comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subgn̾ali iudicioñ tenentur
s uidices ueniunt qui ⁊ p̃ce¬
pta genalia uiuendo incerunt
⁊ oĩb relictis xp̃m secuti sunt
Recte pauꝑib iudicium tribu¬
it qui qnͣto huic mũdo magna
humilita te despecti sunt tẽ tã
to maioris culmine potestatic
excrescent detalib dr̃ qui uice¬

Expanded text:
icio non tenentur, sed judices veniunt, quia et praecepta generalia vivendo vicerunt, et omnibus relictis Christum secuti sunt. Recte pauperibus judicium tribuit, qui quanto huic mundo magna humilitate despecti sunt, tanto tunc majori culmine potestatis excrescent. De talibus dic
Abbreviated transcription (Latin):
prẽ meo introno eius uincẽs
dominus cum pre introno
secdit qr p̃passioneisi c̾tamẽ
⁊ resurrectõis palmã ꝙ prĩi
eẽt equalis omnibꝰ claruit
nob̾ uoi introno filii sede̾ ẽ ex
eiusdem silu potestate iudica¬
reqr .n. iudicandiprincipa¬
tum eruirtute eius ꝑcipimus qͣi
meius trono residemus. Ex hus
xp̃o uidicabunt potestate ⁊ qͣre
quidam dñr iudicandi alu nõ
iudicandi
de ordine iudici ⁊
euuangłio legatur ꝙ dñs mit¬
tet angelos suos qui colligẽt
de regno eius oĩa scandala eti
mittẽt iniquos in caminum

Expanded text:
ncens Dominus, cum Patre in throno sedit, quia post passionis certamen et resurrectionis palmam, quod Patri esset aequalis omnibus claruit. Nobis vero in throno Filii sedere, est ex ejusdem Filii potestate judicare. Quia enim judicandi principatum ex ejus virtute percipimus, quasi in throno ejus residemus. Ex his Christo judicabunt potestate; et quare quidam dicuntur judicandi, alii non judicandi. 4. De ordine judicii, io legatur quod Dominus mittet angelos suos qui colligent de regno ejus omnia scandala, et mittent iniquos in caminum
Abbreviated transcription (Latin):
.i. redarguentur ut peant ꝗ uͦ
ba iudicis audient qui eius fi¬
dem saltem u̾bo tenuerunt Il¬
li indampnatt̃e sua et̾m uidi¬
cis nec uba ꝑcipiunt qui eius
reuerentiam nec u botenus ser

Expanded text:
 redarguentur ut pereant. Querba judicis audiunt, qui ejus fidem saltem verbo tenuerunt. Isti in damnatione sua aeterni judicis nec verba percipiunt, quia ejus reverentiam ne verbo tenus servare
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filio utrum prius ul mag̾
processerit apr̃e quam afilio
qd̾ intitur he̾ticus ostende̾
ita in quiens. Si procesfit
nato filio. Si u̾o iamnato fi¬
lio processit añ natus c̃ filius
quam in processerit sp̃c proces

Expanded text:
 Filio, utrum prius vel magis processerit a Patre quam a Filio, quod nititur haereticus ostendere, ita dicens: Si processit nato Filio. Si vero jam nato Filio processit, ante natus est Filius quam processerit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ longitudine ⁊ latitudine. et
altitudine corꝑis occupat᷑. nec d̃s
tale ali ꝗd ẽ ⁊ om̃ia igitur in ipso
co. s intelligẽdum ẽ eum nõ eẽ ĩ
toẽm nec localem motum habet.

Expanded text:
od longitudine et latitudine et altitudine corporis occupatur; nec Deus tale aliquid est. Et omnia igitur in ipso co, sed intelligendum est eum non esse in mscriptionem nec localem motum habet.
Abbreviated transcription (Latin):
in localẽ ⁊ circumsꝙͥtibilẽ nlło
ꝯcludi loco. s afine usq ad finẽ
attingẽ non tñ spaciosa magͥty¬
dine nec locali motu. s ĩmensi¬
tate atq ĩmobilitate sue eẽnti¬
spatiosa inmagnitudine oppiẽ¬
mur dm̃ ꝑcuncta diffũdi sicut
humus aut luxista diffũditur.
nec ẽ in maiore maior nec inmi¬
nore minor nec minor muno ꝙͣ
induob. ita ds sinc labore regẽs
⁊ꝯtinens mũdum in celo totus
ẽ in t̾ra totus. ⁊ nullo ꝯtentꝰ loco.¬

Expanded text:
ino incircumscriptibilem, nullo concludi loco. sed a fine usque ad finem attingere, non tamen spatiosa magnitudine nec locali motu, sed immensitate atque immobilitate suae essentispatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus aut lux ista diffunditur, nec est in majore major, nec in minore minor, nec minor in uno quam in duobus. Ita Deus sine labore regens et continens mundum, in coelo totus est; in terra totus,
Abbreviated transcription (Latin):
mel missus ẽ tm dei filius scd̃m
alt̾̃m sepe missꝰ ẽ ⁊ mittitur co
hoĩe quõ condie mittitur ad
scõs ⁊ missus ẽ ⁊̃ an̾ incarnati¬
onem ad omnes scõs qui an
fuerunt ⁊ ⁊ ad ãgelos unas.¬
defilio .i. de sapĩa prĩ loquens¬

Expanded text:
m missus est Dei Filius, secundum alterum saepe missus est, et mittitur quothomine, quando quotidie mittitur ad sanctos, et missus est etiam ante incarnationem, et ad omnes sanctos qui ante fuerunt, et etiam ad angelos. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
cłia xp̃o caritate unitur nõ il¬
lius qua ꝑsusceptõem carnis
capiti m̃bra uniunt᷑. nec ĩõtã
is sc̃itas sacram̃ti quam fecun¬
ditas uentris. Est enim con¬
iugium signum sp̃ualis ꝯiũ¬
ctionis ⁊ dilectõis aĩoꝵ qua
int̾ se comuges uniri debent

Expanded text:
clesia Christo charitate unitur; non illius qua per susceptionem carnis, capiti membra uniuntur. Nec ideo tamen itas sacramenti, quam fecunditas ventris. Est etiam conjugium signum spiritualis conjunctionis et dilectionis animorum, qua inter se conjuges uniri debent.
Abbreviated transcription (Latin):
significat manet nam qui
discordat a xp̃o nec carnem
xp̃i manducat nec sangui¬
nem bibit. ⁊ si tante rei sacra¬
m̃tum ad iudicium sui coti¬
die accipiat sp̃ualem madu
ras uentrem ⁊ dentem: crede
⁊ manducasti. credete meũ
hoc ẽ comedere panem ⁊ ui¬
num qui credit in eum mã¬
ducat eum. Item quomodo¬
m.an.m. ⁊ e. in eo. si inme i¬
manet ⁊ ego in eo tunc bib̾
qui uõ nõ mme manet. nec
ego millo ⁊ si accipit sacra¬
mẽtum ad quirit sibi mag¬
num torm̃tum. Item nulli¬
ambiguum ẽ tunc quemq
corꝑis ⁊ sanguinis dñi ꝑtici
nis calicis. q̃r ta consortioi
⁊ si añ quam illum panem
edat ⁊ calicem bibat de hoc se¬
culo munitate corꝑis xp̃i cõ¬
stitutus abscedat qr illiussa¬
cram̃ti beneficio non priuat᷑
qñ ille hoc ꝙ illud sacram̃tũ
significat inuenitur In illo
en᷑m sacram̃to corpus ⁊ san¬
gumem suum nob̾ ꝯmenda
uit ꝙ ⁊ fecit nos ip̃os. Nam
⁊ nos corpus ip̃ius facti su
nec sanguinem ⁊ si tante rei

Expanded text:
ificat, manet. Nam qui discordat a Christo, nec carnem Christi manducat, nec sanguinem bibit, etsi tantae rei sacramentum ad judicium sui quotidie accipiat. Spiritualem manducras ventrem et dentem? crede, et manducasti. Credere enim in eum, hoc est comedere panem et vinum. Qui credit in eum, manducat eum. Itemmanet, et ego in eo. Si in me manet, et ego in eo, tunc bibit; qui vero non in me manet, nec ego in illo; et si accipit sacramentum, acquirit magnum tormentum. Itemambigendum est tunc quemque corporis et sanguinis Dominici participnis calicisque consortio, etiam si antequam illum panem edat et calicem bibat, de hoc saeculo in unitate corporis Christi constitutus abscedat, quia illius sacramenti beneficio non privatur, quando ille hoc quod illud sacramentum significat invenitur. In illo enim sacramento corpus et sanguinem suum commendauod et fecit nosipsos. Nam et nos corpus ipsius facti sumnec sanguinem bibit, etsi tantae rei
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sacram̃tum ẽ corpusi
xp̃i ꝓprium de uirgine sump¬
tum qr ut corpus xp̃i exmł¬
tis m̃ebris purissimis in ma¬
culatis constat ita sccietas ec¬
cłiastica ex multis ꝑsonis a
criminali macula libis con¬
sistit. In huius rei typo facta
ẽ archa dmñ de lignis sechin¬
que que sunt m putabilia
⁊ albe spine similia.
Tsic̾ due sunt res illius De¬
⁊ duo modi mandu¬
candi. unus sacram̃talis .s.
manducare nõ hoc ẽ solum
insacram̃to corpus eius ac¬
ciꝑe. multi enim indigne ac¬

Expanded text:
etiam sacramentum est corpus Christi proprium de Virgine sumptum; quia ut corpus Christi ex multis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas ecclesiastica ex multis personis a criminali macula liberis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis sethim, quae sunt imputribilia, et albae spinae similia.sicut duae sunt res illius m duo modi manducandi: unus sacramentalis scimanducare? Non est hoc solum in sacramento corpus ejus accipere. Multi enim indigne ac
Abbreviated transcription (Latin):
Na etiam int̾ogatio ⁊ respõ.¬
sio fidei fit incathecummo cu
additur exorcismus an bap̃
enim fit cathetissus ⁊ exorci¬
smnus. post cathetismum set¬
tur exortizatio. ut ab eo quii
pellatur. Ex orcismus deg̾¬
co dicitur mnlatinum ad iura¬
tio. cathecismus instructio. ca¬
therizare ẽ instruere ut desi¬
bolo ac rudimentis fidei exor¬
tiçare ẽ adiunare. ut exi ab eo
sp̃c inmunde simbolum ẽ si¬
gnum. uł collatio. signum qr
eo fideles ab infidelig discer¬
nuntur collatio qr ibi tocius
fidei sufficientia ⁊ integritas
ẽ collata ẽ. Catherismsisiexor¬
cismus neophitoꝵ sunt u
magisq sacram̃talia. quam
sacram̃ta dici debent neophi¬
tus. uł nouicius int̾oretatur
ophitus nuꝑ ad fidem conu̾¬
sus uł in disciplina religiose
uatur.⁊ sciãt cui debitor fiat
deinceps ⁊ ut diaboli potestas¬
⁊ in eo mumatur. ũn rabanuᷤ
ãn bap̃m catherisandi debet ĩ
hoĩe preuenire officium ut fi
exsufflantur. ⁊ exorcizantur ũ

Expanded text:
autem interrogatio et responsio fidei fit in catechismo, cui additur exorcismus. Ante Baptismum enim fit catechismus et exorcismus, post catechismum sequitur exorcismus, ut ab eo qui  virtus pellatur. Exorcismus de Graeco dicitur in Latinum adjuratio; catechismus, instructio: catechizare est instruere, ut de Symbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eo, spiritus immunde. Symbolum est signum vel collatio. Signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorcismus neophytorum sunt, magisque sacramentalia quam sacramenta dici debent. Neophytus novitius interpretatur ophytus nuper ad fidem conversus, vel in disciplina religiosae tuatur, et sciat cui debitor fiat deinceps, et diaboli potestas in eo minuatur. Unde Rabanus: Ante Baptismum, catechizandi debet in homine praevenire officium; ut fidexsufflantur et exorcizantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
egregius doctor au̾t. ait inli¬
doctrina ułreꝵ ẽ. uł signorum.
s res ⁊̃ ꝑsigna discuntur pro¬
prie aũt hic res appellantur.
que nõ ad significandumali¬
liquidadhibentur. signaũo
quoꝵ usus est insignifican¬
do eorumaũ aliqua sunt qͦꝵ
omnis usus ẽ in significãdo.
nõ iniustificando .i. quibñ
utimur nisi aliquid signi¬
ficandi grã ut aliqua sacra¬
menta legalia. alia que ño
solum sigrficant. s confert̃
qd̃ intus adiuuet. sicut euuã¬
gelica sacram̃ta ex quo a ꝑte ĩ¬
telligitur que hic appellentur
signa. res ille uidelicet que ad
significandum aliquid ad hi
signumẽ qr non adhibetur
adsignificandum aliquidcũ¬
qz hus intenderit theologoru
specuiatio studiosa atq mode¬
sta diuinam scripturam for¬
mam prescriptam in doctrina
tenere adu̾tes de hus gͦ uobis
tenus intelligendas deo cluce
aꝑire uolentibꝰ dissendum
ẽ ⁊ primum dereb ⁊ postea de
signis disseremus. de reb cõi¬

Expanded text:
us doctor Aug. ait in lidoctrina vel rerum est vel signorum; sed res etiam per signa discuntur. Proprie autem hic res appellantur, quae non ad significandum aliquid adhibentur; signa vero, quorum usus est in significando. Eorum autem aliqua sunt, quorum omnis usus est in significando, non in justificando; quibus non utimur nisi aliquid significandi gratia, ut aliqua sacramenta legalia. Alia quae non solum significant, sed conferunt quod intus adjuvet, sicut evangelica sacramenta. Ex quo aperte intelligitur quae hic appellentur signa, res illae videlicet quae ad significandum aliquid adhibsignum est, quia non adhibetur ad significandum aliquid. Cumque his intenderit theogolorum speculatio studiosa atque modesta, divinam Scripturam, formam praescriptam in doctrina tenere advertet. De his ergo nobis tenus intelligendas. Deo duce, aperire volentibus disserendum est: et primum de rebus, postea de signis disseremus. 2. De rebus co
Abbreviated transcription (Latin):
rem ac filium minorem ⁊.
rem ꝙ auc. improbat mani.
li. detri isuis n contraclicens.
non ideo inquit arbitrand
ẽminorem eẽ filium. ꝙ missꝰ.
c̃ apreqiet ideo minorem spi¬

Expanded text:
rem, ac Filium minorem essrem. Quod Aug. improbat in lib. 4 de Trin., illis contra dicens. Non ideo, inquit, arbitrandum est minorem esse Filium quod missus est a Patre, nec ideo minorem Spi
Abbreviated transcription (Latin):
tem uł imparilitatem ul dis¬
similitudinem sułe inscrip¬
turis ħ posita intelliguntur.
non ergo io p̃r dicitur misi
me pp̃ auctoritatem principii
conmendendã ⁊ qr inuisibili c̃a¬
tura non sicut illi apparint ecce
ostensum ẽ que sit missio filir
quib molis mittatur demis¬

Expanded text:
imparitatem, vel dissimilitudinem substantiae in Scripturis haec posita intelliguntur. Non ergo ideo dicitur Pater misisme propter auctoritatem principii commendandam, et quia in visibili creatura non sicut ille apparuit. Ecce ostensum est quae sit missio Filii, et quibus modis mittatur. DIS
Abbreviated transcription (Latin):
Ui ergo clicitur trimitas id
significari uideturq sig̾ratur
nec multiplicem ẽẽ confitend̾
idq scõꝵ auctoritatibꝰ sic cõ¬
firmatum in contrarium uide¬
tur sentire ysodorus dicens cli¬
stinguendũ ẽ ĩt unitatem ⁊¬
intrinitatem ẽ enim unitas sĩ¬
plex ⁊ singularis trintas uõ
multiplex.⁊ numãbilis. quia¬
ẽ trintas crium unitas. Ecce
unitatem dicit ẽẽ singularem
⁊ trinitatem multiplicem et
num̾abilem s ad hoc dicimꝰ qr
singłarem accepit sic̾. ⁊ ali ac¬
cipiunt. unum multiplicem
uło ⁊ numabilem.sicut alu cdi¬
cuntur trium.

Expanded text:
um vero dicitur Trinitas, id significari videtur quod significatur nec multiplicem esse confitendum, idque sanctorum auctoritatibus sit confirmatum, in contrarium videtur sentire Isidor., dicens: Distinguendum est inter Trinitatem et unitatem: est enim unitas simplex et singularis, Trinitas vero multiplex et numerabilis; quia Trinitas est trium unitas. Ecce unitatem dicit esse singularem, et Trinitas multiplicem et numerabilem. Sed ad hoc dicimus, quia singularem accepit sicut et alii accipiunt unum; multiplicem vero et numerabilem, sicut alii dicunt trinum.
Abbreviated transcription (Latin):
potius obfuit obẜuatoribus
suis s usq ad oblationemuẽ
hostie potuit ꝓdesse si .N. añ
passionem legalia finem hũi¬
ssent nõ ea imminẽte uetus
pascha cum discipulis man¬
ducasset.
De causa ĩstitutoĩs.
Ausa uero institutionis bap¬
tum ẽ innouatio m̃tis ut hõ
qui ꝑ peccatum uetus fu̾at ꝑ
grãm bap̃i renouetur qd̾ fit
depositiõe uitioꝵ ⁊ collatione
uirtutum.sic.n. fit quisq no¬
uus homo cum abolitis poc̃is
ornatur uirtutib ⁊ abolit̾o
poc̃oꝵ pellit feditatem apposi¬
tio iurtutum affert decorem

Expanded text:
potius obfuerit observatoribus suis. Sed usque ad oblationem verae hostiae potuit prodesse. Si enim ante passionem legalia finem habuissent, non ea imminente vetus pascha cum discipulis manducasset. 11. De causa institutionis. Causa vero institutionis Baptismi est innovatio mentis: ut homo qui per peccatum vetus fuerat, per gratiam Baptismi renovetur, quod fit depositione vitiorum et collatione virtutum. Sic enim fit quisque novus homo, cum abolitis peccatis ornatur virtutibus. Abolitio peccatorum pellit foeditatem: appositio virtutum affert decorem
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ aꝑuit s hostia saluato¬
ris que si tp̃r circuncisionis
oblata fuiss illius temꝑis
hoĩes inregnum intranssẽt
stificatio ẽ
unt rem ⁊ sacram̃tum alii
sacramentũ ⁊ ñ rẽ alii rem ⁊ nõ

Expanded text:
aperuit, sed hostia Salvatoris; quae si tempore circumcisionis oblata fuisset, illius temporis homines regnum intrassent.stificatio estUNT SACRAMENTUM ET REM, ALII SACRAMENTUM ET NON REM, ALII REM ET NO
Abbreviated transcription (Latin):
lis ad̾o c̾atur. Creatur enĩ adeo
ĩ nocẽs ⁊ sine uitio. ⁊ nũquã tał
talis ẽ qualẽ eã deus fec̃. d̾s enim
bonã fecit eã. ⁊ bonitarẽ ei sine
suscep̃quã bonitatẽ ꝑ poẽm peĩ¬
tus nõ amisit. s intiatã habu¬
erit quã d̾s tñ sine uitio fec̃. Gi
eni res boã nõ eẽt aĩa. in ea malũ
ẽẽ nequiret cũ nõ possit cẽ malỹ
nsi inbono ut post dicet᷑. Nõ igͥ
oĩo talis ẽ aĩa qualis ẽ ad̾o c̾ata.
Sic̃ quis pollutas hñs manus
nõ tale hiñt pomũ quale ego de¬
di mũdis maĩb. Ego enĩ dedi
Anaĩe excreatrẽ sinte

Expanded text:
lis a Deo creatur. Creatur enim a Deo innocens, et sine vitio; et nunquam talis talis est qualem eam Deus fecit. Deus enim bonam eam fecit, et bonitatem ei sine suscepit; quam bonitatem propter pet, sed vitiatam habuit; quam Deus tamen sine vitio fecit. Si enim res bona non esset anima, in ea malum esse nequiret, cum non possit malum esse nisi in bono, ut post dicetur. Non ergo omnino talis est anima, qualis a Deo creata. Sicut quis pollutas habens manus, non tale habuit pomum quale ego dedi mundis manibus. Ego enim dedi An animae ex creatione sint
Abbreviated transcription (Latin):
ditur bona que sme carita¬
te fiunt ꝓ deẽ quidem ad tolle¬
rabiliorem penam sencien¬
dam s nõ aduitam oꝑtinen¬
dam. illa ⁊̃ que incaritateꝗs
facit si postea lapsus fũit nec
exiurexĩt nõ ẽẽ inmemoria
o morietur. Et nõ erunt in
memoria usticie quas fecit ĩ
cinus loci expoĩtione g. ait¬

Expanded text:
ditur bona quae sine charitate fiunt prodesse quidem ad tolerabiliorem poenam sentiendam, sed non ad vitam obtinendam. Illa enim quae in charitate quis facit, si postea prolapsus fuerit, nec exsurrexerit, non esse in memoria o morietur; et non erunt in memoria justitiae quas fecit. In cujus loci expositione G
Abbreviated transcription (Latin):
um concessionem omnia scit.
igitur anima eius omnia scit
adio uõ qd̃ dicunt si omnia
scit ergo scit creare mundum
uł se ip̃am rendemus qd̾ scĩa¬

Expanded text:
um concessionem, omnia scit; ergo anima ejus omnia scit. Ad id vero quod dicit: Si omnia scit; ergo scit creare mundum vel seipsam, respondemus quod scient
Abbreviated transcription (Latin):
tam mũbo dei cui unita ẽ ꝙ eti¬
am ꝑfecte intelligit omĩa scite
que deus seit. s nõ omĩa posse
que põt deus nec ita clare ac si¬
ꝑspicue omĩa capit ut deus et
ideo r̃o equatur creatori suo in
scĩa ⁊ si omĩa sciat que ⁊ ip̃e nec
eius sapientia equalis sapĩe d̾i.
ꝗa illa młto ẽ dignor dignius
q ⁊ ꝑfectius omma capit q̃m
illius amme sap̾ia ergo ⁊ mni
scĩa maiorem ht suffi̾cientiã
deus quam illa anma que di¬
gnior ẽ omni creatura illud uõ
que dei sunt nisi sp̃s dei qui so¬
lus scrutatur omina pronobis
pientiam omnia ergo seunt aĩa
ip̃a si enim quedam scunt que¬
dam ñ oñ sine m̃sura scientiam
hũit s sine mensura scĩam ha¬
buit. scit ergo omina fulgenti¬
us etiam insermone quedam
multa in ducit quib asserit i¬
animam illam reꝵ omnum
apłi dicentis in quo sũt om̃s
thesauri sapientie ⁊ scĩe abscõ¬

Expanded text:
tam in Verbo Dei, cui unita est, unde etiam perfecte intelligit, omnia scire quae Deus scit, sed non omnia posse quae potest Deus, nec ita clare et perspicue omnia capit ut Deus; et ideo non aequatur Creatori in scientia, etsi omnia sciat quae et ipse; nec est ejus sapientia aequalis sapientiae Dei, quia illa multo est dignior, digniusque et perfectius omnia capit quam illius animae sapientia; ergo et in scientia majorem habet sufficientiam Deus quam anima illa quae dignior est omni creatura. Illud verquae Dei sunt, nisi Spiritus Dei, qui solus scrutatur omnia; pro nobis pientiam. Omnia ergo scivit anima illa. Si enim quaedam scivit, quaedam non, tunc non sine mensura scientiam habuit. Sed sine mensura scientiam habuit; scit ergo omnia. Fulgentius etiam in sermone quodam multa inducit, quibus asserit animam illam rerum omniApostoli dicentis: In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae abscon
Abbreviated transcription (Latin):
s. qr quodam mõ cognoscit deus
boã quo nõ cognoscit mala pari¬
ter quidẽ utraq eodemq mõ co
gnoscit quantũ ad notitiam. s
põã etiam approbatõe ⁊ bñplacito
cognoscit.
. Hic aꝑtat qrͣ boã tm̃

Expanded text:
 quodam modo cognoscit Deus bona, quo non cognoscit mala. Pariter quidem utraque eodem modo noscit, quantum ad notitiam, sed bona, etiam approbatione et beneplacito cognoscit. 3. Hic aperit quare bona t
Abbreviated transcription (Latin):
alumine tue ui̾tatis abscõdun¬
diuiẽ abscõdũt᷑ cũ ad̾o sciantim:
si enim nõ sciret quõ de illis diui¬
dicaret. ⁊ ꝓillis malos dãpnaret.
alibi ꝓph̾a dicit. qr nz aboriente.
nz a boccidẽte de ẽ qd̃ exponens
nõ. Uñ cass. sup psalm dicit. pec¬
cata abscõdita deosunt qr nõ no¬
uit .i. nõ approbat. ⁊ ex eo sensu
aũg. dixit ea abscõdi alumine
dei. qui etiã inli. ad helindiu
in sinuat cognitoẽm dei uarus
mõis accipiendam inquiẽs si
ad scĩam referas nõ ignorat d̾s
aliquos us aliqua qui tñ in iu¬
ditio qhxlam dicet nõ noui uos¬
uos s eoꝵ impbatio hoc u̾bom
simiata ẽ. Ecce nõ cognosce̾ dr̃¬

Expanded text:
a lumine tuae veritatis abscondundivinae absconduntur, cum a Deo sciuntur? Si enim non sciret, quomodo de illis judicaret, et pro illis malos damnaret? Alibi Propheta dicit: Quia nec ab oriente, nec ab occidente deest . Quod exponens non. Unde Cassiod., super psal. 16, dicit: Peccata abscondita Deo sunt, quia non novit, id est, approbat. Et ex eo sensu Aug. dixit ea abscondita a lumine Dei. Qui etiam in lib. ad Helvidium insinuat cognitionem Dei variis modis accipiendam, inquiens: Si ad scientiam referas, non ignorat Deus aliquos vel aliqua; qui tamen in judicio quibusdam dicet: Non novi vos, sed eorum improbatio hoc verbo insinuata est. Ecce non cognoscer
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a apposita. Isti sunt excecati
nõ in missione malitie s deser¬
tõe gr̃ẽ aqua deẜti sunt. Non ita
qd̾ prius dedita subtraheretur.
s qr num quam ẽ apposita ut cõ¬
qua diuisi sũt qr natura bom e¬
rãt ut sint. alui supra illud boñ
ꝑuistitiam boĩ. alii illo corrup¬
to. uel ꝑculpam mali ꝯu̾sio ius¬
tos fecit. ⁊au̾sio iniuustos. utra¬
q fuit uolũtatis. ⁊ uoluntas
utrimꝙ lib̾tatis.

Expanded text:
gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquam est apposita ut conqua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque libertatis.
Abbreviated transcription (Latin):
te. Passiones uõ scõꝵ possumꝰ
uelle ⁊ nolle. ⁊ utrũq bona uo¬
luntate. sirectos nobis ꝓpona¬
mus fines. Cin enĩ placuiti
pauli passio eo fine. qr premi¬
nebat. bonam ur̃ habuisse uo¬
luntatẽ que uoluntati eiꝰ con¬
gruebat. qr cupiebat dissolui

Expanded text:
t; passionem vero sanctorum possumus velle et nolle, et utrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praeminebat, bonam videtur habuisse voluntatem, quae voluntati ejus congruebat, quia cupiebat dissolvi
Abbreviated transcription (Latin):
rõ uirilit. ⁊̃ cõmotã cupiditatẽ
refrenat. atq cõpescit. qd̃ cum
fit ñ labimur in pcc̃m. s cũ ali¬
qnͣta luctatõe coronamur. Si
aũt rõ ꝯsentiat. ⁊ qd̃ libido cõ¬
uita beata tamꝙͣ deꝑadiso expe¬
llitur hõ. Iam eni pcc̃m imputa

Expanded text:
o viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido covita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputa
Abbreviated transcription (Latin):
pc̃ci põt nisi cũ delectatio mota
fint milla ꝑte aĩ. que debet ob¬
tẽpari rõni. tã quam rectori su¬
ncħ alid agit᷑. nẽ cũ ad poc̃m
quisq delabr̃. quã tũc actum

Expanded text:
peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori vnihil aliud agitur cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dec sane cũ sola cogi¬
tatoẽ mens oblectat᷑ illicitis.
nõ ꝗdẽ discernes ẽẽ facienda.
tenẽs tñ ⁊ uolẽs libent̃ q̃ statĩ
ut attigerũt. ñum respuideb¬
buerũt: negandũ ẽ eẽ peceatũ¬
õs lõge minus quã si ⁊ oꝑe sta¬
tͣuat᷑ implendũ. ⁊ id̾o detalib

Expanded text:
ec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de ta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cogratoẽm. siue psensus cor¬
uł audiendo. uł gustãdo. ł ol¬
phãto. que suggestio cum fca
fint si cupiditas nr̃a ñ mouea¬
tur ad peccãdũ. excludr̃ ẜpentis
astutia. Si aũt mota fin̾t qĩ¬

Expanded text:
em, sive per sensus corvel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo; quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non moveatur ad peccatum excluditur serpentis astutia. Si autem mota fueri
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝗsq portabat. ⁊ it̾o si sola
mułr cibũ ediss illicitũ sola
utiq mortis supplitio plecte¬
retur. Ita põt clici in hoĩe uno
si delectatõĩb illicitis aquibꝰ
ꝯtinuo se deb̾et au̾tere cogita¬
facienda dec̾nantur mala. s
tm̃ suauit̃ in recordatõe tene¬
ant̾. qĩ mulierẽ sine uiro pos¬
se dãpnari. absit hoc d crecdere.
Hec quippe una psoã ẽ unus
que sine uolũtate oꝑandi. set
tñ cum uoluntate aĩum talibꝰ

Expanded text:
am quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogitafacienda decernantur mala, sed tamen suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari. Absit hoc credere . Hic quippe una persona est, unus quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate a
Abbreviated transcription (Latin):
cii s ñ ẽ ꝑspicuum id explica¬
re Non enĩ scriptura aperte
an untute iudicisita fiet ꝯsci¬
entus singulorũ ita attestan¬
tib ut moco dr̃ futurum ut
iudicisim potentie effectus
ip̃ius dictione significetur

Expanded text:
st perspicuum id explicare. Non enim Scriptura aperte an virtute judicis ita fiet, conscientiis singulorum attestantibus, ut modo dicitur futurum ut judicis potentiae effectus ipsius dictione significetur.
Abbreviated transcription (Latin):
bili frm̃ẽ eẽ credendũ ẽ. ut pã
ignea custodia. ñ tñ frustra. s
qr aliꝗd significat de padisospi¬
rituali. cherubĩ em̃ int̃pretat᷑
plenitudo scĩe. hoc ẽ caritas qr
plenitudo legis ẽ dilectio. Gla¬
clius aũt flameus. pene tpr̃ales
sũt que u̾satiles sũt. qm̃ tp̃ra i¬
uolubilia sũt. Illa ergo adcus¬
todiã iam ligni inte iõ poĩta
sũt añ ꝑadisum. qr ad uitã nõ

Expanded text:
redendum est, ut per ignea custodia; non tamen frustra, sed quia aliquid significat de paradiso spirituali. Cherubin enim interpretatur plenitudo scientiae: haec est charitas, quia plenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia tempora volubilia sunt. Illa ergo ad custodiam ligni vitae ideo posita sunt ante paradisum, quia ad vitam non
Abbreviated transcription (Latin):
bumanam ita ẽẽ demonstͣt:
s equalem filium genuiss.
quis ergoaudeat dicere qd̃
hoc ommipotens non potuit.
addo ⁊̃ qr si posset homaiorẽ
ergo cur non equalem ut ais¬
genut filium. cui nec anni
neccũ fuerunt ꝑ quos ad im¬
tentia defint an forte nol¬
uit. ergo ꝙ ab sit inuidꝰ. s ñ
inuidit. equal em igitur ge¬
ei eẽ equalem. oppõsitionẽ
brtici ponit ut destruat.

Expanded text:
humanam ita esse demonstrat set, aequalem filium genuisset. Quis ergo audeat dicere quod hoc Omnipotens non potuit. Addo etiam, si posset homo, majorem ergo cur non aequalem genuit Filium, cui nec anni necessarii fuerunt per quos id imtentia defuit? An forte noluit? Ergo, quod absit, invidit. Sed non invidit: aequalem igitur geei esse aequalem. 7. Opinionem haeretici ponit, ut destruat.
Abbreviated transcription (Latin):
lectu turbem̃. audietes orig̃. pec¬
c̃atũ filios tͣduce̾ apentib iã per
baptm̃n abillo pocõ mundatisͥ
diu̾saꝵ silitudinũ iductioẽ
ro posse fĩ insinuat᷑. aug. in.li.
mõ p̾pitium pc̾cum cisionem
aufertur. manet tñ meo quẽ ge¬
nuerũt cirtũcisi: quõ etiã pale¬
a que oꝑe huãno tanta diligẽ¬
tia seꝑat᷑. manet tñ infructu
qui depurgato nascit᷑ tritico. I

Expanded text:
lectu turbemur audientes peccatum originale filios traducere a parentibus, jam per baptismum ab illo peccato mundatis, diversarum similitudinum inductione id posse fieri insinuat Aug. in lib. omodo praeputium per circumcisionem aufertur, manet tamen in eo quem genuerunt circumcisi; quomodo etiam palea quae opere humano tanta diligentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato nascitur tritico; it
Abbreviated transcription (Latin):
a pcc̃o. De tͥb moĩs lib̾tatis arbi
s. anecc̾itate apcc̃o amiseria. ane¬
cc̾itate ⁊ añ poc̃m ⁊ post eque li be¬
rum ẽ. ar. Sicut eĩ tũc cogi nõ
pot̾̃it ita nec mo. Idecq uolun¬
tas m̾ito. ap̃ dm̃ iudicat᷑. que sẽ¬

Expanded text:
 9. De tribus modis libertatis arbitrii. et a necessitate, a peccato, a miseria. A necessitate, et ante peccatum et post aeque liberum est arbitrium. Sicut enim tunc cogi non poterat, ita nec modo. Ideoque voluntas merito apud Deum judicatur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Si quẽ uero monet quõ aq̃.
a que nat᷑a flinde. ⁊ ĩ ialabiles
suꝑ celum possĩt ꝯsistere de d̾o
scͥptum eẽ meminit. ꝗ ligat a¬
quas innubibsins. Qui eñĩ
infra celum ligataquas ad tp̃s
uaporis bonubiũ retentas. põt
etiã suꝑ celi sperã non uaporali
tenuitate. s glaciali soliditate
aquas suspend̃e ne labantur.
quales aũt ⁊ ad quid ꝯdite sĩt.
ip̃e noint qui ꝯdidit. Ecre os¬
tensum ẽ hiis u̾bis qd celum

Expanded text:
Si quem vero movet quomodo aquae naturae fluidae et in ima labiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vaporibus nubium retentas, potest etiam super coeli sphaeram non vaporali tenuitate, sed glaciali soliditate aquas suspendere, ne labantur. Quales autem et ad quid conditae sunt, ipse novit qui condidit. Ecce ostensum est his verbis quod coelum
Abbreviated transcription (Latin):
Cce hẽs qualit̾
uerba hylarii premissa accip¬
ienda sint. licet tante sint ꝓ¬
funditates.ut ⁊̃ adhĩta ex¬
positioneuix aliquatens
ea intelligere ualeat huma¬
nus sensus cum ⁊ ip̃a eorum
explanatio quam hic au̾g. e¬
didit płimum in se hãt diffi
distinguentur ibi pprieta¬

Expanded text:
cce habes qualiter verba Hilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat diffdistinguuntur ibi proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
salui fiãt. s płes dampnẽtur.
ur utiq nõ fieri qd̃ deus uult
fi̾. humana. s. uolũtate impe¬
diẽte uoluntatem dei. dñs qro
ꝯg̾gare filios tuos sic̃ gallina cõ¬
gregat pullos suos sb̾ala. ⁊ noluisti.

Expanded text:
ant, sed plures damnentur, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Dominus qcongregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos suos sub alis, et noluisti?
Abbreviated transcription (Latin):
nt ⁊ alia que¬
dam ñ ordinum s digmi cii.¬
tatum uł officioꝵ noĩa di¬
gnitatis simul ⁊ officii no¬
ep̃atus aũt uocabulum inde
dictum ẽ ꝙ ille qui ep̃c effici¬
tur suꝑ nirendat curam .s.
ep̃i enim grece latin.e specu¬
latores int̾pretantur Naz
speculator p̃̾poĩtus ẽ in eccłia
dictus eo ꝙ speculetur atpro¬
spiciat ppłoꝵ infra se poĩtoꝵ

Expanded text:
nt et alia quaedam non ordinum, sed dignitatum vel officiorum nomina. Dignitatis simul et officii nocopatus autem vocabulum inde dictum est quod ille qui episcopus efficitur, superintendat, curam, opeo enim Graece, Latine latores interpretantur; nam speculator est praepositus in Ecclesia, dictus, eo praespiciat populorum infra se positorum
Abbreviated transcription (Latin):
stolam queuorteret
accipit⁊̃ c̃uiõ ealicem cumui¬
no ⁊ patenam cum hostus
ut ꝑ hoc sciat se accepisse po¬
testadem placibiles ceo hos¬
tias offerend. HIe ordo a
filus aaren assimpsit mi¬
cium suam es enm pontifi¬
ces ⁊ manorea sa ĩdodes insti

Expanded text:
tenet Accipiunt etiam calicem cum vino, et patenam cum hostiis, ut per hoc sciant se accepisse potestatem placabiles Deo hostias offerendi . Hic ordo a filiis Aaron sumpsit initium. Summos enim pontifices et minores sacerdotes in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eẽntiam aliquãdo significet
supra ex dictis auõi. ap̾te ostẽ¬
dimus. ꝙ uo proypostasiat
proprietate accipiatur exau¬
ctoritatibꝰ sc̃oꝵ ostendi opor¬
tet ne ꝯie cturis nrĩs aliquid
ausi clicere in deamur de hoc in
expositr̃e ierz. fidei catholice ad¬
ait. Non ẽ prorsus aliquis ĩ
trmnitate gradus nicħ ꝙ infe¬
rius suꝑns ue dici possit. ser
tota deitas in sui ꝑfectione e¬
qualis ẽ ut exceptis uocabu
dr̃ de trib dignissime possit
intelligiatq ut ꝯfutantes
arrium unam eandemq dĩns
Ita impietatem sa belli declinã¬
ces tres ꝑsonas expressas subp¬
prietate distinguimus. Nõ
ip̃m sibi prẽm ip̃m sibi filiu
ip̃m sibi sp̃m scm ẽẽ dicentes
szaliam prĩs aliam filii aliaz
postases .i. subsistẽtias ꝯfitem.¬

Expanded text:
m aliquando significet, supra ex dictis Aug. aperte ostendimus. Quod vero pro hypostasi atque proprietate accipiatur, ex auctoritatibus sanctorum ostendi oportet, ne conjecturis nostris aliquid ausi dicere videamur. De hoc Hieron. in Expositione fidei catholicae adait: Non est prorsus aliquis in Trinitate gradus, nihilque quod inferius superiusve dici possit; sed tota divinitas sui perfectione aequalis est, ut exceptis vocadicitur, de tribus dignissime possit intelligi; atque ut confutantes Arium unam eamdemque dicimita impietatem Sabellii declinantes, tres personas expressas sui proprietate distinguimus; non ipsum sibi Patrem, ipsum Filium, ipsum Spiritum sanctum esse dicentes; sed aliam Patris, aliam Filii, aliampostases, hoc est substistentias, profitem
Abbreviated transcription (Latin):
mine sig̾cari ⁊ ypostasim ⁊
nꝰ ꝑsoãs dicit ẽẽ ypotastases eti
eas dicit entes ita in quiens. In
ficemur ⁊ tres ypostases ẜ ueĩ¬

Expanded text:
mine significari et hypostasim et personas dicit esse hypostases; et eas dicit entes, ita inquiens, libfitemur, et tres hypostases secund
Abbreviated transcription (Latin):
telligentia non obinat licet
diu̾sum sapiat. Nam ambꝵ
de naturali doniatione ⁊d dic¬
tum intelligit qua et̾naliter
pat̾ generando dedit filio no¬
mer qd̃ ẽ suꝑ omne nomen .s.¬
ẽẽ deum ꝑ naturam quia gen¬
int ab eterno filium plenum ⁊
cutionis modo accipiendum est

Expanded text:
telligentia non obviat. licet diversum sapiat. Nam Ambros. de naturali donatione id dictum intelligit, qua aeternaliter Pater generando dedit Filio nomen quod est super omne nomen, scilicet, Deum per naturam, quia genuit ab aeterno Filium plenum et cutionis modo accipiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
tin donat ẽẽ quantus ẽ ip̃e cui
innas erbilicatis ẽẽ ymagne
sacram̃tonatiuitatis inꝑtit
quem ex se informa sua gri̾at
audisti lectorum quid super
hxc dieat hylar̾. cuius uerba
ubicumq occurrernt diligẽ¬
damus ad assignã ttitui¬
deus ẽ ac t̾cia intrinitate pͣ
ut supra ostensum ẽ apr̃e ⁊
filioac se ip̃o temporalr proce¬
dit .a. mmittitur ac donatur.
fidelihꝰ s que sit ista missio
siue donatio uł quõ fiat con¬
siderandum ẽ¬

Expanded text:
tum donat esse, quantus est ipse, cui innascibilitatis esse imaginem sacramento nativitatis impartit, quem ex se in forma sua generat. Audisti, lector, quid super hoc dicat Hilar., cujus verba ubicumque occurrerint diligendamus ad assignanDeus est, ac tertia in Trinitate persona ut supra ostensum est, a Patre et Filio ac seipso temporaliter procedit, id est, mittitur ac donatur fidelibus. Sed quae sit ista missio sive donatio, vel quomodo fiat, considerandum e
Abbreviated transcription (Latin):
qr si tp̃ralit ⁊ mutabiłr. ⁊ si cor¬
ꝑalit dieatur sonuisse uox dei.
nec lingua erat qua loqueretur.
nec erat quẽ oporteret auclire.
⁊ intelligẽ. Bñ ergo uox dei adna¬
refertur. Dix̃ ergods fiat. ⁊c̃. nͨ
tp̃raliter nec sonouocis. s iũbo

Expanded text:
ia si temporaliter, et mutabiliter. Et si corporaliter dicatur sonuisse vox Dei, nec lingua erat qua loqueretur, nec erat quem oportet et audire et intelligere. Bene ergo vox Dei, ad narefertur. Dixit ergo Deus: Fiat, etc., non temporaliter, non sono vocis, sed in Verbo
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃. cupiditatem nocendi
ase habet. potestatem aute:
si ille non dat non ht̃. Ideoi¬
qr diabolus ante quam ali¬
qurd tolleret iob: dicebat do
testas ñ ẽ nisi adeo. sicut sapi
Uñ iob de domino ait. qui
ira mea. Nocendi enim uolũ¬
tas potest eẽ ab hominis. ño:¬
potestas aũt non ẽ nisi adeo.⁊
stos deus facit susos. De hoc q̃
g̾g̃. inmoralibait. tumoris
ẽlatio non potestatis ordo in
crimine ẽ. potentiam deus i¬
tribuit. elationem uero potẽ¬
tie malitia nr̃e mentis mue¬
int. Tollamus ergo quod de
nr̃o ẽ. qr non potentia uista.
s actio praua dampnatur.
us auctoritatib aliisq płĩ¬
b eidenter ostendituꝙ ñ
est potestas bomuł mali cui¬
cumq misi adeo equo ⁊ si te
stio non transilienda
silentio. Dictum ẽ enim su¬
pra qd̃ potestas peccandi et
ergo diabolo sit potestas mali.¬
⁊ dei ordinatione eius potesta¬
ti non eẽ resistendum udet̃.
S sciendum ẽ apłm ibi loq

Expanded text:
August., cupiditatem nocendi August., cupiditatem nocendi per se habet; potestatem autem, si ille non dat, non habet. Ideoque diabolus antequam aliquid tolleret Job, dicebat Domtestas non est nisi a Deo; sicut SapieUnde Job de Domino ait, cap. 34: Qui ira mea. Nocendi enim voluntas potest esse ab homine, potestas autem non est nisi a Deo, et stos Deus facit suos. De hoc etiam Gregor. in Mor. ait: Tumoris elatio, non potestatis ordo in crimine est. Potentiam Deus tribuit, elationem vero potentiae malitia nostrae mentis invenit. Tollamus ergo quod de nostro est, quia non potentia justa, sed actio prava damnatur. His auctoritatibus aliisque pluribus evidenter ostenditur quod non est potestas, boni vel mali cuicumque, nisi a Deo aequo, etsi te stio, non transilienda silentio. Dictum est supra quod potestas peccandi vel ergo diabolo sit potestas mali Dei ordinatione, ejus potestati non esse resistendum videtur. Sed sciendum est Apostolum ibi loqui
Abbreviated transcription (Latin):
Sone namq uoluntatis et
cogitationis nuntium. non
homini ex se ip̃o nasci: s diui¬
nitus paran ⁊tribui. in eoi
deus eindenter ostendit. qr
nec diabolus. nec aliquis ã¬
głoꝵ eius ex quo in hanc ca¬
liginem sunt detrusi: bonã
potuit uł pot̾it resumere ⁊¬
uoluntatem. qr si possibile
foret ut humana natura pꝰ¬
quam adeo auersa bonitatẽ
plidit uoluntatis ex se ip̃a
rursus eam habere potuiss.
multo possibilius hoc natua
haberet angłica. que quãto
minus grauatur terrem coͣ¬
poris ponderetanta magis
hac eẽt preditus facultate. ñ¬
uoluntatem bonam habere
potest. s malam. Similit̃
⁊ depotentia inquiunt ꝑ si¬
militudinem uoluntatis.
depotentia boni uł mali dĩ¬
serẽres ꝙ illa sit adeo nõ ista.
Auctoritatib astruit potẽ¬
tiam peccandi non eẽ adeo.
Et plurib scõrum testimo¬
niis indubitanter mõstra¬
tur: qd̃ potestas mali adeo ẽ.
a quo ẽ omnis potestas. Ait
xxu. Malitia
nempe hominum. utait i¬

Expanded text:
Bonae namque voluntatis et cogitationis initium non homini ex seipso nasci, sed divinitus parari et tribui in eo Deus evidenter ostendit, quia nec diabolus, nec aliquis angelorum ejus, ex quo in hanc caliginem sunt detrusi, bonam potuit vel poterit resumere voluntatem; quia si possibile foret, ut humana natura postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex seipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate. Novoluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de potentia inquiunt, per similitudinem voluntatis de potentia boni vel mali disserentes, quod illa sit a Deo, non ista. 2. Auctoritatibus astruit potentiam peccandi esse a Deo. Sed pluribus sanctorum testimoniis indubitanter monstratur quod potestas mali a Deo est, a quo est omnis potestas. Ait . Malitia nempe hominum, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
butis ⁊ huiusmoĩ.Quiero
princeps aliquis us cdiabolꝰ
aliquid iusserit uł suaserit
contra deum tunc resistend̃
ẽ. unde aug̃. determinans
quando resistendum sit pote¬
stati in .li.denatura bomait.
Siillud iubeat potestas qd̾ ñ
debeas facere: hic sane contep̃¬
ne potestatem timendo maio¬
rem potestatem. Ip̃os humaꝵ
rerum gradus.aduerte. Siq
uisserit creator num qurd fa¬
tiendum. si contra ꝓconsulẽ
tur illo contempto illi eẽ ser¬
mendum. Ergo sialuro im¬
tempto illo obtemꝑandum
hominis tunc resistamus: cu
aliqurd contra deũ suggesẜit
inquo dei ordinationi nõ re¬
sistimus. s obtemperamus.
Sicut enim deus precepit ut
in malis nulli potestati obedi¬
amus iam nunc hus intelli¬
gendis atq ꝑtractandis. que
ad uerbi incarnati misteriũ
ꝑtinent in tegra mentis con¬
sideratione intendamus: ut
de meffabilibuł modicũ ali¬
quid fari deo reuelante ualea¬
mus.

Expanded text:
butis, et hujusmodi. Si vero princeps aliquis, vel diabolus, aliquid jusserit vel suaserit contra Deum, tunc resistendum est. Unde August., determinans quando resistendum sit potestati, in lib. de Natura boni ait: Si aliquid jubeat potestas quod non debeas facere, hic sane contemne potestatem timendo majorem potestatem. Ipsos humanarum rerum gradus adverte, si quid jusserit curator, nunquid faciendum est, si contra proconsulem tur illo contempto illi esse serviendum? ergo si aliud imtempto illo, obtemperandum hominis tunc resistamus, cum aliquid contra Deum suggesserit; in quo Dei ordinationi non resistimus sed obtemperamus. Deus enim praecepit, ut in malis nulli potestati obediamus. Jam nunc his intelligendis atque pertractandis, quae ad Verbi incarnati mysterium pertinent, integra mentis consideratione intendamus, ut de ineffabilibus vel modicum aliquid fari, Deo revelante, valeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ fa. ⁊ t̾tia. multo maior quã
scda uł pͥa. Prima eĩ lib̾tas ar¬
bitrii fuit. in qua pot̾at peccaͬe¬
⁊ ñ peccare. ultima uo̾ erit inqͣ
pot̾it ñ peccare. ⁊ ñ pot̾it pecra¬
re. Media u̾o ẽ in qua põt pecra¬
re. ⁊ ñ põt peccare. añ repatoẽn

Expanded text:
 et tertia multo major quam secunda vel prima. Prima enim libertas arbitrii fuit in qua poterat peccare. Ultima vero erit in qua poterit non peccare, et non poterit peccare. Media vero, in qua potest peccare, et non po
Abbreviated transcription (Latin):
ppe lib̾ius erit. arbitͥum qd̃ oĩo
tas ñ ẽ. aut lib̾a dicenda nõ ẽ
qua bt̃i ẽẽ sic uolumus ut esse
miẜi nõ solum nolimꝰ. s nequa¬
quã ꝓrsus uelle possimꝰ. Sicũ
ergo aĩa nr̃a nũc ht̃ nolle infe¬
licitatẽ. ita nolle inquitate
sẽꝑ hĩtura ẽ. s ordo ẜuandus
fuit quos d̃s uoluit ostendere
quã bonũ sit aĩal w̃ale. qd̾. ⁊ pec¬

Expanded text:
d omnino tas non est, aut libera dicenda non est, qua beati sic esse volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod e
Abbreviated transcription (Latin):
istunt. Credamꝰ igitur reꝵ crea¬
taraꝵ celestium uł t̃restrium
uisibiliũ uł minsibilium cãm
nõ eẽ nisi bonitarem c̾atoris qͥ d̃s
tas ut sũme bonus beatitidĩs
sue qua et̃naliter beatus ẽ alios
uelit ẽẽ participes quã uidit. ⁊¬
cõicari posse ⁊ minui non posse.
nõ neccͣitate alii coĩcari uoluit
qr summe boni erat ꝓdeẽ uelle.
⁊ oĩpotentissimi noce non posse
Quare rõalis c̾atura facta sit.
Tqr nõ ualet eius beatitudinis
particeps existẽ aliquis nisi ꝑin
telligentiã. que quãto magis

Expanded text:
idere. Credamus igitur, omnium creaturarum coelestium, terrestrium, visibilium et invisibilium causam non esse, nisi bonitatem Creatoris qui est tas, ut summe bonus, beatitudinis s qua aeternaliter beatus est, velit esse participes, quam vidit communicari posse, minui omnino non non necessitate, aliis communicari voluit, quia summe boni erat prodesse velle, et omnipotentissimi nocere non posse. 4. Quare rationalis creatura facta sit. Et quia non valet ejus beatitudinis particeps existere aliquis nisi per intelligentiam, quae quanto mag
Abbreviated transcription (Latin):
cit d̾s rõalem creaturam que sũ¬
mum bonũ intelligẽt. ⁊ intelligẽ¬
do amaret. amãdo possid̾et. ⁊ pos¬
sidendo fruetur. E¬
distinxit ut ꝑs insun puritate ꝑ¬
manẽt. nec corpori uniretur.s.
incorporeã ⁊ corpoream. ⁊in cor¬
porea quid̃ angłs. corporea uero
hõ uocatur. exaĩa rõali ⁊ carne
subsistẽs. Conditio ergo rõał̃
c̾ature primam cãm hũt dei i¬
bonitatẽ.
Qrͣ c̾atus sit hõ uł ã

Expanded text:
rationalem creaturam quae summum bonum intelligeret, et intelligendo amaret, et amando possideret, ac possidendo frueredistinxit, ut pars in sui puritate permaneret, nec corpori uniretur, scincorpoream et corpoream; et incorporea quidem angelus, corporea vero homo vocatur, ex anima rationali et carne subsistens. Conditio ergo rationalis creaturae primam causam habuit Dei bonitatem. 5. Quare creatus sit homo
Abbreviated transcription (Latin):
iuditiũ u̾tatis. qr nec absur¬
dum eẽ dñt. si carnis nat̾a ma¬
gis inpostĩorib corrupta tra¬
hat᷑. n ex ip̃a magis corrupta
aĩa amplius inficit̃
Exquor
auctore sit illa ꝯcupĩa deo uła

Expanded text:
judicium veritati; quia nec absurdum esse dicunt, si carnis natura magis in posterioribus corrupta trahatur, neque ex ipsa magis corrupta anima amplius inficiatur. 4. Ex quo auctore sit illa concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
ur corrupta caro plis quã pen¬
tis. qr de carne pollutoẽm quã
huit a ꝯceptu retinẽte t̾hitur
carnis inꝓle quã fui̾t inpẽte.
t ꝙ illi dñt qd̾ licet caro plis
excarne feda seminet᷑. ⁊ incõtu

Expanded text:
ur caro prolis quam parentis, quia carne pollutionem quam habuit a conceptu retinente, trahitur carnis in prole quam fuerit in parente. Ad quod illi dicunt quia licet caro prolis ex carne foeda seminetur, et in concu
Abbreviated transcription (Latin):
formatio ostẽditur cũ ait. fiat
lux. ⁊ fcã ẽ lux. Hec ergo angli̾ca
natura priꝰ tenebre. ⁊ postralyx
fuit. qr prius hũerit informi¬
tatẽ ⁊ inꝑfectoẽm. Deĩ forma¬
toĩs ꝑfectoẽm. ⁊ ita diuisit lu
cẽatenebris. Nã ut ait aug. sr̃
geñ. Huius c̃ature informiras
uł inꝑfectio fuit. an quam for¬
lucidum fuisse intelligit᷑ ue¬
luti lucida nubes. qd̃ nondm
fint nec nor. licet tp̃s fuit. Qd̃
lux illa fcã ẽ ubi solapparet q̃
int̾ aquas luce̾ pot̾at desp̃ua

Expanded text:
formatio ostenditur cum ait: Fiat lux, et facta est lux. Haec ergo angelica natura prius tenebrae, et postea lux fuit, quia prius habuit informitatem et imperfectionem, deinde formationis perfectionem; et ita divisit Deus lucem a tenebris. Nam, ut ait Aug. super Genes.: Hujus creaturae informitas et imperfectio fuit antequam forlucidum fuisse intelligitur, velut lucida nubes; quod non dfuit nec nox, licet tempus fuerit. 3. Quod lux illa facta est ubi sol apparet, quae in aquis lucere poterat. Si a
Abbreviated transcription (Latin):
reb ꝑtp̃s ortis illa sumina g̃¬
coniunctus ẽ deo. potuit igit᷑
deus aliam animã ⁊ aliam
carnem sumẽ. ⁊ carnem utiq
aliunde quam degene ade.
utiq d̾s hõiẽ aliũde susci ꝑe. in
quo eẽt mediator dei ⁊ hõm̃
nõ deger̾e illus adam:. quii
pcc̾o suo obligauit genus hu¬
manum. sicut ip̃m qͣm pͥmoc̾a¬
int non degene̾ alicinus crea¬
int. poterat ergo uel sic ułalio
quo uellet modo creair unum
alium quo uincẽtur uictor pͥ¬
oris prioris.s melius iudica¬
uit ⁊ de ip̃o quo uictum fuerat
gnẽ assumẽ hoĩem ꝑ quem ho¬
minis uince̾t mumicũ. ⁊ tamẽ
ex uirgine cuius conceptum
sp̃s non caro. fides non libido
p̃uẽit nec in t̾ fuit carnis con¬
cupiscentia. qua cetĩ concipi¬
untur. qui originale contra¬
hunt peccatum esn s credendo
nec concũbendo sc̃a ẽ fecunda¬
ta uirginitas ex hiis aꝑte ostẽ¬

Expanded text:
empus ortis illa summa grconjunctus est Deo. Potuit ergo Deus aliam animam et aliam carnem assumere, et carnem utique aliunde quam de genere Adam. suscipere, in quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo obligavit genus humanum; sicut ipsum quem primo creavit, non de genere alicujus creavit. Poterat ergo vel sic, vel alio quo vellet modo creare unum alium, de quo vinceor prioris. Sed melius iudicauit de ipso quod uictum fuerat genere assumere hominem, per quem hominis vinceret inimicum. Et tamen ex Virgine, cujus conceptum Spii ritus, non caro; fides, non libido praevenit; nec interfuit carnis concupiscentia qua caeteri concipiuntur, qui originale trahunt peccatum, sed credendo, non concumbendo facta est fecundata virginitas. Ex his a