comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idcuro in eo et ꝑeũ reconciliatio ẽ. q ꝑ
indifferentẽ nat᷑am. pat̾ in eo manẽs
mũdũ sibi ipse ꝑ eũ et in eo reconei
humane infirmitatids̃. non incerta
u̾boꝵ nuditate fidẽ docuit. Namq
cũ credendi necessitatẽ dicti dñici au¬
ctoritas sola p̾staret. t̾n sensũ nr̃m ꝑ
intelligentiã editȩ rõnis instituit. ut
id qd̃ dixerat ego et pat̾ unũ sumus:
ꝑcausã ipsam unitatis expositȩ nosce-¬
remꝰ. Dicens enĩ se ꝑloq̃ntẽ loqͥ. et ꝑ
oꝑantẽ oꝑari.⁊ ꝑ iudicantẽ iudicare.
et ꝑ uisũ uideri. ⁊ ꝑ reconciliantẽ recõ¬
ciliari. ⁊ man̾e se in eo qͥ in se maneret:
q̃ro qͦ alio ad intelligentiȩ nr̃ȩ sensum
expositiõs suȩ uti potuerit aptioriser¬
mone. ut unũ ẽẽ intelligͥent᷑ qͣm isto.
quo ꝑ natiuitatis ueritatẽ. et naturȩ
unitatẽ. qͥcqͥd filiꝰ ag̾et et dic̾et. id infi
itaq natͣe a se alienȩ. neq ꝑ creationẽ
in dm̃ cõparatȩ. neq ex porcione dei

Expanded text:
in eo et per eum reconciliatio est, quia per indifferentem naturam Pater in eo manens, mundum sibi ipse per eum et in eo reconcilhumanae infirmitati Deus non incerta verborum nuditate fidem docuit. Namque cum credendi necessitatem dicti dominici auctoritas sola praestaret, tamen sensum nostrum per intelligentiam editae rationis instituit: ut id quod dixerat: Ego et Pater unum sumus , per causam ipsam unitatis expositae nosceremus. Dicens enim se  judicantem judicare, et per visum videri, et per reconciliantem reconciliare, et manere se in eo qui in se maneret: quaero quo alio ad intelligentiae nostrae sensum expositionis suae uti potuerit aptiore sermone, ut unum esse intelligerentur, quam isto, quo per nativitatis veritatem, et naturae unitatem, quidquid Filius agitaque naturae a se alienae, neque per creationem 251 in Deum comparatae, neque ex portione Dei
Abbreviated transcription (Latin):
signatas cõsignantisq sp̃es in signacu¬
lis c̾nimꝰ. cũ imp̃ssũ plũbo ferrũ. uł
gẽma cerȩ. sp̃em uł contauȩ inse ima¬
ginis fingat. uł exstantis de se expri¬
mat formȩ. S si qͥs exstit̾it tã stul¬
tus. aut uecors ut putet qd̃ aliud
ma dĩ sit aliud aliqͥd totꝰ ipse qͣmds̃
sit. pꝰ sacram̃tũ hõis assũpti et ꝑ o
bedientiã cõfũmat. usq ad crucis
mortẽ. humilitatis audiet cȩlestiũ
et t̾restriũ. ⁊ infernoꝵ. et om̃is lin¬
guȩ cõfessione iħm in gła dĩ patris.
In hac gͣ. gła si cũ iam forma seruił
fuerit. manebit: tũ cũ informa dei
eẽt. q̃ro qͥd manserit. Utrũne in na¬

Expanded text:
signantesque species in sigillis cernimus, cum impressum plumbo ferrum, et gemma cerae, speciem vel concavae in se imaginis fingat, vel exstantis de se exprimat formae? Sed si quis exstiterit tam stultus et vecors, ut putet quod aliud ma Dei sit, aliud aliquid totus ipse quam Deus sit, post sacramenta hominis assumpti , et per obedientiam consummatae usque ad crucis mortem humilitatis: audiet, coelestium et terrestrium et infernorum et omnis linguae confessione, Jesum in gloria Dei patris . In hac igitur gloria, si cum jam forma servilis fuerit, manebit; tum cum in forma Dei esset, quaero quid manserit? utrumne in na
Abbreviated transcription (Latin):
e̾e se ȩqͣlem dõ: s se exinamuit. for¬
mã serui accipiens. Quẽ enĩ signa¬
uerat ds̃: aliud pret̾ qͣm dĩ forma
ẽẽ non potuit. Et id qd̃ signatũ in
dĩ forma ẽ: hoc necẽe ẽ. totũ in se-
coimaginatũ hab̾e qd̃ dĩ ẽ. Et idcir-¬
co apłs eũ quẽ signauit ds̃. in dei
forma manentẽ: dm̃ p̾dicauit. Nam
assũpti et cõnati in eo corꝑis sactam̃¬
tũ loquutꝰ: ait. Non rapinã arbit᷑¬
tus ẽ. ẽẽ se eqͣlem dõ: s se exmani-¬
uit. formã serui accipiens. Quod e¬
nĩ informa dĩ erat. ꝑsignantẽ se dm̃
d̃s manebat. S qr suscipienda erat
forma serui. et obediens eẽt futͣus ad
mortẽ. non sibi rapiens ẽẽ. se ȩqͣlem.
dõ. ad susceptionẽ se formȩ seruilis
ꝑ obedientiã exinaniuit. Ex inani¬
uit aut̃ se ex dĩ forma. idz ex eo qd̃

Expanded text:
exinanivit, formam servi accipiens . Quem enim signaverat Deus, aliud praeter quam Dei forma esse 246 non potuit: et id, quod signatum in Dei forma est, hoc necesse est totum in se coimaginatum habere, quod Dei est. Et idcirco Apostolus eum, quem signavit Deus, in Dei forma manentem Deum praedicavit. Nam assumpti et connati in eo corporis sacramentum locuturus ait, Non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed se exinanivit, formam servi accipiens. Quod enim in forma Dei erat, per signantem se Deum Deus manebat. Sed quia suscipienda erat forma servi, et obediens esset futurus ad mortem; non sibi rapiens esse se aequalem Deo, ad susceptionem se formae servilis per obedientiam exinanivit. Exinanivit au
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsꝙ xp̃m uerũ dm̃ nescit. qͥͣsq in eo
plemtudinẽ diuinitatis ignorat.
Humana mens hoc solũ sapit: quod
incelligit. et mũdꝰ hoc t̾m qd̃ potest
credit. scd̾m elem̃toꝵ natͣas id t̾m
possibile existimans. qd̾ aut uid̾et
mũdi ex dõ sũt instituta. nonds̃ sũt.
Elem̃ta mũdi cũ intra sint: nõ pos¬
sũt a se extare. ne intra sint. dm̃ sub
sacramĩto in se habens xp̃s in dõezt.
Elem̃ta mũdi cũ ex se sui gen̾is ge¬
nerant ad uitã: ꝑ corꝑales qͥdẽ passi¬
ones p̃bent ex se micia nascendi. ce¬
terũ non infũt uiua ipsa nascentib¬

Expanded text:
stum verum Deum nescit, quisquis in eo plenitudinem divinitatis ignorat. Humana mens hoc solum sapit quod intelligit, et mundus hoc tantum quod potest credit, secundum elementorum naturas id tantum possibile existimans, quod aut videremundi a Deo sunt instituta, non Deus sunt: Elementa mundi cum intra sint, non possunt a se exstare ne intra sint: Deum sub sacramento in se habens Christus in Deo est. Elementa mundi cum ex se sui generis generant ad vitam, per corporales quidem passiones praebent ex se initia nascendi; caeterum non in
Abbreviated transcription (Latin):
sio: ce filius ẽ non adoptio: &e qs
ẽ non creatio Neq alterius gen̾us
d̃sẽ: s pater ce filius unum sũt.
Non enim innouata ẽ. natura naᷤᷤ¬
cendo: ut ab originis suȩ ꝓprieta¬
te ẽet aliena: ⁊̃ enet hanc itaq
manentis in patre filii ce patͥs in
filio fidem: unum dm̃ patrem.

Expanded text:
ius est, non adoptio; et Deus est, non creatio. Neque alterius generis Deus est, sed Pater et Filius unum sunt: non enim innovata est natura nascendo, ut ab originis suae proprietate esset aliena. Tenet hanc itaque manentis in Patre Filii et Patris in Filio fidem, unum Deum patrem
Abbreviated transcription (Latin):
in eo.⁊ ꝑ eũ: cũ in eo creant᷑ om̃ia.
intellige eũ cuiꝰ imago ẽ. creantẽ in
eo om̃ĩa. Cũ aut̃ quȩ in eo creant᷑.
ꝑ ipsũ creant᷑: in hoc ꝙͦ qͥ imago ẽ. na¬
tuiã eiꝰ cuiꝰ imago ẽ. inesse cognosce.
Per se enĩ ereat. quȩ in ipso creant᷑.
sicuti ꝑipsũ reconciliant᷑ in eo omia
Cũ in eo reconciliant᷑. pat̾nȩ in eo
unitatis ap̃hende nat̾am. reconciliã¬
tem sibi meo om̃ia. Cũ ꝑ eũ reconcili¬
ant᷑ om̃a. ipsũ patri reconciliantẽ in

Expanded text:
eo per eum. Cum in eo creantur omnia, intellige etiam eum cujus imago est creantem in eo omnia. Cum autem quae in eo creantur, per ipsum creantur; in hoc quoque, qui imago est, naturam ejus cujus imago est inesse 250 cognosce. Per se enim creat, quae in ipso creantur: sicuti per ipsum reconciliantur in eo omnia. Cum in eo reconciliantur, paternae in eo unitatis apprehende naturam reconciliantem sibi in eo omnia. Cum per eum reconciliantur omnia, ipsum Patri
Abbreviated transcription (Latin):
fectum & dõ nisi dñs sit. & dño
intelligatur ẽe nisi d̃s sit: Atq
ita cum uterq unus ẽ. & unus
significatur in utroq oe nõ ẽ ut̃q
sine uno. non excedit euangłicã
p̃dicationem apłs docens. neclo-¬
quens in paulo xp̃c diuersus ab

Expanded text:
rfectum et Deo, nisi Dominus sit, et Domino intelligatur esse, nisi Deus sit. Atque ita cum uterque unus est, et unus significatur in utroque, et non est uterque sine uno; non excedit evangelicam praedicationem Apostolus docens, nec loquens in Paulo Christus diversus ab
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. dm̃ non sibi s nob̃ loquutũ.
et in tantũ ad intelligentiã nr̃am e¬
loquii sui tẽꝑasse sermonẽ. qͣntũ com¬
p̃hend̾e assentiendũ nat᷑ȩ nr̃e poss in¬
firmitas. Namq cũ suꝑiꝰ increpatꝰ a
iudeis fuiss cur se eqͣlem dõ. filiunse
dĩ ꝓsitendo fecisset: respond̾at oĩa se
quȩ fac̾et pat̾: fac̾e. et om̃e se apatre
adeptũ ẽẽ uidiciũ. etiã se ut patrem
honorandũ. Et in his õĩb ꝓfessus ãte
se filiũ. patri exeq̃uerat honore. pote¬
state. nała. Dehinc oixerat ut patrẽ
uitam inse habe: Ita cũ filio uitam
inse habendã dedisse. In qͦsig̃cauerat
natȩ eiꝰdẽ ꝑsacram̃tum natiuitatis
unitatẽ. Pid enĩ qd̃ habet pat̾. ipsũ¬
no mͦ ex cõpositis ds̃ ẽ. ut in eo aliud
sit: qd̾ ab eo habet᷑. Et aludsit ip̃e
qͥ habeat. s totũ qd̃ ẽ uita ẽ. Natã
scilicet ꝑfecta. ⁊ absoluta et infinita.
et non ex disparib cõstituta: sed ui¬

Expanded text:
oportet Deum non sibi, sed nobis locutum, et in tantum ad intelligentiam nostram eloquii sui temperasse sermonem, quantum comprehendere ad sentiendum naturae nostrae possit infirmitas. Namque cum superius increpatus a Judaeis fuisset, cur se aequalem Deo, filium se Dei profitendo, fecisset ; responderat omnia se, quae faceret Pater, facere ; et omne se a Patre adeptum esse judicium; etiam se, ut Patrem, honorandum. Et in his omnibus, professus ante se filium, Patri exaequaverat honore, potestate, natura. Dehinc dixerat, ut Patrem vitam in se habere, ita eum Filio vitam in se habendam dedisse : in quo significaverat naturae ejusdem per sacramentum nativitatis unitatem. Per id enim, quod habet Patno modo ex compositis est Deus, ut in eo aliud sit quod ab eo habetur, et aliud ipse sit qui habeat, sed totum quod est vita est, natura scilicet perfecta, et absoluta, et infinita, et non ex disparibus constituta, sed vi
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ sacram̃tũ salutis mx̃ hõis filiꝰ.
uolens ꝓpͥetatis nob̾ pat̾nȩ in se fig¬
nificare sp̾em.⁊ natũ se a dõ: ait.
Et hoc idõ qr uitȩ ȩt̾nȩ escã filiũ
hoĩs eẽt dat᷑us. ut ꝑ hoc potestas
in eo dande ad ȩt̾nitatẽ escȩ intel¬
ligi posset. qr om̃em in se pat̾nȩ for¬
me plenitudinẽ signantis se dĩ conti¬
neret. ut qd̾ signass d̾s̃. non aliud ex
se qͣm formã dĩ signantis ei ferret.
Hȩc qͥdẽ ad iuidos dñs ob infidelitatẽ
illoꝵ dictustiꝰ incapacis loquutꝰ ẽ.¬

Expanded text:
et per sacramentum salutis nostrae hominis filius, volens proprietatis nobis paternae in se significare speciem, signatum se a Deo ait: et hoc ideo, quia vitae aeternae escam filius hominis esset daturus; ut per hoc potestas in eo dandae ad aeternitatem escae intelligi posset, quia omnem in se paternae formae plenitudinem signantis se Dei contineret; ut quod signasset Deus, non aliud ex se quam formam Dei signantis efferret. Haec quidem ad Judaeos Dominus ob infidelitatem suam dicti istius incapaces locutus e
Abbreviated transcription (Latin):
de loco in locum mñs fe̾rri possũt. Peruasio añt et earũ et que transferunt᷑. ex
carũ que ĩmnobilia sunt. Inficiatio ẽ. negatio debite rei. cũ a creditore deposcitur.
Idem et ab uirato. d ẽ rei credite ab negato. Ambitus iudiciuii. ineũ ẽ quiligm¬
one honorẽ capit. et ambitꝰ. amissurꝰ dignitatẽ quã munere inuadit. Pecularꝰ uidi¬
cuĩ ineos dat᷑ qui fraudem aerario facumt̃. peccimiꝯ̃q publicam int̾uertunt. Nã
a pecimia peculatũ ẽ dictum. Nonau̾t̾ si iudicat᷑ furtũ rei publice. sic̾ furtũ rei pͥ¬
uate. Nam ille sic iidicatur ur sacrilegus. qui fur ẽ sacroꝵ. Reperundarũ ac cusa¬
tor qui pecimias a socus cepit. in hoc iudicio reus si ante moriatur in bona eius
cõmiscent᷑ incesti id c̃ incasti habent᷑. Maiestatis reatu tenent᷑ hi qui regiã maie¬

Expanded text:
i possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et i possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius us miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi qui regiam maie
Abbreviated transcription (Latin):
qi alter alterius toꝵ ꝯmaculauit. adulterii nomen accepiz. Stuprum raptus ꝓprie
ẽ inliciti coitus. a corrumpendo dictus. Unde et qui rapto potitur stupro fruit᷑. Ho¬
micidiũ uocibłm compositum ẽ ex homine et cede. Qui enĩ cedem in hominẽ fecis¬
se comꝑtus erat. homicidã ueteres appellabant. Parricidu actio nõ solũ in eũ daba¬
tur qui parentẽ. id ẽ qui patrẽ aut matrẽ int̾emisset. soe et in eũ qui frẽm occidat.
et dictum parricidiũ qͣi parentis cedem. Int̾ necis iudiciũ in eum dabat᷑ qui falsũ
testamentũ fecerat. et obit hominẽ occidat. qd̾ accusatorẽ eius possessio bonoꝵ se¬
citũ. qr in obscuro fit̾. Furtum au̾t̾ capitale crimẽ ap̃ maiores erat. ante penã qua¬
arupli. ꝑuasis ẽ rei aliene manifesta presũptio. Furtum au̾t erundẽ rerũ fir̾. que¬

Expanded text:
quia alter alterius torum commaculavit, adquia alter alterius torum commaculavit, adest inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentis caedem. Internecivum iudicium in eum dabatur qui falsum testamentum fecerat et obcatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta pr
Abbreviated transcription (Latin):
blica ẽ siquis ciuẽ ante ppłm. uł uidicẽ. uł rege̾ appellantẽ uecauerit. aut torserit.
siue uerb̾auerit. uł uinxeriz. Dolusͤ mentis calliditas ab eod deludat. Aliud enĩ
agiz. et aliud simulat. Petronius alit̾ existimar dicens. Quid ẽ iudicis dolꝯ: Num¬
rũ ubi aliquid factũ ẽ. qd̾ legi dolez. hẽtis idolum. accipite nunc malũ. Caliĩpnia
ẽ uirgiũ aliene litis. a callendo idẽ decipiendo dicta. Filsitas appellata. a fando aliud
quã uerũ ẽ. In uiria ẽ iniusticia. Hinc ẽ apud comicis. Inuiria ẽ. quia aude t aliquid
contra ordinẽ iuris. Seditio dr̃ dissentio ciuiũ. qd seorsui alii ad alios eunt. Nam
hi maxime turbatõne rerũ et tumultu gaudent. Satrilegiũ ꝓpͥe sacrarũ rerũ furtũ
P ostea et in idoloꝵ cultu hesiz hoc nomen. Ad ulteriũ ẽ illusio aliem ꝯiugi. qd

Expanded text:
blica est, si quis civem ante populum, vel judicem, vel regem appellantem necaverit, aut torserit, blica est, si quis civem ante populum, vel judicem, vel regem appellantem necaverit, aut torserit, sive verberaverit, vel vinxerit. 7. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat; aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: Quid est, judices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet; habetis dolum, accipite nunc malum. 8. Calumnia est jurgium alienae litis, a calvendo, id est, decipiendo dicta. 210 9. Falsitas, appellata a fando aliud quam verum est. 10. Injuria est injustitia; hinc est apud Comicos injurius qui audet aliquid contra ordinem juris. 11. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. 12. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum; postea, et in idolorum cultu haesit hoc nomen. 13. Adulterium est illusio alieni conjugii, quod
Abbreviated transcription (Latin):
merciũ dictũ ẽ a mercib. quo nomine res uenales. aippellamꝰ. Unde et mercatꝰ dr̃
cetꝰ multoꝵ hominuĩ. qui res uendere uł emere solent. Integri restirurõ esteause
ut rei reparatõ. Causa redintegratꝰ que ui p̾atis expleta nõ ẽ. Redintegrat᷑ que ui
potestatis ablata atq ertorta est.xx UII. de criminibus ĩ lege conscriptis.
runen a carendo nomen ut furtũ falsitas et cetera. que nõ occidunt. soe infa¬
mant. Ficinꝰ dictum a faciendo malũ. qd̾ noceat alt̾i. Flagiciũ a flagitando cor¬
rupꝰtelã libidinis qua nocear sibi. Hec sunt duo gen̾a omniũ p̾catoꝵ. Uisẽ uir¬
tus p̾atis ꝑ quã causa siue res uł aufert᷑ uł extorquetꝰ. Dis priuata ẽ si quisquã¬
ante uidiciũ armatis hominib quẽꝙͣ a suo deiecerit. uł expugnauerit. Uis pu¬

Expanded text:
mercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur mercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. § 26 De criminibus in lege conscriptis. Crimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis pririt vel expugnaverit. 6. Vis pu
Abbreviated transcription (Latin):
cta re utim. ut in baculo inuinere. In codice legere. In tabula ludere. Soe ex ip̃e
fructꝰ agroꝵ q eo utimꝰ usꝯ uocat᷑. Hec s̃ illa tria usus. Fructꝰ aũd̾ uocatꝰ qi solo
usu hẽtur eiꝰ fr̃uctꝰ manente. ap̃ aliũ uire usus. Captõ ẽ ad emptõ dm̃ ꝑ ꝯtinuati¬
onẽ iuste possessionis. uł bienii. uł alicuiꝰ tp̃ris. Aancipatõ dicta ẽ. qnq manu
rescapit᷑. Unde oportte eũ qui mancipiũ accipit op̾hende id ipsũ qđ ei mancipio
mꝰ. q̃i ꝯcedere. idẽ que proprias̃. Nam aliena restirumꝰ nõ cedimꝰ. Nam ce
mi uiri auctoritate uł posuit paruit. Int̾dictũ ẽ qd̾ auidice ñ imꝑperuũ soe pio
reformando mo ͣ ͣ mento ad tp̃s int̾ dr̃ salua propositõne actõnis eiꝰ. Preciũ uoca
tũ eod prius eun damꝰ. ut pro eius uice re quã appetimꝰ possidere debeamꝰ. Com¬

Expanded text:
cta utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse cta utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptonem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio mus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedmi viri auctoritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando mius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Com
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ. empta. Ex parte dat ec postea cõplet᷑. E st em̃ arra oplenda. nõ auferenda. In¬
de qui ht̃ arrã nõ redder sic̃ pignꝰ. s& desiłat plenitudinẽ. et dicta arra. a re ꝓ
qua traditꝰ. Item int̾ pignꝰ et fiduciã. et yporecã hoc int̾ ẽ. Pignꝰ eñ ẽ qd̾ ꝓpter
rem creditã obligat᷑. ciuus rei possessionẽ solã ad tp̃s ꝯsequit᷑ creditor. Ceterum
dñm penes debitorẽ ẽ. Fiducia ẽ cum res aliqua sum̃de mutue pecume gr̃a ut
facto uł cautione sola int̾ueniente. Momentũ dictũ a tp̃ris breuitate. ut quã
cito. quã statĩ saluo negocio reformetur. nec in ullã morã produci debeat ꝙ re¬
petit᷑. sic̃ nec ullum spaciũ ẽ mom̃ti ciuꝰ tam breius ẽ tp̃ris puncto. ut in aliquã
Insfucrũ ẽ ͣ ꝑ instrumentũ efficit᷑. ut baculo. codex. tabula. ususq inre. Instru¬

Expanded text:
tu empta, ex parte datur, et postea completur. 21. Est enim arrha complenda, non auferenda, untu empta, ex parte datur, et postea completur. 21. Est enim arrha complenda, non auferenda, unde, qui habet arrham non reddet sicut pigm inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel pactione, vel cautione sola interveniente. 25. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito, quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci 208 debeat, quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cujus tam brevis est temporis pInstructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instru
Abbreviated transcription (Latin):
os tp̃ralit̾ iranslatũ ẽ. cõmodo tp̃rs quã di apud eũ sit. Tude et cõmodũ dictũ¬
dictũ ẽ. Precariũ ẽ dũ prece creditor rogatꝰ ꝑmittit debitorẽ in pos essionẽ fum
dis obligati demorari. et ex ea fructꝰ capere. et dictũ precariũ qr prece adit᷑. quasi
precidiũ .r. ꝓ d. litt̾a conitata. Mutinii aũt appellatũ ẽ. qr id qđamȩ tͥ clat᷑ ex meo¬
tuũ fi̾t̾. Depositũ ẽ pignꝰ cõmendatũ ad tp̃s. p qͣi di positũ. Depon̾e aut̾ quis ui¬
derȩt᷑ cum aliquid inetu furti. incendii. Naufragii: apud aliũ custodie causa de¬
ponit. Int̾ ẽ auit in loqudi usu int̾ pignꝰ et arrã. Nam pignꝰ ẽ qd̾ dat᷑ ꝓpt̾ rẽ credi¬
tã. que dum redditꝰ statĩ pignꝰ aufert᷑. Arra uͦ ẽ.q̃ primui ꝓ re bone fidei ꝯtrahi¬

Expanded text:
erum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud euerum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud euest. 17. Precarium est, dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium, quia prece additur, quasi prece adium, r pro d littera commutata. 18. Mutuum appellatum efit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arrha vero est quae primum pro re bonae fidei contrac
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatibus et laborib iusta diuisio. ac pͥncipis portio .xiii. quid si uis publicũ.
Us publicũ ẽ in sacris. et sacerdorib. er in magistratib. uiiii. qͥd sit ius qͥritum.
ppłm reꝑiunt᷑. s& ꝓpͥa s̃ romanoꝵ. et in eosdẽ solos ꝯstituta. Constar au̾t ius qui¬
ritũ ex legib ex plebis scitis ꝯstitutõnib pͥncipũ et edictis. siue prudenciũ rñsis.
Ecita sunt que plebes tantum constuͥunt e⁊ uocita scita quod ea plebs sciat. uł
tuiod scicitatur et rogat ut fiat.xi. quid sit serta plebiuo¬
Enatus osultum qd̾ tantũ senatores ppłis consulendo decernĩt.xii. qͥd sit se-

Expanded text:
qualitatibus et labori iusta divisio; item principis portio. § 8 Quid sit ius publicum. qualitatibus et labori iusta divisio; item principis portio. § 8 Quid sit ius publicum. Ius publicum est in sacris et sacerdotibus, in magistratibus. § 9 Quid sit ius Quiritum. eosdem solos constituta. Constat autem ius Quiritum ex legibus et plebiscitis, constitutionibus principum et edictis, sive prudentium responsi plebium. Scita sunt quae plebes tantum constituunt; et vocata scita quod ea plebs sciat, vel quod sciscitatur et rogatur ut fiat. § 12 Quid senatusconsultuenatusconsultum, quod tantum senatores populis consulendo d
Abbreviated transcription (Latin):
us aũt nat᷑ale ẽ aut cuule. aut gentiũ. Ius nat᷑ale cõmine omniũ nationũ. eoqd̾ ubi¬
q instinctu nature. nõ ꝯstitutõne aliq̃ he̾rur ut uiri et femine ꝯuinctõ. lib̾oꝵ succe¬
ssio. et educatõ. cõminus om̃iũ possessio. et om̃ũ una lib̾tas ad quisitio eoꝵ que ce¬
lo et t̾ra. mariqi capiunt᷑. Item deposite rei uł com̃clate pecume restitutõ. uolen¬
ta ꝑ uim repulsio. Nam hoc aut siquid huic simile ẽ. numꝙͣ in iustũ. soc nat᷑ile
us gentiũ ẽ sediũ occupatõ edificatio. munitio. bella. captiuitates. sututes. gentiũ.
post lumina. federa paces inducie. legatoꝵ. nõ uiolandoꝵ religio. Conubia int̾
dato egressio ĩ hostem. uł cõmissio. Itẽ signo dato. receptio. Item flagicii mili¬
taris disciplina. si locus deserat᷑. Itẽ stipendioꝵ modo. dignitatũ grado p̾mioꝵ
honor uelutiᷤꝰ corona ueltorques donant᷑. Item prede decisio. et pro ꝑsonarum

Expanded text:
Ius aut naturale est aut civile aut gentium. Ius naturale est commune omnium nationum et quod ubique instinctu nature, non constitutione aliqua habetur, ut viri et femine coniunctio, liberorum susceptio et educatio, communis omnium possessio et omnium una libertas, acquisitio eorum que celo, terra marique capiuntur. Item deposite rei vel commodate pecunie restitutio, violentie per vim repulsio. Nam hoc, ac si quid huic simile est, nunquam iniustum, sed naturale et us gentium est sedium occupatio, aedificatio, munitio, bella, captivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter s, signo dato egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Item praedae decisio, et pro personarum
Abbreviated transcription (Latin):
exules de putant᷑: ad eruendã uenã. marinoraq secanda in crustis. Seruitꝰ a sua¬
do uocata. Apud antiquos eñi qui in bello a morte su̾abant᷑. sii uocabant᷑.
Hec ẽ sola maloꝵ omniũ postęrema. que libis om̃i supplicio grauior ẽ. Nam

Expanded text:
exules deputantur ad eruendam venam marmoraqexules deputantur ad eruendam venam marmoraqndo vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravio
Abbreviated transcription (Latin):
ignobił sine nobilitate. Hoc qͦ et infannũ. qͣi sine fama bona. Fama aũt dc̃ã.
qr fando idẽ loquendo ꝑuagat᷑: ꝑ traduces linguarũ et̃ auriũ sp̾ens. Est aũt
nom̃ et bonarũ rerũ et malarũ. Nam fama felicitatis int̾dũ ẽ. ut illud. Illustͥ
fama quidẽ laus ẽ. malarũ: ut uirgilius. Fima malus qua nõ aliud uelocius
ullum. Fame aũt nom̃ certiloquus nõ ht̾ qr płimũ mendax ẽ adiciens multa.
uł demutans de u̾itate que tam du uiuit quã diu nõ probat᷑. at ubi ꝓbaueris
ẽẽ.cessat. et ex unde res nomniat᷑ nõ fama. Exiliũ dictũ quasi extra solum. nã
eruldr̃ qui ertra solum ẽ. Unde pꝰliminiũ redeuntib. hoc ẽ de erilio reducen¬
dis. qui sinz eiecti inuiria. idẽ extralimẽ patrie. Duudit᷑ aũt exiliũ in relegatis.
et deportatis. Relegatꝰ ẽ quẽ bona sua sequiuit᷑. Deportatꝰ quẽ nõ sequunt᷑. Pro¬

Expanded text:
itate. 26. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama; fama autem dicta, quia fando, id est, loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum, et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, ut illud est: Illustris fama, quod laus est; malarum, ut Virgilius: Fama malum, qua non aullum. Fama autem nomen certilocum non habet, quia plurimum mendax est, adiciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quexul dicitur, qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti iniuria, id est extra limen patrie. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est quem bona sua sequuntur, deportatus quem non sequuntur. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
sũpsit qd̾ repentinas tenebras ingerar ocłis. cũ uertigine capitis. Uertigo at̾
ẽ quociẽscũq uentꝰ ꝯfurgir. et t̾ram ĩ circuitu mittir. sic ez in uertice hominis
nterie et uene uentositatẽ ex resolutai humectatõne gignunt. et in ocłis girũ
ippensionẽ epilempsiã appellan. fit aũter melancolico humoie qͦtiens erub̾a¬
uerit et᷑ ad cerebr̃ ꝯuersꝰ fuerit. Hec passio et caduca dr̃ eo đ cidens eger spas¬
mos pariat᷑. Hos &̃ uulgꝰ lunaticos uocat᷑. qđ ꝑ lune cursũ comitent᷑ eos insidie
demonũ. Idem et laruatio. ip̃e ẽ moib comitialis. ide maior et diumꝰ quo cadinci
tenent᷑. Cuitanta us ẽ ut hu̾mo uales ocidat spumerq. Comitialis auĩt dictꝰ
q ip̃ gentiles comitioꝵ die cuiꝙͣ accidissoe. cũ comitia timitrebant᷑. Erai ant
ipus rom mos comitioꝵ dies sollẽpnus ĩ hłis ianuarus. Manta ab insana oit

Expanded text:
sumpsit, eo quod repentinas tenebras ingerat oculis cum vertigine capitis. Vertigo autem est quotiescumque ventus consurgit et terram in circuitu mittit. Sic et in vertice hominis arterie et vene ventositatem ex resoluta humectatione gignunt et in oculis gyrum apprehensionem ἐπιληψίαν appellant. Fit autem ex melancholico humore, quoties exuberavit et ad cerebrum conversus fuerit. Haec passio et caduca vocatur, eo quod cadens aeger spasmos patiatur. 6. Hos etiam vulgus lunaticos vocat, quod pro lunae cursu comitetur 175 eos insania; eadem et larvatio. Ipse est et morbus comitialis idem major, et divinus, quo caduci tenentur. Cujus tanta vis est, ut homo valens concidat spumetque. 7. Comitialis autem dictus, quod apud gentiles, cum comitiorum die cuiquam accidisset, comitia dimittebantur. Erat autem apud Rom
Abbreviated transcription (Latin):
plures. Noneñĩ inumius ore. soe in duoꝵ aut triũ testiũ constat om̃e uerbum.
Item oditõnes d int̾ se ꝯuemat sino testiũ qua ꝯditõnes. Stipulatio ẽ ꝓmissio
uł sponsio. Unde et promissores stipulatores uocant᷑. Dicta aũt stipulatõ ab
stipula. Ueteres eñi qn̾o s aliquid pronittebant. stipulam tenentes frange̾¬
bantꝰ. quã iterũ uingentes possessiones suas agnoscebãt. siue qͥ stipula uixta pau¬
ulũ. ueridicũ et firmũ sacram̃tũ appellauer᷑. Sacramentũ pignꝰ sponsionis. Doci

Expanded text:
plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
cautio. emptio et uenditio ẽ. Cautio ẽ rerũ cõmutatõ. atq ꝯtracto ex ꝯuenientia
ꝯueniens. Emptio aũt dicta qd̾ ame tibi sit. Uenditõ quasi uenundatõ. id ẽ anũ¬
diuis. Donatio ẽ cuiuslib&e rei transactõ. dictã aũt dic̃ donationẽ. qi doniactionẽ.
et dotẽ q̃ido itẽ. Precedente eñi innuptus donatõne. dos sequit᷑. Nam antiqnua
pturũ erat ritꝰ quo se maritꝰ et uror inuicẽ emebant. ne inderet᷑ uror ancilla sic̃
hẽmus in iure. Unde ẽ qd̾ p̃cedente donatõne iuuri. sequit᷑ dos uxons. Donatio
usu fructuaria ideo dr̃ qđ ex ea usum fructuũ adhuc retinet sũato cui donatũ ẽ nire
donato. Pirecta ideo nuncupat᷑. quia et usu ȩt iure statim tnͣsit in alt̾um necul¬
tra aliquid inde ad us donators retorquet᷑. Conditõnes ꝓprie testiũ s̃ et dicte ꝯ¬
ditiones a condicendo qͣi conditõnes. qr nõ ibi testis unꝰ uirat. s& ił duo uel

Expanded text:
et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel
Abbreviated transcription (Latin):
sae solã testatoris uoluntatẽ qualicũq scripture promintiatõne expressã. cuius
beneficio uoluntatib defunctoꝵ constat eẽ sb̾uentũ. ꝓpt̾ legalui uerboꝵ diffi

Expanded text:
sed sola testatoris voluntate qualicunque scripturae significatione expressa; cujus sed sola testatoris voluntate qualicunque scripturae significatione expressa; cujus beneficio voluntatibus defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
testimentũ inde uocatũ. eo qd̾ nascente postumo. neq ex heredato nominarim.
neq herede instituto disrumpit᷑. Suppssum testamentũ ẽ. qd ĩ fraude heredũ. uł
ligatorioꝵ. seu lib̾ioꝵ. nõ palã ẽ ꝓlatũ. qd̾ si nõ later tam̃ fupradictis ꝑsonis non
ꝓferat᷑. suppͥmi tam̃ uident᷑. Nimcupatio ẽ quã in tabuł cerisq testaror recitat di¬
cens. Hec ut in his tabulis cerisq scripta s̃. ita dico. ita lego. Itaq uos ciues roma¬
i testimoniũ mͥ ꝑhibere. et hoc dr̃ nincupatio. Nuncupare ẽ em̃ palam nomi¬
nare et confirmare. Ius lib̾oꝵ ẽ ꝯiugiũ sine liberis inuicẽ ꝓ loco pignerũ h̾edi¬
taris alt̾na conseriptõ. Codicellũ ut uet̾es aimt sine dubio ab auctore dictũ. qui
hoc scripture genꝰ instituit. Est aũx scripia nullã indigens sollepnitatẽ uerboꝵ.

Expanded text:
testamentum inde vocatum eo quod nascente postumo neque exheredato nominatim, testamentum inde vocatum eo quod nascente postumo neque exheredato nominatim, neque herede inslegatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. 14. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, 202 qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nulla indigens solemnitate verborum,
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmis legit᷑. Adu̾sum te disposuer̃ testamentũ. hoc ẽ pactũ. et ĩnumerabi
lia talia. Tabule testam̃ti ideo appellate s̃. quia ante carte et membranarũ usum
portitoies eirũ tibularii uocabant᷑. Testamentũ uiris. ciuilis ẽ qͥnq testuĩ signis
signarũ shscͥptione firmatũ. T estamentũ uiris pretorii ẽ septẽ restiũ signis signa¬
tũ. Soc̾ illud apud ciues fiz. unide ciuile. Istud apud pretores. inde iuris p̾toni.
Testam̃tũ aut̾ pretorii notare ẽ. id ẽ ut notũ sit qd̾ scriptum ẽ. Olographũ resta
enĩ olo totũ. graphin litt̾am dicunt. Irritum testamentũ ẽ. si is qui testatꝯ ẽ. capi¬
te dumnuto ẽ. aut si nõ rite factũ sit. In officiosum testamentũ ẽ q frustra liberiᷤ
ex heredatis. sine officio naturalis pietatis inertraneas ꝑsonas redactũ ẽ. Ruptũ

Expanded text:
in Psalmis legitur: Adversum in Psalmis legitur: Adversum lia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris pretorii est septem testium signis signatum. Sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud pretores, inde iuris pretorii. Testamentum autem signare, notare est, ut notum sit quod scriptum est. Nuncupatio est enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inofficiosum testamentum est quod frustra liberis exheredatis, sine officio naturalis pietatis, in extraneas personas est redactum. Ruptum
Abbreviated transcription (Latin):
Ragnia grecũ nomẽ ẽ qd̃ latine dr̃ causa. unde et pragniatica negocia de enisis.¬
aur subthraere se. Unde et alligati appellant᷑. Item testes dicti quod testam̃ta
adhiberisolent sic̾ signarores qd̾ testamentũ signant.xxu. de ĩstrum̃tis legalib.
oliuntas gen̾ale nom̃ omniũ legaliũ instrum̃toꝵ. que q ñ ui soe uoluntate pro¬
cedit. ideo tale nomĩ accepit. Testamentũ uocatũ qd nisi testator mortuus fuerit nͣ
ꝯfirmari p̾ nec sciri quid in eo scriptũ sit. qr clausũ et obsignatũ ẽ. et inde dictũ ẽ¬
testamentũ q nõ ualeat nͥ post testatoris monimentũ. d ude etꝰ apłs testim̃tũ¬
inqͥt morruiis ꝯfirinat᷑. Testamentũ sane inscripturis sc̃is nõ hoc solũ dr̃
qͣ nõ ualeat nisi testatorib mortuis. soe omne pactũ et placitũ testamentũ uoca¬
bant. Nam laban et iacob testamentũ fecer quod utiq &e int̾ uiuos ualeret. ẜt

Expanded text:
Πρᾶγμα Graecum est, quod Latine dicitur causa, unde et pragmatica negotia aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. De instrumentis legalVoluntas generale nomen omnium legalium instrumentorum; quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monumentum; unde Apostolus: Testamentuin mortuis confirmatur. 3. Testamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet, nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum, testamentum vocabant; nam Laban et Jacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret. Et
Abbreviated transcription (Latin):
lũ eiusdẽ scripture codicellũ uocet. Sic̃ auĩt codicello fi̾ uiꝰtestam̃ti. ita epła ince
codicelloꝵ. Etetio ẽ certus dierũ mimerꝰ. in quo institutus heres autꝰ adit heredi¬
tarẽ. aut finiro tp̃re cretionis se cludit᷑: nec liberũ illi ẽ ultra capiende ħeditatis
Cretio aũt̃ appellata quasi discretio. idẽ deceruere uł ꝯstituere ut puta illi heres
mͥ esto. ad dituit cerniturq intradies tot. Ad eundarũ aũt ħeditatũ certissimus
statutꝰ erat idies. quib nõ ẽ cretio. iddita. Fidei cõmissũ dictũ. ur fuit qđ a definc¬
to cõmittit᷑. Nam fides dicta eod fi̾at. qđ tam̃ ñ indirectis uerbis s&e predicati¬
uis ex poscit᷑. ẜꝰ actũ dr̃ in cõpares ex pace ꝯueniẽs script᷑a legib ac monb cõꝑ
bara. et dictum pactũ quasi er pace factũ. ab eoq ẽ pango. Unde et pepigit fe̾do
ẜlacitũ qͦ similit ab eo ꝗ placeat. Alii dicunt pactũ ẽẽ qd̾ uolens quix fa. Staci

Expanded text:
ipturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex parobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque faci
Abbreviated transcription (Latin):
ruulegia aũt sunt leges priuatoꝵ quasi priuate leges. Nam prulegiũ inde¬
dictum quod in priuato feratur. xx. quid sit possit lex.u
Dius aũt ler aut ꝑmitit aliquid ut uir fortis petar premiũ: aut uetarꝰ ut sacra¬
rũ uirginũ nuptias nulli petere liceat᷑. aut punir: ut qui cedẽ fec̾it capite plectatur.
Eiuis eñi premio aut pena. uita moderitꝰ humana.xxi. quare facta ẽ lex.
acte sunz au̾t leges ut earũ metu humana coherceret᷑ audacia. tutaq sit int̾
mnꝑbos ĩnocencia. et in ip̃is ĩꝓbis formidato supplicio refrenet᷑ nocendi facultas.

Expanded text:
. Privilegia autem sunt leges privatorum, quasi privatae leges. Nam privilegium inde. Privilegia autem sunt leges privatorum, quasi privatae leges. Nam privilegium indectum, quod in privato feratur. CAPUT XIX. Quid possit lex. 1. Omnis autem lex, aut permittit aliquid, ut vir fortis petat praemium; aut vetarum virginum nuptias nulli petere liceat,' aut punit, ut: 'Qui caedem fecit, capite plectatur.' Eius enim praemio aut poena vita moderatur humana. § 20 Quare facta est lex. ges facte, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocencia et in ipsis improbis, formidato subplicio, refrenetur nocendi voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
esponsa sunt que uiri consulti rñdere dicunt᷑ consulentib. unde ez rĩsapuili tutio.xu. qͥd
dicta. fuer quidã prudentes et arbitri equitatis qui instirutõnes ciuilis uiris com rnsa pͣdẽri¬
ꝑositas edider̾. quib dissidentiũ lites cõtentionesq sopirent. xui. De legibꝰ ꝯsularibus
ueclam & leges dicunt᷑ ab his qui condider̃. ut ꝯsulares. tribunicie. uilie. cor
nelie. Nam et sub octauiano cesare suffecti ꝯsules papius et pompenis legẽ tu¬
ler̃ que a nominib eoꝵ appellat᷑ papia pompeia. otinens patrũ premia. ꝓsuscipiẽ¬
dis lib̃is. Sub eodẽ qͦ imꝑatore falcidius tribunꝰ plebis lege̾ fe̾cit. ne quis plꝯ mer¬
traneis testam̃to legarer. quã ut quarta pars heredib suꝑ cẽt. ex cuius nomine ler
Unde et satura scribere ẽ poemata uaria condere. ux oracii. iuuenalis. et ꝑsii. lex nouella.¬
Rodie leges uenaliũ cõmertõꝵ sunt ab insula rodo cognominate. in qua antiqui ruiii. De

Expanded text:
urisconsulti respondere dicuntur consulentibus: unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri equitatis qui institutiones civilis iuris compositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. Quedam etiam leges dicuntur ab neliae. Nam et sub Octaviano Caesare suffecti lerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, ne quis plus etraneis testamento legaret quam ut quarta pars superesset heredibus. Ex cuius nomine lex nde et saturas scribere est poemata varia condere, ut Horatii, Iuvenalis et odiae leges navalium commerciorum sunt, ab Insula Rhodo cognominatae, in qua antiquitus mercato
Abbreviated transcription (Latin):
innes anĩt leges aut diuine sũt ant humane. Dunine natura. humane mori¬
br ostant᷑. Ideq he discrepat. qm̃ alie alus gentib placent. Fas lex diuina ẽ. Ius
et morib constar. Ler ẽ ꝯstitutõ scripta mos ẽ uetustite ꝓbata. Consuetudo aũt ẽ nõ
Escripta. Nam lex a legendo uocita. q scripta ẽ. Mos aut longa consuetudo ẽ. de mo¬
rib tracta tantudẽ. Consuerudo aũt ẽ ius qd̾dã morib institutũ. qͥ pro lege susci¬
pit᷑ cum defecit. Nam differt scriptur an ratõne ꝯsistat. qno et lege̾ ratio cõm̃dei
Porro si tatione lex constat. Lex erit om̃e iã qd̾ ratione osistat ostiterit. dii taxat. qd̃¬

Expanded text:
Omnes autem leges, aut sunt divine, aut humane. Divine, natura, humane, moribus constant. Ideoque he discrepant, quoniam alie aliis gentibus placent. Fas lex divina est, ius et moribus constat. Lex est constitutio scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo aupitur, cum deficit lex: nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendet. Porro, si ratione lex constat, lex erit omne jam quod ratione constituerit, a q
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ incalescit. cuiꝰ ignẽ dicũt phisolophi aqua mitriri et e contrario elem̃to iur¬
tutẽ luminis et caloris acciꝑe. unde uidemꝰ eũ sepius madidũ. atq rorantem.
maneret om̃s dies et noctes equales existerẽt. Soe qͣm alio loco cras occasuruĩ.
alio occidisse hesterno uidemꝰ: apparet eũ ꝑ se ip̃m nõ cũ mundo ꝯuerti. Spacuꝰ¬
em̃ in equalib orbes annus ꝯfici. ꝓpt̾ tẽpoꝵ mutatõnes. Oriens diẽ fãc̃. occidenꝰ
noctẽ induc. Nam uadens longiꝰ ad meridiẽ hyemẽ fac̃. ut hib̾nis humorib
atq prumnis t̾ra pinguescat. Accedens ꝓpius ad septẽtrionẽ. estatẽ redit ut fiu¬
ges maturitate durent᷑. et que s̃ in humidis in cocta fe̾ruefãcra mitescant. De eft¬

Expanded text:
amplius incalescit. Cujus ignem dicunt philosophi aqua nutriri, et e contrario elemento virtutem luminis et caloris accipere. Unde videmus eum saepius madidum, atque rorantem.maneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per seipsum moveri, non cuenim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta mitescant. De ef
Abbreviated transcription (Latin):
pigm̃ta eoq inpili et pilo aginit᷑. quasi pilagiñta. E st eñi pila cõcuĩ uas. et me¬
dicoꝵ aptũ usi. in qua ꝓprie tipsane fieri. et pigm̃ta cõcidisolent. Uarro aiit
refere pilumnũ quendã initalia fuisse qui pensendis p̃fiut aruis. Unde
et pilumini et pistores. Ob hoc gͥ pilũ ex pilam iuenti quib pinsit᷑. et eĩ
riũ quod ibi iam seminam puluere redacti et mortua concdiant᷑. C iticula ẽ in
qu a cireñducta colliru resoluinit᷑. E rit eñi lenis. Nam asꝑa fraugi potius
quam resolii colliriuĩ facit. xii. De colorib & unguentis donbisa u¬

Expanded text:
pigmenta, eo quod in pila et pilo aguntur, quasi pilagmenta. Est enim pila vas concavum, et medicorum aptum usui, in qua proprie ptisanae fieri et pigmenta concidi solent. 6. Varro autem refert Pilumnum quemdam in Italia fuisse, qui pinsendis praefuit arvis, unde et pilumni, et pistores. Ab hoc ergo pilum et pila inventa, quibus far pinsitur, et ex rium, quod ibi iam semina in pulverem redacta et mortua condiantur. Coticula est in qua circunducta collyria resolvuntur. Erit enim lenis. Nam aspera frangi potius quam resolvi collyrium facit. § 12 De odoribus et unguentis. Odor
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ cuti. siue qr ingens ẽ passio sic̃ animal ipsũ. ex quo diriuatũ nomẽ duc¬
Hicteris greci appellan a cuiusdã animalis nomine. q sic coloris fellei. hu̾.
morbum larini arcuatũ uocant. a similitudine celeftis arcus. Auriginẽ nͦ
uarro appellari ait a colore auri. Regiũ aũt moibũ inde estimant dictũ.
qł uino bono et regalib cibis faciliꝰ curet᷑. Cancer a similitudiue maritimi
aninał uocatũ. ulus sic̃ medicidicũt nullis medicam̃tis sanabile. Aut gͦ
precidi solos a corpore mẽbrũ ubi nascit᷑ ut aliqutũ uiuat tamẽ inde mortẽ¬
quãlibo tardius affututa. Ordeolꝯ ẽ parussima atq purulenta colletio ĩcipil¬
lis palpebrarũ constituta. in medio lata. et ex utroq cõducta. ordei grañ sinu¬

Expanded text:
torum cuti, sive quia ingens passio est, sicut animal ipsud ex quo derivatum ducit nomtorum cuti, sive quia ingens passio est, sicut animal ipsud ex quo derivatum ducit nomHicteris Graeci appellant a cuiusdam animalis nomine, quod sit coloris fellei. Hunc morbum Latini arcuatum dicunt, a similitudine caelestis arcus. Auriginem vero Varro appellari ait a colore auri. Regium autem morbum inde aestimant dictum, quod vino bono et regalibus cibis facilius curetur. Cancer a similitudine maritimi animalis vocatum. Vulnus sicut medici dicunt nullis medicamentis sanabile. At ergo praecidi solet a corpore membrum, ubi nascitur, ut aliquantum dquod sit ignitus. 16. Ordeolus est parvissima, et purulenta collectio in capillis palpebrarum constituta, in medio lata, et ex utroque conducta, hordei granum simi