comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in insidiis gari caligule extinctus est¬
imꝑator creatus cradidit regnũ uu¬
uidee agrippe herodi filio aristobolifi¬
lis herodis magni & mariannis. Tradi
ditgͥ illigaus philippi. lisame. & hero¬
dis. tetracharum tetrarchias. & herodẽ
incestum unacum herodiade in his¬
panias et̾no damnauit exilio. Filiam
quoꝙ herodiadis que in decollatione
scĩ iohannis saltau̾at: uiuam t̾ra
deglutiuit. Preses etiam pilatus ñ
remansit impunitus. sed apud ui¬
ennam exiliatus ꝓpriamanu se int̾¬
fecit. Hac p̃terea tempestate. maths
euglium scripsit. Interea cesar pro¬
fectus. querere hostem uirib ociosis.
germaniam galliamq ꝑcurrens.
bellinum britannoꝵ regis filium in
deditionem suscepit. & sicẽ romã re¬
uersus. His quoq dieb iudei apud a¬
lexandriam cõmota seditione cede
ꝓfligati. ex ꝓmendarum q̃ relarũ
causa. phuonem q̃ndam eloquentis¬
simum ad cesarem mittunt. Sed ce¬
sar spreuit eius legationem. Demũ
uͦ ussit templum qd erat ierosolimis

Expanded text:
 insidiis Caii Caligulae exstinctus estimperator creatus regnum Judaeae Agrippae Herodi, filio Aristoboli filii Herodis magni et Mariannes. Tradidit igitur illi Caius Philippi, Lysaniae, et Herodis tetrarcharum tetrarchias, et Herodem incestum una cum Herodiade in Hispanias aeterno damnavit exsilio. Filiam quoque Herodiadis, quae in decollatione sancti Joannis saltaverat, vivam terra deglutivit. Praeses etiam Pilatus non remansit impunitus, sed apud Viennam exsulans propria manu se interfecit. Hac praeterea tempestate Matthaeus Evangelium scripsit. Interea Caesar profectus quaerere hostem viribus otiosis, Germaniam Galliamque percurrens, Bellinum Britannorum regis filium in deditionem suscepit. Et sic est Romam reversus. His quoque diebus Judaei apud Alexandriam commota seditione, caede profligati, exponendarum querelarum causa Philonem quemdam eloquentissimum ad Caesarem mittunt. Sed Caesar sprevit ejus legationem. Demum vero jussit templum quod erat Jerosolymis
Abbreviated transcription (Latin):
ma corpori ñ corporeis iuncłis alliga¬
tatene tur. Musica instrum̃talis.
alia impulsu. ut in tymꝑanis et cor¬
dis: alia in flatu. ut intybis et orga¬
nis: alia in uoce. ut in carminib ce
cies. planimetriam.altimetri¬
ant. cosmimetriam. Planimetria lon¬
sum. Altimecria metitur altum et
ꝓfundum: et extenditur sursum
et deorsum. Cosmimetria metitur

Expanded text:
ma corpori non corporeis vinculis alligata tenetur. Musica instrumentalis alia in pulsu, ut in tympanis et chordis; alia in flatu, ut in tibiis et organis; alia in voce, ut in carminibus etcies, planimetriam, altimetriam, cosmimetriam, Planimetria lonsum. Altimetria metitur altum et profundum, et extenditur sursum et deorsum. Cosmimetria sphaerica
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum eduxit illesum. Uerũ cũ ad
illiricũ ꝑ galatiam remearet. in qͦddã
cubicłm nouum se se recepit. ubi calore
prunaꝵ & nidore parienim suꝑ calce
illitoꝵ p̃grauatus. ⁊ suffocatus octauo
mense imꝑii sui uitam finiuit: & tam
pia atq tam leta pͥncipia mors imima

Expanded text:
exercitum eduxit illaesum. Verum cum ad Illyricum per Galatiam remearet, in quoddam cubiculum novum sese recepit, ubi calore prunarum, et nidore parietum nuper calce illitorum praegravatus et suffocatus, octavo mense imperii sui vitam finivit. Et tam pia atque tam laeta principia mors imma
Abbreviated transcription (Latin):
coelech: qui est eccłiastes. Quintꝰ. sira¬
sirun: idest cantica canticoꝵ. Sextus:
damel. Septimus: dabreiamin idest
paralipomenon. Octauus: esdras. No¬
nus. hester. Omnes funt numero
uiginti duo. Sunt p̃terea et alii libri
ut sapientia salomonis. liber iħu fi¬
lii syrach. et liber iudith et cobias. ⁊
liber machabeoꝵ. qui legunt᷑ quidẽ.
sed ñ scribuntur in canone. his libris¬
uiginti duob ueteris testamenti: oc
noui testamenti sunt quatuor e¬
uangelia. Matħs. Marcus. Lucas
Ioħes. In scd̾o similit̾ quatuor: actꝰ¬
apłoꝵ. epłe pauli numero quatuor¬
decim. sub uno uolumine. canonice e¬
pistole. apocalipsis. In t̾cio ordine pͥ¬
mum locum obtinent decreta: que
canones appellamꝰ. Demnde scõꝵ patrũ
scripta idest ieronimi. augustini.
gregorii. & alioꝵ que infinitast̃. Hec
tamen scripta patrum in textu di¬
uinarum seriꝑcurarũ ñ cõputant᷑:
quẽadmodum in ueteri testamento ut

Expanded text:
Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus SiraCoeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonus Esther. Omnes ergo fiunt numero viginti duo. Sunt praeterea alii quidam libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, et libri Machabaeorum, qui leguntur quidem, sed non scribuntur in canone. His viginti duobus libris Veteris Testamenti, octNovi Testamenti sunt quatuor Evangelia: Matthaei, Marci, Lucae et Joannis. In secundo similiter sunt quatuor: Actae Pauli numero quatuordecim sub uno volumine, canonicae Epistolae, Apocalypsis. In tertio ordine primum locum obtinent decreta, quae canones appellamus; deinde sanctorum Patrum scripta, id est Hieronymi, Augustini, Gregorii, et aliorum, quae infinita sunt. Haec tamen scripta Patrum in textu divinarum Scripturarum non computantur, quemadmodum in Veteri Testamento, ut
Abbreviated transcription (Latin):
in duob cestam̃tis continetur.
ueteri uidelicet et nouo. Utrũq testa¬
mentũ trib ordinib distinguitur.
Uetus testamentum continet legẽ.
&e ꝓpħas. & agyographos. Nouum
autem: euangelia. apłos. patres. P¬
mꝰ ordo uet̾is cestamenti id est lex
quã hebrei thorath nominant: pen¬
tateucũ id est qͥnq libros moysi cõ¬
tinet. In hoc ordine pͥmus ẽ bresith:
id est genesis. Scds heslemoth: id est
exodus. Tercius uagerra: qui ẽ leuiti¬
cus. Quartus uagedaber: qui ẽ nu¬
meri. Qͥntus addabarim: qui ẽ de¬
uteronomiũ. Scd̃s ordo ẽ ꝓpħarum.
Hic continet octo uolumina. ꝑ mũ
iosue bennum id est filium num:
uidicum. Tercium samuel: qui ẽ pͥmꝰ¬
ce scd̾s regum. Quartum malachim:
qui ẽ tercius & quartꝰ regum. Quintũ:
ysaiam. Sextum: ieremiam. Septimũ.
erechiel. Octauum tareasra: qui ẽ li¬
ber duodecim ppħarum. Tercius or¬
uem libros. Primꝰ ẽ iob. Seds: psalte¬
rium. Tercius: masloch. qui grece pa¬

Expanded text:
ur, Veteri videlicet et Novo. Utrumque Testamentum tribus ordinibus distinguitur, Vetus Testamentum continet legem, et prophetas et agiographos. Novum autem: Evangelia, Apostolos, Patres. Primus ordo Veteris Testamenti, id est, lex quam Hebraei Torath nominant, Pentateuchum, id est quinque libros Moysi continet hoc ordine: Primus est Bresith, id est Genesis; secundus Hessesmot, id est Exodus; tertius Vagethra, qui est Leviticus; quartus Vagedaber, qui est Numeri; quintus Adabarim, qui est Deuteronomion. Secundus ordo est Prophetarum. Hic continet octo volumina: Primum, Josue Hennum, id est filium, Num,Judicum; tertium, Samuel, qui est pcundus Regum. Quartum Malachim, qui est tertius et quartus Regum. Quintum est Esaias. Sextum Jeremias, Septimum Ezechiel. Octavum Thereasra qui est duodecim prophetarum. Deinbet libros. Primus est Job. Secundus David. Tertius Masloth, quod graece Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ni ꝑ culpam depͥuati: l qͣntomag̃ in¬
siue appetit᷑. a bono dissidet. tanto ãplĩ
deo debet. Sessio debitoris ẽ humiliatio pec¬
catoris. scriptio debitr consideratio peccĩ.
nitentiã int̾im prudent̾ alleuet. ut e¬
um dñs in fine sine fine de tali pruden¬
tia laudec. Amissa nãq uillicatione
fod̾e ñ ualebit ⁊ m̃dicare erubescetq
post hanc uitam nemini datur facul¬
tas oꝑandi. uł fiducia dm dep̃candi.

Expanded text:
ni per culpam depravati. Et quanto magis insive appetitus a bono dissidet, tanto amplius debet Deo. Sessio debitoris, est humiliatio peccatoris; scriptio debiti, consideratio peccati; nitentiam interim prudenter allevet, ut eum Dominus in fine sine fine de tali prudentia laudet. Amissa namque villicatione, fodere non valebit; et mendicare erubescet, quia, post hanc vitam, nemini datur vel facultas operandi, vel fiducia Deum deprecandi.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm locuplex uilla ista in qua ds̃ posuit
tot ⁊ tanta. ⁊ talia bona. Caueat ullicꝰ
ne dissipet bona eiꝰ. Dissipatio bonoꝵ
a missio donoꝵ corruptio uirtutũ. ab¬
latio bonoꝵ oꝑum. Notandũ qd̃ dictũ ẽ
quasi dissipasset bona eiꝰ. Non enĩ uere
mana tanta possit affici malicia ut ni¬
chil diligat boni. ñ tam̃ tanta potest
cecari ignorantia ut nichil cognoscat
ueri. Uillicatio t̾rena conu̾satio. amis¬
sio uillicationis ẽ in morte hominis.
ratio de uillicatione iusta estimatio de
tͣnsacta conu̾satione. Locutio diuitis c̃
uillico. sermo dei cũ spũ humano. Qͥd
faciam uiqͥt uillicꝰ qi dñs meus aufert
a me uillicationẽ: Angustia uillici t

Expanded text:
quam locuples villa ista, in qua Deus posuit tot et tanta bona! Caveat villicus, ne dissipet pet bona ejus. Dissipatio bonorum, amissio est donorum; corruptio virtutum, ablatio bonorum operum. Notandum quod dictum est: Quasi dissipasset bona ejus. Non enim vere ra tanta possit affici malitia ut nihil diligat boni, non tamen potest tanta caecari ignorantia, ut nihil cognoscat veri. Villicatio est conversatio; amissio villicationis, est in morte hominis; ratio de villicatione est justa examinatio de transacta conversatione; locutio divitis cum villico, sermo Domini cum spiritu humano. Quid faciam, inquit villicus, quia Dominus meus aufert a me villicationem? Angustia vil
Abbreviated transcription (Latin):
uilla humana nat᷑a. uillicꝰ
sp̃c̃. coloniañtestectus. affectus sensus.
appetterismimani bona diuitis dñi.
q̃ habemꝰ ꝑ grãm. Multa bona posuit
ds̃ in instauram̃ta istiꝰ uille. St̃ in eae¬
dificia ꝑ multimodam bone conu̾sati¬
onis honestatẽ. uituli ꝑ bonam incho¬
ationẽ. boues ꝑ consũmationẽ. tauri
ꝑ urtutis ꝓcreationẽ. uacce ꝑ bone uo

Expanded text:
illa, humana natura; villicus, spiritus coloni, intellectus, affectus, sensus, appetitus humani; bona divitis, dona quae habemus per gratiam. Multa bona quae posuit Deus in instauramenta istius villae, sunt in ea aedificia, per multimodam bonae conversationis honestatem; vituli, per boni inchoationem; boves, per consummationem; tauri, per virtutis
Abbreviated transcription (Latin):
in lege sua ꝓhibeat ibi ñ nunꝗͣ. inue¬
niunt᷑ ꝑ surreptionẽ iminunde cogita¬
tionis qui & ipsi in eo qd̃ ualent ad humi¬
liationem m̃tis. multũ adiuuant adcu¬
mulũ iustificationis. Inuenit᷑ etiam in
hac uilla .i. humana natura. or deum

Expanded text:
esum prohibebat, ibi nonnunquam inveniuntur per subreptionem immundae cogitationis. Qui et ipsi eo quod valent ad humilitatem mentis, multum adjuvant ad cumulum justificationis. Invenitur etiam in hac villa, id est in humana natura hordeum,
Abbreviated transcription (Latin):
ermonẽ intulit abner ad seniores
isrł dicens. Tam heri qͣm nudius¬
terciꝰ querebatis dauid ut regnaret suꝑ
relicto isbosech filiosaul. ad dauid con¬
ueniat. quia doctores sc̃i. qui patͥs lucer¬
na dicunt᷑. lumine fidei & scientie pleni.
om̃s gentes exhortantur. ut sp̃ta idoloꝵ
cultura. & relicto errore confusionis cũ
auctore suo diabolo. ad uerũ dauid. id ẽ.
xp̃m uenire festinent. Nam ce io ab qͥ
abner in dolo loq̃ns ⁊ ꝑcutiens in ingui
fideles fraudulent̾ subu̾tit: & ꝑ libidi¬
niscontagionẽ int̾ficit. Ioab enĩ inimi¬
cus. uł ioem pat̾ int̾p̃tat᷑. Omniũ enun¬
iniquoꝵ diabolus pat̾ & caput ẽ. Uñ¬

Expanded text:
quoque intulit Abner ad seniores Israel, dicens: Tam heri quam nudiustertius qurelicto Isboseth filio Saul, ad David conveniant; quia sacerdotes sancti qui patris lucerna dicuntur, lumine fidei et scientiae pleni, omnes gentes exhortantur ut, spreta idolorum cultura et relicto errore confusionis cum auctore suo diabolo, ad verum David, id est Christum, venire festinent. Nam et Joab, qui Abner in dolo loquens et percutiens in inguinqui fideles fraudulenter subvertit, et per libidinis contagionem interficit. Joab enim, inimicus vel idem pater interpretatur. Omnium iniquorum diabolus pat
Abbreviated transcription (Latin):
tatorem t̾re de ierłm eiciens. sig
de cordib fideliũ eicientem & ibi¬
tat᷑ calcatꝰ Ierłm uisio pacis. Non
nẽ pͥncipatũ diaboli destruendo tͦphe
ũ głe acquisiuit. s fidelib suis suꝑ om¬

Expanded text:
tatorem terrae de Jerusalem ejiciens, signde cordibus fidelium expellere, etatur calcatus: Jerusalem visio pacis. Non nem principatum diaboli destruendo sibi tropaeum acquisivit, imo fidelibus suis super om
Abbreviated transcription (Latin):
mina hostilib gladiis nudat᷑. Isbo¬
sech enĩ uir confusionis dicit᷑. uirau¬
tẽ ꝯfusionis dr̃. qui fortim̃tis custodia
munitꝰ ñ ẽ. Quẽ dum uirtutes seesti
mat age̾. subintrantia uicia nescien¬
tem necant. Tota gͦ uirtute munien
netrent foramine neglecte cogitati¬

Expanded text:
mina hostilibus gladiis nudatur. Isbomina hostilibus gladiis nudatur. Isboseth quippe vir confusionis dicitur. Vir autem confusionis est, qui forti mentis custodia munitus non est: quia dum virtutes se agere existimat, subintrantia vitia nescientem necant. Tota igitur virtute muniendnetrent foramine neglectae cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
Bene gͦ dauid eiectis cecis & claudis ha¬
bitauit arcem syon: ⁊ ciuitatẽ suam
nominauit. quia cũ xp̃c malignos
sp̃c & uicioꝵ turbam de anima expu¬
lerit. habitat ib. Que merito arssy
on .i. speculationis uocat᷑. ut de ea rec¬
te dicatur. Factꝰ ẽ in pace locꝰ eiꝰ. & ha¬
bitatio eius in syon. Ibi fregit poten¬
tias arciiũ. scutũ & gladiũ ce bellum.

Expanded text:
Bene David, ejectis caecis et claudis, habitavit arcem Sion, eamque civitatem suam nominavit; quia, cum Christus malignos spiritus vitiorum turbam de anima expulerit, habitat ibi. Quae merito arx Sion, id est speculationis vocatur, ut de ea recte dicatur: Factus est in pace locus ejus; et habitatio ejus in Sion. Ibi confregit potentias, arcum, scutum, glad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegnat᷑ in t̾ris. partim cũ dño regnat.
incelis. Domꝰ uͦ saul suꝑbi &e impii re¬
gis ẽ babylon. q̃ facit fornicari om̃s gen¬
tes int̾ has longa concertatio ẽ. qͥa que
⁊̃ in ꝑsecutione. Domꝰ saul deficit in sua
iniquitate. ⁊ tandem scd̾m m̾ita sua in¬

Expanded text:
peregrinatur in terris, partim regnat in coelis. Domus ergo Saulis superbi et impii regis, est Babylon, quae facit fornicari omnes gentes. Inter hos longa concertatio est; quia quet in perfectione; domus Saul in sua iniquitate, et tandem secundum m
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ hasta ferire ẽ. furentem tͣnquille
ex qͥl dam tang̾e. & quasi parcendo su¬
ꝑare. Asael autẽ ꝓtinꝰ occumbit. qͥa cõ¬
mote m̃tes dum & parci sibi sentiunt.
&r tñ responsoꝵ ratione inintimis sub cͣn¬
quillitate tangunt᷑. ab eo qd̃ se erexerant.
statun cadunt. Quia gͦ a furoris sui ĩ pe¬
tu sublenitatis ꝑcussione resiliunt: qͣsi

Expanded text:
tem ferire, est furentem intranquille, ex quibusdam angere, et quasi parcendo superare. Asael autem protinus occumbit, quia commotae mentes, dum et parci sibi sent unt, et tunc responsorum ratione in intimis, sub tranquillitate tanguntur, ab eo quo se erexerant, statim cadunt. Qui ergo a fervoris sui impetu, sub lenitatis percussione resiliunt, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ocutꝰ ẽ abner ad asael. Recede noli
me sequi. ne compellar confod̾e te int̾ram
Qui audire contempsit. & noluit declina¬
re. ꝑcussit gͦ eũ abner au̾sa hasta in ingui¬
ne. & tͣnsfodit.: ⁊ mortuus ẽ in eodem loco.
Asael sig̾cat eos. qͦs uehem̃t̾ arripiens fu¬
ror inp̃ceps ducit. qui in eodem furoris
impetu. tanto cauciꝰ declinandi st̃ qͣnto
num dei lum̃ indicat. cũ ꝑ abruta fa¬
roris m̃tem euĩpiam ferri conspicit.
iracundi senulla ⁊ sid̾atione mitigant:
dant. quedam uͦ subtilit̾ ꝓfa̾nt. in qͥbus
ex obliquo furentis animũ pungant. Uñ
abner ꝑseq̃ntem. ñ recta sed au̾sa hasta
ꝑforauit. Ex mucrone enĩ ꝑcut̾e ẽ mi¬

Expanded text:
ocutus est Abner ad Asael. Recede; noli me sequi, ne compellar confodere te in terram. Qui audire contempsit, et noluit declinare. Percussit ergo Abner aversa hasta in inguine, et transfodit; et mortuus est in eodem loco . Asael significat eos, quos vehementer arripiens furor, in praeceps ducit. Qui in eodem furoris impetu tanto cautius declinandi sunt, quanto erum Dei lumen judicat, cum pie abrupta furoris mentem cujuspiam ferri conspicit, iracundi nulla consideratione se mitigant, dant; quaedam vero subtiliter proferant, in quibus ex obliquo furentis animum pungant. Unde et Abner persequentem non recta, sed aversa hasta perforavit. Ex mucrone quippe percutere,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ illi erat p̃ciosus. & cũ audisset de iħr
misit ad eum seniores uideoꝵ rogans¬
eum ut ueniret ⁊ sanaret seruũ eiꝰ.
Centurio sigc̾at gentilitatẽ seruꝰ centu¬
rionis ppłm gentilem. missi seniores
ex iudeis ad fidem conu̾soꝵ ꝓ iustifica¬
tione gentiũ int̾cedentiũ. Accessus et
humiliatio centurionis ẽ ⁊u̾sio & huĩ¬
litas gentilitatis. effectꝰ sauitatis gr̃a iu¬
stificationis. Et bene ait dñs decentu¬
rione. ñ inueni tant̾ã fidem in isrł.
qr pauci ex isrł in eũ credidert̃: ⁊ mul

Expanded text:
us. Et cum audisset de Jesu, misit ad eum seniores Judaeorum, rogans ut veniret, et sanaret servum ejus . Centurio, significat gentilitatem; servus centurionis, populum gentilem; missi seniores ex Judaeis ad fidem conversorum pro justificatione gentium intercedentium; accessus et humiliatio centurionis, est conversio et humilitas gentilitatis; effectus sanitatis, gratia justificationis. Et bene ait Dominus de centurione: Non inveni tantam fidem in Israel, quia pauci ex Israel crediderunt in eu
Abbreviated transcription (Latin):
sui intrare recusauit. gentilisppłs
ẽ qui pͥmũ seruire deo ꝯtẽpsit. Filiꝰ aũ
tilis penitentia ductus p̃dicantib apħs
seruitio di colla submisit. Et pͥor filiꝰ
qd̾ spopondit ñ impleuit. qr ppłs iu¬
¶ daicus in seruitio dei ñ ꝑmansit De cen¬

Expanded text:
sui intrare recusavit, gentilis populus est, qui primum servire Deo contempsit; filius autem, tilis poenitentia ductus, praedicantibus apostolis, servitio Dei colla submisit. Et prior filius, quod spopondit non implevit, quia populus Judaicus in servitio Dei non permansit. C
Abbreviated transcription (Latin):
demolitꝰ ẽ eos. & ꝑcussit in secreti¬
ori parte natium azotum ⁊ fines eiꝰ.
Qui testam̃tum dei suscipiunt &e po
inpost̾iora cruciabunt᷑. que debent es¬
timare sicut st̾cora. Qui enĩ testam̃tũ
dei assumunt. & in post̾iora respicien¬
tes. uet̾i se uanitate ñ exuunt. similes
st̃ eis. qͥ archam testam̃ti. iuxta ydola
sua posuert̃. & uet̾a quidem ⁊̃ illis no¬
lentib cadunt. quia omnis carofenũ

Expanded text:
demolitus est eos: et percussit in secretiori parte natium Azotum, et fines ejus . Qui testamentum Dei suscipiunt, et poin posttimare sicut stercora. Qui enim testamentum Dei assumunt, et in posteriora respicientes, veteri se vanitate non exuunt, similes sunt eis qui arcam testamenti juxta idola sua posuerunt. Et vetera quidem illis etiam nolentibus cadun
Abbreviated transcription (Latin):
tes & mugientes: & ñ declinabant neꝙ
ad dext̾am neq ad sinstram. Bechsame
int̾p̃tat᷑ domꝰ solis. Si gͥ ad et̾ni solis habi¬
tationẽ tendimꝰ ab itinere dei ꝓ carnali
munt. nec tñ abitin̾e gressus flectunt. Sie
p̃dicatores dei & quilibet fideles intͣ eocle¬
siam essedebent. ut ꝓximis cõpatiant᷑ ꝑ
caritatẽ. & de iua dei ñ exorbitent ꝑ com¬
passionẽ. Archa dei suꝑposita bethsames
ꝑgere ẽ. cũ suꝑna scientia ad int̾ne lucis
affectu ñ tangit᷑ dura sit. aut plꝰ tacta

Expanded text:
ntes, et non declinabant neque ad dextram, neque ad sinistram . Bethsames, intrepretatur domus solis. Si igitur ad aeterni Solis habitationem tendimus, ab itinere Dei pro carnalmunt, non tamen ab itinere gressus flectunt. Sic praedicatores Dei, et quilibet fideles intra Ecclesiam esse debent, ut proximis compatiantur per et tamen de via Dei non exorbitent per compassionem. Arca quippe superposita Bethsames pergere est, cum superna scientia ad internae lucis affectu non tangitur, dura sit: aut plus tacta
Abbreviated transcription (Latin):
mures qͦs fecert̃ philistei post plagã
suam.⁊ attulert̃ ad archam. sig̾cant
qͥa carnales qͥnq sensib corporeis dedi¬
ti. cum a dño fu̾int correpti. scelera
sua coguoscentes. iuste se ꝑcussos cẽ cõ¬
ficentur. ⁊ licet coacti in melius cõmu¬
tant᷑. qd̃ bene sigc̃ant quinq ciuita¬
tes philistinoꝵ. azotus. gara. ascha¬
lon. geth. accaron. illos scł expͥmen¬
tes qui ext̾ioris hoĩs actus seciuitur.

Expanded text:
ecerunt Philisthiim post plagam suam et attulerunt ad arcam, significant quod carnales quinque sensibus corporis dediti, cum a Domino fuerint correpti, scelera sua cognoscentes, juste se percussos esse confitentur, et, licet coacti, in melius commutantur. Quod bene significant quinque civitates Philisthinorum: Azotus, Gaza, Ascalon, Geth, Accaron, illos scilicet exprimentes qui exterioris hominis actus sequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ne more antiquo in homine dũet᷑.
donec intpr̃e antixp̃i ad modicũ ipsius
ꝑmissione soluat᷑. ⁊ postea cum sius in
demit. ⁊ iustificauit qr beatificauit. Ue¬
nit ꝑ humanitatẽ. redemit ꝑ passionẽ.¬

Expanded text:
homine dominetur, donec in tempore Antichristi ad modicum ipsius permissione solvatur, et postea cum suis in demit, et justificavit et beatificavit. Venit per humanitatem, redemit per passione
Abbreviated transcription (Latin):
mia admiratione głe eiꝰ in ipsũ ꝓspicien¬
tes deficiunt. &e cantant dicentes. pleni
st̃ celi&e t̾ra maiestatis głe tue. Consilia¬
riꝰ sapientia. qͥa angłs ẽ magni consilii.
qui hominẽ in inuio infidelitatis ⁊ iniqͥ¬

Expanded text:
mia admiratione gloriae ejus, in ipsum prospicientes deficiunt, et cantant dicentes: Pleni sunt coeli et terra majestatis gloriae tuae. Consiliarius sapientia, quia est Angelus magni consilii, qui hominem in invio infidelitatis et iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
Bonũ gͥ ⁊ multũ seminemꝰ. si bonũ ⁊
multũ met̾e desidamꝰ. Seminemꝰ in
m̃to. ꝓ ut met̾e desid̾amꝰ in p̃mio.
Queramꝰ aratrum & utensilia aratri.
longũ lignũ qd̾ rustici hagiam uocãt.
lignũ bifidum ꝑ quod aratrũ manib
nendo ponemꝰ. Pes arat᷑ suꝑ quẽ ce¬
tã fabrica consistit. fides ẽ que aliaꝵ
ẽ origo radixq uirtutũ. Lignũ lon¬
gum qd̾ in longum extendit᷑. qd̾ ha¬
giam uoce rustica noĩauimꝰ. spemsi¬
gnificat. de cuiꝰ longitudine scͥptũ ẽ.
forti in ꝑpetuũ. Manubriũ qd̾ bifur
cũ ẽ. ⁊ utraq manu tenet᷑. caritatẽ
demonstrat. quã dext̃a tenemꝰ dũ bñ¬
facimꝰ amicis. sinistra dũ bñfacimꝰ in
inimicis. Aures aratͥ iurtutẽ expri¬
munt obedientie. qr aurib audimꝰ
testam̃toꝵ. Recte namq ꝑ rotas testam̃
ta fig᷑ant᷑. que quasi deorsũ tangunt
t̾ram ꝑ historiam. ⁊ sursũ leuant᷑ ꝑ al¬
legoriam. Deorsum deponunt᷑ ꝑ sensũ

Expanded text:
bonum et multum metere desideramus. Seminemus in merito, prout metere desideramus in praemio. Quaeramus aratrum et utensilia aratri, longum lignum quod rustici hagiam vocant, lignum bifidum per quod aratrum manibusnendo ponemus. Pes aratri, super quem caetera fabrica consistit, fides est quae aliarum est origo virtutum. Lignum longum, quod in longum extenditur, quod hagiam voce rustica nominamus, spem significat, de cujus longitudine scriptum est: forti in perpetuum . Mcum est, et utraque manu tenetur, charitatem demonstrat, quam dextera tenemus dum benefacimus amicis, sinistra dum benefacimus inimicis. Aures aratri virtutem significant obedientiae, quia auribus audimus, Testanta figurantur, quae quasi deorsum tangunt terram per historiam, et sursum levantur per allegoriam, deorsum deponuntur per sensum
Abbreviated transcription (Latin):
culo excussist iugum. rupisti iuincła
dixisti ñ seruiam. Boues qͥ mn arando
laborant. st̃ sensus corporales qui ꝓpt̾
utrumq sexum duplicati .x. fiunt.
Qui bene dicunt᷑ eẽ bouesꝑ maturitatẽ
ñ cauriꝑ dissolutionẽ. boues ꝑ conti¬
nentiam. ñ tauri ꝑ lasciuiã. Stimulꝰ
qͦ pungunt᷑. afflictio corꝑis ẽ in ugili¬
is. in ieiumis. ⁊ cet̾is huiꝰmodi. Terra
quã debemꝰ arare nosmet ipsi sumꝰ qͦs
debemꝰ arare ꝑ copunctionẽ q̃ nascit᷑
ne celestium donoꝵi nobis collatoꝵ t̾
ex p̃gustatione fut᷑or bonoꝵ. Debe¬
mꝰ etiam fi mare t̾ramistam ꝑ memo¬
Quasi nanq de singłis mansiuncłis an

Expanded text:
culo confregisti jugum, ruvisti vincula; dixisti: Non serviam . Boves, qui arando laborant, sensus corporales, qui, propter utrumque sexum duplicati, decem fiunt. Qui bene dicuntur esse boves per maturitatem, non tauri per dissolutionem; boves per continentiaquo punguntur, afflictio corporis est in vigiliis, et jejuniis, et caeteris hujusmodi. Terram, quam debemus arare, nosmetipsi sumus, quos debemus arare per compunctionem, quae nascitur ne coelestium donorum nobis collatorum; ex praegustatione futurorum bonorum. Debemus etiam fimare terram istam per memoQuasi namque de singulis mansiunculis a
Abbreviated transcription (Latin):
consiliariꝰ sapientia. ds̃ nat᷑a. fortis po¬
tentia. pat̾ miscdia. pͥnceps iusticia.
uiuet & dabit᷑ ei. Qͥd dabitur ei: De
auro arabie. Honsolũ de auro. sed et de
chure. ⁊ de mirra.Aurũ ꝓpt̾ fulgorẽ¬
diuine cognitionis sig̾cat claritatẽ .i.
fidem. Thus ꝓpt̾ suam redolentiã. sigc̾at
bonamopiniouẽ. Mirra que corpora
seruat incorrupta. designat carnis in¬
corruptionem. Possumꝰ autẽ de mirra
ꝓpt̾ eius a maritudinẽ. multiplicestra¬
here significões. Est et enim mirrado¬
loris. ẽ & mirra timoris. & ẽ mirra cõ¬
punctionis: ⁊ ẽ mirra confessionis:⁊ ẽ

Expanded text:
liarius sapientia, Deus natura, fortis potentia, pater misericordia, princeps justitia. Vivet et dabitur ei. Quid dabitur ei? De auro Arabiae, non solum de auro, sed et de thure, et de myrrha. Aurum, propter fulgoredivinae cognitionis, significat claritatem, id est fidem; thus, propter suam redolentiam, significat bonam opinionem; myrrha, quae corpora servat incorrupta, designat carnis incorruptionem. Possumus autem de myrrha, propter ejus amaritudinem, multiplices trahere significationes. Est etenim myrrha doloris, est et myrrha timoris, est et myrrha compunctionis, est et myrrha confes
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̾ ⁊ bestialit̾ egimꝰ. ad memoriã
plangendo reuocamꝰ.⁊ qͣsi ꝑ partes spar¬
gimꝰ dum singula maleacta. ꝓ loco ꝓ tpr̃e.
ꝑspem. manubriũ ꝑ caritatẽ. dextrũ
cornueiꝰ ꝑ dilectionẽ amicoꝵ. sinstrũ
ꝑ dilectionẽ inimicoꝵ. aures aratͥ ꝑ obe¬

Expanded text:
carnaliter et bestialiter egimus, ad memoriam plangendo revocamus. Et quasi per partes spargimus, dum singula male acta pro loco et tempore, per spem, manubrium per charitatem, dexterum cornu ejus per dilectionem amicorum, sinistrum per dilectionem inimicorum, aures arat
Abbreviated transcription (Latin):
tiã. cultrũ ⁊ uomerẽ ꝑsanã rõnem &
sanũ intellectum. iugum ꝑtimorem di¬
uinũ. corrigias ꝑ p̃cepta legis. boues ꝑ
qͥnq sensꝰ corporis stimulũ ꝑ afflictionẽ
carnis. araturã tͥplicem. ꝑ tͥplicem com¬
punctionẽ. fimat᷑am ꝑ peccõꝵ recorda¬
tionẽ. Semina autẽ nr̃a st̃ dona diuina.
uas in quo ea seruamꝰ. intellectꝰ ⁊ senso
spũalis ẽ. Ista semina t̾re mandamꝰ. qͣn
ea affectui. ⁊ effectui mancipamꝰ. Affec¬
tui ꝑ dilectionẽ. effectui ꝑ oꝑationem
In lacrimis seminamꝰ. inexultatione
metemꝰ. Seminamꝰ in lacrimis. qͥa om̃s
qͥ uolunt pie uiu̾e in xp̃o ꝑsecutionẽ
patiunt᷑. Metemꝰ in exultatione. qͥa gau

Expanded text:
tiam, cultrum et vomerem per sanam rationem et sanum intellectum, jugum per timorem divinum, corrigias per praecepta legis, boves per quinque sensus corporis, stimulum per afflictionem carnis, araturam triplicem per triplicem compunctionem, fimaturam per peccatorum recordationem. Semina autem nostra sunt dona divina; vas in quo ea servamus intellectus et sensus spiritualis est. Ista semina terrae mandamus, quando ea affectui et effectui mancipamus: affectui per dilectionem, effectui per operationem. In lacrymis seminamus, in exsultatione metemus. Seminamus in lacrymis, quia omnes qui volunt pie vivere in Christo persecutionem pat
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe consentiendo callidisp̃c ꝑsuasioni.
qͣsi quendã peccati nũmũ a creditore ac¬
ceꝑat:⁊ duos quos infide genuit amit
qd̾ habebat olei. uasa uacua infudit.
qr dũ ab uniꝰ ore doctoris. parũ qͥdem¬
de amore diuinitatis multoꝵ uacue
plena st̃. que ex paucitate olei solũ
mͦ infusa uidebant᷑. qd̾ cũ aliis atq a¬
liis dat᷑ ⁊ abauditorib fides accipit᷑.

Expanded text:
 consentiendo callidi spiritus persuasioni, quasi quemdam peccati nummum a creditore acceperat et duos quos in fide genuit, amittquod habebat olei, vacua vasa infundit, quia dum ab unius ore doctoris, parum quidem amoris divinitatis, multorum vacuae plena sunt, qumodo infusa videbantur. Quod cum aliis atque aliis datur, et ab auditoribus fides accipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lis. nec iħu xp̃o duce s diabolo quẽ
sigc̃at rex assur. scẽ eccłie fines intro¬
eunt. Sic symon magꝰ baptismũ in
eccłia ñ ꝓsua salute accepit. s ut se¬
creta eccłie familiariꝰ discut̾et. quod
ex̾itu monstratiit cũ eccłiam quã

Expanded text:
Jesu Christo duce, sed diabolo quem significat rex Assur, sanctae Ecclesiae fines introeunt, sicut Simon Magus baptismum in Ecclesia non pro sua salute accepit, sed ut secreta Ecclesiae familiarius discuteret: quod exitus monstravit cum Ecclesiam quam
Abbreviated transcription (Latin):
boni seminis. a quo paulus sꝑmologᷤᷤ¬
int̾serant. Intrauert̃ enĩ t̾ram filioꝵ
isrł. ñ a iosue introducti. ñ ierosoli¬
moꝵ imꝑio subdͥti. s a rege ꝑfido ab
hoste scilicet ppłi dei in t̾ram eiꝰ ad¬
ducti. ut ñ dnõ s regi adu̾sario serui¬
ebant. Sic h̾etici & fals catholici cũ

Expanded text:
boni seminis, a quo Paulus spermologboni seminis, a quo Paulus spermologinterserant. Intraverunt enim terram filiorum Israel, non a Josue introducti, non Hierosolymorum imperio subditi, sed a rege perfido: ab hoste scilicet populi Dei, in terram ejus adducti, non ut Domino, sed regi adversario serviant, sic haeretici et falsi ca
Abbreviated transcription (Latin):
udierunt hostes uide ⁊ beniamin
quia filii captiuitatis edificarent
templũ dnõ do isrł. & accedentes ad
zorobabel & ad pͥncipes patrũ dixert̃
eis. Edificemꝰ uobiscũ. qr ita ut uos que¬
min samaritas dicit. quos captiuita¬
tis .x. tribub rexassyrioꝵ. de diuersis
dei ex parte seruabant. nec minꝰ si¬
mulacris quib ante seruiebant. hii
qi ueri dei cultores abhominabant᷑.¬
pollicentur auxiliũ oꝑis. ut in societatẽ
recepti. possent inferre dispendium.
fessionis& laudis qͣm eccłia ꝑfidẽ rec¬
tam & oꝑationẽ dignã offert. & ben¬
iamin .i. filii dext̾e. dum eos qui se au¬
diunt separant a fidelib qui ad dex¬
teram iudicis benedictionẽ & regnũ
et̾num ꝑcepturi st̃. Dict̃ gͦ. edificemꝰ
uobisc̃. & cet̃. Cũ affectant hẽtici au¬
ccoritatẽ p̃dicandi sibi int̾ catholicos
tribui. ꝓmittentes se eandem cũ eis recte
fidei & oꝑationis cenere castitatẽ. ut
accepta potestate docendi in medio

Expanded text:
utem hostes Judae et Benjamin quia filii captivitatis aedificarent templum Domino Deo Israel; et accedentes ad Zorobabel et ad principes patrum, dixerunt eis: Aedificemus vobiscum quia ita ut vos, quaemin Samaritanos dicit, quos captivitatis decem tribubus rex Assyriorum de diversis Dei ex parte servabant, non minus simulacris quibus ante serviebant. Hi qui videri Dei cultores abominabantupollicentur auxilium operis, ut in societatem recepti, possint inferre dispendium. fessionis et laudis quam Ecclesia per fidem rectam, et operationem dignam offert, et Benjamin id est, filii dexterae, dum eos qui se audiunt, separant a fidelibus, qui ad dextram judicis benedictionem et regnum aeternum percepturi sunt. Dicunt ergo: Aedificemus vobiscum, etc., cum affectant haeretici auctoritatem sibi praedicandi inter Catholicos tribui: promittentes se eamdem cum eis rectae fidei et operationis tenere castitatem, ut accepta potestate praedicandi in medio
Abbreviated transcription (Latin):
post antoninum inua .no.x.¬
sit imꝑium: sedemenso anno inter
arcus igitur aurelus antoni¬
nus gabulus imꝑio potitus: nul¬
lam sui nisi obscenitatis memoriã dere¬
liquit. Hic tumultu militari rome ex-¬
torto cum matre int̾fectꝰ ẽ
lexander mammeas. senatus ⁊ mi¬
litum uoluntate imꝑium adeptꝰ.
inꝑsas expeditione cõmota. xersem eo¬
rum regem uictor opp̃ssit. Huius mat̾
mamineas xp̃iana origenem audire cu¬
rauit. His quoq temporib tyburcius
et ualerianus cum cecilia uirgine ro¬
me martyrizatisunt. Porro alexander
apd̾ maguntiacum a maximo uilio in
imꝑium assecutus. ꝓpt̾ mãmeam
& xp̃ianam alexandri familiam: ꝑ se¬
cutionem in sacerdotes & cłicos excita¬
uit. Anno autem imꝑi suit̾cio a pu¬
quoq cum imꝑium cum albino fr̃e suo
usur paret in palatium cesi sunt. de gor

Expanded text:
post Antonium invasit imperium, sed emenso anno interflio Antonino. Marcus igitur Aurelius Antoninus Gabalus imperio potitus nullam sui, nisi obscoenitatis memoriam dereliquit. Hic tumultu militari Romae exorto cum matre interfectus ero Mammea. Alexander Mammeas, senatus et militum voluntate imperium adeptus, in Persas expeditione commota, Xerxem eorum regem victor oppressit. Cujus mater Mammea Christiana Origenem audire curavit. His quoque temporibus Tiburtius et Valerianus cum Caecilia virgine Romae martyrizati sunt. Porro Alexander apud Maguntiacum a Maximo filio intimperium assecutus, propter Mammeam et Christianam Alexandri familiam, persecutionem in sacerdotes et clericos excitavit. Anno autem imperii sui tertio a Puquoque cum imperium cum Balbino fratre suo usurparet, ambo in palatio caesi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
lius euis. his itaq tͣnsactis. rex gothoꝵ ala¬
obsedit et ceꝑit. dato pͥus p̃cepto. ut si
qui in loca scã confugissent. liberi ce in¬
uolati ꝑsisterent. et non multo post ala¬
ricus qui & athalaricus defunctusest. Cu
successit athanulfus eius ꝓpinquus. qui
et ipse romam irrupit. In qua irrupti¬
one placidiam theodosii filiam archa¬
di et honorii germanam captiuam
abduxit. et cam sibi matrimonio copu¬
lauit. Qd̾ post modum ualcde rei publi
ce ꝓfuit. Nam idem atha nulfus. satis
demum fideliter honorio augusto mi¬
litauit. Archadius uͦ imꝑator. postqͣm
odosio octo annoꝵ filio. defunctꝰ est.
Sub quo orta ẽ heresis pͥscillianistarũ
qua qui inuoluunt᷑. astruere conant᷑
fatalib stellis homines colligatos:
pelagiana quoq heresis qua qui pol¬
luuntur destruere conantur oratioẽs
quas facit eccłia ꝓfidelibus. De ho

Expanded text:
lius ejus. His itaque transactis rex Gotholius ejus. His itaque transactis rex Gothoet coepit, dato prius praecepto, ut si qui in loca sancta confugissent, liberi et inviolati persisterent. Et non multo post Alaricus, qui et Athalaricus defunctus est. Cui successit Athanulphus ejus propinquus, qui et ipse Romam irrupit. In qua irruptione Placidiam Theodosii filiam; Arcadii et Honorii germanam, captivam abduxit, et eam sibi matrimonio copulavit. Quod postmodum reipublicae valde profuit. Nam idem Athanulphus satis demum fideliter Augusto Honorio militavit. Arcadius vero imperator postquam odosio octo annorum filio defunctus est. Sub quo orta est haeresis Priscillianistarum, qua qui involvuntur, astruere conantur fatalibus stellis homines colligatos. Pelagiana quoque haeresis, qua qui polluuntur, destruere conantur orationes quas facit Ecclesia pro fidelibus. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
rchadius imꝑator theodosio pa¬
tre defuncto potitus mmꝑio cum
honorio fre suo imꝑauit annis .xiii. Ue¬
rum archadius imꝑabat in partib ori¬
entis: & honorius in partib occidentis.
Utriusq tam̃ cura palatu duob potentis¬
simis uiris credita manebat. rufino et
stiliconi. Porro milites qui contra euge¬
nium tyiannũ iuiuente cheodosio im¬
ꝑatore ꝓfecti fuerant: cum p̃fato pͥncipe
rufino constantino polu reu̾sisunt.
Quib dum scd̾m consuetudinem ad
potas occurrisset imꝑator: statim mi¬
lites rufinum p̃fectum interemerunt.
Erat enim suspectus imꝑatori: quasi
qui tyrannidem posset assumere. Prefatꝰ
autem stilico comes. gothos alannos.
wandalos atq burgundiones in arma
sollicitans. gallias bello pulsare cepit.
sꝑans sub has necessitate eleutherio
filio suo posse romanum imꝑium tra¬
dere. Quod ubi imꝑatori honorio pa¬
tefactum est: iussit eum int̾sici. Occi¬
sus ẽ quoq in illis diebeleutherius fi¬

Expanded text:
rcadius imperator Theodosio patre defuncto, potitus imperio cum Honorio fratre suo imperavit annis tredecim. Verum Arcadius imperabat in partibus Orientis, et Honorius in partibus Occidentis. Utriusque tamen cura palatii duobus potentissimis viris credita manebat, Rufino et Stiliconi. Porro milites, qui contra Eugenium tyrannum vivente Theodosio imperatore profecti fuerant, cum prefato Rufino principe Constantinopolim reversi sunt. Quibus dum secundum consuetudinem ad portas occurrisset imperator, statim milites praefatum Rufinum interemerunt; erat enim suspectus imperatori, quasi qui tyrannidem posset assumere. Praefectus autem Stilico comes Gothos, Alanos, Vandalos, atque Burgundiones in arma sollicitans Gallias bello pulsare coepit, sperans sub hac necessitate Eleutherio filio suo posse Romanum imperium tradere. Quod ubi imperatori Honorio patefactum est, jussit eum interfici. Occisus est quoque in illis diebus Eleutherius fi
Abbreviated transcription (Latin):
cum theodosio nepote suo. Sed honoriꝰ¬
sicut iam dictum est partes regebat
hesꝑie. theodosio uͦ archadi filio subia¬
cebant orientales ꝓuincie. Porro atha¬
nulsus rex gothor cuius supͣ memi¬
minus apud barcinonam hispanie
urbem dolosuoꝵ occisus est. Cui sege¬
ricus successit. Qui pacem optimamcũ
honorio imꝑatore constituit: & placidiã
eius sororem secum honeste habitam ei
restituit. Honorius autem illam constã¬
tino comiti desponsauit: et eum imꝑa¬
deniq dieb luciano uenerabili pb̃ro
reuelatum ẽ corpus ꝓthomr̃is stepħi
Floruit quoq ꝑ idem tempus augusti
rum honorius transactis .x. annis qͥb
cum archadio frẽ suo imꝑauerat. c
aliis .xui. quibus imꝑauerat cũ the¬
odosio nepote suo: rebus humanis
excessit. Quo defuncto: iohannes qui¬
dam tyrannus hespie inuasit imꝑiũ.
Sed hunc ardaburcus patricus a the¬
odosio missus. intra rauennam int̾¬
fecit. assumpsit q theodosius ualenti¬
nianum puerum supradicte placidie

Expanded text:
cum Theodosio nepote suo; sed Honorsicut jam dictum est, partes regebat Hesperiae, Theodosio vero Arcadii filio subjacebant orientales provinciae. Porro Athanulphus rex Gothorum, cujus supra meminimus, apud Barcinonam, Hispaniae urbem, dolo suorum occisus est, cui Segericus successit, qui pacem optimam cum Honorio imperatore constituit, et Placidiam ejus sororem secum honeste habitam ei restituit. Honorius autem illam Constantino comiti desponsavit, et euvero diebus Luciano venerabili presbytero revelatum est corpus protomartyris Stephani. Floruit quoque per idem tempus Augustinrum Honorius transactis decem annis, quibus cum Arcadio fratre suo imperaverat, et aliis quindecim, quibus imperaverat cum Theodosio nepote suo rebus humanis excessit. Quo defuncto, Joannes quidam tyrannus Hesperiae invasit imperium. Sed hunc Ardaburcus patricius, a Theodosio missus, intra Ravennam interfecit. Assumpsitque Theodosius Valentinianum puerum supradictae Placidiae,
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Hic philippum filium suũ consor¬
tem fecit imꝑii: et pͥmus imꝑator roma¬
noꝵ extitit xp̃ianus. Uerum ambo u¬
ꝑatores fraude decii circumuenti sunt:
ecuis romanum postqͣm inua¬
sit imꝑium. ad ꝑsequendos xp̃i¬
anos septimus post neronem feralia
disꝑsit edicta. Deniq non possumꝰ euol¬
uere quante multitudines hac ꝑsecu¬
tione furente consumpte sint. Hac pre¬
terea tempestate nouatus heresim con¬
didit. qui dicebat lapsoꝵ in ꝑsecutione
fr̃m penitentiam ñ suscipiendam. Por¬
ro decius non totis duob annis exple¬
tis. cum filio suo in medio barbaroꝵ in
no filiosuo imꝑium adeptus. cũ
floreret in inicio scõs uiros qui ꝓ pace
regni eius supplicabant ꝑsequi cepit.
Sed exorta ꝑsecutione: exorta ẽ etiam
ultio iuolati nominis xp̃iam. Nam
nulla fere ꝑuincia romana. nulla ciui¬
tas. nulla domus fuit que pestilentia
euacuata non sit. Hac igitur sola ꝑni¬
cie insignes gallus et uolusianus dum

Expanded text:
tem. Hic Philippum filium suum sui consortem fecit imperii, et primus imperatorum Romanorum exstitit Christianus. Verum ambo imperatores fraude Decii circumventi sunt ecius, Romanum postquam invasit imperium, ad prosequendos Christianos, unus post Neronem, feralia dispersit edicta. Denique non possumus evolvere quantae multitudines hac persecutione furente consumptae sint. Hac praeterea tempestate Novatus haeresim condidit, qui dicebat lapsorum in persecutione fratrum poenitentiam non suscipiendam. Porro Decius, non totis duobus annis expletis, cum filio suo in medio barbarorum ino filio suo imperium adeptus, cum floreret in initio, sanctos viros, qui pro pace regni ejus supplicabant, persequi coepit. Sed exorta persecutione, exorta est etiam ultio violati nominis Christiani. Nam nulla fere provincia Romana, nulla civitas, nulla domus fuit, quae pestilentia evacuata non sit. Hac igitur sola pernicie insignes Gallus et Volusianus dum
Abbreviated transcription (Latin):
post t̾gum naamã. Quẽ cũ ui¬
disset ille currentem ad se. desiliuit
de curru in occursum eiꝰ & ait. Recte¬
ne sunt omnia: & ille ait. Recte. dñs
meus misit me dicens. M odo uener̃t
ad me duo adolescentes de monte ef¬
fraim. ex filiis ꝓpħaꝵ. Da eis talentũ
argenti ⁊ uestes mutatorias dupliceᷤ.¬

Expanded text:
post tergum Naaman quem cum vidisset ille currentem ad se desilivit de curru in occursum eius et ait rectene sunt omnia et ille ait recte dominus meus misit me dicens modo venerunt ad me duo adulescentes de monte Ephraim ex filiis prophetarum da eis talentum argenti et vestes mutatorias duplice
Abbreviated transcription (Latin):
lit significant. sicut agnus paschalis. co¬
lumna. petra. & cet̾a quedam. agnꝰ pas
agni liberati st̃ filiiisrł de seruitute re¬
electi de seruitute diaboli. Colũna que fili
cut columna p̃cedebat ppłm ꝑ gentem
ad t̾ram ꝓmissionis. sic xp̃c factus obe¬
diens patriusq ad mortem. p̃cessit ex¬

Expanded text:
liter significant: sicut agnus paschalis, columna, petra, et caetera quaedam. Agnus pascagni liberati sunt filii Israel de servitute reunt filii electi de servitute diaboli. Columna, quae filcut columna praecedebat populum pergentem ad terram promissionis, sic Christus, factus obediens Patri usque ad mortem , prae
Abbreviated transcription (Latin):
ro caro mea ẽ. Candelabrum significat
xp̃m. Sicut enim candelabrum in
strumentũ ẽ luminis. ita xp̃c in mun¬
do manifestauit nom̃ patͥs ipso tes¬
tante qui ait. Pat̾ manifestaui nom̃
tuum. Hastile cande labri. scãm desig¬
nat eccłiam. que ẽ corpus xp̃i. Calami
qui de ipso ꝓcedebant. p̃dicatores surs
qui nobis uerbum uite ꝑsonant. Cyphi
eo quod cyphis potus solet infundi:
sunt auditores uerbi. Sperule que
& ipse merant calamis. uolubilitatem
&e uelocitatem expͥmunt boni oꝑis. Li¬
lia uͦ eo qd̃ lilia uirent & candent. et̾¬
nitatem & pulcritudinem figurant
ꝑpetue retributionis. Tres calami egͦ¬
diebant᷑ ex uno lat̾e. & tres ex alt̾o qͥ a
et ante incarnationẽ xp̃i. & post. fu¬
erunt qui fidem xp̃i p̃dicarent. Tres
cyphisꝑule. lilia ꝑ singulos calamos.
tͥa tempora significant. quia electian¬
te incarnationẽ. ante legem sub le¬
ge. sub ꝓpħis. & post incarnationem
tp̃e pͥmitiue eccłie. que congregata

Expanded text:
a . Candelabrum significat Christum. Sicut enim candelabrum est instrumentum luminis, ita Christus in mundo manifestavit nomen Patris, ipso teste, qui ait: Pater manifestavi nomen tuum . Hastile candelabri, sanctam designat Ecclesiam, quae est corpus Christi. Calami, qui de ipso procedunt, praedicatores sunt, qui nobis verbum vitae personant. Scyphi, eo quod scyphis solet infundi potus, sunt auditores verbi. Sphaerulae, quae et ipsae inerant calamis, volubilitatem et velocitatem exprimunt boni operis. Lilia vero, eo quod lilia virent et candent, aeternitatem et pulchritudinem designant aeternae retributionis. Tres calami egrediebantur ex uno latere, et tres ex altero, quia et ante incarnationem Christi et post, fuerunt qui fidem Trinitatis praedicarent. Tres scyphi, sphaerulae, lilia per singulos calamos tria tempora significant, quia electi ante incarnationem, ante legem, et sub lege, sub prophetis, et post incarnationem, tempore primitivae Ecclesiae, quae congreg
Abbreviated transcription (Latin):
congregata ẽ de gentib. & illiuis que
infinem congreganda ẽ de reliquus
isrł inueniuntur. quasi cyphi potum
gratie sitire. quasi sꝑule in uia deicur¬
rere. quasi lilia donum retͥbutionis
expectare. Quatuor cyphi in hastili.
iiii. libri sunt eugłii. Septem lucerne.
septem cdona sp̃c sancti. Altare sig̾cat
rebant᷑ sacrificia: & nos suꝑ xp̃m ꝑ¬

Expanded text:
congregata est de gentibus, et illius quae in fine congreganda est de reliquiis Israel: inveniuntur quasi scyphi, potum sitire gratiae, quasi sphaerulae in via decurrere, quasi lilia donum retributionis exspectare. Quatuor scyphi in hastili, quatuor libri sunt Evangelii; septem lucernae, septem dona Spiritus sancti; altare significat rebantur sacrificia, et nos super
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentem eum in carne & pacientem
in cruce conspexit. Decem explorato¬
res qui prauis sermonib corda filioꝵ
isrł ab ingressut̾re ꝓmissionis au̾te¬
runt. infideles uideos sub decalogole
gis positos designant: qui celestia ꝓ¬
missa ꝑfidem xp̃i querere decrectar.
Duo autem exploratores qui ppłm ad
euidem t̾re introitum fidelit̾ exorta¬
tisunt. electos xp̃ianos sub duob p̃ce¬
ptis caritatis positos expͥmunt: quice¬
lestis ꝑatͥe iocunditatẽ intͦire totis uisce¬
rib concupiscunt. Agnus igit᷑ paschalis

Expanded text:
praesentem eum in carne patientem praesentem eum in carne patientem in cruce conspexit. Decem exploratores qui pravis sermonibus corda filiorum Israel ab ingressu terrae promissionis averterunt, infideles Judaeos sub Decagis positos designant, qui coelestia promissa per fidem Christi quaerere detrectant. Duo autem exploratores, qui populum ad ejusdem terrae introitum fideliter exhortati sunt, electos Christianos sub duobus praeceptis charitatis positos exprimunt, qui coelestis patriae jucunditatem introire totis visceribus concupiscunt. Agnus igitur paschalis
Abbreviated transcription (Latin):
emissarius qui in desertum missus
peccata auferebat. xp̃m significat.
Ipse namq in cruce dblatus. & ꝑ mor¬
tem de mundo emissus. abstulit ñ u¬
nius tantum pecc̃a ppłi. sed totiꝰ mun¬
di. Uitula quoq rufa xp̃m significat.
Ipsius et enim caro recte dicit᷑ uitula:
quia incorrupta & rufa. qr sanguine
passionis ꝑfusa. Istius cinere munda¬
mur: quia ꝑfidem mortis eiꝰ iustifi¬
Sic̃ enĩ moyses exaltauit serpentẽ in
qui respiciebant ad serpentem eneũ
curabaut᷑ a morsib serpentũ. ⁊ qͥ ue¬
ra fide respiciunt xp̃m. sanant᷑ a sug¬
gestionil demonũ. Botrus quẽ duo
uiri exploratores attulert̃ in uecte:
uite quo pascim᷑: & fundit nobis uinũ.
m̃. Duo autem uiri exploratores ꝓpħas
lestis spu scõ duce explorauert̃. & xp̃m¬
attulerunt. Lignum autẽ uectis. lig¬
num designat crucis. & sicut ille quip̃¬
cedebat ex duob uiris botrum portan¬
tib botrũ post t̾gum pendentẽ nonui
sit. & post ipsum de mundo recessit. ⁊

Expanded text:
emissarius, qui in desertum missus peccata auferebat, Christum significat. Ipse namque in cruce oblatus per mortem de mundo emissus abstulit non unius tantum peccata populi, sed totius mundi. Vitula quoque rufa, Christum significat. Ipsius enim caro recte dicitur vitula, quia incorrupta; et rufa, quia sanguine passionis perfusa. Istius cinere mundamur, quia per fidem mortis ejus justifiSicut enim Moyses exaltavit serpentem in qui respiciebant ad serpentem aeneum, curabantur a morsibus serpentum, et qui vera fide respiciunt ad Christum, sanantur a suggestionibus daemonum. Botrus, quem duo viri exploratores tulerunt in vecte, vitae, quo pascimur et fundit nobis primum ur. Duo autem viri exploratores, prophlestis pattulerunt. Lignum autem vectis lignum designat crucis; et sicut ille qui praecedebat ex duobus viris botrum portantibus botrum post tergum pendentem non visit, et post ipsum de mundo recessit, et