comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uirtus. ⁊ adiutor Hȩc species definitio¬
latine aduerbum dicit᷑: quotiens unã¬
quamq rem. u̾bis singulis quid sit osten¬
dimus: Additum ẽ. ñr. ꝓpter falsissimoᷤᷤ
xp̃ianos: quorum ds non solet ẽẽ refugi
um Refugium gͦ fidelium ẽ. quando
eos de animȩ ꝑiculo liberat. uirtus. qͣn
stabiliter mentes eorũ ab iniquo scħ̃
errore custodit. Sequit᷑. Adiuitor in
tribulationibus. Hic misericordia suꝑ¬
nȩ maiestatis ꝑ diu̾sas definitiones expri¬
mitur: quȩ in tribulationibus ⁊ defen¬
misericcedem facit. reatum soluit:⁊i t̾ẽ
specialit̾ subuenit. cum nos de se ꝯfider
uelle cognoscit. sicut dicit apostolu:
insticia enĩ q̃ scdm dm̃ ẽ. pęnitentiã insalutem
has tribulationes leues putares. addidit.
quȩ inuenerunt nos nimi . ut nichil me¬
diocre crederes. quod nimium fuisse sen¬
tres Conuenient aute ꝑicula exaggera¬
ta sunt: ut eorum destructor. potentissi

Expanded text:
et virtus, et adjutor. Haec species definitioet virtus, et adjutor. Haec species definitioLatine ad verbum dicitur: quoties unamquamque rem verbis singulis quid sit ostendimus. Additum est, noster, propter falsissimos Christianos, quorum Deus non solet esse refugium. 155 Refugium ergo fidelium est, quando eos de animae periculo liberat. Virtus, quando stabiliter mentes eorum ab iniquo saeculi errore custodit. Sequitur, adjutor in tribulationibus. Hic misericordia supernae majestatis per diversas definitiones exprimitur, quae in tribulationibus et suscimisericordem facit, reatum solvit; et tunc specialiter subvenit, cum nos de se confidere velle cognoscit; sicut dicit Apostolus: Tristitia enim quae secundum Deum est, poenitentiam in salutem has tribulationes leves putares, addidit, quae invenerunt nos nimis; ut nihil mediocre crederes, quod nimium fuisse sentires. Convenienter autem pericula exaggerata sunt, ut eorum destructor potentissimu
Abbreviated transcription (Latin):
iuirtus Secundo. xp̃m dicunt appare-¬
re in medio ȩccłiȩ suȩ: qui eã inse ipso
tanquã in solidissima petra. editicare
dignatus ẽ. Tercio. credentium tͣba
generaliter inuitat᷑ ad diuina mag¬
nalia contuenda: dicentes omnipo¬
tentem dm̃. arma nequitiȩ confringere.
bella remouere. ⁊ tristiciam fidelium in
ȩterna gaudia cõmutare.
cus nr̃ refuguim ⁊ uirtus: aduitor
intribulationibꝰ quȩ inuenerunt
nos nimiꝰ. In ipso pͥncipio psalmi. cathe¬
goricus nobis syllogismus arridet: Dicit
enim intribulationibꝰ quȩ inuenerunt
nos nimiᷤᷤ deus nr̃. resugium: i uirtus: ⁊ ad¬
uttor est Intribulationibus. non timebt̃.
cum turbata fuerit t̾ra. In tribulationibꝰ
igit᷑ quȩ inuenerunt nõ nimis: non time¬
bimus cum conturbabit᷑ t̾ra: Nunc mi¬
nutatim dicta tractemꝰ: Quam pulchra
breuisq complexio: Quasi introgarentur
quid est ds̃ ñr: Respondent. Refugiũ

Expanded text:
et virtus. Secundo Christum dicunt appareet virtus. Secundo Christum dicunt apparere in medio Ecclesiae suae, qui eam in seipso tanquam in solidissima petra aedificare dignatus est. Tertio credentium turba generaliter invitatur ad divina magnalia contuenda, dicentes omnipotentem Deum arma nequitiae confringere, bella removere, et tristitiam fidelium in aeterna gaudia commutare.ster refugium et virtus: adjutor in tribulationibus, quae invenerunt nos nimis. In ipso principio psalmi, categoricus nobis syllogismus arridet. Dicit enim: In tribulationibus quae invenerunt nos nimis, Deus noster refugium, et virtus, et adjutor est. In tribulationibus non timebimus cum conturbata fuerit terra. In tribulationibus igitur quae invenerunt nos nimis, non timebimus cum conturbabitur terra. Nunc minutatim dicta tractemus. Quam pulchra brevisque complexio; quasi interrogarentur: Quid est Deus noster? Respondent: Refugium,
Abbreviated transcription (Latin):
talis musica geritur: ꝑquam humana
lȩticia cuncta uincat᷑: Pasti sumus obone
rex conuiuio nuptiali: delicias cȩleste
hauruumus: Pr̃a nobis sponse mirabiliᷤ:
ut qui hic spe lȩtati sumus. infuturo per-¬
fectissimo gaudio compleamur: Hunc
etiam psalnũ ⁊ beatus ieronimus ad
principiam turginẽ scribens. mirabili
ut assolet nitore tractauit. uem ideo
cõmemorandum ẽe putauimꝰ: ut quod
ã nobis minus fortasse declaratum ẽ. illtꝰ
uri doctissimi explanationibus suppleat᷑.
xli. infinem profiliis chore: ꝓ archa¬
ferri̧: filios aut̾e chorȩ significare diximꝰ
xp̃ianos. ex quorum ꝑsona psalmus iste
cantatur: Pro archanis uͦ. aduentum
domini significat saluatoris: quẽ diui¬
nitatis suȩ mirabili secreto ꝓ hominum
salute disposuit Diuisio psalmi.
ilii chorȩ qui fideles debent intellegi
xp̃iani. primo membro psalmi. nõ
se timere ꝓfitent᷑ conturbationẽ scłi:
quia deus refugium eorum probatur.

Expanded text:
talis musica geritur, per quam humana talis musica geritur, per quam humana laetitia cuncta vincatur. Pasti sumus, o bone Rex, convivio nuptiali delicias coelestes haurientes. Praesta nobis, Sponse mirabilis, ut qui hic spe laetati sumus, in futuro perfectissimo gaudio compleamur. Hunc etiam psalmum et beatus Hieronymus ad Principiam virginem scribens , mirabili ut assolet nitore tractavit. Quem ideo commemorandum esse putavimus; ut quod a nobis minus fortasse declaratum est, illius viri doctissimi explanationibus suppleatur. XLV. In finem, filiis Core pro arcaferri. Filios autem Core significari dicimus Christianos, ex quorum persona psalmus iste cantatur. Pro arcanis vero, adventum Domini significat Salvatoris, quem divinitatis suae mirabili secreto pro hominum salute disposuit. Divisio psalmi. Filii Core, qui fideles debent intelligi Christiani, primo membro psalmi non se timere profitentur conturbationes saeculi; quia Deus refugium eorum probatur
Abbreviated transcription (Latin):
um: int hominum tam multiplices
successiones. nunqͣm finem laudis
accipere Sequit᷑ Propterea populi
confitebunt᷑ tibi Omnis enim xp̃ianꝰ
cum symboli sacramenta reddiderit. in
ȩccłiȩ facie confitetur que confessio fit
ȩt̾na quia uera ⁊ pia ẽ: Nam quod
addidit in scłm scłi. futura significat.
qͣndo omnis adu̾sitas conquiescit. ⁊¬
regnat sola iusticia. diaboli contrari¬
ctate delcta: Conclusio.
cce epithalamium gloriosum psal¬
migrafi exultatione completum ẽ:
Ecce sponsi laus. sponseq ammirabili
uarietate cȩlebrata ẽ: spiritaliᷤ. copula.
conuigium in uirginitatibus ꝑseuerãs.
amor castus. caritas ȩ̃tna. uinculum
quod nullo fine dissoluitur:. Hic ꝓphe¬
tarum tẏmpana. sc̃a exultatione concla¬
mant: hie apostoloeum organa dulcis¬
sima societate respondent. Hic marty-¬
rum cytharȩ non cordis. s uirtutibus
cauunt: Hie sc̃orum choeus spiritalibꝰ
fistulis gratissimũ ꝑmulcet auditum: Hic

Expanded text:
um, inter hominum tam multiplices um, inter hominum tam multiplices successiones nunquam finem laudis accipere. Sequitur, propterea populi confitebuntur tibi. Omnis enim Christianus cum symboli sacramenta reddiderit, in Ecclesiae facie confitetur; quae confessio fit aeterna, quia vera et pia est. Nam quod addidit, in saeculum saeculi, futura significat, quando omnis adversitas conquiescit, et regnat sola justitia, diaboli contrarietate deleta. Conclusio psalmi. Ecce epithalamium gloriosum psalmigraphi exsultatione completum est. Ecce Sponsi laus Sponsaeque admirabili varietate celebrata est: spiritualis copula, conjugium in virginitatibus perseverans, amor castus, charitas aeterna, vinculum quod nullo fine dissolvitur. Hic prophetarum tympana sancta exsultatione conclamant; hic apostolorum organa dulcissima societate respondent; hic martyrum citharae non chordis, sed virtutibus canunt; hic sanctorum chorus spiritualibus fistulis gratissimum permulcet auditum; hic
Abbreviated transcription (Latin):
motum: in quo supͣ descriptum ẽ a gra¬
dibus eburneis ȩccłiam uenisse. quȩ ad
dexteram regiᷤᷤ or nata consisterit: Nunc
autem patent̃ ex ponit᷑. quanto uicremen¬
to hȩc sponsa ꝓfecerit: ut pro antiquis pa-¬
tribus. id ÷ idolorum cultoribus. nati st̃
illi filii apostoli. quos pͥncipes p̾dicatiõ is
in toto t̾rarum orbe transinisit. S quan¬
tum sunt ista disparia: tantum laudat᷑
eccł̃ia Iui enim erant seductores errori:
isti magistri ueritatis Illi seminabant
exitia: isti hortabant᷑ ad uitam O lauᷤ
digna tantȩ lȩticiȩ Quale fuit. hostis
complexus fugere. ⁊ tonantis nuptias
inuenire: Qui locus merito dicitur laus
neratione & progenie: propterea
populi confitebunt᷑ tibi inȩtermim
⁊ inseculum seculi Memores dixit
populos xp̃ianos. qui in eius p̾dica¬
tionibus ꝑ diu̾sas hominum generati-¬
ones piis uoluntatibus ꝑseuerant:
Mirabilis gloria. summumq p̃coni¬

Expanded text:
modum, in quo supra descriptum est a gramodum, in quo supra descriptum est a gradibus eburneis Ecclesiam venisse, quae ad dexteram Regis ornata consisteret. Nunc autem potenter exponitur quanto incremento haec Sponsa profecerit, ut pro antiquis patribus, id est idolorum cultoribus, nati sint illi filii apostoli, quos principes praedicationis in toto terrarum orbe transmisit. Sed quantum sunt ista disparia, tantum laudatur Ecclesia. Illi enim erant seductores erroris, isti magistri veritatis; illi seminabant exitia, isti hortabantur ad vitam. O laus digna tantae laetitiae, quale fuit hostis complexus fugere, et Tonantis nuptias invenire! Qui locus merito dicitur laus neratione et progenie: propterea populi confitebuntur tibi in aeternum, et in saeculum saeculi. Memores dicit, sed populos Christianos, qui in ejus praedicationibus per diversas hominum generationes piis voluntatibus perseverant. Mirabilis gloria, summumque praeconi
Abbreviated transcription (Latin):
autem eccłiȩ: id ÷ uiduȩ. castȩ. quȩ gradu
inferiori uingunt᷑ Nam cũ uurginitas
habeat centesimum fructum: ista scia¬
gesima ubertate gloriat᷑. Et uide in ipsis
nominibus. non minimã ẽẽ distantiam:
Uirgines dixit ad duci. quia corporis integri¬
tate robustę sunt: uiduas afferri. quȩ ple-¬
rumq fractȩ diu̾sis sollicitudinibꝰ corporiͤ
umbecillitate fatigantur. Inlȩticia et
Ut copiosa munera sc̃ȩ ȩccłiȩ conferenda
monstraret: dicit eã in lȩticia ⁊ exultatio¬
ne. angelorum ministeriis adctucendã
Et non solum ad conspectum. uerum
etiam inpęnetralibus regis. id ÷ in ierłm
futuram: ubi uenisse. beatum gaudium
ẽ. ⁊ gloriosa securita. Merito gͦ dictum
est. adducent᷑ cum lȩticia. ⁊ exultatione:
quia sexus ille fragilis uicit grauissimaᷤ
corporum passiones Pro patribus tuis
nati sunt tͥ filii: constitues eos principes
suꝑ omnem t̾ram: Uenit ad quartum

Expanded text:
autem Ecclesiae, id est viduae castae, quae gradu autem Ecclesiae, id est viduae castae, quae gradu inferiore junguntur. Nam cum virginitas habeat centesimum fructum, istae sexagesima ubertate gloriantur. Et vide in ipsis nominibus non minimam esse distantiam. Virgines dixit adduci, quae corporis integritate robustae sunt; viduas afferri, quae plerumque fractae a diversis sollicitudinibus corporis imbecillitate fatigantur. Vers. 17. In lUt copiosa munera sanctae Ecclesiae conferenda monstraret, dicit eam in laetitia et exsultatione angelorum ministeriis adducendam; et non solum ad conspectum, verum etiam in penetralibus Regis, id est in Jerusalem futuram, ubi venisse beatum gaudium est, et gloriosa securitas. Merito ergo dictum est, adducentur cum laetitia et exsultatione; quia sexus ille fragilis vicit gravissimas corporum passiones Vers. 18. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii: constitues eos principes super omnem terram. Venit ad quartum
Abbreviated transcription (Latin):
ctu catholica uestiat᷑ eccłia: Hoc ⁊ uestis
illa significauit aaron: quȩ auro. purpu¬
ra. bysso. cocco. iacincto. que contexta ẽ.
a udicio p̾dicatus est: ita. ⁊ hic tercio loco
a meinbris suiᷤ sponsa laudat᷑. Et uide qͣm
potenter ordinem seruat. Adducentur¬
dixit regi uirgines posteam. Post eccłiam
utiq. que prius fuit ut cius unitas dice¬
retur: ⁊ post. enumeratio partium. distin¬
cta proueniret. Et intuere quod dixit.
adducent᷑. ut domini gr̃a declaret᷑: qui
nos ad se adducet qͣndo nos miserator in¬
spexerit. sicut in ęuangelio dictum est:
Nemo uenit ad me: nisi pãt attraxerit
cum: S quȩ uirgines aute conspectum
domini ꝑducunt᷑: fideles. scilicet ⁊ pu¬
dica se mente tractantes: Nam quid ꝓde-¬
rit cuiquam corpus intactum seruare.:
si contingat cam integritatem fidei non
habere: Sequit᷑. Proxime eius. afferent᷑
tͥ. Afferent᷑ tibi. deo dicit᷑. Proxune suc

Expanded text:
ctu catholica vestiatur Ecclesia. Hoc et vestis ctu catholica vestiatur Ecclesia. Hoc et vestis illa significavit Aaron, quae auro, purpura, bysso, cocco, hyacinthoque contexta est.a judicio praedicatus est, ita et hic tertio loco a membris suis Sponsa laudatur. Et vide quam potenter ordinem servat: Adducentur Regi virgines post eam, post Ecclesiam utique, quia prius fuit, ut ejus unitas diceretur, et post enumeratio partium distincta proveniret. Et intuere quod dixit, adducentur, ut Domini gratia declaretur, 154 quae nos ad se adducit, quando nos miseratus inspexerit; sicut in Evangelio dictum est: Nemo venit ad me, nisi Pater attraxerit eum . Sed quae virgines ante conspectum Domini adducuntur? fideles scilicet, et pudica se mente tractantes. Nam quid proderit cuiquam corpus intactum servare, si contingat eam integritatem fidei non habere? Sequitur, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur tibi, Deo dicitur. Proximae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo filiȩ principum. siue iustoꝵ. conu̾¬
tuntur ad dominum: ⁊ secreta secupiũt
deuotione cordis offerre: Abintus enĩ.
significat secreta sensuum. non conere¬
pantiam labiorum. ubi interior homo
tacita cogitatione reuoluit. quod ad
diuina mysteria ꝑtinere cognoscitur.
Sic enim ⁊ in canticis canticorum.
de eccłia dictum ẽ. Introduxit me rex.
in cubiculum suum Ist̾ã locutionem
filiȩ regum abintus. int ꝓpria legis
finitima uestium. quȩ instamine cõ¬
ligatȩ. tanqͣm capillorum segetes depen¬
dunt: ꝑ quas hominum uita significa¬
tur extrema. Hȩc non deaurata ut
supra. s nunc tota c̾ẽ aurea ꝓfitetur. quia
in fine. tota ꝑfectio ẽ Ubi caritas non tanqͣm
deaurata conspicit᷑. s amplissima tanquã
aurea repperit᷑ Circum amicta uͦ uarieta¬
te quod dicit. ꝓpter uariaᷤᷤ uirtutes fide¬
lium quassuꝑius constat expositas: Q uibꝰ
diu̾sitatibus induta. necesse ẽ discolori ami¬

Expanded text:
quando filiae principum, sive justorum convertuntur ad Dominum, et secreta se cupiunt devotione cordis offerre. Ab intus enim significat secreta sensuum, non concrepantiam labiorum: ubi interior homo tacita cogitatione revolvit quod ad divina mysteria pertinere cognoscitur. Sic enim et in Canticis canticorum de Ecclesia dictum est: Introduxit me Rex in cubiculum suum . Istam locutionem filiae regum ab intus, inter propria legis finitima vestium, quae in stamine colligatae tanquam capillorum segetes dependent; per quas hominum vita significatur extrema. Haec non deaurata ut supra sed nunc illi esse aurea profitetur; quia in fine tota perfectio est, ubi charitas non tanquam deaurata conspicitur, sed jam plenissima tanquam aurea reperitur. Circumamicta vero varietate, dicit, propter varias virtutes fidelium, quas superius constat expositas. Quibus diversitatibus induta, necesse est discolori ami
Abbreviated transcription (Latin):
nube sanguinea. facies eius inflãma¬
ta rutilauit. S cum dicit oꝑuit me:
non solum ꝑmutationem uultus s ȩtĩa
totius corporiᷤᷤ indicauit horrorem:¬
Auoce exprobrantis ⁊⁊ obloquentis: a
facie inimici ⁊ ꝑsequentis: Usq ad i¬
stum u̾sum ꝯfusionis illius descriptio
ꝑseuerat: Nunc dicit unde uenit ille
roseus amictus. qͥ nudam faciem colo¬
ris sui tegmine uestiebat Exprobra¬
re est in faciem maledicere. quasi in¬
decora crimina iaculari: obloqui est
absenti detrahere. ⁊ doloso aliquem
sermone mordere. A facie inimici:
id÷ dum ꝓximum uidet qui eum
capitalit odit: i ne putares adu̾sariũ
leuem. Addidit. ⁊ ꝑsequentiᷤᷤ. quod
odium ꝓbatur acerrimum: quia ñ
solum corpus extinguere. s ipsas aĩaᷤ
cupiunt sua prauitate trucidare.

Expanded text:
nube sanguinea facies ejus inflammanube sanguinea facies ejus inflammata rutilavit. Sed cum dicit, operuit me, non solum permutationem vultus, sed etiam totius corporis indicavit horroremoce exprobrantis et obloquentis: a facie inimici et persequentis. Usque ad istum versum confusionis illius descriptio perseverat: nunc dicitur unde venit ille roseus amictus, qui nudam faciem coloris sui tegmine vestiebat. Exprobrare est in faciem maledicere, quasi indecora crimina jaculari. Obloqui est absenti detrahere, et doloso aliquem sermone mordere. A facie inimici, id est dum proximum videt qui eum capitaliter odit. Et ne putares adversarium levem, addidit, et persequentis; quod odium probatur acerrimum; quia non solum corpus exstinguere, sed ipsas animas cupiunt sua pravitate trucidare.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ latine relatio dicit᷑. uerbum ipssĩ
iteratum. id÷ posiusti. quod in capite
anterior is u̾sus iam dictum ẽ: ut fre¬
quens repetitio uim passioniᷤᷤ ex ag¬
gerit: Martyres enim insimilitudi¬
nem xp̃i gentibus constat appositos:
quando eos comparibꝰ pęnis ⁊⁊ crucia¬
tibus affecerunt. C õmotio uͦ capitis
in unicoꝵ ⁊ martyribus contigit: quę
facta ẽ in passione dñi saluatoriᷤᷤ sicut
caput: Iota die uerecundia mea
contͣ me est: et ꝯfusio uultus mei ope¬
ruit me Solet uerecundia ad mom̃¬
tum uenire: ⁊ breui temp̾r sedata
discedere. Ista uͦ grauissima fuit: quę
iugĩt ꝑmanebat: Erat enim ante ocu¬
los populi sc̃i. moderata uerecundia.
uehemensq confusio: qͣndo illo ᷤᷤ sibi
iuigĩt insultare cernebat. quos impi¬
os ẽe cognouerat. Et intuere. descrip¬
tio uerecundiȩ quã decora consequit᷑:
nam quodam pallio confusionis. iuil¬
tum suum dicit ẽe cooꝑtum: dum

Expanded text:
quae Latine relatio dicitur, verbum ipsum quae Latine relatio dicitur, verbum ipsum iteratum; id est posuisti, quod in capite anterioris versus jam dictum est; ut frequens repetitio vim passionis exaggeret. Martyres enim in similitudinem Christi gentibus constat appositos, quando eos comparibus poenis et cruciatibus affecerunt. Commotio vero capitis inimicorum et martyribus contigit, quae fac16. Tota die verecundia mea contra me est, et confusio vultus mei operuit me. Solet verecundia ad momentum venire, et brevi tempore sedata discedere. Ista vero gravissima fuit, quae jugiter permanebat. Erat enim ante oculos populi sancti immoderata verecundia, vehemensque confusio, quando illos sibi jugiter insultare cernebat, quos impios esse cognoverat. Et intuere, descriptio verecundiae quam decora consequitur. Nam quodam pallio confusionis vultum suum dicit coopertum, dum
Abbreviated transcription (Latin):
augeretur: Graiuis ÷ enim afflictio qͣm
patimur a uicinis: quia non tͣnsitoriȩ
dicit᷑. quod a circumstantibꝰ uigiter
imputat᷑ Nam qđ dicit posiusti: osten¬
dit immobilem passionem: Ibi enim
duiturnus quis ẽe creditur: ubi ⁊ positus
aprobat᷑ obprobrium contͣ probum
positum ẽ. Nam sicut omnia proba
ãccora sunt: sic indecentia cuncta mon¬
trant᷑ obprobria. S istud obprobriũ
non erat ante conspectum dñi. s ante
oculos uicinorum: qui illa nouerant
iudicare. quȩ deprauatus sensus doceba¬
tur adu̾tere. Derisus uͦ uox est confusa
leticiȩ. insultationem suã immoderata
hylaritate denuntians: contemptum
lignificat abiectissimam uilitatem: qͣm
sartyres dñi traditi. diu̾sis passionibꝰ
sustinebant: qui in circuitu nr̃o sunt:
Scilicet infideles ⁊ ꝑfidos exponit: qui
Tanqͣm uersum semꝑ ambulant.
nec nobiscum recto dogmate gradiun
bibus Respice ꝑfiguram anaphoran

Expanded text:
augeretur. Gravis enim est afflictio quam augeretur. Gravis enim est afflictio quam patimur a vicinis, quia non transitorie dicitur, quod a circumstantibus jugiter imputatur. Nam quod dicit: Posuisti nos, ostendit immobilem passionem. Ibi enim diuturnus quis esse creditur, ubi et positus approbatur. Opprobrium contra probum positum est; nam sicut omnia proba decora sunt, sic indecentia cuncta monstrantur opprobria. Sed istud opprobrium non erat ante conspectum Domini, sed ante oculos vicinorum, qui illa noverant judicare, quae depravatus sensus docebatur advertere. Derisus vero vox est confusa laetitiae, insultationem suam immoderata hilaritate denuntians. Contemptus significat abjectissimam vilitatem, quam martyres Domini traditi diversis passionibus sustinebant. Qui in circuitu nostro sunt; scilicet infideles et perfidos exponit, qui quaquaversum semper ambulant, nec nobiscum recto dogmate gradiuntbibus. Respice per figuram anaphoram,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓloratum: Prȩcium enim uidet᷑ acci¬
pere deus: cum bene meritis populis sub¬
uigat infideles: Tradit enim in religi¬
osos: ut adquirat deuotissimo. Tune
quando alienigenis affligendum
tradit ppłm xp̃ianum: quod fit fre¬
quenter occulto iudicio. aut ad ꝓba¬
tionis meritum. aut ad correctionis
effectum. Et nota hoc genus locutiõis
prȩcium datum: Addidit. Et non fuit
multitudo in cõmutationibꝰ eorum Ho¬
intnes qui comitant: traditȩ rei paria
consequunt᷑:. Hic autem. deo nulla mul¬
atudo prȩcii. in tantȩ rei compensatiõe
puenit. quando xp̃iani sunt traditi: dũ
gecutores eorum domino ñ probentur
accepti: Quomͦ enimuͦ deo ẽe poterãt
grati. ꝓphaniᷤᷤ suꝑstitionibus inuoluti
Posiusti nos in obprobrium uicinis
nr̃is: derisum ⁊ contemptum hiᷤᷤ qui
incircuttu nr̃o sunt Enumerant qͣnta
suerant afflictione ꝑculsi: ut mñt erum¬
pnas multiplices. deuotioniᷤ qualitas

Expanded text:
prolatum. Pretium enim videtur acciprolatum. Pretium enim videtur accipere Deus, cum bene meritis populis subjugat infideles. Tradit enim irreligiosos, ut acquirat devotissimos. Tunc 148 quando alienigenis affligendum tradit populum Christianum. Quod fit frequenter occulto judicio aut ad probationis meritum, aut ad correctionis effectum. Et nota hoc genus locutionis pretium datum. Addidit, et non fuit multitudo in commutationibus eorum. Homines qui commutant, traditae rei paria consequuntur; hic autem Deo nulla multitudo pretii in tantae rei compensatione provenit, quando Christiani sunt traditi, dum persecutores eorum Domino non probentur accepti. Quomodo enim vero Deo poterant esse grati, profanis superstitionibus involutiPosuisti nos in opprobrium vicinis nostris, derisum et contemptum his qui in circuitu nostro sunt. Enumerant quanta fuerant afflictione perculsi; ut inter aerumnas multiplices devotionis qualitas
Abbreviated transcription (Latin):
cadant: qui hostibus suiᷤ minime
resistere potuerunt. Dedisti no¬
sisti nos. Cum dicunt dedisti. significãt
omnia. diuina potestate distribuui: refe¬
runt enim. traditos se gentibus tanqͣm
lupis: qui molle pecus deuorare consu¬
erunt: Asca enim luporum est ouium
mansueta simplicitaᷤ. quȩ martyribus
merito comparat᷑. quia ꝑsecutoribus
suiꝰ occidi. sine concertationibus adqui¬
escunt: Sequit᷑. Et in gentibus disꝑsi¬
sti nos. Diuersos significat fideles quos
modo martyrum pietas deflet. qui
gentibus traditi. libertatem suã cum
patrimoniis ꝑdiderunt: quod uariis
temporibus de xp̃ianis populis diuina
dispensatione ꝑfectum est. ut ꝑ tribula¬
tionum temporalia mala gloriosȩ bea¬
titudinis consequant᷑ ȩterna: U end̃i¬
disti ppłm tuum sine p̾tio: ⁊ non fuit
multitudo in cõmutationibꝰ eorum:
Hoc ñ debemus acciꝑe sub increpatio¬
ne dictum: s mystica ut solet allusiõt

Expanded text:
cadant, qui hostibus minime cadant, qui hostibus minime resistere potuerunt. Vers. sisti nos. Cum dicunt: Dedisti, significant omnia divina potestate distribui. Ferunt enim traditos se gentibus tanquam lupis, qui molle pecus devorare consuerunt. Esca enim luporum est ovium mansueta simplicitas; quae martyribus merito comparatur, qui a persecutoribus suis occidi sine concertationibus acquiescunt. Sequitur, et in gentibus dispersisti nos. Diversos significant fideles, quos modo martyrum deflet pietas, qui gentibus traditi, libertatem suam cum patrimoniis perdiderunt. Quod variis temporibus de Christianis populis divina dispensatione perfectum est; ut per tribulationum temporalia mala, gloriosae beatitudinis bona consequantur aeterna. Venon fuit multitudo in commutationibus eorum. Hoc non debemus accipere sub increpatione dictum, sed mystica, ut solet, allusione
Abbreviated transcription (Latin):
apud uerum iuidicem ȩterni obpro¬
brii pondera sustinebunt: S ista c̃õ¬
fusio ꝑducit ad gloriam: Illa uͦ add
exitia sempiterna: nunc ętiam ds
non egreditur in uirtutibus marty¬
rum: quando eoᷤ tribulationibus
subdit. ⁊ diu̾sis passionibus tradit̾.
Tunc enim egrediebat᷑ in uirtutibus
hebreoꝵ: quando sine labore prostrati
sunt. qui se contͣ electum populum
erigere temptauerunt: quod ad cõ¬
solationem sc̃i populi ꝑtinere non
dubium ẽ: ne quis patres suos fęlicis¬
fimos grauit ferret. cum ipse dñi ꝑ
missionibꝰ affligatur. Au̾tisti¬
oderunt nos diripiebant sibi Au̾¬
sosse in hoc mundo ante inimicos
suos ẽẽ testantur: qui insequentiũ
discrimina uitauerunt Au̾ti est
enim hostem carnalem fugere: sic̃
precȩptum ẽ: Si uos ꝑsecuti fuerĩt
in hac ciuitate: fugite in aliam.
Sequit᷑ Et qui nos oderunt. diri¬
piebant fibi: Hoc solet fugatis emer¬
gere. ut in direptionem prȩdamq

Expanded text:
apud verum Judicem aeterni opproapud verum Judicem aeterni opprobrii pondera sustinebunt. Sed ista confusio perducet ad gloriam: illa vero ad exitia sempiterna. Nunc autem Deus non egreditur in virtutibus martyrum, quando eos tribulationibus subdit, et diversis passionibus tradit. Tunc enim egrediebatur in virtutibus Hebraeorum, quando sine labore prostrati sunt, qui se contra electum populum erigere tentaverunt. Quod ad consolationem sancti populi pertinere non dubium est; ne quis patres suos felicissimos graviter ferret, cum ipse Domini permissionibus affligatur. Versoderunt diripiebant sibi. Aversos se in hoc mundo ante inimicos suos esse testantur, qui insequentium discrimina vitaverunt. Averti est enim hostem carnalem fugere; sicut praeceptum est: Si vos persecuti fuerint in hac civitate, fugite in aliam . Sequitur: Et qui nos oderunt diripiebant sibi. Hoc solet fugatis emergere, ut in direptionem praedamque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hos octo u̾sus inferiores. quas afflic̃¬
tiones p̃senti tempore sustinebant:
nunquã a domini ueneratione. ul¬
latenus discedebant. Que figura dr
emphasis. id̃÷ ex aggeratio: quando
rem aliquam multis in unum col¬
lectis doloribus alligam us. ut beni¬
uolentiam uidicis. enumeratis cala¬
mitatibus impetremus: dicendo eni
Ilunc aut̾e: significant se de futuris
temporibus. paulo ante dixisse: Et in¬
tuere quam mirabili ordine cuncta
decurrant: Reppulisti. significat di¬
lationem: quam sc̃is ꝓuenire non du¬
bium ẽ. quia non hic s infuturo
illis ꝑfecta beatitudo ꝓmittitur. Cõ¬
fudisti. illam dicit gloriosam ꝯfusio¬
nem. qua martyres subeunt. cũ in ui¬
riis affligunt᷑. fustibus u̾berantur:
i uelut criminibus obnoxii. morti
non desinunt mancipari: De talibus
quoq dicit apostolus. quibus non erat
isto seculo martyres inter iniquos
homines ꝯfundunt᷑: Impii autem.

Expanded text:
per hos octo versus inferiores quas afflicper hos octo versus inferiores quas afflictiones praesenti tempore sustinebant, et nunquam a Domini veneratione ullatenus discedebant. Quae figura dicitur emphasis, id est exaggeratio, quando rem aliquam multis in unum collectis doloribus allegamus, ut benevolentiam judicis enumeratis calamitatibus impetremus. Dicendo enim: Nunc autem, significant se de futuris temporibus paulo ante dixisse. Et intuere quam mirabili ordine cuncta decurrant. Repulisti significat dilationem quam sanctis provenire non dubium est: quia non hic, sed in futuro illis perfecta beatitudo promittitur. Confudisti illam dicit gloriosam confusionem quam martyres subeunt, cum injuriis affliguntur, fustibus verberantur, et velut criminibus obnoxii morti non desinunt mancipari. De talibus quoque dicit Apostolus: Quibus dignus non erat isto saeculo martyres inter iniquos homines confunduntur, impii autem
Abbreviated transcription (Latin):
lorum regna recipiunt. In deo lau¬
dabunur tota die: ⁊ in nomine tuo
confitebimur in secula: Qui dicum
laudabimur: in fitturo se ꝓfitentur
c̃e predicandoᷤ. S sine arrogantia
designant gloriam suã: qui se in deo
testantur esse laudandos tota die ꝑ¬
petuum tempꝰ ostendit. quod non ha¬
bet noctem: quod in illa ȩternitate
ꝓueniet. ubi uigĩt preconium cogno¬
satur ẽẽ beatorum. S ne crederts
otiosos futuros. qui se in deo dixerant
ẽe laudando ᷤᷤ. ꝓfitentur se quoq pre¬
conia domini iuigĩt ꝑsonare: q̃m ip¬
sa est beatitudo iustorum. dominũ
laudare: ꝓpȩtua sacietas. quȩ nun qͣm
nouit habere fastidium. Fames.que de
abstinentia matre non nascitur: aui¬
ditas quȩde ieiumo non creatur. Nc̃¬
autem reppulisti et confudisti nos: ⁊
non egredieriᷤᷤ deus in uixtutibus nr̃is:
Post illam futuri seculi in enarrabilẽ
retributionem. uenerunt pii marty¬
res ad secundam partem dicentes

Expanded text:
lorum regna recipiunt. Vers. 9. In Deo laulorum regna recipiunt. Vers. 9. In Deo laudabimur tota die: et in nomine tuo confitebimur in saecula. Qui dicunt, laudabimur, in futuro se profitentur esse praedicandos; sed sine arrogantia designant gloriam suam, qui se in Deo testantur esse laudandos. Tota die perpetuum tempus ostendit, quod non habet noctem, quod in illa aeternitate proveniet, ubi juge praeconium cognoscitur esse beatorum. Sed ne crederes otiosos futuros, qui se in Deo dixerunt esse laudandos, profitentur se quoque praeconia Domini jugiter personare: quoniam ipsa est beatitudo justorum Dominum laudare perpetue; satietas quae nunquam novit habere fastidium; fames quae de abstinentia matre non nascitur; aviditas quae de jejunio non creatur. autem repulisti et confudisti nos: et non egredieris Deus in virtutibus nostris. Post illam futuri saeculi inenarrabilem retributionem, venerunt pii martyres ad secundam partem, dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
enim in arcu meo sperabo: ⁊ gladius
meus non saluauit me. Fide ⁊ humi¬
litate consueta dicit inultitudo sc̃oꝵ.
in armis se non speraturam ẽe terre¬
nis: Arcus enim ẽ. prȩsidium bella¬
torif in quo mens humana cõfidit.
Preliatores autem mundani. de gladio plꝰ¬
xilium referre dicit: quod in bello cre¬
dunt homines ad p̃sidium plus ualere:
sidentia fideifutura ꝓ p̃teritiꝰ dicunt.
qm̃ apud eos non est dubium. quod
absolute norunt ẽẽ uenturum: Libe¬
tandos gͦ se dicunt. in secundo aduen¬
tu domini.a ꝑsecutione spirituum
pessimorum: qui eo ᷤ hic multiplicibꝰ
uisidiis affligere non desistunt: Tunc
enim plane liberandi sunt. qͣndo ab eoꝵ
potestate tollent᷑. ut ulteruis eis non
liceat de innocentium fatigatione gau¬
dere: quod in isto certe scło generalit
non potest ꝓuenire. Confundunt᷑ ȩtiã
qui beatos oderunt. qͣndo illi ȩterna
ultione dampnant᷑: Iustoᷤ autem cȩ¬

Expanded text:
enim in arcu meo sperabo, et gladius enim in arcu meo sperabo, et gladius meus non salvabit me. Fide et humilitate consueta dicit multitudo sanctorum in armis se non speraturam esse terrenis. Arcus enim est praesidium bellatoris, in quo mens humana confidit. Praeliatores autem mundani plus de gladio prxilium ferre dicit, quod in bello credunt homines ad praesidium plus valere. fidentia fidei futura pro praeteritis dicunt, quoniam apud eos non est dubium, quod absolute norunt esse venturum. Liberandos ergo se dicunt in secundo adventu Domini a persecutione spirituum pessimorum, qui eos hic multiplicibus insidiis affligere non desistunt. Tunc enim plane liberandi sunt, quando ab eorum potestate tollentur, ut ulterius eis non liceat de innocentium fatigatione gaudere; quod in isto certe saeculo generaliter non potest provenire. Confunduntur etiam qui beatos oderunt; quando illi aeterna ultione damnantur, justos autem coe
Abbreviated transcription (Latin):
uidicii temp̾r constat fidelibꝰ conce¬
dendum. Nam qͥ nimia fu erant af¬
flictione confecti. resumunt animũ
⁊ futuris se ꝓsperis consolant᷑: dicen¬
tes. In te inimicoᷤᷤ nr̃os uentilabimꝰ.
Inimici uentilandi sunt diuino u¬
dicio: qͣndo aream suã uentilabro
disceptationis saluator ñr excutiens.
paleas sequestrata frugibus: Sequit᷑
Et in nomine tuo sꝑnemus insur¬
gentes innos Tunc contempne nt᷑.
insurgentes. id ÷ sp̃c immundi: qͣndo
ledere non ualebunt. M odo enim
illi despiciurnt: quoᷤ postea iusti sper¬
nendos ẽẽ iudicabunt. Iuud enim
quod manus dñi gentes disꝑsit. quod
hebrȩos in sedibus eoꝵ plantauit. qđ
eis donauit inimicos sine aliquo
labore superare: ad istud ꝑtinet tem¬
pus. Hoc uͦ quod uentilandi funt
inimici quod hosti̾ contempnendus
antiquus ꝑtinet ad uidicium futͣm:
ubi talis ẽ uictoria facienda. ut omĩa
probent᷑ subruisse certamina. Non

Expanded text:
judicii tempore constat fidelibus concejudicii tempore constat fidelibus concedendum. Nam qui nimia fuerant afflictione confecti, resumunt animum, et futuris se prosperis consolantur dicentes: In te inimicos nostros ventilabimus. Inimici ventilandi sunt divino judicio, quando aream suam ventilabro disceptationis Salvator noster excutiens, paleas sequestrat a frugibus. Sequitur, et in nomine tuo spernemus insurgentes in nos. Tunc contemnuntur insurgentes, id est spiritus immundi, quando laedere non valebunt. Modo enim illi despiciunt quos postea justi spernendos esse judicabunt. Illud enim quod manus Domini gentes dispersit, quod Hebraeos in sedibus eorum plantavit, quod eis donavit inimicos sine aliquo labore superare, ad istud pertinet tempus. Hoc autem quod ventilandi sunt inimici, quod hostis contemnendus antiquus, pertinet ad judicium futurum, ubi talis est victoria facienda, ut omnia probentur subruisse certamina. Vers. 7. Non
Abbreviated transcription (Latin):
cuerunt. ideo tanta sunt a dño
consecuti. intulit ñ meritiᷤᷤ datum.
s quia ita do sit placitum. cuiuᷤ
est gratuitum omne quod p̾stat.
Complacuit ȩtiam in illtͤ. quando
de toto mundo sola gens el ecta
ẽ. de qua saluator dominꝰ adue
Cum dixissent filii chore. hoc est
populus beatorum. tu es ipse rex
meus. id̃. dñs ⁊ saluator. cui nom̃
regis manifestum ẽ. conuentre.
Addidit ⁊ deus meus. ne dubitares
dominum iħm xp̃m. qui ⁊ patri
nr̃o iacob. salutem ꝓpitius tranfmi-¬
sit. quando eum fȩcit cum angelo
gloriosa concertatione luctari:
Mandauit enim illi salutem:
quando audiuit ꝑ angelum ĩa
non diceris ia cob s ifrael Nam
qͦd libet illud nr̃e uoluntatis arbi¬
trium. non ꝑ nos s ꝑ aliam consu-¬
euimus mandare ꝑsonam: n¬
te inimicos nr̃os uentilabintꝰ ⁊ in
nomine tuo sꝑnemus insurgentes in
nos: Uenerunt martyres ad illu c̃
genus liberationis eximium: quod

Expanded text:
cuerunt, ideo sunt tanta a Domino cuerunt, ideo sunt tanta a Domino consecuti; intulit non meritis datum, sed quia ita Deo sit placitum, cujus est gratuitum omne quod praestat. Complacuit etiam in illis, quando de toto mundo sola gens electa est, de qua Salvator Dominus adveCum dixissent filii Core, hoc est populus beatorum: Tu es ipse Rex meus, id est Dominus et Salvator, cui nomen regis manifestum est convenire; Addidit, et Deus meus; ne dubitares Dominum Jesum Christum qui et patri nostro Jacob salutem propitius transmisit, quando eum fecit cum angelo gloriosa concertatione luctari. Mandavit enim illi salutem, quando audivit per angelum: Jam non diceris Jacob, sed Israel . Nam quodlibet illud nostrae voluntatis 147 arbitrium, non per nos, sed per aliam consuevimus mandare personam. te inimicos nostros ventilabimus; et in nomine tuo spernemus insurgentes in nos. Venerunt martyres ad illud genus liberationis eximium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
corrueritnt: quos de cuittate constat
expulsoᷤᷤ qͣndo tantis miraculis ob
in gladio suo possederunt terranr: ⁊
brachium eoꝵ ñ saluauit eoᷤ Ne pu-¬
tarent hebrei. triumphatores suis ui
ribus extitisse. profitentur illos non
in suo gladio fuisse uictores. nec ter¬
ram gentium sibi ꝓpͥa fortitudine
undicasse: Brachium pro robore
dicimus: qm̃ ipso dimicante pugnat᷑
S istud brachium non eoᷤᷤ ab inimiciᷤᷤ¬
suis liberare pręualuit: quos specia¬
liter uirtus diuina saluauit: sic dũ
hebrȩorum actus expontt᷑. humano
generi ꝓficua doctrina pręstatur:
placuit tͥ in illi. Sed dextera tua
⁊ brachium turim. et illuminatio
uultus tui. Comminĩt reddendũ
ẽ. saluauit eoᷤ. Dextera enuim signifi¬
cat ꝓsperam partem. brachium for¬
titudinem. illuminatio ꝯsilium:
quȩ dñs pręliantibus confert. qͣndo
iuctoriam donare dignat᷑: s ne di-¬
ceretur: patres u̾r̃i suo merito pla¬

Expanded text:
corruerunt ; quos de civitate constat corruerunt ; quos de civitate constat expulsos, quando tantis miraculis obsin gladio suo possederunt terram, et brachium eorum non salvavit eos. Ne putarent Hebraei triumphatores suis se viribus exstitisse, profitentur illos non in suo gladio fuisse victores, nec terram gentium sibi propria fortitudine vindicasse. Brachium pro robore dicitur, quoniam ipso dimicante pugnatur. Sed istud brachium non eos ab inimicis liberare praevaluit, quos specialiter virtus divina salvavit. Sic dum Hebraeorum actus exponuntur, humano generi proficua doctrina praestatur. placuit tibi in illis. Sed dextera tua, et brachium tuum, et illuminatio vultus tui, communiter reddendum est, salvavit eos. Dextera enim significat prosperam partem, brachium fortitudinem, illuminatio consilium, quae Dominus praeliantibus confert, quando victoriam donare dignatur. Sed ne diceretur: Patres vestri suo merito pla
Abbreviated transcription (Latin):
transduxit: ⁊ ostrum suoꝵ sine labore
pprio fecit ẽe uictores Hoc argumentũ
dicnur a dictis factis que maioeum: q̃n
testimonii pondus grauissima patrũi
auetoritate firmatur. Uanus tua
gentes disꝑdidit:⁊ plantasti eos: afflixi¬
sti populos ⁊ expulisti eoᷤ. Hinc enume¬
ratio decora ꝓcedit. qͣnta ifraheliti co
populo uirtus diuina p̾stiterit. ut bñ¬
ficia domini.:⁊ in prosperis rebus: ⁊ in
adu̾sis. quȩ dicturus ÷ manifestius elu-¬
cescant: ꝑ manum sicut sepe dictum
est. Significat᷑ potestas. quia ꝑ tropo¬
logiam manu dñi gentes referunt᷑
afflicte. ꝑ quam nos maxime solemuᷤᷤ
operari Exeuntibus enim amorreiᷤ.
uł cȩtheis de ꝓpriis terris. hebrȩi in eoꝵ
sedibus leguntur ẽẽ plantati Planta¬
ti plane: qui ꝓcesfu dierum. munere
domini. crementis uigibus augebant᷑:
Afflixit autem populos adu̾sarios.
cum sacerdotũ tubis canentibus. mu¬
ri iherico. confragose uocis sonitu

Expanded text:
traduxit, et hostium suorum sine labore traduxit, et hostium suorum sine labore proprio fecit esse victores. Hoc argumentum dicitur A dictis factisque majorum, quando testimonii pondus gravissima patrum auctoritate firmatur. Vers. 2. Manus tua gentes disperdidit, et plantasti eos: afflixisti populos, et repulisti eos. Hinc enumeratio decora procedit, quanta Israelitico populo virtus divina praestiterit; ut beneficia Domini et in prosperis rebus, et in adversis quae dicturus est manifestius elucescant. Per manum sicut saepe dictum est significatur potestas; quia per tropologiam manu Domini gentes referuntur afflictae, per quam nos maxime solemus operari. Exeuntibus enim Amorrhaeis, vel caeteris de propriis terris, Hebraei in eorum sedibus leguntur esse plantati. Plantati plane, qui processu dierum munere Domini crementis jugibus augebantur. Afflixit autem populos adversarios, cum sacerdotum tubis canentibus muri Jericho confragosae vocis sonitu
Abbreviated transcription (Latin):
eus auribus nr̃is audiuimꝰ:
patres nr̃i annunciauer̃t nob
yus quod oꝑatus es in diebus eoꝵ. in die¬
nis antiquis: Primo posuit d̃s: quod
nitium aut lȩtus homo facit. aut afflicͤ¬
hone nimia sauclatus. S quȩ dicturi
tant ne putarent᷑ ambigua: audisse se
ipriis auribus dicunt ut maior fides rei
potusset acquiri: Et confidera. quia ñ
iiuenes neq adolescentes sibi dicit re¬
uilisse quȩ facta sunt: s patres qui con¬
sideratione sui nominiᷤᷤ affectum pote
potuissent: An nunciauerunt nobis:
it. retulerunt beneficia. quȩ suis poste¬
ris ad laudem dñi uoluerunt ẽẽ mani¬
festa: S licet dei cotidiana sit opera.
mundum suis beneficiis continere. ut
omnia constituta lege decurrant: tam̃
tunc eum dicimus oꝑatum. quando
aliquod signum nouitatiᷤ ostenderit:
Patris gͦ suos retulisse testant᷑. opus qđ
operatus ÷ dñs in dicbꝰ eorum. hoc est in
dichiis antiquiᷤ: qndo israheliticum
płm illesum ꝑ maris rubri fluenta

Expanded text:
uribus nostris audivimus, patres nostri annuntiaverunt nobis opus quod operatus es in diebus eorum, in diebus antiquis. Primo posuit, Deus, quod initium aut laetus homo facit, aut afflictione nimia sauciatus. Sed quae dicturi erant, ne putarentur ambigua, audiisse se propriis auribus dicunt, ut major fides rei potuisset acquiri. Et considera quia non juvenes neque adolescentes sibi dicunt retulisse quae facta sunt; sed patres qui consideratione sui nominis affectum poterpotuissent. Annuntiaverunt nobis: id est retulerunt beneficia quae suis posteris ad laudem Domini voluerunt esse manifesta. Sed licet Dei quotidiana sit opera mundum suis beneficiis continere, ut omnia constituta lege decurrant; tamen tunc dicimus eum operatum, quando aliquod signum novitatis ostenderit. Patres ergo suos retulisse testantur opus, quod operatus est Deus in diebus eorum; hoc est in diebus antiquis, quando Israeliticum populum illaesum per maris Rubri fluenta
Abbreviated transcription (Latin):
to modo ad sacramentũ ipsius concep¬
tionis: ⁊ natiuitatiᷤ compȩtent̃ aptat᷑.
mus xlxii: psalmꝰ cantici filiis cho¬
rȩ. secunda sabbati.
xpositionem psatmi cantici in pre-¬
fatione posuimus Idem de filiis
chorȩ. frequent̃ dictum ẽ Nunc ui¬
deamus. quia significet secunda
sabbati. Sabbatum. synagogam. ict÷ col¬
lectionem debemus accipere uidȩorũ:
quȩ sabbatum obseruare uidebatur.
Secunda uͦ eius. ęccłia catholica ẽ. Ideoq
u̾ba psalmi huius sacerdotibus tribuun¬
tur: ad xp̃ianos ppłos edocendos: quos
⁊ filios crucis habere posse non dubium
est ⁊ secundos ẽẽ tempore. post synago¬
gam manifesta ratione cognoscimus:
dibus ȩccłiȩ custodiendis. merito u̾ba
hurus psalmi piis sacerdotibus dantur.
qui in pͥma positione laudes dño dic̃t:
quod eccłiam suam dilatauerit. ⁊ quod
unu̾isis regibus terrarum. potentiam
suȩ maiestatis ostenderit: Secunda po¬

Expanded text:
to modo ad sacramentum ipsius concepto modo ad sacramentum ipsius conceptionis et nativitatis competenter aptatur. MUM XLVII. Psalmus cantici filiis Core secunda sabbati. Expositionem psalmi cantici in praefatione posuimus. Item de filiis Core frequenter dictum est. Nunc videamus quid significet secunda sabbati. Sabbatum synagogam, id est collectionem debemus accipere Judaeorum, quae sabbatum observare videbatur. Secunda vero ejus Ecclesia catholica est; ideoque verba psalmi hujus sacerdotibus tribuuntur ad Christianos populos edocendos, quos et filios crucis haberi posse non dubium est, et secundos esse tempore post synagogam manifesta ratione cognoscimus. dibus Ecclesiae custodiendis, merito verba hujus psalmi piis sacerdotibus dantur, qui in prima positione laudes Domino dicunt, quod Ecclesiam suam dilataverit, et quod universis regibus terrarum potentiam suae majestatis ostenderit. Secunda po
Abbreviated transcription (Latin):
deo abraham. quia fortes terrȩ qui erat̃
populus dei nimium eleuati sunt. Id̃
quia uidei quibus data fuerat uirtus
ingentibus. erecti cont dm̃. scelerata
mente tumuerunt. i facti sunt ꝑ suꝑ¬
biam extremi qui ꝑ humilitatem po¬
tuerunt ẽe precipui Conclusio
Ntueamur textum psalmi istius. u̾bi ͤ
non uirtutibus breuem: nam ⁊ nume¬
rus ipse grandia nobis sacramenta de¬
clarat. Quadragesimo quippe sexto
anno in mystica inter pretatione tem-¬
plum dñi iherosolimis legimus fuisse
ꝑfectum. Anni autẽ isti a ueteribus
ꝓ diebus sunt positi. qui sexies ꝑfecto
numero multiplicati efficiunt dies
ducentos septuaginta sex: quantum
in utero uirginali dñs ñr ad simili¬
tudinem humani genis habitasse mõ¬
strat᷑. id ÷ a die octauo kalendarum
aprilium. usq indiem octauũ. Kalen¬
darum ianuariarum: Merito gͦ totͦ
hic psalmus specialit de dño dictus
intelligit᷑. qͣndo ⁊ eius numerus p̃dic̾¬

Expanded text:
Deo Abraham, quia fortes terrae, qui erant Deo Abraham, quia fortes terrae, qui erant populus Dei, nimium elevati sunt; id est Judaei, quibus data fuerat virtus in gentibus, erecti contra Deum scelerata mente tumuerunt, et facti sunt per superbiam extremi, qui per humilitatem potuerunt esse praecipui. Conclusio psalmi. Intueamur textum psalmi istius verbis non virtutibus brevem. Nam et numerus ipse grandia nobis sacramenta declarat; quadragesimo quippe sexto anno in mystica interpretatione templum Domini Jerosolymis legimus fuisse perfectum. Anni autem isti a veteribus pro diebus sunt positi, qui sexies perfecto numero multiplicati efficiunt dies ducentos septuaginta sex, quantum in utero virginali Dominus noster ad similitudinem humani generis habitasse monstratur; id est a die octava calendarum Aprilium, usque in diem octavum calendarum Januariarum. Merito ergo totus hic psalmus specialiter de Domino dictus intelligitur, quando et ejus numerus praedic
Abbreviated transcription (Latin):
tione carentia. s uirtutes ⁊ thronos. qͥbꝰ
ille gloriosus regnat insidet: Pot̾ hoc ⁊
de sc̃is intellegi: Nam si qͥs habeat bene¬
ficium bonȩ ꝯuersationis. uipse fit sine
dubio sella regalis: Quod si altius in¬
tendas. totum contra ꝑfidos dicitur:
Ut audita potestate succumbant. qui
id÷ primarii gentium diu̾sarum: de
quibus pͥncipium psalmi canit. Om̃s
gentes plaudite manibꝰ. Conuener̃t:
ac si diceret crediderunt: Conuenire
enuim ẽ: ad unum multos uenire: Cũ
deo abraham. Hoc est in xp̃m qui ds
est abrahȩ Expulsis enim infidelibꝰ
uidȩis qui carne tantum ñ operibꝰ
erant filii abrahȩ. plenitudinem gen¬
tium intromisit ad illam ꝓmissiõis
beatitudinẽ possidendam: qͣm pro¬
miserat abrahȩ ⁊ semini eiꝰ Estii enĩ
ipsius ꝑ scãm fidem facti sunt: qui car¬
nis semine non fuerunt: Qm̃ dii¬
iste pendet de suꝑiore u̾siculo: Ideo
enim pͥncipes ppłorum ꝯuenerunt cũ

Expanded text:
tione carentia, sed virtutes et thronos quibus tione carentia, sed virtutes et thronos quibus ille gloriosus Regnator insidet. Potest hoc et de sanctis intelligi; nam si quis habeat beneficium bonae conversationis, et ipse fit sine dubio sella regalis. Quod si altius intendas totum contra perfidos dicitur; ut audita potestate succumbant, qui id est primarii gentium diversarum, de quibus principium psalmi canit: Omnes gentes, plaudite manibus. Convenerunt, ac si diceret crediderunt. Convenire enim est ad unum multos venire. Cum Deo Abraham, hoc est in Christum qui Deus est Abrahae. Expulsis enim infidelibus Judaeis qui carne tantum, non operibus erant filii Abrahae, plenitudinem gentium intromisit ad illam promissionis beatitudinem possidendam, quam promiserat Abrahae et semini ejus. Filii enim ipsius per sanctam fidem facti sunt, qui carnis semine non fuerunt. iste pendet de superiore versiculo. Ideo enim principes populorum convenerunt cum
Abbreviated transcription (Latin):
i exultatione concȩlebrant: Sequit᷑. psal-¬
mino dixit ñ alieno quem decet ista lau¬
aatio: qm̃ solus ẽ. qͥ merito laudes accipiat.
etant: yenerem inpafo. martem intraciis.
iouem increta Debet enim omp̃e rex u-¬
niu̾saliter coli: qui solus creator ilibera
to. probatus ẽẽ cunctorum. Adiecit. psal¬
lite sapient̃: ut non solum cantantes. sed
intelligentes psallere debeamus: Nemo
tatem: ubi iã dicunt dnĩnĩgentibus re¬
gnaturum: Nam qͣmuis ⁊ nc̃ in om¬
ubus regnet: tunc tam̃ ꝓpriȩ regnare
dicit᷑. qͣndo insuis fidelibus manifestius
labitare monstrat᷑. Suꝑ om̃s gentes. ie¬
nisalem cȩl estem significat: quȩ ex omni¬
bus nationibus adunat᷑: Sequit᷑: Deus
sedet suꝑ sedem scãm suã Dominum
significat saluiatorem: qͥ sedet ad dexterã
patris. regnans ꝑ secula seculorum: Et
intuere quod ipsam sedem sc̃am dicit:
ne intelligeres aliqua insensata. aut ra-¬

Expanded text:
li exsultatione concelebrant. Sequitur: Psallli exsultatione concelebrant. Sequitur: Psallisto Domino dixit, non alieno quem decet ista laudatio; quoniam solus est qui merito laudes accipiat, ebant, Venerem in Papho, Martem in Thracia, Jovem in Creta. Debet enim omnipotens Rex universaliter coli, qui solus creator et liberator esse probatur cunctorum. Adjecit, psallite sapienter; ut non solum cantantes, sed intelligentes psallere 158 debeamus. Ntatem, ubi jam dicunt Dominum gentibus regnaturum; nam quamvis et nunc omnibus regnet, tunc tamen proprie regnare dicitur, quando in suis fidelibus manifestius habitare monstratur. Super omnes gentes, Jerusalem coelestem designat, quae ex omnibus natsedem sanctam suam; Dominum significat Salvatorem, qui sedet ad dexteram Patris, regnans per saecula saeculorum. Et intuere quod ipsam sedem sanctam dicit, ne intelligeres aliqua insensata aut ra