comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ ds̃ nouerat hoc eam non eẽ facturam.
usus ẽ eius etiam temporalib penis. ad erer¬
cendos in ea paucos fideles suos. et admonen¬
dos qui postea futuri erant. in omnibꝰ gentibꝰ
quod eos ammoneri oportebat. in qͥb alterã
ꝓmissionẽ reuelato nouotestam̃toꝑincarna¬
tionẽ xp̃i fuerat impleturus. Quo circa sicut
oracula illa diuina ad abraham ysaac et iacob.
et quecunq alia signa uel dicta ꝓpħica insa¬
cris litceris p̃cedentib facta sunt. ita etiam
cȩtere ab iplo regum tempore ꝓpheciȩ partim
illud semen eiꝰ in quo benedicunt᷑ om̃s gentes.
coheredes xp̃i ꝑtestamentum nouum. ad pos¬
sidendam uitam ȩt̃nam. regnumq cęloꝵ.
Partim gͦ ad ancillam quȩ inseruitutẽ genat.
id ẽ terrenam ierłm quȩ seruit cum filiis suis.
partim uero ad liberam ciuitatemdi. id ẽ
ueram ierłm ȩternam incȩlis. cuiꝰ filii homi¬
nes scđm dm̃ uiuentes peregrinant᷑ in terris.

Expanded text:
Sed quoniam Deus nouerat hoc eaSed quoniam Deus nouerat hoc eausus est etiam temporalibus poenis ad exercendos in ea paucos fideles suos, et ammonendos qui postea futuri erant in omnibus gentibus, quod eos ammoneri oportebat. In quibus alteram promissionem revelato novo testamento, per Incarnationem Christi fuerat impleturus. Quo circa sicut oracula illa divina ad Abraham, Isaac, et Jacob, et quaecumque alia signa, vel dicta prophetica in sacris litteris praecedentibus facta sunt, ita etiam caeterae ab isto Regum tempore prophetiae partim illud semen ejus, in quo benedicuntur omnes gentes cohaeredes Christi per testamentum novum, ad possidendam vitam aeternam, regnumque coelorum. Partim ergo ad ancillam, quae in servitute generat, id est terrenam Hierusalem, quae servit cum filiis suis, partim vero ad liberam civitatem Dei, id est veram Hierusalem aeternam in coelis, cujus filii homines secundum Deum viventes peregrinantur in terris;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt̃ram. expugnatisq gentib eam duodecĩ
tribub quib ds̃ iusserat diuisit et mortuus
ẽ: neq post illum toto tempore iudicum im¬
pleta fuerat promissio di. de t̾ra chanaan a
quodam flumine egyptiusq ad flum̃ ma¬
gnum cufraten. nec tam̃ ad huc ꝓpħabat᷑
futurum. s expectabat᷑ implendũ. Impletũ
ẽ autem ꝑdauid et eiꝰ filium salomonõ cuiꝰ re¬
gnum tanto quanto ꝓmissum fuerat spacio
dilatatum ẽ. Uniuersos quippe illos subdide¬
runt tributariosq fecerunt. Sic gͥ in t̾ra pro¬
missionis scđm carnem.hoc ẽ int̾ra chana¬
an subhis regib sem̃ abrahȩ fuerat constitu¬
tum. ut nichil demde suꝑeẽt. quo t̾rena illa
di ꝓmissio compleret᷑: nisi ut in eadẽ t̾̃ra
quantum ad ꝓsꝑitatem attinet temporalẽ.
ꝑ posteritatis successionem inconcusso sta¬
tu usq ad mortalis huiꝰ scłi terminũ gens ꝑ¬
maueret hebrea. si dñi di sui legib obediret.

Expanded text:
est terram expugnatisque gentibus eam duodecim est terram expugnatisque gentibus eam duodecim tribubus, quibus Deus iusserat, diuisit et mortuus est, neque post illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de terra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomonem, cuius regnum tanto, quanto promissum fuerat, spatio dilatatum est; uniuersos quippe illos subdiderunt tributariosque fecerunt. Sic igitur in terra promissionis secundum carnem, hoc est in terra Chanaan, sub his regibus semen Abrahae fuerat constitutum, ut nihil deinde superesset, quo terrena illa Dei promissio conpleretur, nisi ut in eadem terra, quantum ad prosperitatem adtinet temporalem, per posteritatis successionem inconcusso statu usque ad mortalis huius saeculi terminum gens permaneret Hebraea, si Domini Dei sui legibus oboediret.
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauero et faciam te ingentẽ magnam.
aliam uͦ longe p̃stantiorem ñ de carnali s de
spiritali semine ꝑ qd̃ pater ẽ. ñ uniꝰ gentis isra¬
heliticȩ s om̃ium gentiũ quȩ fidei eiꝰ uestigia
nedicent᷑ inte om̃s trib tr̃e. Et deinceps ali¬
is multis ad modum testimoniis hȩc duo
promissa eẽ monstrͣabimꝰ. Erat gͥ iam in
t̃ra promissionis semen abrahȩ. idẽ ppłs isrł
possidendo ciuitates aduersarioꝵ. uerũ etiã
reges habendo regnare iamceꝑant. impletis
de ipso popło promissionib dei magna iam
ex parte non solum quȩ trib illis patrib abra¬
ham ysaac̾. iacob. et quȩcunq aliȩ temporib
coꝵ. uerum etiam q̃ ꝑ ipsum moysen. ꝑ quem
idem popłs de seruitute egyptia lib̾atus. et ꝑ
quem cuncta p̃terita reuelata sunt temporibꝰ
eiꝰ. cum popłm ꝑheremum duceret. facte fue¬
rant. Neq autemꝑ insignem ducem iħm naue.
ꝑquempopłs ille in promiss ionis inductus

Expanded text:
monstravero, et faciam te in gentem magnam. monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unieliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia nedicentur in te omnes tribus terrae; et deinceps aliis multis admodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam in terra promissionis semen Abrahae, id est populus possidendo ciuitates aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam coeperat, inpletis de ipso populo promissionibus Dei magna iam ex parte, non solum quae tribus illis patribus Abraham Isaac et Iacob, et quaecumque aliae temporibus eorum, uerum etiam idem de seruitute Aegyptia liberatus et per quem cuncta praeterita reuelata sunt, temporibus eius, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Iesum Naue, per quem populus ille in promissionis inductus
Abbreviated transcription (Latin):
stis occupata ẽẽ narrandis. si adiuuante di
spũ considerata tractet᷑: uel magis uel certe
ñ minꝰ p̃nuntiandis futuris quam p̃t̾itis enun¬
tiandis inueniet᷑ intenta. Et hoc ꝑscrutando
indagare. ac disserendo monstrare. quã sit
oꝑosum atq ꝓlixum. et quã multis indigũ
uoluminib. quis ignorat qui hȩc uł medio¬
criter cogitat: Demde quia ea ipsa quȩ ad ꝓ¬
phetiam non ambigit᷑ ꝑtinere. ita sunt inulta
de xp̃o regnoq cȩlorum quȩ ciuitas dei ẽ: ut
ad hoc aꝑiendum maior sit disputatio neces¬
saria. quam huiꝰ oꝑis modus flagitat. Proin¬
de ita si potuero stilo moderabor meo: ut huic
oꝑi indi uoluntate ꝑagendo nec ea q̃ suꝑst̃
dicam. nec ea quȩ satis sunt p̃termittam.
ham promissionum dei duas res fuisse
promissas. unam scilicet qd̾ tram chana¬
an possessurum foret semen eiꝰ. qd̾ signifi¬
ꝯcat᷑ ubi dictum ẽ uade int̾ram qͣm tibi

Expanded text:
stis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei stis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei spiritu considerata tractetur, uel magis uel certe non minus praenuntiandis futuris quam praeteritis enuntiandis inuenietur intenta; et hoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare quam sit operosum adque prolixum et quam multis indiguum uoluminibus, quis ignorat, qui haec uel mediocriter cogitat? deinde quia ea ipsa, quae ad prophetiam non ambigitur pertinere, ita sunt multa de Christo regnoque caelorum, quae ciuitas Dei est, ut ad hoc aperiendum maior sit disputatio necessaria, quam huius operis modus flagitat. Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei uoluntate peragendo nec ea quae supersunt dicam nec ea quae satis sunt praetermittam. ham promissionum Dei duas res fuisse promissas: unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus; quod significatur, ubi dictum est, Vade in terram, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam post.lxx. annos reuersis isrłitis domꝰ
dei instauraret᷑: totũ tempus ẽ. ꝓpħarum. Qͣn¬
us enim et ipsum noe patͥarcham in cuiꝰ diebꝰ¬
umũsa t̃ia diluuio deleta ẽ. et alios fupͣ et in¬
fra usq ad hoc tempꝰ. quo reges in dĩ ppło eẽ
gnificata. siue p̃dicta quȩ ꝑtinerent ad ciuita¬
tẽ di regnumq cȩloꝵ non ĩmerito possumꝰ appel¬
lare ꝓpħas. p̃sertim quia ñ nullos eoꝵ id cxp̃ssiꝰ
legimus nuncupatos. sic̃ abraham sic̃ moysen:
tam̃ dies ꝓpħarum p̃cipue maximeq hii di¬
cti sunt. ex quocepit ꝓpħare samuel. qͥ et saulem
pͥus. et eorepbato ipsum dauid do p̃cipiente unx̃
in regem. de cuiꝰ ceteri stirpe succederent. qͦusq
scendo succedentib suis m̃bris ciuitas di ꝑista
curreret tempora. si omĩa uelim cõmemorare:
in immensũ ꝑgit᷑. Primũ quia ipsa scͥptura q̃
ꝑordinem regescorq facta et cuenta digerens.
uidet᷑ tanquam historica diligentia reb ge¬

Expanded text:
aginta annos reuersis Israelitis Dei domus instauraretur, totum tempus est prophetarum. Quamuis enim et ipsum Noe patriarcham, in cuius diebus uniuersa diluuio terra diluta est, et alios supra et infra usque ad hoc tempus, quo reges in Dei populo esgnificata siue praedicta, quae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue maximeque hi dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius et eo reprobato ipsum Dauid Deo praecipiente unxit in regem, de cuius ceteri stirpe succederent, quousque scendo succedentibus suis membris ciuitas Dei per ista curreret tempora, si omnia uelim commemorare, in inmensum pergitur, primum quia ipsa scriptura, quae per ordinem reges eorumque facta et euenta digerens uidetur tamquam historica diligentia rebus ge
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia alter eccłasticus dicit᷑. ꝓpter elo¬
quii ñ nullam similtudinem. ut salomo¬
nis dicantur. obtinuit consuctudo. Non
autem eẽ ipsius non dubitant doctiores.
Eos tam̃ in actoritatẽ. maxime occidentalis
antiquitꝰ recepit eccłia. Quorum in uno qͥ
appellat᷑ sapientia salomonis. passio xp̃i
res etꝰ cõmemorantur dicentes. Circũuenia:¬
cata legis: et infamat innos peccata disci.¬
plinȩ nostrȩ. Promitat se scientiam dei ha¬
bere. et filium dĩ se nominat. Factus ẽ no¬
bis intradudionem cogitationũ nr̃arum.
Gratuis ẽ nob̾ etiam aduidendum qm̃ dissimi

Expanded text:
sapientia, alter ecclesiasticus dicitur, propter elosapientia, alter ecclesiasticus dicitur, propter eloquii nonnullam similitudinem, ut Salomonis dicantur, obtinuit consuetudo; non autem esse ipsius non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem maxime occidentalis antiquitus recepit ecclesia. Quorum in uno, qui appellatur sapientia Salomonis, passio Chrisres eius commemorantur dicentes: Circumueniaobis peccata legis et infamatis in nos peccata disciplinae nostrae. Promittit scientiam Dei se habere et filium Dei se nominat. Factus est nobis in traductionem cogitationum nostrarum. Grauis est nobis etiam a
Abbreviated transcription (Latin):
a corpore: uicia significant᷑ animoꝵ. XUI¬
Sta depsalmis hoc ẽ. de ꝓpħia regis do satis
dicta sint: tit aliquis modus sit. Ignoscant
autem quihȩc legunt et cuncta illa noue¬
runt: et de his quȩ fortasse firmiora me p̃¬
termisisse uel intelligunt. uel existimant. ñ
lius cȩlestis ierłm. duino multum testimo.¬
nio p̃dicatus. quia et delicta eius tanta pie¬
tate suꝑata sunt ꝑsaluberrimam penitendi
humilitatem: ut prorsus inter eossit de qͥb
uerso salomon etusfiliꝰ. qui ut supͣdictum ẽ.
patre suo cepit regnare iuuente. Hic bonis
initus. malos exitus habuit. Quippe scdȩ
resquȩ sapientium animos fatigant. magis
huic obfucrunt. quam ꝓfuit ipsa sapientia.
etiam nunc et deinceps memorabilis. et tẽ
longe lateq laudata. Propħasse etiam ipse
reꝑitur in fuis libris. qui tresrecepti funt in
actoritatem canonicam. ꝓuerbia. ȩccłastes.
et cantica canticoꝵ. Alii uero duo. quoꝵ unꝰ

Expanded text:
a corpore uitia significantur animorum. Ia corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt uel existimant, non lius caelestis Hierusalem, diuino multum testimonio praedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitatem, ut prorsus inter eos sit, de quiuerso Salomon filius eius, qui, ut supra dictum est, patre suo uiuente coepit regnare. Hic bonis initiis malos exitus habuit. Quippe secundae res, quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt, quam profuit ipsa sapientia. etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque laudata. Prophetasse etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt in auctoritatem canonicam: Prouerbia, ecclesiastes et canticum canticorum. Alii uero duo, quorum unus
Abbreviated transcription (Latin):
Talis ẽ ista uita mortalium: ut nec ipse dñs ͦ¬
aliter ab illa exiret nisi ꝑ mortem. S ut iu xx¬
deitam manifestis huiusꝓpħiȩ testimoni¬
is. etiam reb adeffectum tam clarum certũ¬
q ꝑductis omĩno non credant: ꝓfecto illd¬
in eis impletur. quod in eo psalmo qͥ hunc
sequitur scriptum ẽ. Cum enim et illic ex
ꝑsona xp̃i. quȩ ad eius passionem ꝑtinent.
patuit. Dederunt inescam meam fel. et in
siti mea potum m deder̃t acetum. Et uelut post
tale conunuium. epulasq sibi huiꝰcemo¬
di exhibitas: mox intulit. fiat mensa eoꝵ
coram ipsis inmuscipulam: ⁊ reliqͣ. Ob¬
optando sunt dicta. s optandi specie ꝓpħan-¬
do p̃dicta. Quid gͦ mirum si hȩc manifesta
ñ uident: quoꝵ ocuili sunt obscurati ne uide¬
ant: Quid mirũ. si celestia non suspiciunt.
qui ut interrena sint proni. dorsum eoꝵ
semꝑ incuruũ ẽ: His enim u̾bis translatis

Expanded text:
"Talis est ista uita mortalium, ut nec ipse Dominus "Talis est ista uita mortalium, ut nec ipse Dominus aliter ab illa exiret, nisi per mortem." CAPUT Xei tam manifestis huius prophetiae testimoniis etiam rebus ad effectum tam clarum certumque perductis omnino non cedant, profecto in eis illud inpletur, quod in eo psalmo, qui hunc sequitur, scriptum est. Cum enim et illic ex persona Christi, quae ad eius passionem pertinent, patuit: Dederunt in escam meam fel et in siti mea potum mihi dederunt acetum. Et uelut post tale conuiuium epulasque sibi huiusce modi exhibitas mox intulit: Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam et optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspiciunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incuruum est? His enim uerbis translatis
Abbreviated transcription (Latin):
in ea spe diceret requieuisse carnẽ suam. ut ñ
derdicta anima sua in inferno. s cito redeun¬
te iuiuisceret ne corrumꝑet᷑. sicut cadaue¬
i corrumpi solent: nisi qui die tercio resur¬
rerit: Qꝙ utiq dicere non possunt de ꝓpħa
et rege dd. Clamat et sexagesimus septimus¬
domini exitus mortis. Quid aꝑtiꝰ diceretur:
dõ enim saluos faciendi. dñs ẽ iħs: qđ int̃¬
pritatur saluator siue salutaris. Nam ratio
nominis hutꝰ hȩc reddita ẽ: quando pͥus qͣm
ex uirgine nasceret᷑. dictum ẽ. Paries filium.
et uocabis nom̃ eiꝰ iħm. Ipse enim saluũ faci
et ppłm suũ apeccatis eoꝵ. In quoꝵ peccatoꝵ
remissionem. qm̃ sanguis eiꝰ effusus ẽ. non
utiq oportuit eum de hac uita exitus alios
habere quammortis. Ideo cum dictum esset
ads̃ nr̃ ds̃ saluos faciendi: continuo subiun¬
ctum ẽ. et domini exitus mortis. ut ostendẽ¬
tur moriendo saluos ẽẽ facturus. S miran¬
do dictum ẽ et domini tanquam diceret.

Expanded text:
in ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte reuiuesceret, ne corrumperetur, sicut cadauera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurrexit? Quod utique dicere non possunt de propheta et rege Dauid. Clamat et sexagensimus septimusDomini exitus mortis. Quid apertius diceretur? Deus enim saluos faciendi Dominus est Iesus, quod interpretatur saluator siue salutaris. Nam ratio nominis huius haec reddita est, quando priusquam ex uirgine nasceretur dictum est: Pariet filium, et uocabis nomen eius Iesum. Ipsin ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non et populum suum a peccatis eorum. In quorum peccatorum remissionem quoniam sanguis eius effusus est, non utique oportuit eum de hac uita exitus alios habere quam mortis. Ideo cum dictum esset: Deus noster Deus saluos faciendi, continuo subiunctum est: Et Domini exitus mortis, ut ostenderetur moriendo saluos esse facturus. Sed mirando dictum est: Et Domini; tamquam diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑ eum. et continebunt regesossuum. Qm̃
quib non ẽ nuntiatum de ulo uidebunt et
qui non audierunt intelligent. Domine qͥs cre¬
didit auditui nr̃o: et brachium dñ cui ieue¬
latum ẽ.: Annuntiabimus coram illo ut in¬
fans. ut radix int̾ra sitienti. non ẽ species ill
neq gła. Et uidimus eum et non habebat.
spẽm neq decorem:s sp̃es eiꝰsine honore. de¬
ficiens p̃omnib hominibꝰ. Homo in plaga
positus. et sciens ferre infirmitatẽ. qm auer¬
sa ẽ facies eius inhonoratus ẽ Nec magni est¬
matus.ẽ. Hic peccata nostra portat et ꝓnobi
dolet. Et nos existimauimus illum eẽ maoio¬
re et mplaga et inafflctione. Ipse autemiui¬
neratus ẽ ꝓpt̃ inquitates nr̃as.: ⁊ infirmat᷑ e pt

Expanded text:
tae super eum et continebunt reges os suum; quoniam tae super eum et continebunt reges os suum; quoniam quibus non est nuntiatum de illo, uidebunt, et qui non audierunt, intellegent. Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui reuelatum est? Adnuntiauimus coram illo, ut infans, ut radix in terra sitienti: non est species illi neque gloria. Et uidimus eum, et non habebat speciem neque decorem; sed species eius sine honore, deficiens prae omnibus hominibus. Homo in plaga positus et sciens ferre infirmitatem; quoniam auersa est facies eius, inhonoratus est nec magni aestimatus est. Hic peccata nostra portat et pro nobis dolet; et nos existimauimus illum esse in dolore et in plaga et in adflictione. Ipse autem uulneratus est propter iniquitates nostras et infir
Abbreviated transcription (Latin):
eos: dicit dominus faciens hȩc.ea sup
saias ꝓpħa. non ẽ in libro duodecim ꝓpħarũ.
Qui ꝓpterea dicunt᷑ minores: quia sermones
eoꝵ sunt breues in eoꝵ comparatione qͥ maiores
ideo uocant᷑ quia plixa uolumina condider̃t.
Ex quib ẽ. hic ysaias: quem ꝓpt̃ eademppħie
tempora subiungo supͣdictis duob ysaias gͦ
int̾ illa quȩ arguit iniqua. et iusta precepit᷑
et peccatori populo futura mala p̃dixit. etiam
de xp̃o et ȩccłia hoc ẽ. de rege et ea quam condidit
ciuitate. multo plura quam ceterippħauit:i¬
taut aquibusdam euanglista quam ppħa po¬
tius diceret᷑ S ꝓpter iationem oꝑis terminan¬
di. unum de multis hoc loco ponam. Erp¬
sona quippe dei patris loquens. Eece inquitt
intelliget puer ms̃ et erattabit᷑. et glorificabit᷑
ualde. Quemadmodũ stupescent suꝑ te mui¬
t. ita gła pͥuabit᷑ ab hominib speciestua: et
gła tua abhominib. Itamirabunt᷑ gentes mul¬

Expanded text:
eos, dicit Dominus faciens haec. CAPeos, dicit Dominus faciens haec. CAPsaias propheta non est in libro duodecim prophetarum, qui propterea dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem prophetiae tempora subiungo supradictis duobus. Esaias ergo inter illa, quae arguit iniqua et iusta praecepit et peccatori populo mala futura praedixit, etiam de Christo et ecclesia, hoc est de rege et ea quam condidit ciuitate, multo plura quam ceteri prophetauit, ita ut a quibusdam euangelista quam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum de multis hoc loco ponam. Ex persona quippe Dei Patris loquens: Ecce, inquit, intelleget puer meus et exaltabitur et glorificabitur ualde. Quem ad modum stupescent super te multi, ita gloria priuabitur ab hominibus species tua et gloria tua ab hominibus; ita mirabuntur gentes mul
Abbreviated transcription (Latin):
mis dieb. Nichil ẽ ista ꝓpħia manifestius.
qua do regis nomine significatus intelligit᷑¬
xp̃s. qui factus ẽ sicut dicit apłs ex semine
dd̃ scd̾m carnem. Prenuntauit iste ꝓpħa. etiã
tercio die xp̃i resurrectionem futuram: sicut
eam ꝓpħica altitudine p̃nuntiari oportebat
tibi ait Sanabit nos post biduum: indie tẽio
refurgemus. Scd̃m hoc enim nob̾ dic̃ apłs.
Si resurrexistis cum xp̃o: quȩ sursum st̃ que¬
rite Amos quoq de reb talib sic ꝓpħat. Pre¬
para inquit te. ut inuoces dm̃ tuum isrł. qͥa ecce
egofirmans conitruum. et citansspm̃: et annun¬
tians in hominibꝰ xp̃m suũ. Et alio loco. In illa
die inquit resuscitabo tabnacłm dauid qd̾ ce¬
cidit: et reedificabo quȩ ceciderunt eiꝰ. et destru¬
cta eiꝰ resuscitabo. et reedificabo ea sicut dies scli
ita ut exquirant me residui hominũ. et om̃s
gentes in quib inuocatum ẽ nom̃ incũ suꝑ

Expanded text:
mis diebus. Nihil est ista prophetia manifestius, mis diebus. Nihil est ista prophetia manifestius, cum Dauid regis nomine significatus intellegittolus, ex semine David secundum carnem . Praenuntiavit iste propheta etiam tertio die Christi resurrectionem futuram, sicut eam prophetica altitudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus. Secundum hoc enim nobis dicit apostolus: Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eius resuscitabo et reaedificabo ea sicut dies saeculi; ita ut exquirant me residui hominum et omnes gentes, in quibus inuocatum est nomen meum super
Abbreviated transcription (Latin):
g̃gabuntur film iuda et filir isrł inidipsum.
et ponent sibi pͥncipatum unum: et ascendunt
a t̾ra. Hoc si adhuc uelimꝰ exponere: eloquii ꝓ
angularis. et duo parictes unus ex iudeis alt̃
ergentibꝰ: ille nomine filioꝵ iuda. iste nomine
filioꝵ isrł. eidem uni pͥncipatui suo midipsũ
innitentes et ascendentes agnoscant᷑ a terra.
Istos autem carnaliter isrłitas. qui nunc nolun
credert in xp̃m. postea credituros. id est filios
coꝵ. namutiq isti insitum locum moriendo
transibunt: idẽ ꝓpħa testat᷑ dicens. Qm̃ diebꝰ
multis sedebunt filii isrł sine rege. sine pͥnci¬
pe. sine sacrificio. sine altari. sine sacerdotio:
sine manifestationibꝰ. Quis non uideat nunc
esse sic iudeos: S quid adungat audiamus.
Ot postea inquit reuertent᷑ filii isrł. et inqͥrent
dñm dm̃ suum. et dauid regem suũ. et stupes¬
cent in domino. et inbonis ipsius: innoutissi¬

Expanded text:
gregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, gregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi principatum unum et adscenlodent a terra. Hoc si adhuc uelimus exponere, eloquii prangularis et duo parietes, unus ex Iudaeis, alter ex gentibus; ille nomine filiorum Iuda, iste nomine filiorum Israel, eidem uni principatui suo in id ipsum innitentes et adscendentes agnoscantur i5 a terra. Istos autem carnaliter Israelitas, qui nunc nolunt credere in Christum, postea credituros, id est filios eorum nam utique isti in suum locum moriendo transibunt, idem propheta testatur dicens: Quoniam diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine 20 sacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Quis non uideat nunc sic esse Iudaeos? Sed quid adiungat, audiamus. Et postea, inquit, reuertentur filii Israel et inquirent Dominum Deum suum et Dauid regem suum, et stupescent in Domino et in bonis ipsius in nouissi
Abbreviated transcription (Latin):
turus. in quo implerent᷑ illa promissa oracła
ꝓpħarum. ñ solum loquentiũ uerũ etiam
scribentium. in tante rei uenturȩ testimoniũ
soluerent᷑ Cum enĩ iꝓpħȩ nunqͣm fere defuis-¬
sent ppło isrł. ex quo ibireges eẽ ceꝑunt: musũ
tantummͦꝰ eoꝵ fuere ñ gentum. Quando aũt
scriptura manifestius ꝓpħica condebat᷑ quȩ
gentib quandoq prodesset: tuncoportebat
inciꝑe quando condebat᷑ hȩc ciuitas. q̃ genti¬
b imꝑaret.
see gͥ ꝓpħa quanto ꝓfundiꝰ qͥdẽ loquit᷑. tan¬
to oꝑosius penetratur.S aliquid inde su
Et erit inquit in loco quo dictum ẽ eis. ñ ppłs
ms uos: uocabunt᷑ et ipsi filii deiuiui. Hoc te¬
stimonium ꝓpħicum de uocatione ppłi gen¬
tium.qui pͥus non ꝑtinebat ad dm̃: etiam
apłi intellexerunt. Et quia ipse quoq ppłs
gentium spiritalit̾ ẽ infiliis abrahe ac ꝑhoc
recte dicit᷑ isrł: ꝓpterea sequit᷑ et dicit. Et con¬

Expanded text:
turus, in quo implerentur illa promissa oracula turus, in quo implerentur illa promissa oracula Prophetarum, non solum loquentium, verum etiam scribentium in tantae rei futurae testimonium solverentur. Cum enim prophetae nunquam fere defuissent populo Israel, ex quo ibi reges esse coeperunt, in usum tantummodo eorum fuere, non gentium: quando autem ea scriptura manifestius prophetica condebatur, quae gentibus quandoque prodesset, tunc oportebat inciperet, quando condebatur haec civitas, quae gentibus imperaret.eta, quanto profundius quidem loquitur, tanto operosius penetratur. Sed aliquid inde sumEt erit, inquit, in loco quo dictum est eis: Non populus meus uos, uocabuntur et ipsi filii Dei uiui. Hoc testimonium propheticum de uocatione populi gentium, qui prius non per- 5 tinebat ad Deum, etiam apostoli intellexerunt. Et quia ipse quoque populus gentium spiritaliter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur et dicit: Et con
Abbreviated transcription (Latin):
post diesoriȩ. Nam tresqui secunt᷑ reges nomi¬
nat. quoset osee nominauit: ioathan et achar
et erechiam. Hii sunt quos eodẽ tempore si¬
mul ꝓpħasse. ex eoꝵ litteris inuenit᷑. His ad¬
iungit᷑ ionas eodemoria rege regnante et io¬
hel: cumiam regnaret ioathan qui successit
oriȩ. S istoꝵ ꝓpħarum duorum tempora in
qm̃ de suis dieb tacent. Tendunt᷑ autẽ hu
dies arege latinorum ꝓcace siue suꝑiore auen¬
tmousq ad regem romulum iam romanoꝵ
uel eqam tisq ad regni pͥmordia successoris eiꝰ
numȩ pompilii. Erechias quippe rex iudeoꝵ¬
co usq regnauit. Ac ꝑhoc ꝑ ea tempora istiue¬
lut fontesppħiȩ pariter eruꝑunt. quando
regnum defecit assyriorum. cepitq romanũ:
ut scilicet quemadmodum regni assyrioꝵ
pͥmo tempore extitit abraham. cui promissio¬
nes aꝑtissime fierent. in ciꝰ semine benedictio¬
nis omĩum gentium: ita occidentalis baby¬

Expanded text:
post dies Oziae. Nam tres qui sequuntur reges nomipost dies Oziae. Nam tres qui sequuntur reges nominat, quos et Osee nominauit, Ioatham et Achaz et Ezechian. Hi sunt, quos eodem tempore simul prophetasse ex eorum litteris inuenitur. His adiungitur Ionas eodem Ozia rege regnante et Ioel, cum iam regnaret Ioatham, qui successit Oziae. Sed istorum prophetarum duorum tempora in re, quoniam de suis diebus tacent. Tenduntur autem hi dies a rege Latinorum Proca siue superiore Auentino usque ad regem Romulum iam Romanum, uel etiam usque ad regni primordia successoris eius Numae Pompilii eo usque regnavit; ac per hoc per ea tempora isti velut fontes prophetiae pariter eruperunt, quando regnum defecit Assyrium, coepitque Romanum: ut scilicet quemadmodum regni Assyriorum primo tempore exstitit Abraham, cui promissiones apertissimae fierent in ejus semine benedictionis omnium gentium; ita occidentalis Baby
Abbreviated transcription (Latin):
yphas habuit ppłs isrł. Qͥ cum multi fuerint:
pnicoꝵ apud iudeos et apud nos canonica sc̃ͥp¬
tartinent᷑. De quibꝰ aliqua me positurum esse
promisi in hoc libro. cũ clauderem suꝑiorem:
qđłiam uideo esse faciendum.
emporagͥ eoꝵ ut possimus ad uertere: in ant̾i¬
Iora patilulum recurramꝰ. Incapite libri osee
ꝓpħs qui pͥmus induodecim ponit᷑: ita scͥptũ
s̃ Uerbum dni qđ̃ factũ ẽ adoseȩ indieb oriȩ.
et ioathan. et achar. et ezechiȩ regum iuda. Amos
quoq dieb regis oriȩ ꝓpħasse sc scribit. Addit
ctiam ieroboam regemisrł: quiꝑ eosdem dies fu¬
it. Necnon ysaias filitis amos. siue supͣdicti pro¬
phȩ. siue qd magis ꝑhibetur alterius. qui ñ
ꝓpħa codem nomine uocabat᷑. eosdem reges
quatuor quosposuit osee incapite libri suipo¬
nit: quorum dieb se ꝓpħasse ꝓloquit᷑. Miche¬
ascciam eadem suȩ ꝓpħiȩ cõmemorat tempora

Expanded text:
prophetas habuit populus Israel; qui cum multi fuerint, prophetas habuit populus Israel; qui cum multi fuerint, paucorum et aput Iudaeos et aput nos canonica scripta retinentur. De quibus me aliqua positurum esse promisi in hoc libro, cum clauderem superiorem, quod iam uideo esse faciendum.Tempora igitur eorum ut possimus aduertere, in anteriora paululum recurramus. In capite libri Osee prophetae, qui primus in duodecim ponitur, ita scriptum est: Verbum Domini, quod factum est ad Osee in diebus Oziae et Ioatham et Achaz et Ezechiae regum Iuda. Amos quoque diebus regis Oziae prophetasse se scribit; addit etiam Hieroboam regem Israel, qui per eosdem dies fuit. Nec non Esaias, filius Amos, siue supradicti prophetae siue, quod magis perhibetur, alterius qui non propheta eodem nomine uocabatur, eosdem reges quattuor, quos posuit Osee, in capite libri sui ponit, quorum diebus se prophetasse praeloquitur. Michaeas etiam eadem suae prophetiae commemorat tempora
Abbreviated transcription (Latin):
der. et anaximenes. et xenophanes physici cla¬
ruerunt. Tunc et pithagoras. ex quo cepe¬
runt appellari philosophi.
er idem tempus ꝙyrus rer ꝑsarum. qͥ etiam
chaldeis et assyriis imperabat. relaxata aliqͣnta
captiuitate iudeoꝵ. qͥnqͣginta milia hominũ
ex eis ad instaurandum templũ regredi fecit. A
quib tantum pͥma cepta fundamina et altare
constructum ẽ. Incursantib autẽ hostib ne¬
quaquam ꝓgredi ȩdificando ualuer̃t dila-¬
tumq opus ẽ usq ad darium. ꝑ idem tempꝰ
etiam illa gesta sunt quȩ conscripta sunt inh
bro iudith. quem sane incanone scripturarũ
iudei non recepisse dicunt᷑. Sub dario gͦ rege
ꝑsarum. impletis.Lxx. annis. quos iheremias
ꝓpha p̃dixerat. reddita ẽ iudeis soluta captiul¬
at lib̾tas: regnante romanoꝵ septimo rege tar¬
quinio. Quo expulso: etiam ipsi aregũ suoꝵ do¬
minatione lib̃i eẽ ceꝑunt. Usq ad hoc tempus

Expanded text:
der et Anaximenes et Xenophanes physici clader et Anaximenes et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras, ex quo coeperunt appellari philosophi.er idem tempus Cyrus, rex Persarum, qui etiam Chaldaeis et Assyriis imperabat, relaxata aliquanta captiuitate Iudaeorum, quinquaginta milia hominum ex eis ad instaurandum templum regredi fecit. A quibus tantum prima coepta fundamina et altare constructum est. Incursantibus autem hostibus nequaquam progredi aedificando ualuerunt, dilatumque opus est usque ad Darium. Per idem tempus etiam illa sunt gesta, quae conscripta sunt in libro Judith: quem sane in canone Scripturarum Judaei non recepisse dicuntur. Sub Dario ergo rege Persarum impletis septuaginta annis, quos Jeremias propheta praedixerat, reddita est Judaeis soluta captivitate libertas, regnante Romanorum septimo rege Tarquinio. Quo expulso etiam ipsi a regum suorum dominatione liberi esse coeperunt. Usque ad hoc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
pietatib suis. hȩc eis uentura p̃dixerant: mari¬
me iheremias. qui etiam numerũ definiuit an
o tempore pyttacus mitilene¬
aliꝰ ex septem sapientib fuisse ꝑhibet᷑ et qͥn¬
q ceteros qui ut septem numerent᷑. taleti quẽ su¬
pra cõmemoratumꝰ. et huic pyitacho addunt᷑ e
tempore fuisse scribit eusebius: quo captiuus
dei popłs in babylonia tenebat᷑. Hi sunt actẽ
Solon atheniensis. chilon lacedemomꝰ. ꝑiandrie
chorinthius. cleobolus lidius. bias prieneus.
Om̃s hi septem appellati sapientes. pꝰ poctas
theologosclaruerunt. quia genere uitȩ quodã
laudabili p̃stabant hominib ceteris: et mor
ñnulla p̃cepta sententiarũ breuitate complexi
sunt. Nichil autem monim̃toꝵ qđ ad litceras
attinet posteris reliquer̃. nͥ qd solon quasdam
leges atheniensib dedisse ꝑhibet᷑ T̃ales uͦ phy¬
sicus fuit: et suorum dogmatũ libros reliqͥt.
Eo captiuitatis iudaicȩ tempore et anariman¬

Expanded text:
pietatibus suis haec eis uentura praedixerant, maxipietatibus suis haec eis uentura praedixerant, maxime Hieremias, qui etiam numerum definiuit annorum. Eo tempore Pittacus Mitylenaealius e septem sapientibus, fuisse perhibetur. Et quinque ceteros, qui, ut septem numerentur, Thaleti, quem supra commemorauimus, et huic Pittaco adduntur, eo tempore fuisse scribit Eusebius, quo captiuus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem: Solon Atheniensis, Chilon Lacedaemonius, Periandrus Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi, septem appellati sapientes, post poetas theologos claruerunt, quia genere uitae quodam laudabili praestabant hominibus ceteris et morum nonnulla praecepta sententiarum breuitate conplexi sunt. Nihil autem monumentorum, quod ad litteras adtinet, posteris reliquerant, nisi quod Solon quasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales uero physicus fuit et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captiuitatis Iudaicae tempore et Anaximan
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ atq impie suꝑsticionis illecebram. id effici¬
entib immundis in eoꝵ corde demonib. ꝑfal¬
latia quȩq oracula decipientib: ut fabulosa e¬
tiam crimina deoꝵ quȩ iam tirbaniore scło ñ
fingebant᷑. ꝑ ludostam̃ in eoꝵdem falsoꝵ numi¬
num obsequium turpit̃ agerent᷑.
Degnauit deinae numa post romulũ. Qcum
illam ciitatem putauerit dõꝵ ꝓfecto falsoꝵ
nũmerositate mumendam. ineandẽ turbã
referri mortuus ipse ñ meruit. tanquam ita
putatꝰ sit celum mulaitudine numinũ con¬
stipasse: ut locum ibireꝑire non posset.
Soc regnante romȩ. et apud hebreos mitio re¬
gni manasse. a quo impio rege ꝓpħa ysaias ph¬
bet᷑ occisus: samiam fuisse sybillam ferunt. Q¬
gnante uͦ apud hebreos sedechia. et apud ioma¬
nos tarquinio pͥsco. qui successerat ancomareo
ductus ẽ captiuus in babyloniam popłs ude
Increpantes enim eosꝓpħȩ de inquitatib et im¬

Expanded text:
nae adque inpiae superstitionis inlecebram, id efficinae adque inpiae superstitionis inlecebram, id efficientibus inmundis in eorum corde daemonibus per fallacia quoque oracula decipientibus, ut fabulosa etiam crimina deorum, quae iam urbaniore saeculo non fingebantur, per ludos tamen in eorundem falsorum numinum obsequium turpiter agerentur. Regnauit deinde Numa post Romulum, qui cum illam ciuitatem putauerit deorum profecto falsorum numerositate muniendam, in eandem turbam referri mortuus ipse non meruit, tamquam ita putatus sit caelum multitudine numinum constipasse, ut locum ibi reperire non posset. Hoc regnante Romae et aput Hebraeos initio regni Manasse, a quo inpio rege propheta Esaias perhibetur occisus, Samiam fuisse Sibyllam ferunt. egnante uero aput Hebraeos Sedechia et aput Romanos Tarquinio Prisco, qui successerat Anco Marcio, ductus est captiuus in Babyloniam populus IuIncrepantes enim eos prophetae de iniquitatibus et in
Abbreviated transcription (Latin):
trib quȩ in diuisione ppłi uocatȩ sunt isrł. debel¬
late achaldeis. et in east̃ras capquȩ ducte sunt.
remanentib in iudea t̃ra duab illis tribub quȩ
nomine iudȩ uocabantur.sedemq regni habe¬
bant ierłm. Mortuum romulum cũ et ipse ñ
comparuisset: in deos qđ et uulgo notissimũ ẽ.
retulere romani. Qd̾ usq adeo fieri iam desie¬
rat. nec postea nͥ adulando ñ errando factum ẽ
temporib cesarum: ut cicero magnis romuli
laudib tribuat. qd non rudib et indoctis tem¬
porib qñ facile homines fallebant᷑ s iam expo¬
litis et eruditis meruerit hos honores. Quauis
ñdum efferbuerat ac pullulauerat phyloso¬
phoꝵ subtilis et acuta loquacitas. S etiam si
posteriora tempora deos homines mortuos ñ in¬
stituerint: tam̃ ab antiquis institutos colere ut
dõs ihabere non destiterunt Q netiam simu¬
lachris quȩ ueteres non habebant auxerunt ua¬

Expanded text:
tribus, quae in diuisione populi uocatae sunt Israel, debeltribus, quae in diuisione populi uocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis et in eas terras captiuae ductae sunt, remanentibus in Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iudae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum et ipse non conparuisset, in deos, quod et uulgo notissimum est, rettulere Romani; quod usque adeo fieri iam desierat nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum efiferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posteriora tempora deos homines mortuos non instituerunt, tamen ab antiquis institutos colere ut deos et habere non destiterunt; quin etiam simulacris, quae ueteres non habebant, auxerunt ua
Abbreviated transcription (Latin):
risti ludentem mortalium mentib s spinis co¬
ronasti. e horridum fel miscuisti. Templi uͦ
uelum scindet᷑. t medio die nor ertt tenebrosa
nimis intrib horis. ⁊ morte moriet᷑ trib dieb
somno suscepto ⁊ tunc ab inferis regssus ad lucem
ueniet pͥmus resurrectionis pͥncicipio reuocatus
ostensio. Ista lactantiꝰ carpatim ꝑ int̾ualla disputa¬
tionis suȩ siẽ ea poscere uidebant᷑ quȩ ꝓbare in¬
tenderat adhibuit testimonia sybillina quȩ nos
nichil int̃ponentes. s in unam seriẽ conexa ponen¬
ñ negligant distinguenda curauimꝰ. Nonnulli
sane erithream sybillamñromuli s belli troiani
tempore fuisse scripserunt. Eodem romulo regnan
te tales milesius fuis se ꝑhibet᷑ unus ex septẽ sapi¬
entib quipꝰ theologos poctas in quib orpheus
maxime om̃ium nobilitatus ẽ sophy appellati
sunt: qd ẽ latine sapientes. Pidem tempꝰ decem¬

Expanded text:
xisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coxisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponennon neglegant, distinguenda curauimus. Nonnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romuli, sed belli Troiani tempore fuisse scripserunte Thales Milesius fuisse perhibetur, unus e septem Sapientibus, qui post theologos poetas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, Σοφοί appellati sunt, quod est latine Sapientes. P
Abbreviated transcription (Latin):
nichil habet in totocarmine suo. cuiꝰ exigua
ista particula ẽ. qđ ad deoꝵ falsoꝵ siue factoꝵ
cultum ꝑtineat. qͥnimmno ita etiam contra eos
t contra cultores eorum loquit᷑: ut in eoꝵ nu¬
mero deputanda uideat᷑. qui ꝑtinent ad ciui¬
tatem dei.
nserit ctiam lactantꝰoꝑi suo quȩdam de xp̃o
uaticinia sybillȩ. quamuis ñ expͥmat cuius.
S: quȩ ipse singillatim posuit. ego arbitratꝰ sũ
coniuncta eẽ ponenda tanquam unum sit ꝓ¬
lixum: quȩ ille plura cõmemorauit et breuia.
bunt autẽ dõ alapas manib incestis: ce ĩpuro
ore expuent uenenatos sputos. Dabit uͦ adu̾b̾a
simpliciter sc̃m dorsum: et colaphos accipiens
tacebit: nequis agnoscat qđ uerbum uł unde
uenit ut inferis loquat᷑. et coronaspinea coro¬
net᷑. Ad cibum autẽ fel. et adsitim acetum dede¬
runt. In hospitalitatis hanc monstrabunt m̃¬
sam. Ipsa enim insipiens gens dm̃ tuũ ñ intelle¬

Expanded text:
nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura commemorauit et breuia. bunt autem Deo alapas manibus incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intelle
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ sunt uersꝰ tres. Qͥ ntus. et octauus decimꝰ.
et nonus decimus. Deniq si litteras quȩ sunt
in capitib omĩum uersuũ conectentes. hoꝵ
trium quȩ scripte sunt ñ legamus. s ꝓ eis y
litteram tanquam in eisdẽ locis ipsa sit posi¬
ta recordem᷑: exprimit᷑ inquinq uerbis. iħs xp̃s
dei filius saluator. S cum grece hoc dicit᷑. ñ¬
latine. Et sunt u̾sus uiginti et septẽ: qui nume¬
rus quadratum t̃narum solidum reddit. Tria
enim t̃ducta fiunt nouẽ. et ipsa nouem si ter
dticantur. ut erlato maltum figura consurgat:
ad iuginti et septem ꝑueniunt. Horum autẽ
tos. teuy.yios. sot her. qđ ẽ latine. iħs xp̃s
dei filius saluator. si pͥmas litteras iungas: erit
ỹctyc̃. idest piscis. In quo nomine mistice in
uelut in aquarũ ꝓfunditate uiuus hoc ẽ sine
peccato ẽẽ potuerit. Hȩc autẽ sibilla siue eri¬
threa. siue ut qͥdam magis credunt cymea ita

Expanded text:
autem sunt uersus tres, quintus et octauus decimus autem sunt uersus tres, quintus et octauus decimus et nonus decimus. Denique si litteras quae sunt in capitibus omnium uersuum conectentes horum trium quae scriptae sunt non legamus, sed pro eis Υ litteram, tamquam in eisdem locis ipsa sit posita, recordemur, exprimitur in quinque uerbis: Iesus Christus Dei filius saluator; sed cum Graece hoc dicitlatine: et sunt versus viginti septem, qui numerus quadratum ternarium solidum reddit. Tria enim ter ducta fiunt novem: et ipsa novem si ita ducantur, ut lato in altum figura consurgat, ad viginti et septem perveniunt. Horum autem tos Theou yios soter: quod est latine, Jesus Dei filius saluator, si primas litteras iungas, erit ἰχθύς, id est piscis, in quo nomine mystice intuelut in aquarum profunditate uiuus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita
Abbreviated transcription (Latin):
Secreta atq ds̃ reserabit pectora luci.
Tunc erit et luctus. stridebunt dentib om̃s.
Eripit᷑ solis iubar. et chorus interit astris.
Uoluetur celum lunaris splendor obibit.
D eiciet colles. ualles extollet abimo.
Nonerit in reb hominum sublime uł altũ.
lam equant᷑ campis montes et cerula ponti.
Omnia cessabunt tellus confracta ꝑibit
Sic parit̾ fontes torrent᷑ fluminaq igni:
S tuba tunc sonitum tristẽ dimitaet ab alto
Orbe. gemens facinus miscrũ. uariosq labores.
Tartareumq chaos monstrabit tra dehiscens.
Et coram hic domino reges sistent᷑ ad unũ.
Recidet ecelo ignisq et sulphuris amnis.
Inhis latinis uersib de greco ut cũq transla¬
dis. ibi non potuit ille sensus occurrere. qui
fit cum litcere quȩ sunt in eoꝵ capitib cone¬
ctuntur. uͭ y littera in grecoposita ẽ. qͥa ñ po¬
tuerunt latina uerba intieniri: quȩ ab eadẽ
littera inciꝑent et sententiȩ conuenirent.hi

Expanded text:
Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis jubar, et chorus interit astris. Volvetur coelum, lunaris splendor obibit. Dejiciet colles, valles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Jam aequantur campis montes, et caerula ponti Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur, fluminaque igni. Et tuba tunc sonitum tristem demittet ab alto Orbe, gemens facinus miserum variosque labores. Tartareumque cEt coram hic Domino reges sistentur ad unum. Ρ Reccidet e caelo ignisque et sulphuris amnis. In his Latinis uersibus de Graeco utcumque translatis ibi non potuit ille sensus occurrere, qui fit, cum litterae, quae sunt in eorum capitibus, conectuntur, ubi Υ littera in Graeco posita est, quia non potuerunt Latina uerba inueniri, quae ab eadem littera inciperent et sententiae conuenirent. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
mina eẽ dicens sybillȩ erithreȩ tibi ostendit lo
co incapitib uersuũ ordinẽ litterarũ ita se ha¬
bentem. Ut hec in eo uerba legerent᷑ ĩesuys. cr eỹ
filius saluator. Hi autem uersus quoꝵ pͥmȩ lit¬
tere istum sensum quem diximus reddunt. sic̃
cosquidam latinus stantibꝰ u̾sib ẽ interp̃tatꝰ.
hoc contmnent:.
udicii signum tellus sudore madescet.
e celo rex adueniet ꝑsecla futurus.
Scilicet incarne p̃sens ut iuheet orbem.
Unde dm̃ cernent incredulus atq fidelis.
Celsum cum scĩs eus iamtermino in ipso.
Sic animȩ cum carne ad cr̃t qͣs itdicat ipse
Cum iacet incultus densis inueprib orbis.
Reicient simulachrauiri. cunctã qͦq garam.
Exuret t̾ras ignis pontumq polumq.
Inquirens tetri portas effringet auerni.
Scõrum sedenim cunctȩ lux libera carni
Tradet᷑. sontes ȩt̃na flamma cremabit.
Occultos actus retegens tc̃ quisq loquet᷑

Expanded text:
mina esse dicens Sibyllae Erythraeae, ubi ostendit quodam mina esse dicens Sibyllae Erythraeae, ubi ostendit quodam loco in capitibus uersuum ordinem litterarum ita se habentem, ut haec in eo uerba legerentur: Ἰησοῦς Χρειστὸ filius saluator. Hi autem uersus, quorum primae litterae istum sensum, quem diximus, reddunt, sicut eos quidam Latinis et stantibus uersibus est interpretatus, hoc continent: Ι Indicii signum tellus sudore E coelo rex adveniet per saecla futurus, Scilicet in carne praesens ut judicet orbem. Unde Deum cernent incredulus atque fidelis Celsum cum sanctis, aevi jam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt quas judicat ipse. Cum jacet incultus densis in vepribus orbis, Rejicient simulacra viri, cunctam quoque gazam Exuret terras ignis pontumque polumque Inquirens, tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeternaque flamma cremabit. Occultos actus retegens, tunc quisque loquetur
Abbreviated transcription (Latin):
litate ꝑdomuit: qm̃ paulatim crescendo ro-¬
bustas eas et bellicosas qua qua ũsum chla¬
tabatur inuenit.
empore gͥ quo roma condta ẽ ppłs isrł
habebat int̾ra promissionis annos. dcc.¬
IUIII. Ex quib uiginti septem ꝑtinent adihe¬
sum naue. deinde ad tempus iudicium. ccc.
nom̃erat achar: uel sicut alii computant.
qui ei successit erechias. quem qͥdem constat
optimũ et piissimũ regẽ. romuli regnasse tẽ-¬
porib. In eauero hebrei popłi parte quȩ appd¬
ferunt. Sybillas autemuarro ꝑdidit plures
fuisse. ñ unam. Hec sane sybilla erithrea quę¬
dam de xp̃omanifesta conscripsit Q uod etiã
nos pͥus in latina lingua uersib male latinis
⁊ ñstantib leginus ꝑnescio cuiꝰ interp̃tis m¬
pitiam. sicut post cognouimꝰ Namuir clarissi.¬
mus flactianus qͥ etiam ꝓconsul fuit. homo fa¬
cillimȩ facundiȩ multeq doctrinȩ. cũ de xp̃o
colloquerem᷑. grecum nob̾ codicem ꝓtulit. car¬

Expanded text:
litate perdomuit, quoniam paulatim crescendo rolitate perdomuit, quoniam paulatim crescendo robustas eas et bellicosas, quaqua uersum dilatabatur, inuenit. Tempore igitur, quo Roma condita est, populus Israel habebat in terra promissionis annos . Ex quibus uiginti septem pertinent ad Iesum Naue, deinde ad tempus iudicum trecentnomen erat Achaz uel, sicut alii conputant, qui ei successit Ezechias, quem quidem constat optimum et piissimum regem Romuli regnasse temporibus. In ea uero Hebraei populi parte, quae appeferunt. Sibyllas autem Varro prodit plures fuisse, non unam. Haec sane Erythraea Sibylla quaedam de Christo manifesta conscripsit; quod etiam nos prius in Latina lingua uersibus male Latinis et non stantibus legimus per nescio cuius interpretis inperitiam, sicut post cognouimus. Nam uir clarissimus . Flaccianus, qui etiam proconsul fuit, homo facillimae facundiae multaeque doctrinae, cum de Christo conloqueremur, Graecum nobis codicem protulit, car