comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legis in qua conditi sunt pollueit:
propterea nec penitere desiderant:
nec etiã penituissent si ueniã re¬
cipere omnino possent: humanũ
gradu corruit. Cũ enĩ adhue in
paradiso terreno eẽt positꝰ. gene¬
randi officio destinatꝰ. ciboꝵq
esui deputatꝰ: in mutationẽ me¬
liorẽ sublimiorẽq & sp̃alem uitã
sine morte reciꝑet: si quãdiu in hac
conu̾satione positꝰ eẽt. in man-¬
dati eustodia homo ꝑmaneret
Clem̃tia gͦ conditoris ad illũ statũ ad
dñi reuoca tur. quẽ sunde cecidis¬
ñ adillũ gradũ ł ordinẽ unde p̾mus
homo ceciderat. ł ad illũ sublimiorẽ
quẽ sꝑauit. restitutio fieret̾ dicente
dño. erunt sic̃ angłi in celo: scilicet
qui ñ sic̃ homines inparadyso. In
illam enĩ immortalẽ que generandi
proli & ciboꝵ esui deputata ꝓtẽpore
ẽ. quamuis redẽpti homines redire
ñ potuerunt.s pꝰ mortẽ resurgentes
ñ moriendo. angelicȩ felicitatis

Expanded text:
legis, in qua conditi sunt, polluerunt; legis, in qua conditi sunt, polluerunt; propter quod nec poenitere desiderant, nec etiam, si poenituissent, veniam recipere omnino possent. 5. Quonigradu corruit; cum enim esset adhuc in paradiso terreno positus, generandi officio destinatus, ciborumque esui deputatus, immutationem meliorem, sublimioremque, et spiritualem vitam sine morte reciperet, si quandiu in hac conversatione positus esset, in mandati custodia homo permaneret Clementia ergo Conditoris ad illum statum ad  quem, si inde cecidisnon ad illum gradum, vel ordinem, unde primus homo ceciderat, sed ad alium sublimiorem, quem speravit, restitutio fiet, dicente Domino: Erunt, sicut angeli in coelo . Scilicet, quia non sicut homines in paradiso; in illam enim mortalitatem, quae generandae proli et ciborum esui deputata pro tempore est, quamvis redempti, homines redire non poterunt; sed post mortem resurgentes n moriendo, angelicae felicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
carnis mee angłs sathane: qui me
colaphiret. S has etiã sedes usq
iudicii tempꝰ sub expectatione t̾ribi¬
lis dĩn aduentus. non sine tunore
& tremore licet infructuoso interĩ
possident: sic̃ apłica dicta ꝑhibẽt
quib dr̃. Ham ⁊ demones timent
& contremiscunt: ⁊ ut manifestũ
sit. qm̃ sub expectatione temporis.
uenisti huc ꝑdere nos ante tẽpus:
In aduentu namq eterm iudicis.
quando cominunis seõr omiũ
oratio complenda ẽ dicentiũ. fiat uo¬
tenebras exteriores seru inutiles ei¬
cient᷑: tũ dñs aduersarios suos siẽ
repulit celo sic expellet humo: quib
eterni ignis sic̃ dñs ipse testatur. a pa¬
tre inremediabilit̾ preparata ẽ pena.
Qui ideo nec remissione. nec redẽptio¬
de sublum statu sui ordinis cecide¬
runt: ac propt̃ea nicħ aliud in quo
iterũ remisso peccato reuocarent᷑
habuert̃: dũ omnẽ suã beatitudinẽ
in qua constituti sunt. tnͣs gressione
naturalis boni quo erant. & dñicȩ

Expanded text:
tanae, qui me colaphizet . Sed has etiam sedes usque in judicii tempus sub exspectatione terribilis Domini adventus, non sine timore ac tremore, licet infructuoso, interim possident; sicut apostolica dicta perhibent, quibus dicitur: Nam et daemones timent, et contremiscunt . Et ut manifestum sit quod sub exspectatione temporis, venisti huc perdere nos ante tempus ? 3. In adventu namque aeterni judicis quando communis sanctorum omnium oratio complenda est, dicentium: Fiat votenebras exteriores servi inutiles ejicientur, cum Dominus adversarios, sicut repulit humo, sic expellet coelo, quibus aeterni ignis sicut Dominus ipse testatur a Patre irremediabiliter praeparata est poena . 4. Qui ideo nec remissionem, nec redemptiode sublimissimo ordinis statu ceciderunt, ac propterea nihil aliud in quod iterum, dimisso peccato, vocarentur habuerunt, dum omnem suam beatitudinem, in qua constituti sunt, transgressione naturalis boni, quod erant, et dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
to parit᷑ damnationis eiꝰ penam
dine recessit. omne sue nature bonũ
quod in conditione sua habuit. to¬
tum amisit: s sibi ipsi malus deo
naturebono quod habuit. hoc ne
tantũmodo habet quod deo cre¬
ardri ad cuncta obedit imꝑatas
tris eiꝰ bonũ ẽ. qͥ iecͥco obȩdiunt.
qm̃ ñ obedure ñ possunt. s heceor
obedientia in deo bona ẽ. euiꝰ bonȩ
uoluntas cũ bene oꝑari precipit᷑
resistere ñ potest: s plerũq accidit.
ut cũ dei bona uoluntate a liquid

Expanded text:
t, qui damnationis ejus poenam,dine recessit, omne suae naturae bonum, quod in conditione sua habuit, totum amisit; sed sibimetipsi malus, Deonaturae bono quod habuit hoc nunc tantummodo habet, quod Deo creatori ad cuncta obedit imperata.tris ejus bonum est, qui idcirco obediunt, quia non obedire non possunt; sed haec eorum obedientia in Deo bona est, cujus bonavoluntas, cum bene operari praecipitur, resistere non potest. Sed plerumque accidit ut cum Dei bona volunt
Abbreviated transcription (Latin):
n hac aute turbulenta ae nebl¬
losa aeris hus mansione. desublum feli¬
ertate ut predirimus angeli repulsi cũ
suo pͥncipe cõmorantur.s. ille princeps
sathanas & diabolus nominat᷑. reliqͥ
angeli fuerant. ñc demones dicunt᷑:
quẽ admodũ ⁊ eni merita sic ⁊ nomina
turas siue antiquo uocabulo. siue

Expanded text:
n hac autem turbulenta ac nebulosa aeris hujus mansione de sublimi felicitate, ut diximus, angeli repulsi cum suo principe commorantur. Sed ille princeps Satanas et diabolus nominatur, reliquangeli fuerant, nunc daemones vocantur. Quemadmodum etenim merita, sic et nomina t
Abbreviated transcription (Latin):
ñ carnaliũ habitationi neq mor¬
paratũ. Quappt̾ plurimi catholicor
auctor illuo spatiũ pͥmitus angłis
qui lapsi sunt cũ suo pͥncipe asse¬
runt ad habitandũ fuisse destina¬
neminẽ cecidisse arbitrantur. Sub celes¬
tes uero quandui mnangelica beatitudi¬
ne beatitudine fuerant. in qua tam̃

Expanded text:
non carnalium habitationi, neque mornon carnalium habitationi, neque morparatum. Quapropter plurimi catholicorum auctorum illud spatium primitus angelis qui lapsi sunt cum suo principe asserunt ad habitandum fuisse destinaneminem cecidisse arbitrantur, sed coelestes, quandiu in angelica beatitudine fuerant, in quo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
inflationẽ ⁊ spirationẽ. ori ⁊ narib
cireũ ponentes. anniũsaria consu¬
etudine nescio qua suꝑsticione duc¬
ti conseendunt: nec ibi ullã aue.
nec nubẽ. nec pluuiã. nec uenti aliq̃.¬
motũ se uidisse confirmant: consũma¬
tis sacrificioꝵ quoꝵ gr̃a uadunt offi¬
cus. ibidem signa quedam ac rotas
hareuis impͥmentes redeunt: quas
etiam illic post annũ iterũ conscen¬
dentes illesas atq intemeratas inue¬
nunt: ex quo ꝑspieue de monstrat᷑.
nichil ibi ꝑturbati aeris consistere:
presertĩ cũ in eodẽ loco nicħ holerũ
simũ illud acsubtilissimũ suꝑnũ
spatiũ putandũ ẽ. ad quod nulla
extrema hus spatii inferioris ce
uicina illsꝰ suꝑioris confina ꝑti¬
net: in quo tam̃ loco eoꝵ qui carne
uestiuntur uita nequaquã potest
commutari. Unde ꝑspicusi ẽ illuo
suꝑiꝰ purissimũ tranquillissimũq
spatiũ dequo paulo ante disseruimꝰ:

Expanded text:
inflationem 594 et spirationem, ori ac naribus inflationem 594 et spirationem, ori ac naribus circumponentes, anniversaria consuetudine nescio qua superstitione ducti conscendunt; et nec ibi ullam avem, nec nubem, nec pluviam, nec ventum aliquem vidisse se confirmant, et consummatis sacrificiorum, quorum gratia vadunt, officiis, ibidem quaedam signa ac notas arenis imprimentes redeunt, quas etiam illic post annum iterum ascendentes illaesas atque intemeratas inveniunt. 4. Ex quo perspicue demonstratur nihil ibi perturbati aeris consistere, praesertim cum in eodem loco nihil simum ac subtilissimum supernum spatium putandum est, ad quod nulla extrema hujus spatii inferioris et vicina illius superioris confinia pertinet. In quo tamen loco eorum qui carne vestiuntur vita nequaquam potest commorari. 5. Unde perspicuum est illud superius purissimum, tranquillissimumque spatium, de quo paulo ante disseruimus,
Abbreviated transcription (Latin):
oefirmam̃to ⁊ luminaribus
dicto. sequit᷑ inane longum quod acelo
firmamenti usq ad terrã deducitur:
& in duo spatia ẽẽ diuisũ a ñnullis scp¬
torib ex planatur. s suꝑius spatĩ ad
celũ ꝑtinere dr̃ inferius autẽ terrȩ fi¬
eri coniunctũ ñ dubitatur. & enĩ excel¬
sum spatiũ quod cȩlo ꝑtinere diximꝰ
purissimũ ac subtilissimũ. nec mui¬
bium tumores. nec uentoꝵ inflati¬
ones. nec pluuiarũ aut imbriũ hu¬
midas conspirationes. nec niuiũ. ł
grandinũ gelidas eoagulationes.
nec aeris ullas mutationes. nec tẽ¬
pestatũ ⁊ tomtruoꝵ fragores. s nec¬
etiã ipsũ aerem quo uolantiũ auiũ
eor pora ⁊ ipsarũ nubiũ spissior ẽ aeris
ipsius molem ssufferte ualuisset.
& animantiũ diũsarũ uitas aerii
sp̃s recipca inflatione reficeret atq
alitu animaret: nec ullas omnino
iuga conscendentib comprobat᷑. &
eoꝵ relatione refert᷑. qui humectas
spongias ad conseruandã aerii sp̃s

Expanded text:
rmamento et luminaribus dicto, sequitur inane spatium longum, quod a coeli firmamento usque ad terram deducitur, et in duo spatia esse divisum, a nonnullis scriptoribus explanatur, sed superius spatium ad coelum pertinere dicitur, inferius autem terrae fieri conjunctum non dubitatur. 2. Etenim excelsum spatium quod coelo pertinere diximus, purissimum, ac subtilissimum, nec nubium tumores, nec ventorum inflationes, nec pluviarum aut imbrium humidas conspirationes, nec nivium vel grandinum gelidas coagulationes, nec aeris mutationes, nec tempestatum et tonitruorum fragores, sed nec ipsum aerem, qui volantium avium corpora et ipsarum nubium spissiorem aeris ipsius molem sufferre valuisset, et animantium diversorum vitas aerii spiritus reciproca inflatione reficeret, atque halitu animaret, nec ullas omnino juga conscendentibus, comprobatur, et eorum relatione refertur, qui aceto humectas spongias ad conservandam aerii spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
nichil seruiens. nicħ suibiectũ. nicħ
loco comp̃hensibile nicħ tempora¬
neũ. nicħ infirmũ. nicħ accrescens.
nicħ ad sexũ habitũ ue ꝑtinens. ni¬
totus: sine sui mutatione om̃ia mu¬
tabilia disponens: creaturarũ tẽ¬
pora. preterita presentia. futura parit̃
cernens: eui nicħ ẽ preteritũ. nichil
restat futurum. s. cuncta presentia st̃.
cui nicħ displicet quod bonũ ẽ. nicħ
placet quod malũ ẽ: a quo nicħ natura¬
lit̃ malũ creatũ ẽ. quod ꝑse nicħ nisi
tate: magnus sine quantitate: eternꝰ
sine tempore: precipuus sine sitir qͥ
om̃ib ereaturis infunditur. cũ ñ ẽ illi

Expanded text:
nihil serviens, nihil subjectum, nihil loco comprehensibile, nihil temporaneum, nihil infirmum, nihil crescens, nihil ad sexum habitumque pertinens, nico, ubique totus, sine sui mutatione omnia mutabilia disponens creaturarum; tempora praeterita, praesentia, futura pariter cernens; cui nihil est praeteritum, nihil restat, sed cuncta praesentia sunt. Cui nihil displicet quod bonum est, nihil placet quod malum est; a quo nihil naturaliter malum creatum est, quod per se nihil nisi tate, magnus sine quantitate, aeternus sine tempore, praecipuus sine situ, qui omnibus creaturis infunditur, cum non sit illi
Abbreviated transcription (Latin):
le sustentant᷑:⁊ ꝑ illã soliditatẽ aeria
erassitudo niues ⁊ grandines & gla¬
tiẽ. admittente ui frigoris parit: qd̾
ita efficitur. Ham hoc aeris spatiũ
sue nature insitũ habet. ut fumali
leuitate uaporis aquarũ de terra
⁊ maris facie contͣhit & colligat.
quos in sublime eleuans quãdu¬
in minutissimis guttis consistunt.
conglobatis in se nubib ipse ꝑse
metipsũ aer suspendit: s cũ uexan¬
te uento ille guttule in maiores
stillas eocunt. aeris amplius nat᷑a
ũ ferente pluuialit̾ imbres ad ter¬
co agitante collatas. anteꝗͣ. deorsũ
plirant gelu in nubib arripuerit.¬
ingrandinis lapillos coagulatas
frigoris iuolentia eonstringit si¬
autẽ paulo remissiores nec dũ densatos ua¬
pores inguitas idem gelu preuenerit.
inniuis spetiem magna uis frigoris eosõ
transinittit: & quod in se suspensa altiꝰ
nebula taliter nutrit. ñ sufferente
aere acuento disꝑgente ad terrã dimit¬

Expanded text:
les sustentatur, et per illam soliditatem aeris les sustentatur, et per illam soliditatem aeris crassitudo, nives, et grandines, et glaciem, adnitente vi frigoris parit, quando ita efficitur. 5. Nam hoc aeris spatium suae naturae insitum habet, ut fumali levitate vapores aquarum de terra et maris specie contrahat et colligat, quos in sublime elevans, quandiu minutissimis guttis consistunt, conglobatis in se nubibus, ipse per semetipsum aer suspendit. Sed cum, vexante vento, illae guttulae in majores stillas coeunt, aeris amplius natura non ferente, pluvialiter imbres ad tercoagitante collatas, antequam deorsum pluant, gelu in nubibus arripuerit, lapillos coagulatos frigoris violentia constringitautem paulo remissiores necdum densatos vapores in guttas, id est, gelu, praevenerit, in nivis speciem magna vis frigoris eosdem transmittit, et quod in se suspensa altius nebula taliter nutrit, non sufferente aere, ac vento dispergente, ad terram dimit
Abbreviated transcription (Latin):
hic aer terre uocabulũ sepe sortit᷑.
quia crassitudine & uelut solidi¬
tate quã inse habet. uolantiũ aui¬
ũ quãuis maximarũ corpora sus¬
tentant᷑: que uelut pisees & omĩa¬
pene aquatilia marmnoꝵ fluctuũ
recondita natando penetrant: sic
uolueres aeria spatia uolando ꝑtͣn¬
seunt. Cuncta ⁊ enĩ que aqua p̃stat
ad conseruandã uitã que aquati¬
lib. hec aer facit uolatilib: qm̃sic̃
recipeo alitu auiũ & om̃iũ quȩ
inaere & t̃ra uiuunt. uita alitur
i conseruatur: ita eoꝵ qui mnaqͥs
degunt inspirandi respirandiq
tractu ꝑ aquã iitał motus reficit᷑.
unde cum inaere thunt᷑. quia lun¬
phaticũ spiram̃tũ ñ habent eito de¬
fieiunt: sic̃ nea quȩ maere uiuunt.
cũ abhis aer exeludit᷑. ultͣ uiuere ñ
possunt. Siẽ. autẽ illa aeris solidita¬
te uolantia ut dixi corpora fulciunt᷑.
ita upsa eadẽ terrena quã inse habet
erassitudine propt̃ quã & terrȩ uoca¬
bulũ sope sortit᷑. tumida nubiũ mo¬

Expanded text:
m aer terrae vocabulum saepe sortitur, quia crassitudine et velut soliditate quam in se habet volantium avium, quamvis maximarum, corpora sustentantur, quae velut pisces pene aquatilia marinorum fluctuum recondita natando penetrant, sic volucres aeria spatia volando pertranseunt. 3. Cuncta etenim quae aqua praestat ad conservandum vitam aquatilibus, haec aer facit volatilibus, quoniam sicut reciproco halitu avium, et omnium quae in aere et terra vivunt, vita alitur et conservatur, ita eorum quae in aquis degunt inspirandi exspirandique tractu per aquam vitalis motus reficitur. 4. Unde cum in aerem trahuntur, quia lymphaticum spiramentum non habent, cito deficiunt; sicut et ea quae in aere vivunt, cum ab eis aer excluditur, ultra vivere non possunt. Sicut autem illa aeris soliditate volatilia, ut dixi, corpora fulciuntur, ita ipsa eadem terrenam, quam in se habet, crassitudinem, propter quam et terrae vocabulum saepe sortitur, 597 tumida nubium mo
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. Subter te sternetur tinea. & oꝑ¬
toriũ tuũ uermes. De quo loco qͥd ã
etia diẽ. Sic̃ terre inꝓfundo aqͣꝵ
sie inferna in profundo terrarũ st̃:
ut deillo loco seͥptũ uideatur il¬
lud qd̃ scͥptũ ẽ. quod neq in celo.
neq in terra. neq subt᷑ terrã inuen

Expanded text:
: Subter te sternetur tinea, et opertorium tuum erunt vermes De quo loco quidam etiam dixit: Sicut terrae in profundo aquarum, sic inferna in profundo terrarum sunt. Unde de illo scriptum videatur illud quod scriptum est: Quod neque in coelo, neque in terra, neq
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ cuiꝰcũq sua pellis uestiat.
omn̾a sua membta ȩqualiter undi¬
q circundat: eũ uͦ excisa decarne
seorsũ extendit᷑: siue rectã siue cur¬
Utrũ gͦ terrã desuꝑ uelut extensa
pellis tab̾naculũ tegat. ansic am¬
malis membra eorio conteguntur.
molẽ mundi undiq firmamentũ ein¬
gat. utriq assertioni ñ difficulter suf¬
fragatur. De huiꝰ qͦ firmamenti situ.
utrũ inane. ac penetrabile. fierian
solidũ. anfirmũ sit. diu̾si aucto¬
res suas estimatioes. uelut quid se
ad has deducat ꝓtulert̃: quoꝵ sen¬
tentias utiliꝰ quã nomina ponere
curabo. Eoꝵ enĩ illi qui firmam̃tũ
mane ac penetrabile fieri plꝰ diligt:
ad confirmationẽ sententiȩ suȩ õiũ
elementoꝵ naturas ꝯferunt. Terrã

Expanded text:
carnem cujuscunque sua pellis vestiat, carnem cujuscunque sua pellis vestiat, omnia sua membra aequaliter undique circumdat; cum vero excisa de carne seorsum extenditur, sive rectam, sive curUtrum ergo terram desuper, velut extensa pellis tabernaculum, tegat, an sicut animalis membra corio conteguntur, mundi molem undique firmamentum cingat, utrique assertioni non difficulter suffragatur. 4. De hujus quoque firmamenti situ, utrum inane, ac penetrale, an solidum, ac firmum sit, diversi auctores suas aestimationes, velut quid se ad has deducat, protulerunt. Quorum sententias utilius quam nomina ponere curabo. Eorum enim illi qui firmamentum inane ac penetrale fieri plus diligunt, ad confirmationem sententiae suae omnium elementorum natur
Abbreviated transcription (Latin):
bit fructum suũ. Quib dã doctori¬
b placet ex illo inferiore nubiũ
cȩlo tantarũ aquarũ abundan¬
tiã fuisse diffusã ut sed̾m illã
consuetudinẽ qua ꝑ omne tempꝰ agt᷑
etiã tẽ pluuiarũ copiem nubes effun¬
derent: in quib catatactas aꝑtas seͥp¬
tura cominemorat. eo quod plꝰ solito
diffusio immissa fuerat: ceteri uero
easdẽ aquas supͣ firmamentũ positas
iccireo assertint. ut igneũ qui in lu¬
minarib ardet ⁊ syderib calorẽ tem¬
perarent: ne plusquã sufficit inferi
poraliũ ordine. scd̃o loco uidet᷑
ẽẽ firmam̃tũ. quod in seda die ut pre
diximus factũ int̾ utrasq diuidit
aqͣs. de cuiꝰ staru etiã utrũ uelut discus
tesã desuꝑ oꝑit. an ut testa oui omnẽ
intercdusã creaturã undiq eingat.
utriusq estimationis assertionib¬
ñ desũt putatores. Nam ⁊ illud qd̃
de hoc psalmista cõmemorat cũ dic̃.
utriusq estimationis assertionib
non contrafacit: qm̃ cũ animalis

Expanded text:
bit fructum suum ; quibusdam doctoribus placet, ex illo inferiore nubium 589 coelo tantarum aquarum abundantiam fuisse diffusam, ut secundum illam consuetudinem, qua per omne tempus agitur, etiam tunc pluviarum copiam nubes effunderent, in quibus tamen cataractas apertas Scriptura commemorat, eo quod plus solito aquarum diffusio immissa fuerat. Caeteri vero easdem aquas supra firmamentum positas idcirco asserunt, ut igneum, qui in luminaribus ardet, et sideribus, calorem temperarent, ne plusquam sufficit, inferioporalium ordine secundo loco videtur esse firmamentum, quod in secunda die, ut supra diximus, factum, inter utrasque dividit aquas; de cujus etiam statu, utrum velut discus terram desuper operiat, an uti testa ovi omnem introclusam creaturam undique cingat, utriusque aestimationis non desunt putatores. 2. Nam et illud quod de hoc Psalmista commemorat, cum dicit: utriusque aestimationis assertionibus non contra facit, quoniam cum animalis
Abbreviated transcription (Latin):
lucida ostenditur. eodẽ modo tẽ
tenebrosa occultatur: similit̃ qͦ
dus solis illuminata. Quȩ qͣndo¬
cunq soli si ue ante siue post ap¬
propiat. uelut minor a radio lu¬
minis illucescat: eũ aũt longiꝰ¬
ac longius recedere uidetur. magis
ac magis paulatĩ eiꝰ lumen asolis
splendore augetur: ut cũ ad integrũ
equiꝑato orbe facle ad faciem soli
subposita constiterit: tunc plene
in se unaginẽ solis habere possit. De
cursib autẽ solis ⁊ lunȩ. nec tem¬
poris nec istius ẽ breuitatis disse¬
rere: quos iecireo in hoc opusculo
negligentis assequor qm̃ ⁊ipsiꝰ com

Expanded text:
lucida ostenditur, eodem modo tunc lucida ostenditur, eodem modo tunc tenebrosa occultatur, similiter quodiis solis illuminata, quae quandocunque soli sive ante, sive post appropiat, velut in ora radio luminis illucescat; cum autem longac longius recedere videtur, majus ac majus paulatim suum lumen a solis splendore augetur, ut cum ad integrum aequiparato orbe facie ad faciem soli opposita constiterit, tunc plene in se imaginem solis habere possit. 10. De cursibus autem solis ac lunae, nec temporis, nec istius quidem loci est disserere, quod idcirco in hoc opusculo negligentius assequor, quoniam et
Abbreviated transcription (Latin):
indicat quod ñ quã indicabit᷑ in oc¬
casu suo: & meo quod dic̃. luna sta¬
bit mordine suo. Hoc insimiat. qd
mutationes incrementi ⁊ detm̃ti
sui itersi ñ patiet᷑. s in oroine suosẽꝑ
stabit: hoc aũt erit quando ut apłs
loquit᷑. ipsa creatura liberabit᷑ a ser¬
uitute corruptionis in libertatẽ głe
filior dei. Cũ enĩ seĩ pro mercede sui
laboris quo deo seriuerint immutati
fuĩnt. i fulserint sicut sol iusticiȩ.
corporeo huic soli ꝓ mercede sui
ministerii. quo seruituti corruptiõis
subrecta ẽ. in septuplũ sui fulgoris
nis sui ministeru motib. quotiens
solem sequit᷑ luna sui inerementa
luminis auget: quotiens autẽ solẽ
antecedit. detrimenta sui fulgoris
sustinet. De statu uͦ lune uariepu¬
tutũ ẽ. utrũ sꝑa de dimidia sui
parte nigͣ ac tenebrosa. & dimidia
parte alt̾a lucida sit & candida:
& sic eiꝰ incrementa ac detrim̃ta a¬
gantur. ut cũ paulatĩ pars eius

Expanded text:
indicat quod nunquam inclinabitur in ocindicat quod nunquam inclinabitur in occasu suo; et in eo quod dicitur: Luna stabit in ordine suo, hoc insinuat quod mutationes incrementi et decrementi sui non patietur, sed in suo ordine semper stabit. 7. Hoc autem erit, quando, ut Apostolus loquitur, ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . Cum enim sancti pro mercede sui laboris, quo Deo servierint, immutati fuerint, et fulserint sicut sol justitiae, corporeo huic soli pro mercede sui ministerii, quo servituti corruptionis subjecta est, in septuplum fulgoris nis sui ministerii motibus quoties solem sequitur luna, sui incrementa luminis auget; quoties autem solem antecedit, detrimenta sui splendoris agit. De statu vero lunae varie putatum est: utrum sphaera dimidia sui parte nigra, ac tenebrosa, et dimidia parte altera lucida sit, et candida, et sic incrementa et decrementa agantur, ut cum paulatim pars illius
Abbreviated transcription (Latin):
paradisi beatitudinẽ amiserunt.
ipsa qͦ luminaria quãuis ñ sua
culpa sui luminis detͥmenta ñ
ꝓmittit᷑: etiã creatura suũ anti¬
quũ decorẽ acceptura ñ dubitat.
aliter ⁊ luna. illustrat᷑ sp̃itali fa¬
mine inquit: & erit indie illa
cũ ccciderint turres. erit lux lune
sic̃ lux solis. ⁊ lux soł septẽplicit᷑¬
alligauerit uulnꝰ popłi sui. &¬
ꝑeussurã plage eiꝰ sanauerit.
Cũ enĩ factũ fuerit eelũ nouũ & t̾ra
noua. & ñ fuerint in memoria pͥora
rant depositi fuerint: tune lux lune
in lucẽ solis mutabitur. ⁊lux solis
restaurabitur. in lucẽ septẽ dierum.¬
conditus fuerat: hoc ẽ in septuplii
hoc rursũ accipient. Ex quo appa¬
ret septimã ñe sui luminis partẽ
lummaria retinere: quã septẽpliecit̃
Cessante namq mutabilitate huma¬
ni status cui seruiunt: & sui eurs
mutabilitas cessabit. Quod enĩ m¬
qͥt eleuabit᷑ sol in ortu suo. hoc

Expanded text:
paradisi beatitudinem amiserunt, paradisi beatitudinem amiserunt, ipsa quoque luminaria, quamvis non sua culpa, sui luminis detrimenta non promittitur, etiam creatura suum antiquum decorem acceptura non dubitatur. aliter, et luna, illustratus spirituali famine, inquit: Et erit in die illa, cum ceciderit turris, erit lux lunae sicut lux solis, et lux solis erit septemplicitalligaverit percussuram plagae ejus sanaverit . 5. Cum factum fuerit coelum novum, et terra nova , et non fuerint in memoria priorarant depositi fuerint, tunc lux lunae in lucem solis mutabitur, et lux solis restaurabitur in lucem septem dierum,conditus fuerat, hoc est, in septuplum hoc rursum accipient. 6. Ex quo apparet septimam nunc sui luminis partem luminaria retinere, 592 quam septempliciter Cessante namque mutabilitate humani status, cui serviunt, et sui cursus mutabilitas cessabit. Quod enim inquit, Sol in orto suo, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uia uͦ infirmam̃to eeli licet pꝰ
speciẽ maris ⁊ terre formata¬
duoluminaria magna. in p̾ncipio
geneseos mosayce legis immo di¬
uina scͥptura pronuntiat: ñ ẽ in¬
decens. si discedens desuꝑnis sermo
in ordine locali creaturarũ solẽ.
lunã statĩ pꝰfirmam̃tũ desc̾bat. ita
tam̃ ut in conditionis ordine pꝰ terrã
⁊ mare duo hec luminaria ⁊ stellas
cũ scͥpture uocib animꝰ ponat᷑ qͣuis
omnia elementa sine tẽpore facta
fideli ratione. catholica inuestiga¬
tio credat. Sol gͦ ⁊ luna duo lumi
buerunt. ñe ꝑomne suiminist̾ii
tempꝰ dierũ ac noctiũ de eursio¬
nibus conseruant. hec enĩ dũ
humanis usib ministra re adõ
creatore destinata sunt.cũ hoĩes
inculpabiliter uixissent. & sub
creatoris quo conditi sunt lege
ꝑ seuerassent. etiã sui luminis
plenitudine decorata ininistra¬
bant: cũ uͦ homines quib in mi¬
nisterio sociata primitus rutila¬
bant. ꝓpt̾ transg̃ssionẽ deiecti

Expanded text:
uia vero in firmamento coeli licet post speciem maris et terraduo luminaria magna, in principio Geneseos, Mosaica lex, imo 591 divina Scriptura pronuntiat, non est indecens, si, descendens de supernis, sermo in ordine locali creaturarum solem et lunam statim post firmamentum describat, ita tamen ut in conditionis ordine post terram et mare duo haec luminaria et stellas cum Scripturae vocibus animus ponat, quamvis omnia elementa sine tempore facta fideli ratione fides catholica credat. 2. Sol ergo et luna duo luminbuerunt nunc per omne sui ministerii tempus dierum ac noctium decursionibus conservant. 3. Haec enim dum humanis usibus ministrare a Deo creatore destinata sunt, cum homines inculpabiliter vixissent, et sub Creatoris, quo conditi fuerant, lege perseverarent, etiam sui luminis plenitudine decorata ministrabant; cum vero homines, quibus in ministerio sociata primitus rutilabant, propter transgressionem dejecti,
Abbreviated transcription (Latin):
censetur: sieut dñs ipse ꝑhibet dicens.
Uidi sathanã sicut fulgur decelo ca¬
dentẽ. Ex ipsiꝰ enĩ loci ꝑspieua ac pu¬
ra beatitudine peccati sui merito
deiectus in inferioris spatu hoc est
nebulosi ac brumosiaeris huiꝰ infe¬
licẽ ac miserã habitationẽ destinat᷑

Expanded text:
censetur, sicut Dominus ipse perhibet, dicens: censetur, sicut Dominus ipse perhibet, dicens: Vidi Satanam sicut fulgur de coelo cadentem . Ex ipsius enim loci perspicua ac pura beatitudine peccati sui merito dejectus, in inferioris spatii, hoc est, nebulosi ac brumosi aeris, infelicem ac miseram habitationem destinatus
Abbreviated transcription (Latin):
tant ꝑcepisse quẽ paradisũ cęlestẽ sc̃p
pis tyri ad sũmũ illũ angelũ a posta¬
tam ita loquitur. ꝑ fectus decore: in
delicus paradisi fuistidĩ. Quẽ ad modũ
enĩ homines post peccatũ suũ de t̾re¬
ni paradisi felicitate deiecti. in huiꝰ
terrȩ maledictioni obnoxiȩ plagali
modo habitationẽ st̃ trusi. ut dũ
in terra peccauert̃ in exterioris terrȩ
mansione postea subpena delicti
etiã aeris ipsiꝰ puriore spatio peccas¬
se putant᷑ in inferiorẽ ⁊ipsi aeris
hus obscurioris. & turbulentiorẽ
locũ deturbatos desuꝑm ⁊ puri aeris
suęq dignitatis felicissima sede mi¬
sera & infelici sub ex pectatione fu¬
turi exammis. in quo duriꝰ dãnabun¬
tur. uiuere estimant: ut dũ aeria
corpora habent. & maere ñe cõmo¬
rant᷑: ñ inconuemient᷑ estimantur
etiã puriorẽ sue beattudinis sedẽ
in aere. s puriore ⁊ subtiliore. pͥdẽ¬
habuisse: quitam̃ locus dũ decelo fir¬
mam̃ti ut p̃dixi ꝑtinet. cęli nomine

Expanded text:
 paradisum coelestem, pis Cyri ad summum illum angelum apostatam ita loquitur: Perfectus decore in deliciis paradisi Dei fuisti . 7. Quemadmodum enim homines, post peccatum suum, de terreni paradisi felicitate dejecti, in hujus terrae maledictioni obnoxiae plagali modo habitationem trusi sunt, ut dum in terra peccaverunt, in deterioris terrae mansione postea sub poena delicti etiam aeris ipsius puriore, spatio peccasse putantur, in inferiorem et ipso aere hoc obscuriorem et turbulentiorem locum deturbatos de superni et puri aeris, suaeque dignitatis felicissimae sede, misere et 595 infeliciter sub exspectatione futuri examinis, in quo durius condemnabuntur, vivere aestimant; ut dum aera corpora habent, et in aere nunc commorantur, non inconvenienter aestimentur etiam priorem suae beatitudinis sedem in aere, sed puriore et subtiliore, pridehabuisse. 8. Qui tamen locus, dum coelo firmamenti, ut praedixi, pertinet, coeli nomine
Abbreviated transcription (Latin):
estimant. quod in illo tam amplo
spatio ex illis aliȩ longiꝰ. aliȩ ꝓpiꝰ
currant. S hanc putationẽ qͥ minꝰ
suscipiunt. supra illud aere atq
igne subtilius ⁊ inaniꝰ ac penetra¬
biliꝰ spatiũ constare aquas minime
posse dicunt: nͥ forte ut illi quos
prediximꝰ aiunt. omni uaporalita¬
tate temuores ac subtiliores fieri

Expanded text:
aestimant, quod in illo tam amplo aestimant, quod in illo tam amplo spatio ex illis aliae longius, aliae proprius currant; sed hanc putationem qui minus suspiciunt, supra illud aere et igne subtilius, et inanius, et penetralius spatium constare aquas minime posse dicunt; nisi forte, ut illi quos praediximus aiunt, omni corporalitate tenuiores et subtiliores ibi
Abbreviated transcription (Latin):
increaturis locũ tenere aiunt: qͥa
natura aliqua nͥ seipsã sufferreñ
ualet: aquã uͦ quanto leuiorẽ t̾re
uidemꝰ. tanto grauiorẽ aere depre¬
hendimꝰ. Aer namq subaqua ꝑsesub¬
sistere ñ uialet: s. ad sua spatia & siali¬
quaui necessitatis in aquis sub ductꝰ
fuerit. statĩ euadit. Ignis qͦ natura
supra acrem ẽẽ deprehenditur.
quod ⁊ iam in illo igne qͥ in mate¬
ria terrena ardet facile comprobat᷑:
qm̃ stat̃i ut accensus fuerit flãmã
ad suꝑna quȩ suꝑ aerẽ sunt spatia
uͥ ills ẽ abuncuntia & locus din¬
git: s cirẽfusione crassi aeris extincłꝰ.
in mollẽ aerem cito eulanescit. ut ad
suȩ naturȩ locum ꝑuenire ñ possit:
qui ascendit aere eẽ leuiorẽ: si cut
aquȩ natura quȩ descendit monstra¬
m̃ti spatiũ quod supͣ igneũ ẽ leuiꝰ
ac tenuiꝰ putant. quia excelsiꝰ his
omnib quas prediximꝰ naturis con¬
stat: in quo spatio etiã stellarũ ful¬
gorantiũ lucẽ in ȩqualẽ ẽẽ iccireo

Expanded text:
a natura aliqua nisi seipsam sufferre non valet. Aquam vero quanto leviorem terra videmus, tanto graviorem 590 aere deprehendimus. Aer namque sub aqua per se subsistere non valet, sed ad sua spatia, etsi aliqua necessitatis vi alicubi subductus fuerit, statim evadit. 6. Ignis quoque natura supra aerem esse deprehenditur; quod etiam in illo igne, qui in materis terrena ardet, facile comprobatur, quoniam statim ut accensus fuerit, flammam ad superna quae super aerem sunt spatia, ubi illius est abundantia et locus, dirigit, sed circumfusione crassioris aeris exstinctus, in mollem aerem cito evanescit, ut ad suae naturae locum pervenire non possit. qui ascendit, aere esse leviorem; sicut aquae natura, quae descendit, monstramenti spatium quod supra ignem est levius ac tenuius putant, quia excelsius his omnibus quas praediximus naturis constat. In quo spatio etiam stellarum fulgurantium lucem inaequalem esse idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
fieret: Propt̃ quod ergo illi alii
firmamentũ uelut ȩre solidissi¬
mo fusũ constare solide ac firmi¬
ter sofaciliꝰ putant: atq ideo fir¬
mamentũ nominare existimant. qͥ a
tam solida quã inama. tã leuia quã
grauia. quȩ diximꝰ cuncta spatia int̃
se concludat. supra se positas aqͥs
qualescũq sint sustineat. Uerũqm̃
inter tantos unros detali aetanta re
uariatũ ẽ. nulliꝰ estimationẽ aliis¬

Expanded text:
esset? Propterea ergo illi alii firmamentum velut aere solidissimo fusum constare solide ac firmiter facilius putant; atque ideo firmamentum nominari existimant, quia tam solida quam inania, tam levia quam gravia, quae diximus, cuncta spatia intra se concludat, et supra se positas aquas, qualescunque sunt, sustineat. Verum quoniam inter tantos viros de tali et tanta re variatum est, nulli
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc uͦ lucis organa ñ nulli insensi¬
biles creaturas opinantur: s que
diximus usitatiꝰ a catholicis aue¬
torib frequentant᷑. In his ambi¬
guis sententiarũ estimationib
intendendũ ẽ. cui plus sc̃arũ scͥpt᷑a¬
rũ auctoritas suffragatur. & si hoc
multitudo catholicor in fidem tͣx̃.
diuerse autẽ estimationes q̃ tm̃nde
a catholicis diserta sunt. & quib
utriusq canonis sacri dicta ñ ꝯtͣ¬

Expanded text:
ero lucis organa nonnulli sensibiles creaturas opinantur, 593 sed quae dicimus usitatius a catholicis auctoribus frequentantur in his ambiguis sententiarum aestimationibus. Intendendum est cui plus sanctarum Scripturarum auctoritas suffragatur; etsi hoc multitudo catholicorum in fidem traxit: diversae autem aestimationes, quae tantidem a catholicis assertae sunt, et quibus utrisq
Abbreviated transcription (Latin):
iaquȩ sunt spatia. unũ suꝑius siẽ
diximꝰ. & unũ infersꝰ: at tam̃ aeris na¬
tura utraq in se trahit. idẽ aqͣm uapo¬
ralit̾ de imis ⁊ ignẽ caumalit̾ de suꝑiori¬
bus : ipsauͦ contraria sͥ elementa con¬
fligunt. impossibile nãq ẽ absq hu¬
midis nubib & fulgorib tonitrua
moueri. siẽ intuentiũ oculis ꝑspi¬
eue patet: in quo conflictu iguis &
aque confusi sontꝰ horribilesq. fra¬
gores suscitant᷑: & si ignis uictor fu¬
erit. terre atq arbor fructib ñ medi¬
ocrit᷑ nocet: si di aqua uicerit. fructi¬
ferã ium tam in arborib quã inhis
que holerũ diĩsis specieb nascun¬
t̃ non ꝑdit. Illo enĩ precipue tempo¬
re touitrua sonant. quo arhoꝵ &eter¬
rarum fruges in ostensione adhuc
fiunt: priusquã matures eere mei¬
piant. ꝑ ereaturas enim: aliarũ in¬

Expanded text:
et aquae, sunt spatia, unum 598 superius, sicut et aquae, sunt spatia, unum 598 superius, sicut diximus, et unum inferius, et tamen aeris natura utraque in se trahit, id est, aquam vaporaliter de imis, et ignem caumaliter de supernis, ipsa duo contraria sibi elementa confligunt. 10. Impossibile namque est absque humidis nubibus et fulgoribus tonitrua moveri, sicut intuentium oculis perspicue patet; in quo conflictu ignis et aquae confusi sonitus horribilesque fragores suscitantur; et si ignis victor fuerit, terrae atque arborum fructibus non mediocriter nocet; si vero aqua vicerit, frugiferam vim, tam in arboribus quam in his quae olerum diversis speciebus nascuntur, non perdit. 11. Illo enim praecipue tempore tonitrua sonant, quo arborum et terrarum fruges in ostensione adhuc sunt, priusquam maturescere incipiant. Per creaturas enim aliaru
Abbreviated transcription (Latin):
cere: paulo post subiingit dicens. &¬
mittit uerbũ suũ & liquefaciet ea:
flabit sp̃s eiꝰ & fluent aque. Ut autẽ
ꝑspicuũ sit ipsas aquas hoc mͦ innu¬
bib suspendi: in librosc̃i iob scͥptũ
uidetur. Qui suspendit aquas in
nubib suis: ut ñ erumpant pariter
deorsũ: at tam̃ illas aer aquas adter¬
ram ⁊ ad mare de mittit. quas ex eisdẽ
inferiorib partib ante sustulit: & qͣuis
desalsa pelagi latitudine eas traxerit.
pluuias conceptio ꝑ aerẽ indulceseit:
quẽ admodũ & cũ salsa ꝓfundo maris
unde ꝓpinata ꝑhumũ terrȩ infun¬
ditur. sicut nautis ẽ frequens consue¬
tudo. in dulcis aquȩ saporẽ statim
mutat᷑: cõmotiõe uͦ aetis uentos. &
uehementiore concitatione ignes etiã
ac tonitrua. occultis imꝑus ꝑ anglos qͥ¬
bꝰ uisibilis regit᷑ mundꝰ. sic̃ & cetera
conditor facit: ñ nulli uͦ de effectuto¬
nitrui illud intendt̃: quod eũ eitea
aerem duoꝵ elementor hoc ẽ ignis

Expanded text:
git, dicens: Emittet verbum suum, et liquefaciet ea; flabit spiritus ejus, et fluent aquae . 8. Ut autem perspicuum sit ipsas aquas hoc modo in nubibus suspendi, in libro sancti Job scriptum videtur: Qui suspendit aquas in nubibus suis, ut non erumpant pariter deorsum . Attamen illas aer aquas ad terram et ad mare demittit, quas ex iisdem inferioribus partibus ante sustulit. Et quamvis de salsa pelagi latitudine eas traxerit pluvialis conceptio, per aerem indulcescit. Quemadmodum cum salsa de profundo maris unda propinata per humum terrae infunditur sicut nautis est frequens consuetudo in dulcis aquae saporem statim mutatur. Commutatione vero aeris ventos, et vehementiore concitatione ignes etiam ac tonitrua, occultis imperiis, per angelos, quibus visibilis regitur mundus, sicut et caetera, conditor facit. 9. Nonnulli vero de effectu tonitru illud intendunt, quod cum circa aerem duorum elementorum, hoc est, ignis
Abbreviated transcription (Latin):
disseruimꝰ. de aquis quȩ sup̃ firmam̃tũ st̃.
quid auctoꝵ intentio potuit ex cogitare
proferre temptauimꝰ. Cũ enĩ in pͥncipio
pͥma die facta fuisset lux. que spiritał
creatura ẽẽ dinoscitur: scd̃a die firma¬
mamentũ qd diuidit inter aquas que
sunt supͣ firmam̃tũ. ⁊ aquas que st̃
sub firmamento ẽẽ factũ scͥptura testat᷑.
Exquo intelligit᷑ aquas illas q̃ supͣ

Expanded text:
disseruimus, de aquis quae super firmamento sunt disseruimus, de aquis quae super firmamento sunt quid auctorum intentio potuit excogitare proferre tentabimus. Cum enim in principio prima die facta fuisset lux, quae spiritualis creatura facta esse dignoscitur, secunda die firmamentum, quod dividit inter aquas quae sunt supra firmamentum, et aquas quae sunt sub firmamento, esse factum 588 Scriptura testatur; ex quo in
Abbreviated transcription (Latin):
in commune possidetur: q ñ minꝰ
unũquẽq reficit quod in aliquo
uidet. quã qd̃ insemetipso possidet:
ce cũ mittunt᷑ ñquã ab eoꝵ contem¬
platione ds̃ a quo reficiunt᷑ ab est:
ñ quo illi sp̃s u̾ͥq pariter possunt
ẽ ab his qui discurrt̾ semꝑ in om̃i
loco sine sui mutatione conspicit᷑
unde scͥbit᷑. Milia miliũ ministra¬
bant el: & decies milies centena
milia assistebant ei. Utrũq enĩ
suꝑ nȩ potestates pariter faciunt.
quia ⁊ ministͣnt dũ inutuntur. &
assistunt dũ contemplant᷑. Aliq̃n
aũt qͥmittunt᷑ angłi. illis adqͦs
ueniunt hominib ꝑse nuntiant:
aliquando alios uelut subiectos ꝓse
ad nuntiandi officiũ destinant: sic̃¬
apud danielẽ scͥptũ legitur. Gabri¬
el fac istũ intelligere sermonẽ: qd̾
abaliquo uelut suꝑiore dictũ mi¬
de ordine ciraturarũ sermonẽ
sumpsimꝰ. quod tuȩ ꝓpositionis
continentia comp̃henderat: pꝰ spi¬
ritalem ereaturã dequa paulisper

Expanded text:
in commune possidetur, quia non minus unumquemque reficit quod in alio videt quam quod in semetipso possidet; et cum mittuntur, nunquam ab eorum contemplatione Deus, a quo reficiuntur, abest; non quod illi spiritus ubique pariter possunt est, ab his, qui discurrunt, semper in omni loco sine sui mutatione conspicitur. Unde scribitur: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant ei . 16. Utrumque enim supernae potestates pariter faciunt, quia et ministrant, dum mittuntur, et assistunt, dum contemplantur. Aliquando autem qui mittuntur angeli, illis, ad quos veniunt hominibus per se nuntiant, aliquando alios velut subjectos per se ad nuntiandi officiunt destinant, sicut in Daniele scriptum legitur, Gabriel, fac istum intelligere sermonem , quod ab aliquo, velut superiore, dictum mide ordine creaturarum sermonem sumpsimus, quod tuae propositionis continentia comprehenderat, post spiritualem creaturam, de qua paulisper
Abbreviated transcription (Latin):
tionis quȩ nulla ꝑse ẽ inuentionẽ
s. sc̃e scͥpture ⁊ maioꝵ explanantiũ
uestigia . ł tenui aliquo relatu seqͥmͣ.
Om̃is gͦ creatura aut spiritalis aut
corporał est. s quia sp̃ał creatura
inintellectualib spiritib qͥ carne
non tenent᷑ iaĩab hominũ que
carne cludunt᷑ constat᷑. pͥus de dis¬

Expanded text:
tionis, quae nulla per se est, inventionem, tionis, quae nulla per se est, inventionem, sed sanctae Scripturae, et majorum explanantium vestigia vel tenui aliquo relatu sequimur. Omnis ergo creatura aut spiritualis, aut corporalis est. Sed quia creatura in intellectualibus spiritibus, qui carne non tenentur, et animabus hominum, quae carne clauduntur, constat, prius de dis
Abbreviated transcription (Latin):
gine natus sit: passionẽ erucis car¬
ne ñ diuinitate sustulit: mortẽ ꝓ nr̃a
redemptione ⁊ salute sustinuit tri¬
dui tempore sepulchro conditus di¬
uina uirtute in eadẽ carne surrexit:
& postqua eccłiã unã scãm catholi¬
ca ũbo instruxit. exẽplo solidauit.
grã firmauit. pace uniit: assũpta
tota humana natura excepto eo qd̃
corruptioni obnoxia ñ ẽ. ad patrem
rediens unde ñquã defuit. sedet in
dertera patris: unde resurgentibus
cunctis hominib ad iuditrã uiuor
&e mortuoꝵ affuturus ingła pat̾s.
impiis ȩternas penas iustis ȩterna
premia reddet. Hȩc ẽ catholica fides.
hanc credere & confiteri. quã diseute
plus ꝓficit: quã ñ prudentia scłars
ñ mundana philosopia. rerũ potius
imagines quã ueritatis intelligen¬
tiam sequens. agnoscere potuit .s. hãi¬
apłica fides tradidit. eccłiastica ui¬
gilantia custodit.
premisso. ad ereaturarũ ordinẽ
paulisꝑ aspiciamsꝰ: in quo ĩnrĩe inten¬

Expanded text:
gine natus sit. 6. Passionem crucis carne, non divinitate sustulit; mortem pro nostra redemptione et salute sustinuit; tridui tempore sepulcro conditus, divina virtute in eadem carne resurrexit; et postquam Ecclesiam unam, sanctam, catholicam verbo instruxit, exemplo solidavit, gratia firmavit, pace munivit, assumpta tota humana natura, excepto eo quo corruptioni obnoxia est, ad Patrem rediens, unde nunquam defuit, sedet in dextera Patris, unde resurgentibus cunctis hominibus ad judicium vivorum et mortuorum affuturus in gloria Patris, impiis aeternas poenas, justis aeterna praemia reddat. 7. Haec est catholica fides, hanc credere et confiteri, quam discutere, plus proficit; quam non prudentia saecularis, non mundana philosophia, rerum potius imagines quam veritatis intelligentiam sequens, agnoscere potuit, sed apostolica fides tradidit, et ecclesiastica vigilantia custodit. praemisso, ad creaturarum ordinem paulisper aspiciamus. In quo non nostrae inten
Abbreviated transcription (Latin):
triplex in illa trinitate deoꝵ numerus ẽ:
salua enĩ seꝑatione ꝑsonarũ. totũ cõ¬
mune diuinitatis ẽ. filiꝰ extempore car¬
nem sũpsit humanã quȩ om̃i uitio
caret: humanitatis naturã habuit am¬
mam prudentẽ. intellectualẽ. sapiente.
excepto diuinã naturã habens. ut hu¬
manitas integra fieret: quã ideo filiꝰ
qͥ sine tẽpore dei patris ẽ assumpsit.
ut qui indiuintate erat dei filiꝰ. in
humana natura idem eẽt hominis
filius. qua humanitate natꝰ ẽ de sp̃u
scõ & maria semꝑ uirgine: ñ qr isp̃s sc̃i

Expanded text:
lla Trinitate deorum numerus est; salva enim separatione personarum, totum commune divinitatis est. 5. Filius ex tempore carnem suscepit humanam, quae vitio caret; humanitatis naturam habuit, animam prudentem, intellectualem, sapientem, excepta divina natura, habens, ut humanitas integra fieret; quam ideo Filius, 584 qui sine tempore Dei Patris est, assumpsit, ut qui in divinitate erat Dei Filius, in humanitate idem esset hominis Filius. Qua humanitate natus est de Spiritu sancto, et Maria semper Virgine; non quia et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
niuersitatis dispositio bifaria
ratiõe debet intelligi in dõ uide¬
creatore: ñ qͦ din inparte ponamꝰ. ut
equiꝑare creatorẽ ereatura possit .s.
quia omne quodẽ aut factũ intelli¬
git᷑ aut infectũ. aut potens. aut sub¬
iectũ. aut ȩternũ. aut tẽporaneũ.¬

Expanded text:
niversitatis dispositio bifaria ratione debet intelligi: in Deo, videcreaturis; non quod Deum in parte ponamus, aut aequiparare Creatorem creatura possit, sed quia omne quod est, aut factum intelligitur aut infactum, aut potens, aut subjectum, aut aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ dñi iussione excelsiora proferũt.
N onꝰ ministroꝵ cȩlestiũ ordo angłi st̃
nominati: qui minora quȩque cõ¬
munia ex dei uoluntate hominib
nuntiant ⁊ suadent. Porro inhis
sciendũ ẽ quando c̃q nominant᷑
ex officioꝵ ppͥetate. quando ad ho¬
mines ueniunt sumere uocabula¬
ds̃: eo quod infine contra eũ qui se
aduersus dm̃ eriget. mittendꝰ desti¬
natur. & gabriel idẽ fortitudo dĩ
ad rachariã ⁊ mariã uirginẽ missus
se̾bitur: ut qͥ qdm natura humana¬
denegabat futurũ eẽ predixerat:
fortitudo dĩ diceret᷑. Ad tobiã qͦ
raphahel idẽ medicina dei mittit᷑.
Nimirũ enĩ qui diuina nat᷑a salu¬
tem ferebat. non incongrue medi¬
cina dei ñcupat᷑: & quod insin¬
gulis. hoc & in gradib potest eẽ:
ut cũ unꝰ alterius offictũ facit. illi
etiã nomine censeatur. Siẽ dr. Q¬

Expanded text:
tiae, Domini jussione, excelsiora perferunt. tiae, Domini jussione, excelsiora perferunt. 12. Nonus ministrorum coelestium ordo angeli sunt nominati, qui minora quaeque et communia ex Dei voluntate hominibus nuntiant et suadent. 13. Porro in his sciendum est quod quandocunque nominantur, ex officiorum proprietate, quando ad homines veniunt, sumpsere vocabula, Quis sicut Deus? eo quod in fine contra eum qui se adversus Deum eriget mittendus destinatur. Et Gabriel, id est, fortitudo Dei, ad Zachariam et Mariam virginem missus scribitur, ut qui quod natura negabat futurum esse praedixerat, fortitudo Dei diceretur. 14. Ad Tobiam quoque Raphael, id est, Medicina Dei, mittitur; nimirum enim qui divina virtute salutem ferebat, non incongrue medicina Dei nuncupatur. Et quod in singulis, hoc et in gradibus potest esse, ut cum unus alterius officium facit, illius etiam nomine censeatur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pant᷑. In his ⁊ enĩ dũ spetiali mun̾e
dñs sedet: suꝑ hos uidicia sua in
creaturis omnib terribilit̾ ⁊mira¬
bilit̾ exercet. Hĩc ꝑ psalmiftã dr̃.
Sedisti suꝑ thronũ: qui uidicas ius¬
ticiã. & in reuelatione ioħis angłs
loquit᷑: qui sedet in throno defen¬
det eos. Quarto etiã gradu officior. eȩ¬
lestium dominationes consistunt: qr
illoꝵ qui infra scribent᷑ quinq graduũ
ministeria alta dominatiõe p̃cellunt.
⁊ quanto alis potentiȩ magnitu¬
dine preponunt᷑: tanto his ceteroꝵ
subiectio ꝑ obȩdientiã exhibet de
hinc post illas quinto ordine suꝑnor
ciuiũ pͥncipatꝰ uocant᷑. qͥb dũ his
bonor sp̃uũ iã pͥncipatꝰ cõmitatur.
ad explenda dei ministeria que facere
subiecti debeant pͥncipant᷑. Sextoqͦ
spiritaliũ ministrationũ uirtutes
maiora queq hominib nutiant᷑.¬
⁊ quanto angłis in ordinis summm¬
tate excellunt: tanto hominũ noti¬

Expanded text:
pretantur; in his etenim dum speciali munere pretantur; in his etenim dum speciali munere Dominus sedet, per eos judicia sua in creaturis omnibus terribiliter et mirabiliter exercet. Hinc per Psalmistam dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas justitiam . Et in revelatione Joannis angelus loquitur: Et qui sedet in throno, defendet eos. 7. Quarto etiam gradu officiorum coelestium dominationes consistunt, quae illorum qui infra scribentur quinque graduum ministeria alta praecellunt; 586 et quanto aliis potentiae magnitudine praeponuntur, tanto his caeterorum subjecinto ordine supernorum civium principatus vocantur, quibus dum his bonorum spirituum jam principatus committitur, ad explenda Dei ministeria quae facere subjecti debeant principantur. 9. Sexto quoque spiritualium ministrationum virtutes majora quaeque hominibus nuntiantur; et quanto angelis in ordinis summitate excellunt, tanto hominum noti
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ officioꝵ ordinib quib p̃ erat
ordinabat᷑. Sic̃ gͦ denumero dicimꝰ:
sie etiã de distinctionib officioꝵ
gradib aliqua pandamꝰ Seraphin
gͥ idẽ ardentes ł incendentes dicti st̃.
quia dei amore plusquã õs rationa¬
biles creature speciali quadã diuimi
muneris largicione mardesc̃t:qͣnto
omnib cieaturis excellunt. tanto
diuine caritatis pͥuilegio creatori
appropiant: ⁊ in tanto excelsitatis
honore sublimati consistunt. ut int̾
se ac dominũ nulli alii sp̃s sint Sedo
ciues numerant᷑: cuiꝰ ordinis uoca¬
bulũ scientiȩ multitudo interp̃ta¬
tur: quoꝵ intellectus dũ dei cõtẽ¬
platione prope herendo reficit᷑: plꝰ
omnib que subiacent creaturis
intelleetualib scientie multitu¬
dine dilatatur. Q enĩ diuinȩ clari¬
tatis speculũ ꝑspicatiꝰ intendunt:
ab his abdita ereaturarũ fieri oc
culta qualit̾ possunt: Tercio uͦ or¬
dine intellectualiũ sp̃uũ. thronoꝵ
agmina constituta sunt: qͥ sedes ñcu¬

Expanded text:
 quibus praeerat, ornabatur. 4. Sicut ergo de numero diximus, sic etiam de distinctis officiorum gradibus aliqua pandamus. Seraphim igitur, id est, ardentes vel incendentes dicti sunt, quia Dei amore plusquam omnis rationalis creatura speciali quadam divini muneris largitione inardescunt; et quanto omnibus creaturis excellunt, tanto divinae charitatis privilegio Creatori appropiant, et in tanto excelsitatis honore sublimati consistunt ut inter se ac Dominum nulli alii spiritus sint. cives numerantur, cujus ordinis vocabulum scientiae multitudo interpretatur, quorum intellectus dum Dei contemplatione prope haerendo reficitur, plus omnibus quae subjacent creaturis intellectualibus scientiae multitudine dilatatur. Qui enim divinae claritatis speculum perspicacius inbdita creaturarum occulta fieri qualiter possunt? 6. Tertio quoque ordine intellectualium spirituum thronorum agmina constituta sunt, qui sedes inter