comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unus atq idem sp̃c. diuidens sigłis ꝓutuuli
tatis his exemplis euidenter possit ag¬
nosci. Addidit. repleta est terra creatura
tua. Non quidem similib reb ubiq tͣ¬
ra completa est. s tam̃ quãuis heremus
ꝓpter solis ardorem uel ꝓpter nimiũ fri¬
gus animantib uacua esse uideatur.
ĩ qͥb cumiq tamen reb creatura dnĩ cer¬
ra completa est: siue magis illud debet
utelligi. quia creatura religionis catho¬
licȩ quam dñs saluator instituit. Omĩs
terra repleta est. qñ uniuersalis dnõ de¬
seruit eccła. De ipsa enim dicit apl̃s. Si
qua gͦ in xp̃o noua creatura est. uetera
transierunt. ecce facta sunt oĩa noua &
alibi. Exuentes uos ueterem hominem
cum actib suis. induite nouum qͥ scdm
đm ereatus est in iusticia. ipsa scilicet:
c̃atura totus orbis ĩpletꝰ ẽ. Unde ⁊ aliꝰ
hac quoq parte usq ad diuisionẽ figu¬
ra est parabolȩ. que diuersis ac decoris cõ¬

Expanded text:
unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . tatis his exemplis evidenter possit agnosci. Addidit, repleta est terra creatura tua. Non quidem similibus rebus ubique terra completa est, sed tamen quamvis eremus propter solis ardorem, vel propter nimium frigus animantibus vacuus esse videatur, quibuscunque tamen rebus creatura Domini terra completa est. Sive magis illud debet intelligi: quia creatura religionis catholicae, quam Dominus Salvator instituit, omnis terra repleta est, quando universalis Domino deservit Ecclesia. De ipsa enim dicit Apostolus: Si qua ergo in Christo nova creatura est; vetera transierunt, ecce facta sunt omnia nova . Et alibi: Exuentes vos veterem hominem cum actibus suis, induite novum, qui secundum Deum creatus est in justitia . Ipsa scilicet creatura totus orbis impletus est; unde et alius hac quoque parte usque ad divisionem, figura est parabole, quae diversis ac decoris com
Abbreviated transcription (Latin):
lis exercet. iste discit ille doeet. nonnulli
regnant. multi seruiunt. ⁊ quicqͥd fragi¬
lis mortalitas agit. uesꝑa idest scłi ꝓbat᷑¬
fine concludi. Quã magnificata sunt o¬
ꝑa tua dnẽ. omnia in sapientia fecisti.
repleta est terra creatura tua. Post enu¬
merationẽ figuratarũ rerum fideiq
niẽ uarrata misteria: uenit ꝓpħa ad mo¬
dum scđm. ubi laudes paternas post tan¬
ta miracula conuenienter erclamat. Di¬
cendo enĩ quã admirari se posse. quam
explicare ꝓfessus est: ⁊ merito sic cepta ẽ
laus eius. cuiꝰ p̃conia nulla sufficienter
preualet complere creatura. Nam non
solum hoc hominib arduum. uerũ eti¬
am ipsis quoq angłis ꝓbatur ĩmensũ.
Quantum enini magnificata sint oꝑa eiꝰ:
inferiora declarant. Sequitur enĩ. Om¬
nia in sapientia fecisti. Ista gͥ sapientia
patri dicit oꝑante filio. tu fecisti. hoc etiã &
de spũ scõ idem ait apłs. Omnia cooꝑat᷑

Expanded text:
lis exercet, iste discit, ille docet; nonnulli lis exercet, iste discit, ille docet; nonnulli regnant, multi serviunt; et quidquid fragilis mortalitas agit, vespera, id est sai. Vers. 24. Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti; repleta est terra creatura tua. Post enumerationem figuratam rerum, fideique nostrae narrata mysteria, venit propheta ad modum secundum, ubi laudes paternas post tanta miracula convenienter exclamat. Dicendo enim, Quam, admirari se posse magis quam explicare professus est. Et merito sic coepta est laus ejus, cujus praeconia nulla sufficienter praevalet complere creatura. Nam non solum hoc hominibus arduum, verum etiam ipsis quoque angelis probatur immensum. Quantum enim magnificata sint opera ejus, inferiora declarant. Sequitur enim, omnia in sapientia fecisti. Ista igitur sapienPatri dicit operante Filio: Tu fecisti. Hoc etiam et de Spiritu sancto idem ait Apostolus: Omnia cooperatur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ hic uidetur significare diabolũ cũ¬
ministris. quando iste in scripturis diui
nis creberrimus usus est. ut una res ꝑso¬
nis sibi discrepantib applicet᷑. sicut de
cabunt᷑. Cum in passione dñi facte fu¬
issent tenebre. demones ad escam sibi q̃¬
uenire poterant corda titubantiuĩ. Tunc
autem qnͣ ortus est sol. idest resurrectio
scã declarata est: maiestatem eius mi¬
nime sustinentes in suis se trepidi cu¬
bilib abdiderunt. id est inꝑtinacium
pectorib collocarunt. ut quia cunctoͬs
suadere ñ poterant: saltim quos decepe¬
rant possiderent. Sol enim dictus est qd
solus ita lucet ut ex eo dies fiat. Eribłt hõ¬
solem congruenter adiunxit unũqueq
hominẽ in hac inta egredi ad suas opas
crerendas. Iste enĩ usus ẽ mortaliũ uqͣn¬
diu in hoc mundo sumus. ueniente die
diuersarũ actionũ qualitatib occupe¬
mur. Unus enĩ agrum colit. alter se bel¬

Expanded text:
et hic videtur significare diabolum cuet hic videtur significare diabolum cuministris, quando nis creberrimus usus est, ut una res personis sibi discrepantibus applicetur, sicut de cabunt. Cum in passione Domini factae fuissent tenebrae, daemones ad escam sibi quvenire poterant corda titubantium. Tunc autem quando ortus est sol, id est Resurrectio sancta declarata est, in majestatem ejus minime sustinentes, in suis se trepidi cubilibus abdiderunt, id est in pertinacium pectoribus collocarunt; ut quia cunctis suadere non poterant, saltem quos deceperant, possiderent. Sol enim dictus est, quod solus ita lucet, ut ex eo dies fiat. Vers. solem, congruenter adjunxit unumquemque hominum in hac vita egredi ad suas operas exercendas. Iste enim usus est mortalium, ut quandiu in hoc mundo sumus, veniente die diversarum actionum qualitatibus occupemur; unus enim agrum colit, alter se bel
Abbreviated transcription (Latin):
leonũ rugientes u rapiant & q̃rant adõ
escam sibi. Hic duos uersus simul so¬
ciauimus ꝓnecessaria contertione
uerborum. Posuit eium tenebras. qñ
tẽpore passionis sexta hora obscurita¬
tem mundus accepit. Tunc reuera
nor facta est discipłis atq credentib.
qũ petrus anxio errore confusus. ne¬
gando tercio fidei ꝑdiderat claritatẽ.
Nox gͦ ⁊ illis fuit. qui carnaliter intuen¬
do in illa cruce. xp̃m: mori cõmuntt̃ esti¬
mabant. In hac itaq nocte bestiȩ siluarũ
idest demonia. ⁊ catuli leonum quos di¬
aboli corrupta uoluntate genuerunt. ad
deuorationem querentes aliquos exiert̃.
ut escam maliciȩ sue ꝑmittente tam̃ dño
reꝑirenti lichil enĩ a quoq fieri potest.
nisi qd ipse secreto uidicio aut ad ꝓbati¬
onem aut ad uindictã faciendũ esse ꝑ¬
miserit. Catuli enĩ dicti sunt. eo quł cal¬
leant sensu narium. Nec moueat quod
supius diximis beluas bestias siluar̃
multitudines accipi debere nationum.

Expanded text:
leonum rugientes ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi. Hic duos versus simul sociavimus pro necessaria contextione verborum. Posuit enim tenebras, quando tempore passionis sexta hora obscuritatem mundus accepit. Tunc revera nox facta est discipulis atque credentibus, quando Petrus anxio errore confusus negando tertio, fidei perdiderat claritatem. Nox ergo et illis fuit, qui carnaliter intuendo, in illa cruce Christum mori communiter aestimabant. In hac itaque nocte bestiae silvarum, id est daemonia, et catuli leonum, quos diaboli corrupta voluntate genuerunt, ad devorationem quaerentes aliquos exierunt, ut escam malitiae suae permittente tamen Domino reperirent. Nihil enim a quoquam fieri potest, nisi quod ipse secreto judicio aut ad probationem, aut ad vindictam faciendum esse permiserit. Catuli enim dicti sunt eo quod calleant sensu narium. Nec moveat quod superius diximus bestias silvarum multitudines accipi debere nationum;
Abbreviated transcription (Latin):
đr ꝓpter uenenũ qđ euȩ pͥme mulieri pe¬
stiferis suasionib inspirauit. Iste creatꝰ
bonus est. sicut in genesi legit᷑. fecit ds̃
omnia ualde bona. S postquã sua uo¬
liuitate peccauit. ad eo ita formatus est
ut ei illuderet᷑ ab anglis. qnͣ ꝓpter execͣ¬
bilem ꝑuersitatẽ natuia dignitate pri¬
uatus est. Sic enĩ dicit dñs in libro iob.
Non est qͥcqͣ simile ei factũ suꝑ t̾ram add
illudendũ ab angłis meis. Illudit᷑ ciũ
el ab angłis dei. siue ꝑ iustissimas incre¬
pationes. ut qͥ creatus est ad obsequium
dei. fedis uideat᷑ ꝑuersitatib ĩplicari:
Siue magis illuditur. qnͣ ei animȩ confi¬
tentiũ imꝑio suꝑno de ꝑniciosa potes¬
tate collunt᷑. Iuudit᷑ etiam ⁊ a fidelib
dum incentiua uiciorum eius detesta¬
bili horrore refugiunt Audis draconẽ
s ñ omĩno timeas atrocẽ Sic eni forma¬
tus est itt ei beneficio diĩ ⁊ ab ipsis qͦ
hominib possit illudi. In uoca qͥ illũ

Expanded text:
pter venenum quod Evae primae mulieri pestiferis suasionibus inspiravit; iste creatus bonus est, sicut in Genesi legitur: « Fecit Dominus omnia valde bona . » Sed postquam sua voluntate peccavit, a Deo ita formatus est, ut ei illuderetur ab angelis, quando propter exsecrabilem perversitatem nativa dignitate privatus est, sicut enim dicit Dominus in libro Job: « Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ab angelis meis. » Illuditur enim ei ab angelis Dei, sive per justissimas increpationes, ut qui creatus est ad obsequium Domini, foedis videatur perversitatibus implicari, sive magis illuditur quando ei animae confitentium imperio superno de perniciosa potestate tolluntur. Illuditur etiam et a fidelibus viris, dum incentiva vitiorum ejus detestabili horrore refugiunt. Audis draconem, sed non omnino timeas atrocem; sic enim formatus est, ut ei beneficio Domini et ab ipsis quoque hominibus possit illudi. Invoca qui illum
Abbreviated transcription (Latin):
su psalmi confiteri se dicit dño in con¬
gregatione iustorum. ubi est eterna laus
n sine fine p̾conuũ. Continet autẽ hec
pars p̃dicti alfabeti lititras sex. Sedo
fideles eius dicit copioso munere satia¬
tos. aduentũ dnĩ cũ ꝓmittens. ut here¬
ditatẽ pollicitã auidissima intentione
ꝑquirant. in quo aliȩ decem sunt litce
re digeste. Tercio redemptos asserit xp̃i¬
anos :⁊ testamentũ nouum eterna grã
consecratum. Iste uͦ residuas sex litteras
recipiens. cotum alfabetum decora ꝑsec¬
tione compleuit.
ONFITEDOR CIbI dñe incoto cor¬
de meo. in consilio iustorum
congregatione Confitebor sicut
suꝑius diximus equiuocũ nomen est.
s ꝓlocorũ diuersitate suscipit᷑ Confi¬
tentur enĩ ⁊ qui peccata deplorant:
udlẽ &e qͥ dño grãs referunt confitentur.
s illud in lacrimis. istud ingaudio est.
illud in afflictione. istud in scẽ mentis
alacͥrate noscitur constitutum. Vnde

Expanded text:
su psalmi confiteri se dicit Domino in consu psalmi confiteri se dicit Domino in congregatione justorum, ubi est aeterna laus et sine fine praeconium. Continet autem haec pars praedicti alphabeti litteras sex. Secundo fideles ejus dicit copioso munere satiatos, adventum Domini compromittens, ut haereditatem pollicitam avidissima intentione perquirant; in quo aliae decem litterae sunt digestae. Tertio redemptos asserit Christianos, et Testamentum Novum aeterna gratia consecratum. Ista vero residuas sex litteras recipiens, totum alphabetum decora perfectione complevit.onfitebor tibi, Domine, in toto corde meo, in consilio justorum et congregatione. Confitebor sicut saepe diximus aequivocum nomen est, sed pro locorum diversitate 381 suscipitur. Confitentur enim et qui peccata deplorant, item et qui Domino gratias referunt confitentur; sed illud in lacrymis, istud in gaudio est; illud in afflictione, istud in sancta mentis alacritate noscitur constitutum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ininus habentes. illos designant qui ñ
Adeo uniuersis meritis repleti sunt. sed
tam̃ in scõ concilio habitare noscuntur:¬
ita ⁊ isti cõpleti luteris omnib. excellen¬
tium merita uident᷑ indicare iustorũ.
Est ⁊ alia causa ut pater hilarius dicit.
positi huius alfabeti scimus paruulos
⁊ rudes ꝑ litteras erudiri. ut sapientie
precepta conquirant. sic huiusmodi psal¬
mi pueris ⁊ incipientib dant᷑. ut pri¬
mordia eorum quasi quib dam elemen¬
tis docentib instruantur. Nam quãuis
quosdam ⁊ sine litteris scͥpturas diuinaꝰ
didicisse legerimꝰ. facilior tamen res est
dei grã fragilitatẽ nr̃am ꝑ literas pru-¬
dentiam discere. quã illud miracłm su-¬
stinere. Cõmonemur gͣ ꝑ hoc sacram̃tũ qͣ¬
tinus ꝓnissimi ad eruditionis studia
festinemꝰ quando ut elementa medita¬
ri ac discere debeͬmus. ordo ipse ponitur
opulus beatorum diuersis mun¬
di partib aggregatus pͥmo ingres¬

Expanded text:
minus habentes, illos desminus habentes, illos desadeo universis meritis repleti sunt, sed tamen in secundo concilio habitare noscunturita et isti, completis litteris omnibus, excellentium merita videntur indicare justorum. Est et alia causa, ut Pater Hilarius dicit , positi hujus alphabeti: Scimus parvulos et rudes per litteras erudiri, ut sapientiae praecepta conquirant; sic hujusmodi psalmi pueris et incipientibus dantur, ut primordia eorum quasi quibusdam elementis docentibus instruantur. Nam quamvis quosdam et sine litteris Scripturas divinas didicisse legerimus, facilior tamen res est Dei gratia fragilitati nostrae per litteras prudentiam discere, quam illud miraculum sustinere. Commonemur ergo per hoc sacramentum, quatenus pronissimi ad eruditionis studia festinemus: quando ut elementa meditari ac discere debeamus, ordo ipse ponitur Populus beatorum diversis mundi partibus aggregatus, primo ingres
Abbreviated transcription (Latin):
scłorũ. Nam si dicta urã diligenti ex¬
amiuatione pensetis. quotiens iħm
xp̃m unius esse nature dicctis. totiens
eum filium scȩ uirginis ab negatis: ⁊ ui¬
dete unde iam uobis salus ueniat. si
a uobis dñm saluatorem ꝑuersitas con¬
fessionis abscidat. Eonelufis.
tatione gaudet᷑. Laudat enim dnm
popłs suus. quiꝰ mundi clade liberatus.
uiciorum nescit sustinere scruituun
Quȩ laus futurȩ figuram noscit᷑ portare
leticie. ubi dñs a fidelib sius absq int̾mis.¬
sione conspicit᷑ :⁊ sine fine laudat᷑. Sic̃
in alio psalmo legitur. Seati qui habitãt
in domo cua. in scła scłorum laudabũt
te. Est etiam psalmus iste apud hebreos
alfabeti ordine decoratus. qui ꝑ capita
comatum siue diuisionũ pͥmus cunetis
ltteris ad uotat᷑. illos nobis iustos indi¬
cans. qui diuina grã tribuente ꝑfectis
uirtutib elucescunt. Nam sicut suꝑio¬
res psalmi alfabetodes. quasdam litteras

Expanded text:
saeculorum. Nam si dicta vestra diligenti exsaeculorum. Nam si dicta vestra diligenti examinatione pensetis, quoties Jesum Christum unius esse naturae dicitis, toties eum filium sanctae Virginis abnegatis. Et videte unde jam vobis salus veniat, si a vobis Dominum Salvatorem perversitas confessionis abscidat. EXPOSITIO Itatione gaudetur. Laudat enim Dominum populus suus, qui a mundi clade liberatus, vitiorum nescit sustinere servitium. Quae laus futurae figuram noscitur portare laetitiae, ubi Dominus a fidelibus suis absque intermissione conspicitur et sine fine laudatur, sicut in alio psalmo legitur: Beati qui habitant in domo tua: in saecula saeculorum laudabunt te . Est etiam psalmus iste apud Hebraeos alphabeti ordine decoratus, qui per capita commatum sive divisionum primus cunctis litteris adnotatur: illos nobis justos indicans, qui divina gratia tribuente perfectis virtutibus elucescunt. Nam sicut superiores psalmi alphabetodes quasdam litteras
Abbreviated transcription (Latin):
resurrexit a mortius. uisum deinde cor¬
poraliter aplis ac credentib sibi. ascen¬
disse quoq in celos cum carne qua re¬
surrexit a mortius. Hactenus omino
predicandi. s quid in posterũ terrena
sapitis. qui usq ad celestia ꝑuenistis:
Ubi est gͦ illa natura. cum qua dñs ascen¬
dit incęlos: Morte iam ꝑire non potuit.
testante apło. hoc scientes qdđ xp̃c surgẽs
a mortuis iam non moritur. mors ei ult
non dñabitur. Quod enim mortuus ẽ
peccato: mortuus est semel. qđ autem
uiuit. uiuit deo. Quare diceret uruit
deo ⁊ non uiuit deus si una facta est
natura quȩ uiuit: S est aliud. uideli¬
cet qđ uiuit deo. utiq qđ mortuũ
est semel peccato. Audis deniq sedet
ad dexteram patris. ⁊ dubitas eum re¬
tinere quod humanitati eius potest so¬
lum mͦ conuenire: Permittite quesu¬
dici. qui recte potest tali nomine nun¬
cupari cũ in duab naturis adunatis
atq ꝑfectis in gła patris ꝑmanet in scła

Expanded text:
resurrexit a mortuis; visum deinde corresurrexit a mortuis; visum deinde corporaliter apostolis ac credentibus sibi; ascendisse quoque in coelos cum carne qua resurrexit a mortuis, hactenus omnino praedicatis. Sed quid in posterum terrena sapitis, qui usque ad coelestia pervenistis? Ubi est ergo illa natura cum qua Dominus ascendit in coelos? Morte jam perire non potuit, testante Apostolo: Hoc scientes quod Christur, mors ei ultra non dominabitur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo . Quare diceret, vivit Deo, et non vivit Deus, si una facta est natura quae vivit? Sed est aliud, videlicet quod vivit Deo, utique quod mortuum est semel peccato. Audis denique, Sedet ad dexteram Patris, et dubitas eum retinere quod humanitati ejus potest solummodo convenire? Permittite, quaesuominum semper dici, qui recte potest tali nomine nuncupari, cum in duabus naturis adunatis atque perfectis in gloria Patris permanet in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
lit.S dium uia dicit᷑. illata uis ostendit᷑.
⁊ uelocissimus transitus indicat᷑. ꝑ quã
tterantes uehi solent ad aliam mansio¬
nem. Ipse est autẽ qui audiuit. sede a
pse qui conquassat capita peccatorum.
est nomen qd est suꝑ omne nomen ut
ui nomine eius omne genu flectatur.
celestium terrestrium ⁊ infernorũ. Au¬
dis passum pagane uel uidee. lege ⁊ ip¬
sum esse futurum iudicem. ut contre¬
mescas omnipotentẽ dm̃. qui hominẽ
uidicas negligendum. Conclusio.
eptimus quidem psalmus est quẽ
de duab: naturis dnĩ xp̃i predica
bum ansta oportune importune. argue.
erhortare. increpa. cum omni patientia
et doctrina. uellr̃ uobiscum qui unã na¬
turam in xp̃o dũo factam putatis. adhuc
miscere colloquia. Nobiscum certe cre¬
ditis quod in utero marie semꝑ uirginis
uerbum caro factum est. ⁊ habitauit
in nobis. eumq in assumpta humaui¬
tate passum ⁊ sepultum. qui tercia die

Expanded text:
lit. Sed dum in via dicitur, illata vis ostenditur, lit. Sed dum in via dicitur, illata vis ostenditur, et velocissimus transitus indicatur, per quem itinerantes vehi solent ad aliam mansionem. Ipse est autem qui audivit, Sede a  Melchisedech; ipse qui conquassat capita peccatorum; est nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine ejus omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum . Audis passum, pagane vel Judaee, lege et ipsum esse futurum judicem, ut contremiscas omnipotentem Deum, qui hominem judicas negligendum. Conclusio psalmi. Septimus quidem psalmus est quem de duabus naturis Domini Christi praedicatbum, insta opportune, importune: argue, exhortore, increpa cum omni patientia et doctrina ; velim vobiscum qui unam naturam in Christo Domino factam putatis adhuc miscere colloquia. Nobiscum certe creditis quod in utero Mariae semper Virginis Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; eumque in assumpta humanitate passum et sepultum, qui tertia die
Abbreviated transcription (Latin):
ere. delictaq: noxia emendatione sa lub¬
rima disꝑire. Quod ꝑillud exemplum
potest intelligi. ubi ait. destrues eos & ñ
edificabis eos. Quod utiq non diceret̃.
nͥ destruerentur aliqui ꝓsꝑius innouan¬
di. Sequit᷑ conquassabit capita multa
interra copiosa. capita illorum utiq qui
caput non habent xp̃m. Nam qui dia¬
bolum diuersis sequunt᷑ errorib cum
fuerint correcti. capite fuo sine dubita¬
tione quassant᷑. Caput uero dicit᷑ sub¬
lime atq horiorabile culmen corporis
nr̃i appellatum a capiendo. qđ sensus
nrõs capiat uniuersos. id est uisum. au¬
ditum. gustum. olfactum. tactum. Md
utiq alia membra nr̃a excepto tactu non
capiunt. Et ideo caput nr̃m recte possu¬
inus dicere. quem decernimus sequi. Ter¬
ram uero copiosam dicit. quȩ peccatores
habundant᷑ enutrit. quasi messem ger
fuit curbulenta ꝑsecutio iudeorũ. de
qua dñs xp̃c bibit in uia. id est in hac

Expanded text:
ere, delictaque noxia emendatione salubere, delictaque noxia emendatione saluberrima disperire. Quod per illud exemplum potest intelligi, ubi ait: Destrues eos, et non aedificabis eos ; quod utique non diceretur, nisi destruerentur aliqui prosperius innovandi. Sequitur, conquassabit capita multa in terra copiosa. Capita illorum utique qui caput non habent Christum; nam qui diabolum diversis sequuntur erroribus, cum fuerint correcti, capite suo sine dubitatione quassantur. Caput vero dicitur sublime atque honorabile culmen corporis nostri, appellatum a capiendo, quod sensus nostros capiat universos, id est visum, auditum, gustum, 380 olfactum, tactum, quod utique alia membra nostra excepto tactu non capiunt. Et ideo caput nostrum recte possumus dicere, quem decernimus sequi. Terram vero copiosam dicit, quae peccatores abundantes enutrit, quasi messem germfuit turbulenta persecutio Judaeorum, de qua Dominus Christus bibit in via, id est in hac
Abbreviated transcription (Latin):
confregit in die irȩ suȩ reges. Quod pa¬
ter dicitur fecisse. hoc ⁊ filium. hoc
autẽ mouere potest. cum in psalmi huiꝰ
inielo pater dixit filio. sede a dextris mas.
Nunc tterũ ꝓpħa dicit. a dextris filui patris
maius hic aut minus aliquid nullo m̃
sentiatur. Reges confregit. illos significat
de quib seds psalmus ait. Astiterunt re¬
ges terre ⁊ principes conuenerunt in
unun aduersus dñm ⁊ aduersus xp̃m
eius. Hof confregit. quaudo suꝑbiam eo¬
rum omnipotentiȩ sue uirtite ꝓstrauit.
quia nisi fuissent confracti. in maliciȩ sue
prictates intuere uerborum. Reges con¬
fringendos in suꝑiore uersu dixit ꝓpter
suꝑbiam tirannicam. nunc autẽ popłos
uidicari ꝑhibet ꝓpter peccata cõmunia:
utriq tamen a suis intentionib felictter
cadiuit. dum a pͥore malignitate bono ꝓ¬
posito conuersationis abscedunt. Et con¬
sulera quomͦ hic dicit᷑ udicare. ut in¬
pleat riunas. Implet enim rumas. qͥndo
de cordib humanis facit peccata corru¬

Expanded text:
confregit in die irae suae reges. Quod Pater dicitur fecisse, hoc et Filium, hocautem movere potest, cum in psalmi hujus initio Pater dixerit Filio: Sede a dextris meis; nunc iterum propheta dicit a dextris Filii Patris itur, majus hic aut minus aliquid nullo modo sentiatur. Reges confregit, illos significat de quibus secundus psalmus ait: Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus . Hos confregit, quando superbiam eorum omnipotentiae suae virtute prostravit: quia nisi fuissent confracti, in malitiae suaeprietates intuere verborum. Reges confringendos in superiore versu dixit propter superbiam tyrannicam, nunc populos judicari perhibet propter peccata communia; utrique tamen a suis intentionibus feliciter cadunt, dum a priore malignitate bono proposito conversionis abscedunt. Et considera quomodo hic dicitur, judicare ut impleat ruinas. Implet enim ruinas, quando de cordibus humanis facit peccata corru
Abbreviated transcription (Latin):
dio aquȩ: ⁊ tamquã salix suꝑ defluencem
aquã. Talib gͦ uiris organa nr̃a suspendi¬
mus. quando cõmunicata grã de scͥptu¬
rarũ diuinarũ lectione conferimꝰ. Ipsa
sunt eium nr̃a organa. quȩ ⁊ psalmodiȩ
grãm prestant. ⁊ alterna nos collatione
letificant. Inmedio eius. babiloniȩ ciui¬
tatis dicit non fluminis. qr necesse ẽ. ut
in medio mundi sit scissimus xp̃ianus.
quauis ad suꝑna animo uideat esse tͣns

Expanded text:
dio aquae, et tanquam salix super defluentem dio aquae, et tanquam salix super defluentem aquam . Talibus ergo viris organa nostra suspendimus, quando communicata gratia de Scripturarum divinarum lectione conferimus. Ipsa sunt enim nostra organa, quae et psalmodiae gratiam praestant, et alterna nos collatione laetificant. In medio ejus, Babyloniae civitatis dicit, non fluminis, quia necesse est in medio mundi sit sanctissimus Christianus, quamvis ad superna animo videatur esse trans
Abbreviated transcription (Latin):
sunt munere lib̾ati. Situm quoq ipsum
respice temꝑatum. nec erectos diett itt ar¬
rogantiam fugeret. nec iacentes ut rumã
uitaret. s sedentes in humilitate pia̾ la¬
crimas supͣ peccatorũ impia fuenta trins¬
mittere. In salicib in medio eius. suspendi¬
mus organa nrã. Hic doloris exaggeratur
acerbitas. quando delectationẽ suam qua
se popls poterat consolari. uelut ñ neces¬
sariã suspendebatar arborib. Quid emĩ
illic agerent organa dulcia. uͥ cempora ui¬
te amaris erant lamentationib occupata:
Nerum hȩc historia ad spiritalẽ intelligen¬
ciam transferat᷑. Salices sunt arbores sup̃
ripas fluminis pinguissima uiriditate
gaudentes. quȩ frequent᷑ excisis palis atq
humide terrȩ reconditis altissima radice
merguntur. ⁊ fluentis nec ari nequeunt.
quauis copiosa irrigatiõe satient᷑. His
comparaut scĩ ac fideles homines sicut
ysaias dicit. Exoriet᷑ camq̃. fenũ in me¬

Expanded text:
sunt munere liberati. Situm quoque ipsum sunt munere liberati. Situm quoque ipsum respice temperatum; nec erectos dicit, ut arrogantiam fugeret; nec jacentes, ut ruinam vitaret, sed sedentes in humilitate pias lacrymas supra peccatorum impia fluenta transmittere. Vers. 2. In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra. Hic doloris exaggeratur acerbitas, quando delectationem suam, qua se populus poterat consolari, velut non necessaria suspendebatur arboribus. Quid enim illic agerent organa dulcia, ubi tempora vitae amaris erant lamentationibus occupata? Verum haec historia ad spiritualem intelligentiam transferatur. Salices sunt arbores supra ripas fluminis pinguissima viriditate gaudentes, quae frequenter excisis palis, atque humidae terrae reconditis, altissima radice merguntur; et fluentis necari nequeunt, quamvis copiosa irrigatione satientur. His comparantur sancti ac fideles homines, sicut Isaias dicit: Exorietur tanquam fenum in me
Abbreviated transcription (Latin):
re uideatur: conuenit cam̃ ut eã spirita¬
liter aduertere debeamus. Ouas enim ci¬
uitates in hoc mundo esse crebra lectione
est uisio pacis: Ista hic pressurã patitur
imultis in alis irruentib sauciat᷑ humi¬
lis afflicta. spem habens in illa eternitate.
quȩ numꝙͣ nouit defectui subiacere. Ẽ¬
contra diaboli ciuitas que baby lonia dr
cuius interpretatio significat confusionẽ.
Hic forida. suꝑlua. lȩtissima est. quȩ istius
scli uiciis tamꝙͣ magnis fluminib irri¬
gatur. Sup ista g̃ flumina sedent fide¬
les. qui captiuitatẽ in hoc mundo patiun¬
tur. ⁊ suspirantes desiderio patriȩ suȩ.
amaras lacͥmas fundunt. qñi ad illam
ꝓmissam pacẽ hic ꝑuenire ñ preualent.
Contemplaudum est autẽ qđ non dicit
in fluminib s suꝑ flumina. Nam qui
abue in fluminib istiᷤᷤ sunt. peccatorũ
inundatione rapiunt᷑: qui uͦ supͣ ripas
aluei sedent iam ab illis fluctib diuino

Expanded text:
re videatur, convenit tamen ut eam spirituare videatur, convenit tamen ut eam spiritualiter advertere debeamus. Duas enim civitates in hoc mundo esse crebra lectione rusalem, id est visio pacis. Ista hic pressuram patitur, et multis malis irruentibus sauciatur: humilis, afflicta, spem habens in illa aeternitate quae nunquam novit defectui subjacere. Econtra diaboli civitas, quae Babylonia dicitur, cujus interpretatio significat confusionem, hic florida, superba, laetissima est, quae istius saeculi vitiis tanquam magnis fluminibus irrigatur. Super ista ergo flumina sedent fideles, qui captivitatem in hoc mundo patiuntur, et suspirantes desiderio patriae suae amaras lacrymas fundunt, quoniam ad illam promissam pacem hic pervenire non praevalent. Contemplandum est autem quod non dicit, in fluminibus, sed Super flumina; nam qui adhuc in fluminibus istis sunt, peccatorum inundatione rapiuntur, qui vero super ripas alvei sedent, jam ab illis fluctibus divino
Abbreviated transcription (Latin):
tum est contigisse. Diuisio
suȩ uicio in captiuitate erat subna¬
buchodonosor rege post scla longa pas¬
surus. introducitur ad loquendũ. ut ma¬
la sua futura sic defleat. quasi iam ui¬
deant᷑ esse pret̾ita. Prima sectione cala.
cerquaslibet huiꝰ scłi angustias numꝙͣ.
se iherłm ullacenus obliuisci. quãuis
euertendã esse constaret. s ccła sectione
ad dñm uerba conuertit. ut menior sit
insultationũ contra ȩccłam pessima uo¬
luntate crassantiũ. beatos asserens qui
de corde suo incipientes malas cogitati¬
ones abicunt.
uper flumina baby lonis illic se¬
dimus ⁊ fleuimus. dum recordare¬
mur tui syon dlimis dulcis est re¬
cordatio patriȩ. que in hostili cerrapba¬
tur existere. Nam quantũ hec amara sen¬
citur: tantũ sit illa suauior. De loco eñ
ꝑegnatiois ꝓprii domieilii crescit affec¬
tus d quauis ꝓph̃a isrłitici popłi capti¬
uitatẽ quȩ sub assiriis contigit. exponc¬

Expanded text:
tum est contigisse. Divisio tum est contigisse. Divisio suae vitio in captivitate erat sub Nabuchodonozor rege post saecula longa passurus, introducitur ad loquendum, ut mala sua futura sic defleat, quasi jam videantur esse praeterita. Prima ter quaslibet saeculi hujus angustias nunquam salem ullatenus oblivisci, quamvis evertendam esse constaret. Secunda sectione ad Dominum verba convertit, ut memor sit insultationum contra Ecclesiam pessima voluntate grassantium, beatos asserens qui de corde suo incipientes malas cogitationes abjiciunt.uper flumina Babylonis illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion. Nimis dulcis est recordatio patriae, quae in hostili terra probatur existere; nam quantum haec amara sentitur, tantum fit illa suavior. De loco enim peregrinationis, proprii domicilii crescit affectus. Sed quamvis propheta Israelitici populi captivitatem quae sub Assyriis contigit expone
Abbreviated transcription (Latin):
ne possent sacerdotes stare et ministra¬
re ꝓpter caliginẽ Cõpleuerat enĩ gła dei
domũ dnĩ. Proinde qͥd potest a nobis si¬
nule dici. quã qđ de se auccoritas cogno¬
scitur ipsa testari ꝯNam licet in onũb
psalmis si pure canantur diuinã nob̃
certũ sit adesse p̾sentiã: hoc tamĩ euiden¬
tiꝰ eredit̃ qđ legis auetoritate firiatur.
d preteritum morem redit ordo ti¬
tulorum: significat enim misedes
⁊ scĩssimos accus ad dnm saluatorẽ esse re¬
ferendos. Considandum est autẽ qmhy¬
nus iste nonagaudentib dr. s sola dolo¬
rũ cõpunctione cantat᷑. Hec autẽ histo¬
ria iheremia ꝓpħa referente cõpleta est.
quando captiuitas ihrłm. nabuchodo¬
nosor rege ueniente ꝑfecta est. Extat enĩ
de hac re pietatis huius compunctissimꝰ
uber. qui quadrifario p̃notat᷑ alfabeto
S nos oportet spiritaliter ista suscipe. qr
in sigura illis sic̃ dicit apłs hȩc omnia cer¬

Expanded text:
ne possent sacerdotes stare et ministrane possent sacerdotes stare et ministrare propter caliginem. Compleverat enim gloria Domini domum Dei . Proinde quid potest a nobis simile dici, quam quod de se auctoritas cognoscitur ipsa testari? Nam licet in omnibus psalmis, si pure canantur, divinam nobis certum sit adesse praesentiam, hoc tamen evidentius creditur, quod legis auctoritate firmatur. Ad praeteritum morem rediit ordo titulorum. Significat enim misericordes et sanctissimos actus ad Dominum Salvatorem esse referendos. Considerandum est autem quoniam hymnus iste non a gaudentibus dicitur, sed sola dolorum compunctione cantatur. Haec autem historia, Jeremia propheta referente, completa est, quando captivitas Jerusalem Nabuchodonozor rege veniente perfecta est. Exstat enim de hac re pietatis hujus compunctissimus liber, qui quadrifario praenotatur alphabeto. Sed nos oportet spiritualiter ista suscipere, quia in figura illis, sicut dicit Apostolus , haec omnia cer
Abbreviated transcription (Latin):
mantiũ ꝓbatur esse cunctorũ. Paseit
eciam omnia spiritalia incorporeo cibo
misediȩ suȩ. Nam cum generaltter in¬
digeatur ab hominib ipsius munere
geritur. ut uniuersa continere atq ex¬
istere cõꝓbentur. Siue omni carm dat
escam. fidelib tantũ forsitan debemus
acciꝑe. quos corpore ⁊ sanguine suo sagi¬
uersus suꝑiꝰ eisdem uerbis dixerit: hic
tantũ deo celi mutasse declarat᷑. Suꝑiꝰ
autẽ habet deo deorũ: unde uidentur
ꝑ significationẽ cȩli omnia potuisse con¬
cludi. Et ut cuncta ad eius confessionẽ
reuocare uderet᷑ in fine iterũ memo¬
rat confitendũ. ne qͥd preter eius laudẽ
uinisediam agi posse crederetur. Concl
b miscđia dnĩ ubiq cognoscit esse radi¬
atus. Cuius enĩ uirtuti sit acq poten¬
tie. in paralipomenon ostenditur uͥait.
cum dñm laudare cepissent ⁊ dicere con
fitemini duõ qm̃bonus. qmͣ in eternũ
miscdia eiꝰ. Implebat᷑ domus dnĩ nube.

Expanded text:
mantium probatur esse cunctorum. Pascit mantium probatur esse cunctorum. Pascit etiam omnia spiritualia incorporeo cibo misericordiae suae. Nam cum generaliter indigeatur ab omnibus, ipsius munere geritur, ut universa continere atque existere comprobentur. Sive omni carni dat escam, fidelibus tantum forsitan debemus accipere, quos corpore et sanguine suo sagiversus superius eisdem verbis dixerit, hic tantum Deo coeli, mutasse declaratur; superius autem habet, 464 Deo deorum. Unde videntur per significationem coeli omnia potuisse concludi. Et ut cuncta ad ejus confessionem revocare videretur, in fine iterum memorat confitendum: ne quid praeter ejus laudem et misericordiam agi posse crederetur. Conclubus misericordia Domini ubique cognoscitur esse radiatus. Cujus enim virtutis sit atque potentiae in Paralipomenon ostenditur, ubi ait: Cum Dominum laudare coepismino quoniam bonus, quoniam in aeternum misericordia ejus; implebatur domus Dei nube,
Abbreviated transcription (Latin):
militatis uiam: ⁊ patientie disciplinã.
uaꝑpter ille bumilitatis seruorũ suorũ
menior est. qui ⁊ preceptor eius esse dino¬
seitur. Memorfuit. significat sc̃ȩ incar¬
nationis archanũ. quando aduentu suo
credentes libare dignatus est. Et rede¬
mit nos de manu inimicorũ nr̃orum.¬
qm̃. Si ad historiã adtendas. nullũ pre¬
ciun egiptus dedit. qñ hebteos de ma¬
in potestate diaboli uel ministiorũ eius
tenebam᷑ obnoxir. cunc se immolando
magnũ preciũ dedit. ut nos ab eis redde¬
ret absolutos. Redemit enĩ nos diuersis
iniurus ⁊ passionib suis. claustra passꝰ
alapis cesus flagellis uerbatus est. Rede¬
mit utiq sangune p̃cioso. ad postremũ
redemit nos miracło resurrectionis os¬
tenso. Sicut dic̃ apłs. cuncta cõplectens.
Magno precio redẽpti estis. Hoc enĩ fuit p̃¬
nib uoluit intelligi. s ⁊ qͥcqͥd natat. qͥeqͥd
niuersa eitis largitate sauciant᷑. Nam si¬
eut creator est omniũ: ita ⁊ pastor ani¬

Expanded text:
disciplinam. Quapropter ille humilitatis servorum suorum memor est, qui et ejus praeceptor esse dignoscitur. Memor fuit significat sanctae incarnationis arcanum, quando adventu suo credentes liberare dignatus est. Vemit nos de manu inimicorum nostrorum . Si ad historiam attendas, nullum pretium Aegyptiis dedit, quando Hebraeos de main potestate diaboli vel ministrorum ejus tenebamur obnoxii, tunc se immolando magnum pretium dedit, ut nos ab eis redderet absolutos. Redemit enim nos diversis injuriis et passionibus suis, claustra passus, alapis caesus, flagellis verberatus est. Redemit nos utique sanguine pretioso, et ad postremum redemit nos miraculo resurrectionis ostenso, sicut dicit Apostolus cuncta complectens: Magno pretio redempti estis . Hoc enim fuit prnibus voluit intelligi, sed et quidquid natat, quidquid universa ejus largitate satiantur. Nam sicut creator est omnium, ita et pastor ani
Abbreviated transcription (Latin):
tur atrociter. Quomꝰ enĩ aut caro fragilis
sufficeret aut mutabilitas humani ani¬
mi firma constaret: nisi qi dñs erat ineis:
mus illesi quia ꝑsequentiũ iniquitas
non preualet contra eum ꝓ quo se grã di¬
uine uirtitis opponit. Quaꝓpter intu.¬
endum est in his duob uersib qͥ dicti
sunt:⁊ intrib liis qui sequunt᷑ figam¬

Expanded text:
tur atrociter. Quomodo enim aut caro fragilis tur atrociter. Quomodo enim aut caro fragilis sufficeret, aut mutabilitas humani animi firma constaret, nisi quia Dominus erat in eis? mus illaesi, quia persequentium iniquitas non praevalet contra eum pro quo se gratia divinae virtutis opponit. Quapropter intuendum est in his duobus versibus qui dicti sunt, et in tribus aliis qui sequuntur, figur
Abbreviated transcription (Latin):
N am unde ipsi fuerant saluati. merito reli¬
qui beati gras agtre monebant᷑. Hec est e¬
nm caritatis ⁊ unitatis uirtus ut si quid
um ꝓsꝑm concedat᷑: omnes sibi ꝓuenisse
congaudeant. rursusq si quid contrari¬
um ingerit᷑ uniuersi sibi accidisse con¬
doleant Quaꝓpter quid dicat isrł sub¬
ter adiunxi. ideoq qui uult esse isrł:
puro corde dicere talia non recuset. Nisi
homines in nos. Ethunc uersum ⁊ alios
tres qui sequunt᷑ pii confessores isrlem
cõmonent dicere. qui in psalmi capite
casu ꝓpriis ꝑiculis exuit᷑ ab ommipoten¬
te dño liberat᷑.s quãuis in istis om̃ib
pendeat una sententia. nos tamen more
nr̃o singłos uersus exponimꝰ. ut qđ de alio
pro sensu crplicando subiungendũ est cõ.¬
moneamus. Ineohat itaq seds uersus pen-¬
dente sensu sicut in pͥmo iam factum est
ut dicat se isrł ꝑ dni gr̃am fuisse libatũ
quando eos scelerati homines insequeban.¬

Expanded text:
Nam unde ipsi fuerant salvati, merito reliNam unde ipsi fuerant salvati, merito reliqui beati gratias agere monebantur. Haec est enim charitatis et unitatis virtus, ut si quid uni prosperum concedatur, omnes sibi provenisse congaudeant; rursumque si quid contrarium ingeritur, universi sibi accidisse condoleant. Quapropter quid dicat Israel, subter adjunxit. Ideoque qui vult esse Israel, puro corde dicere talia non recuset. Vers.m insurgerent homines in nos. Et hunc versum et alios tres qui sequuntur, pii confessores Israelem commonent dicere, qui in psalmi capite casu propriis periculis exuitur, ab omnipotente Domino liberatur. Sed quamvis in istis omnibus pendeat una sententia, nos tamen more nostro singulos versus ponimus, ut quod de alio pro sensu explicando subjungendum est commoneamus. Inchoat itaque secundus versus pendente sensu sicut in primo jam factum est, ut dicat se Israel per Domini gratiam fuisse liberatum, quando eos scelerati homines insequeban
Abbreviated transcription (Latin):
corentis euaserunt pͥmo capite fatent᷑ se de
at seuientib erumpins sola dei misedia
sunt decepti a ꝑsecutorib suis. s uersa uice
insidiȩ magis ipsorum contrite sunt eosq
auĩe non cenere. Ad mirant̃ enĩ confessores
quomꝰ euaserint insequentes. quom̃ fragi¬
litatẽ humanã cormenta non uicerint quo¬
mͦ deficiente corpore mens fidei solidata
non cesserit. ⁊ exiguam partẽ uerborũ que
de sensu magno descendant in capite po¬
suerunt. Quȩ tamen subsequent expla¬
miratio. ⁊ paulopost sermonũ redderrt᷑
integritas. Consueta quippe sententia fu¬
erat dicere. nullatenus potuimus ꝑicula
inflicta suꝑare: nisi qđ dñs erat in nob̾.
s inul ⁊ presumptionis humane ꝑniciosa
consuetudo de medio collit quando non
diuiciȩ nrẽ non consiliĩ non uirtus no¬
bis subuenisse dr. s miseratio dnĩ sola
nos liberasse monstrat᷑. Sequit᷑ dicat nẽ
ssrł. Saluberrimũ nimis esse cognoscit᷑

Expanded text:
torrentis evaserint, primo capite fatentur se de torrentis evaserint, primo capite fatentur se de tot saevientibus aerumnis sola Dei misericosunt decepti a persecutoribus suis; sed versa vice insidiae magis ipsorum contritae sunt, eosqdinem non tenere. Admirantur enim confessores quomodo evaserint insequentes, quemadmodum fragilitatem humanam tormenta non vicerint: quomodo, deficiente corpore, mens fide solidata non cesserit; et exiguam partem verborum, quae de sensu magno descenderat, in capite posuerunt: quae tamen subsequenter explamiratio, et paulo post sermonum redderetur integritas. Consueta quippe sententia fuerat dicere: Nullatenus potuimus pericula inflicta superare, nisi quod Dominus erat in nobis. Simul et praesumptionis humanae perniciosa consuetudo de medio tollitur, quando non divitiae nostrae, non consilium, non virtus nobis subvenisse dicitur; sed miseratio Domini sola nos liberasse monstratur. Sequitur, dicat nunc Israel. Saluberrimum nimis esse cognoscitur,
Abbreviated transcription (Latin):
retarlare credit᷑. quia nimie ꝓuectib stu¬
dere monstrat᷑. Intueam᷑ uirũ ⁊ inprecũ
ꝑseueratione mirabilẽ ⁊ nullis irrisionib
intẽr pr̾ẽtẽ. s diuersas molestias. diuersa
uuluera. uno medicamine curantẽ quod
oculos suos leuat semꝑ ad dñm.¬
Canticum graduum.
radus istos ⁊ in multis unũ ⁊ in u¬
no multos ascendere ꝓpħa testatur.
quando płali ⁊ singlari numero in his
psalmis locutus fuisse declarat᷑ non in¬
iuria. quia ⁊ popłs dei unũ corpus ẽ xpi.
⁊ plebs iterũ deuota ꝑ unũquẽq fuleli¬
um ꝓbat᷑ effusa. Quappter siue hoc unꝰ
siue plures loquant᷑. una cam̃ decantat
ȩccłã S: isti gradus in illo sunt itinere
constituti. ubi ipse rex patriȩ uiã se nob̾
egnoscitur prebuisse quam cum ipso pͥ¬
sante fideliter atq humiliter gradimur
is euis scã tribinalia ꝑuenimus. Diuisio.
Iemores scĩ confessores quanta picula
ꝑ cdiuinam miscdiam uelut impetũ

Expanded text:
creditur qui animae provectibus studere monstratur. Intueamur virum et in precum perseveratione mirabilem, et nullis irrisionibus intepentem; sed diversas molestias, diversa vulnera uno medicamine curantem; quod oculos suos levat semper ad DomCanticum graduum. Gradus istos et in multis unum, et in uno multos ascendere propheta testatur, quando plurali et singulari numero in his psalmis locutus fuisse declaratur. Non injuria, quia et populus Dei unum corpus est Christi, et plebs iterum devota per unumquemque fidelium probatur effusa. Quapropter, sive hoc unus, sive plures loquantur, una tamen decantat Ecclesia. Sed isti gradus in illo sunt itinere constituti, ubi ipse Rex patriae viam se nobis cognoscitur praebuisse; quam si, ipso praestante, fideliter atque humiliter gradimur, ad ejus sancta tribunalia pervenimus. Divisio psalmi. Memores sancti confessores quanta pericula per divinam misericordiam velut impetum
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt suꝑbi humiles. quando tales pre¬
dicationes corum audiunt: quib obedi¬
re contẽpnunt. Nam cũ suꝑbi presentia
diligunt. futurañ tractant: ⁊ acrius in
illos iniquitate suȩ prauitatis insur¬
gunt. qͥ regulis dnĩ seruire contempnũt.
Uerum his in udicio futuro: fit alterna
conuersio. In opprobriũ ⁊ despectionẽ
ueniunt abundantes atq suꝑbi sicut salo¬
mon de talib ait. Quid nobis ꝓfuit sup¬
bia: aut quid diuiciarũ iactantia contu¬
lit nobis: ⁊ cetera. Sciendum plane quia
cõmunis eloquentie ordo poscebat. ut di¬
ceret multũ repleta est anima nr̃a oppro¬
brio abundantiũ ⁊ despectione suꝑborũ.
S cũ dixerit multũ repleta est anima nrã
opprobriũ abundantib ⁊ despectio suꝑb
hoc uidet᷑ esse ꝓpͥum scripture diuine:

Expanded text:
ciunt superbi humiles, quando tales praeciunt superbi humiles, quando tales praedicationes eorum audiunt, quibus obedire contemnunt. Nam cum superbi praesentia diligant, futura non tractant, et acrius in illos iniquitate suae pravitatis insurgunt, qui regulis Domini servire contendunt. Verum his in judicio venturo fit alterna conversio; in opprobrium et despectionem veniunt abundantes atque superbi, sicut Salomon de talibus ait: Quid nobis profuit superbia, aut quid divitiarum jactantia contulit nobis ? etc. Sciendum plane quia communis eloquentiae ordo poscebat ut diceret: Multum repleta est anima nostra opprobrio abundantium, et despectione superborum. Sed cum dixerit, multum repleta est anima nostra, opprobrium abundantibus, et despectio superbis, hoc videtur esse proprium Scripturae di
Abbreviated transcription (Latin):
bunde. talia non poterant sustinere. Mul¬
tum repleti significat abundantiã pas-
sionũ. quam tamen se cupide ac libent᷑
anima nr̃ã. opprobriũ abundantib ⁊ de¬
spectio suꝑbis. Cum suꝑius repletũse dixe¬
rit contemptu corum qui sibi uidebant᷑
esse felices:⁊ ab his corpus suum penali
assereret uerbatione laceratũ. dicit etiam.
animã quoq suam opprobrus ⁊ despecti¬
onib fuisse completã. ne quid restaret
qđ non grauissime passionis subderet᷑
iniuriȩ. Opprobrium aut̃ abundantib
ideo posuit. quia cum ꝑsecutores essent di¬
uites acletantes: uiris scĩs pauꝑtatẽ suam
i humilitatẽ iniqua inuectione reputa.¬
bant dicentes. Quid uobis ꝓdest mundi
diuicias non habere. ⁊ futura nescio quȩ
ꝑquirere. presentia gaudia deserere:itͥs¬
ticiam plus amare: Ecce ego quȩ uideo
teneo: tu sꝑas quȩ inaniter potius suspi¬
earis. Sequitur. ⁊ despectio suꝑbis. Despi¬

Expanded text:
bunde, talia non poterant sustinere. Mulbunde, talia non poterant sustinere. Multusionum, quam tamen se cupide ac libenter anima nostra: opprobrium abundantibus, et despectio superbis. Cum superius se repletum dixerit contemptu eorum qui sibi videbantur esse felices, et hoc corpus suum poenali assereret verberatione laceratum, dicit etiam animam quoque suam opprobriis et despectionibus fuisse completam, ne quid restaret quod non gravissimae passionis subderetur injuriae. Opprobrium autem abundantibus ideo posuit, quia cum persecutores essent divites ac laetantumilitatem iniqua invectione reputabant, dicentes: Quid vobis prodest mundi divitias non habere, et futura nescio quae perquirere, praesentia gaudia deserere, et tristitiam plus amare? Ecce ego quae video, teneo; tu spera quae inaniter potius suspicaris. Sequitur, et despectio superbis. Despi
Abbreviated transcription (Latin):
stat uirum nullo tempore cognouisse. Qua¬
ꝓpter donec merito hic semꝑ aduertitur.
quãuis temporalit̾ dictũ esse uideat᷑. Qđ
locutionis genus inter diuine ꝓpͥa scͥptẽ¬
contemptione Nenit ad ingressum scđm.
ubi misereri sibi contẽptus. ⁊ opprobrii
sui consideratione deprecat᷑ Nam ille fa¬
mulus qui assidua malorũ afflictione ua¬
pulabat. oculosq suos in dni miseratiõe
posuerat: erũpit in necessariam uocẽ. sibi¬
q miser sndum gemina peticione deplo¬
rat. quia corpus eius passionib anima
laborabat opprobriis. Quod merito ad
martires refertur. qui p̾stante dño uiua¬
citate animi iniuriam suꝑant passionũ.
Hiuc gͦ repetite mucdiȩ causa subiungit
quia multũ repleti sumus contẽptione
R eplentur enim contẽptione qñ di famuli
uerberib lacerantur: quando flãmis seui¬
entib exurunt᷑. quando gurgitib necant᷑
altissimis. Nisi enim contempnerent᷑ a¬

Expanded text:
stat virum nullo tempore cognovisse. Quastat virum nullo tempore cognovisse. Quapropter, donec merito hic semper advertitur, quamvis temporaliter dictum esse videatur. Quod locutionis genus inter divinae propria Scriptone . Venit ad ingressum secundum, ubi misereri sibi contemptus et opprobrii sui consideratione deprecatur. Nam ille famulus qui assidua malorum afflictione vapulabat, oculosque suos in Domini miseratione posuerat, erumpit in necessariam vocem, sibique miserendum gemina petitione deplorat, quia corpus ejus passionibus, anima laborabat opprobriis. Quod merito ad martyres refertur, qui praestante Deo vivacitate animi injuriam superant passionum. Huic ergo repetitae misericordiae causa subjungitur, quia multum repleti sumus contemptione. Replentur enim contemptione, quando Dei famuli verberibus lacerantur, quando flammis saevientibus exuruntur, quando gurgitibus necantur altissimis; nisi enim contemnerentur a
Abbreviated transcription (Latin):
uistũ uersũ sic ad dññi aptare uolunt.
ut ipsũ dm drĩam dicerẽt ꝓpter illud ex
reat. potest sub hoc mͣ fortassis intelligi. Su¬
pius de seruis fccit cõparationẽ ⁊ dnĩs.
quia sic adcendit ancilla in manb do-¬
minȩ suȩ. sic̃ ⁊ serui in manib dñorum
suorũ. sequit᷑ autẽ sententia quȩ sexĩ
utrũq concludit. Ita oculi nr̃i ad dñm
dicit᷑: similitudo p̃missa declaratur. ut
tormenta animi uel corporis sustinemus.
ad dñm semꝑ oculos eleuemus. Addidit
etiã nr̃i. ut hoc de se dictũ uterq sexus
acciꝑet. Subiecit. donec misereat᷑ nobis.
ut ostenderet siue feminas siue masclos
quirere ⁊ ei iugiter supplicare. Istud aut̃
donec. inscripturis diuinis homonimũ
est. Interdum quippe significat aliquid
clarat. donec misereatur nobis. Quasi uͦ
oculi nr̃i in manib eius esse non debeant:
etiã postꝗ̃ fuerit misertus nobis. Tale est
⁊ illud euglu. non cognouit eam donec pe¬
ꝑit filium suum pͥmogenitum. quã con¬

Expanded text:
et istum versum sic ad Dominum aptare volunt, ut ipsum Deum Dominum dicerent, propter illud exereat, potest sub hoc modo fortassis intelligi. Superius de servis fecit comparationem et dominis; quia sic attendit ancilla in manibus dominae suae, sicut et servi in manibus dominorum suorum. Sequitur autem sententia quae sexum utrumque concludit, ita oculi nostri ad Domdicitur, similitudo praemissa declaratur, ut sive cum tormenta animi vel corporis sustinemus, ad Dominum semper oculos elevemus. Addidit etiam nostri, ut hoc de se dictum uterque sexus acciperet. Subjecit donec misereatur nobis, ut ostenderet, sive feminas, sive masculos erquirere et ei jugiter supplicare. Istud autem, donec, in Scripturis divinis homonymum est; interdum quippe significat aliquid clarat, donec misereatur nobis, quasi vero oculi nostri in manibus ejus esse non debeant, etiam postquam nobis fuerit misertus. Tale est et illud Evangelii, Non cognovit eam, donec peperit filium suum primogenitum , quam con