comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missus ẽ ad hieroboam. sta dicers
Tolle tibi decem scissuras: Hec enun
dicit dominus ds̃ isrł. Ecce ego
scindam regnum de manu salo¬
monis: et dabo tibi decem tribus.
orro iina tribus remanebit ei ꝓpt̾
seruum meum dauid: et iherłm
cuutatem quam elegi ex om̃ib̃
cribubus isrł. Decem enim scissu¬
ras iheroboam accepit: cum legis
p̃cepta uiolando corrupit: et
una tribus cum sobole dauid re
mansit: dum sors electorum uixta
apłicam doccrinam in regulam
fidĩ catholicȩ ꝑmansit: quia unus¬
ẽ dominus. una fides. unum bap¬
tisma. Deniq roboam filius salo-¬
monis qui utili seniorum consilio
relic̃to. adolescentium consilium
sortitus ẽ. licet de domo dauid fuerit:
tamen in uia eus non gradiebat᷑.
secit enim iudas scriptura ceste in
illiꝰ dieb malum coram dño: et ir¬
ntauerunt eum suꝑ om̃ib que fe¬
cerãt patres eorum. in peccatis suis
quȩ peccauerant. Edificauerunt
autem et ipsi aras sibi. et statuas.

Expanded text:
missus est ad Jeroboam ita dicens: missus est ad Jeroboam ita dicens: « Tolle tibi decem scissuras; haec enim dicit Dominus Deus Israel: Ecce ego scindam regnum Salomonis, et dabo tibi decem tribus. Porro una tribus remanebit ei propter servum meum David et Hierusalem civitatem, quam elegi ex omnibus tribubus Israel . Decem enim scissuras Jeroboam accepit, cum legis praecepta violando corrupit; et una tribus cum sobole David rmansit, dum sors electorum juxta Apostoli doctrinam, in regula fidei catholicae remansit. « Quia unus Dominus, una fides, unum et baptisma . » Denique Roboam, filius Salomonis , qui utili seniorum consilio relicto, adolescentium consilium secutus est, licet de domo David fuerit, tamen in via ejus non gradiebatur. Fecit enim Judas Scriptura teste in illis diebus malum coram Domino, et irritaverunt eum super omnibus quae fecerant patres eorum in peccatis suis quae peccaverant. Aedificaverunt autem et ipsi sibi aras et statuas
Abbreviated transcription (Latin):
Erant autem tantum duo in agro.
Apprehendensq ahiã pallium su¬
um nouum quo oꝑtus erat. scm¬
dit in duodecim partes: et ait ad
iheroboam. Colle tibi decem scissu¬
ras. Hec enim dicit dñs ds̃ isrł:
Ecce ego scindam regnum de ma¬
nu salomonis: et dabo cibi decẽ
tribꝰ. Sorro una tribus remane¬
bit ei propter seruũ meum
et cet̾a: Illud uero quoo post
mortem salo monis decem tͥb̃¬
a templo separate sunt. et due
relic̾te : satis indicat quod de
ꝓpter electionis grã saluȩ facte
sunt. Hieroboam uero qui de¬
cem tribus adomo dauid et a
templo dĩ separans. adidolatriam
ꝑduxit: significat hereticos qͥ
dissensionem amant. et unita¬
tem fidĩ catholice heresibus scin¬
dunt. ac sic cultui malignorum
spirituum sibi obsequentes dẽa¬
dunt. Interpretatur audem ihero¬
bam: diudicans populum. Nã
et heretici diudicare populum
uidentur: cum erroris sui sequacẽ
facunt. Cui rei bene conuenunt
uerba propħe achie salonitis: qui

Expanded text:
Erant autem duo tantum in agro. Erant autem duo tantum in agro. Apprehendensque Ahia pallium suum novum quo opertus fuerat, scidit in duodecim partes et ait ad Jeroboam: Tolle tibi decem scissuras. Haec enim dicit Dominus Deus Israel: Ecce ego scindam regnum de manu Salomonis, et dabo tibi decem tribus: porro una tribus remanebit ei propter servum meum ael. « Illud vero, quod post mortem Salomonis decem ta templo separatae sunt et duae relictae, satis indicat quod de propter electionem gratiae salvae factae sunt . » Jeroboam vero qui decem tribus a domo David et a templo Dei separans ad idololatriam perduxit, significat haereticos, qui dissensionem amant, et unitatem fidei catholicae haeresibus scindunt, ac si cultui malignorum spirituum sibi obsequentes tradunt. Interpretatur autem Jeroboam dijudicans populum. Nam et haeretici dijudicare populum videntur, cum erroris sui sequacem faciunt: cui rei bene conveniunt verba prophetae Achaiae Salonitis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ex gentibꝰ Posset hoc fortasse nͥ
absurde intelligi. si ille ꝓpter
salomonem desererent deos suos.
et colerent dm̃ eius: cum ipse
propter illas offendit dm̃ suũ.
et coluit deosearum: Non ẽ quid
inde boni conictari possit: nec
tamen nichil arbitror. significa¬
re sed malum: sicut de uxore
filiabꝰ ꝙ loch diximus. Apparet
enim in ꝑsona salomonis. mira
excellentia: et mira sub mersio.
Quod igitur in illo diuersis tem¬
porib extitit prius bonum. et
posterius malum: hoc in eccłia
mnisto ad huc scło simul onini
tempore ostenditur. Nam bona. ã.¬
illius. bonos eccłie: mala audem
illiꝰ malos eccłie significari puto:
tanquam inunitate illius aree.
sic̃ in illo iino Remine bonos in
granis. malos in paleis: aut ĩ uni¬
tate unius segetis bonos intri¬
tico: malos ini dtitaniis. xl
accum est igit᷑ intempore illo. ut
Hieroboam egrederetur de iherłm:
et inueniret eum ahias silonites
propħa inuia opertus pallio noue.

Expanded text:
ex gentibus. Posset hoc fortasse non ex gentibus. Posset hoc fortasse non absurde intelligi, si illae propter Salomonem desererent deos suos, et colerent Deum ejus. Cum vero ipse propter illas offendit Deum suum, et coluit deos earum, non est quid inde boni conjectari possit. Nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Lot diximus. Apparet enim in persona Salomonis mira excellentia et mira submersio. Quod igitur in illo diversis temporibus exstitit, prius bonum et posterius malum; hoc in Ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. Nam bona illius, bonos Ecclesiae: mala autem illius, malos Ecclesiae significare puto, tanquam in unitate illius areae. Sicut in illo uno homine bonos in granis, malos in paleis: aut in unitate unius segetis, bonos in tritico, malos in zizaniis. « Factum est igitur in tempore illo, ut Jeroboam egrederetur de Jerusalem, et invenit eum Ahias Silonites propheta in via, opertus pallio novo.
Abbreviated transcription (Latin):
mus gloriam eius. głam quasi
unigeniti a patre: plenum gr̃a
et ueritate. Et unui̾sa terra desi¬
derat uidere uultum regis nri:
quia uniuersa eccłia scõrum hoc
solum mͦ appetit. ut ad conspec
dicitur. Tibi dixit cor meum que¬
siui uultum tuum: uultum
tuum domine requiram. Et
alibi: Sicut ceruuis inquit desi¬
derat ad fontes aquarum: ita
desiderat anima mea ad teds̃.
Et singuli deferunt ei munera:
dum unus quisq scđm id qͦs
uires sibi subpetunt. in uerbo.
seu factis. obsequium student
ueres alienigenas multas: filiã
quoq pharaonis. et moabitidas.
et ammonitidas. idumẽas. et
sidonias. et cetheas. de gentib.
suꝑ quib dixit dominus filiis
isrł non ingrediemini ad eas.
oꝑib salomonis quid dicam.
quem uehem̃ter arguit scã
scriptura atq condempnat:
nichilq depenitentia eius. uel
cõmemorat: nec prorsus occurrit.
qd saltem in allegoria boni sig-
enigenas quarum amore exar¬
serat. significare eccłias. electas

Expanded text:
m ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . » Et universa terra desiderat videre vultum regis nostri, quia universa Ecclesia sanctorum hoc solummodo appetit, ut ad conspect prophetam dicitur: « Tibi dixit cor meum, quaesivi vultum tuum, vultum tuum, Domine, requiram. » Et alibi: « Sicut cervus, inquit, desiderat ad fontes aquarum, ita desiderat anima mea ad te, Deus . » Et singuli deferunt ei munera, dum unusquisque secundum id quod vires sibi suppetunt, in verbo seu factis, obsequium student lieres alienigenas multas, filiam quoque Pharaonis, et Moabitidas et Ammonitidas, Idumaeas, et Sidonias, et Hethaeas de gentibus super quibus dixit Dominus filiis Israel: Non inoperibus Salomonis, quid dicam, quem vehementer arguit sancta Scriptura, atque condemnat, nihilque de poenitentia ejus, vel commemorat, nec prorsus occurrit, quid ad salutem in allegoria boni signienigenas, quarum amore exarserat, significare ecclesias electas
Abbreviated transcription (Latin):
tentur: qui propͥa uoluntate.
suꝑbiendo sibi mortem genera¬
uit᷑: Et camen populum ꝑditoꝵ
uelud diuidicare iudetur: cũ
non udicium equitatis s dampra¬
tionis in eis exercere dinoscitur.: Ec̃
enim peccatorum atq omnium
iniquorum posteriora demetent᷑.
cum capite suo diabolo: quando
uidex uiuorum. et morcuorum
infine scłi dicturus ẽ his quia
sinistris eius stabunt. Discedite am
maledicti inigne eternu qui pre¬
paratꝰ ẽ cliabolo & angelis esꝰ. & ib̃t

Expanded text:
tentur: qui propria voluntate tentur: qui propria voluntate superbiendi sibi mortem generavit, et tamen populum perditorum velut dijudicare videtur, cum non judicium aequitatis, sed damnationis in eis exercere dignoscitur. Tunc enim peccatorum atque omnium iniquorum posteriora demetentur, cum capite suo diabolo, quando Judex vivorum et mortuorum in fine saeculi dicturus est his qui ad sinistram ejus stabunt: « Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Et ibunt
Abbreviated transcription (Latin):
cos. ⁊ contrapaganos maxime prolata
sunt. Uppe qͥ peccatis pͥstinis pecc̃a sẽꝑ
noua adiciunt: ⁊ maloꝵ exemplis de¬
prauati: suis scelerib peiores fi¬
unt. Demetam in quit posterio¬
ra baasa et posteriora domus
illius: et faciam domũ eius. sic̃
domum iheroboam filii nabatħ.
demetit dñs posteriora busa: cũ
peccata iniquorum pꝰ finem
uite ulciscitur: Demetit et poste¬
riora domus eius: cum imitatores
illorum eternis cruciatib dãp¬
nat. Et faciet domum baasa. sic̃ fe
domum iherobam filii nabath:
cum peccatores iniquitate sua ꝑ¬
seuerantes simul cum diabolo et
angłis eius inferni crutiatib cra¬
det. Baasa enim ut diximus con
fusio uel siccata interp̃tatur: hre¬
roboam uero: diuidicans popu¬
lum: et nabath. spontaneum te¬
sonat Qui ergo confusiones erro¬
rum et peccatorum. sequitur. et
uirorem grȩ spiritalis habere ne¬
gligẽs in ariditate peccatorum us¬
ꝙ ad finem uite ꝑseuerat Poste¬
riora eius uelut diaboli deme

Expanded text:
cos et contra paganos maxime prolata sunt: quippe qui peccatis pristinis peccata semper nova adjiciunt, et malorum exemplis depravati, suis sceleribus priores fiunt. « Demetam, inquit, posteriora Baasa, et posteriora domus illius, et faciam domum ejus sicut domum Jeroboam filii Nabath. » Demetit Dominus posteriora Baasa, cum peccata iniquorum post finem vitae ulciscitur. Demetit et posteriora domus ejus, cum civitatores illorum aeternis cruciatibus damnat; et faciet domum Baasa sicut fecit domum Jeroboam filii Nabath, cum peccatores in iniquitate sua perseverantes simul cum diabolo et angelis ejus inferni cruciatibus tradet. Baasa enim ut difusio vel siccitas interpretatur. Jeroboam vero dijudicans populum: et Nabath, spontaneum resonat. Qui ergo confusiones errorum et peccatorum sequitur, et virorum gratiam spiritalem habere negligens, in ariditate peccatorum usque ad finem vitae perseverat, posteriora ejus velut diaboli de
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑfortitudinem animi.
et sibi et aliis dominari bene didice¬
runt: Uuo ergo leones uta ma¬
nus stabant: quia in lege et in euan¬
głio scĩ patres quicquio boni fece¬
runt. non sibi. s domino deputa¬
uerunt. Unde et psalmista dic̃.
Non nob̾ domine non nob̾: s no¬
mni tuo daglam: suꝑ miscđia¬
apłs. grã inquit dei sum: id quod
stantes suꝑ gradus. hinc atq
inde. Quid ꝑ duodecim leun¬
culos: nisi predicatorum ordo
qui apłicam doctrinam sequit᷑.
significatur: hi ergo suꝑ sex
gradus hinc atq inde stant. qͥa
bonorum operum gressus. hinc
et inde suis doctrinis atq exẽ¬
plis munire certant: ne prius
labor. bene incipientium ino¬
perando uacillet: s rectitudi¬
nem in progressu uircutum
fortiter conseruet: Quod autẽ
subditur. non ẽ factum cale opꝰ
in uniuersis regnis. apte sc̃ȩ eccłie
conuenit. de qua scriptum ẽ. for¬
citudo et decor. indumentum
enis: et ridebit in die nouissimo.

Expanded text:
qui per fortitudinem animi qui per fortitudinem animi et sibi et aliis dominari bene didicerunt? « Duo ergo leones juxta manus stabant, » quia in lege et in Evangelio sancti patres quidquid boni fecerunt, non sibi, sed Deo deputaverunt. Unde et Psalmista dicit: « Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam, super misatia, inquit, Dei sum id quod stantes super sex gradus, hinc atque inde. » Quid per duodecim leunculos, nisi praedicatorum ordo, qui apostolicam doctrinam sequitur, significatur? Hi ergo supra sex gradus hinc atque inde stant, quia bonorum operum gressus hinc et inde suis doctrinis atque exemplis munire certant, ne pius labor bene incipientium in operando vacillet, sed rectitudinem in progressu virtutum fortiter conservet. Quod autem subditur: « Non est factum tale opus in universis regnis, » apte sanctae Ecclesiae convenit, de qua scriptum est: « Fortitudo et decor indumentum ejus; et ridebit in die novissimo.
Abbreviated transcription (Latin):
uitam eternam: et ego resuscitabo
eum innouissimo die. Ssedia cari¬
sate constrauit propter filias iherłm:
ea ipsa uidelicet caritate: qua pro
nobis passus. ẽ. Maiorem enim
hac caritatem nemo habet: quã¬
ut animam suam ponat quis
ꝑ amicis suis. Et hoc ẽ quod
siderio flagrantes. Quanto
enim ds̃ maiorem caritatem
suam nob̃ pro nob̃ patiendo cõ¬
mendauit: tanto plures ad se
recdamandum. ac pro se patiendũ
accendit: Et due manus hĩc atq
inde: tenentes sedile. Quid ergo
duȩ manus tenentes sedile. sa¬
lomonis. significant: nisi
solatia diuine gre. que scam̃
eccłiam ad cęleste regnum ꝓue¬
hunt: et hec apte ꝑ binarium
numerum descripta sunt. quia¬
cestamento hoc p̾dicatur. hoc
maxime cõmendatur: quia ñ
nisi ꝑ diuinum ad iutorium
aliquid boni ꝑfici potest. Unde
ipsa ueritas dicit: Sine me: ni¬
chil potestis facere. Et duo leo¬
nes stabant iuxta manus sin¬
gulas. Quid ꝑ leones. nisi patres
utruisq testamenti figurantur:

Expanded text:
tabo eum in novissimo die . » Media charitate constravit propter filias Jerusalem. Ea ipsa videlicet charitate, qua pro nobis passus est. « Majorem enim hac charitate nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis . » Et hoc est quod siderio flagrantes. Quanto enim majorem Deus charitatem suam nobis pro nobis patiendo commendavit, tanto plures ad se redamandum ac pro se patiendum accendit. « Et duae manus hinc atque inde tenentes sedile. » Quid ergo duae manus tenentes sedile Salomonis significant, nisi solatia divinae gratiae, quae sanctam Ecclesiam ad coeleste regnum provehunt? Et haec apte per binarium numerum descripta sunt, qutestamento hoc praedicatur, hoc maxime commendatur. Quia non nisi per divinum adjutorium aliquid boni perfici potest . » Unde ipsa Veritas dicit: « Sine me nihil potestis facere . » « Et duo leones stabant juxta manus singulas. » Quid per leones nisi patres utriusque testamenti figurantur,
Abbreviated transcription (Latin):
si multum in latitudinem se m̃tis
attollens. s soli illuis patriȩ ciues
gloriam in ibi sui redemptoris ple¬
ne contuenter: Sunt et uectes cum
aicha in oaculo rectinditi: quia abs¬
conditi sunt etiam nunc ꝑfecti qͥq
electi qui nos precesserunt de mun¬
do in abdito uultus dĩ a contur¬
batione hominum: Quorum tam
summitates uectium nũ nũquam
aꝑto oaculo his qui appropriant
uisuntur: cum ꝑfectiorib quib¬
q atq oculum sui cordis tota in¬
centione purificantib diuina grã
aliquid ext̃nũ desuꝑnoꝵ ciuiũ gaudio
ꝯtẽplandũ donauit. Quȩ nimirũ ꝯtẽ¬
platiohis qͥ paulo longiꝰ recesserĩt mini¬
me ꝯcedit᷑: qr quanto ext̾ius m̃te uaga
remanent. tanto minꝰ quamsint in¬
terna gaudia uident.xxxii¬
actum ẽ autem cum exissent sa¬
cerdotes de scũario: nebula imple¬
uit domum domini: et non pote¬
rant sacerdotes stare. et ministra¬
re ꝓpter nebulam. Impleuerat au¬

Expanded text:
si multum in altitudine se mentis si multum in altitudine se mentis attollens, sed soli illius patriae cives gloriam inibi sui Redemptoris plene contuentur. Sunt et vectes cum arca in oraculo reconditi, quia absconditi sunt et jam nunc perfecti quique et electi, qui nos praecesserunt de mundo, in abdito vultus Dei a conturbatione hominum . Quorum tamen summitates vectium nonnunquam aperto oraculo his qui appropinquant visuntur, cum perfectioribus quibusque atque oculum sui cordis tota intentione purificantibus divina gratia aliquid extremum de supernorum civium gaudio contemplandum donaverit. Quae nimirum platio his qui paulo longius recesserint minime conceditur. Quia quanto exterius mente vaga remanent, tanto minus quae sint interna gaudia vident. « Factum est autem cum exissent sacerdotes de sanctuario, nebula implevit domum Domini, et non poterant sacerdotes stare et ministrare propter nebulam. Impleverat e
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ que st̃ uasa dei. ut uoluntati de¬
seruiant diuine. splendore sapi¬
entie et cdilectionis nitentes con¬
tinent potum aque uiue-
et fiet in eis fons aque
salientis in uitam eternam. Nec
alicuius p̃tii argentum putaba¬
tur indieb salomonis: quia scđ̃n
dĩ. s in uirtute: et p̃dicatio euan¬
głii non inpersuabilib humane
sipientie uerbis consistit. s mos¬
censione sp̃s et uirtutis: ut fides
nra non sit insapientia hominũ.
s inuirtute dĩ. Unde ipsa uericas

Expanded text:
 quae sunt vasa Dei, ut voluntati deserviant divinae, splendore sapientiae et dilectionis nitentes, continent potum aquae vivae, et « fiet in eis fons aquae salientis in vitam aeternam . » Nec alicujus pretii argentum putabatur in diebus Salomonis, quia, secunDei, sed in virtute . » Et praedicatio Evangelii » non in suasibilibus humanae sapientiae verbis » consistit, « sed in ostensione Spiritus et virtutis, ut fides nostra non sit in sapientia hominum, sed in virtute Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
Sequitur: S et omnia uasa de qͥb
po tabat rex salomon erant aurea: et
uniu̾sa suppellex domꝰ saltus libani
deauro purissimo. Non erat argentũ
nec alicuiꝰ p̃cii putabat᷑ in dieb salo¬

Expanded text:
st libro: Sed et omnia uasa de quibus potabat rex Salomon erant argentea, et uniuersa supellex domus saltus Libani de auro purissimo. Non erat argentum nec alicuius pretii putabatur in diebus Salo
Abbreviated transcription (Latin):
Uagnificatus ẽ rex salomon suꝑ
om̃s reges terre diuitiis et sapi¬
entia: et uniuersa terra desidera¬
bat uidere uultum salomonis:
ut audiret sapientiam eius.
quam dederat ds̃ incorde eius.
et singuli deferebant ei mune¬
ra: uasa argentea et aurea: uiestes:
tus sit rex salomon suꝑ om̃s reges:
cellitudibem sc̃orum qui uere
reges dicuntur: exaltatur: et nul¬
m nubib equabitur domino.
aut quis similis erit deo. inter
terribilis suꝑ om̃s qui incircu¬

Expanded text:
agnificatus est ergo rex Salomon super omnes reges terrae divitiis et sapientia et universa terra desiderabat vultum Salomonis ut audiret sapientiam eius quam dederat Deus in corde eius et singuli deferebant ei munera vasa argentea et aurea vestes tus sit rex Salomon super reges celsitudinem sanctorum, qui vere reges dicuntur, exaltatur, et nulin nubibus equabitur domino, aut quis similis erit domino in fterribilis super omnes, qui in circu
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ergo holocausta et sacrificia
omnia in altari ꝙypico ueteris tes¬
camenti non potuerunt offerri.
eo quod omnia ibi sin gulariter
fiebant: Rex nr̃ ex sacerdos
erexit nouum altare fidei in ecclia
cacholica: in quo pinguia holocau¬
sta ex sacrificia acceptabilia coti¬
die spiritaliter dõ offerunt᷑. Hinc
ẽ quod dominus reprobans uetꝰ
sacrificium: ꝑ ꝓpħam ait: holocaus¬
ta et sanguinem uictimarum no¬
lui. Et item in psalmis probans sa¬
crificium noui cestamenti: caliter
ꝑ ꝓpħam locutus. ait Sacrificiũ
laudis honorificabit me: et illie it᷑¬

Expanded text:
Quia ergo holocausta et sacrificia Quia ergo holocausta et sacrificia omnia in altari typico Veteris Testamenti non potuerunt offerri, eo quod omnia ibi figuraliter fiebant, rex noster et sacerdos erexit novum altare fidei in Ecclesia catholica, in quo pinguia holocausta et sacrificia acceptabilia quotidie spiritaliter Deo offeruntur. Hinc est quod Dominus, reprobans vetus sacrificium, per prophetam ait: « Holocausta et sanguinem victimarum nolui . » Et item in Psalmis, sacrificium probans Novi Testamenti, taliter per Prophetam locutus ait: « Sacrificium laudis honorificabit me, et illic it
Abbreviated transcription (Latin):
plantat autem et qui rigat: unũ
sũtUnus quisq pͣropriam merce¬
dem accipiet: scđm suum loborẽ
Dĩ enim sumus adiutores: di agi¬
cultura estis: dĩ edificatio estis.
et cet̾a. Igitur ipse scĩficat suum
templum quasi ds̃ et dñs in ha¬
Ibitando: nos autem digne habli¬
tationi eius conu̾fando: Sequl̃s
Indie illa scificauit medium al
quod erat ante domum domini:
feat quippe ibi holocaustum et
sacrificium. et adipem pacificoꝵ:
quia altare eneum quod erat
coam dño minus erat: et caꝑe
non poterat holo caustum. et sa¬
crificium. et adipem pacificorũ.
liuid gͦ ẽ quod salomon sc̃ificauit
medium atrii. offerens ibi holo¬
caustum et sacrificium: propt̾ea.
quia altare eneum quod uixta
constitutionem legis ante fores
templi positum erat. non pote¬
rat cotum capere: nisi quod xpe
ea que in lege propter infirmi¬
tatem eius ꝑfici non poterant. nẽ
in eccłia catholica pleniter gerit
lpsa enim ẽ atrium domus dñi:
quia ꝑ ipsum ingressus patet in

Expanded text:
plantat autem et qui rigat unum sunt unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem Dei enim sumus adiutores Dei agricultura estis Dei aedificaetc. » Igitur ipse sanctificat suum templum, quasi Deus et Dominus inhabitando, nos autem digne habitationi ejus conversando. Sequitur: « In die illa sanctificavit medium atrii. quod erat aFecit quippe ibi holocaustum et sacrificium et adipem pacificorum, quia altare aereum quod erat coram Domino minus erat, et capere non poterat holocaustum et sacrificium et adipem pacificorum. » Quid ergo est quod Salomon sanctificavit medium atrii, offerens ibi holocaustum et sacrificium: propterea qui altare aeneum quod juxta constitutionem legis ante fotempli positum erat, non poterat totum capere, nisi quod Christus ea quae in lege propter infirmitatem ejus perfici non poterant, nunc in Ecclesia catholica pleniter gerit? Ipsa est enim atrium domus Domini, quia per ipsam ingressus patet in
Abbreviated transcription (Latin):
Asa enĩ tollens siue sustollens: iba asa
ꝯfusio: uel siccitas int̾pretat᷑. Et bene
eccłe populus tollens. siue sustollẽs
dicitur: qui mentem suam ad suꝑ¬
na desideria suspendens ꝯfusionẽ
terrenarum cupiditatum cum
earum suggestore diabolo sꝑnit:
ac uelud sicca et inutilia contemp¬
ad hieũ filium arari. contra buasa
dicens. Propͤterea quod exaltaui te
de puluere. et posui ducem suꝑ
populum meum isrl: cu autem
ambulasti in uia hieroboam. et
peccare fecisti popłm meum isrł.
ut me irritares in peccatis eorum:
ecce ego demetam posteriora baasa.
et posteriora domus euis: et faci¬
am domum cuam sicut domum
iheroboam filii nabath. Q mortuus

Expanded text:
. Asa enim tollens, sive sustollens, et Baasa . Asa enim tollens, sive sustollens, et Baasa confusio, vel siccitas, interpretatur. Et bene Ecclesiae populus tollens sive sustollens dicitur, qui mentem suam ad superna desideria suspendens, confusionem terrenarum cupiditatum cum earum suggestore diabolo spernit ac velut sicca et inutilia contemad Jehu, filium Anani, contra Baasa, dicens: Pro eo quod exaltavi te de pulvere, et posui ducem super populum meum Israel, tu autem ambulasti in via Jeroboam, et peccare fecisti populum meum Israel, ut me irritares in peccatis eorum, ecce ego demetam posteriora Baasa, et posteriora domus ejus, et faciam domum tuam sicut domum Jeroboam, filii Nabath
Abbreviated transcription (Latin):
Nam de sapientia ita scriptũ ẽz¬
Sapientia ptiosior. ẽ cunccis tpi¬
b: et omnia que desiderantur.¬
huic non ualent cõparari. Lon
gitudo dierum in dextera eius.
insi nistra illiuis diuitiȩ et gła.
Qui uero opportuniter defenfio¬
nem eccłie erhib̾e uult contͣ
hereticos et contra om̃s inimicos:
sapientie utiq adminiculo hoc
debet ꝑficere. Nec eloquentia ali¬
quid ad hoc sine sapientia profiẽ im
mo plurimum nocet. Porro qͦd
legitur in subsequitib quod
bellum fuerre inter roboam &
iheroboam. et asa regem uida. atq
baasa regem isrł cunctis dieb eoꝵ:
non aliud significare puto. quã ꝙ
sc̃a eccłia q̃ inunitate fidĩ ꝑsistit
bellum habeat semꝑcũ hereticis &
scismaticis. et omĩb qui uiolare
contendunt fidem catholicam.
Om̃s enim ut ait apłs qui pie uo¬
lunt uiuere in xp̃o. ꝑsecutiones
antiquus ꝑseqͥt᷑ mulierẽ insidians
calcaneo ei: upsa contẽt caput illius

Expanded text:
Nam de sapientia ita scriptum eNam de sapientia ita scriptum eSapientia pretiosior est cunctis opibus; et omnia quae desiderantur, non valent gitudo dierum in dextera ejus, in sinistra divitiae et gloria . » Qui vero opportunam defensionem Ecclesiae exhibere vult contra haereticos et contra omnes inimicos, sapientiae utique adminiculo hoc debet perficere, nec eloquentia aliquid ad hoc sine sapientia proficit, imo plurimum nocet. Porro quod legitur in subsequentibus, quod bellum fuerit inter Roboam et Jeroboam et Asa, regem Juda, atque Baasa, regem Israel, cunctis diebus eorum, non aliud significare puto, quam quod sancta Ecclesia, quae in unitate fidei persistit, bellum habeat semper cum haereticis et schismaticis, et omnibus qui violare contendunt fidem catholicam. « Omnes enim ut ait Apostolus qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem antiquus persequitur mulierem, insidians calcaneo ejus, et ipsa conteret caput illius
Abbreviated transcription (Latin):
eum᷑ sensum respicit: Salomon enĩ
scuta aurea condens. custodib do¬
mus suȩ dedit: cum redem ptor.
nr spiritalem scientiam ꝑ duo tes¬
tamenta doctorib eccłie ad tuen¬
dam plebem suam cõmendauit.
hanc antiquuis hostis ꝑ incuria
rectorum abstrahit: quia cum
intenti sunt rebus terrenis. mi¬
nusq curant de celestib: in
officio pristino scientia denuda¬
tos. quasi. in domo propria opi¬
b spoliatos derelinquit: Deni¬
q cales cum se sensu spiritali
pͥuatos conspiciunt: ꝑ eloquen¬
ciam uerborum copiam querũt:
quatinus eorum sonoritate. ue¬
lut scutorum ȩreorum firmita¬
te tutamen contra hostes ꝓ
subiectis sibi opponant. S quan
des ẽ uilius auri metallo: can¬
co inferior.ẽ. uana eloquentia
uere sapientie fructu. Unde
ꝑ quendam sapientem. de elo¬
quentia dicitur. Ubi plurima
uerba: ibi frequenter egestas. O
in psalmis ita legitur: Uir lin¬
gosus. non dirigetur suꝑ terrã.

Expanded text:
eumdem sensum respicit. Salomon enim eumdem sensum respicit. Salomon enim scuta aurea condens custodibus domus suae dedit, cum Redemptor noster spiritualem scientiam per duo Testamenta doctoribus Ecclesiae ad tuendam plebem suam commendavit. Hanc antiquus hostis per incuriam rectorum abstrahit, quia cum intenti sunt rebus terrenis, nunquam curantes de coelestibus, in officio pristino scientia denudatos, quasi in domo propria opibus spoliatos derelinquit. Denique tales cum se sensu spirituali privatos conspiciunt, per eloquentiam verborum copiam quaerunt, quatenus eorum sonoritate, velut scutorum aereorum firmitate, tutamen contra hostes pro subjectis sibi opponant. Sed quanto aes est vilius auri metallo, tanto inferior est vana eloquentia verae sapientiae fructu. Unde per quemdam sapientem de eloqverba, ibi frequenter egestas : » Et in psalmis ita legitur: « Vir linguosus non dirigetur super terram . »
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam uidelicet sibi comissam:
ubi ipsi ad tempus dominari
uidentur: qui thesauros domus
dñi et thesauros regios aufert:
conscientiam sc̃arum scriptura¬
rum simul et oꝑa uirtutum.
ab incautis et desidiosis abstrahit.
Sesac ergo: bissus cilicii. siue gau¬
dium cilii interp̃tatur. Et quia
bissus subtilitatem significat. ci¬
lium uero quod de caprarum
setis conficitur peccata: quid
melius in bisso cilitii. quam
uersurtia fraudis diabolice in ꝑ¬
suasione peccatorum accipi potest:
Sesac enim hierosolimitanas opes
aufert: cum diabolus qui calli¬
de decipit et gaudet ĩmultitu¬
dine peccatorum. eccłiasticos
quosq scientia sp̃iritali et oꝑe
uirtutum dep̾datur: eosq qui
uidebantur in eccłia decori ẽẽ. spo¬
liatos secum in baratrum ꝑdi¬
tionis sue demergit. Nec ñ et illus
quod idem᷑ scuta aurea quȩ fece¬
rat salomon abstulit. ꝓ quib fe¬
cit roboam scuta erea. et tradial
in manu ducum scutariorum: ad

Expanded text:
Ecclesiam videlicet sibi commissam, Ecclesiam videlicet sibi commissam, ubi ipsi ad tempus dominari videntur? Qui thesauros domus Domini, et thesauros regios aufert, cum scientiam Scripturarum sanctarum, simul et opera virtutum ab incautis et desidiosis abstrahit: Sesac ergo byssus cilicii, sive gaudium cilicii, interpretatur. Et quia byssus subtilitatem significat, cilicium vero, quod de caprarum setis conficitur, peccata, quid melius in bysso cilicii quam versutia fraudis diabolicae in persuasione peccatorum accipi potest? Sesac enim Jerosolymitanas opes aufert, cum diabolus, qui callide decipit, et gaudet in multitudine peccatorum, ecclesiasticos quosque scientia spirituali et opere virtutum depraedat, eosque qui videbantur in Ecclesia decori esse spoliatos secum in barathrum perditionis suae demergit. Nec non et illud, quod idem rex scuta aurea, quae fecerat Salomon, abstulit, pro quibus fecit rex Roboam scuta aerea, et tradidit ea in manu ducum scutariorum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dominus. Uos reliquistis me. et
ego reliqui uos in manu sesac:
Consternatiq principes isrł
et dixer̃t Iustus est dominus:
Cumq uidisset dominus quod hu¬
miliati essent: factus ẽ sermo
domini ad semeiam dicens. Quia
ꝑdam eos: dabo eĩ paxillum aux¬
ilii: et non stillabit furor meus
Ueruntamen seruient ei: ut sciant
distantiam seruitutis mee. et ser¬
uicutis regni cerrarum: Recessit
itaq sesac rex egipti ab iherłm abla¬
tis chesauris domus domini. et
domus regis: omnia q secum cu¬
lit. et clippeos quos fecerat salo¬
mon: ꝓ quib rex fecit ene¬
os. et tradidit illos principib scu¬
tariorum: qui custodiebant ues¬
tibulum palatii: Quid ergo ꝑfi¬
guram hoc insinuat. quod prop¬
ter peccatum roboaam sesac rex
egipti de domo domini thesau¬
ros abstulit. et chesauros
tegios. nisi quod mali tectores ꝓpt̃
nogligentiam suam. regem egipu
hoc ẽ principem tenebrarum. in
iherłm tipicam prouocant. in

Expanded text:
dicit Dominus: Vos reliquistis me, et dicit Dominus: Vos reliquistis me, et ego relinquo vos in manu Sesac. Consternatique principes Israel et rex dixerunt: Justus est Dominus. Cumque vidisset Dominus quod humiliati essent, factus est sermo Domini ad Semeiam dicens: Quia perdam eos, daboque eis pauxillum auxilii, et non stillabit furor meus Verumtamen servient ei, ut sciant distantiam servitutis meae et servitutis regni terrarum. Recessit itaque Sesac rex Aegypti ab Jerusalem, sublatis thesauris domus Domini et domus regis, omniaque secum tulit, et clypeos aureos, quos fecerat Salomon, pro quibus fecit rex aeneos, et tradidit illos principibus scutariorum, qui custodiebant vestibulum palatii . » Quid ergo per figuram hoc insinuat, quod propter peccatum Roboam Sesac, rex Aegypti, de domo Domini thesauros abstulit, et thesauros regios, nisi quod mali rectores propter negligentiam suam regem Aegypti, hoc est, principem tenebrarum in Jerusalem typicam provocant, in
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit sesac rex egipti ihirłm. et
culit thesauros domus domini. et
tesauros regios. et uniuersa diripu¬
it: scuta quoq aurea que fecerat
salomon. pro quib fecit rex roboam
scuta erea. et cradidit ea in manu
ducum scutariorum: et eorum qͥ
ȩxcubabant ante ostium domꝰ
regis. Cum q ingrederetur rex in
domum domini: portabant ea
qui pre eundi habebant officiũ:
et postea reportabant ad armam̃ta¬
rium scutariorum: De quo utiq
rege in libro paralipomenon pleniꝰ
narratur: ubi hoc modo legitur:
Anno autem quinto regis roboam.
ascendit sesac cex egipti iniherłm.
quia peccauerunt domino.cũ
mille ducentis currib et sexa¬
ginta milib equitum: nec erat
numerus uulgi quod uenerat
cum eo exegipto. libies scilicet
et trogo dite. et ethiopes: cepit¬
q cuuitates munitissimas in ui-¬
da: et uenit usq iherłm: Seme¬
ias autem ꝓpħa ingressus ẽ.¬
ad roboam. et principes iuda qui
congregati fuerant in iherłm fu¬
gientes sesac: dixit q adeos Hec

Expanded text:
ascendit Sesac rex Aegypti in Jerusalem, et tulit thesauros domus Domini, et thesauros regios, et universa diripuit, scuta quoque aurea, quae fecerat Salomon: pro quibus fecit Roboam rex scuta aerea, et tradidit ea in manu ducum scutariorum, et eorum qui excubabant ante ostium domus regis. Cumque ingrederetur rex in domum Domini, portabqui praeeundi habebant officium, et postea reportabant ad armamentarium scutariorum, etc. » De quo itaque rege in libro Paralipomenon plenius narratur, ubi hoc modo legitur: « Anno autem quinto regni Roboam ascendit Sesac, rex Aegypti, in Jerusalem quia peccaverant Domino cum mille ducentis curribus et sexaginta millibus equitum. Nec erat numerus vulgi quod venerat cum eo ex Aegypto, Libyes scilicet et Troglodytae et Aethiopes. Cepitque civitates munitissimas in Juda, et venit usque Jerusalem. Semeias autem propheta ingressus ead Roboam, et principes Juda, qui congregati fuerant in Jerusalem, fugientes Sesac, dixitque ad eos: Haec
Abbreviated transcription (Latin):
se ceslit: ibiq propriis inanibz laborãtes.
ramos de arborib tecidirũt ⁊ ex eisdem
domicilia in quibz possent quiescere con¬
mate peregerũt: in quo dño freqac̃ter
salutaros hostias. et sacrificiũ contriti
spiritus offerebãt. Qui cum paut non
haberẽt quo post dinturnũ laborem corpo¬
ra possent reficere: tantũmedo legumini¬

Expanded text:
secessit: ubi propriis manibus laborantes, ramos de arboribus exciderunt, ex eisdem domicilia in quibus possent quiescere, conmate peregerunt, in quo Domino frequenter salutares hostias et sacrificium contriti spiritus offerebant; qui cum panem non haberent, quo post diuturnum laborem corpora possent reficere, tantummodo legumini
Abbreviated transcription (Latin):
dici et estus equanimiter to lerabant: lẽĩni¬
nantes in latrimis. ut in crultanone sccũ
ad dũicum horrcũ iusticie manipulos
reportarent. Sed q solaciũ est laboris
uisio co llaborantis: qui humilium
uota respicit deus. addidit ut multiplica¬
ret scruos suos: ut in breui tredecĩ fierent:
et aplĩs quantũ in ip̃is erat. honcstate
mor. ne̾nõ et iunero concordarint.

Expanded text:
diei et aestus aequanimiter tolerabant, semidiei et aestus aequanimiter tolerabant, seminantes in lacrymis, ut in exsultatione secum ad Dominicum horreum justitiae manipulos reportarent. Sed quia solatium est laboris, visio collaborantis, qui humilium vota respicit Deus, addidit ut multiplicaret servos suos, ut in brevi tredecim fierent, et apostolis, quantum in ipsis erat, honestate morum nec non et numero concordarent.
Abbreviated transcription (Latin):
postolica scripta mandans atq p̃cipieris:
quatinꝰ quc̃cũq de fratrib degilsent
ipsis traderet in abbatrui. Abhas autt̃
de cella hoc eognito. quod sũmus pon¬
tifec illi mandauerat. heatũ robertum
concessit postulantib: tristis quidem
⁊ ierẽs. sed mandatis apostolicis con¬
traire non audens. Tlidebat enĩ. quod
illoꝵ consolatio. sibi suisq esset tribu¬
latio: es quod de domo illius colũpna er¬
drina. firma utiq et ĩpi tribilis aufferrit᷑.¬
uidens quod labor cius sinc fructu non
esset: co quod unanumitas grigis respu¬
tudo terrena. ⁊ q̃rend celestia. salutaribus
eius monitis obediret. Unde iterũ lic uite
scilicet actiue copulatus est. ad spũales fi¬
spñ hũilitatis dũo scriuẽs. scdm̃ exteriorẽ
nero satis streuue numilteriũ sirũ ĩpleus.
In loco igitur qui nũc colannus dicitur.
dño scruentes. in fanit et siti. in frigo¬
re et nuditate. ienuiando ⁊ orando. pond̃

Expanded text:
postolica scripta mandans atque praecipiens, postolica scripta mandans atque praecipiens, quatenus, quemcunque de fratribus elegissent, ipsis traderet in abbatem. Abbate autem de Cella cognito, quod summus pontifex illi mandaverat, beatum Robertum concessit postulantibus: tristis quidem et moerens, sed mandatis apostolicis contraire non audens. Videbat enim quod illorum consolatio sibi suisque esset tribulatio, eo quod de domo illius columna cedrina, firma utique et imputribilis, auferretvidens quod labor ejus sine fructu non esset, eo quod unanimitas gregis, respuendo terrena et quaerendo coelestia, salutaribus ejus monitis obediret: unde iterum Liae, vitae scilicet activae, copulatus est ad fispiritu humilitatis Domino serviens, secundum exteriorem vero satis strenue ministerium suum implens. 8. In loco igitur, qui nunc Colanus dicitur, Domino servientes, in fame et siti, in frigore et nuditate, jejunando et orando, pondus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃d quia latere non potest ciuitaᷤ¬
S
supra montẽ posita: beatus ro¬
bertus supra moutẽ xp̃m radicatus fir¬
mũter et fundatus. definicto priore saucti
aygulfi ad pascendũ hũilem gregem xͥ
rarsus eligitur: in cadem domo unant¬
nu fratrum uoto. pariq desiderio prior
effectus est. Memorati autẽ herciuite a¬
mort uite celestis afflati cũ uirũ dei sc̃per
uiderent in deũ proficere. et se ip̃o effici mne¬
liortia: inito consilio ex fratrib sins ad
sedem apostolicaui transmiscrũt: quati¬
nus a sũmo pontifice precib obtiuerent.
ut uit dei beatus robertus pusillo gregi
xp̃i pater fierit atq pastor. S̾ciebant ci
quod nefariũ essit sũmo pontifici contͣ¬
dicere: aut cius uissionibz ausu teme¬
rario contrairt. Sũmus autẽ pontifex
audicus ip̃or propositũ gauisus est ual¬
de ⁊ peticioniq ip̃oꝵ benigne ãuuens. a¬
postolica benedictioe fretos. rtinisit ad ꝓ¬
pria gratulantes: abbati de cella per a¬

Expanded text:
d quia latere non potuit civitas supra montem posita, B. Robertus supra montem Christum radicatus firmiter et fundatus, defuncto priore S. Aigulfi ad pascendum humilem gregem Christi rursus eligitur, in eadem domo unanimi fratrum voto parique desiderio prior effectus. Memorati autem eremitae, amore vitae coelestis afflati, cum virum Dei semper viderent in Deum proficere et seipso effici meliorem, inito consilio duos ex fratribus suis ad sedem apostolicam transmiserunt, quatenus a summo pontifice precibus obtinerent, ut vir Dei B. Robertus pusillo gregi Christi Pater fieret atque pastor; sciebant enim, quod nefarium esset summo pontifici contradicere, aut ejus jussionibus ausu temerario contraire. Summus autem pisus est valde, petitionique eorum benigne annuens, apostolica benedictione fretos remisit ad propria gratulantes; abbati de Cella per a
Abbreviated transcription (Latin):
tumcliose prorupit. Ut quid isti¬
rustico capita ĩcliuatis: Sciatis ꝓ
pedem illum arcipuit ꝑ totũ corpus
uniũsaliter ascendendo: ita qd infra
quĩdenã. illa ĩfirmitate pregrauatus.

Expanded text:
tumeliose prorumpens: Ut quid ei capita inclinatis? Sciatis pro arripuit pedem illum per totum corpus universaliter ascendendo; ita quod infra quindenam illa infirmitate gravatus
Abbreviated transcription (Latin):
docchit lectio disciplinis crant regularib
ĩbuendi: Deus qui consolatur hũiles.
adiccit umltiplicare senos suos: nt ui¬
fra brene spiciũ ad septenariũ iniicrũ
ꝑuicuirẽt: quo uidelicit inunero scptifor¬
mis sc̃ spiritus gr̃a figuratur: quem
per famulũ suũ robertũ ad multoꝵ salu¬
tem nouimus operatũ. Idem ciũ spũs:
hos septem iuros quasi septem colũ¬
nas spiritalis edificii preparauit. Pet
hos cium cepit ardo monasticus rcui¬
uiscere ⁊ ⁊ missa radict ad humorem
gr̃e. fructum facere spiritalem: ut cũ
penitus putaretur absũptus̃ rursum
ad odorem gr̃c germinaret: faceretq
comã quasi cũ primũ plantatus est.

Expanded text:
docebit lectio, disciplinis erant regularibus docebit lectio, disciplinis erant regularibus imbuendi. Deus autem, qui consolatur humiles, adjecit multiplicare servos suos, ut intra breve spatium ad septenarium numerum pervenirent, quo videlicet numero septiformis sancti Spiritus gratia figuratur, quem per famulum suum B. Robertum multorum salutem novimus operatum. Idem enim Spiritus hos septem viros, quasi septem columnas spiritualis aedificii praeparavit, per hos enim coepit ordo monasticus reviviscere, et missa radice ad humorem gratiae fructum facere spiritalem, ut, cum penitus putaretur absumptus, rursum ad odorem gratiae germinaret, faceretque comam, quasi cum primum plantatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq a uiro dei super cogitata uequi¬
cia redarguti ab eodem recesserũt salu¬
tarib monitis informati. Cuiꝰ uimi¬
rum serins ardens tanꝙͣ facula. et¬
lestes concupiscentias in coꝵ mẽtibus
cxagitabat: terrene dignitatis ambitũ
in cis prorsus ectirpans. et uirtutũ
fomtemt non minus suauiter. quaur
cum in quo prius alter in alterumt
cogitarat insurgere ꝑuenissent: inter¬
Quid hic inquit alter cor. furter lia¬
rissime nobis hestenia die trãseũtib
cogitalus: At illo cordis sin cogitatioueni
refcrente frati suo: et ego inquit alter.
ni chi prorsus dissimile cogitaui. Qui
stati compũcti corde. ad iurũ dei regressin
spretasctuli pompa. fastuq calcato. cum
codem ceperunt spiritualiter uiuere: et ad
portandrim suaue uigum xp̃i. ceruictni
cordis hũiliter ĩcliuart. Uude. quis cor
tõuersignt̃ meritis beati roberti dubitet
ascribendã: cuiꝰ magisterio sicut sequẽs

Expanded text:
Denique a viro Dei super cogitata nequiDenique a viro Dei super cogitata nequitia redarguti, ab eodem recesserunt salutaribus monitis informati, cujus nimirum sermo ardens tanquam facula coelestes concupiscentias in illorum mentibus excitabat, terrenae dignitatis ambitum in eis prorsus exstirpans, et virtutum fomitem non minus suaviter, quam scum, in quo prius alter in alterum cogitarat insurgere, pervenissent, coeperQuid hic, inquit alter eorum, frater charissime, nobis hesterna die transeuntibus cogitabas? » At illo cordis sui cogitationem reserante fratri suo: « Et ego, inquit alter, nihil prorsus dissimile cogitavi. Qui statim compuncti corde ad virum Dei regressi, spreta saeculi pompa fastuque calcato, cum eodem coeperunt spiritualiter vivere, et ad portandum suave jugum cordis Christi cervicem humiliter inclinare, unde quis eorum conversionem meritis B. Roberti dubitet ascribendam? cujus magisterio, sicut sequens
Abbreviated transcription (Latin):
postinodũ in ꝓuectu urtutis positi. sibi
superbe nõ tribuerẽt quod haberẽt. sed
magis in illũ refunderẽt. cuiꝰ essent
miscricordia liberati. Cum igitur expłt¬
to negocio ad quod ierãt. in quo satis
str̃cmie sedm̃ mores gentis illius ege¬
rant in tantũ quod laudis humane
fructũ ab hoĩb qui affuerant reporta¬
rẽt: ad propria remcãtes. ad locum ĩ
quo de nece mutua secreta cogitatioẽ
tractauerãt. gressu proprio perucuer̃t.
quin potius diuma ĩspiratione cõpũ¬
cti: cogitatã ceperũt exhorrere nequiciã.
⁊ iuscipsis de concepto facinore ꝑturba¬
ri. Ad memoriã uero reducc̃tes quod
in proruno erat tugurium hecemite
superius memorati: pari uoto ⁊ ter
sirum ad illius mansiũculã direxerũt¬
Per hũilem uero confessionẽ uirus pe¬
stiferũ. quod in cordib coꝵ latuerat
euomiẽtes: eluminata spurcicia gratũ
in scinctip̃is deo habitaculũ parauerũt.

Expanded text:
postmodum in profectu virtutum positi sibi postmodum in profectu virtutum positi sibi superbe non tribuerent quod haberent, sed magis in illum refunderent, cujus essent misericordia liberati. Cum igitur expleto negotio, ad quod ierant, in quo satis strenue secundum mores gentis illius egerant, in tantum, quod laudis humanae fructum ab omnibus, qui adfuerant, reportarent; ad propria remeantes, ad locum, in quo de nece mutua secreta cogitatione tractaverant, gressu prospero pervenerunt; quin potius divina inspiratione compuncti, cogitatam coeperunt exhorrere nequitiam, et in seipsis de concepto facinore conturbari. Ad memoriam vero reducentes, quod in proximo erat tugurium eremitae superius memorati, pari voto iter suum ad illius mansiunculam direxerunt; et per confessionem virus pestiferum, quod in cordibus eorum latuerat, evomentes, eliminata spurcitia gratum in semetipsis Deo habitaculum paraverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eat tunc tpis in remotis uenio¬
rum latebris heremita quidã:
deo cupĩens co liberius quo sccretius
descruire. Qui cum assiduitate ieiu¬
moꝵ maceraret carnẽ et orationũ ui¬
stantia spm̃n roboraret⁊ resperit dñs
hũilitatem cius: nec sine grandi mi¬
raculo per ipsũ creuit scruicutiũ dño
młtitudo. Duo eñ milites fratres qͥdẽ
lentientes: studio inani glorie dediti.
ad ostentationẽ uiriũ suarũ erecrabi¬
les m̃idinas. quas uulgus torncamt̃¬
ta nominat erpetebãt. Qui cumt per
nemus in quo prefatus heremita de-¬
gebat solitariã uitam dricc̃s. iter age¬
teut: ceperũt alteruteũ secreta cogitati¬
onc de mutua nece tractare. Inuidie
possessicẽ succederit. Sed deugiom̃ps qͥ
sciebat cos uasa misericordie mox fu¬
turos. nõ permisit illos tẽptari supra
ꝙͣ pottrãt⁊ sed fecit cis cĩt tẽptatione
puentũ: nc iniquitatẽ ꝙͣ conceperãt.
iffectui mãciparẽt. Ad hoc autem per¬
misit cos dei prouidctia. tam iniqua

Expanded text:
Erat tunc temporis in remotis nemorum latebris eremita quidam, Deo cupiens eo liberius quo secretius deservire, qui cum assiduitate jejuniorum maceraret carnem et orationum instantia spiritum roboraret, respexit Dominus humilitatem ejus, nec sine grandi miraculo per ipsum crevit servientium Domino multitudo. 4. Duo enim milites, fratres quidem sentientes, studio inanis gloriae dediti, ad ostentationem virium suarum, exsecrabiles nundinas, quas vulgus torneamenta nominat, expetebant. Qui cum per nemus, in quo praefatus eremita degebat, solitariam vitam ducens, iter agerent, coeperunt alterutrum secreta cogitatione de mutua nece tractare. Invidiaepossessionem succederet. Sed Deus omnipotens, qui sciebat eos vasa misericordiae mox futuros, non permisit illos tentari supra quam poterant; sed fecit cum tentatione proventum, ne iniquitatem, quam conceperant, effectui manciparent. Ad hoc autem permisit eos Dei providentia tam iniqua
Abbreviated transcription (Latin):
ad ip̃m tiasmittere curauerũt.Qui
cuntad loum ꝓueiussent ⁊̃ quo uir
dñi sedulũ deo erhibebat officiũ: preposi¬
tum domius illius in auditorio repererũt.
Qui cum coꝵ propolitũ causamq iti¬
neris agnouisset: uir ab co multis p̃ci¬
bus obtinucrũt. ut adiuri dei sccretariũ
ducerẽtur. Inuidic quippe mucrone con¬
fossus prepositus. sibi arbitrabatur pecrre:
si quid lande dignũ per seruũ suũ dñs de
alior profectib ordinasset. Tiude fratrib
cuisdem domꝰ. uecuõ et abbati socusq ptr¬
suasit: ne peticioni f̾ratrũ. qui ad requi¬
reudñ ut uir dei sibi prcessa uencrãt. as¬
sentirẽt. Ucrũtamẽ beatus robcrtus coꝵ
peticioni. iustisq uotis aggratulans: ip¬
sorum satisfccisset desiderio: nisi fratres
utoritis ĩforntates. comitatos cr̃onibꝰ.
et firmatos beũdictiõib remisit tos as pro¬
quod qͣm tito facultas tribuerctur ci a¬

Expanded text:
transmittere curaverunt, qui cum ad locum pervenissent, in quo vir Domini sedulum Deo exhibebat obsequium, praepositum domus illius in auditorio repererunt. Qui cum eorum propositum, causamque itineris agnovisset, vix ab eo multis precibus obtinuerunt, ut ad viri Dei secretarium ducerentur. Invidiae quippe mucrone confossus praepositus sibi arbitrabatur perire, si quid laude dignum per servum suum Dominus de aliorum profectibus ordinasset, unde fratribus ejusdem domus, nec non et abbatis sociis persuasit, ne petitioni fratrum, qui ad requirendum, ut vir Dei sibi praesset, venerant, assentirent. Verumtamen B. Robertus eorum petitioni justisque votis aggratulans, ipsorum satisfecisset desiderio, nisi fratres monitis informatos, comitatos orationibus et firmatos benedictionibus, remisit illos ad proquod, quam cito facultas
Abbreviated transcription (Latin):
que niũdi sunt. sed que dĩu: cũ ur̃derit
mĩte decliuart. timẽs it malignus co¬
pulchram illius arme faciem defor¬
maret eo quod mores sormari solcant
a cõunnctis: ad caustrũ cille uidet
grellus fucrat xemeqicie. ⁊ i bi ha. que
labonosa dicitur ad tempus postpo fita:
dilecte diuq desiderate rachelis fruebatur
amplerib: haricus in gaudio de fontib
saluatoris. quod postea propinarct. fidelib

Expanded text:
sed quae Domini; cum videret mite declinare, timens ne malignus copulchram animae illius faciem deformaret; eo quod mores formari soleant a convictu, ad claustrum Cellense, unde digressus fuerat, remeavit. Ubi Lia, quae laboriosa dicitur, ad tempus postposita, dilectae diuque desideratae Rachelis fruebatur amplexibus, hauriens in gaudio de fontibus Salvatoris quod postea propinaret fidelibus