comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ cũ patre suo insiluis fraciȩ exerceret: pauorẽ
pessimũ inimico insidiante incurrit. Erat enĩ
ei tremor cordis. et interea uidebat᷑ ee ẽtra sensũ. Paren¬
tes uͭ ciꝰ intelligentes eũ diaboli ĩmissione coartari ut
mos rusticoꝵ habet a sortilegis. et ariolis: ligam̃ta ei
et potiones deferebant. S cũ nichil ualeret. ex more
scĩ martini auxlia ꝓmpti dolore cogente reqͥrunt
dicentes. Po test inhis insidiis nudare maliciã qui de¬
texit umbram mutã: ut audiuimꝰ falso religionis
nominc adoratã. Quẽ deregione cõmotũ. miscrunt
ad scam basilicã ibiq mnorationẽ cũ summa parcita¬
te se continens: opẽ scĩ poscebat assiduȩ. Cũq inhac
ut habuerat aute recepit. Oblitisq parentib ineo
loco usq hodie ꝓbeneficio accepto deseruit.
rens insicdiã: latꝰ unũ debilitata manu acpede
ꝑdiderat. Qͥ ad głosũ tẽpłu famuloꝵ manibus

Expanded text:
tionem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem tionem cum patre suo in silvis Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur exsensus. Parentes vero ejus intelligentes eum diaboli immissione turbari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et ariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valerent ex more, illi sancti Martini auxilia prompti, dolore cogente, requirunt, dicentes: Potest hic insidiarum nudare malitiam, qui detexit umbram multam, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad 1025 sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se continens, opem Sancti poscebat assidue. Cumque in hacpto, sensum ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus in eo loco usque hodie pro beneficio accepto deservit. rens insidias, latus unum, debilitata manu ac pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulorum manibus
Abbreviated transcription (Latin):
Tc̃ tex altioris ingeni uidens uirtutes scĩ martin
ibidẽ oꝑari: et abonere absoluit eũ unculi. et pͥstine¬
multis testib factũ ce̾ cognoui. Utinã se mͥ uitali uir¬
tute dignaret᷑ manifestare beatꝰ confessor. ut sic ab¬
solueret meoꝵ ligamina peccaminũ: sic̃ suꝑ eum
contriuit uasta pondera cathenarũ.
grauit᷑ abuniꝰ pedis dolore consumeret᷑. et dic noctuq
beati martini iugit̾ auxiliũ ĩploraret: apparuit eibeatꝰ
confessor inuisu nocte. hilari ultu arridens. et con¬
sueta deferens arma: beatũ signacłm sce crucis suꝑ
pedẽ infirmũ ĩposuit. Mox omĩ dolore fugato: sanꝰ
manꝰ ydrops et pedes ab hunore contraxerant uenit
adscĩ basilicã. et orationi incunbeis ꝑduos aut tres
m̃ses abeato antistite uisitatꝰ: m̃bris debilib santatẽ
obtinere ꝓmerut et pꝰca ante dicti irgis lomesticus
basilicã denudent᷑. Qͥła aqͥlinus nomine dũ uena¬

Expanded text:
Tunc rex altioris ingenii videns virtutem sancti Martini Tunc rex altioris ingenii videns virtutem sancti Martini ibidem omultis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum. Cgraviter ab unius pedis dolore consumeretur, et die noctuque beati Martini jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanusmanus et pedes ab humore contracti erant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato Antistite visitatus, membris debilibus sanitatem obtinere promeruit: qui postea antedicti regis domesticus basilicam denudentur. Quidam, Aquilinus nomine, dum vena
Abbreviated transcription (Latin):
martini confugit. atq ibidẽ incatenis positꝰ custodie¬
bat᷑: s uirtute beati p̾sulis cõminute catene st air ñ
potuerunt. Nescio aut̃ qua immente negligentia: foris
atriũ cõphensus ẽ. Quẽ oneratũ ferro. uinctisq post
tenrum manib ducebant ad regẽ. At ille uoce magna
clamare cȩpit et ut sibi beatꝰ martinꝰ mise̾ret᷑ orare.
nec eũ sineret ur captiuũ. cuiꝰ de uotꝰ expetierat tẽpłu
Stitiq inciꝰ uocib orante beato eufronio ep̃o. demuro
ciuitatis contra basilicã dissolute st̃ manꝰ eiꝰ. et om̃s
bace cathenarũ confractȩ cetidert̃. Perductꝰ aũt usq
ad regẽ. ibi ittrũ incõpedib et cathenis constrictus
ietinebat᷑. S. inuocato nomine sepedicti patroni.
ita omne ferrũ suꝑ cũ cõminutũ ẽ. ut putares cũ
fuisse quasi figulum. Hoc tantũ erat in spaciis ut nũ
solueret᷑ auinculo: quo adusq nom̃ illud sacratis¬
simũ inuocasset. Inuocato aut̃: omiã soluebantur

Expanded text:
Martini confugit, atque ibidem in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati Praesulis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio autem qua imminente negligentia foris atrium comprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctisque post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magclamare coepit et, ut sibi beatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus eius, et omnes bacae catenarum confractae caeciderunt. Pad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retenebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est, ut putaris eum fuisse ceu figulum. Hoc tantum erat in spatiis, ut non solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
se ap̃ famulã depittaret. Hec quidem iherosolums
na fretus sarmathas gotbos aliasꝙ barbaras Sen¬
tes nisi quȩ uł amiciciis uł de dicione sui pace put
nerant insolo ꝓprio armis edomuit: & quanomagᷤ¬
sedeo religiosi & humiliꝰ subiecerat. tanto amplica
as tiniucrsa subdebat. Ad antoniũ quoq pͥmum
beremi habitatorẽ uelud ad unũ ex ꝓphis. litttras

Expanded text:
 famulam deputaret. Et haec quidem Jerosolymis  fretus, Sarmatas, Gothos, aliasque barbaras nationes, nisi quae vel amicitiis, vel deditione sui, pacem 230 praevenerant, in solo proprio armis edomuit. Et quanto magis se religiosius ac humilius Deo subjecerat, tanto amplius ei Deus universa subdebat. Ad Antonium quoque primum eremi habitatorem, velut ad unum ex prophetis litteras,
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣ tu moraris nomine bitancui: cinꝰ & muri pre
uetustate consumpti sunt. ae pene oiiã menioꝵ ha
qil signum ht̃ xp̃i ex auro & geminis pictũ. Hoc
labarum tenens in dexttra tua dimitte frcnũ equi¬
tui: et quo cũ duxerit angłꝰ dĩ ulut c̃t. Cui aure
tira cuspide labari tui in tra. sic trahe ilũ ut semitã
faciar transitꝰ sui. ꝑ quam senuta excrui fatiasm¬
ros: & hanc ueteranã ciuitatẽ & pene mortuã in iuuc̃¬
cłam suscitabis: & tui nominis uocabulo decorabis.
ua ut reginã illã facias omniũ uibiũ. Erit cnĩ in ca
nom̃ diũ nr̃i iħu xp̃i magnificũ: & ert̃ in ea templa
dĩ. ad honorẽ om̃ĩũ scõꝵ constructa. & filii tiui pit. et
fili filioꝵ tuoꝵ regnabt in ea. Euigilans aut̃ constan¬
tinus imꝑator. statim adȩccłiam prexit. inditauiq
m̃to diñco ascendit cquũ. & prexit quo eũ duax̃ angłs
dni: atq psemitã labari fundam̃ta creuert̃. Appellata
c uͦ ciuitas constantini. qđ grco sermone ar̃ kayde: la

Expanded text:
in qua tu moraris, nomine Bizantium, cuius muri iam prae vetustate consumpti sunt, et paene omnia moenia quod signo Christi ex auro et gemmis est pictum. Hoc labarum tenens in dextera tua demitte frenum equi, ut, quo eum duxerit angelus Dei, illuc eat; tu autem fixum cuspidem labari in terra sic trahe eum, ut semitam faciat transitus sui; per quam semitam exstrui facies muros et hanc veteranam civitatem et paene mortuam in iuvenculam suscitabis et tui nominis vocabulo nominabis, ita ut reginam illam facias omnium urbium. Erit enim in ea nomen domini Iesu Christi magnificum et erunt in ea templa Dei ad honorem omnium sanctorum constructa et filii tui post te et filii filiorum tuorum regnabunt in ea. Evigilans autem Constantinus statim ad ecclesiam perrexit indicansque amentum dominicum ascendit equum et perrexit, quo eum duxit angelus domini atque per semitas labari fundamenta creverunt. Appellata est autem civitas Constantini, quod graeco sermone interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsapia. meritisq clarus aistulfum ytaloꝵs adit re¬
gem. ꝑ sororem scilicet suã oiscltrudam quȩ regio
acdherebat thalamo. Huiꝰ namq impetratu tria
⁊i modica intra palaciũ paulo ante isdẽ iur cons¬
Iruatiat cenobia: fratrumq decorarat agmini¬
bi. In quoꝵ maximo qđ nonantuls hactenꝰ uoci¬
tat᷑ monachoꝵq p̃pollet phalangis. cum scĩssi mo¬

Expanded text:
prosapia meritisque clarus, eundem Aystulfum adiit regem, per sororem scilicet suam Giseltrudam, quae regio herebat thalamo. Huius namque impetratu tria non modica intra collationem paulo ante idem vir construxerat coenobia fratrumque decorarat agminibus, in quorum maximo, quod Nonantulae actenus vocitatur monachorumque prepollet phalangiis, cum sanctissim
Abbreviated transcription (Latin):
scõ et mania uirgine. crucifitꝰ. mortuus et sepultus. it¬
surteã et ascendit in cȩlum. et sedit nunc ad dex terã
patris. hic uenturus ẽ iudicare unuos & mortuos: hc̃¬
itaq expecta fixus in isto loco usq dum ueniat. Et cum
hec dixeris. liga os cius de filo canabino torto triplicit̃.
quod cecum portabis: et desuꝑ ceram impont᷑. & sigia¬
bis anulo strceo. qui signum crucis habebit sculptum.¬

Expanded text:
sancto ex Maria uirgine, crucifixus et sepultus, resurrexit, ascendit ad celos, sedet ad dexteram patris. Hic uenturus est iudicare uiuos et mortuos. Expecta eum Sathana in isto loco donec ueniat”. Et cum hoc dixeris, liga os eius filo canabino retorto quod tecum portabis et super ceram impones et sigillabis anulo ferreo qui in
Abbreviated transcription (Latin):
adcelũ diẽ. T̃uomps ds qui p unigenitũ fiuliũ tiũ
saluitm generi humano ꝑ passionẽ etucis cius constire
aignatus es: et nc̃ innouissimis temporil aspirasti us
corde ancaie tus helenȩ yquirtire lignum beatũ in qͦ
salus ña pcpendit: ostende cuident̃ ex his trib ques

Expanded text:
Domine, qui per unigenitum Filium tuum salutem generi humano per passionem crucis conferre dignatus es, et nunc in novissimis temporibus adspirasti in corde ancillae tuae perquirere lignum beatum, in quo salus 229 nostra pependit, ostende evidenter ex his tribus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗnisicate adnĩ nt̃i iħu xp̃i potentiã cepit. Sic euiden¬
tiidicio angusta uoti compos effecta: templũ nn¬
rificum in eo loco in quo crucẽ ieperat regia amb
fuerat affixum portauit ad filiũ suũ: ex quibi. ule
frcnũ composint. quo utert̃ adbellum: & eax aliis gale¬
am inchilominꝰ belli usib aptã fcit᷑ armase. Lagniũ
ipsims salutaris partem detulit filio: parte il dhcas
argenteis conditã reliqͥt in loco: quo etiã ñ in loco
ad memorã solicita uenetatione scruat᷑. Recliquit
etiam hoc indiciũ teligiosi animi regia uentrabił:¬
ut uirgines quas ibi reppit dõ sat̾tas inuitaite ad pn¬
diũ. & tanta eas deuocione curauit. ut indignum
ipsa manib suis famulȩ habitu succuict̃a cibos ap

Expanded text:
gnificare Domini potentiam coepit. Sic evidenti indicio regina voti compos effecta, templum mirificum in eo loco, in quo crucem repererat regia ambiticum fuerat affixum, portat ad filium; ex quibus ille frenos composuit, quibus uteretur ad bellum; et ex aliis galeam nihilominus belli usibus aptam fertur armasse. Ligni vero ipsius salutaris partem detulit filio; partem vero thecis argenteis conditam dereliquit in loco: quae etiam nunc ad memoriam solicita veneratione servatur. Reliquit etiam hoc indicium religiosi animi Regina venerabilis: Virgines quas ibi reperit Deo sacratas, invitasse ad prandium, et tanta eas devotione curasse dicitur, ut indignum ipsa manibus
Abbreviated transcription (Latin):
dimitterem᷑. Ligatus c̃: ut nos aiugo maledictionis
absolueret. Iilusus ẽ: ut nos abullusione demonum
libaret. Uenundatus ẽ: ut nos redimeret. Humiliatꝰ¬
captiuitate demonũ auferret. Eapoliatus ẽ ut nu¬
ditas pͥmi bominis ꝑ quem mors ingressa ẽ tegeret᷑.
Spius coronatus ẽ: ut spinas peccatoꝵ ac tribulos a¬
nobis pͥme maledictionis auferret. fellȩ cibatꝰ et ag¬
to potatꝰ: ut nos faceret in tłam lacte & melle ma¬
nantem intrare. Postrcino in altari crucis sacrificatꝰ¬
ẽ: ut tocius mundi peccata deleret. Hinc deicitur.
argumentũ diaboli.: ut qui uitulũ contͣ uitulũ. ce
hyrcum contͣ hyrcũ inuenerat: agnum iminacła¬
ret impium. sepultꝰ ẽ. ut sepultͣtͣ scorum benedics¬
ret: resurrexit ut mortus uitam redderet. ascendit
ad cȩlos: ut hominẽ ñ solum paradisum quẽ ami
nunc ad dexteram patris. ut p̃cib credentiũ annu¬
at: uenturus ẽ autem iudicare uiuos & mortuos.

Expanded text:
o maledictionis absolveremur; illusus, ut nos ab illusione daemonum erueret; venundatus, ut nos redimeret; humiliatcaptivitate daemonum auferret; spoliatus, ut nuditas primi hominis, per quam mors ingressa est, tegeretur; spinis coronatus, ut spinas ac tribulos primae maledictionis a nobis auferret; felle cibatus et aceto potatus, ut nos in terram lacte et melle manantem introduceret; postremo in altari crucis sacrificatus, ut totius mundi peccata deleret. Hic defecit argumentum diaboli: qui vitulum contra vitulum et hircum contra hircum feceratret; sepultus est, ut sepulturas sanctorum benediceret; resurrexit, ut mortuis vitam redderet; ascendit in coelos, ut homini non solum panunc ad dexteram Patris, ut precibus credentium annuat. Venturus est judicare vivos ac mortuos,
Abbreviated transcription (Latin):
factue aut̃ cũhu duo tanquã uncol pula¬
disi iecu degelestib fabulatnit᷑ olcuĩ qusͤ
ante pignora scẽ crucis gutatim illic de flue¬
te solebat. sic in aduentu pontificis manaret
ut infra uniꝰ hore spaciũ ultra unũ sextariũ
gundant. Porro cũ hȩc. beata regina adregem
rat: quo ga tunnã fluiiũ uixta blauiense
casttũ transmeare debuerit. S iscdẽ fluiius
ita tunc intumuerat: ut intuentib ñ par¬
uum hossorẽ incuteret. Non longe aũt sc̃s
iugaturo minarent᷑ ocłos ad celũ crigens & ad
eccł̃iam p̃dicti romani sub inde respitiens
ad eo omẽ pelagus mox cõplanauit: ut cõp̃s¬
cus ciꝰ ille magnꝰ gragorius in sede apłica
sub rogat᷑. Si quidẽ opinata res ẽ ꝗd dudũ
alter alti peculiati sit amicitia deiunctꝰ. Nec
inmetito: cũ hunc fortunatꝰ gregoro cõpatet
natanzeno. tanquã ille datus sit orienti. ro¬
m̃sis aut̃ meridiei: ast hic nr̃ occidenti Cũgͥ
rentia sc̃ cũ papa excepit. Quẽ ad beati petri

Expanded text:
Factum est autem cum hi duo, tanquam incolae paradisi, secum de coelestibus confabularentur, oleum quod ante pignora sanctae crucis guttatim illic defluere solebat, sic in adventu pontificis auctum est, ut infra unius horae spatium ultra unum sextarium exundaret. Porro cum haec beata regina ad Regemrat qua Garumnam fluvium juxta Biaviense castrum transmeare debuerit, sed idem fluvius ita tunc intumuerat, ut intuentibus non parvum horrorem incuteret. Non longe autem sancvigaturo minarentur, oculos ad coelum erigens, et ad ecclesiam praedicti Romani subinde respiciens, adeo omne pelagus mox complanavit, ut comprescus ejus ille magnus Gregorius in sede apostolica subrogatur. Siquidem opinata res est quod dudum alter alteri peculiari sit amicitia devinctus. Nec immerito, cum hunc Fortunatus Gregorio comparet Nazianzeno, tanquam ille datus sit Orienti, Romensis autem Meridiei, ast hic noster Occidenti. Cum irentia sanctus eum papa excepit, quem ad beati Petri
Abbreviated transcription (Latin):
sopore dep̃meris: Qua gregoriꝰ uoce ꝑcul¬
sus ꝑnici uelocitate adeccłiam .ẽ. regrestꝰ
Ad eo suꝑnis ocłis gratꝰ extitit: ut nec huma¬
nite cogente negligentiã pati ꝑmissus sit
sue salutis. Uisũ e̾ e hoc inserere lectioni.
peccaret. Nãcũ hunc a desꝑato languore bed
martinꝰ ita sanaret. ut ad ȩccłiam incrastini
ꝓperaret. nec se in sollẽpnus missarũ sac iso¬
ret uni pbrorũ hȩc celebiare p̃cepit.Scuo

Expanded text:
sopore deprimeris? qua Gregorius voce perculsopore deprimeris? qua Gregorius voce perculsus pernici velocitate ad ecclesiam est regressus. Adeo supernis oculis gratus exstitit, ut nec humanitate cogente negligentiam pati permissus sit suae salutis. XXI. Visum est hoc inserere lectioni qpeccaret. Nam cum hunc a desperato languore beatus Martinus ita sanaret, ut ad ecclesiam in crastino properaret, ne se in solemniis missarum fatigaret, uni presbyterorum haec celebrare
Abbreviated transcription (Latin):
grãs agit: oculisq lacrimarũ imbre sufusis.
inhac ad pͦpłm uoce ꝓrupit. Timor acordib
habitat. Nec omnino creclite diabolo: qͥ abi¬
nicio m̃dax. ẽ et inueritate non stetit. Cũhȩ
et alia u̾ba consolatoria astantib inferret. oĩ¬
ũ luctus laxant᷑ ingaudiũ. Multoq ala¬
criores quã uenerant: ad sua ꝑmartinũ atq
gregoriũ recliert̾. Quia uͦ natalis dñi m̃tio¬
nẽ fecimꝰ qđ aliqͣndo in hac die pontifici
fatigatꝰ cũ paululũ se cubito collocaret: uir
quicła adeũ concitꝰ uenit dicens. Surge:
reu̾tere ad eccłiam. Ille ex ꝑgefactꝰ signũ
crucis sibimet ĩponens: iterũ obdormiuit
Nec cdestitit uir ille: quin hominẽ sccł̃o mo¬
neret.S cũ extitꝰ grauẽ. se adhuc sentuit.
rursus obdormiuit. Tũ uͦ uir ille t̾rioue¬
niens: maxille eiꝰ alapã impssit diens Entu
reliqͦs adiugilias ãmonere debes. & tãdiu

Expanded text:
gratias agit, oculisque lacrymarum imbre suffusis, gratias agit, oculisque lacrymarum imbre suffusis, in hac ad populum voce prorupit: Timor a cordibuhabitat, nec omnino credite diabolo, qui ab initio mendax est et in veritate non stetit. Cum haec et alia verba consolatoria astantibus inferret, omnium luctus laxantur in gaudium, multoque alacriores quam venerant ad sua per Martinum atque Gregorium redierunt. XX. Quia vero Natalis Domini mentionem fecimus, quid aliquando in hac die pontifici fatigatus, cum paululum se cubito collocaret, vir quidam ad eum concitus venit, dicens: Surge, revertere ad ecclesiam. Ille expergefactus, signum crucis sibimet imponens, iterum obdormivit. Nec destitit vir ille, quin hominem secundo moneret: sed cum excitus gravem se adhuc sentiret, rursus obdormivit. Tum vero ille vir tertio veniens, maxillae ejus alapam impressit, dicens: En tu reliquos ad vigilias admonere debes, et tandiu
Abbreviated transcription (Latin):
cepit nimiũ debacari. Et sequentib uł oui
na dereliqͥt. Ecce uos abhorrens: romȩ. mira¬
bilia facit. Hȩc &e alia plurima cunctis ut
erant constipati pͦpłis u̾ba. diabolus insibi¬
lat᷑ Ad quã uocẽ ñsolũ rusticorũ corda extur¬
bant᷑: s et clerus. quin et gregoriꝰ pauore con¬
cutit᷑. Ingreclientes aut̃ cũ magno fletu basilicã
om̃s paiim̃to ꝓsternunt᷑. orantes ut sc̃i uiri
p̾sentiã meretent᷑. Quidã uͦ cui ante tres annos
abȩ manꝰ cũ uno pede contraxerant: ante scm̃
altare cũ reliqͥ s ꝓstratꝰ beati martini auxiliũ
p̾cabat᷑. Q subito nimia febte cutundatus.
tanqͣ. in eculeo torquebat᷑ extensus. Int̾ hȩc.
scã sollẽpnia gerebant᷑. Cũq sc̃s pontifex fletib
in sistens beati martini p̾stolaret᷑ aduentũ.
diuino misti̾o palla iã ex more cooꝑto lan¬
giudus ad plenũ restituit᷑ sanitati. Quare
gregoriꝰ ad modũ gauisus. omĩpotenti dõ

Expanded text:
coepit nimium debacchari, et sequentibus vel obcoepit nimium debacchari, et sequentibus vel obna dereliquit: ecce vos abhorrens Romae mirabilia facit. Haec et alia plura cunctis, ut erant constipati, populis verba diabolus insibilabat; ad quam vocem non solum rusticorum corda exturbantur, sed et clerus, quin et ipse Gregorius pavore concutitur. Ingredientes autem cum fletu magno basilicam, omnes pavimento prosternuntur, orantes ut sancti viri praesentiam mererentur. Quidam vero, cui ante tres annos ambae manus cum uno pede contraxerant, ante sanctum altare cum reliquis prostratus beati Martini auxilium precabatur, qui subito nimia febre circumdatus tanquam in equuleo torquebatur extensus. Inter haec sancta solemnia gerebantur, cumque sanctus pontifex fletibus insistens beati Martini praestolaretur adventum, divino mysterio palla jam ex more cooperto, languidus ad plenum restituitur sanitati. Quare Gregorius admodum gavisus omnipotenti Deo
Abbreviated transcription (Latin):
petu suꝑ comitatũ eiꝰ irruere uisi st̃ ut ñ
mͦ eos exp oliare. s: et occidere uelle putaient᷑.
Quorũ assultu gregoriꝰ terteri ñ potuit. qͥ p̃si¬
dio martini cucũ septꝰ incedebat. Cuiꝰ mox
auxiliũ flagitans ita sibi ad ee̾ exꝑtꝰ ẽ ut
lationes quã uelocius quã emerserint. fugã
mient. At gregoriꝰ usu consuetȩ pietatis.
nec ꝑturbatione t̾batꝰ fugientes reuocat
adcybũ et potũ inimicos inuitat. S credẽs
eos fustib agi et inuitos equos contra possi¬
bilitatẽ calcarib urgeri: ut nec reuocantem
audire possĩt. Ita gregoriꝰ suꝑnis aurib osten¬
susẽ uicinꝰ. & oꝑib caritatis intentꝰ fides &
deuocio ppli: ualde ꝑgregoriũ succrescebat.
At malignꝰ hostis: non modico dolore torque¬
bat᷑ Unde factũ ẽ ut uim sue malignitatis
ferte non sustinens: ul pastoris uł gregis fi¬
dutiã aꝑtis uocib dem̃tare conaret᷑. Ipsanãq
natalis dnĩ diȩ cũ gregoriꝰ pͥncipale festum

Expanded text:
super comitatum ejus irruere nisi sunt, ut non modo eos exspoliare, sed et occidere velle putarentur. Quorum assultu Gregorius terreri non potuit, qui praesidio Martini circumseptus incedebat; cujus mox auxilium flagitans ita sibi adesse expertus est, ut latrones velocius quam emerserant fugam inirent. At Gregorius usus consueta pietate, nec in perturbatione turbatus, fugientes revocat, ad cibum et potum inimicos invitat. Sed crederes eos fustibus agi, et invitos equos contra possibilitatem calcaribus urgeri, ut nec revocantem audire possent. Ita Gregorius supernis auribus ostensus est vicinus, et operibus charitatis intentus. XIX. Fides et devotio populi valde per Gregorium succrescebat; at malignus hostis non modico dolore torquebatur: unde factum est, ut vim suae malignitatis ferre non sustinens, vel pastoris, vel gregis fiduciam apertis vocibus dementare conaretur. Ipsa namque Natalis Domini die cum Gregorius pontificale festum
Abbreviated transcription (Latin):
&e ppłi sccdi ordinis magnꝰ conuentꝰ. Radiantib
sollẽpnit̾ cereis. crucib in altũ sublatis. cũ
ita ueniret᷑ adhostiũ.: tertibilis fulgor. cel
ꝑ strinxit. Qui dutiꝰ durans: hac illac quȩ
sicut fulgur discurrebat. Om̃s nummio pauore
ꝑculsi: solo iacebat᷑. At gregoriꝰ ut tante uir¬
tutis conscius. constant̾ eos exhortans: nolite in¬
quit timere. Rememoramiii qualit̾ glob ig¬
nis decapite beati martini egressus celũ uisus
c̃ conscendisse: et ob id nos cũ his scĩs reliquiis
ipsũ creditrusitasse. Tunc uniu̾si magnifica¬
uetunt dm̃: & senior cũ dericis dicebat. Bene¬
dictꝰ qui uenit innomine diũ: ds dñs & illuxit
nob̶. Pauca hȩc de nt̃o p̾sule dicta sint. Honenĩ

Expanded text:
is ordinis magnus conventus, radiantibus is ordinis magnus conventus, radiantibus solemniter cereis, crucibus in altum sublatis. Cum ita veniretur ad ostium, terribilis fulgor celluperstrinxit, qui diutius durans hac illacque sicut fulgur discurrebat, omnes nimio pavore perculsi solo jacebant. At Gregorius, ut tantae virtutis conscius, constanter eos exhortans: Nolite, inquit, timere, rememoramini qualiter globus ignis de capite beati Martini egressus, coelum visus est conscendisse, et ob id nos cum his sanctis reliquiis ipsum credite visitasse. Tunc universi magnificaverunt Deum, et senior cum clericis dicebat: Benedictus qui venit in nomine Domini, Deus Dominus et illuxit nobis. XXVI. Pauca haec de nostro praesule dicta sint:
Abbreviated transcription (Latin):
erat enĩ statuta breuis. tantã grãm cęlitus
ꝓflugxisse. Qd ille mox duunitꝰ ꝑsentiens.
e aboratione surgens placidoq ut erat uul-¬
tu ad papã respitiens: dñs inquit fecit nos.
e ñ ipsinos. Idẽ in patuis: qͥ et inmagius.
uũq id cogitationi sue sc̃s papa respondere
cognosceret. ipsa sui dep̾hensione gauisus
gtam̃ quã hactenꝰ ingregorio mirabat᷑. in
magna ueneratione de inceps cȩpit habete.
sedemq turonicã ita nobilitauit. ut auteã ei
cathedram donaret. quȩ apud p̃fatã sedem
hunc alũnum suũ usquequaq magnificais¬
eise ꝓpitium multis modis demonstrarat.
solet splendore manifestare dignatꝰ ẽ. slam
oratoriũ ex ꝓmptuatio p̃decessoris sui apuo
turonẽ consecraturus: reliquias scĩ saturnini
mris ac dõni martini adbasilicã susceptas
cũ ingenti ueneratione deferebat. Erat enĩ
sacerdotũ ac leuitarũ in albis uestib ñ mi¬
nuimꝰ chorus: & ciuiũ honorarũ ordo p̾datus.¬

Expanded text:
rat enim statura brevis, tantam gratiam coelitus profluxisse. Quod ille mox divinitus persentiens, et ab oratione surgens, placidoque ut erat vultu ad papam respiciens. Dominus, inquit, fecit nos, et non ipsi nos; idem in parvis qui et in magnis. Cumque id suae cogitationi sanctus papa responderi cognosceret, ipsa sua deprehensione gavisus, gratiam quam hactenus in Gregorio mirabatur, in magna veneratione deinceps habere coepit, sedemque Turonicam ita nobilitavit ut auream ei cathedram donaret, quae apud praefatam sedehunc alumnum suum usquequaque magnificansei se propitium multis modis demonstraveratsolet splendore, manifestare dignatus est. Nam oratorium ex promptuario praedecessoris sui apud Turonem consecraturus, reliquias sancti Saturnini martyris ac domni Martini a basilica susceptas cum ingenti veneratione deferebat. Erat enim sacerdotum et levitarum in albis vestibus non minimus chorus, et civium honoratorum ordo pra
Abbreviated transcription (Latin):
regni salute interpellet. Nec pretereũdũ ui¬
detꝰ: quomͦ consuetã sibi humilitatẽ etiã ipsa
sepultura sua seruauerit. Nã intali locose se¬
peliri fecit. uͥ semꝑ omniũ pedib conculcarit᷑¬
& ipsa loci ne cessitas cogeret ne unquã in aliqͣ
reuerentia haberi posset. S grex beati marti¬
ni talia conferens amicũ druĩ sui deloco leua¬
uit: et edito se pulchio mausoleo alleuã scĩ
se pulchri digna reuerentia collocauit. Obiit

Expanded text:
regni salute interpellet. Nec praetereunduregni salute interpellet. Nec praetereundum quomodo consuetam sibi humilitatem etiam in ipsa sepultura sua servaverit. Nam in tali loco se sepeliri fecit, ubi semper omnium pedibus conculcaretur; et ipsa loci necessitas cogeret, ne unquam in aliqua reverentia haberi posset; sed grex beati Martini talia non ferens, amicum Domini sui de loco levavit, et edito pulchro mausoleo ad laevam sancti sepulcri digna reverentia collocavit. Obiit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uicini sumꝰ inertiã uire uehem̃ter recdar¬
guunt. Non tam̃ sine duuno moderamine
constat qđ eiꝰ amor. ita omniũ corda penetraũ.
qdeiꝰ memoria ueluti alt̾ius iosue tã dulcis ẽ
&e gregoriꝰ. iuir non solũ scĩtate s &e doctrina cla¬
rus: ne urbͣ turonica uideret᷑ obscurior si scrip¬
mulea pꝰapłos illustrat᷑ in alt̾o gregorio. &e tu¬
ronica pꝰmartinũ decorat᷑ inisto. Quẽ uideli
nce apud martinũ aduocatũ quenda atq
sequestrẽ habere confidamꝰ: eiq nrãs necessita¬
tes ad expediendũ cõmitimꝰ. Uerũ ille nonerit
tentia eiꝰ nullatenꝰ dubitent. Et si ꝓdispensatio¬
ne tẽporũ contigerit corporea miracula cessa¬
ts semꝑ tam̃ creclamꝰ illũ innris animab suȩ
urtutis medicinã oꝑari. Gregoriꝰ gͥ martini
muscdiȩ conscius semꝑ illi degrege suo sug¬
gerat. sẽꝑ illũ ꝓst atu scĩ loci sui ac ꝓtocius

Expanded text:
qui vicini sumus, inertiam jure vehementer redarqui vicini sumus, inertiam jure vehementer redarguunt: non tamen sine divino moderamine constat, quod ejus amor ita omnium corda penetravit, ut ejus memoria velut alterius Josiae tam dulcis sit t Gregorius vir non solum sanctitate, sed et doctrina clarus, ne urbs Turonica obscurior videretur si scripmulea post apostolos illustratur in altero Gregorio, ita et Turonica post Martinum decoretur in isto. Quem videlieatum Martinum advocatum quemdam atque sequestrem habere confidamus, eique nostras necessitates ad expediendum committamus. Verum ille non erittentia ejus nullatenus dubitent; et si pro dispensatione temporum contigerit corporea miracula cessare, semper tamen credamus illum in nostris animabus suae virtutis medicinam operari. Gregorius igitur Martini misericordiae conscius, semper illi de grege suo suggerat, semper illum pro statu sancti loci sui ac pro totius
Abbreviated transcription (Latin):
illud quã pͥmũ sufficiat qđ humili corde do¬
minũ secutꝰ ẽ & qđ non sꝑauit inpecuniȩ the¬
sauris. Hoc utiq ẽ mirabilia ficisse. Et ut partĩ
suꝑiꝰ monstrauimꝰ: apeccatoꝵ ẽ. laqueo custoditꝰ.
intumulo: cui testat ut uł lingua uuat inmun¬
turonicenses ne diuinis munctib uideantur
ingrati: semꝑ necesse e̾ ut tettactent quantoꝑe
acł̃o st̃ suffulti. Datꝰ nãq c̾ cis patronus ñ quał¬
cũq s martinꝰ. Decuuiꝰ laude quid p̾mũ uł spe¬
ciale dicatut. cũ ut scriptũc. eiꝰ minima alioꝵ
maximis maiora eẽ manifestũ sit: tam̃ quanti
habendus sit. testant᷑ uniu̾se. ut ita dicã mundi
nationes: quȩ illũ ita pͥuato quocła affectu dili¬
gunt. ut etiã in nr̃o tẽꝑe quando caritas nimiũ
iã reĩrixit multos tã gente quã lingua ĩgno¬
tos ad ciꝰ scĩssimũ tumulũ confluere uideamꝰ.
ut merito de eodẽ martino dicat᷑. cuiꝰ uultũ
desiderat uniu̾sa t̾ra. Quoꝵ utiq studia nr̃a

Expanded text:
illud nobis sufficiat, quod humili corde Christum secutus est, et quod non speravit in pecuniae thesauris. Hoc utique est mirabilia fecisse: quod ut partim superius monstratur, a peccatorum est laqueo custoditus.in tumulo, cui restat ut vel lingua vivat in munTuronicenses, ne divinis muneribus videantur ingrati, semper necesse est, ut retractent quantopere sint a Deo suffulti. Datus namque est eis patronus non qualiscumque, sed Martinus, de cujus laude quid primum vel speciale dicatur, cum, ut scriptum est, ejus minima aliorum maximis majora esse manifestum sit, tamen quanti habendus sit testantur universae, ut ita dicam, mundi nationes, quae illum ita privato affectu diligunt, ut etiam in nostro tempore, quando charitas nimium jam refrigescit, multos tam gente quam lingua ignotos ad ejus sanctissimum tumulum confluere videamus, ut merito de eodem Martino dicatur: Cujus vultum desiderat universa terra. Quorum utique studia nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita puer quãdui mediolani ap̃ ep̃m fuit. nulla
milo diaboli dñatio apparuit S ubi egͥsłꝰ oe medi¬
reppetiss. Extincto itaq maximo. positoq theodo¬
sio imꝑatore mediolani: ambrosio uͦ ep̃o consti¬
tuto: aqͥlcie in partib orientis in qͦddã castello a
ni insultarent monachis xxp̃ianis. ualentinianoꝵ
enĩ heresis: triginta dõs colit. S de huiꝰmodi facco
comes orientis. adimꝑatorẽ relationẽ direx Quaac¬
cepta imꝑator. p̃ccpit ut synagoga ab ep̃o loci tes¬
dificauctur: inmonachos uͦ uindicaret᷑. S huiꝰ p̃¬
cepti tenor cũ ad aures ꝑuenisset uenerabilis abto¬
rere ñ poterat: quo illum conuenir&e. ut id quod
ab eodc̃ statutũ fuerat reuosaree. ser uatiq s̾ ab illo
debete audientiã: quia si dignus ñ ec̃t qui abiloa

Expanded text:
Atque ita puer quamdiu Mediolani apud Episcopum fuit, nulla Atque ita puer quamdiu Mediolani apud Episcopum fuit, nulla in illo diaboli dominatio apparuit: sed ubi egressus Medirepetisset. 22. Exstineto Maximo, posito Theodosio imperatore Mediolani, Ambrosio vero episcopo constituto Aquileiae, in partibus Orientis in quodam castello a ni insultarent monachis christianis; Valentinianorum enim haeresis triginta deos colit. Sed de hujusmodi facto comes Orientis ad imperatorem relationem direxit: qua accepta, imperator praeceperat ut synagoga ab episcopo loci reaedificaretur, in monachos vero vindicaretur. Sed hujus praecepti tenor cum ad aures pervenisset venerabilis rere non poterat, qua illum convenit, ut id quod ab eodem statutum fuerat, revocaretur, servarique sibi debere ab eo audientiam; quia si dignus non esset, qui
Abbreviated transcription (Latin):
bat cnĩ abangło maiora torm̃ta adhibi sͥ. eo qd̾ custo¬
dicct ambrosiũ: qm̃ tẽpr̃ib iustins ad excitanda odia
dio noctis sac̾ficauerit. S q̃nto instanciꝰ &e sollicuiꝰ
ca fide catholicã et dm̃i sac̃dotem conualescebat. Mi¬
sisse ecia se demones qui illũ int̾necarent fatebał. s
demones tenunciassc se minime nõ solũ ad ipsum
manebat ep̃c: qm̃ ignus insuꝑabił omne ullud edifi¬
cni cõmumite. ut ęciã longe posit urerent. atq ita
celsasse artes suas. quib adu̾sũ dmĩ sac̃dott sc aliqͥd
posse arbitrabatut. Alius etã gladiũ ferens ad eubi¬
cim usq puenit: ut inĩficciet sacdottm. S cũ lcuas¬
sit. Tunc semissũ a iustina pꝰꝗͣ confessꝰe: biachiũ qd̃
iniq cũ extendet obriguerat. sanatũ confessioneẽ.
ꝑ idcm tempꝰ ecũ uir illustris ꝓb puerũ suũ notariũ
qui spũ ĩ mundo g̃uit̃ ucxabat᷑. direxisit ad ep̃m ehͥs¬
su urbe. dimisit diabolꝰ timens ad scm̃ uirũ ꝑduci

Expanded text:
bat enim ab angelo majora tormenta sibi adbiberi eo qui custodiret Ambrosium; quoniam temporibus Justinae ad excitanda odia dio noctis sacrificaverit. Sed quanto instantius et sollicitius ca fidem catholicam et Domini Sacerdotem convalescebat. Misisse se etiam et daemones, qui illum internecarent, fatebatur: sed daemones renuntiasse se non solum ad ipsum manebat Episcopus; quia ignis insuperabilis omne illud aedificium communiret, ut etiam longe positi urerentur: atque ita cessasse artes suas, quibus adversus Domini Sacerdotem se aliquid posse arbitrabatur. Alius etiam gladium ferens ad cubiculum usque pervenit, ut interficeret Sacerdotem: sed cum elevassit. Tunc se missum a Justina postquam confessus est, brachium quod inique cum extenderetur, obriguerat, sanatum est confessione. 21. Per idem tempus cum vir illustris Probus puerum suum notarium, qui spiritu immundo gravit Urbe dimisit diabolus, timens ad virum sanctum perduci.
Abbreviated transcription (Latin):
uitatt̃ migrauit: atq inbe faucntiã usc prexit. Ubi
cum aliq̃ntis degera dieb: muntaĩ a florentinis ad
tusciã usq descendit. dcclinans magis apatum saclegius
dem dedit. inqua conuenit conscientiã illiꝰ. De qua
pauca de multis ponenda dixi. Et si imꝑatoria potes.¬
tas magna sit: tam̃ consicła imꝑator. quant᷑ sit as.¬
qui corda hominũ uidit. conscientiã int̾rogat int̾o¬
it. nouit oĩa anttquã siant: nouit inttrna pecto¬
ris tui. Ipsi falli uos ñ paumini. & dm̃ uultis cełait:
Noncedit in animũ tutim quicꝙͣ. Siisli agebant tã
pstuerant: ñne tuũ fuit impator ꝓ cłi sũmi et ueri.

Expanded text:
vitatem emigravit, atque inde Faventiam usque perrexit. Ubi cum aliquantis degeret diebus, invitatus a Florentinis, ad Tusciam usque descendit, declinans magis sacrilegi viri asepistolam ad eumdem dedit , in qua convenit conscientiam illius, de qua pauca de multis ponenda duxi. Et si imperatoria potestas magna sit, tamen considera, Imperator, quantus sit Deus, Corda hominum videt, conscientiam interiorem interrogat, novit omnia antequam fiant, novit interna pectoris tui. Ipsi falli vos non patimini, et Deum vultis celare? Non cecidit in animum tuum quidquam? Si illi agebant tam perseveranter, nonne tuum fuit, Imperator, pro Dei summi et veri et
Abbreviated transcription (Latin):
duodecimo cecitatis suȩ anno aduenit turonis
ante diem sollempnitatis. qua. us pat̾ uetbum
carni glutinans mundo salutem inuexit. Decur
hic adpedes scĩ decubaret immobilis: tunic sen¬
sit quasi pupugisset aliqͥs ocłos eiꝰ aspiculo
e statim sanguis ab his erumpens cȩpit defluere
ꝑgenas qꝰ. auersãq sursum faciem uidit suꝑse
cereum clucere. et exclamans uoce magna ait
Gtĩs tͥ ago scȩ confessor. clĩ qͥa uurtutȩ tua lum̃
iriꝑe metui O amirabilis grã oiurtꝰ inmensa.
Multis enĩ effectib donatua spargis impͦpsõ. siã
q̃stipem petierat lum̃ recepit. et du ex tanto
iurtutis tuȩ lumine uultus ornat᷑. O site multoꝵ
caminũ tencbre antis uisib ñ arcetent. nempe
uenites uisibilit᷑. et in ficmus uoce petti diceres.¬

Expanded text:
duodecimo caecitatis suae anno advenduodecimo caecitatis suae anno advenante diem solemnitatis, qua Deus Pater Verbum carni glutinans, mundo salutem invexit. Decurshic ad pedes Sancti decubaret immobilis, tunc sensit quasi pupugisset aliquis oculos ejus a spiculo, et statim sanguis ab his erumpens coepit defluere per genas ejus, aversaque sursum facie, vidit super se cereum elucere, et exclamans voce magna, ait: Gratias tibi ago, sancte Confessor Dei, quia virtute tua lumen recipere merui. O admirabilis gratia! o virtus immensa! multimodis enim affectibus dona tua spargis in populis. Nam qui stipem petierat, lumen recepit, et diu extera luce, virtutis tuae lumine vultus ornatur. O si te multorum criminum tenebrae a nostris visibus non arcerent, nempe venires visibiliter, et infirmis voce Petri c
Abbreviated transcription (Latin):
posit e ut nulũ mbroꝵ cdapnati corpca le osl¬
eomesia quecła cecaatq contracta.
at tandlẽ ab ciꝰ pietate respecti sates ad scmñ¬
lum̃ ttepit ocłoꝵ hoc mͦ. anno tertio natuui¬
tatis suȩ cũ iã gressum incipiens figere crumpente
lingua inu̾b̃ labra laxaret. dũmatri alludit blan¬
de dũ oscula libat. dũ collo eiꝰ appendit᷑ dũ inulnis
defeit᷑ cõmotã ꝑ emissionẽ diabolicã uĩuenti pul¬
uis at̾r̾a cũ paleis eleuat᷑ suꝑq puerũ ac mattem
tiꝰcũ magno turbine fert᷑. S rustica mulier & in¬
cauta. nontractat se filiũq saluatoris uexillo mu¬
iure: idõq p̾ualente insidia. ocłi ad olecentis re¬
pleti puluere obserant᷑. Qui dui uociferans: taticdẽ
nitigatꝰ amatre. ꝑmansit çȩcus. Ad ultus aũt datꝰ:
mendicis. ut uł cũ cisdem abulans stipendii qͥcła
aciꝑet. Frant aũt parentes eiꝰ ualde pauꝑes lgit᷑

Expanded text:
depositus est, ut nullum membrorum damnati corpusdepositus est, ut nullum membrorum damnati corpuseomena quaedam caeca atque contracta, itur, tandem ab ejus pietate respecta, jacens ad sanlumen recepit oculorum hoc modo. Anno tertio nativitatis suae cum jam gressum incipiens figere, erumpenteque lingua in verbis labra laxaret, dum matri alludit blande, dum oscula libat, dum collo ejus appenditur, duur in ulnis defertur, commota per immissionem diabolicam vi venti, pulvis a terra cum paleis elevatur, super puerum ac matrem eius cum magno turbine fertur; sed rustica mulier et incauta non tractat se filiumque salutari vixillo munire, ideoque, praevalente insidia, oculi adolescentis repleti pulvere obserantur. Qui diu vociferans, tandem mitigatus a matre, permansit caecus. Adultus autem datus est mendicis, ut vel cum eisdem ambulans stipendii quiddam acciperet. Erant autem parentes eius valde pauperes. Igitur
Abbreviated transcription (Latin):
dela quã fidelit̾ fuerit inqͥsita. Nã uidi nulierẽ
a dissinteria ꝑ quinq m̾ses grauit᷑ laborantẽ ita ut
cũ uecessitas cõmoneret: int̾ manꝰ in loca necessaria
trans ferret᷑. Que simul et confortationẽ cibi ctuir¬
nocturnas tenebras diẽ: ab rasũ beati tumuli pul¬
uerẽ ad ir mediũ uidimꝰ hausisse simul et pocu
abaliis fuerat sustentat.¬
culante patipno cuncte submnouent᷑ insidis. Ss
multi exfrigoreticis cłu ui febris pessime qlia¬
tiunt᷑ tota cdie int̾ altarũ et scm̃ tumulũ delii¬
cantes aduesꝑũ aut̃ hausto exbeato sepiladmo pal¬
uere continuo ꝓmeruer̾t acciꝑe sanitate . sla pull
uierguminũ qͥ legionẽ demonioꝵ diceba᷑ habe
uisustente ininico. machinã quȩ scẽ camere aralse
ppuinqua conscensders dixisse tert᷑. Parcat̃ iusl¬
lo qđ exustꝰ in habito. Et exestuans et pcipitus
le dccosu itabeati iurtute leuit in pauuntud

Expanded text:
della, quam fideliter fuerit inquisita? Nam vidi mulierem della, quam fideliter fuerit inquisita? Nam vidi mulierem a desinteria cum necessitas commoveret, inter manus ad loca necessaria transferretur, quae simul et confortationem cibi, et virst nocturnas tenebras die, abraso beati tumuli pulvere, et remedium hausisse simul et poculab aliis fuerat sustentatculante patrono, cunctae submoventur insidiae? Sic multi ex frigoriticis, dam vi febris pessimae quatiuntur, tota die inter altare et sanctum tumulum decubantes, ad vesperum autem haustum ex beato sepulchro pulvere, continuo promerentur accipere sanitatem. Nam Paulus inerguminus, qui legionem daemonum diceinsistente inimico, machinam, quae sanctae camerae erat propinqua, conscendens, dixisse fertur: Pereat vasculum, quod exustus inhabito. Et exaestuans, et praecipitans se deorsum, ita beati virtute leviter in pavimentum
Abbreviated transcription (Latin):
aduenerabiłe matiẽ meã inburgundia ãbularẽ.
Cũ aut̃ illas siluas que transũberẽ fluuuum
sice st̃ p̃terurẽ: latrones incurrimꝰ. Qͥ curũdants
nos: uolebunt spoliare ae interficere. Tc̃ ego ad aux¬
lia consueta confugiens. Scĩ martini p̃sidiũ flagi¬
tabã. Qd mͥ ꝓtinꝰ dignant̃ assistens. ita cos cont̾rut.
ut nich̃ contra nos ageir possent. S u̾sa uice qͥue
uerant ut timerent᷑ timere ceperunt: et cursu ue¬
cipio. Qͥneͣ qͣuã ex pectantes: quantũ poterãt fugi¬
ebant. Crecleres cos fustib agi aut inuitos contri
possibilitatẽ caballoꝵ suoꝵ currere cogi: et sic tri¬
buente dño et uiuante patrono ubi dirigebamur
aduenimꝰ. Dequantis me tribulationib et erũp¬
nis eripuit. inquantis mͥ necesitatib sua pictas
astitit. uł quantas inme amaritudines sua uir¬
tute cõpescuit: ñdicã adscribendum s etiam ad
referendum ꝑ longum ẽ.
uid de dissintericis dicã uͥ tã uelocit inuenit᷑ me¬

Expanded text:
em meam in Burgundiam ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter assistens, ita eos conterruit, ut nihil contra nos agere possent. Sed versa vice qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, et cursu vecipio. Qui nequaquam expectantes, quantum poterant fugiebant. Crederes, eos fustibus agi aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, iuvante patrono, ubi dirigebamur advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas adstetit, vel quantas in me amaritudines sua virtute conpescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum est. 37. Quid de disintericis dicam, ubi tam velociter invenitur me
Abbreviated transcription (Latin):
se cernentes eos: ex iusibilib inuisibilium
p̃cendunt imagiuem. Neq enuim inscłis uen¬
turis erit culpandus ds̃ de uistis se gregationib
cũ impii se ipsos fecerunt abillis se cretos. et pi.¬
os iam cũ deos inde uideamus effectos: qm̃ ue
ritatis cũ sint amatores alibidine quidem rece¬
dunt terum materialiũ. ac inomnib maloꝵ
omnum lib̃i cupiditate diuina bonoꝵ om̃ĩũ
pacẽ diligunt et scĩficationẽ: et de p̾senti incho

Expanded text:
secernentes eos, ex visibilibus invisibilium secernentes eos, ex visibilibus invisibilium praetendunt imaginem. Neque enim in saeculis venturis erit culpandus Deus de justis segregationibus, cum impii se ipsos fecerint secretos ab illis, et pios jam cum Deo inde videamus effectos. Quoniam veritatis cum sint amatores, a libidine quidem recedunt rerum materialium, ac in omnibus malorum omnium liberi cupiditate, divina bonorum omnium pacem
Abbreviated transcription (Latin):
bomunib tesaluandis pati et complaceo suꝑ
bis quã suꝑ aliis hominib qui non pecauerũt.
Uerũtamen uide. sic sibene habet᷑ tͥ inbaratro
cum serpentib macisionẽ cõnuitare: sicut me¬
cum. et cũ benigns ac bumanis angłis esse.
Ita sunt: que ego audiens. credo ueta e̾t᷑. hȩc
Ilu culencissime. et disscrtissime satis respondet.
sensusq honorabilitate egregia ad iobannẽ
apłm et euangłistam in pathinos insulam
religatum. consolatoria et ꝓpħ̃alis extat ipsiꝰ
epła: qua p̾̃dixit ei sicut ex dõ didicerat. quod
adhuc deodem exilio redicurus. et masiam
euangłium forecsdicaturus: quã etiam hic
gestorum narrationi inserere dignum dĩxi¬
mus. ita exordientem.
ob̃i ceologo. apło et euangłistȩ: decerminato
et credito pathinos insulȩ. Appellans sacram
desiderabili atq carissimo ualdeq amantis¬
simo. Quid mirum sixp̃c uerum dixit. et
scelerati se segregant. Uerum abigentes. et

Expanded text:
hominibus resalvandis iterum pati, et complaceo super hominibus resalvandis iterum pati, et complaceo super his, quam super aliis hominibus qui non peccaverunt. Verumtamen vide, si sic bene tibi habetur in barathro, cum serpentibus mansiones commutare, sicut mecum ac cum benignis ac humanis angelis esse. Ista sunt, quae ego audiens, credo vera esse. » Haeluculentissime et disertissime satis respondet. sensusque honorabilitate egregia, ad Joannem apostolum et evangelistam in Pathmo insula relegatum, consolatoria et prophetalis exstat ipsius epistola, qua praedixit ei, sicut ex Deo didicerat, quod adhuc de eodem exsilio rediturus, et in Asia Evangelium foret praedicaturus. Quam etiam hic gestorum narrationi inserere dignum duximus, ita exordientem: Joanni Theologo apostolo et evangelistae, determinato et credito Pathmo insulae. Appellans sacram desiderabili, atque charissimo valdeque amantissimo. Quid mirum, si Christus verum dixit, et scelerati se segregant. Verum abigentes et
Abbreviated transcription (Latin):
lences inbaratrum eos quicruciabant᷑. Uidebat᷑
itidem e quosdam alios uiros accessisse adil¬
los quiuolebant ut ipsi miseri inbreii crucia¬
irntur. et satis facerent. s hi qui ꝑcuciebant et
inpellebant eos nolebant. Cumq his quideor¬
sum conspexerat carpus incenderet. et suꝑna
quȩ pͥus uidetat negligeret. et cedere cepisset
acq lassari. quia iam rei ñcaderent inprofũ¬
dicatem uoraginis. insuꝑ inmiseticorditer ma¬
ledi nsset illis: tes perte rur sum. et uix seuide.¬
utitiutus ẽ. miserantem suꝑ peccatorcs. quitor¬
quȩ bant᷑: et exurgentem illum decelestichio¬
no ac dessendentẽ usq ad illos. et manumbe¬
głorum multitudines quicum eo descendderant
acceperunt illos de utraq parte ui qua stabant
dum corquetent᷑ quando eis manum portex̃
benignus ibc̃. et continuerunt illos. Et conu̾¬
sus ad carpum ibc: dixit ei. Carpe: manu in
aduersum me. Nam paratussum icerum pro

Expanded text:
lentes in barathrum eos qui cruciabantur. Videbatur lentes in barathrum eos qui cruciabantur. Videbatur itidem ei, quosdam alios viros accessisse ad illos; qui volebant, ut ipsi miseri in brevi cruciarentur, et satisfacerent: sed illi qui percutiebant et impellebant eos, nolebant. Cumque his, quae deorsum conspexerat, Carpus intenderet, et superna, quae prius viderat, negligeret et taedere coepisset atque cessari, quia jam rei non caderent in profunditatem voraginis, insuper immisericorditer maledixisset eis, respexit sursum, et vix se videintuitus est, miserantem super peccatores qui torquebantur: et exsurgentem illum de coelesti throno, ac descendentem usque ad illos, et manum begelorum multitudines, qui cum eo descenderant, coacceperunt illos de utraque parte, in qua stabant, dum torquerentur, quando eis manum porrexit benignus Jesus, et eruerunt illos. Et conversus ad Carpum Jesus dixit ei: Carpe, manu in adversum me, nam paratus sum pro
Abbreviated transcription (Latin):
ltipaure australi ih̃m benignum uithiono sccdcu¬
ssm st ad stantem ei inhominũ specieb mesti¬
nabilem augĩoꝵ nuunerum. Hlȩc uidens desuꝑ.¬
ssddt mians carpus. cũ se uicdinasset deorsum.
uasat t̾ram horribili hiatu aꝑtam. et cenebiofũ
barat ũ bũcens. et cosidem uiros dequib ctmpta¬
usar ant̃ inmargine lubr ico cenebtosisii¬
baratri stare crementes. & miseios niuus: nõ¬
duni cam̃ de iectos abinstabilicate lubricationis.
inqua uacillantes conlabebant᷑. Peorsum uͭba
ratri uidit serpentes horribiles ir pere. & cura
pedes eorum se subicere. atq icerdũ illos cra¬
heie: inuoluentes se eis simul. et crutiantes eos.
Aliquando etiam dentib trabebant. et uellebat᷑
idem serpentes cosdem uiros qui celesti igni
cõsumebantur: et conebant᷑ illos irabere in
baratrũ. uude ipsi exierant. Uidit quoq et
et̾ iuros quosdam in medio serpentium cum
tu multu ꝑsonantes: et ꝑcutientes atq impel¬

Expanded text:
in parte Australi, Jesum benignum in throno sedenin parte Australi, Jesum benignum in throno sedentem, et astantem ei in hominum speciebus inaestimabilem angelorum numerum. Haec videns desuper, et admirans Carpus, cum se inclinasset deorsum, vidit terram horribili hiatu apertam, et tenebrosum barathrum hiscens, et eosdem viros de quibus tentabatur, ante se in margine lubrico tenebrosissibarathri, stare trementes et miseros nimis, nondum tamen dejectos ab instabilitate lubricationis in qua vacillantes collabebantur. De deorsum vero barathri, vidit serpentes horribiles repere, et circa pedes eorum se subjicere, atque interdum illos trahere, involventes se eis, simul et cruciantes eos. Aliquando etiam dentibus trahebant, et vellebant iidem serpentes eosdem viros, qui coelesti igne consumebantur, et conabantur illos trahere in barathrum, unde ipsi exierant. Vidit quoque et esse viros quosdam in medio serpentium, cum tumultu personantes et percutientes, atque impel