comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indutum habitu regio quo indutus e¬
rat quando dictum est. non uidit
eum usq indiem mortis sue. sub au¬
ditur in dutum habitu regie. qun iti¬
dut Ex poliasse uͦ se: non omĩb ues¬
est. Item queritur quomͦ & illi nũ¬
tii qui missi sunt adtenendum homi¬
nem. & ad necem ducendum: calis
sp̃s participes effici meretentur. Et sa¬
ul ipse qui miserat. ueniens et ipse san¬
guinem innocentem querers effundẽ.
accipe meruerit sp̃m illum et ꝓphare:¬
Quantum enim ad luteram attinet: ñ
ẽ. mirum hominem reꝑbuiti admo¬
mentum transitorie ꝓphetasse⁊ cum
etiam similes multi ꝓphetiȩ donum
leguntur habuisse. sicut & balaam il
reprobus. quem non cacet scriptura
uidicio diuino. eẽ. damnatum: s cam
ꝓphetiam habebat. Nec illa uerba pa¬
rum adtestantur huic sententiȩ quȩ
in euangłio scripta sunt multos dit¬
turos in illa die. dñe dñe in nomineto
manducauunꝰ et bibimus & in nor¬

Expanded text:
indutum habitu regio quo indutus eindutum habitu regio quo indutus erat quando dictum est: « Non vidit eum usque in diem mortis suae; » subauditur, « indutum habitu regio. » Exspoliasse vero se non omnibus vesest. Item quaeritur quomodo et illi nuntii qui missi essent ad tenendum hominem et ad necem ducendum, talis spiritus participes effici meruerint? Et Saul ipse, qui miserat, veniens, et ipse sanguinem innocentem quaerens effundere, accipere meruit spiritum illum et propQuantum enim ad litteram attinet, non est mirum hominem reprobum ad momentum transitorie prophetasse, dum etiam similes multi prophetiae donum leguntur habureprobus, quem non tacet Scriptura judicio divino esse damnatum, sed tamen prophetiam habebat. Nec illa verba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt, multos dicturos in illa die: Domine, Domine, in nomine tuo manducavimus, et bibimus, et in nom
Abbreviated transcription (Latin):
nomina locorum. reb in his expletis:
qui ꝓpħarum dicta. et celsitudinem
habent scientiȩ ac uenustatem locu¬
tionis. Misit ergo saul lictores. ut ra-¬
perent od̃. Qui cum uidissent cune¬
um ꝓpħarum uaticinantium et sa-¬
regiȩ manus ictum deuicans. eiusq
persecutiones declinans. fugit uenit¬
q ad samuhelẽ. Et misit saul nutios
qui ad prehenderent dauid. Qui cum
uidissent samuhel inter ꝓpħas. &cȩtum
propħarum. qͥ in illo tp̃r ꝓpħabãt. nun-¬
tiiaũqͥ missist̃ accepto eodẽ sp̃u ꝓpħa
et ipse saul uenisset. factus est suꝑ eu
phetabat. Questio magna hic oritur.
cum in precedentib legͣitur & non ui¬
dit samuhel saulem usq indiem mortis
suȩ. quomͦ hic ꝓphetasse coram samuhele
dicatur. Quam questionem hebrei his
duob modis soluunt. Auc non uidit eũ:
quia quando iunctus est saul cuneo
ꝓpharum. abscondit se samuhel ne ui¬
deretur abeo: aut non uidit eum

Expanded text:
nomina locorum rebus in his expletis, nomina locorum rebus in his expletis, quia prophetarum dicta et celsitudinem habent scientiae ac venustatem locutionis. « Misit ergo Saul lictores, ut caperent David. Qui cum vidissent cuneum prophetarum vaticinantium, et Saregiae manus ictum devitans, ejusque persecutiones declinans, fugit venitque ad Samuelem, et misit Saul nuntios, qui apprehenderent David. Qui cum vidissent Samuel inter prophetas, et coetum prophetarum qui in illo tempore prophetabant, nuntii qui missi sunt, accepto eodem spiritu, pet ipse Saul venisset, factus est super eediens, et prophetabat. Quaestio magna hic oritur, cum in praecedentibus legatur: « Et non vidit Samuel Sau lem usque in diem mortis suae, » quomodo hic prophetasse coram Samuele dicatur? Quam quaestionem Hebraei his duobus modis solvunt. Aut non vidit eum, quia quando junctus est Saul cuneo prophetarum, abscondit se Samuel ne videretur ab eo; aut non vidit eum
Abbreviated transcription (Latin):
Ixp̃m si mendatium p̃ualeret
custodum: qui corrupti sunt ut
dicetent quia dormientib nob ue¬
etunt discipuli eius et abstulert᷑
sit nomen resurrectionis eius extin¬
gulete.: ut mendatium euangłio
preferretur: s sicut illud non ualuit
saul ut interficeret dauid. sic nec potu¬
it regnum uideorum efficere. ut memo¬
riam xp̃i deleret: Isti autem qui de sa
ul uirtute idẽ de regno uideorum in
xp̃in p̃sumere uoluerunt: offendert̃
in lapidem offensionis tanquam in
statuam: et hedus eis uisus erat agnꝰ:
quia in quo peccatum non inuener̃.
quasi peccatorem persecuti sunt. Nũ¬
tiatumq ẽ. sauli a dicentib Ecce da¬
ud innachioth in ramath Nachioth
locus est in rama: ubi dd sedit: Rama
uͦ in tribu beniamin: ciuitas est saitł:
inserto miliario abhelia ad septem¬
trionalem plagam contra bet̾el. Me¬
minit huiꝰ et iheremias. Alia autem
rama est intribu aser. Nachi och
pulchritudo interpretatur. et rama
excelsum. Bene gͦ conueniunt hec

Expanded text:
istum, si mendacium praevaleret custodum, qui corrupti sunt ut dicerent, quia dormientibus nobis venerunt discipuli ejus, et abstulerunt nterficere, nomen resurrectionis ejus exstinguere, ut mendacium Evangelio praeferretur. Sed sicut illud non valuit Saul ut interficeret David, sic nec hoc potuit regnum Judaeorum efficere, ut memoriam Christi deleret. Isti auul virtute, id est, de regno Judaeorum, in Christum praesumere voluerunt, offenderunt in lapidem offensionis, tanquam in statuam, et haedus eis visus erat agnus: quia in quo peccatum non invenerunt, quasi peccatorem persecuti sunt. « Nuntiatum est autem Sauli a dicentibus: Ecce David in Najoth in Ramatha, » etc. Najoth locus est in Ramatha, ubi David sedit. Rama vero in tribu Benjamin civitas est Saulis in sexto milliario ab Helia, ad septentrionalem plagam contra Bethel. Meminit hujus et Jeremias. Alia autem Rama est in tribu Aser, Najoth, pulchritudo interpretatur; et Rama, excelsum. Bene ergo conveniunt haec
Abbreviated transcription (Latin):
preputia obtulit. siue ꝓuideis etg¬
tib adquisitis. siue quia maior ẽ. nu¬
merus ad quisitionis popłigentiui
tantum ut rex obmeilelam sui sp̃s
dauid de more psallentem iaculos
naretur configrre .S: quid est qr
dum saulem sp̃s adu̾sus inuadert
apprehensa dauid cithara. eius ue¬
niam nutigabat: Per saulem en¬
udeorum elatio: ꝑ dauid autem
militas xp̃i significatur. Cumgͥ.
inmundo sp̃u saul arripitur: du
canente. eius uesania temperatie
quia cum sensus uideorum ꝑbli¬
phemiam in furorem uertitur. di¬
num est ut ad salutem mentesc
quasi dulcedine chithare locuss
euangłice tranquillitate reuocet

Expanded text:
praeputia obtulit, sive pro Judaeis, et gpraeputia obtulit, sive pro Judaeis, et gentibus acquisitis, sive quia major est numerus acquisitionis populi gentiutantum, ut rex ad medelam sui spiritus David de more psallentem jaculo conaretur configere. Sed quid est, quod dum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam Judaeorum elatio, per David autem humilitas Christi significatur. Cum ergo ab immundo spiritu Saul arripitur, David canente ejus vesania temperatur: quia cum sensus Judaeorum per blasphemiam in furorem vertitur, dignum est ut ad salutem mentes eorum, quasi dulcedine citharae, locutionis evangelicae tranquill
Abbreviated transcription (Latin):
dolorum aduersum dauid ortasunt.
Ita et uidei audientes xp̃m p̃dicari in
eccłis quem ipsi necitradiderunt: &
de uictoria eius qua hostem antiquum
triumphauit credentes in laudib ip¬
suis cõgratulari grauiter inde offensi
sunt. Nam saul callidus simulator. ut
sine insidiis suis posset dauid offerre
discrimini studuit eum micholfilie
sue nuptiis alligare. si centum sibi al¬
lophilorum preputia uictor. offerret:
Pro quib centum. ducenta deidit. Unde
creditus. ẽ. regio perire uoto: inde auc¬
tus est glosore triumpho. Itaet uidei
dum contra uoluntatem dĩ xp̃m inter¬
ficere nituntur ꝑ id salutem gentium
abstulit et sic de nuo saul filiȩ nuptiis
hesit: significat quod xp̾e non prius
sinagogam conubio suo sponderet. nisi
innationib resecant carnis pollutio
nem: et postea copulatus est sinagoge¬
m.
Scriptum est enim. Postquam intrauet
plenitudo gentium tunc omĩs iscł̃
saluus erit. Du pla autem hoc est cđ

Expanded text:
odiorum adversum David orta sunt. odiorum adversum David orta sunt. Ita et Judaei audientes Christum praedicari in Ecclesiis, quem ipsi neci tradiderunt, et de victoria ejus, quo hostem antiquum triumphavit, credentes in laudibus ipsius congratulari, graviter inde offensi sunt. Nam Saul, callidus simulator, ut sine suis insidiis possit David offerre discrimini, studuit eum Michol filiae suae nuptiis alligare, si centum sibi Allophylorum praeputia victor offerret. pro quibus centum ducenta dedit ille; et unde creditus est regio perire tus est gloriosiori tropaeo. Ita et Judaei dum contra voluntatem Dei Christum interficere nituntur, per id salutem gentium attulit, et sic denuo filiae Saul nuptiis haesit, significabat quod Christus non prius Synagogam connubio suo sponderet, nisi in nationibus resecavit carnis ponem, et postea copulatus est Synagoga. Scriptum est enim: « Postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit. » Dupla autem, hoc est, ducenta
Abbreviated transcription (Latin):
est. quando dixit. Per salutem pharao¬
nis. non egrediemini hinic donecueniat
dd̾ gigantem interfecit dicit scriptura
quod amina iohnathe colligata est
que inmundo hab̃e poterant. ipsum
redemptorem secuti sunt. Unde et pe¬
trus apłs de se et sociis siuis. dixit ad
iħm. Dñe ecce nos relinquimus omĩa.
et secuti sumus te. Et ĩ ac̾tib apłoꝵ
ita scriptum ẽ. Quotquot autem pos¬
rebant pretia eorum ante pedesapłoꝵ
sua atunica usq ad balteum: cum cre¬
dentes quiq quicquid habere poterãt
in hoc mundo omĩa in lucrum xp̃i con¬
ferre satagaebant. Porro cum reuertere¬
tur daiud peusso philisteo: egresse sũt
mulieres de uniuersis urbib isrłcan¬
tanteschorosq ducentes ⁊̃ occursum
saul regis in timpanis leticiȩ & insistr.is:
et p̃cinebant mulieres ludentes atq di¬
centes. Ecussit saul mille: et dauid decem
milia inmilia: Quod regisanimus indig¬
netulit. Hinc et inuidia saulis.: et semina

Expanded text:
est, quando dixit: « Per salutem Pharaoest, quando dixit: « Per salutem Pharaonis non egredimini hinc, donec veniat David gigantem interfecit, dicit Scriptura quod « anima Jonathae conglutinata est quae in mundo habere poterant, ipsum Redemptorem secuti sunt. Unde et Petrus apostolus de se et sociis suis dixit ad Jesum: « Domine, ecce nos reliquimus omnia, et secuti sumus te . » Et in Actibus apostolorum ita scriptum est: « Quotquot posrebant pretia eorum ante pedes apostsua, a tunica usque ad balteum, cum credentes quique quidquid habere poterant in hoc mundo, omnia in lucrum Christi conferre satagebant. « Porro cum reverteretur David, percusso Philisthaeo, egressae sunt mulieres de universis urbibus Israel, cantantes chorosque ducentes in occursum Saul regis: in tympanis laetitiae, et in sistris, et praecinebant mulieres ludentes atque dicentes: Percussit Saul mille, et David decem millia. » Quod regis animus indigne tulit. Hinc invidia Saulis, et semina
Abbreviated transcription (Latin):
herłm: anticipatio. ẽ. quod postea
sicit: Arma uͦ eius. idẽ philisterꝰ non
at intelligendum quod in suo posue¬
it cab̾naculo: s intab̾naculo dnĩ.
Lequo tab̾naculo postea hec ab abi¬
melech sac̃dote accepit. Eo autem
tempore quo uiderat saul daiuid
egredientem contra philisteum ait
adabner principem milicie. De
qua stirpe descendit hic adolescens
ibner: Bixitq abnen Uiuit anima
cua tex sinoui. Scdm illud locuti¬
ous genus dictum ẽ. quod dictum ẽ.
iluo. Benedixir naboth dõ et regi
desi diceret Nõ uiuat animatua
ter sinoui: aut uideam mortem tuã
moui: Aliter: Quia si coniunctio po
llud psalmiste. si introibunt in reqͥ¬
em meam: id est non introibunt inrequi¬
em meam: Sinoui: potest ꝓ non noui
dictum accipi. Utitur enim modo uiran.
di ꝑuitam regis & ad firmat se non nosse
unde dauid sit hoc enim mͦ & ingenesi
ioseph patriarcha contra fr̃s suos usus

Expanded text:
Jerusalem, anticipatio est, quod postea Jerusalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est, Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernaculo Domini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote accepit. Eo autem tempore quo viderat Saul David egredientem contra Philisthaeum, ait ad Abner principem militiae: « De qua stirpe descendit hic adolescens, Abner? Dixitque Abner: Vivat anima tua, rex, si novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dictum est quo dictum est illud: « Benedixit Naboth Deo et regi . » Ac si diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi; aut: Videam mortem tuam, si novi. Aliter: quia si conjunctio aliillud Psalmistae: « Si introibunt in requiem meam » , id est, « non introibunt in requiem meam, » Si novi potest pro non novi dictum accipi. Utitur enim modo jurandi per vitam regis, et affirmat se non nosse unde David sit. Hoc enim modo et in Genesi Joseph patriarcha contra fratres suos usus
Abbreviated transcription (Latin):
sic golie de gladio suo caput inci
scĩs solent ad iusticiam deputarĩ ca
ipsa scripture sacre quȩ hereticus a¬
fert testimonia. colligit: et errorisd
ꝑtinatiam inde com uincit. Conta
nos namq dum sacre legis testim¬
nia apportant. sccum nob afferua
unde uincantur. Unde & dauida
pum dñi qui uidelicet manu fe¬
tis interp̃tatur. golias uͦ reuelatus¬
biam signans: hoc rebus locuti sus
quodͭ uerb̾ aperimus. Golias quips
cum gladio: dauid uͦ cum pera pã¬
torali uenit ad p̾lium S eundem
goliam dauid superans. suo occidit gla¬
di quod nos quoq agimus qui ꝓmis¬
i dauid menbra ex eius fieri dignati¬
one meruimus. Nam cum suꝑbien¬
cis hereticos. et sacre scripture senten¬
tus deferentes eisdem u̾b atq senten¬
iis quas ꝓferunt uincimus: quasi ela¬
um goliam suo gladio detrum camꝰ¬
assumens autem dauid caput philis¬
ca aitulit illud iħerłm: arma uero¬
eit attulisse dauid caput philistei in

Expanded text:
sic Goliae de gladio suo caput incidsic Goliae de gladio suo caput incidsanctis solet ad justitiam deputari, cum ea ipsa Scripturae sacrae, quam haereticus affert, testimonia colligit, et erroris ejus pertinaciam inde convincit; contra nos namque dum sacrae legis testimonia apportant, secum nobis afferunt unde vincantur. Unde et David typum Domini, qui videlicet manu fortis interpretatur, Golias vebiam signans, hoc rebus locuti sunt, quod nos verbis aperimus. Golias quippe cum gladio, David vero cum virga pastorali venit ad praelium; sed eumdem Goliam David superans, suo occidit gladio. Quod nos quoque agimus, qui praemissi David membra ex ejus fieri dignatione meruimus: nam cum superbientes haereticos, et sacrae Scripturae sententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis quas proferunt vincimus, quasi elatum Goliam suo gladio detruncamAssumens autem David caput Philisthaei attulit illud in Jerusalem. Arma verocit attulisse David caput Philisthaei in
Abbreviated transcription (Latin):
dauid legem sine gr̃a operari non
posse: nisi cum illos lapides quinq
quib significatur lex in libris quin¬
q coniunge̾ uolens gr̃ȩ. posuit in
uase pastorali quo lac mulgeri con¬
sueuerat : his armatus ꝓcefsit adu̾s
goliath superbum iactantem se et
de se p̃sum̃tem: Tulit unum lapidẽ:
et de iecit diabolum. Infronte ꝑcus¬
sit: et cecidit ex eo loco corporis ubi
signum xp̃i non habuit. hoc quoq
licet adtendas: quinq lapides posu¬
it unum misit: quinq libri elect
sunt. s unitas uincit. Plenitudo g̾
legis caritas: ut ait apłs. Sufferen¬
ces inuicem indilectione studentes
seruare unitatem sp̃s in uinculo
pacis. Deinde illo ꝑcusso atq deiecto
gladium eius abstulit: et deinde ili
caput abscidit. Et fecit hoc nr̃ da¬
uid. Deiecit diabolum de suis qua¬
do credebant magin eius quos il
in manu habebat: et de quib tecto
animas trucidabat. Conuertunt
linguas suas contra diabolum &

Expanded text:
David legem sine gratia operari non David legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos lapides quinque quibus significabatur lex in libris quinque conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgeri consueverat. His armatus processit adversus Goliam superbum, se jactantem et de se praesumentem. Tulit unum lapidem et dejecit diabolum. In fronte percussit, et cecidit in eo loco corporis ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas. Quinque lapides posuit, unum misit. Quinque libri electi sunt, sed unitas vicit. « Plenitudo ergo legis charitas, ut ait Apostolus: sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Deinde illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput abscidit. Et hoc facit noster David. Dejecit diabolum de suis, qui credunt magis ei quos ille in manu habebat, et de quibus certas animas trucidabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, et
Abbreviated transcription (Latin):
Deposuit gͦ corporalia sacram̃ta legis
quȩ ñ sunt in posita legib: deposu¬
it. quȩ non obseruamus. quia enim
inueteri lege. et legimus et non obser¬
uamus: s tamen ad aliquam sigusi¬
cationẽ
p̃missa et posita incelligimus. Deniq
het arma deposuit tanquam onera
sacram̃torum ueteris legis et ipsam
legem accepit. Quinq enim lapides:
quinq libros moysi significant. Cu¬
lit gͦ illos quinq lapides de flumi¬
ne : idẽ. de scło. Labitur enim morta le
scłm: & preterfluit quicquid uenit
in mundum Erãt enim influmine
tanquam lapides in populo illo: pͥmo.
Erant illic inutiles & uacabant. Nicħ
ꝓderant: transiebat sup̃fluuius.
S quid fecit dauid: ut lex ipsa utilis
eẽt: accepit grãm. Lex enim sine grã:
ri significatur eñ grã lacte hoc est
incarne gratuitum: ubi mater non
querit accipere. s satagit dare. Hoc
mat̾ gratis dat: & contristatur. si de¬
sic. qui accipiat. Quomodo ostendit

Expanded text:
Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, Deposuit ergo corporalia sacramenta legis, quae non sunt imposita gentibus. Deposuit quae non observamus. Quia enim in veteri lege et legimus, et non observamus, sed tamen aliquam significationem praemissa et posita intelligimus. Denique haec arma deposuit, tanquam onera sacramentorum veteris legis, et ipsam legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine, id est, de saeculo. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erant enim in flumine, tanquam lapides in populo illo. Primo erant illic inutiles et vacabant, nihil proderant, transibat supra fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset, accepit gratiam. Lex enim sine gratia ri significatur gratia lacte. Hoc est enim in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare; hoc mater gratis dat, et contristatur si desit qui accipiat. Quomodo ergo ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli suꝑbiam: quam dauid nr̃ singn¬
lari certamine congressus ꝓstrauit:
Ac popłm dĩ atimore euis eripuit. qui
leonem & ursum necauit. Ursum
uidelicet diabolum: leonem anticris¬
tum. Aiterum nunc hominib laten¬
ter insidiantem: alterum in posterũ
manifestissime seuientem. Iste dauid
in prelio gigantem suꝑauit cum ad¬
u̾sus popłm dĩ alie nigene dimica¬
rent Prouocauit suꝑbia humilitatẽ
ꝓuocauit diabolus xp̃m. Accepit belli
ca arma sc̃s dauid. ut aduersus goliã
ꝓcecleret. Hȩc arma. ꝑ etatem o par¬
uam staturam corporis. portare non
ualuit: Abiecit onerantia. accepit qͥn¬
q lapides de flumine: & posuit inuase
pastorali. his armatus: ꝓcessit et uicit:
Hoc quidem ille dauid s mistĩa ꝑscru¬
cemur. indauid xp̾c intelligitur qui
tempore reuelationis noui testam̃ti.
insinuande & cõm̃dande gr̾ȩ. p̃uiders
arma deposuit. quinq lapides elegit.

Expanded text:
diaboli superbiam, quem David noster singudiaboli superbiam, quem David noster singulari certamine congressus prostravit, ac populum Dei a timore ejus eripuit, qui leonem et ursum necavit; ursum, videlicet diabolum; leonem, Antichristum: alterum nunc hominibus latenter insidiantem, alterum in posterum manifestissime saevientem. Iste David in praelio gigantem superavit, cum adversus populum Dei alienigenae dimicarent. Provocavit superbia humilitatem, provocavit diabolca sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem et parvam staturam corporis portare non valuit, abjecit onerantia, accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus processit et vicit. Hoc quidem ille David. Sed si mysteria perscrutamur, in David Christus intelligitur, qui tempore revelationis Novi Testamenti insinuandae et commendandae gratiae praevidens, arma deposuit, quinque lapides tulit.
Abbreviated transcription (Latin):
natus est. Dauid autem erat filius
uti efratei de bethleem uida cui
nomen erat isai: qui octo habebat
filios. Queritur cur hic octo filios
lubere dicatur: cum in paralipome
nn non amplius quam septem legã¬
tur. Quod ita soluitur. Nathan itaq
in loco filii educauerat & nutrierat
interfilios adnumerat. Nam et cora
samuhele septem eus filii leguntur
ueducti fuisse. et octauus ẽẽt inpascu
s inter quos natham adductũ fuis¬
& manifestũ. ẽ. qui &s ionathan
uocatur. De quo in extrama parte
samuhelis dicitur. Percussit autem
inathas eum filius seminaã fr̃is da¬
uo. Et notandum quod ubicumq¬
ꝓpħa uocatur: nathan scribitur.
non ionathan: Pugna uͦ philistinoꝵ
contra isrł. ñon in conuenienter malig¬
norum sp̃uum prelium adu̾sum
ud̾iam di accipi potest. Inde egredi¬
tur de castris scilicet philistinorum
uir spurius nomine goliath nimiȩ
magnitudinis: qui potest significare

Expanded text:
natus erat. « David autem erat filius natus erat. « David autem erat filius viri Ephrathaei de Bethlehem Juda, cui nomen erat Esai, qui habebat octo filios. » Quaeritur cur hic octo filios habere dicatur, cum in Paralipomenon I, II non am plius quam septem legantur? Quod ita solvitur. Nathan itaque in loco filii educaverat et nutrierat, inter filios annumerat: Nam et coram Samuele septem ejus filii leguntur adducti fuisse, et octavus esse in pascuis . Inter quos Nathan adductum fuisse manifestum est, qui et Jonathan vocatur. De quo in extrema parte Samuelis dicitur: Percussit autem eum Jonathan filius Sammaa fratris David . Et notandum, quod ubicumqa vocatur, Nathan scribitur, non Jonathan. « Pugna vero Philisthinorum contra Israel, » non inconvenienter malignorum spirituum praelium adversus Ecclesiam Dei accipi potest. Inde egreditur, de castris scilicet Philisthinorum, vir spurius, nomine Goliath, nimiae magnitudinis, qui bene potest significare
Abbreviated transcription (Latin):
mõsqui erat positus inter eos. & eg
sus ẽ. uir spurius de castris philis¬
tinorum nomine goliath de gech
altitudinis sex cubitorum & psame
et cassis erea suꝑ caput eius: & lono
amata induebatur. Porro pondus
rice eius quinq milia siclorum eti.
& ocreas ereas habebat incrurib a
clipleus ereus cegebat humerose
Astile autem haste eius. quasi litias¬
rium cexentium. Ipsum autem st¬
rum haste eus. sexcentos siclos h¬
bebat ferri: et armiger eius ani¬
cedebat eum: Stansq clamabat d¬
uersus falangas isrł. & dicebat ess
Quare uenistis parati ad p̾lium: Nũ¬
quid ego sum philisteus: & uos seto
saul: Eligite ex uob uirum: & ad łe
ueit pugnare mecum & ꝑcusserit
mi: erimus uob̾ serui. Si autem ego
preualuero ⁊ ꝑcussero eũ: uosserui¬
ctisi seruietis nob. Raiebat philisteus
Eg ex ꝓbraui agminib isrłis hodie.
Lit michi uirum & in eat mecum
ingulare certamen. Spurius dicitur.
qua patre gigante matre uͦ gethea

Expanded text:
mons, qui erat positus inter eos. » « Et egressus est vir spurius de castris Philisthinorum, nomine Goliath, de Geth, altitudinis sex cubitorum et palmo, et cassis aerea super caput eius et lorica hamata induebatur porro pondus loricae eius quinque milia siclorum aeris et ocreas aereas habebat in cruribus et clypeus aereus tegebat umeros eius hastile autem hastae eius erat quasi liciatorium texentium ipsum autem ferrum hastae eius sescentos siclos habebat ferri et armiger eius antecedebat eum stansque clamabat adversum falangas Israhel et dicebat eis quare venitis parati ad proelium numquid ego non sum Philistheus et vos servi Saul elverit pugnare mecum, et percusserit me, erimus vobis servi. Si autem ego praevaluero, et percussero eum, vos servieritis, et servietis nobis. Et aiebat Philisthaeus: Ego exprobravi agminibus Israelis hodie. Date mihi virum qui ineat mecum singulare certamen, » etc. Spurius dicitur, quia patre gigante, matre vero Gethea
Abbreviated transcription (Latin):
meditati sunt ei mortem in fciꝰ
uit custodirent eum & interficerent
mane. Abscessit autem dauid noc̾te.
e fugit atq saluatus ẽ. Cũq uenis¬
sint nuncii saul inuenerunt sta¬
tiuam in lecto positam et pellem
plosam caprarum ad caput eius
udiamus etgo quid hoc significet quod
nuserit saul ad custodiendam domũ
Nauid ut interficeretur. Hoc non ad
erucem dñi: s tamen ad passionem
o mortiuis est ac sepultus. Eratgͦ
illa sepultura tanquam domus: Ad
diuam custodiendam misit regnum
iudeorum: quando custodes adibitȩ
sunt sepulchro xp̃i. Quomodogͦ
eustodita ẽ. domus dauid. si dauid

Expanded text:
meditati sunt ei mortem inferre.ut custodirent eum, et interficerent mane. Absceset fugit, atque salvatus est: cumque venissent nuntii Saul, invenerunt statuam in lecto David positam, et pellem pilosam caprarum ad caput ejus. « Audiamus ergo quid hoc significet, quod miserit Saul ad custodiendam domum David, ut eum interficeret. Hoc non ad crucem Domini, sed tamen ad passionem et mortuus, et sepultus est. Erat ergo illa sepultura tanquam domus, ad quam custodiendam misit regnum Judaeorum, quando custodes adhibiti sunt sepulcro Christi. Quomodo ergo custodita est domus, si David
Abbreviated transcription (Latin):
uicus grandis est indoroma. hoc ẽ.
ad australem plagam infinib eleu¬
ceropoleos decem et septem abea mi¬
lib distans. Duma interptatur si¬
lentium siue gaudum. Porro saulet
uiri isrł: congregati sunt in ualle
therebuthi: ẽ herebuitus ẽ. insicimiis¬
subqua abscondic iacob idola iuxta
neapolim. Et dixerunt aciem ad pug¬
nandum contra philistiim. Et ceta̾
Hinc iosephus. Post non multa siquid
tempora palestini denuo congregit
⁊ magnũ suꝑ om̃s irłitas exercitur
colligentes: int̾ sochot larecha caf¬
metati sunt. ꝯtͣ. qͦs denuo saulꝓdia
exercitũ. & suꝑ quendã montẽ całto
ponens coegit palestinos pͥora q cat¬

Expanded text:
vicus grandis est in Daroma, hoc est vicus grandis est in Daroma, hoc est ad australem plagam, in finibus Eleutheropoleos, decem et septem ad ea millibus distans. Duma interpretatur silentium sive gaudium. « Porro Saul et viri Israel congregati in valle Terebinthi. » Terebinthus est in Sichimissub qua abscondit Jacob idola juxta Neapolim. « Et direxerunt aciem ad pugnandum contra Philisthiim, » etc. Hinc Josephus: « Post non multa siquidem tempora Palaestini denuo congregati, et magnum super omnes Israelitas exercitum colligentes inter Socho et Azecha castrametati sunt. Contra quos denuo Saul produxit exercitum, et super quemdam montem castra ponens, coegit Palaestinos priora q
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝑ saulem nisi elatio poten¬
tium: & quid ꝑdauid iunnuitur¬
nisi humilis uita scõrum: Cumgͦ
saul abinmundo sp̃u arripitur: dauid
canente : u lesania temperatur: quia cũ
sensus potentium ꝑ elationem infu¬
rorem utitur: dignum ẽ. ut ad salutẽ
mentis. quasi dulcedine citharȩ
locutionis nr̃ȩ tranquillitate. reuoce¬
inprelium conduxerunt in soco̾d ui¬
de: et castra metati sunt inter sochod
et achecha infinib domim. Sochod¬
ẽ. opidum uitribu uida Sunt autẽ
usq hodie uiculi duo ꝑgentib heli dtꝰ¬
am de leutero poleis inono milia¬
rio uie publice. unus in monte et
alter in campo situs. qui sochot nũ¬
cupantur. Interp̃tatur uͦ ramꝰ uł
humilitas. Azecha ciuitas. ẽ. chana¬
neorum in parte tribus uidȩ: adqͣ
usq ꝑsecutus. ẽ. iesus .u. reges. S
& hodie uocatur uilla arecha. inter
eleuteropolim et heliam. Arecha.
interpretatur fortitudo siue decipu¬
la: duma siue domin intribu uida

Expanded text:
enim per Saulem, nisi elatio potenenim per Saulem, nisi elatio potentium? Et quid per David innuiturnisi humilis vita sanctorum? Cum ergo Saul ab immundo spiritu arripitur, David canente, ejus vesania temperatur: quia cum sensus potentium per elationem in furorem vertitur, dignum est, ut ad salutem mentis, quasi dulcedine citharae, locutionis nostrae tranquillitate revocein praelium, conveneruntque in Socho Judae: et castrametati sunt inter Socho, et Azeca in finibus Domim. Porro Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli in novo milliario viae publicae: unus in monte, et alter in campo situs,qui Socho nuncupantur. Interpretatur vero ramus vel humilitas. Azecha civitas est Chananaeorum in parte tribus Judae, ad quam usque persecutus est Jesus quinque reges . Sed et hodie vocatur villa Azecha inter Eleutheropolim et Aeliam. Azecha interpretatur fortitudo sive decipula. Duma sive Dommim in tribu Juda
Abbreviated transcription (Latin):
concentus concordi uarietate cõpac¬
tã ordinate eccłie insinuat unitatẽ.
quȩ uariis modis cotidie resonat.
et suauitate mistica modulatur.
Iste adhuc puer incithara suauiter
immo fortiter canens. malignum
sp̃m qui operabatur in saule cõpes¬
cuit: non quod cithare illius canta
uitus erat: s quod figura crucis xp̃i.
quȩ de ligno & extensione neruoꝵ
mistice gerebatur. ipsaq passio
que cantabatur. iam tunc sp̃s de¬
monicos oppͥmebat. Tropologice
aucem hoc facto dauid ad cõpatien¬
dum ꝓximo instriuin᷑. Ulerum¬
q enim suꝑbus diues ex ortatio¬
nis blandim̃to placandus. ẽ. quia
et plerumq dura uulnera ꝑleni¬
a fomenta mollescunt: & futor. in¬
tem. medico blandiente reducitur
Cumq eis indulcedinem condescen¬
ditur. langor. in sanie initigatur.
Neq enim negligenter intuendũ
ẽ. quod cum saulem sp̃s adu̾sus
inuaderet: ad p̾hensa dauid crcha¬
ra eiꝰ uesaniam sedabat. Quid

Expanded text:
concentus, con cordi varietate compacconcentus, con cordi varietate compacta, ordinate Ecclesiae insinuat unitatem, quae variis modis quotidie resonat, et suavitate mystica modulatur. Iste adhuc puer in cithara suaviter, imo fortiter canens, malignum spiritum qui operabatur in Saule, compescuit; non quod citharae illius tanta vis erat, sed quod figura crucis Christi, quae de ligno et extensione nervorum mystice gerebatur, ipsaque passio, quae cantabatur, jam tunc spiritus daemoniacos opprimebat. Tropologice autem, hoc facto David ad compatiendum proximo instruimur. Plerumque enim superbus dives exhortationis blandimento placandus est: quia et plerumque dura vulnera per lenia fomenta mollescunt, et furor intem, medico blandiente, redcumque eis in dulcedine condescenditur, languor insaniae mitigatur: neque enim negligenter intuendum est, quod cum Saulem spiritus adversus invaderet, apprehensa David cithara, ejus vesaniam sedabat. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
lus. Dñi uidelicet ꝑlicentiam potes¬
cus iuste. malus autem pet desidiũ
uoluntatis in iuste. Sic et alibi dic¬
tum est etiam sopor. dñt. quo ocupa¬
uerat milites eiusdem saul. cum da¬
uid hastam et sciphum abstulisset a
capite dormientis. non quia sopor. tẽ
in dño erat ut ipse dormiret s qr ille
sopor qͥ tunc hoĩes app̃henderit nutu
dierat infusꝰ nedd̃ serui eiꝰ in eo loco
psentia sentiretur. Dicitur gͦ sp̃s dĩ
malus. hoc ministet dĩ ad faciendũ
in saul quod eum pati uidex om̃ĩũ
equitate acceperat: dĩ erat. Formida
tigͥñ debet: qui nichil nisi ꝑmissus
ualeat. Nam et in ȩuangłio. expel¬
lenda de homine legio dño dicebat.
Si eicis nos mitte nos ingregem porcoꝵ
Sola gͦ uis illa timenda est. quȩ cum
hostem seuire ꝑ miserit: ei adusum
uisti uidicii. et in iusta illius uolun¬
as setuit. Erat autem daiud incan¬
ticis musicis eruditus. diuersorum enĩ
sonorum rationabilis moderatus q

Expanded text:
lus: Domini videlicet per licentiam potestatis justae, malus autem per desiderium voluntatis injustae. Sic et alibi dictum est etiam : « Sopor Domini, » qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis; non quia sopor tunc a Domino erat ut ipse dormiret, sed quia ille sopor qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus, ne David servi ejus in eo loco praesentia sentiretur. Dicitur ergo spiritus Dei malus, hoc est, minister Dei ad faciendum in Saul quod eum pati Judex omnium paequitate acceperat, Dei erat; formidari igitur non debet, quia nihil, nisi permissus, valet. Nam et in Evangelio expellenda de homine Legio Domino dicebat: « Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum . » Sola ergo vis illa timenda est, quae cum hostem saevire permiserit, ei ad usum justi judicii et injusta illius voluntas servit. Erat autem David in canticis musicis eruditus. Diversorum enim sonorum rationabilis moderatusque
Abbreviated transcription (Latin):
uid enim interp̃catur manu fortis.
siue desiderabilis. & quid fortius leo¬
ne illo de tribu uida qui uicit iũ¬
dum: & quid desiderabilius illo
de quo dicitur. ueniet desideratus
cunctis gentib Ungitur iste dauid¬
in regem futurus denuntians ꝑunctio¬
nem illam xp̃m. xp̃c enum enim acris¬
mate appellatur. Reprobatis septem filiis
isai maiorib minimus electus est eta¬
te ad regnum quia spreto uidaico sacer¬
dotio & regno prioris uidelicet popłi
tio ꝑpetuo functus est. & in regem unc¬
tus. Cuius regnum non habet finem.
& cui om̃s gentes lingue et cribus ser¬
uient. Dauid ab officio pastorali peco¬
rum. ad hominum regnum transfer¬
tur. noster autem dauid ipse ih̾c ab¬
ouib udaicȩ plebis ablatus. ẽ. & in
regnum gentium translatus.ẽ. In ui¬
dea enim non est modo xp̃c. Ablatusẽ.
inde nunc gentium greges pascit. Igr᷑
sp̃s dñi malus: et cet̾a In hoc loco
queri solet de spi qui agitabat saul

Expanded text:
vid enim interpretatur manu fortis, vid enim interpretatur manu fortis, sive desiderabilis. Et quid fortius leone illo de tribu Juda , qui vicit mundum? Et quid desiderabilius illo de quo dicitur: « Venit desideratus cunctis gentibus? . » Ungitur iste Dain regem futurum, denuntians per unctionem illam Christum. Christus enim a Chrismate appellatur. Reprobatis septem filiis Isai majoribus, minimus aetate electus est ad regnum; quia spreto dotio et regno, prioris videlicet populi, tio perpetuo functus est, et in regem unctus, cujus regnum non habet finem, et cui omnes gentes, linguae et tribus servient. David ab officio pastorali pecorum ad hominum regnum transfertur. Noster autem David, ipse Jesus, a bobus Judaicae plebis ablatus est, et in regnum gentium translatus est. In Judaea enim non est modo Christus, ablatus est inde, nunc gentium greges pascit. Igitur spiritus Domini malus, » etc. In hoc libro quaeri solet de spiritu qui agitabat Saul:
Abbreviated transcription (Latin):
obumbrari misteria & hoc nob̃ ma¬
gis innur ut pugnantes aduersus
uitia nullum penitus ex his relinquẽ
debeamus. s omĩa interimere: Nam
si pepercerimus. scire debemus repu¬
cari nob̃ inculpam sicut reputatum
est saul qui uiuum seruauerat regẽ
amalech Quomodo eium uistus quis-¬
qui manebit. si adhuc aliquid pecca¬
ti insemetipso seruauerit sicut saul:
At uͦ sc̃i infigura samuhelis ita seuiũt
suꝑ hostes suos id est super uitia pec¬
catdrum ut non ꝑmittant relinqui
aliquod peccatum inpunitum:¬
Dixitq dñs ad samuhelem. Usqueqͦ
tu luges saul. cum ego ꝓiecerim eũ
ne regnet super isrł: Imple cornu
tuum oleo: & ueni mittam te adisai
bethlecmitem. Prouidi enim infiliis
eius michi regem: Et cet̾a: Itaq sau¬
le propter inobedientiam reproba¬
to: misit ds samuhel adisai: & sũpto
cornu olei. unxit in regem dauid:
S uideamus eumdem dauid quo
mͦ xp̃m ꝓphetice significauerit. Da¬

Expanded text:
obumbrari mysteria; et hoc nobis maobumbrari mysteria; et hoc nobis magis indicari, ut pugnantes adversus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. Nam si pepercerimus, scire debemus reputari nobis in culpa, sicut reputatum est Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc aliquid peccati in semetipso servaverit, sicut Saul? At vero sancti in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est, super vitia peccatorum, ut non permittant relinqui aliquod peccatum impunitumDixitque Dominus ad Samuelem: Usquequo tu luges Saul, cum ego projecerim eum, ne regnet super Israel? Imple cornu tuum oleo, et veni et mittam ad Isai Bethlehemitem, providi enim in filiis ejus mihi regem, » etc. Itaque Saule propter inobedientiam reprobato, misit Deus Samuel ad Isai, et sumpto cornu olei unxit in regem David. Sed videamus eumdem David, quomodo Christum prophetice significaverit. Da
Abbreviated transcription (Latin):
petua. Quicumq enim ad xp̃m
ttansierunt uł transeunt uł transi
bunt. inde non erant: in de. scđm¬
dm̃ di p̃sentiam non scđm generis
humani unam eandemq naturã:
ꝓr sus quicumq ex isrłitis adheren¬
des xp̃o ꝑseuerant in illo: nũquam
erunt cum isrlitis qui eius inimici
usq infinem uite huius ꝑsistunt:
s indiuisione que hic p̾nuntiata
ist ꝑpetuo ꝑmanebunt. Dixitq
samuhel. Adducite ad me agag regẽ
amalech. Et oblatus est ei agag pinguis.¬
simus. & dixit agag. Sicine separat
amara morsi et ait samuhel. Sicut
fecrt absq libis mulieres gladius
tuus: sic absq lib̃is erit inter muli¬
eres mater tua Et infrustra concidit¬
samue̾l agag coram dño in galgalis.
Quando legunt quidam in scripturis.
quod sc̃i nulli hostium parcant. effici¬
untur crudeles & humanum san¬
guinem scitientes dicunt quia et
usti ita pcusserunt hostes ut non
relinqueretur abeis qui saluus fie¬
ret: & non intelligunt inhis uerb̃

Expanded text:
erpetuam. Quicumque enim ad Christum erpetuam. Quicumque enim ad Christum transierunt uel transeunt uel trabunt, inde non erant, inde secundum Dei praescientiam, non secundum generis humani unam eamdemque naturam. Prorsus quicunque ex Israelitis adhaerentes Christo perseverant in illo, nunquam erunt cum Israelitis qui ejus inimici usque in finem vitae hujus esse persistunt; sed in divisione quae hic praenuntiata est, perpetuo permanebunt. « Dixitque Samuel: Adducite ad me Agag regem Amalec. Et oblatus est ei Agag pinguissimus et dixit Agag sicine separat amara mors et ait Samuhel sicut fecit absque liberis mulieres gladius tuus sic absque liberis erit inter mulieres mater tua et in frustSamuel Agag coram Domino in Galgalis, » etc. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcant, efficiuntur crudeles; et humanum sanguinem sitientes, dicunt: Quia et justi ita percusserunt hostes, ut non relinqeretur ab eis qui salvus fieret. Et non intelligunt in his verbis
Abbreviated transcription (Latin):
lem. cum. si tale aliquid cõminas¬
dum. eet. ĩpsi dauid fuerit potus
cõminandum. cuius erat filius
salomon : postremo inter se gens
hebrea duusa non est s in difti¬
renter in eiusdem erroris sotietate dis¬
ꝑsa ꝑterras. Diuisioͣ illa quam ds sub
ꝑsona saulis. illius regni & popłi
figuram. gerentis eidem regno popło¬
q minatus est. eterna atq inmuta¬
bilis significata. ẽ. ꝑ hoc quod ad¬
iuinctum. ẽ. et non conu̾tetur neq
penitebit eum: qm̃ non est sicut
homo ut peniteat eum. ipse mina¬
tur et non ꝑmanet. id ẽ homo mi¬
natur et non ꝑmanet: non autem
ds̃ quem non penitet sicut hominẽ
Ubi enim legitur quod peniteat eũ:
mutatio rerum significatur. in mu¬
tabili p̾sentia manente diuina.
ubigͦ non penicere dicttur non mu¬
itari intelligitur. Prorsus in solubi¬
lem uidemus ꝑ hec uerba ꝓlatã
diuinitus fuisse sententiam. de
ista diuisione popłi ifrł & omino ꝑ¬

Expanded text:
lem, cum, si tale aliquid comminanlem, cum, si tale aliquid comminandum esset, ipsi Dauid fuerit potius comminandum, cuius erat filius Salomon? Postremo nunc inter se gens Hebraea diuisa non est, sed indifferenter in eiusdem erroris societate dispersa per terras. Diuisio uero illa, quam Deus sub persona Saulis, illius regni et populi figuram gerentis, eidem regno populoque minatus est, aeterna adque inmutabilis significata est per hoc, quod adiunctum est: Et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat eum; ipse minatur, et non permanet; id est, homo minatur, et non permanet: non autem Deus, quem non paenitet, sicut hominem. Ubi enim legitur, quod paeniteat eum, mutatio rerum significatur, inmutabili praescientia manente diuina. Ubi ergo non paenitere dicitur, non mutare intellegitur. Prorsus insolubilem uidemus per haec uerba prolatam diuinitus fuisse sententiam de ista diuisione populi Israel et omnino p
Abbreviated transcription (Latin):
nus est: ideo sit suꝑ te iuxta illud
ꝓpheticum aliuo: Bonec ponam õs̃
inimicos tuos sopedibus euis In
quibꝰ est et isrł. Cui suo ꝑsecutori
regnum abstulit xp̃c. quauis fue¬
rit illic et isrł inquo dolus non era
quoddam quasi frumentum illatu
palearum. Ham utiq in de eranrt
apłi. inde cot mres quorum pͥmꝰ
stephanus inde tot eccłe quas apł̃
nificantes dm̃ De qua te non daibi¬
to intellegendum quod sequitur.
Et diuidetur isrł induo. In isrł scilit¬
beram ꝑtinentem. Nam ista duoge¬
nera primum simul erant. uelit
abraham᷑ ad heserat ancillȩ. clonec
sterilis ꝑ xp̃i grãm fecundata cla¬
maret: Eice ancillam & filium&ͥ
Propter peccatum quidem saloma¬
nis regnante filio enuis roboam sci¬
mꝰ isrł in duo fuisse diuisũ añ quã re¬
ꝑseuerasse. habentib singulis part
reges suos donec illa gens tota acha¬
is eẽt ingenti uastatione subu̾sa
atq translata. S hoc quid ad sal¬

Expanded text:
nus est, ideo sit super te, iuxta illud nus est, ideo sit super te, iuxta illud aliud propheticum: Donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus tuis; in quibus est et Israel, cui suo persecutori regnum abstulit Christus; quamuis fuerit illic et Israel. in quo dolus non erat, quoddam quasi frumentum illarum palearum; nam utique inde erant apostoli, inde tot martyres, quorum prior Stephanus: inde tot ecclesiae, quas magnificantes Deum. De qua re non dubito intellegendum esse quod sequitur: Et diuidetur Isrberam pertinentem; nam ista duo genera primum simul erant velut Abraham adhuc adhaereret ancillae, donec sterilis per Christi gratiam fecundata clamaret: Ejice ancillam et filium ejus. Propter peccatum Salomonis, regnante filio ejus Roboam, sci Israel in duo fuisse diuisum adque ita perseuerasse, habentibus singulis partibus reges suos, donec illa gens tota a Chaldaeis esset ingenti uastatione subuersa adque translata. Sed hoc quid ad Sau
Abbreviated transcription (Latin):
eum ipse minatur & non ꝑmanet.
Iste cui non dicitur sꝑnit te dñs
ne sis rex suꝑ isrł et disrupit dñs reg¬
num ab isrł de manu tua hodie.
isrł tanto scilicet temporis spatio
quanto et ipse dauid. et audiuit hoc
pͥmo tempore regni sui. Intelligadꝰ gͦ
ideo diccum. quia nullus de eiꝰ
stirpe fuerat regnaturiis. & respi¬
tiamus ad stirpem dauid unde ex¬
risq latinis codicib legitur. disru¬
pit dñs regnum isrł de manu tuaᷤ
sed sicut a nob̾ positum. est. inuen-¬
tum ingrecis. disrupit dñs regnum
ab isrł demanu tua: & hoc intellegit᷑
de manu tua quod est abisrł̃. Popłi
quoq isrł ꝑsonam figurate gerebat
homo iste: qui populus regnum fue¬
s spitaliter regnaturt. De quo
dum dicitur. et dabit illud ꝓximo
tuo: ad carnis cognationem id refer
bono suꝑ te: potest quidẽ intelle¬
gi meliori te: Nam et quidam sic
sunt interp̃tati: S melius sic acci
pitur bono suꝑ te: ut quia ille bo¬

Expanded text:
eum; ipse mineum; ipse min» Iste cui dicitur: « Spernit te Dominus, ne sis rex super Israel, et disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie, Israel, tanto scilicet temporis spatio, quanto et ipse David, et audivit hoc primo tempore regni sui; intelligamus ideo dictum quia nullus de ejus stirpe fuerat regnaturus, et respiciamus ad stirpem David, unde exrisque Latinis codicibus, legitur: « Disrupit Dominus regnum Israel de manu tua; » sed sicut a nobis positum est inventum in Graecis: « Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua, » et intelligatur, « de manu tua, » quod est, « ab Israel. » Populi quoque Israel personam figurate gerebat homo iste, qui populus regnum fuesed spiritaliter regnaturo. De quo dum dicitur: « Et dabit illud proximo tuo, » ad carnis cognationem id refertbono super te, » potest quidem intelligi, « meliori te; » nam et quidam sic sunt interpretati. Sed melius sic accpitur bono super te, ut, quia ille bo
Abbreviated transcription (Latin):
torum facta. ẽ. ut demonstretur sta¬
bilitatem regni seu sac̾dotii in popło
udeorum fieri non posse: qui uerũ
regem & sacdotem ad se uenientem
dum uidelicet xp̃m recipere noluerẽ
Porro triumphator. in isrł non parcet:
et p enitudine non flectetur. Neq
enim homo. ẽ. ut agat penitentiam.
Criumphator. in isrł dñs ẽ. cui omĩs
uictoria recte ad scribitur quia mu-¬
tabilis non .ẽ. s scđm iusticiam et ue¬
ritatem uniu̾sa diuidicat. Hotan¬
dum autem quod alia edicio habet
& non reuertar inquit samuhel de¬
cum quia spceuisti uerbum dñi &
sp̃uit te dñs. ne sis rex super isrł:
Et conuertit faciem suam samuhel
ut abiret: Et cenuit saul pigͣnulamn
diploidis euts.: & disrupit eam: Et
dixit ad eum samuhel. Disrupit
dñs regnum ab isrł de manu tua
hodie & dabic ꝓximo tuo bono su¬
pen te: Et diuidetur isrł in duo &
non au̾tetur neq penitebit eum:
qm̃ non ẽ. sicut homo ut peniteat

Expanded text:
ntorum facta est: ut demonstretur stantorum facta est: ut demonstretur stabilitatem regni seu sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse, qui verum regem et sacerdotem ad se venientem, Dominum videlicet Christum, recipere noluerunt. « Porro trie non flectetur. Neque enim homo est ut agat poenitentiam, etc. » Triumphator in Israel Dominus est, cui omnis victoria recte ascribitur, quia mutabilis non est, sed secundum justitiam et veritatem universa dijudicat. Notandum autem quod alia editio habet: « Non revertar, inquit Samuel, tecum, quia sprevisti verbum Domini, et spernet te Dominus, ne sis rex super Israel. Et conuertit Samuel faciem suam, ut abiret; et tenuit Saul pinnulam diploidis eius et disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel: Disrupit Dominus regnum ab Israel de manu tua hodie et dabit proximo tuo bono super te, et diuidetur Israel in duo; et non conuertetur neque paenitebit eum; quoniam non est sicut homo, ut paeniteat
Abbreviated transcription (Latin):
pulum. & obedieñ uoci eorum.
s nunc porta queso peccatum ine¬
um & reuertere mecum ut ado¬
rem dnin. Et ait samuhel ad sa¬
ul. Non reuertar decum quia ꝑ¬
iecisti serinonen dĩ & ꝓiecit de
mandatum dnĩ explere non
curauit p̃dicitq eum regnum
amissurum quia rectitudinẽ
mandatorum d̃ĩ sequi noluit
Et merito ille de potestatis culmi¬
ne abicitur. qui rite regimen
tenere nescit. Ipse enim regimi
rat tenet qui se suꝑiori. ꝑ humi¬
litatem ad obediendum subicit.
& inferiori. ꝑ auẽt̾oritatem ad do¬
cendum ante ponit. Si enim saul
dĩ mandatis obediret: rite popło
mitatem pallii eus: que et scissa ẽ.
Et dit ad eum samuhel. Scindit dñs
rignum ifrł ate hodie. et tradidit il¬
lud ꝓrimo tuo meliori te: Nota mis¬
cerium quod sicut in passione dni
pontifex uestimentum suum scin¬
dit ita et rex saul uestem ꝓpħe nẽ
sandere describitur. Per utramq
enim potestatem & regalem uide¬
licet ac sacerdotalem scissio uestim̃¬

Expanded text:
pulum et oboediens voci eorum pulum et oboediens voci eorum sed nunc porta quaeso peccatum meum et revertere mecum ut adorem Dominum et ait Samuhel ad Saul non revertar tecum quia proiecisti sermonem Domini et proiecit te mandatum explere non curavit, praedicitque eum regnum amissurum, quia certitudinem mandatorum Dei sequi noluit. Et merito ille de potestatis culmine abjicitur, qui rite regnum tenere nescit. Ipse enim regimen rite tenet, qui se superiori per humilitatem ad obediendum subjicit, et inferiori per auctoritatem ad docendum anteponit. Si enim Saul Dei mandatis obediret, rite populomitatem pallii ejus, quae et scissa est. Et ait ad eum Samuel: Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo tuo meliori te. » Nota mysterium, quod sicut in passione Domini pontifex vestimentum scidit , ita ex rex Saul vestem prophetae nunc scindere describitur. Per utramque enim potestatem, et regalem videlicet ac sacerdotalem, scissio vestime