comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cinalem lacrimam exudat. quȩ
arbor aseptuaginta int̃pretib hoc
loco posita ẽ qͣmuis scdm alios inter¬
pretes quercꝰ legatur. Mirum ẽ sane.
qͦd saltem innouissimis suis u̾bis
quib populum allocutus ẽ iesus
homo dĩ nichil eos obiuirgauit. ex
qͦ qͦd his gentib peꝑcerunt qͣs dñs
usq ad internitionẽ eũ anathemate
ꝑdendas esse precepit. Sic enim scͥp¬
tum ẽ & factum ẽ postquã inualue¬
runt filii isrl̃. ⁊ fecerunt chanoneos
obedientes. Eaxterminio autẽ eos ñ
exterminauer̃t. Nã pͥmo eos id non
potiusse scͥptura testata ẽ s nc̃ postea¬
qͣm preualuerunt ita ut facerent obe¬
audientes qͦd ñ etiam exterminauert̃.
utiq contra p̃ceptum dñi factumẽ:
qͦd ñẽ cuiqͣm factum cum iħs exerci¬
tum duceret. Cur gͦ non eos obuirga¬
uit allocutione noussima. qͦd in hos
dni precepta neglexerunt: an forte quia
prus dixit eos scͥptura non potuisse.

Expanded text:
cinalem lacrymam exsudat, quae cinalem lacrymam exsudat, quae arbor a Septuaginta interpretibus hoc loco posita est, quamvis secundum alios interpretes quercus legatur. Mirum est sane quod saltem in novissimis suis verbis, quibus populum allocutus est Jesus homo Dei, nihil eos objurgavit, ex eo quod his gentibus pepercerunt, quas Dominus usque ad internecionem cum anathemate perdendas esse praecepit. Sic enim scriptum est: Et factum est, postquam invaluerunt filii Israel, et fecerunt Chananaeos oboedientes, exterminio autem eos non exterminauerunt. nam primo eos id non potuisse scriptura testata est; sed nunc posteaquam praeualuerunt, ita ut facerent obaudientes, quod non etiam exterminauerunt, utique contra praeceptum domini factum est: quod non est cuiquam factum, cum Iesus exercitum duceret. cur ergo non eos obiurgauit adlocutione nouissima, quod in hoc domini praecepta neglexerint? an forte quia prius dixit eos scriptura non potuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ psalmꝰ. Inimici dm̃i menti¬
tisuntei. Neq enim frustra. cũ iam dĩ
samulus moyses uel potius ꝑeum
ds̃ disposuisset ad populũ testamen¬
tum qd̾ inarcha erat. quȩ dicta est
archa testamenti. unlibris legis tan¬
ta sacramentoꝵ et preceptoꝵ multi¬
plicita ͤ conscriptis. ⁊amen etiã hic
dictum ẽ disposuit iħs ad populũ
testamentum in illa die repeticio qͥp¬
pe testam̃ti nouũ testam̃tũ significat. qd
significat. et deuteronomiũ qͦd interpre¬
tatur scda lex. qͦd significant & priorib
confractis tabulȩ renouatȩ. Multis eñ
modis significandum. qͦd uno mͦ imn¬
plendum fuit. Iam uͦ qͦd subterebintho
statutus ẽ lapis. hoc significat qͦd uuga
ad petram ut aqua ꝓflueret. qͥa neq
hic sine ligno statutꝰ ẽ lapis. Ideo au¬
tem subter. quia ñ fuisset incruce ex¬
altatus. nͥ humilitate subiectus. ⁊̃ qͦd
illo tempore. qͦ id faciebat ihesusnare.
adhuc obumbrandum mysterium
fuit. Terebinthi etiã lignum medi¬

Expanded text:
dicit psalmus: inimici domini mentiti sunt ei. neque enim frustra, cum iam dei famulus Moyses uel potius per eum deus disposuisset ad populum testamentum, quod in arca erat, quae dicta est arca testamenti, et in libris legis tanta sacramentorum et praeceptorum multiplicitate conscriptis, tamen etiam hic dictum est: disposuit Iesus ad populutestamentum in illa die. Repetitio quippe testamenti Novum Testamentum significat; quod significat et Deuteronomium, quod interpretatur Secunda lex; quod significant et prioribus confractis tabulae renovatae . Multis enim modis significandum quod uno modo implendum fuit. Jamvero quod sub terebintho statutus est lapis, hoc significat, quod virga ad petram, ut aqua proflueret; quia neque hic sine ligno statutus est lapis. Ideo autem subter, quia non fuisset in cruce exaltatus, nisi humilitate subjectus; vel quod illo tempore, quo id faciebat Jesus Nave, adhuc obumbrandum mysterium fuit. Terebinthi etiam lignum medi
Abbreviated transcription (Latin):
em dedit illis dñs incircuitu sic̃ iuraue¬
rat patrib eorum ñrestitit quisquam
ante faciem illorum. abomnib inimi¬
cis eorum. Om̃s inimicos eorũ tradidit
dñs eis. inmanus eorum. non decidit ex
omnib uerbis bonis quȩ locutus ẽ dñs
filiis isrł. omnia aduenerunt. Diligent̃
gͦ uniu̾sa consideranda sunt.⁊ primũ
uidendũ qͦt gentium tr̃a ꝓmissa sit is¬
rahelitis septẽ quidẽ gentes assidue
uidentur commemorari. sic̃ in exodo
legitur: et dixit dñs admoysen. Uade
ascende hinc tu &populus tuus quos
eduxisti deterra egypti. interrã quam
iuraui abraham. ⁊ ysaac. ⁊ iacobdicẽs.
Semini ur̃o dabo eam isimul mutam¬

Expanded text:
nus in circuitu, sicut iurauerat patribus eorum; non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum; omnes inimicos eorum tradidit dominus eis in manus eorum. non decidit ex omnibus uerbis bonis quae locutus est dominus filiis Israhel; omnia aduenerunt. Diligenter ergo uniuersa consideranda sunt. et primum uidendum quot gentium terra promissa sit Israhelitis. septem quidem gentes assidue uidentur commemorari, sicut in Exodo legitur: et dixit dominus ad Moysen: uade, ascende hinc tu et populus tuus, quos eduxisti de terra Aegypti, in terram quam iuraui Abraham et Isaac et Iacob dicens: semini uestro dabo eam
Abbreviated transcription (Latin):
heluti meretrice. et ne subriperet cogita¬
cioni expiari posset hoc peccatum. siali¬
quid inde offeretur intemplum. dicen¬
dum fuit qͦd sit abhominatio dño.
Morietur fur ille id⁊ qui furatus xxxix¬
ẽ hominem. & auferetis malignum ex
uobis ipsis. Assidue hoc dic̃ scriptura.
cum iubet occidi malos. qua locutione
ususẽ etiam apłs cum dic̾et. Quid enĩ
mͥ dehis qui foris sunt uidicare. Honne
dehis qͥ itus sunt uos iudicatis: Aufer¬
te malum exuobio ipsis. Nam grecꝰ ha¬
Ne tõnroneron. qͦd etiam hic scͥptũẽ. hoc
antem pocius malignum solet interpreta
iigi. qͥ aliquid tale cominisit ut excõmu¬
tione sit dignus. hoc enim nunc agit in
pcłia excommunicatio qͦd agebat tunc
infectio: qͣmuis alit̃ illud apłicum pos¬
sit intelligi ut unusquisq malum. uel ma¬
ignum exse ipso sit iussus auferre qͥ sensꝰ
acceptabilior esset. si hoc malum uel hoc
malignũ ñ aut̃ hc̃ malignũ ingreco inue¬

Expanded text:
hel uti meretrice; et ne subreperet cogitahel uti meretrice; et ne subreperet cogitationi expiari posse hoc peccatum, si aliquid inde offerretur in templum, dicendum fuit quod sit abominatio domino. Morietur fur ille — id est qui furatus est hominem — et auferetis malignum ex uobis ipsis. assidue hoc dicit scriptura, cum iubet occidi malos. qua locutione usus est etiam apostolus, cum diceret: quid enim mihi de his qui foris sunt iudicere? nonne de his qui intus sunt uos iudicatis? auferte malum ex uobis ipsis. nam graecus habet tov icovrpov, quod etiam hic scriptum est; hoc autem potius malignum solet interpretarlegi, qui aliquid tale commisit, ut excommunicatione sit dignus. hoc enim nunc agit in ecclesia excommunicatio, quod agebat tunc interfectio. quamuis et aliter illud apostolicum possit intellegi, ut unusquisque malum uel malignum ex se ipso sit iussus auferre. qui sensus acceptabilior esset, si hoc malum uel hoc malignum, non autem hunc malignum in graeco inue
Abbreviated transcription (Latin):
& meretrices eẽ. et admeretrices accedẽ ꝓ¬
hibet. quarum publicȩ uenalis ẽ turpi¬
tudo. Indecalogo autẽ methiȩ nomine
ñuidetur hoc aꝑte ꝓhibuisse. qm̃ me¬
chia non nͥ adulterium intelligi solec
Unde quid nobis uideretur ibi tractauumꝰ
Non offeres mercedẽ ineretricis xxxuiii.¬
neq cominutationẽ canis indomum
dni di tui adomne uotum. qm̃ ab ho¬
minatio dño dõ tuo ẽ & utrũq. Qd ita
intelligit᷑. Qm̃ abhominadio dño do
tuo ẽ & hoc non unũ horũ sutrũq.
Decane qͥppe uetat fieri cõmutationẽ
pͥmogenitorũ. quã iubet fieri de aliis ĩ¬
mundis aĩalib idẽ equis &e asinis et sidͥ
noluerit requirendum ẽ & si de omnibꝰ
talib noluit. quare solum canem istolo¬
co exceptum fecerit. Demercede autem
meretricis ut diceret uidetur ea eẽ cau¬
sa. qͥa suꝑuis ꝓhibuerit eẽ meretricem
de filiab isrł. aut quemqͣm filioꝵ isra¬

Expanded text:
et meretrices esse et ad meretrices accedere proet meretrices esse et ad meretrices accedere prohibet, quarum publice uenalis est turpitudo. in decalogo autem moechiae nomine non uidetur hoc aperte prohibuisse, quoniam moechia nonnisi adulterium intellegi solet. unde quid nobis uideretur, ibi tractauimus. Non offeres mercedem meretricis neque commutationem canis in domum domini dei tui ad omne uotum, quoniam abominatio domino deo tuo est et utrumque: quod ita intellegitur, quoniam abominatio domino deo tuo est et hoc non unum horum, sed utrumque. de cane quippe uetat fieri commutationem primogenitorum, quam iubet fieri de aliis inmundis animalibus, id est equis et asinis et si qunoluerit, requirendum est et, si de omnibus talibus noluit, quare solum canem isto loco exceptum fecerit. de mercede autem meretricis ut diceret, uidetur ea esse causa, quia superius prohibuerit esse meretricem de filiabus Israhel aut quemquam filiorum Isra
Abbreviated transcription (Latin):
saluas conseruare maluerunt. xxxui
Hontradas puerum dño suo qͥ appositꝰ ẽ
tͥ adomino suo. Non qͦd dñs eiꝰ eum ap¬
posuerit. id÷ cominendauerit. Pocuis enĩ
depositum diceret. s appositum dixit a
dño suo. id÷ huic adunctum cum abillo
abscessisset. Non gͦ suscipi sed reddi potiꝰ¬
ꝓhibuit fugitiuos. hoc quidẽ putari po
dici. ñ uni homini sed exalia itaq gente¬
refugientem adistam gentẽ cui loque¬
batur hominẽ adño suo. id÷ arege suo.
reddi ꝓhibuit: qͦd etiam alienigena ser¬
uauit aman rex geth. qͣndo adeũ refug̃
dauid afacie dñi sui hoc ẽ regis saul
aꝑtissime aut̃ hoc explanat cũ dicit de
ipso refuga. inuobis habitabit inomni loco
ubi placuerit ei. Non erit meretrix xxiuii.
afiliab isrł. & non erit fornicans afiliis
isrł̃. Ecce ubi manifeste ꝓhibuit forni¬
cari & uiros ⁊feminas. etiam cum non
alienis con iugib peccatum eẽ demon¬
stians misceri non coniugib suis qͣndo

Expanded text:
saluas conseruare maluerunt. Non saluas conseruare maluerunt. Non trades puerum domino suo, qui adpositus est tibi a domino suo: non quod dominus eius eum adposuerit, id est commendauerit — potius enim depositum diceret — sed adpositum dixit a domino suo, id est huic adiunctum. cum ab illo abscessisset; non ergo suscipi, sed reddi potihibuit fugitivos. Hoc quidem putari potdici, non uni homini: sed ex alia itaqrefugientem ad istam gentem, cui loquebatur, hominem a domino suo, id est a rege suo reddi prohibuit: quod etiam alienigena seruauit Amman rex Geth, quando ad eum refugit Dauid a facie domini sui, hoc est regis Saul. apertissime autem hoc explanat, cum dicit de ipso refuga: in uobis habitabit in omni loco ubi placuerit ei. Non erit meretrix a filiabus Israhel et non erit fornicans a filiis Israhel. ecce ubi manifeste prohibuit fornicari et uiros et feminas etiam cum non alienis coniugibus peccatum esse demonstrans misceri non coniugibus suis, quando
Abbreviated transcription (Latin):
narii numeri qͣndã uniuersitatẽ. ut
hoc exposuerit quodãm᷑ addendo ⁊ di¬
cendo &usq inȩternũ: Quod si ita est.
ruth contra preceptũ uetitum uidetur
amissa. An ammanitas ꝓhibuit ammit¬
ti. Non ammanitidas id÷ uiros inde
ñfeminas. Maximȩ qͥa cũ euertissent
isrłite ipsam gentẽ om̃s uiros occidere
uissi sunt. feminas autẽ non nͥ eas quȩ¬
ñ nouerant concubitum uiri qm̃ ipse
infornicatione sedurerant ppłm. uirgines
autem saluas eẽ uoluerunt. non eis im¬
putantes culpam qua uerti illa gens me¬
ruit qͣm etiam hic commemorauit uelut
quereretur. cur moabitas & ammanuas
admitti noluerint inęccłiam dñi. Subiu¬
nxit enim: eo qͦd ñ obuiauerint uobiscum
panib & aqͣ uiuina cum exiretis. deegyp¬
to. et quia conduxerunt aduersũ te balaã
filium beor de mesopotamia ut maledi¬
ceret te: has culpas nec tc̃ quando illa gẽs
debellata ẽ. feminis imputauerunt. qͣs

Expanded text:
narii numeri quandam uniuersitatem, ut narii numeri quandam uniuersitatem, ut hoc exposuerit quodam modo addendo et dicendo: et usque in aeternum? quod si ita est, Ruth contra praeceptum uetitum uidetur admissa. an Ammanitas prohibuit admitti, non Ammanitidas, id est uiros inde, non feminas? maxime quia cum euertissent Israhelitae ipsam gentem, omnes uiros occidere iussi sunt, feminas autem non, nisi eas quae nouerant concubitum uiri, quoniam in fornicationem seduxerant populum, uirgines autem saluas esse uoluerunt non eis inputantes culpam qua euerti illa gens meruit. quam etiam hic commemorauit, uelut quaereretur cur Moabitas et Ammanitas admitti noluerit in ecclesiam domini. subiunxit enim: eo quod non obuiauerint uobis cum panibus et aqua in uia, cum exiretis de Aegypto, et quia conduxerunt aduersum te Balaam filium Beor de Mesopotamia, ut malediceret te. has culpas nec tunc, quando illa gens debellata est, feminis inputauerunt, quas
Abbreviated transcription (Latin):
Non intrabit amanites & moabites in
inȩccłiam dñi et usq inȩternum. Que¬
stio ẽ qͦmͦ intrauerit ruth quȩ moabitiᷤ
ram qͦd ait usq ad decimã generatio¬
nem. Computantur enim generationeᷤᷤ
exabraham qͣndo fuit & loth qͥ genuit
ueniunt᷑ cũ ipso abrahã cõpleri decẽ gn̾a¬
tiones usq: ad salomon qͥ genuit boor qͥ maritꝰ
scds fuit ruth. Sunt enĩ iste abraham.
ẏsaac. iacob. uidas. fares. esrom. aram.
aminadab. naason. salmon. Salmot
quippe genuit boor qͥ uiduã durit
ruth. Ac ꝑhoc uidetur post decimam
generationẽ genus fecisse ineccłia dñi.
pariendo filios ipsi boor. S cur addi¬
tum sit & usq in ęternum. Merito ad¬
huc queritur: anquia deinceps nulla
anima deamanitis & moabitis intͣ¬
uit inillam eccłiam ppłi hebreorum.
postqͣm ista generatione decima pro¬
pb̃ia completa ẽ. Anpotius ita dictũ
ẽ &usq ad decimam generationẽ ut
omnino semꝑ intelligi uoluerit ꝑ de¬

Expanded text:
Non intrabit Ammanites et Moabites in Non intrabit Ammanites et Moabites in in ecclesiam domini et usque instio est quomodo intraverit Ruth, quae Moabitis ram cum ait, « usque ad decimam generationem. » Computantur enim generationes ex Abraham et Loth, qui genuit ueniuntur cum ipso Abraham compleri decem generationes usque ad Salmon, qui genuit Booz, qui maritus secundus fuit Ruth. sunt enim istae: Abraham, Isaac, Iacob, ludas. Phares, Esrom, Aram, Aminadab, Naason, Salmon. Salmon quippe genuit Booz, qui uiduam duxit Ruth; ac per hoc uidetur post decimam generationem genus fecisse in ecclesia domini pariendo filios ipsi Booz. sed cur additum sit: et usque in aeternum, merito adhuc quaeritur. an quia deinceps nulla anima de Ammanitis et Moabitis intrauit in illam ecclesiam populi Hebraeorum, posteaquam ista generatione decima prophetia completa est? an potius ita dictum est: et usque ad decimam generationem, ut omnino semper intellegi uoluerit, per de
Abbreviated transcription (Latin):
ubet. qua fuerat si uerum ẽẽt iste plectẽd̾.
Siautem inuenerit aliqͥs puellam xxxiiii.¬
uiginem quȩ sponsata ñ ẽ et iuim faciẽs
i dormierit cum ea ⁊inuentus fu̾it dab̃
homo qui dormiuit cum ea patri puel¬
le quinquaginta didragmas argenti. &
ipsius erit uxor qͥa humiliauit eã non
poterit dimittere eã ꝑomne tempꝰ.
erito querit᷑ utrum ista pęna sit. ut non
tam possit dimittere ꝑomne tempus.
qͣm inordinatȩ atq il licite iuolauit.
Si enim obhoc intelligere uoluerimus
tam nonposse id÷ ñ debere duntiti ꝑ
omne tempꝰ qͥa uror effect̾a ẽ. occurret
ilud qͦd ꝑmisit moyses dare libellũ re¬
pudii et dimittere. Inhis autem qͥ illicite
uiciant noluit licere ne adludibriũ fe¬
cisse uideat᷑ &e potiꝰ finxisse qd eã uxorẽ
dugxerit. quã uere placitoq duxisse. Hoc
&de illa iussũ ẽ cuifuerat uircalũpni¬
atus de uirginalib ñ inuentis.xxxu.

Expanded text:
ubet, qua fuerat, si uerum esset, iste plectendus. ubet, qua fuerat, si uerum esset, iste plectendus. Si autem inuenerit aliquis puellam uirginem quae sponsata non est et uim faciens ei dormierit cum ea et inuentus fuerit, dabit homo qui dormiuit cum ea patri puellae quinquaginta didragma argenti et ipsius erit uxor, quia humiliauit eam; non poterit dimittere eam per omne tempus. merito quaeritur utrum ista poena sit, ut non eam possit dimittere per omne tempus, quam inordinate atque inlicite uiolauit. si enim ob hoc intel- . legere uoluerimus eam non posse, id est non debere dimitti per omne tempus, quia uxor effecta est, occurret illud quod permisit Moyses dare libellum repudii et dimittere. in his autem qui inlicite uitiant noluit licere, ne ad ludibrium fecisse uideatur et potius finxisse quod eam uxorem duxerit quam uere placitoque duxisse. hoc et de illa iussum est, cui fuerit uir calumniatus de uirginalibus non inuentis.
Abbreviated transcription (Latin):
olescentule qͥa ꝓtulit nom̃ malũ suꝑ
uirginẽ israhelitem. & ipsiꝰ erit uro
non poterit dimittere eam ꝑpetuo
tempore. Si autẽ uerum factum fit¬
rit hoc uerbum. & ñinueniant᷑ uig¬
nalia puelle. & ꝓducent adolescenti¬
lam adianuam domus patͥs ipsius.
& lapidabunt eam uiri ciuitatis ius
inlapidib et morietur. qm̃ fec̃ inpri¬
dentiam infiliis isrł. ꝓstituere dom̃
patris sui. & auferes malignum e
nobis ipsis. Satis hinc apparet quẽ ad¬
modum subditas feminas uiris et pene
siulas lex ẽẽ uoluerit uxores qͦd dicens
iduersꝰ urorem uir testimonium un¬
de lapidaretur illa. si hoc uerum eẽ de¬
nonstraretur. Ipse tamen non uicissim
upidatur sihoc falsum eẽ constiterit. s
tantummꝰ castigatur et dampnificatur
aꝙ ꝑpetuo iubetur adherere. qua carere
uoluerat. Inaliis autem causis. eũ qui
ustimonio falso euqͣm nocuerit. quẽ si
pharetur iussit occidi eathem pena plecti¬

Expanded text:
olescentulae; quia protulit nomen malum super olescentulae; quia protulit nomen malum super uirginem Israhelitem; et ipsius erit uxor, non poterit dimittere eam perpetuo tempore. si autem uerum factum sit hoc uerbum et non inueniantur uirginalia puellae, et producent adulescentulam ad ianuam domus patris ipsius et lapidabunt eam uiri ciuitatis eius in lapidibus et morietur, quoniam fecit inprudentiam in filiis Israhel prostituere domum patris sui: et auferes malignum ex uobis ipsis. satis hinc adparet quemadmodum subditas feminas uiris et paene famulas lex esse uoluerit uxores, quod dicens aduersus uxorem uir testimonium unde lapidaretur illa, si hoc uerum esse demonstraretur, ipse tamen non uicissim lapidatur, si hoc falsum esse constiterit, sed tantummodo castigatur et damnificatur eique perpetuo iubetur adhaerere qua carere uoluerat. in aliis autem causis eum, qui testimonio falso cuiquam nocuerit, quo, si probaretur, iussit occidi, eadem poena plecti i
Abbreviated transcription (Latin):
suam duxerit. Nam utiq qͣntum adfe¬
minam ꝑtinet. melius alteri nubit in¬
tacta qͣm uidua s hȩc ut dixi instituta
s̃ ꝓpter uirorum animos explorandos.
Non erunt uasa uiri suꝑ mulierẽ xxxu.
uasa bellica uult intelligi.io÷ arma.
N ã quidã etiam hoc interpretati sunt
Si autẽ qͥs acceꝑit urorem ethabi xrrui¬
tauerit cum ea et oderit eã et imponat
e occasionis uerba. et detulerit ei nom̃
malignũ & dixerit mulierẽ hãc accepi
&& accedẽs ad eã ñ inueni eiꝰ uirginalia a
cipienꝰ pat̃ puelle ce mat̾ ꝓducẽt uirginalu
puelle semorib. filiã meam hãc dedi hõi
huic uxorem. et odio habens eam ipse
nunc imponit e occasionis uerba dicẽs
Non enim anueni filie tue uirginalia. lec¬
ce uiginalia filiȩ mee. & replicabunt pal¬
lium coram senib ciuitatis illius & ac¬
cipient senes ciuitatis hominẽ illum.
& castigabunt eum et dampnificalt̃
eũ centum siclis & dabunt patͥ ad¬

Expanded text:
suam duxerit. nam utique quantum ad fesuam duxerit. nam utique quantum ad feminam pertinet, melius alteri nubit intacta quam uidua; sed haec, ut dixi, instituta sunt propter uirorum animos explorandos. Non erunt uasa uiri super mulierem: uasa bellica uult intellegi, id est arma. nam quidam etiam hoc interpretati sunt. Si autem quis acceperit uxorem et habitauerit cum ea et oderit eam et inponat ei occasionis uerba et detulerit ei nomen malignum et dixerit: mulierem hanc accepi et accedens ad eam non inueni eius uirginalia, et accipiens papuellae senioribus, Filiam meam hanc dedi homini huic uxorem, et odio habens eam, ipse nunc imponit ei occasionis verba dicens, Non inveni filiae tuae virginalia: et ecce virginalia filiae meae. Et replicabunt pallium coram senibus civitatis illius. Et accipient senes civitatis hominem illum, et castigabunt eum, et damnificabunt eum centum siclis, et dabunt patri ad
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificauit domũ nouam. et ñ dedicauit
eam : uadat & reuertat᷑ indomũ suam
ne moriat᷑ inbello ethomo alius dedi¬
cet eã. Et qͥs ẽ homo qͥ pastinauit ui¬
neam & nonẽ epulatus exea uadat ⁊ re¬
uertatur indomum suam ne moriat᷑
inbello. & homo alius epuletur exea.
& qͥs ẽ homo qͥ sponsauit uxorem ⁊ non
accepit eam: uadat et redeat indomũ
suã nemoriatur in bello. ethomo aliꝰ
accipiet eam. Possunt mouere ista
qͣsi meliu̾re conditione moriantur in
bello qui iam dedificauerunt ȩdificia
sua. lamq ȩpulati sunt de nouellis iãq
duxerunt sponsas suas qͣm hi qͥ ñdũ.
S qm̃ hio reb tenetur humanus affectus.
et magni estimantur hȩc abhominib
intelligendũ ẽ. adhoc ista dici inbellũ
ꝓcedentib ut quisqͥs animo his tenet᷑.
appareat cum reuertitur. ne ꝓpt̃ hoc
minus fortiter agat dum timet ne
ante moriatur qͣm domũ dedicauerit.
aut de nouella sua biberit. aut sponsã

Expanded text:
aedificauit domum nouam et non dedicauit aedificauit domum nouam et non dedicauit eam? uadat et reuertatur in domum suam, ne moriatur in bello et homo alius dedicet eam. et quis est homo qui pastinauit uineam et non est epulatus ex ea? uadat et reuertatur in domum suam, ne moriatur in bello et homo alius epuletur ex ea. et quis est homo qui sponsauit uxorem et non accepit eam? uadat et redeat in domum suam, ne moriatur in bello et homo alius accipiat eam. possunt mouere ista, quasi meliore condicione moriantur in bello qui iam dedicauerunt aedificia sua iamque epulati sunt de nouellis iamque duxerunt sponsas suas quam hi qui nondum. sed quoniam his rebus tenetur humanus adfectus et magni extimantur haec ab hominibus, intellegendum est ab hoc ista dici in bellum procedentibus, ut quisquis animo his tenetur adpareat cum reuertitur, ne propter hoc minus fortiter agat, dum timet, ne ante moriatur quam domum dedicauerit aut de nouella sua biberit aut sponsam
Abbreviated transcription (Latin):
bet eẽ inpopulo dĩ. Querendum ẽ qͦmͦ ista
portenta que inspici ꝓhibentur. discer¬
nantur abeis quȩ diuinitus ita dantur
ut quid significent dici debeant. sicut
omnia miracula quȩ inscripturis rep¬
periuntur significantia qͦd ꝑtineat ad
regulam fidei sic̃ dicimus qͥd significa¬
uerit uellus inarea compluta siccum.
uel insicca area complutum. Aut uir¬
ga aaron quȩ floruit et nuces attulit.
et cȩtera huius modi. Sic̃ autẽ discer¬
nuntur diuinationes qͣs consequenter pro¬
hibet ap̃dicationib uel annuntiationi¬
bus ꝓpħarum. sic ille inspectiones ꝓdigi¬
orum asignificationib diuinoꝵ mira¬
culorum discernende sunt. Qm̃ xxx.¬
debellabit inimicos urõs &e saluos faciet
non ut nos nichil faciamꝰ s ut aduiti
cooperemur.Sic enim ait debellauit
uobiscum ut etiam ipsos acturos quod
agendum eẽt ostenderet. Et loqñt᷑ xxxi
scribe adppłm dicentes. Quis ẽ homo qͥ

Expanded text:
bet esse in populo dei, quaerendum est quomodo ista bet esse in populo dei, quaerendum est quomodo ista portenta, quae inspici prohibentur, discernantur ab eis, quae diuinitus ita dantur, ut quid significent dici debeant. sicut omnia miracula, quae in scripturis reperiuntur, significantia quod pertineat ad regulam fidei; sicut dicimus quid significauerit uellus in area conpluta siccum uel in sicca area conplutum aut uirga Aaron quae floruit et nuces adtulit et cetera huius modi. sicut autem discernuntur diuinationes quas consequenter prohibet a praedictionibus uel adnuntiationibus prophetarum, sic illae inspectiones prodigiorum a significationibus diuinorum miraculorum discernendae sunt. Qinimicos uestros et saluos faciet non ut nos nihil faciamus, sed ut adiuti cooperemur. sic enim ait: debellabit uobiscum, ut etiam ipsos acturos quod agendum esset ostenderet. Etloquentur scribae ad populum dicentes: quis est homo qui
Abbreviated transcription (Latin):
tatũ tuarum exomnib filiis isrł uͥ ipse
incolit. secundũ qͦd cupit anima eiꝰ in lo¬
cum quẽ elegerit dñs id÷ si desid̾au̾it
ire adlocum uͥ dñs inuocatur. & mini¬
strauit nomini dñi dĩ sui sic̃ om̃s fr̃s
eius leuitȩ qui adstant tͥ coram dño.
partẽ partitam edet preter uenditionẽ
quȩ ẽ scdm familiam. Quã dicat uen¬
ditionem obscurum ẽ nisi forte quia de¬
cimationes & pͥmogenita precepit uen¬
di abeis qͥ inlonginquo habitarent: ne
multa cogerentur portare adlocũ iN¬
uocationis dñi uel peccora ducere. ut i¬
lic abeis denuo emerentur exeodẽ precio.
& uisserat habere ibi partem leuitam qͥ
maneret inea ciuuait. Ynde ille decima¬
tones & primogentta debebantur. &
ideo dixit secundum familiam hoc de¬
beri leuite. qm̃ exsuccessione qua succe¬
dit parentib suis. hoc circa eum seruari
oportet quod parentib exhibitum est.
Qm̃ portentorum inspectores ꝓhi xxix.¬

Expanded text:
tatum tuarum ex omnibus filiis Israhel, ubi ipse tatum tuarum ex omnibus filiis Israhel, ubi ipse incolit, secundum quod cupit anima eius, in locum quem elegerit dominus — id est si desiderauit ire ad locum ubi dominus inuocatur — et ministrabit nomini domini dei sui sicut omnes fratres eius Leuitae qui adstant ibi coram domino; partem partitam edet praeter uenditionem, quae est secundum familiam. quam dicat uenditionem obscurum est; nisi forte quia decimationes et primogenita praecepit uendi ab eis qui in longinquo habitarent, ne multa cogerentur portare ad locum inuocationis domini uel pecora ducere, ut illic ab eis denuo emerentur ex eodem pretio, et iusserat habere ibi partem Leuitam, qui maneret in ea ciuitate, unde illi decimationes et primogenita debebantur. et ideo dixit secundum familiam hoc deberi Leuitae, quoniam ex successione, qua succedit parentibus suis, hoc circa eum seruari oportet, quod parentibus exhibitum est. Quoniam portentorum inspectores prohi
Abbreviated transcription (Latin):
i onmultiplica bit sͥ uxores ut ñ discedat
cor eius. & argentum & aurum ñ mul¬
tilicabit sͥ ualde. Unde queritur utrũ
dauid eontra hoc preceptum non fecerit.
on cnim unam habuit uxorẽ. Nam de
salomone manifestum ẽ. qͦd trans gressꝰ
fu̾it hoc preceptum. & infeminis ⁊ in
auro. & in argento. Sedhinc potius in¬
telligitur ꝑmissum fuisse regib ut
plures haberent qͣm unam. Multi pli¬
care enim ꝓhibiti sunt. quȩ ꝓhibitio¬
ñhabet trans gressionem si pauce fuerĩt
sic dauid fuerunt. Hon autẽ multe sic̃
salomoni. qͣmuis cum addidit ut non
discedat cor eius. hoc magis uidetur
precepisse ne multiplicando ꝑueniat
ad alienigenas feminas ꝑquas factum ẽ.
nsalomone ut discederet cor eius adõ.
ultiplicatio tamen generalit ita ꝓhi¬
bita ẽ ut etiam si ex hebreis solis eas mul¬
tiplicasset. contra hoc preceptum fe¬
cisse merito argui poss et.xxuiii.
Si autem suꝑuenerit leuites exuna cuii¬

Expanded text:
non multiplicabit sibi uxores, ut non discedat non multiplicabit sibi uxores, ut non discedat cor eius; et argentum et aurum non multiplicabit sibi ualde. unde quaeritur utrum Dauid contra hoc praeceptum non fecerit; non enim unam habuit uxorem. nam de Salomone manifestum est quod transgressus fuerit hoc praeceptum et in feminis et - in auro et in argento. sed hinc potius intellegitur permissum fuisse regibus, ut plures haberent quam unam; multiplicare enim prohibiti sunt. quae prohibitio non habet transgressionem, si paucae fuerint, sicut Dauid fuerunt; non autem multae, sicut Salomoni. quamuis cum addidit: ut non discedat cor eius, hoc magis uidetur praecepisse, ne multiplicando perueniat ad alienigenas feminas, per quas factum est in Salomone, ut discederet cor eius a deo. multiplicatio tamen generaliter ita prohibita est, ut, etiamsi ex Hebraeis solis eas multiplicasset, contra hoc praeceptum fecisse merito argui posset. Si autem superuenerit Leuites ex una ciui
Abbreviated transcription (Latin):
dinumerans abillo die qͦ falcẽ mituit.
non una ẽ uniuerso ppło. Illa uͦ una ẽ
quȩ computat᷑ abimmolatione pasche.
usq indiẽ date legis insyna.xx ui.
Si autem intraueris interrã qͣm dñs ds̃
tuus dat tͥ insortẽ et heredita ueris eam.
ae habitaueris inea. et dices constituã
lipme pͥncipes sicut &e cet̾e gentes que circa
me sunt constituendo constitues suꝑte pͥn¬
anues suꝑte pͥncipẽ. Non poteris constituere
luꝑte hominem alienum. quia non ẽ
f̃tuus. Queri potest. cur displicuerit
populus dõ qͣndo regem desiderauit.
cumhic inueniatur eẽ ꝑmissus. S mag̃
hc̃ intelligendum ẽ merito ñfuisse scd̾m
uoluntatem dĩ quia fieri hoc ñ precepit.
ẜ desiderantib ꝑmisit. Heruntamen pre¬
cipit nefieret alienus s fr̃. idest exeodẽ
ixpulo indigena ñ alienigent. Qõ autẽ
ait non poteris. intelligendum ẽ nonde¬
bebis. De rege eum loqueretur ait.xxuii.

Expanded text:
dinumerans ab illo die quo falcem mittit, dinumerans ab illo die quo falcem mittit, non una est uniuerso populo; illa uero una est quae conputatur ab immolatione paschae uSi autem intraveris in terram quam Dominus Deus tuus dat tibi in sorte, et haereditaveris eam, et habitaveris in ea, et dices, Constituam super me principes, sicut et caeterae gentes quae circa me sunt; constituendo constitues super te prinsuper te principem; non poteris constituere super te hominem alienum, quia non est frater tuus. quaeri potest cur displicuerit populus deo, quando regem desiderauit, cum hic inueniatur esse permissus. sed magis hinc intellegendum est merito non fuisse secundum uoluntatem dei, quia fieri hoc non praecepit, sed desiderantibus permisit. uerum tamen praecepit, ne fieret alienus, sed frater, id est ex eodem populo indigena, non alienigena. quod autem ait: non poteris, intellegendum est "non debebis". De rege cum loqueretur ait: <et>
Abbreviated transcription (Latin):
etboues. Quid sͥ hoc uult qͦd addicit
boues. cũ immolationẽ paschȩ de oue
tantummꝰ commendau̾it. qͣm iussit
accipi exouib ethedis uel excapris qͦd
Ion enim ait exouib aut capris. licet ꝓ¬
priȩ non possit intelligi ouis excapris
s ne forte uidei dicerent subaudiendum
caprum. sic dictum eẽt aut excapris di¬
ctum ẽ exouib et capris. Quid gͦ hics̃
uolunt boues: an ꝓpter alia sacrificia q̃
ipsis dieb atimorum sunt immolanda:
Querendum qͦmͦ preceꝑit obseruari xxu¬
qͦd ait septem septimanas integras di¬
numerabis tͥ ipsi. inchoare te falcem in¬
icere inmessem. Incipies numerare sey¬
tem septimanas. et facies diẽ festũ sep¬
benedicet te dñs ds̃ tuus et epulabers
ante dnm̃ dm̃ tuum. Si enĩ abuniu̾¬
so ppło hȩc pentecoste uissa ẽ obseruari.
umqͥd om̃s uno die credendum ẽ falcẽ
uissos muttere interram:Si autẽ sibi
quisq obseruat istã quinquagesimam.

Expanded text:
et boues. quid sibi hoc uult, quod addidit: et boues. quid sibi hoc uult, quod addidit: boues, cum immolationem paschae de oue tantummodo commendauerit, quam iussit accipi ex ouibus et haedis uel ex capris? quod non enim ait: ex ouibus aut capris, licet proprie non possit intellegi ouis ex capris; sed ne forte Iudaei dicerent subaudiendum caprum, si dictum esset. "aut ex capris", dictum est: ex ouibus et capris. quid ergo hic sibi uolunt boues? an propter alia sacrificia quae ipsis diebus azymorum sunt immolanda? Quaerendum quomodo praeceperit obseruari quod ait: septem septimanas integras dinumerabis tibi ipsi, inchoante te falcem inicere in messem incipies numerare septem septimanas. et facies diem festum sepbenedicet te dominus deus tuus; et epulaberis ante dominum deum tuum. si enim ab uniuerso populo haec pentecoste iussa est obseruari, numquid omnes uno die credendum est falcem iussos mittere in messem? si autem sibi quisque obseruat istam quinquagesimam
Abbreviated transcription (Latin):
mogenttꝰ quidẽ latine dicit᷑. quia non po¬
tuit latinum uerbum ita componi se
pater genuerit equalem sͥ. ereatura uero
pepererit. Nam et qͦd dicitur primoge¬
gitur grece. Potest ita intelligi scd̃m no¬
genitꝰ ẽ. quia primitus ita resurrexit
ut iam non moriatur. nec ei mors ultra
dominetur. qͦd noue creature quȩ in illo
ẽ futurum infine ꝓmittitur s ista dis¬
tinctio ñtemere adfirmanda. s inscrip¬
turis diligentiꝰ ꝑscrutanda ẽ. Mouet
enuim quẽadmodum dici potuit inꝑ
uerbus. pͥmogenite tͥ dico fili. id÷ ex
cuiꝰ ꝑsona dictum intelligatur. Si enĩ
exdi patͥs ꝑsona ad xp̃m dicitur. cuisẽ¬
tentiȩ utrum sequentia consonent. uix
Ungenitum uͦ qm̃ solus ille de substan¬
tia patris. et patͥ equalis atq coeternꝰ
ẽ: mirum ẽ autem. utrũ inter parere
et gignere euidentissimis do cumen¬
tis sacra scriptura distinguat. riiii.¬
Et immolabis pascha dño dõ tuo. oues

Expanded text:
mogenitus quidem latine dicitur, quia non pomogenitus quidem latine dicitur, quia non potuit latinum uerbum ita componi secpater genuerit aequalem sibi, creatura uero pepererit. nam et quod dicitur: primogegitur, potest ita intellegi secundum noitiuus est, quia primitus ita resurrexit, ut iam non moriatur nec ei mors ultra dominetur, quod nouae creaturae, quae in illo est, futurum in fine promittitur. sed ista distinctio non temere adfirmanda sed in scripturis diligentius perscrutanda est. mouet enim quemadmodum dici potuit in Prouerbiis: primogenite, tibi dico, fili; id est ex cuius persona dictum intellegatur. si enim ex dei patris persona ad Christum dicitur — cui sententiae utrum sequentia consonent uix unigenitum uero, quoniam solus ille de substantia patris et patri aequalis atque coaeternus est. mirum est autem utrum inter parere et gignere euidentissimis documentis sacra scriptura distinguat. Et immolabis pascha domino deo tuo oues
Abbreviated transcription (Latin):
eum liberum ate: hos emptos ñanno re¬
missionis remitti uoluit. quẽ septimũ
quẽq obseruari oportebat abomnibus.
s anno septimo emptionis eius quoto¬
cumq anno illoꝵ septimus iste annus
occurreret. Omne primogenitũxxiii.
qͦd natum fu̾it inbubus tuis. et inouib
tius masculina scĩficabis dño dõ tuo.
Querendum utrũ quȩ grece dicunt᷑ pro¬
totoca. nec latine dici nͥ pͥmogenita po¬
tuerunt. Inhis tantum intelligenda s̃
que nascuntur exmatrib. Ipsa enim
ꝓprie pariuntur potiꝰ qͣm gignuntur.
arere quippe ẽ tict iN qͦd ẽ exfemina
Exfeminis autẽ dabantur primituia.
id÷ quȩ primũ pariebant᷑ ñ quȩ pͥma¬
gignebantur auiris. si forte ex uiduis que
iam pepererant gignerent᷑. Non enim
aliter essent quȩ apperirent uuluam. qͦd
ꝓprium uoluit ẽẽ lex eoꝵ que primo na¬
ta dño debebant᷑. Si gͦ in his u̾bis certa distinc¬
tioẽ non frustra dñs non dicitur a patre

Expanded text:
eum liberum a te. hos emptos non anno reeum liberum a te. hos emptos non anno remissionis remitti uoluit, quem septimum quemque obseruari oportebat ab omnibus; sed anno septimo emtionis eius, quotocumque anno illorum septimus iste annus occurreret. Omne primogenitum quod natum fuerit in bubus tuis et in ouibus tuis masculina sanctificabis domino deo tuo. quaerendum utrum quae graece dicuntur rcpwtotoxa nec latine dici nisi primogenita potuerunt, in his tantum intellegenda sunt, quae nascuntur ex matribus; ipsa enim proprie pariuntur potius quam gignuntur. parere quippe est uxtetv, quod est ex femina ex feminis autem dabantur primitiua, id est quae prima pariebantur, non quae primagignebantur a uiris, si forte ex uiduis quae iam pepererant gignerentur. non enim aliter essent quae aperirent uuluam, quod proprium uoluit esse lex eorum quae primo nata domino debebantur. si ergo est in his uerbis certa distinctio, non frustra dominus non dicitur a patre
Abbreviated transcription (Latin):
ic certe manifestat᷑ qͦm et suꝑius di¬
erit post tres annos. Non enĩ ethos
septem annos medios ẽẽ uoluit. umoqͦ
anno eam fieri precepit. tanquã sab¬
batismũ annoꝵ. Adtendite tͥ ipsi xxi
ne fiat uerbum occultum incorde tuo
iniquitas. dicẽs. Apppiat annꝰ septimꝰ
annus remissionis. & malignet᷑ oculuᷤs
tuus infrẽm tuũ egenum & ñ tribuaᷤ ei.
et exclamabit aduersum te addnm. ⁊
erit inte peccatũ magnum. Magnifice
occultum uerbum hoc dixit qm̃ nemo
audet hoc dicere qͥ potuerit cogitare.
deo ñ ẽẽ mutuum dandum indigenti
qm̃ apꝓpinquat annus remissionis.
comodari cũ quisq indiget et remitti
anno remissionis. Quomͦ gͦ miscđiter re¬
missurus ẽ illo anno qͦ remittendũ est.
si crudeliter cogitat illo tempore dandũ
ñ eẽ quo dandum ẽ. Si autẽ uenun xxii.¬
datus fuerit tͥ fr̃ tuus. hebreus aut hebrea
seruiet tͥ sex annis. et septimo dimitus

Expanded text:
hic certe manifestatur, quomodo et superius dixhic certe manifestatur, quomodo et superius dixerit: post tres annos. non enim et hos septem annos medios esse uoluit: unoquoque anno eam fieri praecepit tamquam sabbatismum annorum. Adtende tibi ipsi, ne fiat uerbum occultum in corde tuo, iniquitas, dicens: adpropiat annus septimus, annus remissionis; et malignetur oculus tuus in fratrem tuum egenum et non tribuas ei; et exclamabit aduersum te ad dominum, et erit in te peccatum magnum. magnifice occultum uerbum hoc dixit, quoniam nemo audet hoc dicere qui potuerit cogitare, ideo non esse mutuum dandum indigenti, quoniam adpropinquat annus remissionis, commodari cum quisque indiget et remitti anno remissionis. quomodo ergo misericorditer remissurus est illo anno quo remittendum est, si crudeliter cogitat illo tempore dandum non esse quo dandum est? Si autem uenumdatus fuerit tibi frater tuus Hebraeus aut Hebraea, seruiet tibi sex annis et septimo dimittes
Abbreviated transcription (Latin):
timo hoc ipsum planius ẽ. qͦd ait anno
itrcio. Intelligitur enim uno anno in¬
terposito. Inseptuaginta autem. qm̃ post
tres annos dixit. incertũ ẽ utrum eos
medios eẽ uoluerit. ut quinto quoq
anno fieret. Deinde cum ait. & separabis
aiã decimã satis ostendit extra eẽ illã
q̃mn uoluit eum ipsũ qͥ offert mandu¬
cure cum suis ecleuitis in eo loco quẽ
dñs elegisset. Ehanc enĩ aliã decimã
intra ianuas suas eum ponere p̃cepit.
on adeum locum deferre. ubi dñs se
uoluit inuocari. Etueniet inquit le¬
uites qͥ ñ habet partem nec possessionẽ
tecum. & peregrinꝰ & pupillus ⁊iudua
qͥitra portas tuas sunt & comedent.
ine certe manifestũ uerũ ẽ non istã de¬
cinã dm̃i fieri uoluisse communẽ e
qͥ offert. et his quib impendenda est.
s illis solis erogari eã tussit qͥ aliud ñ
haberent. in quib precipue leuiten po¬
suit. Post septẽ annos facies remissionẽ.

Expanded text:
primo hoc ipsum planius est quod ait: anno primo hoc ipsum planius est quod ait: anno tertio; intellegitur enim "uno anno interposito"; in Septuaginta autem, quoniam "post tres annos" dixit, incertum est utrum eos medios esse uoluerit, ut quinto quoque anno fieret. deinde cum ait: et separabis aliam decimam, satis ostendit extra esse illam quam uoluit eum ipsum qui offert manducare cum suis et Leuitis in eo loco quem dominus elegisset; et hanc enim aliam decimam intra ianuas suas eum ponere praecepit, non ad eum locum deferre, ubi dominus se uoluit inuocari. et ueniet, inquit, Leuites, qui non habet partem nec possessionem tecum, et peregrinus et pupillus et uidua, qui intra portas tuas sunt, et comedent. hinc certe manifeste uerum est non istam decimam deum fieri uoluisse communem ei qui offert et his quibus inpendenda est; sed illis solis erogari eam iussit, qui aliud non haberent, in quibus praecipue Leuiten posuit. post septem annos facies remissionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ei pars. neq sors tecum. et aduena et pu¬
pillus et uiduaẽ que inciuitatib tuis. ⁊
manducabunt et saturabunt᷑. ut bene¬
dicat te dñs ds̃ tuus inomnib oꝑibus
tius quecumq feceris. Ex istima decima
non dirit ut ipse manducet cum suis.
c ꝑhoc leuitis et aduenis et pupillis ⁊
uiduis eam iussit impendi. s obscure
positum ẽ quia ñ est distincta ista decima
abilla qͣm uoluit cum leuitis meo loco
manducari. quem dñs elegisset templo
suo. s inea interpretatione quȩ ẽ exhe¬
breo. aꝑtius hoc distinctum repperimꝰ
Ait enim. Anno tercio separabis aliam
decimã exomnib quȩ nascent᷑ tibi
io tempore et reponesintra ianuas tuas.
acnetq leuites qui aliã non habet par¬
tm nec possessionẽ tecum et peregrinꝰ
et pupillus et uidua. qͥ intra portas tu¬
as sunt et comedent et saturabuntuꝵ.
ir benedicat tͥ dñs ds̃ tuus incunctis
opib manuum tuarum quȩ feceris

Expanded text:
ei pars neque sors tecum, et aduena et puei pars neque sors tecum, et aduena et pupillus et uidua quae in ciuitatibus tuis et manducabunt et saturabuntur, ut benedicat te dominus deus tuus in omnibus operibus tuis quaecumque feceris. ex ista decima non dixit ut ipse manducet cum suis; ac per hoc Leuitis et aduenis et pupillis et uiduis eam iussit inpendi. sed obscure positum est, quia non est distincta ista decima ab illa quam uoluit cum Leuitis in eo loco manducari, quem dominus elegisset templo suo. sed in ea interpretatione quae est ei hebraeo apertius hoc distinctum reperimus. ait enim: anno tertio sdecimam ex omnibus quae nascuntur tibi eo tempore, et repones intra januas tuas, venietque Levites, qui aliam non habet possessionem tecum, et peregrinus et pupillus, ac vidua, qui intra portas sunt, et cout benedicat tibi dominus deus tuus in cunctis operibus manuum tuarum, quae feceris.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc quidã interpretes latini non tta po¬
suerunt scire an diligatis. seb ut sciat
an diligatis. qͣmius eadem sententia ui¬
deatur. Heruntam̃ illud qͦd dictumẽ
scire. facilius ad illos refertur. ut sic ae¬
cipiamus temptat uos scire. ac sidicer¬
tur temptando uos fac̃ scire. Ubi sane
intelligi uoluit. etiam illa quȩ adiui¬
nantibꝰ ñ scdm dm dicuntur. si accide¬
rint quȩ dicuntur. ñ accipienda sicut
fiant quȩ precipiunt᷑ abeis. aut colant᷑
quȩ coluntur abeis. Nec preter suã po¬
testatem ds̃ ostendit eẽ qͦd ista contu¬
giuit.s quasi quereretur cͣ ea ꝑmittar
causam temptationis exposuit. adcog¬
noscendam eorum dilectionẽ utrũ eam
habeat erga dm̃ suũ. Cognoscendã uͦ
abipsis potius qͣm ab illo qui scit om¬
nia ante quã fiant. Post tres an xx¬
nos ꝓduces omnẽ decimam fructutum
tuorum. Inillo anno pones illud incuii¬
tatib tus. & ueniet leuita quia nonẽ

Expanded text:
hoc quidam interpretes latini non ita pohoc quidam interpretes latini non ita posuerunt: scire an diligatis, sed "ut sciat an diligatis". quamuis eadem sententia uideatur, uerum tamen illud, quod dictum est "scire", facilius ad illos refertur; ut sic accipiamus "tentat uos scire", ac si diceretur: "testando uos facit scire". ubi sane intellegi uoluit etiam illa quae a diuinantibus non secundum deum dicuntur, si acciderint quae dicuntur, non accipienda sic ut si fiant quae praecipiuntur ab eis aut colantur quae coluntur ab eis. nec praeter suam potestatem deus ostendit esse quod ista contingunt, sed, quasi quaereretur cur ea permittat, causam tentationis exposuit ad cognoscendam eorum dilectionem, utrum eam habeant erga deum suum, cognoscendam uero ab ipsis potius quam ab illo qui scit omnia antequam fiant. Post tres annos produces omnem decimam fructuum tuorum; in illo anno pones illud in ciuitatibus tuis, et ueniet Leuita, quia non est
Abbreviated transcription (Latin):
mo. Dominꝰ pars hereditatis mex. Xii.
Quid ẽ qͦd precepit moyses commendans
uerba dñi et ait. Scribetis eas suꝑ limi¬
na domorũ ur̃aꝵ. et ianuarum ur̃arum
cũ hoc scđ̾m ꝓprietatem nemo fecisse is¬
rahelitarum commemoretur uel legat᷑
qͥa nec quisqͣm potest nͥ forte diuidat
ea ꝑmultas partes domus suȩ an yꝑbo¬
lica commendatio ẽ sic̃ multa dicunt᷑
Querendum qͦmͦ iubeat decimatio. xuiii¬
nes omnium fructuũ et primitiua pe¬
corũ non manducari nͥ inciuitate uͥ tem¬
plum erit. cum eas leuitis dari inlege
preceꝑit. Si autem surrexerit inte xix¬
ꝓpħa seu sompniator sompniatis. &
dederit tibi signũ uel ꝓdigiũ & uenerit
signũ siue ꝓdigiũ qd locutꝰ ẽ adte dicẽs eamꝰde serui¬
amus dus aliis qͦs nescitis. Non audietis
uerba ꝓpħe illius uel sonimanti somp¬
Uos scire andiligatis dnm̃ dm̃ ur̃m. ex
toto corde ur̃o. et extota anima uĩa.

Expanded text:
mo: dominus pars hereditatis meae. mo: dominus pars hereditatis meae. Quid est quod praecepit Moyses commendans uerba domini et ait: <et> scribetis ea super limina domorum uestrarum et ianuarum uestrarum, cum hoc secundum proprietatem nemo fecisse Israhelitarum commemoretur uel legatur, quia nec quisquam potest, nisi forte diuidat ea per multas partes domus suae? an hyperbolica commendatio est, sicut multa dicuntur? Quaerendum quomodo iubeat decimationes omnium fructuum et primitiua pecorum non manducari nisi in ciuitate ubi templum erit, cum eas Leuitis dari in lege praeceperit. Si autem surrexerit in te propheta seu somniator somnians et dederit tibi signum uel prodigium et uenerit signum siue prodigium quod locutus est ad te dicens: eamus et seruiamus diis aliis, quos nescitis, non audietis uerba prophetae illius uel somniantis somuos scire an diligatis dominum deum uestrum ex toto corde uestro et ex tota anima uestra.
Abbreviated transcription (Latin):
scripsisse narratur. ut significetur quod
uelle et operari. ꝓbona uoluntate. hoc ẽ
ineis qui exfide grãm suscipiunt: ⁊non
suam iusticiam uolunt statuere. s iusti¬
ciȩ dĩ subiecti sunt. ut ipsi sint in xp̃o
iusticia dĩ. Nam et illic apłs utrumq
dicit et dm̃ oꝑari et ipsos. tram si ipsi
ñ operabantur. qͦmͦ eis dicebat. Cumti¬
more et tremore urãm ipsoꝵ salittem
operamini : Operatur gͦ ille. cooperam̃ et
nos. Non enĩ aufert. s aduuat bone¬
uoluntatis arbitrium. Inillo tẽpore wi¬
distixit dñs tribum leui. portare arehã
testam̃ti dñi. adsistere coram dño mini¬
strait ce orare innomine eius. usq inhẽ
diem. Propter hoc nẽ leuitis pars ⁊ sors
cum frib suis dñs ipse pars eius ẽ sic̃
dirit ei. Nisi ꝑhanc tribum significare¬
tur unuiersum regale sacerdotium qͦd
adnouũ ꝑtinet testam̃tum. nullomͦ¬
daiso eẽt dic̾e homo qͥ exeadem tribu ñ
erat pars mea dominꝰ & inalio psal¬

Expanded text:
ignificetur quod uelle et operari . pro bona uoluntate, hoc est in eis qui ex fide gratiam suscipiunt et non suam iustitiam uolunt statuere, sed iustitiae dei subiecti sunt, ut ipsi sint in Christo iustitia dei. nam et illic apostolus utrumque dicit et deum operari et ipsos. nam si ipsi non operabantur, quomodo eis dicebat: cum timore et tremore uestram ipsorum salutem operamini? operatur ergo ille, cooperamur nos; non enim aufert, sed adiuuat bonuoluntatis arbitrium. In illo tempore distinxit dominus tribum Leui portare arcam testamenti domini, adsistere coram domino, ministrare et orare in nomine eius usque in hunc diem. propter hoc non est Leuitis pars et sors cum fratribus suis; dominus ipse pars eius est, sicut dixit ei. nisi per hanc tribum significaretur uniuersum regale sacerdotium, quod ad nouum pertinet testamentum, nullo modo ausus esset dicere homo, qui ex eadem tribu non erat: pars mea dominus, et in alio psal
Abbreviated transcription (Latin):
ton. ñsic accipiendũ ẽ tanqͣm abomni
ꝓrsꝰ peccato mundũ ⁊inmunẽ. hoc di¬
eum qͥ sine peccato eẽt isto deqͦ loquebat᷑.
sic̃ dic̃ dñs in euuangłio: si ñuenissẽ etdo¬
cutus eis fuissẽ peccatum ñhaberent: non
utiq omne s hoc peccatũ qͦd ñ crediderĩt
incũ. Dic̃ etiam ds̃ adabimelech. de sar¬
ra urore abrahe scio qͥa inmundo corde
fecisti hoc nonutiq mundũ illiꝰ cor ita
uoluit intelligi. ut similis eis eẽt. de quib
dictũ ẽ. Beati mundo corde qm̃ ipsi dm̃
uidebunt s abulo peccato de qͦ agebat᷑.

Expanded text:
non sic accipiendum est, tanquam ab omni prorsus peccato mundum et immunem hoc dieum qui sine peccato isto esset, de quo loquebatur: sicut dicit dominus in euangelio: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. non utique omne, sed hoc peccatum, quod non crediderunt in eum. dicit etiam deus ad Abimelech de Sarra uxore Abrahae: scio quia in mundo corde fecisti hoc; non utique mundum illius cor ita uoluit intellegi, ut similis eis esset, de quibus dictum est: beati mundi corde, quoniam ipsi deum uidebunt, sed ab illo peccato, de quo ag
Abbreviated transcription (Latin):
tuos intempore illo adnuntiare uob̃
utba dni. tanqͣm in loco eẽt dñs. hoc
sinmonte unde uoces audiebant.
qͥo sic accipiendum ẽ. ut ñ ex hoc su¬
ispimur dĩ substantiam. inullo ali¬
quo eẽ corporali loco qͥ ẽ ubiq totus.
rt ꝑlocoꝵ int̃ ualla ꝓpinquat aut re¬
adit: sed demonstrationes eius in ea
itatura quȩ non ẽ. qͦd ipse. ñ aliter
himanis sensib exhibentur Unde do¬
mninus uolens auferre abhuius modi
suspicionib mentẽ nr̃ãm quib puta¬
tr dõ loco aliquo contineri. ueniet
inquit hora. quando neq inmonte hoc
neq iniherosoltinis ad orabitis patrem
badoratis quodnescitis. nos adoramꝰ¬

Expanded text:
et uos in tempore illo adnuntiare uobis et uos in tempore illo adnuntiare uobis uerba domini, tamquam in loco esset dominus, hoc est in monte, unde illi uoces audiebant? quod sic accipiendum est, ut non ex hoc suspicemur dei substantiam in ullo aliquo esse corporali loco, qui est ubique totus, nec per locorum interualla propinquat aut recedit; sed demonstrationes eius in ea creatura. quae non est quod ipse. non aliter humanis sensibus exhibentur. unde dominus uolens auferre ab huius modi suspicionibus mentem nostram, quibus putatur deus loco aliquo contineri, ueniet, inquit, hora, quando neque in monte hoc neque in Hierosolymis adorabitis patrem. uos adoratis quod nescitis; nos adoram