uiqui sumꝰ simul cum illis rapiem᷑ innu¬
bibus obuiam xp̃o in aera. et ita semꝑ cũ do¬
xi audire doctiores: et si mͥ potuerint hȩc
ita exponi. ut in eis possit intelligi om̃s homi¬

Expanded text:
nas, non vivificatur, nisi moriatur. nas, non vivificatur, nisi moriatur. Nam et illud quod in plerisque codicibus legitur, Omnes resurgemus , unde fieri poterit, nisi omnes moriamur? Resurrectio quippe, nisi mors praecesserit, nulla est. Et quod nonnulli codices habent, Omnes dormiemus, multo facilius et apertius id cogit intelligi; et si quid aliud tale in sanctis Litteris invenitur, ad id videtur impellere, ut nullus hominum existimetur immortalitatem, nisi mors praecesserit, adepturus. Proinde ubi dixit Apostolus, Et nos viventes qui reliqui sumus in adventum Domini, non praeveniemus eos qui ante dormierunt. Ipse enim Dominus in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo; et mortui in Christo resurgent primo; deinde nos uiuentes, qui reliqui sumus, simul cum illis rapimur in nubibus obuiam Christo in aera et ita semper cum doaudire doctiores: et si mihi potuerint haec ita exponi, ut in eis possit intelligi omnes homi