comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cura te funt. Nunc uͦ non te existime̾
ociose uacare consid̾ationi huic qͣ
appellationes ad legitimum si fieri
potest reuoces usum. E si hinc nĩa
queratur ut potius curet᷑ senten¬
tia: dico appellationes ut ñ con¬
tempnendas sic nec usur pandas
omnino. Porro horum quid insolẽ¬
tius censeã haud facile dixerim: n
qͦd usurpatio quandã uidet᷑ indu¬
cere contemptus necessitatẽ ac ꝑ
hoc forte acrius insectanda quȩ
amplius nocet. An non uere no¬
centior ẽ mala inse. in partu peior:
slonne ipsa ẽ quȩ ipsum ius qͦq
naturȩ aut extenuat. aut erxter¬
minat: Nam sepe reb etiam pre¬
ciosissimis precii grãm non mͦ de¬
mit. s adimit. Quid sacramentis
acceptius: Asurpata tamen ab in¬
dignis indigne ue tractata minime
acceptantur. Magis habent dam¬
pnationem: quia debitam uenera¬
tionem ñ habent. fateor grande ⁊
generale mundo bonum ẽẽ appella-¬
tiones: idq tam necessarium. qͣm
solem ipsum mortalib. Reuera qͥ¬

Expanded text:
 10. Nunc vero non te existimes otiose vacare considerationi huic, qua appellationes ad legitimum, si fieri potest, revoces usum. Et si hinc mea quaeratur vel potius curetur sententia, dico appellationes ut non contemnendas, sic nec usurpandas omnino. Porro horum quid insolentius censeam, haud facile dixerim: nisi quod usurpatio quamdam videtur inducere contemptus necessitatem, ac per hoc forte acrius insectanda, quae amplius nocet. Aut non vere nocentior est, mala in se, in partu pejor? Nonne ipsa est quae ipsum jus quoque naturae aut extenuat, aut exterminat? Nam saepe rebus etiam pretiosissimis pretii gratiam non modo demit, sed adimit. Quid Sacramentis acceptius? Usurpata tamen ab indignis, indigneve tractata, minime acceptantur. Magis habent damnationem, quia debitam venerationem non habent. Fateor grande et generale mundo bonum esse appellationes: idque tam necessarium, quam solem ipsum mortalibus. Revera qu
Abbreviated transcription (Latin):
omnem iniusticiã ꝑsequitur. N¬
chil tͥ & illis qui appellationes ue¬
nationes putant. Pudet elogii qͦd
apud ethiicos iam uertitur in
parabolam: duos mouimꝰ ceruoᷤ
pingues. Ut mitius loquar plus
facecie qͣm iusticiȩ hic. Tu si amaᷤᷤ
iusticiẽ: appellationes ñ affectaᷤ
s sustines. Uerumtamen qͥd emo¬
lumenti affert eccłiis dĩ tua uniꝰ

Expanded text:
omnem injustitiam persequitur. Nomnem injustitiam persequitur. Nil tibi et illis, qui appellationes venationes putant. Pudet elogii, quod apud Ethnicos jam vertitur in parabolam: Duos movimus  al. novimus cervos pingues. Ut mitius loquar, plus facetiae quam justitiae hic. Tu si amas justitiam, appellationes non affectas, sed sustines. Verumtamen quid emolumenti affert ecclesiis D
Abbreviated transcription (Latin):
arma iniquitati: Uideas preripi paᷤ¬
sim partes oppressoꝵ & prumꝑe
ad appellandum ñ tam grauatoᷤ
qͣm grauate uolentes. Quid hoc
mysterii: Tuum ẽ consid̾are non
meum commentari istud. Ecur
inquis male appellati ñ ueniunt
ostensuri suã innocentiã. maliciã
conuicturi: Dico qͦd dic̃e ad hȩc so¬
lent. Nolumꝰ uexari frustra. Incuria
ẽẽ qui ꝓclunus faueant appellan¬
tib. foueant appellationes.Cessu¬
ris romȩ:domi cedere satiꝰ. fateor me
ñ omnino decͥede his. Quẽ das mͥ
intam crebris appellationib quȩ
hodie fiunt. qͥ ꝓ expensis itineris
uł numinũ restituerit illi quẽ for¬
te appellarit: Mirum uͦ si ita om̃s
& appellantes iusti & appellati res
uĩo examine inuenti sint. Diligite
inquit iusticiam qui iudicatis t̾rã.
Parum ẽ iusticiam denere nͥ & diligaᷤ.
Qui tenent cenent: qui diligunt re¬
lantur. Amator iusticiȩ inquirit
iusticiam & ꝓsequitur eam. Porro

Expanded text:
arma iniquitati? Videas praeripi pasarma iniquitati? Videas praeripi passim partes oppressorum, et prorumpere ad appellandum non tam gravatos, quam gravare volentes. Quid hoc mysterii? Tuum est considerare, non meum commentari istud. Et cur, inquis, male appellati non veniunt, ostensuri suam innocentiam, malitiam convicturi? Dico quod dicere ad haec solent: Nolumus vexari frustra. In curia esse, qui proclivius faveant appellantibus, foveant appellationes. Cessuris Romae, domi cedere satius. 9. Fateor me non omnino decredere his. Quem das mihi in tam crebris appellationibus quae hodie fiunt, qui pro expensis itineris vel nummum restituerit illi, quem forte appellarit? Mirum vero si ita omnes et appellantes justi, et appellati rei vestro examine inventi sint. Diligite, inquit, justitiam, qui judicatis terram . Parum est justitiam tenere, nisi et diligas. Qui tenent, tenent; qui diligunt, zelantur. Amator justitiae inquirit justitiam, et prosequitur eam: porro
Abbreviated transcription (Latin):
nem atq abusionem. Pret̃ ius &
fas pret morem ⁊ ordinem fiunt.
Non locus. ñ mod̾. ñ tp̃s. ñ causa
discernitur. aut ꝑsona. Presumun¬
tur leuit passim plerumq & nequi¬
ter. uolentes malignari. nonne hiᷤ
potissimum t̾reri solebant: Nunc
terrori ipsi exhis magis fiunt atq
id bomis. Antidotum uersum in
uenenum. Non mutatio dext̾re ex¬
celsi. hec. Appellantur boni amaliᷤ
ut non faciant bona: & suꝑ sedent
auoce conitrui tui formidantes.
Deniq appellantur ep̃i ne illicita
audeant matrimonia soluere uel
ꝓhibere. Appellant᷑ ne rapinas. ne
furta. ne sacrilegia. et quȩ eiusmodi
sunt punire ullatenꝰ uł cohibere p̃¬
sumant. Appellantur ne indignaᷤ
& in fames ꝑsonas asacris officiis
beneficiis ue repellere seu amou̾e
queant. Qd tu inuenis remediũ
morbo huic ne qͦd reꝑtum ad reme¬
dium fuit reꝑiatur admortẽ. Tela¬
tus ẽ dñs domũ orationis. factam
speluncam latronum:Tu eiꝰ mini¬
ster dissimulas miseroꝵ refugiũ

Expanded text:
nem atque abusionem? Praeter jus et fas, praeter morem et ordinem fiunt. Non locus, non modus, non tempus, non causa discernitur, aut persona. Praesumuntur leviter passim, plerumque et nequiter. Volentes malignari, nonne his potissimum terreri solebant? Nunc terrori ipsi ex his magis fiunt, atque id bonis. Antidotum versum in venenum. Non mutatio dexterae Excelsi haec. 8. Appellantur boni a malis, ut non faciant bona: et supersedent a voce tonitrui tui formidantes. Denique appellantur 429 episcopi, ne illicita audeant matrimonia solvere vel prohibere. Appellantur ne rapinas, ne furta, ne sacrilegia, et quae ejusmodi sunt, punire ullatenus vel cohibere praesumant. Appellantur, ne indignas et infames personas a sacris officiis beneficiisve repellere seu amovere queant. Quod tu invenis remedium morbo huic, ne quod repertum ad remedium fuit, reperiatur ad mortem? Zelatus est Dominus domum orationis factam speluncam latronum : tu ejus minister diissimulas miserorum refugium datum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ut dum nunc saluatoris. nũc
precursoris edocetur
ordinem denens.ipsa
dicatorib euangłii reseret uerita¬
tem:quȩ plene de omnib apͥn¬
cipio celitus fuerit instructa my¬
steriis. Uel ideo adhuc nuntiat᷑
mariȩ concept elisabech. ut audi¬
ens cognatam uetulam & graui¬
dam cogitet iuuencula de obse¬
quio:sicq illa ꝓperante aduisi¬
tandum. paruulo ꝓpħȩ locus
&occasio detur. quo minori ad¬
huc dño. sui officii ualeat exhi¬
bere primicias: &dum ad se in¬
uicem concurrit matrum infan¬
tumq ab alterutro excitata deuo¬
to. mirabilius fiat miraculum
de miraculis.Uide autem ne hec
tam magnifica quȩ abangło
audis prenunciata: ab ipso sꝑeᷤ
ꝑficienda. A quo gͦ si queris: ip¬
sum angłm audi. Quia non erit
inquit impossibile apud deum
omne uerbum. Tanquã diceret.
Hec quȩ ego tam fident̃ ꝓmitto.
non de measz de ilius qui me mi

Expanded text:
 ut dum nunc Salvatoris, nunc praecursoris edocetur ordinem tenens, ipsa dicatoribus Evangelii reseraret veritatem, quae et plene de omnibus a principio coelitus fuerit instructa mysteriis. Vel ideo adhuc nuntiatur Mariae conceptus Elisabeth, ut audiens cognatam vetulam et gravidam, cogitet juvencula de obsequio: sicque illa properante ad visitandum, parvulo prophetae locus et occasio detur, quo minori adhuc Domino suo officii valeat exhibere primitias; et dum ad se invicem occurrit matrum, infantumque ab alterutro excitata devotio, mirabilius fiat miraculum de miraculo. 7. Vide autem ne haec tam magnifica, quae ab angelo audis praenuntiata, ab ipso speres perficienda. A quo ergo si quaeris; ipsum audi Angelum. Quia non erit, inquit, impossibile apud Deum omne verbum; tanquam diceret: Haec quae ego tam fideliter promitto, non de mea, sed de illius qui me mi
Abbreviated transcription (Latin):
Interim uͦ sufficiat in hoc corpore
mortis. atq in hoc scło nequam.
ex lib̃tate quidem consilii pecc̃o
non obedire inconcupiscentia: ex
lib̾tate autem complaciti. aduer¬
sa ñ formidare ꝓiusticia. Est aut̃
in hac carne peccati. & in hac diei
sentire: & ẽ posse non paruũ. ad¬
uersa & si necdum omnino felici¬
ter ñ sentire. uiriliter tamen pro
uentate contempnere. Discendy
sane hic interim nob̾ ex libertate
consilii iam lib̾tate arbitrii non
abuti: ut plene quandoq frui

Expanded text:
Interim vero sufficiat in hoc corpore Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis atque in hoc saeculo nequam, ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupiscentia: ex libertate autem complaciti adversa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne peccati et in hac diei sentire: et est Posse non parvum, adversa, etsi necdum feliciter omnino non sentire, viriliter tamen pro veritate contemnere. 27. Discendum sane hic interim nobis est ex libertate consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut plene 614 quandoque frui
Abbreviated transcription (Latin):
de secum haberet. Ñ porint de in¬
feriorib illarum grãdib ad su¬
ꝑiores ascendere. hoc ẽ de posse
ñ peccare. & de posse ñ turbari.
ad ñposse peccare ⁊ ñ posse tͣbari. Qd
si lib̾tatib ilł etiã ut cũq adiutũ
ñ p̃ualuit tamen de bono se in
melius extend̾e: qͣntominꝰ eisdẽ
prorsus destitutum. de malo iã¬
in id qͦd fuit bonũ poterit ꝑ se
restaurationem liberi consilii:⁊
ex eo qͦd uirtus ẽ. plenum posse re¬
stituat in reparationẽ liberi ar¬
bitrii complaciti: quatinꝰ ex alt̾o
ꝑfecte bonus. & peccatum iã ne¬
sciat: ex altero plene beatus. adu̾
sũs nil sentiat. E sane ista ꝑfec¬
tio in futura uita expectetur: qñ
utraq nunc amissa lib̃tas. libero
arbitrio plenariȩ restaurabitur:
non quomͦ iusto cui us in hoc scło
qͣntumeumq ꝑfec̾to: non quomͦ
uł ipsis pͥmis hominib datum
fuit eas habere in paradyso:s sic̃
iam nunc angłi possident in cȩlo.

Expanded text:
te secum haberet, non potuit de inte secum haberet, non potuit de inferioribus illarum gradibus ad superiora ascendere, hoc est de posse non peccare, et de posse non turbari, ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod si libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevaluit tamen de bono in melius se extendere: quanto minus eisdem prorsus destitutum, de malo in id quod fuit bonum, poterit per se restaurationem liberi consilii; et ex eo quod virtus est, plenum Posse restituat, in reparationem liberi complaciti: quatenus ex altero perfecte bonus, peccatum jam nesciat; ex altero plene beatus, nil adversum sentiat. Sed sane ista perfectio in futura vita exspectetur, quando utraque nunc amissa libertas, libero arbitrio plene  al., plenarie restaurabitur; non quomodo justo cuivis in hoc saeculo, quantumcunque perfecto; non quomodo vel ipsis primis hominibus datum fuit eas habere in paradiso: sed sicut jam nunc angeli possident in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
liberum complacitum: ñ liberũ
ꝑisse arbitrium. Si gͦ liberum ar¬
bitrium ita ubiq sequidur uo¬
luntatem. ut nͥ ilia penitꝰ ẽẽ desi¬
nat. isto ñ careat: uoluntas uero
sic̃ in bono. ita etiam in malo es¬
que ꝑdurat: equȩ ꝓfecto & libe¬
rum arbitrium tam in malo
qͣm in bono integrum ꝑseuerat. Et
quomͦ uoluntas etiam posita ĩmi¬
seria non desuit ẽẽ uoluntas: sed
dicitur & ẽ miser a uoluntas. sic̃
& beata uoluntas: ita nec liberum
arbitrium destruere. siue qͣntum
inse ẽ aliquatenus imminuere
poterit. quecumq aduersitas uł
necessitas. S licet ubiq pariter
sine sui diminutione ꝑduret. ñ
tam̃ pariter sic̃ de bono potuit ꝑ
se in malum corruere: ita qͦ ꝑ se
de malo in bonum poterit respi¬
rare. Et quid mirum si iacens ñ
ualet ꝑ se resurgereᷤ qͦd stans in alz¬
quod melius nullo suo conatu ua¬
lebat ꝓficere: Deniq dum adhuc
duas alias lib̾tates ex aliqua par¬

Expanded text:
liberum complacitum, non liberum liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, ut nisi illa penitus esse desinat, isto non careat, voluntas vero sicut in bono, ita etiam in malo aeque perdurat: aeque profecto et liberum arbitrium tam in bono quam in malo integrum perseverat, et quomodo voluntas etiam posita in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur et est misera voluntas, sicut et beata voluntas: ita nec liberum arbitrium destruere, sive, quantum in se est, aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitas. 25. Sed licet ubique pariter sine sui diminutione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum adhuc duas alias libertates ex aliqua par
Abbreviated transcription (Latin):
rum arbitrium. & si miserum tñ
integrum: & qͦd se ꝑse homo non
sufficit excutere a peccato siue mi¬
seria. non liberi arbitrii signat de¬
structionem. s duarum reliquarũ
lib̾tatum priuationem. Neq enĩ
ad liberum arbitrium qͣntum in
se ẽ ꝑtinet. aut aliquando ꝑtinuit
posse uł saꝑeᷤ s tantum uelle: nec
potentẽ fac̃ creaturam nec sapien¬
dem.s tantum uolentem. Non gͦ
si potens. aut sapiens.s tantũ si
uolens eẽ desierit: fatendũ liberũ
arbitrium amisisse putandaerit.
Ubi enim non ẽ uoluntas: nec lib̾¬
tas. Non dieo si uelle bonũ. s si uel¬
le omnino creatura desierit. faten¬
dum sine contradictione. ubi ñ
iam ex uoluntate bonitas. s ipsa
ex toto uoluntas perit. etiã lib̃um
deꝑire arbitrium. Qͦd si tielle bo
qͦd ei desit liberum ñ arbitrium.
s consilium. Si autem ñ quidẽ
uelle. s ad id qͦd iam uult bonũei
posse defuerit: nou̾it sibi de esse¬

Expanded text:
rum arbitrium; etsi miserum, tamen rum arbitrium; etsi miserum, tamen integrum. Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, etiam liberum deperire arbitrium. Quod si velle bonquod ei desit liberum, non arbitrium, sed consilium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit; no
Abbreviated transcription (Latin):
merat ei possibilitas peccandi.
Nec fuit tamen culpa dantis. sed
abutentis: qui ipsam uidelicet
facultatem conuertit inusum
peccandi. qͣm acceꝑat ad glam
ñ peccandi. Nam & si peceauit
exposse qͦd accepit: non tamen
quia potuit. s qͥa uoluit. Nec enim
preuaricante diabolo & angłis er
etiam alii preuaricati sunt: non qͥa
ñ potuerunt. s quia noluerunt.
Peccantis gͥ lapsus. ñ dono ascͥben¬
dus ẽ potestatis: s uicio uolunta¬
tis. Lapsus camen exuoluntate.
ñ tamen resurgere si caderet. Non
enim tam facile qͥs ualet exire de
fouea. qͣm facile ineã labi. Cecidit so¬
la uoluntate homo in foueã pecc̃i.
s ñ ex uoluntate sufficit & possere¬
surgere: cum iã & si uelit ñ possit
non peccare. Quid gͦ: Perit lib̾m
arbitrium. qm̃ non potest ñ pec¬
utiq non turbari. inde misero ac¬
cidit. qͦd complaciti qͦ lib̃tatem¬
amiserit: ꝑ quam & ante habuit
posse non turbari.
Panet gͦ etiam post peccatum libe¬

Expanded text:
inerat ei possiinerat ei possiNec fuit tamen culpa dantis, sed abutentis, qui ipsam videlicet facultatem convertit in usum peccandi, quam acceperat ad gloriam non peccandi. Nam, etsi peccavit ex posse quod accepit, non tamen quia potuit, sed quia voluit. Nec enim praevaricante diabolo et angelis ejus, etiam alii praevaricati sunt, non quia non potuerunt, sed quia noluerunt. Peccantis ergo lapsus, non dono est ascribendus potestatis, sed vitio voluntatis. Lapsus tamen ex voluntate, non tamen resurgere si caderet. Non enim tam facile quis valet exire de fovea quam facile in eam labi. Cecidit sola voluntate homo in foveam peccati, sed non ex voluntate sufficit et posse resurgere, cum jam, etiamsi velit, non possit non peccare. Quid ergo? Periit liberum arbitrium, quoniam non potest non pecutique non turbari, inde misero accidit qamiserit, per quam et ante habuit posse non turbari. Manet ergo, etiam post peccatum, libe
Abbreviated transcription (Latin):
bat libertatem complaciti: De tͥb
gͦ lib̾tatib quas acceꝑat abuten¬
do illa quȩ dicitur arbitrii: reli¬
quis sese priuauit. In eo autem
abusus ẽ: qͦd illam cum accepis¬
set adgłam. conuertit sibi in con¬
tumeliam: iurta testimoniũ scri¬
pturȩ dicentis. Homo cum in ho¬
nore ess et non intellerit eom¬
paratus ẽ iumentis insipienti¬
bus. & similis fac̾tus ẽ illis. Soli
int̾ animantia datum ẽ homi¬
ni potuisse peccare: ob p̃rogat¬
uam liberi arbitrii. Datum aut̃
non ut ꝑĩn peccaret: sed ut głõsi¬
or appareret. si non peccaret cũ pec¬
care posset. Quid namq głofius
ei ẽẽ poterat quã si de ipso dicere¬
tur qͦd scriptura phibet dicens: qͥs et
hic & laudabimꝰ eum: Ande ita
laudandus: Fecit enĩ mirabilia
honorem quamdui absq peccato
fuit seruauit: amisit cum pecca¬
uit. Peccauit autem: quia liberũ
ei fiut. Nec aliunde ꝓfecto liberũ
nͥ ex lib̾tate arbitrii. de qua utiq

Expanded text:
bat libertatem complaciti? -- De tribus bat libertatem complaciti? -- De tribus ergo libertatibus, quas acceperat, abutendo illa quae dicitur arbitrii, reliquis sese privavit. In eo autem abusus est, quod illam cum accepisset ad gloriam, convertit sibi in contumeliam, juxta testimonium Scripturae dicentis: Homo cum in honore esset, non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Soli inter animantia datum est homini posse peccare, ob praerogativam liberi arbitrii. Datum est autem, non ut proinde peccaret, sed ut gloriosior appareret si non peccaret, cum peccare posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si de ipso diceretur quod Scriptura perhibet, dicens: Quis est hic, et laudabimus eum? Unde ita laudandus? Fecit enim mirabilia c ergo honorem quamdiu absque peccato fuit, servavit; amisit, cum peccavit. Peccavit autem, quia liberum ei fuit: nec aliunde profecto liberum, nisi ex libertate arbitrii, de qua utique
Abbreviated transcription (Latin):
ta qͦd quidem duo hec suꝑius dif¬
finita sunt habuisse conuincit᷑
qui nmnirum & uelle potuit qͦd
non debuit. & reciꝑe qͦd noluit.
An dicendus ẽ. aliquo quidẽ mͦ il¬
las habuisse: s quia ñ plenarie.
potuisse amittere:
peccare: inferior posse ñ peccare.
Item suꝑior lib̾tas complaciti ñ
posse turbari: inferior posse non
turbari. Itaq inferiorem utriꝰq
libertatis gradum simulcũ ple¬
na libertate arbitrii homo ĩ sui
conditione accepit: & de utroq
corruit cũ peccauit. Corruit aũ tle
posse ñ peccare. in ñ posse ñ peccare
amissa ex toto ꝯsilii lib̾tate: itemq
de posse non turbari in ñ posse ñ
turbari. amissa excodo cõplaciti
lib̾tate. Sola remansit ad pęnã
lib̾tas arbitrii: ꝑ qͣm utiq cet̾as
amisit: ipsam tamen amittere
liuitatẽ seruus factus peccati: me¬
rito ꝑdidit libertadem consilii.
Porro ꝑpeccatum factus debitor
mortis: quomͦ iam retinere uale¬

Expanded text:
ta quod quidem duo haec superius defta quod quidem duo haec superius definita sunt, habuisse convincitur; qui nimirum et velle potuit quod non debuit, et recipere quod noluit. An dicendus est aliquo quidem modo illas habuisse, sed quia non plenarie, potuisse amittere? peccare: inferior, posse non peccare. Item superior libertas complaciti, non posse turbari: inferior, posse non turbari. Itaque inferiorem utriusque libertatis gradum simul cum plena libertate arbitrii homo in sui conditione accepit, et de utroque corruit cum peccavit. Corruit autem de posse non peccare in non posse non peccare, amissa ex toto consilii libertate. Itemque de posse non turbari in non posse non turbari, amissa ex toto complaciti libertate. Sola rlibertas arbitrii, per quam utique ceteras amisit; ipsam tamen amittere luntatem seruus factus peccati, merito perdidit libertatem consilii, porro per peccatum factus debitor mortis, quomodo iam retinere uale
Abbreviated transcription (Latin):
ocus ẽ ꝑuidendi qͦd
supra distulimus. utrum scilicet
totas tres illas quas dirimꝰ lib̾ta¬
des idz arbitrii. consilii. compla¬
citi. uel aliis nominib a necessita¬
te. apeccato. a miseria. pͥmi homi¬
nes in paradyso habuerint:antã¬
tum duas. an unam solummꝰ. E
de pͥma quidẽ nulla iam questio
ẽ: si meminerimus quã aꝑte &
iustis eã & peccatorib in esse eqͣ¬
liter. ratio suꝑior edocuerit. De
duab reliquis querit᷑ ñ in merito.
an unquã eas adam habuerit: at
ambas. aut uł unam. Nã si nullã
habuit: quid amisit: Arbitrii
utiq libertatẽ: tam post peccatũ
qͣm ante. semꝑ tenuit inconcus¬
sam. Si gͦ nil amisit: quid ei ob¬
fuit eiectum fuisse de paradyso:
Qͦd si unam qͣmlibet illarũ habu¬
it: quomͦ amisit: Nam certũ est
quia ex quo peccauit: nee pecoato.
prsus nec amiseria manens ine
corꝑe lib̾ fuit. Ceterum nullate¬
nus quameunq illarum semel
acceꝑit amittere prtuit. Alioqͥn
ꝑfectum nec saꝑe nec posse. uix¬

Expanded text:
ocus est pervidendi quod supra distulimus; utrum scilicet totas tres illas quas diximus libertates, id est, arbitrii, concilii, complaciti; vel aliis nominibus, a necessitate, a peccato, a miseria, primi homines in paradiso habuerint: an tantum duas, an unam solummodo. Et de prima quidem nulla jam quaestio est, si meminerimus quam aperte et justis eam et peccatoribus inesse aequaliter, ratio superior edocuerit. De duabus reliquis quaeritur non immerito, an unquam eas Adam habuerit, aut ambas, aut vel 612 unam. Nam si nullam habuit, quid amisit? Arbitrii utique libertatem tam post peccatum, quam ante semper tenuit inconcussam. Si ergo nil amisit, quid ei obfuit ejectum fuisse de paradiso? Quod si unam quamlibet illarum habuit, quomodo amisit? Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a miseria manens in corpore, liber fuit. Caeterum nullatenus, quamcunque illarum semel acceperit, amittere potuit. Alioquin perfectum nec Sapere, nec Posse, jux
Abbreviated transcription (Latin):
contubernalib suis ñ egrediatur:
s quem habuimus hospitem. ha¬
beamus ducem: tecum ⁊ cũ ipso
pariter regnatur inscła scłoꝵ Am̃.

Expanded text:
contubernalibus suis non egrediatur, sed quem habuimus hospitem, habeamus ducem, tecum et cum ipso pariter regnaturi in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ. Nunc autem lib̃ati a peccato.
serui autem facti dõ: habetis fru¬
c̾tum ur̃m in scĩficationem: finem
uero uitam eternam. Quis uero
in carne peccati. a peccato sibi uen¬
dicat libertatem: Hac gͥ libertate
dictum merito nequaquã opinor
liberum arbitrium.

Expanded text:
ati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Quis vero in carne peccati a peccato sibi vindicat libertatem? Hac ergo libertate dictum merito nequaquam opinor liberum arbitrium.
Abbreviated transcription (Latin):
timus canon qui ꝓieit auariciã
ex calumpnia: & ñ aconscientia
dere librum: s incalce aliqua ue¬
lum. uł ante dict̾a quasi epilogan¬
do repetere uł addere p̃termissa
Consideres ante omnia seãm roma¬
nam eccłiam cui dõ auctore prees.
oportere te eẽ considera formã iu¬
sticiȩ. scĩmoniȩ speculum. pietatis
exemplar. assertorem ueritatis. fi¬
dei defensorem. doctorem gentium.
xpĩanoꝵ ducem. amicum sponsi.
sponsȩ paranimphum.cleri ordina¬
torem. pastorem plebium. magistẽ
insipientium. refugium opp̃ssoꝵ.
pauꝑum aduocatum. miserorum
spem. tutorẽ pupilloꝵ. iudicem ui¬
duarum. ocłm cecoꝵ. linguã mutoꝵ.
baculũ senum. ultorem scelerum.
gam potent um. malleum tyran¬
norum. regum patrẽ legum mo¬
deratorem. canonum dispensa¬
torem. sal derrȩ. orbis lumen.sac¬
dotem altissimi. uicarium xp̃i.
nis. Intellige quȩ dico. Dabit tͥ
dñs intellectum. Ubi maliciȩ iun¬

Expanded text:
timus canon, qui projicit avaritiam timus canon, qui projicit avaritiam ex calumnia, et non a conscientia dere librum: sed in calce aliqua velim vel ante dicta quasi epilogando repetere, vel addere praetermissa. Consideres ante omnia sanctam Romanam Ecclesiam, cui Deo auctore praees, oportere te esse considera formam justitiae, sanctimoniae speculum, pietatis exemplar, assertorem veritatis, fidei defensorem, doctorem gentium, Christianorum ducem, amicum Sponsi, Sponsae paranymphum, cleri ordinatorem, pastorem plebium, magistrum insipientium, refugium oppressorum, pauperum advocatum, miserorum spem, tutorem pupillorum, judicem viduarum, oculum caecorum, linguam mutorum, baculum senum, ultorem scelerum, gam potentium, malleum tyrannorum, regum patrem, legum moderatorem, canonum dispensatorem, sal terrae, orbis lumen, sacerdotem Altissimi, vicarium Christnis. Intellige quae dico: dabit tibi Dominus intellectum. Ubi malitiae jun
Abbreviated transcription (Latin):
de familiaritate contemptui: In
palatio papã. domi te patremfa¬
milias exhibe. Ament de domesti¬
ci tuĩ. si non. facito ut timeant.
Atilis semꝑ custodia oris: quȩ tam̃
affabilitatis grãm ñ excludat. Gͦ
ubiq frenanda lingua preceps:
maxime autem inconuiuio. Ille
conuemientior habitus. si actu
quidẽ seueruᷤsis. uultu serenus:
uerbo serius. Capellam & qui te¬
cum iugiter diuinis intersunt
officiis: non sint sine condigno¬
honore. Tuum ẽ tale̾ tͥ ꝓuidere
qui digni sint. Seruiatur eis ab
omnib canqͣm tibi. Necessaria
de manu tua accipiant. His con¬
tenti sint quȩ tu ꝓuideris ulis:
tu uide ne egeant. Suꝑ hoc quẽ
forte ab aduentantib petere de-¬
prehendes. iudica gieritam. Id
de ostiariis. id de oeteris officiali¬
bus decernendum. Ulerum hoc
ex habundanti. nam formã istã
olim ate positam recordam᷑. Qͥd
tuo dignius apłatu: Quid salu¬
brius ad conscientiam. honestiꝰ ad
famam. utilius ad exemplum. Op¬

Expanded text:
de familiaritate contemptui? In de familiaritate contemptui? In palatio papam, domi te patremfamilias exhibe. Ament te domestici tui: si non, facito ut timeant. Utilis semper custodia oris, quae tamen affabilitatis gratiam non excludat. Ergo ubique frenanda lingua praeceps, maxime autem in convivio. Ille convenientior habitus, si tu actu quidem severus sis, vultu serenus, verbo serius. Capellani, et qui tecum jugiter divinis intersunt officiis, non sint sine honore. Tuum est tales tibi providere, qui digni sint. Serviatur eis ab omnibus tanquam tibi. Necessaria de manu tua accipiant. His contenti sint quae tu provideris illis: tu vide ne egeant. Super hoc quem forte ab adventantibus petere deprehendes, judica Giezitam : id de ostiariis, id de caeteris officialibus decernendum. Verum hoc ex abundanti: nam formam istam jam olim a te positam recordamur. Quid tuo dignius apostolatu? quid salubrius ad conscientiam, honestius ad famam, utilius ad exemplum? Op
Abbreviated transcription (Latin):
Non oportet ut uici a domus cuȩ
ultimꝰ scias: qͦd qͣm plurimis noui¬
mus contigisse. Qua ꝓpt̃ ut dixi
alius alia dispenset: de disciplina
tu ꝓuide. Illud nemini credas: si in¬
solentior coram de ut sermo sonu.¬
erit uł habitus apparuerit manꝰ
dua suꝑ huiusmodi. tu ulciscere in¬
uriam cuam. Impunitas ausũ
parit. ausus excessum. Domũ ep̃i
decet sc̃ĩtudo. decet modestia. decet¬
honestas. Horum disciplina custo
In uultu. in habitu. in incessu. illoꝵ
qui cura de sunt. nil residere u
pueros ⁊ comptos adolescentes se¬
cum ñ habere. Certe inter mittra
Filiȩ tͥ sunt noli faciem tuã ylarẽ
ad eas ostendere. Nec austeritatẽ
tamen suadeo tͥ s grauitatem. Illa
infirmiores fugat. hȩc reprunit le¬
uiores. Illa si adsit odibilem: hȩc
si desit eontemptibilem reddit.
nomnib tamen modus melior.
Ego nec seuerius uelun nec dissolu¬
tius. Quid hac mediocritate gratiꝰ
ut nec de seueritate sis oneri. nec

Expanded text:
Non oportet ut vitia domus tuae Non oportet ut vitia domus tuae ultimus 444 scias: quod quamplurimis novimus contigisse. Quapropter, ut dixi, alius alta dispenset; de disciplina tu provide, illud nemini credas. Si insolentior coram te vel sermo sonuerit. vel habitus apparuerit: manus tua super ejusmodi; tu ulciscere injuriam tuam. Impunitas ausum parit, ausus excessum. Domum episcopi decet sanctitudo, decet modestia, deonestas: horum disciplina custosIn vultu, in habitu, in incessu illorum qui circa te sunt, nihil residere imet comptos adolescentes secum non habere. Certe inter mitratotibi sunt? noli faciem tuam hilarem ad eas ostendere . 22. Nec austeritatem tamen suadeo tibi, sed gravitatem. Illa infirmiores fugat, haec reprimit leviores. Illa, si adsit, odibilem; haec, si desit, contemptibilem reddit: in omnibus tamen modus melior. Ego nec severius velim, nec dissolutius. Quid hac mediocritate gratius, ut nec de severitate sis oneri, nec
Abbreviated transcription (Latin):
celebratur collatio de peccatis po¬
pulorum. Cadit asina & est qͥ sub¬
leuet eam:perit anima & nemo
qui reputet. Nec mirum. cum nec
nros quidẽ assiduos sentiam de¬
fectus. Nonne ad singłas suppu¬
tationes istas irascimur:. urimill
anriamur: Quam dolerabilius re¬
rum quã mentiũ sustineremꝰ iac̾tu¬
ram. Quare inquit non magis frar¬
dem patimini: Queso du qui alios
doces doce de ipsum. si tamen iam
ñ docuisti:pluris te habere ꝗͣ tua.
Transitoria ista quȩ stare tibi nullo
pacto queunt: fac ut ate transeañ
non ꝑte.Ruius qua fluit cauat t̾¬
ram:sic discurso demporalium ꝯ¬
scientiã rodit. Si potest dorrens ĩ
agros excurrere sine lesione satoꝵ:
& tu te ista sme uulnere mentis poᷤͤ¬
se tractare confidito. Omnimodis
consulo studeas ate auertere con¬
cursum hoꝵ. Multa nescias. pluri¬
ma dissimules: nonnulla obliuisca¬
ris. Sunt tamen quȩ ignorare de
nolun: mores quorumq ⁊ studia.

Expanded text:
celebratur collatio de peccatis pocelebratur collatio de peccatis populorum. Cadit asina, et est qui sublevet eam: perit anima, et nemo est qui reputet. Nec mirum, cum nec nostros quidem assiduos sentiamus defectus. Nonne ad singulas supputationes istas irascimur, urimur, anxiamur? Quam tolerabilius rerum, quam mentium sustineremus jacturam! Quare, inquit, non magis fraudem patimini? Quaeso, tu qui alios doces, doce te ipsum: si tamen jam non docuisti, pluris te habere, quam tua. Transitoria ista, quae stare tibi nullo pacto queunt, fac ut a te transeant, non per te. Rivus qua fluit, cavat terram: sic discursus temporalium conscientiam rodit. Si potest torrens in agros excurrere sine laesione satorum; et tu te ista sine vulnere mentis posse tractare confidito. Omnimodis consulo studeas avertere a te concursum horum. Multa nescias, plurima dissimules, nonnulla obliviscaris. 21. Sunt tamen quae ignorare te nolim, mores quorumque et studia.
Abbreviated transcription (Latin):
tari desingłis. morderi suspicio¬
nib moueri ad queq ꝑdita uel
neglecta: Ad uerecundiam dico
quorumdam eiusmodi scrutanti¬
um cotidie omnem sub̃am suã.
numerantium singła de minutis
& quadrantib exigentium rationẽ.
Non ita ile egyptius: qui ioseph
omnib traditis ignorabat quid
haberet in domo sua. Erubeseat
xpĩanus. xp̃iano sua non credeis:
homo sine fide fidem non habu¬
it tamen seruo suꝑ omĩa bona
sua constituens eum. Et hic erat᷑ a¬
lienigena. Mira res. Satis suꝑq ep̃
ad manum habent quib animas
credant:⁊ cui suas commutant fa¬
cultatulas ñ inueniunt. Optimi
uidelicet estimatores rerum. qͥ ma¬
gnã de minimis. paruã aut nullã
de maximis curam gerant.Sed
ut liquido datur intelligi:patien¬
Cotidianas expensas cotidianore¬
cipcamus scrutimo: & continua
dñici gregis detrimenta nescimꝰ.
De precio escarum. & numero pa¬
num cum ministris cotidianadi¬
cussio ẽ: rara admodum cũ pb̃ris

Expanded text:
tari de singulis, morderi suspiciotari de singulis, morderi suspicionibus, moveri ad quaeque perdita vel neglecta? Ad verecundiam dico quorumdam ejusmodi, scrutantium quotidie omnem substantiam suam, numerantium singula, de minutis et quadrantibus exigentium rationem. Non ita ille Aegyptius, qui Joseph omnibus traditis, ignorabat quid haberet in domo sua . Erubescat christianus, christiano sua non credens. Homo sine fide, fidem tamen habuit servo, super omnia bona sua constituens eum: et hic erat alienigena. 20. Mira res! Satis superque episcopi ad manum habent, quibus animas credant: et cui suas committant facultatulas, non inveniunt. Optimi videlicet aestimatores rerum, qui magnam de minimis, parvam aut nullam de maximis curam gerant. Sed, ut liquido datur intelligi, patienQuotidianas expensas quotidiano reciprocamus scrutinio, et continua dominici gregis detrimenta nescimus. De pretio escarum et numero panum cum ministris quotidiana discussio est: rara admodum cum presbyteris
Abbreviated transcription (Latin):
nisteria. adquos & quando uolue¬
nt Ita timori sit omnib ut sit :
utilitati. Presit omnib. ut omnib
ꝓsit. et de omnib. Elandestinas
& susurratas delationes ñ recipi¬
as aduersus eum: magis detrac¬
tiones censueris. Et hanc uelun
gu̾alem tͥ constituas regulam: ut
omnem qui palam ueretur dic̃e
qͦd in aure locutus ẽ. suspectũ ha¬
beas. Quod si te iudicante dicendũ
corã. ille renuerit: delatorem iudiceᷤ
ñ accusatorem. Itasunus omnib
facienda inuingat: ⁊ uni om̃s re¬
spondeant. Tu illi habeas fidem:
uacans tͥ et eccłie dĩ. Si quominꝰ
aut fidelis inueniatur aut pru¬
dens: fideli potius committendũ.
Sane exduob tutius hoc. Quãqͣm
si ydoneus non reꝑitur: & si murꝰ
fidelem sustinere potiꝰ consulo ꝗͣ
te huic uergere laberinto. Me¬
mento saluatorem uidã eqͣuono¬
mum habuisse. Quid ep̃o turpiꝰ
quam incumbere suppellectili ⁊ fub¬
stantiole suȩ. scrutari omĩa. scisci¬

Expanded text:
nisteria ad quos et quando voluenisteria ad quos et quando voluerit. Ita timori sit omnibus, ut sit et utilitati. Praesit omnibus, ut omnibus prosit, et de omnibus. Clandestinas et susurratas delationes non recipias adversus eum: magis detractiones censueris. Et hanc velim generalem tibi constituas regulam, ut omnem, qui palam veretur dicere quod in aure locutus est, suspectum habeas. Quod si te judicante dicendum coram ille renuerit, delatorem judices, non accusatorem. 19. Itaque unus omnibus facienda injungat, et uni omnes respondeant. Tu illi habeas fidem, vacans tibi et Ecclesiae Dei. Si quominus aut fidelis inveniatur, aut prudens, fideli potius committendum. Sane e duobus tutius hoc. Quanquam si idoneus non reperitur, etsi minus fidelem sustinere potius consulo, quam te immergere labyrintho huic. Memento Salvatorem Judam oeconomum habuisse . Quid episcopo turpius, quam incumbere supellectili et substantiolae suae: scrutari omnia, scisci
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ q̾d inter ista dormitet con.¬
sideratio tua. Ego uͦ agenda domꝰ
tuȩ sub eo genere qͦd nouissimũ
posui locanda censuerim. Paliũ
ut dixi illa facies. At is si fidelis
ñ fuerit fraudabit. Si non fuerit
prudens fraudabitur. Querend̃
ꝓinde fidelis & prudens. quẽ con¬
stituas suꝑ familiam tuã. Ad huc
inutilis ẽ si dercium desit. Queris
quid hoc: Auctoritas. Quid enĩ
di ꝓl ibitu. Sim preuidicium ra¬
dionis putas hoc fieri: memento
fidelemqͥ agere nichilominus ꝓ
ratione seiet et uolet. Attende pry¬
dentem: qͥ agere nichilominus
ꝓratione sciet: S fidelis sollersq
uoluntas tunc ꝓderit: cum ei af¬
fatim suppetet unde dota facili¬
tate mancipetur affectui. cunctis
sine cunctatione parentib. Sub¬
dendi gͥ om̃s. Nullum patiat᷑ con¬
tradictorem. Nemo qui dicat cur
fecisti sic. Potestatem habeat exclu¬
dere & admittere quos uoluerit:
mutare ministros. transferre mi¬

Expanded text:
Non est quod inter ista dormitet conNon est quod inter ista dormitet consideratio tua. Ego vero agenda domus tuae sub eo genere, quod novissimum posui, locanda censuerim. Per alium, ut dixi, illa facies. At is, si fidelis non fuerit, fraudabit: si non fuerit prudens, fraudabitur. Quaerendus proinde fidelis et prudens, quem constituas super familiam tuam. Adhuc inutilis est, si tertium desit. Quaeris quid hoc? Auctoritas. Quid enim di pro libitu. Si in praejudicium rationis putas hoc fieri, memento fidelem, qui agere nihilominus pro ratione volet: attende prudentem, qui agere nihilominus pro ratione sciet Sed fidelis solersque voluntas tunc proderit, cum ei affatim suppetet, unde tota facilitate mancipetur effectui, cunctis sine cunctatione parentibus. Subdendi igitur omnes. Nullum patiatur contradictorem. Nemo qui dicat, Cur fecisti sic? Potestatem habeat excludere et admittere quos voluerit, mutare ministros, transferre mi
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptum ẽ. oisrł̃ qͣm magna ẽ. dom̃
dñi. Uacuum ꝓrsus asollicitudi¬
ne rerum minoꝵ & uilium opor¬
tet ẽẽ anmum tam magnis ⁊ tã
multis intentum reb. Oportet
liberum: quẽ nulla sibi uendicet
uiolata occupatio. Oportet inge¬
nium:. quẽ nulla deorsum trahat
indigna affectio. Oportet rectum:
quẽ nulla seorsum auertat sini¬
stra intentio. Oportet cautũ quẽ
nulla subeat furtiua suspicio.
Oportet uigilem. quẽ nulla abse¬
se abducat ꝑegrina. ⁊ curiosa co¬
gitatio. Opordet in firmum: quẽ
nulla concutiat repentina tur-¬
la coartet rei demporalis amissio.¬
te non dubites & bonis pruian¬
dum & feriendũ malis. si animũ
diuidens & dĩ reb ⁊ tius pariter
reculis uolueris imꝑtiri. Procu¬
randus quem implices. qui ꝓte
molat. Pro te dico non decum. Que¬
dam ꝑtemet facies. quedam ꝑde
⁊ alios simuł: quedã ꝑ alios ⁊ absq
de. Quis sapiens & intelliget hȩc:

Expanded text:
scriptum est: O Israel quam magna est domus scriptum est: O Israel quam magna est domus Domini ! Vacuum prorsus a sollicitudine rerum minorum et vilium oportet esse animum, tam magnis et tam multis intentum rebus. Oportet liberum, quem nulla sibi vindicet violenta occupatio. Oportet ingenuum, quem nulla deorsum trahat indigna affectio. Oportet rectum, quem nulla seorsum avertat sinistra intentio. Oportet cautum, quem nulla subeat furtiva suspicio. Oportet vigilem, quem nulla ab sese abducat peregrina et curiosa cogitatio. Oportet firmum, quem nulla concutiat repentina turla coarctet rei temporalis amissio.te non dubites et bonis privandum, et feriendum malis, si animum dividens, et Dei rebus, et tuis pariter reculis volueris impertiri. Procurandus quem implices, qui pro te molat. Pro te dico non tecum. Quaedam per temet facies; quaedam per te et alios simul; quaedam per alios ac absque te. Quis sapiens, et intelliget haec?
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Tedet iam curiȩ. exeundum pala¬
tio. domi expectant nos. hii ñ mͦ
circa. s quodãmͦ intra de sunt. ñ
ẽ suꝑuacua consid̾atio qua inten¬
dis disponere domui tuȩ. ꝓuid̾e
his qui in sinu tuo ⁊ in gremio duo
sunt. Ego dico ⁊ necess ariam. Pau¬
lum audi. Siquis domui suȩ pre¬
ẽẽ nescitꝰ quomͦ ȩccl̃iȩ dĩ diligen¬
tiam habebit: Idem. Si quis suoꝵ
⁊ maxime domesticoꝵ curã ñ habet
fidem negauit: et ẽ infideli deterior.
Et hȩc replicans tͥ non moneo sum¬
mis occupatum intendere infimisᷤ.¬
& quasi minutum fieri. miimis
impendere qͦd maximis debes Qdͥ
de intrices unde de eripuit dã: hȩc
inquit omĩa adicientur uobis.
Uerumtamen & hec oportet facere.
& illa non omittere. At ila ꝑte a¬
gens ꝑ te etiã oportet ꝓudeas. qͥ
ꝓte de his ꝓuideant Nam si unis
e seriuis ꝑse ñ sufficit simul & custo¬
die iumentoꝵ & cure mensarum:
tu ꝑde quomͦ intend̾e ualeas. &
tuȩ domui & dñi pariter de qra

Expanded text:
 Taedet jam curiae: exeundum palatio; domi exspectant nos. Hi non modo circa, sed quodammodo intra te sunt. Non est supervacua consideratio, qua intendis disponere domui tuae, providere his qui in sinu tuo et in gremio tuo sunt. Ego dico et necessariam. Paulum audi: Si quis domui suae praeesse nescit, quomodo Ecclesiae Dei diligentiam habebit? item: Si quis suorum et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit et est infideli deterior . Et haec dicens, non te moneo summis occupatum intendere infimis et quasi minutum fieri; minimis impendere quod maximis debes. Quid te intrices, unde te eripuit Deus? Haec, inquit, omnia adjicientur vobis . Verumtamen et haec oportet facere et illa non omittere. At illa per te agens, per te etiam oportet provideas, qui pro te de his provideant. Nam si unus e servis per se non sufficit simul et custodiae jumentorum, et curae mensarum: tu per te quomodo intendere valeas et tuae domui, et Domini pariter? de qua
Abbreviated transcription (Latin):
sollempni ipsa administratione
interpretans. Deniq pb̃riᷤ ordi¬
nata consessione ambientib ma¬
iestatem: uos ad pedes sedetis: ꝓ¬
piores assistitis. ut habeat para¬
tiores. In euangełiis legimꝰ qͥa fac¬
ta ẽ contentio inter discipłos. quis
eorum uideretur eẽ maior. Beat᷑

Expanded text:
solemni ipsa administratione solemni ipsa administratione interpretans. Denique presbyteris ordinata consessione ambientibus majestatem, vos ad pedes sedetis. Propiores assistitis, ut habeat paratiores. In evangiliis legimus, quia facta est contentio inter discipulos, quis eorum videretur esse major
Abbreviated transcription (Latin):
des &scĩtas. ad queq sc̃ã ad queq
honesta. ad queq pudica. ad que¬
q amabilia & bonȩ famȩ ꝓuoca¬
ret. Et nunc reducito ocłos mi ey¬
geni ad eum qui nunc ẽ. curiȩ seu
eccłie statum̃. studia prelatoꝵ. eoꝵ
preseram qui sunt in circuitu
tuo. S de his actenus ego. Palpa¬
ui ñ fodi parietem. Tibi licet fodẽ
& uidere ut pote ꝓphȩ filio. ꝙ ꝓ
gredi non ẽ fas. Unum dico qͦd in
facie ẽ. Ridicule ministri ur̃i. ur̃is
Non hoc ratio habet: non antiqͥtaᷤᷤ
habuit:. ñ consentit auctoritas.
et si de sua consuetudine calum¬
pnia struicur: meliꝰ ꝓfecto illa ꝗͣ
sũmus ordo contempnitur. fri¬
uolum tamen satis unde maxiẽ
obtinere id uolunt. Nos sumꝰ in¬
quiunt qui in omĩ celebritate dño
pape coniunctiores assistimꝰ: sed̃n¬
tiꝓp iores assidemꝰ: ꝓcedentem
posteriores p̃cedimꝰ. Hoc totum ñ
dignitatis priuilegium s seduli¬
tatis debitum ẽ. diaconi nomen

Expanded text:
des et sanctitas ad quaeque sancta, ad quaeque des et sanctitas ad quaeque sancta, ad quaeque honesta, ad quaeque pudica, ad quaeque amabilia et bonae famae provocaret. Et nunc reduc oculos, mi Eugeni, ad eum qui nunc est curiae sivae Ecclesiae statum et studia praelatorum, eorum praesertim, qui sunt in circuitu tuo. 16. Sed de his hactenus. Ego palpavi, non fodi parietem. Tibi licet fodere et videre, utpote prophetae filio. Mihi progredi non est fas. Unum dico quod in facie est. Ridicule ministri vestri vestrNon hoc ratio habet, non antiquitas habuit, non consentit auctoritas. Et si de sua consuetudine calumnia struitur, melius profecto illa, quam summus Ordo contemnitur. Frivolum tamen satis, unde maximo obtinere id volunt. Nos sumus, inquiunt, qui in omni celebritate domino Papae conjunctiores assistimus, sedenti propiores assidemus, procedentem posteriores praecedimus. Hoc totum non dignitatis privilegium, sed sedulitatis debitum est, diaconi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
uideretur.cum te quaqua uersũ
ꝓcedens stipatũ uideres tã inclito
agmine beatorum:Site noui. he¬
res: & altum trahens suspirium de
cum loqueris. Putas fore posse quod
dicit᷑: Putas hic sumus quousq
hȩc fiant: Quis det iuiuere ut uide
contingat:: Osi uiderẽ in uita mea
eccłiam dĩ talib innixam colum¬
pnis. Osi dñi mei sponsam cerne¬
rem tantȩ commissã fidei:. tantȩ
creditam puritati. Quid me beatiꝰ
quidue securuis cum eiusmodicir¬
ca me uitȩ meȩ ⁊ custodes specta¬
rem simul ⁊ destes: Quib omĩa
mea secure secreta committerem.
communiearẽ consilia. quib me
totum refunderẽ tamquã alteri
mͥ. Qui si uellem aliquatenus de¬
uiare ñ sinerent:frenarent preci¬
pitem. dormitantẽ exꝑgefacerent.
Quoꝵ me reuerentia & libertas ex¬
tollentem repͥmeret: excedentem
corrigeret. Quoꝵ me constantia.
& fortitudo nutandem firmaret
erigeret diffidentem. Quoꝵ me fi¬

Expanded text:
videretur, cum te quaquaversum videretur, cum te quaquaversum procedens, stipatum videres tam inclyto agmine beatorum? 15. Si te novi, haeres, et altum trahens suspirium  al. spiritum, tecum loqueris: Putas fore posse quod dicitur? Putas hic sumus, quousque haec fiant? Quis det vivere, ut videre contingat? O si viderem in vita mea Ecclesiam Dei talibus innixam columnis! O si Domini mei sponsam cernerem tantae commissam fidei, tantae creditam puritati! Quid me beatius, quidve securius, cum ejusmodi circa me vitae meae et custodes spectarem simul et testes? Quibus omnia mea secreta secure committerem, communicarem consilia; quibus me totum refunderem, tanquam alteri mihi. Qui, si vellem aliquatenus deviare, non sinerent, frenarent praecipitem, dormitantem excitarent. Quorum me reverentia et libertas extollentem reprimeret, excedentem corrigeret: quorum me constantia et fortitudo nutantem firmaret, erigeret diffidentem: quorum me fi
Abbreviated transcription (Latin):
cum eo in t̾ra illa cũ aquodã pbro
p̃sentatus illi ẽ piscis quẽ uulgo
uocant sturgionem. ꝑcunctatus
legatꝰ quanti uenierit non accipio
inquit nͥ receꝑis p̃cium: & resigna¬
uit solidos quinq inuito & uere¬
cundo. Item cũ essemꝰ in quodam
opido dña illius opidi optulit il
liꝓ deuotione cũ manutergio duaᷤᷤ
uł tres parapsides pulchras:ligne¬
as tamen. Quas aliquam diu in¬
tuens homo scrupulosȩ conscien
qͥ ligneas refutauit: non fuerunt
qui possent legato dicere ditaui¬
mus abraham. Ipse uͦ cum samu¬
elelibere concionabatur ad om̃s.
Loquimini de me corã dño & corã
xp̃o eius. utrum bouem cuiusqͣm
tulerim. aut asinum. si quẽpiam
calumpniatus sũ. si oppressi ali¬
quem. si de manu cuiusqͣm munꝰ
accepi: & contempnã illud hodie
uobisq restituã. O si talium da¬
mus nunc. Quid de felicius qͥd illo
iocundius scło: Nonne scd̃a ab ȩt̾¬
nitate illoꝵ tͥ dempoꝵ beatitudo

Expanded text:
cum eo in terra illa, cum a quodam presbytero cum eo in terra illa, cum a quodam presbytero praesentatus illi est piscis, quem vulgo vocant sturgionem. Percunctatus legatus quanti venierit, « Non accipio, » inquit, « nisi receperis pretium. » Et resignavit solidos quinque invito et verecundo. Item cum essemus in quodam oppido, domina illius oppidi obtulit ei pro devotione cum manutergio duas vel tres paropsides pulchras, ligneas tamen: quas aliquandiu intuens homo scrupulosae conscientqui ligneas refutavit? Non fuerunt qui possent legato dicere: Ditavimus Abraham . Ipse vero cum Samuele libere concionabatur ad omnes: Loquimini de me coram Domino et coram Christo ejus, utrum bovem cujuspiam tulerim aut asinum; si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujusquam munus accepi; et contemnam illud hodie, vobisque restituam . O si talium damus nunc! Quid te felicius, quid illo jucundius saeculo? Nonne secunda ab aeternitate illorum tibi temporum beatitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuec̾tus ẽ. Post tridie credo secutus
ep̃s. erat enim illi causa cũ adu̾sa¬
rio & agendi aderat dies.cȩpit re¬
quirere suffragia amicoꝵ. Cumq
ꝑ singłos sollitarentur:uentum ẽ
ad martinum. fiducia erat maior
in illo: qui ñ posset immemor ẽe
recentis beneficii.Tum martinus
decepisti me inquit: nesciebam tͥ
imminere negotium. Tolle equũ
tuũ. ecce instabulo ẽ. Et hora eadẽ
resignauit illi. Quid dicis mi. eu¬
geni: Nonne aldenus scłi res est
redisse legatũ det̾ra aun sine au¬
ro. transsisse ꝑderrã argenti & ar¬
gentum nescisse. donũ insuꝑ qͦd
poterat ẽẽ suspectum ilico reie¬
cisse: s õmͣ locũ suauem ubi in¬
cidit occasio memorandi & no¬
minandi suauissimi odoris uir̃.
Ep̃m loquor carnotensem. Gaufti¬
dum: qui legationẽ in partib aqͥ¬
taniȩ ꝓpriis sumptib strenue
administͤauit: idq annos plures.
Rem loquor qͣm uidi ipse. Eram

Expanded text:
pervectus est. Postridie, credo, secutus pervectus est. Postridie, credo, secutus episcopus erat enim illi causa cum adversario, et agendi aderat dies coepit requirere suffragia amicorum. Cumque per singulos sollicitarentur, ventum est ad Martinum. Fiducia erat major in illo, qui non posset immemor esse recentis beneficii. Tum Martinus: « Decepisti me, » inquit: « nesciebam tibi imminere negotium. Tolle equum tuum, ecce in stabulo est. « Et hora eadem resignavit illi. Quid dicis, mi Eugeni? Nonne alterius saeculi res est, redisse legatum de terra auri sine auro? transiisse per terram argenti, et argentum nescisse? donum insuper, quod poterat esse suspectum, illico rejecisse? 14. Sed o mihi locum suavem, ubi incidit occasio memorandi et nominandi suavissimi odoris virum, episcopum loquor Carnotensem Gaufridum, qui legationem in partibus Aquitaniae propriis sumptibus strenue administravit, idque annos plures. Rem loquor quam vidi ipse. Eram