comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N libro suꝑiore huius oꝑis du¬
o decimo. satis egunus discer¬
nere rationalis mentis offici¬
um intempr̃alib reb ubi ñ sola
cognitio. uerum etiam actio nr̃a
uersatur. ab excellentiori eiu̾dem
mentis officio. quod contemplan¬
dis eternis rebus impenditur. ac
sola cognitione finitur: Commodiꝰ
autem fieri puto. ut de scripturis
scĩs aliquid interseram: quo faci¬
liuis possit utrumq dinosci: Eu
angłium suum ioħ̃s euangłista
sic orsus ẽ. In principio erat u̾bũ
& uerbum erat apud dm̃. & deus
erat uerbum: Hoc erat in pͥncipio
apud dm̃: om̃ia ꝑ ipsum factas̃¬
&e sine ipso factum ẽ nicħ: Quod¬
factum est in ipso uita ẽ. & uita
erat lux hominum: & lux inte¬
nebris lucet. & tenebre eam noꝵ¬
comprehenderunt: fuit homo¬
missus a deo: cui nomen erat io¬
hannes: Hic uenit intestimonĩ
ut testimonium ꝑhiberet delu¬
mine: ut om̃s crederent ꝑ illum¬

Expanded text:
n libro superiore hujus operis duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdem mentis officio, quod contemplandis aeternis rebus impenditur, ac sola cognitione finitur. Commodius autem fieri puto, ut de Scripturis sanctis aliquid interseram, quo facilius possit utrumque dignosci. 2. Evangelium suum Joannes evangelista sic exorsus est: In principio erat Verbum, et Verbum eratde mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est difficile judica
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m soluto..xu.¬
In quosit diabolus uictus axp̃o.. xuI.
Ad quam utilitatem fidelium renatorũ
malaq̃ ꝑoriginale peccatum sunt con¬
tracta conuersa sint..xUII.¬
De his quȩ ꝑincarnationem xp̃i sunt
conlata credentibus.. XUIII.
De natiuitate domini ex maria uirgine
et spiritu scõ.Xi x.
Quod uerbum caro factum quodẽ iħs
xp̃c. & sapientie thesauros in se habeat
et scientiȩ.xx.
Neminem posse sine fide xp̃iana ad
ueram beatitudinem ꝑuenire. Expli¬
ciunt capitula libri xiii. Incipit¬

Expanded text:
ad quamque pertinet disciplinam, etiamsi ejus ignarus est? Cur hoc facere de rebus sensibilibus nullus potest, nisi quas isto vidit in corpore constitutus, aut eis quae noverant indicantibus credidit, seu litteris cujusque, seu verbis? Non enim acquiescendum est eis qui Samium Pythagoram ferunt recordatum fuisse talia nonnulla quae fuerat expertus, cum hic alio jam fuisset in corpore: et alios nonnullos narrant alii, ejusmodi aliquid in suis mentibus passos: quas falsas fuisse memorias, quales ple
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑhiberce de lumine: Erat lix¬
uera: que illuminat omnẽ homi
nem uenientem inhunc mundũ¬
eum non receperunt: Q uotquot
autem receperunt eum: dedit eis¬
potestarem filios dĩ fieri: his qui¬
credunt in nomine eius: Qui ũ
ex sanguinibus. neq ex uolupta.¬
te carnis. neq ex uoluptate uiri.
s ex dõ nati sunt. Ꝙ uerbum card¬

Expanded text:
re. Si autem alia est adhibenda discretio, qua dignoscantur haec duo, quae procul dubio distare Apostolus doSpiritum; tamen etiam istorum duorum quae nos posuimus evidentissima differentia est, quod alia sit intellectualis cognitio aeternarum rerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquent
Abbreviated transcription (Latin):
Anõs beati sint. qui uitunt ut uolunt.U
s ñ eadem om̃s definitione nouerunt.¬
Propriorem eẽ beatitudimi uoluntatẽ. Ui.
rectamcẽ non adeptam qd cupit ꝗ̃ prauã.
etiam si quod concupiuit obtinuit. UII.
Ad ueram beatitudinem uiam eẽ per
fidem rectam. sine qua nulla cuiquam
possit fortitudo prodesse.UIII.¬
Perfectam beantudinem nisi in eter

Expanded text:
tus, videbat quod videndum erat, dicebatque quod viderat. Sed si recorrum, non utique omnes vel pene omnes, cum illo modo interrogarentur, hoc possent. Non enim omnes in priore vita geometrae fuerunt, cum tam rari sint in genere humano, ut potius credendum est mentis intellectualis ita conditam esse naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
neglecta caritate sapientiȩ quȩ
semꝑ eodem modo manet. con¬
cupiscitur scientia ex mutabili¬
um temporaliumq exꝑimento:
inflat non edificat: Ita p̃grauatꝰ
animus quasi pondere suo. abea¬
titudine expellitur: & per illud
sue medietatis exꝑimentum.pena
sua discit. quid inter sit inter bonũ
desertum: malumq commissum:
Nec redire potest effusis ac ꝑditis
uirib. nisi gr̃a conditoris sui adpe¬
nitentiam uocantis: ce peccata do¬
nantis: Quis enim infelicem ani¬
mam lib̾abit a corpore mortis huiꝰ

Expanded text:
neglecta charitate sapientiae, quae neglecta charitate sapientiae, quae semper eodem modo manet, concupiscitur scientia ex mutabilium temporaliumque experimento, infiat, non aedificat : ita praegravatus animus quasi pondere suo a beatitudine expellitur, et per illud suae medietatis experimentum poena sua discit, quid intersit inter bonum desertum malumque commissum, nec redire potest effusis ac perditis viribus, nisi gratia Conditoris sui ad poenitentiam vocantis et peccata donantis. Quis enim infelicem animam liberabit a corpore mortis hujus,
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo enim coluber ñ aꝑtis
passibus sedsquamarum mi¬
nutissimis nisibus repit: siclubri¬
cus deficiendi motus. negligentes
minutatim occupat. & incipiens
apuerso appetitu similitudinis dei:
ꝑuenit ad similitudinem pecorũ:
inde ẽ quod nudati stola pruna.
pellicras tunicas mortalitate me¬
ruerunt: Honor enim hominis
uerus est. imago ⁊ similitudo dĩ
quȩ non custoditur. nisi ab ipso
aquo imprimitur: Tantomagis
ltaq inheretur dõ: quantominꝰ
diligitur ꝓprium: Cupiditate uͦ
expiende potestatis suȩ: quodam
nutu suo ad seipsum tanquam
ad medium proruit: Ita cum uult
tẽ sicut ille subnullo: & abipsa
liumedietate penaliter ad ina
ꝓpellitur. idest ad ea quib pecora
letantur:atq ita cum sit honor eiꝰ
similitudodĩ. dedecus autem eiꝰ
similitudo pecoris: homo inhono¬
re positus non intellexit. compa¬
ratus ẽ ium̃tis insensatis: & simi¬
lis factus est eis: Iua igitur tam
longe transiret asummis ad in¬
fima. nisi ꝑ medium sui: Cũenim

Expanded text:
uomodo enim coluber non apertis passibus, sed squamarum minutissimis nisibus repit; sic lubricus deficiendi motus negligentes minutatim occupat, et incipiens a perverso appetitu similitudinis Dei, pervenit ad similitudinem pecorum. Inde est quod nudati stola prima, pelliceas tunicas mortalitate meruerunt. . Honor enim hominis verus est imago et similitudo Dei, quae non custoditur nisi ad ipsum a quo imprimitur. Tanto magis itaque inhaeretur Deo, quanto minus diligitur proprium. Cupiditate vero experiendae potestatis suae, quodam nutu suo ad se ipsum tanquam ad medium proruit. Ita cum vult esse sicut ille sub nullo, et ab ipsa sui medietate poenaliter ad ima opellitur, id est, ad ea quibus pecora laetantur: atque ita cum sit honor ejus similitudo Dei, dedecus autem ejus similitudo pecoris, homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est eis . Qua igitur tam longe transiret a summis ad infima, nisi per medium sui? Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
An ct̾nitatis capax sit humana natura.
An alio modo omps ds̃ hominem eter¬
nitati debuerit reformare. quam ut sͥ
dĩ filius naturam uniret humanam.
ua ratione in sanguine xp̃i iustificen. Xi.¬
tur credentes. & quomodo in hoc sacra¬
mento tocius sit trinitatis oꝑatio. MII.¬
Quo merito homo diabolice sit tradit᷑
De consilio dĩ qͦ e placuit ut pote

Expanded text:
ut rebus intelligibilibus naturali ordine, disponente Conditore, subjuncta sic ista videat in quadam admodum oculus carnis videt quae in hac corporea luce circumadjacent, cujus lucis capax eique congruens est creatus. Non enim et ipdiscernit, quia ista jam noverat antequam in hac carne crearetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Q illud creditur: illa conspicituR
Tamen quia cẽ cepit in animoqͥ
iam erat animus anteꝗͣ i illoista
eẽ cepisset: aduenticium qͥddam
uidetur. ⁊ inpreteritis habebitur
qn succedente specie iam eẽ desti¬
terit: aliamq nunc trinitatẽ fac̃
ꝑsuam presentiam retenta conspe¬
ta. dilecta: aliam tunc faciet. ꝑ
quoddam sin uestigium. qd̾ inta¬
noria preteriens dereliquerit: sic̃
um supradictum ẽ.. UiII.

Expanded text:
et illud creditur, illa conspicitur. et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
& aliis utiq s̃ noscibilia: quorũ
scientiam preuener̃: & qui ea nos¬
se. illis quib nota s̃ docentibus
possunt: Quȩ om̃ia. ⁊ quandodis¬
cuntur quandam faciunt trinita¬
tem specie sua. quȩ noscibilis fuit
etiam antequam nosceretur.: eiq
adiuncta cognitione discentis q̃
tunc ẽẽ incipit quando discrtur.
ac tercia uoluntate que utrumq
coniungit: Et cum cognita fue¬
rint. alia trinitas dum recolunt᷑
fit iam interus in ipso animo.
exhis imaginib quecum disccren¬
tur sunt impresse inmemoria. et
informatione cogitationis. ad ea cor¬
uerso recordantis aspectu:⁊ exuo¬
luntate. quȩ tercia duo ista ꝯuINgi
Ea uero quȩ oruuntur in animon
non fuerunt. sicut fides & cetera
huuismodi. & si aduenticia iudñt᷑
cum doctrina inseruntur. ñ tam̃
foris posita uł foris ꝑacta s̃. sicut
illa que creduntur: s intus om̃ino
inipsoanimo eẽ ceper̃: Fides enm
non ẽ qd creditur. s qua creditur:

Expanded text:
et aliis utique sunt noscibilia, quorum et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur:
Abbreviated transcription (Latin):
oruntur. aut alus docentib aut
cogitationib ꝓpriis. sic̃ fides ꝗͣ
plurimum in libro tercio decimo
commendauimus: Sic̃ uirtutis.
quib si uereᷤ in hac mortalitate ido
bene uiuitur: ut beate in illaq̃
diuinitꝰ ꝓmittit᷑ inmortalite ui¬
modi habent intempr̃e ordinem
suum inquo nob̃ trinitas memo¬
rie. uisionis.⁊amoris. facilius ap¬
parebat: Namquedam corum pre¬
uenunt cognitionẽ discentium:
Sunt enim cognoscibilia ⁊ anteꝗͣ
cognoscantur: suiq cognitionẽ in
discentib gignunt: Sunt aũt uel
in locis suis. uł q̃ temprẽ preterier̃.
quamius q̃ precerier̃ non ipsa sunt.
s eorum quedam signa preteritoꝵ
quib uisis uł auditis. cognoscant᷑
fuisse atq transisse: que signa uel
in locis sita s̃ sic̃ monumenta mor¬
tuorum.⁊ quecumq similia : uł us
literis fide dignis. sicut ẽ omnis
grauis:⁊ approbande auctoritatiᷤ
historia: uł inanimis eoꝵ qͥ ea
lam nouer̃: Eis quippe iam nota.

Expanded text:
oriuntur, aut aliis docentibus aut oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vimodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota,
Abbreviated transcription (Latin):
ocłs: nec ista duo uelut formã cor¬
poris. & eam q̃ inde facta ẽ in acie
contuentis. uoluntas foris uinxit.⁊
nec imaginem reiquȩ foris uisa ẽ.
quodamm raptam ⁊ in memoria
redactam. cogitatio cum adeamcon¬
uerteretur inuenit: & inĩformatus
ẽ recordantis obtutus. iungente u¬
trumq tercia uoluntate: sic̃ in eis
ostendebamꝰ trinitatib fieri. que
inreb corpr̃alib repꝑiebantur. uł
ex corpr̃ib ꝑ sensum corpr̃is intror¬
sus quodammꝰ trahebantur: De qͥb
om̃ib: in libro undecimo disserui¬
mus: Dec sicut fiebat uł appare-¬
bat quando de illa scientia disse¬
rebamus. iam in hominis int̾ioriᷤᷤ
oꝑib constituta. q̃ distinguenda
fuit a sapientia. uñ q̃ scruntur ue¬
lut aduenticia s̃ in animo. sie cog¬
nitione historica illata. ut s̃ fac¬
ta & dicta. quȩ tempr̃e ꝑagunt᷑
& transeunt: uł innatura rerum
suis locis & regionib constituta
s̃ sue in ipso homine quȩ ñerafł

Expanded text:
oculus: nec ista duo, velut formam coroculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant
Abbreviated transcription (Latin):
unc uͦ ad eam iam ꝑuenimus
disputationẽ. ubi principale
m̃tis humane. quo nouit dm̃ uel
potest nosse. considandum susce¬
pimus: ut ineo reppiamus imagi¬
nem dĩ: Quamius enim mens hu¬
mana. non sit eius nature cuius
est d̃s imago tñ nature illius
qua natura melior nulla ẽ. ibi que¬
renda & inuenienda ẽ in nob̃: quo
ẽ natura nr̃a nicħ habet melius:
S prius mens ipsa in se ipsa con¬
sideranda ẽ. antequam sit parti¬
ceps dĩ: & in ea reppienda ẽ imago
cius: Diximus enim eã oe siamis¬
sadĩ participatione obsoletam atq
leformem: di tam̃ unaginem per¬
manere: Eo quippe ipso imago
tius ẽ. quo etus capax ẽ. eiusq ẽẽ
particeps potest: qd tam magnũ
bonũ. nisi ꝑ ħ qd imago eius ẽ. ñ
posset: Ecce gͦ mens memuit sui.
intelligit se. diligit se: Hoc sicerni¬
mus: cernimus truitatẽ: Dondũ
quidẽ dm s iam imaginem dĩzNõ¬
um forinsecus accepit memoria
qđ teneret: nec foris inuenit. qđ
aspiceret intellectus. sicut corporis

Expanded text:
unc vero ad eam jam pervenimus disputationem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusque particeps esse potest; quod tam magnum bonum, nisi per hoc quod imago ejus est, non potest. Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis
Abbreviated transcription (Latin):
stranda diriuatur aliquid m̃tis:
inuna nusquam disꝑtita mente
trinitas inueniatur Q facta iam
ista distributione. in eo solo quod
ad contemplationem ꝑtineat et¬
norum: non solum trinitas s cẽ
imagodĩ: In hoc autem quod di¬
riuatumẽ in actionem tempo¬
ralium: etiam si triuitas possit.
non tainen unago di possit iue¬
niri:
roinde non michi udentur
probabilem afferre sententiuã
qui sic arbitrantur trinitatẽ in a¬
ginis dĩ in tribus ꝑsonis. quod at¬
tinet ad humanãnaturam posse rep¬
periri: ut inconiugio masculi et
femine atq in eorum prole com¬
pleatur: Quod quasi uir ipse paco
ꝑsonam intimet. filii uero. qd de
illo ita ꝓcessit ut nasceretur. nt¬
ꝑsonam uelut sp̃c dicunt ẽẽ mu¬
licrem: quȩ ita de uiro processit:
ut non ipsa eẽt filius aut filia.
quamuis ea concipiente proles
nasceretur: Dixit enim dominus
de spu scõ. quod a patre procedat.
& tamen filtus non ẽ: In hurus g

Expanded text:
stranda derivetur aliquid mentis, stranda derivetur aliquid mentis, in una nusquam dispertita mente trinitas inveniatur: et facta jam ista distributione, in eo solo quod ad contemplationem pertinet aeternorum, non solum trinitas, sed etiam imago Dei; in hoc autem quod derivatum est in actione temporalium, etiamsi trinitas possit, non tamen imago Dei possit inveniri. roinde non mihi videntur probabilem afferre sententiam, qui sic arbitrantur trinitatem imaginis Dei in tribus personis, quod attinet ad humanam naturam, posse reperiri, ut in conjugio masculi et feminae atque in eorum prole compleatur: quod quasi vir ipse Patris personam intimet; Filii vero, quod de illo ita processit ut nasceretur; atsonam velut Spiritus dicunt esse mulierem, quae ita de viro processit, ut non ipsa esset filius aut filia , quamvis ea concipiente proles nasceretur. Dixit enim Dominus de Spiritu Sancto, quod a Patre procedat , et tamen Filius non est. In hujus igitur
Abbreviated transcription (Latin):
s in auxilium societatis quasidi¬
riuatum: insuioꝑis disꝑtitur of¬
ficio Et sicut una caro est duoꝵ
in masculo & femina:. sic intellec¬
tum nrm̃. & actionem. uł c̃silium.
& exsecutionem. uł rationem. & ap¬
petitum rationalem. uel siquo alio
modo significantius dicipossust:
una mentis natura complectitur:
ut quemadmodum de illis dictũ ÷.
erunt duoin carne una: sic dehis
dici possit: duo in mente una:¬
Uum gͥ disserimus de na ¶ii.¬
Itura mentis humanȩ. de una
qu̾adam re disserimus mec eam ui
hec duo quȩ commemorauimus: nͥ
ꝑofficia geminamus: Itaq cum in
ea querimus trinitatem. intota
querimus. non separantes actionẽ
rationalem intemporalib acon¬
templatione eternorum: ut t̃cium
aliquid inquiramus quo trinitas
impleatur: sed in tota mentis nat᷑a.
ita trinitatem reppertri opus ẽ ut
si desit actio temporalium. eui oꝑi
necessarium sit aduitorium. ꝓpt̃
quod adhec inferiora ammini¬

Expanded text:
sed in auxilium societatis quasi desed in auxilium societatis quasi derivatum, in sui operis dispertitur officium. Et sicut una caro est duorum in masculo et femina, sic intellectum nostrum et actionem, vel consilium et exsecutionem, vel rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut quemadmodum de illis dictum est, Erunt duo in carne una ; sic de his dici possit, Duo in mente unaur disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravi, nisi per officia geminamus. Itaque cum in ea quaerimus trinitatem, in tota quaerimus, non separantes actionem rationalem in temporalibus a contemplatione aeternorum, ut tertium aliquid jam quaeramus quo trinitas impleatur. Sed in tota natura mentis ita trinitatem reperiri opus est, ut si desit actio temporalium, cui operi necessarium sit adjutorium, propter quod ad haec inferiora admini
Abbreviated transcription (Latin):
que nisi supra mentem humanã
cẽnt incommutabiles ꝓfecto nõ
ẽnt: atq his nisi subiungeretur
Iudicamus autem de corpr̃alib ex
ratione dimensionum atq figuraꝵ:
quam incommutabilit̃ manere
mens nouiti.
llud uͦ nr̃m quod in actione corpo¬
ralium atq temporalium trartan¬
dorum ita uersatur. ut non sit nob̃
commune cum pecore. rationale ẽ¬
quidem. s exilla rationali nr̃e m̃tis
suba. qua subheremus intelligibi¬
li atq incommutabili ueritati
traductum: & inferiorib tractandis
gubnandisq deputatum ẽ: Sicut
enim in om̃ib pecorib ñ inuentum
est uiro adutorium simile illi. nͥ¬
de illo detractum inconiugium for¬
maretur:ita mentis nr̃ȩ qua suꝑ¬
nam &e internam consulimus ue¬
ritatem. nullum ẽ ad usum rerum
corporalium. quantum naturȩ
hominis sat ẽ simile adiudorium
exanime partib: quas cõmunes
cum peccorib habemus: E ideo
quiddam rationabile nrm. non
abunitate diuortio separatum:

Expanded text:
quae nisi supra mentem humanam quae nisi supra mentem humanam essent, incommutabiles profecto non essent; atque his nisi subjungeretur udicamus autem de corporalibus ex ratione dimensionum atque figurarum, quam incommutabiliter manere mens novit.llud vero nostrum quod in actione corporalium atque temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationali nostrae mentis substantia, qua subhaeremus intelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi, nisi detractum de illo in conjugium formaretur; ita menti nostrae qua supernam et internam consulimus veritatem, nullum est ad usum rerum corporalium, quantum naturae hominis satis est, simile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus. Et ideo quiddam rationale nostrum, non ad unitatis divortium separatum,
Abbreviated transcription (Latin):
ussunt autem&..
pecora sentire ꝑ corporis sel
extrinsecus corporalia⁊ & ea menl¬
rie fira reminisci: atq ineis a¬
patre conducibilia. fugere incom¬
noda: Uerum ea notare. ac non
silum naturaliter rapta. s etiam
i industria memorie comindata
stanere: & in obliuionem iã iamq
ubentia. recordando. atq cogitando.
sursus imprimere: ut quemadmo¬
mmnexeo quod egerit memoria
egitatio formatur. sic & hoc ipsũ
quod in memoria ẽ cogitatione fir¬
nitur: fictas etiam uisiones. hinc
it: inde recordata quelibet sumen
be quasi assuendo componere.in¬
hicere. quemadmodum in hoc re¬
rum genere qus ueri similia sunt
lscrnantur aueris. ñ spiritalib
loipsis corporalibus: Hec atq hu¬
atq in eis quȩ inde animus ꝑsensũ
mporis trarit agantur. atq uersen¬
ar: non sunt tamen rationis exꝑtiũ.
uechominibus pecoribusq com¬
nunia⁊ s sublimioris rationis ẽ.
udicare de istis corporalib. scđm
ationes incorporales &e sempitnas:

Expanded text:
ssunt autem et pecora et sentire per corporis sensus extrinsecus corporalia, et ea memoriae fixa reminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugere incommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut quemadmodum ex eo quod gerit memoria cogitatio formatur, sic et hoc ipsum quod in memoria est cogitatione firmetur: fictas etiam visiones, hinc atque inde recordata quaelibet sumendo et quasi assuendo, componere, inspicere, quemadmodum in hoc rerum genere quae verisimilia sunt discernantur a veris, non spiritualibus, sed ipsis corporalibus: haec atque huatque in eis quae inde animus per sensum corporis traxit agantur atque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia. Sed sublimioris rationis est judicare de istis corporalibus secundum rationes incorporales et sempiternas:
Abbreviated transcription (Latin):
ia sunt: nondebent cuiusquam
sobriam ꝑturbare prudentiam:
necum uanum deuitat horrorẽ:
lpniciosum incurrat errorem:
Assuescat incorporibus ita sp̃ali¬
um repperire uestigia⁊ ut cuminde
sursum uersus duce ratione ascen¬
dere ceꝑit. ut ad ipsam incommu¬
tabilem ueritatem ꝑ quam factas
ista ꝑueniat: non secum ad sũma
ꝑtrahat: quod contempnit ininfi¬
mis: Nec enim erubuit quidam
uxorem sibi eligere sapientiam:
quia nomen uxoris inprole gig¬
nenda. corruptibilẽ concubitum
ingerit cogitanti: Aut uͦ ipsa
sapientia sexu femineo ẽ. quia
feminini generis uocabulo. & in
greca & in latina lingua enunci

Expanded text:
ta sunt, non debent cujusquam ta sunt, non debent cujusquam sobriam perturbare prudentiam, ne cum vanum devitat horrorem, in perniciosum incurrat errorem. Assuescat in corporalibus ita spiritualium reperire vestigia, ut cum inde sursum versus duce ratione ascendere coeperit, ut ad ipsam incommutabilem veritatem per quam sunt facta ista perveniat, non secum ad summa pertrahat quod contemnit in infimis. Nec enim erubuit quidam, uxorem sibi eligere sapientiam, quia nomen uxoris in prole gignenda corruptibilem concubitum ingerit cogitanti: aut vero ipsa sapientia sexu femina est, quia feminini generis vocabulo et in graeca et in latina lingua enunti
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: non om̃e quod de aliqua
ꝑsona ita existit. ut ꝑsonam a¬
teram faciat. filium posse diq s̃¬
doquidem de uiri ꝑsona. extitit
isona mulieris. nec tamen cius
ilia dicta ẽ: Cctera sane ita sunt
ibsurda immo uero ita falsa: ut
ficillime redarguantur: Omitto
aum quale sit. sp̃m sc̃m matrem
flii dĩ putare. & coniugem patris:
fortassis quippe respondeatur. hec
ncarnalibus habere offensionẽ.
ium corporei conceptus partusq
igitantur:quamquam & hȩc ip¬
sacastissime cogitent: quib mun¬
dis om̃ia munda sunt: Immun¬
lis autem & infidelibus. quorum
polluta sunt & mens & consci¬
intia: ita nichil est mundum. ut
quosdam eorum. &̃ de uirgine
sdm carnem natus xp̃c offendat:
Sed tamen in spiritalib illis sũ¬
nis. ubi non est aliquid uiolabi¬
latq corruptibile. nec natum
retempore. s nec ex informi for¬
natum:: siqua dicuntur talia.
ad quorum similitudinem. etiam
sta inferioris creature genera
quamius longe remotissima fac¬

Expanded text:
ditur, non omne quod de aliqua persona ita existit, ut personam alteram faciat, filium posse dici; quandoquidem de viri persona exstitit persona mulieris, nec tamen ejus filia dicta est. Caetera sane ita sunt absurda, imo vero ita falsa, ut facillime redarguantur. Omitto enim quale sit, Spiritum sanctum matrem Filii Dei putare et conjugem Patris: fortassis quippe respondeatur haec in carnalibus habere offensionem, dum corporei conceptus partusque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissime cogitent, quibus mundis omnia munda sunt: immundis autem et infidelibus, quorum polluta sunt et mens et conscientia, ita nihil est mundum , ut quosdam eorum etiam de virgine secundum carnem natus Christus offendat. Sed tamen in spiritualibus illis summis, ubi non est aliquid violabile aut corruptibile, nec natum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis longe remotissime fac
Abbreviated transcription (Latin):
ut potui. ne abillis qui subrepti
iam in manus hominum exie¬
rant plurimum discreparent:
uenerationi tuę ꝑ filium nr̃m
c̃diaconũ carissimum misi: et
cuicumq audiendos. discriben¬
dos. legendosq ꝑmisi: In quib
si seruari mea dispositio ualuis¬
set. eent profecto & si casdem sen¬
dentias habendes. multo tameN
enodatiores. atq planiores: quan¬
tum rerum tantarum explican¬
darum difficultas. & facultas
nr̃a pateretur Sunt autẽ qui
primos quatuor. uł potius qͥnq
etiam sine ꝓemiis habent: et
duodecimum sine extrema par¬
te non parua: led sieis hec editio
potuerit innotescere:omnia si
uoluerint. & ualuerint emen¬
dabunt: Peto sane ut hanc epłã
scorsum quidem. sed tamen ad
caput corundem librorum iube¬
as anteponi: ora pro me:¬

Expanded text:
ut potui, ne ab illis, qui subrepti ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum misi et cuicumqdos, legendosque permisi: in quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto, etsi easdem sententias habentes, multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. Sunt autem qui primos quatuor vel potius quinque etiam sine prooemiis habent, et duodecimum sine extrema parte non parva: sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem, sed tamen ad caput eorumdem librorum jubeas anteponi. Vale. Ora pro me
Abbreviated transcription (Latin):
omino beatissimo & since
gustinus in domino eternam sa¬
lutem: De trinitate que deus
summus & uerus ẽ. libros iuiue¬
nis inchoaui. senex edidi. Omise¬
ram quippe boc opus.postea ꝗͣ
comꝑi prereptos michi eẽ. suie
subreptos:antequam eos absol¬
uerem & retractatos ut mea dis¬
positio fuerat expolirem: Hon
enim singillatim. s om̃s simul
edere ea ratione decreueram: qͣm
precedentib consequentes inqui¬
sitione proficiente nectuntuꝵ
Cum gͦ ꝑ eos homines qui prius¬
quam uellem.ad quosdam illoꝵ
ꝑuenire potuer̃. dispositio mea
nequiuisset impleri: interrup¬
tam dictationem reliquerã : co¬
gitans hoc ipsum in aliquibus
scriptis meis conqueri. ut scirent
qui possent non ame fuisse eodẽ
libros editos. s sublatos prius ꝗͣ
michi editione mea digni uide¬
rentur. Uerum multoꝵ fr̃m ue¬
hementissua postulatione. et
maxime tua uissione compulsꝰ.
opus tam laboriosum adiuuan¬
te domino terminare curaui.
fosq emendatos non ut uoluis:

Expanded text:
omino beatissimo sinceritstinus in domino saLUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed
Abbreviated transcription (Latin):
minum: apud quem nonẽ com¬
mutatio. nec momenti obumbra¬
cio Hoc et dauid. mutabis ea ce
mutabuntur. tu autem idem
ipse es: Proinde substantiam dĩ
sine ulla sui cominutatione mu¬
tabilia facientem: & sine ullosu
temporali motu tempr̃alia cre¬
antem: intueri & plene nosse dif¬
ficile ẽ: Et ideo est necessaria pur¬
gatio mentis nr̃ȩ. qua illud in¬
effabile ineffabiliter uidi pos¬
sit. qua nondum prediti. fide nu¬
trimur: & ꝑ quedam tolerabilio¬
ra ut ad illud capiendum apti &.
ha biles efficiamur itin̾a duci¬
mur. Unde & apłs. in xp̃o quidẽ
dicit eẽ omnes thesauros sapi¬
entiȩ & scientiȩ absconditos. Eũ
tamen quamuis iam gr̃a eius
renatis. sed adhuc carnalib et
animalib. tanquam paruulis
in xp̃o. non ex diuina urtute
in qua equalis ẽ patri:s ex hu¬
mana infirmitate. ex qua cru¬
cifixus ẽ commendauit: Ait nãq
neq enim iudicaui me scire ali¬
hunc crucifixum: Deinde se

Expanded text:
minum, apud quem non est comminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Hoc et David: Mutabis ea, et mutabuntur; tu vero idem ipse es . 3. Proinde substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et plene nosse difficile est: et ideo est necessaria purgatio mentis nostrae, qua illud ineffabile ineffabiliter videri possit; qua nondum praediti, fide nutrimur, et per quaedam tolerabiliora, ut ad illud capiendum apti et habiles efficiamur, itinera ducimur. Unde Apostolus in Christo quidem dicit esse omnes thesauros sapientiae et scientiae absconditos : eum tamen quamvis jam gratia ejus renatis, sed adhuc carnalibus et animalibus, tanquam parvulis in Christo, non ex divina virtute in qua aequalis est Patri, sed ex humana infirmitate ex qua crucifixus est, commendavit. Ait namque: Neque enim judicavi me scire alih
Abbreviated transcription (Latin):
quodneq in ipso. neq in ulla cre¬
atura inueniri potest Reb enĩ
que increatura repperiuntur.
solet scriptura diuina uelut in¬
fantilia oblectamenta formare:
Quib infirmorum adquerenda
suꝑiora et inferiora deserenda.
pro suo modulo tanquam pas¬
sibus mouerctur affectus: quȩ
uͦ proprie de deo dicuntur. quȩ
innulla creatura reꝑiuntur. ra¬
roponit scriptura diuina: sicut
illud quod dictum ẽ ad moysen:
Ego sum qui sum: & qui ẽ misit
me ad uos: Cum enim eẽ aliquo
modo dicatur & corpus & animꝰ
nisi proprio quodamm uellet
inter igi. nonidutiq diceret. et
illud quod ait apłs. qui solus ht̃
immortalitatem. cum et anima
modo quodam immortalis ẽẽ
dicatur & sit: non diceret solus
habet. nisi quia uera ĩmortalitaᷤᷤ
incominutabilitas ẽ. quam nulla
potest habere creatura: quoniam
solius creatoris ẽ: Hoc et iacob:
dicit: Omne datum optimum
& omne donum ꝑfeccum desur-¬
sum est. descendens a patre lu¬

Expanded text:
quod neque in ipso, neque in ulla crequod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet Scriptura divina velut infantilia oblectamenta formare, quibus infirmorum ad quaerenda superiora et inferiora deserenda, pro suo modulo tanquam passibus moveretur affectus. Quae vero proprie de Deo dicuntur, quaeque in nulla creatura inveniuntur, raro ponit Scriptura divina; sicut illud quod dictum est ad Moysen, Ego sum qui sum; et, Qui est, misit me ad vos . Cum enim esse aliquo modo dicatur et corpus et animus, nisi proprio quodam modo vellet intelligi, non id utique diceret. Et illud quod ait Apostolus, Qui solus habet immortalitatem : cum et anima modo quodam immortalis esse dicatur et sit, non diceret, solus habet, nisi quia vera immortalitas incommutabilitas est, quam nulla potest habere creatura; quoniam solius est Creatoris. Hoc et Jacobus dicit: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre lu
Abbreviated transcription (Latin):
genuerit. eo plus errat. quod ñ
solum ds̃ ita non est. sed nec sp̃a¬
lis nec corpralis creatura: Nulla
enum omnino res est. quȩ se ip¬
sam gignat ut sit. Ut ergo ab
huiusmodi falsitatib. humanus
animus purgaretur: sca scͥptura
paruulis congruens. nullius ge¬
ueris rerum uerba uitauit. ex
quibus quasi gradatim ad dii¬
na atq sublimia. nr̃ intellectuᷤᷤ
uelut nutritus assurgeret: Nã
et uerbis ex reb corpr̃alib sũp¬
tis usaest cum de deo loqueret᷑.
tuarum protege me. & de sp̃ali
creatura multa transtulit. quib
significaret illud quod ita non
ẽẽt. sed ita dici opus eẽt. sicuti est.
ego sum ds̃ zelans. & penitet me
hominem fecisse: De rebus autem
quȩ om̃ino non sunt. ñ traxit
aliqua uocabula: quib uł figu¬
raret locutiones. uel spissaret e¬
nigmata. Ainde ꝑniciosius & ina¬
nius cuanescunt. qui tercio illo
genere erroris aueritate seclu¬
duntur. hoc suspicando dedeo.

Expanded text:
genuerit, eo plus errat, quod non genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falsitatibus humanus animus purgaretur, sancta Scriptura parvulis congruens, nullius generis rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corporalibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; tuarum protege me . Et de spirituali creatura multa transtulit, quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
non possunt. ꝑ resumptiones
opinionum suarum audacius
affirmando. intercludunt sibi¬
met intelligentiȩ uias: magis
eligentes sententiam suam nõ
corrigere ꝑuersam. quam mu¬
tare defensam: Et hic quidem
omnium morbꝰ ẽ pessimꝰ trium
generum quȩ proposui: eorum
scilicet qui secundum corpus
de dõ sapuint: & eorum qui se¬
cundum sp̃alem creaturam si¬
cuti est anima: & eorum qui
neq scđm corpus. neq scđm spi¬
ritalem creaturam. & tamen de
dõ falsa existimant: eo remotio¬
res a uero. quo id quod sapuint.
nec in corpr̃e reperitur. nec iN
facto et condito spũ nec in ipso
creatore: qui enim opinatur dm̃
uerbi gr̃a candidum ł rutilum
fallitur: s tamen hec inueniun¬
tur in corpr̃e: Rursus qui opina.¬
tur dm̃ nunc obliuiscentem. nc̃
recordantem. uł siquid huiusmo¬
di est. nichilominus in errore ẽ.
sed tamen hȩc inueniuntur iN
animo: Qui autem putat eius
ẽẽ potentiȩ dm̃ ut se ipsum ipse

Expanded text:
non possunt; praesumptiones non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus de Deo sapiunt; et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut seipsum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ecturos hȩc quę de trinita¬
de disserimus. prius oportet ut
nouerint stilum nr̃m aduer¬
sus corum iugilare calumpni¬
as. qui fidei contempnentes
inicium. unmaturo & ꝑuerso
rationis amore falluntur.
quorum nonnulli ea quȩ de
corpr̃alib rebus siue ꝑ sensus
corporeos exꝑta notauerunt.
siue quȩ natura humani in¬
genii et diligentiȩ iuuacitate.
uł artis adiutorio ꝑceꝑunt. ad
res incorporeas ce sꝑ̃ales trans¬
ferre conantur:ut ex his illa
metiri atq opinari uelint: St̃
item alii qui scd̃m animi hu
mani naturam. uł affectum.
de deo sentiunt. siquid sentiũt.
⁊ex hoc errore. cũ de dõ diputãt ser¬
moni suo distortas & fallaces
regulas fingunt: Est itẽ aliud
hominum genus eorum qui
unuiersam quidem creaturã
quȩ profecto mutabilis est. ni¬
tuntur transcendere. ut ad in¬
commutabilem eẽntiam que
ds̃ est erigant intentionẽ. s
mortalitatis onere p̃grauati
cum et uidi uolunt scire quod
nesciunt. & quod uolunt scire

Expanded text:
ecturus haec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire
Abbreviated transcription (Latin):
potum dedi non escam: Hondũ
enum poteratis:. sed nec adhuc
quidem potestis: Hoc cum dr̃
quibusdam. irascuntur & sibi
contumeliose dici putant: et
plerumq malunt credere eos
potius aquib hec audiuntur.
non habere quod dicant: quam
se caꝑe non posse quod dixerĩ.
Et aliquando afferimus eis ratio¬
nem. non quam petunt cum de
deoquerunt. quia nec ipsi eam
ualent sumere. necnos fortasse
uł apprehendere uł proferre: sed
qua demonstretur eis. quam sul̃
inhabiles minueq idonei ꝑci¬
piendo quod exigunt: sed quia
non audiunt qđ uolunt. aut cal¬
lide nos agere putant. ut nr̃am
occultemus imꝑitiam: aut ma¬
liciose quod eis inuideamus ꝑi¬
ciam: atq ita indignantes per¬
turbatiq discedunt: Ordo dis

Expanded text:
potum dedi vobis, non escam: nondum enim poteratis; sed nec adhuc quidem potestis . Hoc cum dicitur quibusdam, irascuntur, et sibi contumeliose dici putant; et plerumque malunt credere eos potius, a quibus hoc audiunt, non habere quod dicant, quam se capere non posse quod dixerint. Et aliquando afferimus eis rationem, non quam petunt cum de Deo quaerunt; quia nec ipsi eam valent sumere, nec nos fortasse vel apprehendere vel proferre: sed qua demonstretur eis quam sint inhabiles minimeque idonei percipiendo quod exigunt. Sed quia non audiunt quod volunt, aut callide nos agere putant ut nostram occultemus imperitiam, aut malitiose quod eis invideamus peritiam; atque ita indignantes perturbatique discedunt. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
it idem uidi: Hec dicens. ñ poI¬
tui recolere uolatilia quadrupe¬
dia quȩ lex commemorat: Neq
enim computat in pedib. duo po¬
steriora crura quib locustȩ salũt
quas dicit mundas: Q ideo discer¬
nit ab imanundis talib uolatilib
quȩ non saliunt illis cruribus:
sicut sunt scarabei: Omnia quippe
ħ̾modi uolatilia quadrupedia uo¬
cantur in lege ui Induodecimo
uelut expositio uerboꝵ apłi ubi
ait. Omne peccatum quodcũq
fecerit homo extra corpus ẽ. Non
michi satisfacit. nec sic puto intel¬
ligendum quod dictum ẽ. qui
autem fornicatur in corpus ꝓpri¬
um peccat. tanquam ille hoc fa¬
ciat qui ꝓpter adipiscenda ea q̃
ꝑ corpus sentiuntur. ut in his
finem boni sui ponat. aliquid agit:
Hoc enu longe plura peccata cõ¬
plectitur. q uam illa fornicatio.
quȩ ꝑconcubitum ꝑpetrat᷑ illi.¬
citum: De qua locutum cum hoc
diceret apłm apparet: hoc o pus
excepta epła quȩ postmodum
ad eius caput adiuncta ẽ: sic iN¬

Expanded text:
itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, tamquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea, quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. hoc enim longe plura peccata conplectitur quam illa fornicatio, quae concubitu perpetratur inlicito, de qua locutum, cum hoc diceret, apostolum apparet. Hoc opus excepta epistula, quae postmodum ad eius caput 15 adiuncta est, sic in
Abbreviated transcription (Latin):
unum: nec in ipsa carne nos resur¬
recturos desꝑaremuis. cum multa
membra intueremur p̃cessisse nos
caput unum: in quo nunc ꝑ fidẽ
mundati.: tunc ꝑspeciem redin¬
degrati. & ꝑ mediatorem dõ recon¬
ciliati. hereamus uni. fruam᷑ uno.
ꝑmaneamus unum. De filio dĩ. qͥ¬

Expanded text:
unum: nec in ipsa carne nos resurunum: nec in ipsa carne nos resurrecturos desperaremus, cum multa membra intueremur praecessisse nos caput unum; in quo nunc per fidem mundati, et tunc per speciem redintegrati, et per Mediatorem Deo reconciliati haereamus uni, fruamur uno, permaneamus unum. CAPUT VIII. 12. Q
Abbreviated transcription (Latin):
oc sacramentum. hoc saeri¬
ficium. hic sacerdos. hic ds̃.
antequam missus ueniret.
factus ex femina: om̃ia q̃ sacrate
atq mistice. siue patribus nr̃is ꝑ
angelica miracula apparuerunt.
siue quȩ ꝑ ipsos facta sunt. simi¬
litudines huius fuerunt: ut om̃is
creatura factis quodamm loque¬
recur unum futurum: in quo eẽt
salus uniuersoꝵ amorte reparan-¬
dorum: Nuia enim abuno deo
summo et uero. ꝑ impietatis ini¬
quitatem resilientes. & dissonan¬
des defluxeramus. et euanueramꝰ
in multa. discissi ꝑmulta. et inhe¬
rentes multis: oportebat nutu
et imꝑio dĩ miserantis. ut ipsa
multa uenturum conclamareis
unum: et amultis conclamatus
ueniret unus. & multa contesta¬
rentur uenisse unum: & amłtis
exonerati ueniremus adunum:
& multis peccatis in anima mor¬
tui. & ꝓpter peccatum in carne
morituri: amaremus sine pecco
mortuum in carne ꝓ nob̃ unum.
et in resuscitatum credentes. et
cum illo ꝑ fidem spu resurgentes.
iustificaremur in uno iusto facti

Expanded text:
oc sacramentum, hoc sacrificium, hic sacerdos, hic Deus, antequam missus veniret, factus ex femina, omnia quae sacrate atque mystice patribus nostris per angelica miracula apparuerunt, sive quae per ipsos facta sunt, similitudines hujus fuerunt, ut omnis creatura factis quodam modo loqueretur unum futurum in quo esset salus universorum a morte reparandorum. Quia enim ab uno vero Deo et summo per impietatis iniquitatem resilientes et dissonantes defluxeramus, et evanueramus in multa, discissi per multa et inhaerentes in multis: oportebat nutu et imperio Dei miserantis, ut ipsa multa venturum conclamarent unum; et a multis conclamatus veniret unus, et multa contestarentur venisse unum; et a multis exonerati veniremus ad unum, et multis peccatis in anima mortui, et propter peccatum in carne morituri, amaremus sine peccato mortuum in carne pro nobis unum; et in resuscitatum credentes, et cum illo per fidem spiritu resurgentes, justificaremur in uno justo facti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuexit: ad eandem eternoꝵ adepa¬
onem prodẽẽ disseruĩ irtutesq
ipsas. quib in hac temporali mor¬
talitate prudenter. fortiter tem¬
panter. & iuste uiuitur: nisi ade¬
andem licet temporalem fidẽ. que
tamen adeternam ꝑducit referari
ueras non ẽẽ uirtutes:.

Expanded text:
provexit, ad eamdem aeternorum adeptprovexit, ad eamdem aeternorum adeptionem prodesse disserui: virtutesque ipsas, quibus in hac temporali mortalitate prudenter, fortiter, temperanter, et juste vivitur, nisi ad eamdem, licet temporalem fidem, quae tamen ad aeterna perducit, referantur, veras non esse virtutes .