comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cumbonis anglõs amicos se habere putat. habeat ma¬
los demones fictos amicos. eosq̃ tanto nocentiores ꝗͣ¬
to astutiores. ac fallaciores patiatur inimicos Et cui
magna ista dĩ mĩa necessaria ẽ: nͥ magnę humanc
mmiseriç. ꝗͦ tanta ignorantia p̃mitur. ut facile istor si¬
mulatione fallatur. Et illos quidem philosophos in
impia ciuitate qͥ deos sibi amicos eẽ dixer̃. in demones
malignos in cidisse certissimũ ẽ: quib tota ipsa ciui¬
tas subditur. eternũ cũ eis habitura suppliciũ. Exeoꝵ
quippc sacris uł potiꝰ sacrilegiis qͥb eos colendos. & ex
ludis in mundissimis ubicor crimina celebrintur.
quib eos placandos putauer̃. eisdem ipsis aucto¬
rib & ex auctorib taliũ tantoꝵq dedecoꝵ satis
abeis qui colantur aꝑtum ẽ:¬
ed neq scĩ & fideles uniꝰ ueridĩ summiq cul¬
tores. ab eoꝵ fallacis & multi formi temp¬

Expanded text:
cum bonos angelos amicos se habere putat, habeat macum bonos angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum eed neque sancti et fideles unius ueri Dei summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi ten
Abbreviated transcription (Latin):
materia maloꝵ plena ẽ terra. ꝓpt̾ quod scriptũ
ẽ. Numquid ñ temptatioẽ uita humana suꝑ
terram : Et ꝓpt̾ quod ipse dñs ait Ueh mun¬
nis amicis mortuis gͣtulemur. & cũ mors eoꝵ nos
contrist&. ipsa nos certius consoletur: qm caruer
malis. quib in hac uita etiã boni homines. uł con¬
teruntur. uł depͣuant᷑. uł in utidq piclitantur¬
philosophi illi qui nob̾ deos amicos et uoluer quais
to estituer loco. uelut ad mundũ uenientes abor¬
be terrar. ut sic qͦdammodo complecttrent᷑ & çlii
nullo modo quidem metiumꝰ. ne tales amici uł mor¬
te nos sua uł dep̾uatione contristent. Sed quia no¬
b ñ ea qͥ homines familiaritate miscent᷑. quod etiã
ipsũ ad erumnas huiꝰ ꝑtin& uitt. & aliquando sa¬
thanas sic̃ legimꝰ trans figurat se in anglmñ lucis.
ad temptandos eos quos ita uł erudiri opꝰ ẽ. uel
decipi iustum ẽ: magna dĩ miscdã necessaria ẽ: neqͥsꝗͣ

Expanded text:
materia malorum plena est terra, propter quod scriptum materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? et propter quod ipse Dominus ait: Vae munnis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitanturphilosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝓhiba ꝓhibeat. si pot̾est amica colloquia. in ter¬
dicat amicalẽ uł int̾cidat affectũ humanaꝵ omĩ¬
um necessitudinũ. uincula mentis inmitti stupore
disrumpat: aut sic eis utendũ censeat. ut nulla
ex eis animũ dulcedo ꝑfundat: Quod si ficrinul¬
lo modo potest. etiam hoc qͦ pacto futurũ ẽ: ut
eiꝰ nob̾ amara mors ñ sit: cuius dulcis ẽ uita: Hinc
enim est & luctꝰ quoddã ñ in humani cordis quasi
uulnꝰ aut ulcꝰ. cui sanando ad hibentur officiose
consolationes. Noncnĩ ꝓpt̃a ñ ẽ quod sanetur.
qm̃ quanto ẽ animꝰ inclior. tanto ineo citiꝰ in
faciluis q sanatur
Uum igitur etiã de carissimoꝵ mortib ma¬
xime quoꝵ sunt humane societati officia
necessaria. nc̃ mitius. nc̃ asꝑiꝰ affligatur
uita mortaliũ. mortuos tam̃ cos quos diligimꝰ qui
uł a fide uł abonis morib lapsos. hoc ẽ in ipsa
aĩa mortuos uiderc seu audire mallemꝰ. qi ingenti

Expanded text:
qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interqui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? Hinc enim est et luctus quoddam non inhumani cordis quasi uulnus aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de carissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti
Abbreviated transcription (Latin):
ficta & mutua dilectio ueroꝵ & bonoꝵ ami¬
coꝵ. Quis quanto plures & in locis plurib
habemꝰ . tanto longiꝰ latius metiumꝰ. nequid
eis contingat malide tantis maloꝵ aggeribus
huiꝰ sclĩ: Non enĩ tantũ mͦ solliciti sumꝰ. ne
fame. ne bellis. ne morbis. ne captiuitatib af¬
fligant᷑. ne in eadem seruitute. talia patiant᷑.
qualia nec cogitare sufficimꝰ. uerũ etiam ubi ti¬
mor ẽ: multto amarior. ne in ꝑfidiam. maliciã.
nequitiã ꝙͥ mutent᷑: Et quando ista contingunt
tanto utiq plura quanto illi sunt plures. & i nr̃am
noticiã ꝑferunnitur. qͥb cor nrm̃ flagris urat᷑. quis
potest nisi qui talia sentit aduertere: Mortuos
quippe audire mallemꝰ. quamuis & hoc sine dolo¬
re non possemꝰ audire: Quoꝵ enĩ nos uita ꝓpter
amicicie solatia delectabat. unde fieri potest ut
eoꝵ mors nullã nob̾ ingerat mestitudinem: Quã

Expanded text:
ficta et mutua dilectio uerorum et bonorum amificta et mutua dilectio uerorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus huius saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captiuitatibus adfligantur, ne in eadem seruitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus; uerum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto utique plura, quanto illi sunt plures et in nostram notitiam perferuntur, quibus cor nostrum flagris uratur, quis potest, nisi qui talia sentit, aduertere? Mortuos quippe audire mallemus, quamuis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos uita propter amicitiae solacia delectabat, unde fieri potest, ut eorum mors nullam nobis ingerat maestitudinem? Quam
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens inquiunt iusta bella gesturꝰ ẽ. quasi ñ
si se hominẽ meminit multomagis dolebit uis¬
toꝵ necessitatẽ extitisse belloꝵ. qͦr nͥ iusta ẽẽnt.
ei gerenda ñ eẽnt. ac ꝑ hoc sapienti nullabel¬
la essent: Iniquitas enim partis aduerse. iusta
bella ingerit gerenda sapienti Quȩ iniquitas
homini est utiq dolenda. qr hominis ẽ: & si
mnulla ex ea bellandi necessitas nasceretur:
Nȩc itaꝙ mala tã magna. tam horrenda. tã se¬
ua. quisqͥs cũ dolore considerat: miseriã fatea¬
tur Quisquis aut̃ uł patitur ea fine anmi
dolere. uł cogitat. multo utiq miseriꝰ ideose
putat beatũ. qr & humanũ ꝑdidit sensũ. Si¬
dementiȩ. quȩ tam̃ in huiꝰ uitȩ misera condi¬
tione sepe contingit. ut credatur uł amicus
eẽ qͥ inimicus ẽ. uł inimicꝰ qui amicꝰ ẽ: quid
nos consolatur in hachumana uita uł societa¬
te errorib erumnisq plenissima. nͥ fides non

Expanded text:
sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum perdidit sensum. CAdementiae, quae tamen in huius uitae misera condicione saepe contingit, ut credatur uel amicus esse, qui inimicus est, uel inimicus, qui amicus est: quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima nisi fides non
Abbreviated transcription (Latin):
iugũ. uerũ etiam linguã suam domitis genti
b ꝑ pacẽ. societatis imponer&. ꝑ quã ñ de eẽt¬
imo & abundar& etiam int̾p̃tũ copra Uerũ ẽ:
Sed hoc quã multis & quam grandib & bellis.
quanta strage hominũ. quanta effusione huma¬
ni sanguinis comparatũ ẽ: quib transactis. ñ ẽ
tam̃ eoꝵ demmaloꝵ finita miscria: Quamuis
enimñ defuerint neq desint hostes extere nati¬
onis. contͣ quas semꝑ bella s̃ gesta & gerunt᷑. ta¬
m̃ etiam ipsa imꝑii latitudo peꝑit peioris gene¬
ris bella. socialia scili& & ciuilia. quib mise¬
rabiliꝰ quatit᷑ humanũ genꝰ. siue cum bellige¬
ratur ut aliꝗ̃do conquiescant. siue cũ time¬
t᷑ ne rursus exurgant: Quoꝵ maloꝵ multas et
multiplices dades. duras. & diras necessitates. sic̃
dignũ ẽ eloqͥ uelĩ. quãꝗͣ neqͣꝗͣ sic̃ respostulat
possi. quiserit ꝓlixe disputationis modꝰ. Sed

Expanded text:
iugum, uerum etiam linguam iugum, uerum etiam linguam bus per pacem societatis imponeret; per quam non deesseimo et abundaret etiam interpretum copia. Verum est: sed hoc quam multis et quam grandibus quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
noscit in ista necessitate miseriã. eamq odit
inse: & si pic sapit. damat ad dnm. de neces¬
sitatib meis erue mẽ
in quo terciũ gradũ poñt societatis hu¬
mane. incipientes ad omo atq inde ad
urbem. donde ad orbẽ ꝓgediendo uenientes.
qui utiq sic̃ aquarũ congeries quanto maiorẽ
tanto ꝑiculis plenior: In quo pͥmũ linguarũ di¬
uersitas hominẽ alienat ab hominc Nã si
duo sibimet inuicẽ fiant obuiam. neq p̃teri¬
t̾re. s simul et̃ aliq̃ necessitate cogantur quoꝵ
neut᷑ linguã nouit alteriꝰ. faciliꝰ sibi muta ani¬
malia etiam diuersi generis. quã illi cum sint
homines ambo sociantur Quando enũ qͣ sen¬
tiunt int̾ se cõmunicare non posst̃. ꝓpt̾ solam
diuersitatẽ linguę: nichil ꝓdest ad c̃socian
dos tanta similitudo nat̾t : ita ut libentiꝰ hõ
sit cum cane suo. quã cũ homine alicno At
enĩ oꝑa data ẽ : ut impiosa ciuitas ñ solum

Expanded text:
noscit in ista necessitate miseriam eamque odit noscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me! in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iã torti fuerint in nocentes. qͥd & si ñ morte
pumantur. in ipsis uł ex ipsis tormentis ple¬
rũq moriuntur. quod aliquando & ipsi qͥ argu¬
unt. humanę societatis fortasse ne crimina in¬
punita sint ꝓdesse cupienits. & mentientib
cestib. red ꝙͥ ipso contͣ tormenta durante im¬
manit᷑ nec fatente. ꝓbare quod obitiunt non
ualentes. quã uis uera obieterint. auidice nes¬
ciente dampnantur Hec tot & tanta mala
ñ deputat et̃ peccata: Non enĩ hȩc fac̃ sapi¬
ens iudex nocendi uoluntate .s necessitate mi¬
seriã nesciendi. & tam̃qr cogit humana societas
necessitate etiã iudicandi: Hȩc gͦ quã dicimꝰ¬
humana miseria certe hominis: & siñ malicia
sapientis An uͦ necessitate nesciendi atq iuidi¬
candi torquet in sontes. punit in sontes: Et
paꝵ ẽ illi quod ñ ẽ reus. si non sit insuꝑ &beatꝰ:
Quanto consideratiꝰ. & homini dignius. ag¬

Expanded text:
 torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte  torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius ag
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ꝙͥ consensio Pax corporis & ammȩ or¬
dinata uita. & salꝰ animantis ꝑ ax hominis
mortalis & dĩ. ordinata in fide sub ȩternale¬
ge oboedientia. ꝑ ax hominũ. ordinata c̃¬
cordia: Pax domꝰ ordinata imꝑandi oboedi¬
endiq concordia cohabitantium. pax ciuita¬
tis ordinata imꝑandi atq oboediendi c̃cor¬
dia ciuiũ Pax cȩlestis ciuitatis ordinatissima
& concordissima societas fruendi dõ. & in ui¬
cẽ in dõ. pax oĩum rerũ. tranquillitas ordinis.
Ordo c̃. pariũ dispariũq rerũ sua cuiꝙ loca
tribuens dispositio ꝑroude miscri qr in quan¬
tũ miscri sunt: utiq in pace ñ sunt: Tranqͥl¬
litait quidem ordinis carent. ubi ꝑturbatio
nulla ẽ. Ueruntam̃ qr merito iusteq miscris.
inea quoq ipsa miscria sua pt̾ ordinẽ eẽ ñ pos¬
sunt: Non qͥdẽ coniuncti beatis: s ab eis tam̃
ordinis lege se iuncti. qui cũ sine ꝑturbatione

Expanded text:
tionisque consensio, pax corporis et animae ortionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege seiuncti. Qui cum sine perturbatione
Abbreviated transcription (Latin):
miluus quantum lib& solitariꝰ. rapinis circumuo¬
let. ñ conuigiũ copulat. ndũ c̃gerit. oua c̃fou&
pullos alit. & quasi cum sua matre familias soci¬
etatẽ domesticã quanta potest pace conseruat :
nib qͣtũ in ipso ẽ oĩb optinendã. cum etiã ma¬
li ꝓ suoꝵ pace belligerent. om̃sꝙ si possint suos
facere uelint. ut uni cuncti & cuncta deser¬
uiant. qͦ pacto nͥ in eiꝰ pacẽ uł amando uł tim¬
do consentiant: Sic enĩ suꝑbia. ꝑũse inuitatur
dm̃. Odit namꝙ cũ socus eqͥlitatẽ sub illo. s impone¬
re uult socus dnãtionẽ suam ꝓ illo. Odit gͦ iustã
pacẽ dĩ. & amat iniquã pacem suam Non ama¬
Ie tam̃ qͥlemcũꝙ pacẽ. nullomodo potest Hullũ
quippe uiciũ ita c̾t̾ nat̾am ẽ: ut nat̾e᷑ deleat eti

Expanded text:
miluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuomiluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? nibus, quantum in ipso est, omnibus obtinendam, cum etiam mali pro suorum pace belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullius quippe uitium ita contra naturam est, ut naturae d
Abbreviated transcription (Latin):
cum aliis habere uell&. nec malꝰ. nec monstrũ
nec semi homo uocatur Aut si eiꝰ corporis forma
& atroꝵ igniũ uomitꝰ ab eo deterrebat hominũ
societatẽ. forte ñ nocendi cupiditate.s uiuen¬
di necessitatt seuiebat Uerũ iste ñ fuerit uł qͦd
magis credendũ ẽ ñ talis fuerit. qͣlis poeaca uani¬
tate describitur Nisi enĩ nimis accusaret᷑ cacus.
parũ hercules laudaretur: Talis gͦ hõ siue semihõ
melius ut dixi creditur ñ fuisse. sic̃ multa figmen¬
ta poetaꝵ Ipse enĩ seuissimȩ fere unde ille partẽ
habuit feritatis. nã & semiferꝰ dictus ẽ. genꝰ ꝓpͥũ
quadã pace custodiunt. coeundo. gignendo. pa¬
riendo. foctꝰ fouendo. atq nutriendo. cũ sint ple¬
req in sociabiles & soliuage. ñ scilic& ut oues.
cerui. columbȩ. sturni apes sic̃ leones. uulps.
a qͥle noctuȩ. Quȩ enĩ tygris ñ filiis sius mits
in murmurat. & pacata feritate blandit᷑: Qs

Expanded text:
cum aliis etiam habere vellet, nec malus, nec monstrum, cum aliis etiam habere vellet, nec malus, nec monstrum, nec semihomo vocaretur. Aut si ejus corporis forma, et atrorum ignium vomitus ab eo deterrebat hominum societatem; forte non nocendi cupiditate, sed vivendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum est, non talis fuerit, qualis poetica uanitate describitur; nisi enim nimis accusaretur Cacus, parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo siue semihomo melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
habent. nullo amici colloquio frueret᷑. nec
uulcani patris qͦ uł hinc tantũ ñ parũ felicior
fuit. qr tale monstrũ ipse ñ genuit. nichil ciuꝗ̃ dars
s aqͦ poss& qͥcquid uell&. & quando poss& cũ uel¬
l& auferr&. tam̃ in ipsa sua spelunca solitaria cuiꝰ
ut describitur seꝑ recenti cede tepebat humꝰ. nichil
aliud ꝗͣ pacem uolebat. in qͥ nemo illi molestꝰ eẽt.
nec eiꝰ quietanuis ullius. terrorue turbar& Cum
corpore deniq suo pacem habere cupiebat. & qͣnti
habebat tantũ illi bene erat. quando quidem men
bris obtemꝑantib imꝑabut. ut & suã mortalitatẽ
aduersũ se ex indigentia rebellantẽ. ac se sedicio¬
nẽ famis ad dissociandã atq excludendã de corpo¬
it animã concitantẽ. quanta poss& festinatione
pacaret. rapielut. necabat uorabat. & quã uis in¬
manis ac ferꝰ paci tam̃ suę uitę ac salutis in manit̃
ac ferocit c̃sulebat: Tcꝑ hocsi pacẽ quã insua
spelunca atq inse ipso habere satis agebat. etam¬

Expanded text:
aret, nullo amici colloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo vel hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit: nihil cuiquam daret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum uellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria. cuius, ut describitur, \'semper recenti caede tepebat humus,\' nihil aliud quam pacem uolebat, in qua nemo illi molestus esset, nec eius quietem uis ullius ten\'orne turbaret. Cum corpore denique suo pacem habere cupiebat, et quantum habebat, tantum bris obtemperantibus imperabat; et ut suam mortalitatem adversum se ex indigentia rebellantem, ac seditionem famis ad dissociandam atque excludendam de corpore animam concitantem, quanta posset festinatione pacaret, rapiebat, necabat, vorabat; et quamvis immanis ac ferus, paci tamen suae vitae ac salutis immaniter et ferociter consulebat: ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca atque in se ipso habere satis agebat,
Abbreviated transcription (Latin):
Hac inquit. quȩ tantis ad gͣuatur malis: Certe
gͦ beata ẽ in asdem ipsis malis. ꝓpt̾ quę dicis eẽ
fugiendã. An ideo beatã dicis. quia lic& tibi ab
his malis morit discedere : Quid sigͦ in eis aliqͦ di¬
uino iudicio tencreris. nec ꝑmute reris mori. nec
unꝗͣ sinc illis ec̃ sinercris: Nempe tunc saltim
ñ ẽ: quia cito relinquit̃. quando quidem si scm¬
pit̾na sit etiam absit ipso miscra iudicatur:
uis miseria. ideo etiã beatitudo appellari :
Magna uis ẽ in cis malis quȩ cogunt hominẽ
scđm ipsos etiã sapicitt̃ sibimn& auferre. qͦd
hõ ẽ: cũ dicant & urũ dicant hanc et̃ nat᷑ẽ
pͥmã qͦdã modo &. maximã uocẽ ut hõ c̃cilict᷑
sibi. & ꝓptã mortẽ naturalit̾ fugiat Ita sibi

Expanded text:
Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe Hac, inquit, quae tantis adgrauatur malis.\' Certe ergo beata est in eisdem ipsis malis, propter quae dicis esse fugiendam? An ideo beatam dicis, quia licet tibi ab his malis morte discedere? Quid si ergo in eis aliquo diuino iudicio tenereris nec permittereris mori nec umquam sine illis esse sinereris? Nempe tunc saltem  misera non est, quia cito relinquitur. Quando quidem si sempiterna sit, etiam abs te ipso misera iudicatur; uis miseria est, ideo etiam beatitudo appellari. Magna uis est in eis malis, quae cogunt hominem secundum ipsos etiam sapientem sibimet auferre quod homo est; cum dicant et uerum dicant, hanc esse naturae primam quodam modo et maximam uocem, ut homo concilietur sibi et propterea mortem naturaliter fugia
Abbreviated transcription (Latin):
gienda ñ cẽt : Sed apta infirmitatis uoce
obsethro cato ille patientia. an potiꝰ in sipientia
se ꝑemit: Non enĩ hoc feciss&. nͥ uictoriam
cesaris impatient̃ tuliss&:. Ubiẽ fortitudo: Nempe
cessit. nompe succubuit. nempe usq ad co suꝑatꝰ ẽ:
ut uitã beatã derelinquer&. descrer&. fuger&:
An ñ erat iambeata : misera gͦ erat. Quomodo
gͦ mala ñ crant. quȩ uitã miscrã fugiendã q
faciebant : Qua ꝓpt̾ etiam ipsi qui mala ista cc̃
confessi sunt. sicut peripateaci. sicut uetars acha¬
danici. quoꝵ sectam uarro defendit. tolerabiliꝰ
quidem loquunt᷑. sed eoꝵ quoq mirꝰ ẽ error. qͦd
in his malis. & sita grauia sint ut morte fugien¬
da sint ab ipso sibim& in lata qui hęc patitur.
uitã beatã tam̃ et̃ contendunt Mala sunt in¬
quit tormenta atq cruciatꝰ corporis. & tanto
sunt pciora. quando pottr̃ ec̃ maiora. quib ut
cartas ex hac uita fugiendũ Quauita obsetro :¬

Expanded text:
gienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce gienda non esset? Sed aperta infirmitatis uoce obsecro, Cato ille patientia an potius inpatientia se peremit? Non enim hoc fecisset, nisi uictoriam Caesaris inpatienter tulisset. Ubi est fortitudo? Nempe cessit, nempe succubuit, nempe usque adeo superata est, ut uitam beatam derelinqueret desereret fugeret. An non erat iam beata? Misera ergo erat. Quo modo igitur mala non erant, quae uitam miseram fugiendamque faciebant? Quaproptu etiam ipsi, qui mala ista esse confessi sunt, sicut Peripatetici, sicut ueteres Academici, quorum sectam VaiTO defendit, tolerabilius quidem loquuntur, sed eorum quoque mirus est error, quod in his malis, etsi tam grauia sint, ut morte fugienda sint ab ipso sibimet inlata, qui haec patitur, uitam beatam tamen esse contendunt. \'Mala sunt, inquit, tormenta adque cruciatus corporis, et tanto sunt peiora, quanto potuerint esse maiora; quibus ut careas, ex hac uita fugiendum est.\' Qua uita, obsecro?
Abbreviated transcription (Latin):
possit uł ñ debeat sustinere. cogi eũ mortẽ
sibim& inferre. atq ex hac uita ciigͣre: Can¬
tꝰ aũ suꝑ biȩ stupor c̃ uihis hominib hicse
habere finẽ boni & ascipsis beatos ficri putan¬
tib. ut sapiens eoꝵ hoc ẽ qlẽ mirabili uanita¬
te describt̃. etiã si ex cecet obsurdescat. ob¬
mutescat. m̃bris debilitet᷑. dolorib crucietur.
& siqͥd aliud taliũ maloꝵ diciaut crgitari po¬
test incidat in eũ qͦ sibi mortẽ cogat᷑ inferre. hanc
in his malis uitã constitutã. eũ ñ pudeat beatãuo
care Quitã beatã. que ut fimatur mortis
queritur auxiliũ Sibeata ẽ. maneat᷑ in ea:
Qͦ mͦ ista̾ sunt inala qͤ uincunt fortitudinis bonũ.
eandẽq fortitudinẽ. ñ solũ sibi cedere uerum
etiã delirare compellunt: ut candem uitam
dicat beatã. & ꝑ suadeat eẽ fugiendam : Qs
usq ad eocecꝰ ẽ ut ñ uideat quod si beata ẽẽt fu¬

Expanded text:
possit, vel non debeat sustinere, cogi eum mortem possit, vel non debeat sustinere, cogi eum mortem sibimet inferre, atque ex hac vita emigrare. Tantus autem superbiae stupor est in his hominibus, hic se habere finem boni et a se ipsis fieri beatos putantibus; ut sapiens eorum, hoc est, qualem mirabili vanitate describunt, etiamsi excaecetur, obsurdescat, obmutescat, membris debilitetur, doloribus crucietur, et si quid aliud talium malorum dici aut cogitari potest, incidat in eum, quo sibi mortem cogatur inferre, hanc in his malis vitam constitutam, eos care.s o uitam beatam, quae ut finiatur mortis quaerit auxilium! Si beata est, maneatur in ea. Quo modo ista non sunt mala, quae uincunt fortitudinis bonum eandemque fortitudinem non solum sibi cedere, uerum etiam delirare conpellunt, ut eandem uitam et dicat beatam et persuadeat esse fugiendam? Quis usque adeo caecus est, ut non uideat, quod, si beata esset, fu
Abbreviated transcription (Latin):
cia. cuiꝰ munꝰ ẽ sua cuiq tribuere : Vnde fit
in ipso homine quidã iustꝰ ordo natͣt. ut anima
subdat᷑ dõ. & animȩ caro: ac ꝑ hoc dõ & aĩa
& caro: Nonne demonstrat in eo se ad huc oꝑe
laborare potiꝰ quã huiꝰ oꝑts iam fine requiscere :
Tantominꝰ quippe aĩa subdit᷑ dõ. quanto minꝰ
dm̃ in ipsis sius cogitationib concipit. & tanto
minus animȩ subdit̾ caro. quanto magis aduer¬
sus spm̃ concupiscit Quamdiu gͦ nob inẽ hec
infirmitas. hȩc pestis. hic languor. quo modo
iã nos saluos. & siñdũ saluos . qͦmͦ iam beatos
illa finali beatitudine dicere audebimꝰ : lã
uͦ illa uirtꝰ cuiꝰ nom̃ c̃ fortitudo. in quantacumq
sapientia euidentissima testis c̃. humanoꝵ maloꝵ
quę cõpellitur patientia tolerare. qͤ mala stor¬
ci philosophi. miror ꝗͣ sponte mala ñ et̃ c̃tendaN.
qͥb fatent᷑ si tanta fueruit ut ca sapiens uł ñ

Expanded text:
tia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit tia, cuius munus est sua cuique tribuere unde fit in ipso homine quidam iustus ordo naturae, ut anima subdatur Deo et animae caro, ac per hoc Deo et anima et caro, nonne demonstrat in eo se adhuc opere laborare potius quam in huius operis iam fine requiescere? Tanto minus quippe anima subditur Deo, quanto minus Deum in ipsis suis cogitationibus concipit; et tanto minus animae subditur caro, quanto magis aduersus spiritum concupiscit. Quamdiu ergo nobis inest haec infirmitas, haec pestis, hic languor, quo modo nos iam saluos, et si nondum saluos, quo modo iam beatos illa finali beatitudvero illa virtus, cujus nomen est fortitudo, in quantacumque sapientia evidentissima testis est humanorum malorum, quae compellitur patientia tolerare. Quae mala Stoici philosophi miror qua fronte mala non esse contendant, quibus fatentur, si tanta fuerint, ut ea sapiens vel non
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscat : Qͦd in hic uita ꝗͣ uis uelimꝰ qm̃ facere ñ
ualonꝰ : id saltĩ in ad uitorio dĩ facinꝰ. necarn con¬
cupiscenti aduersꝰ sp̃m̃. spũ succumbente cedamꝰ.
& ad ꝑpetrandr̃ peccatũ nr̃a consensione ꝑtrabam᷑.
Absit gͦ ut quã du in hoc bello intestino sumus
iã nos beatitudinẽ ad quã uincendo uolumꝰ ꝑue¬
nire. ad eptos eẽ credamꝰ. Et quisẽ usq ad eosa¬
piens. ut contͣ libidines nullũ habeat om̃ino con¬
flctũ : Qͥd illa uirtꝰ. quȩ prudentia dr̃: Non¬
ne tota uigilantia suabona discernit amalis.
ut in illis apͦpaandis. istisꝙ̃ uitandis nullꝰ error
obrepat : Qe cꝑ hoc & ipsa nos in malis. uł
mala in nob̾et̃ testat᷑ Ipsa enĩ doc& malũ eẽ ad
peccandũ consentire. bonũq eẽ ad peccandũ non
consentie libidini. Illud tam̃ malũ cui nos ñ c̃¬
sentire doc& prudentia. facit temꝑantia. nec pru¬
dentia. nec temꝑantia tollit huic uite Qͥd iusti¬

Expanded text:
in hac uita, quamuis uelimus, quoniam facere non ualemus, id saltem in adiutorio Dei facimus, ne carni concupiscenti aduersus spiritum spiritu succumbente cedamus et ad perpetrandum peccatum nostra consensione pertrahamur. Absit ergo ut, quamdiu in hoc bello intestino sumus, iam nos beatitudinem, ad quam uincendo uolumus peruenire, adeptos esse credamus. Et quis est usque adeo sapiens, ut contra libidines nullum habeat omnino conflictum? Quid illa uirtus, quae prudentia dicitur, nonne tota uigilantia sua bona discernit a malis, ut in illis adpetendis istisque uitandis nullus error obrepat, ac per hoc et ipsa nos in malis uel mala in nobis esse testatur? Ipsa enim docet malum esse ad peccandum consentire bonumque esse ad peccandum non consentire libidini. Illud tamen malum, cui nos non consentire docet prudentia, facit temperantia, nec prudentia nec temperantia tollit huic uitae. Quid iusti
Abbreviated transcription (Latin):
iam in illã nullꝰ int̾bit: nec ab illa ullꝰ exibit: Ac
ꝑ hoc fincs ciꝰ eam debemꝰ hic intelligere pacẽ. quã
uolumꝰ demenstrare finalẽ Nam & ipsiꝰ ciuita¬
tis misticũ nomen id ẽ iherlm̃: quod & anit iã
etiã in his reb mortalib frequentatur. ubiutiq
ñ ẽ uita ęt̾na. ꝓpta finc̃ ciuitatis huiꝰ ubi erit
sumũ bonũ. eiꝰ et̾namuitã malumꝰ cõmemora¬
re q̃pacẽ De qͦfine apłs ait: Nc̃ uero libãti
a peccato. serui aũ factidõ. habetis fructũ urm̃

Expanded text:
jam in illam nullus intrabit, nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines ejus eam debemus hic intelligere pacem, quam volumus demonstrare finalem. Nam et ipsius civitatis mysticum nomen, id est Jerusalem, quod et ante jam etiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utique non est uita aeterna, propterea finem ciuitatis huius, ubi erit summum bonum eius, aeternam uitam maluimus commemorare quam pacem. De quo fine apostolus ait: Nunc uero liberati a pecc
Abbreviated transcription (Latin):
teris racionib. cũ quer̃ beatã uitã dignaren¬
tur credere ueritati. & ñ sibi putarent in ista
mortalitatt fine sum mi eẽ boni gaudendũ
ubi uirtutes ipse quib hic certe nichil melius
atq utilius in homine reppitur. quanto maio¬
ra st̃ adutonia. cont᷑ uim piculoꝵ laboꝵ do¬
loꝵ. tanto fideliora testimonia miseriaꝵ. Si
eniꝰ uere uirtutes sunt: qͣ nͥ in eis qͥb uera in ẽ
pietas et̃ ñ posst̃. non se ꝓfitent᷑ hoc posse ut
nullas miserias patiantur homines in quib st̃:
N eq enĩ mendaces st̃ ucre uirtutes ut hoc ꝓ¬
fiteantur. s ut uita humana quȩ tot & tan¬
tis huiꝰ scli malis eẽ cogit᷑ misera spe futuri sclĩ
sit beata sic̃ & salua Qmͦ enĩ beata ẽ. que
ñ dũ salua ẽ: Vnde & apłsꝰ paulꝰ. ñ de ho¬
minib imprudentib. in patientib. in tẽꝑanti

Expanded text:
tis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentis rationibus, cum quaerunt beatam uitam, dignarentur cedere ueritati et non sibi putarent in ista mortalitate fine summi boni esse gaudendum, ubi uirtutes ipsae, quibus hic certe nihil melius adque utilius in homine reperitur, quanto maiora sunt adiutoria contra uim periculorum laborum dolorum, tanto fideliora testimonia miseriarum. Si enim uerae uirtutes sunt, quae nisi in eis, quibus uera inest pietas, esse non possunt: non se profitentur hoc posse, ut nullas miserias patiantur homines, in quibus sunt neque enim mendaces sunt uerae uirtutes, ut hoc profiteantur, sed ut uita humana, quae tot et tantis huius saeculi malis esse cogitur misera, spe futuri saeculi sit beata, sicut et salua. Quo modo enim beata est, quae nondum salua est? Unde et apostolus Paulus non de hominibus inprudentib
Abbreviated transcription (Latin):
petat: Magnauis ẽ in cis malis quib iste na¬
turȩ uicitur sensꝰ. quomors omĩ mͦ om̃ib ui¬
rib conatib ꝙ uitatur. & ita uincit᷑ ut quȩ
uitabatur optet᷑. appetatur. & si ñ potuerit
aliunde contingere. ab homine ipso sibim&
titudo qͦ ita his malis uincit᷑. ut hominẽ quẽ
sicut uirtꝰ regendũ tuendũꝙ suscep̃. ñ mͦ non
possit ꝑ patiemiã custodire. sed ipsa in suꝑ co
gatur occidere Deb& quidem etiam mortẽ
sapiens ferre patient̃. s quȩ accidit aliunde:
Scdm̃ istos aut᷑ si eam sibi ipse inferre cõpellit᷑
ꝓ fecto fatendũ ẽ eis ñ solũ mala. s intolerabi¬
lia etiã mala eẽ. quę hoc eum ꝑ petrare com¬
pellunt Uita gͥ quȩ istoꝵ t̾amagnoꝵ tamq
grauiũ maloꝵ aut p̾mit᷑ onerib aut subiac&
casib nullom beata diccret᷑. si homins qui
hoc dict̃ sic̃ uictimalis sgrauescentib cum sibi
inger̃ mortẽ. cedunt infelicitati ita uicticer¬

Expanded text:
eis malis, quibus iste naturae uincitur sensus, quo mors omni modo omnibus uiribus conatibusque uitatur, et ita uincitur, ut, quae uitabatur optetur adpetatur et, si non potuerit aliunde contingere, ab homine ipso sibimet titudo, quae ita his malis uincitur, ut hominem, quem sicut uirtus regendum tuendumque suscepit, non modo non possit per patientiam cusgatur occidere. Debet quidem etiam mortem sapiens ferre patienter, sed quae accidit aliunde: secundum istos autem si eam sibi ipse inferre compellitur, profecto fatendum est eis, non solum mala, sed intolerabilia etiam mala esse, quae hoc eum perpetrare compellunt. Vita igitur, quae istorum tam magnorum tamque gravium malorum aut premitur oneribus, aut subjacet casibus, nullo modo beata diceretur, si homines, qui hoc dicunt, sicut uicti malis ingrauescentibus, cum sibi ingerunt mortem, cedunt infelicitati, ita uicti cer
Abbreviated transcription (Latin):
cenda c̃: Cũ gͦ qͦritur desocialiuita. utrũ sit
tenenda sapienti ut sũmũ bonũ qͦ fit hõ bcatꝰ ita
uelit& cur& amici sui. quẽ ad modũ suũ acsuc
tantũ mͦ beatitudinis causa faciat qͥcqͥd fac̃. non de
ipso sũmo bono questio ẽ: s de assum̃do uł ñ as¬
sum̃ do socio. ad huiꝰ participationẽ boni. ñ ꝓpt̃
se ipsũ s ꝓpt̾ eundẽ sociũ. ut eiꝰ bono ita gau¬
deat sic̃ gaud& suo Itẽ cũ querit᷑ de achade¬
micis nouis qͥb incerta sunt oĩa. utrũ ita sint
res babende in qͥb philos ophandũ ẽ: ansicut
alis philo sophis placuit certas eas habere debe¬
amꝰ. ñ qͣrit᷑ quid boni fine sectandũ sit: s de ipsiꝰ
boni ueritate quod sectandũ uidetur utrũ sit necͣdu¬
bitandũ: Hocẽ ut id planiꝰ edoqͣr. utrũ ita sectan
sectetur. unũ atq idem bonũ: In illa etiã diffe¬
rentia qͥ adhibet᷑ ex habitu & consuetudine cẏti

Expanded text:
cenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit cenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandsectetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cyni
Abbreviated transcription (Latin):
lã tenuit. qͦ achademica dicta ẽ. habuisse cer¬
ta dogmata uult uideri. & obhoc distinguit
ab achademicis nouis. quib in certa sunt om̃ia
quod philosophicgenꝰ ab archesila cep̃ successo¬
re polemonis. eamq sectã id est ueter achade¬
micoꝵ. sic̃ dubitatione ita omĩ errore care re
arbitret᷑. longũ ẽ ꝑ om̃a demonstrare. nec tam̃
omi ex parit res omitenda ẽ: Remou& gͦ prius
om̃s illas differentias. quȩ numeꝵ multiplicaue¬
re sectaꝵ : quas ideo remouendas prtat. quia
non in eisẽ finis boni: Neq enĩ existimat ullã
philosophiȩ sectã eẽ dicendã. qͦ ñ eo dist& a
cetĩs. quod diuersos habeat fines bonoꝵ et
maloꝵ. qͣdoqͥdẽ nulla ẽ homini causa philo¬
sophandi. nͥ ut beatꝰ sit: Qͦd aũ beatũ facit
ipseẽ finis boni Nulla ẽ gͥ causa philoso¬
phandi. nͥ finis boni Quam obram. quȩ nul¬
lũ boni finc̃ sectat᷑. nulla philosophię sectadi¬

Expanded text:
lam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse cerlam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata vult videri; et ob hoc distinguit ab Academicis novis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis; eamque sectam, id est veterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare: nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta di
Abbreviated transcription (Latin):
defendere. ut certã : quẽ ad modũ destr̾stoici. qͦd
hominis bonũ qͦ beatus eẽt in animi tantũ modo
uirtute c̃sistere potest. aliꝰ ut in cerrã sic̃ deferus
achademici noui. qͦd eis & sincertũ : tam̃ uerisi¬
quãuis in certas ꝓpt̾ uerisimilitudinẽ seqͣndas
sectari. ut aut ociosã diligant uitã. sic̃ huqͥtan¬
tũ mͦ studus doctrinę uacart uoluer atqua
luer̃. aut negotiosã. sichi quicũ philosopha¬
rent᷑ tam̃ administratione rei publice regen¬
disq reb humanis occupatissimi fuer̃. aut ex
utro ꝙͥ genere temperatã. sic̃ hi qͥ partĩ crudito
ocio. partĩ necessario nogotio. alitrnantia uitẽ
suȩ temꝑa tribuer̃. ꝓpt̾ has differentias potest
potui brtuit̾ ac delucc posui. sententis eiꝰ mas ex¬
plicans uerbis. Qmͦ aũ refutatis cet̾is unã eligat
quã uult eẽ achadencoꝵ ueterũ qͦs a platone
institutos usq ad polemonẽ qͥ ab illo qͣrtꝰ eiꝰ sco¬

Expanded text:
defendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri siquamuis incertas propter ueri similitudinem sequendas  possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usq
Abbreviated transcription (Latin):
cis unã uerã. cetas falsas ec̃ ostendat eẽ reuertitur
Nã remoto illo triꝑtito genere uitȩ. duç partes
nent: Remota uͦ differentia ex cẏnicis addita
ramus etiã quod ex achademicis nouis adhibitũ
ẽ rursus dimidia pars reman&. id ÷ xx iiii
De sociali quoq uita qͦd accesserat similit̾ aufe¬
rat᷑. xii sunt reliq̾ quas ista differentia. ut axx
iiii. fierent duplicauerat Dehis gͦ xii nichil dici
potest. cur secte ñ sint habende: Nichil quip¬
pe aluid in eis querit᷑. quã finis bonoꝵ & maloꝵ:
Inuentis aut̃ bonoꝵ fitub. ꝓfecto ec̃triost̃ maloꝵ¬

Expanded text:
eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes hnent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ramus etiam quod ex Academicis nouis adhibitum est: rursus dimidia pars remanet, id est uiginti quattuor. De sociali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur quam fines bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto e contrario sunt malo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd hoꝵ potius sit eligendũ. ñ finis boni hab& c̃ trouersiã
s qͥd hoꝵ triũ dificultatẽ uł facilitatẽ afferat ad c̃sequon¬
dũ uł retinendil finẽ boni. id in ista questione uersat᷑:
Finis enĩ boni cum ad cũ quisq ꝑuenerit. ꝓtinꝰ beatũ
fac̃: In ocio aũ litterato. uł in negocio publico. uł
quando utrũq uicib agit᷑. ñ c̃tinuo quisꝙ beatꝰ ẽ
Multi qͥppe in quoliba hoꝵ triũ possunt uiuere
& in appetendo boni fine qͦ fit homo beatꝰ ernae:
Alia ẽgͥ questio de finib bonoꝵ & maloꝵ. qͤ unã¬
quãq philosophoꝵ sectã fac̃. & alic̨ sunt questio¬
nes de socialiuita. de cunctatione achademicoꝵ
ocioso. actuoso. ex utroꝙ modificato. quaꝵ nul
lac̃ inqͣ de bonoꝵ & maloꝵ finib disputetur:
ꝑ inde qm̃ marcꝰ uarro has quatuor adhibens dif¬
ferentias. idẽ ex uita sociali. ex achademicis nouis.
ex cẏnicis. ex isto uitt genẽ triꝑtito. ad sectas

Expanded text:
 sit potius eligendum, non finis boni habet controversiam; sed quid horum trium difficultatem vel facilitatem afferat ad consequendum vel retinendum finem boni, id in ista quaestione versatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas d
Abbreviated transcription (Latin):
ta uirtuti tressectas fac. ita quies ita utrũq
ita pͥma naturȩ. Alias ttrnas inueniunt᷑ efficere
Tuarictatt quippe humanaꝵ opinionũ uirtuti
aliq̃do subdunt᷑. aliquando p̃feruntur. Aliquando
uingunt᷑. ae sie ad duodenariũ sectaꝵ nume ꝓuc¬
nitur: Sed iste qͦq numerꝰ duplicat᷑. adhibita

Expanded text:
ta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenarium sectarum numerum peruenitur. Sed iste quoque numerus duplicatur adhibita
Abbreviated transcription (Latin):
aũ uirtuti. quando in usũ uirtutis assumit᷑. ꝑtin&
qͥppe ad uirtutis officiũ. & uiuere patrie. & ꝓp¬
t̃ patriam filios ꝓcreare. quoꝵ ncutrũ fieri potest
sine corporis uoluptate  Nã sinc illa nec cẏb
potꝰꝙ sumitur ut uiuat᷑. netc concũbit᷑. ut gene¬
ratio ꝓpagetur Cũ uͦ p̾fertur uirtuti. ipsa appe¬
titur ꝓpt̾ se ipsã. uirtꝰ aũ assum̃da credit̾ ꝓpter
illã. id ÷ ut nichil uirtus agat. nͥ ad c̃scquen¬
dã uł c̃seruandã corporis uoluptatt̃ Quȩ ui¬
ta deformis ẽ qͥdm. qͥppe ubi uirtꝰ scruit dñe uo¬
luptati. quã uis nullo modo hȩc dicenda sit uirtꝰ.
D tam̃ etiam ista horribilis turpitudo: habiuit qͦs¬
dam philosophos patronos & defensores suos Uir¬
tuti porro uoluptas iungitur. ꝗͣdoneut᷑ earum
ꝓpt̃ alterã. sed ꝓpt̾ se ip̃sas ambe appetunt᷑: Qua¬
ꝓpt̃ sic̃ uoluptas uł subdita. uł p̾lata. uł uinc̃¬

Expanded text:
autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iunc
Abbreviated transcription (Latin):
in libromemorato .iiII. et̃ quedã quȩ homines sine
magistro. sine ullo doctrine amminiculo. siue in¬
citur uelut naturalit̾ appetunt. Aut uoluptatẽ
qua delectabit᷑ mou& corporis sensus. aut qͥetem qͣ
fit ut nulla molestiã corporis quisꝙ̃ patiat᷑ aut u¬
trãq ꝗͣ tam̃ uno nomine uolupͥtatis epicurꝰ appel¬
lat. aut uniũ salit pͥma nait̾ in quib & hec sunt
& alia. uł incorpore ut menbroꝵ integritas & sa¬
lus atq incolomitas eiꝰ. uł in animo. ut sunt ea que
uł parua uł magna in hominũ repꝑiunt̾ ingeni¬
is: Hec gͥ quatuor id ÷ uoluptas. qͥes. utrũq
pͥma niturt. ita sunt in nob. ut uł uirtꝰ ꝗͣ postea
doctrina inserit. ꝓpt̾ hȩc appetenda sit. aut ista
erit id in cetis inucnure Cũ gͦ uoluptas corporis
animi uirtuti subdit᷑. aut p̃fert᷑. aut iuingitur.
triꝑtita uariatur diuersitate sectaꝵ Subdit᷑

Expanded text:
in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine incitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corporis quisque patiatur, aut utramque, quam tamen uno nomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima naturae, in quibus et haec sunt et alia, uel in corpore, ut membrorum integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in hominum reperiuntur ingeniis. Haec igitur quattuor, id est uoluptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur