comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
buit ꝑseuerantiam ꝓculdubio ꝑseuerauit in ea. Et si ꝑseue¬
rauit utiq ñ pecauit. nec illam suã reccitudinẽ đ̃mq dese¬
riit. Eum autẽ peccasse: & desertorem boni fuisse uitas
cdamat. Non gͦ habuit in illo bonam ꝑseuerantiam: & si
ñ habuit. ñ utiq accepit. Quom etum & accepisset ꝑseue¬
rantiam & ñ ꝑscucrasset Porro si propt̾ea ñ habuit qr ñ
accepit. quid ipse ñ ꝑseuerando peccauit. qͥ ꝑseuerantiam
ñ accepit: Neq enum dici pot̾ idõ ñ accepisse. quia ñ ẽ dis¬
critus a massa ꝑditionis giẽ largittaite. Nondum quippe erat
ila in gen̾e humano ꝑditionis massa anteq̃ peccasset: ex quo
tracta ẽ origo uiciata. Q uapropt̾ salub̾rime c̃fitem. qͥd rec¬
tissimc credimus dm̃ dñmq ietum om̃iũ. qui creauit om¬
nia bona ualde. & mala ex bonis exortura eẽ p̃scuit. & scunt

Expanded text:
buit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si persevebuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sane contempnenda. s in adiutorio dñi in cuiꝰ manu
sunt &e nos & sermones nr̃i aggredienda atq soluenda.
Euent᷑ enim a nob̾ quantum atcinet ad hoc donum dĩ
qͥd ẽ in hono ꝑseuerare usq in finẽ. quid de ipso primo
homine senciamus. qui certe sine uicio factus ẽ reccus.
Ihas dico si ꝑseuerantiam ñ habuit. quomͦ sine uicio fu¬
it cui tam̃ necessarium di donum fuit: huic namq
introgatiom facile respondet᷑ eum ꝑscuerantiã ñ habu¬
ise. quia in eobono quo sine uicio fuit ñ ꝑseuerauit.
Cant enim hab̾e uicium ex q̃ cecidit. Et si cepit. anteꝗͣ
cepisset utiq sine uicio fuit. Aliuo ẽ enim ñ hab̾e uiciũ.
a alius e in ea bonitate in qua nullum uiciũ ẽ ñ man̾e
fusse: in quo bono ñ ꝑmansisse culpatur. S illud magis
querendum. oꝑosiusq tractandum ẽ. quomͦ respondeamus
ais qͥ dicunt. sim illa rectitudine inqua sine uicio fact᷑ ẽ ha¬

Expanded text:
n sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere.fuisse, in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, ha
Abbreviated transcription (Latin):
ustos autẽ illud. qui głatur in dño głetur. Hoc en imn apłs
aꝑtissime ostendit. Qͥ cum dixisset ut ñ gletur om̃is caro
corã ipso. ne putarent sc̃ĩ sine gła se remansisse: mox addi¬
dit. Ex ipso autem uos estis in xp̃o iħii. qui factꝰ ẽ nob̾ sapi¬
entia a dõ & iusticia. & scĩficatio. & redemptio: ut quẽad

Expanded text:
justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus justos autem illud, Qui gloriatur, in Domino glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et r
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ad hoc cogente. s simul sciente quid de illo ipse fac̾et iuste.
Hunc uͦ postea ꝗͣ ẽ illa magna peccati merito amissa lib̾tas.
&ẽ maiorib donis adiuuanda remansit infirmitas. Pla¬
cuit enĩ dõ. quo maxime humanȩ suꝑbiam p̃sumptio¬
nis extingueret. ut ñ gloriet᷑ omis caro coram ipso. idest
oninis homo. Unde autẽ ñ głtur caro coram ipso: nͥ de m̾itis
suis: Quȩ quidem potuit hab̾e s ꝑdidit. & ꝑ qͦd hab̾e potuit
ꝑ hoc ꝑdidit: hoc ẽ ꝑ lib̾um arbitrium. Propt̾ qͦd ñ restat
lib̾andis: nisi gr̃a lib̾tatis. Ita gͦ ñ głatur omĩs caro corã ipso
Non enim głantur inusti qui ñ hñt unde: nec iusti qr ex ip¬
so hñt unde. Hec hñt glam suam nisi ipsũ cui dicunt gła
mea & exaltans caput meum. Ac ꝑ hoc ad omnẽ hominẽ
ꝑtinet qͦd scriptum ẽ. ut ñ głetur om̃is caro coram ipso. Ad

Expanded text:
non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
bonos. Qͥ autẽ cadunt & ꝑeunt: in p̾destinatorum num̾o
ñ fuerunt. Quãuis gͦ de omnib regenatis & pie uiuentib
loqueret᷑ apł̃s ãicens. tu quis es qui iudicas alienum seruũ
suo dño stat aut cadit: continuo tam̃ respexit ad p̾desti¬
natos. & ait. Stabit autẽ. Et ne hoc sibi arrogarent: ꝑo¬
tens ẽ enim d̾s inquit statuere cum. Ipse itaq dat ꝑseue¬
rantiam. qui statuere pot̾ eos qui stant. ut ꝑseuerantis¬
sime stent. uł restituere qui ceciderunt. Dñs enĩ crigit
elisos. Ut gͦ ñ acciꝑet hoc donum dĩ. idest in bono ꝑse¬
uerantiam pͥmus homo. s ꝑseuerare uł ñ ꝑseuerare ĩ eiꝰ
relinqueret᷑ arbitrio: tales uires habebat eiꝰ uoluntas. quȩ
sine ullo fuerat instituta peccato. & nicħ illi ex se ipso con¬
cupiscentialit̾ resistebat. ut dignȩ tantȩ bonitati. & bene
uiuendi facilitati. ꝑseuerandi cominit teret᷑ arbitrium.
dõ quidẽ p̃sciente quid eẽt facturus iniuste. p̃sciente tam̃

Expanded text:
destinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim Deus, inquit, statuere eum . Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potens est eos qui stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
turos. Nam si ita ẽ: ñ suum s eorum ẽ qͦd ꝓmisit. Non autẽ
sic credidit abraham. S ñ ẽ infirmat᷑ in fide: dans głam
dõ. & plenissime credens: quia quȩ ꝓmisit potens ẽ & fac̾e.
Hon ait quȩ p̾sciuit potens ẽ ꝓmitcere. aut quȩ p̾dix̃ poteis

Expanded text:
turos. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem turos. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam̃ ultra seruiant peccato. qͦd ẽ ad mortẽ. De qͦ dic̃ io¬
hannes apłs. Est peccatum ad mortẽ: n̾ ꝓ illo dico ut ro¬
get. De quo perrato qm̃ ñ expressum ẽ : possunt multa
&e diu̾sa sentiri. Ego autem dico id ẽẽ peccatum. fidẽ quȩ
ꝑ dilectionẽ oꝑatur deserere. usq ad mortem. Huic pec¬
arbitrium quo seruiant dõ. ñ quo captiuentur adiabo¬
lo. Lib̾ati autem apeccato serui sunt facti usticiȩ. in qua
stabunt usq in finem. donante sibi ꝑseuerantiã illo qͥ eos
p̃sciuit & p̃destinauit. & scđ̾m ꝓpositum uocauit. & iusti¬
ficauit &e glorificauit. q̃m illa quȩ de his ꝓmisit &̃ fu
tura iam fec̃. cui ꝓmittenti credidit abraham: & depu¬
tatum ẽ illi ad iusticiam. Dedit enĩ głam dõ: plenissi¬
ine credens sic̃ scriptum ẽ. quia quȩ ꝓmisit potens ẽ &
facere. Ipse gͦ illos bonos facit: ut bona faciant. Neq enĩ

Expanded text:
non tamen ultra seruiant peccato, quod est ad mortem, de quo dicit Ionon tamen ultra seruiant peccato, quod est ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: est peccatum ad mortem; non pro illo dico ut roget. de quo peccato, quoniam non expressum est, possunt multa et diuersa sentiri. ego autem dico id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. huic pecabentes liberum arbitrium, quo seruiant deo, non captiuentur a diabolo. liberati enim a peccato serui sunt facti iustitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseuerantiam illo qui eos praesciuit et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustificauit et glotura jam fecit: cui promittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dico t̾rente mundo s seuiente ne starent. steterunt
in fide. cum uideret ille bona p̃sentia quȩ fuerat relic¬
turus. isti futura quȩ accepturi fuerant ñ uiderent. Un¬
de hoc nͥ donante illo a quo miscđiam c̃secuti sunt ut
fideles ecñt. a quo acceꝑunt sp̃m ñ timoris q̃ ꝑsequentib
cederent. s uirtutis. & caritatis. & c̃tinentiȩ. qͦ cuncta minã¬
tia. cuncta inuitantia. cuncta guciantia suꝑarent: Illi
gͦ sine peccato ullo data ẽ cum qua conditꝰ ẽ uoluntas
lib̾a:. & eam fecit seruire peccato. Horũ uͦ cum fuisset
uoluntas serua peccati. lib̾ata ẽ ꝑ illum qui dix̃. Si uos
filius lib̾auerit: tunc uere lib̾i eritis. Et accepit tantã
ꝑ istam gr̃ãm lib̾tatem: ut qͣuis ꝗͣdui hic uiuunt pug¬
nent contra c̃cupiscentias peccatoꝵ. eisq ñnulla subre.¬
pant ꝓpt̾ quȩ dicant cotidie. dimitte nob debita nr̃a:

Expanded text:
non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra concupiscentias peccatorum eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant cotidie: dimitte nobis debita nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
stis s ego elegi uos. & posui uos ut eatis. & fructum af¬
feratis. & fructus ur̃ maneat. Qͥb u̾bis eis ñ solum u¬
sticiam. uerũ &̃ in illa ꝑseuerantiam se dedisse monstraũ.
Xp̃o enim sic eos ponente ut eant & fructũ afferant.
& fructus eorum maneat. qͥs audeat dicere ñ manebit ÷
uocati sunt. Pro his gͥ int̾pellante xp̃o ne deficiat fides
corum: sine dubio ñ deficiet usq in finẽ. Ac ꝑhoc ꝑse¬
uerabit usq in finem. nec eam nisi manentẽ uitȩ huiꝰ
inuenit finis. Maior quippe lib̾tas ẽ necessaria. ad u̾sꝰ
tot & tantas temptationes quȩ in paradiso ñ fuert do¬
no ꝑseuerantiȩ munita atq firmata. ut cũ omĩb amo¬
rib t̾rorib. errorib suis uincat᷑ hic mundꝰ. Hoc sc̃orum
martiria docuert. Deniq ille & t̾rente nullo. & insuꝑ
contra dĩ t̾rentis imꝑium lib̾o usus arbitrio ñstetit in
tanta felicitate. in tanta ñ peccandi facilitate. Isti autẽ

Expanded text:
ructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? m propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem,
Abbreviated transcription (Latin):
perit eum. nisi faciem quam paululum ab illo au̾terat.
reuocauit ad eum: factꝰ gͦ fuerat conturbatus. S q didic̃
ñ de se ipso fidere. &̃ hoc ei ꝓfecit in bonum. faciente illo
qui diligentib eum omĩa cooꝑatur in bonum. qr scđ̃m
ꝓpositum uocatꝰ erat. ut nemo eũ poss& eriꝑe de manu
xp̃i cui datꝰ erat. Nemo gͦ dicat ñ ẽẽ corripiendum qui
exorbitat de uia iusta. s ei reditum & ꝑseuerantiam adño
tantum ẽẽ poscendam. Nemo prudens & fidelis hoc dicat.
Si enim scđm ꝓpositum uocat᷑ ẽ iste. ꝓculdubio illi &ẽ qͥd
corripitur. ds cooꝑat᷑ in bonum. Utrum autẽ ita sit uocat᷑
qm qui corripit nescit. faciat ipse cum caricate qͦd scit et̃
faciendum. Scit enim talẽ corripiendum. facturo dõ aut
ad miscđiam aut ad iudiciũ. Miscł̃iam quidẽ. si amassa
ꝑditionis ille qui corripit᷑ grẽ largitate discret᷑ ẽ. & ñ est

Expanded text:
pexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, pexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei profecit in bonum, faciente illo qui diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; quia secundum propositum vocatus erat, ut nemo eum posset eripere de manu Christi, cui datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est
Abbreviated transcription (Latin):
in uoluntate tua p̃stitisti decori meo uirtutẽ. Au̾tisti fa¬
ciem tuam: & factiis sum conturbat᷑. Ecce doctior. & ob
hoc &̃ humilior: tenuit uiã iam uidens & confitens. in uo¬
luntate sua dm̃ decori eius p̾stitisse uirtutẽ. Ed sibi ipse
tribuens. & de se p̃sumens in tali abundantia quã p̃stite¬
rat ds. ñ de illo qui cam p̾stiterat: dicebat ñ mouehor
inȩt̾num. factꝰ ẽ gͦ conturbatꝰ ut se inueniret. & humilit
sapiens ñ solum ęt̾nȩ uitȩ. uerum &ẽ in hac uita pie comĩ¬
sationis & ꝑseuerantiȩ in quo spes habenda cẽt addisceret
Hec uax & apłi petri cẽ potuit. Dixerat quippe & ipse in
abundantia sua. animã meã ꝓte ponã. sibi festinando
tribuens: qͦd ei fuerat adno postea largiendum. Au̾tit aũ
ab illo faciem dñs & factus ẽ conturbat᷑. ita ut cum mori
ꝓ illo metuens ter negaret. S rursus comu̾tit ad cum faciẽ
suam dñs: & culpam lacrimis diluit. Qd ẽ cium aliuo res¬

Expanded text:
in voluntate tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ecce doctior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam lacrymis diluit. Quid est enim aliud, Res
Abbreviated transcription (Latin):
qui filii dĩ ꝓpt̾ susceptam uł temporalit̾ grãm dicunt᷑ a
nob. nec sunt tamen do. De quib ait idem ioħ̃s. Ex nob exi¬
erunt. s ñ erant ex nob̾. qͦd si fuissent ex nob̾: ꝑmansissent¬
utiq nob̾cum. Honait ex nob̃ exiert̃. s qi ñ mansert̃ nobcũ
iam ñ sunt ex nob̃. uerum ait. ex nob̃ exierunt. s ñ erant
oe nob̾. hoc ẽ & quando uidebantur in nob: ñ erant ex nob̃.
et tamꝗͣ ei diceretur. unde id ostendis. qͦd si fuissent inqͥt
&x nob̃. ꝑmansissent utiq nobiscum. filiorum dĩ uox ẽ. io¬
hannes loquitur in filiis dĩ loco p̃cipuo c̃stitutꝰ. Gum gͦ
fili d̃i dicunt de his qui ꝑseuerantiam ñ habuert̾. ex nobis
exierunt s ñ erant ex nob̃. & addunt. qͦd si fuissent ex nob̃.

Expanded text:
qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a qui filii Dei propter susceptam vel temporaliter gratiam dicuntur a nobis, nec sunt tamen Deo: de quibus ait idem Joannes, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; quod si fuissent ex nobutique nobiscum. Non ait: ex nobis exierunt, sed quia non manserunt nobiscum, jam non sunt ex nobis; verum ait: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; hoc est: et quando videbantur ex nobis, non erant ex nobis. Et tanquam ei diceretur, unde id ostendis? Quod si fuissent, inquit, ex nobis, permansissent utique nobiscum. Filiorum Dei vox est: Joannes loquitur in filiis Dei praecipuo loco constitutus. Quum ergo filii Dei dicunt de his, qui perseverantiam non habuerunt: ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; et addunt: quod si fuissent ex
Abbreviated transcription (Latin):
ratorum bonorumq fidelium. sine baptismo hinc par¬
uulos exeuntes. quib utiq si uellet huius lauachri gram
ꝓcuraret. in cuius potestate sunt omĩa. alienat a regno
suo. quo parentes mittit illorum & qͣsdam filios inimicor̃
suoꝵ fac̃ in manus xp̃ianorum uenire. & ꝑ hoc lauactũ
introduci in regnum. a quo eorum parentes alien st̾. cum
& illis malum. & istis bonum meritum nullũ sit paruulis
ex eorum ꝓpͥa uoluntate. Certe hic iudicia dĩ qm̃ iusta a
alta sunt. nec uicuꝑari possunt nec penetrari. In his ẽe
illud de ꝑseuerantia: de qua nuno disputamꝰ. De utrisq
gͥ exclamemus. O altitudo diuitiarum sapientiȩ & scien¬
tiȩ di. ꝗͣ inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ. Hec muemur nos
inuestigare ñ posse inuestigabiles uias eiꝰ. Ut enĩ alia in¬
numerabilia taccam. quȩ aliis dant᷑. aliis ñ dant᷑ hominib
a dño dõ. apud quẽ ñ ẽ acceptio ꝑsonarum. nec tribuuntir

Expanded text:
ratorum bonorumque fidelium, sine Baptismo hinc parratorum bonorumque fidelium, sine Baptismo hinc parvulos exeuntes, quibus utique si vellet hujus lavacri gratiam procuraret, in cujus potestate sunt omnia, alienat a regno suo, quo parentes mittit illorum, et quosdam filios inimicorum suorum facit in manus Christianorum venire, et per hoc lavacrum introducit in regnum, a quo eorum parentes alieni sunt; cum et illis malum, et istis bonum meritum nullum sit parvulis, ex eorum propria voluntate. Certe hic judicia Dei, quoniam justa et alta sunt, nec vituperari possunt, nec penetrari. In his est et illud de perseverantia, de qua nunc disputamus. De utrisque ergo exclamemus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus! 19. Nec miremur nos vestigare non posse investigabiles vias ejus. Ut enim alia innumerabilia taceam, quae aliis dantur, aliis non dantur hominibus a Domino Deo, apud quem non est acceptio personarum , nec tribuuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tanta rei huius & fidĩ cecus ẽ ignorantia. ut audeat
dicere quãuis de spũ scõ & uirgine maria filiũ hõĩs
natum. ꝑ lib̃um tamen arbitrium bene uiuendo &
sine peccato bona oꝑa faciendo. meruisse ut eẽt dĩ filiꝰ.
resistente euangłio atq dicente.: u̾bum caro factum est.
Nam ubi boc factum ẽ nisi in utero uirginali. unde
fuit initium hominis xp̃i: Itemq uirgine requiren¬
te quomͦ fieret qͦd ei ꝑ angłm nuntiabatur: angł̃s res¬

Expanded text:
tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo, et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente, Verbum caro factum est . Nam ubi hoc factum est, nisi in utero virginali, unde fuit initium hominis Christi? Itemque Virgine requirente, quomodo fieret quod ei per angelum nuntiabatur, angelus res
Abbreviated transcription (Latin):
li certamine laborantes ac ꝑiclitantes. dari sibi pugnã
nulla tali rixa a se ipso aduersus se ipsum temptatꝰ
atq turbat᷑: in illo beatitudinis loco sua secum pace
fruebat᷑. Proinde & si ñ interim letiore nunc. uerumtam̃
potentiore grã indigent isti. Et quȩ potñtior ꝗͣ dĩ. uni¬
genitꝰ filius ȩqualis pat̾ & coȩternus ꝓeis homo factꝰ. &
sine suo ullo uł originali uł proprio peccato. ab hõĩb
peccatorib crucifixus : Q: quãuis die t̾cio resurexit ñ qͣ
moritur ult̾ius: ꝑtulit tam̃ ꝓ mortalib mortẽ. qui¬
mortuis prestitit uitam. ut redempti qꝰ sanguine. tanto
ac tali pignore accepto dicerent. Si d̾s ꝓ nob̾ quis contͣ
nos: Q propͥo filio suo ñ peꝑcit: s ꝓ nob̃ omĩb tradidit
bilit̾ singłari. ut nullis uisticiȩ suȩ p̃cedentib m̾itis
filius dĩ sic eẽt ab initio. quo cẽ homo cepisset. ut ipse
& u̾bum qͦd sine initio ẽ. una ꝑsona cẽt. Neq enĩ qͥsꝗͣ

Expanded text:
li certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandnulla tali rixa de se ipso adversus se ipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitudinis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tammortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: « Si Deus pro nobis, quis contra nos? qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit biliter singulari, ut nullis justitiae suae praecedentibus meritis, Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
commonitos qui iam ambulant in uia iusta. ut inti¬
more d̾o seruiant. idest ñ altum sapiant. s timeant. qͦd
significat ñ suꝑbiant. s humiles sint: unde alibi dic̃
ñ alta sapientes. s humilib c̃sentientes. Exultent dõ. s
cum tremore. in nullo gloriantes. quando nr̃m nich̃ẽ ut
iam ambulare ceꝑunt. dum sͥ hoc ipsum assignant qͥd
in ea sunt. His u̾bis usus ẽ & apłs. ubi ait. Cun timore e
tremore urãm ipsorum salutem oꝑamini. Et ostendens
quare cum tumore & tremore: ds ẽ enim inquit qui oꝑit᷑
in uob̃ & uelle & oꝑari ꝓ bona uoluntate. Non enĩ habenat

Expanded text:
commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in ticommonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant quod in ea sunt. His verbis usus est Apostolus, ubi ait: « Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini , » et ostendens quare cum timore et tremore. « Deus est » enim, inquit, « qui operatur in vobis et velle et operari pro bona voluntate . »
Abbreviated transcription (Latin):
dat mͥ pat̾ ad me ueniet: & eum qui uenit ad me ñ eiciã
foras. Ec paulo post. Hec ẽ inquit uoluntas qꝰ qui misit
patris: ut omne qͦd dedit michi ñ ꝑdam ex eo. Ab illo gͦ
datur &̃ ꝑseuerantia in bono. usq in finem. Neq enĩ dat᷑
d̃s diligentib eum: omĩa cooꝑat᷑ in bonum. Usq. adeo pror¬
sus omĩa: ut &̃ siqui eorum deuiant & exorbitant. &ẽ hoc
ipsum eis faciat ꝓficere in bonum. qr humiliores redeunt
atq doctiores. Discunt enim in ipsa uita iusta cum tremo¬
re se exultare debe. ñ sͥ arrogando tanꝗͣ de sua uirtute fi¬
dutiam ꝑmanendi. nec dicendo in abundantia sua. non
mouebor inȩt̾nũ. Propt̾ qͦd eis dr. Seruite d̾no intimore
& exultate ei cũ tremore. nequando irascat᷑ dñs. & ꝑeatis
de uia iusta. Neq enim ait. & ñ ueniatis ad uiam iustã
s ne ꝑeatis inquit de uia iusta. Qd ostendens. nͥ eos eẽ

Expanded text:
iciam iciam foras. Et paulo post, Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi non perdam ex eo . Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem: neque enim datur, Deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremoreenim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa: quid ostendens, nisi eos esse
Abbreviated transcription (Latin):
sum ut fidelis eẽm. Sunt & alia testimonia in quib ẽqͦd
ait. sapite ad temꝑantiam: sicut unicuiq ds parcitus ẽ¬
m̃suram fidĩ. Et qͦd iam commemoraui. grã salui faca
& dño ihu xꝑo. Et illud uͥ ait. quia uobis donatum ẽ ꝓ
xp̃o ñ solum ut credatis in eum: s & ut patiamini ꝓ co.
Utrumq gͦ ad di grãm ꝑtinet. & fides credentiũ. & dole¬
rantia patientium: qr utrũq dix̃ ẽẽ donatum. Et illud
maxime uͥ dic̃. Habentes autem eundẽ sp̃m fidi. Non añ¬
ait scientiam fidĩ: s sp̃m fidĩ. Qͦd ꝓpt̾ea dix̃: ut intelli¬
geremus quia fides & ñ petita c̃ced̾itur. ut ei petenti ala
mus orando. ut possimus facere quȩ iubemur. Id̃o iple
apłs assidue legi p̃ponit fidem. qm̃ qͦd lex iubet facẽ
ñ ualemus. ñ ꝑ fidem rogando im pettem. ut factrte
ualcamus. Nam si fides lib̃i ẽ tantumm arbitrii. nec
datur a dõ. propt̾ quid ꝓ eis qui nolunt crede oramꝰ ut

Expanded text:
ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec on solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non ait, scientiam fidei, sed spiritum fidei. Quod propterea dixit, ut intelligeremus quia fides etiam non petita conceditur, ut ei petenti aliamus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut
Abbreviated transcription (Latin):
minũ uoluntates quas ipse fac̃ ex malis. & a se factas
bonas in accus bonos. & in ȩt̾nam dirigit uitam: uerũ
&̃ illas quȩ c̃seruant scł̃i creaturã ita ẽẽ in dĩ potestate.
ut eas quo uoluerit. quando uoluerit faciat indinari
uł ad bñficia quib dã p̃standa. uł ad pęnas quib dã il¬

Expanded text:
minum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas minum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Dei potestate, ut eas quo voluerit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quib
Abbreviated transcription (Latin):
amentius. & ab ipsa sc̾itate caritatis alienius. ꝗͣ confiteri
ex dõ ẽẽ scientiam quȩ sine caritate inflat. & ex nob̃ ẽc̃
caritatẽ. quȩ facit ut scientia inflare non possit:ꝰ Item cũ
hominib caritatem quȩ suꝑeminet scientiȩ: fides autẽ
uera &e doctrina sana ambas dic̃ ẽẽ ex dõ: quia scriptũ ẽ. A
facie ei: scientia & intellectꝰ ꝓcedit. Et scriptum ẽ: caritas
aũ ex dõ ẽ. Et legimꝰ sp̃m scientiȩ & pietatis: legimꝰ sp̃m uutu¬
tis & caritatis. & c̃tinentiȩ. S maiꝰ ẽ donum caritas: ꝗ̃ scientia.
Nam scientia quando ẽ in homine: caritas ẽ necessaria ne
dĩ uehement̾ oppugnant: qua uoluntas humana ñ tollit̾.
s ex mala mutatur in bonam. & cũ bona fuerit adiuuat᷑:¬
& sic disputasse ut ñ mag̾ ego ꝗ̃ diuina ipsa scriptura uo¬
biscum locuta sit euidentissimis testimoniis u̾itatis. que

Expanded text:
amentius, et abamentius, et abex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dhominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est: « A facie ejus scientia et intellectus procedit, » et scriptum est: « Charitas  ex Deo est . Et legimus, Spiritum scientiae et pietatis : legimus, Spiritum virtutis et charitatis et continentiae . Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, ne Dei vehementer oppugnant, qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae
Abbreviated transcription (Latin):
fit quã donum dĩ eẽ manifestat. ut tribulatio ñ aufe¬
rat. s potius oꝑetur patientiã. Ad ephesios ẽ. pax inqͥt
fr̃ib & caritas cum fide. Magna bona: ħ dicat unde.
& tenebre cam ñ comprehendunt. In iohanne lux dicit
Ecce qualẽ dileccionẽ dedit nobis pat̾: ut filii dĩ uocem᷑ &
simus. Et in pelagianis tenebrȩ dicunt. Dilectio nob̃. ex no¬
bis ẽ. Quam siueram idest xp̃ianam dilectionem habent
scirent & unde hab̾ent: sicut sciebat apł̃s qui dicebat. Nos
autẽ ñ sp̃m huius mundi accepimꝰ. s sp̃m qui ex dõ ẽ. ut sci¬
amus quȩ a dõ donata sunt nob̃. Iohannes dic̃. Ds̃ dilectio ẽ.
& pelagiani &ẽ ipsum dm̃ ñ ex dõ: s ex sem& ipsis hab̃e se
dicunt. Et cum scientiam legis ex d̃o nob ẽẽ fateant᷑: carita¬
tem ex nob ipsis uolunt. Nec audiunt apłm dicentẽ: scientia
inflat. caritas autẽ elificat. Qdẽ incꝑtius. immo uͦ qͥd ẽ

Expanded text:
fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non aufefit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae aEt Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est
Abbreviated transcription (Latin):
dare tamꝗͣ hoc habeatis ex uob̃. Et ad timotheũ dic̃. Hon
enim dedit nob d̾s sp̃m timoris: s uirtutis &e caritatis
& c̃tinentiȩ. In quo sane apłi testimonio cauere debem̾
ne nos arbitremur non accepisse sp̃m timoris dĩ: qͦd
sine dubio magnum ẽ dĩ donum. De quo dic̃ ꝓpheta
isaias. Requiescet suꝑ eum sp̃c sapientiȩ & intellectꝰ.
sp̃c consilii & fortitudinis. sp̃c scientiȩ & pietatis. ⁊ sp̃c
timoris dñi. Non quo timore petrus xp̃m negauit: s illiꝰ
uob̃ hunc timete. Hoc autẽ dix̃. ne illo timore negarem᷑
eum: quo turbatꝰ ẽ petrus. hunc enim auferri uoluit a
nobis: cum priꝰ dĩx̃. Nolite timere eos qui corpus occidins
& postea ñ hñt quid faciant. Huius timoris ñ accepimꝰ
sp̃m: s uirtutis & caritatis & c̃tinentiȩ. De quo spu: idem
ipse ad romanos ait. Gloriamur in tribulationib. scien¬
tes qm̃ tribulatio patientiam oꝑat᷑. patientia ꝓbatio¬
nem. ꝓbatio spem. Spes autẽ ñ confundit: qi caritas dĩ

Expanded text:
. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo dicit propheta Isaias: Requiescet super eum spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius  ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem
Abbreviated transcription (Latin):
ra contagia separare ab ouib sanis morbidam. ab illo cui
nicħ ẽ impossibile ipsa forsitan separatione sanandam.
Nescientes enim qͥ ꝑtineant ad p̃destinatorum numerũ
qui ñ ꝑtineant: sic affici debemus caritatis affectu: ut
om̃s uelimus saluos fieri. Hoc quippe fit. cum singłos
quosq ut occurterint cum quib id agere ualcamus adhoc
conamur adducere. ut iustificati ex fioe pacem habeant ad

Expanded text:
ra contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui ra contagia, separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque, ut occurrerint cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur addudere, ut justificati ex fide pacem habeant ad
Abbreviated transcription (Latin):
in illis oꝑatus ẽ traxit. Si gͦ cum uoluererit reges int̾ra
đs constituere. mag̾ ht̃ in potestate uoluntates hominũ
ꝗͣ ipsi suas. quis alius fac̃ ut salubris sit correptio & fiat
in correpti corde correctio. ut cȩlesti constituat᷑ in regno.
de corde uenientib ꝓ culparũ diu̾sitate diu̾sis. uł minorib
uł ampliorib. qr & ipsa quȩ dampnatio nominat᷑ quã¬
facit episcopale iudicium. qua pęna in ȩccła nulla mi¬
ior ẽ: pot̾ si ds uoluerit in correptionẽ salubrimam cade
atq ꝓfic̾e. Heq enim scimus qͥd contingat sequenti dib.
aut ante finem uitȩ huius de aliqͦ desꝑandum ẽ. aut con¬
tradici dõ pot᷑. ne recipiat & det penitentiam. & accepto
sacrificio cordis contribulati cordisq contriti. areatu ꝗͣuis
iustȩ damꝑnationis absoluat. dampnatũq ipse ñ dãp¬
net. Pastoralis tam̃ necessitas ht̃. ne ꝑ plures serpant di¬

Expanded text:
in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correptio, et fiat in correpti corde correctio, ut coelesti constituatur in regno?de charitate venientibus, pro culparum diversitate diversis, vel minoribus, vel amplioribus. Qfacit episcopalem iudicium, qua pena in Ecclesia nulla maior est, potest, si Deus voluerit in correptionem saluberrimam cedere ac proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die, aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat et det poenitentiam, et accepto sacrificio spiritus contribulati cordisque contriti a reatu quamvis justae damnationis absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant di
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Et ambulabat dauid ꝓficiens. & magnificabat᷑: &
dñs erat cum illo. Hoc cum p̾missum fuisset: paulo post
Tuisumus dauid. & tecum futuri fili iesse. pax pax tͥ. & pax
adiutorib tuis. q auxiliatꝰ ẽ tͥ d̾s. Hunquid iste posset
diceret & faceret: Item paulo post ait eadem scriptura.
Om̃s hi uiri bellatores. dirigentes aciem. corde pacifico
uenert̃ in hebron. ut ẽstituerent dauid suꝑ omnẽ isrł. Sua
uoluntate utiq isti c̃stituerunt regẽ dauid. Qis ñ uideat:
Qis hoc neget:ͣ Non enim hoc ñ ex animo: aut ñ ex bona
cordib hominum qͦd uoluerit oꝑat᷑. Propt̾ qͦd p̃misit scͥpt᷑a.
Et ambulabat dauid ꝓficiens. & magnificabat᷑: & dñs
adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomͦ adduix:
Numqͥd corporalib ullis uinculis alligauit: Intꝰ egit. cor¬
da tenuit. corda mouit. eosq uoluntatib eorum quas ipse

Expanded text:
gitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et gitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, paulo post Tui sumus, o David, et tecum futuri, fili Jesse. Pax, pax tibi, et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste posset diceret, et faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores, dirigentes aciem corde pacifico venerunt in Hebron, ut constituerent David super omnem Israel . Sua voluntate utique isti constituerunt regem David. Quis non videat? quis hoc neget? Non enim hoc non ex animo, aut non ex bonacordibus hominum quod voluerit operatur. Propter quod praemisit Scriptura, Et ambulabat David proficiens, adduxit istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse
Abbreviated transcription (Latin):
memorẽ. quando d̃s uoluit sauli regnum dare. sic erat in
potestate israelitarum subdere se memorato uiro. siue ñ
subdere. qͥd utiq in eorum erat positum uoluntate: ut ã
do ualerent resistere. Q tam̃ hoc ñ fecit nͥ ꝑ ipsorum ho¬
minum uoluntates: sine dubio habens humanoꝵ cordiũ
qͥ placerit inclinandoꝵ omĩpotentissimam potestatẽ. Sic
enim scriptum ẽ. Et dimisit samuel popłm. & abiit unꝰ¬
quisq in locum sium. & laul abit in domum suãi galiua
Ec abierunt potentes quorũ tetigit dñs corda cũ saule.
Et filii pestilentes dixerunt. Qs saluabit nosꝰ hic: Et
inhonorauert̃ eum. & ñ obtulerunt ei munera. Numqͥd
aliquis dicturus ẽ ñ iturum fuisse cum saule quẽꝗͣ eoꝵ
quoꝵ tetigit corda dñs ut irent cum illo. aut isse aliquẽ
pestilentium quorũ ut hoc fac̾ent corda ñ tetigit: Itẽ de
dauid quẽ dñs in regnum successu ꝓsꝑiore c̃stituit. ita le¬

Expanded text:
memorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in memorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resistere. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, quemquam eorum, quorum tetigit corda Dominus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, quem Dominus in regnum successu prosperiore constituit, ita le
Abbreviated transcription (Latin):
Ita dictum ẽ om̃s homines uult saluos fieri. ut intelli¬
gantur om̃s p̃destinati. qr omẽ genꝰ hominũ in eis ẽ. sicut
dictum ẽ phariseis. Decimatis om̃e olus. ubi ñ ẽ intelli¬
gendum: nisi om̃e qͦd habebant. Neq enim ome olus
qͦd erat in toto t̾rarum orbe decimabant. Scđm istum
locutionis modum dictum ẽ: sic̃ & ego omĩb ꝑ omĩa
placeo. Numqͥs enim qui hoc dix̃. placebat &ẽ tammultiᷤᷤ
ꝑsecutorib suisꝰ S placebat omni gen̾i hominũ. qͦd xp̃i
c̃gregabat eccła. siue iam intꝰ positis. siue introducendis in
eam. Non ẽ itaq dubitandum uoluntati dĩ qͥi cęlo & in¬
t̾ra omĩa quȩcumq uoluit fecit. & qͥẽ illa quȩ futura st̃
fec̃. humanas uoluntates ñ posse resistere. qͦ minꝰ faciat ip¬
se qͦd uult. quando qͥdem &̃ de ipsis hominũ uoluntatib
qͦd uult cũ uult fac̃. Nisi forte ut ex multis aliqua com¬

Expanded text:
Ita dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelliIta dictum est, Omnes homines vult salvos fieri, ut intelligantur omnes praedestinati; quia omne genus hominum in eis est. Sicut dictum est Pharisaeis, Decimatis omne olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni generi hominum, quod Christi congregabat Ecclesia, sive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui mque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua com
Abbreviated transcription (Latin):
medicamtum. Si autem ñ ꝑtinet: sit ei correptio penale tor¬
mentum. Sub isto gͦ incerto ex caritate adhibenda ẽ. cuius
exitus ignorat᷑. & ꝓ illo cui adhibetur orandum ẽ ut sanet᷑.
Cum autẽ homines ꝑ correptionem in uiam iusticiȩ seu ue¬
munt seu reu̾tuntur. quis oꝑat᷑ in cordib eoꝵ salutẽ. nͥ ille
qui qͦlib& plantante & rigante. & quolib& in agris uł ar¬
busculis oꝑante dat increm̃tum ds: Cui uolenti facere sal¬
uum: nullum hominũ resistit arbitͥum. Sic enĩ uelle seu
nolle in uolentis aut nolentis ẽ potestate. ut diumã uolũ¬
tatem ñ impediat. nec suꝑet potestatẽ. Etiam de his enĩ qͥ
faciunt quȩ ñ uult. facit ipse quȩ uult. & qͦd scriptũ ẽ quod
om̃s homines uult saluos fieri. nec tam̃ om̃s salui fiunt
multis quidem modis intelligi pot̃. ex quib in aliis opus.¬
culis nr̃is aliquos comiemorauimus. s hic unũ dicam.

Expanded text:
medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormedicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, cujus exitus ignoratur; et pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur in cordibus eorum salutem, nisi ille qui quolibet plantante atque rigante, et quolibet in agris vel arbustulis operante dat incrementum Deus; cui volenti salvum facere nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut divinam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipse quae vult. 44. Et quod scriptum est, quod vult omnes homines salvos fieri , nec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam.
Abbreviated transcription (Latin):
hunc p̃destinatorum numerum qͦs dĩ gr̃a siue ñdũ ha¬
ad regnum: hi gͦ qui ñ ꝑtinent ad istum certissimũ &
felicissimũ numerũ. ꝓ meritis iustissime iudicant᷑. Aut
enim iacent sub peccato qͦd originalit̾ generatione traxeit̃.
& cum illo hereditario debito hinc exeunt. qͦd ñ ẽ regene¬
ratione dimissum: aut ꝑ lib̾um arbitrium alia insuꝑ
addiderunt. arbitrium inquã lib̃um s ñ lib̾atum: lib̾um
iusticiȩ. peccati autem seruũ. qͦ uoluunt᷑ ꝑ diu̾sas noxias
cupiditates. alii magis alii minꝰ. s om̃s mali. & ꝓ ipsa diu̾¬
sitate diu̾sis suppliciis iudicandi : aut grãm dĩ suscipiuss
s temporales sunt nec ꝑscuerant. deserunt & deseruntur.
pi quando peccant. nec de ipsa correptione argum̃tent᷑ contͣ
pena debet᷑. Ad ipsam ꝑtinet iusta correptio quȩ medicinalit̾
adhibetur: aẽ si salus egrotantis incerta ẽ. ut si is qui corripit᷑
ad p̃destinatorum numerum ꝑtinet: sit ei correptio salubre

Expanded text:
hunc praedestinatorum numerum, quos Dei gratia sive nondum haberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. pi quando peccant, nec de ipsa correptione contra gratiam argpoena debetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre
Abbreviated transcription (Latin):
mox addidit. his qui scđ̃m ꝓpositum uocati st̃. Hi enim
in eo qͥo diligunt dm̃: ꝑmanent usq in finem. Et qͥ ad
tempus inde deuiant. reu̾tuntur ut usq infinem ꝑducar̃
qͦd in bono ẽẽ ceꝑunt. Ostendens autẽ quid sit scđm ꝓposi¬
qͦs ante p̃scunt & p̃destinauit conformes imaginis filii eiꝰ
ut sit ipse pͥmogenitus inmultis fr̃ĩb. Qs aut̃ p̾destina

Expanded text:
mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim mox addidit, his qui secundum propositum vocati sunt. Hi enim in eo quod diligunt Deum, permanent usque in finem; et qui ad tquod in bono esse coeperunt. Ostendens autem quid sit secundum proposiquos ante praescivit et praedestinavit, conformes fieri imaginis Filii ejus, ut