comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
transgredimins manclatũ dĩ. ꝓpt̾ traditi¬
ditionẽ hominũ negligatis. quare me
os arguitis qd̃ senioꝵ iussa paruipen¬
dant᷑. ut cłĩ scita custodiant. Nam
ds dixit. honora patrẽ et matre. et qu
maledixerit matri uł patri morte mori¬
atur. Nonor inscriptitris ñ tantũ insalu¬
tationib⁊ officiis deferendis : quãtũ in ele¬
mosinis et munerũ oblatione sentitur.
Sñ apł̃s. honota uiduas: que uere iudu¬
e sũt: hoc est da eis. Qui gͦ debitis obse¬
quiis parentes indignos uidi cauerit. mor¬
te morietur et̃na. Uos aut̃ dicitis. qui¬
cũq dixerit patri uł matri munꝰ qd cũ

Expanded text:
nsgredimini mandatum Dei propter traditiditionem hominum negligatis, quare meos discipulos arguitis, quod seniorum jussa parvipendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem ; et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur . Honor in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosynis et munerum oblatione sentitur: Unde Apostolus: Honora viduas quae vere viduae sunt . Hoc est, da eis. Qui ergo debitis obsequiis parentes indignos judicaverit, morte morietur aeterna. Vos autem dicitis: Quicunque dixerit patri vel matri
Abbreviated transcription (Latin):
fugere offerendencia: s bona discernere
et mala. ut caritatẽ et odiũ. Siuͦ bic iur
ñ succedat. tunc dñatur etror. qui hanc mu¬
lierem uentilabat. ñ ut uit s ut adułt. Nã
ut cũ dñs de sp̃u sco loqueretur. ipsa cie aqͣ
cogitabat. Hirit ei mulier. Dñe ideo qr

Expanded text:
fugere offendicula, sed bona discernere fugere offendicula, sed bona discernere et mala, ut charitatem et odium. Si vero hic vir non succedat, tunc dominatur error, qui hanc mulierem ventilabat, non ut vir, sed ut adulter. Nam cum Dominus de Spiritu sancto loqueretur, ipsa de aqua cogitabat. Dicit ei mul
Abbreviated transcription (Latin):
cet. Non tñ aliud est intellectus aiume ab
amina. s est aliquid anime: quomͦ oculus
ñ aliud est acarne. s aliquid est carnis. ꝑ¬
fundens lucem cetis m̃bris. Gintelleo¬
nis qui aĩam illuminat. acdõ illuminatur.
Pespondit mulier et dixit. Non habeo
uirũ. Dixit ei iħc. Benetlixisti qr ñ habeo
uirũ. Qnq enĩ iuiros habuisti. ⁊ nc̃ quẽ ha¬
bes ñ ẽ tiuis uir. ħ uere dixisti. Renera ñ ha¬
bebat uirũ. s nescio quo ñ legitimo uiro ad¬
Nutebantur. nam iñ illis circũcisio mne¬
rat. S qm̃ angustat nos qd sequitur. et
nc̃ qũe habes nõ est uirtuis: uidetur mͥ¬
S. uiros anime .. sensus corpons c̃ẽ. Quã¬
do enĩ quis nascitut ñ potest uti ratione.
s carnis tantũ sensibꝰ regitur. ꝙr puer que
mulcent appetit. que offencdunt fugit. Iõ
sensus est uiri legitun: qr adõ sunt anime
uir qͥ ad et̾nitatẽ regit. et qui ñ tantũ docet

Expanded text:
cet. Non tamen aliud est intellectus animae ab cet. Non tamen aliud est intellectus animae ab anima, sed est aliquid animae: quomodo oculus non aliud est a carne, sed aliquid est carnis, perfundens lucem caeteris membris. Ergo intellectus qui animam illuminat, a Deo illuminatur. Respondit mulier et dixit: Non  Bene dixisti, quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti, et nunc quem habes, non est tuus vir. Hoc vere dixisti. Revera non habebat virum, sed nescio quo non legitimo viro, sed adni utebantur: nam inde illis circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, et nunc quem habes, non est vir tuus: videtur m viros animae quinque sensus corporis esse. Quando enim quis nascitur, non potest uti ratione, sed carnis tantum sensibus regitur; quia puer quae mulcent appetit, quae offendunt fugit. Ideo sensus sunt viri legitimi; quia a Deo sunt animae vir, qui ad aeternitatem regit, et qui non tam docet
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ns : et mulier adhuc cartiẽ sapit. Suspi¬
rat tũ habere de illo fonte. dequo pꝰquam
bibetit ñ indigeat aqua. ꝓmitit iħc sacie¬
tatẽ sp̃c. que fiet in tesurrectione. Sñ illud.
Saciabit inbonis domꝰ tue. Et alibi. In ebn¬
abuntur abub̃tate domꝰ tue. aqua corpora¬
lis deorsum stuit. aqua uͦ spũalis surstu
salit .i. salire facit: cũ illos qui eam bibunt
inet̾nã głam fubuehit. hanc quippe aquam
bibere est. infide et alins donis gte sumoꝑe
delectari. et sic inplenittdinẽ głe: transi¬
re. Dixit ei iħc. S acde uoca uitũ tuũ. et
ueni huc. Uiro .s. cduce ad cõtẽmplationẽ
spũ alis intelligñcie ascendas. Uit carnał
ñ accipitur hic. s uir anime .i. intellec tuis
anime. Quasi dicat dñs. Solo intellectu
tellectũ tuũ. Non enĩ est magnũ. habere
animã sine intellectu.Uñ dauid. Holite
fieri ficut equus et mulus. quibꝰ nõ est in¬
tellec tus. Bestialis uita est sine intellectu.
Sir est qui regit animã.: intellectus scili¬

Expanded text:
Dominus, et mulier adhuc carnem sapit. Suspirat tamen habere de illo fonte, de quo postquam biberit, non indigeat aqua. Promittit Jesus satietatem spiritus quae fiet in resurrectione. Unde illud: Satiabimur in bonis domus tuae . Et alibi: Inebriabuntur ab ubertate domus tuae . Aqua corporalis deorsum fluit, aqua vero spiritualis sursum salit, id est salire facit, cum illos qui eam bibunt, in aeternam gloriam subvehit. Hanc quippe aquam bibere, est in fide et aliis donis gratiae summopere delectari, et sic in plenitudinem gloriae transire. Dicit et Jesus: Vade, voca virum tuum, et veni huc. Viro scilicet duce, ad contemigentiae ascendas. Vir carnalis non accipitur hic, sed vir animae, id est, intellectus animae. Quasi dicat Dominus: Solo intellectu tellectum tuum. Non enim est magnum habere animam sine intellectu. Unde David: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Bestialis vita est sine intellectu. Vir est qui regit animam, intellectus scili
Abbreviated transcription (Latin):
insp̃u et necitate. Nam et pat̃ tales que¬
rit qui adorent eũ. In ꝑsona ꝑsoͣnarũ et¬
om̃iiũ qui in xp̃m credunt loquitur. Uñ
ait. Uos adoratũ patrem quẽ nescitis.
qr nullus adorat patrem nͥ filiũ adoret
ꝑ quẽ adpatris nonciam uenitur: s nos
scimmꝰ filiũ. et ꝑfiliũ patrem. Sñ sequitur.
qr salus ex iudĩs est: quoꝵ cognitio dĩ.
sccłm carnem. ex quibꝰ orta est fides. et
pͥmituia eccła. Qũauis autem uidĩ nõ
om̃s s electi p̃cellant samaritanos. tñ ñ
p̃fero locũ uicdõꝵ loco samaritanoꝵ.
Et ħ est qd̃ dicit. S uenit hora et nc ẽ.
inqua ꝑ illuminationẽ mee doctrine ue¬
ri adoratores adorabunt pauem imp̃u et

Expanded text:
u et veritate. Nam et Pater tales quaerit qui adorent eum. In persona prophetarum omnium qui in Christum credunt, loquitur. Unde ait: Vos adoratis Patrem quem nescitis, quia nullus adorat Patrem, nisi Filium adoret; per quem ad Patris notitiam venitur; sed nos scimus Filium, et per Filium Patrem. Unde sequitur: Quia salus ex Judaeis est, quorum cognitio Dei, stus secundum carnem , ex quibus orta est fides et primitiva Ecclesia. Quamvis autem Judaei non omnes, sed electi, praecellant Samaritanos; tamen non praefero locum Judaeorum loco Samaritanorum. Et hoc est quod dicit: Sed venit hora et nunc est, in qua per illuminationem meae doctrinae veri adorato
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nascencdo. filiꝰ uita ẽ nascendo. Sita au¬
tẽ que est par̃ et filiꝰ uiuificat aĩas. illu¬
uunat. pascit.: saginat. parit̃ aĩas et anglos.
quoꝵ est ꝑ rationem sentut uitam sap̃ie.
corpora uero ab animabꝰ uiuificantur. Et
potestatem decdit ei uidiciũ farere face
re. qr filiꝰ hominis est. Sicut uita uitã ge.¬
uiut. sic potens uiclicare. potẽstatem uid¬
cate. Et ħ est. dedit ei potestatem uidici¬
ũ facere. Indiuise itaq uidicant pat̃ et si
cie cedit indiscrecione uidicii. ubi equi¬
tas mag̃ est examinanda. quamis et po¬
tençia exercenda. nec bonitas. subtrahen¬
da. Iclõ specialiꝰ dis crim̃. iudicii atttibut᷑
sapiencie. Iuxia ħ gͦ supra dixit: pat̃ nĩ
uidicat quemquã. s om̃e udiciũ dectit
filio. Qed autem supponitur qr filiꝰ homi¬
nis est. iñ maxime pendere iudiciũ de¬

Expanded text:
cendo, Filius vita est nascendo. Vita autem quae est Pater et Filius, vivificat animas, illuminat, pascit et saginat pariter animas et angelos, quorum est per rationem sentire vitam sapientiae Corpora vero ab animabus vivificantur. Et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est. Sicut vita vitam genuit, sic potens judicare potentem judicare. Et hoc est: Dedit ei potestatem judicium facere. Indivise itaque judicant Pater et Fintia sapientiae cedit in discretione judicii, ubi aequitas magis est examinanda, quamvis et potentia exercenda, nec bonitas subtrahenda: ideo specialius discrimen judicii attribuitur sapientiae. Juxta hoc igitur supradixit: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Quod autem supponitur, quia Filius hominis est
Abbreviated transcription (Latin):
que sũ mulier samaritana:. Non enĩ cou¬
tuntur uidĩ samaritanis. Samaritan so¬
si. hierant exorigine ꝑsarũ et assirioꝵ
Quos rex assẏrioꝵꝰ sublatis silis ifrahel in
captiuitatẽ. posuit ad in colenda loca.
samarie.  iõ ignẽ colebant more ꝑfa-¬
rũ. Eos gͥ uidĩ execrantur abstinendo
acibis eoꝵ et uasis. supplantatoresq
uocant. qr hr̃ditatẽ patriarche iacob
sib uendicant. Cognouit mulier xp̃m
ferebant. ꝑ qd̾ discernebant᷑. Pefpondit ie¬
sus et lixit ei. Si scires domĩ dĩ. et quis

Expanded text:
quae sum mulier Samaritana? Non enim couquae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. AMBROS. Samaritani sosi. Hi erant ex origine Persarum et Assyriorum. Quos rex Assyriorum, sublatis filiis Israel in captivitatem, posuit ad in colenda loca Samariae : et ideo ignem colebant more Persarum. Eos igitur Judaei exsecrantur, abstinendo a cibis eorum et vasis; supplantaroresque vocant, quia haereditatem patriarchae Jacob sibi vendicant. Cognovit mulier Chrisferebant, per quod discernebantur. Respondit Jesus et dixit ei: Si scires donum
Abbreviated transcription (Latin):
nos fortes futuros ae infurmitate xp̃i. for¬
titudo eiꝰ nãq creauit. infirmitas cͣreauit.
S oititudo fecit ut qd̃ ñ erat ẽẽt. infirmitas fe¬
cit ut qͦd erat ñ ꝑiret. Sic uidelicet fati-¬
gatiis itinere sedit. tanꝗͣ magist̃ humi¬
lis docturus. accecłñtes et pꝰsessurꝰ. Sexta
hora significat dñm inuenisse in sexta eta¬
ter. Uenit mulier de samaria aurire aqũi:
Dixit ei iħc. da mͥ bibete. discipuli enĩ eiꝰ
abierant in cuutatẽ. ut cibos emetent. Ue¬
nit samaritana infigura eccłã de gentibꝰ.
que pͥus hydria cupiditatis hauriebat a¬
qũa de ꝑuteo .i. uoluptatẽ scli de ꝓfun¬
ditate tenebrosa: s nc̃ eiꝰ ficdem sitit iħc
et petit ab ea potari. Petit quasi acceptu¬
rus. et affluit quasi saciatutꝰ. Inciuitate
discipuli emũt cibos auidis. quoꝵ cor¬
da p̾̃dicatione fidĩ dõ student conpa¬
rare. Dicit gͦ ei muliet illa samaritana

Expanded text:
nos fortes futuros de infirmitate Christi. Fornos fortes futuros de infirmitate Christi. Fortitudo namque ejus creavit, infirmitas recreavit. Fortitudo fecit, ut quod non erat esset; infirmitas fecit, ut quod erat non periret. Sic videlicet fatigatus itinere, sedit tanquam magister humilis, docturus accedentes et possessurus. Sexta hora, significat Dominum venisse in sexta aetate. Venit mulier de SamaDicit ei Jesus: Da mihi bibere. Discipuli enim ejus abierant in civitatem, ut cibos emerent. Venit Samaritana in figura Ecclesiae de gentibus, quae prius hydria cupiditatis hauriebat aquam de puteo, id est, voluptatem saeculi de profunditate tenebrosa; sed nunc ejus fidem sitit Jesus, et petit ab ea potari. Petit quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. In civitate discipuli emunt cibos a Judaeis, quorum corda praedicatione fidei Deo student comparare. Dicit ergo ei mulier illa Sam
Abbreviated transcription (Latin):
tie. que᷑ dicitur sychar. iuxta p̃diũ qd̃ de¬
dit iacob iosepħ filio suo. Erat aut̃ ibi sons.
iacob. Siue dũs de iuidea ingalileam. seu
de galilea in uicleam ꝑsamariam transiit.¬
rit cũ ea que sequuntur facta suetiit. ex
euglica lectione nequaquã certũ est. qm̃
sepissime temporũ seriem p̃postero ordi¬
dine ꝑmutat. Infigura xp̃i qui est legi¬
timꝰ heces patͥarcharũ hns hereditatẽ ingñ¬
tibꝰ. suscepit ioseph aiacob p̃dii hereditatẽ
qũa gt̃s inhabitant:: inqua ꝑ tispũ samari¬
thane mulieris. inxp̃o ad herent. bi aqua
insuꝑficie tetre manat fons dicitur: ubi uͦ
in ꝓfundo. et fons et puteus uocatur. Ie¬
sus gͦ fatigatus exitinete sedebat sic suꝑ
fontem. hora erat quasi sexta. fatigatur
dñs scdm carnẽ. qu condidit nos fortitu¬
dine sua. Suscepit enĩ omĩa que sunt nt̃e
infumitatis sine peccato. et nuttit quasi
infurmꝰ infirmos. Qd factis est adam in
carne. eua autem de costa eiꝰ: significat

Expanded text:
xta praedium quod dedit Jacob Joseph filio suo. Erat autem ibi fons Jacob. Sive Dominus de Judaea in Galilaeam, seu de Galilaea in Judaeam per Samariam transierit, cum ea quae sequuntur facta fuerint, ex Evangelica lectione nequaquam certum est: quoniam saepissime temporum seriem praepostero ordine permutat. In figura Christi, qui est legitimus haeres patriarcharum, habens haereditatem in gentibus, suscepit Joseph a Jacob praedii haereditatem, quam gentes inhabitant, et in qua per typum Samaritanae mulieris Christo adhaerent. Ubi aqua in superficie terrae manat, fons dicitur; ubi vero in profundo, et fons et puteus vocatur. Jesus autem fatigatus ex itinere, sedebat sic super fontem. Hora autem erat quasi sexta. Fatigatur Dominus secundum carnem, qui condidit nos fortitudine sua. Suscepit enim omnia quae sunt nostrae infirmitatis sine peccato, et nutrit quasi infirmus infirmos. Quod factus est Adam in carne, Eva autem de costa ejus, significat
Abbreviated transcription (Latin):
absũpuis. inꝓtoplasto cecatur dũ uidet.
surcdus fit dũ andit. dũ odorat emũgit᷑
obruitescit cdũ loquitur. mancꝰ fit duti
manũ erigit. incuruatur dñ erigitur.
ydropicus fit dũ cõcupiscit. claudus cłũ
ꝓgreditur. Lepra suffunditur dũ nu¬
datur. demone impletut dũ duunita¬
tẽ appetit. moritur morte ddũ auclact᷑
tur imponi. Semꝑ aturbulentis cogita¬
tionibꝰ. et actis in ordinatis sermonibus
Sputũ excapite descendens. est sapien¬
cia expatre: que soluit labia humani ge¬
neris. ut dicat. Credo indm̃ patr̃e et cet᷑a.
Suscipiens incelũ ingemuit .i. gemere nos
docuit. et incelũ thesatitũ nr̃i cordis eri¬
gete. qd̃ pꝰ cõpunctionẽ afriuola lecicia
carius purgatuit ut dicitut. Rugiebam
agetitu cordis mei: Aꝑuntut aures. ad

Expanded text:
in protoplasto caecatur, dum videt; surdus fit, dum audit; dum odorat, emungitur; obmutescit, dum loquitur; mancus fit, dum manum erigit; incurvatur, dum erigitur; hydropicus fit, dum concupiscit; claudus, dum progreditur; lepra suffunditur, dum nudatur; daemone impletur, dum divinitatem appetit; moritur morte, dum audacter tur imponi. Semper a turbulentis cogitationibus et actis inorSputum ex capite descendens, est Sapientia ex Patre, quae solvit labia humani generis, ut dicat: Credo in Deum Patrem, etc. Suspiciens in coelum ingemuit, id est, gemere nos docuit, et in coelum thesaurum nostri cordis erigere: quod post compunctionem a frivola laetitia carnis purgatur, ut dicitur: Rugiebam a gemitu cordis
Abbreviated transcription (Latin):
muit. et at illi. E ffeta. qd̾ est ad aꝑire. Et
statim aꝑte sunt aures eiꝰ. et solutũ est
uinculũ lingue eiꝰ et loquebatut recte.
Surdus et mutus est. qui nec aures nec osa
ꝑit ad audienda uerba dĩ et ꝓnuncian¬
da. Prima salutis ianua est. infitinũ de
tuirba seduci. Ed fit cũ apprehendens añs
m̃tem peccatis ianguidam euocat eam
a cõfuetis moribꝰ. et ꝓuocat ad sua p̃cepta.
Mittit cdigitos in auriculas. cũ ꝑdona sc̃i sp̃c
aures cordis aꝑit intelligenciam. E xpu¬
ens dr̃s lingũa tangit egroti: cũ ad cõfesfi¬
oñe ficli orã catherizatuͦs instruit. Spu¬
tũ nãq sapor est sapiencie. Sñ illud. Ego
ex ore altispari ꝓdiui. Suspexit dñs ince¬
lũ: ut iñ mutis loquelam. surcdis auditũ.
cunctis infirmis medelam. doceret ẽẽ q̃¬
t statim aꝑte funt aures eiꝰ: hic notatut
urtaq redẽptoris uatura. Celũ suspicit
ut homo: curat ut ds̃. Q sic curatur. be¬
ne pot̃ dicere. Dñe labia mea aꝑies et

Expanded text:
d est, adaperire. Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. Surdus et mutus est, qui nec aures, nec os, aperit ad audienda verba Dei et pronuntianda. Prima salutis janua est, infirmum de turba seduci. Quod fit, cum apprehendens Dominus mentem peccatis languidam, evocat eam a consuetis moribus, et provocat ad sua praecepta. Mittit digitos in auriculas, cum per dona sancti Spiritus aures cordis aperit ad intelligentiam. Exspuens Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instruit. Sputum namque sapor est sapientiae. Unde illud: « Ego ex ore Altissimi prodivi . » Suspexit Dominus in coelum, ut inde mutis loquelam, surdis auditum, cunctis infirmis medelam doceret esse quEt statim apertae sunt aures ejus. » Hic notatur utraque Redemptoris natura. Coelum ut homo, curat ut Deus. Qui sic curatur, bene potest dicere: Domine, labia mea aperies, et
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽẽ docuit : s inctuce & humilutio¬
ue humilitas ciũ p̃cectit semꝑ głam.
Ordo u̾borũ est. Quanto aut̃ cis magis
abscondi ñ potest. Sciebat gͥ qͥ omĩa
uouit antequã fiant qr magis p̾dicatẽt.
s ħ p̾cipiendo uoluit pigris ostendere
quanto stucliostꝰ quãtoq frequenciꝰ p̃cli.¬
care debeant. quibꝰ uibet ut p̃dicent:
qñquidẽ illi qui ꝓhibebantur tacere

Expanded text:
dum esse docuit, sed in cruce et humiliatione. Humilitas enim praecedit semper gloriam. Ordo verborum est: Quanto autem eis magis abscondi non potest. Sciebat igitur qui omnia novit antequam fiant, quia magis praedicarent, sed hoc praecipiendo voluit pigris ostendere quanto studiosius quantoque frequentius praedicare debeant, quibus jubet ut praedicent, quandoquidem illi qui prohib
Abbreviated transcription (Latin):
cebant uidĩ illi. qͥ sanꝰ factus fuerat. Sab¬
batũ ẽ. ñ licet tibi tollere grabatũ tuũ
Non obiciebant ei qd sanꝰ factus ẽẽt sab¬
bato.s qd̃ portabat lectũ: ne eis oppo¬
neretur qd̃ ipsi sabbato uim̃tũ trahe¬
rent᷑ de puteo si intus caderet.:
Q me fecit sanũ: ille mͥ dixit. tol¬
le grabatũ tuũ et a

Expanded text:
Judaei illi qui sanus factus fuerat: Sabbatum est; non licet tibi tollere grabatum tuum. Non objiciebant ei quod sanus factus esset Sabbato; sed quod portabat lectum, ne eis opponeretur quod ipsi Sabbato jumentum traherent de puteo, si intus caderet. A.  me fecit sanum, ille dixit mihi: Tolle grabatum tuum et a
Abbreviated transcription (Latin):
galilee int̃ medios fines de capoleos. De¬
capolis est regio .x. urbiũ transiordanẽ
ad orientem cirta hippũ et ꝑellam et ga¬
darã. contra galileam. Edgͦ dicitur qr dñs
uenit admare galilee int̃ medios fines de¬
capoleos. ñ ipsos fines decapolis eũ intras
se significat. Neq enĩ mare tr̃anauigasse
dicitur. s. ꝑociꝰ usq admare uenisse: et ad
ipsũ uenisse locũ qui medios fines deca¬
polis longe transmare positos respicit.
int̃ .i. contra. Uł galilee que est int̾ mecti¬
os fines. Et adducunt ei surctũ et mutũ
et dep̃cantũt eũ ut imponat illi manũ
Et app̃hendens cũ de turba seorsũ misit

Expanded text:
edios fines Decapoleos, etc. » Decapolis est regio decem urbium trans Jordanem ad orientem circa Hippum et Pellam et Gadaram contra Galilaeam. Quod ergo dicitur, quia Dominus venit ad mare Galilaeae inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines Dse significat. Neque enim mare transnavigasse dicitur, sed potius usque ad mare venisse, et ad ipsum pervenisse locum, qui medios fines Decapolis longe trans mare respicit, inter, id est, contra. Vel Galilaeae, quae est inter medios fines. Et adducunt ei surdum et mutum, et deprecantur eum ut imponat illi manum. Et apprehendens eum de turba seors
Abbreviated transcription (Latin):
que uenturũ expectas. Qua manifestatiõe
accepta mox factus est uir caput mulie¬
ris. et xp̃c caput uiri. Reliquit gͦ hydriã
cupiditatis. et cucurrit p̃dicare. Et con¬
tinuo uenerunt discipuli ciꝰ. et mirabant᷑
qr cũ muliere loquebatur. Nemo tũ di¬
xit. qͥd loqueris cũ ea Aut qͥd qͣuetis. Bonũ

Expanded text:
quem venturum exspectas. Qua manifestatione quem venturum exspectas. Qua manifestatione accepta, mox factus est vir caput mulieris, et Christus caput viri. Reliquit ergo hydriam cupiditatis, et cucurrit praedicare. Et continuo venerunt discipuli ejus, et mirabantur quia cum muliere loquebatur. Nemo tamen dixit: Quid quaer
Abbreviated transcription (Latin):
adorant eum in sp̃ũ ⁊ ueritate oportet ado¬
rare. Cũ ds sit sp̃c et nõ corpꝰ. putam m̃tem
ñ corporeũ locũ querit. in quo adoretur.
cognitione ueritatis retũ. figura et umbͣ¬
quarũ ablata est. Edenĩ ppłs inlege asꝑsio¬
ne sanguinis agn mũdar p̃ceptus est ũ¬
bta fuit. ueritas uͨ qd̃ xp̃c in cruce passus¬
lauit nos apeccatis nr̃is insanguine suo.
Sic et cet̃is abiectis figuris. ueritate rerũ
eam posset docere. s docentem ñ dñ agnos¬
cebat. Bigna gͦ erat. cui manifestaretur. Mes¬
sias ucuit. quasi dicat ueniet. Messxas ebra¬
ice. xp̃c est gͣce. unctꝰ latine. Uñ et̾ puni¬
ce messe. dicit᷑ ungue. Sicine enĩ lingue
sunt. ebraica. putuca. et fyta. Messias an¬
nũciabit omĩa ad cultũ suũ et patris ꝑ¬
tinencia. qualit uidelicet sp̃to templo it
monte intus exibeamꝰ nos tempłũ dõ uͥ
in sp̃ũ et ueritate oremꝰ. Dicit ei ihe.
Ego sũ qui loquor tecũ. Ego sũ messias

Expanded text:
n spiritu et veritate oportet adorare. Cum Deus sit Spiritus et non corpus, puram mentem, non corporeum locum quaerit in quo adoretur. cognitione veritatis rerum, quarum figura et umbra ablata est. Quod enim populus in lege aspersione sanguinis agni mundari praeceptus est, umbra fuitlavit nos a peccatis nostris in sanguine suo; sic et caeteris abjectis figuris, veritate rerum eam posset docere, sed docentem nondum agnoscebat. Digna ergo erat cui manifestaretur. Messias venit, quasi dicat: Veniet. Messias Hebraice, Christus est Graece, unctus Latine. Unde et Punice messe dicitur unge. Vicinae enim linguae sunt, Hebraica, Punica et Syra. Messias annuntiabit omnia, ad cultum suum et Patris pertinentia; qualiter videlicet spreto templo vel monte, intus exhibeamus nos templum Deo, ubi in spiritu et veritate oremus. Dicit ei Jesus: Ego sum qui loquor tecum. Ego sum Messias,
Abbreviated transcription (Latin):
fluunt. Alit̃. Emittitur in ꝑsonale uerbũ
accipiamꝰ : ut sit sensus. Totũ quidem ua¬
dit inuentrẽ qd̃ ꝑos intrat. et postea in
secessum. emuttitur .i. emissio fit. Que aũt
ꝓcedunt de ore de corde exeunt᷑. et ea
comquinant hominẽ. Decorde enĩ exeũt
cogitationes male. homiciaia. adulteria.

Expanded text:
fluunt. Aliter: Emittitur impersonale verbum fluunt. Aliter: Emittitur impersonale verbum accipiamus, ut si sensus: Totum quidem vadit in ventrem, quod per os intrat; postea in secessum emittitur, id est, emissio fit. Quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
Hon intelligitis qr om̃e qd̾ inos intrat in
u entr̃e uadit. et insecessũ emntitur: huic
calũniantur heretici quidam qd dñs pħi¬
sict disputationis ignarus. putet om̃s cibos
inuentrẽ ire ⁊ insecessũ digeri: cũ statim
infuse esce ꝑ artus.⁊ uenasꝰ et mectullas
neruosq fundantur. Uñ et dicũt. mul¬
tos qu uitio stomachi. ꝑ petẽ sustinent
uomitũ pꝰcenas et prandia statĩ euom̃e
que ingesserint. et m̃ eẽ. corpulentos:
qr ad pͥmũ tactũ liquidior cibꝰ et potus
ꝑ m̃bra fundatur. S quauis sit tenuissimꝰ
humor et liquens esca. tam̃ cũ inuenis
et artubꝰ c̃cocta fuerit esca et digesta.
cũ humore ꝑ occultos meatis corporis
quos greci poros uocant adinferiora dela¬
bitur. et insecessũ uadit. Que libet eciam
humoꝵ purgatio uelut ꝑsudorem seu
ꝑ quelibet alia. nõ incõgrue secessus intel¬
ligitur. Elem̃ta siquidem effluunt et in¬

Expanded text:
Non intelligitis quia omne quod intrat in os, in Non intelligitis quia omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Hinc calumniantur haeretici quidam, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire et in secessum digeri, cum statim infusae escae, per artus et venas et medullas, nervosque fundantur. Unde et dicunt multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et prandia statim evomere quae ingesserint, et tamen esse corpulentos, quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundatur. Sed quamvis sit tenuissimus humor et liquens esca, tamen cum in venis et artubus concocta fuerit esca et digesta cum humore, per occultos meatus corporis quos Graeci poros vocant ad inferiora dilabitur et in secessum vadit. Quaelibet etiam humorum purgatio, veluti per sudorem, seu per quaelibet alia, non incongrue secessus intelligitur. Effluunt siquidem elementa quae in
Abbreviated transcription (Latin):
clalixati st̃ :: at ille responclens ait. Omĩs
plantanio quã ñ plantauit pat̃ mens
celestis eracdicabitur. Phatisei quoꝵ religio
est indiscernendis cibis scandaliat sunt.
.i. offens sũt. Scalon enĩ seu scandalũ. nos
offendiculũ it ruinã et inpactionẽ pedes
siue scrupulũ ut quidam uolunt. possu¬
miꝰ dicere:. Pantationẽ dicit ħ doctrinas
et mandata hominũ que adõ nõ funt.
Sunte illos: ceci sũt duces cecoꝵ. Cecus
aut̃ si ceco ducatũ p̃stet. ambo in foueam
cadũt ħ est si insipiens insipientẽ doce¬
at. ambo merguntur in pecca. Mcli
toꝵ ꝓfunditatem. Sintte illos Llxii.
sub audis arbitrio suo: qr in reuocabiles sũt.
Uñ et paulus. hereticũ hominem pꝰ pͥmãꝙ
secundam correctionem de uita. Melsii.
sere nobis parabolam istam. At ille dixit.
adhuc et uos sine intellectu estis. Redaꝑ¬
tũ erat. putabant aplĩ pambolice dictũ.
uitiosũ eẽ auditorẽ: qui obscure ianifesta.
aut manifeste obscura uelit intelligere.

Expanded text:
alizati sunt? At ille respondens, ait: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur, Pharisaei quorum religio est in discernendis cibis, scandalizati sunt, id est offensi sunt. Scandalon enim seu scandalum, nos offendiculum vel ruinam et impactionem pedis sive scrupulum, ut quidam volunt, possumus dicere. Plantationem dicit hic doctrinas et mandata hominum, quae a Deo non sunt.Sinite illos; caeci sunt, et duces caecorum. Caecus autem si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Hoc est, si insipiens insipientem doceat, ambo merguntur in peccatorum profunditatem. Sinite illos, subaudis arbitrio suo, quia irrevocabiles sunt. Unde Paulus: Haereticum hominem post primam et secundam correctionem devita . M. 157Vsere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Quod apertum erat, putabant apostoli parabolice dictum. vitiosum esse auditorem qui obscure manifesta, aut manifeste obscura velit intelligere.
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitatis a se expellere: at uͦ uiuanĩs uasoꝵ
baptismaͭ  seruant. qui corliũ suoꝵ et corpo¬
rũ sordes negligũt. Sñ paulus. uoliuitas
dĩ est ut abstineatis uos afornicatione: ut
sciat unꝰ quisq ur̃m suũ uas possidere in
scĩficatione ⁊ houore. Suꝑsticiosa hominũ
iraditio p̃cipit crebriꝰ lauari obinanducan¬
dũ. et alia. huiꝰ modi mutilia: s necessaria
docitina. ueritatis iubet eos qui panẽ uite
mauducare desiderant crebro elemosinaꝵ
lacͥmarũ. alioꝵq iusticie fructuũ fom̃to
rtitũ facitis mandatũ dĩ ꝓpt̾ traditionẽ.

Expanded text:
fidelitatis a se expellere. At vero in vanum vasorum fidelitatis a se expellere. At vero in vanum vasorum baptismata servant, qui cordium suorum et corporum sordes negligunt. Unde Paulus: Voluntas Dei est, ut abstineatis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque vestrum suum vas possidere in sanctificatione et honore . Supit saepius lavari ob manducandum, et alia hujusmodi inutilia; sed necessaria doctrina veritatis jubet eos qui panem vitae manducare desiderant, crebro eleemosynarum, lacrymarum, aliorumque justitiae fructuum fomento rritum fecisti
Abbreviated transcription (Latin):
aduictũ et uestim̃tũ. ꝓclerit tibi ad saluan¬
dam animã: Minime. qr tu ñ curas nͥ de
corpore. Alit̃. Iuuenes. cũ dãpno. et delecore
parentũ p̃sumentes. p̃sum̃tes offerre: iustinc¬
derit tibi pat̃. si tu illud offeras. Acsi dicerẽt.
ad illam etatem ꝑuenimꝰ : ut iam. sacer¬
dotũ. iuditio ꝓnobis. ipsis offerauiꝰ. L.l.xx
harisei enĩ et om̃s uidĩ. uͥ crebro lauent
ꝑedes. manꝰ ñ manducant. tenentes itadi¬
touẽ seiuoꝵ. et aforo nͥ baptirentur. ñ come
dunt : et alia multa que tradita sunit illis
seruare. baptisinata calicũ. et urceoꝵ̃ et era¬
m̃toꝵ̃. et lectoꝵ. et alia similia his facuit
multa. Aforo subaudis recdenutes. nͥ lauentut
ñ comedunt. Frustra sic baptiantur: dum
in nomine sallia bĩtur saluatoris ñ abluuntur
Baptismata urceoꝵ et calicũ. dicit ablutio¬
nes uasoꝵ. quas faciunt uicdĩ ut ipsi mudi
uideantur incorꝑe: ñ curantes peccata iu¬

Expanded text:
ad victum et vestimentum, proderit tibi ad salvanad victum et vestimentum, proderit tibi ad salvandam animam? Minime, quia tu non curas nisi de corpore. Aliter: Juvenes cum damno et dedecore parentum praesumentes offerre, instincme, proderit tibi, pater, non tu illud offeras. Ac si dicerent: Ad illam aetatem pervenimus, ut jam sacerdotum judicio pro nobis ipsis offeramus. R. 70X Pharisaei enim et omnes Judaei nisi crebro lavent manus, non manducant, tenentes tradits servare, baptismata calicum et urceorum et aeramentorum et lectorum, et alia similia his faciunt multa. BEDA. A foro, subaudis redeuntes, nisi laventur, non comedunt; frustra sic baptizantur, dum in nomine Salvatoris non abluuntur; baptismata urceorum et calicum dicit ablutiones vasorum, quas faciunt Judaei, ut ipsi mundi videantur in corpore, non curantes peccata in
Abbreviated transcription (Latin):
uit patrẽ fuũ uut matr̃e. et irritũ fecistis
lens. ut filii eos honorarent innecessariis
eciam uite. Hanc legem pharisei subuerten¬
tes ut iupietatem sub nomine pietatis in¬
duceriant. docuerũt. filios meliꝰ facere si dõ
uero patri uouerent ea que parentibꝰ offe¬
renda erant. Uñ ipsi parentes egen fiebant.
et oblatio lib̃oꝵ suboccasione dĩ inlucra
sacerclotũ creclebat. Sic lege litt̃am. Ds P
dixerit patri uł matri et cet̃a. uos illud dici¬
tis: qr quicũq hoc dicat. uos illũ iustriutis
ad dicendũ. Uos inquã in ħ instruitis malos
filios ut dicant. Opat̃ omat̃. muiꝰ qd̾ cũqr est
ex me oblatũ subaudis intemplo. tibi ꝓde¬
rit in unuma. Uł ita. filios dicere parentibꝰ
cõpellitis. munꝰ qd̾ cũq est exine offerendũ
dõ intuos cõsumo cibos. tͥq ꝓdest opater omat̃.
ut tuneant acciꝑe dõ cõsecreta. ne sacͥlegii cͥ¬
ñ. incurrant.Sł. ita potest subiut̃rogatio

Expanded text:
t patrem suum aut matrem, et irritum fecistis lens, ut filii eos honorarent in necessariis etiam vitae. Hanc legem Pharisaei subvertentes, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt filios melius facere, si Deo vero Patri voverent ea quae parentibus offerenda erant. Unde ipsi parentes egeni fiebant, et oblatio liberorum sub occasione Dei in lucra sacerdotum cedebat. Sic lege litteram: Deusdixerit Patri vel matri, etc., vos illud dicitis, quia quicunque hoc dicat, vos illum instruitis ad dicendum. Vos, inquam, in hoc instruitis malos filios ut dicant: O pater, o mater, munus quodcunque est ex me oblatum, subaudis in templo, tibi proderit in anima. Vel ita: Filios dicere parentibus compellitis. Munus quodcunque est ex me offerendum Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater et mater, ut timeant accipere Deo consecrata, ne sacrilegii crimen incurrant; vel ita p
Abbreviated transcription (Latin):
fuit desuꝑcilio suꝑbie. s ne sͥ cont̾rariꝰ u¬
deretur cũ dixisset iniuam gencuun
ne abieritis. et ne occasionẽ daret calũ¬
niatoribꝰ: ꝑfectam salutẽ genciũ resurtec¬
tionis tp̃ri resetuans. ꝑchananea disci.¬
puli rogabant nescientes misteria dñi

Expanded text:
fuit de supercilio superbiae, sed ne sibi contrarius vfuit de supercilio superbiae, sed ne sibi contrarius videretur, cum dixisset: « In viam gentium ne abieritis . » Et ne occasionem daret calumniatoribus, perfectam salutem gentium resurrectionis tempori reservans. Pro Chananaea discipuli rogabant nescientes mysteria Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Q ut bello consũpti. uł in loca uicina
sede cixcũferũt. Ex illa gͦ disꝑsione int̃
ceta cõtigit qd̾ hec chananea est sy¬
rophenilla gñe. ħ est ex syris et p̃he¬
nicibꝰ orta. Gentilis itał est. et si iudĩs
admixta ꝓselitoꝵ formã p̃ferat. Me¬
rito namq existimatut ex lege cog¬
confitetur. ⁊ ypice aut̃ significat ec¬
cdam de gñtibus : que ꝓfilia rogat. cũ
tur. Bene uixta intħm de sinibꝰ su¬
is egressa fuit. et iuxta marcũ ad pe¬
des dñi ꝓcidit. ut ex utroq colligatur
qd̃ ill recte ꝓerrantibꝰ orant. qui pͥscas
sue ꝑfictie mansiones relinque̾nt et
in ec̾cłam se pia deuocione trãfferũt.
ħc̃ aut̃ ñ responit ei: uerbũ. Et
accedñtes discipuli eiꝰ. rogabant eum
dicentes. Dimitte eam. qr clamat pꝰ nos.
Post ambulantẽ dñm mulier chananea
dep̃catorias noces emittit. et pͥus indo¬
mo ad pedes eiꝰ ꝓcidit: ut marcus cõme¬
iorat. Qd aut̃ dñs ñ respondit ei. nõ

Expanded text:
qui ultimo bello consumpti uel in loca uicina sede circumferunt. Ex illa ergo dispersione inter caetera contigit, quod haec Chananaea est Syrophoenissa genere, hoc est, ex Syris et Phoenicibus orta. Gentilis itaque est, etsi Judaeis admista, proselytorum formam praeferat. Merito namque existimatur ex lege cogconfitetur. Typice autem significat Ecclesiam de gentibus, quae pro filia rogat, cum tur. Bene, juxta Matthaeum de finibus suis egressa fuit, et juxta Marcum ad pedes Domini procidit , ut ex utroque colligatur quando illi recte pro errantibus orant qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt, et in Ecclesiam se pia devotione transferunt. « Jesus autem non respondit ei verbum. Et accedentesdicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. Post ambulantem Dominum mulier Chananaea deprecatorias voces emittit, et post in domo ad pedes ejus procidit, ut Marcus commemorat. Quod autem Dominus non respondit ei, non
Abbreviated transcription (Latin):
phariseoꝵ furca rationis obtundit.i. mo
ỹs et esaye increpatione. ut & nos hereti¬
cos uerbis scripture iuncamꝰ. Sunulatores
iudĩ strepitu quidem labioꝵ dicunt. magis¬
t̃ scimꝰ qr uerax es: ext̾iorem mũdiciam
cõmendant. s ꝙr inmũda m̃te ueritati
contradicunt. nequaquã mercedem cum
ueris cultoribꝰ habituri sunt. Et conuo¬
catis adse turbis. dixit eis: Auditẽ et intel¬
ligite. Non qd̃ intrat in os coiquinat ho¬
minẽ: s qd̾ ꝓcedit ex ore hoc coiquinat
hominẽ. hec sentencia si tota de ore cor¬
poris accipiatur. absurda est. Neq enĩ quem
ñ comquinat cibꝰ. coiquinat nomitꝰ. sibꝰ quip¬
pe in os intrat. uomitus ex ore ꝓcedit : s
ꝓcul dubio pͥora uerba ꝑtinent ad os car
qd̵ ꝓcedit exore coinquinat Si ħ uerum
est. quare ydolotitis ñ uescimur: Apłs
ait. Non potestis calicem dñi uibere. et ca¬
licem demonioꝵ. S̾ciendũ gͥ qd cibi et oĩs

Expanded text:
Pharisaeorum furca rationis obtundit, id est, Moysi et Isaiae increpatione, ut et nos haereticos verbis Scripturae vincamus. Simulatores Judaei strepitu quidem labiorum dicunt: Magister, scimus quia verax es , exterioremque munditiam commendant; sed quia immunda mente veritati contradicunt, nequaquam mercedem cum veris laudatoribus habituri sunt. Et convocatis ad se turbis, dixit eis: Audite et intelligite. Non quod intrat in os coinquinat hominhaec sententia si tota de ore corporis accipiatur absurda est. Neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat vomitus. Cibus quippe in os intrat, vomitus ex ore procedit; sed procul dubio priora verba pertinent ad os carnquod procedit ex ore, coinquinat. Sic hoc verum est, quare idolothytis non vescimur? Apostolus ait: Non potestis calicem Domini bibere et calicem daemoniorum . Scie
Abbreviated transcription (Latin):
nat hominẽ. Nato putauit rationabile
nt̃m incerebro. iram infelle. desiderium
iniecote comemorari. Si aut̃ de corde exe¬
unt cogitationes male. gͦ anime pͥncipa¬
le ñ ẽ scdm platonẽ in cecebro. s iuxta
xp̃m incorde. hic etum arguuntur qui co¬
gitationes adiabolo inmitti putant. qu¬
aduitor ẽẽ pot̃ ñ actor. Non enĩ occulta
cordis rimatur. s ex corporis habitu rẽ
putat: ut si pulchrã mulierem nos cre¬
bro uiderit respicere. intelligit cor uul.¬
neratũ. homicidie sũt eciamꝰ illi. qui

Expanded text:
N. Plato putavit rationabile nostrum in cerebro, iram in felle, desiderium in jecore commorari. Si autem de corde exeunt cogitationes malae, ergo animae principale non est secundum Platonem in cerebro, sed juxta Cratem in corde. Hic etiam arguuntur, qui cogitationes a diabolo immitti putant: quadjutor esse potest, non actor. Non enim occulta cordis rimatur, sed ex corporis habitu rem putat, ut si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor vulneratum. Homicidae sunt etiam illi q
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualia uerba carnalit intelligentes. la¬
uamin mũd estote. et mũdamin qui
fertis uasa dñi: ñ recte accipiebant hãc
mũdiciam. Nam ħ dictũ est de corlis et
oꝑis oastigatione. et ñ solũ de lauando
corpore ut. iꝑsi putabant. Gaqua ex¬
tiꝰ loti. cõsciencie liuore polluti: ñ adu̾
bũ ad audiendũ. ñ quas ad medicũ .s
ad q̃stionũ pugnas concurrunt. de nõ
lotis itaq manibꝰ corporis uituꝑant dis¬
cipulos. cum inoꝑibꝰ eoꝵ nichil umũ¬
dicie inueniant. Animarũ nãq manꝰ .i.¬

Expanded text:
spiritualia verba carnaliter intelligentes: Lavamini, mundi estote ; et: Mundamini qui fertis vasa Domini , non recte accipiebant hanc munditiam. Nam hoc dictum est de cordis et operis castigatione, et non solum de lavando corpore, ut ipsi putabant. Igitur aqua exterius loti, conscientiae livore polluti, non ad verbum audiendum, non quasi ad medicum, sed ad quaestionum pugnas concurrunt. De non lotis itaque manibus corporis vituperant discipulos, cum in operibus eorum nihil immunditiae inveniant. Animarum namque man
Abbreviated transcription (Latin):
cũ. ad orare opoitet. Iam cepit uenire uit
et ad ult̾um excludete: uñ et ꝓpħam uocat.
et qd̃ eam iouebat querit. Iudĩ enĩ se p̃¬
ferebant samaritanis. ꝓ templo qd edifica¬
uit salomon. inquo ad orabant. E contra
uͦ samaritanz iactabant se aduersũ uide¬
os. ꝓmonte inquo patres qui dõ placueit̃
longe pͥusquã templũ fabricaretur. orauer̃
Dicit ei iħc. Mulier crede mͥ. qr uenuit¬
hota qñ neq in monte hoc. neq in icroso¬
limis ad orabitis patr̃ẽ. Quasi dicat uenrx
eccłã. et ꝑtransibit de gente ingentẽ. Cre¬
de mͥ. nͥ enĩ credideris ñ intelliges. et iam
adẽ uir. qui credere potest Senit hora .i.
tempꝰ ut apatce totum intelligas. uelud
ineplã legitur. nouissuna hora est. Uos

Expanded text:
enire vir et adulterum excludere. Unde et prophetam vocat, et quod eam movebat quaerit. Judaei enim se praeferebant Samaritanis pro templo quod aedificavit Salomon, in quo adorabant. Econtra vero Samaritani jactabant se adversum Judaeos pro monte, in quo patres qui Deo placuerunt, longe prius quam templum fabricaretur, oraverunt. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mando neque in monte hoc, neque in Hierosolymis adorabitis Patrem. Quasi dicat: Veniet Ecclesia, et pertransibit de gente in gentem. Crede mihi, nisi enim credideris, non intelliges , et jam adest vir qui credere potest. Venit hora, id est tempus, ut a parte totum intelligas, velut in Epistola legitur: Novissima hora e
Abbreviated transcription (Latin):
guinẽ xͥ ñ eclamꝰ tantũ insacram̃to.
participationẽ manducemꝰ et bibamꝰ
ut in dñi corpore tanquã mibra ma¬
neamꝰ. ut eiꝰ spũ uegetemur. et ñ scan¬
cdalirem : eciam si multi mͦ nobiscũ
manclucant et bibũt tp̃ralit̃ sacram̃ta
qu habebũt in fine et̃na torm̃ta. Mo¬
do eĩ corpꝰ xp̃i mixtũ est tanquã area:
s nouit dñs qu sunt eiꝰ. Notandũ qr ñ¬
ulli doctores aliqua de p̾dictis incidñ¬
t̃ ad altaris sa cram̃ta referunt : s in con¬
titiua expositione nullus. In centesimo
aut̃ quinquagesimo sexto caꝑitulo huiꝰ
oꝑis. ꝓprie hãbetur de sacrifitio altaris.

Expanded text:
acramento, participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur, et non scandalizemur, etiam si multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter Sacramenta, qui habebui mistum est tanquam area, sed novit Dominus qui sunt ejus . Notandum quia nonnulli doctores aliqua de praedictis incidenter ad altaris sacramenta referunt, sed in continua expositione nullus. In centesimo autem quinquagesimo sexto capitulo hujus operis proprie habetur de sacrificio altaris.
Abbreviated transcription (Latin):
rũ more. Pharisei uocabantur nobilio¬
res atq doctiores uiclĩ. Et ait dñs
ad illũ. Nc̃ uos pharisei qd̾ deforis est
calicis et catim mũdatis: qd aut̃ intͦ
tis. et aiime turpitudinẽ retinetis. Ca¬
lix est uas uitreũ. catinũ fictile ãe t̾ta
Phec significatur fragilitas humani cor¬
poris. in quo ext̾ius p̃tñdunt ic̃itatẽ et
summulant iusticiam. s uttꝰ sũt uitioꝵ sor¬
decle formes. Stulti nõtie qui fecit qd̾ de¬
foris est. ꝙ̃ id qd dcuitꝰ est fecit: Qui nttãq
hominis naturã fecit: utramiq manda¬
re desiderat. ħ dicitur contra maniche¬
os : qui animã tantũ adõ. carnem uͦ pu¬
tant adiabolo creatam. hoc eciam con¬
ita illos. qui corporalia peccata. fornica¬
tionẽ udelicet. furtũ. rapinã. quasi gra¬
uissima detestantur: spũ alia uero que
ñ minꝰ dãpnat apłs̃ irnm scilicet. suꝑ¬
biam et auariciam que est ydoꝵ ses¬
uitus. ut leuia contẽpnũt. E eruntũ

Expanded text:
Judaeorum. Pharisaei vocabantur nobiliores atque doctiores Judaei. Et ait Dominus ad illum: Nunc vos Pharisaei quod deforis est calicis et catini, mundatis, et animae turpitudinem retinetis. Calix est vas vitreum; catinum fictile de terra. Per haec significatur fragilitas humani corporis, in quo exterius praetendunt sanctitatem et simulant justitiam, sed intus sunt vitiorum sorde deformes. Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam quod de intus est fecit? Qui utramque hominis naturam fecit utramque mundare desiderat. Hoc dicitur contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc etiam contra illos qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, furtum, rapinam, quasi gravissima detestantur; spiritualia vero, quae non minus damnat Apostolus, iram scilicet et superbiam et avaritiam, quae est idolorum servitus
Abbreviated transcription (Latin):
in salutẽ mũdi inpleretur. Sñ bonitas
dĩ bene utebatur malicia illiꝰ. sicut inuẽ¬
ditione ioseph beue usus est malicia fra¬
trũ. E contra mali utunt᷑ bonis lĩ adma¬
lũ. sicut igne. aqua. et cẽt̾is. Iudas gͦ cũ
ꝑut sȩexterminauit: ñ nũm sacratum
uiolauit. ħ totũ qđ de corpore suo et san¬
guine dñs locutu s est. et qđ in eiꝰ distri¬
butionis gr̃auit̃a nobis ꝓmisit et̾nam. et
qd̾ hĩc uoluit intelligi. manducatores
et potores carnis et sanguinis su ut ĩ¬
illo maneant et ipse¬
et qd̃ sp̃ualia carnaliter
sapi natt. endo scandalizati sunt. et
qd̃ eis scandalizatis et ꝑcuntibꝰ conso¬
lation clñs affuit discͥipulis qui re¬

Expanded text:
in salutem mundi impleretur. Unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius, sicut in venditione Joseph bene usus est malitia fratrum . Econtra mali utuntur bonis Dei ad malum, sicut igne, aqua et caeteris. Judas ergo, cum periit, se exterminavit, non numerum sacratum violavit . Hoc totum quod de corpore suo et sanguine Dominus locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam; et quod hinc voluit intelligi, manducatores et potatores carnis et sanguinis sui ut illo maneant et ipet quod spiritualia carnaliter sapiendo scandalizati sunt, et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui re
Abbreviated transcription (Latin):
firimt̃ c̃derce resuscitatum .s illi pociꝰ
inc̃pantur qui tarde c̃diderunt ut tho¬
mas¶ Et notandũ qr siõ thomas p̃cet̾is
dubitauit. ita p̃cet̃is monetur palpa¬
re ⁊uidẽ. Petrus singłarit̃ negauit.
et singularit ei dñs apparuit. Ita mara
uͥ nec ꝑ angłos c̾didit. uehem̃t inc̃du¬
la resurrectionis extitit: et ei dñs sin¬
głarit se manifesfauit. S rauiora si qui¬
dem uulnera maiori indigent mecdici¬
ut uͥ abundanit delictũ suꝑhabunda
gt̃a. Cũ aũ maria ad petrũ de ioħm cur¬
rerce. utrũ alie mulieres ad alios discipulos
cucurterint et statim reu̾se fu̾int. aut
ali cubi mariam cito reu̾suram expecta¬
ĩunt: inc̾cũ est: hoc aũ certo certius ẽ qr
petro ⁊ iohẽ ediscedñtibꝰ amonum̃to. dũ
mana ibi flens remanerce uidit cduos
anglos ut iohs cõmemorat. & cõu̾sa re¬
trorsũ uidit dñm. CLxxui¬

Expanded text:
firmiter crederet resuscitatum, sed illi potius firmiter crederet resuscitatum, sed illi potius increpantur, qui tarde crediderunt ut Thomas. Et notandum quia sicut Thomas prae caeteris dubitavit, ita prae caeteris monetur palpare et videre. Petrus singulariter negavit, et singulariter ei Dominus apparuit. Ita Maria ubi nec per angelos credidit, vehementer incredula resurrectionis exstitit, et ei Dominus singulariter se manifestavit. Graviora siquidem vulnera majori indigent mediciut ubi abundavit delictum, superabundet gratia. Cum Maria ad Petrum et Joannem curreret, utrum aliae mulieres ad alios discipulos currerint, et statim reversae fuerint, an alicubi cito Mariam reversuram exspectaverint, incertum est. Hoc autem certo certius est, quia Petro et Joanne discedentibus a monumento, dum Maria ibi flens remaneret, vidit duos angelos ut Joannes commemorat: et conversa retrorsum, vidit Dominum. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
ce marcꝰ de uisione & allocutione utuꝰ
angłi referunt. & qd̾̃ lucas de duobꝰ nar¬
rat. Gͥautem mulieres recordate u̾boꝵ
dñi recedunt ab angłis currentes nun¬
ciare discipulis. si dicamꝰ qd̾ eũ aliq̃ eaꝵ
c̃debant resurrexisse. s matia ñ: facile
soluitur q̃stio que conpulit ñ nullos fin¬
gere duas intugłio cõmemorari marias
magdalenas. est autem similis et illa
questionis solutio. Quo ego uado scitis
et niam scitis. illis dixisse dñs intelli¬
git qͥsciebant. ñ nescientibꝰ int̃ quos
erat philippꝰ cui dictũ est. Tanto tp̃r uo¬
biscũ sũ: ⁊ ñ cognouistis me. Item Pꝰ¬
qua discipulis apparuit in multis ar¬
gum̃tis: uͥ exꝓ̃brauit inc̃culitatẽ illos
et duriciam cordis simili mͦ distingũe¬
dñ ẽ. Nullatenꝰ enĩ uidetur inc̃patiore¬
ferti ad petiũ. qͥ ip̃o die resurrectionis
cdũm uidit. ⁊ mis qũa legitur quin pꝰea

Expanded text:
et Marcus de visione et allocutione unius et Marcus de visione et allocutione unius angeli referunt, et quod Lucas de duobus narrat. Ubi autem mulieres recordatae verborum Domini, recedunt ab angelis, currentes nuntiare discipulis. Si dicamus quod cum aliqua earum credebant resurrexisse, sed Maria non, facile solvitur quaestio, quae compulit nonnullos fingere, duas commemorari Marias Magdalenas. Est autem similis et illa quaestionis solutio: Quo ego vado scitis, et viam scitis. Illis dixisse Dominus intelligitur qui sciebant, et non nescientibus, inter quos erat Philippus cui dictum est: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Item postquam discipulis apparuit in multis argumentis, ubi exprobravit incredulitatem illorum et duritiam cordis, simili modo distinguendum est. Nullatenus enim videtur increpatio referri ad Petrum, qui ipso die resurrectionis Dominum vidit, et nusquam legitur quin postea
Abbreviated transcription (Latin):
illis dicens. Auete. Sic colligimꝰ ⁊ angłoꝵ¬
allocutionẽ bis nũo eas habuisse. ⁊ bis
ip̃iꝰ dñi: semel scilicet qnͣ maria hortola¬
nũ putauit. ⁊ nc̃ iterũ cũ eis occurrit in
uia : ut eas ip̃a repeticione firmarce. atq
atimore rec̾arae. T̾unc ait illis scdm ithm.¬
Nolite timere. Ite nũciate fratribꝰ m̃ĩs.
ut eant ingalileam. Uenit gͦ maria mag.¬
dalene: scdm ioħm annuncians clisci¬
pulis qr uidi dñm. ⁊ alie que cũ ea erant
quas lncas cõmemorat. ¶ Huc usq aug̃.
ordinau̾it. p̃occupandi et recolendi re¬
gulas ilectione huiꝰ oꝑis aptissime assig¬
nabit. Ueruutũ cũ augustinꝰ plurima re¬
tractau̾it. ⁊ nusꝗͣ indictis suis ut ipsemae
sepe testatur potioribꝰ sentñciis p̃uidica¬
u̾it. ñ irr̃onabilit lici pot̃ seriem histotie
inħ oꝑe diligenciꝰ ẽẽ relatam. Uidetur
itaq ip̃o diluculo cũ pͥmũ mulietes ad
monum̃tũ uenerint. factũ ẽẽ qd cnatħs

Expanded text:
illis, dicens: Avete. Sic colligimus et angelorum locutionem bis numero eas habuisse, et bis ipsius Domini. Semel scilicet quando Maria hortulanum putauit, et nunc iterum, cum eis occurrit in uia, ut eas ipsa repetitione firmaret adque a timore recrearet. tunc ergo ait illis: nolite timere, ite, nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilaeam; dalene secundum Joannem annuntians discipulis, quia vidit Dominum, et aliae quae cum ea erant, quas Lucas commemorat. » Hucusque Augustordinaverit, praeoccupandi et recolendi regulas in lectione hujus operis aptissime assignabit. Verumtamen cum Augustinus plurima retractaverit, et nusquam in dictis suis, ut ipsemet saepe testatur, potioribus sententiis praejudicaverit, non irrationabiliter dici potest seriem historiae in hoc opere diligentius esse relatam. Videtur itaque, ipso diluculo, cum primum mulieres ad monumentum venerint, factum esse quod Matthaeus