comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lancea quod equa lante id est equa¬
li a m̃to ponderata iubratur. A mẽ¬
tum uinculum est iaculoꝵ astiliũ
quod medns astis aptatur. et inde
am̃tum. quod media asta religet᷑.
ut iaculetur. Elaua est quałis fu¬
it hercules. dicta quod sit clauis fer¬
reis inuicẽ religata. et est cubito
semis. facta in longitudine. hec et
catela quã oratius cateiam dicit.
Est enĩ genus gallici teli ex mate¬
ria quã maxime lenta. que iactu
non quid̾ longe propter grauitatẽ
uolat. sed quo ꝑuenit in ninnia ꝑ¬
fringit. Quod si ab artifice mittat᷑.
rursum redit ad eum qui misit. hĩc
meninit uirgiluis dicens. Tento
nito ritu soliti torquere cateias. uñ
uotant᷑. Falarita est telũ ingens
corno fc̃m̃ habens ferrum cubitale
et rotunditatẽ de plumbo in modũ
spere. In ipã sũmitate dicit᷑. etiã
et ignem habere ad fixum. hoc aũt
telo pugnatur de turribus. quas
a falis igitur. dicta ẽ falarita. sit̃

Expanded text:
lancea quod aequa lance, id est aequalancea quod aequa lance, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religata; et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic meminit Vergilius dicensAen. 7, 741: Teutonico ritu soliti torquere cateias. Unde vocant. Falarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae. In ipsa summitate dicitur etiam et ignem habere adfixum. Hoc autem telo pugnatur de turribus, quas A falis igitur dicta est falarica, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
sicarii dicti. Tranquillus autẽ dicit
dum cuiusdam gladiatoris in ludũ
emissus gladius curuatus fuisset
ex atie recta. proturrit unus ad id
corrigendum. Tunc a pugnante
responsum est sica pugnabo. Inde
sice nomen datũ. Secures signa
sunt que ante consules fereban¬
tut. quas hispani ab usu franco
usum ꝑderet belli aut uacans as¬
pectum amitteret. gladiorum. ca¬
contus cum ferro hastis
cuius diminutiuũ facit
astilia. Nomẽ autẽ asta ab astu
sumpsit. Unde et astucia. Contum¬
ferrum non habet sed tm̃ cuspide
des. et a cuto cuspide contos. Con¬
tum autẽ quasi contũ. est enim
conum acuta rotunditas. Euuides
amites sunt cũ lunato ferro. quas
greci aplostrea dñt. A trudib aũt
uerbũ qd̾ trudunt. et detrudunt.
bula dicta qͣi uenatui habilia uel
quia uenientẽ excipiunt qͣi excipia¬
bilia. Excipiunt enĩ apios expec¬
tant q leones. intrant ursos. sit
amentum hñs in medio. Dicta aũt

Expanded text:
sicarii dicti. Tranquilluslud. sicarii dicti. Tranquilluslud. 'Dum cuiusdam gladiatoris in ludum emissi gladius curvatus fuisset ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorusum perderent belli, aut vacans aspectum amitteret gladiorum. contus cum ferro, cujus diminutivum facit hastile. Nomen autem hasta ab astu sumpsit, unde et astuferrum non habet, sed tantum cuspide des et acuto cuspide contos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† quod trudunt et detrudunt. bula dicta quasi venatui abilia, vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant ursos, sit amentum habens in medio: dicta autem
Abbreviated transcription (Latin):
Framea uero gladius ex utraq ꝑte
acutus. quã uulgus spatam uõtat.
Ipsa est et rumphea. framea autẽ
duta.qr ferrea est. Lam sicut ferra¬
mentum. sic framea dicitur. Ac
pro inde omĩs gladius framea.Spa¬
ta a passione dicitur greco uerbo.
unde et patio̾r. et patitur dicimus
Alii spatam latine autumant dic.¬
tam eo ꝙ spatiosa sit. id est lata ⁊
ampla.unde et spatula in pecori¬
bus. Semi spacium gladiuis est
a media spate longitudine appella¬
tus non ut imprudens nulgus dicͭ
Sine spatio dum sagitta uelocior
sit. Pugio a pungendo et transfi¬
gendo. uocatus. Est enimgladius
parnus. et bisacutus. lateri adhe.¬
rens. Idem et clunabulum dictum
quod religetur ad cͥunem. Elido¬
matus gladius ferrum est latũ
cuiꝰ duplex mucro ac bifurtus. in
modum cande hyrundinee format᷑.
Unde et celidomatus dicit᷑. Sica a
secando dicta.est em̃ gladius breuis
quo maxime utuntur qui apud ita¬
los latrocima exercent. a quo et

Expanded text:
Framea vero gladius ex utraque parte Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spatam vocant. Ipsa est et romphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic framea dicitur; ac proinde omnis gladius framea. Spatha a passione dicitur, Graeco verbo, unde et patior et patitur dicimus. Alii spatam Latine autumant dictam, eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispatium gladium est a media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; a quo et
Abbreviated transcription (Latin):
generaliter omĩum instru¬
menta sunt. Unde et ubi
reponunt᷑ armari a dicta sunt. Itẽ
arma ⁊ tela omĩum gn̾n. Sedarma
sunt quib ipĩ tuenur. tela sunt
que mittimus. Nam arma duplicia
sunt. idẽ uel quib ꝑcutimus. uel
quibus tegimuir.Arma autẽ ꝓprie
dicta siuit es qd̾ armos tegunt᷑. Nã
arma. uel ab armis dicunt᷑ idẽ ab
ladius generaliter gladiis¬
dicitur ensis in prelio. sed
ensis ferrum tantũ. gladiꝰ
uero totus. proprie autẽ appella tꝰ
gladius quod gulam diuidit. id ẽ
ceruiteni.secat. Ad boc enĩ p̾mum
est factus. Ilam cetera membra
securibus magis cedunt᷑. Collum
gladio tantum. Aties autẽ gladii
ab acumine dicta. Capulus uotatꝰ
uel qr caput est gladii. uel qr ibi
capitur ut teneaᷤtur. Nlam alias
acies ferri non sunt. Illucro non
tantum gladii est. sed et cuuslibet
teli acumẽ. dictus a longitudine.
llam mucron greci longum uocant.
Hinc et mache̾ra. Machera est aũt
gladius longus. erima ꝑte acutus

Expanded text:
Arma generaliter omnium rerum instrumenta sunt; unde et ubi reponuntur, armaria dicta sunt. Item arma et tela omnium generum; sed arma sunt quibus ipsi tuemur, tela sunt quae emittimus. Nam arma duplicia sunt: id est vel quibus percutimus, vel quibus tegimur. Arma autem proprie dicta sunt eo quod armos tegunt. Nam arma vel ab armis dicuntur, id est ab s. Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam cetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus ex una parte acutus.
Abbreviated transcription (Latin):
structura. infidus. nͥ fui̾t multa
suffrenatione deiũctus. fluma¬
lis silex semꝑ ueluti madens est. hũc
estate exibeti oportet. nec ante brẽ¬
nium inserere instructuris domoꝵ.
fittiliũ operum ad panetes et fun
damenta coctis lat̾culis. ad tecta m¬
briculis tegulisq aptatur. Tegule uo¬
cate quod tegant edes. et mbrites qd
accipiant imbres. Tegule autẽ pͥme
positionis nomen. cuiꝰ diminutiuũ
tigillum. lacerculi uocati. quod lati
form̃tur circũ actis undiq .ii ᷑ tabu¬
lis. late̾s autẽ crudi sunt qui et ipĩ
inde nominati. quod lati ligneis for¬
mis efficiuntur. quoꝵ trates dñt. in
quibus lutum pro biidem latẽibus
uotatum quidã ꝑ antifralini putat̃.
quod sit mũdum. Ilam onme lotũ

Expanded text:
structura infidus, nisi fuerit multa structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. 14. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hunc aestate exhiberi oportet, nec ante biennium inserere in structuris domorum.  Fictilium operum ad parietes, et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisque aptantur. Tegulae vocatae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus vocatum quidam per antiphrasim putant, quod non sit mundum. Nam omne lotum
Abbreviated transcription (Latin):
concretus maris arenis. hic et bibu¬
lus dicit᷑. Seruat em̃ humorem
acceptun. Idem et iubetita. Gradi¬
tanus ab insula occeani. u̾ plurimꝰ
extidit᷑. Piꝑenꝰ. subalbidus cum
punctis ngris. durus atq fortissiꝰ.
Eocleatuis cocleis lapillis q et
arena concretus. asꝑius et inter¬
dum fistulosus. Columbinꝰ a colo¬
re aiuis nũcupatus. natura uicimus
gipso. et mollicie simillimus. Ilo
latis in parietibus utilis quia est
ra q et aspera. ex quo etiam et mo¬
le fuint. unde et nomen traxit.
tus ac fistͥulosus. Sfungia lapis
ex cuiꝰ genere nigͥ silices optima
quibusdam in lotis et rubentes.
alibi silices. ꝯtra uetustatẽ incor¬
rupti. Idem et in monumentis
nam ex hiis etiam forme fiunt.
in quibus era fundunt᷑. uiridis
siler. uehement̾ et ipẽ igni resis¬
tens. sed nus ꝙͣ copiosus. et ubi
inuenitur lapis nõsarum est. Pal¬
lidus in temento raro utilis. Glo¬
bus contra niurias fortis. et in

Expanded text:
concretus maris arenis, hic et bibuconcretus maris arenis, hic et bibulus dicitur. Servat enim humorem acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus, ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. 8. Piperinus, subalbidus cum punctis nigris, durus, atque fortissimus. Conchleatius, cochleis, lapillisque et arena concretus, asperrimus, et interdum fistulosus. 9. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso, et mollitie simillimus. 10. Molaris, in parietibus utilis, quia esturaque et aspera, ex quo etiam et molae fiunt, unde et nomen traxit. tus, ac fistulosus. 11. Sphungia lapis ex cujus genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices contra vetustatem incorrupti. Iidem et in monumentis Nam ex iis etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex, vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus, et ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. 13. Globus contra injurias fortis, et in
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. uñ et strues. Aluid est .xi.
edificatio. aliud instauratio. Ilam
edificatio est. noua ꝯstructio instau¬
ratio uero quod reparat᷑ ad instar
prioris. Nani instar. ueteres pro
simmilitudine ponebant. uñ et in¬
staurare dicebant. Constat antẽ
ꝯstructio fundamento. lapidibus.
calte. arena. et lignis. ffundamẽ¬
tum dictum. quod sit fundus edifi¬
tii. Idem et cementum a cedendo
dictum. quod crasso lapide surgat.
lapides instructuris apti. albuł.
tiburtinus. colũbinꝰ.fluuialis. fũ¬
gla. rubrus et reliqui. Albus lapis
alius durus. aliꝰ mollis. dentata
serra secatur. Tractabilis in oꝑe
est. ita ut in eo quasi in ligno litt̾e̾
sẽbantur. Tuburtinꝰ a locoꝰ italie
dictus. Qui dum sit ad fabritani
fortis. napore tamen dissilit. Tofus
edificiis mutilis fundamentis aꝑ¬
tus. mortalitate et mollicia. Ex
etu emĩ et halitu maris maris for̾t᷑
et u̾berat᷑ mibrib. Arenatus lapis.

Expanded text:
dicta, unde et strues. Aliud est enim dicta, unde et strues. Aliud est enim aedificatio, aliud instauratio. Nam aedificatio nova constructio est. Instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar Veteres pro similitudine ponebant. Inde et instaurare dicebant. 2. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena, et lignis. Fundametum dictum, quod fundus sit aedificii. Idem et caementum, a cedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. 3. Lapides in structuris apti: albus, tiburtinus, columbinus, fluviatilis, sfungia, rubrus, et reliqui. 4. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur. 431 Tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. 5. Tiburtinus, a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. 6. Tophus aedificiis inutilis est fundamentis aptus mortalitate, et mollitie. Ex aestu enim et halitu maris feritur, et verberatur imbribus. 7. Arenatius, lapis
Abbreviated transcription (Latin):
quibus calor sanguims ex rubore
pulcritudinem creat.Lima dit¬
ta. eo quod lene faciat. Nam
liuũ lene est. Celiũ est unde oꝑã¬
tur argentarii. a quo et celata
atq tectorum. greci inuentorẽ
dedalum asserunt. Iste .n. p̾mꝰ
didicisse fabricam a minerua dr̃.
ffabros autem siue artifices greci
Architeti autẽ cementarii sunt.
qui disponunt in fundamentis.
Unde et apłs de semet ipso. quasi
saꝑions. inquit architectus fun¬
damentum posui. Mationes dã
a machinis in quib insistunt ꝓpt̾
altitudinem parietum: capitulũ
nustas. Dispositio est aree uel
soli et fundamentoꝵ desc̾ptio
utitudinis edificatio.
Constructio autem uel instructio
uocata eo quod instringat et co
herere fatiat. ut lapides luto. et
ligna et lapides inuicem sibi.
Nam et instinctio ferti in aqua.
instructura est. Nisi enm candens
tingatur instringi et coherere fer¬
rum non potest. Item constructio
a multitudine lapidum et lignoꝵ

Expanded text:
quibus calor sanguinis ex rubore quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. 4. Lima dicta, eo quod lene faciat. Nam limum lene est. 429 Coelum est unde operantur argentarii, a quo et caelataatque tectorum Graeci inventorem Daedalum asserunt. Iste enim primus didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci Architecti autem caementarii sunt qui disponunt in fununde et Apostolus de semetipso: Quasi sapiens, inquit, architectus fundamentum posui . Machiones dicti a machinis, in quibus insistunt propter altitudinem parietum. CAPUT II. nustas. Dispositio est areae vel soli et fundamentorum descriptltitudinis aedificatio. Constructio autem vel instructio vocata, eo quod inshaerere faciat, ut lapides luto et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest a multitudine lapidum et lignorum
Abbreviated transcription (Latin):
catur. Extinitus enĩ trã nicorrup¬
tibiliter durat. ut hn qui limites
figunt. eos infossos t̾re subster¬
nant. et lapides de suꝑ figant. ad
ꝯuĩcendũ litigatorem pꝰ quãtali¬
bet scła. fixum q lapidem limitẽ
ferrum tundit᷑. a cudendo dicta
eo quod illic aliquid cudamus.
i. feriendo produtamus.Cudere
eñ cedere et ferire est. ueteres aũt
non incudeni uocabant. sed in tudẽ
eo quod in ea metallum tundatur.
hoc est tendatut. Unde et cudis
malleus a tũdendo .i. tendendo
dictus. Malleus uotatus. quia dũ
quid calet et molle est. cedit et
producit. Marcus malleꝰ maior.
malleus. pusillus. lutiliꝰ. et uelud
fabricam feruens cũ marculus fer¬
rum multoꝵ magnis ictib tundit.
fforcipes quasi feracipes. eo quod
ferrum candens capiant teneaut¬
q siue ꝙ ab hiis aliquid foruũ capi¬
amus et tenemus qͣi formcapes.
Nam foruũ est calidum. unde et
feriuiduni. unde et formosos. diciꝰ

Expanded text:
catur. Exstinctus enim tantum incorrupcatur. Exstinctus enim tantum incorruptibiliter durat, 428 ut ii qui limites figunt, eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant, ad convincendum litigatorem, ut post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem ferrum tunditur, a cudendo dictus, eo qid est, feriendo producamus. Cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tunditur, hoc est tendatur; unde et tudis malleus, a tundendo, id est tendendo, dictus. Malleus vocatus quia, dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus maior;malleus pusillus. Lucilius in fabricam fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. 3. Forcipes, quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant, teneantque, sive quod ab iis aliquid forvum capimus, et tenemus, quasi forvicapes. Nam forvum est calidum, unde et fervidum, unde et formosos dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
ud scd̾is. aliud t̾ciis. ht̃ quoq et aͥ¬
liam inse diu̾sitatem ignis. Nã
alius est qui usui huãno. alius
qui iuditio paret diuino. sue qui
de celo fulmina stringit. siue qui
de terra ꝑ uertites montiũ erut¬
tuat. Ignis autem dictus. qr nichil
gigni pͦocest ex eo. Est enĩ ĩ mola¬
bile elementum. absumens cunt.¬
ta que rapit. Ffabrica duabus reb¬
rebus ꝯstat. uentis et flamina.
flãma uero proprie fornacis est.
dicta quod flatu folliũ excitetur.
Fornax uero ab igne uocata. fos eĩ
ditiuatum a cauma. fauilla est
deserta igne scintilla. Prima est
qmͣdu ardet. cum autẽ extĩcta fu¬
erit carbo nominat᷑. Prima autẽ
a ꝑurendo duta est. carbo uero ꝙ
flamma caret. Q̾ dũ int̾ cisse cre¬
ditur maioris sit uirtutis. Nam̾
iteiũ incensus fortiori luce claris¬
cit. Euiꝰ tanta ost etiam et sine
igne firmitas. ut nullo humoreᷤᷤ
corrũpatur. nulla uetustate uin¬

Expanded text:
ud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuagigni potest ex eo. Est enim inviolabile elementum, absumens cuncta quae rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis, et flamma. 6. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu folium excitetur. Fornax vero ab igne vocata: φῶς enimest Graecum derivatum a cauma. Favilla est deserta igne scintilla. 7. Pruna est quandiu ardet; cum autem exstincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est, carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interiisse creditur, majoris fit virtutis. Nam iterum incensus fortiore luce calescit. Cujus tanta vis est etiam, et sine igne firmitas, ut nullo humore corrumpatur, nulla vetustate vin
Abbreviated transcription (Latin):
ferro impositũ nomen ht̃.
est. ad alias arcium materias. fa¬
bros. uel fabricas dicere.sed cum
adiectione. ut faber lignarius et
reliqua. propter oꝑis scilicet firmi¬
tatem. In fabroꝵ autem fornace
gentiles uulcanũ actorẽ dñt. fi¬
gubalit̾ ꝑ uultanum.ignem signi¬
ficantes. sine quo nullum metalli
genus fundi extendiq potest. Ni¬
chil est eñ pene quod igne non ef¬
ficiatur. Alibi enĩ uitrum. alibi
argentum. alibi plũbũ. alibi mi¬
mum. alibi pigmenta. alibi me¬
dicamenta efficit. Igne lapides
in ere solumitur igne ferrum gi¬
guitur ac doniatur. Igne aurilm
ꝑ ficit᷑. igne cremato lapide cem̃¬
ta et parietes ligantur. lapides
igros igni coguendo cãdisicat.
lig̾na candida urendo offucat.
carbones ex priuna fulgida igͦs
facit. De lignis duris fragiles de
bet et medicaminis usum. Nam
sepe uri prodest. Pestilencie quoq
que obscuratione solis ꝯtrahitur
auxiliari certum est. In opere quo¬
qi aliud gignit. pͥmis ignibus. ali¬

Expanded text:
ferro impositum nomen habet. omen ad alias artium materias fabros vel fabricas dicere, sed cum adjectione, ut faber lignarius, et reliqua propter operis, silicet, firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, debet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis contrahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, ali
Abbreviated transcription (Latin):
berimus. filtule aquarũ sunt
dicte ꝙ aquas fundant et mittãt.
Nam stola grece mittere est. for¬
me earum pro magnitudine aque
et capacitate fiũt. ꝑ quas a que
ꝑ certos modulos diuidunt᷑. e qͥb
est uncia et qͥnaria. Digitus qua¬
dratus. digitus rotundus. et cet̾¬
est quicquid illud ornamĩti et deco¬
ris causa edificiis additur. ut tec¬
torum auro distincta laquearia.¬
et pretiosi marmoris. cruste et
que cameram subtegunt
Let ornant que et lacuna
ria dñr. quod latꝰ quosdam qua¬
dratos uel rotundos ligno uel giꝑ¬
so uel coloribus hẽant pictos. cũ
signis intͥmicantibus. Prmcipalit̾
autẽ lacus dicit᷑. lucilus. Resul.¬
tant edesq lacusq. Cuiꝰ diminu¬
tiuum lacunar facit. ut ora tiuis
lleq aurium mea remdet in domo
lacunar. Inde fit alia diminutio
lacunarium. et ꝑ antisticon la q̃¬

Expanded text:
ent. Fistulae aquarum sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae, et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et ceteest quicquid illud ornamenti et decoris causa edificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruste et que cameram subtegunt et ornant, quria dicuntur, quod lacus quosdam quadratos, vel rotundos, ligno, vel gypso, vel coloribus, habeant pictos, cum signis intermicantibus. Principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: Resultant aedesque, lacusque. Cutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laq
Abbreviated transcription (Latin):
colũnarum. que a fundamento cõ¬
surgunt. et suꝑ posite fabrice sus¬
tinent pondus. Basis autẽ nomẽ
petre est fortissime. syro ser mone.
Capitella dicta qd̾ sint colũpnaꝵ
capita. qͣi super collũ caput. Epis¬
tilia sunt. que super capitella co¬
lũ narũ ponũt᷑ et est grecũ. Paiui¬
bocata autem pauimenta eo quod
qr cedit cor. Ostracus est pauim̃
tum testaceũ. eo quod fractis testi¬
b talce admixta feriat᷑. Testam

Expanded text:
columnarum, que a fundamento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. Capitella dicta, quod sint in columnarum capita; quasi super collum caput. Epistillia sunt, que super capitella columnarum ponuntur et est grecum. Paviocata autem pavimenta eo quod quia caedit cor. tum testaceum; eo quod fractis testis calce admixta feriatur; teste
Abbreviated transcription (Latin):
arserit aquis incendit᷑. quib solet
ignis extingui. Oleo extinguitur
qͥuo solet igͣnis extigincendi. usus
eius instructuris fabrite necessariꝰ.
llam lapis lapidi non potest adhe¬
rere fortiꝰ. insi talce ꝯiũctus. Gip¬
sum cognatũ calci est. et est grecũ
nomen. Plura eius genera. Om̃¬
um autẽ optimũ lapidis specula¬
ris. Est em̃ signis edificiorũ. mia¬
ginibus et coronis gratissimus.
Arena ab ariditate dicta nõ ad ab
herendo. in fabricis ut quidam uo¬
lunt. huiꝰ probatio est si mami
ĩpressa stridet. aut si in uestẽ can¬
didam sparsa nichil sordis relinquit.
Colũne pro longitudine et rotundi¬
tate uocate.in quib tociꝰ fabrice
pondus engitur. Antiqͣ ⁊õ erat co¬
lũnarum. altitudinis tertia pars

Expanded text:
ignem, aquis incenditur quibus solet ignis extingui, oleo extinguitur quo solet ignis accendi. Usus eius in structuris fabrice necessarius est. Nam lapis lapidi non potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Gipsum cognatum calci est et est grecum nomen; plura sunt eius genera, omnium autem optimum lapis specularis, est enim insigniis edificiorum et coronis gratissimum. Arena ab aridithaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat.Columne pro longitudine et rotunditate vocate, sunt in quibus totius fabrice pondus erigitur: antiqua ratio erat columnarum altitudinis tertia pars
Abbreviated transcription (Latin):
duelli causa : sapitulũ . liiii. de re¬
Eciariꝰ ab armature ciariis
genere in gladiatorio ludo
insistentem oꝑiret implicitũ q ui¬
ribus suꝑaret. que armatura pug¬
nabat neptuno. t̾dentis causa: cã

Expanded text:
duelli causa. CAPUT LIV. De retiariis. 1. Retiarius ab armaturae genere, in gladiatorio ludo insequente operiret, implicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. CA
Abbreviated transcription (Latin):
Dineros autem infimtos esse tunt¬
certissimum est. qm̃ in quocũq nuͣo
fuiem faciendum putaui̾s .i. ip̃e ñ
dico uno addito augeri. sed quãlib sit magn
et quãlibet ingentem multitudinem ꝯtinens
in ipã ratione atq sciencia nuorum non solũ
duplicari nerũ etiam mulciplicari potest:
Ita uͦ suis quisq nuͣs prop̾etatib tͥminat᷑
ut nullus eorum pax esse cuicũq alteri
possit Ergo et dispares int̾ se atq diu̾si sũt
et singłi quiq fimti sunt. et om̃s infimiti
sunt. E¬

Expanded text:
eros autem infinitos esse certissimum est, quoniam in quocumque numero finem faciendum putaveris, idem ipse non dico uno addito augeri, sed quamlibet sit magnus, et quamlibet ingentem multitudinem continens, in ipsa ratione atque scientia numerorum non solum duplicari, verum etiam multiplIta uero suis quisque numerus proprietatibus terminatur, ut nullus eorum par esse cuicumque alteri possit. Ergo et dispares inter se adque diuersi sunt, et singuli quique finiti sunt, et omnes infiniti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
eius: Sub suꝑ parciens numerus est
qui cõtinet᷑ in nio suꝑ parcienti. cum
Aliquibus ꝑtibus sius. duab aut t̾bus.
aut pluribus: Uerbi grã tres cõtinent᷑
a quĩq cum aliis duab ꝑtibus suis .u. a

Expanded text:
ejus. Subsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partibus suis duabus, aut tribus, aut pluribus, ut, verbi gratia, 3 continentur a 5 cum aliis duabus partibus suis; 4 a
Abbreviated transcription (Latin):
rissimis atq acerrimis nascit᷑ in pa¬
ludibus atq uacuis locis. Tradit᷑
etiam alia species quibari que in in¬
dia nascit᷑. et appellatur lingua
Uñ et a latinis a cumen dicit᷑. quod
flos euis coloris uarietate eundem
arcũ celestem nutet᷑. Illiica autẽ
dicitur quia in illiria plurima et
molentissima est. species eius folns
gladioli similibus radice a romatica
odoris bom. Acorum folus iridis
similibus. radicibus acerru odo¬
ris. sed iocundi. propt̾ quod aronia¬
tur. quam quod in arabia. fuluũ
multi foꝵ purpureũ tenue. odoris
rosei.cũ manu confritatur. gus¬
tu multum ixitẽdit. Inguã. atq

Expanded text:
ratissimis, atque acerrimis. Nascitur in paratissimis, atque acerrimis. Nascitur in paludibus, atque vacuis locis. Traditur etiam alia species cyperi quae in India nascitur, et appUnde et a Latinis arcumen dicitur quod flos eius coloris varietate eundem arcum caelestem imitetur. Illyrica autem dicitur quia in Illyrico plurima et olentissima est. Species eius foliis gladioli similis, radice aromatica, odoris boni. Acorum foliis iridis similibus; radicibus acerrimi odoris, sed iucundi; propter quod et aromatur quam quod in Arabia, fulvum, multiflorum, purpureum, tenue, odoris rosei cum manu confricatur, gustu multum incendit linguam atque
Abbreviated transcription (Latin):
de et a potiori ꝑte nomẽ accepit.
Nam multe res nomina sumꝑ serũt
ꝑua. porrecte longitudinis. integrũ
et neq in fragnienta ꝯminuitum
inspiratione bona et cũ carpitur
manus inificiens et leuit̾. atre qd̾
si eiusdẽ modi non fu̾it. aut uetus¬
tum aut infusum agnoscit᷑. Adul¬
teratur aũt ad mixto croco magina¬
te. augendi quoq pond̾is causa.
spuma argenti contricta adicitur.
et proditur si puluerentũ reperit᷑.
atq de coctum. ab odore proprio fui̾t
lapsum. Eroto magiia expressis a¬
romatibus oroniti ungenti. atq in¬
formato. sedimine un p̾anniculo fit
et ideo sit appellatur. A sarimi nas¬
citur inumbrosis montibus florib
pur pureus. in quo lemen cõtinet᷑
uuarũ simile. radicibus pluribus.
atq tenuussimis et bene redolenti¬
bus et uirtude similis nardo. funas¬
citur in ponto. foliis oleastro simi
bus. radicibus nigris suue contigu¬
is. in similitudinem oliuarum odo¬

Expanded text:
de et a potiori parte nomen accepit. de et a potiori parte nomen accepit. Nam multae res nomina sumpserunt parva, porrectae longitudinis, integrum, et neque in fragmenta comminutum, inspiratione bona, et cum carpitur, manus inficiens, et leviter acre. Quod si ejusmodi non fuerit, aut vetustum, aut infusum agnoscitur. Adulteratur autem admisto crocomagmate. Augendi quoque ponderis causa spuma argenti contrita adjicitur, et proditur, si pulverulentum reperitur, atque decoctum ab odore proprio fuerit lapsum. 349 6. Crocomagma, expressis aromatibus crocini unguenti, atque informato sedimine in pannusculos fit, et ideo sic appellatur. 7. Asarum nascitur in umbrosis montibus, foliis xta radicem purpureus, in quo semen continetur uvarum simile, radicibus pluribus, atque tenuissimis, et bene redolentibus, et est virtute similis nardo. Phu nascitur in Ponto, foliis oleastro similbus, radicibus nigris, sive contiguis, in similitudinem olivarum odo
Abbreviated transcription (Latin):
um dictũ quod sine ulla radice in¬
natans in indie lictoribus colligit᷑
ꝙ lino ꝑforatum sicant indi atqͦ re¬
ponunt. fertur autẽ paradisi esse
herba gustu nardum referens. Na
indica. alia siriata uocatur. non
diã spectat. alio syriam. Est autẽ
indicũ multiforme sed meluis siria¬
cũ. leue. fulnũ. comosum. spica ꝑ¬
uũ. odoratissimum.ciperum similãs
quod si multum in ore tardauerit
linguam sictat. Nardũ artitũ. a
regione gallie nomen traxit. nas¬
citur enĩ sepius in ligurie alpibus.
tirsi eiꝰ atq radicule utiles probãt᷑
usibus nris. Costum radix herbe ẽ
nascentis in india arabia. et siri a
sed meliꝰ arabicum. Est eñ album
et leue. suaue. iocundi odoris. indicũ.
colore atro. lene ut ferula. siriatum
uero pondere graui. colore bureo.o¬
dore atri. Summũ tamẽ album
leue. aridum gustu incedens. Ero¬
cum dictum ab oppido cilicie quod uo¬
catur coricium qm̃qmͣ alibi nascat᷑

Expanded text:
um dictum quod sine ulla radice inum dictum quod sine ulla radice innatans in Indiae litoribus colligatur. Quod lino perforatum siccant Indi atque reponunt. Fertur autem Paradisi esse herba gustu nardum referens. NarIndica, alia Syriaca vocatur; non diam spectat, alio Syriam. Est autem Indicum multiforme, sed melius Syriacum, leve, fulvum, comosum, spica parvum, odorissimum, cyperum similans. Quod si multum in ore tardaverit, linguam siccat. Nardum Celticum a regione Galliae nomen traxit; nascitur enim saepius in Liguriae Alpibus ethyrsi eius atque radiculae utiles probantur usibus nostris. Costum radix herbae est nascentis in India, Arabia et Syria: sed melius Arabicum. Est enim album et leve, suave, iucundi odoris, Indicum colore atro et leve, ut ferula, Syriacum vero pondere grave, colore buxeo, odore acri, summum tamen album, leve, aridum, gustu incendens. Crocum dictum ab oppido Ciliciae qui vocatur Corycium, quamquam et alibi nascatur
Abbreviated transcription (Latin):
rute sed albidioribus semꝑ q manẽ¬
guũ eiꝰ. eilobassamũ dicit᷑. fruitꝰ
liue sem̃ carpobalsamũ suctus op¬
pobalsamũ. quod iõ cum adiectio¬
ne significatur. eo quod ꝑcursus
ferreis ungulis correx ligni ꝑ cau̾¬
nas eximn odoris guttam distillat
Cauerna enim greco sermone ope
dicit᷑. cuius guctam adulterant ad¬
mixto ciprino oleo uel melle. sed sin¬
terũ probatur a melle. si cũ lacte
coagulauerit ab oleo si instillatus
aque aut admietus facile fuerit
resolutus. Preterea et si lamee
uestes ex ipso pollute nõ maculã¬
tur adulteratus quid̃ ueq cum lac¬
te coagulat. et ut oleum in aqua
suꝑnatat. et uestem maculat. Bal¬
sama autẽ si pura fuerint tantã
ium habent ut si sol mcanduerit.
sustineri in manu non possint .c. a
que ex aliqua sui causa re¬
sonant. hñtes nominũ explana.¬
tioneni. non tamẽ omĩum herba¬
rum ethimologiam iuenies. nam
pro locis mutant᷑ etiã nounna. foli¬

Expanded text:
rutae, sed albidioribus semperque manerutae, sed albidioribus semperque manegnum eius xylobalsamum dicitur, fructus sive semen carpobalsamum, sucus opobalsamum. Quod ideo cum adiectione significatur, eo quod percussus ferreis ungulis cortex ligni per cavernas eximii odoris guttam distillat; caverna enim Graeco sermone ὀπὴ dicitur. Cuius guttam adulterant admixto Cyprino oleo vel melle. Sed sincerus probatur a melle si cum lacte coagulaverit, ab oleo, si instillatus aquae aut admixtus facile fuerit resolutus, praeterea et si laneae vestes ex ipso pollutae non maculantur. Adulteratus quidem neque cum lacte coagulat et ut oleum in aqua supernatat et vestem maculat. Balsama autem si pura fuerint, tantam vim habent ut, si sol excanduerit, sustineri in manu non possint. De hequae ex aliqua sui causa resonant, habentes nominum explanationem. Non tamen omnium herbarum etymologiam invenies. Nam pro locis mutantur etiam nomina. Foli
Abbreviated transcription (Latin):
uero gracilius proueneat eximiũ.
quod̾ cum frangit᷑. uisibile spiramẽ¬
tũ ennitit. ad imagmẽ nebule.seu
pulueris. Amonium uotatũ quod
ueluti odorẽ tumamomi referat.
Nascit᷑ in siria et armenia. fru¬
tex botrorum. semen reddens sibi
conexum. flore albo ueluti mole
folus similibus brome odore etiam
bono. soninos suauificat. Cassia
nascit᷑ in arabia iurga iobusti cor¬
ticis et purpureis foluis ut piperis
Est autẽ iurtutis cinamoni simi¬
lis. sed potencia inferior. uñ pro
cumamoni uite du plex eus põ¬
dus. in medicamentis admiscetur.
Calamus a romaticus a similitu¬
dine calami usualis uotatur.gig¬
intur in india multis nodis geni¬
culatus. fuliuis. fragrans. semꝑ
suauitate qui cum frangitur in mł¬
tas fit ꝑtes scissilis. si milans gus¬
tum gassie cũ leui a crimonia re¬
mordenti. Balsami albor in iudea
intra terminos tantũ iugnnti iu¬
gerum erat.postea quã ea de regi¬
one romani potiti sunt. etia ni la

Expanded text:
vero gracilius provenerit, eximium. vero gracilius provenerit, eximium. Quod cum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae, seu pulveris. 11. Amomum vocatum, quod veluti odorem cinnamomi referat. Nascitur in Syria et Armenia: frutex ejus botrosum semen reddens sibi connexum, flore albo veluti violae, foliis similibus brioniae, odore etiam bono, somnos suavificat. 12. Casia nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis, ut piperis. Est autem virtutis cinnamomi similis, sed potentia inferior; unde pro cinnamomi vice duplex ejus pondus in mediCalamus aromaticus a similitudine calami usualis vocatus. Gignitur in India multis nodis geniculatus, fulvus, fragrans spiritus suavitate. Qui cum frangitur, in multas fit partes scissilis, simulans gustu casiam cum levi acrimonia remordenti. Balsami arbor in Iudaea intra terminos tantum viginti iugerum erat. Posteaquam eandem regionem Romani potiti sunt, etiam latis
Abbreviated transcription (Latin):
ratur interdum resma uel thure. Pi¬
peris arbor nascitut in india in late̾
montis caucasi quod soli obuer sum
est. folia uimperis similitudine cuiꝰ
siluas serpentes custodiunt. sed inco
le regionis illi cũ mature fuerint in¬
cendunt et serpentes igne fugant᷑.
et inde ex flamina ingrum piper ef
quod incorruptum ab igne. piper al¬
bum. quod uero cute rugosa et torri¬
da fuerit ex calore ignił trahit et co¬
lorem et nomen. piper si leue est ue¬
tustum est. si graue nouellum. Uitã¬
da est est autem mercatorũ fraus.
Solent em̃ uetustissimo piperi hu¬
mecto.argenti spumã aut plũbũ
in india atq arabia gignitur arbor
odoris suauissimi ac sũmi. denq
quod cortex eus in modu canne sit
rotundus. et gratilis. gignit᷑ aũt ĩ
indie et ethiopie iegionibus. fructi¬
ce breui duoꝵ tm̃ cubitorũ. colore sub¬
in ingro. uel tinereo. tenuissimarũ
uirgarum. Ilam quod in crassitudi¬
tiemꝰ extendit᷑ despectiuũ est. quod

Expanded text:
ratur interdum resina vel ture. Piratur interdum resina vel ture. Piperis arbor nascitur in India, in latere montis Caucasi, quod soli obversum est, folia iuniperi similitudine. Cuius silvas serpentes custlae regionis illius, cum maturae fuerint, incendunt: et sic serpentes igne fugantur, et inde ex flamma nigrum piper effquod incorruptum ab igne, piper album: quod vero cute rugosa et horrida fuerit, ex calore ignis trahit et colorem et nomen. Piper si leve est, vetustum est: si grave, novellum. Vitanda est autem mercatorum Solent enim vetustissimo piperi humecto argenti spumam aspergere, ain India atque Arabia gignitur, arbor odoris suavissimi, ac summi. Denique quod cortex ejus in modum cannae sit rotundus, et gracilis. Gignitur autem in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice brevi duorum tantum cubitorum, colore subnigro, vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem 346 extenditur, despectui est; quod
Abbreviated transcription (Latin):
adodorẽ storatis occurrant. Plerum¬
q insanabiles morbos contrabunt.
Mirra autẽ trogodite ab insula ara¬
bie dicta. ubi melior tolligit᷑ et puri¬
or. Storar arbor arabie similis ma¬
lor cedoni cuius uirgule intͣ tanicu¬
le ortum cauernatun lat̾mam pro¬
fluunt. distillatio eius in terram ca
profluens. et congelata. nam greci
stiriam guttam dñt. Grece autem
stine latine istorax dicitur. Bidella
indie et a rabie arbor cuiꝰ lat̾ma me¬
lior arabica. Est enĩ lucida. subalbi¬
da. lens pinguis. equaliter cer ea
et que facile molliatur. ne q ligno uel
terre cõmixta amara. odoris bo̾ni.Nã
ex india sordida est. et ingra. et maio¬
ui gleba. adulteratur admixto gũmi
qui non ita amarificat gustu. Mlas¬
tie arboris lentici gutta est. h ͨ grano¬
mastix dicta qr in modum granorũ est.
melior autẽ in chio insula gignitur
odoris bom candoris cerae punice. Unde
et plendore cunctis pulcrificat adulte¬

Expanded text:
ad odorem storacis occurrant, plerumad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contrahunt. Myrrha autem Trogodyte ab insula Arabiae dicta, ubi melior colligitur et purior. Storax arbor Arabiae, similis mali Cydonii, cuius virgulae inter Caniculae ortum cavernatim lacrimam fluunt. Distillatio eius in terram cadprofluens et congelata. Nam Graeci stiriam guttam dicunt, Graece autem στύραξ, Latine storax dicitur. Bdellium Indiae et Arabiae arbor, cuius lacrima melior Arabica. Est enim lucida, subalbida, levis, pinguis, aequaliter cerea, et quae facile molliatur, neque ligno vel terrae commixta, amara, odoris boni. Nam ex India sordida est et nigra et maiore gleba. Adulteratur qui non ita amarificat gustum. Mastix arboris lentisci gutta est. Haec granomastix dicta, quia in modum granorum est. Melior autem in Chio insula gignitur, odoris boni, candoris cerae Punicae. Unde et splendorem cutis pulchrificat. Adulte
Abbreviated transcription (Latin):
leu quod le le aeri in lerere ac nul¬
tere probantur. nam quid est odor m
aer contactus. Thus arbor arabie. ĩ
mensa. atq ramosa leuissimi corticis.
ramis ad aceris. qualitatẽ amigdale
modo succum a romaticum fundens
albunrac masticatione uelut inpłu̾e
resolutum. et cum frangit᷑ in tus pĩ¬
gue. et igm appositum facile ardes¬
tens. et appellatur apud nos mascu¬
lus. eo quod sit natura rotundum
in modum testiculoꝵ. reliquũ planũ.
et pene scabrosum. minꝰ obtunũ.
Adulteratur autem mixta iesma. siue
gummi. sed disnoscitur sua proprieta¬
te. Nlam thus igui impositum ardescit.¬
et resma fumescit. gũmum uero liq̃s¬
cit calefactum. Thus aũt a tondendo
dictum. hec et libanũ dictũ a monte a¬
rabie ubi sabei sunt. Ilam mons eoꝵ
libanus dicitur ubi thura colliguntur
Mirra arbor arabie altitudinis qͥnq
cubitorum. similis spine. quã a tan
fouent. quorũ fumꝰ satis noxiꝰ insi

Expanded text:
seu quod sese aeri inserere ac seu quod sese aeri inserere ac cere probantur. Nam quid est odor, nisi aer contactumensa atque ramosa, levissimi corticis, ramis ad aceris qualitatem, amygdalae modo succum aromaticum fundens album, et ad masticationem velut in pulvere resolutum: et cum frangitur intus, pingue, et igni appositum facile ardescit: et appellatur apud nos masculus in modum testiculorum. Reliquum planum et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem admixta resina sive gummi, sed dinoscitur sua proprietate. Nam tus igni inpositum ardescit, resina fumescit, gummi vero liquescit calefactum. Tus autem a tundendo dictum. Hoc et libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanos dicitur, ubi tura colliguntur. Myrra arbor Arabiae altitudinis quinque cubitorum, similis spinae quam ἄκανθοfovent, quorum fumo satis noxio, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
cuius lacrimia durescit in gemniã.
Prima est resia terebintina omĩ¬
um prestantior. affertur autẽ ex a¬
rabie ꝑtiria atq udea et syria. cy¬
pro et affrica. ex insulis quoq ci¬
cladibus. Scdã in lientiscina que
mastie uocatur. bet ex cbio insula
deportatur. Tercia pinalis. quarũ
da. alia arida et afferunt᷑ ex tire
nomen est. quam illi pissam uocãt.
raminalem dice̾ possumus. cuius
probabilis. splendens lenis et mũda.
Ereandarum arborum naturalit̾
tria sunt genera. Aut enĩ sua spõ¬
te nascunt᷑. aut ex seminibus for¬
tuitu. iacentibus surgunt. aut a
radicibus pullulant. Nlam cetera
usus ĩuenit. fauente natura. Diã
siler. Uirgilius ut molle siler. Itẽ
hoc buxum. licet et hec buxus dicat᷑
iedicat᷑. buxum uero de ligno cõpo
fragrantes odores india. uł
irabia mittit siue alie regiones.
lomen autẽ a romata trarisse ui¬
dentur siue qd̾ aris imposita diuinis
inuocationibus. apta iuideantur

Expanded text:
cujus lacryma durescit in gemmam. cujus lacryma durescit in gemmam. Prima est resina terebinthina omnium praestantior. Affertur autem ex Arabia Petraea, atque Judaea, et Syria, Cypro, et Africa, ex insulis quoque Cycladibus. Secunda est lentiscina, quae mastix vocatur: haec ex Chio insula deportatur. Tertia pinalis. Quarum da, alia arida, et afferuntur ex Tyrrnomen est, quam illi πίσσαν vocant. ramalem dicere possumus, cujus probabilis splendens, laevis et munda. 73. Creandarum arborum naturaliter tria sunt genera; aut enim sua sponte nascuntur, aut ex seminibus fortuitu jacentibus surgunt, aut ex radicibus pullulant. Nam caetera usus invenit, favente natura. 74. Omnia siler, ut Virgilius: Molle siler. Item hoc buxum, licet et haec buxus dicaturre dicamus, buxum vero de ligno composfragrantis odoris, quae India, vel Arabia mittit, sive aliae regiones. Nomen autem aromata traxisse videntur, sive quod aris imposita divinis invocationibus apta videantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uolemũ gallica lingna bonũ et ma¬
gnum intelligunt. Colimbades ap¬
pellate. Oleum autem abolea noiã¬
tum. Nam ut diximus olea est arbor
unde diriuatione fit oleum. sed qd̾
ex albis fuerit olins expressum. uo¬
catur spanum. agrecis omfacion.
appellatum. Quod autẽ ex fulius
et nundum maturis fu̾i̾t expressum.
iuride appella tur. quod uero ex iniui¬
um maturis cõmune dicit᷑. ex hiis ad
usum uite pͥmũ est spanum. scdm̃
iuride. terciũ cõmune. Amurca olei
pars aquosa. ab emergendo dicta.d
est quod oleo se mergͣat. et fer sit
eius. bant greci amurcen uotant.
er latina lingua trabentes uocabu¬
lum. Guminũ grecum nomen est.
hoc enĩ illi gunm dñt. Resmã
grece dicitur quicquid manat. Est
em̃ lacrima sudore exalata lignoꝵ
ut terasi. lientisci. balsaun. uel
reliquarum arborum siue iugulto¬
rum. que sudare produnt᷑. sicut et
adorata orientis. ligna. sicut gutta
balsami. ac ferularum uel sucinoꝵ

Expanded text:
volemum Gallica lingua bonum et mavolemum Gallica lingua bonum et magnum intellegunt. Colymbades appellatae . . . Oleum autem ab olea nominatum: nam, ut diximus 62, olea est arbor, unde derivatio fit oleum. Sed quod ex albis fuerit olivis expressum vocatur Hispanum, a Graecis ὀμφάκιον appellatum; quod autem ex fulvis et nondum maturis fuerit expressum, viride appellatur; quod vero ex nimium maturis, commune dicitur. Ex his ad usum vitae primum est Hispanum, secundum viride, tertium commune. Amurca olei pars aquosa ab emergendo dicta, id est, quod ab oleo se mergat et faex sit eius. Hanc Graeci ἀμόργην vocant ex Latina lingua trahentes vocabulum. Gummi Graecum nomen est; hoc enim illi κόμμι dicunt. Resinam Graece dicitur quidquid manat. Est enim lacrima sudore exhalata lignorum, ut cerasi, lentisci, balsami, vel reliquarum arborum sive rum, quae sudare produntur, sicut et odorata Orientis ligna, sicut gutta balsami, ac ferularum, vel succinorum,
Abbreviated transcription (Latin):
latioribus. arbor inculta. atq silue¬
stris. amara. atq mmifruituosa. cui
insertus oliue ramus. ium nutat
duplex. alia enĩ gumũ simulat. sine
tam. ac remordentem. Olia gre¬
ce oleon dicitur ex quo latinum trac¬
tum est ut oliua dicatur. Olea autẽ
ipã arbor est. fructus oliua sucus ole¬
um. Est autem arbor pacis nisigue
cuius fructus diuersis nominibus ap¬
pellatur. Orcades oliue greca ethi¬
mologia a similitudine testiculorũ
uotate. quod greci orcos uocant. Ra¬
diole pro eo quod longe sunt m modũ
radiorum. Paphie a papho insula
nomen accepit. qr aptum est flãmis
et lumim. Pausia quam corrupte
rustici pusiam uocant. iuridi oleo
et suaui apta. et dicta pausia quod
paueatur id est tundatur. Uñ et paui¬
mentum. Siria dicta pro eo quod
de siria est ablata.siue quia igraẽ.
Erustuna idẽ et uelemꝰ dicta᷑. pro¬
eo quod uolam compleat. magnitu¬
dine. Hoc est mediã manum. Unde
et inuolare dicimus. quidã autem

Expanded text:
latioribus, arbor inculta atque silvelatioribus, arbor inculta atque silvestris, amara atque infructuosa; cui insertus olivae ramus vim mutat duplex. Alia enim gummi simulat sine utam ac remordentem. Oliva Graece ἔλαιον dicitur, ex quo in Latinum tractum est ut oliva dicatur. Olea autem ipsa arbor est; fructus oliva; sucus oleum. Est autem arbor pacis insignis, cuius fructus diversis nominibus appellatur. Orchades olivae Graeca etymologia a similitudine testiculorum vocatae, quos Graeci ὄρχεις vocant. Radiolae pro eo quod oblongae sunt in modum radiorum. Paphiae a Papho insula nomen accepit, quia aptum est flammis et luminibus. Pausia, quam corrupte rustici pusiam vocant, viridi oleo et suavi apta. Et dicta pausia quod paviatur, id est tundatur; unde et pavimentum. Syria dicta pro eo quod de Syria est adlata, sive quia nigra est. Crustumia idem et volemis dicta, eo quod volam conpleat magnitudine, hoc est mediam manum; unde et involare dicimus. Quidam autem
Abbreviated transcription (Latin):
prebeatur pecoribus ubi pascua
desunt. Turbiscus quod de uno
cespite eiꝰ multe uirgule surgũt
quasi turba. Scippa uocata prdpt
quod ex ea stipentur tecta. huic ⁊
stipula per diminutionem. Arũ¬
do dicta. qd cito arescat. hanc ue¬
teres tannã uotauerunt. arundi¬
nem postea uarro dixit. sciendũ
sane quod latinũ canna de lingua
hebrea sumpsit. Apud eos enim
calamus tannia dicit᷑. Eicuta aũt
est quod est int̾ cannarũ nodos
dicta quod lateat. in indicis stag¬
nis nasci. arundines calamiq
Unde et uarto ait. Indica non
magnam in arborem crescit arũ¬
do. Illius et lentis p̾mitur radici¬
bus hunior. dulcia cui nequeant
sucto concedere mella. Sambucꝰ
appellant. asperũ minis et spino¬
lum. Sentix dicta a situ quod ẽ
terra inculta. in qua sentices spi¬
ne q nascunt᷑. Maiores aũt nr̃i
ouinẽ arborem spinosam ueprẽ
dicebant. quod in prendat. Olealt̾
dutus quod sit foliis oliue similis. sed

Expanded text:
praebeatur pecoribus, ubi pascua praebeatur pecoribus, ubi pascua desunt. Turbiscus, quod de uno cespite eius multae virgultae surgunt, quasi turba. Stipa vocata propter quod ex ea stipentur tecta. Hinc et stipula per diminutionem. Arundo dicta quod cito arescat. Hanc veteres cannam vocaverunt; arundinem postea Varro dixit. Sciendum sane quod Latinum canna de lingua Hebraea sumpsit; apud eos enim calamus 'canna' dicitur. Cicuta autem est quod est inter cannarum nodos; dicta quod lateat. In Indicis stagnis nasci arundines calamiqueunde et Varro ait 20: Indica non magna in arbore crescit arundo; illius et lentis premitur radicibus humor, dulcia cui nequeant suco contendere mella. Sabucus rsinam appellant, asperum nimis et spinosum. Sentix dicta a situ, quod est terra inculta in qua sentices spinaeque nascuntur. Maiores autem nostri omnem arborem spinosam veprem dicebant, quod vi prendat. Oleaster dictus quod sit foliis olivae similibus sed