comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lbris siuis fuis ie se mentitos. Aua qͥppe questio ẽ.
sit ne alii. quando mentiri uiriboni: & alia questio.
udrum scͥptorem sc̃arum scͥpturarũ mentiri oportuerit:
imino uͦ ñ alia s nuua questio ẽ. Admisso enim semel in
tante auctoritatis fastigium officioso auquo mendatio:
nuua iloꝵ librorũ particula remanebit: que ñut cinq
uidebitur. uel ad mores difficilis. uel ad finẽ incredibił.
eadem ꝑniciosissima regła. ad mentientis auctoritatis
consilium officiumq referatur. Si enim m̃tiebatuR
gentilit̃ Iñ iudaice uiuis. quẽ admodũ cogis gentes iu¬
daizare. & recte illi uidebatur petrus fecisse. quem ñre-¬
cte fecisse ⁊dix̃ ⁊scͥpsit ut quasi animos tumultuantiũ
deunir&:ͥ quid respondebimus cũ insurrexerint ꝑuersi
homines ꝓhibentes nuptias quos futuros ipse p̾nunci¬
auit. & dixerint totum illud quodidem apls de matͥmo¬
niorum iure firmando locutus ẽ. propt̃ homines quidi¬

Expanded text:
libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, et alia quaestio est, utrum scriptorem sanctarum scripturarum mentiri oportuerit; immo uero non alia, sed nulla quaestio est. admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliquo mendacio nulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auctoris consilium officiumque referatur. si enim mentiebatur gentiliter et non Iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? et \'recte illi uidebatur Petrus fecisse, quem non recte fecisse et dixit et scripsit, ut quasi animos tumultuantium deleniret, quid respondebimus, cum exsurrexerint peruersi homines prohibentes nuptias, quos futuros ipse praenuntiauit, et dixerint totum illud, quod idem apostolus de matrimoniorum iure firmando locutus est, propter homines, qui di
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc munere sine controu̾sia tribuendam existimo:
Iui me plus mouent. qui cum postĩores int̃pretarent᷑.
⁊ u̾borũ locutionũq hebreoꝵ uias atq reglłas morcla¬
manerent. Si enm obscura s̃: te quoqz in illis faui
posse creditur. Si manifesta: illos in eis fali potuisse
ñcredit᷑. Huius gͥ rei ꝓtua caritate expositis causis: cer¬
tum me facias obsecrauerim. Legi etiam quedã scͥpta.
thas cũ enodare uelles uenit in manus locus ie quo
apłs petrus aꝑnitiosa simulatione reuocat᷑. dictumq
ibi patrociniũ mendacii susceptum ẽẽ. uel ade tali ui-¬
ro. uel aquopiã si alius illa scͥpsit. fateor ñ medioerideR¬
doleo:donec refeuant᷑ si forte refeui possunt ea que me
mouent. Michi eñi uidetur exiciosissime credi aliqd̃
in scĩs libris haberi mendaciũ: idest eos homines ꝑ quos
nob̾ illa scͥptura ministrata ẽ atq conscͥpta. aliquid in

Expanded text:
in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo. in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo. illi me plus mouent, qui, cum posteriores interpretarentur et uerborum locutionumque hebraearum uiam atque regulas mordamanerent. si enim obscura sunt, te quoque in eis falli posse creditur; si manifesta, illos in eis falli potuisse non creditur. huius igitur rei pro tua caritate expositis causis certum me facias obsecrauerim. Legi etiam quaedam scripta,  ad Galatas cum enodare uelles, uenit in manus locus ille, quo apostolus Petrus a perniciosa simulatione reuocatur. ibi patrocinium mendacii susceptum esse uel abs te tali uiro uel a quopiam, si alius illa scdoleo, donec refellantur — si forte refelli possunt — ea, quae me mouent. mihi enim uidetur exitiosissime credi aliquod in libris sanctis esse mendacium, id est eos homines, per quos nobis illa scriptura ministrata est atque conscripta, aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
ministrare dignat᷑. Petimus gͦ. ⁊ nob̃ẽ petit om̃is affri¬
canarum ȩccłiarum studiosa societas. ut int̃p̃tandis
eorũ libris qui grece scͥpturas nr̃as quãoptime tra¬
Potes enim efficere. ut nos quoq habeamus illos tales
uiros: & unum potissimũ. quẽ tu libentius in tuis lit¬
teris sonas. De uertendis autẽ in linguã latinam seĩs
litt̃is canonicis laborare te nollem. nisi eo mͦ quo iob
int̃p̃tatus es: ut signis adhibitis quid int̾ hanc tuam.
&.lxx. quorum est grauis auctoritas int̃pretationem
disto. appareat. Satis autẽ nequeo mirari. si aliquid
adhuc in hebraicis ltt̾is ⁊ exemplarid inuenit᷑ qͦd tot
int̾pretes illius lingue ꝑitissimos fugerit. Omitto enĩ
lxx. de quorũ uel consiliis. uł sp̃e maiore concordia
quã si unus homo eẽt. ñ audeo in aliquã partẽ c̃tam
ferre sententiam:. nͥ quod eis p̃minentẽ auctoritadem

Expanded text:
ministrare dignatur. Petimus ergo et nobiscum petit omnis Afriministrare dignatur. Petimus ergo et nobiscum petit omnis Africanarum ecclesiarum studiosa societas, ut interpretandis eorum libris, qui graece scripturas nostras quam optime trais. potes enim efficere, ut nos quoque habeamus tales illos uiros et unum potissimum, • quem tu libentius in tuis litteris sonas. de uertendis autem in linguam latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem, nisi eo modo, quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, quid inter hanc tuam et LXX, quorum est grauissima auctoritas, interpretationem distet, appareat. satis autem nequeo mirari, si aliquid adhuc in hebraeis exemplaribus inuenitur, quod tot interpretes illius linguae peritissimos fugerit. omitto enim LXX, de quorum uel consilii uel spiritus maiore concordia, quam si unus homo esset, non audeo in aliquam partem certam ferre sententiam, nisi quod eis praeminentem auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
ieronimo augustinus in dño¬
facue cuilib& facie innotuit. qͣ
michi tuorũ in dño studiorũ quieta leticia. & uera
exercitatio in dño ub̃alii. Quãquã ego ꝑcupiam om̃i-¬
no te nosse: tam̃ exiguum quiddam tui minus habeo.
sum magna ex parte mͥ ẽe relatu eius imp̃ssam. Et añ
reditum cũ te ille uidebat. ego te uidebam: s oculis eiꝰ.
Non enim animo me atq illum. s corꝑe duos qui ns¬
nouerit dixcrit: concordia dumtaxat & familiaritate
fidissima. ñ m̃itis quib ille antecellit. Quiagͦ me pͥ¬
mitus comunione sp̃e quo in unũ nitimur. deinde
illius ex ore iam diligis: nequaquã impudent̃ quasi
auquis ignodus cõmendo germanitati tuȩ frẽm ꝓfu¬
turum. quẽ nr̃is conatib. dem̃ adiutorio tuo u̾e
ꝑfuturũ sꝑamus: nisi forte qđ talis ẽ ut ego tibi ꝑ¬
illum fiam cõmendatior quã ille ꝑme. Hactenus
more contentus: s scat& animus in loquelas cõmu¬
demonstn a se itincris. &̃ ꝑ tuam caritatẽ ñ mediocrit̃

Expanded text:
o Augustinus.. Nfacie cuilibet innotuit quam mihi tuorum in domino studiorum quieta laetitia et uere exercitatio liberalis. quamquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, sum magna ex parte mihi esse relatu eius inpressam et ante reditum, cum te ille ibi uidebat, ego uidebam, sed oculis eius. non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui nouerit, dixerit, concordia dumtaxat et familiaritate fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiutorio tuo uere profuturum speramus; nisi forte, quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. hactenus more contentus; sed scatet animus in loquelas commudemonstrati a se itineris etiam per tuam caritatem non mediocriter
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta appellant᷑. Sicut aũt ñ ido mutabilis ds̃.
quia mane aliud. aliud uesꝑe. illud hoc mense. ild̃
alio. ñ hoc isto anno quod illo. ita ñ ido mutabilis
ds. quia uniu̾si scli priore uolumine aliud. aliud
postĩore dͥ iussit offerri. quo conuenient̃ significati¬
ones ad doctrinã religionis salub̃rimã ꝑtinendes. ꝑ
mutabilia tẽpora sine ulla su mutatione disponẽt.
Nam ut nouerint quos hec mouent iam hoc fuisse in
ratione diuina. nec cum ista noua constituerentur
subito pͥora displicuisse uelut mutabili uoluntate.
s iam hoc fixum & statutum fuisse in ipsa sap̃ia dĩ
cui de maiorib &̃ rerum mutationib eadẽ seͥptura
dicit mutabis ea & mutabunt᷑. tui autẽ idem ipse es.
insinuandũ ẽ eis mutationẽ istã sac̃mtorũ testam̃ti
uet̾is & noui. ẽ p̃dictam fuisse ꝓpħicis uocib. Ita
enim uiderint si pot̾unt id quod in tp̃r nouum ẽ. ñ

Expanded text:
sacramenta appellantur. sicut autem non ideo mutabilis deus, sacramenta appellantur. sicut autem non ideo mutabilis deus, quia mane aliud aliud uespere, illud hoc mense illud alio, non hoc isto anno quod illo, ita non ideo mutabilis deus, quia uniuersi saeculi priore uolumine aliud aliud posteriore sibi iussit offerri, quo conuenienter significationes ad doctrinam religionis saluberrimam pertinentes per mutabilia tempora sine ulla sui mutatione disponeret. nam ut nouerint, quos haec mouent, iam hoc fuisse in ratione diuina nec, cum ista noua constituerentur, subito priora displicuisse uelut mutabili uoluntate, sed iam hoc fixum et statutum fuisse in ipsa sapientia dei, cui de maioribus etiam rerum mutationibus eadem scriptura dicit: Mutabis ea et mutabuntur, tu autem idem ipse es, insinuandum est eis mutationem istam sacramentorum testamenti ueteris et noui etiam praedictam fuisse propheticis uocibus. ita enim uidebunt, si poterunt, id, quod in tempore nouum est, non
Abbreviated transcription (Latin):
qͥexistimãt ħ dm̃ iubere causa suȩ utilitatis uł uolup¬
tatis: & mĩdo mouent᷑ cur ds̃ ista mutauerit. quasi de¬
lectatione mutabili aliud sͥ iubens offerri illo pͥus
tp̃r. auud isto. N autẽ ita ẽ. Nicħ ds̃ iuba quod spsit.
s illi cui iubae. ldo uerus ẽ dñs qui seruo ñ indiget. & ⁊
seruus indiga. In ea qͥppe scͥptura quod dr̃ uetus testa¬
mentũ. & eo tp̃r dictum ẽ quo adhuc illa offerebant᷑
sacͥficia quȩ hoc tp̃r non offerunt᷑: dixi dño as m̃s e
bat ds̃. nec cuiꝰquã egor umquã. s rerum diuinitus ĩ¬
ꝑtitarum uł imbuendo uirtutib animo. uł ȩdernȩ
saluti addipiscendȩ quedã signa sunt. quoꝵ celebrati¬
one atq functione ñdõ s nob̃ utilia pieta diş exercen¬
dur officia. Nimis audẽ longum ẽ conuenient̃ disputa¬
re de uarietate signoꝵ. quȩ eũ ad res diuinas ꝑtinent.

Expanded text:
qui existimant haec deum iubere causa suae utilitatis uel uolupqui existimant haec deum iubere causa suae utilitatis uel uoluptatis et merito mouentur, cur deus ista mutauerit quasi delectatione mutabili aliud sibi iubens offerri illo prius tempore aliud isto. non autem ita est. nihil deus iubet, quod sibi prosit sed illi, cui iubet. ideo uerus est dominus, qui seruo non indiget et quo seruus indiget, in ea quippe scriptura, quod uetus dicitur testamentum et eo tempore dictum est, quo adhuc illa offerebantur sacrificia, quae hoc tempore non offeruntur: Dixi domino: bat deus nec cuiusquam eget umquam, sed rerum diuinitus impertitarum uel inbuendo uirtutibus animo uel aeternae saluti adipiscendae quaedam signa sunt, quorum celebratione atque functione non deo sed nobis utilia pietatis exercentur officia. Nimis autem longum est conuenienter disputare de uarietate signorum, quae cum ad res diuinas pertinent,
Abbreviated transcription (Latin):
uala. neq negligit intueri: Dulchrũ enim ꝑseipsũ
consicdatur atq laudat᷑ cui turpe ac deforme cont̾riũ
ẽ. Aptum uͦ cu ex adũso ẽ ineptum. quasi religatum
pendor aliunde: nec ex semor ipso. s exeo cui conectit᷑
iudicat᷑. N imirũ ẽ decens atq indecens. uł hoc idẽ ẽ:
uł ꝑmo. habet᷑. Age nunc ea quȩ diximus. refer ad il¬
huic dempori aptum eẽt. qui multomagis quã homo
nouit. qͥd cuiq temꝑi accõmodateadhibeat᷑. quid. qn¬
imꝑtiat. addat. auferat. detrahat. augeat. minuat ue.
immutabilis mutabiliũ sicut creator ita modãtor: do¬
nec uniũsi scłi puichritudo. euiꝰ particłe fc̃ qͣsuis qͥbꝰq¬
tp̃ribꝰ apta st̃ uelut carm̃ magnũ cuiꝰdã in effabił mo¬
dulatoriᷤᷤ ercurrat: atq inde tnseãt in et̾nã contẽpla¬
tionẽ speciei qͥ dmrite colunt. ⁊̃ c̃ tp̃s ẽ ficłi. fallunt̃ ayc̃

Expanded text:
ualet neque neglegit intueri. pulchrum enim per se ipsum ualet neque neglegit intueri. pulchrum enim per se ipsum consideratur atque laudatur, cui turpe ac deforme contrarium est. aptum uero, cui ex aduerso est ineptum, quasi religatum pendet aliunde nec ex semet ipso sed ex eo, cui conectitur, iudicatur; nimirum . etiam decens atque indecens uel hoc idem est uel perinde habetur. age nunc ea, quae diximus, refer ad ilhuic tempori aptum esset, qui multo magis quam homo nouit, quid cuique tempori accommodate adhibeatur, quid qimpertiat, addat, auferat, detrahat, augeat, minuatve, immutabilis mutabilium, sicut creator, ita moderator, donec universi saeculi pulchritudo, cujus particulae sunt qporibus apta sunt, uelut magnum carmen cuiusdam ineffabilis modulatoris excurrat atque inde transeant in aeternam contemplationem speciei, qui deum rite colunt, etiam cum tempus est fidei. Falluntur autem,
Abbreviated transcription (Latin):
uale ratione atq artibus ñ mutatis. quid scd̃m eas
sit ꝓtemporum uarietate mutandum. Hitaq uerũ ẽ
quod dr̃. semel recte factum nullatenꝰ ẽẽ mutandum.
Nutata quippe temporis causa. qͦd recte antea factum
fũat. ita mutari uera ratio plerũq flagitat: ut cum
ipsi dicant recte ñ fieri si mutetur. contra ueritas cla¬
met recte non fieri ni mutetur. quia utrumq tune
erit rectum. sierit ꝓtemporũ uarietate diũsũ. Q d̃
enim indiu̾sitate ꝑsonarũ uno tp̃r accidẽ pot̃. ut
huic liceat aliqͥd impune face̾. illi ñ liceat. ñ qd̃ dis¬
similis res sit. s qd̃ is qui facit. ita ab una eadẽq ꝑ¬
sona diu̾̃sis temporib tunc oportae aliqͥd ficri. tẽ ñ
oportar. ñ qd̃ sui dissimilis sit qui facit. s qñ facit:
Hȩc questio quã late pateat ꝓfecto uid& quisqͥs pule̾
aptiq distantiã sparsam quodãm᷑ in uniu̾sitate rer̃

Expanded text:
ualet ratione atque artibus non mutatis, quid secundum eas ualet ratione atque artibus non mutatis, quid secundum eas sit pro temporum uarietate mutandum. Non itaque uerum est, quod dicitur, semel recte factum nullatenus esse mutandum. mutata quippe temporis causa, quod recte ante factum fuerat, ita mutari uera ratio plerumque flagitat, ut, cum ipsi dicant recte non fieri, si mutetur, contra ueritas clamet recte non fieri, nisi mutetur, quia utrumque tunc erit rectum, si erit pro temporum diuersitate diuersum. quod enim in diuersitate personarum uno tempore accidere potest, ut huic liceat\' aliquid \'impune facere, illi non liceat, non quod dissimilis res sit, sed quod is, qui facit\', ita ab una eademque persona diuersis temporibus tunc oportet aliquid fieri, tunc non oportet, non quod sui dissimilis sit, qui facit, sed quando facit. Haec quaestio quam late pateat, profecta uidet, quisquis pulchri aptique distantiam sparsam quodam modo in uniuersitate rerum
Abbreviated transcription (Latin):
hyeme: ratio mutat᷑ agriculture. Et cum mane surg̃
qui nocte quiescebat. uitȩ consilium ñ mutauit:
Auud magister adolescenti quã pucro soiebat. ĩposuit
Doctrina gͥ constans. mutato precepto. ñ mutata muta¬
uit. Nagnus ille nr̃oꝵ temporũ medicus uindicianus
consultus a quodã. dolori eiꝰ adhib̾i iussit. qđ in tp̃R
congruere uidebat᷑. Adhibitum. sanitas consecuta ẽ.
Deinde pꝰ aliquot annos. eade rursus corporis causa cõ¬
mota. hoc idem ille putauit adhibendũ: uerat in
pcius. Miratus recurrit ad medicum: indicat factũ
Et ille ut erat acerrimus. ita respondit. idõ male accept̾
es quia ñ ego iussi. ut om̃s qui audissent. parumq hõiẽ
nossent. ñ eum arte medicinali fidere. s nescio qua ilui¬
cita potentia putarent. Unde cũ ẽẽt a quib poterat
stupentib int̾rogatus. aperuit. qͦd ñ intelexant. ui¬
aeuca iui iam ȩtati ñ hoc se fuisse iussurum. Tantũ gͥ

Expanded text:
hieme, ratio mutatur agriculturae. et cum mane surgit, hieme, ratio mutatur agriculturae. et cum mane surgit, qui nocte quiescebat, uitae consilium non mutauit. aliud magister adulescenti, quam puero solebat, inposuit; doctrina igitur constans mutato praecepto non mutata mutauit. Magnus ille nostrorum temporum medicus Vindicianus consultus a quodam dolori eius adhiberi iussit, quod in tempore congruere uidebatur; adhibitum sanitas consecuta est. deinde post aliquot annos eadem rursus corporis causa commota hoc idem ille putauit adhibendum; uertit in peius. miratus recurrit ad medicum, indicat factum; at ille, ut erat acerrimus, ita respondit: deo male acceptus es, quia non ego iussi\', ut omnes, qui audissent parumque hominem nossent, non eum arte medicinali fidere sed nescio qua inlicita potentia putarent. unde cum esset a quibus poterat stupentibus interrogatus, aperuit, quod non intellexerant, uidelicet illi iam aetati non hoc se fuisse iussurum. tantum igitur
Abbreviated transcription (Latin):
corrigi posse asserunt. ñ quod añ ñ recte factũ ꝓbaret.
us quod semei recte factum sit. ĩmutari nullatenus de¬
buisse. Recte eñ facta dicunt mutari nͥ inustȩ ñ pos¬
se. Hȩc uba exlitt̃is tuis in has meas t̾nstuli: quibus si
responde copiose ueum. tempus me citius quã exempla
defecerint. quib rerum ipsa nat᷑a & oꝑa humana ẽta
ratione ꝓ temporum oportunitate mutent᷑. nec tam̃
eadẽ ratio sit mutabilis qua ista mutant᷑. Unde pauca
cõmemorẽ. ut ex his excitata quodãmͦ iam ꝑ plura si¬
milia uigil currat intentio. Nonne hyemi estas addito
sensim calore succedit: Nonne diurnis. tempora noct᷑¬
na ũtuntur: Quotiens nr̃s uariant᷑ ȩtates: Adolescen¬
tic puericia ñ reditura cedit. iuuentꝰ adolescentiȩ non
mansura succedit. finiens iuuentudẽ senectus morde
finitur. Hȩc om̃ia mutantur: nec mutatur diuinȩ
ꝓuidentiȩ ratio. qua fit ut ista mutent᷑. Ñ aut̃ opi¬
nor cum agricola estatȩ aliud iusserit quã usserat

Expanded text:
n recte factum probaretur, uel, quod semel recte factum sit, inmutari nullatenus debuisse. recte enim facta dicunt mutari nisi iniuste non posse\'. haec uerba ex litteris tuis in has meas transtuli. quibus si respondere copiose uelim, tempus me citius quam exempla defecerint, quibus rerum ipsa natura et opera humana certa ratione pro temporum opportunitate mutentur nec tamen eadem ratio sit mutabilis, qua ista mutantur. unde pauca commemorem, ut ex his excitata quodam modo iam per plura similia uigil currat intentio. nonne hiemi aestas addito sensim calore succedit? nonne diurnis tempora nocturna uertuntur? quotiens nostrae uariantur aetates! adulescentiae pueritia non reditura cedit, iuuentus adulescentiae non mansura succedit, finiens iuuentutem senectus morte finitur. haec omnia mutantur nec mutatur diuinae prouidentiae ratio, qua fit, ut ista mutentur. non autem, opinor, cum agricola aestate aliud iusserit, quam iusserat
Abbreviated transcription (Latin):
spacio itineris duplicato: quȩ om̃ia irri publicȩ morib
asserit cẽ cont̾ria. Nã qͥs tollis abhoste aliqͥd patiat᷑. uł
romanȩ ꝓuinciȩ dep̃datori non mala uelit beli iure
reponere: Et cȩc̾a que dici ad reliqua posse. intelligit
uenabilitas tua. Hȩc g̃ om̃ia ipsi posse adiungi esti¬
ma questioni: in tan tũ ut ꝑ xp̃ianos principes xp̃i¬
anam religionẽ maxima ex parte seruantes. tanta q̃
si ipse de hac parte taceat rei publicȩ mala euenisse
manifestum sit: undde beatitudo tuia mecũ dignatus
agnoscere. Adhȩc om̃ia qm̃ multorĩ manib sine du¬
bio tradet᷑ sc̃ĩtatis tuȩ desiciata responsio plenus deb&
& elucubratus solutionis splendor ostendi. maximȩ qr
cum ista gererent᷑. eximius hẏponiensis regionis pos¬
sessor ir dñe p̃sens aderat. qui & scĩtatem tuam sub iro¬
niȩ adulatione laudar: & sͥ cum de his querer& mi¬
nime sacissactum ẽẽ contendere. Ego uͦ ad hȩc om̃ia

Expanded text:
ublicae moribus adserit esse contraria. nam quis tolli sibi ab hoste aliquid patiatur uel Romanae prouinciae depraedatori non mala uelit belli iure reponere? et cetera, quae dici ad reliqua posse intellegit uenerabilitas tua. haec ergo omnia ipsi posse iungi aestimat quaestioni in tantum, ut per Christianos principes Christianam religionem maxima ex parte seruantes tanta, etiam si ipse de hac parte taceat, rei publicae mala euenisse manifestum sit. Unde, sicut beatitudo tua mecum dignatur agnoscere, ad haec omnia, quoniam multorum manibus sine dubio tradetur sanctitatis tuae desiderata responsio, plenus debet et elucubratus solutionis splendor ostendi, maxime quia, cum ista gererentur, eximius Hipponiensis regionis possessor et dominus praesens aderat, qui et sanctitatem tuam sub ironiae adulatione laudaret et sibi, cum de his quaereret, minime satis factum esse contenderet ego uero ad haec
Abbreviated transcription (Latin):
cere ñ passus ẽ. Dicebat enĩ quod& sis hodie incarna¬
tionis dñicȩ ratio reddẽtur. reddi uix ad liqͥdũ possit.
cur hic ds̃ qui & uet̾is testam̃ti ds eẽ firmat᷑. sp̃tis uet̾is¬
testam̃ti sacͥficuis. delectatus ẽ nouis. Nich enĩ corrigi
posse asserebat. nͥ quod ante factum ñ recte ꝓbaretuꝵ:
uł quod semei recte factum sit. immutari nullatenꝰ
debuisse. Recte enim facta dicebat. mutari nͥ in iustȩ
ñposse: maximȩ quia ista uanitas. inconstantiȩ dm̃
possit arguere: Tunc deinde quod eiꝰ predicatio atq
doctrina rei publice morib nulla ex parte conueniat᷑:
ut pote sicut amultis dr̃. cui hoc constet preceptum.
ut nuui malũ ꝓmalo reddere debeamus. & ꝑcutienti
aliã prebere maxiliã. & pallium dare. tunicã tollere

Expanded text:
cere non est passus. Dicebat enim quod etsi sibi hodie incarnacere non est passus. Dicebat enim quod etsi sibi hodie incarnationis dominicae ratio redderetur, reddi vix ad liquidum possit cur hic Deus, qui et Veteris Testamenti Dveteribus sacrificiis delectatus est novis. Nihil enim corrigi posse asserebat nisi quod antefactum non recte probaretur; vel quod semel recte factum sit, immutari ullatenus non debuisse. Recte enim facta dicebat mutari nisi injuste non posse; maxime quia ista varietas inconstantiae Deum possit arguere. Tum deinde quod ejus praedicatio atque doctrina, reipublicae moribus nulla ex parte conveniat; utpote, sicut a multis dicitur, cujus hoc constet praeceptum, ut nulli malum pro malo reddere debeamus , et percutienti aliam praebere max
Abbreviated transcription (Latin):
quentia nitore ꝑspicuo. aliqua sibi exolui impen¬
dio postulauit. Quȩ quidem questio usq quaq de¬
trita ẽ. & eorum suꝑ hac parte satis nota caluditas.
qui dispensationẽ dñicȩ incarnationis infamant:
Sz tam̃ etiam ego in hac parte. quia plurimis qͥeqͥd
rescͥpseris ꝓfuturũ eẽ confido. p̃cator accesserim:
ut ad ea uigilantiꝰ respondẽ digneris. in quib nicħ
amplius dñm quã alii homines facẽ potuerunt. fe¬
cisse ut gessisse mentiunt᷑. Appolloniũ siqͥdẽ suũ nob̾
& apuleium. aliosq magice artis homines in mediũ
ꝓferunt: quoꝵ maiora contendunt extitisse miracula:
pse aut̃ uiR illustris suꝑius memorat᷑ multas ẽẽ dix̃
p̃sentib aliquantis quȩ huic possent iungi ñ ĩm̃ito
questiones: si ut ante dix̃ ñ ab eiꝰ partib epłaris con¬
sidãta b̃uitas fuiss&: quȩ tam̃ lic& scͥbere noluerit. ta¬

Expanded text:
quentiae nitore perspicuo aliqua sibi exolui impenquentiae nitore perspicuo aliqua sibi exolui impendio postulauit. quae quidem quaestio usque quaque detrita est et eorum super hac parte satis nota calliditas, qui dispensationem dominicae incarnationis infamant. sed tamen etiam ego in hac parte, quia plurimis, quicquid rescripseris, profuturum esse confido, precator accesserim, ut ad ea uigilantius respondere digneris, in quibus nihil amplius dominum, quam alii homines facere potuerunt, fecisse mentiuntur, Apollonium si quidem suum nobis et Apuleium aliosque magicproferunt, quorum majora contendunt extitisse miracula. 2. Ipse autem vir illustris superius memoratus, multa esse dixit praesentibus aliquantis, quae huic possent jungi non immerito quaestioni, si, ut ante dixi, non ab ejus partibus epistolaris considerata brevitas fuisset. Quae tamen licet scribere noluerit, ta
Abbreviated transcription (Latin):
omino nimiumqz uenerabili ce in
om̃ibue mͥ officiis unice ꝑcolendo
pat̾ augustino: marcellinus: Uir
illustris uolusianus beatitudinis tuȩ michi litteras
legit: immo me quidẽ cogente plurib legit: que lic
omnia quȩ ate dicunt᷑ uere miranda sint usq quaq
miratus sum: Sermonis enim diuini grã humiliter
tumens: facile ut placeret emeruit. Hinc enim plu¬
rimum placuit: quod hominis gressus qui aliq̃ntũ
Sẽȩ si quidem matris eius p̃dicatione conpulsus. cura
michi ẽ eum frequentiꝰ salutandi: licae uicem in hac
parte reddere etiam ipse dignatur. Accepta autem
uenabilitatis tuȩ epła. homo qui aueri dĩ stabilita¬
te. multorũ quorũ in hac urbe copia ẽ ꝑsuasione
reuocatus ita motus ẽ: ut si quantum ipse confir-¬
mat litt̾arum prolixitatẽ minime formidass&: oẽ
beatitudini tuȩ quod habere potest insinuassor.ã¬
biguum. S tam̃ satis. sicut etiam ipse probare di¬
gnaberie. culto ae curatoq sermone. & romana elo¬

Expanded text:
OMINO NIMIUM VENERABILI ET OMNIBUS MIHI OFFICIIS UNICE PERCOLENDO PATRI AUGUSTINO MARCELLINUS. Vir inlustris Volusianus beatitudinis tuae mihi litteras legit, immo me quidem cogente pluribus legit, quae, licet omnia, quae a te dicuntur, uere miranda sint, usque quaque miratus sum. sermonis enim diuini gratia humiliter tumens facile, ut placeret, emeruit. hinc enim plurimum placuit, quod hominis gressus aliquanto titusanctae si quidem matris eius precatione compulsus cura mihi est eum frequentius salutandi, licet uicem in hac parte reddere etiam ipse dignatur. accepta autem uenerabilitatis tuae epistula homo, qui a uerae fidei stabilitate multorum, quorum in hac urbe copia est, persuasione reuocatur, ita motus est, ut, si, quantum ipse confirmat, litterarum prolixitatem minime formidasset, omne beatitudini tuae, quod habere potest, insinuasset ambiguum. sed tamen satis, sicut etiam ipse probare dignaberis, culto accuratoque sermone et Romanae elo
Abbreviated transcription (Latin):
omino eximio ⁊ m̃ito insigni carissimo
mo. nob̃q dilectissimo uolusiano. non
ampuus quã ad ilud quod inquirendũ putauit res¬
pondendum fuit. Ad ea uͦ quȩ michi ꝑtractanda aqq
soluenda in epła tua ipse misisti siue ab illo. siue etiam
ab aliis uł suggerant᷑ uł ingerantur. ad te potius pro
cr illis legantur hȩ litt̃ȩ. At si auriculis eoꝵ minꝰ fidei
pietate p̾cultis sermo iste ñ sufficit: prius int̾ nos quod
eis putas suffice ꝑagatur: tunc demũ adiuos qͦd pactũ
fuũit ꝑferat᷑. Multa enĩs̃. aquib sensus eoꝵ si adhuc ab¬
horre ⁊ resuit. uł ubiore uł subtiliore ratione. uł ẽte
auctoritate cui resistere indignũ putent psua deri aliq̃n
forsitan possint. Ergo in epła tua posuisti moueri
quosdam. cur hic d̾s qui & uet̾is testam̃ti ds eẽ firmat᷑.

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO INSIGNI CARISSIMO mo nobisque dilectissimo Yolusiano non amplius quam ad illud, quod inquirendum putauit, respondendum fuit. ad ea uero, quae mihi pertractanda atque soluenda in epistula tua ipse misisti, siue ab illo siue etiam ab aliis uel suggerantur uel ingerantur, ad te potius pro et illis legantur hae litterae. at si auriculis eorum minus fidei pietate praecultis sermo iste non sufficit, prius inter nos, quod eis putas sufficere, peragatur, tum demum ad illos, quod peractum fuerit, perferatur. multa enim sunt, a quibus sensus eorum si adhuc abhorret et resilit, uel uberiore uel subtiliore ratione uel certe auctoritate, cui resistere indignum putent, persuaderi aliquando forsitan possit. Ergo in epistula tua posuisti moueri quosdam, \'cur hic deus, qui et ueteris testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
scdm diuinitatẽ qua nũquã seꝑatur a padre. Uidõ
quȩ uel eis qui uel tardiore ingenio diuina ñ ualent
assequi. uel eis qui lic& acute moueant᷑. contentiosũ
tam̃ studium & p̃occupatio diuturni erroris ab in¬
telligendo impedit. possint uteunq sufficere. Uerũ
tam̃ cognosce quid eos contra moueat. atq rescribe:
ut uł eplis uł ubris si adiuuerit ds̃ ad om̃ia respon¬
dere curemus. Sis in dño felix gr̃a & miscdia eius dñe¬

Expanded text:
secundum diuinitatem, qua numquam separatur a patre! Video secundum diuinitatem, qua numquam separatur a patre! Video quae uel eis, qui uel .......... tardiore ingenio diuina non ualent adsequi, uel eis, quos, licet acute moueantur, contentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen cognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia respondere curemus. sis in domino felix gratia et misericordia eius, d
Abbreviated transcription (Latin):
conari. S uiderint utrum ipsi uerum phibeant de¬
stimonium: & ille faisam defensionẽ. Iuud si sapiut
attendant. qͥ magicas artes ñ utiq nͥ ꝓfelicitate t̾rena.
uel damnabili curiositate conqͥrunt. uł ab eis in no¬
centes ꝑiculosa tam̃ eas ammiratione collau¬
dant. & uideant dauid nr̃m sine ullis talib artib
ex pastore ouiũ ꝑuenire ad regiam dignitatẽ. cuiꝰ
& pecc̃a & m̃ita fidelis scriptura ñ tacuit. ut scire¬
mus & quib modis ñ offenderet᷑ ds . & quib modis
placaretur offensus. Quantũ autẽ attin& ad mi¬
racula que humanis sensibus stupenda monstͣnt᷑.
muitum errant. qͥ ꝓpħis scĩs miraculorũ magnorũ
nobilitate p̃stantib magos comꝑant. Quantomag̃
si eos comparent xp̃o: Quem ꝓph̾ȩ illi quib magi
quilib& nullomͦ sunt comꝑandi p̃nunciauerunt ẽẽ
uenturũ. & scdm carnem quã sumpsit ex uirgine. &

Expanded text:
conari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant teconari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si sapiunt, adtendant., qui magicas artes non utique nisi pro felicitate, terrena uel damnabili curiositate conquirunt uel ab eis innocentes periculosa tamen eas admiratione conlaudant, et uideant Dauid nostrum sine ullis talibus artibus ex pastore ouium peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scriptura non tacuit, ut sciremus, et quibus modis non offenderetur deus et quibus modis placaretur offensus. Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur, multum errant. qui prophetis sanctis miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos comparant. quanto magis, si eos comparent Christo. quem prophetae illi, quibus magi quilibet nullo modo sunt comparandi, praenuntiauerunt esse uenturum et secundum carnem. quam sumpsit ex uirgine, et
Abbreviated transcription (Latin):
rei publicę potestatẽ cũ omnib suis magicis artib po¬
tuit ꝑuenire. honesto pat̾e suȩ loco natus. & lib̾aliter
educatus. magnaq preditus eloquentia. An forte ista
ut philosophus uoluntate contempsit. qui sacerdos
ꝓuinciȩ pro magno fuit ut munera eder&. uenatores¬
q uestir&: & ꝓ statua sibi apud ocenses locanda. ex
qua ciuitate habebat uxorem. adu̾sus contradictionẽ
quorũdã ciuium litigari: Quod postos ne later&:
eiusdem litiş orationẽ scriptam memoriȩ cõmdauit
Quod autẽ ad istam trenam ꝑtince felcitatẽ fuit ma-¬
gnus ille quod potuit. un apparent nich eum am¬
plius fuisse ñ quia noluit. s quia ñ potuit. quãquã
& adu̾sus quosdam qui ei magicarũ artium crimen
intenderant. eloquentissime se defendit. Uñ miror
laudatores eius qui eum nescio quȩ fecisse miracula
illis artibus p̃dicant. contra eius defensionẽ testes eẽ

Expanded text:
reipublicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus poreipublicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit pervenire, honesto patriae suae loco natus, et liberaliter educatus, magnaque praeditus eloquentia. An forte ista, ut philosophus, voluntate contempsit, qui sacerdos provinciae, pro magno fuit ut munera ederet, venatoresque vestiret, et pro statua sibi apud Coenses locanda, ex qua civitate habebat uxorem, adversus contradictionem quorumdam civium litigaret? quod posteros ne lateret, ejusdem litis orationem scriptam memoriae commendavit. Quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem, fuit magus ille quod potuit. Unde apparet eum nihil amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. Quanquam et adversus quosdam, qui ei magicarum aintenderant. eloquentissime se defendit. unde miror laudatores eius, qui eum nescio qua fecisse miracula illis artibus praedicant. contra eius defensionem testes esse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑu̾sitatem atq fallaciam. ꝑquos & magicȩ artes hu¬
manas mentes decipiunt. quia ꝓdidit doctrina xana.
quia mundo uniũso patefecit. quia scõs angłos ab eoꝵ
malignitate distinxit. quia cauendos potius & quẽad
modum cauerent᷑ ammonuit. rei publicȩ dr̃ inimica.
quasi ñ si om̃ino ꝑistos ẽẽt temꝑalis obtinenda felicita
q̃libet potꝰ fuerat infelitas eligenda. S neq hinc d̾s
uoluit dubitari. qui pͥmum ppłm unum dm̃ uerum
colentem. dõs aut̃ falsissimos contemnentẽ. quandiu
oportuit testam̃tum uetus. uͥ uelam̃tum testamentino¬
ui ẽ obumbrari. tanta rerum t̃renarum felicitatȩ ho¬
nestauit. ut quiuis intelligat nec ipsam ẽẽ in demonũ
podestate. s in illius uniꝰ cui angłi seruiunt. quos de¬
mones contremiscunt. Appuleius etum ut de illo po¬
tisimum loquamur. qui nob̃ afris afer ẽ notior. non
dico ad regnum. s nec ad aliquã quidẽ iudiciariam

Expanded text:
peruersitatem atque fallaciam, per quos et magicae artes huperuersitatem atque fallaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia prodidit doctrina Christiana, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potidico ad regnum, sed ne ad aliquam quidem judiciariam
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uel risu dignum ñputet. qđ appolioniũ & apule¬
ium.cet̾osq magicarum artium ꝑttissimos conferre
xp̃o. uel &̃ preferre conant᷑. quãq̃m tolerabilius feren¬
dum sit. qñ istos ei potius comꝑant quã dõs suos: Mu¬
ito enim melior quod fatendum ẽ appouonius fuit.
quã tot stuprorũ actor & ꝑpetrator. quẽ iouem nomi¬
nant. Ista inquiunt fabulosa sunt. Adhuc gͦ laudenł
rci publicȩ luxuriosam. licentiosã. planeq: sacͥlegam
felicitatẽ. que ista dõr ꝓbra confirit: q̃ñ solũ in fabuliᷤᷤ
audienda posuit. uerũcẽ in theatͥs spectanda ꝓposuit.
uͥ cͥimina eẽnt plura q̃ numina: qͥ ipsi dii sͥ exhibi ha¬
bebant libent̾. qͥ in suoᷤᷤ cultores uindicare debuert qͦd
ea uident saltẽ ꝑatient. S ñ st ipsunqͥunt: qͥ taliũ fabx¬
larũ m̃dacio celebrant᷑. Q gͦ sunt isti qui talium
turpitudinũ celebratione placant᷑: Horũ demonum

Expanded text:
autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleautem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre Christo uel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sacrilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae non solum in fabulis audienda posuit, uerum etiam in theatris spectanda proposuit, ubi crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebaea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum celebratione placantur? horum daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
t̃renȩ concordissimã societatem. uerũ etiam propt̃
adipiscendam sempit̾̃nam salutem. & sempit̃m cuiꝰ¬
dam populi celestem diuinamq rem publicam:÷
cui nos eiues adsciscit fides. spes caritas. ut qͣndiu
inde peregͥnamur feramus eos si corrigere ñ uale¬
mus qui uitiis impunitis uolunt stare rẽ publicã.
quã pruni romani constituerunt. auxeruntq ultu¬
tibus. & si ñ habentes ueram pietatem erga dm̃ uerũ.
quȩ illos ẽ mȩt̃nam ciuitatem possa salubri religi¬
one ꝑducere: custodientes tam̃ quandã sui gñis ꝓbita¬
tem quȩ poss& t̾renȩ ciuitati constituendȩ. augendȩ
conseruandȩq sufficere. Ds̃ enim sic ostendit in opu¬
ientissimo & preclaro imꝑio romanoꝵ qͣn tũ ualerent
ciuiles &̃ sine uera religione uirtutes: ut intelligeretur
hac addita fieri homines ciues alt̾ius ciuitatis. cuius
rex ueritas. cuius iex caritas. cuiꝰ modus ȩt̾nitas. Quis

Expanded text:
terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque sufficere. deus enim sic ostendit in opulentissimo et praeclaro imperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
urbis s mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni
hoste peior irrupit. Gr̃as dño dõ nr̃o qui cont̃ ista
mala misit nob̃ adiutorium singulare. Quo enim nõ
toueret: quem ñ in uoluera: in quod ꝓfundum non de¬
mergera: fluuius iste horrendȩ nequitiȩ gñis huma¬
ni: nisi crux xp̃i intanta uelut mole auctoritatis emi¬
nentius firmiusq figeretur. cuius app̃henso robore
stabiles eẽmus. ne malo suadentiũ. uel in mala impel¬
lentium tã uasto mundi huius arrepti gurgite sorb̾e¬
mur: Inista enim colluuie morũ pessimorũ. & uet̾is
ꝑditȩ disciplinȩ. maximȩ uenire ac subuenire debuit
cȩlestis auctoritas. quȩ uoluntariã pauꝑtatẽ. quȩ con¬
tinentiam. beniuolentiã. iusticiam atq concordiam.
ueramq pietatem ꝑsuadere. cet̾asq uitȩ lumino¬
sas ualidasq uirtutes. ñ tantum propt̃ istã uitam
honestissime gerendam. nec tantum propt̃ ciuitatis

Expanded text:
urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit. Gratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum propter ciuitatis
Abbreviated transcription (Latin):
decus salusq rei publicȩ Quos deinde uitia pessima suc¬
cessus babuerint: & quanto humanarũ rerum malo
illa iniquitas ꝓsꝑata sit: nunc longum ẽ dicere: Audi¬
ant satiricum suum garriendo uera dicentẽ. Serua¬
bat castas humilis fortuna latinas quonda. nec uitus
contingi parua sinebat decta labor. sommiq breues.ꝙ
uellere tusco uexate dureq manus. & ꝓximꝰ urbi hanui¬
bal. & standes collina turrȩ mariti. Nunc patimur lon¬
ge pacis mala. seuior armis luxuria incubuit. inctãq
ulciscitur urbem. Dullum crimen abest. facinusq libi¬
dinis. ex quo pauꝑtas romana ꝑit. Qu gͥ expectas ut
ego exaggerem quanta mala importauerit successu
ꝓspero iniquitas subleuata. q̃nqͥdem & ipsi qui aliqͣn¬
to prudentius attenderunt. plus dolendum uiderunt
pauꝑtatẽ quam opulentiã ꝑisse romanam: In illa eñs
morum integritas seruabat᷑: ꝑhanc audẽ non muros

Expanded text:
decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima sucdecus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros
Abbreviated transcription (Latin):
rent: possem similia uel fortasse etiã grauiora de im¬
peratorib ñ xp̃ianis & ego cõmemore: ut intellige¬
rent uł hominum hȩc ẽẽ uitia ñ doctrinȩ: uei ñ im¬
ꝑatorum. s alioꝵ sine quib imꝑatores agere nichil
possunt. Ex quo enim tp̃r pessum ire cepit romana
res publica. satis liquet: litt̃ȩ loquant᷑ ipsoꝵ. Longe añ
quam xp̃i nom̃ eluxisset in terris. dictum ẽ. O urbem
uenalem & maturȩ ꝑituram si emptorẽ inuenerit. In
ubro etiã belli catilinȩ ante aduentum utiq xͥ idem
nobilissimus hystoricus eoꝵ ñ tacet. q̃n pͥmum infu¬
euerit exercitus populi romani amare. potare. signa.
tabulas pictas. uasa celata mirari. ea pͥuatim ⁊ publi¬
ce raꝑe. delubra spoliare. sacra prophanaq: om̃ia pol¬
luere. Quando gͦ nec hominib. nec ipsis cẽ quos dõs
putabant. morum corruptorũ & ꝑditorum auaritia.
rapacitasq parcebat. tunc cepit ꝑire laudabile illud

Expanded text:
rent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imrent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel hominum haec esse uitia non doctrinae uel non imperatorum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis liquet; litterae loquuntur ipsorum; longe ante, quam Christi nomen eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et perditorum auaritia rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud
Abbreviated transcription (Latin):
nuui calumniam feceritis: sufficiat uob̃ stipendium
ur̃m. Quib propͥum stipendium sufficere debere p̃ce¬
pit. militare utiq ñ ꝓhibuit. Prom̃ qui doctrinam xͥ
adu̾sam dicunt eẽ rei publicȩ. dent exercitum talem.
quales doctrina xp̃i eẽ milites iussit. dent tales pum¬
ciales. tales maritos. tales coniuges. tales parentes.
tales filios. tales dños. tales seruos. tales reges.taies iu¬
dices: tales deniq debitoꝵ ipsius fisci rediditores & exa¬
ctores. quales eẽ precepit xp̃iana doctrina. & audeant
eam dicere adũsã ẽẽ rei publicȩ. Immo uͦ dubitent cõ¬
fideri magnã si ei obtempetur salutem ẽẽ rei publicȩ.
At quid autẽ ad illud respondeã quod dicunt ꝑ quosdã
imꝑatores xp̃ianos multa mala imꝑio accidisse roma¬
no: hȩc generalie  conquestio. calummosa ẽ.: Nam si
aptius certe de pret̾itis imꝑatorib aliqua cõmemora¬

Expanded text:
nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit, militare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemperetur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdam imperatores Christianos multa mala imperio accidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemora
Abbreviated transcription (Latin):
uitib abundant luxuriant᷑ hystriones. & necessaria
uix habent pauꝑes: cũ ds qui doctrine sue publicis
uocib contra hoc malum publicum clamat. ab ĩpriş
poplis blasphemat᷑. & ditales requirunt᷑ in quorũ ho¬
nore illa ipsa theatrica corpoꝵ & animoꝵ dedecora cele¬
brentur. Hec si ds̃ pollere ꝑmittat. tunc indignatur
grauius: Hec si impunita dimittat: tunc punit in¬
festius. Cum uͦ cũtit subsidium uitioꝵ & copiosas
libidines inopes reddit: misericordit adũsatur. N¬
sericordit enim si fieri possor etiam bella gererentur
a bonis: ut licentiosis cupiditatib domitis hȩc uitia
ꝑderentur. quȩ iusto imꝑio uł extirpari. uel premi de¬
buerunt.Mam si xp̃iana disciplina om̃ia bella culpa¬
ret: hoc podus militib consilium salutis petentib
in eugłio diccret᷑ ut abicerent arma. seq militiȩ om̃mo
subtraherent. Dictum ẽ eis audẽ neminẽ concusseritis:

Expanded text:
uitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus, qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc malum publicum clamat, ab impiis populis blasphematur et dii tales requiruntur, in quorum honorem illa ipsa theatrica corporum et animorum dedecora celebrentur. haec si deus pollere permittat, tunc indignatur grauius; haec si inpunita dimittat, tunc punit infestius. cum uero euertit subsidium uitiorum et copiosas libidines inopes reddit, misericorditer aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec uitia perderentur. quae iusto imperio uel extirpari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis,
Abbreviated transcription (Latin):
tissime illoꝵ litt̾e laudauer. Nã ĩ corripiendo filio ꝙͣ lib
aꝑe nunquã ꝓfecto amor pat̾nus amittitur. Fit tñ
quod nolit & doleat: qui ã inuitus uidetur dolere
sanandus. Ac ꝑhoc si trena ista res publica p̃cepta
xp̃iana custodiat: etiam ipsa bella sine beniuolen¬
tia ñ agentur. ut ad pietatis iusticieq pacatam soci¬
etatem. uictis facilius consulat᷑. Nam cui licentia mi¬
quitatis eripitur utilider uincitur. qm̃ nich ẽ infeliciꝰ
felicitate peccantiũ. qua pęnalis nutritur impunitas.
& mala uoluntas uelut hostis int̾ior roborat᷑. St ꝑũ¬
sa & adu̾sa corda mortalium felices res humanas pu¬
tant cum tectorũ splendor attendit᷑. & labes ñ attendi¬
tur animoꝵ: cũ theadroꝵ moles extruunt᷑. & effodi¬
untur fundamenta uirtutum: cũ gloriosa ẽ effusiõis
insania. & oꝑa miscdĩȩ derident᷑: cum ex his quȩ di¬

Expanded text:
tissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet tissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet aspere numquam profecto amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat, qui etiam inuitus uidetur dolore sanandus. ac per hoc si terrena ista res publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis iustitiaeque pacatam societatem uictis facilius consulatur. nam cui licentia iniquitatis eripitur, utiliter uincitur, quoniam nihil est infelicius felicitate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas et mala uoluntas uelut hostis interior roboratur. sed peruersa et aduersa corda mortalium felices res humanas putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes non adtenditur animorum, cum theatrorum moles extruuntur et effodiuntur fundamenta uirtutum, cum gloriosa est effusionis insania et opera misericordiae deridentur, cum ex his. quae di