comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in occulto qͥd mͥ obest. cum diũsa ui lnsuerbis intellegi possint. quȩ tam̃
uera st̃. Quid inquã m obest. si aliud sensero quã sensit. aliꝰ eum sensisse
qui scribit. Om̃f quidẽ qͥ legimꝰ nitim̃ hoc indagare atq comp̃hendere
qd noluit ille quẽ legimꝰ. & cum eum ueridicũ credimꝰ nichil qđ falsũ eẽ
uł uouim uł putamꝰ. audemꝰ eũ existimare dixisse. Dum gͦ quisque.
conat᷑ id sentire in scriptis scĩs. qđ in eis sensit ille qͥ scͥpsit. Quid mali ẽ
si hoc sentiat qđ tu lux om̃iũ ueridicaꝵ mentiũ ostendis ẽẽ uerũ. & iã¬
si ñ hoc sensit ille quẽ legit. cum & ille uerũ nec tam̃ hoc senserit.
tuam in qua fecisti omĩa. Itẽ uerũ ẽ qđ mundꝰ iste uisibilis ht̃ mag¬
nes partes suas celuin & t̾rã. breui cõplexione factaꝵ om̃iũ conditaꝵꝙ
naturirũ. Et uerum ẽ qđ om̃e mutabile insinuat noticiȩ nr̃ȩ qͣndã

Expanded text:
in occulto, quid mihi obest, cum diuersa in his uerbis intellegi possint, quae tamen uera sint? quid, inquam, mihi obest, si aliud ego sensero quam sensit alius eum sensisse, qui scripsit? omnes quidem, qui legimus, nitimur hoc indagare atque conprehendere, quod uoluit ille quem legimus, et cum eum ueridicum credimus, nihil, quod falsum esse uel nouimus uel putamus, audemus eum existimare dixisse. dum ergo quisque conatur id sentire in scripturis sanctis, quod in eis sensit ille qui scripsit, quid mali est, si hoc sentiat, quod tu, lux omnium ueridicarum mentium, ostendis uerum esse, etiamsi non hoc sensit ille, quem legit, cum et ille uerum nec tamen hoc senserit? cisti omnia. item uerum est, quod mundus iste uisibilis habet magnas partes suas caelum et terram breui conplexione factarum omnium conditarumque naturarum. et uerum est, quod omne mutabile insinuat notitiae nostrae quandam
Abbreviated transcription (Latin):
Totum exciderat. sed exparte qua tenebat᷑: pars alia querebat᷑: Qa sentiebat
se memoria. ñsimul uoluere qsimul solebat. & qͣsi detruncata consuetudine
claudicans. reddi qd̾ deerat flagitabat. tamꝗͣ si homo notꝰ siue conspiciatur
oculis. siue cogitet᷑ & nom̃ eiꝰ obliti reqͥramꝰ. quicqͥd aliud occurrerit ñ conectit᷑
qͥa ñ cum illo cogitari consueuit: Idõq respuit᷑ donec illud absit. ubi simul
s suefacta noticia non in eqͣlit̃ ad quiescat: Et unde ad est nͥ exipsa memoria:
Nam & cũ ab alio cõmoniti recognoserniꝰ. moe ad est: Nõ enĩ qͣsi nouũ credimꝰ.
sed recordantes appbamꝰ. hoc eẽ qd̾ dictũ ẽ. Si aũt poenitꝰ aboleat᷑ ex aĩo.
nec anmoniti reminiscim᷑. Nec enĩ om̃imodo adhuc obliti sumꝰ. qł oblitos
nos ẽẽ meminimꝰ. Hoc gͦ. nec amissum querere poterimꝰ. qd om̃ino obliti

Expanded text:
totum exciderat, sed ex parte qua tenebatur pars alia quaerebatur; quia sentiebat totum exciderat, sed ex parte qua tenebatur pars alia quaerebatur; quia sentiebat se memoria non simul volvere quod simul solebat, et quasi detruncata consuetudine claudicans, reddi quod deerat flagitabat? Tanquam si homo notus sive conspiciatur oculis, sive cogitetur, et nomen ejus obliti requiramus, quidquid aliud occurrerit non connectitur: quia non cum illo cogitari consuevit, ideoque respuitur donec illud adsit, ubi simul assuefacta notitia non inaequaliter acquiescat. Et unde adest, nisi ex ipsa memoria? Nam et cum ab alio commoniti recognoscimus, inde adest. Non enim quasi novum oredimus, sed recordantes approbamus hoc esse quod dictum est. Si autem penitus aboleatur ex animo, nec admoniti reminiscimur. Neque enim omnimodo adhuc obliti sumus, quod vel jam oblitos nos esse meminimus. Hoc ergo nec amissum quaerere poterimus, quod omnino obliti
Abbreviated transcription (Latin):
quioqͥd illud eẽt. & si mͥ offerret᷑. ñ inuenirẽ. qͥa agnoscerẽ: Et semꝑ ita fit. cũ
aliqͥd ꝑditũ querimꝰ. & inuenimꝰ Nerumptam̃ si forte aliqͥd ab oculis perit. ñ
amemoria ueluti corpꝰ qlbet uisibile. tenet᷑ intꝰ ymago eiꝰ. & querit᷑ donec
reddat᷑ aspectui Qd̃ cum inuentũ fuerit. ex ymagine quȩ intꝰ ẽ. recognoscit᷑:
Nec inuenisse nos dicimꝰ qꝑierat. si non agnoscimus: Nec agnoscere possumus.
si ñ meminuimꝰ: S. hoc ꝑierat qͥdem oculis. memoria tenebat᷑. Ed eum ipsa
memoria ꝑdit aliqͥd sicut fit cum obliiscim᷑. & querimꝰ ut recordem᷑. ubi
tandẽ querimꝰ. nͥ in ipsa memoria. Et ibi si aliud ꝓalio forte offerat᷑ respuimꝰ.
donec illud occurrat q̃querimꝰ: Et cum occurrit. dicimꝰ hoc ẽ: Qd ñ diceremꝰ
n agnosceremꝰ. nec agnoscerenꝰ: nͥ meminissemꝰ. Certe gͦ obliti fueramꝰ an non:

Expanded text:
quidquid illud esset, etiamsi mihi offerretur, non inuenirem, qquidquid illud esset, etiamsi mihi offerretur, non inuenirem, qaliquid perditum quaerimus et inuenimus. uerum tamen si forte aliquid ab oculis perit, non a memoria, ueluti corpus quodlibet uisibile, tenetur intna imago eius et quaeritur, donec reddatur aspectui. quod cum inuentum fuerit, ex imagine, quae intus est, recognoscitur. nec inuenisse nos dicimus quod perierat, si non agnoscimus, nec agnoscere possumus, si non meminimus: sed hoc perierat quidem oculis, memoria tenebatur. Quid? cum ipsa memoria perdit aliquid, sicut fit, cum obliuiscimur et quaerimus, ut recordemur, ubi tandem quaerimus nisi in ipsa memoria? et ibi si aliud pro alio forte offeratur, respuimus, donec illud occurrat quod quaerimus. et cum occurrit, dicimus: "hoc est"; quod non diceremus, nisi agnosceremus, nec agnosceremus, nisi meminissemus. certe enim ob
Abbreviated transcription (Latin):
repeterent. ñ alia multa quibꝰ ad suescunt: Neq enim & adsuescere ualerer
ullis rebꝰ. nͥ ꝑ memoriã: Transibo gͦ & memoriã. ut attingam eum qui se¬
parauit ine a quadrupedibꝰ. & uolatilibꝰ cȩli sapientiorem me fecit: Transibo &
memoriam. ut ibi te inueniam uere bona & secura suauitas. ut ibi tẽ inueniã:
Sipt̃ memoriã meĩ tẽ inuenio. inme mortuus sum Et quomͦ iã inuemam tẽ.
si memor ñ sum tui. Pdiderat enim mulier dragmã: & quesiuit cam cũ lucerna:
Et nͥ memor eiꝰ eet. ñ inuenisset eam: Cum enĩ eẽt inuenta unde sciret utrũ
ipsa ẽẽt. si menior eiꝰ ñ eẽt. Multa menuni me ꝑdita quesisse. atq inuenisse:
Inde istud scio. qͥa cum quererẽ aliquid eoꝵ. & diceret᷑ mͥ nũ forte hoc ẽ nũ forte
illud: Tamdiu dicebam ñ est. donec id offerret᷑ qd̃ querebam: Cuiꝰ nͥ memor ẽẽm

Expanded text:
repeterent, non alia multa, quibus assuescunt; neque enim et assuescere ualerent repeterent, non alia multa, quibus assuescunt; neque enim et assuescere ualerent ullis rebus nisi per memoriam. transibo ergo et memoriam, ut attingam eum, qui separauit me a quadrupedibus et uolatilibus caeli sapientiorem me fecit. transibo et memoriam, ut ubi te inueniam, uere bone et secura suauitas, ut ubi te inueniam? si praeter memoriam meam te inuenio, inmemor tui sum. et quomodo iam inueniam te, si memor non sum tui? Perdiderat enim mulier drachmam et quaesiuit eam cum lucerna et, nisi memor eius esset, non inueniret eam. cum enim esset inuenta, unde sciret, utrum ipsa esset, si memor eius non esset? multa memini me perdita quaesisse atque inuenisse. inde istuc scio, quia, cum quaererem aliquid eorum et diceretur mihi: "num forte hoc est?" "num forte illud"? tamdiu dicebam: "non est", donec id offerretur quod quaerebam. cuius nisi memor essem,
Abbreviated transcription (Latin):
rabi libꝰ. atq innumerabilit̃ plenis. innumerabiliũ rerum generibꝰ. siuc ꝑ
ymagines sicut om̃iũ corpoꝵ. siue ꝑp̃sentiã sicut artiũ. siue ꝑnescio quas
notiones uel notationes sicut affectionum anim: Quascum & animꝰ nõ
patit̾ memoria tenet cũ in aĩo sit quicquid ẽ. in memoria. ꝓhȩc om̃a discurro
& uolito hac illac. penetro &̃ quantũ possum. & finis nusquã: lanta uis est
memorie. tanta uitȩ ius ẽ. in homine iuuente mortalit̃: Qdg agam tũ uera
uita iea. ds̃ m̃s: Eransibo & hanc uĩ meã que memoria uocat᷑ transibo
eam ut ꝑtendã adte: Dulee lumen: quid dieus mͥ: E cce ego ascendens ꝑ aiũ
nieũ ad te. qui de suꝑ mͥ manes. Transibo & istam uĩ meã. quȩ memoria uo¬
catur. uolens te attingere unde attingi potes. & inberere tͥ. unde inhereri
tͥ potest. hñt eiũ memoriã & peccora & aues. Alioquin ñ cubilia nidos uẽ

Expanded text:
rabilibus atque innumerabiliter plenis innumerabilium rerum generibus siue per rabilibus atque innumerabiliter plenis innumerabilium rerum generibus siue per imagines, sicut omnium corporum, siue per praesentiam, sicut artium, siue per nescio quas notiones uel notationes, sicut affectionum animi — quas et cum animus non patitur, memoria tenet, cum in animo sit quidquid est in memoria per haec omnia discurro et nolito hac illae, penetro etiam quantum possum, et finis nusquam: tanta uis est memoriae, tanta uitae uis est in homine uiuente mortaliter! quid igitur agam, tu uera mea uita, deus meus? transibo et hanc uim meam, quae memoria uocatur, transibo eam, ut pertendam ad te, dulce lumen. quid dicis mihi? ego ascendens per animum meum ad te, qui desuper mihi manes, transibo et istam uim meam, quae memoria uocatur, uolens te attingere, unde attingi potes, et inhaerere tibi, unde inhaereri tibi potest. habent enim memoriam et pecora et aues, alioquin non cubilia, non nidos suos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽent ista. cepit ab eis ymagines memoria. quas intuerer p̃sentes & retractarem
aĩo. cũ illa & absentia reminiscerer. Si gͦ ꝑymaginem suam non ꝑseipsam in
memoria tenet᷑ obliuio. ipsa utiq aderat. ut eiꝰ ymago caperet᷑. Cum autem
adeet quomͦ ymaginẽ suã in memoria conscribebat. quando idetiã qd iã
notatũ inuenit p̃sentia sua delet obliuio: Et tam̃ quocũq modolicet sit mod̾
iste in comp̃hensibilis & in explicabilis. etiam ipsam obliuuionẽ meminisse
mẽ certꝰ sum. qua id qđ meminerimꝰ obruit: Magna us est memoriȩ. Nescio
quid horrendum. ds̃ m̃s ꝓfunda & infinita multiplicitas. & hoc animꝰ est:
Et hoc ipse ego sum. Quid gͦ sum ds̃ nĩs. quȩ nat᷑a sum. Ñ aria multi moda uita.
& inm̃sa uehem̃t᷑. Ecce in menioriȩ ineȩ campis & antris. & cai̾inis innume¬

Expanded text:
essent ista, cepit ab eis imagines memoria, quas intuerer praesentes et retractarem essent ista, cepit ab eis imagines memoria, quas intuerer praesentes et retractarem animo, cum illa et absentia reminiscerer. si ergo per imaginem suam, non per se ipsam in memoria tenetur obliuio, ipsa utique aderat, ut eius imago caperetur. cum autem adesset, quomodo imaginem suam in memoria conscribebat, quando id etiam, quod iam notatum inuenit, praesentia sua delet obliuio? et tamen quocumque modo, licet sit modus iste inconprehensibilis et inexplicabilis, ipsam obliuionem meminisse me certus sum, qua id quod meminerimus obruitur. Magna uis est memoriae, nescio quid horrendum, deus meus, profunda et infinita multiplicitas; et hoc animus est, et hoc ego ipse sum. quid ergo sum, deus meus? quae natura sum? uaria, multimoda uita et inmensa uehementer. ecce in memoriae meae campis et antris et cauernis innume
Abbreviated transcription (Latin):
longe est. quiequid ego ñ sum. Qͥa aũt ꝓpinquiꝰ incipso mͥ. Et eoce memoris
mes ius ñ cõphendit᷑ ame. cũ ipsum me ũdicam pret illam. Quid enĩ die¬
curussum. quando in certũ est meminisse me obluuonẽ. An dic turus sũ.
ñ ẽẽ inmemoria mea quod iuemii: An dicturꝰ sum adhoc in ẽc obluuonem
inmemoria mea. ut ñ obliuiscar. Ntrũq : absurdissimũ ẽ. Quid illud terciumꝰ.
quo pacto dicã ymaginẽ obliuuonis teneri memoria mea. non ipsam obluuonẽ
cum eã memini.: Quo pacto & hoc dicam. Quando cum in pͥmit᷑ rei cuiꝰq ymago
inmemoria. pͥus necesse est ut adsit res ipsa. unde illa ymago possit inpͥmi: Sic
enĩ carchaginis memini. sic om̃iũ locoꝵ quibꝰ int̾fui: Sic facies hominũ quas
uidi. & cȩt̾oꝵ sensuum nuntiata: Sic ipłius corporis salutẽ siue dolorem cum p̃sto

Expanded text:
longe est quidquid ego non sum: quid autem propinquius me ipso mihi? et ecce memoriae longe est quidquid ego non sum: quid autem propinquius me ipso mihi? et ecce memoriae meae uis non conprehenditur a me, cum ipsum me non dicam praeter illam. quid enim dicturus sum, quando mihi certum est meminisse me obliuionem? an dicturus sum n esse in memoria mea quod memini ? an dicturus sum ad hoc inesse obliuionem in memoria mea, ut non obliuiscar? utrumque absurdissimum est. quid illud tertium? quo pacto dicam imaginem obliuionis teneri memoria mea, non ipsam obliuionem, cum eam memini? quo pacto et hoc dicam, quandoquidem cum inprimitur rei cuiusque imago in memoria, prius necesse est, ut adsit res ipsa, unde illa imago possit inprimi? sic enim Carthaginis memini, sic omnium locorum, quibus interfui, sic facies hominum, quas uidi, et ceterorum sensuum nuntiata, sic ipsius corporis salutem siue dolorem: cum praesto
Abbreviated transcription (Latin):
si quificat Quam si oblitꝰ cẽm qͥd ulle ualeret sonꝰ: Agnoscere utiq ñ ualerem.¬
Ergo cum memoriã mneiuim. pseipsam sibi p̃sto est. ipsa memoria.Cum uo̾
menum obluuonẽ. & memoria p̃sto est e oblriuo. Memoria quã memineri.¬
udestꝰ ut eam meminerĩ quando eũ ad est meimnisse ñ possum: At si quod
meminimꝰ memoria retinemꝰ. obliuionẽ aut nͥ ineminisemꝰ. neqͣq possemus
auoito isto nomine. rem quȩ alo significat agnoscere. Memoria retinet᷑ obli¬
uio: Ad est g ne obluiscam̃: que cũ adest obluiseim̃. An ex hoc intelligitur.
hoc qͥs tandem indagabit. Quis cõprehend& quomͦ sit. Ego certe dñe labor o
NC ⁊ laboro innerpso. Faet sum m t̾ra difficultatis. & sudoris nimii.
Neq enĩ nẽ serutam̃ plagas celi. aut syderum int̾ ualla dimetim̃. uel terrȩ
libianita qͥuerimꝰ. Ego sum qui memini. ago animꝰ. Non ita nirũ. si amẽ

Expanded text:
significat; quam si oblitus essem, quid ille ualeret sonus, agnoscere utique non ualerem.significat; quam si oblitus essem, quid ille ualeret sonus, agnoscere utique non ualerem. cum memoriam memini, per se ipsam sibi praesto est ipsa memoria; cum uero memini obliuionem, et memoria praesto est et obliuio, memoria, eadest, ut eam meminerim, quando cum adest meminisse non possum? at si quod meminimus memoria retinemus, obliuionem autem nisi meminissemus, nequaquam possimus audito isto nomine rem, quae illo significatur, agnoscere, memoria retinetur obliuio. adest ergo, ne obliuiscamur, quae cum adest, obliuiscimur. an ex hoc intellegitur non hoc quis tandem indagabit? quis conprehendet, quomodo sit? Ego certe, domine, laboro hic et laboro in me ipso: factus sum mihi terra difficultatis et sudoris nimii. neque enim nunc scrutamur plagas caeli aut siderum interualla demetimur uel terrae libramenta quaerimus: ego sum, qui memini, ego animus. non ita mirum, si a me
Abbreviated transcription (Latin):
Nomino salutẽ corporis. cum saltiũ sum corpore. adest mͥ qͥdem res ipsa:
Ueruntam̃ n &e mmago ei ineet in memoria mea. nullomͦ recordarer. quid huius
nominis significaret sonꝰ. Nec egyotantes agnoscerent salute nominata. quid
eet dictum. nͥ eadem ymago uimemoriȩ teneret᷑. quãuis ipsa res ab ẽẽt a
corpore. Nomino numeroꝰ quibꝰ numeramꝰ. en adsunt inmemoria mea nõ
ymagines coꝵ: sed ipsi. Nonino ymaginẽ solis. & hȩc ad est in memoria
mea. ñ r̾mago eiꝰ: Neq enĩ r̾maginẽ ymaginis eiꝰ. s ipsã neolo. ipsa mͥ renis¬
niscenti p̃sto est. Nomino memoriã & agnoseo qd̾ nomino: & uri agnosco q¬
noninio n inipsa memoria.: ⁊̃ um o ipsa pymagniẽ suam sibi adest.: Ac ñ ꝑ
seipsam. Q a eũ oblurionẽ nomino. atq itidem agnosco qd nomino. unde
apsoscerem n ineminisẽ. Non eundem sonum nominis dico. sed rem quã

Expanded text:
nomino salutem corporis, cum saluus sum corpore; adest mihi res ipsa; nomino salutem corporis, cum saluus sum corpore; adest mihi res ipsa; uerum tamen nisi et imago eius esset in memoria mea, nullo modo recordarer, quid huius nominis significaret sonus, nec aegrotantes agnoesset dictum; nisi eadem imago vi memoriae teneretur, quamvis ipsa res abesset a corpore. Nomino numeros quibus numeramus, et adsunt in memoria mea non imagines eorum, sed ipsi. Nomino imaginem solis, et haec adest in memoria mea; neque enim imaginem imaginis eius, sed ipsam recolo: ipsa mihi reminiscenti praesto est. nomino memoriam et agnosco quod nomino. et ubi agnosco nisi in ipsa memoria? num et ipsa per imaginem suam sibi adest ac non per se ipsam? Quid, cum obliuionem nomino atque itidem agnosco quod nomino, unde agnosco rem, nisi meminissem? non eundem sonum nominis dico, sed rem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dulcedo. ł amaritudo mesticiȩ: An inhoc dissiuile.c̃. qñ undiq simie. ẽ.
Qs enĩ talia uolens loqueret᷑: si quotiens tristiciam metũ ue nomiinamꝰ.
totiens merere ł timere cogerem: Et tam̃ ñ ea loquerem̃. nͥ in menioria
nr̃ã ñ tantũ sonos nominĩ scd̃m ymagines inp̃ssas sensibꝰ corporis. sed x̃
rerũ ipsaꝵ notiones inueniremꝰ. qͦs nulla ianua carnis accepimꝰ. sed eas
ipse animꝰ ꝓexpientiã pasionĩ suaꝵ sentiens. memoris cõmendauit. aut
ipsa sibi hec &x̃ ĩ cõmendata retinuit. S utrum ꝑymagines annon. qͥdfacile
dixerit: Nomino quipe lapidem. nomino solum: Cum resipse non adsunt
sensibꝰ meis. in menoria sanȩ mea. p̃sto st̃ ymagines eaꝵ: Nomino dolorem
corporis nec m adest. dum ncħ dolet: Et nͥ tam̃ ad eẽt ymago eiꝰ in memoria
mea. nescirem qͥd dicerem. nec eũ in disputando auoluptate. discernerem:

Expanded text:
dulcedo uel amaritudo maestitiae? an in hoc dissimile est, quod non undique simile est? dulcedo uel amaritudo maestitiae? an in hoc dissimile est, quod non undique simile est? quis enim talia uolens loqueretur, si quotiens tristitiam metumue nominamus, totiens maerere uel timere cogeremur? et tamen non ea loqueremur, nisi in memoria nostra non tantum sonos nominum secundum imagines inpressas a sensibus corporis sed etiam rerum ipsarum notiones inueniremus, quas nulla ianua carnis accepimus, sed eas ipse animus per experientiam passionum suarum sentiens memoriae conmendauit aut ipsa sibi haec etiam non conmendata retinuit. Sed utrum per imagines an non, quis facile dixerit? nomino quippe lapidem, nomino solem, cum res ipsae non adsunt sensibus meis; in memoria sane mea praesto sunt imagines earum. nomino dolorem corporis, nec mihi adest, dum nihil dolet; nisi tamen adesset imago eius in memoria mea, nescirem quid dicerem, nec eum in disputando a uoluptate discernerem.
Abbreviated transcription (Latin):
memoria quasi uent̾ est animi: leticia uõ atq tristicia: quasi cibꝰ dulcis &
amarꝰ. cum menoriȩ cõmendant᷑. quasi traiecta in uentrẽ: Recondi illic
possunt. saꝑe ñ possunt. Ridieulum est hȩc ilł similia putare. nec tam̃ sunt
om̃imodo dissimilia. Sed ecce de memoria ꝓfero. cum dico uͦii ẽẽ ꝑtlationes
animi: cupiditatẽ. leticiam. metũ. tristiciam Et quicqͥd dehis disputare po¬
tuero. duud endo singula ꝑspeties sui euiꝰq genis Et defmiendo. ibi inue¬
nio quid dicam. atq inde ꝓfero: Nec tamen ulla eaꝵ ꝑt̾batione ꝑt̾bor.
cum eas reminiscendo cominemoro: Et anteq recolerent᷑ a me & retracta¬
rent᷑. ibi erant: ꝓpt̾ea ude ꝑ recordationem potuere deꝓmii: Forte gͦ sic̃
de uentre eibꝰ ruminando. sic ista de memoria recordando ꝓferunt᷑: Cur
gͥ inore cogitationis non sentit᷑ a disputante. hoc ẽ. a reminiscente. lecicie

Expanded text:
memoria quasi uenter est animi, laetitia uero atque tristitia quasi cibus dulcis et memoria quasi uenter est animi, laetitia uero atque tristitia quasi cibus dulcis et amarus: cum memoriae conmendantur, quasi traiecta in uentrem recondi illic possunt, sapere non possunt. ridiculum est haec illis similia putare, nec tamen sunt omni modo dissimilia. Sed ecce de memoria profero, cum dico quattuor esse perturbationes animi, cupiditatem, laetitiam, metum, tristitiam, et quidquid de his disputare potuero diuidendo singula per species sui cuiusque generis et definiendo, ibi inuenio quid dicam atque inde profero, nec tamen ulla earum perturbatione perturbor, cum eas reminiscendo conmemoro; et antequam recolerentur a me et retractarentur, ibi erant; propterea inde per recordationem potuere depromi. forte ergo sicut de uentre cibus ruminando, sic ista de memoria recordando proferuntur. cur igitur in ore cogitationis non sentitur a disputante, hoc est a reminiscente, laetitiae
Abbreviated transcription (Latin):
dor. ñ tristis: Et me aliquando timuisse recolo. sine tunore. & p̾stine cupi¬
ditatis. qͥ sine cupiditate sum memor aliquando Et econtrario tristieram
meã trausactam letꝰ reminiscor. & tristis lȩticiam. Qd̃ mirandum non est
de corpore: Aliud enĩ animꝰ. aliud corpꝰ. Itaq si p̃t̾itum dolorem corporis
gaudens memini. non ita mirum est: Hic uõ cum animussit & ipsa memo¬
ria. nam & cum mandamꝰ aliqͥd ut memorit̃ habeat᷑. dicimꝰ. uide ut illd
in aĩo habeas: & cum obliuiscimꝰ. dicimꝰ. Non fuit in aĩo. & elapsũ ẽ. aĩõ.
ipsan memoriã uocantes amiũ: Cum gͦ ita sit. quid ẽ hoc qd̾ cũ tristiciã
meã p̃t̾itam letꝰ memini. auunꝰ ht̃ leticiam. & memoria tristiciam: Lect:
est au̾imꝰ ex eo qd̾ in est ei leticia. memoria uõ ex eo qd̾ in est ei tristicia.
tristis ñ ẽ: num forte ñ ꝑtinet ad anunũ: Quis hoc dixerit. Nimirum q

Expanded text:
dor non tristis et me aliquando timuisse recolo sine timore et pristinae cupidor non tristis et me aliquando timuisse recolo sine timore et pristinae cupiditatis sine cupiditate sum memor. aliquando et e contrario tristitiam meam transactam laetus reminiscor et tristis laetitiam. quod mirandum non est de corpore: aliud enim animus, aliud corpus. itaque si praeteritum dolorem corporis gaudens memini, non ita mirum est. hic uero cum animus sit etiam ipsa memoria — nam et cum mandamus aliquid, ut memoriter habeatur, dicimus: "uide, ut illud in animo habeas", et cum obliuiscimur, dicimus: "non fuit in animo" et "ela cum ergo ita sit, quid est hoc, quod cum tristitiam meam praeteritam laetus memini, animus habet laetitiam et memoria tristitiam laetusque est animus ex eo, quod inest ei laetitia, memoria uero ex eo, quod inest ei tristitia, tristis non est? num forte non pertinet ad animum? quis hoc dixerit? nimirum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc falsissime disputantꝰ audiui. & memoria teneo: Quȩ tam & si falsa sunt.
tam̃ ea meminisse me ñ est falsũ. & discreuisse mẽ int̾ illa uera. & hȩc falsa.
quȩ contradicunt᷑: & hoc memini: Alit̾q nunc uideo discernere mẽ ista. alit̃
aũt memim sepe me disereuisse. cum ea sepe cogitarẽ: Erbo & intellexisse mẽ
sepiꝰ ista memini: Et quod nc̃ discerno & intelligo. recondo in memoria. ut p̾tea
me nunc intellexisse memineri: Cago & meminisse me memini. sicut pꝰea
quod hȩc reminisci. non potui: Si recordabor utiq. ꝑuĩ memorię recordabor:
Affectiones qͦq animi mei eadem memoria contin&. non illo modo quo eas
ht̃ ipse animꝰ cum patit᷑ ẽas. sed alio multũ diũso. sieut sese ht̃ ius memoria e:
Iam etletatum me fiussem reminiscor. ñ letꝰ & tristiciam meã p̃t̾itam recor¬

Expanded text:
haec falsissime disputantur, audiui et memoria teneo; quae tamenetsi falsa sunt, haec falsissime disputantur, audiui et memoria teneo; quae tamenetsi falsa sunt, tamen ea meminisse me non est falsum; et discreuisse me inter illa uera et haec falsa, quae contradicuntur, et hoc memini aliterque nunc uideo cernere me ista, aliter autem memini saepe me discreuisse, cum ea saepe cogitarem. ergo et intellexisse me saepius ista memini, et quod nunc discerno et intellego, recondo in memoria, at postea me nunc intellegisse meminerim. et meminisse me memini, sicut postea, quod haec reminisci nunc potui, si recordabor, utique per uim memoriae recordabor. Affectiones quoque animi mei eadem memoria continet non eo modo, quo eas habet ipse animus, cum patitur eas, sed alio multum diuerso, sicut sese habet uis memoriae. nam et laetatum me fuisse reminiscor non laetus et tristitiam meam praeteritam recor
Abbreviated transcription (Latin):
aut sonant. aut olent. aut gustatę. aut contrectatȩ sunt. Audiui sonos ũboꝵ.
qͥbꝰ significant᷑ cum de his diserit̾. seo illi alii. istȩ aũt ailiȩ st̃: Nam illi alit̃ gͥcȩ.
alit̾ latinc sonant: Iste uͦ nec g̃cę ueclatinȩ st̃: nec alius eloqͥoꝵ genꝰ Nidi lineaᷤ¬
fabroꝵ. ł÷ tenuissimas sicut filũ araneę. s illȩ aliȩ st̃. Non st̃ ymagineseaꝵ.
quas mͥ nuntiauit cirnisoculus. Nouit eas. quisqͥs sine ulla cogitatione.
qualis cũq corporisintꝰ agnouit eas: Sensi ⁊̃ nunieros om̃ibꝰ corporiꝰ sensibꝰ.
qͦs numeraniꝰ. s illi alii st̃ qͥ numerant᷑. necymagines istoꝵ st̃: & idõ ualde
st̃: Rideat me ista dicentem. qͥ ñ eos uid&. & ego doleã ridentẽ me: Hȩc om̃a
inenioria teneo. & quomͦ ea didicerĩ memoria teneo: Multa ⁊̃ quȩ ad u̾sus

Expanded text:
aut sonant aut olent aut gustatae aut contrectatae sunt. audiui sonos uerborum, aut sonant aut olent aut gustatae aut contrectatae sunt. audiui sonos uerborum, quibus significantur, cum de his disseritur, sed illi alii, istae autem aliae sunt. nam illi aliter graece, aliter latine sonant, istae uero nec graecae nec latinae sunt nec aliud eloquiorum genus. uidi lineaam tenuissimas, sicut filum araneae; sed illae aliae sunt, non sunt imagines earum, quas mihi nuntiauit carnis oculus: nouit eas quisquis sine ulla cogitatione qualiscumque corporis intus agnouit eas. sensi etiam numeros omnibus corporis sensibus, quos numeramus; sed illi alii sunt, quibus numeramus, nec imagines istorum sunt et ideo ualde sunt. rideat me ista dicentem, qui non eos uidet, et ego doleam ridentem me. Haec omnia memoria teneo et quomodo ea didicerim memoria teneo. multa etiam, quae aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
occurrant. Et quã multa huiꝰmodi gestat memoria inea. quȩ iam inuenta
sunt : & sicut dixi quasi admanũ posita. quȩ didicisse & nosse dicim. Quae
si modestis tempoꝵ int̾ uallis recolere desiuero. ita rursus demergunt᷑ & quasi
in remotiora penetralia dilabunt᷑. ut denuo uelut uoua ex cogitanda sint.
in idem iterũ. Neq eni est religio eoꝵ. ⁊ cogenda rursus ut sciri possint. idẽ.
uelut ex quadã disꝑsione colligenda. unde dictũ.ẽ. cogitare: Nam cogo &
cogito. sic est ut ago & agito. facio & facito: Uerutam̃ sibi animꝰ hoc u̾bũ
ꝓpͥe uindicauit. ut ñ qd̾ alibi. sed qd̃ in aĩo colligit᷑. idẽ cogit᷑: cogitari propriş
iani dicat᷑: Item continet inemoria. nuineroꝵ dun̾sionũq rationes⁊ leges
innumerabiles: quaꝵ nullam corporiᷤ sensus inp̃ssit. qͥa nec ipse colorate sunt.

Expanded text:
occurrant. et quam multa huius modi gestat memoria mea, quae iam inuenta occurrant. et quam multa huius modi gestat memoria mea, quae iam inuenta sunt et, sicut dixi, quasi ad manum posita, quae didicisse et nosse dicimur. quae si modestis temporum interuallis recolere desiuero, ita rui sus demerguntur et quasi in remotiora penetralia dilabuntur, ut denuo uelut noua excogitanda sint indidem iterum — neque enim est alia regio eorum — et cogenda rursus, ut sciri possint, id est uelut ex quadam dispersione colligenda, unde dictum est cogitare. nam cogo et cogito sic est, ut ago et agito, facio et factito. uerum tamen sibi animus hoc uerbum proprie uindicauit, ut non quod alibi, sed quod in animo colligitur, id est cogitur, cogitari proprie iam dicatur. Item continet memoria numerorum dimensionumque rationes et leges innumerabiles, quarum nullam corporis sensus inpressit, quia nec ipsae coloratae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͥmͦ. Nã cum ea didiei. ũ eredioi alieno coroi.s. inmeo recognorii. & uera ẽẽ
apꝓbauii. & cõmendaui ei tãq reponens. unde ꝓferrẽ cum uellem: Ibi gͦ erant
& anteq ea didicissem. scd in memoria non erant: Ubi gͦ aut quare cũ dice¬
rent᷑ agnoui : & dixi tta est. uerum est. nͥ quia iã erant in memoria. Sed tã
remota & retrusa. quasi in cauibꝰ abditioribꝰ Ut nͥ admouente aliqͦeruerentꝰ:
ea fortasse cogitare non possum: Quo cirea inuenimꝰ nicħ ẽẽ aliud dicere ista.
quoꝵ ñ ꝑsensus hauriniꝰ ymagines. sod sine ymaginib sicuti st̃ ꝑseipsa intꝰ
cernimꝰ. nͥ ea quę passim atq in disposite memorię continebat. cogitando qͣsi
colligere atq animadutendo curare. ut tamq. ad manũ posita impsa memo¬
ria. ubi sparsa pͥus. & neglecta latitabant. iam fanuli.ari intentioni facile

Expanded text:
quomodo; nam cum ea didici, non credidi alieno cordi, sed in meo recognoui et aera esse quomodo; nam cum ea didici, non credidi alieno cordi, sed in meo recognoui et aera esse approbaui et conmendaui ei tamquam reponens, unde proferrem, cum ueHern. ibi ergo erant et antequam ea didicissem, sed in memoria non erant. ubi ergo aut quare, cum dicerentur, agnoui et dixi: "ita est, uerum est", nisi quia iam erant in memoria, sed tam remota et retrusa quasi in cauis abditioribus, ut nisi admonente aliquo eruerentur, ea fortasse cogitare non possem? Quocirca inuenimus nihil esse aliud discere ista, quorum non per sensus haurimus imagines, sed sine imaginibus, sicuti sunt, per se ipsa intus cernimus, nisi ea, quae passim atque indisposite memoria continebat, cogitando quasi colligere atque animaduertendo curare, ut tamquam ad manum posita in ipsa memoria, ubi sparsa prius et neglecta latitabant, iam familiari intentioni facile
Abbreviated transcription (Latin):
Ac uͦ eũ audio tria genera ee q̃stionũ. ansit. qͥd sit. quale sit. sonoꝵ qͥden
qͥbꝰ hec ula confecta ft̃ ẏmagines teneo. & cosꝑauras cum strepitu transissc̃
aciam ñ ẽe scio: Resuõ ipsas quȩ illis significant᷑ sonis. neq ullo sensu cor¬
poriꝰ attigi. neq uspiã uidi. p̃t animũ meũ: Et in memoria recondidi. nõ
ymagines eaꝵ. sed ipsas: Quȩ unde ad me intrauerint. dicant si possunt:
Nam ꝑcurro om̃s ianuas carnis meę. nec inuenio qua eaꝵ ingressę suit:
Quippe oculi diẽt̃ : Si coloratȩ st̃. noscas nuntiauimꝰ. Aures dic̃t: Si sonucruiNT.
a nobis indicate st̃: Nares dict̃. Si oluert̃: ꝑnos trausiert̃. Diẽ & sensꝰ gͥtandi:
Si sapor ñ ẽ : nichil me uitroges: Tactꝰ dicit. Si corpulentũ ñ ẽ: ñ contrectaui.
Si ñ contrectaui. ñ indicaui: Unde ⁊ qua hȩc intrauert̃ inniemori ã meã. nescio

Expanded text:
At uero, cum audio tria genera esse quaestionum, an sit, quid sit, quale sit, sonorum quidem, At uero, cum audio tria genera esse quaestionum, an sit, quid sit, quale sit, sonorum quidem, quibus haec uerba confecta sunt, imagines teneo et eos per auras cum strepitu transisse ac iam non esse scio. res uero ipsas, quae illis significantur sonis, neque ullo sensu corporis attigi neque uspiam uidi praeter animum meum et in memoria recondidi non imagines earum, sed ipsas: quae unde ad me intrauerint dicant, si possunt. nam percurro ianuas omnes carnis meae nec inuenio, qua earum ingressae sint. quippe oculi dicunt: "si coloratae sunt, nos eas nuntiauimus"; aures dicunt: "si sonuerunt, a nobis indicatae sunt"; nares dicunt: "si oluerunt, per nos transierunt"; dieit etiam sensus gustandi: "si sapor non est, nihil me interroges"; tactus dicit: "si corpulentum non est, non contrectaui, si non contrectaui, non indicaui": unde et qua haec intrauerunt in memoriam meam? nescio
Abbreviated transcription (Latin):
ista capacitas memorię mee: Hic sunt & illa oña. quȩ de doctrinis liberalib
ꝑcepta ñdum excidert̃. quasi remota interiori loco. ñloco: Nec eoꝵ ymagines.
sedres ipsas gero: Na qͥd sit litteraturi. qͥd pericia disputandi. quod genera
quęstionũ. quicqͥdlioꝵ scio. sic est in memoria mea. ut ñ retenta ymagyne
rem foris reliqueri aut sonuerit & p̃terierit. Sicut uox inp̃ssa ꝑ. iures. ue¬
stigio quo recoleret quasi souaret cũ iam uonsonaret. aut sic̃ odor dũ transit
& euanescit inuentos ol factũ afficit. unde tracit in memoriã ymaginẽ sui.
qd corpore tangendo sentit᷑. qd̾ xiã separatum anobis. ymaginat᷑ memoria:
ste quippe res ũ intromittunt᷑ ad eam. sed eaꝵ solȩ ymagines mira celeritate
capiunt᷑ & nuris tãꝗ cellis reponunt᷑. & mirabilit̃ recordando proferuntur:

Expanded text:
ista capacitas memoriae meae. Hic sunt et illa omnia quae de doctrinis liberalibus ista capacitas memoriae meae. Hic sunt et illa omnia quae de doctrinis liberalibus percepta nondum excidersed res ipsas gero. nam quid sit litteratura, quid peritia disputandi, quot genera quaestionum, quidquid horum scio, sic est in memoria mea, ut non retenta imagine rem foris reliquerim aut sonuerit aut praeterierit, sicut uox inpressa per aures uestigio, quo recoleretur, quasi sonaret, cum iam non sonaret, aut sicut odor dum transit et uanescit in uentos, olfactum afficit, unde traicit in memoriam imaginem sui, quod corpore tangendo sentitur, quod etiam separatum a nobis imaginatur memoria. istae quippe res non intromittuntur ad eam, sed eorum solae imagines mira celeritate capiuntur et miris tamquam cellis reponuntur et mirabiliter recordando proferuntur.\'
Abbreviated transcription (Latin):
eodem thes uiro memoriȩ. nec om̃no aliqͥd eoꝵ dicerẽ. si defuisent.
Magna uis est ista memoriȩ. magna nimis ds ins. penetrale amplũ & infinitũ:
Qͥs ad fundum eiꝰ ꝑuenit. Et uis est hȩc animi mei. atq ad meã nat᷑a ꝑtinet.
nec ego ipse capio totũ qd̃ sum: Ergo animꝰ adhabendum scipsum angustꝰ est.
ut ubi sit qđ sui ñ capit: Numqͥd extͣipsũ ac non inipso: Quomͦ gͦ non capit :
Multa mͥ suꝑhoc oborit᷑ ad miratio: Scupor apphendit ie. & eiuit homines
mirari alta montiũ. & ingentes fiuctꝰ maris. & latissimos lapsus fluminũ.
& oceani ambitũ. & gyros syderũ. & relinquunt seipsos Nec murant᷑. qhȩc
om̃ia cũ dicerem. ñ ea uidebam oculis: Nec tam̃ dicerẽ. nͥ montes & fluctus.
& flumina et sedera quȩ uidi. & occanũ quẽ credidi intꝰ in memoria mea
uderẽ. spiciis tam ingentibꝰ quasi foris iuiderẽ: Nec tpsa st̃ apd̃ me. sed y magines¬

Expanded text:
oriae, nec omnino aliquid eorum dicerem, si defuissent. Magna ista uis est memoriae, magna nimis, deus, penetrale amplum et infinitum. quis ad fundum eius peruenit? et uis est haec animi mei atque ad meam naturam pertinet, nec ego ipse capio totum, quod sum. ergo animus ad habendum se ipsum angustus est, ut ubi sit quod sui non capit. numquid extra ipsum ac non in ipso? quomodo ergo non capit? multa mihi super hoc oboritur admiratio, stupor adprehendit me. et eunt homines mirari alta montium et ingentes fluctus maris et latissimos lapsus fluminum et Oceani ambitum et gyros siderum et relinquunt se ipsos nec mirantur, quod haec omnia cum dicerem, non ea uidebam oculis, nec tamen dicerem, nisi montes et fluctus et flumina et sidera, quae uidi, et Oceanum, quem credidi, intus in memoria mea uiderem spatiis tam ingentibus, quasi foris uiderem. nec ea tamen uide
Abbreviated transcription (Latin):
gimꝰ xiam eũ alio loquente id audimꝰ. Iuid. ẽ. gͦ tẽpꝰ. Si nemo ex me querit
scio : si querenti explicare uelim. uescio: Fident̃ tam̃ dico seire me. qd̾ si nicħ
p̾ceriret. ñ cẽt p̃t̾itũ tẽpꝰ. & si nichil adueniret. ũ ẽẽt fut̾m tempꝰ. & si nicħ

Expanded text:
gimus etiam, cum alio loquente id audimus. quid est ergo tempus? si nemo ex me quaerat, gimus etiam, cum alio loquente id audimus. quid est ergo tempus? si nemo ex me quaerat, scio; si quaerenti explicare uelim, nescio: fidenter tamen dico scire me, quod, si nihil praeteriret, non esset praeteritum tempus, et si nihil adueniret, non e
Abbreviated transcription (Latin):
Anni tui om̃s simul stant qm̃stant. nec euntes auenientib exeludunt᷑. quia
ñ transeunt. Isti aũt nr̃i om̃s eunt. cum om̃s ñ ert̃: Aum tui dies unꝰ. & dies¬
& dies tuus. ñ cotidie sed hodie.Quia hodiernꝰ tuus. ñ cedit crastino. Neq
enĩ succedit hestño hodiernꝰ tuus et̾nitas. idõ coet̾num genuisti cui dixisti.
ego hodie genui te: Dnña tẽpora tufecisti. & ante om̃a tp̃a tues. nec aliqͦ
tp̃re ñ erat tẽpꝰ. Nullo gͦ tempore ñ feceras aliqͥd. qͥa ipsum tẽpꝰ tu feceras:
Et uulla tẽpr̃a tͥ coȩt̾na st̃. qͥa tũ ꝑmanes: At illa si semꝑ manerent. ñ ẽẽnt tpra:
Quid enĩ.ẽ. tempꝰ. Quis hoc facile breuit̾q explicauerit. Quis ħ aduerbũ de
illo ꝓferendũ. uł cogitatione cõprehenderit. Qͥd aũt familiariꝰ & notuis i
loquendo cõmemoramꝰ quã tempꝰ. Et intelligimꝰ utiq cum id loquim᷑. intelli¬

Expanded text:
anni tui omnes simul stant, quoniam stant, nec euntes a uenientibus excluduntur, quia anni tui omnes simul stant, quoniam stant, nec euntes a uenientibus excluduntur, quia non transeunt: isti autem nostri omnes erunt, cum omnes non erunt. anni tui dies unus, et dies tuus non cotidie, sed hodie, quia hodiernus tuus non cedit crastino; neque enim succedit hesterno. hodiernus tuus aeternitas: ideo coaeternum genuisti, cui dixisti: ego hodie genui te. omnia tempora tu fecisti et ante omnia tempora tu es, nec aliquo tempore non erat tempus. Nullo ergo tempore non feceras aliquid, quia ipsum tempus tu feceras. et nulla tempora tibi coaeterna sunt, quia tu permanes; at illa si permanerent, non essent tempora. quid est enim tempus? quis hoc facile breuiterque explicauerit? quis hoc ad uerbum de illo proferendum uel cogitatione conprehenderit? quid autem familiarius et notius in loquendo conmemoramus quam tempus? et intellegimus utique, cum id loquimur, intelle
Abbreviated transcription (Latin):
feceras. cũ sis om̃iũ scłoꝵ auctor & conditor. aut quȩ tempora fuissent
quȩ abste condita ñeẽnt. aut quomͦ p̃terirent. si nũquam fuisseN It
Cum gͦ si oꝑator om̃iũ tempoꝵ si fuit aliqd̾ tẽpꝰ antequã faceres cȩlũ &e¬
t̾rã. qr dicitꝰ qd̾ ab oꝑe cessabas. Idipsum enĩ tẽpꝰ tu feceras. uec p̃terire
potuer̃ tẽpora. antequã faceres tẽpora. Si aũt ante cęlũ & trã nullũ
erit tempꝰ curquerit᷑ qd tẽ faciebasꝰ i. Non enĩ erat tempꝰ tẽ. ubi ñ erat:
nec tũ cẽpore tẽpora p̃cedis: Alioqum. non omĩa tẽpora p̃cederes: Sod p̃cedis
om̃ia p̃terita celsitudine sẽꝑ p̃sentis ec̃nitatis. & suꝑas om̃a futa. qͥa illa fut᷑a st̃.
Et eum ueneruit. p̃t̾ita ert̃. Tuaũt idem ipse es: & annitui ñ deficient. Ani
tui nec eunt. nec ueniunt. Isti enĩ nr̃i eunt &ueniunt. ut om̃s ueniant.

Expanded text:
feceras, cum sis omnium saeculorum auctor et conditor? aut quae tempora fuissent, feceras, cum sis omnium saeculorum auctor et conditor? aut quae tempora fuissent, quae abs te condita non essent? aut quomodo praeterirent, si numquam fuissent? cum ergo sis operator omnium temporum, si fuit aliquod tempus, antequam faceres caelum etpotuerunt tempora antequam faceres tempora. Si autem ante coelum et terram nullum erat tempus, cur quaeritur quid tunc faciebas? NonNec tu tempore tempora praecedis: alioquin non omnia tempora praecederes. sed praecedis omnia praeterita celsitudine semper praesentis aeternitatis et superas omnia futura, quia illa futura sunt, et cum uenerint, praeterita erunt; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient. anni tui nec eunt nec ueniunt: isti autem nostri eunt et ueniunt, ut omnes ueniant.
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ridere. hȩc ñ respondeo. Libencius eiũ responderim nescio quod.
nescio. quam illud unde inridet᷑. qui alta int̾rogauit & laudat᷑ qͥ falsa
respondit. Sed dico tẽ ds̃ nr̃ om̃is creatȩ creatorem. Q̾ si cęli et terrȩ
nomine om̃is creatura intelligitꝰ: audent̃ dico antequã fieret cȩlũ & terra
ñ faciebat aliquid. Si enĩ faciebat. qͥd nͥ creaturam faciebat᷑. & utinam
sic sciam quicqͥd utilit̃ scire cupio. quen admodũ scio qd̾ nulla fiebat
creatura. antequã fieret ulla creat᷑a. At si cuiꝰquam uolatilis sensus ua¬
gatur ꝑ ymagines retro tempoꝵ. & te dm̃ om̃ipotentem & om̃ia cieantẽ
& om̃ia tenentem cęli & t̾rȩ artificẽ ab oꝑe tanto anteꝗͣ id faceres ꝑ in¬
numerabilia scła cessassc. mirat᷑. euigilet. atq attendat quã falsa
miratꝰ. Nam unde poterant innumerabilia scła p̃terire quȩ ipse non

Expanded text:
aliud ridere; haec non respondeo. Libentius enim responderim, Nescio, quod aliud ridere; haec non respondeo. Libentius enim responderim, Nescio, quod nescio; quam illud unde irridetur qui alta interrogavit, et laudatur qui falsa respondit. Sed dico te, Deus noster, omnis creaturae creatorem. Et si coeli et terrae nomine omnis creatura intellegitur, audenter dico: antequam faceret deus caelum et terram, non faciebat aliquid. si enim faciebat, quid nisi creaturam faciebat? et utinam sic sciam, quidquid utiliter scire cupio, quemadmodum scio, quod nulla fiebat creatura, antequam fieret ulla creatura. At si cuiusquam uolatilis sensus uagatur per imagines retro temporum et te, deum omnipotentem et omnicreantem et omnitenentem, caeli et terrae artificem, ab opere tanto, antequam id faceres, per innumerabilia saecula cessasse miratur, euigilet atque adtendat, quia falsa miratur. nam unde poterant innumerabilia saecula praeterire, quae ipse non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ temporib nũquam stantibꝰ. & uideat eẽ in cõparabilẽ & iudeat longũ
tempꝰ. nisi ex multis p̃tereuntib motibꝰ qͥ siul extendi ñ possunt longum
non fieri ñ aũt p̃terire qͥcquam in ȩt̾no. sed totum eẽ p̃sens nullũ uõ tempꝰ
totum ẽẽ p̃sens. & uideat om̃e p̃t̾itum ꝓpelli ex fut᷑o. & om̃e futurũ ex
p̃terito consoqͥ. & om̃e p̃teritum ac futurũ ab eo qd̾ semꝑ.ẽ. p̃sens ereari
& excurrereꝰ Quis tenebit cor hominis ut stet. & uideat quomͦ stans dicit.¬
& fut᷑a & p̃terita tempora nec fut᷑a nec p̃teritas aet̾nitasꝰ. Nuinqͥd manus
mea ualet hoc. aut manꝰ oris mei ꝑloquelas agitat grandem remꝰ. Eece
deo ñ illud quod quidam respondisse ꝑ hibet᷑ iocularit̾ eludens questionis
iuolentiam: Alta inquit. scrutantibꝰ gehennas parabat. Alud ẽ iuidere.

Expanded text:
cum temporibus nunquam stantibus, et videat esse incomparabilem; et videat longum cum temporibus nunquam stantibus, et videat esse incomparabilem; et videat longum tempus, nisi ex multis praetereuntibus motibus, qui simul extendi non possunt, longum non fieri; non autem praeterire quidquam in aeterno, sed totum esse praesens; nullum vero tempus totum esse praesens: et videat omne praeteritum propelli ex futuro, et omne futurum ex praeterito consequi; et omne praeteritum ac futurum ab eo quod semper est praesens, creari et excurrere? Quis tenebit cor hominis, ut stet, et videat quomodo stans dictet futura et praeterita tempora, nec futura nec praeterita aeternitas? Numquid manus mea valet hoc, aut manus oris mei per loquelas agit tam grandem rem? CAPUT deo non illud quod quidam respondisse perhibetur joculariter, eludens quaestionis violentiam: Alta, inquit, scrutantibus gehennas parabat. Aliud est videre,
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ in dõ nouus extitit. & uoluntas noua ut ereat᷑am conderet quam
nũquã ante condiderat. quomͦ iã uera ȩt̾nitas ubi oritꝰ uoluntas quae
ñ erat. Neq enĩ uoluntas dĩ creat᷑a ẽ. sed ante creatam: qͥa ñ crearetur
aliquid: nͥ creatoris uoluntas p̾cederet. Ad ipsam gͦ dĩ substanciã.
ꝑtinet uoluntas eiꝰ. Qd̾si exortũ ẽ. aliqͥd in dĩ substantia qd̾ pͥus ñ erat᷑.
ñ uera dr̃ ecña illa substantia: Si aũt uoluntas di sempit̾na erat ut ẽẽt
creatura. cur ñ sempit̾na & creat᷑a qui hȩc dicunt ñdum te intelligt̃.
Isapientia dĩ lux mentiũ. Nondum intelligt̃ quomͦ fiant quę ꝑte atq
inte funt. & conant᷑ aetna sapere. Sed adhuc in p̃t̾itis & futis rerum motibꝰ.
cor eorum uolitat. & adhuc uanũ est. Quis tenebit illud & fingit illud. ut pau-¬
lulum stet & paululũ rapiat splendorem semꝑ stantis ȩt̾nitatis & comparet

Expanded text:
motus in deo nouus extitit et uoluntas noua, ut creaturam conderet, quam motus in deo nouus extitit et uoluntas noua, ut creaturam conderet, quam numquam ante condiderat, quomodo iam uera aeternitas, ubi oritur uoluntas, quae non erat? neque enim uoluntas dei creatura est, sed ante creaturam, quia non crearetur aliquid, nisi creatoris uoluntas praecederet. ad ipsam ergo dei substantiam pertinet uoluntas eius. quod si exorur aeterna illa substantia; si autem dei uoluntas sempiterna erat, ut esset creatura, cur non sempiterna et creatura? Qui haec dicunt, nondum te intellegunt, o sapientia dei, lux mentium, nondum intellegunt, quomodo fiant, quae per te atque in te fiunt, et conantur aeterna sapere, sed adhuc in praeteritis et futuris rerum motibus cor eorum uolitat et adhuc uanum est. quis tenebit illud et figet illud, ut paululum stet et paululum
Abbreviated transcription (Latin):
in pauꝑtate iugor m̃s. ut ñ sufferam bonũ meũ. donec tu dñe qui ꝓpiciꝰ factꝰ
es om̃ibꝰ iniqͥtatibꝰ meis. &iam sanes om̃s languor es meos. qͥa & redimes de
corruptione uitã meã. & coronabis me in miseratione & mĩa. & satiabis
in bonis desiderium meũ. qm̃ renouabitꝰ iuuentꝰ mea sicut aquilę:
Spe eium saliufacti sumꝰ & ꝓmissa tua ꝑ patientiã expectamꝰ. Audiat tẽ
untꝰ sermocinantẽ qui potest. ego fident᷑ ex oraculo tuo clamabo. Quã
magnificata st̃ oꝑa tua dñe. onĩa insapientia fecisti. Et illa pͥncipium.
Nonne ecce pleni st̃ uecustatis suȩ. qͥ nob̾diet̃ qͥd faciebat ds̃ anteꝗͣ faceret
celum & t̾ramꝰ. Si enĩ uacabat inquiunt & ñ oꝑabat᷑ aliquid. cur ñ sic
semꝑ & deinceps quẽ ailmodum retro semꝑ cessabat ab oꝑeꝰ. Si enĩ ullꝰ

Expanded text:
in egestate uigor meus,\' ut non sufferam bonum meum, donec tu, domine, qui propitius factus in egestate uigor meus,\' ut non sufferam bonum meum, donec tu, domine, qui propitius factus es omnibus iniquitatibus meis, etiam sanes omnes languores meos, quia et redimes de corruptione uitam meam et coronabis me in miseratione et misericordia et satiabis in bonis desiderium meum, quoniam renouabitur iuuentus mea sicut aquilae. spe enim salui facti sumus et promissa tua per patientiam expectamus. audiat te intus sermocinantem qui potest; ego fidenter ex oraculo tuo clamabo: quam magnificata sunt opera tua, domine, omnia in sapientia fecisti! et illa principium, Nonne ecce pleni sunt uetustatis suae qui nobis dicunt: quid faciebat deus, antequam faceret caelum et terram? si enim uacabat, inquiunt, et non operabatur aliquid, cur non sic semper et deinceps, quemadmodum retro semper cessauit ab opere? si enim ullus
Abbreviated transcription (Latin):
ait. & hoc insonuit foris auribꝰ hominũ. ut crederetꝰ & intꝰ quereret᷑ &
inueniret᷑ in ęcña ueritate. ubi om̃s discipłos bonus & solus magist᷑ docet:
Q aũt ñ docet nos. & iam siloquitꝰ non nobis loqͥtꝰ. Quis porro nos docet: nisi
stabilis ueritas: Quia & ꝑcreit̾am mutabilẽ cum admouemꝰ. adueritatẽ
stabilem ducim᷑. Ibi uere discimꝰ cum stamꝰ & audimꝰ eum. & gaudio gau¬
demꝰ ꝓpt̃ uocem sponsi. reddentes unde sumꝰ. & idõ pͥncipium. quia nͥ
maneret cum erraremꝰ. ñ ec̃tꝰ rediremꝰ. Cum aũt redimꝰ aberrore cognos¬
cendo. utiq redimꝰ. Ut aũt cognoscamꝰ doc& nos. qr pͥncipium ẽ. & loqͥtꝰ
in ueritate tua. insapientia tua. in uirtute tua: Miro modo dicens.
& miro modo faciens: Qͥs cõphendet. qͥs enarrabit: quid ẽ. illud qd̾ int̃¬

Expanded text:
ait, et hoc insonuit foris auribus hominum, ut crederetur et intus quaereretur et ait, et hoc insonuit foris auribus hominum, ut crederetur et intus quaereretur et inueniretur in aeterna ueritate, ubi omnes discipulos bonus et solus magister docet. qui autem non docet nos, etiam si loquitur, non nobis loquitur. quis porro nos docet nisi stabilis ueritas? quia et per creaturam mutabilem cum admonemur, ad ueritatem stabilem ducimur, ubi uere discimus, cum stamus et audimus eum et gaudio gaudemus propter uocem sponsi, reddentes nos, unde sumus. et ideo principium, quia nisi maneret, cum erraremus, non esset quo rediremus. cum autem redimus ab errore, cognoscendo utique redimus; ut autem cognoscamus, docet nos, quia principium est et loquitur ute tua, in sapientia tua, in ueritate tua miro modo dicens et miro modo faciens. quis conprehendet? quis enarrabit? quid est illud, quod inte
Abbreviated transcription (Latin):
t̃nȩ omĩa. Alioquin iam tempꝰ & inutatio & ñ uera ęt̾nitas. nec uera in¬
mortalitas: hoc nouids̃ m̃s. & grãs ago. noui confiteor tibi dñe: Mecumq
nouit & benedicit. te quisquis ingratꝰ ñ ẽ certe ueritati: Nouimꝰ dñe nouimꝰ.
Non gͦ quicquam uerbi tui cedit atq succodit. qm̃ uere inmortale atque
ȩt̃num. ẽ: & idõ ũbo tͥ coet̾no simul & sempit̾no dicis om̃a que dicis. &
fit quicqͥd dicis ut fiat: Nec alit̾ quam dicendo facis. Nec tam̃ simul &
sempitno fiunt om̃a. quȩ dicendo facis: Cur queso dñe dĩm̃s ut cumque
udeo sod quomꝰ id doquar nescioꝰ. nisi qͥa om̃e qd̃ eẽ incipit & eẽ desinit. tec̃
incipit & tunc desinit. quando debuisse inciꝑe uel desinere
in ȩt̾na ratione cognoscit᷑. ubi nec incipit aliquid nec desinit. Ipsum ẽ.
ũbum tuũ qd̾ & pͥncipiũ. ẽ. qui et loqͥt᷑ nobis. Sic in ȩuuangłio pirnem

Expanded text:
terne omnia: alioquin iam tempus et mutatio et non uera aeternitas nec uera interne omnia: alioquin iam tempus et mutatio et non uera aeternitas nec uera inmortalitas. hoc noui, deus meus, et gratias ago. noui, confiteor tibi, domine deus, mecumque nouit et benedicit te quisquis ingratus non est certae ueritati. nouimus enim, dominenon ergo quicquam uerbi tui cedit atque succedit, quoniam uere inmortale atque aeternum est. et ideo uerbo tibi coaeterno simul et sempiterne dicis omnia, quae dicis, et fit, quidquid dicis ut fiat; nec aliter quam dicendo facis: nec tamen simul et sempiterna fiunt omnia, quae dicendo facis. Cur, quaeso, domine deus meus? utcumque uideo, sed quomodo id eloquar nescio, nisi quia omne, quod esse incipit et esse desinit, tunc esse incipit et tunc desinit, quando debuisse incipere uel desinere in aeterna ratione cognoscitur, ubi nec incipit aliquid nec desinit. ipsum est uerbum tuum, quod et principiuta est, quia et loquitur nobis. sic in euangelio per carnem