comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gilli quoquo mͦ recipiens.Medius horũ
adolescens et nuuenis ẽ: ex tenentudme
atq dunitia congrue temꝑatus. Si hunc
instrinens: ad quȩ uoles informare uale¬
bis. Qd ip̃e ammaduertens iuuenib
maiori sollicitudine muigilo: ꝓcurans
cuncta in cis intiorum germina extnpa¬
re: ut in sc̃arum exercitiis uirtutum. pꝰea
competenter edodi: spũalis in se trans¬
forment ymaginem uiri.
ed cum inter ħ eum diuersa diuer¬
sorum negotia fatigarent. & non¬
nunquam illius mentem a sua quiete
turbarent: consilium suꝑhis a supradi¬
cto uenerande memoriȩ archiep̃o rothoma¬
gensi maurilio postulatus rothomagũ
uenit. Cumq sui aduentus causam ponti¬
fici exponeret: ac inter uerba ꝓ amissa stat᷑
sui tranquillitate tiehem̃tissime fleret: ab
onere p̃lationis quod sͥ fatebatur impor¬
tabile. ut releuan mereretur.magnoꝑe ce¬
pit rogare. At ille sicut uir magne sc̃itatis.
tͥ me de multis audisse multosꝙ uidisse:

Expanded text:
gilli quoquo modo recipiens. Medius horum gilli quoquo modo recipiens. Medius horum adolescens et juvenis est, ex teneritudine atque duritia congrue temperatus. Si hunc instruxeris, ad quae voles informare valebis. Quod ipse animadvertens juvenibus majori sollicitudine invigilo, procurans cuncta in eis vitiorum germina exstirpare, ut in sanctarum exercitiis virtutum postea competenter edocti, spiritalis in se transforment imaginem viri. 18. Sed cum inter haec eum diversa diversorum negotia fatigarent, et nonnunquam illius mentem a sua quiete turbarent, consilium super his a supra dicto venerandae memoriae archiepiscopo Rothomagensi Maurillo postulaturus Rothomagum venit. Cumque sui adventus causam pontifici exponeret, ac inter verba pro amissa status sui tranquillitate vehementissime fleret, ab onere praelationis quod sibi fatebatur importabile, ut relevari mereretur, magno opere coepit rogare. At ille sicuti vir magnae sanctitatis: tibi me de multis audisse, multosque vidisse,
Abbreviated transcription (Latin):
precipua cura intendebat: & inquiren¬
tib de hoc rationem. sub exemplo reddebat.
Comꝑat cere iuuenis ȩcatem:quȩ ad infor¬
mandum sigillum apte ẽ temꝑata. Nam
si cera inqͥt nimis cdura uł mollis fucrit
ad plenum recipit. Si tͦ exutisq duntia scilc
atq: mollicie discrete hñs sigillo impͥmitur:
tunc forma sigilli omnmno ꝑspicua. os in¬
degra redditur. Sic ẽ inetatib hominum.
Uideas hominem in uanitate huus scłi ab
infantia usq ad ꝓfundam senectutẽ conũ¬
satum: sola t̃rena sapientẽ: & in his penit᷑
obduratum. Cum hoc age de sp̃ualibus.
huic de subtilitate diumȩ contemplauiois
loquere:hunc secreta celestia doce nman:
& ꝑspicies eum. nec quid uelis posse uidẽ.
N ecmium. Indurata cera ẽ. in his etatẽ
trario consideres puerum. etate et scientia te¬
nentm. nec bonum nec malum discemere
ualentem: nec te quidem intelligere de hu¬
itsmodi disserentem. Niirum mollis
cera ẽ. & quasi liquens: nec ymaginem si¬

Expanded text:
praecipuam curam intendebat, et inquirentibus de hoc rationem, sub exemplo reddebat. Comparabat cerae juvenis aetatem, quae ad informandum sigillum apte est temperata. Nam si cera, inquit, nimis dura vel mollis fuerit,ad plenum recipit. Si vero ex utrisque, duritia scilicet atque mollitie, discrete habens sigillo imprimitur, tunc forma sigilli omnino perspicua et integra redditur. Sic est in aetatibus hominum. Videas hominem in vanitate hujus saeculi ab infantia usque ad profundam senectutem conversatum, sola terrena sapientem, et in his penitus obduratum. Cum hoc age de spiritualibus, huic de subtilitate contemplationis divinae loquere, hunc secreta coelestia doce rimari, et perspicies eum nec quid velis quidem posse videre. Nec mirum indurata cera est, in istis aetatrario consideres puerum aetate ac scientia tenerum, nec bonum nec malum discernere valentem, nec te quidem intelligere de hujusmodi disserentem: Nimirum mollis cera est et quasi liquens, nec imaginem si
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ atq assiduus in scĩs exhortationibꝰ fuerit.
suꝑtiacuum ẽ dicere: cum illam semꝑĩhis
infatigabilem.om̃s ferme audientes con¬
confrrmemus sine m̃datio posse dici de
illo. In his leue c̃ lectirem adũtere: eum de
m̃sa domini ñ sine qͦͣdam p̃sagio ꝑuisũ
iam olim nitido pane refectum fuisse. Ue¬

Expanded text:
vero atque assiduus in sanctis exhortationibus fuerit, vero atque assiduus in sanctis exhortationibus fuerit, supervacuum est dicere, cum illum semper in ipsis infatigabilem omnes ferme audientes conconfirmemus sine mendacio posse dici de illo. In his leve est lectorem advertere, eum de mensa Domini, non sine quodam praesagio, per visum jam olim nitido refectum pane fuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
uidit ꝑ medias macenes oratorii ac dormi¬
torii monachos.quorum hoc officium erat
ꝓapꝑatu matutinarum altare & alia lo¬
ca eccłiȩ circueuntes. luminaria accendente ᷤ:
et ad ultimum unum eorum sumpta ĩ
manib corda ꝓ excitandis fr̃ĩb scillam
pulsantẽ. Ad cuius sonitum conuentu
fr̃m de lectis surgente: miratus ẽ de re
q̃ acciderat. Concepit gͦ apud se leuissi¬
mum esse ꝓpħis in spu uentura monstra¬
re: cums concesserit quȩ fiebant ꝑtot obsta.¬
cula corꝑeis oculis posse tudere.
fusus. mores omnes sexꝰ et etatis. ita
discretionis ratione monstrante penetrauit:
ut eam palam inde tractantẽ aduerteres
cuiq su cordis aic hana reuelare. Ongmes
insuꝑ et ip̃a ut ita dicam semina atq ra¬
dices. necne ꝓcessus omnium uirtutũ ac
Tantam autẽ omnis boni consilii im in
eo elucere cerneres: ut pectori etus sp̃m con¬
silii p̃sidere ñ ambigeres. Quam ꝓmitus

Expanded text:
vidit per medias maceries oratorii ac dormividit per medias maceries oratorii ac dormitorii monachos, quorum hoc officium erat, pro apparatu matutinarum altare et alia loca ecclesiae cicumeuntes, luminaria accendentes, et ad ultimum unum eorum sumpta in manibus chorda pro excitandis fratribus scillam pulsantem, ad cujus sonitum conventu fratrum de lectis surgente, miratus est de re quae acciderat. Concepit ergo apud se Deo levissimum esse, prophetis in spiritu ventura monstrare, cum sibi concesserit quae fiebant per tot obstacula corporeis oculis posse videre. fusus, mores omnis sexus et aetatis ita discretionis ratione monstrante penetravit, ut eum palam inde tractantem, adverteres cuique sui cordis arcana revelare. Origines insuper et ipsa, ut ita dicam, semina atque radices, nec non processus omnium virtutum ac Tantam autem omnis boni consilii vim in eo elucere cerneres, ut pectori ejus spiritum consilii praesidere non ambigeres. Quam promptus
Abbreviated transcription (Latin):
enerabili autẽ lanfranco in cadomen¬
sis cenobii regim̃ assumpto: ipse pͥors
officio functus ẽ. Sicq deo seruiendi amplio¬
r libertate potitus: totum se. totum dempꝰ
suum in illius obsequio expende: sł̃m &
celestib disciplinis iugiteroccupatus. intan¬
tum diuine speculationis culmen ascendit:
deo reserante ꝑspicet. ac ꝑspectas enodaret:
aꝑtisq rõnib quȩ dicebat rata et catholica
ẽẽ ꝓbaret. Diuinis nanq scͥptuns tantam
fidem habebat: ut indissolubil firmitade
cordis credet nichil in eis ẽẽ qdđ solide uitati
tramitẽ ullomͦ exiret. Qua ꝓpt̾ sũmo studio a
ipsis sensit multa caligine decta latere. Con¬
tigit gͦ quadam nocte ut ip̃e in huiusmo¬
di m̃te detentꝰ. ante noctnas uigiliaᷤᷤ uigilaris
ĩlecto iaceret: & meditando sccum mmari
ra qͣsi p̃sentia olim agnou̾int. & indubit̾ã¬
ter ex dicto uel sqͥpto ꝓtulerint. Et cum in
his totus ẽẽt. et ea intelligere magnope
desideraret: defrcis oculorum suorum radiis

Expanded text:
enerabili autem Lanfranco in Cadomensis coenobii regimen assumpto, ipse prioris officio functus est, sicque Deo serviendi ampliore libertate potitus, totum se, totum tempus suum in illius obsequia expendere, saeculum et coelestibusque disciplinis jugiter occupatus, intantum speculationis divinae culinen ascenderit, Deo reserante perspiceret, ac perspectas enodaret, apertisque rationibus quae dicebat rata et catholica esse probaret. Divinis namque Scripturis tantam fidem adhibebat ut indissolubili firmitate cordis crederet nihil in eis esse, quod solidae veritatis tramitem ullo modo exiret. Quapropter summo studio anipsis sensit multa caligine tecta latere. Contigit ergo quadam nocte ut ipse in hujusmodi mente detentus, ante nocturnas vigilias vigilans in lecto jaceret, et meditando secum rimari ra, quasi praesentia, olim agnoverint, et indubitanter ea dicto vel scripto protulerint. Et ecce cum in his totus esset, et ea intelligere magnopere desideraret, defixis oculorum suorum radiis,
Abbreviated transcription (Latin):
in spsa ꝓfessione deleta inuenit: peccata
deleta atq dimissa in ip̃o eius obitu confusus
cum ad peccandum illexerat. iusto di iudi¬
cio in se adciaulũ sue damnatioĩs retorqueri
ingemuit: et ursanius dñi di liberauit cũ.
Urs arii di: boni angeli sunt. Sicut enim
ursani ursos. ita angeli malignos demones a
sua seintia cohercent et oppͥmunt: ne nobis

Expanded text:
in ipsa professione deleta invenit. Peccata in ipsa professione deleta invenit. Peccata deleta atque dimissa in ipso ejus obitu confusus eum ad peccandum illexerat, justo Dei judicio in se ad cumulum suae damnationis retorqueri ingemuit. Et ursarius Domini Dei liberavit eum: ursarii Dei, boni angeli sunt. Sicut enim ursarii ursos, ita angeli malignos daemones a sua saevitia coercent et opprimunt, ne nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ba respondit. Ille antiquus t̃ insurrext in
me. & t̾cecidit in semetipsum: et ursanus
domini d̃i lib̃aut me. Qͦ dicto anselmus
oculos a somno leuauit: & osbnus ñ com¬
parint. E n obedientiã mortuuᷤᷤ uiuo exhibe¬
bat: quam uiuens inuienti exhibere solitꝰ
lites ħ obedientis uerba defuncdi ip̃e ansel¬
mus fuerit interp̃tatus: brem accõmodet
aures. Ter inquit antiquus serpens insur¬
iexit in cum: quia de peccatis quȩ pꝰ baptis¬
mum priusquam a parentib in seruitium
lum diabolus accusauit: de pecc̃is etiam q̃
pꝰ obladionem parentum ante suam ꝓfessio¬
nem fecerat. illum accusauit: de peccatis
nichominus que pꝰ ꝓfessionem ande obitũ
suũ egerat illii:. acauisauit. S tͥ cecidit ĩsci¬
ip̃m qr pecc̃a q̃ in scło constitutus ad miserat.
ꝑ fidem parentum qn eum deo obtulerunt.
deleta iuenit: os pecc̃a q̃ pꝰmodum in mo¬
nastio degens ante suam ꝓfessionẽ fecerat.

Expanded text:
ba respondit: Ille antiquus serpens ter insurrexit in ba respondit: Ille antiquus serpens ter insurrexit in me, et ter cecidit in semetipsum, et ursarius Domini Dei liberavit me. Quo dicto Anselmus oculos a somno levavit, et Osbernus non comparuit. En obedientiam mortuus vivo exhibebat, quam vivens viventi exhibere solitusliter haec obedientis verba defuncti, ipse Anselmus fuerit interpretatus, brevi accommodet aures. Ter, inquit, antiquus serpens insurrexit in eum, quia de peccatis quae post baptismum priusquam a parentibus ad servitiumlum diabolus accusavit; de peccatis etiam quae post oblationem parentum ante suam professionem fecerat, illum accusavit; de peccatis nihilominus, quae post professionem ante obitum suum egerat, illum accusavit. Sed ter cecidit in semetipsum, quia peccata quae in saeculo constitutus admiserat, per fidem parentum, quando eum Deo obtuderunt, deleta invenit. Et peccata, quae postmodum in monasterio degens ante suam professionem fecerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ficere sꝑaret: ecce graui corꝑis infirmitate
die noctuq assidere. cibum et potum mi¬
nistrare: omnium ministrorum suꝑ se mi¬
nisteria susciꝑe: ueri amici morẽ in omnib
gerere.Lp̃e corpꝰ: ip̃e
animam eius studiosissime refotiẽbat. Ap¬
ꝓpinquanti autem ad exitũ. familiari p̃cep̃
alloquio: quatinꝰ post obitũ suũ si possibile
foret. sͥ suum cẽ reuelaret. Spopondit: &¬
transiit.C. orpꝰ defuncti ex more lotum.
uestitum. in feretro compositum: in eccłia
delatum ẽ. Cncum sederunt fr̃s: psalmoᷤ
ꝓ enis anima decantantes. Anselmtis uͦ
qͦ liberius ꝓ eo p̃ces fundet: in secretiorem
pͥmẽt: uidit in sp̃u m̃tis suȩ. qͣs dam reue¬
rendi uultus ꝑsonas. candissimis uestib
ornatas. domum inqͣ idem os bnus
uitam fimerat intisse: & ad iudicandũ
circumsedisse. Uerum cũ iudicii sen¬
tentiam ignoraret. eamq sollicitus nosse
desideraret: ecce osb̃nus adẽ similis homini

Expanded text:
roficere speraret, ecce gravi corporis infirmitate roficere speraret, ecce gravi corporis infirmitate die noctuque assidere, cibum et potum ministrare; omnium ministrorum super se ministeria suscipere, veri amici morem in omnibus gerere; ipse corpus, ipse animam ejus studiosissime refovebat. Appropinquanti autem ad exitum familiari praecepit alloquio, quatenus post obitum suum si possibile foret, suum esse sibi revelaret. Spopondit, et transiit. Corpus defuncti ex more lotum, vestitum, in feretro compositum, in ecclesiam delatum est. Circumsederunt fratres psalmos pro ejus anima decantantes; Anselmus vero quo liberius pro eo preces funderet, in secretiorem primeret, vidit in spiritu mentis suae quasdam reverendi vultus personas candidissimis vestibus ornatas, domum in qua idem Osbernus vitam finierat introisse, et ad judicandum circumsedisse. Verum cum judicii sententiam ignoraret, eamque sollicitus nosse desideraret, ecce Osbernus adest similis homini,
Abbreviated transcription (Latin):
ammus in mansuetudinẽ curuaret᷑. Gau¬
det puer intalib: & sensim asua fentate
mum diligere. erus monita susciꝑe: more ᷤ
modis hortatur et instruit. Dehine pau¬
latim e q̃ concesserat puerilia subtrahit:
cumq ad honestam morum maturitatẽ ꝓ¬
uehere satagit. Non frustratur pia solli¬
atudo er ꝓficiunt mituene ac roborant᷑ saera
monita eisꝰ. Ergo uͭ de firitate bonistudii
adolescentis se posse confide animaduertit:
mox om̃s pueriles actus in eo resecat: & si
quid rep̃hensionis eum admittere com̃
omnia sustinet: confirmatur inꝓposito
religionis. feruet in exercicio discendȩ oĩs
sc̃e actionis: suffert patienter aliorum con¬
tumelias.opprobria. detractiones: seruais
gͣ om̃s affectum sincerȩ dilectionis. Letat᷑
pater in his ultra quam dici possit: &e di¬
ligit filium sco caritatis igne plusquam
credi possit. S cum ipse ut flens refere¬
bat. eum ad magnum eccłiȩ fructum ꝓ¬

Expanded text:
animus in mansuetudinem curvaretur. Gauanimus in mansuetudinem curvaretur. Gaudet puer in talibus, et sensim a sua feritatmum diligere, ejus monita suscipere, mores modis hortatur et instruit. Dehinc paulatim ei quae concesserat puerilia, subtrahit; eumque ad honestam morum maturitatem provehere satagit. Non frustratur pia sollicitudo ejus, proficiunt in juvene ac roborantur sacra monita ejus. Ergo ubi de firmitate boni studii adolescentis se posse confidere animadvertit, mox omnes pueriles actus in eo resecat, et si quid reprehensionis eum admittere compecuncta sustinet, confirmatur in proposito omnis religionis, fervet in exercitio discendae omnis sanctae actionis, suffert patienter aliorum contumelias, opprobria, detractiones, servans erga omnes affectum sincerae dilectionis. Laetatur pater in his, ultra quam dici possit, et diligit filium sancto charitatis igne, plusquam credi possit. 14. Sed cum ipse ut flens referebat eum ad magnum Ecclesiae fructum p
Abbreviated transcription (Latin):
in cunctis actionib suis incede: neq qđ iu¬
re blasphemari posset in illo residere:
mala uoluntate in bonam mutata. ci¬
cta eiꝰ & facta in bono emulan ceꝑe.Te¬
rum ut clareat qͦ pacto id ꝓuenit: unũ
ex ipsis exempligr̃a ponam: quatinus
agnito. qͦ dolo anselini a sua prauitate
sit mutatus. qualiter et alui ꝑ eum cor¬
rect sunt ꝓpendatur.
cendulus etate: ipsius erat monastii
monachus. Ingenio quidem sagax. et ar¬
tificiosis ad uersa oꝑa pollens manib:
bonam in se bonȩ spei matenam p̃ferebat.
S mores qui in eo ualde ꝑuersi erant. ista
multum decolorabant: et insuꝑ odium
Qđ odium quantum ad se anselmus
ñ magnipendens.s tñ mores illius con
piens: cepit quadam sc̃a calliditate.puerũ
pus blandim̃tis delinire. puerilia facta eiꝰ
benignus tolerare. multa illi quȩ sine ordĩs
detrmento poterant doleran concedere:
in quib et etas eius delectaretur: & effremᷤ

Expanded text:
in cunctis actionibus suis incedere, neque quod juin cunctis actionibus suis incedere, neque quod jure blasphemari posset in illo residere, mala voluntate in bonam mutata; dicta ejus et facta in bono aemulari coepere. Verum ut clareat quo pacto id provenerit, unum ex ipsis exempli gratia ponam, quatenus agnito quo dolo Anselmi a sua pravitate sit mutatus, qualiter et alii per eum correcti sint, perpendatur. adolescentulus, ipsius erat monasterii monachus: ingenio quidem sagax, et artificiosis ad diversa opera pollens manibus, bonam in se bonae spei materiam praeferebat. Sed mores qui in eo valde perversi erant, ista multum decolorabant, et insuper odiuQuod odium quantum ad se Anselmus non magni pendens; sed tamen mores illius concpiens, coepit quadam sancta calliditate puerum piis blandimentis delinire, puerilia facta ejus benigne tolerare, multa nisi quae sine ordinis detrimento tolerari poterant concedere, in quibus et aetas ejus delectaretur, et effrenis
Abbreviated transcription (Latin):
ex contemplatiõe summȩ beatitudinis: &
desidio uite ꝑhen. nis immensos lacmarũ
ymbres effundebat: huius uitȩ miserias.
me flebat: & uixparum ante nocturnas
uigilias. sepeq nichil somni capiẽbat.
Talib studiis inta eius ornabatur. Qua¬
liter autem gͥ subditos se habebat: det ds
ad emulationem p̃latorum posse quid uł
modixum diq.
um pͥmum gͥpͥor factus fuisset. qui¬
dam fr̃s ip̃ius cenobii fc̃i sunt emuli
eius. tdentes et indendo inuidentes illũ
p̃poni: quem iuxta conu̾sionis ordinẽ iudicabãt
s supponi. Itaq turbati aliosq turbante ᷤᷤ
scandala mouent: dissensiones pariunt.
sectas nutriunt. odia fotient. At ipse cũ
his qui oderunt pacem erat pacificus: &
detractionib eorum reddebat officia fr̃nȩ
cantatis: malens uincere malitiã in bono:
quam amalicia eorum uinci in malo. Qd
miserante deo factum ẽ. Siquidem anmad¬
u̾tentes cum omnimodis pure ac simplicit̃

Expanded text:
ex contemplatione summae beatitudinis et ex contemplatione summae beatitudinis et desiderio vitae perennis immensos lacrymarum imbres effundebat. Hujus vitae miserias, me flebat, et vix parum ante vigilias nocturnas, saepeque nihil somni capiebat. Talibus studiis vita ejus ornabatur. 12. Qualiter autem erga subditos se habebat, det Deus ad aemulationem praelatorum posse quid vel modicum dici. Cum primum igitur prior factus fuisset, quidam fratres ipsius coenobii facti sunt aemuli ejus, videntes et videndo invidentes illum praeponi. quem juxta cstponi. Itaque turbati, aliosque turbantes, scandala movent, dissensiones pariunt, sectas nutriunt, odia fovent: at ipse cum his qui oderunt pacem, erat pacificus , et detractionibus eorum reddebat officia fraternae charitatis, malens vincere malitiam in bono, quam a malitia eorum vinci in malo . Quod, miserante Deo, factum est, siquidem illi animadvertentes eum omnimodis pure ac simpliciter
Abbreviated transcription (Latin):
uigilus: melius estimosilere quam loqui.
Quid nanq de illius ieiumo dicem: cũ ab
initio pͥoratus sui tanta corpꝰ suum inedia
macerauerit. ut ñ solum omnis illecebra gu¬
lȩ penitus in eo p̾modum extincta sit. snͣe
fam̃ siue delectationẽ comedendi ꝓ qͣ utꝰ ab¬
stinentia. ut pote dicere consueuerat. aliqͣn
pateretur: Ci omedebat tñ ut alii homi¬
nes. s omnino parce: sciens corpus suum
amicorum suorum scriptas edidit. qua sol¬
licitudine. quotimore. qͣ spe. qͦ amore. dm̃
et sc̃os eius int̃pellauit. necne int̾pellan¬
dos docuit: satiᷤ ẽ & metacente uidere.
Sit mͦ qui eis pie intendat: et spero qr cor¬
dis eius affectum suumq ꝓfectum in illis.
et ꝑ illas gaudens ꝑciꝑet. Quid de ingi¬
lus: Totus dies in dandis consilus sepissi¬
me ñ sufficiebat: addebatur ad hoc pars
maxima noctis. Preterea libros qui ante icd
temꝑis nimis corrupti uͭq t̃rarum erant. no¬
cte corrigebat. scis meditationib insistebat.

Expanded text:
igiliis, melius aestimo silere quam loqui. Quid namque de illius jejunio dicerem, cum ab initio prioratus sui tanta corpus suum inedia maceraverit, ut non solum omnis illecebra gulae penitus in eo postmodum exstincta sit, sed nec famem sive delectationem comedendi pro quavi abstinentia, ut dicere consueverat, aliquando pateretur. Comedebat tamen ut alii homines, sed omnino parce, sciens corpus suum amicorum suorum scriptas edidit, qua sollicitudine, quo timore, qua spe, quo amore Deum et sanctos ejus interpellaverit, nec non interpellandos docuerit, satis est et me tacente videre: sit modo qui eis pie intendat, et spero quia cordis ejus affectum, suumque profectum in illis et per illas gaudens percipiet. Quid de vigiliis? Totus dies in dandis consiliis saepissime non sufficiebat, addebatur ab hoc pars maxima noctis. Praeterea libros, qui ante id temporis nimis corrupti ubique terrarum erant, nocte corrigebat, sanctis meditationibus insistebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ anima eius celebrauit. Qd̾ si aliqñ a celebͣ¬
tione ipsius sacram̃q impediebat᷑: eos qͥ mis¬
sas familiares debebant. suamꝓanima fr̃is
missam dicere faciebat: & ip̃e missas eorũ
dum oportuerat. ante missam sui defuncti.
alia missa ꝑsoluebat. Itaq ꝑ singulos dies
totius anni. aut ip̃e missam ꝓ ip̃o celebra¬
uit: aut ab alio celebratam alia missa mu¬
ꝓ anima su osb̃m oroes fien petiit: et ob¬
tinuit. Hȩc fr̃s uidentes. et socordiam sui
cordis redarguentes: se miseros et infelices.
osb̃num beatum p̃dicant ac felicem: qͥ ta¬
animo se subdunt anselmo:cupientes in
amiciciam eius hereditario iure succedere.
osb̾no. At ille in conuersione eorum gr̃as a¬
deo agens: omnib omma fc̃s ẽ. ut omnes fã¬

Expanded text:
ni die celebravit. Quod si aliquando a celebratione ipsius sacramenti impediebatur, eos qui missas familiares debebant, suam pro anima fratris missam dicere faciebat; et ipse missas eorum, dum opportunum erat, ante missam sui defuncti alia missa persolvebat. Itaque per singulos dies totius anni aut ipse pro illo missam celebravit, aut ab alio celebratam alia missa mu anima sui Osberni orationes fieri petiit, et obtinuit. Haec fratres videntes et socordiam sui cordis redarguentes, se miseros ac infelices, Osbernum beatum praedicant ac felicem, qui taanimo se subdunt Anselmo, cupientes in amicitiam ejus haereditario jure succedere Osberno. At ille in conversione ipsorum Deo gratias agens, omnibus omnia factus est, ut omnes
Abbreviated transcription (Latin):
et inefficacit̾ laborauit: Mestus ab eo solati¬
um: afflictus auxilium: consilium anxius.
eger remedium: pauꝑ subsidium reporta¬
bat. Ita sese omnium fecerat seruum. acsito¬
tigenitus orbi: itatamen liber ex omnib
conscientie sue curam gerens. tanqͣm solide¬
ditus cure et custodie cordis siti. Oliuaspe
ciosa. uitis fructuosa. palma florida. ceđdrus
multiplicata: platanus exaltata. T as electi¬
onis. uas honoris in domo dei: uas auri soli¬
dum ornatum omni lapide p̃cioso. fide et
scĩtate solidum: sed et uarus karisinatibus
te omnis scitas exultabat. omnis erubescebat
impietas: uixta illud. Uidebunt recti et
letabuntur. ⁊ om̃is iniqͥtas opilabit os suum.
Quo p̃sente celebris quisq conuentus uelut
quodam sole resplenduit: absente caligino¬
sus et quodamm inutus apparuit. Cuiusde¬
niq medicinalis manus et lingua morbos
utraq curabat: illa corpoꝵ: ista moꝵ. Et
uirtutum multiplici exhibitione consistunt.

Expanded text:
et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatiet inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus Orbi: ita tamen liber ex omnibus conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditus curae et custodiae cordis sui. 31. Euctifera, vitis abundans, palma florida, cedrus multiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismatibus te omnis sanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, morum. us, et multiplici virtutum exhibitione consistunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uus xp̃i non querebat aliquid suũ: quicqd
tam̃ erat xp̃i. sic curabat ut suum. Que enĩ
sceła uon arguit. que odia ñ extinxit. que
scandala non compescuit: que scimata ñ
resarciuit. quas hereses non confutauit. Qd
li sc̃m quid honestum. quid pudicum. qͥd
amabile. quĩd bone fame. quid iurtutis aite
laudabilis discipline siis orcum in quali¬
bet regione dieb ñ roborauit eits auctori¬
tas. non fouit caritas. diligentia ñ ꝓmouit:¬
Quid ante ꝓmotum dilatari amplius non
optauit. quid forte collapsum non totis ꝓ
loco et tempore uirib egit ut repararetur:
Quis maliciam quamcũq disponens. eius re¬
lum et auctoritatem nontimuit: quis ꝓpo¬
uens quodcũꝙ bonum eiussi potuit ñ con¬
suluit scĩtatem. ñ desiderauit fauorem. opẽ
ñ flagitauit: Qͥs ad sacrum in eius pectore
habitantis templum diuinitatis. e quac̃ꝙ
tribulatione fidelit̾ clamaturus accessit :

Expanded text:
vus Christi non quaerebat aliquid suum: quidquid vus Christi non quaerebat aliquid suum: quidquid tamen erat Christi, sic curabat ut suum. Quae enim scelera non arguit? quae odia non exstinxit? quae scandala non compescuit? quae schismata non resarcivit? quas haereses non confutavit? Quid vero sanctum, quid honestum, quid pudicum, quid amabile, quid bonae famae, quid virtutis, aut laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non promovitQuid ante promotum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit ut repararetur? Quis malitiam quamcumque disponens ejus zelum et auctoritatem non timuit? Quis proponens quodcumque bonum, ejus, si potuit, non consuluit sanctitatem, non desideravit favorem, opem non flagitavit? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit,
Abbreviated transcription (Latin):
tris: et illum quem de diligendo deo edidit
librum. Si feruens contra suoꝵ uel alioꝵ ui¬
cia ⁊elus: legatur is quem apologeticum
uocat. Siiugis in relo cordis et circumspe¬
cta discretio: de p̃cepto et dispensatione
disserens. audiatur. Quam uͭ fidelis cuiusli¬
bet pie conu̾sationis commendator fuerit. et
adiutor: exhortatorius ad milites templi
sermo declarat. Quam ñ ingratus gratie di
ex his liquet que de gr̃a et libero arbitrio
tam fidelit̾ qͣm subtilit̾ disputauit. Quam
iber inuoce. qͣm disertus et in rerum suꝑi
papam eugenium de consideratione scripsit.
diligens considerator agnoscet. Quam deuo¬
tissimꝰ p̃dicator aliene scĩtatis: tam diligent᷑
terioꝵ: et moꝵ edificator magnificus in no¬
tescit. In epłis quas ad diu̾sas ꝑsonas ob nego¬
cia diuisa diccauit. prudens lector adũtet. qͦ
feruore sp̃c iusticiam omnem dilex̾tt: omne
eque odertt iniusticiam. Fidelis et enuim ser¬

Expanded text:
tris; et illum quem de Diligendo Deo edidit tris; et illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel aliorum vitia zelus, legatur is quem Apologeticum vocat. Si vigil eodem in zelo circumspecta discretio, de Praecepto et Dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae conversationis commendator exstiterit et adjutor, Exhortatorius ad milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Arbitrio tam fideliter, quam subtiliter disputavit. Quam liber in voce, quam disertus, et in rerum superpapam Eugenium de Consideratione scripsit, diligens considerator agnoscet. Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, tam diligenterteriorum, et morum aedificator magnificus innotescit. In Epistolis, quas ad diversas personas ob negotia diversa dictavit, prudens lector advertet, quo fervore spiritus justitiam omnem dilexerit, omnem aeque oderit injustitiam. 30. Fidelis etenim ser
Abbreviated transcription (Latin):
mantib auib compateret᷑ et feris: nec com¬
patienti deerat uirtutis effectus. Contigit
enim aliquotiens ut iter agens fugitantem
et ut uidebatur ꝓtinus capiendam. uel lepꝰ¬
culam acanib. uł auiculam ab accipitrib.
signo crucis edito mirabilit̾ liberaret: dice¬
retꝙ sequentib frustra se se conari. nec ullate¬
nus se p̃sente eiusmodi exercere posse rapi
eminentius in sus libris ille appa¬
ret: et ex litteris ꝓprus innotescit. In quib
ita suam exp̃ssissẽ uidetur imaginem et̃
exhibuisse speculum quoddam sui: ut illud
quoq ambrosianum m̾ito illi posse uideat᷑
aptari. Laude ipse se sonet: et laureatus
spũ scriptis coronetur suis. Si quis enim nos¬
se desicdat. qͣm sollicitus ab inicio sui ipsius
duudicator et scrutator extiterit: pͥmum opꝰ
illius de gͣdibus humilitatis inspiciat. In¬
de si querit᷑ pie m̃tis religiosa de uotio: tran¬
seundum ad omelias in laudil uͥginis ma¬

Expanded text:
mantibus, avibus compateretur et feris. Nec commantibus, avibus compateretur et feris. Nec compatienti deerat virtutis effectus. Contigit enim aliquoties, ut iter agens, fugientem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canibus, vel aviculam ab accipitribus, signo crucis edito mirabiliter liberaret, diceretque sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmodi exercere posse rapineminentius in suis ille libris apparet, et ex litteris propriis innotescit, id quibus ita suam videtur expressisse imaginem, et exhibuisse speculum quoddam sui, ut illud quoque Ambrosianum merito illi posse videatur aptari: « Laude sua ipse se sonet, et laureatus spiritu scriptis coronetur suis. » Si quis enim nosse desiderat, quam sollicitus ab initio sui ipsius dijudicator et scrutator exstiterit, primum opus illius de gradibus Humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad homilias in Laudibus Virginis Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. Inuitis p̃stabo. ingͣtis adiciam: honora¬
bo et contemnentes me. Usq adeo siqͥdem om¬
nes homines germano amplectebatur affec¬
tu. ut eoꝵ scandalo sicut ipse fateri solebat
grauius ureretur: quib nillã uideretur
occasionem scandali p̃buisse. Plus enim piis¬
simum pectus. gͣtuitum affligebat alt̾ius
scandalum: qͣm ꝓpͥe immunitas conscientie
solabatur. Siquidem minus sꝑabat posse
sanari. quod unde ꝓcederet non uidebat:
magnum sibi e regione solatium fore ꝑhi¬
bens : quotiens inueniret unde satis face̾
posset. uel homini ꝓse. uel deo ꝓ homine. ñ
sine occasione turbato.
rga omnium quidem hominum spi¬
ritale commodum in commodũ ue
amplius afficiebatur: et sũmum ei deside¬
rium. summũ gaudium erat animaꝵ fru¬
ctus conu̾sio peccatoꝵ. Et corporeas tam̃
necessitates pussimo miserabatur affectu.
Cuius tanta erat humanitas ut non mo¬
do hominib sed irrationabilib etiam ani¬

Expanded text:
ipse. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honoraipse. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorabo et contemnentes me. » 28. Usque adeo siquidem omnes homines germano amplectebatur affectu, ut eorum scandalo, sicut ipse fateri solebat, gravius ureretur, quibus nullam videretur occasionem scandali praebuisse. Plus enim piissimum pectus gratuitum affligebat alterius scandalum, quam propriae immunitas conscientiae solabatur. Siquidem minus sperabat posse sanari quod unde procederet non videbat; magnum sibi e regione solatium fore perhibens, quoties inveniret unde satisfacere posset, vel homini pro se, vel Deo pro homine non sine occasione turbato. Erga omnium quidem hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humanitas, ut non modo hominibus, sed irrationabilibus etiam ani
Abbreviated transcription (Latin):
uipendit: et si u̾itatem dei iusticiamꝙ p̃¬
culerit. Nam et quotiens oporteret noxios
aliquoꝵ uel rep̃hendere accus. uel impedi¬
re conatus. tam considerate fiebat: ut abun¬
danter ipsi quoq qui lesi uidentur. haberen
unde sibi ꝓ eo satisfacerent in cogitationib
suis. Sane uidimus ex ipsis quoꝙ non nullo ᷤ
et de quib minus id uidebatur posse sꝑari.
ampliori deuotione. eius postmodũ uel ob¬
sequiis deseruisse: uel etiam adhesisse uesti¬
gus. Dicit᷑ tam̃ et inuidos habuisse: ut ha¬
beret m̾itũ & exeis. Ceterum tam singula¬
riter eminebat gloria nominis eius: ut pes¬
tisilla magis desꝑatione qͣm liuore tabescet
et timeret agnosci. Quin etiam humilita¬
te eius et mansuetudine uincebatur: bene¬
ficiis suffocabatur. obruebatur obsequus. Hi¬
mirum doctus erat uincere in bono malum:
sicut ad quosdam frs̃ scribens int̾ cet̾a ait. Ad¬
herebo uobis et si nolitis. adherebo et si nolĩ

Expanded text:
vipendit, etsi veritatem Dei, justitiamque prvipendit, etsi veritatem Dei, justitiamque praetulerit. Nam et quoties oporteret noxios aliquorum vel reprehendere actus, vel impedire conatus, tam considerate fiebat, ut abundanter ipsi quoque qui laesi viderentur, haberent unde sibi pro eo satisfacerent in cogitationibus suis. Sane vidimus ex ipsis quoque nonnullos, et de quibus minus id videbatur posse sperari, ampliori devotione ejus post modum vel obsequiis deservisse, vel etiam adhaesisse vestigiis. Dicitur tamen et invidos habuisse, ut haberet meritum et ex eis. Caeterum tam singulariter eminebat gloria nominis ejus, ut pestis illa magis desperatione, quam livore tabesceret, et timeret agnosci. Quin etiam humilitate ejus et mansuetudine vincebatur, beneficiis suffocabatur, obruebatur obsequiis. Nimirum doctus erat vincere in bono malum, sicut ad quosdam fratres scribens, inter caetera ait: « Adhaerebo vobis, etsi nolitis: adhaerebo etsi nolim
Abbreviated transcription (Latin):
et quia liberaui ammam meam. ⁊ mundꝰ
sum asanguine hominis cui annunciaui et
locutus sum: ut au̾teretur a uia suamala
et uiueret. Sed et sunnumera talia addas.
me tam̃ mimime ista consolabuntur. mortẽ
filii intuentem. Quasi uͦ meam illa rep̃hensi¬
one liberationem quesierim: et non magis
illuis. Que enim mater. etiam si omnẽ quã
potuit curam et diligentiam egrotanti
filio adhibuisse se sciat: si demum se frustra¬
tam uiderit. et omnes labores suos ẽẽ peni¬
tus mnefficaces. illo nichilominꝰ moriente:
ꝓpterea unqͣm afletibus temꝑabit: Et
erat mansuetudinis et pacis. ut si forte im¬
ꝓbus quisq petitor durius excorsisset a ne¬
gante responsum: haut facile deinceps cũ
eadem repulsa dimitte retur inanis. Siqui¬
dem uelut naturalit̾ ut fatebatur oderat
omne scandalum: et gͣuamen cuiuslibet
hominis. sustinere ei ad modum gͣue. non
sentire impossibile erat. Adeo neminem
spreuit. nullius hominis scandalum par¬

Expanded text:
et quia liberavi animam meam, et mundus et quia liberavi animam meam, et mundus sum a sanguine hominis, cui annuntiavi et locutus sum, ut averteretur a via sua mala, et viveret. Sed etsi innumera talia addas, me tamen minime ista consolabuntur, mortem filii intuentem. Quasi vero meam illa reprehensione liberationem quaesierim, et non magis illius! Quae enim mater, etiamsi omnem quam potuit curam et diligentiam aegrotanti filio adhibuisse se sciat, si demum se frustratam viderit, et omnes labores suos esse penitus inefficaces, illo nihilominus moriente, propterea unquam a fletibus temperabit? »erat mansuetudinis et pacis; ut si forte improbus quisque petitor durius extorsisset a negante responsum, haud facile deinceps cum eadem repulsa demitteretur inanis. Siquidem velut naturaliter, ut fatebatur, oderat omne scandalum; et gravamen cujuslibet hominis sustinere, ei admodum grave; non sentire impossibile erat. Adeo neminem sprevit, nullius hominis scandalum par
Abbreviated transcription (Latin):
tur ipse de increpationib minus utilit̾. mi¬
nus patient̾ acceptis insermone suꝑ cantica
canticoꝵ qͣdragesimo scd̃o. inter ceta dicens
Utinam neminem obiurgare necesse sit: hoc
enim melius. S q̃m in multis offendimꝰ om¬
nes: michi tacere ñ licet. cui ex officio incum¬
bit peccantes arguere: magis autẽ urget ca¬
ritas. Quod si arguero et fecero quod meũ. est.
illa autẽ ꝓcedons increpatio minime qͦd suũ ẽ
faciat. neq ad quod misi illam. s reutat᷑ ad me
uacua. tanqͣm iaculum feriens et resiliens :
quid me animi tunc habere putatis fr̃s:
Nonne angor:. nonne torqueor: Et ut michi
usurpem aliquid ex u̾bis magistri quia de
sapientia non possum. prorsus coartor e du¬
obus. et quid eligam nescio: placere ne mͥ
in co quod locutus sum. qm̃ quod debiri fe¬
ci. an penitentiam agere suꝑ uerbo meo. qͥa
quod uolui non recepi. Et infra. Dicas forsan
michi. quod bonum meum ad me reuertat᷑.

Expanded text:
tur ipse de increpationibus minus utiliter, mitur ipse de increpationibus minus utiliter, minus patienter acceptis, in sermone super Canticum canticorum quadragesimo secundo, inter caetera dicens: « Utinam neminem objurgare necesse sit! hoc enim melius. Sed quoniam in multis offendimus omnes; mihi tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero et fecero quod meum est, illa autem procedens increpatio minime quod suum est faciat, neque ad quod misi illam, sed revertatur ad me vacua tanquam jaculum feriens et resiliens, quid me animi tunc habere putatis, fratres? Nonne angor? nonne torqueor? Et ut mihi usurpem aliquid ex verbis Magistri, quia de sapientia non possum: prorsus coarctor e duobus, et quid eligam nescio : placerene mihi in eo quod locutus sum, quoniam quod debui, feci; an poenitentiam agere super verbo meo, quia quod volui, non recepi. » Et infra: « Dicas forsitan mihi, quod bonum meum ad me revertatur,
Abbreviated transcription (Latin):
batos excusationem qͣmlibet rationabilem.
satisfactionem qͣmlibet humilem admittere
grauat: quod ipsa sue turbationis passio mi¬
seros sic delectet. ut oderint omne remeditĩ.
ut contineant aures. claudant ocłos. obiciant
manus. et ommimodis satagãt. ne semel orta
ꝯmotio sedari ualeat et sanari. Eius cam̃ ob¬
iurgationem ñ minꝰ facile aliqͣndo compesce¬
bat gͣuis et curbulenta responsio. qͣm humi¬
lis et modesta: ut ab aliquib ꝓinde diceret᷑
cedenti insistere. cedere resistenti. Dicebat
enim ubi resonat utrimq modestia. dulce
esse colloquium: ubi uel ex parte alt̾a utile:
ubi ex neutra ꝑniciosum. Ubi enim hinc inde
duricia sonat. iurgium est non correctio ⁊
nec disciplina sed rixa: ut deceat magis inte¬
rim dissimulare p̃latum ⁊ et cõmotione
nata. utilius castigare subiectos: aut certe
si ita res exigit obseruare consilium sapien¬
tis. quia stultus non corrigitur u̾bis. ⁊oqui¬

Expanded text:
batos, excusationem quamlibet rationabilem, batos, excusationem quamlibet rationabilem, satisfactionem quamlibet humilem admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aures, claudant oculos, objiciant manus, et omnimodis satagant, ne semel orta commotio sedari valeat et sanari. Ejus tamen objurgationem non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata, utilius castigare subjectos; aut certe, si ita res exigit, observare consilium Sapientis, quia stultus non corrigitur verbis . Loqui
Abbreviated transcription (Latin):
Tum uͦ impetum faciens homo uelut in sanꝰ
in eum. ꝑcussit maxillam eius: idꝙ tamgͣuit̾
ut succederet statim rubor ictui. tumor ru¬
bori.Iam qui aderant insacrilegum inuola¬
bant. sed p̃uenit eos seruus dñi clamans et ad¬
iuians ꝑ nomen xp̃i nullatenus eum tangẽ.:
sed educere caute et curam eius habere. ne ab
aliquo ei uel in aliquo noceretur. Quod tam
districte p̃cepit: ut miser ille timens ec trr¬
mens absq omni iniuria eductus sit et de
tate sp̃c. dei famulus excellenter eni¬
tuit̾ cum humilitate et mansuetudine tam̃.
ut quodam mͦ uideret᷑ et uereri neminem.¬
et omnem hominem reuereri.Increpatione
rarius utebatur: monitis potius et obsecra¬
tionib agens. Qm uͦ muitus et ñ ex cordisa¬
maritudine u̾bum ꝓferret amarum: ex eo
maxime atimadu̾tebatur qͦd ꝑfacile eiusmo¬
dumpetum cohiberet. Siquidem mirabatur
hominũ imꝓbitatem. quos aliqͣndo forte tur¬

Expanded text:
» Tum vero impetum faciens homo velut insanus » Tum vero impetum faciens homo velut insanus in eum, percussit maxillam ejus, idque tam graviter, ut succederet statim rubor ictui, tumor rubori. Jam qui aderant in sacrilegum involabant: sed praevenit eos Servus Domini clamans, et adjurans per nomen Christi nullatenus eum tangere, sed educere caute, et curam ejus habere, ne ab aliquo ei vel in aliquo noceretur. Quod tam districte praecepit, ut miser ille timens et tremens absque omni injuria eductus sit et dedtate spiritus Dei Famulus excellenter enituit, cum humilitate et mansuetudine tamen, ut quodam modo videretur et vereri neminem,et omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferret amarum, ex eo maxime animadvertebatur, quod perfacile hujusmodi impetum cohiberet. Siquidem mirabatur hominum improbitatem, quos aliquando forte tur
Abbreviated transcription (Latin):
cum ei nunciarecur qͣm benedictus ds: qui no¬
bis peꝑcit ab onere. Nam et illis inquit quitu¬
lere leuiis indulgendum. sunt enim romani.
et pecunia uidebatur immanis: ac uehemens
fuit. ipsa temptatio. Gratulari etiam consueue¬
rat decem circiter monast̾ia. uel edificandis
monasteriis loca congrua num̾ans fraudulent̃
ens aliq̃ndo claramuallem clericus quidam
ex his quos regulares uocant: importune sa¬
tis instabat. ut in monachum reciꝑetur. Su¬
adente patre scõ ut ad suam reuteretur eccle¬
mendasti: si eam desiclanti. opem renuiser¬
hibere: Et maligno sp̃u iracundie uehem̃tiꝰ
instigatus. sicut postmodum eiudenter ap¬
paruit: iam inqͥt si illos tenerem discerꝑem
libros. Cuiuir dñ: puto ait. in nullo eoꝵ legi¬
sti non posse de in tuo claustro ẽẽ ꝑfectum
Moꝵ correctionem non locoꝵ mutationem:
si bene memini in libris omnib cõmendaui.

Expanded text:
cum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui nocum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui nobis pepercit ab onere. Nam et illis, » inquit, « qui abstulere, levius indulgendum. Sunt enim Romani: et pecunia videbatur immanis, ac vehemens fuit ista tentatio. » Gratulari etiam consueverat, decem circiter monasteria, vel aedificandis monasteriis loca congrua numerans, fraudulenteens aliquando Claram-Vallem clericus quidam, ex his quos Regulares vocant, importune satis instabat ut in monachum reciperetur. Suadente Patre sancto ut ad suam reverteretur ecclemendasti, si eam desideranti opem renuis exhibere? » Et maligno spiritu iracundiae vehementius instigatus, sicut postmodum evidenter apparuit: « Jam, » inquit, « si illos tenerem, discerperem libros. » Cui Vir Domini: « Puto, » ait, « in nullo eorum legisti, non possete in tuo claustro esse perfectum. Morum correctionem, non locorum mutationem, si bene memini, in libris omnibus commendavi.
Abbreviated transcription (Latin):
mie spũ illa scripsisset. Ad quod u̾bum man¬
suetissimꝰ xp̃i seruus memor dñice responsio¬
nisego demonium non habeo. sicut hodieq
extans eius epła continet. minime quidemait
sp̃m blasphemie habere me credo:sednec ma¬
ledixisse cuiqͣm. aut maledicere uelle me scio:
p̃sertun pͥncipi ppłi mei. Nec minꝰ postea carũ.
nec minꝰ familiarem eundem ep̃m habuit:
sed elogium illud p̃dictum apud eum sic fuit.
quasi non dictum. Abbas fartensis conuentum
fr̃m aclaraualle uocauerat monasterium
eis edificaturus : sed romanus impediuit anti¬
stes. et sibitoslens eos in loco altero ordinauit.
Unde plurimum dolens p̃dictꝰ ille uir magnꝰ.
et magne deuotionis: collectam pecuniam
sexcentarum fere marcarum argenti. deposu
obtulit ei rogans ut quod non meruerat in par¬
tib suis. uel citra alpes nouum exinde cenobi¬
um conderetur. Missum ẽ ꝓ argento: et totũ
ꝓrsus amissum. Nec respondit aliud homo dei

Expanded text:
miae spiritu illa scripsisset. Ad quod verbum manmiae spiritu illa scripsisset. Ad quod verbum mansuetissimus Christi servus, memor Dominicae responsionis, Ego daemonium non habeo sicut hodieque exstans ejus epistola continet: « Minime quidem, ait, spiritum blasphemiae habere me credo, sed nec maledixisse cuiquam, aut maledicere velle me scio, praesertim principi populi mei. » Nec minus postea charum nec minus familiarem eumdem episcopum habuit, sed elogium illud praedictum apud eum sic fuit quasi non dictum. 24. Abbas Farfensis conventum fratrum a Clara-Valle vocaverat, monasterium eis aedificaturus: sed Romanus impedivit Antistes, et sibi tollens eos in loco altero ordinavit. Unde plurimum dolens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, colsexcentarum fere marcarum argenti deposuitobtulit ei, rogans ut quod non meruerat in partibus suis, vel citra Alpes novum exinde coenobium conderetur. Missum est pro argento, et totum prorsus amissum. Nec respondit aliud Homo Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
e conu̾sionis inicio. usq ad diem sacre depositi¬
onis tanta sustinuit: ut uita eius his qui noue¬
rant non nisi quedam mortis ꝓtelatio uidere¬
tur. Cet̾m erga homines quoꝙ et sirarior eioe¬
casio. minora forsitan patientie potuit exꝑim̃¬
ta prestare: dicendum tamen uelbreuiter.
ne huius quidem apparuisse eum uircutis im¬
munem. Et quia genus hoc patientie solitus
erat dicere triꝑtitum. uidelicet ad u̾boꝵ in¬
iurias. ad damna rerum. ad corporis lesionẽ:
de singulis saltem singula ꝓpouamꝰ exempla.
que interim nobis occurrunt. Scripserat aliqͣn¬
do deifamulus ad ep̃m aliquem de curia et
consilio regis: monens eum suꝑ quibus dam
ũbis. regi suadere et consulere meliora. At il¬
le uehem̃ter exacerbatꝰ. amarissimam ei redli¬
dit epłam dicens in ipsa salutatione pͥma. salu¬
tem et non sp̃m blasphemie: tanqͣm uideli¬
cet uir sc̃s quod horror est dicere. ex blasphe¬

Expanded text:
ae conversionis initio usque ad diem sacrae depositiae conversionis initio usque ad diem sacrae depositionis tanta sustinuit, ut vita ejus, his qui noverant, nonnisi quaedam mortis protelatio videretur. Caeterum erga homines quoque, etsi rarior ei occasio, minora forsitan patientiae potuit experimenta praestare, dicendum tamen vel breviter, ne hujus quidem apparuisse eum virtutis immunem. Et quia genus hoc patientiae solitus erat dicere tripartitum, videlicet ad verborum injurias, ad damna rerum, ad corporis laesionem; de singulis saltem singula proponamus exempla, quae interim nobis occurrunt. Scripserat aliquando Dei Famulus ad episcopum aliquem de curia et concilio Regis, monens eum super quibusdam verbis regi suadere, et consulere meliora. At ille vehementer exacerbatus, amarissimam ei reddidit epistolam, dicens in ipsa salutatione prima, « Salutem, et non spiritum blasphemiae; » tanquam videlicet Vir sanctus quod horror est dicere ex blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
se reputans: et quem sibiomnes. ipse sene¬
mini p̃ferebat. Deniq sicut nobis sepus fate¬
batur. int̾ suminos quosq honores et fauores
ppłoꝵ uel sublimium ꝑsonarum. alterũ sibi
mutuatus hominem uidebatur. seq potius
reputabat absentem: uelut quoddam som¬
nium suspicatus. Ubi uͦ simpliciores ei frẽs.
ut assolet fiducialius loquerent᷑. et amica
semꝑ liceret humilitate frui. ibise inuenis¬
se gaudebat: et in ꝓpͥam redisse ꝑsonam.
Nnata ei apuero uerecundia: usq ad
diem ꝑseu̾auit extremum. Inde erat quod
licet tam magnus ẽẽt et excelsus in uerbo
głe. nunqͣm tamen sicut sepe eum audiuimꝰ
ꝑtestantem. in qͣmlibet humili cetu sure metu
et reu̾entia u̾bum fecit: tacere magis deside¬
rans. nisi conscientie ꝓpric stimulis urgeret᷑.
timore dei caritate fr̃aterna. ¶ Patientiam e¬
is maxime quidem flagellis dñicis exercita¬
tam nouimꝰ et ꝓbatam: que numirũ ab ipsosu¬

Expanded text:
se reputans: et quem sibi omnes, ipse se nese reputans: et quem sibi omnes, ipse se nemini praeferebat. Denique, sicut nobis saepius fatebatur, inter summos quosque honores et favores populorum, vel sublimium personarum, alterum sibi mutuatus hominem videbatur, seque potius reputabat absentem, velut quoddam somnium suspicatus. Ubi vero simpliciores ei fratres, ut assolet, fiducialius loquerentur, et amica semper liceret humilitate frui; ibi se invenisse gaudebat, et in propriam rediisse personam. Innata ei a puero verecundia usque ad diem perseveravit extremum. Inde erat, quod licet tam magnus esset, et excelsus in verbo gloriae, numquam tamen sicut saepe eum audivimus protestantem in quamlibet humili coetu sine metu et reverentia verbum fecit, tacere magis desiderans, nisi conscientiae propriae stimulis urgeretur, timore Dei, charitate fraterna. 23. Patientiam ejus maxime quidem flagellis dominicis exercitatam novimus et probatam: qui nimirum ab ipso su