comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liquotiens post uniuis spacium ho¬
re reuiuescunt. Cinonia grece
uotat᷑ id est musca canina. Ilam
cinos grece canis uotat᷑. Culex ab
a tuleo dictus quod sanguinem sug¬
git. habet enĩ in ore fistulam in
modũ stimuli que carnẽ cerebrat.
ut sangiinem bibat. Scmifer
musce minutissime sunt aculeis
ꝑmoleste. qua tercia plaga suꝑbus
egiptiorum populus est cesus. O¬
estrum animal armentorũ acule¬
is ꝑ molestum. Oestrũ autẽ gre¬
cum est. qui latine asilus. uulgo
tabanus uocatꝰ. Bibiones sunt
qui in uino nascunt᷑. quos uulgo
mustiones a musto appellant.
fabulare incipis. ex ore in ocłis
tuis bibiones inuolant. Giregu¬
lio dicit᷑. quia ꝑene nichil aliud ẽ¬

Expanded text:
liquotiens post unius horae spatiliquotiens post unius horae spatium reviviscunt. Cynomya Graece vocatur, id est musca canina; nam κύων Graece canis vocatur. Culex ab aculeo dictus, quod sanguinem sugit. Habet enim in ore fistulam in modum stimuli, qua carnem terebrat ut sanguinem bibat. Sciniphes muscae minutissimae sunt, aculeis permolestae. Qua tertia plaga superbus Aegyptiorum populus caesus est. Oestrus animal armentorum, aculeis permolestum. Oestrus autem Graecum est, qui Latine asilus, vulgo tabanus vocatur. Bibiones sunt qui in vino nascuntur, quos vulgo mustiones a musto appellant. fabulare incipis, ex ore in oculis tuis bibiones involant. Gurgulio dicitur, quia pene nihil est aliud ni
Abbreviated transcription (Latin):
a cabello. quod ex eis creentur. Sicut
autem scabrones nascunt᷑ de equoꝵ
carmbus putridis. ita ex eis iterum
sepe nascunt᷑ scarabei uũ et cogno¬
minati sunt. Tauri uocant᷑ scara¬
bei terrestres. cicino similes. Bupres¬
tis aminal et ꝑuũ in ni italia. sinui¬
limũ scarabeo longipedum. fallit
inter herbas maxime bouẽ uñ et no¬
men habet. deuoratum q tacto felle
ita ĩfaminat ut rũpat. Eicendela
scarabeorum genus eo qd̾ gradiens
uel uolans lucet. blaite a colore
tũcupate. si quidem et comprehense
manũ tingunt. Unde et blatteum
colorem dñt. Hoc aũt ammal lucẽ
udere non patit᷑. contrariũ musce.
Nam musca lucipeta. et bletta luci¬
fuga. Per noctem enĩ tantũ am¬
ciunt nasci. Locusta quod pedibus
sit longis ueluti hasta. Unde et eã
greti tã maritimam quã terrestrẽ
hastago appellant. Cicades ex tucu¬
lorum nascuntur sputo. h ͨ in italia
Musca ex greco uenit. sicut et mus.
Hee sicut apes necate in aquam. a¬

Expanded text:
 caballo, quod ex eis creentur. Sicut autem scabrones nascuntur de equorum carnibus putridis, ita ex his iterum saepe nascuntur scarabaei; unde et cognominati sunt. Tauri vocantur scarabaei terrestres ricino similes. Buprestis animal est parvum in Italia simillimum scarabaeo, longipedum. Fallit inter herbas bovem maxime, unde et nomen habet, devoratumque tacto felle ita inflammat ut rumpat. Cicindela scarabaeorum genus est; eo quod gradiens vel volans lucet. Blattae a colore nuncupatae, siquidem et conprehensae manum tingunt; unde et blatteum colorem dicunt. Hoc autem animal lucem videre non patitur, contrarium muscae, nam musca lucipeta, et blatta lucifuga est; per noctem enim tantum amciunt nasci. Locusta, quod pedibus sit longis veluti asta; unde et eam Graeci tam maritimam quam terrestrem ἀστακὸν appellant. Cicades ex ciculorum nascuntur sputo. Haec in Italia Musca ex Graeco venit, sicut et mus. Haec, sicut et apes, necatae in aqua a
Abbreviated transcription (Latin):
hunc bellorofons habitabilem fenit.
unde chymeram dicit᷑ occidisse. Cen¬
tauris autem spẽs uocabulũ indidit
idest hominem equo mixtum. quos
quidam fuisse equites tessalorũ dicũt.
Sed pro eo quod discurrentes n bel¬
lo uelut unũ corpus equoꝵ et hõĩm̃
uiderentur. inde centauros fictos as¬
seruerunt. Porro monocentaurum
nomen sumpsisse ex tauro et homine
quã bestiam dicunt. fabulose in labe¬
rnco inclusam fuisse. De qua ouidiꝰ
uem. Onocentaurum autem uoca¬
ri eo quod media hominis specie. me¬
dia asim esse dicatur. sicut et ypocõ¬
tanti quod equorũ hominũ q in eis
natura cõiuncta fuisse putatur:

Expanded text:
Hunc Bellorophontes habitabilem fecit, unde Chimaeram dicitur occidisse. Centauris autem species vocabulum indidit, id est hominem equo mixtum, quos quidam fuisse equites Thessalorum dicunt, sed pro eo quod discurrentes in bello velut unum corpus equorum et hominum viderentur, inde Centauros fictos adseruerunt. Porro Minotaurum nomen sumpsisse ex tauro et homine, qualem bestiam dicunt fabulose in Labyrintho inclusam fuisse. De qua Ovidiusemivirumque bovem. Onocentaurum autem vocatur, eo quod media hominis species, media asini esse dicatur, sicut et Hippocentauri, quod equorum hominumque in eis natura conjuncta fuisse putatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tuuenerunt: astrologiam uͦ et
natiuitatis obseruanciam chal¬
dei p̾mi docuerunt: Abraham autem
instituisse egiptios astrologiam iosephus
auctor assueuerat: Greci autẽ dicunt
hanc artem ab athlante p̾us excogitatã.
ideoq dictus est substinuisse celum: Qsq̃s
autem ille fuit. motu teli et ratione amini
excitatus ꝑ tẽꝑũ uices. ꝑ astroꝵ taros diffĩ¬
nitos q cursus ꝑ int̾ualloꝵ spacia mode¬
rata. asidauit dimisiones quasdã numeros¬
q diffimendo ac seceruendo in ordinem
nectens astrologiam repperit: cap̃.in. do¬

Expanded text:
invenerunt. Astrologiam vero et nativitatis observantiam Chaldaei primi docuerunt. Abraham autem instituisse Aegyptios Astrologiam Iosephus auctor adseverat. Graeci autem dicunt hanc artem ab Atlante prius excogitatam, ideoque dictus est sustinuisse caelum. Quisquis autem ille fuit, motu caeli et ratione animi excitatus per temporum vices, per astrorum ratos definitosque cursus, per intervallorum spatia moderata, consideravit dimensiones quasdam et numerosquae definiendo ac secernendo in ordinem nectens Astrologiam repperit. De in
Abbreviated transcription (Latin):
Par numerus diuiditux in hiis. ꝑiter
par. parit̾ impar. et imꝑit̾ par. et¬
iuꝑit̾ impar Impar numerus diuidit᷑
in hiis. p̾mũ et simplum. scd̃m et com¬
positum. terciũ mediotrem. qui quodã
qui in duabus equil panib diuidi pt̃¬
est qui dundit᷑ equis ꝑtibus nequit.
uno medio uel deficiente uł suꝑante.
Parit par numerꝰ est qui scd̃m parẽ¬

Expanded text:
Par numerus dividitur in his: pariter par, pariter inpar, et inpariter par. Inpar numerus dividitur in his: primum et simplum, secundum et conpositum, tertium mediocrem; qui quodammqui in duabus aequis partibus dividi poteest, qui dividi aequis partibus nequit, uno medio vel deficiente vel superante, Pariter par numerus est, qui s
Abbreviated transcription (Latin):
nomia celi conu̾sionem ortus. obitꝰ. motꝰ¬
q syderum ꝯtinet. uel qua ex causa ita
uocentur: Astrologia uero partim nalis
partim suꝑstitiosa est: Naturalis dum
qui in stellis auguriantur. q̃ etiami xni.
celi signa ꝑ singula aiẽ et corporis
menibra disponũt᷑ syderũq cursu na¬

Expanded text:
nomia coeli conversionem, ortus, obitus, motusque siderum continet, vel ex qua causa ita vocentur; astrologia vero partim npartim superstitiosa est. Naturalis dum qui in stellis augurantur, qui etiam duodecim caeli signa per singula anime vel corporis membra disponunt, siderumque cursu na
Abbreviated transcription (Latin):
Argamem reges cum carta
nidigerent m̃branam pͥmi
excogitauerunt. nĩ et par.¬
gamenoꝵ nomen huc usq tradente sibi
posteritate seruatum est  hec et m̃bra
ffiebant autẽ pͥmũ coloris lucei .i. crotei
Postea uͦ ⁊ome candide m̃brane reꝑte sunt.
quod apparuit in habiles esse quod et ficile
sordescant. aciem q legencium ledant.
cum ꝑiciores architecti. neq aurea la¬
cunaria ponenda in bybliothecis putent.
neq pauimenta alia. quam eucaristes
marmore. quod auri fulgor hebetet.
et encarsti uiuditas reficiat oculos
Nam et qui tũmulariã discunt dena¬
riorum formus mirteos pamios subiciũt.
et gẽmaꝵ stultores scarabeorũ ⁊ gur
quib micbil iundius subide respiciuit

Expanded text:
rgameni reges cum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membraFiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
in breui tabella quasdã celi
causas situsq t̾rarũ et maris spa¬
tia an notauimus. ut in modico¬
ea lector ꝑcurrat. et cõpendiosa
breuitate ethim ologias eatũ cãsq
cognoscat.

Expanded text:
am brevi tabella, quasdam coeli causas, situsque terrarum, et maris spatia annotavimus, ut in modico lector ea percurrat, et compendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
adiũctũ indicat a cetabulũ quod gre¬
N ci oxifalo uocant.I ali. grecũ
suꝑ posito. H latino significat mi¬
nam. As. latinũ in fine hñs lap¬
da gretũ significat talentum.
No. Alfa grecum in dextro brachio
superiori. S litera cõiuncta tenixẽ.

Expanded text:
adiunctum, indicat acitabulum, quod Gradiunctum, indicat acitabulum, quod Graeci oxifalon vocant. . My Graecum superposito N Latinum significat mina. TΛ. T Latinum in fine habens Labda Graecum significat talentum. Xo. Chi Graecum in dextro brachio superiori O littera coniuncta cenix
Abbreviated transcription (Latin):
litera signifitat dum¬
dium obolum uirgula equalit̾
iacens et porrecta simplicit̾ signifi¬
duo oboli sunt.I latinũ signi¬
ficat obolos tres. Flatinũ signifi¬
cat obolos quatuor E latinũ de mõ¬
strat obolos quĩq. Oboli uero ser ꝓpte¬
rea caracterem non hnt̃ eo quod in
una dragnia sex uemant. quod est
pondus deuarii argenti A litera
significat siliquas octo id est tremessẽ.
latinũ significat nuas ma gre¬
ex uno angulo a leua in dextrã le
diuidẽtes significant dragnani quã
etiam olcen appellant: AN
latinũ adiunctum ganma grẽco se¬
autẽ grece litera .o. lacinũ in fine
adiuncto significat unciam. Q
lapda grecum ꝑ mediũ sm.i. latinũ
adiuncto signifitat libram. Ry
Cappa grecum circa finẽ cornuũ ad¬
uincto  .p. greco lignificat cyatum
Ro. Si uͦ .o. latinũ habuerit ad¬
iunctum eminam demonstrat quã
greci totilem uocant. L4. Grecũ
si acceperit inctũ e. latinũ signifi¬
cat sertarium ⁊ o. Si o latinum¬

Expanded text:
littera significat dimidium obolum. — Virgula aequaliter iacens et porrecta simpliciter signifiduo oboli sunt. T Latinum significat obolos tres. F Latinum significat obolos quattuor. E Latinum demonstrat obolos quinque. Oboli vero sex propterea characterem non habent, eo quod in una dragma sex veniant, quod est pondus denarii argenti. H Eta littera significat siliquas octo, id est tremissem. N Latinum significat nomisma Graeex uno angulo a laeva in dexteram se dividentes significant dragmam, quam etiam olcen appellant. NΓ. N Latinum adiuncto Gamma Graeco siautem Graecae litterae O Latinum in fine adiunctum sigLambda Graecum per medium sui, i Latino adjecto, significat libram. 5. Κυ. Kappa Graecum circa finem cornuum adjuncto υ Graeco significat cyathum. 308 Κo. Si o Latinum habuerit adjunctum heminam demonstrat, quam Graeci cotylen vocant. Graecum si acceperit junctum e Latinum significat sextaruim.
Abbreviated transcription (Latin):
teria corio intexta. Socti cuiꝰ diminu¬
quia ligantur. Nam socci non ligan
ci sunt sine solo. lingulati. quos nos
foliatos uocamus. Elauati qͣi claui¬
ati eo quod minutis clauis .i. acutis
solee caligis uinciant᷑. Perones et
gatione q̃i colligere.

Expanded text:
teria corio intecta. 12. Socci, cujus diminuteria corio intecta. 12. Socci, cujus diminuquia ligantur. Nam socci non ligantci sunt sine solo. Lingulati quos nos foliatos vocamus. Clavati, quasi chalybati, eo quod minutis clavis, id est, acutis sola caligis vinciantur. Perones, et gatione, quasi colligiae.
Abbreviated transcription (Latin):
ta intonanti q uoce carmina can¬
taturi. Est .n. caltiamentũ in mo¬
dum crepidarũ quo eroes utebant᷑.
Sed et tale est ut et in dextro et
in leuo ⁊ cõuemant pede. Baxe cal¬
tiamentũ comedoꝵ erat. sicut tra¬
gedorum coturni. quos quidã etiã
colones appellant. eo quod ex salice
fierent. Nlam greci ut diximus lig¬
nũ cala uocant. Talares calcei
socei sunt qui et m̃ noĩati uident᷑
quod era figura sint. ut cotingãt
talũ. sicut subtalares. quod sub ta¬
lo sint qͣi subtalares. Ostrigilli
sunt qui ꝑ plantas consuti sunt.
et ex suꝑiori ꝑte corrigia. t̾hitur
ut constringant᷑ uñ et noiãnt᷑.
factas. et ꝙͣuis nt̃ ex alio genere
nomẽ tñ p̾stinũ retinent. Mlullei
similes sunt coturnorum solo alto.
Suꝑiori autẽ ꝑte cũ osseis et encil
malleolis. ad quos lora deligabant᷑
est mulli piscis. Soloe sunt quibus
tiũ pedum plante tegunt᷑. dute a so¬
lo pedum. Item solee mat̾i̾ales ex ma¬

Expanded text:
ta intonantique voce carmina canta intonantique voce carmina cantaturi. Est enim calciamentum in modum crepidarum, quod heroes utebantur; sed tale est ut et in dextro et in laevo conveniat pede. Baxeae calciamentum comoedorum erat, sicut tragoediorum coturni. Quos quidam etiam calones appellant, eo quod ex salice fierent; nam Graeci, ut diximus, lignum κᾶλα vocabant. Talares calcei socci sunt, qui inde nominati videntur quod ea figura sint ut contingant talum; sicut subtolares, quod sub talo sint, quasi subtalares. Obstrigilli sunt qui per plantas consuti sunt, et ex superiori parte corrigium trahitu ut constringantur; unde et nominantur. factas, et quamvis nunc ex alio genere, nomen tamen pristinum retinent. Mullei similes sunt coturnorum solo alto, superiori autem parte cum osseis vel malleolis, ad quos lora deligabantur. est mulli piscis. 11. Soleae sunt, quibus tantum pedum plantae teguntur, dictae a solo pedum. Item soleae materiales ex ma
Abbreviated transcription (Latin):
sertis. filo porcorum setis
sumat. id est ꝯsumat.qͣi setores.
Caligarios uero non a callo pedũ.
sed a calo .i. ligno uocatos. scĩ quo
ꝯsu calciamenta non possunt. qͣs
greci calopodas dicunt. fiebant ãt
prius ex salice tm̃. hĩc et caltiam̃ta
dicta. quod in calo .i. ligno fiant.
uel quod calcentur. Erepidis gre.¬
a añ reꝑtis usi sunt. est aũt genꝰ
singulari forma. et id̾ ut̾q aptũ
pedi. uel dextͦ uel sinstro. Erepi¬
das autem dutas. quod cũ sono st̾n¬
gant᷑. siue a pedũ crepitu in ambu¬
lando. Calceis reges utebantur
et cesares forma eorũ. Pat̾cios cal¬
ceos romulus repperit .iiͦ corri¬
giarum assuta q lua. hiis soli pa¬
tricii utebantur. Luna autẽ in eis
non sydi̾s formã sed notam cente¬
narii numeri significabat. quod
mitio pat̾cii sẽnatores centũ fiuu̾nt.
Ocree tibialia calciamenta sunt.
dicta quod crura tegant. Coturni
sunt quibus calciabant᷑ tragedi.
qui in theatro dituri erant et al¬

Expanded text:
sertis filo porcorum setis suant, id est consuant, quasi setores. Caligarios vero non a callo pedum, sed a calo, id est ligno, vocatos, sine quo consui calciamenta non possunt, quas Graeci καλόποδας dicunt: fiebant autem prius ex salice tantum. Hinc et calciamenta dicta quod in calo, id est ligno, fiant; vel quod calcentur. Crepidas Graeci ante repertas usi sunt. Est autem genus singulari forma, et idem utrique aptum pedi, vel dextro vel sinistro. Crepidas autem dictas quod cum sono stringantur, sive a pedum crepitu in ambulando. Calceos reges utebantur et Caesares. Forma eorum   . Patricios calceos Romulos repperit quattuor corrigiarum, adsutaque luna: hos soli patricii utebantur. Luna autem in eis non sideris formam, sed notam centenarii numeri significabat, quod initio patricii senatores centum fuerint. Ocreae tibialia calciamenta sunt, dicta quod crura tegant. Coturni sunt quibus calciabantur tragoedi, qui in theatro dicturi erant et al
Abbreviated transcription (Latin):
discede̾t. fineit ille hant fabulam
qua dissuadẽt dicens. lupos aliqñ pas¬
toribus quoꝵ diligenciam deciꝑe uolu¬
issent suasisse ut in amiticiam con¬
uenirent. ea tamen condicione ut
canes in quib exat eoꝵ uirgiũ uire
illis traderent᷑ Annuisse̾ pastores.
et in spẽ securitatis dedisse canes.
quos ouiũ suaNum. igilantissimos
custodes hẽbãtat : Tunc lupi
ad epta omni fortitudine omne qd̾
ingregibus illis erat non pro sacietate
tm̃. uerum eciam pro libedine lacera¬
uer̃t: Philippum quoq p̾ncipes ppłi
postulare quo facilius possit oppme̾
spolictam. tustodib urbem

Expanded text:
discederet, finxit ille hanc fabulam discederet, finxit ille hanc fabulam qua dissuaderet, dicens lupos aliquando pastoribus, quorum diligentiam decipere voluissent, suasisse ut in amicitiam convenirent, ea tamen condicione, ut si canes, in quibus erat causa iurgiorum, iure illis traderentur: adnuisse pastores et in spem securitatis dedisse canes, quos ovium suarum vigilantissimos custodes habebant. Tunc lupi, adempta omni formidine, omne quod in gregibus illis erat, non pro satietate tantum, verum etiam pro libidine laceraverunt. Philippum quoque principes populi postulare, quo facilius possit opprimere spoliatam custodibus urbem.
Abbreviated transcription (Latin):
ma draco. media ipã chimera .i. capra.
et ates hominũ ꝑ eam nolentes distin¬
guere: Quarum ferox et horrens
prima adolescencia ut leo. Dimidia¬
ut uite tempus lucidissimũ ut capra.
eo quod acutissime iudeat: Tunc fit
senectus tasib imflexis. ut. draco. Sic
et ippocẽta uri fabulam ꝯfictaui esse¬
mendam humane uite uelotitatem.
qr equũ constat esse uelotissimum.
Ad mores ut apud oraciũ mus loq̃tͣ
muri et mustella uulpecule. ut ꝑ
narrationem fictam ad id quod agit᷑
uerax signifitatio referat᷑. Unde
et hisopitales sunt fabule ad moꝵ¬
fiuem relate. Uel siaut in libro iudiciã
ligna sibi regemrequirunt. et loquit
ad oleam etͥ ad ficum et ad utẽ et ad
rubum. quod totũ utiq ad mores fin¬
gitur. ut ad rem que intendit᷑ futa
quidam narracione sed ueraci signifi¬
catione uemat᷑. Sic et domoscenes
orator fabula usus est ad philippũ
qui tum ub atheniensib postularet
ut decem sibi oratores darent᷑. et

Expanded text:
ma draco, media ipsa Chimera, id est caprea, ma draco, media ipsa Chimera, id est caprea, etates hominum per eam uolentes distinguere, quarum ferox est et horrens prima adolescentia ut leo, dimidium uite tempus lucidissimum ut caprea eo quod acutissime uideat, tunc fit senectus casibus subiacens inflexis ut draco, sic et Ippocemendam humanae vitae velocitatem, quia equum constat esse velocissimum. Ad mores, ut apud Horatium mus loquitur muri et mustela vulpeculae, ut per narrationem fictam ad id quod agitur verax significatio referatur. Unde et Aesopi tales sunt fabulae ad morfinem relatae, vel sicut in libro Iudicum9, 8 ligna sibi regem requirunt et loquuntur ad oleam et ad ficum et ad vitem et ad rubum; quod totum utique ad mores fingitur ut ad rem, quae intenditur, ficta quidem narratione, sed veraci significatione veniatur. Sic et Demosthenes orator fabulam usus est adversus Philippum, qui cum ab Atheniensibus postularet ut sibi decem oratores darentur, et
Abbreviated transcription (Latin):
a tando noiãuerunt. Ce ma
non sunt res facte. sed tantumloquẽdo
fucte. Que ideo sunt indiute. ut sucto
mutorum aminalium int̾ se colloquio
ymago quedam nite hominũ nosceret᷑
Has pͥmꝰ muenisse tradit᷑ alemor
croconiensis appellant᷑ q hisopite. ꝙ¬
ił apud frigias in hac repolluit: Sũt
aũt fabule aut hisopice. aut libistite:
hus opite sunt cũ aiãlia muta nt̾ se
sermocinasse fnigunt᷑ uł que aiam̃
non hut̃. ut urbes. arbores. montes.
petre flumina: libistice autem dum
hominũ cũ bestꝯs aut bestiatũ cum
hom̃bus fingitur uocis esse cõmet̾ũ¬
ꝯm̃cium: fabulas poeta quasdam
delectandi causa fixerunt. quasdã
ad natutam rerum᷑. non nullas ad
mores hominũ int̾p̃tati sunt: Delec¬
tandi causa fictas. ut eas quas uulgo
dicunt uł quales plautꝰ. et terencuis
composuerunt. Ad naturã rerum
fabulas fingunt: ut uulcanꝰ claudꝰ.
qr ꝑ naturam nũꝙͣ rectus est ignis:
ut illa t̾formis bestia. p̾ma leo. postͤ¬

Expanded text:
a fando nominaverunt, quia non sunt res factae, sed tantum loquendo fictae. Quae ideo sunt inductae, ut ficto mutorum animalium inter se colloquio imago quaedam vitae hominum nosceretur. Has primus invenisse traditur Alcmaeon Crotoniensis, appellanturque Aesopicae, is apud Frigias in hac re poluit. Sunt autem fabule aut Esopice aut Lybistice. Esopice sunt cum animalia muta inter se sermocinasse finguntur uel que animam non habent ut urbes, arbores, montes, petre, flumina; Lybistice autem dum hominum cum bestiis aut bestiarum cum hominibus fingitur uocis esse commercium. Fabulas poete quasdam delectandi causa finxerunt, quasdam ad naturas rerum, nonnullas ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictas ut eas quas uulgo dicunt uel quales Plautus et Terentius composuerunt, ad naturam rerum fabulas fingunt ut Vulcanus claudus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, ut illa triformis bestia: Prima leo, postre
Abbreviated transcription (Latin):
moyfes de iitio mundi ide¬
couscripsit. Apud gentiles uero p̾mũ
dares frigius de gretis et troiams.
hystoriam edidit: quamia folus palata¬
rum ab eo const̾ptam esse ferunt. Post
daren autem i grecia hero doctus hysto¬
feretides clarunt hus temporibus quib
Mras legem sc̃psit
sap̃. xliii de uti

Expanded text:
Moyses de initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Trojanis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt 2. Post Daretem autem in Graecia Herodotus pPherecydes claruit iis temporibus quibus Esdras legem scripsit. CAPUT XLIII. De uti
Abbreviated transcription (Latin):
legendo ex p̃ceptore acciꝑe. Cum autẽ
om̃ium linguarum sciã difficiliꝰ sit
cuiꝙͣ nemo tñ tã desidiosus est ut in
suagente positus sue gentis linguam
nestiat. Nam quid aliud putandus est.
nisi amimaliũ brutorũ deterior Illa em̃
ꝓpͥ̾e notis clamorẽ expͥmũt. iste deterior

Expanded text:
legendo ex praeceptore accipere. Cum autem legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tam desidiosus est ut in sua gente positus suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandum est, nisi animalium brutorum deterior? Illa enim propriae vocis clamorem exprimunt, iste deterior
Abbreviated transcription (Latin):
eniꝰ. uirgilius. poete et ex oratoribus.
gratꝰ. ⁊ ca̾to. et cicero uel ceteri effuderũt
Mixta que post imꝑiũ latiꝰ ꝑ motum
simul cũ morib et hom̃b in romanam
ciuitatem irrupit. integritatẽ uerbi ꝑ
soloecismos et barbarismos corrũpens:
Om̃l aut̃ orientis gentel in gucture
linguam et uerba collidunt. sicut hebrei
et syri. Oumes medit̾ranee gentes in
palato sermones feriunt. sicut greci et
aliam. Onmes occidentis gẽtes uerba
in dentib frangant. sicut ytali et hyspani:
Syrus et caldeꝰ uicinꝰ hebrae est in ser¬
mone consonans ĩ plerisq literatũ sono:
Quidam aut̃ arbitrantur linguam he¬
bream ipam̃ ẽẽ caldeam. qr ab raham
de caldeis fuit. Quod si hoc recipitur.
quõ in damele hebrei pueri linguã quã
non nouerant doceri iubentur. Omnẽ
autẽ linguam inuisquisq hominum
siue grecam siue latinam. siue cetenaꝵ
gencium aut audiendo pt̃ tenere. aut

Expanded text:
Ennius, Virgilius poetae: et ex oratoribus Ennius, Virgilius poetae: et ex oratoribus Graecus Cato et Cicero vel caeteri effuderunt. Mista, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem irrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba collidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes Mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiatici. Omnes occidentales verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est sermone, consonans in plerisque et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, quomodo in Daniele Hebraei pueri linguam quam non noverant, doceri jubentur. Omnem autem linguam unusquisque hominum sive Graecam, sive Latinam, sive caeterarum gentium, aut audiendo potest tenere, aut
Abbreviated transcription (Latin):
lernio uinꝰ linigne attulerit: Greca aũt
lingua int̾ ceteras gentiũ datior habetur
Est enĩ et latina et omĩb linguis sonã¬
tior. cuiꝰ uariet as in quĩq ꝑtib discerint᷑.
Quarũ p̾ma dicit᷑ cenodo. id est mixta
siue cõmunis. qua om̃s utunt᷑. Sedã
actica. iudelicet attheniensis. qua usi sunt
omnes grecie auctores: Tercia dorita quã
hũt egiptni et siri Quarta ionica
Quĩta eolita qua se colisti locutos dixe¬
runt. Et sunt in obseruatione grece lin¬
gue eiꝰ modi certa dist̾mina. sermo enĩ
corũ it a est disꝑtitus: latinas autem
linguas .iiii. eẽ quidã dixerunt. idem
p̾scam. latinam.⁊ omanã. mixtam ⁊ p̾sta
est qua uetustissimi it alie sub iano et
saturno sunt usi incondita ut se habẽt
carmina saliorum. latina quã sub latino
et regib tusci et ceti in latino sunt locuti.
Romana que post reges exactos apopulo
romano cepta est. quã nemꝰ. plautꝰ.

Expanded text:
sermo unius linguae attulerit. Graeca autem sermo unius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior, cujus varietas in quinque partibus discernitur. Quarum prima dicitur κοινὸς, id est mista sive communis, qua omnes utuntur. Secunda Attica est, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta lonica. Quinta Aeolica, qua se Aeolisti locutos dixerunt, et sunt in observatione Graecae linguae ejusmodi certa discrimina. Sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quatuor esse quidam dixerunt, id est, priscam, Latinam, Romanam, mistam. Prisca est, qua vetustissimi Italiae sub Jano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina aliorum. Latina quam sub Latino et regibus Tusciae caeteri in Latio sunt locuti. Romana, quae post reges exactos a populo Romano gesta est, qua Nevius, Plautus,
Abbreviated transcription (Latin):
Inguarũ diu̾sitas
exorta est in edifi¬
catione turris post
diluuium Nam
priusꝙͣ suꝑbia tͣris
illius in diu̾sos
signorum sonos
humanam diuideret societatem. una oĩũ
nationũ lingua fuit que hebrea uocat᷑.
qua patriarche et prophete usi sunt. non
solũ in sermonib suis uerũ etiã in literis
sacris: Initio autẽ quot gentes tot lingue
fuerunt: Dem̃ plures gentes ꝙͣ lingue.
qr ex una lingua multe sunt gẽtes exorte
lingue autẽ dicte in hoc loco pͦro u̾bis
que ꝑ linguam fiunt. genere locutionis
illo quo is efficit ꝑ id quod efficit᷑ noĩat᷑.
sicut os dici solet pro uerbis. sicut manꝰ
pro litis Tres sunt autẽ lingue sacre
bebrea. greca. latina. que in toto orbe
maxime excellunt: Hns em̃ t̾bus linguis
suꝑtrucẽ dñi a pylato fuit causa eiꝰ sĩpta:
Unde et propter obscuritatẽ sc̃pturarũ
sanctarum harũ t̾um linguarũ cognitio
necessaria est. ut ad alterã returrat᷑.
si quã dubitationẽ noĩs uel int̾pretatõis

Expanded text:
inguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Nam priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur, qua patriarchae et prophetae usi sunt, non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt. Deinde plures gentes, quam linguae: quia ex una lingua multae sunt gentes exortae. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis, quae per linguam fiunt, genere locutionis illo, quo is, qui efficit per id, quod efficitur, nominatur, sicut os dici solet pro vepro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa ejus scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, dum si quam dubitationem nominis vel interpretationis
Abbreviated transcription (Latin):
mediçine a modo .i a temꝑamẽto
impositũ extimat᷑. ut non satis
sed paulatim adhibeatur Nam in multo
cont̾stat᷑ natura. mediocrit̾ autem gau¬
det: Unde et qui pmũta et antidota satis
uel assidue bib̾uit uexant᷑. Immoderatio
.ni. om̃is non salutem sed ꝑiculum affert¬

Expanded text:
medicinae a modo, id est, temperamento impositum aestimatur, ut non satis, sed paulatim adhibeatur. Nam in multo constristatur natura, mediocri autem gaudet; unde et qui pigmenta et antidota satis vel assidue biberint, vexantur. Immoderatio enim omnis, non salutem, sed periculum affert
Abbreviated transcription (Latin):
longiores sunt ceteris. Cuiꝰ contra¬
riul est musculus. curtũ nauigium.
Dromo autẽ a decurrendo dictus.
Cursum eĩ greci dromimi. uocant
siue a dromedis. Elassis dicta est a
greco uocabulo. agocoNka loN. id
est lignis unde et calones nauicule

Expanded text:
longiores sint caeteris, quibus contralongiores sint caeteris, quibus contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrecursum enim Greci dromum vocant sive a dromedis. Classis dicta est a greco vocabulo apo tu calon, id est lignis: unde et calones navicule
Abbreviated transcription (Latin):
beruare ꝓpter maritima ꝑicula et
casus. Unde est illud salomoms
Intelligens gubernatula possideb ͭ
lidii aut̃ p̾mũ nauem fabricauerũt.
pelagi q incerta petentes. ꝑuium
mare humanis usibus fecerunt.
Races pͥmũ et antiquissimũ naui
gii genus e iudibus cignis asserib¬
q consertũ. ad cuiꝰ smulitudinem
t̾abricate naues rotarie dicte nũc
iam rates. abusiue naues. Nam
proprie rates sunt conexe inuicẽ
trabes. Treris nauis magna quã
greci dulcorem uotant. de qua m¬
asya. non transibit ꝑ eam trieris
magna. Carpasia. nauis a carpado
insula nominata. sicut a rodo rodia
sicut ab alexandria alexandrina.
liburnee dicte a libiis. naues enim
sunt negocia torum. de qualibus
oratius. Ibis liburnis int̾ alta na¬
uium Rostrate naues uocate ab eo
quod in fronte rostra erea habeant
propter scopulos. ne feriant᷑ et col¬
lidantur. longe naues sunt quas
dromonos uocamas. dicte eo quod

Expanded text:
bernare novit propter maritima pericula, et bernare novit propter maritima pericula, et casus, unde est illud Salomonis: Intelligens gubernacula possidebit. Lydii autem primum navim fabricaverunt, pelagique incerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. 9. Rates primum et antiquissimum genus navigii, e rudibus tignis asseribusque consertum. Ad cujus similitudinem 416 fabricatae naves ratariae dictae. Nunc jam rates abusive naves. Nam proprie rates sunt connexae invicem trabes. 10. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant, de qua Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dictae a Libyis; naves enim sunt negotiatorum. De qualibus Horatius: Ibis liburnis inter alta navium. 13. Rostratae naves dictae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et collidantur. 14. Longae naves sunt quas dromones vocamus; dictae eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
rũdam uoca¬
buli quibus
aliquid fabri¬
catur. uel
instrumenta
artificium.
uel que mi¬
insteriũ exi¬
bent. atq
aliquid huiꝰ¬
cemodi. Deiceps ex ꝑte notanda stu¬
quod artem faciat. sicut aurifer qui
autum. faxo enĩ pro facio antiqui po¬
nebant. Nautlerus. dominus nauis ẽ¬
ppellatus. ita quod nauis in sorte eiꝰ
sit. Cleros em̃ grece sors dicit᷑ Ceteri
Gubermo qui et gubernator. q̃i co¬
hibernator. quod cohibeat pruden¬
tia sua hibernia id est tempestates
madis. Nauta a naui dictus per di¬
riuationem. Nauita autẽ pro nau¬
ta poetice dicit᷑. sicut mauors pro
mars. Nam rectũ est nauta. Reniei
uotatus quod remũ regit. sit autẽ
remex quõ tubex dicitur. noiãtiuo
casu. Epybata greco norẽ appella¬
batur qui latine int̾pretatur suꝑ¬
uemens. hic nichil habet negotii.
sed naulo dato in alias terraiꝰ tran¬
sire disponit. Nauẽ quidã ꝑhibent
dictam. eo quod gnarum rectorem
querat. idẽ ꝑitum. sapientem. stre¬

Expanded text:
rundam vocabula quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid huiuscemodi deinceps ex parte notanda stuquod artem faciat, sicut aurifex qui aurum facit. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauappellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicitur. Caeteri Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem. Navita autem pro nauta poetice dicitur, sicut Mavors pro Mars. Nam rectum est nauta. 6. Remex vocatur, quod remum gerit, sic autem remex, quomodo tubex dicitur nominativo casu. 7. Epibata Graeco sermone appellatur qui Latine dicitur superveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato, in alias terras transire disponit. 8. Navim quidam perhibent dictam, eo quod gnavum rectorem quaerat, id est, peritum, sapientem, stre
Abbreviated transcription (Latin):
quibus doceat quid quẽq obseruate ppor¬
teat. Porro niusica incognta illi noni
erit Nam muita sunt que in egris honũ¬
bus ꝑ bant disciplniam tacta leguni ficut
ustrouoniam notam habebit. ꝑ quera
cõtempletur iuciones istroꝵ et mutatĩ¬
ones temporuns. Nam sicut ait quidã
meditus. cuni ip̃oꝵ qualitatibus et nrã
corpora ꝯmutant᷑ hinc est quod medi¬
cuia secunda philosophia dicit. utraq
enm discipima totum hominẽ sibi ui¬
ditat. Nam sicut ꝑ illam aiã. ita ꝑ hac̃¬

Expanded text:
quibus doceat quid cuique observari oporteat. Porro musica incognita illi non erit. Nam multa sunt que in egris hominibus per hanc disciplinam facta leguntur; sicut Astronomiam notam habebit, per quam contempletur rationem astrorum et mutationem temporum. Nam sicut ait quidam medicorum, cum ipsorum qualitatibus et nostra corpora commutantur. Hinc est quod Medicina secunda Philosophia dicitur. Utraque enim disciplina totum hominem sibi vindicat. Nam sicut per illam anima, ita per ha
Abbreviated transcription (Latin):
tia qua recte iudicando sua ciuiq dilt¬
plato subiũxit ꝑ quã discussis reũ
morum q causis iñ eꝙ rõn abiliter
ꝑscrutatus est diuidens eam in diate¬
ticam. et rethoricani. Dicta autem
logira i. rationalis: logos em̃ apuo
grecos et sermonem significatre
tationem: In hus quippe tͥbus geneibi
tunt Namaut de natura disputlre
solent. ut in genesi et m ecdesiastẽ
aut de moribus. ut ni prouerboset
in oñbus sparsii lib is.aut de logis¬
A

Expanded text:
tia, qua recte iudicando sua cuique disttia, qua recte iudicando sua cuique distPlato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus tunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica,
Abbreviated transcription (Latin):
in qua de morib agit᷑: Tercia rationa¬
lis. que greco uocabulo logita appellatͣ
in qua disputat᷑ ꝙͣadmodum in rerũ
causis uel uite morib ueritas ipã q̃rat
In phisica gͥ causa querendi. In ethi¬
ca ordo uiuendi. In logica ratio intelli¬
gendi uersatur: Phisicam apud gͤtor
primꝰ ꝑscrutatus est tales milesius.
iꝰ ex .uii. illis sapientib: hic eni
ant̾e alios celi causas atii inũ rerum
naturalium cõtẽplata ratione suspe¬
xit. quã post modum plato. ĩ iiii ͦ
diffiniciones distribuit .i. armiethicã.
geomet̾am. musicam astronomian:
Ethicam socrates p̾mꝰ ad corrigendos
componendos q mores instituit. ato
om̃e studium eius ad bñ iuuendi dispu¬
tationem ꝑduxit. diuidens eam in ii ͦ¬
fortitudinem. temꝑanciam. Prudẽtuo
est in rebus. qua discernunt᷑ a bonis
mala: fortitudo qua adu̾sa equam¬
miter colerant᷑ Temꝑancia qua libido
concupistentia q rerũ frenatꝰ. Iuti¬

Expanded text:
in qua de moribus agitur; tertia rationain qua de moribus agitur; tertia rationalis, quae Graeco vocabulo logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis, vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. 4. In physica igitur causa quaerendi; in ethica ordo vivendi; in logica ratio intelligendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios cnaturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrigendos conponendosque mores instituit, atque omne studium eius ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in fortitudinem, temperantiam. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fortitudo, qua adversa aequanimiter tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iusti
Abbreviated transcription (Latin):
humanaꝵ diuinarum q cogni¬
tio. cum studio bene uiuendi
couuicta. Hec duabus ex rebus constare
iudetur. scientia et opinatione: Stien¬
tia est cum res aliqua terta ratione ꝑci¬
pitur: Opmatio autem cum adhus
incerta res latet. et nulla ratione
firma iudet᷑ ut puta sol utrum¬
ne tantus quãtus uidet᷑. an maior
sit ꝙͣ omĩs terra: Item luna globosa
sit an toncaua. et stelle utrum̾ ne
adhereant celo. an ꝑ aerem libero
cursu ferantur. Celum ipm̃ qua
magnitudine. qua materia constet. utrũ
quietum sit et ĩmobile. an incredibli
celeritate uoluatur. quanta sit tene
crassitudo. aut quib fundamentis
librata et suspensa ꝑmaneat:. Ipm̃ aut¬
nomen philo sophie latine intͤp̃tatum
amorem sapientie profitetur. Nam greti
philo. amorem sophiam sapienciã dicunt.
Philosophie species t̾ꝑtita est. Una
naturalis. que grece phisita appellat᷑.
in qua de nature inquisitione disserit᷑
Aitera moralis. que grete ethicadicitur.

Expanded text:
humanarum divinarumque cognitio cum studio bene vivendi coniuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua matquietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundamentis librata et suspensa sit, hanomen Latine interpretatum, amorem sapientiae profitetur. Nam Graeci φίλον amorem, σοφίαν sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur; altera moralis, quae Graece ethica dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
Satissimus ieronimꝰ
uir eruditissimus.
et multa⁊ linguaꝵ
ꝑitus. hebreorum
nominum int̾ p̃ta.¬
tionem p̾mꝰ in latinã
lingnam ꝯu̾tit ex
quibus pro breuitace p̃t̾missis multis
quedam huit oꝑi adiectis int̾p̾tationib
int̾ponere studui. Uocabuloꝵ emui
expositio. satis indicat. quid uelot
incelligi. habent en quedam ei ꝓprens¬

Expanded text:
atissimus Hieronymus, vir eruditissimus et multarum linguarum peritus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in Latinam linguam convertit. Ex quibus pro brevitate praetermissis multis quaedam huic operi adiectis interpretationibus interponenda studui. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velit intellegi. Habent enim quaedam ex pr
Abbreviated transcription (Latin):
Konca grete dicit᷑ que
latine temporum series ap¬
pellat᷑. qualem apud grecos
eusebius cesariensis ept¬
edidit. et ieiomniꝰ p̃sbiter in latinã lingũa
ꝯuertit: Cronos enim grete latine tẽpus

Expanded text:
onica Grece dicitur, que Latine temporum series appellatur. Qualem aput Grecos Eusebius Cesariensis edidit, et Ieronimus presbyter in Latinam linguam vertit; cronos enim Grece, Latine tempus
Abbreviated transcription (Latin):
pĩanus quãtum int̾p̃tatio noĩb¬
ostendit de unctione deducit᷑.
siue de noĩe auctoris et creato
ani. sicut a uida iudei: De magistri
quippe nomine cognomen secta toribus
quasi opprobrio nazarei nocabantut.¬
galilee nazarenuis sic appellatus. Nõ¬
se auteni gletur xpĩgnũ. qui nomen ht̃
et facta non habet. Ubi aut̃ nomen
secutũ fuerit opus. certissime ille est
xp̃iamis. qr se factis ostendit xp̃ĩanum.
anibulans sicut et ille ambulauit a quo
et nomen traxit. Catholicꝰ uiiuet¬
salis siue gn̾alis int̾pretat. Nam
greci uniu̾sale tatholicum uocant: Or¬
thodoxus est reite credens. et nõ credit
credit. Neophitꝰ grecelatine nouellus
et rudis. fidelis. uel imꝑ renatus int̾pre¬
tamen baptismũ xp̃i ꝑceperit. Nam
Competens uocatus. qr post instructio.¬
nem fidei competit gram̃ xp̃i. Inde et
a petendo competentes uocati. Laicus
popularis. luios em̃ grete populus dicit᷑.
Proselitus aduena et tircutisus. qui

Expanded text:
ianus, quantum interpretatio ostendit, de unctione deducitur, sive de nomine auctoris et creatori, sicut a Iuda Iudaei. De magistri quippe nomine cognomen sectatoribus quasi per opprobrium Nazareni vocabantuGalilee Nazarenus dictus se autem glorietur Christianum, qui nomen habet et facta non habet. Ubi autem nomen secutum fuerit opus, certissime ille est Christianus, quia se factis ostendit Christianum, ambulans sicut et ille ambulavit a quo et nomen traxit. Catholicus universalis sive generalis interpretatur. Nam Graeci universale καθολικόν vocant. Orthodoxus est recte credens, et ut credit credit. Neophytus Graece, Latine novellus et rudis fidelis, vel nuper renatus interpretamen baptismum recepit. Nam Conpetens vocatus, quia post instructionem fidei conpetit gratiam Christi; inde et a petendo conpetentes vocati. Laicus popularis. Λαός enim Graece populus dicitur. Proselytus, id est advena et circumcisus qui
Abbreviated transcription (Latin):
mus hesi¬
odus bo¬
etius hu¬
studiis contulit. deinde democris
Magisus quoq cartagnnẽsis i
iugniti octo uoluminibus studium
agticolationis constripsit. Apud
romanos autẽ de agricultura p̾mꝰ
cato instituit. quã deinde marcus
terencuis expoliit. mox uigilius
laude carminũ extulit nec minus
studium habuerunt post modum
Cornelius celsus et iuiliꝰ actitꝰ.e
milianꝰ siue colomella insignis
orator. qui totum corpus discipli¬
ne eiuldem complexus est. Pri¬
mũ ad aratrum boues uinxisse
ferunt quẽdam p̾uatũ. hominẽ. et
fulminatũ nomine homogyrum
Quidam osirim dñt esse artis hꝰ
in uentorem. quidam t̾ptolemum.
Et hic questio est quo mͦ prima
ceres ferro in grecia u̾tere terrã
instituit. led ferro qualicũq non
specialiter uomere aut aratro.
tercorandi ag̾ rationem p̾mul
induxit quidã norẽ stertutiꝰ. in
italia cuiꝰ ara apito dedicata est
rome. hic plura instrumenta a¬
griculture reppexit. p̾mulq agros
firmauit. eundem quidã satutnũ

Expanded text:
mus Hesiodus Boeotius hustudiis contulit; deinde Democritus. Mago quoque Carthaginiensis in viginti octo voluminibus studium agricolationis conscripsit. Apud Romanos autem de agricultura primus Cato instituit; quam deinde Marcus Terentius expolivit; mox Vergilius laude carminum extulit. Nec minorem studium habuerunt postmodum Cornelius Celsus et Iulius Atticus, Aemilianus, sive Columella insignis orator, qui totum corpus disciplinae eiusdem conplexus est. Primum ad aratrum boves iunxisse ferunt quendam privatum hominem et fulminatum, nomine Homogirum; quidam autem Osirim dicunt esse artis huius inventorem; quidam Triptolemum. Et hic quaestio est quomodo prima Ceres ferro in Graecia vertere terram instituit, sed ferro qualicumque, non specialiter vomere aut aratro. Stercorandi agri rationem primus induxit quidam nomine Stercutus in Italia, cuius ara a Pico dedicata est Romae: hic plura instrumenta agriculturae repperit, primusque agros firmavit. Eundem quidam Saturnum
Abbreviated transcription (Latin):
aos iacitur. Et dictꝰ fi
dmissis grandes gleba
at semina. Octare igit᷑
ius terra est. Sulcus a
est. Satio dicta quasi
cidendo dicta. Seges.

Expanded text:
agros iacitur. Et dictus fidimissis grandes glebasquod operiat semina. Occare igiturellere; nam rus terra est. Sulcus a durus ager est. Satio dicta quasi cidendo, dicta. Seges a
Abbreviated transcription (Latin):
Gubus est figura solida
longitudine latitudine e
altitudine continetur
Cilindrus figura quadra
habens suꝑuis circulum
om̃s figurarũ cõcludit᷑
ambitus. Prima autẽ
sglra huiꝰ artis pũctus

Expanded text:
ubus est figura solida, que longitudine latitudine et altitudine continetur. Cilindrus est figura quadrata, habens superius omnium figurarum concluditur ambitus. Prima autem figura huius artis punctus
Abbreviated transcription (Latin):
a luna que soli et splendore et magni
tudine proxima est. et ex eo mutuat
lumen Tercium a stella martis. que
uesper uocatꝰ᷑:. Quartũ a stella mertu¬
rii. quã quidam candidum circulũ dñt
Quintum a stella iouil. quam phetontẽ
aiunt. Sextum a ueneris stella. quam
luciferum asserunt. que int̾ omiq̃ sidẽa

Expanded text:
a Luna, quae soli et splendore et magnia Luna, quae soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium a stella Martis, qui Pyrois vocatur. 3. Quartum a stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum a stella Jovis, quam Phaethonta dicunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, qui inter omnia sidera
Abbreviated transcription (Latin):
ies est presencia solis. siue sol
supra terras. sicut nox sol sub
terris: Ut enim dies aut nox sit causa
est autẽ supra t̾ram sol. aut sub terris:
Dies legitimus .xxͭͥ iiii ͦ horarũ est.
usq dum dies et nox spacia lui curlus
ab oriente usq ad alium orientalem
solem. celi uolubilitate ꝯcludat: Abu¬
siue autem dies unus diest. spacium
ab oriente sole usq ad occidentem: Sũt
autemdiei spacia duo. int̾dianũ atq
nocturnum. et est dies quidem horaꝵ
et in usu est. ut sine ꝯmemoracione
noctis numerũ dicamꝰ dierũ. sicut et
in lege diuina scͥptum est. factum est
uesꝑe et mane dies imus: Dies scd̾m
egiptios inchoat ab octasu solis sedm̃
a sexta hora diei. scdm romanos a
media nocte. Unde et tunc gallicimũ
qñ et mesonictios afflatus fit Dies
dicti a diis. quoꝵ nomina romani quibus¬
dam syderibus sacrauerunt : Piiũ
eñ diem a sole appellauerunt. qui prĩ¬
ceps est om̃ium syderum. sicut et idem
caput est cunctorum dierum: Secundũ

Expanded text:
ies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris: ut enim dies aut nox sit causa est, aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quatuor horarum est, usquedum dies, et nox spatia sui cursus ab Oriente usque ad alium Orientem solem coeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab Oriente sole usque ad Occidentem. 2. Sunt autem diei spatia duo: interdianum atque nocturnum, et est dies quidem horaruet in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est vespere et mane dies unus. 4. Dies secundum Egyptios inchoat ab occasu solis; secuna sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc galliciniumquando et mesonyctius afflatus fit. 5. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omnium siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. 6. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes in t̾bus. iacobus et iudas. in
distingunt᷑. et in hystoria in moribus
in allegoria . Rursus ista tͥa multifa¬
rie diuidunt᷑ i. quid a d̾o. quid ab ange¬
lis. uel homĩb gestum dictũ q sit. quid
a prophetis pronũciatum. qͥdẽ de xpõ
et corꝑe eius: quid de dyabolo et memb̾s
ipĩꝰ. quid de nouo et ueteri populo. quid
de p̃nti seculo et futuro ⁊ egno atq iudino¬
ii. de sc̃ptoribt

Expanded text:
Ioannes in tribus Iacobus et Iudas in sIoannes in tribus Iacobus et Iudas in sdistinguitur id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur, id est quid a deo, quid ab angelis vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis pronunciatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris eius; quid de veteri et novo populo; quid de presenti seculo et futuro regno atque iudio. DE AUCTORIB