comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uocati: ut non eẽnt electi. ꝓpter qͦd
dictum ẽ: multi uocati. pauciuͦ electi. S¬
electi sunt ꝑ electionem ut dictum ẽ grẽ.
non p̾cedentium meritoꝵ suoꝵ: quia grã
illis ẽ omne meritum. De talib dic̃ apłs.¬

Expanded text:
sunt vocati, ut non essent electi; propter quod sunt vocati, ut non essent electi; propter quod dictum est, Multi enim vocati, pauci vero electi et electi sunt per electionem, ut dictum est, gratiae, non praecedentium meritorum suorum; quia gratia illis est omne meritum. De talibus dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ni.nisi qui hoc donum grã saluatoris acce¬
perit. Hoc autẽ apłicum testimoniũ tam
magnum ẽ: ut beatus cyprianus ad ciri¬
num scribens ipsum subiecerit illi ticulo
in quo ait. innullo eẽ gloriandum. qͣndo
nr̃m nichil sit. Quicunq gͦ ab illa origi¬
nali damnatione ista diuinȩ gratiȩ lar¬
gitate discreti sunt: non est dubium qͦd
et ꝓcuratur eis audiendum euangłiũ:
et cum audiunt credunt: et infide quȩ per
dilectionem oꝑatur. usq in finem ꝑseue¬
rant:⁊ et siquando exorbitant: correpti
cmendantur. Et quidam eoꝵ & si abho¬
minib non corripiant᷑. in uiam quã re¬
liquerant redeunt: et nonnulli accepta
grã inqualibet etate ꝑiculis huiꝰ uite
mortis celeritate subtrahuntur. Hec enĩ
omnia oꝑatur meis. qui uasa miscđ̾iȩ
oꝑatus ẽ eos: qui et elegit illos in filio suo
ante constitutionem mundi ꝑ electionẽ
grẽ. Si autem grã: iamnon ex oꝑibus:
Alioquin: grã iam non est grã. Non enim sic

Expanded text:
 quod gratia Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, In nullo esse gloriandum, quando nostrum nihil sit . 13. Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuratur eis audiendum Evangelium et cum audiunt, credunt; et in fide quae per dilectionem operatur , usque in finem perseverant; et si quando exorbitant, correpti emendantur, et quidam eorum etsi ab hominibus non corripiantur, in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit eos in Filio suo, ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Non enim sic
Abbreviated transcription (Latin):
sine iudicio. s occulto. Idõ ait. In iudi¬
cium ueni in hunc mundũ: ut qui ñ
uident uideant. et quiuident ceci fi¬
ant. Ad occulta gͦ dei iudicia reuocate.
quando uidetis inuna causa quã certe
habent om̃s paruul.hereditariũ ma¬
lum trahentes exadam.Huic subueni¬
ri ut baptiretur. illi non subueniri ut
in ipsa obligatione moriat᷑: illum bap¬
tizatum relinqui inhac uita quẽ p̾sci¬
uit ds̃ impium futurum: istum uͦ bapti
zatum rapi exhac uita. ne malicia muta¬
ret indellec̃tum eiꝰ. Et nolite inistis dare
iniusticiam uł insipientiam dõ. apud
quem iusticiȩ fons ẽ et sapientiȩ: sed sic̃
uos exhortatus sum abinitio sermonis
huiꝰ. in quod ꝑuenistis in eo ambulate:
bis ds̃ reuelabit. Et si non in hac uita:
certe in altera. Nichil ẽ enim occultum:
quod non reueletur. Quando gͦ audistis
dñm dicentem. ego dominus seduxi il¬
miseretur. et quem uult indurat: in eo quẽ

Expanded text:
sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudisine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero bazatum rapi ex hac vita, ne malitia mutaret intellectum ejus: et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae; sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate: bis Deus revelabit, etsi non in hac vita, certe in altera, nihil est enim occultum quod non revelabitur. Quando ergo auditis Dominum dicentem: Ego Dominus seduxi prmiseretur, et quem vult obdurat; in eo quem
Abbreviated transcription (Latin):
apłos dicere.faciamus mala. ut ueni¬
ant bona. Quod absit ut apostoli dicerent.
Sed homines non intelligentes. hoc puta¬
bant dici: quando audiebant quod dix̃
apłs. Lex autem sub intrauit: ut abun¬
daret delictum. Ubi autem suꝑ abun¬
dauit delictum: suꝑ abundauit et grã.
S utiq grã id agit. ut iam fiant bona
ab eis qui fecerant mala: ñ ut ꝑseuerent
in malis. &. reddi sibi existiment bona.
Non itaq deberent dicere faciamus ma¬
la ut ueniant bona: sed fecimus mala.
et uenerunt bona. Iam faciamus bona:
ut infuturo scło recipiamus ꝓbonis bo¬
na. qui in hoc scło recepimus ꝓ malis bona.
Propt̃ qđ scriptum ẽ in psalmo. Miscđiam
et iudicium cantabo tibi domine. Prius
itaq non idõuenit filius hominis in mun¬
dum. ut iudicet mundũ: s ut saluetur
mundus ꝑipsum. Hoc ꝓpter miscđiam.
Postea uero ꝓpter iudicium uenturus ẽ.
iudicare uiuos et mortuos: quamuis et
in hoc tempore ipsa saluatio non fiat

Expanded text:
apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniapostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. prius itaque non ideo uenit filius hominis in mundum, ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum, hoc postea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit intuemini. Agebat enim de iude
is gentib cum scriberet ad romanos id. ẽ.
ad gentes: et ait. Sicut enim et uos aliqͣn
do non credidistis dõ. nunc autem miscdiã
consecuti estis in illorum in credulitate: ita
et hi nunc non crediderunt in ur̃am mise¬
ricordiam. ut et ipsi miscdiam conseqͣnt᷑.
Conclusit enim ds̃ om̃s in incredulitate :
ut omnib misereat᷑. Et cum attendissec
quid dixerit. ammirans sentendiȩ suȩ cer¬
tam quidem ueritatẽ. sed magnam ꝓfundi¬
tatem. quomodo concluserit ds̃ om̃s in in¬
fidelitate. ut omniũ misereat᷑. quasi facieis
mala ut uenirent bona: mox exclamauit
& ait. O altitudo diuitiarum sapientię.¬
& scientiȩ dei: quam inscrutabilia sunt
iudicia ciꝰ. et inuestigabiles uiȩ eius. Hȩe
enim iudicia inscrutabilia et inuestiga¬
biles uias ꝑuersi homines non cogitantes.
ce ꝓcliues ad rep̃hendendum. non idonei
ad intelligendum: putabant et iactabañ

Expanded text:
aedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis aedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis et Gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate; ita et hi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur: conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur . Et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem veritatem, sed magnam profunditatem, quomodo concluserit Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala ut venirent bona, mox exclamavit atque ait: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant
Abbreviated transcription (Latin):
nichil aliud quã negare se grãm. Sed ut
dixi quod uolunt de maiorib suspicent᷑
De paruulis certe pelagiani quid respon¬
deant non inueniunt. quoꝵ nec uoluntas
ulla ẽ in accipienda grã. cuius uoluntatis
meritum p̃cessisse dicant: et insuꝑ eos re¬
do baptizantur. et diuina sacramenta ꝑ¬
cipiunt. Quod eis ad magnum impieta¬
tis peccatum imputaretur: si iam libero
uterentur arbitrio. Et tamen heret etiam
in reluctantib grã: aꝑtissime nullo bo¬
no merito p̃cedente. Alioquin: grã iam
non eẽt grã. Et aliquando filiis infideli¬
um p̃statur hȩc gr̃a: cum occulta dei ꝓus¬
dentia in manus pioꝵ quomodocunq ꝑ¬
uemiunt. Aliquando autem filii fideliũ
non eam consecunt᷑ aliquo impedimento
existente: ne possit ꝑiclitantib subueniri.
Fiunt uͦ ista ꝑoccultam deiꝓuidentiam :
cuiꝰ inscrutabilia sunt iudicia. et inuesti¬
gabiles uiȩ. Quod ut apłs diceret: qͥd p̃¬

Expanded text:
nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper edo baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam non esset gratia. et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus diceret, quid p
Abbreviated transcription (Latin):
festatur oꝑari dm̃ in cordibus hominũ.
ad inclinandas eoꝵ uoluntates quocunꝙ
uoluerit. siue ad bona ꝓsua misedia. siue
ad mala ꝓmeritis eoꝵ: iudicio utiq suo ali¬
quando aꝑto. aliquando occulto. semꝑ tam̃
Ac ꝑhoc quando legitis in litteris ueritatis
a deo seduci homines. aut obtundi uł ob¬
durari corda eoꝵ:nolite dubitare p̃cessisse
mala merita eoꝵ ut iuste ista paterentur:
ne incurratis in illud ꝓuerbium salomo¬
nis. insipientia uiri uiolat uias eius: dm̃
autẽ causatur incorde suo.Grã uero non
scđm merita hominũ datur. Alioquin:
gratis datur. Si autem potens ẽ ds̃ siue
ꝑ angłos uł bonos uł malos. siue quocun¬
q alio modo oꝑari etiam in cordib malo¬
fecit. sed aut originaliter tracta ẽ ab adam.¬
ut ipsa corda ex malis essent bona: S sus¬
picantur homines quȩlibet merita bona.
quȩ putant p̃cedere. ut iustificent᷑ ꝑ dei
grãm: non intelligentes cum hoc dicua

Expanded text:
festatur operari deum in cordibus hominum festatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, m. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista patene incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo . Gratia vero non secundum merita hominum datur, alioquin gratis datur. Si autem potens est, sive per Angelos, vel bonos vel malos, sive quocumque alio modo operari etiam in cordibus malofecit, sed aut originaliter tracta eut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
monis. Sicut impetus aquȩ. sic corre¬
gis in manu dei: quocunq uoluerit
declinabit illud. Et inpsalmo centesimo¬
quarto legitur dictum de egyptuis: quid
eis fecerit ds̃. Et conuertit cor eoꝵ ut odi¬
rent popłm eius: et dolum facerent in
seruos eius. In litteris etiam apłicis uide
romanos. Propterea tradidit illos ds̃ in
desideria cordis eoꝵ: in immundiciam. Itẽ
paulopost. Propterea tradidit illos ds̃
inpassiones ignominiȩ. Item paulopost.
Sicut non ꝓbauerunt dm̃ habere innoti¬
ciam: tradidit illos ds̃ in reprobam men¬
tem. ut faciant quȩ non conueniunt. Et
ad thessalonicenses in epła scła ait deqͥ¬
busdam. Peo quod dilectionem ueritatis
non receꝑunt ut salui fierent: idõ mittet
illis ds̃ oꝑadionem erroris. ut credant
mendacio: et iudicentur om̃s qui non cre¬
diderunt ueritati. sed consenserunt iniqͥ¬
eloquioꝵ quȩ omnia enumerare nimis
longum ẽ. satis quantũ existimo mani¬

Expanded text:
monis: « Sicut impetus aquae, sic cor remonis: « Sicut impetus aquae, sic cor regis declinabit illud. et in psalmo CIIII legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit deus: et conuertit cor eorum, ut odissent populum eius, ut dolum facerent in seruos eius. in littetoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittetillis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquieloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, mani
Abbreviated transcription (Latin):
caderet. ꝑiezechielem ꝓpħam dicit ds̃.
Et ꝓpħa si errauerit. et locutus fuerit:
ego dominus seduxi ꝓpħam illum: et ex¬
tendam manũ meam suꝑ eum. et exter¬
minabo eum de medio popłi mei isrł.
In libro hester scriptum ẽ. Quedã muli¬
er expopło isrł interra captiuitatis facta
erat uxor alienigenȩ regis assueri.Er¬
go in eius libro scriptum ẽ. quod cũ habe¬
ret necessitatẽ interueniendi ꝓpopło suo.
quem rex ubicunq eẽt in regno eius iusse¬
rat trucidari: orauit ad dm̃. Cogebat e¬
nim eam magna necessitas: ut preter ius¬
sum regis. et preter ordinẽ suũ ad illũ au¬
deret intrare. Et uidete quid scriptura
dicat. Et intuitus ẽ eam tanquã taurus.
impetu indignationis suȩ: et timuit
regina: & conuersus ẽ color eiꝰ ꝑ dissoluti¬
onem: & inclinauit se suꝑ caput suȩ de¬
ds̃ et transtulit indignationẽ eiꝰ inleni¬
tatem. Scriptum est et in ꝓuerbiis salo¬

Expanded text:
caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assuerigo in ejus libro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput deDeus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . » Scriptum est et in Proverbiis Salo
Abbreviated transcription (Latin):
tas ȩdificat. Quid ẽ ineptius. immo uero
quid ẽ amentius. et ab ipsa scĩtate carita¬
tis alienius. quam confideri ex dõ esse sci¬
entiam q̃ sine caritate inflat: et ex nob̃ ẽẽ carita¬
tẽ. q̃ fac̃ut scientia inflare ñpossit: Itẽ cũ dicat
apłs suꝑeminentẽ scientie caritatẽ xp̃i: qͥd ẽ
insaniꝰ quã putare ex dõ ẽẽ scientiã quȩ sub
denda ẽ caritati. et exhõib caritatẽ q̃ suꝑemi¬
net scientiȩ: fides aũt uera et doctrina sana.
ambasdicit exdõ ẽẽ: qͥa scͥptum ẽ. Afacie erꝰ
scientia et intellectꝰ ꝓcedit. Et scͥptũ ẽ. Caritas.
ex dõ ẽ. Et legimꝰ spm̃ scientiȩ ⁊ pietatis: ilegimꝰ
sp̃m̃uirtutis⁊ caritatis et continentiȩ. S maiꝰ
ẽ donũ caritas qͣm scientia. Nam scientia qñ
gr̃am di uehement̾ oppugnant. qua uolun¬
tas humana ñtollit᷑. sed ex mala mutat᷑ in
bonã. et cũ bona c̃ adiuuat᷑: et sic disputasse.

Expanded text:
tas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero tas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ex Ddenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est: « A facie ejus scientia et intellectus procedit, » et scriptum est: « Charitaentiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando gratiam Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse,
Abbreviated transcription (Latin):
ista sapientia desursum descendens: s
terrena. animalis. diabolica. Ubi enĩ re¬
lus & contentio ẽ: ibi inconstantia et om¬
ne opus prauum. Quȩ autem de sursũ
est sapientia. primum quidem pudicaẽ:
deinde pacifica. modesta et suadibilis. ple¬
na miscdia et fructib bonis:. in estima¬
bilis. sine simulatione. Quid bonigͦ ñ
habebit: qui hanc sapientiam postula¬
rit et impetrarit a dño: Et hinc intelligi¬
te grãm: quia si ex nobis eẽt ista sapientia.
desursum non eẽt. nec ab ipso qui nos cre¬
ut temꝑanter et iuste et pie uiuamꝰ in hoc
scło: expectantes illam beatam spem. et
manifestationem domini et saluatoris

Expanded text:
desursum descendens; sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et contentio est, ibi inconstantia et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestationem Domini et Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ds̃ sp̃m timoris: sed uirtutis et cari¬
tatis. et continentie. In quo sane apłi testi¬
monio cauere debemus. ne nos arbitre.¬
mur non accepisse spm̃ timoris dei: qͦd si¬
ne dubio magnum ẽ dei donum. De qͦ
dicit ꝓpħa ysaias. Requiescet suꝑ eum
sp̃s sapientiȩ et intellectus. sp̃s consilii
et fortitudinis. sp̃s scientiȩ & pietatis:
& sp̃s timoris dei. Non quo timore petrꝰ
xp̃m negauit: s illius timoris spm̃ acce¬
pimus. de quo dicit ipse dñs xp̃c. Cum
timete: qui habet potestatem et corpꝰ
et animam ꝑdere ingehennam. Ita dico
uobis. hunc timete. Hoc autem dixit:
ne illo timore negaremꝰ eum quo turba¬
tus ẽ petrus. Hunc autem uoluit aufer
ri a nobis: cumpͥus dixit. nolite timere
eos qui corpus occidunt. & postea non
habent quid faciant. Huius timoris
non accepimꝰ sp̃m: sed uirtutis et caritatis
& continentiȩ. De quo spũidem ipse ad
romanos ait. Gloriamur intribulationi¬

Expanded text:
nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charinobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris spiritum accepimus, de quo dicit ipse Christus: Eum timete, qui habet potestatem et animam et corpus perdere in gehennam: ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationi
Abbreviated transcription (Latin):
uos elegi. Nunqͥd non et ipsi postea elege¬
non quia elegerunt. electisunt. Eligentiũ
hominũ meritũ nullum eẽt: insi eos eligen¬
tis di grã p̃ueniret. Unde et apłs paulus be¬
nedicens thessalonicenses: uos inquit dñs
multiplicet. et abundare faciat caritate
minuicem et in om̃s. Hanc benedictionẽ
dedit ut nos inuicem diligeremꝰ: qui legẽ
dederat. ut inuicem diligamus. Deniq¬
et alio loco ad eosdem quia sine dubio in
quibusdam eorum iam erat. quod eis ut
eẽt optauerat: grãs inquit agere debentꝰ
dõ semꝑ prouobis fr̃s sicut dignum est:
qm̃ suꝑ crescit fides urã. et abundat caritas
uniuscuiꝰq urm̃ minuicem. Hȩc dixit: ne
forte de tantobono quod ex dõ.habebant.
tanquam ex se ipsis habentes extollerent᷑.
dat caritas uniuscuiꝰq ur̃m in inuicẽ: grãs
agere debemus dõ de uobis: non ita uos
laudare.tanquam hoc habeatis ex uobis.
Et ad timotheum dicit. Non enim dedit

Expanded text:
vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegevos elegi. Numquid non et ipsi postea elegenon quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Unde et apostolus Paulus benedicens Thessalonicenses: Vos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias, inquit, agere debemus Deo semper pro vobis, fratres, sicut dignum est, quoniam supercrescit fides vestra, et abundat charitas uniusforte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. dat charitas uniuscujusque vestrum in invicem, gratias agere debemus Deo de vobis; non ita vos laudare, tanquam hoc habeatis ex vobis. 39. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit
Abbreviated transcription (Latin):
de quod iubebatur impleret. Cum dicitur
diligamus inuicem: lex ẽ. Cum dicit᷑ quia
dilectio ex dõ ẽ: grã ẽ. Sapientia quippe
der. legem et miscđiam in lingua portat.
Unde scriptum ẽ et in psalmo. Et enĩ bene¬
dictionem dabit: qui legem dedit. Nemo
ergo uos fallat fr̃s mei: quia non diligere¬
mus dm̃. nisi nos prior ipse diligeret. Idem
ioħs aꝑtissime hoc ostendit: & dicit. Nos
diligimus: quia ipse prior dilexit nos.
Gr̃a nos facit legis dilectores: lex uͦ sine grã
pulis suis dñs dixit. non uos me elegistis sed
ego elegiuos: nichil aliud indicat nobis.
Si enim nos prius dileximus ut hoc meri¬
to nos ipse diligeret: prius nos illum ele¬
gimus. ut ab illo eligiremur. Sed ipse qͥ
ueritas ẽ aliud dicit: et huic uanitati ho¬
minum aꝑtissime contradicit. Non uos me
elegistis inquit. Si gͦ non elegistis: sine du¬
bio nec dilexistis. Quomͦ enim eũ eligerent:
quem non diligerent: Sed ego inquit

Expanded text:
de quod jubebatur impleret. Cum dicitur, de quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat, fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sinpulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
cepta dilectionis. id est caritatis. quȩ tanta
et talia sunt. ut quicquid homo se putaue¬
rit facere bene. si fiat sine caritate. nullomͦ
fiat bene: hȩc gͦ p̃cepta caritatis inaniter
tur et ueterem et nouam. quãuis in noua
uenerit grã quȩ ꝓmittebatur inueteri. lex
autem sine grã littera ẽ occidens. in gr̃a uͦ
tas dei & proximi. nisi ex ipsodõ: Nam siñ
ex dõ. s ex hominib: uicerunt pelagiam.
Si autem ex deo: uirimus pelagianos. Se
ceperint. et dicereut quid nobis hoc p̃cipi¬
tur. nisi quia ex nobis habemus ut inui¬
cem dilgamus: sequitur continuo idem
iohannes. confundens eos et dicens. quia
dilectio ex deo est. Non itaq ex nobis: sed ex
dõ est. Curgͦ dictum est diligamꝰ inuicem
quia dilectio ex dõ ẽ. nisi quia p̃cepto ad¬
monitum est liberũ arbitrium. tt quereret
di donum: Quod quidem sine suo fructu
prorsus admoneret᷑: nisi prius acciꝑet ali¬
quid dilectionis. ut addi sibi quereret. un¬

Expanded text:
cepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter tur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vtas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelagianos. Sedi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret un
Abbreviated transcription (Latin):
& bona ꝓmalis qm̃ bonus est: et bona ꝓ
bonis qm̃bonus et iustus est. Tantũ mo¬
do mala probonis non reddit: qm̃ in
iustus non ẽ. Reddit gͦ mala ꝓmalis:
penam ꝓ iniusticia. Et reddit bona ꝓ ma¬
lis: grãm ꝓiniusticia. Et redit bona pro
brum istum: & si intelligitis. deo grãs agi¬
te. Ubi autem non intelligitis: orate ut
intelligatis. Dabit enim uobis dñs intel¬
lectum. Mementote scriptum cẽ. siquis
ur̃m indiget sapientia. postulet adeo.
quidat omnib affluenter. et non imꝓpe¬
rat: et dabitur ci. Ipsa c̃ sapientia desur

Expanded text:
oniam bonus est, et bona pro bonis, quoniam bonus et justus est. Tantummodo mala pro bonis non reddet, quoniam injustus non est. Reddet ergo mala pro malis, poenam pro injustitia, et reddit bona pro malis, gratiam pro injustitia; et reddet bona pro brum istum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, e
Abbreviated transcription (Latin):
Uscripsi alterum librum quẽ de cor¬
Treptione et grã p̃notaui: cum mͥ
Ununciatum eẽt dixisse ibi qͦn¬
dam neminẽ corripiendum si dei p̃cepta
non facit. s proillo ut faciat orandũ tan
cummodo. Hic liber sic incipit. Lec̃tis lit¬
teris ur̃is ualentine fr̃ dilectissime: Expł¬

Expanded text:
scripsi alterum librum, quem de Correptione et Gratia praenotavi, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quemdam, neminem corripiendum, si Dei praecepta non facit; sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris vestris, Valentine frater dilectissime.
Abbreviated transcription (Latin):
ligeremus. non ꝓmeritis nrĩs dm̃ nos ad
ȩternam uitam sed ꝓsua miseratione ꝑdu¬
cere. De quo inpsalmo homo eiꝰ anime sue
Qui coronat te in miseratione et miscdia.
Nunquid ñ corona bonis oꝑibus reddit᷑:
S quia ipsa bona oꝑa ille in nobis oꝑatur.
de quo dictum ẽ. ds̃ ẽ enĩ qui oꝑat᷑ in uob̃¬

Expanded text:
ligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad ligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui o
Abbreviated transcription (Latin):
est. grã ẽ progrã. tanquam merces pro
iusticia: ut uerũ sit qm̃ uerum ẽ. quia red
queritis: sed habetis ȩuangłium scđm ioħm.
tanta luce clarissimum. ubi ioħs ȩuangłista
de xp̃o dño dicit. nos om̃s explenitudine es
accepimus: et grãm progrã. Ex eius itaq ple¬
nitudine accipimus promodulo nr̃o. tan¬
quamparticulas nrãs ut bene uiuamus.
sicut ds̃ partitus ẽ mensuram fidei: quia
unusquisq proprium donum habetadõ.
alius sic. alius autem sic: et ipsa ẽ grã. Sed
insuꝑ accipiemus et grãm progrã: quando
nobis uita ȩterna reddetur. De qua dic̃ apłs
nr̃o: cum prius dixisset stipendium peccati
mors. Meritostipendium: quia militie dia¬
bolice mors ȩterna tanquam debitũ reddit᷑.
Unde cum posset dicere. et recte diceret. sti¬
pendium autem iusticiȩ uita eterna: malu¬
it dicere. grã dei uita eterna: ut hinc intel¬

Expanded text:
est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia; ut verum sit, quoniam verum est, quia reddquaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic ; et ipsa est gratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua dixit Aposto Jesu Domino nostro: cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum redditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intel
Abbreviated transcription (Latin):
extollatur: S audi et intellige non ex
oꝑibus dictum tanquam tuis. ex temetip¬
so tibi existentibus: s tanquam his in qui¬
bus te ds̃ finxit. idest formauit et creauit.
Hoc enimait. Ipsius sumus figmentũ: crea¬
tun xp̃o iħu in oꝑibus bonis. Non illa cre¬
atione qua homines factisumus: sed ea
de qua ille dicebat. qui utiq: iam homo
erat. Cor mundum crea inme ds̃.Et de
qua dicit apłs.Siqua igitur in xp̃o no¬
ua creatura: uetera transierunt. ecce facta
sunt noua. Omnia autem ex dõ. fingim᷑
gͦ idest formamur et creamur inoꝑib bo¬
nis. qͦ ñ p̃parauimus nos: sed p̃parauit
ds̃. ut in illis ambulemus. Itaq carissimi
uita nr̃a bona: nichil ẽ aliud quam dei
grã. Sine dubio et uita ȩterna quȩ bonȩ
uitȩ redditur: dei grã ẽ. Et ipsa enim gra¬
tis datur: quia gratis data est et illa cuida¬
tur. S illa cuidatur: tantummꝰ grã est.
Hec autem quȩ illi datur. qm̃ p̃miũ eius

Expanded text:
extollatur? Sed audi, et intellige, non ex extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Itaque, charissimi, si vita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus
Abbreviated transcription (Latin):
auditorem. Cum enim dixisset. stipendi¬
um peccati mors: continuo subdidit.
detur posse dissolui. nisi intelligamꝰ et ip¬
uita. ad dei grãm ꝑtinere. ꝓpter illud qͦd
ait dñs iħs: sine me nichil potestis facere.
Et ipse apłs cum dixisset grã enim saluifa¬
c̾ti estis ꝑfidem. et hoc non ex uobis. s dei
donum ẽ. non exoꝑibus. ne forte quis ex¬
tollatur: uidit utiq posse putare homines
hoc ita dic̃tum. quasi necessaria non sint
oꝑa bona credentibus. sed eis fides sola suffi¬
ciat: et rursum posse homines ex oꝑibus
bonis extolli. uelut ad ea facienda sibripsi
sufficiant. Mox itaq addidit. Ipsius enim
sumus figmentum: creati in xp̃o iħu in ope¬
ribus bonis. quȩ p̃parauit ds̃. ut in illis
ambulemus. Quid est quod cũ dei gr̃am cõ¬
mendans dixisset. non ex oꝑibus. ne forte
quis extollatur:cur hoc dixerit rationem
reddens. ipsius enim sumus inquit figm̃
Quomodo gͦ non ex oꝑibus ne forte quis

Expanded text:
auditorem. Cum enim dixisset, Stipendiauditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, detur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipita, ad Dei gratiam pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere . Et ipse Apostolus cum dixisset, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmeQuomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem oꝑat᷑. Ipsa ẽ fides: quȩ fide¬
les dei separat ab immundis demonib.
rantur. Non gͦ habent istam fidem. ex
qua iustus uiuit. id est que ꝑ dilectionẽ
& dilectio: propterea idem ipse doctor
gentium etiam ipsam uitam ȩternã gra
parua questio: que domino donante sol¬
uenda ẽ.Si enimuita ȩt̃na bonis oꝑib
redditur. sicut aꝑtissime dicit scriptura.
modo gra ẽ uita eterna. cum grã non o¬
perib reddatur. sed gratis detur. ipso a¬
postolo dicente. ei qui oꝑatur merces ñ
imputatur secundum grãm. sed scðm
debitum: Q iterum. Reliquiȩ inquit
ꝑ electionem gr̃ẽ saluȩ factȩ sunt. Et
mox addidit: non ex oꝑibus. Alioqum:
grã iam non ẽ grã. Quomodo gͦ ẽ grã ui¬
ta ȩterna: quȩ ex oꝑibus sumitur: An
forte uitam eternam non dixit apłs gͣ
tiam:: Immo uero sic dixit. ut negari
omnino non possit:nec intellectorem
acutum. sed tantummͦ intentũ desideret

Expanded text:
dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fidedilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: ratur. Non ergo habent istam fidem ex qua justus vivit, id est, quae per dilectionem et dilectio, propterea idem ipse Doctor Gentium, etiam ipsam vitam aeternam gratparva quaestio, quae Domino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, omodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum ? et iterum, Reliquiae, inquit, per electio non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Quomodo est ergo gratia vita aeterna, quae ex operibus sumitur? An forte vitam aeternam non dixit Apostolus gratiam? Imo vero sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret
Abbreviated transcription (Latin):
cepimus grãm quia credidimus: tanꝗͣ
sibi tribuentes fidem. grãm dõ. Propt̃
hoc apłs cum dixisset ꝑfidem: & hoc in¬
quit non ex uobis. sed dei donum ẽ. Rur¬
sum ne dicerent se suis oꝑib: tale donũ
meruisse: continuo subiecit. Non ex oꝑi¬
b : ne forte quis extollat᷑. Non quia ne¬
gauit aut euacuauit opera bona.cũ di¬
cat dm̃ unicuiq reddere scðm oꝑa sua :
s quia oꝑa sunt ex fide. non ex oꝑibus
fides. Ac ꝑhoc ab illosunt nobis opera
iusticie. a quo ẽ ipsa fides. de qua dictũ
est: iustus ex fide uiuit. Homines au¬
tem non intelligentes quod ait ipse apo¬
stolus. arbitramur iustificari hominẽ
ꝑfidem. sine opibus legis: putauerunt
eum dicere sufficere homine fidem etiã¬
si male uiuat. et oꝑabona non habeat:
quod absit ut sentiret uas electionis: qͥ
cum dixisset quodam loco. in xp̃o enim
iħu neq circuncisio aliquid ualet. neq
p̃pucium. mox addidit: s fides quȩ ꝑ

Expanded text:
cepimus gratiam, quia credidimus; tanquam cepimus gratiam, quia credidimus; tanquam sibi fidem tribuentes, gratiam Deo: propter hoc Apostolus cum dixisset, per fidem; et hoc, inquit, non ex vobis, sed Dei donum est. Rursus, ne dicerent suis operibus se donum tale meruisse, continuo subjecit, Non ex operibus, ne forte quis extollatur . Non quia negavit aut evacuavit opera bona, cum dicat Deum unicuique reddere secundum opera ejus : sed quia opera sunt ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset quodam loco, In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per
Abbreviated transcription (Latin):
lut oues occisionis: subiecit atq ait. Sed
inhis omnib suꝑuincimꝰ : ꝑeum qui di¬
lexit nos. Nongͦ ꝑnos: sed ꝑ eum qui di¬
lerit nos. Deinde dixit: cursum consũ¬
maui.S ille hoc dixit: qui alioloco di¬
cit. Igitur non uolentis neq currentis:
s miserentis ẽ dei. Quȩ sententia nullo
modo potest etiam sic conuerti: ut dicat᷑.
ñ miserentis dei.s uolentis et currentis
ẽ hominis.Siquis enim hoc ausus fue¬
rit dicere: aꝑte se ostendet apło contra¬
dicere. Postremodixit: fidem seruaui.
S ille hoc dixit. qui alibi ait: miscđiam
consecutus sum. ut fidelis eẽm. Non enĩ
dixit miscđiam consecutus sum quia fi¬
delis eram. s ut fidelis ẽẽm: hinc osten¬
dens etiam ipsam fidem haberi nisi deo
miserante non posse. et esse donum dei.
Quod aꝑtissime docet dicens grã salui
facti estis ꝑ fidem: et hoc non ex uobis: s
dei donum ẽ. Possent enim dicere. ideo ac¬

Expanded text:
lut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed lut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Possent enim dicere, Ideo ac
Abbreviated transcription (Latin):
consummaui : fidem seruaui. Primo ista
bona oꝑa si non ea p̃cessissent cogitationes
bone: nulla ẽẽnt. Attendite itaq quid de
ipsis cogitationibus dicat. Ait enim scri¬
bens ad corinthios. Non quia idonei simꝰ
cogitare aliquid tanquam ex nobismet¬
ipsis: s sufficientia nr̃a ex deo ẽ. Deinde
singula inspiciamus. Bonum inquit cer¬
tamen certaui. Quero qua uirtute certaue¬
rit: utrum quȩ illi ex semecipso fuerit:
an quȩ desuꝑ datasit. S ab sit ut tantꝰ
doctor ignorauerit legem dei: cuius uox
est in deuterononno. Ne dicas incorde
tuo. fortitudo mea et potentia manꝰ meȩ
fecit michi turtutem magnam hanc: s
memoraueris domini dei tui. quia ip̃se
tibi dat fortitudinem facere uirtutem.
Quid autem ꝓdest bonum certamen: ni¬
si sequatur uictoria: Et quisdat uicto¬
riam nisi ille de quo dicit ipse: grãs dõ
set testimoniũ de psalmo. qm̃ ꝓpt̃ te mor¬
tificamur totadie. deputati sumus ue¬

Expanded text:
consummavi, fidem servavi. Primo ista consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem . Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias Deset testimonium de Psalmo, Quoniam propter te mortificamur tota die, deputati sumus ve
Abbreviated transcription (Latin):
Quid habes quod non accepisti: Si autem
accepisti: quid gloriaris quasi non acce¬
peris: Prsus talia cogtanti uerissime di¬
citur. Dona sua coronat ds̃. non merita tua:
si tibi ate ipso non ab illo sunt merita tua.
Hec enim si talia sunt. mala sunt: quȩ ñ
coronat ds̃. Si autem bona sunt dei dona
sunt.Quia sicut dicit aplłs iacobus.om¬
ne datũ optimũ et omne donũ ꝑfectum
desursum ẽ. descendens apatre lumi¬
num. Unde dicit et ioħs p̃cursor dnĩ.
Non potest homo acciꝑe quicquã: nisi
de uenit etiam sp̃s sc̃s. quando iħs ascendit
in altum. captiuauit captiuitatẽ. dedit
dona hominib. Sigͦ dei dona sunt bona
merita tua: non ds̃ coronat bona merita
tua tanquã merita tua. s tanquam dona sua.
pauli. quib dixit coronam iusticie red¬
diturum iudicem iustum: et uideamꝰ
utrum merita ipsius tanquam ipsius.
idest ex ipso ei comparata: an dona sint
dei.Bonum inquit certam̃ certaui: cursũ

Expanded text:
Quid autem habes quod non accepisti? Si autem Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tibi a te ipso, non ab illo sunt merita tua. Haec enim si talia sunt, mala sunt; quae non coronat Deus: si autem bona sunt, Dei dona sunt; quia sicut dicit apostolus Jacobus, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Unde dicit et Joannes praecursor Domini, Non potest homo accipere quidquam, nisi tus sanctus, quando Jesus ascendit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, sed tanquam dona sua. Pauli, quibus dixit coronam justitiae redditurum judicem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur coronam:qui post mala merita
consecutus ẽ gr̃am. Deniq attendite qͥd
sequatur. Suꝑ est inquit michi corona
iusticiȩ: quam reddet michi dñs in illa
die iustus iudex. Cui redderet coronam
iustus iudex: si non donasset gr̃am mi¬
sericors pater: Et quomodo esset ista co¬
rona iusticiȩ ⁊ nisi p̃cessisset grã quȩ iusti¬
ficat impium: Quomodo ista redderet᷑¬
debita: nisi prius illa gratuita donaret᷑:
S cumdicunt pelagiani hanc ẽẽ solam
non scđm merita nr̃ã grãm qua homini
peccata dimittunt᷑. illam uero quȩ dat̃
infine. idest eternam uitam. meritis nr̃is
p̃cedentibus reddi: respondendum ẽ eis
Si enĩ merita nr̃a sic intelligerent. ut etiã
ipsa dei dona esse cognoscerent: non eẽt
reproba ista sententia. Qm̃ uero merita
humana sic p̃dicant. ut ea ex semet ipso
habere hominẽ dicant: ꝓrsus rectissi¬
me respondet apłs. Quis enim te discernit:

Expanded text:
sequatur coronam, qui post mala merita sequatur coronam, qui post mala merita consecutus est gratiam. Denique attende quid sequatur: Superest, inquit, mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit?
Abbreviated transcription (Latin):
ticorum. de ipsa eccłia. Quȩ est ista quȩ
ascendit de albatã. incumbens suꝑ fra¬
truelem suum: Dealbata ẽ enim: quia
ꝑseipsam alba eẽ nonposset. Aquo deal¬
bata ẽ. nisi ab illo qui ꝑ. ꝓpħam dicit:
sicut niuem dealbabo: Quando gͦ dealbata
est: nichilboni merebat᷑. Iam uͦ alba facta.
bene ambulat: sed si suꝑ eum aquo dealba¬
ta ẽ ꝑseuerant̃ incumbat. Propter quod et
ipse dñs iħs suꝑ quem incumbit dealbata.
dixit discipulis suis. Sine me nichil po¬
testis facere. Ergo redeamus ad apłm pau¬
lum: quem certe inuenimꝰ sine ullis me¬
ritis bonis. immo cũ multis malis meri¬
tis dei grãm consecutũ. reddentis bona
ꝓmalis. Uideamus quid dicat. sua iam
appropinquante passione:scribens ad
timotheum. Ego iam immolor inquit: et
tempus resolutions meȩ instat. Bonum
certamen certaui: cursum consummaui:
fidem seruaui. Ista utiq iam merita sua
bona cõmemorat: ut post bona merita con

Expanded text:
ticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ticorum de ipsa Ecclesia: Quae est ista quae ascendit dealbata, incumbens super fratruelem suum ? Dealbata est enim quae per se ipsam alba esse non posset. Et a quo dealbata est, nisi ab illo, qui per prophetam dicit, sicut nivem dealbabo ? Quando ergo dealbata est, nihil boni merebatur: jam vero alba facta, bene ambulat; sed si super eum a quo dealbata est, perseveranter incumbat. Propter quod et ipse Jesus, super quem incumbit dealbata, dixit discipulis suis, Sine me nihil potestis facere . 14. Ergo redeamus ad apostolum Paulum, quem certe invenimus sine ullis meritis bonis, imo cum multis meritis malis, Dei gratiam consecutum reddentis bona pro malis: videamus quid dicat sua jam propinquante passione, scribens ad Timotheum. Ego enim jam immolor, inquit, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Ista utique jam merita sua bona com