comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ouuces qui sunt: Qui proferunt dethes¬
auro cordis sui noua et uetera. que sunt in
quod possum ⁊desidero quod ñ possum.
uobis explanare. Non quantũ ut audistis
s ex quanto. considerat ds. Unusqͥsq qua¬
drantẽ potest offerre. Hec ẽ torta panis in
leuitico. que ẽ uoluntas prompta. Que cur
quadrans dicitur: Quia cum cribus con¬
sistit. cogitatu. uerbo. ac facto. Qd̃ dicit co¬
tum uictum suum misit. tota enim uolun¬
tas corporis inuictu consistit. Unde dicit᷑.
Tocus labor hominis inore suo est. Et cum¬
prilis cladem nouissimi temporis. idẽ des¬
tructionem templi. cum plebe ⁊ lutera sua.
dequa lapis suꝑ lapidem non relinquet᷑.
id est testimonia ꝓpharum. suꝑ eos inqͦs
uidei retorquebant ea. ut ẽ in apł̃m. in es¬
dram. orobabel. in machabeos. Que enu¬
merat om̃ia spanda sunt potius quam trac¬
tanda. ꝓseudo xp̃i. ⁊ pseudo proph̾e. gens su¬
pra gentẽ. regnum suꝑ regnum terre motꝰ
uapulatio credentium. p̃dicatio euangłii

Expanded text:
es qui sunt, nisi qui proferunt de thesauro cordis sui nova et vetera? quae sunt incquod possum, et desidero, quod non possum vobis explanare? Non quantum ut audistis, sed ex quanto considerat Deus. Unusquisque quadrantem potest offerre. Haec est torta panis in Levitico, quae est voluntas prompta. Quae cur quadrans dicitur? Quia ex tribus consistit, cogitatu, verbo, ac facto. Quod dicit totum victum suum misit. Tota enim voluptas corporis in victu consistit. Unde dicitur: Totus labor hominis in ore suo est. Cpulis cladem novissimi temporis, id est, destructionem templi, cum plebe et littera sua. De qua lapis super lapidem non relinquetur, id est, testimonia prophetarum super eos, in quos Judaei retorquebant ea, ut est in Apostolum, in Esdram, in Zorobabel, in Machabaeos. Quae enumerat, omnia speranda sunt, potius quam tractanda. Pseudochristi, et pseudoprophetae, gens super gentem, et regnum super regnum: terrae motus, vapulatio praedicantium: praedicatio Evangelii
Abbreviated transcription (Latin):
ge a regno dĩ. Quare non ẽ longe qui uenit
cauide: Longius nanq: ignorantia aregno
dĩ quam scientia. Unde supra saduceis. er¬
ratis inquit. nesciences scripturas. neq uir¬
tutem dĩ. Et docebat eos iħc intemplo. idẽ
paiam eis de se loquitur. ut mexcusabiles
sint iut ignis accendat arida scribarum
et phariseorum exempla. Qui uolunt insto¬

Expanded text:
 judicium. Quare non est longe, qui venit callide? Longior namque est ignorantia a regno Dei, quam scientia. Unde supra Sadducaeis ait: Erratis, inquit, nescientes Scripturas neque virtutem Dei. Et docebat eos Jesus in templo, id est, palam eis de se loquitur, ut inexcusabiles sint: et ut ignis incendat arida scribarum et pharisaeorum exempla, qui volunt in sto
Abbreviated transcription (Latin):
ornatum ⁊ sacram̃tũ ꝑtinet. quã ad neces¬
sitatem. Iusti ut palma florebunt angusti
et qui sequebantur apłi. ut abyssus abysũ
inuocet. id est lex legem alteram. Osanna id
ẽ. saluifica. dicentes in excelsis ⁊ in summis
ut iusticie edificentur in ruinam angłorũ.
et terrem: ⁊ sub terranei soluantur abeo bene¬
dicto. uincente ⁊ueniente in nomine dñi. idẽ
tre: ⁊pat de filio. Et introuit iherosolimam.¬
in templum. uespera exut in bethania cum
duodecim. Mane ad uideam uenit. atq
nos inuespera mundi uisitat. Csuriens dñs
salutem hominum uidet alonge ficum fo-¬
lus non fructibꝰ ornatam. idest synagogã
uestitam mandatis hominũ. ⁊ suꝑsticionibꝰ
scopatam. cui denegat fructum in euum.
Unde templũ ingrediens. euertit uenden¬
tes ⁊ementes mensas ⁊ cathedras. idest qui

Expanded text:
orandum et sacramentum pertinet, quam ad necesorandum et sacramentum pertinet, quam ad necessitatem. Justi ut palma florebunt: angusti et qui sequebantur apostoli: ut abyssus abyssum invocat, id est, lex legem alteram. Osanna, id est, salvifica: dicentes in excelsis et imis: ut justi aedificentur in ruinam angelorum, et terreni et subterranei salventur ab eo benedicto vincente et veniente in nomine Domini, id ter de filio. Et introivit Jerosolymamin templum: vespera exiit in Bethaniam, cum duodecim, mane ad Judaeam venit, atque nos in vespera mundi visitat. Esuriens Dominus salutem hominum, vidit a longe ficum, foliis, non fructibus ornatam, id est, synagogam vestitam mandatis hominum, et superstitionibus scopatam: cui denegat fructum in aevum. Inde templum ingressus, ejecit vendentes et ementes, et mensas et cathedras everti
Abbreviated transcription (Latin):
caritas non consistit cum uno. ut dica¬
tur ue soli. et rel̾. Duo educunt hebreos
de egypto. duo deportant botrũ de t̾ra
sc̃a. ut semꝑ proposito iungatur. opus
iscientia: et duo mandata de duabꝰ tabu
etlluobꝰ uectibꝰ archam dñi portent. Et
inter duo cherubin dm̃ cognoscant sp̃ũ
et mente psallentes. Pullum ligatũ du¬
cunt. indomitum. quẽ soluunt ⁊ domãt
qui ẽ popłs gentilis ligatus ante ianuã
fidei. crinicuł peccatorum suorum. Inbuuo
stantem. in libertate arbitrii dubitantẽ
mutere peccata. Et imponunt uestim̃ta
sua. id est. stolam pͥmam inmortalitatis.
ꝑ baptisii sacramenta afferunt. Et sedit¬
iħc super eos. idẽ in eis regnare cepit. ut ñ
regnet peccatũ in lascuna carne. s iusticia
et pax et gaudium. in sp̃u scõ. Multi aũt¬
NI
portant.:⁊ extremi quos ad iudicandum con¬
sticuit apłs. qui upsi et si non sunt dorsum
in quo sedit dñs. tamen cum militibꝰ a ioħe
instruuntur: Aui aũt cedebant frondes de¬

Expanded text:
charitas non consistit cum uno, unde dicitur: Vae soli, et reliqua. Duo educunt Hebraeos de Aegypto. Duo deportant botrum de terra sancta: ut semper praepositi conjungant opus et scientiam: et duo mandata de duabus tabuet duobus vectibus arcam Domini portent: et inter duos cherubim Deum cognoscant, spiritu et mente psallentes. Pullum ligatum ducunt et indomitum: quem solvunt et domant, qui est populus gentilis, ligatus ante januam fidei, cum vinculis peccatorum suorum: in bivio stantem, in libertate arbitrii dubitantem mittere peccata? Et imponunt illi vestimenta sua, id est, stolam primam immortalitatis per baptismi sacramenta afferunt. Et sedit super eum, id est, in eo regnare coepit; ut non regnet peccatum in lasciva carne, sed jut pax, et gaudium in Spiritu sancto. Multi auui portant, et extremi quos ad judicandum constituit apostolus? Qui et ipsi, et si non sunt deorsum, in quo sedit Dominus: tamen cum militibus a Joanne instruuntur. Alii autem frondes
Abbreviated transcription (Latin):
pera facta eẽt: ireł. Et hoc ꝓprie post se reli¬
quens tenebras ut sol in uideorũ cordibus.
egrediebatur de ciuitate ad aliam qͦ est be¬
niuola et obediens. Mane reuertentes. il¬
derunt ficum aridam. Occidit sol. oritur sol.
lux ablata ẽ abscribis. lucet in apłis. ficus ari¬
da aradicibus sẏnagoga ẽ. acam ⁊ aceteris.
a quibus om̃is sangins ab abel usq ad raca¬
⁊ abscisam radicem. cui succedit oluia. pulchra.
fructifera. uocata adño. Unde sequitur. Am̃
dico uobis. quicunq ex uobis dixerit huic
monti. idest xp̃o qui ẽ mons crescens de la¬
pide absciso sine manibus. tollere. ⁊ mittere
in mare: ⁊ ñ hesitauerit in corde. quia quod
cent apłi digne transferim ad gences alce¬
ras. quia uos indignos iudicastis audien¬
di uerbi dĩ. Sequitur. et cum statis ad orati¬
ireł. usq peccata sua. Septem uersus orati¬
onis dñice. marcus suo more inuna oratione
comp̃hendit. Is nanq cui dimissa sunt om¬

Expanded text:
idam factam a radicibus. Et hoc proprie. Post se relinquens tenebras, ut sol in Judaeorum cordibus egrediebatur de civitate ad aliam, quae est benevola et obediens. Mane revertentes viderunt ficum aridam. Occidit sol, oritur sol: lux ablata a scribis, lucet in apostolis. Ficus arida a radicibus, synagoga est a Cain, et a caeteris, a quibus omnis sanguis ab Abel usque ad Zachaet abscissam radicem: cui succedit oliva pulchra, fructifera, vocata a Domino. Unde sequitur. Amen dico vobis, quia quicumque dixerit huic monti. Id est, Christo, qui est mons crescens de lapide abscisso sine manibus. Tollere et mittere in mare, et non haesitaverit in corde suo, sed xerunt apostoli: Digne transferimur ad gentes, quia vos indignos judicastis audiendi verbum Dei. Sequitur: Et cum stabitis ad oraittet vobis peccata vestra. Septem versus orationis Dominicae Marcus suo more in una oratione comprehendit. Is namque cui dimissa sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
ad superna se tendit. Dixit illi iħc. Quid¬
uis ut faciam t Considerans iħc perfectã
uoluntatem. complectione desiderui re¬
munerat. Unde. ⁊ alias dicit. Om̃e quod¬
cumq petieritis in oratione credentes ac¬
cipietis. Cecus autem dixit ei. Rabi ut ui¬
deam. Unam pecut a dño. hanc reqͥrit.

Expanded text:
ad superna se extendit. Quid tibi ad superna se extendit. Quid tibi vis faciam? Considerans Jesus promptam voluntatem, completione desiderii remunerat. Unde et alias dicit: Omne quodcumque petieritis in oratione, credentes, accipietis. Caecus autem dixit ei: Rabboni, ut videam. Unum petit a Domino: hoc requirit
Abbreviated transcription (Latin):
cecus sedebat. iuxta uiam mendicans. Qn¬
tadecima uir tute illuminatur cecꝰ. Eecitas qͣ¬
ex parte facta c̃ in uideis. illustratur infinẽ.
quando eis mutet heliam ꝓpħam. Iuxta
uiam mendicans. Qui scͥpturam conseruat
tur popłs. cum misericors ⁊ miserator do¬
minus ẽ. illuminans cecos. erigens alli¬
sos. diligens pauperes. custodiens aduenã.
Et comminantur ei multi ut taceat. Pecca
ta et demonia cõpescunt clamorem paupe¬
ris. quem exaudunt dñs. At ille magis
clamabat. In grauascente bello. manus
ad lapidem aduitorii. hoc est iħm narare¬
num. cum clamore ieuande sunt. Et pre¬
quior esto. Surge uocat te. Quam conue¬
niens ẽ ordo salutis. Audimꝰ pͥmo. deinde
clamamꝰ. postea uocamur. postremo stir¬
gimꝰ. Audimus ꝑ propħas. clamamꝰ ꝑfidẽ.
Exilire nudus uetere homine dicitur. ut
hinulus saliens suꝑ montes. exiliens suꝑ
cones. Segnitiem deponens. patriarchas.¬
et propħas: ⁊ apłos. in altis considerans.

Expanded text:
ecus sedebat juxta viam mendicans. Quinta decima virtute illuminatur caecus. Caecitas ex parte facta Judaeis illustrabitur in fine, quando eis mittet Eliam prophetam. Juxta viam mendicans. Qui Scripturam conservat,tur populus. Cui misericors et miserator Dominus adest: illuminans caecos, erigens elisos, diligens pauperes, custodiens advenas. Et comminabantur illi multi ut taceret. Ata et daemonia compescunt clamorem pauperis, quem exaudivit Dominus. At ille magis clamabat. Ingravescente bello, manus ad lapidem adjutorii, hoc est, Jesum Nazarenum, cum clamore levandae sunt. Et quior esto: surge, vocat te: Quam conveniens est ordo salutis: audivimus primo, deinde clamamus, postea vocamur, postremo surgimus. Audimus per prophetas, clamamus per fidem, Exsilire nudus veteri homine dicitur: ut hinnulus saliens super colles, exsiliens super montes: segnitiam deponens, patriarchas, prophetas, et apostolos in altis considerans,
Abbreviated transcription (Latin):
pħia ⁊ apłis deterna nos abnegatione qua
dñm negauimus nosse. uoce ancillarum.
exterriti. excitamur ad amarissimos post
lapsum fletus: qui male cogitauimꝰ dedeo.
⁊male locuti sumus ad ꝓximos: ⁊maie fe¬
cimus ad nosmetipsos. Et ueniunt in p̾di¬
um gethsemani. idest uallis pinguedinum.
ubi tauri pingues obsederunt cum. et uitu¬
limulti circundederunt eum. Sedete hic do
in passione. Quia ille orat. illi dormiunt:
pinguedine cordis oppressi. Cepit pauere et

Expanded text:
is nos de terna abnegatione, qua Deum negavimus nosse, voce ancillarum exterriti, excitamur ad amarissimos post lapsum fletus: qui male cogitavimus de Deo, et male locuti sumus ad proximos: et male fecimus ad nosmetipsos. Et venit in praedium Gethsemani, id est, vallis pinguedinum: ubi tauri pingues obsederunt eum, et vituli multi circumdederunt eum. Sedete hic donin passione: quia ille orat, illi dormiunt pinguedine cordis oppressi. Et coepit pavere et
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt ꝑdiderunt. Et interrogauit eum¬
unus de scribis. quod esset pͥmum om̃ium¬
ẽ commune om̃ibus peritis in lege: nisi quod
diuerse mexodo:⁊leuitico:⁊deuterononno
bus suꝑ pectora sponse eleuatis. nr̃a autur
infantia. Et ait illi scriba. Bene inueritate

Expanded text:
caverunt, perdiderunt. Et accessit caverunt, perdiderunt. Et accessit unus de scribis, qui est commune omnibus peritis in lege, nisi quod diversa in Exodo, et Levitico, et Deuteronomio bus super pectora sponsae elevatis, nostra alitur infantia. Et ait illi scriba: Bene, magiste
Abbreviated transcription (Latin):
pigre negligentiam repellit. Sp̃c intellec¬
tus. diligentiam rationabilit̃ querit. Sp̃c
consilui. dunam prouidentiam prudent̃
inuenit. Sp̃c uitutis. instigationẽ fortit᷑
retundit. Sp̃c scientie obluuonẽ lubricã
dui ẽẽ incegre non sinit. Sp̃c pietatis. hu
mum edificat. Incellectus gubernacula i¬
uenit. Consilium bona discreta facit.Untꝰ
in patientia animam possidet. Scientia di¬
uitie fidei ⁊ salutis adquirunt᷑. Pietate ꝓspe¬
ritas presentis uite ⁊ fucure consistit. Timo¬
re humilitas conseruat᷑. iom̃e peccatum ex¬
pellitur: quia mitium sapientie timor dñi
ẽ. De mortius autem quod resurgant ñ legi¬
tis in libro moysi super rubum: In quo ẽsi¬
cuis spinas consumebat. Sic uos inflammat
eloquium meum. nec spinas ur̃as sub ma¬
nando. trinitatem nominauit. Non ẽ mor¬
tuorum s. uiuiorum. Unum dm̃ iterans.
unam substantiam significat. Uiuunt nan
rant. Mortui autem sunt. qui quod uendi¬

Expanded text:
pigro negligentiam repellit. Spiritus intellecpigro negligentiam repellit. Spiritus intellectus diligentiam rationabiliter quaerit. Spiritus consilii, divinam providentiam prudenter invenit. Spiritus virtutis instigationes fortiter retundit. Spiritus scientiae, oblivionem lubricam diu esse integre non sinit. Spiritus pietatis humamum aedificat: intellectus gubernacula invenit: consilium bona discreta facit: virtus in patientia animam possidet: scientia divitiae fidei et salutis acquiruntur. Pietate prosperitas praesentis vitae et futurae consistit. Timore humilitas conservatur, et omne peccatum expellitur. Quia initium sapientiae timor Domini est. De mortuis autem, quod resurgant, non legistis in libro Mosi super rubum, quoejus spinas consumebat. Sic vos inflammat eloquium meum: nec spinas vestras sub manando, Trinitatem intimavit. Non est Deus mortuorum, sed vivorum. Unum Deum iterans, unam substantiam significat. Vivunt auterant: mortui vero sunt, qui quod vindi
Abbreviated transcription (Latin):
iustificabitur inconspectu tuo om̃is uiuẽs.
Unde his septem sp̃c qualitatibus psaite¬
rium cantauit: commemorans in eo. quid
negligentia nr̃a peperit. quid diligentia
quesierit. quid diuina ꝓuidentia c̃culerit.:
quid inimici instigatio fraudauerit. qͥd
obliuio lubrica subtrarerit. quid humana
fragilitas intulerit: quid ignorantia de
mis inuenimus expressos. Ut ẽ illud pͥmĩ
Concepit dolorem: ⁊ peꝑit miquitatẽ. Sco̾
preueni inmaturitate ⁊ clamaui. Cerciũ.
moerta ⁊ occulta sapientie cue manifesta¬
ti michi. Quartum. inimici mei animam
meam circundederunt. Qiuntum. oblim¬
oni datus sum tanꝗͣ mortuus a corde. Ser¬
tum. qmͣ lumbi mei impleci sunt ulusi¬
onibus. Septimum. delicta uiuentutis
mee ⁊ignorantias meas ne memineris dñe
Quos affectus.spc̃ septiformis emundat.
et iuuminat: ut septem lucerne de austro
ardentes aquilonares tenebras expellant
tabernaculi testamenti.Spc̃ sapientie. in

Expanded text:
justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. justificabitur in conspectu tuo omnis vivens. Unde his septem qualitatibus spiritus psalterium cantavit, commemorans in eo, quod negligentia nostra pepererit: quid diligentia quaesierit: quid divina providentia contulerit: quid inimici instigatio fraudaverit, quid oblivio lubrica subtraxerit: quid humana fragilitas intulerit: quid ignorantia implmis invenimus expressos, ut est illud primus: Concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Secundus: Praeveni in maturitate, et clamavi. Tertius: Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. Quartus: Inimici mei animam meam circumdederunt. Quintus: Oblivioni datus sum tamquam mortuus a corde. Sextus: Quoniam lumbi mei impleti sunt illusionibus. Septimus: Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris, Domine. Quos affectus spiritus septiformis emundat et illuminat: ut septem lucernae ab austro ardentes, aquilonares tenebras expellant in tabernaculo Domini. Spiritus sapientiae in
Abbreviated transcription (Latin):
am dicitur. Apprehendent septem mulie¬
res uirum unum in die illa. idest septem
eccłie quas dñs unus amat. arguit: ⁊ casti¬
gat. adorant eum una fide. hee sunt. uͣui.
sporte. fragmentis panum piene: panes
uerba sunt sp̃c sc̃i. sporte uero eccłie. Quos
panes iħc benedicens fregit: ⁊ discipuli
cuis diuiserunt turbe. dum die septimobe¬
nedirit omia oꝑa sua. requiescens meis.
Unde luce facta pͥmo que ẽ sapientie⁊ fir¬
mamento scd̃o. quod est intellectus: et ari¬
da tercio. que est consilu ⁊ lummaribꝰ ac¬
censis quarto. que sunt uirtutisn uola¬
tilibus piscibus q quinto. que sunt scien¬
idest homine adimaginem facto. qd est
pietatis: septimo die spũ timoris qui per¬
scã repietur eccłia: non habens maculã.
neq: rugam.Cur autẽ ecclia septiformis
idest ꝑfecta. timore replecur:q̾uia iustus li¬
cet uix saluus erit: qui rogat ⁊ non intreᷤᷤ
iniudicium cum seruo tuo dñe. quia ñ

Expanded text:
am dicitur: Apprehendent septem mulieam dicitur: Apprehendent septem mulieres virum unum, id est, septem Ecclesiae, quas Dominus unus amat, arguit et castigat, adorant eum una fide. Hae sunt septem sportae fragmentis panum plenae. Panes, verba sunt Spiritus sancti. Sportae vero Ecclesiae. Quos panes Jesus benedicens fregit, et discipuli ejus diviserunt turbae: dum die septimo benedixit omnia opera sua, requiescens in eis. Unde luce facta primo die, qui est sapientiae, et firmamento in secundo, qui est intellectus: et arida tertio, qui est consilii: et luminaribus accensis quarto, quae sunt virtutes: et volatilibus piscibusque factis quinto, quae sunt scienid est, homine ad imaginem Dei facto, quod est pietatis: septimo die spiritu timoris sancta repletur Ecclesia, non habens maculam neque rugam. Cur autem Ecclesia septiformis, id est, perfecta, timore repletur? Quia justus vix salvabitur, qui rogat: Et non intres in judicium cum servo tuo, Domine: quia non
Abbreviated transcription (Latin):
uideis euidenter accidit. cum blasphemi
et nocentes xp̃i cruore uersati sunt. Nes¬
pondit illis.Imaginem cesaris habentẽ.
nũmum coacti cesari: uosipsos deo liben
ter reddite. Signatum ẽ suꝑ nos lumen
uultus dĩ. ñ cesaris. Et ueniunt ad eum
saducei.⁊ reł. De hac questione alias dis¬
putauimꝰ: Hic nobis nonẽ cura erroris ali¬
eni. S quod erunt homines sicut angli
dĩ. idest nemo ibi morit᷑. nemo ibi nascit᷑.
nec infans nec senex. Mulier sterilis ñ re¬
linquens semen ex septem uiris. nouis¬
sime moriens. quid alud significat qͣm
uidaicam synagogam. relictam ac si mor¬
tuam a sp̃u septi formi qui septẽ patarchaᷤᷤ
impleuit: Qui non reliquerunt ei semen
ẽ illis. nobis camen gentibus datus ẽ. Que
mulier mortua erit in xp̃o. nec cuiusquam
patriarche de septem. in resurrectione con¬
iunx erit. Septeno nanq numero uniuier¬
sitas ꝑfectorum signatur. Uersa uice ꝑysai¬

Expanded text:
Judaeis evidenter accidit, cum blasphemi Judaeis evidenter accidit, cum blasphemi in innocentis Christi cruore versati sunt. Respondit illis, imaginem Caesaris habentibus, nummum coactum Caesari, vos ipsos libenter Deo reddite. Signatum est super nos lumen vultus Dei, non Caesaris. Et veniunt ad eum Sadducaei, et reliqua. De hac quaestione alias disputabimus: hic nobis non est cura erroris alieni. Sed quod erunt homines sicut angeli Dei, id est, nemo ibi moritur, nemo ibi nascitur: nec infans, nec senex. Mulier sterilis non relinquens semen ex septem fratribus novissime moriens: quid aliud significat, quam Judaicam synagogam relictam, quasi mortuam a spiritu septiformi, qui septem patriarchas implevit? Qui non reliquerunt semen ei est illis, nobis tamen gentibus datus est. Quae mulier mortua erat Christo: nec cuiquam patriarchae de septem in resurrectione conjungetur. Septeno namque numero universitas perfectorum signatur: ut versa vice per Isai
Abbreviated transcription (Latin):
Pater humano affectu. Uinea domꝰ isrł est.
Sepis ẽ custodia angłorum. lacus lex ẽ tur¬
ris templum. Agricole sacerdotes. Peregͥna¬
tio di. Libertas nr̃i arbitrii. Serui missi pro¬
phete. fructus obedientia. De ꝓphis alii cesi.
aui uulnerati sunt. alii occisi sunt. filius
eum extra umeam. id est extra plebem. di¬
centes samaritanus es: ⁊ demonium habeᷤ.
Datur uinea aliis. idest. ab oriente ⁊ occiden¬
te:⁊ ab austro ⁊ abaquilone. uenientibus
et recumbentibus cum abraham ⁊ysaac
⁊ acob in regno dĩ. hic iapis reprobus quẽ
gestat angulus coniu̾gens incena pura
agnum cum pane. finiens uetus. nouum
in choans testamentum: hic prestat mira
in oculis nr̃is ut toparion. Tunc int̾rogant
eum mellitis uerbis: ⁊ circundant eum si¬
cut apes mel portantes more. aculeum
interga. dicentes. Magister scimus quia
non: Male si quidem cogitationes in imo
terre teguntur. quia de ipsis exeunt: ⁊in
eadem iterum cenositate uoluuntur. Qd̃

Expanded text:
pater humano affectu. Vinea, domus Israel est. Sepis, est custodia angelorum. Lacus, est lex: turris, templum: agricolae, sacerdotes. Peregrinatio Dei, libertas est nostri arbitrii. Servi missi, prophetae. Fructus vineae, obedientia. De prophetis alii caesi, alii vulnerati, alii occisi sunt. Filius eum extra vineam, id est, extra plebem, dicentes: Quia Samaritanus es, et daemonium habes. Datur vinea aliis, id est, ab Oriente et Occidente, et Austro, et ab Aquilone venientibus, et recumbentibus cum Abraham, Isaac et Jacob in regno Dei. Hic est lapis reprobus, quem gestat angulus, conjungens in coena pura agnum cum pane: finiens vetus, novum inchoans Testamentum. Hic praestat mira in oculis nostris: ut topazion. Tunc interrogant eum mellitis verbis: et circumdabant eum sicut apes, mel portantes in ore, aculeum in tergo, dicentes: Magister, scimus quia  Malae siquidem cogitationes in ima terrae merguntur, quia de ipsis exeunt, et in eadem iterum coenositate volvuntur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
liquit. in expositione orationis dm̃cȩ
quȩ contra subripientia uicia uelut
inuictus clipeus semꝑ opponit᷑ libel¬
lum declamatoria uenustate conscͥpsit.
tor. cum grauitate acutus. iniuolen¬
ta ꝑsuasione dulcissimus. cui fuit eqͣ¬
lis doctͥna cum uita. quando ei ñ par¬
uis miracłis gr̃a diuinitatis arrisit.

Expanded text:
liquit, in expoliquit, in expoquae contra subrepentia vitia, velut invictus clypeus semper opponitur, libellum declamatoria venustate conscripsit.tor, cum gravitate acutus, inviolenta persuasione dulcissimus: cui fuit aequalis doctrina cum vita, quando ei non parvis miraculis gratia Divinitatis arrisit.
Abbreviated transcription (Latin):
locis aptissimis potent᷑ aꝑiant ut¬
subito transiens discas. quod te negli¬
genter p̾tire cognoscis. Testes sunt doc¬
tissimi uiri diu̾sa laude p̃¬
cipui quibꝰ uelut steltis mican¬
mus disputator incedit. altasq diui¬
narum scͥpturaꝵ abyssos in mediũ
reuerenter ad ducens. fecit p̾stante dño
illuminata m̃te conspici. quȩ pritis
parabolis uelabantur obscuris. De .s̾. cipͥano.
inter alios scͥptores p̃ter iterationem
baptismatis. quam usus atq ratio re¬
pudiauit ecclȩ conferat beatissimus
cy pͥanus. uelut oleũ decurrens inõm¬
nem suauitatẽ lingua composita de¬
clamator in signis. doctorq mirabilis.
Quantos enim ille dubitantes ñ ꝑtulit
labi. lapsos uero firmissima p̃dicatione
solidauit. Confessores usq ad martyriũ
ꝑduxit. et ne minor ẽẽt p̃dicationib
suis. ipse quoq: martyrii corona dño
p̾stante decoratꝰ ẽ Nam int̾ alia quȩ
nob̃ facundiȩ suȩ clara monim̃ta dere¬

Expanded text:
locis aptissimis potenter alocis aptissimis potenter asubito transiens discas, quod te negligenter praeteriisse cognoscis. Testes sunt doctissimi viri diversa laude pcipui, quibus, velut stellis micanmus disputator incedit, altasque divinarum Scripturarum abyssos in medium reuerenter adducens, facit praestante Deo illuminata mente conspici, quae prius parabolis uelabantur obscuris. XVIIII. DE SANCTOinter alios scriptores praeter iterationem baptismatis, quam usus atque ratio repudiauit ecclesiae conferat beatissimus Cyprianus, uelut oleum decurrens in omnem suauitatem, lingua composita declamator insignis doctorque mirabilis. Quantos enim ille dubitantes non pertulit labi, lapsos uero firmissima praedicatione solidauit, confessores ad martyrium usque perduxit! Et ne minor esset praedicationibus suis, ipse quoque martyrii corona Domino praestante decoratus est. Nam inter alia quae nobis facundiae suae clara monumenta dere
Abbreviated transcription (Latin):
honorauit et tetigit: Beinde alterum
gennadii massiliensis quidẽ descͥptoribꝰ
legis diuinȩ. quos studiose ꝑquisierat
certissimus indicauit: Hos inuno corpo¬
re sociatos reliqui. ne ꝑdiũsos codices
cognoscendȩ rei tarditas afferatur. Se¬
cuntur enim multaꝵ lectionũ uenera¬
biliũ conditores. Modo enĩ doctissimi
uiri aut libros diuina inspiratione con¬
siciunt aur inuicẽ se epłaꝵ gr̃a consolã¬
tur. aut popłos dulcissimo sermone de¬
liniunt. aut cum hereticis uiuacissima
nimis altercatione confligunt. ita ut qͥ¬
bam eorum singłari certamine contro¬
uersias subeant. et iudicib mediis głosa
disceptatione confligant. Sic cũ pͣuus
quisq destruitur. p̃stante dño fidelissi¬
mus inde solidatur. Tunc uullo choro
scĩssimo atq facundissimo patrũ tib
eligere poteris. cum quo suauissime col¬
loquaris. Difficile quoq dictũ ẽ quam
frequenti occasione reꝑta. scͥpturas sc̃ã'

Expanded text:
honorauit et tetigit: deinde alterum honorauit et tetigit: deinde alterum Gennadii Massiliensis, qui idem de scriptoribus legis diuinae, quos studiose perquisiuerat, certissimus indicauit. Hos in uno corpore sociatos dereliqui, ne per diuersos codices cognoscendae rei tarditas afferatur. Sequuntur enim multarum lectionum uenerabilium conditores. Modo enim doctissimi uiri aut libros diuina inspiratione conficiunt, aut inuicem se epistularum gratia consolantur, aut populos dulcissimo sermone deliniunt, aut cum hereticis uiuacissima nimis altercatione confligunt, ita ut quidam eorum singulari certamine controuersias subeant, et iudicibus mediis gloriosa disceptatione confligant. Sic, cum prauus quisque destruitur, praestante Domino fidelissimus inde solidatur. Tunc in illo choro sanctissimo atque facundissimo Patrum tibi eligere poteris, cum quo suauissime colloquaris. Difficile quoque dictu est, quam frequenti occasione reperta Scripturas sanctas
Abbreviated transcription (Latin):
uero quȩ sunt imagines hystoriaꝵ. bre¬
uissimȩq cõmemorationes temporũ scͥp¬
sit grecȩ eusebius. quȩ transtulit ibero¬
nimus in latinũ. & usq ad tempora sua
deduxit eximiȩ. Hunc sub secutus est
supra scriptꝰ marcellinus illiricianus.
qui adhuc patricii iustiniani fert᷑ egis¬
se cancellos. s meliore conditione de¬
imꝑii triumphalis augusti iustina¬
ni. opus suũ dño iuuante ꝑduxit.
ut qui ante fuit in obsequio suscepto
gratus. postea ipsius imꝑio copiose aman
ꝓsꝑ chronica ab adam adgiei serici
tempora. et urbis dep̃dationẽ usq per¬
duxit. Forte inuenietis et alios subseqͤn¬
tes. quia ñ desunt scriptores temporum.
cum scła sibi iugiter ꝑacta succedant
S cum ce de memoratis reb ctiligens
lector ex pleueris. ingemũq tuũ diuina
fuerit lucȩ radiatum. lege librũ de u¬
ris illustribꝰ sc̃ iberonimi. ubi diu̾sos
patres atq opuscła eortm breuiter &

Expanded text:
uero, quae sunt imagines historiarum breuero, quae sunt imagines historiarum breuissimaeque commemorationes temporum, scripsit Graece Eusebius; quae transtulit Hieronymus in Latinum, et usque ad tempora sua deduxit eximie. Hunc subsecutus est suprascriptus Marcellinus Illyricianus, qui adhuc patricii Iustiniani fertur egisse cancellos, sed meliore conditione deque ad fores imperii triumphalis Augusti Iustiniani opus suum Domino iuuante perduxit, ut qui ante fuit in obsequio suscepto gratus, postea ipsius imperio copiose amantProsper chronica ab Adam ad Gensirici tempora et urbis depredationem usque perduxit. Forte inueniatis et alios subsequentes, quia non desunt scriptores temporum, cum saecula sibi iugiter peracta succedant. Sed cum te de memoratis rebus, diligens lector, expleueris, ingeniumque tuum diuina fuerit luce radiatum, lege librum de Viris illustribus sancti Hieronymi, ubi diuersos Patres atque opuscula eorum breuiter et
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosio. alii deputant rufino. quȩ
dum talibus uiris ascͥbit᷑. omnino
dictionis eximiȩ merita declarantur.
Post hec autẽ legenda ẽ hystoria quȩ ab
eusebioquidẽ decẽ uoluminib greco
sermone conscripta. a rufmo autẽ cũ ad¬
iectione tempoꝵ quȩ secuta sunt .xi. libͥs
monstratur explicata. Post hystoriã uͦ
eusebii apud grecos. socrates. soromenuᷤ
et theodoricus sequentia conscͥpserunt.
quȩ auiro disertissimo epyphanio in
uno corpore .xii. libris fecimus dõ auxiliã¬
te transferti. ne insulcet habere facunda
grecia necessariũ. quod nob̾ iudicet ẽẽ sub¬
tractũ. Horosius quoq xp̃ianoꝵ tempoꝵ
paganorũq collator. p̃sto uob̃ ẽ. si eũ lege¬
re uolueritis. Marcellimis etiã .iiii. libroᷤ
de tẽporũ qualitatibus. et positionibus
locorum. pulcherrima ꝓpͥetate conficieis.
itineris sui tramitẽ laudabiliter ꝑcur¬
rit. quȩ uob̃ pariter dereliqui: Chronica

Expanded text:
Ambrosio, alii deputant Rufino; quae Ambrosio, alii deputant Rufino; quae dum talibus uiris ascribitur, omnino dictionis eximia merita declarantur. Post haec autem legenda est historia quae ab Eusebio quidem decem uoluminibus Graeco sermone conscripta, a Rufino autem cum adiectione temporum quae secuta sunt undecim libris monstratur explicita. Post historiam uero Eusebii apud Graecos Socrates, Sozomenus et Theodoritus sequentia conscripserunt; quos a uiro disertissimo Epiphanio in uno corpore duodecim libris fecimus Deo auxiliante transferri, ne insultet habere se facunda Graecia necessarium, quod uobis iudicet esse subtractum. Orosius quoque, Christianorum temporum paganorumque collator, praesto uobis est, si eum legere uolueritis. Marcellinus etiam, quattuor libros de temporum qualitatibus et positionibus locorum pulcherrima proprietate conficiens, itineris sui tramitem laudabiliter percurrit; quem uobis pariter dereliqui. Chronica
Abbreviated transcription (Latin):
et studia xp̃iana. qui ȩccłastica grauita¬
te compositi ꝑuicissitudines rerũ muta¬
bilitatesq regnorũ lacteo quidẽ. s cancis¬
sumo nitore decurrunt. Qui cũ res eccła¬
sticas teferant. et uicissitudines acciden¬
tes ꝑtempora diu̾sa describant. neces¬
se eͣ ut sensus legentiũ rebus cȩlestibus
semꝑ erudiant. quando nichil ad fortui¬
tos castis. nichil ad deorum potestates
infirmas ut gentiles fecerunt s arbitͥo
creatoris applicare ueraciter umuersa
contendunt. ut ẽ iosephus plinius scds.
liuius in libris antiquitatũ iudaicarũ
late diffuisus. Quem pat̾ iheronimus scͥ¬
bens adlucinũ bethicum ꝓpt̃ magnitu¬
dinem ꝓlixi oꝑis ase ꝑhibet ñ potuisse
ẽ subtilis nimis et multiplex. magno la¬
bore in libris .xxii. conu̾ti fecimus in la¬
tinũ. qui etiã et alios .uii. libros captiui¬
tatis iudaicȩ mirabili nitore conscͥpsit.
Quam transiationẽ alii iheromimo. alii

Expanded text:
et studia Christiana, qui ecclesiastica grauitaet studia Christiana, qui ecclesiastica grauitate compositi per uicissitudines rerum mutabilitatesque regnorum lacteo quidem sed cautissimo nitore decurrunt. Qui cum res ecclesiasticas referant, et uicissitudines accidentes per tempora diuersa describant, necesse est ut sensus legentium rebus caelestibus semper erudiant, quando nihil ad fortuitos casus, nihil ad deorum potestates infirmas, ut gentiles fecerunt, sed arbitrio Creatoris applicare ueraciter uniuersa contendunt. – Vt est Ioseppus, paene secundus Liuius, in libris Antiquitatum Iudaicorum late diffusus, quem pater Hieronymus, scribens ad Lucinum Betticum, propter magnitudinem prolixi operis a se perhibet non potuisse quoniam est subtilis nimis et multiplex, magno labore in libris uiginti duobus conuerti fecimus in Latinum. Qui etiam et alios septem libros Captiuitatis Iudaicae mirabili nitore conscripsit, quam translationem alii Hieronymo, alii
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et scĩ augustini .xxii. libros quoᷤᷤ
de dĩ ciuitate confecit. infasti dibil
sedulitate curramꝰ. ubi et babylonia
conu̾satione competenti diu̾sitade
monstiate sunt: Scͥpsit etiam questi¬
ones .u. de nouo testam̃to ad honoratũ
beratione formatas: Siqitis autem
dicta sua diligenti cupit examinatio¬
ne purgare. nec in cauta temerita¬
te derelinquere. duos libros retrac¬
tationũ scĩ augustini studiosa lec¬
tione ꝑcurrat. unde et se comat
imitando. et agnoscit quantam sa¬
pientiȩ copiam beatissimo patri in¬
dulgentia diruina contulerit. ut
quẽ nemo poterat fortasse rep̾hen¬
dere. ipse se uideatur cautissima retra¬
ctatione corrigere. Longum ẽ illius ui¬
ri singula queq memorare. dũ de ens
opuscłis indicatis codex nͣ paruus exi¬
stat. qui quamlibet dicta ipsius bre¬
uiter cõmemorer tam̃ in numerosas
progressus ẽ paginas lectionũ Le histo
ꝑtractatores diu̾sos relatores tẽpoꝵ

Expanded text:
Nam et sancti Augustini uiginti duos libros quos Nam et sancti Augustini uiginti duos libros quos de Dei Ciuitate confecit, infastidibili sedulitate curramus, ubi et Babylonia conuersatione competenti diuersitate monstratae sunt. Scripsit etiam quinque quaestiones de nouo Testamento ad Honoratum beratione formatas. Si quis autem dicta sua diligenti cupit examinatione purgare nec incauta temeritate delinquere, duos libros Retractationum sancti Augustini studiosa lectione percurrat, unde et se comat imitando, et agnoscit quantam sapientiae copiam beatissimo Patri indulgentia diuina contulerit, ut quem nemo poterat fortasse reprehendere, ipse se uideatur cautissima retractatione corrigere. Longum est illius uiri singula quaeque memorare, dum de eius opusculis indicatis codex non paruus existat, qui quamlibet dicta ipsius breuiter commemoret, tamen in numerosas progressus est paginas lectionum. XVII. DE iam post tractatores diuersos relatores temporum
Abbreviated transcription (Latin):
templationẽ diumã compendiosa bte¬
uttate ꝑducitur. qui noluminibus scĩ
ambrosii sociatus ẽ. quos ad gratianũ
pͥncipẽ destinauit. Omestimabilis pie¬
tas. uirtusq creatoris. aꝑtisunt cȩli. scã
tͥnitas cordib fidelium patefacta res
plenduit. et paganitas quȩ honorẽ o¬
cupauerat alienum. auero dño con¬
futata discessit. Utiles etiam sunt ad
instructionẽ ȩccłasticȩ disciplinȩ. me¬
morati scĩ ambrosũ de officiis mellistu
libri .iii. nec non et beati augustim de
uera religione liber .i. et de doctrina xp̃i¬
ana libri.iuiii. Item eiusdẽ liber unus.
quẽde agone.xpĩano composuit ma¬
xiine uobis necessarius. qui calcato se¬
culo desudatiᷤ incertamine.xp̃iano:
Similiter etiã liber eiusdẽ quasi philo¬
sophiȩ moralis. quẽ ꝓ morib instruen¬
dis atq corrigendis exdiuina aucto¬
ritate collegit speculumq nomina¬
uit magna intentione legendus est.

Expanded text:
templationem diuinam compendiosa bretemplationem diuinam compendiosa breuitate perducitur; qui uoluminibus sancti Ambrosii sociatus est, quos ad Gratianum principem destinauit. O inaestimabilis pietas uirtusque Creatoris! Aperti sunt caeli, sancta Trinitas coplenduit; et paganitas, quae honorem occupaverat alienum, a vero Domino confutata discessit! Utiles etiam sunt ad instructionem ecclesiasticae disciplinae memorati sancti Ambrosii de Officiis melliflui libri tres, nec non et beati Augustini de Vera Religione liber unus, et de Doctrina Christiana libri quatuor. Item ejusdem liber unus, quem de Agone Christiano composuit, maxime uobis necessarius qui calcato saeculo desudatis in certamine Christiano. Similiter etiam liber eiusdem quasi philosophiae moralis, quem pro moribus instituendis atque corrigendis ex diuina auctoritate collegit Speculumque nominauit, magna intentione legendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
larga pietate collatis. addita e nobis
scẽ tͥnitatis ad orabilis et ueneranda
cognitio. quod uitȩ genus peccatis mor¬
tua gentilitas funditꝰ ignorabat. Re¬
stat nunc ut memoriam faciamꝰ illoꝵ.
qui libris suis aliquid uenerabiliter
de scã trinitate dixerunt. Ad confirma¬
tionem igitur fidei nĩe et hereticorum
pteiauendas in sidias. legendi sunt.xiii.
libri beati hylarii. quos de sc̃a trinita¬
te ꝓfunda. et disertissima nimis ratio¬
ne conscripsit: Scĩ quoq ambrosii qͦs
de eadem re. ad gratianũ pͥncipem mul¬
tum claros et uenuste compositos de¬
bri quos idem de trinitate mirabili pro¬
funditate conscripsit: curiosa tiobis in¬
tentione meditandi sunt: Siquis uero
de patre et filio et sp̃t scõ aliquid sum¬
matĩ p̃optat attingere. nec se mauult
longa lectione fatigare. legat anechitz
ep̃i librum. quẽ de fide conscripsit. &
doctͥnȩ cȩlestis claritate completus. incon¬

Expanded text:
larga pietate collatis, addita est nobis larga pietate collatis, addita est nobis sanctae Trinitatis adorabilis et ueneranda cognitio: quod uitae genus peccatis mortua gentilitas funditus ignorabat. Restat nunc ut memoriam faciamus illorum qui libris suis aliquid uenerabiliter de sancta Trinitate dixerunt. Ad confirmationem igitur fidei nostrae et hereticorum praecauendas insidias legendi sunt tredecim libri beati Hilarii, quos de sancta Trinitate profunda et disertissima nimis oratione conscripsit. Sancti quoque Ambrosii quos de eadem re ad Gratianum principem multo claros et uenuste compositos debri, quos idem de Trinitate mirabili profunditate conscripsit, curiosa uobis intentione meditandi sunt. Si quis uero de Patre et Filio et Spiritu sancto aliquid summatim praeoptat attingere, nec se mauult longa lectione fatigare, legat Nicetae episcopi librum quem de Fide conscripsit, et doctrinae caelestis claritate completus in con
Abbreviated transcription (Latin):
tiã iudex ipse testatur quando etiã uer¬
ba quibus rogetur elem̃tissimꝰ redẽptor
indulget. t̾ret ut corrigat. iudiciũ mi¬
natur ut parcat. sic & nos precipit ui¬
uere. ut piis angłis mereamͣ ẽẽ consor¬
tes. fiatq illud in nobis qđ minis suaue
atq ꝑpetuũ ẽ ut sit ds̃ omnia mom̃ibꝰ
Deinde ut eum uideamus sicuti ẽ. et
sic de glȩ ipsius copia compleamͣ. ut
nulla ult̾iꝰ indigentiȩ sterilitate fatige¬
mur Talib gͦ iussis quis parere non
ambiat nisi qui omĩmꝰ inȩt̾nũ ꝑire fe¬
stinat: Ultra omnes dementiaᷤᷤ est
redemptoris sui iussa negligere. & cru¬
delissimi hostis uota complere. Quot u̾ba
tot p̃mia. quot sententiȩ. totidẽ ultio¬
nes. Nichil uacat abutili doctͥna. nisi
cum silet lingua magnalia. Os nũq
cessaretur atalib. Peccatis ꝓfecto toi¬
leretur locus: si ociosũ tempus ñ habet
mens inquieta mortaliũ. His beneficiiꝰ

Expanded text:
tiam Iudex ipse testatur, quando etiam uertiam Iudex ipse testatur, quando etiam uerba quibus rogetur clementissimus Redemptor indulget, terret ut corrigat, iudicium minatur ut parcat, et sic nos praecipit uiuere ut piis angelis mereamur esse consortes, fiatque illud in nobis quod nimis suaue atque perpetuum est, ut sit Deus omnia in omnibus; deinde ut eum uideamus sicuti est, et sic de gioriae ipsius copia compleamur, ut nulla ulterius indigentiae sterilitate fatigemur. Talibus ergo iussis quis parere non ambiat, nisi qui omnimodo in aeternum perire festinat? Vltra omnes dementias est Redemptoris sui iussa neglegere, et crudelissimi hostis uota complere. Quot uerba, tot praemia; quot sententiae, totidem ultiones! Nihil uacat ab utili doctrina, nisi cum silet lingua magnalia. O si nunquam cessaretur a talibus! Peccatis profecto toleretur locus, si otiosum tempus non haberet mens inquieta mortalium. His beneficiis
Abbreviated transcription (Latin):
repꝑit. s hominib scĩs uirtus cȩlestis
infudit. Quas tunc bene dat᷑ intelligi.
quando eas tiera et utilia predicare
mens deuota crediderit: Quid enim
in illius litteris utilitatis et siauitatis ñ
inuenietis. si purissimo lumine mentiᷤ
intendatis: Lectio diuina cuncta uirtꝰ
est. u̾bum ñ inanit᷑ cadens. nec tardat
effectus q ꝓmuttit affectꝰ obedientib¬
conferens ȩt̾nã salutẽ suꝑbis restituens
ꝑhenne suppliciũ. atq idõ eam ñ solũ
audire s implere sc̃is oꝑib cõmoneo. Mo¬
do siquidẽ haritatẽ dei et ꝓcrimi monet.
modo ut seculi peritura contempnas¬
insinuat. modo ut illam patriã recorde¬
ris. in qua es ꝑpetuȩ mansurus infundit.
patientiã monet. sp̃ẽ tͥbuit. humũitatẽ
ꝓficuam laudat. suꝑbiã rumosã semꝑ
accusat pias elemosinas creb̃timȩ fieri
ꝑsuadet. tunc qđ suꝑ om̃s pietates in¬
dulgentissimũ ẽ acceptam sibi peniten¬

Expanded text:
reperit, sed hominibus sanctis virtus coelestis reperit, sed hominibus sanctis virtus coelestis infudit; quas tunc bene datur intelligi, quando eas vera et utilia praedicare mens devota crediderit. Quid enim in illis litteris utilitatis et suavitatis non invenietis, si purissimo lumine mentis intendatis? Lectio divina cuncta virtus est, verbum non inaniter cadens, nec tardat effectus quod promittit affectus  edalutem, superbis restituens perenne supplicium; atque ideo eam non solum audire, sed implere sanctis operibus commoneo. Modo siquidem charitatem Dei et proximi monet, modo ut saeculi peritura conteminsinuat, modo ut illam patriam recorderis in qua es perpetue mansurus infundit, patientiam monet, spem tribuit, humilitatem proficuam laudat, superbiam ruinosam semper accusat, pias elemosinas creberrime fieri persuadet. Tunc quod supra omnes pietates indulgentissimum est, acceptam sibi paeniten
Abbreviated transcription (Latin):
fecta narrant᷑ ubiq in eis ueritas regnat.
ubiq diuina uirtus irradiat. ubiq
pandunt᷑ humano generi ꝑfutura. Et cũ
hȩc ita se habeant int̃ris. nob procaptu
ingenii parabolis et ꝓpositionib sũpti
osmeũ. loquar ꝓpositiones abmitio. Tra¬
dunt etiam nob̃ ut munera euncta uin¬
cantur. sc̃ẽ trinitatis ad orabilem cogni¬
tionẽ quam ꝑtot scłorum tractꝰ idolis
dedita. ceca et flebilis ignoratut huma¬
comp̃bensũ: Adiutor inoportumtatibꝰ
intͥbulatione. Si potentiã: ausculta. Et qͥs
resistit potestati tuȩ: Si iusticiã: lege. Qa
iudicabit orbẽ trȩ inequitate. Nam et
ubiq ẽẽ totum dm̃ manifestissime de¬
clarat᷑ dicente psalmographo. Quo ibo
a spu tuo. et quo a faciȩ tua fugiã: Si
ascendero incȩlum tu illie es. si descen¬
dero ininfernũ ad es. et cetã quȩ de illa
maiestate sacris lectionib continentur.
Istas siquidẽ luteras non ratio humana

Expanded text:
fecta narrant. Ubique in eis veritas regnat, fecta narrant. Ubique in eis veritas regnat, ubique divina virtus irradiat, ubique panduntur humano generi profutura. Et dum haec ita se habeant, in terris nobis pro captu ingenii, parabolis et propositionibus sumptis, os meum; loquar propositiones ab initio . Tradunt etiam nobis ut munera cuncta vincantur sanctae Trinitatis adorabilem cognitionem, quam per tot saeculorum tractus idolis dedita, caeca et flebilis ignoravit humacomprehensam: Adjutor in opportunitatibus, in tribulatione . Si patientiam, ausculta: Et quis resistit potestati tuae? Si justitiam, lege: Quia judicabit orbem terrae in aequitate . Nam et ubique esse totum Deum manifestissime declaratur, dicente Psalmographo: Quo ibo a spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero in infernum, ades . Et caetera, quae de illa majestate sacris lectionibus continentur. Istas siquidem litteras non ratio humana
Abbreviated transcription (Latin):
falsitas. in integͥtate ꝑu̾sitas litteraꝵ. Sed
qm nouem eodices legis diuinȩ pͥma fron¬
te posimꝰ. eorumq introductores cũ ex¬
positoribꝰ sius iuuante dño quanta ua¬
liumus curiositate memorauimꝰ. ad po¬
stremũ tres diuisiones amaioribꝰ datas
totiꝰ legis ddiuinȩ tetigimus. deinde adie¬
cimus quẽadmodũ emendari. cautȩ de¬
beat celestis auctoritas ne discerperetur
sumpta licentia. aut craderet᷑ sequenti¬
um manib indecora confusio: ntinc de
quam dulcis inscripturis diuinis de¬
currit ordo dictors. desid̾ium semꝑ ex¬
er scens sacietas sine fine. esuries glorio¬
sa beatorum. ubinimietas ñ arguitur. sed
magis importuntas crebra latidatur:
Merito quando et noticia rerũ salutariũ
inde discit᷑. et credentib atq eadẽ opan¬
tibus ȩt̾na uita p̾statur. p̾t̾ita sine falsita¬
te describunt᷑ presentia plusquã quod
uidentur ostendunt᷑ faitura quasi iam ꝑ¬

Expanded text:
falsitas, in integritate perversitas litterarum. Sed falsitas, in integritate perversitas litterarum. Sed quoniam novem codices legis divinae prima fronte posuimus, eorumque introductores cum expositoribus suis juvante Domino quanta valuimus curiositate memoravimus; ad postremum tres divisiones a majoribus datas totius legis divinae tetigimus; deinde adjecimus quemadmodum emendari caute debeat coelestis auctoritas: ne discerperetur praesumpta licentia, aut traderetur sequentium manibus indecora confusio. Nunc de quam dulcis in divinis Scripturis decurrit ordo dictorum; desiderium semper excrescens, satietas sine fine, esuries gloriosa beatorum: ubi nimietas non arguitur, sed magis importunitas crebra laudatur. Et merito, quando et notitia rerum salutarium inde discitur, et credentibus atque eadem operantibus aeterna vita praestatur: praeterita sine falsitate describunt, praesentia plusquam quod videntur, ostendunt; futura quasi jam per
Abbreviated transcription (Latin):
nas exponendas conueniens inuenit᷑.
non dubitetis sociare uoluminib di¬
iunis. sicut & nos in libris regũ fecisse co¬
gnoscimur. Multa enim repꝑiunt᷑. aꝓ
batissimis hominib ꝑoccasionẽ alteriuᷤ
oꝑis latius de libris dicta diuinis. quȩ
auctoritati tii delicet sacrȩ competent᷑
aptantur: Unde supplico ut guod nos
parua legendo minus explicare potuimꝰ.
uos copiosissima lectione saginati. tam de
istis codicib quos relinquimꝰ. quã quos
potueritis felieit᷑ inuenire. ꝑfectius in
xp̃i nomine compleatis. Precor etiã uos
qui tam̃ emendare presumitis. ut semꝑ
adiectas litteras tam pulcherrimas face¬
re debeatis: ut potiꝰ ab antiguariis scriptȩ
fuisse iudicent᷑ Non enim millo cdecore qͥe¬
quam turpȩ contienit inueniri. quod pꝰea
studiosorũ ocłos uideatur offendere. Con¬
siłate igitur qualis nob̾ causa cõmissa
lumen animaꝵ. Studeteg nequa rema¬
neat inueritate mendositas. inpuritate

Expanded text:
nas exponendas conueniens inuenitur, nas exponendas conueniens inuenitur, non dubitetis sociare uoluminibus diuinis, sicut et nos in libris Regum fecisse cognoscimur. Multa enim reperiuntur a probatissimis hominibus per occasionem alterius operis latius de libris dicta diuinis, quae auctoritati uidelicet sacrae competenter aptantur. Vnde supplico ut quod nos parua legendo minus explivos copiosissima lectione saginati, tam de istis codicibus quos dereliquimus, quam quos potueritis feliciter invenire, perfectius in Christi nomine compleatis. Precor etiam vos, qui tamen emendare praesumitis, ut super adjectas litteras ita pulcherrimas facere studeatis, ut potius ab antiquariis scripta fuisse judicentur. Non enim in illo decore quidquam turpe convenit invenire, quod postea studiosorum oculos videatur offendere. Considerate igitur qualis vobis causa commissa lumen animarum. Studete ergo, ne qua remaneat in veritate mendositas, in puritate
Abbreviated transcription (Latin):
te p̾sumamus. sicut opinor eiudenter
appareat. Quod si tamen boc desicłium
et alio modo potuerit adiuuari. adiciat᷑
studũs ur̃is: ne more humanitatis nr̃e
aliquio necessartũ p̃termisisse uideamͣ.
Nlunc quẽadmodũ extra auctoritatẽ re¬
linquas lectiones debeamus emendare
dicendũ ẽ: Cõmentaria legis diuinȩ.
tiones eorum magistris consociet. scłari¬
um litteraꝵ. et ubicũq paragrãmata
indisertis hominib reꝑta fuerint. in¬
trepidus uiciosa recorrigat. qm̃ uiri supͣ¬
scripta sic dicta sua composuisse creden¬
di sunt: ut regulas artis grãmaticȩ qͣs
didicerant eustodisse uidicent᷑. Epłe
quoq patrũ. sermones. et libri diu̾soꝵ.
necmon et omeliȩ. uł cum hereticis alt̾
unt. magno studio telegant᷑. quatinuᷤ
in ȩccłã dm̃ quasi quibdã lampadib
competent̾ accensis. totum nitidum
totum splendidũ dño p̾stante colluce¬
at. Siquid tam̃ meis ad scͥpturas dun¬

Expanded text:
te praesumamus, sicut opinor, euidenter te praesumamus, sicut opinor, euidenter appareat. Quod si tamen hoc desiderium et alio modo potuerit adiuuari, adiciatur studiis uestris, ne more humanitatis nos aliquid necessarium praetermisisse uideamur. Nunc quemammodum extra auctoritatem reliquas lectiones debeamus emendare dicendum est. Commenta legis diuinae, tiones eorum magistris consociet saecularium litterarum, et ubicumque paragrammata in disertis hominibus reperta fuerint, intrepidus uitiosa recorrigat, quoniam uiri suprascripti sic dicta sua composuisse credendi sunt, ut regulas artis grammaticae quas didicerant custodisse iudicentur. Epistulae quoque Patrum, sermones et libri diuersorum necnon et omeliae uel cum hereticis alterunt, magno studio relegantur, quatenus in ecclesia Domini quasi quibusdam lampadibus competenter accensis totum nitidum, totum splendidum Domino praestante colluceat. Si quid tamen in eis ad Scripturas diui