comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& copiam uoluptatũ. ut pax corporis
ꝓdess& paci animȩ. Sienim desit pars
corporis. impeditur &iam in rationi¬
lis animȩsa x. qui a requiem appetitio¬
num conse qui non potest. U trũq aut̃
simulei paci ꝓdest. quamin trase habent
ma & corpus idẽ ordinatę uitȩ ac saluti:
sicut enim pacẽ corporis amare seosten¬
dunt animantia cum fugiunt dolorẽ.
& pacẽ animȩ cumppter explendas
indigentias appecitionũ uoluptatẽ
secuntur: ita mortẽ fugiendo satis
in dicant quantũ diligant pacẽ. qua si¬
bi conciliantur anima & corpus Sed
quia homini rationalis anima in .ẽ. to¬
tum hoc qđ hab& cõmune cumbestus.
subdit paci animȩ rationalis. ut m̃te
ud contẽ pletur. & scđm hos aliquid agat.
ut sit ei ordinata cognitionis agnitio¬
nisq consensio. Quã pacẽ rationalis
animȩ dixeram᷑: ad hoc enim uelledebet
nec dolore molestari necdesideriꝰ ꝑturba¬
ri nec morte dis solui: utaliquid ittile

Expanded text:
et copiam uoluptatum, ut pax corporis et copiam uoluptatum, ut pax corporis prodesset paci animae. Si enim desit pax corporis, inpeditur etiam inrationalis animae pax, quia requiem adpetitionum consequi non potest. Utrumque autem simul ei paci prodest, quam inter se habent anima et corpus, id est ordinatae uitae ac salutis. Sicut enim pacem corporis amare se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ temporalẽ ꝓmo dulo mortali suitȩ
in ipsa salute & in colomitate ac socie¬
tate suigeneris & quoq hic pace uel
tuende ul recuperandȩ neces sarias.
sicutea quȩ apte & conueninter adu¬
cent sensibus : lux. uox aures spĩtales
aque potabiles: & quicquid adalendiũ
tegendũcurandum ordinandũq corpꝰ
congruit : eo pacto equissimo. ut qͥmor¬
talss. talib bonis pacimortalium accõ¬
modatis recte usus fuerit. accipiat
ampliora atque meliora Ipsamscilic&
in mortaluaus pacẽ eiq conuenientem
gloriam e honor em inuita &na ad
ꝑperam necilla accipiat & hec amittat
Omins igitur usus rerum tonporalium
refertur ad fructum pacis terrȩnȩ int̃¬
rena ciuitate. Incęlesti autẽ ciuitate.
re fertur adfructum pacis & ne
Qua ꝓpter sunrationalia. eẽ mꝰ animalia:
niħ appeterem p̃ter ordinatã tẽperatu¬
ram par tium corporis. & requiem appe¬
titionum Niħ ergo p̃ter qui etan carnis

Expanded text:
pacem temporalem pro modulo mortalis uitae pacem temporalem pro modulo mortalis uitae in ipsa salute et incolumitate ac societate sui generis, et quaeque huic paci uel tuendae uel recuperandae necessaria sunt sicut ea, quae apte et conuenienter adiacent sensibus, lux uox, aurae spirabiles aquae potabiles, et quidquid ad alendum tegendum curandum ornandumque corpus congruit, eo pacto aequissimo, ut, qui mortalis talibus bonis paci mortalium adcommodatis recte usus fuerit, accipiat ampliora adque meliora, ipsam scilicet inmortalitatis pacem eique conuenientem gloriam et honorem in uita aeterna ad i autem perperam, nec illa accipiat et haec amittatOmnis igitur usus rerum temporalium refertur ad fructum pacis terrenae in terrena ciuitate; in caelesti autem ciuitate refertur ad fructum pacis aeternae. Quapropter si inrationalia essemus animantia, nihil adpeteremus praeter ordinatam temperaturam partium corporis et requiem adpetitionum; nihil ergo praeter quietem carnis
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq bonum .e. boniq amissione do¬
lendum .ẽ. potius quã lȩtandum : Sita men
non sit conpensatio melioris: melior .ẽ.
autẽ animi equitas quã corporis sanitas:
ro fecto conuenientius inustus dol& in
supolicio quam letatus . ẽ indelic to
Sicutergo l&itia deseruiboni inpeccato tir¬
tis ẽ. uoluntatis malȩ : ita dolor amisn
boni in supplicio testis .e. nature bonx
Quienim dol& amis sim naturȩ sue pace
ex aliquib rdiquus pacis iddol& qͥb
fit ut sibi amica natura sit. Hoc autẽ
in extremo supplicio recte fit. utiniqͥ
& impunaturalium bonorum dãna in
cruciatibus defleant sentientes corum
ablatorem iustissimum dm̃. que contẽo¬
serunt benignis simum largitoron : ds̃
ergo naturarum omnium sapientissimus
conditor & iustissimꝰ or dinator. quit̃¬
renorum ornam̃torũ maximũ infatuit
mortale genꝰ humanum. dedit hominib
quȩ dam bona huic uttȩ cangrua. id ẽ

Expanded text:
utrumque bonum est bonique amissione doutrumque bonum est bonique amissione dolendum est potius quam laetandum si tamen non sit conpensatio melioris; melior est autem animi aequitas quam corporis sanitas: profecto conuenientius iniustus dolet in supplicio, quam laetatus est in delicto. Sicut ergo laetitia deserti boni in peccato testis est uoluntatis malae, ita dolor amissi boni in supplicio testis est naturae bonae. Qui enim dolet amissam naturae suae pacem, ex aliquibus reliquiis pacis id dolet, quibus fit, ut sibi amica natura sit. Hoc autem in extremo supplicio recte fit, ut iniqui et inpii naturalium bonorum damna in cruciatibus defleant, sentientes eorum ablatorem iustissimum Deum, quem contemserunt benignissimum largitorem. Deus ergo naturarum omnium sapientissimus conditor et iustissimus ordinator, qui terrenorum ornamentorum maximum instituit mortale genus humanum, dedit hominibus quaedam bona huic uitae congrua, id est
Abbreviated transcription (Latin):
lum .ẽ. uel &iam inqua nullu malum potest¬
cẽ: Esscautem natura in qua nullũ bonũ
sit non potest: Proinde nec ipsius diaboli
natura inquantũ natura .c̃. mala .ẽ sed
ꝑuersitas. eam malum facit: Itaq inueri¬
tate non stetit: sedueritatis iudicium non
euasit. in ordinis tranquillitate non mansit:
Nec ideo tamen apotestate ordinatoris
effugit: bonumdĩ quodilli. ẽ. innatura. ñ
cum sub trahit iustitiędĩ. qua ordinatur
inpoena .: Necibi ds̃ bonum in sequitur qđ
creauit. sedmalum quodille cõmisit: Neq
eum totum aufert. quodnature dedit.
sed aliquid adimit aliquid relinquid: pt sit
qui doleat quod ademit & ipsedolqr: testi¬
moniuia .e. boni apepti. & bonirelicti
Nisi enim bonum relictũ. e&: bonũ amis sũ
dolere non poss&. Nam qui peccat: peior
est siletatur indamno ȩquitatis. Quiucro
cruciatur : siniħ inde adquirat boni do¬
l& damnum salutis: & qm̃ ȩquitas ac salus

Expanded text:
lum est uel etiam in qua nullum esse malum potestlum est uel etiam in qua nullum esse malum potest; esse autem natura, in qua nullum bonum sit, non potest. Proinde nec ipsius diaboli natura, in quantum natura est, malum est; sed peruersitas eam malam facit. Itaque in ueritate non stetit, sed ueritatis iudicium non euasit; in ordinis tranquillitate non mansit, nec ideo tamen a potestate ordinatoris effugit. Bonum Dei, quod illi est in natura, non eum subtrahit iustitiae Dei, qua ordinatur in poena; nec ibi Deus bonum insequitur quod creauit, sed malum quod ille commisit. Neque enim totum aufert quod naturae dedit, sed aliquid adimit, aliquid relinquit, ut sit qui doleat quod ademit. Et ipse dolor testimonium est boni ademti et boni relicti. Nisi enim bonum relictum esset, bonum amissum dolere non posset. Nam qui peccat, peior est, si laetatur in damno aequitatis; qui uero cruciatur, si nihil inde adquirat boni, dolet damnum salutis. Et quoniam aequitas ac salus
Abbreviated transcription (Latin):
iuncti qui cum sine ꝑturbationesunt:
rebus in quib sunt. quanta cũ que con¬
gruentia coaptantur: Acꝑ hoc in eis.
ordinis non nulla tranquillitas. in .ẽ.
ergo non nulla paxiuerumideomiseris
quia & sun aliqua securitate ñdolent.
non tamen ibi sunt ubi securi cẽ. ac dole¬
re non debeant: miscriores autẽ. sipax
eis cumipsa lege nom e quanaturalis
ordo adminis tratur: Cum autẽ dolent:
ex qua parte dolent. pacis ꝑturbatio
facta .e: In illa uero adhuc pax .e.
inqua nec dolor urit . nec conpãgo ipsa
dis soluitur:. sicut ergo .e. quadam
uita sinedolore: dolor autẽ sine aliꝗͣ
uita es se nomporest: Sic est quaedimpax
sineullo bello bellum uro ec̃ sinealique
pace non potest Non sedmid quodbellũ ẽ
sed scđi id quod abeis uelincis geritur q̃
aliquȩ nature sunt. quod nullomodo. eeñt:
sinon quali cum que pace sub sisterent.
qua propter . ẽ. natura in qua nullũma¬

Expanded text:
iuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, iuncti. Qui cum sine perturbatione sunt, rebus, in quibus sunt, quantacumque congruentia coaptantur; ac per hoc inest eis ordinis nonnulla tranquillitas, inest ergo nonnulla pax. Verum ideo miseri sunt, quia, etsi in aliqua securitate non dolent, non tamen ibi sunt, ubi securi esse ac dolere non debeant; miseriores autem, si pax eis cum ipsa lege non est, qua naturalis ordo administratur. Cum autem dolent, ex qua parte dolent, pacis perturbatio facta est; in illa uero adhuc pax est, in qua nec dolor urit nec conpago ipsa dissoluitur. Sicut ergo est quaedam uita sine dolore, dolor autem sine aliqua uita esse non potest: sic est quaedam pax sine ullo bello, bellum uero esse sine aliqua pace non potest; non secundum id, quod bellum est, sed secundum id, quod ab eis uel in eis geritur, quae aliquae naturae sunt; quod nullo modo essent, si non qualicumque pace subsisterent. Quapropter est natura, in qua nullum ma
Abbreviated transcription (Latin):
dinata requi es ad petitionum : pax
animȩ rationalis. ordinata cognitio¬
nis actionisq consensio: Pax corporis
etanimȩ: ordinata uita: & salus animan¬
tis. Pax hominis mortalis & duordina¬
ta infide sub aterna lege obedientia
Pax hominum ordinata concordia::
pax domus ordinata imperandioboc¬
dienꝰq: concordia cohabitantium: Paa
ciuitatis: ordinata imperandi. atq
oboediendi concordia ciuium Paxcȩ¬
lestis ciuitatis. or dinatissima & con¬
cordissima soci&as fruendidõ & inui¬
cem in dõ: Pax omnium rerum. tranqͥl¬
litas ordiniszordo .e. parium dispari¬
umq rerum sua ciuq loca tribuens
dispositio. Proinde miseri. quia in
quantũ miseri sunt utiq inpace ñ sunt :
Tranquillitate quiden ordinis carent
ubi ꝑ tarbatio nulla .e. uerũtam̃ qr
merito. iusteq sunt miseri. inea quoq:
ipsa miseria sua. p̃ter ordinem. eẽ.
non pos sunt ⁊ non quidẽ coniuncti
beatis sed ab as tamen ordinis lege se¬

Expanded text:
dinata requies adpetitionum, pax dinata requies adpetitionum, pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio, pax corporis et animae ordinata uita et salus animantis, pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia, pax hominum ordinata concordia, pax domus ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium, pax ciuitatis ordinata imperandi adque oboediendi concordia ciuium, pax caelestis ciuitatis ordinatissima et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo, pax omnium rerum tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Proinde miseri, quia, in quantum miseri sunt, utique in pace non sunt, tranquillitate quidem ordinis carent, ubi perturbatio nulla est; uerum tamen quia merito iusteque sunt miseri, in ea quoque ipsa miseria sua I praeter ordinem esse non possunt; non quidem coniuncti beatis, sed ab eis tamen ordinis lege se
Abbreviated transcription (Latin):
atur cura condendi sed naturali cursui
relinquatur : tam diu quasi tumultu¬
atur dissidentib: ex alationib & nr̃o
in conuenientib fensui Id enim .ẽ. qđ
inpectore sentĩtur. donec mundi conue¬
niat elem̃tis: & in eorum pacẽ paulati
particulatimq discedat Nullo modo
tam̃ inde aliquid legib sũmi illius cre¬
atoris ordinatorisq: subtrahitur : a qͦ
pax uniuersitatis ad minis trat᷑ : quia
& si deca dauere maioris animantis
animalia minuta nascantur. eade
longe creatoris quȩq corpus cula. in sa¬
lutis pace suis animulis seruiunt:¬
& simor tuorũ carnes ab aliis animalib
deuorentur: casdẽ loges ꝑcuncta dif¬
fusas. ad salute geieris cuiusq morta¬
lum congrua congruis pacificantes.
quaqua uersum trahantur & rebus
quib cumq iungantur. &inres quas li¬
p& conuertantur & cõmutent̾ inueniunt :¬
Axitaq corporis .e. ordinata teperaturã
partium : pax anunȩ inrationalisor¬

Expanded text:
atur cura condendi, sed naturali cursui atur cura condendi, sed naturali cursui relinquatur, tamdiu quasi tumultuatur dissidentibus exhalationibus et nostro inconuenientibus sensui id enim est quod in putore sentitur, donec mundi conueniat elementis et in eorum pacem paulatim particulatimque discedat. Nullo modo tamen inde aliquid legibus summi illius creatoris ordinatorisque subtrahitur, a quo pax uniuersitatis administratur; quia, etsi de cadauere maioris animantis animalia minuta nascantur, eadem lege creatoris quaeque corpuscula in salutis pace suis animulis seruiunt; etsi mortuorum carnes ab aliis animalibus deuorentur. easdem leges per cuncta diffusas ad salutem generis cuiusque mortalium congrua congruis pacificantes, quaqua uersum trahantur et rebus quibuscumque iungantur et in res quaslibet conuertantur et commutentur, inueniuntax itaque corporis est ordinata temperatura partium, pax animae inrationalis or
Abbreviated transcription (Latin):
natura postulat subter .e. q qđ illa
subter uult. ec̃. de suꝑ facnum est
Conturbabit carnis pace is tu ꝑuersitas
et ideo molesta . ẽ ueromtam̃ anima
corporis uo pacata .e. & peius salute
satagit. & ideo .e. quȩ doleat : quȩ si
molestus cius exclusa discesserte squã¬
diu compãgo membrorũ man&. ñ. ic̃.
sine quadam partiũ pace quod rcatan
& idco .ẽ adhuc quipendeat: scd quodisone¬
num corpus interrã mittitur: & uingulo
quosus pensum .ẽ. renititur: In suȩ pacis
ordinem tendit & locum quore qui¬
es cat quodã nodo uoce ponderis poscit
lanque ex animȩ ac sineullo sensu : apace
tasicrinatur ali sui ordinis non recedit
uel cbnnet eam uelcũ fertur adein
Sienum adibcantur medicam̃ta atq cura¬
tio que sormam cadaueris dis solui dedi¬
bique Nonsinat: ad huc pax quaeda
pirtis partib iungit : totãq molẽ
applicat terreno & conuenienti. ac ꝑ
hoc pacato loco si aute nulla adhibe¬

Expanded text:
natura postulat, subter est. et quod illa natura postulat, subter est. et quod illa subter uult esse, desuper factum est; conturbauit carnis pacem ista peruersitas et ideo molesta est: uerum tamen anima corpori suo pacata est et pro eius salute satagit, et ideo est qui doleat: quae si molestiis eius exclusa discesserit, quamdiu conpago membrorum manet, non est sine quadam partium pace quod remanet, et ideo est adhuc qui pendeat. Et quod terrenum corpus in terram nititur et uinculo quo suspensum est renititur, in suae pacis ordinem tendit et locum quo requiescat quodam modo uoce ponderis poscit, iamque exanime ac sine ullo sensu a pace tamen naturali sui ordinis non recedit, uel cum tenet eam, uel cum fertur ad eam. Si enim adhibeantur medicamenta adque curatio, quae formam cadaueris dissolui dilabique non sinat, adhuc pax quaedam partes partibus iungit totamque molem adplicat terreno et conuenienti ac per hoc pacato loco. Si autem nulla adhibe
Abbreviated transcription (Latin):
gerent. om̃s que si possint suos facere
uelint. ut uni cunrti & cuncta deser¬
uiant : quo pacto nisi in eius pacem uł
amando ueltuñdo consentiant : siceni
suꝑbia ꝑuersa: imitatur dm̃. Odit nãq¬
que cum socus equalitatem subillo sod
inponere uult socus Dominationẽ
suam proillo: O dit ergo iustã pacedi.
&amat iniquam pacẽ suam: ñamare
tamen qualem cũq pacẽ. nullo modo
potest
Nullius quippe uitium ita contrana¬
turam .ẽ. ut naturȩ deleat &iam
extrema uestigia : Itaq pacẽ iniquo¬
sumsinpacis comparatione iustorũ
Ille uid& nec pacom. eẽ dicendam
quinouit p̃ponere recta prauis. & or¬
dinata ꝑuersis : Quod autt̃ ꝑuersũ ÷
&iam hoc necesse .ẽ. ut in aliqua &
Ex aliqua & cumaliqua rerum parte
pi catum sit. in quib: est uel ex quib
constat Alioquin nił e& on . no
uelut siq̃uis quam. capide deor su pende¬
at. ꝓuersus utiq: situs corporis & qr do
mem brorum: qui a id quod de suꝑ et

Expanded text:
gerent omnesque, si possint, suos facere gerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timendo consentiant? Sic enim superbia peruerse imitatur Deum. Odit namque cum sociis aequalitatem sub illo. sed inponere uult sociis dominationem suam pro illo. Odit ergo iustam pacem Dei et amat iniquam pacem suam. Non amare tamen qualemcumque pacem nullo modo potest. Nullius quippe uitium ita contra naturam est, ut naturae deleat etiam extrema uestigia. Itaque pacem iniquorum in pacis conparatione iustorum ille uidet nec pacem esse dicendam, qui nouit praeponere recta prauis et ordinata peruersis. Quod autem peruersum est, etiam hoc necesse est ut in aliqua et ex aliqua et cum aliqua rerum parte pacatum sit, in quibus est uel ex quibus constat; alioquin nihil esset omnino. Velut si quisquam capite deorsum pendeat, peruersus est utique situs corporis et ordo membrorum, quia id, quod desuper esse
Abbreviated transcription (Latin):
lis poetica uanitate describitur.
nisi enim nimis accusar& cacus.
parum hec cules laudar& Talis ergo
homo siue semi homo melius ut dixi
creditur non fuisse. sicut multa fig¬
menta poetarum: Ipsȩenim seuissime
fere undeillę partem habuit feritatis
nam & simi ferus dictus .e. Genus
proprium quadam pace custodiunt.
cocundo gignendo pariendo. foetꝰ
fouendo atque nutriendo Cumsint
pleriq in sociabiles & soliuage non
sclie& ut oues. cerui. columbe sturni
apes. sedut leones uulpes aquilȩ
noc tue. quae enimstrigit non filii suis
mitis inmurmurat. & pacata feritate
blanditur᷑. Quis miluus quantũ lib&
solitarius rapinis circum uol&. non con¬
iugium copulat : nidum congerit. oua
confou&. pullos alit. et quasi cũ sua ma¬
tre familias. sociecate domesticam.
quanta potest pace comseruat: quan
societatem. pacẽq cum hominibus
quantum in ipso .e. omnibus otinen¬
dam. Cum &iãmali ꝓsuorũ pace belli¬

Expanded text:
lis poetica uanitate describitur; lis poetica uanitate describitur; nisi enim nimis accusaretur Cacus, parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo siue semihomo melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis miluus, quantumlibet solitarius rapinis circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quantsocietatem pacemque cum hominibus, quantum in ipso est, omnibus obtinendam, cum etiam mali pro suorum pace belli
Abbreviated transcription (Latin):
nemo illi molestus e&. nec eiꝰ qͥ etem
uis ullius terror ue turbar&. Cum
corpore deniq: suo pace haberecu¬
piebat: et quantũ habebat tantũ illi
beneerat. quando quidem manbris
obteperantib imperabat & suãmor¬
talitatem. aduersum se exindigen¬
tia rebellantem. ac seditionẽ famis
addis sociandam atq excludendã
decorpore animam concitantẽ quan¬
ta poss& festinatione parar& : rapi¬
ebat. necabit. uorabit: & quã uis
imm̃anis ac ferus paci tam̃ su&e uitę
acsalutis. immaniter acferociter cõ¬
sulebat. Ac ꝑ hoc sipescẽ quã in sua
spelunca atque in seipso habere sitis
agebNt &iam cum aliis habere uell&
nec malus. nec monstrum nec semi homo
uoca retur: Aut sicius corporis forma
et atrorum ignium uomitus. a beo
decerrebat hominum societatẽ
Torte non nocendi cupiditate. sed
uiuendi Neces sitate se uiebat:
U crumis te non fuerit. uel quod magis
credendum .e. non talis fuerit qua¬

Expanded text:
nemo illi molestus esset, nec eius quietem nemo illi molestus esset, nec eius quietem uis ullius ten\'orne turbaret. Cum corpore denique suo pacem habere cupiebat, et quantum habebat, tantum bene illi erat. Quando quidem membris obtemperantibus imperabat, et ut suam mortalitatem aduersum se ex indigentia rebellantem ac seditionem famis ad dissofciandam adque excludendam de corpore animam concitantem quanta posset festinatione pacaret, rapiebat necabat uorabat et quamuis inmanis ac ferus paci tamen suae uitae ac salutis inmaniter ac ferociter consulebat; ac per hoc si pacem, quam in sua spelunca adque in se ipso habere satis agebat, etiam cum aliis habere uellet, nec malus nec monstrum nec semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum est, non talis fuerit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
quib bellũ gerunt. suos facere si
possint uolunt: eisque ssubiectis.
leges suȩ pacis in ponere: sed facia¬
mus aliquem qualem canit po&
& fabulosa narratio: quem fortasse
propter ipsam in sociabilem ferita¬
tem semihominem quam hominem
dicere maluerunt. Quã uis ergo
hui dus reginum. dir̃ę speluncę fu¬
ert solitudo. tamque malitiȩ̨ singu¬
Vris utexhacei nom̃ inuentũ sit
Vifece namque malds cacos dr̃ quod
ille uocabatur. nulla conut x ci
Vlandum ferr& referrosq sermonẽ
dullis filiis uel alluder& paruulis.
uel grandius culis imperar&. nullo
amici conloquio frueretur. nec uul¬
cani patris. quod uelhinc tantum
non parũ felicior fuit. quia tale
monstrum ipse non genuit. niħ cuĩ¬
quam dar&. sed a quo poss& quiđdd
uell& et quando poss& cumuell&
auferra : Ta menimpsa sua spelun¬
ca solitaria: cuius ut describitur
semꝑ recenti cede tepebat humus
niħ aliud quã pacẽ uolebit. in qua

Expanded text:
quibus bellum gerunt, suos facere, si quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam insociabilem feritatem semihominem quam hominem dicere maluerunt. Quamuis ergo huius regnum dirae speluncae fuerit solitudo tamque malitia singularis, ut ex hac ei nomen inuentum sit Graece namque malus xax:m dicitur, quod ille uocabatur, nulla coniux ei blandum ferret referretque sermonem, nullis filiis uel adluderet paruulis uel grandiusculis imperaret, nullo amici conloquio frueretur, nec Vulcani patris, quo uel hinc tantum non parum felicior fuit, quia tale monstrum ipse non genuit; nihil cuiquam daret, sed a quo posset quidquid uellet et quando posset et cum uellet auferret: tamen in ipsa sua spelunca solitaria. cuius, ut describitur, \'semper recenti caede tepebat humus,\' nihil aliud quam pacem uolebat, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
in sidians et preualens. quib poturit
oppressis extinctis. predas agatꝰ cum
eis certe quos occidere non potest & quos
uult latere quod facit . qualẽ cumq
umbram pacis ten&: Indomo autẽ sua
cum uxore & cumfidelib: & si quosalios
illic hab&: stud& ꝓfecto eẽ. placatꝰ:
eis quippe ad nutum optẽperantibus.
sinc dubio deloctatur. Namsi non fiat:
indignatur. corripit. uindicat. & do¬
m̾ suaepacem suta neces se .e. &iam se¬
uien do conp̃onit: quam senrtit. eẽ. non
pos si. nisi cuidam principio quodipse
indomosua e c&era in eadem domestici
societate subiecta sint. Idcoque si
offerctur ei seruitus plurimorum.
uel ciuitatis uelgentis. Ita ue sicei
seruirent: quem admodũ sibidomur
sue seruiriuolebant. Nonseiam
latronum latebris conder&i sȩdre¬
gem conspicuum sublimar&. Cum
eadem in illo cupiditas & malitia ꝑ¬
maner&: Pacemitaq cum suis om̃s
habere cupiunt. quos ad arbitriũ
suum uolunt: uiuere : Nam & cum

Expanded text:
insidians et praeualens quibus potuerit insidians et praeualens quibus potuerit obpressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe, quos occidere non potest et quos uult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeuiendo conponit, quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, cetera in eadem domestica societate subiecta sint. Ideoque si offerretur ei seruitus plurium, uel ciuitatis uel gentis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi domi suae seruiri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum
Abbreviated transcription (Latin):
bellando cupiunt ꝑuenire. Nam quid ẽ
aliud uic toria nisi subiectio repug¬
nantium: Quod cum factum fuerit pax
erit: pacisigitur intentione gerunt᷑¬
& bella abhis &iam quiuir tute bellicã
scudent exeraere imperundo atque
inpugnando: unde pacem constat
belli eẽ. obtabilem finem. Om̃is enĩ
homo &iam belligerando pacẽ reqͥrit
nemo autẽ bellum pacificando: nam
& illi quipacem in qua sunt cum eis ꝑ¬
turbariuolunt : non pace oderuite
sed etiam proarbitrio suo cupiunt cõ¬
mutari Nonergo ut sit pax nolunt.
seducet sit quamuolunt : Denique&
si ꝑ seditionem seabalus separa uerint:
cum eis ipsis conspiratis. uel coniuratis
suis. nisiqualon cumq speciem pacis
teneant: nonefficiunt quodintindun
roinde latrones ipsi ut uehementius &
tutius infesti sint paci ceteroꝵ: pacẽ
uolunt habere sociorum: Sed & siun
sit tamp̃pollens uirib & consociosita
cauens. utihulli socio secõmittat: solusq

Expanded text:
bellando cupiunt peruenire. Nam quid est bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit; nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari uolunt, non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita cauens, ut nulli socio se committat solusque
Abbreviated transcription (Latin):
scđm Miam fidemnrĩm ꝓpter penas
interminabiles impiorum quiutique
in xteruum cruciari non poterunt
nisi &iam uixerint in aeternum: pro¬
fecto finis ciuitatis huius in quo sũmũ
habebit bonum uelpax inutta eterna.
uluita eterna in pace dicendus .c. :
ut facilius ab om nib possit intellogi
Iantum .e. enim picis bonum. ut &iam
in rebus trrrenis atq mortalib nihil
gratius solet audiri. niħ desiderabilius
comcupisci. nihil postrono possit meli¬
us inueniri: Dequo sialiquantõ diutius
lo quiuolucrimus non erimnꝰ quantum
arbitror onerosi lagentib & propter
finem ciuitatis huius doqua nob scrmo e.
& poter ipsã dulcdinem paꝗs. quȩ
omnib cara .ẽ. Quodaum mecum quis¬
quis res humanas naturãq cõmunẽ
ut cũq urtuetur. agnoscit. Sicut ne¬
mo .c. quigaudere nolit. ita nemo. ẽ
quipacm habere nolit: quandõ quiꝙẽ
& ipsi quibella uolunt. nihil aliud qua
uincere uolunt: ad gloriosam ergo picẽ

Expanded text:
secundum etiam fidem nostram propter poenas secundum etiam fidem nostram propter poenas interminabiles inpiorum, qui utique in aeternum cruciari non poterunt, nisi etiam uixerint in aeternum: profecto finis ciuitatis huius, in quo summum habebit bonum, uel pax in uita aeterna uel uita aeterna in pace dicendus est, ut facilius ab omnibus possit intellegi. Tantum est enim pacis bonum, ut etiam in rebus terrenis adque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inueniri. De quo si aliquanto diutius loqui uoluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, et propter finem ciuitatis huius, de qua nobis sermo est, et propter ipsam dulcedinem pacis, quae omnibus cara est. CAquis res humanas naturamque communem utcumque intuetur agnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem
Abbreviated transcription (Latin):
tuarum benedixit filios tuos inte.
qui posuit finestuos pacem: Quando
enun confirmatę fuerint serę porta¬
rum eius: iaminillam nullus intrabit.
nec abilla ullus exibit Ac ꝑ hoc fines
eius. eam debemꝰ hinc intellegere pacẽ
quam uolumꝰ do nonstrare f.inalem:
Nam & ipsius ciuitatis mẏsticum nomen
id .ẽ. hierusalem. quod & ante iamdiximꝰ.
uisio pacis interp̃tatur: Sed qm̃ pacis
Nomen &iam in his reb mortalibus fre¬
quentatur. ubi utiq: non . ẽ. uita et̃ na
propterea finem ciuitatis huius ubi erit
sũmũ bonum eius. & nat uitam aluim
cõmemorare. quampaceni Dequo fine
apłs ait nunc uero libenta apeccato
serui autem factidõ: habetis  fruc¬
tum ur̃m in scĩ ficationem. finẽ uero & nã
Sedrur sus quia uita ae terna ab eis qui fa¬
milia ritatennon habent cum scripturis
scĩs potest accipi aiam i alorũ uita
uel quos dam scđm &am philosophos
propter anime inmortalitatim. uel

Expanded text:
tuarum, benedixit filios tuos in te, tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsius ciuitatis mysticum nomen, id est Hierusalem, quod et ante iam diximus, uisio pacis interpretatur. Sed quoniam pacis nomen etiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utique non est uita aeterna, propterea finem ciuitatis huius, ubi erit summum bonum eius, aeternam uitam maluimus commemorare quam pacem. De quo fine apostolus ait: Nunc uero liberati a peccato, serui autem facti Deo, habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero Sed rursus quia uita aeterna ab eis, qui familiaritatem non habent cum scripturis sanctis, potest accipi etiam malorum uita, uel secundum quosdam etiam philosophos propter animae inmortalitatem uel
Abbreviated transcription (Latin):
Hicautẽ dicim̃ qui pem beati quando pace
habemus. quantula cũq hic haberi potest
inuitabona: Sendhȩ beatitudo illi quam
finalẽ dicimꝰ beatitudine conparata: ꝓr¬
sus miseria repperitur: Hancergo pacẽ
qualis hic potest eẽ mortales homines
in rebus mortalib quando habemꝰ sirec te
uiuimꝰ bonis eꝰ recte utitur uirtus
Quando uero eam non habomnus &iam malis
quȩ homo pat̾itur: bene utitur uirtus: sed
tunc .ẽ. uera uirtus. q̃uando & omnia bona
quib bene utitur. & quicquid inbono usu
bonorum & malorum facit & scipsam ad eũ
finem refert. ub i nob talis & tanta paxerit
qua melior & maior . cẽ. nonpossit: Qua
proptor possumus dicere fines bonorũ
nostrorum. eẽ. pacem : sicut &ernam
diximus uitam: presertim quia ipsi
ciuitatidĩ dequa nob̾. ẽ. ista opgris si¬
ma dis putatio. in scõ dr̃ ꝑsalmo
Lauda hierusalom dñm. con lauda diñ tuũ
sion. Qm̃ confortauit seras portarũ

Expanded text:
Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuimus, bonis eius recte utitur uirtus; quando uero eam non habemus, etiam malis, quae homo patitur, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior et maior esse non possit. CApropter possemus dicere fines bonorum nostrorum esse pacem, sicut aeternam diximus uitam, praesertim quia ipsi ciuitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disputatio, in sancto dicitur psalmo: Lauda Hierusalem Dominum, conlauda Deum tuum Sion; quoniam confirmauit seras portarum
Abbreviated transcription (Latin):
putarunt. cis dem ipsis auctorib & exac¬
torib talium tantorumq dedecoꝵ satis
ab eis quicolantur aꝑtum . ẽ Sed neq scĩ¬
& fideles unius ueridĩ. sũmiq cultor es
ab corum fallatus. & multi formi tẽpta¬
tione sccuri sunt: In hoc enim loco infir¬
mitatis & dieb malignis. &iam ista solli¬
citudo non .e. inutilis: utilla sęcurita subi
pax plenissima atquecertis sima .e. desi¬
derio feruentiore quȩratur: Ibi enimer
naturȩ munera hoc .ẽ. quaenaturȩ nr̃e
ab omnium naturarum creatore. donant᷑
Non solumbona uerũ &iam sempiterna: ñ
solum in animo. quisanatur ꝑsapientiã :
uerum & iam incorpore. quod resurrec¬
tione renouabitur: Ibiuin tutes non contra
ulla uitia uel mala quatũq certantes:
sed habentes uictoriȩ p̃mium &ernam
pacem. quã nullus aduersarius inqui& et
Ipsa .c̃. cnim beatitudo finalis: ip seper¬
fectionis finis quigonsum̃tẽ ñ hab& finc̃:

Expanded text:
putarunt eisdem ipsis auctoribus et exacputarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum est. Cet fideles unius ueri Dei summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque certissima est, desiderio feruentiore quaeratur. Ibi enim erunt naturae munera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam sempiterna, non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem.
Abbreviated transcription (Latin):
familiaritate misientur. quo d&iã ipsũ
ad erumnas huusꝑtin& uitȩ : & aliqnđo
satanas sicut legimꝰ trans figuratse in
angelũ lucis. ad tẽptandos eos quosita
uel rudiri opus .ẽ. ł dixipiiustum .ẽ in ag¬
nadi miscđa necessaria .e. nequis quã
cumbonos angelos. amicos sehaberepu¬
tat. habeat malos denones ficto sami¬
cos. eosq tanto notiores. quanto astu¬
tiores. ac fallatiores. patiat᷑ inimicos.
& cui magna ista dĩ miscđa Neces saria . ẽ.
nisimagnȩ humanȩ miseriȩ. quaigno¬
rantia tanta p̃mit᷑ : ut facile istorum
simulatione fallatur : & illos qui dem
philo sophos in impia ciuitate. qued eos sib
amicos. eẽ. dixerunt. Indenones malig¬
nos incidisse certissimũ. ẽ. quib tota
ipsa ciuitas subditur. acternũ cũ cis
habitura supplicium: ex corum quippe sa¬
cris uel potius sacrilegiis quibus coscolen¬
dos & exludis inmundis simis ubieorũ
crimina celebrantur quib eos placandos

Expanded text:
familiaritate miscentur quod etiam ipsum familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas hujus pertinet vitae et aliquando satanas, sicut legimus transfigurat se velut angelum lucis , ad tentandos eos quos ita vel erudiri opus est, vel decipi justum est; magna Dei misericordia necessaria est, ne quisquam, cum bonos Angelos amicos se habere putat, habeat malos daemones amicos fictos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericordia necessaria est, nisi magnae humanae miseriae, quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione fallatur? Et illos quidem philosophos in impia civitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos
Abbreviated transcription (Latin):
abonis morib lapsos. hoc .e. in ipsa anima
mortuos. audire scuuidere mallemꝰ: qua
ingentimateria malorum: plena .ẽ. terra
ꝓpterquod scriptũ ẽ Num quid nontep¬
tatio . ẽ. uita humana suꝑ terrã: & ꝓpter¬
quodipsedñs ait. Vemundo abscandalis
& iterum Qm̃ habundauit inquit iniqͥtas:
refriges est caritas multorum. Ex quo fiti
ut bonis amicis mortuis gratulem᷑. & cum
mors eorum nos con trist& & ipsanos
certius consol&. qm̃ caruerunt malis
quib in hacuita. &iamboni hom ines
ued conteruntur. uel de prauantur. uel
in utroq: periclitantur. In societate
uero scõrum angelorum. quã philoso¬
phiilli qui no̵ deos amicos. cẽ. uoluer
quarto constituer̃ loco. uelut ad mun¬
dum uenientes aborbe terrarir̃ ut sic
quodammodo conplecterent᷑ & cȩlũ
N ullo modo quidem meruimꝰ. netales amici
uel morte nos suq. ł deprauatione con¬
triftent: sed qui. iob non ea qua homines¬

Expanded text:
a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima a bonis moribus lapsos, hoc est in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, propter quod scriptum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? uod ipse Dominus ait: Vae mundo ab scandalis, et iterum: Quoniam abundauit, inquit, iniquitas, refrigescet caritas multorum. Ex quo fit, ut bonis amicis mortuis gratulemur et, cum mors eorum nos contristet, ipsa nos certius consoletur, quoniam caruerunt malis, quibus in hac uita etiam boni homines uel conteruntur uel deprauantur uel in utroque periclitantur. Cuero sanctorum angelorum, quam philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nob
Abbreviated transcription (Latin):
non possim audire: Quorum enĩ nosuita
ꝓpter amicitię solacia delectabat. unde
fieri potest ut eorũmors nullam nobis
ingerat meftitudinem: quã qui prohib&.
phibeat Si potest amica conloquia int̃¬
dicat amicalon uel interdicat affectũ
uincula mentis inmiti stupore disrupat.
aut siceis utendum censeat utnulla excis
animum dulcedo ꝑfundat : Quod si fieri
nullo modo potest. &iam hoc quopacto fu¬
turum .ẽ. ut eius nob amaramors nonsit:
cuius dulcis .e. uita: hinc enim .e. & luctꝰ.
quoddam non in humani cordis qua si uulnꝰ
aut ulcus. cui sanando adhibentur officio¬
sȩ consolationes: Non enim ꝓpterea ñ .ẽ.
quod sanetur: qm̃ quanto .ẽ. amicus melior
tanto in eo citius faciliusq sanatur:
Cumigitur &iam decaris simorũ mortibus.
maxime quorum sunt humanę societati
officia neces saria. nunc mitius nuncas¬
perius. affligatur uita mortaliũ : mortuos
tamen cos quos diligimꝰ. quã uela fide. uel.

Expanded text:
non possimus audire. Quorum enim nos vita non possimus audire. Quorum enim nos vita propter amicitiae solatia delectabat, unde fieri potest ut eorum mors nullam nobis ingerat moestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica colloquia, interdicat amicalem vel iuincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animum dulcedo perfundat. Quod si fieri nullo modo potest, etiam hoc quo pacto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? Hinc enim est et luctus quoddam non inhumani cordis quasi uulnus aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de carissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel
Abbreviated transcription (Latin):
non contingat quȩdam ignorantia similis
domentiȩ. quȩ tam in huius uitȩ misera
conditione sepecontigit. utcred itur
uel amicus . eẽ. quiinimicus. ł inimicus
quia micus e. Quid nos consolat̃ in hac
humana societate. errorib erumnis que ple¬
nissima nisi fides non ficta. & mutua dilec¬
tiouerorum & bonorum amicorũ. quos
quanto plures. & in locis plurib: habemus
tanto longius. latius metuimꝰ nequid eis
contingat mali. detantis malorum aggcrib
huius sđi Non enim tantũ modo solliciti
sum ne famẽ. Nebellis. nemorbis necapti¬
uitatib affligetibis. nein eadẽ seruitute
talia patiant: qualia nedogitare suffi¬
cimus: ueru&iã ibi timor . ẽ multo a ma¬
rior nein ꝑfidiam. malitiã. nequitiamq:
mutentur: & quanto ista contingunt. tan¬
to utique plura quanto illisunt plures. &
flagris uratur. Quis potest nisi quitalia
sentit aduertere: mortuos quippe audire
mallemus: quamuis & hoc sinedolore

Expanded text:
non contingat quaedam ignorantia similis non contingat quaedam ignorantia similis dementiae, quae tamen in hujus vitae misera conditione saepe contingit, ut credatur vel amicus esse qui inimicus est, vel inimicus qui amicus est; quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima, nisi fides non ficta, et mutua dilectio verorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus hujus saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captivitatibus affligantur, ne in eadem servitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus: verum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam, malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tanto utique plura, quanto illi sunt plures, eflagris uratur, quis potest, nisi qui talia sentit, advertere? Mortuos quippe audire mallemus: quamvis et hoc sine dolore
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ genus. siue cũbelli geratur
ut aliquando quiescant. siue cũtim &
nerursus exurgant: quoꝵ malorũ
multa & multiplices cladesduras & di¬
ras neces sitates. si ut dignũ ẽ. eloquiue¬
lim quanquã nequaquã sic utres postulat
possim. quis erit plixedis putationes mo¬
dus: sed sapiens in quiunt iustabella
gesturus. quasi nonsi se bominẽ memi¬
nit multomagis dolebit iustorum
necessitatem sibi extitis sebellorum
quianisi iustaes sent ei gerenda non es sent
Acꝑ hocsapienti nullabella essent: Inqͥtas
enimpartis aduerse susta bella ingerit
gerenda sapienti.  iniquitas utiq homini
est dolenda quia hominum .e. & sinulla ex
ea bellandi neces sitas nasceretur: hȩc
itaque mala tãmagna. tam horrenda.
tamseua quisquis cum dolore considerat.
miseriam fateatur. Quisquis aute uel pa¬
titur ea sine animi dolore. uel cogitat:
multo utiq miserius ideo seputat beatũ.
quia & humanum ꝑdidit sensũ. Siautẽ¬

Expanded text:
humanum genus, siue cum belligeratur, humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras necessitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum perdidit sensum. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
Animalia &iam diuersigeneris. quĩ illi
cũ sint homines ambo sociant᷑: quando
enim quesentiunt inter se commum care
non poss. ꝓpt̃ solam diuersi tatem
lin guę nihil ꝓdest ad consocian¬
dos homines tunta similitudonature :
it autlibentius homosit cũ canesuo. quã
cũ homine alieno: at enĩ operadata est:
ut inperiosa ciuitas non solumiugũ
uerum &iã lingũa suã domitis gentib
ꝑ pacem soci&at s inponer & ꝑ quã non
de eẽt immo& abundar& &iam inter¬
p̃tum copiauerum est: sed hoc quã mul¬
tis & quam grandib: bellis. quanta stra¬
ge hominum quanti fusione humani
sanguinis conparat pẽ quib transac¬
tis nonẽ tamen eorundẽ malorũ finita
miseria: quã uis enim ñ defuerint neq
d&s ostes extere nationes. Contra quas
semꝑ bella gesta sunit & geruntur ta¬
men&iã ipsaimperia latitudo pepe¬
rit peioris generis bella. socialia scili¬
c& & ciuilia quib: miserabilius quatit᷑

Expanded text:
animalia, etiam diuersi generis, quam illi, animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consociandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum iugum, uerum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis inponeret, per quam non deesset, immo et abundaret etiam interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur
Abbreviated transcription (Latin):
nocendiuoluntate : sed neces sitate mise¬
riam nesciendi & tamen quia cogit huma¬
na societas necessitate &iam iudi candi:
haec ergo qum dicimus miseriacerte ho¬
minis & si non malitia sapientis. anuero
necessitate nesciendi atq iudi canditor¬
qu& in sontes. pđnit in sontes & parum ẽ
illi quod non est reus. sinonsit insuꝑ& be¬
atus: quanto considerantius & homini
dignius a gnoscit in ist anecessitate mise¬
riam eamq: odit insec̃sipie sapitclamat
addm̃ : denecessitatebus meis erueme:
in quo tercium gradum ponunt soci&a¬
tis humane incipientes ad omo atq: inde
a durbem deinde adorbem ꝓgrediendo
uenientes: qͥ utiq: sicut aquarum c̃geri¬
es quantomaior est tanto periculis ple¬
nior. Inquo primũ linguarum diuersi¬
tas hominem alienat ab homine : Nam
siduo sibi m& inuicem fiant obuiam.
neque p̃terire sed simul eẽ aliquane¬
cessi tate cogantur . Quoꝵ neut̃ lin¬
gũa nouit alterius facilius sibi muta

Expanded text:
nocendi uoluntate, sed necessitatenocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me! in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta