comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hixq duaꝵ fere horarum spatiũ
intercesserat: uidit defunctũ pau¬
latim menbris om̃ibus cõmoueri: M
laxatis inusum nidendi palpitare lu¬
minibus. Cunc uero magna ad dĩm
uoce com̾sus: grãs agens cellulam
clamore compleuerat. Quo audito.
qui pro foribus astiterãnt. statit ir¬
Sruunt: mirum spͨtaculum quod ui¬
debant uiuere: quem mortuũ delin¬
querant. Ita redditus uite. statim
baptisma consecutus. plures postea
uixit anuos: primusq apud nos.
Martini uirtutum. uel mat̾ia uł tes¬
cimonium fuit. Idem tamen refr̾e
erat solitus. se corpore exutum ad tri¬
bunal uidicis ductum: deputandũq
obscuris locis: et uulgaribus turbis:
tristem excepisse sententiam. Qum
per duos angelos. iudici fuisse sug¬
gestum: hunc esse pro quo marti¬
nus oraret. Ita per eosdem anglos
se uissum reduci. et martiuo reddi¬
tum: uiteq pristine restitutũ ⁊ ab
hoc pͥmo tempore. beati uiri nom̃
enituit: ut qui sanctus iam ab oĩb

Expanded text:
uixque duarum fere horarum spatium uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim iruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
militia sanctum hila
bus. spectata et cognita. fides habeba¬
tur. expetiuit: et aliquandiu apud eũ
fuisser: haut longe sibi ab
oppido moriasterium collocauit. Q
tempore se ei quidam cathecumiuꝰ
imnxit: cupiens scĩssimi uiri institui
discipliuis. Paucis quippe int̾ positis
dieb languore correptus. ui febriũ
laborabat. At tunc Martinus forte
discesserat. Et cuni per tͥduum de¬
fuisset: regressus. ex anime. corpꝰ in¬
uenit. Ita subita mors fuerat: ut
absq baptisinate humanis rebꝰ exce¬
deret. Corpus in medio positũ tristi
merentium frm̃ frequentabat uir
officio: cum Martinus flens. et eiu¬
lans accurrit. Tunc uero toca spm̃
sanctum mente concipiens: egredi
cellulam in qua corpus iacebat ce¬
teros inbet. et foribus obseratis. suꝑex¬
animata defuncti fratris memb
prosternitur. Et cum alinandiu
sp̃m dñi ad esse uirtuteni erectus q¬
paululum. et in defuncti or a defixꝰ.
orationis sue ac misericordie domi¬
ni. intrepidus expectabat euentũ

Expanded text:
militia sanctum Hilarbus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu  per spiritum Domini adesse uirtutem, erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunionem sanctam. idest martinꝰ
abrahe sinu letus excipitur. derus de¬
mittens. tecrumq relinqueus odorẽ
ab inergumino discedens. eum sanũ
qͣmuis iuitus diseruit. Quod clicꝰ
uidens. non fuit ei satis fub cõmuui
cłicoꝵ uita sancto deseruire martino:
ut postea custos ordinis in eodẽ mo¬
nasterio. pro sanctitate uite et religi
onis poneretur. O martinũ. ułłi fẽ¬
re sanctorum meritis inferiorẽ nul¬
li scd̃m potentia: nulli uiscerib cari¬
tatis minorem. Qui mirabiliter de¬
moniacum curauit. et eius sanita¬
tenrclico suo msericorditer uere
salutis causam esse donauit. Mar¬
timim gͥ cnergumini landat me¬
dela: martinem magnifieat ple¬
bis admiratio. et deuocio. Marti¬
num quoq glorificat cłici ad deũ
conu̾sio ꝑfecta. et ubiq tanto mi¬
rabilior martinus habetur. qͣnto
poscentium fides ad deum. ⁊ ad ip̃m

Expanded text:
communionem sacram, Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, clerus demittens, tetrumque relinquens odorem, ab energumeno discedens, eum sanum et invitus deseruit. Quod clericus videns non fuit ei satis sub communi clericorum vita sancto deservire Martino, ut postea custos ordinis in eodem monasterio prae sanctitate vitae et religionis custodia poneretur. O Martinum nulli fere sanctorum meritis inferiorem, nulli secundum potentiam, nulli visceribus charitatis minorem, qui mirabiliter daemoniacum curavit, et ejus sanitatem clerico suo misericorditer verae salutis causam esse donavit. Martinum igitur energumeni laudat medela. Martinum magnificat plebis admiratio et devotio. Martinum vero glorificat clerici ad Dominum conversio perfecta. Et ubique tanto mirabilior Martinus habetur quanto poscentium fides ad Dominum ad ipsumque
Abbreviated transcription (Latin):
dimittam. Solus martinus hoc po¬
terit. et hoc tam̃ in eius honore mis¬
sa celebrata. Quod andientes cłici:
confilio mito intex se dixerunt. Et¬
si diabolus mendax est: certe ul qͣndo¬
q uerum dic̾e̾ cogitur. Non gͥ ab ip̃o
fidem capientes. Sed ab eo cui iuuitꝰ
testimonium ꝑhibet in honore dõn¬
et gloriosi martini missam celebremꝰ.
credentes in eum. qui malis beue uti

Expanded text:
dimittam. Solus Martinus hoc podimittam. Solus Martinus hoc poterit et hoc tamen in ejus honore missa celebrata. Quod audientes clerici, consilio inito inter se dixerant: Etsi diabolus mendax est, certe vel quandoque dicere verum cogitur. Non igitur ab ipso fidem capientes, sed ab eo cui invitus testimonium perhibet, in his nos domni Martini gloriosi missam celebremus, credentes in eum
Abbreviated transcription (Latin):
ta a lacͥtate amplectitur. Sicq tan¬
dem fidei uirtute animatus. ad demo¬
niaci rediens presentiam: ⁊ de me ĩqͥt
quid dicis: In queni ille ut suũ erat.
toruos intendens oculos. et sepe młtũ
hinc respectans. recede inquit a me:
quia nichil nr̃m in te romꝑio. Quo
cłicus andito. xp̃i głiam. saucteq con¬
fessionis uirtutem sue p̃ferens confu¬
sioui: exclamauit. ⁊ dixit. Audite fi¬
tcies. attendite populi. quanta sit fi¬
dei nr̃e uirtus: quam admirabile. ꝙͣ¬
q efficax sit confessionis medicabile
sacramentum. Audistis enim qui co¬
ram aderatis. qm turpia michi iupro¬
perauit demon. qui hunc hominem
obsidet.: et utiq uera. Nunc autem
facta confessione. et cͥminũ uera de
corde abrenũtiatione: ecce nichil su
ni in me recognouit. Qua ppt̾ una¬
usines dominum dep̃cem᷑ fideliter:
ut hominem istum liberet a demõe.
quo obsidetur. Cunc demon pey os
mergumini. Uos om̃s inquit non
timeo: nec meuni palestͥcem ꝑ uos

Expanded text:
ta alacritate amplectitur. Sicque tandem fidei virtute animatus ad daemoniaci rediens praesentiam, Et de me, inquit, quid dicis? In quem ille, ut suum erat, torvos intendens oculos, Et saepe hunc multum respectans, Recede, inquit, a me, quia nihil nostrum in te reperio. Quo clericus audito, Christi gloriam sanctaeque confessionis virtutem suae praeferens confusioni, exclamavit et dixit: Audite, fideles, attendite, populi, quanta sit fidei nostrae virtus, quam admirabilis quamque efficax sit confessionis indicibile sacramentum. Audistis enim qui coram aderatis quam turpia mihi improperavit daemon, qui hunc hominem obsidet, et utique vera. Nunc autem facta confessione, et criminum vera de corde abrenuntiatione, ecce nihil in me suum recognovit. Quapropter unanimes Deum deprecemur fideliter ut hominem istum liberet a daemone quo obsidetur. Tunc daemon per os energumeni: Vos, inquit, omnes non timeo, nec meum palaestritem per vos
Abbreviated transcription (Latin):
to. Idq beatus cenfessor nobis pre¬
sentibus oꝑatus est. Que eiũ cau¬
sa fuerit ãdintorium indiuise tri¬
uitatis efflagitans explicabo. Pu¬
er genitus materno lacte deficiẽ¬
te: nutrici ad alendum datur. Quȩ
hoc liquore sterilis. dum nõ copis¬
se ut illius et atule oportunũ est lac¬
tis alimenta ministrat. cepit qui ꝓ¬
ficere debuerat die p̃tereunte decͥceᷤᷤ¬
quam pellis temus que enis ossula
contegebat remaneret. Qui matͤ
mortua. unũ ꝓpe in hac afflictõne
duxerat amium. Erat enim uni¬
cus patri. de uxoria dilectione qͦd¬
dam memoriale. Cui ut diximus
tigit: cucurrit pat̾ ad ecclesiã. ne
corpore. post illud spiritale remedi¬
iam palpebris laxatis atq dimissis
beatumi sepulchrum patre baiulã¬
te deponitur. Nec defuit uirtꝰ illa
celestis. que quondam paruulũ int̾
manus confossoris uiuificauit. At
ubi pͥmũ eius uestimenta cooꝑtoriũ
tumili attigit: illico ꝑuulus rͥespira¬

Expanded text:
nto : id quoque beatus Confessor nobis praento : id quoque beatus Confessor nobis praesentibus operatus est. Quae enim causa fuerit, adjutorium individuae Trinitatis efflagitans, explicabo. Puer genitus, lacte materno deficiente, nutrici ad alendum datur. Quae hoc liquore sterilis dum non copiose, ut illi aetatulae opportunum est, lactis alimentum ministrat, coepit qui proficere debuerat, die praetereunte, decresquam pellis tenuis, quae ejus ossula sola contegeret, remaneret. Qui, matre mortua, unum prope in hoc exitu duxerat annum. Erat enim unicus patri, et de uxoria dilectione quoddam memoriale. Cui, victu, ut tigit, concurrit pater ad ecclesiam, ne corpore praeter illud spiritale remediiam palpebris laxatis atque demissisbeatum sepulchrum, patre heiulante, deponitur. Nec defuit virtus illa caelestis, quae quondam parvulum inter manus confessoris vivificavit. At ubi primum huius vestimenta cooperturium tumuli attigit, ilico parvulus respira
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ tuuui. Cui uir beatus: Ego sũ
inquit martimis turonorum sacer¬
dos. In his sci uerbis pauper surrex¬
it a sompno: app̃hensoq baeillo. it̾
imꝑatum aggreditur: et que sibi
fuerant imꝑata populis nuntiauit
Mense autem septimo. post qͣm hec
acta sunt. beatam basilicam adut . i.¬
biq prostratus per tͥduum. quarta
die a sancti uirtute uisitatus ẽ. Iã
enim cõputruerat caro palmarum
eius. que clause detinebant᷑. et cum
digiti euis directi fuissent: sanguis
ab eisdem erupit. sanitate ex trm
medicatus ore proprio que retulmmꝰ
euerrauit.
olim gestas legimus uenouari mira¬
mur. Sed quid in quam qd̾ hi multi
fecerunt uiuentes in seculo. hic solꝰ¬
culis etiam post sepulchrum. Quid
ergo aginnis. quid silemus: Qͥd oc¬
cultamus. pauci quod multi populi
declamant: Non diutius in hac sta¬
tione moremur. proferamus nouũ
heliseum scło nr̃o. qui cadauer de¬
functi unium remisit a monum̃¬

Expanded text:
nomen tuum? Cui vir: Ego sum, nomen tuum? Cui vir: Ego sum, inquit, Martinus Turonorum sacerdos. In his Sancti verbis pauper surrexit a somno, apprehensoque bacello, iter imperatum aggreditur, et quae sibi fuerant imperata populis nuntiavit. Mense autem septimo postquam haec acta sunt, beatam basilicam adiit, ibique prostratus per triduum, quarta die a Sancti virtute visitatus est. Jam enim computruerat in eo caro palmarum ejus, quae clausa detinebatur. Et cum digiti ejus directi fuissent, sanguis ab eisdem erupit. Sed eis ore proprio quae retulimus enarravit. olim gestas legimus, renovari miramur? Sed quid inquam? Quod hi multi fecerunt viventes in saeculo, hic soldie, etiam post sepulcrum. Quid ergo agimus? quid silemus? quid occultamus pauci quod populi declamant multi? Non diutius in hac statione moremur. Proferamus novum Elisaeum saeculo nostro, qui cadaver defuncti vivum remisit a monume
Abbreviated transcription (Latin):
rabilis domine dum parũꝑ obdormi¬
rem ui. cum dolore ex ꝑgefactus. offi¬
cium mauuum meaꝵ perdidi. et ues¬
cio quid sceleris cõmisissem. Tunc
uir ille sicut discipulis dñs de ceco
nato dixit quia neq ille peccau̾at.
taretur opus dei in illo ait. Debilitã
tua: tormentum indicat populi de¬
linquentis. Uade ergo nanc per ui¬
cos et castella. et ad ciuitatem usq
mo a ꝑiuriis et usuris abstineat.
et in die dnĩco nullum opus absq
sollempnitatib misticis agat. Et¬
ce enim coram domino in lacͥmis
decumbimꝰ ueniam pro ppło dep̃¬
cantes: et adhuc spes est obtinendi
si emendatio subsequatur in plebe
Nam hostilitates et infirmitates
indignatio donuni cõmouet: et
ne crudeliter in scelere suo deꝑe¬
ant. Tu nobis his ꝑactis que im¬
ꝑaui turonos ad bãsilicam ꝓpera
ĩbiq te usitaturus obcinebo apd̾
dũm ut saneris. Cui ille. dic mͥ que¬
so dũe inquit quis es. uel quod est

Expanded text:
rabilis domine, dum parumper obdormirabilis domine, dum parumper obdormivi, cum dolore expergefactus, opus manuum mearum perdidi, et nescio, quid sceleris commisissem'. Tunc vir ille, tamquam discipulis Dominus de caeco nato, quia neque ille peccaverat taretur opus Dei in illo , ait: Debilitas tua tormentum indicat populi delinquentis. Vade ergo nunc per vicos et castella, et ad civitatem usque mo a rapinis, perjuriis et usuris abstineat, et in die Dominico nullum opus, absque solemnitatibus mysticis, agat. Ecce enim coram Domino in lacrymis decumbemus veniam pro populo deprecantes, et adhuc spes est obtinendi, si emendatio subsequatur in plebe. Nam hostilitates, et infirmitates,indignatio Domini commovet. Et ne crudeliter in scelere suo depereant. Tu vero his peractis quae imperavi, Turonis ad basilicam meam propera; ibique te visitans, obtinebo apud Dominum ut saneris. Cui ille: Dic, quaeso, domine, quis es, vel quod est
Abbreviated transcription (Latin):
a lectulo in quo iacebat erectus ẽ
mea paruitas poc̾it enarrare
cum assumptus sanctus dei de mũ¬
do adhuc p̃dicator habeatur ĩ mũ¬
li corpore ostentare nequeat. iugi¬
ter se patefactis uirtutibus mani¬
festat. dum cecos illuminat. para¬
liticos curat. dum reliquos egro¬
tos pristiue sanitati reformat:
Sed ego ut sepe testatus sum in¬
dignum me ceuseo tanti uiri sig¬
na depromere: tam̃ quia audax
audeo. ueniam peto legente. uis
enim mue impellit amoris patroni
Et quia ad hũc eum esse denũtiaui
p̃dicatorem dicam quid contig̾it
nuper. Sisulfus ex ce nomãnicis¬
pauꝑculus dum in ortulo suo me¬
pidie obdormisset. nescio quid ne¬
quitie ꝑpessus e sompno exiliens
contractis in uolam digitis cũ mag¬
no dolore manus debiles eleuauit
Ipõ quoq dolore premente. rursũ
soluitur in soporem. et uidit perui¬
sum. et ecce uir stabat aute eũ nig̾s
uestibus. cano autem capite. qui con¬
uersus quid sic inquid. tu fietibus

Expanded text:
a lectulo in quo jacebat erectus estmea parvitas poterit enarrare, cum assumptus Sanctus Dei de mundo adhuc praedicator habeatur in munlis ostentare nequeat, jugiter se patefactis virtutibus manifestat, dum caecos illuminat, dum paralyticos sanat, dumque et reliquos aegrotos pristinae sospitati reformat. Sed ego, ut saepe testatus sum, indignum me censeo tanti viri signa depromere. Tamen quia audax audeo, veniam peto a legente. Quia enim me impellit amor patroni, et quia esse adhuc eum denuntiavi praedicatorem, dicam quid contigerit nuper. Sisulfus ex Cepauperculus, dum in hortellum suum meridie obdormisset, nescio quid nequitiae perpessus, e somno exiliens, contractis in volam digitis, cum magno dolore manus debiles elevavit, ipso quoque dolore premente, rursum solvitur in soporem et videt per visum; et ecce vir stabat ante eum nigris vestibus, cano autem capite! Qui conversus: 'Quid sic', inquid, 'tu fletibus
Abbreviated transcription (Latin):
directus est pes enis qui fuerat debilis
manꝰq euis sicca infectis sanguine ue¬
nis. sauata est. Et ita omni corpore ac¬
cepta beati confessoris ope formatꝰ est:
ut putares eum demio fuisse renatũ.
Qui puerulus a iustino comite redõp¬
tus. et ingenuus dimissus est. et post.¬
ea baptisiũ consecutus usq hodie sũb
patrocinio sanctẽ eccłie persistit inco¬
lumis. Quis mnquam ista sic ex ordi¬
ne inquire. aut referre poterit ut lau¬
dare sufficiat: Camen. nos quantũ in¬
uestigare potuimꝰ scribere fideliter sta¬
duimuis: hanc sperantes mercedis retͥ¬
butionem acciꝑs: ut dum hec legiit᷑
in laude scissimi confessoris nobis fortas¬
sis tribuatur refrigeriũ pro delictis:
dicente poeta. forsan et hec olim me

Expanded text:
directus est pes ejus qui fuerat debilis, directus est pes ejus qui fuerat debilis, manusque ejus sicca, infectis sanguine venis, sanata est: et ita omni corpore, accepta beati Confessoris ope, formatus est Ed., sanatus, ut putares eum denuo fuisse renatum. Qui puerulus a Iustino comite redemptus et ingenuus dimissus est; et postea baptismum consecutus, usque hodie sub patrocinio sanctae eclesiae persistit incolomis. Quis umquam ista sic ex ordine inquirere aut referre poterit, ut laudare sufficiat? Tamen nos, quantum investigare potuimus, scribere fideliter studuimus, hanc sperantes mercedis retributionem accipere, ut, dum haec leguntur in laude sanctissimi sacerdotis, nobis fortassis tribuatur refrigerium pro delictis, dicente poeta: Forsan et haec olim me
Abbreviated transcription (Latin):
Aut inuitos contra possibilitatẽ cabal¬
lorum suoruim curr̾e cogr᷑ et sio tribuẽ¬
te dño. iuuante patrono. ubi dirige¬
bamur aduẽnitais. De quantis me tͥ¬
bulatõnibus et erumpius eripuit. in
quantis mͥ necessitatibus sua pietas asti¬
tit. uel quantas in me amaritudines fua
uirtute compescuit: nõ dicam ad scribẽ¬
dum. sed etiam ad referendum perlon¬
gum est.
t qm̃ sermo clausulam petit. unũ
prusqͣm liber fiunem accipiat enarrabo
Adolescens quidam nomine securus ex
utero matͥs egrediens. manũ aridã pedẽq
protulerat: et ita om̃ium m̃broꝵ siccata
compage diriguerat. ut monstrũ aliqd̃
simularet. Erat aitem iugo seruitutis
Smexus. Quem cum uiderent dñi sui
iam per septem annos nichil om̃ĩno pꝰ¬
se proficere. manibus deportantes. po¬
suerunt eum ante beatum sepulchrũ
ut uel iam a p̃cereuntibus pasceretur:
qui labore ꝓprio ali non poterat. Iacẽ¬
te autẽ eo in loco illo per multos dies.

Expanded text:
aut invitos contra possibilitatem cabalaut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, et juvante patrono, quo dirigebamus advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas astitit, vel quantas in me amaritudines sua virtute compescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum est.m sermo clausulam petit, unum priusquam liber finem accipiat, enarrabo. Adolescens quidam, nomine Securus, ex utero matris egrediens, manum aridam pedemque protulerat, et ita omnium membrorum siccata compage diriguerat, ut monstrum aliquod simularet: erat autem et jugo servitutis innexus. Quem cum viderent domini sui jam per septem annos nihil omnino posse proficere, manibus deportantes posuerunt eum ante beatum sepulcrum, ut vel a praetereuntibus pasceretur, qui labore proprio ali non poterat. Jacente autem eo in loco illo per multos dies,
Abbreviated transcription (Latin):
ligenter tecum hoc retines: et id̾o hec
gorio diacono: et secum id ip̃e retmneat:
At ille nichil moratus: michi exhibuit
Quod ego cum sũma ueneratione col¬
lectum loco digno reposui: et sic onũs
familia in domo euis sanata est: ita ut
nemo ibidem deinceps aliquid mali per
ut uisitatõnis studio ad uenera¬
bilem matr̃e meam in burgundiam am¬
bularem. Cum antẽ siluas illas que tͤus
berberem fluuũ site sunt p̃cerirem
latrones incurrimus. Qaui circũdãtes
nos̃ uolebant spoliare. et int̾ fic̾e. Tunc
ego ãd consueta auxilia confugiens. sc̃i
martini auxilium flagitabam. Qd̃ pro¬
tius mͥ diguant̾ assistens: ita eos cont̾¬
ruit: ut nichil contra nos ag̾e possent
Sed uersa uice qui uenerant ut timerẽ¬
tur. tunere ceperunt: et cursu uelocis¬
simo fugere. Sed ego nõ ĩmemor apłi
satiare: ꝑotum eis offerre precipio. qui
nequaqͣm ex pͦtantes. quantũ poterant
fugiebant: crederes eos fustibus agi

Expanded text:
ligenter tecum hic retines, ideo haec ligenter tecum hic retines, ideo haec gorio diacono, et ipse illud secum retineat. At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum summa veneratione collectum loco digno reposui. Et sic omnis familia in domo ejus sanata est, ita ut nemo ibidem deinceps aliquid mali perfut visitationis studio ad venerabilem 1032 matrem meam in Burgundiam ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter assistens, ita eos conterruit, ut nihil contra nos agere possent. Sed versa vice qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, et cursu velocissimo fugere. Sed ego non immemor Apostsatiari , potum eis offerri praecipio. Qui nequaquam exspectantes, quantum poterant, fugiebant. Crederes eos fustibus agi,
Abbreviated transcription (Latin):
Agrũ quendam possessionis nostreᷤ
grando annis singulis uastare con¬
sueuerat. Et tam grauit̾ seuiebat:
ut nichil ibidem cum uenisset relĩ.¬
queret. Tunc ergo in uineis illis ar¬
borem unam que erat excelsior cete¬
ris eligens: de sancta cera super eam
posui. Post illam autẽ diem usq in
p̃sens tentpus: nũquã ibidẽ tempes¬
tas cecidit. S ueniens locum illum
tamquam timens preteriit.
lignũ uenerabile de caucello
lectuli. quod est ad mouasterium scĩ
martini. me nesciente detulerat: qd̾
in hospiciolo suo pro saluatione reti¬
nebat. Sed credo nõ sic honorabatur
aut diligebatar ut se decuerat: cepit
familia eius grauit̾ egrotare. Et cum
penitus nesciretur quid hoc esset. nec
emendaretur aliquid. s cotidio ag̾etꝰ
deterius: uidit in uisu noctis ꝑsonã
terribilem dicentem sibi. Cuy sic te¬
cum agitur: Qui ait. Iguoro prors
unde hoc uenerit. Dicit ei ꝑsona lignũ
quod de lectulo dõni martini tulisti neg¬

Expanded text:
Agrum quendam possessionis nostrae Agrum quendam possessionis nostrae grando annis singulis vastare consueverat et tam graviter saeviebat, ut nihil ibidem cum venisset reliqueret. Tunc ego in vineis illis arborem unam, quae erat excelsior caeteris, eligens, de sancta cera super eam posui. Post illam autem diem usque in praesens tempus nunquam ibidem tempestas cecidit, sed veniens, locum illum tanquam timens praeteriit.lignum venerabile de cancello lectuli, quod est ad monasterium sancti Domni, me nesciente, detulerat, quod in hospitiolo suo pro salvatione retinebat. Sed, credo, quia non sic honorabatur, aut diligebatur, ut sibi decuerat, coepit familia ejus graviter aegrotare. Et cum penitus nesciretur quid hoc esset, nec emendaretur aliquid, sed quotidie ageretur deterius, vidit in visu noctis personam terribilem, dicentem sibi: Cur sic tecum agitur? Qui ait: Ignoro prorsus unde hoc evenerit. Dicit ei persona. Lignum, quod de lectulo domni Martini tulisti, neg
Abbreviated transcription (Latin):
extra sensum: aio sipotes uoca puerũ
Et ait. ego quecumq p̃ceperis adim¬
ꝑlebo. Obstupe factus. interrogo qͥd
hoc esset. Qui ait Intelligo me ualde
sanũ: sed umis erbor est animi quod
nescio de qua parte huc aduenerim.
Et incipiens ita mͥ impendit seruiti¬
um: sicut erat solitus ante tediũ. Tẽ
ego exultans. et flens pre gaudio: Eͣ¬
tias õm̃potenti deo tam pro me qͣm
pro ip̃o refero. quod int̾cedente pat᷑¬
no incolumem me torpore. illũ mente
reddiderit: et umiꝰ octursus ex fide
etiam alteri amenti qui nec petere
nouerat sensum p̾stitisset. Sed nͨ pre¬
teribo hoe᷑ quod post dies .xl. eode die
pͥmo uinũ delectatus sum bibere: cũ
illud faciente incõmodo usq tunc ex¬
osum habuerim.
osuero ren̾tentes tres crreolo¬
ꝓro benedictione beati sepulchri
poetauimꝰ. De qua cera quam muste uir¬
tutes facte sĩt fuper foigoriticis et alus
infirmis. longum est euarrare. Sed
unum e multis miraculum proferã

Expanded text:
exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noverat, praestetisset. Sed nec hoc praeteribo, quod post dies quadraginta eodem die primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum habuerim. 34. Nos vero revertentes tres cereolopro benedictione beati sepulchri portavimus. De qua cera quam multae virtutes factae sunt super frigoriticis et aliis infirmis, longum est enarrare. Sed unum e multis miraculum proferam.
Abbreviated transcription (Latin):
filicam eius aduenimus.
So tempore unus excł̾icis meis¬
Armentarius nomne bene e¬
ruditus in spiritualibus scripturis.
cui tam facile erat sonorum modula¬
tiones app̃hendere ut eum nõ putares
hoc meditari sed scrib̾e᷑ in seruitio ual¬
de streumnis. et in cõmisso fidelis: infi¬
ciente ueneno a pustulis malis senfũ
ominẽ perdiderat: et ita redactus fue¬
rat ut nichil penitus aut intellig̾e
posset ant agere. Cercia uero nocte
post qͣm aduenimus ad scãm basilicã
uigilare disposumꝰ quod impleuimꝰ.
Mane autẽ facto. signo matutinis ho¬
ris cõmoto reu̾si sumus ad metatũ qͥ
lectis quiescentes usq ad horam ꝓpe
scd̾am dormiumis. Exꝑgefactus ego
amoca om̃i languoris. et cordis amars¬
tudine: sentio me pristinã recepisse
salutem: et gaudens puerũ familatẽ
qui mͥ seruiret euoco. Exurgẽs autẽ
armentarius uelocit̾. coram me sterit
et ait. domine ego parebo quod usse¬
ris. At ego existimans eum ad huc ẽẽ

Expanded text:
silicam eius advenimus. 33. silicam eius advenimus. 33. Eo tempore unus ex clericis meisArmentarius nomine, bene eruditus in spiritalibus scripturis, cui tam facile erat sonorum modolationes adprehendere, ut eum non putaris hoc meditare, sed scribere, in servitio valde strenuus et in commisso fidelis, inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdiderat et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intellegere possit aut agere. Tertia vero nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus; quod inplevimus. Mane autem facto, signo matutinis horis conmonito, reversi fuimus ad metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens puerum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse
Abbreviated transcription (Latin):
iter cum meis arripio: actasq uł duas
aut tres mansiones. ingressus siluas
uit̾ agi cepi ut omnes autumarent¬
me uitam amitt̾e. Tunc accedentes
amici: uidentes me ualde lassum dice¬
bant. Reu̾tamur ad ꝓpria: et si te deu̾
uocare uoluerit: in domo tua morere
Si autem euãdes: u otinũiter faciliꝰ
explicas. Satius est enĩ reu̾ti ad dom̃
quam mori in heremo. Ego uero hec
audiens uehementer la crimans et
plangens inrelicitatem meã: loquutꝰ
sum eis dicens. Adiuro uos pey omni¬
potentem deum et reis om̃ibus metu¬
endam iudicii diem: ut ad ea que rogo
consentiatis. De cepto itine̾ non desis¬
tits et si mereor saucti martini uide
basilicam. gr̃as ago deo meo. sin ali¬
ud uel exauiie corpus defeyentes ibi.¬
dem sepelite: quia deliberatio mea est
non reuerti domũ nisi euis sepulchro
merear p̾sentari. Tunc una pariter
fientes. iter qd̾ ceperamꝰ aggredimur
Precedente presidio głosi dõni: ad ba¬

Expanded text:
iter cum meis arripio, actasque vel duae iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingressus silvas, viter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus adgredimur. Praecedente vero praesidio gloriosi domni, ad ba
Abbreviated transcription (Latin):
rgo his exactis. que circa alios
gesta sunt aggrediar que tirca
me indignum uirtus p̃sentis ẽ oꝑata
tionem sancti ac predicabilis uiri beati
martini antistitis. regente eccłiã tu¬
ronicã sancto enfronio epõ anno sep¬
timo. scd̾o annio sigeb̾ti gloriosissimi
regis irrui in inualitudinẽ cũ pustu¬
lis malis. et febre. s egatoq usu cibi
atq potus: ita agebar ut amissa omni
spe uite p̃sentis. de solis sepulture ne¬
cessariis cogitarem. Obsidebat enim
mors assidua cum ardore: Animam cu¬
piens expugnare de corpore. Tunc iam
ualde exaninus. inuocato nomine bea¬
ti martini antistitis. parumꝑ cõualni:
et lento conamine. Adhuc iter incipio
ꝑ̃ꝑ̃are. Insẽderat enĩ animo: ut locũ ue¬
nerabilis sepulcri usitare deberẽ. Un¬
de tanto desiderio affectus sum. ut nec
uiuere me putarem si tardius direxis¬
sem: et qui iux euaseram ex ardore ĩ¬
cõmodi: cepi iterum desiderii febͤ suc¬
cendi. Nec mora ad huc parum fortis

Expanded text:
rgo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata io post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antestitis, regente eclesiam Turonicam sancto Eufronio episcopo anno septimo, secundo anno Sigiberthi gloriosissimi regis, inrui in valitudinem cum pustulis malis et febre, negatoque usu poti atque cibi, ita agebar, ut, amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsedebat enim mors assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc iam valde exanimus, invocato nomine beati Martini antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut nec vivere me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis
Abbreviated transcription (Latin):
serat. aut psallendo sanctificauerat.
ubi uel fesso corpori sompnũ uł me¬
dia deficienti cibum p̃buerat dũ¬
q cet̾a circuiret cuncta ꝑ agͣret
uenit ad puteum quem lanctus
d̾i ꝓpͥo labore patefecit. fusaq ora¬
tione aquam haurit impositaq ã¬
pullula. domi regrediens deporta¬
uit. Cumq exinde infirmis mul¬
tis tribueret sanitates: quadã ui¬
ce renosindus frater eius ui febriũ
inpulsus decubuit lectulo. Octa¬
ua quoe die cum iam oculis clansis
in hoc iaceret. ut spm̃ ex halaret.¬
atq om̃is familia ꝑstreperet:. mor¬
tem condolens patrom. uel funeris
necessaria p̃pararet. uenit in mentẽ
pb̾ro. ut de aqua sacrati putei in os
defuncturo guttam inferret. Qͦ
illata ubi primũ os eius attigit.
mox oculos egrotus aperuit abso¬
luta etiam lingua. rogat sibi ad huc
exinde ministrari. Acceptoq calice
ut bibit. statim om̃is febris aufi¬
git: et sic admirante familia sanꝰ

Expanded text:
serat, aut psallendo sanctificaverat, ac serat, aut psallendo sanctificaverat, ac ubi vel fesso corpori somnum, vel inedia deficienti cibum praebuerat; dumque cuncta circuit, cuncta peragrat, venit ad puteum, quem Sanctus Dei proprio labore patefecit, fusaqtione, aquam haurit, inpositaque ampullula, domi regrediens deportavit. Cumque exinde infirmis multis tribueret sanitates, quadam vice Renosindus, frater eius, vi febrium inpulsus, decubuit lectulo. Octava quoque die cum iam oculis clausis in hoc iaceret, ut spatque omnis familia perstreperet mortem condolens patroni, vel funeri necessaria praepararet, venit in mentem presbytero, ut de aqua beati putei in ore defuncturo guttam inferret. Qua illata, ubi primum os ejus attigit, mox oculos aegrotus aperuit, absolutaque etiam lingua, rogat sibi adhuc exinde ministrari: acceptoque calice, ut bibit, statim omnis febris effugit; et sic, admirante familia, san
Abbreviated transcription (Latin):
sa fuerit ãdintorium indiuise tri¬
uitatis efflagitans explicabo. Pu¬
er genitus materno lacte deficiẽ¬
te: nutrici ad alendum datur. Quȩ
hoc liquore steriulis. dum nõ copio
hibita secum puella pergit intre¬
pida. Expositaq ea ante sepulc hñ
sancti cum diutissime orasset. iterũ
eam secum assumpsit: accenso uero
timiamate cum eam desuper yeti¬
neret᷑ int̾ rogat. si bonũ ei odorẽ sa¬
cerẽt. Illa respondit. Bonũ Hanc
primam uocem filie mat̾ mesta
cognouit. Impositam uero orieius
aquam quam quondam de fontibus
Acceperat benedictis iterum inter
rogat. qualem ei saporem preb̾et
Ila respondit. Bom̃i. Tunc mat̾
tum gaudio sospitem domi refeit:
quam tristis ad beati tumulũ fide
fida detulerat.
uicino cansa tantũ deuotõis
turouos aduenit: et beatum sepul¬
crum orando droscalans ad mouas¬
terium sanctum a nne transito ꝑ¬
ueuit. Qa dum singła loca uisita¬
rer. que uir beatus aut orando dep̃s¬

Expanded text:
sa fuerit, adjutorium individuae Trisa fuerit, adjutorium individuae Trinitatis efflagitans, explicabo. Puer genitus, lacte materno deficiente, nutrici ad alendum datur. Quae hoc liquore sterilis dum non copiohibitam secum puellam, pergit intrepida; expositamque ante sepulchrum sancti, cum diutissime orasset, iterum eam secum assumit. Accenso vero thymiamate, cum eam desuper retineret, interrogat eam, si bonum ei odorem faceret? Illa respondit: Bonum. Hanc primam vocem filiae mater moesta cognovit. Imposita vero ori ejus aqua, quam quondam de fontibus acceperat benedictis, interrogat iterum qualem ei saporem praeberet. Illa respondit: Bonum. Tunc mater cum gaudio sospitem domum filiam refert, quam tristis ad Beati tumulum fide fida detulerat .vicino causa tantum devotionis Turonis advenit, et beatum sepulcrum orando deosculans, ad monasterium sanctum amne transito pervenit. Qui dum singula loca visitat, quae Vir beatus aut orando depres
Abbreviated transcription (Latin):
dos. In his scĩ uerbis pauper surrex¬
it a sompno. app̃hensõq baello. itꝰ
imꝑatum aggreditur: et que sibi
fuerant imꝑata populis nuntiauit
Mense aut̾em septimo. post qͣm hec
acta sunt. beatam basilicam aduit .i.¬
biq prostratus per tͥduum. quarta
die a sancti uirtute uisitatus ẽ. Iã
enim cõputruerat caro palmarum
eius. que clause detinebant᷑. et cum
digiti eius directi fuissent: sanguis
ab eisdem erupit. sanitate ex trm
medicatus ore proprio que retulimꝰ
enerrauit.
olim gestas legimus uenouari mira¬
mur. Ded quid in quam qd̾ hi multi
fecerunt uiuentes in seculo. hic solꝰ¬
culis etiam post sepulchrum. Quid
ergo agimus. quid silemus: Qͥd oc¬
cultamus. pauci quod multi populi
declamant. Non diutius in hac sta¬
tione moremur. proferamus nouũ
heliseum scło nr̃o. qui cadauer de¬
functi unium remisit a monum̃¬
to. Idq beatus confessor nobis pre¬
sentibus oꝑatus est. Que enĩ cau¬

Expanded text:
dos. In his Sancti verbis pauper surrexdos. In his Sancti verbis pauper surrexit a somno, apprehensoque bacello, iter imperatum aggreditur, et quae sibi fuerant imperata populis nuntiavit. Mense autem septimo postquam haec acta sunt, beatam basilicam adiit, ibique prostratus per triduum, quarta die a Sancti virtute visitatus est. Jam enim computruerat in eo caro palmarum ejus, quae clausa detinebatur. Et cum digiti ejus directi fuissent, sanguis ab eisdem erupit. Sed eis ore proprio quae retulimus enarravit. olim gestas legimus, renovari miramur? Sed quid inquam? Quod hi multi fecerunt viventes in saeculo, hic soldie, etiam post sepulcrum. Quid ergo agimus? quid silemus? quid occultamus pauci quod populi declamant multi? Non diutius in hac statione moremur. Proferamus novum Elisaeum saeculo nostro, qui cadaver defuncti vivum remisit a monumento : id quoque beatus Confessor nobis praesentibus operatus est. Quae enim cau
Abbreviated transcription (Latin):
cium mauunm meãꝵ perdidi. et nes¬
cio quid sceleris cõmisissem. Tunc
uir ille sicut discipulis dñs de ceco
nato dixit quia neq ille peccau̾at.
taretur opus dei in illo ait Debilitã
tua: tormentum indicat populi de¬
linquentis. Uade ergo nanc per ui¬
cos et castella. et ad ciuitatem usq
mo a ꝑiuruis et usuris abstineat
et in die dñico nullum opus absq
sollempnitatib misticis agat. Ee¬
ce euim coram domino in lacͥmis
decumbimꝰ ueniam pro ppło dep̃¬
cantes: et adhuc spes est obtmendi
si emendatio subsequatur in plebe
Nam hostilitates et infirmitates
et alia on mala que ꝑfert populus
indignatio domini cõmouet: et
ne crudeliter in scelere suo deꝑe¬
ant. Tu nobis his ꝑactis que im¬
ꝑaui turonos ad basilicam ꝓpera
ibiq te uisitaturus obciuebo apd̃
dũm ut saneris. Cui ille. dic mͥ que¬
so dñe inquit quis es. uel quod est
nom̃ tuum. Cui uir beatus: ego sũ
inquit martimis turonorum sacer¬

Expanded text:
opus manuum mearum perdidi, et nesopus manuum mearum perdidi, et nescio, quid sceleris commisissem'. Tunc vir ille, tamquam discipulis Dominus de caeco nato, quia neque ille peccaverat taretur opus Dei in illo , ait: Debilitas tua tormentum indicat populi delinquentis. Vade ergo nunc per vicos et castella, et ad civitatem usque mo a rapinis, perjuriis et usuris abstineat, et in die Dominico nullum opus, absque solemnitatibus mysticis, agat. Ecce enim coram Domino in lacrymis decumbemus veniam pro populo deprecantes, et adhuc spes est obtinendi, si emendatio subsequatur in plebe. Nam hostilitates, et infirmitates, et alia multa mala, quae perfert populus, indignatio Domini commovet. Et ne crudeliter in scelere suo depereant. Tu vero his peractis quae imperavi, Turonis ad basilicam meam propera; ibique te visitans, obtinebo apud Dominum ut saneris. Cui ille: Dic, quaeso, domine, quis es, vel quod est nomen tuum? Cui vir: Ego sum, inquit, Martinus Turonorum sacer
Abbreviated transcription (Latin):
mea paruitas poc̾it enarrare
cum assumptus sanctus dei de mũ¬
do adhuc p̃dicator habeatur ĩ mũ¬
li corpore ostentare nequeat: iugi¬
ter se patefactis uirtutibus mani¬
festat. dum cecos illuminat. para¬
liticos curat. dum reliquos egro¬
tos pristiue sanitati reformat:
Sed ego ut sepe testatus sum in¬
dignum me cruseo tanti uiri sig¬
na depromere: tam̃ quia audax
audeo. ueniam peto legente uis
enim tue impellit amoris patroni
Et quia ad huc eum esse denũtiaui
p̃dicatorem dicam quid contig̾it
nuper. Sisulfus ex cenomãnicis
panꝑculus dum in ortulo suo me¬
pidie oldormisset. nescio quid ne¬
quitie ꝑpessus e sompno exiliens
contractis in uolam digitis cũ mag¬
no dolore manus debiles. eleuauit
Ipõ quoq dolore premente. rursũ
soluitur in soporem. et uidit perui¬
sum. et ecce uit stabat aute eũ nig̾s
uestibus. cano autem capite. qui con¬
uersus quid sic inquid. tu fletibus
rabilis domine dum parũꝑ obdormi¬
rem ui. cum dolore exꝑgefactus offi

Expanded text:
mea parvitas poterit enarrare, cum assumptus Sanctus Dei de mundo adhuc praedicator habeatur in munlis ostentare nequeat, jugiter se patefactis virtutibus manifestat, dum caecos illuminat, dum paralyticos sanat, dumque et reliquos aegrotos pristinae sospitati reformat. Sed ego, ut saepe testatus sum, indignum me censeo tanti viri signa depromere. Tamen quia audax audeo, veniam peto a legente. Quia enim me impellit amor patroni, et quia esse adhuc eum denuntiavi praedicatorem, dicam quid contigerit nuper. Sisulfus ex Cepauperculus, dum in hortellum suum meridie obdormisset, nescio quid nequitiae perpessus, e somno exiliens, contractis in volam digitis, cum magno dolore manus debiles elevavit, ipso quoque dolore premente, rursum solvitur in soporem et videt per visum; et ecce vir stabat ante eum nigris vestibus, cano autem capite! Qui conversus: 'Quid sic', inquid, 'tu fletibus rabilis domine, dum parumper obdormivi, cum dolore expergefactus,
Abbreviated transcription (Latin):
cultorib. ex tuuc et deinceps infir¬
mantium uniu̾sa cessit in pace obla
manũ pontisicem. qui crm tauti mi¬
ti esset ut mortuos suseicaret onds¬
mo sua hospiti suo tantu hounore ni
deri uellet inferiorem. O siguipotẽ¬
tis martini attollenda p̃conia: qui põ¬
tificalis ministerii dignitatẽ. ibiꝙ
in om̃ibꝰ licet exul obseruans. et ci¬
uitatem exilii sui susceptricẽ. mira

Expanded text:
cultoribus ex tunc et deinceps inficultoribus ex tunc et deinceps infimantium universa cessit in pace oblatmanum pontificem, qui cum tanti meriti esset, ut mortuos suscitaret, in domo sua hospiti suo tantum detulit ho eo se videri vellet inferiorem! O signipotentis Martini attollenda praeconia, qui pontificalis ministerii dignitatem ubique in omnibus, licet exsul, observans, et civitatem exsilii sui susceptricem mira
Abbreviated transcription (Latin):
datus. leprosus hic qui pre oculis
est in medio si placet presulũ sauã¬
dus inferatur. Si uero a martint la¬
cere leprosi latus positum. conualu¬
erit. et germani lat̾i eiꝰdem latus ad¬
iunctum. in lepra ꝑstit̾it: uirtutis
Auctori martino miraculum ascriba¬
tur. Si autem e conu̾so. a martius
parte. leprosi pars posita nõ curat
es germani pars inherens sanatur.
ad genuami meritum. patefacta li¬
tus et miraculum trausferatͦ. Eld¬
quescunt utͥq: et prolata iudicii
ꝯsententia. ab om̃ib aꝓpbatur.
n argumentum igitur aguoscẽ¬
de ueritatis: in medio p̃sulũ lep¬
ꝑtib. medietas hominis. a martmni
latere posita. sana et incolumis reꝑ¬
ꝑitur. Pars nero altera: occulto d̾e
or clarius eluceret: leprosi iterum
pars sananda. uersus martinũ uerti¬
tur: et mane facto sub ocalis oñiã
hono totus ex integro alteratꝰ in
santem mueniturꝰ. Sopita est agi
mutua lis et contentio: et martiui

Expanded text:
datur, leprosus hic, qui prae oculis datur, leprosus hic, qui prae oculis est, in medio, si placet, praesulum sanandus inferatur. Si vero a Martini latere leprosi latus positum convaluerit, et Germani lateri ejusdem latus adjunctum in lepra perstiterit, virtutis auctori Martino miraculum ascribatur. Si autem e converso, a Martini parte latere leprosi pars posita non curatur, et Germano pars inhaerens sanetur, ad Germani meritum merita patefacta virtus et miraculum transferatur. Acquiescunt utique, et prolata judicii sententia ab omnibus approbatur. VI. In argumentum igitur agnoscendae veritatis, in medio praesulum leppartibus, medietas hominis a Martini parte posita, sana et incolumis reperitur. Pars autem altera, occulto Dei or, clariusque eluceret, leprosi iterum pars sananda versus Martinum vertitur. Et mane facto, sub oculis omnium, homo totus ex integro alteratus in salutem invenitur. Sopita igitur est mutualis haec contentio, et Martini
Abbreviated transcription (Latin):
prꝯ uoto per merita beati marti¬
ni antistitis. salus optata redde¬
batur. In familie uero eiusdem
tium transibat oblatio. Tantus
autem oblate pecunie excreuit cu¬
mulus: ut numerum qͣntitas ex¬
cedens: autisiodorensibus cłicis ĩui¬
die fomitem ministraret. Unde
cupiditatis et inuidie stimulo per¬
urgente. Martini ministros talit̾
alloquuntur. Quoniam tam a m̃o
quam a urõ pontifiçe uirtutes et
mir̾atula indifferent̾ fiunt: equũ
est ut si quid utilitatis exinde pro
illi: postulate ius cõmunionis ĩ hũe
modum dissoluunt dicentes. Aute¬
qͣm martinus noster huc adueni¬
ret: ur̃o hie ꝑendiante germano:
uulloꝵ mentio miraculoꝵ erat. In
aduentu uero nr̃i antistitis pus
eius id obtinentib meritis. et sig¬
norum freq̃ntia euidens exibetur.
et ex impense per eum salutis respͥ¬
tu. huiꝰmodi nobis beneficia ꝑueni¬
unt. Ut autem ex auinio ur̃o om̃i
suꝑ hoc dubietatis scrupulus exclu¬

Expanded text:
pro voto per merita beati Martipro voto per merita beati Martini Antistitis salus optata reddebatur. In familiæ vero eiusdem tium transibat oblatio. Tantus autem oblatæ pecuniæ excreuit cumulus, vt numerum quantitas excedens Antissiodorensibus Clericis inuidiæ fomitem ministraret. Vnde cupiditatis & inuidiæ stimulo perurgente, Martini ministros taliter alloquuntur. Quoniam tam a nostro, quam a vestro Pontifice virtutes & miracula indifferenter fiunt, æquum est vt si quid vtilitatis exinde prouilli, postulantes ius communionis in hunc modum dissoluunt, dicentes. Antequam Martinus noster huc adueniret, uestro hic perordinante Germano, nullorum mentio miraculorum erat. In aduentu vero nostri Antistitis, piis eius id obtinentibus meritis, & signorum frequentia euidens exet ex impensae per eum salutis respectu, hujusmodi nobis beneficia proveniunt. Ut autem ex animo vestro omnis super hoc dubietatis scrupulus exclu
Abbreviated transcription (Latin):
empore autem ꝑmodico ibidẽ
idente. cum thesauro illo incompara¬
bili antisiod orum usq procedinit. Ep̃s
uero fama p̃ambula p̃monitꝰ. et toca
ciuitas obuiam ruunt. et tantũ hos¬
pitem cum honore nõ indebito deduat
et in eccłia beati Germani. secus eiꝰdẽ
p̃sulis feretrum. marciui nõ impari
corpus sancti reponunt. Per meri.¬
ta igitur beati Marcini: uirtutes ibi¬
ci siquidem uisum. claudi gressum.
fabricitantes sauitatem. aridi sospi¬
tatem. leprosi mundationem: para¬
litici menbroꝵ redintegrationẽ rec¬
punit. fama uero. que clam nichũ
ge consueuit. per uniu̾sas regionẽ
sauitatum grãm diuulgante: tanta
illuc in dies. infirmantiũ młtitudos
confiuebat: ut ex populi innunieri
estimatione. regio cuilibet exerci¬
tui assimilata uideretur. Et qͥa
ciuitas tante insufficiens multi¬
tudini. uniu̾sos caꝑe non pot̾at:
per circumiacentes uicos hospi¬
tandi gr̃a diffundebant᷑. Om̃ib

Expanded text:
Tempore autem permodico ibidem Tempore autem permodico ibidem iterum, cum thesauro illo incomparabili Antissiodorum vsque perueniunt. Episcopus vero fama perambula præmonitus, & tota ciuitas, obuiam ruunt, & tantum hospitem cum honore non indebito deducunt, & in Ecclesia beati Germani, secus eiusdem Præsulis feretrum, Martini non imparis corpus reponunt. Per merita igitur beati Martini, virtutes ibici quidem visum, claudi gressum, febricitantes sanitatem, aridi sospitatem, leprosi mundationem, paralytici membrorum reintegrationē recipiunt. Fama vero quæ clam nihil agere consueuit, per vniuersas regiones sanitatum gratiam diuulgante, tanta illic in dies infirmantium multitudo confluebat, vt ex numeri innumera æstimatione, regio ciuilibet exercitui assimilata videretur. Et quia ciuitas tantæ insufficiens multitudini vniuersos capere non poterat, per circumiacentes vicos hospitandi gratia diffundebantur. Omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
bus uero eos procurantes. delegert̃
ipis domũ eccłie ualuis in herenten:
a qua in eccłiam reciꝑcus ingressus
et regressus secretior. haberetur. Sex
uero mensibꝰ emensis. comꝑto cano¬
nici qd̾ Rollo cenomannis capta: tu¬
ronim captum iri disponeret: com¬
thesaurũ. sanctissimi uideliez mar¬
tini corpꝰ aurelianis usq tͣnsmittũt
Huiius latores et custodes extite¬
runt. hebernus maioris monasb̾n
abbas sepedictus. cum uiginti. uiͣi
Imonachis suis. et .xii. canonicis qui
deo et xp̃i confessori martino. die as
nocte deuote deseruirent: comita
decim castri uoui burgensibꝰ qͥ sanc¬
ti seruitoribus pie deseruientes: eis
necessaria ꝓuiderent. fame uero pt᷑
dani ad gallie suꝑiora processissent:
cum thesauro suo. ad sanctũ traus¬
meant benedictum. Paucis u̾o elap¬
sis diebꝰ fama ꝑuigili rursum p̃nũ¬
tiante. qd̾ iam Rollo aurelianis ad¬
uenisset. sanctaꝵ bauili reliquiarũ
cabłeiam ueniunt.

Expanded text:
bus vero eos procurantes, delegerunt bus vero eos procurantes, delegerunt ipsis domum ecclesiae valvis inhaerentem, a qua in ecclesiam reciprocus ingressus et regressus secretior haberetur. Sex vero mensibus emensis, comperto canonici quod Rollo, Cenomannis capta, Turonum Turonim captum ire disponeret, comthesaurum, sanctissimi videlicet corpus Martini Aurelianis usque transmittunt. Hujus latores et custodes exstiterunt, Hebernus Majoris Monasterii abbas saepedictus cum viginti quatuor monachis, et duodecim canonici, qui Deo et Christi confessori Martino die ac nocte deservirent: comitatdecim Castri Novi burgensibus, qui sanctis deservitoribus pie deservientes, eis necessaria providerent. Famae vero posDani ad Galliae superiora processcum thesauro suo ad sanctum transmeant Benedictum. Paucis vero elapsis diebus fama peruigili rursum prænunciante, quod iam Rollo Aurelianis aduenisset, sanctarum baiuli reliquiarum Chableiam veniunt.