comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles ideo int̾ signa constitueruns.
qr in marcio mense qui est aun pͥna¬
puim solẽ iu eo signo tursum suum agͤ¬
dicunt. Sed et taurum int̾ syd̾a collo¬
tant. et ipm̃ in honorem iouis. eo ꝙ i
bouem sit fabulose conu̾sus qñ et eu¬
ropam transiexit: Castorem quoq ł
pollucem post mortem int̾ sydera
notissima constituerunt: quod signũ
gemim dicunt: Cancrum quoq dixe¬
runt. eo quodad eũ signum mẽse
iumo sol dum uenit retrograditur
in modum cancri. breuioresq dies fatͭ
hoc enimaminal incertam habet p̾mã
partem: Deniq ad utraniq partem
gressum dicigit. ita ut pͥor pars sit
nimium calorem mundo reddit. et
ãnuos flatus ethesias facit. Uirgins ⁊¬
iã signũ idtirco inter astra collocauerũt
ꝓpt̾ quod ildem dieb in quibus ꝑ eum
decurrit terra exusta solis ardoribus
nichil pariat: Est autem hoc tempus
camculariũ diex: libram aũt uocauer̃t

Expanded text:
gentiles ideo inter signa primum constituerunt, gentiles ideo inter signa primum constituerunt, quia in Martio mense, qui est anni principium, solem in eo signo cursum suum agdicunt. Sed et Taurum inter sidera conlocant et ipsum in honorem Jovis, eo quod in bovem sit fabulose conversus, quando Europam transvexit. Castorem quoque et Pollucem post mortem inter novissima signa constituerunt, quod signum Geminos dicunt. Cancrum quoque inde dixerunt, eo quod cum ad illud signum mense Junio Sol venerit, retro graditur in modum Cancri, brevioresque dies facit; hoc enim animal incertam habet primam partem, denique ad utramque partem gressum dirigit, ita ut prior pars sitnimium calorem mundo reddit, et annuos flatus, Etesias nempe facit. Virginis etiam signum idcirco inter astra collocaverunt, propterea quod iisdem diebus, in quibus per illud Sol decurrit, terra exhausta Solis ardore nihil pariat. Est enim hoc tempus Canicularium dierum. Libram autem vocaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
autem quod hec stella oriens lucifeꝵ
octidens uespe.ũ facit. de qua statius.¬
Et alt̾no dependit᷑ unꝰ in ortu: Pla¬
nete stelle sunt que non sunt fixe i
celo. ut relique. sed in aere feruntur.
ab errore : Nam interdum in austrum
interdũ in septẽtrionem. pler ũq
phetonta. pbiroana. hesperus. stilbons
has romam noĩbus dõrũ suorum .i. ious
crauerunt: Decepti enim et decipere
uolentes. in eorum adulatione qui sibi
aliquid secundum amorem p̃stitissent
sydera ostendebant in telo. dicentes
quod ioius esset illud sydus et illud
i̾curii. et concepta est opimo uanitatil
hanc opinionem erroris diabolus con¬
firmauit. xp̃c euertit: Iam uͦ illa que
ab ip̃is gentibus signa dicunt᷑. in quib
et aiãncium ymago de stellis format᷑.
mantes Nam ariẽtem pͥmũ signum
tui ut libre mediam mũdi lineam tradiĩ
propter amorem ionem iõ uocauerunt:
In cuius capite qui simulacra faciunt
arietis cornua funigunt: Quod signũ

Expanded text:
autem quod haec stella oriens Luciferum, autem quod haec stella oriens Luciferum, occidens vesperum facit. De quo Statius: Alterno dependitur unus in ortu. Planetae stellae sunt quae non sunt fixae in coelo ut reliquae, sed in aere feruntur.  id est ab errore: nam interdum in austrum, interdum in septentrionem, plerumque  Stilbon. Has Romani nominibus deorum suorum, id est Iovis, craverunt. Decepti enim et decipere volentes in eorum adulationem, qui sibi aliquid secundum amorem praestitissent, sidera ostendebant in caelo, dicentes quod Iovis esset illud sidus et illud Mercurii: et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. Iam vero illa, quae ab ipsis gentilibus signa dicuntur, in quibus et animantium imago de stellis formatur, mantes. Nam Arietem primum signum, cui, ut Librae, mediam mundi lineam tradunt, propter Ammonem Iovem ideo vocaverunt, in cuius capite, qui simulacra faciunt, arietis cornua fingunt. Quod signum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt purgationes: Cams autẽ uocatꝰ᷑
ꝓpter quod corpora morbo afficiat¬
liue propt̾ flãme candorem: quod eiꝰ¬
modi sit ut p̃ceteris lucere iudeat᷑
Itaq quo magis eam cognoscerent
syrion appellasse: Cometes stella
dicta est eo ꝙ comas luminis ex se
fundat. Quod genus sydis qñ appa¬
ruerit. aut pestilentiam aut famẽ
aut bella significat: Comete aut̃
latine t̾nite appellantur qr in modũ
crimium flãmas spargunt: Quas
toyci dñt esse ultra . xxx. quarũ noiã
et effectus quidam astrologi sc̃pserunt.
lucifer dictus eo quod int̾ omĩa syd̾a
plus lucem ferat: Est autẽ unus
ex planetis: hic proprie et iubar dicit
eo quod iubas lucis effundat. Sed et
splendor solis et lune ac stellarum iube
uocatur: quod in modum iube radi
ip̃orum extendunt᷑ uesperus stella
est occidentalis. quã cognominatam
ꝑhibent a uesꝑo hysꝑame rege. Est
autem et ipã ex .u. stellis planetis.
noctem ducem et solem sequens ffert

Expanded text:
sunt purgationes. Canis autem vocatur sunt purgationes. Canis autem vocatur propter quod corpora morbo afficiat, vel propter flammae candorem, quod eiusmodi sit ut prae ceteris lucere videatur. Itaque quo magis eam cognSyrion appellarunt. Cometes stella est dicta, eo quod comas luminis ex se fundat, quod genus sideris quando apparuerit, aut pestaut bella significat. Cometae autem Latine crinitae appellantur, quia in modum crinium flammas spargunt; quas Stoici dicunt esse ultra triginta, quarum nomina et effectus quidam Astrologi scripserunt. Lucifer dictus eo quod inter omnia sidera plus lucem ferat; est autem unus ex planetis. Hic proprie et iubar dicitur eo quod iubas splendor solis ac lunae et stellarum jubar ideo vocatur, quod in modum jubae radii ipsorum extendatur. Hesperus stella est occidentalis, quam cognominatam perhibent a Hespero Hispaniae rege. Est autem et ipsa ex quinque stellis planetis, noctem ducens, et solem sequens. Fertur
Abbreviated transcription (Latin):
luce t̾ribilis atq clarissimꝰ: In quo si
effulgent omĩa seremtas portenditͣ
Si obsturatur huius acies. tempestas
a. a sucto et pluuiis. Nam pluuie grece¬
ictos dñr. Or tu quippe suo efficiunt plu¬
uas. uñ et eas latim succulas appella¬
uerunt: ꝙ qñ nascunt᷑ pluuiarũ signa
monstrantur. De quib uirgilius.
Arcturum pluuiasq yadeͤs: Sunt aut̃
septem i fronte tauri. et oriuntur
tꝑr unali Pleyades a pluralitate
dicte qr plut alitatem greci apotoplis¬
ton appellant: Sunt autem stelle
.uii. añ genua tauti. ex quibus sex
uidentur. nam latet una: has latin
uergialias appellant a temꝑis sign fi¬
catione. quod est uer qñ exoritur:
Nam occasu suo hyem̃e. ortu estatem.
mensibus in medio centro celi est. et
dum sol ad eam ascendi̾t. cuncta cum
sole duplicat᷑ calor ip̃iꝰ ⁊ dissoluuntur
corpora et uaporant᷑. nñ et ex ipã stella
dies canitulares dñr. qñ et moleste

Expanded text:
luce terribilis, atque clarissimus, in quo si luce terribilis, atque clarissimus, in quo si effulgent omnia, serenitas portenditur; si obscuratur hujus acies, teid est a succo, et pluviis, nam pluviae hyetos dicuntur. Ortu quippe suo efficiunt pluvias, unde et eas Latini succulas appellaverunt, quia quando nascuntur, pluviarum signa nascuntur. De quibus Virgilius: Arcturum, pluviasque Hyadas. Sunt autem septem in fronte Tauri, et oriuntur tempore vernali. Pleiades a pluralitate dictae, quia pluralitatem Graeci a to  tylicton appellant. Sunt autem stellae septem ante januam Tauri, ex quibus sex videntur, nam latet una. Has Latini, Virgiliusque dicunt a temporis significatione, quod est ver, quando exoriuntur. Nam occasu suo hyemem, ortu aestatem citur. Aestivis mensibus in medio centri coeli est, et dum Sol ad eam ascenderit, conjuncta cum Sole, duplicatur calor ipsius, et dissolvuntucorpora et vaporantur. Unde et ex ipsa stella dies caniculares dicuntur, quando et molestae
Abbreviated transcription (Latin):
arcton qui in axe fixus septem stellis
m se reuolutis rotatur. Nomen est
grecum quod latine dicit᷑ ursa. q̃ qr ĩ
modum plaustri uertitꝰ nrĩ eam septẽ¬
trionem dixerunt: Eritones .i. ꝯpuie
boues sunt aratorii. dicti eo quod t̾ram
terant. quasi teriones: Septẽt̾ones
aut̃ ñ occidere axis uicuntas facit. qr
in eo sunt: Artophilax dictus. quod
arcton .i. helicem ursam sequitur:
Eundem et boetem dixerunt. eo quod
plaustro heret. sigñu multis spectabile
stellis. int̾ quas arcturus est arcturus
sydus est. post caudam maioris ut se
positum in sigñ boete: Unde arcturus
dicta est quali arcti yoyra. q boctis
precordns collocara est. Oritur autem¬
arcturus autumpno tempore. Orion
austrum añ tauri uestigia fulget et
dictus orion ab urna .i. ab inundatione
aquatum: Temꝑe cm̃ hyemis obortus
mare et terras aquis a tempestatibus
turbat: hunc latini uirgulam uocant.
quod sit armatus ut gladius. et stellaꝵ

Expanded text:
Arcton, qui in axe fixus septem stellis Arcton, qui in axe fixus septem stellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine dicitur ursa; quae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. Triones enim proprie sunt boves aratorii, dicti eo quod terram terant, quasi teriones. Septentriones autem non occidere axis vicinitas facit, quia in eo sunt. Arctophylax dictus, quod Arcton, id est Helicem Ursam, sequitur. Eundem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret: signum multis spectabile stellis, inter quas Arcturus est. Arcturus sidus posita in signo Boote, unde Arcturus dicta est, quasi e yoypa, quia Bootis praecordis collocata est. Oritur autem, autumnali tempore. Orion autem ante Tauri vestigia fulget, et dictus Orion ab urina, id est ab inundatione aquarum. Tempore enim hiemis obortus, mare et terras aquis ac tempestatibus turbat. Hunc Latini Jugulum vocant, eo quod sit armatus ut gladius, et stellarum
Abbreviated transcription (Latin):
roris. dicta quasi lucma. ablata media
tionem a solis luce. eo quod ab eo lumen
accipiat. acceptumq reddat Stelle
dicte a stando. qr fixe stant sempe
in telo nec cadunt: Nam quod uidemus
e celo stellas quasi labi. non sunt stelle.
sed ignituli ab ethere lapsi. qui fuint
dum uentus altiora petens ethereum
ignem secum trahit. qui tractu suo
iitatur stellas cadentes: Nam stelle̾
cadere non possunt. ĩmobiles em̃ ut
p̃dictum est sunt. et cũ celo fixe ferunt᷑.
Syd̾a dicta. quod ea naigantes ꝯsidan¬
do iter dirigunt ad cursũs consilum.
ne falla cib undis aut uentis alibi de¬
ducant᷑. Quedam aũt stelle id circo
signa dicuntur. qr ea naute obseruant
igubernandis remigns. cõtemplantes
aciem fulgoremq eoꝵ quibus retus
status celi futurus ostendit᷑. Sed et õs
homines ea intendũt ad pͥudendas.
acris qualitates per estutem et hyemẽ.
uernalemq temperiem: Ortu enim uł
octasu suo certis statiombus temporũ
qualitates signficant. Signorũ p̾mꝰ

Expanded text:
Luna dicta quasi Lucina, ablata media tionem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat, acceptum reddat. Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in caelo nec cadunt. Nam quod videmus e caelo stellas quasi labi, non sunt stellae, sed igniculi ab aethere lapsi; qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum ignem secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam stellae cadere non possunt: inmobiles enim, ut praedictum est, sunt, et cum caelo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis aut ventis alibi deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, contemplantes aciem fulgoremque eorum, quibus rebus status caeli futurus ostenditur. Sed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem et hiemem vernalemque temperiem. Ortu enim vel occasu suo certis stationibus temporum qualitatem significant. Signorum primus
Abbreviated transcription (Latin):
emotio uel retrogradatiostellar
Etatus stellarũ est qr dum stellaꝵ¬
stella semper mouetur tamen
i aliquib locis stare indetur: xlir. de
noĩb steliaꝵ qͥba er causis noꝰ accepũt¬
eo quod solus appareat. obscudra

Expanded text:
emotio vel retrogradatio . Status stellarum est, qua dum stella semper movetur, tamen in aliquibus locis stare videntur. § 71 De nominibus stellarum, quibus ex causis nomina accee
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sis int̾uallis distant a terra¬
propterea dispari claritate
stellarum est ꝑ quem cognosti
dicitur in quanto tꝑr una queq¬
longitudinem siue ꝑ latitudinem:
Nam lima octo amns fertur explere
circulum suum. mercurius amis .xx.
lucifer amis .ix. sol amns .xix. uesper
Quib pactis ad reuersioneni cietuli
sui husdem signis et ꝑtibus reuertunt᷑.
Quedam sydera a radiis solis p̃dit.⁊
ãnomala fiunt. aut retrograda. aut
stacionaria. iuxt a quod et poeta memuĩt
ire uetat. cursus q nagos ratione mo¬
unde pro eo qd̾ errant retrograda dũr
addunt et detrahunt: Ceterũ qñ tãtũ
detrahunt recrograda dñr. Stationẽ
autem faciunt qñ stant eldi de p̃cedẽ¬
Recedencia uelciat añgda cõe

Expanded text:
diversis intervallis distant a terrpropterea dispari claritate stellarum est, per quem cognosci dicitur in quanto templongitudinem, sive per latitudinem. Nam Luna totannis fertur explere circulum suum, Mercurius annis XX, Lucifer annis IX, Sol annis XIX, Vesper Quibus peractis ad reversionem circuli sui isdem signis et partibus revertuntur. Quaedam sidera radiis solis praepedita anomala fiunt, aut retrograda, aut stationaria, iuxta quod et poeta meminit ire vetat, cursusque vagos ratione moUnde pro eo, quod errant, retrograda dicuntur, addunt et detrahunt. Ceterum quando tantum detrahunt, retrograda dicuntur; stationem autem faciunt, quando stant. § 68 De praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
amplius incalescit Cuiꝰ ignẽ
et caloris accipere: Unde uidemꝰ eum
dies et noctes equales existerent: S
qm̃ alio loco cras occasurum. alio octi¬
disse. hest̾no indemus. apparet eñ ꝑ
se ipnĩ moueri nõ cũ mũdo u̾ti. Spa¬
iis .n. mequalib orbes ammos conficit
propter tempoꝵ mutaciones. Oriens
diem facit. occidens noctem in ducit.
Nam uadens longis ad meridiem
ut hiberuus humoribus ac priunis
terra pinguestat. accedens aꝓptius
ad septemtrionem estatẽ reddit. ut
fruges maturitate durentur et que
sunt in humdis incerta feruefacta

Expanded text:
amplius incalescit. Cujus ignemet caloris accipere. Unde videmus eum dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta
Abbreviated transcription (Latin):
bulum potes apotes aretes. idẽ uit¬
tute quam sciam̃ uocauerunt cap̃¬
quasi oris ratio. Nam orare
loqui et dice̾ Est aũt orõ
ꝯtextus uerboꝵ cum sensu. Contextus
autem sine sensu nou est oratio. qr
nou est oris ratio. Orõ aũt plena est
sensu. uoce. et lict᷑a. Dusiones autẽ
gramatice artis a quibusdam .xxix. uł¬
Uox articulata. litte̾a. sillaba. pedes.
accentus. positure. note. or thographi
analogia. et himologia.glose. differẽtie

Expanded text:
bulum, apo tes aretes, id est a uirtute, quam scientiam vocaverunt. Oquasi oris ratio. Nam orare est loqui et dicere. Est autem oratio contextus verborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est sensu, voce et littera. Divisiones autem grammaticae artis a quibusdam trivox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positurae, notae, orthographia, analogia, etymologia, glossae, differenti
Abbreviated transcription (Latin):
ci tradunt. Ferunt autem sub tibe¬
rio cesare quendam artificem exco¬
gitasse iutri temꝑamentũ. ut fle¬
ribile esset et ductile qui dũ admis¬
sus fuisset ad cesarem porrexit fia¬
lam. cesari quam ille indignatus
n pauimentũ proiecit. Artifex aũt
sustulit fialem de pauimento que
complicau̾at se tanqm uas eneũ.
deinde marculum de snnuui protulit
et fialom correxit. Hoc facto cesar
dixit artifici. Nunquid alius scit
banc condituram uitroꝵ: Postꝙͣ
ille uirans negauit alter̃ boc scire
iussit illum cesar decollari. Ne dũ
boc cognitũ fieret aurũ pro luto ha¬
beretur. et omĩũ metalloꝵ precia
abstraherentur. et re uera qr si ua¬
sa uitrea non frangerentͣ meliora

Expanded text:
ci tradunt. Ferunt autem sub Tibeci tradunt. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quendam artificem excogitasse vitri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pavimentum proiecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae conplicaverat se tamquam vas aeneum; deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam ille iurans negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frangerentur, meli
Abbreviated transcription (Latin):
et aliud flatu figuratur turno a¬
liud terit᷑. aliud argenti mͦ celat᷑.
Tingitur etiam multis. ita iacĩt
tos. saphuosq et uiridos nnitet᷑.
Neq em̃ est alia speculis aptior
materia uel picture accõmodatior
maximꝰ tamẽ honor in candido
uitro proxima q in c̾stallim suui¬
litudine. uñ ad por tandum argẽ¬
ti metalli et auri reppulit. Uitpi
olim fiebat et in italia et ꝑ galli
las hispamã arena alba mollissima
pila. mola qr terebatur. De hinc
mis cebatur t̾bus ꝑtibus uitri pon¬
dere uel mensura ac liquata ma¬
lias fornates transfundebatur. que
massa uocabatur ad momitrũ atqr
hec recocta fiebat iutrũ putũ et
candidum ingn̾e uit̾. et obsianus
lapis adnumeratur. Et autẽ iurens
interdum et inger aliqñ et translu¬
cidus grassiore uisu et in speculis
parietum pro imagine umbras red¬
dente. Genim al multi ex eo fatiũt.
hunc lapidem et in india. et in ita¬
lia. et ad occeanũ. et in hispamia uas¬

Expanded text:
et aliud flatu figuratur, aliud tet aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur: tinguitur etiam multis modis, ithos sapphirosque et virides imitetur et neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus tamen honor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine; unde et ad potandum argenti metalla et auri pepulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsianus lapis adnumeratur. Est autem virens interdum et niger aliquando et translucidus, crassiore visu et in speculis parietum pro imagine umbras reddente; gemmas multi ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India et in Italia et ad Oceanum in Hispania nas
Abbreviated transcription (Latin):
quod in sui ꝑspicuitate
transluceat. In aliis em̃
metallis quicquid int̾nsecus con¬
tinetur abscondit᷑. In utzo uero
quolibet liquor uel species qualis
est interius talis et ex teriꝰ decla¬
ratur. et quodã modo clausus pa¬
tet cuius origo hͨ fuit in ꝑtes srie
que fenices uocant᷑. futima u¬
dee. circa radicẽ montis carmeli
palus est ex aqua nastit᷑. bellus
amnis q̃nq miliũ passuũ spatio
in mari fluens iuxta ꝑtolomaidã.
cuiꝰ arene decurrente fluctu sor¬
dibus eluũt᷑. hit fama est pulsa
litus epulas pararent nec essent
pro accollendis uasis lapides. gle¬
Quibus actensis ꝑmixta arena
littoris tran lucẽtes noui liquoris
fluxisse riuos. et hanc fuisse ori¬
gniẽ uitri. Mox ut est ingemosa
sollercia non fuit. contemptata
solo uitro. sed et aliis mixturis hãc
studuit. lenibus em̃ aridis q lign
quogunt᷑. Adicto cipro ac uitro.
timus q fornacibus ut es liqua¬
tur. masseq fiunt postea ex mas¬
sis rursum funditur in officinis.

Expanded text:
quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor, vel species, qualis est interius, talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cujus origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Judaeae, circa radicem montis Carmeli, palus est ex qua nascitur Belus amnis, quinque millium passuum spatio in mare fluens juxta Ptolemaidem, cujus arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. 2. Hic fama est, appulsa littus epulas pararent, nec essent pro attollendis vasis lapides, glequibus accensis, permista arena littoris, translucentes novi liquoris fluxisse riginem vitri. Mox, ut est ingeniosa solertia, non fuit contenta solo nitro, sed aliis mixturis hanc artem studuit; levibus enim aridisque lignis coquitur, adjecto cypro ac nitro, continuisque fornacibus ut aes liquatur massaeque fiant. Postea ex massis rursus funditur in officinis,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendant nullũ genus esse t̾re tã ferũ
quod non subigi possit aut suꝑari ab edi
Quod in capite tͣritã gestat coronam.
ostendit suppositas terre ciuitates quasi
insignitas tribus constare: Quod sedes
fingunt᷑ circa eam quia cũ omĩa moueãt᷑
iꝑam̃ non moueri. Quod coribantes eiꝰ
mimstri cũ strictis gladis esse fingunt᷑
ut significet᷑ omis pro terra sua debere
pugnare. Quod gallos huit dee ut serui¬
rent fece.runt. significant q̃ semine
indigeant terram sequi oportere. ii ea
quippe omma reꝑire: Quod se apud eã
iactant. p̃cipit᷑ inq̾unt. ut qͥ terrã colut
ne sedeant. semꝑ eñ esse quod agant
Cymbalorũ autx ereorũ sontꝰ. fe̾rramẽ¬
torum crepitꝰ i colendos agros Et ideo
crea qr terram antiqui ere colebant. pri¬
usꝙͣ ferrũ esset iuentum: Eandẽ uestẽ
et ignẽ esse ꝑhibent. qr t̾rã ignẽ habere
non dubiũ est ut ex ethna uulcanoq dat

Expanded text:
ostendant nullum esse genus terrae tam ferum, ostendant nullum esse genus terrae tam ferum, quod non subjici possit aut superari ab ea. Quod in capite turritam gestat coronam, ostendit superpositas terrae civitates quasi insignitas turribus constare. Sedes finguntur circa eam, quod, cum omnia moveantur, ipsa non movetur. Corybantes ejus ministri constrictis gladiis esse finguntur: ut significetur omnes pro terra sua debere pugnare. Quod gallos huic deae, ut servirent, fecerunt: significant, qui semine indigeant, terram sequi oportere: in ea quippe omnia reperiri; quod se apud eam jactant, praecipitur inquiunt ut qui terram colunt, ne sedeant: semper enim esse, quod agant. Cymbalorum autem sonitus ferramentorum est crepitus in colendis agris, et ideo aere, quod terram antiqui aere colebant, priusquam ferrum esset inventum. Eamdem Vestam et ignem esse perhibent, quia terram ignem habere non dubium est ut ex Aetna Vulcanoque datur
Abbreviated transcription (Latin):
subinxa sedet solio. plutomia cõuinx
lacoma autẽ dyana. eo quod latone fui̾t
filia. Gererem .i. teram a creandis frugib
asserunt dictam. appellantes eam noĩb
plurimis: Dicunt etiam eã et opem quod
oꝑe melior fiat terra. Proserpinam quod
ex ea proser pant fruges. uestam quod
herbis uel uarus uestita sit rebus uel a
ui sua stando. Eandem et tellurẽ et
matrẽ magnã fingunt. tritã cũ tympano.
et gallo. et strepitu cymbalorũ. Matrẽ
uocatã. eo quod plurima pariat. Magnã
quod cibũ gignat: Almã qr umu̾sa aiãlia
fructib alit. Est eñ almũtoꝵ nut̾x terra:¬
Quod symulachrũ eiꝰ cũ claui fingitur
qr tellus hieme claudit uere asperit᷑ͣ
ut fruges nastant᷑. Quod tympanũ
habet. Lignificare uolunt orbem terre
quod curru uchidicit᷑. qr ipã ẽ terra que
pendet in aere. Quod substinetur rotis
qr mũduis rotatur. et uolubilis est: Quod¬
leones illi subbicut mansuetos. ut

Expanded text:
subnixa sedet solio, Plutonia coniux. subnixa sedet solio, Plutonia coniux. Latonia autem Diana, eo quod Latonae fuerit filia. Cererem, id est terram, a creandis frugibus adserunt dictam, appellantes eam nominibus plurimis. Dicunt etiam eam et Opem, quod opere melior fiat terra: Proserpinam, quod ex ea proserpiant fruges: Vestam, quod herbis vel variis vestita sit rebus, vel a vi sua stando. Eandem et Tellurem et Matrem magnam fingunt, turritam cum tympano et gallo et strepitu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat: magnam, quod cibum gignat. Almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Simulacrum ejus cum clavi fingitur, quia tellus hieme clauditur, vere aperitur, ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae: quod curru vehi dicitur, quia ipsa est terra, quae pendet in aere: quod sustinetur rotis, quia mundus rotatur et volubilis est. Leones illi subjiciunt mansuetos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qui adu̾sum iouẽ non feci̾t: Ipm̃ ꝓbebũ
quasi ephebum hoc est ad olescentem.
uũ et sol puer pingit᷑. eo ꝙ cotidie oriat᷑.
et noua luce nascat᷑. Phiciũ quoq eũdẽ
appollinem uocari auint. et phitonem
in mense molis serpentẽ. cuiꝰ nõ magis
uenena ꝙͣ magnitudo t̾rebat. hunc
apollo sagittarum ictib sternẽs noĩs quoq
spolia reportauit. ut phiciꝰ uocaret
unde et ob insigne uictorio phicia sacra
celebranda constituit. Dianã quoq
germanã eiꝰ similit̾ lunã et uiarũ p̃sidẽ
auint. Unde et uirginem eam uolunt.
Quod uia nichil pariat. et ideo ambos
sagiitas habere fingunt. quod ipa duo
sydera de celo radios usq ad terras emit¬
tant. dianã autẽ uocatam qͣi duanam.
quod luna die et nocte appareat. Ipañ et
lutinam asseuerant. eo quod luceat
Eandem et t̾uiam. eo quod t̾bus fingat᷑
proserpina uocatur. Sed cũ luua fingit᷑.
iacet calamos latonia uirgo est. Cum

Expanded text:
qui adversus Iovem non fecit. Ipsum Phoebum, qui adversus Iovem non fecit. Ipsum Phoebum, quasi ephebum, hoc est adolescentem. Unde et sol puer pingitur, eo quod quotidieo oriatur et nova luce nascatur. Pythium quoque eundem Apollinem vocari aiunt a Pythone inmensae molis serpente, cuius non magis venena quam magnitudo terrebat. Hunc Apollo sagittarum ictibus sternens nominis quoque spolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque nis scilicet Lunam et uiarum presidem aiunt, unde et uirginem uolunt quod uia nichil pariat. Et ideo ambos sagittas habere fingunt quod ipsa duo sidera de celo radios usqtant. Dianam autem vocatam quasi Duanam, quod luna et die et nocte appareat. Ipsam et Lucinam adseverant, eo quod luceat. Eandem et Triviam, eo quod tribus fungatur Proserpina vocatur. Sed cum Luna fingiturPiacit calamos, Latonia virgo est: cum
Abbreviated transcription (Latin):
ita pax ꝑ caduceatores fiebat: Heẜmes aut̃
qui ob uirtutem multarũ q artiũ sciam̃
trimegistus .i. t̾ maximꝰ nominatul : Cur
autẽ eum cum ꝓ capite camino fingunt.
hec ratio dicitur. ꝙ int̾ omiã anmalia
tanis sagacissimũ genꝰ et ꝑspicax habeat᷑
Mortẽ dm̃ belli ẽẽ dñt. et martũ appel¬
latum qr ꝑ uiros pugnat᷑. ut sit mars¬
quasi mas licet et t̾a sint gu̾a consuetu¬
dinũ. sicut stitarũ u̾ et femine. et uiri
ĩpugnam erunt. amazonũ u̾ sole femine.
zomanorũ aliarũ q genciũ u̾ soli mares:
Itẽ martẽ qͣr effectorem mortuorũ. Nam
Quod uͦ nudo pectore stat. ut bello se
quis q sine timore mortis obiciat: Illars
autem apud grecos gradiꝰ dicit᷑. eo quod
in bello gradum inferant qui pugnant
aut quod impigre gradiant᷑. Apolli
ꝙͣuis diuinatorem et medicũ uellent
ipm̃ tamẽ etiam solem dixerunt. quasi
solum: Ipm̃ titan quasi unũ ex titanis.

Expanded text:
ita pax per caduceatores fiebat. Hermes autem ita pax per caduceatores fiebat. Hermes autem qui ob virtutem multarumque artium scientiam Trimegistus, id est ter maximus nominatus est. Cur autem eum capite canino fingunt, haec ratio dicitur, quod inter omnia animalia canis sagacissimum genus et perspicax habeatur. Martem deum belli esse dicunt, et Martem appellatum quia per viros pugnatur, ut sit Mars mas; licet et tria sint genera consuetudinum, sicut Scytharum, ubi et feminae et viri in pugna eunt: Amazonum, ubi solae feminae: Romanorum aliarumque gentium, ubi soli mares. Item Martem quasi effectorem mortium. Nam a Quod vero nudo pectore stat, ut bello se quisque sine formidine cordis obiciat. Mars autem apud Thracos Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum inferant qui pugnant, aut quod inpigre gradiantur. Apollinem quamvis divinatorem et medicum vellent, ipsum tamen etiam Solem dixerunt, quasi solum. Ipsum Titan, quasi unum ex Titanis,
Abbreviated transcription (Latin):
grece dionisius. a monte dionisio ubi dicit᷑
esse nut̾tus: Ceterum est et insa ciuital¬
ubi colit᷑ .i. liber uñ inseus dictus est:
Mercurium sermonẽ int̾pretant᷑. Nam
iõm̾curius quasi mediꝰ currens dicitur
appellatus. qd sermo turrat int̾ homines
mediꝰ. Ideo et hermes grece. quod sermo
uel int̾ptatio que ad lermonem utiq ꝑti¬
qr int̾ uendentes et emẽtes sermo fit
medius: Qui idõ fingit᷑ habere pennias.
q citiꝰ u̾ba discurrunt. unde et uelox
et errans inducit᷑. Alaseiꝰ in capite et
in pedibus significare uolucrem fieri ꝑ
aera sermonẽ: Tunciũ dictũ qm̃ per
sermonẽ omiã cogitata enũciant᷑. Idõ
autẽ furti magisteũ dñt. qr sermo aĩos
audiencium fallit. uirgam tenet. ꝙ
serpentes diuudit .i. uenena. Nam bellantes
et dissidentes int̾pretum orõne sedant᷑.
uñ scdm̃ liuiũ legati patis caduceatores
dñt. Sicut enim ꝑfecti ales bella inducebãt᷑

Expanded text:
grece Dionysius, a monte Indie Niso, ubi dicitur grece Dionysius, a monte Indie Niso, ubi dicitur esse nutqua colitur idem Liber, unde Nysaeus dictus est. Mercurium sermonem interpretantur. Nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius. Ideo et Ἑρμῆς Graece, quod sermo, vel interpretatio, quae ad sermonem utique pertiquia inter vendentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere pinnas, quia citius verba discurrunt. Unde et velox et errans inducitur: alas eius in capite et in pedibus significare volucrem fieri per aera sermonem. Nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur. Ideo autem furti magistrum dicunt, quia sermo animos audientium fallit. Virgam tenet, qua serpentes dividit, id est venena. Nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur; unde secundum Livium legati pacis caduceatores dicuntur. Sicut enim per fetiales bella indicebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis neptunꝰ. qͣĩ nube tonans. Uulcanũ
unde etiã homerus dicit eum p̃cipitatũ
ioius fingit᷑ esse natus quod fulmina de
uino aere nascunt᷑: Caudus autẽ dicit᷑¬
esse uulcanꝰ. qr ꝑ naturam nũꝙͣ̃ rectus est
ignis. sed qͣi cdaudꝰ eiꝰ modi spem̃ motũ q
habet. Ideo autẽ in fabroꝵ fornace eũdẽ
uulcanũ auctorem dicũt. qr sine igne nul¬
lũ metalli genus fundi extendi q potest
Pluton grece latine diespit̾ .i. diei pater
quem aln orcũ uocant. qͣi receptorem
mortuoꝵ. uñ et orta nũcupat᷑. uas quod
recipit aquas: Ipẽ et grete caron. liber
a liberamento appellatũ uolunt. quod
qͣi mares in coeundo ꝑ eiꝰ bñficium emis¬
sis seminib liberent᷑᷑. quod idẽ liber
muliebri et delicato coꝑe pingit᷑. Dicũt
eñ mulieces ei act̾butas. etͦ unũ ꝓpt̃
excitandam libidinem. Unde et frons eius
ultxa modum ęxcitat lites .i. qͣi cornua¬

Expanded text:
ab eis Neptunus, quasi nube tonans. Vulcanum ab eis Neptunus, quasi nube tonans. Vulcanum Unde etiam Homerus dicit eum praecipitatuIunonis fingitur natus, quod fulmina de imo aere nascantur. Claudus autem dicitur Vulcanus, quia per naturam numquam rectus est ignis, sed quasi claudus eiusmodi speciem motumque habet. Ideo autem in fabrorum fornace eundem Vulcanum auctorem dicunt, quia sine igne nullum metalli genus fundi extendique potest. Pluton Graece, Latine Diespiter vel Ditis pater; quem alii Orcum vocant, quasi receptorem mortium. Unde et orca nuncupatur vas quod recipit aquas. Ipse et Graece Charon. Liberum a liberamento appellatum volunt, quod quasi mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; quod idem Liber muliebri et delicato corpore pingitur. Dicunt enim mulieres ei adtributas et vinum propter excitandam libidinem. Unde et frons eius ultra modum, excitat lites, id
Abbreviated transcription (Latin):
hunc et p̾uato ticulo ioueni optimum
dixerunt dum fuisset incestꝰ in suis.
ĩpuditꝰ in extraneis Quẽ mõ taurũ
fingunt pp̃ europe raptũ. fuit eñ in
naui cuiꝰ insigne erat taurus. mõ danaes
ꝑ ymbrem auteũ apperisse. ꝯcubitũ.
u̾ intelligit᷑ pudiciciã nulieris ab
iluro fui lle corraptam. mõ in similitu¬
dinẽ aquile propt̾ quod puerũ ad stu¬
prum rapuerit. mõ serpentẽ q rapta¬
uit et tignũ qr cantauerit: Et ideo
non figure sunt. sed plane de ueritate
scelera. Unde et euit turpe tales deos
credi. quales homines eẽ nõ debeant.
Ianũ dut̃ qͣi mũdi uel celi uel mẽsiũ
ianuam Duas iam facies dicunt ꝓpt̾
orientem et occidentẽ: Cũ uero faciũt
ea quadrifontẽ et iamĩ geminũ dicũt¬
ad imi ͦ mũdi ꝑtes hoc referunt uel
ad m ͦ elementa siuie tempora. Sed
dum hoc fingunt: monstrũ nõ dñi faciũt
Neptunũ aquas mũdi p̃dicant. et dictꝰ

Expanded text:
Hunc et privato titulo Iovem Optimum Hunc et privato titulo Iovem Optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, inpudicus in extraneis. Quem modo taurum fingunt propter Europae raptum; fuit enim in navi cuius insigne erat taurus: modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intellegitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam: modo in similitudine aquilae, propter quod puerum ad stuprum rapuerit: modo serpentem, quia reptaverit, et cygnum, quia cantaverit. Et ideo non figurae istae sunt, sed plane de veritate scelera. Unde turpe erat tales deos credi, quales homines esse non debeant. Ianum dicunt quasi mundi vel caeli vel mensuum ianuam: duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et Ianum geminum attuor mundi partes hoc referunt, vel ad quattuor elementa sive tempora. Sed dum hoc fingunt, monstrum, non deum faciunt. Neptunum aquas mundi praedicant; et dictus
Abbreviated transcription (Latin):
Quedamaũt noĩa deor um luo ꝑ genti¬
les ꝑ uanas fabulas ad rationes ꝓhĩtas
conant᷑ traducere ea q̃ in causis elemẽto
ꝯpoĩta esse int̾pretantur. ⁊ Sed hoc a
poetis totũ fictum est ut deos suos orna¬
rent aliquib fignas. quos ꝑditos ac de¬
decoris in faimiã plenos fuisse hystorie¬
ꝯfitentur: Omĩno .n. fingendi locus
uacat. nꝰ ueritas cessat: Satͣmis origo
deorum et totius posteritatis a pagais
designat᷑. Hunc latim a sa tu appella¬
tum ferunt.qͣi ad ipm̃ sacio omñum
ꝑtineat rerum uel a temporibz longi¬
est annos quos tempꝰ produxĩt. in se
reuoluit. uel quod eo semina uñ oriũt᷑
iterũ redeunt: Hũt celi pat̾s abscidisse
genitalia dicunt. qr nichil in celo de
nel ꝓpter sapienciam quod intus accuta
bant. quod sacnũ poete liberos suos
deuorasse solitũ tradiderunt: Ionis
fert᷑ auiuando dictus. Et iupit̾ quasi
uiiuans pat̾. hoc est om̃bus p̃st. ans.

Expanded text:
Quaedam autem nomina deorum suorum gentiQuaedam autem nomina deorum suorum gentiles per vanas fabulas ad rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum conposita esse interpretantur. Sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infaconfitentur: omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur: hunc Latini a satu appellatum ferunt, quia ad ipsum satio omnium pertineat rerum; vel a temporis longiest annos, quos tempus produxerit, in se revolvit, vel quod eo semina, unde oriuntur, iterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de vel propter sapientiam, quod intus acuta sbant, quod Saturnum poetae liberos suos devorasse solitum tradiderunt. Iovis fertur a iuvando dictus, et Iuppiter quasi iuvans pater, hoc est, omnibus praestans.
Abbreviated transcription (Latin):
gor quẽ latii p̾apũ uotant. dm̃i ortoꝵ.
ffuit autem de laplaco ciuitite hellespon¬
ti de qua pulsus est. et ꝓpt̾ uirilis mẽbri
magnitudinem in numero dõꝵ suoꝵ eũ
greci transtulerunt. et in numine lacri¬
uerunt ortorum: Unde et dicit᷑ p̃eẽ ortis
ꝓpt̾ eorum fecunditatem: Beel ebub ydo
carum. Sebub enĩ musca uocat᷑: Spur¬
tissimũ gͥ idolum ideo uirũ muscarum
uocatum. propt̾ sordes ydolat.ie. siue
pro ĩmũdicia. Belial. beemoth. ex hebrea
uoce in latinam linguam aial sonat.
ꝓpt̾ quod de excelsis ad t̾rena cecidit. et
pro merito suo ut. uiał brutũ effectus sit
Ipẽ est et leniathan .i. serpens de aquis.
qr in huiꝰ sclĩ mari uolubili uersatꝰ astu¬
cia. leuiathan aut̃ int̾pretat᷑ additamẽ¬
tumeorum: Quoꝵ scilicet nꝰ hominũ:
Quibz in ꝑadiso semel culpã p̃uaritatio.¬
nis intulit. et hanc usq ad et̾nã mortẽ
condie ꝑsuadendo adicit. uł extendit

Expanded text:
gor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum. gor, quem Latini Priapum vocant, deum hortorum. Fuit autem de Lampsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est; et propter virilis membri magnitudinem in numero deorum suorum eum Graeci transtulerunt, et in numen sacraverunt hortorum; unde et dicitur praeesse hortis propter eorum fecunditatem. Belzebub idocarum. Zebub enim musca vocatur. Spurcissimum igitur idolum ideo virum muscarum vocatum propter sordes idolatriae, sive pro inmunditia. Belial  . Behemoth ex Hebraea voce in Latina lingua animal sonat, propter quod de excelsis ad terrena cecidit, et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est serpens de aquis, quia in huius saeculi mare volubili versatur astutia. Leviathan autem interpretatur additamentum eorum. Quorum scilicet, nisi hominum quibus in paradiso semel culpam praevaricationis intulit, et hanc usque ad aeternam mortem quotidieo persuadendo adicit vel extendit?
Abbreviated transcription (Latin):
tis inimitul. et semper lanctorũ u̾tutib
otraire intit᷑. Ipẽ et tͣnsgressor q̃ et pͥua¬
ricator effectus in ueritate qua ꝯditꝰ
est non stetit. Idem et temptator quia¬
temptanda lanctorum ĩnocenciam postu¬
quidam simplices intelligunt antixpm̃
ideo dictum quod añ xpm̃ uẽturus sit
.i. post eum ueniat xp̃c. Non sit sed anti¬
xp̃c grece dicit᷑. quod est latine contͣris
sacra mentis xpĩ. ut uerit atis eius
euuãgeliũ soluat. Nam et templũ
ierosolimis reꝑare et om̃s ueteris legis
cerionias restaurare temptabit. S
et ipi antixpĩ sunt. Bel ydolũ babilomũ¬
est. quod in t̾pretatur uetꝰ. fuit enĩ
hic belus pater ni p̾mꝰ rex assirioꝵ
quẽ quidã satͣnũ appellant. quod no¬
men et apud assyrios et apud afros
postea cultũ est: Uñ et lingua punica
bal d̾s dicit᷑. Apud assyrios aut bel uo¬
et satͣnꝰ et sol: Beel phegor int̾p̃tatur
simulacrũ ignominie: ꝑdolũ .n. fuit
moab cognomẽto baal suꝑ montem phe¬

Expanded text:
orum virtutibus contraire nititur. Ipse et transgressor, quia praevaricator effectus in veritate, qua conditus est, non stetit. Idem et temptator, quiatemptandam iustorum innocentiam postuquidam simplices intellegunt, Antichristum ideo dictum quod ante Christum venturus sit, id est post eum veniat Christus. Non sic, sed Antichri Graece dicitur, quod est Latine contrariusacramentis Christi, ut veritatis eius evangelium solvat. Nam et templum Hierosolymis reparare, et omnes veteris legis caerimonias restaurare temptabit. Sedet ipsi Antichristi sunt. Bel idolum est Babylonicum, quod interpretatur vetus. Fuit enim hic Belus pater Nini, primus rex Assyriorum, quem quidam Saturnum appellant: quod nomen et apud Assyrios et postea culta sunt. Vnde et lingua Punica Bal deus dicitur. Apud Assyrios autem Bel diet Saturnus et Sol. Belphegor interpretatur simulacrum ignominiae. Idolum enim fuit Moab, cognomento Baal, super montem Phe
Abbreviated transcription (Latin):
memoria honorauerunt. successores
deos extimarent atq colerent: Simu¬
lacrorum usus ita exortus est. cum ex
desiderio mortuorũ constituerent᷑ imagi¬
nes uel effigies tanꝙͣ ni celum receptis.
pro quibus se ini terris demones colendi
supposuerunt. et sibi sacrificari a de¬
ceptis et ꝑditis ꝑsuaserunt: Symula¬
cra autem a similitudine nũcupata.
eo ꝙ manu artificis ex lapide alia ue
materia corum iuiltus imitẽt᷑ in que
honore fingunt᷑ Ergo simulachra uł
pro eo quod̾ sunt similia. uel pro eo quod¬
sunt simulata. nel conficta. nnĩ et falsa.
apud cos cm̃ ꝑdolũ siue simulacrum semel
simulacrum luto fecerit. Gentiles aut̃
p̾mum p̾mũ ꝓmetheuni simulat᷑ hommi¬
nũ de luto fiuxisse ꝑhibent. ab eo q
natam a esse artẽ simulachra uel sta¬
tuas fingendi. uũ et poete ab eo boiẽs
p̾mum factos esse confingunt. figura¬
te ꝓpter effigies. Apud grecos autẽ
cecrops sub quo p̾mũ in arce oliua

Expanded text:
memoria honoraverunt, successores memoria honoraverunt, successores deos existimarent atque colerent. Simulacrorum usus exortus est, cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines vel effigies, tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemones colendi supposuerunt, et sibi sacrificari a deceptis et perditis persuaserunt. Simulacra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur in quorum honore finguntur. Ergo simulacra vel pro eo quod sunt similia, vel pro eo quod simulata atque conficta; unde et falsa sunt. Apud eos enim idolum sive simulacrum Semel simulacrum luto fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacra hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde, et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt, figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva
Abbreviated transcription (Latin):
uos pagam dõs asserunt gẽtiũ
homines olim fuisse produntꝰ᷑
et pro uniuscuiusq uita uel
meritis coli apud suos post mortẽ ceperũt
ut apud egiptum isis. apud cretã iouis.
apud mauros iuba. apud latinos faunꝰ.
apud romanos quirinꝰ. Eodem quoq mõ
lpud athenas minerua. apud samum
siuino. apud y aphumuenus. apud lomuos
uulcanus. apud naxos liber. apud delos
apollo: In quoꝵ eciam laudibus accesserũt
et poete. et qui compositis carmimbus
cosi celuni substulerunt: Nam quarũ¬
dam ad nuentiones arciũ cultũ pepetis¬
sedicunt᷑. ut esculapio medicina.niu¬
cano fabrita: ab actibus autẽ uocant᷑.
ut mercurius qui mertib preest lib̾
a libertate: fuerunt etiam et quida i
uiri fortes aut urbium conditores. quib
mortuis homines qui eos dilexerunt
simulacra finxerunt. ut haberent
a liquod ex imaginũ cõtemplatione
solacium Sed paulatim hunt errorẽ
ꝑsuadentib demonib ita in posteris
irrepsisse. ut quos illi pro sola nominis

Expanded text:
uos pagani deos asserunt, homines olim fuisse produntur, et pro uniuscuiusque vita vel meritis coli apud suos post mortem coeperunt, ut apud Aegyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, apud Romanos Quirinus. Eodem quoque modo apud Athenas Minerva, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poetae, et conpositis carminibus in caelum eos sustulerunt. Nam quorundam et inventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Aesculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mercurius, quod mercibus praeest; Liber a libertate. Fuerunt etiam et quidam viri fortes aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt, simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium; sed paulatim hunc errorem persuadentibus daemonibus ita in posteris inrepsisse, ut quos illi pro sola nominis
Abbreviated transcription (Latin):
die et mortuus est: Quos libros romãi
ex tusca lingua m ꝓp̾am mut auerunt:
pagis athemensium dicti u̾
exorti sunt. Ibi em̃ in locis
agrestibus et pagis gentiles lucos ꝓdo¬
laq statuerunt. et a tali micio uoca¬
bulum pagam sortiti sunt Gentiles
sunt qui sine lege sunt. et nũdum
crediderunt. Dicti autẽ gentiles. qr
ita sunt ut fuerunt geniti .i. sicut
in carne destenderunt sub peccato sa¬
licet ydolis seruientes. et nec dum
regn̾ati.pronide gentiles p̾mitꝰ nũcu¬
pati. Ipĩ dnr̃ grece echuce. Ethnici¬
autẽ ex greco in latĩnũ int̾p̃tanti
gentiles: Ethuos em̃ grece gens dicit᷑.
Post fidem aũt non debere uocari gens
siue gentiles eos qui ex gentib credũt
sicut post fidem dici non iã potest iude

Expanded text:
die et mortuus est. Quos libros Romani ex Tusca lingua in propriam mutaverunt. pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde gentiles primitus nuncupantur: ipsi dicuntur Graece Ethnici. Ethnici ex Graeco in Latinum interpretantur gentiles. Ἔθνος enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus creduntsicut post fidem dici jam non potest Judae
Abbreviated transcription (Latin):
eius in purpuram candore m q
et ignem cũ quodã coloꝵ repcus¬
su qualis in celesti arcu spectã
ris tallus cristallis
resplendẽs et aquosus
Uolore tradit᷑ quod mx sit
glacies durata ꝑ annos. Unde et
nomen ei greci dederunt. Gigni¬
tur autem in asia. et cipro maxi¬
me in septẽ t̾onũ alpibus ubi nec
estate sol feruentissmius inueĩeͣ
Ideo q ipã diuturna et annosa
duricia reddit bant speciem. que
cristallus dicit᷑. hic oppositus radus
solis a dõ rapit flãman. ut aridis
fungis uel foliis ignem p̃beat. u¬
sus uius etiam ad pocula destinat᷑.
Nichil autẽ aliud ꝙͣ frigidũ pati

Expanded text:
eius in purpuram candoremque eius in purpuram candoremque et ignem cum quosdam colorum repercussus, quales in caelesti arcu spectantcrystallinis. Crystallus resplendens et aquosus colore. Traditur quod nix sit glacie durata per annos; unde et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia et Cypro, maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur; ideoque ipsa diuturna et annosa duritia reddit hanc speciem quae crystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis adeo rapit flammam ut aridis fungis vel foliis ignem praebeat. Usus eius etiam ad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati
Abbreviated transcription (Latin):
et nominatus. olta barbari nomĩs
ex fuluo et igro uiridiq et can¬
dido est. Mitridax sole ꝑcussa co¬
loribus mitat uariis. gigni t᷑ in
psida. Drose lictus uariꝰ nominis
tausa qr si ad ignem applicetur
uelut sudorem mittit. Oppalus
distinctus diu̾sarũ colore genimaꝵ.
Est enim in eo carbunculi teniuor
ignis. a metisti fulgens purpura.
smaragdi intens uiriditas. et
cuncta parit̾ sub quadã uatietate
lucencia nomnẽ ht̃ ex pat̾a. Sola
em̃ eum parturit india. Pontice
a ponto dicunt᷑ genere diuerso.
nũc sanguineis nũt auratis gut¬
tis mcantes. alie habentes stel¬
las. alie longis colorũ ductibus
limate. Ex d̾contalitus in pua
magnitudine multicolor est. et¬
und̾e et boc sibi nomen adopta¬
uit. tam diu̾sis enĩ notis sparsus
nascitur autẽ in libia apud trogo¬
ditas. Murema ap̃ partos gignit
sed precipua ingermani. humorẽ
sub terra putant calore densatũ.
unde et nomẽ sumꝑsit. uanietas

Expanded text:
et nominatur. Orca barbari nominis et nominatur. Orca barbari nominis ex fulvo et nigro, viridique et candido est. 2. Mitrydax, sole percussa, coloribus micat variis. Gignitur in Perside. 275 Droselytus varius, nominis causa, quia si ad ignem applicetur, velut sudorem mittit. 3. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Est enim in eo carbunculi tenuignis, amethysti fulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notNascitur autem in Libya apud Troglodytas. 6. Murrina apud Parthos gignitur, sed praecipua in Germania, humorem sub terra putant calore densatum; unde et nomen sumpsit. Varietas