comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃cepto legis. quo timor incutitur: s
legis uelut pedagogi timor ducit. con¬
stitutã. eẽ. qui intelligit: ipse intelligit
quare sit xp̃ĩanus. N̾ am si ꝑ legẽ iu¬
sticia: gͦ xp̃c gratis mortuus. ẽ. Si autẽ
ñ gratis mortuus. ẽ: in illo solo iustifi¬
catur impius. cui credenti in eũ qui iusti¬
ficat impium. deputetut fides euis ad
iusticiam. Om̃s enĩ peccauer̃ & egent
sius: Quia ñ .ẽ. opus sanus medicus.
s egrotantib. Unde ñ uenit ille uo¬
care iuistos: s peccatores. Ac ꝑhoc na-¬
tura humani generis. exx illius unuius
pͥuaricationis carne ꝓcreata. si potest
sib sufficere ad implendã lege̾. ꝑficiendã¬
q iusticiãͥ de p̃mio deb&. eẽ. secura.
hoc. ẽ. de uita ȩterna: Etiam si in aliqͣ
gente. aut aliquo suꝑiore tp̃r. fides eã
latuit sangͥnis xp̃i. Non enĩ inuistus
ds̃. qui ustos fraudae mercede iusticiȩ:
si eis ñ. ẽ. annuntiatum sacram̃tũ di¬

Expanded text:
in praecepto legis, quo timor incutitur, sedin praecepto legis, quo timor incutitur, sed utiliter legis uelut paedagogi timor ducit. constitutam esse qui intellegit, ipse intellegit quare sit Christianus. nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. si autem non gratis mortuus est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et egent ant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum di
Abbreviated transcription (Latin):
ceps factus helias. illa potauit. Sic dr̃ &¬
dĩ iusticia quȩ nr̃a. ẽ: s donata a deo. De
qua loquens apłs uideos arguens. dicit.
Ignorantes dĩ iusticiam. & suã iusticiam
uolentes constituere: id÷ tanꝗͣ. a se sib
partam. Contra quales dicit. Quid
eñi habes quod ñ accepisti. Agnorantes des¬
tuere: iusticie dĩ n̾sunt subiect. De u¬
deis hoc dixxit. qui de se p̾sum̃tes grãm re
Suam uͦ iusticiã dicit eos uolentes con¬
stituere. quȩ iusticia. ẽ. ex lege. Nonqr
lex ab ipsis . ẽ. constituta. s in legẽ quȩ ex
deo. ẽ. suam iusticiam constituerant. qndo
cande̾ legem sius uirib. se implere posse
credebant: ignorantes d̃ iusticiã ñ qua
homini ex dõ. Ignorantes enĩ dĩ uisticiã
& suam uolentes constituere: iusticiȩ des
ñ sunt subiecti. Quȩ sit autẽ iusticia
dĩ de qua hic loquitur: consequent̃ aꝑit.
adiungens. Fitis eñi legis xp̃c ad iusticiã
om̃i credent. Hanc itaq iusticiã dĩ ñ

Expanded text:
ceps factus Elias illa potuit: sic diDei justitia quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes quod non accepisti ? Ignorantes uere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repeSuam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua homini ex Deo. Etet suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non
Abbreviated transcription (Latin):
ritum nr̃ȩ: resurrectio corporis dñi. ẽ. Nã
mortuã. ẽẽ. illã carnẽ incruce passioniᷤᷤ
etiam inimici eius credunt: s resurre¬
xisse nͨ credunt. Quod firmissime ñ cre¬
dentes: tanquã de petre soliditate contue¬
mur. Unde certa spe ad optionẽ expec¬
tamus. redẽptionẽ corporis nr̃i:. Quia hoc
in mẽbris xxp̃i sꝑamus quȩ nos ipsi sumus.
quod ꝑfectũ in ipso. ẽẽ. tanquã in capite
nr̃o fides sanitate cognoscimus. Corde

Expanded text:
trae resurrectio corporis Domini est. Nam mortuam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in membris Christi speramus, quae nos ipsi sumus, quod perfectum esse in ipso tanquam in capite nostro fidei sanitate cognoscimus. Inde
Abbreviated transcription (Latin):
quo se spes fidei & caritatis extendat. Fi¬
nis fideliũ xp̃c. ẽ. Ad quẽ cũ ꝑuenerit
currentis intentio. ñ ht̃ qd̾ possit ampli
inuenire: s ht̾ in quo debeat ꝑmanere.
Lex autẽ nͥ. ẽ. fides: S. qui fecerit ea
uiuae in illis. Non ait. qui fecerit eam
uiuoe in ea: ut in telligas lege̾ hoc loco
ꝓ ipsis oꝑib positam. Qui autẽ uiuer
huiusmodi paterentur. Eiqui fecent e
inquit uiuce in illis: id÷ habebit p̃mum
ne ista morte piuuatur. Nlon gͥ apis
dm̃: cum ex fide si quis in hac uita uant
cũ hinc excesserit. turic eũ magis habe¬
bit p̃sentissimũ p̃miũ. Non itaq ex fibe
uiuit. quisquis p̾sentia quȩ uident᷑ uł cu¬
pit uł tunae: qr fides d̃ ad inusibilia
ꝑtin& quȩ pꝰ dabuntur. Nam ẽ. & iti
quȩdam in oꝑib legis uisticia. quando sue
suo p̾mio relicta. ñ. ẽ. Ut qui fecent ei

Expanded text:
usque ad et charitatis extendat. Finis fidelium Christus est ad quem cum venerit currentis intentio, non habet in quod possit amplius invenire, sed habet in quo debeat permanere. Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebahujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, vel timet; quia fides Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus Legis justitia quando sine suo praemio relicta non est, ut qui fecerit ea,
Abbreviated transcription (Latin):
quare engo credimus & mortuũ : quia
eũ credere resurreaisse ñ possumꝰ. nisi priꝰ
mortuũ fusse credamus. Quis eñi
resurgit: nisi mortuus fuerit.  quis ex¬
ꝑgiscitur: nisi pruis dormierit. Sed̾
nũquid qui dorinit ñ adici&e ut resiuꝵ¬

Expanded text:
Quare autem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquid qui dormit, non adjiciet ut resur
Abbreviated transcription (Latin):
scbꝵ iusta sunt. quantomagis scificantis
e uisificantis dĩ: Iusta gͦ sunt: s occulta.
lda ci questiones huusmodi inmedium
unirint. quare alius sic. alius autẽ sic.
Quare ille deo deserente excecetur.
lle do aduuiante illuminetur: Non nob̃
uduuĩde uicdicio tanti uidicis usurpemꝰ:
s contremͥscentes ex clamemus cũ apł̃o. Oal.¬
titudo diuiciarũ sapientiȩ & scientiȩ dei:
quã in scrutabilia sutgt udicia euis & in¬
dinẽ adhãcabysũ discutientã. ad inscrutabilia
scrutanda. expectatio ur̃ȩ caritatis inpin¬
guat. Agnosco modulũ meũ: sentire mͥ
uideor etiam. modulũ ur̃m. Altius . ẽ. hoc
increm̃tis meis: & fortius uirib meis. Puto

Expanded text:
 justa sunt, quanto magis sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic; quare ille Deo deserente excaecetur, ille Deo adjuvante illuminetur: non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejusdinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus me
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ ñ sunt subiectz. S gͦ ideo ñ scdm scien¬
tun delum d̃ hñt. qi ignorant d̃ iusticiã.
& uolunt suam constituere. qr se ex se ip¬
saluatur gratis: in quo ñ inuenit saluator
quid coron&. s quid dãpn&: ñ inuenit
merita bonorũ. s inuenit merita supplici

Expanded text:
Dei non sunt subjecti . Si ergo ideo non secundum scientiam zelum Dei habent, quia ignorant Dei justitiam et volunt suam constituere, quasi ex seipis est qui salvatur gratis? In quo non invenit Salvator quod coronet, sed quod damnet; non invenit merita bonorum, sed invenit merita supplici
Abbreviated transcription (Latin):
crem̃tum intrinsecus dante. oꝑari uistici
De cuuis oꝑib etiã ipse dixit. quiasir
me nichil potestis facere. Ideo quipe
ꝓponitur iusticia legis. quod qui fermi
eam uiu&e unilla: ut cũ quisq infirnta¬
tẽ suam cognouerit: ñ ꝑ suas uires neqy¬
lit teram ipsius legis quod fier ñ potest
s ꝑ fidẽ concilians usti ficatorẽ ꝑuenat
& faciat et iiuat in ea. Opus eñi quod
qui fecerit uiu&̾ in eo: ñ fit nis a iustifia¬
to. Iustificatio autẽ ex fide impetratus.
De qua script̃u. ẽ. Ne dixceris in corde
tuo: quis ascend& in cęlumꝰ. hoc. ẽ. xp̃m
deducere: aut quis descendit in abissum
hoc.ẽ. xp̃m a mortuis reducere. Sed
quid dicit: ł pe. ẽ. uerbũ in ore tuo:
& in corde tuo. Hoc. ẽ. inquit uerbum
fidei quod p̃dicamus. quia si confitearis
incorde tuo quia dñs. ẽ. iħc. & credidi.
in corde tuo. quia ds̃ suscitauit illum a
mortius: saluus eris. Intantũ iustus in
quantũ saluus. ꝑ hanc enĩ fidẽ credimꝰ

Expanded text:
tum intrinsecus daute operari iustitiam. de cuius operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere. Ideo quippe proponitur iustitia legis, quod qui fecerit eam, uiuet in illa, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neqlitteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilians justificatorem perveniat, et faciat, et vivat in ea. Opus enim quod qui fecerit, vivet in eo, non fit nisi a justificato. Justificatio autem ex fide impetratur: de qua scriptum est, Ne dixeris in corde tuo: quis ascendit i n caelum? hoc est Christum deducere, aut: quis descendit in abyssum ? hoc est christum a mortuis reducere. sed quid dicit? prope te est uerbum, in ore tuo et in corde tuo. hoc est. inquit, uerbum fidei quod praedic a m u s, qui a si confitearis in ore tuo, quia dominus est Iesus, et credideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, sauus eris. in tantum iustus, in quantum saluus. per hanc enim fidem credimus,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃. E st em̃ iusticia d̾i: quȩ & nr̃a fit. cũ
dmnituꝵ nob̃. Ideo autẽ dĩ iusticia dy:
nt homo se put& a se ipso habere iusticiã.
Sic er̃u dicit apłs paulus. Credent in eũ
qui iuistificat impium: id÷ qui ustificat un¬
pum. qui ex impio facit iustũ: Deputat᷑
fdes enis ad iusticiã. Iudei uͦ qr suis se¬
iurib putabant implere posse iusticiam.
effenderunt in lapidẽ offenisionis: & gr̃am
rpͥiñ agnouer̃. Acceperunt em̃i legẽ qua
sierent rei:ñ qua lib̃arentur areatu. De¬
illq quid de illis apł̃s dicit: Testimoniũ¬

Expanded text:
Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum deputatur fides ejus ad justitiam . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis et petramn agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimoniu
Abbreviated transcription (Latin):
erat. offenderunt in illũ. & fracti sunt:
&e creuit lapis. & factus. ẽ. mons mag̃¬
nus: & quid ait scriptura ꝰ quicũq offen¬
derit in lapidẽ istũ conquassabit᷑:. & suꝑ
quẽ uenerit lapis iste conter& eũ. Dis¬
cernenda sunt uerba. Offendentẽ dix̃
conquassari:. Suꝑ quẽ autẽ uenerit. con¬
ter. Primo qr humilis: offenderunt in
illũ homines. Quia excelsus uenturꝰ
.ẽ. ad iudiciũ suꝑ quẽ uenerit eum.
conteret. S illum ñ conterae uenturꝰ
quẽ ñ qͣ ssauit cũ uenit. ui in hums

Expanded text:
 fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venturus, quem n
Abbreviated transcription (Latin):
nanq dixit. ñ de uideis: sicut hic sonat.
Cos eñi uolebat refellere doctor gentum.
etiam incircũcisis gentib ȩuangłm p̃di¬
cantum. Quod uolens ostendere. ñ ad
uideos tantũ. s ad om̃s gentes ꝑtinere: priꝰ

Expanded text:
us dixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes
Abbreviated transcription (Latin):
uasa irȩ quȩ ꝑfecta sunt in ꝑdicionẽ. &
ut notas facer&e diuitias diuuicias glẽ sue
in uasa miscd̃iȩ: Ecce etiam ratio redbita ẽ
homini. quanta debuit homini: si tam̃ ut̾
istam capit. qui ꝓ sui arbitri lib̃tate. in
tantȩ infirmitatis seruitute contendit. Et¬
ce dictȩ sunt causȩ: tu gͦ quis es qui respon¬
deas deo: si uolens ds̃ ostendere iram & de¬
monstrare potentiã suam. quod & in malis
bene uti optimꝰ possit. Malis dum taxat
ñ conditione diuitia. s uitiata uoluntas
iniquitate natura quȩ a dõ conditore cot¬
dita. ẽ. bona. At tulit multa patientia
uasa ire ꝑfecta in interitũ. ñ quod ill¬

Expanded text:
a irae, quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ecce etiam ratio reddita est homini, quanta debuit homini — si tamen uel istam capit, qui pro sui arbitrii libertate in tantae infirmitatis seruitute contendit —, ecce dictae sunt causae. tu ergo quis es, qui respondeas deo, si uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, quod et malis bene uti optimus possit, malis dum taxat non condicione diuina sed uitiata uoluntatis iniquitate natura, quae a deo conditore condita est bona, pertulit in multa patientia uasa ir
Abbreviated transcription (Latin):
dit. gentes ex fide app̾hendisse iusticiã.
Ifrł autẽ ideo ñ app̃hetidisse: quia ñ e&
fide. s tanqũã ex oꝑib. Fides eñĩ ht̃. qd̃
aliquanto pꝰ dicit: Qt̃ om̃is qui inuo¬
cauerit nom̃ dr̃a saliuis erit. Ad quã sa¬
lutẽ ꝑtin& ut oꝑa nulla suit. & iusticia
nob̃ ex deo sit ñ ex nob̃. Apt̃ quod. de
illis qui ñ ex fide s tanquã ex oꝑib offen¬
derunt in lapide offensionis. sequit᷑ & dic¬
dep̾catio ad dm̃ fit ꝓ illis in salutẽ. Testi

Expanded text:
dit Gentes ex fide apprehendisse justitiam: el autem ideo non apprehendisse, quia non ex fide, sed tanquam ex operibus. Fides enim habet, quod aliquando post dicit: Quonium omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Ad quam salutem pertinet, ut opera bona et justitia nobis ex Deo sint, non ex nobis. Propter quod, de illis qui non ex fide, sed tanquam ex operibus offenderunt in lapidem offensionis, sequitur, et dicdeprecatio ad Deum pro illis in salutem: testi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃t suꝑ in uasa miscdiȩ. ne se in bonis
ñ debita si gratuita subuerur &. id fuisse
rddendũ meritis sius quod aliĩs in ead ẽ
rassa redditũ cernerentꝰ Cȩteri autem
homines ad istam sociecatẽ ñ ꝑtinentes.
qioiĩ tam̃ & animã & corpus dĩ bonitaᷤ
cpata. ẽ. Et quicquid ht̃ ipsa natura.
fet uitium quod eidem inflixit suꝑbiet¬
ns uoluntatis aucdatia ꝓpt̃ hoc a deo p̃¬
siente creat sunt: ut in his ostendoe li¬
heum desertoris arbitriũ. sine sua gr̃a qͥd
ulere: Q̾ in eorũ iustis & debitis pęnis.
usa misccłiȩ quȩ ñ suoꝵ oꝑũ meritis.
si gratuita d̃ grã sunt ab illa concreatio.¬
ne discreta. quid sib collatũ. eẽt ad dis¬
cerent. ut om̃e os obstruat᷑ & qui glori¬

Expanded text:
 suae in vasa misericordiae, ne se in bonis non debita, sed gratuita subveniret, id fuisse reddendum meritis suis quod aliis in eadem massa redditum cernerent: caeteri autem homines ad istam societatem non pertinentes, quorum tamen et animam et corpus Dei bonitas operata est, et quidquid habet ipsa natura praeter vitium, quod eidem inflixit superbientis voluntatis audacia, propter hoc a Deo praesciente creati sunt, ut in his ostenderet liberum desertoris arbitrium sine sua gratia quid valeret; et in eorum justis et debitis poenis uasa misericordiae, quae non suorum operum meritis sed gratuita dei gratia sunt ab illa concretione discreta, quid sibi conlatum esset, addiscerent, ut omne os obstruatur et, qui glori
Abbreviated transcription (Latin):
dñ ñ qi cotisumit. si qr ꝑficit. Nã & finitũ
cibum dicinus qu manducabatur: &̃ fi-¬
nitã tunicã quȩ texebatur. Illud ad con¬
sup̃tionẽ: hoc ad ꝑfeccionẽ. Quia gͦ quo
ostendamus ñ habemus. cũ ad xp̃m ꝑuene¬
rimus: ipse cursus nr̃i finis dr̾. finis eñ¬
ad illum referinus: & cũ ad eũ puenerimꝰ.
ultra quod queramus ñ habebunꝰ Dr̃ enĩ
finis qui consumit: & dũ finis qui ꝑficit.
Aliter quippe intelligimus cũ audimus
finitus. ẽ. cib qui manducabat᷑: & aliter
intelligimus. cum auduumus funta.ẽ. ue¬

Expanded text:
 consumit, sed quia perficit. Nam et finitum cibum dicimus qui manducabatur, et finitam tunicam quae texebatur: illud ad consumptionem, hoc ad perfectionem. Quia ergo ultra quo tendamus non habemus, cum ad Christum pervenerimus, ipse cursus nostri finis ad illum referimus; et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habebimus. Dicitur enim finis qui consumit, dicitur finis qui perficit. Aliter quippe intelligimus cum audimus, Finitus est cibus qui manducabatur; et aliter intelligimus cum aud
Abbreviated transcription (Latin):
Quicũq illũ fide expectant: cũ uene¬
rit gaudebunt. Qu sine fide suntc̃ĩ
uenerit quod nunc ñ uident. erabes¬
cent. Q̾ confusio illa ñ erit unuis di¬
ei.& transi&̃: quomodo solent con¬
fundi qui inueniuntur in aliqua culpi.
& eis insultatur ab hominibꝰ Confu¬
sio illa. traduc& confusos ad sinistram:
Ut audiant. ite in ignẽ ȩc̃nũ qui pi¬
ratus . ẽ. diabolo & angłis eius. Ma¬
neamus gͦ in uerbis eius: ne confundamꝰ
dere: nis ut in eis ds̃ oꝑetur & uelle:
quid nisi ut credant: Honem̃ alit̃ con¬
sequuntur salutẽ. Si gͦ fides orantiũ des
p̾uenit grãm : rũquid eorũ fides ꝓ quib
oratar ut credant. dĩ p̾uenit gr̃am. quano¬
quidẽ hoc ꝓ eis orattr. ut ñ credentib ib.

Expanded text:
Quicumque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur dere, nisi ut Deus in illis operetur et velle ? quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquide
Abbreviated transcription (Latin):
dutẽ. Unde e inactib apłoꝵ legitur
fide mundans corda eoꝵ. Q in epła sua
uenis petrus. Sic & uos inquit baptisma:¬
ñ canis depositio sordium s conscientiȩ
binȩ introgatio in dm̃. Hoc. ẽ. uerbum
sice quod p̾dicamus: Quo sine dubio
it mundars possit. consecratur & baptis¬
mus. Dep̃c quippe nob̾cum uitis cũ patre
Agricola dilexit ecclãm: & sem&e ipsũ
tuadidit ꝓ ea. Lege apłm: & ude quid
aouingat. Ut eam sc̃ĩficarae inquit:
mundans eam lauacro aquȩ in uerbo. Mtrs¬
datio igitur nequaquã fluxo & labili
tibueretur elem̃to: nisi adderecir inũbo
Hoc uerbũ fide tantũ ualae in eccłia dĩ
ut ꝑ ipsam credentẽ. offerentẽ. benedicet

Expanded text:
lutem. Unde et in Actibus apostolorum legitur: Fide mundans corda eorum. Et in Epistola sua B. Petrus: Sic et vos, inquit, baptisman carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum'. 'Hoc est verbum fidei, quod predicamus', quo sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit aecclesiam et se ipsum tradidit pro ea. Lege apostolum et vide, quid adiungat: 'Ut eam sanctificaret', inquit, 'mundans eam lavacro aquae in verbo'. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur 'in verbo'. Hoc verbum fidei tantum valet in aecclesia, ut per ipsam credentem, offerentem, benedic
Abbreviated transcription (Latin):
nas dt iudeis. lgnorantes em̃ dĩ usticiã
asũ udlentes constitiere: iusticiȩ dĩ ñ st̃
sibit. Inde erant isti qui panẽ de celo
aesandentẽ ĩntelligebant: qi sua iusticia
satitas. iusticiã dĩ ñ esuriebant. Qd÷
Quȩ utẽ erat illoꝵ iusticia.: qua de
sus urib p̾sumebant: & quasi impleto¬
ns legis se ipsos. ex sua uirtute dicebanĩ.
Nlemo autẽ implae legem nis quẽ ad¬
uuerit grã: id÷ panis qui de cȩlo descen¬
dit. Legis eñi plenitudo: compendio. ut

Expanded text:
s de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. QuidQuae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut
Abbreviated transcription (Latin):
credẽ meũ qui iustificat impiũ : Credere
inmediatorẽ sine quo nullus reconciliatuꝵ
deo: Credẽ in saluatorẽ. qui uenit quere¬
re. & saluare quod ꝑierat. Credẽ in eum
qui dixit. sine me nichil potestis facere.
S hanc fidẽ nͥ app̾hendit. qui ignorans
d̃ iustitiam. qua iustificatur impuis: suam
uult constituere. qua conuincat᷑ suꝑbi: talia ex sermone¬
enĩ sentientes sua electione obdurant᷑. & ĩ epła ic¬
excecantuꝵ : qr negando d̃ gr̃am ñ adiu
uantur. Ignorantes de iusticiã. id÷ quã d̾s
dat. qui iustificat impiũ ÷ Q suã uolentes
constituere. tanquã suȩ uoluntatis rurib
factam. iusticiȩ dei ñ sunt subiect: Om̃ino
uultis constituere. cui ds̃ scdm merita retri¬
buat gr̃am. Nec uultis grãm d̾i p̃cedere.
quȩ uos faciat habere usticiã. ItE DSCTI

Expanded text:
ere in eum qui justificat impium, credere in Mediatorem, sine quo nullus reconciliatur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quaerere et salvare quod perierat; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam, qua justificatur impius, suam vult constituere, qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obdurantur, et excaecantur: 599 quia negando Dei gratiam, non adjuut ignorantes dei iustitiam, id est quam deus dat, qui iustificat impium, et suam uolentes constituere tamquam suae uoluntatis uiribus factam iustitiae dei non sunt subiecti. finis vultis constituere, cui Deus secundum merita retribuat gratiam; nec vultis gratiam Dei praecedere, quae vos faciat habere justitiam. Dei
Abbreviated transcription (Latin):
scc̃m scientiã: Expone nob̃ quã comin¬
des scientiã. quã doleas in illis ñ. ẽẽ: &
innob̃ uelis. ẽẽ. Secuttis ad iunxit: &
quoo clausum posuerat aꝑuit: Quid ÷
⁊dum dĩ habent. s ñ sodm scientiam
ignorantes eñi dĩ insticiam & suam uo¬
lentes constittiere: iusticie dĩ ñ sunt
mixime comiñdantẽ. De cuius cõm̃¬
ditione habebat uideos inimicos. uelut
de legis littera p̃sum̃tes. & tanꝗͣ iustitiã
suam diligentes. atq iactantes. de qui¬
b dicit. Testimonitm ꝑhibeo illis q
telum dei habent: s ñ scdm scientiam:
& tanquam es diceretur. Quid. ẽ. etũ
haibere zelũ dei. ñ scd̾m soientiam. sub¬
ient continuo. Ignorantes des iusticiã
& siam uolentes constituere: iusticiȩ
dei ũ sunt subiect. Eloriantes in¬
quit tanquã de oꝑib excluduntꝰ se
qam: & tanquam de sanitate sua
filsa presum̃tes. respuunt medicirã.
Contra tales enĩ & dñs dixerat. Non
leni uocare iustos: s peccatores inpe¬

Expanded text:
m scientiam? Expone nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentgratiam commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Et tanquam ei diceretur, Quid est enim habere zelum Dei non secundum scientiam? subjecit continuo, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poe
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ tu commdas utilẽ scientiã. Nunquid
illam. quȩ cũ sola fuerit inflat: Quȩ
nisi comitata fuerit haritate. ñ ȩdificat
ñ utiq ipsam: si illam scientiam comitẽ
caritatis. magistrã humilitatos: uides. ipsa ÷

Expanded text:
enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitat
Abbreviated transcription (Latin):
Et congregabunt᷑ filii uidȩ & filii isrł
nid ipsum: & ponent sib principatum
nm & ascendent a terra. Hoc si ad huc
ulinus exeponere. eloquii ꝓpłncs obtun¬
ulat sapor. Recolatur tam̃ lapis ille an
ex gentib ille nomine filioꝵ uida. iste
nomine filioꝵ isrł. eidẽ uni principatu
suo. in id ipsum innitentes. & ascendentes
agnoscantur a t̃ra. Isaias autẽ clamat¬

Expanded text:
Et congregabuntur filii Juda et filii Israel in idipsum, et ponent sibimet principatum unum, et ascendent a terra . Hoc si adhuc velimus exponere, eloquin prophetici obtundetur sapor. Recolatur tamen lapis ille angex Gentibus ; ille nomine filiorum Juda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in idipsum innitentes, et ascendentes agnoscantur a terra. Istos autem ca
Abbreviated transcription (Latin):
fideles & suꝑbi. ao ꝑ hoc infructuos rami.
ut insereretur holeast̃ gentiũ: ideo peri¬
re potuit radix patriarcharũ & ꝓpłrarũ.
Quia & si fuerit inquit isaias numer
filiorũ isrł sicut harena maris: reliquiȩ
onis uasa ingłam p̃parare. Non solũ
ax udeis sicut dicit: s etiam ex gentib:
ꝓpt̃ quod ponit testimoniũ de oseȩ ꝓ-¬
płra. Nocaui ñ plebẽ meã plebẽ meam: e

Expanded text:
et superbi, ac per hoc infructuosi rami, ut insereretur oleaster Gentium, ideo perire potuit radix Patriarcharum et Prophetarum. Quia etsi fuerit, inquit Isaias, numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae a vasa in gloriam praeparare; non solum ex Judaeis, sicut dicit; sed etiam ex Gentibus, propter quod ponit testimonium de Osee propheta, Vocavi non plebem meam, plebem meam; e
Abbreviated transcription (Latin):
cant pso adño. cũ de ñ credentib loqueret᷑.
lemo uenit adme: nis ei datũ fuerit a
bat uisi ꝓ illis etiam orar& ut crederent.
Ant eni. fr̃s: bona uoluntas quidẽ cor¬
dis me & dep̃catio ad dm̃ ꝓͣ illis: in salu

Expanded text:
cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi ei datum fuerit a bat, nisi pro illis etiam oraret, ut crederent; ait enim: Fratres, bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum fit pro illis in sa
Abbreviated transcription (Latin):
rit naturas tam̃ ipsas quȩ ꝑ se ipse sine
dubio bone sunt. Quib tam̃ ex ani¬
trio uoluitatis futura eẽnt uttia parca¬
toꝵ. & in multis talia quib. eẽt ȩcerna pp¬
na reddenda. quis nisi d̾s creauit s Qui¬
re. nisi quia uoluit: Iuare autẽ uoluent
o homo triquis es qui respondeas des Alĩ¬

Expanded text:
seipsas sine dubio bonae sunt, quibus tamen ex arbitrio voluntatis futura essent vitia peccatorum, et in multis talia quibus esset aeterna poena reddenda, quis nisi Deus creavit? Quare, nisi quia voluit? quare autem voluerit, o homo, tu quis es qui respondeas De
Abbreviated transcription (Latin):
derunt gͦ illi in lapidẽ offensionis. & petra
scandal. Q ait de illis. fr̃s. bona uoluti¬
tas quidẽ cordis mes. & dep̾catio ad dm̃ ꝓͣ
ipsis: in salutẽ. Dep̾catur apłs ꝓ ñ creoen¬
tib ut credant. ꝓ auersis ut conuertantuꝵ
Uidetis. qr nec ipsa conuersio. sine d̃ ad¬
uitorio. Dep̃catio inquit ad dm. ꝓ illis: in
salutẽ. Testimoniũ em̃ ꝑhibeo : quia ⁊ elũ
dĩ habent. Sic habebat & ipse. ⁊ elũ des

Expanded text:
derunt ergo illi in lapidem offensionis, et petram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad Deum pro illis in salutem. Deprecatur Apostolus pro non credentibus, ut credant; pro aversis, ut convertantur. Videtis quia nec ipsa conversio sine Dei adjutorio. Deprecatio, inquit, ad Deum pro illis ad salutem. Testimonium enim perhibeo, quia zelum Dei habent. Sic habebat et ipse: zelum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
inuasa miscđiȩ. Dando enĩ quib dam
quod ñ merent᷑. ꝓfecto enĩ grattutã &
ꝑ hoc uerã suam gr̃am. eẽ. uoluit. ñ oĩbꝰ
dando quid om̃s mererent᷑ ostendit. Ba¬
nus in beneficio certoꝵ uistus in supplicio

Expanded text:
im quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
Ap̃c humilis iti terra iacebat: in cęlis
quidẽ & ipse erat: Leuata illo carne
me ꝑsequeris. Ergo ille iacebat: qui a
humilitatẽ p̃ferebat. Ille offendebat.
qi ñ uidebat. & totũ hoc ñ uidere. un¬
de erat: de tumore suꝑbiȩ. Illi autẽ

Expanded text:
 humilis in terra jacebat: in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne me persequeris? Ergo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore superbiae.
Abbreviated transcription (Latin):
in elo & int̾ra. uł ne nos inferas in tẽp¬
tationẽ. s lib̃anos a malo. Ut quid
eñ ista orando tanto gemitu pecimus.
s̃ uolentis hominis & currentis ñ mise¬
rentis. ẽ. dĩ : Non qr hoc sine uoluntate
nra agitus. S quia uoluntas ñ impl&
quod agit nis diuinitus aduiuet᷑. Hȩc ÷
fide sanitas. quȩ nos facit orare : Que¬
tere ut inueniamꝰ ÷ petere ut accipiamꝰ :
pulsare ut aꝑiatur nob̾. Contra istam
qui disputat. contra se ipsum claudit
ostium misccłiȩ dĩ. Nolo plura dicere
de re tanta. quia meluis eam cõmitto
fidelium gemitib. quã sermonib meis.

Expanded text:
in terra. uel: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. ut quid enim ista orando tanto gemitu petimus, si uolentis hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus, pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam sermonibus meis.
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ. subauditur tu quis es qui respon¬
deas deo: ut recurrente sententia ad uer¬
ba suꝑiora iste sit sensus. Si uolens ds
ostendere iram attulit uasa irȩ tu quis
es qui respondeas deo: Non autẽ solũ
uolens ostendere potentiã suam. s etiam
quod sequitur ut notas faciat diuicias
in ꝑdicionẽ. quod ea patient̃ dĩ sustin&.
ut ordinate disꝑdat. utaturq illis ad
instrum̃tũ salutis eoꝵ quoꝵ miseretur:. s
illis utiq ꝓdest. ad quorũ salutẽ sic illis
utitur. Sicut scriptũ. ẽ. lustus manus
suas lau& in sanguine peccatoris. id ÷

Expanded text:
» subauditur, « tu quis es, qui respondeas Deo, » ut recurrente sententia ad verba superiora iste sit sensus: Si volens Deus ostendere iram, sustinuit vasa irae, tu quis es, qui respondeas Deo? Non autem solum volens ostendere potentiam suam, sed etiam quod sequitur, ut notas faciat divitias in perditionem, quod ea patienter Deus sustinet, ut ordinate disperdat, utaturque illis ad instrumentum salutis aliorum, quorum miseretur? Sed illis utique prodest, ad quorum salutem istis sic utitur; ut sicut scriptum est, justus manus lavet in sanguine peccatoris , id
Abbreviated transcription (Latin):
rem. alud iri contumeliã. Merito
autẽ uideretur iniustũ. quod fuint ua¬
sa irȩ ad ꝑdicionẽ. si ñ. eẽt ipsa uniuĩsa
ex adam massa dãpnata. Quos gͥ fug
inde nascendo uasa irȩ. ꝑtin& ad debma
penã. Quod gͦ fiuint renascenido uasi ⁊¬

Expanded text:
aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa
Abbreviated transcription (Latin):
in glãm. Cur etiã aliquos creator uo.¬
luit ad dãpnationẽ ñ ad grãm ꝑtinere.
Beatus apłs tanto succinctiore breui¬
tate quanto maiore auctoritate cõme¬
morat. Dm̃ en̾i dicit uolentẽ ostendere
iram. & demonstrare potentiã suã. at

Expanded text:
ntur etiam illi, quos creator nouit ad damnationem non ad gratiam pertinere, beatus apostolus tanto succinctiore breuitate quanto maiore auctoritate commemorat. deum enim dicit uolentem ostendere iram et demonstrare po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdicionis ex adam cui ñ nis suppliciũ de¬
bebatur: Facta sunit inde uasa in honorẽ.
ex eadem massa. Ht̃ eni potestatẽ figulus
luti ex eadẽ massa. Qu& massa certe iã
pierat. Certe iã illi masse iusta dãpnatio
debebatur. Eratulare quia euasisti.
Mortẽ quippe debitã euasisti: Q ui¬
tã ñ debitã repꝑisti. Ht̾ potestatẽ figłs
licti ex exdem massa fatere aliud quidẽ
uas in honorẽ. aluidd in cocitumeliã. S
dicis. Me quare fecit in honorẽ. & ali¬
um incontumeliam. Quto responsurus
sum: Auditurus es augustinũ. qu n̾
audist apł̃m dicentẽ. o homo tu quis es
qui respondeas deo. Duo paruul nati
sunt. Si debitũ queras ambos teniae
massa ꝑdicionis. S cur altũ mat̾ por¬
tat ad grãm. aliũ mat̾ dormiens suf¬
focat. Dicturus es mͥ. Quid ille me¬
ruit qui portatur ad grãm: quid ille
meruit quẽ mat̾ dormiendo suffocat:ꝰ
ambo nichil mali meruerunt. S ht̃
figulus luti potestatẽ ex eadẽ massa

Expanded text:
perditionis ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud in contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ex prima eni transgressione pruns
hominis uniũsum genus humanũ natũ
cum obligatione peccat uictor diabolus
possidebat. Si eñi sub captiuitate ñ te¬
neremur. redẽptore ñ indigereinus. Ue¬
nit ad captiuos ñ captus. uenit ad cap¬
tiuos redim̃dos nichil inse captiuitatis
hoc. ẽ. iniquitatis hns. S carne mortal
p̃cium nr̃m portans. Si eñi carnẽ morta¬
lem ñ haberae. unde in uerbo sanguis quẽ
ꝓ captuuis funder&ꝰ Illeaũ ad captiuitatẽ
nr̃a ueñ c̃ similitudine carniᷤ pecc̃i. ñ c̃ carne

Expanded text:
Ex prima enim transgressione primi hominis, universum genus humanum natum cum obligatione peccati, victor diabolus possidebat. Si enim sub captivitate non teneremur, Redemptore non indigeremus. Venit ad captivos non captus: venit ad captivos redimendos nihil in se captivitatis, hoc est, iniquitatis habens, sed carne mortali pretium nostrum portans. Si enim carnem mortalem non haberet, unde in Verbo sanguis, quem pro captivis funderet? Ille autem qui ad captivitatem nostram venit cum similitudine carnis peccati , non cum car
Abbreviated transcription (Latin):
potandus sis: s ꝑueni ad iurũ ꝑfectũ ut
sis int̾ illos de quib dr̃. sapientiã loqui¬
mur int̾ ꝑfectos. Tunc demũ recce & ñ
p̃postere audies si quasunt de animarũ
occultissimis meritis & de gr̃a ł iusticia
secreta omĩpotentis dei. Nã de pharaoẽ
facile respondetur priorib meritis quib
affiͥxit in regno suo ꝑegrinos. dignũ et¬
fectã cui obduraretur cor. ut nec mani¬
festissimis signis uibentis dĩ credene. Ex
cio illos erudir&. idest pharaonẽ et ppłm
eius. Quia quãuis. ẽẽnt utriq petcatores.
& ꝓptea ad unam massã ꝑtinerent. alit̾¬
tam̾ tractandi erant qui uni dõ in gemu¬
in iustis onerib ingemuerant. ꝑ tulit
gͦ in multa patientia uasa irȩ. quę ꝑfecta
sunt in ꝑdicionẽ. Ꝙ̾ ideo ipso quo ait. in eytractatu¬
multa patientia. satis significauit priora pͣs.xc¬
eorum peccata in quib eos ꝑtulit. Et
oportune tunc uindicauit. quando de¬
de illoꝵ uindicta subueniendũ erat his

Expanded text:
fectum, ut sis inter illos de quibus dicitur, Sapientiam loquimur inter perfectos . Tum demum recte et non praepostere audies, si qua sunt de animarum occultissimis meritis, et de gratia vel justitia, secreta omnipotentis Dei. 4. Nam de Pharaone facile respondetur, prioribus meritis quibus afflixit in regno suo peregrinos, dignum effectum cui obduraretur cor, ut nec manifestissimis signis jubentis Dei crederet. Ex cio illos erudiret, id est, Pharaonem et populum ejus: quia quamvis essent utrique peccatores, et propterea ad unam massam tamen tractandi erant, qui uni Deo ingemub quorum injustis oneribus gemuerant. Pertulit ergo in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Et eo ipso quo ait, in multa patientia, satis significavit priora eorum peccata, in quibus eos pertulit; ut opportune tunc vindicaret, quando de illorum vindicta subveniendum erat his
Abbreviated transcription (Latin):
tabantur inuentrẽ matris suȩ. & dic¬
tũ ẽ. rebeccȩ cũ ib luctarent᷑. Duo ppł
sunt inuentre tuo. Duo homin es. duo
ppsi. Bonius ppłi. malus ppłs: ñ tͥam̃ in
uno uentre luctantur. Quanti mali
sunt in ȩccłia. & unus uterus partat.
donec infine discernant: & boni ad uer¬
sus malos clamant: & mali ad uersus bo-¬
nos reclamant: & in unis uiscerib utriq
luctant᷑: nũquid sẽꝑ simul er̃ ꝯin fine
exitur ad lucẽ. Declarat᷑ natiuitas. quę
ho insacram̃to figurabatur. & tunc appa¬
ribit iacob dilex esau autẽ odio habui.¬

Expanded text:
tabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau aute
Abbreviated transcription (Latin):
tus. ẽ. homo rectus. ut manere in ea rea¬
titudine possae. ñ sine diuino aduitend:
& suo fieri ꝑuersus arbitrio. Atrũ liba
horũ elegiss&. dĩ uoluntas fierae. aut etia
ab illo. aut certe de illo. Pinde quia suã
maluit facere quã dĩ. de illo facta. ẽ ud¬
luntas dĩ. quia ex eadẽ massa ꝑditions
quȩ de illuis stirpe ꝓfluaeit. facit als¬

Expanded text:
tus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit ali
Abbreviated transcription (Latin):
dentes a scło hoc auertuntur. con mundum
faciant. ub ds uideri possit. Beati enĩ
ꝓpham canitur. In simplicitate coadis
querite illũ. Qua ꝓpt̾ recte dr̃ ho¬
minib in uecustate uitȩ ma.nentib.

Expanded text:
dentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum dentes a saeculo hoc avertuntur, cor mundum faciant, ubi videri Deus possit. Beati enim  et per prophetiam canitur, In simplicitate cordis quaerite illum . Quapropter recte dicitur hominibus in vetustate vitae manentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
sipecati. Cũ gͦ merctũ peccando amise¬
niuis & miscd̾ia dĩ remota nichil aliud
picantib nisi ȩterna dãpnatio debeatur:
Lus sib uiat homo de hac massa ut
deo respondeat & dicat quare sic me feci¬
sti: Si uis ista cognoscere noli. ẽẽ. lucũ.
s efficere filius dĩ: ꝑ illiꝰ miscdiã qui dedit
potestatẽ filios dĩ fieri credentib in no¬
mine eius: Pon autẽ quod tu cupis. ante.
ces eñi cognitionis: meritis redditur.
Credendo autẽ: meritũ comparat᷑. Ipsa
ritũ peccatoris & impii: xxp̃c autẽ ꝓ impiis
& peccatorib mortiuis. ẽ. Ut ad credendũ
ñ merito s grã uocarenur. Credendo autẽ
etiam meritũ collocaremꝰ: Peccatores autẽ
credere uibentur. ut a peccatis credendo
purgentur. Nesciunt eñi. quod recte iu-¬
uendo uisuri sunt. Qua ꝓpt̾ cum uidere
ñ possint. nisi recte uiuant: nec recte ui¬
uere ualeant. nisi credant: manifestũ ÷
a fide incipiendũ .t p̃cepta quib cre¬

Expanded text:
. Cum ergo meritum peccando amiserimus, et misericordia Dei remota nihil aliud peccantibus nisi aeterna damnatio debeatur, quid sibi vult homo de hac massa, ut Deo respondeat et dicat, Quare me sic fecisti? Si vis ista cognoscere, noli esse lutum, sed efficere filius Dei per illius misericordiam, qui dedit potestatem filios Dei fieri credentibus in nomine ejus; non auteces enim cognitionis meritis redditur; credendo autem meritum comparatur. Ipsa ritum peccatoris et impii? Christus autem pro impiis et peccatoribus mortuus est , ut ad credendum non merito, sed gratia vocaremur, credendo autem etiam meritum collocaremus. Peccatores igitur credere jubentur, ut a peccatis credendo purgentur. Nesciunt enim quid recte vivendo visuri sint. Quapropter cum videre non possint, nisi recte vivant, nec recte vivere valeant, nisi credant; manifestum est a fide incipiendum, ut praecepta quibus cre
Abbreviated transcription (Latin):
obdurat. Quando gͦ pat̾ intus audit᷑.
& doc&e ut ueniatur ad filium. aufert
cor lapid eum & dat cor carneũ. sicut pro¬
ph̃a p̃dicante ꝓmisit. Sic quippe facit
rauit᷑ in gloriam: Cur gͦ ñ om̃s doca
ut ueniant ad &xp̃mtnisi qr om̃s quos d

Expanded text:
ur. Quando ergo Pater intus auditur et docet ut veniatur ad Filium, « aufert cor lapideum, et dat cor carneum, » sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit ravit in gloriam. » Cur ergo non omnes docet, ut veniant ad Christum, nisi quia omnes quos d
Abbreviated transcription (Latin):
difficile impletur. cũ si dñs ñ ȩdificoe
in uanum ȩdificans laborasse dicatur.
Neq scriptũsit. ẽ. quidẽ uolentis atq
currentis. facilius autẽ miserentis des :
s scriptũ sit. Non uolentis neq curren¬
tis. s miserentis . ẽ. des : Non qr nulla .ẽ.
hominis uoluntas. atq cursus. si quia

Expanded text:
difficile impletur, cum. si dominus non aedificet, in uanum aedificans laborasse dicatur neque scriptum sit ceat quidem uolentis atque currentis, facilius autem miserentis est dei, sed scriptum sit: Non uolentis neque currentis sed miserentis est dei, non quia nulla est hominis uoluntas atque cursus,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ & hoc ait. Si aute uolens ds̃ ostend̾e
iram & demonstrare potentiam suã at tu¬
lit in multa patieritia uasa ire. ꝑ arcendo
utiq his quos malos futuros. eẽ. p̃scierunt
quȩ uasa dicit ꝑfecta inꝑditionẽ. Ut
notas inquit facer&e diuitias glẽ suȩ in
uasa miscdĩȩ Unde uasorum miscðiȩ
uax. ẽ. in psalmis. D̾s ms̃ misccłia eius p̾¬
ueniae me. D̾s ms demonstrauit mͥ mi
quib tam̃ humanam naturã ñ ad malitiã
creat : S ꝑ fert eos patient̃ quousq scit
oportere: ñ inanit̃ ÷ s utens eis ad ammo¬
nitionẽ uł exercitationẽ bonorũ. Ecce
eñi ut annuntiaret᷑ nom̃ dĩ in uniuersa

Expanded text:
utem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam adtulit in multa patientia uasa irae — parcendo utique his quos malos futuros esse praescierat: quae uasa dicit perfecta in perditionem — et ut notas. inquit, faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae. unde uasorum misericordiae uox est in Psalmis: deus meus, misericordia eius praeueniet me; deus meus demonstrabit mihi quibus tamen humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter, quonsque scit oportere: non inaniter, sed utens eis ad admonitionem uel exercitationem bonorum. ecce enim, ut adnuntiaretur nomen dei in uniuersa
Abbreviated transcription (Latin):
ñune dicit qui se finxit. quare sic me
filus. quia ñdũ hauxist plenissimam grãm.
qia nob̃ data.ẽ. potestas filios de fieri quo
possis andire. iamñ uos dicam seruos s
amcos. tu quis es qui respondeas dõ&
uelis d̃ nosse consilium.  qu̾as hominis
ib ȩqualis nosse uoluisses impudenter
faceres. nisi pruis in amicitiã reciꝑeris.
Suit gͦ portauimꝰ imaginẽ terren. por¬
tmus ⁊ imaginẽ cȩlestis. Exuentes nos
neterẽ hominẽ. & induentes nouũ. Ut
ñ dicatur nob̃. quas luteo figm̃to: nun¬
quid dicit figm̃itũ ei quise finaxte. quare

Expanded text:
ui se finxit, Quare sic me filius, quia nondum hausisti plenissimam gratiam qua nobis data est potestas filios Dei fieri , quo possis audire, Jam non dicam vos servos, sed amicos ; tu quis es, qui respondeas Deo, et velis Dei nosse consilium? qui si hominis tibi aequalis nosse voluisses, impudenter faceres, nisi prius in amicitiam recipereris. Sicut ergo portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis , exuentes nos veterem hominem et induentes novum , ut non dicatur nobis quasi luteo figmento: Numquid dici
Abbreviated transcription (Latin):
nsi ex ea facer& ñ solum iustus si eccam
misericors figulus alia uasa in honorẽ.
subuenit quorũ nulla merita dici possunt:
&ͥ maiores p̾uenit ut habere aliqua meri¬
micis meis. Quid aitꝰ Quantã erga
int exhibuerit miscłiam. inimicis meis
nͥ demonstrauit. Relictis compar&e se
colectus. & repulsis electus.. Compat & se
uasis irȩ uas misccłiȩ. & uideat qr ex
una massa fecit ds̃ aliud utͤ in honorem
alud in contumeliã. Quid ÷ demonstra¬
ut mͥ inunicis meis Si en̾i uolens d̾s¬
sendere iram & demonstrare potentiã
sum. attulit in multa patientia uasa irȩ
q ꝑfecta sunt inꝑdicionẽ. Q ꝓpt̾ quid
quib notas facere diuitias suas in uasa
miscdiȩ. reccissime dictũ. ẽ. miscdĩa eius
p̃ueni& me. Ds̃ m̃s demonstrauit mͥ
inimicis meis. id÷ quantã circa me habu¬
it miscłiam in illis mͥ demonstracut. cir-¬
ca quos ñ habuit. Nisi eñi debitar sus¬
pendatur. minus agit grãs cui debitũ

Expanded text:
nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua meriantam circa me exhibuerit misericordiam, in inimicis meis mihi demonstravit. Relictis comparet se collectus, et repulsis electus: comparet se vasis irae vas misericordiae; et videat quia ex una massa fecit Deus aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Quid est, demonstravit mihi in inimicis meis? Si enim Deus volens ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, et propter quid quibus notas faceret divitias suas in vasa misericordiae, rectissime dictum est, Misericordia ejus praeveniet me. Deus meus demonstravit mihi in inimicis meis: id est, quantam circa me habuit misericordiam, in illis mihi demonstravit circa quos non habuit. Nisi enim debitor suspendatur, minus agit gratias cui debitum