comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ixitq ei dñs. Nequaquã ita
fiat: sed omnis qui occident
cam. septuplũ pumet᷑. Alia trans¬
latio habet: septem uindict̾as ꝑ¬
soluet. Qd̾ quidem planius intel¬
ligit᷑. Hoc aut̃ tale est. ac si diceret.
Nequaquã ita fiet ut tuuis: ñ mo¬
rieris mͦ: neq omnis qui te inue¬
nerit. occidet te: in longũ seruabe¬
ris: adseptimã generationẽ ꝑueni¬
es: qui te occiderit. septẽ inte uin¬
dictas ꝑsoluet: id est de plena et in¬
tegra tribulatione & angustia te li¬
berabit. Septenarius namq nu¬
merus. ꝑfectionẽ de signat. Hoc
igit᷑ septenario. dum longam cain
profrĩcidio penitentiam ageret:
tandem ut fert᷑. septima generati¬
one alamech interemptus est.
Sic igit᷑ septem uindictas lamech
ineo ꝑsoluit. dũ morte interce¬
dente abomnib angustiis eum
libauit: quas usq ad id temporis
ꝑ septem iam generationes palsiu̾¬
fuerat. Si uero dicat᷑ septuplum
puniet᷑. qd̾ quidẽ nr̃a trans latio
habet: intelligendum erit. qd̃

Expanded text:
ixitque ei Dominus: Nequaquam ita fiet; sed omnis qui occiderit Cain septuplum punietur. » Alia translatio habet: Septem vindictas persolvet, quod quidem planius intelligitur. Hoc autem tale est, ac si diceret: Nequaquam ita fiet, ut tu vis: 15 non morieris modo, neque omnis, qui te invenerit, occidet te, in longum servaberis, ad septimam generationem pervenies; qui te occiderit, septem in te vindictas persolvet, id est de plena et integra tribulatione te liberabit. Septenarius namque numerus perfectionem designat. Hoc ergo septenario dum longe Cain pro fratricidio poenitentiam ageret. tandem, ut fertur, septima generatione a Lamech interemptus est. Sic ergo septem vindictas Lamech in eo persolvit, dum, morte intercedente, ab omnibus angustiis eum liberavit, quas usque ad id tempus per septem jam generationes passufuerat. Si vero dicatur, « septuplum punietur, » quod quidem nostra translatio habet, intelligendum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑: Quȩ sint aũt eiꝰ reliquiȩ:
dicat eũgłista. Post quã inquit
manducauit. sumens reliquias
dedit eis: & dixit. Hec st̃ uerba.
quȩ locutussũ apud uos manẽ̾.
collegit uir mundus. eętꝰ uide¬
licet aplicꝰ. Notandũ aut quano
sacerdos. neq ille quiuaccã cõbi¬
rit. s solus iste quicineres colig
uir mundus dr̃. ducunt gͥ apli
cineresuaccȩ idẽ eũglicã preaia¬

Expanded text:
antur? Quae sint autem ejus reliquiae, dicit evangelista: « Postquam, inquit, manducavit, sumens reliquias, dedit eis, et dixit: Haec sunt verba, quae locutus sum apud vos manens . collegit vir mundus, coetus videlicet apostolicus. Notandum autem, quia neque sacerdos, neque ille, qui vaccam comburit, sed solus ille, qui cineres colligit vir mundus dicitur. Ducunt ergo apostoli cineres
Abbreviated transcription (Latin):
tas ante porcos. & magis quidẽ
xp̃i uerba st̃ nob̃ incustodiã. et
inaquã asꝑsionis. & emundatio¬
nis. quã illi cineres eeñt. filiis is¬
rł. S quare uir iste qͥ mundus
eligit᷑. post quã cineres quice pp̃
mundi st̃ portat. & aqua abluit.
ĩmundus dr. nͥ fortasse. quia qͣn¬
tũ ad aliorũ cõꝑationẽ. mundus
est. quantũ aũt ad ꝑfectionem.
quãdiu uiuit mundus ñ est:
Quis eñi głabit᷑ mundũ se habe¬
re cor: Astra ñ st̃ munda in cons¬
pectu eiꝰ. Qui enĩ mundus est.
ad huc indiget ut pedes lauet.
Hoc eñĩ dñs dicit.
ui tetigerit cadauer ho¬
minis. & propt̃ hoc fue¬
am. Quicũq eñi ex adã nascit᷑. ca¬
dauer hominis tetigit. quia priꝰ¬
quã eadauer. & mortis legibus
subditꝰ cẽt. neminẽ generasse legi¬
tur. Propt̃ hoc gͥ quantũ ad se. ois
homo septẽ dieb ẽ immundus.
quia nͥ aqua baptismatis regene¬
rat᷑. nũquã ẽ mundus. Unde
hic dr. ut huiꝰmodi homo asꝑ

Expanded text:
porcos. Et magis quidem Christi verba sunt nobis in custodiam, et in aquam aspersionis, et emundationis, quam illi cineres essent filiis Israel. Sed quare vir iste, qui mundus eligitur, postquam cineres, qui et ipsi mundi sunt, portat, et aqua abluitur, immundus dicitur? Nisi fortasse, quia quantum ad aliorum comparationem mundus est; quantum autem ad perfectionem, quandiu vivit, mundus non est? Quis enim gloriabitur mundum se habere cor? Astra enim non sunt munda in conspectu Dei. Qui enim mundus est, adhuc indiget, ut pedes lavet . Hoc enim Dominus dicit. « Qui tetigerit cadaver hominis, et propter hoc dari. » Quicunque ex Adam nascitur, cadaver hominis tetigit, quia priusquam cadaver, et mortis legibus subditus esset, neminem generasse legitur. Propter hoc igitur, quantum ad se, omnis homo septem diebus est immundus, quia nisi aqua baptismatis regeneretur, nunquam est mundus. Unde hic dicitur, ut hujusmodi homo aspe
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ẽ fundam̃tũ. Similit̃ autem
& coccus bis tinctus: eos de mons¬
trat. qui dĩ & ꝓximi dilectione
inflãmant᷑. Merito gͥ hȩc simul cũ
legendo. & memorando.magno
igne interiꝰ succendunt᷑. Totiens
eñi lignũ cedrinũ & ysopus. et coc¬
cus. cũ uacca exurit᷑: quotiens illi
quiꝑ hec significant᷑. xp̃i passiõis
memores doloris. tristicieq igne
torquent᷑. Hoc aut̃ de aplĩs cet̾isq
satis conuenient intelligi pocest.
qui eius passioni int̃ fuert̃. ꝑsacer¬
dotem aut̃ qui uaccã ĩmolat et
Płnẽ qui eã cõburit. ñ solũ
CAYPHAI e ille impiꝰ popłs qui tt̃
ẽpors at: uerũ etiam totus po¬
p iIiacorũ. om̃sq eorũ sacerdõ¬
tes. qui eis ingenere & inmalicia
succedent: rectissime significantur.
Et isti quidẽ immundi erunt usq
intelligimus. Tunc eñĩ lauabunt
uestim̃ta sua: tunc aqua baptis¬
matis interiꝰ &e exteriꝰ purificabt̃
faciem suã. tunc incastra ingre¬

Expanded text:
 est fundamentum. Similiter autem et coccus bis tinctus eos demonstrat, qui Dei et proximi dilectione inflammantur. Merito ergo haec simul cum legendo, et memorando, magno igne interius succenduntur. Toties enim lignum cedrinum, et hyssopus, et coccus cum vacca exuritur, quoties illi, qui per haec significantur, Christi passionis memores, doloris, tristitiaeque igne torquentur. Hoc autem de apostolis, caeterisque satis convenienter intelligi potest, qui ejus passioni interfuerunt. Per sacerdotem autem, qui vaccam immolat, et per hominem, qui eam comburit, non solum Caiphas, et ille impius populus, qui tunc temporis erat, verum et totus populus Judaeorum omnesque eorum sacerdotes, qui eis et in genere, et in malitia succederent, rectissime significantur. Et isti quidem immundi erunt usque intelligimus; tunc enim lavabunt vestimenta sua, tunc aqua baptismatis interius et exterius purificabunt faciem suam; tunc castra ingre
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine cruentata. Est auĩ &e eta¬
tis integre. qm̃ iniuuentute pass
est dñs. Nulla aut̃ in ea macła est.
quia sicut de saluatore nr̃o scrip¬
tũ est. peccatũ ñ fecit. nec inuentꝰ¬

Expanded text:
sanguine cruentata. Est autem et aetatis integrae, quia in juventute passus est Dominus. Nulla autem macula in ea est; quia sicut de Salvatore nostro scriptum est: « Peccatum non fecit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
hac maledictione tenent᷑ obnoxii.
liuia eñĩ ñ sunt dies nͥ septẽ. qd̾
septies fit. cunctis dieb fieri intel¬
lgit᷑. ¶lignũ quoq cedrinir .i
e ysopũ coccũq bistinctũ sacer¬
dos mittet in flãmã.ꝙizȩ uaccam
uoat. Et tunc demũ lotis uestib
e anpore suo ingrediet̃ in castra.
cõmaclatusq erit usq aduesꝑam.
lignũ eñĩ cedrinũ qđ imputribi¬
le ẽ. redolentisq naturȩ. scõs sig

Expanded text:
hac maledictione tenentur obnoxii. Quia enim non sunt dies, nisi septem, quod septies fit, cunctis diebus fieri intelligitur. Lignum quoque cedrinum, et hyssopum, coccum bis tinctum sacerdos mittet in flammam, quae vaccam vorat, et tunc lotis vestibus, et corpore suo ingredietur in castra, commaculatusque erit usque ad vesperam. Lignum autem cedrinum, quod imputribile est, redo
Abbreviated transcription (Latin):
deo offerunt᷑. Alit̃ enĩ nemo bap¬
triat᷑. nisi prius fidẽ & animã suã
sacerdotib offerat. Animal. autẽ
ĩmundũ redimit᷑: quia fides et
amia uiolata. penitentiȩ precio
restituunt᷑. Munda uͦ ñ redimun¬
tur. s offerunt᷑. qm̃ ñ indiget re-¬
dẽptione. qm̃ lib̃um ẽ. & nulli ob¬
noxiũ seruituti. Sanguis autem
illorũ suꝑ altare fundit᷑. qm̃ illo¬
rũ uita & anima dño reddit᷑. De¬
lectat᷑ aut̃ d̃s in eorũ adipe. per

Expanded text:
o baptizatur, nisi prius fidem et animam suam sacerdotibus offerat. Animal autem immundum redimitur, quia fides et anima violata poenitentiae pretio restauratur. Munda vero non redimuntur, sed offeruntur, quia non indiget redemptione quod liberum est, nullique obnoxium servituti. Sanguis autem illorum super altare funditur, quoniam illorum vita et anima Deo redditur. Delectatur autem Deus in illorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
tur. siue mascłi sint. siue feminȩ.
id ẽ siue ꝑfect siue minus ꝑfect. Os¬
eñĩ unã fidẽ. unãq doctrinã par¬
ticipant. Ab hac aut̃ part icipati¬
one soli heretici seꝑant᷑. quia im-¬
mundi sunt. quãuis & ipfisacer¬
dotũ filii sint.
recipit aut̃ dñs ut omnia
animal immundũ redimat᷑. Mun¬
da uͦ ñ redimant᷑. Quorũ sangumẽ
fundet sacerdos suꝑ altare. & ad ipẽ
adolebit. carnes uͦ illiꝰ erunt sicut
pectuscłm consecratũ. & armus.
Quid enĩ ꝑ primogenita. nisi fidẽ
& animã intelligimus. quȩ nimi-¬
rũ prima & precipua. et cariora st̃.ͤ
Hec aut̃ sacerdotũ eẽ dicunt᷑. qm̃¬

Expanded text:
i sint, sive feminae, id est sive perfecti, sive minus perfecti, omnes unam fidem unamque doctrinam participant. Ab hac autem participatione soli haeretici separantur, quia immundi sunt, quamvis et ipsi sacerdotum filii sint. Praecipit autem Dominus ut omnia immundum redimatur, munda vero non redimantur. Quorum sanguinem fundet sacerdos super altare, et adipem adolebit, carnes vero illius erunt, sicut pectusculum consecratum et armus. Quid enim per primogenita nisi fidem et animam intelligimus, quae nimirum prima, praecipua, et chariora sunt? Haec autem sacerdotum e
Abbreviated transcription (Latin):
rimitias aut̃ quas uoue¬
rint. & optulerint filii is¬
rł. tib dedi et filiis & filiab tuis.
iure ꝑpetuo. Qui mundus est. in
domo tua uescet᷑ exeis. Primitiȩ
namq ñ tantũ prima. s & meli¬
ora queq indelligi possunt. Unde
mȩrodo auri & argenti. et gẽma¬
rũ primitiȩ legunt᷑. Os̃ gͥ primitiȩ
sacerdotũ st̃. eorũq filiorũ & filia¬

Expanded text:
rimitias autem, quas voverint, et obtulerint filii Israel, tibi dedi et filiis, et filiabus tuis jure perpetuo; qui mundus est in domo tua vescetur ex eis. » Primitiae namque, non tantum prima, sed et meliora quoque intelligi possunt. Unde in Exodo auri, et argenti, et gemmarum primitiae leguntur. Omnes ergo primitiae sacerdotum sunt, 185 eorumque filiorum et filia
Abbreviated transcription (Latin):
significat᷑. Carnes uͦ eorũ sunt sa¬
cerdotũ sicut & pectusculũ con¬
secratũ. & armus. qm̃ sic ꝑtinet ad
sacerdotẽ scõrũ uitas predicare.
sicut & consilia dare. & onera por¬
tare. De hominis aut̃ primoge¬
nitis iam suꝑiꝰ diximꝰ. Quȩ quidẽ
post unũ mensem qͥnq siclis re¬
dimunt᷑: quatinus post quã bap¬
tuant᷑. & deo offerunt᷑: qͥnq sui
corporis sensus sic suis sacerdoti-¬
bus tradant. ut iã ñ uoluptatib
s dño seruiant.
recipit᷑ aut̃ leuitis ut ipsi
qͦq pͥmitias offerant. de¬
Icimã uidelicet partẽ decimarũ.
quȩ eis apopło offerebant᷑. Unde
manifestũ ẽ. ñ semꝑ pͥmũ aliqͥd
pͥmitias significare. Decimas aũ
ido damꝰ. qm̃ ipsi decimȩ sumuᷤ.:
nos enĩ sumus dragia decima.
nos sumus & ouis centesima. Qd̃
enĩ centesimũ ẽ. decimũẽ. Nos
sumus & decimus ordo. qm̃&e noũ
decimas damus: nos met ipsos q̃si
decimas indecimis dño cõmendar
hȩc aut̃ breuit transcurrimus.

Expanded text:
significatur. Carnes vero eorum sunt sacerdotum, sicut et pectusculum consecratum et armus, quia sic pertinet ad sacerdotes sanctorum vitas praedicare, sicut et consilia dare, et onera portare. De hominis autem primogenitis jam superius diximus, quae quidem post unum mensem, quinque siclis redimuntur; quatenus postquam baptizantur, et Deo offeruntur, quinque sui corporis sensus sic sacerdotibus tradant, ut jam non voluptatibus, sed Deo serviant. Praecipitur autem levitis ut ipsi quoque primitias offerant, decimam videlicet partem decimarum, quae eis a populo offerebantur. Unde manifestum est non semper primum aliquid primitias significare. Decimas autem ideo damus, quoniam ipsi decimae sumus: nos enim sumus drachma decima, nos sumus et ovis centesima; quod enim centesimum est, decimum est: nos sumus et decimus ordo, quoniam novoniam igitur decimas damus, nosmetipsos quasi decimas in decimis Domini commendamus. Haec autem breviter transcurrimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ corpora cremant᷑ extͣ castra. Ita
eibe ut scĩficaret ꝑsuũ sanguinẽ
ppłm: extra portã passus est. S
quid illud significasse putabimꝰ.
qd sacerdos tingens digitũ insan-¬
guine eiꝰ. contͣ fores cabnacłi septi
csasꝑgebat. nͥ forte hoc qd iudes
damantes dixert̃. sanguis eiꝰ suꝑ

Expanded text:
a cremantur extra castra: ita et Jesus, ut sanctificaret per suum sanguinem populum, extra portam passus est . » Sed quid illud significasse putabimus, quod sacerdos tingens digitum in sanguine ejus contra fores tabernaculi septies aspergebat? nisi forte hoc, quod Judaei clamantes dixe
Abbreviated transcription (Latin):
aduentũ : Ap̃i namq natiuitaᷤᷤ.
sexte ętatis finis & uesperũ. et
septimȩ mane et principiũ fuit.
Hec aut̃ etas simul cũ hoc mun¬
do. uesꝑum & finẽ habebit. Huc¬
usq dedie decimo. nunc deqͥnto¬
decimo uideamus.
quinto decimo die men¬
sis huiꝰ septimi: erunt fe¬
riȩ tabernaculorũ septẽ diebus¬

Expanded text:
adventum. Christi namque nativitas sextae aetatis finis et vesperum, et septimae mane, et principium fuit. Haec autem aetas simul cum hoc mundo vesperum et finem habebit. Hucusque de die decimo, nunc de quintodecimo videamus: « A quintodecimo die mensis hujus septimi erunt feriae tabernaculorum septe
Abbreviated transcription (Latin):
ra eadẽ sunt. Prima nãq die men¬
sis huius tubis clangebant. quia
in principio huiꝰ etatis maior uox
predicatorũ ubiq terrarũ inso¬
nuit. De hac eñi die scciptumẽ.
agebat᷑. inqua solus pontifex. ñ
sine sanguine adexpiandũ po¬
pulũ ingrediebat᷑ sc̃a scõrũ. At
uͦ quinta decima die eiꝰdẽ men¬
sis. erat festiuitas tabernaculorũ

Expanded text:
rtinent. Prima namque die mensis hujus tubis clangebant, quia in principio hujus aetatis major vox praedicatorum ubique terrarum insonuit. De hac enim die scriptum estagebatur, in qua solus pontifex non sine sanguine ad expiandum populum ingrediebatur Sancta sanctorum: at vero quintadecima die ejusdem mensis 167 erat festivitas tab
Abbreviated transcription (Latin):
qua semel inanno pontifex in
es salutis significabat. nunc ex¬
piare. nunc animas affligere. nc̃
holocaustũ immolare debemꝰ.
Peribit eñi qui mͦ ñ asfligit᷑. ꝑibit
qui mͦ penitentia ñ expiat᷑. & qͥ
batũ requietionis. in quo abom̃i
iniquitate & quiescere et cessare
debemus. Hoc gͥ sabbatũ auesꝑe
usq adip̾erũ celebremus: & usq
infinẽ. usq inultimũ diem. in

Expanded text:
qua semel in anno pontifex ingqua semel in anno pontifex inges salutis significabat, nunc expiare, nunc animas affligere, nunc holocaustum immolare debemus: peribit enim qui modo non affligitur, peribit qui modo poenitentia non expiatur, et qui batum requietionis, in quo ab omni iniquitate requiescere et cessare debemus. Hoc igitur Sabbatum a vespere usque ad vesperum celebramus, et usque in finem, usque in ultimum diem
Abbreviated transcription (Latin):
getisq animas uras ineo. & of¬
feretis holo caustũ dño. Om̃is
anima quȩ afflicta ñ fuerit dic
hac. peribit de popłis sus. Et
quioꝑis quippiam fecerit. delebo
tĩ depopło suo. Sabbatũ enim
aquinto decimo die mensis huiꝰ
scutimi erunt feriȩ tabernaculo¬
tũ septẽ dieb dño. Diximus eñĩ
ꝑbunc mensem hanc ultimam
itatẽ significari. quȩ sic ẽ. ultima
metatib: ut dies septimus indie
festiuus agit᷑: in quo festuium
rcłȩ tempus significat᷑. Totusqͥ¬
dẽ: quia in principio & inmedio
einfine. Becimus nãq ꝓfine po¬
nitur: qm̃ decimus inom̃i nu¬
mero finis os t̃minus est. Dies
uero quintus decimus: inmensis
medio ẽ. Quia gͥ prima & decimma.
e quinta decima huius mensis¬
dies celebris est: apruuilegio ma¬
iorum partiũ totũ mensem festi¬
uũ eẽ demonstrat. Non solum
umũ mensẽ. septimũ annum
sabbatũ uocat. qm̃ in his om̃ib
requies & sollẽpnitas agebat᷑.
he est aut̃ illa sollẽpnitas: in

Expanded text:
getisque animas vestras in eo, et offeretis holocaustum Domino. Omnis anima, quae afflicta non fuerit die hac, peribit de populo suo; et quae operis quidpiam fecerit, delebo eam de populo suo, Sabbatum enim a quintodecimo die mensis hujus septimi erunt feriae tabernaculorum septem diebus Domino. » Diximus enim per hunc mensem hanc ultimam aetatem significari, quae sic est ultima in aetatibus, sicut dies septimus ultimufestivus agitur, in quo festivum Ecclesiae tempus significatur. Totus quidem, quia in principio laetus, in medio et in fine; decimus namque pro fine ponitur, quoniam decimus in omni numero finis et terminus est, dies vero decimus quintus in mensis medio est. Quia ergo prima et decima, et quinta decima hujus mensis celebris est, a privilegio majorum partium totum mensem festivum esse demonstrat. Non solum timum mensem, et septimum annum Sabbatum vocat, quoniam in his omnibus requies et solemnitas agebatur. Haec est autem illa solemnitas, in
Abbreviated transcription (Latin):
le ñ facietis ineo & offeretis iei
holocaustũ dño. Primã enĩhuiꝰ
mensis dic̃ sabbatũ dic̃ ñ qd̃ sẽꝑ
sabbatũ eẽt. s quia ut sabbatũ
bant. Nullũq opusseruile in
ca faciebant. qm̃ hanc nram̃ fes¬
duitatẽ significabant. inqua
amalo cessamus. & uoce &e corde
đm laudamus sẽꝑq laudis et
ocutusq ẽ dñs ad moysen

Expanded text:
retis in eo holocaustum Domino. » Primam enim hujus mensis diem, Sabbatum dicit, non quod semper Sabbatum esset, sed quia ut Sabbatum bant, nullumque opus servile in ea faciebant, quoniam hanc nostram festivitatem significabant, in qua a malo cessamus, et voce, et corde Deum laudamus, semperque laudis et « Locutusque
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ fit. quando aliquis ĩ fide
dubitans. contͣ ueritatẽ. & religio
nẽ quã susceꝑat loquit᷑. Talis igit᷑
aparentib puelle ad seniores urb̃.
& adconciliũ uniu̾sale ducatur.
tio suscepit iniuste diffamauerit.
&e dixent ẽẽ uiolatã. Simulq pa¬
rentes puellȩ. idẽ illi qui eam fidẽ
& reli gionẽ ipsũ docuerant. sig¬
na uirginitatis & corruptionis os¬
tendentes uestimentũ expandant.
& librũ aꝑiant. in quo manifesta

Expanded text:
Hoc autem fit, quando aliquis in fide Hoc autem fit, quando aliquis in fide dubitans, contra veritatem et religionem, 206 quam susceperat, loquitur. Talis ergo a parentibus puellae ad seniores urbis et ad concilium universale ducatur, tio suscepit, injuste diffamavit, et dixerit esse violatam. Simulque parentes puellae, id est illi, qui eam fidem et religionem ipsum docuerant, signa virginitatis et incorruptionis ostendentes, vestimentum expandant, et librum aperiant, in quo manifesta
Abbreviated transcription (Latin):
Uniculos ĩ fimbriis fa¬
cies. ĩ quatuoi angłos
pallii tui. quooꝑieris. Hoc aũ
in libro numeri exposuimus.
cquit᷑ aut̃ de uiro. qui
diffamans uxorẽ suam.
dicit se ñ inuenisse eam uigninẽ.
Unde eam dimittere uolens. apa¬
rentib puellȩ ducit᷑ ad senioresur¬
bis. & adportã iudicii. Ibiq eum
accusant. quia filiã suam s dimit¬
tere uelit. simulq signa uirginita¬
tis illiꝰ ostendentes. corã seniorib
uestimentũ expandunt. Qui ap¬
prehendentes uerberant eũ. in¬
suꝑ & centũ siclis argenti eum
condẽpnant. quos dat patri pu¬
ellȩ. quia difsamauit uirginẽ issi.
neq eam ulterius dimictere pocest.
Qd̾ si uerũ ẽ qd ei obiecit. exciatur
puella extͣ domũ. & lapidib obru¬
adur. Hec em̃ puella. religio xp̃iana
michi ẽẽ uidet᷑. Hanc aut̃ uxorem
ducit. quicũq casto amore eicon¬
Hȩc aut̃ iam aplurib diffamata ẽ.
qui eius castitatẽ postea cognoscen¬
tes. uehementissime cam dilexerũt.

Expanded text:
uniculos in fimbriis facies per quatuor angulos pallii tui, quo operieris. » Hoc in libro Numeri exposuimus. Sequitur autem de viro, qui diffamat uxorem suam. Dicit se non invenisse eam virginem: unde eam dimittere volens, a parentibus puella ducitur ad seniores urbis, et ad portam judicii, ibique eum accusant, quod filiam suam dimittere velit, simulque signa virginitatis illius ostendentes, coram senioribus vestimentum expandunt, quod apprehendentes, verberant eum, insuper et centum siclis argenti eum condemnant, quos ille dat patri puellae, quia diffamavit virginem Israel, neque eam ulterius dimittere poterit. Quod si verum est, quod ei objecit, ejiciatur puella extra domum, et lapidibus obruatur. Haec puella religio Christiana mihi esse videtur. Hanc autem uxorem ducit, quicunque casto ei amore conHaec autem jam a pluribus diffamas castitatem cognoscentes, vehementissime eam dilexerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
omedat̃ adeps. quia inipso pec¬
cati causa significat᷑. Suꝑ alta¬
r uͦ offerat᷑ adeps: incorde contri¬
ad uoluit̃ &e pinnule iecoris: offe¬
rent̾ suꝑ altare. S quare pinnu¬
le ieconis: Iecons namq idẽ epa¬
ts pinnulȩ: sanguinis coagula¬
i. & mortui similitudinẽ habe
uident̃. Sanguis gͥ & forma san¬
guinis suꝑ altare ponat᷑: ut ñ
sblũ peccatũ. sed & peccati speci¬
es ommino destruat. Seqͥt̃.
ocutus est dñs ad moysen
dicens. Loquere filuis isrł. An¬
ma cũ peceauent ꝑ ignoranti¬

Expanded text:
omedatur sanguis, quia in ipso peccati causa intelligitur. Super altare autem offeratur adeps, id estadvolvitur, et pinnulae jecoris offerentur super altare. Sed quare pinnulae jecoris? Jecoris namque, id est hepatis pinnulae sanguinis coagulati, et mortui similitudinem habere videntur. Sanguis igitur et forma sanguinis super altare ponantur, ut non solum peccatum, sed peccati species omnino destruatur. CAPUT IV. « Locutus est Dominus ad Moysen dicens: Loquere filiis Israel. Anima quae peccave
Abbreviated transcription (Latin):
petuo. ingenerationib et
cunctis habitaculis ur̃is. Nec ad¬
ipem nec sanguinẽ omnino eo¬
medetis. Cũ eñi sit ad eps bonus.
& adeps malus. quomͦ om̃is ades
dm̃i erit: Bonus enĩ adeps quo
anima pinguescit. & uires sus¬
cipit. De quo psalmista. Dicut
adipe inquit & pinguedine re¬
pleat̾ anima mea. Malus adeps.
quo caro inerassata suꝑbit. De

Expanded text:
in generationibus, et cunctis habitaculis vestris. Nec adipem, nec sanguinem omnino comedetis. » Cum enim sit adeps bonus, et adeps malus, quomodo omnis adeps Domini erit? Bonus enim adeps quo anima pinguescit, et vires suscipit, de quo Psalmista: « Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea : » malus adeps quo anima incrassata superbit, de
Abbreviated transcription (Latin):
onetq de eodẽ sangume
suꝑ comua altaris chimia¬
matis gratissimi dm̃: qd̃ est in
tabernaculũ testimonii. Om¬
nem aut̃ reliquũ sanguinẽ fun¬
det inbasim altaris holocausti:
in introitu tab̃nacłi. Quid eñĩ¬

Expanded text:
onetque de eodem sanguine super cornua altaris thimiamatis gratissimi Domino, quod est in tabernaculo testimonii. Omnem autem reliquum sanguinem fundet in basim altaris holocausti in introitu tabernaculi. Et adi
Abbreviated transcription (Latin):
nanduca. Sunt gͥ etiã segetes
mundȩ. neq comedi debent.
mi prius dño offerant᷑. & bap¬
umate lauent᷑.

Expanded text:
anduca . » Sunt ergo etiam segetes immundae, neque comedi debent, nisi prius Domino offerantur et baptismate lavent
Abbreviated transcription (Latin):
tradit᷑. Uocauit aut̃ pharao sapienteᷤ
& maleficos: et fecert̃ etiã ipsi ꝑ incan¬
tationes egyptiacas. & archana quedã
sumlit. Proieceruntq singłi uirgas
suas: quȩ uerse sunt in dracones. S
deuorauit uirga aaron. uirgas eorũ.
Infelix pharao: cũ humiliare se de¬
buisset: ad suȩ deceptionis figmenta
confugit: ut ꝑ falsa quȩ ipse oꝑatur.
probet ñ c̃e uerũ qd̾ dñs agit. Hoc eñĩ¬
& tiranni sepe fecisse legunt᷑. qui ui¬
dentes signa &e mirabilia quȩ ꝑmar¬
tires suos ds faciebat: maleficos eos
& incantatores ẽẽ putabant. Ip̃si qͦq
saluatori nr̃o iudeos dirisse leginus.
inbeelrebub principe demomorummi:
eicit demonia. Nec mirũ sisuis incan¬
cationib ce arte diabolica. hoc ma¬
iefici facere potuerũt. cũ ip̃se satha¬
nas ut apłs ait. se tranffiguret in
angłm lucis. Qd aũt uirga aaron

Expanded text:
traditur. « Vocavit autem Pharao sapientes, traditur. « Vocavit autem Pharao sapientes, et maleficos, et fecerunt ipsi per incantationes Aegyptiacas, et arcana quaedam similiter, projeceruntque singuli virgas suas, quae versae sunt in dracones, sed devoravit virga Aaron virgas eorum. » Infelix Pharao, cum humiliare se debuisset, ad suae deceptionis figmenta confugit, ut per falsa, quae ipse operatur, probet non esse verum, quod Dominus ait. Hoc enim tyranni saepe fecisse leguntur, qui videntes signa et miracula, quae per martyres suos Deus faciebat, maleficos eos et incantatores esse putabant. Ipsi quoque Salvatori nostro Judaeos dixisse legimus: « In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia . » Nec mirum si suis incantationibus et arte diabolica hoc malefici facere potuerunt; cum ipse Satanas, ut Apostolus ait, transfiguret se in Angelum lucis . Quod autem virga Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ suꝑiꝰ ex positũ ẽ. Huic ait̾s
tẽptationẽ. Similit̾ eñi ce pharao ais
aliquẽ inducit. S quia ineiꝰ ẽ portl¬
tate. & indinatũ mollire. et intẽptati¬
onẽ euntẽ retinere: ideo & indurare
et intẽptationẽ ducere dicit᷑. fecit
itaq moyses et aaron sicut p̃cepenit
dominus.
ulitq aaron uirgã corã phara¬
one. et seruis eiꝰ. quȩ uersaẽ ma
ubrũ. De uirga quidẽ eiꝰq cõmittati¬
one: satis suꝑius dictũ est. Beneait
principiũ signorũ uirga fuit: quãqͥd¬
dei correctionẽ significare diximus.
Uenit gͥ moyses ad pharaonẽ: ñ cum
gladio s inuirga. Unde si penitere ue¬
luisset: facilem ad ignoscendũ anin
ꝑhoc cognoscere poterat. S quia pe¬
intere noluit: incolubrũ unga con¬
uertit: ut maiorib dignus sipplil̃
maioris correctionis torm̃ta se expecta¬
re intelligat. Et ideo qui uirga ñ cor¬
ngiͭ. draconi. idẽ diabolo pumendꝰ

Expanded text:
» Hoc autem superius exp» Hoc autem superius exptentationem . » Similiter et Pharao dicere aliquem inducit: sed quia in ejus est potestate et induratum mollire, et in tentationem euntem retinere, ideo et indurare, et in tentationem ducere dicitur. « Fecit itaque Moyses, et Aaron, sicut praeceperat Dominus; tulitque Aaron virgam coram Pharaone, et servis suis, quae versa est in colubrum. » De virga quidem ejusque commutatione satis superius dictum est. Bene autem principium signorum virga fuit, quoniam correctionem Dei significare diximus. Venit igitur Moyses ad Pharaonem, non cum gladio, sed cum virga: unde si poenitere voluisset, facilem ad ignoscendum Dominum, per hoc cognoscere poterat. Sed quia poenitere noluit, in colubrum virga convertitur, ut majoribus dignus suppliciis, majoris correctionis tormenta se exspectare intelligat. Et ideo qui virga non corrigitur, draconi, id est diabolo puniendus
Abbreviated transcription (Latin):
modo suꝑius dirit adonay. Hoc ẽ
illud nom̃ qd̾ patriarchis ñ indica¬
uit: idẽ filiis patriarcharũ. Sequit᷑.
Loquere adpharaonẽ. quȩ ego loquor
tibi. Etait moyses. In incicũcisus
labiis ego sũ. quomͦ audiet me pha¬
rao. In circũcisus em̃ labiis ẽ: qui
suꝑflua. uana. & inutilia loquitur.
Circũcisus uͦ: qui interrogare & res¬
pondere rationabilit nouit. Quid hic
iudei dicant: cũ labiorũ inufitatam
circũcisionẽ audiant:S ut ego qͦꝙ¬
quasi incircũcisus labiis loquar: uti¬
nam &e nares sibi circũcidant: uel iã
nunc abĩutuli circũcisione quiescant.
Diritq dñs ad moysen. Ecce consti¬
tui te dm pharaonis. Cam uidelicet
potestatẽ tibi tradendo. ut iurta uo¬
iuntatẽ tuam eũ affligas: &e insigns
ce miraculis quȩ feceris obtupescat. tb
innullo nocere ualeat. E aaronfi̾ti
us. erit propħa tuus. Ut quia facm¬
duis &e eloquens ẽ. ipse ꝓte loquatir
ad pharaonẽ. S ego indinabo cores

Expanded text:
it, Adonai. Hoc est illud nomen, quod patriarchis non indicavit, id est filiis patriarcharum. Sequitur: « Loquere ad Pharaonem quae ego loquar tibi. Et ait Moyses: En incircumcisis labiis ego sum, quomodo audiet me Pharao? » Incircumcisis enim labiis est, qui superflua, vana et inutilia loquitur: circumcisis vero, qui et interrogare, et respondere rationabiliter novit. Quod hic Judaei dicant, cum labiorum inusitatam circumcisionem audiant; et ut ego quoque incircumcisis labiis eloquar; utinam et nares sibi circumcidant, ut jam nunc ab inutili circumcisione quiescant. « Dixitque Dominus ad Moysen: Ecce constitui te Deum Pharaonis; » eam videlicet potestatem tibi tradendo, ut juxta voluntatem tuam eum affligas, et in signis, et miraculis, quae feceris, obstupescat, tibique in nullo nocere valeat. Et Aaron frater tuus erit propheta tuus, ut quia facundus, et eloquens est ipse, pro te loquatur ad Pharaonem. « Sed ego indurabo cor ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
signis quã uerbis credit᷑. S quid
ꝑ aquã fluminis: Quid ꝑ aridam
intelligit᷑: Aquȩ & eñi multe: popłi
multi. qua sumit᷑ defiumine.: qñdo
de toto popło pars aliqua separatur.
fundit᷑ aut̃ suꝑ terrã: quando asuȩ
habitationis loco ad alias ducĩt na¬
tiones. Quȩ quidẽ insangumẽ uer¬
tit᷑. simimicorũ gladiis ꝑcussa cadat.
Hoc ẽ em̃ qd̾ merechiele dictt᷑: ut
caput & barbã radat: & accepta sta¬
tera intres partes pilos dutidat. Unã
partẽ igni cõburat inmedio cuntatis:
alterã gladio concidat: terciã inuen¬
tũ disꝑgat: postquã se dñs gladiũ
missurũ ẽẽ dicit. Barba nãq ꝓpħȩ:
popłs ẽ iudeorũ. Cuiꝰ una pars in
medio ierłm igne &e fame perit:
altera in eodẽ loco gladiis hostium¬
ẽ trucidata: tercia uero suꝑ terram
effusa. & ubiq gentiũ dispsa: diui¬
nȩ utionis nusquã gladiũ euade
potuit. Dixitq moyses. Obsecio an

Expanded text:
signis, quam verbis creditur. Sed quid signis, quam verbis creditur. Sed quid per aquam fluminis, quid per aridam intelligitur? « Aquae enim multae populi multi . » Aqua sumitur de flumine, quando de toto pars aliqua separatur. Funditur autem super terram, quando a suae habitationis loco, ad alias ducitur nationes. Quae quidem in sanguinem vertitur, si inimicorum gladiis percussa cadat. Hoc est enim, quod Ezechieli dicitur , ut caput et barbam radat, et accepta statera, in tres partes pilos dividat; unam partem igni comburat in medio civitatis: alteram gladio concidat: tertiam in ventum dispergat, postquam se Dominus gladium missurum esse dicit. Barba namque prophetae populus est Judaeorum, cujus una pars in medio Jerusalem igne et fame periit; altera in eodem loco gladiis est trucidata; tertia vero super terram effusa, et ubique gentium dispersa, divinae ultionis nusquam gladium effugere potuit. « Dixitque Moyses: Obsecro, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitate. iterũ interrã suam. Ductus
nãq incaptiuitatẽ: quotiens se peccas¬
se confitebat᷑ & penitentiã agens di
miscdiam implorabat: mox amnseri¬
cordissimo dño exaudiebat᷑. Et qui
lepsus de patria eiectus fuerat: mim¬
dus ꝑpenitentiã redibat. Unde & sub
neq ꝑduiã correctionẽ corrigeban¬
tur: saltẽ de patria erpulsi ad pe¬
nitentiã redire cogebant᷑. Qd si neq
sic conuertebant᷑ sed adhuc in
sua malitia ꝑsiftebant. ciectos qͦ
diuine ultionis gladius ꝑsequeba¬
tur: quo seꝑ cadentes inꝓprio san¬
guine uolutabant᷑. Et hoc ẽ quod
dicit᷑. Si ñ crediderint tibi. neq
audierint sermonẽ signi prioris.
credent uerbo signi sequentis.
uod si nec duob quidẽ signiᷤᷤ¬
his crediderint. neq audie¬
rint uocẽ tuam: sume aquã fluim¬
nis. & funde eam suꝑ aridã: &e
ẽ qd̾ in euugłio dñs ait. Si uerbis
ñ uultis credere: oꝑib credite. Nam
&e signa suo mͦ loquunt᷑: et ñ minus

Expanded text:
 suam. Ductus namque in captivitatem, quoties se peccasse confitebatur, et poenitentiam agens Dei misericordiam implorabat, mox a misericordiosissimo Domino exaudiebatur, et qui leprosus de patria ejectus fuerat, mundus per poenitentiam redibat. Unde et subneque per duram correctionem corrigebantur, saltem de patria expulsi ad poenitentiam redire cogebantur. Quod si neque sic convertebantur, sed adhuc in sua malitia persistebant, ejectos quoque divinae ultionis gladius persequebatur, quo semper cadentes in proprio sanguine volutabantur. Et hoc est, quod dicitur: « Si non crediderint tibi, neque audierint sermonem signi prioris, credent verbo signi sequentis. « Quod si nec duobus quidem signis crediderint, neque audierint vocem tuam, sume aquam fluminis, et funde eam super aridam, et est, quod in Evangelio Dominus ait: « Si verbis non vultis credere, operibus credite . » Nam et signa suo modo loquuntur, et non minus
Abbreviated transcription (Latin):
uenit delonginquo. Hunc autem
ñ cognouert̃ iudei. Quia si cogno¬
uissent: ñ quã dñm głȩ crucifixissent.
Excecauit eñi eos malitia eorũ: scđm
illud. exceca cor popłi huiꝰ. & aures¬

Expanded text:
enit de longinquo . » Hunc autem non cognoverunt Judaei, « quia si cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . » Excaecavit enim eos malitia eorum, secundum illud: « Excaeca cor populi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
bro geneseos plenissime exposumꝰ.
Sequit᷑. Tetigitq pedes eiꝰ: & ant.
Sponsus sanguinũ tu mͥ es. Cur
Cem̃ pedes cũ petra tetigit: nͥ quia
circũcisio uel baptismꝰ. inutilis ẽ.
si post baptismũ uel circũcisionẽ.
pedes supra petr̃a ñsta. biliant᷑:
Unde psalmista. Edu brxit me¬
luto fecis: & statuit supra petram
pedes meos. Qd̃ aut ait sponsus
sangumũ tumͥ es: feminea pietate
iloqui uidet᷑. Ac si dicat. Hoc extiua
comunctione beneficii capio: ut
filiorũ meorũ sanguinẽ fundã. Qd̃
si hoc ad dñimn sephora clirisse intel¬
ligat᷑: sic exponet᷑. ac si diceret. No¬
uũ genus comugii: inquo exsan¬
guine filii generant᷑. Mirabilis spõ¬
sus: cui uel exaqua. uel ex sanguine
filii nascunt᷑. Et dimisit eũ: post quã
dit. sponsus sanguinũ tum es. Hon
quia hoc dirit: sed obcircũcisionem.
Idhoc eñi uenerat. ñ ut mulieris u̾ba
atendet: sed ut puer circũcideretur.

Expanded text:
ssime exposuimus. Sequitur: « Tetigitque pedes ejus, et ait: Sponsus sanguinum tu mihi es. » Cur enim pedes ejus petra tetigit, nisi quia circumcisio, et baptismus inutilis est, si post baptismum, vel circumcisionem pedes supra petram non stabiliantur? Unde Psalmista: « Eduxit meluto faecis, et statuit super petram pedes meos . » Quae cum ait: « Sponsus sanguinum tu mihi es, » feminea pietate videtur loqui, ac si dicat: Hoc ex tua conjunctione beneficium capio, ut filiorum meorum sanguinem fundam. Quod si hoc ad Dominum Sephora dixisse intelligatur, sic exponetur, ac si diceret: Novum genus conjugii, in quo ex sanguine filii generantur; mirabilis sponsus, cui vel ex aqua, vel ex sanguine filii generantur. « Et dimisit eum, postquam dixit; « Sponsus sanguinum tu mihi es, » non quia hoc dixit, sed « ob circumcisionem. » Ad hoc enim venerat, ut non mulieris verba attenderet, sed ut puer circumcideretur.
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. et eloquentia: sũmȩ ili
& incõparabili sapientiȩ &e eloques¬
tiȩ cõparata. Nã ce in hominbis
hoc sepe contingit: ut aliquis qui
se sapientẽ ẽẽ putabat. cũ aliquo
sapientiori rationẽ habens. mox qͥ
minus habeat: & quã multis ad aͥis¬
cendũ indigeat: colloquendo unrel¬
ligat. Dixitq dñs ad eũ. Quis fit
os hominis: Aut quis fabricatus est
mutũ &e surdũ. tudentẽ & cecũ: Non¬
ne ego: Ego inquit om̃s feci: ego ꝓpa
dona uncuiq laigitus sũ. Ego do¬
quentẽ & inutũ. sapientẽ & insipien¬
tem creaui. Non amisi potestatẽ. fasi
cui nec sapientia. nec eloquentia de¬
erit: doceboq te quid loquaris. Atl¬
le. Obsecro inquit dñc. mnte quem
missurus es. tantũq negotiũ alis
quens sit. Lęuites aũt erat: quia pͥmo-¬
genitus. Loquere inquit ad eũ omia
uerba mea: & ego ero inore tuo. et inore
eloquens ẽ ad implebit officiũ oris tui.
Sacerdotũ gͥẽ loqui ad popłm. Tu

Expanded text:
sapientia, et eloquentia, summae illi et incomparabili sapientiae, et eloquentiae comparata. Nam et in hominibus hoc saepe contingit, ut aliquis, qui se sapientem esse putabat, cum aliquo sapientiore rationem habens, mox quid minus habeat, et quam multis ad discendum indigeat, colloquendo intelligat. « Dixitque Dominus ad eum: Quis fecit os hominis? aut quis fabricatus est mutum et surdum, videntem et caecum? nonne ego? » Ego, inquit, omnes feci, ego propria dona unicuique largitus sum, ego eloquentem et mutum, sapientem et insipientem creavi: non amisi potestatem, facioin ore tuo, et cui nec sapientia, nec eloquentia deerit, doceboque te quid loquaris. At ille: « Obsecro, inquit, Domine, mitte quem missurus es, » tantumque negotium alii quens sit levites autem erat, quia primogenitus; loquere, inquit, ad eum omnia verba mea, et ego ero in ore tuo, et in ore eloquens est, adimplebit officium oris tui. Sacerdotum est ergo loqui ad populum. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
magister & dñe: & benedicitis: sũ
et enĩ. Itẽq. Siquis uobis aliquid
dixerit: dicite quia dñs his opus
habet. Ignorantia gͥ ista patriarcha¬
rũ. ñ ẽ patriarcharũ. s seminis pa¬
triarcharũ. Indicauit em̃i eis dñs
nom̃ suũ: & ñ indicauit eis. Indica¬
uit scđ̃m se: ñ indicauit scđm m̃bra.
Indicauit pͥmis: ñ indicauit nouisfi¬
mis. Sic eñi terra ꝓmissionis illis
ꝓmittit᷑: & ius ñ dat᷑. Tibi inquit
dñs dabo terrã hanc. tibi &e ñ tibi.
Tibi insemine: ñ tibi ꝑsonalit̾. Pot̃
aũt &e sic intelligi. Nom̃ meũ adomy
ñ indicaui eis: quia ñ quasi dnm sed
quasi patrẽ me illis exhibui. Nunc
aut̃ uosliberando & egyptios affligen¬
do: qualit̾ &e rex et dñs ẽẽ nouerĩ cunc¬
tis gentib innotescam. Unde etiam
frequent᷑ dicit. Ego dñs ds ur̃. Itemq.

Expanded text:
e, et bene dicitis; sum etenim . » Itemque: « Si quis vobis aliquid dixerit, dicite quia Dominus his opus habet . » Ignorantia igitur ista patriarcharum, non est patriarcharum, sed seminis patriarcharum. Indicavit eis Dominus nomen suum, et non indicavit. Indicavit secundum se, non indicavit secundum membra. Indicavit primis, non indicavit novissimis. Sic enim terram promissionis illis promittit, et illis non datur. « Tibi, inquit Dominus, dabo terram hanc, » tibi, et non tibi. Tibi in semine, tibi non personaliter. Potest autem et sic intelligi: nomen meum Adonai non indicavi eis, quia non quasi Dominum, sed quasi Patrem me eis exhibui. Nunc autem vos liberando, et Aegyptios affligendo, qualiter et rex et Dominus esse noverim, cunctis gentibus innotescet. Unde et frequenter dicitur: «
Abbreviated transcription (Latin):
lis carm reliquȩ. Si ñ crededetint
inquit ⁊ͥ. ñeq audierint sermonem
signi ptioris: credent uerbo signi se¬
quentis. Manus nãq moysi. hebreoꝵ
popłs intelligit᷑. Sinus ciꝰ. terra pro¬
misfionis. Mitte inquit manũ tuam
nfinũ tuũ: idẽ duc popłm interrã
ꝓissionis. Traxit aut̃ moyses ma¬
num de smnu: significans popłm ꝓpt̃
pecata sua ducendũ incaptiuitatẽ.
Unde ce manus lepsa appariut. qͥa
nͥlepsa funisset: de sinu ñ traberetur.
Imn popłs pecasset. incaiptiutatem
ñ duceret᷑. S quid ait psalmista. Ut
quid dñe auertis manũ tuã. & derterã
tuã demedio sinu tuo: Aninfinẽ: hoc

Expanded text:
liquae. Si non crediderint tibi, nec audierint sermonem signi prioris, credent verbo signi sequentis. » Manus namque Moysi Hebraeorum populus intelligitur. Sinus ejus terra promissionis. « Mitte, inquit, manum tuam in sinum tuum, » id est, duc populum in terram promissionis. Traxit autem Moyses manum de sinu, 51 significans populum propter peccata sua ducendum esse in captivitatem; unde et manus leprosa apparuit, quia, nisi leprosa fuisset, de sinu non traheretur; nisi populus peccasset in captivitatem non duceretur. Sed quid ait Psalmista: « Ut quid, Domine, avertis manum tuam, et dexteram tuam de medio sinu tuo in finem? » Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
petrã: et circũcidit p̃putiũ filii sui.
Tetigitq pedes eiꝰ: & ait. Sponsus
sangumũ tumͥ es. Ex hoc aut̃ dat᷑
intelligi: quia ia moyses de filio
circũcidendo ãmonitus fuerat. S
quia mat̾ eiꝰ alia lege uiuebat: ea
Ifortasse resistente. aut ñ potuit. aut
gitur: ut eũ circũcidat. Si em̃ ad
fr̃s suos qui om̃s circũcisi erant. fiui¬
um suũ incircũcisũ detulisset. quasi
dei pacti preuaricator. scandalũ eis
em̃ petra. et iudei circũciduntur:¬
& xp̃iam baptirant᷑. Quicũq inqͥt

Expanded text:
 filii sui, tetigitque pedes ejus et ait: Sponsus sanguinum tu mihi es. » Ex hoc datur intelligi, quia Moyses de filio circumcidendo jam admonitus fuerat, sed quia mater ejus alia lege vivebat, ea fortasse resistente, aut non potuit, aut gitur, ut eum circumcidat. Si enim ad fratres suos, qui omnes circumcisi erant, filium suum incircumcisum detulisset, quasi Dei pacti praevaricator, scandalum eis enim petra et Judaei circumciduntur, et baptizantur. « Quicunque, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
sisiuit: et ꝓmadorauert̃. Ad maiora ten¬
dimꝰ: ideo mexponendis historiis labo¬
iare nolumus. neforte sicut quorum¬
dã moris ẽ. quȩ ꝑse plana st̃. difficilia
faciamus. Inde aut̃ uenert̃ adpharao¬
ñe: dixert̃q ei ut dimitteret popłm.
Aui audire noluit: s uehem̃tius quã
pͥus eos afflrit. Hoc aũt deipuiden¬
ua fiebat: quo & pharaonis malitia.
e dei potentia innotesceret.
ocutꝰq ẽ dñs ad moysen: dicens.
ego añs qui apparin abrahã. ysaac.
& iacob. indeo om̃potente: & nomen
meũ adonay ñ indicaui eis. Quid est
hoc qd̾ dicit᷑ : Apparuit dñs patriar¬
chis: seq & dm̃. et om̃ipotentẽ. illis
ñ indicauit eis. Qd̃ ẽ hoc nom̃ quod

Expanded text:
si sunt, et proni adoraverunt. Ad majora tendimus, ideo in exponendis historiis laborare nolumus, ne forte, sicut quorumdam moris est, quae per se plana sunt, difficilia reddamus. Inde autem venerunt ad Pharaonem, dixeruntque ei ut dimitteret populum; quod audire noluit, sed vehementius quam prius eos afflixit. Hoc autem Dei providentia fiebat, quo et Pharaonis malitia, et Dei potentia innotesceret.ocutusque est Dominus ad Moysen, dicens: Ego Dominus, qui apparui Abraham, Isaac, et Jacob, in Deo omnipotente, et nomen meum Adonai non indicavi eis. » Quid est hoc, quod dicitur: apparuit Dominus patriarchis, seque et Deum omnipotentem illis non indicavit eis? Per h
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ primogenitũ. Primogentus
nãq dei filiꝰ ẽ ifrł: ñ natura sed gr̃a.
Hec eñigens prima ommũ adeo
electa: precunctis dilecta fuit. Qnͣ¬
do aut̃ om̃ia primogenita egypti
int̾fecta st̃ : tunc & primogenitũ
pharaomis int̾fecit dñs. Non eñiẽ¬

Expanded text:
tuum primogenitum. » Primogenitus est tuum primogenitum. » Primogenitus est namque Dei filius Israel, non natura, sed gratia. Haec enim gens, prima omnium a Deo electa, prae cunctis dilecta fuit. Quando autem omnia primogenita Aegypti interfecta sunt, tunc et primogenitum Pharaonis interfecit D
Abbreviated transcription (Latin):
siue malũ egerit: totũ sibi & ñ mͥ
imputet. Miser ille qui sic suȩ uolun¬
tati relinquit᷑. Hinc gͦ colligitur
quia qd̃ boni saluant᷑. dei gr̃a ẽ: qui
cos suȩ miscđiȩ freno adse trahens:
etiam cũ peccare uelint. peccare cos
ñ patit᷑. Hoc aũt ñ uim faciendo :
sed cor molliendo. & inmelius mu¬
cando. Qd̾ uͦ mali pereunt: iustidia
ẽ. Quȩ em̃ seminauerit homo: hec
& metet. Nũquid eñĩ humana na¬
tura sic ad malũ ꝓcliuis ẽ: ut nͥ coac¬
ta bene & agere nequeat : Ex hoc
sͦ apparet ser quã iniquus pharas
iste fuerit: qui totiens flagellat̾. qui
tot miraculorũ signis nullo insito¬
naturalibono adimiscd̃iã flectebat᷑.
Noluit gͦ eũ dñs mollire: neforte bo¬
nus putaret᷑. qui sua sponte tã ma¬
lus & inquus erat. Sequit᷑. Uade
dic pharaoni. filiꝰ m̃s primogenitus
ẽ isrł. Dixi tibi: dinite filiũ meũ:
&e noluisti. Ecce ego int̾ficiã filiũ

Expanded text:
sive male egerit, totum sibi, et non mihi sive male egerit, totum sibi, et non mihi imputetur. Miser ille, qui sic suae voluntati relinquitur. Hinc ergo colligitur, quia quod boni salvantur, Dei gratia est, qui eos suae misericordiae freno ad se trahens, etiam cum peccare velint, peccare eos non patitur; hoc autem non vim faciendo, sed cor molliendo, et in melius immutando. Quod vero mali pereunt, justitia est; « quae enim seminaverit homo, haec et metet . » Nunquam enim humana natura ad malum proclivis est, ut nisi coacta bene agere queat. Ex hoc igitur apparet quam iniquus Pharao iste fuerit, qui toties flagellatus, qui tot miraculorum signis, nullo in sinaturali bono ad misericordiam flectebatur. Noluit ergo eum Dominus emollire, ne fortasse bonus putaretur, qui sua sponte tam malus et iniquus erat. « Vade, dic Pharaoni: Filius meus primogenitus est Israel; dixi tibi: Dimitte filium meum, et noluisti: ecce ego interficiam filium
Abbreviated transcription (Latin):
querebant ammã tuã. Mamfestũ ẽ
igit᷑. quia. ñ solus pharao querebat
occidere e moysen. Om̃s aũt reges
egypti. pharaones dicebant᷑: sicut¬
qui illi quidẽ successerat. quẽ fuge¬
ta moyses: Tulit gͦ moyses. uxorẽ
cefilios: et inposuit suꝑ asinũ re¬
uersusq ẽ inegyptũ. Bixitq ei do¬
minus. Uide ut cũcta signa facias
erã pharaone. quȩ tͥ ficere prece¬
pi. Ego indurabo coreiꝰ. & ñ di¬
mittet popłm. Quid ẽ hoc dicere :
Tu indurabis cor eiꝰ: Tu eñi tit
uis obduras. Qd̾ si tu induras cui
nemo resistere ualet: quid adpha-¬
raonẽ: Cur qui popłm tuũ di¬
imittere ñ potest: ideo punitur
quia ñdimittit: Non pot̾ qui¬
dem: quia indurat᷑. Aquo: Ade.
Ti em̃ dicis: ego indurabo cor
eius. Alit̃ gͥ ẽ intelligendũ. Qd̃ em̃i
dicit᷑ ego inditrabo cor eiꝰ: taleẽ ac
si diceret. Ego cor eiꝰ indurari ꝑmittã:
nullã uim ei faciã: totũ se sibi di¬
mittã: faciat qd uelit. Ut siue bonũ

Expanded text:
tuam. » Manifestum est igitur, quia non solum Pharao quaerebat occidere Moysen. Omnes autem reges Aegypti Pharaones dicebantuqui illi quidem successerat, quem fugerat Moyses. « Tulit ergo Moyses uxorem et filios, et imposuit eos super asinum, reversusque est in Aegyptum. Dixitque ei Dominus: Vide ut cuncta signa facias coram Pharaone, quae tibi facere praecepi, ego indurabo cor ejus, et non dimittet populum. » Quid est hoc, Domine? Tu indurabis cor ejus? « Tu enim, ut vis induras . » Quod si induras, cui nemo resistere valet, quid ad Pharaonem? Cur qui populum dimittere non potest, ideo punitur, quia non dimittit? Non potest quidem, quia induratur: a quo? a te. Tu enim dicis: « Ego 52 indurabo cor ejus. » Aliter ergo est intelligendum. Quod ergo dicitur: « Ego indurabo cor ejus; » tale est ac si diceret: Ego cor ejus indurari permittam, nullam vim ei faciam, totum se sibi dimittat, faciat quod velit, ut sive bene,
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Peccatũ utiq uł causa pro
test. Ignorat᷑ gͥ cedis reus. siquidẽ
tunc ad int̾fectũ ueniunt. cũ uͦde
natiuitate adnatũ. cũ de resuree¬
tione. adrefurgentẽ. sic & ĩ aliis.
S quid ẽ qd̾ ad int̾fectũ uemiente
suꝑ uitulã manꝰ ponunt. nͥ qua
idẽ sunt & untula et int̾fectus:
Manus aut̃ oꝑasignficant. qñ
manib oꝑa fiunt. & ẽ causa pro
ifectu. Manusgͥ suꝑ uitulã pont
quia omĩa sua oꝑa. omnẽq scriptu¬
anuenire demonstrant. Tunc de¬
indeorant propopło. ẜ ñ pomĩpo¬
pla. orant enĩ ꝑcis quos suo sanguni
ne xp̃e redemit. Lege prophas. et
noceos plutib ĩ locis orare inue¬
mes. Quos em̃redemit xp̃c. nisi eos
qui ad fidẽ ad eiꝰ grãm conuertun¬
tur: Qd̾ aut̃ sequit. tuaut̃ alienuᷤ¬

Expanded text:
runt? peccatum utique vel causam pro potest. Ignoratur ergo caedis reus, siquidem tunc ad interfectum veniunt; cum vero de nativitate ad natum, cum de resurrectione ad resurgentem, et sic de aliis. Sed quid est quod ad interfectum venientes super vitulam manus imponunt, nisi quia idem sunt, et vitula et interfectus? Manus autem opera significant, quoniam manibus opera fiunt, et est causa pro effectu. Manus ergo supra vitulam ponunt qui omnia sua opera omnemque scriptuconvenire demonstrant. Tunc deinde orant pro populo, sed pro omni populo: orant enim pro eis, quos suo sanguine Christus redemit. Lege prophetas, et hoc eos pluribus in locis orare invenies. Quos enim redemit Christus, nisi eos, qui per fidem ad ejus gratiam revertuntur? Quod autem sequit
Abbreviated transcription (Latin):
fint obnoxius seruituti. magisq noᷤ
decelestib quã deterra eybũ quere¬
cunt illã aduallẽ asꝑam. atq saxo¬
sam. idẽ adgentilẽ popłm: qͥuitio¬
rũ asꝑitate. & incredulitatis duri¬
tiahorruerat. Que uallis nũquam
arata ẽ. nec sementẽ recepit. quia ante
id cẽporis neq ecclie cultores. neq u̾¬
bi deisem̃ gentilitas cognouerat. &
cedunt ĩ ea ceruices uitule. Qd ẽ

Expanded text:
fuit obnoxius servituti, magisque nos fuit obnoxius servituti, magisque nos de coelestibus, quam de terra cibum quaerecunt illam ad vallem asperam, atque saxosam id est ad gentilem populum, qui vitiorum asperitate, et incredulitatis duritia horruerat: quae vallis nunquam arata est, nec sementem recipit, quae ante id temporis, neque Ecclesiae cultores, neque verbi Dei semen gentilitas cognoverat. « Et caedent in ea cervices vitulae. » Quid est