comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tu satis eloquent facis. quod in erudite atq inpolite faciebat
epicurus. quasi ꝓpt̾ea sis eiꝰ aduersarius quia diserte dicere nͨ
nouerat illȩ quȩ dicis. Rursus ut sentio laboraturus es. quomͦ
te ostendas. et laudatorem uoluptatis eẽ. et epicureum non eẽ
s noli laborare. ego te ista cura liberabo: Non es epicureus. qr
ille totum hominis bonum in corporis posuit uoluptate. Tu
aut magnam parte humani boni ponere in uirtute conaris.
quam ueram id ẽ. uerȩ pietatis ignoras. Bixit enĩ homo del.
ecce pietas ẽ. sapientia: et hȩc unde homini nisi ille det de quo
scriptum ẽ. Dñs sapientes facit cecos. et de quo itẽ legit᷑ Siqͥs
qui ex illo aliquam partem in uoluptatis laude sumpsisti. quan¬
tominus ego qui de uoluptate carnis hoc sentio quod sentit am¬
brosus. immicam scilicet ẽẽ iusticiȩ et quod homo concupiscen¬
tiȩ uoluptate concretus. prius quã nascit᷑ subeat contagia de¬

Expanded text:
tu satis eloquenter facis, quod inerudite atque impolite faciebat tu satis eloquenter facis, quod inerudite atque impolite faciebat Epicurus: quasi propterea sis ejus adversarius, quia diserte dicere non noverat ille, quae dicis. Rursus, ut sentio, laboraturus es, quomodo te ostendas et laudatorem voluptatis esse, et Epicureum non esse. Sed noli laborare, ego te ista cura liberabo. Non es Epicureus, quia ille totum hominis bonum in corporis posuit voluptate, tu autem magnam partem humani boni ponere in virtute conaris, quam veram, id est, verae pietatis ignoras. Dixit enim homini Deus, Ecce pietas est sapientia . Et haec unde homini, nisi ille det de quo scriptum est, Dominus sapientes facit caecos ; et de quo item legitur, Si qqui ex illo aliquam partem in voluptatis laude sumpsisti: quanto minus ego, qui de voluptate carnis hoc sentio, quod sentit Ambrosius ; inimicam scilicet esse justitiae, et quod homo concupiscentiae voluptate concretus, priusquam nascitur subeat contagia de
Abbreviated transcription (Latin):
forma copulȩ similis ut dicis. qui ꝓmittebat bestiam quȩ se
ipsã comediss S obserua ne bestialis istȩ motus contra quem
uideris in tua carne confligere. sicut te ꝑuertit laudatus. sic te
consumat postea relaxatus: non enĩ ut calũpniaris ego dixi
nuptias. et magnũ bonũ. et magnũ malum. tãquã eõmͦ se ipsã
comedat ista sententia. s dixi inuno homine naturã bonã uiti¬
ũ malum. quod ẽẽ tu ipse certe in adulteriis confiteris. Nec ꝓp¬
t̃ eoꝵ uitiũ in ꝓbans naturã. nec ꝓpter eoꝵ naturã approbans
uitiũ. Bonum dixi nuptias ex quibus es natꝰ. malũ aut̃ non
de mptiis. s: de uiciata origine attractum. contra quod geris
bellum renatus. Ridiculum ẽ. aut̃ quod me dicis epicuri uias
gradientem. habenas omnes quibus cupiditades frenantur
incidere. Quid si ego laudarem corporis uoluptatem: hoc enĩ

Expanded text:
pharmacopolae similis, » ut dicis, « qui promittebat bestiam, quae se pharmacopolae similis, » ut dicis, « qui promittebat bestiam, quae se ipsam comesset. » Sed observa, ne bestialis iste motus, contra quem videris in tua carne confligere, sicut te pervertit laudatus, sic te consumat postea relaxatus. Non enim, ut calumniaris, ego dixi « nuptias et magnum bonum et magnum malum, » tanquam eo modo ipsa se comedat ista sententia; sed dixi in uno homine naturam bonam, vitium malum: quod esse tu ipse certe in adulteris confiteris, nec propter eorum vitium improbans naturam, nec propter eorum naturam approbans vitium. Bonum dixi nuptias, ex quibus es natus; malum autem non de nuptiis, sed de vitiata origine attractum, contra quod geris bellum renatus. 48. Ridiculum est autem, quod me dicis, « Epicuri vias gradientem habenas omnes, quibus cupiditates frenantur, incidere. » Quid, si ego laudarem corporis voluptatem? Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
recte ame dictũ ẽ. ita nuptiarũ bonum malo originali quod inde
trahit᷑ non potest accusari sicut ad ulteriorum et fornicationum
malũ. bono naturali quod inde nascit᷑. non potest excusari. Bonũ
enĩ naturale dixi. quod mecũ ipse collaudas. malũ aut origina
ditatem. contra quod aut̃ dimicas quia renatꝰ es. ꝑtinet ad p̃¬
uaricationem quam diaboli astutia seminauit. unde te xp̃i gr̃a
liberauit. Ut prius hoc malo bene utaris in coniuge. nunc illi
aduerseris inte. non iam reus ex illo sicut eras natus. s ab eo¬
dem reatu non erutus nisi quia renatus. ut possis redemptus
regnare cum xp̃o. sitam̃ ista heresis nonte faciat ꝑire cum
diabolo. Sed quod potius cupimus confitearis malum contra
quod bellum geris. ut eo non ita separato quasi alia natura sit
s inte omm ex parte sanato inꝑpetua pace lȩteris. Non igit᷑ sũ

Expanded text:
recte a me dictum est, « Ita nuptiarum bonum malo originali quod inde recte a me dictum est, « Ita nuptiarum bonum malo originali quod inde trahitur non potest accusari, sicut adulteriorum et fornicationum malum bono naturali quod inde nascitur non potest excusari » . Bonum enim naturale dixi, quod mecum ipse collaudas; malum autem originalditatem: contra quod autem dimicas quia renatus es, pertinet ad praevaricationem, quam diaboli astutia seminavit, unde te gratia Christi liberavit; ut prius hoc malo bene utereris in conjuge, nunc illi adverseris in te; non jam reus ex illo, sicut eras natus, sed ab eodem reatu non erutus, nisi quia renatus, ut possis redemptus regnare cum Christo: si tamen ista haeresis non te faciat perire cum diabolo, sed, quod potius cupimus, confitearis malum, contra quod bellum geris, ut eo non ita separato quasi alia natura sit, sed in te omni ex parte sanato, in perpetua pace laeteris. 47. Non igitur « sum
Abbreviated transcription (Latin):
Ie ꝑ hoc frustra dixit iohannes concupiscentiã car̃nis non eẽ apatre.
hanc enĩ cu bonã et ob hoc apatre eẽ contendis etiam cũ ea quisq ma¬
la utitur. quia bono male utitur. nec dicere poteris quando modera¬
ta ẽ. apatre ẽ. quando inmoderata ẽ. nonẽ. apatre. quia et tunc ut
dicis bonum ẽ. quo male utit᷑ malus. Sed ab his angustiis liberabe¬
ris. si credideris non linguȩ tuȩ. s pugne tuȩ continentia ẽ. enĩ apa¬
tre. qua non expugnaretur concupiscentia. nisi non eẽt a patre.
hec ipsa ergo contra quam si continent᷑ uiuis acrit᷑ pugnas non
ẽ. apatre. Non enĩ contra eam pugnares nisi repugnaret. nec uero
repugnaret tibi agenti quod donat᷑. et amat᷑ apatre. si ee̾t apatre.
Ex ista et cum ista nascit᷑ homo dei bonum opus. nonsine malo qđ
trahit origo generationis. et sanat gr̃a regenerationis: ac ꝑ hoc

Expanded text:
Ac per hoc frustra dixit Joannes, concupiscentiam carnis non esse a Patre: Ac per hoc frustra dixit Joannes, concupiscentiam carnis non esse a Patre: hanc enim tu bonam, et ob hoc a Patre esse contendis, etiam cum ea quisque male utitur; quia bono male utitur. Nec dicere poteris, Quando moderata est, a Patre est; quando immoderata est, non est a Patre: quia et tunc, ut dicis, bonum est, quo bono male utitur malus. Sed ab his angustiis liberaberis, si credideris, non linguae tuae, sed pugnae tuae. Continentia est enim a Patre, qua non expugnaretur concupiscentia, nisi non esset a Patre. Haec ipsa ergo, contra quam, si continenter vivis, acriter pugnas, non est a Patre. Non enim contra eam pugnares, nisi repugnaret: nec vero repugnaret tibi agenti quod donatur et amatur a Patre, si esset a Patre. 46. Ex ista et cum ista nascitur homo, bonum Dei opus, non sine malo, quod trahit origo generationis, et sanat gratia regenerationis. Ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
malum. nec ad hoc quod desideras tibi ꝓderit etiam. sic enĩ uin¬
ceris ame. immo ab ipsa quam predico ueritate. Sed concupiscen
de cinus debellatione głaris. Si aut necertamine dimicantis uinca¬
ẽ lingua laudantis. pugnare iam desinis. captiuum concupiscentię
desertorem continentiȩ uincam. non iam suo s iudicio sapientie.
Causa itaq nr̃a finita ẽ. Quantumlibet enĩ laudes concupiscentiã
carnis. quamdni pugnas aduersus eam. cernis quam uerũm de il¬
la nec nisi de illa dixerit apłs ioħs quod non ẽ. apatre. Nam si ut
dicis. qui modum eius non tenet. bono male utitur. etiã in male u¬
tentibus bonum ẽ. ipsa. Quȩ igit᷑ ẽ. illa quȩ nonẽ. apatre: An etiam
ipsam quomͦlibet intelligas laudare dispones : Porro si malum ẽ ip¬
sa. ubi erit quando erit: quandoquidem ista etiã simale quiq utatur
bonum erit. nec ipsa ut dicis. s ille erit malus qui bono utit᷑ male:

Expanded text:
malum, nec ad hoc quod desideras tibi proderit; etiam sic enim vinmalum, nec ad hoc quod desideras tibi proderit; etiam sic enim vinceris a me, imo ab ipsa quam praedico veritate. Sed concupiscentde cujus debellatione gloriaris. Si autem ne certamine dimicantis vincatur lingua laudantis, pugnare jam desinis; captivum concupiscentiae, desertorem continentiae vincam, non jam suo, sed judicio sapientiae. 45. Causa itaque nostra finita est. Quantumlibet enim laudes concupiscentiam carnis, quamdiu pugnas adversus eam; cernis quam verum de illa, nec nisi de illa dixerit Apostolus Joannes, quod non est a Patre . Nam si, ut dicis, « qui modum ejus non tenet, bono male utitur; « etiam in male utentibus bonum est ipsa. Quae igitur est illa, quae non est a Patre? An etiam ipsam, quomodo libet intelligas, laudare disponis? Porro si malum est ipsa, ubi erit? quando erit? Quandoquidem ista, etiamsi male quisque utatur, bonum erit: nec ipsa, ut dicis, sed ille erit malus, qui bono utitur male.
Abbreviated transcription (Latin):
ris malum: laudando cam deseris ueritatis bonum. Sed ego te
uinco. et expugnatorem. et laudatorem mali. constituens te ante
iudicem. non alium. s te ipsum. Uis enim uincere concupiscentiã
expugnatione eiꝰ. me uero laude eiꝰ. Sed ego respondeo. ut uincat᷑
qui laudat. iudicet qͥ ex pugnat: si enĩ malum ẽ. cur laudat: si
bonum ẽ. cur expugnat: Si aũt nec bonum nec malum ẽ. ut qͥd
laudat. ut quid expugnat: quamdiu igit᷑ expugnator libidinis
eri̾t: tamdiu ꝓme contra te ipsum iudex eris. An forte aduersus
libidinem non certabis. ne in isto quod mecum habes certamine
supereris. dicens tibi ipsi. melius non pugno quam ostendo pug¬
nando. malum ẽẽ quod laudo: Noli obsecro te. Quid enim sum ego.
quem ꝓ magno desideras uincere: uincat te potius ueritas. ut cu
libidinem uincas. Nam si ad uersus eam pugnare destiteris: uin
ceris. et ad inmunda omnia ꝑtraheris: quod cum sit horrendũ

Expanded text:
ris malum, laudando eam deseris veritatis bonum. Sed ego te ris malum, laudando eam deseris veritatis bonum. Sed ego te vinco, et expugnatorem et laudatorem mali, constituens te ante judicem, non alium, sed te ipsum. Vis enim vincere concupiscentiam expugnatione ejus, me vero laude ejus: sed ego respondeo, Ut vincatur qui laudat, judicet qui pugnat. Si enim malum est, cur laudat? si bonum est, cur expugnat? Si autem nec bonum nec malum est, utquid laudat? utquid expugnat? Quamdiu igitur expugnator libidinis eris, tamdiu pro me contra te ipsum judex eris. An forte adversus libidinem non certabis, ne in isto quod mecum habes certamine supereris, dicens tibi ipsi, Melius non pugno, quam ostendo pugnando malum esse quod laudo? Noli, obsecro te. Quid enim sum ego, quem pro magno desideras vincere? vincat te potius veritas, ut tu libidinem vincas. Nam si adversus eam pugnare destiteris, vinceris, vincieris et ad immunda omnia pertraheris. Quod cum sit horrendum
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe non ualere. nec eam ꝓrsus concumbendi uincit affectus. s tune
relarat᷑ cum sꝑatur generationis effectus. Siquid uero fit in conui¬
ge non quidem contra naturam. s tam̃ quod tabularum matri¬
monialium limitem transeat. ueniale apud apłm repperitur. qr
nequaquã limes coniugalis carnis excedit᷑. s tamen ut etiã ip̃se
non excedatur contra malum concupiscentiȩ dimicatur. Quod isq
adeo malum ẽ. ut ei ne noceat pudicitiȩ certamine resistat᷑: et tu
nisi fallor inisto es certamine constitutꝰ. est qr te fideliter pugnare
existimas. uinci times. Aquo queso te uinci times: Abono. an ma¬
lo: An forte sic ame uinci times. ut adhuc malum neges. et tamꝗͣ
bonũ laudes aquo uinci times: Int̾ duos aduersarios constitutꝰ
in magnas coartaris angustias. et me uis uincere ꝑeloquentiã.
et libidinem ꝑ continentiam. s pugnando aduersus eam confite¬

Expanded text:
cipere non valere: nec eam prorsus concumbendi vincit affectus, sed tunc cipere non valere: nec eam prorsus concumbendi vincit affectus, sed tunc relaxatur, cum speratur generationis effectus. Si quid vero fit in conjuge, non quidem contra naturam, sed tamen quod tabularum matrimonialium limitem transeat, veniale apud Apostolum reperitur ; quia nequaquam limes conjugalis carnis exceditur: sed tamen ut etiam ipse non excedatur, contra malum concupiscentiae dimicatur. Quod usque a deo malum est, ut ei, ne noceat, pudicitiae certamine resistatur. 44. Et tu, nisi fallor, in isto es certamine constitutus: et quia te fideliter pugnare existimas, vinci times. A quo, quaeso te, vinci times? a bono an malo? An forte sic a me vinci times, ut adhuc malum neges, et tanquam bonum laudes a quo vinci times? Inter duos adversarios constitutus in magnas coarctaris angustias, et me vis vincere per eloquentiam, et libidinem per continentiam: sed pugnando adversus eam confite
Abbreviated transcription (Latin):
tati. nemo ꝓuidet remediũ sanitati. Quȩ sunt aut̃ sc̃arũ uͥginũ¬
sicut appellas głosa certamina. nisi quia non uincunt᷑ amalo.
sed uincunt inbono malum: Quȩ non głosa ego. s głosiora di¬
cere malui. Habet enĩ palmã de huius mali subiectione. quã¬
uis minorem. pudicitia etiam coniugalis. Belligerat enĩ etiã
ipsa contra carnalem concupiscentiam. ne limites thori nup¬
tialis excedat. Belligerat ne definitũ ex consensu coniugũ. o¬
randi tempus irrumpat. et si tantas uires habet ista pudi¬
citia coniugalis. tantũq dei donũ ẽ. ut faciat quod prȩscribt᷑
tabulȩ matrimoniales. in ipso quoq thoro conflictu fortiori
belligerat. ne ultra quam generandis filiis sat ẽ etiã. ipsum
coniugis corpus attreccet. Talis pudicitia nec menstruatis. nec¬
grauidis. utitur feminis. nec eius ȩtatis qua certum ẽ. eas iam con¬

Expanded text:
tati. nemo prouidet remedium nisi sanitattati. nemo prouidet remedium nisi sanitatsicut appellas, « gloriosa certamina; » nisi quia non vincuntur a malo, sed vincunt in bono malum? Quae non gloriosa ego, sed gloriosiora dicere malui. Habet enim palmam de hujus mali subjectione, quamvis minorem, pudicitia etiam conjugalis. Belligerat enim etiam ipsa contra carnalem concupiscentiam, ne limites thori nuptialis excedat: belligerat, ne definitum ex consensu conjugum orandi tempus irrumpat. Et si tantas vires habet ista pudicitia conjugalis, tantumque Dei donum est, ut faciat quod praescribunt tabulae matrimoniales, in ipso quoque thoro conjugali conflictu fortiore belligerat, ne ultra quam generandis filiis sat est, etiam ipsum conjugis corpus attrectet. Talis pudicitia nec menstruatis, necgravidis utitur feminis, nec ejus aetatis qua certum est eas jam con
Abbreviated transcription (Latin):
na. Quero quȩ remedia contempserit: respondebis nuptias: quȩ¬
ro ista remedia contra quem morbum sint necessaria. Remedium
quippe amedendo. idẽ. amedicando nom̃ accepit. Simul itaq un¬
demus ambo remedium nuptiarũ: cur laudas tu libidinis mor¬
bum. quo ꝑueniri cernis ad mortẽ. si non ei resistat aut conti¬
nentie retinaculum. aut iugale remedium: Iam et hoc et suꝑius
egi tecum. ubi disertissime puditiciam conuigalem int̾ lascuuen¬
tes et continentes ita posuisti. quȩ uerecundis manibus et con¬
fouet ȩstuantes. et laudat tali remedio non egentes: eadem ita¬
q repeto. iterum audi quod illic tibi brenit̾ dilucideq respon¬
di: quando ego istam concupiscentiã morbum ẽẽ dico. quare
tu negas qui tam̃ ei necessarium remedium confiteris: Si ag¬
noscis remedium. agnosce morbum. si negas morbũ. nega re¬
medium: rogo cede aliquando etiã ꝑos tuũ tibi loquenti ueri¬

Expanded text:
na. » Quaero quae remedia contempserit. Respondebis, Nuptias. Quaena. » Quaero quae remedia contempserit. Respondebis, Nuptias. Quaero, Ista remedia contra quem morbum sunt necessaria? Remedium quippe a medendo, id est a medicando, nomen accepit. Simul itaque videmus ambo remedium nuptiarum: cur tu laudas libidinis morbum, quo perveniri cernis ad mortem, si non ei resistat aut continentiae retinaculum, aut conjugale remedium? Jam hoc et superius egi tecum, ubi disertissime pudicitiam conjugalem inter lascivientes et continentes ita posuisti, « quae verecundis manibus et confovet aestuantes, et laudat tali remedio non egentes. » Eadem itaque repeto: iterum audi quod illic tibi breviter dilucideque respondi. « Quando ego istam concupiscentiam morbum esse dico, quare tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confiteris? Si agnoscis remedium, agnosce morbum; si negas morbum, nega remedium. rogo, cede aliquando etiam per os tuum tibi loquenti ueri
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum modũ sc̃ȩ uirginitatis amore contempserit. malo melius
non utit᷑. Confidentia quippe diuinȩ opitulationis et muneris
contẽꝑsit infima remedia. ut głosiora posset exercere certamina
In hac quippe controuersia de bene utendo isto. utrũ bono an
malo tota int̾ nos causa uersat᷑. In qua uellem quidem egregi¬
os uidices non repudiares. quos tͥ meis suꝑioribus libris sa¬
na doctrina eruditos. sine ullo studio partium de hac causa
sententias ꝓtulisse monstraui. Sed qm̃ si de non correreris¬
iꝑsorum quoq accusationem. uł ut mitius dixerim reprehensionẽ
sine dubio preparabis te potius utar iudice ꝓmea sententia con-¬
tra tuam non alicubi alibi. s in eodem libro tuo. nec eiꝰ alio. s
ipso loco. Diristi enim scam uirginitatem confidentia suȩ salutis
et roboris contempsisse remedia. ut głosa posset exercere certami¬

Expanded text:
ipsum modum, sanctae virginitatis amore contempserit, malo melius ipsum modum, sanctae virginitatis amore contempserit, malo melius non utitur; confidentia quippe divinae opitulationis et muneris contempsit infima remedia, ut gloriosiora posset exercere certamina. In hac controversia de bene utendo isto, utrum bono an malo, tota inter nos causa versatur. In qua vellem quidem egregios judices non repudiares, quos tibi meis superioribus libris sana doctrina eruditos, sine ullo studio partium de hac causa sententias protulisse monstravi. Sed quoniam, si te non correxerisipsorum quoque accusationem, vel, ut mitius dixerim, reprehensionem sine dubio praeparabis; te potius utar judice, pro mea sententia contra tuam: non alicubi alibi, sed in eodem libro tuo; nec ejus alio, sed ipso loco. Dixisti enim, « sanctam virginitatem confidentia suae salutis et roboris contempsisse remedia, ut gloriosa posset exercere certami
Abbreviated transcription (Latin):
illud dimicat. siue quem sub iugat. et parens bene utit᷑ cum
pudice filium gignit. et ds cum ꝓuide hominem condit. xUI.
unc ergo considera rogo te. nuncinquam ut te salubrit᷑ ue¬
ritas umcat deposita uincendi cupiditate considera: utrũ
nr̃ȩ an tuȩ sententiȩ debeas ad quiescere. Bene quod breuit̾ am¬
monere te dicis. ut lectoris pectori hereat. quod toto libro abstę
gestum ẽ. et quȩ sit ipsa breuis ammonitio sub inferens. concu¬
piscentiȩ naturalis. qui modum tenet inquis. bono bene utitur.
qui modum non tenet. bono male utit᷑. qui aut etiam ipsum
modũ sc̃ę uirginitatis amore contempserit. bono melius non uti
t᷑. Confidentia quippe suȩ salutis inquis et roboris contẽpserit
remedia: ut gloriosa posset exercere certamina: Ego uero sic ad
tua ista respondeo. Concupiscentiȩ carnalis qui modũ denet. ma¬
lo bene utitur. qui modũ non tenet. malo male utit᷑. qui aut etiã

Expanded text:
illud dimicat, sive quem subjugat; et parens bene utitur, cum illud dimicat, sive quem subjugat; et parens bene utitur, cum pudice filium gignit; et Deus, cum provide hominem condit. CAPUT XXI. 42. Nunc ergo considera, rogo te; nunc, inquam, ut te salubriter veritas vincat, deposita vincendi cupiditate considera, utrum nostrae, an tuae sententiae debeas acquiescere. Bene, quod « breviter admonere te » dicis, « ut lectoris pectori haereat, quod toto libro abs te gestum est. » Et quae sit ipsa brevis admonitio, subinferens: « Concupiscentiae naturalis qui modum tenet, » inquis, « bono bene utitur; qui modum non tenet, bono male utitur: qui autem etiam ipsum modum, sanctae virginitatis amore onfidentia quippe suae salutis, » inquis, « et roboris, contempsit remedia, ut gloriosa posset exercere certamina. » Ego vero sic ad tua ista respondeo: Concupiscentiae carnalis qui modum tenet, malo bene utitur; qui modum non tenet, malo male utitur: qui autem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uocantur qui inde nascunt᷑: Non itaq concupiscentiã carnis
illo uerbo laudauit apłs. s naturalem appellauit usum. unde
natura humana potest nascendo subsistere. dicis etiã sodomitas
et in panis ac uini peccasse creatura. atq ita uis intelligamꝰ
libidinem bonam. s homines qui ea male utunt᷑ eẽ culꝑabiles.
Sicut bona ẽ. creatura panis ac iim quam uis ea male utendo pec¬
cet᷑. ita enĩ non intelligis quid loquaris. ut non uideas creatu¬
ram panis ac uini. non concupiscere aduersus sp̃m: s ipsam
potius in honeste amale utentibus concupisci. et eam forinsecus
in nr̃m corpus intrare. Qua ideo partius et restrictius ẽ. uten¬
dum. ne ipsa quoq concupiscentia quod malum intꝰ ac nr̃m
ẽ. mentẽ corruptibili corpore ex habundantiore materla. mul¬
to amplius aggrauante adu̾sus nos uehementius et inuictius
concitet᷑. Hoc igit᷑ malo. quod indicat malũ ee̾ siue qui ad u̾sus

Expanded text:
vocantur, qui inde nascuntur. Non itaque concupiscentiam carnis vocantur, qui inde nascuntur. Non itaque concupiscentiam carnis illo verbo laudavit Apostolus: sed naturalem appellavit usum, unde natura humana potest nascendo subsistere. 41. Dicis, « etiam Sodomitas et in panis ac vini peccasse creatura: » atque ita vis intelligamus libidinem bonam, sed homines qui ea male utuntur, esse culpabiles; sicut bona est creatura panis et vini, quamvis ea male utendo peccetur. Ita enim non intelligis quid loquaris, ut non videas, creaturam panis et vini non concupiscere adversus spiritum, sed ipsam potius inhoneste a male utentibus concupisci, et eam forinsecus in nostrum corpus intrare. Qua ideo parcius et restrictius est utendum, ne ipsa quoque concupiscentia, quod malum intus ac nostrum est, mentem corruptibili corpore ex abundantiore materia multo amplius aggravante, adversus nos vehementius et invictius concitetur. Hoc igitur malo, quod indicat malum esse, sive qui adversus
Abbreviated transcription (Latin):
libet flagitioꝵ turpitudine quȩ genitalibus menbris ꝑpetra¬
t᷑ horremus. concupiscentiam carnis nisi teneat᷑ efficere ipsis
motibus suis. quos incorporibus etiã castoꝵ usq ad ingemis¬
cendum effectum ꝑducit in somnis. Si aut̃ dicis qua ratione
quereret iustos in sodomis ds̃. si illos tales natura faciebat.
tamquã nos dicamus mentis excellentiore natura. concupiscen¬
tiam carnis non posse frenari. s dicimus usq adeo malum ẽ
ut repugnans erpugnando uincat᷑. donec sicut uulnus incor¬
dasse libidinem. quia usum feminȩ dixit ẽẽ naturalem. ubi
ait. quosdam relicto naturali usu feminȩ ex arsisse in appeti¬
tum suum in inuicem. omnẽ ꝓfecto usum feminȩ laudare compel¬
leris. ac ꝑ hoc et ea quȩ cumꝰ feminis cominittunt᷑ stupra lau¬
dabis. Quia et illic usus utiq naturał ÷. quã uis dãpnandus
quia legitimus nonẽ. unde et filii non legitimi. s naturales

Expanded text:
umlibet flagitiorum turpitudine, quae genitalibus membris perpetraumlibet flagitiorum turpitudine, quae genitalibus membris perpetratur, horremus, concupiscentiam carnis, nisi teneatur, efficere ipsis motibus suis, quos in corporibus etiam castorum usque ad ingemiscendum effectum perducit in somnis. 39. Sic autem dicis, « Qua ratione quaereret justos in Sodomis Deus , si illos tales natura faciebat? » tanquam nos dicamus, mentis excellentiore natura concupiscentiam carnis non posse frenari. Sed dicimus, usque adeo malum esse, ut repugnans expugnando vincatur, donec sicut vulnus in cordasse libidinem, quia usum feminae dixit esse naturalem, ubi ait, quosdam relicto naturali usu feminae, exarsisse in appetitum suum in invicem » : omnem profecto usum feminae laudare compelleris; ac per hoc et ea quae cum feminis committuntur stupra laudabis, quia et illic usus utique naturalis est: quamvis damnandus, quia legitimus non est; unde et filii non legitimi, sed naturales
Abbreviated transcription (Latin):
tis. quomͦ fieri potuerit. ut abimelech peccaret. quam uis
nec ipse adulterino corde ꝑeccauerit. et ds̃ quantulume u̾q
peccatum eius in mulieribus ad eum ꝑtinentibꝰ uindicant
Uides contagionem transire peccati deuiro in feminas quibus
miscebatur. uł quibus dñabatur: et in ꝓlem de parentibus non
uis ex quoꝵ seminibus ꝓpagat᷑ : Considera igit᷑ quã sit in scruta¬
bilis altitudo iudicioꝵ sapientiȩ. et scientiȩ dei. et garrire desi¬
ne contra originalis secreta peccati.
einde incipis disputare de excessu concupiscentię. quẽ repre¬
hensibilem dicis. quasi meius moderatione cum ea bene
utitur coniugatꝰ. equus ipse qui malus ẽ. et non potuis enis sit
auriga laudandus. Quid ergo te adiuuant testimonia de scri¬
pturis. quibus ostendit᷑ quemadmodum ds uł ꝓhibeat libidi¬
nis uł dampnet excessum. Illud potius intuere. quicquid inquo¬

Expanded text:
tis, quomodo fieri potuerit ut Abimelech peccaret, quamvis tis, quomodo fieri potuerit ut Abimelech peccaret, quamvis nec ipse adulterino corde peccaverit, et Deus quantulumcumque peccatum ejus in mulieribus ad eum pertinentibus vindicaret. Vides contagionem transire peccati de viro in feminas, quibus miscebatur, vel quibus dominabatur; et in prolem de parentibus non vis, ex quorum seminibus propagatur. Considera igitur, quam sit inscrutabilis altitudo judiciorum sapientiae et scientiae Dei ; et garrire desine contra originalis secreta peccati. CAPUT XX. 38. Deinde incipis disputare de excessu concupiscentiae, quem reprehensibilem dicis: quasi in ejus moderatione, cum ea bene utitur conjugatus, equus ipse qui malus est, et non potius sit ejus auriga laudandus. Quid ergo te adjuvant testimonia de Scripturis, quibus ostenditur, quemadmodum Deus vel prohibeat libidinis vel damnet excessum. Illud potius intuere, quidquid in quor
Abbreviated transcription (Latin):
mundo sunt corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Tu aut̃ istum abime¬
lech ad peccatoris ꝓponis exemplum s sciebam inquit ds̃ quia
in corde mundo fecisti hoc. Non omĩa uł quecũq alia. s hoc
inquo ad ulterii conscientiam ñ habebat. Miror tam̃ quod isto
exemplo ate comiemorato quod non potes conaris efficere:
et non ibi uides quod ñ ultis audire. Conaris enĩ ut creda¬
t̃ orante abraham libido reddita e̾e̾ mulieribus quia scriptũ
ẽ. Concluserat d̾s aforis omnẽ uuluam in domo abimelech:
propt᷑ sarram urorem ab rahȩ. hanc enĩ conclusionem sic uis
intelligi. tanꝗͣ libido fuerit illi̾feminis deo indignante de tracta.
cum magis indicet᷑ his uerbis aliqua ualitudine uulua con¬
clusa. ut aut in pregnanda concubere femina aut pareri
inpregnata non posset. Et non adtendisti homo qui non uis
iudiciõ diuino quẽ quã non alienis. s suis plecti posse pecca¬

Expanded text:
mundo sunt corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tu autem istum Abimemundo sunt corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Tu autem istum Abimelech ad peccatoris proponis exemplum. Sed, sciebam, inquit Deus, quia in corde mundo fecisti hoc. Non omnia, vel quaecumque alia; sed hoc, in quo adulterii conscientiam non habebat. 37. Miror tamen quod isto exemplo a te commemorato, quod non potes, conaris efficere; et non ibi vides quod non vis audire. Conaris enim ut credatur, orante Abraham, libido reddita esse mulieribus, quia scriptum est, Concluserat Deus aforis omnem vulvam in domo Abimelech, propter Sarram uxorem Abrahae . Hanc enim conclusionem sic vis intelligi, tanquam libido fuerit illis feminis Deo indignante detracta: cum magis indicetur his verbis, aliqua valetudine vulva conclusa, ut aut impregnanda concumbere femina, aut parere impraegnata non posset: et non attendisti, homo qui non vis judicio divino quemquam, non suis, sed alienis plecti posse pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil ẽ. namq ꝑfectius ignorantia paruuloꝵ Nichil ergo uoce¬
Ẽ et nistius. Ubi ẽ. quod suꝑnis asserendum putasti. nec iustos nas¬
ciparuulos. nec iniustos. quod futuri sunt actibus suis. s tantũ¬
modo infantiam innocentiȩ dote locupletem: An non uerba
tua funt ubi dicis. homo qui innocentia quidem plenus. s
uirtutis capar nascit᷑. aut laudem aut reprehensionem ex ꝓpo¬
sito accedente meriturus: Rumquid uirtutem dicturus es non
ẽẽ. iusticiam: Quomͦ igit᷑ infans nondum plenus ẽ. uirtute s
capar. cum plenus sit ignorantia quam dicis eẽ iusticiam. ni¬
si uirtutem neges eẽ iusticiam: Ita ne nundum euigilabis hac
absurditate ꝑcussus. et te hoc dixisse penitebit: Nam dñi u̾ba
uigilant. s tu dormis. Neq enĩ ait regi sciebam. quia cor habes
iustũ. aut quia cor habes mundum. cũm scriptum sit. Beati qui

Expanded text:
Nihil est namque perfectius ignorantia parvulorum: nihil ergo voceNihil est namque perfectius ignorantia parvulorum: nihil ergo vocetur et justius. Ubi est quod superius asserendum putasti, « Nec justos nasci parvulos, nec injustos, quod futuri sunt actibus suis; sed tantummodo infantiam innocentiae dote locupletem? » An non verba tua sunt, ubi dicis: « Homo igitur innocentia quidem plenus, sed virtutis capax nascitur, aut laudem, aut reprehensionem ex proposito accedente, meriturus? » Numquid virtutem dicturus es non esse justitiam? Quomodo igitur infans nondum plenus est virtute, sed capax, cum plenus sit ignorantia, quam dicis esse justitiam; nisi virtutem neges esse justitiam? Itane nondum evigilabis hac absurditate percussus, et te hoc dixisse poenitebit? Nam Domini verba vigilant, sed tu dormis. Neque enim ait regi, Sciebam quia cor habes justum; aut, quia cor habes mundum: cum scriptum sit, Beati qui
Abbreviated transcription (Latin):
Bonus ẽ. ds̃. iustus ẽ. ds. potest aliquos sine bonis meritis libe¬
rare. quia bonus ẽ. non potest quequã sine malis meritis dãp¬
nare. quia iustus ẽ. Nullum meritum malum octo dierum in¬
fans deppriis peccatis habebat: quare dampnaret᷑ nisi cir¬
cumcideret᷑. si ex origine non trahebat: xiiii.
scarum eloquia quȩ cominemoras dico. s ex his quȩ con¬
ficere niteris. quando quidem dicis. ex hoc intelligi debere
ꝑfectam ignorantiam iusticiam nominari. quia dixit ds̃
ad abimelech. qui cum sara fuerat concubiturus. ignorans
quod uror ẽẽt aliena. et ego sciebam quia in corde mundo
fecisti hoc. et ideo nascentium statum. generantiũ uolunta¬
p non ledi. Quia et si mala ee̾t inquis. tamen ad illoꝵ
nillo genere scientiam ꝑueniret. Cur ergo eos non nomi¬
nas iustos. si ꝑfecta ignorantia iusticiȩ nomine noncupanda ÷c

Expanded text:
Bonus est Deus, justus est Deus: potest aliquos sine bonis meritis libeBonus est Deus, justus est Deus: potest aliquos sine bonis meritis liberare, quia bonus est; non potest quemquam sine malis meritis damnare, quia justus est. Nullum meritum malum octo dierum infans de propriis peccatis habebat; quare damnaretur, nisi circumcideretur, si ex origine non trahebat? CAPUT Xsanctarum eloquia quae commemoras, dico, sed ex his quae conficere niteris. Quandoquidem dicis, « Ex hoc intelligi debere perfectam ignorantiam justitiam nominari, quia dixit Deus ad Abimelech, qui cum Sarra fuerat concubiturus, ignorans quod uxor esset aliena, Et ego sciebam quia in corde mundo fecisti hoc . Et ideo nascentium statum, generantium voluntate non laedi: quia etsi mala esset, » inquis, « tamen ad illorum nullo genere scientiam perveniret. » Cur ergo eos non nomnas justos, si perfecta ignorantia justitiae nomine nuncupanda est?
Abbreviated transcription (Latin):
uiberent᷑. Quid de ysaac dicturꝰ es. euqͥcꝗͣ nec possibile nec ĩpossibili
ẽ. imꝑatum. et tamen ꝑditionis animȩ suę pęna feriretur si
octauo die non circuncideret᷑: An uero nec sic tandem respicis
illud primitus in paradyso datum. possibile ac facile fuisse p̃¬
ceptum. quo contempto atq uiolato. omnes ex uno homine
tamquã in massa originis. comimune illud habere peccatum.
et hinc ẽẽ iugum graue suꝑ filios adam. adie exitus de uentre
matris eoꝵ. usq indiem sepulturȩ in matrẽ omniũ: Et qmͣ
ex ista iadam generatione dampnata. nemo liberat᷑ nisi re¬
generetur in xp̃o: ꝓpterea signum eiusdem regenerationis ysa¬
ac nisi accepisset ꝑisset. nec immerito ꝑisset. quia ex hac uita
quo ꝑgenerationem dampnatam. dampnatus intrauerat. sine
signo regenerationis exiss. Aut si non ẽ. ista causa: dic alteram.

Expanded text:
juberentur: » quid de Isaac dicturus es, cui quidquam nec possibile, nec impossibile juberentur: » quid de Isaac dicturus es, cui quidquam nec possibile, nec impossibile est imperatum; et tamen perditionis animae suae poena feriretur, si octavo die non circumcideretur? An vero nec sic tandem respicis, illud primitus in paradiso datum possibile ac facile fuisse praeceptum, quo contempto atque violato, omnes ex uno homine, tanquam in massa originis commune illud habere peccatum; et hinc esse jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium ? Et quoniam ex ista in Adam generatione damnata nemo liberatur, nisi regeneretur in Christo; propterea signum ejusdem regenerationis Isaac nisi accepisset, perisset: nec immerito perisset, quia ex hac vita, quo per generationem damnatam damnatus intraverat, sine signo regenerationis exisset. Aut si non est ista causa, dic alteram.
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ non ad quod ab illo positum ẽ. s quod ipse arbitraris.
Unde nunc qm̃ non inde agimus. et longum et suꝑuacaneũ
ẽ. disputare. tam̃ int̾ponis ubi ait. Et quomͦ iudicabit. qs
mundum: Si enim ueritas dĩ in meo mendatio habundautt
in głã ipsius. quid ad huc et ego tamquam peccator iudicor
Ac deinde sub iungis. ꝑ hec sua uerba apłm ostendere. amisisse
dm̃ auctoritatem iudicandi. si modum non tenuit imꝑandi.
Si ergo sicut putas. ad ħ ista dixit paulus ut sese cohiberent
qui asserebant laudi dei ꝓficere peccata mortalium. eumq
ideo impossibilia precepisse. ut miserendi sibi materiam prepararet.
et ꝑ hanc aplicam sententiam. sicut existimas. demonstrat᷑ Prop¬
t̾ea recte uidicari homines. quia p̾cepta possibilia non fecerunt.
iniustȩ aut̃ duudicarent᷑ si ea non fecissent quȩ impossibilia

Expanded text:
monium, non ad quod ab illo positum est, sed ad quod ipse arbitraris. monium, non ad quod ab illo positum est, sed ad quod ipse arbitraris. Unde nunc, quoniam non inde agimus, et longum et supervacaneum est disputare: tamen interponis ubi ait, Et quomodo judicabit Deus mundum? Si enim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc et ego tanquam peccator judicor ? Ac deinde subjungis, « Per haec sua verba Apostolum ostendere, amisisse Deum auctoritatem judicandi, si modum non tenuit imperandi. » Si ergo sicut putas, « ad hoc ista dixit Apostolus, ut sese cohiberent, qui asserebant laudi Dei proficere peccata mortalium, eumque ideo impossibilia praecepisse, ut miserendi sibi materiam praepararet: et per hanc apostolicam sententiam, » sicut existimas, « demonstratur, propterea recte judicari homines, quia praecepta possibilia non fecerunt; injuste autem judicarentur, si ea non fecissent, quae impossibilia
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uoluerit oꝑatur munda tam̃ ipsa et incontaminata
ꝑsistens. Nec opus ẽ. ut anfractibus longis ea quȩ concedo
michi ꝓbare coneris. s ad hoc responde si potes. eur ipse isaac
nisi baptismatis xp̃o signo circũcisus die fuisset octauo. ꝑis¬
set anima eius de popło suo. Explica si potes tanta pęna
quo merito plecteretur. nisi ab hac illo sacramento liberare¬
tur. Emortuam uuluam sarrȩ ad emissionẽ seminis. et emor¬
tuum corpus abrahȩ ad generandum sicut iuuenes generant
dm̃ uiuificassȩ negari non potest. ut ꝓles de illa parentum
nasceret᷑ ȩtate. S ysaac quantũ ad ꝓpria peccata etiã si ex
adulteriis nasceret᷑ in nocens natus. quid meruerat ut a¬
nima eius de popło suo ꝑiret. nisi circuncisio sub ueniret:
Noli euagari ꝑ multa obscura. ꝑ plexa. suꝑ flua. ad hoc unũ
aꝑtum simplex necessariumq responde. Int̾ponis apłi testi¬

Expanded text:
quae voluerit operatur, munda tamen ipsa et incontaminata quae voluerit operatur, munda tamen ipsa et incontaminata persistens. Nec opus est ut anfractibus longis, ea quae concedo, mihi probare coneris: sed ad hoc responde, si potes, cur ipse Isaac nisi Baptismatis Christi signo circumcisus die octavo fuisset, perisset anima ejus de populo suo . Explica, si potes, tanta poena quo merito plecteretur, nisi ab hac illo Sacramento liberaretur. Emortuam vulvam Sarrae ad emissionem seminis, et emortuum corpus Abrahae ad generandum sicut juvenes generant, Deum vivificasse, negari non potest, ut proles de illa parentum nasceretur aetate: sed Isaac quantum ad propria peccata, etiamsi ex adulteris nasceretur, innocens natus, quid meruerat, ut anima ejus de populo suo periret, nisi circumcisio subveniret? Noli evagari per multa obscura, perplexa, superflua: ad hoc unum apertum, simplex, necessariumque responde. 35. Interponis Apostoli testi
Abbreviated transcription (Latin):
aut diabolus fecerit. quia nec ipsi parentes non possunt ho¬
minem facere. s exparentibus deus. Cunis potestati nec se ip¬
sum diabolus subtrahit. quantominus naturam humanam
qua sibi ꝑ peccati meritum illo dampnante subiecit: Que
cumita sint. tu potiꝰ& si non cultor quod eẽ me dicis. tam̃
quantum libet eum accussare uidearis. diaboli ad iutor esse
conunceris. qui omnes paruulos abeo malo ꝑ quod tenen¬
tur adiabolo. sanari ꝑ xp̃m non debere contendis. cum doctri¬
na non sana sanos ee defendis. Ego aut̃ scđm sanam fidem.
ex eadem concupiscentiȩ uoluptate concretum etiam isaac di¬
co. exqua et homines cȩteri. uno solo excepto abhoc malo ꝑ
quem liberamur amalo Peccatoꝵ quoq genitalibus mam̾
diuinȩ ꝓuidentiȩ int̾ eẽ non nego. Attingit enim afine usq
ad finem fortit᷑: et disponit omnia suauit̾. et nichil in quinatũ
in eam incurrit. Et ideo etiam de immundis et contaminatis

Expanded text:
aut diabolus fecerit; » quia nec ipsi parentes possunt hoaut diabolus fecerit; » quia nec ipsi parentes possunt hominem facere, sed ex parentibus Deus: cujus potestati nec se ipsum diabolus subtrahit; quanto minus naturam humanam, quam sibi per peccati meritum illo damnante subjecit? Quae cum ita sint, tu potius, etsi non cultor, quod esse me dicis, tamen quantumlibet eum accusare videaris, diaboli adjutor esse convinceris: qui omnes parvulos ab eo malo, per quod tenentur a diabolo, sanari per Christum non debere contendis, cum doctrina non sana sanos esse defendis. Ego autem secundum sanam fidem, « ex eadem concupiscentiae voluptate concretum etiam Isaac » dico, ex qua et homines caeteri, uno solo excepto ab hoc malo, per quem liberamur a malo. « Peccatorum quoque genitalibus manum divinae providentiae interesse » non nego. Attingit enim a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ; et nihil inquinatum in eam incurrit : et ideo etiam de immundis et contaminatis,
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemia criminetur. Sed ab hoc digressu quo te impetus
non ut dicis doloris. s ꝑditi pudoris. abstulerat. ad ea quȩ in¬
stitueras delirare uerteris. et ad hibito ex apło testimonio. il¬
lud quod de abrahȩ et sarrȩ emortuis menbris dixeras con¬
formare conaris. unde iam suꝑius quantum satis uisum ẽ.
me disserume suffecerit. Quis aũt xp̃ianus ignoret. quod il¬
le qui primum hominẽ fecit ex puluere. omnes fabricet᷑ ex
semine. Sed ex semine iam uiciato atq dampnato. qui partĩ
ꝑueritatem remaneat in supplicio. partim ꝑ miscdiam liberet᷑
a malo: Non igit᷑ ut putas atq concludis. ullis laqueis tuis
peccati naturalis suffocat᷑ assertio deprauatã quippe primi
transgressoris uoluntate naturam. non tua defensio uerbis ma
maris. quod coniuges sine corporum calore generauerint.
nec puto quod hominem ds̃ non fecerit. aut diabolo fecerit.

Expanded text:
blasphemia criminetur. 33. « Sed ab hoc digressu, quo te impetus, blasphemia criminetur. 33. « Sed ab hoc digressu, quo te impetus, « non ut dicis, « doloris, » sed perditi pudoris « abstulerat, ad ea quae institueras » delira reverteris: et adhibito ex Apostolo testimonio , illud quod de Abrahae et Sarrae emortuis membris dixeras, confirmare conaris. Unde jam superius, quantum satis visum est, me disseruisse suffecerit. Quis autem Christianus ignoret, quod « ille, qui primum hominem fecit ex pulvere, omnes fabricetur ex semine? » Sed ex semine jam vitiato atque damnato, quod partim per veritatem remaneat in supplicio, partim per misericordiam liberetur a malo. Non igitur, ut putas atque concludis, « ullis laqueis tuis peccati naturalis suffocatur assertio. » Depravatam quippe primi transgressoris voluntate naturam, non tua defensio verbis inanaris, quod « conjuges sine corporum calore generaverint: » nec puto quod « hominem Deus non fecerit, aut diabolo fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
le corrumpere antiquũ ȩccłȩ decorem. idẽ. antiquam fidem tanꝗ
sarre anicule pulcherrimȩ castitatem. Si em̃ ꝑ scõs antistites di
memorabilesq doctores. ẏreneum. ciprianum. reticium. olim¬
pum. hylarium. ambrosium. gregorium. basilium. iohanne
in nocentium. theronimui. constuprauerunt eccłam manichei
Dic michi iuliane quȩ de peꝑit: utrum te casta. anuero meretrix in
lucem quam deserunsti. ꝑ uterum gr̃ę sp̃alis enixa ẽe an ut dog¬
mata pelagiana defendas. coniugis xp̃i et tuȩ matris uisce¬
ra unstinctu nefario non erroris. s furoris infamas: Elsq ad¬
deo enim contra uetustam pulcritudinem sarrȩ non inuenit.
quid nouitia deformitas mentiat᷑. Ut tot ȩp̃oꝵ gloriosoꝵ catho¬
licoꝵ intanta suarũ sententiarum mamfestatione consensum.
in quibus sunt qui manichei nec nomen audierunt. manicheoꝵ

Expanded text:
le corrumpere antiquum Ecclesiae decorem, id est, antiquam fidem, tanquam le corrumpere antiquum Ecclesiae decorem, id est, antiquam fidem, tanquam Sarrae aniculae pulcherrimae castitatem. Si enim per sanctos antistites Dei, memorabilesque doctores, Irenaeum, Cyprianum, Reticium, Olympium, Hilarium, Ambrosium, Gregorium, Basilium, Joannem, Innocentium, et Hieronymum, constupraverunt Ecclesiam Manichaei; dic mihi, Juliane, quae te peperit? Utrum te casta, an vero meretrix, in lucem quam deseruisti, per uterum gratiae spiritualis enixa est? an ut dogmata Pelagiana defendas, conjugis Christi et matris tuae viscera, instinctu nefarii, non erroris, sed furoris infamas? Usque adeo enim contra vetustam pulchritudinem Sarrae non invenit quid novitia deformitas mentiatur, ut tot episcoporum gloriosorum catholicorum in tanta suarum sententiarum manifestatione consensum, in quibus sunt qui Manichaei nec nomen audierunt, Manichaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. antequã manichei nomen romanis sonuisset interris. etiam
ipsum deceꝑant ciprianum. hiberaretur eccłȩ pulcritudo: Uide qͥ
monstruosa et furiosa dicas. contra antiquissimam catholicam
fidem. non habendo quid dicas s quantum libet tergi uerseris
o heresis pelagiana. quȩ contra muros antiquissimȩ ueritatis.
nouas construis machinas. nouaᷤ moliris insidias. poenus dis¬
putator. Q uod me contumeliose tuus defensor appellat. poenus
inquam disputator non ego. s ciprianus. poenus te hoc uulne¬
re poenus immolat. et penam scelerato ex doginate sumit. quid
si tot ȩpõs ex affrica nominassem. quot ex aliis orbis partibus
nominaui : Aut quis si mneis ipsis plures affri eͥentei̾mnus hinc
ẽ cȩteri aliunde. quoꝵ aboriente et occidente consensione confo¬
deris. et tam̃ tanta obstinatione cecarisut ñ uideas te potius uel¬

Expanded text:
tuum, antequam Manichaei nomen Romanis sonuisset in terris, etiam tuum, antequam Manichaei nomen Romanis sonuisset in terris, etiam ipsum deceperant Cyprianum, liberaretur Ecclesiae pulchritudo? Vide quae monstruosa et furiosa dicas contra antiquissimam catholicam fidem, non habendo quid dicas. 32. Sed quantumlibet tergiverseris, o haeresis Pelagiana, quae contra muros antiquissimae veritatis novas construis machinas, novas moliris insidias: « Poenus disputator, » quod me contumeliose tuus defensor appellat; Poenus, inquam, disputator, non ego, sed Cyprianus Poenus, te hoc vulnere Poenus immolat, et poenam scelerato ex dogmate sumit. Quid, si tot episcopos ex Africa nominassem, quot ex aliis orbis partibus nominavi? aut quid, si in eis ipsis plures Afri essent? Unus hinc est, caeteri aliunde, quorum ab Oriente et Occidente consensione confoderis: et tamen tanta obstinatione caecaris, ut non videas, te potius vel
Abbreviated transcription (Latin):
rpiam et catholici nominis inimicos. in affrica constitutos¬
Contra uos aut qui nobis estis pestilentia transmarina. xp̃o sal¬
uatore uincenda. ideo ne latrocinam᷑ ex affrica. quia unum mar¬
tyrem hinc opponimus ciprianum. ꝑquem ꝓbemus antiquã
nos defendere catholicam fidem. contra ur̃i erroris uanã ꝓpha¬
namq nouitatem: Onefas. defuerunt ȩcłȩ dei quȩ in affrica con¬
stituta ẽ. defuerunt orationes tuȩ. quando ista que oppugnas
ciprianus beatissimus p̾dicabat: quando ille dicebat. multomagis
ab aptismate ꝓhiberi nondebet infans. qui recens natus nichil
peccauit. nisi quod scłi adam carnaliter natus. contagium mor¬
tis antiquȩ prima natiuitate contraxit. ut ei remittantur non ꝓ¬
pria s aliena peccata. quando hȩç ciprianus didicerat et docebat
defuit aurisium precum tuarũ. quo sarra in regione affricȩ serua¬
retur intacta. et amanicheoꝵ constupratione. Qui scđm intellectũ

Expanded text:
christiani et catholici nominis inimicos in Africa constitutoschristiani et catholici nominis inimicos in Africa constitutosContra vos autem, quia nobis estis pestilentia transmarina, Christo salvatore vincenda, ideone latrocinamur ex Africa, quia unum martyrem hinc opponimus Cyprianum, per quem probemus antiquam nos defendere fidem catholicam, contra vestri erroris vanam profanamque novitatem? O nefas! Defuerunt Ecclesiae Dei quae in Africa constituta est, defuerunt orationes tuae, quando ista quae oppugnas, Cyprianus beatissimus praedicabat? Quando ille dicebat, « Multo magis a Baptismate prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil peccavit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus, contagium mortis antiquae prima nativitate contraxit, ut ei remittantur non propria, sed aliena peccata » : quando haec Cyprianus didicerat et docebat, defuit auxilium precum tuarum, quo Sarra in regione Africae servaretur intacta, et a Manichaeorum constupratione, qui secundum intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
abrahȩ et sarrȩ. nescio qua ratione reuerteris. de quo iam
satis respondisse me existimo. Sed nescio quidte fugerat. quod ad¬
dere uoluisti. cum postea uenisset in mentem humanum ẽ: solet
euenire. Quid ergo illud ẽ: audiamus. Dicis factum fuisse ꝓphi¬
cum. quod nũc ostensum ẽ. in regione affricȩ pulchrȩ et sc̃ȩ mu¬
heris. que eccłe formam tenebat. tutũ non eẽ uł coniugem uel
pudorem. et quia ibi diunitus intacta seruata ẽ ne in omnibus
tuis uerbis frustra immorer. ad eum cui scribis te conuertis et
dicis. Orandus ẽ. hicds̃ frat̾ beatissime turbanti. consac̾doꝰ dilec¬
letissime ut paribus etiã hac tempestate uirtutibus et ȩcclam
catholicam. filii sui sponsam. maturam. fȩcundam. castam. de¬
coram. ac manicheoꝵ constupratione in affrica ułer affrica. la¬
crosinantium eruere non moretur. Hȩc nr̃a potuis oratio ẽ. ad¬
uersus manicheos et donatistas. et alios hereticos. Ił quos libet

Expanded text:
rahae et Sarrae, nescio qua ratione reverteris, de quo jam satis respondisse me existimo. Sed nescio quid te fugerat, quod addere voluisti, cum postea venisset in mentem. Humanum est, solet evenire: quid ergo illud est audiamus. Dicis, « factum fuisse propheticum, quod nunc ostensum est in regione Africae; pulchrae et sanctae mulieris, quae Ecclesiae formam tenebat, tutum non esse vel conjugem, vel pudorem, et quia ibi divinitus intacta servata est. » Ne in omnibus tuis verbis frustra immorer, ad eum cui scribis, te convertis et dicis: « Orandus est hic Deus, frater beatissime Turbanti, consacerdos dilectissime, ut paribus etiam hac tempestate virtutibus Ecclesiam catholicam, Filii sui sponsam, maturam, fecundam, castam, decoram, a Manichaeorum constupratione, in Africa vel ex Africa latrocinantium, eruere non moretur. » Haec nostra potius oratio est adversus Manichaeos, et Donatistas, et alios haereticos, vel quoslibet