comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint intelligi & de t̾ra futuri scłi. quando
erit cȩlumnouum & t̾ra noua. in qͣ iniusti
habitare ñ pot̾unt: &e ideorecte piis dicit᷑
qͦd ipsasit t̾ra eors quȩ ulla ex parte nonerit
impioꝵ. quia ce ipsa similit̃ qdata est qnͣdo
regłamponit: quam de temporib appellat.
Qua regła. plerunq inueniri. aut conici
possit latens in scͥpturis scĩs quantitas dem¬
pors.Duob audem modis uigere dicit hãc
regłam. aut tropo synedoche. aut legitimis
numeris. Tropꝰ synedoche. aut a parte totũ.
aut toto partem facit intelligi. sicut unus
eugłista post dies octo factum dicit. quoo
ceuestim̃ta eiꝰut inx. Utrunq enim ucrum
cẽ non posset. quod de numerodierum dic¬
tum est: nisi ille qui dixit pꝰ dies octo. intel¬
ligatur partem nouissimam diei ex quoid
atq integͥs posuisse. eum uͦ qͥ dixit post dieᷤᷤ
sex integͦs om̃s ce totos s solos medios cõpu

Expanded text:
sint intelligi et de terra futuri saeculi, quando sint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando regulam ponit, quam De temporibus appellat; qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut unus evangelista post dies octo factum dicit, quod et vestimenta ejus sicut nix . Utrumque enim verum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit: post dies octo intellegatur partem nouissimam diei, ex quo iatque integris posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes et totos,
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ carnalis israel: s sp̃italit̃. sicut sp̃itał isrł
debemus acciꝑe. Eccłia quippe sine macla
& ruga ex omnib gentib congregata. atq in
et̃num regnat᷑a cum xp̃o. ipsa ẽ terra beatoꝵ.
t̾ra uiuentium. ipsa intelligenda ẽ patrib
data. qͣndo eis certa &e incommutabil deiuo¬
luntate ꝓmissa est: qm̃ ipsa ꝓmissionis uel¬
p̃destinationis firmitate iam data ẽ. q̃ dan.
da suo tempore a patͥb credita ẽ: sicut de ipsa
gr̃a que scĩs dat᷑ scribens ad timotheum apłs
ait. non scđm oꝑa nr̃a. s scdm suum ꝓpositũ
&e grãm quȩ cdata est nob̃ in xp̃o iħu ante se¬
cula ȩt̃na. manifestata autem nc̃ ꝑ aduentũ
saluatoris nr̃i : Datam dixit grãm. quando
nec erant adhuc quib daret᷑. qm̃ in dispo¬
sitione ac p̃destinatione deiiam factum e¬
rat: quod suo tempore futurum fcicrat. qͦ
cẽ dicit manifestatam. Quamuis hȩc pos¬

Expanded text:
sicut carnalis Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel sicut carnalis Israhel, sed spiritaliter sicut spiritalis Israhel debemus accipere. ecclesia quippe sine macula et ruga, ex omnibus gentibus congregata atque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra uiuentium, ipsa intellegenda est patribus data, quando eis certa et immutabili dei uoluntate promissa est, quoniam ipsa promissionis praedestinationisque firmitate iam data est, da suo tempore a patribus credita est; sicut de ipsa gratia quae sanctis datur, scribens ad Timotheum Aposostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec pos
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. & dabouobis cor nouum. & sp̃m nouũ
dabo inuos: & auferam cor lapideum de
carne ur̃a. &e dabouob cor carneum. Cor
quippe carneum. unde ait apłs. tabulis cor¬
dis carnalib a corde lapideo uoluit uita sen¬
tiente discerni: & ꝓuitam sentientem. signi¬
ficauit intelligentem. Sic fit israel sp̃italis
ñ unius gentis. s omnium quȩ ꝓmissȩ sunt
lis isrł: ab illo israele carnali qui ẽ unius
gentis. nouitate gr̃e. non nobilitate patriȩ:
& mente. ñ gente distinguit᷑. S altitudo pro¬
phetica dum de illo uel ad illum loquit᷑. la¬
tenter transit ad hunc: &e cumiam de isto ł
ad istum loquat᷑. adhuc de illo uł ad illum
uidet᷑ loqui. ñ intellectum scͥpturarum nob̃
qͣsi hostilit̃ inuidens. s exercens medicinalit̃
cor nr̃m Unde &e illud qͦdait. & inducam
uos in t̾ram ur̃am. & paulopost tanquam
id ipsum repetens. & habitabitis inquit in
t̾ra quam dedi patͥb ur̃is. non carnaliter.

Expanded text:
 dabo vobis cor novum, et Spiritum novum dabo in vos; et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Cor quippe carneum, unde ait Apostolus, tabulis cordis carnalibus, a corde lapideo voluit vita sentiente discerni, et per vitam sentientem significavit intelligentem. Sic fit Israel spiritualis, non unius gentis, sed omnium quae promissae sunt lis ab illo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam id ipsum repetens: et ha.bitabitis, inquit, in terram, quam dedi patribus uestris, non carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
& ego erouobis in dm̃. & mundabouos ex oĩbꝰ
immundicũs ur̃is. Hoc de nouo testam̃to
ẽẽ ꝓpħatum. ad quod ꝑtinet non solũ una
gens illa inreliqͥis sins. de quib alibi scͥptũ
est. si fuerit numerꝰ filioꝵ israel sicut arena
maris. reliquiȩ saluȩ fient:uerum etiam cȩ¬
tere gentes quȩ ꝓmisse sunt patͥb eoꝵ. qui
etiam nr̃i sunt: non ambigit quisqͥs intuet᷑.
& lauacrum regenerationis hic ẽẽ ꝓmissum.
quod nunc uidemꝰ omnib gentib redditũ.
e illud quod ait apł̃s cum testamenti noui
grãm commendaret. ut incomparatione
uet̾is emineret: epła nr̃a uosestis. scripta ñ
atramento. s sp̃u dei unui: non in tabulis
lapideis. sed intabulis cordis carnalib. hic eẽ

Expanded text:
et ego ero vobis in Deum, et mundabo vos ex omnibus immunditiis vestris, Hoc de Novo Testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi scriptum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut arena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis c
Abbreviated transcription (Latin):
omo timens dm̃. uoluntatem eiꝰ m
scripturis scĩs diligent̃ inquirit. &¬
ne amet certamina pietate mansu¬
etus p̃munitꝰ etiam scientia lingua¬
rum ne in uerbis locutionibq ignotis hereat.
p̃munt᷑ etiam cognitione quarundam rerũ
necessariarum. ne iim nat᷑amue earum que
ꝓpt̾ similitudinem adhibent᷑ ignoret. adiui¬
uante etiam codicum uarietate. quã sollers
emendationis diligentia ꝓcurauit: ueniat
ita instructus ad ambigua scͥpt᷑arum discu¬
tientia atq soluenda. Ut aut̃ signis ambigu¬
is ñ decipiat᷑. quantum ꝑnos instrui potest.¬

Expanded text:
omo timens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquod ueritatis documentum. Utitur
etiam his a quib se abstinet. ad demꝑantiã
ta omnib sensis seu ñ sensis utit᷑: nec aliqͥd
t̃cium ẽ. Iudicat aut̃ de omnib quibꝰ utit᷑.
De solo deo ñ iudicat: qͥa sccłm dm̃ de cȩt̃is
iudicat. Nec eoutit᷑. s fruit᷑. Neq enim ad a¬
liquid aliud ds referendꝰ est. Qm̃ omne qͦd
ad aliud referendum ẽ. inferius est qm icd
ad quod referendum est. Nec ẽ aliquid deo
suꝑius: ñ loco s excellentia suȩ natͣe. Omĩa
gͦ quȩ facta sũt. in usum hominis facta sunt:
Qͥa omnib utit uidicando ratio. quȩ homi¬
ni clata ẽ. Et ante lapsum qͥdem non udebat᷑
tolerandis: Nec post lapsum utit᷑. nis conũs:
&e quamqͣm ante mortem corporis. iam tam̃
quantum potest dei amicus. quia libent̃
seruus. Sententia ciceronis. quẽ admodum

Expanded text:
ad aliquod veritatis documentum: utitur ad aliquod veritatis documentum: utitur etiam iis a quibus se abstinet, ad temperantiam. Ita omnibus et sensis et non sensis utitur; nec aliquid tertium est. Judicat autem de omnibus quibus utitur: de solo Deo non judicat, quia secundum Deum de caeteris judicat; nec eo utitur, sed fruitur. Neque enim ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam omne quod ad aliud referendum est, inferius est quam id ad quod referendum est. Nec est aliquid Deo superius, non loco, sed excellentia suae naturae. Omnia ergo quae facta sunt, in usum hominis facta sunt, quia omnibus utitur judicando ratio, quae homini data est. Et ante lapsum quidem non utebatur tolerandis, nec post lapsum utitur nisi conversus, et quanquam ante mortem corporis, jam tamen quantum potest Dei amicus, quia libenter servus. XXXI. Sententia Ciceronis, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
q pot̃ ea re. quȩ quo referenda sit nescit. Nec
qͥsq potest scire. nisi sapiens. Quare abitt rec¬
tius dici solent: qui non bñ utunt᷑. Non enĩ
cuiq ꝓdest. id qͦ male uatur. Et quod non
ꝓdest: non utiq utile est. Utile aut̃ quicqͥd ẽ:
utendo ẽ utile. Ita nemo uttur. nisiutili. N
gͦ utit᷑. quisqͥs male utit᷑. Pfecta gͥ hominisra¬
tio. que uirtꝰ uocat᷑. utitur pͥmo se ipsa ad in¬
telligendum dm̃: ut eofruat᷑ a quo etiam fa¬
cta est. Utit᷑ etiam cęt̾is rationalib animanti¬
bus ad societatem: irrationalib ad eminentiã.
uitam etiam suam ad id refert. ut fruat᷑ deo.
Ita enim beata ẽ. Gͤ&e se ipsa utit᷑. Quȩ ꝓfecto
inchoat miseriam ꝑsuꝑbiam:si ad se ipsam
ñ ad dm̃ referat᷑. Utit᷑ etiam corporib quib¬
dam uiuificandis. ad bñficientiam. Sic enĩ¬
na utit̃ suo corpore. qͥb dam assumendis¬
uel respuendis. ad uabtudinem: Quibdã

Expanded text:
que potest ea re quae quo referenda sit nescit; nec que potest ea re quae quo referenda sit nescit; nec quisquam potest scire nisi sapiens. Quare abuti rectius dici solent, qui non bene utuntur. Non enim cuiquam prodest id quo male utitur; et quod non prodest, non utique utile est. Utile autem quidquid est, utendo est utile: ita nemo utitur nisi utili. Non ergo utitur, quisquis male utitur. Perfecta igitur hominis ratio, quae virtus vocatur, utitur primo se ipsa ad intelligendum Deum, ut eo fruatur a quo etiam facta est. Utitur autem caeteris rationalibus animantibus ad societatem, irrationalibus ad eminentiam. Vitam etiam suam ad id refert, ut fruatur Deo: ita enim beata est. Ergo et se ipsa utitur; quae profecto inchoat miseriam per superbiam, si ad se ipsam, non ad Deum referatur. Utitur etiam corporibus quibusdam vivificandis ad beneficentiam; sic enim utitur suo corpore: quibusdam assumendisvel respuendis ad valetudinem, quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
diuinam ꝓuidentiam. Qua ꝓpt̾ quam quã
sint multa pulchra uisibilia. quȩ minus ꝓpͥe
pulchra sunt quecunq pulchra sunt. nullomͦ
ẽ uisibilis. Item multa utilia. uisibilia. Sed
ipsa utilitas. ex qͣ nobis ꝓsunt quecunq ꝓsunt.
qͣm diuinam ꝓuidentiam dicimꝰ: uisibilis ñ
ẽ. Notum sit sane. uisibilium nomine. omĩa
corpora contineri. Oportet gͦ frui pulchris in¬
uisibilib: id est honestis. Utrum aut̃ omnib.
alia questio ẽ: quanqͣm fortasse honesta ñ nͥ
qͥb fruendum ẽ dici deceat. Utilib autem
udendum ẽ omnib: ut quoqͦ eoꝵ opus est.
Et frui quidem cibo ce qualibet corporaliuo¬
luptate. non adeo absurde existimant᷑ cebe¬
stię. Ut aut̃ aliqͣ re non pot̃ animal quod ra¬
tionis non ẽ particeps. Scire nanq quo quid¬
q referendum sit: non datum ẽ rationis ex¬
pertib. neq ipsis rationalib stultis. Nec ut qͥs¬

Expanded text:
divinam providentiam. Quapropter quanquam divinam providentiam. Quapropter quanquam sint multa pulchra visibilia, quae minus proprpulchra sunt quaecumque pulchra sunt, nullo modo est visibilis. Item multa utilia visibilia; sed ipsa utilitas, ex qua nobis prosunt quaecumque prosunt, quam divinam providentiam dicimus, visibilis non est. Notum sane sit visibilium nomine omnia corporalia contineri. Oportet ergo frui pulchris invisibilibus, id est, honestis: utrum autem omnibus, alia quaestio est; quanquam fortasse honesta non nisi quibus fruendum est, dici deceat. Utilibus autem utendum est omnibus, ut quoquo eorum opus est. Et frui quidem cibo et qualibet corporali voluptate non adeo absurde existimantur et bestiae: uti autem aliqua re non potest nisi animal quod rationis est particeps. Scire namque quo quidque referendum sit, non datum est rationis expertibus; sed neque ipsis rationalibus stultis. Nec uti quis
Abbreviated transcription (Latin):
lit. qm faciles sunt a dextͣ in leuam: uel ab an¬
teriore inpostiorem partem. Qmobrem remo¬
tis u̾b̃. secum ipsi animo fatigandum ẽ. ut hoc
cernere ualeat. Utrum oĩa in utilitatẽ ho¬
dum. Quamquam enim omne honestum ut¬
le. & omne utile honestum ẽẽ subtilit̃ defendi
queat. tam̃ quia mag̃ ꝓpͥe atq usitatius ho
utile aut̃ quod ad aliud alqͥd referendum ẽ:
scdm hanc differentiam nc̃ loquimͣ. illud sane
custodientes. ut honestum &e utile nullo mͦ si¬
bimet adũsent᷑. Adu̾sari enim hec sibi. aliqͣn¬
do imꝑite ac uulgarit̃ existimant᷑. frui ergo
dicim᷑ care. de qͣ capimꝰ uoluptatem Utim᷑ ea.
est. Omnis itaq humana ꝑũsio ẽ. qͦd etiam
uitium uocat᷑. fruendis ut uelle: atq gis
etiam nominat᷑. fruendis frui: & utendis uti.
fruendum ẽ aut̃ honestis: utendum uͦ utilib.
Honestatem uoco intelligibilem pulchritudinẽ:
quam sp̃italem nos ꝓpͥe dicimꝰ. Utilitatem aut̃.

Expanded text:
lit, quam facilis est a dextra in laevam, vel ab anlit, quam facilis est a dextra in laevam, vel ab anteriore in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis secum ipsi animo satagendum est, ut hoc cernere valeat. XXX. Utrum omnia in utilitatem hdum. Quanquam enim omne honestum utile, et omne utile honestum esse, subtiliter defendi queat: tamen quia magis proprie atque usitatius honutile autem quod ad aliud aliquid referendum est: secundum hanc differentiam nunc loquimur, illud sane custodientes, ut honestum et utile nullo modo sibimet adversentur. Adversari enim haec sibi aliquando imperite ac vulgariter existimantur. Frui ergo dicimur ea re de qua capimus voluptatem. Utimur ea est. Omnis itaque humana perversio est, quod etiam vitium vocatur, fruendis uti velle, atque etiam nominatur, fruendis frui, et utendis uti. Fruendum est autem honestis, utendum vero utilibus. Honestatem voco intelligibilem pulchritudinem, quam spiritualem nos proprie dicimus; utilitatem autem,
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ sursum sunt sapite. Ea que sursum st̃
saꝑe iubemur.: sp̃italia scilicet. Que ñ lo¬
cis ce partib huiꝰ mundi sursum intelligenda
sunt. s merito excellentie suȩ: ne in huiꝰ mun¬
di parte figamus animum nr̃m. qͦ uniuerso
nos debemus exuere. Sursum aut̃ ac deorsũ.
in huius partib est. Nam unuiersus. nec
ipse habet sursum ac deorsum. Corporeus est
enim: quia omne uisibile corporeum ẽ. Nicħ
aut̃ uniuerso corpori sursum ac deorsum est.
Cum enim in sex partes motꝰ ficri uideat᷑ qui rec¬
tus dr̃. id est qui circularis non ẽ. in antiora &
postĩora. in dext̾iora & sinstĩora. insupcriora &
inferiora:. nulla omnino ratio ẽ. cur uniu̾s o
corpori ante ac post nicħsit. & dext̾̃a ac leua sit:
aut sursum ac deorsum. S eo consicłantes de¬
cipiunt᷑: quod sensib & consuetudini difficile
obsistit᷑. Non enim tam facilis ẽ nob̃ conũsio
corporis q̃ fit siqͥs capide deorsum moucri ue¬

Expanded text:
e sursum sunt sapite . Ea quae sursum sunt sapere jubemur, spiritualia scilicet, quae non locis et partibus hujus mundi sursum esse intelligenda sunt, sed merito excellentiae suae; ne in ejus mundi parte figamus animum nostrum, quo universo nos debemus exuere. Sursum autem ac deorsum in hujus mundi partibus est. Nam universus nec ipse habet sursum aut deorsum. Corporeus est enim; quia omne visibile corporeum est. Nihil autem in universo corpore sursum aut deorsum est. Cum enim in sex partes motus fieri videatur, qui rectus dicitur, id est, qui circularis non est, in anteriora et posteriora, in dexteriora et sinisteriora, in superiora et inferiora; nulla omnino ratio est cur universo corpori ante ac post nihil sit, et dextera ac laeva, sit autem sursum ac deorsum. Sed eo considerantes decipiuntur, quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. Non enim tam facilis est nobis conversio corporis, quae fit, si quis capite deorsum moveri ve
Abbreviated transcription (Latin):
faciant id est non se teneant inuistos in carta¬
te iusticiȩ. s a concupis cente aduersum se carne
uincant᷑. Hoc ex illo sensu est. quo sentiebam id
qui sub lege sunt ñdum sub gr̃a. Adhuc enuim
non intellexeram. hȩc u̾ba & illis qui sub gr̃aft̾
non sub legt ꝓpt̾ea conuenire. quia &e ips con¬
cupiscentias carnis cont̾ quas sp̃u concupisc̃t.
quamniuis eis ñ consentiant. nollent tam̃ ullas
hab̾e sipossent: & ideo non quȩcunq uolunt:
facunt. quia uolunt cis cartre. nec possunt. Tẽ
einm eas non habebunt: quando nec corrupti¬
bilem carnem. Hic uber sic incipit. Causa ꝓpt̃
quam scribit apłs adgalathas. hȩc est. Explic̃¬

Expanded text:
faciant, id est, non se teneant inuictos in caritafaciant, id est, non se teneant inuictos in caritate iustitiae, sed a concupiscente aduersus se carne uincantur, hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id,qui sub lege sunt, nondum sub gratia. adhuc enim non intellexeram haec uerba et illis, qui sub gratia sunt, non sub lege, propterea conuenire, quia et ipsi concupiscentias carnis, contra quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc enim eas non habebunt, quando nec corruptibilem carnem. Hic liber sic incipit: Causa, propter quam scribit apostolus a l Galatas, haec est. \\ C
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s iħs: qm sic ueniet qͦm eum uiderunt. qͥ
uiderunt cuntem in celum. Item qͦd diq. grã
dei est. qua nob̃ donant᷑ peccata ut reconcilie¬
mur deo. pax aut̃ qua reconciliam deo: sic acci¬
piendum ẽ. ut tam̃ sciamꝰ etiam utrunq ad ge¬
neralem dei gram ꝑtinere: quomodo in di popło
aluid specialit̾ isrł aliud udas: & tam̃ utrunq
generalit israel. Item cum exponcrem. qͥd gͦ lex.
tns gressionis gr̃a posita ẽ: ita distinguendum
putaui. utt int̾rogatio cẽt. quid gͦ. ac deinderiꝰ¬
ponsio. lex trans gressionis gr̃a posita ẽ. Quod
quidem non abhorret a uero: sed melior michi
tudet᷑ ista distinctio. ut int̾rogatiosit. Quid gͦ
lex: & inferat᷑ responsio. transgressionis gr̃a posi¬
ta ẽ. Qd aut̃ clixi. ordinatissime itaq fubuin¬
git. qo̾ si spũ duciman non adhuc estis sub le.¬
ge. ut intelligamꝰ eos eẽ sublege quoꝵ sp̃s ita
concupiscit aduersꝰ carnem. ut ñ ea quȩ uolt̃

Expanded text:
iam sic ueniet, quomodo eum uiderunt, qui uiderunt euntem in caelum. Item quod dixi: gratia dei est, qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur deo; pax autem, qua reconciliamur deo, sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis gratia proposita est. quod autem dixi: ordinatissime itaque subiungit: quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, ut intellegamus eos esse sub lege, quorum spiritus ita concupiscit aduersus carnem, ut non ea, quae uolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
apli epłam ad galathas. non carptĩ.
id est aliqua p̾termittens: s continu¬
anter ce totam. Hanc aut̃ expositionem unouc¬
tumine comp̃hendi. In quo illud qͦd dictum ẽ.
adhuc mortalem. uerax etiam nouissimus apla
nem eiꝰ missꝰ est ꝓpt̾ immortalitatem dictum est
totum iam dm̃. quam post resurrcetionem habe
cepit. non ꝓpt̾ diuinitatem semꝑ immnortalem.
a qua nunquam recessit: in qͦ d̾s totus erat & cũ
mortturꝰ adhuc erat. Hc̃ aut̃ sensum. sequentia
manifestant. Adiunxi enim dicens. priores st̃
totum dm̃. id est omni ex parte imortalem. Hoc
tium dixi. exponens qͦd ait apłs non ab homini¬
bus neq ꝑ hominem s pib̃m xp̃m. ae dm̃ patrẽ:¬
quasiiam iħs xp̃s non sit homo. Sequit᷑ emim
qui suscitauit illum a mortuis: ut hinc appa¬
reret cur dixerit neq ꝑ hominem łinde ꝓpter
immortatitatem iam tc̃ ñ homo xp̃s ds: ꝓpter¬

Expanded text:
pistulam ad Galatas non carptim, id est aliqua praetermittens, sed continuanter et totam; hanc autem expositionem uno uolumine conprehendi. In quo illud, quod dictum esadhuc mortalem; uerax etiam nouissimus apostnem eius missus est, propter inmortalitatem dictum est: totum iam deum, quam post resurrectionem habere coepit, non propter diuinitatem semper inmortalem, a qua numquam recessit, in qua totus deus erat, et cum moriturus adhuc erat. hunc autem sensum sequentia manifestant. adiunxi enim dicens: priores sunttotum deum, id est omni ex parte inmortalem. hoc enim dixi, quod ait apostolus: non ab hominibus neque per hominem, sed pquasi Christus Jesus non sit homo. Sequitur enim: Qui suscitavit eum a mortuis, ut hinc appareret cur dixerit, neque per hominem. Proinde propter immortalitatem jam nunc non homo Christus De
Abbreviated transcription (Latin):
genesi alt̃m de eugłio tanqͣm sibi inimica posue¬
runt. tanta inuenit᷑ amicicia atq concordia: ut
nulla maior desidanda sit. Qͥd enim congruentiꝰ.
qͥd conuementiꝰ. qm ut illum cuiꝰ fuerat scelere fr̃
occisꝰ. etiam in t̾ra laborantem stilitas sequeretur:
illis aut̃ ꝑ quoꝵs ministĩum in p̃dicando dez ũbo
fr̃s lib̾abant᷑. etiam de crastinominime cogitantib
fructuosa tra seruiret. Qg̃ simuetͥi testam̃to ȩbor¬
rescunt maledicto dei t̾ram sterilem factam ẽẽ pecca¬
dicto dñi nr̃i ihu xp̃i. arborem fici aridam factã.
nullo peccato dñi sui: Itẽ si dñi sententia delectant᷑
qͣ discipłis dicit. ne de crastino cogitent. qͦd de uictu
tant᷑ qua cecinit dicens. abice in dño sollicitud¬
nem tuã. & ipse te pas cet: Ut hoc mͦsi possint mi¬
seri intelligant. & illa quȩ detestant᷑ inueti testa¬
mento de dõ dicta. usq adeo recta ẽẽ: ut etiamin

Expanded text:
Genesi, alterum de euangelio tamquam sibi inimica posueGenesi, alterum de euangelio tamquam sibi inimica posuerunt, tanta inuenitur amicitia atque concordia, ut nulla maior desideranda sit. quid enim congruentius, quid conuenientius quam ut illum, cuius fuerat scelere frater occisus, etiam in terra laborantem sterilitas sequeretur, illis autem, per -quorum ministerium in praedicando dei uerbo fratres liberabantur, etiam de crastino minime cogitantibus fructuosa terra seruiret ? quodsi in uetere testamento exhorrescunt maledicto dei terram sterilem factam esse peccadicto domini nostri Iesu Christi arborem fici aridam factam nullo peccato domini sui? item si domini sententia delectantur, qua discipulis dicit, ne de crastino cogitent, quod de uictu ia delectantur, qua cecinit dicens: abice in dominum sollicitudinem tuam et ipse te pascet, ut hoc modo, si possint, miseri intellegant et illa, quae detestantur in uetere testamento de deo dicta usque adeo recta esse. ut etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
uic capitulo genes eos. qͦ maledictum acce¬
pit cam. ut t̾re sterilitate puniret᷑. calum¬
niantẽl manichei. & eugłio contrarium
demonstrare cupientes: ñ sane mͥ uident᷑ cogitare
cũ hominib se agere. s ꝓrsꝰ quasi pecora eẽnt qͥ eos
audirent. uel eoꝵs scͥpta legerent. sic abusi sunt im¬
peritia eoꝵ. & tarditate ingenii. uel potiꝰ anmi cȩqi¬
tate. Quippe dixert̃ huic capitulo illuo in eugłio
c̃ẽ contrarium. qͦd dñs att discipłis suis. nolite cogi¬
tare de crastino:Nam crastinꝰ dies. ipse cogitabit
sibi. Respicite uolatilia celi. quia ñ seminant neq
metunt: neq cong̾gant in horrea. Quasi uͦ cam par¬
ricida discipłis xp̃i comparandꝰ fuit: ut qm̃ ille me¬
ruit pęnam st̾ilitatis t̾re. consequens eẽt ut hanc¬
cam stilitatem isti ctiam paterent᷑. qui dominum
nr̃m iħ̃m secuti. p̃dicando cũngłioparabant᷑. Im¬
mo etiam in istis duob capitulis. quoꝵs unum de

Expanded text:
uic capitulo geneseos, quo maledictum accepit Cain. ut terrae sterilitate puniretur. calumniantes Manichaei et euangelio contrarium demonstrare cupientes non sane mihi uidentur cogitare cum hominibus se agere, sed prorsus quasi pecora essent. qui eos audirent uel eorum scripta legerent: sic abusi sunt inperitia eorum et tarditate ingenii uel potius animi caecitate. quippe dixerunt huic capitulo illud in euangelio esse contrarium. quod dominus ait discipulis suis: nolite cogitare de crastino; nam crastinus dies ipse cogitabit sibi. respicite uolatilia caeli, quia non seminant neque metunt neque colligunt in horrea. quasi uero Cain parricida discipulis Christi conparandus fuit, ut, quoniam ille meruit poenam sterilitatis terrae, consequens esset, ut eandem sterilitatem isti etiam paterentur, qui dominum ristum secuti praedicando -euangelio parabantur. immo etiam in istis duobus capitulis, quorum unum de
Abbreviated transcription (Latin):
regit᷑. inferioꝵ nat᷑arum turpi uoluptate.
quasi mercede ꝓstituta corrumpit᷑: Et ido
quisquis carnalem delectationem. aduersus
rectam uoluntatem suam rebellare sentit per
consuetudinem peccatoꝵ. cuiꝰ indomita uiolen¬
tia trahit᷑ in captiuitatem: recolat quantum
potest. qualem pacem peccando amiserit. &
exclamãt. Infelix ego homo:qͥs me lib̾abit de
corpore mortis huiꝰ: Gr̃a dei ꝑ iħm xp̃m do
minum nr̃m. Ita enim cum se infelicem ex¬
clamat: lugendo implorat consolatoris au¬
xilium. Nec paruus est ad beatitudinem ac¬
cessus: cognitio infelicitatis sue. Et ideo beati
etiam lugentes: qm̃ ipsi consolabunt᷑. Deinde¬

Expanded text:
regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei pminum nostrum. Ita enim cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec parvus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo: Beati etiam lugentes, quoniam ipsi consolabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi in domo. id est cum incorde consentit᷑
libidini : alt̾a iam ꝓlata quasi extͣ portam.
cum in factum ꝓcedit assensio: t̾cia cum consu¬
etudine mala. tanquam mole t̾rena p̃mit᷑
animꝰ. quasi in sepulchro iam putens. Que
tͥa genera mortuoꝵ: dñm resuscitasse qͥsqͥs
eugłm legit agnoscit. Et fortasse considerat
qͦs differentias habeat. etiam ipsa uox resus¬
citantis: cum alib dic̃. puella surge. & alib.
iuuenis tͥ dicosurge. alibi infremuit sp̃u &
fleuit: & rursꝰ fremuit. & post deinde uoce
magna exclamauit: lazare ueni foras. Qua¬
ꝓpt̾ nomine inechantium qͥ hoc capło com¬
memorant᷑: omnẽ carnalem & libidinosã
concupiscentiã oportet intelligi. Cum enim
tam assidue idolatͥam scͥpt᷑a fornicationem
dicat. paulus aut̃ apłs auariciam idolatriȩ
nomine appellet: qͥs dubitet omnem malã
concupis centiam recte fornicationem uoca¬
ri. quando anima neglecta suꝑiore lege. qͣ

Expanded text:
quasi in domo, id est cum in corde consentitur quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua
Abbreviated transcription (Latin):
sta defensione puntẽ. Non enim hoc cõmitat
inuit᷑. Ueruntam̃ deleetatio ante consensionẽ.
uł nulla est. uł tã tentuis. ut ꝓpe nulla sit:
cui consentire magnum peccatum est. cum
illicita ẽ. Cum aut̃ qͥsq consenserit: cõmittit
peccatum in corde. Si aut̃ etiam in factum ꝓ¬
cesserit. uidet᷑ satiari. & extingui cupiditas :
s postea cum suggestio repetit᷑. maior accendi¬
tur delectatio: quȩ tam̃ adhuc multo minor
est. quam illa quȩ assiduis factis in consuetu¬
dinem u̾tit᷑. Hanc enim uincere difficillimũ
est. Et tam̃ etiam ipsam consuetudinẽ. si se qͥsq
non deserat. & xp̃ianam militiam non uire¬
formidet: illo duce atq adiutore superabit:
ac sic in pͥstinam pacem. atq ordinem. & uir
dis. & tͥbus gradib ad peccatum ꝑuenit᷑. sug¬
gestione. delectatione. consensione: ita ipsiꝰ
peccati tres st̃ differentiȩ. in corde. in facto.
in consuetudme: tanquam tres mortes. Una

Expanded text:
sta defensione punitur: non enim hoc committit sta defensione punitur: non enim hoc committit invitus. Verumtamen delectatio ante consuetudinem vel nulla est, vel tam tenuis, ut prope nulla sit, cui consillicita est. Cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. Si autem etiam in factum processerit, videtur satiari et exstingui cupiditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio; quae tamen adhuc multo minoest quam illa quae assiduis factis in consuetudinem uertit. hanc enim uincere difficillimum est; et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir ribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una
Abbreviated transcription (Latin):
in anima: de corpore forinsecꝰ tracta sunt. Q
siqͥs occultꝰ p̃t̃ istos qͥnq sensꝰ. motꝰ corporis a¬
nimum tangit: ẽ etiam ipse corporalis & lu
brictis. Et ido quant o illabit᷑ occultius.
ut cogitationem contingat: tanto conueni¬
entius serpenti comparat᷑. Tria gͦ hec ut dice¬
re ceꝑam. similia st̃ illi geste rei. quȩ in genesi
scͥpta ẽ: ut qͦsi a serpente fiat suggestio. &
quedam suasio. In appetitu aut̃ carnali. tã¬
quam in eua delectatio: in ratione uͦ tanqͣm
in uiro consensio. Quib ꝑactis. tanquam de
paradyso. hoc est de beatiss imia luce iusticiȩ.¬
homo in mortem expellit᷑. Iustissime omnino.
Non enim cogit quisuadet. Et om̃s nature.¬
e in ordine suo gradib suis pulchre sunt: s
de suꝑiorib in quib rationalis animꝰ ordinat᷑
est. ad inferioria ñ est declinandum. Nec quis¬
quam hoc facere cogit᷑: & ideo si fecerit. sine iu¬

Expanded text:
in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipsebricus, et ideo quanto illabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto convenientius serpenti comparatur. Tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio: in appetitu autem carnali tanquam in Eva delectatio, in ratione vero, tanquam in viro consensio. Quibus peractis, tanquam de paradiso, hoc est de beatissima luce justitiae, in mortem homo expellitur justissime omnino. Non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in ordine suo, gradibus suis pulchrae sunt, sed de superioribus, in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum; nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo si fecerit, sine ju
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscat: qͦd iam ñ ẽ ticillari. delectatione car¬
nis. s plane consentire libini: ita ut ñ refrenet᷑
illicitꝰ appetitꝰ: s si facultas data fu̾it sacietur.
Nam tͥa st̃ quib impletͣ peccatum. Suggesti¬
one. delectatione. & consensione. Suggestio
siuie ꝑmemoriam fit. siue ꝑ corporis sensus:
cum aliqͥd uidemꝰ. aut audimꝰ. uł olfacimꝰ.
uł gustamus. uł tangimꝰ. Oͦdsifrui delectaue¬
rit: delectatio illicita refrenanda ẽ. Uelut cum
ieiunamus. & uisis cibis palati appetitꝰ assur¬
git: non fit nͥ delectatione. S huic tam̃ non
consentim᷑. si eam dominantis rationis iure
cohibem᷑. Si aut̃ consensio facta fu̾it. plenũ
peccatum erit: notum deo in corde nr̃o. etiã
si facto ñ innotescat hominib. Itagͦ st̃ isti gͥo
quasi aserpente suggestio fiat:idest lubrico.
& uolubili. hoc ẽ temporali corporum moti᷑
Qͥa & siqua talia fantasmata intꝰ ũsantur

Expanded text:
cupiscat, quod iam non est titillari delectatione carcupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel gustamus uel tangimus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur
Abbreviated transcription (Latin):
inde concitet contradictionum certamina.
s oret ut intelligat. Beniuolentiam tamen ce
reuerentiam tantȩ auctoritati exibendam eẽ
meminerit. S quis hoc facit: nisi quiquis ad
testamentum patͥs aꝑiendum. & cognoscen¬
dum. ñ litium uł legum minitatione acerbꝰ.
s pietate mitis accesserit: Beati gͦ mites: qm
ipsi hereditate possidebunt t̾ram. Uideamus
non mechab̃is. Ego auc̃ dicouob̃: quia omnis
qui uidit mulierem ad concupiscendum cã.
iam mechatꝰ est eam in corde suo. Iusticia gͦ
minor ẽ non mechari corpoꝵ coniunctione:
iusticia uͦ maiorͣ regni dei. ñ mechariin corde.
Qͥsqͥs aut̃ non mechat᷑ in corde: multo faciliꝰ
custodit. ne mechet᷑ in corpore. Illud gͦ affir¬
mat: qͥhoc p̃cipit. Non enum uenit legẽ sol¬
uere. s implere. Sane considandum ẽ qͦd non
dixit omnis qͥ concupierit mulierem. sed qui
uidit mulierem ad concupiscendum: id est
hoc fine & hoc animo atcendit. ut eam con¬

Expanded text:
inde concitet contradictionum certamina, inde concitet contradictionum certamina, sed oret ut intelligat; benevolentiam tamen et reverentiam tantae auctoritati exhibendam esse meminerit? Sed quis hoc facit, nisi quisquis ad testamentum patris aperiendum et cognoscendum, non litium minitatione acerbus, sed pietate mitis accesserit? Beati ergo mites; quoniam ipsi haereditate possidebunt terram. Videamus is. ego autem dico uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam con
Abbreviated transcription (Latin):
enim illuc manꝰ tua deducet me. & tenebit
me dext̾a tua. Out si ñ placet impios dici ẽẽ
cum deo. quanquam nusqͣm ñ p̃sto sit deus:
quemadmodum ñ dicimus cȩcos ẽẽ cum lu¬
ce. tametsi ocłos eoꝵ lux circumfundat: unũ
reliquum ẽ. ut hic adũsarium p̃ceptum dez¬
ẽẽ intelligam᷑. Qd enim sic adu̾s at᷑ peccare
uolentib. qͣm p̃ceptum dei: id est lex eiꝰ. & scͥp¬
tura diuina que data ẽ nob̃ ad hanc uitam.
ut sit nobis cum in uia: Cui ñ oportet contra¬
dicere. ne nos tradat iudici: s ei oportet consen¬
tire cito. Nec enim qͥsq nouit: quandode hac
uita exeat. Qͥs autẽ consentit scͥpturȩ diui¬
nȩ nisi qͥ legit & audit pie. deferens ei culmen
auctoritatis. ut qͦd intelligit. non ꝓpt̃ hoc o¬
derit. qͦd peccatis suis adũsari sentit: s mag̃
diligat correctionem suam. & gaudeat. quod
morbis suris donec sanent᷑ non parcit᷑: Qͦd uͦ
aut obscurum. aut absurdum illi sonat: ñ

Expanded text:
tenim illuc manus tua deducet me, et continebit tenim illuc manus tua deducet me, et continebit me dextera tua . Aut si non placet impios dici esse cum Deo, quanquam nusquam non praesto sit Deus; quemadmodum non dicimus caecos esse cum luce, tametsi oculos eorum lux circumfundat; unum reliquum est, ut hic adversarium praeceptum Dei, intelligamus. Quid enim sic adversatur peccare volentibus quam praeceptum Dei, id est lex ejus et Scriptura divina, quae data est nobis ad hanc vitam, ut sit nobiscum in via, cui non oportet contradicere, ne nos tradat judici; sed ei oportet consentire cito? Non enim quisquam novit quando de hac vita exeat. Quis autem consentit Scripturae divinae, nisi qui legit vel audit pie, deferens ei culmen auctoritatis, ut quod intelligit, non propter hoc oderit quod peccatis suis adversari sentit; sed magis diligat correptionem suam, et gaudeat quod morbis suis, donec sanentur, non parcitur: quod vero aut obscurum, aut absurdum illi sonat, non
Abbreviated transcription (Latin):
multo magis reconciliati salui erimus in
uita ipsiꝰ. Ex qͦ intelligi potest. nullam na¬
turam malam inimicam do ẽẽ: quandoqͥ¬
dem ipsi reconcilant᷑ qui inimici fuerunt.
Qͥsqͥs gͦ in hac tua id est in hac uita. non fu¬
erit reconciliat᷑ deo. ꝑmortemfilii eiꝰ. tͣdet᷑
iuhei ab illo: qͥa pat̾ non iuchcat quenquã.
s omne iudicium dedit filio: atꝙ ita cȩtera
quȩ in hoc capło scͥpta sunt consequunt᷑ de qͥ¬
bus iam tractauimꝰ. Unum solum est quod
huic intellectu difficultatem facit: quomo¬
dopossit recte dici. inuia nos ẽẽ cum deo.si
hoc loco ipse accipientꝰ est adũsarius impi¬
orum. eui iubemur cito reconciliari: nisi
forte quia ipse ubiꝙ est:nos aut̃ cum in hac
uia sumus. cum illo utiq sumꝰ. Si enĩ ascen¬
dero inquit in cȩlum tu illic es: si descende.¬
ro in infernum ades.Sirecipiam pennas meas
in rectum. & habitabo in nouissimo maris: &¬

Expanded text:
multo magis reconciliati salvi erimus in multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius . Ex quo intelligi potest, nullam naturam malam inimicam Deo esse, quandoquidem ipsi reconciliantur qui inimici fuerunt. Quisquis ergo in hac via, id est in hac vita, non fuerit reconciliatus Deo per mortem Filii ejus, tradetur judici ab illo; quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio: atque ita caetera quae in hoc capitulo scripta sunt consequuntur, de quibus jam tractavimus. Unum solum est quod huic intellectui difficultatem facit, quomodo possit recte dici in via nos esse cum Deo, si hoc loco ipse accipiendus est adversarius impiorum, cui jubemur cito reconciliari: nisi forte quia ipse ubique est, nos etiam cum in hac via sumus, cum illo utique sumus. Si enim ascendero in coelum, inquit, tu ibi es; si descendero in infernum, ades; si recipiam pennas meas in directum, et habitabo in novissima maris; e
Abbreviated transcription (Latin):
iam tempꝰ quo concordet cum eo: qͥa iam ñ ẽ
cum illo inuia. id est in hac uita. Nec tamen
ideo non sanabit᷑ penitendo. & ad illiꝰ mise¬
ricordiam cum sacͥficio contͥbulat cordis re¬
fugiendo. qui donat peccata conũsis ad se: &
qui plus gaudet de uno penitente. quam de
nonaginta nouem iustis. Carni uͦ multo mi¬
nus uideo qͦmͦ beniuoli. & concordes. uł con¬
sentientes ẽẽ iubeamͣ. Magis enim peceato¬
res amant carnem suam: & concordant cũ
illa. & consentiunt ei. Qui uͦ eam seruituti sub¬
iciunt: ñ ipsi consentiunt. s eam sib consenti¬
re cogunt. fortasse gͦ iubemͣ deoconsentire. &
illi ẽẽ beniuoli: ut ei reconciliemͣ. a quopec
suꝑbis resistit: humilib aut̃ dat grãm. Et
initium omnis peccati suꝑbia: initium au¬
tem suꝑbiȩ hominis apostatare a deo. Et apo¬
stolus dicit. Si enim cum inimici eẽmus re¬
conciliati sumus deo. ꝑ mortem filii eius:

Expanded text:
jam tempus quo concordet cum eo; quia jam non est jam tempus quo concordet cum eo; quia jam non est cum illo in via, id est in hac vita: nec tamen ideo non sanabitur poenitendo, et ad illius misericordiam cum sacrificio tribulati cordis refugiendo qui donat peccata conversis ad se, et qui plus gaudet de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis . Carni vero multo minus video quomodo benevoli vel concordes vel consentientes esse jubeamur. Magis enim peccatores amant carnem suam, et concordant cum illa, et consentiunt ei: qui vero eam servituti subjiciunt, non ipsi ei consentiunt, sed eam sibi consentire cogunt. 32. Fortasse ergo jubemur Deo consentire, et illi esse benevoli, ut ei reconciliemur, a quo pecsuperbis resistit, humilibus autem dat gratiam ; et, Initium omnis peccati superbia; initium autem superbiae hominis, apostatare a Deo : et Apostolas dicit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
enim beniuolentia: ibi amicicia. Neq qͥs qͣm
dixerit amiciciam cum diabolo eẽ faciendã:
neq concordare cum illo expedit. eui semel
renunciando bellum indiximꝰ. & qͦ tucto
coronabim᷑. Neq consentire illi iam oportet.
cui si nunquam consensissemꝰ. nunquam in
istas incidissemus miserias. De homine aut̃
quanqm iubem᷑ cum omnib quantum in
nob̃ ẽ pacem hab̾e. tib utiq & beniuolentia.
& concordia. & consensio potest intelligr: non
uideo tam̃ qͦmͦ accipiam ab homine nos iu¬
dici tradi. ubi xp̃m iudicem intelligo. ante
cuiꝰ tͥbunal om̃s oportet exiberi sic̃ dic̃ apłs.¬
udicem parit̾ exibebit᷑: Aut si ꝓpt̃ea tͣdit᷑
quisq iudici. quia hominem lesit. quamus
illo non tradente qui lesus est: multo commo¬
dius accipit᷑. a lege ipsa reum tͣdi iudici contͣ
quam fecit. cum hominem leserit. Quia ce
si occidendo qͥs nocuerit homini. non erit

Expanded text:
enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam enim benevolentia, ibi amicitia: neque quisquam dixerit amicitiam cum diabolo esse faciendam; neque concordare cum illo expedit, cui semel renuntiando bellum indiximus, et quo victo coronabimur; neque consentire illi jam oportet, cui si nunquam consensissemus, nunquam in istas incidissemus miserias. De homine autem, quanquam jubeamur cum omnibus, quantum in nobis est, pacem habere, ubi utique et benevolentia, et concordia, et consensio potest intelligi; non video tamen quomodo accipiam ab homine nos judici tradi, ubi Christum judicem intelligo, ante cujus tribunal omnes oportet exhiberi, sicut dicit Aposjudicem pariter exhibebitur? Aut si propterea traditur quisque judici, quia hominem laesit, quamvis illo non tradente qui laesus est; multo commodius accipitur a lege ipsa reum tradi judici, contra quam fecit, cum hominem laederet. Quia et si occidendo quis nocuerit homini, non erit
Abbreviated transcription (Latin):
per regnat᷑um. qm̃ semꝑ illi ert̃ sub pedib:
ita hic accipi potest de qͦ dictum ẽ. non exies
inde donec soluas nouiss imum quadrantẽ.
semꝑ nͣ exiturum ẽẽ : qͥa semꝑ soluit nouissimũ
qͣdrantem: dum sempit̾nas penas terrenoꝵ
peccatoꝵ luit. Neꝙ hoc ita dixerim. ut dili¬
gentiorem tractationem uidear ademisse
de pęnis peccatoꝵ. qͦmͦ in scͥpturis dicantur
et̾nȩ: quanqͣm qͦlibet mͦ sint. uitande sunt
potiꝰ quam sciende. S uideamꝰ iam qui sit
ipse adũsariꝰ. cui iubemͣ ẽẽ beniuoli eito: cũ
sumꝰ cum illo in uia. Qut enĩ diabolus ẽ. aut
homo. aut caro. aut ds: aut p̃ceptum eius.
S diaboloñ uideo qͦmͦ iubeamͣ beniuoli eẽ.
id est. concordes. aut consentientes. Nãq alii
quod grece positum est. Ey uᷝ ͦ oͦnͦ. int̾pretatift̃
concordes: alii aut̃ consentientes. Sed neq
beniuolentiam diabolo iubemͣ exibere ubi

Expanded text:
per regnaturum, quoniam semper illi erunt sub pedibus: per regnaturum, quoniam semper illi erunt sub pedibus: ita hic accipi potest, de quo dictum est, Non exies inde, donec solvas novissimum quadrantem, semper non exiturum esse; quia semper solvit novissimum quadrantem, dum sempiternas poenas terrenorum peccatorum luit. Neque ita hoc dixerim, ut diligentiorem tractationem videar ademisse de poenis peccatorum, quomodo in Scripturis dicantur aeternae: quanquam quolibet modo vitandae sunt potius quam sciendae. 31. Sed videamus jam quis sit ipse adversarius, cui jubemur esse benevoli cito, cum sumus cum illo in via. Aut enim diabolus est, aut homo, aut caro, aut Deus, aut praeceptum ejus. Sed diabolo non video quomodo jubeamur benevoli esse, id est concordes aut consentientes. Namque alii quod graece positum est εὑνοῶν, interpretati sunt concors, alii consentiens: sed neque benevolentiam diabolo jubemur exhibere; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi. & ea nouissima t̾ra inuenit᷑: ut
incipias a cęlo. scdm aerem numeres. aqͣm
t̾ciam. quartam t̾ram. Potest gͦ conuenient᷑
uideri dictum. donec soluas nouissimum
quadrantem: id est donec luas t̃rena pec
cata. Hoc enim & peccator audiuit: terra
es & in t̾ram ibis. Donec soluas aut̃ quod
dictum ẽ: miror siñ eam significat penam.
que uocat᷑ et̾na. Unde enim soluit᷑ illud de¬
bitum ⁊ tibi iam ñ dat᷑ penitend & correctiꝰ
uiuendi locꝰ: Ita enim fortasse hic positum
ẽ donec soluas. qͦm̃ in illo loco tib dictũ est
sede a dextris meis. donec ponam inimicos trios
sub pedib positi:. desinet ille sedẽ ad dext̾am.
Aut illud apłi. Oportet enim illum regnare:
donec ponat om̃s inimicossuos sub pedib
suis. Non enim cum positifu̾int: desinet reg¬
nare. Quemadinodum gͦ ib intelligit᷑. de
qͦ dictum ẽ oportet eum regnare. donec po¬
nat om̃sinimicos suos sub pedib suis. sem¬

Expanded text:
hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut hujus mundi, et ea novissima, terra invenitur, ut incipias a coelo, secundam aerem numeres, aquam tertiam, quartam terram. Potest ergo convenienter videri dictum: Donec solvas novissimum quadrantem, id est, donec luas tecata: hoc enim et peccator audivit, Terra es, et in terram ibis . Donec solvas autem quod dictum est, miror si non eam significat poenam quae vocatur aetbitum, ubi jam non datur poenitendi et correctius vivendi locus? Ita enim fortasse hic positum est donec solvas, quomodo in illo, ubi dictum est: Sede a dextris meis, donec ponam omnes inimicos tuos sub pedibus positi, desinet ille sedere ad dexteram: aut illud Apostoli, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis ; non enim cum positi fuerint, desinet regnare. Quemadmodum ergo ibi intelligitur, de quo dictum est, Oportet eum regnare, donec ponat inimicos sub pedibus suis, sem