comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nia iactaculis solumius leuib. Prandiũ ab apparatu edendi dictũ. ꝓpne aũt
ueteres prandiũ uocabant ominiũ militũ cibũ. ante pugnã. Unde ẽ illuddu
ducis alloquiũ. Prandeamꝰ tamꝙͣ ad ĩferos cenaturi. Merenda ẽ cibus qͥ declinã¬
te die sumit᷑ quasi post meridiẽ edenda et prorima cene. Unde &. añceme a
quibrdã uocatur. Itẽ merendare qͣi meridic edere. Annona tractũ ẽ a tp̃re
gere nonatoros. Qđ et usq hodie ꝑse faciũt. Cena uocari a cõmunione uescẽ¬

Expanded text:
is levibus polluimus. 11. Prandium ab apparatu edendi dictum; proprie autem veteres prandium vocabant omnium militum cibum ante pugnam, unde est illud ducis alloquium: Prandeamus, tanquam ad inferos coenaturi. 12. Merenda est cibus qui declinante die sumituquibusdam vocantur. Item merendare quasi meridie edere. Annona tractum est a tempore gere nona toros. Quod et usque hodie Persae faciunt. Coenam vocari a communione vescen
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ fineit. quare sic me fecisti: fictilia uasa in samo iisula priꝰ imienta tradunt᷑ fẽã
excreta et indurata igni. Unde et samia uasa.
tes eñi necaurei nec arg̾ entei. s& fictilia uisa hebant᷑. sic̃ ad iuna dolus excoguti¬
tis ad aquas amphoris. ydriis ad balneas. ac reliquis. que in usib hominũ aut̾ noti
fuint. aut manui aptant᷑. Argillam aũt excocta testa uocabulũ suscipit. q dũ mol¬
lis ester eff̾icit᷑ resta. nec cõmunicit cũ uocabulo pristini gen̾isᷤ . dũ fiuit nͥẽ. Arie¬
cina uasa ex aretis mimicipio italie dicñr ubi fiunt. Sunt eñirubra. De quib
pido samo grecie hr̃e nom̃. Alii dicũt eretã eẽ italie. q̃ ñ longe a roma nascit᷑. qͥ
prurã dicũt. idẽ sursũ sculptã. Discus antea iscus. abspecie scuti. unde ex scutella
postea discus uocatt qͣ de⁊ escas. idẽ adponat. a quo ex discumbentes dictis. siue

Expanded text:
se finxit: Quare me sic fecisti?' Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta se finxit: Quare me sic fecisti?' Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta ex creta et indurata igni; unde et Samia vasa: teres enim nec aurea nec argentea, sed fictilia vasa habebantur; sicut ad vina doliis excogitatis, ad aquas amphoris, hydriis ad balneas, ac reliquis quae in usibus hominum aut rota fiunt aut manu aptantur. Argilla autem excocta testae vocabulum suscipit quia, dum mollis esset, efficitur tosta, nec communicat cum vocabulo pristini generis, quia quod fuit non est. Arretina vasa ex Arretio municipio Italiae dicuntur, ubi fiunt; sunt enim rubra. De quibuspido Samo Graeciae habere nomen. Alii dicunt cretam esse Italiae, quae non longe a Roma nascitur, quae lpturam dicunt, id est, sursum sculpta. 9. Discus, antea iscus vocabatur a specie scuti; unde et scutella. Postea discus vocatus, quod det escas, id est, apponat. A quo et discumbentes dicti, sive
Abbreviated transcription (Latin):
gat. Garii ẽ licor pisciũ fassusiqui olim ꝯficiebat᷑ ex pisce. quẽ greci garon uocabãt᷑.
et ꝙͣuis nuncer inf̾into gen̾e pisciũ fiat. nom̃ tam̃ pristinũ retinet. a quo miciũ
sumpsit. Licam̃ dictũ eoq soluti ĩ salsam̃to pisciculi et meundẽ humorẽ licant.
cinꝰ licor appellat᷑ salsugo. uł iiria. ꝓprie aũt̾ muria dr̃ aqua sale cõmixta. effect.
gustu inmodũ maris. Succus dici q ex acco exprimat᷑. ut tipsane. tesane ra¬
nia. aporima. greca uocabula sunt. De uasis escariis. ui¬
isa dicta anescendo. qͣmea esce ad ponant᷑. Cuius diminutuu uascula. q̃si
uescula. fictilia dictaqͥ fiant. et fingantꝰ ex t̾ra. fingere eñ ẽ facere. formire. & pli¬
mare. Uncde et figuli dicumt᷑. et uas fictile dr̃. ñ fictũ in illud qđ mendaciũ ẽ. s& for

Expanded text:
gat. Garum est liquor piscium salsus, qui olim conficiebatur ex pisce quem Graeci γάρον vocabant; gat. Garum est liquor piscium salsus, qui olim conficiebatur ex pisce quem Graeci γάρον vocabant; et quamvis nunc ex infinito genere piscium fiat, nomen tamen pristinum retinet a quo initium sumpsit. Liquamen dictum eo quod soluti in salsamento pisciculi eundem humorem liquant. Cuius liquor appellatur salsugo vel muria. Proprie autem muria dicitur aqua sale commixta, effectaque gustu in modum maris. Sucus dicti quod sacco exprimantur, ut ptisanae. Ptisana, zema, apozema Graeca vocabula sunt. De vasis escariis . Vasa dicta a vescendo, quad in ea escae adponantur. Cuius diminutivum vascula, quasi vescula. Fictilia dicta quod fiant et fingantur ex terra. Fingere enim est facere, formare et plasmare, unde et figuli dicuntur. Et vas fictile dicitur non fictum in illud quod mendacium est, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
musti amissa. q remanserit carenũ ẽ. Cui ꝯtͣria sapa ẽ que feruendo ad t̾ciã
redacta descenderit. Siceri ẽ. om̃is potio que extra uinũ mebrua p̃. Cuiꝰsi¬
af᷑. auit palmariuĩ fruat in licorẽ ex prntitur: cctisq fragib aqua pingiuor
quasi succ& eolart. et̃ ip̃a ponio sicera nuncupat᷑. Ceruisa acetere. ide fruge uoca¬
ta. Est ñi potio er seminib fr̃um̃ti uario mode confẽcta. Celia. acale faciendo¬
appellita. e st em̃i potio ex succo tririci ꝑ artẽ ⁊ feera. susçitit᷑ eñi igni illa uisger¬
minis madefacte iusfrugis. ac deuide siceatꝰ. et pꝰ infarmã redacti molli sueco
admiscet᷑. quo fe̾rm̃rato sapor austeritatis et calor ebrietatis adicitꝰ. que fit̾ in
partib hispanie cuiꝰ ferar uinilocꝰ nõ ẽ. fer dicta q sese uasisemergendo ad fi¬

Expanded text:
musti amissa, quod remanserit carenum est, cui contraria sapa est, quae fervendo ad tertiam musti amissa, quod remanserit carenum est, cui contraria sapa est, quae fervendo ad tertiam redacta descenderit. 16. Sicera est omnis potio quae extra vinum inebriare potesatur, aut palmarum fructus in liquorem exprimantur, coctisque frugibus aqua pinguior, quasi succus colatur, et ipsa potio sicera nuncupatur. 17. Cervisia a Cerere, id est, fruge vocata. Est enim potio ex seminibus frumenti vario modo confecta. appellata; est enim potio ex suco tritici per artem confecta. Suscitatur enim igne illa vis germinis madefactae frugis ac deinde siccatur et post in farinam redacta molli suco admiscitur, quo fermentato sapor austeritatis et calor ebrietatis adicitur. Quae fit in his partibus Hispaniae cuius ferax vini locus non est. Fex dicta, quod sese vasis emergendo adfi
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ ẽ. insuaue. q serui potant. Acetũ uł qr acutũ. uł qr aquatũ. Uinũ eñi aq̃
mirtũ cito ĩ hunc saporẽ redigit᷑. Unde et acetũ qi aquidũ. Conditũ uocatũ qd
le nuxtũ. ẽ em̃ potio ex aqua et melle. qd greci mellicratũ uocant. In omelũ mus¬
tũ melle admixtũ uehementerq agitatũ atq cõmixtũ. ydromellũ q fiat ex aqͣ
et malis matianis. Saccatũ licor ẽ aque fe̾ce uini admixtꝰ et sacco exp̾ssꝰ. Luria.
Oximel appellatũ qd aceti et mellis ꝑmixta ꝯficiat᷑ mat̾ia. unde et dulcedinẽ
nũ melle mixtũ. aledus qͣi melus. qr ex melle fit. sic̃ calamitas ꝓ cadamitas. fecu¬
la uua pinguis decocta usq ad crassitudinẽ mellis. ac refrigerata. utilis stoma¬
cho. Passũ quicqͥd ex uua passa cõpressũ efflurerit. Dicit᷑ aũt passũ a paciendo.

Expanded text:
vinum est insuave, quod servi potant. Acetum, vel quia acutum, vel quia aquatum. Vinum enim aqua vinum est insuave, quod servi potant. Acetum, vel quia acutum, vel quia aquatum. Vinum enim aqua mistum cito in hunc saporem redigitur. Unde et acidum, quasi aquidum. Conditum vocatum, quod le mixtum; est enim potio ex aqua et melle, quod Graeci μελίκρατον vocant. Oenomelum mustum melle admixtum vehementerque agitatum atque commotum. Hydromelum, quod fiat ex aqua et malis Matianis. Saccatum liquor est aquae faece vini admixtus et sacco expressus. Lorea. Oxymeli appellatum, quod aceti et mellis permista conficitur materia, unde et dulcedinem num melle mistum. 13. Medus, quasi melus, quia ex melle fit, sicut calamitas pro cadamitas. Faecula, uva pinguis, decocta usque ad crassitudinem mellis, ac refrigerata utilis stomacho. 14. Passum, quidquid ex uva passa compressum effluxerit. Dicitur autem passum a patiendo.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Dictũ aũt credimꝰ inustũ d inse limũ et t̾ram hẽar mixtã. Nam mus t̾ra. uñ
et humus. Ciuus tanta uis feruoris ẽ ut uasa ꝙͣuis grandia ex eo plena absq spi¬
ramine repleta ilico disrũpat. Noseũ uinũ idẽ cum rubore. rosa eñi rubet. Amine¬
ũ uero qĩ sine mineo. idẽ sine rubore. nam albũ ẽ. Sucinacũ sucine gẽme simile
ẽ. idẽ fului coloris. limpidũ uinũ idẽ ꝑspicuũ. ab aque specie dictũ. q̃i limphidũ.
limpha aqua enĩ e. Turbidũ quasi turpidũ. id ẽ t̾ra cõmixtũ. d̃ẽ fece. falernũ ui¬
uũ uocatũ a falerna regione campanie. ubi optima uina nascunt᷑. Collatũ uasꝓpͥũ
mixta ẽ. quasi spuriũ hoc ẽ inmundũ. honorariũ uinũ qd regib et potentib ho¬
noris gra offertꝰ. Cato de innocencia sua. Cũ essem ĩ ꝓuincia legatus. quã plures
et pretores et ꝯsules uinũ honorariũ dabant nũꝙͣ accepi. nͨ pͥuatus quidẽ. Crudũ¬

Expanded text:
se limum et terram habeat mistam. Nam mus terra, unde et humus. Cujus tanta vis fervoris est, ut vasa, quamvis grandia, ex eo plena, absque spiramine relicta, illico disrumpat. 5. Roseum vinum, id est, cum rubore. Rosa enium vero quasi sine mineo, id est sine rubore; nam album est. Sucinacium sucinae gemmae simile est, id est fulvi coloris. Limpidum vinum, id est perspicuum, ab aquae specie dictum, quasi lymphidum; lympha enim aqua est. Turbidum, quasi terbidum, id est terra commixtum, quod est faece. Falernum vinum vocatum a Falerna regione Campaniae, ubi optima vitia nascuntur. Colatum vas proprium mixta est, quasi spurium, hoc est inmundum. Honorarium vinum, quod regibus et potentibus honoris gratia offertur. Cato de innocentia sua 1: 'Quum essem in provincia legatus, quamplures ad praetores et consules vinum honorarium dabant: numquam accepi, ne privatus quidem.' Cruci
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ hoc ẽ impleat᷑. cũ aliarũ rerũ cõmixtõne. Minutal uocatũ ꝗ fiat de piscib¬
et siccis olerib minutatĩ ꝯcisis. Afratũ q̃ latine spumiũ uocat᷑. Afros eñi g̾ce
spuma dr̃ Martisia ĩ mortario ex pice fiũt. inde et nominata. Usocem piscẽ qͥ̃n
dã dicunt ex quo primũ isicia facta s̃. et ꝙͣius ex alio genere pisciũ fiant mieiũ
dam̃ piscis uocabulũ dedit. Galatice a colore lacteo nominate. gala eñi lacdicilto

Expanded text:
atur, hoc est inpleatur, cum aliarum rerum conmixtione. Minutal vocatum atur, hoc est inpleatur, cum aliarum rerum conmixtione. Minutal vocatum et isiciis, oleribusque minutatim concisis. Afratum, quod Latine spumeum vocatur, ἄφρος enim Graece spuma dicitur. Martisia in dam dictum, ex quo primum isicia facta sunt; et quamvis ex alio genere piscium fiant, initium tamen piscis vocabulum dedit. Galaticae a colore lacteo nominatae; Graeci enim γάλα lac
Abbreviated transcription (Latin):
tir᷑ uocat᷑. Assũ qd ardeat qͣi arsũ flixii. eođ in aqua sola dequoqͥt᷑. lixa eni aqua
dr̃. ab eoq sir soluta. Unde et solutio libidimis luxꝰ et menbra loco mota luxu
sillabis trib. Rancidũ ex uicio nuncupatũ. qd raucos efficiat. Succidia carues
domꝰ lares dicebant. Taxei lardũ ẽ gallice dictũ. Unde ez aframus. ĩ rosa. gal¬
cuiꝰ dimimitiuũ offellam fa̾c. Tnde et offari eoqui: ꝙ particulatĩ ide offatum
erco quiint. Ndimc oft̃a latrantiũ. que si ĩ oscanis iacit᷑ satiat᷑ ilieo cõpecitur. et si¬
leseie. frustrũ uocitũ. q capit᷑ afr̾umine. Est ẽm̃ frum̃ sũma pars gule. Pulpa
dicti q̃ cũ pulte olim mixta uescebat᷑ unde et pulm̃tariũ et pulu̾tũ dictũ. Lucani¬
cie dicte. ꝗ prinis ĩ lucania facte̾. farxim̃ caro ꝯcisa et̃ minuta q ea intestinũ farci¬

Expanded text:
tum vocatur. 22. Assum, quod ardeat, quasi arsum. Elixum, eo quod in aqua sola decoquitur. Lixa enim aqua tum vocatur. 22. Assum, quod ardeat, quasi arsum. Elixum, eo quod in aqua sola decoquitur. Lixa enim aqua dicitur, ab eo quod sit soluta, unde et solutio libidinis luxus, et membra loco mota luxa syllabis tribus. Rancidum, ex vitio nuncupatum, quod raucos efficiat. 24. Succidia, carnes domos lares dicebant. Taxea lardum est gallice dictum. Unde Afranius in Rosa: Galcuius diminutivum offellam facit. Unde et offarii coqui, quia particulatim, id est offatim, excoquunt. Nunc 'offa latrantium', qua, si in os canis iacitur, satiatus ilico conpescitur et silescit. Frustum vocatum quod capiatur a frumine; est enim frumen summa pars gulae. Pulpa dicta quod cum pulte olim mixta vescebatur. Unde et pulmentarium et pulmentum dictum. Lucanicae dictae quod prius in Lucania factae sunt. Farcimen caro concisa et minuta, quod ea intestinum farci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. sine ferm̃to sincerꝰ. Acrisinus leuiter ferm̃tatꝰ qiͣ acro azimꝰ. Sigise̾us panis afru¬
menti genere nũcupat᷑. Sigilo eñĩ genꝰẽ tritici. Rubidꝰ. recoctꝰ et rubefactꝰ.
gia panis aqua diutiꝰ malaxat. similã modicã accip̃. et ferme atũ modicũ. ⁊ ht̃
de farre. qͥ alii liba dicuit. eoq libeant et placeant. Dulcia s̃ gen̾a pistorii oꝑis.
a sapore dicta melle eni asꝑso sumunt᷑. Crusta suꝑficies panis. ip̃a et fragm̃ta.qr
diuidunt᷑ ut fracta. ferm̃tũ a feruore nuncupatũ.qr plꝯ pͥma hora ñ p̾ ꝯtineri
crescendo eñĩ excedit. Farina et furfur a farre dicte.cuiꝯ s̃ purgam̃ta. Amolũ flo
farine tenuissimũ: p̾ leuitate de mola egestũ. unde et appellatũ. qͣi amola si¬
mula pollines. Cariles dicte qr care s̃. siue acreando. unde et a grecis creas uocan¬
tur. Crudũ qd sit cruentũ. Est enĩ c̃ sanguine coctũ. Soc et multi tp̃ris aliquid coc

Expanded text:
est sine fermento, sincerus. Acrozymus, leviter fermentatus, quasi acroazymus.--Siligineus panis a frumenti genere nuncupatur. Siligo enim genus est tritici; Rubidus, recoctus, et rubefactus. gia panis aqua diutius malaxatus similam modicam accipit et fermentum modicum, et habet  quae fiunt de farre. Quae alii liba dicunt, eo quod libeant et placeant. Dulcia sunt genera pistorii operis, a sapore dicta; melle enim asparso sumuntur. Crusta superficies panis: ipsa et fragmenta, quia dividitur, ut fracta. Fermentum a fervore nuncupatum, quod plus prima hora non potest contineri; crescendo enim excedit. Farina et furfures a farre dictae, cuius sunt purgamenta. Amolum flos farinae, tenuissimum, prae levitate de mola eiectum; unde et appellatum, quasi a mola. Simila. Pollines. Carnes dictae quia caro sunt; sive a creando, unde et a Graecis κρέας vocantur. Crudum, quod sit cruentum; est enim cum sanguine. Coctum quasi coa
Abbreviated transcription (Latin):
RIUs dedalus
mensã et sellam fecit. Coquine apparatiꝰ xiuide instrum̃tis equoꝵ.¬
aspicis quidĩ primꝰ cõposuit. qui ĩeo assumptis bomis morte uoluntaria ꝓauie
et merito qr is qui gule att edicitati seruit. Animã et corpꝰ int̾fecit. Ab esu er cõme¬
su mense factũ uio cabulũ. Nullũ eñĩ aliuo ħt̃ usum. Torus dicit᷑ a cortis herbis
que accu mbenciũ bnimeris supponunt᷑. Stefadiũ astipitib dictũ. qustixa diũ si

Expanded text:
rimus Daedalus mensam et sellam fecit. Coquinae apparatum Apicius quidam primus composuit, qui in eo assumptis bonis morte voluntaria periit, et merito, quia is qui gulae atque edacitati servit, et animam et corpus interficit. Ab esu et comesu mensae factum vocabulum. Nullum enim alium habet usum. 2. Torus dicitur a tortis herbis, quae accumbentium humeris supponuntur. 484 Stibadium a stipitibus dictum, quasi stipadium; si
Abbreviated transcription (Latin):
dictꝰ. Orbita uestigiũ carri. ab orbe rote dicta. Porro actꝰ qͦ pecꝰ agi soloꝵ.
Cliuosũ iter flexuosũ . Uestigia s̃ pedũ signa primis plantis expressa.
uocata qd his uie p̾currentiũ instigent᷑. idẽ agnoscant᷑. Explicit liber.xu

Expanded text:
dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. Clivosum iter flexuosum. Vestigia sunt pedum signa primis plantis expressa, vocata quod his viae praecurrentium investigentur, id est agnoscantur. Liber 16:
Abbreviated transcription (Latin):
uł itus ẽ uia qua iri ab homine q̃q̃ uersũ pͥ. Iteraũt et itiner duersã
significationẽ hñt. Iter enĩ locus transitu facilis. unde et appellamus
et itũ. Itiner aũt ẽ itus longe uie. & ip̃e labor ambulandi. ut quo ueli ᷤᷤ¬
ꝑuenias. Semita itineris dimidiũ ẽ. a semi itu dicta. Semita aũt ẽ hominũ
Callis ferarũ et pecudũ. Calles ẽ iter pecudũ. int̾ montes angustũ et
tritũ. a collo pecudũ uocatũ. siue a calo pecudũ preduratũ. Tramites sũt
trausuersa ĩ agris itmera. siue recta uia. dicta qd transmitat. Diuortias flexꝯ
uiarũ. hoc ẽ uie ĩ diu̾sa tendẽtes. Idem diu̾ticula s̃. hoc ẽ liu̾se ac diuise¬
uie. siue transu̾se semite. que s̃ alt̾ne ue. Binũ. qr dupplex ẽ uia. Cõpeta
duoꝵ pedũ. et semipedis. ad circũ eundi facultatẽ relictꝰ et ambulando

Expanded text:
vel itus est via, qua iri ab homine quaquaversum potest. Iter autem et itiner diversam vel itus est via, qua iri ab homine quaquaversum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim est locus traet itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi ut quo velis pervenias. Semita itineris dimidium est, a semiitu dicta. Semita autem hominum est, calles ferarum et pecudum. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive a callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus viarum, hoc esemitae transversae quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Conpeta, duorum pedum et semipedis ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando
Abbreviated transcription (Latin):
nuit. In numero em̃i centurie młtiplicate s̃. nom̃q mutare ñ potuer. de itine
PeNs uras marũ nos miliaria dicimꝰ. greci nostadia. Galli leuuas ribus .x ui.¬
egipt̃is signes. ꝑse parasangas. Sunt au̾t ꝓprio queq spacio. Miliariũ mille
passib t̾minat᷑ et dictũ miliariũ qͣi mille. adiũ. hñs pedes.U. milia. leuua fini¬

Expanded text:
nuit. In numero enim centuriae mnuit. In numero enim centuriae mensuras viarum nos milliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leucas, 242 Aegyptii schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. 2. Milliarium mille passibus terminatur, et dictum milliarium, quasi mille adium, h
Abbreviated transcription (Latin):
instar calami ĩ ezechiele tẽplũ mensurantis. Actus: minimꝰ ẽ. latitudine pedũ
iiͦiͦi. longitudine .cxl. Climata qͦ undiq uersũ pedes ht̃.lx. ita. Dactus q̃¬
dratꝰ undiq finit᷑ pedib.cxx.ita. . hunc boetici aripennẽ dicũt. ab arando
scilic&. actꝯ dupplicatꝰ iugerũ facit. ab eod ẽ iunctũ iugeri nom̃ accepit. Iuge¬
rũ au̾t actũ cõstat longitudine pedũ. cc.xl. latitudine.c xx. ita. Eactũ ꝓ¬
uincie boecie rustici agrũ uocant. Porcam idẽ boetici.xxx. pectũ latitudine
sũ lira. Galli candetũ appellant in areis urbanis spaciũ.c. pedũ qĩ centetũ. In¬
ht̃ passꝯ .c.xx.u. idẽ pedes. dcxxu. Cuiꝰ mensura octies cõputata miliariũ
facit. qͥ ꝯstae qͥnq milia pedib. Centuria at ager ẽ ducentoꝵ iugerũ qui ap̃
antiquos a .c. iugerib uocabat᷑. s& postea dupplicataẽ nom̃q pristimĩ reti¬

Expanded text:
instar calami in Ezechiele templum mensurantis. Actus minimus est: latitudine pedum instar calami in Ezechiele templum mensurantis. Actus minimus est: latitudine pedum IIII, longitudine CLX; climata undiqueversum pedes habent LX; actus quadratus undique finitur CXscilicet. Actus duplicatus iugerum facit; ab eo quod est iunctum iugeri nomen accepit. Iuge iugerum constat longitudine pedum CCXL, latitudine CXX. Actum provincie Betice rustici agrum vocant; porcam idem Betici XXX pedum latitudine etest, lira. Galli candetum habet passus CXXV, id est pedes DCXXV; cuius mensura octies conputata, miliarium facit, qui constat quinque milia pedibus. Centuria autem ager est ducentorum iugerum, qui apud antiquos a centum iugeribus vocabatur, sed postea duplicata est nomenque pristinum reti
Abbreviated transcription (Latin):
adiri ꝓhib&. Trifiniũ dictũ eoq̃ triũ possessionũ fines astringit. hinc et
q̃drifiniũ. qđ quatuor reliqui limites angustiores. & int̾ se distant. impa¬
xibus interuallis. et nominib designatis. De mensuris.xu.
qr finit᷑. Maiores itaq orbẽ in partib partes ĩ ꝓuinciis. ꝓuincias ĩ regionibuᷤᷤ
regiones ĩ locis. Loca in t̾ritoria. territoria ĩ agris. Agros ĩcenturiis. Centuri¬
as ĩ iugerib. iugera ĩ clunatib. deinde climata in actus. ꝑticas. passꝯ. gͣduᷤ.
cubitos. pedes: palmos. uncias. et digitos diuiser. tanta eĩ fuiz sollercia eorũ.
Digitus ẽ pars minima agrestiũ mensurarũ. Inde uncia hñs. digitos tres.
id ẽ pedes.x. Pertica a portando dicta. qi portica. Om̃s au̾t precedentes mensure
ĩ corpore s̃. ut palmus. pes. passꝰ et reliq̃. sola ꝑtica portat᷑. Est eñi .x. pedũ ad

Expanded text:
adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et adire prohibet. Trifinium dictum eo quod trium possessionum fines adstringit. Hinc et quadrifinium, quod quattuor. Reliqui limites angustiores et inter se distant inparibus intervallis et nominibus designatis. De mensuris agroque finitur. Maiores itaque orbem in partibus, partes in provinciis, provincias in regionibus, regiones in locis, loca in territoriis, territoria in agris, agros in centuriis, centurias in iugeribus, iugera in climatibus, deinde climata in actus, perticas, passus, gradus, cubitos, pedes, palmos, uncias et digitos dividerunt; tanta enim fuit illorum sollertia. Digitus est pars minima agrestium mensurarum. Inde uncia h. Pertica a portando dicitur, quasi portica: omnes enim precedentes mensure in corpore sunt, ut palmus, pes, passus et relique, et sola pertica portatur: est enim X pedum, ad
Abbreviated transcription (Latin):
Mensurarũ em̃ liuee in t̾rarũ particione tendunt᷑ ut dimensionis eqͥtas te¬
neat᷑. Luntes appellati antiqͣ uerbo transuersi. Nam transũsa om̃ia antiqui
limina dicebãt. a qͦ & limina ostiorũ ꝑ q̃ foras uł intꝰ itur. Et linites qͥ ꝑ eos
ĩ agros foris eatꝰ. hinc et hius uocabulũ accepit. Cingulũ quo sin publici cin¬
gebantꝰ. obliq̃ purpura. Termim dicti qd̃ t̾re m̃suras distinguant. atq decli¬
rent. his eñi testuonia finiũ intelligunt᷑. et agroꝵ inrentio et certamẽ
aufertꝰ. Limites in agro marimi duo s̃. cardo. et decuniamis. Cardo: qui a
septẽtrione directs a cardine celi ẽ. Nam sine dubio celũ uertit᷑ in septẽtrio¬
nali orbe. Decumanis ẽ: qui ab oriente ĩ occidentẽ ꝑtransuersũ dirigit᷑. Qui
ꝓ eo q formã decẽ faciat. decumanis ẽ appellitus ager ẽi bis diuisus. figurã
denarii mimeri efficir. arca ab arcendo uocata. fines eñi agri custodit. eosq

Expanded text:
Mensurarum enim lineae in terrarum partitione tenduntur ut dimensionis aequalitas teneatur. Limites appellati antiquoo verbo transversi, nam transversa omnia antiqui lima dicebant; a quo et limina ostiorum, per quae foris vel intus itur, et limites, quod per eos in agros foris eatur. Hinc et limus vocabulum accepit, cingulum quo servi publici cingebantur obliqua purpura. Termini dicti quod terrae mensuras distinguunt atque declarant. His enim testimonia finium intelleguntur, et agrorum intentio et certamen aufertur. Limites maximi in agris duo sunt: cardo et decumanus. Cardo, qui a septentrione directus a cardine caeli est; nam sine dubio caelum vertitur in septentrionali orbe. Decumanus est qui ab oriente in occidentem per transversum dirigitur, qui pro eo quod formam X faciat decumanus est appellatus. Ager enim bis divisus figuram denarii numeri efficit. Arca ab arcendo vocata: fines enim agri custodit eosque
Abbreviated transcription (Latin):
nõ aliqn̾o siccat᷑. Uligo eñ humor t̾re ẽ naturalis. ab ea nuĩꝙͣ recedens. Subsicinia
s ꝓprie que sator de matheria p̾cidens. qͣi suꝑnacua abicit. Unde et sbsicuia
agri quos inꝑtica diuisos recusant. qͣi steriles uł palustres. Itẽ sb̾siciua que
ĩ diusinra agri ñ efficĩt centuria. id c̃ iugera ducenta. Area dr̃ tabularũ eq̃litas
Dicta a ñt area a planicie atq eqͣtat eq̃litate. Unde exara. Alii areã uocatã dicũt.
ꝗꝓ triturandis frugib eradat᷑. uł qđ ñ triturent᷑ in ea nͥ arida. Pratũ ẽ cuiꝰ
fem copia iarm̃ta tuet᷑. Cui ueteres romani nom̃ indider abeo dꝓtinꝯ sit ꝑs¬

Expanded text:
 aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdratis lapillis. ꝑdimimitionẽ. bases sũt fulture colunmarũ. que afundam̃¬
to ꝯsurgũt. & suꝑposite fabrice sustinent pondꝰ. Bases aũt̾ nom̃ pare est
tociꝰ fabrice ponda erigit᷑. Antiq̃ erat oratio columnarũ altitudinis t̾eia pars
latitudinũ. Gen̾a rotundarũ quatuor. dorice. Lonice. tuscanie. corintee: Men¬
sura crassitudinis et altitudinis int̾ se distantes. Quintũ gemis ẽ earũ que
uocintꝰ atice. quat̾ns angulis. aut amplius. parib laterũ int̾uallis. Capitella
dicta q s̃ colũnarũ capita. sic̃ et sup̃ colum cip̃. Epistilia s̃ que suꝑ capitella
coliinarũ pomint᷑. & ẽ grecũ. ⁊̃ egule qđ regũt edes. et imbreces qd accipiant
imbres. Lateres & lit̾euli ꝗ lati form̃tur. circuiactis undiq quatuor rabulis. Ca¬
nalis ab eo qͥ caua sit. ĩ modũ ea camie. Sane canalẽ meliꝰ gen̾e feminino q̃ mas¬
culnio ꝓ ferimꝰ. fistule aquarũ sunt dicte. q aquas fundant̾ & emittant. Nã¬

Expanded text:
rtia pars latitudinis. Bases sunt fulture columnarum, que a fundamento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum capita, sicut super collum caput. Epistylia sunt, quae super capitella columnarum ponuntimbres. Lateres et laterculi, quod lati formentur circumactis undique quattuor tabulis. Canalis ab eo quod cava sit in modum cannae. Sane canalem melius genere feminino quam masculino proferim
Abbreviated transcription (Latin):
uenienientib. Arcus dicti qd sint arta ꝯclusione curuati. ip̃i et fornices. Pauim̃¬
ta originẽ ap̃ grecos hñt elaborata arte picture. litostrota paruulis crustis ac te ᷤ¬
sellis tinctis ĩuarios colores. Nocata aũt pauim̃ta eod paueant᷑ hoc ẽ cecdant᷑ Uñ¬

Expanded text:
venientibus. Arcus dicti quod sint arta conclusione curvati; ipsi et fornices. Pavimevenientibus. Arcus dicti quod sint arta conclusione curvati; ipsi et fornices. Pavimenta originem apud Graecos habent elaborata arte picturae; lithostrota parvulis crustis ac tessellis tinctis in varios colores. Vocata autem pavimenta eo quod paviantur, id e
Abbreviated transcription (Latin):
formis ẽ. Parietinas ditimꝰ. qiͣ parietũ ruinas. Sint enĩ parietes stan¬
tes sine recto. fine hĩtantib. Angulꝰ q̃ duos parietes ĩ unũ ꝯiungar.
Culmina dicta s̃ qr ap̃ antiquos tecta culmo tegebant᷑. ut nnc rustica. hĩc
tectũ sumitas dr̃. Camere sunr culinina introrsũ respiciencia appellate
nant. que or laciaria dicunt᷑. Principalit̾ aũt lacus dr̃. Hinc lucilius.
Resultat edes lacusq. Cuiꝰ dimimitio lacinar fãcit. ut oratius. Neq aureñ
iea renider ĩ domo lacunar. Inde fir alia diminutio lacunariũ. & ꝑ antisti¬
con laqueariũ fac̃. Absida greco sinone. latine int̾pretat᷑ lucida. eo q̃ lumine¬
accepto ꝑ arcum resplendeat. s& utrũ absidem an absidã dicere debeamꝰ hoc
uerbi genꝰ ambiguũ quidã doctoꝵ existimant. Testudo ẽ camera rẽpli obliqͣ lã
ĩ modũ testudins ueteres tẽploꝵ tecta faciebãt. que ideo sic fiebat ut celi ima

Expanded text:
 sunt enim parietes stantes sine tecto et sine habitantibus. Angulus, quod duos parietes in unum coniungat. Culmina dicta sunt, quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rustica, hinc tecti summitas culmen dicitur. Camere sunt volumina introrsum respicientia, appellate nant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. Tecta enim siaccepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debeamus, hoc verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. Testudo est camera templi obliqua. Nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant; quae ideo sic fiebant ut caeli imag
Abbreviated transcription (Latin):
Se ⁊ is ab eundo dicit. ꝑ quẽ ingredim᷑ et admittimꝰ. uestibulũ ẽ ut
iditũ domiis priuate. uł spaciũ adiacens edib publicis. & uestibulũ dictũ
eo q eo uestuint᷑. fores. ant q aditũ tecto uestiat. aut abstando. Portico đ ad
transitũ sit magis quã adstandũ. qĩ porta. et portico eoꝙ sit aꝑtus. Ianua
ał iano quodã appellabat᷑. cui gentiles onmẽ introitũ uł exitũ sacrauer̃.
ĩgresso. Cetera int̾ imiã hostia uocant᷑. Gen̾ alit̾ ostiũ ẽ ꝑqd ab aliqͦ arcemui
ingressu ab obstando dictũ. Ali aũt ostiũ appellari. qr ostẽ morat᷑: Ibi eñi ad¬
uersarsis nos obicimus. Hostia et hinc tiberina. qr hostib fuit opposita.
fores et ualue claustra sunt. s&. fõres dicunt᷑ qr fõris ualue que intus re¬
uoluunt᷑. et dupplices. cõplicabiles q sunt. s& gn̾alit̾ usus uocabula ista
corrũpit. Claustra ab eoq̃ claudant᷑ dicta. Fenestre s̃ quib pars ꝑ angus

Expanded text:
us ab eundo dictus est, per quem ingredimur et admittimur. Vestibulum est vel aditus domus private, vel spatium adiacens edibus publicis; et vestibulum dictum est, eo quod eo vestiuntur fores, aut quod aditum tecto vestiat, aut a stando. Porticus ad transeundum magis fit quam ibi standum; qa Iano quodam appellatur, cui gentiles omne introitum vel exitum sacraveruntingressus; cetera intra ianuam ostia vocantur generaliter. Ostiit aliquid intus. Alii aiunt ostium appellari quia ostem moratur; ibi enim adversariis nos obicimus: hinc et Ostia Tiberina, quia ostibus sunt opposita. Fores et valvae claustra sunt; sed fores dicuntur quae foras, valvae, quae intus revolvuntur, et duplices conplicabilesque sunt. Sed generaliter usus vocabula ista corrupit. Claustra ab eo quod claudantur dicta. Fenestrae sunt quibus pars exterior
Abbreviated transcription (Latin):
xxͣx. antiocho dedit. ut obsidionẽ relinquer&.atq ut facti ĩuidiã demeret.
Fert᷑ et reliqua pecunia institusse primꝰ xenodochia quib aduenrum susci¬
ꝑoe pauꝑũ et ꝑegrinoꝵ. Unde & uocabulũ sũpsit. Nam ex greco in latinũ
xenodochiũ ꝑegrinoꝵ susceptio nuncupat᷑. Ubi aũt egrotantes de plateiscol¬
ligunt᷑. missoconion grece dicunt᷑. in quo consumpta langorib atq mediis mi¬
seroꝵ membra fouentur .iiii. de locis sacris.
acra sunz loca diuinis cultib instituta. ut pote ea in quib altarialitantib
locus tẽpli secretior. ad quẽ nulli erar accessꝰ nisi tantũ sac̾dorib. Dicta atĩt scã
nuncupatũ. Nichil eni scm̃ ap̃ ueteres dicebat᷑: nisi q hostie sanguine ẽẽt

Expanded text:
trecenta Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret; atque ut facti invidiam demeret, trecenta Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret; atque ut facti invidiam demeret, fertur ex reliqua pecunia instituisse primus xenodochia, quibus adventum susciperet pauperum et peregrinorum; unde et vocabulum sumpsit. Nam ex Graeco in Latinum ξενοδοχεῖον peregrinorum susceptio nuncupatur. Ubi autem aegrotantes de plateis colliguntur, νοσοκομεῖον Graece dicitur; in quo consumpta languoribus atque inediis miserorum membra foventur. § 4 De aedificiis sacris. Sacra sunt loca divinis cultibus instituta, utpote ea in quibus altaria litantibus utem sanctorum locus templi secretior, ad quem nulli erat accessus nisi tantum sacerdotis. Dicta autem Sancta nuncupatum; nihil enim sanctum apud veteres dicebatur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
eoqd ex diu̾sis uiis ibi ꝯueniat᷑. hospiciũ sino grecus ẽ. ubi quis ad tp̃s hospu¬
li uire inħitat. et iterũ inde transiens migrat. inde et meatũ d metat᷑. Unͣ
ꝑ rransit. Menianus collega crassi ĩ foro ꝓiec̾ mat̾ias ut scirent loca in qͥbus
expectantes insist̾ent. que ex nomine eius moniana appellata s̃. hoc ẽ solaria
quia patent soli. Post hec alii lapide. alii mat̾ia ẽ ficare porticib meniana
et forib & domib adiecer. Tabulato olim lignee domꝰ fiebãt inde nom̃ ꝑma¬
net tabulatoꝵ. Apogeũ est ꝯstructũ sb̾ t̾ris edificiũ. qd antrũ uł speluncã dici¬
mꝰ. Solariũ qd soli & auris pateat. qualis fuit locꝰ in quo clauid bethsabe lauan¬
tẽ aspexit. & ad amauit. Cum ihrłimã antiochus obsid&: hircanꝰ princeps iu¬
deoꝵ reserato dauid sepulero. tria milia auri talenta inde extraxit ex quib.

Expanded text:
eo quod ex diversis viis ibi conveniatur. Hospitium sermo Graecus est, ubi quis ad tempus hospieo quod ex diversis viis ibi conveniatur. Hospitium sermo Graecus est, ubi quis ad tempus hospitali iure inhabitat, et iterum inde transiens migrat. Inde et metatum, quia mutatur vel Menianus, collega Crassi, in foro proiecit materias ut essent loca in quibus spectantes insisterent, que ex noquia patent soli. Post haec alii lapide, alii materia aedificavere porticibus moeniana, et foribus et domibus adiecerunt. Tabulata olim ligneae domus fiebant. Inde nomen permanet tabulatorum. Hypogeum est constructum sub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit. Cum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hyrcanus princeps Iudaeorum reserato David sepulcro, tria milia auri talenta inde abstraxit, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ magna om̃iũ admuntione raꝑet᷑. talamoni duci eã oraculo rñsũ ẽ dari. e
qͣm he niptie felicit̾ cesser̾ institurũ ẽ ut in om̃ib mipciis thalami nom̃
iteret᷑. Egiptii qͦ lingua sua. loca in quib nubentes succedũt. et incubãt: tha¬
limũ nominaniz. Cenaculũ dictũ: a cõmunione uescendi. Uude et cenobiũ
b lectulis discumbentiũ dictũ ap̃ ueteres em̃ ĩ loco ubi ꝯuiuii apparatꝰ ex¬
ponebatur. treᷤ lectuli strati erant. ĩ quib discũbentes epulabantꝰ. Qlmm eñi
grece lectꝰ uł ad cubitꝰ dr̃. ex quo ꝯfectũ ut triclimũ diceret᷑. Cella dicta qđ
nos occultat et celat. Cubiculũ qd eo cubamꝰ. ibiq dormiẽtes requiescamꝰ. Cubi¬
le uͦ cubandi locꝰ ẽ. Secessꝰ q sit locꝯ secret. idẽ sine accessu. Diuersori dictũ

Expanded text:
cum magna omnium admiratione raperetur, Thalamoni duci eam, oraculo responsum est, dari: et cum magna omnium admiratione raperetur, Thalamoni duci eam, oraculo responsum est, dari: et quoniam he nuptie feliciter cesserant, institutum est ut in omnibus nuptiis Thalami nomen iteretur. Egyptii etiam loca in quibus nubentes succedunt Thalamum nominant. Cenaculum dictum est a communione vescendi, unde et cenobium , a tribus lectulis discumbentium dictum. Apud veteres enim in loco, ubi convivii apparatus exponebatur, tres lectuli strati erant, in quibus discumbentes epulabantur. Κλίνη enim Graece lectus vel adcubitus dicitur, ex quo confectum estcubamus ibique dormientes requiescimus. Cubile autem cubandi locus est. Secessus, quod sit locus secretus, id est sine accessu. Diversorium dictum
Abbreviated transcription (Latin):
r ẽ a quo ꝓhibem᷑ exire. et dictꝰ carcer a cohercendo.iii. de hĩtaculis.¬
abitatõ ab habendo uocata ur hĩtare casas. Domꝰ ex greca appellatõe
clixer̃ edem. Alii edem ab edendo quidã sũpsisse nom̃ existiãt᷑. dantes
q fuerit priꝰ ad edendũ factũ. Aula domꝰ ẽ regia. siue spęciosũ hĩtaculũ. por¬
ticib qͣtuor ꝯclusũ. Atriũ magna ẽ edes. siue amplior & spe̾ciosa domus.
et dictũ atriũ ẽ qd addant᷑ ei tres porticꝰ extrinsecꝰ. Alii atriũ quasi ab igne
et ligno atriũ dixer̃. Atriũ eñi fit ex fumo. Palaciũ a palante pͥncipẽ arca¬
dũ dictum. incuius honore arcades pallanteũ oppidũ ꝯstruxer et regiã
in ipsiꝰ nomine conditã palatiũ uocauer̃. Thalamũ hac ex causa uocatũ fer. Cũ¬
eñi rapre fuissent a romanis sabine. ex quib c̃ una ante alias specie nobit

Expanded text:
cer est a quo prohibemur exire, et dictus carcer a coercendo. Hinccer est a quo prohibemur exire, et dictus carcer a coercendo. HincHabitatio ab habendo vocata, ut habitare casas. Domus ex Graeca appellatione  aedem appellaverunt. Alii aedem ab edendo quiddam sumpsisse nomen existimant, dantes a, sive spatiosum habitaculum porticibus quattuor conclusum. Atrium magna aedes est, sive amplior et spatiosa domus; et dictum atrium eo quod addantur ei tres porticus extrinsecus. Alii atrium quasi ab igne et lychno atrum dixerunt; atrum enim fit ex fumo. Palatium a Pallante principe Arcadum dictum, in cuius honore Arcades Pallanteum oppidum construxerunt, et regiam in ipsius nomine conditam palatium vocaverunt. Thalamum vocatum, quia cum rapte fuissent a Romanis Sabine, ex quibus cum una ante alias specie nobilis,
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ anum tollat. hec et gimnasia dicunt᷑. qr ibi athlete uneto corpore et
ꝑfricato manib exercitant᷑. Nam giminasiũ grece: larine exerciciũ dr̃. Apo¬
literiũ ubi lauantiũ uestim̃ta ponunt᷑ ab ex uendo scilio& dictũ. a rioaieiti
uixta balnea publica. ubi post lauacrũ a fame et siti reficiunt᷑. Unde et ꝓpi¬
na et ꝓpinare dr̃. Pma enigrece famẽ significat eo d hic locꝯ famẽ tollat.
Taberne olim uocabant᷑ edicule plebeioꝵ parue et simplices ĩ uicis. axib ex
tabulis lignisq erant ꝯstructe. que nũc et si ñ sp̃ẽm nom̃ tam̃ pristinũ reti¬
nẽt. Macellũ dictũ ꝙ ibi mactent᷑ peccora. q̃ mercantib uenundant᷑. mer¬
catũ au̾t a cõmercio nominatũ. ibi enĩ resuendere uł emere solitũ. Sic̃ et
teloneũ dr̃ ubi merces nauiũ et nautarũ emolum̃ta reddunt᷑. Ibi enĩ uec¬
galis eractor sedet. preciũ reb impositurꝰ. et uoce a mercatorib flagitans. Car¬

Expanded text:
etatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exercitantur; nam γυμνάσιον Graece, Latine exercitium dicitur. Apodyterium, ubi lavantium vestimenta poiuxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur, unde propinare dicitur; pina enim grece famem significat, eo quod hic locus famem tollat. Taberne olim vocabantur edicule plebeiorum parve et simplices, in vicis, axibus et tabulis lignisque erant constructae, quae nunc et si non speciem, nomen tamen pristinum retinent. Macellum dictum quod ibi mactentur pecora quae mercantibus venundantur. Mercatum autem a conmercio nominatum. Ibi enim res vendere vel emere solitum est; sicut et teloneum dicitur ubi merces navium et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet pretium rebus inpositurus, et voce a mercatoribus flagitans. Car
Abbreviated transcription (Latin):
au̾t a spectaculo nominatũ a rior Ncre opiric đ in eo ppłs stans desuꝑ atq
semicireuli figurã hñs. Laberintꝰ ẽ ꝑ plexis parietib edificiũ. qualis ẽ
ap̃ cretã a dedalo factꝰ. ubi fint inmotaurus ĩclusꝯ. in quo siquis ĩtroierit
sine glom̾e lm exitũ inuenire ñ ualet. Cuius edificii talis ẽsitus. ut aꝑiẽ¬
tib fores tontruũ t̾ribile audiat᷑. Descendit᷑ centenis ultra gradib. Intus
simulacra & mõstrifice effigies. ĩ partes diu̾sas transitꝰ ĩ mimeri ꝑ tenebia ᷤs
& cet̾a aderrorẽ ingredientiũ facta. ita ut de tenebris euis ad luce̾ in possi¬
uile uenire uideat᷑ Quatuor sunz aũz laberinti. Prims egiptiꝰ. Sed̾s¬

Expanded text:
autem ab spectaculo nominatum, quod in eo populus stans desuper atque autem ab spectaculo nominatum, quod in eo populus stans desuper atque iarum, in hec verba: Laberintus est perplexis parietibus edificium, qualis est apud Cretam a Dedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus; in quo si quis introierit sine glomere lini, exitum invenire non potest. Cuius edificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur; descenditur autem centenis ultra gradibus; intus simulacra et monstrifice effigies, in partes diversas transitus innumeri per tenebras, et cetera ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris eius ad lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt laberinti: primus in Egypto, se
Abbreviated transcription (Latin):
de cuncris ad ministret᷑. Pretoriũ eo qđ ibi pretor resideat ad discuciendũ
Ginnasius generilis excercitioꝵ locꝰ. tam̃ ap̃athenas locꝰ erat ubi dicebat᷑
philosofu et sapientie exercebatꝰ studiũ. Nam gimnasiũ grece uocat᷑. qd̾
latine exerciciũ dicit᷑. hoc ẽ meditatio. Soc ee balnea et loca cursoꝵ. & ath¬
letariĩ gininasia sũt. eo q illic om̃s in sue artis studiũ exercitent᷑. Capitoliũ
rome uocatũ. eo qd fuerit rome urbis et religionis cap̃ sũmũ. Alii auint
c̃ tarquinus priscus capitolii fundam̃ta rome apperiret. in hoc loco fun¬
dam̃ti cap̃ hominis litt̾is tuscis notatũ inuenit. et ꝓ inde capitoliũ noĩauit.
Arces sunt partes urbis excelse arq imunite. Nam quecq tutissima urbi¬
ũ sunt ab arcendo hostẽ arces uocant᷑. Unde et arcus. & archa. Cireũ roma
ni dictũ putant a circuitu equoꝵ. eođ ibi ciłũ metas equi currit. Theatrũ

Expanded text:
de cunctis administretur. 29. Praetorium, eo quod ibi praetor sedeat ad discutiendum. 30. Gymnasium generalis est exercitiorum locus; tamen apud Athenas locus erat ubi discebatur philosophia, et sapientiae exercebatur studium. Nam γυμνάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium dicitur, 213 hoc est meditatio. Sed et balnea, et loca cursorum, et athletarum gymnasia sunt, eo quod illic omnes in suae artis studio exercitentur. 31. Capitolium Romae vocatum, eo quod fuerit Romanae urbis, et religionis caput summum. Alii aiunt: cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. 32. Arces sunt partes urbis excelsae, atque munitae: nam quaecunque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur; unde et arcus, et arca. 33. Circum Rni dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum
Abbreviated transcription (Latin):
Altare aũt̾ ab altitucline ꝯstar ẽẽ nominatũ. q̃i alta ara. Pulpitũ qd in eo lector ut
psalmista positꝰ. ĩ publico cõspici a ppło possit. quo lib̾ius audiat᷑. Tribunal. eo
qͣ inde a sac̃dote tribuant᷑ precepta uiuendi. Est eñi loco ĩsbluni ꝯsticum uñ

Expanded text:
Altare autem ab altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. 15. Pulpitum, quod in eo lector, vel Altare autem ab altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. 15. Pulpitum, quod in eo lector, vel psalmista positus in publico conspici a populo possit, quo liberius audiatur. 16. Tribunal, eo quod inde a sacerdote tribuantur praecepta vivendi. Est enim locus in sublimi constitutus,
Abbreviated transcription (Latin):
regen̾ati purificant᷑. & bene quodã presagio delubra sunt appellata. Sũt em̃i
ĩ ablutõne pccoꝵ.fons aũt ĩ delubris locus regen̾atorũ ẽ. in quo .uii. graduᷤ
insp̃s scĩ mist̾io formant᷑. tres in ascensii. et tres in descensu. Septimus uͦ hicẽ qui
& quarit. id ẽ similis filio hominis. extinguens fõrnacẽ ignis. stabilim̃tũ pedũ
bant᷑ regũ hĩtacula. unde et nom̃ hũt. Nam basileus rex. et basalice regie hĩ¬
tatõnes. Nunc aũt diuina tẽpla basilice nominantꝰ: qr ibi regi omniũ dõ cultꝰ
et sacrificia offẽruntꝰ. Martiriũ locꝰ martiris greca diriua ̾ne. eoqđ ĩ memoria
martiris sit ꝯstructũ. uł d sepulcra scoꝵ ibi sint martirũ. Aram quidã uocatã
dixer̃ q ibi incense uictime ardeãt. Alii aras dicũt a precãnib quas greci aras

Expanded text:
regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in ablutionem peccatorum. Fons autem in delubris locus regeneratorum est, in quo septem gradus in Spiritus sancti mysterio formantur; tres in descensu et tres in ascensu: septimus vero is est qui et quartus, id est similis Filio hominis, extinguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, bantur regum habitacula, unde et nomen habent. Nam basileus rex, et basilicae regiae habitationes. Nunc autem ideo divina templa basilicae nominantur, quia ibi regi omnium Deo cultus et sacrificia offeruntur. Martyrium locus martyrii Graeca derivatione eo quod in memoriam martyris sit constructum, vel quod sepulcra sanctorum ibi sint martyrum. 13. Aram quidam vocatam dixerunt, quod ibi incensae victimae ardeant. Alii aras dicunt a precationibus, id est, quas
Abbreviated transcription (Latin):
sexui iuuencoꝵ. pp̃ cõmix̾ionẽ familiarũ. & imaginẽ serentis. fructũq red¬
dentis. Urbs aũt aratro ꝯdit᷑. aratro uertit᷑. Unde oratius. Inprimereq mu¬
ris hostile aratrũ. Oppidũ quidã ob oppositione muroꝵ dixer̃. Alii ab oppib
reodendis. eoqd sir munitũ. Alii qđ sic ĩ eo ꝯuentꝰ hĩtantiũ. & opẽ det mutuã
receptacula frigoris et caloris. nͨ ip̃i int̾ se homiires ab hominib satis erant tuti.
Tandẽ naturali sollercia speluncis siluestribq tegum̃tis tuguria sͥ et casas
uirgultis arundinibq ꝯtexuer̃. quo eẽt tutior uita. nelis qui noc̃e possẽt¬

Expanded text:
sexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque redsexu juvencorum propter commistionem familiarum, et imaginem serentis, fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro evertitur. Unde Horatius: Imprimeretque muris hostile aratrum. 5. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt: alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum, alii quod sibi in eo conventus habitantium opem receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc ne quis imposito ase noĩe priuatĩ głaret᷑ de ꝯdentiũ numero: urbiicho¬
sio nom̃datũ. Cirene regina fuit libie. que ex suo nomine ciuitatẽ cirenen
condidit. ex qua &e libiã cirenensẽ uocauit. de edieficiis publides.ii.
iuitas ẽ concors hominũ multitudo societaris uincło ad unata. dicta a ciui¬
hĩtatores uocant᷑. Tres sunt aũt societates filiarũ urbiũ gentiũ. Urbs uocata
ab orbe. qd antique ciuitates ĩ orbe fiebant. uł aburbo par aratri. quo muri
designabant᷑. Unde ẽ illud. Optauitq locũ regno & ꝯludere sulco. Locus
em̃i future ciuitatis sulco designabatur. idẽ aratro. Cato. qui ĩquit urbẽ nouã
cond&. tauro et uacca aret. ubi arau̾it murũ faciat. Ubi portã uult eẽ. ararrũ
sustollat. et porret. et portã uocet. Ideo aũt urbs ararro circũdabat᷑ a dispari

Expanded text:
Hanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi IcoHanc ne quis inposito a se nomine privatim gloriaretur, de condentium numero urbi Icosio nomen datum. Cyrene regina fuit Libyae quae ex suo nomine civitatem Cyrenen condidit, ex qua et Libyam Cyrenensem vocavit. § 2 De aedificiCivitas est hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta a civihabitatores vocantur. 2. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. 3. Urbs vocata ab orbe, quod antiquitus civitates in orbem fiebant, vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur, unde 209 est illud: Optavitque locum regno, et concludere sulco. Locus enim futurae civitatis sulco designabatur, id est, aratro. Cato: Qui urbem, inquit, novam condet, tauro et vacca aret, ubi araverit, murum faciat, ubi portam vult esse, aratrum sustollat, et portet, et portam vocet. 4. Ideo autem urbs aratro circumdabatur dispari