comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerit accepisse. uł habuisse dicendꝰ ẽ÷ Ham si habeat ali¬
quis c̃tinentiã. & ab ea decidat. atq incontinens fiat. si
iustitiam similit̾. si patientiã. si ipsam fidẽ. recte dr ha¬
buisse. & ñ hab̾e. Continens enim fuit. uł iustus fuit.
uł patiens. uł fidelis fuit. quãdiu fuit. Cum uͦ eẽ destitit.
ꝑscuerando quisq ostendat ꝑseucrantẽ qͦd iste ñ fecit:
S ne quisquã reluctet᷑ & dicat. si ex qͦ fidelis quisq factꝰ
ẽ. uixit u̾bi grã decem annos. & eoꝵ inedio tempore a
fide lapsus ẽ. ñ ne quinq annos ꝑseu̾auit: Hon c̃tendo
de u̾bis. si & illa ꝑseu̾antia putat᷑ eẽ dicenda. tamꝗͣ tẽpo¬
ris sui. Hanc certe de qua nunc agimꝰ ꝑscuerantiã. qua
in xp̃o ꝑseuerat᷑ usq in finem. nullo mͦ habuisse dicendꝰ
ẽ. qui ñ ꝑseuerauit usq in finẽ. potiꝰq hanc habuit uni¬
us anni fidelis. & quantũ imfra cogitari potest. si donec
moreret᷑ fidelit̾ uixit. ꝗͣ multorum annoꝵ si exiguum

Expanded text:
vit, accepisse vel habuisse dicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit, quamdiu fuit; cum vero esse destitiperseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit? Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem; potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum
Abbreviated transcription (Latin):
dona & uocatio dĩ. Nam & ibi quid agebat᷑: paulisꝑ adũ¬
tite. Cum enim dixisset. nolo enum uos ignorare fr̃s saca¬
mentum hoc. ut ñ sitis uob̃ sapientes. quia cecitas ex parte
in isrł facta ẽ donec plenitudo gentium intraret. & lic¬

Expanded text:
dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper adverdona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes: quia caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret
Abbreviated transcription (Latin):
tias. Illa quippe uocatione & iudei uocati sunt. quib xp̃c
crucifixus scandalum ẽ. & gentes quib crucifixus ẽ stulti¬
cia ẽ. s ea uocatione p̃destinatos uocat. quã distinxit apł̃s
dicens. ipsis autem uocatis uideis & grecis. p̃dicare se xp̃m dĩ
uirtutẽ. & di sapientiam. Sic enim ait. ipsis autẽ uocatis
ut illos ostenderet ñ uocatos. sciens ẽẽ quandã certã uocati¬
onem eorum qͥ scđm ꝓpositum uocati st̃. qͦs ante p̾sciuit
& p̃destinauit conformes imaginis filii sui. Quã uocatio
nẽ: significans ait. Hon ex oꝑib. s ex uocante diccum ẽ e.
qr maior seruiae minori. Numqͥd dix̃. ñ ex oꝑib s ex credente:
Prorsus &ẽ hoc abstulit homini: ut totũ daret dõ. Dix̃ gͦ.
s ex uocante ñ quacũq uocatione. s qua uocatione fit cre¬
dens. Hanc intuebat᷑ &ẽ cum diceret. sine penitentia sunt

Expanded text:
tias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus tias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavinem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Quisquis in capite nr̃o p̃cedentia m̾ita singłaris illiꝰ gene¬
tationis inuen̾it: ipse in nob̃ m̃bris eꝰ p̃cedentia merita
multiplicatȩ regen̾ationis inquirat. Neq enim retributa
ẽ xp̃o illa generatio s tributa. ut alienus ab omĩ obligati¬
one peccati. de spũ & uirgine nasceret᷑. Sic & nob ut ex
aqua & sp̃u renasceremur. ñ retributum ẽ ꝓ aliquo m̾ito
s gratis tributum. Et si nos ad lauachrũ regen̾atiõis fi¬
des duxit. ñ idõ putare debemus pͥores nos dedisse aliqͥd ut
retribueret᷑ nob̃ regen̾atio salutaris. Ille quippe nos fec̃ crede
in xp̃m. qui nob̾ fec̃ in quẽ credimus xp̃m. Ille fac̃ in hõib
pͥncipium fidĩ. & ꝑfectionem in iħm. qͥ fẽc̃ hominẽ pͥnci¬
pem fidĩ. & perfectorem iħm. Sic enĩ ẽ appellatꝰ ut scitis
tos filios suos. ut eos faciat inenbra p̾destinati unici filii sui
ñ ea uocatione qua uocati st̃. & qͥ noluert̃ uenire ad nup¬

Expanded text:
Quisquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem Jesum: sic enim est appellatus, ut scitis,tos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nup
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃ ec̃. Pocest autem eẽ sine p̃destinatione p̃scientia.
P redestinatione quippe d̾s ea p̃sciuiit: quȩ fuerat ipse
facturus. Unde dictum ẽ: fec̃ quȩ futura sunt. Prescire
autem potens ẽ &̃ quȩ ipse ñ fac̃. sic̃ quȩtumq peccata.
quia & si sunt quedã quȩ ita peccata st̃. ut penȩ sint etiã
peccatorum. unde dictum ẽ. tradidit illos d̾s in repbam
mentem. ut faciant quȩ ñ c̃ueniunt. ñ ibi peccatũ dĩ est
s iudicium. Q uocita p̾destinatio dĩ quȩ in bono ẽ. grẽ ẽ
ut dixi p̃paratio. Grã uͦ ẽ. ipsius p̃destinationis effectus.

Expanded text:
utem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus? Unde dictum est, fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est, etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia si sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum. Unde dictum est: Et tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt : Non ibi peccatum Dei est, sed judicium. Quocirca praedestinatio Dei quae in bono est, gratiae est ut dixi praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationi
Abbreviated transcription (Latin):
tib credere. nͥ ut d̾s oꝑetur & uelle÷ De uideis certe apłs
credant: Non enim alit̾ consecuntur salutẽ. Si gͦ fideᷤᷤ
orantium dĩ p̃uenit grãm. numquid eoꝵ fides ꝓ quib
oratur ut credant di p̃uenit grãm. quandoqͥdem hoc
ꝓ eis oratur ut ñ credentib. idest fidem ñ habentib
fides ipsa donetur: Cum gͥ euangłium p̾dicat᷑. quidam
credunt. quidam ñ credunt. S qui credunt p̃dicatore
forinsecus insonante. intꝰ apatre audiunt atq discuis.
Qͥ autẽ ñ credunt. foris audiunt. intꝰ ñ audiunt. neq
discunt. Hoc ẽ illis datur ut credant: illis ñ datur.
quia nemo inquit uenit ad me nisi pat̾ qui misit me
traxerit eum. Od aꝑtius postea dr. Nam post aliquantũ
cum de carne sua manducanda. & bibendo sanguine
suo loqueretur. & dicerent quidam &̃ discipłoꝵ ei. dur

Expanded text:
t Deus in illis operetur et velle ? De Judaeis certe Apostcredant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Quod apertius postea dicitur. Nam post aliquantum cum de carne sua manducanda et bibendo sanguine suo loqueretur, et dicerent quidam etiam discipulo rum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦo in opusculo meo contra porphirium sub titulo de
tempore xp̃ianȩ religionis me dixisse recolitis: ita dixi
ut hanc diligentiorẽ & oꝑosiorem disputationem de gr̃a
preterirem. ñ sane omissa significatione. qͦd eam loco illo
explicare noluissem. quȩ posset alias uł aliis explicari.
Nam ita locutus sum int̾ cęt̾a respondens ꝓpositȩ questiõi.
cur xp̃c post tam longa tempora uenerit. Proinde inquã
sentiunt enim & ipsi nequaꝗͣ hoc recte obici posse uł sa¬
pientiȩ philosoforum. uł ã numini dõꝵ suoꝵ: quio
respondebunt si accepta illa altitudine sapientiȩ & sci-¬
entiȩ dĩ. ubi fortassis longe aliud diuinum c̃siliũ lon¬
ge secretius latet. sine p̃iudicio &̃ aliarum forte causa-¬
rum quȩ aprudentib uestigari queunt. hoc solum
eis breuitatis gr̃a in huius questionis disputatiõe dicamꝰ
tunc uoluisse hominib apparere xp̃in. &e apud eos p̃di

Expanded text:
quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa tempora venerit: « Proinde, » inqusentiunt enim et ipsi nequapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
rus eẽt eum. & dicebat. Propt̾ea dixi uob̃. quia nemo
potest uenire ad me: nisi fuerit ei datum a patre meo.
Ergo trahi a patre ad xp̃m. & audire ac discere apatre
donum quib dam dari. quib dam ñ dari omnino ñ¬
dubitat. qui non uult manifestissimis sacris litteris re-¬
pugnare. Cur ñ omnib detur fidelem mouere ñ debet.
qui credit ex uno om̃s isse in condempnationẽ sine du¬
bitatione iustissimã. ita ut nulla dĩ eẽt iusta rep̾hensio
c̃ẽ si nullus inde lib̾aretur. Unde constat magnam ẽẽ grãm
qͦd plurimi lib̾antur. & quid sibi deberetur. in eis qui ñ li¬
berantur agnoscunt. ut qui głatur ñ in suis m̾itis qͦ paria
uidet ẽẽ dampnatis. s in dño głetur. Cur autẽ istũ potiꝰ¬
ꝗͣ illum lib̾et: inscrutabilia sunt iudicia eius: & inue¬
stigabiles uiȩ eius. Melius enim & hic audimus aut di¬
cimus: o homo tu quis es qui respondeas do: ꝗͣ dicere
audemus quasi nouerimꝰ quod occultum ẽẽ uoluit. qͥ

Expanded text:
rus esset eum, et dicebat: Propterea dixi vobis, Quia nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo . Ergo trahi a Patre ad Christum, et audire ac discere a Patredonum quibusdam dari, quibusdam non dari, omino ndubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem, sine dubitatione justissimam: ita ut nulla Dei esset justa reprehensio, etiamsi nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam, quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt: ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur. Cur autem istum potiquam illum liberet, « inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . » Melius enim et hic audimus aut dicimus: « O homo, tu quis es qui respondeas Deo? » quam dicere audemus, quasi noverimus, quod occultum esse voluit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
iste hic litteras docet. ñ quia om̃s discunt. s qr nemo
nͥ ab illo discit. quicumq ibi litteras discit: ita recti
dicimus. om̃s d̃s docet uenire ad xp̃m. ñ quia om̃s
ueniunt. s quia nemo alit̾ uenit. Cur autẽ ñ om̃s
doceat. aꝑuit apłs. quantũ aꝑiendum iudicauit. quua
uolens ostendẽ iram. & demonstrare potentiã suã. at

Expanded text:
iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo iste hic litteras docet; non quia omnes discunt, sed quia nemo nisi ab illo discit, quicumque ibi litteras discit: ita recte dicimus, Omnes Deus docet venire ad Christum, non quia omnes veniunt, sed quia nemo aliter venit. Cur autem non omnes doceat, aperuit Apostolus, quantum aperiendum judicavit: quia volens ostendere iram, et demonstrar
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quos docet. miscđia docet. quos autẽ ñ docet iud¬
cio ñ docet. qm̃ cui uult miseret᷑. & quẽ uult obdurat.
s miseret᷑ bona tribuens. obdurat digna retribuens:
Aut si & ista ut quidã distinguere maluerunt u̾ba sunt qꝰͥ
cui apłs ait. dicis itaq mͥ. ut ipse dixisse accipiat᷑: gͦ cuꝰ
uult miseret᷑ & quem uult obdurat. & quȩ secunt᷑ idest
quid adhuc c̃queritur. nam uoluntati eius quis resistit.
numqͥd responsum ẽ ab apło. o homo falsum ẽ qͦd dixi¬
sti: S responsum ẽ. O homo. tu quis es qui respondeaᷤᷤ
dõ: Numqͥd dic̃ figmentum ei qui se finxit. quare sic¬
me fecisti: An non ht potestatẽ figulus luti ex eadem
Non enu frustra scriptum ẽ in ꝓpħis: & erunt om̃s do¬
cibiles dĩ. Qd testimonium cum p̃misisset: tunc sub¬
didit. Om̃is qui audiuit a patre. & didicit: uenit ad
me.Sicut gͦ integre. loquimur. cũ de aliquo littera¬
rum magistro qui in ciuitate solus ẽ dicimus. om̃s

Expanded text:
omnes quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, judicio non docet? Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur, bona tribuens; obdurat, digna retribuens. Aut si et ista, ut quidam distinguere maluerunt, verba sunt ejus cui Apostolus ait, Dicis itaque mihi: ut ipse dixisse accipiatur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; et quae sequuntur, id est, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? numquid responsum est ab Apostolo, O homo, falsum est quod dixisti? Non: sed responsum Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Utquid me sic fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem Non enim frustra scriptum est in Prophetis, Et erunt omnes docibiles Dei. Quod testimonium cum praemisisset, tunc subdidit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Sicut ergo integre loquimur, cum de aliquo litterarum magistro, qui in civitate solus est, dicimus, Omnes
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu a in om̃s scõs ñ cesso gras ag̾e ꝓ uob̾. Noua erat &
recens fides eorum: p̾dicato sͥ euangłio. Qua fide audita
gr̃as dõ ꝓ eis agit apłs. Si homini grãs ag̾et. ꝓ eo qͦd illum
uł putaret ñ p̃stitisse uł nosset. adulatio uł irrisio ueriꝰ
ꝗͣ grãrum accio diceret᷑. Non errat: d̾s ñ irridet᷑. Donum
ẽ enim eiꝰ &ẽ incipiens fides: ne apłi falsa uł fallax gr̃arũ
accio merito iudicetur. Qid illud: Honne initiũ fidĩ ap¬
paret tessalonicensuim: De quo tam̃ idem apłs dõ grãs
agit dicens. Propt̾ea & nos grãs agimus dõ sine int̾missi¬

Expanded text:
o Jesu et in omnes sanctos, non cesso gratias agere pro vobis . Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio, qua fide audita, gratias Deo pro eis agit Apostolus. Si homini gratias ageret pro eo quod illum vel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius quam gratiarum actio diceretur. Nolite errare; Deus non irridetur : donum enim ejus est etiam incipiens fides, ne Apostoli falsa vel fallax gratiarum actio merito judicetur. Quid illud? nonne initium fidei apparet Thessalonicensium, de quo tamen idem apostolus Deo gratias agit, dicens, Propterea et nos gra
Abbreviated transcription (Latin):
Inde ꝑuenit ista cius intentio: ut postea increpans di¬
cat. Ad huc enim estis carnales. Cum enim sint inter
uos emulatio & contentio. ñne carnales estis & scd̃m
hominẽ ambulatis: Cum enim quis dicat. ego qͥdem
sum pauli. alius autẽ ego apollo. nonne homines
estis: Qͥd gͦ apollo: Qͥd autem paulus: Ministri ꝑ
quos credidistis. Et unicuiq sic̃ dñs dedit. Ego plan¬
taui apollo rigauit. s d̾s increm̃tum dedit. Itaq neq
qui plantat ẽ aliquid. neq qui rigat. s qui increm̃tũ
dat đs. Uidetis ne nicħ agere apłm nͥ ut humilietur
homo. & exaltetur ds solus. quandoqͥdem in eis qui
plantant᷑ & rigantur. nec ipsum plantatorem & riga¬
torem dic̃ ẽẽ aliquid. s qui incrementum dat dm̃.
Quamuis & hoc ipsum qͦd ille plantat hic rigat.
ñ ipsi s dño tribuat dicens. unicuiq sic̃ dñs dedit. Ego
plantaui apollo rigauit. Hinc gͦ in eadem intentiõe
ꝑsistens: ad hoc uenit ut diceret. Itaq nemo glet᷑ in

Expanded text:
inde pervenit ista ejus intentio, ut postea increpans dicat, Adhuc enim carnales estis: cum enim sint inter vos aemulatio et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Cum enim quis dicat, Ego quidem sum Pauli, alius autem, Ego Apollo; nonne homines estis? Quid ergo est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos credidistis: et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Videtisne nihil agere Apostolum, nisi ut humilietur homo, et exaltetur Deus solus? Quandoquidem in eis qui plantantur et rigantur, nec ipsum plantatorem et rigatorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as agit apłs. ꝓ his qui crediderunt. Non utiq qm̃ eis
annuntiatum ẽ euangłium: s qm̃ credidert̃. Ait enĩ.
In qͦ & uos audientes u̾bum u̾itatis. euangłium salutis

Expanded text:
gratias agit Apostolus pro his qui crediderunt, non utique quoniam eis gratias agit Apostolus pro his qui crediderunt, non utique quoniam eis annuntiatum est Evangelium, sed quoniam crediderunt. Ait enim: In quo et vos audientes verbum veritatis Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
si in hoc testimonio ubi dic̃. Sortem c̃secuti sumus p̃de¬
stinati scđ̾m ꝓpositum eius qui uniu̾sa oꝑat᷑. Ipse gͦ ut
credere incipiamus oꝑat᷑: qui uniu̾sa oꝑat᷑. uocationẽ
quippe illam dequa dictum ẽ. sine penitentia enĩ sunt
dona & uocatio đi. & de qua dictum ẽ ñ ex oꝑib s ex uo¬
cante. cũ posset dr̃e s ex credente. electionẽ quã significa¬
uit dñs dicens. ñ uos me elegistis s ego uos elegi. nec fi-¬
des ipsa p̃cedit. Non cnim quia credidimus. s ut credamꝰ
elegit nos. ne priores eum elegisse dicamur. falsumq sit
qͦo absit. ñ uos me elegistis. s ego uos elegi. Nec qr credi¬
dimus. s ut credamꝰ uocamur. atq illa uocatione quȩ
sine pęnitentia ẽ. id prorsus agitur & ꝑagit᷑ ut credamꝰ.
Hec omĩa replicanda sunt de hacre tam multa que di¬
ximus. Deniq & in huius testimonii consequentib deo

Expanded text:
si in hoc testimonio, ubi dicit, Sortem consecuti sumus, praedesi in hoc testimonio, ubi dicit, Sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, qui universa operatur. Ipse ergo ut credere incipiamus operatur, qui universa operatur. Vocationem quippe illam de qua dictum est, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei ; et de qua dictum est, Non ex operibus, sed ex vocante ; cum posset dicere, Sed ex credente: et electionem quam significavit Dominus, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi ; nec fides ipsa praecedit. Non enim quia credidimus, sed ut credamus elegit nos: ne priores eum elegisse dicamur, falsumque sit, quod absit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Nec quia credidimus, sed ut credamus vocamur: atque illa vocatione, quae sine poenitentia est, id prorsus agitur et peragitur, ut credamus. Nec omnia replicanda sunt de hac re tam multa quae diximus. 39. Denique et in hujus testimonii consequentibus, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. utiq scĩ & immaculati. propt̾ qͦd nos uocauit. p̾desti¬
nans ante c̃stitutionẽ mundi. Ex hoc ꝓposito eiꝰ. ẽ illa
clectorum ꝓpͥa uocatio. quib omĩa cooꝑat᷑ in bonum
agimus forsitan dicunt pelagianos hoc apłico testimo¬
nio refutari uͥ ait. idõ nos electos in xp̃o & p̃destinatos
ante constitutionem mundi. ut eẽmꝰ sc̃i & inmaculati
in conspectu eiꝰ in caritate. Ipsi enim putant acceptis
p̃ceptis iam ꝑ nos ipsos fieri libȩ uoluntatis arbitrio.
scõs & immaculatos in conspectii eus in caritate. Qd fu-¬
electionem grȩ suȩ qua gratificauit nos in dilecto filio
suo. Cum gͦ nos p̃destinauit. opus suum p̃sciuit. qͦ nos
scõs ⁊ inmaculatos fac̃. Unde recte hoc testimonio pe¬
elegisse ante mundi constitutionẽ ac p̃destinasse. ut &̃
scĩ &e unmaculati gr̃a atq oꝑe eiꝰ eẽmus. S audiant & ip¬

Expanded text:
ejus, utique sancti et immaculati, propter quod nos vocavit, praedestiejus, utique sancti et immaculati, propter quod nos vocavit, praedestinans ante mundi constitutionem. Ex hoc proposito ejus est illa electorum propria vocatio, quibus omnia cooperatur in bonumagimus, forsitan dicunt, Pelagianos hoc apostolico testimonio refutari, ubi dicit ideo nos electos in Christo et praedestinatos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ipsi enim putant, « acceptis praeceptis jam per nos ipsos fieri liberae voluntatis arbitrio sanctos et immaculatos, in conspectu ejus in charitate: quod fuelectionem gratiae suae qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praescivit, quo nos sanctos et immaculatos facit. Unde recte hoc testimonio Peelegisse ante mundi constitutionem, ac praedestinasse, ut etiam sancti et immaculati gratia atque opere ejus essemus. » Sed audiant et ip
Abbreviated transcription (Latin):
Nunis longum ẽ de singł̃is disputare. Cernitis autẽ ꝓcul
dubio cernitis quanta manifestatione apl̃ici eloquii hȩc
tanꝗͣ homo aliqͥd det prior ut retribuat᷑ ei. Elegit g̃
nos ds in xp̃o ante mundi c̃sticutionẽ p̃destinans nos in¬
adoptionẽ. ñ quia ꝑ nos scĩ & iumaculati futuri eram̃
s elegit p̾destinauitq ut eẽmus. fecit autẽ hoc scđ̃m
placitum uoluntatis suȩ. ut nemo de sua s de illius
erga se uoluntate głetur. fecit hoc scđ̃m diuitias gr̃ȩ suȩ
scđm bonam uoluntatẽ suã quã ꝓposuit in dilecto filio
suo. in quo sortem c̃secuti sumꝰ. p̃destinati scđ̃m ꝓpositĩ
ñ nr̃m s eius qui unu̾sa oꝑatur. usq adeo ut ipse in
nob̾ oꝑetur & uelle. Oꝑatur autẽ scđm conslium uo¬
luntatis luȩ: ut simus in lauoem gł̃s̃ q. hinc ẽ quos
clamamus ut nemo glet᷑ in homine. ac ꝑhoc nec in seipso.
pe oꝑatur scđm ꝓpositum suum. ut simus in laudẽ glȩ

Expanded text:
Nimis longum est de singulis disputare. Cernitis autem procul dubio, cernitis quanta manifestatione apostolici eloquii defendtanquam homo aliquid prior det, ut retribuatur ei. Elegit ergo nos Deus in Christo ante mundi constiiorum: non quia per nos sancti et immaculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem hoc secundum placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius erga se voluntate glorietur: fecit hoc secundum divitias gratiae saue, secundum bonam voluntatem suam, quam proposuit in dilecto Filio suo, in quo sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum, non nostrum, sed ejus, qui universa operatur, usque adeo ut ipse inetur et velle . Operatur autem secundum consilium voluntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. Hinc est quod clamamus, ut nemo glorietur in homine , ac per hoc nec in se ipso;pe operatur secundum propositum suum, ut simus in laudem gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
sicut posse hab̾e caritatẽ: naturȩ ẽ hominum. hab̾e
autẽ fidẽ. quẽ admodũ hab̾e caritatẽ : gr̃ȩ ẽ fidelium.
Illa itaq natura in qua nob̃ data ẽ possibilitas haben¬
di fidem. ñ discernit ab homine hominẽ. Ipsa uͦ fides:
discernit ab infideli fidelẽ. Ae ꝑ hoc uͥ dr. quis enim te
disceruit. quid autẽ habes qͦd ñ accepisti: quisqͥs au¬
det dice. habeo ex me ipso fidem. ñ gͦ accepi: ꝓfecto
contradic̃ huic aꝑtissimȩ u̾itati. Non qr credere uł
ñ credere. ñ ẽ in arbitrio uoluntatis humanȩ: s in
u̾itatis: s alii credunt. alii contradicunt. Uolunt gͦ
isti crede: nolunt autẽ illi. Qͥs hoc ignoret: Qs hoc
neget: S cum aliis p̃paret᷑. aliis ñ p̃paretur uoluntas
a dño : discernendum ẽ utiq quid eueniat de miscđia

Expanded text:
sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere sicut posse habere charitatem, naturae est hominum: habere autem fidem quemadmodum habere charitatem, gratiae est fidelium. Illa itaque natura, in qua nobis data est possibilitas habendi fidem, non discernit ab homine hominem: ipsa vero fides discernit ab infideli fidelem. Ac per hoc, ubi dicitur, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? quisquis audet dicere, Habeo ex me ipso fidem, non ergo accepi; profecto contradicit huic apertissimae veritati: non quia credere vel non credere non est in arveritatis: sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino, discutiendum est utique quid veniat de
Abbreviated transcription (Latin):
a malis: ñ quȩ communis ẽ & bonis & malis. Sit gͦ gr̃a
naturȩ attributa. qua sumꝰ animantia rationalia. dis¬
cernimurq a pecorib. Sit &̃ gr̃a naturȩ atcributa. qua
in ipsis hominib a deformib pulchri. uł ingeniosi di¬
scernunt᷑ a tardis. Acsi qͦd eiusmodi ẽ. S ñ se ille quẽ
cohercebat apłs adu̾sus pecus inflabat. nec adu̾sus ho¬
minem alterum de aliquo naturali munere qͦd ineẽ
posset & pessimo. s aliqͦd bonum qͦd ꝑtineret ad uitã
bonam. sibi ñ dõ tribuens inflabatur. quando audire
ineruit. Qis enim te discernit: Qͥd autẽ habes qͦd ñ
accepisti: ut enim sit naturȩ fidem posse hab̃e. nũ¬
quid & hab̃̾e: Non enim omĩum ẽ fides: cum fidem
posse hab̃e. sit omĩum. Non autẽ ait apł̃s. Ed autem
potes hab̃e qͦd ñ accepisti. ut posses hab̾e: s ait. Qi d
autẽ habes qͦd ñ accepisti: Proinde posse hab̾e fidẽ

Expanded text:
a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia rationalia, discernimurque a pecoribus; sit etiam gratia naturae attributa, qua in ipsis hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum quod pertineret ad vitam bonam, sibi non Deo tribuens inflabatur, quando audire meruit, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Ut enim sit naturae, fidem posse habere; numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit omnium. Non autem ait Apostolus, Quid autem potes habere, quod non acccepisti ut posses habere; sed ait, Quid autem habes quod non accepisti? Proinde posse habere fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
tentione qua contra humanam suꝑbiam loquitur
ne quisꝗ̃ in homine s in dño głet᷑. dona dĩ naturalia
suspicari. siue ipsam totam ꝑfectamq naturam qualis
in pͥma conditione donata ẽ. sine uiciatȩ naturȩ qua-¬
lescumq reliquias: nimis quantũ existimo absurdũ ẽ.
Numqͥd enim ꝑ hȩc dona quȩ omib cominunia sunt
hominib. discernuntur homines ab hominib : Hic
autem priꝰ dix̃. Qͥs enim te discernit: Et deinde addi¬
dicere inflatus adu̾sus alterum. Discernit me fides mea
iusticia mea uł siquid aliud. Qualib occurrens cogi¬
tationib bonus doctor: quid autẽ habes inquit qͦd non
accepisti: Aquo. nisi ab illo qui te disceruit ab alio
cui ñ donauit qͦd donauit tͥꝰ Si autẽ & accepisti ait.
quid głaris quasi ñ acceꝑis : Num queso agit aliud.
tam contrarium ẽ. ꝗͣ de suis meritis sic quẽq glari tã¬
ꝗͣ ipse sibi ea fecerit. ñ grã dĩ. S gr̃a quȩ bonos disceruit

Expanded text:
tissima intentione, qua contra humanam superbiam loquitur, ne quisquam in homine, sed in Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? Si autem et accepisti, ait, quid gloriaris quasi non acceperis? Num, quaeso, agit aliud, tam contrarium est, quam de suis meritis sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit
Abbreviated transcription (Latin):
nabilẽ uult ex om̃i parte uitare sentñtiam. ueracit̾ intel
credatis in eum: uerum ã ut patiamini ꝓ eo. Utrumq os¬
tendit dĩ donum: quia utrumq dix̃ eẽ donatũ. Hec ait
ut plenius & ꝑfectius credatis in eum: s ut credatis ĩ eũ.
Hec se ipsum miscđiam c̃secutum dix̃. ut fidelior s ut fide¬
lis eẽt: quia sciebat non se mitium fidĩ suȩ pͥorẽ dedisse
d̾o. & retributum sibi ab illo eꝰ augm̃tum. s ab eo se faccũ
fidelem: a quo &e apłs factus ẽ. Nam scripta st̃ &̃ fidĩ eiꝰ
initia. suntq ecclastica celebri lectione notissima. Auer¬
sus quippe a fide quam uastabat. eiq uehement̾ adu̾sus
repente ẽ ad illam gra potentiore conu̾sus. conu̾tente il¬
lo cui hoc ipsum facturo ꝑ ꝓpħam dictum ẽ. C̃u conu̾¬
tens uiuificabis nos. ut ñ solum ex nolente fieret uolens.

Expanded text:
nabilem vult ex omni parte vitare sententiamnabilem vult ex omni parte vitare sententiamcredatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ostendit Dei donum, quia utrumque dixit esse donatum. Nec ait, Ut plenius et perfectius credatis in eum; sed, ut credatis in eum. Nec se ipsum misericordiam consecutum dixit, ut fidelior, sed ut fidelis esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore conversus; convertente illo cui hoc ipsum facturo per prophetam dictum est, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens
Abbreviated transcription (Latin):
Hon gͦ receditur ab ea sententia quã pelagius ipse in
ep̃ali udicio palestino sicut eadem gesta testant᷑ damp¬
nare compulsus ẽ. grãm dĩ scđ̃m m̾ita nr̃a dari. si ñ ꝑti¬
net ad di grãm qͦd credere cepimus. s illud potꝰi qͦd ꝓpt̾
hoc nob̃ additur. ut plenius ꝑfectiusq credam᷑. Ac ꝑhoc
initium fidĩ nr̃ȩ priores damus dõ. ut retribuatur nob̃
& supplem̃tum eius: & siquid aliuo fidelit̾ poscimꝰ. S con¬
tra hȩc cur ñ potiꝰ audimus ÷ Qis prior dedit ei. & retribuet᷑
illi : Qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum & in ipso sunt omĩa. Ec ipsũ
gͥ initium fidĩ nr̃ȩ ex quo nͥ ex ipso ẽ: Neq enim hoc ex¬
cepto ex ipso sunt cȩt̾a: s ex ipso & ꝑ ipsum & in ipso st̃
omĩa. Qis autem dicat eum qui iam cepit cređe. ab illo
in quẽ credidit nicħ mereri: Unde fit ut iam merenti
dampnaretur ipse dampnauit. Quisquis gͥ hanc damp¬

Expanded text:
Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari; » si non pertinet ad Dei gratiam quod credere coepimus, sed illud potius quod propter hoc nobis additur, ut plenius perfectiusque credamus: ac per hoc, initium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis pex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc dam
Abbreviated transcription (Latin):
tum. siqͥd de p̃destinatione alit̾ sapiunt. ipse illis hoc qͦ
reuelabit. Tam̃ ẽ nos impendamꝰ eis dilectiõis affectũ mi¬
nist̾iumq sermonis. sic̃ donat ille quẽ rogamꝰ. ut in his
lit t̾is ea quȩ illis eẽnt aꝑta & utilia dicerem᷑. Unde enim
scimꝰ ne forte d̾s nr̃ id ꝑ hanc nrãm uelit effic̾e seruitutẽ.
qua eis in xp̃i lib̾a caritate seruimus: Priꝰ itaq fidem¬
qua xp̃iani sum̾ donũ dĩ eẽ. debemꝰ ostend̾e. si tam̃ diligñ¬
tius io facere possumꝰ q̃ ĩuoluminib tot tantisq iã fecimꝰ.
S nunc eis respondenoum ẽt̃ uideo. qui diuina testi¬
monia quȩ de hac re adhibuimus ad hoc dicunt uale¬
re ut nouerim̾ ex nobis quidem nos hab̾e ipsam fidem
s increm̃tum eiꝰ ex dõ. tamꝗͣ fides ñ ab ipso donet᷑ nob̃.
s ab ipso tam̃ augeatur in nob̾. eo m̾ito qm cepit a nob̃.

Expanded text:
tum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque tum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis affectum ministeriumque sermonis, sicut donat ille quem rogavimus, ut in his litteris ea quae illis essent apta et utilia diceremus. Unde enim scimus ne forte Deus noster id per hanc nostram velit efficere servitutem, qua eis in Christi libera charitate servimus? CAPUT Idebemus ostendere: si tamen diligentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
qua dictum ẽ spes sibi quisq & in illud incurrant qͦd ñ
poetice s ꝓpħice dictum ẽ. maledictꝰ om̃is qͥ spem ht̃ in ho¬
mine eo mͦ ẽẽ tractandos. qͦ tractauit apłs quib ait. Et si
quid alit̾ sapitis: hoc qͦ uob̃ ds̃ reuelauit. Ueruntam̃ inqͥt¬
in qͦd ꝑuenimus. in eo ambulemꝰ. ꝑuenert̃ aut̃ isti fr̃s
nr̃i. ꝓ quib sollicita ẽ pia caritas ur̃a ut credant cũ eccł̃a
xp̃i peccato pͥmi hominis obnoxiũ nasci genꝰ humanum:
nec ab isto malo nͥ ꝑ iusticiam scł̃i hominis aliquẽ lib̾ari.
Puenat᷑ aẽ ut p̃ueniri uoluntates hominum dĩ gr̃a fate¬
ant᷑ atq ad nullum opͦ bonũ uł incipiendum uł ꝑfici¬
endum sͥ queꝗͣ sufficere posse c̃sentiant. Retenta gͦ ista ĩ
quȩ ꝑuenerunt: plurimũ eos a pelagianorũ errore discer¬
nunt. Proinde siin eis ambulent. & orent cũ qͥ dat intellec¬

Expanded text:
qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc qin quod pervenimus, in eo ambulemus . Pervenerunt autem isti fratres nostri, pro quibus sollicita est pia charitas vestra, ut credant cum Ecclesia Christi, peccato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellec
Abbreviated transcription (Latin):
ixisse qͥdem apłm scimꝰ in epła ad phi¬
lippenses. eadem scribe uob̃ mͥ qͥdem ñ pi¬
grum: uob̃ autẽ tutum ẽ. Idem tam̃ scri¬
bens ad galathas. cum se satis apud eos
egisse ꝑspiceret. qͦ illis ꝑ ministerium sui sermonis neces¬
sarium eẽ cernebat: decet̾o inquit laborẽ mͥ nemo p̾stet.
Uł sic̃ in plerisq codicib legitur: nemo mͥ molestꝰ sit. Ego
autẽ quãuis me moleste ferre confitear. qͦd diuinis eloqͥis
quib dĩ grã p̃dicat᷑ quȩ omnino nulla ẽ. si scđ̃m m̾ita nr̃a
tales sunt ñ uultis errare. ut pꝰ tot libros de hac re uel
epłas meas adhuc me desideretis hinc scribe. tantũ amo
quantũ ñ possum dic̾e̾. & tantũ me amare quantũ debeo
ñ audeo dic̾e. Quappt̾ ecte rescribo uob̃. & licet iã non
uobiscum. tam̃ &̃ ꝑ uos adhuc ago: qͦd me satis egisse
credebam. Consideratis enim litt̾is ur̃is. uide mͥ uideor eos
fr̃s ꝓ quib geritis piam curam. ne tencant poeticã sentñtiã

Expanded text:
ixisse quidem Apostolum scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc ago, quod me satis egisse credebam. 2. Consideratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam curam, ne teneant poeticam sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
partitus ẽ mensuram fidĩ. Et illud. Pax frĩb & cari
lens gͥ his tam claris testimoniis repugnare. ⁊ tama
uolens a sc ipso sibi ẽc̃ qͥd credit. quasi componit homo cũ
dõ. ut partẽ fid̃i sibi uendicet. atq illi partẽ reluiquat:
qͥd ẽ elatius pͥmam tollit ipse. sequentẽ dat illi. Et in eo qͦd
atq humilis doctor ille sapiebat. Ciprianum beatissimũ
loquor. qui dix̃ in nullo głandum. quando nr̃m nicħ sit.
Qod ut ostenderet: adhibuit apłm testem dicentẽ. Qͥd aut̃
habes qͦd ñ accepisti: Si autẽ accepisti quid gl̃aris quasi
ñ acceꝑis: Q p̃cipuo testimonio ẽ ipse conuictꝰ sum cum¬

Expanded text:
partitus est mensuram fidei ; et illud, Pax fratribus et cpartitus est mensuram fidei ; et illud, Pax fratribus et ctera talia. Nolens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod I. 7. Non sic pius atque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » . Quod ut ostenderet, adhibuit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acce
Abbreviated transcription (Latin):
potens ẽ & facere. Ipse gͥ fidem gentium fac̃: qui potens ẽ
agens in cordib nr̃is ut credamus. nunquid metuendũ est
ne totum facere ñ possit. & idõ sibi homo pͥmas eius uindi¬
cat partes. ut nouissimas ab illo acciꝑe mereat᷑: Uidet
si aliud agitur isto mͦ. nͥ ut gr̃a dĩ scđm merita nr̃a detur
quolibae mͦ. ac sic gr̃a iam ñ sit gr̃a. Reddit᷑ namq hoc
pacto debita. ñ donatur gratis. Debetur enim credenti:
ut a dño ipsa fides eiꝰ augeatur. & sit merces fid̾i ceptȩ fides
debitum istam mercedem credentib imputari. Cur aut̃
ñ totum tribuat᷑ homini. ut qui sͥ potuit instituere qͦs
ñ habebat. ipse qͦd instituit augeat. omnino ñ uideo:
nͥ quia resisti ñ pot̾ diuinis & manifestissimis testimo¬
niis. quib & fides unde pietatis exordium sumit᷑: do¬
num dĩ ẽẽ monstratur. Quale ẽ illud: qͦd unicuiq d̾s

Expanded text:
potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est agens in cordibus nostris ut credamus; numquid metuendum est ne totum facere non possit, et ideo homo sibi primas ejus vindicat partes, ut novissimas ab illo accipere mereatur? Videte si aliud agitur isto modo, nisi ut gratia Dei secundum merita nostra detur quolibet modo, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides debitum istam mercedem credentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a ex do ẽ : ꝓfecto ñ sumus idonei crede aliquid quasi ex nob¬
met ipsis qͦd sine cogitatione ñ possumꝰ. s sufficientia nr̃a
qua crede incipiamus ex dõ ẽ. Q circa sic̃ nemo sͥ suffic̃ ad
incipiendum uł ꝑficiendum qͦdcumq opus bonũ. qͦd iã
isti fr̾̃s sic̃ ur̃a scripta indicant uerum ẽẽ c̃sentiunt. unde
in om̃i oꝑe bono & incipiendo & ꝑficiendo. sufficientia nr̃a
ex dõ ẽ: ita nemo sͥ sufficit. uł ad incipiendã uł ꝑficiendã
fiocm. s sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. qm̃ fides si ñ cogitetur nul
la ẽ. & ñ sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nob̃m&¬
ipsis: s sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. Cauendum ẽ fr̃s dilecti
a d̾o. ne homo se excollat adu̾sus dm̃. cum se dic̃ fac̾e qͦd
ꝓmisit ds. Honne fides gentium ꝓmissa ẽ abrahȩ : Ec
ille dans głam d̾o plenissime credidit: qm̃ quȩ ꝓmisit

Expanded text:
nostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobnostra ex Deo est; profecto non sumus idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indicant , verum esse consentiunt; unde in omni opere bono et incipiendo et perficiendo sufficientia nostra ex Deo est: ita nemo sibi sufficit vel ad incipiendam vel ad perficiendam fidem, sed sufficientogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est. 6. Cavendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit,
Abbreviated transcription (Latin):
bona m̾ita: ñ quia idonei sumꝰ inquit cogitare aliqͥd qua¬
si ex nob met ipsis: s sufficientia nr̃a ex dõ ẽ. Attendant
hic & u̾ba ista ꝑpendant. qui putant ex nob̾ eẽ fidi ceptũ
& ex dõ ẽẽ tidĩ ĩupplem̃tum. Os enim ñ uideat prꝰ ẽ cogi¬
tare ꝗ̃ credere: Hullus quippe credit aliquid: nͥ pri coi¬
tauerit ẽẽ credendum. Quãuis enim taptim. quãuis celer¬
rime credendi uoluntatẽ quedã cogitationes ante uolent.
moxq illa ita sequatur ut quasi coniunctissima comite¬
tur: necẽe ẽ tam̃ ut omĩa quȩ credunt᷑. p̃ueniente cogitati¬
one credantur. quãꝗͣ & ipsum cred̾e. nicħ ẽ aliud ꝗͣ cũ as
sensione cogitare. Non enim omĩs qui cogitat credit. cum
id̾o cogitent pleriq ne credant. S cogitat omĩs qui credit
& credendo cogitat. & cogitando credit. Qͦd gͦ ꝑtinet ad reli¬
gionem acq pietatẽ de qua loquebatur apłs. si ñ sumꝰ ido¬
nei cogitare aliquid quasi ex nob̃met ipsis: s sufficientia

Expanded text:
 quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loquebatur Apostolus, si non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ ut sit meo cui caritas in est. quȩ sine dubio ex dõ
ẽ & dat eam pat̾ filis suis. Hanc inqͥunt ñ accepimꝰ. Qd
itaq corripimur. quasi nos eã nob dare possimus. & nr̃o ar¬
bitrio dare nolimus: Nec attendunt si ñdum regen̾ati
sunt pͥmã eẽ causã cur obiurgati qͦd sint inobedientes dõ
sibi debeant displicere. qr fec̃ d̾s hominẽ rectũ ab initio
humanȩ creaturȩ: & ñ ẽ iniquitas ap̃ đm. Ac ꝑ hoc pͥma
prauitas qua dõ ñ obedit᷑ ab homine ẽ. qͥ ex rectitudine
in qua eũ ds pͥmitꝰ fec̃ sua mala uoluntate decidens: pra¬
uus effectꝰ ẽ. An uͦ idõ prauitas ista corripienda ñ ẽ in ho¬
Immo uͦ corripiat᷑ & in singłis: qͦd ẽ omĩum.
Non enim ꝓpt̾ea cuiusꝗͣ ñ ẽ: qͦd ab ea nullus immunis ẽ.
Peccata qͥdem ista originalia idõ dicunt᷑ aliena. qͦd ea

Expanded text:
necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in hoImo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea