comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& quibus ipsiinliores sunt colendis &adorandis.
mirabili & miserabili errore subduntur & certe
idemuarro : in codem dedis selactis. librgres. eẽ.
affirmat anime gradus in omniun iuersaq
natura. Vnum quod om̃s partes corporis quȩ ui¬
uunt transit & non hab& sensum: sedtantũ ad
uiuendi ualitudinem. hanc uim in nro corpore
ꝑ maneredicit inossa. ungues. capillos. sicutin
mundo arbores sine sensu aluntur & crescunt
et modo quodam suo uiuunt: secundum gradum
anime. ut quo sensus est hancuim ꝑuenire. in o¬
culos aures. nares. os. tactum. Tertium gradũ
esse anime summum quod uocatur animus:
in quo intellogentia preminet: hoc prer ter ho¬
minem omnes carcre mortales. hanc partem
animȩ mundi dicitdm̃: In nob autem genium
uocari: es seautem inmundo lapides acterram
quamuidemus. quo non ꝑmanat sensus. ut ossa
utungues. dĩ : Solem uero lunam stellas quȩ senti¬

Expanded text:
et quibus ipsi meliores sunt, colendis et adorandis et quibus ipsi meliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de dis selectis libro tres esse adfirmat animae gradus in omni uniuersaque natura: unum, qui omnes partes corporis, quae uiuunt, transit et non habet sensum, sed tantum ad uiuendum ualetudinem; hanc uim in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos; sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt et modo quodam suo uiuunt: secundum gradum animae, in quo sensus est; hanc uim peruenire in oculos, aures, nares, os, tactum: tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae senti
Abbreviated transcription (Latin):
prouisum est a sapientibus maioribus uestris.
non ut diiplures suos regerent. sedut ea quȩisti
uanitatibus et falsitatib gaudent. plura uos
dȩmonia possiderent. curautem illa salatia
perhanc interpretationem inferiorem maris
partem quauiro erat subdita ꝑdidit : namque
illam modo cumrefluntem fluctum esse per¬
hibetis. in suꝑ ficie posuistis anquia uenia
pelicem accepit irata su ma ritum desuꝑnis
maris exdusit : nempe una est terra quample
nam quidem uidemus animalibus suis. Verũ
tamen ipsammagnum corpus inelementis. mun¬
diq infimam partem. cuream uolunt deam.
anquia ferunda est : Curergo non magis homi¬
nes du sunt quicam fecundiorem faciunt ex¬
colendo: sed cum arant noncum adoram:
sed pars anime mundi inquiunt que ꝑ illam
permeat deam facit. quasi non eauidentior sit
in hominib: anima. quȩutrum sit: nulla fit
questio. Ettamen homines di non habentur
& quod grauiter dolendum his quidi non sunt

Expanded text:
prouisum est a sapientibus maioribus uestris, prouisum est a sapientibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusinam quidem uidemus animalibus suis; uerum tamen ipsam magnum corpus in elementis mundique infimam partem, quur eam uolunt deam? An quia fecunda est? Quur ergo non magis homines di sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, inquiunt, quae per illam permeat. deam facit. Quasi non euidentior sit in hominibus anima, quae utrum sit nulla fit quaestio; et tamen homines di non habentur et, quod est grauiter dolendum, his, qui di non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
unda est quea dlitus uenit: salatia. quȩ salum
rodit. Curergo dee fiunt duȩ. cum sit una
unda quęuenit & redit: nempeipsa est exestu¬
ans in multa numina libido uesana. Quam¬
uis enim aqua non geminet᷑ que & redit :
huius tamen occasione uanitatis duob demo¬
nibus inuitatis. amplius commaculatur anima
quȩ  etnonredit. Quȩ sote uarro ueluos quitã
doctorum hominum talia scripta logistis & ali¬
quid magnum uos didicisse iactatis: inter¬
pretamini hoc nolo dicere secundum illã & ernã
in commutabilemque naturam quisolus est ds̃.
sed saltim sccundum animam mundi. et partescius
quos deosesse ueros exestimatis: partẽ animȩ
mundi quamare perment dm̃ uob̾ fecisse nep¬
tunum. utcumque tolerabilioris erroris . ẽ: Ita¬
neunda adlitus ueniens & insalum rediens.
Duȩ sunt partes mundi. autduę partes animȩ
mundi: Quis ur̃mita desipiat. ut hoc sapiat :¬
cum ergo uobis duas deas fecerunt nisi quia

Expanded text:
unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
tissimam palam coronam neces scerat impo¬
nere: sic uidelicet liber ds̃ placandis fue¬
rat preuentibus seminum : sicabagris fascina¬
tio repellenda. ut matrona facere cogeretur in
publico. quod nec meretrix simatronespecta¬
rent. permitti debuit intheatro Propterhȩc
saturnus solus crediturus non est sufficere pos¬
se seminibus: ut occasiones multiplicandoꝵ
deorum. inmunda anima repperir&. & abu¬
no uero dõ merito inmunditiae destituta. acꝑ
multos falsos auiditatemuores inmunditiȩ
piostituta ista sacrilogia sacra nomina r&
seseque spurcorum demonum turb conuio¬
habebat sallatiam neptunus uxorem: quam
inferiorem aquammaris essed ixerunt: Vtqͥd
illi adiuncta est etuenilia. nisiut sinealla causa
neces sariorum sacrorum solalibidine animȩ
prostitute multiplicaretur inuitatio demoni¬
orum: sed proferatur inter im pretio preda¬
ratheologia. quȩ nos abista reprehensione
reddita ratione conpescat. Venilia inquit:

Expanded text:
tissimam palam coronam necesse erat inpotissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiohabebat Salaciam Neptunus uxorem, quam inferiorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita ratione conpescat. \'Venilia, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
nibus acꝑ hoc non solum liquorib fructuum
quorum quod ammodo primatũ uinum ten&.
uerum &iam seminib animalium prefecerunt.
ad quantã tur pitudinem peruenerint. Piget
quidem dicere propter sermonis longitudinẽ:
sed propter istorum suꝑbam ebetudinem nonpi¬
g&: Inter cetera quȩ preter mittere qm̃ multa
sunt cogor initalie comit̾us quȩdam dicit sa¬
craliberi celebrata cumtanta licentia turpi¬
tudinis: ut in eius honorem pudenda uirilia
colerentur non saltem aliquantum uerecundi¬
ore secr&o. sed in propatulo exultante nequitia
Nam hoc turpemembrum perliberi dies festos cum
honore magnoplastellis impositum prius rure in cõ¬
pitis. &usque inurbem postea uectabatur : In oppido
autemn lanuino unus libero totus mensis tribuebatur.
cuius diebus om̃s herbis flagitiosis simis ute¬
rentur. doneo illud membrum perforum trans¬
uextum ess& atque in loco suo quies cer&. cui
membro in honesto matrem familias hones¬

Expanded text:
nibus ac per hoc non solum liquoribus fructuum, nibus ac per hoc non solum liquoribus fructuum, quorum quodam modo primatum uinum tenet, uerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicere propter sermonis longitudinem; sed propter istorum superbam hebetudinem non piget. Inter cetera, quae praetermittere, quoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias hones
Abbreviated transcription (Latin):
saturnus seminib cumtanta ista potestate suf¬
ficer&. quid adhȩ dualu requiruntur. maxi¬
meliber etlibera Id est ceres: dequibus rursus
quod ad semen ad tinet tanta dicit. quasi desa¬
predicantur illa eleusima que apud athenienses
nobilissima fuerunt: dequibus iste nihil inter¬
pretatur. nisi quod attin& ad frumentum quod
ceres inuenit. & ad proserpinam quam rapiente
orco perdidit. &hanc ipsam dicit significare
fecunditatem seminum: quȩ cum defuisset quo¬
dain tempore eadeinque stcreditate terrame¬
rer& ex ortam esse opinionem. quod filiam ce¬
reris. id est ipsam fecunditatem. quȩ pro. ser¬
pendo proserpina dictaess&. orcus abstulerat
et apud inferos detinuerat. Quȩres cum fuiss&
luctu publico cȩlebrata. quia rursus eadem
fecunditas rediit: proserpina reddita ex¬
ortam esse l&itiam & ex hoc sollempnia cons¬
tituta dicit. Deinde multa inmysteriis cius tra¬
di: quaenisi ad frugum inuentionem non per

Expanded text:
Saturnus seminibus cum tanta ista potestate sufSaturnus seminibus cum tanta ista potestate sufficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, quasi de Sapraedicantur illa Eleusinia, quae aput Athenienses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod adtinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit; et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum; quae cum defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat et aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis eius tradi, quae nisi ad frugum inuentionem non pert
Abbreviated transcription (Latin):
omnium seminum optimum est genus humanũ:
Dehaccrudelis sima uanitate quid opus est plu¬
radicere : hoc potius aduertamus atque tenca¬
mus has interpretationes non referri addm̃ue¬
rum. uuam. in cor poream. in commutabilemque
naturam. a quo uita inȩter num beata poscen¬
da est : sed earum esse fines in rebus mutabilibus tbi
in fabulis dicitur: hoc significat pȩnes satͥnum.
non penes cȩlum semen esse diuinum. Hocprop¬
terea quantum intelligi datur. quia niħ incelo de
seminibus nascitur: sedece saturnus. sigeliest
filius iouis est filius. Celum enim esse ioue in¬
num erabiliter. & diligenter affirmant: ita ista
quȩ aueritate non ueniunt. plerumq & nullo im¬
pellente seipsa subuertunt: Chronon appella¬
tum dicit: quod greco uocabulo significat tem¬
poris spacium. sinequo semen inquit non potest
es se fecundum. Hax & alia desatur no multa di¬
cuntur : & ad son omnia referuntur. Sed saltan

Expanded text:
omnium seminum optimum est genua humanum. omnium seminum optimum est genua humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, tein fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quantum intellegi datur, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem
Abbreviated transcription (Latin):
pis se dicitur glebam. quid hoc adid ual& quod
manibus hominum semen gleba cooꝑtum est :
sonen abstulerit. sicut saturno perhibent oblata
gleba ablitum iouem & non potius gleba. semen
operiendo fecerit illud diligentius deuorari
Dande isto modo semenest iuppiter: non seminis
causa quod paulo antedicebatur. Sed quid faci¬
ant homines: quicum res stultas interp̃tantur.
non inueniunt quid sapienter dicaturꝰ. falcem
habet inquit propter agri culturam. Certeillo
rognante nondum erat agricultura: & ideo
priora cius tempora ꝑhibentur. sicut idem ipse fa¬
bellas interpretatur. quia primihomines. &x his
uiuebat semimbus quȩ terra sponte gignebat
Anfalces sceptro ꝑdito accepit. ut qui primistẽ¬
poribus rex fuerat otiosus. filio ragnante fien&
operarius laboriosus : dande ideo dicit a quib.¬
dam pueros es solitos immolari sicut a poenis.
& a quibusdam etiam maiores. sicut agallis. q

Expanded text:
pisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod pisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est?semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicatur? Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his uiuebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
saturnum patrem aioue filio superatum. quod an¬
teest causa quȩ pertin& adiouem quam semen
quod ꝑtinet ad saturnum: sienim hocita ess&:
num quam satur nus prior fuisset. nec pater
iouis esset. Semperenu semen causa p̃cedit:
necum quam generatur ex semine: sed cum
conantur uanissimas fabulas siue hominũ
regestas. uelut naturulibus interp̃tationib
honorare. Etiam homines acutissimi tantas
patiuntur angustias: uteorum quoq uanita¬
tem dolbrecogamur. Saturnum inquit dixe¬
runt. quęnata ex eo essent solitum deuorare :
quod e& semina unde nascerentur redirent:
& quodilli proioue gleba abiecta . ẽ. deuoranda
Significat inquit manib: humanis obrui coep¬
tas serendo fruges : antequam utilitas arandi
es set inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipse
terra non femina: ipsa enim quod ammodo de¬
uorat que genuerit. cum ex ea nata semina in eã
rursum recipiendaredierint: Et quod pioue acce¬

Expanded text:
Saturnum patrem a Ioue filio superatum, quod anSaturnum patrem a Ioue filio superatum, quod ante est causa quae pertinet ad Iouem, quam semen quod pertinet ad Saturnum. Si enim hoc ita esset, numquam Saturnus prior fuisset nec pater Iouis esset. Semper enim semen causa praecedit nec umquam generatur ex semine. Sed cum conantur uanissimas fabulas siue hominum res gestas uelut naturalibus interpretationibus honorare, etiam homines acutissimi tantas patiuntur angustias, ut eorum quoque uanitatem dolere cogamur. CAPUT runt, quae nata ex eo essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue acce
Abbreviated transcription (Latin):
nibus fertilem. atque huius modi cetera sicut hanc
totam molem atque naturam ui quadam inuisi¬
bili ac prepotenti. atque adminis trari certa
Animistabilitate credebat . Ita poterat ad firma¬
re deiano quod mundus ipse ess&. autdesaturno
inuenire. quomodo etiouis pater esset &ioui
regnanti subditus factus ess&. & cetera talia
dequib credibilior redditur ratio. cumꝑhiben¬
tur homines fuisse & uni cuiquecorum abhis
quieos addlando deos esse uoluerunt. ex eius in¬
genio moribus. actibus. casibus. sacra & sollẽ¬
nia constituta: atque hȩc paulatim ꝑ animas
hominum demonib: similes & ludicrarum rerũ
auidas in rependo. longe lateque uul gata or¬
nantibus ea mendacus poetarum. & adea fal¬
lacibus spiritib seducentibus Eacilius enim fie¬
ripotuit: utiuuenis impius uelabimpio patre
inter fici metuens. & auidus rogni. patrem pel¬
leret regno: quamid quod iste interpretatur. id co

Expanded text:
nibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc nibus fertilem, adque huius modi cetera, sicut hanc totam molem adque naturam ui quadam inuisibili ac praepotenti regi adque administrari certa animi stabilitate credebat: ita poterat adfirmare de Iano, quod mundus ipse esset, aut de Saturno inuenire, quo modo et Iouis pater esset et Ioui regnanti subditus factus esset et cetera taliaDe quibus credibilior redditur ratio, cum perhibentur homines fuisse et unicuique eorum ab his, qui eos adulando deos esse uoluerunt, ex eius ingenio moribus, actibus casibus sacra et sollemnia constituta adque haec paulatim per animas hominum daemonibus similes et ludicrarum rerum auidas inrependo longe lateque uulgata, ornantibus ea mendaciis poetarum et ad ea fallacibus spiritibus seducentibus. Facilius enim fieri potuit, ut iuuenis inpius uel ab inpio patre interfici metuens et auidus regni patrem pelleret regno, quam id, quod iste interpretatur, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
bam omnia. ut aliquam dirigam summam
Ita non solum istum dedis incertis: sed etiam
illum decertis. fecit incertum. Intertio porro
istodedis selectis posteñ. quam prelo cutus est
quodex naturt li theologia prlo quendum putauit
ingressurus huius ciuilis thcologiȩ uanitates
& in sanas mendaces. ubicum non solum non dedu¬
cebat irum ueritas. sed etiam maiorum pronebat
auctoritas : dedis inquit populi romani publi¬
cis quibus edes dedicauerunt. eosque pluribus
signis ornatus notauerunt. in hoc libro scribam
Sedut ex enophanes colophonios scripsit. quid pu¬
tem numquid contendam: pona: hominis enim
est hȩc opinari: di scire Rerumigitur non conp̃¬
hensarum na firmissime creditarum. sedopinata¬
rum et dubitandarum. sermonem trepidus pollice¬
tur: dicturus ea quȩ ab hominib instituta sunt
N equetnim sicut sciebat esse mundum. eẽ celũ
& terram. celum siderib fulgidum. terrã femi¬

Expanded text:
bam omnia ut ad aliquam dirigam summam. bam omnia ut ad aliquam dirigam summam. Ita non solum istum de dis incertis, sed etiam illum de certis fecit incertum. In tertio porro isto de dis selectis, postea quam praelocutus est quod ex naturali theologia praeloquendum putauit, ingressurus huius ciuilis theologiae uanitates et insanias mendaces, ubi eum non solum non ducebat rerum ueritas, sed etiam maiorum premebat auctoritas: \'De dis, inquit, populi Romani publicis, quibus aedes dedicauerunt eosque pluribus signis ornatos notauerunt, in hoc libro scribam, sed ut Xenophanes Colophonius scribit, quid putem, non quid contendam, ponam. Hominis est enim haec opinari, dei scire\'. Rerum igitur non conprehensarum nec firmissime creditarum, sed opinatarum et dubitandarum sermonem trepidus pollicetur dicturus ea, quae ab hominibus instituta sunt. Neque enim, sicut sciebat esse mundum, esse caelum et terram, caelum sideribus fulgidum, terram semi
Abbreviated transcription (Latin):
iuppiter. & sola stella iuppiter habetur &
dicitur. Itemque iuno secundarum causarũ
domina : & iuno aer. & iuno terra Etsiuenerẽ
uinceret iuno. stella: similiter minerua summ
& her. & minerua itidem luna quam esse in
etheris infimo limite existimant. Vnam uero
re deos plures ita faciunt: &ianus .ẽ mundus
& iuppiter. sic et iuno est terra. & mater mag¬
commemoraui: ita ettetera non explicant. sed
potius implicant: sicut impetus erra bunde
opinionis impulerit: Ita huc atqueilluc. hinc
atqueillinc insiliunt & resiliunt. utipscuarro
dcomnib: dubitare. quam aliquid adfirmare
maluerit Namtrium extremorum primum
dediscertis. cum absoluis set librum in altero
dedis incertis: dicere ingressus ait. Cum in hoc
libello dubias dehis opiniones posuero: repre¬
hendinondebeo. Qui enim putabit iudicari
oportere & posse. cum audierti faciet ipseego
citius perduci possum. ut in primo libro quȩdixi
indubitationẽ reuocem. quam in hoc quȩ prescri¬

Expanded text:
Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur et Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur et dicitur; itemque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater Magcommemoravi, ita caetera non explicant, sed potius implicant; sicut impetus errabundae opinionis impulerit, ita huc atque illuc, hinc atque illinc insiliunt et resiliunt: ut ipse Varro de omnibus dubitare, quam amaluerit. Nam trium extremorum primum de dis certis cum absoluisset librum, in altero de dis incertis dicere ingressus ait: \'Cum in hoc libello dubias de dis opiniones posuero, reprehendi non debeo. Qui enim putabit iudicari oportere et posse, cum audierit, faciet ipse. Ego citius perduci possum, ut in primo libro quae dixi in dubitationem reuocem, quam in hoc quae perscri
Abbreviated transcription (Latin):
& iunonem Etideo & secundas causas rerum
tribuunt. cumtamen iouisit dictum ꝓgenitor
genetrix quedm̃: quia secundum eostorus ipse
mundus est iouis Mineruam &iam quia eam
humanis artibus preposuerunt. nec inuenerunt.
uel stellam ubi eam ponerent: eandem uel sũmũ
&hera. ueletiam lunam esse dixerunt. Vestam
quo que ipsam propteretidea rum maximam puta¬
uerunt quod ipsa sit terra: quãuis ignem mundi
leuiorem quipertinet adusus hominum faciles.
non uiolentiorem qualis uulcaniest e deputan¬
dum efge crediderunt: acperhoc omnes is tosse¬
lertos deos. hunc. eẽ mundum uolunt. inquib
uniuersum. inquibus dam partes cius: uniues sum
sicut iouem. pirtes eius ut genium. ut natremmag¬
nam. ut solem ut lunam. uel potius apolline
& dianam : &uliquando unum dm̃ resplures.
aliquando unamrem deos plures faciunt.
Namunus ds̃ res plures sunt. sicut ipse iuppiter:
& mundus enim totus iuppiter. et solum cȩlum

Expanded text:
et lunonem, et ideo ei secundas causas rerum et lunonem, et ideo ei secundas causas rerum tribuunt, cum tamen Ioui sit dictum \'progenitor genetrixque deum\', quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putauerunt, quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum uolunt, in quibusdam uniuersum, in quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt : nec deos nondico inter hos sdectos. sed ne
linem quamuis diuinatorm & medicum uelint :
ta menutinaliqua parte mundistatuerent. ipsum
etiam solem esse dixerunt: dianamque germa¬
nam eius similiter lunam. & uia rum presidem
Vndet uirginem uolunt. quoduia nihil pariat:
& ideo ambas sagutas haberc. quod ipsa duo side¬
ra decelo radios terras usque pretendat. Vulca¬
nem uolunt ignem mundi: neptunum aquas mun¬
di: ditem patrem. hocest. orcum. terrenam & fi¬
mam partem mundi: liberum. etcererem p̃ponunt
seminibus udillum masculinis. illam feminis.
uellllum liquori. illamuero ariditati sominum:
& hoc utiq totum refertur admundum idest
adiouim : qui propterea dictus est progenitor
genetrixque quod omnia semina exsemittere
etinse reciperit: Quando quidem &iã matrem
magnam. candem cererem uolunt : quã nihil
Aliud dicunt esse quamterram. eamque ꝑ hibent

Expanded text:
fecerunt, nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne fecerunt, nec deos, non dico inter hos selectos, sed ne linem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent, ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrixque\', quod omnia semina ex se emitteret et in se reciperet. Quando quidem etiam Matrem Magnam eandem Cererem uolunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent
Abbreviated transcription (Latin):
maior dignitus meruit. quare saturnus ibiest
ioue superior᷑. an uanitas fabulȩ que regemiouẽ
facit. non potuit usque ad sid era peruenire. & quod
nonualuit saturnus in regnosuo. neque in capitolio.
saltem obtinereest permis sus incelo: quareautem
ianus non accepit aliquam stellam. nisiquia mun¬
dus est̃ & omnes in illo sunt : &iouis mundus est. &
habet tamen. aniste causam suam composuit ut po¬
tuit. & prouna stella quamnon hub& inter sidera.
totfacies accepit in terra: dande si propter solas
stellas mercurium. & martem. partes mundipu¬
tant. ut eos deos haberepossint. quia utiq: sermo
& bello non sunt partes mundi. sed actus hominũ
curari &i & tauro & cancro & scorpio ceteris que
huius modi quaecdestia signa numerant. & stellis
non singulis. sod singula plurib constant. supe¬
rius queistis in sum mo celo perhibent conlocata
ubi constantior motus in errabilem meatum side¬
ribis preb&. nullas aras. nulla sacra. nulla tẽpla

Expanded text:
maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est maior dignitas meruit, quare Saturnus ibi est Ioue superior? An uanitas fabulae, quae regem Iouem facit, non potuit usque ad sidera peruenire, et quod non ualuit Saturnus in regno suo neque in Capitolio, saltem obtinere est permissus in caelo? Quare autem Ianus non accepit aliquam stellam? Si, quia mundus eshabet tamen. An iste causam suam composuit ut potuit, et pro una stella quam non habet inter sidera, tot facies accepit in terra? Deinde si propter solas stellas Mercurium et Martem partes mundi putant, ut eos deos habere possint, quia utique sermo et bellum non sunt partes mundi, sed actus hominum; cur Arieti et Tauro et Cancro et Scorpioni caeterisque hujusmodi, quae coenon singulis, sed singula pluribus constant superiusque istis in summo caelo perhibent conlocata, ubi constantior motus inerrabilem meatum sideribus praebet, nullas aras, nulla sacra, nulla templa
Abbreviated transcription (Latin):
dam uocant mercurium. quandã itidem martem.
sedibi est & illa qua muocant iouem. & tam̃ eis mun¬
dus est iouisibi quã uocant saturnum & tam̃ cip̃¬
tereidant non paruam substantiam omniũ uide¬
licet semnum ibiest &illa omnium daris sima
quȩ abcis appellatur uenus: & tamen eandem uenerẽ
esse &iam lunam uolunt. quamuis deillo fulgen¬
tis simo sidere. apud eos tam quam demalo auro.
iuno uenusque comtndant. Luciferum enim
quidam ueneris quidicunt ec̃ iunonis: sedut sol&
uenus uincit : Nam multo plures eam stellamuene¬
ritribuant: ita ut uix corum quis quam repperiat᷑
quiadiud opinetur. Quis autem non rideat. cum
regem omnium iouemdicant. quod stella eius
abstella ueneris tanta uincitur claritate : tanto
enim esse debuit ceteris illa fulgentior. quanto
ipse potentior. Respondent ideo sic uideri : qr
illa quȩ putatur obscurior superior est. atque
aterris. longe remotior siergo superior en locũ

Expanded text:
dam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. dam uocant Mercurium, quandam itidem Martem. Sed ibi est et illa quam uocant Iouem, et tamen eis mundus est Iouis; ibi quam uocant Saturnum, et tamen ei praeterea dant non paruam substantiam, omnium uidelicet seminum; ibi est et illa omnium clarissima, quae ab eis appellatur Venus, et tamen eandem Venerem esse etiam Lunam uolunt; quamuis de illo fulgentissimo sidere aput eos tamquam de malo aureo Iuno Venusque contendant. Luciferum enim quidam Veneris, quidam dicunt esse Iunonis; sed, ut solet, Venus uincit. Nam multo plures eam stellam Veneri tribuunt, ita ut uix eorum quisquam reperiatur, qui aliud opinetur. Quis autem non rideat, cum regem omnium Iouem dicant, quod stella eius ab stella Veneris tanta uincitur claritate? Tanto enim esse debuit ceteris illa fulgentior, quanto est ipse potentior. Respondent ideo sic uideri, quia illa, quae putatur obscurior, superior est adque a terris longe remotior. Si ergo superiorem locum
Abbreviated transcription (Latin):
mo uel interpretatio quȩ ad sermonem utiq ꝑtin&
hermenia dr̃ : Ideo et mercibus preesse: quia inter
uendentes &ementes sermosit medius: Alus eius
in capite. et pedib significare uoluerunt: ferri
pera era sermonem nuntium dictum: qm̃ ꝑ sermonẽ
omnia cogitata nunciantur: Siergo mercurius
ipseest sermo: &iam ipsis confitentib ds̃ non est :
sed cum sibi deos faciunt cos quinec demones sunt
in mundis supplicando spĩtibus: possidentur abeis
qui nondii sed demones sunt. Item quia nec martiali.¬
quod elementum. uel partem mundiinuenire potu¬
crunt. ubi ager& opera qualia cumque natur ȩd m̃
belli essed ixerunt. quod opus ẽ. hominum. & obtabi¬
lius non est : Siergo pacem perpetuam felicitas dar&.
mars quida ger& non haberet : Siautem ipsu bellum
est mars sicut sermo mercurius: ut inam quã mani¬
festum est. quod non sit ds̃. tamnonsit & bellum
quas corum appella r enominib: Namstellã quan¬

Expanded text:
mo uel interpretatio, quae ad sermonem utique pertimo uel interpretatio, quae ad sermonem utique pertinet, ἑρμηνεία dicitur; ideo et mercibus praeesse, quia inter uendentes et ementes sermo fit medius; alas eius in capite et pedibus significare uolucrem ferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt, inmundis supplicando spiritibus possidentur ab eis, qui non di, sed daemones sunt. Item quia nec Marti aliquod elementum uel partem mundi inuenire potuerunt, ubi ageret opera qualiacumque naturae, deum belli esse dixerunt, quod opus est hominum et optabilius non est. Si ergo pacem perpetuam Felicitas daret, Mars quid ageret non haberet. Si autem ipsum bellum est Mars, sicut sermo Mercurius: utinam quam manifestum est, quod non sit deus, tam non sit et bellum, quas eorum appellauere nominibus. Nam stellam quan
Abbreviated transcription (Latin):
& opera dĩ quȩ sunt inelementis. non inuenerunt :
Etideo saltim operib hominum p̃posuerunt: ser¬
mocinandi & belli gerandi adminis tros Quorũ
mercurius si sermonis etiam deorum potestatem
gerit: ipsi quoq regideoꝵ dominatur : Si scđm
cius arbitrium iuppiter loquitur. autloquendi
ab illo accepit facultatem: quodittiq ab surdũ. ẽ.
si autemillihum ani tantum sermonis potestas
tributa ꝑhibetur: non est eredibilea dlactandos¬
mamma non solum pueros sedetiam pecora unde
rumintus cognominatus ẽ. Iouem descendere
uoluisse et curam nr̃i sermonis qua peccoribus
ante cellimus ad seꝑtinere noluisse: Ac ꝑ hoc
idem ipscest iouis atque mercurius: Quod siser¬
mo ipsedr̃ eẽ mercurius. sicutea quȩde illo in ter¬
pretantur ostendunt : namideo mercurius quasi
medius currens dicatur appellatus. quod sermo currat
inter homines medibs: Ideo ermes grece : quod ser¬

Expanded text:
et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et opera Dei, quae sunt in elementis, non inuenerunt, et ideo eos saltem operibus hominum praeposuerunt, sermocinandi et belligerandi administros. Quorum Mercurius si sermonis etiam deorum potestatem gerit, ipsi quoque regi deorum dominatur, si secundum eius arbitrium Iuppiter loquitur aut loquendi ab illo accepit facultatem; quod utique absurdum est. Si autem illi humani tantum sermonis potestas tributa perhibetur, non est credibile ad lactandosmamma non solum pueros, sed etiam pecora, unde Ruminus cognominatus est, Iouem descendere uoluisse, et curam nostri sermonis, quo pecoribus antecellimus, ad se pertinere noluisse; ac per hoc idem ipse est Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius; ideo ‛Ερμη̃ς Graece, quod ser
Abbreviated transcription (Latin):
& saiturnus. unus inquit deprincib ds̃penos que sa¬
tionum omnium dominatus est. Nonneex positio
uer suum illorum ualeri sorani. sic sehab& iouem
esse mundum. & cum omnia semina ex semittere.
etinse recipere : ipseest igitur. penes quem sationũ
omnium dominatus est Quid est̃ genius ds̃ inquit.
qui prepositus est acuim habet omniũ rerũ g
trixque: & cumalioloco genium dicit esse unius¬
cuius que animum rationalem Etideo esse singu¬
los singulorum talem autem mundi animum
dm̃ eẽ  adhocidẽ utique reuocat. uttã quam
uniuersalis genius ipsemundi animꝰ. cẽ. creditur
H ic est igitur quem appellant iouem. Namsi om̃is
genius ds̃ : et om̃is iuri anim genius. sequitur ut
sit omĩs uiri anim ds̃: quodcͥtipsos ab orrere ab¬
surditas ipsa compellit: restat uteũ singularit̃
ex cellenter dicant dm̃ genium. quẽ dicunt mundi
tem. quomodo referent adaliquas partes mundi

Expanded text:
et Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem saet Saturnus? \'Unus, inquit, de principibus deus, penes quem sationum omnium dominatus est.\' Nonne expositio uersuum illorum Valerii Sorani sic se habet, Iouem esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere? Ipse est igitur penes quem sationum omnium dominatus est. Quid est Genius? \'Deus, inquit, qui praepositus est ac uim habet omnium rerum gitrixque?\' Et cum alio loco genium dicit esse uniuscuiusque animum rationalem et ideo esse singulos singulorum, talem autem mundi animum Deum esse: ad hoc idem utique reuocat, ut tamquam uniuersalis genius ipse mundi animus esse credatur. Hic est igitur quem appellant Iouem. Nam si omnis genius deus et omnis uiri animus genius, sequitur ut sit omnis uiri animus deus; quod si et ipsos abhorrere absurditas ipsa conpellit, restat ut eum singulariter et excellenter dicant deum Genium, quem dicunt mundi tem quo modo referrent ad aliquas partes mundi
Abbreviated transcription (Latin):
magnaspecunias habere possunt. sedinearũ
quanta cum que habundantia ñegere possunt
& dm̃ ipsum uerum rectedicimus diuitem : non
tamen pecunia sed omni potentia. Dicuntur ita¬
que et diuites pecuniosi: sed interius egeni
Siccupidiitem dicuntur pauperes petunia ca¬
rentes: sed interius diuites: Sisapientes : qͥlis
ergo ista theologia. debet es se sapienti. ubi rex
deorum cius reinomen accepit. quamnemosa¬
doc trina quod ad uitam ꝑtineret ȩcernam. sa¬
lubriter disceretur. deus mundirector non ab
puguata sordib auaritię. hoc est ab amorepccu¬
ceteri referendi sunt. ut in anis romaneat deoꝵ
opinio plurimorum. cum hic ipsesint om̃s. siue
quando partes cius. uel potestates ex istimantur
siue cumuis animȩ quamputant percuncta diffusa
ex partibus molis huius. inquas uisibilis mundus
iste consurgit & multiplicia dminis trationȩ naturȩ.
quasi plurium deorum nomina accepit : quid .ẽ. enim

Expanded text:
magnas pecunias habere possunt, sed in earum magnas pecunias habere possunt, sed in earum quantacumque abundantia non egere non possunt. Et Deum ipsum uerum recte dicimus diuitem, non tamen pecunia, sed omnipotentia. Dicuntur itaque et diuites pecuniosi; sed interius egeni, si cupidi: item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius diuites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum eius rei nomen accepit, \'quam nemo sa aliquid hac doctrina quod ad uitam pertineret aeternam salubriter disceretur, deus mundi rector non ab purgat a sordibus auaritiae, hoc est ab amore pecuceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim
Abbreviated transcription (Latin):
nia pecunius appellatussit. sicut rumina. & ruminꝰ :
ipsiuiderint: quam uero cleganter rationom
huius nominis reddiderunt: Et pecunia inqui¬
unt uocatur quod eius sunt: omnia. Omagnam
rationem diuini nominis : inmo uero illecuius
sunt omnia uilissime & contumdiosis sime pecu¬
nia nuncupatur. Ad omnia eninscelo et terra.
continentur. quid est pecunia in omnib omnino
rebus quȩ ab hominibus nomine pecunit possi¬
dentur : sed mmirum hocauaritia ioui nom̃
imposuit : utquis quis amat pecuniam. non
quem libet dm̃. sed ipsum regon omnium sibi
amare uideatur. Longe autẽ aliud esset : sidi¬
uitie uocaretur. Aliud namquesunt diuitiȩ :¬
aliud pecunia: Namdicimꝰ diuites sapientes.
iustos bonos : quib pecunia. uel nulla uel par¬
ua est Magis enim sunt uirtutib diuites: per
quas cis &iam in ipsis corpor alium rerum necessi¬
tatibus sat est quod ad est Pauperes uero uarro
semper in hiantes etegentes: quam libet enim

Expanded text:
nia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, nia et Pecunius appellatus sit, sicut Rumina et Ruminus, upetur. Quam uero eleganter rationem huius nominis reddiderunt! uocatur Pecunia, inquiunt, uocatur, quod eius sunt omnia>.s o magnam rationem diuini nominis! Immo uero ille, cuius sunt omnia, uilissime et contumeliosissime Pecunia nuncupatur. Ad omnia enim, quae caelo et terra continentur, quid est pecunia in omnibus omnino rebus, quae ab hominibus nomine pecuniae possidentur? Sed nimirum hoc auaritia Ioui nomen inposuit, ut, quisquis amat pecuniam, non quemlibet deum, sed ipsum regem omnium sibi amare uideatur. Longe autem aliud esset, si diuitiae uocaretur. Aliud namque sunt diuitiae, aliud pecunia. Nam dicimus diuites sapientes, iustos, bonos, quibus pecunia uel nulla uel parua est; magis enim sunt uirtutibus diuites, per quas eis etiam in ipsis corporalium rerum necessitatibus sat est quod adest: pauperes uero auaros, semper inhiantes et egentes; quamlibet enim
Abbreviated transcription (Latin):
leris oraniuersus ubi dictum est. Iuppiter omni po¬
teus ragum. rerumq dm̃q progenitor. genetrixq
dm̃ Quareergo dictus est & rumitius cum
diligentius fortasse querentib ipseinueniatur
esse &iamilla diua rumina: sienun maiestate
deorum recte uidebatur in dignum. ut in una
spica. alter ad curam geniculi. altera ad folli¬
culi pertiner&. quanto est indignius unamrem
infirmam. idest ut mammis alantur animalia duoꝵ
deorum potestatecurari. quorum sit unus iuppiter¬
s ex ipsecunc torum. & hocagat. non saltan cum con¬
iuge sua. sed cum ignobili nescio quarumina. nisi
quia ipscest &iam ipsa rumina: raminus fortas se
pro suggentib marib rumina ꝓfeminis dicerem.
quippenolius se illos ioui fonininum nomen impo¬
nere. nisi eaillis uersib progenitor genitrix que
diceretur. & intercius alia cognomina. legerem
quod &iam pecunia uocaret᷑. quam deam inter
illos. minus cularios inuenimus. sed cum & ma

Expanded text:
lerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipolerii Sorani uersus, ubi dictum est: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixque deam. Quare ergo dictus est et Ruminus, cum diligentius fortasse quaerentibus ipse inueniatur esse etiam illa diua Rumina? Si enim maiestate deorum recte uidebatuspica alter ad curam geniculi, altera ad folliculi pertineret; quanto est indignius unam rem infimam, id est ut mammis alantur animalia, duorum deorum potestate curari, quorum sit unus Jupiter, rex ipse cunctorum; et hoc agat non saltem cum conjuge sua, sed cum ignobili nescio qua Rumina, nisi quia ipse est etiam ipsa Rumina; Ruminus fortasse pro sugentibus maribus, Rumina pro feminis? Dicerem quippe noluisse illos Jovi femininum nomen imponere, nisi et in illis versibus Progenitor genitrixque diceretur; et inter alia ejus cognomina legerem, quod etiam Pecunia vocaretur, quam deam inter illos minuscularios invenimus, et in quarto
Abbreviated transcription (Latin):
lendi statuendi. stabiliendire supinandipo¬
testatem. quod tam quam tigillus mundum con¬
tineret. acsustiner& oaler&omnia qđ ruma
id est mamma aleret animalia. In his ut aduer¬
timus quȩdam magna sunt quedam exigua: &
tamen unus utraque facere perhibetur Puto in¬
terse propinquiores esse causas rerum. atque
primordia. propter quas res unum mundum
duos deos uolucrunt. uoum atque ianum : qua
continere mundum. & maminam dare anmalib
Nectamen propter hȩc duo tamlonge int̃se.
ui & dignitate diuersa. duodi .eẽ. conpulsis
Sed unus iuppiter. ꝓropter illud : tigillus. propter
hoc ruminus appellatus est. Nolo dicere quod
animalibus maminam prebere suggentibus
magis utionen potuit dicere quamiouem:
presertim cumesset &iam diua rumina que in
hoc opus adiutorium illa. famulatum ue p̃ber& :
Cogito enim posse res ponderi &ipsam iunone
nihil aliudesse quamiouem: setundum illos ua¬

Expanded text:
lendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi polendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod ruma, id est mamma, aleret animalia. In his, ut aduertimus, quaedam magna sunt, quaedam exigua; et tamen unus utraque facere perhibetur. Puto inter se propinquiora esse causas rerum adque primordia, propter quas res unum mundum duos deos esse uoluerunt, Iouem adque Ianum, quam continere mundum et mammam dare animalibus; nec tamen propter haec opera duo tam longe inter se ui et dignitate diuersa duo di esse conpulsi sunt; sed unus Iuppiter propter illud Tigillus, propter illud Ruminus appellatus est. Nolo dicere, quod animalibus mammam praebere sugentibus magis Iunonem potuit decere quam Iouem, praesertim cum esset etiam diua Rumina, quae in hoc opus adiutorium illi famulatumue praeberet. Cogito enim posse responderi, et ipsam Iunonem nihil aliud esse quam Iouem, secundum illos Va
Abbreviated transcription (Latin):
illa iouis nomen accepit : Num quid si unus homo
indiuersis rebus duas habeat potestates. utduas
artes quici singula ram diuersauis est ideo duo
iudices. autduo dicuntur artifices: sicergo etunꝰ
dĩ cumipse habeat potestatem primor diorum ip¬
sccausarum : numpropter illud duos deos esse
neces seest putari quia primordia causeq res
duc sunt: Quod si hoc iustum putant: &iam ipsum
iouem tot deos essedicant: quotquot ei cognomi¬
na: propter multas potestates dederunt: qm̃res
omnes ex quib illa cognomina sunt adhibita:
multeatque diuersesunt. ex quib: pauca cõme¬
lum. inpulsorem stator. centum pedam. su¬
pinalem tigillum. almum. ruminum: & alia
quȩ persequi longum est : Hȩc autẽ cognomina
in posuerunt unidõ: propter causas potesta¬
tesque diuersas : Nontamen propter tot. res.
&iam tot deos. cumesse coegerunt. quod om̃a
uinceret. quod a nemine uinceretur. quodo¬
pem indigentib ferret. quod haberet inpel¬

Expanded text:
illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeque res duae sunt? Quod si hoc iustum putant, etiam ipsum Iouem tot deos esse dicant, quotquot ei cognomina propter multas potestates dederunt, quoniam res omnes, ex quibus illa cognomina sunt adhibita, multae adque diuersae sunt, ex quibus pauca commelum, Inpulsorem, Statorem, Centumpedam, Supinalem. Tigillum, Almum, Ruminum et alia quae persequi longum est. Haec autem cognomina inposuerunt uni deo propter causas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpel
Abbreviated transcription (Latin):
unde ẽ. iouis omã plena : Ergo etiouem ut ds̃ sit
et maxime rex deorum : non alium possent ex¬
iftimare quam mundum : ut disceteris secundum
istos suis partib regn&. In anc sententiam :¬
&iam quos dam uersus ualerii sorani exponit
idem uarro in eo libro quem seor sum abistis decul¬
tudcorum scripsit. Quiuersus: hisunt luppiter
omp̃s regum rerumq dm̃q progenitor. gene¬
trix quedm̃ ds̃ unus & om̃s Exponunt᷑ autem
incodem libroita. Cummarem existimarent qui
semen mitter& feminam que acciper& iouemq
essemundum. & cum omnia semina ex se mittere.
& in se recipere: Cum causa inquit scribit soranus.
iuppiter progenitor generixque nec minus
causa unum & omnia id ẽ. eẽ: mundus enĩ unus
quare duo disunt ianus & iuppiter : qua rescor¬
sus habent templa : seorsus aras. diuersa sacra.
dissimilia simulacra: si propterea quod aliauis . ẽ.
primordiorum alia causarãa. &illa iani

Expanded text:
unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit unde est: Iouis omnia plena. Ergo et Iouem, ut deus sit et maxime rex deorum, non alium possunt existimare quam mundum, ut dis ceteris secundum istos suis partibus regnet. In hanc sententiam etiam quosdam uersus Valerii Sorani exponit idem Varro in eo libro, quem seorsum ab istis de cultu deorum scripsit; qui uersus hi sunt: Iuppiter omnipotens regum rerumque deumque Progenitor genetrixquo deum, deus unus et omnes. Exponuntur autem isemen emitteret, feminam quae acciperet, Iouemque esse mundum et eum omnia semina ex se emittere et in se recipere, \'cum causa, inquit, scripsit Soranus: Iuppiter progenitor genetrixque; nec minus cum causa unum et omnia idem esse; mundus enim unus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani,