comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fuit : ñ gͦ roma pacem habuit : quã diu dii eoꝵ
s quãdu homines finitimi cirtum quaq uolue¬
r̃. qͥ ea nullo bello ꝓuocauer̃. nisi forte dutales et¬
a id homini uendere. audebant. qͦd aliꝰ homo uo¬
luit siuc uoluit: Int̾ ẽ quidem iã uicio ꝓpͥoma¬
las mentes quatinꝰ sinantur isti demones uelter¬
rert uł excitare. S ed si semꝑ hoc possent. nec
aliud secretiore. aut suꝑiore potestate contra
eoꝵ conatr̃ sepe alit̾ ageret᷑ semꝑ in potestate
baberent paces bellicasq uictorias: quȩ semꝑ
fere ꝑ humanoꝵ animorũ motꝰ accidunt:
Quas tam̃ plerumq cont᷑ eoꝵ fieri uoluntatem.
ñ sole fabulȩ multa mentientes. & iux ueri ali¬
quid uel indicantes uł significantes: sed etiam
ipsa romana confitetur historia:¬
e&: eni aliunde apollo ille cymanꝰ cũ ad¬
uers us acheos regemq stratonicũ bellare¬
t᷑ꝰ quatriduo fleuisse nunciatꝰ ẽ: Quo ꝓcdi¬

Expanded text:
non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; sed I si semper hoc possent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere per humanorum animorum motus accidunt; quas tamen plerumque contra eorum fieri uoluntatem non solae fabulae multa mentientes et uix ueri aliquid uel indicantes uel significantes, sed etiam ipsa Romana confitetur historiae enim aliunde Apollo ille Cumanus, cum adversus Achaeos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo flevisse nuntiatus est: quo prodi
Abbreviated transcription (Latin):
orta ẽ Igit᷑ reges popłĩq finitimi bello tempta¬
re. pauci ex amicis auxilio esse: nã ceteri metu ꝑ¬
culsi aꝑiculis ab erant: At romani domi. milicieq
intenti. festinare. parare alios. alios hortari hosti¬
b obuiam irt: lib̾tatẽ. patriã. parentes. armis ꝓ¬
tegert Post ubi pericula uirtute ꝓpulerant: so¬
tus atq amicis auxilio portabant. magisq dan¬
dis ꝗ accipien dis benificiis amicicias parabant:
Decent᷑ his artib roma creuit: Sed regnante nu¬
ma. ut tam longa pax esset. utrum irruebant
imꝓbi belloq temptabant. an nichil eoꝵ fiebat
ut posset pax illa ꝑsistere : Si enim bellis etiã
tum roma lacessebatur. nec armis obuiã fereban¬
t᷑. quib modis agebat᷑. ut nulla pugna suꝑati
nullo martio impeti territi. sed arent᷑ in imici
his modis semꝑ ageretur. & semꝑ roma clausis
iani portis regnar& pacata Qͦd si in potestate

Expanded text:
orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentaorta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare; pauci ex amicis auxilio esse, nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare parare, alius alium hortari, hostibus obuiam ire, libertatem patriam parentesque armis tegere. Post ubi pericula uirtute propulerant, sociis adque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant. Decenter his artibus Roma creuit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum inruebant inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate
Abbreviated transcription (Latin):
plurimũ boni. si ea tempora ꝑdurarent. quȩ ꝑ¬
strinx̃ salustius ubi ait. igitur initio reges. nã in
terris nom̃ imꝑu id pͥmum fuit: diuerse partis
ingenium. alii corpꝰ exercebant. etiã tũ uita ho¬
minum sine cupiditate agitabatur. sua cuiq sa¬
tis placebant : anut tã multum imperiũ augere¬
t᷑ debuit fieri. qͦd iurgiliꝰ detestatur dicens: dete¬
rior donec paulatĩ ac decolor ȩtas. & belli rabies
& amor successit habendi : Sed plane ꝓ tantis
belis susceptis & gestis. iusta defensio roma norũ
ẽ: quod irruentib sibi in portunc inimicis. resistere
cogebat ñ auiditas adipiscende laudis humanȩ
sed necessitas tuende salutis & libertatis. Ita sit plane:
Nã pꝰꝗͣ res eoꝵ scribit salustiꝰ ipse. legib morib agris
uicta satis ꝓsꝑa. satisq pol. lens uidebatur. sicut
pleraq mortaliũ habentur. inuidia ex opulentia

Expanded text:
plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae pplurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait, « Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diversi; pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant » ? An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri quod Virgilius detestatur, dicens: Deterior donec paulatim ac decolor aetas, Et belli rabies, et amor successit habendi? . Sed plane pro tantis bellis susceptis et gestis justa defensio Romanorum est, quod irruentibus sibi importune inimicis resistere cogebat, non aviditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus moribus agris aucta satis prospera satisque pollens uidebatur, sicut pleraque mortalium habentur, inuidia ex opulentia
Abbreviated transcription (Latin):
& nouẽ anni in tam longa pace transacti sunt.
regnante numa. & postea sacris institutis dusq ip¬
sis qui cisdẽ sacris fucrant inuitati. iã p̃sidib atq
tutorib. uix pꝰ tã multos annos ab urbe condita
usq ad augustom ꝓmagno miraculo unꝰ cõmemo¬
ratur annꝰ pꝰ primũ bellũ punicũ. quod belli
portas romani claudere sua urtute potucrunt:¬
N respondent: qͦd nisi assidius sibiq
continuis succelentib bellis romanũ imperium
tã longe lateq non posset augeri. & tam
grandi glã diffamari: I donea uͦ causa. ut mag¬
nũ esset imperium : cur et̃ deber& inqͥetum: Non¬
ne in corporib hominũ satiꝰ ẽ modicã staturã habe¬
re cũ sanitate: quã ad molẽ aliqͣ giganteã ꝓpe¬
tuis afflictionib ꝑuenire. nec cũ ꝑueneris reqͥesce¬
re. s quanto grandiorib menbris tanto maiorib
agitari malis.: Quid aut̃ mali esset: ac non potius

Expanded text:
et nouem anni in tam longa pace transacti sunt et nouem anni in tam longa pace transacti sunt regnante Numa, et postea sacris institutis disque ipsis, qui eisdem sacris fuerant inuitati, iam praesidibus adque tutoribus uix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum pro magno miraculo unus commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo belli portas Romani claudere potueruntn respondent quod nisi assiduis sibique continuo succedentibus bellis Romanum imperium tam longe lateque non posset augeri, et tam grandi gloria diffamari? Idonea vero causa: ut magnum esset imperium, cur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicum staturam cum sanitate habere, quam ad molem aliquam giganteam perpetuis afflictionibus pervenire, nec cum perveneris, requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto majoribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius
Abbreviated transcription (Latin):
nimȩ reperissent: Quanto enĩ minꝰ eum occupatũ
inuener̃. tanto magis ipsi occupauer̃. Nã qͥd ille
molitus sit: & qͥb artib eos deos tales sibi uł illici¬
utati consotiare potuerit: uaro ꝓdit Qͦd si dño
placuerit. suo diligentiꝰ disserctur loco Modo
autẽ quia de. beneficiis eoꝵ questio ẽ: magnũ be¬
neficiũ c̃ pax. sed dĩ ueri beneficium ẽ. Plerumq
etiã sicut sol. sicut pluuia. uiteq alia subsidiũ
suꝑ ingratos. & neꝗͣ Sed si hoc tã magnũ bonũ
du illi rome uel pompilio contuler̃. cur imperio
romana ꝑ ipsa tempora laudabilia. id nuꝗͣ postea
p̃stittr̃ An utiliora erant sacra cum instituerent᷑
quã cũ instituta celebrarent᷑ At qͥ tc̃ nondum
erant. s ut essent addebant᷑. postea uͦ iam erant:
quȩ ut ꝓdessent custodiebantur: Qͥd gͦ ẽ qͦd
illi quadraginta tres uel ut alii uolunt triginta

Expanded text:
nime reperissent. Quanto enim minus eum occupatum nime reperissent. Quanto enim minus eum occupatum invenerunt, tanto magis ipsi occupaverunt. Nam quid ille molitus sit, et quibus artibus deos tales sibi, vel illi civitati consociare potuerit, Varro prodit: quod si Domino placuerit, suo diligentius disseretur loco. Modo autem quia de beneficiis eorum quaestio est, magnum beneficium est pax: sed Dei veri beneficium est, plerumque etiam sicut sol, sicut pluvia vitaeque alia subsidia, super ingratos et nequam. Sed si hoc tam magnum bonum dii illi Romae vel Pompilio contulerunt, cur imperio Romano per ipsa tempora laudabiliora id nunquam postea praestiterunt? an utiliora erant sacra, cum instituerentur, quam cum instituta celebrarentur? Atqui tunc nondum erant, sed ut essent addebantur; postea vero jam erant, quae ut prodessent custodiebantur. Quid ergo est quod illi quadrag
Abbreviated transcription (Latin):
tare solitos. quando ex pugnante fimbria cecidit
iliũ. Unde gͦ stetit minerue simulachrum: Dem¬
de si apud romã erant. quando fimbria deleuit iliũ.
fortasse apud ilium erant. quando agallis ipsaro¬
ma capta & incensa ẽ: Sed ut sunt audito acutis¬
simi. motoq celerrimi: ad uocẽ anseris cito redier̃.
ut saltẽ capitolinũ collem qͥ remanserat tuerent᷑:
Cęttrũ ad alia defendenda. serius sunt redire cõmo
i etiam numã pompilium suc¬
cessort̃ romuli ad iuuisse credunt᷑. ut toto
regni sui tempore pacẽ haber&. etiã portas
que bellis patere assolent clauder&: eo merito
scilic&: quia romanis multa sacra constituit: li¬
li uͦ homini ꝓ tanto ocio gratulandũ fuit. si mͦ id
reb salubrib scisset impendere. & ꝑnicosissimã
curiositate neglecta. dm̃ uerũ uera pietate ꝑ¬
quirere: Nunc aute non ei dii contuler illud̃
ociũ. sed cum minꝰ fortasse decepissent. si ociosũ mi¬

Expanded text:
tare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit tare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo stetit Mineruae simulacrum? Deinde, si aput Romam erant, quando Fimbria deleuit ilium, fortasse aput Ilium erant,. quando a Gallis ipsa Roma capta et incensa est; sed ut sunt auditu acutissimi motuque celerrimi, ad uocem anseris cito redierunt, ut saltem Capitolinum collem, qui remanserat, tuerentur; ceterum ad alia defendenda serius sunt redire commoi etiam Numam Pompilium, successorem Romuli, adjuvisse creduntur, ut toto regni sui tempore pacem haberet, et Jani portas, quae bellis patere assolent, clauderet: eo merito scilicet, quia Romanis multa sacra constituit. Illi vero homini pro tanto otio gratulandum fuit, si modo id rebus salubribus scisset impendere, et perniciosissima curiositate neglecta, Deum verum vera pietate perquirere. Nunc autem non ei dii contulerunt illud otium; sed eum minus fortasse decepissent, si otiosum mi
Abbreviated transcription (Latin):
tium sillanarũ. cui seruantes urbẽ miseri portas clau¬
ser̃: cur eidẽ sillȩ tanta bona ꝓmittebant. & p̃nunci¬
abant: An& hic agnoscuntur adulatores felicium:
potiꝰ ꝗͣ infelicium defensores: Non gͦ iliũ etia tc̃
ab eis cum descreretur euersum est Nam demones¬
semꝑ ad decipiendũ uigilantissimi. qͦd potuer̃ fe¬
cer̾ Euersis quippe & incensis om̃ib cũ opido simu¬
lachris. solũ mineruȩ sub tanta ruinę. templi illiꝰ
ut scribit liuiꝰ integrũ stetisse ꝑhibet᷑ Non ut di¬
cerctur. di patrii quoꝵ semꝑ sub numine troia
ẽ: ad eoꝵ laudem: sed ne diocret᷑ ex cessere. om̃s ad¬
tis arisq relictis dii ad eoꝵ defensionẽ Illude¬
nim posse ꝑmissi sunt: non unde ꝓbarent᷑ poten¬
tes. sed unde p̾sentes conuinceretur:
qua tandẽ prudentia roma custodienda cõ¬
missa ẽ : Dixerit quispiã iã eos rome habi¬

Expanded text:
tium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clautium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clauserant: quur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hic agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, euersum est. Nam daemones ad decipiendum semper uigilantissimi, quod potuerunt, fecerunt. Euersis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris solum Mineruae sub tanta ruina templi illius, ut scribit Liuius, integrum stetisse perhibetur, non ut diceretur Di patrii, quorum semper sub numine Troia est, ad eorum laudem, sed ne diceretur: Excessere omnes adytis arisque relictis Di, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probarentur potentes, sed unde praesentes conuincerentur.qua tandem prudentia Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam iam eos Romae habi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuulium silla dux fuit. ad huc armis rẽ publicã re¬
cupare moliebat᷑. Horũ bonoꝵ initioꝵ. nondũ ma¬
las cuentꝰ habuit. Q dg̾ meliꝰ ciues illiꝰ urbis facere
potuer̃ : Qͥd honestiꝰ. quid fideliꝰ: Q uid romana
parentela digniꝰ. quã meliori cause romanoꝵ ei¬
uitatt̃ scruare. & contia parricidã romane reipub¬
lice portas claudere: Hoc eis in quantĩ exitium
uerttrit. ad tendant defensores dõꝵ. Deseruer̃ dii
adulteros. liumq flãmis grecoꝵ reliquer̃. ut ex eiꝰ
cinerib roma castior nasceretur: Cur & postea de¬
seruer̃ eandẽ ciuitatẽ romanis cogniꝰtam. ñ rebellan¬
tẽ aduersus romã nobilẽ filiã. s iustiorib eiꝰ partib
fidẽ constantissimã. pussimãq seruantẽ. eandemq
ddendã reliquer̃. ñ grecoꝵ uiris fortib s uirospur¬
cissimo romanoꝵ : Aut si displicebat diis causa par¬

Expanded text:
ciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam reciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam recuperare moliebatur; horum bonorum initiorum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melipotuerunt? quid honestius? quid fidelius? quid Romana parentela dignius, quam meliori causae Romanorum civitatem servare, et contra parricidam Romanae reipublicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium verterit, attendant defensores deorum. Deseruerint dii adulteros, Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex ejus cineribus Roma castior nasceretur: cur et postea deseruerunt eamdem civitatem Romanis cognatam, non rebellantem adversus Romam nfidem constantissimam piissimamque seruantem, eamque delendam reliquerunt non Graecorum uiris fortibus, sed uiro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat dis causa par
Abbreviated transcription (Latin):
to ferociꝰ atq crudeliꝰ ꝗ̃ olim a gretis: Nã tẽ &
multi inde fuger̃. & multi captiuati saltẽ in serui¬
tute uixer̃: Porro aut̃ fimbria prius edictũ ꝓposu¬
it. necui parceretur. atq urbẽ totã cunctosq in ea
homines incendio concremauit. Hoc meruit ilium.
ñ agrecis qͦs sua irritauerat iniqͥtate : sed aromanis.
quos sua calamitate ꝓpagauerat. dus illis cõmuni¬
b: adhȩc repellenda nichil iuuantib: seu qͦd ueri ẽ
nichil ualentib. Numqͥd & tunc abscesser̃ aditis aris¬
q relictis om̃s dii. quib illud oppidũ steterat. post
antiquos grecoꝵ ignes. runasq reparatũ : Si aut̃
abscesserant: causam reqͥro Et oppidanoꝵ quidem
quanto inuenio meliorẽ: tanto deitriorẽ deoꝵ. Illi
eni cont᷑ fimbriã portas clauserant: ut sillȩ seruarenꝰ
integram cuitatem. hinc eos iratos incendit: uel po¬
tus penis extinx̃: Adhuc autem melioꝵ partium

Expanded text:
to ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et to ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea homines incendio concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratus incendit uel potius penitus extinxit. Adhuc autem meliorum partium
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ iuitauit iste sui fr̃is extinctor: Siautẽ illud scelꝰ
a facto imperioq romuli alienum ẽ: qm̃ debuit utiq
undicari. tota hoc illa ciuitas fecit. quod tota con¬
sensit. etiam ñ frẽm. sed patrẽ quod ẽ peius occidit:
U terq enĩ fuit conditor: ubi alter scelere ab latꝰ. non
ꝑmissus ẽ esse regnator. None ut arbitror qͦd di¬
catur qͥd mali troia meruerit. ut cã di deserłrent. qͦpos¬
set extingui. & qͥd boni roma ut eã dii in habitarent qͦ
posset augeri. nisi qͦd uicti inde fuger. & se adistos
quos parit̾ deciperent contuler. Immo uero & illic
manser̃ ad eos more suo decipiendos: qui rursus easdẽ
terras habitarent: & hic easdẽ artes fallaciȩ suc ma¬
gis etiam exercendo maiorib honorib gloriati st̃:¬
erte enĩ ciuilib bellis iã scatentib qͥd
miserũ cõmiserat ilium: ut a fimbria maria¬
narũ partiũ homine pessimo euerteret᷑ mul¬

Expanded text:
nis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus nis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam exercendo maioribus honoribus gloriati serte enim ciuilibus iam bellis scatentibus quid miserum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, mul
Abbreviated transcription (Latin):
illis minime displicerent. ut offenso paridis
facto. desertã troiã ferro ignibq donarens.
magis eos cont᷑ romanos mouer& romuli fr̃ occisus. ꝗͣ
contra romanos mouer& romuli fr̃ oocisus. ꝗͣ contͣ
troianos gretus maritꝰ illusus Magis irritar& par¬
ricidium nascentis. ꝗ regnantis adulterium ciuitatis.
Nec ad causã ꝗͣ nc̃ agimꝰ int̾ẽ. utrũ hoc ficri romulꝰ
iusserit. aut romulus fecerit Qͦd multi impudentia
negant: multi pudore. dubitant. multi dolore dis
simulant. Net nos itaq in eare diligentius inquirenda
ꝑ multoꝵ scriptoꝵ ꝑ pensa testimonia demoremur:
Romuli frẽm palam constat occisũ. non ab hostib non
ab alienis. Si autem ꝑpetrauit. Aut imꝑauit hoc
romulꝰ. magis ipse fuit romanoꝵ. ꝗͣ paris troianoꝵ
caput. Curgͥ troianis iram deoꝵ ꝓuocauit ille alie¬
ne coniugis raptor. & eoꝵdem deoꝵ tutelã roma¬

Expanded text:
illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contTrojanos Graecus maritus illusus; magis irritaret parricidium nascentis, quam regnantis adulterium civitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus jusserit, aut Romulus fecerit, quod multi impudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. P roinde ad utrumq interim modo nr̃a
disputatio referatur: Sienĩ uera sunt que apud
illos de matre eneȩ. & de patre romuli lectitant᷑
quomͦ posst̃ dus adulteria displicere hominũ. quę
in se ipsis concordit̾ ferunt : Si aũ falsa sunt. nec
sic quidem possunt irasci ucris adulterus humanis.
qͥ etiam falsis delectant᷑ suis Huc accedit. qm̃ si il¬
lud de marit non credit᷑. ut hoc quoq de uencre
non credat᷑. Nullo diuini concubitꝰ obtentu. matris
romuli causa defendit᷑. fuit aut̃ sacerdos illa uesta¬
lis. & ideo dii magis in romanos sacrilegũ illud fla¬
gitium ꝗͣ troiani paridis ad ulterium uindicare
debuer̃. Nam & ipsi romani antiqͥ. in stupro detaᷤ¬
tas ueste sacerdotes. uiuas ctiam defodiebant. Adul¬
teras aut̃ feminas. quã uis aliqua dampnatione
nulla tamen morte pleotebant: Usq adeo grauiꝰq
putabant adita diuina. ꝗͣ humana cubilia uindicari

Expanded text:
ta est. Proinde ad utrumque interim modo nostra ta est. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si enim uera sunt, quae aput illos de matre Aeneae et de patre Romuli lectitantur, quo modo possunt dis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro detectas Vestae sacerdotes uiuas etiam defodiebant, adulteras autem feminas, quamuis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo grauius quae putabant adyta diuina quam humana cubilia uindicaban
Abbreviated transcription (Latin):
fident᷑̃ pene tam̃ fatetur. Sed utile ẽt̾ ciuitati¬
b dicit. ut sc uri fortes etiam si falsum sit: dus geni¬
tos ẽẽ credant. ut eo modo animꝰ humanꝰ uelut di¬
uinc stirpis fiduciam gerens. res magnas aggredi¬
endas p̃sumat audatius. agat uehementius & ob
hoc impleat ipsa sccuritate felicius. Que uarro¬
nis sententia ex pressa. ut potui meis uerbis. cer¬
nis quã latom locũ aperiat falsitati. ubi intel¬
ligamꝰ plura iã sacra& quasi religiosa potuisse
confingi. ubi putata sunt ciuib etiam de ipsis
diis ꝓdesse mendatia.
Ued utrũ potuerit uenꝰ ex concubitu anchise
eneã parere. uel mars ex concubitu filie nu¬
mitoris romulũ gignere in medio relinquamꝰ.
Nampene talis questio etiã de scripturis nr̃is ob¬
oritur. qua querit᷑ utrum pͣuaricatores anglĩ cũ hominũ
filiab concubuerint. unde natis gigantib id ẽ
nimiũ grandib ac fortib uiris tt̃ terra comple¬

Expanded text:
fidenter, pene tamen fatetur. Sed utile esse civitatifidenter, pene tamen fatetur. Sed utile esse civitatibus dicit, ut se viri fortes, etiamsi falsum sit, diis genitos esse credant: ut eo modo animus humanus velut divinae stirpis fiduciam gerens, res magnas aggrediendas praesumat audacius, agat vehementius, et ob hoc impleat ipsa securitate felicius. Quae nis sententia expressa, ut potui, meis uerbis cernis quam latum locum aperiat falsitati, ubi intellegamus plura iam sacra et quasi religiosa potuisse confingi, ubi putata sunt ciuibus etiam de ipsis dis prodesse mendacia.Sed utrum potuerit Venus ex concubitu Anchisae Aenean parere uel Mars ex concubitu filiae Numitoris Romulum gignere, in medio relinquamus. Nam paene talis quaestio etiam de scripturis nostris oboritur, qua quaeritur, utrum praeuaricatores angeli cum filiabus hominum concubuerint, unde natis gigantibus, hoc est nimium grandibus ac fortibus uiris, tunc terra conple
Abbreviated transcription (Latin):
cõmiserat. ex qͦ eneã pepertrat : An quia illud fac̾¬
tum c̃ indignante menelao. illud autẽ conceden¬
as. usq ad eo ut eas etiã cũ om̃ib dignent᷑ habere
cõmunes Irridere fabulas fortassis existimor:
nec grauiter agere tanti ponderis causam: Non
ergo credamꝰ si plac& eneã esse ueneris filium Ec¬
ce concedo. sinec romulũ martis Si autẽ illud.
cur ñ & illud: An deos fas c̃ hominib feminis. ma¬
res aut̃ homines deab misctrinefas: Dura uł potiꝰ
ñ credenda conditio Quod ex ure ueneris in
concubitu marti licuit̾. hoc iure suo ipsi ueneri
ñ licere : At utrumq firmatũ ẽ. auctoritate
romana: Neq enĩ minꝰ credidit recentior cesar.
auiam uenerẽ. quã patrẽ antiqͥor romulꝰ martẽ:¬
Dixerit aliqͥs Itanc tuista credis:
Ego uͦ istañ credo. Nã & uir doctissimꝰ eoꝵ
uarro falsa hȩc ẽẽ ꝗͣuis ñ audacter. neq

Expanded text:
commiserat, ex quo Aenean pepererat? An quia illud faccommiserat, ex quo Aenean pepererat? An quia illud factum est indignante Menelao, illud autem concedenas, usque adeo ut eas etiam cum hominibus dignentur habere communes. Irridere fabulas fortassis existimor, nec graviter agere tanti ponderis causam. Non ergo credamus, si placet, Aenean esse Veneris filium: ecce concedo, si nec Romulum Martis. Si autem illud, cur non et illud? An deos fas est hominibus feminis, mares autem homines deabus misceri nefas? Dura, vel potius non credenda conditio, quod ex jure Veneris in concubitu Marti licuit, hoc in jure suo ipsi Veneri non licere. At utrumque firmatum est auctoritate Romana. Neque enim minus credidit recentior Caesar aviam Venerem, quam patrem antiquior Romulus MarteDixerit aliquis: Itane tu ista credis? Ego vero ista non credo. Nam et vir doctissimus eorum Varro falsa haec esse, quamvis non audacter, neque
Abbreviated transcription (Latin):
agebantur. nisi etiam ꝑiurando peccabant : Nã¬
q corruptissimis morib ad hoc mosiurandi scrua¬
batur antiquus. non ut abscelerib metu religio¬
nis ꝓhiberent᷑. s ut ꝑiuria qͦq scelerib ceteris ad¬
cunt illud steterat imꝑium. cũ a grecis p̃ualentib
ꝓbentur uicti. troianis peiurantib fingant᷑ irati.
nec adulterio paridis ut rursꝰ a qͥb dã defendun¬
tur. ut troiam desererent succensuer̃ Auctores
enĩ doctoresq peccatoꝵ ẽc̃ assolent. ñ ultores
Rbem romã inqͥt salustiꝰ sicuti ego
accepi condidere atq habuere ininitio tro¬
iani. qͥ enea duce ꝓfugi sedib incertis uaga¬
antur: Si ergo adulieriũ paridis uindicandũ nu¬
mina censuer̃: aut magis in troianis. aut certe in ro¬
manis etiã puniendũ fuit: quia enee mat̾ hoc fecit.
Sed quomodo in illo illud flagicium od erant. qͥ in sua
socauenere ñ oderant. ut alia omittam. qͦd eu anchise

Expanded text:
agebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namagebantur, nisi etiam peierando peccabant? Namque corruptissimis moribus ad hoc mos iurandi seruabatur antiquus, non ut ab sceleribus metu religionis prohiberentur, sed ut periuria quoque sceleribus ceteris adcunt, steterat illud imperium, cum a Graecis praeualentibus probentur uicti, Troianis peierantibus fingantur irati. Nec adulterio Paridis, ut rursus a quibusdam defenduntur, ut Troiam desererent, suscensuerunt. Auctores enim doctoresque peccatorum esse adsolent, non ultores. \'Urbem Romam, inquit Sallustius, sicuti ego accepi, condidere adque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis uagabantur\'. Si ergo adulterium Paridis uindicandum numina censuerunt, aut magis in Romanis aut certe etiam in Romanis puniendum fuit, quia Aeneae mater hSed quomodo in illo illud flagitium oderant, qui in sua socia Venere non oderant ut alia omittam quod cum Anchise
Abbreviated transcription (Latin):
ie. Hescientes igitur tanti dii neptunꝰ & apollo
laomedontẽ sibi negaturũ esse mercedẽ: structo¬
res menium troianoꝵ. gratis in grati fuerunt:
Uideant ne grauius sit tales deos credere. ꝗͣ dus
talib ꝑ iurare Hoc enĩ nec ipse homerus faci¬
le credidit qͥ neptunũ quidem contra troianos
apollinẽ aut̃ ꝓ troianis pugnantẽ facit: cũ illo ꝑ¬
uirio. ambos fabula narr& offensos. Si gͦ fabu¬
lis credunt. erubescant colere talia numina:
Si fabulis non credunt. non obtendant troiana
ꝑiuria. aut mirentur deos ꝑ iuria punisse troiana:
a masse romana: Unde enĩ coniuratio catiline intan¬
ta tamq corrupta ciuitate: Habuit etiam eoꝵ
grandẽ copiã: quos manꝰ aut lingua ꝑ uirio aut
sanguine ciuili alebat Quid enĩ aliud totiens
senatores corrupti in uidiciis. totiens populꝰ in suffra¬
gus uel in quibq causis. quȩ apud eum contionib

Expanded text:
iae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, iae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus et Apollo, Laomedontem sibi negaturum esse mercedem, structores moenium Troianorum gratis et ingratis fuerunt. Videant ne grauius sit tales deos credere quam dis talibus peierare. Hoc enim nec ipse Homerus facile credidit, qui Neptunum quidem contra Troianos, Apollinem autem pro Troianis pugnantem facit, cum illo periurio ambos fabula narret offensos. Si igitur fabulis credunt, erubescant talia colere numina; si fabulis non credunt, non obtendant Troiana periuria, aut mirentur deos periuria punisse Troiana, amasse Romana. Unde enim coniuratio Catilinae in tanta tamque corrupta ciuitate habuit etiam eorum grandem copiam, quos manus adque lingua periurio aut sanguine ciuili alebat? Quid enim aliud totiens senatores corrupti in iudiciis, totiens populus in suffragiis uel in quibusque causis, quae aput eum contionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Rimum ipsa troia uel iliũ unde
origo ẽ poplĩ romani. Neq enĩ p̃tereundum
aut dissimulandũ ẽ: qͦd & primo libro attigi eos¬
dem habens deos & colens. cur agretis uictum
captum. atq deletum ẽ: Priamo inquiunt red¬
dita sunt: lame dontea paterna ꝑ uiria: Ergo
uerum ẽ quod apollo atq neptunꝰ. eidem laome¬
donti mercennariis operib seruier̃. illis quidẽ ꝓ¬
misisse mercedẽ. falsumq uirasse ꝑhibetur Mi¬
ror apollinẽ nominatũ diuinatorẽ in tanto opifi¬
cio laborasse. nescientẽ qͦd laomedon fuerat ꝓmis¬
sa negaturꝰ. quãꝗͣ nec ipsum neptun ũ patruũ eiꝰ
frẽm iouis. regc̃ maris. decuit ignarũ eẽ futuroꝵ:
cũ ante illam urbẽ conditã idẽ poeta fuisse dica¬
tur inducit aliquid magnum diuinantẽ. Quẽ etiã
nube rapuit ut dicit. ne ab achille ocuderetur
cuper& cũ uertere ab imo Qͦd apud uirgilium
confitetur. structa suis manib ꝑ iure meNia tro¬

Expanded text:
rimum ipsa Troia uel Ilium, unde origo est populi Romani, neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro adtigi eosdem habens deos et colens quur a Graecis uictum, captum adque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna periuria\'. Ergo uerum est, quod Apollo adque Neptunus eidem Laomedonti mercennariis operibus seruierunt? Illis quippe promisisse mercedem falsumque iurasse perhibetur. Miror Apollinem nominatum diuinatorem in tanto opificio laborasse nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse futuroruondita Roma est, cum ante illam urbem conditam idem poeta fuisse dicatur, inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Tro
Abbreviated transcription (Latin):
rubescunt int̾ bona quȩ laudant. ipsies
ur si uillam malam habeant. quã sibi uitã
qua si hoc sit hominis maximum bonum ha
quȩ isti sola formidant. dii coꝵ quando ab eis libere co¬
lebantur. ne illis acciderent obstiter̃: Cum enĩ uariis ꝑ
diuersa temporib ante aduentũ redemptoris nr̃i
in numerabilib. non nullisq etiam in credibilib:
cladib genꝰ contereretur humanũ. qͦs alios quã is¬
tos deos mundus colebat excepto uno poplõ hebre¬
o. & quib dã extra ipsũ populum. ubicumq grã
diuina. digni. occultissimo. atq iustissimo dĩ u¬
dicio fuer̃: Uerum nenimium longũ faciã. ta¬
cebo aliarum usq quaq gentiũ masa grauissima.
Qͦd ad romã ꝑtinet. romanumq imperium tantũ
loquar. id est ad ipsã ꝓpͥe ciuitatẽ: & quecũq illi
terrarum uel societate coniuncte. uł conditio¬
ne subiecte sunt:. quȩ sint ꝑpesse ante aduentũ¬

Expanded text:
erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi maerubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, haquae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullicladibus genus contereretur humanum; quos alios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hebraeo, et quibusdam extra ipsum populum, ubicumque gratia divina digni occultissimo atque justissimo Dei judicio fuerunt? Verum ne nimium longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala gravissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium, tantum loquar; id est, ad ipsam proprie civitatem, et quaecumque illi terrarum vel societate conjunctae, vel conditione subjectae sunt, quae sint perpessae ante adventu
Abbreviated transcription (Latin):
ueantur purgatione xp̃ana: qͦmodo illi atua dig¬
nitate remoti sunt notatione censoria: De bonis aurẽ
carnalib quib solis mali ꝑfrui uolunt: & dema¬
his habeant quã putant᷑ habere isti demones potes¬
tatẽ: quã quã si haberent. deberemꝰ potiꝰ etiam is¬
ta contempnere. quã ꝓpt̃ ista illos colere. & eos
colendo ad illa quȩ nobis inuident ꝑuenire non pos¬
se: tamen nec istis eos hoc ualere: quod hi putant
qͥ ꝓpter hȩc eos coli oportere contendunt. dein¬
ceps uidebinus. ut hic huiꝰ uoluminus modus:¬
sictum arbitror de morũ malis & animoꝵ
uȩ p̃cipue cauenda sunt: nichil deos falsos
Oplõ cultori suo qͦ minꝰ eoꝵ malorũ agge
p̃meritur subuenire curasse. s potiꝰ ut
axime p̃meretur egisse: Nc̃ de illis malis
udeo dicendũ: quȩ sola isti ꝑpeti nolunt. qͣ¬
ro cõmemorauimus. Hȩx enĩ sola malide¬
itant mala. quȩ ñ faciunt malos. nec

Expanded text:
ueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua digueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de mahis habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modusdictum arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo cultori suo, quo minus eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualibro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec
Abbreviated transcription (Latin):
supplica dõ uero. ut ate remoueat illos deos qͥ dele¬
tantur criminib suis. scuueris qͦd ignominiosum ẽ.
scu falsis. qͦd maliciosũ ẽ Bene qͦd tua sponie istrio¬
nib & scctis societatt̃ ciuitatis patert noliust. Cui¬
gila pleniꝰ. Hullomͦ his artib placcat᷑ diuma ma¬
iestas. qͥb humana dignitas inqͥnat᷑. Quo gͥ pacto
deos qͥ talib delectantur obsequiis haberi putas in
numero scãrỹ celestium potestatũ: cũ homines ꝑ
quos eadẽ agunt᷑ obsecͥia. non putas habendos in
rabilit̾ suꝑna ẽ ciuitaf clarior. ubi uictoria ueritas.
ubi dignitas scĩtas. ubi pax felicitas. ubi uita ęt̃ni¬
tas. Multo minꝰ hab& in sua societate tales deos:
si tu in tua tales homines habere erubiusti ꝓ inde
si ad beatam ꝑuenire desideras ciuitatẽ: de uita
demonũ societatẽ Indigne ab honestis coluntur:
qͥ ꝑ turpes placcantur: Sic isti a tua pietate remo¬

Expanded text:
supplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delecsupplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remo
Abbreviated transcription (Latin):
minimũ laborabis. & in ea ueracit᷑ semꝑ regnabis:
llic enĩ tͥ nonxestalis focꝰ. non lapis capitolinus. sed
ds̃ unꝰ & uerꝰ: Nec metas rerũ nec tempora ponit:
imperiũ sinc finc dabit: Noli deos falsos fallacesq re¬
qͥrert. abicc potius atq contempne. in uerã emicans
libertatẽ: Non sunt dii. maligni sunt sp̃c. qͥb ettrna
tua felicitas pena ẽ: Nonita iuno troianis a qͥb car¬
nalẽ originẽ ducis arces uiditur inuidisse romanas.
quã isti demones qͦs adhuc deosputas. om̃i genere ho¬
minum sedes in uident sempitnas. Et tu ipsa non par¬
ua ex parit. de talib spiritib iudicasti quando lu¬
dis cos placasti. & ꝑ quos homines cosdẽ ludos fe¬
cisti. in fames esse uoliusti. Pattre asseri libertatẽ to¬
& aduers in mundos sps. qͥ tuis ceruicib imposuer̃
sacrandã sibi & celebrandã ignominiã suã Acto¬
res criminũ diuinoꝵ remouisti ab honorib tuis.

Expanded text:
minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni sunt spiritus, quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicasti, quando ludis eos placasti et per quos homines eosdem ludos fecisti, infames esse uoluisti. Patere adseri libertatem tuam aduersus inmundos spiritus, qui tuis ceruicibus inposuerant sacrandam sibi et celebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis:
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̾ eminet. ñ nisi uera pietate purgatur. atq ꝑfi¬
citur. impietate auiẽ disꝑtitur. & punitur: Nciã
eligȩ qͥd sequaris: ut non inte sed in deo uero sine ul¬
lo errore lauderis. Tc̃ enĩ tibi glã popularis affuit.
o quã cligeres de fuit Exꝑgisctre. dics ẽ. sicut ex¬
precta es in quib dã. dequoꝵ uirtute ꝑfecta. &
ꝓfide uera etiam passionib gloriamur Quiusq¬
quaq aduersus potestates inimicissimas confli¬
gentes. easq fortit᷑ moriendo iuncentes. sangui¬
ne nobis hanc patriã pepertre suo. Ad quã pa¬
triam te inuitamꝰ. & exhortam᷑. ut eiꝰ adiciaris
numero ciuiũ: cuiꝰ qͦd am modo a sylũ ẽ. uera renus¬
sio peccatoꝵ: Non audias de generes tuos. xp̃o
ra mala. cũ querant tempora qͥb non sit qͥeta uita.
s potiꝰ secura nqͥcia Hȩc tibi nũꝗͣ nec ꝓ terrena
patria placuer̃ Nc̃ iam celestẽ arripe. ꝓ qua

Expanded text:
raliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perfiraliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc iam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo uero sine ullo errore lauderis. Tunc enim tibi gloria popularis adfuit, io quam eligeres defuit. Expergiscere, dies est, sicut experrecta es in quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates inimicissimas confligentes easque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres tuos Christra mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec tibi numquam nec pro terrena patria placuerunt. Nunc iam caelestem arripe, pro qua
Abbreviated transcription (Latin):
obstrictiusq possessi: quia popli confluunt ad ȩc¬
clãs casta celebritate. honesta utriꝰq sexꝰ discretione
ubi audiant. ꝗͣ bene hic ad tempꝰ uiuere debeant.
ut pꝰ hanc uitã beate semꝑq uiuere mereantur.
ubi scã scriptura usticięq doctrina de suꝑiore lo¬
co in conspectu omium ꝑsonante. & qͥ faciunt au¬
diant ad p̃miũ. & qͥ ñ faciunt audiant ad uidici¬
U. Quo & si ueniunt. qͥdã talium p̾ceptoꝵ irri¬
sores. homines. omis petulantia. aut repentina
mutatione deponitur. aut timore uel pudore
cõpͥmitur Nichil enim eis turpe ac flagitiosũ inspec¬
tandũ imitandũq ꝓponit᷑. ubi deiueri aut p̾cep¬
ta insinuantur. aut miracula narrant᷑. aut dona
dabilis. o ꝓgenies reguloꝵ. sceuolarũ. scipio¬
nũ. fabricioꝵ. hȩc potiꝰ concupisce. hec ab
ala turpissima uanitate. & fallacissima demonũ
malignitate discerne: Siquid inte laudabile nati¬

Expanded text:
obstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecobstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecclesias casta celebritate, honesta utriusque sexus discretione: ubi audiant quam bene hic ad tempus vivere debeant, ut post hanc vitam beate semperque vivere mereantur; ubi sancta Scriptura justitiaeque doctrina de superiore loco in conspectu omnium personante, et qui faciunt, audiant ad praemium; et qui non faciunt, audiant ad judicium. Quo etsi veniunt quidam talium praeceptorum irrisores, omnis eorum petulantia aut repentina immutatione deponitur, aut timore vel pudore comprimitur. Nihil enim eis turpe ac flagitiosum spectandum imitandumque proponitur, ubi veri Dei aut praecepta insinuantur, aut miradabilis o progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; haec potius concupisce, haec ab illa turpissima uanitate et fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te laudabile natu
Abbreviated transcription (Latin):
ne uirtutis indoles honore pͥuauit. tribu amouit.
agnouit turpes. fecit in fames. hanc inqͥt pudendã
uereq religioni aduersandã & detestandã taliũ
numinũ placationẽ. fabulas in deos illecebrosas.
atq criminosas. hȩc ignominiosa deoꝵ facta. uel
scelerate turpitq cõmissa. uł scelcratiꝰ turpiꝰq con¬
ficta. occuilis & aurib publicis. tota liuitas dicebat
hȩc cõmissa numinib placere cernebat. & ideo non
solũ illis exibenda. s sibi quoq imitanda credebat:
Na illud nescio qͥd uelut bonũ & honestũ qͦd tam pau¬
cis & tã occulte dicebat᷑. si tam̃ dicebat᷑. ut magisne
in notescer&. quãnc ñ ficr& timeretur:¬
s istarũ in mundissimarũ potestatum tartareo
uigo. & societate penali. crui ꝑ xp̃i nomen ho¬
mines. & in lucẽ saluberrime pictatis. ab illa
ꝑniciosissime impictatis nocte tranfferri. querunt᷑
& murmurant iniqͥ & gͣti. & illo eiefario spũ altiꝰ

Expanded text:
nae uirtutis indoles honore priuauit, tribu mouit, nae uirtutis indoles honore priuauit, tribu mouit, agnouit turpes, fecit infames, hanc, inquam, pudendam ueraeque religioni auersandam et detestandam talium numinum placationem, atque criminosas, haec ignominiosa deorum facta vel scelerate tupiterque commissa, vel sceleratius turpiusque conficta, oculis et auribus publicis civitas tota discebat: haec commissa numinibus placere cernebat; et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat, non illud nescio quid uelut bonum et honestum, quod tam paucis et tam occulte dicebatur si tamen dicebatur, ut magis ne innotesceret, quam ne non fieret, timeretur istarum immundissimarum potestatum tartareo jugo et societate poenali erui per Christi nomen homines, et in lucem saluberrimae pietatis ab illa perniciosissimae impietatis nocte transferri, queruntur et murmurant iniqui et ingrati, et illo nefario spiritu altius
Abbreviated transcription (Latin):
clamabat in aurib ciuitatis. int̾ ceta sui ma¬
gistratus officia. sibi floram matrẽ ludoꝵ cęle¬
britate placandã: Qui ludi tanto deuotiꝰ. ꝗͣtotur¬
pius celebrari solent: Dicit in alio loco iã consul
in extremis periculis ciuitatis. & ludos ꝑ decẽ dies
factos: neq rem ullã que ad placcandos deos ꝑti
re temperantia ꝗͣ placare luxuria. & eos hones¬
tate etiã ad inimicicias ꝓuocare. ꝗͣ tanta defor¬
mitate lenire: Neq enĩ grauiꝰ fuerant quã lib&
crudelissima immanitate nocituri homines ꝓpter qͦs
placabantur: quã nocebant ipsi. cum uiciositate pessima
placcarent᷑ Quando quidẽ ut auerterct᷑. qͦd metu¬
chutur ab hoste in corporib : comͦ dii conciliabant᷑
q uirtꝰ debellaretur in mentib. Quinon opponerent᷑
defensores oppugnatorib menium. nͥ prius fierent
expugnatores bonoꝵ moꝵ Hanc talium numinũ
simã. inmundissimã. cuiꝰ auctores laudanda roma¬

Expanded text:
clamabat in auribus civitatis, inter caetera sui maclamabat in auribus civitatis, inter caetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam: qui ludi tanto devotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco jam consul in extremis periculis civitatis, et ludos per decem dies factos, neque rem ullam quae ad placandos deos pertre temperantia, quam placare luxuria; et eos honestate etiam ad inimicitias provocare, quam tanta deformitate lenire. Neque enim gravius fuerant quamlibet crudelissima immanitate nocituri homines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum vitiositate foedissima placarentur: quandoquidem ut averteretur quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo dii conciliabantur, quo virtus debellaretur in mentibus; qui non opponerentur defensores oppugnatoribus moenium, nisi prius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium numinum simam inmundissimam, cuius actores laudanda Roma
Abbreviated transcription (Latin):
impudicos gestus orȩ libero cernere: sed multo minꝰ
audebant sacra eiꝰ ꝗͣ uenerabant᷑ casto corde dãpna¬
re: Hoc tam̃ palam discendũ p̃bebatꝰ in templo. ad
qͦd ꝑpetrandũ salit̃ secretũ querebatur in domo
Mirabar nimium si ullus ibi erat pudor mortalium
qͦd humana flagitia ñ libere homines cõmuter&
que apud deos etiã religiose discerent. iratts habi¬
turi. nisi etiam exibere curarent Quis onuĩ alius
spc̃ occulto instinctu neqͥssimas agitans mentes.
& instat faciendis adulteriis. & pascitur factis. & paf¬
citur factis. nisi qͥ etiã sacris talib oblcctat᷑. consti¬
tuens in templo simulachra demonu. amans in¬
ludis simulachra uitioꝵ. susurrans in occulto uer¬
ba iustitię. ad decipiendos etiã paucos bonos. fre¬
quentans in aꝑto inuitamenta nequicie ad possi¬
dendos innumerabiles malos:¬
IR grauis & philosophus tertulliꝰ. edilis faturꝰ.

Expanded text:
impudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus impudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra ejus, quam venerabantur, casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo: mirante nimium si ullus ibi erat pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae apud deos etiam religiose discerent, iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes, et instat faciendis adulteriis, et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonuludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, fquentans in aperto inuitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiles malosir gravis et philosophaster Tullius aedilis futurus,