comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uarro uocat: Hȩc quippe.iiii. dũ singillatim
aliquando subdunt᷑. ut ñ ꝓpt̾ se ipsa. s ꝓpcer
officiũ uirtutis appetenda uideant᷑. aliquando
p̃feruntur. ut ñ ꝓpt̃ se ipsa. s ꝓpt̾ hȩc adipiscen¬
da. uł conseruanda necessaria uirtꝰ putetur ali¬
quando ungunt᷑: ut ꝓpt̃ sc ipsa & uirtꝰ & ista
appectuda credint᷑: quat̾nariũ numerũ triplũ
reb uarro tres tollit. uoluptatẽ scilic& & quietẽ. &
utrũꝙͣ. ñ qͦd eas imꝓb&.s quod pͥmigenia illa natẽ
& uoluptatẽ in se habeant & quietem: Qͥd gͦ opꝰ:
ex his duab tria quedã facere. duo scilic& cum
singillatĩ appetunt᷑ uoluptas aut quies. & t̾ciũ
cũ ambe simul quando quidẽ pͥma naturę & ip¬
sas & p̃t̃ ipsas alia multa contineant: Dẽ trib gͦ
sectis ei plac& diligent̃ eẽ tractandũ qͦnã sit potiꝰ
digenda Non enĩ uerã plusꝗͣ unã uera racio et̃
ꝑmittit. siue in his trib sit : siue alicubi alibi.
qͦd pꝰ uidebimnꝰ:

Expanded text:
 quattuor dum singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda necessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum or rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus.
Abbreviated transcription (Latin):
bitu & csuetudine sit uiuendũ ei qͥ ucrũ sectat᷑
bonũ. quod lib& ei uerũ uideat᷑ et̃ atq sectandũ.
Deniq fuer̃ qui cũ diũsa seqͦrent᷑ bona finalia a¬
lii uirtutẽ. alii uoluptatẽ. eundẽ tam̃ habitũ &. c̃¬
suetudinẽ tenebant. ex qͣ cynici appellabantur.
lta illud quicquid ẽ unde philosophi cy nici dis¬
cernuntur acct̃is ad elagendũ ac tenendũ bonũ
qͦ beati ficrent. utiq nil ualebat Nãsi aliquid
ad hoc int̾ eẽt. ꝓfecto idem habitꝰ eundẽ finem
seqͥ coger&. & diuersꝰ habitꝰ eundẽ finc̃ seqͥ non

Expanded text:
sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuersus habitus eundem sequi finem non
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma naix̾ qm̃ cis doctrina postea introducenite suꝑ¬
uenit. cũ sibi bonoꝵ culm̃ uindic& humanoꝵ. qͥa
hic agit. nͥ ꝑpetua bella cũ uiciis: Nec exterio¬
nominantur: qua carnales frenantur libidines.
ne in queq flagitia mentẽ consentientt̃ trahant
Neq eni ẽ nullũ uiciũ. cũ sic̃ dic̃ apłs caro concul¬
piscit aduersus spm̃. cui uicio cont̾ria uirtꝰ est

Expanded text:
 doctrina introducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioe temperantia nominatur, qua carnales frenantur libidines, ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit apostolus, caro concupiscit aduersus spiritum; cui uitio contraria uir
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ su merito isrłitȩ in auctoritate canonicã rece¬
per̃. tercia generatione posteriorẽ fuisse quã isrł
Diumitꝰ aut̃ ꝓuisũ fuisse ñ dubito. ut ex hoc uno
sciremꝰ etiam ꝑ alias gentes eẽ potuisse : qui sodm̃
dm̃ uixer eiq placuer᷑ ꝑtinentes ad spalem isrł: qͦd¬

Expanded text:
atem canonicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spir
Abbreviated transcription (Latin):
isrł fuit. s exgente idumca genꝰ duccns. ibi ortus
ibidem mortuus ẽ Qui diumo sic laudat᷑ eloqͥo. ut
quod iusticiã pictatẽꝙ adtin& nullꝰ ei hominũ
suoꝵ tempoꝵ coequet. quę temꝑa eiꝰ quãuis ñ in¬

Expanded text:
Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora ei
Abbreviated transcription (Latin):
Ua ꝓpt̾ quis quis alienigena id est ñ ex isrł
ꝓgenitꝰ. nec ab illo populo in canonẽ sa¬
craꝵ littãrũ receptꝰ. legit̾ aliquid ꝓphe¬
tasse de xp̃o. si in neã ⁊ noticiam uenit aut uene¬
rit. ad cumulũ a nobis cõmemorari potest. ñ qͦ
ditur fuisse & in aliis gritib omines quib hoc
misteriũ reuelatũ ẽ. & qui hȩc etiam p̃dicere un¬
pulsi sunt : siuc participes aꝰdem gr̃ẽ fucrint. siue
sos. Nec ipsos uideos existimo audere contendere
neminẽ ꝑtinuisse ad dm̃ p̃ter israhelitas. ex qͦ ꝓ¬
pago isrł et̃ cep̃. reꝓbato eiꝰ frc̃ maiore Popłs onĩ
reuera qͥ ꝓpͥę dĩ populꝰ diceret᷑. nullꝰ alius fuit:
Homines aũ quosdã ñ t̾rena s celesti societate ad
ueros isrłitas suꝑnę ciues patrię ꝑtinentes etiam
in aliis gentib fuisse negare ñ posst̾. qr si nogant
facillune conuincuntur de scõ & mirabili uiro
iob. quinec indigena ꝓselitꝰ id ẽ ad uena populi

Expanded text:
uapropter quisquis alienigena, id est non ex Israel progenitus nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam uenit aut uenerit, ad cumulum a nobis commemorari potest; non quo ditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inpulsi sunt, siue participes eiusdem gratiae fuerint siue esos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi
Abbreviated transcription (Latin):
tur. possunt putari a xp̃ianis eẽ c̃ficte: Ideo ni¬
dilc̃ firmius ad c̃uincandos quoslib& alienos.
si de hacre contenderint. ies fiꝗ nrõsꝙ̃ facien¬
dos si recte sapuerint. quã ut diuina p̃dicta
de xp̃o ea ꝓferantur ꝗͣ in udeoꝵ codicib scrip¬
ta sunt: Quib auulsis de sedib ꝓpͥis. & ꝓpt̃¬

Expanded text:
tur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auulsis de sedibus p
Abbreviated transcription (Latin):
cendo robustas eas & bellicosas quaqͣ uersũ
qui ei successit ex echias. quẽ qͥdm constat op¬
timũ &pussimũ regẽ : Romuli regnasse tem¬
pib. In ea uͦ hebra poplĩ parie qͣ appel¬
latur isrł. regnare cepat osce : x .X III

Expanded text:
cendo robustas eas et bellicosas, quaqua uersum cendo robustas eas et bellicosas, quaqua uersum qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasse temporibus. In ea vero Hebraici populi parte quae appellabatur Israel, regnare coeperat Osee. CAPUT XXIII
Abbreviated transcription (Latin):
E multis morer c̃dita ẽ ciuitas roma
uelut altera babilon. & uelut pͥoris
filia babilonis. ꝑ quã dõ placuit or¬
bẽ debellare ttrrarũ. & in unã societatẽ ra
publice legũ ꝙ ꝑductũ longe lateꝙ pacare:
Frant enĩ iam poplĩ ualidi & fortes. & armis
gentes exercitate quȩ ñ facile cederent. & qͣs
opꝰ eẽt ingentib ꝑiculis & uastatione utr̃q
ñ parua atꝙ̃ horrendo labore suꝑari  Nã
quando regnũ assirioꝵ totã pene asiã subiuga¬
uit. lic& bellando sit factũ. ñ tam̃ multum
aspis & difficilib bellis fieri potait. qr rudesad¬
huc ad resistendũ gentes erant. nec tã multe
uł magne: Siquidem pꝰ illud maximum
atq unuuersale diluuium. cum in archanoe
octo soli homines cuaser̃ anni ñ multo am¬
plius quã mille tranficrant. quando ninus
asiã totã excepta india subuigauit Ro
pio romano subditas cernimꝰ ñ ea celeritatẽ
ac facilitate ꝑdomuit. qm̃ paulatim cres¬

Expanded text:
e multis morer, condita est ciuitas Roma uelut altera Babylon et uelut prioris filia Babylonis, per quam Deo placuit orbem debellare terrarum et in unam societatem rei publicae legumque perductum longe lateque pacare. Erant enim iam populi ualidi et fortes et armis gentes exercitatae, quae non facile cederent, et quas opus esset ingentibus periculis et uastatione utrimque non parua adque horrendo labore superari. Nam quando regnum Assyriorum totam paene Asiam subiugauit, licet bellando sit factum, non tamen multum asperis et difficilibus bellis fieri potuit, quia rudes adhuc ad resistendum gentes erant nec tam multae uel magnae. Si quidem post illud maximum adque uniuersale diluuium, cum in arca Noe octo soli homines euaserunt, anni non multo amplius quam mille transierant, quando Ninus Asiam totam excepta India subiugauit. Romperio Romano subditas cernimus, non ea celeritate ac facilitate perdomuit, quoniam paulatim cres
Abbreviated transcription (Latin):
Nigantes aut̃ erant suꝑ terrã. in dieb illis. Et p̾illud.¬
Et cũ int̾rent filuidĩ ad filias hominũ & generarent
sibi. illi erint gigantes asclo homines nominati
Hec libri uerba diumi. satis indicant iam illis dicb
fuisse gigantes suꝑ terrã. quando filuidi acceper̃
uxores filias hominũ. cum eas a marent bonas. id
est pulchras. Consuetudo quippe scripturt huiꝰ
ẽ. etiã speciosos corpore. bonos uocare: Sed et
pꝰ quã hoc factũ ẽ: nati sunt gigantes: Sic enim
ait Gigantes autemerant suꝑ terrã. in diebꝰ¬

Expanded text:
erant super terram in diebus illis et post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum, et generabant sibi; illi erant gigantes a saeculo homines nominati. Haec libri uerba diuini satis indicant iam illis diebus fuisse gigantes super terram, quando filii Dei acceperunt uxores filias hominum, cum eas amarent bonas, id est pulchras. Consuetudo quippe scripturae huius est, etiam speciosos corpore bonos uocare. Sed et postquam hoc factum est, nati sunt gigantes. Sic enim ait: Gigantes autem erant super terram in dieb
Abbreviated transcription (Latin):
beatificatur bonis Quã rẽ alius ꝓpha cõmendans
ait: Ibi fuer̃ gigantes illi nominati. qui abinicio
fuer̃ staturosi scienits prelium: Non hos degit do¬
minus. nec uiã scientię dedit illis. sed interiert̃.
quia non habuer̃ sapientiã. perier̃ ꝓpt̾ inc̃side

Expanded text:
beatificatur bonis. Quam rem alius propheta commendans beatificatur bonis. Quam rem alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes proelium. Non hos elegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed interierunt, quia non habuerunt sapientiam, perierunt propter inconside
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ uidicant̾ non ipsius eẽ crederi & bo¬
denda. sicut multa sub nominib alioꝵ ꝓphã
cis ꝓferunt᷑. quȩ om̃ia nomine a pochriforũ. ab
auctoritate canonica diligenti examinatione
ranota sunt: Iogitur scdm̃ scripturas canonicas he¬
bitas atq xp̃ianas multos gigantes anie diliuuũ
fuisse ñ dubium est. & hos fuisse ciues terrigenȩ
sccietatis hominũ. dĩ aut̃ filios qui scdm̃ carnẽ
do seth ꝓpagati sunt. in hanc societatẽ deserta
iusticia declinasse: Nec mirandũ ẽ: quod etuã de ip¬
sis gigantes nasci potuer̃ Neq enĩ om̃s gigantes
sed magis multi utiq tunc fucr̃ quã pꝰ diluuium
temporib cetĩs. quos ꝓpterea creari placuit crea¬
tori. ut etiam hinc ostenderetur ñ solum pulchri¬
tudinis. uerũ etiam magnitudines & fortitudines
corpoꝵ non magni pendendas ec̃ sapienti. qui sp̃a¬
lib atq inmortalib longe meliorib atq firmio¬

Expanded text:
tibus iudicantur non ipsius esse credtibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub nominibus et aliorum cis proferuntur, quae omnia nomine apocryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terrigenae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta iustitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigantes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique tunc fuerunt, quam post diluuium temporibus ceteris. Quos propterea creare placuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines, uerum etiam magnitudines et fortitudines corporum non magni pendendas esse sapienti, qui spiritalibus adque inmortalibus longe melioribus adque firmio
Abbreviated transcription (Latin):
las. que apocriphe nuncupstur: eo quod earũ
occulta origoñ claruit patrib a quib usq ad
nos auctoritas ueracium scripturirũ certissima
& notissima successione ꝑuenit In his aut̃ apo¬
chryphis & si inuenit̾ aliqͥ ueritas. tam̃ ꝓpter
multa falsa nulla c̃ canonica auctoritas.¬
cripsisse qͥdem ñ nulla diuina illũ enoch sep¬
timum ab adam negare non possumꝰ. cũ hoc in
epłã canonica uidas apłs dicat. s non frust᷑
non sunt in eo canone scripturarũ. qͥ seruabatur
in templo. hebrei popłĩ succedentiũ diligenti a
sacerdotum. quia ob antiquitatem suspecta fi¬
dei uidicata sunt: Nec utrũ hȩc ẽent que ille
scripsisset poterat inueniri. ñ talib ꝓferentib
qͥ ea ꝑ seriem successionis repperirent᷑ ruat ser¬
uasse Unde illa quȩ sub eiꝰ nomin e ꝓferunt᷑
& continent istas de gigantib fabulas. quod ñ
habuerint homines patres. recte a pruden¬

Expanded text:
las, quae apocryphae nuncupantur, eo quod earum las, quae apocryphae nuncupantur, eo quod earum occnos auctoritas veracium Scripturarum certissima et notissima successione pervenit. » In his apocryphis etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritasScripsisse quidem nonnulla diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non possumus, cum hoc in epistula canonica ludas apostolus dicat. Sed non frustra non sunt in eo canone scripturarum, qui seruabatur in templo Hebraei populi succedentium diligentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat inueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa, quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ti anglĩ dĩ. & filudei .s declinando ad inferiora
dicuntur homines nomine nature. ñ grẽ. Dicun¬
tur & caro desertores spc. & deserendo deserti. Et
septuaginta quidem int̾p̃tes. & anglõs dĩ dixer̃
istos. & filios dĩ Quod quidem ñ om̃s codicesha¬
bent. nã qͥdã nisi filios dĩ ñ habent: Aquila autt̃
quẽ interp̃tem uidei cetis ante ponunt. ñ anglõs
uerum ẽ. Nam & filii dĩ erant sub quo patre
suoꝵ patrum etiã fr̃s erant. & filii doꝵ qm̃ adiis
geniti erant. cum quib & ipsi dii erant. uxta
illud psilmi: Ego dixi dii estis. & filii excelsi om̃s.
Merito enim credunt᷑ septuaginta int̾pretes acce
mutarent atq aliter quã erat quod int̃p̃tabant᷑
dicerent. neq hoc diuinitus dictũ eẽ dubita¬
retur. quamuis hoc in hebreo ec̃ ꝑhibeturam¬
biguum. ut & filii dĩ. & filii dõꝵ possint int̾¬
pretari Omittamꝰ igit̾ earũ scripturarũ fabu¬

Expanded text:
ti angeli Dei et filii Dei, sed declinando ad inferiora ti angeli Dei et filii Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur homines nomine naturae, non gratiae; dicuntur et caro, desertores spiritus et deserendo deserti. Et septuaginta quidem interpretes et angelos Dei dixerunt istos et filios Dei; quod quidem non omnes codices habent, nam quidam nisi filios Dei non habent. Aquila autem, quem interpretem Iudaei ceteris anteponunt, non angelos uerum est. Nam et filii Dei erant, sub quo patre suorum patrum etiam fratres erant; et filii deorum, quoniam dis geniti erant, cum quibus et ipsi di erant iuxta illud psalmi: Ego dixi: Di estis et filii Excelsi omnes. Merito enim creduntur septuaginta interpretes accepmutarent adque aliter quam erat quod interpretabantur dicerent, neque hoc diuinitus dictum esse dubitaretur. Quamuis hoc in Hebraeo esse perhibeatur ambiguum, ut et filii Dei et filii deorum posset interpretari. Omittamus igitur earum scripturarum fabu
Abbreviated transcription (Latin):
Qd aut̃ ait & generabant sibi. satis ostendit quod
prius anteqͣm sic caderent filii dĩ. dõgenerabant
non sibi: id est᷑ dominante libidine coeundi. sed
seriuente officio ꝓpagandi Non familiã fastꝰ
sui. s ciues ciuitatis di. quib annunciarent tãqͥm
anglĩ dĩ. ut ponerent in dõ spem suam. similes
illidus qui natꝰ ẽ de seth. filius resurrectionis: &
sꝑauit inuocare nomen dñi dĩ. in qua spe eẽnt
cum suis posteris coheredes ȩternoꝵ bonoꝵ. &
sub dõ patre fr̃s filioꝵ. Non aut̃ illos ita fu¬
isse anglõs dĩ. ut homines ñ ẽẽnt sicut quidã
putant. sed homines ꝓculdubio fuisse. scriptu¬
ra ipsa sinc ulla ambiguitait declarat. Cũ enĩ
pͥmisũ esset. quod uidentes angli dĩ. filias homi¬
num quia bonc sunt sumpser̃ sibi uxores ex omibꝰ
quas deger̃. moxadiunc tũ est Et dix dñs ds̃.
Non ꝑmanebit spꝰc m̃sin hominib his in et̃num
ꝓpttr quod caro sunt: Spc dĩ quippc fuerint fac¬

Expanded text:
 ait: Et generabant, sive genuerunt sibi, satis ostendit quod prius antequam sic caderent filii Dei, Deo generabant, non sibi: id est, seruiente officio propagandi; non familiam fastus sui, sed ciues ciuitatis Dei. quibus adnuntiarent tamquam angeli Dei, ut ponerent in Deo spem suam, similes illius, qui natus est de Seth, filius resurrectionis, et sperauit inuocare nomen Domini Dei; in qua spe essent cum suis posteris coheredes aeternorum bonorum et sub Deo patre fratres filiorum. Non autem illos ita fuisse angelos Dei, ut homines non essent, sicut quidam putant, sed homines procul dubio fuisse, scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat. Cum enim praemissum esset, quod uidentes angeli Dei filias hominum, quia bonae sunt, sumserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerunt, mox adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Non permanebit spiritus meus in hominibus his in aeternum, propter quod caro sunt. Spiritu Dei quippe fuerant fac
Abbreviated transcription (Latin):
dũ nr̃m longe excedentia. quod etiã supͣ
cõmemoraui. ñ etiam nris temporib nata st̃:¬
Fd onne aute paucos annos cũ romanȩ urbis. qͦd
A Gotis factum c̃ cũ apppinquar& excidium. Ro¬
me fuit femina cũ suo patit. & sua matre. que
corport quodam modo giganteo longe ceteris p̾¬
miner& : Ad quã uisendã mirabilis fichat usq qͥqͥ
concursus. & hoc erat maxime admirationi qͦd
ambo parentes eiꝰ nec saltim tam longi homines
erant. quã longissimos udere consueuimꝰ. Potuer̃
igit᷑ gigantes nasci & priusquã filuidi qͥ& anglĩ
dĩ dicti sunt. filiab hominũ hocẽ scdm̃ hominẽ
iuuentium miscerentur. filiidĩ scilic& sech. filus
cam. Nam canonica scriptua sic loqͥtur. in quo
libro hec legimꝰ cuiꝰ uerba ista sunt Et factum ẽ
post qͥm ceper homines multiplicari suꝑ terram
& filic nate st̃ illis. uidentes aũ anglĩ dĩ filias ho¬

Expanded text:
dum nostrum longe excedentia, quod etiam supra dum nostrum longe excedentia, quod etiam supra commemoraui, non etiam nostris temporibus nata suNonne ante paucos annos, cum Romanae urbis quod a Gothis factum est adpropinquaret excidium, Romae fuit femina cum suo patre et sua matre, quae corpore quodam modo giganteo longe ceteris praemineret? Ad quam uisendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirationi, quod ambo parentes eius nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos uidere consueuimus. Potuerunt igitur gigantes nasci, et prius quam filii Dei, qui et angeli Dei dicti sunt, filiabus hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, miscerentur; filii scilicet Seth filiis Cain. Nam et canonica scriptura sic loquitur, in quo libro haec legimus, cuius uerba ista sunt: Et factum est, postquam coeperunt homines multi fieri super terram, et filiae natae sunt illis; uidentes autem ang
Abbreviated transcription (Latin):
sentit᷑. possint etiã hanc pati libidinẽ. ut qͦmͦ pos¬
sunt. sentientib feminis misceant᷑. Dĩ tam̃ ange¬
los scõs nullomodo illo temp̃e sic labi potiusse
crediderim: nec de his dixisse apłm̃ petrũ. si enĩ
dꝰ anglis peccantib non peꝑcit . s carcerib ca¬
liginis inferi retrudens tradidit in udicio pu¬
niendos rescruari. sed potiꝰ de illis qui pͥmum
apostatantes adõ cũ diabolo suo pͥncipe ceci¬
derunt. qui primũ hominc̃ ꝑ inuidiã serpen¬
tina fraude deiecit. Anglos aut̃ fuisse etũ dĩ ho¬
mines nuncupatos. eadem scriptura sc̃a locu¬
pletissima testis ẽ. Nã & de iohanne scriptũ est.
Eccc muto anglin meũ ante faciem tuã. qui p̃pa¬
rabit uiã tuam: Et malachias ꝓpha ꝓpͥaqua
qui dicti sunt anglĩ di. & ex mulierib quas
amauer̃. ñ qͦsi homines generis nr̃i. s gigantes
leginus ec̃ natos. quasi corpora hominũ mo¬

Expanded text:
sentitur possint hanc etiam pati libidinem, ut, quo modo possentitur possint hanc etiam pati libidinem, ut, quo modo possunt, sentientibus feminis misceantur. Dei tamen angelos sanctos nullo modo illo tempore sic labi potuisse crediderim; nec de his dixisse apostolum Petrum: Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari; sed potius de illis, qui primum apostatantes a Deo cum diabolo suo principe ceciderunt, qui primum hominem per inuidiam serpentina fraude deiecit. Angelos autem fuisse etiam Dei homines nuncupatos eadem scriptura sancta locupletissima testis est. Nam et de Iohanne scriptum est: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam, et Malachiel propheta propqui dicti sunt angeli Dei, et ex mulieribus, quas amauerunt, non quasi homines generis nostri, sed gigantes legimus esse natos. Quasi uero corpora hominum mo
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ corpora consequenter ad iunxerit dicendo.
& ministros suos ignem ardentem. an quod
caritate tamquã igne sp̃ali feruere debeant
ministri eiꝰ. ambiguum ẽ: Apparuisse tam̃
hominib angłos in talib corporib ut non
solum uideri uerum etiam tangi possent:
eadem uerissima scriptura testatur Et qm̃
citberrima fama ẽ: multiq scexꝑtos uł ab
eis qui exꝑti essent de quoꝵ fide dubitandũ non
est. audisse confirmant. Siluanos & faunos
quos uulgo in cubos uocant. imꝓbos sepe ex¬
titisse mulierib & earum appetisse ac ꝑegis¬
se concubitum. & quosdam demonos quos di¬
usios galli nuncupant. assiduc hancin mun¬
diciam & temptare. & efficere. pluresq ta¬
les asseruerunt: ut hoc negare impudentic
uideat᷑. ñ hinc aliqͥd audeo definire. utrũ a¬
liqͥ spꝰc elem̃to acrio corporati. nã hoc elem̃tũ
etiã cũ agitatur flabello. sensu corporis tactuq

Expanded text:
eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: Et ministros suos ignem ardentem, an quod caritate tamquam igne spiritali feruere debeant ministri eius, ambiguum est. Apparuisse tamen hominibus angelos in talibus corporibus, ut non solum uideri, uerum etiam tangi possent, eadem ueracissima scriptura testatur. Et quoniam creberrima fama est multique se expertos uel ab eis, qui experti essent, de quorum fide dubitandum non esset, audisse confirmant, Siluanos et Panes, quos uulgo incubos uocant, inprobos saepe extitisse mulieribus et earum adpetisse ac peregisse concubitum; et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, adsidue hanc inmunditiam et tentare et efficere, plures talesque adseuerant, ut hoc negare inpudentiae uideatur: non hinc aliquid audeo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello sensu corporis tactuque
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ordo est amoris. ꝓpter quod in sc̃o can¬
ticoꝵ cantico cantat sponsa xp̃i ciuitas dĩ:
Ordinate in me: caritatem: Huius igiturca¬
ritatis hoc est dilectionis & amoris ordine ꝑ¬
turbato. dm̃ filii dĩ neglexerunt. & filias ho¬
minũ duxer̃. Quib duob nominib satis
ciuitas utraq discernitur. Neq enim et illi
non erant filii hominũ ꝑnaturã: sed aliud
nomen ceperunt habere ꝑ grãm: XXIII.
am in eadem scriptura ubi dictisunt
dilexisse filias hominũ filii dĩ. idem
dicti sunt etiam anglĩ dĩ. Unde il¬
los multi putant non homines fuisse. sed
cõmemoratã in tercio huiꝰ oꝑis libro reli¬
quimus in solutã. utrum possint anglĩ
cum sp̃c sint corporaliter coire cum femi¬
nis. Sic aiScriptũ est enĩ Qui facit anglõs
suos sp̃c. Iaest. eos qui natura sp̃c sunt
facit ec̃ anglos suos. in uingendo eis officum
latina lingua nunciꝰ interp̃tatur: Sed utrũ

Expanded text:
tis ordo est amoris; propter quod in sancto cantis ordo est amoris; propter quod in sancto cantico canticorum cantat sponsa Christi, ciuitas Dei: Ordinate in me caritatem. Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis et amoris, ordine perturbato Deum filii Dei neglexerunt et filias hominum dilexerunt. Quibus duobus nominibus satis ciuitas utraque discernitur. Neque enim et illi non erant filii hominum per naturam; sed aliud nomen coeperant habere per gratiam. Nam in eadem scriptura, ubi dicti sunt dilexisse filias hominum filii Dei, idem dicti sunt etiam angeli Dei. Unde illos multi putant non homines fuisse, sed commemoratam in tertio huius operis libro reliquimus insolutam, utrum possint angeli, cum spiritus sint, corporaliter coire cum feminis. Scriptum est enim: Qui facit angelos suos spiritus, id est eos, qui natura spiritus sunt, facit esse angelos suos, iniungendo eis officium Latina lingua nuntius interpretatur. Sed utrum
Abbreviated transcription (Latin):
pietate. quam in scã societate seruabant. Dic
enĩ corporis pulchritudo a dõ quidem factũ
sed temporale. carnale. infimũ bonum. ma¬
le amẽtur. post posito dõ ȩterno. interno sem¬
piterno bono. quẽ ad modum iusticia deserta
& aurũ amatur ab auaris. nullo peccato au¬
ri s hominis. Ita se habet: omis creatura:
Cum enĩ bona sit. & benc amari potest. &¬
male Bene scilic& ordine custodito. male
ordine ꝑturbato: Quod in laude quad am
cerei. breuiter uersib dix̃. Hec tua sunt.
bona sunt: quia tu bonus istacreasti Nilnos¬
trum ẽ in eis. nisi quod peccamus amantes
ordine nec lecto ꝓte quod conditur abs
te: Creator aut̃ si ueraciter amatur. hoc
ẽ si ipse non aluid ꝓ illo quod non ẽ ipse.
ametur. male amari non potest Nam &
amor ipse ordinate amandus est quo be.¬
ne amatur quod amandũ est: ut sit in no¬
bis uirtus. qua uiuitur bene. Unde michi
udetur quod definito breuis & uera uirtu¬

Expanded text:
pietate, quam in sancta societate seruabant. Sic pietate, quam in sancta societate seruabant. Sic enim corporis pulchritudo, a Deo quidem factum, sed temporale carnale infimum bonum, male amatur postposito Deo, aeterno interno sempiterno bono, quem ad modum iustitia deserta et aurum amatur ab auaris, nullo peccato auri, sed hominis. Ita se habet omnis creatura. Cum enim bona sit, et bene amari potest et male: bene scilicet ordine custodito, male ordine perturbato. Quod in laude quadam Cerei breuiter uersibus dixi: Haec tua sunt, bona sunt, quia tu bonus ista creasti. Nil nostrum est in eis, nisi quod peccamus amantes Ordine neglecto pro te, quod conditur abs te. Creator autem si ueraciter ametur, hoc est si ipse, non aliud pro illo quod non est ipse, ametur, male amari non potest. Nam et amor ipse ordinate amandus est, quo bene amatur quod amandum est, ut sit in nobis metus qua uiuitur bene. Unde mihi uidetur, quod definitio breuis et uera uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
oc itaq libero uoluntatis xXIi.¬
arbitrio gencrihumano ꝓ gredicn¬
te. atq crescente. facta est ꝑmixtio.
& iniquitate participata quedam utriusq
confusio ciuitatis: Quod malũ a sexu femi¬
neo causam rursus inuenit. non quidem il¬
lo modo quo ab inicio: Non enim cuiusq
etiam tunc fallatia. seductt illę feminȩ ꝑ¬
suaserunt peccatum uiris. sed ab micio quę
prauis morib fuerant in terrena ciuita¬
te. id est in terrigenarũ societate. amate
sunt a filiis dĩ. ciuib scilic& peregrinan¬
tib in hoc sclõ alterius ciuitatis. ꝓpter pul¬
chritudinem corporis Qͦd bonũ dĩ qui¬
dem donum est. s ꝓpterea id largitur et¬
am malis. ne magnum bonum uideatur
bonis: Deserto itaq bono magno & bonoꝵ
ꝓprio. lapsus est factꝰ ad bonũ minimũ
non bonis ꝓprium. sed bonis malisq cõmu¬
no: Ac sic filii dĩ filiarũ hominum amore
sunt capti. atq ut eis coniuigib fruerentur
in mores societatis terrigene defluxer̃ deserta

Expanded text:
oc itaque libero uoluntatis arbitrio genere humano progrediente adque crescente facta est permixtio et iniquitate participata quaedam utriusque confusio ciuitatis. Quod malum a sexu femineo causam rursus inuenit; non quidem illo modo quo ab initio non enim cuiusquam etiam tunc fallacia seductae illae feminae persuaserunt peccatum uiris; sed ab initio quae prauis moribus fuerant in terrena ciuitate, id est in terrigenarum societate, amatae sunt a filiis Dei, ciuibus scilicet peregrinantis in hoc saeculo alterius ciuitatis, propter pulchritudinem corporis. Quod bonum Dei quidem donum est; sed propterea id largitur etiam malis, ne magnum bonum uideatur bonis. Deserto itaque bono magno et bonorum proprio lapsus est factus ad bonum minimum, non bonis proprium, sed bonis malisque commune; ac sic filii Dei filiarum hominum amore sunt capti, adque ut eis coniugibus fruerentur, in mores societatis terrigenae defluxerunt, deserta
Abbreviated transcription (Latin):
ligent᷑ suꝑ maligna om̃s dies. & cogitauit dsꝰ quia
fecit hominem suꝑ terrã. & recogitauit. & dix dꝰ:
Deleã hominẽ quem feci a faciȩ terre ab homine
usq ad pecꝰ. & a reppentibꝰ usq ad uolatilia ce¬
li. quia iratus sũ qm̃ feci eos:¬

Expanded text:
ligenter super maligna omnes dies: et cogitavit Deus quia ligenter super maligna omnes dies: et cogitavit Deus quia fecit hominem super terram, et recogitavit, et dixit Deus, Delebo hominem quem feci a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a reptilibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum, quoniam feci eos
Abbreviated transcription (Latin):
xxc annos uiuendo non transgredi. cũ & post dilii¬
uium etiam quingentos excessisse inuenim. Sed in¬
tellegendũ ẽ hoc dm̃ dixisse. cum circa finc quin¬
gentoꝵ annoꝵ cet noc. id est quadringentos oc¬
toginta uite annos ager&. Quos mort suo scrip¬
tura quingentos uocat. nomine totiꝰ. maximã
partem plerumq significans: Sex centesimo quip¬
pe anno uitt noç secundo mense. factũ ẽ diluui
minum perituroꝵ. qͥb transactis diluuio deleren¬
tur: Nec frust̃ creditur sic factũ ec̃ diluiũ
iã non inuentis in terra. quinon erant digni tali
morte defungi qua impios uindicatũ est. ñ qͦd
quicqͣm bonis quandoq morituris tale genus
mortis faciat aliquid. quod cis possit ob eẽ pꝰmor¬
tẽ. Ueruntam̃ nulłꝰ eoꝵ diluuio mortuus ẽ. qͦs
dc semine seth ꝓpagatos scã scriptura cõmemo¬
rat. Sic aũ diuinitꝰ diliuii causa narrat᷑. Uidess
suꝑ terra. & om̃is quisq cogitat incorde suo di

Expanded text:
 annos uiuendo non transgredi, cum et post diluuium etiam quingentos excessisse inueniamus; sed intellegendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annorum esset Noe, id est quadringentos octoginta uitae annos ageret, quos more suo scriptura quingentos uocat, nomine totius maximam partem plerumque significans; sescentensimo quippe anno uitae Noe, secundo mense factum est diluuiuminum periturorum, quibus transactis diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni tali morte defungi, qua in inpios uindicatum est; non quo quic- ■ quam bonis quandoque morituris tale genus mortis faciat aliquid, quod eis possit obesse post mortem; uerum tamen nullus eorum diluuio mortuus est, quos de semine Seth propagatos sancta scriptura commemorat. Sic autem diuinitus diluuii causa narratur: Videns, su
Abbreviated transcription (Latin):
se credatur: Si aut̃ semꝑ qͥdem tẽꝑalia. s alia atq
alia phibetur oꝑatꝰ. ac sic aliꝗ̃do etiã ad hominẽ
faciendũ quẽ numꝗͣ antea fecerat ꝑuenisse. ñ scien

Expanded text:
se credatur; si autem semper quidem temporalia, sed alia adque se credatur; si autem semper quidem temporalia, sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciend
Abbreviated transcription (Latin):
naturam similẽ. Neq ab hac fide me philosophoꝵ
argumenta deterrent. quoꝵ acutissimũ illud pu¬
tatur qͦd dic̃t. nulla infinita ulla scientia posse
comp̃hendi Ac ꝑ hoc ds̃ inqͥunt rerũ quas fa¬
ciunt omĩum finitarum. om̃s finitas apud sera¬
ciones hab&. bonitas aut̃ eiꝰ nũꝗͣ uacua fuisse
credenda est. ne sit tẽꝑalis eiꝰ oꝑatio. cuiꝰ retro fu¬
erit ȩt̾na cessatio. quasi penitucrit eũ pͥoris sine
initio uacationis. ac ꝓptã sit oꝑis aggressus initiũ
Et ideo necesse ẽ inqͥunt eadẽ sẽꝑ repeti. eademq
semꝑ repetenda transcurrere. ł manente mundo
tam̃ factus est: uł eiꝰ quoq ortu & occasu. semꝑ illis
circuitibꝰ repetito semꝑq repetendo Ne udelic&
si aliꝗͣdo pͥmũ dĩ oꝑa cepta dicunt᷑. pͥorẽ suã sine
initio uacationẽ. tamꝗ̃ inertc̃ ac desidiosã & idõ
sibi displicentẽ dãpnasse qͦdã mͦ. atq ob hoc mutas¬

Expanded text:
natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum natura similem. Neque ab hac fide me philosophorum argumenta deterrent, quorum acutissimum illud putatur, quod dicunt nulla infinita ulla scientia posse conprehendi; ac per hoc Deus, inquiunt, rerum quas facit omnium finitarum omnes finitas aput se rationes habet; bonitas autem eius numquam uacua fuisse credenda est, ne sit temporalis eius operatio, cuius retro fuerit aeterna cessatio, quasi paenituerit eum prioris sine initio uacationis ac propterea sit operis adgressus initium; et ideo necesse est, inquiunt, eadem semper repeti eademque semper repetenda transcurrere, uel manente mundo tamen factus est, uel eius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus repetito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentem damnasse quodam modo adque ob hoc mutas
Abbreviated transcription (Latin):
constitueret᷑. me fateor ignorare. ñ tam̃ du¬
bito nichil omĩno creaturę creatori ẽẽ co¬
ȩc̃iui. Dicit etiam aplꝰs temꝑa ęc̃na nec ea
futura. sed qͦd magis est mirandũ pͣterita Sic enĩait:
Inspem uitȩ ȩternę. ꝗͣ ꝓmisit non mendax ds ante
tempora ȩterna. manifestauit aut̃ temporibꝰ suis uer¬
bũ suum Ecce dix̃ retro. qͦd fuerint temꝑa ęt̾na.
quȩ tam̃ dõ ñ fucrint coȩina: Siquidem ille ante
temꝑa ȩt̃na. ñ solum erat. uerũ etiã ꝓmisit uitã ȩtnã
ꝗͣ manifestauit temꝑibꝰ suis id est congruis. Quid a¬
luid ꝗͣ uerbũ suũ. Hoc est enĩ uita eterna Qͦ mͦ
aut̃ ꝓmisit. cũ hominibꝰ utiq ꝓmiserit. qͥñ dum¬
fixũ erat. quod suo temꝑe futurũ erat Illud qͦq:
non dubito anteꝗͣ homo pͥmꝰ creatus esset nũꝗͣ quẽ¬
quã fuisse hominẽ. nec eundem ipsum nescio qͥbꝰ
circuitibꝰ nescio quotiens reuolutũ. nec aliã aliꝗͣ

Expanded text:
rare: non tamen dubito nihil omnino creaturae Creatori esse coaeternum. Dicit etiam Apostolus tempora aeterna, nec ea futura, sed, quod magis est mirandum, praeterita. Sic enim ait: In spem vitae aeternae, quam promisit non mendax Deus ante tempora aeterna; manifestavit autem temporibus suis Verbum suum . Ecce dixit retro quod fuerint tempora aeterna, quae tamen non fuerint Deo coaeterna. Si quidem ille ante tempora aeterna non solum erat, verum etiam promisit vitam aeternam, quam manifestavit temporibus suis, id est congruis, quid aliud quam Verbum suum? Hoc est enim vita aeterna. Quomodo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qfixum erat, quod suo tempore futurum erat? vel cui non dubito, antequam homo primus creatus esset, numquam quemquam fuisse hominem; nec eundem ipsum nescio quibus circuitibus nescio quotiens reuolutum, nec alium aliquem,
Abbreviated transcription (Latin):
reb humanis. sed in reb diuinis ludos scenicos po¬
ner&. cũ utiq si tantõ modo boni & honesti homi¬
nes in cuitate essent. nec in reb humanis ludi
scenici esse debuissent. Qͦd ꝓfecto ñ auctorita¬
it sua fecit. s qm̃ eos rome natꝰ & educatꝰ. in diui¬
nis reb inuenit. Et qm̃ infine pͥmi libri quȩ
deinceps dicenda essent. breuit̾ posuimꝰ. & ex his
quedã in duob consequentib diximꝰ. expecta¬
tioni legentiũ quȩ restant reddenda cognoscimꝰ

Expanded text:
rebus humanis, sed in rebus divinis ludos scenicos porebus humanis, sed in rebus divinis ludos scenicos poneret: cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in civitate essent, nec in rebus humanis ludi scenici esse debuissent. Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in divinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscim
Abbreviated transcription (Latin):
mantib de libris quos actores ad cognoscendam
p̃teritoꝵ tẽꝑm historiã memorie mandauer. lon¬
ge alit̾ eẽ ꝗͣ putant demonstrandũ fuit. & simul
docendũ dõs falsos qͦs uł palã colebant. uł occul¬
te ad huc colt̃. eos et̃ inmundissimos sp̃s. & malig¬
nissimos ac fallacissimos demones. usq ad eo ut aut̃
ueris aut fictis etiã. suis tam̃ criminib delectent᷑.
quȩ sibi celebritariꝑ sua festa uoluer̃. ut ad ꝑpc¬
trandis dãpnabilib factis humana reuocari ñ
possit infirmitas. dũ ad hȩc imitanda uelut diui¬
na p̃bet᷑ auctoritas Hȩc ñ ex nr̃a coniectura ꝓ¬
bauimꝰ. sed partĩ ex recenti memoria. qͥa & ipsi uidi¬
mꝰ talia ac talib numinib exiberi. partĩ ex lit
ita ut uir doctissimꝰ apud eos uarro. & gͣuissimȩ
auctoritatis. cũ rerũ humanarũ atq diumarũ
disꝑtitos facer& libros. alios humanis. aliosdiui
nis ꝓ sua cuiꝰq dignitate distribuens. ñ saltem in

Expanded text:
ibris quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandaverunt, longe aliter esse quam putant, demonstrandum fuit; et simul docendum, deos falsos, quos vel palam colebant, vel occulte adhuc colunt, eos esse immundissimos spiritus et malignissimos ac fallacissimos daemones; usque adeo ut aut veris, aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex littita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret linis, pro sua cujusque rei dignitate distribuens, non saltem in
Abbreviated transcription (Latin):
pisse referantur. & multo ampliꝰ in terris li¬
torib ꝓximis. Tc̃ utice extriginta milib
unioꝵ quȩ ibi erant. decẽ remansisse confir¬
mant. Talis itaq uanitas. qualẽ ferimꝰ. eiq
ideo reqͥr̃. ne ista uł minora patiantur. cũ
ea maiora ꝑtulerint. a qͥb antea colebat᷑:¬
EXRSGS
priꝰ respondendũ putaui ciꝰ inimicis. qͥ terrena gau¬
lia consectantes. rebq fugacib in hiantes. qͥcqͥd
in eis triste. miscdã potius ammonentis dĩ ꝗͣ puni¬
entis seucritate patiant᷑. religioni increpitant xp̃a¬
nȩ. quȩ una c̃ salubris & uera religio. Et qm̃ cum
sit incis etiã uulgꝰ in doctũ. uel ut doctoꝵ auctori¬
tate in odiũ nrm gͣuiꝰ irritant᷑. existimantib imꝑi¬
tis ea quę suis temꝑib in solita acciderint. ꝑ alia re¬
tro tẽꝑa accidere ñ solere. eoꝵq opinionẽ etiam

Expanded text:
perisse referantur et multo amplius in terris liperisse referantur et multo amplius in terris litoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta milibus iuniorum, quae ibi erant, decem milia remansisse confirmant. Talis itaque uanitas, qualem ferimus eiqueideo requirunt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea colebanturexorsus, prius respondendum putavi ejus inimicis, qui terrena gaudia consectantes, rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste, misericordia potius admonentis Dei, quam punientis severitate patiuntur, religioni increpitant christianae, quae una est salubris et vera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam vulgus indoctum, velut doctorum auctoritate in odium nostrum gravius irritantur, existimantibus imperiti ea, quae suis temporibus insolita acciderint, per alia retro tempora accidere non solere. Memores sum
Abbreviated transcription (Latin):
to etiam gͣuit᷑ ledere potucr̃. Legimꝰ apud eos
hetncis ignib ab ipso montis uertice. usq ad litꝰ
ꝓximũ decurrentib ita mare ferbuisse. ut ru¬
pes urerent᷑. & pices nauiũ soluerent᷑ Hoc qͥppe
ñ leuit᷑ noxium fuit : quãuis in credibilit᷑ mirũ
Codem rursꝰ estu igniũ tanta ui fauille scrip¬
ser᷑ oppletã ec̃ siciliam. ut catinensis urbis tecta
obruta. & p̃ssa diruer&. Qua calamitate ꝑ mo¬
ti. miscricordit᷑ eiꝰdem anni tributũ ei relaxa¬
uert romani Locustarũ etiã in affrica multi¬
tudinẽ ꝓdigii sumilẽ fuisse. cũ iam esset popłi
romani ꝓuincia: litteris mandauer̃ Consũp¬
tis enĩ fructib foliisq lignoꝵ. ingenti atq
in estimabili nube. in mari dict̃ esse deicctã:
Quã mortuã redditãq litorib atq hinc acre
corrupto. tantã ortam pestilentiã. ut in so
lo masinisse usq octoginta hominũ milia

Expanded text:
to etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos to etiam grauiter laedere potuerunt. Legimus aput eos Aetnaeis ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximum decurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerentur, ut pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere Romani. Lucustarum etiam in Africa multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia
Abbreviated transcription (Latin):
tribuisset. Multo autẽ minꝰ eoꝵ uoces tolera¬
rent᷑. quantũ ad tin& ad romanos. si xp̃anȩ reli¬
gionis receptionẽ & diffamationẽ. uł irruptio il¬
la gallorỹ. uł tyberini fluminis. igniũq illa
de populatio. uł qͦd cuncta mala pͣcedit. bel¬
la ciuiilia sequerent᷑. Mala etia alia. quȩ usq
adeo incredibilit̃ accider̃. ut int̾ ꝓdigia numeraren
quȩ magis fuer̃ mira ꝗͣ noxia. boues loquutos. in¬
fantes ñdũ natos. de uterib matrũ quedã uerba
clamasse. uolasse serpentes. feminas & gallinas.
& homines. in masculinũ sexũ fuisse conuersas.
& cet̾ã huiꝰ modi quȩ in eoꝵ libris ñ fabulosis. sed
historicis. seuuera. seu falsa sint. ñ infer̃ homini¬
b ꝑniciẽ. sed stuporẽ. Sed cũ pluit tra. cũ plu¬
it crcta. cũ pluit lapidib ñ ut grando appellari
solet hoc nomine. sed om̃ino lapidib hec ꝓfecꝰ¬

Expanded text:
tribuisset. Multo autem minus eorum voces toleratribuisset. Multo autem minus eorum voces tolerarentur, quantum attinet ad Romanos, si christianae religionis receptionem et diffamationem, vel irruptio illa Gallorum, vel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio, vel quod cuncta mala pilla ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentquae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec profec
Abbreviated transcription (Latin):
E rte ꝗͣ̃do illa mala fiebant. calebant are nu¬
minũ sabeo turc. sertisq recentib exalabant.
Clarebant sacerdotiã. fana renitebant. sa¬
crlficabat᷑. ludebat᷑. furebat᷑ in templis. Quan¬
do passi tantꝰ ciuiũ sanguis a ciuib ñ mͦ in ceteris
locis. uerũ int̾ ipsa qͦq deoꝵ altaria fundebat᷑. ñ
elegit tẽplũ qͦ confuger& tulliꝰ. qͥa frustra elege¬
rat mutuis. Hiuͦ qͥ multo indigniꝰ insultant᷑ tẽ¬
porib xp̃anis. aut ad loca xp̃o dicatissima con¬
fuger̃. aut illuc eos ut uiuerent etiã ipsi barbari
deduxer̃ Illud scio. & hoc mecũ qͥs quis sine stu¬
dio partium uidicat. facillime agnoscit. ut o¬
mitã cetera: quȩ cõmemoraui multa & alia
multa plura que cõ memorare longũ putaui.
si humanũ genꝰ ante bella punica xpa̾nam reciꝑ&¬
disciplinã. & cũ sequeret᷑ rerũ tanta uastatio. ꝗͣta
ilis bellis europã affricãq contriuit. nullꝰ taliũ

Expanded text:
erte quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium sanguis a ciuibus non modo in ceteris locis, uerum etiam inter ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissima confugerunt, aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putaui;: si humanum gendisciplinam, et consequeretur rerum tanta vastatio, quarta illis bellis Europam Africamque contrivit; nullus talium
Abbreviated transcription (Latin):
re flagramꝰ: Cidona eiꝰ in nobis. nosq ipsos uouemꝰ
& reddimꝰ. ei beneficioꝵ eiꝰ sollempnitatib festis & dieb
statutis dicamꝰ. sacramꝰq memoriã. ne uolumine tẽ¬
poꝵ ingͣta subrepat obliuio Ei sacrificamꝰ hostiã
humilitatis & laudis in ara cordis. igne feruide carita¬
tis. Ad hunc uiuendy sic̃ uderi poterit. ciq cohe¬
rendũ ab omĩ peccatoꝵ & cupiditatũ malarũ labe
mundam᷑. & eiꝰ nomini consecram᷑. Ipse enĩ fons
nix̃ beatitudinis. ipse om̃is appetitionis ẽ finis Hc̃
eligentes uł potiꝰ religentes. amiseramꝰ enĩ neglegen
tes. hc̃ gͦ recolimꝰ reeligentes. unde & religio dicta
ꝑhibet᷑ Ad eũ dilectionc tendimꝰ. ut ꝑ ueniendoqͥ¬
oscamꝰ: Idõ beati. qͥa illo fine ꝑfecti Bonũ enĩ nrm
de cuꝰ fine int̾ philosophos magna contentio ẽ: nul¬
lũ ẽ aliud. ꝗͣ illi coherere. cuiꝰ uniꝰ anima intellecto¬

Expanded text:
re flagramus. Ei dona ejus in nobis, nosque ipsos vovemus re flagramus. Ei dona ejus in nobis, nosque ipsos vovemus et reddimus; ei beneficiorum ejus solemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacram usque memoriam, ne volumine temporum ingrata subrepat oblivio; ei sacrificamus hostiam humilitatis et laudis in ara cordis igne fervidae charitatis. Ad hunc videndum, sicut videri poterit, eique cohaerendum, ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur, et ejus nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis appetitionis est finis. Hunc eligentes vel potius religentes, amiseramus enim netes — hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perueniendo quiescamus, ideo beati, quia illo fine perfecti. Bonum enim nostrum, de cuius fine inter philosophos magna contentio est, nullum est aliud quam illi cohaerere, cuius unius anima intellectu