comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectionem uͦ facto uniuerso im¬
pletoq iudicio: suõ fines habebunt ci¬
uitates duȩ. Una scilicet xp̃i. altera diabo¬
li: una bonoꝵ. altera maloꝵ: utraq tam̃. et
angłoꝵ et hominum. Istis uoluntas. illis fa¬
cultas non poterit esse ulla peccandi. uł
ulla conditio moriendi. istis in et̾̃na uita
uere feliciterq uiuentib. illis infeliett̃ in
et̃na morte sine moriendi potestate duran

Expanded text:
ost resurrectionem vero factam universo impleto judicio suo fines habebunt civitates duae, una scilicet Christi, altera diaboli; una bonorum, altera malorum; utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi vel ulla conditio moriendi. Istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate
Abbreviated transcription (Latin):
stolicȩ sunt aduersa sententię. qua dic̃tũ
est. Omnes enĩ stabimus ante tribunal xp̃i.
ut referat unusquisq scđm ea quȩ ꝑcorpus ges
meritum sibi quisq dum incorpore uiueret
comparauit: ut ei possent ista ꝓdesse. Non
enĩ omnib ꝓsunt. Et quare ñ omnib ꝓ¬
sunt: nisi ꝓpter differentiam uitȩ quã quis¬
q gessit in corpore: Cum gͦ sacrificia siue

Expanded text:
stolicae sunt adversa sententiae, qua dictum stolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut femeritum sibi quisque cum in corpore viveret, comparavit, ut ei possent ista prodesse. Non enim omnibus prosint. Et quare non omnibus prosunt? nisi propter differentiam vitae quam quisque gessit in
Abbreviated transcription (Latin):
et ultimã resurrectionẽ interpositũ ẽ.
animas abditis receptaculis continet: sic̃
unaqueq digna est uł requie uł erumna.
pro eoqđ sortita ẽ incarne dum uiueret:
eq negandum ẽ defunctoꝵ cxiii.
animas pietate suoꝵ uiuentiũ releua¬
ri: cum ꝓ illis sacrificium mediatoris of¬
fertur. ut elemosinȩ in eccłia fiunt. S eis
hȩc ꝓsunt: qui cum iuiuerent. ut hec sibi
postea possent prodesse meruerunt. Est
enĩ quidam uiuendi modus: nec tambo¬
nus ut non requirat ista post mortẽ:nec
tam malus. ut non e ꝓsint ista post mortẽ
Est uͦ talisimbono. ut ista non requirat: est
et rursus talis inmalo. ut nec hisualeat cum
dehac uita transierit adiuuari. Quo cirea hic
omne meritũ comparat᷑: quo possit post haue
uitam releuari quispiam uł grauari. Nemo
autem se speret. quodhic neglexit. cũ obie¬
rit adño ꝓmereri. Non igit᷑ ista quȩ ꝓ defun¬
c̃tis cõmendandis frequentat ȩccłia. illi apo¬

Expanded text:
et ultimam resurrectionem interpositum est, et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne dum viveret. Neque negandum est defunctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt, qui cum viverent, ut haec sibi postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem; nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem: est vero talis in bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apo
Abbreviated transcription (Latin):
Cumuͦ genꝰ humanũ peccata longe separa¬
uerunt a dõ: ꝑ mediadorem qui solus sine
peccato natus ẽ. et uixit. occisus ẽ. reconcili¬
ari nos oportebat dõ. usq ad carnis resur¬
rectionem inuitam ȩt̾nam: et ut humana
suꝑbia ꝑhumilitatem dei argueret᷑ et sa¬
naret᷑ ac demonstraret᷑ homini quã longe
a dõ recesserat. cũ ꝑ incarnatũ dm̃ reuoca¬
ret᷑. et exemplum obedientiȩ ꝑhominẽ de¬
um contumaci homini preberet᷑. et unige¬
nito suscipiente formam serui quȩ nichil
ante meruerat. fons gr̃ẽ panderet᷑. et car¬
nis etiam resurrectio redemptis ꝓmissa. in
ipso redemptore p̃monstraret᷑. et ꝑeandẽ
naturam quam se decepisse letabat᷑ diabolꝰ
uinceret᷑. nec tam̃ homo głaret᷑. ne iterũ
suꝑbia nasceretur: et siquid aliud de tanto
mediatoris sacramento aꝓficientib uide¬
ri et dicipotest. aut tantum uideri. etiã
dicinon potest. cxii.¬

Expanded text:
Cum vero genus humanum peccata longe separaCum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non potest. C
Abbreviated transcription (Latin):
nrõ. Stipendium. ꝓ oꝑe militiȩ debitũ
redditur: non donat᷑. Ideo dixit stipen¬
dium peccati mors: ut mortẽ peccato ñ
immerito illatam. sed debitam demon¬
straret. Grã uͦ nisi gratis ẽ: grã non est.
Intelligendum est gͥ etiam ipsa hominis
bona merita esse dei munera. Quibus cũ
uita ȩtña redditur: quid nisi grã ꝓ grã red¬
ditur. Sic gͦ factus ẽ homo rectus: ut et
manere in ea rectitudine posset. ñ sine
diuino adiutorio. et suo fieri ꝑuersus
arbitrio. Utrumlibet horum elegisset.
dei uoluntas fieret: aut etiam ab illo aut
certe de illo. Proinde quia suam malu¬
it facere quam dei: de illo facta ẽ uolun¬
tas dei: qui exeadem massa ꝑditionis
quȩ de illus stirpe ꝓfluxit. facit aliud
uas in honorem. aliud in contumeliam:
ꝑiudiciũ: ut nemo gloriet᷑ in homine. ac
ꝑhoc nec in se.
torem dei et hominũ hominẽ iħm xp̃m
moscilicet rectus: mediatore opus ñ erat.

Expanded text:
ro . Stipendium pro opere militiae debitum ro . Stipendium pro opere militiae debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ? Sic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam :per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in se.torem Dei et hominum hominem Jesum Chrmo scilicet rectus, mediatore non opus erat.
Abbreviated transcription (Latin):
bitrio constitutum: ñ tamen iusticiȩ re¬
tinendȩ sufficiebat liberum arbitrium.
nisi participatione immutabilis boni
qui non seipsum ut nichil aliud dicam
uł ñ uescendo possit occidere. ad tenendã
uͦ uitam uoluntas ñ sat ẽ. si adiutoria siue
alimentoꝵ siue quoꝵcunq tutaminũ de¬
sint : sic homo inparadyso ad se occiden¬
dum relinquendo iusticiam idoneus e
retur uia iusticiȩ. parũerat uelle: nisi il¬
le qui eum fecerat adiuuaret.S post
illam ruinam maior est miscdia d̃i: qͣn¬
do et ipsum arbitrium liberandũ ẽ a ser¬
uitute cui dominat᷑ cũ morte peccatum.
Nec omnino ꝑseipsum s ꝑsolam dei grãm.
quȩ infide xp̃iposita ẽ liberatur: ut uo¬
luntas ipsa sicut scriptum ẽ a dnõ p̃pare¬
tur: qua cȩtera dei munera capiant᷑. ꝑquȩ
ueniatur ad munus eternum: cx.
nde et ipsam uitam ȩt̃nam quȩ certe
lat apłs. Stipendium inquit peccati mors:

Expanded text:
bitrio constitutum, tamen justitiae rebitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni emo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erretur vita justitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum liberum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur ad munus aeternum. nde et ipsam vitam aeternam, quae certe lat Apostolus. Stipendium, inquit, peccati mors.
Abbreviated transcription (Latin):
nec ideo libero car ebit arbitrio. Multo
quippe liberius erit arbitrium: qđ omĩ¬
no non poterit seruire peccato.Neq enĩ
culpanda ẽ uoluntas. aut uoluntas ñ ẽ.
aut libera dicendanon est: quabeati eẽ
sic uolumus. ut esse miseri non solũ noli¬
mus. s nequa quam prorsus uelle possi¬
mus. Sicut gͦ anima nr̃a etiam nc̃ nolle
infelicitatem: ita tunc nolle iniquitatem¬
semꝑ habitura ẽ. S ordo p̃termittendus
non fuit. in quo ds̃ uoluit ostendere quã
bonum sit animal rationale. quod etiam
non peccare possit: quamuis sit meliꝰ qͦd
ꝑeccare non possit:
icut minor fuit immortalitas. s tam̃
Ifuit in qua posset etiam ñ mori: quã¬
iis maior futura sit. in qua non possit mo
rum arbitrium: hanc ẽ acceptura ꝑ gra¬
tiam. quã fuerat si non peccasset accep
tura ꝑmeritum. quamuis sine gr̃ã nec
tune ullum meritum esse potuisset:
quia et si peccatum in solo erat libero ar¬

Expanded text:
nec ideo libero carebit arbitrio. Multo nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: icut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit in qua non possit morrum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non ptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero ar
Abbreviated transcription (Latin):
potentem dm̃ uoluisse fieri: factumq ñ eẽ:
quisine ullis ambiguitatib incęlo et int̾ra
sicut ueritas cantat. omnia quęcunq uolu¬
It fecit: ꝓfecto facere noluit. qđ cunq ñ
minem ds̃ in ea salute in qua conditꝰ
erat custodire uoluisset. eumq oportuno
tempore post genitos filios sine interpo¬
sitione mortis ad melioro ꝑduceret. ubi
iam non solum peccatũ committere. sed
nec uoluntatẽ posset habere peccandi: si
ad ꝑmanendũ sine peccato sicut factus
erat. ꝑpetuam uoluntatẽ habiturũ esse
p̃sciret. Quia uͦ eum male usurũ libero
arbitrio. hoc est peccaturum eẽ p̃scie¬
bat : ad hoc potius p̃parauit uoluntatẽ
suam.ut bene ipse faceret etiam de ma
lominus impleret᷑ omnipotentis bona:
ic enim oportebat pͥus hominẽ.cuiii.
fieri. ut et bene uelle posset et male:
Nec gratis. si bene. nec impune simale.
Postea uero sic erit. ut male uelle ñ possit:

Expanded text:
potentem Deum voluisse fieri, factumque non esse: potentem Deum voluisse fieri, factumque non esse: qui sine ullis ambiguitatibus si in coelo et in terra, sicut et Veritas cantat, omnia quaecunque voluit fecit , profecto facere noluit quodcunque nominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de mallominus impleretur omnipotentis bona. Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit,
Abbreviated transcription (Latin):
oraret᷑ pro omnib hominib. et specialit̃
addiderat. ꝓregib. et his qui in sublimi¬
tate sunt: qui putari poterant fastu. et
suꝑbia seculari. fidei xp̃ianȩ humilitatẽ
abhorrere. Proinde dicens.Hoc enim
bonum ẽ coram saluatore nr̃o dõ. id est ut
etiam ꝓtalibus oretur: statim ut desꝑatio¬
nem tolleret. addidit. Qui om̃s homines
uult saluos fieri: et ad agnitionẽ ueritatis
uenire. Hoc quippe ds̃ bonum iudicauit.
ut orationib humilium dignaret᷑ salutẽ
p̃stare sublimium: quod utiq iam uide¬
mus impletum. Isto locutionis mͦ. et dñs ẽ
usus in euangłio: ubi ait phariseis. Decima¬
tis mentam et rutam: et omne olus. Neq
enim pharisei et quȩcunq aliena et omni¬
um ꝑ omnes t̾ras alienigenarum omnia ole¬
ra decimabant. Sicut gͦ hic omne olus.
omne olerũ genus: ita et illic om̃s homines.
omne hominũ genus intelligere possumꝰ.
Et qđ cunq alio modo intelligi potest: dũ
tamen credere non cogamur aliquid omni¬

Expanded text:
al., pro singulis hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt : qui putari poterant fastu et superbia saeculari a fidei Christianae humilitate abhorrere. Proinde dicens: Hoc enim bonum est coram Salvatore nostro Deo , id est ut etiam pro talibus oretur, statim ut desperationem tolleret, addidit: Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium, quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus usus est in Evangelio, ubi ait Pharisaeis: Decimatis mentham et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecunque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus, ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocunque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omni
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hominũ qui ñ illuminet᷑: s quia nisi ab
ipso nullus illummat᷑. Aut certe sic dictũ
est. qui uult om̃s homines saluos fieri. ñ
qͦd nullus hominũ eẽt quem saluũ fieri
nollet. qui uirtutes miraculoꝵ facere nolu¬
it apud eos quos dicit acturos fuisse pęni¬
tentiam si fecisset: s ut om̃s homines om¬
ne genꝰ hominũ intelligamꝰ ꝑ quascunq
differentias distributum. reges. pͥuatos. no¬
biles. ignobiles. sublimes. humiles. doctos
indoctos. integri corporis. debiles. inge¬
niosos. tardiores. fatuos. diuites. pauꝑes.
mediocres. mares. feminas. infantes. pueros
adolescentes. iuuenes.seniores. senes. inlin¬
guis omnib. in morib omnib. in artibus
omnib. inꝓfessionib omnib. in uolun¬
tatũ et inconscientiarũ uarietate innume¬
rabili constitutos: et siquid aliud differen¬
tiarũ est in hominibꝰ. Quid ẽ enĩ eoꝵ. unde ñ

Expanded text:
est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus. Quid est enim eorum unde non
Abbreviated transcription (Latin):
nipotentis dei uoluntas semꝑ inuicta est:
quȩ mala eẽ nunquã potest: quȩ etiã cũ
mala irrogat iusta ẽ: et ꝓfecto quȩ iusta
quid facit. nec nisi uolens quicquã facit:
et omnia quȩcunq uult facit: cuI.¬
c ꝑhoc cum audimus et in sacris litte¬
ris legimus qđ uelit om̃s homines sal¬
uos fieri. quamuis certum sit nobis ñ om̃s
homines saluos fieri: non tamen idõ debe¬
mus omnipotentissimȩ dei uoluntati ali¬
quid derogare: s ita intelligere qͦd scrip¬
tum ẽ. qui om̃s homines uult saluos fie¬
ri. tanquam diceret᷑. nullũ hominẽ ficri
salũu. nisi quem ipse uoluerit: ñ qđ nullus
sit hominũ. nisi quem saluum ficri uelit:
s quod nullus fiat. nisi quẽ uelit: et idõsit
rogandus ut uelit: quia necesse ẽ fieri si
uoluerit. De orando quippe dõ agebat apo¬
stolus: ut hoc diceret. Sic enim intelligi¬
mus et quod in ȩuangłio scriptum ẽ. qui
illuminat omnẽ hominẽ: ñ quia nullus

Expanded text:
 invicta est, quae mala esse nunquam potest, sive etiam dum mala irrogat justa est; et profecto quae justa quid facit, nec nisi volens quidquam facit, et omnia quaecunque vult, facit. Ac per hoc cum audimus, et in sacris litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa p̃dixerat: et tamen ds̃ hec illum
pati uolebat ꝓpter annuntiandã fidẽ
xp̃i: exercens martyrem xp̃i. Neq istam
bonam uoluntatẽ suam impleuit ꝑ xp̃i
las: et ad eum potius ꝑtinebant qͥ nole¬
bant quod ds̃ uolebat. quam illi ꝑ qͦs
uolentes factum ẽ quod uolebat: quia
id ipsum quidem sed ipse ꝑ eos bona. ull
autem mala uoluntate fecerunt:. eu.¬
ed quantelibet sint uoluntates uł angło¬
rum uł hominũ. uł bonoꝵ uł maloꝵ.

Expanded text:
propheta praedixerat ; et tamen Deus haec illum propheta praedixerat ; et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi. Neque istam bonam voluntatem suam implevit per Chrlas, et ad eum potius pertinebant, qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate fecerunt. Sed quantaelibet sint voluntates vel angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
liquando autẽ bona uoluntate homo
se bona multo amplius multoq certius
uoluntate: nam illiꝰ mala uoluntas esse
nunquã ẽẽ potest: tanquã sibonꝰ filius
patrem uelit uiuere. quẽ ds̃ bona uolun¬
tate uult mori. Et rursus fieri potest:
ut hoc uelit homo uoluntate mala. qͦd
ds̃ uult bona: uelut si malus filiꝰ uelit
mori patrem: uelit hoc etiam ds̃. Nem¬
pe ille quod ñ uult ds̃. iste uero id uult
qͦd uult et ds̃: et tamen bone dei uolunta¬
ti pietas illius potius consonat. quamuis
aliud uolentis. quam huiꝰ iðe uolentis
impietas. Tantum inter est qͥd uelle ho¬
mini quid dõ potius congruat. et ad
quem finem suam quisq referat uolunta¬
tem: ut aut approbetur aut improbetur.
Nam ds̃ quasdam uoluntates suas utiq bo¬
nasita implet ꝑ maloꝵ hominũ uolunta¬
Quod tantum bonum factum ẽ: ut apłs
petrus quando id fieri nolebat. sathanas
ab ipso qui occidi uenerat. diceret᷑. Quã
bonȩ apparebant uoluntates pioꝵ fide¬

Expanded text:
liquando autem bona voluntate homo sa al., ipso bona multo amplius multoque certius voluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut approbetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas utique bonas ita implet per malorum hominum voluntaro nobis, quod tantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occidi venerat, diceretur : Quam bonae apparebant voluntates piorum fide
Abbreviated transcription (Latin):
IRopter eos qui cum defendit᷑ dei
grã putantes negari liberũ arbi¬
trium. sic ipsi defendunt liberum
arbitrium.ut negent grãm dei. asserentes
eam scđm merita nr̃a dari. scripsi librum:
cuiꝰ titulus est de grã & libero arbitrio.
Ad eos autem scripsi monachos adrume¬
tinos. in quoꝵ monasterio de hac re cȩpe¬
rat eẽ contentio: ita ut me consulere eoꝵ
aliqui cogerent᷑. Hic liber sic incipit.
Propter eos qui hominis liberum arbitri

Expanded text:
Propter eos qui, cum defenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos qui hominis liberum arbitri
Abbreviated transcription (Latin):
declinant. Idõ uobis dixi. Non decline¬
tis in dexteram neq insinistram: hoc ẽ
nec sic defendatis liberum arbitrium. ut
ci bona oꝑa sine dei grã tribuatis: nec
sic defendatis gratiam. ut quasi de illa secu¬
rimala oꝑa diligatis: quod ipsa grã dei
auertat auobis. Talium quippe uerba si¬
bi ꝓponens apłs ait. Quid gͦ dicemꝰ: ꝑ¬
manebimus inpeccato. ut grã abundet:
Atq his uerbis hominũ errantiũ. et dei gra¬
ciam non intelligentiũ. respondit ut de¬
buit dicens. Absit. Si enim mortui sumꝰ
peccato: quomodo uiuemus in eo:Ni¬
chil dici potuit melius et breuiꝰ. Quid
enim nobis grã dei utilius confert in
hoc p̃senti scło maligno: nisi ut moria¬
mur peccato: Ac ꝑhoc ipsi grẽ inueniet᷑
ingratus: qui ꝓpter illam uult uiuere
inpeccato. ꝑ quã morim᷑ peccato. Ds̃ autẽ
qui diues ẽ in miscđia det uobis et sanũ
sapere: et usq in finem proficient̃ in bo

Expanded text:
declinant ideo uobis dixi: \'Non declinedeclinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam diceret᷑ ei. quomͦ gͦ non uis ut
declinemus ad dexteram. secutꝰ adiunxit.
Ipse autem rectos faciet cursus tuos: itine¬
ra autem tua in pace ꝓducet. Sic gͦ intel¬
lige quod tibi p̃ceptum ẽ. rectos cursus
fac pedib tuis. et uias tuas dirige: ut no¬
ueris cum hoc facis. adnõ dõ tibi p̃stari
ut hoc facias. Et non declinabis addex¬
teram.quamuis ambules inuiis dextris.
non confidens inuirtute tua: & ipse erit
uirtus tua. quirectos faciet cursus tuos.
& itinera tua in pace ꝓducet. Quaꝓpt̃
dilectissimi quicunq dicit uoluntas mea
michi sufficit ad facienda oꝑa bona: de¬
clinat indexteram. S rursus illi quipu¬
tant bonam uitam eẽ deserendam.quan¬
do audiunt sic dei gr̃am p̃dicari. ut creda¬
tur et intelligat᷑ uoluntates hominũ ip¬
sas ex malis bonas facere. ipsas etiã quas
fecerit custodire. &. propterea dicunt fa¬
ciamus mala ut ueniant bona: insinistr̃ã

Expanded text:
tanquam diceretur ei, Quomodo ergo non vis ut tanquam diceretur ei, Quomodo ergo non vis ut declinemus ad dexteram? secutus adjunxit, Ipse autem rectos faciet cursus tuos; itinera autem tua in pace producet. Sic ergo intellige quod tibi praeceptum est, Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige, ut noveris, cum hoc facis, a Domino Deo tibi praestari ut hoc facias; et non declinabis ad dexteram, quamvis ambules in viis dextris, non couirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia ipse fecit uias dextras: id est uias
iustoꝵ: Quȩ sunt utiq oꝑa bona: quȩ pre¬
parauit ds̃ sicut dicit apłs. ut in illis ambu¬
lemus. Uias autem sinistras ꝑuersas. idest
uias impioꝵ. non utiq nouit: quia ñ eas
ipse fecit homini. s homo sibi. Propt̃ qđ
dicit. Odiui autem ego ꝑuersas uias maloꝵ
Ipse sunt asinistris. S respondet᷑ nobis.
Curgͦ dixit ne declines in dexteram neq: in
sinistram. cum potius dicere debuisse uide¬
atur. tene dexteram. et ne declines insini¬
stram: si bonȩ sunt uiȩ quȩ adextris sunt:
Cur putamus: nisi quia ita sunt uiȩ bonȩ
quȩ a dextrissunt. ut in dexteram tamen
declinare non sit bonum: Declinare qͥppe
ille ẽ intelligendus indexteram: qui bona
ipsa oꝑa quȩ aduias dextras ꝑtinent. sibi
uult assignare. non dõ. Et idõ cum dixis¬
set. uias enim quȩ a dextris sunt nouit ds̃.
ꝑuerse autem sunt quȩ asinistris sunt :

Expanded text:
nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias nisi quia ipse fecit uias dextras, id est uias iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sini
Abbreviated transcription (Latin):
postea diceret᷑: ipse autem rectos faciet cur¬
sus tuos. et itinera tua inpace ꝓducet. Noli¬
te gͦ declinare in dexteram neq insinistrã.
quamuis laudentur uiȩ quȩ a dextris ft̃.
et uituperent᷑ quȩ sunt a sinistris. Hoc ẽ
enim propt̃ quod addidit. Auerte autem
pedemtuum auia mala: hoc ẽ asinistra.
Quod manifestat in consequentib dicens
uias ambulare debemꝰ. quas nouit ds̃: de
quib inpsalmo legitur. Nouit dñs uias
iustorum: et uia impiorum ꝑibit Hanc e¬
nim non nouit dñs. quia sinistra ẽ: sicut
dicturus ẽ etiam illis adsinistram constitu
tis. non nouiuos. Quid ẽ autẽ qđ ille non
nouit. quiutiq nouit omniã. siue bona ho¬
minũ siue mala: S quid ẽ non noui uos.
nisitales uos ego non feci: Quemad modũ
illud qđ dictum ẽ de ipso dnõ iħu xp̃o. qr¬
Acꝑhoc quod dictum ẽ. uias quȩ a dextris
sunt nouit dñs. quomodo intelligendũ ẽ.

Expanded text:
postea diceretur: Ipse autem rectos faciet curpostea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producet. te ergo declinare in dexteram, neque in sinistram; quamvis laudentur viae quae a dextris sunt, et vituperentur quae sunt a sinistris. Hoc est enim propter quod addidit, Averte autem pedem tuum a via mala, hoc est, a sinistra: quod manifestat in consequentibus, dicenvias ambulare debemus, quas novit Dominus; de quibus in psalmo legitur, Novit Dominus viam justorum, et via impiorum peribit . Hanc enim non novit Domiminus, quia sinistra est: sicut dicturus est etiam illis ad sinistram consttis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bona hominum siue mala? sed quid est: Non uos noui. nisi \'tales uos ego non feci\'? quem ad modum illud, quod dictum est de ipso domihoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ut in bono ꝑseueranter ꝓficiat. siue ad bo¬
num sempiternum ꝑueniat: ubi iam ñ
timeat ne deficiat. Uos quoq carissimi
etiam inhac epła exhortor. qđ nos omnes
exhortatur apłs. non plus sapere quã opor¬
tet sapere. sed sapere ad temꝑantiam: sicut
unicuiq ds̃ partitus ẽ mensuram fidei. At¬
tendite quid ꝑ salomonẽ moneat sp̃s sc̃s.
Rectos cursus inquit fac pedib tuis. et ui¬
as tuas dirige: ne declines in dexterã. neq
insinistram. Auerte autem pedem tuũ auia
mala. Uias enim quȩ a dextris sunt nouit
dñs: ꝑuerse uero sunt quȩ a sinistrissunt.
Ipse autem rectos faciet cursus tuos: itine¬
ra autẽ tua in pace ꝓducet. Inhis uerbis
scẽ scripturȩ considerate fr̃s: quia si ñ eẽt
liberũ arbitrium: non diceret᷑ rectos cur¬
sus fac pedibus tuis. et uiastuas dirige. ne
declines in dexteram neq insinistram. Et
tamen sine dei grã si posset hoc fieri. non

Expanded text:
ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bout in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. uos quoque, carissimi, etiam in hac epistula exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ne declines in dexteram neque in sinistram. auerte autem pedem tuum a uia mala. uias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae uero sun t, quae a sinistris sunt. ipse autem rectos faciet cursus tuos. itinera autem tua in pace producet. in his uerbis sanctae scripturae considerate, fratres, quia, si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursudeclines ad dexteram, neque ad sinistram . Et tamen sine Dei gratia si posset hoc fieri, non
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Ubi etiam demonstrauimus quomͦ
admonuerit idem gloriosissimꝰ martyr
etiam ꝓ inmmicis nrĩs qui nondum in xͣ
crediderunt: nos ut credant orare debere.
Quod utiq mnaniter fieret: nisi ȩccłia cre¬
deret etiam malas atq infideles hominũ
uoluntates. ꝑ dei grãm in bonum posse
conuerti. S hunc librum scĩ cipriani. qͥa
dixerunt etiam illic apud uos esse: ñ misi¬
mus. Meam quoq epłam ad sixtum roma¬
nȩ ȩccłiȩ prb̃rm datam. quam secũ ad nos
attulerunt. legimus cum eis: et ostendimꝰ
adũsꝰ eos ẽẽ conscriptã. quidicunt gratiam dei
scdm merita nr̃a dari: hoc est aduersus eos¬
dempelagianos. Quantum potuimus
ergo egimus cum istis et ur̃is et nr̃is fr̃ib.
ut infide sana catholica ꝑseuerent: que ne¬
q liberum arbitriũ negat. siue inuitam
bonam siue in malam: neq tantum ei tri¬
buit. ut sine dei grã ualeat aliquid. siue
ut ex malo conuertatur inbonum. siue

Expanded text:
mus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo mus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanae ecclesiae presbyterum, datam; quam secum ad nos adtulerunt, legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, egimus cum istis et uestris et nostris fratribus, ut in fide sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia in dei miscđia. pelagiane heresis
uenena repulerit. Quod enim scriptum
est ad papam innocentiũ romanȩ urbis
ep̃m. de concilio prouincie carthaginen¬
sis. et de concilio numidiȩ. et aliquan¬
to diligentius aquinq epĩs. et quȩ ipse
ad tria ista rescripsit. item quod pape
rosimo de africano concilio scriptum ẽ. ei¬
q rescriptum aduniuersos totius orbis e¬
piscopos missum. et qđ posteriore coneilio
plenario totius africȩ contra ipsum erro¬
rem breuiter constituimus. et supra me¬
moratũ librũ meũ quemmͦ ad uos scrip¬
si: hȩc omnia et inp̃senti legimꝰ cũ ipsis.
et ꝑeos misimus uobis. Legimus eis etiã
librũ beatissimi martyris &priani de ora¬
tione dominica: et ostendimus quẽad
modũ docuerit omnia quȩ ad mores nr̃os
ꝑtinent. quib recte uiuimꝰ. a patre nr̃o
qui in cęlis est ẽẽ poscenda: ne de libero
p̃sumentes arbitrio. a diuina grã decida¬

Expanded text:
ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et de concilio Numidiae et aliquanto diligentius a quinque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decida
Abbreviated transcription (Latin):
scđm originis. uerum etiam scđm ꝓpriȩ
uoluntatis merita. iudiciũ reportabunt.
Boni uͦ etiam ipsi quidem scđm suȩ bo¬
nȩ uoluntatis merita. p̃mium conseqͦn¬
tur: s etiam ipsam bonam uoluntatẽ.
ꝑ dei grãm consecuti sunt: ac sic impletͦ
quod scriptum ẽ. ira et indignatio. tri¬
bulatio et angustia. inomnẽ animã ho¬
minis operantis malũ. iudei pͥmũ et gre¬
ci.⁊ gła autem et honor & pax omni ope¬
ranti bonum: iudeo pͥmum & greco. De
qua difficillima questione. hoc ẽ de uo¬
luntate et gr̃a. non opus habui etiam in
hac epła diutius disputare: qm̃ et aliã
iam eis dederam. tanquam citius reditu¬
ris. Et scripsi ad uosetiam librum: quẽ
si adiuuante dño diligenter legeritis.
& uiuaciter intellexeritis: nullas existi¬
mo inter uosde hac re dissensiones ulteriꝰ
iam futuras. Portant autem secum et alia
quȩ uobis dirigenda esse credidimꝰ: qͥb
cognoscatis quẽadmodum catholica

Expanded text:
secundum originis uerum etiam secundum propriae secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gratiam consecuti sunt. ac sic impletur, quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica
Abbreviated transcription (Latin):
cum sunt: augustinus in do¬
mino salutem. Crescomum felicem. et
alium felicem dei seruos. qui ex urã con¬
gregatione adnos uenerunt: nob̾cum
egisse pascha nouerit caritas ur̃a. Quos
idõ teniumus aliquanto diutius: ut
instructiores ad uos redirent aduersus
nouos hercticos pelagianos.In quoꝵ
crrorem cadit. quiputat scđm aliqua
merita humana dari grãm dei: que so¬
iudicium dñs uenerit non iudicari ho¬
minẽ scd̃m oꝑasua. qui iam ꝑ etatem uti
potuit libero uoluntatis arbitrio: nichi¬
lominus in errore ẽ. Soli enĩ paruuli qͥ
nondum habent oꝑa ꝓpria uł bona uł
mala. scđm solum originale peccatum
damnabunt᷑: quib ꝑ lauaerũ regene¬
rationis non subuenit gr̃a saluatoris.
Ceteri autem om̃s qui iam utentes libero
arbitrio. sua ꝓpria peccata originali pec¬
cato insuꝑ addiderunt. si de potestate
tenebrarũ ꝑ grãm dei non eruunt᷑. nec
transferuntur adregnum xp̃i: non solũ

Expanded text:
CUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOCUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, quae soiudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
popło: et stulti aliquando sapite. Eo ip¬
so quippe quo p̃ceptum et imperatum
est ut intelligamus atq sapiamus. obe¬
dientiam nr̃am requirit: quȩ nulla po¬
test esse. sine libero arbitrio. Sedsi pos¬
set hoc ipsum sine ad iutorio grẽ fieri
ꝑ liberum arbitrium. ut intelligeremus
atq saperemus: non diceret᷑ ad. Da michi
intellectum. ut discam mandata tua. Ne¬
q in euangłio scriptum eẽt. Tunc ape¬
ruit illis sensum: ut indelligerent serip¬
turas. Nec iacobus apłs diceret.Siquis
autẽ ur̃m indiget sapientia: postulet a dõ
qui dat omnib affluenter et non imppe¬
rat. et dabitur ei. Potens est autem adñs.
qui et uobis donet et nobis: ut de urã
pace et pia consensione. nuntiis celerri¬
mis gaudeamus. Saluto uos non solũ
meo nomine. sed etiam fr̃m qui mecũ
sunt: et rogo ut ꝓnobis concorditer at¬
q instanter oretis. Sit uobiscum dns:¬
ño dilectissimo. & inxp̃i¬
III membris honorando fr̃i

Expanded text:
populo, et stulti aliquando sapite. eo ippopulo, et stulti aliquando sapite. eo ipso quippe, quo praeceptum atque imperatum est. ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangelio scriptum esset: Tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, nec Iacobus apostolus diceret: Si quis autem uestrum indiget sapientia. postulet a deo. qui dat omnibus affluenter et non inproperat, et dabitur ei. potens est autem dominus, qui et nobis donet et nobis, ut de uestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. saluto uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum doNO DILECTISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI
Abbreviated transcription (Latin):
epła sua. qua ꝓpter inquit carissimi hec
expectantes. satis agite inuiolati & imma¬
culati apud eum reꝑiri in pace: & dnĩ nr̃i
patientiam salutem existimate. sicut et di
omnib epłis: loquens in eis dehis in qui¬
bus sunt quȩdam difficilia intellectu. qͣ
indocti et instabiles homines puertunt.
sicut et cȩteras scripturas ad ꝓpriũ suũ
interitum. Cauete gͦ quod tantus apłs
tam terribiliter dicit ⁊ et ubi sentitis ñ
uos intelligere. interim credite diuinis
eloquiis: quia et liberum hominis ẽ ar¬
bitrium. & grã dei. sine cuiꝰ adiutorio libe¬
rum arbitrium. nec conuerti potest ad dm̃.
nec ꝓficere in dõ: & quod pie creditis. ut
etiam sapienter intelligatis orate. Et ad
hoc ipsum enim. id est ut sapienter intelli¬
gamus: est utiq liberũ arbitrium. Nisi
enim libero arbitrio intelligeremꝰ atq sa¬
peremus: non p̃ciperet᷑ dicente scriptu¬
ra. Intelligite gͦ qui insipientes estis in¬

Expanded text:
epistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec epistula sua: Quapropter, inquit, carissimi, haec expectantes satis agite inuiolati et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et dilomnibus epistulis loquens in eis de his. in quibus sunt quae dam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum inter itum. Cauete ergo, quod tantus apostolus tam terribiliter dicit, et, ubi sentitis non uos intellegere, interim credite diuinis eloquiis. quia et liberum hominis est arbitrium et gratia dei, sine cuius adiutorio liberum arbitrium nec conuerti potest ad deum nec proficere in deum, et, quod pie creditis, ut etiam sapienter intellegatis, orate. et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intellegamus, est utique liberum arbitrium. nisi enim libero arbitrio intellegeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente scriptura: Intellegite ergo, qui insipientes estis
Abbreviated transcription (Latin):
dem pelagianos hereticos diligentius¬
et plenius nosse possetis: sed festinauerunt
fr̃s. qui ex numero urõ ad nos uenerunt. ꝓ
quos uobis non rescripsimus ista. sed serip¬
simus. Nullas enim ad nos ur̃ȩ caritatis lit¬
teras attulerunt. Tamen suscepimus eos.
qm̃ simplicitas eoꝵ satis indicabat. nichũ
illos nobis potuisse confingere. Ideo au¬
tem festinauerunt. ut apud uos agerent
pascha : quo possit adiuuante dnõ tã
sc̃s dies. uram pacem quam dissensionem
potius inuenire. Melius autem faceretis.
quod multum rogo: si ipsum aquo uos di¬
cunt fuisse turbatos. ad me mittere ñ gra¬
uemini. Aut enim non intelligit librum
meũ: aut forte ipse non intelligit᷑: qͣndo
difficilimam questionem et paucis intel¬
ligibilem soluere atq enodare conatur.
Ipsa ẽ enimquestio degrã dei: que fecit
ut homines non intelligentes. putarent
apłm paulum dicere faciamꝰ mala. ut
ueniant bona. Unde apłs petrus in scda

Expanded text:
dem Pelagianos haereticos, diligentiusdem Pelagianos haereticos, diligentiuset plenius nosse possetis, sed festinauerunt fratres, qui ex numero uestro ad nos nenerant, per quos uobis non rescripsimus ista, sed scripsimus, nullas enim ad nos uestrae caritatis litteras adtulerant; tamen suscepimus eos, quoniam simplicitas eorum satis indicabat nihil illos nobis potuisse confingere. ideo autem festinauerunt, ut apud uos agerent pascha, quo possit adiuuante domino tam sanctus dies uestram pacem quam dissensionem potius inuenire. Melius autem facietis, quod multum rogo, si ipsum, a quo dicunt se fuisse turbatos, ad me mittere non grauemini. aut enim non intellegit librum meum aut forte ipse non intellegitur. quando difficillimam quaestionem et paucis intellegibilem soluere atque enodare conatur. ipsa est enim quaestio de gratia dei, quae fecit, ut homines non intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde apostolus Petrus in secunda
Abbreviated transcription (Latin):
domino gloriantur. Propter qđ ego in hac
ma scripturarũ scãrum quȩ ibi potestis
inspicere. et bonaoꝑa nr̃a. et pias oratio¬
nes. et rectam fidem. nullomͦ in nobis eẽ
potuisse. nisihec acciperemus ab illo. de
quo dicit apłs iacobus. omne datũ opti¬
mum. & omne donũ ꝑfectum desursũ ẽ.
descendens a patre luminũ: nequis quã
dicat meritis operũ suoꝵ. ut meritis ora¬
tionum suarũ. uł meritis fidei suȩ. sibi
traditam dei grãm:⁊ et putetur uerũ esse.
quod illi heretici dicunt. grãm dei scd̃m
merita nr̃a dari. quod omnino falsissimi
est: non quia nullum ẽ meritũ. uł bo¬
num piorum. uł malum impioꝵ. Alio
p̃ueniet me: ut iustificetur impius. hoc
est ex imꝑio fiat iustus. & incipiat habe¬
re meritum bonum. quod dominus co¬
ronabit. quando iudicabitur mundus.
Multa erant quȩ uobis mittere cupiebã.
quib lectis totam ipsam causam quȩ con¬
cilis episcopalibus acta est aduersis eos¬

Expanded text:
Domino gloriantur. 4. Propter quod ego in hac Domino gloriantur. 4. Propter quod ego in hac nia sanctarum Scripturarum, quae ibi potestis inspicere, et bona opera nostra, et pias orationes, et rectam fidem nullo modo in nobis esse potuisse, nisi haec acciperemus ab illo, de quo dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum ; ne quisquam dicat meritis operum suorum, vel meritis orationum suarum, vel meritis fidei suae, sibi traditam Dei grquod illi haeretici dicunt, gratiam dei secundum merita nostra dari, quod omnino falsissimum est, non quia nullum est meritum uel bonum piorum uel malum impiorum - aldia eius praeueniet me, ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa erant, quae uobis mittere cupiebam, quibus lectis totam ipsam causam, quae conciliis episcopalibus acta est aduersus eos
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo gloriet᷑ in homine. Et alio loco.
Qui gloriat᷑ inquit: in dnõ gloriet᷑. Illi
uͭ heretici seipsos a seipsis iustos fieripu¬
tantes. quasi hoc eis non as̃ dederit. sed
ipsi sibi: nonutiq in domino. sed insemet¬
ipsis gloriantur. Talibus enim dicit apo¬
stolus. Quis enim te discernit: Quod idõ
dicit: quia de massa illius ꝑditionis quȩ fa¬
cta est ex adam. non discernit hominẽ. ut eũ
faciat uas inhonorem. non incontumeliã.
nisi s̃. S qm̃ homo carnalis & mnaniter
inflatus. cum audisset. quis enim te discer¬
nit.posset respondere ut uoce uł cogita¬
tione et dicere. discernit me fides mea. dis¬
cernit me oratio mea. discernit me iusti¬
cia meaꝰ. mox apłs occurrit cogitationib
eius. ce dixit. Quid enim habes qđ ñ acce¬
pisti: Si autem accepisti⁊ quid gloriaris
quasi non acceperis: Sic enim gloriant᷑
quasi non acceperint. qui se a se ipsis iusti¬
ficari putant: ac ꝑhoc in semetipsis ñ in

Expanded text:
Nemo glorietur in homine . Et alio loco, Nemo glorietur in homine . Et alio loco, Qui gloriatur, inquit, in Domino glorietur . Illi vero haeretici se ipsos a se ipsis justos fieri putantes, quasi hoc eis non dederit Deus, sed ipsi sibi, non utique in Domino, sed in semetipsis gloriantur. Talibus enim dicit Apostolus, Quis enim te discernit? Quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat vas in honorem, non in contumeliam, nisi Deus. Sed quoniam homo carnalis et inaniter inflatus cum audisset, Quis enim te discernit? posset respondere vel voce vel cogitatione, et dicere, Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me justitia mea; mox Apostolus occurrit cogitationibus ejus, et dixit, Quid enim habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Sic autem gloriantur quasi non acceperint, qui se a se ipsis justificari putant; ac per hoc in semetipsis, non in