comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis eius Credidit enm. xp̃m resurrexis¬
se: crediderunt ineum omnes gentess illa
eccłia q̃ fuit om̃iũ gentiũ. iam non est. periit.
hoc dicunt. qͥuulla ñ sunt. Oimpudentem
uocem. Illa non est. quia tu u illa non es uide
netu ideo non sis Nam illa erit: & si tu ñsis:
Hanc uocẽ abhominabilẽ detestabilem. p̃sum¬
ptionis & falsitatis plenam. nulla ueritare
suffultam. nulla sapientia illuminatã nullao
sale conditã. uanam. temerariã. p̃cipitem. ꝑ¬
nitiosam p̃uidit sp̃s dĩ: Et tanqͣm contra
ulos cum annuntiaret unitatem. in conue¬
niendo populos inimum. et regna ut seruiant
domino. cumq subdidisset respondit ei. utiq
laus eius. utiq hierłm mater nr̃a. de peregrina¬
tione reuocata.fetosa cũ multis filiis magis
quam ea quȩ habebat uirum: qm̃ quidam dic¬
turi erant contra. fuit & non est. Exiguitatẽ
inquit dierum meoꝵ annuntia michi. Quid

Expanded text:
tudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexistudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexisse, crediderunt in eum omnes gentes: sed illa Ecclesia quae fuit omnium gentium, jam non est; periit. Hoc dicunt qui in illa non sunt. O impudentem vocem! Illa non est, quia tu in illa non est? Vide ne tu ideo non sis; nam illa erit, etsi tu non sis. Hanc vocem abominabilem, detestabilem, praesumptionis et falsitatis plenam, nulla veritate suffultam, nulla sapientia illuminatam, nullo sale conditam, vanam, temerariam, praecipitem, perniciosam, praevidit Spiritus Dei, et tanquam contra illos cum annuntiaret unitatem: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» Cumque subdidisset, «Respondit ei,» utique laus ejus, utique Jerusalem mater nostra de peregrinatione revocanda, fetosa cum multis filiis, magis quam ea quae habebat virum; quoniam quidam dicturi erant contra, Fuit, et non est: «Exiguitatem,» inquit, «dierum meorum annuntia mihi.» Quid
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis si confessus fueris. tunc saluus eris:
Corde enim creditur adiusticiam: ore autẽ
confessiofitad salutem: Quare autem credimꝰ
& mortuum: Quia credere eum resurrexis¬
se non possumus: nisi pruis mortuum fu¬
isse credamus Quis enim resurgit: nͥ priꝰ
mortuus fuerit: Quis exꝑgiscitur: nisi qui
multi enĩ filii desertȩ magis quã eius que ha¬
bet urum: respondit & dixit ei laudẽ scđm
eius precepta. inuia fortitudinis eius. non
inuia infirmitatis eius Quomͦ ei respon¬
derit. iam supra audistis: inconueniendo
populos inunum. & regna ut seruiant
domino: Inhoc ergo ei respondit: inunita¬
te. Qui autẽ non est inunitate: nonei respon¬
dit Ille enim unꝰ est: eccłia unitas. Non re¬
spondet uni: nisi unitas S existunt qͥdicãt.
am hoc factum ẽ: Respondit ei inomnibꝰ
gentibꝰ eccłia pariens filios plures. qͣm illa
que habebat uirum: Respondit inuia forti¬

Expanded text:
mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem» . Quare autem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi «multi» illi «filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; respondit ei,» dixit ejus praecepta; «in via fortitudinis ejus,» non in via infirmitatis ejus. 8. Quomodo ei responderit, jam supra audistis: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» In hoc ei ergo respondit, in unitate: qui autem non est in unitate, non ei respondet. Ille enim unus est, Ecclesia unitas: non respondet uni, nisi unitas. Sed existunt qui dicant. Jam hoc factum est; respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia, pariens filios plures quam illa quae habebat virum, «respondit in via forti
Abbreviated transcription (Latin):
& ueritas et uita. S ante resurrectionem ñ
agnoscebat᷑ apopulo suo: & maximẽ cruci¬
fixus exinfirmitate latuit qͥs esset: donec
fortis resurgñdo appareret.Non gͦ ei respon¬
dit eccłia. inuia infirmitatis. sed inuia for¬
titudinis suȩ: qͥa post resurrec̾tionem uoca¬
uit eccłiam detoto orbe terrarũ: iam non in¬
firmus incruce: s fortis incelo Non enim
laus xp̃ianorũ ẽ: quia credunt mortuũ xp̃m:
sed quia credunt resurrexisse xpm̃: Nã mor¬
tuum & paganus credit: & hoc tibi ꝓcrimi¬
ne obicit. quia inmortuũ credidisti Quȩ gͥ
laus tua: Crede resurrexisse xp̃m: et sperare
te resurrecturũ ẽẽ ꝑxp̃m: Hȩc est laus fi¬
dei: Si enim credideris incorde tuo. quia
dñs est xp̃c iħs. & confessus fueris ore tuo qͥa
ds̃ illũ suscitauit amortuis: saluus eris. Ñ
ait si confessus fueris. quia eum ds̃ tradidit
occidendum: sed quia eum ds̃ suscitauit a

Expanded text:
, veritas, et vita» . Sed ante resurrectionem non , veritas, et vita» . Sed ante resurrectionem non agnoscebatur a populo suo; et maxime crucifixus ex infirmitate latuit quis esset, donec fortis resurgendo appareret. Non ei ergo respondit Ecclesia in via infirmitatis, sed «in via fortitudinis suae;» quia post resurrectionem vocavit Ecclesiam de toto orbe terrarum, jam non infirmus in cruce, sed fortis in coelo. Non enim Christianorum est, quia credunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum, et sperare te resurrecturum esse per Christum: haec est laus fidei. «Si enim credideris in corde tuo quia Dominus est Jesus, et confessus fueris ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a
Abbreviated transcription (Latin):
mittetur uobis domus ur̃a deserta. Hierus alẽ
hierłm. clamat: & non respondetur: Quotiẽs
uolui congregare filios tuos quẽadmodũ gal¬
liua congregat pullos suos subalas suas: & no¬
liuisti: Nonres pondetur. Pluitur desuꝑ. et pro
fructu spine ꝓferuntur. At uero illa hierłm de
qua dictum ẽ. letare sterilis que non paris.
erumpe & clama que non parturis: qm̃ mul¬
ti filii desertȩ magis quã euis que habet ui¬
rum: respondit ei. Quidẽ. respondit ei: Hon
contempsit uocantẽ:. Quid ẽ respondit ei: Ille
pluit: illa fructum dedit: Respondit ei Sed
ubi : inuia fortitudinis suȩ Numquid inse:
Nam quid esset inse: Aut quã uocem haberet in
se de se nisi solã uocem peccati: uocem unqͥ¬
tatis: Excine uocem ipsius: quid inuenis
nisi tumultum: Ego dixi dñe miserere mei:
sana animam meam qm̃ peccaui tibi. Por¬
ro si iustificata ẽ. respondit ei: non ex m̾itiᷤ

Expanded text:
mittetur vobis domus vestra deserta. Jerusalem, mittetur vobis domus vestra deserta. Jerusalem, Jerusalem» clamat, et non respondetur, «quoties volui congregare filios tuos, tanquam gallina pullos suos sub alas suas, et noluisti» ! Non respondetur: pluitur desuper, et pro fructu spinae proferuntur. At vero illa Jerusalem, de qua dictum est, «Laetare, sterilis, quae non paris; erumpe et exclamauam ejus quae habet virum» ; «respondit ei.» Quid est, «respondit ei?» Non contempsit vocantem. Quid est, «respondit ei?» Ille pluit, illa fructum dedit. 7. «Respondit ei,» sed ubi? «In via fortitudinis suae.» Numquid in se? Nam quid esset in se, aut quam vocem haberet in se, de se, nisi solam vocem peccati, vocem iniquitatis? Excute vocem ipsius, quid invenis nisi ut multum, «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi» ? Porro, si justificata est, «respondit ei,» non ex meriti
Abbreviated transcription (Latin):
mino Respondit ei. non possumus dice
regna: quia responderunt dixisset Respõ¬
dit ei non possumus dicere populi: qͥa &
hic responderunt dixisset. Quia ergo respon¬
dit ei singularẽ numerum querimus. Suꝑiꝰ
noninuenimus nisi aut laudẽ eius. aut bie¬
rusalem: Et quia hoc ambiguum ẽ. utrum
laus eius. an hierusalem: scđm utrumq
tractemus. Quomodo ei respondit laus eius:
Quando ei grãs agunt. uocati ab illo Ille enim
uocat: nos respondemus: non uoce s fide: ñ
lingua sed uita Sienim uocat te ds̃ et preci¬
pit ut bene uiuas. & tu male uiuis: uocatio¬
ni eius non respondes. nec laus eiꝰ respondet
ei dete: quia sic uiuis ut ille non laudetur. s
potius blasphemetur ꝑte: Cum autem sic
uiuimus ut ꝑnos laudetur ds̃: respondit ei
laus euis. De uocatis et scĩs eiꝰ. Respondit hie¬
rusalem: Nocata est enĩ & ierłm. Et prima hie¬
rusalem noluit audire: et dictum ẽ ei Foce di

Expanded text:
mino. Respondit ei,» non possumus dicere, mino. Respondit ei,» non possumus dicere, Regna; quia, Responderunt dixisset. «Respondit ei,» non possumus dicere, Populi; quia et hic, Responderunt dixisset. Quia ergo «respondit ei,» singularem numerum quaerimus superius, et non invenimus, nisi aut laudem ejus, aut Jerusalem. Et quia hoc ambiguum est, utrum laus ejus, an Jerusalem, secundum utrumque tractemus. Quomodo et respondit laus ejus! Quando ei gratias agunt vocati ab illo. Ille enim vocat, nos respondemus; non voce, sed fide; non lingua, sed vita. Si enim vocat te Deus, et praecipit ut bene vivas, et tu male vivis, vocationi ejus non respondes, nec laus ejus respondet ei de te; quia sic vivis, ut ille non laudetur, sed potius blasphemetur per te: cum autem sic vivimus, ut per nos laudetur Deus, respondit ei laus ejus. De vocatis et sanctis ejus, respondit et Jerusalem. Vocata est enim et Jerusalem, et prima Jerusale
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia speculatio: ibi iam annuntiat᷑ nom̃
diũ. Nonsolum nomen dñi inhac syon
anmintiatur: sed & laus inquit eius in ie¬
In conuertendo populos inunum. et regna:
ut seruiant dño Unde hoc factum ẽ nisi san¬
guine mortificatoꝵ. nde hoc factum ẽ nisi
gemitib compeditorum: Exauditi ergo
sunt qui erant inpressura & humilitate: ut
esset nr̃is temporib eccłia intanta gła qͣm
uidemus: ut iam regna que ꝑsequebantur
respondit.: supra uideamus: Et laus eiꝰ inqͥt¬
inhierłm: Inconueniendo ppłos inunum. &.
regna ut seruiant dño: Respondit ei inuia
fortitudinis sue Quȩ illi respondit: Aut qͥs
illi respondit inuia fortitudinis sue: Que¬
ramus ergo primo qͥs respondit: et sic q̃ra¬
mus quȩ sit uia fortitudinis eius. Suꝑio¬
ra uerba indicant respondisse ei: aut lau¬
dem eius aut hierusalem: Supra enim di¬
xerat. & laus eius inierłm: inconueniendo
populos inunum. et regna ut seruiant do¬

Expanded text:
Ecclesia speculatio, ibi jam annuntiatur nomen Ecclesia speculatio, ibi jam annuntiatur nomen Domini. Non solum nomen Domini in hac Sion annuntiatur, sed «et laus ejus,» iIn conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» Unde hoc factum, nisi sanguine mortificatorum? unde hoc factum, nisi gemitibus compeditorum? Exauditi ergo sunt qui erant in pressura et humilitate; ut esset nostris temporibus Ecclesia in tanta gloria, quam videmus, ut jam regna quae persequebantur,respondit, supra videamus: «Et laus ejus,» inqeniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino. Respondit ei in via fortitudinis suae.» Quae illi respondit, aut quis illi respondit, in via fortitudinis suae? Quaeramus ergo primo quis respondit, et sic quaeremus quae sit via fortitudinis ejus. Superiora verba indicant respondisse ei, aut laudem ejus, aut Jerusalem: supra enim dixerat, «Et laus ejus in Jerusalem; in conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Do
Abbreviated transcription (Latin):
enim premebat᷑ eccłia qͣndo mortificaban¬
tur compediti: post illam pressurã. an¬
nuntiat᷑ in syon nomen dñi cũ magna liber¬
tate inipsa eccłia Ipsa ẽ eium syon: non ille
unus locus primo suꝑbꝰ postea captiuatus.:
sed syon cuius umbra erat illa syon: quȩ in¬
terpretatur speculatio: Propterea quia in
carne positi uidemus. inpriora extendenteᷤᷤ
nos. ñ adp̃sens qđ ẽ sed ad id qđ futurum ẽ:
ideo speculatio Oĩs enĩ speculator longe ꝓ¬
spicit Specula. dr̃: ubi ponuntur custo¬
des fiunt iste speculȩ insaxis: inmontibus:
in arborib: adhoc ut deloco eminentiore lon¬
ge uideantur: Syon ergo speculatio: Eccł̃ia
speculatio. Unde speculatio: longe uidere:
hoc ẽ speculatio: labor. ẽ enim ante me: donec
introeam inscũarium di. ⁊ intelligam in
nouissima. Qualis speculatio intelligere in
nouissima: transire mare uidendo ñnauigã¬
do. ethabitare inextrema maris: idest ibi
ponere spem. ineo qđerit finito scło.Ergo si

Expanded text:
Ecclesia, quando mortificabantur compediti: post illas pressuras annuntiatur in Sion nomen Domini, cum magna libertate, in ipsa Ecclesia. Ipsa enim Sion: non ille unus locus primo superbus, postea captivatus; sed Sion cujus umbra erat illa Sion, quae interpretatur Speculatio; propterea quia in carne positi videmus in priora, extendentes nos non ad praesens quod est, sed ad id quod futurum est. Ideo speculatio. Omnis enim speculator longe prospicit. Specula dicitur, ubi ponuntur custodes: fiunt istae speculae in saxis, in montibus, in arboribus, ad hoc ut de loco eminentiore longe videatur. Sion ergo speculatio, Ecclesia speculatio. Unde speculatio? Longe videre, hoc est speculatio. «Labor est» enim «ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima» . Qualis speculatio, intelligere in novissima? Transire mare videndo, non navigando, et habitare in exterma maris ; id est, ibi ponere spem, in eo quod erit finito saeculo. Ergo si
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cum edificatur syon: nunc intrant lapides
instructuram ꝑfecto edificio. et dedicata do¬
mo. qͥd curris. sero queliturus: inaniter pe¬
titurus: frustra pulsaturus: foris remansurꝰ
cum quinq uirginibus fatius: Nunc ergo
hec: ñ ita ꝓderant eis inter qͦs scribebantur
Scribebantur enĩ adꝓpħandum nouũ destam̃¬
tum: interhomines qͥ uiuebant ex ueteri testa¬
mento: S et illud uetus testamentũ ds̃ de¬
derat: et in illa terra ꝓmissionis ppłm suum
collocauerat: S qm̃ memoriale tuum in
generatione et generationẽ. non iniquorum
ẽ. sed iustorum: inuna generatione ꝑtinet ad
uetus testamentũ: in alla. autẽ generatione
ꝑtinet adnouum testamentũ. Et quia hoc qđ
ꝓpħatum est nouum testamentũ p̾nuntiat:
scͥbant᷑ ħ inquit ĩgen̾ationẽ alterã: et ppłs qͥ
creabitur laudabit dñm: Non ppłs qui creat᷑
ẽ: sed ppłs qui creabitur. Quid euidentius fis

Expanded text:
est, cum aedificatur Sion; nunc intrant lapides est, cum aedificatur Sion; nunc intrant lapides in structuram: perfecto aedificio et dedicata domo, quid curris, sero quaesiturus, inaniter petiturus, frustra pulsaturus, foris remansurus cum quinque virginibus fatuis ? Nunc ergo haec, non ita proderant eis inter quos scribebantur: scribebantur enim ad prophetandum Novum Testamentum, inter homines qui vivebant ex Vetere Testamento. Sed et illud Vetus Testamentum Deus dederat, et in illa terra promissionis populum suum collocaverat. Sed quoniam «memoriale tuum in generationem et generationem,» non iniquorum est, sed justorum: in una generatione pertinet ad Vetus Testamentum; in alia autem generatione pertinet ad Novum Testamentum. Et quia hoc quod prophetatum est, Novum Testamentum praenuntiat; «Scribantur haec in generationem alteram: et populus qui creabitur, laudabit Dominum.» Non populus qui creatus est, sed «populus qui creabitur.» Quid evidentius, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
damentum insyon. uisus est asyon: s
non ingła sua Uidimus eũ: et non habebat
speciem neq decorem: At uero cum uenerit
iudicare cum angłis suis: quando congre¬
gabunt᷑ ante eũ om̃s gentes: quando oues
Addexterã. hedi adsinistrã separabuntur:
nonne tunc uidebunt. inquẽ pupugerunt:
Etconfundentur sero: qui primo penitentia
& salubri consilio confundi noluerunt:
Edificauit dñs syon: & uidebitur ingła sua:
qui inilla primo uisus ẽ infirmitate sua:¬
espexit inorationem humilium: et non de¬
spexit precẽ eorum: Inȩdificatione syon hoc
agitur. Modo edificantes syon orãti& gemt̃.
Lue unus pauꝑ qͦt pauꝑes: multi: qͥa milia
intot gentib. Unus: quia unitas pacis eccłiȩ.
Ipse unus: ipse multi. Unus ꝓpter caritatem:
multi ꝓpter latitudinẽ frgo nunc oratur. nc̃
curritur Nc̃ si qͥs aliqͥd alit̾ erat. et alit̃ se ha¬
bebat: manducet cinerẽ sicut panẽ: et potum
suum cum fletu commisceat: Nunc tempus

Expanded text:
t a Sion, sed non in gloria sua: «Vidimus eum, et non habebat speciem neque decorem» . At vero cum venerit judicare cum Angelis suis, quando congregabuntur ante eum omnes gentes, quando oves ad dexteram, haedi ad sinistram separabuntur , nonne tunc videbunt in quem pupugerunt ? Et confundentur sero, qui prima poenitentia et salubri confundi noluerunt. «Aedificabit Dominus Sion, et videbitur in gloria sua:» qui in illa primo visus est in infirmitate suaespexit in orationem humilium, et non despexit precem eorum.» In aedificatione Sion hoc agitur modo; aedificantes Sion orant, gemunt: ille unus pauper, quod pauperes multi; quia millia in tot gentibus unus, quia unitas pacis Ecclesiae. Ipse unus, ipse multi: unus, propter charitatem; multi, propter latitudinem. Ergo nunc oratur, nunc curritur; nunc, si quis aliter erat, et aliter se habebat, manducet cinerem sicut panem, et potum suum cum fletu commisceat. Nunc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
uetera et noua: quia memoriale tuum inge¬
neratione et generationẽ: et ppłs qui creabtt̃
laudabit dominũ. Qm̃ ꝓspexit exalto scõ
suo. Prospexit exalto. ut ueniret adhumiles:
ex alto factus ẽ humilis. ut humiles exaltaret.
esterno die audiuimus cuiusdam
pauperis gemitum inoratione:
eumq esse cognouimus. qui ꝓpi
nos pauꝑ factus ẽ. cum diues eẽt.¬
eiq menbra coherentia. et ꝑsuũ ca¬
put loquentia uidimꝰ. uidimꝰ enĩ
ibi et nos ipsos: si tamen ꝑeiꝰ gr̃am.
aliquid et nos finita autẽ iam erant uer¬
ba gemituum: &ceperant consolationum:
sedea finiri hesterno die tractando mini¬
me potuerunt: In his que restant audiamꝰ
hodie. ñ iam gementẽ pauꝑem: s gauden¬
tem. Ideo gaudentem: quia sꝑantem. Ideo
non desꝑantem: quia non de se p̃sumentẽ.
Prenuntiauit felicitatem rerũ humanarũ
insepturis dĩ. ⁊ adiectt Scribantur hȩc inge¬
nerationẽ alteram: & ppłs qui creabitur lau

Expanded text:
le tuum in generationem et generationem: «Et populus qui creabitur, laudabit Dominum. Quoniam prospexit ex alto sancto suo.» Prospexit ex alto, ut veniret ad humiles: ex alto factus est humilis, ut humiles exaltaret. 1. Hesterno die audivimus cujusdam pauperis gemitum in oratione; eumque esse cognovimus, qui propter nos pauper factus est, cum dives essembra cohaerentia et per suum caput loquentia. Vidimus enim ibi et nos ipsos; si tamen per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam erant verba gemituum, et coeperant consolationum; sed ea finiri hesterno die tractando minime potuerunt: in iis quae restant, audiamus hodie non jam gementem pauperem, sed gaudentem; ideo gaudentem, quia sperantem; ideo sperantem, quia non de se praesumentem. Praenuntiavit felicitatem rerum humanarum in Scriptis Dei, et adjecit: «Scribantur haec in generationem alteram: et populus qui creabitu
Abbreviated transcription (Latin):
etego ragaui ꝓte petre nedeficiat fides tua:
Hanc spem dedit et inoratione qͣm docuit: ubi
monuit. ut dicamus. ne nos inferas intemptati¬
onem Suodammꝰ enĩ ꝓmisit se daturum suᷤ
periclitantib: qđ dici uoluit ab orantib. Et̾
nimirum dehac spe magis iste psalmus intel¬
ligendus ẽ dicere. hec me consolata ẽ inhumi¬
litate mea: qm̃ uerbum tuũ uuificauit me
d expressius interpretati sunt: qͥ non uerbum

Expanded text:
et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod express
Abbreviated transcription (Latin):
grinationis meȩ Ipsa ẽ illa humilitas in
loco mortalitatis et peregrinationie
de paradiso. & desuꝑna illa iherusalem
cationes di in loco peregrinationis suȩ: qͣmus
cum tedium teneret apeccatorib relinquentib
legem di: qͥa cum eis conu̾sari in hac utta
uł adtempus cogitur: donccarea uen¬
tiletur Possunt autẽ isti duouersus ad
singulas partes unuis suꝑioris aptariꝰ ut qđ
referatur: tedium tenuit me apeccatorib re¬
linquentib legẽ tuã: qd̃ uͦ ibi ait et consolat᷑
stodiui legẽ tuã. Hor ẽ illa humilitas ubi ẽ
mortalitatis erumpna. noxẽ in suꝑbis inique
agentib usq ualde: nox intẽdio apeccatoribus
relinquentib legẽ di: noxẽ postremo in loco
peregrinationis huius. donec ueniat dñs &
ulluminet abscondita tenebrarum. & mani¬
festabit cogitationes cordis: et tunceret laus

Expanded text:
grinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in grinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem,cationes Dei in loco peregrinationis suae; quamvis eum taedium teneret a peccatoribus relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quoreferatur, «Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam:» quod vero ibi ait, «Et consolatus stodivi legem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
etantiqui iusti spem habebant: qñ eum in
gͦuerbum adeos fiebat. de illo etiam hoc be¬
ne hic intelligitur uerbũ: si etipsorum accipi¬
mus istam uocẽ. Dequo uerbo dictum est.
memento uerbi tui seruo tuo in qͦmͥ spẽ dedisti
ħ me consolata ẽ inhumilitate mea. hoc ẽ inista
mortalitate mea: qͥa eloquiũ tuũ uiuificauit
me. ut spem uite haberem. ꝓiectus in mortem:
Suꝑbi iniq agebant usq quaq: quandoqͥdem
eoꝵ suꝑbiam. nec humilitas mortalitatis edo¬
muit Alege autẽ tua ñdeclinaui: qđ me fac̃e
a scło dñe. et consolatus sum: uł sic̃ alii codices
hñt. et exhortatus sum. id ÷ exhortationẽ ac¬
cepi. Ytrumq enim potuit interpretari de
memorfui iudicioꝵ tuoꝵ suꝑ uasa irȩ. que
parata sunt inꝑditionẽ. et consolatus sum:
bus derelinquentib legem tuã: Cantabiles¬
mͥ erant iustificationes tuȩ. in loco incolatus

Expanded text:
et antiqui justi spem habebant, quando eum et antiqui justi spem habebant, quando eum idebant. Quod ergo verbum ad eos fiebat de illo, etiam hoc bene hic intelligitur verbum, si et ipsorum accipimus istam vocem; de quo verbo dictum est, «Memento verbi tui servo tuo, in quo spem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea;» hoc est, in ista mortalitate mea: «quia eloquium tuum vivificavit me;» ut spem vitae haberem projectus in mortem. «Superbi inique agebant usque valde:» quando quidem eorum superbiam nec humilitas mortalitatis edomuit. «A lege autem tua non declinavi:» quod me facere a saeculo, Domine, et consolatus sum:» vel, sicut alii codices habent, «et exhortatus sum;» id est, exhortationem accepi. Utrumque enim potuit interpretari de «memor fui judiciorum tuorum» super vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem: «et consolatus sum,» bus  derelinquentibus legem tuam. Cantabiles erant mihi iustificationes tuae  in loco incolatus
Abbreviated transcription (Latin):
autem: Suꝑbi iniq agebant usq ualde:
alege autem tua non declinaui Suꝑbos intel¬
gi uoluit: ꝑsecutores piorum Et ideo subiec̃
alege autem tua non declinaui: qͥa hoc eum fa¬
cere illoꝵ ꝑsecutio compellebat Quos usq ual¬
de iniq dicit egisse: qͥ ñsolum unpii erant
uerum etiam pios. impios eẽ cogebant In hac
humilitate hoc ẽ inhac tribulatione spes con¬
solata ẽ. que data ẽ inuerbo dĩ pollicentis ad¬
intorium. ne deficiat fides martyrum: et p̾scu¬
tia sp̃s sui uires imꝑtientis laborantib: ut
euadentes de muscipula uenantium dĩce
humilitatẽ. qua homo ẽ dciectus. & ꝓiectus.
inmortem: expeccato illo. qđ ualde infelicit
inparadisi felicitate commissũ ẽ: Iñ hac qͥp¬
pe humilitate inqua homo uanitati similiᷤᷤ
factus ẽ. et dics eius uelut umbra p̃tereunt.
om̃s filii ire sunt nͥ ꝑmediatorẽ reconcilient᷑
do. qui predestinati sunt inȩternam salutẽ
ante mundi constitutionẽ: in quo mediatore

Expanded text:
autem: «Superbi inique agebant usque valde; a lege autem tua non declinavi.» Superbos intelligi voluit persecutores piorum; et ideo subjecit, «A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis laborantibus, ut evadentes de muscipula venantium dicerehumilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis factus est et dies ejus sicut umbra praetereunt , omnes filii irae sunt, nisi per Mediatorem reconcilientur Deo, qui praedestinati sunt in aeternam salutem ante mundi constitutionem : in quo Mediatore
Abbreviated transcription (Latin):
feminino genere nuncupetur. uł sine ullo
nomine illius generis quibuslibet uerbis in¬
sinuetur. solita omnino locutione. sub gñe
neutro intelligitur: Ita gͦ echic eo mͦ dici po¬
tuit. hec facta ẽ mͥ: tanqͣm dictum eẽt. hoc
factum ẽ mͥ Si autem queramus qͥd illd̾ sit.
oceurrit qd supͣdixerat memor fui ĩnocte nõĩs tui
dñe: et custodiui legẽ tuã. hoc factũ ẽ .mͥ. idt hoc
quod custodiui legẽ tuã. non ꝑme ipsũ feci: sed
factũ ẽ mͥ. utiq abste: qͥa iustificationes non me¬
as s tuas exquisuii. dõ ẽ enĩ inquit apłs qui¬

Expanded text:
feminino genere nuncupetur, vel sine ullo feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si rit quod supra dixerat: «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi legem tuam, non per meipsum feci, sed factum est mihi, utique abs te: «quia justificationes,» non meas, sed «tuas exquisivi. Deus est enim,» inquit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate ꝓficiat uariis temptationib huius
noctis oppositus. iam iutelligens dicat qđ ĩ
hoc psalmo aliquanto post dicitur: bonum
Quia scilicet iustificationes tuas ñmeas exqͥsi¬
ui Possumus etiã qđ dictum ẽ. hec factaẽ mͥ
sic intelligere. ut nec lex. nec nor subaudiatur.
sed hoc ꝓnomen. qđ est. hec ñ accipiatur aliter
qͣm se habet ule ualio psalmo locꝰ ubi legit᷑
unam petii adomino.hanc requiram: Hec dic̃
qͦd unam uł quam unam. dequa dixerit hãc
requiram: sed femininũ genus qͣsi ꝓneutro
positũ ẽ: Inusitate quippe dictum ẽ unam
petii hanc requiram. ubi ñ subauditur quȩ
illa una sit: qd usitatius. diceretur. unum perii
adño hoc requiram ut inhabitẽ indomo
domini: Inhis enim neutris ñsolet exigi
neutrum qđ subaudiendum sit: it puta u¬
num bonũ. aut unum donũ. uł si qͥd huius¬
modi: sed quicqͥd illud ẽ etiã si masculino ł

Expanded text:
humilitate proficiat variis tentationibus hujus humilitate proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonumscilicet justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hoc pronomen quod est «Haec,» non accipiatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel
Abbreviated transcription (Latin):
Ac sic recte intelligitur facta ẽ mͥ. ac si dicere¬
tur facta ẽ ꝓme: id÷ factum ẽ ut ꝓdeẽt
mͥ Sienim humilitas illa mortalitatis ñ
absunde intelligitur nox. ubi iniuicem la¬
tent corda mortalium. ut de talib tenebris
innumerabiles et graues temptationes oriã¬
tur: ita ut ineadem nocte ꝑtranseant etiã
bestiȩ silue. catuli leonis rugientes. queren¬
tes adõescam sibi. unde etiam de illo leone
rugiente et querente quẽ deuoret dñs ait
qđ̃ iam supra cominemoraui. Hac nocte po¬
stulauit sathanas uerare uos sicut triticum.
id÷ hac nocte inqua ꝑtranseunt bestie siluȩ.
uos leo ille magnus quesiuit ado escam sibi:
ꝓfecto ħipsa humilitas in loco peregrinatio¬
nis huius quȩ nox recte intelligitur. ꝓdesteis
qui salubriter exercentur inea. ut discant ñ
suꝑ.bire. ꝓpter qđ malum inistam noctẽ pul¬
sus ẽ homo: initium enĩ suꝑbie hominis. a po¬
statare ado: sed gratis iustificatus. atq ut ista

Expanded text:
cte intelligitur, «facta est mihi,» ac si diceretur, facta est pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem devoret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum;» id est, hac nocte in qua pertranseunt bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista
Abbreviated transcription (Latin):
sticias utiq tuas quib iustificas impium. ñ
meas: que nunquam me pium faciunt. s suꝑ¬
bum: Honenim erat iste aliquis eoꝵ qui igno¬
rantes di iusticiam. et suã uolentes constituere.
iusticie di non sunt subiec̾ti Has gͦ iusticias
quib iustificantur gratis ꝑgrãm d̃i. qui ꝑse
ipsos iusti ẽẽ nonpossunt: melius alii sunt in¬
dixerat. et custodiui legẽ tuã: Quib uerbis
subiunxit: ħ facta ẽ mͥ tanqͣm dicẽt ħ lex fac¬
ta ẽmͥ Sed ñ ẽ rememorandũ in exponendo:
qͦm̾ sit ei facta lex di Greca enim locutio uñ
ista translata ẽ satis indicat ñ delege dictum
neris masculini ẽ et feminino ꝓ nomine etiã
que illi facta sit. deinde quomͦ illi facta sit. Que¬
ler: quia hunc sensum sic̃ diri grecus expellit:
orte gͦ ħ nox: quia tota suꝑior sententia sic
se ht̃. memorfui nocte nominis tui dñe. et cu¬
stodiui legem tuam: et sequitur. hec factaẽ

Expanded text:
stitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Has ergo justitias, quibus justificantur gratis per gratiam Dei, qui per seipsos justi esse non possunt, melius alii indixerat, «Et custodivi legem tuam;» quibus verbis subjunxit, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictumneris masculini est, et feminino pronomine etiamtur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaetique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est
Abbreviated transcription (Latin):
ñ nobis. sednomini tuo dagłam: Sic eñi qͥsq
ñ insua sedindi gła: qͥa nec insua sedindĩ iusti¬
cia. id ÷ ado sibi donata custodit legem dĩ: sic̃
iste ait memorfui in nocte nominis tui dñe:
etcustodiui legẽ tuã: Quam non custodisset: si
insua uirtute confidens. nominis d̃i memor
ñ fuisset: Adiutorium enim nrm in nomine do

Expanded text:
n nobis, sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custodisset, si in sua virtute confidens, nominis Dei memor non fuisset: adjutorium enim nostrum in nomine Do
Abbreviated transcription (Latin):
cens : in ur̃a patientia possidebitis animas
urãs: De ipso qͦ corpore qđ abinimicis pos¬
set occidi et quasi penitus interire: capillus
humilitate sua Propt̃ quã spem: dicit &
apłs paulus Si autem qđ nonuidemꝰ sꝑamꝰ:

Expanded text:
cens, «In vestra patientia possidebitis animas cens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» humilitate sua. Propter quam spem dicit et apostolus Paulus: «Si autem quod non videmus
Abbreviated transcription (Latin):
hec scilicet spes quȩ data ẽ humilib: dicente
sc̃ptura. Ds̃ suꝑbis resistit: humilib autem
dat grãm Unde ore ꝓprio etiam ipse dñs
ait: qm̃ qͥ se exaltat humiliabitur: et qui se
humiliat exaltabitur Bene hic intelligimꝰ
etiam illã humilitatẽ. non qua se quisq hu¬
miliat confitendo peccata. nec sibi adrogan¬
do iusticiam: sed qua quisq humiliatur a¬
liqua tribulatione uł deiectione qͣm meru¬
it eius suꝑbia: aut exercetur ꝓbaturq pa¬
tientia: Ynde paulo post dic̃ hic psalmus.
prius qͣm humiliarer ego deliqui. S illud
in libro sapientie: Indolore sustine: et inhu¬
militate tuã patientiã habe: qm̃ inigne ꝓ
batur aurum et argentum: homines uero
acceptabiles incamino humiliationis. Q đ
ait acceptabiles: ibi spem dedit quȩ consola¬
retur inhumilitate Et dñs iħs hanc humi¬
litatem cum discipulis p̃dicaret aꝑsecutori¬
bus ẽẽ uenturam: non eos sine spe reliquit:
sed hanc etiam qua consolarentur dedit di¬

Expanded text:
s quae data est humilibus, dicente Scriptura, «Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» . Unde ore proprio etiam ipse Dominus ait: «Quoniam qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur» . Bene hic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilitate tua probatur aurum et argentum, homines vero acceptabiles in camino humiliationis» . Quod ait «acceptabiles,» ibi spem dedit quae consolaretur in humilitate. Et Dominus Jesus hanc humilitatem cum discipulis praediceret a persecutoribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit di
Abbreviated transcription (Latin):
tate Hocetiam ꝑꝓpħam ds̃ dicit Et faciam
ut iniustificationib meis ambuletis: et iudi¬
cia mea obseruetis & faciatis. Sua ꝓpt̃ dõ di¬
cente. ego faciam ut iudicia mea obseruetis
et faciatis: rectissimȩ iste dic̃ hoc factum ẽ
mͥ: ut cum quesierit qͥd illud sit. respondeat
qđ supra dixerat. ut custodirẽ legẽ dei Sed qͥa
iste unlongum sermo ꝓcessit: ea que secuntur
domino donante abalio melius tractabuntur¬
Posuersus psalmi huius mag

Expanded text:
t faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabunturversus psalmi hu
Abbreviated transcription (Latin):
quib dicitur. inxp̃o iħu ꝑeuangłium egouoᷤ
genui. hii sunt quib dicitur. ñ ut confundam
uos hec scribo. sedut filios ineos carissimos mo¬
neo: hii sunt dequib dicitur. afferte dño filioᷤ
arietum Adtendite pom̃s terras. qͥ nostis ista
mirari. et gaudere atq cantare dño dõ nr̃o:
adtendite ista compleri ꝑom̃s gentes. que
ante tam longa tempora figurate gesta atq
predicta sunt. interrogate & dicite. Quid ẽ tͥ
mare qđ fugisti. & tu iordanis qͥa conu̾sus es
retrorsum: montes quia gestistis uelut arietes
ẽ qđ gaudetis. qͥb infine dicet᷑. euge bone serue.
qm̃ inpaucis fidelis fiusti. supra multa te consti¬
tuam: Quid ẽ qđ gaudetis quib infine dicet᷑.
uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnũ qđ
uobis paratum ẽ aborigine mundi: Respon

Expanded text:
ium ego vos genui:» hi sunt quibus dicitur, «Non ut confundam vos, haec scribo, sed ut filios meos charissimos moneo» : hi sunt de quibus dicitur, «Afferte Domino filios arietum» . Attendite per omnes terras, qui nostis ista mirari, et gaudere atque cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri per omnes gentes, quae ante tam longa tempora figurate gesta atque praedicta sunt. 9. Interrogate et dicite, «Quid est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis, quia conversus es rest quod gaudetis, quibus in fine dicetur: «Euge, bone serve, quoniam in paucis fidelis fuisti, supra multa te constituam?» quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum e
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quis audeat dereb preteritis cogitare:
Et paulo post ipsos hostes nrõs qui nos fugien¬
des ut interimerent sequebant᷑ id÷ delicta nr̃a. sic̃
egẏptios inmari obrutos. ita inbaptismo demer¬
sa &extincta luce elarius intimat dicens: qm̃
uoluntarius & misericors ẽ. ipse conuertet ⁊ mi¬
screbit᷑ nr̃i Dimenget delicta nr̃a. drmerget in

Expanded text:
sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? Et paulo post, ipsos hostes nostros, qui nos fugientes ut interimerent sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntarius et misericors est, ipse convertet et miserebitur nostri; demerget delicta nostra, demer
Abbreviated transcription (Latin):
rum inpassione dm̃i compleretur: Sed tamen
dilectissimi ꝓpħa iste quẽ commemoraui
etiam crassa corda limauit: et adintelligen¬
da depreteritis reb gestis futura incunctant̃
extendit.: ut non solum apłica auctoritate
abipsis ꝓpħis hoc pretermissum ẽeutetiã
eorum eloquio panderetur. Ludentes atq
gaudentes certi ac securi. dethesauro dĩ &
noua & uetera concorditer sibimet coheren¬
tia ꝓferamus Cum enim tanto post egres¬
sum uliꝰ popłi exegypto. et tanto ante ista
eccłie tempora hec quȩ commemoraui cecine¬
rit: tamen se futura predicere sine ulla dubita¬
tione destatur Scdm dies inquit ꝓfectionis il¬
lorum exegypto: ostendam mirabilia ilis
qͥ idebunt nationes. et confundentur hoc ẽ qđ
hic dictum ẽ: mare uidit et fugit Si enĩ hie
ꝑuerba preteriti temporis sicut ẽ iudit et fug̃
occulte futura predicantur: uidebunt certe
& confundentur. qͣndo futuri temporis u̾ba

Expanded text:
rum in passione Domini compleretur. Sed tamen, rum in passione Domini compleretur. Sed tamen, dilectissimi, propheta iste quem commemoravi, etiam grossa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate ab ipsis Prophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla dubitatione testatur. «Secundum dies,» inquit, «profectionis eorum ex AegyptVidebunt nationes, et conhic dictum est, «Mare vidit, et fugit:» si enim hic per verba praeteriti temporis, sicut est, «vidit» et «fugit,» occulte futura praedicantur; «Videbunt» certe «et confundentur,» quando futuri temporis verba
Abbreviated transcription (Latin):
trans grediens impietatem residus heredita¬
tie tue: Et ñcontinuit intestimonio uã
conuertet & miserebitur nr̃i. Demerget de¬
culpas nr̃as Nempe aduertitis fr̃s manife¬
stius hic aꝑut sacroscã mysteria Inhoc enĩ
psalmo qͣmuis futura intueatur mirabilis ꝓ¬
phetiȩ sp̃s: tam̃ uidetur uelut transacta nar¬
rare: facta ẽ inquit uidea scĩficatio eius: mare
iudit & fugit Et facta ẽ. & uidit & fugit pre¬
teriti temporis uerba sunt: et conuersus est
iordanis & gesterunt montes. & cõmota
ẽ terra. eodem mͦ preteritum sonant: sine p̃u¬
dicio tam̃ intelligentli futura Alioquin con¬
tra euuangłicũ testimoniũ cogimur etiam
illa ñdefuturo p̃mintiata. sed depreterito cõ¬
memorata intelligere: diuiserunt sͥ uestim̃¬
ta mea. et suꝑ uestem meam miserunt sortẽ.
Quȩ quamuis uerbiᷤ preteriti temporis dicta sũ
id tamen ꝓnuntiabant qđ tanto post futu¬

Expanded text:
transgrediens impietatem residuis haereditatransgrediens impietatem residuis haereditatis tuae; et non tenuit in testimonium iram avertet, et miserebitur nostri; demerget deculpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur mirabilis prophetiae Spiritus, tamen videtur velut transacta narrare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et «fugit,» praeteriti temporis verba sunt; et «conversus est Jordanis,» et «gestierunt montes,» et «commota est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alioquin contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de praeterito commemorata, intelligere: «Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem» . Quae quamvis verbis praeteriti temporis dicta sint, id tamen praenuntiabant quod tanto post futu
Abbreviated transcription (Latin):
confitentes ei & laudantes eum: Nam si ex
seuelint uiuere morientur: sicut scriptũ
ẽ: Amortuo qͣsi qui ñsit: perit confessio
Sed non mortui laudabunt te domine: neq
om̃s qui descendunt ininfernum: clamat
enim alio loco tua scriptura Peccator dũ
uenerit in ꝓfundũ maloꝵ: contempnet
ed nos qui iumus benedicimus dño.
exhoc nunc etusq inscłm Ex plicit. de

Expanded text:
confitentes ei et laudantes eum: nam si ex confitentes ei et laudantes eum: nam si ex se velint vivere, morientur, sicut scriptum est, «A mortuo quasi qui non sit, perit confessio» . Sed, «Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum.» Clamat enim alio loco tua Scriptura: «Peccator, dum venerit in profundum malorum, contemnit» . «Sed nos qui vivimus, benedicimus Dominum, ex hoc nunc et usque in
Abbreviated transcription (Latin):
borum istorum quib dictum ẽ celum cȩli
dño. terrã autẽ dedit filiis hominũ: ut abeo
qđ intelleximus ũ recedat intentio Dixera¬
mus enim magnos etpusillos significari eti¬
am eo qđ adiectum ẽ. benedicti uos dño qͥ
fecit celum et terram Si gͦ magnos cęli. pu¬
sillos autem terre nomine accipimus: qm̃
pusilli crescendo futuri sunt celum. & in
ipsa spe lacte nutriuntur. sic sunt illi ma¬
gni celum terre cum paruilos nutriunt.
utetiã cȩlum celi se ẽẽ intelligant. dum co¬
gitant inqua spe paruuli nutriantur. sed
tam̃ quia iam illi ñ abhomine neq ꝑho
minem. sed ꝑipsum dm̃ carpunt sinceri¬
tatem ub̃tatemq sapientie. acceꝑunt par¬
uulos futuros quidẽ celũ. ut celũ cęli se eẽ sci¬
ant: adhuc tñt̾rã cui dicant ego plantaui.
apollo rigauit: sed ds incrementũ dedit.
Ipsis enim filiis hominum qͦs fecit cęlum.
terram dedit inqua oꝑentur. qui nouit
t̾ra in dõ suo qui fecit eã: et uiuant exeo.

Expanded text:
dictum est, «Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum:» ut ab eo quod diximus, non recedat intentio. Dixeramus enim magnos et pusillos significari etiam eo quod adjectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pusilli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe parvuli nutriantur. Sed tamen quia jam illi non ab homine, neque per hominem, sed per ipsum Deum carpunt sinceritatem ubertatemque sapientiae; acceperunt parvulos futuros quidem coelum, ut coelum coeli se esse sciant; adhuc tamen terram cui dicant, «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ipsis enim filiis hominum quos fecit coelum, terram dedit in qua operentur, qui novit terra in Deo suo qui fecit ea, et vivant ex eo,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dici: qͥa illa qͦ miracula cũ in illo popło fieret̃
p̃sentia qͥdẽ. sed ñ sine futuroꝵ significatione
gerebantur: Ideoq ut ostenderet qͥ psallendo
ista p̃dicebat eadem se uerbis agere quȩ illic
factis agebantur. uno eodemq spũ oꝑante
et illa facta ethec dicta sunt: ut id qđ infine
seculorum manifestandum reseruabatur. fi¬
guris rerum atq uerborũ p̃currentib nuntia¬
retur:: ñomnino ea dixit quȩ ibi gesta sunt.
sed alit̃ quedam qͣm illic lecta didicimꝰ ne
uere putaret᷑ transacta recolere: potius quam
uentura p̃uidere. Pruo enĩ iordanem ipsũ ñ
reuersum eẽ retrorsum. sed sterisse legimꝰ ab ea
parte qua aque desuꝑ fluebãt cum popłs il¬
le transiret: deinde gestientes montes collesq
ñlegimus: que sic addidit ut etiã omnia ista
repeteret. Nam cum dixisset mare uidit et fug̃
iordanis conuersus ẽ retrorsum. contexuit. mõ¬
tes gestierunt uelut arietes: et colles uelut
agni ouium: Eademq rursus interrogat:

Expanded text:
praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum reservabatur, figuris rerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisset, «Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum;» contexuit, «Montes gestierunt velut arietes, et colles velut agni ovium: eademque rursus interrogat,
Abbreviated transcription (Latin):
conuertatur: fiatq illi ds̃ ante faciem rede¬
unti. quẽ sibi atergo posuerat: et fiat uli retro
mare huius scłi. qđ sibi ante faciem cum illuc
laberetur effecerat: et sic obliuiscat᷑ ea quȩ ret᷑
sunt. & inea quȩ ante sunt extendatur: qđ iam
tro fecerat. adquem dorsum posuerat: & si inea
que ante sunt extenditur. in scłm extenditur:
quia ipsum sibi ante faciem posuerat. quo aui¬
dius irruebat Lordanis gͦ illos significat: qui
grãm baptismi ꝑceꝑunt & sic iordanis cor¬
uertitur retrorsum. cum illi conuertuntur ad
dm. ut eum iam retro ñhabeant: sed reuelata
facie głam dñi speculantes in eandem imagi¬

Expanded text:
convertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeconvertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeunti, quem sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro mare hujus saeculi, quod sibi ante faciem, cum illuc laberetur, effecerat; et sic obliviscatur ea quae retro sunt, ut in ea quae ante sunt extendatur : quod jam tro fecerat, ad quem dorsum posuerat: et si in ea quae ante sunt extenditur, in saeculum extenditur; quia ipsum sibi ante faciem posuerat, quo avidus irruebat. Jordanis ergo illos significat, qui gratiam Baptismi perceperunt; et sic Jordanis convertitur retrorsum, cum illi convertuntur ad Deum, ut eum jam retro non habeant, sed revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imagi