comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eidem creaturȩ cep̃ amane s nullo uesꝑe t̾minat᷑.
Nam si in ceteris dieb uesꝑa & mane ta¬
lium temporum uices signifieant. qͣlia
nunc phec cotidiana spacia ꝑaguntur:
non uideo quid ꝓhibuerit & septimum
diem uespa. noctemq eius mane conclu¬
di: ut similiter diceretur & fact̾a ẽ uesꝑa.
& factum ẽ. mane dies septimus: quandõ¬
quidem & ipse unus ẽ. dierum qui omnes
septem sunt. quorum repeticione menses
& anni & scła paguntur: ut mane quod
poneretur post uesꝑam septimi. hoc eẽt
initium oct̾aui diei. de quo iam deinceps
silendum fuit: quia idem primus ẽ. ad quẽ
reditur: a quo rursus ebdomadis series
ordiatur. Alnde ꝓbabilius istos quidẽ sep¬
tem dies. ullorum nominib & numero ali¬
os atq alios sibimet succedentes. curren¬
do temporalia ꝑagere spacia: illos autem
primos sex dies. in exꝑta nobis atq in usi¬
cata sp̃e in ipsis rerum conditionib expli¬

Expanded text:
eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significant, qualia nunc per haec cotidiana spatia peraguntur, non uideo, quid prohibuerit et septimum diem uespera noctemque eiusdem mane concludere, ut similiter diceretur: et facta est uespera, et factum est mane dies septimus. quandoquidem et ipse unus est dierum, qui omnes septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod poneretur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus expli
Abbreviated transcription (Latin):
restiterat: ita post illã uesꝑam factum est¬
mane. ut non non esset initium condende
alterius creature. s initium quietis uniu̾se
creaturȩ. in requie. creatoris Neq enim cȩlũ
& terra. & omnia quȩ in eis sunt. uniui̾sa
scilicet spiritalis corporalisq creatura in se
ipsa manet. s utiq in illo de quo dictũ ẽ.
in illo uiuim & mouemur. & sumus: quia
& si unaqueq pars potest ẽẽ in todo cuius
pars ẽ. ipsum tamen dotum non ẽ. nͥ in illo
a quo conditum est. E ideo non absurde intel¬
ligit᷑ sextaͦ die completo post eiꝰ uesꝑã fact̾ũ ma¬
ne ñ quo significaret᷑ initium condende alt̾rꝰ c̾a¬
ture sic̃ ĩ cet̾is:. s qͦ significaret᷑ ũtiũ manendi ⁊ qͥe¬
scendi. totius qͦd conditum ẽ in illius quiete qui
condidit. Quȩ quies dei nec initium habet
nec terminũ. Creature autẽ habet initium. s
non habet terminum: & ideo septimus dies

Expanded text:
restiterat, ita post illam uesperam mane factum estrestiterat, ita post illam uesperam mane factum est, ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis uniuersae creaturae in requie creatoris. neque enim caelum et terra et omnia, quae in eis sunt, uniuersa scilicet spiritalis corporalisque creatura in se ipsa manet, sed utique in illo, de quo dictum est: in illo enim uiuimus et mouemur et sumus, quia, etsi unaquaeque pars potest esse in toto, cuius pars est, ipsum tamen totum non est nisi in illo, a quo conditum est. et ideo non absurde intellegitur sexto die conpleto post eius uesperam factum mane, non quo significaretur initium condendae alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies
Abbreviated transcription (Latin):
claudit᷑ fine. Efectis autẽ oꝑib eius mane
habet & uesꝑam non habet. ꝑfec̾ta quippe
creatura habet qͦddam initium suȩ conũ¬
sionis ad quietem creatoris sui: sed illa non
habet finem qͣsi terminum ꝑfectionis sue
sicut ea quȩ facta sunt. Ac ꝑ hoc requies
dĩ non ipsi do s rerumͣ ab eo conditarum
ꝑfec̾tiomi inchoatur: ut in illo incipiat re¬
quiescere quod ab illo ꝑficitur. & in eo ha¬
non potest. quia non erit aliquid illa ꝑ¬
fectius ꝑfectione. In illis enim dieb quib
omnia creabantur. uesꝑam terminum
condite creaturȩ. mane autem initiũ con¬
dende alterius accipiebamus: ac ꝑ hoc. qͥn¬
ti diei uesꝑa. terminus ẽ. conditȩ qͥnto die
creaturȩ. ¶ane autem qͦd post ipsã uesꝑã
factum ẽ. initium ẽ condendȩ sexto die c̃a¬
turȩ: qua condita tanqͣm eius terminꝰ fac¬
ta ẽ uesꝑa. & quia nichil aliud condendũ

Expanded text:
clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea, quae facta sunt. ac per hoc requies dei non ipsi deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere, quod ab illo perficitur, et in eo hanon potest, quia non erit aliquid illa perfectione perfectius.. In illis enim diebus, quibus omnia creabantur, uesperam terminum conditae creaturae, mane autem initium condendae alterius accipiebamus. ac per hoc quinti diei uespera terminus est conditae quinto die creaturae, mane autem, quod post ipsam uesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae, qua condita tamquam eius terminus facta est uespera. et quia nihil aliud condendum
Abbreviated transcription (Latin):
prestat. ¶ Iagnum ẽ. enim nobis ab ulo ex¬
stitisse: sed matus erit in ilo quieuisse: sicu¬
ti ipse non ideo beatus ẽ. quia hec fecit. sed
quia etiam factis non egens. in se potius ꝗͣ
in ipsis requieuit. Unde non oꝑis s quietis
diem sanctificauit: quia non hec faciendo.
sed eis quȩ fecit non egendo. se beatũ int¬
mauit. Quid gͦ tam humile ac facile affa¬
tu. & quid tam sublime atq arduum co¬
gitatu: qͣm ds̃ requiescens ab omnib opi¬
bus suis quȩ fecit: & ubi requiescens nisi
in se ipso: Quia beatus. non nͥ se ipso. Qnͣdo
nisi semꝑ: In dieb autem quib rerum qͣs
condidit consummatio narratur. & ab eis
quietis dei ordo distinguitur. Quando. nͥ
in septimo die: qui earum sequitur ꝑfec¬
tionem: Aꝑfectis enim requiescit: qͥ nec
ꝑfectis eget quo beatior esse possit. Et qͦd
apud illum quidem quieti eius nec mane
nec uesꝑa ẽ: quia nec aꝑitur uitio. nec

Expanded text:
praestat. magnum est enim nobis ab illo expraestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem, quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec
Abbreviated transcription (Latin):
culdubio dies erat in hac commendatione
seĩficandus qui sequit᷑ sextiun: quo erigere¬
inur ad hanc requiem concupiscendã ut ⁊
nos in illo requiescamꝰ. Neq enĩ similitudo
pia ẽ si uelimus ita eẽ similes dõ. ut & nos
ab oꝑib nrĩs requieseam̾ in nobis:. sic̃ ipse
requieuit in se ab oꝑib suis. In quodã qͥppe
in commutabili bono requiescere debemus:
qͥd ille nobis ẽ. qui nos fec̃. Hȩc erit gͥ sũma
minimeq suꝑba & uere pia requies nr̃a: ut
sic̃ ipse requieuit ab omnib oꝑib siuis. quia
non ei oꝑa sua s ipse sibi bonum ẽ qͦ beatꝰ ẽ:
ita &. nos ab omnib oꝑib non tantum nr̃is
uerum etiã ipsius non nisi in illo requieturoᷤᷤ
nof eẽ sꝑemus: idq desideremus post bona
oꝑa nr̃a. quȩ in nobis agnoscimꝰ illiꝰ potiꝰ
eẽ quam nr̃a: ut etiã sic post bona oꝑa sua
ipse requiescat. cum post bona oꝑa que
ab illo iustificati fecerimus. in se nob̾ requiẽ

Expanded text:
rocul dubio dies erat in hac commendatione rocul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia est, si uelimus similes ita esse deo, ut et nos ab operibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem
Abbreviated transcription (Latin):
Quib autem bonis laudabiliter non egeret.
si nulia fecisset: Nam etiam si ̃ dici posset
nuilis egens bons. ñ a factis in se ipso re¬
quiescendo: uerum omnino nulla facien¬
do. S bona facere si ñ posset. nulla ess et
podentia: si autẽ poss et nec faceret. mag
ꝑfecte beatus ẽ. a bonis que fecit in se ipso
requieuit: ea scilicet requie a qua nunquã
recessit S si diceretur requieusse a facien¬
dis nichil aliud qͣm non fecisse intelligeret᷑.
Nisi autem diceretur requieuisse a factis:. nõ
eis egere que fecit minus commendaretur.
Quo itaqz die hoc commendari oportuisse
nͥ septimo intelligit: quisquis senarii nume¬
ri ꝑfectionem de qua supra locuti sumtis
ꝑfec̾tioni creature congruenter adhibitam
recolit: Si enu senario numero ꝑficienda
fuerat creatura sicuti ꝑfect̾a ẽ. eaq requies
dĩ nobis erat commendanda. qua demon¬
straretur nec ꝑfectis beatificari creaturis: ꝓ¬

Expanded text:
quibus autem bonis laudabiliter non egeret, quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magnperfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcipi requiem suã nͥ a ꝑfectis cum ad eam in¬
timandam non deputauit diem nͥ qui ꝑfec¬
tionem rerum omĩum sequebatur. Nã qui
semꝑ quietusẽ. Tunc nob̾ requieuit: cum
se requieusse monstrauit. Illud qͦ attenden¬
dum ẽ. qͦd d ei requiem qua de se ipso beatus
ẽ. nobis insinuari oportebat: ut intelligamus
quomꝰ dicatur etiam requiescere in nobis: qͦd
non dicitur. nisi cum inse requiẽ prestat &
nobis. R equies gͥ dĩ recte intelligentib ea ẽ:
qua nulliuis indiget bono. Et ideo & certa ⁊
nobis & iniio ẽ. quia nos beatificamur bo¬
no qͦdipse ẽ. non ipse ẽ bono qͦd nossumus.
Ham et nos aliquod bonum ab illo sumus.
qui fecit omiua bona ualde: in quib fecit ⁊¬
nos. Porro alia res bona ꝓp̃t̃ ipsum nulla c̃.
quã ipse non fec̃: ac ꝑhoc nullo preder se alio
bono eget. qui bono qͦd fecit non eget. Hec
ẽ. eius requies: ab omĩb oꝑib sius que fec̃.

Expanded text:
percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam inpercipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus fecit et nos. porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono indiget, qui bono, quod fecit, non eget. haec est eius requies ab omnibus operibus suis, quae fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
eaq causa eundẽ diem scĩficauerit. Nimirũ
gͦ quia uicium ẽ. & infirmitas animȩ ita suis
oꝑib delectari. ut potius in eis qͣm in se requi
quo ea facta sunt quã ipsa quę facta sunt: in¬
sinuatur nobis ds̃ ꝑhanc scripturam qua dr̃
requieuisse ab omnib oꝑib suis quȩ fecit. nul¬
lo ope suo sic delectatus qͣsi faciendi eus e¬
guerit: ut minor futurus nͥ fecisset. uel beat¬
or cum fecisset. Quia enim ex illo ita ẽ qͥc¬
quid ex ulo ẽ. ut ei debeat qͦd ẽ ipse autem
nulli qͦd ex ipso ẽ. debeat qͦd beatus ẽ. se reb
quas fecit diligendo p̃posuit. non scĩficans
diem quo ea facienda inchoauit. nec illum
qͦ ea ꝑfecit: ne ulis uł faciendis uł factis auc¬
cum eius gaudium uideretur: s eum qͦ ab
ipsis in se ipso requieuit. Et ipse quidẽ nun¬
quam ista regiuie catuit. s nobis eam ꝑ diẽ
septimum ostendit. hinc etiam significans ñ

Expanded text:
eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiquo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non
Abbreviated transcription (Latin):
orem partẽ dic̃ mariȩ. qͦd sedens ad pedes ex
requiescebat. in uerbo ei qͣm marthe: qͣmuis
ꝓpt̃ obsequium quo ei ministrabat cirea
multa occupate. & licet bonum opꝰ oꝑantis.
Uerum hoc in dõ quomͦ sit uel intelligatur.
difficile dictu ẽ. etiam si cogitatu aliqͣntulũ
attingi potest. cur ds̃ scificauerit diẽ quiccis
suȩ qui nullum scificauerit oꝑis sui: nec ip¬
sum sextum quo & hominẽ fec̃ & cunc̾ta ꝑfe¬
cit: ac primum ipsum requiescere dĩ quale
sit. cuius humane mentis acies assequi pot̃:
QA tamen nͥ esset: hoc omnino ista scriptura
non poueret. Dicam sane qͦd sentio. hec duo
indubitata preloquens: nec deum uelut post
laborẽ desideratumnie negocii sui finem tẽ¬
porali quadam requiȩ delectatum. nec has
uiteras auctoritate tanta merito p̃minenteᷤ
frustra falsoq dixisse qͦd ds̃ ab omnib oꝑ¬
ib suis quȩ fecit in septimo die requieuerit:

Expanded text:
orem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius orem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem fecit et cuncta perfecit. ac primum ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit
Abbreviated transcription (Latin):
tum. quiescit a pristinis oꝑib suis. ut iam
in nouitate uide ambulans dm̃ in se oꝑari
cognoseat. qui simul & oꝑatur & quiescit:
& creaturȩ p̃bens congruã gubernationem.
& apud se habens eternã tranquillitatem.
Demq ipse nec cum creauit defessus. nec cũ
cecsauit refectus ẽ: s uoluit nos ꝑ scͥpturã
suã ad quietis exhortari desid̾ium. inti¬
mando nobis eum diem se scificasse in
quo quieuit ab omĩb oꝑib suis. Nam
nus quam omnium sex dierũ quib crea¬
ta sunt omĩa legitur aliquid scĩficasse:
nec ante ipsos sex dies ubi scͥptum ẽ in
principio fecit ds̃ celum & terram ad di¬
tum est & sanctificauit: s diem istum in
quo irquieuit ab omnib oꝑib suis quȩ fec̃
uoluit scĩficare: tanqͣm & apud ipsum qui
nichil in ope suo laborat plus quies quam
opatio ualeat. Hoc quidẽ in hominib euan¬
głium nob̾ intimat. uͥ saluator noster meli¬

Expanded text:
tum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam tum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitate uitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse. nec ante ipsos sex dies, ubi scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, additum est: et sanctificauit, sed diem istum, in quo requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meli
Abbreviated transcription (Latin):
peratur. Et oꝑa quidẽ eius bona uidemꝰ:
quietem uͦ eius post bona oꝑa nr̃a uideb¬
mus. Ob qͣm significandam mandauuit he¬
breo populo unũ diẽ obseruandum: qͦd tã
carnaliter agebant. ut eo die anm̃n salutẽ
nr̃am uidentes oꝑari criminarentur. ac sic
eis de oꝑe pat̾s rectissime responderet᷑: cum
quo & ipse oꝑabatur equaliter ñ solum c̃a¬
turȩ timu̾ise administrationem. sed etiam ip¬
samutãm salutem. Iam uͦ tempore gr̃e reue¬
late: obseruatio illa sabbati que unius diei
uacatione figurabatur.ablata ẽ ab obserua¬
tione fidelium. In ea quippe gr̃a ꝑpetuum¬
iã sabbatum obseruat. qui spe fucure quie¬
tis opatur quicqͥd boni oꝑat᷑: nec. in ipsis
bonis oꝑib suis qͣsi habens bonũ qͦd non
acceꝑit. gloriatur. Ita enum tanqͣm diẽ sab¬
bat hoc ẽ dnĩce cessationis in sepultura su¬
scipiens. atq intelligens baptisim sacram̃¬

Expanded text:
peratur. Et opera quidem eius bona uidemus, peratur. Et opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebant, ut eo die dominum saluatorem nostrum uidentes operari criminarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidelium. in ea quippe iam gratia perpetuum sabbatum obseruat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, quod non acceperit, gloriatur; ita enim tamquam diem sabbati, hoc est dominicae cessationis in sepultura suscipiens atque intellegens baptismi sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
ipso. S utiq cum aliud sumꝰ quã ipse: ñ
obaliud in illo sumus nͥ quia id oꝑatur. &
hoc ẽ opus eus qͦd continet omnia. & qͦd
eius sapientia ꝑtendit a fine usq ad finẽ
fortiter & disponit omĩa suauit̃: ꝑ quam
dispositionem. in illo uuumus. & mouem᷑
& sumus. Unde colligitur. qͦd si hoc opus
suum reb subtraxerit: nec uiuemꝰ. nec mo¬
uebimur: nec erimus. Claret gͥ ne tino qͥ¬
dem die cessasse deum ab oꝑe regendi q̃
creauit: ne motus suos naturales quib
maneant. ilico admitterent: & eõse aliqͥd
omnino desinerent. si eis subtraheret᷑ mot̾ ille
sapientie dĩ. quo disponit omnia suatuter.
Qua ꝓpt̃ sic accipimꝰ dm̃ requieuisse ab om¬
nib oꝑib suis quȩ fec̃. ut iã nouam naturã
ulterius nullam conderet: non ut ea quȩ
condiderat continere & gubernare cessa¬
ret. Unde & ulud uerum ẽ. qͦd in septimo
die requieuit ds̃: & ullud quousq nunc o¬

Expanded text:
ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus. claret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, quibus maneant, ilico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouamulterius nullam conderet; non ut ea quae condiderat, continere et gubernare cessaret. Unde et illud verum est, quod in septimo die requieuit deus, et illud, quod usque nunc o
Abbreviated transcription (Latin):
Alit̃ autẽ cogit indelligi. cum ait usq nũc.
ex illo scilicet qͦ cuncta cum conderet oꝑ¬
atus ẽ: & qͦd scriptum ẽ de sapientia eius.
ꝑtingit a fine usq ad finem fortit᷑. & di¬
sponit omnia suauit᷑ de qua item scriptũ
ẽ. qͦd motus eius agilior celeriorq sit om¬
nib motib. satis apparet recte intuentib
hunc ipsum incomparabilem et in effabi¬
lem . &. si possit intelligi stabilem motũ
suum. reb eam prebere suauiter disponen¬
dis. Quo utiq subtracdo. si ab hac oꝑatione
cessauerit: eas continuo ꝑituras. Et illud
qͦd ait apłs cum dm̃ atheniensib p̃dicaret.
in illo iiuimus & mouemur & sumus. li¬
quide cogitatum qͣntum humana mens
ualet:adiuuat hanc sententiã qua cre¬
dimus & dicimus dm̃. in his quȩ creauit
indesmnenter oꝑari. Neq enim tanqͣm sub¬
stantia eius sic in illo sumus: quemadmo¬
dum dictum ẽ. qͦd habeat uitam insemet

Expanded text:
aliter autem cogit intellegi, cum ait: usque nunc, aliter autem cogit intellegi, cum ait: usque nunc, ex illo scilicet, quo cuncta cum conderet operatus est. et quod scriptum est de sapientia eius: pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet
Abbreviated transcription (Latin):
tem usq nunc & ultͣ oꝑari eorumdem gene¬
rum administrationem que tunc insatuta
sunt: ñ ut ipso saltem die septimo potentia
eius a cęli & terre omniumq rerum quas
condiderat gubernatione cessaret. Alio qͥn:
continuo dilaberentur. Creatoris namq po¬
dentia. & omnipotentis atq omintenentis
iurtus: causa subsistendi ẽ. omni creature.
Que uirtus abeis quȩ creata sunt regendis.
si aliqndo cessaret. simul & illoꝵ cessaret
spes: omnisq natura concideret. Neq enĩ
sicuti structor editm eum fabrcauerit absce¬
dit. atq illo cessante atq abscedente stat
opus eius: ita mundus uel ictu ocłi start po¬
terit. si ei ds̃ regimen sui subtrarerit.Pinde
continuationẽ quandã oꝑis eius qua uni¬
uersam creaturam continet atq admini¬
strat ostendit. Alit̃ enim poss et intelligi
si diceret & nunc oꝑatur: ubi non esset ne¬
cesse ut oꝑis continuationem acciꝑemus.

Expanded text:
tem usque nunc et ultra operari eorundem genetem usque nunc et ultra operari eorundem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. creatoris namque potentia et omnipotentis atque omnitenentis uirtus causa subsistendi est omni creaturae: quae uirtus ab eis, quae creata sunt, regendis si aliquando cessaret, simul et illorum cessaret species omnisque natura concideret. neque enim, sicut structor aedium, cum fabricauerit, abscedit, atque illo cessante atque abscedente stat opus eius, ita mundus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde continuationem quandam operis eius, qua uniuersam creaturam continet atque administrat, ostendit. aliter enim posset intellegi, si diceret: et nunc operatur, ubi non esset necesse, ut operis continuationem acciperemus,
Abbreviated transcription (Latin):
potest. obseruandum sabbatum uidȩis fuis¬
se p̃ceptum. inumbra futuri. que spiritalem
requiem figuraret: quam ds̃ exemplo huius
quietis suȩ fidelib bona oꝑa facientib archa¬
na significatione pollicebatur. Cuiꝰ quietis
& dñs iħs xp̃c qͥ non nͥ quando uoltrit passus
ẽ: etiam sepultura sua misteriũ confirmatut.
Ipso quippe die sabbato requieuit insepulcͦ:
eumq totũ diẽ habuit sc̃e cuiusdam uaca¬
tionis. postea quã serto die id÷ parasceue qͣm
dicunt sertã sabbati consuminauit omnia
oꝑa sua: cũ de illo quȩ scripta sunt in ipso
crucis patibulo complerentur. Nã et hoc u̾¬
bo usus ẽ qͣndo ait consummatũ ẽ: & in¬
clinato capite tradidit sp̃m. Quid ergo
mirum si d̃s̃ istũ diem quo erat xp̃c in se¬
pultura quieturus. uolens etiã hoc modo
p̃nunciare ab oꝑib suis in uno die requie
dendis generib creaturȩ. qͥa ultra iã non
condidit aliqua genera noua: deinceps au¬

Expanded text:
potest obseruandum sabbatum Iudaeis fuispotest obseruandum sabbatum Iudaeis fuisse praeceptum in umbra futuri, quae spiritalem requiem figuraret, quam deus exemplo huius quietis suae fidelibus bona opera facientibus arcana significatione pollicebatur. cuius quietis Christus, qui nonnisi quando uoluit passus est, etiam sepultura sua mysterium confirmauit. ipso quippe die sabbati requieuit in sepulcro eumque totum diem habuit sanctae cuiusdam uacationis, posteaquam sexto die, id est parasceue, quam dicunt sextam sabbati, consummauit omnia opera sua, cum de illo quae scripta sunt in ipso crucis patibulo conplerentur. nam et hoc uerbo usus est quando ait: consummatum est; et inclinato capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, si deus istum diem, quo erat Christus in sepultura quieturus, uolens etiam hoc modo praenuntiare ab operibus suis in uno die requieudendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera noua, deinceps au
Abbreviated transcription (Latin):
anobis consummarentur ipse prestitit. ita
& qͦd dic̾tum ẽ. requieuit ds̃ in die septimo
ab omĩb oꝑib suis que fecit. non utiq
nram requiem quã concedente ipso ad ep¬
turi sumus. s ipsius primitꝰ intelligere de¬
bemus qua in septimo requieuit consum¬
matis oꝑib: ut prius omĩa quȩ scripta s̃
facta monstrentur: & deinde si opus est
etiã aliquid significasse doceantur. Recte
quippe dicitur: sicut ds̃ post oꝑa sua bona
requieuit. ita ⁊ noᷤ pꝰ oꝑa nr̃a bona requietu¬
ros: sed obhoc etiã recte flagitatur. ut quẽ¬
admodum disputatum ẽ. de oꝑib dĩ quȩ
ipsius ẽẽ satis apparent. ita de requie dei
satis disseratur. quȩ ꝓpriȩ ipsiꝰ demonstͣ¬
tur. Qua ꝓpt̃ iustissima ratione compelli¬
mur indagare. si ualeamꝰ eloqui. quomo
requiem dĩ scͥpturȩ huiꝰ auctoritate antiqui¬
tus commendatam: sabbatũ ab eo non ob¬
seruari querebant᷑. Et dici quidẽ ꝓbabiliter

Expanded text:
a nobis consummarentur, ipse praestitit: ita a nobis consummarentur, ipse praestitit: ita et quod dictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nostram requiem. quam concedente ipso adepturi sumus, sed ipsius primitus intellegere debemus, qua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmodum disputatum est de operibus dei, quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodrequiem dei scripturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eo non obseruari querebantur. et dici quidem probabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
ñ suo merito uel facultate cognouerant:ma¬
luit tropice loqui ut tunc ab illo cognitos
diceret. cum eis cognoscendum se p̃stitit.¬
& uerbum corrigere qͣsi hoc minus recte di¬
xerit qͦd ꝓpriȩ dixerat: quam sinere ut hoc
sibi arrogarent se potuisse. qͦd eis posse ille
donauerat. Hic gͦ indellectus in eo qͦd posi¬
tum ẽ. requieuisse dm ab omnib oꝑib sups
que fecit bona ualde. qͥa ipse nos facit reqͥe¬
scere cũ bona oꝑa fecerimꝰ quibrdam forte
suffecerit: s nos huius sententię scͥpturarũ
consideratione suscepta urgemur querere
quonam mͦ & ipse requiescere potuerit qͣmus
requie sua nobis insinuata sꝑare admonuent
in se requiem nram futuram. Sic̃ enim ipse
fec̃ celum & terrã & ea quȩ in eis sunt. & omĩa
sexto die consummauit. nec in eis aliquid
dici potest nos creasse illo donante ut crea¬
remus. & ideo dictum ẽẽ consummauit
d̃s̃ in die sexto oꝑa sua quȩ fecit. quia ut

Expanded text:
non suo merito uel facultate cognouerant, manon suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suffecerit; sed nos huius sententiae scripturarum consideratione suscepta urguemur quaerere, quonam modo et ipse requiescere potuerit, quamuis requie sua nobis insinuata sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. sicut . enim ipse fecit caelum et terram et ea, quae in eis sunt, et omnia sexto die consummauit, nec in eis aliquid dici potest nos creasse illo donante, ut crearemus, et ideo dictum esse: consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. quia, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tabilem beatitudinem: magisq sit ipsa et̃¬
na & in commutabilis beatitudo: s qͥa ita
in scĩs habitat ut eos impleat caritate qua
necesse ẽ. ut homines ex tempore gaudeant
ꝓuectu fidelium & bonis oꝑib. & ideo necẽe
s̃ etiã contristentur lapsis uel peccatis eoꝵ
de quoꝵ fide ac pietate gaudebant. Quȩ
tristicia laudabilis ẽ: quia uenit ex dilec
dicitur contristari ab eis qui sic agunt
ut eoꝵ factis contristentur scĩ: ñ obaliud
n sunt ut eos mali mestificent. hi maxi¬
me qͦs bonos fuisse siue nouerunt. siue cre¬
diderunt. Quȩ ꝓfecto tristicia. ñ solum ñ
culpanda: uerũ etiam precipuȩ laudanda
ac predicanda ẽ. Hoc genere locutionis rur¬
sus idem apłs mirabiliter usus ẽ ubi ait
Nunc autem cognoscentes dm̃: immo co¬
gniti a deo. Neq enim tunc eos cognouerat
ds̃. precognitos uidelicet ante constitutionẽ
mundi: s quia tunc ipsi eum illius mun̾e.

Expanded text:
tabilem beatitudinem, magisque sit ipsa aetetabilem beatitudinem, magisque sit ipsa aeterna et incommutabilis beatitudo. Sed quia ita in sanctis habitat, ut eos impleat charitate, qua necesse est ut homines ex tempore gaudeant prouectu fidelium et bonis operibus, et ideo necesse est etiam contristentur lapsu uel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectdicitur contristari ab eis, qui sic agunt, ut eorum factis contristentur sancti, non ob alni sunt, ut eos mali maestificent, hi maxime, quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere.
Abbreviated transcription (Latin):
requiescere. cũ eius munere requiescimꝰ. Hoc
quidem rect̾e intelligimꝰ. qͥa & uerum est.
& non magnȩ intentionis indiget: ut uidea¬
mus ita dicere quiescere d̾m cũ requiescere
nos facit᷑ sic̃ dicitur cognoscere cum efficit
ut cognoscamus. Neq enim ds̃ temporaliter
cognoscit qͦd ante non nouerat: et tam̃ dicit
abrahȩ nunc cognoui qm̃ times dm. Ubi
quid aluid accipimus: nͥ nc̃ feci ut cognos
ceretur: His locutionum modis cum ea q̃
ñ accidunt dõ tanquam illi accidant loqui¬
mur. eum facere agnoscimꝰ ut nobis accidat᷑.
ea dum tarat quȩ laudabilia sunt: &. hec qͣn¬
tum seͥpturarum usus admitcit. Neq enim
temere nos aliquid tale de dõ diccre debemꝰ:
qͦd in scͥptura eius ñ legimus. Ex hoc locutio¬
nis mͦ arbitror dictum illud ab apło. nolite con¬
tristare sp̃m scm̃ dĩ: in quo signati estis in diẽ
cum habeat ȩternam uitã. atq incominu¬

Expanded text:
requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognceretur? His locutionum modis, cum ea quae non accidunt Deo tanquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus ut nobis accidant; ea duntaxat quae laudabilia sunt: et haec quantum Scripturarum usus admittis. Neque enim nos temere aliquid tale de Deo dicere debemus, quod in Scriptura ejus non legimus. 18. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab Apostolo: Nolite contristare Spiritum sanctum Dei in quo signati estis in die cum habeat aeternam atque incommu
Abbreviated transcription (Latin):
fiat firmamentũ & cętera. usq in finẽ oꝑum
quȩ sexto dic consummauit: nimis absuidi
deliramenti ẽ. istum uel hominis. ne dũ dei
laborem putare. An forte qͥs direrit dicendo
quidem ut fierent que continuo facta sunt
dm̃ ñ laborasse. s forte cogitando quid fieri
debiusset. qua cura uelut lberatus. rerũ ꝑ¬
fectione requieuerit. et eo merito diem quo
primũ factus ẽ. ab hac animi intentione se¬
curus benedicere & sanctificare uoluerit:
Qͦd si hec saꝑe multum desiꝑe ẽ. rerũ enim
condendarũ tã facultas quam facilitas in¬
comparabilis & in effabilis ẽ. apud deum:
quid restat ut intelligamꝰ. ñ forte creature
rationali in qua & hominem creauit. in se
petitu desiderii. quo cũ uenerimus requie¬
scamus. id÷ nichil amplius requiramus:¬
Sieut eni recte dicitur ds̃ facere quicqͥd tpso in
nobis oꝑante recte fecerim᷑: ita recte dicitur ds̃

Expanded text:
fiat firmamentum et cetera usque in finem operum, fiat firmamentum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? quodsi haec sapere multum desipere est — rerum enim condendarum tam facultas quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est apud deum — quid restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se petitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramussicut enim recte dicitur deus facere, quidquid ipso in nobis operante fecerimus, ita recte dicitur deus
Abbreviated transcription (Latin):
narus numerus ꝑfectus ẽ. Itaq etiam si ista ñ
essent. ꝑfectus ille esset. Nisi autem uie ꝑfect
esset ĩsta scd̾m eum ꝑfecta ñ fierent. Lam uero
qͦd scriptum ẽ. requieuisse dm̃ in die septimo
ab omib oꝑib suis quȩ fecit. & ideo eundem
diem benedirisse & sanctificasse. quia in ipso
requieuit ab omnib oꝑib suis. ut quomodo
possumꝰ qͣntum ab ipso adiuti fuerimꝰ ĩtel¬
lectu conemur attingere: prius de hoc cama¬
les hominũ suspiciones a nr̃is mentib abiga¬
mus. Nunquid enim dici aut credi fas ẽ dm̃
laborasse in oꝑando. cum ea quȩ supͣ scͥpta s̃
condidit̾ quando dicebat & fiebant: Ita
quippe nec homo laborat: si aliqͥd facien¬
dum mor ut direrit fiat. Quamius enim
humana uerba sonis amminiculata ita ꝓ¬
ferantur. ut sermo dutumus fatiget: tam̃
cum tam pauca sunt quã pauca legimus
in eo qͦd scriptum ẽ. cum dirit ds̃ fiat lux.

Expanded text:
narius numerus perfectus est. Itaque etiam si ista non narius numerus perfectus est. Itaque etiam si ista non essent, perfectus ille esset; nisi autem ille perfectus esset, ista secundum eum perfecta non essent. Numeroquod scriptum est requieuisse deum in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et ideo eundem diem benedixisse et sanctificasse, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, ut, quomodo possumus, quantum ab ipso adiuti fuerimus, intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux,
Abbreviated transcription (Latin):
cum senarii numeri compositio. uel ordo. ut
particio cogitatur: tamen ualidior & prepo¬
dentior desuꝑ ratio ñ eis annuit interius. quȩ
ium numeri contuetur: ꝑ quẽ contuitum fi¬
denter dic̃. id qͦd dicitur unum in numeris
in nullas pardes diuidi posse. Nulla autem
corpora nͥ in pardes innumerabiles diuidra.
facilius cęlum & terram transire. quȩ scd̾m
senarium numerum fabricata sunt: qͣm effici
posse. ut senarius numerus ñ suis partibus
compleat᷑. Grãs itaq creatori semꝑ agat ani¬
mus humanus: a quo ita creatus ẽ. ut hoc poᷤ¬
sit uidere. qͦd auium nulla. nulla bestiarum:
quȩ tamen nobiscum uident & celum & ter¬
ram. & luminaria. & mare & aridã: & omnia
que in eis sunt. Quam obrem non possumus
dicere ꝓpterea senarium numerum eẽ ꝑfectũ.
quia sex dieb ꝑfecit ds̃ omnia oꝑa sua: sed ꝓ¬
prerea dm ser dieb ꝑfecisse oꝑa sua. quia se

Expanded text:
cum senarii numeri compositio vel ordo vel cum senarii numeri compositio vel ordo vel partitio cogitatur: tamen validior et praepotentior desuper ratio non eis annuit, interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenter dicit id, quod dicitur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit uidere, quod auium nulla, nulla bestiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt. Quamobrem non possumus dicere propterea senarium numerum esse perfectum, quia sex diebus perfecit deus omnia opera sua, sed propterea deum sex diebus perfecisse o
Abbreviated transcription (Latin):
fierent: nec intra se ipsum ista cernebant. sic̃
cernimꝰ animo phantasias corpoꝵ quȩ non
presto sunt ocłis. s ea quȩ uidemꝰ uł ex eis q̃
uidim imaginando cogitam᷑. Quo gͦ mͦ ista
cernebat ut ita disponeret: Quo. nͥ eo quo solꝰ
potest: Ueruntam̃ nos mortales & peccato¬
res. quoꝵ animas aggrauant corꝑa corrup¬
tibilia & quoꝵ sensũ multa cogitantem ter¬
rena deprimit habitatio: quãqͣm & si corda
mundissima & mentes simplicissimas ge¬
reremꝰ. sanctisq angłis iam essemtis equales:
ñ utiq nobis ita nota esset diuina substantia.
sic̃ ipsa sͥ. Tamen istã senarii numeri ꝑfectio¬
nem. nec extra nos ipsos cernimꝰ sicut ocłis
corpora. nec ita intra nos met ipsos quemad
modum corporum fantasias. & uisibilium
imagines rerum: s alio quodã longe differen¬
timͦ. Quamuis enim se obiec̾tent mentis aspe¬
ctui qͣsi corpusculorum quedã simulachra.

Expanded text:
fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimus animo phantasias corporum, quae non praesto sunt oculis, sed ea, quae uidimus, uel ex eis, quae uidimus, imaginando cogitamus. quo ergo modo ista cernebat, ut ita disponeret? quo, nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant corpora corruptibilia et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio — quamquam, et si corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus sanctisque angelis iam essemus aequales, non utique nobis ita nota esset diuina substantia sicut ipsa sibi — tamen istam senarii numeri perfectionem nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora, nec ita intra nosmemodum corporum phantasias, et visibilium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. Quamvis enim se objectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra,
Abbreviated transcription (Latin):
singulis corpoꝵ generib distribuendoꝵ.
in ipsa disponentis sapientia ñ defuisse in¬
telligatur: & si color ib non appellatur. Hocẽ
enim qͦd diri: dum res concȩditur. ñ ẽẽ de
uocabulis laborandum. Faciamus gͦ ita
dic̾tum eẽ. omnia in mensura & numero
& pondere disposita. tanqͣm dictum esset.
ita disposita. ut haberent ꝓprias mensu¬
ras suas. & ꝓprios numeros. et ꝓprium
pondus: quȩ in eis ꝓ sui cuiusq generis
mutabilitate mutarentur. augmentis &
diminutionib: multitudine & paucitate:
leuitate & graiuitate: sed̾m dispositionẽ dĩ
Hunquid sic̃ ista mutant᷑. ita ipsũ dĩ consiliũ
in quo ea disposuit mutabile dicimus: Auer¬
terit ipse tantã deinentiã. Cum gͦ hȩc ita dis¬
ponerent᷑ ut haberent mensuras & numeros
& pondera sua: ubi ea cernebat ipse disponens:
Neq enĩ extra se ipsum sic̃ cernimꝰ ocłis corꝑa.
quȩ utiq nondum erant cũ disponerent᷑ ut

Expanded text:
singulis corporum generibus distribuendorum singulis corporum generibus distribuendorum in ipsa disponentis sapientia non defuisse intellegatur, etsi color ibi non appellatur. hoc est enim, quod dixi, dum res conceditur, non esse de uocabulis laborandum. Faciamus ergo ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, tamquam dictum esset ita disposita, ut haberent proprias mensuras suas et proprios numeros et proprium pondus, quae in eis pro sui cuiusque generis mutabilitate mutarentur, augmentis et diminutionibus, multitudine et paucitate, leuitate et grauitate secundum dispositionem dei: numquid, sicut ista mutantur, ita ipsum dei consilium, in quo ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
orum ad suꝑiora. Non enim alit̾ recte hinc
testatur: si inillis omnia disposuit: eadem
ipsa ubi disposuit: Si in aliis. quomͦ ergo
in ipsis omnia: quando ipsa in aliis: Non
itaq dubitandum ẽ. illa ẽẽ extra ea que diᷤ¬
posita sunt: in quib omĩa disposita sunt.
An forte putabimꝰ ita dic̾tum eẽ. omnia in
mensura. & numero. & pondere disposiusti.
ac si diceretur: omĩa sic disposuisti ut habe¬
rent mensuram . & numerum. &. pondus:
Quia & si diceretur omnia corꝑa in colorib
disposiusti: non hinc eẽt consequens ut ip¬
sa dĩ sapientia ꝑ qͣm facta sunt omĩa colo¬
res in se prius habuisse intelligeretur inqͥb
faceret corpora:s ita acerperecur omĩa cor¬
pora incolorib disposiusti: ac si diceret᷑ omĩa
corꝑa sic disposuisti. ut haberent colores.
Quasi uͦ a creatore dõ disposita in coloribus
corpora. id: ita disposita ut colorata essent.
possit alit̾ intelligi. nͥ aliqua ratio coloꝵ

Expanded text:
orum ad superiora. non enim aliter recte hinc orum ad superiora. non enim aliter recte hinc ptura testatur, si in illis omnia disposuit, eadem ipsa ubi disposuit? si in aliis, quomodo ergo in ipsis omnia, quando ipsa in aliis? non itaque dubitandum est illa esse extra ea, quae disposita sunt, in quibus omnia disposita sunt An forte putabimus ita dictum esse: omnia in mensura et numero et pondere disposuisti, ac si diceretur: omnia sic disposuisti, ut haberent mensuram et numerum et pondus? quia et, si diceretur: omnia corpora in coloribus disposuisti, non hinc esset consequens, ut ipsa dei sapientia, per quam facta sunt omnia, colores in se prius habuisse intellegeretur, in quibus faceret corpora, sed ita acciperetur: omnia corpora in coloribus disposuisti, ac si diceretur: omnia corpora sic disposuisti, ut haberent colores. quasi uero a creatore deo disposita in coloribus corpora, id est ita disposita, ut colorata essent, possit aliter intellegi, nisi aliqua ratio colorum
Abbreviated transcription (Latin):
mensura cohibetur. & numerus. alio nũo
formatur: & pondus alio pondere sapitur.
Mensura auitem sine m̃sura ẽ. cui ȩquatur qͦd
de illa ẽ: nec aliunde ipsa ẽ. Numerus sine
runtur ut quiescant quoꝵ qui es purũ gau¬
dium ẽ: nec illud iam refertur ad aliud. Sed
nomina mensure & numeri & ponderis qͥsqͥs
ñ nͥ uisibilit̃ nouit: seruiliter nouit. Transcen¬
dat itaq omne qͦd ita nouit: aut si nondum
potest: nec ipsis nominib hereat de quibus
cogitare nͥ sordide non potest. Tanto enim
magis cuiq ista in suꝑiorib cara sunt: qͣn¬
to ipse minus ẽ. in inferiorib carior. Qđ si
non uult aligius ea uocabula quȩ in reb
infimis & abiectissimis didicit. transferre ad
illa sublimia quib incuendis mentẽ frena¬
re conatur: non ẽ. urgendus ut faciat. Dum
enĩ hoc intelligitur qͦd indelligendum ẽ: ñ
magnoꝑe curandum ẽ. quid uocetur. Scire
oportet tam̃ cuiusmodi similitudo ẽ: inferi¬

Expanded text:
mensura cohibetur, et numerus alio numero mensura cohibetur, et numerus alio numero formatur, et pondus alio pondere rapitur. Mensura autem sine mensura est, cui aequatur quod de illa est, nec aliunde ipsa est: nruntur, ut quiescant, quorum quies purum gaudium est, nec illud iam refertur ad aliud. Sed nomina mensurae et numeri et ponderis quisquis nonnisi uisibiliter nouit, seruiliter nouit. transcendat itaque omne, quod ita nouit, aut si nondum potest, nec ipsis nominibus haereat, de quibus cogitare nisi sordide non potest. tanto enim magis cuique ista in superioribus cara sunt, quanto ipse minus est in inferioribus caro. quodsi non uult aliquis ea uocabula, quae in rebus infirmis et abiectissimis didicit, transferre ad illa sublimia, quibus intuendis mentem serenare conatur, non est urgendus, ut faciat. dum enim hoc intellegatur, quod intellegendum est, non magnopere curandum est. quid uocetur. scire oportet tamen, cuiusmodi similitudo est inferi