comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
St̃ aũt quidã inflati utres. sp̃u elatio¬
nis pleni. ñ magnitudine ingentes.
s suꝑbiȩ morbo tum̃tes: ut dicere au¬
deant. inueniri homines absq peccato.
Dicunt gͥͤ iustos ꝓrsus in hac uita nul¬
li habere peccatũ. Heretici aũt st̃ pi¬
lagiam. idemq celestiani. qui hoc di¬
cunt. Et cũ responsũ illis fuerit. qui
ẽ quod dicitis. gͦ uiuit hic homo sine
peccato. et ñ habet omino ullũ pecca¬
tum. nec facto. nec uerbo. nec cogitatio¬
ne: respondent de illo suꝑbie uento
quo pleni st̃. quẽ uentũ utinã fiunt
reflarentur: et tacerent. id ẽ. humi¬
les fierent. ñ elati: respondent inqui
ꝓrsus isti homines scĩ. fideles dĩ. ncc
facto. nec uerbo. nec cogitatione possĩ
ullũ habere peccatũ. Et cũ eis dicitur
qui st̃ isti iusti qui sine peccato st̃. ts¬
pondent. et diciuit. Tota eccła. Mliran
potuissem. si inuenirem unũ. duos.
tres. decẽ: quot querebat abrabam.
Abrahã eñĩ aquinquaginta usq ad

Expanded text:
nt autem quidam inflati utres, spiritu elationis pleni, non magnitudine ingentes, sed superbiae morbo tumentes, ut dicere audeant, inveniri homines absque peccato. Dicunt ergo, justos prorsus in hac vita nullum habere peccatum. Haeretici autem sunt Pelagiani, iidemque Coelestiani, qui hoc dicunt. Et cum responsum illis fuerit, Quid est quod dicitis? Ergo vivit hic homo sine peccato, et non habet omnino ullum peccatum, nec facto, nec verbo, nec cogitatione? Respondent de illo superbiae vento, quo pleni sunt: quem ventum utinam finirent, reflarentur et tacerent, id est, humiles fierent, non elati: respondent, inquam, Prorsus isti homines sancti, fideles Dei, nec facto, nec verbo, nec cogitatione possunt ullum habere peccatum. Et cum eis dicitur, Qui sunt isti justi, qui sine peccato sunt? respondent et dicunt, Tota Ecclesia. Mirari potuissem, si invenirem unum, duos, tres, decem, quot quaerebat Abraham. Abraham enim a quinquaginta usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquo loco. ubi aparte dextra spaci¬
osa sit terra. nec usquã angustias paci¬
aris: asinistra preceps locus ẽ. Ubi eli¬
gis ambulare: suꝑ finẽ terrȩ in labio
p̃cipicii an inde longe: Puto. quia in¬
de longe. Sic et qui uirat. infine am¬
bulat: et ambulat pedib infirmis. qͥa
humanis. Si offenderis: deorsũ is. Si lap¬
sus fueris: deorsũ is. Et quid te excipit:
dudi consiliũ dĩ. Noli urare. Si peccatũ¬
ñ peierabis: Reddes aũt dño. uisiuran¬
dum tuũ. Non enĩ peccatũ p̃cipetur

Expanded text:
in aliquo loco, ubi a parte dextera spatiin aliquo loco, ubi a parte dextera spatiosa sit terra, nec usquam angustias patiaris; a sinistra praeceps locus est. Ubi eligis ambulare? Super finem terrae in labio praecipitii, an inde longe? Puto quia inde longe. Sic et qui jurat, in fine ambulat; et ambulat pedibus infirmis, quia humanis. Si offenderis, deorsum is; si lapsus fueris, deorsum is. Et quid te excipit? audi consilium Dei, Noli jurare. CAPUNon pejerabis. Reddes autem Domino jusjurandum tuum . Non enim peccatum praeciperet
Abbreviated transcription (Latin):
to in regione falsitatis: Uis gͦ longe ẽẽ
aꝑuirio: Iurare noli. Qui enĩ urat: ali¬
quando uerũ iurare pocest. Qui aũt non
iurat: m̃daciũ iurare nunquã potest.
Iuret gͦ ds. qui uirat securus: quẽ nichil
fallit. quẽ nichil latet: qui om̃ino falle¬
re ignorat. quia nec falli potest. Cũ eñi
iurat: se adhibet testem. Quomͦ tu cum
uiras. dm̃ adhibes testem: sic ipse cũ ui¬
rat. se testẽ adhibet. Ti quando illũ ad¬
hibes testẽ forte supra m̃daciũ: accipis
inuanũ nom̃ dñi dĩtui. Ne m̃dacium
iuires. gͦ uirare noli. Ipsa ẽ angustia: ꝑ¬
uiriũ p̃cipitiũ ẽ. Qui uirat. uxta ẽ: qͥ
ñ uirat. longe ẽ. Peccat. & grauit̃. qͥ fal¬
sum uirat: ñ peccat. qui uerũ uirat.
S nec ille peccat: qui om̃ino ñ uirat.
S qui ñ uirat: et ñ peccat. et longe ẽ
apeccato. Qui aũt uerũ uirat: ñ peccat:
s ꝓpe ẽ ad peccandũ. ł ac te ambulare

Expanded text:
to in regione falsitatis? Vis ergo longe esse a to in regione falsitatis? Vis ergo longe esse a perjurio? Jurare noli. Qui enim jurat, aliquando verum jurare potest; qui autem non jurat, mendacium jurare nunquam potest. Juret ergo Deus, qui jurat securus, quem nihil fallit, quem nihil latet, qui omre ignorat; quia nec falli potest. Cum enim jurat, se adhibet testem. Quomodo tu cum juras Deum adhibes testem: sic ipse cum jurat, se testem adhibet. Tu quando illum adhibes testem, forte supra mendacium tuum accipis in vanum nomen Domini Dei tui. Ne mendacium jures, ergo jurare noli. Ipsa est angustia: perjurium praecipitium est: qui jurat, juxta est; qui non jurat, longe est. Peccat et graviter qui falsum jurat: non peccat qui verum jurat: sed nec ille peccat, qui omnino non jurat. Sed qui non jurat, et non peccat, longe est a peccato: qui autem verum jurat, non peccat, sed prope est ad peccatum. Fac te ambulare
Abbreviated transcription (Latin):
pluisse: ꝑuirus ẽ. Interest.quẽ ad modũ
uerbũ ꝓcedat ex anuno. Ream linguam
ñ facit. nisi mens rea. Quis ẽ aũt. qui non
fallatur: & si non uult fallere: quis est
homa cui non subrepat fallacia: Et tam̃
iuratio ab ore ñ discedit: frequentatur
Plura st̃ plerumq uiram̃ta. quã uerba.
Sidiscutiat homo quotiens uiret ꝑ totũ
diẽ. quociens se uulneret. quotiens gla¬
dio linguã feriat et transfigat: quis in
illo locus inuenitur sanus: Quia gͦ gra¬
ue peccatũ ẽ. peierare: compendiũ tibi
dedit scriptura. Noli iurare. Quid tibi
uerũ ura: ñ peccas. Si uerũ uires: non
peccas. S homo int̾ temptationes posi¬
tus carne inuolutus. calcans t̾ram sub
t̾ra. dum corpus quod corrumpitur ag¬
grauat animã. et deprimit t̾rena in ba¬
bitatio sensũ multa cogitantẽ: int̾ ista
tua multa cogitata incerta uolatica.
comecturas humanas. fallacias humanas.
quando ñ surrepit tibi quod falsũ ẽ. posi¬

Expanded text:
pluisse; perjurus est. Interest quemadmodum pluisse; perjurus est. Interest quemadmodum verbum procedat ex animo. Ream linguam non facit, nisi mens rea. Quis est autem qui non fallatur, etsi noluit fallere? Quis est homo cui non subrepat fallacia? Et tamen juratio ab ore non discedit, frequentatur: plura sunt plerumque juramenta, quam verba. Si discutiat homo quoties juret per totum diem, quoties se vulneret, quoties gladio linguae se feriat et transfigat, quis in illo locus invenitur sanus? Quia ergo grave peccatum est pejerare, compendium tibi dedit Scriptura, Noli jurare. CAPUT III.verum jura, non peccas: si verum juras, non peccas. Sed homo inter tentationes positus, carne involutus, calcans terram sub terra, dum corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ; inter ista multa tua cogitata incerta, volatica, conjecturas humanas, fallacias humanas, quando non subrepit tibi quod falsum est, posi
Abbreviated transcription (Latin):
scit uł putat falsũ eẽ. et tam̃ ꝓuero urat:
et nichilominus cũ scelere uirat. Distant
aũt ista ꝑuiria. quȩ duo commemoratui.
fac illũ uirare: quia uerũ putat eẽ. ꝓ qͦ
uirat. Uerũ putat eẽ: et tam̃ falsũ est
Non ex animo iste peierat: s fallitur.
Hoc ꝓuero habet. quod falsum ẽ: non
ꝓre falsa sciens uirationẽ int̾ponit. Ba
aliũ. Scit falsum eẽ. et dicit uerũ ẽẽ.
cr iurat tanquã uerũ sit. quod seit fal¬
sum eẽ. U idetis quã ista detestanda sit be¬
lua: et de rebus humanis ext̃minanda.
Quis eñi boc fieri uelit: Om̃s homines
talia de testantur. Fac aliũ. putat falsũ
eẽ. et iurat tanquã uerũ sit: et forte ue¬
rum ẽ. Uerbi grã. ut intelligatis. Pluit
in illo loco interrogas hominẽ. et putat
ñ pluisse: et ad negociũ ipsuis compe¬
tit ut dicat. pluit. s putat ñ pluisse.
Dicitur ei. Uere pluitꝰ uere. et uirat. Et
tam̃ pluit ibi. s ille nescit. et putat ñ

Expanded text:
utat falsum esse, et tamen pro vero jurat, et nihilominus cum scelere jurat. Distant autem ista perjuria, quae duo commemoravi. Fac illum jurare, qui verum putat esse, pro quo jurat: verum putat esse, et tamen falsum est. Non ex animo iste perjurat; fallitur, hoc pro vero habet quod falsum est; non pro re falsa sciens jurationem interponit. Da alium qui scit falsum esse, et dicit verum esse; et jurat tanquam verum sit, quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua, et de rebus humanis exterminanda? Quis enim hoc fieri velit? Omnes homines talia detestantur. Fac alium, putat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut intelligatis, Pluit in illo loco? interrogas hominem; et putat non pluisse, et ad negotium ipsius competit, ut dicat, Pluit: sed putat non pluisse; dicitur ei, Vere pluit? Vere, et jurat: et tamen pluit ibi, sed ille nescit, et putat non
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ. quando dicit homo. scit ds̃.
testis ẽ ds̾: inuoco dm̃ suꝑ animã me¬
am uerũ me dicere. Inuocauit inqͥt
dm̃: testem fecit adm̃. Nunquid urauit:
Qui hec dicunt: nichil aliud uolunt.
nisi inuocato dõ teste mentiri. Itane ue¬
ro quisquis es praui cordis et ꝑuersi cor¬
dis. si dicas ꝑ dm̃. uiras: si dicas testis est
ds̃. non iuiras: Quid ẽ eiũ ꝑ dm̃. nisi testis
re. quando ꝑsalutẽ tuã uiras: ius filiis
tius reddere. quando ꝑfilios tuos uiras
quod aũt ius debemus saluti nr̃e. filiis
nr̃is. dõ nr̃o: nisi caritatis. ueritatis. et
ñ falsitatis: Maxime aũt ꝑdm̃ cũ sit. ip¬
sa ẽ uera uiratio: quia et cũ dicit quisq
ꝑ meã salutẽ. salutẽ suã dõ obligat: Qn¬
do dicit ꝑfilios meos. oppignerat dõ fili¬
ossuos: ut hoc ueniat incaput eorũ. qͦd
exit de ore ipsuis: si uerũ. uerũ. si falsũ.
falsum. Cũ gͦ filios suos uł caput suũ. uł

Expanded text:
rationem, quando dicit homo, Scit Deus, rationem, quando dicit homo, Scit Deus, Testis est Deus, Invoco Deum super animam meam verum me dicere. Invocavit, inquit, Deum, testem fecit Deum: numquid juravit? Qui haec dicunt, nihil aliud volunt, nisi invocato Deo teste mentiri. Itane vero, quisquis es pravi cordis, et perversi cordis, si dicas, Per Deum, juras; si dicas, Testis est Deus, non juras? Quid est enim, Per Deum; nisi, Testis re, quando per salutem tuam juras; jus filiis tuis reddere, quando per filios tuos juras? Quod autem jus debemus saluti nostrae, filiis nostris, Deo nostro, nisi charitatis, veritatis, et non falsitatis? Maxime autem per Deum cum fit, ipsa est vera juratio: quia et cum dicit quisque, Per meam salutem, salutem suam Deo obligat: quando dicit, Per filios meos, oppignerat Deo filios suos, ut hoc veniat in caput eorum, quod exit de ore ipsius: si verum, verum; si falsum, falsum. Cum ergo filios suos, vel caput suum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Non quasi sic ait. ꝑur̃am głam morior.
quasi ur̃a gła me facit mori: quomͦ si
dicerit. ꝑuenenũ mortuus ẽ ꝑ gladũ
mortuus ẽ. ꝑbestiam mortiuis ẽ. ꝑ ii¬
micũ mortuus ẽ: id ẽ. faciente inunico.
faciente gladio. faciente ueneno. et his¬
Inspicitur in epła greca: et inuenitur
ibiuiratio. que non ẽ ambigua raoay.
cateao tii. ubi dixerit grecus: uirat. Co¬
tidie auditis grecos et qui grece nostis. a ca
certa et expressa. Testem dm̃ inuocosu¬
ꝑ animam meã. płs dicit. testem dm̃
iuoco suꝑ anumnã meã: quia parcens
uobis nonlũ ueni corinthum. Et alio
loco acdgalathas. Que aũt scribo uob̃:
ecce coram dõ. quia ñ mentior. Intendi¬
te queso et aduertite: et si non tam pla¬
nus ab illis sermo uobis sit. ꝓpt̃ angu¬
stias questionis: utilis tam̃ ẽ. si aduis¬
cera ur̃a ꝑueniat. Ecce uirauit apłs.
Non uos fallant. qui nescio quomͦ uo¬
lentes ipsas uirationes discernere. uł
potuis ñ intelligere: dicunt ñ eẽ ui¬

Expanded text:
Non quasi sic ait, Per vestram gloriam morior, quasi vestra gloria me facit mori; quomodo si diceret, Per venenum mortuus est, per gladium mortuus est, per bestiam mortuus est, per inimicum mortuus est; id est, faciente inimico, faciente gladio, faciente veneno, et Inspicitur in Epistola graeca, et invenitur ibi juratio quae non est ambigua, Νὴ τὴν Θεόν, ubi dixerit graecus, jurat. Quotidie auditis Graecos, et qui graece nostis, Νὴ τὸν certa et expressa: Testem invoco super animam meam. Apostolus dicit, Testem Deum invoco super animam meam, quia parcens vobis nondum veni Corinthum . Et alio loco ad Galatas: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior te, quaeso, et advertite: et si non tam plausibilis sermo vobis sit, propter angustias quaestionis; utilis tamen est, si ad viscera vestra perveniat. Ecce juravit Apostolus. Non vos fallant, qui nescio quomodo volentes ipsas jurationes discernere, vel potius non intelligere, dicunt non esse ju
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. Si aũt confessi fuerimꝰ peccata
nr̃a: fidelis ẽ et iustus. qui dimittat no¬
bis peccata nr̃a. et mundet nos ab om̃i
iniquitate. His uerbis docuit beatus
ioħes. imino ipse dñs iħc. ñ se tacens ꝑ
ioħem. neminẽ in ista carne. inisto cor¬
ruptibili corpore. inista t̾ra. in isto ma¬
ligno scło. inista uita temptationibus
plena: neminẽ hic uiuere sine peccato.
Absoluta sententia ẽ. nec expositore
indiget: sidixerimus. quia peccatũ ñ
habemus. Quis enĩ ẽ. qui ñ habet pec¬
catum: Sicuit scriptura dicit: nec infaus
cuiꝰ ẽ unius diei uita suꝑ trã. Talis par¬
uulus peccatũ ñ fecit: s de parentibus
traxit. Ergo nullomͦ quisquã potest
dicere. ñ se habuisse peccatũ: s acces¬
sit ꝑfidẽ ad lauachrũ regenerationis
homo fidelis: et om̃ia dimissa st̃ ei. Iã
sub gr̃a uiuit: infide uiuit. Menbrũ
xp̃i factus ẽ. templũ dĩ factus ẽ: et ta

Expanded text:
rimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate. His verbis docuit beatus Joannes, imo ipse Dominus Jesus non se tacens per Joannem, neminem in ista carne, in isto corruptibili corpore, in ista terra, in isto maligno saeculo, in ista vita tentationibus plena, neminem hic vivere sine peccato. Absoluta sententia est, nec expositore indiget: Si dixerimus quia peccatum non habemus. Quis est enim qui non habet peccatum? Sicut Scriptura dicit, Nec infans cujus est vita diei unius super terram . Talis parvulus peccatum non fecit, sed de parentibus traxit. Ergo nullo modo quisquam potest dicere, non se habuisse peccatum. Sed accessit per fidem ad lavacrum regenerationis homo fidelis, et omnia dimissa sunt ei; jam sub gratia vivit, in fide vivit, membrum Christi factus est, templum Dei factus
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis. quando peierat ꝑ ipsum dm̃:
Timet eiũ falsũ uirare ꝑfiliũ suũ. et
ñ tumet falsum uirare ꝑdm̃ suĩt: For¬
tassis hoc dicens in animo suo. Timeo
ꝑfiliũ meũ falsũ uirare. ne moriat᷑. Dõ
aũt qui ñ moritur. et si falsum ꝑ eũ ui¬
retur. quid mali contingit: Bene qui¬
dẽ dicis. Nichil mali contingit dõ. qͣn¬
do falsum uiras ꝑdm̃: s contingit ma¬
li multũ tibi qui fallis ꝓximũ. cui te¬
stem adhibes dm̃. S si aliquid teste filio
tuo faceres. et amico uł ꝓximo tuo uł
cuilibet homini diceres ñ feciet tange¬
res filio tuo caput quo teste. fecisti. et
diceres. ꝑ huiꝰ salutẽ quia ñ feci : excla¬
maret forte filius tius sub pat̾na manu
tremens. nec tam̃ pat̾nam manũ s diui¬
nam tremens: noli pat. ñ tibi uilis sit
saliis mea: dĩ supra me inuocasti: ego
te uidi facientẽ. noli peierare: te qui¬
dem habeo genitorẽ: s plus et tuũ &
meũ timeo creatorẽ. S quia d̃s quan¬

Expanded text:
erat per ipsum Deum? Timet enim falsum jurare per filium suum, et non timet falsum jurare per Deum suum? Fortassis hoc dicens in animo suo, Timeo per filium meum falsum jurare, ne moriatur: Deo autem qui non moritur, etsi falsum per eum juretur, quid mali contingit? Bene quidem dicis, nihil mali contingit Deo, quando falsum juras per Deum: sed contingit mali multum tibi, qui fallis proximum, cui testem adhibes Deum. Si aliquid teste filio tuo faceres, et amico vel proximo tuo vel cuilibet homini diceresres filio tuo caput, quo teste fecisti, et diceres: Per hujus salutem quia non feci; exclamaret forte filius tuus sub paterna manu tremens, nec tamen paternam manum, sed divinam tremens: Noli pater, non tibi sit vilis salus mea; Deum super me invocasti, ego te vidi, fecisti, noli perjurare; te quidem habeo genitorem, sed plus et meum et tuum timeo creatorem . Sed quia Deus, quan
Abbreviated transcription (Latin):
credas uerbũ meũ: crede. ut intelligas
rimalectio quȩ nobis .xxiiii.¬
hodie recitata ẽ apłi iacobi. obla¬
ta nobis ẽ addisserendũ: et quodã mͦin
dicta. lutentos enĩ nos fecit: ammonẽs
ante om̃ia ne uiretis. Difficilis questio
ẽ. Hoc peccatũ quẽ ñ reũ teneat: siui¬
rare peccatũ ẽ : Ilam ꝑuiriũ peccatum

Expanded text:
credas, verbum meum; crede, ut intelligas, credas, verbum meum; crede, ut intelligas, Prima lectio quae nobis hodie recitata est apostoli Jacobi, oblata nobis est ad disserendum, et quodam modo indicta. Intentos enim vos fecit, admonens ante omnia ne juretis. Difficilis quaestio est. Hoc peccatum quem non reum teneat, si jurare peccatum est? Nam perjurium peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
batur. nisi adiuua fidẽ meã. Nõn hoc
dixit.credo dñe. U ideo hic aliquid un¬
de ñ m̃tiar. Credo. Herũ dico. S uideo
hic etiã nescio quid: quodmͥ displiceat.
Stare uolo: s adhuc nuto. Stans loquor.
Non cecidi. quia credo: s tam̃ adhuc nu¬
to. Adiuua incredulitatẽ meã. Ergo hem̃i.
et ille quẽ contra me constitui. et ꝓpt̃
cuiꝰ controuersiã int̾ nos natã. ꝓpħam
uidicẽ postulaui: ñ nichil dicit. etiam
ipse cũ dicit. intelligam. ut credã. Nam
utiq mͦ qͦd loquor: ad hoc loquor. ut
credant quinonꝰ credunt. Et tam̃ nisi
quod loquor intelligant: credere ñ pos¬
sunt. Ergo ex aliqua parte uerũ ẽ. quod
ille dicit. intelligam. ut credam: et ego
qui dico.sicut dicit ꝓpħa. unmo crede.
ut intelligas. Nerũ dicimus. Concorde¬
mus gͦ. Incellige ut credas: crede ut
intelligas. Breuit̃ dico quomͦ utrũq sime
controuersia accipiamus. Intellige ut

Expanded text:
batur, nisi, Adjuva fidem meam? Non hoc batur, nisi, Adjuva fidem meam? Non hoc dixit, Credo, Domine; video hic aliquid unde non mentior; credo, verum dico: sed video hic etiam nescio quid, quod mihi displiceat. Stare volo: sed adhuc nuto. Stans loquor, non cecidi, quia credo; sed tamen adhuc nuto: Adjuva incredulitatem meam . Ergo, charissimi, et ille quem contra me constitui, et propter cujus controversiam inter nos natam Prophetam judicem postulavi, non nihil dicit etiam ipse, cum dicit, Intelligam ut credam. Nam utique modo quod loquor, ad hoc loquor, ut credant qui nondum credunt: et tamen nisi quod loquor intelligant, credere non possunt. Ergo ex aliqua parte verum est quod ille dicit, Intelligam, ut credam; et ego qui dico, sicut dicit Propheta, Imo crede, ut intelligas: verum dicimus, concordemus. Ergo intellige, ut credas: crede, ut intelligas. Breviter dico quomodo utrumque sine controversia accipiamus. Intellige, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rigauit: s ds̃ incrementũ dedit. Itaq
neq qui plantat ẽ aliquid. neq qui ri¬
gat: s qui incrementũ dat ds̃. Loqͤn¬
do. hortando. docendo. suadendo plan¬
tare possumꝰ et rigare: ñ aũt incremen¬
tum dare. Nouerat aũt ille cũ quo lo¬
quebatur. qui fidĩ suȩ germinanti. et
adhuc tẽnere.& adbuc infirine. et ex mag¬
na parte titubanti. ñ tam̃ nullȩ fidĩ. s. alicui
sidĩ adiutorem orabat: cui dicebat. credo
dñe. Modo cũ euangłm legeretur. audis¬
tis.Si potes credere. ait dñs iħc patri pu¬
eri. si potes credere: om̃ia possibilia sunt
credenti. & ille intuens semet ipsũ. et
positus ante semet ipsum: ñ habens teme¬
rariam confidentiã. s prius discutiens c̃õ¬
scientiam. uidit inse ẽẽ aliquã fidẽ: ui¬
dit et titubationẽ. Utrũq uidit. Unũ
se habe confessus ẽ: et altõ adutoriũ
postulauit. Credo inqͥt dñe. Quid seqͤ¬

Expanded text:
rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Loquendo, hortando, docendo, suadendo plantare possumus et rigare, non autem incrementum dare. Noverat autem ille cum quo loquebatur, qui fidei suae germinanti et adhuc tenerae, et adhuc infirmae, et ex magna parte titubanti, non tamen nullae fidei, sed alicui fidei adjutorem orabat, cui dicebat, Credoatur. Modo cum Evangelium legeretur, audistis: Si potes credere, ait Dominus Jesus patri pueri, si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. Et ille intuens semetipsum, et positus ante semetipsum, non habens temerariam confidentiam; sed prius discutiens conscientiam, vidit in se esse aliquam fidem, vidit et titubationem, utrumque vidit. Unum se habere confessus est, et alteri adjutorium postulavit. Credo, inquit, Domine. Quid seque
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ. bonũ. xp̃o plenũ: ad cuiꝰ missa ꝑ
mundũ recia. capiendus cũ cȩteris. etiã
populus iste ꝑtinuit. Ergo mem̃tote eũ
dixisse. habemus cerciorẽ ꝓpbicũ sermo¬
nem. Damichi gͦ ad illã controuersiam.
uidicẽ. ꝓpħam. Quid int̾ nos agebatur:
Tui dicebas. intelligam. ut credam: ego
dicebã. ut intelligas crede. Nata ẽ con¬
trouersia. ueniamus adiudicẽ: iudicet
ambo taceamus. Quid ambo dixerimꝰ.
auditum ẽ. Intelligam inquis. ut credam:
crede inquã ut intelligas. Respondeat
ꝓ pħa. Nisi credideritis ñ intelligetis.¬
Dutatis aũt hem̃i. nichil dicere. etiã illũ
quidicit. intelligam. ut credã: Quid
enĩ nc agimus nisi ut credant: Non
quia ñ credunt: s quia adbuc parum
credunt. Nam si nullomͦ credidissent:
hic ñ eẽnt. F ides eos adduxit ut audi¬
ant. fides eos fecit p̃sentes uerbo dĩ.S
ipsa fides quȩ germinauit. irriganda
ẽ: nutrienda ẽ: roboranda ẽ. Hoc ẽ. qd̃
agimus. Ego inquit plantaui: apollo

Expanded text:
tum, bonum, Christo plenum, ad cujus missa per mundum retia capiendus cum caeteris etiam populus iste pertinuit: ergo mementote eum dixisse, Habemus certiorem propheticum sermonem. Da mihi ergo ad illam controversiam judicem prophetam. Quid inter nos agebatur? Tu dicebas, Intelligam, ut credam; ego dicebam, Ut intelligas, crede. Nata est controversia, veniamus ad judicem, judicet Ambo taceamus. Quid ambo dixerimus, auditum est. Intelligam, inquis, ut credam: Crede, inquam, ut intelligas. Respondeat propheta: Nisi credideritis, non intelligetisarissimi, nihil dicere etiam illum qui dicit, Intelligam, ut credam? Quid enim nunc agimus, nisi ut credant, non qui non credunt, sed qui adhuc parum credunt? Nam si nullo modo credidissent, hic non essent. Fides eos adduxit, ut audiant; fides eos fecit praesentes verbo Dei: sed ipsa fides quae germinavit irriganda est, nutrienda est, roboranda est. Hoc est quod agimus. Ego, inquit, plantavi, Apollo
Abbreviated transcription (Latin):
uirationẽ. Dampno aũt: falsam uira¬
tionẽ. Falsa uiratio exiciosa ẽ. uera ui¬
ratio ꝑiculosa ẽ: nulla uiratio secura
ẽ. Scio eẽ difficilẽ questionẽ: et cari¬
tati ur̃e fateor. semꝑ illã uitaui. Nunc
aũt cũ die dñico. debito reddendi ser¬
mone. recitaretur eadem lectio: duum¬
tus michi imꝑatum eẽ credidi. ut inde
tractarẽ. Huic me dicere ds uoluit:
hinc uos audire. Obsecro ne contemp¬
natis: obsecro ut cor stabiliatis. lingue
mobilitates mutetis. Nonfrustra est.
om̃ino ñ uacat: quod cũ eã ut dixi
questionẽ semꝑ deuitare uoluerum:
imposita ẽ necessitati mee. ut impo¬

Expanded text:
nem: damno autem falsam jurationem. Falsa juratio exitiosa est, vera juratio periculosa est, nulla juratio secura est. Scio esse difficilem quaestionem, et Charitati vestrae fateor, semper illam vitavi. Nunc autem cum die dominico debito reddendi sermonis recitaretur eadem lectio, divinitus mihi inspiratum esse credidi, ut inde tractarem. Hinc me dicere Deus voluit: hinc vos audire. Obsecro ne contemnatis, obsecro ut cor stabiliatis, linguae mobilitates mutetis. Non frustra est omnino, non vacat quod cum eam, ut dixi, quaestionem semper devitare voluerim, imposita est necessitati meae, ut impo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. hoc dicere. Iurat ds̃ qui peccatũ non
habet. Non e gͦ peccatũ uurare: s magis.
peccatũ ẽ peierare. Fortasse quis dicat:
ñ eẽ ꝓponendũ de dño dõ uirationis ex¬
emplũ. Ds̃ eñi ẽ: et forte illi soli compe¬
tit iuirare: quia ñ potest peierare. Ho¬
mines eñi falsũ uirant: uł cũ fallunt.
uł cũ falluntur. Aut putat homo uerũ

Expanded text:
 hoc dicere? Jurat Deus qui peccatum non habet: non ergo est peccatum jurare; sed magis peccatum est pejerare. Fortasse quis dicat non esse proponendum de Domino Deo jurationis exemplum. Deus enim est, et forte illi soli competit jurare, qui non potest pejerare. Homines enim falsum jurant, vel cum fallunt, vel cum fallun
Abbreviated transcription (Latin):
adimaginẽ dĩ. Deniq ubi scriptura nar¬
rat quod facti sumꝰ. ibi subiungit. ut
nos pecorib ñ solũ ante ponat. s et p̃po¬
nat: id ẽ. ut nobis ea subiecta sint. Faci¬
amus inqͥt hominẽ ad imaginẽ et simi¬
litudinẽ nr̃am: et habeat potestatem
pisciũ maris. et uolatiliũ cȩli. et om̃iũ
pecorũ et serpentiũ. quȩ repunt suꝑ¬

Expanded text:
ad imaginem Dei. Denique ubi Scriptura narad imaginem Dei. Denique ubi Scriptura narrat quod facti sumus, ibi subjungit, ut nos pecoribus non solum anteponat, sed et praeponat, id est, ut ea nobis subjecta sint: Faciamus, inquit, hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium coeli, et omnium pecorum, et serpentium quae repunt su
Abbreviated transcription (Latin):
plus: Non uiunt ligna et lapides:
nos aũt uiuimus. S adhuc nobis id¬
ipsũ uiuere: cũ arborib frutectisq cõ¬
mune ẽ. Dicuntur eñi et uites uiuere.
Nam si ñ uiuerent: ñ scriptũ eẽt. occi¬
dit ingrandine uineas eorũ. Uuut cũ
uret: arescit. cũ moritur. S ista uita.
non babet sensũ. Quidnos amplius
sentimus: Quinq ꝑtitus corporis no¬
tus ẽ sensus. Uidemus: audimus: ol¬
facimus: gustamus: tactu etiã ꝑtotũ
corpus nr̃m mollia diuidicamꝰ et du¬
ra. et asꝑa et lenia: calida et frigida.
Est gͦ innobis sensus qͥnq ꝑtitus: s hunc
habent et bestiȩ. Habemus gͦ aliquid
amplius nos: et ista tam̃ quȩ enume¬
rauimus. Fr̃s mei. si consideremus. in
nobͥ quantã dehis g̃arum actionem.
quantã creatori laudẽ debemus: S tam̃
amplus quid habemus: Mentẽ. rationẽ.
consiliũ: quod ñ habent bestiȩ. ñ habẽt
uolucres. ñ habent pisces. In eo facti sumꝰ

Expanded text:
plus? Non vivunt ligna et lapides: plus? Non vivunt ligna et lapides: nos autem vivimus. Sed adhuc nobis idipsum vivere cum arboribus frutetisque commune est. Dicuntur enim et vites vivere. Nam si non viverent, non scriptum esset: Occidit in grandine vineas eorum. . Vivit, cum viret; arescit, cum moritur. Sed vita ista non habet sensum. Quid nos amplius? Sentimus. Quinquepartitus corporis notus est sensus. Videmus, audimus, olfacimus, gustamus, tactu etiam per totum corpus nostrum mollia dijudicamus et dura, aspera et lenia, calida et frigida. Est ergo in nobis sensus quinquepartitus: sed hunc habent et bestiae. Habemus ergo aliquid amplius nos. Et ista tamen quae enumeravimus, fratres mei, si consideremus in nobis, quantam de his gratiarum actionem, quantam Creatori laudem debemus? Sed tamen amplius quid habemus? Mentem, rationem, consilium, quod non habent bestiae, non habent volucres, non habent pisces: in eo facti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
nitium bonȩ uitȩ. cui uita etiã ȩterna
debetur: recta fides ẽ. Est aut fides:
credere quod nondũ uides. Cuiꝰ fide
merces ẽ: uidere quod credis. Tempox
gͥ fidĩ tanquã tempore sementis. ñ de¬
ficiamus. et usq infinẽ ñ deficiamus
s ꝑseueremus donec quod seminaui¬
mus metamus. Cũ eñi auersum ẽẽt
genus humanũ adõ. et iaceret inidele¬
tis suis: sicut creatore opus habebam
ut eẽmus: sic saluatore ut reuiuisce¬
remus. Iustus ds̃. dampnauit homi¬
nem: misericors ds̃. liberat homint.
Ds isrł. ipse dabit urtutẽ et fortim¬
dinẽ plebi sue: benedictus ds̃. S a¬
ẽ: quasi aliquid nos possimꝰ. Noneñs
no euis ingrati remaneatis: et ꝓpt̃ hoc
quod ingrati estis. quod accepistis ꝑda¬
tis. Laus fidĩ explicari ame nullo mͦ
ro si ex aliqua parte ut dignũ ẽ cogi¬
tetur: quis digne cogitet. quã multis
donis dĩ ipsius p̃feratur: & si minora
dona dĩ innobis debemus agnoscere:
quantomagis illud quod ea suꝑat. de

Expanded text:
nitium bonae vitae, cui vita etiam aeterna debetur, recta fides est. Est autem fides, credere quod nondum vides: cujus fidei merces est, videre quod credis. Tempore igitur fidei tanquam tempore sementis, non deficiamus, et usque in finem non deficiamus: sed perseveremus, donec quod seminavimus metamus. Cum enim aversum esset genus humanum a Deo, et jaceret in delictis suis, sicut Creatore opus habebamus ut essemus, sic Salvatore ut revivisceremus. Justus Deus damnavit hominem, misericors Deus liberat hominem. Deus Israel ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae: benedictus Deus . Sed aest, quasi aliquid nos possimus. Non enino ejus ingrati maneatis, et propter hoc quod ingrati estis, quod accepistis perdatis. Laus fidei explicari a me nullo moro si ex aliqua parte, ut dignum est, cogitetur, quis digne cogitet, quam multis donis Dei ipsius praeferatur? Et si minora Dei dona in nobis debemus agnoscere, quanto magis illud quod ea superat, deb
Abbreviated transcription (Latin):
potentes. ñ inulti nobiles .s. infirma mundieleg̃
Q̃ ut ꝯfũdẽt fortia & stulta mũdi eleg̃ ds̃. ut ꝯfũdat
sapientes: et ignobilia mundi et contẽp¬
tibilia elegit ds̃: et ea quȩ ñ st̃. tanquã
sint: ut ea quȩ sunt. euacuarent. Sieñi
eligeret. xp̃c primitus oratorẽ: diceret
orator. Cloquentiȩ meȩ merito electus
sum. Si eligeret senatorẽ: diceret sena¬
tor. Dignitatis mee merito. electussũ.
Postremo siprius eligeret imꝑatorem:
diceret imꝑator. Potestatis meȩ merito.
electus sum. Quiescant. et differantur
isti paululũ. Quiescant. ñ omittantur.
ñ contempnant᷑. s aliquantulũ diffe¬
rantur: qui possunt głari desemet ipsis.
insemet ipsis. Damichi inquit illũ pisca¬
torem: da michi idiotam: damichi imꝑ¬
itum: damichi eũ cũ quo non dignat᷑
loqui senator. nec quando emit piscẽ.
Ipsũ inquit da. Hunc si impleuerõ: ma¬
nifestum erit. quod ego facio: quamꝗͣ
et senatorem. et oratorẽ. et imꝑatorem.

Expanded text:
ulti nobiles: sed infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt tanquam sint, ut ea quae sunt evacuarentur . Si enim eligeret Christus primitus oratorem, diceret orator: Eloquentiae meae merito electus sum. Si eligeret senatorem, diceret senator: Dignitatis meae merito electus sum. Postremo, si prius eligeret imperatorem, diceret imperator: Potestatis meae merito electus sum. Quiescant et differantur isti, paululum quiescant: non omittantur, non contemnantur; sed aliquantulum differantur, qui possunt gloriari de semetipsis in semetipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem, da mihi idiotam, da mihi imperitum, da mihi eum cum quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. Quanquam et senatorem et oratorem et imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Cũ ꝓducitur: dĩ opus ẽ. Cũ rege¬
debet diabolo. tociens res dĩ: Irride¬
antur gͦ manichei: et ꝓpt̾ honorẽ
dĩ. carnis natura laudetur: atq om̃e
uitiũ in uoluntate ponatur. Spes em̃¬
dationis om̃ibus suggeratur: ut se
intelligant ñ carnis necessitate. s tand
uoluntatis prauitate delinquere. Nos
aũt carnẽ diuino ascribimus oꝑi. quĩ
uidemus in xp̃i resurrectione diuni
consortii głam consecutam᷑. quã in
xp̃o suo conditore suscepit. qui uiui
et regnat in scła scłorũ am̃. Item eius
dem deuerbis beati petri apłt. udiu

Expanded text:
r, Dei opus est: cum regedebet diabolo toties res Dei? Irrideantur ergo Manichaei, et propter honorem Dei carnis natura laudetur; atque omne vitium in voluntate ponatur, spes emendationis hominibus suggeratur, ut se intelligant non carnis necessitate, sed tantum voluntatis pravitate delinquere. Nos autem carnem divino adscribimus operi, quam videmus in Christi resurrectione divini consortii gloriam consecutam, quam a Christo conditore suo suscepit, qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen. SERMO C. De verbis
Abbreviated transcription (Latin):
is gͦ erat oꝑibus diabolus alligandus.
Nc̃ aũt ñ colligatur diabolus. s hono¬
ratur: si res eius ꝑsigna curantur. Mag¬
ni beneficii debitor xp̃c carni ẽ: si
quid possit in eius salute monstrauit.
Non eẽt matheria loquendi: nisi te¬
stimoniũ miscđiȩ caro curata fecisset.
Suffragatur p̃dicationi. xp̃i caro: in
ipsa ẽ amministratio signorũ. Claudꝰ
surgit: ut apłi loquantur. Biximus.
qm̃ si huiꝰ dĩ opus caro ñ eẽt: ñ erat il¬
le claudus inpedibus sanandus: s et
inbrachiis colligandus. Nc̃ aũt surgit
claudus. ut apłi loquant᷑: p̃itorq fit
p̃dicationis. Ut xp̃i ȩuangłm sonet:
claudus exilit. Impudent̃ apłi fecert̃:
si dĩ eorũ opus. caro ñ ẽ. Nẽ aũt qm̃ di¬

Expanded text:
is ergo erat operibus diabolus alligandus: nunc autem non colligatur diabolus, sed honoratur, si res ejus per signa curatur. Magni beneficii debitor Christus carni est, si quod possit, in ejus salute monstravit. Non esset materia loquendi, nisi testimonium misericordiae caro curata fecisset. Suffragatur praedicationi Christi caro, in ipsa est administratio signorum. Claudus surgit, ut Apostoli loquantur. Diximus, quoniam si hujus Dei opus caro non esset; ille claudus non erat in pedibus sanandus, sed in brachiis colligandus. Nunc autem surgit claudus, ut Apostoli loquantur, praeitorque fit praedicationis: ut Christi Evangelium sonet, claudus exsilit. Impudenter Apostoli fecerunt, si Dei eorum opus caro non est: nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
peccata. Cigo debita ur̃a. peccata sun
Bimittet uobis et pat̾ ũr. peccata ur̃i
Redi gͦ heretice ad oationẽ: si obsoͥrd¬
isti contra uerã ficlĩ rationẽ. Dumte
nobis debita nr̃a. dicis. an ñ dicis: Si
ñ dicis: et si presens fueris corpore. fo¬
ris tam̃ es abeccła. Eccłe eñĩ oratio ẽ.
uox ẽ. de magisterio dñi ueniens. Ipst
dixit. sic orate. Discipłis dixit: sicora¬
te. Discipłis dixit᷑. apłis dixit: et no¬
bis qualescumq agniculi sumꝰ. dixt
Arietibus gregis dixit: sic orate. Uide¬
te quis dixerit: et quibus dixerit u¬
ritas discipłis: pastor pastoꝵ arieab
sic orate. Dimitte nobis debita nr̃a.
sicut et nos dimittuus debitorib
sublimitas humilibis loquebat᷑ Sei
quid inuobis agatur. Ego uos appea¬
do: ego de trutina mea renuntio. Pri¬
sus dico: quid inuobis agatur. Hoc
enĩ ego plus quã uosscio. Dicite. aͥi¬
mitte nobis debita nr̃a. sicut et nold¬

Expanded text:
peccata ergo debita vestra peccata sunt, peccata ergo debita vestra peccata sunt, dimittet vobis et Pater vester peccata vestra. Redi ergo, haeretice, ad orationem, si obsurduisti contra veram fidei rationem. Dimitte nobis debita nostra, dicis, an non dicis? Si non dicis, etsi praesens fueris corpore, foris tamen es ab Ecclesia. Ecclesiae enim oratio est, vox est de magisterio Domini veniens. Ipse dixit, Sic orate : discipulis dixit, Sic orate: discipulis dixit, Apostolis dixit, et nobis qualescumque agniculi sumus dixit; arietibus gregis dixit, Sic orate. Videte quis dixerit, et quibus dixerit. Veritas discipulis, Pastor pastorum arietibus: Sic orate, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus sublimitas humilibus loquebatur. Scio quid in vobis agatur: ego vos appendo, ego de trutina mea renuntio, prorsus dico quid in vobis agitur. Hoc enim ego plus quam vos scio. Dicite, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos d
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ cognoscas. Heritas aũt ipsa ẽ: ut qͦd
es dicas. Nam quomͦ ẽ humilitas. ubi
ioħis uerba. Ecce incorpore eccłȩ quam
dicis ñ habere maculã aut rugam.
aut aliquid euismodi. et ẽẽ sine pecca¬
to: ecce ueniet hora orationis. oratura
ẽ tota eccła ÷ et tu quidẽ foris es. Ueni
adorationẽ dñicam. ueni ad trutinam:
ueni et dic. Pat̃ nr̃ qui es incęlis. Se¬
quere. Scĩficetur nom̃ tuũ. adueniat
regnũ tuũ: fiat uoluntas tua sicut in
cȩlo et in tra: panẽ nr̃m cotidianum
da nobis hodie. Sequere. et dic. Dunit¬
te nobis debita nr̃a. Responde here¬
tice quȩ st̃ debita tua: An forte pe¬
cuniam mutuã adõ accepisti: Non in¬
quit. Nonte gͦ ampluis interrogabo
de hoc: ipse cñi dñs expositurus ẽ qi
sint debita. que nobis petimus relaxi¬
ri. Dicamus gͦ sequentia. Sicut et uez
dimittimus debitoribus nr̃is. Expone
hoc dñs. Si eñi dimiscritis hominibis

Expanded text:
esse cognoscas. Veritas autem ipsa est, ut quod esse cognoscas. Veritas autem ipsa est, ut quod es dicas. Nam quomodo est humilitas, ubi Joannis verba: ecce in corpore Ecclesiae, quam dicis non habere maculam aut rugam aut aliquid ejusmodi, et esse sine peccato, ecce veniet hora orationis, oratura est tota Ecclesia: et tu quidem foris es; veni ad orationem dominicam, veni ad trutinam, veni, dic, Pater noster, qui es in coelis. Sequere: Sanctificetur nomen tuum. Veniat regnum tuum. Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Sequere, et die: Dimitte nobis debita nostra. Responde, haeretice, quae sunt debita tua? An forte pecuniam mutuam a Deo accepisti? Non, inquit. Non te ego amplius interrogabo de hoc: ipse enim Dominus expositurus est, quae sint debita quae nobis petimus relaxari. Dicamus ergo sequentia: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Exponat hoc Dominus: Si enim dim
Abbreviated transcription (Latin):
catum non habemus. humilitas in no¬
bis ñ ẽ: s dixit. nos ipsos seducimus. et
ueritas in nobis ñ ẽ. Ergo mentim: si
dixerimus ñ nos habere peccatũ. Si men¬
dacium timuit ioħs: tu m̃datiũ non
times. ut cũ es iustus. dicas te eẽ pecca¬
torem: Quomͦ gͦ te accipiam ad alie¬
nam causã testem: qui incausa tua
intiris: Scõs. reos constitius: dũ con¬
tra ce falsum testimoniũ dicis. Quid
facturus es alteri: qui te infamas: Quomͦ
alter tuã calumpniã deuitabit: quando
rum te interrogo alio modo. Iustus esaut
peccator: Respondes: peccator. Menti¬
ris: quia non quod te ẽẽ corde credis. hoc
ore dicis. Ergo et si non eras peccator:
eẽ incipies dum mentiris. Dicis eñt hu¬
militatis causa nos dicimus peccatores
eẽ: nam ds uidet. quia usti sumꝰ. Cum
gͦ humilitatis causa m̃tiris. si ñ eras pec¬
cator ante quã m̃tireris: m̃tiendo effi¬
ceris. quo deuitaueras. Ueritas inte ñ
ẽ: nisi te ita dixeris peccatorẽ. ut etiã

Expanded text:
m non habemus, humilitas in nobis non est: sed dixit, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Ergo mentimur, si dixerimus nos non habere peccatum. Si mendacium timuit Joannes, tu mendacium non times, ut cum sis justus, dicas te esse peccatorem? Quomodo ergo te accipiam ad alienam causam testem, qui in causa tua mentiris? Sanctos reos constituis, dum contra te falsum testimonium dicis. Quid facturus es alteri, qui te infamas? Quomodo alter tuam calumniam devitabit, quando rum te interrogo alio modo: Justus es, aut peccator? Respondes, Peccator. Mentiris, quia non quod te esse corde credis, hoc ore dicis. Ergo et si non eras peccator, esse incipies dum mentiris. Dicis enim: Humilitatis causa nos dicimus peccatores esse; nam Deus videt quia justi sumus. Cum ergo humilitatis causa mentiris, si non eras peccator antequam mentireris, mentiendo efficeris quod evitaveras. Veritas in te non est, nisi te ita dixeris peccatorem, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiuerint. admoneat ꝓximus ꝓximũ.
hoc ẽ. quod hodie audiumus. hoc ẽ.
quod obstricti sumus ñ fiat hodie: cer¬
te cũ recens sermo ẽ. Exꝑtus loquor
ne fiat hodie᷑ pigrus fit cras. Si et eras
factũ ñ fuerit: minus laborat quicus¬
todit. Ad iuiuatur eñi consuetudine su¬
ꝑioris dici. Triduo moritur pestis de qͦ
laboramus: et gaudebimus de fructu
uro: quia magno bono abundabitis.
si tam magno malo carebitis conuer¬

Expanded text:
tiverint; admoneat proximus proximum: tiverint; admoneat proximus proximum: Hoc est quod hodie audivimus, hoc est quod obstricti sumus. Non fiat hodie, certe cum recens sermo est, Expertus loquor: non fiat hodie, pigrius fit cras. Si et cras factum non fuerit, minus laborat qui custodit; adjuvatur enim consuetudine superioris diei. Triduo moritur pestis de qua laboramus: et gaudebimus de fructu vestro; quia magno bono abundabitis, si tam magno malo carebitis. Conver
Abbreviated transcription (Latin):
et in hoc falluntur: et putant. quia ni¬
chil ẽ ꝑ quod uirant. non se crumine te¬
neri ꝑuirii. Prorsus ꝑuirus es: quia ꝑ
id quod scm̃ putas falsum uiras. S: ego
illũ sc̃m ñ puto. Scm̃ putat. cui uiras. Nõ
enĩ quando uiras tibi uiras. aut lapidi
uiras: s ꝓximo uras. homini uras. an¬
te lapidẽ. S nunquid ñ ante dĩn: Non
te audit lapis loquente: s. punit te ads
ne sine causa me ds̃ hec loqui compule¬
rit. Dico enĩ ante ipsũ quod dixi: sepe
monendo et p̃cipiendo: plus reos facerẽ
ñ audituros. Hodie aũt plus tunui: ne
loqui recusarẽ. quod loqui iuberer. Qua¬
si uͦ pariuis sit fructus sudoris huiꝰ mei.
si om̃s qui michi acclamauerunt. cla¬
ment et contra se. ne falsũ uirent ad¬
uersum se. Si tot homines qui me at¬
tentissime audierunt. attenti sint ad¬
uersus consuetudinẽ suã: et ammone¬
ant se hodie cũ addomos suas uenerin.
cũ consuetudinẽ suã lapsu linguȩ repe¬

Expanded text:
et in hoc falluntur, et putant, quia niet in hoc falluntur, et putant, quia nihil est per quod jurant, non se crimine teneri perjurii. Prorsus perjurus es, quia per id quod sanctum putas, falsum juras. Sed ego illud sanctum non puto. Sanctum putat cui juras. Non enim quando juras, tibi juras, aut lapidi juras; sed proximo juras. Homini juras ante lapidem: sed numquid non ante Deum? Non te audit lapis loquentem: sed punit te Deus ne sine causa me Deus haec loqui compulerit. Dico enim ante ipsum quod dixi, saepe monendo et praecipiendo plus reos facerem non audituros: hodie autem plus timui ne loqui recusarem, quod loqui juberer. Quasi vero parvus sit fructus sudoris hujus mei, si omnes qui mihi acclamaverunt, clament et contra se, ne falsum jurent adversum se: si tot homines qui me attentissime audierunt, attenti sint adversus consuetudinem suam, et admoneant se hodie, cum ad domos suas venerint, cum consuetudinem suam lapsu linguae repe
Abbreviated transcription (Latin):
suietudo. maiorẽ intentionẽ flagitat. Non
rei leuis. consuetudo si de mani aliquid
ficeres: facilius manui tuȩ impares. ne fa¬
ceret. Si pedib aliquo eundũ eẽt: pigri¬
tia retarilante. excitares te. ut surgeres.
et ires. Lingua facilitatẽ habet motus:
mudo posita ẽ: facile in lubrico labit᷑.
Quanto illa cieuis et facilius mouetur.
tanto tu aduersus illam fixus esto. Bo¬
mabis si uigilabis: ingilabis si timebis:
timebis si xp̃ianũ te eẽ cogitaueris.
Nam tantũ mali habet uiratio: ut qui
lapides colunt. timeant falsum uirare
plapides. T̃uñ times din p̃sentẽ. dm̃
uiuentẽ: dm̃ scientẽ. dĩ manentẽ:
dm̃ incontemptorẽ uindicantẽ: Clau¬
dit ille templũ suꝑlapidẽ: et it addo¬
mũ suã. Ipse suꝑ dm̃ suũ clausit: et
taiñ quando illi dicitur. iura ꝑ iouem:
tati ur̃ȩ. Et qui ꝑ lapidẽ falsũ uirat:
ꝑuirus ẽ. Undde hoc dico: Quia multi

Expanded text:
suetudo majorem intentionem flagitat, non suetudo majorem intentionem flagitat, non rei levis consuetudo. Si de manu aliquid faceres, facilius manui tuae imperares ne faceret; si pedibus aliquo eundum esset, pigritia retardante excitares te ut surgeres, et ires. Lingua facilitatem habet motus, in udo posita est, facile in lubrico labitur. Quanto illa citius et facilius movetur, tanto tu adversus illam fixus esto. Domabis, si vigilabis; vigilabis, si timebis; timebis, si christianum te esse cogitaveris. Nam tantum mali habet juratio, ut qui lapides colunt, timeant falsum jurare per lapides: tu non times Deum praesentem, Deum viventem, Deum scientem, Deum manentem, Deum in contemptorem vindicantem? Claudit ille templum super lapidem, et it ad domum suam: ipse super deum suum clausit, et tamen quando illi dicitur, Jura per Jovem, tati vestrae, et qui per lapidem falsum jurat, perjurus est. Unde hoc dico? Quia multi
Abbreviated transcription (Latin):
et idõ dicit ura mͥ. ut fides ei fiat.
ñ audeo dicere ñ eẽ peccatũ: tamen
humana temptatio ẽ. Si aũt scit eũ
fecisse. nouit fecisse. uidit fecisse: et
cogit iurare: homicida ẽ. Ille enimn
suo ꝑiurio se ꝑunit: s iste manũ in¬
t̃ficientis et ex pressit. et pressit. Cu
uͦ aliquis sceleratus fur audit. uira
siñ tulisti. iura siñ fecisti. ab eo qui
nescit anfecit: ille tc̃ xp̃iano ñlicet
iurare. Quando ab illo exigitur uis¬
ñmichi licet. Capta talẽ: auerte te
ab illo: dissimula anegocio de quo
lo quebaris: misce alias fabulas: et in¬
uenies eũ milies uirantẽ. qui semel
iurare noluit. Istam gͦ consuetudi¬
nem cotidianã. crebrã. sine causa.
nullo extorquente. nullo de tius ue¬
bis dubitante. uirandi: auertite a
uobis. amputate alinguis ur̃is. cu¬
dico Hoc. ante om̃ia. Quid ẽ. ant
om̃ia: Precȩceris cautus esto. Plus
aaboc intentus esto: quã ad alia. Maior cõ¬

Expanded text:
et ideo dicit, Jura mihi, ut fides ei fiat; et ideo dicit, Jura mihi, ut fides ei fiat; non audeo dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est. Si autem scit eum fecisse, novit fecisse, vidit fecisse, et cogit jurare, homicida est. Ille enim suo perjurio se perimit: sed iste manum interficientis et expressit et pressit. Cum vero aliquis sceleratus fur audit, Jura si non tulisti, jura si non fecisti, ab eo qui nescit an fecit: ille tunc, Christiano non licet jurare; quando ab illo exigitur jusnon mihi licet. Capta talem, averte te ab illo, dissimula a negotio de quo loquebaris; misce alias fabulas, et invenies eum millies jurantem, qui semel jurare noluit. Istam ergo consuetudinem quotidianam, crebram, sine causa, nullo extorquente, nullo de tuis verbis dubitante jurandi, avertite a vobis, amputate a linguis vestris, cirdico. Hoc est, Ante omnia. Quid est, Ante omnia? Prae caeteris cautus esto, plus ad hoc intentus esto, quam ad alia. Major con
Abbreviated transcription (Latin):
rentibus hominib uiras. Non taces ui¬
rando: uix es sanus ñ peierando. Nisi
forte putatis fr̃s. quia si sciret apłs pau¬
lus credere sibi galathas. adderet uira¬
tionem et diceret: quȩ aũt scribo uobis.
ecce coram dõ quia non mentior. Hide¬
bat ibi eos qui credebant: uidebat et
alios qui ñ credebant. Ergo noli dicere. ñ
uiro: si forte exigitur. Amalo ẽ enĩ quod
facis: s illius qui exigit. Nam tu quo¬
modo te purges. ñ habes: quomͦ satis¬
facias negocio quod instat. ñ inuenis.
S aliud ẽ cũ exigitur uiratio: aliud
cũ offertur. Et hoc ipsũ quod offertur.
aluid cũ offertur ñ credenti: aliud cũ
uentilatur et credenti. Tene gͦ lingui¬
et consuetudinẽ quantũ potes: ñ quo¬
modo quidã. quando illis dicitur. ue¬
rum dicis. ñ credo. ñ fecisti. ñ credo:
ds̃ uidicet. ura mͥ. Et ille qui exigi
iurationẽ: multũ int̾est. si nescit ili
falsũ uraturũ. anscit. Si eñi nescit

Expanded text:
rentibus hominibus juras; non taces jurentibus hominibus juras; non taces jurando, vix es sanus non perjurando. Nisi forte putatis, fratres, quia si sciret apostolus Paulus credere sibi Galatas, adderet jurationem et diceret, Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo, quia non mentior . Videbat ibi eos qui credebant; videbat et alios qui non credebant. Ergo noli dicere, Non juro, si forte exigitur. A malo est enim quod facis; sed illius qui exigit. Nam tu quomodo te purges non habes, quomodo satisfacias negotio quod instat, non invenis. Sed aliud est, cum exigitur juratio; aliud, cum offertur: et hoc ipsum quod offertur, aliud cum offertur non credenti; aliud cum ventilatur et credenti. CAPUT et consuetudinem, quantum potes: non quomodo quidam, quando illis dicitur, verum dicis, non credo, non fecisti, non credo, Deus judicet, jura mihi. Et ipse qui exigit jurationem, multum interest si nescit illum falsum juraturum, an scit. Si enim nescit,