comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meritorum gra. et delictoꝵ uenia. et de accep¬
tis bonis grãtiarum actio ꝑsoluat᷑. In illa uͦ
pace finali quo referenda et cuius adipiscen¬
de causa habenda ẽ ista iusticia. qm̃ sanata
ĩmortalitate atq incorruptione natura uitia
non habebit nec tinicuiq nr̃m uł ab alio uel
a se ipso quippiam repugnabit: non opꝰ erit
ut ratio uitiis quȩ nulla erunt. imꝑet. s im¬
ꝑabit ds̃ homini animꝰ corpori. Tantaq ibi
erit obediendi suauitas et facilitas: qͣnta ui¬
uendi regnandiq felicitas. Et hoc illic in õĩb
atq insingulis ectrnum erit. ȩternumq esse
certum erit: et ideo pax beatitudinis huius
dei. crit econtrario miseria sempit̃na. quȩ
mors etiam scđa dicit᷑ quia nec anima ibi
uiuere dicenda ẽ. que auita dei alienata erit.
nec corpus quod ȩternis dolorib subiacebit.
Ac ꝑhoc ideo durior ista scda mors erit: qͥa
fintri morte non poterit. S qm̃ sic̃ miscria

Expanded text:
meritorum gratia et uenia delictorum ac de accepmeritorum gratia et uenia delictorum ac de acceptis bonis gratiarum actio persoluatur. In illa uero pace finali, quo referenda et cuius adipiscendae causa habenda est ista iustitia, quoniam sanata inmortalitate adque incorruptione natura uitia non habebit nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erunt, imperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboediendi suauitas et facilitas, quanta uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideo pax beatitudinis huius Dei, erit e contrario miseria sempiterna, quae mors etiam secunda dicitur, quia nec anima ibi uiuere dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria
Abbreviated transcription (Latin):
ne. certe labili locutione aut uolatili co¬
gitatione peccet᷑. Et ideo quandiu uitus
imꝑat᷑ plena pax non ẽ: quia et illa quȩ re¬
sistunt ꝑiculoso debellantur p̃lio: et illa q̃
uicta sunt ñdum securo trium phant᷑ ocio.
s adhuc sollicito p̃munt᷑ imꝑio. In his gͦ tẽp¬
tationib de quib om̃ib in diuinis eloqͥis
breuiter dictum ẽ. nunqͥdñ temptatio ẽ
uita humana suꝑ t̾ramꝰ qͥs ita uiuere se
p̃sumat. ut dicere deo dimitte nob̾ debita nrã
necesse non habeat. nͥ homo elatꝰ. nec uere ma¬
gnus. s inflatus ac tumidus. cui ꝑ iusticiam
resistit. qui grãm largit᷑ humilibꝰ:. ꝑpt̃ qđ scͥp¬
tum ẽ. Ds̃ suꝑbis resistit. humilib autẽ dat
grãm. Hic itaq in unoqͦq iusticia ẽ: ut obe¬
dienti ds homini. animus corpori. ratio aut̃
uitiis etiam repugnantib imꝑet uel subigen¬
do uel resistendo. atq ut ab ipso deo petat᷑ et

Expanded text:
ne, certe labili locutione aut uolatili cone, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, periculoso debellantur proelio, et illa, quae uicta sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur imperio. In his ergo tentationibus, de quibus omnibus in diuinis eloquiis breuiter dictum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? quis ita uiuere se praesumat, ut dicere Deo: Dimitte nobis debita nostra necesse non habeat nisi homo elatus? nec uero magnus, sed inflatus ac tumidus, cui per iustitiam resistit, qui gratiam largitur humilibus. Propter quod scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hic itaque in unoquoque iustitia est. ut oboedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnantibus imperet, uel subigendo uel resistendo, adque ut ab ipso Deo petatur et
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a quamuis uerasit. ꝓpt̾ uerum boni fi¬
nem ad quem refert᷑: tam̃ tanta ẽ in hac ui¬
ta. ut potiꝰ remissione peccatoꝵ constet quã
ꝑfectione uirtutum. Testis ẽ oratio tocius
ciuitatis dĩ. quȩ peregͥnat᷑ in t̾ris. ꝑ omnia
quippe m̃bra fua clamat addm̃ chmitte no¬
bis debita nr̃a. sicut et nos dimittimus debi¬
torib nr̃is. Nec ꝓ eis est efficar hȩc oratio. qͦ¬
rum fides sine oꝑib mortua ẽ: sed ꝑ cis quorum
fidesꝑdilectionem oꝑat᷑. Quia cnĩdeo quidẽ subdi¬
taihac tam̃conditione mortali ⁊ corpore corrupti¬
biliqͣ aggrauat animã. ñ ꝑfecte uitiis imꝑat ratio:
ideo necessaria ẽ iustis tał oratio. Niam profecto
quãquam imꝑet᷑: nequaquam sine con¬
flictu uitris imꝑat᷑ Et utiq subrepit ali¬
quid hoc in loco infirmitatis etiam bene
confligenti. siue hostib talib uictis subdi¬
tisq dominanti: unde sinon facili oꝑatio¬

Expanded text:
stitia, quamuis uera sit propter uerum boni fistitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut potius remissione peccatorum constet quam perfectione uirtutum. Testis est oratio totius ciuitatis Dei, quae peregrinatur in terris. Per omnia quippe membra sua clamat ad Deum: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Nec pro eis est efficax haec oratio, quorum fides sine operibus mortua est; sed pro eis, quorum fides per dilectionem operatur. Quia enim Deo quidem subdita, in hac tamen condicione mortali et corpore corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis talis oratio. Nam profecto quamquam imperetur, nequaquam sine conflictu uitiis imperatur; et utique subrepit aliquid in hoc loco infirmitatis etiam bene confligenti siue hostibus talibus uictis subditisque dominanti, unde si non facili operatio
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ. Beatus ppłs cuiꝰ ẽ dñs ds̃ ipsius. Miser
gͥ ppłs ab isto alienatus dõ. diligit tam̃ etiã
ipse quandam pacem suam ñ impbandam.
quam qͥdem non habebit infine. qͥa ñ eabe¬
ne utitur ante finem. Hanc autem ut inte¬
rim habeat in hac uita. etiam nr̃a inte̾st: qͣm̃
quandiu ꝑmixtȩ sunt ambe quitates. uti¬
mur et nos pace babylonis. Exqua itap
ꝑegrinet᷑. P pter qđ et apłs ammonuit ȩcele¬
siam ut oraret ꝓ regib eius atq sublimibꝰ.
addens et dicenst quietam et tranqͥllã
tiaret captiuitatem. et diuinitꝰ imꝑaret
ut obedient̾ irent in babyloniam. dõ suo
etiam ista patientia seruientes: monuit et
bonis malisq communis est. axUi¬
Nax autem nr̃a ꝓpͥa et hic ẽ cum deo ꝑfidẽ:
et męcernum erit cum illo ꝑspẽm. S
hic siue illa communis siue nr̃a ꝓpͥa talis
ẽ par: ut solatium miseriȩ sit potiusquam
beatitudinis gaudium. Ipsa quoq iusticia¬

Expanded text:
orum: Beatus populus, cuius est Dominus Deus ipsius. Miser orum: Beatus populus, cuius est Dominus Deus ipsius. Miser igitur populus ab isto alienatus Deo. Diligit tamen etiam ipse quandam pacem suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac uita, etiam nostri interest; quoniam, quamdiu permixtae sunt ambae ciuitates, utimur et nos pace Babylonis; ex qua ita per peregrinetur. Propter quod et Apostolus admonuit Ecclesiam, ut oraret pro regibus ejus atque sublimibus, addens et dicens, ut quietam et tanquillam tiaret captivitatem, et divinitus imperaret, ut obedienter in Babyloniam irent Deo suo etiam ista patientia servientes, monuit et bonis malisque communis est. ax autem nostra propria et hic est cum Deo per fidem et in aeternum erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iu
Abbreviated transcription (Latin):
corporis atq uiciorum potest ẽẽ mens dña.
ueri dei nescia. nec eiꝰ imꝑio subiugata. s ui¬
ciosissimis demonib corrumpentib ꝓstituta:
Proinde untutes quas habere sibi uidet᷑. ꝑqͣs
imꝑat corpori et uicus. ad qd libet adipiscen¬
dum uel tenendum retulerit nͥ ad dm̃: etiam
ipse. uicia sunt potiꝰ quam uirtutes. Namli¬
cet a quibꝰdam tunc uere atq honeste puten¬
tur eẽ uirtutes. cum referunt᷑ ad seipsas. nec
ꝓpter aliud expetunt᷑: etiam tunc inflatȩ atq
suꝑbe sunt. et ideo non uirtutes s uicia iudi¬
canda sunt. Sicut enim non ẽ a carne. s suꝑ
carem qđ carnem facit uiuere: sic ñ ẽ ab
homine s suꝑ hominem qđ hominẽ facit
beate uiuere. nec solum hominẽ. s etiam
qͣmlibet potestatem uitutẽq cęlestem. Quo¬
circa ut uita carnis anima ẽ: ita beata uita ho¬
minis đs ẽ. De quo dicunt sacre litcere hebre¬

Expanded text:
corporis adque uitiorum potest esse mens domina corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata, sed uitiosissimis daemonibus corrumpentibus prostituta? Proinde uirtutes, quas habere sibi uidetur, per quas imperat corpori et uitiis, ad quodlibet adipiscendum uel tenendum rettulerit nisi ad Deum, etiam ipsae uitia sunt potius quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae putentur esse uirtutes, cum referuntur ad se ipsas nec propter aliud expetuntur: etiam tunc inflatae ac superbae sunt, et ideo non uirtutes, sed uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet potestatem uirtutemque caelestem. circa ut uita carnis anima est, ita beata uita hominis Deus est, de quo dicunt sacrae litterae Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
men uel ipsum ñ eẽ popłm. uel eiꝰ rem dixeñ
non eẽ rem publicam. qͣindiu manet qualcũq
rationał multitudinis cȩtꝰ. rerum quas dili¬
git concordi cõmunione sociatꝰ. Qđ autẽ de
isto popło et de ista republica dixi: hoc de
athemensium. uel quoꝵ cunq grecoꝵ. hoc de
egyptiorum. hoc de illa pͥore babylone assy¬
rioꝵ quando in reb publicis suis imꝑia uł
parua tiel magna tenuerunt. et de alia qua¬
cunq aliarũ gentiũ intelligar dixisse atq sensisse.
Generalit̾ qͥppe ciuitas impioꝵ eui nonimpat
ds̃ obedienti sibi ut sacrificium ñ offerat nͥ
tantũmꝰ sibi. et ꝑhoc in illa et animꝰ corpori
ratioq uiciis recte ac fidcliter imꝑet: caret
mus corpori. et ratio uiciis laudabilit̃ im¬
pare si deo animus. et ratio ipsa non seruit.
sic̃ sibi eẽ seruiendum ipse ds̃ p̃cipit: nul
lomͦ corporiuiciisq recte imꝑat. Nam qͣlis

Expanded text:
men uel ipsum non esse populum uel eius rem dixerim men uel ipsum non esse populum uel eius rem dixerim non esse rem publicam, quamdiu manet qualiscumque rationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quorumcumque Graecorum, hoc de Aegyptiorum, hoc de illa priore Babylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, caret mus corpori et ratio uitiis laudabiliter imperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis
Abbreviated transcription (Latin):
s alio diffinat᷑ mͦ. uelut sidicat᷑. popłs ẽ cę̧tus
multitudinis rationalis. rerũ quas diligit con¬
cordi cõmunione sociatꝰ: ꝓfecto ut uideat᷑ qͣlis
qͥsq ppłs sit. illa sunt intuenda que diligit. Que¬
cunq tam̃ diligat. sicȩtus ẽ multitudinis ñ
pecoꝵ s rationahum creaturarum et eoꝵ q̃ di
ligit. concordi cõmunione sociatus ẽ. ñ absur¬
de ppłs nuncupat᷑ tanto utiq melior quanto in
meliorib. tantoq deterior. qͣnto est indeterio¬
rib concors. Scđ̾m istam diffinitionẽ nr̃am ppłs
romanus ppłs ẽ: & res eiꝰ sinc dubitatione res
publica. Quid autem pͥmis temporib fuis.
qͥdue sequentib ppłs ille dilexerit et quib
morib ad cruentissimas seditiones. atq inde
ad socialia et ciuilia bella ꝑueniens. ipsam
concordiam quȩ salus ẽ quodãm popłi ruꝑit
atq corruꝑit: testat᷑ hystoria de qua inp̃ce¬
dentib libris multa posuimus. Nec ideo ta¬

Expanded text:
sed alio definiatur modo, uelut si dicatur: Topulus est coetus multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus\', profecto, ut uideatur qualis quisque populus sit, illa sunt intuenda, quae diligit. Quaecumque tamen diligat, si coetus est multitudinis non pecorum, sed rationalium crealigit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus; tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram opulus est et res eius sine dubitatione res publica. Quid autem primis temporibus suis quidue sequentibus populus ille dilexerit et quibus moribus ad cruentissimas seditiones adque inde ad socialia adque ciuilia bella perueniens ipsam concordiam, quae salus est quodam modo populi, ruperit adque corruperit, testatur historia; de qua in praecedentibus libris multa posuimus. Nec ideo ta
Abbreviated transcription (Latin):
reat unde dicant᷑. Quod facere ut cũq cu¬
ratui in quadam epła quam rescripsi ad¬
ad beatȩ memoriȩ uirum esychium salonitanȩ
loꝵ legit᷑ ꝑ iudicium p̃sentissimũ atq nouissi¬
mum xp̃i. Cum autem uenerit inquit filiꝰ ho

Expanded text:
reat unde dicantur. Quod facere utcumque cureat unde dicantur. Quod facere utcumque curaui in quadam epistula, quam rescripsi ad beatae memoriae uirum Hesychium, Salonitanaelorum legitur per iudicium praesentissimum adque nouissimum Christi. Cum autem uenerit, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
ne: ꝓculdubio mortuoꝵ resurrectionẽ no¬
mine uoluit regenerationis intelligi. Sic e¬
nim caro nr̃a regenerabit᷑ ꝑ incorruptionẽ:
quemadmodum ẽ anima nr̃a regenerata ꝑ
fidem. Multa p̃tereo que de ultimo iudicio
ita dici uidentur. ut diligent̃ considerata re¬
ꝑiant᷑ ambigua. uel magis ad aliud ꝑtinen¬
tia siue scilicet ad eum saluatoris aduentũ.
quo ꝑtotum hoc tempus in ȩccłia sua uenit.
hoc ẽ in membris suis particulatim atq pau¬
latim qm̃ tota corpus eiꝰ est: siue ad excidi¬
um t̾renȩ ierłm. quia et de illo cum loquit᷑
plerumq sic loquit᷑. tanquam de fine scl̃i
atq de illo die iudicu nouissimo et magno
loquat᷑. ita ut dinosci non possit omĩno. nͥ
ea que apudtres euangłistas. matheum.
marcum et lucãdehacre similit̃ dicta fc̃.
int̃ se omnia conferant᷑. Quedam quippe
alter obscuriꝰ. alter explicat planius: ut ea
quȩ ad unam remꝑtinentia dicunt᷑ appa¬

Expanded text:
ne, procul dubio mortuorum resurrectionem none, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine uoluit regenerationis intellegi. Sic enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quem ad modum est anima nostra regenerata per fidem.- Multa praetereo, quae de ultimo iudicio ita dici uidentur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua uel magis ad aliud pertinentia, siue scilicet ad eum Saluatoris aduentum, quo per totum hoc tempus in ecclesia sua uenit, hoc est in membris suis, particulatim adque paulatim, quoniam tota corpus est eius; siue ad excidium terrenae Hierusalem; quia et de illo cum loquitur, plerumque sic loquitur, tamquam de fine saeculi adque illo die iudicii nouissimo et magno loquatur; ita ut dignosci non possit omnino, nisi ea, quae aput tres euangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam de hac re similiter dicta sunt, inter se omnia conferantur. Quaedam quippe alter obscurius, alter explicat planius, ut ea, quae ad unam rem pertinentia dicuntur, appa
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaturos putare debemꝰ. Duodenario qͥppe
nimero uniuersa quedam significata ẽ iudi¬
cantiũ mulgtudo: ꝓpt̃ duas partes numeri
septenarii. quosignificat᷑ plerumq uniu̾sitas.
Quȩ duȩ partes. id ẽ tria et quatuor. altera ꝑ
alteram multiplicatȩ: duodecim faciunt Nã
⁊ quatuor ter et tria quater. duodecĩ sunt.
Etsiqua alia huiꝰduo denariinumeri.quȩ ad hoc
ualeat ratio reꝑitur. Alioquin qm̃ in loco iu
traditoris apłm mathiam legimus
ordinatum. apłs paulus qui plus omnib
illis laborauit. ubi ad iudicandũ sedeat ñ ha¬
bebitꝰ qui ꝓfecto cum aliis scĩs ad numerũ
iudicũ se ꝑtinere demonstrat cum dic̃ Nes¬
citis quia et angłos iudicabimus: De ipsis
qͦq iudicandis in hoc numero duodenario.
similis causa ẽ. Non enim qͥa dictum ẽ. iudi¬
cantes duodecim trib isrł. trib leui quȩ t̃¬
cia decima ẽ. ab eis iudicanda nonerit. aut
solum illum ppłm non etiam gentes ceteras
iudicabunt: Quod autem ait in regeneratio¬

Expanded text:
e debemus. duodenario quippe numero uniuersa quaedam significata est iudicantium multitudo propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque uniuersitas: quae duae partes, id est tria et quattuor, altera per alteram multiplicatae duodecim faciunt. nam et quattuor ter et tria quater duodecim sunt, et Si qua alia huius duodenarii numeri quae ad hoc ualeat ratio reperitur. alioquin quoniam in locum Iudae traditoris apostolum Matthian legimus ordinatum, apostolus Paulus, qui plus illis omnibus laborauit, ubi ad iudicandum sedeat non habebit. qui profecto cum aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat, cum dicit: nescitis quia angelos iudicabimus? de ipsis quoque iudicantes in hoc numero duodenario similis causa est. non enim quia dictum est: iudicantes duodecim tribus Israel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudicanda non erit, aut solum illum populum, non etiam gentes cet.eras indicabunt. Quod autem ait: In regeneratio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ille uidelicet qui soluit q docet ⁊ ille qͥ fa¬
cit s ille minimꝰ ille magnꝰ: alio mͦ aut̃ regnũ
celoꝵ dicit᷑ quonon intrat nͥ ile qͥ facit Ac
phoc ubi utrumq genus ẽ: eccła ẽ qͣlis nẽ
ẽ Ubi autem illud solum erit: eccła ẽ qualis
tunc erit. qñ malus mea non erit. Ergo ⁊ nẽ
eccła regnum xp̃i ẽ: regnumq cęlor. Reguat̃
utiq cumillo etiam minc scĩ eiꝰ: alit̃ qͥdem
quam tunc regnabunt. Nec tam̃ cum illo re¬
gnantzitania: quamuis in eccłia cũ tritico
crescant. Regnant enĩ cum illo qͥ faciunt qđ
ait apls. Si resurrexistis cum xp̃o quę sursũ
sunt sapite ubi xp̃s ẽ indextera dei sedens: q̃¬

Expanded text:
cet qui soluit quod docet, et ille qui facit; sed ille minimus, ille magnus: alio modo autem regnum caelorum dicitur, quo non intrat nisi ille qui facit. Ac per hoc ubi utrumque genus est, ecclesia est, qualis nunc est: ubi autem illud solum erit, ecclesia est, qualis tunc erit, quando malus in ea non erit. Ergo et nunc ecclesia regnum Christi est regnumque caelorum. Regnant itaque cum illo etiam nunc sancti eius, aliter quidem, quam tunc regnabunt; nec tamen cum illo regnant zizania, quamuis in ecclesia cum tritico crescant. Regnant enim cum illo, qui faciunt quod ait apostolus: Si resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite, ubiChris
Abbreviated transcription (Latin):
cet inquit et his qui asmistris erunt. Discedi¬
te a me maledicti in ignem et̃num: qͥ para¬
tus ẽ diabolo et angłis eiꝰ. Demde simibt̃
etiam his enumerat qđ illa non fecerint.
quȩ dextros fecisse memorauit. Similiterq
introgantib quando eum uiderint in hoꝵ
indigentia constitutum: qđ minimis suis
factum non ẽ sibi factum non fuisse respon¬
det. Sermonemq concludens: et ibunt in¬
quit hii insupplicrum ȩternum. iusti aut̃
inuitam et̃nam. Ioh̃s uero euangłista aꝑ¬
tissime narrat cum inresurrectione mortu

Expanded text:
unt: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et an gelis eius. Deinde similiter etiam his enumerat, quod illa non fecerint, quae dextros fecisse memorauit. Similiterque interrogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma quȩ nunc ẽ ⁊ animarum ẽ. quȩ ueni¬
re ñ ꝑmitat in mortem scdam: alia scđa q̃
non nunc ẽ. s in scłi fine futura ẽ. nec anima¬
rum s corporum ẽ quȩ ꝑultimũ iudicium
alios mittet inscdam mortẽ. alios in eam
uitam quȩ non ht̃ mortem. De his duab¬
resurrectionibꝰ idẽ ioħs euangłista in libro
qͥ dr apocalipsis comͦ locutus ẽ: ut earum
pͥma a quibꝰdam nr̃is non intellecta. etiam
in quasdam ridiculas fabulas uerteret᷑. Ait
di angłm descendentem de celo habertẽ cla¬
uem abyssi ⁊ cathenam in manu sua. ⁊ tenu¬
it draconem illum. serpentem antiquũ. qͥ
cognominatꝰ ẽ diabolus ⁊ sathanas: ⁊ alli¬
gauit eummille annis. Et misit illum in
abyssum ⁊ clausit ⁊ signauit suꝑ eum. ut
ñ seduceret iam gentes donec finiant᷑ mille
anni. Fost hec oportet eum soluibreui cp̃r.

Expanded text:
um est, quae uenire non permittit in mortem secundam; alia secunda, quae non nunc, sed in saeculi fine futura est, nec animarum, sed corporum est, quae per ultimum iudicium alios mittet in secundam mortem, alios in eam uitam, quae non habet mortem. CAPUT sta in libro, qui dicitur Apocalypsis, eo modo locutus est, ut earum prima a quibusdam nostris non intellecta insuper etiam in quasdam ridiculas fabulas uerteretur. ait di angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. et tenuit draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus . et satanas. alligauit illum mille annis et misit illum in abyssum et clausit et signauit super eum, at non seduceret iam gentes, donec finiantur mille anni; post haec op
Abbreviated transcription (Latin):
gno celoꝵ. Qui autẽ fecerit. ⁊ sic docuerit: ma¬
gnus uocabit᷑ in regno cȩloꝵ. Utrunq dic̃¬
ẽ in regnocelor ⁊ qͥ non facit mandata q̃ docet
hoc ẽ enĩsoluere. ñ seruare. ñ facere. et illum
qui facit ⁊ sic docet s illum minimũ. istum
magnum. Et continuo secutꝰ adiungit. Di¬
co enĩ uob̃ qr nͥ abundatierit iusticia urã su¬
pscribarum et phariseorum id ẽ suꝑ eos
qui soluunt qd docent de sc̾bis enim ⁊ pha¬
ut uos non soluatis s faciatis potius qd̾ do¬

Expanded text:
utem fecerit et sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum. Utrumque dicit in regno caelorum, et qui non facit mandata quae docet hoc est enim soluere: non seruare, non facere, et illum qui facit et sic docet; sed istum minimum, illum magnum. Et continuo secutus adiungit: Dico enim uobis quia, nisi abundauerit iustitia uestra super scribarum et Pharisaeorum, id est super eos, qui soluunt quod docent de scribis enim et Phaitia uestra, id est, ut uos non soluatis, sed faciatis potius quod do
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ illis uite generib. ocioso. actuoso. et ex utroq
composito. quamuis salua fide quisq possit
in quolibet eoꝵ uitam ducere. et ad sempit̃na
p̃mia puenire: interest tam̃ quid amore teneat
ueritatis. quid officio caritatis impendat. Nec sic
esse quisq debet ociosus. ut ineodem ocio utili¬
tatẽ ñ cogitet proximi: nec sic actiosus. ut con¬
templationẽ non requirat dĩ. In ocio ñ mers ua¬
catio delectare debet: s aut inquisitio aut in¬
uentio ueritatis. ut in ea quisq ꝓficiat. et qđ
inuenerit teneat. et alteri non inuideat. In actio¬
ne uͦ ñ amandus ẽ honor in hac uita siue po¬
tentia. qm omnia uana subsole: s opꝰ ipsum
qd ꝑeundem honorem uel potentiam fit. si recte
atq utiliter fit. hoc ẽ. ut ualeat ad eam salutẽ

Expanded text:
uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem
Abbreviated transcription (Latin):
cis ẽẽ cedendum. Credit etiam scͥpturis scĩs
et ueterib et nouis. quas canonicas appella¬
mꝰ unde fides ipsa concepta ẽ. ex qua iustꝰ ui¬
uit: ꝑ quam sine dubitatione ambulamꝰ.
quam diuperegrinam᷑ a dño. Quasalua atq
certa: de quib dam reb quas neq sensu neq
ratione ꝑcepimus. neq nobis ꝑscripturam
canoni cam clarucrunt nec ꝑ testes quib ñ
credẽ absurdum ẽ in nr̃am noticiam ꝑtienert̃.¬
adistam ꝑtinet ciuitatem. quo habitu uel mo¬
re uiuendi. si non ẽ contra diuina p̃cepta. fidẽ
istam qua ꝑuenit᷑ ad dm̃ quisq sectetur. Uñ
ipsos quoq phylosophos quando xp̃iani fiunt¬
ñ habitum uel consuetudinẽ uictus. quȩ ncħ
impedit religionem. s falsa dogmata mutare
compellit: Unde illa quamuarro adhibuit
ex cinicis differentiam. sinichil turpiter atq
intemꝑant̃ agat: omino non curat. Ex tribus

Expanded text:
eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, ex qua iustus uiuit; per quam sine dubitatione ambulamus, quamdiu peregrinamur a Domino; qua salua adque certa de quibusdam rebus, quas neque sensu neque ratione percepimus neque . nobis per scripturam canonicam claruerunt nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerad istam pertinet ciuitatem quo habitu uel more uiuendi, si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando non habitum vel consuetudinem victus, quae nihil impedit religionem, sed falsa dogmata mutare compellit. Unde illam quam Varrex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus.
Abbreviated transcription (Latin):
pax ẽ. ut rationalis dũtaxat creaturȩ sola pax
habenda atq dicenda sit ordinatissima scili¬
cet et concordissima societas fruendi dõ et in¬
uicem in deo. Quo cum uentum fuerit ñ erit
uita mortał. s plane certeq uitalis: nec corpꝰ
animale qd dum corrumpit᷑ aggrauat an¬
mam. s spiritale sine ulla indigentia ex omi
parte subditum uoluntati. Hanc pacem dum
peregrmat᷑ infide habet. atq ex hac fide iuste
uiuit. cum ad illam pacem adipiscendam re¬
fert quicqͥd bonarum actionum gerit erga
uod autẽ attinet ad illam xui est.¬
differentiam. quam de achademicis noius
uarro adhibuit. quib incerta sunt omĩa: oĩ¬
no ciuitas deitalem dubitationem tanqũa
dementiam detestatur. habens de reb quas
mente atq ratione comp̃hendit. etiam si par
tam̃ certissimam scientiam. creditq sensib
in rei cuiꝰq euidentia quib ꝑcorpꝰ animꝰ utit᷑.
qm̃ miserabilius fallitur. qui nunqͣm putat

Expanded text:
pax est, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax pax est, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit erga uod autem attinet ad illam differentiam, quam de Academicis novis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino civitas Dei talem dubitationem tanquam dementiam detesmente adque ratione conprehendit, etiamsi paruatamen certissimam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat
Abbreviated transcription (Latin):
animos adũsantium aliquando t̾rore suȩ
multitudinis. et semꝑ diuino adiutorio pro¬
pulsaret. Hȩc gͦ cȩlestis ciuitas dum peregri¬
nat᷑ in t̾ra. ex omnib gentib ciues cuocat.
atq inomnib linguis peregrinam colligit
societatem. ñ curans quicqͥd in morib leg̃¬
bus institutisq diuersum ẽ. quib pax trena
uel conquirit᷑. uel tenet᷑ nicħ eoꝵ rescindens
nec destruens: immo etiam seruans ac sequens
qđ licet dũsum in diuersis nationib adunũ
tam̃ cundemq finem t̾renȩ pacis intendit᷑.
sireligionem qua unꝰ summꝰ et uerus ds̃ colen¬
dus docet᷑ non impedit. Utitur gͦ etiam cele¬
stis ciuitas in hac sua peregrinatione pace t̃re¬
na. et de reb ad mortalem hominũ naturam
ptinentib humanarum uoluntatũ compo¬
sitionem. quantum salua pietate ac religione
concedit᷑ tuetur. atq appetit: eamq trenam
pacem refert adcelestem pacem. que uere ita

Expanded text:
animos aduersantium aliquando terrore suae animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur, si religionem, qua unus summus et uerus Deus colendus docetur. non inpedit. Utitur ergo etiam caelestis ciuitas in hac sua peregrinatione pace terrena et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus humanarum uoluntatum conpositionem. quantum salua pietate ac religione conceditur, tuetur adque adpetit eamque terrenam pacem refert ad caelestem pacem,: quae uere ita
Abbreviated transcription (Latin):
humanis. ad quorum diũsa quodãmͦ officn.
diuersa subdita ꝑtinerent. ad alium corpꝰ. ad
aliũ animꝰ. inq ipso corpore. ad aliũ caput.
ad alium ceruix. et cetera singula ad singulos.
similtẽ in animo. ad alium ingeniũ. ad alium
doctrina. ad alium ira. ad alium concupis¬
centia inq ipsis reb uite adiacentib. ad ali¬
um pecus. ad aliumtriticum. ad alium ui¬
num. ad alium olcũ. ad alium silue. ad alitĩ
nũmi. ad alium nauigationes. ad alium bel¬
la atq uictore. ad alium conugia. ad alum
partꝰ ac fecunditas et ad alios alia cetera: cȩle¬
stis autem ciuitas unum dm̃ solum colendũ
nosset eiq tantummꝰ seruiendũ ea seruitu
li pietate censeret: factum ẽ. ut religionis leges
cũ trena ciuitate non posset habere cõmunes.
ꝓq his ab ea dissentire haberet necesse. atq
oneri eẽ diuersa sentientib. eoꝵq iras et
odia et ꝑsecutionum impetꝰ sustinere. nͥ cũ

Expanded text:
humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorpartus ac fecunditas, et ad alios alia caetera; coelestis autem civitas unum Deum solum colendum nosset eique tantum modo seruiendum seruitute li pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ita etiam t̾rena ciuitas quȩ non uiuit ex fi¬
de. trenam pacem appetit in eoq defigit
imꝑandi obediendiq concordiã ciuiũ:
ut sit ei de reb ad mortalẽ uitam ꝑtinenti¬
b humanarũ quȩdam compositio uolun̾tatũ.
Ciuitas aũt cȩlestis uel potiꝰ pars eiꝰ quȩ inhac
mortalitatẽ peregͥnat᷑ et uiuit exfide: etiam
Eipsa pace necesse ẽ utat᷑ donec ipsa cui talis
pax necessaria ẽ. mortalitas transeat. Ac ꝑhoc
dum apud t̾renam ciuitatẽ uelut captiuam
uitam suȩ peregrinationis agit. iam ꝓmissi¬
one redemptionis. et dono sp̃iritali tanqͣm
pignore accepto. legib t̃renȩ ciuitatis qͥb hȩc
amministrant᷑ q̃ sustentandȩ mortali uttȩ a¬
cõmodata sunt obtemꝑare non dubitat: ut
qm̃ cominunis ẽ ipsa mortalitas. seruet᷑ in
suos sapientes. quos diuina imꝓbat disci¬
plina. qui uel suspicati uel decepti a demoni¬
b crederent multos dõs conciliandos eẽ reb

Expanded text:
Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fiIta etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit ei de rebus ad mortalem vitam pertinentibus, humana quedam comCiuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam ista pace necesse est utatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut captiuam uitam suae peregrinationis agit, iam promissione redemtionis et dono spiritali tamquam pignore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur insuos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus
Abbreviated transcription (Latin):
consequens ut ad pacem qiuicam par domesti¬
ca referat᷑ id ẽ ut ordinata imꝑandi obediendi¬
q concordia cohabitantiũ referat᷑ adordinatã imꝑan¬
di obediendiq concordiãciuiũ. Itafit. ut exlege ciui¬
tatis. p̃cepta sumere patrẽfamilias oporteat: quib
domũ suam sic regat. ut sit paci accõmoda ciuitatis:
t̾renam ex huiꝰ temporalis uitȩ reb cõmodis¬
q sectat᷑. Domꝰ autẽ hominũ exfide uiuentiũ
expectat ea quȩ infuturum ȩc̃na ꝓmissa sunt.
t̃rensq reb ac temporalib tanquã peregͥna
utit᷑. ñ quib capiat᷑ et auertat᷑ quotendit in
dm̃: s quib sustentet᷑ ad faciliꝰ toleranda mi¬
nimeq augenda onera corporis corruptibił.
quod aggrauat animam. Iccirco rerum uitȩ
huic mortali necessarium. utrisq hominib.
et utriq domui cõmunis ẽ usus: s finis u¬
tendi suus cuiq ꝓpͥus multumq diu̾sus.

Expanded text:
consequens, ut ad pacem ciuicam pax domesticonsequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis praecepta sumere patrem familias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci adcommoda ciuitatis. terrenam ex huius temporalis vite rebus commodisque sectatur. Domus autem hominum ex fide viventium expectat ea que in futurum eterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus.
Abbreviated transcription (Latin):
tͣ. magis debent patres qđ dominant᷑. qͣm serui
tolerare qđ seruiunt Siqͥs autẽ indomo ꝑ inobe¬
dientiam domesticȩ paci adũsat᷑: corripit᷑ seu
uerbo seu uerbere. seu quolibet alio genere pe¬
ne. iusto atq licito. quantum societas huma¬
na concedit ꝓeius quicorripit᷑ utilitate. ut pa¬
ci unde dissiluerat coaptet᷑ Sicut enim non ẽ
beneficientie adiuuando efficere ut bonum qdđ
maiꝰ ẽ amittat᷑: ita non ẽ innocentiȩ parcendo
sinere. ut in malum grauiꝰ incidat᷑. ꝑ tinet gͦ
ad innocentis officium ñ solũ nemini mabũ
inferre. uerum etiam cohib̃e apeccato uł puni¬
re peccatum: ut aut ipse qͥ plectit᷑ corrigat᷑
exꝑimento. aut alii t̃reant᷑ exemplo. Quia gͥ
hominis domus initium siue particła debe
ẽẽ ciuitatis. omẽ autem mitiũ ad aliquem
sui generis finem. et omĩs pars ad uniũsi cuiꝰ
pars ẽ integritatem refert᷑: satis apparet ẽẽ

Expanded text:
tur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium siue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse
Abbreviated transcription (Latin):
liberam faciant. ñ timore subdolo. s fideli dile¬
ctione seruiendo. donec transeat iniquitas. et
cuacuet᷑ inaquitas om̃is pͥncipatꝰ et potestas hu¬
patres nr̃i. sic quidẽ amministrabant do¬
mesticam pacem. ut scđm hȩc temporalia bo¬
na filiorum sortem. a seruoꝵ conditione di¬
stinguerent: ad dm̃ autẽ colendum in qͦ et̃na
bona sꝑanda sunt. omnib domus suȩ mem¬
bris pari dilectione consulerent. Quod nat᷑a¬
lis ordo ita p̃scribit. ut nom̃ patrisfamilias
hinc exortum sit. et tam late uulgatũ. ut etiã
inique dominantes hoc se gaudeant appella¬
ri. Qui autem ueri patresfamilias sunt: õib
in familia sua tanquam filiis adcolendum
et ꝓmerendum dm̃ consulunt. desiderantes¬
atq optantes uenire ad celestem domũ. uͥ necessa¬
rium non sit officium imꝑandi mortalib quia
necessarium non erit officium consulendi iam
m illa immortalitate felicib. Quo donec uenia¬

Expanded text:
liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dileliberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis principatus et potestas hupatres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantesdque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec uenia
Abbreviated transcription (Latin):
scruus ẽ peccati. Ac ꝑhoc multi quidẽ religio¬
si. dnĩs mniqͥs ñ tam̃ liberis seruiunt. Aquo
enim qͥs deuictus ẽ: huic et seruus addictus ẽ.
Et utiq felicius seruit᷑ homini quam libidini:
cũ seuissimo dominatu uastet corda mortaliũ.
ut alias omittam. libido ipsa dominandi hoĩb
aliis. Illo autẽ pacis ordine quo alus alii subiecti
sunt: ficut ꝓdest humilitas seruientib ita no¬
cet suꝑbia dominantib. Nullus autẽ natura
in qua pͥus ds̃ hominem condidit seruus est
hominis aut peccati. Uerum et pęnalis scruitꝰ
ea lege ordinat᷑: qua naturalem ordinẽ conserua¬
ri iubet. ꝑturbariuetat. Quia si contra legem
illam non eẽt factum: nichil ẽẽt penali serui¬
tute cohercendum. Idõq apłs etiam seruos mo¬
net subditos ẽẽ dominis suis. et ex animo eis
cũ bona uoluntate seruire. ut scilicet si ñ posst̃
a dñis liberari: suam seruitutem ipsi qͦdãmͦ

Expanded text:
seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religioseruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem natura, in qua prius Deus hominem condidit, seruus est hominis aut peccati. Verum et poenalis seruitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conseruari iubet, perturbari uetat; quia si contra eam legem non esset factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
Nomen itaq istud culpa meruit ñ natura.
Origo autem uocabuli seruoꝵ in latina lin¬
gua inde credit᷑ ducta: quod hi qui iure bel¬
li possu̾nt occidi. auictorib conseruabant᷑.
serui fiebant. a seruando appellati. Quod etiã
ipsum sine peccati merito non ẽ. Nam et cũ
iustum gerit᷑ bellum: ꝓpeccato e contͣrio
dimicat᷑. Et omnis uictoria cum etiam ma¬
lis ꝓuenit. diuino iuditio uictos humiliat
uel emendans peccata uel pumens. Testis ẽ hõ
dei ddaniel. cum in captiuitate positꝰ peccata sua
et peccata popłi sui confitet᷑ do: et hanc ẽẽ causã
illiꝰ captiuitatis pio dolore testat᷑. Prima gͦ serui¬
tutis causa peccatum ẽ: ut homo homini condi¬
tionis uinculo subderet᷑. Quod ñ fit nͥ do iudi¬
cante. apud quem non ẽ iniquitas. et nouit di¬
uersas penas meritis distribuere delinquentiũ.
Sic̃ autem suꝑnus dñs dic̃ om̃is qͥ facit peccatũ

Expanded text:
Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccjustum geritur bellum, pro peccato et a contrario dimicatur: et omnis victoria, cum etiam malis provenit, divino judicio victos humiliat, vel emendans peccata, vel puniens. Testis est homo Dei Daniel, cum in captivitate positus, peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo, et hanc esse causam illius captivitatis pio dolore testatur . Prima ergo servitutis causa peccatum est; ut homo homini conditionis vinculo subderetur: quod non fit nisi Deo judicante, apud quem non est iniquitas, et novit diversas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi seruis. Obediunt autem quib consulit᷑:
sic̃ mulieres maritis. filii parentib. serui dñis.
Sed indomo iusti uiuentis ex fide. xii¬
et adhuc ab illa celesti ciuitate ꝑegrinantis:
etiam qui imꝑant seruiunt eis quib uiden¬
tur imꝑare. Neq enim dominandi cupidi¬
tate imꝑant: s officio consulendi. nec pͥnci¬
turał ordo p̃scribit: ita ds̃ hominem condi¬
dit slam dominet᷑ inquit piscium maris.
repunt suꝑ t̾ram. Rationalem factum adi¬
maginẽ suam. noluit insi irrationabilib
dominari: ñ hominẽ homini. s hominẽ pe¬
cori. Inde pͥmi iusti. pastor es pecoꝵ magis
quam reges hominũ constituti sunt: ut etiã
sic insinuaret ds̃ quid postulet ordo creatu¬
rarum. quid exigat meritum peccatoꝵ. Con¬
ditio quippe seruitutis iure intelligit᷑ im¬
posita peccatori. Proinde nusquam scͥp¬
turarum legimꝰ seruum: antequam hoc uo¬
cabulo noe iustus peccatum filii uindicaret.

Expanded text:
domini seruis. Oboediunt autem quibus consulitur; domini seruis. Oboediunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi, nec pturalis ordo prescribit, ita deus hominem condidit. Nam dominetur inquit pisrepunt super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret.
Abbreviated transcription (Latin):
homo quȩ diligat. dm̃. se ipsum. et ꝓximũ.
atq illa inse diligendo non errat. qui dm̃
diligit: consequens ẽ. ut etiam proximo ad
diligendum dm̃ consulat. quem iubet᷑ sic̃
seipsum diligere. Sic uxori. sic filiis. sic
domesticis. sic ceteris quib potuerit ho¬
minib et ad hoc sibi aproximo si forte
indiget consuli uelit. Ac ꝑhoc erit pacatꝰ om̃i
ordinata concordia. Cuiꝰ hic ordo ẽ. Primũ
ut nulli noceat: deinde ut etiamꝓsit cuipotu¬
erit. Primitꝰ gͦ in est ei suoꝵ cura. Ad eos qͥppe
habet oportuniorem facilioremq additũ con¬
sulendi: uel nature ordine. uel ipsius societatis
humane. Unde apłs ait. Quisqͥs autem suis ⁊
marime domesticis non ꝓuidet: fidem dene¬
gat. et ẽ infideli deterior. Hinc itaq etiam pax
domestica orit᷑ idẽ ordinata imꝑandi obedi¬
endiq concordia cohabitantium. Imꝑant enĩ
qͥ consulunt: sicut uir uxori. parentes filiis.

Expanded text:
homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo ad diligendum Deum consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quaordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegat et est infideli deterior. Hinc itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium. Imperant enim, qui consulunt; sicut uir uxori, parentes filiis,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi conciliant᷑ anima et corpꝰ. S quia hoĩ¬
in est rationał anima: totum hoc qd habet
commune cum bestiis subdit paci animȩ ra¬
tionalis. ut mente aliqͥd comtemplet᷑ et se¬
cundum hoc aliquid agat. ut sit ei ordina¬
ta cognitionis actionisq consensio: quã pa¬
cem rationał anime dixeramꝰ. Ad hoc enim
uelle debet. nec dolore molestari. nec desiderio
ꝑturbari. nec morte dissolui. ut aliqͥd utile
cognoscat: et scđm eam cognitionem uitã
moresq componat. S ne ipso studio cogni¬
tionis ꝓpt̾ humanę mentis infirmitatem
inpestem alicuiꝰ erroris incurrat: opꝰ habet
magisterio diuino. cuicertꝰ obtempat̾. et ad¬
corporis et animȩ refert ad illam pacem quȩ
homini mortali ẽ cum immortali deo: ut ei
sit ordinata infide sub ȩterna lege obediẽtia.
am uero quia duo p̃cipua p̃ceptã.
hoc ẽ dilectionem dei et dilectionem ꝓxi¬
mi docet magister as̃. in quib tria inuenit

Expanded text:
sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homsibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adcorporis et animae refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sit ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia. Iam uero quia duo praecipua praecepta, hoc est dilectionem Dei et dilectionem proximi, docet magister Deus, in quibus tria inuenit