comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habere contendis: ut credere incipiamꝰ. oetera
autẽ religiose uite bona. dm ꝑ gr̃am suã iã ex fide
pecentib. querentib pulsantib donare cõsen¬
tis. nec attendis ideo ꝑinfidelib dm rogari ut cre¬
dant. q̃ms donat et fidem. id eo ꝓeis qui credi¬
derint dogr̃as agi. quia donat et fidem. Qmob
rem ut hunc ad te sermonẽ aliqͣndo concludã.
si negas orandumẽe. ut qui nolunt cred̾e uelint
luerunt. qui nolebant credere: alit̾ decũ agendũ
ẽ. ut non sicerres. aut si errare ꝑsistis. ne mittas
alios inerrorem. Si autẽ qd̾ de te magis credo sen¬
tis atq: consentis orare nos di debere  ac solere ꝓno
lentib crede ut uelint credere. ⁊ ꝓ eis qͥ adu̾sant᷑
et contradicunt. legi eius atq doctrins. ut ei cedañ.
eamq sectent᷑. si sentis atq consentis. debere nos
etiam do agere gr̃as. ac solere ꝓ talib qđ ad fidem
eius doctrinãq conu̾si uolentes ex nolentib fiunt.
oportet sine dubitatione fatearis uoluntates homi¬

Expanded text:
a autem religiosae uitae bona deum per gratiam suam iam ex fide petentibus, quaerentibus, pulsantibus donare consentis. nec adtendis ideo pro infidelibus deum rogari, ut credant, quoniam deus donat et fidem; ideo pro eis, qui crediderint, deo gratias agi, quoniam donat et fidem. Quam ob rem, ut hunc ad te sermonem aliquando concludam, si negas orandum esse, ut, qui nolunt credere, uelint redere uoluerunt. qui nolebant credere, aliter tecum agendum est, ut non sic erres aut, si errare persistis, ne mittas alios in errorem. si autem, quod de te magis credo, sentis atque consentis orare nos deum debere ac solere pro nolentibus credere, ut uelint credere, et pro eis, qui aduersantur et contradicunt legi eius atque doctrinae, ut ei cedant eamque sectentur. si sentis atque consentis debere nos etiam deo agere gratias ac solere pro talibus, quod ad eius fidem doctrinamque conuersi uolentes ex nolentibus fiunt, oportet sine dubitatione fatearis uoluntates homi
Abbreviated transcription (Latin):
orationib aitẽ iamfideliũ. quas et ꝑse ⁊ ꝑ aliis
fidelib faciunt ut ꝑficiant in eo qd̾ et̃ ceꝑunt. et
de gr̃arum actionib quia ꝓficiunt: confligendũ
tecum eẽ ñ puto. Contra pelagianos ẽ iste confli¬
ctus: t nobisq cõmunis. Iui quippe omnia ad fi¬
delem piamq uitam hõium ꝑtinentia. ita tͥbu¬
unt lib̾o uoluntatis arbit̾o: ut habenda ex nob̾.
ñ a dño putent ẽẽ poscenda . lu autẽ si ea q̃ de te
audio uerasunt: initium ficłi uͥ ẽ etiã bonȩ. hoc¬

Expanded text:
o rationibus autem jam fidelium, quas et pro se et pro aliis o rationibus autem jam fidelium, quas et pro se et pro aliis fidelibus faciunt, ut proficiant in eo quod esse coeperunt, et de gratiarum actionibus, quia proficiunt, confligendum esse tecum non puto; contra Pelagianos est iste conflictus tibi nobisque communis. Illi quippe omnia ad fidelem piamque vitam hominum pertinentia ita tribuunt libero voluntatis arbitrio, ut habenda ex nobis, non a Domino putent esse poscenda: tu autem, si ea quae de te audio vera sunt, initium fidei, ubi est etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum credere facit: ut ostendat quia ipse facit.
emo ẽ enim tamimꝑit̾. tamcarnalis. tam tardꝰ
ingenio. quiñ uideat dm facere qd̾ rogari se pie¬
cipit ut faciat. Hec et alia testimonia diuina q̃
cõmemorare longum ẽ. ostendunt d̾i gr̃a sua au¬
ferre infidelib cor lapideum: et p̃uenire in hõib
bonarum merita uoluntatũ. itaut uoluntas ꝑ
antecedentem grãm p̃paret᷑. tion ut gr̃a merito
uoluntatis anteredente donet᷑. Hoc et gr̃arum
actio indicat. qd̾ oratio. Oratio ꝓ infidelib. gr̃aꝵ
actio ꝓfidelib. Quienimẽ orandus ut faciat:
illi ẽ actiogr̃arum reddenda cumfecerit. Uñ ide
dicit apłs ad ephesios. Propt̃ hoc et egoaudita
homines quierant aũsi et adu̾si conu̾tunt᷑ ad
m. et uelle incipiunt. qd̾ nolebant. et habere
fidem quã ñ habebant. Q ut fiat in eis. orat᷑ ꝓeis:
qͣmus ñ oret᷑ ab eis. Ipsienim quomͦ inuocabuss.
in quem ñ credidunt: Cumũ factum fuerit. qd̾

Expanded text:
es credere facit, ut ostendat, quia ipse facit; nemo est enim tam inperitus, tam carnalis, tam tardus ingenio, qui non uideat deum facere, quod rogari se praecipit ut faciat. 2 Haec et alia testimonia diuina, quae commemorare longum est, ostendunt deum gratia sua auferre infidelibus cor lbonarum merita voluntatum; ita ut voluntas per antecedentem gratiam praeparetur, non ut gratia merito voluntatis antecedente donetur. Hoc et gratiarum actio indicat quod oratio; oratio pro infidelibus, gratiarum actio pro fidelibus. Qui enim est orandus ut faciat, illi est actio gratiarum reddenda cum fecerit: unde idem dicit apostolus ad Ephesios, Propter hoc et ego, audithomines qui erant aversi et adversi, convertuntur ad Deum, et velle incipiunt quod nolebant, et habere fidem quam non habebant; quod ut fiat in eis, oratur pro eis, quamvis non oretur ab eis: ipsi enim quomodo invocabunt, in quem non crediderunt ? Cum vero factum fuerit quod
Abbreviated transcription (Latin):
rat et głificet᷑. sicut etiam apud uos ut eruamur
abiniquis et malis hominib. ñ enim omniũ ẽ
fides. Quom curreret ec głificaret᷑ u̾bumdi. nͥ ad
fidem conũsis eis quib p̃dicaret᷑. qndoquidẽ iã
credentib dicit. quẽ admodũ et apud uos: Scit
cerce hoc ab illo fieri quemuult rogari ut hoc
faciat. etiãut eruat᷑ ab iniqͥs et malis hominibꝰ:
qui ꝓfectoet illis orantib ñ erant credit᷑i. ꝓpt̾ qd̾
addidit. Nonenim õium ẽ fides. Tamqͣm diceret.
Nonenĩ apud om̃s etiam uob̃orantib għficabit᷑¬

Expanded text:
rat et glorificetur sicut etiam apud uos, ut eruamur rat et glorificetur sicut etiam apud uos, ut eruamur ab iniquis et malis hominibus; non enim omnium est fides. quo modo curreret et glorificaretur uerbum dei nisi ad fidem conuersis eis. quibus praedicaretur, quando quidem iam credentibus dicit: Quem ad modum et apud uos? scit certe hoc ab illo fieri, quem uult rogari, ut hoc faciat, etiam ut eruatur ab iniquis et malis hominibus. qui profecto et illis orantibus non erant credituri. propter quod addidit: Non enim omnium est fides, tamquam diceret: \'X on enim apud omnes etiam uobis orantibus glorificabit
Abbreviated transcription (Latin):
fideles: ꝓhis qui nolunt credere. ut uelint credẽ.
phis qui ab eius lege doctrinaq dissentiunt. ut
legi eius doctrineq consentiant:ut det illis ds
audientes. quas utiq acceꝑant dequib saluator
dicebat. qui habet aures audiendi audiat. Nlũqͥd
ubi audieris sacerdotemdi ad eius altare popłm
hortantem addmorandum. uł ipsum clara uoce
orantem. ut incredulas gentes ad fidem suam
uenire compellat: ñ respondeb̾ am̃. aut. etiam
huius fidei sanitati contraria disputabis: Nũqͥd
beatissimum eypͥanum in hoc errasse clamabis
uł susurrabis: ubi ꝓinimicis fidei xp̃iane. ut
etiam ipsi ad eamconũtant᷑ orare nos docet:
N uiqͥd postremo apłm paulum ꝓ iudeis infide¬
lib habentẽ talia uota culpabis: de quib ait.
bona uoluntas quidẽ cordis mei et dep̃catio ad
đm fit ꝓ illis in salutem: Qui etiã thessalonicen¬
sib dicit. De oct̾õ fr̾s orate ꝓ nob̃. ut u̾bum dicur¬

Expanded text:
fideles, pro his, qui nolunt credere, ut uelint credere. fideles, pro his, qui nolunt credere, ut uelint credere. pro his, qui ab eius lege doctrinaque dissentiunt, ut legi eius doctrinaeque consentiant, ut det illis deaudientes, quas utique acceperant, de quibus saluator ipse dicebat: Qui habet aures audiendi, audiat? numquid, ubi audieris sacerdotem dei ad eius altare populum hortantem ad deum orandum uel ipsum clara uoce orantem, ut incredulas gentes ad fidem suam uenire compellat, non respondebis: Amen? aut etiam huius fidei sanitati contraria disputabis? numquid beatissimum Cyprianum in hoc errasse clamabis uel susurrabis, ubi pro inimicis fidei Christianae, ut etiam ipsi ad eam conuertantur, orare nos docet? Numquid postremo apostolum Paulum pro Iudaeis infidelibus habentem talia uota culpabis? de quibus ait: Bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum pro illis in salutem. qui etiam Thessalonicensibus dicit: De cetero, fratres, orate pro nobis, ut uerbum domini cur
Abbreviated transcription (Latin):
tem credere ex nolente ipse ñ fecerat: Nempe ma¬
nifestum ẽ. ex illis auodecim sententus qͣs ꝑtin̾e
ad catholicã fidem negate ñ sineris. ñ solũ omnib
uerũetiam singulis idconfici. ut confiteamͣ gr̃a
di p̃ueniri hominumuoluntates. et ꝑ hanc eas
potiꝰ p̃parari. qͣm ppt̾ earum meritadari. Aut
si aliquid earũ duodecim eẽ uerũ negas. quarum
ꝓpt̾ea comiñdo eciã numerum. ut faciliꝰ memorie
mandent᷑. distinctĩq teneant᷑.: ñ te pigeat rescbe.
ut sciam. et ea quam in dñs dederit facultate res¬
pondeam. E goenim hereticũ quidẽ te pelagianũ
cẽ ñ credo. s ita de cẽ uolo. ut nichil illius inte tͣns¬
eat uł relinquat᷑ erroris. S int̾ hec duodecim re
ꝑies forte aliquid qd̾ negandũ uł dubitandũ pu¬
tes: et unde nos oꝑosius disputare cõpellas. Nũ¬
quidet orare ꝓhibebis eccłam ꝑ infidelib ut sint

Expanded text:
tem credere ex nolente ipse non fecerat? Nempe matem credere ex nolente ipse non fecerat? Nempe manifestum est ex illis duodecim sententiis, quas pertinere ad catholicam fidem negare non sineris, non solum omnibus uerum etiam singulis id confici, ut confiteamur gratia dei praeueniri hominum uoluntates et per hanc eas potius praeparari, quam propter earum meritum dari. aut si aliquid earum duodecim esse uerum negas, quarum propterea commendo etiam numerum, ut facilius memoriae mandentur distinctiusque teneantur, non te pigeat rescribere, ut sciam et ea, quam mihi dominus dederit. facultate respondeam. ego enim haereticum quidem Pelagianum te esse non credo, sed ita te esse nolo, ut nihil illius ad te transeat uperes torte aliquid. quort negandum uel dubitandum putes et unde nos operosius disputare compellas. numquid et orare prohibebis ecclesiam pro infidelibus. ut sint
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum onimipotentissima facilitate conu̾̃tit. et uo¬
qͣntomagis nolebant credẽ. qͦs credidisse gaudemꝰ.
si gr̃a diuina. uoluntas in meliꝰ ñ mutat᷑ humana:
Apłs paulus. eraminquit ignotꝰ facie eccłiis iudes.
que erant in xp̃o. Tautũ autẽ audiebant. quia qͥ
aliqͣnddo nos ꝑsequebat᷑. nc̃ eugłitat fidem quam¬
aliquando uastabat. et in me magnificabant
dm̃ Utqͥd magnificabant dm. si ñ ds adse ipsũ
cor illiꝰ uiri suȩ gr̃ẽ bonitate conũterat: qͣndo ut
ipse confitet᷑ miscdiam consecutꝰ ẽ. ut ficdelis oẽt
ea fide quam aliqͣndo uastabat: Ipsum eciam
u̾bum qd posuit. quem nͥ dm hoc tam magnũ
bonum fecisse declarat: Quidenim ẽ ⁊ in me ma¬
gnificabant dĩn nͥ in me din magnificũ osten¬
debant: Quomꝰ autẽ eum magnificũ p̃dicaban
si magnificum illud factum de apłi conũsione
ipse ñ fecerat: u quo pacto ipse fecerat: si uolen¬

Expanded text:
ipsum omnipotentissima facilitate conuertit et uoipsum omnipotentissima facilitate conuertit et uoquanto magis nolebant credere, quos credidisse gaudemus, si gratia diuina uoluntas in melius non mutatur humana? apostolus Paulus: Eram, inquit, ignotus facie ecclesiis Iudaeae, quae sunt in Christo; tantum autem audiebant, quia, qui aliquando nos persequebatnt deum. ut quid magnificabant deum, si non deus ad se ipsum cor illius uiri suae gratiae bonitate conuerterat quando, ut ipse confitetur, misericordiam consecutus est, ut fidelis esset ea fide, quam aliquando uastabat? ipsum etiam uerbum, quod posuit, quem nisi deum hoc tam magnum bonum fecisse declarat? quid est enim \'in me magnificabant deum\', nisi in me deum magnificum praedicabant\'? quo modo autem eum magnificum praedicabant, si magnum illud factum de Pauli conuersione ipse non fecerat, et quo pacto ipse fecerat, si uolen
Abbreviated transcription (Latin):
bons fidelib gratulandũ eẽ mouentib. qͣndo
huiusuite temptationib auferunt᷑. deinceps in
begtissima securitate mansuri. S q̃m hoc falsũ ñ
ẽ. et siue dubitatione felices sunt mortui qui in dño
moruit᷑: ridendus et execrandus ẽ erroꝵ qͦ putat᷑
qd̾ homines seđm suas futuras que morientiũ ñ ft̃
future iudicandi sint uoluntates. Quomͦ dieunt᷑
negare lib̃um uoluntatis arbitͥum qͥ confitent᷑ om¬
nem hominẽ quisqͥs suocorde. credit indm̃ ñ nͥ sua
liba crede uoluntate: cum potiꝰ illi obpugnent. ar¬
bitumlibum. qͥ obpugnant dĩ gr̃am. quauere ad
eidem doctrine contradicentes nolunt ei credere.
ipsumdm fide recta rogamꝰ ut uelint: Quom ds̃
expectat uoluntatẽ hominũ ut p̃ueniant. eũ qͥb
det gr̃am : cũ gr̃as ei ñ immeritoagamꝰ de his
quib ñ ei credentib et eius dotrinã uoluntate
impia ꝑsequentib miscl̃iam p̃rogauit. eosq ad se

Expanded text:
bonis fidelibus gratulandum esse morientibus, quobonis fidelibus gratulandum esse morientibus, quohuius temptationibus auferuntur deinceps in beatissima securitate mansuri. sed quoniam hoc falsum non est et sine dubitatione felices sunt mortui, qui in domino moriuntur, ridendas et execrandus est error, quo putatur, quod homines secundum suas futuras, quae monentium non sunt futurae. iudicandi sunt uoluntates. Quo modo dicuntur negare liberum uoluntatis arbitrium. qui confitentur omnem hominem, quisquis suo corde credit in deum, non nisi sua libera credere uoluntate, cum potius illi oppugnent arbitrium liberum, qui oppugnant dei gratiam, qua uere ad bona eidem doctrinae contradicentes nolunt ei credere, ipsum deum fide recta rogamus. ut uelint? Quo modo deus expectat uoluntates hominum, ut praeueniant eum, quibus det gratiam. cum gratias ei non inmerito agamus de his, quibus non ei credentibus et eius doctrinam uoluutate impia persequentibus misericordiam praerogauit eosque ad se
Abbreviated transcription (Latin):
bonum siue malum. sic̃ apłs diffimuit: Quomͦ
qͣs habituri fuisse dicunt᷑. sichutꝰ tenerent᷑ in carne:
cum dicat scͥptura felices mortii qui indño moriunt᷑:
Quorum sine dubiocerta et secura felicitas ñ ẽ: sriea
quȩ ñ egerunt. s actur⁊ fuerant. si cẽt eis hec uita
ꝓlitio iudicabit ds̃: nullumq accipit bñficium
qui rapit᷑ ne malicia mutẽt intellectũ eiꝰ. quia et
ꝑipsa malicia cui forsitanimininenti subtractus ẽ.
penas luet: nec gaudendum ẽ de his qͦs infide. re¬
cta et uitabona nouimꝰ eẽ defunctos. ne scđm aliq̃
scelera iudicent᷑. quȩ fuerant siuiuerent fortasse fa¬
cturi. nec dolendi uł decestand sunt hi qͥuitam
istam ininfidelitate ac ꝑditis morib fimert̃: quia
forte siuuerent acturifuerant penitentiã. pieq
uicturi. et scđm ista sunt iudicand. Totusq ille
dus et abiciendꝰ ẽ: in qͦ cota eiꝰ intentio ẽ. ut sciamꝰ

Expanded text:
bonum sine malum, sicut apostolus definiuit? quo bonum sine malum, sicut apostolus definiuit? quo quas habituri fuisse dicuntur, si diutius tenerentur in carne; cum dicat Scriptura, Felices mortui qui in Domino moriuntur ? quorum sine dubio certa et secura felicitas non est, si et ea quae non egerunt, sed acturi fuerant, si esset eis haec uita prolixior, iudicabit deus. nullumque accipit beneficium, qui rapitur, ne malitia mutet intellectum eius. quia et pro ipsa malitia, cui forsitan imminenti subtractus est, poenas luit, nec gaudendum est de his, quos in fide recta et uita bona nouimus esse defunctos. ne secundum aliqua scelera iudicentur, quae fuerant, si uiuerent, fortasse facturi, nec dolendi uel detestandi sunt hi, qui uitam istam in infidelitate ac perditis moribus finierunt, quia forte, si uiuerent, acturi fuerant paenitentiam pieque uicturi et secundum ista sunt iudicandi, totusque ille dus et abiciendus est, in quo tota eius intentio est, ut sciamus
Abbreviated transcription (Latin):
saluos fieri. ideo dictum ẽ. qͥa om̃s qͥ salui fiunt. nͥ
ipsouolente ñ fiunt. Et si quo aliomͦ illa u̾ba apłi¬
caintelligi possunt: ut tam̃ huc aꝑtissime u̾itati.
in qua uidemꝰ tammultos uolentib hominib sed
qo nolente. saluos ñ fieri. contͣria eẽ ñ possint. Quo
mͦ ut det̾ gr̃a diuna uoluntas merẽt humana: si
eis quib dat᷑ gratuita miscđia dat᷑ ut uera sit gr̃a:
Quom in hac re merita pensant᷑ uoluntatĩ humanȩ
qͣndoquidẽ ulis quib gr̃a ista ñdat᷑. nullo plerũq
merito mulla uoluntate distantib. s unamcũeis
pseuerandiusq infinem: cum finis ipse uite huiꝰ.
non in hominis s indi sit potestate. et possit utiq
ds etiam hoc beneficium ñ ꝑseuerat᷑o conferre. ut
rapit᷑ ex corpore. ne malicia mutet intellectũ ilhus:
Non enim recipiet hõ seubonũ seumalum. nͥ scd̾m
ea que in copore gessit. ñ scđm ea quȩ siduuiu̾et
idet uoluntates. quas habituri eẽnt si uiuerent.

Expanded text:
saluos fieri. ideo dictum est, quia omnes, qui salui fiunt, nisi ipso uolente non fiunt, et, si quo alio modo illa uerba apostolica intellegi possunt, ut tamen huic apertissimae ueritati, in qua uidemus tam multos uolentibus hominibus sed deo nolente saluos non fieri. contraria esse non possint. Quo modo, ut detur gratia diuina, uoluntas meretur humana. si eis, quibus datur, gratuita misericordia- datur, ut uera sit gratia? quo modo in hac re merita pensantur uoluntatis humanae, quando quidem illis, quibus gratia ista non datur, nullo plerumque merito nulla uoluntate distantibus sed unam cum eperseuerandi usque in finem, cum finis ipse uitae huius non in hominis sed in dei sit potestate et possit utique deus etiam hoc beneficium non perseueraturo conferre, ut rapiatur ex corpore, ne malitia mutet intellectum illius? non enim recipiet homo seu bonum seu malum nisi secundum ea, quae per corpus gessit, non secundum ea, quae, si diutaeuidet uoluntates. quas habituri essent, si uiuerent.
Abbreviated transcription (Latin):
rierit: si hecciuitas in qua laboramꝰ digna ñ est.
quia nec ego audeo dignam putare. quȩ nobcum

Expanded text:
rierit; si haec civitas in qua laboramus, digna non est, quia nec ego audeo dignam putare, quae nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione ñdisplic&. Quod siint nos fieri pos¬
se sine ipsius dilectionis ꝑnitiosa offensione ñ
putas: non fiat. Illa enim caritas quam decum
habere uellem. profecto maior ẽ. s melius hȩc

Expanded text:
dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posdilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec
Abbreviated transcription (Latin):
in hebreo nec edera ẽ. nec cucurbita.s nescio qͥd
aliud quod trunco suo nixum nullis susten¬
tandum amminiculis erigatur. mauem iam
in omnibus latims cucurbitam legi. Ñ enm
frustra hoc puto lxx. posuisse. nisi quia ⁊ hu
ic simile sciebant: Satis me immo fortasse plꝰ
quam sadis tribus epłis tuis respondisse arbi¬
tror: quarum duas ꝑciprianum accepi. unã
ꝑ firmum: Rescribe quod uisum fuerit ad nos
uel alios instruendos: Dabo audẽ oꝑam dili
gentiorẽ quantum me adiuuat dominus. ut
litte quas ad te scribo prius ad te ꝑuemant.
quam ad quemquã a quo latius disꝑgantur.
Fateor enim nec mͥ hoc fieri uelle de tuis ad me.
quod de meis ad te factum iustissime expostulas
T am̃ placeat nob̾ inuicem ñ tantum caritas. ue¬
rum etiam libertas amicitie. ne apud me taceas
uel ego apud de. quod in nr̃is litt̃is uicissim nos
mouet. eo scilic& animo qui oculis dĩ in frat̃na

Expanded text:
in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita sed nescio quid in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi; non enim frustra hoc puto septuaginta posuisse, nisi quia et ic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios insgentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna
Abbreviated transcription (Latin):
cupio legere:⁊ adhuc nosse quomodo coeqͣnda
sit in int̃p̃de ꝑitia linguarum comecturis eoꝵ
qui seripturas edisserendo ꝑtractant. quos ne
sententias: quamuis nequaquã ipsa uarictas
ab eiusdem ficdi unitate discorda: sic̃ etiã unus
tractator scdm eandẽ fidem alit̃ atq alit̃ eund
locum potest exponere. quia hoc eius obseuri¬
tas patitur. Ideo autẽ desidõ int̃p̃tationem
tuam de septuaginta. ut tanta latinorũ int̃p̃tũ
qui qualescũq hoc ausi s̃ quantum possumus
imꝑitia careamus. & hi qui me inuidere putãt
utilibus laborib tuis. tandẽ aliquando si fi¬
eri potest intelligant propt̾ea ame nolle tuã
ex hebreo int̃p̃tationẽ in eccłns legi. ne contra
lxxͣ. auctoritatẽ tanquam nouum aliquid ꝓfe¬
rentes. magno scandalo ꝑturbemus plebes xͥ:
quarum aures & corda illam int̃p̃tationem
audire consuerunt. que etiam ab apłis appro¬
bata ẽ. Ynde illud apud ionam uirgultum si

Expanded text:
cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necsententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem desidero interpretationem tuam de septuaginta. ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamus et hi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum si
Abbreviated transcription (Latin):
ufus obtinuit ep̃atus presbiterio maior sit:
tam̃ in multis rebus augustinus ieromimo
minor ẽ. lic& etiam aminore quolib& ñ sit
refugienda uł dedignanda correptio. De intp̃¬
tatione tua iam mͥ ꝑsuasisti. qua utilitate scͥp¬
turas uolueris transferre de hebreis. ut scilic&
ea que a uid̃is pret̾missa uł corrupta s̃ ꝓferres
in medium. S pedo insinuare digneris a qͥb
iudeis: utrum ab eis ipsis qui ante aduentum
domini int̃p̃tati s̃: & si ita ẽ. quib uł quonam
eorũ: an ab istis postius. qui propt̾ea putari poᷤ¬
sunt aliqua de codicib grecis uł subtraxisse.
in eis corripuisse ne illis testimomis de xp̃iana
fide conuincerent᷑. Illi audẽ anteriores cur ħ
facere uoluerint. ñ inuenio. Peinde nob̾ mittas
obsecro int̃p̃tationẽ tuam de septuaginta. qͣ
de edidisse nesciebam. Librum quoq tuũ cuiꝰ
mentionem fecisti de optimo gen̾e intp̃tandi

Expanded text:
usus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, usus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrabar. quod sinceritate amicitie. siue ad ãmo¬
nendum. siuc ad te uel me abste corrigendũ fecisse me
noueram. Exccptis autẽ familiarib tuis. te ipsũ
obsecro ꝑgratiam qua redempti sumus. ut quec̃q
teris meis posui. ñ me existimes insidioso blandilo¬
quio posuisse. Siquid aut̃e in de peccaui: dimittas
michi. Nec illud quod de de nescio cuiꝰ poete facto
ineptius fortasse quam litt̃atius ame cõmemora¬
tum ẽ. amplius quã dixi adte trahas. cũ continuo
subiecerim ñ hoc ido me dixisse ut oculos cordis
reciꝑes. quos absit inquã ut amiseris. s ut au̾tẽs
quos sanos ac uigies hab̾es. Propt̃ solam
scripto postiore destruere debeamũs imitan¬
dam. non propt̃ stesicori cecitatem quã cordi
tuo. nec timui nec tribui. atcingendum illud
existimaui. atq identidem rogo ut me fident̃
corrigas ubi mͥ hoc opus ẽẽ ꝑspexeris. Quãꝗͣ
enim scđm honorum uocabula que iam ȩccłȩ

Expanded text:
arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admoarbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius:, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes — quos absit, inquam, ut amiseris —, sed ut aduerteres, quos sanos ac uigiles haberes. propter solam scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. quamquam enim secundum honorum uocabula, quae iam ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
dispositionis. aut consensionis: ut saltem cogniti¬
om sufficera :. Nec si ñ credunt qd teste dõ loquor
quid amplius faciam ñ habeo. Ego tam̃ absit.
ut eos credam hec tue scĩtati maliuola mente su¬
ggerere ad excitandas int̾ nos inimicitias. quas
miscdia domini dĩ nr̃i au̾tat a nob̃. s sine ullo no¬
cendi amimo. facile dde homine humana uitia sus¬
picari. Hoc enim me de ilus equum ẽ credere. si
uasa s̃ xp̃i. ñ incontumeliam s in honorẽ facta.
⁊ disposita in domo magna adõ in opus bonum:
Qđ si post hanc attestationẽ meã. si in noticiã roꝵ
uenerit facere uoluerint. quã ñ recte faciant & tu
uides. Quod sane scͥpseram nullum me librum
adũsus te romam misisse. ido scͥpseram. quia ⁊ lib̾
nomen abilla epł̃a discernebam. Uñ omĩno nes¬
cio quid aliud te audisse existimauerã. ⁊ romam
nec ipsam epłam. s tͥ miseram. & adu̾sus de ñ esse

Expanded text:
dispositionis aut consensionis aut saltem cogitatidispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse
Abbreviated transcription (Latin):
sequium amicos. ueritas parit odium. quã ȩccła¬
laboribus sincerissime fauent. hoc potius qͣnta
possumus instantia doceamus. quo sciant fieri po̾¬
se ut int̾ carissimos aliquid alterutro sermone ꝯ¬
tradicatur. nec tam̃ caritas ipsa minuatur. nec ue¬
ritas odium pariat que debetur amicitie. siue illd̃
ucrum sit quod contradicitur. siue corde ueraci
qualecũq sit dicitur. ñ retinendo in mende quod
distet alabus. Credant itaq fratres nr̃i familia¬
res dui. quib testimonium ꝑhibes quod sint ua¬
sa xp̃i. me inuito factum nec mediocr̃ẽ de hac re
dolorem inẽe cordi meo. quod litte mee prius ĩ
manus multoꝵ uenerunt. quã ad te ad quẽ scripte
s̃ ꝑuenire potuer̃. Quo autẽ mͦ id acciderit. & lon
gum ÷ narrare. Ini falor suꝑfluum. cũ sufficiat
siquid m in hoc creditur. ñ eo factum animo quo
putatur. nec omnino mec fuisse uoluntatis aut

Expanded text:
sequium amicos, ueritas odium parit>, quam ecclesiasequium amicos, ueritas odium parit>, quam ecclesia qui nostris laboribus sincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inuito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem gum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut
Abbreviated transcription (Latin):
tot milibus fidelium xͥanoꝵ. propt̃ quos illa me¬
morie mandabatur epła: ut nich in sua mende reti¬
ner&: quod distar& alabus. Certe factus es etiam
tu tanquã ego ñmentientis astu. s cõpatientis af¬
fectu: cum cogitares tamme ñ retinquendũ in ea
culpa in quã me ꝓlapfum existimasti. quã nec de
uelles si in eo mͦ plapsus esses. Ynde agens gratias
beniuole menti erga me tuȩ. simul posco ut etiam
michi ñ succenseas. qđ cum inopusculis tuis aliqͣ
me mouerent motum meũ intimaui tͥ. hoc gͣ me
abomnib seruari uolens quod erga te ipse seruaui:
ut quicqͥd imꝓbandum putant in scriptis meis.
nec claucdlant subdoio pectore. nec ita rep̃hendant
apudd alios ut taceant apud me. hinc potiꝰ existi¬
mans leddi amicitiã. & necessitudinis iura uiola¬
ri.Nescio enim utrum xͥane amicidiȩ ꝓutande
sint. in quib magis ualet uulgare ꝓu̾bium. ob¬

Expanded text:
tot milibus fidelium Christianorum, propter quos illa metot milibus fidelium Christianorum, propter quos illa memoriae mandabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu sed compatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: Ob
Abbreviated transcription (Latin):
pleno caritatis affectu. cũ quedam me inde com¬
misisse expostulasses grauit̃ subiunxisti. In hoc
leditur amicitia. in hoc necessitudinis iura uiolã
tur. ne uideamur certare puerilit̃. & fautorib in¬
uicem uel detractorib nrĩs tribuere materiam
contendendi. Hȩc abste uerba ñ solum ex ammo
dicta sentio: uerum etiã benigno animo ad cõfu¬
lendum m. Ueniq addis. quod etiã siñ adderes
apparere. & dicis. hec scribo. quia te pure & xp̃iane
diligere cupio. nec quicquã in mea mente retinere
quod dist& alabiis. O uir sc̃ẽ. michiq ut ds uid&
amimã meã ueraci corde dilecte. hoc ipsum qͦd posu¬
isti inutt̾is dius. qđ de mͥ exhibuisse ñdubito. hoc
ipsum omnino apłm paulum credo exhibuisse ĩ
inlitt̃is suis. ñ uni cuiliba homini. s iudis ⁊ grecis.
& omnib gentib filus suis quos inȩuglio genue¬
rat. & quos pariendos parturiebat. & deinde postoꝵ

Expanded text:
pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te compleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: In hoc ltur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; hdicta sentio, uerum etiam benigno animo ad consulendum mihi. denique addis, quod, etiam si non adderes, appareret, et dicis: haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis\'. o uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde posterorum
Abbreviated transcription (Latin):
iex & propħe. Hunc cõpatientis affectum. in ea¬
dem epła ad galathas precipit dicens. Si preocu¬
patus fuerit homo in auquo delicto. uos qui sꝑi¬
tales estis instruite huimodi in sp̃u lenitatis. in¬
tendens te ipsum ne & tu tempteris. Uide siñ dix̾ĩt
fieri danquã ille ut illum iucrifacias. nutiq ut ipsũ
delictum fallacit̃ ager&. aut se id habere simularee.
s ut in alt̾ius delicto. quid etiam s̃ accidẽ possor:
attender&: atq ita alteri tanquam s̃ ab altero
ilib& homini. paulus in errore uel peccato aliquo
constituto. ñ simulando qđ ñ erat. s cõpatiendo
quia ẽẽ potuisset. tanquam qui se hominem cogi¬
tar&: omnib om̃ia factus ẽ. ut om̃s lucrifaceret:¬
e ipsum si plac& obsecro. te paulisꝑ intucre. te ip̃¬
sum inquam erga me ipsum & recoie. uel si habes
conscripta relege uerba tua in in illa epła quam
breuiorem misisti. quã ueraci quã germano. quã

Expanded text:
lex et prophetae. Hunc conpatientis affectum in ealex et prophetae. Hunc conpatientis affectum in eadem epistula ad Galatas praecipit dicens: si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero ilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quabreuiorem misisti, quam ueraci, quam germano, quam
Abbreviated transcription (Latin):
astu. s compatientis affectu: id÷ ñ omia mala ho¬
minum fallacit̃ agendo. s aliorũ omnium malis
omnib tanquã si sua ẽẽnt. misericordis medicine
diligentiam ꝓcurando. Cum itaq illa destamenti
ñ misedĩt̃ fauebat. s omnino ñ falens. atq hoc
modo adomino ddõ illa usq ad certi demporis dis¬
pensationem iussa ẽẽ cõmendans. a sacrilegis sacͥs
gentium distinguebat. Tunc autẽ ñ mentientis
astu. s cõpatientis affectu itidĩs tanquã iudeus
fiebat. quando eos ab illo erore quo uelin xp̃m
credẽ nolebant.uel ꝑ uet̾a sacerdodia sua cerimo¬
miarumq obseruationes se apeccatis posse mũ¬
dari. fieriq saluos existimabant. sic liberare cu¬
piebat. tanquã ipse illo errore deneret᷑ diligens
utiq proximum tanquã se ipsum. & hȩc alus fa¬
ciens quod sͥ ab aliis fieri uell&e. si hoc illi opꝰ ess&:
Qd̾ cum dominus monuissa. adiunxit. hȩc ẽ enim

Expanded text:
astu, sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hoastu, sed conpatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordis medicinae diligentiam procurando.I Cum itaque illa testamentin misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis- astu, sed conpatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, quo uel in Christum credere nolebant uel per uetera sacerdotia sua caerimoniarumque obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore. teneretur; diligens utique proximum tamquam se ipsum et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: haec est enim
Abbreviated transcription (Latin):
maxime fideli. ñ solum cognitori. uerum etiam
doctori ueritatis. om̃is utiq in cibis creat᷑a di ñ
simulade s uere bona erat. Cur gͥ nicħ simulate
suscipiendo sacrorum cerimomarumq gentiliũ.
sz de cibis e p̃pucio uerum sentiendo ac docendo.
tam̃ tanquam gentilis factus ẽ gentib. & ñ po¬
tuit fieri tanquã iudeus iudeis. nisi fauacit̃ sus¬
cipiendo sacram̃ta iudeoꝵ: Cur oleastro inserto
seruauit dispensationis ueracem fidem & nat᷑ali¬
bus ramis ñextra s in arbore constitutis. nescio
quod dispensatorie simulationis uelam̃ obtendit:
Cur factus tanquã gentilis gentib: Quod sentii
doc&: quod agit sentit. Factus autẽ tanquam
iudeus nid̃is: aliud claudit inpectore. aliud pro¬
mit in uerbis. in factis inscriptis. Sz absit hoc
saꝑe. Utrisq enim debebat caritatem de corde pui¬
ro & conscientia bona & fide ñficta. ac ꝑhoc om̃ib
omnia factus ẽ ut omnes lucrifacer&: ñ m̃ntientis

Expanded text:
maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod sentit, docet, quod agit, sentit, factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis
Abbreviated transcription (Latin):
uit que faciebat si milia iudeis. quemadmodum
nec illa que faciebat similia gentib. que tu quoq
ꝯmemorasti: atq ineo me quod ñ ingrate fateor
adiuuisti. Cũ enim abste quesissem in epł̃a mea.
quomͦ putetur idõ factus iudis tanquã iudeus.
ter sacrificia gentium: tu respondisti in eo factum
gentib tanquã gentilem. quod p̃pucium receꝑit.
qd indifferent̾ ꝑmiserit uesci cibis quos dãnant
iudei. Y bi ego quero utrum simulade & hoc fecĩt.
Qd̃ si absurdissimum atq faisissimum ẽ. sic gͦ ⁊ illa
in quib iudeoꝵ consuetudim congruebat lib̃ta¬
te prudenti. ñ necessitate scruili. aut qđ ÷ inligniꝰ
dispensatione fallaci podius quam fideli. Fideub
enim ⁊ his qui cognouer ueritatẽ sic̃ ipse testatuꝵ.
nisi forte ⁊ hic fallit. om̃is creat᷑a dĩ bona ẽ: ⁊ nicħ
abiciendum qd cũ gr̃arum actione accipit᷑. E igo
& ipsi paulo ñ solum uiro uerum ⁊ dispensatori

Expanded text:
uit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum uit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur ideo factus Iudaeis tamquam Iudaeus, ter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus tamquam gentilem, quod praeputium receperit, quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absuin quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori
Abbreviated transcription (Latin):
doctissimo de alienis litc̃is disputanti. Nec dici
timeo sic paulum defendere qd ñ simulauerit er¬
rorem iudeorum. s uere fucrit in errore: qm̃ neq
simulabat errorẽ. qui lib̃tade apłica sic̃ illi tẽꝑi
congruebat. uct̃a illa sacram̃ta ubi opus erat
agendo cõmendabat ea ñ sathane u̾sutia decipien¬
dis hominib. s dei ꝓuidentia p̃nunciandis reb
fut᷑is proph̃ice constituta. Nec uere fuerat merror
iudeorũ. qui ñ solum nouerat s etiam instanter
& acriter predicabat cos errare. qui putabant
gentib imponenda. uł iustificatiomi quorumq
fidelium necessaria. Qd̃ autẽ dixi eum factũ iu¬
deis tanquam iudeum. & tanquam gentilem gẽ¬
diubus ñmentientis astu s compatientis affec¬
tu. quemadmodũ dixerim parum michi uisus
es attendisse. immo ego fortasse ñsatis hoc ex¬
planare potuerim. Neq emm hoc ideo dixi. qd̃
miscdit̃ illa simulauerit. s quia sic ea ñ simula¬

Expanded text:
doctissimo de alienis litteris disputanti. Nec dici doctissimo de alienis litteris disputanti. Nec dici timeo, me sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Judaeorum, sed vere fuerit in errore. Quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, vetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo codis hominibus sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et acriter praedicabat eos errare, qui putabant gentibus inponenda uel iustificationi quorumque fidelium necessaria. Quod autem dixi eum factum Iudaeis tamquam Iudaeum et tamquam gentilem gentilibus non mentientis astu sed compatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simula
Abbreviated transcription (Latin):
fallaciter posuisse ñ dubitem. Prom̃ cum quero
tercium ut tres etiã ego tribus opponam. possem
qͥdem ut arbitior facile reperire si multa legissẽ.
Ueruntam̃ ipse michi ꝓhis omnib. immo supͣ hos
omnes apłs paulus occurrit. ad ipsum confugio
ad ipsum abomnib qui aliud sentiunt. litt̾arum
eius tractatorib ꝓuoco. ipsum int̾rogans int̃pello.
⁊requiro in eo quod scripsit ad galathas. ui disse
se petrum ñ recte ingredientẽ ad ueritatẽ eugłii.
eiq in faciem propt̾ea restitisse. quod illa simula¬
tione gs̃ iudaizare cogebat. utrum uerũ scͥpserit.
an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus
sit: & audio paulo suꝑrus in eiꝰdem narrationis ex¬
ordio religiosa uoce michi clamantẽ. que autẽ sc¬
bo uob̃. ecce coram dõ qr ñ mentior. Uent ueniã
qui lib& aliud opinantes. ego magis credo tanto
apłõ in suis & ꝓsus litc̃is niranti. quam cuiq

Expanded text:
fallaciter posuisse fallaciter posuisse tertium, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem; verumtamen ipse mihi pro his omnibus, imo supra hos omnes apostolus Paulus occurrit. Ad ipsum confugio: ad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt, litterarum ejus tractatoribus provoco; ipsum interrogans interpello et requiro in eo quod scripsit ad Galatas, vidisse se Petrum non recte ingredientem ad veritatem Evangelii, eique in faciem propterea restitisse, quod illa simulatione Gentes judaizare cogebat, utrum verum scripserit, an forte nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Et audio eum paulo superius in ejusdem narrationis exordio religiosa voce mihi clamantem: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . 25. Dent veniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis, et pro suis Litteris juranti, quam cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
egres sum. alexandrum uͦ ueterem hereticum.
origenem ũ ac didimuni reprehensos abste iego
in recentioribus opusculis tuis: & ñ mediocriter
nec de mediocrib questionib quãuis origenẽ
mirabilit ante laudaueris. Cum his gͦ errare
puto quia nec de ipse patieris: quãuis hoc ꝑm̃
dicatur. ac si in hac sententia ñ errauerint. Nam
quis ẽ qui se uelit cũ quolib& errare : Tres igit᷑
restant. eusebius emisenus. theodorus heracleo¬
tes. & quẽ paulopꝰ cõmemoras ioħs. qui dudũ
ipontificali gradu constantinopolitanã rexit
eccłam. Porro si queras uł recolas qͥd hinc nr̃¬
senserit ambrosius. quid nr̃ itidem cyprianus :
inuemes fortasse nec nob̃ defuisse quos in eo qđ
asserimus sequeremur. qmqm sicut pauio ande
dixi tantummꝰ scͥpt᷑is canonicis hanc ingenuam
debeam seruitutẽ. qua eas solas ita sequar. ut cõ¬
scͥptores earum nicħ in cis omnino errasse: nicħ

Expanded text:
egressum, Alexandrum autem ueterem haereticum, egressum, Alexandrum autem ueterem haereticum, Origenem uero ac Didymum reprehensos abs te lego in recentioribus opusculis tuis et non mediocriter nec de mediocribus quaestionibus, quamuis Origenem mirabiliter ante laudaueris. cum his ergo errare puto quia nec te ipse patieris, quamuis hoc perinde dicatur, ac si in hac sententia non errauerint. nam quis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant, Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali gradu Constantinopolitanaecclesiam. Porro, si quaeras uel recolas, quid hinc senserit noster Ambrosius, quid noster itidem Cyprianus, inuenies fortasse nec nobis defuisse, quos in eo, quod adserimus, sequeremur, quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum satius sit a tenendo itinere in nulio qͣm
in aliquo declinare: multo ẽ tam̃ mirabilius &
laudabiliꝰ libent̃ accipere corrigentem. quam
audacter corrigere dcuiantem. Laus itaq iu¬
ste ub̾tatis in paulo. ⁊ sc̃e humilitatis in petro
quantum mn ꝑ modulo meo uidetur. magis fu¬
erat adũsus calum mantẽ porphirium defenden¬
da. quam ut ci darctur obtrectandi maior occa¬
sio. quam multo mordacius cͥminaretur xͥanos
fauacit᷑. uel suas litt̾as scͥbere. uel dĩ sui sac̃m̃ta
portare. Flagitas ame. ut aliquẽ saltem unum
ostendam. cuiꝰ in hac re sententiam sim secutus.
cum tu tam plures nominatim cõmemoraũis
qui te in eo quod astrius p̃cesserunt: pedens ut
in eo si te rep̃hendo errandem. patiar te errare
cum talibus. quorum ego fateor neminem le¬
gi. S cum sint ferme sex. uł septem. horum
quatuor auctoritatem tu quoq infringis. Nã
laodicenum cuiꝰ nom̃ taces de ȩccłia dicis nuꝑ

Expanded text:
nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam nam cum satius sit a tenendo itinere in nullo quam in aliquo declinare, multo I est tamen mirabilius et laudabilius libenter accipere corrigentem quam audacter corrigere deuiantem. laus itaque iustae libertatis in Paulo et sanctae humilitatis in Petro, quantum mihi pro modulo meo uidetur, magis fuerat aduersus calumniantem Porphyrium defendenda, quam ut ei daretur obtrectandi maior occasio, qua multo mordacius criminaretur Christianos fallaciter uel suas litteras scribere uel dei sui sacramenta portare. Flagitas a me, ut aliquem sostendam, cuius in hac re sententiam sim secutus, cum tu tam plures nominatim commemoraueris, qui te in eo, quod adstruis, praecesserunt, petens, ut in eo si te reprehendo errantem, patiar te errare cum talibus, quorum ego, fateor, neminem legi. sed cum sint ferme sex uel septem, horum quattuor auctoritatem tu quoque infringis. nam Laodicenum, cuius nomen taces, de ecclesia dicis nuper