comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liam: aperuit uuluã eiꝰ. sorore sterili ꝑ¬
manente. Que conceptũ genuit filiũ. uo¬
cauitq nom̃ eius ruben et cetera. Om¬
niũ patriacharũ. propt̃ conpendium
lectionis: echimologias nominũ. uolo
parit᷑ dicere. Et uocauit inquit nom̃
euis ruben dicens. Quia uidit dñs in
humilitate mea. Ruben. interp̃tatur.
uisionis filiꝰ. Et concepit inquit alterũ
filium et dixit. Quoniam exaudiuit
me dñs. eo quod odio haberet me uir
meus. et dedit michi etiam hc̃. et uoca¬
uit nom̃ eius simeon. Abeo quod sit
ex audita. simeon nom̃ accepit. Si me
on quippe. int̃pretatur auditio. de ter¬
tio uero sequit᷑. Et concepit ad huc. et pe¬
eit filium et dixit. Nc̃ erit mecũ uir ms̃.
quia peperi ei tres filios. ideo uocauit no¬
men eius leui. Ubi nos legimꝰ apud me
erit uir m̃s. aquila interpretatus est.
applicabitur michi uir ms̃. Quod hebra¬
ice dicitur. ellaue. et adoctorib hebreoꝵ.

Expanded text:
Liam, operuit vulvam ejus, sorore sterili pLiam, operuit vulvam ejus, sorore sterili permanente. Quae conceptum genuit filium, vocavitque nomen ejus Ruben, etc. Omnium patriarcharum, propter compendium lectionis, etymologias nominum volo pariter dicere. Et vocavit, inquit, nomen ejus Ruben, dicens: Quia vidit Dominus in humilitate mea. visionis filius. Et concepit, inquit, alterum filium et dixit: Quoniam exaudivit me Dominus, eo quod odio me haberet vir meus, et dedit mihi etiam hunc: et vocavit nomen ejus Simeon. Ab eo quod sit exaudita, Simeon nomen imposuit. SIMEON   quippe interpretatur auditio. De tertio vero sequitur: 350 Et concepit adhuc, et peperit filium, et dixit: Nunc mecum erit vir meus, quia peperi ei tres filios: ideo vocavit nomen ejus Levi. Ubi nos legimus, Apud me erit vir meus, Aquila interpretatus est, applicabitur mihi vir meus, quod Hebraice dicitur  , ILLAVE, et a doctoribus Hebraeorum
Abbreviated transcription (Latin):
dicatione. Uidet. et non parit. qr quietis
sue studio minus se in alioꝵ collectionẽ
succendit. et quantũ introrsus conspicit:
aperire aliis predicando ñ sufficit. Lia uͦ
lippa et fecunda: quia actiua uita dũ oc¬
cupatur in opere. minus uidet. sed dum mͦ
per uerbum mͦ per exẽplũ. ad imitationẽ
suam prorimos accendit: multos inbono
opere filios generat. Ꝙ si in contẽplatione
iñtẽ tenere non ualet. ex eo tam̃ qͦd agit
exteriꝰ. gignere sequaces ualet. Post lie gͦ
conplexus adrachelem iacob peruenit. qd̾
profecto quisq ante actiue uite ad fecun¬
ditatẽ uingitur: et post contemplatiue
ad requiem copulat᷑. facto mane iacob uidit
rat et cetera. Non gͥ ut quidam male es¬
timant. Post septem annos alios rachel
accepit uxorẽ: sed post septẽ dies nuptia¬
rum uxoris pͥme. Nam sequitur. et in¬
gressus est adrachel: et dilexit rachel
magis quã liam. et seruiuit ei septem

Expanded text:
dicatione. Videt et non parit, quia quietis dicatione. Videt et non parit, quia quietis suae studio minus se in aliorum collectionem succendit, et quantum introrsum conspicit, aperire aliis praedicando non sufficit. Lia vero lippa et fecunda est, quia activa vita dum occupatur in opere, minus videt, sed dum modo per verbum, modo per exemplum, ad imitationem suam proximos accendit, multos in bono opere filios generat; et si in contemplatione mentem tenere non valet, ex eo tamen quod agit exterius gignere sequaces valet. Post Liae ergo complexus ad Rachelem Jacob pervenit, quod profecto quisque ante activae vitae ad fecunditatem jungitur, et post contemplativae ad requiem copulatur. Facto mane vidit Jacob rat, etc. Non igitur, ut quidam male aestimant, post sepaccepit uxorem, sed post septem dies nuptiarum uxoris primae. Nam sequitur: Et ingresmagis quam Liam, et servivit ei septem
Abbreviated transcription (Latin):
actiua ac ꝯtẽplatua uita signat᷑. lia qͥppe ĩtp̾r labori¬
osa. rachel uero ouis. uel uisũ pͥncipium
actiua autẽ uita laboriosa est. quia desudat
in opere. Contemplatuia uͦ simplex: ad
solum uidendũ pͥncipiũ anhelat. uidelic&
ipsum qui ait. E go sum pͥncipium. ꝓpter
rachel quidẽ concupierat. sed in nocte ac¬
cepit liam. quia uidelicet omĩs. qui ad
desiderat: qui etem et̃ne patrie appetit:
sed pͥus necesse ẽ. ut in nocte uite p̃sentiᷤ
operetur bona que potest.desudet inla¬
bore : id ẽ liam accipiat. ut post. ad uiden¬
dum pͥncipium in rachel amplexib reqͥ¬
escat. Erat aũt rachel uidens. et sterilis:
lia autẽ lippa. sed fecunda. Rachel pulchra
et infecunda. quia nimirũ mens quȩ
contẽplando otia appetit: plus uidet. sed
minus deo filios generat. Cum uͦ se ad
iaborem p̃dicationis dirigit: minꝰ uid&s.
sed ampliꝰ parit. Contemplatiua gͦ uita
speciosa est in animo. sed dum
silentio appetit: filios non generat expre¬

Expanded text:
activa et contemplativa vita signatur? Lia quippe interpretatur laboriosa, Rachel vero ovis, vel visus principium. Activa autem vita laboriosa est, quia desudat in opere. Contemplativa vero simplex, ad solum videndum principium anhelat, videlicet ipsum qui ait: Ego principium, propter Rachel quidem concupierat, sed in nocte accepit Liam, quia videlicet omnis qui conv desiderat, quietem aeternae patriae appetit, sed prius necesse est ut in nocte vitae praesentis operetur bona quae potest, desudet in labore, id est, Liam accipiat, ut post, ad videndum principium, in Rachel amplexibus requiescat. Erat autem Rachel videns et sterilis; Lia autem lippa, sed fecunda. Rachel pulchra et infecunda, quia nimirum mens quae contemplando otia appetit, plus videt, sed minus Deo filios generat. Cum vero ad laborem se praedicationis dirigit, minus sed amplius parit. Contemplativa ergo vita speciosa est in animo; sed dum quiescere in silentio appetit, filios non generat ex prae
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt. qr in eo quod actiones huiꝰ scłi
deserentes superant : robusto conflictu
cotidie contra semet ipsos pugnant: ne
mens pernegligentiam torpeat: ne subacta
õtio ic desiderio in mundo frigescat: ne ip¬
sis bõnis desideriis plus iusto inseruiant.
ne sub discretionis specie: et parcendo
aperfectione langiescant. Agit hec et
ab huiuis mundi concupiscentia inquie¬
ta se penitus subtrahit. ac terrenarum
actionũ strepitum deserit: & per quietis
studium uirtutibus intenta uigilans dor¬
mit. Neq enim ad contemplanda int̃na
ꝑ ducitur. nisi abhis qui ex terius impli¬
cant: studiose subtrabatur. hinc est enim
qd̃ ꝑsemet ipsam ueritas dicit. Nemo pot̃
duob dominis seruire. hinc paulus ait.
Nemo militans deo implicat se negotiis
secularib ut ei placeat cuise probauit.
hinc ꝑ propħiam dñs ammonet dicens.

Expanded text:
tuerunt. Quia in eo, quod actiones hujus saeculi tuerunt. Quia in eo, quod actiones hujus saeculi deserentes superant, robusto conflictu quotidie contra semetipsos pugnant, ne mens per negligentiam torpeat, ne subacta otio, ac desiderio immunda, frigescat, ne ipsius bonis desideriis plus justo inserviant, ne sub discretionis specie et parcendo a perfectione languescant. Agit haec, et ab hujus mundi inquieta concupiscentia se penitus subtrahit, ac terrenarum actionum strepitum deserit, et per quietis studium virtutibus intenta, vigilans dormit. Neque enim ad contemplanda interna perducitur, nisi ab his quae exterius implicant studiose subtrahatur. Hinc est enim quod per semetipsam Veritas dixit: Nemo potest duobus dominis servire . Hinc Paulus ait: Nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus, ut ei placeat, cui se probavit . Hinc per prophetam Dominus a
Abbreviated transcription (Latin):
caput in lapide tenere contẽpnunt. Sunt
nãq non nulli qui mundi quidem actio¬
nes fugiunt. sed nullis uirtutib exercentur.
hi nimirũ dorpore ñ studio dormiunt. &
idcirco interna non conspiciunt: qr cap̃
non inlapide sed interra posuerunt. qui¬
b plerũq contigit. ut quanto securius
ab ext̃nis actionib cessant : tanto latius
gregant. Unde sub udee specie ͭ ꝓpħam
torpens otio anima defletur cũ dicitur.
Uidert̃ eam hostes. et deriserunt sabbata
eius. Precepto enim legis ab exteriore o¬
pere. insabbato cessatur. hostes gͦ sabbata
uidentes irrident. cũ maligni sp̃c ipsa ua¬
cationis otia ad cogitationes illicitas per¬
trahunt. ut una queq anima quo remo¬
ta abexternis actionib deo seriure credit᷑.
eo magis eorum tẏrannidi illicita cogitan¬
do famuletur. Sci autẽ iurrquia mundi
oꝑib non torpore sed uirtute sopiuntur.
laboriosius dormiunt: quam ugilare po¬

Expanded text:
caput in lapide tenere contemnunt. Sunt caput in lapide tenere contemnunt. Sunt namque nonnulli qui mundi quidem actiones fugiunt, sed nullis virtutibus exercentur. Hi nimirum torpore, non studio, dormiunt; et idcirco interna non conspiciunt, quia caput non in lapide, sed in terra posuerunt. Quibus plerumque contingit, ut quanto securius ab externis actionibus cessant, tanto latius gregant. Unde sub Judaeae specie per prophetam torpente otio anima defletur, cum dicitur: Viderunt eam hostes, et deriserunt sabbata ejus . Praecepto enim legis ab exteriore opere in Sabbato cessatur. Hostes ergo sabbata videntes irrident, cum maligni spiritus ipsa vocationis otia ad cogitationes illicitas pertrahunt, ut unaquaeque anima quo remota ab externis actionibus Deo servire creditur, eo magis eorum tyrannidi illicita cogitando famuletur. Sancti autem viri quia mundi operibus non torpore, sed virtute sopiuntur, laboriosius dormiunt, quam vigilare po
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑaliũ amore qͥesc̃e. Initiñe dormire ẽ indier̃
labentiũ cursu abappetitu ĩutisibiliũ m̃tis
ocłos elaude. qͦs pͥmis hoĩb seductor apꝑuit
post subdit᷑. Tulit defructu illiꝰ et comedit de¬
ditq uiro suo. Qui comedit et aperti
quos innocentia clausos tenebat. Ange¬
los uero descendentes et ascendentes cerne¬
re ẽ. ciues superne patriȩ contẽplari. uł
quanto amore auctori suo. suꝑ semet ipsoᷤᷤ
tis. nr̃is infirmitatib condescendant. Et
notandum ualde est. qͦd ille dormiens an¬
głos conspicit. qui in lapide caput ponit.
qr nimirum ipsi qui ab exteriorib oꝑibus
cessant: interna penetrant. qui in tenta m̃te
que pͥncipale est hominis. imitationem sui re¬
demptoris obseruant. C aput quippe in lapi¬
de ponere est m̃te xͦ qͥppe in herere. Qui
enĩ apresentis uite accione remotist̃. sed
ad superna nullo amore rapiunt᷑. dormire
possunt. sed uidere angelos nequeunt. qr

Expanded text:
temporalium amore quiescere. In itinere dormire, est in dierum temporalium amore quiescere. In itinere dormire, est in dierum labentium cursu ab appetitu visibilium mentis oculos claudere, quos primis hominibus seductor aperuitpost subditur: Tulit de fructu illius et comedit, deditque viro suo, qui comedit, et apertiquos innocentia clausos tenebat. Angelos vero ascendentes et descendentes cernere, est cives supernae patriae contemplari vel quanto amore auctori suo super semetipsos ttis nostris infirmitatibus condescendant. Et notandum valde est quod ille dormiens angelos conspquia nimirum ipsi, qui ab exterioribus operibus cessant, interna penetrant, qui intenta mente, quae principale est hominis, imitationem sui Redemptoris observant. Caput quippe in lapide ponere, est mente Christo inhaerere. Qui enim a praesentis vitae actione remoti sunt, sed ad superna nullo amore rapiuntur, dormire possunt, sed videre angelos nequeunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dm̃ apud deum ꝑquem facta sunt
omiã. descendentes autem: ut eũ inueni¬
ant factum ex muliere. factum sub lege¬
ut eos qui sub lege erant redimeret. In illa
enim scala aterra usq in celũ acarne usq
ad sp̃m. quia in illo carnales proficiendo
ueltt ascendendo spiritales fiunt. Ad qͦs
lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descen¬
duuit quodãmꝰ. cum eis non possunt loqui
quasi spiritalib s quasi carnalib. Ipse est
sursũ incapite fuo. ipse deorsum in corpore
suo. id est eccła. Ipsum gͦ scalam intelligimꝰ.
qr ipse dixit. Ego sum ina. ad ipsum ergo.
ascenditur. ut in excelsis intellegatur. & ad
ipsum descenditur: ut in menbris suis par¬
uulus nutriatur. Et ꝑ illum solũ slu se eri¬
gunt: ut eum sublituit̃. expectent. ꝑ ipsũ
se etiam humiliant: ut eum sublunit᷑ ac tẽ¬
perant̃ ad nutriant. Tropologice uͦ initine¬
re dormire est. in ħ p̃sentis uite tͣnsitorie reꝵ¬

Expanded text:
deum apud deum, per quem facta sunt deum apud deum, per quem facta sunt omnia; descendentes autem, ut eum inueniant factum ex muliere, factum sub legeut eos, qui sub lege erant, redimeret. in illo enim scalae a terra usque ad caelum, a carne usque ad spiritum, quia in illo carnales proficiendo uelut ascendendo spiritales fiunt. ad quos lacte nutriendos etiam ipsi spiritales descendunt quodam modo, cum eis non posquasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipse est sursum in capite suo, ipse deorsum in corpore suo, id est Ecclesia. Ipsum ergo scalam intelligimus, quia ipse dixit: Ego sum via. Ad ipsum ergo ascenditur, ut in excelsis intelligatur; et ad ipsum descenditur ut imbribus suis parvulus nutriatur. Et per illum solum se erigunt, ut eum sublimiter exspectent. Per ipsum se etiam humiliant, ut eum sublimiter ac temperanter annuntient. Tropologice vero in itinere dormire, est in hoc praesentis vitae t
Abbreviated transcription (Latin):
iacob in mesopotamiam. uenit in locum.
ubi nẽ bethel uocatur. & posuit sub capi¬
te suo lapidem magnum. et dormiens
uidit scalam sub nixam innitentẽ celo
et angłos dei ascendentes et descenden¬
tes. hoc uiso euigilauit. unxitq lapidem
dicens. Uere hic domꝰ dei est. et porta ce¬
mors. siue passio est xp̃i. Lapis ad capud eiꝰ.¬
qui noĩatim quodam mͦ dictus ẽ. etiã unc¬
tus xp̃s significatur. Caput enĩ uiri. xp̃s
ẽ. quis enim nescit xp̃m. abunctione ap¬
pellari: domus autem dei: quia ibi natus
est xp̃c. inbethleem. porta uͦ celi: qr ibi in
terram descendit. ibi iterum ad celum
conscendit. E rectio autem lapictis: resur¬
rectio xp̃i est. Porro scala xp̃c est quidix̃.
egosum uia. ꝑ hanc ascendebant et descen
debant angeli. in quib significatisunt euan¬
głiste predicatores xͥ. ascendentes utiq
cum ad intelligendam eiꝰ super eminen¬
tissimã aiuinitatẽ excedunt uniũsam
creaturam. ut eum inueniant inpͥncipio

Expanded text:
Jacob in Mesopotamiam, venit in locum ubi nunc Bethlehem vocatur, et posuit sub capite suo lapidem magnum. Et dormiens vidit scalam subnixam, innitentem coelo, et angelos Dei ascendentes et descendentes. Hoc viso, evigilavit, unxitque lapidem, dicens: Vere hic domus Dei est, et porta coemors, sive passio qui nominatim quodammodo dictus est, etiam unctus Christus significatur. Caput enim viri Christus est. Quis enim nescit Christum ab unctione appellari? Domus autem Dei, quia ibi natus est Christus in Bethlehem. Porta vero coeli, quia ibi in terram descendit, ibi iterum ad coelum conscendit. Erectio autem lapidis resurrectio Christi est. Porro scala Christus est, qui dixit: Ego sum via . Per hanc ascendedebant angeli dei; in quibus significati sunt euangelistae, praedicatores Christi. ascendentes utique, cum ad intellegendam eius supereminentissimam diuinitatem excedunt uniuersam creaturam, ut eum inueniant in principio
Abbreviated transcription (Latin):
in illo loco futura erat domus dei. ꝓfectu
dit puteũ in agro. usq et os eius gradi la
pide claudebatur. figuralit̾ ꝑ oues iustoꝵ
populi significant᷑. sicut illud qd̃ dictum
ẽ in euangłio. statuit oues ad dexteram.
nabant. Lapis puteo suꝑ positꝰ: figuram
dni preferebat. puteus: grãm sp̃t̃ scĩ per
predicationem xp̃i uenturam ad eccłam
exgentib que obtecta erat nõ dũ ad
expͥmit᷑. Quod autem tres greges ouium
accubare dicunt᷑. uxta puteum: significat
moto lapide ꝑ iacob ad aquabant greges.¬
uidisset iacob rachel filiam iaban. fratriᷤ¬
sue matris. accessit et reuoluit lapidem¬

Expanded text:
ia in eo loco futura erat domus Dei. Sequituia in eo loco futura erat domus Dei. Sequitudit puteum in agro, tresque greges ovium aguraliter per oves justorum populi significantur, sicut illud, quod dictum est in Evangelio: Statuet oves ad dexteram .nabant. Lapis puteo superpositus figuram Domini praeferebat; puteus, gratiam Spiritus sancti per praedicationem Christi venturam ad Ecclesiam ex gentibus, quae obtecta erat, nondum adexprimitur. Quod autem tres greges ovium accubare dicuntur juxta puteum, significat moto lapide per Jacob, adaquabant gregessset Iacob Rachel filiam Laban fratris matris suae, accessit et reuoluit lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
cando. sed signũ fuit in prophetia. eui¬
dentissime constitutum. que ꝑtinet ad
unctionem. unde xp̃i nom̃ achrismate
ẽ appellatum. Apellanitq nomen urbis
bethel. que pͥus uira uocabatur. Nc̃ loco
nom̃ inponit. et uocat illum bethel idẽ
domus di. qui locus uocabatur ante lura
quod int̃pretatur nux. siue acuit᷑a a aoti.
unde ridicule quidem uerbum hebraicum
int̾pretatur prius. Ordo itaq iste est lec¬
tionis. et uocauit nom̃ loci illius bethel.
et prius lura uocabulum ciuitatis ãtique.
Dm̃s scripture uerbo ulam. siue elam ple¬
ne sunt. quod nichil aliud significat. nisi
ante aut pͥus. uel uestibulumꝰ. siue suꝑ limi¬
nare uel postes. Uouit etiam uotũ dicens.
uouit uotum. si prosperaret᷑ eundo et rede¬
undo. et decimas promisit domuidei futẽ
in loco illo. ꝓphetia est domꝰ di. Ubi et ip̃
se rediens deo sacrauit. non illum lapi¬
dem dm̃ appellans: sed domũ dĩ. id est qr¬

Expanded text:
cando, sed signum fuit in prophetia evicando, sed signum fuit in prophetia evidentissime constitutum, quae pertinet ad unctionem. Unde Christi nomen a chrismate est appellatum. Appellavitque nomen urbis Bethel, quae prius Luza vocabatur. Nunc loco nomen imponit, et vocat illum BETHEL  , id est, domum Dei: qui locus vocabatur ante LUZA   quod interpretatur nux, sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum interpretetur prius. Ordo itaque iste est lectionis: Et vocavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum civitatis antiquae. Omnes Scripturae verbo ulam, sive elam, plenae sunt, quod nihil aliud significat, nisi ante aut prius, vel vestibulum, sive superliminare, vel postes. Vovit etiam votum dicens: uouit uotum, si prosperaretur eundo et redeundo, et decimas promisit domui dei futurae in loco illo, prophetia est domus dse rediens Deo sacrificavit, non illum lapidem Deum appellans, sed domum Dei, id est, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tie. feruoremq dilectionis. Bene autem
subditur. cumq eiugilasset iacob de sõ¬
no ait. Uere dñs est in loco isto. et ego
nesciebã. pauensq quã t̃ribilis inqu̾it
est locus iste. non est hic aliud nisi
domus dei. & porta celi. hec uerba ad
ꝓphetiam ꝑtinent. quia ibi futurum
erat taber naculũ. quod constituit d̃s
in hominib: in pͥmo populo suo. Portã
celi autẽ sic intelligere debemus . tan¬
quam inde fiat aditus credentib ad
capescendum regnũ celoꝵ. Spiritalit̃
aut̃ quisquis post torporem mertie
rite eugilauerit. et ꝑexercitiũ boni
oꝑis uere surrexerit: sine dubio in ec¬
clesia:. super eminentẽ grãm dei. et in¬
troitum regni celestis. eẽ intelligit. Quod
statuit iapidem iacob quem sibi ad caput
posuerat. et constituit eum titulum. et
ꝑfudit illum oleo non aliquid idolatrie
simile fecit. non uł tc̃. uel postea frequen¬
cauit iapidem ad orando. aut ei sacrifi¬

Expanded text:
tiae et fervorem dilectionis. Bene autem tiae et fervorem dilectionis. Bene autem subditur: Cum evigilasset Jacob de somno ait: Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam., locus iste: non est hic aliud nisi domus Dei et porta coeli. Haec verba ad prophetiam pertinent, quia ibi futurum erat tabernaculum, quod constituit Deus in hominibus in primo populo suo. Portam coeli autem sic intelligere debemus, tanquam inde fiat aditus credentibus ad capescendum regnum coelorum. Spiritualiter autem, quisquis post torporem inertiae rite evigilaverit, et per exercitium boni operis vere resurrexerit, sine dubio in Ecclesia supereminentem gratiam Dei et introitum regni coelestis esse intelligit. Quod statuit lapidem Jacob, quem sibi ad caput posuerat, et constituit eum in titulum, et perfudit eum oleo, non aliquid idololatriae simile fecit, non vel tunc vel postea frequentavit lapidem adorando aut ei sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Ego sum dñs as̃ abraham patͥs tui.
et deus isaac . terrã inqua dormis tͥ da¬
bo et semini tuo. eritq germen tuum
quasi puluis terre dilataberis ad occiden¬
tem. et orientẽ. septemtrionem et me
ridiem. et benedicentur inte. et inse¬
mine tuo cuncte trib terre. Mystice
defignat mandatum duunitatis ad hu¬
manitatem xp̃i directum. cui terra eccle
ꝓ mittitur: et semini illiꝰ id est ppło xp̃ia¬
no usq insempiternũ. cui dic̃ pater.
Postula ame et dabo tibi gentes heredi¬
tatẽ tuam. et possessionem tuã t̃minos
terre. Aliter occidens in hoc loco. occa¬
sum uitiorum et peccatorũ designat.
Oriens. lucẽ fidei. uel ortum bonoꝵ oꝑũ
septentrio constrictionẽ uoluptatis. &. mor¬
tificationem desideriorũ. meridies: clari¬
tatem sapientie. et feruorẽ caritatis. non
inconuenienter ostendit. Talit᷑ enĩ ueri¬
iacob potestas dilatatur. hoc est infideli
bonorum oꝑum. ꝑ continentiam uolup¬
tatum. nec non permeditationẽ sapien¬

Expanded text:
sibi: Ego sum Dominus Deus Abraham patris tui, et Deus Isaac: Terram, in qua dormis, tibi dabo et semini tuo. Eritque semen tuum quasi pulvis terrae: dilataberis ad Occidentem, et Orientem, Septentrionem, et Mridiem, et benedicentur in te et in semine tuo cunctae tribus terrae, etc., mystice designat, mandatum divinitatis ad humanitatem Christi directum, cui terra Ecclesiae promittitur et semini illius, id est, populo Christiano usque in sempiternum. Cui dicit Pater: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Aliter, Occidens in hoc loco occasum vitiorum et peccatorum designat, Oriens lucem fidei vel ortum bonorum operum, Septentrio constrictionem voluptatis et mortificationem desideriorum. Meridies claritatem sapientiae et fervorem charitatis non inconvenienter ostendit. Taliter enim veri potestas Jacob dilatatur, hoc est, infidelibbonorum operum, per continentiam voluptatum, necnon per meditationem sapien
Abbreviated transcription (Latin):
mesopotamiam indomũ batuel patris
matris tui. et sume tͥ inde uxorẽ. greci
codices non habent uade. sed fuge. hoc
est apodrameti. Unde intellegitur etrã
isaac cognouisse quid filius etꝰ esau de
fr̃e suo. incogitatione sua dixerit. ds̃
autẽ omp̃s benedicat tͥ. et crescere te fa-¬
fugiens frĩs relicta domo patria uel pa¬
rentib uadit inregionẽ logum quã.: ut
et om̃s regiones udee. habiit ingenti¬
ut ad impleretur. quod dictũ est. yocabo¬

Expanded text:
Mesopotamiam in domum Bathuel patris Mesopotamiam in domum Bathuel patris matris tuae, et sume tibi inde uxorem, Graeci codices non habent vade, sed fuge, hoc est, ἀπόδραθι. Unde intelligitur etiam Isaac cognovisse quod filius ejus Esau de fratre suo in cogitatione sua dixerit. Deus autem omnipotens benedicat tibi, et crescere te fafugiens fratris, relicta domo patria vel parentibus, vadit in regionem longinquam, ut et omnes regiones Judaeae, abiit ingenteut impleretur quod dictum est per p
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa a seruitute peccati uidaicus popłs in
fine liberabit᷑. sicut scͥptũ est. donec ple¬
nitudo gentium introiret. et sic omnis
et ad ducam te inde huc. Quo modo ad nũ¬
tiatauel renuntiata sunt ũba esau rebecce.
quib cõminatꝰ ẽ occidere frẽm suũ cũ scͥp¬
tura dicat. hoc eum insua cogitatione
dixisse. nisi quia hinc nobis datur intelli¬
gi. quia duunitꝰ ei reuelabantur omnias
Unde ad magnum mysteriũ pertinet. qͦd fi¬
lium suũ minorem promaiore uoluit be¬
nedici. igitur esau post benedictionẽ patͥs
in uidie stimulis concitatus. necem fr̃i suo
et uidaicus populus inxp̃o p̃meditatus.
non solum dñm parbulo crucis tradidit.
uerũ etiam credentes in illo usq ad effusio¬
nem sanguinis persecutus est. Uocauit
itaq isaac iacob. et benedirit. p̃cepit q
ei dicens. Nloli accipere conuigẽ de gene¬
labanauunculi tui. Quod habent latini
codices isaac dicentem filio suo. uade in

Expanded text:
quia a servitute peccati Judaicus populus in quia a servitute peccati Judaicus populus in fine liberabitur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis et adducam te inde huc, etc. Quomodo annuntiata vel renuntiata sunt verba Esau Rebeccae, quibus comminatus est occidere fratrem suum, cum Scriptura dicat hoc eum in sua cogitatione dixisse, nisi quia hinc nobis datur intelligi quod divinitus ei revelabantur omnia? Unde ad magnum mysterium pertinet quod filium suum minorem pro majore voluit benedici. Igitur Esau post benedictionem patris invidiae stimulis concitatus, necem fratri suet Judaicus populus in Christo praemeditatus, non solum patibulo Dominum crucis tradidit, verum etiam credentes in illo usque ad effusionem sanguinis persecutus est. Vocavit itaque Isaac Jacob, et benedixit, praecepitque ei, dicens: Noli accipere conjugem de geneLaban avunculi tui. Quod habent Latini codices, Isaac dicente filio suo: Vade in
Abbreviated transcription (Latin):
tem eorum qui iusticiam esuriunt p̃para¬
tur. Quia gͦ gentilis popłs inelectis suis
ubiq per mundum sparsus est. et ex eis
uirtutib quas agit om̃s qui intellegunt
odore bone opinionis replet: dicatur rec¬
te. Odor filii mei. sicut odor agri pleni. S
quia easdem uirtutes ex semet ipso ñ ba¬
bet. ad iungit. Cui benedixit dñs ds. Et
qũ isdem electorũ ppłs ꝑ quos dam etiam
in contẽplationẽ surgit. per quos dam uͭ
inactiue uite solũ mͦ opera pinguescit: rec¬
niter uenit. et subtilit̾ cadit. Et tociens
derore celi accipimꝰ: quotiens ꝑ infusionẽ
contemplationis intunę. de supernis ali¬
quid tenuit᷑ uidemꝰ. Cũ uero bona oꝑa
etiam per corpus agimus: de terre pingue¬
dine ditam. Quid est autem quod esau
tarde ad patrem redit. nisi quod iudaicꝰ
popss adplancandũ dñm sero reuertit᷑:
cui et hoc inbenedictione dicit᷑. Tempus¬
q erit cum soluatur iugum de collo tuo.

Expanded text:
tem eorum qui justitiam esuriunt praeparatem eorum qui justitiam esuriunt praeparatur. Quia ergo gentilis populus in electis suis ubique per mundum sparsus est, et ex eis virtutibus quas agit omnes qui intelligunt odore bonae opinionis replet, dicatur recte: Odor filii mei sicut odor agri pleni. Sed quia easdem virtutes ex semetipso non habet, adjungit: Cui benedixit Dominus Deus. Et quoniam idem electorum populus per quosdam etiam in contemplationem surgit, per quosdam vero in activae vitae solummodo opera pinguescit, recniter venit, et subtiliter cadit; et toties de rore coeli accipimus, quoties per infusionem contemplationis intimae de supernis aliquid tenuiter videmus. Cum vero bona opera etiam per corpus agimus, de terrae pinguedine ditamur. Quid est autarde ad patrem redit, nisi quod Judaicus populus ad placandum Dominum sero revertitur? cui et hoc in benedictione dicitur: Tempusque erit cum solvatur jugum de collo tuo ;
Abbreviated transcription (Latin):
tilis populi figuram tenenti: inbenedictio¬
ne dicitur. Ecce odor filii mei sicͣ odor a¬
gri pleni. cui benedixit dñs ds. sic̃ ine¬
uangłio ueritas dicit. Ager ẽ hic mundꝰ
Et quia electorum populꝰ. in uniũso mundo
uirtutib redolet. odor fidei. odor. est. agri
pleni. Aliter nãq olet flos uue. quia mag¬
naest uirtꝰ. et opinio predicatorum. qui
debriant mentes audientium. Alit̃ flos
oliue: quia suaue est opꝰ miscdiȩ. quod
more olei refouet et lucet. alit̃ flos rose:
quia mira est fsaglantia quȩ rurilat et
redolet. decruore martirũ. Aliter flos
lilii: quia candida uita carnis est de in¬
corruptione uirginitatis. Aliter flos uo¬
le: quia magna est uirtꝰ humilium. qui
exdesiderio loca ultima tenentes. se ꝑhu
militate aterra in altum non subleuant.
et celestis regni purpuram in m̃te serirãt.
Aliter redolet spica cũ ad maturitatẽ ꝑdu¬
citur. quia bonoꝵ oꝑuͣ ꝑfectio ad sacieta¬

Expanded text:
tilis populi figuram tenenti, in benedictiotilis populi figuram tenenti, in benedictione dicitur: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus Deus. Sicut in Evangelio Veritas dicit: Ager est hic mundus . Et quia electorum populus in universo mundo virtutibus redolet, odor fidei odor est agri pleni. Aliter namque olet flos uvae, quia magna est virtus et opinio praedicatorum, qui inebriant mentes audientium. Aliter flos olivae, quia suave est opus misericordiae, quod more olei refovet et lucet. Aliter flos rosae, quia mira est fragrantia, quae rutilat et redolet ex cruore martyrum. Aliter flos lilii, quia candida vita carnis est de incorruptione virginitatis. Aliter flos violae, quia magna est virtus humilium, qui ex desiderio loca ultima tenentes se per humilitatem a terra in altum non sublevant, et coelestis regni purpuram in mente servant. Aliter redolet spica, cum ad maturitatem perducitur, quia bonorum operum perfectio ad saturita
Abbreviated transcription (Latin):
cere deo exteriorib sacrificiis nonquerens:
ꝑuocem ꝓphete dicit. In me sunt ds uota
tua. que reddam laudationes tͥ. Quid est
quod isdem iacob manus acbrachia et
collum edinis pellib tex̃: nisi quia edus ꝓ
peccato offerri consueuit: et gentilis ppłs
dum se peccatorem confiteri non erubescti.
carnis inse peccata mactauit: Quid est qͦo
ture preceptis que maiori populo date
fuerant in bona oꝑatione uestitus ẽ: et eis
minor in domo utitur : que maior foras
exiens intus reliquit: quia ille iudaicus
populus habere non potuit. dum solam in
eis litteram attendit. Et quid est quod isa¬
ac eundem filium nescit quẽ benedicit. ni-¬
si hoc quod de gentili populo dñs ꝑ salmis¬
tam dicit. populꝰ quẽ non cognoui serui¬
eam et inpresenti ꝑ grãm ñ uidit. quã tc
inerrore dereliquit. et tamen quia hanc
quandoq collecturꝰ erat. ꝑ benedictionis
grãm p̃uidit. Unde et eidem iacob gen¬

Expanded text:
cere Deo exterioribus sacrificiis non quaerens, cere Deo exterioribus sacrificiis non quaerens, per vocem Prophetae dicit: In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationes tibi . Quid est quod idem Jacob manus ac brachia et collum haedinis pellibus texit, nisi quod haedus pro peccato offerri consuevit, et gentilis populus, dum se peccatorem confiteri non erubescit, carnis in se peccata mactavit? Quid est quodturae praeceptis, quae majori populo data fuerant, in bona operatione vestitus est; et eis minor in domo utitur, quae major foras exiens intus reliquit? Quae ille Judaicus populus habere non potuit, dum solam in eis litteram attendit. Et quid est, quod Isaac eumdem filium nescit, quem benedixit, nisi hoc, quod de gentili populo Dominus per Psalmistam dicit: Populus quem non cognovi servieam et in praesenti per gratiam non vidit, quia tunc in errore dereliquit; et tamen quia hanc quandoque collecturus erat, per benedictionis gratiam praevidit? Unde et eidem Jacob gen
Abbreviated transcription (Latin):
cunditate rerũ. et potentia regnique illo
populo fuit. et inrore celi erit benedictio
tua. id est ĩ eloquiis dei. Ipsis enim credita
sunt eloquia dĩ. et legis testam̃ta. Uiues
tuo seruies minori scilicet ppło xpĩano.
T empusq ueniet. cum excutias et soluas ui¬
gum deceruicib tuis. dum ꝑ agnitionem
fidei ad grãm xͥ conuersus: deposueris onus
legis. q̃ndo iam ñ seruies ppło minori sed
perfidem fr̃ uocaberis. Item alio mͦ. Siuid
est enim quod ssaac demaioris filii sui uena¬
tione uesci concupiscit. nisi quod omp̃s ds̃
iudaici populi bona operatione pasci desi¬
derauit. sed illo tardante minorẽ rebecca
sub posuit. quia dũ iudaicus populus bona
opera foras querit. gentilem populũ mater
grã introduxit. ut omĩ potenti patri cibũ
uoni operis offerret. & benedictionẽ maio¬
ris fr̃is acciperet : Qui eosdem cibos exdomeᷤ¬
ticis animalib p̃buit. qr gentilis populꝰ pla¬

Expanded text:
cunditate rerum et potentia regni, quae in illo cunditate rerum et potentia regni, quae in illo populo fuit, et in rore coeli erit benedictio tua, id est, in eloquiis Dei. Ipsis enim credita sunt eloquia Dei, et legis testamenta. Vives tuo servies minori, scilicet populo Christiano. Tempusque veniet cum excutias et solvas jugum de cervicibus tuis. Dum per agnitionem fidei ad gratiam Christi conversus, deposueris onus legis, quando jam non servies populo minori, sed per fidem frater vocaberis. Item alio modo. Quid est, quod Isaac de majoris filii sui venatione vesci concupiscit, nisi quod omnipotens Deus Judaici populi bona operatione pasci desideravit? Sed, illo tardante, minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, gentilem populum mater gratia introduxit, ut omnipotenti Patri cibum boni operis offerret, et benedictionem majoris fratris acciperet. Qui eosdem cibos ex domesticis animalibus praebuit, quia gentilis populus pla
Abbreviated transcription (Latin):
ex circũcisione. Ipse est dñs fr̃m suorũ.
qr plebi dominatur iudeorum. lpsũ ad¬
orant filii matris eius. quia et ipse scd̾m
carnem ex ea natus est. Ipsum qui male
nr̃ ex ore patris ignorantis bñdicit᷑. id ẽ
ueracit̾ dicitur. sed alius a iudeis bñdici
putatur : qui abeis errantib expectatur.
Ecce benedictionẽ promissam repetente
maiors. ex pauit isaac. et alium ꝓ alio se be¬
nedixisse oognoscit. nec tam̃ indignatur
reuelato sibi sacramento. sed confirmat
benedictionẽ infilio dicens. et benedixi
eum. et benedictus est. hec est benedic¬
tio pͥma isaac: que data est minori ppło
xpianorum. sed neq tamen maiorem. fi¬
lium penitus fuisse despectum. ꝙr cum
intrauerit plenitudo gentiũ: tc̃ omnis
isrł saluus erit cuiꝰ tamen scđ̃e bene¬
dictionis ꝓphetatio. hec ẽ. Inpinguedi¬
ne terre. et inrore celi . erit benedic¬
tio tua. Inpinguedine utiq terre. infe¬

Expanded text:
ex circumcisione. Ipse est Dominus fratrum suorum, ex circumcisione. Ipse est Dominus fratrum suorum, quia plebi dominatur Judaeorum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia et ipse secundum carnem ex ea natus est. Ipsum qui maleduam, noster, ex ore patris ignorantis benedicitur, id est, veraciter dicitur; sed alius a Judaeis benedici putatur, qui ab eis errantibus exspectatur. Ecce benedictionem promissam repente majori expavit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; nec tamen indignatur revelato sibi sacrbenedictionem in filio dicens: Benedixi eum, et benedictus est. Haec est benedictio prima Isaac, quae data est minori populo Christianorum. Sed neque tamen majorem filium penitus fuisse despectum, quia cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus erit. Cujus tamen sedictionis prophetatio haec est: In pinguedine terrae, et in rore coeli desuper erit benedictio tua. In pinguedine utique terrae, in fe
Abbreviated transcription (Latin):
nificatur assũptio. Quod teneros et bono ᷤ.
esau. fides et scripture sunt hebreoꝵ.
que illis pͥmo date st̃ et p̾modũ gñtiliũ ĩdu¬
suo. non sua sed aliena peccata portauit.
quod isaac querit ab iacob. curtam cito
uenerit. ammiratur uelocẽ in ecclesus cre
dentiũ fidem. Qd̾ cibi delectabiles offerun¬
tur: hostias placens deo salus ẽ peccato¬
rum. Quod posterum consequit᷑ bene¬
aictio et eius odore ꝑfruitur: uirtutẽ
resurrectionis et regni aperta uoce ꝓ¬
nuntiat. Taliter enim bene dicitur. Ec¬
ce odor filii mei. sicut odor agri pleni.
Odore nominis xp̃i sicut ager. mundus
impletur. Cuuis est benedictio derore ce¬
li. Hoc est deuerborum pluuia diuinoꝵ
et depinguedine terre. hoc est congre¬
gatione ppłoꝵ. Multitudine frum̃ti et
uini. hoc est multitudo quam colligit de
sacram̃to corporis et sanguinis sui. Illi
seruiunt populi exgentib ad eum con¬
uersi. ipsum adorant trib id est ppłi

Expanded text:
nificatur assumptio; quod teneros et bonos, nificatur assumptio; quod teneros et bonos, Esau fides et Scripturae sunt Hebraeorum, quae illis primo datae sunt, et postmodum gentilium indusuo, non sua, sed aliena peccata toleravit. Quod Isaac quaerit a Jacob cur tam cito venerit, admiratur velocem in Ecclesiis fidem credentium. Quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens Deo salus est peccatorum. Quod postremo consequitur benedictio, et ejus odore perfruitur, virtus resurrectionis et regni aperta voce pronuntiatur. Taliter enim benedicitur: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni. Odore nominis Christi, sicut ager mundus impletur; cujus est benedictio de rore coeli, hoc est de verborum pluvia divinorum, et de pinguedine terrae, hoc est, congregatione populorum. Multitudo frumenti et vini, hoc est, multitudo quam colligit de sacramento corporis et sanguinis sui. Illi serviunt populi ex gentibus ad eum conversi, ipsum adorant tribus, id est, populi
Abbreviated transcription (Latin):
moriar.x. politi martiris uerba sicut ea
excellentissime scientie ac doctrine. hie¬
ronimus replicauit: in hoc loco ponenda ft̃.
Isaac inquit portat inaginem dei patͥs. re¬
becca spũ sc̃i. esau populi prioris et diabo
caliginasse: fidem perisse de mundo. et
religionis lumen ante eum neglectum es
atq capturam diligit pat̾. homines st̃ ab
errore saluati. quos per doctrinam uis¬
tus quisq uenatur. Sermo dei reꝓmissio¬
nis est benedictio. et spes regni futuri.
in quo cum xp̃o scĩ regnaturi sunt: et ue¬
rum sabatum celebraturi. Rebecca plena
spũ scõ. et sciens quod audisset ante quã
pareret. quia maior serui& minori: formã
ad filium minorem. Uade ad gregem. et
accipe nuchi inde duos hedos. p̃ refigurans
carneum saluatoris aduentum in qͦ eos
uł maxime liberaret. qui peccatis tene¬
bant᷑ ob norii. siquidẽ inom̃ib script᷑is.
hedi ꝓpeccatorib accipiunt᷑. Quod autẽ
duos iubetur offerre: duoꝵ popłoꝵ sig¬

Expanded text:
rit, Hippolyti martyris verba, sicut ea excellentissimae scientiae ac doctrinae Hieronymus replicavit, in hoc loco ponenda sunt. Isaac, inquit, portat imaginem Dei patris, Rebecca Spiritus sancti, Esau populi prioris, et diabois caligasse, fidem periisse de mundo, et reliatque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatur. sermo dei benedictionis est repromissio et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sunt et uerum sabbatum celebraturi. Rebecca plena spiritu sancto et sciens, quid audisset, antequam pareret, quia maior seruiet minori, — magiad filium minorem: uade ad gregem et accipe mihi inde duos haedos praefigurans carneum saluatoris aduentum, in quo eos uel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii, siquidem in omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. quod autem duos jubetur offerre, duorum populorum sig
Abbreviated transcription (Latin):
cob qͥs eẽt. sic̃ deparadiso pꝰea dr̃. qͦmͦ ds̃ eũ in
stituerit c̃iã dictũ eẽt qͦd plantaũ paradisũ⁊
posuerit illic hoĩem quẽ finrerat. ⁊ multa ꝑ¬
recapitulationẽ dicta intelligunt᷑. habebat uͦ
laban filiaᷤᷤ duas. nom̃ maioris lia. minor appel
labat᷑ rachebusq dãs ancillã filiȩ telphã. ireł.¬
Qd scͥptũ ẽ. et seruiuit iacob. ꝓrachel annis . uiͭi.¬
et erãt inconspectu eiꝰ ueld̾ die ᷤᷤ pauci . eo qͦd dili

Expanded text:
opinqui propinquas oscularentur, et hoc test, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa esset, fidenter in eius osculum inruisse aut postlationem quod primo factum erat, id est ut indicauerit Iacob quis esset. si
Abbreviated transcription (Latin):
ueniente. et homine facto xp̃o. Aliter per
puteum. baptismũ. ꝑ agrum hic mundꝰ¬
eos. qui ad scẽ trinitatis fidem capiendã
ꝑtinent. in humilitate expetere baptismi
grãm. Lapis qui claudebat os putei duri¬
tiam infidelitatis insinuat. qua abiecta.
homines possunt rite baptismũ ꝑcipere.
quia xp̃o auferente omnẽ infidelitatem
ab eorum cordib quos predestinauit ad
baptismi sacram̃tũ ꝑtinere. rite credenteᷤᷤ
ab luunt unda purificationis. Itẽ aqua
sum spiritalem in eo celabat. sed uenien¬
te xp̃o. lapis remotꝰ ẽ. cũ ꝑ predicationem
noui testam̃ti umbra legis ex clusa. et ue

Expanded text:
eniente et homine facto Christo. Aliter, per puteum baptismus, per agrum hic mundeos, qui ad sanctae Trinitatis fidem capiendam pertinent, in humilitate expetere baptismi gratiam. Lapis, quia claudebat os putei, duritiam infidelitatis insinuat, qua abjecta, homines possunt rite baptismum percipere.isto auferente omnem infidelitatem ab eorum cordibus quos praedestinavit ad baptismi sacramentum pertinere, rite credentes abluuntur unda purificationis. Item aqua sum spiritualem in eo celabat; sed veniente Christo lapis remotus est, cum per praedicationem Novi Testamenti umbra legis exclusa, et veri
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt. E contrario inhebreo cui inter¬
pretationi aquila quoq consentit. & simina¬
chus hoc significat: quod in uenerunt aꝗͣ.
& prompt̃a appellatus sit puteus ipse satu¬
ritas: et uocata ciuitas bersabee. hoc est
puteus saturitatis. Licet enĩ supra ex uer¬
bo iuram̃ti siue ex septenario ouiũ nume¬
ro quod sabe dicitur asseruerimus. bersa¬
be appellatũ : tam̃ nc̃ ex eo quod aqua in-¬
uenta est. isaac ad nom̃ ciuitatis que ita
uocabatur ad ludens. declinauit paululũ
luteram. et ꝓstridulo hebreorum sin. aqͦ
sabe incipitur: grecũ signia. id est hebre¬
um samech posuit. Alioqͥn et iuxta alle¬
gorie legem. post tantos puteos uirtutũ
infine nequaquã congruit. ut isaac mi¬
nime aquam repererit. Senuit autẽ¬

Expanded text:
venerunt; e contrario in Hebraeo, cui interpretationi Aquila quoque consentit et Symmachus, hoc significet quod invenerunt aquam, et propterea appellatus sit puteus ipse Saturitas, et vocata civitas Bersabee, hoc est, puteus saturitatis. Licet enim supra ex verbo juramenti, sive ex septenario numero ovium, quod sabe dicitur, asseruerimus Bersabee appellatum, tamen nunc ex eo quod aqua inventa est, Isaac ad nomen civitatis quae ita vocabatur alludens, declinavit paululum litteram, et pro stridulo Hebraeorum sin , a quo sabe incipitur, Graecum σ, id est, Hebraeorum samech , posuit. Alioquin et juxta allegoriae legem, post tantos puteos in fine virtutum, nequaquam congruit ut Isaac minime aquam reperiret. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
occłos aluice intime uisionis obscurent. Iͦd
etram isaac oꝑe. & allophilorũ prauitate
cognoscimꝰ designari. qui puteos qͦs ysaac
foderat: terre c̃gerie replebant. Nos enim
nimirũ puteos fodintꝰ: cum scͥpture ab¬
ditis sensib alta penetramꝰ. Quos tamen
occulte replent allophili: quando nob̃ ad al¬
ta tendentib inmundi sp̃s terrenas co¬
gitationes ingerunt: et quasi inuentam
diuine scientie aquam tollunt. Quod
nimirum psalmista. ꝑtulerat. cũ dicebat:
declinate ame maligni. et scrutabor man¬
data dei mei. Uidelicet patent̃ insinuanᷤ
qr mandata dei ꝑscrutari non poterat: cũ
malignorũ spũũ insidias inm̃te tolerabat.

Expanded text:
culos a luce intimae visionis obscurent. Quod etiam Isaac opere et Allophylorum pravitate cognovimus designari, qui puteos quos Isaac foderat terrae congerie replebant. Nos enim, nos nimirum puteos fodimus, cum Scripturae abditis sensibus alta penetramus: quos tamen occulte replent Allophyli, quando nobis ad alta tendentibus immundi spiritus terrenas cogitationes ingerunt et quasi inventam divinae scientiae aquam tollunt. Quod nimirum Psalmista protulerat cum dicebat: Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei . Videlicet patenter insinuans quia mandata Dei perscrutari non poterat, cum malignorum spirituum insidias in mente tolerabat.
Abbreviated transcription (Latin):
Unde et scriptũ ẽ. de eo. cornua inmanib
eiꝰ sunt. Cornib gͦ herentem arietẽ. crui¬
cifixum xp̃m significat. Uepres autem spinȩ
sunt. Spine iniquos et peccatores significant.
qui suspenderunt dñm incruce. Int̾ spinas
itaq peccatorũ udeorum: suspensus ẽ dñs.
sicut ꝑ ieremiã idemdic̃. Spinis peccatoꝵ
suoꝵ circuidedit me populus hic. Alii hc̃
arietẽ cornib inueprib obligatum eundẽ
xp̃m senserunt. ante quam im molaretur.
spinis auideis coronatum. ꝑ acto gͥ sacrifino:
dicit᷑ abrahe. Insemine tuo benedicentur õs¬
gentes. Quando enĩ factũ est hoc. nisi quan¬
do dicit ille aries. foderunt manus meas
est. illud inpsalmo sacrificium. tẽ in ipso
psalmo dictumest. Commemorabuntuꝵ.
et conũtentur addñm uniuerse fines terrȩ.
et ad orabunt inconspectu etꝰ uniuerse fa¬
os melche noĩat᷑ et chamuhel pat̾ fyroꝵ.
non utiq qͥ ñciauerunt: nunciare patrem

Expanded text:
Unde et scriptum est de eo, Cornua in manibus Unde et scriptum est de eo, Cornua in manibus ejus sunt. Cornibus ergo haerens aries crucifixum Dominum significat. Vepres autem spinae sunt. Spinae iniquos et peccatores significant, qui suspenderunt Dominum in cruce. Inter spinas itaque peccatorum Judaeorum suspensus est Dominus, sicut per Jeremiam idem dicit: Spinis peccatorum suorum circumdedit me populus hic. Alii hunc arietem cornibus in vepribus obligatum, eumdem Christum senserunt, antequam immolaretur spinis a Judaeis coronatum. Peracto igitur sacrificio dicitur ad Abraham: In semine tuo benedicentur ogentes. Quando enim hoc factum est, nisi quando dicit ille aries: Foderunt manus meas est illud in psalmis sacrificium, tunc in ipso psalmo dictum est: Commemorabuntur et convertentur ad Dominum universi fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus, os Melchae, nominatur et Camuel pater Syrorum, non utique qui nuntiaverunt, nuntiare patrem
Abbreviated transcription (Latin):
terrã exiuit sonus eorum. et infines orbis
terre uerba eorũ. Excuntes enĩ pueri isaac.
ꝑ uniuersum orbẽ t̾re foderunt puteos:
et aquam oĩb ostenderunt. baptitantes õs
gentes in noĩe patris et filu et spt̃ scĩ. Sed
ssaac sic uocauit eos sic̃ et pater eiꝰ nisi quia
moyses apud nos etiam moyses appellatur.
& ꝓphete unus quisq suo nomine appellant᷑.
nec mutantur. quasi eorundẽ uocabula pu
alienam gentẽ puteos fodisse describitur:
qͦ uidelicet exemplo discimꝰ. ut in hac pere¬
grinationis erũpna positi: cogntationũ nrã¬
rũ profunda penetremꝰ. et quousq nobis
uere intelligentie aqua respondeat: nequa¬
quã nr̃e inquisitionis manꝰ ad ex auriendã
cordis terrã torpescat. Quos tam̃ puteos al
di sp̃c cũ nos studiose fodere conspiciunt.
cũ iectis nob̃ tẽptationũ cogitationes eri

Expanded text:
sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. 5. Exeuntes enim pueri Isaac per universum orbem terrae, 318 foderunt puteos, et aquam vivam omnibus ostenderunt, baptizantes omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Sed Isaac sic vocavit eos, sicut pater ejus, nisi quia Moyses apud nos etiam Moyses appellatur, et propheta unusquisque suo nomine appellatur, nec mutantur, quasi eorumdem vocabula putalienigenam gentem puteos fodisse describitur, quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ab exhaurienda cordis terra torpescat. Quos tamen puteos alldi spiritus, cum nos studiosius cor fodere conspiciunt, molestas nobis tentationum cogitationes i
Abbreviated transcription (Latin):
cus. lucas. et iob̃s. petrus. et iacobus.
iudas. & apostolꝰ paulus. qui om̃s noui testam̃ti puteũ
foderunt. et inuenerunt aquam uiuã: quȩ fit
adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt:
nec noua condi patiuntur: nec uetera purga¬
ri: Euangłicis puteis contra diciuit: apostoł
ad uersantur. Et̃ quoniam inomĩb con¬
tra dicunt litigantes: dicitur ad eos. Qũo
indignos uos fecistis gr̃ẽ dei: ex hoc iam ad
gentes ibimus. Post hec fodit t̾cium pute¬
do dicens. Nc̃ dilatauit nos dñs. et fecit
crescere super terrã. Uere dilatatus est
yssaac. & impleuit omuem terrã scientia triui¬
tatis: et in toto orbe latitudinem eccłe col¬
locauit. Prius tantum iniuidea notꝰ erat

Expanded text:
cus, Lucas et Joannes, Petrus et Jacobus, cus, Lucas et Joannes, Petrus et Jacobus, Judas et apostolus Paulus, qui omnes Novi Testamenti puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae fit adhuc altercantur illi qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur; et quoniam in omnibus contradicunt litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratiae Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec jam fodit tertium putedo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram. Vere dilatatus est Isaac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latitudinem Ecclesiae collocavit. Prius tantum in Judaea notus erat