comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gani eis fauere. ad u̾sus nos qͥ moysen scirens
contͣ idola et contͣ deos gentiũ quȩ s̃ demo¬
na. multa uera &digna dixisse. Quod
si istis displicet: aꝑte fateant᷑ idoloꝵ uel
demomoꝵ se ẽẽ cultores. quod quidẽ igno¬
rant̃ eẽrit. eo ipso solo quo ẽẽnt heretici
temꝑib recedent quidã a fide. intendẽ¬
nͥ demones quib ÷ amica fallacia istis ꝑsua¬
derent. quo xp̃c fallacit̃ passus. fallacit mor
mortusis sit. fallacit̾ cicatrices ostendit id̃
non uere passus. nec uere mortuus sit. nec ille
uerȩ fuerint ex ueris uulneribꝰ cicatrices.
Quȩ s̃ euidentiores doctrinȩ mendacile quoꝵ¬
demomoꝵ. ꝗͣ istȩ quib ꝑ suadet᷑ filium di
id ÷ ipsam ueritatẽ ẽẽ mendacẽ. S isti indo¬
trina sua habent & aꝑtam non quidẽ demo¬
nioꝵ s tũ creaturȩ culturã. quã dampnat
apłs dicens. et coluer̃ & seruer̃ creaturȩ potꝰ

Expanded text:
gani eis fauere aduersus nos, qui Moysen scirent gani eis fauere aduersus nos, qui Moysen scirent contra idola et contra deos gentium, quae sunt daemonia, multa uera et digna dixisse. Quod si istis displicet, aperte se fateantur idolorum uel daemoniorum esse cultores: quod quidem ignoranter essent eo ipso solo, quod essent haeretici. temporibus abscedentes a fide, intenden daemones. quibus est amica fallacia, istis persuaderent, quod Christus fallaciter passus, fallaciter mortuus sit, fallaciter cicatrices ostenderit, id est non uere passus nec uere mortuus sit nec illae uerae fuerint ex ueris uulneribus cicatrices? quae sunt euidentiores doctrinae mendaciloquoam istae,, quibus persuadetur filium dei, id est ipsam ueritatem esse mendacem? sed isti in doctrina sua habent et apertam non quidem daemoniorum, sed tamen creaturae culturam, quam damnat apostolus dicens: et coluerunt et seruierunt creaturae potius
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere. Nlos aut̃ scimus moysen om̃ia
uere di ina pie laudasse. et ꝓsui temporis cõ¬
gruaentia suȩq dispensationis gr̃a iuste hu-¬
mana rexisse. Exigant isti ut hoc doceam.
et ipsi docere conati fuerint. qđ faustus ob¬
icit. caute quidẽ ut erat acutꝰ. s ob ħ incautꝰ:
qr suo a cumine se ꝑimebat. Telix it cor a¬
cutum ad ueritatẽ. in felix contra ueritatẽ:
tur false criminationis. cũ moyses ubiq¬
in ueret᷑ honorare ac ũdicare dm̃ uerum
qui fecit celũ & t̾rã. Si aut̃ diceret nulli
deoꝵ peꝑcisse. ꝓderet se. xp̃ianis illos deos
colere a qͥb ad orandis moyseᷤ ꝓhibet. at¬
q ita sub alas catholicȩ matris pullis fugi¬
entib : ñ cong̃garet quȩ ñ peꝑit. Ut gͦ in¬
sidias tendẽt paruulis: dixit diuinore nul¬
li peꝑcisse moysen. qͦ possent neq xꝑiani
aꝑto deoꝵ cultu fugere impietatẽ istorũ
nimis ab horrentẽ a religione xͥana. & pa¬

Expanded text:
ostendere. nos autem scimus Moysen omnia ostendere. nos autem scimus Moysen omnia uere diuina pie laudasse et pro sui temporis congruentia suaeque dispensationis gratia iuste humana rexisse. exigant isti, ut hoc doceam, cum et ipsi docere conati fuerint, quod Faustus obicit, caute quidem, ut erat acutus, sed hoc incautus, quia suo acumine se perimebat. felix enim cor acutum ad ueritatem, infelix contra ueritatem. tur falsae criminationis, cum Moyses inueniretur ubique honorare ac praedicare deum uerum, qui fecit caelum et terram. si autem diceret nulli deorum pepercisse, proderet se christianis illos deos colere, a quibus adorandis Moyses prohibet, atque ita sub alas catholicae matris pullis fugientibus non congregaret, quae non peperit. ut ergo insidias tenderet paruulis, dixit diuinorum nulli pepercisse Moysen, quo possent neque christiani aperto deorum cultu fugere inpietatem istorum nimis abhorrentem a religione christiana et pa
Abbreviated transcription (Latin):
serpens ille hominẽ male suadendo deie¬
cit. Quam uerã mortẽ nolunt isti ꝯspi¬
cere. ⁊ ido non sanant᷑ a ueneno serpentis.
sicut in heremo quic̃q illũ serpentẽ atten
derent sanabantꝰ. Icaq fatemur ab imꝑitiᷤ
dici. aliud c̃ẽ asfigi ligno. aliud inligno
suspendi. Sic it quidã putant soluendam
ẽẽ questionẽ istam. ut iudam dicant. amo¬
ẏse maledictũ. qͥ laqueo se suspendit. quasi
primũ nouerint. utrũ ex ligno. an ex lapi¬
de se ille suspenderit. S uerũ ẽ. qđ ⁊ fau¬
stus cõmemorauit. apłm ñ sinere aliud in
cheor est. Iales it solent in sectari. talẽ
sius fallaciis irretire. Cales ineos cecide¬
ramꝰ. tales heseramꝰ. tales ñ uprib nr̃is s
dei miscdia eruti sumꝰ. Quȩ aut̃ di¬
uina moyses lacessunt sicut faustus cri¬
minat᷑ dicens. quod humanor nulli
umꝗͣ diunoꝵ ꝙ peꝑcerit : Dixit enim
et abiit. nichil sacegit ꝓbare. nicbil curaũ

Expanded text:
serpens ille hominem male suadendo deieserpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illum attederent sanabantur.  Itaque fatemur ab inperitis dici aliud esse adfigi ligno. aliud in ligno pendere. sic enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut ludam dicant a Moyse maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primum nouerint, utrum ex ligno, an ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est, quod et Faustus commemorauit apostolum non sinere aliud intchaeorum est; tales enim solent insectari, tales suis fallaciis inretire. tales in eos cecideramus. tales haeseramus, tales non uiribus nostris, sed dei misericordia eruti sumus. Quae autem diuina Moyses lacessiuit, sicut Faustus criminatur dicens, quod humanorum nulli umquam diuinorumque pepercerit? dixit enim et abiit: nihil sategit probare, . nihil curauit
Abbreviated transcription (Latin):
crede ꝑdiuinȩ sententiȩ uistitiã ex male¬
dictione pęnã peccati uenisse. Uonfitere
gͦ maledictũ suscepisse ꝓ nob̃. quẽ ꝯfitenꝰᷤ
mortuũ ẽẽ ꝓ nob̾. nec aliud significare
uoluisse moysen cũ diceret. maledictus
omnis qui in ligno penderit: nͥ mortalis
omnis. ⁊ moriens omnis. qͥ in ligno pepen¬
derit. Poterat .it. dicere. maledictus omĩs
qͥ mortał. aut maledictus omnis moriens.
S: hoc ẽ qđ asserit ꝓphecia. qr sciebat mor
tem xͥ incruce pensurã. et futuros bere¬
ticos qui dicerent pependit quidẽ in ligno.
s specie quadã. ũ ut uere moreret᷑. Clamã¬
sciens mortẽ homins peccatoris quã sine
peccato ipse suscepit de illo maledicto tie¬
nientẽ. quo dictũ est. si tetigeritis morte
moriemini: Ad hoc ꝑtinet & serpens ille
in ligno suspensus: quo significaret᷑ non
falsam mortẽ xp̃m finxisse. s illã uerã
in ligno passionis suȩ suspendisse. in qua

Expanded text:
crede per diuinae sententiae iustitiam ex malecrede per diuinae sententiae iustitiam ex maledictione uenisse. confitere ergo maledictum suscepisse pro nobis, quem confiteris mortuum esse pro nobis, nec aliud significare uoluisse Moysen, cum diceret: maledictus omnis, qui in ligno pependerit, nisi "mortalis omnis et moriens omnis, qui in ligno pependerit." poterat enim dicere "maledictus omnis qui mortalis, " aut "maledictus omnis moriens;" sed hoc est quod adserit propheta, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram et futuros haereticos, qui dicerent: "pependit quidem in ligno, sed specie quadam. non ut uere moreretur." clamansciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto uenientem. quo dictum est: si tetigeritis. morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno susfalsam mortem Christum finxisse, sed illam ueram in ligno passionis suae suspendisse, in quam
Abbreviated transcription (Latin):
si a maledicto quod morti ꝯpuncꝰtũ ÷ in¬
sipienti honorificentia separaret᷑. Qui aut̃
ex ueritate euangelica fidelis ẽ. in telligit
tam ñ eẽ ꝯtumeliam xͥ ex ore moysi cum
cum dixit maledictũ ñ ex diuinitate ma¬
iestatis suȩ. s ex editione pęne nr̃ȩ : ex qua
manicheoꝵ. cũ eum negant carnẽ habuisse
mortalẽ. inqua uerã mortẽ pateret᷑. q ex illo
ꝓphetico maledicto laus incelligit᷑ humili¬
tatis. eristo heͬcico quasi honore crim̃ obici¬
tur falsitatis. Si gͦ negas maledictũ: nega ᷤᷤ¬
mortuũ. Si negas mortuũ: ñ iam atra
moysen. s contͣ apłos dimicas. Si aut̃ ⁊fi¬
teris mortuũ: ⁊ fitere suscepisse penã pec¬
cati nr̃i. sine peccato nr̃o. Iam uͦ ubi au¬
nã dis p̾eccati: aut ex benedictione crede ue¬
nientẽ. aut ex maledictione. Si ex benedic¬
tione uenit pęna peccati: opta ẽẽ semꝑ in
pena peccati. Si aut̃ optas inde liberari:

Expanded text:
si a maledicto, quod morti coniunctum est, insi a maledicto, quod morti coniunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Qui autem ex ueritate euangelica fidelis est, intellegit tam non esse contumeliam Christi ex ore Moysi, cum eum dixit maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione poenae nostrae, ex qua Manichaeorum, cum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari,
Abbreviated transcription (Latin):
tate se uingerent. Si ⁊t uera illa mors ñ erat:
ge futuros hereticos. ꝗͣ. de longe clamat
moyses. Sine causa tergiu̾samin õ quib
displicet ueritas mortis .xͥ. Maledictus oĩs
omnino. Etiamne et filius cuĩ : Etiam ꝓrss
Ilam hoc est quod non uultis. Inde sacagitis
inde seducitis: Displicet enim uob̃ maledictꝰ
ꝓ nobis. quia displicet mortuus ꝓ nob. Tunc
N extra maledictũ illius adam. si extra illiꝰ
mortẽ. Cum uͦ ex homine et ꝓ homine mor¬
tem suscepit: ex illo et ꝓillo etiam maledidtũ
quod mortẽ comitat᷑ susciꝑe non ÷ dedigna¬
cus. Etiam ille prorsus & ille filius di semꝑ
uiuus in sua iusticia. mortuus aut̃ ꝓpter de¬
licta nr̃a. in carne nr̃a suscepta ex pęna nĩa.¬
sic ⁊ semꝑ benedictꝰ in sua iusticia. maledictus
aut̃ ꝓpt̃ delicta nr̃a. in morte suscepta ex
pena nr̃a. Ac ꝑ hoc additũ est omnis. ne
xp̃o ad ueram mortẽ ñ ꝑ cinere diceretur.

Expanded text:
tate seiungerent. si enim uera illa mors non erat, ntate seiungerent. si enim uera illa mors non erat, nge futuros haereticos quam de longe clamat Moses sine causa tergiuersamini, o quibus displicet ueritas mortis Christi. maledictus omnis omnino. etiamne et filius dei? etiam prorsus. nam hoc est quod non uultis: inde satagitis, inde seducitis. displicet enim uobis maledictus pro nobis, quia displicet mortuus pro nobis; tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod mori comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delicta nostra in carne suscepta ex poena nsic et semper benedictus in sua iustitia, maledictus autem propter delicta nostra in morte suscepta ex poena nostra. ac per hoc additum est: omnis, ne Christus ad ueram mortem non pertinere diceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃dicere. paratus ab hereticis cum apło re¬
p̃hendi. Quis quis it reprehenderit ꝓpbam
dixisse maledictum. cogit᷑ reprehendẽ apłm
dixisse peccatũ. Nam utiq maledictũ comẽ
peccati ẽ. Nec ideo maior inuidia ẽ qđ ad¬
diderit dõ: ut diceret. maledictꝰ dõ omnis
qui pendet in ligno. Nisi it dẽ odissec
peccatũ & mortẽ nr̃am: non ad eani susci¬
piendã atq delendã filium suũ mitteret.
Quid gͦ mirum. si maledictũ ẽ deo quod odit &.
Tanto it libentiꝰ nob donat ĩmortalitatẽ quȩ
futura ⁊ xͦ ueniente: quanto miscdłius odit¬
mortẽ nr̃am quȩ in ligno pependit &xͦ morien¬
te. Quod aut̃ additum ẽ omnis. ut diceret᷑
maledictus omnis qui in ligno pependeric:
ñ sane moyses minꝰ p̃uidit &̃ iustos incruce
futuros. s bene p̃uidit hereticos uerã mort̃
dñi negaturos. ⁊ ideo uolentes ab hoc male¬
dicto xp̃m se ungere. ut amortis &̃ ut ueri¬

Expanded text:
et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reet praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit prophetam dixisse maledictum. cogitur reprehendere apostolum dixisse peccatum; nam utique maledictum comes peccati est. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: maledictus deo omnis, qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et mortem nostram, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum, si maledictum est deo, quod odit deus ? tanto enim libentius nobis donat inmortalitatem, quae futura est Christo ueniente, quanto mismortem nostram, quae in ligno pependit Christo moriente. quod autem additum est: omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in ligno pependit, non sane Moses minus praeuidit etiam iustos in cruce futuros, sed bene praenidit haereticos ueram mortem domini negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueri
Abbreviated transcription (Latin):
ue ipsum suppliciũ. quod alio mͦ uocatur pec¬
catũ. qi fit ex peccato. Suscepit aut̃ xp̃s si¬
ne reatu suppliciũ nr̃m. ut inde solueret re¬
atum nr̃m. & finiretetiam suppliciũ nr̃m.
Ex ingenio meo ista dixerim. si ñ apłs toriens
hoc inculcat. ut & dormientes excitet. & calũp¬
mantes offocet. Pisit inquit ds̃ filium suũ
insimilitudinẽ carnis peccati ut de peccato
dampnaret peccatũ in carne. Non erat gͦ
illa caro peccati. qi ñ de traduce mortalitatĩ
in maria ꝑ masculum uenerat. s cñ ꝙ de
peccato ẽ mors. illa aut̃ caro quã uis ex iur¬
gine tũ mortalis fuit: eo ipso quo mortał
erat. similitudinẽ habebat carnis peccati:
Hoc appellat etiam peccatũ. ⁊ sequenter diceñ.
ut de peccato dampnaret peccatũ in carne.
cia dĩ in ipso. Cur gͦ timeret moyses dicere
maledictũ: qđ paulus ñ timuit dicere pec¬
catum& Plane hoc ꝓpħa & p̃uidere debint.

Expanded text:
ue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur pecue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum et finiret etiam supplicium nostrum. Ex ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut dormientes excitet et calumniantes offocet. misit deus, inquit, filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne.  iustitia dei in ipso. cur ergo timeret Moyses dicere maledictum. quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane hoc propheta et praeuidere debuit
Abbreviated transcription (Latin):
naret: ⁊ maledicta ẽ ut ꝑiret. Qua ꝓpter
catũ. ut nos liberarem᷑. ne regnante pecca¬
to. nos dampnati remaneremꝰ. Suid gͦ
mirat᷑ faustus maledictũ ẽẽ peccatũ. male¬
dictam eẽ mortem. maledictã ẽẽ morcalitatẽ
carnis sine peccato x. ex peccł̃o cũ hominis
&̃ in xp̃o factam: Ex adamr quipƿe corpꝰ
assumpsit. ꝙ ex adam uirgo mraria quȩ pe
est maledictũ quod pependit inligno:
lle neget xꝑm maledictũ: qui negat imor¬
cuũ. Qui aut̃ ꝯfitetur & mortuũ: ⁊ ne¬
gare ñ pocest mortẽ de peccato eẽ. ⁊ ob ħ
etiam ipsam peccatũ uocari. audiat apłm
us est cum illo. & incelłgat quẽ maledictũ
moyses dixerit. Ideo securus apłs ait de
xͦ. factus ÷ ꝓ nob̃̾ maledictũ. sicut ñ timuit
dicere ꝓomnib mortuus ÷. Hoc est enim
mortuus est qđ maledictus. qm̃ mors ipsa ex
maledicto ÷. & maledictũ ÷ omẽ peccatum.
siue ipsum quod fit ut sequatur supplicũisi¬

Expanded text:
naret, et maledicta est, ut periret. Quapropternaret, et maledicta est, ut periret. Quaproptercatum. ut nos liberaremur, ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis etiam in Christo factam? ex Adam quippe corpus adsumpsit, quia ex Adam uirgo Maria, quae pepest maledictum, quod pependit in ligno. ille neget Christum maledictum, qui negat et mortuum; qui autgare non potest mortem de peccato esse et ob hoc etiam ipsam peccatum uocari. audiat apostus est cum illo, et intellegat quem maledictum Moses dixerit. ideoque securus apostolus ait de factus pro nobis maledictum, sicut non timuit dicere: pro omnibus mortuus est. hoc est enim mortuus est quod maledictus, quia mors ipsa ex maledicto est et maledictum est omne peccatum, siue ipsum quod fit, ut sequatur supplicium, si
Abbreviated transcription (Latin):
tes subpalata mouet᷑. et alio mͦ dr̃ ling¬
ua quod ꝑlinguã fit. scđm quẽ modũ
dr̃ lingua greca. lingua latina. ⁊ manus a¬
lio mͦ dr̃ ipsum ꝓprie corporis membrũ
quod mouemꝰ ad oꝑandũ. ⁊ alio mͦ dr̃ ma¬
nus. scriptura quȩ fit ꝑmanũ. Dicimus
it. plata ẽ manus euis: lecta est ad uersus
eum manus eius. habet manũ tuam.
recipe manũ tuã. Manus utiq ꝓpriȩ
m̃brum ẽ hominis. Non aut̃ opinor
illam scripturã m̃brum ẽẽ hominis. et
tñ dr̃ manus. eo quod mani facta sit.
Sic &peccatũ ñ tantũ ipsum opus malum
qđ pȩna dignũ est. s &̃ ipsa mors quȩ pec¬
cato facta ÷. peccatũ appellatũ sit. Itaq
peccatũ quo reus ẽẽt mortis. ñ cõmisit¬
xp̃c. illud aut̃ alterũ. id ÷ mortẽ quȩ pec¬
cato inflicta ẽ humanȩ naturȩ. suscepit
ꝓ nob̾. hoc pependit inligno. hoc maledic¬
tũ ÷ ꝑ moysen. ibi morᷤᷤ dampnata ẽ ne reg¬

Expanded text:
tes sub palato movetur; et alio modo dicitur lingtes sub palato movetur; et alio modo dicitur lingua, quod per linguam fit: secundum quem modum dicitur lingua Graeca, alia Latina. Et manus alio modo dicitur ipsum proprie corporis membrum, quod movemus ad operandum; et alio modo manus dicitur scriptura quae fit per manum. Dicimus enim, Prolata est manus ejus: Lecta est adversus eum manus ejus: Habeo manum tuam: Recipe manum tuam. Manus utique proprie membrum est hominis: non autem opinor illam scripturam membrum esse hominis, et tamen dicitur manus, eo quod manu facta sit. Sic et peccatum, non tantum ipsum opus malum, quod poena dignum est; sed etiam ipsa mors, quae peccato facta est, peccatum appellata est. Illud itaque peccatuChristus. Illud autem alterum, id est, mortem, quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen. Ibi mors damnata est, ne reg
Abbreviated transcription (Latin):
maledictus omnis qui in ligno pependerit.
Istos pios homines int̾rogo. etr irascant᷑ moys
uis utiq affixus est. unde &̃ ipsas cicatrices
pꝰ resurrectionẽ discipło mimis credulo de¬
monstrauit. Quod si ita ẽ utiq uulnerabi¬
le atq mortalȩ corpus habuit: quod isti
fateri nolunt. Si gͦ et illa uulnera & illȩ
cicatrices falsȩ erant. falsum est ⁊ quod pe¬
pendit in ligno. Non itaq potuit ad eũ
illa maledictio ꝑuenire. ñ ÷ quod succen¬
seant ei. a cuiꝰ ore ꝓcessit. Itatp si ipsi irasci
se fingunt ei qui maledixerit falsȩ morci.
di s̃ qui ñ maledicunt xꝑor. s quod est
dus qui maledictũ ingerit mortalitati. qͦmͦ
c̃ de testandus qui fallaciã obicit ueritati:
Siam uideamꝰ ex occasione calũpniantiũ here¬
ticoꝵ. quomͦ illud sacram̃tũ fidelib exponit᷑.¬
Nors hominis: ex pena peccati ẽ. Unde et
alio mͦ dr̃ lingua ꝓpriȩ caro. quȩ intra dẽ¬

Expanded text:
maledictus omnis, qui in ligno pependerit, maledictus omnis, qui in ligno pependerit, istos pios homines interrogo, cur irascantur Moysi. uis utique adfixus est: unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstrauit. quod si ita est, utique uulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt fateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. non itaque potuit ad eum illa maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, a cuius ore processit. itaque si ipsi irasci se fingunt ei, qui maledixerit falsae morti Cdi sunt, qui non maledicunt Christum. sed quod est dus, qui maledictum ingerit mortalitati, quomodo est detestandus, qui fallaciam obicit ueritati? sed iam uideamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatMors hominis ex poena peccati est, unde et alio modo dicitur: Lingua proprie caro, quae intra den
Abbreviated transcription (Latin):
An ipsi quidem bonis omnibꝰ maledicere ⁊ su¬
etum ẽ. nos uero tanti deuotiones euis existi¬
mare debemꝰ. quanti s̃ stomacantũ uetula¬
rume Sic ⁊t & dei pueros om̃s ac uirgines
pari deuotione ꝑ sequitur dicens. maledic¬
tum ẽẽ omnẽ qui ñ suscitauerit semen
misrł. Quod ȩque ⁊uiciũ pͥncipaliter qui¬
dem ĩm tangit. qui ortus et ipsei ut dici¬
tis exiudeis. nullam cam̃ inter eos sobolem¬
seruandȩ posteritatis causa suscitauit. dem¬
de & discipulos eius quoꝵ ñ nullos quidem
ab uxoribus seiunxit quos copulatos in ue¬
uenerat: quos dã uͦ a coniugio uetuit quos
in uenit intactos. Qua de re moyseo ᷤᷤ impu
cognoueris execratos. Ac ne force multũ in¬
terẽe putes int̾ suspensum et crucifixum:
nam ⁊ ħ inp̃sidium uob̃ defensionis soletis
ad sumere. cõmentis hisce ur̃is paulum audi
maledictũ a moysȩ. et obhoc odit mo¬
ysen. qr diligit xꝑm. Interim ante ꝗͣ aꝑian
in ꝗͣ maguo sacram̃to et ꝗͣ pie dictum sit.

Expanded text:
an ipsi quidem bonis omnibus maledicere cont? nos uero tanti deuotiones eius existimare debemus, quanti sunt stomachantium uetularum. sic enim et dei omnes pueros ac uirgines pari deuotione prosequitur dicens maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel. quod aeque conuicium principaliter quidem Iesum tangit, qui ortus et ipse, ut dicitis, ex Iudaeis. nullam tamen inter eos seruandae posteritatis causa sobolem suscitauit. deinde et discipulos eius, quorum nonnullos quidem ab uxoribus seiunxit. quos copulatos inuenerat, quosdam uero et coniungi uetuit, quos deprehendit intactos. qua de re Moyseos inpunitcognoueris execratos. an ne forte multum interesse putes inter suspensum et crucifixum — nam et hoc in praesidium uobis defensionis soletis adsumere — commentis hisce uestris Paulum audiamaledictum a Moyse et ob hoc odit Moysen, quia diligit Christum. interim, antequam aperiam, in quam magno sacramento et quam pie dictum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
hieremias uelut catecizandi ordinẽ nob
insinuans: itinuo subiecit. Clamauit
ꝑdix. ꝯgregauit quȩ ñ peꝑit. faciens
diuitias suas ñ cum iudicio. E dix eñi
nimis ꝯtentiosum animal. notũ ÷ qͣnt
auiditate ipsius ꝯtentionis currat in
laqueũ: Non it disputare amant heri-
euangeliũ natos inueniunt. & facuit
illos diuitias suas.ñ sane cũ iuditios
cum cemeritate in ꝯsiderata. Non em̃
intelligunt ibi ẽẽ uerã & salubrẽ et
quodãmͦ germanã atq radicalem
xꝑianã societatẽ. unde istos sãparant̃
quos ad suas diuitias ꝯgregaĩt. Et q
de talibus dicit apłs. sicut iamnes e¬

Expanded text:
Hieremias uelut catechizandi ordinem nobis Hieremias uelut catechizandi ordinem nobis insinuans continuo subiecit: clamauit perdix, congregauit, quae non peperit, faciens diuitias suas non cum iudicio. perdix enim, nimis contentiosum animal, notum est, quanta auiditate ipsius contentionis currat in laqueum. non enim disputare amant haereteuangelium natos inueniunt et faciunt illos diuitias suas, non sane cum iudicio, sed cum temeritate inconsiintelligunt ibi esse veram salubrem, et quodam modo germanam atque radicalem christianam societatem, unde istos separaverunt, quos ad suas divitias congregarunt. Et quia de talibus dicit Apostolus, Sicut eni
Abbreviated transcription (Latin):
cognitis. uenire iustã penam huiꝰ exceca¬
tionis. Quod non solũ dixisse apłm de
quibdam ꝓpt̾ hoc tradidit illos in repbũ¬
sensum. ut faciant quȩ ꝯueniunt. uolentẽ
ostendere quedã peccata manifesta. ex pȩ¬
na uenire quordã occultor. D nec
ipsos hoc tacuisse ꝓpħas de monstremꝰ
Ham ne ꝑgam longius: idem hierenias
eo ipso loco ubi ait. et homo ẽ. ⁊ quis ag¬
noscit eũ. ne quasi hoc ipso ex cusat eẽnt
iudei qi non cognouer̃. si it cognouis
eoꝵ meriti fuisse ut ñ cognoscerent.
it .it. Ego it dñs int̾rogans corda &
ꝓbans renes. ut dem unicuiq scđm uiã
eius. ⁊ scđm fructũ studioꝵ eius. Forro
si gentilis ille ob hoc moueret᷑. cur cẽ
ipsi qui appellant᷑ xp̃iam in multas
hereses uariasq discedunt: neq hoc a
tate de monstratis. hoc illi ueniret in ñ¬
tem qđ etiam multi sub nõe xp̃iano ab
ipsa xꝑiana societate deuarent: ipse

Expanded text:
cognitis uenire iustam poenam huius caecicognitis uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solum dixisse apostolum de quibusdam: propter hoc tradidit illos desensum. ut faciant, quae non conueniunt, uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena uenire quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. nam. ne pergam longius, idem Hieremias eo ipso loco, ubi ait: et homo est. et quis agnoscit eum? ne quasi hoc ipso excusati essent Iudaei, quia non cognouerunt — si enim cognouisseorum meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda et probans renes, ut dem unicuique secundum uiam eius et secundum fructum studiorum eius. Porro si hoc gentilis ille moueretur, cur etiam ipsi, qui appellantur christiani, in multas haereses uariasque discedunt. neque hoc aitate demonstratis hoc illi ueniret in mentem, quod etiam multi sub nomine christiano ab ipsa christiana societate deuiarent, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
nifestant᷑. Porte &̃ hunc se diceret mo¬
ueri. qđ ipsi in quoꝵ libris hȩc mueni¬
untur ẽẽ prenuntiata. quȩ nc̃ cernunt᷑
impleta: ñ nob̾rum tenẽt euuangelii
societatẽ. Cum uͦ doceretur &̃ hoc ab
eiscdem ꝓphetis ẽẽ predictũ. quantũ mo¬
ueretur ad fidem quis tam demens ẽ ut
ñ uideat. quis tam prudens ut se uidere
dissimulet e Quis it dubitet. hoc de iudeis
fuisse ꝓpħatũ. cum ysaias dicat. agnouit.
bos possessorẽ suũ. et asimus p̃sepe dm̃ sui
isrł aut̃ me ñ cognouit. ⁊ populs m̃s non
intellexit. aut illud qđ apłs cõmemorat
tota die expandi manus meas ad popłm
ñ credentẽ ⁊ contradicentẽ. ⁊ maxime illud.
dedit illis ds̃ sp̃m compunctionis. oculos
ut ñ uideant. ⁊aures ut ñ audiant. et ñ
intelligant. et multa huiꝰ modi : Quod¬
si diceret. quid gͦ peccauer̃ iudei. si d̾s̃ il¬
los ex cecauit ne agnoterent xp̃m. qͣn¬

Expanded text:
nifestantur. Forte etiam hinc se diceret permonifestantur. Forte etiam hinc se diceret permoueri. quod ipsi, in quorum libris haec inueniuntur esse praenuntiata, quae nunc cernuntur inpleta. non nobiscum tenent eiusdem euangelii societatem. cum uero doceretur etiam hoc ab eisdem prophetis esse praedictum, quantum moueretur ad fidem, quistam demens est, ut non uideat? quis tam inpudens, ut se uidere dissimulet? quis enim dubitet hoc de Iudaeis fuisse prophetatum, cum Esaias dicat: agnouit bos possessorem suum et asinus praesepe domini sui; Israhel autem me non cognouit et populus meus me non intellexit aut illud, quod apostolus commemorat: tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem et maxime illud: dedit illis deus spiritum conpunctionis, oculos, ut non uideant, et aures, ut non audiant et non intellegant et multa huiusmodi? quodsi diceret: quid ergo peccauerunt Iudaei, si deus illos excaecauit, ne agnoscerent Christum? quan
Abbreviated transcription (Latin):
Magis uerendũ erat ne tanta rerũ euiden¬
tia circum fusus fortasse diceret. postea¬
quã ista ꝑmundũ fieri ceperunt xp̃ianõ
has litteras cõposuisse.ut ante diuinitus
p̃dicta putarent᷑. ne quasi temere huma¬
nitus facta ꝯtempnerent᷑. Hoc uerendũ
erat. nͥ ẽẽt late sparsus lateq notus płs
iudeoꝵ. cam ille signo accepto ne ab
aliquo int̃ficiatur. ⁊ ille cam seruus fr̃m
suoꝵ portando libros. quibꝰ illi erudian¬
tur. ipse oneret᷑. Fer eoꝵ quippe codices
ꝓbamꝰ non a nob̾ tamꝗͣ de rerũ euentu
cõmonitis ista ẽẽ conscripta. s olim in illo
regno p̃dicta atq seruata. nc̃ aut̃ mani¬
festata & impłeta. In quib & ea quȩ ibi
minꝰ ꝑspicua st̃ qr infigura ꝯtingebant
illis. scripta s̃ aut̃ ꝓpt̾ nos in quos finis
scłoꝵ ob uenit. iam ñc̃ illustrata soluen¬
tur. & que umbris futurarũ adhuc
rerum opacabant᷑. iam factarũ luce ma¬

Expanded text:
Magis uerendum erat, ne tanta rerum euidenMagis uerendum erat, ne tanta rerum euidentia circumfusus fortasse diceret, posteaquam ista per mundum fieri coeperunt, christianos has litteras conposuisse, ut ante diuinitus praedicta putarentur, ne quasi temere humanitus facta contemnerentur. hoc uerendum est, nisi esset late sparsus lateque notus populus Iudaeorum, Cain ille signo accepto, ne ab aliquo interficiatur, et ille Cham seruus fratrum suorum portando libros, quibus illi erudiantur, ipse oneretur. per eorum quippe codices probamus non a nobis tamquam de rerum euentu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque seruata, nunc autem manifestata et inpleta: in quibus et ea, quae ibi minus perspicua sunt, quia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit, iam nunc inlustrata soluuntur, et quae umbris futurarum adhuc rerum opacabantur, iam factarum luce ma
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. & exaltabitur dñs solus in illa
die.⁊ mamib fabricata om̃a ab scondent
in speluncas & inscissuris petrarũ. & in ca¬
uerins trȩ a facie timoris dm̃ & a maiesta¬
te uirtutis eiꝰ. cũ surrexerit ꝯ fringere t̾rã.¬
nilla it die ꝓiciet homo ab hominatiões
aureas & argenteas quȩ fecer̃ ut ad ora¬
rent suꝑuacanea ⁊ noxia. Et forte iste
gentił quẽ catecitamꝰ quẽ dixit faustũ
cumrisu dicturũ ñ credõ ꝓpħis hebreᷤᷤ.
aliqua manu fabricata idola abscondit
in spelunca aut inscissura petrȩ aut in
cauerna t̾rȩ. aut aliquẽ amicũ suũ scit
ħ fecisse. aut in ciuitate uł infundo suo
scit factũ ẽẽ. a faciȩ timoris dñi qui ꝑ re¬
ges t̾rȩ scdm eandẽ ꝓphetiã iam sͥ serui¬
entes seq ad orantes se uerissimis legibꝰ
dram ⁊fringit. id ÷ t̾reni cordis frangit
andaciam. Q̾uom̃ g̃ dicat ñ credo ꝓpb̃is
hebreis. cũ in se ipso forte completũ cognos¬
sat qđ olim p̃dictum ẽ aꝓpħis hebreise

Expanded text:
hominum et exaltabitur dominus solus in illa die; et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eiIlla enim die projiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt ut adorarent supervacanea et noxia . Et forte iste gentilis, quem catechizamus, quem dixit Faustus cum risu dicturum, Non credo Prophetis Hebraeis, aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca, aut in scissura petrae, aut in caverna terrae, aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse, aut in civitate, vel in fundo suo scit factum esse a facie timoris Domini, qui per reges terrae secundum eandem prophetiam iam sibi seruientes seque adorantes seuerissimis legibus terram confringit, id est terreni cordis frangit audaciam. quomodo ergo dicat "non credo prophetis Hebraeis," cum et in se ipso conpletum forte cognoscat, quod olim praedictum est a prophetis Hebraeis ?
Abbreviated transcription (Latin):
paratu p̃uidenda & p̃muntianda comm̃¬
dari meruer̃. nec illos a quib p̃uideri &
& p̃mintiari potuer̃. Nullis  pruden¬
tius credit᷑ uł de p̃teritis quȩ olim fada
s̃uł de futuris quȩ nondũ facta s̃. quã
eis qui nob̃ fidem uerbor suor in tam
multis tam que magnis quȩ ab eis pre¬
dicta iam facta sunt ꝓbauer̃. Sibilla
porro sybille ⁊ orpheus ⁊ necio qui her¬
mes. aut si qui alii uates uł theologi uł
sapienteᷤ uł philosophi gentiũ de filio dĩ
aut de patre deo uera dixisse seu p̃ cheisse

Expanded text:
paratu praeuidenda et praenuntianda commeparatu praeuidenda et praenuntianda commendari meruerunt, nec illos, a quibus praeuideri et praenuntiari potuerunt. nullis . enim prudentius credimus uel de praeteritis, quae olim facta sunt. uel de futuris. quae nondum facta sunt, quam eis, qui nobis fidem uerborum suorum tam multis tamque magnis, quae ab eis praedicta iam facta sunt, probauerunt. Sibylla porro uel Sibyllae et Orpheus et nescio quis Hermes et si qui alii uates uel theologi uel sapientes uel philosophi gentium de filio dei aut de patre deo uera praedixisse seu dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
& hominũ paucitatis dicunt. Eece incu¬
biculis. ecce indeserto ꝙ ñ potest abscon-¬
di cuuitas suꝑ montẽ ꝯstituta. qr sedes
głe exaltata ẽ scificatio nr̃a. Qumgͦ iste
gentilis his atq huius modi aliis testimo¬
niis ꝓpħarũ de ꝑsecutione regnũ ⁊ popłoꝵs.
de fide regnũ & popłor. de abolitione y¬
doloꝵ. de cȩcitate iudeoꝵ. de ꝓbatione co-¬
dicum ab ipsis custoditoꝵ de am̃tia here¬
ticoꝵ. de excellentia sc̃ȩ eccłȩ uiroꝵs ⁊ ger
manoꝵ xp̃ianoꝵ. ante p̃dicta ninc im¬
pleta ꝯspiceret. quid inueniret fide dig
futura crederet. quȩ facta ñ dum uide¬
ret. merito fortasse diceret: Quid mͥ ẽ
cum istis ꝓpħis quos unde ueraces ꝓbe¬
mus. ñ mͥ ostenditur : Cum uͦ tam ma-¬
gna ⁊tam multa quȩ dixer̃ iam ad ef¬
fectum manifestationẽq ꝑducta s̃. pla¬
ne ille si ꝑuersus ẽẽ noleo. nec ullomͦ ista¬
ꝯtempneret. qͣn tanto ante ⁊tanto ap¬

Expanded text:
et hominum paucitatis dicunt, Ecce in cuet hominum paucitatis dicunt, Ecce in cubiculis, ecce in deserto : quia non potest abscondi ciuitas super montem constituta. quia sedes gloriae exaltata est, sanctificatio nostra. Cum ergo iste gentilis his atque huiusmodi aliis testimoniis prophetarum de persecutione regum et populorum, de fide regum et populorum, de abolitione idolorum, de caecitate Iudaeorum, de probatione codicum ab ipsis custoditorum, de amentia haereticorum. de excellentia sanctae ecclesiae uerm christianorum ante praedicta nunc inpleta conspiceret, quid inueniret fide dignfutura crederet, quae facta nondum uideret, merito fortasse diceret: quid mihi est cum istis prophetis, quos unde ueraces probem, non mihi ostenditur? cum uero tam magna et tam multa, quae praedixerunt. iam ad effectum manifestationemque perducta sunt, plane ille. si peruersus esse nollet, nec ista ullo modo contemneret, quae tanto ante et tanto ad
Abbreviated transcription (Latin):
derelinquent eũ & innouissimis suis erit
insipiens. id÷. qui pͥmo tamqͦ ꝑ pollicita¬
tionẽ & ostentationẽ excellentis sapientiȩ
seducebat: exit insipiens. id÷. apparebit
insipiens. Eis quippe quibꝰ pͥmo sapiens
erat: tc̃ erit insipiens cum apparebit. ꝙ
dem̃tia eiꝰ nota erit omnib̾. Et camꝗͣ
ille quẽ catecizamꝰ quereret & diceret.
quogͦ signo manifesto adhuc paruulꝰ
⁊ñ dum ualens liquidã discernere ab
grorib ueritatẽ. quo in anifesto indicio
motus animi eius ordinatissime excipieis.
głe eralcatio ẽ scificatio nr̃a: ut ñ audian¬
tur illi qui ad religionũ scissuras tradu¬
cunt dicentes. ecce hic ÷ xp̃c. ecce illic.
artes it ostendunt dicentes. ecce hic ecce
illic. cũ illa ciuitas suꝑ montẽ sit. quẽ
montẽ. nͥ eum qui scdm ꝓpheciã dam¬
helis ex paruulo lapide creuit.⁊ factus
ẽ mons magnus ita ut impleret unnũ¬
sam t̾rã. Pec illi audiant᷑ qui sub nomi¬
ne quasi secretȩ ⁊ apotriphe ueritatis.

Expanded text:
eum et in nouissimis suis erit insipiens. id est qui primo tamquam per pollicitationem et ostentationem excellentis sapientiae seducebat, erit insipiens, id est adparebit insipiens. eis quippe, quibus primo sapiens erat, tunc erit insipiens, cum adparebit. quia dementia eius nota erit omnibus. Et tamquam ille, quem catechizamus, quaereret et diceret: quo ergo signo manifesto adhuc paruulus et nondum ualens liquidam discernere a tot erroribus ueritatem, quo manifesto indicio motus animi eius ordinatissime excipiens driae exaltata est, sanctificatio nostra, ut non audiantur illi qui ad religionum scissuras traducunt, dicentes, Ecce hic est Christus, ecce illic. Partes enim ostendunt, dicentes, Ecce hic, ecce illic. Cum illa civitas super montem sit; quem montem, nisi eum qui secundum prophetiam Danielis ex parvo lapide crevit, et factus est mons magnus, ita ut impleret universam terram ? Nec illi audiantur, qui sub nomine quasi secretae et apocryphae veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uideat omnes g̃s ꝑ hebream ꝓphetiam
credẽ in xp̃m: ridicula insama ẽ. Displi¬
tiatꝰ est. Et cũ om̃s płi gentiũ apud qͦs
hebrta ꝓpheciam muillui ponoꝰ auetontat̃
habere arbitramini: in talem xp̃m cradt.
qualis ꝑ hebreos p̃nuntiatꝰ ẽ. Accipiendo
apłs cõmemorat ꝑ ꝓpħas suos inscripturᷤ
scĩs de filio suo. qui factus ẽ ei ex semmine di
scd̃m carnẽ Unde ꝓpħa esayas dicit. Eric
radix iesse qui ex urget regere ingentbꝰ.
in eum gentes sꝑabunt. Et ecce uirgo ꝯ¬
cipiet & pariet filiũ. et uocabunt nom̃ el
emanuhel. qđ interp̃tatur nob̾cũ ds. ne
putent isti hominẽ tantũmͦ xp̃m abbe
tigisse faustus cũ ait. xꝑm quidẽ nr̃m
filiũ dĩ. quasi hebrei xp̃o suũ ñ filiũ da
dicerent. Ecce nos ostendimꝰ xꝑm dm̃

Expanded text:
cum uideat omnes gentes per Hebraeam prophetiam cum uideat omnes gentes per Hebraeam prophetiam credere in Christum. ridicula insania est. Displitiatus est; et tamen omnes populi gentium, apud quos Hebraeam prophetiam nullum pondus auctoritatis habere arbitramini. in talem Christum credunt, qualis per Hebraeos praenuntiatus est, accipiendo as suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. unde propheta Esaias dicit: erit radix Iesse, qui exsurget regnare in gentibus; in eum gentes sperabunt, et: ecce uirgo concipiet et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuhel. quod interpretatur: nobiscum deus. ne putent isti hominem tantummodo Christumtigisse Faustus. cum ait Christum quidem nostrum filium dei. quasi Hebraei Christum suum non filium dei dicerent. ecce nos ostendimus deum Ch
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ hoc loco adbreuitatẽ respondẽ¬
di. suꝑior tã ꝓlixa responsio. Puto
i iam qͥ illã legerit: ridet istũ talia deli¬
rantẽ. & adhuc dicentẽ. xꝑm filiũ dĩ hebred
ñ p̃nuntiasse ꝓpħas. Inqua sola gente no
sacratissimũ fuit. nec inde sublatũ ante¬
ꝗͣ ipse uenissit. qͥ inillis figurabat᷑. Ras.¬
rint: Si a manicheo: quero ipsi maniche¬
o quomͦ crediderint. ut alios taceã. homi¬
nes afri. homim ꝑsȩ cũ faustus rephendat
romanos et grecos uł alias gs. si hebreis ꝓ¬
pħis tamꝗͣ alieingenis de xp̃o crediderni.
dicat cur illis accõmodatiora ẽẽ uaticina
sibillȩ & orphei uł si qua forte alia s̃ ua¬
tũ gentiliũ. ut credatur in xp̃m. nec at¬
tendat in nullis ȩccliis illa recitari cũ he¬
brei ꝓpħȩ in om̃ibꝰ gentib clareant. atq
ad xp̃ianã falutẽ tanta fideliũ ex amina
ad ducant. Dicere aut̃ non ẽẽ aptã gen¬
cib hebream ꝓphetiã. ut credant in xp̃m.

Expanded text:
nobis hoc loco ad breuitatem respondendi superior tam prolixa responsio. puto enim iam qui illam legerit, ridet istum talia delirantem et adhuc dicentem Christum filium dei Hebraeos non praenuntiasse prophetas: in qua sola gente nomsacratissimum fuit nec inde sublatum, antequam ipse uenisset, qui in illis figurabatur. resrint. si a Manichaeo, quaero ipsi Manichaeo quomodo crediderint, ut alios taceam, homines Afri homini Persae. cum Faustus reprehendat Romanos et Graecos uel alias gentes, si Hebraeis prophetis tamquam alienigenis de Christo crediderint, dicatque illis adcommodatiora esse uaticinia Sibyllae et Orphei uel si qua forte alia -sunt uatum gentilium, ut credatur in Christum. nec adtendat in nullis ecclesiis illa recitari, cum Hebraei prophetae in omnibus gentibus clareant atque ad christianam salutem tanta fidelium examina adducant. dicere autem non esse aptam gentibus Hebraeam prophetiam, ut credant in Christum.
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝗͣ imitatores uĩ ⁊ xp̃i sui
m̃daces habeant᷑. Eama uͦ &̃ ipsa Ø¬
sulta. & uos pessimos iactat. & xp̃m ex
semine dđ ꝯtra uos p̃dicare non cessat
de se ipso testificabat᷑ ñ uidistis. codices inqͥbꝰ
hȩc scripta s̃ ut spetie xͥana fallatis uelut
accipitis. ne tñ contͣ uos legant᷑ in falsatoᷤ
dicitis. Profertis inde. xp̃m dicentẽ. si mͥ
ñ creditis oꝑib credite. et ego sũ qͥ testimo¬
niũ ꝑhibeo de me. et cestimoniũ ꝑhibet
de me qͥ me misit pat̾. & ñ uultis ꝯtra uoᷤ

Expanded text:
tamquam imitatores dei et Christi sui tamquam imitatores dei et Christi sui mendaces habeantur. fama uero etiam ipsa consulta et uos pessimos iactat et Christum ex semine Dauid contra uos praedicare non cessat. de se ipso testificabatur, non uidistis; codices, in quibus haec scripta sunt, ut specie christiana fallatis, uelut accipitis; ne tamen contra uos legantur, infalsatos dicitis. profertis inde Christum dicentem: si mihi non creditis, operibus credite, et: ego sum, qui testimonium perhibeo de me, et testimonium perhibet de me, qui me misit pater, et non uultis contra u
Abbreviated transcription (Latin):
abipsis apłis ꝯstituta ᷤ ñ accipit. ut inde
ad posteros firmata cõm̃datione cͦͣnscur¬
rerete. Quomͦ ille cui ñ credo ꝓfert mͥ
scripturas qub de illo credã & cis ipse co¬
nat᷑ dare auctoritatẽ. cũ ego ipsi ñ creda.
attingit. ne scilicet aut eos libros ꝓferre
cogeret᷑. quoꝵ actoritas nulla ẽ. aut ad
eos ligaret᷑ quoꝵ acdtoritas ei ꝯtraria
ẽ. Ergo si de xͦ famȩ credidistis. uidece
utrũ idonea cestis sit. diligent̃ ꝯsidera¬
te quo uos p̃cipicetis. Mala it multa
de uob̾ fama bisseminat. cui credi ñ
uultis. Que gͥ ratio ẽ. hanc be.xͦ uelle
pe clarior. ea p̃pollentior. aures & m̃tes
& linguas omniũ gentiũ tenet. quȩ xͦ
disseminatio implet. quod ibi scriptũ ẽ
ꝓmissũ abrahȩ ⁊ ẏsaac et iacob. in semi¬
ne cuo benedicent᷑ om̃s gs̃. Quid ergo
respondetis cui nã de xͦ credideritis qͥb
testes alienigenȩ. ñ platent. Nr̃ore por
eoꝵ m̃dacẽ doctrinã fit nͥ ⁊ipsi

Expanded text:
ab ipsis apostolis constitutas non accepit. ut inde ad posteros firmata commendatione transcurreret ? quomodo ille, cui non credo, profert mihi scripturas. quibus de illo credam. et eis ipse conatur dare auctoritatem, cum ego ipsi non credamadtigit, ne scilicet aut eos libros proferre cogeretur, quorum auctoritas nulla est, aut ad eos ligaretur, quorum auctoritas ei contraria est - ergo si de Christo famae credidistis, uidete utrum idonea testis sit, diligenter considerate. quo uos praecipitetis. mala enim multa de uobis fama disseminat, cui credi non uultis. quae igitur ratio est hanc de Christo uelle pe clarior, ea praepollentior, aures et mentes et linguas omnium gentium tenet, quae Chrdisseminato inplet, quod ibi scriptum est promissum Abrahae et Isaac et Iacob. in semine tuo benedicentur omnes gentes. quid ergo respondetis, cuinam de Christo credideritis, quibus testes alienigenae non placent? nostrorum porreorum mendacem doctrinam fit, nisi et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
nos cauendos putas. qd̾ nos ce dicis:
nos autẽ pseudo xp̃ianos cauemꝰ. qd uos ẽẽ
ostendimꝰ. Nlam quod semũ est exquadam
parte imꝑfectũ: ex nulla tam̃ falsum est.
Quid gͦ ÷ Si aliquid de est fidei eorũ quos
cirtum uenire conamini: nũ quid ideo id qͥd¬
cis ad est destruendũ. ac non potius id quod
de est astruendum est: Dicut et ad quos¬
dam imꝑfectos loquens apł̃s ait: Gaudens uiii
ur̃ȩ in xͣpo. Cernebat utiq quandam fa¬
bricam spiritalem. sicut alibi dicit dĩ edifi¬
catio estis. et in ea cernebat utrũq ⁊ et unde
gauderet: et unde satageret. Gaudebat ex
eo: qd̾ iam edificatũ uidebat: satagebat ex
eo. quod usq ad culm̃ ꝑfectionis ad huc edisi¬
candum ec̃ sentiebat. Itaq uos. re uera cat¬
holicos nondum ꝑfectos. s quodã mͦ ut dixi¬
sti semixp̃ianos. quos fallatoͥs & seducatis

Expanded text:
nos cavendos putas, quod nos esse dicis: nos cavendos putas, quod nos esse dicis: nos autem pseudochristianos cavemus, quod vos esse ostendimus. Nam quod semis est, ex quadam parte imperfectum, ex nulla tamen falsum est. Quid ergo? si aliquid deest fidei eorum quos circumvenire conamini, nueis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uiuestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis
Abbreviated transcription (Latin):
eiu̾s ponere. et sub meo responsionem meã a¬
AUSTUS pixri. Satis supq inlucẽ
iam traductus errorub udaitẽ suꝑ¬
stitionis simul et semi xpianorũ de tecta fal¬
lacia est abunde. adoctissimo sił et solo nob̾
post beatũ patrem nr̃m manicheum studen¬
ho ad imato. Non ab re tam̃ uisum ẽ. fr̃s
km̃i hec quoq breuia uob̃ et concinna respon¬
sa ꝓpter callidas et stutas conferintiũ nob̾¬
cum ꝓpositiones. scribere quo cum idem uos
ex more parentis sui serpentis. captiosis circũ¬
uenire questiunculis uoluerint: nipsi adres¬
pondendũ uigilant̃ eis sitis instructi. Ita
enim fiet. ut ad ea ipsa que ꝓposuerint reli¬
gati: ulterius huc atq illuc uagari ñ possint.
Ac ne ꝓfusa confusaue oiatione legentiũ in no¬
darent᷑ ingenia. tam breuit̾ quã distincte
exad uerso sibi ipsorũ atq nr̃oiũ dicta ꝯstitui:
UOUSTINUS respondit. Gu semr ⁊ p̃sa¬

Expanded text:
eius ponere et sub meo responsionem meeius ponere et sub meo responsionem meAUSTUS dixit: Satis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto mi, haec quoque brevia vobis et concinna responsa, propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones, scribere, quo cum iidem vos ex more parentis sui serpentis captiosis circumvenire quaestiunculis voluerint, et ipsi ad respondendum vigilanter eis sitis instructi. Ita enim fiet ut ad ea ipsa quae proposuerint religati, ulterius huc atque illuc vagari non possint. Ac ne profusa confusave oratione legentium inundarentur ingenia, tam breviter quam distincte ex adverso sibi, ipsorum atque nostrorum verba constitui. AUGUSTINUS respondit: Tu semichristia
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam fuit. gente
affer. cuitate mileui¬
canus. eloquio suauis.
ingenio callidus. set¬
a manicheus ac ꝑ hoc nefando errore puersus.
Noueram ipse hominem. quẽ ad modum eũ
cõmemoraui in libris confessionũ mearum.
Hic quoddam uolum eddidit. aduersus
rectam xp̃ianã fidem. et catholicam ueri¬
catẽ. Quod cum uenisset inmanus nr̃as.
lectumq eĩt afribus: desiderauer. ⁊iure
caritatis ꝑquã eis seruimꝰ flagitauer. uc e
responderemꝰ. Hoc aggrediar tunc in no¬
mine atq ad uitorio dñi et saluatoris nr̃i
i ñ .u xp̃i. ut om̃s qui hec legent intelligaᷤᷤ¬
nt. quam niħil sit acutũ in genium. et lingua
ex polita. nisi adño gressus hominis dirigatur.
Quod multis etiam cardiorib et in ualidior¬
bus ocuilta eqͥicate diuinȩ miscde presticũ e. cũ
multi acerrimi et facundissimi de serti ab ad¬
utoro dĩ. ad hoc uelocit̃ ac ꝑtinacit᷑ currere¬
nt. ut auertatiᷤ ua longius ab errarent. Cõ¬
modum aut̃ arbitror. sub eius nomine u̾ba

Expanded text:
dam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba