comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
podes. Qͥa si abstuleris. nullum erit corpus
Quȩ omnia si es homo. sentis ẽẽ laudanda.
Et quantumuis illoꝵ inhabitatoꝵ seuitiam.
& int̾ se impetꝰ dilacerationis & uastationis
exaggeres. ñ eis tam̃ adimis numerosos forma¬
rum t̾minos. qͥb sibi singła eoꝵ corpora mem¬
brorum parilitate paccata sunt. & temꝑam̃¬
tum salutis. & moderam en forme. partes sui
corporis in unitatem amicicie cõcordiȩ q re¬
digentis. Quȩ si humano sensu intueris. uii¬
des eẽ plus laudanda. quam illa uituꝑanda
quȩ displicent. Uituꝑo ibi tecum horrorẽ uen¬
torum. lauda ibi mecum eorundem uentoꝵ
spirabilem nutͥcemq nat᷑am. & speciem corpo¬
ris conuenientia partium continuati atq dif¬
fusi. Quib reb omnib illos in habitatores
luos potant ae gignere a alere a salubrit con¬
tinere. eorumq inhabitatoꝵ cum cet̾a que in
omnib animantib suꝑiore ratione laudata

Expanded text:
potes, quia si abstuleris, nullum erit corpus: potes, quia si abstuleris, nullum erit corpus: quae omnia, si es homo, sentis esse laudanda. et quantumuis illorum inhabitatorum saeuitiam et inter se impetus dilacerationis et uastationis exaggeres, non eis tamen adimis numerosos formarum terminos, quibus sibi singula eorum corpora membrorum parilitate pacata sunt, et temperamentum salutis, et moderamen animae partes sui corporis in unitatem amicitiae concordiaeque redigentis: quae si humano sensu intueris, uides plus esse laudanda quam illa uituperanda, quae displicent. uitupero ibi tecum horrorem uentorum, lauda ibi mecum eorundem uentorum spirabilem nutricemque naturam et speciem corporis conuenientia partium continuati atque diffusi : quibus rebus omnibus illos inhabitatores suos poterant et gignere et \' alere et salubriter continere eorumque inhabitatorum, cum cetera, quae in omnibus animantibus superiore ratione laudata
Abbreviated transcription (Latin):
stitu. ce manitas uacare corporis plenitudi¬
ne. Ac ꝓpt̾ea tenebre nicħ gignere potuerunt.
quamuis t̾ra potuerit tenebrosa. id est carens
luce. aliqͥd gignere. S int̾im hoc omittamꝰ.
merosa ordinat. atq inunitatem coedificat
membra nascentium. sibimet inuicem mo¬
derationis pace congruendia. Quȩ omnia qͥs
ñintelligat maiore laude. qͣm tenebras uituꝑ¬
atione donanda: Clituꝑo ibi decum cenum
t᷑bidum aqͦꝵ lauda ibimec̃ ⁊ ipsã speciem qͣli¬
tatemq aqͣꝵ ⁊ inhabitatoꝵ natantiũ m̃bͣ con
gruentia. uitã corpꝰ continentẽ ⁊ regentẽ ⁊ õe
temꝑam̃tũ sui gñis ualitudini accomodatũ.
Qnͣtumuiᷤ enĩ aqͣs cenosaᷤᷤ t᷑bida̾q rep̃hendaᷤ eotñ
quod tales aqͣs dicis ut animantia sua posseñ¬
ce gignere & continere. speciem illis qualisc̃q
corporis &e partiũ similitudinem. que in unã
formant᷑ pacanturq qualitadem auferre ñ

Expanded text:
stitu et inanitas uacare corporis plenitudistitu et inanitas uacare corporis plenitudine; ac propterea tenebrae nihil gignere potuerunt, quamuis terra potuerit tenebrosa, id est carens luce aliquid gignere. sed interim hoc omittamus.merosa ordinat atque in unitatem coaedificat membra nascentium sibimet inuicem moderationis pace congruentia. quae omnia quis non intellegat maiore laude quam tenebras uituperatione dignanda? uitupero ibi tecum caenum turbidum aquarum, lauda ibi mecum et ipsam speciem qualitatemque agruentia, vitam corpus continentem et regentem, et omne temperamentum sui generis valetudini accommodatum. Quantumvis enim aquas coenosas turbidasque reprehendas, eo tamen quod tales aqet gignere et continere, speciem illis qualiscumque corporis et partium similitudinem, qua in unam formantur pacanturque qualitatem, auferre non
Abbreviated transcription (Latin):
buunt. & quod antecellit omnib uitam. Hec
tanta bona enumerare. & ab auctore bonoꝵ
omnium deo aliena ẽẽ dicere. hoc est nec in re¬
bus agnoscere tantum ordinis bontm. nec in
se tantum erroris malum. S ista inqͥt genera
qͥnq illas nat᷑as inhabitantia. seua erant atq
pestifera. Quasi ego in cis seuitiam pestemq
laudauerim. Ecce ego tecum uituperoquȩ
in illis mala ẽẽ criminaris. lauda tu iecum
quȩ in illis bona ipse commemoras. Ita uideb
bona malis ꝑmixta. te uelle constituere pro
summo & extremo malo. Uitupero ibi tecum
pestem. lauda ibi mecũ salutem. Non enim
generare uel gigni. uł nutriri. uł inhabitare
ullam t̾ram sine aliqua salute potuisent.Ui
tupero ibi tecum tenebras. lauda ibi mecum
fecunditatem. Tenebras enim dicis mestima¬
biles. & addis tamen cum ꝓpͥis fecib. Quan.¬
quam tenebrȩ ñ sint corpora. totumq hoc no¬
men lucis absentia sit. sic̃ nuditas carere ue¬

Expanded text:
buunt et quod antecellit omnibus, uitam. haec buunt et quod antecellit omnibus, uitam. haec tanta bona enumerare et ab auctore omnium bonorum deo aliena esse dicere, hoc est nec in rebus agnoscere tantum ordinis bonum nec in se tantum erroris malum. Sed ista, inquit, genera quinque illas naturas inhabitantia saeua erant atque pestifera. quasi ego in eis saeuitiam pestemque laudauerim. ecce, ego tecum uitupero, quae in illis mala esse criminaris, lauda tu mecum, quae in illis bona ipse commemoras: ita uidebis bona malis permixta te uelle constituere pro summo et extremo malo. uitupero ibi tecum pestem, lauda ibi mecum salutem; non enim genera illa uel gigni uel nutriri uel inhabitare illam terram sine aliqua salute potuissent. upero ibi tecum tenebras, lauda ibi mecum fecunditatem; tenebras enim dicis „inaestimabiles. et addis tamen "cum propriis fetibus," quamquam tenebrae non sunt corporeae totumque hoc nomen lucis absentia est, sicut nuditas carere ue
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥs gͥ ista ordinauit: Qͥs distribuit atq
cdistuxit: Qͥs numerum. qualitates. formas
uitam dedit: Hec enim omnia ꝑse ipsa bona
st̃. nec inuenit᷑ unde cuiq nat᷑e nisi ab omniũ
bonoꝵ deo auctore tͥbuantur. N enim sicut
chaos descb̃e. uel quomͦ insinuare etiam poete
solent informem quandam mat̾iam. sine spe¬
cie sine qualitate. sine mensuris.numero & pon¬
dere. sine ordine ac distinctione. confuisum ne¬
scio qͥd.atq omnino exꝑs omni qualitate. un¬
de illud qͥdam doctores u̾bi gr̃a poetonuocãt.
non gͦ sic istihanc quam uocant t̾ram tenebra¬
rum insinuare conant᷑. s omnino alit̃ longeq
diu̾se atq contrarie. Latꝰ lat̾i adiungunt atq
colliniunt. nat᷑as quinq numerant. distin¬
gunt. ordinant. qͣlitatibꝰ ꝓpͥis enunciant. nec
eas desertas e infecundas eẽ ꝑmittunt. s suis
inhabitatorib complent. eisq ipsis formas
congruas & suis habitatorib accõmodas attri-¬

Expanded text:
Quis igitur ista ordinauit? quis distribuit atque Quis igitur ista ordinauit? quis distribuit atque distinxit? quis numerum, qualitatem, formas, uitam dedit ? haec enim omnia per se ipsa bona sunt nec inuenitur, unde cuique naturae nisi ab omnium bonorum deo auctore tribuantur. non enim sicut chaos describere, uel quo modo insinuare etiam poetae solent informem quandam materiem sine specie, sine qualitate, sine mensuris, sine numero et pondere, sine ordine ac distinctione confusum nescio quid atque omnino expers omni qualitate, — unde illud quidam doctores graeci iiroiov uocant — non ergo sic isti hanc quam uocant terram tenebrarum insinuare conantur, sed omnino aliter longeque diuerse atque contrarie latus lateri adiungunt atque conliniant: naturas quinque numerant, distingunt, ordinant, qualitatibus propriis enuntiant nec eas desertas infecundasque esse permittunt, sed suis inhabitatoribus conplent eisque ipsis formas congruas et suis habitationibus adcommodatas adtri
Abbreviated transcription (Latin):
pes. quorum omnium ipse erat mens atq
origo. Heꝙ. fucrunt nat᷑e quinq t̾rȩ pesti¬
erȩ.Anmaduertimꝰ quinq nat᷑as
quasi partes uniꝰ naturȩ. quam uocat t̾rã
pestiferam. He sunt aut̃ tenebrȩ. aque. uen¬
ti. ignis. fumus. quas quinq naturas sic or¬
dinat. ut ext̾iores cȩt̃is sint tenebre a quibꝰ
numerare incipit. Int᷑ tenebras aqͣs constitu¬
it. Intͣ aqͣs uentos. Intͣ uentos ignẽ. Intͣ ignẽ
fumũ. A habebant istȩ qͥnq nat̾e. sua qͦq gña
inhabitatoꝵ suorum. quȩ nichilominus
quinq sunt. Queronanq utrum unũ
genꝰ habitantium fũit in omnib quinq
naturis. an diuersa genera sicut nature ip¬
se diuerse sunt. Diũsa fuisse respondent. &¬
de aliis libris ita docent. Quod tenebre ser¬
pentes habuerint. aquȩ natantes. sicuti st̃
pisces. uenti uolantes. sicuti sunt aues. ignes qͣ¬
drupedes. sicuti sunt equi. leones. & cȩt̾a huiꝰ¬
modi. fumus bipedes. sicuti sunt homines.

Expanded text:
mnium ipse erat mens atque origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae pestiferae. animaduertimus quinque naturas quasi partes unius naturae, quam uocat terram pestiferam. hae sunt autem: tenebrae, aquae,. uenti, ignis. fumus; quas quinque naturas sic ordinat, ut exteriores ceteris sint tenebrae, a quibus numerare incipit. intra tenebras aquas constituit; intra aquas uentos; intra uentos ignem; intra ignem fumum. et habebinhabitatorum suorum, quae nihilominus quinque sunt. quaero namque, utrum unum genus habitantium fuerit in omnibus quinque naturis, an diuersa genera, sicut naturae ipsae diuersae sunt. diuersa fuisse respondent et de aliis libris ita docent, quod tenebrae serpentes habuerunt; aquae natantes, sicut sunt pisces; uenti uolantes, sicut sunt aues; ignis quadrupedes, sicuti sunt equi, leones et cetera huiusmodi; fumus bipedes, sicuti sunt homines.
Abbreviated transcription (Latin):
salutem pecorum suoꝵs gubnent usu & ꝑitia
e ratione naturali: quȩ quidem omnia de
magnis sui creatoris opib acceꝑunt. Qui gͦ
sȩ sc̃e animȩ ab ipso facte sunt. & in eius
sui. Si autem hoc ñ possumus quãdusumꝰ
in hoc corpore ce ꝑegrinamur a dño: gustemꝰ
saltim quoniam suauis est dñs. Quia dedit
nobis pignus sp̃m. in quo sentiamꝰ eius dul¬
cedinem. &e desideremꝰ ipsum uite fontem.
ubi sobria ebrietate inundemur: &e irrigem᷑
sic̃ lignum quod plantatum ẽ secꝰ decursus
aquarum. & dat fructꝰ in tempore suo. & fo
lia cius non decident. Dicit enim sp̃s sc̃s. filii
autem hominum. in tegmine alarum tuarũ
sꝑabunt. In ebriabunt᷑ abubertate domus tuȩ.
&e torrente uoluptatis tue potabis cos: quoniã
apud te est fons uite. Calis ebrietas ñ euertit
mentem. s tam̃ rapit sursum. &e obluuonem
p̃stat omnium t̾renoꝵ.s si possumꝰ toto affec¬
tu iam dicere. quemadmodum desiderat cer¬

Expanded text:
salutem pecorum suorum gubernent, usu et peritia salutem pecorum suorum gubernent, usu et peritia et ratione naturali, quae quidem omnia de magnis sui creatoris opibus acceperunt. qui sae sanctae animae ab ipso factae sunt et in eius sui. Si autem hoc non possumus, quamdiu sumus in hoc corpore et peregrinamur a domino, gustemus saltem, quam suauis est dominus, quia dedit nobis pignus spiritum, in quo sentiamus eius dulcedinem; et desideremus ipsum uitae fontem. ubi sobria ebrietate inundemur et inrigemur, sicut lignum, quod plantatum est secundum decursus aquarum et dat fructus in tempore suo et folia ejus non decident ? Dicit enim Spiritus sanctus: Filii autem hominum in tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente uoluptatis tuae potabis eos, quoniam apud te est fons uitae. talis ebrietas non euertit mentem, sed tamen rapit susum et obliuionem praestat omnium terrenorum; sed si possumus toto affectu iam dicere: quemadmodum ceruus desider
Abbreviated transcription (Latin):
ñ requirat. ꝑ quem sibi quod oꝑtum est rete¬
gatur. s quibdam uestigiis indagatis. ad oc¬
cultum sensum sine ullo errore ipse ꝑueniat
aut certe in absurditatem pͣue sententiȩ ñ
incidat. Quappt̃̾ quanquam &e in ipso oꝑe
satis apparere possit. huic officioso labori nr̃o¬
ñ recte aliquem contradicere: tam̃ si huius¬
modi ꝓemio quiblibet obsistentib conueni

Expanded text:
non requirat, per quem sibi quod opertum est retenon requirat, per quem sibi quod opertum est retegatur; sed quibusdam vestigiis indagatis ad occultum sensum sine ullo errore ipse perveniat, aut certe in absurditatem pravae sententiae non incidat. Quapropter, quanquam et in ipso opere satis apparere possit huic officioso labori nostro non recte aliquem contradicere; tamen, si hujusmodi prooemio quibuslibet obsistentibus conveni
Abbreviated transcription (Latin):
debeo. quanquam nemo debet aliquid sic bab̃e
qͣsi fuum ꝓpͥum. nisi forte mendacium. Nam
omne uerum abillo ẽ qui ait: egosũ ueritas
Quid enim habemꝰ quod non accepimus ͣ
Qͦdsi accepimꝰ quid głamur quasi non acceꝑi¬
mus: Quilegit: audientib littãs utiq quas
agnoscit enunciat. Qui aut̃ ipsas litt̾as tͣdit:
hoc agit. ut alii quoq legere nouerint. Uttrq
tam̃ id insinuat: quod accepit. Sic etiam qͥ ea
quȩ in scͥptͣis intelligit exponit audientibus:
tanquam littas qͣs agnoscit ꝓnunciat lectoris
officio. Qui aut̃ p̃cipit quomͦꝰ intelligendũ
sit: similis ẽ tradenti litt̾as. hoc ẽ precipienti qͦ¬
mͦ sit legendũ : ut qͦmͦ ille qui legere nouit.
alio lectore ñ indiget. cum codicem inuenit.
a quo audiat quid ibi scͥptum sit: sic iste qui
p̃cepta que conamͣ tradere acceꝑit. cum inli¬
bris aliquid obscuritatis inuenerit. qͣs dam
regłas uelut litt̾as tenens. intellectorem aliũ

Expanded text:
debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere debeo: quanquam nemo debet aliquid sic habere quasi suum proprium, nisi forte mendacium. Nam omne verum ab illo est, qui ait: Ego sum veritas . Quid enim habemus quod non accepimus? Quod si accepimus, quid gloriamur quasi non acceperimus ? 9. Qui legit audientibus litteras, utique quas agnoscit enuntiat; qui autem ipsas litteras tradit, hoc agit ut alii quoque legere noverint: uterque tamen id insinuat quod accepit. Sic etiam qui ea quae in Scripturis intelligit, exponit audientibus, tanquam litteras quas agnoscit pronuntiat lectoris officio; qui autem praecipit quomodo intelligendum sit, similis est tradenti litteras, hoc est praecipienti quomodo sit legendum: ut quomodo ille qui legere novit, alio lectore non indiget, cum codicem invenerit, a quo audiat quid ibi scriptum sit; sic iste qui praecepta quae conamur tradere acceperit, cum in libris aliquid obscuritatis invenerit, quasdam regulas veluti litteras tenens intellectorem alium
Abbreviated transcription (Latin):
silium ꝓcessisset. ñ ei s illi qui ẽ ueritas. incõmuta¬
bili deo ẽẽ tribuendum. Postremo. quisquis se¬
nullis p̃ceptis instructum. diuino muncre q̃c̃q
inscͥpturis sanctis obscura funt intelligere głat᷑.
bene quidem credit. & uerum ẽ. non ẽẽ illam
suam facultatem quasi a se ipso existentem. sed
diuinitꝰ traditam. Ita enim dĩ głam querit: ce
ñ suam. S cum legit. &e nullo sibi hominum ex¬
ponente intelligit. cur ipse aliis affectat expone¬
re. acñ potiꝰ cos remitat deo. ut ipsi quoq ñ ꝑ
hominem.s illo intꝰ docente intelligant: Secd
uidelicet timet ne audiat a dño. serue neqͣm.
dare debueras pecuniam meam nummulariis.
Sicut gͦ hi ea quȩ intelligunt ꝓdunt cȩt̾is. uł
loquendo uel scͥbendo: ita ego quoq si ñ solũ
ea q̃ intelligant. s etiam in intelligendo ea qͤ
obseruent ꝓdidero: culpari ab eisꝓfectonon

Expanded text:
silium processit, nec ei, sed illi qui est Veritas incommutasilium processit, nec ei, sed illi qui est Veritas incommutabili Deo esse tribuendum. nullis praeceptis instructum divino munere quaecumque in Scripturis obscura sunt intelligere gloriatur, bene quidem credit, et verum est, non esse illam suam facultatem quasi a seipso existentem, sed divinitus traditam; ita enim Dei gloriam quaerit et non suam: sed cum legit, et nullo sibi hominum exponente intelligit, cur ipse aliis affectat exponere, ac non potius eos remittit Deo, ut ipsi quoque non per hominem, sed illo intus docente intelligant? Sed videlicet timet ne audiat a Domino, Serve nequam, dares pecuniam meam nummulariis . Sicut ergo hi ea quae intelligunt, produnt caeteris vel loquendo vel scribendo; ita ego quoque si non solum ea quae intelligant, sed etiam intelligendo ea quae observent, prodidero, culpari ab eis profecto non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ homines hominibꝰ ds ũbum suum ministrare
nolle uidet᷑. Quomͦ enim uerum ẽẽt qͦd dictũ
est. templum enim di sc̃m ẽ quod estis uos. si d̾s
de humano templo responsa ñ reddet: & totum
qͦd discendum hominib tradi uellet. de cȩlo
atꝙ ꝑ angłos ꝑsonaret: Demq ipsa caritas
que sibi homines inuicem nodo unitatis astͥn¬
git. ñ haberet aditum refundendoꝵ. &e quasi
miscendoꝵ sibimet animors: si homines ꝑ hoĩes
nich discerent. Et certe ad illum spadonem in¬
lum id quod non intelligebat expositum aut
diuinitꝰ in mente sinc hominis ministerio re¬
uelatum est: s potiꝰ suggestione diuina missꝰ ẽ
adeum. seditq cum eo phylippꝰ qui nouerat
ẏsaiam ꝓpħam. eiq humanis uerbis & lingua.
quod inscͥptura illa dectum erat aꝑuit. Nonne
cum moyse d̃s loquebat᷑: & tam̃ consilium re
a socero suo alienigena scilicet homine. & maxi¬
me ꝓuid ce minime suꝑb accepit. Nouerat
enim ille uir: ex quacunq anima uerum con¬

Expanded text:
e nolle videretur. Quomodo enim verum esset quod dictum est, Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos ; si Deus de humano templo responsa non redderet, et totum quod discendum hominibus tradi vellet, de coelo atque per Angelos personaret? Deinde ipsa charitas, quae sibi invicem homines nodo unitatis astringit, non haberet aditum refundendorum et quasi miscendorum sibimet animorum, si homines per homines nihil discerent. 7. Et certe spadonem ilum id quod non intelligebat expositum, aut divinitus in mente sine hominis ministerio revelatum est; sed potius suggestione divina missus est ad eum, seditque cum eo Philippus, qui noverat Isaiam prophetam, eique humanis verbis et lingua quod in Scriptura illa tectum erat, aperuit . Nonne cum Moyse Deus loquebatur, et tamen cona socero, suo scilicet alienigena homine, et maxime providus, et minime superbus accepit. Noverat enim ille vir, ex quacunque anima verum con
Abbreviated transcription (Latin):
pularetur eccłiȩ. Et centurionem cornelium
quamuis exauditas orationes eiꝰ elemosinas q res¬
pectas ei angłs nunciauerit: petro tam̃ tͣditum
mmbuendum. ꝑ quem ñsolum sacramenta ꝑciꝑet.
s etiam qͥd credendum. quid sꝑandum. quid

Expanded text:
pularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium pularetur Ecclesiae : et centurionem Cornelium quamvis exauditas orationes ejus, eleemosynasque respectas ei angelus nuntiaverit, Petro tamen traditum imbuendum; per quem non solum sacramenta perciperet, sed etiam quid credendum, quid sperandum, quid
Abbreviated transcription (Latin):
accepisse. Iam gͦ si placet moneamꝰ om̃s fr̃s. ne
paruuos suos ista doceant. quia momento uno
temporis adueniente sp̃u scõ repleti apłi. omni¬
um gentium linguis locuti sunt: aut cuitalia
ñ ꝓuenerint. non se arbitret᷑ esse. xp̃ianum. aut
sp̃m sc̃m accepisse dubitet. Immo uͦ. ce quod per
hominẽ discendum est. sine suꝑbia discat: &
accepit. Nec temptemꝰ eum cui credidimus:
ne talib inimici u̾sutus ce ꝑu̾sitate decepti. ad
ipsum qͦq audiendum euangłm attꝑdiscendũ
nolimꝰ ire in eccłiam. aut codicem legere. aut
docentem p̃dicantemq hominem audire. & ex-¬
pectemus rapi usꝙ in t̃cium cȩlum siue in corpo¬
re siue extͣ corpus sic̃ dicit apłs. & ibi audire inef¬
fabilia u̾ba que ñ licet hommi loqͥ. aut ibi ui¬
gitemꝰ ce ipsum apłm paulum licet diuina &
celestiuoce ꝓstratum & instructum ad hominẽ
tamen missum ẽẽ tit sacramenta ꝑciꝑet. atq co¬

Expanded text:
accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant, quia momento uno temporis adveniente Spiritu sancto, repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt; aut cui talia non provenerint, non se arbitretur esse christianum, aut Spiritum sanctum accepisse se dubitet. Imo vero et quod per hominem discendum est, sine superbia discat; accepit: neque tentemus eum cui credidimus, ne talibus inimici versutiis et perversitate decepti, ad ipsum quoque audiendum Evangelium atque discendum nolimus ire in ecclesias, aut codicem legere, aut legentem praedicantemque hominem audire; et exspectemus rapi usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus, sicut dicit Apostolus, et ibi audire ineffabilia verba, quae non licet homini loqui , aut ibi vigitemus et ipsum apostolum Paulum, licet divina et coelesti voce prostratum et instructum, ad hominem tamen missum esse, ut sacramenta perciperet, atque co
Abbreviated transcription (Latin):
tomo sc̃o &e ꝑfecto uiro egyptio monachoinsul¬
tari deb̾e. qui sine ulla scientia litt̾arum. scͥpt᷑as
diuinas & memorit̃ audiendo tenuisse. & pru¬
denter cogitando intellȩxisse p̃dicat᷑. aut ab il¬
lo seruo dei barbaro xp̃iano. de quo a grauissi¬
mis fideq dignissimis uiris nuꝑ accepimꝰ. qͥlit:¬
teras qͦq ipsas nullo docente homine in plenam
noticiam orando ut sibi reuelarent᷑ accepit.
tͥduanis p̃cibꝰ impetrans: ut ctiam codicem obla¬
tum stupentib qui aderant. legendo ꝑcurreri.
Aut si hec quisq falsa ẽẽ arbitratur: ñ ago pug¬
naciter. Certe enim qm̃ cum xp̃ianis nob res ẽ
qͥ se scͥpt᷑as sanctas sine duce homine intellexisse
bono: concedant necesse ẽ unumquenq nr̃m. &
ab ineunte puericia consuetudine audiendi
linguam fuam didicisse. & aliam aliquam uel
grecam uel hebream uel quamlibet cȩt̃arum
aut similit̃ audiendo. aut ꝑ hominem p̃ceptorẽ

Expanded text:
tonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultari debere, qui sine ulla scientia litterarum Scripturas divinas et memoriter audiendo tenuisse, et prudenter cogitando intellexisse praedicatur; aut ab illo servo Barbaro christiano, de quo a gravissimis fideque dignissimis viris nuper accepimus, qui litteras quoque ipsas nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec quisque falsa esse arbitratur, non ago pugnaciter. Certe enim quoniam cum Christianis nobis res est, qui se Scripturas sanctas sine duce homine gaudent nossebono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem
Abbreviated transcription (Latin):
succensere debent: Iili uͦ qui etiam istis p̃cep¬
tis cognitis atq ꝑceptis. eaquȩ in diuinis scͥp¬
turis obscuriora sunt intueri nequiuerint: ar¬
bitrentur se digitum quidem meum uidere
posse. sydera uͦ quib demonstrandis intendit᷑
uidere ñ posse. Et illi gͦ & isti me rep̃hendere
desinant: & lum̃ ocłoꝵ diuinitꝰ sibi p̃beri de¬
p̃centur. Nenim si possum membrum meũ
ad aliquid demonstrandum mouere. possũ
etiam ocłos accendere: quib uł ipsa demon¬
stratio mea. uel etiam illud quod uolo de¬
monstrare cernatur.
am uͦ cors qui diuino munere exultant. & si¬
ne talib p̃ceptis qualia ñc̃ tradere institui.
se scõs libros intelligere atq tͣctare głantur. &
propt̃ea me suꝑflua uoluisse scͥbere ȩcisti¬
mant. sic est lenienda commotio: ut quãuis
magno dei dono iure letent᷑. recordent᷑ se tam̃ ꝑ
homines didicisse uel litt̾̃as. nec ꝓpt̾ea sibi ab an.¬

Expanded text:
succensere deberent. Illi vero qui etiam istis praecepsuccensere deberent. Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea quae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen oculorum divinitus sibi praeberi deprecentur. Non enim si possum membrum meum ad aliquid demonstrandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo demonstrare, cernatur. 4. Jamvero eorum qui divino munere exsultant, et sine talibus praeceptis, qualia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atque tractare gloriantur, et propterea superflua voluisse me scribere existimant, sic est lenienda commotio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab An
Abbreviated transcription (Latin):
inanit̃ me laborasse arbitrabunt᷑. Et qͥa ipsi ñ
adiuuabunt᷑ hoc oꝑe: nullum adiuuari
posse censebunt. Tercium genus ẽ rep̃hensoꝵ.
qͥ diuinas scͥpturas uł reuera bene aͣtant. uel
bene cc̃tare sibi uident᷑. Qͥ qm̃ nullis huius¬
modi obseruationib lectis. quales nc̃ trade
institui. facultatem exponendoꝵ scõꝵ libroꝵ
se assecutos uł uident uł putant. nemini ẽẽ
ista p̃cepta necessaria. s potiꝰtotũ quod de il¬
larum litt̾arum obscuritatib laudabiliter
aꝑit᷑: diuino munere fieri posse clamitabt̃
Qb omnibꝰ breuit̃ respondens. illis qui ħ
q̃ scͥbimꝰ non intelligunt hoc dico: ita me ñ eẽ
rep̾hendendum. quia hec ñ intelligunt. tan¬
quam si lunam uł uet̾ẽm uł nouam. sidꝰue.
aliquod minime clarum uellent uidere. qͦd
ego intento digito demonstrarem: illis autem
nec a dipsum digitum meum uidendum sul¬
ficiens ũt acies ocłoꝵ.Rum enim ꝓpt̾ea michi

Expanded text:
inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufficiens esset acies oculorum, non propterea mihi
Abbreviated transcription (Latin):
unt p̃cepta quedam tractandarum scͥp¬
turarum. quȩ studiosis earum uideo
non incommode posse tradi. ut non solum le¬
gendo alios qui diuinarum litterarum oꝑta
apuerunt. s etiam aliis ipsi aꝑiendo ꝓficiãt.
Hec tradere institui uolentibꝰ & ualentibus
discere: si dñs ac dĩ nr̃. ea que de hac re cogitan¬
t solet suggerere. etiam scͥbent mͥ non dene¬
get. Quod antequam exordiar. uidet᷑ mͥ res¬
pondencdum ẽẽ his qͥ hec rep̃hensuri fc̃ autre¬
p̾hensuri ẽẽnt: siñ eos añ placaremꝰ. Qd siñ nulli
ẽ pꝰ ista rep̾hendint. saltẽ alios ñ moueb̾t. nec
ab utili studio ad imꝑitiȩ pigͥciam reuoca¬
bunt. quos mouere possent. nisi p̃munitos
p̃paratosq inuenirent. Quidam enim rep̃¬
hensuri sunt hoc opꝰ nr̃m: cum ea quȩ p̃cep¬
turi sumꝰ non intellecerint. Quidam uͦ cum
intellectis uti uoluerint. conatiq fuerint scͥp¬
turas diuinas scđm hȩc p̃cepta tractare. neq
ualuerint aꝑire. atq explicare qͦd cupiunt:

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
euidentissimam cognitionem ueritatis. qͣnto
nos uidemꝰ in caritate ꝓficere. & eiꝰ simplicitate
cor habere mundatum. qͥa ipsomt̃iore oculo
fundati. p̃ualeamꝰ comp̃hendere cum omni¬
bus scĩs. que sit latitudo & longitudo. & alti

Expanded text:
euidentissimam cognitionem ueritatis, quanto euidentissimam cognitionem ueritatis, quanto nos uidemus in caritate proficere et eius simplicitate cor habere mundatum, quia ipso interiore oculo fundati praeualeamus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo
Abbreviated transcription (Latin):
guis. scȩleste corpꝰ. Quod & dñs ꝓmittit cũ
dicit: neq nubent neq uxores ducent. s cr̃t
tabitur gͦ caro & sanguis: & fiet corpꝰ cȩleste &
angłicum. E mortui enim resurgent incor¬
rupti. & nos immutabimur: ut illud uerum
Ista fidei simplicitate & sinceritate lactati. nu¬
triamur in xp̃o: & cum paruuli sumꝰ. maio¬
rum cibos ñ appetamꝰ. s nutrimentis salub¬
rimis crescamꝰ in xp̃o. accedentib bonis mo¬
ribus & xp̃iana iusticia. in q̃ est caritas dei &
ꝓximi ꝑfecta & firmata: ut unusqͥsq nr̃m de
diabolo inimico & anglis eiꝰ triumphet in semet
ipso in xp̃o quem induit. quia ꝑfecta caritas
nec cupiditatem habet scłi. nec timorem scłi.
nec timorem ut amittat res temporales: ꝑ qͣs
duas ianuas intrat & regnat inimicꝰ. Qͥ pͥmo
dei timore: deinde caritate pellendꝰ est. Debemꝰ
itaq tanto auidius appetere aꝑtissimam &

Expanded text:
guis, sed coeleste corpus. Quod et Dominus promittit, cum guis, sed coeleste corpus. Quod et Dominus promittit, cum dicit, Neque nubent, neque uxores ducent, sed erutabitur ergo caro et sanguis, et fiet corpus coeleste et angelicum. Et mortui enim resurgent incorrupti, et nos inmutabimur, ut et illud uerum . XXXITI. 35. Ista fidei simplicitate et sinceritate lactati nutriamur in Christo et, cum paruuli sumus, maiorum cibos non adpetamus, sed nutrimentis saluberrimis crescamus in Christo accedentibus bonis moribus et christiana iustitia, in qua est caritas dei et proximi perfecta et firmata, ut unusquisque nostrum de diabolo inimico et angelis eius triumphet in semet ipso in Christo, quem induit, quia perfecta caritas nec cupiditatem habet saeculi nec timorem saeculnec timorem, ne amittat res temporales. per quas duas ianuas intrat et regnat inimicus, qui primo dei timore, deinde caritate pellendus est. debemus itaque tanto auidius adpetere apertissimam et
Abbreviated transcription (Latin):
dere datas eccłiȩ claues regnicȩlor: ipsi eas de
manib amiserunt. Isti sunt qui tuduas si nup¬
serint. tanquam adult̾as damnant: & super
doctͥnam apłicam se p̃dicant ẽẽ mundiores.
qͥnomen suum si uellent agnoscere. munda¬
nos se potiꝰ quam mundos uocarent. Nolentes
enim si peccauerint corrigi: nichil aliud ele.¬
gerunt. nisi cum hoc mundo damnari.Nã
quibꝰ ueniam peccatoꝵ negant. eos non aliqͣ
sanitate custodiunt. s egͥs subtrahunt medi¬
cinam: & uiduas suas uri cogunt. quas nu¬
bere ñ ꝑmittunt. Non enim prudentiores ft̃
nubere quam uri. ¶Nec eos audiamꝰ. qͥcarmꝰ
resurrectionem fut᷑m negant. & cominemo¬
rant quodait apłs paulꝰ. caro & sanguis reg¬
num dei non possidebunt: ñ intelligentes
quod idem ipse dix̃ apłs. oportet corruptibi¬
le hoc induere incorruptionem. & mortale
hoc induere immortalitatem. Cum enim
hoc factum fuerit:iam non erit caro & san¬

Expanded text:
dere datas ecclesiae claues regni caelorum, ipsi eas de dere datas ecclesiae claues regni caelorum, ipsi eas de manibus amiserunt. isti sunt, qui uiduas, si nupserint, tamquam adulteras damnant et super doctrinam apostolicam se praedicant esse mundiores: qui nomen suum si uellent agnoscere, mundanos se potius quam mundos uocarent. nolentes enim, si peccauerint, corrigi, nihil aliud elegerunt nisi cum hoc mundo damnari. nam quibus ueniam peccatorum negant, non eos aliqua sanitate custodiunt, sed aegris subtrahunt medicinam; et uiduas suas uri cogunt, quas nubere non permittunt. non enim prudentiores habenubere quam uri. Nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem futuram negant et commemorant, quod ait apostolus Paulus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, non intellegentes, quod ipse dicit aposle hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Cum enim hoc factum fuerit, jam non erit caro et san
Abbreviated transcription (Latin):
passionis głam ꝑuenisse. Itaq post ꝑsecutio¬
nem quȩ ꝑ arrianos hereticos facta erat. pꝰea¬
quam pax quam quidem ȩccłia catholica in
dño semꝑ tenet. etiam a pͥncipib scłi reddita
ẽ: ep̃i qui ꝑfidie arrianoꝵ in illa ꝑsecutione
consenserant. multi correcti redire in cathol¬
cam delegerint: damnantes siue quod credi-¬
derant. siue quod se credidisse simulauerant.
Hos eccłia catholica mat̾no recepit sinu: tan¬
quam petrum post fletum negationis ꝑ galli
cantum commonitum. aut tanquam eundẽ
post prauam simulationem pauli uoce cor¬
rectum. Hanc illi matͥs caritatem suꝑbe acci-¬
pientes & impie rep̾hendentes. quia petro pꝰ
galli cantum surgenti non gratulati sunt: cũ
lucifero qui mane oriebatur cadere meruer̃.
MHec cos audiamus qui negant eccłiam dei
omnia peccata posse dimittere. Itaq miseri dũ
inpetro petram ñ intelligunt. & nolunt cre¬

Expanded text:
passionis gloriam peruenisse. itaque post persecutiopassionis gloriam peruenisse. itaque post persecutionem, quae per Arrianos haereticos facta erat, posteaquam pax, quam quidem catholica in domino tenet, etiam a principibus saeculi reddita est, episcopi, qui perfidiae Arrianorum in illa persecutione consenserant, multi correcti redire in catholicam delegerunt, damnantes siue quod crediderant siue quod se credisse simulauerant. hos ecclesia catholica materno recepit sinu, tamquam Petrum post fletum negationis per galli cantum admonitum aut tamquam eundem post prauam simulationem Pauli uoce correctum. hanc illi matris caritatem superbe accipientes et inpie reprehendentes, quia Petro post galli cantum surgenti non gratulati sunt, cum lucifero, qui mane oriebatur, cadere meruerunt. Nec eos audiamus, qui negant ecclesiam dei omnia peccata posse dimittere. itaque miseri, dum in Petro petram non intellegunt et nolunt cre
Abbreviated transcription (Latin):
catholicam ueniunt. non it̾ant speciem pietatis
quam habent: s accipiunt uirtutem pietatis
quam ñ habent. Nam & amputatos ramos de-¬
intelligunt & ñ rebaptirant: non improbamꝰ.
S quod etiam ipsi p̃cidi aradice uoluer̃t: qͥs ñ
decestandũ ee cognoscat: E id̃o maxime. qͥa
hoc eiᷤꝰ displicuit in ȩccłia catholica qͥd uͭ catho¬
licȩ sc̃itatis ẽ. Nusqͣm enĩ tam uigere debẽt uis
ignoscat. Nenĩ sine causa iit̃ om̃s apłos
huiꝰ eccłiȩ catholicȩ ꝑsonam sustinet petrus.
oues meas. Debet gͦ eccłia catholica correctis &
pietate firmatis filiis libent ignoscere: cum
ipsi petro ꝑsonam eius gestanti. &e cum in ma¬
ri titubasset. & cum dñm carnalit̃ a passione
reuocasset. & cum aurem serui gladio preci¬
disset. & cum ipsum dñm ter negasset. & cũ
in simulationem postea suꝑsticiosam lapsus
eẽt. uideamꝰ ueniam ẽẽ concessam: eumq cor¬
rectum atq firmatum usq ad dominicȩ

Expanded text:
catholicam ueniunt, non iterant speciem pietatis, catholicam ueniunt, non iterant speciem pietatis, quam habent, sed accipiunt uirtutem pietatis, quam non habent. nam et amputatos ramos deintellegunt et non rebaptizant, non inprobamus; sed quod autem etiam ipsi praecidi a radice uoluerunt, quis non detestandum esse cognoscat? et ideo maxime, quia hoc eis displicuit in ecclesia catholica, quod uere catholicae sanctitatis est. nusquam enim tam uigere debent uiscignoscat. non enim sine causa inter omnes apostolos huius ecclesiae catholicae personam sustinet Petrus; oues meas. debet ergo ecclesia catholica correctis et pietate firmatis filiis libenter ignoscere, cum ipsi Petro personam eius gestanti, et cum in mari titubasset et cum dominum carnaliter a passione reuocasset et cum aurem serui gladio praecidisset et cum ipsum dominum ter negasset et cum in simulationem postea superstitiosam lapsus esset, uideamus ueniam esse concessam eumque correctum atque firmatum usque ad dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
rapiat᷑. ut audeat dicere omnes popłos gentiũ
qui mͦ adhuc accedunt eccłiȩ dei. & infilium¬
dei festinant credere. inanit̃ facere. quia ñ eos
aliqͥs donatista baptirat. Sine dubio ista ex¬
ecrarentur homines. & eos sine dilatione re¬
gerent. silbi eẽnt. si aurem dext̾am integram
retinerent. ¶Nec eos audiamꝰ. qui quamiuis
neminem rebaptizent. p̃ciderunt se tam̃ ab
unitate: & luciferiani magis dici qm catholici
maluerunt. In eo enim quod intelligunt bap
enim sacramentum sancti lauacri nusquam ẽẽ
nͥ ex catholica eccłia ÷ s eam formam secum ha¬
bere sarm̃ta p̃cisa. quam inipsa uite antequam
p̃ciderent᷑ acceꝑant. Hisunt enim de qͥb apłs di¬
cit: habentes speciem pietatis. uirtutem autem
eiꝰ ab negantes. Est enim magna uirtꝰ pietatis.
pax &e unitas: quia unꝰ est d̾s. Hanc illi ñhabẽt:
qͥa precisi abunitate sunt. Itaq siqui ex ipsis ad

Expanded text:
rapiatur, ut audeat dicere omnes populos gentium, rapiatur, ut audeat dicere omnes populos gentium, qui modo adhuc accedunt ecclesiae dei et in dei filium festinanter credunt, inaniter facere, quia non eos aliquis donatista baptizat? sine dubio ista exsecrarentur homines et eos sine dilatione regerent, si liberi essent, si aurem dexteram -integram retinerent. Nec eos audiamus, qui quamuis neminem rebaptizent, praeciderunt se tamen ab unitate et Luciferiani magis dici quam catholici maluerunt. in eo enim, quod intellegunt baptenim sacramentum sancti lauacri nusquam esse nisi ex catholica ecclesia, sed eam formam secum habere sarmenta praecisa, quam in ipsa uite, antequam praeciderentur, acceperant. hi sunt enim, de quibus apostolus dicit: habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes; est enim magna uirtus pietatis pax et unitas, quia unus est deus. hanc illi non habent, quia praecisi ab unitate sunt. itaque, si qui ex ipsis ad
Abbreviated transcription (Latin):
euanglium. in qͥbꝰ aꝑtissime scͥptum ẽ eccle¬
siam xp̃i ꝑ om̃s gentes ẽẽ diffusam. & audit
scismaticos non di głam querentes s suam.
satis significat seruum se ẽẽ ñ liberum: & au¬
rem dextram se hab̃e p̃cisam. Petrꝰ emmerrans
in amore dñi: seruo ñ libero. aurem dext̃am
p̃cidit. Ex quo significat eos qui gladioscisma¬
tis feriuntur. & seruos ẽẽ carnalium desid̃ioꝵ.
nondum eductos in libtatem sp̃s sancti. ut ñ iã
confidant in homine: & ñ audire qͦd dextrum
inflationis errorem. S tamen cum dñs in eunͣ¬
geliodicat cum ꝑ omnes gentes euangłm fu̾it
p̃dicatum. tunc finem ẽẽ futurum. qͦmͦ isti di¬
cunt quod iam cetere gentes om̃s ceciderunt
a fide. & insola parte donati remansit eccłia.
cum manifestum sit ex quo ista pars ab uni¬
tate p̃cisa ẽ. non nullas gentes postea credidisse.
&e adhuc ẽẽ aliquas que nondum credider̃t.

Expanded text:
euangelium, in quibus apertissime scriptum est eccleeuangelium, in quibus apertissime scriptum est ecclesiam Christi per omnes gentes diffusam esse, et audit schismaticos non dei gloriam quaerentes, sed suam, satis significat seruum se esse, non liberum et aurem dexteram se habere praecisam. Petrus enim errans in amore domini seruo, non libero aurem dexteram praecidit. ex quo significat eos, qui gladio schismatis feriuntur, et seruos esse carnalium desideriorum, nondum eductos in libertatem spiritus sancti, ut iam non confidant in homine, et non audire quod dextrum inflationis errorem. sed tamen, cum dominus in euangelio dicat, cum per omnes gentes euangelium fuerit praedicatum, tunc finem esse futurum, quomodo isti dicunt, quod iam ceterae omnes gentes ceciderunt a fide et in sola Donati parte remansit ecclesia, cum manifestum sit, ex quo ista pars ab unitate praecisa est, nonnullas gentes postea credidisse et adhuc esse aliquas, quae nondum crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sic ipse a suis cotidiana concisione diuiditur.
Ad noc ꝑtinet illud etiam quod dñs dicit: qͥ
enim gladio ꝑcusserit. gladiomoriet᷑. Gladius
cnim illo locosi quidem in malopositꝰ est. discor¬
diosam linguam significat: qua tunc ille in¬
felix eccłiam ꝑcussit. s ñ occidit. Non autem
dixit dñs qui occidit gladio. gladio moriet᷑.
s qui gladious fuerit inquit. gladio moriet᷑.
Gͦille ꝑcussit eccłiam lingua litigiosa: qua nc̃
ipse concidit᷑. ut omnino disꝑeat atq moriãt᷑.
Et tamen illud tunc apłs petrꝰ non suꝑbia sua:
s quamuis carnali. tamen amore domini fe¬
cerat. Itaq admonitꝰ recondidit gladium:
iste autem nec uictꝰ hoc fecit. Siquidem tunc
ep̃oceciliano causam cum diceret. audientibꝰ
ep̃is rome quos ipse petiuerat: nichil eoꝵ quȩ
intenderat potuit apꝓbare: & sic remansit
inscismate. ut suo gladio moreret᷑. Populus
autem ipsius quando non audit ꝓpħas nec

Expanded text:
sic ipse a suis cotidiana concisione diuiditur. sic ipse a suis cotidiana concisione diuiditur. ad hoc etiam pertinet illud, quod dominus dicit: qui enim gladio percusserit, gladio morietur. gladius enim illo loco, siquidem in malo positus est, discordiosam linguam significat, qua tunc ille infelix ecclesiam percussit, sed non occidit. non enim dixit dominus: qui occiderit gladio, gladio morietur, sed qui gladio usus fuerit, inquit, gladio morietur. ergo ille percussit ecclesiam lingua litigiosa, qua nunc ipse conciditur, ut omnino dispereat atque moriatur. et tamen illud tunc apostolus Petrus non superbia sua, sed quamuis carnali, tamen amore domini fecerat. itaque admonitus recondit gladium; iste autem nec uictus hoc fecit, siquidem cum episcopo Caeciliano causam cum diceret audientibus episcopis Romae, quos ipse petiuerat, nihil eorum quae intenderat potuit probare; et sic remansit in schismate, ut suo gladio moreretur. populus autem ipsius, quando non audit prophetas et
Abbreviated transcription (Latin):
lica ẽ. negant ꝑ orbem cẽ diffusam: s in sola af¬
frica hoc est in parte donati pollere arbitrant᷑.
Ita surdi sunt adũsus ꝓpħam dicentem filius
m̃s es tu ego hodie genui te.posttila a me ce da¬
bo tͥ gentes hereditatem tuam. & possessionem
tuam t̾minos terrȩ: & alia multa siue in uet̾is
siuc in noui testamenti libris. quȩ scͥpta sunt:
ut aꝑtissime declarent eccłiam xp̃i ꝑ orbem t̾¬
re eẽ diffusam. Qͦ d cum eis obicimꝰ: dicunt iã
ista omnia fuisse completa. antequam eẽt pars
donati. S postea totam eccliam ꝑisse: & in sola
donati parte reliquias eius remansisse conten¬
dunt. O linguam suꝑbam &e nefariam: nec si
uere sic uiuerent: ut uł int se pacem postea
custodirent. Nunc aut̃ non attendunt iam in
ipso donado completum ẽe quod dictum ẽ: in
qua mensura mensi fueritis. in ea remetietur
uob̃. Sicut enim xp̃m diuidere conatꝰ est:

Expanded text:
lica est, negant per orbem esse diffusam, sed in sola Alica est, negant per orbem esse diffusam, sed in sola Africa, hoc est in parte Donati pollere arbitrantur. ita surdi sunt aduersus prophetam dicentem: filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae, et alia multa, siue in ueteris siue in noui testamenti libris quae scripta sunt, ut apertissime declarent ecclesiam Christi per orbem terrae esse diffusam. quod cum eis obicimus, dicunt iam ista omnia fuisse conpleta, antequam esset pars Donati, sed postea totam ecclesiam perisse et in sola Donati parte reliquias eius remansisse contendunt. o linguam superbam et nefariam ! nec si uere sic uiuerent, ut uel inter se pacem postea custodirent. nunc autem non adtendunt iam in ipso Donato completum fuisse, quod dictum est: in qua mensura mensi fueritis, in ea remetietur uobis. sicut enim Christum diuidere conatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ manichei dicunt. Tam enĩcȩci sunt isti.
ut scͥpturas manifestas ñ intelligant: aut tã
negligentes salutis suȩ ut omnino ñ legant.
Qͥs enimcum legerit ñ intelligat in euangłio
qͦd post dñi resurrectionem scͥptum ẽ. dño di¬
sedete hic in ciuitate quousq induamini uir¬
tute ab alto. ce in actib apłoꝵ. postea quam
dñs discipłoꝵ ocłis abscessit in cȩlum. decem
sp̃m sc̃m. &e cum eẽnt ill inciuitate. sicut eos
ante monuerat. impleuisse cos. itaut loque¬
rentur linguis: Nam diuersȩ nationes quȩ
tunc aderant: unus qͥsq audientium suam
linguam intelligebant. S isti homines deci-¬
piunt eos. qui negligentes in catholica fide &
ipsam fidem suam quȩ in scͥpturis manifesta ẽ.
nolunt discere: & quod ẽ grauiꝰ &e multum do¬
lendum. cum in catholica uersent᷑ negligent̃.
hereticis aurem diligent̃ accõmodant.¶ Dec
eos audiam. qui sc̃am eccłiam quȩ una catho¬

Expanded text:
sicut Manichaei dicunt. Tam enim caeci sunt isti, sicut Manichaei dicunt. Tam enim caeci sunt isti, ut Scripturas manifestas non intelligant; aut tam negligentes salutis suae, ut omnino non legant. Quis enim, cum legerit, non intelligat vel in Evangelio quod post Domini resurrectionem scriptum est, diciuitate, quousque induamini uirtutem ab alto? et in Actibus apostolorum, posteaquam dominus a discipulorum oculis abscessit in caelum, decem spiritum sanctum; et cum essent illi in ciuitate, sicut eos ante monuerat, inpleuisse illos, ita ut loquerentur linguis. nam diuersae nationes, quae tunc aderant, unusquisque 1 audientium suam linguam intellegebant. sed isti homines decipiunt eos, qui neglegentes catholicam fidem et ipsam fidem suam, quae in scripturis manifesta est, nolunt discere et, quod est grauius et multum dolendum, cum in catholica neglegenter uersentur, haereticis aurem diligenter accommodant. Nec eos audiamus, qui sanctam ecclesiam, quae una catho
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet ad damnationem. Dicitur enm iudici¬
um ꝓ damnatione. sicut apls dicit. qui non
manducat. manducantem ñ iudicet. id est ñ
de illo male gcistimet: & dñs dic̃ nolite iudica¬
re. ne iudicet᷑ de uob. Nenim tollit nobis in¬
telligentiam iudicandi: cum &e ꝓpħ̃a dicat. si¬
uere iusticiam diligitis. recta iudicate filii ho¬
minum: & ipse dñs dicat. nolite iudicare ꝑso¬
nalit᷑. s iustum iudicium iudicate. S illo loco
ubi uetat iudicare: illud admonet ne damne¬
mus aliquem cuniꝰ uł cogitatio nob ñ aꝑta est.
uel nescimꝰ qualis postea sit futurꝰ. Sic gͦ cum
dixisset ad iudicium ñ ueniet: hoc dixit qͥa non
ueniet ad damnationem. Qͥautem ñ credit
iam iudicatꝰ est. hoc dixit quia iam damnatꝰ
est p̃scientia dĩ qui nouit quid immineat ñ
credentib. Mec eos audiamꝰ. qui dic̃t sp̃m¬
sc̃m quem in eungłio dñs ꝓmisit discipulis.
aut in paulum apłm ñ uenisse. aut in monta¬
aut in nescio quem manitem uł manicheum

Expanded text:
ad damnationem. dicitur enim iudicium pro damnatione, sicut dicit apostolus: qui non manducat, manducantem non iudicet, id est, non de illo mala existimet. et dominus dicit: nolite iudicare, ne iudicetur de uobis. non enim tollit nobis intellegentiam iudicandi, cum et propheta dicat: siuere iustitiam diligitis, recta iudicate, filii hominum, et ipse dominus dicat: nolite iudicare personaliter, sed iustum iudicium iudicate. sed illo loco, ubi uetat iudicare, illud admonet, ne damnemus aliquem, cuius uel cogitatio nobis non aperta est uel nescimus, qualis postea sit futurus. sic ergo cum dixit: ad iudicium non ueniet, hoc dixit, quia non ueniet ad damnationem; qui autem non credit, iam iudicatus est, hoc dixit, quia iam damnatus est praescientia dei, qui nouit, quid inmineat non credentibus. Nec eos audiamus, qui dicunt sp quem in Evangelio Dominus promisit discipulis, aut in Paulo apostolo venisse, aut in Montaaut in nescio quo Manete vel Manichaeo,
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ipsa cñi fidutia qͣ c̾didit helyas ñ ad hoc contigisse
ut a cbo luctu hospita ciꝰ affugeret᷑: s potiꝰ ad hoc factũ
ut ds magnificentiꝰ ostendẽt uiduȩ qualem clei famu¬
lum suscepisset: sequit᷑ scͥpt̃a & dic̃. E insufflauit pu¬
nc̃ aĩa pucri huiꝰ in eũ. E factum c̃ sic. Hec gͦ dep̃ca¬
tio. qͣ petit helyas tã breuit̾ ⁊ tã fident̃ ut surgat
puer: satis indicat qͦ affectu dictasĩt suꝑiora. Et
ipsamulier ostendit ad hoc mortificatum filium
suum. ad qͦd helyas factũ cẽ p̃sũpserat: c̃ illa ũba ñ
cõfirmando s renuendo enunciaũat. Cũ enĩ uiuũ
recepisset filiũ suũ: ait. Ecce cognoui qm̃ hõ dĩ estu i
u̾bũ dñi inore tuo certissimũ. Multa sunt aut̃ in
scͥpt᷑is. q̃ nͥ illo mͦ ꝓnuncient᷑ in contͣriam sententiã
recidunt. Sic̃ ẽ. Qͥs accusabit adũsꝰ electos dre Os qͥ
iustificat. Si qͣs cõfirmans respondeas. uides qnͣta¬

Expanded text:
ia quam habuit, credidit Elias non ad hoc illud contigisse, ut acerbo luctu hospita ejus affligeretur; sed potius ad hoc factum, ut Deus magnificentius ostenderet viduae qualem Dei famulum suscepisset. Sequitur Scriptura, et dicit: Et insufflavit pupueri hujus in eum, et factum est sic. Haec ergo deprecatio, qua petiit Helias tam breviter, et tam fideliter, ut resurgat puer, satis indicat, quo affectu dicta sint superiora. Et ipsa mulier ostendit, ad hoc mortificatum fuisse filium suum, ad quod Helias factum esse praesumpserat, cum illa verba non confirmando, sed renuendo enuntiaverat. Cum enim vivum recepisset filium suum ait : Ecce cognovi, quoniam homo Dei es tu, et verbum Dei in ore tuo certissimum est. Multa autem sunt in Scripturis, quae nisi illo modo ponantur, in contrariam sententiam recidunt, sicuti est : Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat. Si quasi co