comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fretũ. U obliti sunt sumere panes:
et nisi unum panẽ ñ habebant se¬
cum innaui. Querat aliqͥs ⁊ dicat
quomͦ panes non habebant: qͥ statĩ
impletis septem sportis ascender
nauicłam:⁊ uenerunt infines ma¬
gedan. ibiq audiunt nauigantes
qͦd cauere debeant afermento pha¬
riseorum & saduceoꝵ: S scͥptura
testatur: quod obliti sunt eos secũ
tollere. Quod autem nauigaturi
transfretum. obliti sunt uiaticum
sumere secum: inditium ẽ. quam
modicam carnis curam hr̃ent in
reliquis: quib ipsa reficiendi
corꝑis necessitas que naturaliter
cunctis mortalib in est. intentione
dnĩci comitatiis menti excesserat.
Unus uͦ panis quem secum habe¬
bant innaui. mystice ipsum panẽ
uitȩ dñm uidelicet saluatorem
designat: cuius amore qͥa semper
intus reficiebantur in corde. minꝰ¬
de terreno pane quo corpus pasqs
let. curabant.
It p̃cipiebat eis dicens. Uidett&
uete. a fermento phariseorum:
& fermento herodis. fermentum

Expanded text:
fretum. Et obliti sunt sumere panes, fretum. Et obliti sunt sumere panes, et nisi unum panem non habebant secum in navi. Quaerat aliquis et dicat quomodo panes non habebant qui, statim impletis septem sportis, ascenderunt naviculam, et venerunt in fines Magedan, ibique audiunt navigantes quod cavere debeant a fermento Pharisaeorum et Saducaeorum. Sed Scriptura testatur quod obliti sint eos secum tollere. Quod autem navigaturi trans fretum obliti sunt viaticum sumere secum, indicium est quam modicam carnis curam haberent in reliquis, quibus ipsa reficiendi corporis necessitas, quae naturaliter cunctis mortalibus inest, intentione dominici comitatus menti excesserat. Unus vero panis quem secum habebant in navi, mystice ipsum panem vitae, Dominum videlicet Salvatorem, designat. Cujus amore quia semper intus reficiebantur in corde, minde terreno pane, quo corpus pasci solet, curabant. Et praecipiebat eis dicens: Videte et cavete a fermento Pharisaeorum et fermento Herodis. Fermentum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ spu. ut iohannes scͥbit: et ꝓtes¬
tatus ẽ et dixit. Amen amen dico
uobis: quia unus ex uobis tradet
me. Qͥd autem ait. si dabitur ge¬
nerationi isti signum. significat
nondabitur: iuxta illud inpsalmo.
Semel iuiraui in scõ meoͬ. si dauid m̃¬
tiar: id÷ non dauid mentiar. Deniq
sc̃s augustinus de consensu euan¬
głistarum loquens. ita inmarco
scͥptum ẽẽ testatur et signum ñ
eiꝰ : tale utiq signum quale tẽp¬
tantes quęrebant hoc ẽ de cȩlo:
quib tamen multa cȩlestia sig¬
na dabat interra. Ceterum ge¬
nerationi querentium dominũ
requirentium faciem dĩ iacob.
signum decelo ostendebat. q̃ndo
cernentib apostolis ascendit incelũ:
quando misso desuꝑ sp̃u. pͥmitiuam
impleuit eçeliam: qñ ad impositio¬
nem manusapłoꝵ ĩ. samaria. &ȩsarła.
epheso. aluisq urbib ac locis plu¬
rimis. grãm de celo sp̃c scĩ credenti¬
bus ministrauit. Et dimittens eos
ascendensiterũ: nauĩ abiit trans

Expanded text:
oannes scribit, et protestatus est, et dixit: Amen amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me . Quod autem ait: Si dabitur generationi isti signum, significat non dabitur, juxta illud in psalmo: Semel juravi in sancto meo, si David mentiar , id est, non David mentiar. Denique sanctus Augustinus, de consensu evangelistarum loquens, ita in Marco scriptum esse testatur: Et signum non ejus. Tale utique signum quale tentantes quaerebant, hoc est de coelo. Quibus tamen multa coelestia signa dabat in terra. Caeterum generationi quaerentium donum requirentium faciem Dei Jacob, signum de coelo ostendebat, quando, cernentibus apostolis, ascendit in coelum, quando, misso desuper Spiritu, primitivam implevit Ecclesiam, quando ad impositionem manus apostolorum in Samaria, Caesarea, Epheso, aliisque urbibus ac locis plurimis, gratiam de coelo Spiritus sancti credentibus ministravit. Et dimittens eos ascendit navim iterum et abiit trans
Abbreviated transcription (Latin):
celestis. Ait enim. Assumptis illis
secessit seorsum in desertum locũ:
qui ẽ bethsaida. Qd cum cogno¬
uissent turbe secute sunt illum.
& excepit illos: et cet̾a que sequun¬
tur usq ad completam illam sa¬
cre refectionis historiam. Nisi forte
intelligamus in eo qͦd lucas ait in lo¬
cum desertum. qui ẽ bethsaida. ñ
ipsius iuicinia ciuitatis: s loca de¬
serti ad eam ꝑtinentis ẽẽ designata.
Marcus .it. dicit aꝑte. ut p̃cederent
eum ad bethsaidam: ubi ipsiꝰ fines
ciuitatis constat ẽẽ notatos. Lucas
uͦ qui non dicit in locum desertũ.
que ẽ bethsaida. s qui ẽ bethsaida:
potest ni fallor recte intelligi quia
non ipsam ciuitatem uoluerit in¬
telligi. s locum ipsiꝰ desertũ. id ÷¬

Expanded text:
coelestis. Ait enim: Assumptis illis coelestis. Ait enim: Assumptis illis secessit seorsum in locum desertum, qui est Bethsaida. Quod cum cognovissent turbae, secutae sunt illum, et excepit illos, et caetera quae sequuntur, usque ad completam illam sacrae refectionis historiam. Nisi forte intelligamus in eo, quod Lucas ait, in locum desertum, qui est Bethsaida, non ipsius vicinia civitatis, sed loca deserti ad eam pertinentis esse designata; Marcus enim dicit aperte, quod praecederent eum Bethsaidam, ubi ipsius civitatis fines constat esse notatos. Lucas vero qui non dicit in locum desertum, quae est Bethsaida, sed qui est Bethsaida, potest, ni fallor, recte intelligi, quia non ipsam civitatem voluerit intelligi, sed locum desertum i
Abbreviated transcription (Latin):
demulceri: hic & enim securiorẽ
sepe corrumpit animum: illa cit¬
cumspectum semꝑ reddit & cau¬
tum. Uñ dñs uiam nobis uite
quã sequam᷑ initians. cum hi
qͥuntutes eiꝰ ammirabant᷑. regem eũ
face uellent. fugit in montem orare:
cum uͦ illi qͥuirtutib eiꝰ inuide¬
bant. eum morti tradẽ disponent.
occurrit promptꝰ: et uinciendum
se crucifigendumq furentib ob¬
tulit: euidenti nos informans exẽ¬
plo. ut parati simus ad adusa scli
toleranda: cauti ad blandinenta
cum forte arriserint declinan¬
da:⁊ ne nos ꝓsꝑa mundi si afflu¬
int. emolliendo decipiant. crebͥs
adño precib imploremꝰ. Precede¬
tum ad bethsaidam. que ẽ inga
sareth: ut in locoꝵ libris inueni¬
mus. Ubi merito mouet. quom
dicat marcus. ꝑacto uenisse dis
cipulos miracło panum transfre¬
tum ad bethsaidam: cum uidea¬
tur dicere lucas quod in locis
bethsaide factum fuerit miracu¬
lum illud memorabile. et refectio

Expanded text:
demulceri. Hic etenim securiorem demulceri. Hic etenim securiorem saepe corrumpit animum, illa circumspectum semper reddit et cautum. Unde Dominus viam nobis vitae quam sequamur initians, cum ii qui virtutes ejus admirabantur, regem eum facere vellent, fugit in montem orare. Cum vero illi qui virtutibus ejus invidebant, eum morti tradere disponerent, occurrit promptus, et vinciendum se crucifigendumque furentibus obtulit, evidenti nos informans exemplo, ut parati simus ad adversa saeculi toleranda, cauti ad blandimenta cum forte arriserint, declinanda: et ne nos prospera mundi affluant, emolliendo decipiant, crebris a Domino precibus imploremus. Praecedetum ad Bethsaidam, quae est in zareth, ut in locorum libris invenimus. Ubi merito monet, quomodo dicat Marcus, peracto miraculo cipulos miraculo panum venisse trans fretum ad Bethsaidam: cum videatur dicere Lucas quod in locis Bethsaidae factum fuerit miraculum illud memorabile et refectio
Abbreviated transcription (Latin):
refectione illa celesti. continuo subie¬
cit. Ihe gͦ cum cognouisset quia ut̃¬
turi eẽnt ut raperent eum &e facent
regem: fugit iterum in mon¬
tem ipse solꝰ. Ubi nobis necessari¬
um iuiuendi monstrat exemplũ.
ut in bonis que agimꝰ humani
fauoris retributionẽ uitem: neq
nos oꝑatio iurtutum spiritaliũ.
ad conrupiscentiam reflectat tẽ¬
poralium uoluptatum. Non nulł
& enu contigit. ut dum merito
uite sublimioris. mirandi minoribꝰ
ac laudabiles existerent: et iure ho¬
norandi putarent᷑: acceptis peccu¬
nus siue p̃sidus. inchoata iusticie
rudimenta ꝑderent: & cum car¬
ualib sese illecebris atq auari¬
tia in cauti corrumꝑent: ipsis etia
aquib honorabantur ꝓbonis. de¬
nuo ꝓmalis actib non solum in
fastidium. uerum etiam deueni¬
rent inodium. Minusq multo ꝑi¬
culosum ẽ. in his que recte agunꝰ
adusantium nos imꝓbitate fati¬
gari: q̃m honorantium fauore

Expanded text:
refectione illa coelesti, continuo subjerefectione illa coelesti, continuo subjecit: Jesus ergo cum cognovisset, quia ventur essent ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus . Ubi necessarium nobis vivendi monstrat exemplnis quae agimus, humani favoris retributionem vitemus, neque nos operatio virtutum spiritualium ad concupiscentiam reflectat temporalium voluptatum. Nonnullis etenim contigit, ut dum ob meritum vitae sublimioris mirandi in moribus ac laudabiles existerent, et jure honorandi putarentur, acceptis pecuniis sive praediis, inchoata justitiae rudimenta perderent, et cum carnalibus sese illecebris atque avaritia incauti corrumperent, ipsis etiam a quibus honorabantur pro bonis, denuo pro malis actibus non solum in fastidium, verum etiam devenirent in odium. Minusque multo periculosum est in his quae recte agimus, adversantium nos improbitate fatigari, quam honorantium favore
Abbreviated transcription (Latin):
cophinis oꝑa seruilia geri solere.
S ipse cophinos panum fraginentis
impleuit: qui infirma huiꝰ mundi
ut fortia confunderet elegit. Erant
autem qͥ manducauerunt. quinq
milia uirorum. Quia quinq s̃
exterioris hominis sens: qͥnq mi¬
lia uiri dñm secuti. designant eos
qͥ in sclari adhuc habitu positi ex¬
teriorib que possident. bene uti no¬
uerunt. Qui recte quinq panibus
aluntur: quia tales necesse ẽ lega¬
lib adhuc p̃ceptis institui. N am
qͥ mundo ad integrum renunci¬
ant. et q̃tuor sunt milia & septẽ
panib sunt refecti: hoc ẽ et euan¬
głica refectione sublimes.⁊ spirtta¬
li sunt gr̃a intus eruditi.
t statim coegit discipulos suoᷤ
ascendere nauem. ut p̃cederenT
eum tͣnsfretum. abethsaidam: dũ
ipse dimitteret populum.⁊ cȩta.
Quare coegerit discipulos ascendẽ
nauem.⁊ ipse mox dimisso popło
inmontẽ oraturus abierit: iohes
manifeste declarat: qui completa

Expanded text:
cophinis opera servilia geri solere, cophinis opera servilia geri solere, sed ipse cophinos panum fragmentis implevit, qui infirma hujus mundi, ut fortia confunderet, elegit. Erant autem qui manducaverunt, quinque millia virorum. Quia quinque sunt exterioris hominis sensus, quinque millia viri Dominum secuti designant eos, qui in saeculari habitu adhuc positi exterioribus, quae possident, bene uti noverunt. Qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est legalibus adhuc praeceptis institui. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatuor sunt millia, et septem panibus refecti, hoc est et Evangelica perfectione sublimes, et spiritali sunt gratia intus eruditi. Et statim coegit discipulos suos ascendere navem, ut praecederent eum trans fretum ad Bethsaidam, dum ipse dimitteret populum, etc. Quare coegerit discipulos ascendere navem, et ipse mox dimisso populo in montem oraturus abierit, Joannes manifeste declarat, qui, completa
Abbreviated transcription (Latin):
benedixit & fregit panes: & dedit
discipłis suis: ut ponerent ante
eos. Q duos pisces diuisit om̃ibꝰ
Turbis esurientib saluator ñ noua
creat cybaria. s acceptis eis que
habuerunt discipuli benedicit: qr
ueniens in carne nonalia quã p̃¬
dicata sunt p̃dicat: s legis & ꝓpħa¬
rum scͥpta. qͣm sint mysteriis gr̃e
grauida demonstrat. Intuetur in
celum: ut illuc dirigendam m̃tis
aciem. ibi lucem scientie doceat
eẽ querendam. frangit & ante tͣ¬
bas ponenda distribuit disciplis:
quia sacramenta ꝓpħie scĩs do¬
ctorib qui hec toto orbe p̃diceñ
patefecit. Et manducauerunt õs:
et saturati sunt. & sustulerunt
turbis suꝑ ẽ a discipulis sustol¬
litur: quia sacratiora mysteria
q̃ arudib capi nequeunt. non ne¬
gligẽter omittenda: s sunt inqͥ¬
renda ꝑfectis. Nam ꝑ cophinos.xii.¬
ctoꝵ chori figurantur: foris quidẽ
hominib despect᷑i:s intus saluta¬
ris cibi reliquus. ad alenda humi¬
lium corda cumulati. Constat enĩ

Expanded text:
enedixit, et fregit, et dedit discipulis suis, ut ponerent ante eos, et duos pisces divisit omnibus. Turbis esurientibus Salvator non nova creat cibaria, sed acceptis eis quae habuerunt discipuli, benedicit; quia veniens in carne, non alia quam praedicta sunt, praedicabat, sed legis et prophetarum scripta, quam sint mysteriis gratiae gravida demonstrat. Intuetur in coelum, ut illuc dirigendam mentis aciem, ibi lucem scientiae doceat esse quaerendam. Frangit, et ante turbas ponenda discipulis distribuit, quia sacramenta prophetiae sanctis doctoribus qui haec toto orbe praedicent, patefecit. Et manducaverunt omnes et saturati sunt, et sustulerunt turbis superest, a discipulis sustollitur, quia sacratiora mysteria, quae a rudibus capi nequeunt, non negligenter omittenda, sed sunt inquirenda perfectis. Nam per cophinos duorum chori figurantur, foris quidem hominibus despecti, sed intus salutaris cibi reliquiis ad alenda humilium corda cumulati. Constat enim,
Abbreviated transcription (Latin):
pellitis inquit filios. ut dicant paren¬
tibus suis: qͦdeumq donum obla¬
turus eram do. in tuos consumo cy¬
bos: tibiq ꝓdest. opater. omater: ut
illi timentes acciꝑe qͦd do uid ebãt
mancipatum: in opem magis uel¬
lent uitam ducẽ. qͣm comedere
de consecratis. Ꝙ aduocans iterỹ¬

Expanded text:
pellitis, inquit, filios ut dicant parenpellitis, inquit, filios ut dicant parentibus suis: Quodcunque donum oblaturus eram Deo in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater et mater, ut illi timentes accipere, quod Deo videbant mancipatum, inopem magis vellent vitam ducere, quam comedere de consecratis. Hypocrit
Abbreviated transcription (Latin):
imbecillitates. uel etates. uel penuri¬
as parentum considerans: ut filui
honorarent. etiam inuite necess a¬
rus ministrandis. parentes suos. hãc
ꝓudentissimam dĩ legem uolen¬
tes sc̃be phariseiq subutẽ. ut im¬
pietatem sub nomine pietatis in¬
ducerent: docuerunt pessimos fi¬
lios. ut si qͥs ea que parentib of¬
ferenda sunt dõ uoue uoluerit.
qui uerus ẽ pat̃. oblatio domini
p̃ponatur parentum munerib:
uel certe ipsi parentes que deo
consecrata sunt. ne sacͥlegu crim̃
incurrerent declinantes. egesta¬
te conficiebant᷑. Atq ita fiebat:
ut oblatio liberoꝵ sub occasione
templi & dĩ. in sacerdotum lucra
cederet. hec pessima phariseorum
consuetudo de tali occasione ue¬
niebat: multos habentes obligatoᷤᷤ
ere alieno:⁊ nolentes sͥ creditum
reddere. diligebant sacerdotes. ut
exacta pecunia. mysterus templi
et eorum usib deseriurent. Potest
autem et hunc breuit̃ hr̃e sensũ.
Munus qͦd ex me ẽ tibi ꝓderit. Cõ¬

Expanded text:
imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent, etiam in vitae necessariis ministrandis, parentes suos. Hanc providentissimam Dei legem volentes scribae Pharisaeique subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parentibus offerenda sunt, Deo vovere voluerit, qui verus est pater, oblatio Domini praeponatur parentum muneribus: vel certe ipsi parentes, quae Deo consecrata sunt, ne sacrilegii crimen incurrerent declinantes, egestate conficiebantur. Atque ita fiebat ut oblatio liberorum, sub occasione templi et Dei, in sacerdotum lucra cederet. Haec pessima Pharisaeorum consuetu o de tali occasione veniebat; multos habentes obligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, deligebant sacerdotes, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserviret. Potest autem et hunc breviter habere sensum. Munus quod ex me est, tibi proderit. Com
Abbreviated transcription (Latin):
tus obsecrat: ipsȩininfimis iacens. ui¬
les ad dm̃ p̃ces mittit. Orat aũ dñs
non ut ꝓ se obsecret: s ut ꝓme in¬
petret. Nam et si om̃ia posuerit pat̾
in potestate filii: filius tam̃ ut for¬
mam hominus impleret. obsecran¬
dum patrem putat ẽẽ ꝓ nobis: qͥa
in quit habemus apud patrẽ iħm¬
xp̃m. Si aduocatus ẽ: debet ꝓmei
int̾uenire peccatis. Non gͦ qͣs i in¬
firmus: s qͣsi pius obsecrat. Uis
scire quia omnia que uelit possit:
Et aduocatus et uidex ẽ. In altero
pietatis officium: in altero in sig¬
ne ẽ potestatis.¬

Expanded text:
tus obsecrat, ipse in infimis jacens, viles ad Deum preces mittit. Orat autem Dominus, non ut pro se obsecret, sed ut pro me impetret. Nam et si omnia posuerit Pater in potestate Filii, Filius tamen ut formam hominis impleret, obsecrandum Patrem putat esse pro nobis, quia inquit habemus aput patrem. si aduocatus est, debet pro meis interuenire peccatis. non ergo quasi infirmus, sed quasi pius obsecrat. uis scire quam omnia quae uelit possit? et aduocatus et iudex est. in altero pietatis officium, in altero insigne est potestatis.
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ueritatem diuinȩ maiesta¬
tis cognoscere ualebant.
Woq egressi essent de na¬
ui: continuo cognouerunt
eum:⁊ ꝑcurrentes uniu̾sam regi¬
onem illam: ceꝑunt ingrabbati
eos qͥ se male habebant circum¬
ferre: ubi audiebant eum esse.
Cognouerunt eum rumore non faciȩ:
uel certe ꝓ signoꝵ magnitudine
que patrabat inpopulis. etiã uultu¬
plurimis notus erat. Et uide q̃nta
sit fides hominum terre genesareth.
ut non p̃sentium tantum salute con¬
tenti sint.s: mittant ad alias ꝑeir¬
cuitum ciuitates. quo omnes eur¬
iant ad medicum. Et qͦcũq introibat in
uicos. uel inuillas. aut incuutates.
inplateis ponebant infirmos: & de¬
precabantur eum. ut uel fimbriã
uestimenti eiꝰ tangerent: & quot¬
quot tangebant eum: salui fiebant.
tetigerint sanabunt᷑. Fimbriam
uestimenti ei: minimum manda¬
tum intellige. Quod qui tͣnsgres¬
sus fuerit. minimus uocabitur
inregno cȩloꝵ: uel assumptionẽ

Expanded text:
in eo veritatem divinae majestain eo veritatem divinae majestatis cognoscere valebant. Cumque egressi essent de navi, continuo cognoverunt eum: et percurrentes universam regionem illam, coeperunt in grabatis eos qui se male habebant circumferre, ubi audiebant eum esse. Cognoverunt eum rumore, non facie: vel certe pro signorum magnitudine quae patrabat in populis, etiam plurimis vultu notus erat. Et vide quanta fides sit hominum terrae Genezareth, ut non praesentium tantum salute contenti sint, sed mittant ad alias per circuitum civitates, quo omnes currant ad medicum. Et quocunque introibat in vicos, vel in villas, aut in civitates, in plateis ponebant infirmos: et deprecabantur eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent: et quotquot tangebant eum, salvi fiebant. tetigerint, sanabuntur. Fimbriam vestimenti ejus, minimum mandatum intellige: quod qui transgressus fuerit, minus vocabitur in regno coelorum, vel assumptionem
Abbreviated transcription (Latin):
se panem turbas iuxta dyberia¬
dem:⁊ ascendentes nauem disciplos
uenisse trausinare in capharnaum.
que ambe sunt ciuitates ingalilea
iuxta stagnum genesareth: quod
etiam tyberiadis aciuitate tyberi¬
ade uocatur.
t cum dimisisset eos: abut in
montem orare. Non om̃is qui
orat: ascendit in montẽ. E .ii. oratio
que peccatum fac̃. S qui bene orat.
qͥ dm̃ orando querit: hic aterremᷤ
ad suꝑiora ꝓgrediens. uerticem
cure̾ sublimioris ascendit. Qui uͦ
de diuitus aut de honore seculi.
aut certe de inimici morte sollici

Expanded text:
juxta Tiberiadem, et ascendentes navem discipulos, venisse trans mare in Capharnaum, quae ambae sint civitates in Galilaea juxta stagnum Genezareth, quod etiam Tiberiadis a civitate Tiberiade vocatur. Et cum dimisisset eos, abiit in montem orare. Non omnis qui orat, ascendit in montem; est enim oratio quae peccatum facit. Sed qui bene orat, qui Deum orando quaerit, hic a terrenis ad superiora progrediens, verticem curae sublimioris ascendit. Qui vero de divitiis, aut de honore saeculi, aut certe de inimici morte sollici
Abbreviated transcription (Latin):
& scbe quare discipuli tu
non ambulant iuxta traditionẽ
senioꝵ. s ctĩmunibus manibus¬
q̃. manducant panẽ: Mira phari¬
seoꝵ scbarumq stulticia dĩ fili¬
um arguunt: quare hominum tra¬
ditiones et precepta non seruet. o¬
nus autem. id ÷ oꝑa. non corꝑis ut¬
q manus . s: anime lauande siũ.
ut fiat in illis uerbum dĩ. Q dice¬
bat illis bene irritum facitis p̃cep¬
tum dĩ: ut traditionem uram ser¬
uetis. Falsam calumpniã uera te¬
p̃hensione confictat cum inquit
uos propt̃ traditionẽ hominũ.
p̃cepta dñi negligatis: quare di¬
scipulos meos arguendos crediti
quod senioꝵ uissa paruipendãt
ut dĩ scita custodiant: moyses
enim dixit. honora patrem tuũ
et matrem tuam:⁊ qui maledi¬
xerit patri. uel mat̾ morte mo¬
riatur. Honor inscͥpturis. nontin
in salutationib et officus defe¬
rendis: q̃ntum inelemosina ac
munerum collatione sentit᷑. honora
inquit apłs uiduas: que uerȩ ui¬
due sunt: hic honor: donum intelli¬

Expanded text:
are discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem? Mira Pharisaeorum scribarumque stultitia. Dei Filium arguunt, quare hominum traditiones et praecepta non servet. Manus autem, id est, opera, non corporis utique manus, sed animae lavandae sunt, ut fiat in illis verbum Dei. Et dicebat illis: Bene irritum facitis praeceptum Dei, ut traditionem vestram servetis. Falsam calumniam vera responsione confutat. Cum, inquit, vos propter traditionem hominum praecepta Domini negligatis, quare discipulos meos arguendos creditis. quod seniorum jussa parvipendant, ut Dei scita custodiant? Moyses enim dixit: Honora patrem tuum et matrem tuam; et qui maledixerit patri aut matri, morte moriatur . Honor in Scripturis non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosyna ac munerum collatione sentitur. Honora, inquit Apostolus, viduas, quae vere viduae sunt . Hic honor donum intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ex discipulis eiꝰ. communib mani¬
bus. id ÷ non lotis manducare pa¬
illa confessio dñi ad patrem: quia ab¬
scondisti hec a sapientibꝰ et pruden¬
tibus: et reuelasti ea paruulis. hoĩes
terre genesareth. qui minus docti
uidebantur. non solum ipsi ueni¬
unt:s et suos infirmos adduct̃.
immo gestant ad dñm ut ł fimbri¬
am eiꝰ qua saluari queant. mere¬
antur continge. Ideoq confestu
merito.cupite salutis mercede
non aduerbum audiendum. non ad
querendam medelam .s: admouen¬
das solum questionum pugnas. ad
dñm concurrunt: eosq de ñ lotis

Expanded text:
s ejus communibus manibus, id est, non lotis, manducare pailla confessio Domini ad Patrem: Quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis! Homines terrae Genezareth, qui minus docti videbantur, non solum ipsi veniunt, sed suos infirmos adducunt; imo gestant ad Dominum, ut vel fimbriam ejus, qua salvari queant, mereantur contingere. Ideoque confestim merita cupitae salutis mercede non ad verbum audiendum, non ad quaerendam medelam, sed ad movendas solum quaestionum pugnas ad Dominum concurrunt, eosque de non lotis
Abbreviated transcription (Latin):
unam catholicam faciunt. desig¬
nant. Qͦs bene dñs quinqͣgenos
ꝑturmas uel centenos discumbe
p̃cepit: ut uidelicet turba fideli¬
um. escam suam & locis distinct᷑a.
et morib coniuncta ꝑciꝑet. Iube¬
lei quippe requies: quinqͣgena¬
rii numeri mysterio continet᷑.
Et quinquagenariꝰ bis ducitur:
ut ad centenarium ꝑueniatur.
Qa gͦ pͥus amalo qͥescitur opere.
ut post anima pleniꝰ quiescat
incogitatione: alii quinqͣgen
alii autem centeni discumbunt:
qm̃ sunt non nulli qui aprauis
actib hñt requiem oꝑis: & sunt
non nulli qͥ aꝑuersis cogitationi¬
bus iam hñt requiem mentis. Be¬
ne etiam suꝑ uiride fenum discu¬
buerunt. Scͥptum quippe ẽ. Om̃ĩ
caro fenum. & illi suꝑ uiride fe¬
num discumbentes. dnicis pas¬
cuntur alimentis: qui ꝑstudium con¬
tinentie calcatis illecebris carnaliũ
concupiscentiarum. audiendiᷤᷤ un¬

Expanded text:
unam catholicam faciunt, designant. Quos bene Dominus quinquagenos per turmas vel centenos discumbere praecepit, ut videlicet turba fidelium escam suam et locis distincta, et moribus conjuncta perciperet. Jubilaei quippe requies quinquagenarii numeri mysterio continetur, et quinquagenarius bis ducitur, ut ad centenarium perveniatur. Quia ergo prius a malo quiescitur opere, ut post anima plenius quiescat in cogitatione, alii quinquageni; alii autem centeni discumbunt, quoniam sunt nonnulli qui a pravis actibus habent requiem operis, et sunt nonnulli qui a perversis cogitationibus habent jam requiem mentis. Bene etiam super viride foenum discubuerunt. Scriptum quippe est, Omnis caro foenum . Et illi super viride foenum discumbentes Dominicis pascuntur alimentis, qui per studium continentiae calcatis illecebris carnalium concupiscentiarum, audiendi
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc uideam hominem peccatorẽ
hoc debere deo ꝓpeccato quod red¬
dere nequit: et nisi reddiderit sal¬
uari non ualet: ita me uolo ꝑdu¬
cas illuc ut racionabili necessitate
intelligam ẽẽ. oportere omnna illa
quȩ nobis fides catholica de xp̃o
et quoif ualeant ad salutẽ homi¬
nis. et qualit̾ d̾s miscđia saluet
homines cum peccatum non di¬
mittat illi. nisi reddiderit quod
ꝓꝓter illud debet. Et ut certiores
sint tuȩ argumentationes: sic a
longe incipe ut eas suꝑ firmum
fundamentum constituas .A. Adui
uet nunc me deus. quia tu nulla¬
tenus parcis mͥ: nec consideras in¬
becillitatẽ scientiȩ meȩ cui tam
magnum opus inuingis. Temptabo
tamen quandoquide incȩpi non
in me sed indeo confidens: et faci¬
am quod iuuante potero. Sed ne
fastidium hoc uolenti legere nimis
longa continuatione generetur.
adictis dicenda alio exordio distin¬

Expanded text:
ad hoc, ut videam hominem peccatorem ad hoc, ut videam hominem peccatorem hoc debere Deo pro peccato, quod et reddere nequit; et nisi reddiderit salvari non valet, ita volo me perducas illuc, ut rationabili necessitate intelligam esse oportere omnia illa, quae nobis fides catholica de Christo et quid valeant ad salutem hominis; et qualiter Deus misericordia salvet hominem, cum non dimittat illi peccatum, nisi reddiderit quod propter illud debet: et ut certiores sint argumentationes tuae, sic a longe incipe, ut eas supra firmum fundamentum constituas. ANS. Adjuvet me nunc Deus, quia tu nullatenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non in me, sed in Deo confidens; et faciam quod, ipso adjuvante, potero. Sed ne fastidium haec volenti legere nimis longa continuatione generetur, a dictis dicenda alio exordio distin
Abbreviated transcription (Latin):
tat impossibile. A. An non intelligi
ex his que supra dixinius quia ne¬
cesse est aliquos homines adbeati¬
tudinem ꝑuenire: Nam sideo in
conueniens est bominẽ cum aliqua
macula ꝑducere ad hoc ad quod il¬
lum sine omni macula fȩcit: ne
aut boni incepti penitere aut peni¬
tere aut ꝓpositum implere non
posse uideatur: multo magis ꝓpt̾
eandem inconuenientiam impoᷤᷤ¬
sibile est nullum hominẽ ad hoc
ꝓlichi ad quod factus ẽ. Quappt̾
aut extra fidem xpĩanam in eon¬
uenienda est peccati satisfactio
dere: aut indubitant̃ in illa ẽẽ.
credenda. ẽ. Quod enim necessaria
racione ueracit̾ colligitur esse.
id in nullam deduci debet dubi¬
tationem etiam si raciꝰ quomo¬
do sit non ꝑcipitur .u. Uerum
est quod dicis .A. Quid ergo que¬
ris amplius: B. Non ad hoc ne¬
ni ut auferas michi fidei dubitatio¬
nem: sed ut ostendas michi certi¬
tudinis meȩ racionẽ. Qua propt̃
sicut me racionabiliter deduxist

Expanded text:
tat impossibile. ANS. An non intelligis tat impossibile. ANS. An non intelligis ex his quae supra diximus, quia necesse est aliquos homines ad beatitudinem pervenire? Nam si Deo est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere ad hoc, ad quod illum sine omni macula fecit; ne aut boni incoepti poenitere, aut propositum implere non posse videatur: multo magis propter eamdem inconvenientiam impossibile est nullum hominem ad hoc provehi, ad quod factus est. Quapropter aut extra fidem Christianam invenienda est peccati satisfactio, endere, aut indubitanter in illa esse credenda est. Quod enim necessaria ratione veraciter esse colligitur, id in nullam debet deduci dubietatem, etiam si ratio, quomodo sit, non percipitur. BOS. Verum est quod dicis. ANS. Quid ergo quaeris amplius? BOS. Non ad hoc veni, ut auferas mihi fidei dubitationem; sed ut ostendas mihi certitudinis meae rationem: quapropter sicut me rationabiliter deduxisti
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m non ẽredunt necessarium
ad illam salutem hominis quorum ui¬
ce loqueris. ut dicant qualit̾ homo
ullo modo. desinant nos irridere: &
accedant et iungant se nobis. qui
non dubitamus hominem ꝑ xp̃m
modo fieri posse. Quod si horrent:
ut ostendas michi qua racione sal¬
uari: cum etiam infideles non ne¬
gent bominẽ ullo modo fieri pos¬
se beatum. et satis ostensum sit qͥa
si ponimus xpm̃ non eẽ. nullo modo
potest inueniri salus hominis: Aut
enim ꝑxpm aut alio aliquo: aut
nullo modo poterit homo saluus
eẽ. Quappt̾ si falsum est quia nullo
et non intelligens qua racione per
xp̃m eẽ. ualear. asserere uelit quia
neꝑ xp̃m nec ullo modo quear hoc ẽẽ:
quid huic respondebimus: A. Quid
respondendum ẽ. illi qui iccirco
astruit eẽ. impossibile quod neces¬
se est ẽẽ: quia nescit quomͦ sit
D. A uia in spiens est.A. Ergo contemp¬
nendum est quod dicit .B. Uerum
est. Sed hoc ipsum est illi ostenden¬
dum qua racione sit illud quod pu¬

Expanded text:
m non esse credunt necessarium ad illam salutem hominis quorum vice loqueris; ut dicant qualiter homoullo modo; desinant nos irridere, et accedant, et jungant se nobis, qui non dubitamus hominem salvarimodo posse fieri: quod si horrent, ut ostendas mihi qua ratione salsse salvari; cum etiam infideles non negent hominem ullo modo posse fieri beatum, et satis ostensum sit quia si ponimus Christum non esse, nullo modo potest inveniri salus hominis? Aut enim per Christum, aut alio aliquo, aut nullo modo poterit homo salvus esse: quapropter si falsum est quia nullo,et non intelligens qua ratione per Christum esse valeat, asserere velit quia nec per Christum, nec ullo modo queat hoc esse: quid huic respondebimus? ANS. Quid respondendum est illi, qui idcirco astruit esse impossibile quod necesse est esse, quia nescit quomodo sit? BOS. Quia insipiens est. ANS. Contemnemdum est ergo quod dicit. BOS. Verum est; sed hoc ipsum illi ostendendum est qua ratione sit, quod pu
Abbreviated transcription (Latin):
Nos autem loquumir de illa ultima
mniscdia: quĩ apost hanc uitam bea¬
tum facit hominẽ. Hanc beatitudi¬
nem nulli dar debere nisi illi cui
penitus dimissa sunt peccata. nec
hanc dunissionem fieri nisi debito
reddito quod debetur ꝓpeccato
scdm magnitudinem peccati su¬
pra positis racionib me ꝑuto suf¬
ficient̾ ostendisse. Quibus siquid tͥ
uidetur posse rationib obicr: di¬
cere debes. .B. Ego utiq nullã tu¬
arum racionũ aliquatenus in fir¬
mari posse uideo. A Neq ego sibe¬
ne considerentur ex istimo. U erũ¬
tamen si uel una de omnib qͣs
posui in expugnabili ueritate ro¬
boratur. sufficere debet. Siue nãq
uno suie plurib argumentis ue¬
ritas in expugnabilit̾ monstret᷑:
equalit̾ ab omni dubitatione de¬
fenditur. xxu. ...¬
cce ita est. Quomͦ ergo saluus
erit homo. si ipse nec soluit
quod debet: nec saluari si non sol¬
uitdebet:Aut qua fronte
asserimus dm̃ ii miscdia diuitẽ

Expanded text:
Nos autem loquimur de illa ultima Nos autem loquimur de illa ultima misericordia, qua post hanc vitam beatum facit hominem: hanc beatitudinem nulli dari debere, nisi illi, cui penitus dimissa sunt peccata; nec hanc dimissionem fieri, nisi debito reddito, quod debetur, pro peccato secundum magnitudinem peccati, supra positis rationibus puto me sufficienter ostendisse. Quibus si quid tibi videtur posse rationibus objici, dicere debes. BOS. Ego utique nullam tuarum rationum aliquatenus infirmari posse video. ANS. Neque ego, si bene considerentur, existimo: verumtamen si vel una de omnibus, quas posui, inexpugnabili veritate roboratur, sufficere debet. Sive namque uno, sive pluribus argumentis veritas inexpugnabiliter monstretur, aequaliter ab omni dubitatione defenditur. BOS. Ecce ita est. Quomodo ergo salvus erit homo, si ipse nec solvit quod debet; nec salvari, si non solvit, debet? aut qua fronte asseremus Deum in misericordia divitem
Abbreviated transcription (Latin):
nimis contraria ẽ. iusticie illiꝰ.
quȩ non nisi penam ꝑmittit reddi
ꝓpter peccatum. Quappter quẽ ad¬
modum dm̃ sibi eẽ. contrarium: ita
hoc modo illum eẽ. misericordem
impossibile ẽ . B. Aliam miscdiam¬
d̃i uideo eẽ. querendam: quã istam.
Uerum esto dimittit illi deris qui
non soluit quod debet: iccirco qmͣ
non potest .B. Ita uellem. A. At qͣm¬
diu non reddst: aut uolet redde¬
re aut non uolet. Sed si uolet qđ
non poterit: indigens erit. Si uͦ
non uolet: inuistus erit .B. Hoc
nichil clarius .A. Siue autẽ indi¬
gens siue in iustus sit: beatus ñ
erit.B. Et hoc aꝑtum.A. Quam¬
diu ergo non reddet: beatus eẽ.
non poterit. P. Si racionem sequit᷑
deus iusticiȩ: non est quĩ euadat
miser homuntio: et miscđia dei
perire uidetur .A. Racionẽ postu¬
lasti: racionem accipe. Alisericor¬
dem dm̃ ẽẽ. non nego. qui homi¬
nes et uimenta saluat: quẽ ad mo¬
dum multiplicauit miscdiam suã.

Expanded text:
nimis est contraria justitiae illius, nimis est contraria justitiae illius, quae nonnisi poenam permittit reddi propter peccatum. Quapropter, quemadmodum Deum sibi esse contrarium, ita hoc modo illum esse misericordem est impossibile. BOS. Aliam Dei misericordiam video esse quaerendam, quam istam. ANS. Verum esto: dimittit Deus ei, qui non solvit quod debet, idcirco quoniam non potest. BOS. Ita vellem. ANS. At quandiu non reddet, aut volet reddere, aut non volet. Sed si volet quod non poterit, indigens erit: si vero non volet, injustus erit. BOS. Hoc nihil clarius. ANS. Sive autem indigens, sive injustus sit, beatus non erit. BOS. Et hoc apertum. ANS. Quandiu ergo non reddet, beatus esse non poterit. BOS. Si rationem sequatur Deus justitiae, non est qua evadat miser homuncio; et misericordia Dei perire videtur. ANS. Rationem postulasti, rationem accipe; misericordem Deum esse non nego, qui homines et jumenta salvat, quemadmodum multiplicavit misericordiam suam.
Abbreviated transcription (Latin):
sequi negare possum. A Quod si
uis dicere. misericors deus dunit¬
tit supplicanti quod debet. idcir¬
co quia reddere nequit: non pot̾
dici dimittere. nisi aut hoc quod
homo sponte reddere debet uec
potest. id est quod recomꝑ ensari
possit peccato. quod fieri non de¬
beret᷑ conseruatione omĩs rei quȩ
deus non est:aut quod punien
do ablaturus erat inuito sicut
supra dixi. id est beatitudinẽ.
Sed si dimittat quod sponte de¬
bet reddere homo. ideo quia
reddi non potest: quid est aliud
quam dimittit deus quod ha¬
bere non potest: Sed derisioẽ.
ut talis miscdia deo attribuat.
At si dimittat quod inuito erat¬
N ablaturus ꝓꝑter impotentiã
reddendi quod sponte reddere
debet relaxat deus pȩnam.: et
facit beatum hominem ꝓpt̾ pec¬
catum: quia habet quod debet
non habere. Nam ipsam impo¬
tentiam debet non habere: et
iccirco quam diu illam habet
sine satisfactione: peccatũ ẽ. illi.
uerum huius modi miscdđia dĩ

Expanded text:
sequi negare possum. ANS. Quod si sequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco quia reddere nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro conversatione omnis rei, quae Deus non est: aut hoc, quod puniendo erat ablaturus invito, sicut supra dixi, id est beatitudinem: sed si dimittit quod sponte reddere debet homo, ideo quia reddere non potest; quid est aliud, quam dimittit Deus quod habere non potest? Sed derisio est, ut talis misericordia Deo attribuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam, et facit beatum hominem propter peccatum, quia habet quod debet non habere. Nam ipsam impotentiam debet non habere, et idcirco quandiu illam habet sine satisfactione peccatum est illi: verum hujusmodi misericordia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uere nec quod ꝓpeccato debet red¬
dere potest. Sponte namq fȩcit
unde ꝑdidit illam potestatem:
et deuenit in hanc impotentiã.
Idem enum est non habere potes¬
tatem quam debet habere: et
habere impotentiam quam de¬
bet non habere. Quaꝓpt̾ impoten¬
tia reddendi deo nqñ debet quȩ
facit ut non reddat. non excu¬
sat hominẽ si non reddit: qm̃
effectum peccati non excusat
peccatum quod facit. B Et gͣue
nimis est: et ita eẽ necesse ẽ. A In
iustus ergo ẽ. homo: quia non
reddit deo quod debet . B Nuis
est uerum. Nam iniustus ẽ. quia
non reddit: et in iustus ẽ. quia
reddere nequit. A Hullus autẽ
inustus admittet᷑ ad beatitudi¬
nem: qm̃ quẽadmodũ beatitu¬
do est sufficientia in qua nulla
est indigentia:. sic nulli conue¬
nit nisi in quo ita pura ẽ. iusti¬
cia ut nulla ieo sit iniusticia.
Non audeo alit̾ credere. A Qui gͦ
non soluit deo quod debet: non
potest eẽ. beatus .B Hec hoc con¬

Expanded text:
vere; nec quod pro peccato debet redvere; nec quod pro peccato debet reddere potest. Sponte namque fecit, unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impotentiam. Idem enim est non habere potestatem, quam debet habere; et habere impotentiam, quam debet non habere. Quapropter impotentia reddendi Deo quod debet, quae facit ut non reddat, non excusat hominem, si non reddit: quoniam effectum peccati non excusat peccatum quod facit. BOS. Et grave nimis est, et ita esse necesse est. ANS. Injustus ergo homo est, qui non reddit Deo quod debet. BOS. Nimis est verum; nam injustus est quia non reddit: et injustus est, quia reddere nequit. ANS. Nullus autem injustus admittetur ad beatitudinem; quoniam quemadmodum beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc con
Abbreviated transcription (Latin):
ille contempnens mandatum et
monteionem dñi sui sponte se in
monstratam mutat foueam. ut nul¬
latenus possit opus in uinctum ef¬
ad excusationẽ ualere cum opus
in uinctum non faciat: ẜ Nullo
sibi fecit. Duplicit̾ namq pepecca¬
uit: quia quod iussus est facere ñ
fecit: et quod p̾ceptum est ne face¬
ret fecit. A Ita homo qui se sponte
obligauit illo debito quod solue¬
re non potest: et sua culpa deiecit
se in hãc impotentiam. ut nec illud
posset soluere quod debebat ante pec¬
catum id est ne peccaret. nee hoc
quod debet quia peccauit. in excu¬
sabilis est. Ipsa namq impotentia
culpa est: quia non debet eam ha¬
bere. imimo debet eam non habere.
nam sicut culpa est non habere qđ
habere debet: ita culpa est habere
quod debet non habere. Sicut gͥ
culpa est homini non habere poteᷤ¬
tatem illam quam accepit ut pos¬
set cauere peccatum: sic culpa ẽ.
illi habere impotentiam. qua nec
iusticiam tenere et peccatum ca¬

Expanded text:
ille contemnens mandatum et ille contemnens mandatum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efad excusationem valere, cur opus injunctum non faciat? BOS. Nulsibi fecit. Dupliciter namque peccavit, quia et quod jussus est facere, non fecit; et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debito, quod solvere non potest; et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam habere, imo debet eam non habere: nam, sicut culpa est non habere quod debet habere, ita culpa est habere quod debet non habere. Sicut ergo culpa est homini non habere potestatem illam, quam accepit ut posset cavere peccatum: sic culpa est illi habere impotentiam, qua nec injustitiam tenere, et peccatum ca
Abbreviated transcription (Latin):
tura corrupta et quasi fermentata
est peccato. cum quo nullum ds
assumit ad ꝑficiendam illam ci¬
uitatẽ celestem: ita ꝑuincentẽ uis¬
tificentur apeccato tot homures.
quot illum numerum completu¬
ri erant: ad quẽ complendum fac¬
tus est homo. Sed hoc facere nulla
nichil iustius: et niehil impossi¬
biluis. Sed ex his hominib uidet᷑
miscdia dei ꝑire et spes hominis:
quantum ad beatitudinẽ spectat.
ad quam factus est homo.XxIIII.A.
Exrpecta adhuc pẽtrũ Bduid
habes amplus: a Si homo dicitur¬
in iustus qui homini non reddlit
uere. Si uero non potest: quomodo
in iustus est: a forsitan sinulla ẽ.¬
in illo causa impotentiȩ: aliquate¬
nus excusari potest. Sed si in ipsa
impotentia culpa est. sicut non
leuigat peccatum: ita non excusat
non reddentem debitum. Esam si
quis inuingat opus aliquod seruo
suo. et p̃cipiat illi ne se deiciat info¬
ueam quam illi moustrat. unde
nullatenus exire possit. et seruus

Expanded text:
tura corrupta et quasi fermentata tura corrupta et quasi fermentata est peccato, cum quo nullum Deus assumit ad perficiendam illam civitatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatOS. Et nihil justius, et nihil impossibilius: sed ex his omnibus videtur misericordia Dei et spes hominis perire, quantum ad beatitudinem spectat, ad quam factus est homo. ANS. Exspecta adhuc parum. BOS. Quid habes amplius? injustus, qui homini non reddit . Si vero non potest, quomodo injustus est? ANS. Forsitan si nulla in illo est impotentiae causa, aliquatenus excusari potest. Sed si in ipsa impotentia est culpa, sicut non levigat peccatum, ita non excusat non reddentem debitum. Nam si quis injungat aliquod opus servo suo, et praecipiat illi ne dejiciat se in foveam, quam illi demonstrat, unde nullatenus exire possit: et servus
Abbreviated transcription (Latin):
quo iuste non reconciliet᷑ homo:
nec minus impossibile.xXIII.b.
ot iam ꝓposiusti nobis que
facere debemus: ut quicquid
suꝑ addas non me magis t̾rere pos¬
sit. A Audi tamen. B audio. Quid¬
misit adyabolo: B Dic tu ut iice¬
pisti quia ego nescio quid super
hȩc mala quȩ ostendisti potuit
ad dere. A Nonne abstulit deo qͥe¬
quid de humnana natura facere
ꝓposuerat: B Non potest negari.
Intende in districtã iusticiam. et
uidica sedm illam. utriun ade¬
qualitatem peccati homo satis¬
faciat deo: nisi ipsum quod
ꝑmittendo se uinci adyabolo deo
abstulit. dyabolum iuncendo
restituat: ut quemadmodũ ꝑ hoc
quod uictus est rapuit dẏabolus
quod dei erat et deus ꝑdidit: ita ꝑ
hoc quod uincat. dyabolus ꝑdat.
et deus recuperet. B Nec districtius
audeo cogitare. A Hullatemus gͦ
debet aut potest acciꝑe homo a
deo quod d̾s illi dare proposuit
liter fieri ualet: nisi ut quẽ ad mo¬
dum ꝑuictum tota humana na¬

Expanded text:
quo juste non reconciliatur homo: quo juste non reconciliatur homo: nec minus impossibile est. BOS. Tot jam proposuisti nobis, quae facere debemus, ut quidquid superaddas, non me magis terrere possit. ANS. Audi tamen. BOS. Audio. Cermisit a diabolo? BOS. Dic tu, ut incoepisti; quia ego nescio quid, super haec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum vincendo restituat: ut quemadmodum per hoc quod victus est, rapuit diabolus quod Dei erat, et Deus perdidit; ita, per hoc quod vincat, perdat diabolus, et Deus recuperet. BOS. Nec districtius audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit;liter fieri valet, nisi ut, quemadmodum per victum tota humana na
Abbreviated transcription (Latin):
caret. eodem dyabolo suadente.
qͥfortior peccauit incelo nulbo
suadẽte. Et cũ hoc facile poᷤset efficere:
nulla uicoactꝰ solase suasiõe spõte. iũci ꝑ¬
misit aduolũtatẽ diaboli.: ⁊ ꝯtͣ uolũtatẽ ⁊
honorẽ dĩ. BAd quid uis tendere:
Iudica tu ipse. si non ẽ. contra hono¬
rem dei ut homo reconcilietur illi
cum calumpnia huius contime¬
liȩ deo irrogate: nisi prius honora¬
uerit dm̃uincẽdo dyabolum. sic̃¬
illum in honorauit uictus adya¬
bolo. Uietoria uero talis debet eẽ.
lt sicut fortis ac potestate immqr¬
talis consensit facile dẏabolo ut
peccaret. unde iuste incurrit pęnã
moxtalitatis. ita infirius ⁊ morta¬
lis qualem ipse se fecit ꝑ mortis
difficultatẽ uincat dẏabolum. etͣ
nullo modo peccet. Quod facere ñ
potest quam dui exuulnere pͥmi
peccati concipitur: et nascitur in
peccato. B Iterum dico quia et ra¬
cio ꝓbat quod dicis: et impossibile
est. A Adhuc accipe unum. sine

Expanded text:
caret, eodem diabolo suadente, caret, eodem diabolo suadente, qui fortior peccavit in coelo, nullo suadente: et, cum hoc homo facile posset efficere, nulla vi coactus, solaermisit ad voluntatem diaboli, et contra voluntatem et honorem Dei. BOS. Ad quid vis tendere? ANS. Judica, tu ipse, si non est contra honorem Dei, ut homo reconcilietur illi cum calumnia hujus contumeliae Deo irrogatae, nisi prius honoraverit Deum vincendo diabolum; sicut inhonoravit illum victus a diabolo. Victoria vero talis esse debet, ut sicut fortis ac potestate immortalis consensit facile diabolo ut peccaret, unde juste incurrit poenam mortalitatis: ita infirmus et mortalis, qualem se fecit ipse, per mortis difficultatem vincat diabolum, ut nullo modo peccet; quod facere non potest, quandiu ex vulnere primi peccati concipitur et nascitur in peccato. BOS. Iterum dico quia et ratio probat quod dicis; et impossibile est. ANS. Adhuc accipe unum, sine
Abbreviated transcription (Latin):
quam quod supra dixi. A Sic gra¬
iuter peccamis quocienscũq sei¬
enter aliquid quam libet paruũ
contra uoluntatẽ dei facimus qm̃
A Patet quia scdm quantitatẽ pecca¬
ti: exigit deus satisfactionẽ. B Nõ
possum negare. A Non ergo satis¬
facis: si non reddis aliquid mauis ꝙͣ
sit id pro quo peccatum facere non
debueras. DEt racionẽ iudeo sic exi¬
gere: et omĩno eẽ. ĩ po̾sibile A Hec
deus illum obligatum alliquatenꝰ
debito peccati assumere potest ad
beatitudinẽ: quia non debet. B Hi
udi adhuc aliudXII. A.¬
cur nonminuᷤ sit difficile ho¬
minem reconciliari deo. ͥ Nisi fi¬
des me consolaret᷑: hoc solum me¬
cogeret desꝑare. A Audi tamen.
BDic A Homo inparadyso sine pecca¬
to factus quasi positus est pro deo
int̾ dm̃ et chabolũ ut iunceret de¬
abolum non consentiendo suadenti
peccatum: ad excusationẽ et hono¬
rem dei. et ad confusionẽ dyaboli.
cum ille infirmior interra non pec¬

Expanded text:
quam quod supra dixi. ANS. Sic graquam quod supra dixi. ANS. Sic graviter peccamus, quotiescunque scienter aliquid quamlibet parvum contra voluntatem Dei facimus: quoANS. Patet quia secundum quantitatem exigit Deus satisfactionem. BOS. Non possum negare. ANS. Non ergo satisfacis, si non reddis aliquid majus, quam sit id pro quo peccatum facere non debueras. BOS. Et rationem video sic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquatenus debito peccati assumere potest ad beatitudinem, quia non debet. BOS. udi adhuc aliud, cur non minus sit difficile hominem reconciliari Deo. BOS. Nisi fides me consolaretur, hoc solum cogeret me desperare. ANS. Audi tamen. Homo in paradiso sine peccato factus, quasi positus est pro Deo inter Deum et diabolum, ut vinceret diabolum non consentiendo suadenti peccatum ad excusationem et honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmior in terra non pec