comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habitauerunt hõrim. quib expulsis atq
de letis. habitauerunt filii esau. & rełq. Se
yr mons ẽ int̾ra edom. inquo habitauit
esau in regione gebabena.que exeo quod
esau pilosus e̾ct etispidus. seyr hoc est pi¬
losi nom̃ accepit. Inquib locis. ante habita¬
uit chorreus. quẽ int̾fecit chodor laomor.
Meminit montis seẏr & ysaias. inuisione idu¬
meȩ Chorrei enĩ isti. sic̃ et gentes ceterȩ
quas superauerunt illi qui depatriarcha¬
rum semine descendert̃. mystice signisi¬
cant malignos sp̃s. uel uitia diuersa. que
an eite superare possunt. qui scõꝵ patrũ ues¬
tiaus. doctrinis. atq exemplis insistunt. ⁊
mlitiam spiritalem sub rege xp̃o ueraciter
agunt. de qualib dicit apostolus. Nlon est
uobis conluctatio aduersus carnẽ ⁊ sangui¬
nem. sed aduers principes et potestates.

Expanded text:
habitaverunt Horim; quibus expulsis atque habitaverunt Horim; quibus expulsis atque deletis, habitaverunt filii Esau, sicut feir mons est in terra Edom, in quo habitavit Esau in regione Gebabena, quae ex eo quod Esau pilosus esset et hispidus, Seir, hoc est pilosi, nomen accepit; in quibus locis ante habitavit Chorraeus, quem interfecit Chodorlaomor. Meminit montis Seir et Isaias in visione Idumaeae. Chorraei enim isti et gentes caeterae, quas superaverunt illi qui de patriarcharum semine descenderunt, mystice significant malignos spiritus, vel vitia diversa quae li rite superare possunt, qui sanctorum Patrum vestigiis, doctrinis atque exemplis insistunt, et malitiam spiritalem sub rege Christo veraciter agunt: de qualibus dicit Apostolus: « Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑam torrentis arnon posita. possessa olim
agente ueteri maomim.⁊ postea retenta asi¬
lus loth. idest amoabitis. cum a colas subuer¬
tissent.E t ostenditur usq hodie in uertice
montis illius sed et torrens per abrupta
descendens. in mare mortuum fluit. Int̾¬
pretatur autem ar. suscitauit. Et enim ter¬
ribiles significant quȩ hostes spiritales qͥ
semper lites ⁊ contentiones suscitant. &. te¬
la nequitie contra seruos deiparant. Neñ
et enachim. qui de stẏrpe enach proerea¬
tisunt. ⁊ gigantib proceritate coequabait.
eorũ testatur. Nam monile. collo sublimi.
interpretantar. hostes enĩ spiritales. sup¬
bie fastu elati. omnẽ paraturã militie sue
ꝓpriȩ uirtuti ascribunt. Et ideo facile su¬
perantur aͥhis qui non insua sed indei uir¬
tute confidunt. qui cũ psalmista dicere
possunt. fortitudo mea ⁊ laudatio mea dñs
et factus michi in salutẽ. Inseỹr aut̃. pͥus

Expanded text:
 ripam Arnon posita, possessa olim  ripam Arnon posita, possessa olim agente veterrima Emim, et postea retenta a filiis Loth, id est a Moabitis, cum accolas subvertissent; et ostenditur usque hodie in vertice montis ipsius. Sed et torrens per abrupta descendens, in mare Mortuum fluit. Interpretatur autem Ar, suscitavit et Emim terribiles, significantque hostes spiritales, qui semper lites et contentiones suscitant, et tela nequitiae contra Dei servos parant. Nec non et Enacim, qui de stirpe Enak procreati sunt, et gigantibus proceritate coaequabantueorum testatur. Nam monile in collo sublimi interpretatur. Hostes enim spiritales superbiae fastu elati, omnem paraturam malitiae suae propriae virtuti ascribunt. Et ideo facile superantur ab his qui non in sua, sed in Dei virtute confidunt, qui cum Psalmista dicere possunt: « Fortitudo mea et laus mea Dominus, et factus est mihi in salutem . » In Seir autem prius
Abbreviated transcription (Latin):
quis enimuitioꝵ sordib non metuit pollus.
hunc necesse est ꝓmeritis pristinis gehenue
ignib tradi. Cȩlestes enĩ nequitie que inte¬
ritum nr̃m desiderant.&. terrenis cupidita¬
tib nos implicare uolunt. si perseueraueri¬
mus inpeccatis. & inmontib suꝑbie ascende¬
re non desistimus. concident nos ignitis iacu¬
lis. atq ad anathema perpetuũ ꝑdicent. Un¬
de ñ scdm pelagianistas de nr̃a sine gr̃a dĩ
p̃sumere debemus potentia. sed humiliter
infirmitatẽ nr̃am considerantes. id quod
dni ore decernitur. obediendũ ⁊ sequendũ
per omĩa nobis humilit̾̃ credamus. Sicꝗ
nobis bostes cuncti inferiores existunt.⁊ ad
celestis patrie gaudia quȩ nob̃ ꝓmissa sunt
peruenire per diũ misadiã preualebimus.
Dieitq dñs ad me non pugnes contra moabi¬
tas. nec ineas aduersus eos p̃lium. Honenĩ
dabo tibi quiequam de terra eorum. & resꝗ.
Ar. metropolis est moabitarum. superta¬

Expanded text:
qualore vitiorum sordibus non metuit pollui, qualore vitiorum sordibus non metuit pollui, hunc necesse est pro pristinis meritis, gehennae ignibus tradi. Coelestes enim nequitiae quae interitum nostrum desiderant, et terrenis cupiditatibus nos implicare mus in peccatis, et in montibus superbiae ascendere non desistimus, concident nos ignitis jaculis, atque ad anathema perpetuum perducent. Unde non secundum Pelagianitas de nostra sine gratia Dei praesumere debemus potentia, sed humiliter infirmitatem nostram cosiderantes, id quod Domini ore decernitur, obediendum et sequendum per omnia nobis humiliter credamus. Sicque nobis hostes cuncti inferiores existunt, et ad coelestis patriae gaudia, quae nobis promissa sunt, pervenire per Domini misericordiam praevalebimus. « Dixitque Dominus ad me: Non pugnes contra Moabitas, nec ineas adversus eos praelium: non enim dabo tibi quidquam de terra eorum, quia Ar metropolis est Moabitarum super
Abbreviated transcription (Latin):
cum mortem carnis moysi in monte im¬
xp̃s. Petra humilis fortitudo. mons emi¬
nens magnitude. Quia sicut apłs ait. pe¬
tra aut̃ erat xp̃s. lta ⁊ ipse dñs. Nonpotest
ciuitas abscondi suꝑ montem posita. Se.sci¬
licet montem. fideles autem suos insui noĩs
gła fundatos asserens ciuitatem. Pruden¬
tia enim carnis uiuit. cum tanquã petra
moritur. cũ tanquã montis eminentia. xp̃s
exelsus agnoscitur. Ipsiᷤᷤ enim uocatis iude¬
is et grecis. xp̃s deiuirtꝰ et deisapientia ẽ.
pugnetis. et c̃. hec sententia. humanã percu¬
tit suꝑbiam. que de suis uirib p̾sumit. ⁊ ñ
indei confidit potentia. a morreiergo qͥ
int̾pretantur ut superiꝰ diximus amarican¬
tes. hostes sunt spiritales. qui habitant in
montib suꝑbiȩ. &. presũptuosos necant. de se¬
yr usq horma. hoc est asqualore uitiorum.
indampnationempenarũ. Seyr enimpilo¬
sus. & horma interpretatur anathema. quis¬

Expanded text:
cum mortem carnis Moysi in monte imcum mortem carnis Moysi in monte imt mons Christus. Petra humilis fortitudo, mons eminens magnitudo: quia sicut Apostolus ait, petra erat Christus, ita ipse Dominus: Non potest civitas abscondi supra montem posita ; se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gloria fundatos asserens civitatem. 6. Prudentia enim carnis vivit, cum tanquam petra moritur, cum tamquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur; ipsis enim uocatis Iudaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei sapientia est. etc. » Haec sententia humanam percutit superbiam, quae de suis viribus praesumit, et non in Dei confidit potentia. Amorrhaei ergo, qui interpretantur, ut superius diximus, amaricantes, hostes sunt spirmontibus superbiae, et praesumptuosos necant, de Seir usque Horma, id est a squalore vitiorum usque ad damnationem poenarum: Seir namque pilosus, Horma interpretatur anathema. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
danem: perturbatus enim murmure popłi
dubitant̃ petram uirga percussit. quasi illud
non posset deus facere ut aqua depetra pro¬
flueret. quod ante iam fecerat. Quid ergohic
fides moysi insimat. quod aquam depetra
eiciencdam titubauerat. nisi ut hanc ꝓpħiã
aliqua significanda ꝑ sonã gerat. nẽ tamen
populi iudeorum sublege positi personã gerebat.
eumq propħia promintiatione figurabat.
Iam sicut moyses petram uirga percutiens
de dei uirtute dubitauit. ita ille populus
qui sublege ꝑ moysen data tenebatur. xp̃o.
ligno crucis adfigens eum uirtutẽ esse ñ
credidit. Sed sicut ꝑcussa petra manauit
aqua sitientib sic plaga dominice passio¬
nis effecta est uita credentib. habemus¬
emĩm de hac te preclarissimam i fidelissi¬
man uocẽ apłicam. cũ inde loqueretur
dicens. Petra autẽ erat xꝑs hanc ergo car¬
nalem dexp̃i diuinitate desperationem.
in ipsius xp̃i altitudine deus mori uib&.

Expanded text:
danem. Perturbatus enim murmure populi, danem. Perturbatus enim murmure populi, dubitanter petram virga percussit, quasi illud non posset Deus facere ut aqua de petra proflueret, quod ante jam fecerat. Quid ergo hic fides Moysi insinuat, quae aquam de petra ejiciendam titubaverat, nisi ut hanc etiam paliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemuenim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem apostoli, cum inde loquerdicens: Petra autem erat Christus . Hanc ergo carnalem de Christi divinitate desperationem, in ipsius Christi altitudine Deus mori jubet,
Abbreviated transcription (Latin):
indignatio in populũ. cũ michi quoq iratꝰ
añs propt̾ uos dixerit. Hec tu ingredieris il¬
dixisse. nec tu ingredieris illuc. hoc ẽ int̾rã
reꝑmissionis: cũ in libro numerorum ita
iegatur. dixitq dñs admoysen & aaron.
Quia non credidistis michi. ut scĩficaretis me co¬
ram filiis isrł. nou introducetis hos popłos
interram quã dabo eis sed sequens senten¬
tionẽ. hec est inquit a qua contradictio¬
nis. ubi uirgatisunt filii isrł contradnm.¬
bellio populi causa fuit ire diũ atq uin¬
dicte. tam inpopulũ quam etiam in mo
ysen ⁊aaron prolatȩ. Uidetur in maria
ꝓphetia mortua. in moyse & aaron legi
⁊ sacerdotio udeorũ finis inpositꝰ: quia
nec ipsi ad terram reꝑmissionis transcende¬
re ualebant. nec credentẽ populũ desolitudi¬
ne huius scłi educere. nisi solus iħs. id est
mansione propt̾ aquas contradictionis mo¬
yses offendit dñm. & prohibetur transire ior¬

Expanded text:
indignatio in populum cum mihi quoque iratus indignatio in populum cum mihi quoque iratus Dominus propter vos dixerit nec tu ingredieris ildixisse: « Nec tu ingredieris illuc, » hoc est, in terram repromissionis, cum in libro Numerorum ita legatur: « Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron: Quia non credidistis mihi, ut sanctificaretis me coram filiis Israel, non in terram quam dabo eis. Sed sententionem: Haec est, inquit, aqua contradictionis, ubi jurgati sunt filii Israel contrabellio populi causa fuit irae et vindictae, tam in populum quysen et Aaron prolatae. Videtur mihi in Maria prophetia mortua; in Moyse et Aaron legi et sacerdotio Judaeorum finis impositus, quia nec ipsi ad terram repromissionis ascendere volebant, nec credentem populum de solitudine hujus saeculi educere, nisi solus Jesus, id est t tertia mansione propter aquas contradictionis Moyses offendit Dominum, prohibetur transire Jor
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ calicem eccłe propinauit. hic est botruᷤ.
quem mala granata socia muneris gr̃ã se¬
cutaest. nr̃a scilicet eccła mat̾. habens intra
se ꝑgranorum numerũ multitudinẽ ppło¬
rum. per ruborem sanguinis xͥ signaculo
coruscantẽ. Habentẽ etiam intus distincta
grana. sicut apostolus ait diuisa carisma¬
ta. ⁊ dona sp̃s scĩ grã distributa. Quib omĩ¬
b indignos se increduli iudicantes. terrã
carnis xp̃i el uentem lacte ⁊ melle accipere
xpiani populi consecutisunt. Decuiꝰ doctrina
cotidie dicit eccła. Quam dulcia faucibus
meis eloquia tua. suꝑ mel & fauũ ori meo.
Ficum autẽ qũa cum botro de terra reꝓmis¬
sionis attulerunt. imaginem legis attulis¬
se euangłicis docem̃ eremplis. sicut ⁊ botrũ
constat figurã saluatoris ostendere. quem ad
fr̾ m̃s ut botrus cipri: Quia nec xp̃s sine le¬
ge. nec lex sine xp̃o esse poterit. N lec miranda¬

Expanded text:
suae calicem Ecclesiae propinavit. Hic est botrus, suae calicem Ecclesiae propinavit. Hic est botrus, quem malo granato socia muneris gratia secuta est, nostra scilicet Ecclesia mater, habens intra se rum, per ruborem sanguinis Christi signaculo coruscantem. Habentem etiam intus distincta grana, sicut Apostolus ait, divisa charismata et dona Spiritus sancti gratia distributa . Quibus omnibus indignos se increduli judicantes, terram carnis Christi fluentem lacte et melle, accipere id est, Christiani populi consecuti sunt. De cujus doctrina quotidie dicit Ecclesia: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . Ficum autem quem cum botro de terra repromissionis attulerunt, imaginem legis attulisse evangelicis edocemur exemplis: sicut et botrum constat figuram Salvatoris ostendere, quemadmoto: Frater meus ut botrus cypri . Quia nec Christus sine lege, nec lex sine Christo esse poterit. Rever
Abbreviated transcription (Latin):
querentes ollas peccatorũ nigras. & cepas blas¬
pbemiorũ puridas .&. pepones uitiorũ ac libidi¬
num corruptione marcescentes. Ille aut bo¬
trus uue quẽ in ligno de terra reꝑmissionis
duo aduexere uectatores. botrus pendens elig¬
no utiq xp̃s erligno crucis ꝓmissus gentib.
sub onere brotri illius incedebant. populꝰ ẽ
ut̃q cuius prior iudaicus. cecus & actuer¬
sus ignarus pͥndentis gr̃e.⁊ pressus hone¬
re suspensi. cui subicitur iudicanti de qͥb¬
dr. Obscurentur occłi eorum ne uideant ⁊
dorsum illoꝵ semꝑ incurua. Qui uero pos¬
terior ueniebat. popłi gentiũ gerebat fign¬
ram. Qui credens. ⁊xp̃m ante occłos habenᷤ.
semꝑ eum portans uid&. & quasi seruus do¬
minum. & discipłs magistrum sequitur. sic̃
ipse dñs in euangłio dicit. Siquis uult p᷑t
me uenire. tollat crucem suam & sequat᷑
me. hic autemẽ botrus. qui effusum in salu
tione ꝑfudit. atq ex pressum passionis

Expanded text:
quaerentes ollas peccatorum nigras, et cepas blasquaerentes ollas peccatorum nigras, et cepas blasphemiarum putridas, et pepones, vitiorum ac libidinum corruptione marcescentes. Ille autem botrus uvae, quem in ligno de terra repromissionis duo advexere vectores, botrus pendens e ligno, utique Christus ex ligno crucis promissus gentibus sub onere botri illius incedebant, populus est uterque cujus prior Judaicus caecus et aversus, ignarus pendentis gratiae, et pressus onere suspensi, cui subjicitur judicanti: de qr: Obscurentur oculi eorum, ne videant; et dorsum eorum semper incurva. Qui vero posterior veniebat, populi gentium gerebat figuram, qui credens et Christum ante oculos habens, semper eum portans videt, et quasi servus dominum et discipulus magistrum sequitur, sicut ipse Dominus in Evangelio ait: Si quis vult post me venire, tollat crucem suam, et sequatur me . Hic est botrus, qui effusus est in stione perfudit, atque expressum passionis
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ. fit gͦ hec tanta cõmunatio adño. non
ut passibilis & iracundiȩ uitio sub iacens
ostendatur diuina natura. sed ut perhec. &
moysi caritas quam erga ppłm habebat. et
dei bonitas que supra omnẽ m̃te est. in no¬
tesceret. Mystice autẽ .xi.exploratores. missi
ad explorandam terrã uberem. qui terruert̃
indiciũ. Sicut enim illi ꝑ moysen missist̃¬
ut soli fecunditatem sollicita consideratione
tractarent. ita ⁊ isti ꝑ legem ⁊ ꝓpħas iussi sunt
ut scripturarũ ꝑ inuestigationẽ conspecula¬
rentur aduentum. in quo erat terra id est
caro scã. inqua regnũ dei & ubertatem fruc¬
tuum spiritalium.⁊ uitam eternã conseqͥ
possent. Sed sieut illi desperatione terruert
popłm. ne de dĩ ꝓmissio confider&. ita ⁊ isti
scribȩ &. pharisei suaserunt populo iudeoꝵ
ne crederet xp̃m. ad egẏptum scłi huius re¬
dire cupientes. Repudiantes manua fidei.

Expanded text:
haec est . » Fit haec tanta comminatio a Domino, non haec est . » Fit haec tanta comminatio a Domino, non ut passibilis et iracundiae vitio subjacens ostendatur divina natura, sed ut per haec et Moysi charitas quam erga populum habebat, et Dei bonitas, quae superat omnem mentem, innotesceret. Mystice autem duodecim exploratores missi ad explorandam terram uberem, qui terrueruntindicium. Sicut enim illi per Moysen missiut soli fecunditatem sollicita consideratione tractarent: ita et isti per Legem et Prophetas jussi sunt, ut Scripturarum pervestigatione Dominicum specularentur adventum. In quo erat terra, id est, caro sancta, in qua regnum Dei et ubertatem fructuum spiritalium, et vitam aeternam consequi possent. Sed sicut illi desperapopulum ne de Dei promissione considerent, ita et isti scribae et Pharisaei suaserunt populo Judaeorum ne crederent Christum, ad Aegyptum saeculi hujus redire cupientes, repudiantes manna fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
numerorũ suꝑ hac re scriptum legitur.
sensus tam̃ facilis est. ut intelligamus
populũ ad moysen pͥmũ locutum de ex¬
ploratorib mittendis. ⁊ sic moyses ad dñ
consultum causam referens. p̃ceptũ abeo ac¬
ceperit. quattinus mitteret uiros quierplo¬
rarent terrã chanaan. duodecim missi st̃¬
inspectatores exfilus isrł. ad considerandã
terrã quȩ eis fuerat repromissa. hiq post
.x. exhis indesperationẽ mittunt ppłm. ita
ut uellent abiecto moyse eligere alium du¬
ceni. et reuerni inegiptum. Ali uero duo
bona nuntiant. & cohortantur populũ per ma¬
nere inifide dicentes. Sidiligit dñs. in trodu¬
cet nos ad terram hanc. Sed populus infide¬
utatis desperatione precepsagitur. & adlapi¬
dandos eos quibona nuntiant ꝓsilit. Maies¬
tas uero dni. ꝓtegit eos innubib. Et dixit
dominus ad moysen. feriam eos morte. & int̾ri¬
niam eos. et faciamte & domũ patris tui in
nationem magnam & multam magis quã

Expanded text:
Numerorum super hac re scriptum legitur, Numerorum super hac re scriptum legitur, sensus tamen facilis est ut intelligamus populum ad Moysen primum esse locutum de exploratibus mittendis, et sic Moyses ad Domini consilium causam referens, praeceptum ab eo acceperit, quatenus mitteret viros qui explorarent terram Chanaan. inspectatores ex filiis Israel, ad considerandam terram quae eis fuerat repromissa. Hique, posnt. Nam decem ex his in desperationem mittunt populum, ita ut velint abjecto Moyse eligere alium ducem, et reverti in Aegyptum. Alii vero duo bona nuntiant, et cohortantur populum permanere in fide dicentes: « Si diligit nos Deus, introducet ad terram hanc . » Sed populus infidelitatis desperatione praeceps agitur, et ad lapidandos eos qui bona nuntiant prosilit. Majestas vero Domini protegit eos in nubibus, et dixit Dominus ad Moysen: « Feriam eos morte et interimam eos; et faciam te et domum patris tui in gentem magnam et multam, magis quam
Abbreviated transcription (Latin):
numerorum alio loco idem demonstrat.
nebant. Dixiq uob̃ in illo tempore. Non poᷤ¬
sinai peruenirent israhelite. scͥptũ est.&
quod ietbro sacerdos mad̾an cognatus
moysi. ipsi hoc in consiliũ dederit narra-¬
tur. Unde queri pot̃. quomͦ hec sibi conuenr¬
ant tam mͦ quã etiam tẽpore. quod sic solui
posse reor. ut hoc quod hic scriptum ẽ dixis¬
se moy sen in illo tempore adpopłm. ñ possũ
solus sustinere uos. non illud tempꝰ expri
none  sua inuentione. sed cognati sui confilio
accepto. populo persuaserit que hic se asserit
illi ꝑ suasisse. Unde considerari oportis quã sit
obseruandum. quod alibi scriptura dic̃. fili
ne in multis sint actus tui. Satis et hic ap¬
dere. & resq. Inlibro quoq numeroꝵ scrip¬
tum ẽ quod dñs ad moysen clixerit. ut mit¬
ter& uiros qui considerarent terrã canaan.
Sed ucet diuersa uideantur int̾se esse. quod
hic inde utero nomio.⁊ illud quod in libro

Expanded text:
Numerorum alio loco idem demonstrat, Numerorum alio loco idem demonstrat, nebant . » « Dixique vobis in illo tempore: Non posSinai pervenirent Israelitae scriptum est, et quod Jethro sacerdos Madian cognatus Moysi ipsi hoc in consilium dederit narratur. Unde quaeri potest quomodo sibi conveniant, tam modo quam etiam tempore. Quod sic solvi posse reor: ut hoc quod hic scriptum est dixisse Moysen in illo tempore ad populum, « Non possum solus sustinere vos, » non illud tempus exprimnon ex sua inventione, sed cognati sui consilio accepto, populo persuaserit quae hic asserit illis persuasisse. Unde considerari oportet, quam sit observandum, quod ait Scriptura: « Fili, ne in multis sint actus tui, satis et hic apulis. » In libro quoque Numerorum scriptum est quod Dominus ad Moysen dixerit ut mitterent viros qui considerarent terram Chanaan. Sed licet diversa videantur inter se esse quod hic in Deuteronomio, et illud quod in libro
Abbreviated transcription (Latin):
tera que ei propria sunt cãpestria. atq mon¬
tana. ⁊ humiliora loca contra meridiẽ. et
uix talitus maris. terram chananeorum &
libani. usq ad flum̃ magnũ eufraten . & c̃.
Inlibro ergo numerorũ deprofectione filio¬
rum isrt de deserto sinai narrat. sed pre¬
ceptum dni ad moysen de eodem tñsitu¬
Aicit. quin potius narrat de nube que
tabernacłm tegebat. ac quando profici ᷤ¬
cendum fuit recedebat de tabernaculo.
⁊ precedens eos donec uenirent ad locũ
castrorũ ubi figenda erant tabernacła.¬
ibi supra stetit. Sic enim scriptum ẽ. Anno sed̾o.
mense scđo. uicesima die mensis. eleuata ẽ
nubes de tabernaculo federis. ꝓ fectiq st̃
filũ isrł perturmas suas deserto sinai. et
recubuit nubes insolitudine pharan.s
manifestum ẽ omnẽ transitũ illũ precep¬
to diuino dispositũ esse. licet ibi non cõ¬
memoretur. ubi de eodem script᷑a narrat.
Presens quoq liber. moyse narrante. ꝑ oĩa
ita factum esse manifestat. Nec ñ & liber

Expanded text:
ra, quae ei proxima sunt campestria atque montana et humiliora loca contra meridiem et juxta littus maris, terram Chananaeorum et Libani usque ad flumen magnum Euphraten, etc. » In libro ergo Numerorum de profectione filiorum Israel de deserto Sinai narrat, sed praeceptum Domini ad Moysen narrat de eodem transitu. Quin potius narrat de nube quae tabernaculum tegebat, ac quando proficiscendum fuit, recedebat de tabernaculo; et praecedens eos, donec venirent ad locum castrorum ubi figenda erant tabernacuibi supra stetit. Sic enim scriptum est: « Anno secundo, mense secundo, vigesimo die mensis, elevata est nubes de tabernaculo foederis. Profectique sunt filii Israel per turmas suas, de deserto Sinai, et recubuit nubes in solitudine Pharan. » Sed manifestum est omnem transitum illum praecepto divino dispositum esse, licet ibi non commemoretur, ubi de eodem transitu narrat. Praesens quoque liber Moyse narrante per omnia ita factum esse manifestat. Nec non liber
Abbreviated transcription (Latin):
gent ista ñ querere. Quod si quesierint. qͥd
alud quã res alienas. et quod ẽ grauiꝰ pau¬
perũ. in uadere iudicandift̃: ittriq ergo cõme.¬
morantur his preceptis. et quoꝵ agrist̃. ut
miscditer ea relinquant. et qui indigente ᷤᷤ¬
ñ sunt. ut inde se abstineant. quando utrũ¬
q dr̃. et aquib dimittenda sint: et quib
impiũ. condempnabt̃ impietatis: sin au¬
tẽ eum qui peccauerit dignum uiderint
plagis. prosternent. et corã se facient uer¬
berari. ꝓmensura peccati erit et plaga¬
rum modus. ita dumtaxat. ut quadrage¬
nariũ numerũ non excedant. ne flde lacera¬
tus. ante occłos tuos iaceat fr̃ tuus. Iudi¬

Expanded text:
gent, ista non quaerere. Quod si quaesierint, quid gent, ista non quaerere. Quod si quaesierint, quid aliud quam res alienas, et, quod gravius est, pauperum invadere judicandi sunt? Utrique ergo commemorantur his praeceptis, et quorum agri sunt, ut misericorditer ea relinquant; et qui indigentes non sunt, ut inde se abstineant: quando utrumque dicitur, et a quibus dimittenda sint, et quibus impium, condemnabunt impietatis. sin autem qui peccauit dignum uiderint plagis, prosternent et coram se facient uerberari. pro mensura peccati erit et plagarum modus: ita dumtaxat, ut quadragenarium numerum non excedant, ne foede laceratus ante oculos tuos abeat frater tuus.
Abbreviated transcription (Latin):
agit. uiuens mortua ẽ : Et hanc quippe
opposuit. tanquam e contrario uere uidue.
tanquã talis nonsit uera uidua. Que cũq aut̃
diuites alias nuptias experiri noluert̃. conti¬
nentia in eis laudatur. non desolatio. Cõm̃¬
datur hec quippe: maritis Tantũ uidua te
st̃. non alus reb. Quando messueris sege
tẽ in agro tuo. et oblitꝰ manipulũ relique¬
ris. non reuerteris. ut tollas eum. sed aduenã
et pupillũ et uiduam auferre patieris. ut be¬
monet ut inmesse oblitum manipulum ne¬
mo colligat. et oliuam uł uuam relictã nemo
repetat. diligentius neglecta colligere : etͣ dic̃
egentib dimittenda. occurrit forsitan cogita¬
tioni quid si hȩc quȩ ab agrorum dominis di¬
mittuntur. non egentes sed inꝓbi colligant:
Sed considerandum primo illũ miscdiã face¬
re. qui hoc abanimo dimittit. ut egentes ba-¬
beant qͦd dimittit᷑. de inde cũ hec populo p̃¬
cipiuntur. simul ammonent᷑ hiqui ñ indi¬

Expanded text:
agit, uiuens mortua est. et hanc quippe agit, uiuens mortua est. et hanc quippe obposuit tamquam e contrario uerae uiduae, tamquam talis non sit uera uidua. quaecumque autem diuites alias nuptias experiri noluerunt, continentia in eis laudatur, non desolatio commendatur. hae quippe maritis tantum uiduatae sunt, non aliis rebus. Qtem in agro tuo et oblitus manipulum reliqueris, . non reuerteris, ut tollas illum, sed aduenam et pupillum et uiduam auferre patieris, ut bemonet, ut in messe oblitum manipulum nemo colligat, et olivam vel uvam relictam nemo repetat diligentius neglecta colligere, et dicit egentibus dimittenda; occurrit forsitan cogitationi, Quid, si haec quae ab agrorum dominis dimittuntur, non egentes, sed improbi colligant? Sed considerandum primo illum misericordia facere, qui hoc animo dimittit, ut egentes habeant quod dimittitur. Deinde cum haec populo praecipiuntur, simul admonentur ii qui non indi
Abbreviated transcription (Latin):
Siqua antẽ uidua filios et nepotes habet. dis-¬
cat pͥmum domũ suã pie tractare.⁊ mutuã
uicem parentib reddere. Hoc enĩ acceptum ẽ co¬
ram dño. Quȩ autẽ uere uiduaẽ et desolata.
sperabit in dñm. et ꝑsistet in orationib noc¬
te et die. hanc ueram uiduam dixit. que
ñ habet aquib sustentetur. qr ñ solũ iuiro.
sed etiam posteris. atq omĩ ope distituta
ẽ. Diuitem quippe. nõ diceret de solatam
pauperi. Itaq pignus nonẽ auferendũ
uestim̃tum. Nam et hoc ipso quod uestim̃tum
prohibet auferri. pauperẽ ostendit. Neq e¬
nim creditor non potius auferret argentũ.
uł si quid aliud quam uestim̃tũ. Porro si oc-¬
currerit animo. quid simulta habeat uesti¬
m̃ta ñ necessaria sed suꝑflua. quomͦ intelli¬
gitur uera uidua. hoc est non solum deso¬
lata. uerũ etiam que non indelitus agit.
quam subiecit dicens. Quȩ aut̃ in delicus

Expanded text:
si qua autem uidua filios et nepotes habet, dissi qua autem uidua filios et nepotes habet, discat primum domum suam pie tractare et mutuam uicem parentibus reddere; hoc enim acceptum est coram domino. quae autem uere uidua est et desolata, sperauit in dominum et persistit in orationibus nocte et die. hanc uere uiduam dixit, quae non habet a quibus sustentetur, quia non solum uiro, sed etiam posteris atque omni ope destituta est; diuitem quippe non diceret desolatam. pauperi itaque pignus non est auferendum uestimentum; nam et hoc ipso, quod uestimentum prohibet auferri, pauperem ostendit. neque enim creditor non potius auferret argentum uel si quid aliud quam uestimentum. porro si occurrerit animo: quid? si multa habeat uestimenta non necessaria, sed superflua, quomodo intellegitur uere uidua, hoc est non solum desolata uerum etiam quae non in deliciis agit? quam subiecit dicens: quae autem in deliciis
Abbreviated transcription (Latin):
potius intimauit. Ideo namq perhibetur
ꝑfectus. quia ex his duob constat. ternario
scilicet. primo inpari toto. et quat̃nario
pͥmo pari toto. Unde et illud esse ꝓpħicũ existi¬
mo. quia assidue repetitur. intrib et in
qua tuor impietatib ñ auersabor. ꝑ quod
uoluit impietates uniuersas potus quam tre
uel quattuor intelligi. Non ꝑuertes iudiciũ¬
aduene et pupilli. nec auferes pignoris loco
rabis uestim̃tũ eorũ : quȩ enum causa ẽ. ut isto
rum iudiciũ de clinare uetuerit. pignus
nisi quia et iuditium om̃iũ faciendũ ꝓpt̃ea
cõmendauit. quia non habent aquib defen¬
dantur. siue ad uena qr in t̾ra aliena ẽ. siue
orphanus idest pupillus quia parentib caret.
siue udua quia maritum non habet: Pig¬
nus uero cum ꝓhibet uestim̃tũ auferre uidue
puto quia satis eligant̃ admoneat eas uere
dicendas ẽẽ uiditas. que etiam pauperes
st᷑. Id enim et apłs eudent̃ ostendit. ubi ait

Expanded text:
potius intimauit? ideo namque perhibetur potius intimauit? ideo namque perhibetur perfectus, quia ex his duobus constat, ternario scilicet primo impari toto et quaternario primo pari toto. unde esse et illud propheticum existimo, quod assidue repetitur: in t rib use t quattuor impietatibus non auersabor, per quod uoluit impietates uniuersas potius quam tres uel quattuor intellegi. DE EO QVOD DICIadvenae vel pupilli, nec auferes pignoris loco rabis vestimentum eorum? Quae enim causa est, ut rum iudicium declinare uetuerit, pignus nisi quia iudicia omnium facienda propterea commendauit, quia non habent a quibus defendantur siue aduena, quia in terra aliena est, siue orphanus, id est pupillus, quia parentibus caret, siue uidua, quia maritum non habet: pignus uero cum prohibet uestimentum auferre uiduae, puto quod satis eleganter admoneat eas uere dicendas esse uiduas, quae etiam pauperes sunt. id enim et apostolus euidenter ostendit, ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
hit aliquid expatre. qui iam natꝰ erat quando
pat̾ eius peccauit. S cum et ibi dicit his qͥ
oderunt me. manifestum ẽ etiam illam
conditionẽ posse mutari. si filii parentum
suorum facta non fuerint imitati. Nam ⁊
illuo exadam temporalit̃ redditur. qͥa om̃s
propt̃ hoc moriuntur. Nõ aut̃ in et̾num
eis qui fuerint ꝑ gr̃ãm spiritalit̃ regene.¬
rati. in ea que ꝑmanserint usq infinem. Quã¬
uis et illud merito queri possit. si recddunt᷑
peccata patrũ infilios his qui oderunt dm̃.
cur int̃ciam et quartam generationẽ. uel
pret̃ missa prima et scdã. uel nõ ietiam
ĩ ceteris hermanente impietate et imita¬
tione maloꝵ parentũ: anꝑhunc numerũ
qm̃ septenarius intelligitur. uniuersitatẽ
significarẽ uoluit. Et ideo non ipsũ potius
septenarium posuit. ut diceret inseptimã
generationẽ. ac sic omĩs intelligeretur.
quia causam ꝑfectionis huiꝰ numeri hoc mͦ

Expanded text:
hit aliquid ex patre, qui jam natus erat, quando hit aliquid ex patre, qui jam natus erat, quando pater ejus peccavit. Sed cum et ibi dicit, his qui oderunt me ; manifestum est etiam illam conditionem posse mutari, si filii parentum suorum facta non fuerint imitati. Nam et illud ex Adam temporaliter redditur, quia omnes propter hoc moriuntur; non autem in aeternum eis qui fuerint per gratiam spiritualiter regenerati, in eaque permanserint usque in finem. Quamvis et illud merito quaeri possit, si redduntur peccata patrum in filios his qui oderunt Deum, cur in tertiam et quartam generationem, vel praetermissa prima et secunda, vel non etiam in caeteras permanente impietate et imitatione malorum parentum. An per hunc numerum, quoniam septenarius intelligitur, universitatem significare voluit: et ideo non ipsum septenarium posuit, ut diceret: in septimam generationem, ac sic omnis intellegeretur, quia causam perfectionis huius numeri hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
tis oꝑa. erga indigentes et pauperes. Iuxta
allegoriam uero. instruit plebem qualit̃
nec calciam̃ta portarent inuia. neq duas
rit dicens. dignus est operarius mercede sua.
Ante solis ergo occasum pretium laboris sui
asubiectis ipsis doctorib reddendũ ẽ. qr
inpresentiuita eis necessaria preberi opor-¬
tet. salua mercede futura. quam in et̃ua
uita alargitore om̃iũ bonoꝵ accepturi ft̃.¬
sed unus quisq prosuo peccato morietur.¬
Lxx. Ecce non solũ ꝓpħe hoc dixerunt. ue¬
rum etiam lex dicit. sua culpa quemq inte¬
rimendum. non autẽ patris sui. aut filii sui.
Quid ẽ ergo quod alibidr reddens peccata pa¬
trum infilios. int̾̃ciam et quartam genera¬
tionẽ. an defiliis ñdum natis illud intelli¬
git᷑ propt̾ originale peccatum. quod etiã
exadam traxit genus humanũ÷ hic aut̃ẽ
defilus iam natis ẽ facta distinctio. ut unuᷤ¬
q̃sq insuo peccato moriatur. Neq eñĩ tra¬

Expanded text:
tis operis erga indigentes et pauperes. Juxta tis operis erga indigentes et pauperes. Juxta allegoriam vero instruit plebem, qualiteneque calceamenta portarent in via, neque duas unxit dicens: « Dignus est operarius mercede sua. Ante solis ergo occasum pretium laboris sui a subjectis, ipsis doctoribus reddendum est, quia in praesenti vita eis necessaria praeberi oportet, salva mercede futura, quam in aeterna vita a largitore omnium bonorum accepturi squisque in suo peccato morietur. Ecce non solum Prophetae hoc dixerunt , verum etiam Lex dicit, sua culpa quemque interimendum, non autem patris sui, aut filii sui. Quid est ergo quod alibi dicitur, Deus reddens peccata patrum in filios, in tertiam et quartam progeniem? An de filiis nondum natis illud intelligitur, propter originale peccatum, quod etiam ex Adam traxit genus humanum; hic autem de filiis jam natis est facta distinctio, ut unusquisque in suo peccato moriatur? Non enim tra
Abbreviated transcription (Latin):
nus. qͥd eodem die oportet restitui. Quod
si adcõpellendum debitorem fieri uoluerit.
quomͦ se urgeat adreddendũ cumsciat pig¬
nus eodem die se recepturũ s anforte hoc
fieri uoluerit ꝓpt̃ memoriam. ne obliuis¬
catur reddere. et tunc nõ reddat siuere ñ ha¬
buerit. maxime qͥa a creditors suo miscdia
iuncitur. Cui esse nondebet ingratus. sipig¬
nus recsperit in quo dormiat. simul et cre¬
ditor cum ille ñ rediderit. debet eum cre¬
dere nõ habere. qui hac etiam indiget
miscd̾ia. ut pignus ei propterea restituat᷑.¬
quod aliud non habet ubi dormiat. Nõ ne¬
gabis mercedem indigentis et pauperis fr̃̾is
tui. siue aduene quite cum moratur inter¬
ra. et intra portas tuas ẽ. sed ea die reddes
ei pretium laboris sui ante solis occasumqr
pauper ẽ. et exeo sustentat animam suã.
ne clamet contrate ad dñm. et reputetur
tibi inpeccatum. Scd̾m hystoriam. lex cõ-¬
mendat nob̃ miscd̾ie affectum et equita¬

Expanded text:
nus, quod . eodem die oportet ut restituat. quod nus, quod . eodem die oportet ut restituat. quod si ad conpellendum debitorem fieri uoluerit, quomodo se urgeat ad reddendum, cum sciat pignus eodem die se recepturum? an forte hoc fieri uoluerit propter memoriam, ne obliuiscatur reddere et tunc non reddat, si uere non habuerit? maxime quia creditoris sui misericordia uincitur, cui esse non debet ingratus, si pignus receperit in quo dormiat; simul et creditor cum ille non reddiderit, debet eum credere non habere, qui hac etiam indiget misquod aliud non habet ubi dormiat. « Non negabis mercedem indigentis, et pauperis fratris tui, sive advena, qui tecum moratur in terra, et intra portas tuas est, sed eadem die reddes et pretium laboris sui ante solis occasum, quia pauper est, et ex eo sustentat animam suam, ne clamet contra te ad Dominum, et reputetur tibi in peccatum. » Secundum historiam lex commendat nobis misericordiae affectum, et aequita
Abbreviated transcription (Latin):
iutici generis. iurta quod precepieis et im¬
ple sollicite. hic apparet omnẽ sacerdotem
leuitam fuisse. quaniuis non omĩs leuites
sacerdos fuerit. Typice autem docet nos
script᷑a. quati nus cauti simus ne ꝑ lepram
erroris maculemur. neq hereticorum as¬
tutia seducamur. Sermo enĩ eoꝵ iuxta
pauli uocẽ ut cancer serpit. et siꝑmitit᷑
atq animã in infernum precipitat. Cũ¬
repetes ab amico tuo remaliquam quã de¬
bet tibi. non ingredieris indomũ eiꝰ ut
pignus auferas. sed stabis foris. et ille tibi
proferet quod habuerit. Non in merito uide¬
tur ad opus miscdie pertinere. ut ñ intret
pignerator indomum ne fiat ꝑturbatio de¬
bitori. sed ex hoc etiam ipsũ debitorẽ am¬
monet pignus foras proferre creditori. Qd̃
uero iubet egenti pignus eodem die restitus
ut in eo dormiat. qui non habet ubi dormi¬
at. merito mouet. ut requiratur cur non po¬
tius creditori preceperit ut non auferat pig¬

Expanded text:
vitici generis, juxta quod praecepi eis, imvitici generis, juxta quod praecepi eis, imple sollicite. » Hic apparet omnem sacerdotem Levitam fuisse, quamvis non omnis Levites sacerdos fuerit. Typice autem docet nos Scriptura, quatenus cauti simus, ne per lepram erroris maculemur, neque haereticorum astutia seducamur. « Sermo enim eorum, juxta Pauli vocem, ut cancer serpit » : et si permatque animum in infernum praecipitat. Ct, a proximo tuo rem aliquam quam debet tibi, non ingredieris domum ejus, ut pignus auferas; sed stabis foris, et ille tibi proferet quod habuerit. Sin tur ad opus misericordiae pertinere, ut non intret pignerator in domum, ne fiat perturbatio debitori; sed ex hoc etiam ipsum debitorem admonet pignus foras proferre creditori. quod uero iubet egenti pignus eodem die restitui, ut in eo dormiat qui non habet ubi dormiat, merito mouet. ut requiratur cur non potius creditori praeceperit, ut non auferat pig
Abbreviated transcription (Latin):
qui intus st̃ uos iudicatis: auferte malũ
aut̃ potius malignum solet interpretari.
quã malum. Necait. tõponesioñ idest¬
hoc malignum. ex quo apparet eum uolu¬
isse intelligi qui aliquid tale cõmisit. ut ex¬
cõmunicatione sit dignus. Hoc enimnc̃ agit
ineccła excõmunicatio. qd agebat tẽ int̾.¬
fectio. quãuis alit̾ illud apłicum possit in¬
telligi. ut unus quisq malum uł malig¬
num ex se ipso sit iussus auferre. Quisensus
acceptabilior eẽt. si hoc malum. uel hoc ma¬
lignum. ñ autẽ hc̃ malignum ingreco in¬
ueniretur. Nc̃ uero credibiliꝰ de homine
dictum quã de uitio. quã quã possit ele¬
gant̾̃ intelligi etiã homo auferre ase
malum hominẽ. quẽ ad modũ dictum ẽ.
exuite uos ueterem hoĩem. Quod expo¬
nens ait. Qui furabat᷑. iam ñfuretur. Ob
serua diligent̃. ne incurras inplagã lepre.
sed facias que cumq docent te sacerdotes le¬

Expanded text:
qui intus sunt, vos judicatis? Auferte malum qui intus sunt, vos judicatis? Auferte malum autem potius malignum solet interpretari quam malum. Nec ait, τὸ πονηρὸν, id est, malignum. Ex quo apparet eum voluisse intelligi, qui aliquid tale commisit, ut excommunicatione dignus sit. Hoc enim nunc agit in Ecclesia excommunicatio, quod agebat tunc interfectio. Quamvis aliter illud apostolicum possit intelligi ut unusquisque malum vel malignum, ex seipso sit jussus auferre. Quis sensus acceptabilior esset, si hoc malum vel hoc malignum, non autem hunc malignum in Graeco inveniretur? Nunc vero credibilius de homine dictum quam de vitio. Quanquam possit eleganter intelligi etiam homo auferre a se malum hominem, quemadmodum dictum est. « Exuite vos veterem hominem » . Quod exponens ait: « Qui furabatur, jam non furetur. » « Observa diligenter ne incurras plagam leprae, sed facias quaecunque docent te sacerdotes Le
Abbreviated transcription (Latin):
et formido conuingi. quia in cassum miscd̾iã
confidit. Loco igitur pignoris mola superi-¬
or aut inferior tolli prohibetur. quia qui
predicat peccatori. tanta dispensatione
conponere predicationẽ debet. ut nõ de¬
relicta spe timorem subtrahat. nec subtra¬
cta spe in solo eum timore derelinquat.
Tollit enĩ superiorem. si flenti peccatũ di¬
cat. Non habebis ueniam de cõmissis. Tol¬
lit inferiorem. sipeccantem deceptione
palpet. ac dicat. Age mala in quantũ
uis absq metu. nam d̾s pius ẽ. et ad in¬
dulgendum paratus. Sed utilit̃ tc̃ mola
utraq habetur. si et spes sit cum em̃dante¬
formidine. et formido fuerit cumspe. Si
suũ defilus ifrł. et uendito eõ accipiens
pretiũ. int̾ficietur. et auferes malũ de
medio tui. Assidue hoc dicit scͥptura. cũ
iubet occidi malos. Qua locutione usus est
etiam apłs. cum diceret. Quid enim michi
de his qui foris sunt iudicare: non ne de his

Expanded text:
et formido conjungi, quia poenitentia incassum misericordiam et formido conjungi, quia poenitentia incassum misericordiam confidit. Loco igitur pignoris mola superior aut inferior tolli prohibetur, quia qui praedicat peccatori, tanta dispensatione componere praedicationem debet, ut nec derelicta spe timorem subtrahat, nec subtracta spe in solo eum timore derelinquat. 4. Tollit enim superiorem, si flenti peccatori dicat: Non habebis 466 veniam de commissis. Tollit inferiorem, si peccantem deceptione palpet. Ac si dicat: Age mala in quantum vis absque metu; nam Deus pius est et ad indulgendum paratus. Sed utiliter tunc mola utraque habetur, si et spes sit cum emformidine, et formido fuerit cum spe. CAsuum de filiis Israel, et vendito eo acceperit pretium, interficietur: et auferes malum de medio tui. » Assidue hoc dicit Scriptura, cum jubet occidi malos: qua locutione usus est etiam Apostolus cum diceret: « Quid enim mihi de his qui foris sunt, judicare? Nonne de his
Abbreviated transcription (Latin):
cum uxore sua. Quid aut̃ ꝑ hanc sententiam
nobis innuitur. nisi ut quicunq carnali¬
bus desiderus se obligat. ad regim̃ eccłe atq¬
ad spiritalem militiam se in habilem eẽ cog¬
noscat: unde paulus apłs. discipulo suo p̃¬
cipit dicens. Neminicito manũ in posueris. Et
item. Nemo inquit militans deo. implicet se
nego ciis secularib. ut ei placeat cuise ꝓbauit.
Non accipies loco pignoris. inferiorem et suꝑi¬
Accipere namq aliquando dicimus auferre:
unde et aues illȩ que rapiendis sñt auib
accipit. Acsidicat. Siquis rapit. Pignus uero
debitoris ẽ. confessio peccatoris. A debitore enĩ
confessio tenetur. Superior autẽ et inferior
mola ẽ. spes et timor. Spes quippe adalta
subuehit. timor autẽ cor inferius p̃mit.
Sed mola superior et inferior ita sibi necessario iun-¬
guntur. ut unasine altera inutiliter habeat᷑.
Inpeccatoris itaq pectore. incessant̃ debet speᷤ

Expanded text:
cum uxore sua. » Quid autem per hanc sententiam cum uxore sua. » Quid autem per hanc sententiam nobis innuitur, nisi ut quicunque carnalibus desideriis se obligant, ad regimen Ecclesiae atque spiritalem intelligentiam se inhabilem esse cognoscant? Unde Paulus apostolus discipulo praecepit dicens: « Nemini cito manum imposueris » . Et item: « Nemo, inquit, militans Deo, implicet se negotiis saecularibus, ut ei placeat, cui se probavit » . Non accipies loco pignoris superiorem aut infericcipere namque aliquando dicimus auferre. Unde et aves illae quae rapiendi sunt avidae accipit . Ac si diceret si quis rapit. Pignus vero debitoris est confessio peccatoris. A debitore enim essio peccati tenetur. Superior autem et inferior mola est spes et timor. 2. Spes quippe ad alta subvehit, timor autem cor inferius premit. Sed mola superior et inferior ita sibi necessario junguntur, ut una sine altera inutiliter habeatur. In peccatoris pectore itaque incessanter debet spes
Abbreviated transcription (Latin):
rit. maritus prior ñ poterit eam ĩ uxorem re¬
cipere quia polluta ẽ. ut uidelicet is qui semel
curam terrenamatq presentis uite intentio¬
nem reliquerit. ad eam ultra nullo mͦ rede¬
at. qm̃ ipse iam suo iuditio eam polluit. qui
eã prius ideo deseruit. quia pollutam ẽẽ
cognouit. Unde recte subiungitur. Nec pec¬
care facies terram tuam. quã dñs deus tius
tibi tradiderit possidendam. Polluit enĩ ter¬
rã suam. qui carnalib desideriis et concu¬
piscentuis huiꝰ mundi coinquinat corpus su¬
um: ideo necessarium ualde ẽ. ut ambitionẽ
uite presentis edomare fortit̾ festinet. ne
forte ipsa ualeat dominari. Et cũ t̾rena actio
semel fuerit repulsa. ñ est repetenda. ne post
t̾gum respiciat. qui suꝑ aratrum manũ posu¬
isse uidebat᷑. Cum acceperit homo nuꝑuxo¬
rem. non procedet adbellum. nec ei quipprã
necessitatis inuingetur publice. sed uacabit
absq culpa domuisue. ut unoanno letetur

Expanded text:
rit, maritus prior non poterit eam in uxorem rerit, maritus prior non poterit eam in uxorem recipere, quia polluta est. Ut videlicet is qui semel curam terrenam atque praesentis vitae intentionem reliquerit, ad eam ultra nullo modo redeat, quoniam ipse suo judicio jam eam polluit, qui eam prius ideo deseruit, quia pollutam esse cognovit. Unde recte subjungitur: « Ne peccare facias terram tuam quam Dominus Deus tuus tibi tradiderit possidendam. » Polluet enim terram suam, qui carnalibus desideriis et concupiscentiis hujus mundi coinquinat corpus suum; ideo necessarium valde est, ut ambitionem vitae praesentis edomare fortiter festinet, ne forte ipsa valeat dominari. Et cum terrena actio semel fuerit repulsa, non est iterum repetenda, ne post tergum respiciat, qui super aratrum manum posuisse videbatur . Crem, non procedet ad bellum, nec ei quidpiam necessitatis injungatur publice, sed vacabit absque culpa domni suae, ut uno anno laetetur
Abbreviated transcription (Latin):
et indignos uos iudicatis et̃ne uite. ecce con-¬
uertimur ad gentes. Tropoloice aut̃. homo
uxorem accipit. cũ actionis terrene suscipit
curam. Cuiꝰ sifeditatem cognouerit. dat li¬
bellum repudu. et dimittit eam de domo
sua. quia sepe ipsa terrena actio que prius
quam haberetur fortit̾ amabatur. cũ habi¬
ta fuerit cuiꝰ sit feditatis agnoscitur. cũ eẽ
polluta ꝑ peccata uidetur. Dimitta̾t gͦ eã
uir de domo sua. ut amorem eiꝰ abiciatã m̃¬
te sua. Que egressa alterum uirum accipit.
quia terrenam actionẽ quã tudeseris. aliqͥs
concupiscit: sed fortasse et ipsi ĩ odium qͣndo¬
que uentura ẽ. ut eam utilit̾ dimittat. be¬
ne autẽ dr dimiserit eam. uelcerte mortu¬
us fuerit. qr unus quisq terrenam curam
aut cdimittit aut moritur. id est aut non ei
ex animo succũbit. aut ꝑ eam funditus in
anime uita subcumbit. Siue ergo eam se¬
quens maritꝰ dimiserit. siue mortuus fue.¬

Expanded text:
et indignos vos judicatis vitae aeternae, ecce conet indignos vos judicatis vitae aeternae, ecce convertimur ad gentes . » Tropoligice autem homo uxorem accipit, cum actionis terrenae suscipit curam, cujus cum foeditatem cognoverit, dat libellum repudii, et dimittit eam de domo sua, quia saepe ipsa terrena actio, quae prius quam haberetur fortiter amabatur, cum habita fuerit, cujus sit foeditatis agnoscitur, cum esse polluta per peccata videtur. Dimittat ergo vir eam de domo sua, ut amorem ejus abjiciat a mte sua. Quae egressa alterum virum accipiat, quia terrenam actionem quam tu deseris, alius concupiscit. Sed fortasse et ipsi in odium quandoque ventura est, ut eam utiliter dimittat. Bene autem dicitur, « Dimiserit eam, vel certe mortuus fuerit, » quia unusquisque terrenam curam aut dimittit, aut moritur, id est, aut non ei ex animo succumbet, aut per eam funditus in animae vita succumbet. Sive ergo eam sequens maritus dimiserit, sive mortuus fue
Abbreviated transcription (Latin):
te et occidente. et recũbent cũ abraham. et
isaac. et iacob. in regno cȩlorũ. filii autẽ reg¬
ni huiꝰ eicientur intenebras exteriores. ibi e¬
rit fletus et stridordentium. Q uod autẽ seqͥ¬
tur. cumegressa alterum maritum duxerit.
et ille propt̃ feditatem suam oderit eam. dede¬
ritq ei libellum repudu. et dimiserit de do¬
mosua. nonpoterit prior maritus recipere
eam quia polluta ẽ et abhominabilis facta.
significat quod licet apłi post passionẽ et re-¬
surrectionẽ xp̃i sinagogam adpenitentiam
et adfidem catholicam suis predicationib
prouocauerint. eamq uellent spiritalib nup¬
tiis copulars. tam̃ indigna fuit prioris mari¬
ti consortio. quia polluta errore. et inuolupta¬
tib suis ab hominabilis facta. in fedaitate priᷤ¬
lus et barnabas in antiochia ex cusso puluere
pedum in udeos. dixerunt. Uobis oportebat
pͥmũ loqui uerbũ dei. sed qm̃ repellitis illud.

Expanded text:
te et occidente, et recumbent cum Abraham, et te et occidente, et recumbent cum Abraham, et Isaac et Jacob in regno coelorum: filii autem regni hujus ejicientur in tenebras exteriores, ubi erit fletus et stridor dentium . » Quod autem sequitur: « Cumque egressa, alterum maritum duxerit, et ille propter foeditatem suam oderit eam, dederitque ei libellum repudii, quia dimiserit de domo sua, non poterit prior maritus recipere eam, quia polluta est et abominabilis facta, » significat quod, licet apostoli post passionem et resurrectionem Christi synagogam ad poenitentiam et ad fidem catholicam suis praedicationibus provocaverint, eamque vellent spiritalibus nuptiis copulari, tamen indigna fuit prioris mariti consortio, quia polluta errore, et in voluptatibus suis abominabilis facta, in foeditate prislus et Barnabas in Antiochia, excusso pulvere pedum in Judaeos, dixerunt: « Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repellitis illud,