comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non solum sacramentum fractioni
illi sub eẽ. quod prius crediderat: s
corpus xp̃i inueritate. Corpus enĩ
xp̃i inueritate est quod uidetur. qd̾
frangitur. et fidelium dentib atteri¬
tur. S quomodo inquis. si inpassibile
frangitur. quomodo indiuisibile di¬
uiditur: Respondemus. Quomodo
deus mori potuit si inmortalis fuit.
quomodo comprehendi si in compre¬
hensibilis: Scdm aliud et aliud dice
et tñ unus et idem. Sic unum ⁊ idem
corpus in passibile. et eñ frangitur
s scd̾m aliud et aliud. utrumq tñ inue¬
ritate. quod scdm se et in se inpassibile est.
in sacramento diuiditur. insacramento
uidetur. et dentib fidelium atteritur.
hec tñ omnia inueritate. et infantas¬
mate nichil. Quod autem intres diui¬
Una enim duarum que extra calicẽ
remanent: caput huius corꝑis iam
inpassibile. iam głificatum significat.
altera membra illa corporis huius.
que iam inpassibilra. iam głificata.

Expanded text:
non solum sacramentum fractioni non solum sacramentum fractioni illi subesse, quod prius crediderat, sed corpus Christi in veritate. Corpus enim Christi in veritate est, quod videtur, quod frangitur, et fidelium dentibus atteritur. Sed quomodo, inquis, impassibile frangitur, quomodo indivisibile dividitur? Respondemus Quomodo Deus mori potuit, si immortalis fuit, quomodo comprehendi, si incomprehensibilis? Secundum aliud et aliud dicis et tamen unus et idem. Sic unum et idem corpus impassibile, et tamen frangitur; sed secundum aliud et aliud, utrumque tamen in veritate, quod secundum se et in se impassibile est, in sacramento dividitur, in sacramento videtur, et dentibus fidelium atteritur. Haec tamen omnia in veritate, et in phantasmate nihil. Quod autem in tres diviUna enim duarum, quae extra calicem remanent, caput hujus corporis jam impassibile, jam glorificatum significat; altera membra illa corporis hujus, quae jam impassibilia, et jam glorificata,
Abbreviated transcription (Latin):
ficent fractionis. Dicunt quidã solum
sacramentum ibi frangi. eo quod corpꝰ
xp̃i. impassibile sit. et nullam recipi¬
at fractionem. nullam partium diui¬
sionem. S quomͦ uera tunc erit illa cõ¬
fessio serengarii. que rome eoram. p̃p.
presentibus.c.xiii. ep̃is facta ẽ ⁊ scͥpta:
Confessus est enum panem et uinum q̃
in altari ponuntur. post consecrationẽ
non solum sacramentum. s etiam u̾m
corpus et sanguinem xp̃i eẽ. et sensu¬
aliter non solum sacramentum. s in
ueritate manib sac̾dotum tractarri
frangi. et fidelium dentib atteri. Ecce
dicit quia corpus xp̃i frangitur inue¬
ritate fidelium dentib atteritur. Cadẽ
rõne ibidem inueritate uidr̾ non solum
oculis cordis. s corꝑis. Error berenga¬
rii fuit. quod post consecrationẽ pa¬
nis: panis remanebat. et solum sacra¬
mentum corporis xp̃i. non uerum
corpus eius ibi erat. Sua uͦ confessio¬
ne. fidei expressit ueritatem. dicens

Expanded text:
ficent fractionis. Dicunt quidam, solum ficent fractionis. Dicunt quidam, solum sacramentum ibi frangi, eo quod corpus Christi impassibile sit, et nullam recipiat fractionem, nullam partium divisionem. Sed quomodo vera tunc erit illa confessio Berengarii, quae Romae coram papa, praesentibus 113 episcopis, facta est, et scripta? Confessus etenim panem et vinum, quae in altari ponuntur, post consecrationem non solum sacramentum, sed etiam verum corpus et sanguinem Christi esse, et sensualiter non solum sacramentum, sed in veritate manibus sacerdotum tractari et frangi, et fidelium dentibus atteri. Ecce dicit, quia corpus Christi frangitur in veritate, fidelium dentibus atteritur. Eadem ratione ibidem in veritate videtur non solum oculis cordis, sed corporis. Error Berengarii fuit, quod post consecrationem panis, panis remanebat et solum sacramentum corporis Christi, non verum corpus ejus ibi erat. Sua vero confessione, fidei expressit veritatem, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. et in qua tanquam in sanguine
uita est huius corꝑis. Item queritur.
utrum substantia panis transeat
benedictionem transit in uerum corpus
xp̃i. et uinum insanguinem. Sub̃a pa¬
nis erit corpus xp̃i. ergo aliqua sub̃a
que non ẽ nata de uirgine erit corpus xͥ.
Non est u̾um. Sicut substantia huma¬
na est ds. non tñ aliqua sub̃a que non
sit ab et̾no est deus. uel aliquid quod
non sit ab et̾no. De accidentib illis q̃
post consecration em uidentur et sen¬
tiuntur. in quo subiecto remaneant:
solet queri. Et sunt qui dieant illa in
aere fundari. sunt qui in oculis intu¬
entium. sunt qui sine subiecto illa
manere credant. quod uerisiłius uid̃r.
licet contra naturam eoꝵ. hoc ẽe uide¬
atur. Non enim hic querendus est
ordo nature: ubi supra naturam est
totum quod agitur. De fractione illa¬
etiam queri solet. cuius rei sit .i. quoͥd
ibi frangatur. et quid partes ille signi¬

Expanded text:
Christus, et in qua tanquam in sanguine Christus, et in qua tanquam in sanguine vita est hujus corporis. Item quaeritur utrum substantia panis transeat benedictionem transit in verum corpus Christi, et vinum in sanguinem, substantia panis erit corpus Christi; ergo aliqua substantia quae non est nata de Virgine erit corpus Christi. Non est verum. Sicut substantia humana est Deus, non tamen aliqua substantia, quae non sit ab aeterno, est Deus, vel, aliquid, quod non sit ab aeterno. De accidentibus illis quae post consecrationem videntur et sentiuntur, in quo subjecto remaneant, solet quaeri. Et sunt, qui dicant, illa in aere fundari; sunt qui in oculis intuentium, sunt qui sine subjecto illa manere credant: quod verisimilius videtur, licet contra naturam eorum hoc es e videatur. Non enim quaerendus est hic ordo naturae, ubi supra naturam est, quod totum agitur. De fractione etiam quaeri solet, cujus rei sit, id est quid ibi frangatur, et quid partes illae signi
Abbreviated transcription (Latin):
celebretur. quam aliarum rerum. Iđo
quia ipse auctor et dator huius sacra¬
menti subhis spẽb illud conseerauit.
et dedit. et ideo insp̃e panis de frum̃to.
quia ipse se granum frumenti no¬
minauit. quod ceteris granis dig¬
nius est et utilius. Sunt autem tͥa
circa hoc sacramentum attendenda
Significantia tm̃. significata et sig¬
nificantia. et significata tm̃. Signifi¬
cantia tm̃: spẽs uisibiles. que saera¬
menta dñr iuxta illud. Sacramentũ
est uisibile signum inuisibilis gre
dei. Significata et significantia sunt
ipsum corpus et sanguis xp̃i. Corpus
Sanguis uero ꝑ spẽm uni. Item. cor.¬
pus xp̃i quod ibi sumitur. corpus
significat eccłie. sanguis uero cari¬
tatem. sumpta ꝓprietate significan¬
di a natura sp̃erum uisibilium in qͥb
sumuntur. quẽ admodum in hac epła
dictum est. Significata tm̃ sunt cor¬
pus xp̃i quod est eccłia et caritas.
ꝑ quam unitur capiti suo quod est

Expanded text:
celebretur, quam aliarum rerum. Ideo, celebretur, quam aliarum rerum. Ideo, quia ipse auctor et dator hujus sacramenti sub his speciebus illud consecravit et dedit; et ideo in specie panis de frumento, quia ipse se granum frumenti nominavit quod caeteris granis dignius est et utilius. Sunt autem tria circa hoc sacramentum attendenda; significantia tantum, significata et significantia, et significata tantum. Significantia tantum, species visibiles: quae sacramenta dicuntur, juxta illud: « Sacramentum est visibile signum invisibilis gratiae Dei. » Significata et significantia sunt ipsum corpus et sanguis Christi. Corpsanguis vero per speciem vini. Item corpus Christi, quod ibi sumitur, corpus significat Ecclesiae, sanguis vero charitatem, sumpta proprietate significandi a natura specierum visibilium, in quibus sumuntur, quemmadmodum in hac Epistola dictum est. Significata tantum sunt corpus Christi, quod est Ecclesia, et charitas, per quam unitur capiti suo, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i pro salute corporis. sanguis pro
anima nr̃a. Nonne uteumq. hoc est
caro xp̃i et sanguis. utrumq in nob̃
oꝑatur. hoc est salutem anime ⁊ cor¬
poris: Quare ergo ita diuidit quasi
non utrumq utriusq salutis sit effec¬
qr oꝑatur in nobis .s. peccatorum re¬
missionem. et nr̃am iustificationẽ.
et resurrectio utrumq. Consiłr dictũ
est. quod caro xp̃i salutem corporis.
et anime salutem oꝑatur sanguis. li¬
cet utrumq utriusq salutem opere¬
tur in nobis. Caro enim magis ꝓprie
ad corpus. sanguis uero ad animã
referri solet. quia sedes anime in sangͥ¬
ne est. Amplius autem quia caro su¬
mitur in sp̃e panis qui est cib corꝑis
et sustentatio. sanguis uero in sp̃e ui¬
ni. quod generat leticiam mentis.
panis enum cor hominis confirmat.
et uinum letificat: sub utraq sp̃e su¬
mitur totus xp̃c. Si enim sub altera
nificaretur. S queritur. quare sacra¬
mentum hoc in sp̃e panis et uini pociꝰ

Expanded text:
Christi pro salute corporis, sanguis pro Christi pro salute corporis, sanguis pro anima nostra. » Nonne utrumque, hoc est caro Christi et sanguis, utrumque in nobis operatur, hoc est salutem animae et corporis? quare ergo dividit, quasi non utrumque utriusque salutis sit effecque operatur in nobis, scilicet peccatorum remissionem, et nostram justificationem, et resurrectio utrumque. Consimiliter dictum est quod caro Christi salutem corporis, et animae salutem operatur sanguis; licet utrumque utriusque salutem operetur in nobis. Caro enim magis proprie ad corpus, sanguis vero ad animam referri solet; quia sedes animae in sanguine est. Amplius autem, quia caro sumitur in specie panis, qui est cibus corporis et substentatio; sanguis vero in specie vini quod generat laetitiam mentis. Panis enim cor hominis confirmat, et vinum laetificat; sub utraque specie sumitur totus Christus. Si autem sub altera nificaretur. Sed quaeritur, quare sacramentum in hac specie panis et vini potius
Abbreviated transcription (Latin):
nouum pascha inchoauit. donans cor¬
pus suum et sanguinem discipulis
insacramento panis et uini. signifi¬
cans illud pascha decetero non esse te¬
nendum. instituens et precipiens il¬
cam cenam manducandam. s tanquã
ad urãm. qui nichil pauꝑibus erogatis.
hoc est. iam non licet. dominicã ce. mand̾.
hoc est corpori et sanguini domini com¬
municare. et quare illis iam non licet:
pransi sumitis dominieam cenam qd̵
iam non licet. s tm̃ ieiunis. et scd̾m hãc
lectionem. manifestam habemus hic
ab apło auctoritatem. quod non nisi
ieium debemus hoc sacramentum
accipere. Alibi autem in toto apło ita
Quia circa hoc sacramentum salus
nr̃a consistit. et eo nullum est ineccłia
maius: preter seriem apłicam. quedã
hic queri solent. que quia fidei neces¬
saria sunt: pretermitti non debent.
Notandum tñ primo. et sane intel¬
ligendum. quia in fine cuiusdam gło¬
se suꝑ hunc locum habetur. quia caro

Expanded text:
novum pascha inchoavit, donans cornovum pascha inchoavit, donans corpus suum et sanguinem discipulis in sacramento panis et vini; significans illud pascha de caetero non esse tenendum, instituens et praecipiens ilcam coenam manducandum, sed tanquam ad vestram, qui nil pauperibus erogatis. id est non licet, Dominicam coenam manducare; hoc est corpori et sanguini Domini communicare. Et quare illis jam non licet, pransi sumitis Dominicam coenam: quod jam non licet, sed solum jejunis. Et secundum hanc lectionem manifestam habemus hic ab Apostolo auctoritatem quod nonnisi jejuni debemus hoc sacramentum accipere. Alibi autem in toto Apostolo ita us Jesus. » Quia circa hoc sacramentum salus nostra consistit, et eo nullum est in Ecclesia majus, praeter serien apostolicam quaedam hic quaeri solent, quae, quia fidei necessaria sunt, praetermitti non debent. Notandum tamen primo et sane intelligendum, quia in fine cujusdam glossae super hunc locum habetur, quia « caro
Abbreviated transcription (Latin):
amor ipse dulcedinis. et dulcedo amoris.
Cuius mestimabił suauitas pͥma est in
donis. summa indeliciis. Qui gustau̾int:
ad huc esurient. et qui esurient satura¬
moriam habundantie suauitatis eius
eruccabunT.
onuenientibus uobis inunum.
Post doctrinam eoꝵ que spectant
ad honestatem. consequenter agit de his
que necc̃ia sunt ad salutem. hoc est de
saeramento altaris. in quo chorinthii
maxime errabant. Conueniebant e¬
nim in eccł̃ia: ad manducandum et
bibendum. et postmodum saturati et
in ebriati corpori xp̃i et sanguim com¬
municabant. In quo reprehenduntur
in duobus. tum quia pauꝑes ad cenam
suam non uocabant: tum quia pransi⁊
non ieiuni tanto sacramento communt¬
cabant. xp̃c reuera post cenam corpus
suum et sanguinem discipulis dedit.
sicut beatus augustinus dicit. quo ue¬
hementius commendaret. uolens hoc
ultimum memorie eoꝵ tenatius infi¬
gere. Uel sicut alibi habetur. celebrato
cum discipulis pascha more udeorum.

Expanded text:
amor ipse dulcedinis, et dulcedo amoris. amor ipse dulcedinis, et dulcedo amoris. Cujus inaestimabilis suavitas prima est in donis, summa in deliciis: qui gustaverunt adhuc esurient, et qui esurient, saturamoriam abundantiae suavitatis ejus eructabunt.onvenientibus vobis in unum, etc. . Post doctrinam eorum quae spectant ad honestatem, consequenter agit de his, quae necessaria sunt ad salutem, hoc est de sacramento altaris, in quo Corinthii maxime errabant. Conveniebant enim in Ecclesia ad manducandum et bibendum, et postmodum saturati et inebriati corpori Christi et sanguini communicabant. In quo reprehenduntur in duobus: tum quia pauperes ad coenam suam non vocabant; tum quia pransi et non jejuni tanto sacramento communicabant. Christus revera post coenam corpus suum et sanguinem discipulis dedit, sicut beatus Augustinus dicit, quo vehementius commendaret, volens hoc ultimum memoriae eorum tenacius infigere. Vel sicut alibi habetur, celebrato cum discipulis pascha more Judaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sui saporis condimenta disꝑciens.
Aliter enim sapit penitenti et inci¬
pienti. alit̾ ꝓficienti. et alit̾ ꝑuenien¬
ti. alit̾ inuit᷑a actiua. alit̾ in contem¬
platiua. alit̾ utenti hoc mundo. a¬
lit̾ non utenti. alit̾ celibi. alit̾ con¬
iugato. alit̾ abstinenti. qui sapit
diem inter diẽ. alit̾ ei qui sapit om¬
nem diem. Dulce sapit manna cum neces¬
sitates releuat. cum infirmitates curat.
cum temptõnes mitigat. cum conatus
adiuuat et spem confortat. Dulcis iħc ⁊
dulce nomen eiꝰ. et memoriale eiꝰ in deside¬
rio anime. Dulcis est cum uota suscipit.
cum singultus repͥmit. cum suspiria fi¬
nit. cum lacrimas abstergit. Dulcis in
puritate uite. dulcis inpace conscientie.
dulcis in spe uisionis sue. Dulcis in or̃one.
dulcis insermone. dulcis inlectione. dul¬
cis in contemplatione. dulcis in cõpune¬
tione. et incordis iubilatione. Dulcis
in ore. dulcis incorde. dulcis in amore.

Expanded text:
sui saporis condimenta dispertiens. sui saporis condimenta dispertiens. Aliter enim sapit poenitenti et incipienti, aliter proficienti et aliter pervenienti; aliter in vita activa, aliter in contemplativa; aliter utenti hoc mundo, aliter non utenti; aliter caelibi, aliter conjugato; aliter abstinenti qui sapit inter diem et diem, aliter ei qui sapit omnem diem. Dulce sapit manna, cum necessitates relevat, cum infirmitates curat, cum tentationes mitigat, cum conatus adjuvat, et spem confortat. Dulcis Jesus, et dulce nomen ejus, et memoriale ejus in desiderio animae. Dulcis est, cum vota suscipit, cum singultus reprimit, cum suspiria finit, cum lacrymas abstergit. Dulcis in puritate vitae, dulcis in pace conscientiae, dulcis in spe visionis suae. Dulcis in oratione, dulcis in sermone, dulcis in lectione, dulcis in contemplatione, dulcis in compunctione, et in cordis jubilatione. Dulcis in ore, dulcis in corde, dulcis in amore:
Abbreviated transcription (Latin):
daret. Hoc est uerum manna quod
pluit dñs ad manducand̃. Etenim
celi distillau̾nt a facie dei synai. Hec ẽ¬
pluuia uoluntaria qͣm segregauit
deus hereditati sue. hoc ẽ quod para.¬
uit indulcedine sua pauꝑi ds. Xp̃c
condescendens. in effabili gr̃a suaui¬
tatis om̃s ad se allicit. neminem ab¬
icit. om̃s ad penitentiam recipit.
omnib se recipientib suauissime
sapit. omnib piis desideriis solus
ipse sufficit et satisfacit. Et hñs inse
omne delectamentũ et condimen¬
tum. et omnis saporis suauitatem
aliiᷤ et aliis alit̾ ec alit̾ se contemꝑ¬
at. iuxca cuiusq desiderium appeti¬
tum et affectum. Sunt enim iusti¬
cie dñi recte letificantes corda tam
quod elegit et diligit. Sunt diu̾si or¬
dines et mores iustoꝵ. diu̾se ꝓfessio¬
nes et conu̾sationes. diu̾sa uota
et stͣidia. et hisomnib se indulget
benignitas xp̃i qui suauis ẽ uniu̾¬
sis. omnib se ĩꝑciens. et singulis

Expanded text:
daret . » Hoc est verum manna, quod daret . » Hoc est verum manna, quod pluit Dominus ad manducandum. « Etenim coeli distillaverunt a facie Dei Sinai pluvia voluntaria, quam segregavit Deus haereditati suae: Hoc est quod paravit in dulcedine sua pauperi Deus. Ccondescendens, ineffabili gratia suavitatis omnes ad se allicit, neminem abjicit, omnes ad poenitentiam recipit, omnibus se excipientibus suavissime sapit, omnibus piis desideriis solus ipse sufficit et satisfacit; et habens in se omne delectamentum et condimentum, et omnis saporis suavitatem, aliis et aliis aliter et aliter se contemperat, juxta cujusque desiderium, appetitum et affectum. Sunt enim justitiae Domini rectae, laetificantes corda , tam  sapit, secundum quod elegit et diligit. Sunt diversi ordines et mores justorum, diversae professiones et conversationes, diversa vota et studia; et his omnibus se indulget benignitas Christi, qui suavis est universis, omnibus se impertiens, et singulis
Abbreviated transcription (Latin):
corde nr̃o uacillet. Possumus ad huc
alit̾ dr̃e. quod uidelicet manna eam
gr̃am saporis hr̃et que poss qͣmcũq
saporis suauitatem uel uincere uel
equare.omniq desiderio quicquid
in cibis desideraretur satisfacere. Hoc
si u̾m est conu̾tebatur manna ad qd̃
quisq uolebat. non desid̾atisaporis
rep̾sentatione. s pari uł pociori re¬
compensatione sicut situm aque tam
aque quam uini potio refrigerare
potest. alt̾a iuxta uotum. altera supͣ
uotum. Sp̃uale autem manna cui ni¬
chil deest inulla saporis gr̃a tanto
dulcius et suauius sapit: quanto
plenius omne desiderium uincit.
substantia caritas ẽ. cuius essentia be¬
nignitas ẽ. uolens substantiam suã
ostendere qͣm dulcis nature ẽ. et dul¬
cedinem suam qͣm habebat in filios
quam suauissime benignitatis est.
ꝓpter nimiam caritatem qua nos
dilexit filium suum panem angłoꝵ
in mundum misit. Sic n ds̃ dilexit
mundum: ut unigenitum suum

Expanded text:
corde nostro vacillet. Possumus adhuc corde nostro vacillet. Possumus adhuc aliter dicere, quod videlicet manna eam gratiam saporis haberet, quae posset quamcunque saporis suavitatem vel vincere, vel aequare, omnique desiderio quidquid in cibis desideraretur satisfacere. Hoc si verum est, convertebatur manna ad quod quisque volebat, non desiderati saporis repraesentatione, sed pari vel potiori recompensatione, sicut sitim aquae tam aquae quam vini potio refrigerare potest; altera juxta votum, altera supra votum. Spirituale autem manna, cui nihil deest in ulla saporis gratia, tanto dulcius et suavius sapit, quanto plenius omne desiderium vincit. substantia charitas est, cujus essentia benignitas est, volens substantiam suam ostendere quam dulcis naturae est, et dulcedinem suam quam habebat in filios, quam suavissimae benignitatis est propter nimiam charitatem, qua nos dilexit, Filium suum panem angelorum in mundum, misit: « Sic enim Deus dilexit mundum, ut unigenitum suum
Abbreviated transcription (Latin):
certos hr̃e sapores quos scriptura deter
bat. hanc opinionem iuuare potest qd̾
unus idem idemq fructus sicut usu ꝓ¬
bamus diu̾sis modis aliis et aliis sapit
dum unus contendit eum ẽẽ minꝰ dul¬
cem. alius magis dulcem alius nec
dulcem. Cui simile est si tñ uera est opi¬
nio quod sermo unus ꝑ apłos inqͣcũq
lingua ꝓnunciatus in aurib audienti¬
um uarie sonabat ad unius cuiusq in¬
telligentiam uix ꝓpriam ipsius lin¬
guam. Uerumptñ huic opinioni obsi¬
stere uidetur quod scriptura dicit. ad
quod quisq uolebat conu̾tebatur. ut
cãm uarietatis in ipso manna ponere
uideatur nͥ forte sic dictum sit conu̾te¬
batur quod ita gustantib uidebatur.
Qm̃ autem quod incertum est uariis
opinionib solet eẽ obniͦxium: suffic̾e
nob̃ debet in re ambigua modum co.¬
gitare quo potuit ẽẽ possibile quod
seriptura dicit. ne fides scripture ex
aliqua comectura impossibilitatis in

Expanded text:
certos habere sapores, quos Scriptura determcertos habere sapores, quos Scriptura determbat. Hanc opinionem juvare potest, quod unus idemque fructus, sicut usu probamus, diversis modis aliis et aliis sapit, dum unus contendit eum esse minus dulcem, alius magis dulcem, alius nec dulcem. Cui simile est, si tamen vera est opinio, quod sermo unus per apostolos in quacunque lingua pronuntiatus, in auribus audientium varie sonabat, ad uniuscujusque intelligentiam, juxta propriam ipsius linguam. Verumtamen huic opinioni obsistere videtur, quod Scriptura dicit: « Ad quod quisque volebat, convertebatur , » ut causam varietatis in ipso manna ponere videatur. Nisi forte sic dictum sit, « convertebatur, » quod ita gustantibus videbatur. Quoniam autem quod incertum est variis opinionibus solet esse obnoxium, sufficere nobis debet in re ambigua modum cogitare, quo potuit esse possibile, quod Scriptura dicit, ne fides Scripturae de aliqua conjectura impossibilitatis in
Abbreviated transcription (Latin):
quidem saporem commemorat scrip¬
tura ubi de manna cocta mentionem
facit. Quib autem isti duo sapores nõ
sufficiebant alt̾utro modoꝵ duoꝵ siue
mixti scilicet siue diuisi: manna sicut
ex hac scriptura uidetur quemẽq alium
saporem uiͣx desid̾ium suum referebat.
Et sicut illi qui in mellito pocło dulce¬
dinem mellis senciunt possunt cñ melł
suauitatem sicut est in fauo plenius et¬
fidelius gustandam desid̾are: sic illi po¬
terant pepones et cucumeres cepe et
allia desiderare. qͣmuis omnium hoꝵ
sapores inmanna exꝑti. forte omnino
sicut in ꝓpriis specieb sentire consueue¬
rant uel idẽptitatis fastidio uicti sicut
est humana curiositas uarietati semꝑ
gaudere.pot̾ant sapores in manna gu¬
statos in aliis quoq rebus leuitatis cã
gustatos affectare. sicut solent uini ama¬
tores eiꝰdem uini saporem in alt̾o cipho pꝰ
alt̾um leuitatis uel curiositatis sue ui¬
cio attemptare. Sicui uidetur manna

Expanded text:
quidem commemorat Scripquidem commemorat Scriptura, ubi de manna cocto mentionem facit: quibus autem isti duo sapores non sufficiebant, alterutro duorum modorum, sive misti scilicet, sive divisi, manna, sicut ex hac Scriptura videtur, quemcunque alium saporem, juxta desiderium suum, referebat. Et sicut illi qui in mellito poculo dulcedinem mellis sentiunt, possunt tamen mellis suavitatem, sicut est in favo plenius gustandam desiderare, sic illi poterant pepones et cucumeres, cepe et allia desiderare, quamvis omnium horum sapores in manna experti, forte omnino, sicut in propriis speciebus sentire consueverant, vel identitatis fastidio victi, sicut est humana curiositas varietate semper gaudere, poterant sapores in manna gustatos in aliis quoque rebus levitatis causa gustatos affectare, sicut solent vini amatores ejusdem vini saporem in altero scypho post alterum levitatis vel curiositatis suae vitio attentare. Sic videtur manna
Abbreviated transcription (Latin):
N exodo scriptum est de manna quod gu¬
stus eius eẽt quasi simile cum melle. In
libro numeroꝵ scriptum est quod eẽt sa¬
poris quasi panis oleati. Hic uͦ dicitur qd
omne delectamentũ inse haberet. et om¬
nis saporis suauitatem. et quod deserui¬
ens uniuscuiusq uoluntati ad qd quisq
uolebat conu̾tebatur. O tanta uarietate
dubitari potest de sapore manne. Si etũ
unicuiq sapiebat scłm suam uoluntatẽ.
quomͦ ostenditur certum saporem hr̃e
quasi simile cum melle. uel quasi panis
oleati: Uel quid necesse fuit ut manna
fastidirent. et pepones et cucumeres et
cepe et allia desiderarent. si omnium
sapor inmanna eis rep̾sentabaturꝰ S
dicipotest quod manna ꝓprieꝰ naturalit̾
saporem habebat sicut simile cũ melle
et exꝑte quasi panis oleati. sicut solet
unum condimentum ex diu̾sis spea¬
eb confectum diu̾sos simul sapores re¬
presentare. Uel quod non coctum hr̃et
saporem quasi simile cum melle. coc¬
tum uero quasi panis oleati. Hunc si¬

Expanded text:
n Exodo scriptum est de manna, quod gustus ejus esset quasi similae cum melle ; in libro Numerorum scriptum est, quod esset saporis quasi panis oleati ; hic vero dicitur, quod omne delectamentum in se haberet, et omnis saporis suavitatem; et quod deserviens uniuscujusque voluntati, ad quod quisque volebat convertebatur. Pro tanta varietate dubitari potest de sapore mannae. Si vero unicuique sapiebat secundum suam voluntatem quomodo ostenditur certum habere saporem quasi similae cum melle, vel quasi panis oleati; vel quid necesse fuit ut manna fastidirent, et pepones, et cucumeres, et cepe, et allia desiderarent, si omnium sapor in manna eis repraesentabatur? Sed dici potest, quod manna proprie et naturaliter saporem habebat sicut similae cum melle, et ex parte quasi panis oleati, sicut solet unum condimentum ex diversis speciebus confectum diversos simul sapores repraesentare; vel quod non coctum haberet saporem quasi similae cum melle, coctum vero quasi panis oleati. Hunc si
Abbreviated transcription (Latin):
Missis omnib. que uel iniuuentu¬
te ues inarchiddra conatu uel inp̾positura
uel in officio cancellarie thomas egerit.
de quo scribere ꝓposuimus discordiam
inter henricum Regem angloꝵ Ma¬
tildis imꝑatricis filium et eundem ꝓ¬
tam diutius sub certis capitulis breui

Expanded text:
missis omnibus quae vel in juventute, vel in archidiaconatu vel in praepositura, vel in officio cancellariae Thomas egerit, de quo scribere proposuimus, discordiam inter Henricum regem Anglorum Matildis imperatoris filium, et eumdem protam diutius, sub certis capitulis brevi
Abbreviated transcription (Latin):
us districtius int̾dum agend̾ sit: mi¬
sericordiam cogitare debemus. ut ⁊
ipsi mĩam adeo consequamur. Sic n
tortule ex manna facte erunt. sapo¬
ris qi panis oleati. Postqͣm autem osten¬
dit scriptura quomodo manna frange¬
rent. terent. et tortulas facientes coque¬
rent. curauit adic̾e quod cum rore man¬
na descenderet. Uerbum dei cum ꝑfundit.
ros est. cum reficit: manna est.Cum p̾di¬
catur: ꝑfundit. cum digne suscipitur
et custoditur: reficit. Mannagͦ descen¬
dit cum rore: qr u̾bum dei in corda fi
dent ei quem non audierunt. Quomͦ autẽ
Ergo fides ex auditu. Auditus autem
ꝑ uerbum dei. Uerbum gͦ in corde. man¬
na ẽ. uerbum in ore: ros est. nichilo¬
minus tñ et manna est. Nocte descen¬
dit ros sicut scriptum est. Cum quietũ
silentium continerent omnia. et nox
in suo cursu medium it̾ hr̾et: omp̃s¬

Expanded text:
vis districtius interdum agendum sit: mivis districtius interdum agendum sit: misericordiam cogitare debemus ut et ipsi misericordiam a Deo consequamur. Sic enim tortulae ex manna factae erunt saporis quasi panis oleati. Postquam autem ostendit Scriptura quomodo manna frangerent, tererent, et tortulas facientes coquerent, curavit adjicere quod cum rore manna descenderet. Verbum Dei cum perfundit, ros est; cum reficit, manna est. Cum praedicatur, perfundit; cum digne suscipitur et custoditur, reficit. Manna ergo descendit cum rore; quia verbum Dei in corda fiddent ei quem non audierunt? » etc. Ergo fides ex auditu, auditus autem per verbum Dei . » Verbum ergo in corde, manna est; verbum in ore, ros est; nihilominus tamen et manna est. Nocte descendit ros, sicut scriptum est: « Cum quietum silentium continerent omnia, et nox in suo cursu medium iter haberet, om
Abbreviated transcription (Latin):
et pure quam dignum et iustum est
in dm̃ dirigere. ut eum toto corde. to¬
ta anima. tota mente diligamus: con¬
sultius tñ est ꝓ modulo infirmitatis
nr̃e diligere: quam omnino non di¬
ligere. Et si non possumus puras ora¬
tiones quales desideramus deo offerre:
melius tñ ẽ ut datur et ut possumus
orare: quam omnino non orare.Ergo
cum nob̾ in iunguntur que ꝑfecta st̃:
ne nichil faciamus: qr totum non pos¬
sumus: inflectenda sunt ad id quod pos¬
sumus: ut aliquo modo excusati inue¬
niamur in eo quod debemus et non pos¬
sumus. uix uocem dñi de muliere sͥ
obsequente dicentis. Quod hu̾it: hec
fecit. Omnia itaq consilia in u̾bis
dei nob̾ p̾scripta sic intelligenda sunt
et sic accipienda. ut in occasionem nr̃e
suꝑneq salutis conu̾tantur. ꝓut ratio
causarum dictau̾it. quib aut necc̃ita¬
ti ced̾e. aut infirmitati aliquid indul¬
gentius concedere oportũit. In omnib
autem que circa alios disponimus qͣm¬

Expanded text:
et pure, quam dignum et justum est, et pure, quam dignum et justum est, in Deum dirigere, ut eum toto corde, tota anima, tota mente diligamus; consultius tamen est pro modulo infirmitatis nostrae diligere, quam omnino non diligere. Et si non possumus puras orationes, quales desideramus, Deo offerre; melius tamen est, ut datur, et ut possumus, orare, quam omnino non orare. Ergo, cum nobis injunguntur, quae perfecta sunt, ne nihil faciamus, quia totum non possumus, inflectenda sunt ad id quod possumus, ut aliquo modo excusati inveniamur in eo quod debemus, et non possumus, juxta vocem Domini de muliere sibi obsequente, dicentis: « Quod habuit haec fecit . » Omnia itaque consilia in verbis Dei nobis praescripta sic intelligenda sunt et sic accipienda, ut in occasionem nostrae supernaeque salutis, convertantur, prout ratio causarum dictaverit; quibus aut necessitati cedere, aut infirmitati aliquid indulgentius concedere oportuerit. In omnibus autem, quae circa alios disponimus, quam
Abbreviated transcription (Latin):
autem iusticia bonoꝵ inp̾senti quasi
quedam inflexio ẽ a summa ꝑfectio¬
ne summaq directione. et si fideliter
appendatur inuenitur minus hñs.
ipsaq iusticia ꝑfectoꝵ magis conatus
quidam et cursus ẽ ad finem consum¬
mationis: qͣm app̾hensio ꝑfectionis.
Quantumt̃q n quis ꝓfec̾it et currendo
ꝓcesserit: adhuc tñ iusticia ante eum
ambulabit. nondum plene app̾hensa.
s qui continens ẽ iusticie tandem ap¬
prehendet illam. Hoc paulus inse os¬
tendenddicit. Non quod iam acceꝑim
aut ram ꝑfectus sim. Sequor autem
sic disponenda ẽ. et sic dirigenda: ut cum
non sit nob̃ liberum statim apprehend̾e
quod ꝑfectum est: precepta dei inflecta¬
mus ab eo quod supra uires est ad id
quod nob̃ possibile est. inflectamus
dico non ea mutando: s eis accedendo
et ꝓuirib obseruando. Licet enim nõ
sufficiamus omnes cogitationes nr̃as
et affectiones et intentiones tam caste

Expanded text:
autem justitia bonorum in praesenti quasi autem justitia bonorum in praesenti quasi quaedam inflexio est a summa perfectione, summaque directione, et si fideliter appendatur, invenitur minus habens. Ipsaque justitia perfectorum magis conatus quidam et cursus est ad finem consummationis, quam apprehensio perfectionis. Quantumcunque enim quis profecerit, et currendo processerit; adhuc tamen justitia ante eum ambulabit, nondum plene apprehensa; sed qui continens est justitiae, tandem apprehendet illam. Hoc Paulus in se ostendens, dicit: « Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim; sequor autem, sic disponenda est et sic dirigenda, ut, cum non sit nobis liberum statim apprehendere quod perfectum est, praecepta Dei inflectamus ab eo quod supra vires est, ad id quod nobis possibile est. Inflectamus dico, non ea mutando, sed eis accedendo et pro viribus observando. Licet enim non sufficiamus omnes cogitationes nostras, et affectiones, et intentiones, tam caste
Abbreviated transcription (Latin):
bitaꝙ reuerentia fraudari. Si c̃ autem
admittenda ẽ dispensatio eum utrimq
ꝑiculum instat in electione minoris
mali: sic p̾ceptum dei uel consilium ꝓ
humana infirmitate nonnunquam
inflectere oportet ad electionem infe¬
rioris boni. Hinc paulus cum ꝓpensior
seruitus iusticie debeatur a bonis qͣm
miquitati soleat exhiberi amalis: hu¬
mane infirmitati se condescendere os¬
tendens dicit. humanum dico ꝓpter
infirmitatem carnis ur̃e. Sicut enĩ
exhibiustis membra ur̃a seruire in¬
munditie et iniquitati ad iniquita¬
tem: ita nunc exhibete membra serui¬
re iusticie inscificationem. Quo in loco
non inuitat ad id quod ꝑfectum ẽ. s cõ¬
silium intorquet ad id quod nr̃e infir¬
mitati accomod̾ ẽ.Similiter cum quo¬
dam loco sic dicat. dico autem non
nuptis et uidius. bonũ ẽ eis si sic ꝑ¬
maneant sicut et ego: ad timotheum
scribens consilium inflec̾tit dicens.
uolo autem iuniores nubere. Omnis

Expanded text:
bitaque reverentia fraudari. Sicut autem bitaque reverentia fraudari. Sicut autem admittenda est dispensatio, cum utrinque periculum instat, in electione minoris mali, sic praeceptum Dei vel consilium pro humana infirmitate nonnunquam inflectere oportet, ad electionem inferioris boni. Hinc Paulus, cum propensior servitus justitiae debeatur a bonis, quam iniquitati soleat exhiberi a malis, humanae infirmitati se condescendere ostendens, dicit: « Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Sicut enim exhibuistis membra vestra sermunditiae et iniquitati ad iniquitatem; ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . » Quo in loco non invitat ad id quod perfectum est, sed consilium intorquet ad id quod nostrae infirmitati accommodum est. Similiter cum quodam loco sic dicat: « Dico autem non nuptis, et viduis: bonum est eis, si sic permaneant, » etc. ; ad Timotheum scribens consilium inflectit dicens: « Volo autem juniores nubere . » Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
sepe num̾o ꝓiusticia qͣi contra usticiã
nonnulla attemptare necessitas imꝑi¬
osa compellat. Pro hac seruanda se¬
pe rigor iusticie inflectendus ẽ intẽꝑa
discipline. Sepe tolerandũ ẽ minꝰ ma¬
lum: ut qd̾ grauius ẽ euitetur flagici¬
um.ꝓpter quod moyses attendens du¬
riciam cordis udeoꝵ: ꝑmisit dari libel¬
lum repudii. ne cõmuteretur crimen
homicidii. Sepe nob̾ ꝑdenda ẽ gr̃a ꝓxi¬
mi: ne nob ꝑeat gr̃a dei. Sepe cum con¬
traria iubent xp̃c et qui uices xp̃i agere
creditur p̾ceptum xp̃i dicentis. qui uos
sꝑnit mesꝑnit: ea mod̾atione dispensan¬
dum ẽ. ut quasi contra obedientiam deo
obediatur. Sepe cum illicita fiunt aut ꝓ¬
missa aut iuramenta. u̾bum dei de eligen¬
da ueritate ad eam intelligentiam intor¬
quendum ẽ ne ꝑ reuerentia ueritatis:
presumatur opus iniquitatis. Consulcuᷤᷤ
n est intali necc̃itate errorem penitentia
reuocari: quam dei statuta conuelli. de¬

Expanded text:
saepenumero pro justitia quasi contra justitiam saepenumero pro justitia quasi contra justitiam nonnulla attentare necessitas imperiosa compellat. Pro hac servanda saepe rigor justitiae inflectendus est in tempdisciplinae; saepe tolerandum est minus malum, ut quod gravius est evitetur flagitium. Propter quod Moyses attendens duritiam cordis Judaeorum, permisit dari libellum repudii, ne committeretur crimen homicidii. Saepe nobis perdenda est gratia proximi, ne nobis pereat gratia Dei. Saepe, cum contraria jubent Christus, et qui vices Christi agere creditur, praeceptum Christi dicentis: « Qui vos spernit, me spernit , » ea moderatione dispensandum est, ut quasi contra obedientiam Deo obediatur. Saepe, cum illicita fiunt aut promissa, aut juramenta, verbum Dei de eligenda veritate ad eam intelligentiam intorquendum est, ne pro reverentia veritatis praesumatur opus iniquitatis. Consultius enim est, in tali necessitate errorem poenitentia revocari, quam Dei statuta convelli, de
Abbreviated transcription (Latin):
que salubriter scripta sunt: cũ ꝓꝑter
caritatem omnia scripta sint ꝓpter
qͣm et omnia sunt facta. Cum gͦ leg̾is
u̾bum dei ꝑtestimonio fidei uel edifica¬
tione caritatis ad aliud assumptum
et qͣi usurpatum qͣm abinitio positũ eẽ
uideatur: mem̃to quid ppłs dei ex man¬
na trito tortulas faciebat. Licet gͥ hi¬
storicum et lit̾alem et simplicem sen¬
sum gr̃a fidei uel caritatis in misticũ
intellectum et sp̃ualem sensum conu̾¬
tere. et ex his que scripta et facta sunt
ubicumq salubriter facienda cogitare.
S et expedit exũbis dei ubicumq et qͣli¬
tercumq positis consilia salutis nr̃is
temporib. necc̃itatib infirmitatib et
morib formare. salua semꝑ caritate
qua deus immobilit̾ diligendus ẽ cui
omnis scͥptura seruit. Pro qua carita¬
te seruanda multi formiter et multipli¬
citer int̾ innum̾abilia temptationum
discrimina dispensare oportet. ita ut

Expanded text:
quae salubriter scripta sunt; cum propter quae salubriter scripta sunt; cum propter charitatem omnia scripta sint, propter quam et omnia sunt facta? Cum ergo legis verbum Dei pro testimonio fidei, vel aedificatione charitatis, ad aliud assumptum, et quasi usurpatum, quam ab initio positum esse videatur, memento quod populus Dei ex manna trito tortulas faciebat. Licet ergo historicum et litteralem et simplicem sensum gratia fidei vel charitatis in mysticum intellectum et spiritualem sensum convertere, et ex his quae scripta et facta sunt ubicunque, salubriter facienda cogitare. Sed et expedit, de verbis Dei ubicunque et qualitercunque positis consilia salutis nostris temporibus, necessitatibus, infirmitatibus et moribus formare, salva semper charitate, qua Deus immobiliter diligendus est, cui omnis Scriptura servit. Pro qua charitate servanda multiformiter et multipliciter inter innumerabilia tentationum discrimina, dispensare oportet; ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter dñi is etiam qui nos ꝑsequitur.
Torta autem uel ꝑ diminutionem
tortula atorquendo dici uidet᷑. Siue
autem gen̾aliter panis sic dieatur ꝓ
eo quod torquendo formatur et formã¬
do torquetur. Sieut formella easei a
formando gen̾aliter dr̃. siue aliqua
species panis ab aliqua arte torquen¬
di sic apelletur: credend̾ ẽ non frustra
hoc loco tortulas nominari. nec sñ cã
accipiend̾ ẽ quod scriptura tam diligẽ¬
ter dr̃e curauit manna frangi et teri.
et ex fracto et trito tortulas fieri. for¬
te hoc ip̃m u̾bum qd̾ nunc tractamꝰ.
qr u̾bum dei ẽ. et ideo manira si digne
frangi et teri possit. pot̾ant ex eo tortu¬
le formari. ut hoc quod scriptum t̃ ad
edificationẽ fidei et caritatis ualeat
intorqueri. Si enim dilectio ꝑ qͣm fides
oꝑatur plenitudo legis ẽ et si inuno
mandato caritatis cota lex pendet et
ꝓpħe. cur non liceat ad edificationem
caritatis uel fidei omnia conu̾tere

Expanded text:
propter Deum is etiam qui nos prosequitur. propter Deum is etiam qui nos prosequitur. Torta autem, vel per diminutionem tortula, a torquendo dici videtur. Sive autem generaliter panis sic dicatur, pro eo quod torquendo formatur, et formando torquetur, sicut formella casei a formando generaliter dicitur, sive aliqua species panis ab aliqua arte torquendi sic appelletur: credendum est non frustra hoc loco tortulas nominari, nec sine causa accipiendum est quod Scriptura tam diligenter dicere curavit, manna frangi et teri, et ex fracto et trito tortulas fieri. Forte hoc ipsum verbum, quod nunc tractamus; quia verbum Dei est, et ideo manna, si digne frangi et teri possit, poterunt ex eo tortulae formari, ut hoc quod scriptum est, ad aedificationem fidei et charitatis valeat intorqueri. Si enim dilectio, per quam fides operatur, plenitudo legis est : et si in uno mandato charitatis tota lex pendet et prophetae ; cur non liceat ad aedificationem charitatis vel fidei, omnia convertere
Abbreviated transcription (Latin):
osa meditatione hoc qiꝰ semen corian¬
dri cõminuimus: pot̾it tñ adhuc ma¬
gis comminui et partibilius frangi
ues att̾i: qr particione semꝑ in aug¬
mentum ꝓficit et cõminutum crescit.
frangitur autem uel t̾itur manna
duob modis. uel cum diligent̾ dis¬
cutitur u̾bum dei ut subtilius intel¬
ligatur. uel cum a nob̃ ꝑficiendi stu¬
dio id agitur ut districtius custodi¬
atur. Inter manna frangere ⁊ man¬
na terrere: sic distingui potest. ut ad
pͥmum ꝑtineant que difficiliora sũt
uel intellectu uel facto: ad alt̾um uͦ
que alt̾utro mͦ faciliora sunt. Tere¬
bat ppłs inmortario manna coquens
in olla. Est olla tribulationis de qua
ieremias dicit. Ollam suecensã ecce
uideo. In olla autem tribulationis ꝑ
ignem passionis aut caritatis man¬
na coquitur: qñ bonum qd̾ in nob̾ est
inter mala que patimur magis mag̃¬
q solidatur. Quod tunc qͥdam fit cum
deus inter flagella magis diligitur.⁊

Expanded text:
osa meditatione hoc quasi semen corianosa meditatione hoc quasi semen coriandri comminuimus; poterit tamen adhuc magis comminui, et partibilius frangi, vel atteri. Quia participatione semper in augmentum proficit, et comminutum crescit. Frangitur autem vel teritur manna duobus modis: vel cum diligenter discutitur verbum Dei ut subtilius intelligatur, vel, cum a nobis proficiendi studio id agitur, ut districtius custodiatur. Inter manna frangere, et manna terere sic distingui potest, ut ad primum pertineant quae difficiliora sunt, vel intellectu vel facto; ad alterum vero, quae alterutro modo faciliora sunt. Terebat populus in mortario manna, coquens in olla. Est olla tribulationis de qua Jeremias dicit: « Ollam succensam ecce video . » In olla autem tribulationis, per ignem passionis aut charitatis manna coquitur, quando ad bonum quod in nobis est, inter mala quae patimur, magis magisque solidamur. Quod tunc quidem fit, cum Deus inter flagella magis diligitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ticiam: sic u̾bum dei contũditur ab
his qui oderunt sapientiã. uel pilo cõ¬
tradictionis uel ꝑsecutionis. Alii it
linguis. alii gladiis.alii maloꝵ oꝑm
exemplis u̾bum dei ꝑsequendo atterũt.
et parcicłatim cõminuunt. Exercitõ¬
ne i contradictionis ec ꝑsecutionis u̾¬
bum dei semꝑ subtilius inuestigatur.
et subtilius comp̾henditur. Multa
siqͥdem mist̾ia fidei nob̃ patefacta sunt.
que adhuc clausa ꝑmansissent: nͥ fides
tot sͥ adu̾santes ꝑtulisset. Piso itaq
inmortario manna t̾ritur.cum adu̾¬
sarioꝵ tunsione u̾bum dei in corde
discretius et subtilius cogitatur. Et
si forte adu̾sarii desint quib u̾bum
dei impugnetur. exercitatione tñ xͥa
debet. quasi pilo u̾bum dei incorde
t̾itur. quod usu discipline semꝑ sub¬
tilius discernitur. Dum hec uerba
discutimus. qͥd nͥ manna uel mola
frangimus uel pila t̾imus: s qͣntũ¬
cumq discutimus qͣntumc̾q studi¬

Expanded text:
titiam, sic verbum Dei contunditur ab titiam, sic verbum Dei contunditur ab his, qui oderunt sapientiam, vel pilo contradictionis, vel persecutionis. Alii enim linguis, alii gladiis, alii malorum exemplis, verbum Dei persequendo atterunt, et particulatim comminuunt. Exercitatione enim contradictionis et persecutionis verbum Dei semper subtilius investigatur, et subtilius comprehenditur. Multa siquidem fidei mysteria nobis patefacta sunt, quae adhuc clausa permansissent, nisi fides tot sibi adversantes pertulisset. Pilo itaque, in mortario manna teritur, cum adversariorum tunsione verbum Dei in corde discretivus et subtilius cogitatur. Et si forte adversarii desint, a quibus verbum Dei impugnetur, exercitatione tamen Chdebet, quasi pilo, verbum Dei in corde teritur; quod usu disciplinae semper subtilius discernitur. Dum haec verba discutimus, quid nisi manna vel mola frangimus, vel pila terimus? Sed quantumcunque discutimus, quantumcunque studi
Abbreviated transcription (Latin):
q enim mola inmente inuenitur. al¬
tera in constantia fidei uel boni ꝓpo¬
siti. alt̾a in ꝑlustratione. hoc ẽ consi¬
deratione eoꝵ que credenda sunt uel
facienda. Uel altera inuoluntate que
sub iacet rationi obediendo. altera in
iudicio rationis que circuit q̃rendo.
et cõminuit discern̾do. Uel altera in
timore. alt̾a inspe. In his n u̾bum dĩ
cõminuitur. ut nec minutissimum
mandatum contempnatur. nec unũ
iota uel unus apex negligatur. Tereba¬
tur manna in mortario. Mortarium
cornr̃m ẽ. ubi u̾bum dei qͣi pilo tundi¬
tur. Apud salomonem ostenditur a
stulto non aufr̃i stulticiam suã. et si
in pila qͣi typsana contundatur. id ÷
in stulticia uel conscientia sua contur¬
betur. pilo dure increpationis de sr̃
feriente. Sic n scriptum est.Si contu¬
deris stultum inpila qi typsanas fe¬
riente desuꝑ pilo: non auferetur ab
eo stulticia eius. Sicut autem stultꝰ
contũditur ab his qui oderunt stul¬

Expanded text:
que enim mola in mente invenitur: alque enim mola in mente invenitur: altera in constantia fidei, vel boni propositi; altera in perlustratione, hoc est consideratione eorum, quae credenda sunt, vel facienda. Vel altera in voluntate, quae subjacet rationi obediendo, altera in judicio rationis, quae circuit quaerendo, et comminuit discernendo. Vel altera in timore, altera in spe. In his enim verbum Dei comminuitur, ut nec minutissimum mandatum contemnatur, nec unum iota vel unus apex negligatur. Terebatur manna in mortario. Mortarium cor nostrum est, ubi verbum Dei, quasi pilo tunditur. Apud Salomonem ostenditur a stulto non auferri stultitiam suam, etsi in pila quasi ptisanas contundatur, id est in stultitia vel conscientia sua conturbetur, pilo durae increpationis desuper feriente. Sic enim scriptum est: « Si contuderis stultum in pila, quasi ptisanas, feriente desuper pilo, non auferetur ab eo stultitia ejus . » Sicut autem stultus contunditur ab his, qui oderunt stul
Abbreviated transcription (Latin):
tulando dicit. testimonium iħ̃u xp̃i que¬
cumq uidi. Et illud de sponsa. Quid ui¬
debis insunamite nͥ choros castroꝵ:
Quale fu̾it man: ostendit dicens. Erat
autem man. qi semen coriandri. colo¬
ris bdellii. Hoc in exodo dix̾at excepto
quod ibi colorem album exp̾ssit.⁊ no¬
men bdellii non posuit. Bdellium aũ
ut aunt arbor ẽ aromatica. Quod cir¬
cuibat ppłs colligens manna sigcat
deuotionem fidelium qui p̾dicata de
xp̃o mente ꝑlustrant. ut spũalem re¬
fectionem ꝑcipiant. Manna autem
mola frangebatur. qr u̾bum dei inter
positionem dum discutitur molitur
et cõminuitur ut subtilius intelliga¬
tur. Aliter. Mens sua uolubilitate
multa circuiens et ꝑlustrans que ꝓ
fide uel contra fidem cogitari possũt:
quasi suꝑior mola incircuitu uolui¬
tur. cui dum substat inconcusse fi¬
dei firmitas: u̾bum fidei minutatim
frangitur. et subtilius ꝑcipitur. Utra¬

Expanded text:
tulando dicit: « Testimonium Jesu Christi, quaetulando dicit: « Testimonium Jesu Christi, quaecunque vidi . » Et illud de sponsa: « Quid videbis in Sunamite, nisi choros castrorum? » Quale fuerit man, ostendit, dicens: « Erat autem man quasi semen coriandri, coloris bdellii. » Hoc in Exodo dixerat, excepto, quod ibi colorem album expressit, et nomen bdellii non posuit. Bdellium autem, ut aiunt, arbor est aromatica. Quod circuibat populus colligens manna, significat devotionem fidelium, qui praedicata de Christo mente perlustrant, ut spiritualem refectionem percipiant. Manna autem mola frangebatur, quia verbum Dei inter , et litterae expositionem dum discutitur, molitur, et comminuitur, ut subtilius intelligatur. Aliter: Mens sua volubilitate multa circuiens et perlustrans, quae pro fide vel contra fidem cogitari possunt, quasi superior mola in circuitu volvitur; cui, dum substat inconcussae fidei firmitas, verbum fidei minutim frangitur, et subtilius percipitur. Utra
Abbreviated transcription (Latin):
lectamenta. et desiderio talium misera¬
biliter arescunt et contabescunt. et sp̃u-¬
ale manna duum u̾bifstidiunt dicen¬
tes. Anima nr̃a arida ẽ. De qualib scͥp¬
autem qui huiusmodi sunt animo ma¬
li iuncti s inter bonos positi sicut odio
hñt bona fac̾e: ita fastidiunt bona au¬
dire. et in aliis bona uidere. Et dum de
uita bonorum scrutantur exempla et
solatia sui erroris. non inuenientes nisi
bona que fastidiunt dicunt. Nichil re¬
spiciunt ocłi nr̃i nisiman. Et quocienᷤᷤ
uel h̾etiei in uiris eccłiasticis. uel uidei
in xp̃ianis. uel laici in cłicis. uel cłici
inuiris religiosis uel circa eos non ui¬
dent nͥ que sc̃a sunt et pudica et hone¬
sta et bone fame. et quecumq ordinem
et ꝓfessionem deceant: tociens qui hec
fastidiunt et inuiti aspiciunt dicunt.
Nichil respiciunt ocłi nr̃i nͥ man. Sic
autem dicunt fastidiosi nichil respici¬
unt ocłi nr̃i nͥ man: sicut iustus aggra¬

Expanded text:
lectamenta, et desiderio talium miseralectamenta, et desiderio talium miserabiliter arescunt et tabescunt, et spirituale manna divini verbi fastidiunt, dicentes: « Anima nostra arida est. » De qualibus scripautem qui hujusmodi sunt, animo malis juncti, sed inter bonos positi sunt, sicut odio habent bona facere, ita fastidiunt bona audire, et in aliis bona videre, et dum de vita bonorum scrutantur exempla et solatia sui erroris, non invenientes, nisi bona quae fastidiunt, dicunt: « Nihil respiciunt oculi nostri, nisi man. » Et quoties vel haeretici in veris ecclesiasticis, vel Judaei in Christianis, vel laici in clericis, vel clerici in viris religiosis, vel circa eos, non vident, nisi quae sancta sunt, et pudica, et honesta, et bonae famae, et quaecunque ordinem et professionem deceant; toties qui haec fastidiunt, et inviti aspiciunt, dicunt: « Nihil respiciunt oculi nostri, nisi man. » Sic autem dicunt fastidiosi, « nihil respiciunt oculi nostri, nisi man, » sicut justus aggra