comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
me effudit suꝑnosꝑ iħm xp̃m saluatorẽ
nr̃m: ut iustificati grã ipsius. heredes ef¬
ficiamur scđ̾m spemuite et̃nȩ. Quod aut̃
ait. in hoc epłȩ loco ad romanos. peccatũ
ut appareat peccatum. ꝑbonum mͥ ope¬
ratum ẽ mortẽ: congruit suꝑiorib. ubi
dixit. Sed peccatum non cognoui: nisi
ꝑlegẽ. Nam concupiscentiã nesci¬
ebam: nisi lex diceret. ñ concupisces.
Et suꝑius. Per legem cognitio peccati. Hoc
enim et hie dixit. ut appareat peccatũ:
Ut illud quod dixerat. sine lege enĩ peccatũ
mortuũ ẽ. non intelligamꝰ nisi tanquã ñ sit.
latet. non appareat. penitus ignorat᷑: tanꝗͣ.
innescio quibus ignorantie denebris sit sepul¬
tum. Et quod ait. ego autẽ uiuebam aliqͣn¬
do sine lege.quid ait. nisi uiuere uidebar:
Et qͦd adiunxit. adueniente autẽ mandado.
peccatũ reuixit: quid ẽ aliud. quã eminuit.
et apparuit: Nec tamen ait uixit: sed reui¬
xit. Uixerat enĩ aliquando in paradyso: qͣn¬

Expanded text:
m saluatorem nostrum, ut iustificati ipsius gratia heredes efficiamur secundum spem uitae aeternae. Quod autem ait in hoc epistulae loco ad Romanos: p e peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, congruit superioribus ubi dixit: sed peccatum non eognoui nisi per legem; nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret : non concupisces, et superius: per legem cognitio peccati; hoc enim et hic dixit: ut appareat peccatum, ut illud, quod dixerat: sine lege enim peccatum mortuum est, non intellegamus nisi, tamquam non sit, \'latet, non apparet, penitus ignoratur\', tamquam in nescio quibus ignorantiae tenebris sit sepultum. et quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine lege, quid ait nisi \'uiuere mihi uidebar\'? et quod adiunxit: ad ueniente autem mandato peccatum reuixit, quid est aliud quam \'eminuit et apparuit\' ? nec tamen ait \'uixit\', sed \'reuixit\'. uixerat enim aliquando in paradiso, quan
Abbreviated transcription (Latin):
lege autẽ. peccatum ẽ mortuũ. Ego autẽ
uiuebam aliquando sine lege. Aduemen¬
te autẽ mandato: peccatum reuixit. Ego
autẽ mortuus sum. Et inuentũ ẽ mͥ man¬
datum qͦd erat inuita: hoc eẽ in morte:

Expanded text:
lege enim peccatum mortuum est. ego autem lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem.
Abbreviated transcription (Latin):
S peccatũ non cognoui: nisi ꝑ legem. Hoc
iam suꝑius dixerat. Per legem enĩ. cognitio
peccati. Nongͦ ablatio: sed cognitio. hinc
autẽ iam incipit ꝓpter qͦd ista consideranda
suscepimꝰ introducere ꝑsonam suam: et tan¬
quam de se ipsoloqui. Ubinolunt pelagia¬
ni ipsum apłm intelligi. sed quod inse alium
transfigurauerit hominẽ sublege adhuc po¬
sitũ: nondum ꝑ grãm liberatum. Ubi qͥdem
iam debent concedere. qͦd in lege nemo iusti¬
ficatur: sicut alibi idem apłs dicit. sed ad co¬
gnitionẽ peccati. et ad ipsius legis p̃uari¬
cationẽ ualere legem: ut cognito auctoq
peccato. ꝑfidem grã requirat᷑. Non autem
timent ista de apło intelligi. que posset et
de p̃teritis suis dicere: sed ea quȩ secuntur
timent. Hic enĩ concupiscentiam in qͥt nescie¬
bam: nisi lex diceret. non concupisces. Occa¬
sione autẽ accepta peccatũ ꝑmandatũ: ope¬
ratum ẽ in me omnẽ concupiscentiã. Sine

Expanded text:
sed peccatum non cognoui nisi per legem. hoc sed peccatum non cognoui nisi per legem. hoc iam superius dixerat: per legem cognitio peccati; non ergo ablatio, sed cognitio. Hinc autem iam incipit, propter quod ista consisuscepimus, introducere personam suam, et tanquam de se ipso loqui: ubi nolunt Pelagiani ipsum Apostolum intelligi; sed quod in se alium transfiguraverit, id est, hominem sub lege adhuc positum, nondum per gratiam liberatum. Ubi quidem jam debent concedere, quod in lege nemo justificatur, sicut alibi idem apostolus dicit ; sed ad cognitionem peccati, et ad ipsius legis praevaricationem valere legem, ut, cognito auctoque peccato, per fidem gratia requiratur. Non autem timent ista de Apostolo intelligi, quae posset et de praeteritis suis dicere, sed ea quae sequuntur timent. Hic enim: Concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem acceptaest in me omnem concupiscentiam. sine
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ alege uiri. Et paulopost. Itaq fr̃s mei et
uos mortui estis legi ꝑcorpus xp̃i. ut sitis al¬
terius qui ex mortuis resurrexit: ut fructifi¬
cemꝰ deo. Cum enĩ essemus incarne: passiones
peccatoꝵ quȩ ꝑ legem sunt operabant᷑ in m̃¬
bris nr̃ĩs: ut fructum ferrent morti. Nẽ uͦ
euacuati sumus a lege mortis in qua deti¬
nebamur: ita ut seruiamus innouitate sp̃s. et
non inuetustate littere. His atq huiꝰmodi
contestationibus doctor ille gentiũ satis eui¬
denter ostendit legem non potuisse auferre.
sed potius auxisse peccatum. qͦd auferat gr̃ã:
qm̃ lex iubere nouit cui subcumbit infirmi¬
tas: grã iuuare. qua infunditur caritas.
Nequis enim ꝓpter hȩc testimonia uituperẽt
legti. et malam esse contendat: uidit apls
male intelligentibus quid posset occurrere:
et eandem sibi ipse ꝓposuit questionẽ. Quid
gͦ dicemus inquit: Lex peccatum ẽ : Absit.

Expanded text:
ta est a lege uiri. et paulo post: itaque, fratres mei, et ta est a lege uiri. et paulo post: itaque, fratres mei, et uos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius, qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus deo. cum enim essemus in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; nunc uero euacuati sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita ut seruiamus in nouitate spiritus et non in uetustate litterae. his atque huiusmodi contestationibus doctor ille gentium satis euidenter ostendit legem non potuisse auferre, sed potius auxisse peccatum, quod auferat gratia, quoniam lex iubere nouit, cui succumbit infirmitas, gratia iuuare, qua infunditur caritas. nc quis enim propter haec testimonia uituperet legem et malam esse contendat, uidit apostolus male intellegentibus quid posset occurrere et eandem sibi ipse proposuit quaestionem: quid d ergo dicemus? inquit. lex peccatum est? absit.
Abbreviated transcription (Latin):
iustificati gratis ꝑ gr̃am ipsius. ꝑ redemp¬
tionem que est in xp̃o iħu. Et iterũ. Ubi ẽ
gloriatio tua: Exclusa ẽ. Perquam legem: fa¬
ctorum: Non. Sed ꝑlegem fidci. Arbitram᷑
enim iustificari hominẽ ꝑfidem sine oꝑib
legis. Et iterum. Non enim ꝑ legẽ ꝓmissio
abrahȩ aut semini eius facta ẽ. ut heres esset
mundi: sed ꝑiusticiam fidei. Si enim qͥ ꝑ
legem heredes sunt: ex manita ẽ fides: et¬
euacuata ꝓmissio. Lex enim iram oꝑatur.
Ubi enim non ẽ lex: nec p̃uaricatio. Et in¬
alio loco. Lex enĩ sub intrauit: ut abunda¬
ret delictum. Ubi autem abundauit deli¬
ctum: suꝑ abundauit grã. Item alio loco
Peccatũ enĩ uobis non dominabit᷑. Non enim
estis sublege: sed sub grã. It̃eq alio loco. An igno¬
ratis fr̃s. scientib enimlegem loquor: quia
lex dominat᷑ homini in quantũ tempꝰ uiuit:
Mulier enĩ subuiro: uiuo marito iuncta ẽ
legi. Si autem mortuus fuerit uir eiꝰ: euacua¬

Expanded text:
gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu. Et iterum: Ubi est gloriatio? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non, sed per legem fidei. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis . Et iterum: Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam filege, haeredes sunt: exinanita est fides, abolita est promissio. Lex enim iram operatur. ubi enim non est lex, nec praeuaricatio. et alio loco: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. item alio loco: peccatum enim uobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia. itemque alio loco: an ignoratis, fratres scientibus enim legem loquor -, quia lex dominatur homini in quantum tempus uiuit? mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, euacua
Abbreviated transcription (Latin):
et uerus: nullamq esse naturam quȩ ñ
aut ipse sit aut ab ipso: eumq ẽẽ trinitatẽ.
patrẽ scilicet et filium a patre genitũ. et
spm̃ sc̃m ab eodem patre ꝓcedentẽ: s unũ
eundemq spm et patris et filii.¬
bona trinitate creata sunt omnia. nec sũme
nec equaliter. nec immutabilit bona. s tñ
bona etiam singula. simul uͦ uniuersa ualde
bona: quia ex omnib consistit uniuersita¬
tis admirabilis pulchritudo.x
N qua etiam illud qͦd malũ dicit᷑. bene ordi¬
natum et loco suo positum eminentiꝰ com¬
mendat bona: ut magis placeant et lau¬
dabiliora sint. dum comparant᷑ malis. Ne¬
q enĩ ds̃ omp̃s quodetiam infideles fatent᷑
rerum cui summa potestas. cũ sũme bonꝰ
sit. ullomodo sineret mali aliquid eẽ ino¬
perib suis: nisiusq adeo eẽt omp̃s et bo¬
nus. ut benefaceret et de malo. Quid est
autẽ aliud qđ malũ dicit᷑ nisi pͥuatio bo¬

Expanded text:
et verus; nullamque esse naturam quae non et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Filium a Patre genitum, et Spiritum sanctum ab eodem Patre procedentem, sed unum eumdemque Spiritum Patris et Filii.bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valbona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchritudo, in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, et loco suo positum, eminentius commendat bona sua, ut magis placeant, et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio bo
Abbreviated transcription (Latin):
Wmgͦ queritur quid credendum sit qͥd ad
religionem ꝑtineat: non rerũ natura ita
rimanda ẽ quẽadmodum ab eis quos fisicos
greci uocant. Nec metuendum ẽ. ne aliquid
deuiet de numero elementoꝵ. de motu atq
ordine et de fectib siderum. de figura cęli.
de generib et naturis animaliũ. fruticum.
lapidum. fontiũ. fluminũ. montiũ. de spa¬
ciĩs locoꝵ et tempoꝵ. de signis imminentiũ
tempestatũ: et alia sexcenta de his reb quas
illi uł inuenerunt uł inuenisse se existimañ
xp̃ianus ignoret: quia nec ipsi omnia repere¬
runt tanto excellentes ingenio.flagrantes
studia. ab undantes otio: et quȩdam huma¬
na coniec̾tura inuestigantes. quȩdam uero
historica exꝑientia ꝑscrutantes: et in eis gͦ
se inuenisse gloriant᷑ plura opinantes potiꝰ
quam scientes. Sat ẽ xp̃iano rerum creatu¬
rarum causam siue cȩlestium siue t̃restri¬
um. siue uisibiliũ siue inuisibiliũ. non nisi
bonitatẽ credere creatoris. qui ẽ ds̃ unus

Expanded text:
go quaeritur quid credendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc inmultis ac pene inomnib contrari¬
is reperitur: ut in una re simul eẽ ñ possint.
Cum autem bona et mala nullus ambigat
esse contraria: ñ solum simul eẽ possunt.
s mala omnino sine bonis et nisi inbonis
ẽẽ non possunt: quamuis bona sitie ma
lis possint. Potest enim homo uł angłs ñ
esse iniustus. Iniustus autem ñ potest eẽ:¬
nisi homo uł angłs. Et bonum qͦd homo. bo¬
num qͦd angłs: malum qͦd iniustus. Et hȩc
duo contraria ita simul sunt: ut sibonũ ñ
set : Quia non mͦ ubi consisteret. s unde ori¬
retur corruptio non haberet: nisi eẽt qͦd cor
rumperct᷑. Quod nisibonũ eẽt: nec corrum¬
peret᷑ qm̃ nichil ẽ aliud corruptio: quam
boni exterminatio. Ex bonis igit᷑ mala or¬
ta sunt: et nisi in aliquib bonis non sunt.
Nec erat aliud unde oriret᷑ ulla mali natura.
Nam si eẽt: in quantũ natura eẽt: ꝓfecto bo¬
na ẽẽt. Et aut incorruptibilis natura ma¬

Expanded text:
Et hoc in multis ac pene omnibus contrariEt hoc in multis ac pene omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed etiam mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt, quamvis bona sine malis esse possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest enisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non set: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corrumperetur; quod nisi bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura ma
Abbreviated transcription (Latin):
Porro si homo aliquod bonũ ẽ quia nata
est: quid ẽ malus homo: nisi malũ bo¬
num: Tamen cum duo ista discernimꝰ:
inuenimus nec idõ malum quia homo ẽ.
nec idõ bonum quia iniquus ẽ: s bonũ.
quia homo.malum.quia iniquus. Quis
quis gͦ dicit malum eẽ hominẽ. aut bonũ
ẽẽ iniquũ: ipse incidit in ꝓpħicam illam
sententiam. Ue his quidicunt qͦd bonũ
ẽ malum: et qͦd malum ẽ bonũ. Opus
enim dei culpat. quod ẽ homo: et uicium
hominis laudat. quod ẽ iniquitas. Omĩs
itaq natura. etiam si uiciosa ẽ. inquantũ
natura ẽ. bona ẽ: in quantũ uiciosa est.
mala est.
uaꝓpter in his contrariis quȩ mala et
bona uocantur. illa dialecticorum re¬
gula deficit: qua dicunt nulli rei duo si¬
mul messe contraria. Nullus enĩ aer si¬
mul ẽ et tenebrosus et lucidus: nullus
cibus aut potus simul dulcis et amarus. nul¬
lum corpus simul ubi album ibi et nigrũ:
nullum simul ubi deforme. ibi formosum.

Expanded text:
Porro si homo aliquod bonum est, quia natura Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum ququis ergo dicit: Malum est hominem esse, aut: Bonum est iniquum esse, ipse incidit in propheticam illam sententiam: Vae qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum . Opus enim Dei culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. ropter in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus; nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus; nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum: nullum simul ibi deforme ubi formosum.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ẽ bonum nullũ. Unde res mira confici¬
tur: ut quia omnis natura in quantũ nat᷑a
est bonum ẽ. nichil aliud dici uideat᷑ cũ
uiciosa natura mala ẽẽ natura dicitur. ni¬
si malum eẽ qd̃ bonum ẽ: nec malũeẽnisi
quod bonum ẽ. qm̃ omnis natura bonũ ẽ.
Nec res aliqua mala eẽt: si res ipsa quȩ ma¬
la ẽ natura non eẽt. Non gͥ potest eẽ ma¬
lum: nisi aliquod bonum. Quod cũ dici
uideatur ab surde: conexio tam̃ ratioci¬
nationis huiꝰ uelut in euitabiliter nos com¬
pellit hoc dicere. Et cauendum ẽ ne icida¬
mus mn illam ꝓpħicam sententiam: ubi legit᷑.
Ue his qui dicunt qͦd bonum ẽ malũ. ⁊ qͦd ma¬
lum ẽ bonum: qui dicunt tenebras lucem.
et lucem tenebras: qui dicunt dulce ama¬
rum. et amarũ dulce. Et tamen dñs ait.
Malus homo de malo thesauro cordis sui:
ꝓfert mala. Quid ẽ autem malus homo:
nisi mala natura: Quia homo natura ẽ.

Expanded text:
ubi bonum est nullum. Unde res mira conficiubi bonum est nullum. Unde res mira conficitur, ut quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse natura dicitur, nisi malum esse quod bonum est: nec malum esse, nisi quod bonum est; quoniam omnis natura bonum est, nec res aliqua mala esset, si res ipsa quae mala est, natura non esset. Non igitur potest esse malum, nisi aliquod bonum. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos compellit hoc dicere. Et cavendum est, ne incidamus in illam propheticam sententiam, ubi legitur: Vae iis qui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est?
Abbreviated transcription (Latin):
cet autem adimando bonum. Quandiu gͥ
natura corrumpit᷑: in est eibonũ quo pri¬
uet᷑. Ac ꝑhoc sinature aliquid remanebit
qd̾ iam corrumpi nequeat: ꝓfecto natura
incorruptibilis erit: et ad hoc tam magnũ
bonũ corruptio non ꝑueniet. At si corũ¬
pi non desinet: nec bonum habere utiq
desinet. quo eam possit pͥuare corruptio.
Quamsi penitus totamq consumpserit: idõ
nullum bonum mnerit: quia natura nulla
erit. Quo circabonum consumere corruptio
non potest: nisi consumendo naturam.Om¬
nis gͦ natura bonum ẽ: magnũ si corrũ¬
pi non potest: paruu si potest.Negari ta¬
men bonum eẽ: nisi stulte atq imperite
prorsus non potest. Quȩ si corruptione con¬
sumitur: nec ipsa corruptio remanebit. nul
la ubi eẽ possit subsistente natura. XIII.
nullum sit bonum. S bonum omĩ
malocarens: integrum bonum ẽ.Cui uero
mest malum: uiciatum uł uiciosum bonũ
est. Nec malum unquam potest ẽẽ ullum:

Expanded text:
cet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque cet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis ergo natura bonum est; magnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse possit subsistente natura. CAPUT nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam potest esse ullum,
Abbreviated transcription (Latin):
etiam et animoꝵ quecunq sunt uicia. na¬
turaliũ sunt pͥuationes bonoꝵ. Quȩ cũ sanan¬
tur: non aliquo tranfferunt᷑. s ea quȩ ibi
erant. nusquam erunt: quando in illa sa¬
nitate non erunt.
ature gͥ om̃s qm̃ naturarum prorsus
omniũ conditor summe bonus ẽ. bone
sunt. S quia non sic sicut earũ conditor.
summe atq incommutabiliter bonȩ sunt:
idõ in eis et minuibonum et augeri potest
S bonũ minui malũ ẽ: quauis quantũ¬
cunq minuatur. remaneat aliqͥd necesse
est. si adhuc natura ẽ unde natura sit.
Neq enim si qualiscunq & quantula c̃q
natura est: consumibonum qͦd natura ẽ ni¬
si et ipsa consumat᷑ potest. Merito quippe na¬
tura incorrupta laudatur. Porro si et incor¬
ruptibilis sit quȩ corrumpi omnino ñ pos¬
sit: multo ẽ ꝓculdubio laudabilior. Cum
uero corrumpit᷑: ideo malum eius ẽ corru¬
ptio: quia eam qualicunq priuat bono.
Nam sinullo bono priuat: non nocet.No¬

Expanded text:
ita et animorum quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quae ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non erunt. uoniam naturarum prorsus omnium Conditor summe bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: no
Abbreviated transcription (Latin):
Quamius quando se quisq ñ uerbis. ñ te¬
stibus. ñ deniq ullis argumentis. s p̃sen¬
tium rerũ cuidentie credidisse. hoc ẽ fi¬
dem accõmodasse dicit: non ita uidetur
ab surdum. ut recte rep̃hendatur in u̾bo:
eiq dicatur. uidisti gͦ non credidisti. Unde
putari potest non eẽ consequens: ut non
uideatur res quȩcunq creditur. S melius
hanc appellamus fidem. quam diuina
eloquia docuerunt: earũ scilicet rerum
quȩ non uident᷑. Despe quoq apłs ait. Spes
quȩ uidet᷑. non ẽ spes. Quod enim uidet qͥs
quid sꝑat: Si autem quod ñ uidemꝰ speramꝰ:
ꝑpacientiam expectamus. Cum gͦ bona bo¬
nis futura eẽ credunt᷑: nichil aliud ẽ quã
sperãt᷑. Iam de amore quid dicam: sine quo
fides nichil prodest: spesuero sine amore¬
ẽẽ non potest. Deniq ut ait apłs iacobus: et
demones credunt et contremiseunt. Nec
tam̃ sperant uł amant: s podius qͦd spe¬

Expanded text:
Quamvis quando se quisque non verbis, non teQuamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docuerunt, earum scilquae non videntur. De spe quoque Apostolus ait: Spes quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus . Cum ergo nobis bona futura esse creduntur, nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Denique, ut ait apostolus Jacobus: Et daemones credunt et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant, sed potius quod spe
Abbreviated transcription (Latin):
fide bona. et non mala. Est etiam fides et
p̃teritarũ rerum et p̃sentiũ et futurarũ.
Credimus sedere ad dexteram patͥs: qͦd nc̃ ẽ.
Credimus uenturũ adiudicandũ: qͦd futurũ
est. Itemfides et suarum rerum ẽ. et alienarũ.
Nam et se quisq credit aliquando esse cepisse:
nec fuisse utiq sempit̃num: et alia atq alia.
Nec solũ de aliis hominib multa que ad re¬
ligionẽ ꝑtinent: uerum etiam de angłis
credimus. Spes autem non nisi bonarũ
rerum ẽ: nec nisi futurarũ et ad eũ ꝑtinen¬
tium. qui earum spem gerere ꝑhibetur. Quȩ
cum ita sint: ꝓꝑter has causas distinguen¬
da erat fides aspe. sicut uocabulo. ita et
rationabili difftrentia. Nam qͦd attinet
adñ uidere: siue quȩ sperant᷑. siue quȩ
creduntur: fidei speiq cõmune ẽ. In epi¬
stola quippe adhebrcos. qua teste usi sunt
illustres catholice regulȩ defensores. fides
ẽẽ dicta ẽ conuictio rerum quȩ non uident᷑.

Expanded text:
fide bona, non mala. Est etiam fides et fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. credimus sedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur .
Abbreviated transcription (Latin):
continuo subiecit. Quom autẽ in uocabunt:
inquẽ non crediderunt: pt̃ hoc simbolũ.
Inhis duob tria illa intuere. Fides credit. spes
et caritas orant: s sine fide eẽ non possunt:
ac ꝑhoc et fides orat. ꝓpterea quippe dictũ
est. Quomͦ autẽ inuocabunt inquẽ ñ credi¬
Porro aliquid qͦd etiam non sperat᷑: credipo¬
test. Quis nanq fidelium penas ñ credit
impioꝵ: Nec sperat tamen. Et qͥsqͥs easim¬
minere sibi eredit. ac fugaci motu animi
ex orret: rectius timere dicit᷑ quã sperare. Quȩ
duo quidam distinguensait. Liceat sꝑare ti¬
menti. Non autẽ ab alio poeta. quamuis me¬
liore ꝓprie dictum ẽ. Hunc ego si potui tantũ
sperare dolorem: Deniq ñnulli in arte gram¬
matica uerbi huiꝰ utuntur exemplo. ad osten¬
dendam in ꝓpriam dictionẽ. et aiunt. Spe¬
rare dixit protimere. UIII.¬
st itaq fides et malarũrerũ et bonarũ:
quia et bona creduntur et mala: et hoc

Expanded text:
continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non crediPorro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. Est itaque fides et malarum rerum, et bonarum: quia et bona creduntur, et mala; et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ostendere nimis longũ ẽ: qm̃ cõmemo¬
rande sunt om̃s hereses. siue quȩ fuerunt. si¬
ue quȩ sunt. siue quȩ potuerunt esse sub uo¬
cabulo xp̃iano: et quam sit hoc uerũ ꝑ singu¬
lasquasq monstrandũ. Quȩ disputatio tam
multoꝵ ẽ uoluminũ: ut etiam infinita uideat᷑.
idest quod manu teneri possit: non qͥd ar¬
maria possit onerare.Ut igitur ad illa tria
redeamꝰ ꝑ quȩ diximus colendum dm̃. fidem.
spem. et caritatem: facile ẽ ut dicat᷑ qͥd creden¬
dum. quid sꝑandum. qͥd amandũ sit. S quẽ¬
admodũ aduersus eoꝵ qui diuersa sentiunt
calumnias defendatur oposioris uberiorisq
doctͥne ẽ. Quȩ ut habeat᷑ ñbreui encheridion manꝰ
Quid breuius audit᷑ aut legit᷑. qͥd faciliꝰ
memoriȩ commendat᷑: quia enim de peccato
graui miseria p̃mebat᷑ genus humanũ. et di¬
uina indigebat miscdia: gr̃e dei tempꝰ ꝓpha
dam hoc ꝓpħicum cõmemorasset testimoniũ:

Expanded text:
Quod ostendere nimis longum est; quoniam commemoQuod ostendere nimis longum est; quoniam commemorandae sunt omnes haereses, sive quae fuerunt, sive quae sunt, sive quae potuerunt esse sub vocabulo christiano, et quam sit hoc verum per singulas quasque monstrandum. Quae disputatio tam multorum est voluminum, ut etiam infinita videatur. id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid sperandum, quid amandum sit: sed quemadmodum adversus eorum qui diversa sentiunt calumnias defendatur, operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus quid brevius auditur aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Quia enim de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat misericordia, gratiae Dei tempus propheta dam hoc propheticum commemorasset testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
choata. uł ab intelligentia mentis inuenta.
Quȩ autem nec corporeo sensu exꝑtisumus.
nec mente assequi ualuimus. nec ualemꝰ
eissine ulla dubitatione credenda sunt te¬
stib. a quib ea quȩ diuina uocari iam me¬
ruit scriptura confecta ẽ: qui ea siue ꝑcorpꝰ
siue ꝑ animã diuinitꝰ adiuti uł uidere uł
etiam p̃uidere potuerunt.
uin autẽ mitiofidei quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑
imbuta mens fuerit᷑. tendit bene uiuendo
etiam ad speciem ꝑuenire: ubi ẽ scĩs et ꝑfe¬
ctis cordib nota ieffabilis pulchritudo:. eui
plena uisio ẽ summa felicitas. Hoc ẽ nimi¬
rum qͦd requiris: quid pͥmũ. quid ultimũ
ꝓprium fundamentũ cẽ fidei catholicȩ:¬
quia putari potest cũ aliquib hereticis hoc
nobiscum ẽẽ commune. Si enĩ diligenter que
ad xp̃m ꝑtinent cogitent᷑: nominetenꝰ inueni¬
tur xp̃c apud quoslibet hereticos qui se xp̃ia¬
nos uocari uolunt: reipsa uero non ẽ apud eos.

Expanded text:
choata, vel ab intelligentia mentis inventa. choata, vel ab intelligentia mentis inventa. Quae autem nec corporeo sensu experti sumus, nec mente assequi valuimus aut valemus, eis sine ulla dubitatione credenda sunt testibus, a quibus ea quae divina vocari jam meruit, Scriptura confecta est: qui ea sive per corpus, sive per animum, divinitus adjuti, vel videre, vel etiam praevidere poum autem initio fidei quae per dilectionem operatur, imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum proprium fundamentum esse fidei catholicquia putari potest aliquibus haereticis hoc nobiscum esse commune. Si enim diligenter quae ad Christum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero non est apud eos.
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ cum fecero: ibi erunt omnia illa quȩ¬
in epła tua querendo posuisti. Cuiꝰ exemplũ
si ẽ peneste: facile ẽ ut ca reuoluas et relegas
Si autẽ non ẽ: cõmemorante me recolas. S
enchiridion ut dicunt habeas. et de tu¬
is manib ñ recedat: continens postulata:
id est quid sequendũ maxime. qͥd ꝓpt̃ di¬
uersas pͥncipaliter hereses fugiendũ sit:
in quantũ ratio ꝓreligione contendat. uł
in rationẽ quid cum fides sit sola ñ conue¬
niat: qͥd pͥmũ. quid ultimũ teneatur: quȩ
totius diffinitionis summa sit: qͦd certum
ꝓpriumq fidei catholicȩ fundamentum.
Hec autẽ omnia quȩ requiris. ꝓculdubio sci¬
es diligenter: sciendo. quid credi. qͥd spari
debeat. quid amari. Hȩc enĩ maxime. im¬
mo uero sola in religione sequenda st̃.His
qui contradicit: aut omnino a xp̃i nomi¬
ne alienus ẽ.aut hereticus.Hec sunt de¬
fendenda ratione: uł a sensibus corporis in¬

Expanded text:
Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quaQuod cum fecero, ibi erunt omnia illa quain epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, commemorante me recolas. CAEnchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut haereticus. Haec sunt defendenda ratione, vel a sensibus corporis in
Abbreviated transcription (Latin):
Uminis autem sapientia pietas ẽ habes
hoc in librobeatiiob. Nam ibi legit᷑
quod ipsa sapientia dixerit homini: ecce
pietas ẽ sapientia. Si autẽ queras quã di¬
xerit eoloco pietatem: distinctius in gre¬
co reperies theosebian qui est dei cultus.
Dicitur enim grece pietas et aliter. id est eu¬
sebia: quo nomine significat᷑ bonꝰ cultus:
quamuis et hoc p̃cipue referat᷑ ad colendũ
dm̃. S nichil ẽ cõmodius illo nomine
quo euidenter dei cultus exp̃ssus ẽ: cũ qͥd
eẽt hominis sapientia diceret᷑. Queris ne
aliquid dicibreuius. qui petis ame ut bre¬
uiter magna dicantur.⁊ an hoc ipsum ci¬
bifortasse desideras breuiter aꝑiri.atq in
sermonẽ breuem colligi. quonam modosit
colendus ds̃
ic si respondero fide. spe: et caritate co¬
lendum dm̃: ꝓfecto dicturus es. breuiꝰ
hoc dictum eẽ quam uelles: Ae deinde pe¬
titurus ea tibibreuiter explicari quȩ ad
singula tria istaꝑtineant: quid credendũ
scilicet. quid sperandum. quid amandũ sit.

Expanded text:
minis autem sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pietas et aliter, id est εὑσέβεια quo nomine significatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperiri, atque in sermonem colligi brevem, quonam modo sit colic si respondero, fide, spe, charitate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
dulgentie salubre munus: ut emundan¬
dis purgandisq peccatis nrĩs. qui sine ali¬
quo consciendie uulnere cẽ non possumus:
medelis spũalib uulnera nr̃a curemꝰ. Nec
quisquam sibi sic de puro atq immacula¬
to pectore blandiatur: ut innocentia sua
fretus. medicinam non putet adhibendam
cẽ uulnerib: cum scriptum sit. Quis gła¬
bitur castum se habere cor. aut quis gła¬
bitur mundum se esse apeccatis: Et iterũ
in epła ioħs ponat et dicat. Si dixerimꝰ
quia peccatum non habemꝰ: nos ipsos de¬
cipimus. et ueritas innobis non est. Si
autẽ nemo eẽ sine peccato potest: et qͥs

Expanded text:
dulgentiae salubre munus et emundandulgentiae salubre munus et emundandis purgandisque peccatis nostis, qui sine aliquo conscientiae uulnere esse non possumus medellis spiritalibus uulnera nostra curemus. nec quisquam sic sibi de puro adque immaculato pectore blandiatur, ut innocentia sua fretus medicinam non putet adhibendam esse uulneribus, cum scriptum sit: quis gloriabitur castum se habere cor aut quis gloriabitur mundum se esse a peccatis? et iterum in epistula sua Iohannes ponat et dicat: si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. si autem nemo
Abbreviated transcription (Latin):
nisiut fiant ex nolentib uolentes.: ex repu¬
gnantib consentientes: ex oppugnantib¬
amantes: Aquo. nisi ab illo de quo scriptũ
est. p̃paratur uoluntas a deo: Discant eẽ
catholici: qui dedignant᷑ si quid mali ñ
faciunt et siquid boni faciunt. non inse
ipsis sed in domino gloriari. Illud iam terqi¬
um uideamus. qͦd non minꝰ inistis omne
xp̃i membrũ. et totum eiꝰ corpus exhorret:
quia contendunt eẽ in hac urta uł fuisse
iustos. nullũ habentes omnino peccatũ.
Qua p̾sumptione aꝑtissime orationi do¬
minicȩ contradicunt: in qua omĩa m̃bra
xp̃i. dimitte nobis debita nr̃a. ueraci corde et
cotidianis uocib clamant. Uideamꝰ qͥd eti¬
am ex hoc cyprianus in dnõ głosissimꝰ sen¬
serit: quid ad instruendas eccłias. ñ utiq
manicheoꝵ s catholicorum. ñ solũ dixerit.
uerũ etiam licteris memoriȩq mandaue¬
rit. In epła de oꝑe et elemosinis. agnosci¬

Expanded text:
nisi ut fiant ex nolentibus volentes, ex repunisi ut fiant ex nolentibus volentes, ex repugnantibus consentientes, ex oppugnantibamantes ? a quo nisi ab illo, de quo scriptum est: praeparatur uoluntas a domino ? discant esse catholici qui dedignantur, si quid mali non faciunt et si quid boni faciunt, non in se ipsis, sed in domino gloriari. Illud iam tertium uideamus, quod non minus in istis omne Christi membrum et totum eius corpus exhorret, quia contendunt esse in hac uita uel fuisse iustos nullum habentes omnino peccatum. qua praesumptione apertissime orationi dominicae contradicunt, in qua omnia membra Christi: dimitte nobis debita nostra ueraci corde et cotidianis uocibus clamant. uideamus ergo quid όetiam ex hoc Cyprianus in domino gloriosissimus senserit, quid ad instruendas ecclesias non utique Manicheorum, sed catholicorum non solum dixerit, uerum etiam litteris memoriaeque mandauerit. in epistula De opere et elemosynis: agno sca
Abbreviated transcription (Latin):
mina: quȩ si quisq commiscrit. a corpo¬
ris xp̃i cõmunione remouetur. Et ta¬
men si beatissimꝰ cyprianus his non cõ¬
mittendis estimaret nr̃am sufficere uo¬
luntatẽ: non sic intelligeret qͦd in oratione
dominica dicimꝰ. panẽ nr̃m cotidianum
da nobis hodie: ut hoc nos petere asseue¬
raret. ne intercedente aliquo grauiore de
licto. dum absendes et non cõmunicantes
a cȩlesti pane prohibem᷑. axp̃i corpore
separem᷑. Respondeant certe heretici no¬
ui: quid bonoꝵ meritoꝵ p̃cedat in ho¬
minib inimicis nomini xp̃iano. Non
solũ enĩ non habent bonum: sed ha¬
bent etiam pessimũ meritũ. Et tam̃ etiã
sic ciprianus intelligit quod in oratione
dicimus. fiat uoluntas tua sicut in cęlo
et int̾ra: ut ꝓipsis qui ꝓpter hoc t̾ra in¬
telliguntur oremꝰ. Oramus gͦ ñ solũ
ꝓ nolentib: uerũ etiam ꝓ repugnanti¬
bus et oppugnantib. Quid gͦ petimꝰ

Expanded text:
mina, quae si quisquam commiserit, a corpomina, quae si quisquam commiserit, a corporis Christi communione removetur. Et tamen si beatissimus Cyprianus his non committendis existimaret nostram sufficere voluntatem, non sic intelligeret quod in oratione dominica dicimus, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ut hoc nos petere asseveraret, ne intercedente aliquo graviore licto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. Respondeant certe haeretici novi, quid bonorum meritorum praecedat in hominibus inimicis nomini christiano. Non solum enim non habent bonum, sed habent etiam pessimum meritum. Et tamen etiam sic Cyprianus intelligit, quod in oratione dicimus, Fiat voluntas tua in coelo et in terra: ut et pro ipsis, qui propter hoc terra intelliguntur, oremus. Oramus ergo non solum pro nolentibus, verum etiam pro repugnantibus et oppugnantibus. Quid ergo petimus,
Abbreviated transcription (Latin):
illa iubet a dño dõ p̃cib impetrandũ ẽẽ
declarat: Nunqͥd sub nomine gratiȩ fatũ
asserit: quamuis dieat innullo głandũ.
quandonr̃m nichil sit: Nunquid sicut
isti spm̃ sc̃m adiutorem ita credit eẽ uirtu¬
tis. tanquam ipsa uirtus quȩ ad hoc adiuua¬
tur oriatur ex nobis: quando nr̃ m nichil
esse asserens. ꝓpter hoc apłm dixisse cõme¬
morat. quid enĩhabes quod non accepisti.
uirtutemq excellentissimã. hoc ẽ patienti¬
am nonanobis dicit incipere. ac deinde
adiuuari spũ dei: s ab ipso caput ab ipso
originẽ sumere: Postremo nec ꝓpositũ
bonũ. nec studium uirtutis. nec mentes
bonas sine dei grã incipere et eẽ in omĩ¬
bus confitetur cum dicit innullo glori¬
andum. quando nr̃m nichil sit. Quid
tam in libero arbitrio constitutũ: quã
qͦd lex dicit. non adorandum ydolũ. non
mechandum. non homicidium ꝑpetran¬
dum: Ista autem sunt atq huiꝰmodicri¬

Expanded text:
illa iubet, a domino deo precibus impetrandum esse illa iubet, a domino deo precibus impetrandum esse declarat ? numquid sub nomine gratiae fatum asserit, quamuis dicat \'in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit\'? numquid sicut isti spiritum sanctum adiutorem ita credit esse uirtutis, tamquam ipsa uirtus, quae hoc adiuuatur, oriatur ex nobis, quando nostrum nihil esse asserens propter hoc apostolum dixisse commemorat: quid enim habes, quod non accepisti ? uirtutemque excellentissimam, hoc est patientiam, non a nobis dicit incipere ac deinde adiuuari spiritu dei, sed ab ipso caput, ab ipso originem sumere? postremo nec propositum bonum nec studium uibonas sine gratia Dei incipere esse in hominibus confitetur, cum dicit, in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. Quid tam in libero arbitrio constitutum, quam quod lex dicit, non adorandum idolum, non moechandum, non homicidium perpetrandum? Ista autem sunt atque hujusmodi cri
Abbreviated transcription (Latin):
et datur totum dõ quicqͥd suppliciter
cũ tunore et honore dei petitur: ipsius
pictate p̃stetur. Item ad quirinũ in quo
oꝑe se pelagius uult eius imitatorem ui¬
deri. ait in libro tercio. Innullo głandum.:
quando nr̃m nichil sit. Cui ꝓposito testi¬
monia diuina subiungens: inter cętera
posuit aplicum illud. quo istorũ maxi¬
me ora claudenda sunt. Quid enĩ habes
quod non accepisti: Si autẽ accepisti:
quid gloriaris quasi ñ acceperis: Idem
in epła de pacientia: est enim nob̾ inqͥt
cũ dõ uirtus ista communis. Inde paci¬
entia incipit: inde claritas eius et digni¬
tas caput sumit: origo et magnitudo pa¬
cientie dõ auctore ꝓcedit. Nunquid iste
sc̃s tam memorabilis eccłiarum in uer¬
bo ueritatis structor. liberum arbitriũ
negat ẽẽ inomnib quia totũ dõ tribuit
quod recte uiuimus: Nunquid legem
dei culpat: quando non ex ipsa iustifica¬
ri hominẽ significat: Quandoqͥdem qͦd

Expanded text:
et datur totum deo, quidquid suppliciter et datur totum deo, quidquid suppliciter cum timore et honore dei petitur ipsius pietate praestetur. item Ad Quirinum, in quo opere se Pelagius uult eius imitatorem uideri, ait in libro tertio: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. cui proposito testimonia diuina subiungens inter cetera posuit apostolicum illud, quo istorum maxime ora claudenda sunt: \'quid enim habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis\'? item in epistula De patientia: est enim nobis, inquit, cum deo uirtus ista communis; inde patientia incipit, inde claritas eius et dignitas caput sumit, origo et magnitudo patientiae deo auctore procedit. Numquid iste sanctus tam memorabilis ecclesiarum in uerbo ueritatis instructor liberum arbitrium negat esse in hominibus, quia totum deo tribuit quod recte uiuimus? numquid legem dei culpat, quia non ex ipsa iustificari hominem significat, quando quidem quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui adhuc t̾ra sunt et necdum cȩlestes ẽẽ
ceperunt: ut et circa illos uoluntas dei
fiat. quam xp̃c hominẽ conseruando et
redintegrando ꝑfecit Itemq alio. hunc
autem panẽ inquit darinobis cotidie postu¬
lamus: ne qui inxp̃o sumus. et euchari¬
stiam cotidie ad cibum salutis accipimus.
intercedente aliquo grauiore delicto. dũ
absentes et non communicantes a cęle¬
sti pane ꝓhibemur: axp̃i corpore sepa¬
remur. Et aliquanto post in eadem. qͣn¬
do autẽ rogamus inquit. ne intempta¬
tionem ueniamus: admonemur infir¬
mitatis et imbecillitatis nr̃e dum sic ro¬
gamus:nequisse insolenter extollat:
nequis sibi suꝑbȩ atq arrogant̃ aliqͥd
assumat: nequis aut confessionis aut
passionis głam. suam ducat: cũ dñs ipse
humilitatẽ docens dixerit. uigilate et o¬
rate ne mucniatis intemptationẽ: spc̃
autem promptus ẽ. caro autem infirma :
ut dũ p̃cedit humilis et sũmissa confessio.

Expanded text:
qui adhuc terra sunt et necdum caelestes esse qui adhuc terra sunt et necdum caelestes esse coeperunt, ut et cirea illos uoluntas dei fiat, quam Christus hominem conseruando et redintegrando perfecit. itemque alio : hunc autem panem, inquit, dari nobis cotidie postulamus, ne qui i n Christo sumus et eucharistiam cotidie ad cibum salutis accipimus, intercedente aliquo grauiore delicto dum abstenti et non communicantes a caelesti pane prohibemur a Christi corpore separemur. et aliquanto post in eadem: quando autem rogamus, inquit, ne in temptationem ueni-a m u s, ammonemur infirmitatis et infirmitatis nostrae, dum sic rogamus, ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe atque adroganter aliquid adsumat, ne quis aut confessionis aut passionis gloriam suam ducat, cum dominus ipse humilitatem docens dixerit: \'uigilate et orate, ne ueniatis in temptationem ; spiritus quidem promptus est, caro autem infirma\', ut, dum praecedit humilis et summissa confessio
Abbreviated transcription (Latin):
et̾ra. et spm̃ possideamus e cȩlo: ipsi t̃ra et
celũ sumus: et inutroq id est in corpore et
spũ. ut dei uoluntas fiat oramus. Est enĩ
inter carnẽ et sp̃m colluctatio. et discordan¬
tibus aduersum se inuicem cotidiana con¬
gressio: ut non quȩ uolumus ipsa faciamꝰ:
dum sp̃s celestia et diuina querit: caro t̃re¬
na et scłaria concupiscit. Et idõ petimꝰ int̃
duoista ope et auxilio dei concordiam fie¬
ri: ut dum et inspũ et incarne uoluntas
dei geritur: quȩ ꝑcum renata est anima
seruetur. Quod aꝑte atq manifeste apłs
paulus sua uoce declarans: caro inquit con¬
cupiscit aduersus sp̃m. et sp̃s aduersus
carnem. Hec enĩ inuicem aduersant᷑: ut
non quȩ uultis ista faciatis. Et paulopost.
potest et sic intelliginquit fr̃s dilectis¬
simi ut qm̃ mandat. et docet dñs etiam
immicos diligere. et prohis quoq qui
nos ꝑsecuntur orare: precem᷑ et pro illis

Expanded text:
c terra et spiritum possideamus e caelo, ipsi terra et c terra et spiritum possideamus e caelo, ipsi terra et caelum sumus in utroque, id est in corpore et spiritu, ut dei uoluntas fiat oramus. est enim inter carnem et spiritum conluctatio et discordantibus aduersum se inuicem cotidiana congressio, ut non quae uolumus ipsa faciamus, dum spiritus caelestia et diuina quaerit, caro terrena et saecularia concupiscit. et ideo petimus inter duo ista opeet auxilio dei concordiam fieri, ut, dum et in spiritu et in carne uoluntas dei geritur, quae per eum renata est anima scruetur. quod aperte atque manifeste apostolus Paulus sua uocedeclarat: \'caro\', inquit, \'concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem ; haee enim in uicem aduersantur, ut non quae uultis, ipsa faciatis\'. et paulo post : potest et sic intellegi, inquit, fratres dilectissimi, ut, quoniam mandat et docet dominus etiam inimicos diligere et pro his quoque qui nos persequuntur orare, petamus et pro illis
Abbreviated transcription (Latin):
cimus sanctificetur nom̃ tuum: ñ qͦd op¬
temus dõ ut scĩficetur orationib nr̃is:
sed qͦd petamus a dõ. ut nomen eiꝰ scĩficet᷑
inus dit qui inbaptismo sc̃ĩficati sumus: in eo
qđ esse cepimus ꝑseueremꝰ. Et alio loco in ea¬
dem epła ad dimus quoq inquit et dicimꝰ.
Fiat uoluntas tua sicut in cęlo et int̾ra: non
ut ds̃ faciat quod uult: s ut nos facere pos¬
simus qđ ds̃ uult. Nam dõ qui obsistit:
quo minus qđ uelit faciat: Sed quia nob̃
a diabolo obsistitur. quo minus ꝑ omnia
nr̃ animꝰ atq actus dõ obsequat᷑: oramꝰ
et petimus ut fiat in nobis uoluntas dei. Quȩ
ut fiat in nobis opus ẽ dei uoluntate: id est
ope eius et protectione: quia nemo suis ui¬
rib fortis ẽ: sed dei indulgentia et miscdia
tutus ẽ. Item alio loco fieri autem petimus
inquit uoluntatẽ dei incȩlo et int̾ra: qͣd
utrunq ad consummationẽ nr̃e incolu¬
mitatis ꝑtinet et salutis. Nam cum corpus

Expanded text:
cimus: \'sanctificetur nomen tuum\', non quod opcimus: \'sanctificetur nomen tuum\', non quod optemus deo, ut sanctificetur orationibus nostris, sed quod petamus a deo, ut nomen cius sanctificetur mus, ut qui in baptismo sanctificati sumus in eo quod esse coepimus perseueremus. et alio loco in eadem epistula: addimus quoque, inquit, et dicimus: \'fiat uoluntas tua in caelo et in terra\', non ut deus faciat quod uult, sed ut nos facere possimus quod deus uult. nam deo quis obsistit, quominus quod uelit faciat? sed quia nobis a diabolo obsistitur, quominus per omnia noster animus atque actus deo obsequatur, oramus et petimus, ut fiat in nobis uoluntasdei. quae ut fiat in nobis, opus est dei uoluntate, id est ope eius et protectione, quia nemo suis uiribus fortis est, sed dei indulgentia et misericordia tutus est. item alio: fieri autem petimus, inquit, uoluntatem dei in caelo et in terra, quod utrumque ad consummationem nostrae incolumitatis pertinet et salutis. nam cum corpus