comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accingitur quasi nouus xpĩ tyro
adspiritale certamen: rursus
induitur arma potentia dõ. sc̃ẽ
pauꝑtatis humilitatem. rigorem
disciplinȩ cenobialis. ocium con¬
templandi: orandi assiduitatem.
Quȩ tamen omĩa uoto magis ua¬
liit dui tenere quam actu. Et enĩ
uniuersi confluebant ad eum:
nec mͦ medioeres s & nobiles ⁊
potentes ulluis se sapientiȩ ⁊ scĩ¬
mittere festinabant. Et ipse int̃¬
dum ibat ⁊ exibat seminare se¬
men suũ: disponens ⁊ decernenᷤ
tota auctoritate de reb eccl̃iasti¬
cis tanqͣm ex apłis unꝰ. Et nemo
illi dicebat in qua potestate hȩc
facis: uidentib cunctis signa ⁊
ꝓdigia quȩ faciebat: et quia ubi
non tute satis acditari ista absq se¬
dis apłicȩ auctoritate: & romam
ꝓficisci deliberat. Maximeq qͦd
metropolice sedi deerat adhuc.⁊
defuerat abinitio pallii usus: qͦd
ẽ plenitudo honoris. Q uisum ẽ.
bonum in ocłis eiꝰ si ȩccłia ꝓ qua

Expanded text:
accingitur, quasi novus Christi tiro, accingitur, quasi novus Christi tiro, ad spirituale certamen; rursus induitur arma potentia Deo, sanctae paupertatis humilitatem, rigorem disciplinae coenobialis, otium contemplandi, orandi assiduitatem: quae tamen omnia voto magis valuit diu tenere, quam actu. Etenim universi confluebant ad eum: nec modo mediocres, sed et nobiles et potentes, illius se sapientiae et sanctiregendos committere festinabant. Et ipse interdum ibat, et exibat seminare semen suum, disponens et decernens tota auctoritate de rebus ecclesiasticis, tanquam ex Apostolis unus. Et nemo illi dicebat, In qua potestate haec facis? videntibus cunctis signa et prodigia, quae faciebat; et quia ubi non tute satis actitari ista absque Sedis apostolicae auctoritate, et Romam proficisci deliberat: maximeque quod metropolicae sedi deerat adhuc, et defuerat ab initio pallii usus, quod est plenitudo honoris. Et visum est bonum in oculis ejus, si Ecclesia, pro qua
Abbreviated transcription (Latin):
relatu. Diocesis illa duas fertur
habuisse antiquitus episcopales
sedes: et duoᷤᷤ extitisse ep̃atus. Id ui¬
sum melius malachiȩ. Itaq quos
ambitio conflauit inunum.ma¬
lachias reuoeauit in duos: partẽ
alteri ep̃o cedens. partem retinens sͥ.
Et ꝓpterea ñ uenit connereth qͦd
inea iã epm ordinasset: s dunum
se contulit. disterminans parrochi¬
as sicut indieb antiquis. O purũ
cor. o ocłm columbinũ. Locum tra¬
didit nouo ep̃o qui uideretur pa¬
ratior pͥncipalior haberetur: locũ
in quo sederat ipse. Ubi sunt qui de
terminis litigant ꝓ uno uiculo ꝑpeteᷤᷤ
adinuicem inimicicias exercentes:
Nescio si qͦd genus hominum ma¬
gis quam istos antiquum uaticini¬
um tangat: secuerunt pregnanteᷤ
galaad ad dilatandum terminoᷤᷤ
suos. S hȩc alias¶Malachias fac¬
tus dunensis ep̃c confestim more
suo curauit assciscere ad solatium
sibi defiliis suis: conuentum re¬
gulanium clericoꝵ. Et ecce rurso

Expanded text:
relatu. Dioecesis illa duas fertur relatu. Dioecesis illa duas fertur habuisse antiquitus episcopales sedes, et duos exstitisse episcopatus. Id visum melius Malachiae. Itaque quos ambitio conflavit in unum, Malachias revocavit in duos, partem alteri episcopo cedens, partem retinens sibi. Et propterea non venit Connereth, quod in ea jam episcopum ordinasset: sed Dunum se contulit, disterminans parochias, sicut in diebus antiquis. O purum cor! o oculum columbinum! Locum tradidit novo episcopo, qui videretur paratior, principalior haberetur; locum, in quo sederat ipse. Ubi sunt, qui de terminis litigant, pro uno viculo perpetes ad invicem inimicitias exercentes? Nescio si quod genus hominum magis, quam istos, antiquum vaticinium tangat: Secuerunt praegnantes Galaad ad dilatandum terminos suos . Sed hoc alias. 32. Malachias factus Dunensis episcopus, confestim more suo curavit asciscere ad solatium sibi de filiis suis conventum regularium clericorum. Et ecce rursus
Abbreviated transcription (Latin):
qui eorum nouerant suꝑbiã atq
potentiam. Multa quidẽ ⁊ alia si¬
gna fuere quib ds̃ głificauit nom̃
suum: ⁊ seruum suũ int̃ sudores
⁊ ꝑicła confortauit. Quis digne
commemoret:Non camen omĩa
preterimꝰ: ⁊si non sufficimꝰ ad oĩa.
Propter seriem autem narrationis
ne impediatur. aliqua quȩ dictu¬
n sumus reseruamus infinem.
reddita retributione suꝑbis. & li¬
bertate eccłiȩ restituta. pulsa bar¬
bariȩ ⁊ reformatis ubiq morib
xp̃ianȩ religionis: uidens omĩa
in pace eẽ: cepit cogitare et de sua
pace. Et memor ꝓpositi sui. con¬
sticuit ꝓse gelasium uirum bo¬
num ⁊ dignum tali honore con¬
uente clero ⁊ popło qͣum potius
sustinentib ꝓpt̃ pactum. Nã aliaᷤᷤ
durum uisum omĩno. Quo con¬
secrato regibq ac principib at¬
tentius commendato: ipse clarꝰ
miraculis & triumphis ad suã
parrochiam redit. Non tamen
connereth: & audi causam dignã

Expanded text:
qui eorum noverant superbiam atque qui eorum noverant superbiam atque potentiam. Multa quidem et alia signa fuere, quibus Deus glorificavit nomen suum, et servum suum inter sudores et pericula confortavit. Quis digne commemoret? Non tamen omnia praeterimus, etsi non sufficimus ad omnia. Propter seriem autem narrationis ne impediatur, aliqua quae dicturi sumus reservamus in finem.reddita retributione superbis, et libertate Ecclesiae restituta, pulsa barbarie, et reformatis ubique moribus christianae religionis, videns omnia in pace esse, coepit cogitare et de sua pace. Et memor propositi sui, constituit pro 672 se Gelasium, virum bonum, et dignum tali honore, conniventibus clero et populo, quin potius sustinentibus propter pactum. Nam alias durum visum omnino. Quo consecrato, regibusque ac principibus attentius commendato, ipse clarus miraculis et triumphis, ad suam parochiam redit - non tamen Connereth. Et audi causam dignam
Abbreviated transcription (Latin):
le nic hil respondit ei. siẽ erat uere¬
cundus ⁊ mitis. s dñs respondit
ꝓ eo. Uersa ila ininsaniam ẽ dño
iudicante: & crebris uocib elami¬
tans se suffocari a malachia: mor¬
te demum horrenda luit peccatũ
blasphemiȩ. Sic misera assumẽs
aduersus malachiam imꝓpium
helisei: uere illum sibi alterum ex¬
ꝑta ẽ heliseum. Porro qͥa causa pe¬
stilentie cuiusdam orte in ciuitate.
dum. qͦd orante malachia. pestilẽ¬
tia illico conquieuit. Et hoc iam
qui mutiret aduersus eum ñ fuit:
dicentib qui de semine chanaan
sunt. fugiamꝰ Malachiam qͥa dñs
pugnat ꝓeo. at sero istud: qͥa ⁊ elꝰ
dm̃i ubiq occurrens eis. ꝑsecutus
ẽ eos usq ad internitionem. Qͦ mͦ
intra paucos dies ꝑiit memoria
eorum eum sonitu: Quomͦ facti
sunt in desolationem: subito de¬
fecerunt ꝑierunt ꝓpt̃ iniquita¬
tem suam: Grande hodieq mi¬
raculum facit tam uelox gene¬
rationis illius deletio: his p̃sertim

Expanded text:
le nihil respondit ei, sicut erat verele nihil respondit ei, sicut erat verecundus et mitis: sed Dominus respondit pro eo. Versa illa in insaniam est, Domino judicante: et crebris vocibus clamitans se suffocari a Malachia, morte demum horrenda luit peccatum blasphemiae. Sic misera assumens adversus Malachiam improperium Elisaei , vere illum sibi alterum experta est Elisaeum. 30. Porro quia causa pestilentiae cujusdam ortae in civitate, dum, quod orante Malachia, pestilentia illico conquievit. Ex hoc jam, qui mutiret adversus eum, non fuit, dicentibus qui de semine Chanaan sunt: Fugiamus Malachiam, quia Dominus pugnat pro eo. At sero istud: quia zelus Domini, ubique occurrens eis, persecutus est eos usque ad internecionem. Quomodo intra paucos dies periit memoria eorum cum sonitu? quomodo facti sunt in desolationem, subito defecerunt, perierunt propter iniquitatem suam! Grande hodieque miraculum facit tam velox genrationis illius deletio, his praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius regis qͦd eẽt adulator ⁊ gar¬
rulus et potens in lingua: faue¬
bat ꝑ omnia adu̾sariis malachiȩ
& ꝓcatiter tuebat᷑ partem eorum.
detrahebat absentiᷤᷤ irreuerenter
occurrens ei in om̃i loco. marime¬
q ubi celebriorib illum sciret in¬
terẽe conuentib. S cito digna lin¬
gue ꝓcacis mercede donatus est.
Intumuit ⁊ computruit lingua ma¬
ledica: uermib ex ea scatentib ⁊
diffluentib. toto orde blasphemo.
Quos ꝑ septem ferme dies inces¬
santer uomens:tandem cũ illis
miseram expuit animã. Noqñ¬
te coram aliquando malachia po¬
pulum exhortante: mulier q̃dã
infelix ausa ẽ. inderrumꝑe ser¬
monem clamorib imꝓbis: ñ de¬
ferens sacerdoti & spĩu qui loq̃¬
batur. Erat autem de ꝓgenie
impia: & spm̃ habens in narib
blasphemias contumeliasq euo¬
mebat inscm̃: dicens hypocritã
⁊ inuasorem aliene hereditatis: s
⁊ caluiciei illiuis imꝓperans. At il¬

Expanded text:
ipsius Regis, quod esset adulator et garipsius Regis, quod esset adulator et garrulus, et potens in lingua; favebat per omnia adversariis Malachiae, et procaciter tuebatur partem eorum: detrahebat absenti, irreverenter occurrens ei in omni loco, maximeque ubi celebrioribus illum sciret interesse conventibus. Sed cito digna linguae procacis mercede donatus est. Intumuit et computruit lingua maledica, vermibus ex ea scatentibus, et diffluentibus toto ore blasphemo: quos per septem ferme dies incessanter vomens, tandem cum illis miseram exspuit animam. 29. Loquente coram aliquando Malachia, et populum exhortante, mulier quaedam infelix ausa est interrumpere sermonem clamoribus improbis, non deferens sacerdoti, et spiritui qui loquebatur. Erat autem de progenie impia, et spiritum habens in naribus, blasphemias contumeliasque evomebat in Sanctum, dicens hypocritam et invasorem alienae haereditatis, sed et calvitiei illius improperans. At il
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ suȩ. Nam ⁊ si iam nemo qui
palam noceret: ab insidiantib
tamen nec locus satis tutus ep̃o erat.
nec tempus feriatum. Et deputa¬
disunt ei iuri armati adcustodiã
die ac nocte: s ille magis in dño
confidebat. Fuit uͦ consilium p̃fa¬
tum scismaticum insequi: eo qͦd
seduceret multos ex insignib quȩ
ferebat suadens omnib se ep̃m
aduersus malachiam atq eccłiȩ
unitatem. Et fecit sic. Ꝙ sine dif¬
ficultate ita in breui uniuersas
sepiuit uias eius ꝑ grãm sibi ado¬
mino datam ⁊ quã habebat ad
om̃s: ut malignus ille coactus sit
dare manus. reddere insignia. &
quiescere de reliquo in om̃i subiec¬
tione. Ita m alachias licet de reli¬
quo ꝑ multa ꝑicła et labores ꝓsꝑa¬
batur in dies⁊ confortabatur: ma¬
gis ac magis habundans in spe ⁊
res sed ⁊ detractores malachiȩ corri¬
put ds̃. Quidã uerbi gr̃a grãm ha¬
bens pͥncipum ⁊ potentum. etiã

Expanded text:
vitae suae. Nam etsi jam nemo qui vitae suae. Nam etsi jam nemo qui palam noceret, ab insidiantibus tamen nec locus satis tutus Episcopo erat, nec tempus feriatum. Et deputati sunt ei viri armati ad custodiam die et nocte: 671 sed ille magis in Domino confidebat. Fuit vero consilium, praefatum schismaticum insequi eo quod seduceret multos ex insignibus quae ferebat, suadens omnibus episcopadversus Malachiam, atque Ecclesiae unitatem. Et fecit sic: et sine difficultate ita in brevi universas sepivit vias ejus per gratiam sibi a Domino datam, et quam habebat ad omnes, ut malignus ille coactus sit dare manus, reddere insignia, et quiescere de reliquo in omni subjectione. Ita Malachias, licet per multa pericula et labores, prosperabatur in dies, et confortabatur magis ac magis, abundans in spe etres, sed et detractores Malachiae corripuit Deus. Quidam, verbi gratia, gratiam habens principum et potentum, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
rauerant. Non ẽ qͦd abnuat: qui⁊
uidȩ ꝑiculo quesierat eam. Itaq
fact̾a ẽ pax: & tam firma. ut abil¬
la die hostem sacerdos ñ mͦ paca.¬
tum habuerit.s sub ditum. s de¬
uotum. Quo audito fideles qͥq
gauisi sunt: qͦd ñ mͦ saluatus sit
sanguis innoxius indie illa: s
⁊ nocentium multoꝵ animȩ mala.¬
chiȩ meritis euaserint ad salutem.
Et apprehendit om̃s circumqͣq
timor: audientes quomͦ duos mni¬
mieorum eius qui uiderentur fero¬
ciores ⁊ fortiores in generatione
sua. sic subita uirtute ꝓstrauit dẽ:
istum loquor qui in manib ẽ.⁊ eũ
de quo suꝑius dixi. Alterum enĩ
terribiliter multatum in corpe
alterum misericorditer mutatum
incorde:ambos mirabiliter com¬
prehendit inconsiliis quȩ cogita¬
bant. His ita ꝑactis cepit iam ee¬
pit inciuitate ep̃c tota libertate
disponere ⁊ ordinare de om̃ib ꝑ¬
tmentib ad ministerium suum:
ñ tamen sine continuo discͥmine

Expanded text:
raverant. Non est quod abnuat, qui et raverant. Non est quod abnuat, qui et vitae periculo quaesierat eam. Itaque facta est pax, et tam firma, ut ab illa die hostem Sacerdos non modo pacatum habuerit, sed subditum, sed devotum. Quo audito, fideles quique gavisi sunt, quod non modo salvatus sit sanguis innoxius in die illa; sed et nocentium multorum animae, Malachiae meritis, evaserint ad salutem. Et apprehendit omnes circumquaque timor, audientes quomodo duos inimicorum ejus, qui viderentur ferociores et fortiores in generatione sua, sic subita virtute prostravit Deus: istum loquor, qui in manibus est, et eum de quo superius dixi. Alterum enim terribiliter mulctatum in corpore, alterum misericorditer mutatum in corde, ambos mirabiliter comprehendit in consiliis, quae cogitabant. 27. His ita peractis, coepit jam in civitate Episcopus tota libertate disponere et ordinare de omnibus pertinentibus ad ministerium suum, non tamen sine continuo discrimine
Abbreviated transcription (Latin):
an sac̾dos ur digne satis axp̃o di¬
ctis ⁊ supplicantib ne tantũ cu¬
gregem desolatum relinqueret.
Uerum ille totã spem suã ponens
in dño. tota alacritate ꝑrexit: tͥb
tantum comitatus discipłis ꝑa¬
tis mori cum eo. Qui ut calcato li¬
mine domus. repente se medio
intulit armatoꝵ scuto fidei ipse
munitus: concidere facies om̃iũ.
quia pauor irruit suꝑeos: ita
ut dicere posset ep̃c. Qui tribulãt
me inimici mei: ipsi infirmati
sunt ⁊ ceciderunt. hoc uerbũ ue¬
rum ẽ. Uideres hostiam stantems
carnifices ferro armatis manibus
undiq cirtum stantes: & qui immo¬
laret ñ erat. Nutares stuꝑe lacertos:
sic non fuit qui extenderet manũ.
Nam ⁊is qͦ qui caput maliciȩ uide¬
batur. assurgit ei potiꝰ ꝗͣ insurgit.
Ubi signum ohomo qͦd dederas in
mortem pontificis: Hoc magis ho¬
noris quam mortis signum. Deferre
est hoc: non mortem inferre. Res mi¬
ra. Pacem offerunt: qui necem pa¬

Expanded text:
an sacerdos vester digne satis a Christo dian sacerdos vester digne satis a Christo dictis et supplicantibus, ne tantum cugregem desolatum relinqueret. 26. Verum ille totam spem suam ponens in Domino, tota alacritate perrexit, tribus tantum comitatus discipulis, paratis mori cum eo: qui ut calcato limine domus repente se medio intulit armatorum, scuto fidei ipse munitus; concidere facies omnium, quia pavor irruit super eos, ita ut dicere posset Episcopus: Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt, et ceciderunt . Hoc verbum verum est. Videres hostiam stantem, carnifices ferro armatis manibus undique circumstantes: et qui immolaret, non erat. Putares stupere lacertos: sic non fuit, qui extenderet manum. Nam et is quoque, qui caput malitiae videbatur, assurgit ei potius quam insurgit. Ubi, quaeso, signum, o homo, quod dederas in mortem Pontificis? Hoc magis honoris signum, quam mortis indicium. Deferre est hoc, non mortem inferre. Res mira! pacem offerunt, qui necem pa
Abbreviated transcription (Latin):
bere uenire: eccłiam ẽẽ competen¬
tiorem locum firmandȩ pacis:
siquidẽ p̃senserant dolum: sub¬
uingunt qui missi erant hoc tu¬
tum non ẽẽ principi: tuere eũ
capiti suo: nec se credere turbis
quȩ seante hos dies causa ep̃i ꝓ
pemodum interemissent. Con¬
tendentib in hunc modum. illis
quidem ut irent. istis uͦ ne iret:
epẽ cupidus pacis. ⁊ mortis non
te me imitari magistrum meũ.
ñ sequor. forte flec̾to humilitate
tyrannum: & si non. uinco tam̃.
exhibens oui pastor. sacerdos¬
laico. qͦd mͥ uie debuerat. Uos qͦ
qͦd inme ẽ non parũ edifico ex¬
emplo tali. Quid enĩ si contingat
occidi: Non recuso mori: ut uoᷤ
uitȩ ex me teneatis exemplum.
non dominari in clero: s formã
fieri gregis. Haud aliam sane for¬
mam quã ab illo accepimus. qui
humiliauit semetipsum factus
obediens usq ad mortem. Quis mͥ
det hanc relinquere filiis signatã
sanguine meo: Exꝑimini certe

Expanded text:
bere venire; ecclesiam esse competenbere venire; ecclesiam esse competentiorem locum firmandae pacis: siquidem praesenserant dolum. Subjungunt qui missi erant, hoc tutum non esse principi: timere eum capiti suo, nec se credere turbis, quae se ante hos dies causa Episcopi propemodum interemissent. Contendentibus in hunc modum, illis quidem ut iret, istis vero ne iret; Episcopus cupidus pacis, et mortis non te me imitari Magistrum meum. ristum non sequor. Forte flecto humilitate tyrannum, et si non, vinco tamen exhibens ovi pastor, sacerdoslaico, quod mihi ille debuerat. Vos quoque, quod in me est, non parum aedifico exemplo tali. Quid enim si contingat occidi? Non recuso mori, ut vos vitae ex me teneatis exemplum. um Princeps, non dominari in clero, sed formam fieri gregis . Haud aliam sane formam, quam ab illo accepimus, qui humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem. Quis mihi det hanc relinquere filiis signatam sanguine meo? Experiemini certe,
Abbreviated transcription (Latin):
eam: insignia sacra circumferens.
Quȩ ubiq ostentans. ubiq eoꝵ grã
receptabatur: concilians sibi ꝑ hȩc
ammos omnium. ⁊ amalachia qͦsq
potusset aueriens. Hec ille. Erat
autem princeps quidã de poten¬
diorib iniquȩ ꝓgeniei. quẽ rex pͥ¬
quam ciuitatem exiret. iurare coe¬
gerat pacem tenere ep̃o: acceptis
abeo insuꝑ obsidib multis. Is post
regis exitum nichilominus ciuita¬
dem ingressus: consilium habuit
cum ꝓpinquis ⁊ amicis: quomͦ scm̃
dolo tenerent ⁊ occiderent. Timebãt
uͦ plebem. Et comurantes in necẽ
malachiȩ constituere locum ⁊ diem:
&& traditor dedit eis signum. Ipso
die cum uesꝑtina iam sollempnia
ineccłia celebraret antistes eũ uni¬
uerso clero ⁊ multitudine populi:
mitat ad ipsum. nequam ille in
uerbis pacificis ĩ dolo rogãs qͣtinuᷤ
ad se dignetur descendere: ut faci¬
at pacem. Respondentib qui as¬
fistebant ipsum potiꝰ ad ep̃m de¬

Expanded text:
eam, insignia sacra circumferens: eam, insignia sacra circumferens: quae ubique ostentans, ubique eorum gratia receptabatur, concilians sibi per haec animos omnium, et a Malachia, quosque potuisset, avertens. Haec ille. 25. Erat autem princeps quidam de potentioribus iniquae progeniei, quem Rex priusquam civitatem 670 exiret, jurare coegerat pacem tenere Episcopo, acceptis ab eo insuper obsidibus multis. Is post Regis exitum nihilominus civitatem ingressus, consilium habuit cum propinquis et amicis, quomodo sanctum dolo tenerent, et occiderent: timebant vero plebem. Et conjurantes in necem Malachiae, constituere locum et diem, et traditor dedit eis signum. Ipso die cum vespertina jam solemnia in ecclesia celebraret Antistes cum universo clero et multitudine populi, mittit ad ipsum nequam ille in verbis pacificis in dolo, rogans quatenus ad se dignetur descendere, ut faciat pacem. Respondentibus qui assistebant, ipsum potius ad Episcopum de
Abbreviated transcription (Latin):
quo etatis suȩ tricesimo octa¬
uo pauꝑ malachias pulso in¬
cubatore. intrauit ardina cha.
pontifex ⁊ metropolitanꝰ totiꝰ hy¬
berniȩ. Rege uͦ ceterisq qui intro¬
durerant eum ad ꝓpria remean¬
tib ipse remanet in manu dĩ: ⁊ re¬
manent illi foris pugnȩ intuis ti¬
mores. Nam ecce iuꝑea soboles frẽ¬
dens ⁊uociferans se exheredari:
Porro nigellus uidens sͥ immine
fugam: tulit secum insignia que¬
dam sedis illius: textum scilicet
euanglioꝵ qui fuit beati patricii:
baculumq auro tectum. ⁊ gemmiᷤ
preciosissimis adornatum. quem
nommnant baculum iħu: eo quod
ipse dñs ut fert opinio. eum suis
manib denuerit atq formauerit.
E hec summȩ dignitatis ⁊ uene¬
rationis in gente ula. Nempe notiᷤ¬
sima sunt celeberrimaq inpopłis:
atq in ea reuerentia apud om̃s: ut
qui illa habere uisus fuerit ipsũ
habeat ep̃m popłs stultꝰ ⁊ insipieis.
Ibat homo gyrouagus. ⁊ alter satha¬
nas curuibat tram ⁊ ꝑambulabat

Expanded text:
o aetatis suae tricesimo octavo pauper Malachias, pulso incubatore, intravit Ardmacha, pontifex et metropolitanus totius Hiberniae. Rege vero caeterisque, qui introduxerant eum, ad propria remeantibus, ipse remanet in manu Dei, et remanent illi foris pugnae, intus timores. Nam ecce viperea soboles, frendens et vociferans se exhaeredari, Porro Nigellus videns sibi imminere fugam, tulit secum insignia quaedam Sedis illius, textum scilicet Evangeliorum, qui fuit beati Patricii, baculumque auro tectum, et gemmis pretiosissimis adornatum, quem nominant baculum Jesu, eo quod ipse Dominus ut fert opinio eum suis manibus tenuerit, atque formaverit. Et haec summae dignitatis et venerationis in gente illa. Nempe notissima sunt celeberrimaque in populis, atque in ea reverentia apud omnes, ut qui illa habere visus fuerit, ipsum habeat episcopum populus stultus et insipiens. Ibat homo gyrovagus, et alter satanas circuibat terram, et perambulabat
Abbreviated transcription (Latin):
catum: s qͦd manducare non queo:
dum ẽẽ ñ arbitror. Qiunt enim in¬
columes ac ualidos iuuenes conuen¬
tum solere deserere: indomo se infir¬
care: carmũ esu qui uix egrotis dũ¬

Expanded text:
catum, sed quod manducare non queo. dum esse non arbitror. Aiunt enim incolumes ac validos juvenes conventum solere deserere, in domo se infircare; carnium esu non quidem corporis
Abbreviated transcription (Latin):
tinus eis suꝑueniet interitus: sict̃
dolor inutero habentis. & non ef¬
fugient᷑. Delicata nimis medicina
ẽ. prius alligari quam uulnerari:
menbrum ñ ꝑcussum plangere. ⁊
necdum suscepta ictu ad mouere
tuanum. fouere unguento uͥ non
dolet: emplastrum adhibere ubi
cesura non ẽ. Ad discernendũ deiñ
int̾ sanos & male habentes. baculoᷤ
in manib gestare iubentur egro¬
tantes. Nane necessarios: ut quã
pallor in uultu maciesq ñ indicat:
baculus sustentans mentiatur in ua¬
litudinem. Ridendas an lugendas
dixerim huuiscemodi ineptias. Sic
macharius uixit: Sic basilius do¬
cuit. Sic antonius instituit. Sie
patres megypto ꝯu̾sati sunt
Sic deniq sc̃i. odo. maiolus. odilo
hugo. quos se sui utiq ordinis pͥn¬
cipes ⁊ preceptores habere glantur:
aut tenuerunt aut deneri cenfu¬
erunt. S hi om̃s si sci.immo qͥa
qͥ nimirum ita loquitur. Habenteᷤ
uictum & uestitum: his contenti

Expanded text:
tinus eis superveniet interitus, sicut tinus eis superveniet interitus, sicut dolor in utero habentis, et non effugient . Delicata nimis medicina est, prius alligari quam vulnerari, membrum non percussum plangere, et necdum suscepto ictu admovere manum, fovere unguento ubi non dolet, emplastrum adhibere ubi caesura non est. 23. Ad discernendum deinde inter sanos et male habentes, baculos in manibus portare jubentur aegrotantes, plane necessarios: ut quam pallor in vultu, maciesque non indicat, baculus sustentans mentiatur invaletudinem. Ridendas, an lugendas dixerim hujusmodi ineptias? Sic Macarius vixit? sic Basilius docuit? sic Antonius instituit? sic patres in Aegypto conversati sunt? sic denique sancti Odo, Maiolus, Odilo, Hugo, quos se sui utique Ordinis principes et praeceptores habere gloriantur, aut tenuerunt, aut teneri censuerunt? Sed hi omnes, si sancti, imo quia qui nimirum ita loquitur: Habentes victum ei vestitum, his contenti
Abbreviated transcription (Latin):
ceditur. non quidẽ corꝑis infirmã¬
tis ruinas reficere ꝓ incommodo:
s carnis luxurantis curam ꝑfice
in desiderio. Rogo quȩ ẽ hec securi¬
tas int̃ frendentium undiq hosti¬
um fulgurantes hastas & circum¬
uolantia spicula. tanquam finito
iam bello & triumphato aduersa¬
rio ꝓicere arma: & aut prandiis
incubare longiorib. aut nudum
molli uolutari in lectulo: Quaid hoc
ignauie ẽ: bom milites: Sociis in
sanguine & cede uersantib. uos
aut cibos deligitis delicatos. aut
somnos capitis matutinos: Aliis
inquam nocte ⁊ die cura ꝑuigili
festinantib redimere dempus qm̃
dies mali sunt. uos econtrario ⁊ lon¬
gas noctes dormitando consumi¬
tis. & dies fabulando ducitis ocio¬
sos. Anilicitis par & non ẽ par: Cur
ut non uerecundamini ad exꝓbra¬
tionem apłicȩ indignationis: Non¬
dum enim ait restitistiᷤ usq ad san¬
guinem. Immo iã ad eiusdem t̾¬
ribilis ualde comminationis doni
inquit pax & securitas. tunc repen¬

Expanded text:
esu non quidem corporis infirmantis ruinas reficere pro incommodo, sed carnis luxuriantis curam perficere in desiderio. Rogo, quae est haec securitas, inter frendentium undique hostium fulgurantes hastas et circumvolantia spicula, tauquam finito jam bello et triumphato adversario, projicere arma, et aut prandiis incubare longioribus, aut nudum molli volutari in lectulo? Quid hoc ignaviae est, o boni milites? Sociis in sanguine et caede versantibus, vos aut cibos diligitis delicatos, aut somnos capitis matutinos? Aliis, inquam, nocte et die cura pervigili festinantibus redimere tempus, quoniam dies mali sunt; vos econtrario et longas noctes dormitando consumitis, et dies fabulando ducitis otiosos? An dicitis, Pax, et non est pax? cur vel non verecundamini ad exprobrationem apostolicae indignationis? Nondum enim, ait, restitistis usque ad sanguinem . Imo jam ad ejusdem terribilis valde comminationis tonitinquit, Pax et securitas; tunc repen
Abbreviated transcription (Latin):
tam ad głam qͣm ad iurtu¬
tem ꝓuocat om̃s qͥrecto sunt cor¬
de. Non recti plane s ꝑuersi est
amimi. ante requirere głam quam
exercere uirtutẽ ⁊uelle coronari qͥ
legitimȩ ñ certauit. Uanum ẽ uob̃
inquit ante lucẽ surgere. Ita est:
frustra ad celsitudinem nitit᷑ głȩ
qͥ prius ñ claruit iurtute. frustra
fatuȩ uirgines sponso obuiam
surgunt quarũ lampades extin¬
guntur. Et ideo fatue. qͦd uacuis
głentur lampadib ĩurtutis ole-¬
um ñ habentes. Absit mͥ głari nͥ
tulans ait. Dñe in lumine uultꝰ
tui ambulabunt ⁊ innomine tuo
exultabunt tota die. ⁊ in uisticia
tua exaltabunt᷑. & infert. Quia
gła uirtutis eoꝵ tues. Pulchrȩ ñ
eoꝵ s uirtutis eoꝵ gła commnen¬
datur. Quȩ enim sine uirtute ẽ.
affect̾atur: ꝑiculose captatur uir¬
tus gradus ad głam. uirtus mat̃
głe ẽ. fallax gła ⁊ uana ẽ pulcri¬
tudo quã illa ñ parturiuit. Sola
ẽ cui gła ⁊ iure debetur: ⁊ secure
id oꝑe precium intueri. Pugnaũ

Expanded text:
tam ad gloriam quam ad virtutem provocat omnes qui recto sunt corde. Non recti plane, sed perversi est animi, ante quaerere gloriam quam exercere virtutem, et velle coronari qui legitime non certaverit. Vanum est vobis, inquit, ante lucem surgere . Ita est. Frustra ad celsitudinem nititur gloriae, qui prius non claruit virtute. Frustra fatuae virgines sponso obviam surgunt, quarum lampades exstinguuntur: et ideo fatuae, quia vacuis gloriantur lampadibus, virtutis oleum non habentes. Absit mihi gloriartulans ait: Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunt tota die, et in justitia tua exaltabuntur. Et infert: Quoniam gloria virtutis eorum tu es . Pulchre non eorum, sed virtutis eorum gloria commendatur. Quae enim sine virtute est affectatur, periculose captatur. Virtus, gradus ad gloriam; virtus, mater gloriae est. Fallax gloria et vana est pulchritudo, quam illa non parturivit. Sola est, cui gloria jure debetur, et secure id operae pretium intueri. Pugnavit
Abbreviated transcription (Latin):
complacito. cauere miseriam:
Absit. Nam qui letantur cũ ma¬
lefecerint. & exultant in reb pes¬
simis. tale ẽ. qͦd faciunt. quale cũ
rident frenetici. Nulla autem
uerior miseria: quam falsa leti¬
cia. Deniq intantum miseria ẽ.
qͦd uidetur felicitas in hoc scło:
ut sapiens dicat. Melius ẽ ire
ad domum luctus: qͣm ad domũ
conuiuii.
st quidẽ in bonis corꝑis non¬
nulla iocunditas. uidelicet. ine¬
dendo. bibendo. calefaciendo. ce¬
terisq talib fomentis uel degu¬
mentis carnis: s nunquid uł ista
uacant aliquatenus amiseria:
Bonus ẽ. panis: s esurienti. Potꝰ
delectat: s sitientem. Deniq sa¬
turato cib potusq iã nequaꝗͣ
sunt grata: s grauia. Tolle famen:
&& panem non curabis. Tolle sitĩ:
& limpidissimũ fontẽ. ac si palu¬
dem respicies. Similit̾ umbrã
non quens: nͥ estuans. Solem ñ
curat: nisi algens.siue caligans.
Alioqui nichil hoꝵ libebit: si ñ

Expanded text:
complacito, cavere miseriam. complacito, cavere miseriam. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis, tale est quod faciunt, quale cum rident frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii . Est quidem in bonis corporis nonnulla jucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, caeterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed nunquid vel ista vacant aliquatenus a miseria? Bonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non
Abbreviated transcription (Latin):
ingemiscit & parturit usq ad¬
huc. uanitati nimirum subiec̾ta
ñ uolens: ubi uita hominis dem¬
ptatio ẽ suꝑ t̾ram: ubi uiri qͦq
spũales qui primicias sp̃s iam
accepunt. ingemiscunt & ipsi in¬
tra semetipsos. expectantes redẽ¬
ptionem corꝑis sui: Numqͥd nã
int ista locus ullus ẽ. huiuscemͣ
libeitati:Quid inquam liberum
nr̃o relinquitur complacito:ubi
totum occupare uidet᷑ miseria:
Neq enim ut innocentia seu iu¬
sticia. quemadmodũ apeccato
ita etiam amiseria tute hic eẽ
potuerunt: ubi uistus exclamat.
Infelir ego homo: quis me libera¬
bit de corpore mortis huius: &
item. factȩ sunt mͥ lacrimȩ meȩ
panes die ac nocte. Albi noctes
diesq in merore continuantur.
nullum ꝓfecto temporis spacrũ
complacito uacuum relinquit᷑.
Deniq qui uolunt pie iuuere in
xp̃o. ipsi magis ꝑsecutionem pa¬
tiuntur: qm̃ uidicium adomo
dĩ incipit. Eͦd & precipit: a meiᷤ
qua inderim exparte frui potest

Expanded text:
ingemiscit, et parturit usque adingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subjecta non volens ; ubi vita hominis tentatio est super terram : ubi viri quoque spirituales, qui primitias spiritus jam acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui . Numquidnam inter ista locus ullus est hujuscemodi libertati? Quid, inquam, liberum 609 nostro relinquitur complacito, ubi totum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu justitia; quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi justus exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et item: Factae sunt mihi lacrymae meae panes die ac nocte . Ubi noctes diesque in moerore continuantur, nullum profecto temporis spatium complacito vacuum relinquitur. Denique qui pie volunt vivere in Christo, ipsi magis persecutionem patiuntur ; quoniam judicium a domo Dei incipit. Quod et praecipit: A meis, qua interim ex parte frui potest
Abbreviated transcription (Latin):
nos: cotidie tamen paulatim
aduentat. sensimq in dies ma¬
gis ac magis dilatat terminos
suos: in his dum tarat quoꝵ ꝑ
di adiutorium interior homo
renouatur de die indiẽ. Inqͣntẽ
gͦ regnum gr̃ȩ dilatatur.: in tan¬
tum peccati potestas minuitur.
Inqͣntum uͦ minus ẽ adhuc ꝓpt̃
corpꝰ mortis qͦd aggrauat aĩam.
& obnecessitatem terrenȩ inha¬
bitationis utiq deprimentis
sensum multa cogitantem: ne¬
cesse habent etiam qui ꝑfec̾tio¬
res in hac mortalitate uident᷑
confiteri & dicere. In multis of¬
fendimꝰ om̃s: & si dixerim̾ qioa
peccatũ non habemꝰ. nos ipsos
orant & ipsi sine int̾missione di¬
centes. adueniat regnũ tuũ: qͦd
non erit uł in ipsis consumma¬
tum. quousq peccatũ ñ solum
ñ regnet in eoꝵ mortali corpore:
s nec sit omnino nec ẽe possit
in inmortali corpe. iã. Iam de lib̾¬
tate complaciti in hoc scło neqͣm
quid dicemꝰ. ubi uix sufficit diei
malicia sua: ubi omĩs creatura

Expanded text:
nos. Quotidie tamen paulatim nos. Quotidie tamen paulatim adventat, sensimque in dies magis ac magis dilatat terminos suos, in his duntaxat, quorum per Dei adjutorium interior homo renovatur de die in diem. In quantum ergo regnum gratiae dilatatur, in tantum peccati potestas minuitur. In quantum vero minus est adhuc propter corpus mortis quod aggravat animam, et ob necessitatem terrenae inhabitationis utique deprimentis sensum multa cogitantem; necesse habent etiam qui perfectiores in hac mortalitate videntur, confiteri et dicere: In multis offendimus omnes : et, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsospropter orant et ipsi sine intermissione, dicentes: Adveniat regnum tuum. Quod non erit vel in ipsis consummatum, quousque peccatum non solum non regnet in eorum mortali corpore, sed nec sit omnino, nec esse possit in immortali jam corpore. CAPUT V. An librtate complaciti in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura
Abbreviated transcription (Latin):
rum scilicet a neces sitate arbitri¬
um: erit etiã in electis hominib
uti iam in scĩs ẽ angłis. & cautũ
apeccato. & tutum amiseria: pro¬
bantib tandem triplicis lib̃tatiᷤ
felici exꝑientia. quȩ sit bona uolũ¬
tas dĩ. ac beneplacens & ꝑfecta. Qͦd
quia necdum ẽ: sola interim plena
integraq manet in hominib lib̃¬
tas arbitrii. Nam lib̃tas consilii ex
parte tantum: & hoc in paucis spi¬
ritalib qui carnem suã crucifixe¬
runt cum uiciis & concupiscentii:
quatinus iam non regnet pecc̃m
in eorum mortali corpe. Porro ut
non regnet: lib̾tas facit consilii.
Ut tamen non desit ex integro:
captiuitas ẽ liberi arbitrii. Cũ
autem uenerit qͦd ꝑfectum ẽ.
tune euacuabit᷑ qͦd ex parte ẽ
hoc ẽ cum plena fuerit libertas
consilii nulla iam erit captuui¬
tas arbitrii. Et hoc ẽ. qͦd cotidie
petimꝰ in oratione: cum dicimꝰ d̃o.
adueniat regnum tuũ . Regnũ
hoc necdum extoto ꝑuenit in

Expanded text:
rum scilicet a necessitate arbitrirum scilicet a necessitate arbitrium, erit etiam in electis hominibus uti jam in sanctis est Angelis et cautum a peccato, et tutum a miseria, probantibus tandem triplicis libertatis felici experientia, quae sit bona voluntas Dei, ac beneplacens, et perfecta. Quod quia necdum est, sola interim plena integraque manet in hominibus libertas arbitrii. Nam libertas consilii ex parte tantum, et hoc in paucis spiritualibus, qui carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis, quatenus jam non regnet peccatum in eorum mortali corpore. Porro ut non regnet, libertas facit consilii; ut tamen non desit ex integro, captivitas est liberi arbitrii. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc evacuabitur quod ex parte est: hoc est, cum plena fuerit libertas consilii, nulla jam erit captivitas arbitrii. Et hoc est quod quotidie petimus in oratione, cum dicimus Deo: Adveniat regnum tuum . Regnum hoc necdum ex toto pervenit in
Abbreviated transcription (Latin):
ret uel liceret etiã liberet: Nonne
liben qͦ ẽẽ complaciti merito di¬
cerem᷑. quippe qui ab omni ꝑĩn
qͦd displicere potest. hoc ẽ. ab om̃i
nos miseria liberos sentiremus:
Nunc autem cum multa ꝑ iudicũ
uł admittenda uł omittñda ẽẽ decerna¬
mus. quȩ tamen ꝑ consiliũ neqͣ¬
quam ꝓ iudicii rectitudine aut
eliginus aut contempnimꝰ: rur¬
sumq non omnia quȩ tanquã
recta & commoda consultȩ obser¬
uamꝰ. etiã ut beneplacita libenter
amplect̾amur. s insuꝑ qͣsi dura
ac molesta uix equanimiter ferre
ꝑduremus: liquet quia liberũ nec
consiliũ habemꝰ nec complacitũ.
Alia questio ẽ si uel ante peccatũ
in pͥmo homine habuimꝰ: qͦd scio
loco discutietur. Certissime aut̃
habituri sumꝰ: cum dõ miserante
optinebim᷑ qͦd oramꝰ: fiat uolun¬
plebitur qͣndo id qͦd nunc cunc̾tȩ
passim rationali ut iam dictũ ẽ
creaturȩ commune uidetur. libe¬

Expanded text:
ret vel liceret, etiam liberet? Nonne ret vel liceret, etiam liberet? Nonne liberi quoque esse complaciti merito diceremur, quippe qui ab omni proinde, quod displicere potest, hoc est ab omni nos miseria, liberos sentiremus? Nunc autem cum multa per judicium vel admittenda, vel omittenda esse decernamus, quae tamen per consilium nequaquam pro judicii rectitudine aut eligimus, aut contemnimus; rursumque non omnia, quae tanquam recta et commoda consulte observamus, etiam ut beneplacita libenter amplectimur, sed insuper quasi dura ac molesta vix aequanimiter ferre perduramus: liquet quia liberum nec consilium habemus, nec complacitum. 12. Alia questio est, si vel ante peccatum in primo homine habuimus: quod loco suo discutietur. Certissime autem habituri sumus, cum Deo miserante obtinebimus quod oramus: Fiat volunplebitur, quando in quod nunc cunctae passim rationali ut jam dictum est creaturae commune videtur, libe
Abbreviated transcription (Latin):
sensent: quippe quȩ in neutro
nͥ certe uolendo consentire se sen¬
tit: liberum arbitrium credimꝰ
nominari.Nam ex ila quȩ dicit᷑
a peccato. congruentius forsitan
liberum consiliũ: & item ex il¬
la quȩ dicta ẽ. amiseria. liberũ
potius complacitum posset di¬
ci qmͣ liberum arbitrium.
Arbitrium quippe
iudicium ẽ. Sicut uͦ iudicii ẽ. di¬
scernere quid liceat uel ñ liceat:
sic ꝓfecto consilii. ꝓbare qͥd expe¬
diat uł non expediat: sic com¬
placiti qͦ exꝑiri quid libeat uł
non libeat. Utinam tam libere
nob̃ consuleremꝰ. qͣm libere de
nobis uidicamus: ut quemadmo¬
dum libere ꝑ iudicium licita il¬
licitaq decernimꝰ: ita ꝑ consiliũ
& licita tanqͣm cõmoda nob̃ eli¬
gere. & illicita tanqͣm noxia re¬
spuere liberum haberemus.Iã
enim non solum liberi arbitrii: s
& liberi ꝓculdubio consilii. ac ꝑ
hoc & a peccato liberi essemus.S
quid si totum solumq qͦd expedi¬

Expanded text:
senserit quippe quae in neutro, senserit quippe quae in neutro, nisi certe volendo, consentire se sentit, liberum arbitrium credimus nominari. Nam ex illa quae dicitur a peccato, congruentius forsitan liberum consilium; et item ex illa quae dicta est a miseria, liberum potius complacitum posset dici, quam liberum arbitrium. Arbitrium quippe judicium est. Sicut vero judicii est discernere quid liceat, vel quid non liceat: sic profecto consilii probare quid expediat, vel non expediat: sic complaciti quoque experiri quid libeat, vel non libeat. Utinam tam libere nobis consuleremus, quam libere de nobis judicamus! ut quemadmodum libere per judicium licita illicitaque decernimus; ita per consilium et licita, tanquam commoda, nobis eligere; et illicita, tanquam noxia, respuere 608 liberum haberemus. Jam enim non solum liberi arbitrii, sed et liberi procul dubio consilii, ac per hoc et a peccato liberi essemus. Sed quid si totum, solumque quod expedi
Abbreviated transcription (Latin):
tem: ꝓbat se habere uoluntatem.
Non enim uult habere bonam:
nͥ ꝑ uoluntatem. Eͦd si uolunta.¬
dem & libertatem: s libertatem
a necessitate non a peccato.Nem¬
pe ut non ualeat cum uelit hab̾e
bonam: sentit quidẽ sibi deesse
libertatem. s ꝓfecto libertatem
apeccato: quo utiq dolet p̃mi.
non ꝑimi uoluntatem. Quã ꝗͣ
iam ꝓculdubio utcumq bonã
habet: ubi habere uult. Bonum
quippe ẽ qͦd uult. Nec posset bo¬
num uelle nͥ bona uoluntate: sic̃
nec uelle malum nͥ mala uolun¬
tate. Cum bonũ uolumꝰ bona ẽ
uoluntas: cũ malũ uolumꝰ.mala
ẽ uoluntas. Utrobiq uoluntas.
& ubiq lib̃tas: cedit siquidẽ uo¬
luntati necessitas. Cũ autẽ non
ualemus qͦd uolumus : sentimꝰ
quidẽ ipsam quodãmͦ lib̾tatem
peccato ẽẽ captiuã miserã: non
tam̃ amissam. Ex hac gͦ tantũ
libertate. qua liberum ẽ uolun¬
tati se ipsam uidicare uł bonã
si bono.uel malam si malo con¬

Expanded text:
tem, probat se habere voluntatem: tem, probat se habere voluntatem: non enim vult habere bonam, nisi per voluntatem. Quod si voluntatem, et libertatem; sed libertatem a necessitate, non a peccato. Nempe ut non valeat, cum velit, habere bonam, sentit quidem sibi deesse libertatem, sed profecto libertatem a peccato, quo utique dolet premi, non peremi, voluntatem. Quanquam jam procul dubio utcunque bonam habet, ubi habere vult. Bonum quippe est quod vult; nec posset bonum velle, nisi bona voluntate: sicut nec velle malum, nisi mala voluntate. Cum bonum volumus, bona est voluntas: cum malum volumus, mala est voluntas. Utrobique voluntas, et ubique libertas: cedit siquidem voluntati necessitas. Cum autem non valemus quod volumus; sentimus quidem ipsam quodammodo libertatem peccato esse captivam, vel miseram, non tamen amissam. 11. Ex hac ergo tantum libertate, qua liberum est voluntati se ipsam judicare: vel bonam, si bono; vel malam, si malo con
Abbreviated transcription (Latin):
maior iniusto ẽ qͣm in peccatore:
nec plenior in angło qͣm in ho
num & in bono liberum hominẽ
facit quo uoluntarius efficitur
non inuitus ꝑtrahitur: sic spon¬
te deuolutus in malum. in.ma¬
lo nichilominus tam liberum
qͣm sponcaneum constituit: sua
utiq uoluntate ductum. non ali¬
unde coactum ut malus sit. Et
sicut cȩlestis angłs. aut etiam ip
se ds ꝑmanet libere bonus. ꝓpͥa
uidelicet uoluntate non aliqua
extrinseca necessitate: sic ꝓfec̾to
diabolus eque libere in malum
& corruit & ꝑsistit: suo utiq uo¬
luntario nutu. non alieno impul¬
ubi etiam fit captiuitas mentis
tam plena quidẽ in malis qͣm ⁊
in bonis: s in bonis ordinatior.
quen & dicere. uolo habere bonã
uoluntatem et ñ possum: neqͣ¬
qͣm huic p̃scribit libertati. ut
qͣsi uim aut necessitatem
hac parde uoluntas patiatur:
s plane illa libertate quȩ dicit᷑
a peccato. se carere testant᷑ Nam
qui uult habere bonã uolunta¬

Expanded text:
major in justo est, quam in peccatore, major in justo est, quam in peccatore, nec plenior in angelo, quam in num, et in bono liberum hominem facit, quo voluntarius efficitur, non invitus pertrahitur: sic sponte devolutus in malum, in malo nihilominus tam liberum, quam spontaneum constituit, sua utique voluntate ductum, non aliunde coactum ut malus sit. Et sicut coelestis angelus, aut etiam Deus ipse, permanet libere bonus, propria videlicet voluntate, non aliqua extrinseca necessitate: sic profecto diabolus aeque libere in malum et corruit, luntario nutu, non alieno impulubi etiam fit captivitas mentis, tam plena quidem in malis, quam in bonis, sed in bonis ordinatior, queri, et dicere: Volo habere bonam voluntatem, et non possum, nequaquam huic praescribit libertati, ut quasi vim aut necessitatem in hac parte voluntas patiatur: sed plane illa libertate, quae dicitur a peccato, se carere testantur. Nam qui vult habere bonam volunta
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & cum uoluit natus ex my¬
liere factus sub lege: ut eos qui
sub lege erant redimeret. Fuit
itaq & ipse sub lege miseriȩ: s
fuit quia uoluit: ut liber in ter
miseros &peccatores. utrumq
iugum fraternis aceruicib ex¬
cuteret.
Aabuut itaq totas tres libertates: pͥ¬
mam ex humana simul & diuina
natura: reliquas ex diuia poten¬
dia. Quarum duas posteriores.
utrum & primus homo inpara¬
dẏso habuerit: uł quomͦ & qua¬
tenus habuerit: postea uidebimꝰ.¬
Hoc autẽ indubitant̃ sciendum:.
utramq plenã atq ꝑfectã ꝑfec¬
dis inẽẽ anmab carne solutis: cũ
do parider & xp̃o eius atq angłis
suꝑ cȩlestib.Nam scĩs animab
& si necdum corꝑa receꝑunt: de¬
est quidem de gła: s nicħ prorsꝰ
iest de miseria.
erum libertas a necessitate: eque
& indifferenter. dõ uniuerseq tã
male qͣm bone rationali conue¬
nit creatiuȩ. Nec pec̾co nec mise¬
ria amitcitur uł minuit᷑. nec

Expanded text:
sicut et cum voluit natus ex musicut et cum voluit natus ex muliere, factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Fuit itaque et ipse sub lege miseriae: sed fuit quia voluit, ut liber inter miseros et peccatores utrumque jugum fraternis a cervicibus excuteret. Habuit itaque totas tres libertates, primam ex humana simul et divina natura, reliquas ex divina potentia. Quarum duas posteriores utrum et primus homo in paradiso habuerit, vel quomodo et quatenus eas habuerit, postea videbimHoc autem indubitanter sciendum, utramque plenam atque perfectam perfectis inesse animabus carne solutis, cum Deo pariter et Christo ejus, atque Angelis supercoelestibus. Nam sanctis animabus, etsi necdum corpora receperunt, deest quidem de gloria; sed nihil prorsus inest de miseria. Verum libertas a necessitate aeque et indifferenter Deo, universaeque tam malae, quam bonae rationali convenit creaturae. Nec peccato, nec miseria amittitur, vel minuitur; nec
Abbreviated transcription (Latin):
gnum deo & patri. De hac enim:
item de illa qua diximus apecc̃o:
puto qͦd iudeis aiebat. Si uos fuiꝰ
liberauerit: uere liberi eritis. libe¬
rum arbitrium liberatore indi¬
gere significabat: s plane qui il¬
lud liberaret᷑ anecessitate. quam
uoluntatis cum esset penit᷑ ñ no¬
uerat:s apeccato in qͦd tam lib̾e
qͣm uoluntariȩ corruerat: simulq
apena peccati qͣm incautum in¬
currerat inuitumq ferebat: quo
utroq malo liberari omnino ñ
poderat. nͥ ꝑ illum qui solus ho¬
minum factus ẽ. inter mortuos
liber: liber uidelicet apeccato in¬
ter peccatores. Solus namq int̃
filios adam. libertatẽ sibi uendi¬
eat apeccato: qui peccatũ ñ fec̃
nec inuentus ẽ dolus in ore eius.
Porro & amiseria quȩ ẽ pega pec¬
cati. habuit nchilominus liber¬
tatem: s potentia ñ actu. Nemo
quippe tollebat animam eius
ab eo:s ipse ponebat eam. Deniq
teste ꝓph̾a. oblatꝰ ẽ quia uoluit.

Expanded text:
gnum Deo et Patri. De hac enim, et gnum Deo et Patri. De hac enim, et item de illa quam diximus a peccato, puto quod Judaeis aiebat: Si vos Filius liberaverit, vere liberi eritis . Liberum arbitrium liberatore indigere significabat: sed plane qui illud liberaret non a necessitate, quam, voluntas cum esset, penitus non noverat; sed a peccato, in quod tam libere, quam voluntarie corruerat; simulque a poena peccati, quam incautum incurrerat, invitumque ferebat: quo utroque malo liberari omnino non poterat, nisi per illum, qui solus hominum factus est inter mortuos liber , liber videlicet a peccato inter peccatores. 8. Solus namque inter filios Adam libertatem sibi vindicat a peccato, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Porro et a miseria, quae est poena peccati, habuit nihilominus libertatem, sed potentia, non actu. Nemo quippe tollebat animam ejus ab eo, sed ipse ponebat eam . Denique, teste propheta: Oblatus est quia ipse voluit ;
Abbreviated transcription (Latin):
Sicatur gͥ prima libertas
głe. Primo nempe inliberam uo¬
luntatem. ac uoluntariam lib̾tatẽ
conditi sumus. nobilis dõ ereat᷑a:
scdo reformamur in innocentiã.
noua in xp̃o creatura: tercio subli¬
mamur in głam. ꝑfect̾a in sp̃u cre¬
atura. Prima gͦ libertas habet mul¬
tum honoris: scd̃ã plurimum ⁊
uirtutis: nouissima cumulum io¬
cunditatis. Expͥma qͥ ꝓpe pre¬
stamus ceteris ammantib:
sed̾a carnem: ꝑ terciã mortem sub¬
icimus.Ulel certe sicut inprima
subiecit ds sub pedib nrĩs oues: ⁊
boues & pecora campi: ita qͦ per
scd̃am sp̃ales bestias hur aeris. de
quib dicitur. ne tradas bestiis a¬
nimas confitentes tͥ ꝓsternit eque
& conterit sub pedib nrĩs: in ulti¬
ma tandem nos ipsos nob plenus
submissurus. ꝑ uictoriã corruptio¬
nis & mortis: quando scilicet no¬
uissima destruetur mors: &. nos
transibimus inlibertatem głe fili¬
orum dĩ. Qtia lib̾tate. rp̃c nos li¬
berabit: cum nos utiq tradet. re¬

Expanded text:
itur prima libertas itae vel Gloriae. Primo nempe in liberam voluntatem ac voluntariam libertatem conditi sumus, nobilis Deo creatura: secundo reformamur in innocentiam, nova in Christo creatura: tertio sublimamur in gloriam, perfecta in spiritu creatura. Prima ergo libertas habet multum honoris; secunda, plurimum etiam virtutis; novissima, cumulum jucunditatis. Ex prima quippe praestamus caeteris animantibus; in secunda carnem, per tertiam mortem subjicimus. Vel certe sicut in prima subjecit Deus sub pedibus nostris oves et boves et pecora campi: ita quoque per secundam spirituales bestias hujus aeris, de quibus dicitur, Ne tradas bestiis animas confitentes tibi , prosternit aeque et conterit sub pedibus nostris: in ultima tandem nos ipsos nobis plenius submissurus per victoriam corruptionis et mortis, quando scilicet novissima destruetur mors, et nos transibimus in libertatem gloriae filiorum Dei: qua libertate Christus nos liberabit, cum nos utique tradet re
Abbreviated transcription (Latin):
aut exnecessitate. qͦd ẽ. initium
ñ plenitudo sapientiȩ: s ꝓmta
& alacri uoluntate. qͦd fac̃ acceptũ
sacrificiam: qm̃ hylarem datorẽ
diligit ds̃. Sicq ꝑ omĩa imitabit᷑
sapientiã: dum & uiciis resistet
fortiter. & in conscientia reqͥescet
suauit᷑. Uerũ cur ad talia ꝓuocam᷑ ex¬
emplo. indigemꝰ ⁊ adiutorio: qͦ ipsi
udelicet ꝑ ipsã conformem᷑ atq ĩean¬
dẽ imaginẽ tͣnsformema claritate in

Expanded text:
aut ex necessitate; quod est initium, aut ex necessitate; quod est initium, non plenitudo sa alacri voluntate, quod facit acceptum sacrificium: quoniam hilarem datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, et dum vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. Verum cujus ad talia provocamur exemplo, indigemus et adjutorio, quo ipsi videlicet per ipsum conformemur, atque in eamdem imaginem transformemur a claritate i