comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dona sibi specialit̾ concessa. confite¬
tur: deinde gen̾alia dĩ beneficia
quib gen̾ihumano in et̾num cor¬
sulere ñ desistit. enum̾at. Giꝰ autẽ
anima dñm magnificat: qͥ om̃s
int̾iorss hominis sui affectus di¬
uinis laudib ac seruiciis manci¬
pat̾ꝰ qui obseruantia p̃ceptorum
dĩ semꝑ eius potentiam maiesta¬
tis se cogitare demonstrat. Eius
sp̃s in deo salutari suo exultat:
quẽ nicħ in terrenis libet: nulla
caducarũ rerum affluentia emol¬
litꝰ nulla adu̾sitas frangit:s
sola ipsiꝰ a quo salus sꝑatur et̾na
sui conditoris memoria delectat.
Que cum om̃ib ꝑfectis u̾ba recte
conueniant: maxime tam̃ eabea¬
que m̾iti pͥuilegio singłaris sp̃u¬
ali ipsiꝰ dilectione flagrabat: cuiꝰ
corporali conceptione gaudebat.
Que iure in ih̃u. id est salutari
suo speciali p̃cet̾is scĩs gaudio
potuit exultare: quia quem ꝑpe¬
tuũ salutis auctorẽ nou̾at: Hunc
ipsum temporali ortu de sua car
ne nasciturũ ẽẽ sciebat. quatinꝰ

Expanded text:
dona sibi specialiter concessa confitetur, deinde generalia Dei beneficia quibus generi humano in aeternum consulere non desistit, enumerat. Ejus autem anima Dominum magnificat, qui omnes interioris hominis sui affectus divinis laudibus ac servitiis mancipat, qui observantia praeceptorum Dei semper ejus potentiam majestatis se cogitare demonstrat. Ejus spiritus in Deo salutari suo exsultat, quem nihil in terrenis libet, nulla caducarum rerum affluentia emollit, nulla adversitas frangit, sed sola illius a quo salus speratur aeterna, sui conditoris, memoria delectat. Quae cum omnibus perfectis verba recte conveniant, maxime tamen ea beaquae meriti privilegio singularis spirituali ipsius dilectione flagrabat, cujus corporali conceptione gaudebat. Quae jure in Jesu, id est, in salutari suo speciali prae caeteris sanctis gaudio potuit exsultare, quia quem perpetuum salutis auctorem noverat, hunc ipsum temporali ortu de carne sua nasciturum esse sciebat, quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
nis muñe satiaret:m̾ito locus in qͦ
nascitur domꝰ panis uocat᷑. Est et
alia ratio suꝑne dispositionis. qua
dñs nr̃ non in ea qua conceptus¬
conceptus erat ciuitate. s in alia
nasc̾etur: ut uidelicet. ex hoc immi¬
cos insidiantes facilius natiuitatis
eiꝰ concii ut ministͥ deuitarẽt. Pre¬
uidebat quippe qd eum mox natũ
herodes ꝑsequi. atq: ad mortẽ quere¬
re inciꝑet: et ꝓpt̾ea sic natiuitatis
eiꝰ myst̾ium uoluit in ciuitate da

Expanded text:
nis munere satiaret, merito locus in quo nis munere satiaret, merito locus in quo nascitur domus panis vocatur. Est et alia ratio supernae dispositionis, qua Dominus noster non in ea qua conceptus erat civitate, sed in alia nasceretur, ut, videlicet, ex hoc inimicos insidiantes facilius nativitatis ejus conscii vel ministri devitarent. Praevidebat quippe quod eum mox natum Herodes persequi atque ad mortem quaerere inciperet; et propterea sic nativitatis ejus mysterium voluit
Abbreviated transcription (Latin):
ceptionis: alt̾a natiuitatis honore
concipi oport̾et: cum ait. Egrediet᷑
uirga de radice iesse: et narareusdera¬
dice eiꝰ ascendet. Int̾pretat᷑ autem na¬
zareus flos.siue mundus. Quo uoca¬
bulo incarnatus ꝓ nob̃ dĩ filius recte
potuit cognominari:quia et ipse
mundam uiciis omnibꝰ naturam
suscepit hominis: et in se credentib
cunctis fons sp̃ualiũ fructuũ origo¬
q ꝓcessit: quib recte ac beate uiuen¬
di. et monstrauit exempla. et dona
concessit. Eg̾ssa ẽgͦ uirga de radice
iesse. et nazareus de radice eiꝰ ascen¬
dit: quia intem̾ata uirgo maria
de stirpe dauid orta ẽ: de cuiꝰ carne
dñs in ciuitate narareth. u̾ tatem
carnis sine inquinam̃to carnisas¬
sumpsit. Qđ uͦ in bethleem eẽt nas¬
oracłis: cum dicit᷑. Et cu bethleem
effrata paruula es in milib uda.
Ex te enim egrediet᷑ qui sit dñ ator¬
descendit. ut nob̃ uite celestis alimo¬
niam donaret: nosq et̾ne dulcedi¬

Expanded text:
ceptionis, altera nativitatis honore ceptionis, altera nativitatis honore concipi oporteret, cum dicit: Egredietur virga de radice Jesse, et Nazaraeus de radice ejus ascendet . Interpretatur autem Nazaraeus flos sive mundus. Quo vocabulo incarnatus pro nobis Dei Filius recte potuit cognominari, quia et ipse mundam vitiis omnibus naturam suscepit hominis, et in se credentibus cunctis fons spiritualium fructuum origoque processit, quibus recte ac beate vivendi et monstravit exempla, et dona concessit. Egressa est ergo virga de radice Jesse, et Nazaraeus de radice ejus ascendit, quia intemerata virgo Maria de stirpe David orta est, de cujus carne Dominus in civitate Nazareth veritatem carnis sine inquinamento carnis assumpsit. Quod vero in Bethlehem esset nasoraculis, cum dicitur: Et tu, Bethlehem Ephrata, parvula es in millibus Juda, ex te enim egredietur qui sit ddescendit, ut nobis vitae coelestis alimoniam donaret, nosque aeternae dulcedi
Abbreviated transcription (Latin):
homine condici sumꝰ: ut uidelicet
participatione diuine scĩtatis
ppetuo scĩ ẽẽmus. Hinc ecenĩr
psalmista ait. Signatum ẽ suꝑ
hoclum̃ diuini uultus homo pec¬
cando amisit: placuit deo humani
uultus habitum in carne nascendo
sum̾e: quo nos docet in sp̃u
bere renasci. Placuit in si¬
militudine carispeccati
peccato apparere:tit nos
emun daret ab om̃i peccato: acda¬
ritatem in nob̃sue reformaret ima¬
ginis. Ascenditautẽ inquit et ioseph
agalilea deciuitate narareth in iu¬
deã cruitatem dauid que uocatur
bethleem: eoqđd eẽt de domo et fami
lia dauid: ut ꝓfit̾e̾tur cum maria
desponsata sibi urore p̃gnante. Di¬
uinitus constat ẽẽ ꝓcuratũ: ut ad
suam quisq ciuitatẽ ꝑgens ibicen¬
sũ ꝓfit̾etur: quatinꝰ hocedicto gen̾a¬
li.parentes nr̃i saluatoris de nara¬
rech in bethleem uenire conting̾et:
sicq ad complenda uaticinia ꝓphaꝵ
utraq ciuitas incarnationis eiꝰ insig.¬
niretur archanis:una uidelicet con¬

Expanded text:
ne conditi sumus, ut, videlicet, participatione divinae sanctitatis perpetuo sancti essemus. Hinc etenim Psalmista ait: Signatum est suphoc lumen divini vultus homo peccando amisit, placuit Deo humani vultus habitum in carne nascendo assumere, quo nos doceret in spiritu debere renasci: placuit in similitudine carnis peccati sine peccato apparere, ut nos emundaret ab omni peccato, et claritatem in nobis suae reformaret imaginis. Ascendit autem, inquit, et Joseph a Galilaea de civitate Nazareth, in Judaeam, civitatem David, quae vocatur Bethia David, ut profiteretur cum Maria desponsata sibi uxore praegnante. Divinitus constat esse procuratum, ut ad suam quisque civitatem pergens ibi censum profiteretur, quatenus hoc edicto generali parentes nostri Salvatoris de Nazareth in Bethlehem venire contingeret, sicque ad complenda vaticinia prophetarum utra civitas incarnationis ejus insigniretur arcanis; una, videlicet, con
Abbreviated transcription (Latin):
.s. Qui bene in bethleem natus eẽ dr. ñ solũ
ꝓpter indicium regii stematis quia dđ
inde fuit: s & ꝓpter nom̃ ipsũ: quia
betheleem domꝰ panis int̃p̃tatur Ipse
nanq ait. Ego sum panis uiuus: qun¬
¶ qͣui de celo descendi

Expanded text:
. Qui bene in Bethlehem natus esse dicitur, non solum propter judicium regii stemmatis, quia David inde fuit, sed et propter nomen ipsum, quia Bethlehem domus panis interpretatur. Ipse namque ait: Ego sum panis vivus qui de coelo descendi
Abbreviated transcription (Latin):
nouicii aduentarentꝰ hospites mane¬
rent: statimq completa eadem nati¬
titate. ac declaratis signis celestibus
ctum ẽ: ut non solum eum dum que¬
reret herodes.minime reꝑiret:s nec
ullam cognatos eiꝰ uexandi occasionẽ
hab̾et: cuiꝰ parentes qui ẽent explorare
non pot̾at. N ec pret̾eunda silentio mari¬
ma conditoris. et redemptoris nr̃i dig¬
natio: qui ñ solum incarnari ꝓ nob:
s et eo tempore uoluit incarnari. quo
mox natus. ꝓfessione census asscrib̃et᷑.
Induit enĩ carnem. ut nos unrtute sp̃c
indueret: descendit e celo ad terras.
ut nos de t̾ris eleuaret ad celum: soluit
tͥbutum cesari. ut nob̃ ꝑpetue lib̃tatis
grãm donaret.Seruiuit dĩfiliꝰ in ho¬
mine. regi qui diuine seruitutis igno¬
rabat obsequium: ut nob̃ ꝑ hoc etiam
humilitatis formam tͥbueret: insi-¬
nuans uidelicet. quantũ ꝑ caritatẽ
seruire debeamꝰ inuicem:cũ ipse ñde¬
spererit ei qui uere karitatis erat nes¬

Expanded text:
novitii adventarent, hospites manerent, statimque, completa eadem nativitate, ac declaratis signis coelestibusctum est ut non solum eum dum quaereret Herodes, minime reperiret, sed nec ullam cognatos ejus vexandi occasionem haberet, cujus parentes qui essent explorare non poterat. Nec praetereunda silentio maxima Conditoris et Redemptoris nostri dignatio, qui non solum incarnari pro nobis, sed et eo tempore voluit incarnari, quo mox natus professione census ascriberetur. Induit enim carnem, ut nos virtute spiritus indueret; descendit de coelo ad terras, ut nos de terris elevaret ad coelum: solvit tributum Caesari, ut nobis perpetuae libertatis gratiam donaret; servivit Dei Filius in homine regi, qui divinae servitutis ignorabat obsequium, ut nobis per hoc etiam humilitatis formam tribueret, insinuans, videlicet, quantum per charitatem servire debeamus invicem, cum ipse non despexerit ei qui verae
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorẽ uenientẽ cũ gaudio ex¬
pectant: qͥ se ad eiꝰ uoluntatẽ cele¬
stem in tris uitã egisse meminert̃.
Dat autẽ etiam fragilibꝰ nob̃ ac mi¬
nus ꝑfectis magnã spem ꝑcipien¬
de salutis. ipse conditor et salua
apparens: mox ore consono mili¬
tie celestis. bonȩ nr̃ȩ uoluntati do¬

Expanded text:
cum gaudio exspectant, qui se ad ejus voluntatem coelestem in terris vitam egisse meminerunt. Dat autem etiam fragilibus nobis ac minus perfectis magnam spem percipiendae salutis ipse Conditor et Salvatfragilis apparens, mox ore consono militiae coelestis bonae nostrae voluntati do
Abbreviated transcription (Latin):
nalit̾ editi. sp̃uali lauachro st̃ in xp̃o
renati. In qua uidelicet domo reg¬
nabit in eternum: et regni eiꝰ ñ erit
finis. Regnat quippe in ea in p̃sen¬
tiuita: cum electoꝵ corda ꝑ fidem et
dilectionẽ suam inhabitans regit.
atq ad ꝑcipienda suꝑne retͥbutioniˢᷤ
dona. continua ꝓtectione gub̃nat.
Regnat in fut᷑a: cum eosdem finito
statu temporalis exilii. ad habitatio¬
nem patͥe celestis introducit: in qua
p̃sentieiꝰ uisione semꝑ admoniti. nil
aliud ag̾e. quam eiꝰ uacare laudib
gaudent. Dirit autẽ maria ad an¬
gelum. Quomꝰ fiet istud qͣm uirũ ñ
cognosco: Quomꝰ inquit fieri potest
ut concipiam pariamq filiũ: que
in castimonia uirginitatis uitam
consũmare disposui: Non autẽ qͣsi
incredula u̾bis angłi. quomͦ hec
impleri ualeant requirit: s certa
quia oportebat impleri. qđ et tunc
ab anglõ audiebat. et pͥus aꝓph̃a
dictum legerat: quo id ordine com¬

Expanded text:
naliter editi, spirituali lavacro sunt in Christo naliter editi, spirituali lavacro sunt in Christo renati. In qua videlicet domo regnabit in aeternum, et regni ejus non erit finis. Regnat quippe in ea in praesenti vita, cum electorum corda per fidem et dilectionem suam inhabitans regit, atque ad percipienda supernae retributionis dona continua protectione gubernat. Regnat in futuro, cum eosdem, finito statu temporalis exsilii, ad habitationem patriae coelestis introducit: in qua praesenti ejus visione semper admoniti nihil aliud agere quam ejus vacare laudibus gaudent. Dixit autem Maria ad angelum: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? Quomodo, inquit, fieri potest, ut concipiam pariamque filium, quae in castimonia virginitatis vitam consummare disposui? Non autem quasi incredula verbis angeli, quomodo haec impleri valeant, inquirit, sed certa quia oportebat impleri quod et tunc ab angelo audiebat, et prius a propheta dictum legerat, quo id ordine im
Abbreviated transcription (Latin):
gen̾e dauid incarnari disposuit.
apłs ait. Qui eruit nos de potesta¬
te tenebrarũ. et transtulit in reg¬
nũ filii claritatis sue. Hinc ẽ quod
idem popłs diuino admonitꝰ in¬
stinctu. cũ passurus hierosolimã
ꝓparet. in eiꝰ laudem gaudens de¬
cantabat. Benedictus quiuenit
in nomine dm̃i rex isrł. Et iurta
alium eugłistã. B ñdictũ qđ ue¬
nit regnũ patͥs nr̃i dd̃. Aderat enĩ
tempus quo redempto ꝑ eiꝰ sangui¬
nem mundo rexagnosc̾et᷑ ñ solũ
domꝰ dd. s et totiꝰ ecclie: immo om¬
niũ conditor et rector scłoꝵ. Unde
recteangłs postquã dir̃. et dabit
illi dñs ds̃ sedem dã patͥs eiꝰ: conti¬
nuo subiunx̃. Et regnabit in domo
iacob in et̾num. Domum nanq iacob
eccłiam dicit uniu̾sam: que ꝑ fidem
et confessionẽ. xp̃i. ad patͥarcharum
ꝑtinet sortem: siue in his qui de pat̾¬
archarũ stirpe carnis originẽ duxert̃:
seu in illis qui de aliis nationib car¬

Expanded text:
genere David incarnari disposuit, genere David incarnari disposuit, Apostolus ait: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suae . Hinc est quod idem populus divino admonitus instinctu, cum passurus ille Hierosolymam properaret, in ejus laudem gaudens decantabat: Benedictus qui venit in nomine Domini, rex Israel . Et juxta alium evangelistam: Benedictum quod venit regnum patris nostri David . Aderat enim tempus quo redempti per ejus sanguinem mundi rex agnosceretur, non solum domus David, sed et totius Ecclesiae, imo omnium conditor et rector saeculorum. Unde recte angelus, postquam dixit, Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus, continuo subjunxit Et regnabit in domo Jacob in aeternum. Domum namque Jacob Ecclesiam dicit universam, quae per fidem et confessionem Christi ad patriarcharum pertinet sortem, sive in iis qui de patriarcharum stirpe carnis originem duxerunt, seu in illis qui de aliis nationibus car
Abbreviated transcription (Latin):
es in ut̾o: et paries filium. Agnos¬
ce uerum hunc hominẽ: ueram
de carne uirginis assumpsisse
substantiã. carnis. Hicerit mag¬
nus: et filius altissimi uocabitur
Confitere eundẽ etiam uerum
dm̃ de deo uero. et et̾no patͥ fili¬
um semꝑ ẽẽ coeternum. Qd̃ autẽ
fut᷑o temꝑe dr̃. hic erit magnus
et filiꝰ altissimi uocabit᷑: nemo
ita intelligendum putet. quod
dñs iħ cxp̃e ante partum uirginĩ
ñ fu̾it: s ita hoc potius dictum
intelligamꝰ: quia potentiã diui¬
ne maiestatis. quam dĩ filius eter¬
nalit̾ habuit. hanc idem homo
natus extemꝑe acceꝑit: ut una
in duab natis ꝑsona eẽt media¬
toris acredemptoris nr̃i. Et da¬
bit illi dñs ds sedem dauid pa¬
tͥs eius. Sedem dauid. regnum
dicit ifrliticiplebis. qđ suo tem¬
pore dauid iubente parit̾ et iuuan¬
te dño fideli ratione gub̃nabat. De¬
dit gͦ dñs redemptori nr̃o sedem.
dauid patͥs eius: quando hunc de

Expanded text:
es in utero, et paries Filium. Agnoses in utero, et paries Filium. Agnosce verum hunc hominem, veram de carne virginis assumpsisse substantiam carnis. Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Confitere eumdem etiam Deum verum de Deo vero, et aeterno Patri filium semper esse coaeternum. Quod autem futuro tempore dicitur, Hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur, nemo ita intelligendum putet quod Dominus Christus ante partum virginis non fuerit, sed ita hoc potius dictum intelligamus, quia potentiam divinae majestatis quam Dei Filius aeternaliter habuit, hanc idem homo natus ex tempore acceperit, ut una in duabus naturis persona esset mediatoris ac Redemptoris nostri. Et dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus. Sedem David regnum dicit Israeliticae plebis, quod suo tempore David, jubente pariter et juvante Domino, fideli devotione gubernavit. Dedit ergo Dominus Redemptori nostro sedem David patris ejus, quando hunc de
Abbreviated transcription (Latin):
bus: que sine exemplo muliebͥs
conditionis. cũ decore uirginita¬
tis gauisa ẽ honore parentis: qđ¬
q uirginẽ matrẽ decebat. dei
filiũ ꝓcreauit. Que postquam
more humane fragilitatis. et ui¬
sioneangłica. et insolita ẽ saluta¬
tioneturbata: mox idem angeluᷤ
eam repetito sermone. netimeat
hortat᷑. Qđ̃q maxime timorem
pelle consueuit. quasi bene cogni¬
tam acdomesticam ꝓpͥo eam no¬
mine uocat:et quare gr̃a plenam
dic̾et. diligenter edocet. Letime¬
as inquit maria. inuenisti gr̃am
apud dñm. Ecce concipies in ut̾o
et paries filium: et uocabis nom̃ eiꝰ
iħ̃m. Hic erit magnus: et filius
altissimi uocabit᷑. Notandus sel¬
lerter ordo u̾boꝵ. et tanto artius
ẽ cordi inserendus: quanto mani¬
feste patet.quia in his tota redemp¬
tionis nr̃e summa consistit. Nlam
manifestissime dñm ihm. id est
saluatorem nr̃m: et uerum dei
patͥs. et uerum hominis matͥs fi¬
lium p̃dicant. Ecce inquit concipi¬

Expanded text:
es, quae sine exes, quae sine exvirginitatis gavisa est honore parentis, quodque virginem matrem decebat, Deum filium procreavit. Quae postquam more humanae fragilitatis, et visione angelica, et insolita est salutatione turbata, mox idem angelus eam repetito sermone ne timeat hortatur: quodque maxime timorem pellere consuevit, quasi bene cognitam ac domesticam proprio eam nomine vocat, et quare gratia plenam diceret, diligenter edocet. Ne timeas, inquit, Maria, invenisti enim gratiam apud Deum. Ecce concipies in utero, et paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum: hic erit magnus, et Filius Altissimi vocabitur. Notandus solerter ordo verborum, et tanto arctius est cordi inserendus, quanto manifeste patet quia in his tota redemptionis nostrae summa consistit. Nam manifestissime Dominum Jesum, id est, Salvatorem nostrum, et verum Dei Patris, et verum hominis matris Filium praedicat. Ecce, inquit, concipi
Abbreviated transcription (Latin):
natus eẽt patuerit. Nec p̃tereim¬
dum qđ beata dĩgenitͥx m̾itis p̃ci¬
puis etiam nomine testimoniũ red¬
dit. Int̾pretat᷑ enim stella maris.
Et ipsa quasi sidus eximium. int̾
fluctus scłi labentis: gr̃a pͥuilegii
specialis refulsit. Ingssus autẽ an¬
gelus ad eam dix̃. Aue gr̃a plena
dñs tecũ: benedicta cu in mulie¬
ribus. Que salutatio quantum
humane consuetudini in audita.:
tantum ẽ beate marie dignitati
congrua. Uere etenim grã eratple¬
na: cui diuino mune collatumẽ
ut pͥma int̾ feminas głosissimuin
dõ uirginitatis munꝰ offerret.
Unde iure anglico aspectu simul
et affatu m̾uit ꝑfrui: que angłicã
studuit uitã imitari. Uere gratia
natum ẽ. Et ido uere dñs cum illa
erat: quam et pͥus nouo castitatis
amore. a t̾renis ad celestia deside¬
randa sustulit: et postmodum
mediante humana nat᷑a. om̃i
plenitudine diuinitatis consecra¬
uit. Uere benedicta in mulieri¬

Expanded text:
natus esset, patuerit. Nec praetereunnatus esset, patuerit. Nec praetereundum quod beata Dei genitrix meritis praecipuis etiam nomine testimonium reddidit. Interpretatur enim stella maris. Et ipsa quasi sidus eximium inter fluctus saeculi labentis gratia privilegii specialis refulsit. Et ingressus autem angelus ad eam, dixit: Ave, gratia plena, Dominus tecum, benedicta tu in mulieribus. Quae salutatio quantum humana consuetudine inaudita, tantum est beatae Mariae dignitati congrua. Vere etenim gratia erat plena, cui divino munere collatum est, ut prima inter feminas gloriosissimum Deo virginitatis munus offerret. Unde jure angelico aspectu simul et affatu meruit perfrui, quae angelicam studebat vitam imitari. Vere gratia natum est. Et ideo vere Dominus cum illa erat, quam et prius novae castitatis amore a terrenis ad coelestia desideranda sustulit, et postmodum, mediante humana natura, omni plenitudine divinitatis consecravit. Vere quoque benedicta inter mulier
Abbreviated transcription (Latin):
incorrupta eiꝰ genigͥr. uerã de stirpe
dauid originẽ dux̃. Cur autẽ ipse
ñ de simplici uirgine. s de despon¬
sata uiro concipi: et nasci uoluerit
plurime a patͥbus rationabiles cau
seꝓferunt᷑. E quib ꝑmarima est
ne uelut stupri rea damnaretur:
si uirum non habens filiũ ꝓcrearet.
Deinde ut in his etiã que domesti¬
ca cura nat᷑alit̾ exigebat: puerꝑa
solatio sustentaret᷑ uirili. Oporte¬
bat gͦ beatam mariam hab̃e uirũ:
qui et testis integritatis eiꝰ certissi¬
mꝰ et nati ex ea dñiac saluatoris
nr̃i eẽt nutͥcius fidissimꝰ: quiq et ꝓ
eo paruulo scđm legem hostias ad
templum deferret: et eum instan¬
te ꝑsecutionis articło. in egyptum
cum matre ferret ac referret: aliaq
illi ꝑplura. que assumpte huma¬
nitatis fragilitas poscebat neces¬
saria ministraret. Nec multum
obfuit. si quis illum ad tempus
eiꝰ filium credidit: cum p̃dicantib
apłis. post ascensionẽ eiꝰ cunctispa¬
lam credentib quia de uirgine

Expanded text:
 veram de stirpe David originem duxit. Cur autem Dominus non de simplici virgine, sed de desponsata viro concipi et nasci voluerit, plurimae a patribus rationabiles causae proferuntur, e quibus permaxima est, ne velut stupri rea damnaretur, si virum non habens filium procrearet: deinde ut in his etiam quae domestica cura naturaliter exigebat, puerpera solatio sustentaretur virili. Oportebat ergo beatam Mariam habere virum, qui et testis integritatis ejus certissimus, et nati ex ea Domini ac Salvatoris nostri esset nutritius fidelissimus: quique et pro eo parvulo, secundum legem, hostias ad templum deferret, et eum, instante persecutionis articulo, in Aegyptum cum matre ferret ac referret, aliaque illi perplura, quae assumptae humanitatis fragilitas poscebat, necessaria ministraret. Nec multum obfuit si quis illum ad tempus ejus filium credidit, cum praedicantibus Apostolis post ascensionem ejus cunctis palam credentibus, quod de virgine
Abbreviated transcription (Latin):
bet. Int̾pretat᷑ enĩ additus. siue assũp¬
tus: significans quia assumptꝰ est ꝑ
electionẽ a dño. et additꝰ ad numerũ
gradus aplici. Hoc autẽ illum no¬
mine marcus et lucas in hac lectio¬
ne magis appellare uoluert̃: ne con¬
sortem oꝑis euglici de pͥsca conu̾sa¬
tione palam notabilẽ reddent. at
uͦ ubi ad describendum duodecĩ
iuxta hoc qđ scͥptum ẽ. iustꝰ pͥor ẽ
accusator sui: uenit amicꝰ eiꝰ. et inue¬
stigauit eũ. uulgato se nomine
appellat. cum de cheloneo uoca¬
minat: thomas inquit et matheus
publicanus: quatinꝰ maiorem per
hoc publicanis et peccatoribꝰ adipis¬
cende salutis confidentiam p̾beat.
Quam docendi formulam paulus
quoq secutus ait: quia xp̃c iħe ue¬

Expanded text:
bet. Interpretatur enim additus, sive assumpbet. Interpretatur enim additus, sive assumptus, significans quia assumptus est per electionem a Domino, et additus ad numerum gradus apostolici. Hoc autem illum nomine Marcus et Lucas in hac electione magis appellare voluerunt, ne consortem operis evangelici de prisca conversatione palam notabilem redderent. At vero ubi ad describendum duodecim juxta hoc quod scriptum est, justus prior accusator est sui, venit amicus ejus et investigavit eum, vulgato se nomine vocat, cum de telonio vocaminat. Thomas, inquit, et Matthaeus publicanus, quatenus majorem per hoc publicanis et peccatoribus adipiscendae salutis confidentiam praebeat. Quam docendi formulam Paulus quoque secutus, ait: Quia Christu
Abbreviated transcription (Latin):
talentoꝵ dispensator inciꝑet. Qͦd ob
id utiq ꝓuidentia suꝑna fieri dispo¬
suit: ut nullum enormitas suoꝵ.
da uenia reuocaret: cum hunctan¬
tis mundi nexib absolutum. tam
celestem factũ conspicet: ut comuni¬
cato cum angłicis sp̃itibꝰ uocabło eu¬
angłista nominaret᷑ et eẽt. Uidit inqͥt
iħc hominẽ sedentem in theloneo ma¬
theum nomine: et ait illi. S equere
me. Uidit autẽ ñ tam corporis intu¬
itu. quam int̾ne miserationis aspec¬
tibꝰ: quib et petrum negantẽ ut
reatum suũ agnosce ac deflere poss
respicẽ dignatꝰ ẽ: quibꝰ et popłm suũ
egyptia seruitute dep̃ssum. ut eri¬
peret asperit. dicens ad moysen.Ui¬
dens uidi afflictionẽ popłi mei quiẽ
megypto: et gemitum eoꝵ audimi
et descendi libare eos. Uidit gͦ homi¬
nẽ: miseratus ẽ eum: qui humanis
tantũ studiis deditus. necdumq
anglĩco nomine dignꝰ extiterat. Hidit
sedentem in cheloneo: animo uideli¬
cet ꝑtinaci temꝑalib lucris inhiantẽ

Expanded text:
talentorum dispensator esse inciperet. Quod ob id utique providentia superna fieri disposuit, ut nullum enormitas peccatda venia revocaret, cum hunc tantis mundi nexibus absolutum, tam coelestem factum conspiceret, ut, communicato cum angelicis spiritibus vocabulo, evangelista nominaretur et esset. Vidit, inquit, Jesus hominem sedentem in telonilli: Sequere me. Vidit autem non tam corporei intuitus, quam internae miserationis aspectibus, quibus et Petrum negantem ut reatum suum cognoscere ac deflere posset, respicere dignatus est: quibus populum suum Aegyptia servitute depressum, ut eriperet aspexit, dicens ad Moysen: Videns vidi afflictionem populi mei, qui est in Aegypto, et gemitum ejus audivi, et descendi liberare eum . Vidit ergo hominem et miseratus est eum qui, humanis tantum studiis deditus, necdum angelico nomine dignus exstiterat. Vidit sedentem in telonio, pertinaci, videlicet, animo temporalibus lucris inhiantem,
Abbreviated transcription (Latin):
stantia se nr̃e fragilitatis obnubit.
Et ecce elisa beth cognata tua: et ipse
concepit filium in senectute sua.N
quasi incredulam exemplis hortat᷑
ad fidem: s ut bene iam credenti
que audierat. ampliora suꝑne dis¬
pensationis miracła replicat: ut
que dñm uirgo erat parit᷑a. p̃cur¬
sorem qͦ dñi de anu acdiu sterili pa¬
rente cognosc̾et ẽẽ nascit᷑um. Nec mi¬
randum uixta hystoriã qđ elisa¬
beth cognata dicatur marie: cum
suꝑius hec de domo dauid. illa de
filiab aaron orta ẽẽ narret᷑. Legimꝰ
namq aaron ipse detͥbu iuda de
qua dd ortus ẽ. urorem acceꝑit:
dab. sororem naason: qui fuit dux
tͥbus uida in deserto. cum egreden
tur ex egipto. Rursusq regnantib
dauid posteris. legimꝰ qđ ioiada
pontifex marimꝰ urorẽ habuerit
de tͥbu regali. hocẽ iosabech filiã
regis ioram. Ipse ẽenim ioiada
cuiꝰ filium zachariam uirũ eque
scĩssimũ. lapidauert̃ int̾ templũ

Expanded text:
stantia se nostrae fragilitatis obnubilavit. stantia se nostrae fragilitatis obnubilavit. Et ecce Elizabeth cognata tua, et ipsa concepit filium in senectute sua. Non quasi incredulam exemplis hortatur ad fidem, sed ut bene jam credenti quae audierat, ampliora supernae dispensationis miracula replicat, ut quae Dominum virgo erat paritura, praecursorem quoque Domini de anu ac diu sterili parente cognosceret esse nasciturum. Nec mirandum juxta historiam, quod Elizabeth cognata dicatur Mariae, cum superius haec de domo David, illa de filiabus Aaron orta esse narratur. Legimus a Aaron ipse de tribu Iuda de qua Dauid ortus est uxorem accepit dab, sororem Naason, qui fuit dux tribus Iuda in dtur ex Aegypto. Rursusque regnantibus David posteris legimus, quod Joiada pontifex maximus uxorem habuerit de tribu regali, hoc est, Josabeth, filiam regis Joram. Ipse est Joiada, cujus filium Zachariam virum aeque sanctissimum lap
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgine conceptus ẽ. Possumꝰ sane
in eo qđ dr̃. et uirtus altissimi obum¬
brabit tͥ. altius qͥddam de sacram̃to
dñice incarnationis intellig̾e. Obum¬
brari enim nob̃ dicimꝰ: cum feruen¬
te meridiano sole. uł arborẽ mediam
uł aliud qͦdlibet umbracłi genus
int̾ nos et solem opponimꝰ: quo ardo¬
rem eiꝰ. uł lucem nob̃ tolabiliorem
reddamꝰ. Redemptor gͥ nr̃ ñ imm̾i¬
to solis luce ut ardore designatur.
qui nos et u̾itatis scientia illustrat
et amore inflammat. Undeipse ꝑ
ꝓpħam dicit. Uob̃ autẽ tim̃tibꝰ dm̃
nom̃ meum oriet᷑ sol iusticie. Cuiꝰ
uidelicet solis radios beata uirgo
suscepit. qnͣdo dñm concepit. Sed
idem sol. id ẽ diuinitas redemptoriᷤ
nr̃i tegmine se humane nat᷑e quasi
umbracłõ quodam obtexit: qua
mediante.uirginis eũ uiscera fer¬
re suffic̾ent. Sicq uirtꝰ altissimi
obumbrauit ei: dum diuma.xp̃i
potentia. et eam p̾sentialit̾ imple¬
uit: et ut capiab illa posset. sub¬

Expanded text:
uitate conceptus est. Possumus sane in eo quod dicitur, Et virtus Altissimi obumbrabit tibi, altius quiddam de sacramento Dominicae incarnationis intelligere. Obumbrari enim nobis dicimus cum, fervente meridiano sole, vel arborem mediam, vel aliud quodlibet umbraculi genus inter nos et solem opponimus, quo ardorem ejus vel lucem nobis tolerabiliorem reddamus. Redemptor ergo noster non immerito solis luce vel ardore designatur, qui nos veritatis scientia illustrat et amore inflammat; unde ipse per prophetam dicit: Vobis autem timentibus nomen meum orietur sol justitiae . Cujus scilicet solis radios beata Virgo suscepit, quando Dominum concepit. Sed idem sol, id est, divinitas Redemptoris nostri, tegumine se humanae naturae quasi umbraculo quodam obtexit, quo mediante Virginis eum viscera ferre sufficerent: sicque virtus Altissimi obumbravit ei, dum divina Christi potentia et eam praesentialiter implevit, et ut capi ab illa posset sub
Abbreviated transcription (Latin):
aerias debellare. et ab eaꝵ tyranni¬
de mundũ ueniebat eripe. Ao uir¬
ginem desponsatã uiro cui nom̃
erat ioseph dedomo dauid: et nom̃
uirginis maria. Qd dr de domo
dauid: ñ tm̃ ad ioseph. s etiã ꝑti¬
net ad mariã. Legis namq erat
p̃ceptum: ut de sũa quisq tribu
ac familia duc̾et uxorem: apłõ quoq
attestante qui ad timotheum scribenᷤ

Expanded text:
aereas debellare, et ab earum tyranniaereas debellare, et ab earum tyrannide mundum veniebat eripere. Ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, de domo David, et nomen virginis Maria. Quod dicitur de domo David, non tantum ad Joseph, sed etiam pertinet ad Mariam. Legis namque erat praeceptum ut de sua quisque tribu ac familia duceret uxorem, Apostolo quoque attestante, qui, ad Timotheum scribens,
Abbreviated transcription (Latin):
erat ioseph. Aptũ ꝓfecto humane
resta urationis pͥncipiũ. ut angłs
a dõ mitteret᷑ ad uirginẽ. partucon¬
secrandam diumo: quia pͥma ꝑditi¬
onis humane fuit causa. cum serpeis
adiabło mittebatur. ad mulierẽ. sp̃u
suꝑbie decipiendam: immo ipse in
serpente diabolus ueniebat. qui genꝰ
humanum deceptis parentib pͥmiᷤᷤ
immortalitatis gła nudaret. Quia
gͦ mors intrauit ꝑ feminã: apte rediit
et uita ꝑ feminã. Illa adiabło seduc¬
ta ꝑserpentem. utro gustum necis
obtulit: hec edocta a dõ ꝑ angelum
mundo auctorem salutis edidit. Mis
mus. quia apparentes hominib
angłi designent᷑ ex nomine: uerũ
quotienscumq fit. ideo utiq fit.
ut etiam nomine ipso qͥd ministra¬
turi ueniant insinuent. Gabrihel
namq. fortitudo dĩ dr̃. Et m̾ito
tali nomine p̃fulget: qui nascit᷑o
in carne dño testimoniũ ꝑhibet
Dequo ꝓpħa in psalmo. Dñs inqͥt
fortis et potens. dñs potens in p̃lio.
Illo nimirũ p̃lio: quo potestates

Expanded text:
eph. Aptum profecto humanae restaurationis principium, ut angelus a Deo mitteretur ad virginem partu consecrandam divino, quia prima perditionis humanae fuit causa, cum serpens a diabolo mittebatur ad mulierem spiritu superbiae decipiendam: imo ipse in serpente diabolus veniebat, qui genus humanum, deceptis parentibus primis, immortalitatis gloria nudaret. Quia ergo mors intravit per feminam, apte redit et vita per feminam. Illa a diabolo seducta per serpentem, viro gustum necis obtulit; haec a Deo edocta per angelum, mundo auctorem salutis edidit. Miss autem legimus quia apparentes hominibus angeli designantur ex nomine. Verum quotiescunque fit, ideo utique fit ut etiam nomine ipso quod ministraturi veniant, insinuent. Gabriel namque fortitudo Dei dicitur. Et merito tali nomine praefulget, quia nascituro in carne Deo testimonium perhibet. De quo Propheta in Psalmo: Dominus, inquit, fortis et potens, Dominus potens in praelio . Illo nimirum praelio, quo potestates
Abbreviated transcription (Latin):
ca immobilis et inconcussa ꝑsistit.
et ꝑ quam ipsa eccłia nascit᷑ ac nutͥ¬
cur. latius exponendo dic̃e libuit.
quia solent artius multo. et aliq̃n
dulcius inherere cordib audien¬
tium. eaque figurarũ antiquitatȩ
p̃missa. sic demũ noua sp̃ualit̾ ex¬
planatione dilucidant᷑: quamque
sine ullis figurarũ exemplis. simpli
citm̃ narratione credenda. ut agen
nulla labentium rerum contrari¬
etate terrente.nulla blandiente se¬
renitate. a fidĩ firmitate diuella¬
mur. Neglectis deliciis tempalib
sola nos in p̃senti redemptoris nr̃i
dona celestia delectent: sola inter
erumnas scłi. spes uisionis illiꝰ con¬
solet᷑. Recolamꝰ seduli egregiũ dc̃
ꝓphe et regis exemplũ: qui cum
in tanti regni affluentis honorib
acdiuitiis. nullũ anime sue solati
mor fuit di. et delectatus ẽ: et ut ad
eandẽ uꝰ uisionẽ ꝑuenire meream᷑
obstacula uicioꝵ que hanc impedi

Expanded text:
ca immobilis et inconcussa persistit, ca immobilis et inconcussa persistit, et per quam ipsa Ecclesia nascitur ac nutritur, latius exponendo dicere libuit, quia solent arctius multo et aliquando dulcius inhaerere cordibus audientium ea quae, figurarum antiquitate praemissa, sic demum nova spiritualiter explanatione dilucidantur, quam quae sine ullis figurarum exemplis simplici tantum narratione credenda vel agendsemper adhaerentes nulla labentium rerum contrarietate terrente, nulla blandiente serenitate, a fidei firmitate divellamur. Neglectis deliciis temporalibus, sola nos in praesenti Redemptoris nostri dona coelestia delectent, sola inter aerumnas saeculi spes visionis illius consoletur. Recolamus seduli egregium David prophetae et regis exemplum, qui cum in tantis regni affluentiis, honoribus ac divitiis, nullum animae suae solatiumor fuit Dei, et delectatus est . Utque ad eamdem ejus visionem pervenire mereamur, obstacula vitiorum, quae ha
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutis iugum ꝑ mare rubrum
mi remissionẽ peccatoꝵ. que nos pre¬
mi ꝓmissum nob̃ patͥe celestis ex¬
pectamꝰ ing̃ssum. in qua uidelicet
heremo sitiꝑiclitam᷑. ac fame sp̃uali
deficimꝰ: si ñ redemptoris nr̃i nosdo¬
na confirmant: si non incarnatio
huiꝰ scłi itin̾e deficiamꝰ recreat: ipse
petra que sp̃ualib nos donis in eb¬
at: que ligno crucis ꝑcussa. pocłm
nob̃ uite suo de lat̾e̾ manauit. Uñ
dicit in euglio. Ego sum panis ui¬
te:qui uenit ad me.non esuriet:
et qui credit in me ñ sitiet umqͣm.
Et congruente satis figurarũ ordi¬
ne pͥmo popls ꝑ mare saluatꝰ ẽ: ac
sic adcibum manne. atq ad petrã¬
potus mystici puenit: quia pͥmũ
quidem aqua nos regen̾ationis
abluit: ac demde ad participationẽ
sacri altaris. ubi redemptoris nr̃i
carni et sanguim communicemus
transmittit. Hec de myst̾io petre sp̃u¬
alis. aqua et pͥmus pastor eccl̃ie nom̃
accepit. et in qua totiꝰ scẽ eccłie fabri¬

Expanded text:
servitutis jugum per mare Rubrum mi remissionem peccatorum, quae nos premi, promissum nobis patriae coelestis exspectamus ingressum, in qua, videlicet, eremo siti periclitamur, et fame spirituali deficimus, si non Redemptoris nostri nos dona confirment, si non incarnationhujus saeculi itinere deficiamus, recreat; ipse petra, quae spiritualibus nos donis inebriat, quae ligno crucis percussa, poculum nobis vitae suo de latere manavit. Unde dicit in Evangelio: Ego sum panis vitae. Qui venit ad me, non esuriet; et qui credit in me, non sitiet unquam . Et congruenti satis figurarum ordine primo populus per mare salvatus est, ac sic ad cibum mannae atque ad petram mystici potus pervenit, quia primum quidem aqua nos regenerationis abluit, ac deinde ad participationem sacri altaris, ubi Redemptoris nostri carni ac sanguini communicemus, transmittit. Haec de mysterio petrae spiritualis, a qua primus pastor Ecclesiae nomen accepit, et in qua totius sanctae Ecclesiae fabri
Abbreviated transcription (Latin):
ctione feruere: fr̃ne qͦ: salutis curã
gerere. Ille ꝑfecte conditoris sui du¬
catum sequit᷑: qui etiã ꝓrimi qͣn¬
tum ualet hab̃e comitatũ nititur.
Inuenimꝰ inquit messiam. quod ẽ
int̾pretatum .xp̃c. Messias idem qđ
pretat᷑. Unde et chrisma grece: lati
unxit eũ ds̃ sp̃uscõ et uirtute. Un¬
de etiam psalmista in eiꝰ laude loqͥt᷑
Unxit te ds̃ ds̃ tuus oleo letitie pre
consortib tuis. Consortes autemeiꝰ
nos uocat: quiad accipiendã sp̃s
scĩ grãm in baptisma etiam chrisma
bus unctus ẽ: cui sic̃ ioh̃s baptista
testat᷑. ñ ad m̃surã dat ds̃ sp̃m: s
om̃ia dedit in manu eiꝰ. Nam de
consortib eiusdem unctionis dic̃
apłs. U nicuiq autẽ nr̃m dataẽ
gr̃ã: scdm m̃suram donationisxp̃i.
Nocabantur autẽ. rp̃i et sacerdotes in
lege et reges: in figuram nimirum
eiusdem ueri regis et pontificis mag¬
n dñi ac saluatoris nr̃i: in cuiꝰ ty¬
pum eciam mat̾iali linebant᷑ oleo.

Expanded text:
ctione fervere, fraternae quoque salutis curam gerere. Ille enim perfecte Conditoris sui ducatum sequitur, qui etiam proximi, quantum valet, habere comitatum nititur. Invenimus, inquit, Messiam, quod est interpretatum CHRISTUS. Messias idem estrpretatur. Unde et chrisma Graece, LatinUnxit eum Deus Spiritu sancto et virtute . Unde etiam Psalmista in ejus laude loquitur: Unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis . Consortes autem ejus nos vocat, qui ad accipiendam Spiritus sancti gratiam in baptismo etiam chrismatbus unctus est, cui, sicut Joannes Baptista testatur, non ad mensuram dat Deus spiritum, sed omnia dedit in manu ejus Nam de consortibus ejusdem unctionis dicit Apostolus: Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi . Vocabantur autem Christi, et sacerdotes in lege et reges, in figuram nimirum ejusdem viri  Al., veri regis, et pontificis magni, Domini ac Salvatoris, in cujus typo etiam materiali liniebantur oleo.
Abbreviated transcription (Latin):
curauert̃ p̃sules eccłie. ut idem etiam
quomͦ etiam marci. luce. et ioh̃is eu¬
angłia. que deinceps g̃ca lingua edi¬
dert̃. mox in lacinũ transfudere ser¬
monẽ: quatinꝰ hec om̃s ꝑ orbem na¬
tiones. leg̾e ac intellige possent. Testa¬
cur et hierechiel ꝓpha qͣntum idem
effulserit: dum sub figura quatuor
animalium. admirabiles omnium
euangłistarũ uircutes. quas celesti
uisione didiscerat. plenissimo ser¬
mone describit. Sed et ioħs apłs qͥ
erat unus ex eis. et ipse uisione doctꝰ
sp̃uali: int̾ pͥma eccłie sacramenta
eoꝵdem eugłistarũ facit m̃tio¬
nem. Tante quippe erãt dignitatiᷤ

Expanded text:
curaverunt praesules fidelium, ut idem etiam curaverunt praesules fidelium, ut idem etiam quomodo etiam Marci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, quatenus haec omnes per orbem nationes legere et intelligere possent. Testatur et Ezechiel propheta, quantum idem effulserit, dum sub figura quatuor animalium admirabiles omnium Evangelistarum virtutes, quas coelesti visione didicerat, plenissimo sermone describit. Sed et Joannes Apostolus, qui erat unus ex eis, et ipse visione doctus spirituali, inter prima ecclesiae sacramenta eorumdem evangelistarum facit mentionem. Tantae quippe erant digni
Abbreviated transcription (Latin):
res. necesse ẽ sincero corde testentur.
quantam dñs arcem iusticie matħm
quem de publicanis actib elegit.
ut spem remissionis peccatoribus
ampliaret. aduexerit.Qualis nãq
sit factus. ipse apłoꝵ numerus cui
insertus ẽ docet: docet et ipsa gens
ethiopum. quam de finib terre ul¬
timis. ad sc̃ẽ eccłie societatem p̃dican¬
do conu̾tit. ablutamq fonte baptis¬
matis. de fusca formosam reddidic
quia uicioꝵ nigredine exuit. ac uir¬
tutum decorauit ornatu: docec ip¬
sum eugłium. in quo scribendo no¬
ui testam̃ti consecrauit exordium.
Cui speciali pͥuilegio donatum ẽ. ut
omniũ iam facta descͥpserit. et cre¬
dentib legenda tnsmiserit: qđ ui
delicet eugłium ad edificandam fi¬
dem eccłie pͥmitiue que ex hebreoꝵ
marime popłõ collecta ẽ hebreo ser¬
mone composuit. Dilatata autẽ ꝑ
orbem ecclłia. et grecis acbarbaris in
eiusdem fidĩ unitatẽ confluentib:

Expanded text:
res necesse est sincero corde testentur. res necesse est sincero corde testentur. quantam Dominus arcem justitiae Matthaeum, quem de publicanis actibus elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de finibus terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum decoravit ornatu: docet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta est, Hebraeo sermone composuit. Dilatata autem per orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam uocat. quos peccatis grauiorib
inuolutos inuenit. Quos uͦ iusticie
tentiã p̃terite conu̾sationis. s ad ꝓ
fectum magis uite ꝑfectioris inui¬
tat. Uocat peccatores ut ꝑpeniten¬
tiam corrigant᷑: uocat iustos ut ma¬
gis magisq iustificent᷑: quamuis
et ita recte possit intelligi qđ ait. ñ
ueni uocare iustos. s peccatores: qͥa
non illos uocau̾it. qͥsuam iusticiam
uolentes constituere. iusticie dĩ ñ st̃
subiecti: s eos potiꝰ qui fragilitatis sue
conscii non erubesct̃ confiteri. quia
in multis offendimꝰ om̃s. Si quos
autẽ et de illis qui fallacit̾ st̃ rusti. cor¬
rectos uocat ad ueniam: etiã in illis
implebit᷑ eiꝰ sermo. quia ñ uenit uo¬
care iustos. s peccatores: id est ñ elatoᷤ
s humiles. ñ de sua iusticia inflatoᷤᷤ
s ei qui iustificat impiũ deuotam̃te
substratos. Nam et tales ubi conu̾¬
tuntꝰ. nequaquã se iustos s peccato¬

Expanded text:
tiam vocat, quos peccatis gravioribus tiam vocat, quos peccatis gravioribus involutos invenit. Quos vero justitiae tentiam fectum magis vitae perfectioris invitat. Vocat peccatores, ut per poenitentiam corrigantur; vocat justos, ut magis magisque justificentur. Quamvis et ita recte possit intelligi quod ait: Non veni vocare justos, sed peccatores, quia non illos vocaverit qui, suam justitiam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti, sed eos potius qui fragilitatis suae conscii non erubescunt profiteri, quia in multis offendimus omnes. Si quos autem et de illis qui fallaciter sunt justi correctos vocat ad veniam, etiam in illis implebitur ejus sermo, quia non venerit vocare justos, sed peccatores, id est, non elatos, sed humiles; non de sua justitia inflatos, sed ei qui justificat impium devota mente substratos. Nam et tales ubi convertuntur, nequaquam se justos, sed peccato
Abbreviated transcription (Latin):
direrit. ñ se uenisse ad iustos. s ma¬
gis ad peccatores uocandos: cũ cun¬
ctis legentib constet. qđ etiam illo ᷤᷤ
quos seđm mosayce legis instituta
iustos inuenit. ad eugłice p̾dicatio¬
nis culm̃ plurimos uocauit. Si eñ
solos peccatores. et non etiam iustoᷤᷤ
uocaret: nequaquã nathanahel
discipsatus illiꝰ consors exist̾et: quẽ
ad se pͥmo uenientẽ tanta laude dig¬
num putauit. ut dic̾et. Ecce uere
ifrłita: in quo dolus ñ ẽ.Si ñ iustos
uocaret: petrum et andream in
apłatus arce ñ hab̃et: qui quanto
amore iusticie flaglau̾int docuert̃.
cũ ad testimoniũ p̃cursoris continu
dñm uidẽ et audire gauisist̃. Quo¬
mͦ gͦ non uenit uocare iustos. s pec¬
catores: nͥ quia sicut lucas hec refe¬
rens aꝑtius dicit. non uenit uoca¬
re iustos. s peccatores in penitentiã:
Om̃s namq electos ad regnũ celeste
dñs uocat: s illos solum ad peniten¬

Expanded text:
dixerit non se venisse ad justos, sed madixerit non se venisse ad justos, sed magis ad peccatores vocandos, cum cunctis legentibus constet quod etiam illos quos secundum Mosaicae legis instituta justos invenit, ad evangelicae perfectionis culmen plurimos vocavit. Si enim solos peccatores, et non etiam justos vocaret, nequaquam Nathanael discipulatus illius consors existeret, quem ad se primo venientem tanta laude dignum putavit, ut diceret: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est. Si non justos vocaret, Petrum et Andream in apostolatus arce non haberet, qui quanto amore justitiae flagraverint, docuerunt cum ad testimonium praecursoris continuo Dominum videre et audire gavisi sunt. Quomodo ergo non venit vocare justos, sed peccatores, nisi quia, sicut Lucas haec referens apertius dicit, Non veni vocare jussos, sed peccatores in poenitentiam ? Omnes namque electos ad regnum coeleste Dominus vocat, sed illos solum ad poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
ñ fecisse. Qui enim cotidianis incem¬
plo oblationib instantes. nulla
delinquentib compassione misere¬
bant᷑: patet ꝓfecto. qͥa contͣ sermonẽ
ꝓpħicum. sacͥficium potiꝰ quã mi¬
scdiam querebant. At uͦ dñs. qui
sicut seͥptum ẽ ꝑtransiuit benefa¬
ciendo. et sanando om̃s opp̃ssos a
erudire nescios. contumaces redargu¬
ere .e. uł etiam foras deturbare: quã
uictimas studuit offerre: liquet
utiq quia uoluntatis diume quã
ꝓpħa monebat iussa perfecit
et ñ sacͥficium celebrando. Qui eti¬
am rep̃hensorib suis quare cum
publicanis et peccatorib mandu¬
caret. rationẽ redde non desperit: ut
uł eossic a suꝑuacua murmuratio¬
ne cohibet: atq ad sequenda pieta¬
tis sue dona ꝓuocaret. Non enim
inquit ueni uocare iustos: s peccato¬
res. Idcireo gͥdñs peccatoꝵ conuiuia
frequentabat: ut inuitatores suos
docendo. celestes munitaret ad epłas.
S mouet forte aliquem. quomꝰ dñs

Expanded text:
non fecisse. Qui enim quotidianis in temnon fecisse. Qui enim quotidianis in templo oblationibus instantes, nulla delinquentibus compassione miserabantur, patet profecto quia contra sermonem propheticum sacrificium potius quam misericordiam quaerebant. At vero Dominus, qui, sicut scriptum est, petransivit benefaciendo et sanando omnes oppressos a erudire nescios, contumaces redarguere, vel etiam foras deturbare, quam victimas studuit offerre, liquet utique quia voluntatis divinae, quam propheta monebat, jussa perfecit,et non sacrificium celebrando. Qui etiam reprehensoribus suis quare cum publicanis et peccatoribus manducaret, rationem reddere non despexit, ut vel sic eos a supervacua murmuratione cohiberet, atque ad sequenda suae pietatis dona provocaret. Non enim, inquit, veni vocare justos, sed peccatores. Idcirco igitur peccatorum convivia frequentabat, ut insidiatores suos docendo coelestes invitaret ad epulas. Sed movet forte aliquem quomodo Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑant. In eo autẽ qđ ualentib ñ opꝰ
c̃ẽ medico dic̃: illoꝵ tem̃itatẽ reclargu¬
it. qui de sua iusticia p̃sum̃tes gr̃e
celestis auriliũ querere detrectabañ.
Quis namq ita ustus ẽẽ pot̾it ut di¬
uina opitulatione ñ egeat: cum ille
quo in natis mulierum maior nemo
euntes autẽ discitequid ẽ miscdiam
uolo et ñ sacͥficium: eisdem pharise¬
is de falsa iusticia tum̃tib etiam con¬
silium correptionis ostendit. Ad mo
rant: et ñ contemptis pauꝑũ neces¬
sitatib ꝑ oblationẽ se sacͥficioꝵ dñm
placare confidant. ꝓ posuit autẽ eis
testimoniũ de ꝓpha. et hoc illos eun¬
tes disce̾ iussit: eintes uideliceta te¬
meritate stulte uituꝑationis. ad di¬
ligentiorẽ scͥpture sc̃e meditationẽ:
ut qui eum peceatores suscipientẽ
cont᷑ scͥpturarũ decreta fac̾e calum¬
niabant᷑ ipsi se potiꝰ intelligerent.
que ẽẽnt dĩ p̃cepta necisse. ułagnita

Expanded text:
coeperant. In eo autem quod valentibus non opus coeperant. In eo autem quod valentibus non opus esse medico dicit, illorum temeritatem redarguit qui, de sua justitia praesumentes, gratiae coelestis auxilium quaerere detrectabant. Quia namque justus esse poterit, ut divina opitulatione non egeat, cum ille, quo in natis mulierum major nemo Euntes autem discite quid est: Misericordiam volo, et non sacrificium? Iisdem Pharisaeis de falsa justitia tumentibus etiam consilium correctionis ostendit. Admonerant, et, non contemptis pauperum necessitatibus, per oblationem se sacrificiorum Dominum placare confidant. Proposuit autem eis testimonium de propheta, et hoc illos euntes discere jussit: euntes videlicet a temeritate stultae vituperationis, ad diligentiorem Scripturae sanctae meditationem, ut qui eum peccatores suscipientem contra Scripturarum decreta facere calumniabantur, ipsi se potius intelligerent, quae essent Dei praecepta nescisse, vel agnita