comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regnauit mors sicut ait apłs etiam in eos qͥ non
peccauerͣ. Regnauit aut̃ ex similitudi ne p̃uari¬
cationis ade. sicut idem dicit: qm̃ usq ad mo¬
ysen accipiendum ẽ. quousq legis oꝑa. id ẽ car¬
nalit̾ obseruata illa sacram̃ta. etiam eos obstric¬
tos tenuerunt certa mysterii gr̃a. qui uni dõ sub¬
diti erant. Ab. duentu aut̃ dñi ex qͦ ad circũcisi¬
onem cordis a circumcisione carnis transitũ ẽ:
facta uocatio ẽ. ut sedm animam uiueret᷑. idẽ
scđm int̾iorem hominem. Qui etiã nouus homo
uationẽ. Manifestũ ẽ aut̃ ad corpꝰ quat᷑narium
numerum ꝑtinere. ꝓpt̾ notissima elem̃ta qͥtuor.
quibꝰ constat: & qͣtuor qualitates. siccã. humi¬
dam. calidam. frigidam. Unde qͣtuor etiã tẽ¬
poribꝰ amministrat᷑: uerno. ȩstate. autumpno
hieme. Hȩc sunt notissima. Nlam de qͣternario
numero corporis. tractatur etiam subtilius
sed obseuriꝰ: qͦd in hoc sermone uitandum ẽ.¬
Ad animum uͦ t̾nariũ numerum ꝑtinere po¬

Expanded text:
on peccaverunt. Regnavit autem ex similitudine praevaricationis Adae, sicut idem dicit; quoniam usque ad Moysen accipiendum est, quo usque Legis opera, id est carnaliter observata illa sacramenta, etiam eos obstrictos tenuerunt certi mysterii gratia, qui uni Deo subditi erant. Ab adventu autem Domini, ex quo ad circumcisionem cordis a carnis circumcisione transitum est, facta vocatio est, ut secundum animam viveretur, id est secundum interiorem hominem, qui etiam novus homo vationem. Manifestum est autem ad corpus quaternarium numerum pertinere, propter notissima elementa quatuor quibus constat, et quatuor qualitates, siccam, humidam, calidam, frigidam. Unde quatuor etiam temporibus administratur, verno, aestate, autumno, hieme. Haec sunt notissima. Nam de quaternario numero corporis tractatur etiam alibi subtilius, sed obscurius: quod in hoc sermone vitandum eAd animum vero ternarium numerum pertinere po
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ mulieris uir : & caput uiri xp̃c. Exaltat᷑
aut̃ mens : cñ iam dici potest. m̃te seruio
legi dĩ. ut cętera hominis m̾bra pacata sp̃ui¬
subdant᷑: cum etiã carnis resurrectione ab¬
sorbet᷑ mors in uictoriã. Uoce mea ad dñm
clamaui. Uoce illa intima: & intentissima.
Et exaudiuit me de monte scõ suo. De ipso
ꝑ quẽ nob̾ subuenit: & qͦ mediatore nos exau¬
dit. Ego deri iii & somnũ cepi. & exurrexi:
qm̃ dñs suscipi& me. Qͥs hoc ñ potest fide¬
lium dicere: recolens mortẽ peccatoꝵ suoꝵ.
& donũ regenerationis: Nlon timebo milia
populi circũ dantis me. Exceptis his quȩ
uniu̾salit̾ ȩccła sustinuit & sustin& : ha¬
b& etiã unꝰ qͥsq tẽptationes quibꝰ circum

Expanded text:
eris vir, et caput viri Christus . Exaltatur autem mens, cum jam dici potest, Mente servio legi Dei ; ut caetera hominis pacata subdantur, cum jam carnis resurrectione absorbetur mors in victoriam . Voce mea ad Dominum clamavi: voce illa intima et intentissima. Et exaudivit me de monte sancto suo: de ipso per quem nobis subvenit, et quo mediatore nos exaudit. Ego dormivi, et somnum cepi; et exsurrexi, quoniam Dominus suscipiet me: quis hoc non potest fidelium dicere, recolens mortem peccatorum suorum, et donum regenerationis? Non timebo millia populi circumdantis me. Exceptis his quae universaliter Ecclesia sustinuit et sustinet, habet etiam unusquisque tentationes quibus circ
Abbreviated transcription (Latin):
coaceruatione uitiorum subrepit desꝑatio
sanitatis. tamqͣm ipsis uitiis insultantibꝰ ani¬
mę. uł etiã diabolo & angłis eiꝰ ꝑ nerias sug¬
gestiones ut desꝑemꝰ oꝑantibꝰ: uerissime dr̃.
Multi diẽt animȩ meȩ: ñ ẽ salꝰ illi in dõ eius.
Tu aut̃ dñe susceptor m̃s es. Hȩc eñi spes ẽ:
qͦd naturam humana in xp̃m susciꝑe dignatꝰ
ẽ. Qła mea: ex illa regula ne qͥs sibi aliqͥd
tribuat. Et exaltans caput meum. Siue ip¬
sũ qͥ om̃ium nr̃m caput ẽ: siue uniꝰ cuiꝰq¬

Expanded text:
coacervatione vitiorum subrepit desperatio sanitatis, tanquam ipsis vitiis insultantibus animae, vel etiam diabolo et angelis ejus per noxias suggestiones, ut desperemus operantibus, verissime dicitur: Multi dicunt animae meae, Non est salus ipsi in Deo ejus.Tu autem, Domine, susceptor meus es; haec enim spes est, quod naturam humanam in Christo suscipere dignatus est. Gloria mea: ex illa regula, ne quis sibi aliquid tribuat. Et exaltans caput meum: sive ipsum qui omnium nostrum caput est, sive uniuscu
Abbreviated transcription (Latin):
lectum istum sic accipiendũ ẽ. dentes pec¬
catoꝵ contruusti: id ẽ in irritũ addu¬
xisti pͥncipes peccator. ꝑcutiendo omnes
adu̾santes mͥ sine causa. Principes eum
sententia & p̾cepit hominibꝰ qͥd crederent:
& ꝓ credentibꝰ orauit. Nam dñi ẽ salus
cũ dr̃. ad homines sermo dirigit᷑: uec
ita sequitur & suꝑ popłm suum benedic¬
tio eiꝰ. ut totũ hominibꝰ dictũ sit: sed
ad ipsum dm̃ oratio conu̾titur. ꝓ ipso
populo eui dictum ẽ. dñĩ ẽ salus. Qa
gͦ ait nͥ hoc. ut nemo de suo p̾sumat.

Expanded text:
um sic accipiendum est, dentes peccatorum contrivisti; id est, in irritum adduxisti principes peccatorum, percutiendo omnes adversantes mihi sine causa: principes enimsententia et praecepit hominibus quid crederent, et pro credentibus oravit: nam, Domini est solus cum dicitur, ad homines sermo dirigitur; nec ita sequitur, Et super populum suum benedictio ejus, ut totum hominibus dictum sit; sed ad ipsum Deum oratio convertitur, pro ipso populo cui dictum est: Domini est salus. Quid ergo ait, nisi hoc? Nemo de s
Abbreviated transcription (Latin):
gentiliũ uariorumq dogmatũ p̃cidunt᷑
credentes: & in eam quę xp̃i corpꝰ ẽ tͣnsfe¬
runt᷑. His dentibꝰ dictum ẽ petro ut
manducar& & mactar& animalia: id ẽ oc¬
cidendo in gentibꝰ qͦd erant. & tͣnsmutando
in id qͦd ipse eẽt. Et de his dentibꝰ eccłȩ¬

Expanded text:
rumque dogmatum praeciduntur credentes, et in eam quae Christi corpus est transferuntur: his dentibus dictum est Petro ut manducaret mactata animalia ; id est, occidendo in Gentibus quod erant, et transmutando in id quod ipse esset. Et de his dentibus Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
ad passionẽ & resurrectionẽ dñi congruent̃
sonat: quã ad illam historiam in qͣ daitid
scribitur fugisse a facie bellantis adu̾sum
se filii sui. Et qm̃ seriptum ẽ de discipulis
nificatur discipulus impiꝰ qui eũ tradidit.
A cuiꝰ facie fugisse quãqͣm hystorice pos¬
sit accipi. qͣndo illo discedente secessit cũ
cȩteris in montem. tam̃ sp̾tt̾alit̃ qͣndo m̃tẽ
udȩ. filiꝰ dĩ id ẽ uirtꝰ & sapientia dĩ dese¬
ruit. cũ eum di abolꝰ penitꝰ inuasit. in eo
qͦd scͥptũ ẽ. & intrauit diabolꝰ in cor eiꝰ. be¬
ne accipit᷑ a facie eiꝰ xp̃m fugisse: ñ quia

Expanded text:
ad passionem et resurrectionem Domini congruenter sonat, quam ad illam historiam in qua David scribitur fugisse a facie bellantis adversum se filii sui . Et quoniam scriptum est de discipulis nificatur discipulus impius qui eum tradidit. A cujus facie fugisse quanquam historice possit accipi, quando illo discedente secessit cum caeteris in montem; tamen spiritualiter, quando mentem Judae Filius Dei, id est virtus et sapientia Dei, deseruit, cum eum diabolus penitus invasit, in eo quod scriptum est, Et intravit diabolus in cor ejus , bene acci
Abbreviated transcription (Latin):
tamdiu. ꝑtulit tamqͣm bonum. cũ eiꝰ cogi¬
tationes non ignorar& : cum adhibuit ad
conuiuium. in qͦ corporis & sanguinis sui.
figuram discipulis comm̃dauit. & tradidit:
qͦd deniq in ipsa traditione in osculũ acce¬
pit. bene uitelligitur pacem xp̃m exhibu¬
isse traditori suo. quamius ille tam scelerate
cogitationis int̾no bello uastaretur: & absa¬
lon patris pax dr̃. qͥa pat̾ habuit pacẽ qua ille
sunt. qͥ tribulant me: Tam scilic&
multiplicati st̃: ut etiam de nume¬
ro discipulorum ñ defuerit. qͥ numero accesse¬
rit ꝑsequentiũ. Multi insurgunt suꝑ me:
multi dicunt animȩ meȩ. ñ ẽ salus illi in dõ
eius. M anifestum ẽ quia nͥ desꝑarent resur¬
recturũ: ñ utiq occiderent. Ad hoc ualent
illȩ uoces. descendat de cruce si dĩ filiꝰ ẽ: &
alios saluauit seipsum non potest. Ergo nec
uidas eum tradidiss&e : nͥ ex eoꝵ eẽt nume¬
ro qͥ xp̃m c̃tempnerent dicentes. ñ ẽ salus

Expanded text:
tamdiu pertulit tanquam bonum, cum ejus cogitamdiu pertulit tanquam bonum, cum ejus cogitationes non ignoraret, cum adhibuit ad convivium in quo corporis et sanguinis sui figuram discipulis commendavit et tradidit , quod denique in ipsa traditione osculum accepit , bene intelligitur pacem Christum exhibuisse traditori suo; quamvis ille tam sceleratae cogitationis interno bello vastaretur. Et ideo Abessalon Patris pax dicitur, quia pater habuit pacem, quam illesunt qui tribulant me? tam scilicet multiplicati sunt, ut etiam de numero discipulorum non defuerit qui numero accesserit persequentium. Multi insurgunt super me: multi dicunt animae meae: Non est salus illi in Deo ejus. Manifestum est quod nisi desperarent resurrecturum, non utique occiderent. Ad hoc valent illae voces: Descendat de cruce, si Filius Dei est; et: Alios salvavit, seipsum non potest . Ergo nec Judas eum tradidisset, nisi ex eorum esset numero qui Christum contemnerent, dicentes: Non est salus
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ positum ẽ in breui. hoc maxime sig¬
nificare arbitror. quia repentinum aliqͥd
erit: dum hoc remotum & longe futurũ
peccatores ex istimabunt.¬
Qđ facis. cito fac. Loꝰquim᷑ etiã sic in
consuetudine. ut dicamꝰ fugit me qͦd in m̃te
non uenit: & de homine doctissimo dr̃. nichi
eum fugit. Propt̾ea ueritas fugit m̃tẽ uidę:
eũ eum illustrare destitit. Absalon aut̃ siẽ
quidam int̾p̃tantur: in latina lingua dr̃ pa¬
tris pax. Qđ mirum uideri potest. siue in
hystoria regnorum cum bellum adu̾sus pa¬
trem absalon gesserit. siue in hẏstoria noui
testam̃ti. cum traditor dñi uidas fuerit: quẽ¬
ad modum patris pax possit intelligi. Sed
& ibi qui diligent̾ legunt. uident in illo
bello dauid pacatum fuisse filio: qui etiã
magno cum dolore planxit extinctũ dicens.
absalon filius meus . quis dabit mͥ mori ꝓte:
Et in hystoria noui testam̃ti. ipsa dñi nr̃i
tanta & tam admiranda patientia. qͦd eũ

Expanded text:
autem positum est, in brevi, hoc sigautem positum est, in brevi, hoc significare arbitror, quia repentinum aliquid erit, dum hoc remotum et longe futurum peccatores existimabunt. facis, cito fac . Loquimur etiam sic in consuetudine, ut dicamus: Fugit me, quod in mentem non venit; et de homine doctissimo dicimus: Nihil eum fugit. Propterea veritas fugit mentem Judae, cum eum illustrare destitit. Abessalon autem, sicut quidam interpretantur, in latina lingua dicitur Patris pax: quod mirum videri potest, sive in historia Regnorum, cum bellum adversus patrem Abessalon gesserit; sive in historia Novi Testamenti, cum traditor Domini Judas fuerit, quemadmodum Patris pax possit intelligi. Sed et ibi qui diligenter legunt, vident in illo bello David pacatum fuisse filio, qui etiam magno cum dolore planxit exstinctum, dicens: Abessalon filius meus, quis dabit mihi mori pro te ? et in historia Novi Testamenti, ipsa Domini nostri tanta et tam miranda patientia, quod eum
Abbreviated transcription (Latin):
um qͦddam & munim̃tum eẽ adu̾sus oĩa
quȩ obeẽ possent: nͥ tanta cura app̃hende¬
monentur : quia cũ dubitatione solent
cogitare iram dĩ. quibꝰ ñ aꝑte reuelat᷑. Hoc
ꝗͦ sibi. ipsi debent dicere. App̃hendamus
disciplinam. neqͣndo irascatur dñs: & ꝑe¬
amꝰ de uia iusta. Lam uͦ irascat᷑ dñs qm̃¬
accipiendũ sit sup̃ dictũ ẽ: & ꝑeatis de ura
iusta. Hec magna pena ẽ. quȩ ab his
formidatur. qui aliquid dulcedinis iusticiȩ
ꝑceꝑunt. Qui enim perit de uia iusticiȩ:
cum magna miseria ꝑ uias iniquitatis er
ta uenerit. quȩ impiis & peccatoribꝰ p̃parat᷑.
non solum eos ñ atting& qui confidunt in
dño: sed etiam ad regnum illis instruendũ
& sublim andũ ꝓfici&e. Non enim dixit
cũ exarserit in breui ira eiꝰ. securi om̃s qͥ
c̃fidunt in eo. tamqͣm hoc solum inde habe¬
ant qͦd ñ puniant᷑ : sed beati dixit. ubi ẽ
bonorum omniũ summa. & cumulus. Qđ

Expanded text:
um quoddam atque munimentum esse adversus omnia um quoddam atque munimentum esse adversus omnia quae obesse possent, nisi tanta cura apprehendemonentur; quia cum dubitatione solent cogitare iram Dei, quibus non aperte revelatur. Hoc ergo sibi ipsi debent dicere: Apprehendamus disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereamus de via justa. Jam vero, irascatur Domaccipiendum sit supra dictum est. Et pereatis de via justa: haec magna poena est, quae ab iis formidatur qui aliquid dulcedinis justitiae perceperunt; qui enim perit de via justitiae, cum magna miseria per vias iniquitatis errta venerit, quae impiis et peccatoribus praeparatur, non solum eos non attinget qui confidunt in Domino, sed etiam ad regnum illis instruendum et sublimandum proficiet. Non enim dixit: Cum exarserit in brevi ira ejus, securi omnes qui confidunt in eo, tanquam hoc solum inde habeant, quod non puniantur; sed beati dixit, ubi est bonorum omnium summa et cumulus. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tate in tremore. Optime subiectum ẽ exul¬
tate: ne ad miseriam ualere uideret᷑ qͦd
ꝑger& in effusionẽ temeritatis. additum ẽ
in tremore: ut ad cautionẽ ualer&. circũ¬
spectamq scĩficationes custodiam. Etiã sic
potest accipi. Et nunc reges uttelligite. id
ẽ etiam nunc me rege constituto. nolite
tristes eẽ reges t̾rȩ. quasi bonum ur̃m
uob̾ ablatum sit : sed intelligite potiꝰ & eru¬
dimini. Id enim uob̃ expedit ut sub illo
sitis. a qͦ intellectꝰ & eruditio uob̃ datur.
& hoc uob̃ expedit ut ñ temere domine¬
mini. sed domino omnium cũ timore serui¬
atis. & exultetis in beatitudine certissima &
sincerissima: cauti eircũ spicientes. ne ab
nam ne quando irascatur dñs : & ꝑeatis de
uia iusta. Hoc ẽ qͦd ait. intelligite & cru¬
dimini. Intelligere enim & erudiri: hoc
ẽ app̃hende disciplinam. Ueriuntam̃ in eo
qͦd dr̃ app̃hendite. satis significatur p̃sidi¬

Expanded text:
tate ei cum tremore: optime subjectum est exsultate ei cum tremore: optime subjectum est exsultate, ne ad miseriam valere videretur quopergeret in effusionem temeritatis, additum est, cum tremore; ut ad cautionem valeret circumspectamque sanctificationis custodiam. Etiam sic potest accipi, Et nunc reges intelligite, id est, Et jam nunc me rege constituto, nolite tristes esse, reges terrae, quasi bonum vestrum vobis ablatum sit; sed intelligite potius, et erudimini. Id enim vobis ex pedit ut sub illo sitis, a quo intellectus et eruditio vobis datur. Et hoc vobis expedit, ut non temere dominemini; sed Domino omnium cum timore serviatis, et exsultetis in beatitudine certissima et sincerissima, cauti et circumspicientes ne ab nam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa: hoc est quod ait, intelligite, et erudimini; nam intelligere et erudiri, hoc est apprehendere disciplinam. Verumtamen in eo quod dicitur, apprehendite, satis significatur praesidi
Abbreviated transcription (Latin):
Reges eos in uirga ferrea: id ẽ in infle¬
ribili iusticia. Et tamqͣm uas figuli con¬
teres eos. Conteres in eis trenas eupidita¬
tes. & ueteris hominis lutulenta nego¬
ed: & quicquid de peceatore limo c̃tractũ
atq inolitum ẽ. Et nunc reges intelligite.
t nune. id ẽ iam innouatiꝰ. iam contri¬
tis luteis integum̃tis. id ẽ carnalibꝰ uasis
erroris: quȩ ad p̃teritã uitã ꝑtinent.
fes une urtelligite iam reges. id ẽ iã ualen¬
tesregere quicquid in nob seruile atq be¬
fealẽ e ieiam ualentes pugnare. ñ. qͣi ae¬
ren eedentes. sed castigantes ur̃a eorporae
iudicatis t̾ram. Hoc idem repetitum ẽ cru¬
dimini. ꝓ eo qͦd dictum ẽ intelligite: qui ui¬
dicatis aũt t̾ram. ꝓ eo qͦd dictum ẽ reges.
Sp̾itales enim significat qͥ uidicant terram.
Inferiꝰ nobis ẽ: quiequid iudicamꝰ. Quicqͥd
aut̃ infra sp̃italem homin̾e ẽ. merito t̃ra
nominatur : quia t̾rena labe sauciatum ẽ.
qͦd dierum ẽ reges qui uidicatis t̾ram. Exul¬

Expanded text:
Reges eos in virga ferrea: in inflexibili justitia. Et tanquam vas figuli conteres eos; id est, conteres in eis terrenas cupiditates, et veteris hominis lutulenta negotia, et quidquid de peccatore limo contractum atque inolitum est. Et nunc, reges, intelligite: et nunc, id est jam innovati, jam contritis luteis tegumentis, id est carnalibus vasis erroris quae ad praeteritam vitam pertinent: nunc intelligite jam reges, id est, jam valentes regere quidquid in vobis servile atque bestiale est; et jam valentes pugnare, non quasi aeret caedentes, sed castigantes vestra corpora, judicatis terram. Hoc idem repetitum est: erudimini, pro eo quod dictum est, intelligite; qui judicatis autem terram, pro eo quod dictuspiritales enim significantur, qui judicant terram: inferius enim nobis est quidquid judicamus: quidquid vero infra spiritalem hominem est, merito terra nominatur, quia terrena labe sauciatum est.quod dictum est, reges qui judicatis terram. Et exsul
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ loquebat᷑ in apło dicente: an uultis
non ei foris utiq: sed in ipso corde id ẽ
in illo cubili ubi orandum ẽ. loquebatur.
Sed homines temporalia sectantes. qͥ certe
multi sunt. nachil aliud nouer̾ dicere.
nͥ qͥs ostendit nob̾ bona: eũ uera & certa
bona intra sem& ipsos uidere ñ possint.
A tempore frum̃ti. uini & olei sui multi¬
plicati sunt. Nonꝰ enĩ uacat : qͦd additũ
ẽ. sui. Est enĩ & frum̃tum dĩ. Siqͥdem ẽ¬

Expanded text:
Et cum loquebatur in Apostolo dicente: An vultis Et cum loquebatur in Apostolo dicente: An vultis ? non ei foris utique; sed in ipso corde, id est, in illo cubili ubi orandum est , loquebatur.a sectantes, qui certe multi sunt, nihil aliud noverunt dicere, nisi Quis ostendit nobis bona? cum vera et certa bona intra semetipsos videre non possint. A tempore frumenti, vini et olei sui multiplicati sunt. Non enim vacat, quod additum est, sui: est enim
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ totum hominis. & uerũ bonũ : qͦd ñ ocłis
sed m̃te ẽspicitur. Signatũ aut̃ dix̃ in nob̾.
tamqͣm denariꝰ signatꝰ regis imagine.
Homo enim factꝰ ẽ ad inaginẽ & similitu¬
dinẽ dĩ: quã peocando corrupit. Bonũ tͦg
eiꝰ ẽ uerũ atq et̾num : si renascendo signe¬
t᷑. Et ad hoc credo ꝑtinere. qͦd qͥdam pru¬
dent̃ intelligunt illud qͦd dñs uiso cȩsaris
nummo ait : reddite cęsari qͦd cȩsaris ẽ: &
dõ qͦd dĩ ẽ. Tamqͣm si dicer&. Que admodũ¬
a uob̾ cęsar exigit imp̃ssionẽ inaginis suȩ:
sic & ds̃. Ut quẽ ad modum illi reddit᷑ nũmꝰ:
sic dõ anima. lumine uultꝰ eiꝰ illustrata atq¬
signata. Dedisti lȩticiam in corde meo. Non
gͦ foris querenda ẽ lȩticia. ab his qͥ adhuc
graues corde diligunt uanitatẽ & quer̃t
m̃daciũ : sed intꝰ ubi signatũ ẽ lum̃ uultꝰ
dĩ. In uit̾iore enim homine habitat xp̃e:

Expanded text:
est totum hominis et verum bonum, quod non oculis, est totum hominis et verum bonum, quod non oculis, sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur regis imagine: homo enim factus est ad imaginem et similitudinem Dei , quam peccando corrupit: bonum ergo ejus est verum atque aeternum, si renascendo signetur. Et ad hoc credo pertinere, quod quidam prudenter intelligunt, illud quod Dominus viso Caesaris nummo ait: Reddite Caesari quod Caesaris est, et Deo quod Dei est ; tanquam si diceret: Quemadmodua vobis Caesar exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus ut quemadmodum illi redditur nummus, sic Deo anima, lumine vultus ei illustrata atqsignata. Dedisti laetitiam in cor meum. Non ergo foris quaerenda est laetitia, ab his qui adhuc graves corde diligunt vanitatem et quaerunt mendacium, sed intus ubi signatum est lumen vultus Dei: in interiore enim homine habitat Christ
Abbreviated transcription (Latin):
se adhuc dictũ ẽ. Sꝑant᷑ aut̃. quȩ nͥ bona:
Sed qͥa unꝰ qͥs q id bonum uult a deo
impetrare qͦd diligit. nec facile inueraunt᷑
qͥ diligant bona int̾ĩora. id ẽ ad int̾iorem ho¬
minem ꝑtinentia. quȩ sola diligenda sunt.
cȩteris aut̃ ad necessitatẽ utendũ ñ ad gaudi¬
um ꝑfruendũ ẽ : ammirabilit̃ cũ dixiss&
sꝑate in dño. subiecit. Multi dicunt. quis
ostendit nob̾ bona: Qui sermo & quȩ int̾ro¬
gatio cotidiana ẽ omniũ stultorum & iniqͣ.
siue. pacẽ & tranquillitatẽ uitȩ scłaris desi¬
ñ inuenientiũ : qͥ etiã cęci accusare audeNi
ordinẽ rerum. cũ inuoluti meritis sus
ris. ut ista nuntiar&: Magnifice gͥ & bre¬
uit̃. sed intrinsecꝰ uidentibꝰ ostendit᷑ qͦ bona
querenda sint: respondens illor int̾rogati¬
oni qͥdict̃. qͥs ostendit nob̾ bona. Signatũ
ẽ inqͥt in nob̾. lum̃ uultꝰ tui dñe. Hoc lum̃

Expanded text:
se adhuc dictum est. Sperantur autem quae, nisi bona? se adhuc dictum est. Sperantur autem quae, nisi bona? Sed quia unusquisque id bonum vult a Deo impetrare quod diligit, nec facile inveniuntur qui diligant bona interiora, id est, ad interiorem hominem pertinentia, quae sola diligenda sunt, caeteris autem ad necessitatem utendum, non ad gaudium perfruendum; admirabiliter cum dixisset, Sperate in Domino, subjecit: Multi dicunt: Quis ostendit nobis bona? Qui sermo, et quae interrogatio quotidiana est omnium stultorum et iniquorum; sive pacem et tranquillitatem vitnon invenientium, qui etiam caeci accusare audent ordinem rerum, cum involuti meritis suis ris ut ista nuntiaret? Magnifice igitur et breviter, sed intrinsecus videntibus, ostendit quae bona quaerenda sint, respondens illorum interrogationi qui dicunt: Quis ostendit nobis bona? Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine. Hoc lumen
Abbreviated transcription (Latin):
in greco psalterio ẽ. s̃ata nygetẽ. qͦd refert᷑
ad illam dilatationẽ cordis: ut excipiatur
dicit in alio psalmo. Sacrificiũ dõ sp̃s con¬
tribulatꝰ. Qua re ñ absurde hic accipit᷑ ipsũ
eẽ sacrificiũ iusticię: qͦd fit ꝑ pęnitentiã. Qͥd
enĩ iustiꝰ. qͣm ut suis quisq peccatis potiꝰ ꝗͣ
alienis irascat᷑: seq ipsũ puniens mact& dõ
An sacrificiũ iusticie oꝑa iusta st̃ pꝰ pęni¬
tentiam: Nam & int̃positũ di apsalma
ñ absurde fortassis insinu& etiã transitũ
de uita ueteri. ad uitã nouam. ut extincto¬
crificiũ iusticie seđm regenerationẽ noui
hominis offerat᷑ dõ : cũ se offert ipsa anima
iam abluta. & imponit in altare fidĩ. diui¬
iste sensus. Sacrificate sacrificiũ iusticie
& sꝑate in dño: id ẽ recte uiuite. & sꝑate
donum sp̃s scĩ. ut uos ueritas cui cre¬
didistis illustr&. Sed tam̃ sꝑate in dño. clau¬

Expanded text:
in graeco Psalterio est κατανύγητε, quod refertur in graeco Psalterio est κατανύγητε, quod refertur ad illam dilatationem cordis, ut excipiatur dicit in alio psalmo: Sacrificium Deo spiritus contribulatus. Quare non absurde hic accipitur ipsum esse sacrificium justitiae, quod fit per poenitentiam. Quid enim justius, quam ut suis quisque peccatis potius quam alienis irascatur, seque ipsum puniens mactet DAn sacrificium justitiae opera justa sunt post poenitentiam? Nam et interpositum diapsalma, non absurde fortassis insinuat etiam transitum de vita veteri ad novam: ut extinctocrificium justitiae secundum regenerationem novi hominis offeratur Deo: cum jam abluta, et imponit in altare fidei, divisit sensus, Sacrificate sacrificium justitiae, et sperate in Domino, id est, Recte vivite, et sperate donum Spiritus sancti, ut vos veritas, cui credidistis, illustret. 8. Sed tamen Sperate in Domino, clau
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ scđm dm̃. ut mͣte seruiamꝰ legi dĩ. si adhuc
seruimꝰ carne legi peceati. Aut agite pęniten¬
tiam id ẽ irascimini uob̾ ipsis. de p̃teritis
peccatis: & ulteriꝰ peccare desinite. Quȩ dici¬
tis in cordibꝰ ur̃is. subauditur dicite. ut sit
plena sententia: quȩ dicitis. in cordibꝰ ur̃is
dicite : id ẽ nolite ẽẽ popłs de qͦdictum est.¬
Populus hic labiis me honorat: cor aut̃ eoꝵ
longe ẽ a me. In cubilibꝰ ur̃is compungimi¬
ni. Hoc ẽ qͦd iam dictũ ẽ. in cordibꝰ. Hȩc er̃i
st̃ cubilia de quibꝰ & dñs mon&: ut intus
oremus clausis ostiis. Compungimini aut̃.
aut ad penitentiȩ dolorem refert᷑. ut se ipsa
anima puniens compungat. ne. in dĩ iudicio
dampnata tor queat᷑ : aut ad excitationẽ ut
euigilemꝰ ad uidendã lucẽ xp̃i. tamꝗͣ sti¬
mulis adhibitis. Nonnulli aut̃ ñ cõpun¬
gimini sed aꝑimini dicunt meliꝰ legi: qm̃

Expanded text:
est secundum Deum, ut mente serviamus legi Dei, si adhuc est secundum Deum, ut mente serviamus legi Dei, si adhuc carne servimus legi peccati : aut, Agite poenitentiam; id est, irascimini vobis ipsis de praeteritis peccatis, et ulterius peccare desinite. Quae dicitis in cordibus vestris: subauditur, dicite; ut sit plena sententia: Quae dicitis, in cordibus vestris dicite; id est, nolite esse populus de quo dictum est: Labiis me honorant, cor autem eorum longe est a me . In cubilibus vestris compungimini: hoc est quod jam dictum est, in cordibus; haec enim sunt cubilia de quibus et Dominus monet, ut intus oremus clausis ostiis . Compungimini autem, aut ad poenitentiae dolorem refertur, ut se ipsam anima puniens compungat, ne in Dei judicio damnata torqueatur; aut ad excitationem, ut evigilemus ad videndam lucem Christi, tanquam stimulis adhibitis. Nonnulli autem non compungimini, sed aperimini, dicunt melius legi; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. Siue gͦ illud. siue hoc. siue aliud aliqͥd
sit: certe illud ꝓbabile ẽ. ñ recte c̃tinuari
& coniungi sensum. ubi diapsalma int̾̃ponit᷑.
Dñs exaudi&e me : cũ clamauero ad eum.
Hic nos ammoneri credo: ut magna inten¬
tione cordis. id ẽ int̾no & incorporeo clamore
auxilium imploremꝰ dĩ: qm̃ sic̃ gratulandũ
ẽ de illuminatione in hac uita. ita orandũ
ꝓ reqͥe pꝰ hanc uitam. Qua ꝓpt̃ dut ex ꝑso¬
na fidelis eugłiantis. aut ex ipsiꝰ dr̃ũ sic ac¬
cipiendum ẽ: ac sic dictum st. dñs exau¬
di& uos. cũ clamaueritis ad eum. lrascimi
ẽ dignꝰ exaudiri: aut qͦm ñ frustra elamat
peccator ad dñm: Ergo irascimini inqͥt.
& nolite peccare. Qđ duobꝰ modis intelligi
potest. Aut etiã si irascimini nolite pecca¬
re. idẽ etiã si surgit motꝰ animi. qͥ iã ꝓpt̃
penam peccati nͨ ẽ in potestate. saltim ñ ei
consentiat ratio. & mens: quȩ uitꝰ regenerata

Expanded text:
ditur: sive ergo illud, sive hoc, sive aliud aliquid ditur: sive ergo illud, sive hoc, sive aliud aliquid sit, certe illud probabile est, non recte continuari et conjungi sensum, ubi diapsalma interponitur. 5. Dominus exaudiet me, dum clamavero ad eum: hic nos admoneri credo, ut magna intentione cordis, id est, interno et incorporeo clamore auxilium imploremus Dei; quoniam sicut gratulandum est de illuminatione in hac vita, ita orandum pro requie post hanc vitam. Quapropter aut ex persona fidelis evangelizantis, aut ex ipsius Domini, sic accipiendum est ac si dictum sit: Dominus exaudiet vos, dum clamaveritis ad eum. 6. vers.est dignus exaudiri, aut quomodo non frustra clamat peccator ad Dominum? Ergo Irascimini, inquit, et nolite peccare; quod duobus modis intelligi potest: aut, Etiam si irascimini, nolite peccare; id est, Etiam si surgit motus animi, qui jam propter poenam peccati non est in potestate, saltem ei non consentiat ratio et mens, quae intus regenerata
Abbreviated transcription (Latin):
cutionis genꝰ. familiare eẽ illi linguȩ. qͥ ꝓpħe
locuti sunt. Nam sepe inuenis ita ceptum:
& dix̃ dñs ad illum. & factum ẽ u̾bum dñi ad
illum. Quȩ iunetura coniunctionis. cũ sen¬
tentia ñ p̾cesserit cui c̃sequens adnectat᷑. mi¬
rabilit̾̃ fortassis insinuat ꝓlatione̾ ueritatis
ta ẽ ac si dicer&. nolite diligere uanitatem.
& querere m̃dacium : qͦ ita posito rectissima
locutione sequitur. & scitote qͣm admirabilẽ
fecit dñs sc̃m suum: sed int̃positum diapsal¬
ma uetat istam cum suꝑiore iungi. Siue enĩ
hebreũ u̾bũ sit sic̃ qͥdam uolunt. qͦ significa¬
tur fiat. siue grecum qͦ significat᷑ int̾uallũ
psallendi. ut psalma sit qͦd psallitur. diapsal¬
ma uͦ int̃positũ in psallendo silentiũ: ut
quẽ admodum sinpsalina dr̃ uocũ copulatio
in cantando. ita diapsalma disiunctio earũ.:
ubi quȩdã requies disiunctȩ ẽiun ctionis osten¬

Expanded text:
cutionis genus familiare esse illi linguae qua Prophetae cutionis genus familiare esse illi linguae qua Prophetae tantis. Nam saepe invenis ita ceptum, Et dixit Dominus ad illum: Et factum est verbum Domini ad illum. Quae junctura conjunctionis cum sententia non praecesserit, cui consequens annectatur, mirabiliter fortassis insinuat prolationem veritatis ta est ac si diceretur, Nolite diligere vanitatem, et quaerere mendacium; quo ita posito, rectissima locutione sequitur: Et scitote quoniam admirabilem fecit Dominus sanctum suum. Sed interpositum diapsalma vetat istam cum superiore conjungi: sive enim hebraeum verbum sit, sicut quidam volunt, quo significatur Fiat; sive graecum, quo significatur intervallum psallendi, ut psalma sit quod psallitur, diapsalma vero interpositum in psallendo silentium; ut quemadmodum sympsalma dicitur vocum copulatio in cantando, ita diapsalma disjunctio earum, ubi quaedam requies disjunctae continuationis osten
Abbreviated transcription (Latin):
hominum usq qͦ graues corde: Si saltẽ usq
in aduentum inquit filii dĩ ur̃ error duraue¬
rit: qͥd gͦ ultra graues corde estis: Quando
habituri finẽ fallaciarũ: si in ueritatis p̃sen¬
tia ñ habetis: Ut quiã diligitis uanitatem: &
queritis m̃dacium: Ut quid uultis beati eẽ
de infimis: si sola ueritas facit beatos ex qͥ ue¬
ra st̃ omĩa: Nam uanitas ẽ uanitantiũ. &
omnia uanitas. Quȩ habundantia homiri
in omni labore suo: qͦ ipsc laborat sub sole:
Ut qͥd gͦ temporaliũ rerum amore detinemini:
Ut qͥd tamꝗͣ pͥma. extrema sectamini: qͦd ẽ ua¬
nitas & m̃dacium: Cupttis enĩ ꝑmanere uo¬
b̾cum: quȩ om̃ia tͣnseunt tamꝗͣ umbra. Et
Quẽ. nͥ eũ quẽ suscitauit ab inferis. & in
cȩlo ad dext̾am collocauit: Increpat᷑ gͦ
genꝰ humanũ: ut ad eũ se tandem ab huiꝰ
mundi amore conu̾tat. Sed si quẽ mou&
coniunctio suꝑ addita qͦd ait. & scitote : fa¬
cile ẽ. ut in scripturis animadu̾tat huiꝰ lo¬

Expanded text:
hominum, usquequo graves corde? saltem usque in adventum, inquit, Filii Dei vester error duraverit; quid ergo ultra graves corde estis? Quando habituri finem fallaciarum, si veritate praesente non habetis? Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? utquid vultis beati esse de infimis? Sola veritas facit beatos, ex qua vera sunt omnia. Nam vanitas est vanitantium, et omnia vanitas, Quae abundantia homini in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole ? Utquid ergo temporalium rerum amore detinemini? utquid tanquam prima, extrema sectamini; quod est vanitas et mendacium? Cupitis enim permanere vobiscum, quae omnia transeunt tanquam umbra. 4. quem suscitavit ab inferis, et in coelo ad dexteram collocavit? Increpatur ergo genus humanum, ut ad eum se tandem ab hujus mundi amore convertat. Sed si quem movet conjunctio superaddita, quod ait, Et scitote, facile est ut in Scripturis animadvertat hujus lo
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sam creaturam. Precipue namq ꝑ¬
uidendũ ẽ & tenendũ illud: qͦd scriptum
ẽ in salomone. Tu aut̃ dñe uirtutum cũ
tranquillitate iudicas: & cũ magna reue¬
rentia disponis nos. Ira gͦ dĩ ẽ. motꝰ qui
fit in anima: quȩ legẽ d̃ĩ nouit. cũ ean¬
de legem uid& a peccatore p̃teriri. Per
hunc erum motum iustarũ animarũ mul¬
ta udicant᷑: quãqͣm possit ira dei
recte ittelligi. etiã ipsa m̃tis obscuratio.
que. consequitur eos qui legẽ dĩ transgre¬
diuntur. Ego aut̃ constitutꝰ sũ rex ab eo

Expanded text:
universa creatura. Praecipue namque puniversa creatura. Praecipue namque pervidendum est et tenendum illud quod scriptum est in Salomone: Tu autem, Domine virtutis, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos . Ira ergo Dei est motus qui fit in anima quae legem Dei novit, cum eamdem legem videt a peccatore praeteriri; per hunc enim motum justarum animarum multa vindicantur. Quanquam possit ira Dei recte intelligi etiam ipsa mentis obscuratio, quae consequitur eos qui legem Dei transgrediuntu
Abbreviated transcription (Latin):
& piciam᷑ a nob̾ uigum ipsorum. Quãꝗͣ
possit & alit̃ intelligi. tam̃ aptiꝰ ex eorum
ꝑsona accipit᷑. qͦs dixit inania medita¬
tos: ut hoc sit disrumpamꝰ uincula eoꝵ.
& abiciamꝰ a nob̃ iugũ ipsorum. Demꝰ oꝑã.
tita sententia ẽ. Nam ꝓ eo qͦd ẽ qͥ habitat
subsannabit. Nichil horum tam̃ saꝑe opor¬
t& carnalit̾. quasi aut buecis ds irri¬
deat. aut naso subsann&. sed ea uis acci¬
pienda ẽ. quã dat sc̃is suis. ut futura cer
turam in posteros. & unui̾sas gentes obten¬
turam: illos in ania meditatos ẽẽ intelli¬
gant. Hȩc enim uis qua ista p̾scita sunt
irrisio dĩ ẽ: & subsannatio. Qui habtrat
in celis irridebit eos. Celos si armas sc̃as
accipiamꝰ : ꝑ has eos utiq p̾sciens quid fu¬
dens qͦmͦ ad eos loquet᷑ dixit. conturbabit
eos: ut in ira sua hoc sit in furore suo. Lrã
aut̃ & furorem dĩ dĩ. ñ ꝑturbationẽ m̃¬
tis oport& intelligi: sed uim qua iustissi¬
me iudicat. subiectã sibi ad ministerium

Expanded text:
iciamus a nobis jugum ipsorum. Quanquam et possit aliter intelligi, tamen aptius ex eorum persona accipitur, quos dixit inania meditatos; ut hoc sit, Disrumpamus vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum, demus operam tita sententia est: nam pro eo quod est, Qui habitat tum est, subsannabit. Nihil horum tamen sapere oportet carnaliter, quasi aut buccis Deus irrideat, aut naso subsannet: sed ea vis accipienda est, quam dat sanctis suis, ut futura cernturam in posteros et universas gentes obtenturam, illos inania meditatos esse intelligant; haec enim vis qua ista praescita sunt, irrisio Dei est et subsannatio. Qui habitat in coelis, irridebit eos: coelos si animas sanctas accipiamus, per has eos, utique praesciens quid fudens quomodo ad eos loquetur, dixit, conturbabit eos; ut in ira sua, hoc sit, in furore suo. Iram autem et furorem Domini Dei non perturbationem mentis oportet intelligi, sed vim qua justissime vindicat, subjecta sibi ad ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
tem. morbos aut̃ ñ nouit. & tam̃ etiã mor¬
bi arte medicinę agnoscunt᷑ : sic dici po¬
test nosse dm̃ uiam iustorum. uiam uͦ un¬
piorum non nosse. Non quia aliquid dñs
nescit : & tam̃ dicit peccatoribꝰ ñ noui
uos. Iter aut̃ impiorum ꝑibit. ꝓ eo positũ
ẽ. ac si diceretur. it̃ aut̃ impiorum ñ no¬
uit dñs: sed planius dictũ ẽ. ut hoc sit
nesciri a dño. qͦd ẽ ꝑire. & hoc sit sciri a¬
dño. qͦd ẽ manere: ut ad scientiã dĩ ẽẽ
ꝑtineat. ad ignorantiã uͦ ñ ẽẽ. qͥa dñs
dicit. Ego sum qͥ sum: & qͥ ẽ misit me.¬

Expanded text:
 morbos autem non novit; et tamen etiam morbi arte medicinae agnoscuntur; sic dici potest, nosse Dominum viam justorum, viam vero impiorum non nosse; non quia aliquid Dominus nescit, et tamen dicit peccatoribus: Non novi vos . Iter autem impiorum peribit, pro eo positum est, ac si diceretur: Iter autem impiorum non novit Dominus. Sed planius dictum est, ut hoc sit nesciri a Domino, quod est perire, et hoc sit sciri Domino, quod est manere: ut ad scientiam Dei esse pertineat, ad ignorantiam vero non esse; quia Dominus dicit: Ego sum qui sum; et: Qui est, misit me
Abbreviated transcription (Latin):
nũ & dolosũ abhominabit᷑ dñs. Iraquitas. ma¬
lignitas. m̃daciũ. homicidiũ. dolus. & qͥcqͥd huiꝰ¬
modi ẽ. ipsa nox ẽ : qua transeunte fit mane
ut uideat᷑ ds̃. Causã gͦ exposuit. qͣre mane asta¬
tu es. Si enĩ ds̃ eẽt qͥ uell&s iniqͥtatẽ: poss& etiã
ab iniquis uideri. ut ñ mane uideret᷑. id ẽ cũ

Expanded text:
s: iniquitas, malignitas, mendacium, homicidium, dolus, et quidquid hujusmodi est, ipsa nox est, qua transeunte fit mane ut videatur Deus. Causam ergo exposuit quare mane astatu es. Si enim Deus esset qui vellet iniquitatem, posset etiam ab iniquis videri; ut non mane videretur, id est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nifesta surit. Syon aut̃ si speculationẽ
ut quidam intt̃ptant᷑ significat. nichil
magis qͣm ęccłam debemꝰ acciꝑe: ubi coui¬
die intentio erigit᷑ speculandę claritatis
dĩ. sicut apłs dicit. Nos aut̃ reuelata
facie głam dñi speculantes. Ergo iste sen¬
sus ẽ. Ego aut̃ constitutꝰ sum rex ab eo
suꝑ eccłam sc̃am eiꝰ : quã montẽ appellat.
ꝓpt̾ em inentiã & firmitatẽ. Ego aut̃ con¬
stitutꝰ sũ rex ab eo. Ego scilic&: cuiꝰ uin¬
cula illi disrũꝑe. & uigũ meditabant᷑
abicere. Predicans p̃cepta ipsius. Quis
hoc non sentiat: cum cotidie factitetur:¬

Expanded text:
 si speculationem, ut quidam interpretantur, significat, nihil magis quam Ecclesiam debemus accipere, ubi quotidie intentio erigitur speculandae claritatis Dei, sicut Apostolus dicit: Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes . Ergo iste sensus est: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Ecclesiam sanctam ejus, quam montem appellat propter eminentiam et firmitatem. Ego autem constitutus sum rex ab eo: ego scilicet, cujus vincula illi disrumpere et jugum meditabantur abjicere. Praedicans praeceptum ipsias: quis hoc non sentiat, cum quotidie factitetur
Abbreviated transcription (Latin):
minis ut flos feni: fenum aruit. & flos
decidit. uerbũ aut̃ dñi man& in et̾num.
t omnia quȩcumq faci& ꝓsperabuntur.
id ẽ quȩcumq ĩlud lignum attulerit. quȩ
omnia uidelic& accipienda sunt fruetꝰ & fo¬

Expanded text:
minis ut flos foeni: foenum aruit, et flos minis ut flos foeni: foenum aruit, et flos decidit, verbum autem Domini manet in aeternum . Et omnia quoecumque fecerit prosperabuntur: id est, quaecumque illud lignum attulerit; quae omnia videlicet accipienda sunt fructus et fo
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. ipse uos baptizat in sp̃ũ scõ: & illud. qͥ
sitit ueniat & bibat: & illud. si scires donũ
dĩ. & quis ẽ qui a te aquam petit. petisses
ab eo. & dar&e tͥ aquant luiam. unde qͥ bibe¬
rit non siti& in ęt̾num : sed efficiet᷑ in eo
fons aquę salientis in uitam ęt̾nam. Aut
scđ̾m decursus aquarũ. scđm populorũ pec¬
cara : quia & aquę populi int̾p̃tant᷑ in apo¬
calipsi. Et decursus non absurde intelligi.¬
tur lapsus: qͦd ꝑtin& ad delictũ. Lignũ gͦ
illud. id ẽ dñs nr̃ de aquis decurrentibꝰ
id ẽ populis peccatoribꝰ trahens eos in radi¬
ces disciplinȩ suȩ fruetum dabit. hoc est
constitu& eccłas. in tempore suo. id est
pꝰquam clarificatꝰ ẽ. resurrectione. & ascen¬
sione ur celum. Tunc eni spũ sco misso apłis.
& eis in fiducia sui confirmatis. & directis
in populos: fruetificauit eccłas. Et foliũ
eiꝰ ñ decid&. id ẽ uerbum eiꝰ ñ erit irri¬
tum: quiꝰ omnis caro fęnũ. & claritas ho¬

Expanded text:
r: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto ; et illud: Qui sitit, veniat, et bibat ; et illud: Si scires donum Dei, et quis est qui a te aquam petit; petisses ab eo, et daret tibi aquam vivam, unde qui biberit non sitiet in aeternum; sed efficietur in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . Aut secundum decursus aquarum, secundum populorum peccata, quia et aquae populi interpretantur in Apocalypsi ; et decursus non absurde intelligitur lapsus, quod pertinet ad delictum. Lignum ergo illud, id est Dominus noster, de aquis decurrentibus, id est populis peccatoribus, trahens eos in via in radices disciplinae suae, fructum dabit, hoc est, constituet Ecclesias; in tempore suo, id est, postquam clarificatus est resurrectione et ascensione in coelum. Tunc enim Spiritu sancto misso Apostolis, et eis in fiducia sui confirmatis et directis in populos, fructificavit Ecclesias. Et folium ejus non decidet: id est, verbum ejus non erit irritum; quia omnis caro foenum, et claritas ho
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ram. Similitudo aut̃ hine ducta ẽ: quia
ut hȩc t̾ra uisibilis ext̾iorem hominẽ nu¬
trit & contin&e. ita illa t̾ra inuisibilis int̃i¬
orem hominem: a cuiꝰ t̾rę facie ꝓicit uentꝰ
impium. id ẽ suꝑbia quẽ inflat. Quã eauens
ille qui inebriabatur ab ub̃tate domꝰ dĩ. &
torrente uoluptatis eiꝰ potabatur. dicit. Non
ueniat mͥ pes suꝑbiȩ. Ab hac t̾ra ꝓiecit
suꝑbia eum qui dixit. Ponam sedem meã
ad aquilonẽ: & ero similis altissimo. Ab hiuꝰ
t̾̃rę facie ꝓiecit etiam eum. qui cũ consensiss&
& gustass& de ligno ꝓhibito. ut ẽẽt sicut ds.
abscondit se a facie dĩ. Hanc t̾ram ad int̾io

Expanded text:
a ut haec terra visibilis exteriorem hominem nutrit et continet, ita illa terra invisibilis interiorem hominem. A cujus terrae facie projicit ventus impium, id est superbia, quia inflat. Quam cavens ille qui inebriabatur ab ubertate domus Dei, et torrente voluptatis ejus potabatur, dicit: Non veniat mihi pes superbiae . Ab hac terra projecit superbia eum qui dixit: Ponam sedem meam ad Aquilonem, et ero similis Altissimo . Ab hujus terrae facie projecit etiam eum qui, cum consensisset et gustasset de prohibito ligno, ut esset sicut Deus, abscondit se a facie Dei . Hanc ter
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ neq abiit in consilio impiorum. neq
in uia peccatorum stetit: nec in cathedra
luntas eiꝰ: & in lege eiꝰ meditabit᷑ die ac
nocte. Iusto lex posita non ẽ: ut dicit
apłs. Sed aliud ẽ ẽẽ in lege: aliud sub lege.
Qui ẽ in lege. scđm legemꝰ agit: qui ẽ sub
lege. scđm legem agitur. Ille gͦ liber ẽ: iste
seruus. Deuide aliud ẽ lex quȩ scribitur
&ͥ imponitur seruienti: aliud lex quȩ m̃te
conspicitur. ab eo qui ñ indig& litteris. Me¬
ditabitur die. ac nocte. aut sine int̾missione
intelligendum ẽ : aut die in lȩticia. nocte.
in tribulationibꝰ. Dicitur enum. Abraham
diem meum uidit: & gauisus ẽ. Et de tribu¬
lignum qͦd plantatũ ẽ secus decursus aqua¬
rum: id ẽ aut scđm ipsam sapientiã quȩ dig¬
nata ẽ hominem susciꝑe ad salutẽ nr̃am:
ut ipse homo sit lignum plantatum secus
decursus aquarũ. Potest enim hoc intellec¬
tu accipi. qͦd in alio psalmo dr̃. fluuius dĩ

Expanded text:
qui neque abiit in consiliqui neque abiit in consiliin via peccatorum stetisset, nec in cathedra n lege ejus meditabitur die ac nocte. Justo non est lex posita, ut dicit Apostolus ; sed aliud est esse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Meditabitur die ac nocte: aut sine intermissione intelligendum est; aut die in laetitia, nocte in tribulationibus; dicitur enim: Abraham diem meum vidit, et gavisus est ; et de tribulignum quod plantatum est secundum decursus aquarum: id est, aut secundum ipsam Sapientiam, quae dignata est hominem suscipere ad salutem nostram; ut ipse homo sit lignum plantatum secundum decursus aquarum: potest enim et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo dicitur: Fluvius
Abbreviated transcription (Latin):
uinum dĩ. Nam in ebriabunt᷑ inqͥt: ab
ub̃tate domꝰ tuȩ. Et oleũ dĩ : de qͦ dictũ
ẽ. impinguasti oleo caput meũ. Isti aut̃
multi qui dicunt qͥs ostendit nob̾ bona.
tempore frum̃ti. uini. & olei sui multipli¬
cati st̃. Non enĩ multiplicatio semꝑ ub̾ta¬
tẽ significat. & ñ plerũq exiguitatẽ. cũ
descit cupiditate. nec satiari potest: &
multiplici atq erum nosa oogitatione
distenta. simplex bonũ uidere ñ sinitur.

Expanded text:
t, ab ubertate domus tuae est et oleum Dei, de quo dictum est: Impinguasti in oleo caput meum . Isti autem multi qui dicunt, Quis ostendit nobis bona? tempore frumenti, vini et olei sui multiplicati sunt. Non enim multiplicatio semper ubertatem significat, et non plerumque exiguitatem: cum descit cupiditate, nec satiari potest, et multiplici atque aerumnosa cogitatione distenta, simplex bonum videre non sinitur;
Abbreviated transcription (Latin):
utrum pͥmꝰ ẽẽt ostendit: Sed quia hic
psalmꝰ ꝓpͥam uocem dĩ loquentis inducit
ideo titulum non hab&: ne quid diuino elo¬
quio p̃poneret᷑. Aut pͥmꝰ diceretur. qui ñ
pͥmꝰ. sed unꝰ ẽ appellatꝰ: & ĩdõ p̾titulatio¬
nem habere ñ potuit. nec debuit: ne si ha¬
buiss&e. Anͣt pͥmꝰ ẽẽt. melior tantũ in ordi¬
ne rumeri ñ auetoritate iudicaret᷑: aut
ne ut iam relatura ẽ aliquid p̃poner& diumo
elo qͥo psalmographus. p̃titulatione p̃posi¬
ta. Nam & p̾ ceteris potuiss&e intelligi: si
pͥmꝰ dictꝰ fuiss&. Et ido solus titulũ ñ
hab&e: ut ꝑspicuum eẽt. qͣntum int̾ cęte¬
ros eminer&. Unde iam adu̾tere deb&
prudentia ur̃a. quanta uis. quanta au¬
etoritas. quarta ratio in hoc psalmo uer¬
setur: eui nec titulum ausus ẽ seriba p̃po¬
nere. nec numerum indicare: ut solum
eum & unum potĩ quã pͥmun ostenđ&. Igit
quia fauente dõ. & uocis auctoritas iam osten¬

Expanded text:
utrum primus esset, ostendit? Sed quia hic utrum primus esset, ostendit? Sed quia hic psalmus propriam vocem Dei loquentis inducit, ideo titulum non habet, ne quid divino eloquio praeponeretur, aut primus diceretur, qui non primus, sed unus est appellatus: et ideo praetitulationem habere non potuit, nec debuit, ne si habuisset ut primus esset, melior tantum in ordine numeri, non auctoritate judicaretur: aut ne, ut jam relatum est, aliquid praeponeret divino eloquio Psalmographus, praetitulatione praeposita. Nam et prae caeteris potuisset intelligi, si primus dictus fuisset. Et ideo solus titulum non habet, ut perspicuum esset quantum inter caeteros emineret. Unde jam animadvertere debet Prudentia Vestra, quanta vis, quanta auctoritas, quanta ratio in hoc psalmo versetur, cui nec titulum ausus est scriba praeponere, nec numerum indicare; ut solum eum et unum, potius quam primum ostenderet. Igitur quia favente Deo, et vocis auctoritas jam osten
Abbreviated transcription (Latin):
osalmorum.
irersa sunt genera ꝓphetie.
qua ꝑsona ꝓprie dictum sit:
aut eur titulum non habeat
requiramꝰ. Centum itaq & quinquagin¬
ta psalmos ẽẽ: nulla dubitatio ẽ  quis
psalmus quotꝰ sit : uł a qͦ recitatꝰ sit. titũ¬
lorum inscriptione ostenditur. Non enim̃
omnes psalmi a dauid editi sunt. Ipse
enim dauid ex omni populo quatuor pͥn¬
cipes sp̃ũ sc̃o inundatos elegit: quoꝵ no¬
mina sunt. asaph. eman. ethan. & idithun:
ut in quẽcũq diuinus sp̃s intrass&. ym¬
num đo caner&̃. Dauid gͦ solus. nouem
psalmos ore ꝓprio cecinit: reliqui aut̃ ab
illis quatuor principibꝰ iuxta titulorum ui¬
scͥptionem sunt dicti. H ic aut̃ quia titu¬
lum sicut iam dixi ñ hab&: reqͥrendum
nob̾ ẽ qua ratione utt̾ cęteros solus non
habeat tituli inscͥftionem. uł a qͦ fuerit
recitatꝰ. Nam si psalmographus scđm. &
t̃cium. & quartum. & om̃s. uł in numero
redigere. uł causas singłorum ostendere
potuit: cur ñ & huic titulum imposuit. &

Expanded text:
salmum Diversa sunt genera prophetiae: qua persona proprie dictum sit, aut cur titulum non habeat, requiramus. Centum itaque et quinquaginta Psalmos esse, nulla dubitatio est, et qui Psalmus quotus sit, vel a quo recitatus sit, titulorum inscriptione ostenditur. Non enim omnes Psalmi a David editi sunt. Ipse enim David ex omni populo quatuor principes Spiritu sancto mundatos elegit, quorum nomina sunt Asaph, Eman, Ethan, et Idithun, ut in quemcumque divinus Spiritus intrasset, hymnum Deo caneret. David ergo solus novem psalmos ore proprio cecinit: reliqui autem ab illis quatuor principibus, juxta titulorum inscriptionem, sunt dicti. Hic autem quia titulum, sicut jam dixi, non habet; requirendum nobis est, qua ratione inter caeteros solus non habeat tituli inscriptionem, vel a quo fuerit recitatus. Nam si Psalmographus secundum et tertium et quartum et omnes vel in numero redigere, vel causas singulorum ostendere potuit; cur non et huic titulum imposuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
hominem natꝰ ẽ: tam̃ hodie qui a p̃sentiã
significat. atq in ęt̾nitate nec p̾teritũ qͥe¬
quam ẽ. qͣsi ẽẽ desierit. nec futurum. qͣsi
nondum sit. sed p̾sens tantum. quia qͥcqͥd
id dictum hodie genui te. qͦ sempit̾nam
generationẽ uirtutis & sapientiȩ dĩ. qui ẽ¬
gentes. hereditatem tuam. Hoc iam tẽpo¬
ralit̃ scđm susceptum hominẽ. qͥ sacrifi¬
cium se obtulit ꝓ omnibꝰ sacrificiis: qui
etiam int̾pellat ꝓ nobis. ut ad totã ipsã
dispensationẽ temporalẽ quȩ ꝓ genere hu¬
mano facta ẽ. referatur qͦd dictum ẽ. po¬
stula a me: ut scilic& gentes nomini. xp̃i¬
ano copulentur. atq ita a morte redi¬
mantur. & possideant᷑ a dõ. Dabo tͥ gen¬
tes hereditatẽ tuam quas possideas ad ea¬
rum salutem: & quȩ tͥ fructificent sp̃i¬
talia. Et possessionẽ tuam t̃minos terrȩ.
dem reperitum ẽ t̾minos t̃rę ꝓ eo posi¬
tum qͦd dictum ẽ gentes. Sed hoc planiꝰ:
ut omnes gentes intelligamꝰ & possessionẽ¬

Expanded text:
hominem natus est; tamen hodie quia praesentiam significat, atque in aeternitate nec praeteritum quidquam est, quasi esse desierit; nec futurum, quasi nondum sit; sed praesens tantum, quia quidquid id dictum, Ego hodie genui te, quo sempiternam generatgentes haereditatem tuam. Hoc jam temporaliter secundum susceptum hominem, qui sacrificium sese obtulit pro omnibus sacrificiis, qui etiam interpellat pro nobis ; ut ad totam ipsam dispensationem temporalem, quae pro genere humano facta est, referatur quod dictum est, Postula a me; ut scilicet gentes nomini christiano copulentur, atque ita a morte redimantur, et possideantur a Deo. Dabo tibi gentes haereditatem tuam, quas possideas ad earum salutem, et quae tibi fructificent spiritualia. Et possessionem tuam terminos terrae. Idem repetitum est: terminos terrae, pro eo positum quod dictum est, gentes; sed hoc planius, ut omnes gentes intelligamus: possessione