comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
berent᷑. que in nomine patͥs & filii & sp̃o sci ritu euũgł̃¬
co celebrãt᷑ : Hic fortasse dicat iam ñ ẽẽ xp̃i saeramen¬
dicere. Ait enim. Edidisse igit᷑ falsum opus non dubi¬
um ẽ qui tam & si in nomine iħu xp̃i saclegi tam̃¬
ausi sunt oꝑari. Tam & si inquit in nomine iħu ap̃.
Nunquid dix̃ non ẽẽ nom̃ iħu ap̃i: Sicut gͦ nichil pro¬
dest saclegis. quod oꝑant᷑ in nomine iħu xp̃i: sic nichil
ꝓdest hecicis quod baptitant. uł baptizant᷑ baptismo
baptismus iħu xp̃i: & utrumq agnoscendum. & app¬
bandũ non negandũ. & destruendum ẽ: ne tantis bo¬
nis dei fiat inuiria. cum saclegoꝵ eis dem bonis male
utentium corrigit᷑ uita. Ile dic̃ saclegis dicturũ dñm
recedite a me om̃s qui oꝑamini miquitatẽ. qui exera ec¬
clesiam. baptirant. uel demonia eiciunt. uł aliquas uir¬
mo ipsa ueritas dicit. omnib hoc dñm ẽẽ dicturũ. etiã

Expanded text:
berentur, quae in nomine patris et filii et spiritus sancti ritu euangelberentur, quae in nomine patris et filii et spiritus sancti ritu euangelico celebrantur? hic fortasse dicat iam non esse Christi sacramendicere. ait enim: perdidisse igitur falsum opus non dubium est, qui tametsi in nomine Iesu Chrisausi sunt operari. Tametsi, inquit, in nomine Jesu Christi: numquid dixit non esse nomen Jesu Christi? Sicut ergo nihil prodest sacrilegis, quod operantur in nomine Jesu Christi; sic nihil prodest haereticis, quod baptizant vel baptizantur in Baptismo baptismus Iesu Christi, et utrumque agnoscendum et approbandum, non negandum et destruendum est, ne tantis donis dei fiat iniuria, cum sacrilegorum eisdem bonis male utentium corrigitur uita. Ille dicit sacrilegis dicturum dominum: recedite a me qui operamini iniquitatem, qui extra ecclesiam baptizant uel daemonia eiciunt uel aliquas uirmo ipsa ueritas dicit omnibus hoc dominum esse dicturum, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dño colligebat: nec in eius gregis unitate pastorem.
cum discipłis sequebat᷑. In iniquitate sua uitatẽ deti¬
nebat alienã. quod in nomine iħu xxp̃i eiciebat demo¬
nia. & de illo male non loquebat᷑. Huiꝰ itaq iniquita¬
tẽ. illis u̾bis dñs dampnat ubi ait. qui mecũ non col¬
tes etiã nos ꝓ uiribus nr̃is baptismi u̾itatẽ & quicqd
aliud uerum hetici tenent: negare non possumus
improbare ac destruere ñ audemꝰ. Ipsoꝵ autẽ inqͥ¬
tatem qua cum xp̃o non colligunt. s spargunt me
gͦ iste quo errore dixerit. quod sequutꝰ adunxit. Ui¬
lit noliit ꝓinde traditores sacrilegis sacͤmentis xp̃m
magis offendunt. Alia ẽ quippe temeritas & ut cũq
tollerabił: quod traditores dicit homines quos esseñ
ꝓbat. Illud autẽ quis ferat. quod saclega dicit sacram̃¬
ta xp̃i etiam si uere sic̃ calumpniat᷑ a traditorib ha¬

Expanded text:
domino colligebat nec in eius gregis unitate pastorem domino colligebat nec in eius gregis unitate pastorem cum discipulis sequebatur, in qua iniquitate sua ueritatem detinebat alienam, quod in nomine Iesu Christi eiciebat daemonia et de illo male non loquebatur. huius itaque iniquitatem illis uerbis dominus damnat ubi ait: qui mecum non coltes etiam nos pro uiribus nostris baptismi ueritatem et quidquid aliud uerum haeretici tenent negare non possumus, inprobare ac destruere non audemus, ipsorum autem iniquitatem, qua cum Christo non colligunt sed spargunt, met ergo iste, quo errore dixerit quod secutus adiunxit: uelint nolint, proinde traditores sacrilegis sacramentis Christum magis offendunt. alia est quippe temeritas sed utcumque tolerabilis, quod traditores dicit homines quos esse non probat; illud autem quis ferat, quod sacrilega dicit sacramenta Christi, etiamsi uere, sicut calumniatur, a traditoribus ha
Abbreviated transcription (Latin):
itaq istum adiuuant plura euuangłica testimo¬
nia. Quemadmodũ autẽ & nob̃ etiam plurimũ suf¬
fragent᷑ aduerte. Ecce ipsa u̾ba eiꝰ atende. ꝑdidisse in¬
quit falsum opus non dubium ẽ quia tam & si in
nomine iħu xp̃i. sacrilegi tam̃. ausi sunt oꝑari. hoc
omnino uerũ ẽ q̃m qui sacrilegi in nomine iħu xͥ
ausi sunt oꝑari. falsum opus ꝓprium ꝑdiderunt:
Hunquid idõ tñ nom̃ ipsum iħu xp̃i sacrilegium ẽ.
etiam cum ꝑ illum sacrilegi. aliquid oꝑantur.¬
Quis hoc audeat uł dementissimꝰ dicere.: Quis iã isto
tempore. uel paganus audeat affirmare: Unde &
spargit. tñ cum ei discipłi dixissent quendã se inuenisse
qui in nomine eiꝰ demonia eiceret. & ꝓhibuisse: quia cũ
eis dñm ñ sequebat᷑: ad hoc respondit. Nolite ꝓhibere
Nemo enĩ uirtutes fac̃ in nomine meo: & pot̾ male lo¬
qui de me: In hoc utiq ꝓpria iniquitas erat. quia ñ c̃

Expanded text:
itaque istum adiuuant plura euangelica testimoitaque istum adiuuant plura euangelica testimonia. Quemadmodum autem nobis etiam plurimum suffragentur aduerte. ecce ipsa uerba eius adtende: perdidisse, inquit, falsum opus non dubium est, qui tametsi in nomine Iesu Christi, sacrilegi tamen ausi sunt operari. hoc omnino uerum est, quoniam, qui sacrilegi in nomine Iesu Christi ausi sunt operari, falsum opus proprium perdiderunt: numquid ideo tamen nomen ipsum Iesu Christi sacrilegum est, etiam cum per illum sacrilegi aliquid operanturquis hoc audeat uel dementissimus dicere, quis iam isto tempore uel paganus audeat adfirmare? unde etspargit, tamen cum ei discipuli dixissent quendam se inuenisse, qui in nomine eius daemonia eiceret, et prohibuisse, quia cum eis dominum non sequebatur, ad hoc respondit: nolite pr ohibere; nemo enim uirtutes facit in nomine meo et potest male loqui de me. in hoc utique propria iniquitas erat, quia non cum
Abbreviated transcription (Latin):
fecimus. cui responsurũ non noui uos. recedite a
me qui oꝑamini inquitatẽ. Numquid etiã hic dix̃.
ꝓpt̃ iniquitatẽ ur̃am negabo etiã ueritatẽ meam.
in ur̃a iniquitate detentã: Neq in regnum suum
recepturꝰ est om̃s in quib inuenerit aliquã uerita¬
tem. sed in quib inuen̾it ueritati congruã caritatẽ.
que si defuerit inquitas erri: in qua tamen detenta
sacramenta. & omnẽ scientiã. & si habuero omnẽ ꝓpħi¬
am. & omnẽ fidẽ. ita ut montes trãsferã. caritatem
autẽ ñ habeam: nichil sum. Se dixit nichil eẽ. si ñ
habeat caritatẽ. non sacram̃ta & scientiã. & ꝓpħiã
& fidem. Illa enĩ magna sunt. etiã si ille nichil sit
qui ea caritate habuerit: & eoꝵ ueritate in sua
iniquitate tenuerit. Hoc & nos istis ħeticis dicimꝰ.
Non destruimꝰ ueritatẽ baptismatis. quã in ur̃a mmiqui¬
tate detinetis: s cũ uos corrigimꝰ. illam destruimuᷤ.
&e euertimus: hanc autẽ agnoscimꝰ. & tenemꝰ. Nichil

Expanded text:
surum: non noui uos; recedite a me qui operamini iniquitatem. numquid etiam hic dixit: \'propter iniquitatem uestram negabo etiam ueritatem meam in uestra iniquitate detentam\'? neque enim in regnum suum recepturus est omnes, in quibus inuenerit aliquam ueritatem, sed in quibus inuenerit ueritati congruam caritatem, quae si defuerit iniquitas erit. in qua tamen detenta sacramenta et omnem scientiam, et si habuero omnem prophetiam et omnem fidem ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. se dixit nihil esse, si non habeat caritatem, non sacramenta et scientiam et prophetiam et fidem. illa enim magna sunt, etiamsi ille nihil sit, qui ea sine caritate habuerit et eorum ueritatem in sua iniquitate tenuerit. hoc et nos istis haereticis dicimus: non destruimus ueritatem baptismatis, quam in uestra iniquitate detinetis, sed cum uos corrigimus illam destruimus et euertimus, hanc autem agnoscimus et tenemus\'. nihil
Abbreviated transcription (Latin):
legittimo ure generati st̃. similes sunt filiis iacob. quamuis
de ancillis natis. ⁊ tñ eandem hereditatẽ sumentibus. Qui
autẽ de uterd ipsius matͥs intus in unitate nati negliglũt
gr̃am. quam acceꝑunt. similes sunt esau filio ẏsaas qͥ repro¬
batus ẽ dõ attestante. ⁊ dicente. iacob dilexi. esau autẽ odio
babui. cum ambo in uno cumcubitu concepti: ex uno utero
nati sint. Querunt etiã utrũ peccata dimittant᷑ ꝑ baptis¬
mũ. in parte donati ut si diximus dimitti: respondeant. Q
tẽ secutus ẽ ⁊ ait. Baptirare g̃s in nomine patͥs & filii & sp̃c̃
sc̃i. Si cui dimiseritis peccata dimittent᷑ ci. si cui tenueritis
tenebuntur. Et si ita ẽ in quiunt. communio nr̃a ẽ eccła xp̃i.¬

Expanded text:
legitimo iure generati sunt, similes sunt filiis Iacob quamuis legitimo iure generati sunt, similes sunt filiis Iacob quamuis de ancillis natis et tamen eandem hereditatem sumentibus. qui autem de utero ipsius matris intus in unitate nati neglegunt gratiam quam acceperunt, similes sunt Esau filio Isaac, qui reprobatus est deo adtestante et dicente: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, cum ambo ex uno concubitu concepti, ex uno utero nati sint. Quaerunt etiam utrum peccata dimittantur per baptismum in parte Donati, ut si dixerimus dimitti respondeant: ergtunc secutus est et ait: baptizate gentes in nomine patris et filii et spiritus sancti. si cui dimiseritis peccata dimittentur ei, si cui tenueritis tenebuntur. et si ita est\', inquiunt, \'communio nostra est ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
ad ipsum dicatis omnes. & ñ sint in uob̃ scismata. Sitis aũ
ꝑfecti in eodem sensu ⁊ in eadem sententia. Nuntiatum ẽ.
sunt in uob̃. Hoc autẽ dico. quia unusquisq ur̃m dicit.
Ego quidem sum pauli ego autẽ apollo. ego uero oephe ego
autẽ xp̃i. Diuisus ẽ ap̃c :ͤNlumquid paulꝰ crucifixus ẽ ꝓ uob
aut in nomine pauli baptirati estis: Isti gͦ si in hac obstina¬
tione & ꝑu̾sitate remanerent: recte quidẽ nati erant. nec cñ
ad ipsam ȩccłam de qua natierant ꝑ paucis atq unitatis
uinculũ ꝑtinerent. Ergo ipsa generat. ⁊ ꝑ uterum suum.⁊
ꝑ uteros ancillaꝵ: er eisdem sacram̃tis. tamquã ex uiri sui
semine. Uenĩ frustra dicit apłs: omnia illa in figura ẽẽ ge¬
sta. S qui suꝑueniunt. & legitame matri non adiungunt᷑.
similes sunt hismaeli de quo dictũ ẽ. Cice ancillam & filiũ
eius. Non enĩ heres erit filius ancillȩ cum filio meo ysaac.
Qui autẽ pacifice diligunt legittimã patͥs sui coniugem cuiꝰ

Expanded text:
dicatis omnes, & non sint in vobis schismata: sitis autem perfecti in eodem sensu, & in eadem sensunt in uobis. hoc autem dico, quia unusquisque uestrum dicit: ego quidem sum Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, ego autem Christi. diuisus eaut in nomine Pauli baptizati estis? isti ergo si in hac obstinatione et peruersitate remanerent, certe quidem nati erant, nec tamen ad ipsam ecclesiam de qua nati erant per pacis adque unitatis uinculum pertinerent. ergo ipsa generat per uterum suum et per uteros ancillarum ex eisdem sacramentis tamquam ex uiri sui semine. non enim frustra dicit apostolus omnia illa in figura esse gesta. sed qui superbiunt et legitimae matri non adiunguntur, similes sunt Ismaheli de quo dictum est: eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. qui autem pacifice diligunt legitimam patris sui coniugem, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
um ut hoc in quo quam scismatieo uł heretico ȩccłastica
medicina curaret. in quo uulnere seꝑabatur. Illud autẽ
quod sanum maneret. agnitum potius approbaret᷑. quã
improbatur uulneraret᷑. Certe dñs in euũgło dicit. Qurñ
ẽ mecũ adu̾sum me ẽ & qui ñ colligit mecũ spargt̃. T̃ am̃¬

Expanded text:
um, ut hoc in quoquam schismatico uel haeretico ecclesiastica um, ut hoc in quoquam schismatico uel haeretico ecclesiastica medicina curaret in quo uulnere separabatur, illud autem quod sanum maneret agnitum potius adprobaretur quam inprobatum uulneraretur. certe dominus in euangelio dicit: qui non est mecum adu
Abbreviated transcription (Latin):
grandiore parte donati. nec in cet̾is: p̃ter se unã ex minutiᷤ¬
simis partibus. Quȩ om̃s particule si adu̾tere uoluerint uo¬
iorem. de qua p̃cisa p̃cisȩ sunt: s ad ipsam uiriditatẽ radicis
ercholice. de ariditate ꝓpͥa reuertentur. Omines quippe isti
ubi ꝯtra nos non sunt. ꝓ nob sunt. ubi aut nob̃cum col
ligunt spargunt. Iam enĩ ne uidear humanis argumentiᷤ
hoc agere qm̃ questionis huiꝰ obscuritas pͥoribus ȩccl̃ȩ tem¬
porib ante scisma donati. magnos uiros. & magna carita¬
te p̃ditos patres ep̃os ita inter se compulit salua pace dis¬
ceptare atq fluctuare. ut diu concilioꝵ in sius quibusq
regionibus diu̾sa statuta mutauerint. donee plenario to-¬
cius orbis concilio. quidͥ salub̃rime sentiebatur. etiã remoti
dubitationibꝰ firmaret᷑. ex euũglo ꝓfero. certa docum̃ta. qͥb
dño adiuuante demonstro. quam recte placuerit scđm de¬

Expanded text:
grandiore parte Donati nec in ceteris praeter se unam ex minutisgrandiore parte Donati nec in ceteris praeter se unam ex minutissimis partibus! quae omnes particulae si aduertere uoluerint uoiorem de qua praecisa praecisae sunt, sed ad ipsam uiriditatem radicis catholicae de ariditate propria reuertentur. omnes quippe isti ubi contra nos non sunt pro nobis sunt, ubi autem nobiscum non colligunt spargunt. Iam enim, ne uidear humanis argumentis id agere, quoniam quaestionis huius obscuritas prioribus ecclesiae temporibus ante schisma Donati magnos uiros et magna caritate praeditos patres episcopos ita inter se conpulit salua pace disceptare adque fluctuare, ut diu conciliorum in suis quibusque regionibus diuersa statuta nutauerint, donec plenario totius, orbis concilio quod saluberrime sentiebatur etiam remotis dubitationibus firmaretur, ex euangelio profero certa documenta, quibus domino adiuuante demonstro quam recte placuerit et uere secundum de
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝑpter int̾ nos & ipsos quodammodo cardinales donati¬
stas quoꝵ ep̃c apud̃ carchaginẽ pͥmianus est: iam dehac re
nulla ẽ controu̾sia. Uoluit enĩ ds̃ ꝑ maximianistas eam fi¬
niri. ut quod caritate suadente nolebant. exemplo suo cogẽ¬
te fateãt᷑. S adhuc in de ꝓptea disputamꝰ. nec illi sibi uide¬
antur aliquid dicere: qui nec istis communicant qui apud
se potius quanto pauciores tanto fincerior es donatistas
remansisse contendunt. Qui si maxinianistȩ soli cẽnt. nec
ipsoꝵ salutẽ contempnere debemus. Quanto gͦ magis quia
eadem pars donati in multa minutissima frustra concisaẽ
que om̃s minute parciculȩ hanc unam multo gͣndiorem
in qua pͥmianus ẽ. de recepto maximianistaꝵ baptismore¬
prehendunt. Et singłe conant᷑ asserere apud se cantũ mode
uerum baptismũ remansisse: nec ommnino ẽẽ alibi. neq in co¬
to orbe terraꝵ qua eccła catholica expanditur: nec in ipsa

Expanded text:
Quapropter inter nos et ipsos quodammodo cardinales Donatistas. quorum episcopus apud Karthaginem Primianus est, iam de hac re nulla est controuersia. uoluit enim deus per Maximianistas eam finiri, ut quod caritate suadente nolebant exemplo suo cogente fateantur. sed adhuc inde propterea disputamus, ne illi sibi uideantur aliquid dicere qui nec istis communicant, qui aput se potius quanto pauciores tanto sinceriores Donatistas remansisse contendunt. qui si Maximianistae soli essent, nec ipsorum salutem contemnere deberemus; quanto ergo magis, quia eadem pars Donati in multa minutissima frusta concisa est, quae omnes minutae particulae hanc unam multo grandiorem in qua Primianus est de recepto Maximianistarum baptismo reprehendunt et singulae conantur adserere aput se tantummodo uerum baptismum remansisse nec omnino esse alibi neque in toto orbe terrarum qua ecclesia catholica expanditur nec in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
baptitauit. baptismo iohannis abluti fuerunt:
non baptismo iħu xp̃i. Unde rebaptizare dico non
inquit rei dñs iħc xp̃c respondit his uerbis. Qui
mecũ ñ colligit: disꝑgit. Et iterum. Non omnis

Expanded text:
baptizauit, baptismo Iohannis abluti fuerunt, baptizauit, baptismo Iohannis abluti fuerunt, non baptismo Iesu Christi. unde rebaptizari dico non inquit, rei dominus Christus respondit his uerbis: qui mecum non colligit spargit, et iterum: non omnis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. sicut legis uetera sacram̃ta p̾cursorio qͦdã
et p̃figuratorio fungebant᷑ officio. S si pꝰ ichannem
amicũ sponsi baptitatũ ẽ inquiunt: quanto magis
pꝰ ħeticum baptizandum ẽ. Potest aliud̃ uelut iusta
similit̃ indignatione cõmotus dic̃e. Si post ioħ̾em
baptizatũ ẽ. qui uinũ penitꝰ ñ bibebat: quanto pꝰ
ebriosum iustiꝰ baptitandũ ẽ. Hoc gͦ isti faciant
si possunt. Baptizent pꝰ ebriosos suos. si pꝰ iohannẽ
sobrium apłi baptizarunt. Quid hinc respondẽt
nͥ ꝓpt̾ea se pꝰ istos non baptizare. qua ꝑ eos a quib
baptizati sunt non eorum s xp̃i baptisinũ ꝑceꝑũtͤ
Credant gͦ ꝓpterea baptiratũ eẽ p̃ iohannẽ: quia
uł nullũ illi baptismũ habebant. uł xp̃i baptis¬
mũ ñdum habebant. hoc quidẽ etiam ipse sibi cui
respondemꝰ opposuit. oppositũq non soluit. Ait enĩ.
Dicit forsitan aliquis. S hii quos paulus iterũ

Expanded text:
Christo, sicut legis uetera sacramenta praecursorio quodam Christo, sicut legis uetera sacramenta praecursorio quodam et praefiguratorio fungebantur officio. sed: si post Iohannem amicum sponsi baptizatum est, inquiunt, quanto magis post haereticum baptizandum est! potest alius uelut iusta similiter indignatione commotus dicere: si post Iohannem baptizatum est, qui uinum penitus non bibebat, quanto post ebriosum iustius baptizandum est! hoc ergo isti faciant, si possunt; baptizent post ebriosos suos, si post Iohannem sobrium apostoli baptizarunt\'. quid hinc respondent, nisi propterea se post istos non baptizare, quia per eos qui baptizati sunt non eorum, sed Christi baptismum perceperunt? credant ergo propterea baptizatum esse post Iohannem, quia uel nullum illi baptismum habebant uel Christi baptismum nondum habebant. Hoc quidem etiam ipse sibi cui respondemus obposuit obpositumque non soluit. ait enim: dicit forsitan aliquis: sed . hi, quos Paulus iterum
Abbreviated transcription (Latin):
detinent ueritatẽ. Et sicut apłs quando illos sacle¬
gos corrigebat. dñ tñ uerũ qui extra ȩccłam ab eis
ignorantib colebatur. agnoscebat potius quã nega¬
bat: sic etiam nos quando heticorum sacrilegas se¬
ꝑationes erroresq corrigimꝰ. baptismum tñ uerũ
quem ꝑ ignorantiam extra ȩccłam tradunt: utiq ag̃¬
noscere non negare debemus. S paulus inquiunt
cum uenisset ephesum. quosdam qui se dicebant
ioħs baptismate baptiratos. baptizari iussit in xp̃o.
Quisquis isto exemplo scismnaticos et heticos bapti¬
tandos putat: audeat dicere si pocest. ħetieum uł
scismaticũ ioħem fuisse. Hoc si nefas ẽ dicẽ. ꝓfecto
illis hominib quod deerat datum ẽ. ñ qͦd merat un¬
ꝓbatum. Siue m̃titi fuerint se habere baptisium
iohis. sicut non nulli arbitrant᷑. siue quia baptismꝰ
iohannis non erat baptisius xp̃i. s tam̃ militãs

Expanded text:
detinent ueritatem. et sicut apostolus, quando illos sacriledetinent ueritatem. et sicut apostolus, quando illos sacrilegos corrigebat, deum tamen uerum, qui extra ecclesiam ab eis ignorantibus colebatur, agnoscebat potius quam negabat, sic etiam nos, quando haereticorum in sacrilega separatione errores corrigimus, baptismum tamen uerum, quem per ignorantiam extra ecclesiam tradunt, utique agnoscere, non negare debemus. Sed: Paulus, inquiunt, cum uenisset Ephesum, quosdam, qui se dicebant Iohannis baptismate baptixatos, baptizari iussit in Christo. quisquis isto exemplo schismaticos et haereticos baptizandos putat, audeat dicere, si potest, haereticum uel schismaticum lohannem fuisse. hoc si nefas est dicere, profecto illis hominibus quod deerat datum est, non quod inerat inprobatum, siue mentiti fuerint se habere baptismum Iohannis, sicut nonnulli arbitrantur, siue quia baptismus Iohannis non erat baptismus Christi, sed tamen militans
Abbreviated transcription (Latin):
apłs non destruxerit uerum qͦd inuenit in lapide
paganorum. Plus ẽ unus ds̃. quam unus baprismꝰ.
Neq enim baptismus ds̃ ẽ. s ideo magnũ aliqͥd ẽ.
quia sacͣm̃tum ẽ dĩ. et tñ ipse unus ds etiam extra
eccłam ab ignorantib colebatur. Sic gͦ et unus bapti
potuisse ut d̃s unus et uerus ab ignorantib extra
ipsi respondere dicenti. Quem uos ignorantes colitis:
hunc ego annuntio uob̾. Quãobrem sic̃ eis nichil¬
ꝓd̾ãt ad salutẽ qui uerum dm̃ ignorantes. eum tñ
colebant. immo et oberat ad ꝑnitiem. qđ falsos dõs
simul colentes eidem uͦ deo sacrilegam iniuriam fa¬
debant: sic nicħ ꝓdest hereticis ad salutem. qͦd extra
eccłam uerum baptismũ ꝑ ignorantiam et tradut᷑
et tenent: immo et obẽ ad dampnationẽ qđ in sacri¬
lega iniquitate erroris humani. etiam diuini sac̃¬
m̃ti ñ ꝑ quam mundent᷑ s ꝑ quam seueriꝰ uidicent᷑

Expanded text:
apostolus non destruxerit uerum quod inuenit in lapide apostolus non destruxerit uerum quod inuenit in lapide paganorum\'. Plus est unus deus quam unus baptismus — neque enim baptismus deus est, sed ideo magnum aliquid est, quia sacramentum est dei —, et tamen ipse unus deus etiam extra ecclesiam ab ignorantibus colebatur. sic ergo et unus baptispotuisse, ut deus unus et uerus ab ignorantibus extra postolo ualeat respondere dicenti: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Quamobrem sicut nihil eis proderat ad salutem, qui uerum deum ignorantes eum tamen colebant, immo et oberat ad perniciem, quod falsos deos simul colentes eidem uero deo sacrilegam iniuriam faciebant, sic nihil prodest haereticis ad salutem, quod extra ecclesiam uerum baptismum per ignorantiam et tradunt et tenent, immo et obest ad damnationem, quod in sacrilega iniquitate erroris humani etiam diuini sacramenti non per quam mundentur, sed per quam seuerius iudicentur
Abbreviated transcription (Latin):
quod tenebas. s noli credere deos ẽẽ ligna. et l¬
pides. et ipsius mundi quaslibet particulas qͣt
colebas. dei enim ueritatẽ qua credis. ab ipso co¬
ditum mundũ. in tua detines iniqͥtate qua đoꝵ
cultor uis eẽ falsorum: sic etiam hecico dr̃. qui sa¬
cram̃ta xp̃iana sic̃ in ęccłia catholica traduntur
nulla sua falsitate mutauit. Tene xp̃ianum
baptismum ex nomine patris. et filii. et sp̃ẽ sc̃i. sic̃
ritatem de unitate baptismatis: in miquitate de¬
tines tuȩ diuisionis. Corrige iniquitatem heretiei
figm̃ti ne ꝑdat te: et noli suꝑbire de ueritate xp̃i¬
ani sacͣmenti quȩ tibi ẽ. ne uidicet te. Ego aũ absit.
ut sic te detester et iniquitatẽ tuam. ut xp̃i abne¬
gem ueritatem quam in te inuenio ad dampna¬
tionẽ tuam: absit ut sic te corrigam. ut illud un¬
de te corrigo destruam. Nisi forte destruere debe
uerum. quod inuenio in animas ħeticorum. cum

Expanded text:
esse, quod tenebas; sed noli credere deos esse ligna et laesse, quod tenebas; sed noli credere deos esse ligna et lapides, et ipsius mundi quaslibet particulas quas colebas: Dei enim veritatem, qua credis ab ipso ditum mundum, in tua detines iniquitate, qua deorum cultor uis esse falsorum\': sic etiam haeretico dicitur, qui sacramenta christiana, sicut in ecclesia catholica traduntur, nulla sua falsitate mutauit: \'tene christianum baptismum in nomine patris et filii et spiritus sancti sicut ritatem de unitate baptismatis in iniquitate detines tuae diuisionis. corrige iniquitatem haeretici figmenti, ne perdat te, et noli superbire de ueritate christiani sacramenti, quae ibi est ut iudicet te. ego autem absit ut sic detester iniquitatem tuam, ut Christi abnegem ueritatem, quam in te inuenio ad damnationem tuam, absit ut sic te corrigam, ut illud unde te corrigo destruam, nisi forte destruere debeo aerum quod inuenio in anima haereticorum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
pauili. ego aut̃ apollo. ego uero cephȩ. quanuis ñ per
impioꝵ s sc̃orum nomina: ipsi tñ impia scismata
faciebint: hoc ipsorum erat ꝓprium detestabile ui
in eius nomine baptizatos: ñ erroris eorum. s diu¬
ni ap̃ eos inuneris erat. Hanc dĩ ueritatem: nunqͥ¬
tate suoꝵ scismatum decinebant. Hanc app̾hendens
beatissimus paulus. ñ ꝑ illa uitia destructa etiã
istami destruit: s ꝑ hanc confirmatã illa em̃dands
conuncit. Nunqͥd paulus inquit ꝓ uob̾ crucifirꝰ
est. aut in nomine pauli baptizati estis: Ut per
uerũ dĩ qđ tenebant. de suo falso erubescerent quad
mortuoꝵ. sicut tenebus. s crede xp̃m iam resurrexis¬
se a mortuis quod non credebas. ueritatẽ quippedi
de mortuis resurrecturis. in tua iniquitate detineᷤ.
quia xp̃m resurrexisse ñ credis: sicut idolorum cul¬
torũ dr̃. tene ab uno uero deo mundũ ẽẽ conditũ

Expanded text:
Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, quamuis non per Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, quamuis non per impiorum sed sanctorum nomina ipsi tamen impia schismata faciebant; hoc ipsorum erat proprium detestabile uitin eius nomine baptizatos, non erroris eorum, sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. hanc adprehendens beatissimus Paulus non per illa uitia destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendanda conuincit — numquid Paulus pro uobis, inquit, crucifest? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Ut per verum Dei quod tenebant, de suo falso erubescerent quod mortuorum, sicut tenebas; sed crede jam Christum resurrexisse a mortuis, quod non credebas: veritatem quippe Dei de mortuis resurrecturis in tua iniquitate detines, quia Christum resurrexisse non credis. Sicut idolorum cultori dicitur, Tene ab uno vero Deo mundum conditum
Abbreviated transcription (Latin):
rumq cultores disputans. multa ꝓfert testimonia
de libris eorum quos p̃clares auctores habent. hoc ẽ
ex illa ueritate quam in iniqͥtate detinent. Multo
aut̃ mirabilius ẽ. quod fecit apłs. ut eorum fana
circumiens aram quandã int̾ aias demonũ inue̾¬
tam in qua scriptum eẽt ignoto đo. neq hoc negan¬
do et refellendo destruxĩt. s potius confirmando.
hinc etiam repꝑerit oportunissimum suȩ disputa¬
tioĩs ȩxordium dicens. Quẽ uos ignorantes colitis:
hunc ego annuntio uob̃. Hanc itaq et nos ꝑ maio¬
res nr̃os traditam nobis sequentes apłicam regułã.
si quid recti etiam in ꝑuersis inuenerimꝰ. eoꝵ ꝑuersi¬
tate correcta. illud quod rectum ẽ. minime uiolamꝰ:
ut in uno homine. ex his que uera tenet falsa etiã
enĩdent᷑. non ex falsis conuictis etiam uera destru¬
ant᷑. Temꝑib apłorum qui dicebant ego quidẽ sum

Expanded text:
rumque cultores disputans multa profert testimonia rumque cultores disputans multa profert testimonia de libris eorum, quos praeclaros auctores habent, hoc est ex illa ueritate quam in iniquitate detinent. multo autem mirabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homine ex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantur. temporibus apostolorum qui dicebant: ego quidem sum
Abbreviated transcription (Latin):
approbat. testat᷑. asfirmat. Nlam et hic eundẽ locũ
ita cep̃ ut diceret. R euelatur enim ira dĩ de ce¬
lo suꝑ omnẽ impietatẽ. et iniusticiam hominũ
eorum. qui ueritatem in iniquitate detinent:
ũ ab negans ueritatẽ quanius ininiqͥtate detentã.
Et in accib apłorum cum de deo uno et uero athe¬
nienses doceret. quod in illo uiuimꝰ. mouem᷑ et su¬
mus: continuo subiunxit. sic̃ quidam scđm uos
dixerunt. Hoc gͥ qͦd in dõ uiuimus. et mouemur
et sumꝰ. ex illa ueritate ẽ. quam et illi impii si¬
mulacroꝵ cultores in iniquitate detinent: qui cog¬
noscentes dm. ñ sic̃ dm̃ głificauert̃. Hanc tñ ue¬
ritatem sicut uidemus ap̃ impios et sacͥlegos
inuenta. non destruit. s confirmat apłs. enisq
utitur testimonio. ad docendos eos. qui ista nes¬
ciebant. Huius regile apłice sectatur ep̃s cẏpria¬
nus de uno uero dõ. adũsum multoꝵ deoꝵ falso¬

Expanded text:
approbat, testatur, affirmat. Nam et hinc eumdem locum approbat, testatur, affirmat. Nam et hinc eumdem locum ita coepit, ut diceret, Revelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebant. huius regulae apostolicae sectator episcopus Cyprianus de uno deo uero aduersus multorum deorum falso
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ istam cognitionẽ tanquã m̃dacium repelłe.
et destruere conaret᷑. quod eam in sacͥlegis inueniꝰ¬
set. nonne qđ absit ueritatis inimicꝰ existeret: Ido¬
q id quod inmutauerunt in m̃datium suũ. nã
et hoc dixit. immutauerunt głam dĩ in similitu¬
dinem imaginis corruptibił hominis: talem scili
cet fingentes dm̃. qualis non ẽ ds̃. et ñ sicut eum
cognouerunt tradentes hominib. Et paulo post
de talib dicit. Qui immutauerunt ueritatem
đi in m̃datium. et coluerunt et seruierunt crea¬
ture potiꝰ quam creatori: qui ẽ benedictus in scła.
Ueritas quippe creature a dõ est: non ẽ ds̃. Quã
illi in m̃daciũ conuerterunt. tanqͣ. deos colentes
solem. et lunam: et quecͦq celestia. atq t̾restria.
Quod gͦ immutauerunt in mdatiũ suũ: culpat.
decestat᷑. euertit. Quod aut̃ uerũ in doctrina q̃m¬
uis multis falsitatib ꝑmixta confusaq seruart᷑.

Expanded text:
si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem sccet fingentes Deum, qualis non est Deus, et non sicut eum cognoverunt tradentes hominibus: et paulo post de talibus dicit, Qui immutaverunt veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; veritas quippe creaturae a Deo est, non Deus, quam illi in mendacium converterunt, tanquam deos colentes solem et lunam et quaecumque coelestia atque terrestria: quod ergo immutaverunt in mendacium suum, culpat, detestatur, evertit; quod autem verum in doctrina, quamvis multis falsitatibus permixta confusaque, servarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
utiq a nobis diuersitate distantib. nicħ aliud
nobis demonstrat apłs: nisi ut in ipsis quoq ita
quicquid prauum ẽ corrigamꝰ. ut qͥd forte rectũ ẽ.
aꝓbemus. Nam utiqidolatras. et quod ẽ grauius
crorum redarguebat uͥ ait. Qui cognoscentes dm̃.
ñ sicut dm̃ głorificauerunt. aut grãs egerunt. s
euanuerunt᷑ in cogitationib suis. et obscuratũ ẽ.
insipieus cor eorum. Diaentes enim se eẽ sapientes:
stulti facti sunt. Et immutauerunt głam incor¬
tuptibilis dĩ. in similitudinĩs imaginis corruptibi¬
lis hominis. et uolucrũ. et quad ruipedũ. et serpen¬
tium. Talia quippe fuisse nouimꝰ. simulacra egip¬
tiorũ. uͥ et instituta eẽ multiplicior. multoq igno¬
nriniosior idolatria ꝑhibet᷑. Nunqͥd tñ cognitionẽ
dĩ denegauit. illis fuisse. ac non potius confiria¬
uit dicens. cognoscentes dm̃. ñ ut dm̃ głificauert̃:

Expanded text:
utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud utique a nobis diuersitate distantibus nihil aliud nobis demonstrat apostolus, nisi ut in ipsis quoque ita quidquid prauum est corrigamus, ut quod forte rectum est approbemus. nam utique idolatras et quod est grauius crorum redarguebat ubi ait: qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, sed euan uerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. dicentes se esse sapientes stulti facti sunt et immutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
lendo credit. qui fecit celum et t̾ram. qđ omnia
idola et sacͥlegia gentium detestatur: qđ fut᷑um
expectat uidicium. qđ uitam sꝑat ȩt̃nam: qđ de
carnis resurrectione ñ dubitat: laudamꝰ. appro¬
bamus. agnoscamꝰ. sic̃ credebat credenda. sic̃ tene¬
bat tenenda. firmamus: ita etiam cum ad nos
uenit scismaticus. uł. ħeticus ut catholicus fiat scis¬
maticus et heresim dissuadendo. et rescindendo
destriumus. sacͣmenta uͦ xp̃iana si eadem in illo
inuenimꝰ. et quicqͥd aliud ueri tenet absit. ut ui¬
olemus. absit ut quę semel danda nouimus ite
ẽ hominẽ sauciatum et uͥ sanus ẽ. uulneremus.
si deniq de ipsa etiam trinitatis unitate dissenti¬
entẽ heticum inuenio. et tñ euangłica et eccłias¬
tica regula baptizatum. intellectum hominis cor¬
rigo. niͣ dĩ uiolo sac̃m̃tum. loquor de iudeis et he
tib. De ipsis uͦ gentilib idoloꝵq cultorib multa

Expanded text:
lendum credit, qui fecit caelum et terram, quod omnia lendum credit, qui fecit caelum et terram, quod omnia idola et sacrilegia gentium detestatur, quod futurum expectat iudicium, quod uitam sperat aeternam, quod de carnis resurrectione non dubitat, laudamus approbamus agnoscimus, sicut credebat credenda, sicut tenebat tenenda firmamus —, ita etiam cum ad nos uenit schismaticus uel haereticus, ut catholicus fiat, schisma eius et haeresim dissuadendo et destruendo rescindimus, sacramenta uero christiana, si eadem in illo inuenimus, et quidquid aliud ueri tenet absit ut uiolemus, absit ut si semel danda nouimus iterest hominem saucitfm et ubi sanus est uulneremus. si denique de ipsa etiam trinitatis unitate dissentientem haereticum inuenio et tamen euangelica et ecclesiastica regula baptizatum, intellectum hominis corrigo, non dei uiolo sacramentum. loquor de Iudaeis et sctibus. De ipsis gentilibus idolorumque cultoribus multa
Abbreviated transcription (Latin):
mala hominum reꝓbamus. quec̃q in illis bona
dĩ repꝑimus. approbemus. Hoc inquam iustũ ẽ.
ut eciam in saclego ñ uiolem. quod uerũ in uenio
sac̃m̃tum: nec sic emĩdem saclegum. ut in eo ꝑpetrẽ
sacrilegiũ. Nam sic sunt mali in baptismo bono:
quẽ admodũ sunt iudei in lege bona. Itaq ut
illi ꝑ ipsam legem udicabunt᷑. quã malicia sua
male ñ fecere: ita et isti ꝑ ipsum baptismum ui¬
dicabunt᷑. quem bonum mali tenuerunt. Ergo
quẽ admodũ iudeus cum ad nos uenit ut xp̃i¬
anus fiat. non in eo destruimus bona dĩ. s ma¬
ia ipsus: nam quod erat non credendo quod
xp̃c iam uenerit. natusq et passus sit. et resur¬
rexit hoc emendamꝰ: eaq infidelitate destructa
fidem qua hȩc credunt᷑ astruimus: item qͦd errat
umbris uterum sacram̃toꝵ inherendo dissuademꝰ:
iamq uenisse tempꝰ qͦ hec auferenda atq mutanda
ꝓpħe p̃dixerint: demonstramꝰ: quod uͦ unũ dm co¬

Expanded text:
mala hominum reprobamus, quaecumque in illis bona mala hominum reprobamus, quaecumque in illis bona dei repperimus approbemus. hoc, inquam, iustum est, ut etiam in sacrilego non uiolem quod uerum inuenio sacramentum, ne sic emendem sacrilegum, ut in eo perpetrem sacrilegium. Nam sic sunt isti mali in baptismo bono, quemadmodum sunt Iudaei mali in lege bona. itaque ut illi per ipsam legem iudicabuntur, quam malitia sua malam non fecerunt, ita et isti per ipsum baptismum iudicabuntur, quem bonum mali tenuerunt. ergo quemadmodum Iudaeus cum ad nos uenerit, ut christianus fiat, non in eo destruimus bona dei sed mala ipsius — nam quod errat non credendo, quod Christus iam uenerit natusque et passus sit et resurrexerit, hoc emendamus eaque infidelitate destructa fidem qua haec creduntur adstruimus, item quod errat umbris ueterum sacramentorum inhaerendo dissuademus iamque uenisse tempus, quo haec auferenda atque mutanda prophetae praedixerant, demonstramus; quod uero unum deum co
Abbreviated transcription (Latin):
am nr̃a causa ẽ ut respondeamꝰ. ñ solum contra
sentientib. uerum etiam contraria facientib. Debet
enũ palam redargui. qđ in occulto nocet: quia et
palam defendit᷑ cum suadetur. ut in occulto no¬
ceat cum ꝑficit᷑. Nam quis coram ꝓphanis quẽ¬
quam baptitat: & tñ baptizari xp̃ianos nullꝰ
ꝓfanus ignorat: qui audit in publico. Quod si
credit: ꝑcipiat in secreto. Uideamus gͦ de baptis¬
matis iteratione quid dicant qui uerecundant᷑ hoc
in aꝑto dicere. quod utinam in aꝑto timerent ad¬
mittere. Ubi sit inquit uerum baptisma querit᷑.
Deinde subiungit. Usq adeo meũ ẽ: ut quod a
me unicũ datum ẽ. nec ab ipsis sacͥlegis iteret᷑. Cui
respondemus. Sacͥlegus ñ ẽ. qui unicũ baptismum¬
unica hominis in baptismate consecͣtio. Iua ẽ aũ
unici baptismatis iteratio. Corrigo in te quod tu¬
ũ ẽ. Agnosco qđ xp̃i ẽ. Hoc enim iustum ẽ: ut cũ

Expanded text:
am nostra causa est, ut respondeamus non solum contra am nostra causa est, ut respondeamus non solum contra sentientibus, uerum etiam contra facientibus. debet enim palam redargui quod in occulto nocet, quia et palam defenditur cum suadetur, ut in occulto noceat cum perficitur. nam quis coram profanis quemquam baptizat? et tamen baptizari christianos nullus profanus ignorat, qui audit in publico quod, si credit, percipiat in secreto. Uideamus ergo de baptismatis iteratione quid dicant, qui uerecundantur hoc in aperto dicere, quod utinam in aperto timerent admittere: ubi sit, inquit, uerum baptisma quaeritur, deinde subiungit: usque adeo meum est, ut, quod a me unicum datum est, nec ab ipsis saer-ilegis iteretur. cui respondemus: sacrilegus non est qui unicum baptismunica hominis in baptismate consecratio, tua est autem unici baptismatis iteratio. corrigo in te quod tuum est, agnosco quod Christi est. hoc enim iustum est, ut, cum
Abbreviated transcription (Latin):
es condene diuersa sentientib. et a
regula ueritatis errantib. constan¬
tine fr̃ sepissie cogim᷑. etiam de
his rebus. quas. aliis atq aliis ser¬
monib frequentauimꝰ. Quod uti¬
Dlit̾ existimo fieri et ꝓpt̾ eorum ĩge¬
nia tardiora. qui putant aliud dici cum aliquid
legunt. alit̾ dici: et ꝓpt̾ ipsam disputationũ copiã
ut ñ solũ ad diligentiores res rara ꝑueniat: s qͦd¬
libet ex multis. in manus etiam negligentioris in¬
currat. Proinde sermonẽ de unico baptismo ab eis
compositum a quib baptismus iterat᷑. quem mi¬
acceptiim dedisti. atq ut ei respondem multum
petisti. ñ nͥ uerboꝵ strepitu inflatum. et calum pni¬
osis criminationib asꝑatũ uide adiuuante dño qͣn¬
ta facilitate confutem. Prma illic inuidia ẽ: quod
uentilat᷑ in publico res secreta. Taceant gͦ. qui hoc
fieti debere ñ putant. Aut si ad loquendũ cog
se dicunt ut respondeant contͣ sentientib. Hec eti¬

Expanded text:
espondere diuersa sentientibus et a regula ueritatis errantibus, Constantine frater, saepissime cogimur etiam de his rebus, quas aliis atque aliis sermonibus frequentauimus. quod utiliter existimo fieri et propter eorum ingenia tardiora, qui putant aliud dici, cum aliquid legunt aliter dici, et propter ipsam disputationum copiam, ut non solum ad diligentes res rara perueniat, sed quodlibet ex multis in manus etiam neglegentioris incurrat. proinde sermonem de unico baptismo ab eis conpositum, a quibus baptismus iteratur, quem mirum presbytero acceptum dedisti atque ut ei responderem multum petisti, non nisi uerborum strepitu inflatum et calumniosis criminationibus asperatum uide adiuuante domino quanta facilitate confutem. Prima illic inuidia est, quod uentilatur in publico res secreta. taceant ergo, qui hoc fieri debere non putant, aut si ad loquendum cogi se dicunt, ut respondeant contra sentientibus, haec eti
Abbreviated transcription (Latin):
di. nec iterari oportere. Huic questioni dixit respondis¬
se xp̃m. cum ait. qui mecũ non colligrt spargit. quasi
etiam quod uerũ ẽ quod mecũ inuentũ fuerit. nege¬
tur exuflet᷑. destruat᷑. Ait etiã quibusdã dicentib¬

Expanded text:
di nec iterari oportere, huic quaestioni dixit respondisdi nec iterari oportere, huic quaestioni dixit respondisse Christum cum ait: qui mecum non colligit spargit, quasi etiam quod uerum et quod meum inuentum fuerit negetur exsuffletur destruatur\'. ait etiam quibusdam dicentib
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑarii. Uelint nolinit ꝓinde traditores sacrilegis sa¬
craincis xp̃m magis offendunt. qͥ et si dic̾e audeant
ii nomine tuo ꝓpħauimꝰ. dicet illis ut oeteris. recedi¬
te a me oꝑatii iniquitatis ñ noui uos. Recte illis ħ
dicet qũiqͥdem et indigens ñ dissimiles cause sunt
bapticare demonia pellere: &eterasq mirabiles fecisse
inrtutes. Uide quã multa dixit. et qđ sibi ex adũso
ꝓposuit: soluere om̃ino ñ potuit. Nec solũ. s etiam nos
ipsos que adu̾sus eos dice deb̾emꝰ admonuit. Neq enĩ
cantũ nichil eum adiuuant. hec eugłica testimonia
s etiam causȩ nr̃ȩ plurimũ suffragant᷑. De baptismno
iohannis agebatur quo baptitatos. quosdã si bap
utrumq distinxit. Hoc etiam iste contra quẽ disserimus ui¬
dit: quod cum sibi uelite ex aduersariis partib obiecisset. qͥd
& hii quos traditores uocant. baptismo xp̃i. non ioh̃s hap¬
tirant. & bapticant᷑. & ideo post eos baptismũ nec rescin¬

Expanded text:
itores sacrilegis Sacramentis Christum magis offendunt. Qui si et dicere audeant, « In nomine tuo prophetavimus: » dicet illis ut caeteris, « Recedite a me, operarii iniquitatis; non novi vos. » Recte illis hoc dicet, quoniam quidem in indignis non dissimiles causae sunt baptizare, daemonia pellere ceterasque mirabiles fecisse uirtutes. uide quam multa dixit et quod sibi ex aduerso proposuit soluere omnino non potuit; nec solum non soluit, sed etiam nos ipsos quae aduersus eos dicere deberemus ammonuit. neque enim tantum nihil eum adiuuant haec euangelica testimonia, sed etiam causae nostrae plurimum suffragantur. De baptismo Iohannis agebatur, a quo baptizatos quosdam si baptutrumque distinxit. hoc etiam iste contra quem disserimus uidit, quod, cum sibi uelut ex aduersarii partibus obiecisset, quia et hi, quos traditores uocant, baptismo Christi, non Iohannis baptizant et baptizantur et ideo post eos baptismum nec rescin
Abbreviated transcription (Latin):
tatem de cognitione ꝓcedere. Nemo enĩ uult: quod
omnino quid uł quale sit. nescit. Hon tam̃ ẽẽ cogita¬
tiõis imaginẽ ido quandã in hac re intelligibili nati¬
uitatis & ꝓcessionis insinuare distantiã. qm ñ hoc ẽ
cogitatione conspicere qͦd appet̾e. uł &̃ ꝑfrui uolun¬
tate. Cernit: discernitq qui pot̾. Potuisti &e tu: quãuiᷤᷤ
non potueris neq possis explicare sufficienti eloqͥo.
quod int̾ nubila similitudinũ corporaliũ quȩ cogita¬
tionib humanis occursare non desinunt. uix uidisti.
S illa lux q̃ nc̃ ẽ qͦd tu. & hoc tͥ ostendit aliud eẽ illas
incorporeas similitudines corpoꝵ. & aliũ eẽ uerũ qͦd eiꝰ
rȩꝓbatis intelligñtia contuem᷑: hec & alia similia simi¬
lit̾ certa oculis tuis int̾iorib lux illa monstraũ. Quegͥ
causa ẽ curacie fixa. ipsa uide ñ possis. nͥ utiq infir¬

Expanded text:
tatem de cognitione procedere — nemo enim uult quod tatem de cognitione procedere — nemo enim uult quod omnino quid uel quale sit nescit — non tamen esse cognitionis imaginem et ideo quandam in hac re intellegibili natinitatis et processionis insinuari distantiam, quoniam non hoc est cogitatione conspicere quod appetere uel etiam perfrui uoluntate, cernit discernitque qui potest. potuisti et tu, quamuis non potueris neque possis explicare sufficienti eloquio, quod inter nubila similitudinum corporalium, quae cogitationibus humanis occursare non desinunt, uix uidisti. sed illa lux, quae non est quod tu et hoc tibi ostendit aliud esse illas incorporeas similitudines corporum et aliud esse uerum, quod eis reprobatis intellegentia contuemur, haec et alia similiter certa oculis tuis interioribus lux illa monstrauit. quae igitur causa est, cur acie fixa ipsam uidere non possis, nisi utique infir
Abbreviated transcription (Latin):
unigenitꝰ. non de patre genitum alium. qͥ fr̾ eius ẽet.
s ꝓcedere dixit spm sc̃m̃. Unde cum sit commu¬
nio quedã consubstantialis patris & filii ambo
hoc dilucide ꝑspicueq cernendum. non pot̾ ibi aciẽ
figere. Scio. non potes. uerum dico. mͥ dico. quid ñ
possim scio. Ipsa tͥ tamen ostendit int̾ illa tria in qͥbꝰ
te summȩ ipsiꝰ quam fixis oculis contemplari ñ¬
dũ uales imaginem tͥnitatis agnosceres. Ipsa ostñ¬
dit tͥ u̾bum uerũ ẽẽ inte: qñ de scientia tua gignit᷑
idest qñ quod scimꝰ dicimꝰ. & si nulliꝰ gentis lingua
significante uocẽ uł ꝓferamus uł cogitemꝰ. s ex illo
quo nouimꝰ cogitatio nr̃a formet᷑. sitq in acie cogi¬
tantis imago simillima cognitionis euis. quã memo¬
ria c̾tinebit. Ista duoscilicet uelut parentẽ ac ꝓlẽ t̾cia
uoluntate siue dilectionẽ iungentẽ: quã qͥdẽ uolun¬

Expanded text:
unigenitus non de patre genitum — alioquin frater eius esset — unigenitus non de patre genitum — alioquin frater eius esset — sed procedere dixit spiritum sanctum, unde, cum sit communio quaedam consubstantialis patris et filii, ambohoc lucide perspicueque cernendum non potes ibi aciem figere, scio, non potes. uerum dico, mihi dico, quid non possim scio. ipsa tibi tamen ostendit in te tria illa, in quibus te summae ipsius, quam fixis oculis contemplari nondum uales, imaginem trinitatis agnosceres. ipsa ostendit tibi uerbum uerum esse in te, quando de scientia tua gignitur, id est quando quod scimus dicimus, etsi nullius gentis lingua significantem uocem uel proferamus uel cogitemus, sed ex illo quod nouimus cogitatio nostra formetur sitque in acie cogitantis imago simillima cognitionis eius, quam memoria continebat, ista duo scilicet uelut parentem ac prolem tertia uoluntate siue dilectione iungente. quam quidem uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nisi ds̃. Uerum int̾ hec quȩ multa iã dixi. ⁊ nichil
illiꝰ sumine tͥnitatis in esfabilit̾ dignũ me dixisse au¬
deo ꝓfit̾i. s c̃fit̾i potiꝰ mirificatã scientiã eꝰ ex me inua¬
luisse. nec posse me ad illã. Otu auima mea. ubi te
esse sentis. ubi iaces. aut ubi stas. donec abeo qͥ pro¬
picius factus ẽ omnib iniquitatib tuis. sanent᷑
om̃s languores tuiꝰ Agnoscis te certe in illo ẽẽ sta¬
bulo: quo samaritanꝰ ille ꝑdux̃ eum quẽ repperit.
multis a latronib inflictis uuln̾ib semiuiuũ: Et
tam̃ multa uera uidisti. ñ his oculis quib uidentur
corpora colorata: s eis ꝓ quib orabat qui dicebat.
oculi mei uideant ȩquitatem. Nempe gͦ multa ue¬
ra uidisti: eaq discreisti ab illa luce qua tͥ lucente¬
uidisti. Attolle oculos in ipsam lucẽ: & eos in ea fi¬
ge si potes. Sic enim uidebis quid distet natiuitas
uerbi dĩ aprocessione doni dĩ: propt̾ quod filius

Expanded text:
nisi Deus. 50. Verum inter haec quae multa jam dixi, et nihil illius summae Trinitatis ineffabilitate dignum me dixisse audeo profiteri, sed confiteri potius mirificatam scientiam ejus ex me invaluisse, nec posse me ad illam ; o tu, anima mea, ubi te esse sentis, ubi jaces, ubi stas, donec ab eo qui propitius factus est omnibus iniquitatibus tuis, sanentur omnes languores tui ? Agnoscis te certe in illo esse stabulo, quo Samaritanus ille perduxit eum quem reperit multis a latronibus inflictis vulneribus semivivum . Et tamen multa vera vidisti, non his oculis quibus videntur corpora colorata, sed eis pro quibus orabat qui dicebat, Oculi mei videant aequitatem . Nempe ergo multa vera vidisti, eaque discrevisti ab illa luce qua tuidisti. attolle oculos ad ipsam lucem et eos in ea fige, si potes. sic enim uidebis quid distet natiuitas uerbi dei a processione doni dei, propter quod filius
Abbreviated transcription (Latin):
Damͥ ñ eis c̃sentire. ⁊ siq̃n me deleccant eas nichominꝰ ip¬
bare. nec ĩ eis uelut dormitando ĩmorari. nec ĩtant̾ uale¬
ant ap̾me. ut aliqͥd ĩoꝑa mea ꝓcedat ex ilł. s abeis mea lil¬
tĩ sit tuta sentñtia. tuta c̃scientia. te tuente. Sapiens qͥdã
te ĩ unũ. ⁊ ĩte facti ⁊̃ nos unũ. dñe d̾s une. D̾s tͥnitas qc̃q
dixi ĩ his libris de tuo: agnoscant ⁊ tui. Si qͣ de meo. &

Expanded text:
n eis consentire; et si quando me delectant, eas nihilominus improbare, nec in eis velut dormitando immorari, nec in tantum valeant apud me, ut aliquid in opera mea procedat ex illis, sed ab eis mea saltem sit tuta sententia, tuta conscientia tuente. Sapiens quidamte in unum, et in te facti etiam nos unum, Domine Deus, une Deus Trinitas, quaecumque dixi in his libris de tuo agnoscant te tui, si quae de meo et