comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
marcum. ut incertum sit. utrum de excidio
illius ciuitatis ande scłi fine intelligi debcat.
Sic enim hoc ipsum legitur apud marcum:
Ue autẽ pregnantib & nutrientib in illis di¬
ebus: orate ut hicme non fiant. Erunt enĩ
dies illi tribulationis. tales quales ñ fuerua
ab mitio creaturȩ quã condidit ds usq nc̃:
neq fient. & nisi breuiasset dñs dies illos ñ
fuisset salua om̃is caro. S propt̃ electos qͦs
elegit breuiauit dies. Non dissimilt̃ & matħs
hoc audem lucas ita posuit. ut appareat ad illiꝰ
ciuitatis excidium ꝑtinere. Nam sic apud
eum legitur. Ue autẽ pregnantib & nucͥentibꝰ
inuus dieb. erit enim pressura magna suꝑ
terram. & ira populo huic. & cadent in ore
gladii. & captiui ducent᷑ i omnes gentes. c
ierłm calcabitur agentib donec impleantur
tempora nationum. Unde autem adħ uentũ
ẽ: matheus ita scribit. Cum gͦ uideritis abho¬
minadionem desolationis quȩ dict̾a ẽ adani¬

Expanded text:
Marcum, ut incertum sit utrum de excidio illius civitatis, an de saeculi fine intelligi debeat. Sic enim hoc ipsum legitur apud Marcum, Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. Orate ut hieme non fiant. Erunt enim dies illi tribulationis tales, quales non fuerunt ab initio creaturae quam condidit Deus, usque nunc, neque fient. Et nisi breviasset Dominus dies illos, non fuisset salva omnis caro: sed propter electos, quos elegit, breviavit dies. Non dissimiliter et Matthaeus. Hoc autem Lucas ita posuit, ut appareat ad illius civitatis excidium pertinere; nam sic apud eum legitur: Vae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. Erit enim pressura magna super terram, et ira populo huic; et cadent in ore gladii et captiui ducentur in omnes gentes et Hierusalem calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora nationum. Unde autem ad hoc uentum est, Matthaeus ita scribit: Cum ergo uideritis abominationem desolationis, quae dicta est a Dani
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat dm̃ aduentus. Imꝑatum audẽ inuenioe
dies ille. quẽ imꝑatum inuicrñt suȩ uitȩ hunꝰ ulti¬
mus dies. Certe enim hoc saldem manifestũ crat
apłis ñ eoꝵ temporib cũ hic incarne uiuerent.
dñm ẽẽ uenturũ. E tam̃ quis dubidet eos p̃cipue
uigilasse. & seruasse quod omĩb dix̃. ne ĩꝑatos
go quonãmͦ accipi debcat quod scͥpsit scĩtas

Expanded text:
veniat Domini adventus. Imparatum autem inveniet veniat Domini adventus. Imparatum autem inveniet dies ille, quem imparatum inveniet vitae hujumus dies. certe enim hoc saltem manifestum erat apostolis non eorum temporibus, cum hic in carne uiuerent, dominum esse uenturum; et tamen quis dubitet eos praecipue uigilasse et serugo quonam modo accipi debeat quod scripsit Sanctitas
Abbreviated transcription (Latin):
domus ueniat. sero. an media nocte. angalli cã¬
tu. an mane: ne cũ uem̾it repente inuemat uos
dormiente̾. Qd̃ autẽ uob̃ dico om̃ib dico. ui¬
gilate. Quib enim omnib dicit. nisi electis
& dilectis suis ad corpꝰ eius ꝑtinentib quod ẽ
ȩccła: Non solum gͦ illis dixit quib tẽ audien¬
tibus loquebat᷑. s etiam illis qui fuer̃ pꝰ illos
ante nos. & ad nos ipsos. & quierunt pꝰ nos
usq ad cius nouissimum aduentum. Nũqͥd
autem omnes inuenturus ẽ dies ille inhac uita.
aut quisquã dicturꝰ ẽ quod ad defunctos etiam
ꝑtineat quod ait uigilate. ne cũ uen̾it repente.
inueniat uos dormientes: Cur itaq omnibus
dicit quod ad eos solos ꝑtineat qui tunc erunt:
nͥ quia eomͦ ad õs ꝑtinet quomͦ dixi: Tunc enim
unicuiq uemiet dies ille. cũ uen̾it eidies ut talis
hinc exeat. qualis iudicandus ẽ illo die. Ac ꝑħ¬
uigilare debet om̃is xͥanus: ne imꝑatum eũ in¬

Expanded text:
domus ueniat, sero an media nocte an galli candomus ueniat, sero an media nocte an galli cantu an mane, ne, cum uenerit repente, inueniat uos dormientes. quod autem nobis dico, omnibus dico: Vigilate. quibus enim omnibus dicit, nisi electis et dilectis suis ad corpus eius pertinentibus, quod est ecclesia? non solum ergo illis dixit, quibus tunc audientibus loquebatur, sed etiam illis, qui fuerunt post illos ante nos, et ad nos ipsos et qui erunt post nos usque ad eius nouissimum aduentum. numquid autem omnes inuenturus est dies ille in hac uita aut quisquam dicturus est, quod ad defunctos etiam pertineat, quod ait: Vigilate, ne, cum uenerit repente, inueniat uos dormientes? cur itaque omnibus dicit. quod ad eos solos pertineat, qui tunc erunt, nisi quia eo modo ad omnes pertinet, quo modo dixi? tunc enim unicuique ueniet dies ille, cum uenerit ei dies, ut talis hinc exeat, qualis. iudicandus est illo die. ac vigilare debet omnis Christianus ne imparatum eum in
Abbreviated transcription (Latin):
uolebat ut tanquã serius ille dicerent. morã fac̃
dñs m̃s uenire. & tradent se suꝑbiȩ luxurieq ꝑ¬
dendos: s sic eos nolebat de ꝓpinquitate dici no¬
uissimi falsis auscultare rumorib. ut tam̃ uellꝰ
eos ꝑados aduentum dñi sui lumbis accinctis
comp̃hendat. Om̃s enim uos filii lucis estis &
filii dici: ñ sumus noctis neq tenebrarum. Iue
autẽ qui sic dicit. moram facit dñs m̃s uenire.
ut ꝑcutiat conseruos suos. & epulatur cũ seruis¬
ebriosis. ñ ÷ filius lucis s tenebrarũ. & idõ eũ tanqͣ
fur chies ille comp̃hendet: quod unꝰqͥsq debet cẽ
de die huiꝰ uitȩ suȩ nouissimo formidare. In qͦ
enĩ quẽq inuen̾it suus nouissimus dies. in hoc
cũ comp̃hendet mundi nouissimꝰ dies: qm̃ qͣlis
indie isto qͥsq moritur. talis indie illo iudicabit᷑
Adhoc ꝑtinet quod incugłio scđm marcum ita
scͥptum ẽ. Uigilate gͦ quia nescitis qñ dominꝰ

Expanded text:
uolebat, ut tamquam seruus ille dicerent: Moram facit uolebat, ut tamquam seruus ille dicerent: Moram facit dominus meus uenire et traderent se superbiae luxuriaeque perdendos; sed sic eos nolebat de propinquante die nouissimo falsis auscultare rumoribus, ut tamen uellet eos paratos aduentum domini sui lumbis accinctis comprehendat. omnes enim uos filii lucis estis et filii diei: uon sumus noctis neque tenebrarum. ille autem, qui sic dicit: Moram facit dominus meus uenire, ut percutiat conseruos suos et epuletur cum ebriosis, non est lucis sed tenebrarum et ideo eum tamquam fur dies ille comprehendet. quod unusquisque debet etiam de die huius uitae suae nouissimo formidare; in quo enim quemque inuenerit suus nouissimus dies, in hoc eum comprehendet mundi nouissimus dies, quoniam. qualis in die isto quisque moritur, talis in die illo iudicabitur. Ad hoc pertinet. quod in euangelio secundum Marcum ita scriptum est: Vigilate ergo, quia nescitis, quando dominus
Abbreviated transcription (Latin):
dicere crederetur. quo ardebat ille quidicebat̃.
sitiuit anima mea ad dm̃ uiuum qñueniam
& apparebo ante faciem dĩ. Dicendo enim qͣñ
ueniam. se moras ꝑpeti moleste ferebat. quia
ẽ quod tp̃r acceleratur. desidio tardum uidet᷑.
Qͦmͦ autẽ tardus ẽ eius aduentus uł quomodo
in carne dix̾int nouissima hora ẽ. quãuis ado¬
mino audierint. ñ ÷ ur̃m scire tp̃ra: hoc gͦ nes¬
ciebant quod nescimus & nos. Quantũ ad me
atanet dico & eos qͥ hoc mecũ nesciunt. & cñ
suit in sua potestate. diligebant enĩ eius manife¬
stationẽ. & dabant conseruis suis in dp̃rcibaria
nec ꝑcudiebant eos dñando eis. nec luxuriabant᷑
cũ amatorib mundi dicentes. moram facit dñs
m̃s. Aua ẽ gͦ ignorantia tc̃ꝑum: alia labes morũ.
amorq uiciorũ. Nam & apłs paulus qñ dice¬
bat. ñ cito moueamini mende. neq t̾reamini siue
ꝓpinquare dñi arbitrabant᷑ aduentum. nec tñ

Expanded text:
dicere crederetur, quo ardebat ille, qui dicebat: dicere crederetur, quo ardebat ille, qui dicebat: Sitiuit anima mea ad deum uiuum; quando ueniam et apparebo ante faciem dei? dicendo enim \'quando ueniam?\' moras se perpeti moleste ferebat. quia, etiam quod tempore acceleratur, desiderio tardum uidetur. quo modo autem tardus est eius aduentus uel quo modo in carne, dixerint, Novissima hora est ? quamvis a Domino audierint, Non est vestrum scire tempora. Hoc ergo nesciebant quod nescimus et nos quantum ad me attinet dico, et eos qui hoc mecum nesciunt; et tamen suit in sua potestate, diligebant eius manifestationem et dabant conseruis in tempore cibaria nec percutiebant eos dominando eis nec luxuriabantur cum amatoribus mundi dicentes: Moram facit dominus meus. Alia est ergo ignorantia temporum alia labes morum amorque uitiorum. nam et apostolus Paulus, quando dicebat: Non cito moueamini mente neque terreamini siue propinquare domini arbitrabantur aduentum; nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
salutt̃. Accepi litteras uen̾atioĩs
due quib ualde salubrit exhor¬
taris ut saluatoris nr̃i diligatur & desideretur
aduentus. Facis hoc ut seruus bonus enisdẽ
patris familias auidus lucroꝵ dm̃ tui: ⁊ uolens
habere plurimos socios dilectioĩs qͣ ipse p̃cipue
& ꝓseucrant accendis. Intuentes gͥ quod cõme¬
festationẽ eius. ita recte uiuimus. & in hoc scło
tanquã ꝑegrini agimꝰ. cum se in hac dilectioẽ
cor nr̃m ꝓficient̾ extendit. siue citius siue tardli
ueniat quam putatur: cuiꝰ manifestatio fideli
caritate diligitur. & pio desid̾atur affectu. Ser¬
uus quippe ille quidicit moram facit dñs m̃s.
&e ꝑcutit conseruos suos. manducat & bibit cy
ebriosis. ñ utiq diligit manifestadionẽ eius:
ex morib enim apparet animus eius. Quos
mores licet bituit idõ magister bonus curauit
expͥmere. id ÷ suꝑbiam atq luxuriam. ne quod
dicebat moram facit dñs m̃s. desiderio dñi sui

Expanded text:
SALUTEM. Accepi litteras uenerationis tuae, quibus ualde salubriter exhortaris, ut saluatoris nostri diligatur et desideretur aduentus. facis hoc ut seruus bonus eiusdem patris familias auidus lucrorum domini tui et uolens habere plurimos socios dilectionis, qua ipse praecipue et perseueranter accenderis. intuentes igitur, quod commefestationem eius. ita recte uiuimus et in hoc saeculo tamquam peregrini agimus, cum se in hac dilectione cor nostrum proficienter extendit, siue citius sine tardius ueniat, quam putatur, cuius manifestatio fideli caritate diligitur et pio desideratur affectu. seruus quippe ille, qui dicit: Moram facit dominus meus et percutit conseruos suos, manducat et bibit cum ebriosis, non utique diligit manifestationem eius; ex moribus enim appai;et animus eius. quos mores licet breuiter ideo magister bonus curauit exprimere, id est superbiam atque luxuriam, ne, quod dicebat: Moram facit dominus meus, desiderio domini sui
Abbreviated transcription (Latin):
tes. & qui in tecto sunt ñ descendant dollere
aliquid de domo sua. & qui inagro ñ icũtat᷑
tollere tunicam suam. Ue autem p̃gnantibꝰ
& nutrientib m illis dieb: & cęt̾a. Marcus uͦ
ita. Cum autẽ uiditis abhominationẽ deso¬
lationis stantẽ ubi ñ debet qui legit intelligat.
tunc qui iniudea sunt fugiant in montes. &¬

Expanded text:
 qui in tecto. non descendat tollere aliquid de domo sua et, qui in agro, non reuertatur tollere tunicam suam. uae autem praegnantibus et nutrientibus in illis diebus et cetera; Marcus uero ita: Cum autem uideritis abominationem desolationis stantem. ubi non debet, qui legit, intellegat. tunc, qui in Iud
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ ne hora dñi tanquam fur inueniat imꝑa¬
tum. opus eẽt nosse temporum spatia. ñ dic̾et
apłs ñ opus eẽ ut hoc scriberet s hoc eis poti
ẽẽ scribendum tanquã doctor prouidentissimꝰ
iudicaret. Nunc autẽ nec illis hoc opus eẽ mo¬
nstrauit. quib sufficiebat ut scirent imꝑatis
atq dormientib horam dñi sicut furem eẽ uen¬
turam: atq hoc sciendo ipsi uigilant̃ parati
pꝰ quantalibet tp̃ra ueniret. & suum seruauit
modum. ut licet apls. ñ tam̃ presumeret alios
docere. quod apłis dñm dixisse cognouerat.
ñ ÷ ur̃m scure. Ponis etiam quod idem ipse dr̃ẽ
apls. ñ retinetis memoria quia cum ec̃m apud
uos hec dicebam uob̃. & nunc quid detineat
scitis. ut reueletur in suo tempore. nam myst̾iũ

Expanded text:
id est ne hora domini tamquam fur inueniat inpaid est ne hora domini tamquam fur inueniat inparatum. opus esset nosse temporum spatia, non diceret apostolus non opus esse, ut hoc scriberet, sed hoc potius eis esse scribendum tamquam doctor prouidentissimus iudicaret. nunc autem nec illis hoc opus esse monstrauit. quibus sufficiebat, ut scirent inparatis atque dormientibus horam domini sicut furem esse uenturam atque hoc sciendo essent ipsi uigilanter parati, post quanta libet tempora ueniret, et suum seruauit modum, ut licet apostolus non tamen praesumeret alios docere, quod apostolis dominum dixisse cognouerat: Non est uestrum scire. Ponis etiam, quod idem ipse dixit apostolus: Non retinetis memoria, quia, cum essem apud uos, haec dicebam nobis? et nunc quid detineat, sci
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ tp̃ris hoc futurũ sit. s qͦmͦ fut᷑ũ sit. id ẽ ñ qͣn¬
ta erit etatiꝰ breuitaᷤᷤ uł prolixitas: sed qͣntum
lib& int̾uallum sit. spaciumq tp̃ris. ñ tam̃ eis
hoc ueniet malum nouissimum. nͥ cũ dix̾int
pax ce securitas. quib uerbis uidetur apłs
huiꝰ nouissimi dici ut spem uel timorẽ ab hoc
nr̃o tp̃r remouisse. Non enim uidemus ama¬
tores huiꝰ scłi quib subitancus apparebit int̾it̾
iam dicere pax & securitas. Quid gͣ scie sufti¬
ciat satis ipse demonstrat apłs. dicendo de tem¬
porib & momentis ñ opus habemus uod̃ s ch̃e
uel sicut alii codices hñt. non opus habetis
uob̾ sẽbi. nec secutus adiunxit. uos enim ipsi
diligent̃ scitis quantum temporis restet. s aic.
uos enim ipsi diligent̃ scitis quia hora dm̃ sic̃
fur ita in nocte ueniet. Hoc gͦ scne opus est. ut
curent filii lucis ẽẽ. & parato corde ugilare. qͥ
nolunt ab illa hora sicut a nocturno fure com¬
p̃hendi. Nam si ad cauendum hoc malum.

Expanded text:
ntum temporis hoc futurum sit. sed quo modo futurum sit, id est non quanta erit aetatis breuitas uel prolixitas, sed, quantum libet interuallum sit spatiumque temporis, non tamen eis hoc ueniet malum nouissimum, nisi cum dixerint: Pax et securitas. quibus uerbis uidetur apostolus huius nouissimi diei uel spem uel timorem ab hoc nostro tempore remouisse; non enim uidemus ipsos amatores huius saeculi, quibus subitaneus apparebit interitus, iam dicere: Pax et securitas. Quid ergo scire sufficiat, satis ipse demonstrat apostolus dicendo: De temporibus et momentis non opus habemus uobis scribere uel, sicut alii codices habent: Non opus habetis uobis scribi. nec secutus adiunxit: Vos enim ipsi diligenter scitis, quantum temporis restet\', sed ait: Vos enim ipsi diligenter scitis, quia hora domini sicut fur in nocte ita ueniet. hoc ergo scire opus est. ut curent filii lucis esse et parato corde uigilare, qui nolunt ab illa hora sicut a nocturno fure comprehendi. nam si ad cauendum hoc malum,
Abbreviated transcription (Latin):
gitare quippe debemus quã olim dictum sit.
fr̃s nouissima hora ẽ. Rursꝰ eundem apłm
dixisse cõmemoras: de temporib autẽ & mo¬
mentis ñ necesse habemus uobis scͥbere. Uos
enim ipsi diligent̃ scitis qͥa diẽ dñi sic̃ fur in no

Expanded text:
gitare quippe debemus, quam olim dictum sit: gitare quippe debemus, quam olim dictum sit: Filioli, nouissima hora est. Rursus eundem apostolum dixisse commemoras: De temporibus autem et momentis non necesse habemus uobis scribere; uos enim ipsi diligenter scitis. quia dies d
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscat tẽporum finẽ: s ut om̃i tp̃re ioꝑe
bono iugilet. quia nescit temporũ finẽ. N
monet ut tp̃ra quȩ pater posuit in sua pode¬
iitemur apłos. uñ iam satis sup̃ locutus s̃.
Arguit autẽ iudeos quare tempꝰ ñ cognoscant
dicens. hypocrite faciem cȩli potestis ꝓbare.
&e reliqua: qm̃ illud tempus ñ agnoscebant
quod iam uolebat agnosci. id ÷ pͥmi aduentꝰ
sui quo ineum crederent qui alterũ aduent̃¬
eius uellent expectare iugilantes. qñcumq
futurus eẽt. Qͥ enim aduentum dñi ñ cog¬
nouent pͥmum. preꝑare se ñ pot̾t ad scdm cre¬
dendo in eum fidelit̃q uignando. ne illũ taq̃
fur in tenebris comp̃hendat. siue tardius uenit
siue citius quã speratur. Dicit &ẽ sic̃ ad monce
tpr̃a piculosa & reliqua. S nunqͥd idõ docet
tpĩa quȩ pater posuit in sua potestate. aut idõ
quis quã nouit quam longa uel biruia sint
eadem ipsa quȩ fatendum ẽ ẽẽ nouissima: Co¬

Expanded text:
cognoscat temporum finem, sed ut omni tempore in opere bono uigilet, quia nescit temporum finem; non monet. ut tempora, quae pater posuit in sua poteimitemur apostolos, unde iam supra satis locutus sum. arguit autem Iudaeos, quare tempus non cognoscant, dicens: Hypocritae, faciem caeli potestis probare et reliqua. quoniam illud tempus non cognoscebant, quod iam uolebat agnosci, id est primi aduentus sui, quo in eum crederent, qui alterum eius aduentum uellent expectare uigilantes, quandocumque futurus esset. qui enim aduentum domini non cognouerit primum, praeparare se non poterit ad secundum credendo in eum fideliterque uigilando, ne illum tamquam fur in tenebris comprehendat, siue tardius uenerit siue citius, quam speratur. Dicit etiam, sicut admones, tempora periculosa et reliqua. sed numquid ideo docet tempora, quae pater posuit in sua potestate? aut ideo quisquam nouit, quam longa uel breuia sint eadem ipsa, quae fatendum est esse nouissima? co
Abbreviated transcription (Latin):
qui eos suis libris ista docuerunt: Et ido ꝑ
quas litt̾as ea ipsi didicerant. per eas dem
poterant alii quoq inhis gentib discere.
in quib apłi auctoritatẽ propħicam cõmen¬
dabant. Cur gͦ eis dictum ẽ. ñ ÷ ur̃m scire. uł¬
si ita intelligendum ẽ. ñ ÷ ur̃m docere tẽpora
quȩ pater posuit insua podestate. qñquidẽ
sic ea docebant. cũ hi in quorũ litt̾is disc̾ent᷑
ꝑ illos innotescebant: Inde credibilius ẽ non
cognoscendis ipse dñs monet ubidicit qͥsnã:

Expanded text:
qui eos suis Libris ista docuerunt? Et ideo per qui eos suis Libris ista docuerunt? Et ideo per quas Litteras ea ipsi didicerant, per easdem poterant alii quoque in his gentibus discere, in quibus Apostoli auctoritatem propheticam commendabant. Cur ergo eis dictum est, Non est si ita intelligendum est. Non est vestrum docere tempora, quae Pater posuit in sua potestate; quandoquidem sic ea docebant, cum hi in quorum Litteris discerentur, per illos innotescebant? Unde credibilius est, non cognoscendis ipse Dominus monet, ubi dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
secutus adiunxit. s eritis mͥ destes in ierłm & in
nidea. & insamaria. & usq ad ultimum dexre:
Quem scͥpturȩ sensum sic exponis ut dicas. Nonsͦ
ac si diceret. ñ ÷ ur̃m scientes facere. id÷ ñ÷ ur̃m
sumat quod ds ille magister. nec discipłos eos
hoc enim aisti & uerum ẽ quod ea que fut᷑as¬
scõrũ ꝓpħarum uocib cognoscunt᷑. qui pͥus ꝗͣ
ficrent inquis ea quȩ futa erant uoluntate di¬
uina hoĩb s̃ lociiti. S si uencratio tua satis
admiratione plenum ẽẽ dicit. si ea ds̃ quȩ pre¬
dici uoliit ad hominũ sensus penicus ñ posse
ꝑuenire constituit. quanto maiore admiratioe
plenum ẽ. si ea quȩ ꝓphs hominib s̃ iocuti.
aut̃ẽ ꝓpħe ista de quib agitur tp̃ra docentes
ñ intelligentur ab apłis. si intelligunt᷑ a nobis:
Aut si eos apłi intellexer̃ istam mensuram tp̃ris
ꝓphantes. quomͣ ñ docerent quod incellexert̃.
qñ ꝑ eorum p̃conium & ipsi ꝓph̾ȩ innotescebat

Expanded text:
diunxit: Sed eritis mihi testes in Hierusalem et in Iudaeam et in Samariam et usque ad ultimum terrae. quem scripturae sensum sic exponis, ut dicas: \'Non ac si diceret: Non est uestrum scientes facere, id est non essumat, quod deus ille magister nec eos discipulos hoc enim aisti et uerum est, quod ea. \'quae futophetarum uocibus cognoscuntur, qui, priusquam fierent\', inquis, \'ea, quae futura erant, uoluntate diuina hominibus sunt locuti\'. sed si ueneratio tua <satis admiratione plenum esse dicit, si ea deus, quae praedici uoluit, ad hominum sensus penitus non posse peruenire constituit\', quanto maiore admiratione plenum est, si ea, quae prophetae hominibus sunt locuti, autem Prophetae ista, de quibus agitur, tempora docentes, non intelligerentur ab Apostolis, si intelliguntur a nobis? aut si eos Apostoli intellexerunt, istam mensuram temporis prophetantes; quomodo non docerent quod intellexerunt, quando per eorum praeconium et ipsi Prophetae innotescebant,
Abbreviated transcription (Latin):
sticano conductori fundi eccłe cõminari. Hec qq
om̃a ꝑte queso nouit ꝓculianꝰ: coherceat insani¬
am clericorũ suoꝵ: unde honorabilis eusebi apd
te ñ tacui. Dignaberis itaq ñ qͥd tu de his om̃ibꝰ
sentias. ne tͥ arbitreris a me iudicis onus ĩponi:
sed qͥd illi respondeant mͥ resc̃bere. Miscdia dñi
te in columem tueatur: domine eximie. & merito
suscipiende ac dilectissime fr̃. Aug̾nꝰ ad seueri¬

Expanded text:
sticano conductori fundi ecclesiae comminari. Haec quoque sticano conductori fundi ecclesiae comminari. Haec quoque omnia per te, quaeso, nouerit Proculianus; coherceat insaniam clericorum suorum, unde, honorabilis Eusebi, non apud te tacui. dignaberis itaque, non quid tu de his omnibus sentias, ne tibi arbitreris a me iudicis onus inponi, sed quid illi respondeant, mihi rescribere. misericordia dei te incolumem tueatur, domine eximie et merito suscipiende ac dilectissime frater. XXXVI. DILECTI
Abbreviated transcription (Latin):
susciꝑet. ad communionẽ catholicam pat̾na uel¬
let seuĩtate reuocare. & ego feminam corrupte
mentis nͥ uolentem & libero arbito meliora
diligentem suscipi noluissem: ille rusticꝰ ẽ pla¬
gis instare cepit. ut sibi filia consentiret. Quod
do catholice ac laudabił femine. uoce. ĩpuden¬
tissima post nos clamauit. qđ tͣditores & ꝑsecu¬
tores eẽmus. Qd̃ conuicium &̃ in illã feminã iacła¬
tus ẽ: que cõmunionis ẽ nr̃e: in cuiꝰ medio fundo
stabat. Quib auditis uocib. ñ solum meipsum
a lite refrenaui: s q̃ multitudinem que m̃ comi¬
tur mͥ. Disputare nolumꝰ: & rebaptizare uoluns
Nos oues ur̃as insidiantib morsib luporũ more
dep̃dem̃: uos si boni pastores estis tacete. Quid emi
aliud mandauit ꝓculianus. si uere ip̃e mancda¬
uit. si xpianus es. serua hoc iudicio dĩ: nͥ nos faci¬
amus. tu tace. Ausus ẽ &̃ idem prđ̃r hominiru¬

Expanded text:
susciperet, ad communionem catholicam paterna uelsusciperet, ad communionem catholicam paterna uellet seueritate reuocare et ego feminam corruptae mentis nisi uolentem et libero arbitrio meliora deligentem suscipi noluissem, ille rusticus etiam plagis instare coepit, ut sibi filia consentiret. quod do catholicae ac laudabilis feminae uoce inpudentissima post nos clamauit, quod traditores et persecutores essemus, quod conuicium etiam in illam feminam iaculatus est, quae communionis est nostrae, in cuius medio fundo stabat. quibus uocibus a lite refrenavi, sed etiam multitudinem, quae me comitur mihi: Disputare nolumus, et rebaptizare volumus. Nos oves vestras insidiantibus morsibus luporum more depraedemur; vos, si boni pastoraliud mandauit Proculianus, si uere ipse mandauit? —; si Christianus es, serua hoc iudicio dei, nisi nos faciamus; tu tace. ausus etiam idem presbyter homini ru
Abbreviated transcription (Latin):
ano: tantus sangͥs martirum effusus ẽ. deinde qͣsi
renouati & quasi scĩficati disciplina quã ferre
non potuerunt detiores facti sub sp̃ẽ noue gr̃e sacͥle¬
gio noui furoris insultent. fut si male facio. per
tuam beniuolentiam ista corrigenda curare. de
me nullus queratur. si hec illi ꝑferri in noticiam
ꝑ codices publicos fecero: qͥ mͥ negari ut arbitror
in romana ciuitate ñ possunt. Iam cum ds ĩpe¬
ret ut loqͣmur. & p̾dicemꝰ u̾bum. & docentes que ñ
oporteat refellamus. & instemꝰ oportune atq ĩpor¬
tretur. Uiolentes autem uel latrocinantes. si qͥd
audendum putauerint: ñ deerit dñs ad tuen-¬
dam eccłam suam: qͥ iugo suo in gremio eiꝰ toto
orbe diffuso. oĩa t̾rena regna subiecit. Nã cũ eccłe
qͥdam colonus filiam suam que apud nos fuerat
cathecumina. & ab illis seducta ẽ inuitis paren¬
tibus. ut ibi baptizata. ꝙ̃ sc̃imonialis formam

Expanded text:
ano, tantus sanguis martyrum fusus est, deinde quasi ano, tantus sanguis martyrum fusus est, deinde quasi renouati et quasi sanctificati disciplinae, quam ferre non potuerunt, deteriores facti sub specie nouae gratiae Sacrilegio noui furoris insultent. aut si male facio per tuam beniuolentiam ista corrigenda curare, de me nullus queratur, si haec illi perferri in notitiam per codices publicos fecero, qui mihi negari, ut arbitror, in Romana ciuitate non possunt. nam cum deus imperet, ut loquamur et praedicemus uerbum et docentes, quae non oporteat, refellamus et instemus opportune atque importretur. uiolenter autem uel latrocinanter si quid audendum putauerint, non deerit dominus ad tuendam ecclesiam suam, qui iugo suo in gremio eius toto orbe diffuso omnia terrena regna subiecit. Nam cum ecclesiae quidam colonus filiam suam, quae apud nos fuerat catechumena et ad illos seducta est inuitis parentibus, ut ibi baptizata etiam sanctimonialis formam
Abbreviated transcription (Latin):
gaudens latissimam sibi aꝑtam cẽ licentiã ma¬
le conu̾sationis: unde in catholica ꝓhibebat᷑. Et
hoc fortasse ꝓculianꝰ ignorat. Ergo ꝑ tuam gͣui¬
tatem atq modestiam: eidem in noticiam ꝑfera¬
tur. Iubeat cũ qͥ ñ ob aliud illam cõmumonem
delegit. nͥ qͥa in catholica clericatum amiserat.
ꝓpt̾ in obedientiam & suos ꝑditos mores: a sua
communione remoueri: Et enĩ ego si dño pla¬
cet istum modũ seruo: ut qͥsqͥs apud eos ꝓpter
disciplinam degradatus. ad catholicã tͣnsire
uoluit. in humiliatione penitentie recipiat᷑: qͦ
& ip̃i cum forsitan cogerent. si apud eos mane
uoluisset. Ab eis uͦ consid̾a q̃so te quam erecra¬
bilit̾ fiat. ut qͦs male uuentes eccłastica discipli¬
na corripimꝰ. ꝑsuadeat᷑ cis. ut ad lauacrũ alterũ
ueniant: atq ut id acciꝑe mereant᷑. paganosse
cẽ respondeant:Que uox ne ꝓcederet de ore xp̃i¬

Expanded text:
gaudens latissimam sibi apertam esse licentiam magaudens latissimam sibi apertam esse licentiam malae conuersationis, unde in catholica prohibebatur. et hoc fortasse Proculianus ignorat. ergo per tuam grauitatem atque modestiam eidem in notitiam perferatur. iubeat eum, qui non ob aliud illam communionem delegit, nisi quia in catholica clericatum amiserat propter inoboedientiam et perditos mores, a sua communione remoueri. I Etenim ego, si domino placet. istum modum seruo, ut, quisquis apud eos propter disciplinam degradatus ad catholi-cam transire uoluerit, in humiliatione paenitentiae recipiatur, quo et ipsi eum forsitan cogerent, si apud eos manere uoluisset. ab eis uero considera, quaeso te, quam execrabiliter fiat, ut, quos male uiuentes ecclesiastica disciplina corripimus, persuadeatur eis, ut ad lauacrum alterum ueniant atque, ut id accipere mereantur, paganos se esse respondeant, quae uox. ne procederet de ore Christi
Abbreviated transcription (Latin):
sum ñ uult acciꝑe. Qđ si uoluisset: ñ utiq
ꝑ tuam eximietatem id agerem. Cum autẽ
id non uult: qͥd possum mituis age̾. quam
ut ꝑ te talem iurũ. & qͥ eum diligis int̾roge¬
tur aliquid unde me tac̾e mea sarcina ꝓhib&:
Qđ autẽ mat̾ a filio cesa tue pietati displicu¬
it. sed ille dixisti si sciret. a cõmunione sua tã ne¬
farium hominẽ ꝓhibiturꝰ cẽt: breuit̾ respon¬
deo: mͦ cognouit: mͦ ꝓhibeat. Fado cẽ aliud
Subdiaconꝰ quondam spaniensis eccłe uocabulo
pͥmꝰ. cum ab accessu indisciplinato sc̃imonia¬
lium ꝓhiberetur. atq ordinata & sacra p̃cep¬
ta contemnẽt: a clericatu remotꝰ ẽ. Et ip̃e uti¬
tatus adusus disciplinã dĩ transtulit se ad il
nas suas de fundo catholicorum xp̃ianorũ. si¬
uagabundos greges feminarum. que ꝓpt̾ra mari¬
tos hab̃e noluert̾. ne habeant disciplinam: in de¬
testabiliᷤᷤ unolentie baccationib suꝑbꝰ exultat.

Expanded text:
sum, non uult accipere. quod si uoluisset, non utique sum, non uult accipere. quod si uoluisset, non utique per tuam eximietatem id agerem. cum autem id non uult, quid possum mitius agere, quam ut per te, talem uirum et qui eum diligis, interrogetur aliquid, unde me tacere mea sarcina prohibet? quod autem mater a filio caesa tuae grauitati displicuit, sed \'ille\' dixisti si sciret, a communione sua tam nefarium iuuenem prohibiturus esset\', breuiter respondeo: modo cognouit, modo prohibeat. Addo etiam aliud. subdiaconus quondam Spaniensis ecclesiae uocabulo Primus cum ab accessu iudisciplinato sanctimonialium prohiberetur atque ordinata et sana praecepta contemneret, a clericatu remotus est et ipse inritatus aduersus disciplinam dei transtulit se ad illnas suas de fundo catholicorum Christianorum siuagabundos greges feminarum, quae proterue maritos habere noluerunt, ne habeant disciplinam, in detestabilis uinolentiae bacchationibus superbus exultat
Abbreviated transcription (Latin):
tator aut dep̾cator imposui.
Qđ quidem &̃ si suadere uoluissem: possẽ for¬
tasse facile ostendẽ. quam ualeas iudicare
int̾ nos. in tã manifesta atq aꝑta causa. & qͣ¬
le sit illud qd̃ facis. ut ñ auditis partib iã
ferre ñ dubites ꝓ una parte sententiã: qͥ iu¬
dicium reformidas. Sed hoc ut dixi interim
omitto. Nichil autem rogauerã aliud ho¬
norabilem benignitatẽ tuam. qđ queso tan¬
dem in hac saltem epła digneris adũtere: nisi
ut quereres a ꝓculiano. utrũ hoc ip̃e dixĩe ui
ctori suo prb̃o. qđ̃ ab eo sibi dictum publicũ
offictum renuntiauit. an forte qͥ missi sunt. ñ
quod a uictore audicrunt. sed falsum ꝑsecu
ne int̾ nos discutienda iuidetur. Arbitror au¬
tem ñ uidicem fieri eum qͥ rogatur. ut int̾¬
roget aliquem: & qđ ei responsum fuerit.
rescͥbere dignet᷑. Hoc gͦ &̃ nunc rogo. ut facẽ
non graueris: qͥa litteras meas sicut c̃ exꝑtꝰ

Expanded text:
tator aut deprecator inposui. tator aut deprecator inposui. quod quidem etiam si suadere uoluissem, possem fortasse facile ostendere, quam ualeas iudicare inter nos in tam manifesta atque aperta causa et quale sit illud, quod facis, ut non auditis partibus iam ferre non dubites pro una parte sententiam, qui iudicium reformidas. sed hoc, ut dixi, interim omitto. nihil autem rogaueram aliud honorabilem benignitatem tuam, quod quaeso tandem in hac saltem epistula digneris aduertere, nisi ut quaereres a Proculiano, utrum hoc ipse dixerit Victori presbytero suo, quod ab eo sibi dictum publicum officium renuntiauit, an forte, qui missi sunt, non quod a Victore audierunt. sed falsum gestisne inter nos discutienda uideretur. arbitror autem non iudicem fieri eum, qui rogatur, ut interroget aliquem et, quod ei responsum fuerit, rescribere dignetur. hoc ergo etiam nunc rogo, ut facere non graueris, quia litteras meas, sicut etiam expertus
Abbreviated transcription (Latin):
stionem. que. de scĩs scͥpturis uel documentis
ecclesiasticis. aut publicis discutienda ẽ: In
qͥb ille ꝑ tot annos u̾satur: unde in eis de¬
beret ẽẽ ꝑitior. Postremo hic ẽ fr̃ ꝙ collega
mñs sansucius. ep̃c turrensis eccłe. qͥ nullaᷤ ta¬
les didicit. quales iste dicitur formidare: ip¬
se assit: agat cum illo. Rogabo cum: q ut cõ¬
fido in nomine xp̃i facile m concedet. ut sus¬
cipiat in hac re uicem meam: &e eum dñs ꝓ
uitate certantem. quãuis sermone ĩpolitũ.
tam̃ uera fide eruditum. sicut confidimꝰ
adiuabit. Nulla gͦ causa ẽ cur ad alios
nescio qͦs differat: ne uit̾ nos qđ ad nos ꝑti¬
net ꝑagamus. Nec tam̃ ut dixi c̃ illos de¬
fugio: si eorum ipse poscit auxilium:
omino eximio. meritoꝙ: sus¬
cipiendo & dilectissimo fr̃ĩ e¬
usebio: augustinꝰ: Non ego
recusanti uoluntati tue iu¬
dicium sic̃ dicis int̾ epõs
subeundum. molestꝰ exhor¬

Expanded text:
stionem, quae uel de sanctis scripturis uel documentis stionem, quae uel de sanctis scripturis uel documentis ecclesiasticis aut publicis discutienda est, in quibus ille per tot annos uersatur, unde in eis deberet esse peritior? postremo est hic frater et collega meus Samsucius, episcopus Turrensis ecclesiae, qui nullas tales didicit, quales iste dicitur formidare; ipse adsit, agat cum illo; rogabo eum et, ut confido in nomine Christi, facile mihi concedet, ut suscipiat in hac re uicem meam, et eum dominus pro ueritate certantem. quamuis sermone inpolitum, tamen uera fide eruditum, sicut confidimus, adiuuabit. nulla ergo causa est, cur ad alios nescio quos differat, ne inter nos, quod ad nos pertinet, peragamus. nec tamen, ut dixi, etiam illos defugio, si eorum ipse poscit auxilium. OMINO EXIMIO MERITOQVE SUSCIPIENDO ET DILECTISSIMO FRATRI EUSEBIO AUGUSTINUS. non ego recusanti uoluntati tuae iudicium, sicut dicis, inter episcopos subeundum molestus exhor
Abbreviated transcription (Latin):
sionis nr̃e placide ꝑtͣctemꝰ. ut terror qͥ iam ma¬
nifestus ẽ. manifestiꝰ ignotescat: libent ample¬
ctor Audiui enim qđ dixerit. ut sine tumul¬
tu populari assit nob̾cum dem ex utraq: par¬
te graues & honesti uiri: & scđm scͥpturas. quid
in uero sic ꝑqͥramus. Nam illud qđ ẽum r̾ursꝰ
dixisse ñnulli ad me ꝑtulerunt. cur non ierĩ
constantinam. quando ibi plures ipsi erant:
cum ꝓculiano ẽ. Sed si forte imparem se putat.
cuiꝰ uolu̾it college sui. imploret auxilium. In a¬
lus enim ciuitatib tantum agimꝰ qđ ad eccle¬
siam ꝑtinet. quantum uel nos ꝑmittunt. uel
nobis imponunt carundem ciuitatum cpĩ.
toc atinorum epm̃ dicit. qͥd in me tyrone ti¬
meat. qͦminus mecum uelit conferre sermonẽ:
ñ satis indelligo. Si doctnam liberalium litte¬
rarum non nouit. quas forte ip̃e aut ñ didic̃
aut minus didicit: qͥd hoc ꝑtinet ad eã que¬

Expanded text:
sionis nostrae placide pertractemus, ut error, qui iam masionis nostrae placide pertractemus, ut error, qui iam manifestus est, manifestius innotescat, libenter amplector. audiui enim, quod dixerit, ut sine tumultu populari adsint nobiscum deni \'ex utraque parte graues et honesti uiri et secundum scripturas, quid in uero sit, perquiramus. nam illud, quod rursus eum dixisse nonnulli ad me pertulerunt, cur non ierim Constantinam, quando ibi plures ipsi erant, cum Proculiano est. sed si forte inparem se putat, cuius uoluerit, collegae sui inploret auxilium. in aliis enim ciuitatibus tantum agimus, quod ad ecclesiam pertinet, quantum uel nos permittunt uel nobis inponunt earundem ciuitatium episctot annorum episcopum dicit, quid in me tirone timeat, quominus mecum uelit conferre sermonem, non satis intellego: si doctrinam liberalium litterarum, quas forte ipse aut non didicit aut minus didicit, quid hoc pertinet ad eam quae
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipse mͥ imperet ꝑ apłm suum. & dicat. ab
epõ refelli oportere. docentes que ñ oportet. e¬
go illorum indignationib t̾ritꝰ taceam. Q
enim publicis gestis herere uolui tam sacͥ¬
legum nefas: ad hoc utiq uolui: ne maxime
me. qͥsquam in aliis ciuitatib ubi oportu¬
num fuerit ista deplorantem. fingere aliqͥd
arbitretur: quando &̃ apud ipsam hipponẽ
iam dicitur. ñ hoc ꝓculianum mandasse. qđ
publicum renuntiauit officium. Qd autem
modestiꝰ agẽ possumus. quam ut tã grauẽ
qͥllum: ꝑeco gͥ sic̃ iam petiui ꝑ fr̃s nr̃os. bono ᷤ.
atq honestos uiros. quos ad tuam eximieta¬
tem misi: ut querẽ digneris. utrum ꝓculiani
pb̃r uictor. ñ hoc ab ep̃o suo mandatum acce¬
ꝑit. qđ officio publico reñtiauit: an forte cũ &
ipse uictor aliud dixerit. falsum illi apud acta
ꝑsecuti sint: cum sit communionis eiꝰdẽ. Nut
si consentit. ut ipsam totam questionẽ dissen¬

Expanded text:
cum ipse mihi imperet per apostolum suum et dicat ab cum ipse mihi imperet per apostolum suum et dicat ab episcopo refelli oportere docentes, quae non oportet, ego illorum indignationibus territus taceam. quod enim publicis gestis haerere uolui tam sacrilegum nefas, ad hoc utique uolui, ne me quisquam maxime in aliis ciuitatibus, ubi opportunum fuerit, ista deplorantem fingere aliquid arbitretur, quando etiam apud ipsam Hipponem iam dicitur non hoc Proculianum mandasse, quod publicum renuntiauit officium. Quid autem modestius agere possumus, quam ut tam grauem quillum? peto igitur, sicut iam petiui per fratres nostros, bonos atque honestos uiros, quos ad tuam eximietatem misi, ut quaerere digneris, utrum Proculiani presbyter Victor non hoc ab episcopo suo mandatum acceperit, quod officio publico renuntiauit, an forte, cum et ipse Victor aliud dixerit, falsum illi apud acta prosecuti sint, cum sint communionis eiusdem; aut, si consentit, ut ipsam totam quaestionem dissen
Abbreviated transcription (Latin):
ad illius cedem carnalit̾ uiuam. Quid aliud
expectamus uir honorabilis eusebi: nisi ut
in miseram mulierem senectute accrepitã. ui¬
duitate desticutam. a cuiꝰ cedib in catholica
ꝓhibebat᷑: iam donatista securus armet̃: Quid
enim aliud furibundo corde concepit. cũ dice¬
ret matͥ: tͣnfferam me in partem donati et
sangͥnem tͣuum bibam: Ecce iam conscicitta
cruentus. ueste dealbatꝰ. ꝑficit partem pollici¬
tationis sue. Restat pars altera: ut mat̾s san¬
gͥnem bibat. Si gͦ placent ista: urgeat᷑ aclerici
⁊ scĩficatoribꝰsuiᷤᷤ ut uit̾ oct̾auas suas totum qđ
uouit exsoluat. Potens ẽ quidem dexttra dñi.
que furorem illiꝰ a misera &e ddesolata iudua con¬
pescat: & eum qͥb nouit modis. a tam scelera¬
ta dispositione deterreat. Ueruntamen ego
tanto anum dolore ꝑcussus. qͥd facẽm: nͥ saltẽ
loquerer: An uͦ ista illi faciunt: & mͥ dicitur
tace: Auertat a me dñs hanc amentiam: ut

Expanded text:
ad illius caedem carnaliter uiuam\'. quid aliud ad illius caedem carnaliter uiuam\'. quid aliud expectamus, uir honorabilis Eusebi, nisi ut in miseram mulierem senectute decrepitam, uiduitate destitutam, a cuius caedibus in catholica prohibebatur, iam Donatista securus armetur? quid enim aliud furibundo corde concepit, cum diceret matri: \'Transferam me in partem Donati et bibam sanguinem tuum? ecce iam conscientia cruentus, ueste dealbatus perficit partem pollicitationis suae; restat pars altera, ut itiatris sanguinem bibat. si ergo placent ista, urgeatur a clericis et sanctificatoribus suis, ut intra octauas suas totum, quod uouit, exoluat. Potens est quidem dextera domini, quae furorem illius a misera uidua et desolata compescat et eum, quibus modis nouit, a tam scelerata dispositione deterreat. uerum tamen ego tanto animi dolore percussus quid facerem, nisi saltem loquerer? an uero ista illi faciunt et mihi dicitur: Tace?. auertat a me dominus hanc amentiam, ut,
Abbreviated transcription (Latin):
albis uestib candidatur. Constituit᷑ intra
cancellos eminens atq conspicuus: ꝙ omni¬
um gem̃tium oculis matͥcidii meditatortã
renouatus opponit᷑. Heccine tandem tͥ placeit:
uir gͣuissime: Nequaquam hoc de te cre¬
didim: noui consicdãtionem tuã. Cedit᷑ imnat̾
carnalis in menbris qͥb genuit & nut̾uit in¬
gratum: ꝓhib& hoc eccła mat̾ spiritalis: cedi¬
tur & ip̃a in sacramentis. qͥb genuit & nutri¬
uit ingratum. Nonne tͥ uidetur dixisse parri¬
cidalit̾ frendens: qͥd faciam eccłe que me phi¬
bet cedere matrem meam: Inueni qͥd faciam.
Iniuriis qͥbus potest ꝙ̃ ipsa feriatur fiãt in me
aliquid: unde eius menbra doleant. Tadam
mͥ ad eos qͥ nouerunt exsufflare grãm in qua
ibi natus sum: destruere formam quam in u¬
tero cius accepi. Ambas matres meas. stius cru¬
ciatib torqueam. Que me postĩor pcꝑit: ef¬
ferat pͥor: ad huius dolorem sp̃italit̾ moriar:

Expanded text:
albis uestibus candidatur; constituitur intra albis uestibus candidatur; constituitur intra cancellos eminens atque conspicuus et omnium gementium oculis matricidii meditator tamquam renouatus opponitur. Haecine tandem tibi placent, uir grauissime? nequaquam hoc de te crediderim; noui considerationem tuam. caeditur mater carnalis in membris, quibus genuit et nutriuit ingratum; prohibet hoc ecclesia, mater spiritalis; caeditur et ipsa in sacramentis, quibus genuit et nutriuit ingratum. nonne tibi uidetur dixisse parricidaliter frendens: \'Quid faciam ecclesiae, quae me prohibet caedere matrem meam? inueni, quid faciam: iniuriis, quibus potest, etiam ipsa feriatur; fiat in me aliquid, unde membra eius doleant; uadam mihi ad eos, qui nouerunt exsufflare gratiam, in qua ibi natus sum, destruere formam, quam in utero eius accepi; ambas matres meas saeuis cruciatibus torqueam; quae me posterior peperit, efferat prior; ad huius dolorem spiritaliter moriar,
Abbreviated transcription (Latin):
atq honorabili frĩ eusebio:
ausustinus. Scit ds cui ma¬
nifesta sunt archana cor¬
dis humani. quantũ pacẽ¬
me moueri saclegis eorũ
factis. qͥ in eiꝰ dissensione ĩdig¬
ne atq impie ꝑseuerant. eũq motũ anmi mei eẽ
pacificum. Neq me id agẽ ut ad cõmunio¬
nem catholicam qͥsquam cogatur inuitꝰ: sed
ut omnib errantib aꝑta u̾itas declaretua:
& ꝑ nr̃m minist̾ium dõ iuuante manifesta¬
ta. sc amplectendam atq sectandam satis ipsa
ꝑsuadeat. Quid enim execrabiliꝰ queso te ut
alia taceam: quam id qđ nc̃ accidit: Corri¬
pitur ab ep̃o suo iuuenis. crebris cedib mat̾s
insanus: & impias manus. nec illis dieb cum
c̃ seu̾itas legum scełatissimis parcit. a uiscibꝰ
unde natus ẽ reuocans. eidem minat᷑ mat̾. se
i partem donati tͣnsiturum. & eam quã in¬
credibili furore solet cede. ꝑempturum. mina¬
tur ei. Transit ad partem donati: rebaptitat᷑
furens: & in maternum sangͥnem fremens.

Expanded text:
ATQVE HONORABILI FRATRI EUSEBIO AUGUSTINUS. Scit deus, cui manifesta sunt arcana cordis humani, quantum pacelegis eorum factis, qui in eius dissensione indigne atque impie . perseuerant, eumque motum animi mei esse pacificum neque me id agere, ut ad communionem catholicam quisquam cogatur inuitus, sed ut omnibus errantibus aperta ueritas declaretur et per nostrum ministerium deo iuuante manifestata se amplectendam atque sectandam satis ipsa persuadeat. Quid enim execrabilius, quaeso te, ut alia taceam, quam id, quod nunc accidit? corripitur ab episcopo suo iuuenis crebris caedibus matris insanus et impias manus nec illis diebus, cum etiam seueritas legum sceleratissimis parcit, a uisceribus, unde natus est, reuocans; minatur eidem matri se in partem Donati translaturum et eam, quam incredibili furore solet caedere, perempturum; minatur ei, transit ad partem Donati, rebaptizatur furens et in maternum sanguinem fremens
Abbreviated transcription (Latin):
ceps pastoꝵ. qui dictus ẽ unus pastor:i quẽadmodũ
ipse ꝓmisit separet sic̃ pastor oues ab hedis. Nob̃
enim imꝑauit congrogationẽ. sͥ autẽ seruauit seꝑati¬
onem. quia ille debet seꝑare. qͥ nescit errare. Nam qͥ
le ausi sunt. ipsipotiꝰ ab unitate catholica seꝑatist̾.
Nam scismate immundi. mundũ grogẽ unde hab̾e
potuerunt. Utgͦ in uninitate maneamꝰ. nec offensi
scandalis palearũ. aream dñicã deseramꝰ: s potius
usq infinemuentilationis frum̃ta ꝑseu̾emꝰ. ⁊ cõmi¬
nutam stipulã firmo cartiatis pondẽ toleremꝰ. ipse
pastor nr̃ in eugłio de pastorib bonis nos admonet.
ut ꝓpt̾ bona oꝑa corum nec in eis ipsis nr̃am spem
ponamꝰ. s eum qui illos tales fecit patrẽ qͥ incelis ẽ.
głificemus. et de pastorib malis qͦs nõie scͥbarũ et
phariscorum significare uoluit. docentes bona et fa¬
cientes mala. Namde bonis pastorib italoquit᷑.

Expanded text:
ceps pastorum, qui dictus est unus Pastor ; et quemadmodum ceps pastorum, qui dictus est unus Pastor ; et quemadmodum ipse promisit, separet sicut pastor oves ab hoedis . Nobis enim imperavit congregationem, sibi autem servavit separationem: quia ille debet separare, qui nescit errare. Nam quile ausi sunt; ipsi potius ab unitate catholica separati sunt: nam schismate immundi, mundum gregem unde habere potuerunt? 4. Ut ergo in unitate maneamus, nec offensi scandalis palearum aream dominicam deseramus, sed potius usque in finem ventilationis frumenta perseveremus , et comminutam stipulam firmo charitatis pondere toleremus; ipse Pastor noster in Evangelio de pastoribus bonis nos admonet, ut propter bona opera eorum nec in eis ipsis nostram spem ponamus; sed eum qui tales illos fecit, Patrem qui in coelis est, glorificemus et de pastoribus malis, quos nomine Scribarum et Pharisaeorum significare voluit, docentes bona, et facientes mala. 5. Nam de bonis pastoribus ita loquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
consulant. alii iͦ qui ꝓpt̾ea ieis sedent. ut suis
honorib temporalib et commodis scłarib gau¬
deant. Ista duogña pastoꝵ aliis morientibꝰ alus¬
is nascentib in ipsa catholica ecła necce ẽ usq
ad finem scłi. et usq ad dñiiudiciũ ꝑuenerit.
Si enim temporib apłoꝵ fuerunttales. int̾ qͦs
falsos fris apłs gemeret et diceret. ꝑiculis in falsis
fr̃ib nec cos ꝑ suꝑbiã separaret. s ꝑ tolerantiam
sustiñet. qͣntomagis temporib nr̃is necẽẽ est ut
aꝑtissime dñs dicat. q̃m abundauit iniqͥtas re¬
frigescet caritas multoꝵ: S qđ sequit᷑ nos debet
consolari et exhortari. Qui ꝑseu̾au̾it inqͥt usq in
finem: hic saluus erit. Sicut autẽ sunt pastores
boni edmali: sic etiamin ipsis gregib sunt et boni⁊
mali. Boni nomine õuium significant᷑. mali uͦ hedi
appellant᷑. ẜ cõmixti parit̾ pascunt. donec ueniat pͥn¬

Expanded text:
consulant: alii uero, qui propterea in eis sedent, ut suis consulant: alii uero, qui propterea in eis sedent, ut suis honoribus temporalibus et commodis saecularibus gaudeant. ista duo genera pastorum aliis morientibus aliis nascentibus in ipsa catholica necesse est usque ad finem saeculi et usque ad domini iudicium perseuerent. si enim temporibus apostolorum fuerunt tales, inter quos falsos fratres apostolus gemeret et diceret: Periculis in falsis fratribus nec eos per superbiam separaret, sed per tolerantiam sustineret, quanto magis temporibus nostris necesse est, ut apertissime Dominus dicat: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum? Sed quod sequitur, nos debet consolari et exhortari: Qui perseveraverit, inquit, usque in finem, hic salvus erit . 3. Sicut autem sunt pastores boni et mali, sic etiam in ipsis gregibus sunt et boni et mali. Boni, ovium nomine significantur; mali vero, hoedi appellantur: sed commixti pariter pascunt, donec veniat prin
Abbreviated transcription (Latin):
te uł iniqͥtate turbatũ: cum sc̃s apłs plenus ui¬
scerib caritatis. confiteat᷑ et dicat. Quis infirmat̾
et ꝙo ñ infirmor: Quis scandalirat᷑ et ego ñ uror:
Unde etiam ego ipse compunctus. et ꝓ tua quȩ in
xp̃o ẽ salite sollicit᷑. has uł consolatorias uł exhor¬
tatorias litt̾as ad tuã sc̃itatem dandas putaui. q̃m
honorabile m̃brum in eiꝰ compage dilig̾is:⁊ nob̾cũ
illi sco̾ sp̃i iuis: Unde te admonco negrauiꝰ ꝑtur¬
beris his scandalis. quȩ id̾o uentura p̃dicta ft̃. ut
qndo uenirent ixeminiscerem̃ ẽẽ p̃dicta: ñ eiꝰ ual¬
de cõmouerem. Nã hec ipse dũs u eugłia ita pre¬
dixit. Ue inundo ab scandalis. Oportet uenire
scandala. ue autẽ hominiilli. ꝑ quẽ scandalum
uenit. Qui fc̃ ipsi homines. nͥ de quib diẽ apłs.
sua querentes. ñ quȩ iħu xp̃i: dlii suntgͦ qui ꝓpt̃¬
ea tenent pastorales cathedras ut xp̃i gregibus

Expanded text:
te uel iniquitate turbatum, cum sanctus apostolus plenus uite uel iniquitate turbatum, cum sanctus apostolus plenus uisceribus caritatis confiteatur et dicat: Quis infirmatur et ego non infirmor? quis scandalizatur et ego non uror? unde etiam ego ipse compunctus et pro tua, quae in Christo est, salute sollicitus has uel consolatorias uel exhortatorias litteras ad tuam sanctitatem dandas putaui quonihonorabile membrum in eius compage diligeris et nobiscum illius sancto spiritu niuis. Unde te admoneo, ne grauius perturberis his scandalis, quae ideo uentura praedicta sunt, ut, quando uenirent, reminisceremur esse praedicta et non eis ualde commoueremur. nam haec ipse dominus in euangelio ita praedixit: Vae mundo ab scandalis! oportet uenire scandala; uae autem illi homini, per quem scandalum uenit! qui sunt ipsi homines. nisi de quibus dicit apostolus: Sua quaerentes, non quae Iesu Christi? alii sunt ergo, qui propterea tenent pastorales cathedras, ut Christi gregibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑficiat᷑. a quodatumẽ. ut ĩ inciꝑet᷑. Cum timo¬
re itaq et tremore. tuã salutẽ oꝑare. Ds̃ ẽ enĩ qͥ
oꝑatur in te. et uelle et ꝑfic̾e ꝓ bona uoluntate.
qͣm p̃paratur uoluntas adño. atq ab ipso gressus
hominis dirigunt᷑. et uolet eiꝰuolet. Hec cogitatio
sc̃a seruabit te: ut sapientia tua pietas sit. id ẽ. ut
parentes tuii. fidelit̃ congratulantes meliori spei
tus qͣm indño hab̾e cepisti.Nos autẽ de siue ab¬
sentem corpore. siue p̃sentẽ inuno sp̃u hab̾e cu¬
pimus. ꝑ quẽ diffundit᷑ caritas in cordibꝰ nr̃is.
ut quolibet loco fuerit caro nr̃a. nullomͦ separata
possit &ẽ anima nr̃a. Gratissime. accepimꝰ cilicia
quȩ misisti: uͥ nos de frequentanda humilita
et in xp̃i m̃bris honorandȩ filie feliciȩ: au¬
gustinus indño salutẽ. Non dubito
animum tuũ et ꝓtua fide. et ꝓ alioꝵ infirmita¬

Expanded text:
ut perficiatur, a quo datum est, ut inciperetur. cum timout perficiatur, a quo datum est, ut inciperetur. cum timore itaque et tremore tuam salutem operare. deus est enim, qui operatur in te et uelle et perficere pro bona uoluntate, quoniam praeparatur uoluntas a domino atque ab ipso gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet. haec cogitatio sancta seruabit te, ut sapientia tua pietas sit, id est ut parentes tui fideliter congratulantes meliori spei tuae, quam in domino habere coepisti. nos autem te siue absentem corpore siue praesentem in uno spiritu habere cupimus, per quem diffunditur caritas in cordibus nostris, ut, quolibet loco fuerit caro nostra. nullo modo separata esse possit anima nostra. gratissime accepimus cilicia, quae- misisti, ubi nos de frequentanda et seruanSTI MEMBRIS HONORANDAE FILIAE FELICIAE AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Non dubito animum tuum et pro tua fide et pro aliorum infirmita