comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et hec ꝓ illo: reliqua autem uobis. Quid
ꝑdest homini si unit̾isum mundum lui¬
cretur. anime atitem sue detrimentum
patiatur: Aut quam dabit homo cõmu¬
tationem ꝓ anima sua: Nec totus mun¬
dus sufficeret. Magna res anima: quȩ
rp̃i sanguine redempta est. Grauis am¬
me castis: que non nisi xp̃i crtice potuit
reparari. Si rursum corruerit peccato
dum taxat ad mortẽ. unde iam repara¬
bitur: Numquid aut alter xp̃c. aut idẽ
iterũ crucifigi habet ꝑ illa: Suꝑ hoc
uellem uos nunquã obliuisci illtia sapi¬
entis consilium. fili memorare nouissi¬
ma tua: et in et̃num non peccabis.¬

Expanded text:
Et haec pro illo, reliqua autem vobis. Quid Et haec pro illo, reliqua autem vobis. Quid prodest homini si universum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur? aut quam dabit homo commutationem pro anima sua? Nec totus mundus sufficeret. Magna res anima quae Christi sanguine redempta est. Gravis animae casus, quae non nisi Christi cruce potuit reparari. Si rursum corruerit peccato duntaxat ad mortem, unde jam reparabitur? Nunquid aut alter Christus, aut idem iterum crucifigi habet pro illa? Super hoc vellem vos nunquam oblivisci illud Sapientis consilium: Fili, memorare novissima tua, et in aeternum non peccabis
Abbreviated transcription (Latin):
rit se uidisse non partem mei s me: cũ
tamen non nisi partem. et partẽ modi¬
cam uiderit. Quanto itaq ueritis eẽ
me dixerim. etiam sine p̃sentia corporis.
ubi meam sentio uoluntatẽ. meũ spm̃
et amorem: que utiq est pars potior
digniorq meiꝰ Grib ergo incorporib
unum nos ẽẽ noueritis. non pari sancti¬
tate qua ambob ego inferior stim: s
cadem uoluntate et fumma concordia
animorum. Cur enim unitatẽ hanc
inter diuersos non faciat compago cari¬
tatis intmno sp̃u. si carnalis copula effi¬
eit. ut sint duo incarne unas Quartũ
uos addi uelim. si dignum iudicatis.
et in eandem concurrere unitatẽ dilee¬
tionis. Quod facile si non contẽpnitis
optinebitis: tantum id uos nequaquã
contẽpnere eis cognitũ faciatis. Uał¬
ut harum lator uenerabilis
altecumbe abbas uiuianus.
michi ob suam religiositatẽ admodum
familiaris amicus amicum uos ꝓdei a¬
more et nostro. in suo negocio erꝑiatur.

Expanded text:
rit se vidisse non partem mei, sed me: cum rit se vidisse non partem mei, sed me: cum tamen nonnisi partem, et partem modicam viderit. Quanto itaque verius esse me dixerim, etiam sine praesentia corporis, ubi meam sentio voluntatem, meum spiritum et amorem, quae utique est pars potior digniorque mei? Tribus ergo in corporibus unum nos esse noveritis, non pari sanctitate, qua ambobus ego inferior sum, sed eadem voluntate, et summa concordia animorum. Cur enim unitatem hanc inter diversos non faciat compago charitatis in uno spiritu, si carnalis copula efficit ut sint duo in carne una? Quartum vos addi velim, si dignum judicatis et in eamdem concurrere unitatem dilectionis. Quod facile, si non contemnitis, obtinebitis: tantum id vos nequaquam contemnere eis cognitum faciatis. Vaut harum lator venerabilis Altaecumbae abbas Vivianus, mihi ob suam religiositatem admodum familiaris amicus, amicum vos pro Dei amore et nostro, in suo negotio experiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
aut quam difficile possim. Et de hoc
satis dictum sit sapienti. Quesiuit a me
p̃fattis ep̃c aliqua ex nrĩs opusculis q̃
tobis mitteret: s non fuit ad manũ.
quod ur̃o dignum crederem studio:
Libellam tamen de gr̃a et libero arbi¬
trio nuꝑ edidi: illum uobis libenter
mittam. cum uos tielle cognouero.
mini me seripsisse ad uos:
s nunc ipse qui loquebar
ecce adsum. Tres induob
conspicitis. qm̃ absq me eẽ non possunt
inquorum iugiter pectorib requiesco:
et quidem securius atq suauius. quã
inꝑprio. Mentiri uideor. s ei qui ami¬
citie uim nunquam sensit. qui uirtutẽ
caritatis ignorat: qui non eredit mul¬
titudinis credentium. fuisse cor unum
et animam unam.Qui gͦ uidet eos
uidet et me. et si non in meo corpore.
Et quod loquuntur ipsi. ego pariter
loquor: s eorum linguis. Corpore fate¬
or absum: s hec est exigua portio mei.
Porro qui tudit faciem meam tantam
sine culpa et sine nota mendacii asse¬

Expanded text:
aut quam difficile possim. Et de hoc aut quam difficile possim. Et de hoc satis dictum sit sapienti. Quaesivit a me praefatus episcopus aliqua ex nostris opusculis, quae vobis mitteret; sed non fuit ad manum, quod vestro dignum crederem studio. Libellum tamen De gratia et libero arbitrio nuper edidi: illum vobis libenter mittam, cum vos velle cognovero. mini me scripsisse ad vos; sed nunc ipse qui loquebar, ecce adsum. Tres in duobus conspicitis, quoniam absque me esse non possunt, in quorum jugiter pectoribus requiesco, et quidem securius atque suavius quam in proprio. Mentiri videor, sed ei qui amicitiae vim nunquam sensit, qui virtutem charitatis ignorat, qui non credit multitudinis credentium fuisse cor unum, et animam unam . Qui ergo videt eos, videt et me, etsi non in meo corpore: et quod loquuntur ipsi, ego pariter loquor, sed eorum linguis. Corpore, fateor, absum: sed haec est exigua portio mei. Porro qui vidit faciem meam tantum, sine culpa et sine nota mendacii asse
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Micus uester et eund. lin
nr̃ dñs carnotensis ep̃e. uolu¬
it uobis etiam ꝑ me certum
fieri. quia id quod de ipso
a quibdam dño pape ꝑsuasum fuisse
cognouimus. ut eum indelicet ⁊hero¬
solimam ꝑmitteret. ꝓficisci. nec sui fu¬
erit studii. nec uoluntatis. Quod et si
multum uoluisset. ꝓ fiscisci tamen ñ
poterat. nisi cum graui scandalo om̃i¬
um qui apud nos sunt bonorum. me¬
tuentium quippe ne plus mali cius
absentia faceret siuis quam bom alie
et ꝓ me aliquid loquiar. seđm quod scrp¬
tura monet. miserere inquiens anime
tue placens deo:placet netiobis ut cau¬
sis onerer. occuꝑq negotiis. negotiis m¬
chilq ꝓsit exocupari ꝓpriis. cum totus
implicer alienis: Si inueni grãm in
oculis urĩs. date oꝑam. ut prorsus amo¬
uear ab huiusmodi: quatinus liceat mͥ
dem nichil michi securius iudico. quã
obedire dñi pape uoluntati: s si digne¬
tur attendere ipse quid possm. Utinam
nempe nouerit. quam ista non possum:

Expanded text:
micus vester et noster dominus Carnotensis episcopus voluit vobis etiam per me certum fieri, quia id quod de ipso a quibusdam domino papae persuasum fuisse cognovimus, ut eum videlicet Jerosolymam permitteret proficisci, nec sui fuerit studii, nec voluntatis. Quod etsi multum voluisset, proficisci tamen non poterat nisi cum gravi scandalo omnium qui apud nos sunt bonorum, metuentium quippe ne plus mali ejus absentia faceret suis, quam boni alieet pro me aliquid loquar secundum quod Scriptura admonet, Miserere, inquiens, animae tuae placens Deo ; placetne vobis ut causis onerer, occuperque negotiis, nihilque prosit exoccupari propriis, cum totus implicer alienis? Si inveni gratiam in oculis vestris, date operam ut prorsus amovear ab hujusmodi, quatenus liceat mihdem nihil mihi securius judico, quam obedire domini papae voluntati; sed si dignetur attendere ipse quid possim. Utinam nempe noverit quam ista non possim
Abbreviated transcription (Latin):
sanctum corpus et
sãguinẽ tuũ a cun-¬
ctis iniquitatibus
meis et ab uniuer¬
sis malis. et fac me
tuis semper obedi-¬
re mandatis et nũ-¬
a te separari permit¬
tas. Qui uius et
regnas deus.

Expanded text:
sacrum corpus et sanguinem tuum ab omnibus iniquitatibus meis et universis malis, et fac me tuis semper obedire mandatis, et am separari permittas, qui vivis et regnas cu
Abbreviated transcription (Latin):
nouerat coronari. Obsecro te ꝑuiscera imi¬
sericordia xp̃i. ut nullatenus abeas autt
uł ñ pͥusquam ad nos loco quidem oportu¬
no uenias loqui. si quod forte tantis malis
que iam nobis ex urã discessione. aut uenis¬
se sentimus aut uentura metuimus: que¬
at remedium inueniri. Uał. Ad brimo¬

Expanded text:
noverat coronari. Obsecro te per viscera minoverat coronari. Obsecro te per viscera misericordiae Christi, ut nullatenus abeas, aut vel non priusquam ad nos loco quidem opportuno venias loqui, si quod forte tantis malis, quae jam nobis ex vestra discessione, aut venisse sentimus, aut ventura metuimus, queat remedium inveniri. Vale. EPI
Abbreviated transcription (Latin):
ctare uoluisti: Ut te manifeste leuita¬
tis arguam: ut est. et non. ẽẽ apud te
cuidenter ostendam: sicq errorem tuũ
iam tandem agnoscens et erubescens.
uł sero discas ab apło. non omi spũi
credere : discas asalomone. multos quidẽ
amicos. unum autem habere consiliari¬
um de mille: discas p̃cursoris dñi exem¬
plo. non solum mollib non uestiri: s nec
inmod um uento agitate harundinis.
circumferri omi uento doctrinȩ: discas
ex euanglio. domum cuã supra petram
fundare : discas et cum discipłis. serpen¬
tis non obliuisci prudentiam. cũ simplicitate
columbe: et tam ex his. quam ex alus atq
aliis scripturarum testimoniis. hanc col¬
ligas sũmam: quantum tibi uidelicet
tisq modo. mille formis ille seductor clusit.
qui cum in de boni mitrum non ualuit pre¬
pedire: intndit ꝑ setierantię. Hoc inmirũ
sue posse sufficere malicie iudicans. si hac
posset auferre tibi. quam solam uirtutũ

Expanded text:
ctare voluisti? Ut te manifestae levitactare voluisti? Ut te manifestae levitatis arguam, ut Est et Non esse apud te evidenter ostendam: sicque errorem tuum jam tandem agnoscens et erubescens, vel sero discas ab apostolo, non omni spiritui credere ; discas a Salomone multos quidem amicos, unum autem habere consiliarium de mille ; discas Praecursoris Domini exemplo, non solum mollibus non vestiri, sed nec in modum vento agitatae arundinis circumferri omni vento doctrinae; discas ex Evangelio domum tuam supra petram fundare ; discas et cum discipulis serpentis non oblivisci prudentiam cum simplicitate columbae : et tam ex his, quam ex aliis atque aliis Scripturarum testimoniis hanc colligas summam, quantum tibi videlicet usque modo milleformis ille seductor illusit, qui cum in te boni initium non valuit praepedire, invidit perseverantiae: hoc nimirum suae posse sufficere malitiae judicans, si hanc posset auferre tibi, quam solam virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
Ua michi satis comꝑta humi¬
Slitas. et instantis ꝑiculi ne¬
cessitas. p̃bet michi fiduciã
conuemendi te acrius: et arguendi
liberius.Oinsensate: quis ce fascina¬
uit. tam cito recedere ab illo salubri¬
mo consilio. in quo dudum tibi pari¬
ter et michi. deo solo teste. conuentũ
est: Cogita insipiens uias tuas: et
conuerte pedes tuos incestimonia dñi.
Non recordaris. quod pͥmo inmaioꝵ¬
monasterio tuȩ conu̾sionis inicia de¬
dicasti: scdo aꝑud foismacum nr̃e te
qualicumq ꝓuidentie cõmendastr:
tercio inmorimundo tuam stabilitatẽ
firmasti: quarto mecum rursus inito
consilio. suggeste tibi ab abbate arnau¬
do ꝑegrinationi immo uagatiomi. inge¬
nue abrenuntiasti: ipsius quoq tibi con¬
sortium si non ipse licite posset abire.
illicitum iudicasti : Quid enim: Licite¬
ne dices illum recedere: qui et sibi cõmissis
lacrimabile scandalum reliquit. nec cõ¬
missoris licentiam expectauit: S quor¬
sum inquies tendunt hȩc. quȩ sic retra¬

Expanded text:
ua mihi satis comperta humilitas, et instantis periculi necessitas praebet mihi fiduciam conveniendi te acrius, et arguendi liberius. O insensate! quis te fascinavit tam cito recedere ab illo saluberrimo consilio, in quo dudum tibi pariter et mihi, Deo solo teste, conventum est? Cogita, insipiens, vias tuas, et converte pedes tuos in testimonia Domini. Non recordaris, quod primo in Majori-Monasterio tuae conversionis initia dedicasti; secundo apud Fusniacum, nostrae te qualicumque providentiae commendasti; tertio in Morimundo stabilitatem tuam firmasti; quarto mecum rursus inito consilio, suggestae tibi ab abbate Arnoldo peregrinationi, imo vagationi, ingenue abrenuntiasti; ipsius quoque tibi consortium, si non ipse licite posset abire, illicitum judicasti? Quid enim? Licitene, dices, illum recedere, qui et sibi commissis lacrymabile scandalum reliquit, nec commissoris licentiam exspectavit? 2. Sed quorsum, inquies, tendunt haec, quae sic retra
Abbreviated transcription (Latin):
ne seducantur deserere. ꝓfessum ordinem.
ꝓpter mordinatum hominem: cum ipsũ
quoq angelũ de celo. si aliudeis euuangeli¬
zauerit. dubitare non oporteat. apłica
auctoritate. anathema dicere: et abipso
doceantur apło. se abomĩ frẽ inquiete am¬
bulante debere subtrahere. Qui uos qͦq
doceat non suꝑbe sapere: nec sperare inin

Expanded text:
ne seducantur deserere professum Ordinem ne seducantur deserere professum Ordinem propter inordinatum hominem; cum ipsum quoque angelum de coelo, si aliud eis evangelizaverit, dubitare non oporteat apostolica auctoritate anathema dicere : et ab ipso doceantur Apostolo, se ab omni fratre inquiete ambulante debere subtrahere . Qui vos quoque doceat, non superbe sapere, nec sperare in in
Abbreviated transcription (Latin):
rib. relictis desolatis: meliores quosq
et ꝑfectiores. sui socios erroris assũpsit.
Inter quos. tres quorum maxime nos ab¬
latione turbauit. ausus est etiam seduce¬
re. et secum ducere statuit. curardum
nostis: nobilemq illum puerum conradũ:
quem et pridem non sine scandalo tulerat
de colonia. Quos tamen si operam dare
uolueritis. ura confidimus posse reuocari
industria. Nam de ipsius arnoldi reuoca¬
tione. quia iam inplurib cius inflexibilis
animi obstinationem ꝓbauimus: incassũ
laborare uos nolumus. Audiuimus aut̃
eurardum. et adam. et non nullos eiusdẽ
consortii alios fr̃s: inur̃is adhuc partib
demorari.Quod si tierum est: oportet
uos cos ꝑuos interim sidignamini con¬
uenire: flectere p̃cib. ratione conuince¬
re: et coltmbinã eorum simplicitatem.
prudentia instruere serpentina: ne putent
obedientiam. in obedienti adherere. ne licite
sequi se posse confidant. uagantem illicite.

Expanded text:
ribus relictis desolatis, meliores quosque ribus relictis desolatis, meliores quosque et perfectiores sui socios erroris assumpsit. Inter quos, tres quorum nos maxime ablatione turbavit, ausus est etiam seducere, et secum ducere statuit; Evrardum nostis, nobilemque illum puerum Conradum, quem et pridem non sine scandalo tulerat de Colonia. Quos tamen, si operam dare volueritis, vestra confidimus posse revocari industria. 2. Nam de ipsius Arnoldi revocatione, quia jam in pluribus ejus inflexibilis animi obstinationem probavimus, incassum laborare vos nolumus. Audivimus autem Evrardum et Adam, et nonnullos ejusdem consortii alios fratres, in vestris adhuc partibus demorari. Quod si verum est, oportet vos eos per vos interim, si dignamini, convenire, flectere precibus, ratione convincere, et columbinam eorum simplicitatem prudentia instruere serpentina; ne putent obedientiam inobedienti adhaerere, ne licite sequi se posse confidant vagantem illicite,
Abbreviated transcription (Latin):
illustri. et dilecto suo: fr̃ .s. albas
quo dudum remis nr̃i inuicem utriq
giatam cepiinus noticiam: non puto
uos nr̃e penitus fuisse paruitatis obli¬
tum. Et obhoc non tumide tanquam
ad extraneum: s fidentissime seribo ad
uos. quecumq uolo: ut ad notum et fa¬
miliarem nr̃m. Arnoldus abbas mori¬
mundensis. ingraue tocius nr̃i ordinis
scandalum. suum nuꝑ monasterium satis
inordinate deseruit: quippe. qui nec co¬
abbatum suorũ in tam scrupuloso facto
expectauit consilium: nec ipsrus cui p̃¬
cipuam debebat subiectionẽ abbatis
scilicet cisterciensis licentiam. uel assen¬
sum. S cum eẽt homo sub potestate. ha¬
bens et ipse subse milites. potestatis im¬
patiens suꝑoris:. alienum quidem iugum
aꝓpria ceruice suꝑb abiecit: suum autẽ
suꝑbior in subiectos retinuit. Siquidem
de magna multitudine monachorum.
quos circũiens mare et aridam inaniter
cong̾garat. non xp̃o s sibi: paticis add¬
modum. hisq simpliciorib. ac remissio¬

Expanded text:
illustri, et dilecto suo, frater BERNARDquo dudum Remis nostri invicem utrique gratam cepimus notitiam, non puto vos nostrae penitus fuisse parvitatis oblitum. Et ob hoc non timide tanquam ad extraneum, sed fidentissime scribo ad vos quaecumque volo, ut ad notum et familiarem nostrum. Arnoldus abbas Morimundensis, in grave totius nostri Ordinis scandalum, suum nuper monasterium satis inordinate deseruit: quippe qui nec coabbatum suorum in tam scrupuloso facto exspectavit consilium; nec ipsius, cui praecipuam debebat subjectionem, abbatis 17 scilicet Cisterciensis, licentiam vel assensum: sed cum esset homo sub potestate, habens et ipse sub se milites, potestatis impatiens superioris, alienum quidem jugum a propria cervice superbus abjecit, suum autem superbior in subjectos retinuit. Siquidem de magna multitudine monachorum, quos circuiens mare et aridam inaniter congregarat, non Christo, sed sibi; paucis admodum, hisque simplicioribus ac remissio
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet intentione. ut obtenorem ar¬
tioris uite ab institutionib beati aug̃.
ad obseruãtias scĩbenedicti. dei adiuto¬
rio sic transeant: ut tam̃ ab eius ma¬
gisterio qui unus est omib magister
incelo et interra non discedant: illãq
pͥmam fidem quam apud uos. immo
quam pͥmum inbaptismo ꝓmiserunt
non irritam faciant. s saluam integr̃a¬
q custodiant. Galib itaq taliter sus¬
ceptis. absit ut sinceritatẽ urãm aut
instiscipiendo lesam. aut inretinendo
ledendam eẽ credamus: dum tamen
illos si forte infra annum ꝓbationis
qui regulariter constitutus est. cepta
deserere. et aduos redire uelle contige¬
rit: inuitos non detineamus. Atioqum
bertatis qui meis est. anathemate in¬
constilto frustra impedire itamim:
nisi forte quod deus au̾tat. que ur̃a. ñ¬

Expanded text:
videlicet intentione, ut ob tenorem arvidelicet intentione, ut ob tenorem arctioris vitae, ab institutionibus beati Augustini ad observantias sancti Benedicti Dei adjutorio sic transeant, ut tamen ab ejus magisterio qui unus est omnibus Magister in coelo et in terra , non discedant; illamque primam fidem, quam apud vos, imo quam primum in Baptismo promiserunt, non irritam faciant, sed salvam integramque custodiant. Talibus itaque taliter susceptis, absit ut sinceritatem vestram, aut in suscipiendo laesam, aut in retinendo laedendam esse credamus: dum tamen illos, si forte infra annum probationis, qui regulariter constitutus est, coepta deserere, et ad vos redire velle contigerit invitos non detineamus. Alioquinbertatis qui in eis est, anathemate inconsulto frustra impedire nitamini: nisi forte quod Deus avertat quae
Abbreviated transcription (Latin):
xhortatio illa in licteris iiiꝰ.¬
urĩs. tam salubris. tam com¬
pendiosa magna scientiȩ. mi¬
ra caritatis ur̃e indicia: mirantib
nobis. et congratulantib. p̃fert. Sed
tia p̃misistis: et si ad humilitatis qͦq
formam. quantũ exuobis est non me¬
diocriter instruere nos potuit: con¬
scientias tamen nr̃as multo inferius
iacentes. quantum in nobis est. uehem̃¬
ter exterruit. Quis enĩ nrm suam ad¬
tendens conu̾sationẽ: tanta de se. et tã
indebita. sine magno uł metu. uł ꝑi¬
culo. possit audire: De huiꝰmodi qͥppe.
alieno. seu etiam ꝓprio iudicio cõmitte¬
re: securum non est. Qui enĩ nos iudicat:
dñs est. Ceterũ de fr̃ib. de quorũ salute
urãm nimirum caritatẽ sollicitam ẽẽ
cognouimus: ut securos uos reddamꝰ.
noueritis multorum illustrium uiroꝵ.
et maxime clarissimi uiri Wittͫ catha¬
launensis ep̃i hortatu et consilio. ad nos
declinasse: seq a nobis suscipi. multis p̃¬
cib ac supplicationib inpetrasse. E a

Expanded text:
Exhortatio illa in litteris vesris tam salubris, tam compendiosa, magna quidem scientiae mira charitatis vestrae indicia, mirantibus nobis et congratulantibus praefert. Sed tia praemisistis; etsi ad humilitatis quoque formam quantum ex vobis est non mediocriter instruere nos potuit, conscientias tamen nostras multo inferius jacentes, quantum in nobis est, vehementer exterruit. Quis enim nostrum suam attendens conversationem, tanta 14 de se et tam indebita, sine magno vel metu, vel periculo possit audire? De hujusmodi quippe alieno, seu etiam proprio se judicio committere, securum non est. Qui enim judicat nos, Dominus est . Caeterum de fratribus, de quorum salute vestram nimirum charitatem sollicitam esse cognovimus, ut securos vos reddamus; noveritis multorum illustrium virorum, et maxime clarissimi viri Willelmi Catalaunensis episcopi, hortatu et consilio ad nos declinasse, seque a nobis suscipi multis precibus ac supplicationibus impetrasse: ea
Abbreviated transcription (Latin):
catos iuuenes. tecum ducis. Alioquin
siboni et robusti sunt: desolate domun
fuerant necessarii. Si delicati ut dixi
et inbecilles: dure ac laboriose ꝑegrina¬
tiomi nonerunt idonei. S et regendis
animab eorum nequaquã ce uatra cre¬
dimtis uelle p̃ee: quippe cuius cogno¬
uimus ẽẽ ꝓpositum. pastoralẽ abicere
sarcinam dum tatat tuorũ: et solidean¬
ceps tibi uiuere. Ualde enĩ incongruũ
eẽt. ut alibi p̃sũptuose non uocatus
resumeres: quod alibi ꝓhibitus incon¬
sulte relinqtus. S iam ne omĩa scienti.
multa suꝑfluo ingeram: in fine et in
fide tibi polliceor. si oportunitatẽ loquen¬
di cecum michi dederis. daturũ me oꝑ¬
am: quatinus id ipsum quod inordina¬
te.et ꝑiculose aggressus es. licite et ob
hoc secure ꝑagas. ual̃. Ad adam mona

Expanded text:
catos juvenes tecum ducis. Alioquin catos juvenes tecum ducis. Alioquin si boni et robusti sunt, desolatae domui fuerant necessarii: si delicati ut dixi et imbecilles, durae ac laboriosae peregrinationi non erunt idonei. Sed et regendis animabus eorum nequaquam te ultra credimus velle praeesse: quippe cujus cognovimus esse propositum, pastoralem abjicere sarcinam duntaxat tuorum, et soli deinceps vivere tibi. Valde enim incongruum esset, ut alibi praesumptuose non vocatus resumeres, quod alibi prohibitus inconsulte relinquis. Sed jam ne omnia scienti multa superfluo ingeram: in fine et in fide tibi polliceor, si opportunitatem loquendi tecum mihi dederis, daturum 16 me operam, quatenus idipsum quod inordinate et periculose aggressus es, licite et ob hoc secure peragas. Vale. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc heu facile eradicabunt᷑: aut inter
frutecta certe simul exorientia. eum non
erit qui purget: suffocate. nullum affe¬
rent fructum. Quȩ cum ita sint: iudicatu
quale hec tuum bonũ erit: aut fiuł eẽ po¬
terit bonũ. cum tantis malis. Quantum¬
libet dignos facturum te fructus peniten¬
tiȩ confidas: nonne huiꝰcemodi spinis neces¬
se erit suffocari: Nonne deniq si rec̾te of¬
fers et non rec̾te diuidis peccas : Quid eni:
Recte ne forte diuidere ẽẽ dices: soli anime
tuȩ consułe. et filios tuos quos orphanos
relinquis. consilio pat̾no destituere
Omiseros. et miserabiles: et eo misera¬
biliores. quo uiuo se conspiciunt orba¬
ripatre. Quamquã dubitare te quoq
oportuerit. anuł tibi recte consulas:
in eo uidelicet quod absq consilio frm̃.
et co abb̃m tuorum. absq patris. et ma¬
gistri tui licentia. rem tam nouam pre¬
sumis. Illud etiam multos ꝑ maxime
mouet: quod pueros in becilles. et deli¬

Expanded text:
adhuc, heu facile eradicabuntur: aut inter adhuc, heu facile eradicabuntur: aut inter fruteta certe simul exorientia, cum non erit qui purget, suffocatae nullum afferent fructum. 3. Quae cum ita sint, judica tu quale hoc tuum bonum erit, aut si vel esse poterit bonum cum tantis malis. Quantumlibet dignos facturum te fructus poenitentiae confidas, nonne hujuscemodi spinis necesse erit suffocari? Nonne denique si recte offers, et non recte dividis, peccas? Quid enim? Rectene forte dividere esse dices, soli animae tuae consulere; et filios tuos quos orphanos relinquis, consilio paterno destituere? O miseros et miserabiles, et eo miserabiliores, quo vivo se conspiciunt orbari patre! Quanquam dubitare te quoque oportuerit, an vel tibi recte consulas, in eo videlicet, quod absque consilio fratrum et coabbatum tuorum, absque patris et magistri tui licentia, rem tam novam praesumis. Illud etiam multos permaxime movet, quod pueros imbecilles et deli
Abbreviated transcription (Latin):
tes sustinemus scandala: et grauiora pa¬
uentes expectamus ꝑicula: Anet tu quoq
non ignoras ista: s dissimulas: Quia ratio¬
ne gͦ multorum faciendo ruinam. te ruere
non p̃sumis: qui in hoc uidelicet positus
eras. ut non quod tibi est utile. s magis
abis: qui g̾gi tibi cõmisso omnẽ de se secu¬
ritatem inꝑpetuum aufers: Quis occur¬
ret lupis inctirsantib: quis consolabitur
intribulationib: quis ꝓudebit intẽpta¬
tionib: quis deniq leõni resistet rugien¬
ti. et querenti qũẽ deuoret : Patebunt sine
dubio morsib malignantium: qui deuo¬
rant plebem xp̃i sicut escam panis. Heu
quid facient nouelle plantationes. quȩ per
manus tuas consite fuerant diuersis in lo¬
cis: et locis horroris et uaste solictidinis: Qͥs
circum fodietꝰ. quis impinguabit fimo: qͥs
sepem circumdabit: quis succrescentes sol¬
licitus erit rescindere surculos: fut flan¬
te ꝓfecto temptationum uento. tenerrime

Expanded text:
tes sustinemus scandala et graviora pates sustinemus scandala et graviora paventes exspectamus pericula? An et tu quoque non ignoras ista, sed dissimulas? Qua ratione ergo multorum faciendo ruinam, te ruere non praesumis: qui in hoc videlicet positus eras, ut non quod tibi est utile, sed magis abis, qui gregi tibi commisso omnem de se securitatem in perpetuum aufers? Quis occurret lupis incursantibus? quis consolabitur in tribulationibus? quis providebit in tentationibus? quis denique leoni resistet rugienti, et quaerenti quem devoret? Patebunt sine dubio morsibus malignantium, qui devorant plebem Christi sicut escam panis. Heu! quid facient novellae plantationes Christi, quae per manus tuas consitae fuerant diversis in locis, et locis horroris, et vastae solitudinis? Quis circumfodiet? quis impinguabit fimo? quis sepem circumdabit? quis succrescentes sollicitus erit rescindere surculos? Aut flante profecto tentationum vento, tenerrimae
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑgis: siue quos tecum ducis.siue quos
huc deseris: quib utiq et sidiuersum. non
dispar tamen utrisq metuimus ꝑiculũ.
Oeinde etiam parceres et nobis amicis tu¬
is: quib licet in meritis. non nisi fletum
et lacrimas reliquisti. O si hoc michilicu¬
isset: flerissem forsitan affectione. quem
ratione non possum: pectusq illud ferre¬
um quod nec xp̃i timori inbac redumtax¬
at cedere ad quiescit. fraterna forte pietas
emollisset. S heu et hanc nobis copiam
subtraristi. Omagna nostriordinis colũp¬
na. Pacienter quęso audi amieum uel ab¬
sentem: tue penitus discessionis impaci¬
entem: tuo medullitus. et labori. et ꝑicło.
compacientem. Oinquam magna nostri
ordinis columpnã. non metuis magnam
ruentem te mox ꝓculdubio ruinam secu¬
curam : At ego inquies non ruo: scio qđ
facio: bonam conscientiam habeo. Esto.
Credimus tibi de te. S numquid de nob̃
quiiam et grauia tuo ex discessu gemen¬

Expanded text:
dispergis, sive quos tecum ducis, sive quos dispergis, sive quos tecum ducis, sive quos hic deseris: quibus utique etsi diversum, non dispar tamen utrisque metuimus periculum. Deinde etiam parceres et nobis amicis tuis: quibus licet immeritis, nonnisi fletum et lacrymas reliquisti. O si hoc mihi licuisset, flexissem forsitan affectione, quem ratione non possum: pectusque illud ferreum, quod nec Christi timore in hac re duntaxat cedere acquiescit, fraterna forte pietas emollisset. Sed heu! et hanc nobis copiam substraxisti. 2. O magna nostri Ordinis columna! Patienter quaeso, audi amicum vel absentem, tuae penitus discessionis impatientem, tuo medullitus et labori, et periculo compatientem. O, inquam, magna nostri Ordinis columna! non metuis te ruente magnam mox procul dubio ruinam secuturam? At ego, inquies, non ruo: scio quod facio; bonam conscientiam habeo. Esto: credimus tibi de te. Sed nunquid de nobis, qui jam et gravia tuo ex discessu gemen
Abbreviated transcription (Latin):
nullam p̃cem. nullã speras p̃tialere indu¬
striam. At uero ego de illius potentia nõ
diffidens. qui dixit. omĩa possibilia sunt¬
credentiꝰ. fidenter usurpans et michi illã
sententiam. omĩa possum in eo qui me con¬
fortat: quamus in magna parte. lapidei
cordis tui obstinationem. et ipse non igno¬
rem: utinam nunc tamen. siue fructuose.
siue frustra. lat̾i tuo ad hererem. Quanta
que me mouent aduersũ te. frustra nescio.
an fructuose. iacerem tibi infaciem: non
solum uerbis. s et uailtu et oculis. Guis
deinde ꝓ uolutus uestigiis. tenerempe¬
des. amplecterer genua. totusq acollo
pendens. illud michi dulciscimũ caput
deoscularer: quod stb uno mecum ꝓposito.
suaui iugo xp̃i iam plurib annis attritũ
est. Flerem quoq quantum ualerem: roga¬
ceres. pͥmo quidem eius cruci. qua utiq rede¬
mit quos tu quantum inte est. ꝑimis: col¬
legit. quos tu disꝑgis. Pimis inquam. et

Expanded text:
nullam precem, nullam speras praevalere indunullam precem, nullam speras praevalere industriam. At vero ego de illius potentia non diffidens qui dixit: omnia sunt possibilia credenti : fidenter usurpans et mihi illam sententiam, Omnia possum in eo qui me confortat : quamvis in magna parte lapidei cordis tui obstinationem et ipse non ignorem, utinam nunc tamen, sive fructuose, sive frustra, tuo lateri adhaererem. Quanta quae me movent adversum te, frustra nescio an fructuose, jacerem tibi in faciem; non solum verbis, sed et vultu et oculis. Tuis deinde provolutus vestigiis, tenerem pedes; amplecterer genua; totusque a collo pendens, illud mihi dulcissimum 15 caput deoscularer, quod sub uno mecum proposito, suavi jugo Christi jam pluribus annis attritum est. Flerem quoque, quantum valerem, rogaceres, primo quidem ejus cruci, qua utique redemit quos tu quantum in te est, perimis; collegit quos tu dispergis. Perimis, inquam, et
Abbreviated transcription (Latin):
omino abbati arnoldo: frater
bernardus de clarauialle. sp̃m
compunctionis. et consilii. Pri¬
mo seire te uolo. donnũ cisterciensem
nec dum quando tuus nuncius adnos
uenit de flandria quo paulo ante ꝑ
nos transierat. reineasse : et obhoc nec
litteras accepisse quas ei iussisti p̃senta¬
ri: et adhuc ẽẽ tantȩ ate p̃sumpte noui¬
tatis ignarum. Felix interim: cuii tam
tristes rumores. uelad tempus liceat ig¬
norare. Deinde quod detui desꝑando
nos reuocatione interdicis. ne quod qͥsi
inconeusse apud te fixum est. frustra t̾
licteras dirigendo dissuadere conarer:
in hoc tibi obedire fortasse quidem ꝓratione
non debui. reuera autẽ p̃dolore. fateor. non
potui: cum et si ꝓcerto seirem ubi de opor¬
tune inuenissem. ipse potius uenissem quã
has misissem: effecturus fortasse ꝑ me
ipsum. quod nullis litteris possum. Rades
forsitan meã huiusmodi tanquam cassã
fiduciam: ut pote ꝓpriȩ ꝑtinatiȩ consei¬
us: ad quã utiq flectendam. nullã uim.

Expanded text:
omno abbati ARNOLDO, frater BERNARDUS de Clara-Valle, spiritum compunctionis et consilii. 1. Primo scire te volo, domnum Cisterciensem, necdum quando tuus nuntius ad nos venit, de Flandria, quo paulo ante per nos transierat, remeasse; et ob hoc nec litteras accepisse, quas ei jussisti praesentari, et adhuc esse tantae a te praesumptae novitatis ignarum. Felix interim, cui tam tristes rumores, vel ad tempus liceat ignorare. Deinde quod de tui, desperando nos, revocatione interdicis, ne quod quasi inconcusse apud te fixum est, frustra tibi litteras dirigendo dissuadere conarer: in hoc tibi obedire fortasse quidem pro ratione non debui; revera autem prae dolore, fateor, non potui: cum etsi pro certo scirem, ubi te opportune invenissem, ipse potius venissem, quam has misissem, effecturus fortasse per me ipsum, quod nullis litteris possum. Rides forsitan meam hujusmodi tanquam cassam fiduciam, utpote propriae pertinaciae conscius: ad quam utique flectendam, nullam vim,
Abbreviated transcription (Latin):
subito de intimis desꝑati iam sudoris inopi¬
naci fontes erumꝑe: sicq anime pariter et
corporis suo ordine salus utraq ꝓcedens: li¬
quido monstrauit in uobis ad impletum.
quod inscriptura sua pollicetur deus. Ego
occidam et ego uiuere faciam: ꝑcutiam et ego
sanabo. et non est qui de manu mea possit
eruere. ꝑcussit carnem: ut anima sanaret᷑.
Occidit auariciam: ut iusticie uiueretis. Sic
tituficato et sanato quid sꝑandum ẽ. nisi
ut iam non sit qui uos de manu dei possit
eruere: si tamen euanglicũ illud consilium
obseruare non neglitis. ecce sanus factus
es. iam noli peccare. ne deterius aliquid t̾
contingat: Quod uidelicet iecirco p̃monet
pius pater. quia non uult ut contingat:
quippe qui non uult mortem peccatoris:
s magis ut conuertat᷑ et uiuat. Et m̾ito.
Que enim utilitas in sanguine peccatoris:
Non enim infernus confitebitur deo. neq
mors laudabit eum: s tios qui uiuitis bene¬

Expanded text:
subito de intimis desperati jam sudoris inopisubito de intimis desperati jam sudoris inopinati fontes erumpere; sicque animae pariter et corporis suo ordine salus utraque procedens, liquido monstravit in vobis adimpletum quod in Scriptura sua pollicetur Deus: Ego occidam, et ego vivere faciam; percutiam, et ego sanabo, et non est qui de manu mea possit eruere . Percussit carnem, ut anima sanaretur: occidit avaritiam, ut justitiae viveretis. Sic vivificato et sanato, quid sperandum est, nisi ut jam non sit qui vos de manu Dei possit eruere? si tamen evangelicum illud consilium observare non negligitis; Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi contingat . Quod videlicet idcirco praemonet pius Pater, quia non vult ut contingat: quippe qui non vult mortem peccatoris, sed magis ut convertatur et vivat. Et merito. Quae enim utilitas in sanguine peccatoris? non enim infernus confitebitur Deo, neque mors laudabit eum: sed vos qui vivitis, bene
Abbreviated transcription (Latin):
utiq decentius et ditius quam auro uł serico.
S gratias deo. qui iam harum rerum in uob̃
glorie transitorie gloriosum est oꝑatus contẽp¬
tum: dum de animȩ ꝑiculo salub̃rimum in¬
cussit metum. Omira circa uos diuina clem̃¬
tia. Mortem intentauit: ne inferret. formi¬
dare uos uoluit. quam uos noluit exꝑiri.
Cum hoc fecit: quid effecit. nisi ne ur̃a tiobis
eent cariora quam uos: Inter medullas
arttium seuiebat acuta febris: et tardante
sudore cruciatus uehemens in dies ingra¬
uescebat. Cumq iam foris menbris frigescen¬
tib calor molestissimus introrsum secolli¬
gens. ex hausta longa inedia uiscera de pas¬
ceret: pallide int̾im mortis ante oculos tͥstis
uersabatur imago. Et ecce tanquam de suꝑ¬
nis uox emissa diuinitus insonuerit: ego
sum egosum qui deleo non te s iniquicates
tuas. Mox ubi dei sacerdos ut pauꝑ morere¬
tur sua omĩa pauꝑib erogauit:. cepertint

Expanded text:
utique decentius et ditius, quam auro vel serico. 4. utique decentius et ditius, quam auro vel serico. 4. Sed gratias Deo, qui jam harum rerum in vobis gloriae transitoriae gloriosum est operatus contemptum, dum de animae periculo saluberrimum incussit metum. O mira circa vos divina clementia! Mortem intentavit, ne inferret: formidare vos voluit, quam vos noluit experiri. Cum hoc fecit, quid effecit, nisi ne vestra vobis essent chariora quam vos? Inter medullas artuum febris acuta saeviebat, et tardante sudore, cruciatus vehemens in dies ingravescebat. Cumque jam foris membris frigescentibus calor molestissimus introrsum se colligens, exhausta longa inedia viscera depasceret, pallidae interim mortis ante oculos tristis versabatur imago. Et ecce tanquam de supernis vox emissa divinitus insonuerit: Ego sum, ego sum qui deleo, non te, sed iniquitates tuas ; mox ubi sacerdos Dei, ut pauper moreretur, sua omnia pauperibus erogavit, coeperunt
Abbreviated transcription (Latin):
non erit. quem sui quoq nominis deus lau¬
de dignatur: dicente dauid. pauꝑet inops
laudabunt nomen tuum: Laudatur iob
quod sua patienter amisit et non laudabit᷑
ep̃c qui et libenter dimisit. et liberaliter dis¬
tribuit: Non expectauit mortem quando
iam nec dare nec retinere in sua haberet
potestate: quod utiq multi faciunt. quoꝵ
uidelicet testamentũ non nͥ in mortuis con¬
firmatur: s adhuc inter sp̃e uite metumq
positus mortis. uiuens libensq disꝑsit et
dedit pauꝑib: ut iusticia eius maneret in
scłm scłi. Numquid et pecunia mansura
similiter erat in scłm scłi : Bona gͦ recom¬
pensatio iusticie ꝓpecunia: quando proeo
quod teneri non poterat. id restitutũ est. qđ
feliciter maneat inȩt̃num. Melior est enm
in eomꝑabiliter iusticia quã pecunia: quod
illa ditet et repleat archam. hȩc animam. De¬
niq sacerdotes dei induuntur iusticia. multo

Expanded text:
non erit, quem sui quoque nominis Deus launon erit, quem sui quoque nominis Deus laude dignatur, dicente David: Pauper et inops laudabunt nomen tuum? Laudatur Job, quod sua patienter amisit: et non laudabitur episcopus qui et libenter dimisit, et liberaliter distribuit? Non exspectavit mortem; quando jam nec dare, nec retinere in sua haberet potestate: quod utique multi faciunt, quorum videlicet testamentum nonnisi in mortuis confirmatur: sed adhuc inter spem vitae metumque positus mortis, vivens libensque dispersit et dedit pauperibus, ut justitia ejus maneret in saeculum saeculi . Numquid et pecunia mensura similiter erat in saeculum saeculi? Bona ergo recompensatio justitiae pro pecunia, quando pro eo quod teneri non poterat, id restitutum est quod feliciter maneat in aeternum. Melior est enim incomparabiliter justitia, quam pecunia quod illa ditet et repleat arcam, haec animam. Denique sacerdotes Dei induuntur justitia, et multo
Abbreviated transcription (Latin):
et reddit illustrem. Scio me ex seriptura cõ¬
memorasse suꝑius: non eẽ laudandum ho¬
minem inuita sua. Uerum quomodo me pos¬
sum cohibere a laude illius qui post aurum abi¬
re iam desiit: et sperare contempsit inpecumȩ
thesauris: De quali nimirum uiro scriptura
sic loquitur. Quis est hic et laudabimus eum:
Fecit enim mirabilia inuita sua. fn fortasse
non est quidem laudandus homo mninta sua
que temptatio est suꝑ terram: nec ideo tamen
laudandus non est cum mortuus peccato ui¬
uit deo: Uana quidem laus et seductoria.
qua laudatur peccator indesideriis animȩ
sue: in quo qui me beatificat merrorem in¬
ducit: s non id circo p̃dicanda et multum
cõmendandam nonerit illius uita. qui dice
iam uiuit. non ipse s xp̃cꝰ non insua laudat᷑.
s inxp̃i uita: ac ꝑ hoc non laudatur contra
sententiam que ꝓhibet hominem laudari
inuita sua.Cur deniq dignus meis laudib

Expanded text:
et reddit illustrem. 2. Scio me ex Scriptura comet reddit illustrem. 2. Scio me ex Scriptura commemorasse superius, non esse laudandum hominem in vita sua. Verum quomodo me possum cohibere a laude illius, qui post aurum abire jam desiit, et sperare contempsit in pecuniae thesauris? De quali nimirum viro Scriptura sic loquitur: Quis est hic, et laudabimus eum? fecit 40 enim mirabilia in vita sua . An fortasse non est quidem laudandus homo in vita sua, quae tentatio est super terram, nec ideo tamen laudandus non est, cum mortuus peccato vivit Deo? Vana quidem laus et seductoria, qua laudatur peccator, in desideriis animae suae, in quo qui me beatificat, in errorem inducit: sed non idcirco praedicanda, et multum commendanda non erit illius vita, qui dicerjam vivit non ipse, sed Christus, non in sua laudatur sed in Christi vita, ac per hoc non laudatur contra sententiam, quae prohibet hominem laudari in vita sua. 3. Cur denique dignus meis laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
bilis in maiestate sua. etiam in scĩs suis gloriosus
apparere dignatur: ne solus habeat głam. Ipse
nempe licet sibi sufficiens ad omnem magnifi¬
centiam: querit tamen głam et inscĩs. non ut au¬
geat sibi. s ut suis communicet. Nouit autem
qui sunt eius: s nobis non facile innotescunt. nͥ
cum ipse reuelare dignabitur. Scimus sane de
qualib scriptum est. In labore hominum non stͣ:
et cum hominib non flagellabunt᷑. Et quia
uobis hec ipsa sententia non congruat: nichilo¬
minus modo cognoscimus. Seriptum quoq
est. Quem diligit dominꝰ corripit: flagellat
autemomnem filiũ quẽ recipit. Flagellatum
uideo et emendatum: et aliud suspicer quãunũ
ẽẽ ex filiis: Porro correctionis ur̃ȩ clarum satis
insigne tenemus: ĩpsam nunc pauꝑtatẽ urãm.
Nobilis reuera titulus pauꝑtatis: quam ipse
deus ore commendans ꝓphetico. ego sumait
auros hic uos titulus nobilicat amplius:

Expanded text:
bilis in majestate sua, etiam in sanctis suis gloriosus bilis in majestate sua, etiam in sanctis suis gloriosus apparere dignatur, ne solus habeat gloriam. Ipse nempe licet sit sibi sufficiens ad omnem magnificentiam, quaerit tamen gloriam et in sanctis, non ut augeat sibi, sed ut suis communicet. Novit autem qui sunt ejus: sed nobis non facile innotescunt, nisi cum ipse revelare dignabitur. Scimus sane de qualibus scriptum est: In labore hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur . Et quia vobis haec ipsa sententia non congruat, nihilominus modo cognoscimus. Scriptum quoque est: Quem diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . Flagellatum video et emendatum, et aliud suspicer quam unum esse ex filiis? Porro correctionis vestrae clarum satis insigne tenemus, ipsam nunc paupertatem vestram. Nobilis revera titulus paupertatis, quam ipse Deus ore commendans prophetico: Ego sum, aiauros hic vos titulus nobilitat amplius,
Abbreviated transcription (Latin):
si quid põtest peccatoris oratio. Doninꝰ cp̃s
meldensis. cum accepit litteras urãs: forte
tunc ad nos uisitandi grã ueniebat. Cumq
iam edomo nr̃a rescribere pararet. stus nr̃as
tanquam ur̃i familiaris licteras iungere cu¬
rauit: suo sperans negotio ꝓfuturas. Cui cũ
non possem negare quod uellet. id solum ur̃e
reuerentie familiariter breuiterq intiman¬
dum putaui: quia si aduersus ep̃m querentẽ
ep̃m querentẽ que sunt iħu xp̃i. homines se
ipsos amantes et quȩ sua sunt querentes au¬
dieritis: hoc nec ur̃e congruit dignitati. nec of
atiꝑi ep̃o. parꝑ abbas. pauꝑtatis conse¬
qui p̃mium quod est regnum celorum.
audarem uos et iure laudarem: si ñ
me reuocaret illa sententia. neminem lauda¬
ueris in uita sua. Siquidem rem laude dignã
egistis: s ei laus ascribenda est. aquo accepistis
et uelle et ꝑficere quod merito laudaretur. Dm̃
men ad hoc inuobis uoluit glorificari: ut et uos
redderet gloriosum. Qui nimirum cum sit mira¬

Expanded text:
si quid potest peccatoris oratio. Dominus episcopus Meldensis cum accepit litteras vestras, forte tunc ad nos visitandi gratia veniebat. Cumque jam e domo nostra rescribere pararet, suis nostras tanquam vestri familiaris litteras jungere curavit, suo sperans negotio profuturas. Cui cum non possem negare quod vellet, id solum vestrae Reverentiae familiariter breviterque intimandum putavi quia si adversus episcopum quaerentem quae sunt Jesu Christi, homines se ipsos amantes, et quae sua sunt quaerentes audieritis, hoc nec vestrae congruit dignitati, nec off pauper abbas, paupertatis consequi praemium, quod est regnum coelorum. 1. Laudarem vos, et jure laudarem, si non me revocaret illa sententia, Neminem laudaveris in vita sua ; siquidem rem laude dignam egistis: sed ei laus adscribenda est, a quo accepistis et velle, et perficere quod merito laudaretur. Deumntum ad hoc in vobis voluit glorificari, ut et vos redderet gloriosum. Qui nimirum cum sit mira
Abbreviated transcription (Latin):
mirandum minime ducit. si sapiens sa¬
pienter agit: et ille sapiens qui incunc¬
tis huiꝰ mundi sapientium litt̾is et stu¬
duis ludens. omnẽ quoq studuit et po¬
tuit diuinam quos damm reuocare et
renouare scripturam. Quid enĩ : Disꝑ¬
sisti dedisti pauꝑib: s pecuniam. Quid
uero pecunia est ad illam quam ꝓ ea com¬
mutasti iusticiam : Iusticia inquit eius
manet in scłm scłi. Nũ ita et pecunia :
Questuosum sane honestumq cõmertiũ:
illam que p̾teriit ꝓ illa dare que ꝑmanet.
Sic semꝑ tibi negotiari detur: bone et om̃i
laude ꝓsequende magister. Suꝑ est ut lau¬
dabile pͥncipium condignum consequat᷑
finem: et catida hostie. capiti coniungatur.
Benedictionem tuam libenter accepimus:
p̃sertim quod tanta tuę huius ꝑfectionis
fuerit cumulata iocunditate. Latorẽ epłe. et¬
si ꝑse ipso satis cõmendabilem: tamen ȩtiam
ꝓme ur̃e magnificentiȩ ẽẽ cupio commenda¬

Expanded text:
mirandum minime ducit, si sapiens samirandum minime ducit, si sapiens sapienter agit, et ille sapiens qui in cunctis hujus mundi sapientium litteris et studiis ludens, omnem quoque studuit et potuit divinam quodammodo revocare et renovare Scripturam. Quid enim? Dispersisti, dedisti pauperibus, sed pecuniam. Quid vero pecunia est ad illam quam pro ea commutasti justitiam? Justitia, inquit, ejus manet in saeculum saeculi . Num ita et pecunia? Quaestuosum sane honestumque commercium, illam quae praeterit, pro illa dare quae permanet. Sic semper tibi negotiari detur, bone et omni laude prosequende magister. Superest ut laudabile principium condignum consequatur finem, et cauda hostiae capiti conjungatur. Benedictionem tuam libenter accepimus, praesertim quod tanta tuae hujus perfectionis fuerit cumulata jucunditate. Latorem epistolae, etsi pro seipso satis commendabilem, tamen etiam pro me vestrae magnificentiae esse cupio commenda
Abbreviated transcription (Latin):
ONSe satis exiit sermo quem fecisti:
et magnum dedit suauitatis odorem. ad quos¬
cumq potuit ꝑuenire. Extincta est auaricia:
cui non suaue redoleat: Caritas regnat: eui
dulce non sapiat: Quando hoc cognoseunt
omnes quia uere sapiens sis. qui sapientiȩ
hostem maximum contriuisti. hoc certe tuo¬
et sacerdotio dignum et nomine. Tali ꝓfec̾to
testimonio: hoc p̃clara illa tua studia fine
compleri. Uera illa et indubitata sapientia ẽ
que turpia lucra contempnit: et indignum
sibi iudicat. eodem cum idolorum seruitute
contubermo frui. Non magnum fuit magi¬
niensem pauꝑem uiuere. id plane magnifictĩ.
Nec enim tanto nomini quicquã augere głe
potuit sublimitas dignitatis. aurit autem
plarimum humilitas pauꝑtatis. Pauꝑiem
cquo animo ferre. uirtus pacientie est: spon¬
te appetere. sapientie laus est. Laudatur
deniq et ammirabilis p̃dicatur. qus post
aurum non abiit: qui uero et abiecit plꝰ
nichil merebitur : Nisi quod ingil ratio

Expanded text:
onge satis exiit sermo quem fecisti, et magnum dedit suavitatis odorem, ad quoscunque potuit pervenire. Exstincta est avaritia; cui non suave redoleat? charitas regnat; cui dulce non sapiat? quando hoc cognoscunt omnes quia vere sapiens sis, qui sapientiae hostem maximum contrivisti: hoc certe et tuo sacerdotio dignum et nomine. Tali profecto testimonio, hoc praeclara illa tua studia fine compleri. Vera illa et indubitata sapientia est, quae turpia lucra contemnit, et indignum sibi judicat eodem cum idolorum servitute contubernio frui. Non magnum fuit maginiensem pauperem vivere, id plane magnificum. Nec enim tanto nomini quidquam augere gloriae potuit sublimitas dignitatis: auxit autem plurimum humilitas paupertatis. Pauperiem aequo animo ferre, virtus sapientiae est; sponte appetere, sapientiae laus est. Laudatur denique et admirabilis praedicatur, qui post aurum non abiit; qui vero et abjecit, plus nihil merebitur? Nisi quod vigil ratio
Abbreviated transcription (Latin):
centie scribere uolui. sciens tibi honorificen¬
tius humilib consentire quã hostib cede :
non quod putẽ hostẽ te fortiorẽ.s quod no¬
uerim dm̃ om̃ipotentem potentiorem:
adissem: silicuisset. Nunc autem ꝓ me
hos de fr̃ĩb nrĩs destinare curaui. si forte
scus et nris p̃cib atua dignitate obtine¬
ant. uel ꝑfectam concordiam si fieri pot̾:
aut certe inducias tisq dum liceat nob̃
firmã querere pacem. ad dei uoluntatem.
et honorẽ cuũ. et patrie salutẽ. Alioquin
si nec oblatam iusticiam recipis. nec nos
p̃cantes respicis. immo dm̃ in nobis de tua
te salute cõmonentẽ non attendis: uideat
ipse et iudicet. Scimus atitẽ qđ merito
formidamus: difficile posse congredi can¬
cos exercittis absq utriusq partis grauis¬

Expanded text:
centiae scribere volui, sciens tibi honorificencentiae scribere volui, sciens tibi honorificentius humilibus consentire, quam hostibus cedere: non quod putem hostem te fortiorem, sed quod noverim Deum omnipotentem potentiorem, adissem, si licuisset. Nunc autem pro me hos de fratribus nostris destinare curavi, si forte suis et nostris precibus a tua Dignitate obtineant vel perfectam concordiam, si fieri potest, aut certe inducias, usquedum liceat nobis firmam quaerere pacem, ad Dei voluntatem, et honorem tuum, et patriae salutem. Alioquin si nec oblatam justitiam recipis, nec nos precantes respicis, imo Deum in nobis de tua te salute commonentem non attendis, videat ipse et judicet. Scimus autem quod merito formidamus, difficile posse congredi tantos exercitus absque partis gravis