comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temporum. Non enĩ sic fuerunt ut
eẽ desinerent aut sic fut᷑a s̃ quasi nẽ ñ
sint. sed id ipsũ eẽ semꝑ habuerunt
semꝑ habitura sunt. Manent autẽ ñ
tãquiã in spatiis locoꝵ fexa ueluti cor¬
pora s in nat᷑a in corp̾orali. Sic intelli¬
gibilia p̃sto sunt mentis aspectob sic̃
ista in locis uisibilia. uł contrectabilia
corporis sensib. Non solũ aucẽ rerũ
sensibiliũ in locis positarũ. si ne spa¬
ciis localibus manent in telligibiles.
in corporalesq rationes. uerũ eciã mo¬
tionum intemporalib qͣseuntiũ sinre
temporali tansicu. Instant etiam
ipsẽ utiq intelligibiles ñ sensibiles
ad quas mentis acie ꝑuenire paucoꝵ
est. Ec cũ ꝑuenit᷑ qͥuantũ fieri pocest
ñ in eis manet ipse ꝑuentor. s ueluti acie
ipsã reuerberata repellit᷑. et fit ei ntͣn¬
sitorie transitoria cogitatio. Que tam̃ co¬
gitatio transiens ꝑ disciplinas quib

Expanded text:
temporum. Non enim sic fuerunt ut temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibus. Non autem solum rerum sensibilium in locis positarum sine spatiis localibus manent intelligibiles incorporalesque rationes; verum etiam motionum in temporibus transeuntium sine temporali transitu stant etiam ipsae utique intelligibiles, non sensibiles. Ad quas mentis acie pervenire paucorum est; et cum pervenitur, quantum fieri potest, n in eis manet ipse perventor, sed veluti acie ipsa reverberata repellitur, et fit rei non transitoriae transitoria cogitatio. Quae tamen cogitatio transiens per disciplinas quibus
Abbreviated transcription (Latin):
et non dũ apparuit quid erimus sci¬
mus quia cum apparuerit similes ei
erimus. qm̃ uidebimus eũ sicuti ẽ. De
his acque huiusmodi sermo ipse mͥ ui¬
det᷑ ẽẽ sermo sapientie. Abstinere autẽ
a malis qm̃ iob scientiã dix̃ eẽ rerum
tempus in malis sumus a quib abstine¬
re debernus. ut ad illa bona et̃a ue¬
niamus. Quar obrem quicquid pru¬
dent̃. fortit̃. temperant̃. et iuste agimꝰ.
ad eam ꝑtinet scientiam siue disciplinã
qua in euitandis malis bonisq appeten¬
dis actio nra uersat᷑ et quicqͥd ꝓpt̃ exẽ¬
pla. uł cauenda uł imitanda: et ꝓpt̃
quarũq rerũ que nr̃is accõmoda¬
ta sunt usib necessaria documenta
historica cognitione colligirauf. De
his gͦ sermo cũ fit eũ scientiȩ sermonẽ
puto discernendũ a sermone sapien¬
tie ad quã ꝑtinent ea que nec fuerunt
nec futa sunt. sed sunt. et ꝓpt̾ et̾nita
tem inqua sunt et fuissẽ et eẽ. et fu¬
tura eẽ dicunt᷑ sine ulla mutabilitate

Expanded text:
rimus; scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . De his atque hujusmodi sermo ipse mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job scientiam dixit esse, rerum tempus in malis sumus, a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et propter eam aeternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate
Abbreviated transcription (Latin):
N lbro suꝑiore huius oꝑis duoderimo
satis egimus discernere rationalis mentis
officium intemporalib reb ubi ñ sola
cognitio. uerũ et actio nr̃a u̾sat᷑ ab excel¬
siore etusdem mentis officio: qđ̃ contem¬
plandis et̾nis reb impendit᷑ ac sola cog¬
nitione sinit᷑. Cõmodius autẽ fieri puto
ut de scripturis scĩs aliquid int̾seram. qͦ
facilius possic utrũq dinosei. Euangeliũ
siuĩ ioħ es euangelista sic orsus ẽ. Inp̾rin

Expanded text:
n libro superiore hujus operis duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evange
Abbreviated transcription (Latin):
loco ubiq totũ. sine tẽpore sempitñũ. sine
ulla sui mutatione mutabilia facientẽ.
nichilq pacientẽ. Quis qͥs dm̃ ita cogitat
et si nondũ pocest omnimodo inuenire
qͥd sit. pie tam̃ cauet qͣntũ potest aliqͥd
de illo sentire qđ ñ sit. Est tam̃ sine du¬
bitatione substantia. uł si meliꝰ hoc appel

Expanded text:
pore sempiternum, sine ulla sui mutatione mutabilia facientem nihilque patientem. Quisquis Deum ita cogitat, etsi nondum potest omnimodo inuenire quid sit, pie tamen cauet, quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Est tamen sine dubitatione substantia, uel, si melius hoc appel
Abbreviated transcription (Latin):
bat dicens. Ille erat lucerna ardes
& lucens. Quod & discipulis suis
dixit. Uos estis lum̃ i mundi. Atq
ut ostenderet quale lum̃ : secutus
adiunxit. Nemo lucernã accendit
& ponit ea sub motio. s suꝑ cande¬
labrũ : ut luceat om̃ib qui in do
mo sunt. Sic luceat. lux ur̃a corã
hominib Iste similitudines datę
sunt. ut quantũ possumus intelli¬
gamus. uł si hoc nondũ possumus.
sine ulla dubitatione credamus.
animã racionalẽ. non eẽ naturã diꝰ
illa quippe in cõmutabilis ÷ s tam̃ 9.
Lucernȩ quippe accendi indigent.
extingui possunt. Iđoq quod dicit᷑
de ioħ̃e. non erat ille lum: ad illud
respicit᷑ lum̃. quod non participacio¬
ne illuminatur. s eius participacio¬
ne illuminat᷑. que ab illo illumi¬
antur. Deniq sequitur. Erat lum̃
discerneretur lum. uerũ a lumine

Expanded text:
 dicens: Ille erat lucerna ardens et lucens, quod et disci-, pulis suis dixit: Vos estis lumen mundi; atque ut ostenderet quale lumen, secutus adiunxit: Nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio sed super candelabrum, ut luceatmo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus . Istae similitudines datae sunt, ut quantum possumus intelligamus, vel si hoc nondum possumus, sine ulla dubitatione credamus animam rationalem non esse naturam Dei; illa quippe incommutabilis est: sed tamen lucernae quippe accendi indigent, et exstingui possunt. Ideo quod dicitur de Joanne, Non erat ille lumen, ad illud respicit lumen quod non participando illuminatur, sed ejus participatione illuminantur quae ab illo illuminantur. 8. Denique sequitur, Erat lumenodo discerneretur lumen verum a lumine
Abbreviated transcription (Latin):
est. eũ ñ ad se ipsum. s ad filiũ relatiue
dici. ⁊ ideo patrẽ quia ẽ. ei filius. s oĩno
ut sit qđ ad se ipsũ ẽ. ⁊ ideo sit quia
genuit eẽnciã suam. Sic̃ enĩ magnus
est ñ ħͥ ea quã genuit magnitudine
ita et ẽ. ñ nͥ ea quam genuit ẽẽncia
quia ñ aliud illi ẽ. eẽ aliud magnũ
eẽ. Ita ne gͥ pat̾ ẽ. eẽntie sue. sic̃ pat̾
ẽ. magnicudinis sue. sic̃ pat̾ uircutis ⁊
sapientie sue : Eadẽ quippe magnitu¬
do eius que uirtus ⁊ eadem eẽntia
que magnitudo. Hec disputatio nata ẽ.
mo coareat᷑ cũ in effabilia fari cupimꝰ ue

Expanded text:
sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed omnino ut sit quod ad se ipsum est, ideo sit quia genuit essentiam suam. Sicut enim magnus est, non nisi ea quam genuit magnitudine; ita et est non nisi ea quam genuit essentia; quia non est aliud illi esse, aliud magnum esse. Itane igitur pater utis ac sapientiae suae? Eadem quippe ejus magnitudo quae virtus, et eadem essentia quae magnitudo. 2. Haec disputatio nata est mo coarctatur, cum ineffabilia fari cupimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
equali s̃bi quo semꝑ atq in cõmutabilit̾
dic̃ se ipsũ. Non ẽ. enĩ ipse ũbiĩ : sic̃ nec
filius. nec imago. Dicens aũ exceptis
illis tẽporalib uocib dĩ que in creatura
fiunt. nã sonant ⁊ tͣnseunt: dicens gͦ illo
coet̾no ũbo ñ singulus intelligit᷑. s cũ ipso
ũbo sine quo non ẽ. utiq dicens. Ita ne ⁊
sapiens sic̃ dicens ut ita sit sapientia sic̃
hoc etiam eẽ. uircutẽ. ut uirts ⁊ sapien¬
tiam. ⁊ ubĩ idẽ sit ⁊ relatiue dieat᷑ sic̃
filius. ⁊ imago. atq ille ñ singulus po¬
tens uł sapiens. s cũ ipsa uirtute atq
sapientia quã genuit: sic̃ ñ singulus
dicens s eo ũbo. ⁊ cũ eo ũbo qđ genuit
atq ita magnus ea et cũ ea magnitu¬
dine quã genuit : Et si ñ alio magnꝰ
alio đs. s eo magnus quo ds̃. qr non
aliud illi ẽ. magnũ eẽ. aliud dm̃i eẽ.
consequens ẽ. ut nec ds̃ eẽ singulus.
s ea. ⁊ cũ ea dĩtate quã genuit. ut

Expanded text:
uali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relative dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dĩ iurtutẽ ⁊ dĩ sapientiã. utrũ ita
sit pat̾ sapientie. atq. uircutis sue. ut
hac sapientia. sapiens sit quã genuit. ⁊ hic
uirtise potens quam genuit. an quia sẽꝑ po¬
cens i sapiens semꝑ genuit uirtutẽ ⁊ sapi¬
entum. Di xeramus enĩ. si ita ẽ cur ñ ⁊
magnitudinis suę pat̾ sit. qua magnus ẽ.
⁊ bonitatis qua bonus. ⁊ iusticie qua iustus.
⁊ alia siqua ĩ. aut si hec omĩa plurib uoca¬
bulis in eadẽ sapientia nuiraite incelligunt᷑
ut ea sit magnitudo que uirtis ea bonitas
que sapientia. et ea rursus sapientia que uir¬
tus. sicut iã tractauimus: meminerimus cũ
aliquid hoꝵ nomino. sic accipiendũ eẽ. ac si
lus sit sapiens. atq ipsa sibi ipse sapientia:
an ita sit sapiens quomͦ dicers. Uerbo enĩ
qđ genuit dicens ẽ. ñ ũbo qđ ꝓfercur.⁊¬

Expanded text:
m Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapientia, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac silus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomodo dicens. Verbo enim quod genuit dicens est; non verbo quod profertur
Abbreviated transcription (Latin):
rexonciliant᷑ uisto quos ipse iustificat.
Quos tam̃ etiam inimicos utiq dilexit
quandoquidẽ filio proprio ñ peperc̃.
s ꝓnobis om̃ib cũ adhuc inimici eẽmͦ
tradidit eum. Recste gͦ. apł̃s secutus adiurx.
si enĩ eũ mnimici eͥemꝰ: reconciliati sumꝰ clõ
per mortem filii eius. ꝑ quẽ facta ẽ. illa remis
sio peccatoꝵ multomagis reconciliati salui
erimus in uita ipsius. ut in uita salui qͥ
ꝑmortẽ reconciliati. Quis enĩ dubicet ami¬
cis daturũ uitã suã. ꝓ quib inimicis dedit

Expanded text:
reconciliantur justo quos ipse justificat. reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus, cum adhuc inimici essemus, tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii sio peccatorum, multo magis reconciliati salvi erimus, in vita ipsius , in vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam pro quibus inimicis dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui sua ñ habebat. et ab illo in merido
ẽ ꝑductus ad mortẽ. Tanti ualuit san¬
guis ille neminẽ xp̃o inducũ. in et̾na
morce debita detinere debuerit. qui xp̃m
morte indebita uł ad tempus occidit.
gu ine ipsus. Iustificati plane in ed qđ
apecatis om̃ib lib̾ati. liberati aucẽ apec¬
catis omĩb qm̃ pronobis ẽ. dĩ flius qui
nullũ babebat occisus. Salui ꝙͦ erimus
ab ira ꝑ ipsum. Ab ira utiq di quẽ nichil
ẽ. aliud quã iusta uindicta. Nonͣ ncut
hominis animi ꝑturbatio ẽ. ira dĩ. s illiꝰ
ira ẽ. cui dic̃ alio loco scã script᷑a. tuaut̃
dnẽ uircutum cũ tranquillitate iudi¬
cas. Si gͦ iuista diuina uindicta tale nom̃
accepit᷑ etiam reconciliacio dĩ que rec¬
te intelligit᷑ nͥ cũ talis ira finit᷑.: Nec
inimici eramus dõ nͥ quẽ ad modum
iusticie sunt inimica peccata. Quib
remissis. tales inimicicie finiunt᷑. et

Expanded text:
illi qui sua non habebat, et ab illo est immerito illi qui sua non habebat, et ab illo est immerito perductus ad mortem. Tantum enim valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debeat, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. guine ipsius. Justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
inmultis fr̃ĩb. Quos aũ p̃destinauit. illos
et uocauit. Et quos uocauit. ipsos et
iustificauit. Quos autẽ iustificauit. ip¬
cũ diabolo perit nemo usq ad mortem
sub diaboli potestate remanebit. Deinde
sequitur qđ iã supra commeraui. quid
gͦ dicemus adhec: Si ds̃ pro nobis quis
contra nos : Qui filio proprio non peꝑ¬
cit. sed ꝓnobis omib tradidit. eum.
quomͦ ñ et cũ illo omia nobis donauit:¬
Cur g ñ fieret mors xp̃i. unmo cur ñ p̃t̃¬
missis aliis in numerabilib modis. quib ad
nos liberandos uti posset omp̃s ipsa potissi¬
mum eligeret᷑ ut fieret. ubi necꝰ  aiuini¬
tate eius aliquid inminutũ ẽ. auc mu¬
tatũ. et de humanitate suscepta tantum
beneficiĩ collatũ ẽ. hominib ut a dĩ
filio sempit̾no eodẽq hominis filio mors
temporalis in debita redderet᷑. qua eos
a sempit̃na morte debita lib̾aret : Pec¬
cata nr̃a diabolus tenebat. et ꝑ illa nos
merito figebat in morte. Dunisit ea

Expanded text:
inauit; quos autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipcum diabolo peribit; nemo usque ad mortem sub diaboli potestate remanebit. Deinde sequitur quod jam supra commemoravi : Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non et cum illo omnia nobis donavitCur ergo non fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors tempab aeterna morte debita liberaret? Peccata enim nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito tenebat in morte. Dimisit ea
Abbreviated transcription (Latin):
Semel in t̾ra ꝓpt̃ dilectionem ꝓximi:
& iterũ de cęlo. ꝓpt̾ dilectionem di.
Et si forte alia ratio reddatur. de bis
ait. ite babtizate. om̃s g̾s in nomine
patris. & filii. &̾ sp̃s sc̃ĩ. ubi maximͦ
cõm̃dat᷑ hec trinitas. ambigere non
debemus. Ipse ẽ. igitur qui etiã de
cęlo datus : die pentecostes. id ÷ post
dies decẽ. ꝗ dñs ascendit in cęlum.¬
tus ds̃ ÷ qui dat dm̃: Neq enim aliqͥs
discipuloꝵ eiꝰ. dedit sꝑm sanctum.
Orabant quipe ut ueniret suꝑͫ eosqͥb
manũs impone bant. ñ ipsi eũ dabant.
apłis pecuniã. non ait. dateꝰ mͥ hanc

Expanded text:
semel in terra propter dilectionem proximi, et iterum de coelo propter dilectionem Dei. Et si forte alia ratio reddatur de Spiriait, Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti , ubi maxime commendatur haec Trinitas, ambigere non debemus. Ipse est igitur qui de coelo etiam datus est die Pentecostes, id est, post dies decem quam Dominus ascendit in ctus Deus est qui dat Deum? Neque enim aliquis discipulorum ejus dedit Spiritum sanctum. Orabant quippe ut veniret in eos quibus manum imponebant, non ipsi eum dabant. tolis pecuniam, non ait, Date et mihi hanc
Abbreviated transcription (Latin):
einde in illa sũma trinitate
quȩ ds̃ ẽ. int̾ualla tẽporui.
nulla sunt. ꝑ quȩ posset os¬
tendi. aut saltm requiri.
utrũ prius de patre. natus sit filius.
& postea cde ambob ꝓcesserit sp̃s sc̃s

Expanded text:
einde in illa summa Trinitate, quae Deus est, intervalla temporum nulla sunt, per quae possit ostendi, aut saltim requiri, utrum prius de Patre natus sit Filius, et postea de ambobus processerit Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
illo ꝓcedat sp̃s sc̃s. sic dedisse filio. ut de
filio. de patre ẽẽ &e filio. Si enim quiquid
habet de patre. habet filius de patre. ha-¬
bet utiq ut & de illo ꝓcedat sp̃s sõs.
Sed nulla ibi tẽpora cogitent᷑. quę ha-¬
bent prius. & posteriũs. quia om̃ino
ibi nulla sunt. Quomͦ gͦ non absur-¬
dissime filius diceret᷑ am̃boꝵ. cũ sic̃
filio p̾̃stat eẽntia sine inicio tẽporis.
sine ulla mutabilitate naturȩ. de¬

Expanded text:
illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut de iillo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut de iFilio de Patre esse et Filio. Si enim quidquid habet de Patre habet Filius, de Patre habet utique ut de illo procedat Spiritus sanctus. Sed nulla ibi tempora cogitantur, quae habent prius aut posterius, quia omnino ibi nulla sunt. Quomodo ergo non absurdissime Filius diceretur amborum, cum sicut Filio praestat essentiam sine initio temporis, sine ulla mutabilitate natur
Abbreviated transcription (Latin):
de utroq ꝓcessit. ubi nulla sunt
tempora. sic potiumus quere re.
ubi inuenimus tempora. uoluntatẽ pͥꝰ
de humana mente. ꝓcedere. ut quera
parta. seu genita uoluntas. illa ꝑficit᷑.
eo fine requiescens. ut qui fuerat apetitꝰ
querentis. sit amor fruentis. qui iã de utiͦ¬
nita notione. tanꝗ de parente. ac ꝓle ꝓ¬
cedat. Non possunt ꝓrsus ista ibi queri.
ubi nichil ex tẽpore inchoatͥ. ut conse¬
quenti ꝑficiat᷑ in tẽpore. Quaꝓpt̃ qui
potest intelligere. sine tẽpore. genera¬
tionẽ filii. de patre : intelligat sine tẽpo¬
re ꝓcessionẽ sp̃s scĩ de utroq. Et qui
potest intelligere. in eo quod ait filuiꝰ.
sicut pat̾ habet uita insemed ipso. sic
dedit & filio uita habere in semedipso. &
ñ sine uita existenti iã filio. uitã patrẽ
dedisse. s ita eũ sine tẽpore genuisse. ut
uita quã pat̾ filio gignendo dedit. coet̾¬
na sit uitę patris. qui dedit. intelligat.
sic̃ habet pat̾ uitã in semedipso. ut de

Expanded text:
de utroque processit, ubi nulla sunt tempora: sicut potuimus quaerere, ubi invenimus tempora, voluntatem prius de humana mente procedere, ut quaeraparta seu genita voluntas illa perficitur, eo fine requiescens, ut qui fuerat appetitus quaerentis, sit amor fruentis: qui jam de utronita notione, tanquam de parente ac prole procedat. Non possunt prorsus ista ibi quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut consequenti perficiatur in tempore. Quapropter qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque: et qui potest intelligere in eo quod ait Filius: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitam habere in semetipso , non sine vita existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita, quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater in semetipso ut de
Abbreviated transcription (Latin):
utiq oleo uisibili. s dono gr̃ę quod uisi¬
bili significatur unguento. quo bab¬
tizatos ungit eccła. Nac sane tunc
p̾figurare dignatus ẽ. in qua p̾cipue
telligendus : unctus. quando uerbũ di
caro factũ: id÷ quando humana nat᷑a
sine ullis p̾cedentib bonoꝵ oꝑũ meritiᷤᷤ.
do uerbo ẽ. in ut̃o uirginis opulata
ita ut cũ illo fieret una ꝑsona. ob hoc
eũ confitet᷑ natũ de sp̃u sco. & uirgine
Maria. Absurdissimũ est enim. ut
crelamus eũ. cũ tͣriginta. eẽt annoꝵ.¬
eius enim etatis. a ioħe babtizatus est.
tisma. sicut sine ullo omnino peccato:
ita non sine spũ scõ. Si enim de famulo
ut̃o formatus accepit. quid de homi¬
ne xp̃o dño. intelligendũ ẽ uł cre¬
dendũ. cuius carnis ipsa cõceptio. ñ
carnał s sp̃ualis fuit. In eo etiã. qd̾
de illo scriptũ: quod accepit a patre
ꝓmissionẽ sp̃s sc̃i. & effudit: utraq na¬
tura monstrata÷ &e humana scilicet &
ce effudit ut ds̃. Hos autẽ accipere

Expanded text:
utique oleo visibili, sed dono gratiae, quod visibili significatur unguento quo baptizatos ungit Ecclesia. Nec sane tunc  suam, praefigurare dignatus est, in quo praecipue telligendus est unctus, quando Verbum Dei caro factum est, id est, quando humana natura, sine ullis praecedentibus bonorum operum meritis, Deo Verbo est in utero Virginis copulata, ita ut cum illo fieret una persona. Ob hoc eum confitemur natum de Spiritu sancto et virgine Maria. Absurdissimum est enim ut credamus eum, cum jam triginta esset annorum aetatis, et a Joanne baptizatus est, tisma, sicut sine ullo omnino peccato, ita non sine Spiritu sancto. Si enim de famulo ctum in utero formatus accepit; quid de homine Christo intelligendum est vel credendum, cujus carnis ipsa conceptio non carnalis, sed spiritualis fuit? In eo etiam quod de illo scriptum est, quod acceperit a Patre promissionem Spiritus sancti et effuderit , utraque natura monstrata est, et humanaet effudit ut Deus. Nos autem accipere
Abbreviated transcription (Latin):
eẽntiam. sine ullo incio tẽporis. sine
ulla mutabilitate. nature. de utroq
ꝓcessio Ido enim. cũ spm sc̃m. geni¬
tũ. non dicamus. dicere tam᷑ audemꝰ
ingenitũ. ne in hoc uocabulo. uł du¬
os patres. in illa trinitate : uł duos
qui non sunt de alio. quispiã suspice¬
tur. Pat̾ enim solus. non ÷ de alio. ido
solus apellatur ingenitus. non quidẽ in
scripturis. s in consuetudine disputan¬
tiũ. & de retanta. sermonẽ qualẽ ua
luerint. ꝓferentiũ. Filius autẽ de
aute̾ filius patris. & filii. si quod abhorre̾
ab omniũ sanoꝵ sensib ambo eĩ genu¬
issent. Non igit᷑ ab utroq ẽ. genitus.

Expanded text:
io temporis, sine ulla mutabilitate naturae de utroque processio? Ideo enim cum Spiritum sanctum genitum non dicamus, dicere tamen non audemus ingenitum, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Pater enim solus non est de alio, ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scipturis, sed in consuetudine disputantium, et de re tanta sermonem qualem valuerint proferentium. Filius autem de autem filius Patris et Filii, si, quod abhorret ab omnium sanorum sensibus, cum ambo genuissent. Non igitur ab utroque est genitus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedere sic docetur. quia ipse filius
ait. de patre ꝓcedit. Et cũ resurrexi¬
sset amortuis. & aparuisset discipuł
suis : insufflauit & dixit. Accipite:
spm̃ sc̃m : ut eũ etiam de se ꝓcede
ostendet. Et ipsa est uirtus que exie
sanabat om̃s. Quid uͦ fuerit causȩ
ut post resurrectionẽ suã. in t̾ra¬
⁊ prius daret. & de cęlo postea mitte¬
ret spm̃ scm̃. Hoc ego existimo qr
ꝑ ipsũ donũ diffundĩt caritas in cor¬
dib nr̃is. qua diligamus đm & ꝓxi-¬

Expanded text:
procedere sic docetur, quia ipse Filius ait: de Patre procedit; et cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait: Accipite Spiritum sanctum ut eum etiam de se procedere ostenderet; et ipsa est virtus quae de isanabat omnes. Quid vero fuerit causae ut post resurrectionem suam, et in terra prius daret et de caelo postea mitteret spiritum sanctum, hoc ergo existimo, quia per ipsum donum diffunditur caritas in cordibus nostris, qua diligamus deum
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ sp̃e ei. ne pat̾ eius intelligat᷑ spc̃ sc̃s.
In multis enĩ relatuus hoc contingit. ut
inueniat᷑ uocabulĩ. quo sibi uicissim res¬
pondeant que ad se referunt᷑. Quid
enĩ tã manifeste relatiue dr̃ quã pignꝰ:
Ad id quippe refeit᷑ cuius pignus ẽ.⁊
seꝑ pignus alicuius tei pignus ẽ. Nũgͦ
cum dicimus pignus patris et filii. posꝰ¬
sumus in uicẽ dicere pattẽ pignoris. aut
filiũ pignoris: at uͦ cũ dicimus donũ
patris ⁊ filii. ñ quidẽ possumus dicere¬
patrẽ doni aut filiũ doni. s ut hec ui
cissim respondeant : dicimus donũ dona¬
toris ⁊ donatorẽ doni. quia hic potuit
inueniri usitatũ uocabulum. illic non
pocuit

Expanded text:
s. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni: quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
telatiue dr̃ cũ et ad patrẽ. et ad filiũ re¬
apparet aũ cũ dr̃ donũ di. Donũ enĩ ẽ.
patris. & filii. qr ⁊ apatre ꝓcedit. sic̃ dñs dic.
ñ ẽ. eius: de ipso utiq spũ scõ ait. Donũ
ꝗͦ donatoris. ⁊ donacor doni cũ dcimus.
relatiue utrũq ad inuicẽ dicimus. O spc̃ ses¬

Expanded text:
relative dicitur, cum et ad Patrem et ad Filium reapparet autem cum dicitur donum Dei : donum enim est Patris et Filii, quia et a Patre procedit , sicut Dnon est ejus , de ipso utique sancto Spiritu ait. Donum ergo donatoris, et donator doni, cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus. Ergo S
Abbreviated transcription (Latin):
singula in eadẽ crinitate dñr.
nullo modo ad se ipsas adinuicẽ. aut
ad creaturam dicuntur. ⁊ idõ relatiuie
ñ substantialit᷑ ea dici manifẽstũ ẽ.
Sic̃ enĩ enĩ trinitas unꝰ dĩ dr̃. magnꝰ.
pocest dĩtas. ipse sua magnituđo. ipse
sua bonitas. ipse sua ętiutas. ipse
trinitas pat̾. nͥ forte tͣuslate ad crea¬
curam. ꝓpt̃̾ ad optionẽ filioꝵ. Qd̾ etu

Expanded text:
singula in eadem Trinitate dicuntur, nullo modo ad seipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus dicitur Deus magnus, potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse Trinitas Pater, nisi forte translate ad creaturam propter adoptionem filiorum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus. s unũ magnũ. qr ñ parcici¬
patione magnitudinis ds magnus ẽ:
s se ipso magno magnus ẽ. qr̾ ipse
sua ẽ magnitudo. Hõc et de bonitate. et
ȩt̃nitate. et de omĩpotentia dĩ dictũ sit
om̃ib q omĩno p̃dicam̃tis. que de dõ pos

Expanded text:
dicimus, sed unum magnum: quia non particidicimus, sed unum magnum: quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est, quia ipse sua est magnitudo. Hoc et de bonitate, et de aeternitate, et de omnipotentia Dei dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis quae de Deo po
Abbreviated transcription (Latin):
tres essencias : ita ñ dicimus
tref magnitudines. neq tres magnos.
In reb ęnĩ que paracipatione magni¬
cudinis magne̾ st̃. quib ẽ aliud eẽ.
aliudͤ magnas eẽ. sicut magna domꝰ
et magniuis mons. et magnus animꝰ.
in his gͦ ieb aliud ẽ. magnitudo.
aliud qđ ab ea magnitudine mag¬
num ẽ. Et ꝓrsus nͣ hoc ẽ. magñi¬
tudo qđ ẽ magna domus. s illa ẽ. uera
magnitudo. qua ñ solũ magna ẽ. domꝰ
que inagna ẽ. et qua mag̾nus ẽ. mons
quisqͥs magnus ẽ: s eiã quã magnũ
ẽ. qͥcqͥd ad aliud magnũ dr̃. ut aliud
sit ipsa magnitudo. alud ͤ ͣ que ab illa
magna diir̃. Que magnitudo utiq pͥ¬
mitus magna ẽ. multoq excellentius.
quã ea que paraicipationẽ eius mag¬
paraiceps eius sit ds̃ cum magnus ẽ.
alioquin illa erit maior magnitudo
Ca g magnitudine magnus ẽ: qua ẽ.¬
tres essencias. sic nectres magnitudi¬
tudines. Hoc ẽ. enĩ dõ eẽ. qđ ẽ mag¬
nũ eẽ. Eadẽ causa nec cres magnos

Expanded text:
tres essentias; ita non dicimus tres magnitudines, neque tres magnos. In rebus enim quae participatione magnitudinis magnae sunt, quibus est aliud esse, aliud magnas esse, sicut magna domus, et magnus mons, et magnus animus; in his ergo rebus aliud est magnitudo, aliud quod ab ea magnitudine magnum est, et prorsus non hoc est magnitudo quod est magna domus. Sed illa est vera magnitudo, qua non solum magna est domus quae magna est, et qua magnus est mons quisquis magnus est; sed etiam qua magnum est quidquid aliud magnum dicitur: ut aliud sit ipsa magnitudo, aliud ea quae ab illa magna dicuntur. Quae magnitudo utique primitus magna est, multoque excellentius quam ea quae participatione ejus magparticeps ejus sit Deus cum magnus est; alioquin illa erit major magnitudo ea igitur magnitudine magnus est qua tres essentias, sic nec tres magnitudines; hoc est enim Deo esse quod est magnum esse. Eadem causa nec tres magnos
Abbreviated transcription (Latin):
ulti latini ista tractantes. ⁊ digna
auctoricate dixerunt. cũ aliũ
modum aptiorẽ ñ inuenirent quo enũ
sunt. Idõq pluralit̾ dictũ ẽ. ego et
pat̃ unum sumus. N on enĩ dixit
unum ẽ. qđ sabelliani dicunt: s unũ
sumus. ⁊am̃ cũ querit᷑ quid tres:
magna ꝓrsus in opia humanũ labo¬
rat᷑ eloquiũ. Dictũ est tam̃ tres ꝑsone
ñ ut illud diceret᷑. s ne tacẽtur. a.¬

Expanded text:
ulti Latini ista tractantes et digni auctoritate dixerunt, cum alium modum aptiorem non invenirent, quo enunsunt. Ideoque pluraliter dictum est, Ego et Pater unum sumus . Non enim dixit, Unum est, quod Sabelliani dicunt; sed, unum sumus. Tamen cum quaeritur quid tres, magna prorsus inopia humanum laborat eloquium. Dictum est tamen, Tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i qui hec gc̃o tͣctant eloquio. dicere
consuerint : ntan. usian.tris ypostasis. qđ
ẽ. latine unã eẽntiam. ⁊ tres substantias.
Sed qr nr̃a loquendi lo qͣ  litie ͦ iã obtinuit
ut hoc intelligat᷑ cũ dicimꝰ cẽntiã. qđ
incelligimus cũ dicimus substantiã. ñ au¬
demꝰ dicere unã eẽntiã. tres substantias
s unã eẽntiã uł substanttã. tres aut̃.

Expanded text:
 qui Graeco tractant eloquio, dicere consueverunt mian usian tres hypostases, quod est Latine unam essentiam tres substantias. Sed quia nostra loquendi consuetudo jam obtinuit, ut hoc intelligatur cum dicimus essentiam quod intelligitur cum dicimus substantiam, non audemus dicere unam essentiam et tres substantias, sed unam essentiam, vel substantiam, tres aut
Abbreviated transcription (Latin):
sicũ dr̃. ⁊ ab yssum tamquã uestum̃tũ
amictus: qđ a d̾ abitũ. et anni tui ñ
deficient. qđ ad tempus. et si ascendo
in celũ cu ibi es. qđ ad locũ. Q d̾ aut̃
ad faciendũ attinet: fortassis de solo dõ
uerissime dr̃. Solus enĩ ds̃ facit et ipse
ñ fit. neq pacitur quantũ ad eius sub¬
stantiã ꝑtinet qua dĩ est. Itaq ꝑmen¬
potens p̾at. om̃os filius. omp̃s spẽ sc̃s.
nec tam̃ tres omĩpocentes. s unus
omĩpocens. ex quo omĩa. ꝑquẽ omĩa
in quo omĩa. ipsi gła. Quicquid gͦ
ad se ipsũ dr̃ ds̃: et de singut ꝑso¬
nis t̾ dr̃ patre. et filio. et sp̃ũ scõ:⁊

Expanded text:
icitur: Et abyssum tanquam vestimentum amictus , quod ad habitum. Et: Anni tui non deficient , quod ad tempus; et: Si ascendero in coelum tu ibi es , quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit, et ipse non fit, neque patitur, quantum ad ejus substantiam pertinet qua Deus est. Itaque omnipotens Pater, onec tamen tres omnipotentes sed unus Omnipotens ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: ipsi gloria . Quidquid ergo ad se ipsum dicitur Deus, et de singulisdicitur, Patre et Filio et Spiritu sancto; et
Abbreviated transcription (Latin):
ua ꝓpt̃ ilud p̃cipue teneamus. qͥcqͥd
na sublimitas: substantialit̾ dici. Qđ
aut̃ ad aliquid: ñ substantialit̾ s re¬
latiue.Tantãq uĩ eẽ eiꝰdẽ substantie
in patre ⁊ filio et spĩ scõ : ut qͥc quid
de singulis ad se ipsos dr̃: ñ pluralit̾ in
tres dõs. s unũ dm̃ dicimus. eã ipsam
p̃stantissimã trinitatẽ. Ita magnus pat̾.
magnus filius. magnus sp̃e sanetus. Non
tamen tres magni. s unus magnus.
unt : s de patre et filio et spũ scõ scrip¬
cũ ẽ. tues solus ds̃ magnus. Et bonus
nemo bonus nisi unus dĩ. Et enĩ dñs
tħs ne ab illo qui dixerat magist̃ bone
canquã hominẽ cõpellans. sed̾m hominẽ
tantũmͦ in telligeret᷑ : idõ ñ ait. nemo
bonus nͥ solus pat̾. s nemo bonus nisi
unus solus ds̃. In patris enĩ nomine :
et filuuis. ⁊ spitritꝰ sc̃s. quia trinitas unus ds̃.

Expanded text:
uapropter illud praecipue teneamus, quidquid na sublimitas substantialiter dici; quod autem 'ad aliquid', non substantialiter sed relatiue, tantamque uim esse eiusdem substantiae in Patre et Filio et Spiritu Sancto, ut quidquid de singulis ad se ipsos dtres deos sed unum Deum dicimus eamdem ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus Pater, magnus Filius, magnus Spiritus sanctus; nec tamen tres magni, sed unus magnus. unt, sed de Patre, et Filio, et Spiritu sancto scriptum est: Tu es solus Deus magnus . Et bonus Nemo bonus nisi unus Deus . Etenim Dominus Jesus ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, nemo bonus nisi solus Pater, sed: Nemo bonus nisi unus Deus. In Patris enim nomine, et Filius et Spiritus sanctus, quia Trinitas unus est
Abbreviated transcription (Latin):
hement̃ aut appetant. sua uͦ int̾iora ñ
cogitent. nec poss int admorieri ut hoc
faciant quia ñdũ admonentis signa
nouerunt. ubi pcipuũ locũ ũba opti¬
nent. que sic̃ alia ꝓrsus nesciunt. Qđ
aut̃ aliud sit ñ ẜe nossẽ. aliud ñ se cogi¬
tare. iã in eodẽ uolumine ostendimis.
Sed hanc etatẽ omittamus. que nec
int̾rogari potest qͥd inse agat᷑. et nos
ipsi ualde obliti sumus. Hinc tantum
cercos nos eẽ sufferit qđ cũ homo de
animi sui natura cogitare pocuerit
atq inuenire qđ uerũ ẽ. alibi ñ inue¬
niet quã penes se ipsum. Inueniet
autẽ non qđ nesciebat. s unde ñ cogi¬
tabat. Quid enĩ scimus si qđ ẽ. ĩnr̃a
iñte. nescimus cũ omĩa que scimus
ñ nͥ mente scire possumus:

Expanded text:
hementer aut appetant: sua vero interiora non hementer aut appetant: sua vero interiora non cogitent, nec possint admoneri ut hoc faciant; quia nondum admonentis signa noverunt, ubi praecipuum locum verba obtinent, quae sicut alia prorsus nesciunt. Quod autem aliud sit non se nosse, aliud non se cogitare, jam in eodem volumine ostendimus . 8. Sed hanc aetatem omittamus, quae nec interrogari potest quid in se agatur, et nos ipsi ejus valde obliti sumus. Hinc tantum certos nos esse suffecerit, quod cum homo de animi sui natura cogitare potuerit, atque invenire quod verum est, alibi non inveniet, quam penes se ipsum. Inveniet autem, non quod nesciebat, sed unde non cogitabat. Quid enim scimus, si quod est in nostra mente nescimus; cum omnia quae scimus, non nisi mente scire possimus?
Abbreviated transcription (Latin):
uid itaq dicendũ ẽ. de infantis
mente ita adhuc paruuli. et in
tam magna demersi rerũ ignoran¬
tia ut illius mentis tenebras mens hominis
que aliquid nouit ex horreat : an etiã
ipsa se nosse credenda ẽ: sed intenca
nimis in eas res quas ꝑ corporis sensus
tanto maiore quanto nouiore cepit
delectationẽ sentire ñ ignorare se potest
s cogitare se ñ potest. Quanta porro
uł hinc solũ conici pocest. qđ lucis huiꝰ
hauriende sic auida ẽ. ut si quisqũã
minus cautꝰ aut nesciens quid inde
posĩt accedere nocturnũ lum̃ posuerit
ubi iacet infans. in ea parte ad quã
iacentis oculi possint : torqueri. nec
ceruix possic inflecti. sic eiꝰ inde ñ
remouetur aspectus ut ñ nullos ex hoc
etiã strabones fieri nouerimꝰ eã formã
suetudo quodãmodo infix̃. Ita et in
alios corporis sensus qͣntii sinit illa¬
etas intentione se quasi coartant ani¬
me parutiloꝵ. ut quie qͥd ꝑ carnẽ offen¬
ddie. aut allicit. hoc solũ abhorreant ue¬

Expanded text:
uid itaque dicendum est de infantis mente, ita adhuc parvuli et in tam magna demersi rerum ignorantia, ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid novit exhorreat? An etiam ipsa se nosse credenda est, sed intenta nimis in eas res quas per corporis sensus tanto majore, quanto noviore coepit delectatione sentire, non ignorare se potest, sed cogitare se non potest? Quanta porro vel hinc solum conjici potest, quod lucis hujus hauriendae sic avida est, ut si quisquam minus cautus aut nesciens quid inde possit accidere, nocturnum lumen posuerit ubi jacet infans, in ea parte ad quam jacentis oculi possint retorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non removeatur aspectus, ut nonnullos ex hoc etiam strabones fieri noverimus, eam formasuetudo quodam modo infixit. Ita et in alios corporis sensus, quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae parvulorum, ut quidquid per carnem offendit aut allicit, hoc solum abhorreant ve
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filiũ suũ. Iussit ut ueniret. atq. ille iuben¬
ti optẽꝑans uenit. an rogauit. antantũ mͦ
admonuit : Sed qđ libet hoꝵ sit : ũbo utiq
factũ ẽ. dĩ aũ ũbũ : ipse ẽ. dĩ filiꝰ. Iua opt̃
cũ eũ pat̾ ũbo misit: apatre et ubo factũ e̾ius
ẽ. ut mutẽt᷑. Ergo ãpatre ⁊ filio missus ẽ. idẽ
filiꝰ. qr u̾bũ patris ẽ. ipse filiꝰ. Quis enĩ se tã
sacrilega induat opinione. ut putet tẽpora¬
le ũbũ apatre factũ eẽ. ut ȩc̃nꝰ filiꝰ mitt̾et᷑
et in carne appareret extempore: S utiq
et ds̃ erat : in ipsa scilicet sapientia dĩ. sine tẽ¬
pore erat. qͦ tẽpore illã incarne apparere opor¬
teret. Itaq cũ sine ullo uicio tẽporis. in pͥncipio

Expanded text:
deus filium suum? iussit, ut ueniret, atque ille iubenti obtemperauit, an rogauit, an tantummodo admonuit? sed quodlibet horum sit, uerbo utique factum est; dei autem uerbum ipse est dei filius. quapropter dum eum pat. Ergo a Patre et Filio missus est idem Filius, quia Verbum Patris est ipse Filius. Quis enim se tam sacrilega induat opinione, ut putet temporale Verbum a Patre factum esse, ut aeternus Filius mitteretur, et in carne appareret ex tempore? Sed utique et Deus erat, in ipsa scilicet sapientia Dei, sine tempore erat: quo tempore illam in carne apparere oporteret. Itaque cum sine ullo initio temporis, initio
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ suũ exmuliere. qͦ uomine qͥs catholicꝰ nesci¬
at. ñ eũ pͥuationẽ uirginitatis. s differentiã
sexus. hebreo loquendi more significare uo-¬
luisse: Cũ itaq ait misit ds̃ filiũ suũ fac¬
tũ exmuliere. satis ostendit eo ipso missũ
filiũ. qͦ factus ẽ. ex muliere. Qđ gͦ de dõ na¬
tus ẽ. ⁊ in hoc mundo erat. qđ aũ de maria
natus ẽ. ĩ hunc mundũ missus aduenit.
Proinde mitti apatre sine spũ sc̃õ ñ potuit.
ñ solũ qr incelligit᷑ pat̾ cũ eũ misit. idẽ. fec̃
ex femina: ñ utiq sine spũ scõ fecisse uerũ eaã
qđ manifestissime atq aꝑtissime in euangelio
dicit᷑ uirgini marie. querenti ab angło quomͦ

Expanded text:
quo nomine quis catholicus nesciat, non eum privationem virginitatis, sed differentiam sexus, Hebraeo loquendi more significare voluisse? Cum itaque ait, Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, satis ostendit eo ipso missum Filium, quo factus est ex muliere. Quod ergo de Deo natus est, in hoc mundo erat: quod autem de Maria nn potuit, non solum quia intellegitur pater, cum eum misit, id est fecit ex femina, non utique sine spiritu sancto fecisse, uerum etiam quod manifestissime atque apertissime in euangelio dicitur uirgini Mariae quaerenti ab angelo: quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ut maneret in commutabił forma dĩ manifestũ
ẽ qđ̃ apatre et filio ñ apparentib factũ sit. qđ
appareret infilio. idẽ ab inuisibili patre cũ in ui¬
sibib filio. id ẽ. ipse filiꝰ uisibił mut̾et᷑. Cur gͦ ait
et ame ipso ñ ueni : Iã hoc scđ̾m formã serui
dictũ ẽ: scãm quã dictũ ẽ. ego ñ iudico quẽquã.
Sigͦ missus dr̃ in qͣntũ apparuit foris in creat᷑a
corꝑali : qui intꝰ in nata spũali ocuł mortaliũ
semꝑ occultꝰ ẽ: iã in prõptu ẽ. intelligere etiã
de spũ scõ. cur missus et ipse dicat᷑. F acta ẽ. enĩ
quedã creat᷑e species ex tempore in qua uisibilit̃
specie uelut clũba descendit. siue cũ decẽ dieb
ꝑactis post eiꝰ ascensionẽ. die pentecostes factꝰ
ẽ. subito decelo sonꝰ. qͣsi ferret᷑ flatꝰ uehemens
suꝑ unũ quẽq. eoꝵ. Hec oꝑatio uisibilit̃ exp̃ssa.
et ocłis oblata mortalib: missio spẽ scĩ dicta ẽ.

Expanded text:
ut maneret incommutabilis forma dei, manifestum ut maneret incommutabilis forma dei, manifestum est, quod a patre et filio non apparentibus factum sit quod appareret in filio, id est ab inuisibili patre cum inuisibili filio idem ipse filius uisibilis mitteretur. cur ergo ait: et a me ipso non ueni? iam hoc secundum formam serui dictum est, secundum quam dictum est: ego non iudico quemquam. Siintus in natura spiritali oculis mortalium semper occultus est, iam in promtu est intellegere etiam de spiritu sancto, cur missus etiam ipse dicatur. facta est enim quaedam creaturae species ex tempore, in qua uisibiliterspecie uelut columba descendit, siue cum decem diebus peractis post eius ascensionem die pentecostes factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, super unumquemque eorum. Haec operatio visibiliter expressa, et oculis oblata mortalibus, missio Spiritus sancti dicta est:
Abbreviated transcription (Latin):
sine ullo tpr̃ in ipso ũbo erat. qͦ tpr̃ u̾bũ
caro fieret et habitaret in nobis. Que plenitudo
tẽporis cũ uenisset : misit ds̃ filiũ suũ factũ
exmuliere. idẽ factũ intẽpore: ut in carnatũ
ũbũ hominib appareret: qđ in ipso ũbo sine
tẽpore erat. in qͦ tẽpore fieret. Ordo qͥppe
tẽpoꝵ in ęt̃na dĩ sapientia sine tempore ẽ.
Cũ itaq hoc apatre et filio factũ ẽẽt. ut in
carne filiꝰ appareret: c̃ gruent̾ ẽ dictꝰ missus
ille qui in ea carne apparuit: qm̃ illa q̃
suscepa hominis. filii ꝑsona ẽ. ñ eciã patris.
Quappt̃ pat̾ in uisibił. unã cũ filio secũ inuisibili.
Ieundẽ filiũ uisibilẽ faciendo: misisse eũ dictus ẽ.
sisteret: id ẽ. si substancia inuisibł u̾bi. in creat᷑ao
u isibilẽ mutata ⁊ tͣnsiens ũt̾et᷑: ita missus ã patre
intelligeret᷑ filiꝰ. ut tancũ missus: ñ eciã cũ patre
miccens inueniret᷑. Cũ uͦ sic accepta ẽ. forma serui

Expanded text:
re in ipso Verbo erat, quo tempore Verbum caro fieret, et habitaret in nobis. Quae plenitudo temporis cum venisset, misit Deus Filium suum factum ex muliere, id est factum in tempore, ut incarnatum Verbum hominibus appareret: quod in ipso Verbo sine tempore erat, in quo tempore fieret. Ordo quippe temporum in aeterna Dei sapientia sine tempore est. Cum itaque hoc a Patre et Filio factum esset, ut in carne Filius appareret, congruenter dictus est missus ille qui in ea carne apparuit; 33 misisse asuscepti hominis, Filii persona est, non etiam Patris. Quapropter Pater invisibilis una cum Filio secum invisibili, eumdem Filium visibilem faciendo, misisse eum dictus est:sisteret, id est, si substantia invisibilis Verbi, in creaturam visibilem mutata et transiens verteretur, ita missus a Patre intelligeretur Filius, ut tantum missus, non etiam cum Patre mittens inueniretur. cum uero sic accepta est forma serui,
Abbreviated transcription (Latin):
muliere de quib ꝓpagatum est
genus humanum diuina tradit
auctoritas. ad hoc tantũmodo au¬
dienda ẽ. ut intelligatur apostolꝰ
imaginem dei uiro tantũ tribuen¬
do non etiam feminȩ quãius in
diuerso sexu duorũ hominũ aliqͥd
tam̃ significare uoluisse qđ in
uno homine quereretur

Expanded text:
muliere, de quibus propagatum est muliere, de quibus propagatum est genus humanum, divina tradit auctoritas, ad hoc tantummodo audienda est, ut intelligatur Apostolus imaginem Dei viro tantum tribuendo, non etiam feminae, quamvis in diverso sexu duorum hominum, aliquid tamen significare voluisse quod in uno homine quaereretur
Abbreviated transcription (Latin):
si sola mulier cibũ edisset illicitũ. so¬
la utiq moras supplicio plecteret᷑. ita
dici potest. in homine uno. si delectati¬
onib illicitis a quib se continuo deberet
auertere cogitatio libenter sola pascat᷑
nec faciendã decernęntur mala. s tantũ
suauit᷑ in recordatione teneantur. quasi
mulierem sine uiro posse dampnari: Absit
hoc credere. Hec qͥppe una ꝑsona ẽ. unus
homo ẽ. totusq dampnabitur. nisi hȩc
quȩ sine uoluntate oꝑandi s tam̃ cũ
uoluntate animũ talib oblectandi
soluis cogitationis sentiunt᷑ eẽ. peccata
ꝑ mediatoris grãm remittantur hec
itaq disputatio qua in mente unius¬
cuiusq hominis quesiuimꝰ quoddã
rationale conuigium contemplati¬
onis ⁊ actionis offitiis ꝑ qued am
singula distributis. tam̃ in utroq
mentis unitate seruata. salua illiꝰ
ueritatis historia quã de duobus
pͥmis hominib uiro scilicet eiusq

Expanded text:
si sola mulier cibum edisset illicitum, sosi sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata per Mediatoris gratiam remittantur. 19. Haec itaque disputatio qua in mente uniuscujusque hominis quaesivimus quoddam rationale conjugium contemplationis et actionis, officiis per quaedam singula distributis, tamen in utroque mentis unitate servata, salva illius veritatis historia, quam de duobus primis hominibus, viro scilicet ejusque
Abbreviated transcription (Latin):
illa mulier dedisse uiro suo. secum simul
edendũ illicitũ cibũ. Neq enĩ potest
peccatũ ñ solũ cogitando suauit. uerũ
etiã efficatit̾ perpetͣndũ mente decer¬
ni. nisi et illa mentis intentio poenes
quã sũma potestas ẽ. membra in opꝰ
mouendi uł ab oꝑe cohibendi male
actioni cedat et seruiat. Nec sane cũ
sola cogitatione mens oblectat᷑ illicits.
ñ quidem decernens eẽ facienda tens
tamen & uoluens libenter. que statim ut
attigerunt animum respui debuer̃ negan¬
dum ẽ. eẽ. peccatum. s longe minus ꝗ si
⁊ oꝑe statuatur implendũ. Et ideo detalib
quoq cogitationib uenia petenda ẽ. pectꝗͦ
pcutiendũ. atq dicendũ. dimite nob̾ de¬
bita nr̃a faciendũq qđ sequit᷑ atq in¬
oratione iungendũ. sicut et nos dimit¬
timus debitorib nr̃is. Neq enĩ sicut
in illis duob primis hominib ꝓso¬
nam suam quisq portabat. et ido

Expanded text:
illa mulier dedisse viro suo secum simul illa mulier dedisse viro suo secum simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam efficaciter perpetrandum mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, malae actioni cedat et serviat. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Dimitte nobis debita nngendum, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Neque enim sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo