comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽ pauli quȩ ad philemonẽ
scribatur. aut si etiã pauli sit ni¬
chil habere quod edificare nos
possit. et aplerisq ueteribus re¬
pudiatam. dum commendandi tan¬
tum scribit officio non docendi.
Aut econtrario qui germanę au¬
ctoritatis eam eẽ defendunt. di¬
cunt nunquã in toto orbe acun¬
ctis eccliis fuisse susceptam nisi
pauli apłi crederetur: et hac le-¬
ge nec scdam quidem ad timo¬
theum et ad galathas eos debe-¬
re susciꝑe. de quibus et ipsi hu¬
manȩ inbecillitatis exempla ꝓ¬
tulerunt. Penulam quam reli¬
qui troade apud carpum. ue¬
niens tecum defer. et utinam
excidantur qui uos conturbãt.
inueniri plura et ad romanos
et ad cȩteras eccłas. maximeq
ad corinthios remissius. et coti¬
diano pene sermone dictata in
quibus apłs loquatur s ȩteris
aũt ego dico non dñs. Quas ẽt
ipsas quia aliquid tale habeant
aut pauli epłas non putandas:
aut si istȩ recipiuntur recipiendã

Expanded text:
non esse Pauli, quae ad Philemonem non esse Pauli, quae ad Philemonem scribitur: aut etiam si Pauli sit, nihil habere quod aedificare nos possit; et a plerisque veteribus repudiatam, dum commendandi tantum scribatur officio, non docendi. At econtrario qui germanae auctoritatis eam esse defendunt, dicunt numquam in toto orbe a cunctis Ecclesiis fuisse susceptam, nisi Pauli apostoli crederetur: et hac lege ne secundam quidem ad Timotheum, et ad Galatas eos debere suscipere, de quibus et ipse humanae imbecillitatis exempla protulerit: Penulam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens tecum affer; et: Utinam excidantur qui vos conturbant. Inveniri plurima et ad Romanos, et ad caeteras Ecclesias maximeque ad Corinthios remissius et quotidiano pene sermone dictata, in quibus Apostolus loquatur: Caeteris autem ego dico, non Dominus. Quas et ipsas quia aliquid tale habent, aut Pauli epistolas non putandas: aut si istae recipiuntur, recipiendam
Abbreviated transcription (Latin):
ui nolunt inter epłas
te dixisse: quia neq humana in¬
becillitas unũ tenorẽ scĩ sp̃s ferre
potiusset: neq huuis corpusculi
prandium. cibĩ caꝑe. esurire. sa¬
ciari. ingesta digerere. ex hausta
complere. Taceo de cȩteris quȩ ex¬
quisite et coacte replicant ut af¬
firment fuisse aliquod tempus in
quo paulus dicere non auderet
queritis eius qui in me loquitur
liqui troade apud carpum. ueni¬
ens tecum affer. Et illud ad gala¬
thas. utinam excidantur qui uos
conturbant. Et in hac ipsa epła.
simul aũt et prepara michi hospi¬
cidisse. unde sepius scriptum fera
quemlibet alium ꝓpħarum. qͥa
post expletum uaticinium rursum
in semet reuertens. homo commu¬
nis fieret e ꝓpħa. et excepto dño
uidisset sp̃m sc̃m descendentem
et manentem in eo ipsum ẽẽ cog¬
nosceret. Ex quo ostendĩ suꝑ mul
tos quidẽ descendere sp̃m sc̃m̃.
sed ꝓprie hoc eẽ saluatoris insig¬
ne quia ꝑmaneat in eo. his et cȩ-¬
teris istiusmodi uolunt aut epłam

Expanded text:
ui nolunt inter Epistolas te, dixisse: quia nec humana imbecillitas unum tenorem sancti Spiritus ferre potuisset: nec hujus corpusculi prandium, cibum capere, esurire, saturari, ingesta digerere, exhausta complere; taceo de caeteris, quae exquisite et coacte  Al. coacta replicant: ut affirment fuisse aliquod tempus in quo Paulus dicere non auderet: quaeritis ejus qui in me loquitur liqui Troade apud Carpum, veniens tecum affer . Et illud ad Galatas: Utinam et excidantur qui vos conturbant . Et in hac ipsa Epistola: Simul autem et praepara mihi hospiaccidisse: unde saepius scriptum feratquemlibet alium prophetarum: quia post expletum vaticinium, rursum in semet revertens, homo communis fieret e propheta; et excepto Dominvidisset Spiritum sanctum descendentem et manentem in eo, ipsum esse cognosceret . Ex quo ostendit  Altos quidem descendere Spiritum sanctum; sed proprium hoc esse Salvatoris insigne, quia permaneat in eo. His et caeteris istiusmodi, volunt aut Epistolam
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam. et ꝑsequebatur eccłam.
et lapidantium stephanum uesti¬
menta seruabat: cum in tantum
odii contra saluatorem instigarus
ex arserat ut litteris asacerdotib
acciꝑet ꝑgens damascum ad eos
qui in xp̃m crediderant uincien¬
dos: Aut ullas poterat habere
Aut estuantem flammam restin¬
guere uoluptatum cum non eẽt
templum dĩ: Quȩ aũt maior po¬
test eẽ malitia et inuidia quam
contra absentes epłas sumere. et
ubiq xp̃i uastare discipłos. nol¬
le ipsum saluum fieri et cęteris
qui salui eẽ poterant inuidere:
odisse xpianos. et consequenter
ab om̃ibus odiũ ꝓmereri: Quis
aũt maior error et in obedientia
et uecordia quam post quam res¬
pirauit dies et preterierant um¬
brȩ legem abolitam uelle seruare
et dicere. ne abtredaueris. ne con¬
tigeris. ne gustaueris. et apparente
solido et uiri li cibo infantiȩ cu¬
ꝑe lacte potari ir: Diligentius at¬
tendamus et inueniemus in p̃senti

Expanded text:
scientiam; et persequebatur Ecclesiam: scientiam; et persequebatur Ecclesiam: et lapidantium Stephanum vestimenta servabat? cum in tantum odii contra Salvatorem instigatus exarserit, ut litteras a sacerdotibus acciperet, pergens Damascum ad eos qui in Christum crediderant vinciendos? Aut ullas poterat habere aut aestuantem flammam restinguere voluptatum, cum non esset templum Dei? Quae autem major potest esse malitia et invidia, quam contra absentes epistolas sumere, et ubique Christi vastare discipulos; nolle ipsum salvum fieri: et caeteris qui salvi esse poterant, invidere: odisse Christianos et consequenter ab omnibus odium promereri? Quis autem major error, et in obedientia, et vecordia, quam postquam respiravit dies, et praeterierunt umbrae, Legem abolitam velle servare, et dicere: Ne attrectaveris, ne contigeris, ne gustaveris, et apparente solido cibo et virili, infantiae lacte cupere potari? Diligentius attendamus, et inveniemus in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
possiderent. Et certe legimus eũ
scđm iusticiam quȩ in lege est
sine querela fuisse circumcisum
octaua die. ebreum ex ebreis se¬
cundum legem phariseum de
tribu beniamin: eruditum ad
pedes gamalielis. et ab infantia
sacris luteris institutum. Ad quos
respondetur. Iudeos qui ante ad¬
uentum saluatoris et passionem
eius et resurrectionem in lege uer-¬
sati sunt licet non plenam attam̃
aliqua ex parte habuisse iusticiã:
sicut symeon quoq et anna ꝓpħes
intemplo dĩ seruiens ẽ reꝑta. Post¬
quam uero populus clamauit
crucifige crucifige eum. non ha¬
bemus regem nisi cȩsarem. et
sanguis eus suꝑ nos et suꝑ fili¬
os nr̃os. et ablatum ẽ ab eis regnũ
dĩ et triditum ẽ. genti facienti
fructus euis: ex eo temꝑe qui in
xp̃m non credidit fuit stultus. er¬
rabundus. incredulus. et seruiens
uariis uoluptatibus. An non uob̾
uidetur paulus fuisse stultus quan¬
do habebat zelum dĩ sed non scd̾i

Expanded text:
possiderent. Et certe legimus eum possiderent. Et certe legimus eum secundum justitiam quae in Lege est sine querela fuisse circumcisum octava die : Hebraeum ex Hebraeis, secundum Legem Pharisaeum, de tribu Benjamin, eruditum ad pedes Gamalielis, et ab infantia sacris Litteris institutum . Ad quod respondetur, 732 Judaeos qui ante adventum Salvatoris et passionem ejus, et resurrectionem in Lege versati sunt, licet non plenam, attamen aliqua ex parte habuisse justitiam: sicut Simeon quoque et Anna prophetissa in templo Dei serviens est reperta. Postquam vero populus conclamavit, Crucifige, crucifige eum; non habemus regem nisi Caesarem : et: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros , et ablatum est ab eis regnum Dei, et traditum genti facienti fructus ejus: ex eo tempore qui in Christum non credidit, fuit stultus, errabundus, incredulus, et serviens variis voluptatibus. An non nobis  Al. vobis videtur Paulus fuisse stultus, quando habebat zelum Dei, sed non secundum
Abbreviated transcription (Latin):
imuriȩ uicem non rependimus. ip¬
sa oꝑa nociora unuiersis fiant. Po¬
test aliquis ob ̃ iactantiam et
opinionem uulgi auramq popu¬
larem sun ulare apud quosdam
mansuetudinẽ et fingere bonitatẽ.
Sed ubi non ẽ uera et genuna et
solida mansuetudo: nescio an
cum Ieẽ mansuetum possit
om¬
nibus ꝑsuaderi. Fuimꝰ¬
et nos aliquando stulti.
in¬
obedientes. errantes. ser¬
entes desideriis et uo¬
tatibus uariis. in mali¬
et in inuidia agentes.
odiosi et odientes alterutrum.⁊
Cum aut bonitas et humanitas
ficati illius gr̃a heredes effitiam
scđm spem uite eterne. Querat
aliquis quomodo paulus fuerit
stultus. incredulus. errans. et ser¬
uiens uanis desideriis. et uolup¬
tatibus. inmalitia et in inuidia¬
odiosus et odiens. ante quam salua¬
toris nr̃i bonitas atq clementia
ꝑ lauachrum scde regenerationis
eum saluum faceret non ex iusti¬
ciȩ oꝑibus quȩ fecerat sed ex mi¬
consecuti. spem uitȩ in ꝑpetuũ

Expanded text:
injuriae vicem non rependimus, ipinjuriae vicem non rependimus, ipsa opera notiora universis fiant. Potest aliquis ob jactantiam et opinionem vulgi auramque popularem simulare apud quosdam mansuetudinem, et fingere bonitatem. Sed ubi non est vera et genuina et solida mansuetudo, nescio an eum esse mansuetum possit omnibus persuaderi. Fuimenim aliquando et nos stulti, inobedientes, errantes, serentes desideriis et votatibus variis, in maliet in invidia agentes, odiosi, odientes alterutrum. Cum autem bonitas et humanitas ficati illius gratia, haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae. Quaerat aliquis quomodo Paulus fuerit stultus, incredulus, errans, et serviens variis desideriis et voluptatibus in malitia, et in invidiaodiosus, et odiens, antequam Salvatoris nostri bonitas atque clementia per lavacrum secundae regenerationis eum salvum faceret: non ex justitiae operibus quae fecerat, sed ex miconsecuti, spem vitae in perpetuum
Abbreviated transcription (Latin):
eis qui maledictione sunt digni.
Longum ẽ si nunc enumerem qͦ¬
modo iacob qui ad benedictionẽ
uocauerat filios dicens. ut bene¬
dicam uobis: postea quasi in be¬
uedictione consociet. maledictus
furor eorũ quia procax. Et ipse
diis loquatur ingenesi: maledicta
terra in oꝑib tuis. Hoc nunc tan¬
tum dixisse sufficiat: quod blas¬
phemare xp̃i discipłos non opor¬
tet. nec quod additur eẽ litigio
sos. Si enĩ sumus filii pacis et uo¬
lumus suꝑ nos pacẽ requiescere.
et accessimus ad ierłm celestem
que ex pace nom̃ accepit: cum
his qui oderunt habeamus pacẽ.
et quantũ in nobis ẽ. cũ om̃ibus
hominibus paccati simus. non
solum cum modestis sed etiã cũ
rixosis: quia nulla uirtus ẽ fer¬
re mansuetos. locumq demus irȩ.
omnẽ ostendentes mansuetudinẽ
ad om̃s homines: non quo uanę
gle desiderio nos eẽ mansuetos
om̃ibus hominib ostendere debe¬
amus: sed dum om̃s ferimus et

Expanded text:
eis qui maledictione sunt digni . eis qui maledictione sunt digni . Longum est si nunc enumerem quomodo Jacob, qui ad benedictionem vocaverat filios , dicens: ut benedicam vobis, postea quasi in benedictione consociet, maledictus furor eorum, quia procax: et ipse Dominus loquatur in Genesi: Maledicta terra in operibus tuis . Hoc nunc tantum dixisse sufficiat, quod blasphemare Christi discipulos non oportet: nec quod additur, esse lsos; si enim sumus filii pacis, et volumus super nos pacem requiescere, et accessimus ad Jerusalem coelestem, quae ex pace nomen accipit, cum his qui oderunt pacem habeamus pacem: et quantum in nobis est, cum omnibus hominibus pacati simus, nosolum cum modestis, sed etiam cum rixosis; quia nulla virtus est ferre mansuetos: locumque demus irae, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines: non quod vanae gloriae desiderio nos esse mansuetos omnibus hominibus ostendere debeamus: sed dum omnes ferimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
chil quasi nouũ sustineant: sed
eis preparata sint om̃ia. Neminẽ
quoq blasfemare. non simplicit̃
accipitur: nec enĩ ut neminẽ ho¬
minẽ blasphemare. sed ab solute
neminẽ non angłm. non aliquam
creaturam dĩ. Omĩa quippe quȩ
adõ facta sunt: ualde bona. Quan¬
do michael arcangłs cum diabo¬
lo disputabat de moysi corpore
non fuit ausus inferre iuditium
blasfemiȩ: sed dixit. Imꝑet tibi
ds̃. Si gͥ michael non fuit ausus
diabolo et certe maledictione dig¬
nissimo uidicium inferre blasfe¬
mie: quanto magis nos ab om̃i
maledicto puri eẽ debemus: Me¬
rebatur diabolus maledictum:
sed ꝑ os arcangłi blasfemia exi¬
re non debuit. Relege ueteres
libros et uide quȩ tribus in mon¬
te garizim constitute sint ut
benedicerent popło. et quȩ in
monte altero ut
maledicerent. ru¬
ben qui maculauerat thorũ
parentis. Et ⁊ abulon nouissimus
filius liȩ et ancillarũ liberi inmon
te ebal ponuntur ut maledicant

Expanded text:
hil quasi novum sustineant, sed hil quasi novum sustineant, sed eis praeparata sint omnia. Neminem quoque, blasphemare, non simpliciter accipitur. Nec enim ait, neminem hominem blasphemare: sed absolute, neminem: non angelum, non aliquam creaturam Dei. Omnia quippe quae a Deo facta sunt, valde bona sunt. Quando Michael archangelus cum diabolo disputabat de Moysi corpore, non fuit ausus inferre judicium blasphemiae, sed dixit, imperet tibi Deus . Si igitur Michael non fuit ausus diabolo, et certe maledictione dignissimo, judicium inferre blasphemiae: quanto magis nos ab omni maledicto puri esse debemus? Merebatur diabolus maledictum: sed per archangeli os blasphemia exire non debuit. Relege veteres libros, et vide quae tribus in mente Garizin constitutae sint, ut benedicerent populo, et quae in monte altero, ut maledicerent. Ruben, qui maculaverat thorum parentis, et Zabulon novissimus filius Liae, et ancillarum liberi, in monte Ebal  Al. Eliel ponuntur, ut maledicant
Abbreviated transcription (Latin):
oportet dõ magis quam hominib
hoc ipsum & de seruis incelligamꝰ
apud dños. et de uxoribus apud
uiros. et de filiis apud parentes. qd̾
in illis tantum debeant dñis. uiris.
parentibus ẽẽ subiecti: quȩ contra
dĩ mandata non ueniant. Quod uͦ
sequitur paratos eẽ. duppliciter le¬
gendum: ut uł sub audiatur ad
ome opus bonum paratos eẽ. uł
certe cum suꝑioribus copulato
hoc quod ait. obedire ad om̃e opꝰ
bonum: Et huc usq finito. qua¬
si aliud ꝓpͥum et speciale p̃cep¬
tum sit paratos eẽ. iuxta illud
quod in leuitico scriptũ ẽ. hircũ
qui emutitur maledicta populi
sustinentem tradi in manus homi¬
nis parati. Siquis gͦ paratus est
illum indesertum. et ibi eum dis¬
ꝑdat et quantũ in se ẽ. sortem
maledictionis
cum obedierit om̃i oꝑi bono etiã
paratus erit. Potest aũt et aliter ac¬
cipi paratos ẽẽ ut om̃ia quȩciunq
euenire possunt sibi in animo pre¬
figurent. Et cum acciderint: ni¬

Expanded text:
oportet Deo magis quam hominibus oportet Deo magis quam hominibus . Hoc ipsum et de servis intelligamus apud dominos, et de uxoribus apud viros, et de filiis apud parentes, quod in illis tantum debeant dominis, viris, parentibus esse 730 subjecti, quae contra Dei mandata non veniunt. Quod vero sequitur: Paratos esse, dupliciter legendum, ut vel subaudiatur, ad omne opus bonum paratos esse: vel certe cum superioribus copulato hoc quod ait, obedire ad omne opus bonum, et hucusque finito, quasi aliud proprium et speciale praeceptum sit, paratos esse, juxta illud quod in Levitico scriptum est: Hircum qui emittitur maledicta populi sustinentem, tradi in manus hominis parati . Si quis ergo paratus est, illum in desertum, et ibi eum disperdat, et quantum in se est, sorte maledictionis cum obedierit, omni operi bono etiam paratus erit. Potest autem et aliter accipi, paratos esse: ut omnia quaecumque evenire possunt, sibi in animo praefigurent: et cum acciderint, ni
Abbreviated transcription (Latin):
conturbaret: ita ut ad dñm qͦq
nr̃m referretur hȩc questio. licet
cesari dari tributum an non:
Quibus diis prudent̃ cauteq res¬
pondens ait. Reddite quȩ sunt
cȩsaris cesari: et que sunt dĩ dõ.
Cui responsioni paulus apłs con¬
gruenter docet principatibus.
et potestatib credentes debere ẽẽ
subiectos. ax kai quippe quȩ le¬
guntur ingreco magis principatꝰ
quam principes sonant: et ipsam
significant potestatem. non eos
qui in potestate sunt homines.
Sed quia dixerat ammone illos
principatib et potestatibis subdi¬
tos eẽ. poterat his qui tormenta
formidant occasio ad negandum
dari. dum uixta apłi dictum se
assererent principatib et pote¬
statibus eẽ subiectos. et facere qd̃
uiberent: ꝓpt̾ea subiecit obedi¬
re ad om̃e opus bonum. Si bonum ẽ
quod precipit imꝑator et preses. ui¬
bentis obsequere uoluntati: sin uͦ
malũ et contra din sapit. responde
ei illud de actibus apłoꝵ. Obedire

Expanded text:
conturbaret: ita ut ad Dominum quconturbaret: ita ut ad Dominum quoque nostrum referretur haec quaestio: Licet Caesari dare tributum, an non ? Quibus Dominus prudenter, cauteque respondens ait: Reddite quae sunt Caesaris, Caesari: et quae sunt Dei, Deo . Cui responsioni Paulus apostolus congruens, docet principatibus et potestatibus credentes debere esse subjectos. Ἀρχαὶ quippe quae leguntur in Graeco, magis principatus quam principes sonant: et ipsam significant potestatem, non eos qui in potestate sunt homines. Sed quia dixerat, Admone illos, principatibus et potestatibus subditos esse: poterat his qui tormenta formidant, occasio ad negandum dari: juxta Apostoli dictum se assererent principatibus et potestatibus esse subjectos, et facere quod juberent; propterea subjecit: Obedire ad omne opus bonum. Si bonum est quod praecipit imperator et praeses, jubentis obsequere voluntati. Sin vero malum, et contra Deum sapit: responde ei illud de Actibus apostolorum: Obedire
Abbreviated transcription (Latin):
Fobedire. ad om̃e opus bonũ para¬
tos cẽ. Neminem blasfemare. nõ¬
Sẽẽ litigiosos. eẽ modestos. om̃em
Fostendentes mansuetudinẽ ad
Noms homines. Tale quid et ad ro¬
manos scribitur. Om̃is anima po¬
testatib suꝑiorib subdita sit. Non
ẽ eni potestas nisi adõ. Quod qui¬
dem p̃ceptum et hic et ibi ꝓptea
puto editum. quia uidę galilei
ꝑ illud tempus dogma adhuc
uigebat et habebat plurunos sec¬
tatores. Cuiꝰ et in actibus apłorũ
fit mentio scriptura referente.
Ante hos enĩ dies surrexit theo¬
das dicens quendã ẽẽ se magnũ.
cui appositi sunt uiri quasi tria
milia. Et post hunc surrexit indi
ebus census udas galileus. Qui inter
cȩtera hoc quasi. ꝓbabile ꝓferebat
ex lege. nullum debere dñm nisi so¬
lum dm̃ uocari. et eos qui adtem¬
plum decimas deferrent. cȩsari tri¬
buta non reddere. Quȩ heresis in¬
tantum creuerat. ut etiã pharise¬
orum et multam partem populi

Expanded text:
obedire: ad omne opus bonum paraobedire: ad omne opus bonum paratos esse: neminem blasphemare, non litigosos esse: esse modestos, omnem ostendentes mansuetudinem ad omnes homines. Tale quid et ad Romanos scribitur: Omnis anima potestatibus superioribus subdita sit. Non est enim potestas nisi a Deo . Quod quidem praeceptum, et hic, et ibi propterea puto editum, quia Judae Galilaei per illud tempus dogma adhuc vigebat, et habebat plurimos sectatores, cujus et in Actibus Apostolorum fit mentio, Scriptura referente: Ante hos enim dies surrexit Theodas, dicens, quemdam se esse magnum: cui appositi sunt viri quasi tria millia ; et, post hunc surrexit in ebus census Judas Galilaeus: qui inter caetera hoc quasi probabile proferebat ex Lege, nullum debere Dominum nisi solum Deum vocari: et eos qui ad templum decimas deferrent, Caesari tributa non reddere. Quae haeresis intantum creverat, ut etiam Pharisaeorum et multam partem populi
Abbreviated transcription (Latin):
ut possis ab aliquo merito con¬
sonat sicut stoici tam̃ asserunt
qui distingunt inter uerba subti¬
liter. cum quis confidens sibi se
alio eẽ meliorẽ. despicit eũ quem
inferiorem putat. et suꝑ id ẽ plꝰ
sapiens humiliorẽ estimat dig¬
num eẽ contemptu. Tale quid
intumescens suꝑbiȩ uanitate et
cȩlũ ipsum solemq despiciens
apud grecos quidam dixisse de¬
latine possumus dicere. scando
ꝑaerem. et pluris me noui ẽẽ quã
sum habet. Nemo eorũ qui in ȩc¬
clesia sunt te segniter agente sic
uiuat ut se putet eẽ meliorem.
Qualis eñi ȩdificatio erit disci¬
puli suntelligat magistro se esse
maiorẽ: Unde non solum episco¬
pi. prb̾ri et diaconi debent mag¬
noꝑe ꝓuidere ut cunctũ popłm
cui p̃sident conuersatione et ser¬
mone precedant: uerũ et inferior
gradus. exorcistȩ. lectores. editui.
et om̃s omino qui domui dĩ ser
quam clericos. Admone illos prin¬
cipibus potestatib subditos eẽ.

Expanded text:
ut possis ab aliquo merito conut possis ab aliquo merito consonat, sicut Stoici tamen asserunt, qui distinguunt inter verba subtiliter, cum qui confidens sibi, se alio esse meliorem, despicit eum quem inferiorem putat, et super, id est, plus sapiens, humiliorem existimat dignum esse contemptu. Tale quid intumescens superbiae vanitate, et coelum ipsum, solemque despiciens apud Graecos quidam dixisse deLatine possumus dicere, Scando per aerem, et pluris me novi esse novi sum habet: Nemo eorum qui in Ecclesiis sunt, te segniter agente sic vivat, ut se putet esse meliorem. Qualis enim aedificatio erit discipuli, si se intelligat magistro esse majorem? Unde non solum episcopi, presbyteri et diaconi debent magnopere providere ut cunctum populum cui praesident, conversatione et sermone praecedant: verum et inferior gradus, exorcistae, lectores, aeditui, et omnes omnino qui domui Dei servquam clericos. Admone illos principibus et potestatibus subditos esse,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aũt non fortuito et ut libet
paulus apłs non solum nominib
et uerbis. uerũ etiã p̃positionib
diuersis utatur. ꝓuarietate causa¬
rum. ꝑspicuum fieri poterit. et ex
eo quod ait mulier eñi ex uiro.
uir uero ꝑ mulierem: et alibi quia
ex eo. et ꝑ eum et in ipso sunt om¬
nia. Necnon et illud. Paulus apłs
non ab hominibus neq ꝑ homi¬
nem. Estimamus itaq Ratadro¬
Nncyi ad contemptum ꝓprie ꝑ¬
tinere. uł cum quis inter ȩculeũ
laminasq distentus contempnit
dolorẽ. et nec uidicis commina¬
tionem. nec circumstantis popu¬
li fremitũ ꝑtimescit: sed ꝓcon¬
fessione martyrii uniuersa sup¬
plicia contempnit et despicit.¬
Econtrario aũt ẽ et malus contẽp¬
tus. de quo et abacuc sp̃u sc̃õ in
se loquente testatur. Uidete con¬
et disꝑdimini. Iuxta quod ad ti¬
motheũ quoq scriptum diximꝰ
nemo adolescentiam tuã contẽp¬
nat. id ẽ nolo te talem exhibeas

Expanded text:
Quod autem non fortuito, et ut libet, Quod autem non fortuito, et ut libet, Paulus apostolus, non solum nominibus et verbis, verum etiam praepositionibus diversis utatur pro varietate causarum, perspicuum fieri poterit ex eo quod ait: Mulier enim ex viro, vir vero per mulierem . Et alibi: Quia ex eo et per eum et in ipso sunt omnia . Nec non et illud, Paulus apostolus non ab hominibus, neque per hominem . Existimamus itaque καταφρόνησιν ad contemptum proprie pertinere, vel cum quis inter eculeum laminasque distentus, contemnit dolorem, et nec judicis comminationem, nec circumstantis populi fremitum pertimescit: sed pro confessione martyrii, universa supplicia contemnit et despicitEcontrario autem est et malus contemptus, de quo et Abacuc, Spiritu sancto in se loquente, testatur: Videte conet disperdimini . Juxta quod ad Timotheum quoque scriptum diximus: Nemo adolescentiam tuam contemnat , id est, Nolo te talem exhibeas
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. Ad timotheũ quoq al¬
teram consolationem et increpa-¬
tionem alteram legimus dicen¬
te apło. Insta oportune inportu¬
ne. argue. increpa. consolare. Et
ibi quidẽ increpatio ante assu¬
mitur. et postea consolatione se¬
ueritas temꝑatur: hic uero ante
uult discipulos consolari. et si ñ
ꝓfecerint consolando tunc corri¬
pi: et corripi cum om̃i imꝑio.
Sic eñi intelligo hoc quod dictũ
ẽ increpa cum om̃i imꝑio: ut
specialit ad increpationẽ et non
adduo suꝑiora in commune re¬
feratur. Neq eñi conuenit dice¬
re consolare cum om̃i imyio.
& loquere cum omni imperio. sed
tantummodo increꝑa cum omni
ni imꝑio. Nemo te contempnat.
Estimet aliquis hoc ipsum nunc
ad titũ scribi quod ad timotheũ
dictum ẽ. nemo ad olescentiam tu¬
am contempnat: nos uero uixta
greci sermonis differentiam aliud
ta. quod hic scribitur. et aliud
um dictum ẽ. et p̃positiones. nepi.
uł kata sensum facere diuersum.

Expanded text:
loquitur. Ad Timotheum quoque alloquitur. Ad Timotheum quoque alteram consolationem, et increpationem alteram legimus, dicente Apostolo: Insta opportune, importune, argue, increpa, consolare . Et ibi quidem increpatio ante assumitur, et postea consolatione severitas temperatur. Hic vero ante vult discipulos consolari, et si non profecerint consolando, tunc corripi, et corripi cum omni imperio. Sic enim intelligo hoc quod dictum est: Increpa cum omni imperio, ut specialiter ad increpationem, et non ad duo superiora in commune referatur. Neque enim convenit dicere, consolare cum omni imperio, et loquere cum omni imperio, sed tantummodo, increpa cum omni imperio. Nemo te contemnat. Existimet aliquis hoc ipsum nunc ad Titum scribi quod ad Timotheum dictum est: Nemo adolescentiam tuam contemnat . Nos vero juxta Graeci sermonis differentiam, aliud τω, quod hic scribitur, et aliud um dictum est, 728 et praepositiones περὶ, vel κατὰ, sensum facere diversum.
Abbreviated transcription (Latin):
ex posumus. Nuicqͥd eñi egregi¬
um ẽ et p̃cipuũ: extra om̃ia ẽ
et suꝑ om̃ia. Hȩc loquere et ex¬
hortare. et increpa cum om̃i in¬
perio.Tria posuit. loquere. exhor¬
tare. increpa. Et quidẽ in eo quod
ait loquere: addoctrinam uidet᷑
eẽ referendum. Quod uero intu¬
aliud quoddã ingreco significat.
pe magis consolationẽ quam ex¬
hortationem sonat. Hoc uerbo et
suꝑuis de adolescentib ẽ locutꝰ.
Iuuenes similiter consolare pudi¬
cos eẽ in om̃ibus. De quo nos in
suo loco ita ut in latino legitut
quasi ex hortare scriptum eẽ exp̃s¬
simus. Consolatur igitur audien¬
tem qui dicit. rogamus ꝓ xp̃o re¬
conciliamini dõ: et seipsum hu¬
miliat et subicit. ut lucrifatiat
quem consolatur. Quod uero ter¬
cium ẽ increpa. consolationi mi¬
chi uidetur eẽ contrariũ: ut
quicumq consolationem con¬
tempserit increpatione sit dignꝰ
et mereatur audire. Obliti estis
consolationis quȩ uobis ut filiis

Expanded text:
exposuimus. Quidquid enim egregiexposuimus. Quidquid enim egregium est et praecipuum, extra omnia est, et super omnia. Haec loquere et exhortare, et increpa cum omni imperio. Tria posuit, loquere, exhortare, et increpa. Et quidem in eo quod ait, loquere, ad doctrinam videtur esse referendum. Quod vero intualiud quoddam in Graeco significat pe magis consolationem quam exhortationem sonat. Hoc verbum et superius de adolescentibus est locutus: Juvenes similiter consolare, pudicos esse in omnibus. De quo nos in suo loco ita ut in Latino legitur, quasi exhortare scriptum esse, expressimus. Consolatur igitur audientem, qui dicit: Rogamus pro Christo, reconciliamini Deo , et seipsum humiliat et subjicit, ut lucrifaciat quem consolatur. Quod vero tertium est, increpa, consolationi mihi videtur esse contrarium, ut quicumque consolationem contempserit, increpatione sit dignus, et mereatur audire: Obliti estis consolationis, quae vobis ut filiis
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ qͥd̃ aquila et quinta editio. eĩc¬
tuaginta uero et theodocio. Nexi¬
oyciacaloN. transferentes commu¬
tationem sillabe fecerunt non
sensus. Symmachus igitur ꝓeo
Pro quo uerbo in alio uolumine
latino sermone utens. peculiarẽ
redemit nos sanguine suo ut si¬
bi. xp̃ianum populũ peculiarem
faceret:. Qui peculiaris ẽẽ tunc
posset. si bonoꝵ oꝑum emulator
existeret. Unde et illud quod in
euangło scđm latinos int̾pretes
scriptũ ẽ. panẽ nr̃m cotidianũ
da nobis hodie. meluis in greco
id ẽ. precipuũ. egregium. peculia¬
rem: eum uidelicet qui de celo des¬
cendens ait. Ego sum panis uiuus¬
qui de cȩlo descendi. Ab sit quippe
ut nos qui in crastinum cogitare
ꝓhibemur de pane isto qui post
paululum coquendus et abicien¬
dus ẽ in secessum in prece dñica
rogare ubeamur. Nec multum
uioycion. Prepositio enĩ tantum¬
modo ẽ mutata non uerbũ. Quidã
etuoycion estimant in oratione
multũ ab eo sensu differt quem

Expanded text:
 726 Aquila et quinta Editio, tuaginta vero et Theodotio, περιουσιασμὸν transferentes, commutationem syllabae fecere, non sensus. Symmachus igitur pro eo pro quo verbo in alio volumine Latino sermone utens, peculiarem redemit nos sanguine suo, ut sibi Christianum populum peculiarem faceret, qui peculiaris tunc esse posset, si bonorum operum aemulator existeret. Unde et illud quod in Evangelio secundum Latinos interpretes scriptum est: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie , melius in Graeco id est, praecipuum, egregium, peculiarem, eum videlicet qui de coelo descendens, ait: Ego sum panis qui de coelo descendi . Absit quippe ut nos, qui in crastinum cogitare prohibemur, de pane isto qui post paululum concoquendus et abjiciendus est in secessum, in prece Dominica rogare jubeamur. Nec multum ριούσιον: praepositio enim tantummodo est mutata, non verbum. Quidam ἐπιούσιον existimant in oratione multum ab eo sensu differt quem
Abbreviated transcription (Latin):
te placare si uera ẽ. aut si falsa le¬
niter ate et placabilit̃ emendari:¬
Ncorreptionem deuita. sciens quod
Nsubuersus ẽ eiusmodi. et delin¬
quit qui ẽ asemet ipso dampna¬
tus. Nomen hereseos et in epła
ad corinthios ponitur. Oportet
eñi et hereses in uobis eẽ. ut pro¬
bati quiq manifesti fiant. Et
ad galachas inter carnis oꝑa nu¬
merantur. Manifesta aũt sunt
oꝑa carnif. Que sunt. fornicatio.
inmunditia. luxuria. idolatria.

Expanded text:
te placare, si vera est, aut si falsa, lete placare, si vera est, aut si falsa, leniter a te et placabiliter emendaricorreptionem devita: sciens quod subversus est ejusmodi, et delinquit qui est a semetipso damnatus. Nomen haereseos, et in Epistola ad Corinthios ponitur: Oportet enim et haereses in nobis esse, ut probati quique manifesti fiant . Et ad Galatas inter carnis opera numeratur: Manifesta autem sunt opera carnis: quae sunt fornicatio, immunditia, luxuria, id
Abbreviated transcription (Latin):
legales penitus respuende sunt:
et uideoꝵ stulticie relinquende.
Sunt eñi inutiles et uanȩ: quȩ
tantum speciem scientie habent.
Cȩterum nec dicentib nec audien¬
tibus ꝓsunt. Quid enim michi
ꝓdẽ scire quot annos uixerit ma¬
tusalam. quoto ętatis suȩ anno
salomon sortitus sit conuigem.
ne forsitan roboam undecimo ȩca¬
tis illius anno natus ẽẽ credatur.:
et multa istiusmodi quȩ aut dif¬
ficile ẽ inuenire ꝓpter librorum
uarietatem. et dum paulatim de
inemendatis in emendata scri¬
buntur. errores inolitos: aut eti¬
am si inuenerimus magno studio
et labore: nichil ꝓfutura cogno¬
iumus. frequenter accidit ut ha¬
beamiis pugnas legis non obde¬
siderium ueritatis sed ob iactan¬
tiam glȩ dum apud eos qui au
diunt docti uolumus estimari.
aut certe ex hoc rumusculo tur¬
pia sectamur lucra. Quid enim
ꝓdẽ spumantibus labiis et latra¬
tu garrire canum. cum simplex
et moderata responsio aut possit

Expanded text:
legales penitus respuendae sunt, legales penitus respuendae sunt, et Judaeorum stultitiae relinquendae. Sunt enim inutiles et vanae, quae tantum speciem scientiae habent: caeterum nec dicentibus, nec audientibus prosunt. Quid enim mihi prodest scire quot annos vixerit Mathusalem, quoto aetatis suae anno Salomon sortitus sit conjugem, ne forsitan Roboam undecimo aetatis illius anno natus esse credatur? et multa istiusmodi, quae aut difficile est invenire propter librorum varietatem, et dum paulatim de inemendatis inemendata scribuntur errores inolitos: aut etiam si inveniremus magno studio et labore, nihil profutura cognovimus. Frequenter accidit ut habeamus pugnas Legis, non ob desiderium veritatis; sed ob jactantiam gldiunt, docti volumus aestimari, aut certe ex hoc rumusculo turpia sectamur lucra. Quid enim prodest spumantibus labiis et latratu garrire canum, cum simplex et moderata responsio possit
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cum corda simplicium ꝑuer-¬
tisset: quasi ex additis et oraculo
deferebat quasdam ut sibi uide¬
batur solutiones cum magis de¬
buerit iusticiam et miscđiam et
dilectionem dĩ querere. et post
tare. Satis forsitan de ębreorum
suꝑcilio et plusquam necesse fu¬
erit dixerimus: sed occasio nob̃
data ẽ. de genealogiis. et conten¬
tione. et rixis que ex lege ueni¬
unt disserendi. Dialectici quorũ
aristociles princeps ẽ. solent ar¬
gum̃tationum retia tendere: et ua¬
gam rethoricȩ libertatem insillo¬
gismorum spineta concludere. Hi
gͦ qui in eo totos dies et noctes ste¬
terunt ut uł interrogent uł respon¬
deant uł dent ꝓpositionẽ uł ar¬
cipiant assumant confirment
atq concludant. quosdam con¬
tentiosos uocant: qui ut libet ñ
ratione sed stomacho disputent
litigantium. Si gͥ illi hoc fatiunt
quorũ ꝓprie ars contentio ẽ: qͥd
debet facere. xp̃ianus nisi omĩno
fugere contentionem: Rixȩ qͦq

Expanded text:
qui cum corda simplicium perverqui cum corda simplicium pervertisset quasi ex adytis et oraculo deferebat quasdam, ut sibi videbatur, solutiones, cum magis debuerit justitiam et misericordiam, et dilectionem Dei quaerere, et post tare. Satis forsitan de Hebraeorum supercilio et plusquam necesse fuerit dixerimus: sed occasio nobis data est, de genealogiis et contentione et rixis, quae ex Lege veniunt, disserendi. Dialectici, quorum Aristoteles princeps est, solent argumentationum retia tendere, et vagam rhetoricae libertatem 736 in syllogismorum spineta concludere. Hi ergo qui in eo totos dies et noctes terunt, ut vel interrogent, vel respondeant, vel dent propositionem, vel accipiant, assumant, confirment, atque concludant, quosdam contentiosos vocant, qui ut libet, non ratione, sed stomacho disputent litigantium. Si igitur illi hoc faciunt, quorum proprie ars contentio est, quid debet facere Christianus nisi omnino fugere contentionem? Rixae quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Hec in mortale illud ingenium
suo nobis labore donauit: ut
non magnoꝑe ꝑtimescamus suꝑ¬
cilium uideorũ solutis labiis et ob¬
torta lingua. et stridente saliua
et rasa fauce gaudentib. Est illis¬
nos qui latini sumus latina no¬
mina et origines de lingua nr̃a
mus: ita illi aparua ętate uerna¬
cula sui sermonis uocabula ꝑitis
exordio adam usq ad extremũ
zorobabel omĩum generationes
ita memoriter uelociterᷤ ꝑcur¬
runt. ut eos suũ putes referre
nomen. Hoc nos qui aut alias
luteras didicimus aut certe se¬
ro credidimus in xp̃m. aut etiam
sin fantes sumꝰ ȩcclȩ mancipati.
magis scripturarũ sensum quam
uerba sectamur. Si forte non ita
ferendis et insupputatione anst¬
norum et in nepotib. ab nepoti-¬
res. Audiui ego quendã de ębre¬
is qui se rome in xp̃m credidisse
simulabat. de genealogiis dñi
quod uidelic&e asalomone usq
ad ioseph nec numero sibi nec uo¬
cabuloꝵ equalitate consentiant.

Expanded text:
Haec immortale illud ingenium Haec immortale illud ingenium suo nobis labore donavit, ut non magnopere pertimescamus supercilium Judaeorum; solutis labiis, et obtorta lingua, et stridente saliva, et rasa fauce gaudentium. Est et illism sicut nos qui Latini sumus, Latina nomina et origines de lingua nostra hmus: ita illi a parva aetate, vernacula sui sermonis vocabula penitiexordio Adam usque ad extremum Zorobabel, omnium generationes ita memoriter velociterque percurrunt, ut eos suum, putes referre nomen. Hoc nos qui aut alias litteras didicimus, aut certe sero credidimus in Christum, aut etiam si infantes sumus Ecclesiae mancipati, magis Scripturarum sensum quam verba sectamur: si forte non ita ferendis, et in supputatione annorum, et in nepotibus et abnepotires. Audivi ego quemdam de Hebraeis, qui se Romae in Christum credidisse simulabat, de genealogiis Dominquod videlicet a Salomone usque ad Joseph, nec numero sibi, nec vocabulorum aequalitate consentiant:
Abbreviated transcription (Latin):
possident. Isaac et syon ꝑsade
scribuntur.lsrł ꝑ sẏn. et ta¬
men non sonat hoc quod
Seon rex amorreorũ. ꝑ sameth
litteram et ꝓnuntiatur et scribit.
Si gͦ anobis hec nominũ et lin¬
guȩ idiomata ut uidelicet bar¬
bara non ita fuerint expressa
ut exprimuntur ab ebreis. soleĩ
cachinnum attollere et iurare
se penitus nescire quod dicimꝰ.
Unde et nobis cure fuit om̃s
ueteres legis libros quos uir do¬
ctus ad amantius in exampla di¬
gesserat de cȩsariensi bibliothe¬
ca descriptos ex ipsis autenticis
emendare: in quibus et ipsa e¬
brea ꝓpriis sunt caracteribus
uerba descripta. et grecis literis
tramite expressa uicino. aquila
etiã. symmachiis. septuaguita qͦq
et theodocio suũ ordinem tenent.
Nonnulli uero libri et maxime
hi qui apud hebreos uersu com¬
positi sunt tres alias editiones ad¬
ditas habent: quam quintam. et
sextam et septimam translatio¬
nem uocant. auctoritatem sine
nominib int̾pretum consecutas.

Expanded text:
possident. Isaac et Sion per SADE possident. Isaac et Sion per SADE scribitur: Israel per SIN, et tamen non sonat hoc quod ex Amorrhaeorum, per SAMECH litteram et pronuntiatur et scribitur. Si igitur a nobis haec nominum et linguae idiomata, ut videlicet barbara, non ita fuerint expressa, ut exprimuntur, ab Hebraeis, solent cachinnum attollere, et jurare se penitus nescire quod dicimus. Unde et nobis curae fuit omnes veteris Legis libros, quos vir doctus Adamantius in Hexapla digesserat, de Caesariensi bibliotheca descriptos, ex ipsis authenticis emendare, in quibus et ipsa Hebraea propriis sunt characteribus verba descripta; et Graecis litteris tramite expressa vicino. Aquila etiam et Symmachus, Septuaginta quoque et Theodotio suum ordinem tenent. Nonnulli 735 vero libri et maxime hi qui apud Hebraeos versu compositi sunt, tres alias editiones additas habent: quam quintam, et sextam, et septimam translationem vocant: auctoritatem sine nominibus interpretum consecutas.
Abbreviated transcription (Latin):
tant et putant legis habere no¬
ticiam. si nomina teneant sin-¬
gulorũ. Quȩ quia barbara suł
et ȩthimologias eorũ non noui¬
mus. plerumq corrupte ꝓferun¬
tur anobis. Et si forte erraueri¬
mus in accentu. in extensione
et breuitate sillabȩ. uł breuia
ꝓducentes uł ꝓducta breuian¬
tes. solent irridere nos imꝑiciȩ¬
maxime in aspirationib et qui¬
busdam cum rasura gulȩ lute¬
ris ꝓferendis. Hoc aũt euenit
quod septuaginta int̾pretes ꝑ
quos in grecum sermonẽ lex di¬
una translata ẽ specialit̃ hẽch
litteram et aĩn et ceteras istiuis¬
modi quia cum duplici aspiratio¬
ne in grecam linguam transfer¬
re non poterant. aliis litteris ad¬
ditis expresserunt. uerbi causa
ut rac̃hel rachel dicerent. et hĩe¬
riõ hierico. et hebron chebron.
et seor segor. In aliis uͦ conatus
iste deficit. Nam nos et
greci unam tantum litteram .s.
habemus. illi uero tres: samech.
sade. et sin. quȩ diuersos sonos

Expanded text:
tant et putant Legis habere notant et putant Legis habere notitiam, si nomina teneant singulorum: quae quia barbara sunt, et etymologias eorum non novimus, plerumque corrupte proferuntur a nobis. Et si forte erraverimus  Al. erravimus in accentu, in extensione et brevitate syllabae, vel brevia producentes, vel producta breviantes, solent irridere nos impemaxime, in aspirationibus, et quibusdam cum rasura gutturis literis proferendis. Hoc autem evenit, quod septuaginta interpretes, per quos in Graecum sermonem Lex divina translata est, specialiter in Heth literam et Ain, et caeteras istiusmodi, qui cum duplici aspiratione in Graecam linguam transferre non poterant aliis litteris additis expresserunt. Verbi causa, ut Rahel, Rachel dicerent: et Jeriho, Jericho: et Hebron, Chebron: et Seor, Segor: in aliis vero eos conatus iste deficit  Al. defecit. Nam nos et Graeci unam tantum litteram s, habemus, illi vero tres, SAMECH, SADE, et SIN: quae diversos sonos
Abbreviated transcription (Latin):
dmn. Iudei praue querunt dm̃
sꝑantes se eum inuenire posse si¬
ne xp̃o. Heretici uano sermonum
strepitu concrepantes querunt
quem inuenire non possunt. Phi¬
losophi qͦq et barbari de deo
uaria sentientes quesierunt dm̃:
sed quia non recte quesierunt
fuerunt eorũ fatuȩ questiones.
putantiũ dm̃ humanis sensib
posse comphendi. Abhis igitur
paulus nos reuocat questioni¬
bus. Ceterum ad sapientes et
quȩ scripturarũ auctoritate
sunt fultȩ magis cohortatur et
ꝓuocat p̾ceptorũ non nescius
saluatoris in quibus ait. Querite
et inuenietis. pulsate et apietur
uobis: petite et dabitur uobis. Om
rietur ei. Modo non sit corpus
nr̃m subditum peccatis: et in-¬
gredietur in nos sapientia. Exer-¬
ceatur sensus mens cotidie diui¬
na lectione pascatur: et questi¬
ones nr̃ȩ stultȩ non erunt que¬
stiones. Quod aũt ait genealo¬
gias et contentiones et rixasquȩ
ueniunt ex lege deuita: ꝓprie
pulsat uidȩos qui in eo se iac¬

Expanded text:
Deum. Judaei prave quaerunt Deum, Deum. Judaei prave quaerunt Deum, sperantes se eum invenire posse sine Christo. Haeretici, vano sermonum strepitu concrepantes, quaerunt quem invenire non possunt. Philosophi quoque et barbari de Deo varia sentientes, quaesierunt Deum. Sed quia non recte quaesierunt, fuerunt eorum fatuae quaestiones, putantium Deum humanis sensibus posse comprehendi. Ab his igitur Paulus nos revocat quaestionibus. Caeterum ad sapientes, et quae Scripturarum auctoritate 734 sunt fultae, magis cohortatur et provocat, praeceptorum non nescius Salvatoris, in quibus ait: Quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis, petite et dabitur vobis. Omnrietur ei ; modo non sit corpus nostrum subditum peccatis, et ingredietur in nos sapientia. Exerceatur sensus, mens quotidie divina lectione pascatur: et quaestiones nostrae stultae non erunt quaestiones. Quod autem ait: Genealogias et contentiones et rixas, quae veniunt ex Lege, devita, proprie pulsat Judaeos, qui in eo se jac
Abbreviated transcription (Latin):
sum credere: et ut credunt cęte¬
ri confirmare. Non solum aũt
hoc. sed et hoc cum ceteris his
qui uoluerint credere confirman¬
dum ẽ. Quaꝓpter ait. & de his
uolo te confirmare. Qui aũt ista
uera ẽẽ crediderint necesse ẽ ut
curam habeant bonoꝵ oꝑum:
ꝑ quȩ hereditas dĩ et spes uitȩ
p̃paratur eternȩ. Et pulchre ut
maiorẽ fidẽ faceret non dixit
qui credunt hominibus: sed
qui credunt dõ. Necesse ẽ enim
ut curam bonoꝵ oꝑum habeant:
quȩ adimpleta et om̃i studio ꝑ¬
petrata bona sunt utiliaq cre¬
dentibus. Stultas aũt questiones.
et genealogias et contentiones et
pugnas quȩ uenunt ex lege de¬
uita. Sunt quippe inutiles et ua¬
ne. Quia multiplices et diuersȩ
sunt questiones. ꝓptea salomon
de his qui quererent dm̃ locutus
ẽ dicens. Recte aũt querentes eũ:
inuenerunt pacem. Qui igitur
diñ non recte querunt: pacẽ in¬
uenire non possunt. Plurima ex¬
empla sunt querentiũ non recte

Expanded text:
sum credere, et ut credant caetesum credere, et ut credant caeteri, confirmare. Non solum autem hoc, sed et hoc cum caeteris his qui dum est. Quapropter ait: « Et de his volo te confirmare. » Qui autem ista vera esse crediderint, necesse est, ut curam hper quae haereditas Dei, et spes vitae praeparatur aeternae. Et pulchre ut majorem fidem faceret, non dixit, qui credunt hominibus, sed qui credunt Deo. Necesse est enim, ut curam bonorum operum habeant, quae adimpleta, et omni studio perpetrata, sunt bona utiliaque credentibus. Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones, et pugnas quae veniunt ex Lege, devita: Sunt quippe inutiles et vanae. Quia multiplices et diversae sunt quaestiones, propterea Salomon de his qui quaerunt Deum, locutus est, dicens: Recte autem quaerentes eum, invenerunt pacem . Qui igitur Deum non recte quaerunt, pacem invenire non possunt. Plurima exempla sunt quaerentium non recte
Abbreviated transcription (Latin):
iusti ficauit nos inuitam
eter¬
nam. Salus credentium:
miste¬
rium trinitatis ẽ. Alii
hunc
locum ita intelligunt ut non de
paulo et apłis. sed sub apłorum
ꝑsona de aliis dictum putent.
ut quomodo sub ꝑsona sua et
apollo et cephe de dissensione et
scismate quod arguebat in cori¬
thiis ẽ locutus: ita etiam in pre¬
senti loco se et apłos nominans.
om̃s qui in xp̃o crediderant qua¬
les fuerint ante regenerationem
lauachri uitalis ostenderit. Simul
aũt et humilitas eius ẽ ammiran¬
lias et purgamenta contempsit.
recte se sine xp̃o uiciis om̃ibus ser¬
uisse memorarit. Fidelis sermo.
habeant bonis oꝑibus preee qui
credunt dõ. Hȩc bona sunt et uti¬
lia hominibꝰ. Hoc quod ait fidelis
sermo. ad suꝑiora uingendum ẽ¬
in quib¬
ficati ip suis gr̃a heredes effi¬
tiamur scđm spem uite eterne.
Dignus enim fide suꝑ heredita¬
te dĩ sermo: et suꝑ spe uite eter¬
nȩ. Unde oportet de his non
dubium. non Etimentẽ. et ip¬

Expanded text:
justificavit nos in vitam aeternam. Salus credentium, mysterium Trinitatis est. Alii hunc locum ita intelligunt, ut non de Paulo et apostolis, sed sub apostolorum persona, de aliis dictum putent: ut quomodo sub persona sua, et Apollo, et Cephae de dissensione et schismate, quod arguebat in Corinthiis 733 est locutus: ita etiam in praesenti loco, se et apostolos nominans, omnes qui in Christo crediderant, quales fuerint ante regenerationem lavacri vitalis, ostenderit. Simul autem et humilitas ejus est admiranlias et purgamenta contempsit, recte se sine Christo vitiis omnibus servisse memorarit. Fidelis sermo, habeant bonis operibus praeesse qui credunt in Domino. Haec bona sunt, et utilia hominibus. Hoc quod ait, fidelis sermo, ad superiora jungendum ein quibgratia ipsius haeredes efficiamur secundum spem vitae aeternae. Dignus enim fide super haereditate Dei sermo, et super spe vitae aeternae. Unde oportet de his non dubium, non timentem, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ bonorũ oꝑum. Post cathalogum
doctrinȩ ad titum. quid senes.
quid anus. quid ad olescentulas
et uiuenes. quid ad extremum
seruos erudire deberet: recte
nunc intulit. Illuxit eñĩ gratia
dĩ saluatoris nr̃i om̃ibus homini¬
bus. Non ẽ enĩ aliqua differentu
liberi et serui. greci et barbari.
circumcisi et habentis p̃putiũ.
mulieris et uiri. sed cuncti in
xp̃o unũ sumus. uniuersi ad dĩ
regnum uocamur. Om̃s post of¬
fensam patri nr̃o reconciliandi

Expanded text:
 nos. » Post catalogum doctrinae ad Titum, quid senes, quid anus, quid adolescentulas, et juvenes, quid ad extremum servos erudire deberet, recte nunc intulit: « Apparuit enim gratia Dei Salvatoris omnibus hominibus. » Non est enim ulla differentia liberi, et servi, Graeci, et barbari, circumcisi, et habentis praeputium, mulieris, et viri, sed cuncti in Christo unum sumus; universi ad Dei regnum vocamur; omnes post offensam Patri nostro reconciliandi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is creature. non uerbũ dĩ et sa¬
cabula assumpti hominis sunt.
calumpniatur. sed eundem et an¬
te scła et post secula. et ante mun¬
dum et post mariã. immo ex ma¬
ria magnũ dm̃ appellamus salua
guine suo nos redimeret ab om̃i
iniquitate et mundaret sibi po¬
habetur ingreco. et bonoꝵ oꝑum
faceret ȩmulatorẽ. Sepe mecum
considerans quid sibi uellet uer¬
seculi huiꝰ interrogans si forte alicu¬
bi legissent: nunquã inuenire po¬
tui qui michi quid significaret
exponeret. Quam obrem com¬
pulsus sum aduetus instrumentũ
recurrere. unde arbitrabar et apłi
sumpsisse quod dixerat. Ebreus
eñi ex ebreis. et scđm legem pha¬
riseus: utiq id ponebat in ȩpła
sua quod inueteri testamento le¬
gisse se nouerat. Ind eutero nomio
tuo ut esses ei inpopłm nerioy¬
cỹ oñ. ex om̃ibus populis qui sũt
suꝑ fatiem terrȩ. Et incentesimo
tricesimo quarto psalmo ubi nos
habemus psallite nomini eius

Expanded text:
omnis creaturae, non Verbum Dei et saomnis creaturae, non Verbum Dei et sacabula assumpti hominis sunt. calumniatur: sed eumdem et ante saecula, et post saecula, et ante mundum, et post Mariam: immo ex Maria, magnum Deum appellamus Salvatt pretioso sanguine suo nos redimeret ab omni iniquitate, et mundaret sibi pohabetur in Graeco et bonorum operum faceret aemulatorem. Saepe mecum considerans quid sibi vellet versaeculi hujus interrogans si forte alicubi legissent, numquam invenire potui qui mihi quid significaret, exponeret. Quamobrem compulsus sum ad vetus instrumentum recurrere, unde arbitrabar et Apostolum sumpsisse quod dixerat. Hebraeus enim ex Hebraeis, et secundum legem Pharisaeus, utique id ponebat in Epistola sua, quod in veteri Testamento legisse se noverat. In Deuteronomio ituo; ut esses ei in populum περιούσιον, ex omnibus populis qui sunt super faciem terrae . Et in centesimo tricesimo quarto Psalmo, ubi nos habemus, Psallite nomini ejus