comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ila menbrorũ suorũ turpari. polluq cõuincit᷑. Et oseȩ
ꝓpli&a accusat᷑ afausto: quisi meretric̃e turpi ẽcupiscentia
captiuatus adamas set atq duxiss&. animis certe amborũ.
dicã illa meretrix osset &sur. Neq eiĩ potests dicere qđ ser¬
uata atq in corrupta suȩ scĩtatȩ nature illi meretricio corpori
non ligitus sed p̃sentatus incideret. Sed & inqͥnatis sima ẽt̃.
istũ menbra diuri. & obhoo magna purgatione indigere
fatemmi: Ila fer etrix deqͣ homui nẽ dei audetis arguere:
ds̃ ur̃ esset : etiã sinonesset in melius casto coniugio com
Nod orgͥ lom melior deo ur̃o : quonam ipsa unea
meretriex esset. ille aut̃ con ditione suȩ illi¬
÷us conmixtionis. uniuerso generi tenebrarũ.
in om̃ib: menetricib: prostituitue
I nomiib cdeniq marib ac feminis late uariȩq
fornicantib & sese corrumpentib uolutatur :
soluie᷑ in ligatur: rursus in eorum fecib uolu¬
tandus solugndus ligandus.: donec acdultimũ

Expanded text:
la membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate naturae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgationfatemini. Illa ergo meretrix, de qua hominem Dei audetis arguere, deus vester esset, etiamsi non esset in melius casto conjugio commHoc ergo jam melior deo vestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem conditione suae illius commixtionis universo generi tenebrarum, in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late varieque fornicantibus et sese corrumpentibus, volutatur, solvitur, illigatur, rursus in eorum fetibus volutandus, solvendus, ligandus, donec ad ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
adista ꝑuenit. Neq enũ potut int̾imere in¬
iriosũ atq uiolentũ. suis ł ciuib uł partib salus.
Quanto ergo ille melior. qu occiso agẏptio fratrẽ
defendit illesũ quẽ mirabili uanitate faustus
arguit. & dm̃ suũ mirabiliore cȩcitate ñ respicit.
Quanito melius ipse uasa aurea & argentea abs¬
taliss& degente egiptiorũ. quã eiꝰ m̃bra dep̃ cdarent᷑
gentes tenebrarũ : & tam̃ cũ bellũ tã mserũ iꝑpse
gessiss&. cultores eꝰ famulo d̾nr̃ obiciunt qđ
bella gesserit in qͥb semꝑ cũ siuis om̃ib uictor
dehostib triuphauit qͥ captiui ł captiuȩ moyse
si potuiss&. utiq feciss&. Hoc ergo ñ est malos
arguere. sed selicioib in uidere. Quȩ aut̃ erudelitas

Expanded text:
ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili uanitate Faustus arguit et deum suum mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisgens tenebrarum ! et tamen cum bellum tam miserum ipse gessisset, cultores eius famulo dei nostri obiciunt, quod bella gesserit, in quibus semper cum suis omnibus uictor de hostibus triumphauit, qui captiui uel captiuae Moyse si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. si non ita fit. si non in eã fidẽ ꝑuniuersũ
orbẽ trarũ codẽ libroꝵ recitatione concur¬
rit᷑ Vnde mirabilit̃ istorũ ẽ. ridenda uecor¬
tanta deuotione & tanta cclebritate om̃s gentes
stoꝵ libroꝵ fieri discipulas cernat: eonsonimirũ
fortiꝰ atq firmiꝰ quo ex manib: inimicorũ tan¬
ti dexp̃o testimonia ꝓferunt᷑ in qͥb: idogen¬

Expanded text:
eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurritur. Unde mirabiliter istorum est ridenda uecortanta deuotione et tanta celebritate omnes gentes istorum librorum fieri discipulas cernat. eo ipso nimirum fortius atque firmius. quod ex manibus inimicorum tanta de Christo testimonia proferuntur: in q
Abbreviated transcription (Latin):
ligi qr x̾ simił nonẽ. & tam̃ ex omĩ parte con
refeller& ꝓphȩciũ : sic etiã ut hanc refellat dicat
xp̃mnon eẽ uitã ÷ uł in conspectu iudeorũ non
eĩ credentiũ non pependisse. Cũ aut̃ hocille non
dixerit. nec hodie qͥs quã eoꝵ audeat dicere ubnl ẽ.
cur morem᷑ hanc quoq dedeõ & saluatore nr̃õ¬

Expanded text:
i similis non est, et tamen ex omni parte conurefelleret prophetiam, siChristum non esse vitam, vel in conspectu Judaeorum non ei credentium non pependisse. Cum autem hoc ille non dixerit, nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est cur moremur hanc quoque de Domino et Salvatore no
Abbreviated transcription (Latin):
cant xpm̃ : ab eis ipsis conficte putarent᷑. Nunc uero
idesponit qͥ p̃dicat: xꝑm̃ qđ recitat qͥblas phenat:
ad aliqͣ naq usũ sc̃õꝵ ordinat᷑ om̃is cȩcita simpioꝵ
mał: utqͥ suo arbitrio inite iuunt. illiꝰ uiditio
ite disonat᷑. Ergo netestimonia ꝓphetiȩ xp̃i nas¬
ucituri mini facturi indigna passuri. morituri.
resurrecturi ascensuri. ꝑ om̃s gentes euangłiũ
uite ȩtnȩ disseminaturulli finxisse crederent᷑
qͥ eũ popłis ad nuntiarent᷑ magnũ aliqͥd aucstũ ẽ.
inusũ nrm̃ de in fidelitatẽ iudeoꝵ. ut idẽ ipsi
ꝓhec ꝓpt̃ se non haberent in cordib: ꝓpt̃ nos

Expanded text:
ero id exponit qui praedicat, quod recitat qui blasphemat. Ad aliquem namque usum sanctorum ordinatur omnis caecitas impiorumalis, ut qui suo arbitrio injuste vivunt, illius judicio juste disponantur. Ergo ne testimonia prophetiae Christi nascituri, mira facturi, indigna passuri, morituri, resurrecturi, ascensuri, per omnes gentes Evangelium vitae aeternae disseminaturi, illi finxisse crederentur, qui eum populis annuntiarent; magnum aliquid actum est in usum nostrum de infidelitate Judaeorum, ut iidem ipsi qui haec propter se non haberent
Abbreviated transcription (Latin):
adustitiã Puidens  scriptura quia exfide uis¬
tificat gentes ds̃ p̃nuntiauit habrahe dicens
quia in semine tuo benedicet᷑ om̃s gentes. Apł̃i
ũbas. Ad cuiꝰtã darã tãq: omib: notissimam
uocẽ si aur̃is fallacissimis somnus eiugilaretis.
sequeremini uestigia patris nrĩ abraham & in
eiꝰ semine benediceremim cũ omĩb: gentib he
enĩ accopit sic̃ dic̃ apłs. signũ circuncisionis
signaculd̃ iustitiȩ fidĩ que ẽ. in p̃putio ut sit¬

Expanded text:
ad iustitiam. praeu idens enim scriptura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens quia in semine tuo benedicentur omnes gentes. apostoli uerba sunt. ad cuius tam claram tamque omnibus notissimam uocem. si a uestris fallacissimis somniis euigilaretis, sequeremini uestigia patris nostri Abraham et in eius semine benediceremini cum omnibus gentibus. ipse enim accepit, sicut dicit apostolus, signum circumcisionis signaculum iustitiae fid
Abbreviated transcription (Latin):
ratã & ꝓphecatã p̃scientiã parturisse scõꝵ. Nec lapideo
dypticeo miserabili dicacitate rep̃hen so mouea¬
ris. quia non habeas lapideum cor. qđ illȩ tabulȩ ix

Expanded text:
ratam et prophetatam praescientiam parturisse sanctorum. nec lapideo ratam et prophetatam praescientiam parturisse sanctorum. nec lapideo diptychio miserabili dicacitate reprehenso mouearis, quia non habes lapideum cor, quod illae tabulae in
Abbreviated transcription (Latin):
ra es. Sed appello inte paruulos tuos. fr̃s filios
dominosmeos: qͦs uł tanꝗ oua sollicitis alis foues.
uł tanꝗ infantes lacte nutris. sine corruptione
fecunda uirgo mat̃. Hosinte appello teneros
fecꝰ tuos ne garrula curiositate sediicant᷑
absto: sed pociꝰ anatement siqͥs eis euangeli¬
Zauerit p̃t̃ id qđ acceper̃ inte nec relinquen
uerũ uaracẽq: xp̃m: in quo s̃ om̃s tesauri sapi¬
entiȩ & scientiȩ absconditi. & magnã multitudi¬
nẽ dulce dinis eiꝰ quã abscondit metuentib se.
ueracis. in p̃dicatore xp̃i fallacis. & contẽne insulta¬
tiones eoꝵ: quia bene es tͥ constientia ꝓmissionẽ
ite ȩt̃nȩ te ad amasse in mimerib sonsitui. idẽ.
idũ sponsũ tuũ qd̾ ine ẽ. uita ȩ̨t̾na : non aut̃ sic̃
illi de sĩ punt ad alienum dm̃ seducta es ꝓmitte tẽ
saturitatẽ uentris. & t̃rã chananeoꝵ. Intelligis
quippe inipͥis cͦtiã ꝓ missionib: teiã tunc figu¬

Expanded text:
ra es; sed appello in te paruulos tuos. fratres, filios, ra es; sed appello in te paruulos tuos. fratres, filios, dominos meos, quos uel tamquam oua sollicitis alis foues uel tamquam infantes lacte nutris, sine corruptione fecunda uirgo mater. hos in te appello teneros fetus tuos, ne garrula curiositate seducantur abs te, sed potius anathement, si quis eis euangelizauerit praeter id, quod acceperunt in te, nec relinquant uerum ueracemque Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, et magnam multitudinem dulcedinis eius, quam abscondit metuentibus se, ueracis in praedicatore Christi fallacis? contemne insultationes eorum, quia bene tibi es conscia promissionem uitae aeternae te adamasse in muneribus sponsi tui, id est ipsum sponsum tuum, quia ipse est uita aeterna. Non autem, sicut illi desipiunt, ad alienum deum seducta es, promittentem saturitatem uentris et terram Chananaeorum. intellegis quippe in ipsis etiam promissionibus te iam tunc figu
Abbreviated transcription (Latin):
appetenda cũ & mandatũ uecꝰ in laude ponat qͥ
uibeat apłs paulus. Te ergo uera sponsa ueri Iap¬
xpĩ eccłi catholica alloquor & egote ꝓmo¬
dulo meo quał cũq filius & seruustiuis. positꝰ
inte dispensare cibaria conseruis meis. Caue sẽꝑ
ut caues manicheorũ imprã uanitatẽ. iã tuoꝵ peri¬
culaꝰ exꝑtã & lib̾atione coniunotã. Ille me quondã
degremiotuo  error⁊ ex cusserat. Ex ꝑtus
fugi: qđ experiri non debͥui. Sed t ꝓfecerint
Eiã pericula mea : cui nunc seruit lib̾atio mea.
Quia nisi mͥ uorꝰ & uerax sponsus tuus deciuꝰ latere¬
u factaes inuero in sangͥne suo remissionẽ pecca¬
torũ posuiss& ab sorbruss& me uorago fallatiȩ
& t̾rã factũ serpens inreparabi lit̃ deuoras set
Noli decipi nomin eueritatis. Hanc sola tu habes
& in lactetuo & inpane tuo. Hanc aut̃ tantũ
nom̃ eiꝰ ẽ. ida non ẽ. Etintius qͥdẽ gͣn dib secu¬

Expanded text:
adpetenda, cum et mandatum uetus in laude ponat apoadpetenda, cum et mandatum uetus in laude ponat apoiubeat apostolus Paulus? te ergo, uera sponsa ueri Christi ecclesia catholica, adloquar et ego te pro modulo meo, qualiscumque filius et seruus tuus positus in te dispensare cibaria conseruis meis: caue semper, ut caues, Manichaeorum inpiam uanitatem iam tuorum periculo expertam et liberatione conuictam. ille me quondam de gremio tuo error excusserat; expertus fugi, quod experiri non debui. sed tibi profecerint etiam pericula mea, cui nunc seruit liberatio mea, quia nisi mihi uerus et uerax sponsus tuus, de cuius latere facta es, in uero sanguine suo remissionem peccatorum posuisset, absorbuisset me uorago fallaciae et terram factum serpens inreparabiliter deuorasset. noli decipi nomine ueritatis; hanc sola tu habes, et in lacte tuo et in pane tuo; in hac autem tantum nomen eius est, ipsa non est. et in tuis quidem grandibus secu
Abbreviated transcription (Latin):
lutis et̃nȩ. Quia & si non dii reuelabat᷑ iã tam̃
figurabatur. Aduetꝰ aut̃ illi ꝑtinebant qͥ non
illic ãplius quã ꝓmissa tẽporalia cogitata
concupiscebant. in quib ȩt̃na figurata &
ꝓphetata non intelligebant. Sed hec iã satis
suꝑq pͥorib responsionib nr̃is dicta s.
Illa uero ẽ. mirabił inpudentia : cũ maniche¬
orũ sacrilega & in munda societas &iã castã
sponsã xpi se uctare non dubitat. Inquo ad
ut ueniat nm̃tẽ adũsus tales apłica illa ad¬
monitio : aptaui uos uni uiro uirginẽ castã
exib̾e xp̃o. Timeo aut̃ ne sic̃ serpens euã fe¬
fellit astutia sua. sic & urẽ m̃tes corrũ pantur
a castitate quȩ ẽ. in xpõ. cꝰ Qid em̃ aguntisti
euangelitantes nob̵. p̃t̃ qđ accepimꝰ nisi ut nos
a castitate corrũpant qua xp̃o seruamꝰ. qͣndo
legẽ dĩ culpant nomine uecustatis & errorẽ
suũ laudant nomine nouitatis. e quasi
om̃is uetustas fugienda sit. aut om̃is nouitas

Expanded text:
ligebant, quia etsi nondum reuelabatur, iam tamen figurabatur; ad uetus autem illi pertinebant, qui non illic amplius quam promissa temporalia cogitata concupiscebant, in quibus aeterna figurata et prophetata non intellegebant. sed haec iam satis superque prioribus responsionibus nostris dicta. Illa uero est mirabilis inpudentia, cum Manichaeorum sacrilega et inmunda societas etiam castam sponsam Christi se iactare non dubitat: in quo adut ueniat in mentem aduersus tales apostolica illa admonitio: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, ne sicut serpens Euam fefellit astutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo? quid enim agunt isti euangelizantes nobis praeter quod accepimus, nisi ut nos a castitate corrumpant, quam Christo seruamus, quando legem dei culpant nomine uetustatis et errorem suum laudant nomine nouitatis, quasi omnis uetustas fugienda sit aut omnis nouitas
Abbreviated transcription (Latin):
hoc audire sustiner& nisi nos consolaret᷑ idẽ diceis.
oport& ethere ses eẽ. ut ꝓbati manifesti fian
muob: sed qͥd opꝰ ẽ. cadẽ iã superiꝰ satis dicta
repetere : Nã pannũ nouũ & uestim̃tũ uetꝰ¬
& uinũ nouũ & utres ueteres non duo testa¬
m̃ta significare. sed duas intas &pes duas:
ad duo uͦ testam̃ta intelligenda illã datã eẽ.
ad nõsimilitudinẽ. ꝓpt̃ea scriba eruditꝰ in regno
dĩ simił ẽ. patri familias ꝓferenti detefauro¬
oua suo noua & uetera. ex his quȩ ante diximꝰ
Duas enĩ spes siqͥs habendas pritauerit. ut
& ꝓpt̃ felicitatẽ t̾renã . & ꝓpt̃ regnũ cȩlorũ¬

Expanded text:
dem dicens: oportet qu haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis? sed quid opus est eadem iam superius satis dicta repetere? nam pannum nouum et uestimentum uett uinum nouum et utres ueteres non duo testaenta significare, sed duas uitas et spes duas, ad duo uero testamenta intellegenda illam datam esse a domino similitudinem: propterea scriba eruditus in regno dei similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo noua et uetera, ex his, quae ante diximus duas enim spes si quis habendas putauerit, ut et propter felicitatem terrenam et propter regnum caeloru
Abbreviated transcription (Latin):
idolatriȩ diuortiahebreorũ quis dm̃ & xp̃m parit̃
colat: nichil ille a detritiqͥdẽ pudoris femina
discre pabit. quȩ post uniꝰ mariti obitũ duob:
sid& xͦi. & udete si toloratis nisi qr n̾e ẽ. ur̃a
pacientia F austꝰ nouo nouo melle plenꝰ. res¬
puit acetũ uetꝰ : & paulus aceto uere plenꝰ
effudit dimidiũ quo caꝑ & infusũ mel nouũ
ñ seruandũ sed corrũpendũ. Vides enĩ ait

Expanded text:
idololatriae divortia Hebraeorum quis Deum et Christum pariter idololatriae divortia Hebraeorum quis Deum et Christum pariter colat, nihil ille quidem a detriti pudoris femina discrepavit, quae post unius mariti obitum duobus s; et videte, si toleratis, nisi quia ipse est vestra patientia. Faustus novo melle plenus, respuit acetum vetus, et Paulus aceto vetere plenus, effudit dimidium, quo caperet infusum mel novum; non servandum, sed corrumpendum. Vides enim, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ido neos ꝓbauit ministros noui testam̃ti.
ebreoꝵ dĩ & nra ad modũ diuersa conditio ẽ:
qr̃ nec i̾e quȩ ꝓmittat ĩ plere potest & nos
ea fastidimꝰ acciꝑe. Suꝑbos nos adũsblandi¬
tias eiꝰ. xpĩ liberalitas fec. Ac ne in congrue
me hȩc cõꝑasse existimes : paulus innos hanc
conuigał discipline similitudinẽ pͥorcontulit
dicens quȩ sub uiro .ẽ. mulier uiuente uiro
alligata ẽ. lege uiri Ergo uiuente uiro
uiro. Quod si mortuus fuerit uir eiꝰ : nonerit
in mortius quodã mͦ ponentes legis auctorẽ
tũ demũ se copulauerint xp̃o: qđ dictũ ad eos
p̃cipue spectat qͥ cre diderint exuideis uidelic&
ut idi sint pͥmȩ suꝑ stitionis obliti. Nobis
uͦ in hoc qͥd opus ẽ. uł p̃cepto qͥb exgentili¬
tate conũ sis ad xp̃m hebreorũ ds: mortuuis deb&
uideri sed nec natꝰ sane iudeo sicredat adoneus
deb& uidem defunctꝰ: gentili uͦ idolũ &uncuiq
qđ ẽ. ueneratꝰ ante cognitũ xpm̃. Nã sipost

Expanded text:
i testamenti. Hebraeorum dei et nostra admodum di-  uersa condicio est, quia nec ipse, quae promittit, inplere potest et nos ea fastidimus accipere. superbos nos aduersus blanditias eius Christi liberalitas fecit. ac ne incongrue me haec conparasse existimes, Paulus in nos hanc coniugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est uiro; quodsi mortuus fuerit uir eius, non erit in mortuis quodam modo ponentes legis auctorem tum demum se copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus est uel praecepto, quibus ex gentilitate conuersis ad Christum Hebraeorum deus non mortuus debet uideri, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet uideri defunctus, gentili uero idolum, et unicuique quod est ueneratus ante cognitum
Abbreviated transcription (Latin):
mortis sicut dnm̃ petrus. ita iste negarit
uxorem: Qł si itanecessẽ oss& intelligi.
peccatũ hominis agnoscerẽ. nec idõ cuncta¬
oblitat᷑ eius merita deleta atq: oblitterata censerẽ
sicut nec illius apłi. quã quã culpa non sit uxoris

Expanded text:
mortis sicut dominum Petrus, ita iste negauerit mortis sicut dominum Petrus, ita iste negauerit uxorem. quod si ita necesse esset intellegi, peccatum hominis agnoscerem; nec ideo cuncta eius merita deleta atque oblitterata censerem, sicut nec illius apostoli. quamquam culpa non sit
Abbreviated transcription (Latin):
naturali. ubi eius potestas erat iubens potius.
oboelienti. quã cedens concupiscenti. sic & ipse
coniugẽ castã & casto corde sibi coherentẽ
decuius animo ubi pudititiȩ uirtus habitabat
nullomolo dubitabat. tacuit uxorẽ. dixit
sororẽ nese occiso. ab alienigenis atq impis.
captiua possideretur. certus dedõsuo. ođ nibil
cam turpe acflagitiosum perpeti siner&.
nec eum sides acspes fefellit. Nãq phario territus
monstris multisq: propt̃ eam malis afflictus
ubi eiꝰ eẽ uxorẽ diuinitus cliclicit. illesam cũ
honore restituit Abi melech autẽ somnio
comnonitus . &edoctus similit̃ facit: Non nulli
quidẽ non calumnosi & maledici sicut faustus.
sed eisdẽ libris honorẽ debitũ deferentes. quos
iste uel non intelligendo rep̃hendit. uł rep̃ hen¬
dendo non intelligit. cũ hoc abrahȩ factũ
considerarent : uisũẽ eis. qđ afirmitate ficdi
sub defecenit atq: titubauerint. & timore

Expanded text:
naturali, ubi eius potestas erat, iubens potius naturali, ubi eius potestas erat, iubens potius oboedienti quam cedens concupiscenti: sic et ipse coniugem castam et casto corde sibi cohaerentem, de cuius animo, ubi pudicitiae uirtus habitabat, nullo modo dubitabat. tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque inpiis captiua possideretur, certus de deo suo, quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret. nec eum fides ac spes fefellit; namque Pharao territus monstris multisque propter eam malis adflictus, ubi eius uxorem diuinitus didicit, inlaesam cura honore restituit; Abimelech autem somno commonitus et edoctus similiter fecit. Nonnulli quidem non calumniosi et maledici sicut Faustus, sed eisdem libris honorem debitum deferentes, quos iste uel non intellegendo reprehendit uel reprehendendo non intellegit, cum hoc Abrahae factum considerarent, uisum est eis, quod a firmitate fidei subdefecerit atque titubauerit et timore
Abbreviated transcription (Latin):
Cetera enim caecitate nec ualuit intelligere.
hoc aut̃. libidine calumniandi neglexit
& legere Iđ autẽ iustũ & fidelẽ uirũ
matrimonii sui in famissimũ nundinatorẽ
appellans auaritie acuentris causa cluob:¬
regibus abimelech & pharaoni diuersis tẽporib
sarã coniugẽ suã sororẽ mentitum qui a
orat pulcherrima in concubitũ asserit
uencditaͣssẽ : non ore ueridico aturpitudine
sẽparat honestatẽ sed ore maledico totum
uertit in crim̃. hoc enim abrahȩ factum lenoci¬
nio simile uidetur. sed non ualentib exillius
eternę legis lumine apeccatis necte facta
discernere. uibus & constantia ꝑtinatia
uileri potest. & uirtus fidutiae uitium puta¬
tur audatiae. & quȩcũq: similit̃ obiciuntur.
quasi non recte agentibus a non recte cernentib:
Neq eñ abraham flagitio consensit uxoris eiusq
uendidit ad ulteriũ. sed sicut illa famulã suãt.
non libidini mariti ꝑmisit. sed officio generandi
ultro intulit. nequaquã turbato ordline

Expanded text:
cetera enim caecitate non credendi nec ualuit intellegere, hoc autem libidine calumniandi neglexit et legere. Quod autem iustum et fidelem uirum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans auaritiae ac uentris causa duobregibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjugem suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere, quibus et constantia, pertinacia videri potest; et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae; et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. Neque enim Abraham fluendidit adulterium, sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit nequaquam turbato ordine
Abbreviated transcription (Latin):
iam & hoc melius erat. ut ds̃ ur̃ sine ullo eqͥtatis
examine hominib nec iustis neo peccatoribus
parcer& qđ in rep̃hensione dĩ nr̃i faustus nichil
intelligens ultimũ posuit : quã in menbra sua
sic seuir&. ut parũ sit qđ ea inexpiabilit̃ uenenandu
hostib obtulit. nisi etiã falso orimine iniquitatis
accus&: quae idõ merito dicit pendere tam ini¬
mane ac sine fine supplicium: quod enrane apͥore
sua se lucida natura passȩ sunt. & inimica lumim
scõ extiterunt: Unde nisi quia ut ipse dicit ita
erant iniuscerata primȩ auiditati principum tene¬
brarũ : ut oniginẽ suam recolere seq: ab hostili natura
discernere non ualerent ergo animȩ huius mode
nibil mali ipsȩ fecer̃. secdigͥnocentes malu ꝑ pessȩ s̃

Expanded text:
iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus nec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens ultimum posuit — quam in membra sua sic saeuiret, ut parum sit, quod ea inexpiabiliter uenenanda hostibus obtulit, nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et inimica lumini sancto extiterunt. unde, nisi quia, ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmodi nihil mali ipsae fecerunt, sed innocentes tantum malum
Abbreviated transcription (Latin):
ligendũ q: ꝓ phetieis tpr̃ib cũẽnt ista que nobis
hoc cẽporo pate facta s̃. nontantũ sermonib
sed& actionib: p̃figuranda & p̃nuntianda illo signo
qđ legimꝰ resista p̃notata ẽ quã tenemꝰ. Vosaut̃ uolo
mibi dicatis cur uram cessationẽ nolitis implere.
lu dei qͥppe sibato suo qđ ad huc carnalit̃ sapiuns

Expanded text:
ent ista quae nobis hoc tempore patefacta sunt, non tantum sermonibus, sed et actionibus praefiguranda et praenuntianda; illo signo quod legimus, res ista praenotata est quam tenemus. Vos autem volo mihi dicatis, cur vestram cessationem nolitis implere? Judaei quippe sabbato suo, quod adhuc carnaliter sapiun
Abbreviated transcription (Latin):
nonuenit soluere legẽ aut ꝓphas sed Sadĩ¬
plere . Non ut legi ad derent᷑ quȩ de erant sed
ut ferent quȩ scripta erant. Qđ isa eiꝰ uba
testant᷑. Non enĩ ait iota unũ aut unꝰ apex
non transi& alege donec addant᷑ quȩ dessea¬

Expanded text:
non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex non transiet a lege. donec addantur, quae des
Abbreviated transcription (Latin):
sed ꝓbare si sint eadẽ uera si sina : si in corrupta eẽ
enĩ ꝑmulta tizama quȩ in contagiũ boni seminis
scripturis poene om̃ib noctiuagus quidã seminator
insꝑserit. Id circoq me nehic qͥdẽ eruerit sermo
quã uis reuerendi nomimis p̃seferat in scriptionẽ :
intdiani satoris & bonist annoctru illiꝰ &pesĩmi¬

Expanded text:
sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem terruerit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem. interdiani satoris et boni sit. an nocturni  illi
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qͥdẽ xpm̃ dicente uidias duplieit̃ filiũ
gehenne sieri eliqͥ fuerit cir cũcis Sab¬
^batũ
uero nec isũ seruasse uideas. nec usquã mandisse
seruandũ. Decib itẽ ipsũ asseuerantẽ audias. nullo
eoꝵ inqͥnare hominẽ que in os ingrediunt᷑ : s ea pociꝰ
quȩ deore ꝓcedunt palluere. Desa erificiis itẽ fre¬
quentẽ ipsiꝰ eẽ sermonẽ : dñ miscđiam ułle non
sacrificiũ. Hecigit᷑ sita sunt : ubi illud erit. non
eũ uenissẽ soluere legẽ ⁊ ꝓpħas sed ad ĩplere. qđ si
dix̃. aut aliud significans dix̃. aut qđ ab sit m̃tiens
dix: aut onĩno nec dix̃. Sꝰ iħm qͥdẽ m̃titũ cẽ.
nullus dicat: dũ taxat xp̃ĩanꝰ: ac ꝑhoc auc alit̃
ditũ g̃ aut onũno nec dictũ. Ectam̃ meqͥdẽ iã
adũ s captuli huiꝰ necessitudinẽ manicheꝰ fides
reddidit tutũ quȩ pͥncipiomͥ non cunctis quȩ ex
saluatoris nomine soripta legunt᷑ passt̃ cređẽ ꝑsuast :

Expanded text:
m dicentem audias dupliciter filium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus. sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas nec usquam mandasse seruandum. de cibis item ipsum adseuerantem audias nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item frequentem ipsius esse sermonem deum misericordiam uelle. non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non eum uenisse soluere legem et prophetas, sed adinplere ? quod si dixit. aut aliud significans dixit aut. quod absit. mentiens dixit aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum esse nullus dicat dumtaxat christianus; ac per hoc aut aliter dictum est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit,
Abbreviated transcription (Latin):
Qo qͥd aliud quã lestructionẽ fatem ueteris tes¬
cageiti  quȩeũ ita sint. quo mꝰ xpm̃ illud dixise
credemꝰ: nisi ante nosm& ipsos dipnemꝰ stulte
I n p̃teritũ opimonis Ẽ cad penitudinẽ recurrimꝰ
obsequam̃q legi deintefo ac ꝓpħis: atq aorum
curenꝰ qualia cuq sint obseruare mandita.
Ad eũ fecerimꝰ tunc deniq uere crediderimꝰ lixisẽ
tim qe non uenerit legẽ soluere sed adimplere
Nuno ditꝰ filsu ẽ. qi nectu id redis dequo me solũ
in cusas. Sed estalicuerit in p̃teritũ errasiẽ.
Lnoncai soluit sed adipleuit. ⁊ plac& circũcidi
it pudendis in sgure pudendi & dnt credero
si crantis talib delectari : Hac& suipe sabba¬
do nũc curos nunꝰ arictes. nuncetia horcos
ut non & homines dicã. cultris sternere .: ac
ralium ciborũ quȩdĩ existimare munda:
quȩ lu dã in in mundis & contaminatis ha¬
bere c ex qͥb inqͥnatiorẽ poncinã lex as

Expanded text:
d quam destructionem fatemur ueteris testamenti ? quae cum ita sint, quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmet ipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediderimus dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere. nunc autem falsum est. quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. Sed esto. licuerit in praeteritum errasse. Christus non tam soluit sed adinpleuit? placet circumcidi. id est pudendis insignire pudenda et deum credere sacramentis talibus delectari? placet suscipere sabbaDei nunc tauros, nunc arietes, nunc etiam hircos, ut non et homines dicam, cultris sternere: ac prralium ciborum quaedam existimare munda, quaedam in immundis et contaminatis habere, ex quibus inquinatiorem porcinam Lex as
Abbreviated transcription (Latin):
in regnõ cȩlorũ : Quã ergo legẽ docebant phariser
phariser & dicentes nec facientes audiendi s
non imitand. Hec intelligit faustꝰ aut forte se
fingt ñ intelligere qͥ dsit ĩplere legẽ cũ hoc de
uboꝵ adicotione putat accipiendis̃ : qa scriptũ e
neqͥd addat᷑ scripturȩ di uł decrihatio ł ne
dic̃ non debuisse ad ĩpleri. qđ ita ꝑfectũ cõm̃dat :
ut nihil ad dendũ minuendũq: sit. Nestuin ergo
isti qͦmꝰ ad ĩpleat legẽ: qͥ sic uiuit utl ex pcipit.
Plenitudo em̃ legis caritas sic̃ dic̃ apłs Istã car¬
tadẽ dnis & exib̃e & donare dignat e. nuttendo¬

Expanded text:
in regnum caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi. Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere, quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpleri, quod ita perfectum commendatur, ut nihil addendum minuendumque sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhibere et donare dignat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmerito suꝑbie ĩpietatis accider̃ quã uidere uitã
suã idẽ . filiũ dĩ pendentẽ & non cređe uitȩ suȩ
Maledicta enĩ cũ ex ꝓphetia dicunt᷑ nons demalo
uoto in p̃cantis sedde prescio spu de nuntiantis
Na illague demalo uoto s̃ pibent᷑ cũ dr bencer

Expanded text:
biae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur
Abbreviated transcription (Latin):
incipiat acdomodni : & micium a nob̵: qualis finis erit
cis qui non crecunt domini eũgłio & siiustus quidem
uix saluus erit : peccator & impius ubi parebunt
quid enĩ iustius unico. cui tamen pater non peꝑcit :
Et quid euidentius quod nec iustis parcat. emendans cos
uarietate tribulationum : cum dehacne a porte sit
dictum & si uix saluus erit : non solum eñ inueteri
testam̃to scriptũ est : quem enim cliligit deus corripit.

Expanded text:
ini; et si initium a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt domini euangelio? et si iustus quidem uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? quid enim iustius uno, cui tamen pater non pepercit? et quid euidentius, quod nec iustis parcat emendans eos uarietate tribulationum, cum de hac aperte sit dictum: et si iustus uix saluus erit? non solum enim in uetere testamento scriptum est: quem enim diligit deus, corripit
Abbreviated transcription (Latin):
sũ mati: quoꝵ auctor ac pat non minꝰcis
adici indignat᷑ quã detrai: ut scribens inde¬
ut eronomio dicat. Hȩc p̃cepta quȩ mandotͥ
hodie isrł obseruab & caue nedeclines abisdẽneq
in sinistrã neq indexterã. Nec addas qͥcꝗ eis nec
minuas. sed in hisdẽ ꝑseuerab. ut benedicat te des
ds̃tuꝰ. Qua ꝓpt̃ siue adĩplendi causi iħus leg
aliqͥd & ꝓpłis adecit. indexterã uidet᷑ lapsꝰ sfiue
dẽpsit ut destruer&. in sinistrã utrũq certe
offendit legis auctorẽ. Id circoq aut aluid aliqd
matheo : & uł le credi manicheo. Si matheus
ñ int̾ fuit cũ xͥi dixiss& ñ ueni soluere legẽ
aut ꝓpħas. s ad ĩplere & ꝓpt̃ea nonẽ ci cre¬

Expanded text:
summati: quorum auctor ac pater non minus ei summati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque in dextram, nec addas quicquam eis nec minuas, sed . in iisdem, perseuerabis. ut benedicat te dominus deus tuus? quapropter siue adinplendi causa Iesus legi aliquid et prophetis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem idcircoque aut aliud aliquid Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem aut prophetas sed adinplere. e
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ ergͦ nec qͥdẽ si matheus hoc serib& uerũ
for& qr p̃ sens non erat cũ iħs̃. loquebat᷑ in monte :
qͣnto magis credendũ non erit qi neo matheus
eađ scripsit. sed aliut. sub nominib & iħu & mathei.
qͥd qđ etiã ex iio sermone qđ p̃cipit. non pu.¬
tare ql uenerit legẽ soluere. magis intel¬
ligi det᷑ qr soluer&. Neq enĩ miħl eotale
faciente uideispicari hoc possent. sed nolite
inqͥd putare qi ueni soluere legẽ: Agedũ
ergo & si ei uidei dixissent : qͥd porro aut̃ tu
tale agis. unde ħ spicari possimꝰ anqicir¬
cũ cisionẽ derides sabbatũ uidlas sacrificia
despuis. confundis cibos.  Hocẽ ergͥ nolite
putare. Eqͥd hoc ãpliꝰ qͥdue manifestiꝰ fieri
potuit ĩ destructionẽ legis ac ꝓpħarũ
Aut si hoc adiplere ẽ. lege qd erit soluere
Quid qđ etiã lex & ꝓpħe ne adĩpletione tua¬
qͥ dẽ gaudent : ad eo sibi pleni uident᷑ & con¬

Expanded text:
cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet. uerum cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet. uerum foret, qui praesens non erat, cum Iesus haec loquebatur in monte: quanto magis credendum non erit, quia nec Matthaeus eadem scripsit, sed alius sub nominibus et Iesu et Matthaei! Quid? quod etiam ex ipso sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur, quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suspicari hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid? quod etiam lex et prophetae ne adinpletione quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et con
Abbreviated transcription (Latin):
Inmonte. Quib: p̃sentib: p&ro & indeta
Ia cobo & iohanne : quattuor istantũ
Ceteros enĩ necdũ legerat nec ipsum
matheũ. Exhis ergo quattuor unꝰ idest
iohs euangliũ seripsit. ha alicubi hoc ise
qͥ longo int̃uallo pꝰ quã iħsdemonte des¬
cendit
tac& . loqͥt᷑ aut̃ minꝰ idoneus: ut interĩ ꝑmi¬
se rimꝰ nob̵ inuriã fecisse matheo donẽe &
ipsũ ꝓbemꝰ hȩc non scripisse. sed aliũ nestio
ꝗ sub nomine eiꝰ. Qđq doc& et ipalectionis
eiꝰdẽ mathei obliqua narratio. Quid enĩ dic̃. &
&cũ transir& iħs: uidithominẽ sedentẽ ad te¬
loneũ nõie matheũ & uocaũ eũ. Atille con¬
festĩ surgeͥns. secutꝰ ẽ . eũ. Etqͥsergo dese ipso
scribens dicat uidit hominẽ & uocauit eu & se¬
cutus ẽ cũ ac non pociꝰ dicat uidit me & uo¬
cauit me. & secutꝰ sũ eũ. Misi qr constat hȩc matheũ
non scripisse sed aliũ nestio ꝗ̃ sub eiꝰ nomine.

Expanded text:
in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne. quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec ipsum Matthaeum. ex his quattuor unus, id est Iohannes euangelium scripsit. ita alicubi hoc ipsequi longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit,tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio. quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius nomine ?
Abbreviated transcription (Latin):
uere erant: uera etiã ipsa uulnera fuerant.
Nec uera uulnera : nisi uera caro habere potu¬
is set. Hoc ueũ totũ urm̃ euertit errorẽ Por¬
ro sixi falsas cicatrices dubitanti discipło de¬
monstrauit : & isũ fallacẽ dicis ita docentẽ :¬
& te filli cupis ita discentẽ. Sed qr nemo est
qͥ uelit̃ fallere aut̃ multi uolunt: magis te
uł le intelligo quasi exẽplo xp̃i fallacit᷑ docere:
quã exẽplo thomȩ fallacit̃ disceo efinde si
credis qđ falsis cicatricib xp̃s fellerit dubi¬
tantẽ .: teqͥs uelit cređẽ docentẽ. ac non potiꝰ
cauere fallentẽ .: at si ille discipłs uerasci¬
catrices tecigit xp̃i : uerã confiteri cogeris
& carnẽ xp̃i. Ita manichȩus non ꝑmaneb :
s̃i sic credis ut thomas: in fideł aũt̃ remaneb̵
si nec sic credis ut tͥomas fapgiꝰ orẽ Cuir¬
uenisse soluere dixerit sed adiplere :ꝰ qͥs
hoctestit᷑ dixis se iħm : matheus ÷bi dixisse.o

Expanded text:
uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si Christus falsas cicatrice dubitanti discipulo dmonstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credis ut Thomas; infidelis autem remanebis, si nec sic credis ut Thomas. LIBER DECIuenisse soluere dixerit, sed adinplere? quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse?
Abbreviated transcription (Latin):
ut cetera mn itelligerent : qea quȩ incellige¬
dicũ sixpianꝰ escrede dicenti xpõ qu dese serisit
mop ses : qđ si non credis. xp̃ianꝰ non es: qe qͥppe
uideris quid dete sentias. qͥte ut gentilẽ uł
uideũ doceride xpõ expetis. Egͦ tam̃ neq hoc
defugi & om̃ stͥ aditꝰ erroris quantũ potiui clausi.
Nec illud sun patere p̃cipiciũ quauos cȩci mit¬
titis. dicentes falsa. eẽ. in euangłio sicubiurã¬
si. heresis extũ non inuenerit. ut uob ni re
Imaneat h
quo redire possitis unde xp̃o credatis ubi uobis
hȩc uox pestilentiȩ non possit opponi. quin
etiam sicte doceri cupis ut xp̃ianũ thomã.
quẽ xp̃s dese dubitantẽ non ẽ. asꝑnatꝰ: sed
quo animi eiꝰ uul nerib: mederetur corporis ꝰ¬
sũi cicatrices oftendit. hȩc uerba tua s: Bene. Ibenc
qđ sicte doceri exigis. Quã enĩ uerebar ne
hoc quoq in euangłio falsũ eẽ.contenderes

Expanded text:
ut caetera non intelligerent: quia ea quae intelligeut caetera non intelligerent: quia ea quae intelligeistianus es. crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis. christianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem non est aspernatus. sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes!
Abbreviated transcription (Latin):
ai nifestata fallatia conuicta discediti. Certe iã cla¬
dnm̃ docuis se. Certe sine dubitatio ne ꝑspicit᷑ mana¬
chȩos pociꝰ cẽ. m̃dices atq fallaces ñ moysea. ñ xpm̃.
ib ꝓpħatã. hic p̃sentatã. Quomꝰ engo nibil corũ
catholicos seruare putant quȩ moyses scripsit:
cũ omĩa ꝓrsus obseruent. ñ iã infiguris sed incis
recte diceremꝰ scripturã illã non obseruare
lectorẽ: quia & ipse carateres illos
non facer&. cũ illȩ fuissent figurȩ sonorũ.
ille aut̃ iã sonos ios exꝓmer& : Illarũ tam̃
figurarũ non formatione occupatus sedits¬
pectione cõmonitꝰ. Idc̃ aut̃ uidei xp̃o non
credebant : qr nec illa que moyses non figu.¬
dic̃. Dedimatis m̃tã & ciminũ & relinqͥas gra¬
illa aut̃ non omittere. Vnde ẽ. & illud qđ
traditionib: suis decebant : q̃mͦ ĩ firmaret᷑
p̃ceptũ dĩ quo deferribonorẽ parentib iserit
ꝓ pt̃ quã suꝑbiã &iniqͥtitẽ excecari meruer̃.

Expanded text:
anifestata fallacia convicta discedit: certe jam clDominum docuisse: certe sine dubitatione perspicitur Manichaeos potius esse mendaces atque fallaces, non Moysen, non ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eirecte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figudicit: Decimatis mentham et cyminum, et relinquitis grailla autem non omittere . Unde est et illud, quod traditionibus suis docebant quomodo infirmaretur praeceptum Dei, quo deferri honorem parentibus jusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
superiusq defendi. nec qͥoꝗ in eofacto eẽ erimirus. ł i psi manichei
qͥ couiqi uellent ł qͥsꝗ aliis ĩperitor aut impior pitaret. Nc̃ aut̃ qͥd
&iã ꝓpbeticȩ signusicationis habuerit. reqͥrendũẽ. Iđ exeis miltos
q sibi absente idolũ fabricauer̃. sine ulla cuiꝗ necessitudinis dis¬
tinctione iussit interimi. facile.ẽ. ut ĩcelligat᷑. hom̃ixũ illoꝵ
in t̃emptionẽ significare utiorũ taliũ qͣ lib illi ad eandẽ idolatnã
defluxer̃. Intaba qͥppe uitia nos ssuire iubet psalmꝰ cũ dicit.
Iras cimini & nolite peccare. In talia uitea seuire nos iub& apłs

Expanded text:
superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui corrigi uellent, uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
utiq corporib qđ uestessignificaa adiũgũt se popło di. ut si mul
aliqͥd aliul hine fuerit siguratũ : certũẽ. tap̃ eis qͥhas litteras
pie legunt . ñ frustr᷑ neq sine p̾nũtiatione futuroꝵ esse illa iossa.
facta cscripta lã porro deballis qu ꝑ mousen gestas̃ nimis longũ ẽ.
om̃ia ꝑtractare. Satis ergꝰ sit qđ d ealobello gesto cũ amalechia supe¬
rius ĩ hoc ipsoopere qͦ fausto respondeo. ꝗͣtũ satis ꝓsuscepto neftio
udebat᷑. qͥd ꝓphetiȩ p̃mitteret. qͥd in ysteni c̃tiner& ex posui
Nc̃ alud uideamꝰ ĩqͦ crudelitacis utiũ solent obicere moysi ł mnimiei
barũ litterarũ. uł exꝑtesomiũ litterarũ. Qđ qͥdẽ faustias nexp̃sse
posuit cũ dicer&. crudelia multa & mandarit & fecerit. Sed e noui
qͥd maxune & ĩudose iactare c̃sucuerint. idõ ipse hoc cõmemoraui

Expanded text:
utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul dutique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul daliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantum satis pro suscepto negotio uidebatur, quid prophetiae praemitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui
Abbreviated transcription (Latin):
diabolũ ad ño xp̃o nob̵ defensif eccidi: Quod uero in arena
obruit dit̃ emptũ : manifes tũ est eiusiã moiticinã p̃sentiã
neis laterẽ. quenbabent stabile fundam̃tũ : Vnde
aeccłam dñs suꝑpetram edificat: & eos qaudiunt
ierbũ eiꝰ & faciunt. cõparat prudentriuro qͥcẽdificat
domũ sua supͣ petra. ne tẽptationib cȩdat & corruat.
suꝑ arenã. cuiꝰ temp̾tata donius ruina sit magna. Qđ ẽ
uero expoliauit &gyptios iussu dñĩ sui. nibil nisi iustissine
iubentis : qͥd p̃figurauerit. iã in quibdam libris qͦs de
doctrina xp̃i ana p̃notaui. quãtũ mibi tunc occurrit
me recolo potiusse. qđ auro argento & ueste aegỹptioꝵ
significate sint quȩ lam doctriȩ. quȩ ĩipsa consuetudie
gentiũ. ñ initlistudio discanͣ. Sed siue he signifie&. siue illud
qđ exipsis gentib animȩ p̃tiose tã ꝗ uasa aurea & argentea cũ suis

Expanded text:
diabolum a Domino Christo nobis defensis occidi. Quod vero in arena diabolum a Domino Christo nobis defensis occidi. Quod vero in arena obruit interemptum , manifestum est ejus jam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. Unde am dominus super petram aedificat et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyptios iussu domini dei sui, nihil nisi iustissime iubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpb& filios uda ponens ꝓiuidȩis & filios i srł ꝓgentib:
& c̃gregabunt᷑ inqͥd fili iudȩ & filu iss ł parit̃ & ponent
sibim& capucl unũ. &ascerident de terra. Huic itaq
prophetiȩ tã manifeste ipso rerũ effectu declarate
quis quis contradicit : non solũ ꝓpheticis uerũ diã a pos¬
tolicis litteris. nec solũ quib lib& litteris. uerũ &iã rebus
impletis& clarissima luce ꝑfusi s. inpudentis si¬
me contradicit: Aliqui ergo fortassis reqͥrebat diligenti¬
aeccłam elegentiliũ suꝑsaitionũ ꝓstititti one collectam e
inhabitu mulieris illius quȩ thanar appella taesta
posset agnosci. Hic aut̃ cũ ipsa scriptura se aperiat.
cũque apłoꝵ consonantib litteras illustretur: quidbic
ulterius in moram᷑ e noniã uidemꝰ qđ restat i¬
defamulo dĩ moyse: quid&iam ipsa significent quȩ fastus
obiecit : ⁊ quͦił enĩ sinerẽ idefendens oecidit. egiptium cui uis.
facillime oecurrit ii iuriosum nob̵ in bac peregrinatione

Expanded text:
gentibus, et congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra. huic itaque prophetiae tam mani- . feste ipso rerum effectu declaratae quisquis contradicit, non solum propheticis, uerum etiam apostolicis litteris nec solum quibuslibet litteris, uerum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis inpudentissime contradicit. aliquid ergo fortassis diligentiEcclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam, in habitu mulieris illius quae Thamar appellata est, posset agnosci: hic autem cum ipsa Scriptura se aperiat, cumque Apostolorum consonantibus Litteris illustretur, quid hic ulterius immoramur, ac non jam videmus quod restat de famulo Dei Moyse, quid etiam ipsa significent quae Faustus objecit? CAPUT XC. Quod enim fratrem defendens, occidit Aegyptium, cuivis facillime occurrit, injuriosum nobis in hac peregrinatione