comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat post apłos: eũ dicant. Dimitte eã. quia clamat
post nos. Ende posse intelligi uidetur: quia in
uia sequebatur eos. ⁊ omnia illa u̾ba inuia ẽẽ eõ¬
pleta. que in hoc eugłio legunt᷑. Marcus enĩ refert
xp̃m infines tyri & sẏdonis uenisse. ⁊ tunc qͣn¬
dam domum ingressũ fuisse. ⁊ ibi chananeã pro
filia sua eũ rogasse. ⁊ u̾ba que secunt᷑ ibi dicta fu¬

Expanded text:
bat post apostolos, cum dicant: Dimitte eam, quia clamat bat post apostolos, cum dicant: Dimitte eam, quia clamat post nos. Unde posse intelligi videtur, quia in via sequebatur eos, et omnia illa verba in via esse completa, quae in hoc Evangelio leguntur. Marcus vero refert Christum in fines Tyri et Sidonis venisse, et tunc domum quamdam ingressum fuisse, et ibi Chananaeam pro filia sua eum rogasse, et verba quae sequuntur, ibi dicta fu
Abbreviated transcription (Latin):
unt eogitationes malȩ. notandũ e. Erincipalis¬
enĩ sedes aĩe ñ iuxta platonẽ incerebro. s iuxta
xp̃m in corde ẽ. St̃ etiã arguendi hac sententia.
qui cogitationes adiabolo immitti putant in
ex propͥa uoluntate nasei. Diabolus eni. adiutor
⁊ incentor malarum cogitationũ ẽẽ potest. Actor
exteriores nou̾it. Sbi gra. Si pulchram mulierem
nos crebro aspicere iuderit. eor amoris iacło uulne¬
ratũ intelligit.
t egressus in de iħc. secessit in ꝑartes tẏri & sy¬
dons. Seͥbis ⁊ phariseis relictis. intrat fines ty¬
ri ⁊s donis. ut filiam syrophenisse ademonio libe¬
raret. ut ꝑ fidẽ gentilis femine scͥbarũ ꝑfidiam
argueret. significans ꝑhoc quod relictis calunia¬
torib post resurrectionẽ ꝑ p̃dicatores iret ad gen¬
tilitatẽ. Tyrus enĩ ⁊ sẏdon. ciuitates st̃ gentiũ.
Seqͥr & ecce mulier cananea. łi uidet᷑ matħs a mar¬
codissentire. Dic̃ enĩ matħs quod mulier elama¬

Expanded text:
ogitationes malae. Notandum est quod principalis sedes animae, non juxta Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Sunt etiam arguendi hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria voluntate nasci. Diabolus enim adjutor et incentor malarum cogitationum potest esse, non auexteriores novit. Verbi gratia: Si pulchram mulierem vos crebro inspicere viderit, cor amoris jaculo vulneratum intelligit. Et egressus inde Jesus, secessit in partes Tyri et Sidonis. Scribis et Pharisaeis relictis, intrat fines Tyri et Sidonis, ut filiam syrophoenissae a daemonio liberaret, ut per fidem gentilis feminae Scribarum perfidiam argueret, significatos per hoc, quod relictis calumniatoribus post resurrectionem per praedicatores iret ad gentilitatem. Tyrus enim et Sidon civitates sunt gentium. Sequitur: Et ecce mulier Chananaea, etc. Hic videtur Marcus a Matthaeo dissentire, dicit enim Matthaeus quod mulier clama
Abbreviated transcription (Latin):
iudeis. postea gentib. Prius enĩ erat p̃dicatio
offerenda uideis. quib facta erat ꝓmissio. dein¬
ceps cũ eẽt repudiata ab eis. ad gentes trans
ens ut afiluis auferantur. ⁊ dent᷑ gentib qͥ
sunt canes. donec iudei repudient: ꝗs. Sos
gentiles. indigni estis ut uob̾ p̃dicem. ⁊ uobis
miracula faciam hec om̃ia dieit. ut exploret
fidem mulieris. S Atilla responoet. Etiã dñc.¬

Expanded text:
s praedicem Judaeis, postea gentibus. Prius enim praedicatio offerenda erat Judaeis, quibus facta erat promissio, deinceps cum esset repudiata ab eis, ad gentes transfens ut a filiis auferantur, et dentur gentibus, qui sunt canes, donec Judaei repudient, quasi dicat: Vos gentiles indigni estis ut vobis praedicem, et vobis faciam miracula. Haec omnia dicit ut exploret fidem mulieris. At illa respondet: Etiam, D
Abbreviated transcription (Latin):
n elamasse inuia miserere mei dñe. ⁊ t̾e eũ inuia
n respondisse. s xp̃m ⁊ mulierẽ cũ silentio in¬
domũ ingressos fuisse. deinde apłos proca ro¬
hic notat᷑ dm̃ credit. uͥ inuocat dnĩ: hominẽ
uͥ filiũ daiud nominat credit quia ĩa egressa
ẽ de finib gentilitatis .i. de errorib illiꝰ aicħ
ex merito postulat. s solam dei miscd̾iã effla¬
gitat. cũ dicat miserere. Non dic̾ miserere filie.
s miserere mei: quia dolor filiȩ dolor ẽ mat̾s. S
ut magis eũ ad compassionẽ moueat: totũ do¬
lorẽ enarrat dicendo: filia mea male a demonio
ueratur. Uulnera medico detegit. ⁊ qualitatẽ ⁊
magnitudinẽ ũbimorbi ostendit. M agnitudi¬
nẽ. cũ dicat. male uexatur. Qualitatẽ. eũ sub¬
uingat. ademonio. s E ñ resꝑondit ei ũbũ. M ultȩ
cause sunt quare ñ respondet Ut scł differendo¬

Expanded text:
se in via: Miserere mei, Domine, et tunc eum in via non respondisse, sed Christum et mulierem cum silentio domum ingressos fuisse, deinceps discipulos pro ea rohic notatur. Credit Deum, ubi vocat Dominum hominem, ubi filium David nominat. Credit, quia jam egressa est de finibus gentilitatis, id est de erroribus illius. Nihil ex merito postulat, sed solam Dei misericordiam efflagitat, cum dicit: Miserere. Non dicit: Miserere filiae, sed miserere mei, quia dolor filiae est matris; sed ut magis eum ad compassionem moveat, totum dolorem enarrat dicendo: Filia mea male a daemonio vexatur. Vulnera medico detegit, et qualitatem et magnitudinem morbi ostendit. Magnitudinem, cum dicit, male vexatur; qualitatem, cum subjungit, a daemonio. Qui non respondit ei verbum. Multae causae sunt quare non responde
Abbreviated transcription (Latin):
lestis desiderii a malignis spiritib eustodire ñ suf¬
ficit ei. qui hoc ab humanis laudib ñ abscondit.
Inp̾senti enĩ uita sumꝰ quasi inuia. qua ad patriã
culi obsident. Depredati gͦ desiderat. qui thesauru
publice in uia portat. hoc aut̃ dieo. ñ ut ꝓximi
nr̃i oꝑa ñta ñ uideant. Cũ sc̃ptũ sit.Sideant oꝑa
ura bona. s ut ꝑhoc quod agimꝰ laudes ectius ñ qͥ¬
ramꝰ. ⁊ sic sit opꝰ inpublico. ut tñ intentio maneat
in occulto. Thesaurus gͥ ut diximꝰ. celeste deside¬
agrum uenditis om̃ib cõparat. qͥ uoluptatib ear¬
nis renuntians. terrena desideria ꝑ custodiã celes¬
as disciplinȩ caleat. Sł alit̾. Thesaurus iste u¬
bu dei ẽ. in quo sunt om̃s thesauri sapientie. qͥ
e absconditus in humana carne. Alit̾. Cbesaurꝰ
absconditus in agro duo testamenta sunt legis
mecciia quȩ cũ quis exparte intellecta attig̾.
illi magna latere sentit. ⁊ uadit. ⁊ om̃ia sua uen¬

Expanded text:
stodire non sufficit, qui hoc ab humanis laudibus non abscondit. In praesenti enim vita sumus, quasi in via, qua ad patriam uidam latrunculi, obsident. Depraedari ergo desiderat, qui thesaurum publice in via portat. Hoc autem dico, non ut proximi opera nostra non videant, cum scriptum sit: Videant opera vestra bona , sed ut per hoc quod agimus, laudes exterius non quaeramus, et sic sit opus in publico, ut tamen intentio maneat in occulto. Thesaurus ergo, ut diximus, coeleste est desideagrum venditis omnibus comparant, qui voluptatibus carnis renuntians, terrena desideria per custodiam coelestis disciplinae calcat. Vel aliter: Thesaurus iste verbum Dei est, in quo sunt omnes thesauri sapientiae, qui est absconditus in humana carne. Aliter: Thesaurus absconditus in agro, duo sunt Testamenta legis in Ecclesiae, quae quis cum ex parte intellecta attingit, illic magna latere sentit, et vadit et omnia sua ven
Abbreviated transcription (Latin):
canib conparata. tñ sub patientia ⁊ humili¬
tate oĩa libenter accepit. It̾m i deo ñ respondit.¬
quia uolebat ut discipuli pro ea rogarent. os
re. ut salutẽ gentiũ differendã donec pꝰ resurrectio¬
nẽ p̃figuraret. Mulier enim chananea gentium
eccłiam significat. quȩ egressa de finib tyri ⁊ syd̾̃.
angustiata .⁊⁊uenatio diaboli. Eyrus enĩ angustia.
Sydon uenatio interp̃tatur. Orat pro filia sua.i. ꝓ
populis ñdũ credentib. ⁊ ademonio uexatis. Differc
autẽ mulierẽ audire. quȩ erat figura gentilis̃.
significans salutẽ gentiliũ differendã. S imiliter
sub ꝑsona huiꝰ mulieris. fides. humilitas. pacien¬
na ȩccłiȩ designatur. fides: qua credidit posse
saluari filiã. Pacientia: qua totiens contẽpta.
inp̃cib p̃eib ꝑseuerat. humilitas: qua se ñ cani

Expanded text:
n cum patientia et humilitate omnia libenter accepit. Ideo iterum non respondit, ut discipuli pro ea rogarent, ostre, ut salutem gentium differendam post resurrectionem praefiguraret. Mulier enim Chananaea gentilium Ecclesiam significat, quae egressa de finibus Tyri et Sidonangustiata, et venatio diaboli. Tyrus enim angustia, Sidon vero venatio interpretatur. Orat pro filia sua, id est, pro populis nondum credentibus, et a daemonio vexatis. Differt autem mulierem audire, quae erat figura gentilium, significans gentilium salutem differendam. Similiter sub persona hujus mulieris, fides, humilitas, patientia Ecclesiae designantur: fides, qua credidit posse salvari filiam; patientia, qua quoties contempta in precibus perseverat; humilitas, qua se non can
Abbreviated transcription (Latin):
pater. nnuiꝰ quod ẽ dõ ex me iã deuotũ. prodert
tibi admirando .i. cederet in tuos usus: Certe
non debes sumere. ne sis reus sacrilegi Uł ita.
tam. Uł ꝑeclipsi. Quicũq dixent patrin ceta.
sub audi. faciet dei mandatũ. łcõplebit legẽ.
łerit indignꝰ uita et̾na. ⁊ sic ꝓpt̾ istas ꝑsuasiones
auartele ur̃e. uuienis ille ñ honorificabit patre

Expanded text:
pater, munus quod est Deo ex me jam devotum, proderit pater, munus quod est Deo ex me jam devotum, proderit tibi? admirando, id est, cederet in tuos usus? certe non debes sumere, ne sis reus sacrilegii. Vel ita: ram; vel per eclipsin: Quicunque dixerit patri, etc. Subaudis, faciet Dei mandatum, vel complebit legem, vel erit dignus vita aeterna, et sic propter istas persuasiones avaritiae vestrae, juvenis ille non honorificab
Abbreviated transcription (Latin):
iupendebant. ut dei cito eustodiant. dũ implen
dm̃ traditione sua trans grediantur ostendit
ds̃. Preceꝑat in lege honorare patrẽ ⁊ matrẽ. Pha¬
risei autẽ auaritie seruientes. ut homines in tẽ¬
plo munera offerrent quȩ in suos usus ꝑueni¬
rent. patrẽ honorandũ. scł dm̃ ẽẽ muneribus
uenerandũ interp̃tabantur. ⁊ ita carnales pa¬
tres sub nomine pietatis postponendos docebat.
in sc̾pturis ñ tantũ insalututionib ⁊ officusde¬
alibi. Presbiteri duplici honorandi sunt hono
nandi. ẜ Qui autẽ maledixerit patri ł matri.
subtrahendo eis beneficia debita. morte moriat᷑
Uos autẽ dicitis filiis aliquoꝵ parentum. Oiu¬
uenes. uouete quantũcũq sitis pauꝑes. obla¬
tiones de reb & sin potestis pascere parentes
⁊ deo offerre: contẽptis parentib deo res tirãs
uouete & si pater ũr uoluit res uras acciꝑe.
I dicat patri ł matri res ur̃as sumere uolenti &

Expanded text:
vipendant, ut Dei scita custodiant, dum implendvipendant, ut Dei scita custodiant, dum implendDomini traditione sua transgrediantur, ostendit: Deus praeceperat in lege honorare patrem et matrem. Pharisaei vero avaritiae servientes, ut homines offerrent munera in templo, quae in suos usus pervenirent, patrem honorandum, Deum esse muneribus venerandum interpretabantur, et ita carnales patres sub nomine pietatis esse postponendos dicebant.in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis dealibi: Presbyteri duplici honore sunt honorandnandi. Qui autem maledixerit patri aut matri, subtrahendo eis beneficia debita, morte moriatur. Vos autem dicitis filiis aliquorum parentum: O juvenes, vovete, quantumcunque sitis pauperes, oblationes de rebus. Et si non potestis pascere parentes, et Deo offerre, contemptis parentibus, res vestras Deo vovete: et si pater vester voluerit res vestras accipere, vel dicat patri vel matri, res vestras sumere volenti: O
Abbreviated transcription (Latin):
nesareth minꝰ docti credunt. s qui sapientes
uidentur ad pugnã ueniunt. uixta illud. abs¬
disti hec a sapientib ⁊ reuelasti ea paruulis.
erant uideoꝵ que ñ erant in lege. s sp̃ualia ꝑ¬
ꝓpharũ u̾ba carnalit̾ accipientes. quȩ illi de
castigatione cordis ⁊ oꝑis accipientes p̃cipie¬
bant dicentes. lauamini mundi estote: ⁊ mun¬
damini qui fertis uasa dñi. illi de corpore solũ
lauando seruabant. Frustra itidei lauant man̾ꝰ
n sua baptismata obseruant. Quandiui contẽ¬
munt fonte saluatoris ablui. Intelligentes ita¬
q earnaliter illã lauationẽ prophȩ seruabãt
in manib uin corpore abluendo illa ꝑceptio¬
nẽ. ⁊ideo statuerant ñ n lotis manib manducare.
Ipse autẽ resꝑondens. ait illis. Quare ⁊ uos
trans gredimini: falsã calũmã uera responsiõe
dñs confutat. Cuor uos propt̾ traditionẽ ho¬
minũ precepta dñi contẽnatis. quare disciplos
meos arguendos ereditis. Quod semor iussa par¬

Expanded text:
nazar minus docti credunt; sed qui sapientes videntur ad pugnam veniunt, juxta illud: Abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis .erant Judaeorum, quae non erant in lege, sed spiritualia prophetarum verba carnaliter accipientes, quae illi de castigatione cordis et operis praecipiebant, dicentes: Lavamini, mundi estote , et: Mundamini, qui fertis vasa Domini ,; illi de corpore solo lavando servabant. Frustra omnes Judaei lavant manus, et sua baptismata observant, quandiu contemnunt fonte Salvatoris ablui. Intelligentes ergo carnaliter illam salvationem prophetae, servabant in manibus et corpore abluendo illam praeceptionem, et ideo statuerunt non nisi lotis manibus manducandum esse; ille autem respondens, ait illis: Quaretc. BEDA. Falsam calumniam vera responsione Dominus confutat, cum vos propter traditiones hominum, praecepta Domini contemnatis, quare discipulos meos arguendos creditis, quod seniorum jussa par
Abbreviated transcription (Latin):
ipopulus uideoꝵ. qui saluatore intus docente ue¬
nientes intrare nequeunt. cuiꝰ sp̃ualiter dicta in¬
telligere negligt̃. Preoccupans eñ turba ingredit᷑
domũ. eiꝰ auscuͥtat sermonib u eugłista matħs
declarat. quia differente iudea gentilitas conflux̃
ad xp̃m. atq interna uite mysteria. quanto fidei¬
uieior.tanto mente capatior hausit. Iurta quod psal¬
mus ait. Accedite ad eũ uilluminamini. & diet̃ ei qã¬
stantes nee ipsi agnoseuntur parentes. ⁊ propt̃ nr̃m
si foris moralit̾ stemꝰ : foris eñ stantes uolunt do¬
minũ uidere cognati ipsiꝰ: cũ udei sp̃ualem sen
sũ in lege ñ querentes. sese ad custodiã litcere foris
fixert̃. ⁊ qͣsi xp̃m potius ad carnalia docenda cogẽ
exire. quã se ad discenda sp̃ualia consentiant ing̃di.
dñ dieatur. propt̃ utrũq sexum qͥ ad fidẽ col¬
ligitur. mirũ ñ ẽ. S mirandũ est ualde. quomͦ

Expanded text:
populus Judaeorum, qui Salvatore intus docente, vepopulus Judaeorum, qui Salvatore intus docente, venientes intrare nequeunt, cujus spiritualiter dicta intelligere negligunt. Praeoccupans enim turba ejus ingreditur domum ejus, auscultat sermonem, ut evangelista Matthaeus declarat, quia differente Judaea, gentiad Christum, atque interna vitae mysteria quanto fide vicinior, tanto mente capacior hausit. Juxta quod psalmus ait: Accedite ad eum et illuminamini ; intus stantes, nec ipsi agnoscuntur parentes, et propter nostrum si foris staremus. Foris enim stantes, volunt Dominum videre cognati ipsius, cum Judaei spiritualem in lege sensum non quaerentes, sese ad custodiam litterae foris fixerunt, et quasi Christum potius ad carnalia docenda cogunt exire, quam se ad discenda spiritualia consentiant ingredi.Domini dicitur, propter utrumque sexum, qui ad fidem colligitur, mirum non est. Mirandum enim vald
Abbreviated transcription (Latin):
peccata p̃cipitati st̃. scł in blasphemiam xp̃i ⁊ op¬
pugnationẽ ueritatis. ⁊ contemptũ fidei. te ita no¬
uissima sunt peiora p̃orib: litta uͦ sic continuatur.
Ninuite penitentiã egerunt. ⁊ regina austri sapien¬
tiam salomonis audiuit. Iudaicus autẽ popłs. Simił
ut sequentia declarabunt. Mat᷑ uͦ eiꝰ ifrs̃ eiꝰ extra
nec fili ioseph ex alia uxore iuxta quosdã putandi st̃.
s potiꝰ eiꝰ intelligendi st̃ rognati eẽ. Sane qd̃ dñs
admatrem. fr̃s q rogatus. ab officio u̾bi dissimulat
egredi ñ materne refutat obsequia pietatis. Quiꝰ
preceptũ e honora patre tuũ ⁊matre tua. s. patns
se mysteriis amplius. quiam materins debe obsequi
monstrat affectib. Idem nob̾ exemplo quod ũbo cõ¬
mendans. cũ ait. Q amat patrẽ aut matrẽ plꝰ quã
spũale carnis cognationi preferens. religiosiorem
cordiũ copulã docet ẽẽ. quã corpor. Mystice autẽ
mater ⁊ fr̃s eiꝰ.ẽ synagoga exeuiꝰ carne ẽ editus.

Expanded text:
cipitati sunt, scilicet in blasphemiam Christi et oppugnationem veritatis, et contemptum fidei, et ita novissima sunt pejora prioribus. Littera vero sic continuatur. Ninivitae poenitentiam egerunt, et regina austri sapientiam. Salomonis audivit, Judaicus autem populus similicut sequentia declarabunt. Mater vero et fraeph ex alia uxore, juxta quosdam, putandi, sed eorum potius intelligendi sunt esse cognati. Sane quod Dominus ad matrem fratresque rogatus, ab officio verbi dissimulat egredi, non maternae refutat obsequia pietatis, cujus praeceptum est, Honora patrem tuum et matrem, sed paternis se mysteriis amplius quam maternis debere monstrat affectibus: idem nobis exemplo quod verbo commendans, cum aitirituale carnis cognationi praeferens, religiosiorem cordium copulam docet esse, quam corporum. MYSTICE autem mater et fratres Jesu est synagoga, ex cujus carne est editus et
Abbreviated transcription (Latin):
quia sunt ñnulli qui aprauis actib ħnt reqͥe¬
hnt iam requiẽ mentis. s acceptis enĩ quinꝙ ꝑa¬
nib. Curbis esurentib saluator ñ nona citat
cibaria. s acciptis cis quȩ habuerunt discipuli
benedic̃. quia ueniens in carne ñ alia quã p̃dieta
sunt predicat. s legis ⁊ propharũ scͥpta quã sit̃
my sterus gre grauida demonstrat. Intuet᷑ incelũ.
ut illuc dirigendã mentis aciem. ibi lucẽ scientie
doceat ẽẽ querendã. Frangit. ⁊ ante turbas ponen¬
doᷤᷤ distribuit discipulis. qi sacͣmenta propłnȩscĩs
doctorib qui hec toto corde p̃dicent patefecit. &
ilł ministrantib manducauert̃ om̃s. ⁊ satutati st̃.
Manducauert̃. dũ intellexert. Saturati sũt: ou

Expanded text:
quia sunt nonnulli, qui a pravis actibus habent reququia sunt nonnulli, qui a pravis actibus habent requhabent requiem mentis. Acceptis quinque panibus etc. Turbis esurientibus, Salvator non nova creat cibaria, sed acceptis eis quae habuerunt discipuli benedicit, quia veniens in carne, non alia quam praedicta sunt, praedicat, sed legis et prophetarum scripta, quam sint mysteriis gratiae gravida, demonstrat. Intuetur in coelum, ut illic dirigendam mentis aciem, ibi lucem scientiae doceat esse quaerendam. Frangit, et ante turbas ponenda distribuit discipulis, quia sacramenta prophetiae sanctis doctoribus, qui haec toto corde praedicent patefecit, et illis ministrantibus, manducaverunt omnes et saturati sunt. Manducaverunt dum int
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli fransfirtum: obliti sunt panes tollere. Q¬
rat aliquis quomͦ panes ñ ħant. qiti fiatĩ impletis
septe sportis ascenderunt in naineulam. n uenert
infines magedon. ibiq audiunt naiugantes qd
eauere debeant a fermento phariseor s scriptiura
dieit. Obliti sunt eos tollere sec̃. Qd inditiu ẽ
Rabanꝰ. quod modicã carnis eurã haberent inre¬
liquis. quib ipsa reficiendi corporis necessitas q̃
naturaliter cunctis in e. intentione dominici comitat.
⁊ dulcedine ueri panis qui eũ eis erat. mente ȩxeidiat
Qui dix ilł. Intuemim ⁊ cauete af.ꝑħ. ferm̃tum
num post ponere. ł etiã legẽ u̾bis p̾̃dieare. ⁊ factis m¬
pugnare. dñm temptare. nec doctrine aut oꝑib eiꝰ
credere. Ab hus modi gͦ fermento precepit eis cauere.
Atilli cogitabant int̾ se dicentes. quia panes non ac¬
cepimꝰ: ideo ñ uult ut depanib eoꝵ comedamꝰ. ⁊ for¬

Expanded text:
discipuli ejus trans fretum, obliti sunt panes accipere. Qdiscipuli ejus trans fretum, obliti sunt panes accipere. Quaerat aliquis quomodo panes non habebant? qui statim impletis septem sportis ascenderunt in naviculam, et venerunt in fines Magedan, ubi quoque audiunt navigantes, quod cavere debeant a fermento Pharisaeorum. Sed Scriptura dicit: Obliti sunt eos secum tollere. Quod indicium est, quod modicam carnis curam haberent in reliquis, quibus ipsa reficiendi corporis necessitas, quae naturaliter cunctis inest, intentione Dominici comitatus, et dulcedine veri panis, qui cum eis erat, mente exciderat. Qui dixit illis: Intuemini, et cavete a fermento inum postponere, vel etiam legem verbis praedicare, et factis impugnare, Dominum tentare, nec doctrinae aut operibus ejus credere. Ab hujusmodi fermento praecepit eis cavere. At illi cogitabant intra se dicentes, quia panes non accepimus; ideo non vult ut de panibus eorum comedamus, et for
Abbreviated transcription (Latin):
erat inuicus suis. ad ultera ꝑ infidelitatẽ a xp̃o rece¬
dens qui ueris sponsus ẽ.⁊ diabolo quasi alieno ui¬
ro adherens. Generatio camalis signũ querit de ce¬
lo. ⁊iuxtamentũ illiꝰ. signũ det̾ra offertur. Q enĩ
celestes fuert̃. signũ deglo meruerunt. sic̃ apłi qͥ
transfigurationẽ in monte indeit. ⁊ en ascendentẽ
in celũ aspexerunt. Eis autẽ qui cũ interfecturi
erant. signũ inter fectionis ostendere uoluit. Ionas
aitẽ ap̃m significat. qui simplicitate in nocentie
columbinus erat. Ionas eñ. columba interpretat᷑.
Naute significant uideos. qui dedert̃ eũ cȩto .i.
mnorti. Tempestas il. flatũ immundor sp̃uũ designat
Citus tercio dic ionam euomuit ⁊ mors xp̃or t̾cio die
sicut in alus locis legr dimissis turb abut. Nota
tatis ertor insolentiũ animos obtinebat. ñ dimisit
eos.s. reliquit. ꝑ quod iterũ significauit se uideos
relinquere. ⁊ ad gentes tranfire. s & cũ uenissent

Expanded text:
erat in vitiis suis. Adultera, per infidelitatem a Christo recedens, qui verus sponsus est, et diabolo, quasi alieno viro adhaerens. Generatio carnalis signum quaerit de coelo, et juxta meritum illius signum de coelo non offertur. Qui enim coelestes futransfigurationem in monte viderunt, et eum ascendentem in coelum aspexerunt. Eis autem qui eum interfecturi erant, signum interfectionis ostendere voluit. Jonas enim Christum significat, qui simplicitate innocentiae columbinus erat. Jonas enim columba interpretatur. Nautae significant Judaeos, qui dederunt eum ceto et morti. Tempestas vero flatum immundorum spirituum designat. Cetus tertio die Jonam evomuit, et mors Christum tertio die sicut in aliis locis legitur, dimissis turbis abiit, sed ror insolentium animos obtinebat, non dimisit eos, sed reliquit. Per quod iterum significat se Judaeos relinquere, et ad gentes transire. Et cum ven
Abbreviated transcription (Latin):
Qd eũ cognouissent tͣbȩ secute sunt eũ. ⁊ exceꝑit illos.¬
⁊ eçt̃a quȩ secuntur usq ad completã illã sacre re¬
fectioĩs historiã. Si forte intelligamus in eo quod
lucas att in locũ desertũ qui ẽ bechsaida. ñ ipsius
uicima eiuitatis. s loca deserta ad eã ꝑtinentia ẽẽ
designata. Marcus enĩ dicit aꝑte. quod preceberent
eti ad bethsaidã. ũ ipsiꝰ fines eiuitatis constat ee no¬
tatas. Nucas uero. quiñ dieit in locũ desertũ qͥ ẽ beth¬

Expanded text:
Quod cum cognovissent tQuod cum cognovissent t, et caetera quae sequuntur, usque ad completam illam sacrae refectionis historiam. Sed forte intelligamus in eo quod Lucas ait, in locum desertum, qui est Bethsaida, non ipsius vicinia civitatis, sed loca deserta ad eam pertinentia esse designata. Marcus enim dicit aperte, quod praecederent eum in Bethsaidam, ubi ipsius fines civitatis constat esse notatos.
Abbreviated transcription (Latin):
Suiso miraculo panũ. uoluit rapere in regem
ipse uͦ fugit in montẽ solus orare. Qua in re erẽ¬
plum nob̾ prebuit. ut in bonis quȩ agimus hu¬
mani fauoris retributione uitemus. ut prosꝑita¬
tem oblatã recusantes. ad orationẽ tecurrantus.
nin alto sp̃e nĩam figans. Hon oiñis qͥ orat ascendit in montẽ.
t̃ eñ oratio quȩ peecatũ facit. s qui bene orat .i. qui dm̃
orando querit. hic a terrenis ad suꝑiora progrediensũti¬
demorte immiei sollicitus orat. ille ininfimis iacens
uiles ad deũ preces emittit. Orat dñs. n ut ꝓse obse
rat discipulos transfretasse in terrã genesareth. ⁊ mare
dct̾minatiꝰ loquens dicit eos ad bethsaidã transfre¬
tasse. quȩ ẽ iuxta stagnũ genesareth. Cũ uideat᷑ dicere
lucas. quod in locis bethsaida factu fuit miraculũ
illud memorabile. ⁊ refectio cȩlestis. Ait enĩ. Assup¬
tis illis secessit seorsũ in locũ desertũ. qͥ ẽ bethsaida.

Expanded text:
us viso miraculo panum, voluit rapere Christum ipse vero fugit in montem solus orare . Qua in re exemplum nobis praebuit, ut in bonis quae agimus, humani favoris retributionem vitemus, et prosperitatem oblatam recusantes, ad orationem recurramus, et in alto spem nostram figamus. Non omnis qui orat ascendit in montem. Est enim oratio quae peccatum facit; sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, ide morte inimici sollicitus orat, ille in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat Dominus non ut pro srat discipulos transfretasse in terram Genezareth? et Marcus determinatius loquens, dicit eos Bethsaidam transfretasse, quae est juxta stagnum Genezareth, cum videatur dicere Lucas, quod in locis Bethsaidae factum fuerit miraculum illud memorabile, et refectio coelestis. Ait enim: Assumptis illis, secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida.
Abbreviated transcription (Latin):
niti sociauit infidelitatẽ. quã quia uetat ioħs. tanꝙͥ.
lex diuisa teneret᷑. uoee dare ñ ꝑmittitui: ad ulti¬
inum mnatłi herodis .i. inexpletione naturalis
uoluptatis saltat filia .i. exultat uoluptas praua¬
ꝑfilia matri. qr ꝑ prauã uoluntatẽ satisfit infideli¬
etti auditores fiunt. Nos autẽ usq hodie cernimus.
fame illius qua xp̃c apopulo credebatur insinuat.
sir exaltacio dm̃ in cruce designat profectũ nr̃e fidi¬

Expanded text:
niti sociavit infidelitatem, quam quia vetat Joannes tanquam niti sociavit infidelitatem, quam quia vetat Joannes tanquam lex, clausa tenetur, et vocem dare non permittitur. Ad ultimum in natalis Herodis, id est in expletione naturalis voluptatis, saltat filia, id est exsultat voluptas pravaper filiam matri, quia per pravam voluntatem satis fit infideliciti auditores fiunt. Nos autem usque hodie cernimus ifamae illius, qua Christus a populo credebatur, insinuat, sicut exaltatio Domini in cruce designat praefectum fid
Abbreviated transcription (Latin):
des resipiscetet aliquando. ł philippo fr̃i amieus
fieret. atq illicite nuptiȩ tepudio soluerentuus.
monet filiam. ut in ipso stati coniuuio capur
ioħis postulet. digno oꝑi saltatioĩs dignũ san¬
guinis premiũ. s Q contristat᷑ ẽ rex propt̾ iusui¬
multor sic narret instoricus. quomꝰ eo tepore ab oib
credebat᷑. Sic̃ ioseph abipsa quoq maiua appellat̃
pater iħu. ita mñc herodes d̾r contristatus. qi hoc
discubentes putabant. Dissimulator enĩ mentus
suȩ ⁊ artifex homicida. tristiciã p̃feretat in facie
cũ leticiã hret mmente. scelusq excusat iuramto.
ut sub occasione pietatis impius fieret. Qd̾ aut
subicit ⁊ propt̃ simul discumbentes. uult om̃s sce¬
leris ee consortes. ut inluxurioso impuroq con¬
niuo eruente epulȩ defferrent᷑. Ioħis figarã te¬
net legis. herodes significat pop̾utu uidaien qͥ s

Expanded text:
des resipisceret aliquando, vel Philippo fratri suo amicus des resipisceret aliquando, vel Philippo fratri suo amicus fieret, atque illicitae nuptiae repudiando solverentur, monet filiam, ut in ipso statim convivio caput Joannis postulet. Digno opere saltationis, dignum sanguinis praemium. Et constristatus est rex; propter jusjumultorum sic narret historicus, quomodo eo tempore ab hominibus credebatur, sicut Joseph ab ipsa quoque Maria appellatur pater Jesu, ita et nunc Herodes dicitur contristatus, quia hoc discumbentes putabant. Dissimulator enim mentis suae et artifex homicida tristitiam praeferebat in facie, dum laetitiam haberet in mente, scelusque excusat juramento, ut sub occasione pietatis impius fieret. Quod autem subjecit, et propter simul discumbentes, vult omnes sceleris sui consortes esse, ne in luxurioso impuroque convivio, cruentae epulae deferrentur. Joannes figuram tenet legis. Herodes significat populum Judaeorum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
iturie ⁊ tiachonitidis regionis. G iohs baptista qͥ
uenit inspũ ⁊ uirtute heliȩ. eadẽ auctoritate qua
ille regẽ achab corripuerat ⁊ iecabel. arguit hero¬
dem n⁊ herodiadem. quod illicitas nuptias fecisset.
iñ liceat fre uiuente germano illiꝰ uxorẽ ducere.
malens ꝑiclitari aptid regẽ. quã ꝓpt̾ adulationẽ
ẽẽ immemor preceptor dei. s & uolens eũ occidẽ.
iefert quod libent̾ eũ audiebat. herodes eni me¬
tuebat ioħm. sciens eũ uirũ iustũ. d sciendũ ẽ
quod aliud uolebat. aliud simulabat. Cũ enun
uellet cũ occidere: timuit populũ. frequenta¬
nolens ꝓpt̾ iuramentũ homicidiũ faceret. qr
ad hoc forte iurauit. ut future occasioni machi¬
nas prepararet. Alioquin. si ob hoc iusiurandũ
fecisse se dic̃. si patris. si mat̾s postulasset int̃¬
tum. facturus fuerat annon: Quod si inse repu¬
diturus fuit. contẽnere debuit in ꝓpħi. s gͥ cu
exret. dixit matri suȩ herodias timens ne hero¬

Expanded text:
onitidis regionis . Ergo Joannes Baptista, qui venit in spiritu et virtute Heliae, eadem auctoritate, qua ille Achab corripuerat, et Jezabel, arguit Herodem et Herodiadem, quod illicitas nuptias fecerint, et non liceat fratrem vivente germano illius uxorem ducere, malens periclitari apud regem, quam propter adulationem esse immemor praeceptorum Domini. Et volens eum occidere cus enim refert, quod libenter eum audiebat. Herodes enim metuebat Joannem, sciens eum virum justum. Sed sciendum, quod aliud volebat, et aliud simulabat. Cum enim vellet occidere, metuit populum. Frequentanolens, propter juramentum homicidium fecerit, quia ad hoc forte juravit, ut futurae occasioni machinas praepararet. Alioquin si ob hoc jusjurandum fecisse se dicit, si patris, si matris postulasset interitum, facturus fuerat, an non? quod in se repudiaturus fuerit, contemnere debuit in propheta. Quae cum exisset, dixit matri suae, etc. Herodias timens, ne forte Hero
Abbreviated transcription (Latin):
ne uisitat eccłia suã. Suꝑmare ambulat. dum
mundi ꝑsecutiones sedat. Uioentes. putant fau¬
tasma. Dicũt beretici. quia si uirgo peꝑit. fan¬
uerunt. Sepe em̃ eccłia in tanto labore posita ẽ.¬
incedodũ. a. me .i. Ipse aũt consolatur eos dicens.
habete fidutiã: ꝙ ego sũ. Cũ enĩ in pͥncipio tran¬
quillitatis ñdũ ereditur a timentib uera lib̾atio.
quod ꝑ fantasma significatur. ⁊ ideo clamant. tan¬
dem indicatur eis qr uere lib̾ati sunt. quod ẽ dice
re. egosũ. Ad litterã ideo ego sũ dicit. ut desꝑa¬

Expanded text:
nem visitat Ecclesiam suam: super mare ambulat, dum nem visitat Ecclesiam suam: super mare ambulat, dum mundi persecutiones sedat. Et videntes putant phantasmata, etc. Dicunt haeretici, quia si virgo peperit, phanverunt. Saepe enim Ecclesia in tanto labore posita eicus meus? . Ipse autem consolatur eos, dicens: Habete fiduciam, quia ego sunt. Cum enim in principio tranquillitas nondum creditur, a timentibus vera liberatio, quod per phantasma significatur, et ideo clamant, tandem indicatur eis, quia vere liberati sunt, quod dicere est: Ego sum. Ad litteram, id eo dicit, Ego s
Abbreviated transcription (Latin):
i separatus ab eccłia uidetur. ⁊ eã deseruisse. eũ eã
ꝑmittit in tribulatione ẽẽ. Merito d̾r ẽẽ tempestas
in uesꝑe. qr dũ eccła ẽ int̾bulatiõe. dreẽ quasi in
nocte. ⁊ sol iusticiȩ se ab ea abscondisse. ẜ Quarta
aute uigilia noctis. Stationes ⁊uigilie militares.
int̾na horarũ spatia diuidunt᷑. Quando gͦ diẽ quar¬
ta uigilia noctis uenisse ad eos dñm̃. oftendit tota
nocte ꝑielitatos. ⁊extremo noctis tp̃e eis auxiliũ
datũ. Appropinquante autẽ die uenit dñs am¬
bulans sup̃ mare. quia cũ humana fragilitas pu¬
sillaminitatẽ uuiriu suarũ considerat. nicħ etga
se qua tenebras ⁊ hostiũ cernit angustias cũ u
mentẽ ad diuinũ presidiũ erigit. quasi int̾ tene¬
bras ortũ ueri luminis cerint. Nota qr pͥma ui¬
gilia uocatur conticiniũ. Sed̾aintẽpestiuũ. Ter¬
q. tia: gallicinũ. Quaita: lucifer. Senit adeos
dnis. lignificans quia post multa tribulatio¬

Expanded text:
 separatus ab Ecclesia: videtur et eam deseruisse, cum eam permittit in tribulatione esse. Merito dicitur esse tempestas in vespere, quia dum Ecclesia est in tribulatione, dicitur esse quasi in nocte, et sol justitiae se ab ea abscondisse. Quarta autem vigilia noctis, etc. Stationes et vigiliae militares interna horarum spatia dividunt. Quando ergo dicit, in quarta vigilia noctis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extremo noctis tempore, eis auxilium datum. Appropinquante autem die, venit Dominus ambulans super mare, quoniam cum humana fragilitas pusillanimitatem virium suarum considerat, nihil erga se quam tenebras et hostium cernit angustias. Cum vero mentem ad divinum praesidium erigit, quasi inter tenebras ortum luminis in die cernit. Nota, quia prima vigilia conticium, secunda intempestum, tertia gallicinium, quarta lucifer. Venit ad eos Dominus, significans, quia post multam tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
multatib. tulisse filiã suã. ⁊ in dolorẽ martti pͥoris
inimici eiꝰ nuptus copulasse. Quis sit autẽ hic phi¬
lippus. euglista lucas plemiꝰ docet. Anno .xuͦ. imꝑi¬

Expanded text:
multatibus, tulisse filiam suam, et in dolorem mariti prioris multatibus, tulisse filiam suam, et in dolorem mariti prioris inimici ejus nuptiis copulasse. Quis sit autem hic Philippus, evangelista Lucas plenius docet. Anno qui
Abbreviated transcription (Latin):
a quibdam. quia ioħs resurrex̃ amortius. dquib da
uero. quia helias appatuit. ⁊c̃. Intelligendũ ẽ g̃ aut
post hanc hesitationẽ confirmasse eũ in animo suo qd
ab alus dicebat᷑ cũ ait. quẽ ego decollaur ioħm inc
a mortius surrex̃. Aut ita ꝓmuntianoa st̃ hȩc uba. uit
hesitante ad huc indicent. Si eni diceret. Nunqͥo nam
hic ẽ. aut nũꝗd fortasse hic est iohs baptista. Non op̃
eẽt ammnonere aliquid depnuntiatione. qua dubitars
atq hesitans intelligatur. Nẽ quia illa tĩba de sunt
utioq m̃ ꝓnuntiam potest. ut aut confirmatũ eũ ex
resurrectionis ioħis. eũ nieħ demorte dixisset. ido
reitatur. ⁊ nartat qualit᷑ obierit. Uetꝰ natrat
hẏstoria. plnlippu herodis maioris filiĩ sub quo dis
fugit in egipto frem ee huiꝰ herodis. sub quo passus
ẽ dñs. duxisse uxorẽ erodiadẽ filiã regis arethe p̾ea
uero socerum eĩ exortis quib dãcontra generũ si¬

Expanded text:
dam: Quia Joannes resurrexit a mortuis, a quibusdam vero Helias apparuit, etc. Intelligendum est ergo, aut post hanc haesitationem confirmasse eum in animo suo, quod ab aliis dicebatur cum ait: Quem ergo decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit . Aut ita pronuntianda sunt haec verba, ut haesitantem adhuc judicent. Si enim diceret: Nunquidnam hic est, aut nunquid forte hic est Joannes Baptista, non opus esset admonere aliquid de pronuntiatione, qua dubitans atque haesitans intelligatur. Nunc quia illa verba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum esse exresurrectionis Joannis cum nihil de morte dixisset, ideo revertitur, et narrat, qualiter obierit. Vetus narrat historia, Philippum Herodis majoris filium, sub quo Dominus fugit in Aegyptum, fratrem hujus Herodis, sub quo passus est Dominus, duxisse Herodiadem uxorem filiam regis Arethae; postea vero socerum ejus, exortis quibusdam contra generum si
Abbreviated transcription (Latin):
cidio homicidiũ uingetent. ut prebet nob exẽ¬
plũ uttandi temeritatẽ tradentiũ. quia ñ om̃s
cãdẽ constantia ꝑseuerant intormentis. qui se
intorquendos offert̃. Unde alibi precipit. Cũuos
ꝑsecuti fueruit in tnã ciuitatẽ. fugite in aliã.

Expanded text:
cidium homicidio jungerent, ut praeberet nobis exemcidium homicidio jungerent, ut praeberet nobis exemplum vitandi temeritatem tradentium, quia non omnes eadem constantia perseverant in tormentis, qui se torquendos offerunt. Unde alibi praecipit: Cum vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam .
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ idẽ ioħs ait. illũ oportet crescere. me autẽ mi¬
nia. Narrat iosepbus. uinctũ ioħm in castellũ ma¬
quonda samaria dicta ẽ. At tempore iuliam pͥnei¬
pis inuidentes xpĩanis qui sepulchrũ eiꝰ piasol¬
uetudme frequentabant. paganos inuasisse mo¬
namentũ. ossa disꝑsisse ꝑcampos. ⁊ rursus collec¬
ta igne eremasse. ac denuo disꝑsisse ꝑ agros. iaffus¬
setunc temporis ibidẽ deierosolimis monachos.
qui mixti paganis ossa legentib. marima eor
partt congregauert̃. ⁊ ad patrẽ suũ philippũ iero¬
solimã detulerunt. At ille misit ea beato anastasio
aletan drine urb ep̃o. ibiq seruata st̃ usꝙ ad tp̃a
pͥncipe. omnia gentiũ phana destrueta sunt. Es
purgato ã sordib templo serapis. ibide illatã uali¬
lica pro edieula serapis inhonore sẽi iołns ꝯseerata¬
audisset iħe. Sabuator audita nece sui baptiste.
secessit in locũ desertũ. Hon ut quidã dicunt
timore morts. s parcens inimicis suis. ne homi¬

Expanded text:
es ait, illum oportet crescere, me autem minui ; narrat Josephus vinctum Joannem in castellum Maquondam Samaria dicta est, et tempore Juliani principis invidentis Christianis, qui sepulcrum ejus pia sollicitudine frequentabant, paganos in via invasisse monumentum, ossa dispersisse per campos, et rursum collecta igne cremasse, ac denuo sparsisse per agros; adfuisse tunc temporis ibidem ab Jerosolymis monachos, qui misti paganis ossa colligentibus, maximam eorum partem congregaverunt, et ad patrem suum Philippum Jerosolymam detulerunt. At ille miserit ea beato Athanasio, Alexandrinae urbis episcopo, ibique servata sunt usque ad tempora principe omnia gentium fana destructa sunt. Tunc expurgato a sordibus templo Serapis, ibidem illata, et basilicam pro aedicula Serapis in honorem sancti Joannis edeorsum, etc. Salvator audita nece sui Baptistae, secessit in locum desertum. Non, ut quidam dicunt, timore mortis, sed parcens inimicis suis, ne homi
Abbreviated transcription (Latin):
tis uetustatib pͥstinę conu̾sationis qͣsi de ciuita¬
tib exiert. & exiens uidit turbã. Etitꝰ ille signi¬
ficat. quod turbȩ habuert̃ eundi uoluntatẽ. s ñ
uires ꝑuemendi. Ideo saluator egredit᷑ ei obuiã.
quasi uotis eoꝵ occurrens. & misertꝰ ẽ. Miseret᷑¬

Expanded text:
statibus pristinae conversationis, quasi de civitatibus exierunt. Et exiens, vidit turbam, etc. Exitus ille significat, quod turbae habuerunt eundi voluntatem, sed non vires perveniendi. Ideo Salvator egreditur obviam, quasi votis eorum occurrens. Et misertus est eis. Miseret
Abbreviated transcription (Latin):
hec ł ineublio ł in apocalipsi iohis interponit̃: mys¬
ticũ cẽ quod d̾r insinuatur. Aures audiendi. aures st̃
cordis. ¶ a accedentes. Discipuli intelligentes hec eẽ
obscura quȩ populo dicebant᷑. uoluert̃ dño intima¬
re ne loqueret᷑ parabolice. Cũ dicit accedentes. no¬
parabolis loquebatur ut maiorẽ cecitatẽ eis infer¬
ret. Que quamuis sequerentur eũ ꝓpt̾ ũba eiꝰ audi¬
enda ł miracula uidenda. tam̃ duri erant. ⁊ ꝯũti ad
fidem nolebant. Ex occulto gͦ iudicio dñs in ma¬
iorem cecitatẽ eos precipitabat. ⁊ mysteria dei indig¬
abdita seͥpturarum uob reserenda sunt. qr ea dili¬

Expanded text:
 vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse quod dicitur insinuatur. Aures audiendi, aures sunt cordis. Et accedentes, etc. Discipuli intelligentes haec esse obscura quae populo dicebantur, voluerunt Domino intimare, ne loqueretur parabolice: cum dicit, accedentes, noparabolis loquebatur, ad majorem caecitatem eorum, quia quamvis sequerentur eum propter verba ejus audienda, vel miracula videnda, tamen duri erant, et converti ad fidem nolebant. Ex occulto ergo judicio, Dominus in majorem caecitatem eos praecipitabat, et mysteria Dei indigabdita Scripturarum vobis reseranda sunt, quia ea dili
Abbreviated transcription (Latin):
uetera uoeat. comininationẽ penę ⁊ promissionẽ
celestis głe. quia antiquũ erat ad inferos descen
dere. nouũ uero ad celũ ascendere. Setus g̃ p̃dicat.
qui penam infemalẽ minat᷑. ħouu uͦ annuntiat
qui regnium celeste pollicet᷑. ⁊ hoc ẽ quod diẽ. Ido
quia intelligentes estis. om̃is qui interuos erit
doctus sc̃ba. ⁊ sapiens predieator in regno ecloꝵ
t factum e cil consummasser
uentem patriã suã .i. in galileã ł sp̃alit̾ in¬

Expanded text:
vetera vocat comminationem poenae, et promissionem vetera vocat comminationem poenae, et promissionem coelestis gloriae, quia antiquum eratdere, novum vero ad coelos ascendere. Vetus ergo praedicat, qui poenam infernalem minatur, novum vero annuntiat, qui regnum coeleste pollicetur. Et hoc est quod dicit: Ideo, quia intelligentes estis, omnis qui inter vos erit doctus scriba, id est sapiens praedicator in regno coelorEt factum est cum consummasset, venit in patriam suam, id est in Galilaeam, vel
Abbreviated transcription (Latin):
deseit¶ Iterũ simile ẽ regnũ cȩloꝵ sagene misse
inmare. Sagena ẽ eccła cõmissa piseatorib .i. p̃
dicatorib. qui pisces de mati.i homines demundo
ext̾hunt. ⁊ hoc exonm genere. hoc ẽ libos ⁊ seruos.
diuites ⁊ pauꝑes. fortes ⁊infirmos. Unde psalmista.
Ad te omnis caro ueniet. Qua eũ impleta ect edu¬
centes. ⁊ secꝰ irtꝰ sedentes. Sic mare scłm. ita litus finẽ
scłi significat. tũ cũ impleta erit. eũ om̃s electi in p̃¬
destinatione dei consummabuntur. Educentes ⁊ eli¬
gentes sunt angeli. qui educent bonos ꝑ resuscitatio¬
Sedere autẽ dicuntur. qr sedeic iudicantis ẽ. ⁊ q̃dãm
iudieabunt. da totũ mysteriũ uidicii exercebunt.
malos in pemis trudendo ⁊ bonos ad regnũ introdu¬
teria que uob reuelo. ideo faciam uos predicators.
ieritism similes. quia su pat̾familias .i. oñs sabaot
.i. exerertuũ. uidł hominũ ⁊ angłoꝵ. qui profero de
ferendo utriusq testamenti sententias. Uł noua ⁊

Expanded text:
 regnum coelorum sagenae missae in mari, etc. Sagena est Ecclesia commissa piscatoribus, id est praedicatoribus, quae pisces de mari, id est homines de mundo extrahit, et hoc ex omni genere, id est liberos et servos, divites et pauperes, fortes et infirmos. Unde Psalmista: Ad te omnis caro veniet . Quam cum impleta esset, educentes et secus littus sedentes. Sicut mare saeculum, ita littus finem saeculi designat. Tunc impleta erit, cum omnes electi in praedestinatione Dei consummabuntur. Educentes et eligentes sunt angeli, qui educent bonos per resuscitatioSedere autem dicuntur quia sedere judicantis est, et quodammodo judicabunt, dum totum mysterium exercebunt judicii, malos in poenis tradendo, et bonos ad regnum introduteria, quae vobis revelo, ideo faciam vos praedicatores, et eritis mihi similes, qui sum paterfamilias, hoc est exercituum, videlicet hominum et angelorum qui profero de ferendo utriusque Testamenti sententias. Vel nova et
Abbreviated transcription (Latin):
He fabrifilius: Paterne artis obꝓbrio et̃ laces¬
funt. qui reuera fils fabri erat. quẽ sũmꝰ fabri¬
cator omniũ genuerat. ⁊ qui hoĩes igne decoqͣt.
du eos in spũ scõ iigne baptizat. qui etia diu̾sige¬
neris uasa fabricat. ⁊ uasa irȩ sp̃c igne molliendo.
inmisedie uasa somutat. ¶ Honne mader es õr ora¬

Expanded text:
 fabri? Beda. Paternae artis opprobrio eum lacessunt, qui revera filius erat fabri, quem summus fabricator omnium genuerat, et qui homines igne decoquit, dum eos in Spiritu sancto et igne baptizat, qui etiam diversi generis vasa fabricat, et vasa irae spiritus igne molliendo in misericordiae vasa commutat. Nonne mater ejus
Abbreviated transcription (Latin):
petrus. ait. Edissere nob parabołã istam. Qd
aꝑte dictũ fuerat. petrus parabolice dictũ putat.
⁊ in u̾ba manifesta mystica querit intelligentiã.
Inde cormpitur a dño. dũ dr. Ad huc nuos sine
intellectu estis: Ex quo animadũtimꝰ uiciosum
ce auditorẽ. qui aut obscura manifeste. ł manife¬
ste dicta. obseure uult intelligere. Dic̃ gͦ. Sine
intellectu estis: Qui putatis mysticũ. quodẽ
prope dictũ. Sequit᷑. Non intelligitis quia omne
quod inos intiat. ⁊ẽ. Aꝑtius insinuat qd̾ supie¬

Expanded text:
Petrus, ait: Edissere nobis parabolam istam. Quod Petrus, ait: Edissere nobis parabolam istam. Quod aperte dictum fuerat, Petrus parabolice dictum putat, et in verba manifesta mysticam quaerit intelligentiam, unde corripitur a Domino, dum dicitur: Adhuc et vos sine intellectu estis? Ex quo animadvertimus vitiosum esse auditorem, qui aut obscura manifeste, aut manifesta dicta obscure vult intelligere. Dicit ergo: Sine intellectu estis, qui putatis mysticum quod est praedictum. Sequitur: Non intelligitis quod omne quod intrat in os, etc. Apertius insinuat
Abbreviated transcription (Latin):
ad se: ait eis. Non quod intrat in os comquinat ho¬
mine. nec etiã idolotitũ inquantũ ẽ dei creatura. s
Lunc acccdentes discipuli eiꝰ. Phariseor magna est
rligio in cibis. qui audito hoc u̾bo scandalizati st̃.
÷ indignati surit. S candalũ quidẽ g̾ce. nos offen¬
diculũ. ł ruinã ł pedis impactionẽ possumꝰ dicere.
Nñ dr̃. Qui scandalirauerit unũ depufillis .i. qui
occasionẽ dederit ruine. ⁊iceta. ¶ Atille respondens
att. Omnis plantatio quam ñ plantauit pat̾ ins
celestis. eradicabitur. Plantatio ista docteres legis
significat cũ sequacibus suis. qui xp̃m ñ habebat̃
fundamentũ. quare sunt eradicandi. Seqͥr Sinite
sedm desideria cordis sui. quia irreuocabiles st̃. Uñ
tionẽ deuita. Ceci sunt .i. luce mandatoꝵ dĩ pͥuati
ꝓtradicionib suis. ⁊ sunt duces cecoꝵ qui ñ solũ
sͥ ñ ꝓficiunt. s etiã alios inpiecipiciũ trahunt. et¬
iantes & mnerrorẽ mittentes. Respondens autẽ

Expanded text:
etc. Non quod intrat in os, coinquinat hominem. Nec etiam idolotythum, in quantum est Dei creatura, sed » Tunc accedentes discipuli ejus, etc. Pharisaeorum magna est religio in cibis, qui audito hoc verbo scandalizati sunt, id est indignati sunt. Scandalum quidem Graece, nos offendiculum vel ruinam, vel pedis impactionem possumus dicere; unde dicitur: Qui scandalizaverit unum de pusille, etc. At ille respondens ait: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Plantatio ista doctores legis significat, cum sequacibus suis, qui Christum non habebant fundamentum, quare sunt eradicandi. Sequitur: Sinsecundum desideria cordis sui, quia irrevocabiles sunt. Unde tionem devita . Caeci suntes caecorum, qui non solum sibi prospiciunt, sed etiam alios in praecipitium trahunt errantes, et in errorem mittentes. Respondens autem
Abbreviated transcription (Latin):
hõ scł xp̃s seminaint in agro .i. in cordib credentiũ.
quod minimũ ẽ om̃ib seminib. Fides enĩ nr̃a
uilior omnib philosophicis doctrinis uidetur.
Quid enĩ stultius sapientib hui mundi estima¬
bitur. quã in occisũ & sepultũ credere. uisibilia
contemnere. & inuisibilib in hiare: Ceta autẽ
semina scł libri philosophoꝵ excellere uident᷑.
quia de maximarũ rerũ agũt subtilitate. ⁊ orna¬
ti sunt rethorica cõpositione. S ut ait apłs. Qd̃
infirmũ ẽ dei fortius ẽ omnib hominib. ⁊ i deo
cũ crescit in mente recipientis ł in toto mundo
utilitatis robur ꝑueniunt. ⁊ideo facile exua¬
nitate sua arescunt. Rami uͦ huiꝰ arboris st̃
partes fidei multiplices. in quib habitant uo¬
lucres celi .i. amme fideliũ delectant᷑. ⁊ pascun¬
tur. que pennis uirtutũ ad celestia uolant.¬

Expanded text:
s seminavit in agro, id est in cordibus credentium, quod minimum est omnibus seminibus. Fides enim nostra vilior omnibus doctrinis philosophicis videtur. Quid enim stultius sapientibus hujus mundi aestimabatur, quam in occisum et sepultum credere, visibilia contemnere, et invisibilibus iuhiare? Caetera autem semina, scilicet libri philosophorum excellere videntur, quia de maximarum rerum agunt subtilitate, et ornati sunt rhetorica compositione. Sed, ut ait Apostolus, quod infirmum est Dei, fortius est hominibus , ideo cum crescit in mente recipientis, et in toto mundo utilitatis robur perveniunt. et ideo facile ex vanitate sua arescunt. Rami vero hujus arboris sunt partes fidei multiplices, in quibus habitant volucres coeli, id est animae fidelium delectantur et pascuntur, quae pennis virtutum ad c
Abbreviated transcription (Latin):
parabolis os meũ. ⁊ eructuabo .i. de thesauro¬
mei secreti emittã in predicatioẽ mea myste¬
ria. quȩ abscondita erant a constitutiõe mundi.
Cȩt̾a quę secuntur de int̾p̃tatione ⁊ izamoꝵ. su¬
ꝑtꝰ exposita sunt. Eranseamꝰ gͦ ad alias para
parabolice loquebatur ad excecationẽ illoꝵ.
loquitur & apłis in parabolis. ñ ad excecati¬
onem. s ad edificationẽ.. Et ⁊ eos loqui in
parabolis doceat. Sñ. Gres̃. Regnũ cȩloꝵ
iccirco t̾renis reb simile dr: ut ex his quȩ
animus nouit suigat ad in cognita quȩ ñ
nouit. quatirs exemplo uisibiliũ rapiat᷑ ad inuisibi

Expanded text:
parabolis, et eructabo, id est de thesauro secreti mei emittam in praedicatione mea, mysteria quae abscondita erant a constitutione mundi. Caetera quae sequuntur, de interpretatione zizaniorum superius exposita sunt. Transeamus ergo ad alias parabparabolice loquebatur ad excaecationem illorum, loquitur et apostolis in parabolis, non ad excaecationem, sed ad aedificationem, et ut eos loqui in parabolis doceret. Unde Gregorius: Regnum coelorum idcirco terrenis rebus simile dicitur, ut ex his quae animus novit, surgat ad incognita, quae non novit, quatenus exemplo visibilium rapiatur ad invis