comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua ratio dñatur. ingurgitatione uescendi ac bȩ¬
bendi quodam modo obruitur: alogia numcu¬
patut. Insuꝑ etiam ꝓpt̾ cibum ac potum ñ m̃tis
s uentͥs alogia dici dñici dicĩ eẽ cantatum. satura
m᷑ ne panẽ celi uendamus esca t̾rena: et ad iungie
quia esca adam ꝑacdiso ꝑut esca esau pͥmatus
amisic. Eece qui dicit ẽ enĩ sathane usitata calũ¬
nia temptatio uentris. cui modicum suadet ut
auferat totum: et horũ in quid int̃pretatio p̃cep¬
torũ uent̾colas minꝰ incuruat. Nonnehis u̾bis
stns to ag̃e itudetur: ut etiã die diũco ieuinctur
alio qn sanctior erit sabbati dies qͦ dñs inmonu¬
m̃to requienit. qm̃ dm̃cus. qͦ amortuis resurrexit
Sanctĩ ẽ enĩ ꝑfecto sabbatum si sccłm u̾ba huiꝰ in
sabbato ꝑieruntum peccatum om̃e uitatur. et
qd aliis dieb contractum ẽ aboletur: indm̃co autẽ
pescam uentris temptatio ñ cauetur. et diabolice

Expanded text:
qua ratio dominatur, ingurgitatione uescendi ac biqua ratio dominatur, ingurgitatione uescendi ac bibendi quodam modo obruitur, alogia nuncupatur. insuper etiam propter cibum ac potum non mentis sed uentris alogia diei dominici dicit esse cantandum: Saturasmus, ne panem caeli uendamus esca terrena, et adiungit: Quia esca Adam paradiso periit, esca Esau primatus amisit. ecce qui dicit: \'Est enim Satanae usitata calumnia temptatio uentris, cui modicum suadet, ut auferat totum. et horum\', inquit, \'interpretatio praeceptorum uentricolas minus incuruat. Nonne his uerbis suis id agere uidetur, ut etiam die domi- Dico ieiunetur? alioquin sanctior erit sabbati dies, quo dominus in monumento requieuit, quam dominicus, quo a mortuis resurrexit. sanctius est enim profecto sabbatum, si secundum uerba huius in sabbato per ieiunium peccatum omne uitatur et, quod aliis diebus contractum est, aboletur, in dominico autem per escam uentris temptatio non cauetur et diabolicae
Abbreviated transcription (Latin):
rum hocetiã ipsius dnici uł leuem sicut dic̃
etrorẽ solũ ieuntum sabbati possit abolere:
et solo ipso die ñerretur quototo utiq ieui¬
natur: Quid gͦ c̃ qd diem diñcum sabbato
uelut xp̃iand uire p̃ponit: Ecce scł̃m ipsum
dies sabbati multo sanctior inuenitur. in qͦ t ñ
crratur. cũ eiꝰ toto spatio ieuinatur. et eodema ie¬
uimo sex cec̾orũ dierũ. ac ꝑ hoc et ipsius domi¬
nici error abluatur puto qd̾ tͥ ñ placeat ista p̃¬
sumptio. Iam uͦcum se hominẽ spũalem uidĩ
uelit et tan quam carnales pransores sabbati
accuset: attende quẽ admodum dommici diei
ñ parco prandio refitiatur s alogia delectetur:
Quid ẽ autem alongia qd u̾bum ex grera lingua
usurpatum ẽ. nisi cũ epulis indulgetur. ut arati¬
onis tramite deuietur: Ammalia ratione caren¬
cia dicuntur aloga quib similes sunt uentri
dediti. ꝓpt̾ qd̃ iimodatum cõniurũ qͦ mens in

Expanded text:
rum, hoc est etiam ipsius dominici uel leuem, sicut dicit, rum, hoc est etiam ipsius dominici uel leuem, sicut dicit, errorem solum ieiunium sabbati possit abolere et solo ipso die non erretur, quo toto utique ieiunatur? quid est ergo quod diem dominicum sabbato uelut Christiano iure praeponit? ecce secundum ipsum dies sabbati multo sanctior inuenitur, in quo et non erratur, cum eius toto spatio ieiunatur, et eodem ieiunio sex ceterorum dierum ac per hoc et ipsius dominici error abluitur. puto, quod tibi non placeat ista praesumptio. lam uero cum se hominem spiritalem uideri uelit et tamquam carnales pransores sabbati accuset, adtende, quem ad modum dominici diei non parco prandio reficiatur, sed alogia delectetur. quid est autem alogia, quod uerbum ex Graeca lingua usurpatum est, nisi cum epulis indulgetur, ut a rationis tramite deuietur? unde animalia ratione carentia dicuntur aloga, quibus similes sunt uentri dediti. propter quod inmoderatum conuiuium, quo mens, in
Abbreviated transcription (Latin):
cere ieuunum: nec dõ ẽẽ deuotos nec maculas
erroris que de ista mortalitate contrahuntur
abluere. uideant gͦ romani quid agant quia
etiam ipsi minium contumeliose huiꝰ dispu¬
tatione tractantur. apud quos oĩb istis sexdi¬
eb pieter paucissimos clericos. aut monacos
qͥtus quisq inuenitur qui frequent̾ cotidia¬
na ieuinia. maxime quia ibi ieuinandũ qnͥta
sabbati ñuidetur. demde quero siuniꝰtuiq diei
uł leius error ipsius diei ieiumo soluitur uel
abliutur sicenm dicit ut sex dierum uł leuis
error icnimi q̃q fontib abluatur quid fatiemꝰ
de illo errore qu surrexĩt dominico die inqͦ scan¬
dalum ẽ ieiunare: aut si die ipso nullus xp̃iamiꝰ
etror obrepit. iudc homoiste qui uent̾colas tã¬
qm̃ magutis ieuinatorũ accusat: qnͣtum ho¬
noris et utilitatis uentrib tͥbuat si tunc tĩ er
ratur qnͣdo prandetur. Anforte mietunio sab¬
bati tantum bonũ constauit. ut aliorũ sex die¬

Expanded text:
cere ieiunium nec deo esse deuotos nec maculas cere ieiunium nec deo esse deuotos nec maculas erroris, quae de ista mortali tate contrahuntur, abluere. uideant ergo Romani, quid agant, quia etiam ipsi nimium contumeliose huius disputatione tractantur, apud quos omnibus istis sex diebus praeter paucissimos clericos aut monachos quotusquisque inuenitur, qui frequentet cotidiana ieiunia, maxime quia ibi ieiunandum quinta sabbati non uidetur? 1Deinde quaero: si uniuscuiusque diei uel leuabluitur; sic enim dicit, ut sex dierum vel levis error, jejunii quoque fontibus abluatur; quid faciemus de illo errore qui subrepserit dominico die, in quo scandalum est jejunare? Aut si die ipso nullus Christianis error obrepit, videat homo iste qui ventricolas tanquam magnus jejunator accusat, quantum honoris et utiliratur, quando prandetur. an forte in ieiunio sabbati tantum bonum constituit, ut aliorum sex die
Abbreviated transcription (Latin):
ture magis ac magis legitime ieumnare. ut ser
dierum uł leius crrorieuinii orationis et ele¬
mosine fontib abluatur. quo possimus dm̃¬
ca alogia refecti. om̃s equali corde cantare: satu¬
rasti dñe ammam manem et potasti antmã
ficientem. Ista diceus et afrequentia ietunandi
solum diẽ dñicum excipiens ñ tantũ occiben¬
tis et orrientis ꝓpłos xp̃ianos inquib sabb̃o
rcmo ieuinat. uerũ et ipsam romanam eccłam
inpiudus et incautus accusat. Cum enĩ dicie
sub disciplina xp̃iana manentes ñ deberecum
filus fine lege. c̃ principib sodome cum plebe
gomorre toluptaria sabbato ex̃tere comuitia. s
cũ scimome incolis ac dõ deuotis sollemꝑmi ec
clesiastico iure magis acmagis legitime ieuina¬
re: ac deinde diffiniens quid sit legitime ieuina¬
te subiungit et dicit ut sex dierum uł leuis
erior ieuum orationis et elemosine fontib ab¬
luatur: ꝓfecto eos quiminus quĩ ser dieb
inebdomade icunant ñ putat legitimũ exer¬

Expanded text:
s ac magis legitime jejunare, ut sex dierum vel levis error, jejunii, orationis et eleemosynae fontibus abluatur, quo possimus dominica alogia refecti omnes aequali corde digne cantare: Saturasti, Domine, animam inanem, et potasti animam sitientem. Ista dicens et a frequentia jejunandi solum diem dominicum excipiens, non tantum Orientis et Occidentis populos christianos, in quibus sabbato nemo jejunat; verum et ipsam Romanam Ecclesiam improvidus et incautus accusat. Cum enim dicit, sub disciplina Christi manentes non debere cum filiis sine lege, cum principibus Sodomae, cum plebe Gomorrhae uoluptaria sabbatorum exercere conuiuia. sed cum sanctimonii incolis ac deo deuotis sollemni et ecclesiastico iure magis ac magis legitime ieiunare\', ac deinde definiens. quid sit legitime ieiunare. subiungit et dicit ut sex dierum uel leuis error ieiunii, orationis et elemosynae fontibus abluatur\', profecto eos, qui minus quam sex diebus in hebdomade ieiunant, non putat legitime exer
Abbreviated transcription (Latin):
cur ñ cogitat quicqͥd ẽ illuo qd̾ significare d̃ uo¬
luit in eo qd̃ scͥptum ẽ cum die scptimo reqͥeuis¬
se abomnib oꝑib sius ñ ibi luctum significa¬
tũ fiuisse s gaudiũ. Nisi forte cditurꝰ ẽ: in illa
iequie di pet sabbati sanctificatione gaudium

Expanded text:
cur non cogitat, quicquid est illud, quod significare deus uocur non cogitat, quicquid est illud, quod significare deus uoluit in eo. quod scriptum est eum die septimo requieuisse ab omnibus operibus suis, non ibi luctum significatum esse sed gaudium? nisi forte dicturus est in illa requi
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ famulo diceret: quis eum audiss. Quis ñ deui¬
tare deberet: Cum uͦ his obpbrus atq maledictis
insectatur eccłam ꝑtotum mundũ fruccificantẽ
atq crescentem. et dic sabbati pene ubiq prandẽ¬
tem. admoneo ut quisquis ẽ sese cohibcat. Nam
cuꝰ me nom̃ ignorare uoluisti: ꝓfecto de illo me
iudicare noliusti. filius hominis inquat sabba¬
ti dominus ẽ: inqͦ maxime bene qmͣ iale facere
licet. Si gͦ male facim̃ qñdo praudemus: nullo die
dnĩco brue itiuimus. Qd̃ autẽ fatetur apłos sabba.¬
to manducasse: et dicit ut tunc ieuinaretur tẽpo¬
ris ñ fuisse ꝓpt̾ qd̾ ait dñs uement dies ut aufera¬
tur ab eis sponsus et tunc ieuinabunt filii spõ¬
si quia tempꝰ gaudii et tempus c̃ luctꝰ: pͥmtm
attend̾e debuit qd illic dñs de ieuimio ñ de sab¬
bati iciunio loquebatur deinde cum iult in¬
telligi luctũ ieuimo cibo gandium deputandũ:

Expanded text:
dei famulo diceret, quis eum audire, quis non deuidei famulo diceret, quis eum audire, quis non deuitare deberet? cum uero his opprobriis atque maledictis insectatur ecclesiam per totum mundum fructificantem atque crescentem et die sabbati paene ubique prandentem, admoneo, quisquis est, ut sese cohibeat. nam cuius me nomen ignorare uoluisti, profecto de illo me iudicare noluisti. \'Filius hominis\', inquit, \'sabbati dominus est, in quo maxime bene quam male facere licet\'. si ergo male facimus, quando prandemus, nullo die dominico bene uiuimus. quod autem fatetur apostolos sabbato manducasse et dicit, ut tunc ieiunaretur, temporis non fuisse, propter quod ait dominus: Venient dies, ut auferatur ab eis sponsus, et tunc ieiunabunt filii sponsi, quia tempus gaudii et tempus est luctus, primum adtendere debuit, quod illic dominus de ieiunio, non de sabbati ieiunio loquebatur. deinde cum uult intellegi luctum ieiunio, cibo gaudium deputandum,
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣdo ĩneumant uentrico las fatiat: et tunc in¬
quirat ñ titrum liceat inebriari sabbato qđ nel
diñco ticet. s utrum nec salhato ietunandum sit.
sicait dñico ñsolet. Qd ittinam fic quereret aut sic
affirmaret: ut toto t̾raꝵ orbe diffcisam. exteptis
romanis et ad huc paucis octidentalib aptissi¬
me ñ blasphemaret etsam. stunc uͦ quis ferat
ponĩs orientales et multos etiam occidentales po¬
pͥulos xp̃ianos. de tot tantisq famulis fantila¬
brꝙ cp̃i sabbato sobrie modesteq ꝓrandentibꝰ.
abisto dici qd̾ incarne diesint et dõ placere nõ
possunt: et quod deillis sit scͥtum retedant nu¬
qui ame uiam eorum nosse nolo et qd̾ sinit uen¬
tricole iudeam eccłe p̃ponentes et ancille filios.
et lege ñ iusta s uoluntaria consulentes uentri.
ñ distiptiue fuctumbentes. et qd caro sint et mor¬
tem sapiant: et cetera. huiꝰmodi: Que si de uno qͥpiã

Expanded text:
quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc inquirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod nec dominico licet, sed utrum nec sabbato ieiunandum sit, sicut dominico non solet. Quod utinam sic quaereret aut sic adfirmaret, ut toto terrarum orbe diffusam exceptis Romanis et adhuc paucis occidentalibus apertissime non blasphemaret ecclesiam. nunc uero quis ferat per omnes orientales et multos etiam occidentales populos Christianos de tot tantisque famulis famulabusque Christi sabbato sobrie modesteque prandentibus ab isto dici, quod in carne sint et deo placere non possint et quod de illis sit scriptum: Recedant iniqui a me, uiam eorum nosse nolo, et quod sint uentricolae Iudaeam ecclesiae praeponentes et ancillae filios et lege non iusta sed uoluptaria consulentes uentri, non disciplinae succumbentes, et quod caro sint et mortem sapiant et cetera huius modi, quae si de uno quopiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊sam neq ipsis quorũ consuetudinẽ sibi itide¬
tur defende inuenitur pepcisse romairis: s quo
modo in eos q̃q redundet conuriciorũ eiꝰ impetꝰ
nescit: qm̃ ñ adũtit slam cum ei arguñta defi¬
ciunt quib ꝓber sabbato ieiunandũ. in luxtiri¬
as epulaꝵ et temulenta contuna et nequissi¬
mas ebrietates insultabundꝰ inuchitur. qͣsi ñ
iecanare hoc sit me̾briari Qd̾ si hoc ẽ qtud gͦ
ꝑdest romanis sabbato ictunare: qnͣdo quidem
aluis dieb quib ñierunant necẽe ẽ eos scłm dis¬
putationẽ huiꝰ ehuosos et uentricolas uidicari:
porro si aluid ẽ grauare corda incrapula et ebrie¬
tate qd̃ semꝑ ẽ malum aliud ẽ autẽ modestia et
tẽꝑantia custodita relaxare teruntum. qd̾ certe
cũ sit die dñico rep̃hensorem ñ habet. xp̃ianum:
prandia pͥus scõrum auoracitate et ebriositate
uentricolarũ iste cdiscernat. ne romanos ipsos

Expanded text:
nam neque ipsis, quorum consuetudinem sibi uidenam neque ipsis, quorum consuetudinem sibi uidetur defendere, inuenitur pepercisse Romanis, sed, quo modo in eos quoque redundet conuiciorum eius impetus, nescit, quoniam non aduertit. nam cum eum argumenta deficiunt, quibus probet sabbato ieiunandum, in luxurias epularum et temulenta conuiuia et nequissimas ebrietates insultabundus inuehitur, quasi non ieiunare hoc sit inebriari. quod si hoc est, quid ergo prodest Romanis sabbato ieiunare, quando quidem aliis diebus, quibus non ieiunant, necesse est eos secundum disputationem huius ebriosos. et uentricolas iudicari? porro si aliud est grauare corda in crapula et ebrietate, quod semper est malum, aliud est autem modestia et temperantia custodita relaxare ieiunium, quod certe, cum fit die dominico, reprehensorem non habet Christianum, prandia prius sanctorum a uoracitate et ebriositate uentricolarum iste discernat, ne Romanos ipsos,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ lege itnenda sunt. De qrab si disputari uolueti¬
mꝰ et ex aliorũ consuetudine alios imꝓbare oriet᷑
int̾minata tucratio: que labore sermocinatiomis
cñ certa docum̃ta nulla u̾itas infsimictamq sa¬
uendum ẽ ne tempestate contentionis serenita¬
tem caritatis obnubilet. Qd̃ ꝑilm uitare neglex̃
cuim ꝓlixam disputationẽ ut ei respond̾em. cũ
tins priorib litt̾is existimasti eẽ mittendã Non
autẽ usq adco muhi spatia temporũ larga sunt.
utca refellendis singulis sententiis eiꝰ impendã.
que aluis oꝑib magis urgentib explicandis
habeo necessaria. s eo quo te mͥ intius epłis ostẽ¬
dis ingenio. qd̾ inte donum dĩ ad modum dili¬
go. cundem sermonem cruꝰdamut serib urbici
paulo diligentius ipse consid̾a: et iudeb̾ eũ pene
ũbis iniuriosissimis neqͥꝗͣ lacerare timuisse.
Nec dixerim pene uniu̾sam. s planc iniũsã.

Expanded text:
pro lege tenenda sunt. de quibus si disputare uolueripro lege tenenda sunt. de quibus si disputare uoluerimus et ex aliorum consuetudine alios inprobare. orietur interminata luctatio. quae labore sermocinationis cum certa documenta nulla ueritatis insinuet, utique cauendum est, ne tempestate contentionis serenitatem caritatis obnubilet. quod periculum uitare neglexit, cuius mihi prolixam disputationem, ut ei responderem. cum tuis prioribus litteris existimasti esse mittendam. Non autem usque adeo mihi spatia temporum larga sunt, ut ea refellendis singulis sententiis eius inpendam, quae aliis operibus magis urguentibus explicandis habeo necessaria. sed eo quo te mihi in tuis epistulis ostendis ingenio, quod in te donum dei admodum diligo, eundem sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera et uidebis eum paenuerbis iniuriosissimis nequaquam lacerare timuisse. nec dixerim paene uniuersam sed plane uniuersam.
Abbreviated transcription (Latin):
iade factum sit ut pͥmis tuis littĩs
meas ñredłem: nͥ tam̃ tri contemptu id fecis¬
se mescio. Nlam er strdnis tuis exipso sermone de¬
lector teq mista erate uruenili ꝓ ficere inũbo di
⁊ abimdare adelificationem eccłe. et opto et exh¬
ortor. Nunc uero scͥptis tuis alt̾is sumptis qͥb
t tandem aliqñdo responderi iure caritatis in
qua unum sumus fr̾no et equissimo flagitas:
differendum tue dilectionis ult̾ius desid̾tum
ũpritatii. et int̾ artissimas occuipationes meas
me consuilis utrum liccat sabbato ieumare: res¬
pondeo. Si ntllomodo liceret ꝓfecto quadra¬
ginta contrurios cdies nec moyses nec helyas
nec ipse dominus ieumass: uerum ista ratio¬
ne conctudititr. etiã dm̃co die ñillicitũ ẽẽ ieui¬
putauerte sicut quidam ietinantes sabbatum ob¬
seruant: ñ paruo scandalo erit eccłie. Necumme¬
rito. Inhis enm reb de quib nichil certum statu¬
it scͥptura duuna: mos ppłi di. uł iustituta maioꝵ

Expanded text:
unde sit factum, ut primis tuis litteris meas non redderem: non tamen contemptu id me fecisse scio. Nam et studiis tuis et ipso sermone delector, teque in ista aetate juvenili proficere in verbo Dei et abundare ad aedificationem Ecclesiae, et opto et exhortor. Nunc vero scriptis tuis alteris sumptis, quibus tibi tandem aliquando responderi jure charitatis, in qua unum sumus, fraterno et aequissimo flagitas, differendum tuae dilectionis ulterius desiderium non putavi, et inter arctissimas occupationes meas me consulis, utrum liceat sabbato jejunare: respondeo, si nullo modo liceret, profecto quadraginta continuos dies nec Moyses, nec Elias, nec ipse Dominus jejunasset. Verum ista ratione concluditur, etiam dominico die non illicitum esse jejunputauerit, sicut quidam ieiunantes sabbatum obseruant, non paruo scandalo erit ecclesiae nec inmerito. in his enim rebus, de quibus nihil certi statuit scriptura diuina, mos populi dei uel instituta maiorum
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatum et dm̃cum diem ita iciunet. ut nul¬
lo die corp̃ refitiat eum carnalem uotat: qͣsi
cib et potus cetĩs dieb ñꝑtineat ad carnem. et uen¬
tricolam Iudicat quasi solus sabbati prandium
descendat inuentrem huic sane ñ sufficit qd̃ ad
iuncendum phariseum iam sufficit. ut ter in
sabbato ietunctur: s excepto cliũco sex cet̾is diebꝰ
ieuinare compellat ut dicat. Antiqua remota la¬
be. duo incarne una xp̃i. iam sub disciplina ma¬
uentes ñ debent cum filiis sine lege et cum pͥn¬
cipib sodomorũ et eum plebe gomorre sabba¬
torũ uoluptaua conuuua ex̃cere: s cũ scĩmo

Expanded text:
sabbatum et dominicum diebus ita ieiunet, ut nulsabbatum et dominicum diebus ita ieiunet, ut nullo die corpus omnino reficiat, eum carnalem uocat, quasi cibus et potus ceteris diebus non pertineat ad carnem, et uentricolam iudicat, quasi solius sabbati prandium descendat in uentrem. Huic sane non sufficit, quod ad uincendum Pharisaeum iam sufficit, ut ter in sabbato ieiunetur, sed excepto dominico sex ceteris diebus ita ieiunare compellit, ut dicat: \'Antiqua remota labe duo in carne una Christi iam sub disciplina manentes non debent cum filiis sine lege et cum principibus Sodomorum et cum plebe Gomorrhae sabbatorum uoluptaria conuiuia exercere, sed cum sanctimo
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a plus qmͣ scribarum et phariseorum ñitra
bitis inregnum celorũ: et insi amplius qmͣbis
insabbato ieiunemꝰ. hoc p̃ceptum ñ possumus
implere bene qd̃ septem sunt dies qui uolumi¬
ne temporũ ꝑ sua uestigia reuocantur. Cũgͦ et hi ᷤᷤ
biduum quisq detraxerit. ne sabbato dico᷑ ie¬
iunet: remanent dies quinq in quib pharise¬
um suꝑare possit. bis insabbato iciunantem.
puto enim qd siter insabbato quisq iciunat: iã
suꝑar phariseum quibis insabbato ieiunat. Qd̃
siet quat̾ uł etiam ut nullus dierum excepto
sabbato et dominico p̃t̾mittatur inebdomade
quinquies iciunctur qđ multi tota uita sua
fatiunt maxime inmonastũs constituti. ñ so¬
lũ phanseus qui bis insabbato ieuinabat. ue¬
rũ ctiã xp̃ianus. qui quarta et sexta. et ipso
mana plebs facit in labore ieium suꝑabitur.
Et tam̃ nescio quid iste ut dicis urbicus dispu¬
tator: etiam si quisq continuis quinq p̃ter

Expanded text:
uestraplusquam scribarum et Phauestraplusquam scribarum et Phabilis in regnum coelorum , et nisi amplius quam bis in sabbato jejunemus, hoc praecepto non possimus implere; bene quod septem dies sunt qui volumine temporum per sua vestigia revocantur. Cum ergo ex his biduum quisque detraxerit, ne sabbato doiunet, remanent dies quinque, de quibus Pharisaeum superare possit bis in sabbato ieiunantem. puto enim, quod, si ter in sabbato quisque ieiunat, iam superat Pharisaeum, qui bis in sabbato ieiunabat. quod si et quater uel etiam, ut nullus dierum excepto sabbato et dominico praetermittatur, in hebdomade quinquies ieiunatur, quod multi tota uita sua faciunt maxime in monasterio constituti, non solum Pharisaeus, qui bis in sabbato ieiunabat, uerum etiam Christianus, qui quarta et sexta et ipso mana plebs facit, in labore ieiunii superabitur. et tamen nescio quis iste, ut dicis, urbicus disputator, etiam. si quisque continuis quinque praeter
Abbreviated transcription (Latin):
los qui oĩum fructuum suorũ decimas dant pa¬
uꝑib cum phariseo dampnari quia hoc qͦq il¬
le int̾ oꝑasria p̃dicabat: qd cupiinus amultis
fieri xͥanis et uix paucissimos inuenimꝰ. Aut uͦ
qͥñ fuĩt iniustus: ad ulter uł raptor cum phari¬
seo dampnabitur quia ille se talem ñ eẽ iacta¬
bat: Qd̃ certe quisquis sentit insamt. Porro si
hec sine dubio bona que sibi phariseus i eẽ cõ¬
memorabat ñ habenda cum supbiente iactan¬
cia: que in illo apparebat. s tam̃ habenda sunt
cũ pietate humili que inillo ñ erat: sic et bis
insabbato ieumare in homine qualis fuerit
ille phariscus in fructuosumẽ. in homine au¬
tẽ humiliter fideli. uł fideliter humili religio¬
sum ẽ. qm̃iis euangelica scͥptura ñ dixerit dã¬
pnatum pharseum. s magis iustificatũ dix̃it
publicanum. uerum si hoc modo iste putat in¬
telligendum qd̾ ait dñs. insi abuudaũit iustitia¬

Expanded text:
los, qui omnium fructuum suorum decimas dant palos, qui omnium fructuum suorum decimas dant pauperibus, cum Pharisaeo damnari, quia hoc quoque ille inter sua opera praedicabat, quod cupimus a multis fieri Christianis et uix paucissimos inuenimus, aut uero, qui non fuerit iniustus, adulter et raptor, cum Pharisaeo damnabitur, quia ille se talem non esse iactabat; quod certe quisquis sentit, insanit. porro si haec sine dubio bona, quae sibi Pharisaeus inesse commemorabat, non habenda sunt cum superbiente iactantia, quae in illo apparebat, sed tamen habenda sunt cum pietate humili, quae in illo non aderat, sic et bis in sabbato ieiunare in homine, qualis fuerat ille Pharisaeus, infructuosum est, in homine autem humiliter fideli uel fideliter humili religiosum est. quamuis euangelica scriptura non dixerit damnatum Pharisaeum, sed magis iustificatum dixerit publicanum. Verum si hoc modo putauit iste intellegendum, quod ait dominus: Nisiabundaueritiustitia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ gaudium manducantib. luctũ ieiunantib de¬
putauit: uł intellexit adomino deputari. ubi de
ieiunio respondetis ait ñ possunt lug̃e filii spon¬
to ieuinarent qd̾ scilicet uet̾um traditio ꝑ hibebat.
cogebat: Et tamen eo ip̃so sabbati die quo xp̃i
cleatur idõ dominũ de illo adiscipulis hec duo
fieri uoluisse unum despicis uellendis ałtum
de alim̃tis sum̃dis. ut eẽt illud adu̾sus ilłos qͥ
sabbato uolunt uacare: hoc autẽ adu̾sus eos
qui cogunt sabbato ieuinare: cũ illud mutato
tempore iam supstitiosum ec̃ significass. hoc
autem uttoq tempore lib̾um ẽẽ uoluisset.
sleq id confirmando dixerim: s quid ei mul¬
to aptius qm̃sunt ea que loquitur responderi
dampnabimur bis insabbato ieiuinantes. tan¬
qm phariscts idõ dampnetur. quiabis insab¬
bato ieiunass: e ñ quia suꝑ publicanum se tu¬
midꝰ extolleret: potest autem dicere iste etiam il¬

Expanded text:
qui gaudium manducantibus, luctum ieiunantibus dequi gaudium manducantibus, luctum ieiunantibus deputauit uel intellexit a domino deputari, ubi de ieiunio respondens aitto jejunarent; quod scilicet veterum traditio prohibebat: cogebat? et tamen ndeatur, ideo Deum illo die a discipulis haec duo fieri voluisse, unum de spicis vellendis, alterum de alimentis sumendis, ut illico esset adversus eos qui sabbato volunt vacare. Hoc autem adversus eos, qui cogunt Sabbato jejunare, » tempore iam superstitiosum esse significasset, hoc autem utroque tempore liberum esse uoluisset. neque id confirmando dixerim. sed, quid ei multo aptius, quam sunt ea, quae loquitur, responderi damnabimur bis in sabbato ieiunantes?\' tamquam Pharisaeus ideo damnetur, quia bis in sabbato ieiunabat, et non, quia super publicanum se tumidus extollebat. potest autem iste dicere etiam il
Abbreviated transcription (Latin):
nes qnͣdo sanctificatũt xp̃ianis. Et tam̃ nec qnͣdo
sc̃ificauit ds̃ diem septimũ qtia uillo reqiie¬
uit ab omnib oꝑib suis aliquid de iciumo uł
prandio sabbati exp̃ssit: necumpostea ppło he¬
breo deipsius diei obseruatione mandauit. ali¬
quid de alim̃tis uł sum̃dis. ł ñsum̃dis locutꝰ
ẽ uocatio tantum homini asuis uł serititib oꝑ¬
ib imꝑatur: qm̃pͥor ppłs inumbra accipiens fu¬
turorũ. sic uacauit ab oꝑib quẽadmodũ nunc
carnalib ñ recte intelligentib qd̾ recte intelli
qmͣ ꝓpħe. qui tam̃ eo tempe qd̾ ita fieri oportuit
seruau̾unt hanc sabbati uocationẽ. qm̃ uidei
putant ad huc ẽẽ seruandam. unde ẽ illud qd̾ la¬
pidari d̾s hominẽ iussit: qui sabbato ligna colle¬
gerat. Nusqmͣ autem legimus lapidatum uel
aliquo dignum supplicio uidicatũ: siue ieuinã¬
tem sabbato. siue prandentem. Qͥd tam̃ hoꝵ du¬
orũ quieti conueniat. quid laboruste iꝑse uidit

Expanded text:
ndo sanctificauit deus diem septimum, quia in illo requieuit ab omnibus operibus suis, aliquid de ieiunio uel prandio sabbati expressit nec, cum postea populo Hebraeo de ipsius diei obseruatione mandauit, aliquid de alimentis uel sumendis uel non sumendis locutus est. uacatio tantum homini a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior populus in umbra accipiens futurorum sic uacauit ab operibus, quem ad modum nunc carnalibus non recte intellegentprophetae, qui tamen eo. tempore, quo ita fieri oportuit, seruauerunt hanc sabbati uacationem, quam Iudaei putant adhuc esse seruandam. unde illud est, quod lapidari deus hominem iussit, qui sabbato ligna collegerat; nusquam autem legimus lapidatum uel aliquo dignum supplicio iudicatum siue ieiunantem sabbato siue prandentem. quid tamen horum duorum quieti conueniat, quid labori, iste ipse uiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
fitiens continentia. et tam̃ de sit in structio necessaria.
aut ꝑsone irgularis integritas. S de istis credo ar¬
bitrata sit beatitudo tua: qd̾ nr̃a uoluntate ut sus
potius conregionalib utiles eent demonastĩo re-¬
cefsisse. S falsum ẽ. Sponte abierunt. sponte deser
tib. Et de donato quidẽ qͥa iam factum ẽ ut ante¬
ꝙͣ de hac re aliquid inconcilio statueremus. ordina¬
retur: si forte a suꝑbie ꝑũsitate correctꝰ ẽ. qd uult fa¬
ciat prudentia tua: de frẽ uero eiꝰ ciĩ tił maxime
causa demonastĩo etiam ipse donatꝰ abscessit cũ
intelligas qͥd sentiã. nescio quid respondeã contra¬
dicere tam̃ prudentie tue honori caritatiq non
audeo. Et sane sꝑo id te facturum qd̾ m̃bris eccłe¬

Expanded text:
ficiens continentia et tamen desit instructio necessaria ficiens continentia et tamen desit instructio necessaria aut personae regularis integritas. Sed de istis, credo, arbitrata sit beatitudo tua, quod nostra uoluntate, ut suis potius conregionalibus utiles essent, de monasterio recessissent. sed falsum est; sponte abierunt. sponte deserunitentibus. et de Donato quidem, quia iam factum est, ut, antequam de hac re aliquid in concilio statueremus. ordinaretur, si forte a superbiae peruersitate correctus est, quod uult, faciat prudentia tua. de fratre uero eius, in cuius uel maxime causa de monasterio etiam ipse Donatus abscessit, cum intellegas, quid sentiam, nescio, quid respondeam. contradicere tamen prudentiae tuae, honori caritatique non audeo et sane s
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo et debita obseruau exlu.¬
tatis ȩxquo abinuicem corporalit uͦ digressi sumꝰ ac¬
cepi. Nunc uero legi epłam benignitatis tue de do¬
nato & frẽ ei: et quid respond̾em diu fluctuaui S
ram̃ etiã atq enam cogitanti qͥd sit utile saluti eoꝵ
i se facilius putent eligi ad aliquid meliꝰ. si facti fu¬
crint detiores. Et ipis enĩfacilis lapsus et ordim
cłicorũ fit indignissima iniuria. si desertores mo¬
nastĩorũ ad militiã clericatus eliguntur. cũ exhis
qͥ inmonastĩo ꝑmanent. ñ tñ insi ꝓbatiores atq
meliores inclerum assum̃e soleamꝰ nisi forte sicut
uulgares diciuit. malus coraula bonus syphoni
acus ẽ: ita idem ipsi uulgares denob̾iocabuntur
dicentes. malus monachus bonꝰ clericꝰ ẽ. Nũmis do¬
lendum si adtam rumosam suꝑbiã monachos sub¬
rigimꝰ. et tam grari contumelia clericos dignos
putamꝰ. in quorũ num̃o sumꝰ cũ aliqnͣ etiã bontis
monachus uix bonuim clericum fatiat. si assit ei suf¬

Expanded text:
omino beatissimo et debita observantatis, ex quo ab invicem corporaliter digressi sumus, accepi. Nunc vero legi epistolam Benignitatis tuae de Donato et fratre ejus, et quid responderem diu fluctuavi. Sed tamen etiam atque etiam cogitanti quid sit utile saluti eoru se facilius putent eligi ad aliquid melius, si facti fuerint deteriores. Et ipsis enim facilis lapsus, et ordini clericorum fit indignissima injuria, si desertores monasteriorum ad militiam clericatus eligantur, cum ex his qui in monasterio permanent, non tamen nisi probatiores atque meliores in clerum assumere soleamus: nisi forte, sicut vulgares dicunt, Malus choraula bonus syacus est\\ ita idem ipsi uulgares de nobis iocabuntur dicentes malus monachus bonus clericus est\'. nimis dolendum, si ad tam ruinosam superbiam monachos subrigimus et tam graui contumelia clericos dignos putamus, in quorum numero sumus, cum aliquando etiam bonus monachus uix bonum clericum faciat, si adsit ei suf
Abbreviated transcription (Latin):
nitus: et quasi amlem reputant cautilenam. Qnͣdo aũ
inadũsis agunt. magis cogitatit euade unde ad pre¬
sens ãguntur. quã caꝑe unde curentur: et unde ꝑuiem¬
ant ubi angioĩno ñ possinti aliqn̾ tam̃ quidã cordis
aurem admouent atq adhibent u̾itati: rariꝰ ntt̾ ꝓsꝑa
crebriꝰ int̾ adu̾sa. S tam̃ pauci sunt. Ita enim p̃dica stit.
Int̾ quos tr ẽt̃ cupio. quia ueracit̃ diligo dnẽ insignis et
p̃stautissime ac desid̾ antissime fili. Hec ad monitio tͥ
sit mea resalutatio. quia et si te derceps talia ꝑpeti
qualia ꝑtulistinolo: plus tam̃ dolco ħ ipsa te sinit aliqͣ
in melius uite mutatione fuisse ꝑpesfum. cli.¬

Expanded text:
nitus, et quasi anilem reputant cantilenam; quando autem nitus, et quasi anilem reputant cantilenam; quando autem in aduersis anguntur, magis cogitant euadere, unde ad praesens anguntur. quam capere, unde curentur et unde perueniant, ubi angi omnino non possunt. aliquando tamen quidam cordis aures admouent atque adhibent ueritati rarius inter prospera, crebrius inter aduersa, sed tamen pauci sunt, ita enim praedicti sunt, inter quos te esse cupio, quia ueraciter diligo, domine insignis et praestantissime ac desiderantissime fili. haec admonitio tibi sit mea resalutatio, quia, etsi te deinceps talia perpeti, qualia pertulisti, plus tamen nolo haec ipsa te sine aliqua in melius uitae mutatione fuisse perpessum. CCI
Abbreviated transcription (Latin):
augustinus indño salutem. Nccepi litt̾aᷤᷤ
exinne tatis tue: quib me ãd te petis tit
scribem. Quod quidẽ ñ desid̃ares: insi et hoc quod me
posse scribeȩcistimasti gratum hab̾es &e iocundum
Id aũ ẽ ut uana huius scł̃i si mexpta concupisti: expta
ꝯtep̾nas. fallax ẽ enim incis suauitas et infructriosꝰ
labor. et ꝑpetuus timor &e piculosa stiblimitas miti¬
unsine ꝓuidentia et finis cũ penitentia. Ita se habẽt
oĩa que inista mortalitatis erumpna cupiditis ꝙͣ pru¬
dentius appetuntur. Alia ẽ enĩ spes piorũ. alius iabo¬
ris fructus: alia ꝑiculorũ merces. Namm hoc mundo
ñtimere. ñ dolere. ñ laborate. ñ ꝑiclitari. impossibile
ẽ: s plurimum int̾ ẽ qua causa. qͣ expectatione. quo
tmino quisq ista patiatur. Ego quidem cũ amato¬
res huiꝰscłi intricor:. nestio qñdo possit eẽ ad eorum a¬
nimos sanatidos oportuna sapientia. Quando enim
tes uelut ꝓsꝑas habent. fastu respuunt satubres mo¬

Expanded text:
AUGUSTINUS, in Domino salutem. Accepi litteras Eximietatis tuae, quibus me ad te petisti ut scriberem. Quod quidem non desiderares, nisi et hoc quod me posse scribere existimasti, gratum haberes atque jucundum. Id autem est, ut vana saeculi hujus, si inexperta concupisti, experta contemnas. Fallax est enim in eis suavitas, et infructuosus labor, et perpetuus timor, et periculosa sublimitas. Initium sine providentia, et finis cum poenitentia. Ita se habent omnia quae in ista mortalitatis aerumna cupidius quam prudentius appetuntur. Alia est autem spes piorum, alius laboris fructus, alia periculorum merces. Nam in hoc mundo non timere, non dolere, non laborare, non periclitari impossibile est: sed plurimum interest qua causa, qua exspectatione, quo termino ista quisque patiatur. Ego quidem cum amatores saeculi hujus intueor, nescio quando possit esse ad eorum animos sanandos opportuna sapientia: quando enim res velut prosperas habent, fastu respuunt salubres mo
Abbreviated transcription (Latin):
uehemtissie ꝓturbatus qd̃ oubietatẽ taminopinatam
nrutissimuis senserit: mndicauit nob̃ qd̾ dum agens cum
Mo ut apuo subsanã dõ serutret. erupit et iurautt a te
ommuo ñ recessurum. Cũꝙ eiꝰ uoluntatẽ requiremꝰ. res¬
pontoit se acuirationẽ impediri. quominus ibi ẽt uͥ eũ
ccetia antea uolebamꝰ. cũ iam p̃sertm de suȩ libtasus ma¬
infestatione secur:ꝰ sit. Cumq illi apiissemꝰ ñ eum futtieu¬
scanoallũ cecum eẽ ñ posset. qͥndo quidẽ ñ de cua uolunta
cespdesua uirare potuerit: nec tesibi incisim auqͥd urraᷤ¬
se confessus sit. ad extremũ dixit. qd̾ seruum dĩ eccłe filiũ
bicert oportebat. qͥcqͥd nobis cũ tua sc̃itate de illo fieru
placuisiet . id se sinc dubio secuturũ. P romde pecimus
ꝓ caritats. xp̃i obsecramꝰ prudentiã tuam. utt ommũ
quil ocuti sumꝰ memineris. ⁊ rescͥptis tius nos ietifices.¬
Debemꝰ einm nos firmiores fitam̃iut̃ canta tẽptationũ

Expanded text:
tam inopinatam inuitissimus senserit, indicauit nobis, quod, dum ageres cum illo, ut apud Subsanam deo seruiret, erupit et iurauit a te omnino non recessurum. cumque eius uoluntatem requireremus, respondit se hac iuratione impediri, quo minus ibi esset, ubi eum esse etiam antea uolebamus, cum iam praesertim de suae libertatis manifestatione securus sit. cumque illi aperuissemus non eum futscandalum tecum esse non posset; quandoquidem non de tua voluntate, sed de sua jurare potuerit, nec te sibi vicissim aliquid jurasse confessus sit; ad extremum dixit, quod servum Dei, Ecclesiae filium, dicere oportebat, quidquid nobis cum tua Sanctitate de illo fieri placuisset, id se sine dubio secuturum. Proinde petimusrudentiam tuam, ut omnium quae locuti sumus memineris, et rescriptis tuis nos laetificesDebemus enim nos firmiores si tamen inter tanta tentationum
Abbreviated transcription (Latin):
rat templum: Debetur gͦ latria spĩti scõ. Nam
si ei templũ facere sicut salomon fecit deligntis ac
lapidib iuberemur: utiq fatiendo tẽplũ. latriã
exib̾e conuincerem᷑: qnͣtomagis latriam debe¬
mꝰ cu templũ ñfacimꝰ s sumus: Ae ꝑhoc si et
patri et filio & spĩusancto lat̾a debetur et exibe
filitis. nec solus sp̃c sanctꝰ s ipsa trinitas untis ds̃ so¬
lus pat̾ et filius et sp̃e sanctus. ñut pater sit ip̃e qui
tas qnͣtum ab homiine potest. fide p̃cedente intelli¬

Expanded text:
rat templum? debetur ergo latria spiritui sancto. nam si templum ei facere, sicut Salomon fecit, de lignis et lapidibus iuberemur, utique faciendo templum latrian exhibere conuinceremur; quanto magis latrian debemus, cui templum non facimus, sed sumus! Ac per hoc, si et patri et filio et spiritui sancto latria debetur et exhibetfilius nec solus spiritus sanctus sed ipsa trinitas unus deus solus pater et filius et spiritus sanctus, non ut pater sit ipse, qui nitas, quantum ab homine potest, fide praecedente intelle
Abbreviated transcription (Latin):
omino exumo et inxp̃i cari tistas.¬
tate u̾e m̃ito honorabili ac suscipiendo fi¬
pictatis qͦ xp̃iane laudanda diligentia et fida sin¬
ceritas. que tͥ diuina munera eo donante gaudes
tͥbuta aquosꝑas ꝓmittente pociora. excitai̾tunt
me ut hoc epłari alloquio estus causaꝵ meaꝵ cũ
excellentia partirer tua: qnͣtum enĩ ꝑ alias affrice
t̾ras teunitati catholice mirabili efficatia ꝯstilere
gaudemꝰ: t̃m dolemꝰ regionẽ ypponensium regioꝵ¬
n et ei uicinas partes confines numidie p̃sidalis.
edicti tui uigore ñdum adiuuari meruisse dñe ex¬
iiie et inxpi caritate u̾e meritoq honorabilis ac
suscipiende fili. Qd̃ ne mec potius negligentie de¬
puterur qui ep̃alẽ sarcinam yppone sustineo: tue
magnificentie ñ tacendum putaui. Qnͣtum etiã
incampo ypponensi hentica p̾sumat audatia si
exfr̃ib et collegis mcis qui hec tue sublimitati
narrare potuerint. uł ex prb̃ro quem cũ litt̃is
misi. fueris audire dignatus: adiuuante dño

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET IN CHRISTI CARITATE VERE MERITOQVE HONORABILI AC SUSPICIENDO FIpietatis quoque Christianae laudanda diligentia et fida sinceritas, quae tibi diuina munera eo donante gaudes tributa, a quo speras promittente potiora, excitauerunt me, ut hoc epistulari alloquio aestus causarum mearum excellentia participaret tua. quantum enim per alias Africae terras te unitati catholicae mirabili efficacia consuluisse gaudemus, tantum dolemus regionem Hipponiensium-Regiorum et ei uicinas partes confines Numidiae praesidali edicti tui uigore nimie et in Christi caritate uere meritoque honorabilis ac suspiciende fili. quod ne meae potius neglegentiae deputetur, qui episcopalem sarcinam Hippone sustineo. tuae magnificentiae non tacendum putaui. quantum etiam in campo Hipponiensi haeretica praesumat audacia, si ex fratribus et collegis meis, qui haec tuae sublimitati narrare potuerint, uel ex presbytero, quem cum litteris misi, fueris audire dignatus, adiuuante domino
Abbreviated transcription (Latin):
b edocebat. Nam dotens patefactus ẽ: cum se
qͣsi discentib credidit. Rogauir me quidẽ pꝰea
qm̃ se manicheorũ auditorẽ eẽ confess ẽ. ut eũ
or eiꝰ functionem subelerici spetie uehem̃t᷑ exhor¬
rui. eumq cohercitum pellendum deciuitate cura¬
iu. Nec mͥ hoc satis fuit nisi et tue sanctitati cũ
meis litt̃is intimarem. ut aclericorũ gradu ꝯgrue
eccłastica seu̾itate deiectꝰ. cauend omnib in notes¬
cat. Petenti aũpenitentie locum tc̃ credatur. si et
alios quos illic nouit ẽẽ manifestaũt uob̾: ñ so¬
lũ inmalliana. s inip̃a tota oĩno prouncia

Expanded text:
oterat, et docebat. nam docens patefactus est, cum se oterat, et docebat. nam docens patefactus est, cum se quasi discentibus credidit. rogauit me quidem, postea quam se Mani. chaeorum auditorem esse confessus est, ut eum or, ejus fictionem sub clerici specie vehementer exhorrui, eumque coercitum pellendum de civitate curavi. Nec mihi hoc satis fuit, nisi et tuae Sanctitati cum meis litteris intimarem, ut a clericorum gradu congrue ecclesiastica severitate dejectus, cavendus omnibus innotescat. Petenti autem poenitentiae locum, tunc credatur, si et alios quos illic novit esse, manifestaverit vobis, non solum in Malliana, sed in ipsa tota omnino provincia
Abbreviated transcription (Latin):
licet xp̃m natum cẽ denigine. nec eiꝰ carnẽ ueram
confitentes fuisse s falsam. Aeꝑhoc et falsam eiꝰ
lum dĩ moysen datam ñ auero dõ diciit. s apͥncipe
tenebrarum ammas ñ solum hominũ. s etiã pe¬
corũ de dĩ cẽ substantia: et oĩno partes dĩ eẽ arbitran¬
tur. Dm̃i deniq bonum et uum dicunt cum tene¬
braꝵ gente pugnasse. et partem suã tenebrarũ
pͥncipib miscuisse. eamq toto mundo inqͥnatã.
et ligatam ꝑ cibos electorũ suorũ. et ꝑsolem et
lunam purgari asseuerant. et qd purgari de
ip̃a parte dĩ ñpotuit infine seculi. et̃no acpena¬
li uinculo colligariut ñ solum uolabilis et cor¬
ruptibilis et contaminabił credatur ds̃. cuius
pars potuit ad tanta mala ꝑ duici. s ñ possit saltẽ
totus a tanta comquinatione & inmunditia
et miseria. uł inscli fine purgari. Has cum ilł
intolerabiles blasphemias subdiacoms iste qͣsi

Expanded text:
licet Christum natum esse de uirgine nec eius carnem ueram licet Christum natum esse de uirgine nec eius carnem ueram confitentes fuisse sed falsam ac per hoc et falsam eiuslum dei Moysen datam non a uero deo dicunt sed a principe tenebrarum. animas non solum hominum sed etiam pecorum de dei esse substantia et omnino partes dei esse arbitrantur. deum denique bonum et uerum dicunt cum tenebrarum gente pugnasse et partem suam tenebrarum principibus miscuisse eamque toto mundo inquinatam et ligatam per cibos electorum suorum et per solem ac lunam purgari adseuerant et, quod purgari de ipsa dei parte non potuerit, in fine saeculi aeterno ac poenali uinculo conligari, ut non solum uiolabilis et corruptibilis et contaminabilis credatur deus, cuius pars potuit ad mala tanta perduci, sed non possit saltem totus a tanta coinquinatione et inmunditia et miseria uel in saeculi fine purgari. Has cum illis intolerabiles blasphemias subdiaconus iste quasi
Abbreviated transcription (Latin):
gustinus. indomino salutem. Hichil meliꝰ
me facere posse arbitratus sum qmͣut tue scitati po¬
nit insidiari ut ꝑdat animas tammagno p̃cio cõ¬
paratas. Mallianensem quendam subdiaconũ uicto¬
rinum apud nos constitit ẽẽ manicheum: et ita sacri¬
lego ertore subnomine cleriti latitabat. Nlam ẽ etiã¬
etate iam senex. Ita ẽ aũ manifestat᷑: ut etiam ipse
a me int̾rogatus. ante ꝙͥ atestib eoargueretur nega¬
re ñ possi. Tot enim et tales cẽ iamsciebat quib se in¬
catitius effuderat: ut nichil aluid si negan tẽptaret.
qm ñ dico impuoentissimꝰ. s iusanissimꝰ appareret.
ctuditorẽ sanemanicheorũ ñ electum se eẽ confesẜ ẽ
Auditores autẽ qui appellantur apudeos et car¬
nib uescuntur. et agros colunt: et si uoluerint tixo¬
res habent. Quorum ncħ fatunt: qui electi uocan¬
tur. Si ipsi auditores ante electos genua figunt. ut
uł ep̃is. aut diaconib eorum: s aqͥbr libet electis. So.

Expanded text:
GUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nihil melius me facere posse arbitratus sum. quam ut tuae sanctitati ponit insidiari, ut perdat animas tam magno pretio comparatas. Mallianensem quendam subdiaconum Victorinum apud nos constitit esse Manichaeum et in tam sacrilego errore sub nomine clerici latitabat; nam est etiam aetate iam senex. ita est autem manifestatus, ut etiam ipse a me interrogatus. antequam a testibus coargueretur, negare non posset. tot enim et tales iam esse sciebat, quibus se incautus eftuderat. ut nihil aliud, si negare temptaret, quam non dico inpudentissimus sed insanissimus appareret. auditorem sane Manichaeorum, non electum se esse confessus est. Auditores autem qui appellantur apud eos, et carnibus ueacuntur et agros colunt et, si uoluerint, uxores habent. quorum nihil faciunt, qui electi uocantur. sed ipsi auditores ante electos genua figunt, ut eris uel episcopis aut diaconis eorum sed a quibuslibet electis. sole
Abbreviated transcription (Latin):
omino exnio meritoq honorabili et
religioso frr̃i maximo. alypius et augni¬
stinus in dñosalutẽ. Cum ascõ fr̃e et
quidẽ letos. de tuorũ uero tristes nos eiꝰ responsa fe
sociati. & quia ibnto futurum sꝑabamꝰ adhuc ñ
ẽẽ factum multũ dolemꝰ. dñe txime m̃itoq ho¬
norabilis et religiose frr. ꝓmoe caritatem tuã in
dm̃ pace salutantes et precipimus et rogamꝰ. ut
eos qd̾ didicisti docere ñ differas. unum scilicet dm̃
ẽe solum. cui seruitus illa debetur. que latria grico
uocabulo numetipatur. Ipm̃ ẽ enĩũ̾bum in lege
ubi scͥptum ẽ. Dñm dm̃ tuum adorabis: et illi so¬
li seruies. Quẽ si dm̃ patrem tantũmͦ dixerimꝰ: re¬
ẽ dicẽ. Si autem debetur qͦ modo gͦ uni t̃m debettur
quippe dicit apłs. Nescitis quiia corpora urã tẽplũ

Expanded text:
OMINO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI ET RELIGIOSO FRATRI MAXIMO ALVPIUS ET AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cum a sancto fratre et quidem laetos, de tuorum uero tristes nos eius responsa fecsociati, et, quia id cito futurum sperauimus, adhuc non esse factum multum dolemus, domine eximie meritoque honorabilis et religiose frater. Proinde caritatem tuam in domini pace salutantes et praecipimus et rogamus, ut eos, quod didicisti, docere non differas. unum scilicet deum esse solum, cui seruitus illa debetur, quae latria Graeco uocabulo nuncupatur. ipsum enim uerbum est in lege, ubi scriptum est: Dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. quem si deum patrem tantum modo dixerimus, reest dici. si autem debetur, quo modo ergo uni tantum debetur s? de illo quippe dicit apostolus: Nescitis, quia corpora uestra templum
Abbreviated transcription (Latin):
semli qͣdam uiuentute uicisti: absit ut tͥ resistant
uera clicenti cui cõsenserant auitate deuanti. ab sit
ut nolint tetum recte sentire cum qͦ eos delectauit
errare. lu tantum ora ꝓcis: etinsta eis. Immouero
indomum tua soliti fuerant conuenire: p̃sertim
qm̃ catholica mat̾ aliquos atepetit aliquos repe¬
tit: Petit eos qͦs apud te iuenit iepetit eo
quos ꝑte ꝑdidit. Non excrucietur dampnis sed
potiꝰ lecetur lucris: acquirat filios quos ñ habuit
ñplangat quos habuit. Oramus ad dñm ut fati¬

Expanded text:
senili quadam iuuentute uicisti? absit, ut tibi resistant senili quadam iuuentute uicisti? absit, ut tibi resistant uera dicenti, cui consenserunt a ueritate deuianti; absit, ut nolint tecum recta sentire, cum quo eos delectauit errare. tu tantum et ora pro eis et insta eis, immo uero in domum tuam soliti fuerant conuenire, praesertim quoniam catholica mattit: petit eos quos apud te invenit; repetit eos quos per te perdidit. Non excrucietur damnis, sed potius laetetur lucris: acquirat filios quos non habuit, non plangat quos habuit. Oramus ad Deum, ut faci
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tantum patre. uerum etiam setp̃o et spũ scõ minor
factus ẽ. nec tantum hac excellentissima tͥntate s
etiam minoratus ẽ paulominꝰ ab angłis. hoĩb qͦq
minor futit. qnͣdo parentib subditus fuit. ꝓpter
hancutiq formam seraui qm̃ ueniente pleritudine
temporis exinantus accepte dixit pat̾ maior me ẽ.
dixit ego ee pat̾ unum sumus. et homo scilicet fac¬
tus et ꝑmanens ds̃. Homo enĩ assumptꝰ ẽ ado: ñ
in homĩe consumptꝰ ẽ d̃s. Iõo ualde rationabilit̾
et patre minor ẽ homo cepc̃: et equalis ẽ patre idem ip̃e
ds. xp̃c. Cum gͥ huic recte atq catholice fidei p̃sentib
nob̾ cũmagna exultatione ppłi dĩ consociatum esse¬
te gaudeamus: qͣre adhuc detuorum segnitie tͥstes
an forte contempnunt te qr ineccłȩ catholicȩ partiti¬
pationc hac etate uenisti ⁊cum te ãpliꝰ debeant ad¬
mirari atq uenerari. quia uetustissimũ errorem

Expanded text:
non tantum Patre, verum etiam seipso et Spiritu sancto minor non tantum Patre, verum etiam seipso et Spiritu sancto minor factus est; nec tantum hac excellentissima Trinitate, sed etiam minoratus est paulo minus ab Angelis ; hominibus quoque minor fuit, quando parentibus subditus fuit . Propter hanc utique formam servi, quam veniente plenitudine temporis exinanitus accepit, dixit: Pater major me est . dixit: Ego et pater unum sumus et homo scilicet factus et permanens deus; homo enim adsumptus est a deo, non in homine consumptus est deus. ideo ualde rationabiliter et patre minor est homo Christus et patri aes. Cum igitur huic rectae atque catholicae fidei praesentibus nobis cum magna exultatione populi dei consociatum te esse gaudeamus, quare adhuc de tuorum segnitia tristesan forte contemnunt te, quia in ecclesiae catholicae participationem hac aetate uenisti, cum te amplius debeant admirari atque uenerari, quia uetustissimum errorem
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtomagis ipse ec̃nus et impassibilis ñ altud qmͣ ẽ¬
ip̃e generauit uinis unicũ: Id̾o nr̃ã menarrabili ad¬
miratione: qm̃ sine passione et tanta secum cqͣlitate
ut eum nec potestate p̃ced̃et. nec etate: s id̾o totum qd
ht̃ qd̾ potest. ñ tribuit sibi s patri: quia ñ c̃ ascipõ. s
apatre. Cqualis ẽ erum patri. S hoc quoq accepit a
patre. Nec sic accepit unde eẽt equalis. qͣsi pͥus fuerir
mequalis: s natus equał. Sicut semꝑnatus. ita sẽꝑ
equalis. Non itaq inequalem genuit. et equalita¬
tẽ iam nato addibit. s gignendo eam dedit: quia eqͣlẽ
ñ imparem genuit. Ido informa dĩ equalem eẽ do
ñei rapina fucrat s natura: qm̃ id nascendo sũpsit
ñ suꝑbiendo p̃sumpsit. ꝓpt̾ea uero patrem dicit eẽ
maiorem: quia semet ip̃m exinamuit formam sertii
accipiens. ñ amittens dĩ. ꝓpt̾ quam serui formam

Expanded text:
quanto magis ipse quanto magis ipse ipse generavit, unus unicum; ideo nostra inenarrabili admiratione, quoniam sine passione, et tanta secum aequalitate, ut eum nec potestate praecederet, nec aetate! Sed ideo totum quod habet, quod potest, non tribuit sibi, sed Patri, quia non est a seipso, sed a Patre. Aequalis est enim Patri, sed hoc quoque accepit a Patre; nec sic accepit unde esset aequalis, quasi prius fuerit inaequalis; sed natus aequalis, sicut semper natus, ita semper aequalis. Non itaque inaequalem genuit, et aequalitatem jam nato addidit; sed gignendo eam dedit, quia aequalem non imparem genuit. Ideo in forma Dei aequalem esse Deo, non ei rapina fuerat , sed natura; quoniam id nascendo sumpsit, non superbiendo praesumpsit. 9. Propterea vero Patrem dicit esse majorem, quia seipsum exinanivit, formam servi accipiens, non amittens Dei: propter quam formam servi,