comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ex hoc ꝓfeterintꝰ indicant secuta peiora. Labo¬
rarunt enĩ de inceps contionatores non exemplũ deui
tare grachoꝵ sed suꝑare ꝓpositum: lucius sãturnius
tnbunus plebis. & gaiuis seruilius p̃tor. & multo post
marcus dhrusus quoꝵ omniũ seditionib caedes primo iam
tunc grauis sima. demde socialia bella exarserunt: qͥb
icalia uehement̃ afflicca & aduastitatẽ mirabilem
descrtionẽq ꝑduccaẽ. Bellũ deinde seruile sucessit:
fusum: ut om̃s fere tadegentes quib romanũ
maxime p̃pollebat impiũ. tã quã seuct barbaries do¬
ad quantũ numerũ & quã acrem ferocemqꝰ. quos ille
numerus imꝑatores popłi romani suꝑauerit. quas &
quomꝰ ciutates regionesq uastauerit: uix qͥhistoriã
conseripser̃ satis explicare potuer̃. Neq id solũ fuit
seruile bellum: sed & macedoniã prouinciã priusseruitia
depopulata sunt. deinde siciliã oraq maritima.
Quanta eciã & quã horrenda cõmiserint pͥmo latrocinia

Expanded text:
Quantum ex hoc profecerint, indicant secuta pejora. Laborarunt enim deitare Gracchorum, sed superare propositum, L. Saturninus tribunus plebis et G. Seruilius praetor et multo post M. Drusus, quorum omnium seditionibus caedes primo iam tunc grauissimae, deinde socialia bella exarserunt, quibus Italia uehementer adflicta et ad uastitatem mirabilem desertionemque perducta est. \'Bellum deinde seruile successit fusum, ut omnes fere Italae gentes, quibus Romanum maxime praepollebat imperium, tamquam saeua barbaries doad quantum numerum et quam acrem ferocemque peruenerit, quos ille numerus imperatores populi Romani superauerit, quas et quo modo ciuitates regionesque uastauerit, uix qui historiam conscripserunt satis explicare potuerunt. Neque id solum fuit seruile bellum, sed et Macedoniam prouinciam prius seruitia depopulata sunt et deinde Siciliam oramque maritimam. Quanta etiam et quam horrenda commiserint primo latrocinia,
Abbreviated transcription (Latin):
mmo destos qͦsdam aut̃ pussillanimes. Hoc ẽ tumidos:
qͦsdã uͦfide infomos ldõq hos qͥ modertati sunt mnͣ magnid¬
mes & fide fimdatihortat᷑ cũ prece uthis consulant᷑uea
possint ꝓficere sufferentes cos: Nesi ie tributio ste maloꝵ
peioris efficei f. Idcrreo nilnl aluid quã bonũ sec̾tindũ
hortat᷑. Nonsolũ ineausa frimo sed& momĩiũ : Possunt
enĩ bonis oꝑib: ad treti in fideles ad credulittitẽ : exqua
semꝑ gaudeatꝰ inclnõ łIoc ẽ. inbonũ: orandũ autẽ sine
int̃inissione Sedulȩ enĩ preces ꝓuocant animũ uidi¬
cis addandam imscđiam : In om̃ib: uͦ actib: bonis dõ grtãs
agenelas qͥ hanc tribrit doctrinam inaxp̃o iħu ch̃o nr̃o
S pm̃ nolite extin gere : ꝓphetias nolite sꝑnere Om̃a
autẽ ꝓbate. qđ bonũ tenete : ab oñi spetie mala abtine¬
te uos. hoc dic̃ ut ñsticile alicui ꝑ spm loquenti ĩt̃ dicat᷑:
Toetingiut᷑ enĩ si incipientis loqͥ feruor contrtdictione

Expanded text:
immodestos, quosdam autem pusillanimes, hoc est, timidos, quosdam vero fide infirmos: ideo hos, qui modesti sunt, et magnanimes, et fide fundati, hortatur cum prece, ut his consulant, ut possint proficere sufferentes eos, ne si retributio fit malorum, pejores se fiant. Idcirco nihil aliud quam bonum sectandum hortatur non solum in causa fratrum, sed in omnium. Possunt enim bonis operibus attrahi infideles ad credulitatem, ex qua semper gaudeatur in Domino, hoc est, in bonum. Orandum autem sine intermissione. Sedulae enim preces provocant animum judicis ad dandam misericordiam. In omnibus vero actibus bonis Deo gratias agendas, qui hanc tribuit doctrinam in Chite spernere. Omnia autem probate; quod bonum est tenete. Ab omni specie mala abstinete vos. Hoc dicit, ut non facile alicui per Spiritum loquenti interdicatur. Exstinguitur enim, si incipientis loqui fervor contradictione
Abbreviated transcription (Latin):
qͥmͣ. Exẽplũ idõ dedit depsalmo.cxXu. ut ostende¬
ret se idõ ꝓmptũ. eẽ. ad om̃ia toleranda : qͥ credidit
futurã resurrectionẽ : securus ergo defutura uita.
p̃sentẽ suit& ñ habet curã qͥppe cũ hoc credat᷑. ut tunc
illa beata uita speret᷑ sihȩc cõtẽpnat᷑: securꝰ ergo qͥa
qđ credidit uerũ .e. audec hoc p̃dicare ut cec̃os sper¬

Expanded text:
 ut ostenderet ideo se promptum esse ad omnia toleranda, quia credit futuram resurrectionem. Securus ergo de futura vita, praesentis vitae non habet curam; quippe cum hoc credatur, ut tunc illa beata vita speretur, si haec contemnatur. Securus ergo quia quod credidit, verum est, audet hoc praedicare, ut c
Abbreviated transcription (Latin):
filii doi Vt enim probaremus adoptati eẽ. Iftlios
Iadeo spm̃ suum dedit nobis qui signum patris osteꝵ¬
dat infilios Vt quia non hoc nos auderemꝰ dicere.
infirmitate iͣ dignitate nr̃a : suggerat ut audeamꝰ
dicere abba quod est pater: Denique hoc iam dudũ łuideis¬
non est concessum dicere: Itaque iam nonẽ sscruus
sed filus: Non est seruus q̃uia sublatꝰ de potestate
legis. legis sotius factꝰ est benedictionis propriil
filudei Siaut̃ filius & heres ꝑdm̃ Dubium no
est : quia ideo quis ad optat sibi filium: ut heredẽ illum
relinquat: Sedhereditas ex morte alicuĩ ꝓͥueruit:
Quid est ergo. ut mortales eius heredes citis heredes
dicant᷑ qui semꝑuiuit : Sed scriptura more mr̃ou
loquitꝰ. ut intelligere possimꝰ: Vt erum ostendat
dacturum patrem filuis debonis suis: haei quae q¬
daturus: hereditatem appellat. sed tunc qui dem

Expanded text:
filii Dei . Ut enim probaremur adoptati esse a Deo in filios, Spiritum suum dedit nobis, qui signum Patris ostendat in filios; ut quia hoc non auderemus dicere in infirmitate et indignitate nostra, suggerat ut audeamus dicere: Abba, quod est pater. Denique Judaeis hoc jamdudum non est concessum dicere. Itaque tam non est servus, sed filius. Non est servus, quia sublatus est a potestate Legis, socius factus benedictionis proprii Filii Dei. Si autem filius, et haeres per Deum. Dubium non est quia ideo quis adoptat sibi filium, ut haeredem illum relinquat. Sed haereditas ex morte alicujus provenit: quid est ergo, ut mortales haeredes ejus dicantur, qui semper vivit? Sed Scriptura more nostro loquitur, ut intelligere possumus; ut enim ostendat daturum patrem filiis de bonis suis, haec quae daturus est, haereditatem appellat. Sed tunc quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dũdit Misit ds̃ filii sui in corda nr̃a : Quando aut̃
gentes dixit filios dei credentes in xp̃m. quȩ prius fue¬
rant inimicȩ dubim non erat uid ģos credentes dicifilios
dei. quos constatiam pridem hoc nomine nuncupatos
girie: ut postea confirmarentur ꝑxp̃m: Giua sine¬

Expanded text:
Spiritum Filii sui in corda nostra. Quando autem dixit gentes filios Dei credentes in Christum, qui prius fuerant inimici, dubium non erat Judaeos credentes dici filios Dei, quos constat jampridem hoc nomine nuncupatos. gine, ut postea confirmaretur per
Abbreviated transcription (Latin):
uistificare ꝑ fidẽ : signũ habens eius cui ꝓmissus fuerat:
Ideo ultra neminem oportuit circũcidi: quia tam diu
cucurrit signum. quo adusque uenir& qui promissus
fuerat restaurare filem. inqua uistisicatꝰ est abraham
in p̃putio: Vt credentibus non opussit circumcisio:
A braham autem id eo circumcisus est qui filium se credidit
habiturũ : in quo om̃s gentes beriedicerent᷑ : Ideo tamdiu
cucurrit signium : donec uenir& qui erat ꝓmissus.. Siaut̃
hoc crederent᷑ qđ credidit abraham: nonftetiss& circum¬
cisione forte aꝓponeretur quasi abraham credidit &
circumcisus est : Quare noncircumcidunt᷑ credentes

Expanded text:
justificare per fidem, signum habens ejus, cui promissus fuerat. Ideo ultra neminem oportuit circumcidi; quia tamdiu cucurrit signum, quoadusque veniret, qui promissus fuerat restaurare fidem, in qua justificatus est Abraham in praeputio, ut credentibus non opus sit circumcisio. Abraham autem ideo circumcisus est, quia filium se credidit habiturum, in quo omnes gentes benedicerentur. Ideo tamdiu cucurrit signum, donec veniret, qui erat promissus. Si autem hoc crederent, quod credidit Abraham, non stetisset circumcisio; ne forte opponeretur, quia si Abraham credidit et circumcisus est, quare non circumciduntur credentes?
Abbreviated transcription (Latin):
se erimina illoꝵ. Ideireo sic ait: Et heȩ qͥdẽ fuistis:
Etne ad irã ꝓuocaret illos: adiecit Sed abluti estis
ut agnos centes eriminia rei facdi statom respira¬
rent audientes sed ab luti estis Solent enĩ aliqͥ pri¬
dorẽ puti &cor rigere ũde se audiunt bona: sediei
tis in baptis mate consecuti nosuit᷑ ꝙ .ẽ. fũdam̃¬
dũ euuangłi cȩ ueritatis : Illic enĩ om̃ib peccatis
quãta & qualis sit grã quã ꝑsierã traditionẽ ad se¬
cuti sunt: Post ea uero contra ht̾me regulã fidĩ inpul¬
su maloꝵ docdoꝵ sentientes. his bene ficus se exuer̃¬

Expanded text:
se crimina illorum idcirco sic ait: Et hoc quidem fuistis. Et ne ad iram illos provocaret, adjecit: Sed abluti estis; ut agnoscentes crimina rei facti, statim respirarent audientes: Sed abluti estis. Solent enim aliqui pudorem pati, et corrigere, cum de se audiunt bona. Sed santis in baptismate consecuti noscuntur, quod est fundamentum evangelicae veritatis. Illic enim omnibus peccatis quanta et qualis sit gratia, quam per veram traditionem assecuti sunt: postea vero contra hanc regulam fidei impulsu malo
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ De inprectite atq orudelitate querit᷑ diffidentiam
uidͥeoꝵ qͥnõ solũ suȩ salutis mumcisunt: uerũ etim tẽ
aliori: phibentes ne credant & scili faanit: abinitio
par riedȩ Ueldnõ enĩ commar parcere debuerdus:
qͥ conseruis &ep̃positis suis ñ peꝑeeerant ut repleant᷑
peceatit eoꝵ mtcoitũ ne aliquando misedĩdam conse¬
qͥ mere ant᷑: Idõ thescilonicenses acunb cde passos

Expanded text:
ulitate queritur diffidentium Judaeorum, qui non solum suae salutis inimici sunt, verum etiam aliorum, prohibentes ne credant, et salvi fiant, ab initio parricidae; vel Domino enim communi parcere debuerant, qui conservis et praepositis suis non pepercerunt: ut repleantur peccata eorum, in tantum, ne aliquando misericordiam consequi mereantur. Ideo Thessalonicenses a civibus s
Abbreviated transcription (Latin):
eot cũpere sedicunt uuidere Inreb enĩ diuinis clefici¬
unt articuli conp̃hendere quȩ possat T dici
Necem̃ sufficit dicsstuilo insque huoia possunt depmni¬
Nondicam quȩclam esse mistiea religionis nr̃e. quȩ ꝓpter
carnabes senscm ne scandalũ pactant᷑ sticile publi¬
carẽ non debeant : Quia ñ om̃ib: dicenda sumntom̃ia
sed ꝑumuis cuiꝰq captu moderandas dicta alit̃ rudi¬
bus & alit̃ fridatis: Idcrrco p̃sentia corporis reqͥritꝰ
qrsic ꝑficit᷑ ueritas caritatis : Quã uis enĩ caritas

Expanded text:
m faciem eorum cupere se dicunt videre. In rebus enim divinis deficiunt articuli comprehendere, quae possunt dici; nec enim sufficit dies stylo his, quae una hora possunt depmystica religionis nostrae, quae propter carnales sensus, ne scandalum patiantur, facile publicari non debeant: quia non omnibus dicenda sunt omnia, sed pro uniuscujusque captu moderanda sunt dicta, aliter rudibus, aliter fundatis. Idcirco praesentia corporis requiritur; quia sic perficitur veritas charitatis. Quamvis enim c
Abbreviated transcription (Latin):
distinguant᷑ noriꝑ sonis: Si igitur uos om̃s imũ eftis
heredes: Serã abrahȩ sunt om̃s credentes : quia abraht̃c
pat̃ est om̃ium credentium Et isifilii sunt n eresserio ꝓmis¬
sionis euas beredes ut coniequent᷑ pfidem qđ ꝓmissum est
abrabȩa at participes simꝰ uistificationis eius inregno celoꝵ¬
Dico ant̃i quod quam diu heres paruulus est. nihildiffert aser
usqͣue ad p̃siraitum tẽpꝰapetre ,Lisrumest quiauis pres
ordriauipit. &usque adquã actittem subiectꝰ debeat¬

Expanded text:
distinguantur, non personis. Si ergo vos omnes unum estis distinguantur, non personis. Si ergo vos omnes unum estis haeredes. Semen Abrahae sunt omnes credentes, quia Abraham pater est omnium credentium; et si filii sunt, necessario et promissionis ejus haeredes; ut consequantur per fidem, quod promissum est Abrahae, ut participes simus justificationis ejus in regno coeloDico autem quod quamdiu haeres parvulus est, nihil differt a seusque ad praefinitum tempus a patre. Verum est, quia jus patres ordinaverunt, et usque ad quam aetatem subject
Abbreviated transcription (Latin):
qui nos credentis iuslificart: Vienientẽ aut fedeũ ae noru subpe¬
dagogo sumusi. Um̃s enimfilu dec estis ꝑfidem: quȩ est inxpo
ibũ.  Sub pelegogo quiagit: potefittt sucte monest. Pariuuł
enim & lubriaab adpexandum sub pedegogi cura habetꝰ:
emente autẽ xp̃o quiquasi deminoribus fac it maiores. libti
depeftesticee pegogi. ꝑ abliaonem pecentoꝵ facti sumꝰ filuidei
uum essemꝰ serin peccati Quođ quot ae inxp̃o haptirati estis:
xp̃m in diistis:: Hocdicit quia credentes dumnmutentur.a
xp̃m iruduunt :. Quando hoc appellant᷑ qđ credunt:
Ionest uideus ieqe gretꝰ. non est serues. neque lib. non est
mtculus neque feminia : sim̃s erũ uos unũ estis inxp̃n
iħu. Hullam diffaatiam dicet credentiũ: ut nulli p̃uidi¬
cet᷑ quid fuerit anteꝙ creder& Om̃ib: enĩ his : unum
decritũ est doncm: Apudenĩ dm̃ nulla discretio ꝑsona

Expanded text:
qui nos credentes justificaret. Veniente autem fide, jam non sub paequi nos credentes justificaret. Veniente autem fide, jam non sub paedagogo sumus; omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Sub paedagogo qui agit, potestatis suae non est; parvulus enim et lubricus ad peccandum sub paedagogi cura habetur. Veniente autem Christo, qui quasi de minoribus facit majores, liberati de potestate paedagogi, per ablutionem peccatorum facti sumus filii Dei, cum essemus servi peccati. Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Hoc dicit, quia credentes dum immutantur, Christum induunt; quando hoc appellantur, quod credunt. Non est Judaeus, neque Graecus: non est servus, neque liber: non est masculus, neque femina; omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Nullam distantiam dicit credentium, ut nulli praejudicetur quid fuerit, antequam crederet; omnibus enim his unum decretum est donum. Apud Deum enim nulla discretio personar
Abbreviated transcription (Latin):
manos dicens: Corclusit ds subpeccato : ut omaium
misereatur : Hocdicit : quod supra memor aur: quia lex
adhoc deta est: ut peccator esreos se scirent apud deum.
Manifestis erum peccatis suis conclusi sunt : ut se excuscire
noe possent. sed quererent mciãm : ut ueniens qui
ꝓmis sumstrat abrahae fidẽ solam ab eis poscer&. quã
habuit abraham : ut maloꝵ suoꝵ ueniã & iustificati¬
ememoncrerent᷑. Hoc enim manifeituerat ds ꝑ isa¬
iam ꝓphetum dicens Vemi& exsiora quieripiat & auitet
impicititẽ abiticob Ethocerit illis ame tefitm̃tum
cummabstulero percata egꝵ. Priqum quã uenre. fides
sublege custoc liebcmn condus̃ in calem fidẽ quȩ inci
saluictor sublogifcustodia agebamꝰ nepeccaremꝰ : ut lieni¬
enti ꝑmissioni digni essemus. Hac enispe lexi tatos
p̃stabat nos ut uemienti xp̃o. offerr& nos id et uideos
Itiquelex pedagogus nr fuit in xp̃o iħu: ut exfide iustificomnꝰ¬
q̃ dem sonsu sest: quia sub curalegd ẽramꝰ adone uenir& xp̃c:

Expanded text:
 dicens: Conclusit Deus omnia sub peccato; ut omnium misereatur . Hoc dixit quod supra memoravi, quia Lex ad hoc data est, ut peccatores reos se scirent apud Deum. Manifestatis enim peccatis suis, conclusi sunt, ut se excusare non possent, sed quaererent misericordiam; ut veniens qui promissus erat Abrahae, fidem solam ab eis posceret, quam habuit Abraham; ut et malorum suorum veniat, et justificationem mererentur. Hoc enim manifestaverat Deus per Esaiam prophetam, dicens: Veniet ex Sion, qui eripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoabstulero peccata eorum . Prius enim quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eamdem fidem, quae incipSalvator, sub Legis custodia agebamus, ne peccaremus: ut veniente promissione digni essemus. Hac enim spe Lex tutos praestabat nos, ut venienti Christo offerret nos, id est, Judaeos. Itaque Lex paedagogus noster fuit in Christo Jesu, ut ex fide justificaremur. Idem sensus est, quia sub cura Legis eramus, donec veniret Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ꝓleniuudo tẽporis. misit asfiliũ suũ factũ exmuliere.
fatã sablege.: ut eos qui sub lege erant redimer& : t filioꝵ
ad optionẽ ret ipemus : Plenitudo temporis est completũ
tẽpus quod p̃finitũ fuerat adeo patre. quando quando
mitter& filium suum ex uirgine factꝰ quasi homo nasce¬
retur : subitiens se legiusq adtempꝰ baptisini ut formã
dar& quomodo peccatores abluti. & aiugo legis erepti.
clignatione deifilii ei adoptarent᷑. sicut pmis ꝑrat
redempti sanguine filii eiusi Saluatorem aut̃ necesse
erat fieri sublege : quasi filium abrahȩ iuxta legẽ ut cir

Expanded text:
 factum ex muliere, factum sub Lege; ut eos qui sub Lege erant, redimeret; ut filiorum adoptionem reciperemus. Plenitudo temporis est completum tempus, quod praefinitum fuerat a Deo Patre, quando mitteret Filium suum, ut ex Virgine factus, quasi homo nasceretur, subjiciens se Legi usque ad tempus baptismi; ut formam daret quomodo peccatores abluti, et a jugo Legis erepti dignatione Dei, filii ei adoptarentur, sicut promiserat redemptis sanguine Filii ejus. Salvatorem autem necesse erat fieri sub Lege, quasi filium Abrahae juxta carnem; ut cir
Abbreviated transcription (Latin):
scilsemlis ꝑpe seruis: In conditione c̃. cmatoꝵ uła cictoꝵ
łoc exopll phat eos qui sub loge fuer̃ paruulos fuisse cir¬
canqrtũm :n& libatem habuisse. quta conditione legis
erant subiorti uausa pedeati. Ita & nos cumẽemꝰ. pasuulo
sublcmts hoiꝰ mundi crimꝰ subietti: Inelem̃tis neomoenias
quosobseruantuider. Sabbatũ uero dies requieaonis
dificaroe credertis: quasi imꝑsecu & pariuili: ꝓlegẽ dei subiec¬
rit cramꝰ conseriuis quasi pedagagis. Libtas enim̃ima : ob noxia

Expanded text:
similis prope servis in conditione est curatorum vel actorum. Hoc exemplo probat eos, qui sub Lege fuerunt, parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse; quia in conditione Legis erant subjecti causa peccati. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus subjecti. In elementis neomenias quos observant Judaei: sabbatum vero dies requietionis.tificaret credentes, quasi imperfecti et parvuli per Legem Dei, subjecti eramus conservis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
cordis ͤ scripsi uob̾ ꝑmultas lacrimas ñ utcon¬
tristemini sed ut cognoscatis caritatẽ quã¬
habeo abundantiꝰ inuob. MAanifestuĩ .ẽ.
qͥa qͥndo hoc affectu qͥs aliquẽ corripit. ut
plus illo doleat peccatis eiꝰ. ñon utiq ut il¬
lũ contrist& corripit. sed ut ostendat illi
quo amore diligat eũ. Iui enĩ non hoc affec¬
tu corripit .: frm contristat. Insultat enĩ :
me contristauit : sed exparte ut non onerẽ
in popło s: sic in prima epła memorauit. Hi
ẜ ex parte sc̃oꝵ s. quos concristatos merore
fr̃is significat: sic & sem& ipsũ. łloc dicens one¬
rauit peccantẽ. uł eũ qͥ pec cauerat. Plus enĩ
fit reus incuiꝰ delicto multi tribulant᷑. Ac
et contra magis donetis & consolemini. ne
quomodo habundantiore tristicia absorbeat᷑
qͥeiꝰmodi .ẽ. Afflieto homini peccati ꝓprii
causa sub uenire p̃cepit. quia penitentia si
de uero animo .ẽ. hoc .ẽ. sicor reptꝰ. statĩ

Expanded text:
cordis scripsi vobis per multas lacrymas, non ut concordis scripsi vobis per multas lacrymas, non ut contristemini, sed ut cognoscatis quam charitatem habeam abundantius in vobis. Manifestum est quia quando hoc affectu quis aliquem corripit, ut plus illo doleat peccatis ejus; non utique ut illum contristet, corripit: sed ut ostendat illi, quo amore diligat eum. Qui enim non hoc affectu corripit, fratrem contristat; insultat enim, qme contristavit, sed ex parte; ut non onerem in populo sunt, sicut in prima epistola memoravi. Hi ergo ex parte sanctorum sunt, quos contristatos in errore fratris significat, sicut et semetipsum. Hoc autem dicens, oneravit peccantem, vel eum qui peccaverat. Plus enim fit reus, in cujus delicto multi tribulantur: ace contra magis donetis, et consolemini; ne quomodo abundantiori tristitia absorbeatur, qui ejusmodi est. Afflicto homini peccati proprii causa subvenire praecipit; quia poenitentia, si de vero animo est, hoc est, si correptus statim
Abbreviated transcription (Latin):
tristat᷑ onpaciunt᷑ omia menbra cuinius
merori. Dienĩ contristouos. & qͥs . ẽ. qͥme
lȩtificdꝰ nisi qͥ contristat᷑ exme : hoc dic̃ qͥa
non uult eos contriftare. sed qͥa peccatis scudu¬
u erant: necesse erat illos contristari in uito
apło. lta tam̃ ut decetero ob audientes
facti lȩtificarent eosqͥ contristabant᷑ cũ
eis nut qui corripiendo contristauerat eos
lȩta ree᷑ ex hisdũ cornigunt. Idõ & scrip¬
si hoc ipsũ. necũ uenisse tristiciã habem. a
qͥb: oportuerat me gaudere. certũ habens
qͥa meũ gaudiũ om̃ium urm.ẽ. Idciroo dic
hȩc se scripsis se. ut pꝰtea ueniens non. eẽs un¬
de contristaree᷑ sublatisuiti is. sed gauderat
cũ eis quasi cũ carissimis filiis ut qͥ ab infide¬
lib tribulationib a fficiebat᷑. ab ĩsutiq
gauder& qͥ crediderant. Gaudiũ enĩ apłi.¬
pu s rificatio .ẽ. popłi. Idõ enĩ gaud&.
qͥa uituꝑatio ñ .ẽ. in eis quos simul oport&
gauđe. Nã exmulta p̃ssura & angustia

Expanded text:
 omnia membra unius moerori. Si enim ego contristo vos, et quis est qui me laetificet, nisi qui contristatur ex me? Hoc dicit, quia non vult eos contristare: sed quia peccatis studuerant, necesse erat illos contristari, invito Apostolo; ita tamen ut de caetero obaudientes facti, laetificarent eos, qui contristabantur cum eis; ut qui corripiendo contristaverat eos, laetificaretur ex his, dum corriguntur. Ideo et scripsi hoc ipsum, ne cum venissem, tristitiam haberem, a quibus oportuerat me gaudere: certum habens, quia meum gaudium omnium vestrum est. Idcirco dicit haec se scripsisse, ut postea veniens, non esset unde contristaretur, sublatis vitiis: sed gauderet cum eis, quasi cum charissimis filiis; ut quia ab infidelibus tribulationibus afficiebatur, ab his utique gauderet, qui crediderant. Gaudium enim Apostoli purificatio est populi; ideo enim gaudet, quia vituperatio non est in eis, quos simul oportet gaudere. Nam ex multa pressura et angustia
Abbreviated transcription (Latin):
i ꝓbabi le uidet cum pace dissimulatur : Aduersaru
enim & dissĩdentes solent se mucẽ ꝓuocare: ex quib:¬
& declinet arabulis manibus. Quietus debet esse.ut
semꝑ deeoreta uerba cintta. nec patiat᷑ secoram

Expanded text:
improbabile videtur, cum pace dissimuletur. Adversarii improbabile videtur, cum pace dissimuletur. Adversarii enim et dissidentes solent se invicem provocare, ex quibet declinet a fabulis inanibus, quietus debet esse, ut semper de conscientia verba emittat, nec patiatur se coram
Abbreviated transcription (Latin):
peõꝑuriũ non inpudoratũ : ecte tracttotẽ uerbũ.
ueritatis Im̃ sunt aliqui qui contentionẽ dicant ꝓ¬
desse : apłs autẽ sciens magis obesse : hoc mandatmus
quisq: hoc curet ut spreta alt̃ catione semet ipsum
ꝓbabilẽ faciat : et in pudoratos appellanscos qui con¬
tentionib: nituntur : Necessc est ut contention extor¬
queat aliquid in momulta quȩdicantur contra
c̃scientiã. ut in tus in amimoꝑdat. forisuictor absce¬
dat. Nemo enĩ patitur sed umcilicet sciat uera
quȩ audit: Recte aut̃ tractat & bona conscientia
quiu olaentib: loquit᷑ & pacificis: Conlatio enĩ int̃dĩ
seruos essẽ deb&. non altercatio: Profanas autẽ uocum
nonta tas dernta : plurimũ eñ pficienti adiuamnitatẽ :
sermoenĩ eoꝵ sicut cancer serpit: Hoc idẽ adhuccert¬
ꝓsequit᷑ ut contentiones uitent᷑ : Nec enĩ congrintuni¬
us fidĩ uros haberet contentionẽ. sed intractatu paci¬
ant᷑ se inincẽ consentions bonis dictis Si quid autẽ

Expanded text:
operarium, non impudoratum, recte tractantem verbum veritatis. » Quoniam sunt aliqui, qui contentionem dicant prodesse, Apostolus autem sciens magis obesse, hoc mandat ut unusquisque hoc curet, ut spreta altercatione semetipsum probabilem faciat, et impudoratos appellans eos qui contentionibus nituntur. Necesse est enim ut contentio extorqueat aliquid, imo multa quae dicantur contra conscientiam, ut intus in animo perdat, foris victor abscedat. Nemo enim patitur se vinci, licet sciat vera quae audit. Recte autem tractat et bona conscientia qui volentibus loquitur et pacificis. Collatio ergo inter Dei servos esse debet, non altercatio. « Profanas autem vocum novitates devita; plurimum enim proficient ad inanitatem. Sermo enim eorum velut cancer serpit. » Hoc idem adhuc prosequitur, ut contentiones vitentur. Nec enim congruit unius fidei viros habere contentionem, sed in tractatu patiantur se invicem et consentiant bonis dictis. Si quid autem
Abbreviated transcription (Latin):
iouis atq mercurus: quod sisermo ipse dicitur eẽ mer-¬
curius. sicut ea quae de illo int̃p̃tantur ostendunt:
nam idõ mercurius quasi medius currens dr̃ appella¬
tus quod sermo currat int̾ homines medius. ideo
hermes grete quod sermo uł int̾p̃tatio quae ad
cilnis prae esse. quia int̾ uendentes & ementes
sermo fit medius. Alas enis in capite & pe-¬
diͥb significare uolucrẽ ferri ꝑ aera sermo-¬
nemꝰ muntiũ dictũ qm̃ ꝑ sermonẽ omĩa co-¬
gitata nuntient᷑. Si ergo mercurius ipse ser¬
mo est: & iam ipsis confitentib deusꝰ sed cũ
sibi deos faciunt eos qui nec demones sunt:

Expanded text:
Iouis adque Mercurius. Quod si sermo ipse dicitur esse Mercurius, sicut ea, quae de illo interpretantur, ostendunt nam ideo Mercurius quasi medius currens dicitur appellatus, quod sermo currat inter homines medius; ideo ‛Ερμη̃ς Graece, quod sermo uel interpretatio, quae ad t mercibus praeesse, quia inter uendentes et ementes sermo fit medius; alas eius in capite et pedibus significare uolucrem ferri per aera sermonem; nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur — si ergo Mercurius ipse sermo est, etiam ipsis confitentibus deus non est. Sed cum sibi deos faciunt eos, qui nec daemones sunt
Abbreviated transcription (Latin):
crũ susceptũ ÷ in urbẽq ꝑuectũ. hab̾e dehac
re udicẽ uellẽ: dicer& nob̾. utrũ matre suã
tã optime de re publica uell& mereri. ut ei di¬
uini honores decernerent᷑: sic̃ & grȩcos & roma¬
nos aliasq gentes constat qͥbdã detreuisse
mortalib quoꝵ erga se beneficia magnipendant.
eosq ĩmortales factos. atq. indoꝵ numerd̾re¬
ceptos eẽ crediderant. Profecto ille tintĩ feli¬
citatẽ suae matrisi fieri posset optaret : porro
si ab illo deinde quȩreremꝰ. utrũ int̾ eiꝰ diuinos
honores uell& illa t̾pia celebrari: ñ ne se malle
clamar& ut sua mat̾ sine ullo sensu mortua
iacer&. quã adhoc dea uueret ut illa libent̃
Audir& : Absit ut senatꝰ popłi romani ea
m̃te p̃ditꝰ qua theatrũ aedificari in urbe
in contrariũ diuinitate mutari: ut honorib

Expanded text:
rum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus
Abbreviated transcription (Latin):
modi sp̃s talib obscenitatib delectent᷑. nisi uł
nesciens utrũ om̃ino sint ulli inmundi sp̃sdoꝵ
nomine decipientes. uł talẽ agens uitã inqua
istos potiꝰ quã uerũ dm̃ & opt& ꝓpitios & formida

Expanded text:
modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios et formidet
Abbreviated transcription (Latin):
ludibriaq sacrilegioꝵ aspectabamꝰ arrreptios
audie bamꝰ simphoniacos. ludis tpisimis qͥdiis deab¬
q exhibebant᷑ oblectabam̃. caelesti iuirgini & be¬
ret int̾iȩ matri om̃iũ ante cuiꝰ lecticã die sol¬
lẽpni libationis eiꝰ talia ꝓpublicũ cantitabant᷑
qualia nec matrẽ ipsoꝵ scęnicoꝵ decer& audire:
dia. qđ nec ipsa nequitia possit auferre. Illam
ꝓinde tͥpitudinẽ obscȩnoꝵ dictoꝵ atq factoꝵ.
scȩnitos ipsos domi suę ꝓludendi causa corãma¬
trib suis agere puder&. quã ꝑpublicũ agebant
corã dõꝵ matre. spectante & audiente utriusq sexus
frequentissima multitudine. Quȩ si illecta curio¬
sitate adeẽ potuit cireũ fusa saltĩ offensa casti¬
tate debuit abire confusa. Quȩ s sacrilegia si illa
erant sacra : aut quȩ inquinatio. si illa lauatio:
& hacc fereula appellabant᷑. quasi celebraret᷑
conuinũ quo uelut suis epulisimmunda
demonia pascerent᷑. Quis enĩ ñ sentiat qđinꝰ

Expanded text:
ludibriaque sacrilegiorum ; spectabamus arreptitios, audiebamus symphoniacos; ludis turpissimis, qui diis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Coelesti virgini, et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. dia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tur in libris qͦs de repuplica scripsit: ubi scipio
disputans ait. Nũquã comediȩ nisi consuetudo
uitȩ pateret᷑. ꝓbare sua theatris flagitia potiusseñ
Et grȩci quidẽ antiquiores uitiosȩ siue opinationis
libris loquit᷑ a fricanus quẽ illa ñ attigit ł potiꝰ
quẽ ñ uexauit : cui peꝑcit: esto popłe homines.
ipbos. in re publica seditio sos cleonẽ. eleofontẽ.¬
hiperbolũ lȩsit : patiar inquit. & sieius enodiciues

Expanded text:
tur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio tur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis qu eisdem libris loquitur Africanus, quem illa non adtigit, uel potius quem non uexauit? cui pepercit? Esto, populares homines inprobos, in re publica seditiosos, Cleonem, CleophonteHyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi eius modi ciues
Abbreviated transcription (Latin):
romanos sed ipsos dos ut sibi sollepnit̃ edent᷑ & honori
suo consecrarent᷑ acerbe imꝑando & qͦdĩ mͦ extor¬
quendo fecisse Quod in pͥmo libro breuicõmemo¬
ratione ꝑstrinxi. Nã in grauescente pestilentu:
ludi scȩnici auctoritate pontificũ pͥmitꝰ institutis: fomi
Quis igit in agendi uita ñ ea sibi potius arbitret᷑ sec
stitutis. quã ea quȩ scripaitant᷑ legibi humano
consilio ꝓmulgatis adulterũ iouẽ si poetȩ falla¬
cit̃ ꝓdider̃: dii utiq casti quia tantũ nefas huna¬
ac uindicare Ethaec sunt scȩnicoꝵ tolerabiliora
ludoꝵ: comedia scilic& & tragediȩ. hoc ÷ fabulae
poctarũ agendȩ inspectaculis. multa rtrũ tͥpitudine
sed nulla saltẽ alia sicũt multa uerboꝵ obsenitate
cõposiłae : quas &iã int̃ studia que honesta acliba¬
lia uocant᷑ pueri legere & difcre cogunt᷑ a senib:¬
uid aut̃ hinc senserint romani uederes cicero testa¬

Expanded text:
Romanos; sed ipsos deos, ut sibi solemniter, ederentur et honori Romanos; sed ipsos deos, ut sibi solemniter, ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando, et quodammodo extorquendo fecisse: quod in primo libro brevi commemoratione perstrinxi. Nam ingravescente pestilentia, ludi scenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda vita non ea sibi potius sectanda arbitstitutis, quam ea quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Jovem si poetae fallaprodiderunt, dii utique casti, quia tantum nefas per humacare debuerunt. Et haec sunt scenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis, multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, verborum obscenitate compositae: quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia vocantur, pueri legere et discere coguntur a senibhinc autem senserint Romani ueteres, Cicero testa
Abbreviated transcription (Latin):
laudari in anit̾ leges atq instituta maioꝵ : om̃s
enĩ cultores taliũ doꝵ. mox ut cos libido ꝑpulerit.
feruenti ut ait ꝑsius tincta ueneno: magis intu¬
ent̾ qͥd iappit̾ fecerit. quã qđ docuerit plato uł
censuerit cato hinc apd terentiũ flagitiosus
adolescens spectat tabulã quandã pictã i
pariete. ubi inerat pictura haec. Iouẽ qͦ pacto
aureũ : atq abhac tanta auctoritate adhib&
patrociniũ tͥpitudinis suȩ. cũ in ease iact& imi¬
tari dm̃ ae quẽ dm̃ inquit: qui tẽpla caeb sũmo
sonitu concutit: ego homuntio idñ facerẽ : ego uero
illud feci: aclibens. At aiunt enĩ ñ traduntur¬
Iuiii ista sacris dõꝵ sed fabulis poctarũ. Nolo dicere:
illa mystica quã ista theatrica eẽ turpiora.
hoc dico quod negantes conuincit hystoria :
eosdẽ illos ludos in quib regnant figm̃tapoe¬
tarũ ñ ꝑ imꝑitũ obsequiũ sacris doꝵ suoꝵ intulisse

Expanded text:
laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud feci ac libens. CAPUT VI ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora: hoc dico, quod negantes convincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per imperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse
Abbreviated transcription (Latin):
repugnar&. Et quidĩ eoꝵ quȩdĩ magna quantũ
diuinitꝰ adiutis inuener̃. quantũ aut̃ huma¬
nitꝰ impeditis errauer̃: maxime cũ eoꝵ suꝑbiȩ¬
ste ꝓuidentia diuna resisterae. & uiã pietatis
abhumilitate insuꝑna surgentẽ &iã istoꝵ compara¬
tione monstrar&: unde posta nob̾ erit indĩueri
dñi uoluntate disquirendi ac disserendi locus
erũtam̃ si philosofi aliquid inuenerunt qđ ageadȩ
bonȩ uitȩ beatȩq adipiscendae satis eẽ possit quau¬
to iustius talib diumihonores decernerent᷑: qͣnto
meliꝰ & honestiꝰ in platonis tẽplo libri eius legerent᷑:
quã intẽplis dȩmonũ galli absciderent᷑. mollescor¬
secrarent᷑. insam secarent᷑. & quicqͥd aliud uł crudele
ł turpe. ł tͥpit̃ crudele. ł crudelit̃ turpe insacris
talũ dõꝵ celebrari. quanto satius erat ad erudiendã
iustitia uiuentutẽ puplice recitari leges dõꝵ quã

Expanded text:
repungnaret. Et quidam eorum quedam magna, quantum repungnaret. Et quidam eorum quedam magna, quantum divinitus adiuti sunt, invenerunt; quantum autem humanitus impediti sunt, erraverunt, maxime cum eorum superiuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam
Abbreviated transcription (Latin):
uicturi gignim. ordo quis datꝰ aut metȩ qͣ mollis
fexus & unde. qͥs modus argenti. quid fas optare.
quid asꝑ utile nũmus hab& patriȩ carisq ꝓpinqͥs
Quantũ largiri deceat. quẽ te ds̃ ee uissit & huma¬
centiũ dõꝵ solebant p̃cepta retitari. & acultorib
eoꝵ popłis frequent̃ audiri: sic̃ nos ostendimus
ad hoc ȩccłias u institutas quaqͣu̾sũ religio xp̃iana
diffundit᷑ Anforte nob̃ filosophoꝵ scolas disputati¬
onesq memorabunt᷑: Primo haec ñ romana sed
grȩcas: aut siꝓpt̾ea iã romana. quia & grȩcia facda
ẽ romana ꝓuincia : ñ dõꝵ p̃cepta sunt sed hominũ
inuenta. quiutcũq conatis ingenus acutissimis
p̃diti. ratiocinando uestigare quid in rerũ nat᷑ a
latitar&. quid in morib appetendũ eẽt atq fugier¬
dũ. quid in ipsis ratiocinandi regulis cerdi conexi¬
one traheret᷑. aut quid ñ eet̃ consequens ł &iã

Expanded text:
uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humacentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditonesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestlatitaret, quid in moribus adpetendum esset atque fugiendum, quid in ipsis raciocinandi regulis certa connexione traheretur, aut quid non esset consequens vel edam
Abbreviated transcription (Latin):
eos & detestabilib malis ñ in agro & uitib ñ in
domo pecunia. ñ deniq in ipo corpore qđ m̃ti
subdit᷑. sed in ipsa m̃te in ipso rectore carnisanimo
eos impleri ac pessimos fieri sine ulla sua t̾ribi¬
li ꝓhibitione ꝑmitterent: aut siphibebant hoc
ostendat᷑ potiꝰ. hoc ꝓbet᷑: nec nob nescio quos su¬
surros paucisimoꝵ aurib anbelatos & archana
uelut religione traditos iactent. qͥb uitae
ꝓbitas castitasq discat᷑. sed demonstrent᷑ uł
cõmemorent᷑ loca talib aliquando c̃uenti¬
culis consecrata. ñ ubi agerent᷑ ludi obsçȩnis¬
uocib & motib histrionũ. nec ubi frigialia
celebrarent᷑ effusa om̃i licentia tͥpitudinuĩ & uere
frigia sedpudoris & honestatis : sed ubi popłi audireñ
qđ di p̃ceꝑint de cobibenda auaricia. ãbitione
frangenda. luxuria refrenanda. ubi dicerent
miseri qđ ꝑsius discendũ in crepat dicens Disite
o miseri & causas cognoscite rerũ.: quid sumꝰ & qͥd nã

Expanded text:
testabilibus malis non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, n motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam
Abbreviated transcription (Latin):
eam talib aduocarent cultores sui qualib
c̃uitus in quẽpiã iaculatis. cũ int̃ homines
uiuer& nisi aures clanderet. seseq subtraher&
erubescereñ ꝓ illa & ꝓpinqui & maritꝰ & lib̾i
quȩ siuit optimũ uirũ. ñ quẽ monendo & adiu¬
uando faceret. sedque fallendo deciꝑ&. ei
similis de qua scriptũ ÷. mulier aut̃ uiroꝵ
p̃tiosas ammas captat: Ut ille magnȩ indolis
animꝰ hoc uelut diuino testimonio sublimatꝰ.
& uerese optimũ existimans. uerã pietatẽ reli¬
gionẽq ñ quȩ rer&. sine qͣ om̃e quãuis lauda¬
bile ingeniũ suꝑbia uanescit & decidit Iuomͦ
igit᷑ nisi insidiose quȩrer& dea illa optimũ uirũ.
cũ talia quęrat insuis sacris. qualia uiri optimi
abhorreq̃ sus adhibere conuiuiis hinc ÷ qđ¬

Expanded text:
eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis?
Abbreviated transcription (Latin):
heredes eẽnt fidei abrahȩ: ꝑ terltom̃tũ sangiunis xp̃i.
Don ũergo quod ꝓmissum est abrahȩ & filiis eius. in xp̃o
solutums quãuis & ipse abraham consecutꝰ sit doriũ.
hocillicubyiuentꝰ est: Quidergo Lex factoꝵ posita
est : donet uenir& sem̃ ciu ꝓ missumest.  ex factoꝵ idet
moysi posittiest. Inpedio. int coeptã ꝓmissionẽ & sem̃ cui¬
I factit ꝓmissio est: hoc ẽĩ unt̃ abralt̃ & filucctorem:
Adeo longedattĩ post ftactt̃ ꝓmissionẽ. ut ipsa listinctioree
aliud lex & aluud ꝓmissio uideret᷑ ut popłm dei a gentibus
segregatũ erudir& sub deitimore: ut dignꝰfier& adexcipren¬
De sacgrifitius. Deprimogenitis. dedecimis. &cȩtis talibus.
Dispostat ꝑanglos in manu medicctoris Angłos dic̃ dei
nuntios Idest morsem. tesum filiũ aue. & cȩteros ꝓphȩ¬
tas usque adicħem baptistt̃ dequodicit ds̃ : Eoce mitto

Expanded text:
haeredes essent fidei Abrahae per testamentum sanguinis Christi. haeredes essent fidei Abrahae per testamentum sanguinis Christi. Donum ergo quod promissum est Abrahae, filiis ejus in Christo solutum est; quamvis et ipse Abraham consecutus sit donum hoc illic, ubi inventus est. Quid ergo Lex factorum posita est, donec veniret semen, cui promissum est? Lex factorum, id est, Moysi, posita est in medio inter coeptam promissionem et semen, cui facta promissio est, hoc est, inter Abraham et Salvatorem. Ideo longe data post factam promissionem, ut ipsa distinctione aliud Lex, et aliud promissio videretur; ut populum Dei a gentibus segregatum erudiret sub Dei timore, ut dignus fieret ad excipiende sacrificiis, de primogenitis, de decimis, et de caeteris talibus. Disposita per angelos in manu Mediatoris. Angelos dicit Dei nuntios, id est, Moysen, et Jesum filium Nave, et caeteros prophetas usque ad Joannem Baptistam, de quo Deus dicit: Ecce mitto
Abbreviated transcription (Latin):
potest uide is. abrahȩ ꝓmissioraẽ euacutitã ꝑlegem. Et rette.
Sed alud adũ sum in ꝑiudet p̃sumptiorae defendunt. putan¬
tes iustificatioraẽ sine oꝑa legis ꝓuenire non posse cũ
sciarit abrahã qui forma eius rei est sine oꝑa legis
ꝓsolã fidẽ iusti ficcitũ: Sedemulatione quadã cȩcati
non intelligunt neq considerant: quia siꝑlege iustifi¬
catio ex dudit᷑ ꝓmissio : & si ex clusa fuerit ꝓmissio siree
dubio frustrabit᷑ fides abrahȩ: quod ne audire quidem
se pacunt᷑ uidȩi: Scientes quia ꝓmissio exfide est abrthȩ:
Quae ꝓmissio ꝑfidẽ iustificat non ꝑlegẽ. sicut & abrahã iusti¬
qui illi succedunt suspraentes fidẽ. inqua benedictꝰ &
iustificatꝰ est abraham Testimoniũ ergo ꝓmissĩ omis abrahȩ.
tesitañtũ appellat᷑. ut post mortẽ eiꝰ heredes essent
In promissio filii eius facti ꝑfidem: Quce causa cucurrit
usque a cdxp̃m abrahȩ rȩpmissũ. ut postmortem  eredentes.

Expanded text:
udaeis Abrahae promissionem evacuatam per Legem, et recte: sed aliud adversum improvida praesumptione defendunt, putantes justificationem sine opere Legis provenire non posse; cum sciant Abraham, qui forma ejus rei est; sine operibus Legis solam fidem justificatum. Sed aemulatione quadam caecati, non intelligunt, neque considerant quia si per Legem justificatio, excluditur promissio; et si exclusa fuerit promissio, sine dubio frustrabitur fides Abrahae: quod ne audire quidem se patiuntur Judaei, scientes quia promissio ex fide est Abrahae. Quae promissio per fidem justificat, non per Legem; sicut et Abraham justiqui illi succedunt, suscipientes fidem, in qua benedictus et justificatus est Abraham. Testimonium ergo promissionis Abrahae testamentum appellatur; ut post mortem ejus haeredes essent in promissione, filii ejus facti per fidem. Quae causa cucurrit usque ad Christum Abrahae repromissum, ut post mortem Christi credentes,
Abbreviated transcription (Latin):
I nomine om̃s gentes benedicuntur ꝑfidem. Id eo non
in multissed inurio firmata ꝓmissio ẽ. qui est xp̃s.
Hac disputatioric sua apłs quasi reos falsa testam̃ti
ut non solum salus ꝓmissa inxp̃o. sed et in lege sit.:
Ideo ꝓbat ꝓmissionẽ benedictionis in solo xp̃o factam.
post quadringentasc .xxx. annos facta est lex. ñ infir¬
mato : ad eucicuandã ꝓmissioriẽ. Insolo xp̃ofirmatã¬

Expanded text:
 nomine omnes gentes benedicentur per fidem. Ideo non in multis, sed in uno firmata est promissio, qui est Christus. Hac disputatione sua Apostolus quasi reos falsati testamenti ut non solum salus promissa in Christo, sed et in Lege sit. Ideo probat promissionem benedictionis in solo Christo factam. post quadringentos et triginta annos facta est 221 Lex, non infirmata ad evacuandam promissionem. In solo Chr
Abbreviated transcription (Latin):
.xxͨx. annos datã ostendait: Constituta enĩ ꝓmis¬
siorie postea lex dicta est. quȩ non utique infirmar&
ꝓmissioriẽ : sed quod futura. & quando uentura. ec̃t.
significar&. Sienĩ ex legẽ hereditas. iamnora exꝓmissiore.
Abra hȩ auteri ꝓmissi qc̃ donauit dd̃. Puassibi contrarias

Expanded text:
 annos datam ostendat; constituta enim promissione postea data est Lex, quae non utique infirmaret promissionem, sed quod futura, et quando ventura esset, significaret. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione: Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Pr̃s scđm hominẽ dico: Hoc dicit: quia exemplo
humaNȩ cause cõmendare uult rationẽ diuinȩ ꝓmissionis.¬
Tamera hominis testam̃tũ confirmatũ auctorititte. nemo irritũ
facit aut suꝑ ordiroat Verũ est : quia testam̃ tũ defunca
iure factũ non potest scindi. Abrahȩ dicte sunt ꝓmissio¬
nes & semini eius: Nondicit & seminib quasi inmultis:
sed quasi inumno & semini tuo quod est xp̃c. Hoc est

Expanded text:
es, secundum hominem dico. Hoc dicit, quia exemplo humanae causae commendare vult rationem divinae promissionis. Hominis testamentum, confirmatum tamen, nemo irritum facit, aut superordinat. Verum est quia testamentum defuncti jure factum non potest scindi. Abrahae dictae sunt promissiones, et semini ejus. Non dicit: Et seminibus, quasi in multis; sed quasi in uno: E
Abbreviated transcription (Latin):
illũ fecerurat: ut quasi reus ocuderetur cũ. ẽẽt. innocens
quia dignꝰ morte maledictꝰ est : uixttilegem.: Videntes eni
multos adgregari doctrinȩ eus ⁊ clatisura dicentes.: Eece
totꝰ mũđ. abiit postillũ. Ac ꝑhoc ꝓ nob̵ occisus dr̃. & duplici
genere ꝓ nobis. Cũ enĩ putant illũ occidi debenedoceret.

Expanded text:
illum fecerunt, ut quasi reus occideretur, cum esset innocens, illum fecerunt, ut quasi reus occideretur, cum esset innocens, quia dignus morte maledictus est juxta Legem. Videntes enim multos aggregari doctrinae ejus, zelati sunt dicentes: Ecce totus mundus abiit post illum ; ac per hoc pro nobis occisus dicitur, et duplici genere pro nobis; cum enim putant illum occidi debere, ne docere