comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩa quȩ pat habet measunt:
⁊ omnia patris mea st̃ heredita ᷤᷤ¬
uͦ ab hero dicta ẽ: id est dño. qđ
in ea potestate libera dominet᷑.
Et possessionẽ tuã: terminos t̾rę.
hic manifestat᷑ uniu̾sas gentes
in xp̃i nomine credituras: per
quẽ mundus ex plosis suꝑstitutio¬
nibus reconciliatus ẽ deo. Nam
cum hic dicit. possessionẽ tuã:
naturã humanitatis accepit
quod semꝑ diuina possedit: ma¬
iestate enim ipsius dari ñ pot̾at:
quod habebat. Terminꝰ autem
dictus ẽ. ut quidã uoluerunt:
quod lapis ipse a tribus pedibꝰ
aliquid minꝰ habet S t̃minoᷤ
rum etiam totius aeris circum¬
iecta substantia: et om nium
creaturarũ significaret᷑ integri¬
tas Sicut ⁊ ipse in ęuangelio
sub breuitate conclusit dicens.
Data ẽ. mͥ omnis ꝑotestas: in
cęlo ⁊ in t̾ra. Et apłs: Ut in
inminuenda ꝑcipere: S respice
quod dic̃ reges eos: ut potestatẽ
ty rannicȩ dominationis aufer¬
ret: Illi enim regunt᷑: qui ad

Expanded text:
habet, mea sunt, et omnia Patris mea sunt . Haereditas vero ab hero dicta est, id est domino, quod in ea potestate libera dominetur. Et possessionem tuam terminos terrae. Hic manifestatur universas gentes in Christi nomine credituras, per quem mundus, explosis superstitionibus, reconciliatus est Deo. Nam cum et hic dicit, possessionem tuam, natura humanitatis accepit, quod semper divina possedit: majestati enim ipsius dari non poterat quod habebat. Terminus autem dictus est, ut quidam voluerunt quod lapis ipse a tribus pedibus aliquid minus habet. Sed terminos rum etiam totius aeris circumjecta substantia, et omnium creaturarum significaretur integritas; sicut et ipse in Evangelio sub brevitate conclusit, dicens: Data est mihi omnis potestas in coelo et in imminuenda percipere. Sed respice primum quod dicit: Reges eos, ut potestatem tyrannicae dominationis auferret. Illi enim reguntur, qui ad
Abbreviated transcription (Latin):
claret᷑ pietas : tunc potestas. Non
ostendemini uullo iudicio singu¬
lorum hominum uicissim oꝑan¬
da discussio: s mom̃taneo discur¬
su. simul omĩa sicut fȩcit. ⁊ uidi¬
cat: Bene autẽ dictum ẽ. cum
ex arserit: quia iam magne pa¬
tientia finis ille declaratur: supͣ
quem nulli aliquid sperare ꝯcedit᷑.
eati om̃s: qui ꝯfidunt in eo De¬
cora ꝯclusio post multa dicere:
ad quod quis debeat festinare:
Consttere enim de illo: iam p̃mi¬
um ẽ. quia ipsa ꝯfidentia ꝑ dei
gr̃am uenit. sicut apłs dicit: a
quo ẽ: ⁊ uelle ⁊ ꝑficere Conclusio.

Expanded text:
claretur pietas, tunc potestas. Non claretur pietas, tunc potestas. Non est enim in illo judicio singulorum hominum vicissim operanda discussic; sed momenta eo discursu simul omnia, sicut fecit et judicat. Bene autem dictum est: Cum exarserit, quia jam magnae patientiae finis ille declaratur, supra quem nulli aliquid sperare conceditur. Beati omnes qui confidunt in eo. Decora conclusio, post multa dicere ad quod quis debeat festinare. Confidere enim de illo jam praemium est: quia ipsa confidentia per Dei gratiam venit, sicut Apostolus dicit: A quo est et velle et perficere . Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
disciplinam: quasi munimen cli¬
pei. contra noxia uitia ꝓfutura.
ittilitatem uͦ hurus facti pulcher¬
rimi ꝓpheta subũixit: dicendo:
Nequando irascatur dñs: ⁊ pere¬
atis de uia iusta N equando dix̃
ꝓpter patientiam dñi: quȩ diu
sustinet excedentes Et pereatis
de uia uista: id ẽ. ã cęlesti rege xp̃o
qui uia ẽ recte ambulantium ad
uitam Dux euntium: iter ad be¬
atitudinem festinantium. sicut
ipse dicit in euangelio. ego sũ uia.
ueritas ⁊ uita Uiã ꝓp̃t incarnati¬
onem: ꝑ quam bonis uiuendi
prebet exemplum eritas: ꝓp̃t
uidicium. uita: ꝓpter deitatem:
tunc magis in ardescit: quando
pabulum ꝯsumptioĩs acceperit
Inbreui entm dĩx̃: quia cum
decreuerit uindicat. Neq enum
illius alia dispositio. alia ꝓbat᷑
oꝑatio. s simulq decernit. ⁊ fãc:
Et nota qͦd suꝑius in hoc seculo
ad sustinendũ posuit nequando:
In fut᷑o uero: ad iundicandũ dỹc
inbreui: ut modo omnipotentis de¬

Expanded text:
en clypei contra vitia noxia profuturum. Utilitatem vero facti hujus pulcherrimi propheta subjunxit dicendo: Nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Nequando dixit, propter patientiam Domini, quae diu sustinet excedentes. Et pereatis de via justa, id est a coelesti Rege Christo, qui Via est recte ambulantium ad vitam, Dux euntium, Iter ad beatitudinem festinantium; sicut ipse dicit in Evangelio: Ego sum via, veritas, et vita . Via, propter incarnationem, per quam bonis vivendi praebet exemplum, Veritas propter judicium; Vita propter deitatem. tunc magis inardescit, quando pabulum consumptionis acceperit. In brevi enim dixit, quia cum decreverit vindicat. Neque enim illius alia dispositio, alia probatur operatio, sed simul quae decernit et facit. Et nota quod superius in hoc saeculo ad sustinendum posuit, nequando: in futuro vero ad judicandum, dixit, in brevi; ut modo omnipotentis de
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum. Nlam motus diuinitas
beata non patitur: quȩ semꝑ ea de
ȩtna atq im mobilis ꝑseuerat: S
ista conu̾sio humanȩ conuenti fra¬
gilitati: ut deleto. quis tristis.
de placato. iracundus. de beniuo¬
lo. reddatur offensus: Tune loqͥt
illud tempus significat: cum iudi¬
care uenerit mundum: Merito
qͦ ira ⁊ furor dicit᷑: quando omnia
peccatoribus. obstinatis suis meritiᷤ

Expanded text:
peccatorum; nam motus Divinitas peccatorum; nam motus Divinitas beata non patitur, quae semper eadem, aeterna, atque immobilis perseverat. Sed ista conversio humanae convenit fragilitati, ut de laeto quis tristis, de placato iracundus, de benevolo reddatur offensus. Tunc loquetur, illud tempus significat, cum judicare venerit mundum. Merito ergo ira et furor dicitur, quando omnia peccatoribus obstinatis, suis meritis
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩt̾i dñs nec plene irridet. nec uul¬
tu subsannat: s uirtute sua sp̃ita¬
liter ꝑagit. quȩcumq disponit.
Hȩc figura grecȩ dicit᷑ metonomia.
latine transnominatio: quoties in¬
tellectum rei diu̾sis modis. u̾bis
alienis astrans latius indicamꝰ. Iuste
igit᷑ ipheta uidȩorirm ꝑfidiam as¬
serit irridendam: qui falsos testes
contͣ ueritatem adducere tempta¬
uerunt: qui dum głȩ crucifige¬
re maluerunt. Qui resurrecturi
omnipotentis xp̃i stutti sepulchri
recepta cula signauerunt: Tantȩ
siquidem scelerum moles: contra
potentiam dñi. dementer atq ina
tantum eos putaremus: nunc eos
grauĩt commemorat arguendos.
Ira uͦ i furor: similia sunt u̾ba pre¬
cedentibus Nam ds̃ ⁊ cum tran¬
quillitate uidicat: ⁊ seruata pieta¬
te conturbat: Non in malos nutu
ali quo surgente candescens: s ab
eis suȩ grãtiȩ munimenta suspen¬
dens. Ira gͦ dei: uocat᷑ retributio

Expanded text:
Caeterum Dominus nec splene ridet, nec vulCaeterum Dominus nec splene ridet, nec vultu subsannat; sed virtute sua spiritualiter peragit quaecunque disponit. Haec figura Graece dicitur metonymia, Latine transnominatio, quoties intellectum rei diversis modis, verbis alienis ac translatitiis indicamus. Juste igitur propheta Judaeorum perfidiam asserit irridendam, qui falsos testes contra veritatem adducere tentaverunt, qui Dominum gloriae crucifigere maluerunt, qui resurrecturi omnipotentis Christi stulte sepulcri receptacula signaverunt. Tantae siquidem scelerum moles, contra potentiam Domini dementer atque inatantum impios putaremus, nunc eos graviter commemorat arguendos. Ira vero et furor similia sunt verba praecedentibus. Nam Deus et cum tranquillitate judicat, et servata pietate conturbat: non in malos motu aliquo surgente candescens, sed ab eis suae gratiae momenta suspendens. Ira ergo Dei vocatur retributio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cȩptorem legis. ⁊ apłos ipsuis sce¬
lesta uoluntate ꝓsilirent Eorum
namq ad xp̃m ꝑtinet. ⁊ ad aposto¬
los eius: qui sub numero plurali
dnĩ regula ꝓbabant᷑ astringi.
Et ꝓiciamus a nobis uigũ ipsors.
In iumentorũ insipientiũ. digna
sibi comparatione manserunt:
qui non ꝓiciunt uigum. nisi prcꝰ
eius uincula disrumperint. in to¬
tum uanissima uoluntate decep¬
ti: Nam cũ uigum dñi saluatoriᷤ
sit suaue ⁊ onus leue: dominatio¬
uem eius grauissimã putauerunt.
Ita quod eos continere ac regere
poterat. hoc infęlicit̃ abicere festi¬
nabant. Qui habitat in cęlis irride¬
bit eos: ⁊ dñs subsannabit eos Cȩlo ᷤᷤ
hic scõs uiros significat: sicut ⁊ ali
bi ipse dicturus est Cęli enarrãt
głam dei. Quos aptissime cõmemo¬
randos elegit: ut amplus impioꝵ
elationem malitiamq confunde¬
ret. Irridebit ⁊ subsannabit ⁊ his
similia: ⁊ nr̃o usu accipienda sunt

Expanded text:
praeceptorem legis et apostolos ipsius scepraeceptorem legis et apostolos ipsius scelesta voluntate 17 prosilirent. Eorum namque ad Christum pertinet et ad apostolos ejus, qui sub numero plurali Domini regula probabantur astringi. Et projiciamus a nobis jugum ipsorum. In jumentorum insipientium digna sibi comparatione manserunt, qui non projiciunt jugum, nisi prius ejus vincula disruperint, in totum vanissima voluntate decepti. Nam cum jugum Domini Salvatoris sit suave, et onus ejus leve , dominationem ejus gravissimam putaverunt. Ita quod eos continere ac regere poterat, hoc infeliciter abjicere festinabant. Qui habitat in coelis irridebit eos, et Dominus subsannabit eos. Coelos hic viros sanctos significat, sicut et ipse alibi dicturus est: Coeli enarrant gloriam Dei , quos aptissime commemorandos elegit, ut amplius impiorum elationem malitiamque confunderet. Irridebit et subsannabit, et his similia, ex nostro usu accipienda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse Reges autem t̾rȩ herodẽ
uult intelligi: qui ꝑsequendo do¬
minum. necauit infantes Alt̾m
uͦ herodem nepotem eiꝰ: qui pon¬
tio pilato in saluatoris nece con¬
sensit Merito gͦ astitisse dicti st̃:
qui sacrilegis mentibus consenti¬
entes. in uno scelere ꝯuenerunt.
Principes autem de phariseis dic̃:
Sermo enim iste int̾dum reges:
interdum significat priores Prin¬
ceps enim dictus ẽ: quasi prima
capiens Conuencrunt in unũ
in unam uoluntatẽ. non in unũ
conuentum. Nam diu̾sis conci¬
liabulis hoc scelus legunt᷑ fuis¬
se machinati. Sed ut intellige̾s
iniuriam filii patrem posse res¬
picere: utrumq posuit. Adu̾suᷤ
dñm id est patrem. ⁊ aduersus
xp̃m eius: hoc ẽ filiumꝰ sicut
ipse in ȩuangelio dicit. qui nõ
pamus uincula eorũ: uerba sunt
ista dementium iudȩorum: Dice¬
bant uincula: quȩ potius peccata
soluebant. Sic enim putauerunt
se uincula ista disrumpere: si in

Expanded text:
fuisse. Reges autem terrae Herodem fuisse. Reges autem terrae Herodem vult intelligi, qui persequendo Dominum necavit infantes; alterum vero Herodem nepotem ejus, qui Pontio Pilato in Salvatoris nece consensit. Merito ergo astitisse dicti sunt, qui sacrilegis mentibus consentientes in uno scelere convenerunt. Principes autem de Pharisaeis dicit. Sermo enim iste interdum reges, interdum significat priores. Princeps enim dictus est quasi prima capiens. Convenerunt in unum, in unam voluntatem, non in unum conventum: nam diversis conciliabulis hoc scelus leguntur fuisse machinati. Sed ut intelligeres injuriam Filii Patrem posse respicere, utrumque posuit: adversus Dominum, id est Patrem; et adversus Christum ejus, hoc est Filium, sicut ipse in Evangelipamus vincula eorum. Verba sunt ista dementium Judaeorum. Dicebant vincula, quae potius peccata solvebant. Sic enim putaverunt se vincula ista disrumpere, si in
Abbreviated transcription (Latin):
cupare Has etiam pãt augusti¬
nus: pulcherrime int locũtionũ
modos annum erat: Nec illud
nos moueat: cum apud iudȩos
ageret᷑. cur pluralit gentes et
ppłi positi ẽẽ uideantur: Legit᷑
enim in actibus apłorum Con¬
uenerunt enim uiri in hac cuu¬
tate adu̾sus scm̃ filiũ tuũ quem
unxisti: herodes ⁊ pilatus cum
nationibus ⁊ ppłi isrł Meditati
sunt quoq inania: quia script᷑as
diuinas sine fructu intelligen¬
tiȩ. frequent iterabant. P rophe¬
tatum est enim in num eris lociᷤ
dedño saluatore: in essiam esse
uenturum: Qu̾ẽ illi maximo
errore decepti: non uenisse sed
adhuc uenturum ẽe confidunt:
Merito gͦ inania meditabantur:
qui eius aduentũ fructuosum
nequaqͣm intelligere potuerunt.
Astiterunt reges t̾rȩ ⁊ pͥncipes
ꝯuenerunt in unũ: aduersus do¬
terunt ñ p̃sentiam significat: s
uoluntatẽ Non in passione dñi:
constat coram reges omnim᷑ non

Expanded text:
cupare. Has etiam Pater Augusticupare. Has etiam Pater Augustinus pulcherrime inter locutionum modos annumerat. Nec illud nos moveat, cum apud Judaeos ageretur, cur pluraliter gentes et populi positi esse videantur: legitur enim in Actibus apostolorum: Convenerunt enim vere in hac civitate adversus sanctum Filium tuum, quem unxisti, Herodes et Pilatus cum nationibus et populis Israel . Meditati sunt quoque inania, quia Scripturas divinas sine fructu intelligentiae frequenter iterabant. Prophetatum est enim in innumeris locis de Domino Salvatore Messiam esse venturum, quem illi maximo errore decepti non venisse, sed adhuc venturum esse confidunt. Merito ergo inania meditabantur qui ejus adventum fructuosum nequaquam intelligere potuerunt. Vers. 2. Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Doterunt, non praesentiam significat, sed voluntatem. Nam passionem Domini constat coram regibus omnimodo non
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo Q uot sunt dies serui
tui: qͣndo facies de ꝑsequentibus
me uidicium: Iñtrogamus etiã
quȩ certe nouimus: ut ẽ illud
Nunquid ẽ in idolis gentiũ qui
pluat: aut cęli dabunt pliruiã
nisi tu uolueris: Est quoq int¬
rogatio arguendi: sicut hic po¬
sita ẽ Cor ripit enim ppłos ꝓpħa.
cur fremuerint contͣ dñm salua¬
torem: cum causas iracundię
ñ haberent: Fremitus enim ꝓpͥe
ferarum ẽ: qui iuste furentibus
datus est. qͣudo ratione post posi¬
ta. beliuno furore succensi sunt.
Et quando nobis frequent̃ figurȩ
ponendȩ sunt: opoetet in ipsis pri¬
mordiis eius rei diffinitionem da¬
reꝰ ut cũ nominata fuerit uale¬
at euident̃ agnosci: Figura est
sicut nominẽ ipso datur intelli¬
gi. quȩdam conformatio dictiõis
a cõmunione remota. quȩ uite¬
rioribus oculis. uelut aliquid
uultuosum semꝑ offertur. quam
traditione maiorum ostentatio¬
nem ⁊ habitum possumus nun¬

Expanded text:
psalmo: Quot sunt dies servi psalmo: Quot sunt dies servi tui, quando facies de persequentibus me judicium ? Interrogamus etiam quae certe novimus, ut est illud: Nunquid est in idolis gentium qui pluat, aut coeli dabunt pluviam, nisi tu volueris ? Est quoque interrogatio arguendi, sicut hic posita est; corripit enim populos propheta, cur fremuerint contra Dominum Salvatorem, cum causas iracundiae non haberent. Fremitus enim proprie ferarum est, qui juste furentibus datus est, quando, ratione postposita, belluino furore succensi sunt. Et quoniam nobis frequenter figurae ponendae sunt, oportet in ipsis primordiis ejus rei definitionem dare, ut cum nominata fuerit, valeat evidenter agnosci. Figura est, sicut nomine ipso datur intelligi, quaedam conformatio dictionis a communione remota, quae interioribus oculis velut aliquid vultuosum semper offertur, quam traditione majorum ostentationem et habitum possumus nun
Abbreviated transcription (Latin):
rationał. icaro: qua ueritate reco¬
gnita. compȩtent mortiferos uita¬
mus errores Siuisio psalmi.
uatuor membris: ꝑsalmi huiꝰ
species decora formata
ẽ. In pͥmo loquit᷑ ppħa de uidȩis
ꝓpter passionem xp̃i: scđo uerba
sunt dementium uidȩorum: Tercio
dicta sunt dñi saluatoris de omni¬
potenti regno. ⁊ de menarrabili
gen̾atione sua: qͣntum potest par¬
uitas humana recipere Quarto
ꝓpheta re loquit᷑. commonen̾ ppłos
ut ad fidem xp̃ianam agnita dm̃
maiestate ꝯueniant: scientes de
uia iusta se ẽẽ ꝑtturos. nisi appre¬
henderint religiois cathiolicȩ ue¬
rissimam disciplinã: quod etiã
alioꝵ ꝓpħarum creberrimo sermo¬
gentes: ⁊ ppłi meditati st̃ in ania:
Hec figura grece dicit᷑ erothema.
latine int̾rogatio. quȩ multis qͥ¬
dem modis fit. S ut de his pauca
ponant᷑ int̾roganus quando
aliquid scire uolirmus quod ne¬
sciebamus ut ẽ illud in futuro

Expanded text:
rationalis, et caro. Qua veritate recorationalis, et caro. Qua veritate recognita, competenter mortiferos vitamus errores. Divisio psalmi. Quatuor membris psalmi hujus species decora forma. In primo loquitur propheta de Judaeis, propter passionem Christi. Secundo verba sunt de mendacio judicum. Tertio dicta sunt Domini Salvatoris de omnipotenti regno et de inenarrabili generatione sua, quantum potest parvitas humana recipere. Quarto propheta loquitur commonens populos ut ad fidem Christianam, agnita Domini majestate, conveniant: scientes de via justa se esse perituros, nisi apprehenderint religionis catholicae verissimam disciplinam; quod etiam aliorum prophetarum creberrimo sermogentes, et populi meditati sunt inania? Haec figura Graece dicitur erotema, Latine interrogatio; quae multis quidem modis fit: sed ut de his pauca ponantur, interrogamus quando aliquid scire volumus quod nesciebamus, ut est illud in futuro
Abbreviated transcription (Latin):
certis tam̃ locis congruent appo¬
nitur. S quoniaminterp̃tatio no¬
minũ quemadm odũ prefaci
sumus res nob̃ secretiores indicare
monstrat᷑. sicut interp̃tes hebrȩoꝵ¬
nominum tradere maluerunt. da-¬
uid significat manu fortis siue de-¬
siderabilis Quod nulli potest
aptius conuentre. qͣm omnipoten¬
ti xp̃o qui est ueracĩt fortissimus:
⁊ summo desiderio requirendus:
psalmis creberrime repperit᷑: ut in
intelligi. Et ne ꝑ hereticas conten¬
tiones xp̃iani animus fluctuet.
quem oportet ominia ueracĩt fixe¬
q credere. nominis ipsius defini¬
tionem auctoritate patrum bre¬
ue satis factione ꝯcludimus Au¬
dlamus gͦ beatum ⁊ doctissimũ̃
augustinum: in ęuangłiste ioħis
exp̃ositione dicentẽ Agnoscamus
geminã substantiam xp̃i: diuinã
scilicet qu ȩ̨qualis ẽ patri. huma¬
nam qͣ maiꝵ ẽ pat̾. Utrumq
autẽ simul. non duo s unus est
xp̃c: ne sit quat̾nitas non trinitas

Expanded text:
certis tamen locis congruenter appocertis tamen locis congruenter apponitur. Sed quoniam interpretatio nominum, quemadmodum praefati sumus, res nobis secretiores indicare monstratur, sicut interpretes Hebraeornominum tradere maluerunt: David significat manu fortis, sive desiderabilis, quod nulli potest aptius convenire quam omnipotenti Christo, qui est veraciter fortissimus, et summo desiderio requirendus; psalmis creberrime reperitur, ut in ristus intelligi. Et ne per haereticas contentiones Christiani animus fluctuet, quem oportet omnia veraciter fixeque credere, nominis ipsius definitionem auctoritate Patrum brevi satisfactione concludimus. Audiamus ergo beatum ac doctissimum Augustinum in evangelistae Joannis expositione dicentem : Agnoscamus geminam substantiam Christi, divinam scilicet, qua aequalis est Patri; humanam, qua major est Pater; utrumque autem simul, non duo, sed unus est Christus, ne sit quaternitas, non Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo positum: s qͥ ꝑ inscriptio¬
nem tituli primus habendus ẽ.
ẽ enim ipse atq idem secundus in
ordine. primus intitulo: quo exẽ¬
plo qͣm plurima dicta st̃: quȩ cũ
sibi adlitteram discrepent: dili¬
gentius inquisita. unũ ẽẽ mon¬
strantur: ut ẽ de concordia ȩuan¬
geliorum campꝰ ille latissimus:
Qua ꝓpter ȩcclesiarum cunctarũ
ꝓbabili usu receptum ẽ: ut hinc
magis incipiat exoerdium tituloꝵ.
qͣndo inchoat ab increpatione
uidȩceum: Et ideo consequens
fuit habere causam titulum suũ:
quoniam a priore textu noscitur
segregata. S quoniam dictum ẽ
quare titulum recipit ista diui¬
sio: nunc de uerbis ipsius prestã¬
te dño disseramus P salmꝰ est
hymnus alicuiꝰ metri lege cõposi¬
tus: qͥ ad similitudinẽ predicti
organi. suꝑnam nobis cognosctt᷑
indicare uirtutem Dauid autẽ¬
quãuis conditor huiꝰ uniu̾si oꝑis
inspiratione duuina ẽẽ uideat᷑:

Expanded text:
psalmo positum, sed qui per inscriptiopsalmo positum, sed qui per inscriptionem tituli primus habendus est; est enim ipse 16 atque idem secundus in ordine, primus in titulo. Quo exemplo quamplurima dicta sunt, quae cum sibi ad litteram discrepent, diligentius inquisita, unum esse monstrantur, ut est de concordia Evangeliorum campus ille latissimus. Quapropter Ecclesiarum cunctarum probabili usu receptum est, ut hinc magis incipiat exordium titulorum, quando inchoat ab increpatione Judaeorum. Et ideo consequens fuit habere causam titulum suum, quoniam a priore textu noscitur segregata. Sed quoniam dictum est quare titulum receperit ista divisio, nunc de verbis ipsius, praestante Domino, disseramus. Psalmus est hymnus alicutus, qui, ad similitudinem praedicti organi, supernam nobis cognoscitur indicare virtutem. Framer hujus universi operis inspiratione divina esse videatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta conscendant: In primo siqͥ¬
dem psalmo dni xp̃i carnalis uita
describit᷑: deinde omni potens na¬
tura deitatis eius subtilit̾ indicat᷑.
Tercio m ultiplicatos dicit popłos:
qui eum nitebant᷑ extinguere:
Proinde: septem pȩiutentium psal-¬
mi. fidelium corda purificant:
Postea parabolis ⁊ tropicis allusi¬
onibus subsequens dragma de¬
currit᷑: ⁊ ꝑ allegoricas similitudi¬
nes. pęne omnia referunt᷑ ad do¬
commonere. curabimꝰ. Post hȩc
laudes dñi xp̃i. mirabili uaricta¬
te ꝓpheta concȩlebrans: usq ad
finem ñ desinit eius p̾conia sc̃i¬
tatis edicere: S ic igitur uniu̾sa
de ipso ꝓlata noscuntur: cuius
hȩc causa fuscepta sunt Explic̃
quibusdã codicibus nec iste
psalmus habere
titulum conprobet᷑. ꝓpter quod
in actibus apłorum legit᷑ ficut in
primo psalmo dictum ẽ quare
fremuerunt gentes ⁊ reliqͣ. Tam̃
si diligenter intendas. non udet᷑
ẽe contrariũ Dicitur enĩ in primo

Expanded text:
cuncta conscendant. In primo siqucuncta conscendant. In primo siquidem psalmo Domini Christi carnalis vita describitur; deinde omnipotens natura deitatis ejus subtiliter indicatur. Tertio multiplicatos dicit populos, qui eum nitebantur exstinguere; deinde septem poenitentium psalmi fidelium corda purificant; postea parabolis et tropicis allusionibus subsequens drama decurritur, et per allegoricas similitudines pene omnia referuntur ad Sacommonere curabimus. Post haec laudes Christi Domini mirabili varietate propheta concelebrans, usque ad finem non desinit ejus praeconia sanctitatis edicere. Sic igitur universa de ipso prolata noscuntur, cujus haec causa suscepta sunt. EXPOSITIibusdam codicibus nec iste psalmus habere titulum comprobetur, propter quod in Actibus apostolorum legitur, sicut in primo psalmo dictum est: Quare fremuerunt gentes, etc.: tamen si diligenter intendas, non videtur esse contrarium. Dicitur enim in primo
Abbreviated transcription (Latin):
cum incorporalis ⁊ immittabilis
ẽ substantia intelligit᷑ d̾s: si in¬
corporalis ⁊ mutabilis intelligitur
anima:. Si uero et corporalis et
mutabilis: intelligit᷑ corpus Ista
gͦ monastali complexione sicut
dictum ẽ ab arithmnetici ᷤᷤ explicat᷑
Memento autem qͦd monas. lica
fons atq initium numeri ẽe uide¬
atur: ipsa tamen non potest nume¬
rus dici. quicquid enu ab uno
plus ẽ. sicut ait ni comachus: iam
fit numerabile: Numerus en im
est unitatis collectio: uł qͣntitatis
aceruus. ex unitatibus ꝓfusus:
Hoc enim quod dicimus: nõis
quoq ipsius declarat᷑ inditio Nu¬
merus quippe.: a numerositate uo¬
catus est Que disciplina: nec a
patribus nr̃is p̾cipitur negligen¬
da. Est enim uerax ⁊ immutabi¬
lis: ⁊ ꝑ omnes ereaturas. ꝓ modilo
suȩ qͣntitatis effusa: Legit᷑ enim in
salomone: omĩa in mensura. nu¬
mero. et pondere dm̃ fȩcisse:. Iuud
etiam arbitror intuendum: quod
mirabili dispositione consequentia

Expanded text:
 immutabilis est substantia, intelligitur Deus; si incorporalis et mutabilis, intelligitur anima; si vero et corporalis et mutabilis, intelligitur corpus. Ista ergo monas tali complexione, sicut dictum est, ab arithmeticis explicatur. Memento autem quod monas, licet fons atque initium numeri esse videatur, ipsa tamen non potest numerus dici. Quidquid enim ab uno plus est, sicut ait Nicomachus, jam fit numerabile. Numerus enim est unitatis collectio, vel quantitatis acervus ex unitatibus profusus. Hoc enim quod dicimus nominis quoque ipsius declaratur indicio. Numerus quippe a numerositate vocatus est. Quae disciplina nec a Patribus nostris praecipitur negligenda; est enim verax et immutabilis, et per omnes creaturas pro modulo suae quantitatis effusa. Legitur enim in Salomone: Omnia in mensura, numero et pondere Deum fecisse. Illud etiam arbitror intuendum, quod mirabili dispositione consequentia
Abbreviated transcription (Latin):
dam speculum ueniamꝰ: ut nob̃
totius psalmi pulcherrima facies
elucescat: Conclusio.
Sotus hic psalmꝰ ad moralem ꝑ¬
tinet disciplinam: de qͦ ⁊ bonꝰ
inbuit᷑. ⁊ peccatorũ mens scelerata
terretur: Nec uacat: quod dñs
xp̃c est positus in pͥncipio nume¬
rorum: Unitas quippe specialis
simplex atq ꝑfecta est: nullius¬
indiga : inse ipsa ꝑhenniter man̾es.
A quo fonte multitudo numeroꝵ
sic egredit᷑: ut ad eam semꝑ quã¬
uis inultiplicata reuocet᷑: Sine
qua supputatio nec inchoare qͥe¬
quam preualet: nec ꝓdi re: Me¬
rito ergo in hoc initio calculi po¬
nitur xp̃e: quia sicut dicit apłs.

Expanded text:
dam speculum veniamus, ut nobis dam speculum veniamus, ut nobis totius psalmi pulcherrima facies elucescat. Conclusio psalmi. Totus hic psalmus ad moralem pertinet disciplinam, de quo et bonus imbuitur, et peccatorum mens scelerata terretur. Nec vacat quod Dominus Christus est positus in principio numerorum. Unitas quippe specialis, simplex atque perfecta est, nulliuindiga, in seipsa perenniter manens: a quo fonte multitudo numerorum sic egreditur, ut ad eam semper, quamvis multiplicata, revocetur: sine qua supputatio nec inchoare quidquam praevalet, nec prodire. Merito ergo in hoc initio calculi ponitur Christus: quia, sicut dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ ipse dicturus est in uidicio
suo peccatoribus: nescio uos Qđ
si hoc ad litteram uelis adu̾tere:
quomͦ ignorare poterit qͦs ereaũ:¬
Sic ⁊ adȩ locutus est post peccatũ.
Sbi es adam: Non quia ds̃ in pa¬
radyso. eum ẽẽ non nouerat:
s indignus duuna cognitiõe eo
quod ceciderit increpatur: Iter
impiorũ ꝑibit: Nam sicut est¬
beatorum uia dñs. ita peccatoꝵ
iter diabolus ẽe cognoscitur:
qui sine dubio ꝑibit̃. quando cũ
sequacibus siuis ęterna pęna dã¬
pnabitur: Hia enim dicit᷑: quod
ꝑeã unrus quisq tͣnseuntium ue¬
atur: Iter quasi it̾m actus: qđ
agendo iteratur: Quod tamen
utrumq : ꝓlocorum qualitatibꝰ
repperisse uariatum. Nam ⁊ uiã
peccatorum: suꝑuis dixit. Et it
in bono positum est: sicut ait in
alio psalmo. Et illie iter ẽ: in qͦ
ostendam illi salutare dĩ. Item
ysayas ꝓpħa dicit Principim
syon dabo: ⁊ ierłm consolabor in
itinere: Nunc ad conclusiois quod¬

Expanded text:
Nam et ipse dicturus est in judicio Nam et ipse dicturus est in judicio suo peccatoribus: Nescio vos . Quod si hoc ad litteram velis advertere, quomodo ignorare poterit quos creaviSic et Adae locutus est post peccatum: Ubi es, Adam ? non quia Deus in paradiso eum esse non noverat, sed indignus divina cognitione, eo quod ceciderit increpatur. Et iter impiorum peribit. Nam sicut beatorum via est Dominus, ita peccatorum iter diabolus esse cognoscitur: qui sine dubio peribit, quansequacibus suis aeterna poena damnabitur. Via enim dicitur, quod per eam unusquisque transeuntium viatur. Iter, quasi iterum actus, quod agendo iteratur. Quod tamen utrumque pro locorum qualitatibus reperis esse variatum; nam et viam peccatorum superius dixit, et iter in bono positum est, sicut in alio psalmo ait: Et illic iter est, in quo ostendam illi salutare Dei . Item Isaias propheta dicit: Principium Sion dabo, et Jerusalem consolabor in itinere . Nunc ad conclusionis quod
Abbreviated transcription (Latin):
tates: i quoꝵ tecta sunt peccata:
In quo numero et sc̃ĩ sunt: quia
nullus sine peccato est. sicut be¬
atus iohannes apłs dicit: Si di¬
xerimus quia peccatum non ha-¬
bemus: nos ipsos seducimus. ⁊ ue¬
ritas in nobis non ẽ. Ergo de illo
primo numero peccantium dicit:
qui nulla fuerunt digni misera¬
tione saluari: Hii enũm cum
uistiᷤᷤ minime udicabunt: quod
euangłica uoce. solis fidelibus
siris dñs in prȩmium pollicet᷑:
In consilio enim. in uidicio dicit:
Quia omne rectum uidicrum
in consilio ẽ. Consilium enĩ dic¬
tum ẽ: a consulendo Nam suꝑiꝰ
consilium imꝑioꝵ abusiue posi¬
tum est: quoniam ⁊ iꝑsi putant
consulere. qͣmuis cognoscantur
unam quamq rem̃. noxia sibi
machinatione tractare. Qm̃ no
dixit dñm nosse: iter autẽ impi¬
orum ꝑire confirmat: quasi
dñs utrumq non nouerit: Sed
allegorice dictum ẽ: ut hoc sciat
dñs quod in beatitudine ꝑmane¬
bit: hoc nesciat quod peribit:

Expanded text:
itates, et quorum tecta sunt peccata . itates, et quorum tecta sunt peccata . In quo numero et sancti sunt, quia nullus sine peccato est, sicut beatus Joannes apostolus dicit: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Ergo de illo primo numero peccantium dicit qui nulla fuerunt digni miseratione salvari. Hi enim cum justis minime judicabunt, quod evangelica voce solis fidelibus suis Dominus in praemium pollicetur. In consilio enim, in judicio dicit, quia omne rectum judicium in consilio est. Consilium enim dictum est a consulendo. Nam superius consilium impiorum abusive positum est: quoniam et ipsi putant consulere, quamvis cognoscantur unamquamque rem noxia sibi machinatione tractare. Vers. 8dixit Dominum nosse; iter autem impiorum perire confirmat: quasi Dominus utrumque non noverit. Sed allegorice dictum est, ut hoc sciat Dominus, quod in beatitudine permanebit: hoc nesciat quod peribit.
Abbreviated transcription (Latin):
resurgere ẽ. pro sius factis quem¬
piam reddere rationem: merito
illi dicunt᷑ in uidicium non resur¬
gere: quosiam cognoscitͣ sententia
diuina dampnasse. Om̃s enim
resurgere fides catholica canfitet᷑:
fsicut dicit apłs: O m̃s resurgemꝰ:
s non om̃s immutabimur: Resur¬
get enu iustus ut iudicet: pec¬
cator ut udicetur. impius ut
sine iudicio puniat᷑. Neq pecca¬
tores in consilio iustorum: Pecca¬
tores sunt. ꝓfessione quidem xp̃ia¬
m: s ininoribus peccatis obnoxii:
quibus dominica dat᷑ oratio. utt
se exuant a delictis: Impii autẽ
sunt: qui suum nescientes aucto¬
rem. diuersis sceleribus polluun¬
tur: ut blasphemi impęnitentes.
cultores idoloeum. ⁊ principalibꝰ
uitiis obligati: Qua ꝓpter: duo
sunt genera peccantium. Primũ
qđ nulla placabili satis fac̾tione
completa remanet in delictis: ali¬
ua est cui ꝑ gr̃am confessionis
peccata donantur. sicut legit᷑.
Beati quorũ remissȩ sunt iniqͥ¬

Expanded text:
resurgere est pro suis factis quemresurgere est pro suis factis quempiam reddere rationem, merito illi dicuntur in judicium non resurgere, quos jam cognoscitur sententia divina damnasse. Omnes resurgere fides catholica confitetur, sicut dicit Apostolus: Omnes resurgemus, sed non omnes immutabimur . Resurget enim justus, ut judicet; peccator, ut judicetur; impius, ut sine judicio puniatur. Neque peccatores in consilio justorum. Peccatores sunt professione quidem Christiani, sed minoribus peccatis obnoxii, quibus dominica datur oratio, ut se exuant a delictis; impii autem sunt qui suum nescientes auctorem diversis sceleribus polluuntur, ut blasphemi, impoenitentes, cultores idolorum, et principalibus vitiis obligati. Quapropter duo sunt genera peccantium: primum, quod nulla placabili satisfactione completa remanet in delictis; aliud est cui per gratiam confessionis peccata donantur, sicut legitur: Beati quorum remissae sunt iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
non putemꝰ uentorum iuibriis
comparatam : quȩ corpora facile
mobilia. in auras ethereas ludi¬
uaga. compulsione transponit:
Hic enim facilitatẽ expulsionis
uult ostendere: non acerbitate
discriminis leuigare. Faciem uͦ
terrȩ significat suꝑficiem tellu¬
ris: ubi reuera potest puluis te¬
nuissimus insidere: Hanc grȩci
epiphaniam uocant: quȩ solam
longitudinẽ ⁊ latitudin̾e habet:
Hȩc colores suscipit du̾sa quali¬
tate distinctos: hȩc ꝓbatur reciꝑe
figuras illas geometricȩ discipli¬
nȩ. In ea deniq datur conspici:
quicquid potest corporeis oculis
trinitatem crudelitate mentis.
nullatenus confitentur. N ec uę¬
teris aut noui testamenti parere
regulis acquiescunt. uel sicut
dicit apłs: qui u̾bis confitent᷑
dm̃. factis autem negant. Et hii
in uidicio ñ resurgunt. quia iam
sua infidelitate dampnati sunt:
in euangelio dicente dño: Qui
autem non credit filio: iam con¬
dempnatus ẽ Nam si ad uidiciũ

Expanded text:
non putemus ventorum ludibriis non putemus ventorum ludibriis comparatam, quae corpora facile mobilia in auras aethereas ludivaga compulsione transponunt. Hic enim facilitatem expulsionis vult ostendere, non acerbitatem discriminis levigare. Facies vero terrae significat superficiem telluris, ubi revera potest pulvis tenuissimus insidere. Hanc Graeci epiphaniam vocant, quae solam longitudinem et latitudinem habet. Haec colores suscipit diversa qualitate distinctos: haec probatur recipere figuras illas geometricae disciplinae; in ea denique datur conspici, quidquid potest corporeis oculis Trinitatem crudelitate mentis nullatenus confitentur, nec Veteris aut Novi Testamenti parere regulis acquiescunt; vel, sicut dicit Apostolus: Qui verbis confitentur Deum, factis autem negant ; et hi in judicio non resurgunt, quia jam sua infidelitate damnati sunt, in Evangelio dicente Domino: Qui autem non 15 credit in Filio, jam condemnatus est . Nam si ad judicium
Abbreviated transcription (Latin):
patenter exsequit᷑. ut distinctio
sit in comminatione supplicii.
magnitudo semꝑ in p̾miis Diẽ
ergo: Non sic impii non sic: qm̃
non erit sic impiis ut suꝑius
dixit & ut immobilit crederes
firmitatem negationis: iterando
monstrauit: Nam si locum eorũ
diligent̾ inquiras: audi apo ca¬
lipsin iohannis. dicentem Et
diabolus qui seducebat eos: mis¬
sus ẽ in stagnum ignis ⁊ sulphu¬
ris: ubi illa bestia ⁊̃ pseudo ꝓpħȩ.
quod ui delicet ad omnes ꝑtinet
impios cruciabunt᷑ illic die ac
nocte: in secula seculorum:
S tamqͣm puluis: quẽ picit
uentus a faciȩ t̾rȩ. Congrua ni¬
mis. facta comparatio: Puluis
enim ẽ. resolutio t̾rȩ. Et quia
homo t̾renus qͣndo inflat᷑ seduc¬
torio uento suꝑbiȩ: de soliditate
terrȩ uiuentium quasi pulus
abicit᷑ quia sua leuitate ad fir¬
mamentum mandatoꝵ se ten̾e
non potuit. merito puluis d̾r:
qui tam qͣm substantiam tenuis
uitiorum flatibus uentilatur.
S hanc dampnationem gͣuissimã

Expanded text:
potenter exsequitur, ut distinctio sit in comminatione supplicii, magnitudo semper in praemiis. Dicit ergo: Non sic impii, non sic, quoniam non erit sic impiis, ut superius dixit. Et ut immobiliter crederes, firmitatem negationis iterando monstravit. Nam si locum eorum diligenter inquiras, audi Apocalypsim Joannis dicentem: Et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi illa bestia et pseudopropheta, quod videlicet ad omnes pertinet impios, cruciabuntur illic die ac nocte, in saecula saeculorum . Sed tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terrae. Congrua nimis facta comparatio. Pulvis enim est resolutio terrae. Et quia homo terrenus, quando inflatur seductorio vento superbiae, de soliditate terrae viventium quasi pulvis abjicitur, quia sua levitate ad firmamentum mandatorum se tenere non potuit, merito pulvis dicitur, qui tanquam substantia tenuis vitiorum flatibus ventilatur. Sed hanc damnationem gravissimam
Abbreviated transcription (Latin):
comp̃hendi Pot̾ tam̃ sicut qͥbus¬
dam uisum ẽ: definiri taliter
deus D s̃ ẽ substantia incor porea:
simplex ⁊ incõmutabilis: N unc
membra definitionis istuis: mi¬
nutissime ꝑquiramꝰ. Dicit enĩ
pͥmum: Ego aut̃e constitutus
sum rex ab eo S ⁊ reges t̾rarũ
constituunt᷑ a dño: adidit:
Suꝑ syon mont̾e scm̃ eius: prę¬
dicans precȩptum añi: Electi
sunt ⁊ ꝓphetę: eccłiȩ p̾dicatores:
Sequitur Oñs dixit ad me filiꝰ
meus estui: Dictus ẽ ⁊ filius israel:
sicut in exodo pharaoni dicitur:
Non est gͦ qđ ꝑsonam unigeniti
filii. adhuc euident designare po¬
tuisset Aaditum ẽ autem ego ho¬
die genui te: quod nulli alteri
ꝓbatur edictum: s solus ille sine
temp̾r genitus ẽ. ꝑ quẽ creata
constat uniu̾sa: Sic istam uerilo-¬
quam pulcherrimamq definitio-¬
nem: ad scolas suas traxit doctri-¬
na secularis: dicens eã substanti¬
alem. supͣ quã genus poterat in¬

Expanded text:
comprehendi. Potest tamen, sicut quibuscomprehendi. Potest tamen, sicut quibusdam visum est, definiri taliter Deus: Deus est substantia incorporea, simplex et incommutabilis. Nunc membra definitionis istius minutissime perquiramus. Dicit enim primum: Ego autem constitutus sum rex ab eo. Sed et reges terrarum constituuntur a Domino. Addidit, Super Sion montemlecti sunt et prophetae, Ecclesiae praedicatores. Sequitur: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu: dictus est et filius Israel, sicut in Exodo Pharaoni dicitur: Non est ergo quod personam unigeniti Filii adhuc evidenter designare potuisset. Additum est autem: Ego hodie genui te, quod nulli alteri probatur edictum; sed solus ille sine tempore genitus est, per quem creata constant universa. Sic istam veriloquam pulcherrimamque definitionem ad scholas suas traxit doctrina saecularis, dicens eam substantialem, supra quam genus poterat in
Abbreviated transcription (Latin):
angelorũ dixit aliqͣnão filius
meus estu: ego hodie genui te:
⁊ cȩt̾a quȩ de magnificentia dñi
xp̃i  textus ille p̾loquitur: Qua¬
ꝓpter cessent uaniloqͥ disputatio¬
nes: ⁊ arriani dogmatis ꝑfidia
conquiescat. Hoc fic̃ies catholica:
hac sanitas mentis intelligit: ut
unigenitus filius a patre nec nat᷑a
nec tempore debeat nec potestate
ꝑpendere: quem admodũ in his
duobus u̾sibus. ꝑ u̾ba patris hõi¬
bus uoluerit declarare quod est.
Non enim poterat substantialit
ꝑ genus ⁊ differentias ad eius ꝓpͥũ
ꝑuenire quod magis creaturis. qͣm
creator uidetur ẽe congruere.
Nã quẽ ad modũ supͣ eius nat᷑am
genus aliquid p̃ualet repperiri:
eũ ipsum rerum omniũ constet
auctorem: Qua ꝓp̃t dissimilis est
ista definitio: illi diffinitioni:
quȩ substantialis uocat᷑ ÷ quȩ per
habitas differentias descendit ad
ꝓprium Substantialis enim esta
dici non potest: qm̃ quid sit dei
substantia: nullatenus p̃ualet

Expanded text:
elorum dixit aliquando: Filius meus es tu, ego hodie genui te ? et caetera, quae de magnificentia Domini Christi textus ille proloquitur. Quapropter cessent vaniloquae disputationes, et Ariani dogmatis perfidia conquiescat. Hoc fides catholica, hoc sanitas mentis intelligit, ut unigenitus Filius a Patre, nec natura, nec tempore debeat, nec potestate rpendere quemadmodum in his duobus versibus per verba Patris hominibus voluerit declarare quod est. Non enim poterat substantialiter per genus et differentias ad ejus proprium pervenire, quod magis creaturis quam Creatori videtur posse congruere. Nam quemadmodum supra ejus naturam genus aliquod praevalet reperiri, cum ipsum rerum omnium constet 18 esse auctorem? Quapropter dissimilis est ista definitio illi definitioni quae substantialis vocatur, quae per habitas differentias descendit ad proprium. Substantialis enim ista dici non potest, quoniam quid sit Dei substantia nullatenus praevalet
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c scđm hominem: quȩ ñ habe¬
bat. acquirit: Hic enim iubetur
ut pętat scđm naturam inferio¬
rem: ⁊ accepta possideat. Nam
secundum potentiam u̾bi: in dif¬
ferenter omnia quȩ habet pat̃
habet ⁊ filius. Nec illi necesse est
petere: quȩ simul cognoscit᷑ pos¬
sidere Qentes autem significat
nationes. toto orbe diuisas: qͣs
distinctos acseparatos. sanguiᷤ
amplectit᷑. E ens enim: a gen̾e
uosat᷑. S equit᷑. hereditatẽ tuã:
Cum dic̃ tuã. naturã ilłam: in
xp̃o ꝑfectȩ deitatis ostendit Nã

Expanded text:
cundum hominem ea quae non habebat acquirit. Hic enim jubetur ut petat secundum naturam inferiorem, et accepta possideat; nam secundum potentiam Verbi, indifferenter omnia quae habet Pater, habet et Filius; nec illi necesse est petere quae simul cognoscitur possidere. Gentes autem significat nationes toto orbe divisas, quas distinctas atque separatas sanguis amplectitur. Gens enim a genere vocitatur. Sequitur, Haereditatem tuam. Cum dicit, tuam, naturam illam in Christo perfectae deitatis ost
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentis tempr̃is indicari Presens
enim tempus qđ ait hodie: ꝓpter¬
ꝑpetuitatem poni scripturarum
diuinarum ꝓprium ẽẽ cognosett᷑.
Eenui te: natiuitatẽ illam signi¬
ficat: de qͣ ysayas dicit E enerati¬
onem autẽ eius quis enarrabit :
Lumen ex lumine: omnipotens
de omnipotente: Ds̃ uerus: de
deo uero. Ex quo omnia: ꝑ quẽ
omnia in quo om̃ia. De quo ad
hebrȩos scribens ait apostolus:
Splendor gloriȩ ⁊ figura substan¬
tiȩ eius: gerensq omnia u̾bo uir¬
tutis suẽ purgationẽ peccatoꝵ
faciens: s ⁊ ad dexteram maie

Expanded text:
praesentis temporis indicari. Praesens praesentis temporis indicari. Praesens enim tempus, quod ait, hodie, pro perpetuitate poni, Scripturarum divinarum proprium esse cognoscitur. Genui te, nativitatem illam significat de qua Isaias dicit: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Lumen ex lumine, omnipotens de omnipotente, Deus verus de Deo vero: Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia ; de quo ad Hebraeos scribens, ait Apostolus: Splendor gloriae, et figura substantiae ejus, gerens quoque omnia verbo virtutis suae, purgationem peccatorum fac
Abbreviated transcription (Latin):
s u ipse quoq dñs est: sicut in cen¬
tesimo nono psalmo dicturus ẽ:
Dixit dñs dño meo: sede ad extris
meis Intendamꝰ autem quod
posuit dixit ad me filius meus
estu: quod etiam ⁊ dicturus erat
post baptismum: hic ẽ filius meus
dilectus. in quo mͥ bene complacui
Et ut xp̃m unã ꝑsonam id est u̾¬
bum carnem factum ẽẽ sentires:
adiecit. Ego hodie genui te: Hoc
iam nichil habet cominune cũ
cȩteris. s totum ẽ unigeniti filii
ꝓprium: quod ipsum designare
atq inculcare rerum potuisset
auctorem: Dicendo enm hodie:
coȩtnitatem suȩ maiestatis osten¬
dit: Hodie enim apud dm̃: nul¬
lo inttio incipit: nullo fine con¬
cludit᷑. Non ẽ enim ibi fuit. neq
erit: s semꝑ manet. semꝑ est:
Et quicquid dixeris. illi hodie est:
sic̃ ingenesi moysi precȩpit. ut de
ipso diceret: uade inquit ⁊ dic
filiis ifrł: Ego sum qͥ sum. ⁊ qui
ẽ misit me ad uos Quapp̃t: ȩter ni¬
tatem suã uoluit appellatione

Expanded text:
 ipse quoque Dominus est, sicut in centesimo nono psalmo dicturus est: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis . Intendamus autem quod posuit: Dixit ad me, Filius meus es tu; quod etiam ei dicturus erat post baptismum: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Et ut Christum unam personam, id est Verbum carnem factum esse sentires, adjecit: Ego hodie genui te. Hoc jam nihil habet commune cum caeteris, sed totum est unigeniti Filii proprium, quod ipsum designare atque inculcare rerum potuisset auctorem. Dicendo enim, hodie, coaeternitatem suae majestatis ostendit. Hodie enim apud Deum nullo initio incipit, nullo fine concluditur. Non est enim ibi, fuit, neque, erit; sed semper manet, semper est; et quidquid dixeris, ille hodie est, sicut in Exodo Moysi praecepit ut de ipso diceret: Vade, inquit, et dic filiis Israel: Ego sum qui sum; et qui est misit me ad vos . Quapropter aeternitatem suam voluit appellatione
Abbreviated transcription (Latin):
spes sufficient̃ instructa: ꝓmissioes
dñi mentis ꝓuidentia contuetur:
Nec tantum p̃sentibus : quantum
futuris beneficiis głatur Merito
gͦ syon ȩccłia dicitur: quia specu¬
latio eius in illa contemplatiua uir¬

Expanded text:
spes sufficienter instructa, promissiones spes sufficienter instructa, promissiones Domini mentis providentia contuetur; nec tantum praesentibus quantum futuris beneficiis gloriatur. Merito ergo Sion Ecclesia dicitur, quia speculatio ejus in illa contemplativa vir
Abbreviated transcription (Latin):
tem scm eius: Hactenus ex sua
ꝑsona ꝓpheta locutus ẽ: nunc ꝑ
siguram quȩ grecȩ dicit᷑ etallage:
latine ꝑmutatio Uerba refert dñi
saluatoris: qui se regem a patre¬
i constitutum ẽẽ testatur: Quod
etiam scriptum ẽ de ipso intitulo
passionis: rex iudȩorum: Hoc nec
pilatus deleri passus ẽ: qui eum
uidȩis cruci tradidit affigendũ:
hoc etiam magi inqͥrendo profes¬
si sunt. Ubi ẽ qui natus ẽ rex iudȩoꝵ.
Sequit᷑. Suꝑ syon montẽ scm̃ eiꝰ.
Nomen enim istud: multarũ qͥđe
rerum. absolute fȩcundum ẽ Mo¬
do enum significat ȩccłiam: modo
ipsum dñm saluatorem: modo
ierłm futuram. Et quia u̾bum
hoc frequent iterandum ẽ: conue¬
nit magis ut ꝑ loca singula con¬
grus satisfactionibus explicetur:
Syon hic: ecclesiam debemus ac¬
cipere. quam mont̾ẽ appellat. ꝓp̃t
eminentiam honoris ⁊ firmitatẽ
fidei. Syon enim hebrea lingua:¬
s dicitur speculatio quȩ compȩtent̃
aptat᷑ eccłiȩ: quando ad fituras

Expanded text:
enus ex sua persona propheta locutus est; nunc per figuram, quae Craece dicitur exallage, Latine permutatio, verba refert Domini Salvatoris, qui se Regem a Patre constitutum esse testatur. Quod etiam scriptum est de ipso in titulo passionis: Rex Judaeorum . Hoc nec Pilatus deleri passus est, qui eum Judaeis cruci tradidit affigendum. Hoc etiam Magi inquirendo professi sunt: Ubi est qui natus est Rex Judaeorum ? Sequitur, super Sion montem sanctum ejus. Nomen enim istud multarum quidem rerum absolute fecundum est. Modo enim significat Ecclesiam, modo ipsum Dominum Salvatorem, modo Jerusalem futuram. Et quia verbum hoc frequenter iterandum est, convenit magis ut per loca singula congruis satisfactionibus explicetur. Sion hic Ecclesiam debemus accipere, quam montem appellat propter eminentiam honoris et firmitatem fidei. Sion enim Hebraea lingua dicitur specula; quae competenter aptatur Ecclesiae; quoniam ad futuras
Abbreviated transcription (Latin):
datur : sicut ait in euangelio.
Suꝑ cathedram moysi: sederunt
scribȩ et pharisei. S ic etiam ni¬
dicum tribunal: solium regũ:
ꝓprium ẽẽ memoramus Consi¬
derandus ẽ etiam hic ordo dic̃¬
torum: quem admodũ contra
adam totus aptetur: Abiit aut̃:¬
cum recessit a precȩpto dñi: Ste¬
tit: cũ delectatus est peccato. qͣn
ad quisiturum se scientiam boni
maliq deceptus arbiter estima¬
uit. Cathedra uͦ pestilentiȩ sedit:
cum posteris ꝑnitiose doctrinȩ
exempla dereliquit: Et nota.
quam pulchrȩ singula u̾ba rebꝰ
singulis dedit. id est. abiit. stetit.
i sedit Quę figura dicit᷑. ypore¬
uxis: quando diu̾sa uerba sin¬
gulis apta clausulis apponunt᷑
Quaꝓpter generalis complexio
peccatoꝵ. merito in dño saluatore
denegata ẽ: sicut ipsa ueritas in
euangelio dicit. Ecce ueniet prin¬
ceps inundi huiꝰ. ⁊ in me ñ inuenide

Expanded text:
datur, sicut ait in Evangelio: datur, sicut ait in Evangelio: Super cathedram Moysi sederunt scribae et Pharisaei . Sic etiam judicum tribunal, et solium regum proprium esse memoramus. Considerandus 13 est etiam hic ordo dictorum, quemadmodum contra Adam totus aptetur: abiit cum recessit a praecepto Domini: stetit, cum delectatus est peccato, quando acquisiturum se scientiam boni et mali, deceptus arbiter aestimavit; cathedram vero pestilentiae sedit, cum posteris perniciosae doctrinae exempla dereliquit. Et nota quam pulchre singula verba rebus singulis dedit; id est abiit, stetit et sedit. Quae figura dicitur hypozeuxis, quando diversa verba singulis apta clausulis apponuntur. Quapropter generalis complexio peccatorum merito in Domino Salvatore denegata est: sicut ipsa Veritas in Evangelio dicit: Ecce veniet princeps mundi hujus, et in me non inveni
Abbreviated transcription (Latin):
ibi nonstetit: quoniam euis ui¬
tia immaculata conu̾satione tͣnͣ¬
siuit: Ponendo autem uiam pec¬
catorum. latam uult intelligi.
quoniam angustã constat ẽẽ iustoꝵ:
Tercio loco subiunxit: et in cathe¬
dra pestilentiȩ non sedit: Ad doc¬
trinas hoc uidet᷑ ab hominabiles
ꝑtinere: quȩ pestilentis dogina¬
tis uenena disseminant. H ec me¬
rito negantur in xp̃o: qui totius
mundi uulnera medicabili p̾di¬
catione saluauit. Quidam uero
hunc locum. tali distinctione
complexus ẽ. ⁊mꝑium dicens eũ
qui peccat in dm̃: peccatorem uͦ
qui in semet ipsum delinquit.
pestilentem scilicet qui ꝓximũ
suum depopulatur. opprumit.
atq ledit Sed quod uis horum
recipias: nichil tale in dño fuisse
cognoscis: Cathedra ẽ enrm. ex
aliqua materia composita forma
sedibilis: quȩ nos curuatos mol¬
liter a dorso suscipit. suoq gre¬
mio demissos. uelut abilis theca
complectit᷑ Hȩc ꝓpriȩ doctoribus

Expanded text:
ibi non stetit, quoniam ejus viibi non stetit, quoniam ejus vitia immaculata conversatione transivit. Ponendo autem viam peccatorum latam vult intelligi: quoniam angustam constat esse justorum. Tertio loco subjunxit: Et in cathedra pestilentiae non sedit. Ad doctrinas hoc videtur abominabiles pertinere, quae pestilentis dogmatis venena disseminant. Haec merito negantur in Christo, qui totius mundi vulnera medicabili praedicatione salvavit. Quidam vero hunc locum tali distinctione complexus est, impium dicens eum qui peccat in Deum: peccatorem vero qui in semetipsum delinquit; pestilentem scilicet, qui proximum suum depopulatur, opprimit atque laedit. Sed quodvis horum recipias, nihil tale in Domino fuisse cognoscis. Cathedra est enim ex aliqua materia composita forma sedibilis, quae nos curvatos molliter a dorso suscipit, suoque gremio demissos velut habilis theca complectitur. Haec proprie doctoribus