comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ipontifices et phariseos: et dixerunt eis
illi. Quare non adduxistis eum: Res¬
Iponderunt ministri. Numqmͣ sic locu
gͦ eis pharisei. Numqͥd et uos seducti
estis. Numquid aliquis ex principib¬
credidit in cum: aut ex phariscis: Sed
turba hec quȩ ñ nouit legem maledicti
iunt. Hoc ẽ qđ dominus ait. Ego ueni
ut ñ uidentes uideant. et uidentes
ceci fiant. Dicit nichodemꝰ ad eos ille
qui uenit ad eum nocte. qui unꝰ erat
ex ipsis. Numquid lex nr̃a iudicat ho¬
minẽ nisi audierit ab ipso pͥus. &. cog¬
nouerit quid faciat: Credebat nieho¬
denius quia si cum uellent patient᷑ audire.
similes fierent illis qui missi sunt eũ tenere.
& crediderunt. Responderunt et dixerũt
ei. Numqͥo ed cugalileus es: Idẽ a galleo
seductus: Dominus galilcus dicebat᷑. qm̃
de nararech ciuitate galileȩ erant parentes
eius. Scrutare scͥpturas et uide qͥa ꝓpħa a
galilea ñ surgit. Dñs ꝓpħarum inde sur¬
rexit: quẽ scͥptura natareũ uocat: cxxx.¬

Expanded text:
otum. et Pharisaeos. Et dixerunt eis illi Quare non adduxistis eum. Responderunt ministri. Numquam sic locuergo eis Pharisaei. Numquid et vos seducti estis. Numquid aliquis ex Principibaut ex Pharisaeis? Sed turba haec quae non novit legem, maledicti unt. Hoc est quod Dominus ait: Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant. Dicit Nicodemus ad eos, ille qui venit ad eum nocte, qui unus erat ex ipsis: Nunquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius et cognoverit quid faciat? . Credebat Nicodemus, quia si eum vellent patienter audire, similes fierent illis qui missi sunt eum tenere et crediderunt. Responderunt et dixerunt ei: Nunquid et tu Galilaeus es? Id est, a Galilaeo seductus Dominus, Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate Galilaeae erant parentes ejus. Scrutare Scripturas et vide, quia propheta a Galilaea non surgit. Dominus prophetarum inde surrexit, quem Scriptura Nazaraeum vocat. C
Abbreviated transcription (Latin):
Dño meo dicit dauid ñ scđ̃m qđ de eo na¬
tus ẽ. s scdm qd̃ de patre semꝑ fuit. Q̃
significat. Nam et filius subicit inimi¬
cos patͥ: qͥa patĩe clarificat suꝑ t̾ram. Sic
interrogatio iħu nob̃ ꝓficit contͣ uideo ᷤ
Iudei autẽ friuola multa confingunt.
asserentes centesimũ nonum psalmum
scͥptum in ꝑsona elierer. filii uernaculi
abranȩ reucrtentis de cede quinq regũ.
regũ sede ad dexterã meã. S sequentia
psalmi. ñ ad hoc concordant. Recte itasẜ
udcis opponit̃. ñ quia xp̃m qũe confitent̃
e icnturũ d auid filiũ dicunt. ħ quia sun¬
olicit᷑ hominẽ et ñ dĩ flium credunt:

Expanded text:
 Domino meo, dicit David, non secundum quod de eo natus est, sed secundum quod de Patre semper fuit. Quod significat. Nam et Filius inimicos subjicit Patri, quia Patrem clarificat super terram. Sic interrogatio Jesu nobis proficit contra Judaeos. Judaei autem frivola multa confingunt, asserentes centesimum nonum psalmum scriptum in persona Eliezer filii vernaculi Abrahae, revertentis de caede quinque regum, regum, sede ad dexteram meam. Sed sequentia psalmi non ad hoc concordant. Recte itaque Judaeis opponitur, non quia Christum quem confitentur esse venturum, David filium dicunt; sed quia simplic
Abbreviated transcription (Latin):
& uidi. Siloa ẽ fons ad iadicẽ montis
syon. qui ñ uigib aqͥs s incertis horis
ebullit ꝑ concaua terrarũ. Iui cecus lo¬
ta facie lum̃ recepit. qͥa cecitas iudeorꝙ
uel quorulibet infidelium ñ pot̃ sana¬
ri nͥ doctrina aquarũ xp̃i quȩ sine stre¬
pitu & clamore uerbor lenit̃ fluit.
Unde ysaias.Aquȩ syloe quȩ uadũt
inuncto similis erat. ñdum uidenti
ad purum. Nescit enim qũe p̃dicat.
S illi qui carnalit̾ sabb̃m obseruabãt
nec uidentes erant nec in uncti. Nd¬
ducunt eũ ad phariseos: qui cẽcus fu

Expanded text:
fons ad radicem montis Sion, qui non jugibus aquis, sed incertis horis ebullit per concava terrarum. Ibi caecus, lota facie, lumen recepit, quia caecitas Judaeorum vel quorumlibet infidelium non potest sanari, nisi doctrina aquarum Christi, quae sine strepitu et clamore verborum leniter fluit. Unde Isaias: Aquae Siloae quae vadunt inuncto similis erat, nondum videnti ad purum. Nescit enim quem praedicat. Sed illi qui carnaliter Sabbatum observabant, nec videntes erant, nec inuncti. Adducunt eum ad Pharisaeos qui caecus fu
Abbreviated transcription (Latin):
cidam. qñ fr̃i cuo mala ꝑsuades. Unde in¬
psalmo. filii hominum dentes coꝵ arma
& lagitte: & lingua eoꝵ machera. acuta.
Qd̾̃ dictum ẽ ab initio: intelligendum ẽ de
pͥmo homine. Cum loquit᷑ menclaciũ ex ꝓpͥis
loqͥt᷑. qͥa mendax ẽ ⁊ pat̃ eiꝰ. Hinc manichei de¬
cipiunt imꝑitoᷤ dicentes diabolũ hab̾e patrẽ
s dñs dix̃ diabolũ patiẽ eẽ m̃dacii. Diabolꝰ enĩ
sic genuit m̃daciũ qͣsi filiũ. ex qͦ lapẜ ẽ a uitate.
ꝗͣ ds pat᷑ genuit ĩfiliũ. Diaboł itaq mñdax ẽ. et
pat᷑ m̃dacii. Tuaũ sim̃tiri a diabłõ accepisti. siẽ

Expanded text:
cidam, quando fratri tuo mala persuades. Nam tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethaea , non quod et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Quod dictum est, ab initio, intelligendum est de primo homine. Cum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus. Hinc Manichaei decipiunt imperitos, dicentes diabolum habere patrem, sed Dominus dixit diabolum esse patrem mendacii. Diabolus enim sic genuit mendacium quasi filium, ex quo lapsus est a veritate, Apostolus: Scientia inflat . Ille homicida erat veritas in eo. H
Abbreviated transcription (Latin):
facite illis. Licet gͥ diuersa sint p̃cep¬
ta quib aut utiliter que sunt appe¬
tenda cupimus. aut quȩ uitanda st̃
utilit̾ p̃cauemus. unũ tam̃ sunt in
radice caritatis. qͥa omnia in dilectio¬
ne dĩ et ꝓximi facere debemus. Recte
itaq dicit legem et ꝓphas referri ad
duo mandata caritatis. qͥa totus de¬
calogus. & monita ꝓpb̃arum. ibi ha¬
bent finem. Uideamus gͦ decalogũ
S quia qd̃ capit᷑ metͦ melus retinet᷑.
ecce decem cordis resonat custodia leggs.
sunctipotens unus. non ẽ alius ds̃ ullus.
psuis nullã caueas formare figuram. Hoc
nom̃ frustia ñ sumas: sabbata serua. Qua¬
tuo hec iussa. conclusit pͥma tabella. Eete¬
aser. cabuie sic funt inscͥpta scde. Longuiˢ
ut dures. nabeas in honore parentes. Ne
ftias gladio. ne sis mechus neq lat. Non
fasus testis. ñ sis ihians alienis: Rexgeu
Et ait illi scriba. Bene magister in ueri¬

Expanded text:
facite illis . Licet igitur diversa sint praecepfacite illis . Licet igitur diversa sint praecepta, quibus aut utiliter quae sunt appetenda cupimus, aut quae vitanda sunt utiliter praecavemus; unum tamen sunt in radice charitatis, quia omnia in dilectione Dei et proximi facere debemus. Recte itaque dicit, legem et prophetas referri ad duo mandata charitatis, quia totus Decalogus et monita prophetarum ibi habent finem. Videamus ergo Decalogum: Sed quia quod capitur metro melius retinetur, Ecce decem chordis resonat custodia concordia legis. Cunctipotens unus, non est alius Deus ullus. Ipsius nullam caveas formare figuram. Hoc nomen frustra non sumas, Sabbata serva. Quatuor haec jussa conclusit prima tabella. Caetera sex tabulae sic sunt inscripta secundae: Longius ut dures, habeas in honore parentes. Ne ferias gladio, nec sis moechus, neque latro, Non falsus testis, non sis inhians alienis. R. 132X Et ait illi Scriba: Bene, Magister, in veri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximũ tuũ sicut te ip̃m. In his duob
mandatis: uniuersa lex pendet et ꝓphe.
Primũ et maximũ ẽ unum dm̃ suꝑ
omnia diligere. et hoc ante omnia de¬
bemus quasi unicũ pietatis fundam̃¬
tum locare. Ideo ñ dixit cognosces seo
diliges. quia cognoscere unũ dm̃. penȩ
ꝓpͥum ẽ humanȩ naturȩ. diligere autẽ
religiosi cordis et recti. H uic simile ẽ de
dilectione ꝓximi. quia imago dĩ ẽ homo.
mum. et dilectio in ꝓximũ. cognitio ẽ
dilectionis in dm̃. In trib reb dilectio
Nam dum dicit᷑ dilige dm̃ ex toto cor
omnẽ rationẽ indicat humanã qua
intelligimus & discernimus in teb
diuinis ẽẽ occupandam. Ubi autem
dicit ex tota uirtute bonũ ꝑseueran¬
tiȩ iniungit. Item duo sunt erga ꝓxi¬
mi dilectionem scruanda. ut et uene¬
ficii impensione foueat᷑. & nulla ma¬
licia ledat᷑. Hoc ẽ qđ tibi ñ uis fieri.
alii ne feceris. et omnia quecũq appro¬
batis ut faciant uob̃ homines. & uoᷤ

Expanded text:
m. In his duobus mandatis universa lex pendet et prophetae . Primum et maximum est, unum Deum super omnia diligere, et hoc ante omnia debemus quasi unicum pietatis fundamentum locare. Ideo non dixit, cognosces, sed diliges, quia cognoscere unum Deum, pene proprium est humanae naturae; diligere autem, religiosi cordis et recti. Huic simile est de dilectione proximi, quia imago Dei est homo.mum, et dilectio in proximum cognitio est dilectionis in Deum. In tribus rebus Nam dum dicitur, dilige Deum ex toto cordomnem rationem indicat humanam, qua intelligimus et discernimus, in rebus divinis esse occupandam. Ubi autem dicit, ex tota virtute, bonum perseverantiae injungit. Item duo sunt erga proximi dilectionem servanda, et ut beneficii impensione foveatur, et nulla malitia laedatur. Hoc est, quod tibi non vis fieri, alii ne feceris , et omnia quaecunque approbatis ut faciant vobis homines, et vos
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum dñi ñ nabco: consilium aut̃ do.
Itemq suꝑerogat cum dicit. Dñs ordina¬
uit his qui euangłium annuntianit de
euangłio uiuere. s nos ñ usi sumus nac
potestate. nequẽ ur̃m grauaremꝰ. Debitor

Expanded text:
praeceptum Domini non habeo, consilium autem do . » praeceptum Domini non habeo, consilium autem do . » Itemque supererogat cum dicit: « Dominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant: de Evangelio vivere, sed nos non usi sumus hac potes
Abbreviated transcription (Latin):
caro eius ẽ. in qua peccata nr̃a portauit suꝑ
lignum. & iuxta aliam ꝑabolam ouẽ erro¬
neam reportauit ad gregem. Itaq imponi
umento ẽ incarnatione xp̃i credere. enisq
mysterus tutari ab hostili incursione. dra¬
bulum ẽ ȩccłia p̃sens uͥ sꝑando reficiuntur
uiatores. in eternam pat̾am redetintes. Sta¬
buli nomine miserias et fetores huuiꝰ uitȩ
signant̃ insinuat. ne homo in hoc exilio
tanqmͣ in patria gaudeat. Curam egit.
ne eger in ȩccliam ductus p̃cepta quȩ acce¬
ꝑat dimitterit. Et altera die ꝓtulit onos
denarios. et dedit stabulario. et ait. Cu
ego cum rediero reddam tͥ. Aitera ddies ẽ
post dñrresurrectionẽ quȩ magis splen¬
det quam tempus p̃cedens. Duo denarii
sunt duo testam̃ta in quib et̃n regis no¬
men & unago continet᷑. Stabularius eft
stabularius qd̾ in duob denariis ñ accepit.
cum paulus apłs dicit. De uirginib aut̃

Expanded text:
caro ejus est, in qua peccata nostra portavit super caro ejus est, in qua peccata nostra portavit super lignum, et juxta aliam parabolam, ovem erroneam reportavit ad gregem. Itaque imponi jumento, est incarnationem Christi credere, ejusque mysteriis tutari ab hostili incursione. Stabulum est Ecclesia praesens, ubi sperando reficiuntur viatores in aeternam patriam redeuntes. Stabuli nomine miserias et fetores hujus vitae signanter insinuat, ne homo in hoc exsilio tanquam in patria gaudeat. Curam egit ne aeger, in Ecclesiam ductus, praecepta quae acceperat, dimitteret. Et altera die protulit duos denarios, et dedit stabulario, et ait: ego, cum rediero, reddam tibi. » Altera dies est post Domini resurrectionem, quae magis splendet quam tempus praecedens. Duo denarii duo sunt Testamenta, in quibus aeterni Regis nomen et imago continentur. Stabularius est stabellarius, quod in duobus denariis non accepit, cum Paulus dicit: « De virginibus
Abbreviated transcription (Latin):
ita supplicat. Custodi me a laqueo quem
statuerunt mͥ: &. a scandalis oꝑantiũ im¬
quitatẽ. Ipse dñs homo factus uitȩ p̃sentis
iter arripuit et uenit lecus uulneratũ com¬
passionis nr̃e susceptione finitimus. & im¬
scdiȩ collatione uicinus. Lex autẽ ñ habu¬
it miscdiam: s iudicium & uindictam.
Et appropians alligauit uulnera eius:
infundens oleum et iunum. Peccata enim
quȩ in hominib inuenit redarguendo
cohibuit. spem ueniȩ penicentib ꝓmittẽs.
terrorem pene. peccantib incutiens. Alligat
gͦ uulncra. dum p̃cipit penitentiam agite:
infundit oleum dũ addit appropinquauit
enĩ regnũ celoꝵ. infundit et uinũ dũ dicit.
omnis arbor que ñ facit fructũ bonũ exci¬
det᷑ et in ignem mittet᷑. Uel alligat uultĩa
in baptismo. infundit oleum & uinum .i.
chrisma sc̃i sp̃c. et calicẽ passionis sue. Et
imponens illum in iumentũ suũ duxit
in stabulum: ꝙ curam eius egit. Iumentũ

Expanded text:
me a laqueo quem statuerunt mihi et ab scandalis operantium iniquitatem . Ipse Dominus homo factus, vitae praesentis iter arripuit, et venit secus vulneratum, compassionis nostrae susceptione finitimus, et misericordiae collatione vicinus. Lex autem non habuit misericordiam, sed judicium et vindictam. Et appropians, alligavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum. Peccata enim quae in hominibus invenit, redarguendo cohibuit, spem veniae poenitentibus promittens, terrorem poenae peccantibus incutiens. Alligat ergo vulnera, dum praecepit: Poenitentiam agite; infundit oleum, dum addit: Appropinquavit enim regnum coelorum ; infundit et vinum, dum dicit: Omnis arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur . Vel alligat vulnera in baptismo, infundit oleum et vinum, id est, chrisma sancti Spiritus et calicem passionis suae. Et imponens illum in jumentum suum, duxit in stabulum, et curam ejus egit. Jumentum
Abbreviated transcription (Latin):
cum eẽt sccus locũ & udcret cum ꝑtransut.
Sacerdos et leuita qui sauciatum transie¬
runt. sacerdotium & ministeriũ ueteris
testamenti significant. uͥ mundi langnen¬
tis uulnera monstrari poterant ñ aut̃ẽ cu¬
rari. Ait enim apłs. quia impossibile erat¬
dĩ legem inmiuidũ descendentẽ ꝑ moysen
nullam sanitat̾e contulit homini. Sic et
descensus leuitȩ qui typum ostendit ꝓpħa¬
rum. nullũ sanat. s cum peccata arguit.
ꝑtransit: quia indulgentiam ñ largit᷑.
Samaritanus autẽ quidã iter faciens ue¬
nit secus cum. & uidens eum miscdĩa mo¬

Expanded text:
cum esset secus locum et videret eum pertransivit. » Sacerdos et levita qui sauciatum transierunt, sacerdotium et ministerium Veteris Testamenti significant, ubi mundi languentis vulnera monstrari poterant, non autem curari. Ait enim ApDei legem in mundum descendentem per Moysen, nullam sanitatem contulit homini. Sic et descensus levitae. Qui typum ostendit prophetarum, nullum sanat, sed cum peccata arguit, pertransit, quia indulgentiam non largitur. Samaritanus autem quidam iter faciens, venit secus eum, et videns eum miseri
Abbreviated transcription (Latin):
quid uales in ꝓximi necessitate suble¬
uanda. uel corꝑali uel sp̃uali. deuotus
oꝑare. ut manifesteris ẽẽ ꝓximus. Recte
miscdia ꝓximnum facit. quia ẽ scd̃m
natitam. Nichil enum tam scđ̃m naturam:
quam nature uiuate consortem: exxuiiii.¬

Expanded text:
dquid vales in proximi necessitate sublevanda vel corporali, vel spirituali, devotus operare, ut manifesteris esse proximus. Recte misericordia proximum facit, quia est secundum naturam. Nihil enim secundum naturam, quam naturam juvare consortem. I
Abbreviated transcription (Latin):
tales estis. O ixtrunt gͦ uidei ad seipsos.
Quo nc iturus ẽ quia ñ inueniemus eũ:
Numquid in disꝑsionem gentiũ iturusẽ
& doccurus gentes: Quis ẽ hic sermo qũe
dixit: Queritis me & ñ inuenictis: & uͥ
sum ñ potestis uenire:. Nesciuerunt quid
dixerunt: s quia dominus uoluit ꝓphaue¬
runt. Iturus erat dñs ad gentes. ñ p̃sentia
corporis sur: s predicatione apłor. Imple¬
turus erat dñs qđ legebant. & ñ intelligedãt.
Populus qũe ñ cognoui scruiuit mͥ: in au¬
aitu auris obcdiuit mͥ. Inli non auddierũt
dominum in quoꝵꝑ oculis fuit. illi auddi¬
erunt in quoꝵ aurib sonuit. In nouissi¬
mo autẽ die magno festiuitatis. stabaat iħe
& clamabat dicens. Si quil sitit ueniat
ad me et uibat. Qui credit in me sic̃ dicit

Expanded text:
tales estis. Dixerunt ergo Judaei ad seipsos: tales estis. Dixerunt ergo Judaei ad seipsos: Quo hic iturus est quia non inveniemus eum? Nunquid in dispersionem g docturus gentes? Quis est hic sermo quem dixit? Quaeretis me, et non invenietis: et ubi sum, non potestis venire. Nesciverunt quid dixerunt, sed quia Dominus voluit, prophetaverunt. Iturus erat Dominus ad gentes, non praesentia corporis sui, sed praedicatione apostolorum. Impleturus erat Dominus, quod legeblus quem non cognovi, servivit mihi, in auditu auris obaudivit mihi . Illi non audierunt Dominum, in quorum oculis fuit; illi audierunt, in quorum auribus sonuit. In novissimo autem die magno festivitatis, stabat Jesus et clamabat, dicens: Si quis sitit, veniat ad me
Abbreviated transcription (Latin):
tempus uob̾cum sum: et uado ad cum
qui me misit. Nondum uolentẽ. app̃nen¬
dere ñ potuerunt. s docentem audicrunt
Missio xp̃ia patre fuit exinanitio cuis.
iddẽ apparitio in terris. rtucrsio autẽ resus¬
rectionis & ascensionis głificatio qua in¬
notuit cordib hominum fuisse et ẽẽ cũ
patre et ęqualis patri: Alxxxi.
Iucrtͥtis me et ñ imienicais. Piedicit qd̃
post resurrectionem suam siit eum quȩ¬
situri & ñ inuenturi fide. uel corporalit̃.
Sciendum quia multi compũcti pꝰ re¬
surrcctionem dñi crediderunt: ꝓ quib
in cruce pendens dignatus ẽ orare ita.
Qat̃ ignosce illis: quia nesciunt quid
faciunt. Et ubi sum ego: uos ũ potestieᷤ
uenire. Non dixit ubi ero. s ubi sum.
quia sic uenit dininitas ad nos. ut de
celo ñ recedetet. Homo enim scd̃m eorpus cor¬
pus in loco ẽ. et de loco migrat. & cũ ad
alium locum uenerit. in loco unde uenit
ñ poteritis ne desꝑarent: s ñ potestis dum

Expanded text:
tempus vobiscum sum, et vado ad eum qui me misit. Nondum volentem apprehendere non potuerunt, sed docentem audierunt. Missio Christi a Patre, fuit exinanitio ejus, id est apparitio in terris; reversio autem resurrectionis et ascensionis glorificatio, qua innotuit cordibus hominum, fuisse et esse cum Patre, et aequalem Patri. A. 81X Quaeretis me, et non invenietis me. Praedicit quod post resurrectionem suam sint eum quaes turi, et non inventuri fide vel corporaliter. Sciendum quia multi compuncti post resurrectionem Domini, crediderunt, pro quibus in cruce pendens, dignatus est orare ita: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Et ubi sum ego, vos non potestis venire. Non dixit: ubi ero, sed: ubi sum; quia sic venit divinitas ad nos, ut de coelo non recederet. Homo enim secundum corpus in loco est, et de loco migrat; et cum ad alium locum venerit, in loco unde venit,non poteritis, ne desperarent: sed, non potestis, dum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa silentium imposuisset Rcxxxi.¬
saduceis: conuencrunt in unũ. Lexxi.¬
Et accessit unus de scribis legis doctor
temptans cũ: et dicens. Magister: qͦs est
mandatũ magnũ in lege: Licet pharisei
et saducei int̃ se contraru eeñt. tam̃ pari
m̃te consensetunt ad dñm temptandum.
qđ legunus fecisse herodem & pilatum.
in nece dñi. Phariscis sepe confutatis. ma¬
licia et liuor nutrit impridentiam. Itaq
nudi a ueritate multitudine se arma¬
uerunt. dicentes apud se. Om̃s loquamͣ
ꝑ unum. ut si fuerit uictus. uideat᷑ con¬
fusus. Magi strũ uocat: cuius ñ uult
ẽẽ discipulꝰ. ¶ Simplicissimuᷤ in¬
terrogator. et malignissir¬
sidiator. de magno mandato interrogat:
qui nec minimũ obseruat. Iue enĩ debo
interrogare de maiori iusticia: qui mi¬
norem compleuit. Ait illi ib̾e. Orimũ
omniũ mandatũ ẽ. Audi istł. Dominꝰ
ds̃ tuus ds̃ unus ẽ. & diliges dñm dm̃

Expanded text:
a silentium imposuisset Sadducaeis, convenerunt in unum. Et accessit unus de Scribis, legis doctor, tentans eum, et dicens: Magister, quod est mandatum magnum in lege? » Videlicet Pharisaei et Sadducaei inter se contrarii essent, tamen pari mente consenserunt ad Dominum tentandum. Quod legimus fecisse Haerodem et Pilatum in nece Domini. Pharisaeis saepe confutatis, malitia et livor nutrit impudentiam. Itaque nudi a veritate multitudine se armaverunt dicentes apud se: Omnes loquamur per unum, ut si fuerit victus, videatur confusus. Magistrum vocat, cujus non vult esse discipulus. Simplicissimus interrogator et malignissidiator de magno mandato interrogat qui nec minimum observat. Ille enim debet interrogare de majori justitia qui minorem complevit. « Ait illi Jesus: Primum omnium mandatum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est. Et diliges D
Abbreviated transcription (Latin):
cognitioñe di asterre. & intelligentiam no¬
minis enis potestatisq p̃stare. Adhoc eium
mnissus uencrat. ex et̾nitate deductus. Ppls
itaq suspensus erat .i. elongatus a iermone
principum. doctrinam xp̃i conficens ẽe po¬
tiorẽs et qđ ipsi principes dẽminationis
causam in eo ñ inuenitent: A.lxxxiii.¬

Expanded text:
cognitionem Dei afferre, et intelligentiam nominis ejus potestatisque praestare. Ad hoc enim missus venerat, ex aeternitate deductus. Populus itaque suspensus erat, id est elongatus a sermone principum, doctrinam Christi confitens esse potiorem, et quod ipsi principes damnationis causas non invenirent
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc soluit: qđ illos mouerat. Hinc a¬
ꝑit: unde fuerant scandalirati. Hinc
plane. s̃i intelligerent. Illi enĩ putabant
cum erogaturum corpus suum: ille autẽ
dixit sc ascensurũ in celum utiq integrũ.
Cum uderitis filiũ hominis ascenden¬
tem uͥ erat pͥus: certe uel tunc uidebitiᷤ

Expanded text:
Hinc solvit, quod illos moverat; hinc aperit, unde fuerant scandalizati: hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant, eum erogaturum corpus suum. Ille autem dixit, se ascensurum in coelum, utique integrum. Quum videritis filium hominis ascendentem, ubi erat
Abbreviated transcription (Latin):
litigabant: qm̃ panem concordiȩ ñ
intelligebant. Unus panis. unum
corpus. siue una caro xp̃i multi sumꝰ
Uis scire quomͦ cum xp̃o unũ corpꝰ
efficiam᷑: Si credis quomͦ apłi credi¬
derunt: unũ cum eis corpus xp̃i
efficeris. In hoc ut ait iohannss
augustinus docet in sermone de sa¬
cramentis fidelium. feria scda pasche
Comportati inquit estis laborib boũ.
idẽ. annuntiantium ȩuangłium:
triturati estis qñ cathecumini facti fu¬
istis: in horreo seruati estis qñ nomi¬
na ur̃a dedistis: moli cepistis. ieiunus
& exorcismis: ad aqũa uenistis. qñ
consꝑsi in baptismo unũ facti estis:
accedente feruore sp̃c sc̃i cocti estis: et
ita facti dominicus panis. Quomͦ gͦ
unum facti estis: sic unũ estode tenen
cem litigantes querunt qͦmͦ possit
dñs carnẽ suam dare ad manducan¬
dum. ñ statim audiunt: s adhuc
eis dicit᷑ unde magis moueantur.
Dixit gͦ eis iħc. Am̃ am̃ dico uob̃:

Expanded text:
litigabant, quoniam panem concordiae non intelligebant. Unus panis, unum corpus, sive una caro Christi, multi sumus. Vis scire quomodo cum Christo unum corpus efficiamur? Si credis quomodo apostoli crediderunt, unum cum eis corpus Christi efficeris. In hoc, ut ait Joannes,Augustinus docet in Sermone de sacramentis fidelium, feria secunda Paschae. Comportati, inquit, estis laboribus boum, id est, annuntiantium Evangelium; triturati estis, quando catechumeni facti fuistis; in horreo servati estis, quando nomina vestra dedistis; molli coepistis jejuniis et exorcismis, ad aquam venistis, quando conspersi in baptismo unum facti estis, accedente fervore Spiritus sancti cocti estis, et ita facti Dominicus panis. Quomodo ergo unum facti estis, sic unum estote, unam fidem tenendcem litigantes quaerunt, quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim audiunt; sed adhuc eis dicitur, unde magis moveantur. Dixit ergo eis Jesus: Amen amen dico vobis:
Abbreviated transcription (Latin):
sum uita gt̃na. Reuelare se uoluit qͥd
cẽt: iudelicet uita. Est autẽ credere
in dm̃: ꝑ fidẽ et dilectionẽ couniti illi.
& dendere in ipsum. imutando cum:
go sum panis uitȩ. Pascit uere: do¬
nec pastos uingat uite: Alxiiii.
atres ur̃i manducauerunt in de¬
serco manna: & mortui sunt. Hic ẽ
panis decelo descendens: ut siquis ex¬
suꝑbitis: An quia patres manduca¬
ucrunt manna: Quare mortui st̃:
Quia qđ uidebant credebant: qđ ñ
uidebant ñ intelligebant. Bene gͦ
dicunt᷑ patres uñ quia similes illoꝵ
estis. De morte anime loquit᷑: nam
corporalit̃ om̃s mortui sunt. & iusti
& iniusti. Iusti autẽ ñ scd̃m animã¬
mortui sunt. quia tusibilem cibũ spũa¬
lit̃ intellexerunt: ut moyses & aaron
Nos etiam hodie uisibiłe cybum ac¬
cipimus: s aliud ẽ saciamentũ. aliud
uirtus sacramenti: qđ multi de alta¬
ri accipiunt. & morunt᷑. Unde apl̃s.
Iudicium sibi manducat & bibit.
Non bucella dominica uenenũ fuit

Expanded text:
voluit quid esset, videlicet vita. Est autem credere in Deum, per fidem et dilectionem couniri illi et tendere in ipsum imitando eum. Ego sum panis vitae. Pascitur vere, donec pastos jungat vitae. A. 64X Patres vestri manducaverunt in deserto manna, et mortui sunt. Hic est panis desuperbitis? An quia patres manducaverunt manna? Quare mortui sunt? Quia quod videbant, credebant; quod non videbant, non intelligebant. Bene ergo dicuntur patres vestri, quia similes illorum estis. De morte animae loquitur: nam corporaliter omnes mortui sunt, et justi et injusti. Justi autem non secundum animmortui sunt, quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, ut Moyses et Aaron. Nos etiam hodie visibilem cibum accipimus, sed aliud est sacramentum, aliud est virtus sacramenti: quod multi de altari accipiunt et moriuntur. Unde Apostolus: Judicium sibi manducat et bibit . Non buccella Dominica venenum fuit
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. Plato putauit rationabile
nr̃m in cerebro: iram in felle: desideriũ
in iecore commorari. Si autẽ de corde
exeunt cogitationes male: gͦ anime
pͥncipale non ẽ scđ̃m platonem in ccre¬
bro. s iuxta xp̃m in corde. Hic etiam
arguunt᷑ qui cogitationes a diabolo
immitti putant: qui aduitor ẽẽ pot̃
ñ auctor. Non enĩ occulta cordis rimat᷑
s ex corꝑis habitu rem putat: ut si
pulchr̃a mulierẽ nos crebro uiderit res¬
picere. intelligit cor uulneratũ. Homi¬
cidȩ sunt ctiam illi: qui frẽs odio hñt

Expanded text:
ON. Plato putavit rationabile nostrum in cerebro, iram in felle, desiderium in jecore commorari. Si autem de corde exeunt cogitationes malae, ergo animae principale non est secundum Platonem in cerebro, sed juxta Cratem in corde. Hic etiam arguuntur, qui cogitationes a diabolo immitti putant: qui adjutor esse potest, non actor. Non enim occulta cordis rimatur, sed ex corporis habitu rem putat, ut si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor vulneratum. Homicidae sunt etiam
Abbreviated transcription (Latin):
atis uos a fornicatione: ut sciat unꝰqͥsq
ur̃m suum uas possidere in scĩficatiõe.
& honore. Suꝑsticiosa hominũ tradi¬
tio. p̾cipit crebrius lauari ob mandu¬
candum. & alia huiꝰmodi initilia.
s necessaria doctrina ueritatis iubet
eos qui panẽ uitȩ manducare deside¬
rant. crebro elemosinarũ. lacrimarũ.
alioꝵq uisticiȩ fructuũ fomento. sua
rritum fecistis mandatũ dĩ: ꝓpẽ tradi¬
tionẽ urãm. Hypochrite: bene ꝓpheta

Expanded text:
atis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque atis vos a fornicatione, ut sciat unusquisque vestrum suum vas possidere in sanctificatione et honore . Superstitiosa hominum traditio praecepit saepius lavari ob manducandum, et alia hujusmodi inutilia; sed necessaria doctrina veritatis jubet eos qui panem vitae manducare desiderant, crebro eleemosynarum, lacrymarum, aliorumque justitiae fructuum fomento sua Irritum fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Hypocritae, bene
Abbreviated transcription (Latin):
cibos: tibiq ꝓdẽ o pat̾ & mat̾: ut tumne¬
ant acciꝑe deo consecrata. ne sacrilegii
crim̃ incurrant. Uel ita pot̾ legi subin¬
terrogatione. O pat̃. o mat̾. munꝰ qđ ex
me dat᷑ tibi ad uictum & uestimentũ
ꝓderit tibi ad saluandam animã: Mi¬
nime: quia tu ñ curas. nisi de corpore:
udei nisi crebro lauent manꝰ ñ man¬
ducant.: tenentes traditionẽ seniorũ
et a foro nisi baptraent᷑ ñ comedunt: et
alia multa quȩ tradita sunt illis seruare.
Aforo subaudis redcuntes. nisi lauent᷑:
ñ comedunt. frustra sic baptirant᷑: dũ
in nomine saluatoris ñ abluunt᷑. Bap¬
tismata urccoꝵ & calicum dicit abliti¬
ones uasoꝵ. quas faciunt iudei ut ipsi
mundi uideant᷑ in corꝑe: ñ curantes
peccã infidelitatis a se expellere. At uͦ
in uanũ uasoꝵ baptismata seruant.
qui cordiũ suoꝵ et corpoꝵ sordes neglig̃t
Uñ paulus. Noluntas dĩ ẽ ut abstine¬

Expanded text:
cibos, tibique prodest, o pater et mater, ut timecibos, tibique prodest, o pater et mater, ut timeant accipere Deo consecrata, ne sacrilegii crimen incurrant; vel ita potest legi sub interrogatione: O pater, o mater, munus quod ex me tibi datur ad victum et vestimentum, proderit tibi ad salvandam animam? Minime, quia tu non curas nisi de corpore. udei nisi crebro lauerint manus non manducant, tenentes traditionem Seniorum. Et a foro nisi baptizentur, non comedunt, et alia multa sunt, quae tradita sunt illis seruare, A foro, subaudis redeuntes, nisi laventur, non comedunt; frustra sic baptizantur, dum in nomine Salvatoris non abluuntur; baptismata urceorum et calicum dicit ablutiones vasorum, quas faciunt Judaei, ut ipsi mundi videantur in corpore, non curantes peccata infidelitatis a se expellere. At vero in vanum vasorum baptismata servant, qui cordium suorum et corporum sordes negligunt. Unde Paulus: Voluntas Dei est, ut abstine
Abbreviated transcription (Latin):
trem suũ aut matrẽ: et irritum fecistis
mandatũ dĩ ꝓpt̾ traditionẽ ur̃am. Pre¬
ceꝑat dñs imbecillitati & penuriȩ paren¬
tum consulens: ut filui eos honorarent
in necessarus etiam uite. Hanc legem
pharisei subuertentes. ut impietatem
sub nomine pietatis inducerent: docue¬
runt filios melius faccre. si deo uero patͥ
uouerent ea. que parentib offerenda
crant. Unde ipsi parentes egeni ficbant.¬
& oblatio lib̃orum sub occasione dĩ in
lucra sacerdotũ cedebat. Sic lege utteram.
Deus iussit ꝑ moysen. scilicet nonorari pa¬
rentes: s quicumq dixcrit patͥ uel matͥ¬
et cetcra. uos illud dicitis quia quicũq
hoc dicat: uos illũ instruitis ad dicendũ
Uos inquã in hoc instruitis malos filios:
ut dicant. Opat̃. o mat̾: munꝰ qđcũq
ẽ ex me oblatum subaudis intemplo:
tibi ꝓderit in a nima. Uel ita. filios
diccre parentib compellitis. munꝰ qđ c̃q
ẽ ex me offerendũ deo in tuos consumo

Expanded text:
m fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Praeceperat Dominus, imbecillitati et penuriae parentum consulens, ut filii eos honorarent in necessariis etiam vitae. Hanc legem Pharisaei subvertentes, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt filios melius facere, si Deo vero Patri voverent ea quae parentibus offerenda erant. Unde ipsi parentes egeni fiebant, et oblatio liberorum sub occasione Dei in lucra sacerdotum cedebat. Sic lege litteram: Deus jussit, per Moysen scilicet, honorari parentes; sed quicunque dixerit Patri vel matri, etc., vos illud dicitis, quia quicunque hoc dicat, vos illum instruitis ad dicendum. Vos, inquam, in hoc instruitis malos filios ut dicant: O pater, o mater, munus quodcunque est ex me oblatum, subaudis in templo, tibi proderit in anima. Vel ita: Filios dicere parentibus compellitis. Munus quodcunque est ex me offerendum Deo, in tuos consumo
Abbreviated transcription (Latin):
uotione transferunt. Iħc aut̃e non
respondit. ei uerbum. Et accedentes
discipuli cius: rogabant cũ dicentes.
Dimitte eam: qͥa clamat post nos.
Post ambulantẽ dum̃ mulier chana¬
nea dep̃catorias uoces emittit: & pͥus
in domo ad pedes euis ꝓcidit. ut mar¬
chus comincinorat. Qd aut̃ẽ dñs ñ
respondit ei. ñ fuit de suꝑcilio suꝑbiȩ
s ne sibi contrarius cũ dixisset. in uiã

Expanded text:
non respondit ei verbum. Et accedentes discipuli ejus rogabant eum dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. » Post ambulantem Dominum mulier Chananaea deprecatorias voces emittit, et prius in domo ad pedes ejus procidit, ut Marcus commemorat. Quod autem Dominus non respondit ei non fuit de supercilio superbiae, sed ne sibi contrar
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit᷑. Elem̃ta siquidẽ efflu¬
unt & influunt. Autt̃. E mittitur
imꝑsonale uerbũ accipiamꝰ: ut sit
sensus. Totum quidẽ uadit in uentr̃e
qđ ꝑ os intrat: et pꝰea in secessũ emit¬
tit᷑ idẽ emissio fit. Que aut̃e ꝓcedunt
de ore. de corde excunt: & ea coinqͥnant
homin̾e. De corde enĩ excunt cogita

Expanded text:
intelligitur. Effluunt siquidem elemintelligitur. Effluunt siquidem elementa quae influunt. Aliter: Emittitur impersonale verbum accipiamus, ut si sensus: Totum quidem vadit in ventrem, quod per os intrat; postea in secessum emittitur, id est, emissio fit. Quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogita
Abbreviated transcription (Latin):
obscure manifesta. aut manifeste obs¬
cura uelit intelligere. Non intelligitis
qͥa omne qđ in os intrat. in ueutrem
uadit. & in secessum emittit᷑: Hinc
calumpniant᷑ heretici quidã qđ dñs
phisice disputationis ignarus. putet
om̃s cibos in uentr̃e ire & in secessum
digeri: cũ statim infuse escȩ ꝑ artus
& uenas et medullas neruosq fun¬
dant᷑. Unde et dicunt. multo ᷤᷤ qͥ uicio
stomachi ꝑpetem sustincut uomitũ.
pꝰ cenas et prandia statim euomere
quȩ ingesserint: & tam̃ ẽẽ corpulentoᷤ.
qͥa ad pͥmũ tactũ. liquidior cib & po¬
tus ꝑm̃bra fundat᷑. S quãuis sit te¬
nuissimus humor & liquens esca:
tam̃ cũ inuenis et artub concocta
fuerit esca & digesta. cũ humore ꝑ
occultos meatus corꝑis. qͦs greci poros
uocant ad inferiora delabit᷑: & ini se¬
cessũ uadit. Quelib& etiam humoꝵ
purgatio. ueluti ꝑ sudorem seu ꝑ
quelibet alia: ñ incongrue secessus

Expanded text:
obscure manifesta, aut manifeste obsobscure manifesta, aut manifeste obscura velit intelligere. Non intelligitis quia omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Hinc calumniantur haeretici quidam, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire et in secessum digeri, cum statim infusae escae, per artus et venas et medullas, nervosque fundantur. Unde et dicunt multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et prandia statim evomere quae ingesserint, et tamen esse corpulentos, quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundatur. Sed quamvis sit tenuissimus humor et liquens esca, tamen cum in venis et artubus concocta fuerit esca et digesta cum humore, per occultos meatus corporis quos Graeci poros vocant ad inferiora dilabitur et in secessum vadit. Quaelibet etiam humorum purgatio, veluti per sudorem, seu per quaelibet alia, non incongrue secessus
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Omis plantatio quã ñ plantauit
pat̾ m̃s celestis: cradicabit᷑. Pnarisei quoꝵ
religio ẽ in discernendis cibis. scandali¬
rati sunt: idẽ offensi sunt. Scalon enĩ
seu scandalum: nos offendiculũ uł ru¬
inam. & inpactionẽ pedis siuie scrupu¬
lum ut quida uolunt. possumꝰ diccit
Plantationẽ dicit hic doctrinas & man¬
data hominũ: quȩ a deo ñ sunt: m elpi¬
Sinite illos: ceci sunt duces Lluii.
cecoꝵ. Cccus autẽ si ceco ducatũ p̾stet:
ambo in foueam cadunt. Hocẽ. si in¬
sipiens insipientem doceat: ambo mer¬
gunt᷑ in peccatoꝵ. ꝓfunditatẽ. Sinite
illos subaudis arbitrio suo: qͥa inceuo¬
cabiles sunt. Unde et paulus. Hereti¬
cũ hominẽ post pͥmã & sccl̃am cortep¬
Et cũ introisset in domũ a turba:
interrogabat eum petrus. E dissere
nob̾ pabolam istam. At ille dirit.
Adnuc & uos sine intellectu cstis: Qa
aptum erat: putabant aptĩ ꝑabolice di¬
ctum. Corripunt᷑ gͦ a dño. Ex quo ani¬

Expanded text:
 Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur, Pharisaei quorum religio est in discernendis cibis, scandalizati sunt, id est offensi sunt. Scandalon enim seu scandalum, nos offendiculum vel ruinam et impactionem pedis sive scrupulum, ut quidam volunt, possumus dicere. Plantationem dicit hic doctrinas et mandata hominum, quae a Deo non sunt. MSinite illos; caeci sunt, et duces caecorum. Caecus autem si caeco ducatum praestet, ambo in foveam cadunt. Hoc est, si insipiens insipientem doceat, ambo merguntur in peccatorum profunditatem. Sinite illos, subaudis arbitrio suo, quia irrevocabiles sunt. Unde Paulus: Haereticum hominem post primam et secundam correcEt cum introisset in domum a turba interrogabat eum Petrus: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Quod apertum erat, putabant apostoli parabolice dictum. Corripiuntur ergo a Domino. Ex quo i
Abbreviated transcription (Latin):
pti. uel in loca uicina disꝑsi. uel in
seruitutẽ conditione deuictoꝵ subie¬
cti: nom̃ tm̃ sine patria sede circũfe¬
runt. Ex illa gͦ disꝑsione int̃ cetera
contigit. qđ hec chananea ẽ syrophe¬
nissa genere: hoc ẽ ex syris & pheni¬
cib orta. Gentilis itaq ẽ: & si iudeis
ammixta ꝓselitoꝵ formã p̾ferat. Me¬
rito namq existimat᷑ ex lege cognouis
siam de gentib. quȩ ꝓ filia rogat:
cum ꝓ animab nondũ credentib su¬
ꝑnȩ pietati supplicat. ut a fraudib
diaboli soluant᷑. Bene uixta mathe¬
ũ de finib suis egiessa fuit. & uixta
marchũ ad pedes dñi ꝓcidit᷑ ut ex

Expanded text:
pti, vel in loca vicina dispersi, vel in servitutem conditione devictorum subjecti, nomen tantum sine patria sede circumferunt. Ex illa ergo dispersione inter caetera contigit, quod haec Chananaea est Syrophoenissa genere, hoc est, ex Syris et Phoenicibus orta. Gentilis itaque est, etsi Judaeis admista, proselytorum formam praeferat. Merito namque existimatur ex lege cognovisssiam de gentibus, quae pro filia rogat, cum pro animabus nondum credentibus supernae pietati supplicat, ut a fraudibus diaboli solvantur, Bene juxta Matthaeum, de finibus suis egressa fuit, et juxta Marcum, ad pedes Domi
Abbreviated transcription (Latin):
scoꝵ furca rationis obtundit. idẽ moysi
& helye increpatione: ut & nos hereticoᷤ
uerb̾ scͥpturȩ uncamꝰ. Simulatores ui¬
dei strepitu quidẽ labioꝵ dicunt. ma¬
gister scimꝰ qͥa ueraxes. exteriorẽq mun¬
diciam comm̃dant: s quia inmunda
m̃te ueritati contradicunt: nequaqmͣ
mercedẽ cum ueris cultorib habituri
sunt. Et conuocatis ad se turb: ayxit
eis. Audite &e intelligite. Non qđ intrat
in os comquinat hominẽ: s qđ ꝓcedit¬
tentia si dota de ore corꝑis accipiat᷑ ab¬
surda ẽ. Neq enim quẽ ñ coinquinat᷑
cyb: coinquinat uomitꝰ. Cib quippe
in os intrat. uomitus exore ꝓcedit. s ꝓ¬
culdubio pͥora uerba ꝑtinent ad os car
cordis uͥ ait. s qd ꝓcedit ex ore comqͥnat.
Si noc uerum ẽ. quare ydolotitis ñ ues¬
cim᷑: Apłs ait. Non potestis calice dñi
bibere: & calicem demonioꝵ. Sciendũ¬

Expanded text:
saeorum furca rationis obtundit, id est, Moysi et Isaiae increpatione, ut et nos haereticos verbis Scripturae vincamus. Simulatores Judaei strepitu quidem labiorum dicunt: Magister, scimus quia verax es , exterioremque munditiam commendant; sed quia immunda mente veritati contradicunt, nequaquam mercedem cum veris laudatoribus habituri sunt. Et convocatis ad se turbis, dixit eis: Audite et intelligite. Non quod intrat in os coinquinat hominem; stentia si tota de ore corporis accipiatur absurda est. Neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat vomitus. Cibus quippe in os intrat, vomitus ex ore procedit; sed procul dubio priora verba pertinent ad os carncordis, ubi ait: Sed quod procedit ex ore, coinquinat. Sic hoc verum est, quare idolothytis non vescimur? Apostolus ait: Non potestis calicem Domini bibere
Abbreviated transcription (Latin):
cant. Pnarisei sp̃ualia uerba carnalit in¬
telligentes. lauamini mundi estote. et
mundamini qui fertis uasa dñi: ñ re¬
ite accipiebant hanc mundiciã. Nam
hoc dictũ ẽ de cordis et oꝑis castigatiõe
& ñsolum de lauando corꝑe: ut ipsipu¬
tabant. Igit᷑ aqua exterius loti. conscien¬
tiȩ luiore polluti: ñ ad uerbũ audien¬
dum. ñ quasi ad medicũ. s ad questio¬
nũ pugnas concurrunt. De ñ lotis itaq
manib corꝑis uituꝑant discipulos: cũ
in oꝑib coꝵ nichil inmundicie inuemi¬
ant. Animarũ namq mauꝰ. idẽ oꝑa:
sollicite lauabant. Communia quidẽ
uocabant uidei omnia inmunda.
Ipse autẽ respondens: ait illis. Quare
S& uos transgredimini mandatũ dĩ
ꝓpt̾ traditionẽ urãmꝰ. Cum uos p̃cepta
di ꝓpt̾ tiaditionẽ hominũ negligatis
paripendant. ut di scita custodiant:
Nam ds dixit. Honora patr̃e & matr̃e:
& qui maledixcrit patri uł mat̾ morte
moriat᷑. Honor in scripturis. ñtantũ in

Expanded text:
A. Pharisaei spiritualia verba carnaliter intelligentes: Lavamini, mundi estote ; et: Mundamini qui fertis vasa Domini , non recte accipiebant hanc munditiam. Nam hoc dictum est de cordis et operis castigatione, et non solum de lavando corpore, ut ipsi putabant. Igitur aqua exterius loti, conscientiae livore polluti, non ad verbum audiendum, non quasi ad medicum, sed ad quaestionum pugnas concurrunt. De non lotis itaque manibus corporis vituperant discipulos, cum in operibus eorum nihil immunditiae inveniant. Animarum namque manus, id est opera, sollicite lavabant. Communia quidem vocabant Judaei omnia immunda. Ipse autem respondens, ait illis: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? Cum vos praecepta Dei, propter traditionem hominum negligatis,parvipendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem ; et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur . Honor in Scripturis, non tantum in
Abbreviated transcription (Latin):
di ad malũ: sic̃ igne. aqua. et ceteris.
Iudas gͦ cum ꝑiit. se ext̃minauit: ñ nu¬
merum sacratum uolauit. Hoc totũ
qđ de corꝑe suo & sanguine dñs locutꝰ
est. & qđ in eius distributionis gr̃a ui¬
tam nob̃ ꝓmisit cterna: & qđ̃ hinc uo¬
luit intelligi manducatores & potato¬
res carnis & sanguinis sui ut in illo
maneant. et ipse in illis: & qđ ñ intel¬
lexetunt qui ñ crediderunt: & quod
sp̃ualia carnalit̃ sapiendo scandalira¬
ti sunt. & qđ eis scandaliratis & ꝑeun¬
tib consolationi dñs affuit discipuł
qui remanserunt: hoc inquã totũ

Expanded text:
Dei ad malum, sicut igne, aqua et caeteris. Dei ad malum, sicut igne, aqua et caeteris. Judas ergo, cum periit, se exterminavit, non numerum sacratum violavit . Hoc totum quod de corpore suo et sanguine Dominus locutus est, et quod in ejus distributionis gratia vitam nobis promisit aeternam; et quod hinc voluit intelligi, manducatores et potatores carnis et sanguinis sui ut in illo maneant et ipse in illis; et quod non intellexerunt, qui non crediderunt; et quod spiritualia carnaliter sapiendo, scandalizati sunt; et quod eis scandalizatis et pereuntibus, consolationi Dominus adfuit discipulis qui remanserun
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o. intellexit petrus. Uerba uitȩ eterne
habes: idẽ uitã ęternã habes. in mini¬
stratione corꝑis & sanguinis tui. Cre¬
didimus ut cognosccremꝰ : nam si pͥus
cognoscere. deuide credere uellemꝰ: nec
cognoscere nec credere ualcremꝰ. Quid
credidimus: Quia tu es xp̃c filius dĩ.
Idẽ quia ipsa uita et̾̃na tues: & ñ das
in carne & sanguine tuo nisi qđ es.
Unus ꝓ omnib loquebat᷑: A.lxxx.¬
Despondit eis iħc. Nonne uos duodecim
Uelegi: & unus ex nob̃ diaboluis ẽ: Di
cebat aut̾ẽ de uida symonis scariothis.
hic enĩ erat traditurus cum: cum eẽt unꝰ
de duodecim. Respondit: causa ꝓban¬
di eos. Ad ꝑmanendum elegit duode¬
cim: electione illa de qua dicct᷑. multi
uocati. pauci electi. Indam uͦ elegit .i.
uocauit: ut ꝑ eum dispensatio diuinȩ
miscdĩȩ. in salutẽ mundi impleretur.
Unde bonitas di bñ utebat᷑ malicia illiꝰ.
sic̃ in uenditione ioseph bene usus ẽ ma¬
litia frm. E contra mali utunt᷑ bonis

Expanded text:
sancto, intellexit Petrus. Verba vitae aeternae habes, id est, vitam aeternam habes, in administratione corporis et sanguinis tui. Credidimus, ut cognosceremus: Nam nisi Spiritu cognoscere, deinde credere vellemus, nec cognoscere nec credere valeremus. Quid credidimus? quia tu es Christus Filius Dei, id est quia ipsa vita aeterna tu es, et non das in carne et sanguine tuo nisi quod es. Unus pro omnibus loquebatur. A. 75Respondit eis Jesus: Nonne vos duodecim elegi, et unus ecebat autem de Juda Simonis Iscariotis. Hic enim erat traditurus eum, cum esset unus de duodecim. Respondit causa probandi eos: ad permanendum elegit duodecim electione illa qua dicitur: Multi vocati, pauci electi . Judam vero elegit, id est, vocavit, ut per eum dispensatio divinae misericordiae in salutem mundi impleretur. Unde bonitas Dei bene utebatur malitia illius, sicut in venditione Joseph bene usus est malitia fratrum . Econtra mali utuntur bonis
Abbreviated transcription (Latin):
um di ascendentẽ: ubi erat pͥus. Nunc
aut̾ẽ dixit fuiũ hominis. Numqͥd filiꝰ
hominis qui in t̾ra ẽẽ cepit ut illud.
celũ. nisi qui de celo descendit: filiꝰ ho¬
minis qui ẽ in celo. Hic ñ dixit erat.
s ẽ: & tam̃ cum hoc dixit in t̾ra loque¬
bat᷑ et ñ dixit filius dĩ. s filiꝰ hominiᷤ.
Qđ cotũ ad hoc ꝑtinet: ut intelligamꝰ
hominis in celo qñ in t̾ra loquebat᷑:
t̾ra insuscepta carne: filius hominis in
celo in unitate ꝑsone: alxx. Mccxcuii.
Sp̃c ẽ qui uiuificat: caro ñ ꝓdest ⁊chxxuiii.
quicqm. Eo mͦ quo illi intellexerunt:
ñ ꝓdẽ. Carnẽ quippe sic intellexerunt: qͦmͦ
in cadauere dilaniat᷑ aut in macello uen¬
dit᷑: ñ quomͦ sp̃u uegetat᷑. Pinde sic dictũ
ẽ caro ñ ꝓdest quicquã: quomͦ dictũ est
scientia inflat. Scientia namq sine ca¬
ritate inutilis ẽ: codem mͦ caro sine sp̃u:
intelligunt: ut ait ꝓpħa. Nisi credideri¬
tis: ñ intelligetis. ꝑ fidem copulam᷑: ꝑ

Expanded text:
ascendentem abi erat prius. Nunc autem dixit Filium hominis. Nunquid Filius hominis qui in terra esse coepit, ut illud:elum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui in coelo est . Hic non dixit, erat, sed est: et tamen cum hoc dixit, in terra loquebatur, et non dixit, Filius Dei, sed Filius hominis. Quod totum ad hoc pertinet, ut intelligamushominis in coelo quando in terra loquebatur: ra in suscepta carne, Filius hominis in coelo in unitate personae. A. 70 M.s est qui vivificat, caro non prodest quidquam. AUGUST. Eo modo quo illi intellexerunt, non prodest. Carnem quippe sic intellexerunt, quomodo in cadavere dilaniatur, aut in macello venditur, non quomodo spiritu vegetatur. Proinde sic dictum est: Caro non prodest quidquam; quomodo dictum est: Scientia inflat . Scientia namque sine charitate inutilis est; eodem modo caro sine spiritintelligunt, ut ait propheta: Nisi credideritis, non intelligetis . Per fidem copulamur, per
Abbreviated transcription (Latin):
terius obseruatis: & anunȩ turpitu¬
dinem retinetis. Calix ẽ uas uitreum:
catinũ fictile de t̾ra. ꝑnec significat᷑
fragilitas humani corꝑis. in quo exte¬
rius p̃tendunt scĩtatem. & simulant
iusticiam: s intus sunt uicioꝵ sorde
deformes. Stulti: ñne qui fecit qđ̃ ce¬
foris ẽ. etiam id qđ deuitus ẽ fecit: Qi
utramq hominis naturã fecit: utmq
mundare desiderat. Hoc dicit᷑ contͣ
manicheos: qui animã tm adeo. car¬
nẽ uͦ putant a diabolo creatam. Hoc
etiam contra illos qui corꝑalia peccã.
fornicationẽ udelicet. furtũ rapinã.
quasi grauissima detestant᷑: spũalia¬

Expanded text:
terius observatis, et animae turpitudinem retinetis. Calix est vas vitreum; catinum fictile de terra. Per haec significatur fragilitas humani corporis, in quo exterius praetendunt sanctitatem et simulant justitiam, sed intus sunt vitiorum sorde deformes. Stulti, nonne qui fecit quod deforis est, etiam quod de intus est fecit? Qui utramque hominis naturam fecit utramque mundare desiderat. Hoc dicitur contra Manichaeos, qui animam tantum a Deo, carnem vero putant a diabolo creatam. Hoc etiam contra illos qui corporalia peccata, fornicationem videlicet, furtum, rapinam, quasi gravissima detestantur; spi