comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in quantũ homines sunt: nec cohibet
ab eis bonitatem creandi. qͦs p̃sciuit eẽ
dampnandos. immoscit originalit̃ iã
eẽ dampnatos. Unde gratulandum ẽ.
tam multos eor a debita pena ꝑ indebi¬
tam grãm lib̾ari. Si aũt crudele ẽẽ arbi¬
tramini dampnari paruilos quos ori¬
ginale peccatũ trahere ñ putatis: crude¬
le uob uideat᷑ ñ rapi exhac uita paruu¬
los scdmuos nullũ habentes omnino
peccatum. quos ds̃ utiq nouit in mul¬
tis magnisq peccatis sine ulla in meliꝰ
mutatione morituros. Nam scđ̃m rati¬
ocinationes humanas erudelius inidetur
non lib̾are cũ possit nullis inquinatum
paruis magnisq peccatis: quã dãpnare ꝓ¬
geniem peccatoris. Porro cumillud iustũ
et̃ qua potestis uoce clametis: hoc ẽẽ inui¬
stum qua fronte contenditis: Iul̃. Post
hec illud conat᷑ incessere. qđ nos apłi pau¬
li testimonio cõꝓbauimus qͥa ds hominẽ
de seminib oꝑetur: Argum̃taturq me

Expanded text:
in quantum homines sunt: nec cohibet in quantum homines sunt: nec cohibet ab eis bonitatem creandi, quos praescivit esse damnandos, imo scit originaliter jam esse damnatos; unde gratulandum est tam multos eorum a debita poena per indebitam gratiam liberari. Si autem crudele esse arbitramini, damnari parvulos, quos originale peccatum trahere non putatis; crudele vobis videatur, non rapi ex hac vita parvulos, secundum vos, nullum habentes omnino peccatum, quos Deus utique novit in multis magnisque peccatis sine ulla in melius mutatione morituros: nam secundum ratiocinationes humanas, crudelius videtur non liberare cum possit, nullis inquinatum parvis magnisque peccatis, quam damnare progeniem peccatoris. Porro cum illud justum esse, qua potestis voce, clametis; hoc esse injustum, qua fronte contenditis? XIV. JUL. Post haec illud conatur incessere, quod nos apostoli Pauli testimonio comprobavimus, quia Deus hominem de seminibus operetur. Argumentaturque me
Abbreviated transcription (Latin):
impudici. Nec impunitã dico ẽẽ libidinẽ
que cum m orte destruetur.: quan domor¬
tale hoc induct᷑ immortalitate. Non eñi
ẽ nͥincorpore mortis huiꝰ de quo libari
cupiebat apłs: nec erat aut ñ talis erat
incorpore uitȩ illius quã peccando ꝑdi¬
dit homo qui factus ẽ rectus. nec sicut
aliqua substantia lib̾atis separatisq nob
libido maliũ locum ẽ migratura. s sicut
infirmitas in nr̃e salutis ꝑfectione ꝑitura.
Quamuis iam nunc ẽẽ desinat pꝰcorporis
mortẽ. Neq eñi in corpore mortuo adhue
potest ẽẽ: que nisi incorpore mortis non
potest cẽ. S: que ꝑitura ẽ in corporis mor¬
te: ñ ẽ resurrectura resurgente corpore sine
morte. Quomͦ gͦ punita. uel impunita
erit. que ꝑeundo nonerit. Erunt aũt im¬
puniti qui eiꝰ reatu congenito. rege ne rati¬
te que dampnata paruilos creat.bonũ
ẽ ipse qđ creat: quia homines ereat. Q
homines etiam mali. bonũ aliqͥd sunt

Expanded text:
impudici. Nec impunitam dico esse libidinem, impudici. Nec impunitam dico esse libidinem, quae cum morte destruetur, quando mortale hoc induetur immortalitate . Non enim est nisi in corpore mortis hujus, de quo liberari cupiebat Apostolus : nec erat, aut non talis erat in corpore vitae illius, quam peccando perdidit homo, qui factus est rectus : nec sicut aliqua substantia, liberatis separastique nobis libido in alium locum est migratura; sed sicut infirmitas in nostrae salutis perfectione peritura: quamvis jam nunc esse desinat post corporis mortem. Neque enim in corpore mortuo adhuc potest esse, quae nisi in corpore mortis non potest esse: sed quae peritura est in corporis morte, non est resurrectura resurgente corpore sine morte. Quomodo ergo punita vel impunita erit, quae pereundo non erit? Erunt autem impuniti, qui ejus reatu congenito regeneratijuste damnata parvulos creat, bonum est ipse quod creat; quia homines creat, et homines etiam mali bonum aliquid sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
di: credat᷑ q hoc diuinicas facere. qd nec
extrema possit sustinere captuntas. hunc
habent exitum qui inferunt ueritati bel¬
lum. ut nichil ñ impium ñ insanũ loqͦn¬
t̃: dum constet quia nulla oratione inno¬
centiũ status. ita ut acusatoꝵ suoꝵ ꝓfam¬
tate defenditur. aug̃. Nunquid idõ fal¬
sum facis eẽ qđ dico: quia dicis me dicere
q ndico: Egoeñ ñdico ad scmina
ncħ attinere libidinem. quandoquidẽ
ñ nascunt᷑ sine libidine quiutiq nascun¬
tur ex semine:. S dicodm oꝑari sine ullo
suo uicio. etiã de semine uiciato. Nec di¬
co reos ñ eẽ & ñ puniri parentes. qͥ agt̃
opu sdiaboli. s dico ñ eos agere opꝰ dia¬
boli. quando utunt᷑ libidine ñ ꝓpt̃ libi¬
dinem. s ꝓpt̃ ꝓpaginẽ. Ita quippebonũ
opusest. bene uti libidinis malo. qđ faci¬
unt conuigati: sicut e contrario malũ
opus ẽ. male uti corporis bono. qđ facuił

Expanded text:
di; credaturque hoc divinitas facere, quod nec di; credaturque hoc divinitas facere, quod nec extrema possit sustinere captivitas. Hunc habent exitum, qui inferunt veritati bellum, ut nihil non impium, non insanum loquantur; dum constet quia nulla oratione innocentium status ita, ut accusatorum suorum profanitate, defenditur. AUG. Numquid ideo falsum facis esse quod dico, quia dicis me dicere quod non dico? Ego enim non dico ad semina nihil attinere libidinem, quandoquidem non nascuntur sine libidine, qui utique nascuntur ex semine: sed dico Deum operari sine ullo suo vitio, etiam de semine vitiato. Nec dico reos non esse, et non puniri parentes, qui agunt opus diaboli: sed dico non eos agere opus diaboli, quando utuntur libidine non propter libidinem, sed propter propaginem. Ita quippe bonum opus est bene uti libidinis malo, quod faciunt conjugati, sicut e contrario malum opus est, male uti corporis bono, quod faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
bis adam quando dãpnatꝰ est. & idõ sine illis
dampnatꝰ ñ ẽ: quẽ ad modũ fuerunt isrłite
inlumbis abrahe quando decimatus est.
& idõsine illis decimatus non ẽ. Melius
quiista dixerunt. & litteris manducare
curarunt. que inxꝑ̃i eccłid legerent᷑: in qͣ
renascuntur ex adam nati. ne remanean
in illa stirpe dãpnati. luł. Libido niehil
atcinet inquit ad semina: quia facta ẽ¬
ẽ a diabolo: huic aũt̃ libidini seruiunt
coniuges. Semina aũt & paruulos de se¬
minib facit ds̃: s nec rei sunt inquit nec
puniunt᷑ parentes: qui agt opꝰ diaboli.
Sceleri autem & supplicus destinantur
paruuli quos condidit ds̃. Impunitũq
ẽ qđ fecit diabolus idest libido. ꝑ quod
docet᷑ ẽẽ bona que nec supplicium meret᷑.
s accusatur dampnat᷑q qđ facit ds̃. ꝑ qd
docet᷑ ẽẽ scelestum: quippe qđ asuppli¬
cio. nec auctoris sui pocest pudore defen¬

Expanded text:
bis Adam, quando damnatus est, et ideo sine illis bis Adam, quando damnatus est, et ideo sine illis damnatus non est; quemadmodum fuerunt Israelitae in lumbis Abrahae, quando decimatus est, et ideo sine illis decimatus non est . Meliunis, qui ista dixerunt, et litteris mandare curarunt, quae in Christi Ecclesia legerentur, in qua renascuntur ex Adam nati, ne remaneant in illa stirpe damnati. XIII. JUL. Libido nihil attinet, inquit, ad semina, quia facta est a diabolo: huic autem libidini serviunt conjuges; semina autem et parvulos de seminibus facit Deus. Sed nec rei sunt, inquit, nec puniuntur parentes, qui agunt opus diaboli: sceleri autem et suppliciis destinantur parvuli, quos condidit Deus; impunitumque est quod fecit diabolus, id est libido; per quod docetur bona, quae nec supplicium meretur: sed accusatur damnaturque quod facit Deus; per quod docetur esse scelestum, quippe quod a supplicio, nec auctoris sui potest pudore defen
Abbreviated transcription (Latin):
tia peccato uiciata: quiẽ ad modum nouit
bene opari de ipsis peccatis hominũ. quoꝵ
sunt uicia uoluntaria. Uidemꝰ eni qͣntabo¬
na oꝑatus sit de peccato fratrum qui frẽm
ꝑinuidentiam uendiderunt: & alia mul¬
ta quib sacre littere plene sunt. Iul. Uerũ
demiror ubiq constantiã disputantis.
qui pronuntiat semina a dõ uero condi¬
ta ẽẽ a quo condunt᷑ & corporalicet cum
uoluptate mitant᷑. Semina gͦ a dõfieri
confitetur. in quib dicit ẽẽ diabolicũ ma¬
lum: & ñ erubescit credere a dõ fieri ma¬
lum qd in nocentib imputet᷑. aug. E dõñ
fit mnalum: qͣndo fit de malobonũ. Ma¬
lum est enĩ de peccato ueniens originis
uiciũ cum quo nascit᷑ homoͬ bonum ẽ
opus dĩ ñ sine malo. cuiꝰ mali reatus ñ
innocentib ut dicis s reis impitat᷑ ut qm̃
nascendo tractũ est. renascendo saluatur.
Sic em̃ fucrunt om̃s ratione seminis inlũ

Expanded text:
tia peccato vitiata, quemadmodum novit tia peccato vitiata, quemadmodum novit bene operari de ipsis peccatis hominum, quorum sunt vitia voluntaria. Videmus enim quanta bona operatus sit de peccato fratrum, qui fratrem per invidentiam vendiderunt ; et alia multa quibus sacrae Litterae plenae sunt. XII. JUL. Verum demiror ubique constantiam disputantis, qui pronuntiat semina a Deo vero condita esse, a quo conduntur et corpora, licet cum voluptate emittantur. Semina ergo a Deo fieri confitetur, in quibus esse dicit diabolicum malum; et non erubescit credere a Deo fieri malum, quod innocentibus imputetur. AUG. A Deo non fit malum, quando fit de malo bonum. Malum est enim de peccato veniens originis vitium, cum quo nascitur homo: bonum est opus Dei, non sine malo; cujus mali reatus non innocentibus, ut dicis, sed reis imputatur; ut quoniam nascendo tractum est, renascendo solvatur. Sic enim fuerunt omnes ratione seminis in
Abbreviated transcription (Latin):
q em̃ sic ipse obcunsus es. ut ꝑtinere
adnaturam neges uel obcunsa ingenia uel
acuta: quamins &e acuta ipsa sicut iã insu¬
ꝑiorib. diximus. ꝓpt̃ hoc corruptibile corpꝰ
qđ aggrauat animam. si prii hominis
ingenio comparent᷑ obtunsa sint. qui uti¬
q nontale corptis acceꝑat. ut illo ciꝰ anima
aggrauaretur. Ac sic & ego distinguerẽ
innatura hominis qualis nunc est. quid
distet int̃ ingenu uicium & tantiartifi¬
cis opifictum. eui ꝑculdubio non recte
uicia tribuunt᷑ quanta cũq sint huma¬
noꝵ ingenioꝵ: ut ꝑhanc regulam discas
ab eius institutione discernere quamus
congenitũ homini originale peccatum.
Nec ido neges eẽ. quia ds̃ homines facit.
qui peccatum ñ facit: Sicut ñ idõ negã¬
da sunt in genus hominũ congenita ui¬
cia. quia ds̃ homines facit. a cuius arte
diuina uiciositas ẽ omĩs aliena. Sic aũt
nouit ds̃ bene oꝑari homines de substan-¬

Expanded text:
que enim sic ipse obtunsus es, ut pertinere que enim sic ipse obtunsus es, ut pertinere ad naturam neges vel obtunsa ingenia, vel acuta: quamvis et acuta ipsa, sicut jam in superioribus diximus, propter hoc corruptibile corpus quod aggravat animam , si primi hominis ingenio comparentur, obtunsa sint; qui utique non tale corpus acceperat, ut illo ejus anima gravaretur. Ac sic et ego distinguerem in natura hominis qualis nunc est, quid distet inter ingenii vitium et tanti artificis opificium; cui procul dubio non recte vitia tribuuntur, quatacumque sint, humanorum ingeniorum: ut per hanc regulam discas ab ejus institutione discernere, quamvis congenitum homini, originale peccatum; nec ideo neges esse, quia Deus homines facit, qui peccatum non facit; sicut non ideo neganda sunt ingeniis hominum congenita vitia, quia Deus homines facit, a cujus arte divina vitiositas est omnis aliena. Sic autem novit Deus bene operari homines de substan
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ oꝑa eẽ semina om̃iũ naturarum ẜ.
falsumẽ ꝗdhinc conaris ostendere.
idõ nulla eẽ uicia seminũ. quia ds̃ sum¬
me bonus ẽ conditor seminũ: quod non
diceres. si eo moderationẽ seminum nos¬
ses.quomodo eam nouerat quidicebat.
Homo uanitati similis factus ẽ.Atq
ut hoc ipsam naturam que in ipsã mor¬
talitatem lapsaest meruisse doceret.ad¬
debat. Dies eius sicut umbra p̃tereunt.:
Cum seiret hominẽ addi similitudine¬
suam factum & tam̃ discerneret abinsti¬
tutione diuina de prauitatȩ humanȩori¬
ginis uicium: qđ inipsis quoq tuis u̾bis
quib me momordisti uidere debinsti. Dixisti
enimaerum in his quoq non multum ca¬
use necessariis acum̃ hominis notasse
suffecerit. Obtunsum me scilicet eẽ si¬
gnificans: quia intelligere ñ potui locu¬
tionem tuã in reb non muitũ cause ne¬
cessariis ut fateris. Ego aut requitoab
sce: unde homines nascunt᷑ obtunsi. Ne¬

Expanded text:
Dei opera esse semina omnium naturarum. Sed Dei opera esse semina omnium naturarum. Sed falsum est quod hinc conaris ostendere, ideo nulla esse vitia seminum, quia Deus summe bonus est conditor seminum: quod non diceres, si eo modo rationem seminum nosses, quomodo eam noverat qui dicebat, Homo vanitati similis factus est; atque ut hoc ipsam naturam, quae in ipsam mortalitatem lapsa est, meruisse doceret, addebat, Dies ejus sicut umbra praetereunt : cum sciret hominem ad Dei similitudinem factum, et tamen discerneret ab institutione divina depravatae humanae originis vitium. Quod in ipsis quoque tuis verbis quibus me momordisti, videre debuisti. Dixisti enim, Verum in his quoque, non multum causae necessariis, acumen hominis notasse suffecerit: obtunsum me scilicet esse significans, quia intelligere non potui locutionem tuam in rebus non multum causae necessariis, ut fateris. Ego autem requiro a te, unde homines nascuntur obtunsi: ne
Abbreviated transcription (Latin):
te intelligi uoluisse. qua uoluptas ali¬
qͥd facere posset: ñ qua ipsa fieret. Sic
enim solemus loqur ut uim rei eiuiꝰq di¬
camus. quaualet ut aliquid faciat: N
qua ualet alia res que ipsam facit. ẽ uaut
ut numc tria u̾ba exposuisti. ium uolup¬
tatis te dixisse asseris qua uoluptas effici
pocest: ñ qua efficit ipsa quã potest. Tan¬
quam situm diceres eẽ ignis. qua ipse ac¬
cendit᷑ ut sit: cumoiñs homines tũ dicãt
eẽ ignis. quaurit uel calefacit quecunq
potuerit. In solito igit᷑ more locutus es.
.S. qͥd adnos: Ut cũq didicimꝰ uͥde re
constat. ñ certare de u̾bis. Conuenit enĩ
nobis non solũ homines de seminibus.
s ipsa etiam semina oꝑadi eẽ. quocunq
efficiantur mͦ: Ne physicos uel medicos
uel etiam poetas ubi nichil opusẽ. te¬
stes adhibeamꝰ. aut contendamus quo¬
mͦ sit loquendĩr cum id ꝓpt̃ qđ loqui¬
mur. ambo uerum eẽ senciamus. idest

Expanded text:
te intelligi voluisse, qua voluptas alite intelligi voluisse, qua voluptas aliquid facere posset, non qua ipsa fieret. Sic enim solemus loqui, ut vim rei cujusque dicamus, qua valet ut aliquid faciat, non qua valet alia res quae ipsam facit. Tu autem, ut nunc tua verba exposuisti, vim voluptatis te dixisse asseris, qua voluptas effici potest, non qua efficit ipsa quae potest: tanquam si vim diceres esse ignis, qua ipse accenditur ut sit, cum omnes homines vim dicant esse ignis, qua urit, vel calefacit quaecumque potuerit. Insolito igitur more locutus es: sed quid ad nos? Utcumque didicimus, ubi de re constat, non certare de verbis. Convenit enim nobis, non solum homines de seminibus, sed ipsa etiam semina, opera Dei esse, quocumque efficiantur modo; ne physicos vel medicos, vel etiam poetas, ubi nihil opus est, testes adhibeamus; aut contendamus quomodo sit loquendum, cum id propter quod loquimur, ambo verum esse sentiamus, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
nuari: Ut ubi concubitus primos uo¬
luptas nota sollicitat. & frondib ar¬
ceant᷑ & fontib. Sepe etiam cursuqua¬
tiunt. & sole fatiguint: cũ grauit̃ tunsis
area frugib gemit. & leues paleȩ flatib
offeruntur. Hoc idõ. ne luxunimio usꝰ
obcunsior sit genitalia ruo. & sulcos ob¬
limet inertes. s. siccitatẽ quandam secte¬
ta patiant᷑. sic quȩ rapiat sitiens tienerẽ
interiusq recondat. Nerũ inhis quoq
non multum: ause necessariis:acumca
hominis notasse sufficiat. Aug̾. Uerba
tuaq̃ me p̃t̃misisse dicis quã uana sint:
satis suꝑiꝰ demonstraui. Qd̃ fortasse ui¬
dit etiam ille qui cartulã misit: & cibi
parcendo eadem p̃t̃misit. Qdaũt de ui
uoluptatis quã confectricẽ seminum
ẽẽ dixisti. homo loquacissimꝰ in uenta oc¬
casione loquacit disputas. ñ opꝰ habeo
resistere tͥ. Hec eñĩ ñ multum eẽ cause
necessaria etiam ipse commemoras. E¬
go quippe uim uoluptatis acceperam

Expanded text:
nuari, ut ubi concubitus primos vonuari, ut ubi concubitus primos voluptas nota sollicitat, et frondibus arceantur et fontibus. Saepe etiam cursu quatiunt, et sole fatigant; cum graviter tunsis area gemit frugibus, et leves paleae flatibus efferuntur. Hoc ideo, ne luxu nimio usus obtunsior sit genitali arvo, et sulcos oblimet inertes: sed siccitatem quamdam secreta patiantur; sicque rapiat sitiens venerem, interiusque recondat . Verum in his quoque, non multum causae necessariis, acumen hominis notasse sufficiat. AUG. Verba tua, quae me praetermisisse dicis, quam vana sint, satis superius demonstravi: quod fortasse vidit etiam ille qui chartulam misit, et tibi parcendo eadem praetermisit. Quod autem de vi voluptatis, quam confectricem seminum esse dixisti, homo loquacissimus inventa occasione loquaciter disputas, non opus habeo resistere tibi: haec enim non multum esse causae necessaria, etiam ipse commemoras. Ego quippe vim voluptatis acceperam
Abbreviated transcription (Latin):
tati genitalib menbris. idest spado¬
nes  sem̃ habent: cũ certe quib dã
faui llis moueant᷑ ignis extincti.
At uͦ quoniã uirtute partium quaꝵ
ministerio conficiunt᷑ de internis
humorib semina: spetialia debuita¬
te caruerunt: generationum ñ fuint
potentes. Sic g instituit ds̃ ut esset
uis incorporẽ: quȩ legittimis expli¬
cata temporib si affiusset sanitas. ad fe¬
cunditatis ualentiam ꝑueniret. Confi¬
cumtur itaq in corporib semina: ma¬
ture pubertatis aduitu. Inde ẽ qđ im¬
puberes stimulat quidem p̃co qua uo¬
luptas:s. sinc annoꝵ legib sterilis scin¬
tillat accensio. Qđ aũt cum uoluptate
semina misceant᷑. uerũ qd alia sit uolu¬
ptas que sensib suꝑ nata alia uiscerũ
interior & effectui ꝓpior apud medi¬
coꝵ auctores latissime disputatur.
Unde etiã ille mantuanꝰ poeta natu¬
ralium gnarior quã phyloso phaster
penaͦrum matiȩ signata armenta te¬

Expanded text:
tati genitalibus membris, id est spadotati genitalibus membris, id est spadones, semen habent; cum certe quibusdam favillis moveantur ignis exstincti: at vero quoniam virtute partium, quarum ministerio conficiuntur de internis humoribus semina, speciali debilitate caruerunt, generationum non fiunt potentes. Sic ergo instituit Deus, ut esset vis in corpore, quae legitimis explicata temporibus, si adfuisset sanitas, ad fecunditatis valentiam perveniret. Conficiuntur itaque in corporibus semina, maturae pubertatis adjutu. Inde est quod impuberes stimulat quidem praecoqua voluptas, sed sine annorum legibus sterilis scintillat accensio. Quod autem cum voluptate semina misceantur, verum quod alia sit voluptas quae sensibus supernatat, alia viscerum interior et effectui propior, apud medicorum auctores latissime disputatur; unde ille etiam Mantuanus poeta naturalium gnarior quam philosophaster Poenorum, macie signat armenta te
Abbreviated transcription (Latin):
offert dõ. unde ille hominẽ dignetur
oꝑari. que tam̃ recte a me ꝓlata testat᷑.
s: excepto eo qdđ dixi seminaui confici
uoluptatis: phylosophaturq hoc mͦdlo¬
luptas in quit illa concupiscentia carna¬
lis non conficit semina: s: ea que iã sunt
incorporib: a uero dõ condita. ñ frunt
uoluptate s excitant᷑. & immittuntur
cum uoluptate. Hoc sane apparet eũ
non fraude. s defectu intelligentie ꝓtu¬
lisse. Nim quippe ego uoluptatis. ip¬
sam uirilis corporis rationẽ ꝑnuntia¬
ui:cui necesse habui uirilitatis nomen
imponere. Ipsa gͦ quta triuimus iã
hoc u̾bum uirilitas. in genitaliũ et
uiscerum cõpage ac sanitate consistẽs.
Que & appetentie & efficientie uires
ministrat. Uis ame uoluptatis & con¬
cupiscentie nominata ẽ. Idõ eñi non
uoluptatẽ simplicit̃. s uim uolup¬
tatis appellare malurut uniũsum
illũ ardorem qui etante opꝰ. & inope
sentitur ostenderem. Neq enĩ debili¬

Expanded text:
offert Deo, unde ille hominem dignetur offert Deo, unde ille hominem dignetur operari. Quae tamen recte a me prolata testatur, sed excepto eo quod dixi, semina vi voluptatis confici; philosophaturque hoc modo: Voluptas, inquit, illa concupiscentiae carnalis non conficit semina, sed ea quae jam sunt in corporibus a vero Deo condita, non fiunt voluptate, sed excitantur et emittuntur cum voluptate . Hoc sane apparet eum, non fraude, sed defectu intelligentiae protulisse. Vim quippe ego voluptatis, ipsam virilis corporis rationem pronuntiavi, cui necesse habui virilitatis nomen imponere. Ipsa ergo quia trivimus jam hoc verbum virilitas, in genitalium et viscerum compage ac sanitate consistens, quae et appetentiae et efficientiae vires ministrat, vis a me voluptatis et concupiscentiae novoluptatem simpliciter, sed vim voluptatis appellare malui, ut universum illum ardorem, qui et ante opus, et in opere sentitur, ostenderem. Neque enim debili
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. abrahȩ filium seminatũ fuisse quis
dicat: Neq enĩ hoc opꝰ alit̃ fieret in cor¬
pore mortis huiꝰ. dequodicitapłs. Corpꝰ
quidem mortiĩ est ꝓpt̃ peccatum. Hoc
aut̃ malo bene usus est abraham incon¬
cubitu coniugali: qđ malum nerat
incorpore uite illius. quȩ in paradiso fuit
ante peccatũ. S siꝓpt̃ea tͥ bona uidecur¬
carnis concupiscentia: quia ꝑ illã reddita
ẽ ples. quã ꝓmiserat ds bonust̾ uideatur.
ce diabolus. quia ꝑillũ sanguis xp̃i quo
redimerem̃ effusus ẽ quẽ promuserat ds:¬
aut fatere ctiam ꝑaliquod malũ reddipõ¬
se aliquod bonum. Iul. Illis gͦ p̃t̾inissis.
physicus iste nouus falsum ẽẽ ꝓnuntiat
qđ nos diximus: sicut cunclimus qui as¬
sumptꝰ ẽ materiȩ. ñ auctor hominis fuit:
ita nunc uis illa uoluptatis confectrix cõ¬
mixtrixq seminũ. non explet diuine o¬
ꝑationis incem. S de thes auris natura

Expanded text:
carnis Abrahae filium seminatum fuisse, quis carnis Abrahae filium seminatum fuisse, quis dicat? Neque enim hoc opus aliter fieret in corpore mortis hujus, de quo dicit Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter peccatum . Hoc autem malo bene usus est Abraham in concubitu conjugali: quod malum non erat in corpore vitae illius, quae in paradiso fuit ante peccatum. Sed si puia per illam reddita est proles, quam promiserat Deus; bonus tibi videatur et diabolus, quia per illum sanguis Christi, quo redimeremur, effusus est, quem Deus promiseratAut fatere, etiam per aliquod malum reddi posse aliquod bonum. XI. JUL. Illis ergo praetermissis physicus iste novus falsum esse pronuntiat, quod nos diximus: Sicut tunc limus qui assumptus est, materia, non auctor hominis fuit: ita nunc vis illa voluptatis, confectrix commixtrixque seminum, non explet divinae operationis vicem; sed de thesauris naturae
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus ẽ. Qđcum dixisset̃ apłs: mox cõ¬
clusit atq ait. Ergo om̃s mortuisunt: &
proom̃ib mortuus ẽ. Unde qͥ ita defen¬
dic paruulos ut neget mortuos: non eos
quos ab eiꝰ beneficio qui ñ nisi ꝑmortuis
mortuus p̃dicat᷑ excludit. Iuł Posthec
omnẽ illum contextum dehabrahã et
sara qui emortins iam corporib filium
pro munere acceperunt.quor exemplũ
quantũ ueritati suffragetur non solum
sapiens s etiam mediocris lector intelli¬
git: sic preteriit. ut diceret contͣ se non
multũ ualere. Aqua impudentia uel il¬
la cum debuit reuocare sententia que ita
constructa est: & ut breuit inquio dispu¬
tationis huiꝰ summa claudat᷑. Siꝑ concu¬
piscentiã redditus ẽ quẽ ds̃ promisit᷑bo¬
na sine dubio quȩ absoluit dĩ fidem. si si¬
ne concupiscentia noxia ñ potest eẽ pro¬
genito. que nec cum conciꝑet᷑ nec cũ pare¬
retur int̾fuit. Auõ. Sine concupiscentia

Expanded text:
s, mox cons, mox conclusit atque ait, Ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est . Unde qui ita defendit parvulos, ut neget mortuos; non eos quos ab ejus beneficio, qui nonnisi pro mortuis mortuus praedicatur, excludit. X. JUL. Post haec, omnem illum contextum de Abraham et Sara, qui emortuis jam corporibus filium pro munere acceperunt, quorum exemplum quantum veritati suffragetur, non solum sapiens, sed etiam mediocris lector intelligit, sic praeteriit, ut diceret contra se non multum valere. A qua impudentia vel illa eum debuit revocare sententia, quae ita constructa est: Et ut breviter, inquio, disputationis hujus summa claudatur; si per concupiscentiam redditus est quem Deus promisit, bona sine dubio quae absolvit Dei fidem; si sine concupiscentia, noxia non potest esse progenito; quae nec cum conciperetur, nec cum pareretur, interfuit. AUG. Sine concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
mose. nec ipsũ eoꝵ p̃ciũ quofit ut preciose
renascant᷑ attendis: Quid ẽ eñi nͥ sanguis ag¬
m immacłati. qͥ cursit effusus clamat ipse
agnꝰ: An ñ ipse ait. hic ẽ sanguis ms̃ qͥ pro
multi essundet᷑ in remissionẽ peccatorũ:
Tuuͦ magnus mirabiliꝰ &s dicis illũ sangui¬
nẽ etiã pro paruiulis fundi. & negaseis ꝑ il¬
lũ peccata ulla dimitti. dicis lauandoᷤ et
negas abluendos: dicis innouandoᷤᷤ &e negaᷤᷤ
auecustate mundandos: dicis ꝑsalua¬
torem adoptandos. & negas eẽ saluan¬
dos.S ñ eis ui delicet calumpniam᷑.
quia dicimꝰ eos mortuos eẽ indelictis
& preputio carnis suȩ: & idõ in mor
it xp̃i baptizari. ut moriant᷑ peccato qui
mortui frierant in peccato: & tueos defen¬
dis. qui negando illos mortuos. idagis ne
ab eis foras mutat᷑ qui potestatẽ habent
mortis: Acsic de morte xp̃i nullũ bene¬
ficiũ consequant᷑. qui unus ꝑom̃ibus

Expanded text:
iose; nec ipsum eorum pretium, quo fit ut pretiose iose; nec ipsum eorum pretium, quo fit ut pretiose renascantur attendis? Quid est enim, nisi sanguis Agni immaculati? qui cur sit effusus, clamat ipse Agnus. Annon ipse ait, Hic est sanguis meus, qui pro multis effundetur in remissionem peccatorum ? Tu vero magnus mirabiliarius et dicis illum sanguinem etiam pro parvulis fundi, et negas eis per illum peccata ulla dimitti; dicis lavandos, et negas abluendos; dicis innovandos, et negas a vetustate mundandos; dicis per Salvatorem adoptandos, et negas esse salvandos. Sed nos eis videlicet calumniamur, quia dicimus eos mortuos esse in delictis et praeputio carnis suae; et ideo in morte Christi baptizari, ut moriantur peccato, qui mortui fuerant in peccato: et tu eos defendis, qui negando illos mortuos, id agis, ne ab eis foras mittatur, qui mortis potestatem habet; ac sic de morte Christi nullum beneficium consequantur, qui unus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dubitat & paruulos ado fierr & malũ
ab eo nichil fieri: Ac ꝑhoc oꝑadĩ ante
libere uoluntatis usum. nature p̃iudici¬
O nec rea.nec sub diaboli iure constituit.
Augꝰ. Originale peccatum ꝓptea signi¬
ficatiꝰ quam naturale dicimus. ut non
diuini oꝑis s humane originis incelli¬
gatur: maxime ꝓpt̃ illud significandũ.
qđ ꝑunum hominem intrauit in mun¬
dinr᷑ qđ non interit disputatione pela¬
giana. s regeneratione xp̃iana. Quare
qutem uos dicatis renasciom̃s pariui¬
los debere baptismatt. satis nouimus:
inde quippe estis heretiei. Hac peste no¬
uicia. contra antiquitatem catholice
eccłie disputatis. diecntes nonerin par¬
uulos de potestate tenebrarum gracia
redemptoris: cum catholiea inei sex¬
su̾flet & exorr̾izet utiq potestatem di¬
aboli. neq enim imaginẽ dĩ. Qͥd est
gͦ qđ dicis. ut qui nascunt᷑ uilit ñ
tam̃ noxie. renascant᷑ p̃ciose ñ tam̃ calũp¬

Expanded text:
non dubitat et parvulos a Deo fieri, et malum non dubitat et parvulos a Deo fieri, et malum ab eo nihil fieri: ac per hoc opera Dei ante liberae voluntatis usum, naturae praejudicio nec rea, nec sub diaboli jure constituit. AUG. Originale peccatum propterea significatius quam naturale dicimus, ut non divini operis, sed humanae originis intelligatur; maxime propter illud significandum, quod per unum hominem intravit in mundum; quod non interit disputatione Pelagiana, sed regeneratione Christiana. Quare autem vos dicatis renasci omnes parvulos debere Baptismate, satis novimus; inde quippe estis haeretici: ac peste novitia contra antiquitatem catholicae Ecclesiae disputatis, dicentes non erui parvulos de potestate tenebrarum gratia Redemptoris; cum Catholica in eis exsufflet et exorcizet, utique potestatem diaboli, neque enim imaginem Dei. Quid est ergo quod dicis, Ut qui nascuntur viliter, non tamen noxie, renascantur pretiose, non tamen calumn
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscit. Qđ tue suscepte miserrimũ
bellum aut curpissimũ regnũ introduccit
conaris in illiꝰ beatissime pacis & lib̾tatis
locũ: quandoquidem in paradiso etiã si
nemo peccasset. tale futurum fuisse conten¬
dis humanum genus. ut contra libidinẽ
pugnaremꝰ. aut libidini seruireinꝰ si pu¬
gnare nolemꝰ. Iul. Nosuero renasciõs
stam̃: s non ut imꝑtitione huiꝰ benefien.
de uire uideant᷑ diaboli plagiati: Uerũ
ut qui sunt oꝑa dĩ. fiant pignora dĩ Q
qui nascunt᷑ uidit̃. ñ tam̃ noxiȩ. renascã¬
tur p̃ciose. ñ tam̃ calũpniosẽquiq pro¬
deunt exinstitutis dĩ. ꝓuehant᷑ misteri¬
is dĩ: Et qui afferunt oꝑa naturȩ. dona
gr̃e consequantur. Ac dns suus qui eos
fecit condendo bonos. faciat in nouan¬
do adoptandoq meliores. Ergo uire
dicit᷑. confittaris necesse ẽ naturale qđ mani¬
cheus fuxerat. s tu nomine cõmutato ori¬
ginale uocas. interisse peccatum. Nec hoc
ca catholica fides credit antiquitus. que

Expanded text:
concupiscit: quod tuae susceptae miserrimum bellum aut turpissimum regnum introducere conaris in illius beatissimae pacis et libertatis locum; quandoquidem in paradiso, etiamsi nemo peccasset, tale futurum fuisse contendis humanum genus, ut contra libidinem pugnaremus, aut libidini serviremus, si pugnare nollemus. IX. JUL. Nos vero renasci omnstamur: sed non ut hujus impertitione beneficii, de jure videantur diaboli plagiati; verum ut qui sunt opera Dei, fiant pignora Dei; et qui nascuntur viliter, non tamen noxie, renascantur pretiose, non tamen calumniose; quique prodeunt ex institutis Dei, provehantur mysteriis Dei; et qui afferunt opera naturae, dona gratiae consequantur; ac Dominus suus qui eos fecit condendo bonos, faciat innovando adoptandoque meliores. Ergo jure dicitur, confitearis necesse est, naturale quod Manichaeus finxerat, sed tu nomine commutato originale vocas, interiisse peccatum. Nec hoc ea catholica fides credit antiquitus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ram. Nam quis ignorat qđ licitꝰ usus femi¬
nȩ fieri & possit & debeat. illicitꝰ aũt fieri
possit nectam̃ debeat: uterq aũt naturalis¬
sit. quia utriusq sexis ad naturam ꝓpagan¬
dam creatis menbris genitalib fit : tergi¬
usatorias aufer ambages: remoue loqͥces
& fallaces fumos uanitatis trie. Libidope¬
cor idõ ñẽ uiciũ: quia ñ ea caro concupi¬
scit adu̾sus sp̃m: qđ manicheus si discer¬
nere ualuisset. nec pecoꝵ ab opificiodĩ
ueri alienasset naturas: Nec hominũ uicia
putaret eẽ substantias. Tu aũt nͥcũ am¬
brosio cȩterisq catholicis. senseris atq te¬
nueris ꝑ p̃uaricationẽ pͥmihominis. car¬
nis & sp̃c dissensionẽ. in nr̃am u̾tisse natu¬
ram: quantum libet manicheos detestari
uidearis. eors decestandus ad iutor sine
dubio ꝑmanebis: asserendo ẽc̃ bonũ qđ
ẽẽ clamat ueritas malũ: & hoc malũ ne¬
gando ex deprauatione uenire peccato ui¬

Expanded text:
ram. Nam quis ignorat, quod licitus usus femiram. Nam quis ignorat, quod licitus usus feminae fieri et possit et debeat; illicitus autem fieri possit, nec tamen debeat; uterque autem sit naturalis, quia utriusque sexus ad naturam propagandam creatis membris genitalibus fit? Tergiversatorias aufer ambages, remove loquaces et fallaces fumos vanitatis tuae. Libido pecorum ideo non est vitium, quia non ea caro concupiscit adversus spiritum: quod Manichaeus si discernere valuisset, nec pecorum ab opificio Dei veri alienasset naturas, nec hominum vitia putaret esse substantias. Tu autem nisi cum Ambrosio et caeteris Catholicis senseris atque tenueris, per praevaricationem primi hominis carnis et spiritus dissensionem in nostram vertisse naturam ; quantumlibet Manichaeos detestari videaris, eorum detestandus adjutor sine dubio permanebis; asserendo esse bonum, quod esse clamat veritas malum; et hoc malum negando ex depravatione venire peccato vi
Abbreviated transcription (Latin):
appellauerit naturalẽ: idestcum eis fit
menbris utriusq sexꝰ. quȩ ad ꝓpagandã
sunt instituta naturã: siue talis usus eẽt
qualis in paradiso ẽẽ potiisset. nullo sei¬
licet utens malo. uel nulla existente. uel
ñ nisi nutum uoluntatis subsequente
libidine: siue qualis mine ẽ ex quo esse
cepit. uellicitꝰ sicut in coniuigio. bene u¬
tens & corporis bono & libidinis malo:
uel illicitus sicut in adulterio. male u¬
tens & illo malo & illo bono. Nec tamen
etiam ipse discedens abeis menbris quȩ
nature etiam nomine ꝓprie nuncupant᷑.
Nichilest itaq cur presse ut dicis ac bre¬
uit introges: utrum apłs in eo quod ait
naturalem usum. eum uoluerit intelligi
qui fieri & poterat &e debebat: an qui fic¬
ri poterat. s. ñ debebat. Non enm ut hoc
diceret: aliquid hoꝵ intuebat᷑ apls sed
m̃bra tantũmͦ utriꝰq sexus genitalit̃ natu¬
ralia. hoc ẽ adgenerandam creatura natu¬

Expanded text:
appellaverit naturalem, id est, cum fit eis appellaverit naturalem, id est, cum fit eis membris utriusque sexus, quae ad propagandam sunt instituta naturam; sive talis usus esset, qualis in paradiso esse potuisset, nullo scilicet utens malo, vel nulla existente, vel nonnisi nutum voluntatis subsequente libidine; sive qualis nunc est ex quo esse coepit, vel licitus sicut in conjugio, bene utens et corporis bono et libidinis malo; vel illicitus sicut in adulterio, male utens et illo bono et illo malo; nec tamen etiam ipse discedens ab eis membris, quae naturae etiam nomine proprie nuncupantur. Nihil est itaque cur presse, ut dicis, ac breviter interroges, utrum Apostolus in eo quod ait naturalem usum, eum voluerit intelligi, qui fieri et poterat et debebat; an qui fieri poterat, sed non debebat: non enim ut hoc diceret, aliquid horum intuebatur Apostolus, sed membra tantummodo utriusque sexus genitaliter naturalia, hoc est, ad generandam creata natu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ peccati & necessitatẽ om̃iũ criminum:
ac ꝑhoc ipsam eriminaris naturam. Nos
quid consequentius facere potiumus: quam
ut teste magistro gentium. naturȩ genera
tunaturalit̃ malum uocabas: Factumq
ẽ: ut qđ tudicis diabolicũ. nos ad refellen¬
dunte probaremꝰ naturaliter institutum.
Ista ẽ quippe legittima & erudita respon¬
sio: Ut qđ in spetie accusatur. defendat᷑
in specie: & qđ in genere argunit᷑ uindicet᷑
in genere. Q qd etiam manicheuis in tellex̃:
quem tu equas crimine.s ñ equas inge¬
nio. Ido ille omnẽ substantiã corpoꝵ
transcribit diabolo: tuaũt ñ uniũsam
s sicut in priore libro diximꝰ. meliorẽ. Tri¬
umphauit gͥueritas sacris stipata presi
gũ negociũ. & ꝑhoc addm̃ ꝑtinere. qui
ẽẽt auctor nature. ur̃a figm̃ta disrupit:
qui id preuaricatorñm naturale uiratis.
Auoꝰ. Iam etiam suprasatis diximꝰ quẽ
dixerit apłs usum femine naturalẽ. & cur

Expanded text:
esse peccati, et necessitatem omnium criminum; esse peccati, et necessitatem omnium criminum; ac per hoc ipsam criminaris naturam: nos quid consequentius facere potuimus, quam ut teste Magistro Gentium, naturae generaltu naturaliter malum vocabas? Factumque est ut quod tu dicis diabolicum, nos ad refellendum te probaremus naturaliter institutum. Ista est quippe legitima et erudita responsio, ut quod in specie accusatur, defendatur in specie; et quod in genere arguitur, vindicetur in genere. Quod etiam Manichaeus intellexit, quem tu aequas crimine, sed non aequas ingenio: ideo ille omnem substantiam corporum transcribit diabolo; tu autem non universam, sed, sicut in priore libro diximus, meliorem. Triumphavit ergo veritas sacris stipata praesigum negotium, et per hoc ad Deum pertinere qui esset auctor naturae, vestra figmenta disrupit, qui id praevaricatorium, non naturale juratis. AUG. Jam etiam supra satis diximus quem dixerit Apostolus usum feminae naturalem, et cur
Abbreviated transcription (Latin):
apłm paulircum naturalem usum femine
nuncuparet: Possibilitatẽ rei & honestatem. an
solam possibilitatem indicasse arbitraris Id
usum qui fieri poterat & debebat. anquipo¬
terat s. ñ debebat: Si dixeris qui poitrat
licet non deberet. qualis inad ulteris agitur:
Ergo & illudasiud flagitium non erit con¬
tra naturam. quia mnenbris agit᷑ naturalib.
Si aũt ex pauescens retuleris qđ & ueritas
raliter ut poterat & debebat. idest in cor¬
porib uel singularum uel plurium femi¬
narum. Tempoꝵ tam̃ ratione concessis:
fateberis sine dubio inepte argum̃tatũ
fuisse. beatũq paulũ nomine naturalis
usus ñ fornicationẽ sicut tu putaueras. s
& honestum & legitimũ qui fecunditati pa¬
ratus ẽ corpoꝵ indicasse cõmixtũ. Nos gͦ
merito generalit defendimꝰ: qđ maniche¬
us generalit̃ arguebat. Tuem̃ dicis com¬
mix cionem hanc sexuum cũ uoluptate. ꝑ
diabolum institutam. causam originalis

Expanded text:
apostolum Paulum, cum naturalem usum feminae apostolum Paulum, cum naturalem usum feminae nuncuparet, possibilitatem rei et honestatem, an solam possibilitatem indicasse arbitraris? id usum qui fieri poterat et debebat; an qui poterat, sed non debebat? Si dixeris, Qui poterat, licet non deberet, qualis in adulteris agitur: ergo et illud aliud flagitium non erit contra naturam, quia membris agitur naturalibus. Si autem expavescens retuleris, quod et veritas raliter, ut poterat et debebat, id est, in corporibus vel singularum vel plurium feminarum, temporum tamen ratione concessis: fateberis sine dubio inepte argumentatum fuisse; beatumque Paulum nomine naturalis usus, non fornicationem, sicut tu putaveras, sed et honestum et legitimum, qui fecunditati paratus est, corporum indicasse commixtum. Nos ergo merito generaliter defendimus, quod Manichaeus generaliter arguebat. Tu enim dicis commixtionem hanc sexuum cum voluptate, per diabolum institutam, causam originalis
Abbreviated transcription (Latin):
s: tua magna deprauatio est. cũ a tenͣ culpa¬
t᷑. adid qd̃ non licebat impellens. Q uando
enm adid qđ ñ licet impellit ꝓfecto insi
prauitati eiꝰ repugnet᷑. excurrit. Et hec est
concupiscentia carnis qua caro concupiscit
adisus sp̃m. Adusus quã ꝓpt̃ea concupiscit
et sp̃c̃. ne quo impellit excurrat. Malum est gͦ.
& qd impellit in malũ. S. si non ex currit repu¬
gnante sibi spũ:ñ uincit᷑ homo amalo tunc
aũt om̃i malo carebit: quando cin repugnet
non erit. Neq hoc cum fiet. natura sicut ma¬
nicheus insanit a nobis separabit aliena: sed
sanabit᷑ nr̃a. Quȩ nunc siquẽ admodum re¬
generatione & remissione peccator sanatur a
reatu. sic ab om nieẽt infirmitate iam sana:
Noncontra carnẽ sp̃s concupisc̾et. ut ñ oꝑare¬
inur nisi licitum᷑. s ita caro sp̃m consentiret.
ut nichil contra illum concupisceretur illicitũ.
Iuł. Utq p̃sse int̾rogemus & breuiter

Expanded text:
» sed tua magna depravatio est, cum a te non culpa» sed tua magna depravatio est, cum a te non culpatur ad id quod non licebat impellens. Quando enim ad id quod non licet impellit, profecto nisi pravitati ejus repugnetur excurrit. Et haec est concupiscentia carnis, qua caro concupiscit adversus spiritum; adversus quam propterea concupiscit et spiritus, ne quo impellit excurrat. Malum est ergo, et quod impellit in malum: sed si non excurrit, repugnante sibi spiritu, non vincitur homo a malo. Tunc autem omni malo carebit, quando cui repugnet non erit. Neque hoc cum fiet, natura, sicut Manichaeus insanit, a nobis separabitur aliena, sed sanabitur nostra. Quae nunc, si quemadmodum regeneratione et remissione peccatorum sanatur a reatu, sic ab omni esset infirmitate jam sana; non contra carnem spiritus concupisceret, ut non operaremur nisi licitum; sed ita caro spiritui consentiret, ut nihil contra illum concupisceretur illicitum. XX. JUL. Utque presse interrogemus et breviter:
Abbreviated transcription (Latin):
uimus. unã saltem ate sententiã ñ ꝑferri qͦ
ñ adũsum te plurimũ ualeat. siusus form¬
cationis naturalis nec tam̃ laudabilis s
culpabilis dicit᷑ obhoc quia meretricis u¬
sus ẽ: sine dubio coniugalem quia hone¬
stum atq licitum ñ culpabilẽ s laudabi¬
lem ꝑficeberis. Auib NNon quia sine maloẽ.
s: quia bene utit᷑ malo conuigalis concubi¬
tus: merito inculꝑabilis dicit᷑. Sicem̃bonũ
ẽ. beneuti malo: quemadmodũ malum est.
male utibono. Sicgͦ bene utunt᷑ coniugati
libidims malo: quomͦ male utunt᷑ adult̃i
corporis bono. Hoc iam ñ semel dixi. et se¬
illi argum̃to pudoris intebaris affig̾e: Neñiiã
libido reprehendit᷑. que & improhibito ce
inconcessousunature ipsiꝰ conditione sentit᷑:
si de prauatio eiꝰ adid qđñ licebat excurrens
sola culpatur. Aug Nonsola culpat᷑ depra¬
uatio libidins ad id̃ qđ ñ licebat excurrens:

Expanded text:
eruimus, unam a te saltem sententiam non proferri, quae eruimus, unam a te saltem sententiam non proferri, quae non adversum te plurimum valeat: si usus fornicationis naturalis, nec tamen laudabilis, sed culpabilis dicitur, ob hoc quia meretricis usus est; sine dubio conjugalem, quia honestum atque licitum, non culpabilem, sed laudabilem profiteberis. AUG. Non quia sine malo est, sed quia bene utitur malo, conjugalis concubitus merito inculpabilis dicitur. Sic enim bonum est bene uti malo, quemadmodum malum est male uti bono. Sic ergo bene utuntur conjugati libidinis malo, quomodo male utuntur adulteri corporis bono. Hoc jam non semel dixi, et saeilli argumento pudoris nitebaris affigere? Non enim jam libido reprehenditur, quae et in prohibito et in concesso usu, naturae ipsius conditione sentitur; si depravatio ejus, ad id quod non licebat excurrens, sola culpatur. AUG. Non sola « culpatur depravatio libidinis ad id quod non licebat excurrens:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. cum opꝰ eẽt assurgeret. tranquillissi¬
mum nutum subsequens uoluntatis ec
opprimens cogitationẽ turbulento im¬
petu uoluptatis. Talem se mͦ ñ eẽ: inultis
suis importunis & cohercendis motib
confitetur. Ergo aut uicium cẽ. aut in¬
ciatã se ẽe testatur. Eece unde dicebat
apłs. Scio quia ñ habitat in mehocẽ in car¬
ne mea bonũ. Eece unde trahit᷑ anascentib
originale peccatum. Hoc malo bene utit᷑
pudicitia conugalis. Hoc malo melius
ñ utitur religiosa continentia uidualis: uel
sacra integritas uirginalis. Iul. Hoc nos
incelleximꝰ cũ q de naturȩ institutione
constabat. Tu gͥ quid ꝓmouisti. ut referres
ñ ab eo usum coniugalem s. naturalemuo¬
cari: aut quo orc subiungis. qm cũ hisdem
menbris meretrici quisq miscet᷑. naturalis
ẽ usus. nec tam̃ laudabilis s. culpabilis Ut
enim etiam hic ostendamꝰ qđ frequent̃ aꝑ¬

Expanded text:
esset, cum opus esset, assurgeret, tranquillissiesset, cum opus esset, assurgeret, tranquillissimum nutum subsequens voluntatis, nec opprimens cogitationem turbulento impetu voluptatis. Talem se modo non esse, multis suis importunis et coercendis motibus confitetur: ergo aut vitium esse, aut vitiatam se esse testatur. Ecce unde dicebat Apostolus, Scio quia non habitat in me, id est in carne mea, bonum . Ecce unde trahitur a nascentibus originale peccatum. Hoc malo bene utitur pudicitia conjugalis: hoc malo melius non utitur religiosa continentia vidualis, vel sacra integritas virginalis. XVIII. JUL. Hoc nos intelleximus, cumque de naturae institutione constabat. Tu igitur quid promovisti, ut referres non ab eo usum conjugalem, sed naturalem vocari? Aut quo ore subjungis, quoniam « cum iisdem membris meretrici quisque miscetur, naturalis est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis? » Ut enim etiam hic ostendamus, quod frequenter ap
Abbreviated transcription (Latin):
etiamsi apłs diceret qđ ipse dixisti. inusu
feminȩ naturali cunctis temporib uigu¬
isse libidinẽ: in his quoq u̾bis haberem
qđ recte intelligerem: ne pudendã suscep¬
tam tuã. in illiꝰ beate uitȩ corporibus.
quȩ ñdũ fuerant corpora mortis huius.
sicut tu facis mente stultissima. lingua
loquacissima. fronte impudentissima.
collocarem. Cunctis quippe tẽporibus
ex qͦutriq usq sexꝰ fieri concubitꝰ cepit:
ꝓculdubio usus feminȩ naturalis sinc
hac pudenda libidine ẽẽ ñ potuit. Iam
eñi ñ uice illtꝰ s mortis huiꝰ habebant
corpus: quando post peccatũ de paradi¬
so egres si masculus & femina. utrumq
sexũ naturalit̾ pͥmitus miscuerunt. Qd
siante facerent: libido ibi uel nulla eẽt.
uel pudenda ñ eẽt. Non eñi sollicitaret
inuitũ. & repugnare sibi cogeret castũ:
S aut sinc ulla officium suum genita¬
lia uibente m̃te ꝑagerent: Aut illa si

Expanded text:
etiamsi Apostolus diceret, quod ipse dixisti, « in usu etiamsi Apostolus diceret, quod ipse dixisti, « in usu feminae naturali cunctis temporibus viguisse libidinem; » in his quoque verbis haberem quod recte intelligerem, ne pudendam susceptam tuam in illius beatae vitae corporibus, quae nondum fuerant corpora mortis hujus, sicut tu facis, mente stultissima, lingua loquacissima, fronte impudentissima, collocarem. Cunctis quippe temporibus ex quo utriusque sexus fieri concubitus coepit, procul dubio usus feminae naturalis sine hac pudenda libidine esse non potuit: jam enim non vitae illius, sed mortis hujus habebant corpus, quando post peccatum de paradiso egressi, masculus et femina utrumque sexum naturaliter primitus miscuerunt. Quod si ante facerent, ibi libido vel nulla esset, vel pudenda non esset: non enim sollicitaret invitum, et repugnare sibi cogeret castum; sed aut sine illa officium suum genitalia, jubente mente, peragerent; aut illa si
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ cunctis nouerat uiguisse temporib.
gat᷑: ꝓpt̃ qđ etiã ipsum m̃brum natura ꝓͥe
dici solet. Unde ait cicero. Mulierẽ uidisse
se in somins. p̃signatam hab̾e naturam. U¬
sus itaq naturalis & licitus ẽ sicut in con¬
iugio: & illicitꝰ sicut in ad ulterio. Contra
naturã uero semꝑ illicitꝰ. & ꝓculdubio flagi¬
res uolens intelligi quã si in usu naturali¬
uel ad ulterando uel fornicando peccart.
Nsus itaq concũbentiũ naturalis idẽq
inculpabilis. & inparadiso ẽẽ potuisset.
etiam si nemo peccasset. Non eñĩ alit̃ ad
humanũ genꝰ scđm benedictionẽ dĩ mul¬
tiplicandum. filii gignerent᷑. S eũ uoca¬
tum ẽẽ ab apło usum naturalem. in quo
libidinẽ cunctis nouerat uiguisse tem¬
porib quis tͥ dixit. nͥ heresis ur̃a: Absit
enim. ut apłs etiam illo tempore hominũ
crederet pudendam uiguisse libidinẽ. qͣn¬
donudi erant. & ñ pudebat eos. Uerũ tam̃

Expanded text:
dinem cunctis noverat viguisse temporibus, dinem cunctis noverat viguisse temporibus, gatur: propter quod etiam ipsum membrum natura proprie dici solet: unde Cicero ait, mulierem vidisse se in somnis praesignatam habere naturam . Usus itaque naturalis et licitus est, sicut in conjugio; et illicitus, sicut in adulterio: contra naturam vero semper illicitus, et procul dubio flagires volens intelligi, quam si in usu naturavel adulterando, vel fornicando peccarent. Usus itaque concumbentium naturalis idemque inculpabilis, et in paradiso esse potuisset, etiamsi nemo peccasset; non enim aliter ad humanum genus secundum benedictionem Dei multiplicandum filii gignerentur: sed eum vocatum esse ab Apostolo usum naturalem, in quo libidinem cunctis noverat viguisse temporibus, quis tibi dixit, nisi haeresis vestra? Absit enim ut Apostolus etiam illo tempore hominum crederet pudendam viguisse libidinem, quando nudi erant, et non pudebat eos. Verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
sceri. Ac ꝑhoc cum isdem m̃bris etiam ine
retrici quisq miscetur. naturalis ẽ usus. nec
tam̃ laudabilis s. culpabilis. Nongͦ isto
nomme idest usu naturali. coniugalis est
laudata comixtio. s inmundiora & scelera¬
tiora flagicia denotata sunt. quam si illicite
feminis s tam̃ naturalit̃ uterent᷑. idesthic
usus femine quã ꝓnuntiauit apl̃s nat᷑alẽ.
ñ intelligit᷑ conugalis ut bonꝰ licitꝰq do¬
ceat᷑. S idõ inquit dictus est naturalis:
qui adiisitatem sexus adhoc indicat insti¬
tutam. ut & cõmixtun pardret᷑ & partui. Q
molitionib cũ iuuaret᷑ nichił cur tantũ
immoratꝰ ẽ: ꝓfecto obhoc solum: uthi
qui eum secunt. solutũ putent qđ uiderint
fuisse contactum. Cęterum quã nichil dixe¬
rit: breuis disputatio palam faciet. Nempe
a płs femine usum ait naturalit̃ institutũ.
nec cõm̃dauit alteram cõmixtionẽ pͥmitꝰ
ordinatã: s de eo usu disputans in quo libi¬

Expanded text:
sceri. Ac per hoc cum eisdem membris aliquis, sceri. Ac per hoc cum eisdem membris aliquis, etiam meretrici miscetur, naturalis usus est, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. Non ergo isto nomine, id est, usu naturali, conjugalis est laudata commixtio; sed immundiora et sceleratiora flagitia denotata sunt, quam si illicite feminis, sed tamen naturaliter uterentur » . Id est, hic usus feminae quem pronuntiavit Apostolus naturalem, non intelligitur conjugalis, ut bonus licitusque doceatur: sed ideo, inquit, dictus est naturalis, quia diversitatem sexus ad hoc indicat institutam, ut et commixtui pararetur et partui. Queis molitionibus cum juvaretur nihil, cur tantum immoratus est? Profecto ob hoc solum, ut hi qui eum sequuntur, solutum putent quod viderint fuisse contactum: caeterum quam nihil dixerit, brevis disputatio palam faciet. Nempe Apostolus feminae usum ait naturaliter institutum, nec commendavit alteram commixtionem primitus ordinatam; sed de eo usu disputans, in quo libi