comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consenserit habitare. Qd si infidelis inqͥt discedit:
soror in huiꝰmodi: id ẽ si infidelis noluerit ẽẽ cũ
coniuge fideli. hic agnoscat fidelis suã lib̾tatem.
ne ita se subiectum deputet seruituti. ut ipsam di¬
mittat fidem. ne coniugẽ amittat infidelẽ. Hoc
ꝓponitur ista conditio. ut xp̃m dimittat sieos
habere secum desidat. Hoc gͣ et de domo atq agͥs
hoc et de his reb quȩ iuix pecuniario possident᷑:
hoc loco accipiendum ẽ. Simul enĩ eciam de his
ñ ait quicũq uendidit ꝓpt̾ me quecũq licitũ ẽ
uendere. s quicumq dimiserit. fierienĩ pot̾. ut
dicat᷑ xp̃iano ab aliqua potestate. aut. xp̃ianus ñ
eris. aut si in hoc ꝑmanere uolueris: domũ posses¬
sionesq ñ habebis. Tunc uͦ etiam illi diuites qͥ in
sins diuitus sic statuerant ꝑmanere. ut ex earum
bonis oꝑib ꝓmererent᷑ dm. hec dimitcant potiꝰ¬

Expanded text:
consenserit. quod si infidelis, inquit, discedit,consenserit. quod si infidelis, inquit, discedit,soror in huius modi, id est si infidelis noluerit esse cum coniuge fideli, hic agnoscat fidelis suam libertatem, ne ita se subiectum deputet seruituti, ut ipsam dimittat fidem, ne coniugem amittat infidelem. Hoc proponitur ista condicio, ut Christum dimittat, si illos secum habere desiderat. hoc ergo et de domo atque agris, hoc et de his rebus, quae iure pecuniario possidentur, hoc loco accipiendum est. simul enim etiam de his non ait: Quicumque uendiderit propter me, quae utique licitum est uendere, sed: Quicumque dimiserit. fieri enim potest, ut dicatur Christiano ab aliqua potestate: Aut Christianus non eris aut, si in hoc permanere uolueris. domum possessionesque non habebis. tum uero etiam illi diuites, qui in suis diuitiis sic statuerant permanere, ut ex earum bonis operibus promererentur deum, haec dimittant poti
Abbreviated transcription (Latin):
uet qd̾ ait dñs. quicũq dimiserit om̃iasua ꝓptet
me. accipiet in hoc scło centuplũ: et in fut᷑o uitã
ȩt̾nam possidebit: Aliud ẽ dimiserit: aliud ẽ uen¬
didit. Nam et in his quȩ dimittenda mandauit.
etiam uxor cominemorata ẽ. quam nullis humani
legib licet uendẽ: xp̃i autẽ legib nec dimittere. ex¬
cepta causa fornicationis. Quid sͥ gͦ uolunt ista pre¬
occurrit aliqͣndo necessitatis articulus. uͥ aut ipon
dimtitat᷑ aut xp̃c. Ut alia omiitam si ipsi uxori ma¬
ritus displicuerit xp̃ianꝰ. eiq pposuerit. aut ase di¬
uortium aut axp̃o: hic ille quid eligat nͥ xp̃m. et di¬
xp̃ianis p̃cepit dñs. ne qͥsqm̃ dimitat uxorẽ excepta
fornicationis causa Ubi autẽ quelibet exeis ꝑsona
infideli ẽ: consilium apłi attendat᷑. ut si infidelis
consentit habitare cumuiro fideli. uit ñ dimit¬
tat ipxorem Similit̃ et upor fidelis uitũ: sicumea

Expanded text:
uet, quod ait dominus: Quicumque dimiserit omnia sua propter uet, quod ait dominus: Quicumque dimiserit omnia sua propter me, accipiet in hoc saeculo centuplum et in futuro uitam aeternam possidebit? aliud est \'dimiserit\' aliud \'uendiderit\'; nam in his, quae dimittenda mandauit, etiam uxor commemorata est, quam nullis humanis legibus licet uendere, Christi autem legibus nec dimittere excepta causa fornicationis. quid sibi ergo uolunt ista praeincurrit aliquando necessitatis articulus. ubi aut uxor dimittatur aut Christus, ut alia omittam, si ipsi uxori maritus displicuerit Christianus eique proposuerit aut a se diuortium aut a Christo? hic ille quid eligat nisi Christum et diinus praecepit ne quisquam dimittat uxorem, excepta causa fornicationis. Ubi autem quaelibet ex eis persona infidelis est, consilium Apostoli attendatur: Ut si infidelis consentit habitare cum viro fideli, vir non dimittat uxorem. Similiter et uxor fidelis virum, si cum
Abbreviated transcription (Latin):
enim quioꝑatur in uob̃: et uelle et oꝑari ꝓ bona uo¬
luntate. Certe ideo se dicunt de suis reb uendendis
ꝑfectionis a dño suscepisse consiliũ ut sequantur
dñm: qm̃ illic additum ẽ. et ueni sequere me. Cur
gͦ in his bonis quȩ faciunt de sua tm̃ uoluntate p̃¬
sumunt: nec audiunt dñm quem sequi sedicunt.
rum. ut uendant om̃ia que possident. et ea precia
distribuendo indigentib faciant qđ sequit᷑. facile
tͥbuant. comunicent. thesauritent sͥ fundam̃tum
bonum in futurũ. et alit̾ eos in regnũ celoꝵ. int̾re
posse ñ credit: fallit gͦ eos quoꝵ domos tam dili¬
gent̾ doctrine sanitate cõponit. ammonens et
p̃cipiens quales se p̃bere. debeant uxores uiris. uiri
uxorib filii parentib parentes filus. serui dñis.
dñi seruis. Nam quomͦ hec agi possunt. sine do¬
mor et sine aliquare familiari: An hoc eos mo¬

Expanded text:
est, qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoest, qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate. certe ideo se dicunt de suis rebus uendendis perfectionis a domino suscepisse consilium, ut sequantur dominum, quoniam illic additum est: Et ueni, sequere me. cur ergo in his bonis, quae faciunt, de sua tantum uoluntate praesumunt nec audiunt dominum, quem sequi se dicunt,rum\', ut uendant omnia, quae possident, et ea pretia distribuendo indigentibus faciant, quod sequitur: Facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum. et aliter eos in regnum caelorum intrare posse non credit, fallit ergo eos: quorum domos tam diligenter doctrinae sanitate componit admonens et praecipiens, quales se praebere debeant uxores uiris, uiri uxoribus, filii parentibus, parentes filiis, serui dominis, domini seruis; nam quo modo haec agi possunt sine domo et sine aliqua re familiari? An hoc eos mo
Abbreviated transcription (Latin):
tute confid̾e. Simul enim utriq rep̃hendunt᷑ in
psalmo: qͥ confidunt in uirtute sua:⁊ qͥ in abundas¬
tia diuitiarum suarũ głant᷑. Audiant itaq diuites
qd̾ hominib impossibile c̃. d̃o facile ẽ. et siue ma¬
nentes in diuitiis suis. atq: ex eis bona oꝑa facientes.
siue illis uenditis. et ꝑ indigentias pauꝑum distri¬
butis. intrent in regnũ cȩloꝵ: gr̃e di tͥbuant ñ ꝓpͥis
uirib bonum siuim. Qd̃ enim hominib impossibile
ẽ: ñ hominib s dõ facile ẽ. Audiant hoc et isti:
et si iam sua omnia uł uendidunt et pauꝑib tri¬
buerunt. uł adhuc id agunt atq disponunt:⁊ hoc
modo p̃parant intrare in regnum celoꝵ: ñ hoc łͥbu¬
ant uirtuti sus. s cidemgr̃e diuine. Qđenim hõibꝰ
impossibile ẽ. ñ ipsis. quia et ipsi homines sc̃: s do
facile ẽ. Hoc quippe illis et apłs dicit. cũ timore et
tremore ur̃am ipsoꝵ salutẽ oꝑamini. Ds̃ est

Expanded text:
tute confidere; simul enim utrique reprehenduntur in tute confidere; simul enim utrique reprehenduntur in psalmo, qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur. audiant itaque diuites: Quod hominibus inpossibile est, deo facile est et, siue manentes in diuitiis suis atque ex eis bona opera facientes siue illis uenditis et per indigentias pauperum distributis intrent in regnum caelorum, gratiae dei tribuant non propriis uiribus bonum suum. quod enim hominibus inpossibile est, non hominibus sed deo facile est. audiant hoc et isti et, si iam sua omnia uel uendiderunt et pauperibus tribuerunt uel adhuc id agunt atque disponunt et hoc modo praeparant intrare in regnum caelorum, non hoc tribuant uirtuti suae sed eidem gratiae diuinae. quod enim hominibus inpossibile est, non ipsis, quia et ipsi homines sunt, sed deo facile est. hoc quippe illis et apostolus dicit: Cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini; deus enim
Abbreviated transcription (Latin):
centem disciplis. ꝓ miseria diuitũ contͥstatis: qd ho¬
minib impossibile ẽ. deo facile ẽ: S ideo inqͥunt
hoc dictum ẽ. quia futurũ erat. ut audito eũngłio
diuites uendito patͥmonio erogatoq pauꝑib do¬
minum sequerent᷑. et intrarent in regnum celoꝵ:
atq ita fieret qđ difficile uidebat᷑. ñ ut manentes in¬
in diuitiis suis p̃cepta apłica custodiendo. id ẽ. nĩ
suꝑbe sapiendo. neq sꝑando inincerto diuitiarum.
s in deo uiuo. benefaciendo. facile tͥbuendo. et com¬
implerent. Hec si dicunt: scio quippe cos illa dicere.
ñ attendunt pͥmitus quẽad modũ dñs contͣ eorum
dogina suam gr̃am p̃dicauit. Nonenĩ ait qd̾ impos¬
s qđ hominib impossibile ẽ. deo facile ẽ: ostendeis
qͣndoista recte fiunt. ñ fieri hominis potentia. sed
dĩgr̃a. Hoc gͦ attendant istr: et si rep̃hendunt eos.
qui głant᷑ in diuitiis suis: caueant ipsi in sua uir¬

Expanded text:
centem discipulis pro miseria diuitum contristatis: Quod hocentem discipulis pro miseria diuitum contristatis: Quod hominibus inpossibile est, deo facile est? Sed ideo, inquiunt, hoc dictum est, quia futurum erat, ut audito euangelio diuites uendito patrimonio erogatoque pauperibus dominum sequerentur et intrarent in regnum caelorum atque ita fieret, quod difficile uidebatur, non ut manentes in diuitiis suis praecepta apostoli custodiendo, id est non superbe sapiendo neque sperando in incerto diuitiarum sed in deo uiuo bene faciendo, facile tribuendo et comimplerent. Haec si dicunt — scio quippe illos ea dicere —, non adtendunt primitus, quem ad modum dominus contra eorum dognquit, inpossibile est, deo facile est ostendens, quando ista recte fiunt, non fieri hominis potentia sed dei gratia. hoc ergo adtendant isti et, si reprehendunt eos, qui gloriantur in diuitiis suis, caueant ipsi in sua uir
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib bonis. facile tͥbuant. cõmunicent: chesauriae Ns
sibi fundam̃tum bonũ infuturũ. ut app̃hendant
uerã uitã. Dequa et illi adolescenti dictũ ẽ. siuis ue¬
nire ad uitã. Puto qd̾ ista p̃cipiens diuites instrue¬
bat. ñ fallebat apłs. qui ñ ait p̃cipe diuitibꝰ huius
mundi uendant omnia quȩ habent. denit pauꝑib
ante ianuã suã. contẽpnebat pauꝑem iustũri ista
spes inincerto diuitiarũ quase ꝓpt̾ purpurã et bys¬
sum et epulas splendidas beatum putabat: ñ ipse
diuitie ꝑduxerunt ad infermi torm̃ta. Anforte qͥa
dñs adiuuxit et dixit. am̃ dico uob̃ difficile diues
celoꝵ. ideoputant istidiuitẽ etiã si faciat ista quȩ
diuitib p̃cipienda scͥpsit apłs in regnũ celorum ñ¬
quitur: an isti nesciunt qͥd loquunt᷑: Qͥd horũ cre¬
dat eligat xp̃ianus. Puto nos meliꝰ credẽ istos nes¬
cire qͥd loqui: qͣm paulũcontͣ dñm loqͥ. Deinde cur
ĩ in consequentib etiam ipsum dñm audiunt di¬

Expanded text:
le tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam, de qua et illi adulescenti dictum est: Si uis uenire ad uitam. puto, quod ista praecipiens diuites instruebat, non fallebat apostolus, qui non ait: Praecipe diuitibus huius mundi, uendant omnia, quae habent. dent pauperibus ante ianuam suam contemnebat pauperem iustum, et ista spes in incerto diuitiarum, qua se propter purpuram et byssum et epulas splendidas beatum putabat, non ipsae diuitiae perduxerunt ad inferna tormenta. An forte, quia dominus adiunxit et dixit: Amen dico uobis; difficile diues caelorum, ideo putant isti diuitem, etiamsi faciat ista, quae diuitibus praecipienda scripsit apostolus, in regnum caelorum inquitur, an isti nesciunt, quid loquitur? quid horum credat, eligat Christianus. puto melius nos credere istos nescire, quid loqui, quam Paulum contra dominum loqui. deinde cur non in consequentibus etiam ipsum dominum audiunt di
Abbreviated transcription (Latin):
ales. Unde dicit apłs. Quis militat sius stipendiis
umqͣm: Habet uineã et plantatores: habet grogẽ
et pastores. Unde consequent̾ dicit. Qͥs plantat ui¬
neam : et de fructu eius ñ edit: Quis pascit gregẽ
et de lacte eius ñ ꝑcipit: Qmͣuis talia disputare. qͣ¬
lia isti disputant. ñ sit milttare. s rebellare: ñ sit
plantare uineã. s eradicare. ñ sit pascendos congre¬
gare: s ꝑdendos a grege separare. Sicut aitẽ ipsi qͥ
diuitũ religiosis obsequus alunt᷑ atq uestiunt᷑. neq
ad suas necessitates nicħ accipiunt ab eis nisi qͥ res
debent infirmioris meritixp̃ianos. quorum opib
tͣnsigunt᷑. s recte uiuendo et recte docendo magis
dicere. Si nos uob̃ sp̾ualia seminauimꝰ: magnũ ẽ
si ur̃a carnalia metamꝰ: Multo quippe minori
impudentia serui di qui manuũ suaꝵ. honestis
oꝑib uenditis uiuunt. damnant istos a quib

Expanded text:
ales, unde dicit apostolus: Quis militat suis stipendiis ales, unde dicit apostolus: Quis militat suis stipendiis umquam? habet uineam et plantatores, habet gregem et pastores, unde consequenter dicit: Quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? quamuis talia disputare, qualia isti disputant, non sit militare sed rebellare, non sit plantare uineam sed eradicare, non sit pascendos congregare sed perdendos a grege separare. Sicut autem ipsi, qui diuitum religiosis obsequiis aluntur atque uestiuntur — neque enim ad suas necessitates nihil accipiunt nisi ab eis, qui res debent inferioris meriti Christianos. quorum opibus transiguntur, sed recte uiuendo et recte docendo magidicere: Si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est, si uestra carnalia metamus? multo quippe minore inpudentia serui dei, qui manuum suarum honestis operibus uenditis uiuunt, damnant istos, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fecit mĩam. Suꝑexaltat autẽ miscdia iudicio.
ꝓ inde. istidesinant contra scͥpturas loqui:⁊ in suis
exhortationib ad maiora sic excitent. ut minora
ñ dampnent. Num enĩ et sc̃am uirginitatẽ alit̾
exhortando ꝑsuadere ñ possunt: nͥ conugalia uin¬
cula damnau̾int. cum docente apło unus qͥsq donũ
ꝓpͥum habeat a deo. alius sic. aliꝰ autẽ sic: Ambulẽt
itas ꝑfectionis uiam uenditis sius oĩb reb ⁊ mise¬
ricordit̾ erogatis: s si uere pauꝑes xp̃i st̃. ⁊ ñ sͥ. s xp̃o
colligunt. infirmiora eiꝰ m̃bra quare puniant: an¬
teqͣm sedes iudiciarias acceꝑint: Si enĩ tales eit
potius ñ cͥminosos s religiosos diuites reciꝑe in ta¬
b̾nacula ęt̾na. a quib facti sunt amici de mãmo¬
na iniquitatis. Puto enĩ qđ quidã eoꝵ qͥ hec im¬
pudent᷑ atq imprudent̃ garriunt: a diuitib
xp̃ianis et pus in suis necessitatib sustentant᷑. Habet
enmeccła quodãmͦ suos milttes: et quodãm ꝓuinci¬

Expanded text:
cordiam; superexultat autem misericordia iudicio. Proinde isti desinant contra scripturas loqui et in suis exhortationibus ad maiora sic excitent, ut minora non damnent. non enim et sanctam uirginitatem aliter exhortando persuadere possunt, nisi coniugalia uincula damnauerint, cum docente apostolo unusquisque donum proprium habeat a deo alius sic alius autem sic. ambulent itaque perfectionis uiam uenditis suis omnibus rebus et misericorditer erogatis; sed si uere pauperes Christi sunt et nocolligunt, infirmiora eius membra quare puniant, antequam sedes iudiciarias acceperunt? si enim tales erunt, potius non criminosos sed religiosos diuites recipere in tabernacula aeterna, a quibus amici facti sunt de mammona iniquitatis. puto enim, quod quidam eorum, qui haec inpudenter. atque inprudenter garriunt, a diuitibus Christianis et piis in suis necessitatibus sustentantur. habet enim ecclesia quodam modo suos milites et quodam modo prouinci
Abbreviated transcription (Latin):
rit ostendit: cum ait. in similitudinẽ p̃uaricationis
ade. Iste ẽ enim melior intellectus horum u̾boꝵ. ut cũ
dixisset regnauit mors in eos qui ñ peccauerunt: qͣsi
nos moueret quare regnauerit in eos qͥ ñ peccauerunt.
addidit insimilitudinẽ p̃uaricationis adȩ. idẽ. qͥa
inerat in eoꝵ m̃bris similitudo p̃uaricationis ade.
Potest et sic intelligi. Regnauit mors ab adã usq ad
moysen: et in eos qui ñ insimilitudinẽ p̃uaricatio¬
nis ade peccauerunt: quia in semet ipsis cũ iam nati
ẽẽnt. nec ratione adhuc uterent᷑. qua ille utebatur
qͣndo peccauit. nec p̃ceptũ accepissent qđ ille t̃nsg̾̃ssꝰ
ẽ: s solouicio originali tenerent᷑ obstricti. ꝑ qd̾ eos
regnum mortis traheret ad condẽpnationẽ. Quod
regnũ mortis in eis tantũ ñ ẽ. qui xp̃i gr̃a renati ad
eius ꝑtinent regnum. q̃m mors temporalis. qͣmuis
et de ipsaᷤ originali peccato ꝓpagata sit: corpus ineis

Expanded text:
rit, ostendit, cum ait: In similitudinem praeuaricationis rit, ostendit, cum ait: In similitudinem praeuaricationis Adae. iste enim est melior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adderet: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potest et sic intellegi: Regnauit mors ab Adam usque ad Moysen et in eos, qui non in similitudinem praeuaricationis Adae peccauerunt, quia in semet ipsis, cum iam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccauit, nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est, sed solo originali uitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnationem. quod regnum mortis in eis tantum non est, qui Christi gratia renati ad eius pertinent regnum, quoniam mors temporalis, quamuis et ipsa de originali delicto propagata sit, corpus in eis
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ: quanto ipsi ꝑse loqui ñ possunt. ꝑ unũ
mors: et ita in om̃s homines ꝑtransiit. in quo om̃s
peccauerunt. Sic̃ ab illo uno homine. sic ab eodẽ
peccato infantes immnunes eẽ ñ possunt: nͥ ab eius
reatu ꝑ xp̃i baptisiũ resoluantur. Usq enĩ ad le¬
gem pecc̃m fuit in mundo. Non qͥa deinceps in ne¬
mine. fuit hoc dictum ẽ: s qͥa ñ pot̾at ꝑ litderam
legis auferri. qͦd solo pot̾at sp̃u gratiȩ. Ne qͥsqͣmg
fidens de uirib ñ dico uoluntatis s potiꝰ uanitatis
sue putaret libo legem potuss sufficere arbito et
xp̃igram derideret: ideo ait apłs. Usq enĩ ad legẽ
erat. qua arguente demonstraretur. siue lex ratio¬
nis in paruulo. siue lex litt̾e in ppło. S regnauit in¬
qͥt mors ab adãusq ad moysen. qͥa nec lex ꝑmoysen
data potuit regnum mortis auferre. ꝙ sola abstulit xͥ¬
nauit gͦ et in eos qui ñ peccauerunt. S cur regnaue¬

Expanded text:
debemus, quanto ipsi pro se loqui non possunt. per unum debemus, quanto ipsi pro se loqui non possunt. per unum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. sicut ab illo uno homine sic ab eodem peccato infantes immunes esse non possunt, nisi ab eius reatu per Christi baptismum resoluantur. usque enim ad legem peccatum in mundo fuit. non quia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem batur\', quia lex non erat, qua arguente demonstraretur, siue lex rationis in paruulo siue lex litterae in populo. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, quia nec lex per Moysen data potuit regnum mortis auferre, quod sola Cnauit ergo et in eos, qui non peccauerunt. sed cur regnaue
Abbreviated transcription (Latin):
imeum libum arbitͥum: nͥquia lib̾tas sine gr̃a ñ
ẽ lib̾tas s contumacia: Cumg dixisset apłs. lex
subintrauit ut abundaret. delictũ. ubi autẽ abun¬
dauit. delictum suꝑabundauit et grã: secutus ad¬
nuixit. et quẽadmodũ regnauit pecc̃m in morte.
uit pecc̃m in morte. ñ ait ꝑ unum hominẽ. aut
ꝑ pͥmum hominẽ. aut ꝑ adam: quia iam dixerat
lex subintrauit ut abundaret delictũ. Que abun¬
dantia delicti. ñ ꝑtinet ad pͥmi hõis ꝓpaginem.s
ad conu̾sationis humane p̃uaricationẽ: que illi
uni delicto quo solo obstricti tenent̾es infantes. iã
inmaiorib etatib ex abundantia iniqͥtatis adie¬
cta ẽ.S qm̃ hoc totum etiam qđ ñ ꝑtinet ad illiꝰ
uniꝰ delicti originẽ. tam̃ idonea ẽ soluere gr̃a sal¬
uatoris: ideo cum dixisset. sic et gr̃a regnet ꝑ iu
strum. Nulliꝰ itaq argũtationes. cont hec apłica
u̾ba plate. impediant paruulos ad salutem: que

Expanded text:
'meum liberum arbitrium\', nisi quia libertas sine dei gratia non est libertas sed contumacia? Cum ergo dixisset apostolus: Lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, secutus adiunxit: Ut, quem ad modum regnauit peccatum in morte, uit peccatum in morte, non ait \'per unum hominem\' aut \'per primum hominem\' aut <per Adam\\ quia iam dixerat: Lex subintrauit, ut abundaret delictum, quae abundantia delicti non pertinet ad primi hominis propaginem sed ad conuersationis humanae praeuaricationem, quae illi uni delicto. quo solo obstricti tenentur infantes, iam in maioribus aetatibus ex abundantia iniquitatis adiecta est. sed quoniam hoc totum. etiam quod non pertinet ad illius unius delicti originem, tamen idonea est soluere gratia saluatoris, ideo, cum dixisset: Sic et gratia regnet perstrum. Nullius itaque argumentationes contra haec apostolica uerba prolatae impediant paruulos ad salutem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ut det᷑ illis. dimiserint ut dimittat᷑ illis: Credimꝰ
enim ministrũ noui testam̃ti fuise apł̃m paulum.
cum scribens ad chimotheũ diceret. p̃cipe diuitib
huiꝰ mundi ñ suꝑbe saꝑe. neq sꝑare in incerto di¬
uitiarum. s in deo uiuo. qui p̃stat nob̃ om̃ia ab un

Expanded text:
ut detur illis, dimiserint, ut dimittatur illis ? Credimus ut detur illis, dimiserint, ut dimittatur illis ? Credimus enim ministrum noui testamenti fuisse apostolum Paulum, cum scribens ad Timotheum diceret: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diui
Abbreviated transcription (Latin):
pondit. si us uenire ad uitam. uade uende om̃ra
uasse dixisset. et quesisset qͥd ad huc sͥ decẽt: respon¬
sum accepit. Si uis ꝑfectus eẽ: uade uende oĩa que
habes et da pauꝑib Et ne se illa que multum
amabat hoc mͦ se ꝑde cristimaret: et habeb̾ inqͥt
thesaurũ in celo. Deinde addidit. et uemi seq̃re me.
ne cuiqͣm cum hoc feccrit aliqͥd ꝓdeẽ existimet᷑: si ñ
sequit᷑ xp̃m. At ille quidẽ tristis abscessit. Qui ui
uiderit: quẽ ad modum illa legis mandata seruaue¬
rit. Puto enum qd se arroganti᷑. qͣm ueriꝰ seruasse res¬
pondat. Ueruntam̃ magister bonꝰ: mandata legis
ab ista excellentiore ꝑfectione distuixit. Ibi enĩ dix̃.
si uis uenire ad uitã serua mandata: hic autem si
uis ꝑfectus eẽ. uade uende om̃ia que habes. et cet̾a.
Cur gͥ negamꝰ diuites qͣmuis ab illa ꝑfectione absint
uenire tam̃ ad uitã i si mandata seruaiu̾nt: ⁊ ded̾int

Expanded text:
pondit: Si uis uenire ad uitam, uade, uende omniapondit: Si uis uenire ad uitam, uade, uende omniauasse dixisset et quaesisset, quid adhuc sibi deesset, responsum accepit: Si uis esse perfectus, uade, uende omnia, quae habes, et da pauperibus. et ne se illa, quae multum amabat, hoc modo perdere existimaret: Et habebis, inquit. thesaurum in caelis. deinde addidit: Et ueni, sequere me, ne cuiquam, cum hoc fecerit, aliquid prodesse existimetur. si non sequitur Christum. at ille quidem tristis abscessit, qui uiderit, quem ad modum illa legis mandata seruauerat: puto enim, quod se adrogantius quam uerius seruasse responderat. uerum tamen magister bonus mandata legis ab ista excellentiore perfectione distinxit; ibi enim dixit: Si uis uenire ad uitam, serua mandata, hic autem: Si uis esse perfectus, uade, uende omnia, quae habes, et cetera. cur ergo negamus diuites, quamuis ab illa perfectione absint, uenire tamen ad uitam, si mandata seruauerint et dederint,
Abbreviated transcription (Latin):
da. qua uirtute hoceos facillime posse d̾s in eorũ
cordib nouerat. qui testimoniũ illis taminsigne
cipius amicis suis dic̃e dignaret᷑. Ego sum ds abra¬
ham. ds ysaac: ⁊ds iacob. Hoc mͥ nom̃ ẽ in ȩt̾num.
ostea uͦ qͣm magnum pietatis sacram̃tum manife¬
aduent᷑ illuxit. inquem etiã illi patres credidant:
s huiꝰ fid̾ĩ oluam suo tempore manifestandã. in illiꝰ
arboris de qua apłs loquit᷑ tamqͣm radice seruabas:
dictumẽ diuiti. uade uende om̃ia que habes ⁊ da
pauꝑib et habebis thesaurũ incelis:⁊ ueni seq̃ re
me. Hec sidicunt: uident᷑ aliqͥd rationabilit̾ dic̾e̾.
S totum audiant.: totum adu̾tant. Non in parce
aures aꝑiant: in parce surdescant. Cui enĩ dñs hoc p̃oe
pit:. ꝓfecto illidiuiti: qui uite et̾nȩ consequendȩ con¬
silium querebat acciꝑe. Hoc enuim dño diterat. Qd
faciamut uitã et̾nam consequar: Ille autẽ ñ ei res¬

Expanded text:
da, qua uirtute hoc eos facillime posse deus in eorum da, qua uirtute hoc eos facillime posse deus in eorum cordibus nouerat, qui testimonium illis tam insigne cipuis amicis suis dicere dignaretur: Ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob; hoc mihi nomen est in aeternum. posteaquam uero magnum pietatis sacramentum manifeisti aduentus inluxit, in quem etiam illi patres crediderant, sed huius fidei oliuam suo tempore manifestandam in illius arboris, de qua apostolus loquitur, tamquam radice seruabant, dictum est diuiti: Vende omnia, quae habes, et da pauperibus et habebis thesaurum in caelis et ueni, sequere me. Haec si dicunt, uidentur aliquid rationabiliter dicere. sed totum audiant, totum aduertant, non in parte aures aperiant, in parte surdescant. cui enim dominus hoc praec £ pit? profecto illi diuiti, qui uitae aeternae consequendae consilium quaerebat accipere; hoc enim domino dixerat: Quid faciam, ut uitam aeternam consequar? ille autem non ei res
Abbreviated transcription (Latin):
feros torqueret᷑. tam̃ si pauꝑis ulcerosi qui ante
ianuã eiꝰ contempt᷑ iacebat. misertꝰ fuisset. mere¬
retur et ipse miscdiam. Et si ꝑauꝑi illi meritũ cẽt
inopia ñ iusticia: ñ utiq ab angłis in abrahe gre¬
mium qͥ diues hic fuerat tolleret᷑. S ut nob̾osten¬
isto pietatem. in illo impietatem suos extt᷑ habuisse:
sic suscepit impiũ diuitẽ cruciatꝰ ignis: ut tam̃ prũ
pauꝑem sinus susciꝑet diuitis. Qui sane cũ hic diues
iueret. diuitias sic habebat t eas ꝓd̃ĩ p̃ceptis tã
pariupendebat: ut ipsius etiã filii immolatioe nol¬
let offendẽ dm iubentẽ. quẽ suaꝵ. diuitiaꝵ ⁊ sꝑa¬
bat et optabat heredem. Hic utiq dicunt ideo pa¬
tres antiqͦs ñ uendidisse omnia que habebant ⁊ de¬
disse pauꝑibꝰ: qͥ hoceis ñ p̃ceꝑat dñs. Ndũ enim
reuelato testam̃to nouo. qđ ñ fieri nͥ plenitudine
temporis oportebat: nec eorum iuitꝰ fuerat reuelan¬

Expanded text:
feros torqueretur, tamen, si pauperis ulcerosi, qui ante feros torqueretur, tamen, si pauperis ulcerosi, qui ante ianuam eius contemptus iacebat, miseratus fuisset, mereretur et ipse misericordiam. et si pauperi illi meritum esset inopia, non iustitia, non utique ab angelis in Abrahae gremium, qui diues hic fuerat, tolleretur. sed ut nobis ostenisto pietatem, in illo impietatem suos exitus habuisse, sic suscepit impium diuitem cruciatus ignis, ut tamen pium pauperem susciperet sinus diuitis. qui sane cum hic diues uiueret, diuitias sic habebat et eas pro dei praeceptis tam parui pendebat, ut etiam ipsius immolatione nollet offendere deum iubentem, quem suarum diuitiarum et sperabat et optabat heredem. Hic utique dicunt ideo patres antiquos non uendidisse omnia, quae habebant, et dedisse pauperibus, quia hoc eis non praeceperat dominus. nondum enim reuelato testamento nouo, quod non fieri nisi plenitudine temporis oportebat, nec eorum uirtus fuerat reuelan
Abbreviated transcription (Latin):
Qd sine dubio faciet. si fidelit̾ adũtant teneantq
qđ scͥptum ẽ: qui inucauerit nom̃ dñi saluꝰ erit.
Nudi iam pauca de diuitib: qđ in epła tua seqͥt᷑
inquirendũ. Hoc enim posuisti illos dicere. diuitẽ
manentẽ indiuitiis suis regnũdi ñ posse ingredi.
nͥ om̃ia sua uendidit: nec ei ꝑdẽẽ si forte ex ipsis
diuctiis mandata fecerit. Euasert̾ istoꝵ disputati¬
ones patres nr̃i abrahã. ẏsaac et iacob: qͥ tanto anti
ex hac uita migͣuer̃t. Habebant qͥrpe hi om̃sñ parua:
diuitias. sicut fidelissima scͥptura testatur: mul¬
tos tam̃ uenturos ab oriente et oocidente et ñ supͥ¬
ipsos. uł extra ipsos. s cum ipsis recubituros in reg¬
no celoꝵs. ille ipse qui ppt̾ nos pauꝑ factus ẽ. cum
uere diues eẽt. ueracissima ꝓmissione p̃dixit. Et
qͣmuis suꝑbꝰ diues qͥ induebat᷑ purpura et bysso.
et epulabat᷑ cotidie splendide. mortuus apud in¬

Expanded text:
quod sine dubio faciet, si fideliter aduertant teneantque, quod sine dubio faciet, si fideliter aduertant teneantque, quod scriptum est: Qui inuocauerit nomen domini. saluus erit. Audi iam pauca de diuitibus, quod in epistula tua sequitur inquirendum. hoc enim posuisti illos dicere, diuitem manentem in diuitiis suis regnum dei non posse ingredi, nisi omnia sua uendiderit, nec ei prodesse possedivitiis mandata fecerit. Evaserunt istorum disputationes patres nostri Abraham et Isaac et Jacob, qui tanto ante ex hac vita migrarunt. Habebant quippe hi omnes non paucas divitias, sicut fidelissima Scriptura testatur: multos tamen venturos ab oriente et oipsos uel extra ipsos sed cum ipsis recubituros in regno caelorum ille ipse, qui propter nos pauper factus est, cum uere diues esset, ueracissima promissione praedixit. et quamuis superbus diues, qui induebatur purpura et bysso et epulabatur cotidie splendide, mortuus apud in
Abbreviated transcription (Latin):
necessaria Ubi qͣmqͣm noluerit de originali pecc̃o
exp̃ssius aliqͥd dicere: tam̃ ipso redemptiõis nomine
non parum s p̃scripsit. Unde enĩ redim̃di eẽnt: nͥ
addiaboli potestate. in qua eẽ ñ posserit nͥ originalis
obligatione ꝑcccati: Aut qͦ p̃cio redimunt᷑: n san
sionẽ fusus sit pecc̃oꝵ S quia magis conuictus et
ab eccła decestat᷑. qͣm corrept᷑ et pacat᷑ abscessit: ue¬
ritꝰ sum ne forte ipse ibi sit. qͥ ur̃am fidem ꝑturbare
conat᷑. Ideo nominis ipsus cominemorationẽ puta¬
ui ẽẽ faciendã S siue ipse sit siue alii consortes eius
erroris plures enĩ sc̃. qͣm sꝑare possum᷑ ⁊et ubi ĩ redar¬
guuntur etiã alios ad suã sectam seducunt :⁊ sic cre¬
biescunt. ut nesciam qͦ sunt erupturi. nos tamen
maliuum̾ cos in eocłe compage sanari. qͣm ex illiꝰ cor¬
pore uelut insanabilia membra resecari. si tamen
hoc ꝑmittit ipsa necessitas. Tim̃dum ẽ enĩ ne plu¬

Expanded text:
essaria. ubi quamquam noluerit de originali peccato expressius aliquid dicere. tamen ipsius redemptionis nomine non parum sibi praescripsit. unde enim redimendi sunt nisi a diaboli potestate, in qua esse non possent nisi originalis obligatione peccati? aut quo pretio redimuntur nisi C in remissionem effusus sit peccatorum? sed quia magis conuictus et ab ecclesia detestatus quam correctus et pacatus abscessit, ueritus sum, ne forte ipse ibi sit, qui uestram fidem perturbare conatur; ideo nominis ipsius commemorationem putaui esse faciendam. sed siue ipse sit siue alii consortes eius erroris — plures enim sunt, quam sperare possumus, et, ubi non redarguuntur, etiam alios ad suam sectam seducunt et sic crebrescunt, ut nesciam, quo sint erupturi —, nos tamen malumus eos in ecclesiae compage sanari, quam ex illius corpore uelut insanabilia membra resecari, si tamen hoc permittat ipsa necessitas. timendum est enim, ne plu
Abbreviated transcription (Latin):
memoraret pͥmũ hominẽ. quia pͥmꝰ pec̃cor in hõib
firit. ut ido add illum om̃s homines pecc̃ores diceret
nistus fuit. ad quẽ iustiom̃s ꝓpt̾ imitationẽ iusticis
ꝑtinerent. s posuit adam. contraquẽ ñ posuit nisi
xp̃m: Quia sic̃ ille homo delicto suo uiciauit poste¬
ritatẽ suã. sic iste ds hõ iusticia sua saluauit here¬
ditatem suã. Iue traiciendo carnis immundiciã. qd
ñ poterat impiꝰ diabolꝰ ille donando sp̃cgr̃am: qd̾ nõ
pot̾at abel nistus. Multa de his questionib in aliis
nt̃is opusculis et eccłasticis sermonib diximꝰ: q̃m fu¬
ste sanauit. N ec cam̃ hic decẽ aliqͥs arbitror mari¬
me apud carchaginẽ. ẜ iam occulte musitant. tim̃¬
tes eccłe fundatissimã fidem Namunꝰ eoꝵ nomine
cclestiꝰ. in eiꝰdemciuitatis eccła iam ad p̃sbiteru hono¬
rem surreꝑe ceꝑat. S fidelissima lib̾tate fr̃m ꝓp̃t

Expanded text:
uia primuspeccator in hominibus fuit, ut ideo ad illum omnes homines peccatores diceret minibus iustus fuit, ad quem iusti omnes propter imitationem iustitiae pertinerent? sed posuit Adam, contra quem non posuit nisi Christum, quia sicut ille homo delicto suo uitiauit posteritatem suam, sic iste deus homo iustitia sua saluauit hereditatem suam, ille traiciendo carnis inmunditiam, quod non poterat impius diabolus, ille donando spiritus gratiam, quod non poterat Abel iustus. Multa de his quaestionibus in aliis nostris opusculis et ecclesiasticis sermonibus diximus. quoniam fuste sanauit. nec tamen hic deesse aliquos arbitror maxime apud Carthaginem, sed iam occulte mussitant timentes ecclesiae fundatissimam fidem. nam unus eorum nomine Caelestius in eiusdem ciuitatis ecclesia iam ad presbyterii honorem subrepere coeperat, sed fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
causa duo constituunt᷑ homines: adam ex qͦ con¬
sistit gn̾atio carnalis: et xp̃c ex qͦ regñatio sp̃ua¬
lis. S qͥa tm̃ ille homo. iste autẽ et ds et homo:
ñ quomͦ iliagn̾atio uno delicto obligat. qđ ẽ ex
adam: ita regn̾atio ista unum delictũ soluit qd̾
ẽ ex adam.S illi quidẽ generationi sufficit ad condẽp¬
nationem uniꝰ delicti conexio. quicqͥd enim postea ho¬
mines ex malissius oꝑib addunt. ñ ꝑtinet ad illam
gn̾ationẽ. s ad humanã conu̾sationẽ: huic autem
gn̾ationi ñ sufficit illud delictum tantũmͦ solu̾e.
qđ ex adam trahit᷑. s. quicqͥd etiã postea ex iniqͥs
oꝑib humane conu̾sationis accedit. Ideo iudic¬
um ex uno incondẽpnationẽ: gr̃a autẽ ex multis
delictis inustificationẽ. Si enĩ ob uniꝰ delictũ mor

Expanded text:
causa duo constituuntur homines, Adam, ex quo subcausa duo constituuntur homines, Adam, ex quo subsistit generatio carnalis, et Christus, ex quo regeneratio spiritalis. sed quia tantum ille homo, iste autem et deus et homo, non, quo modo illa generatio uno delicto obligat, quod est ex Adam, ita ista regeneratio unum delictum soluit, quod est ex Adam; sed illi quidem generationi sufficit ad condemnationem unius delicti conexio — quicquid enim postea homines ex malis suis operibus addunt, non pertinet ad illam generationem sed ad humanam conuersationem —, huic autem regenerationi non sufficit illud delictum tantum modo soluere, quod ex Adam trahitur, sed quicquid etiam postea ex iniquis operibus humanae conuersationis accedit. ideo iudicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in iustificationem. Si enim ob unius d
Abbreviated transcription (Latin):
ita dictumput̾ant quia initiũ pecc̃i ex adã
factum ẽ. qđ imitati cet̾i st̃. ut si cexuno illo de¬
licto iniudiciũ condempnationẽq traherent᷑. qͥ¬
gr̃a et iustificatione sic dictum ẽ: Cur ñdix̃ simi¬
lit̾ et gr̃a ex unodelictom iustificationẽ: Sic̃ enĩ
hominũ multa delicta int̃ illud unũ qđ imitati
sunt. et iudiciũ quopuniunt᷑. media reꝑiunt᷑. ab
uno qͥppe ad multa uenerunt. ut a multis ad iudi¬
cium damnationẽq ducerent᷑: sic eadẽ multa de¬
licta int̾ hoc ipsum unũ cuiꝰ imitatione cõmissa
q̃iex illo uno ad multa uenerunt. ut ex multis
ad grãm iustificandi uenirent. Cumgͦ in utroq
id ẽ et iudicio et gr̃a qd̃ attinet ad unũ. et multa
delicta una eademq sit ratio: dicant isti nob̃ qͣre
iudicium dixerit ex unodelicto duc̃e incondẽpna¬
dionem. grãmuͦ ex multis delictis in iustificatio¬
nem: aut acqͥescant ideo sic eẽ dictum. qͥa in hac

Expanded text:
ita dictum putant, quia initium peccati ex Adam ita dictum putant, quia initium peccati ex Adam factum est, quod imitati caeteri sunt, ut sic ex uno illo delicto in judicium condemnationemque traherentur qa et iustificatione sic dictum est? cur non dixit similiter: Et gratia ex uno delicto in iustificationem? sicut enim hominum multa delicta inter illud unum, quod imitati sunt, et iudicium, quo puniuntur, media reperiuntur — ab uno quippe ad multa uenerunt, ut a multis ad iudicium damnationemque ducerentur —, sic eadem multa delicta inter hoc ipsum unum, cuius imitatione commissa nt, quoniam ex illo uno ad multa uenerunt, ut ex multis ad gratiam iustificandi uenirent. cum ergo in utroque, id est et in iudicio et in gratia, quod adtinet ad unum et multa delicta, una eademque sit ratio, dicant isti nobis, qua re iudicium dixerit ex uno delicto ducere in condemnationem, gratiam uero ex multis delictis in iustificationem, aut adquiescant ideo sic esse dictum, quia in hac
Abbreviated transcription (Latin):
nem uitȩ. Sic̃ enĩ ꝑ inobedientiã uniꝰ hominis pec¬
catores constituti sunt multi: ita et ꝑ uniꝰ obedi¬
entiam iusticonstituunt᷑ multi. Quid ad ista di¬
cturi sunt. aut quid eis restat:. nͥ ut apłmertas¬
se contendant: Clamat uas electionis doctorgen¬
qum. tuba xp̃i. iudicium ex uno in condẽpnatio¬
nem. et reclamant isti asserentes paruulos qͦs ex
illo uno homine dequoloquit᷑. duc̃e ꝓpaginem
confitent᷑. ñ ux in condempnationem: etiam si
in xp̃o ñ fuerint baptirati: Iudiciũ inqͥtex uno
in condempnationẽ. Quid dicit ex unor ñ deli¬
cto: Sequitur enĩ. Gr̃atia autẽ ex multis deli¬
ctis in iustificationẽ. Ergo inde iudiciũ etiam ex
uno delicto ducit. in condempnationẽ. hinc aũ
grãetiamex multis delictis ducit in iustificatio¬
nem. Quaꝓpt̾ siñ audent resiste apł̃o: exponaq̃
nob quare iudicium ex unodelicto ducat in cõ¬
dempnationẽ. cum ex multis delictis homines
dampnandi uemiant ad iudiciũ. Aut si ꝓpt̾ea

Expanded text:
nius hominis peccatores constituti sunt multi: ita per unius obedientiam justi constituuntur multi . 12. Quid ad ista dicturi sunt? aut quid eis restat, nisi ut Apostolam errasse contendant? Clamat vas electionis, doctor Centium, tuba Christi, Judicium ex uno in condemnationem: et reclamant isti, asserentes parvulos, quos ex ilio uno homine de quo loquitur, ducere propaginem confitentur, non ire in condemnationem, etsi in Christo non fuerint baptizati. Judicium, inquit, ex uno in condemnationem: quid dicit, ex uno, nisi, delicto? sequitur enim, Gratia autem ex multis delictis in justificationem Ergo inde judicium etiam ex uno delicto ducit in condemnationem: hinc autem gratia etiam ex multis delictis ducit in justificationem. Quapropter si non audent resistere Apostolo, exponant nobis quare judicium ex uno delicto ducat in condemnationem, cum ex multis delictis homines damnandi veniant ad judicium. Aut si propterea
Abbreviated transcription (Latin):
nera mea dirige sed̃m ũbum tuum:⁊ ne dñet̃
mei omnis iniquitas. adño enim gressus homi¬
nis dirigunt᷑. et uiam eiꝰ uolet: et alia multa q̃
ꝓptea scripta sunt. ut nos admonerent adimplen¬
da ea quȩ nob̃ iubent᷑. ab illo petendũ adiitoriũ.
a quo iubent᷑: cumgͦ se homo ad illum extenderit.
et sic ingemuerit. fiet qđ sequit᷑. ubi abundauit
delictum. suꝑabundauit et gr̃a: et dimittunt᷑ ei
peccata multa q̃indilexit multum:⁊ diffundit᷑
in corde caritas di. unde fiat legis plenitudo. non
delector enim legidi scd̾m int̾iorem hominẽ. ⁊ tam̃
adiungebat. Uideo autẽ aliam legem in m̃bris me

Expanded text:
nera mea dirige secundum verbum tuum, ne dominetur mihi omnis iniquitas nis diriguntur et uiam eius uolet et alia multa, quae propterea scripta sunt, ut nos admonerent ad implenda ea, quae nobis iubentur, ab illo petendum adiutorium, a quo iubentur, cum ergo se homo ad illum extenderit et sic ingemuerit, fiet, quod sequitur: Ubi abundauit delictum, superabundauit gratia et: Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum, et diffunditur in corde caritas dei, unde fiat legis plenitudo, non delector enim legi -dei secundum interiorem hominem, et tamen adiungebat: Video autem aliam legem
Abbreviated transcription (Latin):
men cui ꝓmissum ẽ disposita ꝑangłos inmanu
mediatoris: xp̃m commñdans. cuiꝰ grã salui fiut
omĩs. siue paruuli a lege peccati cum qua nati su¬
mus. siue maiores qui male uiuentes arbit̾o uo¬
luntatis p̃uaricauert̾ legem naturalẽ ipsius ra¬
tionis. siue qui legem accꝑunt quȩ data ẽ ꝑ moy¬
sen. eamq p̃uaricantes litdera occisi sunt. Cũ uͦ
etiam eũngłica p̃cepta homo p̃uaricat: uelut¬
quat̾duanus mortuus putet. Nec de illo tamen
desꝑandumẽ. ꝓpt̾ eius gr̃am. qui ñ lente dixit s
magna uoce clamauit. Latare. ueni foras. Lex gͦ
subintrauit ut abundaret delictũ. siue cũ ho
mines negligunt qđ ds iubet. siue cũ de suis ui¬
rib p̃sum̃tes adiutorũ grẽ ñ implorant. ⁊ addt̃
infirmitati suꝑbiã. Cum autẽ uocatione diuina
intelligunt. cui sit ingemiscendũ:⁊ inuocant eũ
in quem recte credunt dicentes. miserere mei d̃s
scdm magnã miscdiam tuã: et ego dixi domine

Expanded text:
men, cui promissum est, disposita per angelos in manu mediatoris, Christum commendans. cuius gratia salui fiunt omnes siue paruuli a lege peccati et mortis, cum qua nati sumus, siue maiores, qui male utentes arbitrio uoluntatis praeuaricauerunt legem naturalem ipsius rationis, siue qui legem acceperunt, quae data est per Moysen, eamque praeuaricantes littera occisi sunt. cum uero etiam euangelica praecepta homo praeuaricat, uelutquatriduanus mortuus putet; nec de illo tamen desperandum est propter eius gratiam, qui non lente dixit, sed magna uoce clamauit: Lazare, ueni foras. Lex ergo subintrauit, ut abundaret delictum, siue cum hmines negligunt quod dicit ac jubet, sive cum de suis viribus praesumentes adjutorium gratiae non implorant, et addunt infirmitati superbiam. Cum autem vocatione divina intelligunt cui sit ingemiscendum, et invocant eum in quem recte credunt, dicentes: Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam . Et, Ego dixi, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑ homo qui p̃ret xp̃m sp̃ualct̾ reg̾net᷑. Carnał aĩ¬
gñatio: delictouni illi et dampnationi obnoxiaẽ.
Sp̃ualis uͦregñatio. ñ solum illudunũ ꝓpt̃ qd̾ bap¬
tirant᷑ insantes. s multa delicta facit aboleri: que
homines male uiuendo ad iliud inqͦ gn̾ati sunt
addidunt. Id̃o sequit᷑ et dicit. Si enĩ obumꝰ delic¬
tum mors regnauit ꝑ unum: multomagis qui
abundantiã gr̃ẽ et iustitie accipiunt. inuita¬

Expanded text:
nitnitgeneratio delicto illi uni et damnationi eius obnoxia est; spiritalis uero regeneratio non solum illud unum, propter quod baptizantur infantes, sed multa delicta facit aboleri, quae homines male uiuendo ad illud, in quo generati sunt, addiderunt. ideo sequitur et dicit: Si enim ob unius delictum. mors regnauit per unum, multo magis, qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
lictis in iustificationẽ. Prouide isti quẽ forte in¬
uenerunt infantẽ ñ ex illiꝰ hominis uniꝰ concupis¬
centia ꝓciratũ. ipsumdicant illidãpnatiomi ñ eẽ
obnoxium: nec ꝑ xp̃igr̃am abilla dãpnatione eẽ
lib̾andum. Quid ẽ enimex uno delicto in condẽp¬
nationẽ: nͥ illo delicto quodeliqͥt adã: sł qͥd est
ex multis delictis in iustificationẽ: nͥ qͥa xp̃i gr̃a
ñ solum illud delictum soluit. quo obstringunt᷑
infantes ex illouno homine ꝓcirati.s. etiã multa
delicta. quȩ cum creuerint homines addunt mał
oꝑib suis: Tam̃ et illud quo ẽ obligata ꝓpago car¬
nalis que ab illo pͥmo homine. originẽ ducit: suf¬
ficere dicit ad condẽpnationẽ. Ideo ñ ẽ suꝑfluus
baptismꝰ paruuloꝵ: ut qui ꝑgñationẽ illi cõdẽp¬
nationi obligati sunt: ꝑ regñationẽ ab eadem
condẽpnatione soluantur. Sicut enĩ ñ inuenit
homo qui pret̾ adam carnalit̾ generet᷑. sic ñ inue¬

Expanded text:
. Proinde isti, quem forte invenerint infantem non ex illius unius hominis concupiscentia procreatum, ipsum dicant illi damnationi non esse obnoxium, nec per Christi gratiam ab illa damnatione esse liberandum. Quid est enim, ex uno delicto in condemnationem, nisi in illo delicto quo deliquit Adam? et quid est, ex multis delictis in justificationem, nisi quianum illud delictum soluit, quo obstringuntur infantes ex illo uno homine procreati, sed etiam multa delicta, quae, cum creuerint, homines s addunt malis moribus suis? tamen et illud unum, quo est obligata propago carnalis, quae ab illo primo homine originem ducit, sufficere dicit ad condemnationem. ideo non est superfluus baptismus paruulorum, ut, qui per generationem illi condemnationi obligati sunt, per regenerationem ab eadem condemnatione soluantur; sicut enim non inuenitur homo, qui praeter Adam carnaliter generetur, sic non inue
Abbreviated transcription (Latin):
quos iam paulo ante omnes dixerat. Uide quẽ ad
modum comm̃dat unumet unũ. id ẽ adã et xp̃m.
illum ad condẽpnationẽ. hunc ad iustificationẽ.
cum tanto post adamuenerit xp̃c in carne. ut sci¬
amꝰ etiã antiqͦs iustos. quicũq eẽ potuert̃. ñ nͥ per
eandem fide lib̃atos. ꝑ quam lib̾am̃ et nos: fidem
scilicet incarnationis xp̃i. quȩ illis p̃nuntiabat᷑.
sic̃ a nob̾ adnuntiat᷑. Ideo idem xp̃m hominẽ dicit.

Expanded text:
quos iam paulo ante \'omnes dixerat? Vide, quem ad quos iam paulo ante \'omnes dixerat? Vide, quem ad modum commendat llnum et \'unum\', id est Adam et Christum, illum ad condemnationem, hunc ad iustificationem, cum tanto post Adam uenerit Christus in carne, ut sciamus etiam antiquos iustos, quicumque esse potuerunt, non nisi per eandem fidem liberatos, per quam liberamur et nos, fidem scilicet incarnationis Christi. quae illis praenuntiabatur, sicut nobis adnuntiatur. ideo hic Christum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m. Multomagis utiq in uita regnabunt:
quia ęt̾nę uitȩ regnum erit. mors autẽ in eis tem¬
poralit̾ transit. ñ in et̾num regnabit. Itaq sicut ꝑ
umiꝰ delictũ inom̃s homines ad condempnationẽ.
de qua condempnatione pariuli ꝑ sacram̃tũ bap¬
tisiatis lib̾andi sunt: ita et ꝑ unius iustificationẽ.
in om̃s hoĩes ad iustificationẽ uite. E hic om̃s
dixit et ibi. Nonquia om̃s homines ueniunt ad gr̃ã
iustificationis xp̃i. cum tam multi alienati ab illa
in et̾num moriant᷑. s qͥa om̃s qui renascunt᷑ in iu¬
cunt᷑ in condempnationẽ. ñ nͥ ꝑ adam nascuntur.
Nemo quippe ẽ. in illagn̾atione pret adam: ne mo
in ista regeneratione pret̃. xp̃m. Ideo om̃s et om̃s.
Fosdem autẽ omnes: eciam multos posteadicit ad¬
iungens. Sicut enĩ ꝑ inobedientiã uniꝰ hominis
pecc̃ores constituti sunt multi: sic et ꝑ uniꝰ hominĩ
obedientiã. iusticonstituunt᷑ multi. Qui multi nͥ

Expanded text:
Christum: multo magis utique regnabunt, quia aeternae uitae regnum erit, mors autem in eis temporaliter transit, non in aeternum regnabit. itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem — de qua condemnatione paruuli per sacramentum baptismi liberandi sunt — ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. et hic omnes dixit et ibi, non quia omnes homines ueniunt ad gratiam iustificationis Christi, cum tam multi alienati ab illa in aeternum moriantur, sed quia omnes, qui renascuntur in iucuntur in condemnationem. non nisi per Adam nascuntur. nemo quippe est in illa generatione praeter Adam, nemo in ista regeneratione praeter Christum; ideo omnes et \'omnes\', eosdem autem \'omnes\' etiam \'multos\' postea dicit adiungens: Sicut per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi. sic et per unius hominis oboedientiam iusti constituuntur multi. qui multi, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
do dicunt uł cẽ uł fuisse hic aliquẽ. pret̾ unum
sc̃m scõꝵ qui nullum hab̾et omnino pecẽm. Iud̾
uͦ qđ dicunt suffic̾e homini lib̃ium arbitͥum ad
dominica p̃cepta implenda. etiã si digr̃a et sp̃c¬

Expanded text:
do dicunt uel esse uel fuisse hic aliquem iustumdo dicunt uel esse uel fuisse hic aliquem iustumSanctum sanctorum, qui nullum haberet omnino peccatum. Illud vero quod dicunt, sufficere homini liberum abitrium ad dominica praecepta implenda, etiamsi Dei gratia et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
hominib quasi humilitate fallaci. s coram dło
id ẽ in orationib qua đm p̃cabat᷑. ñ solũ peccata
ppłi sui. s etiam sua confitebat᷑. sicut eiꝰ ore ueri
S plane qui miscdia dĩ ahutus et gr̃a. se ab eis
peccatis abstinuerit. quȩ etiã criminauocant᷑.
atq illa pecca sine quib ñ hic unuit᷑. mundare
rebit᷑ hinc exire sine pecc̃o. qͣmuis cum hic uiue¬
ret habuerit ñnulla peccata. quia sic̃ ista non
defuerunt. ita etiã remedia quib purgarent᷑ af¬
fuerunt. Qinisqͥs autẽ hac uelut occasione cõꝑta.
cum audierit hic neminẽ suo arbitrio sine pecc̃o
uiuere. dedit se libidinib. et cͥmminib nefariis
obligauit. atq ui his cͥminosis consceletatisq mo¬
rib usq indiem suũ ultimũ ꝑdurauit: qͣslibet
int̾ hec elemosinas faciat. et infelicit̾ ducit uitã
et infeliciꝰ finit. S isti utcumq tolerandi st̃: q̃ͣn¬

Expanded text:
hominibus quasi humilitate fallaci sed coram deo, hominibus quasi humilitate fallaci sed coram deo, id est in oratione, qua deum precabatur, non solum peccata populi sui sed etiam sua confitebatur, sicut eius ore ueridSed plane, qui misericordia dei adiutus et gratia se ab eis peccatis abstinuerit, quae etiam crimina nominantur, atque illa peccata, sine quibus non hic uiuitur, mundare rebitur hinc exire sine peccato, quamuis, cum hic uiueret, habuerit nonnulla peccata, quia, sicut ista non defuerunt, ita etiam remedia, quibus purgarentur, adfuerunt. quisquis autem hac uelut occasione comperta, cum audierit neminem hic arbitrio suo sine peccato uiuere, dederit se libidinibus et criminibus nefariis obligauerit atque in his criminosis consceleratisque moribus usque in diem suum ultimum perdurauerit, quaslibet inter haec elemosynas faciat, et infeliciter ducit uitam et infelicius linit. Sed isti utcumque tolerandi sunt, quan