comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
generetur:sic non inuenitur
homo qui p̃cer xp̃mspirita¬
liter regeneretur:Carnalis
autem generatio: delicto illi
uni et damnationi eius ob¬
noxia est: Spiritalis uero re¬
generatio.non solum illud
unum ꝓpder quodbaptirant᷑
infantes: s multa delicta faẽ
aboleri: quȩ homines male
uiuendo adillud inquo gene¬
si propterea ita dictum pu¬
tant. quia initium peccati
ex adam factum est. quod
imitati sunt ceteri. ut sic ex
uno delicto iniudiciũ con¬
demnationẽq traherentur.
qui eum imitando multa
peccauerunt:Cur non etiã
de gratia et iustificatione sic
dictum est:Cur nondixit.
similiter: et gratia ex uno de¬
licꝰto iniustificationẽ: sicut
enim hominum multa de¬
licta inter illud untm quod
imitati sunt. et iudiciũ quo
puniuntur media repperi¬
untur: Ab uno quippe ad
multa uenerunt. ut amul¬
tis ad itdicium dampnati¬
onemq ducerentur:sic eadẽ
multa delicta Inder hoc ipst̃ĩ
unum cuius imitatione cõ¬

Expanded text:
generetur; sic non invenitur generetur; sic non invenitur homo qui praeter Christum spiritualiter regeneretur. Carnalis autem generatio delicto illi uni, et damnationi ejus obnoxia est; spiritualis vero regeneratio non solum illud unum propter quod baptizantur infantes, sed multa delicta facit aboleri, quae homines male vivendo, ad illud in quo genesi propterea ita dictum putant, quia initium peccati ex Adam factum est, quod imitati sunt ceteri, ut sic ex illo uno delicto in iudicium condemnationemque traherentur, qui eum imitando multa peccauerunt, cur non etiam de gratia et iustificatione sic dictum est? cur non dixit similiter: Et gratia ex uno delicto in iustificationem? sicut enim hominum multa delicta inter illud unum, quod imitati sunt, et iudicium, quo puniuntur, media reperiuntur — ab uno quippe ad multa uenerunt, ut a multis ad iudicium damnationemque ducerentur —, sic eadem multa delicta inter hoc ipsum unum, cuius imitatione com
Abbreviated transcription (Latin):
tellegamꝰ et uideamus.Ideo dic
condemnationẽ: etiã sinon eẽt
inhominib nisi originale pec¬
catum: Quamuis enim condẽ¬
natio grauior sit eorum qui
originali delicto. etiam ꝓpͥa
coniunxerunt: et tanto singu¬
lis grauior.quanto grauius
mus: Axp̃o uero. in quo om̃s
iustificam᷑. non illius tantũ
moriginalis.s etiamcetero¬
rumque ipsi ad didimus pec¬
catorum remissionẽ conseqtu¬
mur: Ideo nonsicut ꝑuinum
peccantem: ita est et donum:¬
unum delicꝰtum soluit. quo ob¬
stringuntur infantes. ex illo
uno homine ꝓereati: s etiam
multa delict᷑a. quȩ cum creue¬
rint homines. addunt malis
morib sius: tamen et illud
unum. quo est obligata ꝓpa¬
go carnalis.quȩ abillo pͥmo
homine originem ducit. suf¬
ficere dicit ad condemnatio¬
nem: Ideo non est suꝑ fluus
baptismus paruulorum: ut
qui ꝑgenerationem illicon¬
demnationi obligati sunt:
ꝑregenerationem abeadem
condemnatione soluantur:
Sicut enim non inuenitur
homo qui p̃ter adam carnalit̃

Expanded text:
tolum et uideamus ideo dictcondemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius mus; a Christo uero, in quo omnes iustificamur, non illius tantum originalis sed etiam ceterorum, quae ipsi addidimus, peccatorum remissionem consequimur. ideo non sicut per unum peccantem ita est et donumunum delictum solvit, quo obstringuntur infantes ex illo uno homine procreati, sed etiam multa delicta, quae cum creverint homines, addunt malis moribus suis? Tamen et illud unum, quo est obligata propago carnalis quae ab illo primo homine originem ducit, sufficere dicit ad condemnationem. Ideo non est superfluus baptismus parvulorum, ut qui per generationem illi condemnationi obligati sunt, per regenerationem ab eadem condemnatione solvantur: sicut enim non invenitur homo qui praeter Adam carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerunt. quia non sola
eius imitatio peccatores fac̃.
sed ꝑcarnẽ generans pena.
rantur ꝑadam. idem ip̃si
om̃s ꝑ xp̃m regenerantur:
s hoc recte dictum est. quia
sicut nullius carnalis genera¬
tio nisi ꝑ adam: sic sp̃italionti¬
xit. et ioi non quia om̃s homi¬
nes uenitint ad grãm iustifica¬
alienati ab illa. inet̃num mo¬
riãtur: s quia om̃s quirena¬
scuntur iniustificationem

Expanded text:
peccauerunt, quia non sola peccauerunt, quia non sola eius imitatio peccatores facit, sed per carnem generans poena. rantur per Adam, idem ipsi omnes per Christum regenerantur; sed hoc recte dictum est, quia sicut nullius carnalis generatio nisi pei Adam sic spiritalis nulxit et ibi, non quia omnes homines ueniunt ad gratiam iustificaalienati ab illa in aeternum moriantur, sed quia omnes, qui renascuntur in iustificationem
Abbreviated transcription (Latin):
ił̾m xp̃m. multomagis utiq
ininta regnabunt: quia ȩterne
uite regnum erit: Mors autẽ¬
que ineis temporaliter transit:
est autẽ. quia abundantiã gra¬
tie et iusticiȩ accipiunt. Nisi
quod non ei tantum peccato
inquo om̃s peccauerunt. s eis
etiam quȩ addiderunt gratia
remissionis datur: Eis q
hominib tanta iustitia donat᷑.
ut cum adam consenserit ad
peccatum suadenti: non cedant
isti etiam cogenti: Et quid est
multomagis inuita regnabt.
Cum mortis regnum intilto
plures inȩt̃nas penas trahat.
nisi intelligamus eos ipsos¬
inutroq diciqui transeunt
abadam ad xp̃m. Idest amor¬
te aduitam: quia inuita ȩt̃na
sine fine regnabunt. magis
quam ineis mors temporalit̃
cum fine regnauit. Igitur
sieut ꝑunius delictum in os̃
homines in condemnationem
tionem uicȩ. Porro si ꝓpt̃ea
xp̃s unus est in quo om̃s iusti¬
ficentur. quia non sola cius
imitatio iustos facit. s ꝑspm̃
regenerans gratia: ꝓpterea
et adam unus est in quo om̃s

Expanded text:
istum: multo magis utique in vita regnabunt, quia aeternae vitae regnum erit, mors autem in eis temporaliter transit, est autem: qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt, nisi quod non ei tantum peccato, in quo omnes peccauerunt, sed eis etiam, quae addiderunt, gratia remissionis datur eisque hominibus tanta iustitia donatur. ut, cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti ? et quid est: \'multo magis in uita regnabusnt, \'cum mortis regnum multo plures in aeternas poenas trahat, nisi intellegamuseosipsosin utroque dici qui transeunt ab Adam ad Christum, id est a morte ad uitam, quia in uita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem torum. porro si propterea Christus unus est in quo omnes iustificentur, quia non sola eius imitatio iustos facit, sed per spiritum regenerans gratia, propterea et Adam unus est in quo omnes
Abbreviated transcription (Latin):
magis gratia dei et dontum.
ingratia unius hominis
uit. Non magis multos.
idest multo plures homines
neq enim plures iustifican¬
dur: quam condemnantur
s multo magis abundatiit
legitur enim non magis
multos: cũ iniqui magis
multi sint qui damnabunt᷑.
s magis abundauit: quia
inhis qui ꝑ xp̃m redimunt᷑.
temporaliter ualet forma
mortis ex adam: in ȩc̃num
autem ualebit uite forma
quit adam futuris forma
sit acontrario: plus tamen
prestat. xp̃s regeneratis: quã
eis nocuerat ille generatis:
adam quippe exuno suo
delicto reos genuit: xp̃s au¬
tem: etiã quȩ homines delic¬
ta ꝓprie uoluntatis. ad ori¬
giñale inquo nati sunt ad¬
diderunt. gratia sua soluit
atq donauit. quod euiden¬
tius inconsequentib dicit:¬

Expanded text:
magis gratia Dei et donum magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis vit: non, magis multos, id est, multo plures homines, neque enim plures justificantur quam condemnantur; sed, multo magis abundavitligatur non hos magis multos, cum iniqui magis multi sint, qui damnabuntur; sed magis abundavit, quia in his qui per Christum redimuntur temporaliter valet forma mortis ex Adam, in aeternum autem valebit vitae forma quit, Adam futuri forma sit, e contrario plus tamen praestat Christus regeneratis, quam in eis nocuerat ille generatis. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
non regnat: qtuia regnũ eitis
destructum est. ꝑgratiam xp̃i:
Etiam ineos qui non pecca¬
uerunt. insimilitudinem p̃¬
dum sua et ꝓpria toltintate
sieut ille peccauerunt: s ab
illo peccatum originale trax¬
erunt. qui est forma futuri
Neq hoc uno modo intellegi¬
tur: auit enim forma xp̃i a
contrario est: ut quemadmo¬
dum in illo om̃s moriuntur.
sio et inxp̃o om̃s tuuificentur:
Et quomͦꝰ ꝑ ipsius in obedientiã
peccatores consticuti sunt mui¬
ti. sic ꝑ xp̃i obedientiam iusti
constituantur multi: aut for¬
mã futis eũ dix̃ quod ipse infli¬
illo enim consticuta est for¬
ma condemnationis. futu¬
ris posteris. qui ex eius pro¬
pagine creati sunt: ut ex un
om̃s incondemnationem
nascerentur: ex qua non li¬
berat. nisi gratia saluatoris
nr̃i: Ille tamen est melior
incellectus: ut acontrario
forma ẽẽ credatur. quã mul¬
tum commendat apłs¬
et donum. sienĩ uniꝰ delicto
multi mortui scint: multo

Expanded text:
non regnat, quia regnum ejus non regnat, quia regnum ejus destructum est per gratiam Christi. Etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem prdum sua et propria voluntate sicut ille peccaverunt, sed ab illo peccatum originale traxerunt: qui est fo» neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut quemadmodum in illo omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificentur, et quomodo per ipsius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, sic per Christi obedientiam justi constituantur multi, aut formam futuri eum dixit, quod ipse infliillo constituta est forma condemnationis futuris posteris, qui eius propagine crearentur, ut ex uno omnes in condemnationem nascerentur, ex qua non liberat nisi gratia saluatorissuis. Ille tamen est melior intellectus, ut a contrario forma esse credatur, quam multum commendat Aposet donatio. Si enim ob unius delictum multi mortui sunt, multo
Abbreviated transcription (Latin):
s finem de signamꝰ. sic et tisq
ad mossen. idest usq ad finem
legis et principiũ gratiȩ: re¬
liqua delicta quȩ non intelle¬
gebantur peccata eẽ. usq adpͥn¬
piũ legis: quousq diceret lex
non concupisces: ꝑlegem re¬
uixerunt: hoc namq occulta¬
batur in ueteri testamento ꝓ
tẽporum dispensatione iustis¬
sima: quod nunc reuelatur in
nouo: Ergo in omib regnauit
mors abadamusq: ad moysen:
qui xp̃i gratia non adiutist̃.
ut in eis regnum mortis de¬
strueretur: Nam originale
hodieq usq adbaptismũ
regnat: s fenoris sui ꝑdidit
usum pꝰ quiam xp̃i sanguis ey¬
rographum originale deleuit.
s dicit aliquis: Qtiare adhric
inmultis gentib regnat ori¬
ginis malum: Cui respondet᷑:
Tunc tiere pestis late diffusa
regnabat. quando medicus
de erat: quando mortalitas
generalis om̃s uastabat: Ubi
uero portam paradisi remis¬
sio de cęlis missa pate fecit:
mors ꝑdidit potestatẽ: acsic

Expanded text:
sed finem designamus: sic et usque sed finem designamus: sic et usque ad Moysen, id est usque ad finem legis, et principium gratiae. Reliqua delicta, quae non intelligebantur peccata esse usque ad principium legis, quousque diceret lex: Non concupisces, per legem reinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretur, hodieque usque ad baptismum regnat, sed fenoris sui perdidit usum, postquam Christi sanguis chirographum originale delevit. Sed dicet aliquis: Quare adhuc in multis gentibus regnat originis malum? Cui respondet: Tunc vere pestis late diffusa regnabat, quando medicus deerat, quando mortalitas generalis omnes vastabat. Ubi vero portam paradisi remissio de coelis missa patefacit, mors perdidit potestatem: ac sic
Abbreviated transcription (Latin):
lege delictum: Ergo obliga¬
tio pͥmi hominis sola: usq
ad moysen semꝑ se mortem
oꝑata regnauit: Alegis aut̃ẽ
tempore gentis aliud delicto¬
rum inreatum neglecꝰte legis
accessit: quod ante eius ꝓ mul¬
gationem non poteratꝰ ĩpti¬
tari: Ac sic introeuntib no¬
uis p̃ceptis: iniquitas mul¬
tiplicata est: Lex enim non
ut tolleret peccatum: s ut
demonstraret. uł indicaret.
aduenit: Et ideohic abun¬
dantiam gratiȩ apłi doct᷑na
cõmendat: quia non tantũ
adȩdebitum. quod solum
usq ad legem. uelut tyrannica
dominatione regnauerat:s
etiam innumeras offensas.
p̃uaricationis et reꝓbe conu̾¬
sationis: redemptoris bonitas
redonauit. ꝓpterea dixit. nam
iudicium quidem exuno in
condempnatione. Quod aut̃
dicit. usq ad mossen:idẽ. usq
ad finem legis et initium gra¬
tie debitum naturale regnauit:
Sicut dicimus. uerbi gratia. fu¬
erunt huniusq ad attilam
non utiq pͥncipium regni eiꝰ.

Expanded text:
lege delictum. Ergo obligalege delictum. Ergo obligatio sola primi hominis usque ad Moysen per se mortem operata regnavit. A legis autem tempore genus aliud delictorum in reatum neglectae legis accessit, quod ante ejus promulgationem non poterat imputari. Ac sic introeuntibus novis praeceptis iniquitas multiplicata est. Lex enim non ut tolleret peccatum, sed ut demonstraret, vel judicaret, advenit: et ideo hic abundantiam gratiae Apostoli doctrina commendat, quia non tantum Adae debitum, quod solum usque ad legem, velut tyrannica dominatione regnaverat; sed etiam innumeras offensas praevaricationis et reprobae conversationis Redemptoris bonitas redonavit. Propterea dixit: Nam judicium quidem ex uno in condemnationem. Quod autem dicit: usque ad Moysen, id est usque ad finem legis et initium gratiae debitum naturale regnavit: sicut dicimus, verbi gratia: Fuerunt Hunni usque ad Attilam. Non utique principium regni ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem antelegem ex oꝑrati¬
one peccatum: s non ita in¬
putabatur. quia iam pene
obliterata fuerat scientia na¬
turalis: cuiꝰ intellectus quasi
mortuus reuixit ex lege: Ler
uindex peccati aduenit: Neq¬
enim abipso dño deo tanquã
non eẽt. habebatur: cum scrip¬
tum sit.quicumq sine lege
peccauerunt sine lege et ꝑibunt
Sed regnauit mors abadam.
usq ad moy sen: Adest apͥmo
homine usq adipsam ȩtiam
legem quȩ diuinitus ꝓ mulga¬
ta est: quia nec ipsa potuitꝰ
regnum mortis auferre: mors
enim exoriginali malo ueni
ens:usq ad legem solam reg¬
nauit: Ideo dixit. regnauit:
quia totum mundum gene¬
raliter occupauerat:alia ue¬
ro peccata nequaquã regna¬
re uidebantur: quia non ꝑ
uniu̾sos generalit dominabat᷑
iniquitas. Naturalis enĩali¬
quantula iustioia. ugebat
inplurimos:sicut in multis
philosophis: et cetera delicꝰta
quam uis exuitiata natura
tamen uoluntaria erant: se¬
cutum est aliud nouum: Idẽ.
p̃uaricationis contempta

Expanded text:
quidem ante legem ex operatione peccatum, sed non ita imputabatur, quia jam pene oblitterata fuerat scientia naturalis, cujus intellectus quasi mortuus revixit ex lege. Lex vindex peccati advenit. Peenim ab ipso domino deo tamquam non esset habebatur. cum scriptum sit: quicumque sine lege peccauerunt sine lege peribunt. Sed regnauit, inquit, mors ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim morens usque ad legem sola regnavit. Ideo dixit: Regnavit, quia totum mundum generaliter occupaverat. Alia vero peccata nequaquam regnare videbantur, quia non per universos generaliter regnabat iniquitas. Naturalis enim aliquantula justitia vigebat in plurimis, sicut in multis philosophis: et caetera delicta quamvis ex vitiata natura, tamen voluntaria erant. Secutum est aliud novum, id est praevaricationis contempta
Abbreviated transcription (Latin):
ratione utens. Incipit peccato
originali addere ꝓpria: siue
ipsa que scripta ꝑ moysen po¬
pulo data est: Sienim datata
eẽt lex quȩ posset uiuificare:
om̃ino exlege eẽt iusticia. sed
conclusit scriptura omĩa sub
deinceps tat innemine ftut¬
peccatum hoc dictum est : sed
quia non poterat plitteram
legis auferri. quod solo pote¬
rat spũ gratie: nequisquam
ergo fidens deuirib. Nondico
uoluntatis. s potius uanita¬
tis suȩ. putaret libero arbi¬
triolegem potuisse sufficere:
et xp̃i grãm derideret: Ideo
ait apłs usq enim ad legem
peccatum inmundo fuit: et¬
bat᷑. cũ lexñeẽt. Quidẽ ñ impu¬

Expanded text:
ratione utens, incipit peccato originali addere et propria; sive ipsa quae scripta per Moysen populo data est. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia deinceps in nemine fuit, hoc dictum est, sed quia non poterat per litteram legis auferri, quod solo poterat spiritu gratiae. ne quisquam ergo fidens de uiribus non dico uoluntatis sed potius uanitatis suae putaret libero arbitrio legem potuisse sufficere et Christi gratiam derideret, ideo ait apostolus: Usque enim ad legem peccatum in mundo fuit; batur, cum lex
Abbreviated transcription (Latin):
Hos enim uult ministros cẽ eoꝵ.
qui potiora eligentes.copias
p̃sentis t̃eporis sꝑnunt: tocos
se dei reb obligantes: Unicuiq
autẽ scd̃m bonã uoluntatem:
ds̃ pr̃stat adxilium: Sc̃i enim
quia nichil uolunt hic posside¬
re.nisi uictũ habere et uestitũ.
hos qui hic habere uolunt tu¬
tores illorũ ds̃ ẽẽ disposuit: ut
qui bene et simplicit̃ eis mini¬
strauerit. amplificet᷑ dei nutu:
rum: semel enĩseminans. bis me¬
tet. Ita ut sifcituris reb con
scilat. nolit eos subiec̾tos habere:
s magis sceis inclinet: quia ad eo
huiꝰ rei accipiet mercedẽ. Si
enĩ ad p̃sens humiliari eos sibi
uoluerit. speem futuri amitl̃
hic enim accipit mercede mops
sui. non simplicit̾ hocagens
sicut dic̃ dñs: Am̃  dicouol.
ꝑceperunt mercedem suam&
quis oꝑatur ꝑnos gratiayũ acdi¬

Expanded text:
Hos enim vult ministros esse eorum, Hos enim vult ministros esse eorum, qui potiora eligentes, copias praesentis temporis spernunt, totos se Dei rebus obligantes. Unicuique enim secundum bonam voluntatem Deus praestat auxilium; sancti enim qui nihil volunt hic possidere, nisi victum habere et vestitum, hos qui haec habere volunt, tutores illorum Deus esse disposuit; ut qui bene et simpliciter eis ministraverit, amplificetur Dei nutu; rum. Semel enim seminans, bis metet; ita ut si futuris consulit spebus, nolit eos subjectos habere, sed magis se eis inclinet; quia a Deo hujus rei accipiet mercedem. Si enim ad praesens humiliari eos sibi voluerit, spem futuri amittit; hic enim accipit mercedem operis sui, hoc non simpliciter agens, sicut dicit Dominus: Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam . Quae operatur per nos gratiarum acti
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib et terrã om̃ib dedit. Idcͥco
diuidet cum his qui copiam t̃re
non habent: ne beneficiis dei pͥua¬
ti uideantur. Iustus ergo est: qui
sibi soli non detinet. quod sic om̃i¬
b datũ c̃: et iustus. non solum
intempore.sedet met̃nũ:. Quia
infcituro scło hanc habebit secũ
inꝑpecuum: Qui autẽ at mi¬
nistrat sem̃ seminanti: et panẽ
ad manducandum prestabit:
Et multiplicabit sem̃urm̃: et
tiȩ ur̃e: ut inom̃ib locupletati.¬
tatẽ O mĩa deisunt: et semi¬
na et nascentia. dei nutu cres¬
cunt: et multiplicant᷑. ad usus
hominum: Deus gͦ qui hec dat:
ipse et itbet de his cõmunica¬
rieis qui indigent. Ac ꝑhoeñ
potent qui tribuit iixta dei
uoluntatẽ. dei nutu non augeri
incrementis hutmodi: ad am¬
plificandũ fructum iusticie:
Danti enim addit: ut eo amplꝰ
habeat unde largiatur. Hec est
iustitia: Vt quia deus dat: re¬
tribuat exeo et homo ei cui deẽ

Expanded text:
omnibus, et terram omnibus dedit: idcirco omnibus, et terram omnibus dedit: idcirco dividit cum iis, qui copiam terrae non habent; ne beneficiis Dei privati videantur. Justus ergo est, qui sibi soli non detinet, quod scit omnibus datum: et justus non solum hoc in tempore, sed et in aeternum; quia in saeculo futuro hanc habebit secum in perpetuum. Qui autem subministrat semen seminanti: et panem ad edendum ministrabit: et multitiae vestrae; ut in omnibus locupletemitate. Omnia Dei sunt, et semina et nascentia Dei nutu crescunt, et multiplicantur ad usus hominum: Deus ergo qui haec dat, ipse et jubet de his communicari eis, qui indigent; ac per hoc non poterit, qui tribuit juxta Dei voluntatem, Dei nutu non augeri incrementis hujusmodi ad amplificandum fructum justitiae; danti enim addit, ut eo amplius habeat, unde largiri possit. Haec est justitia, ut quia Deus dat, retribuat ex eo et homo ei, cui deest.
Abbreviated transcription (Latin):
illius. quia ultra iuires suas misit.
plus inuentum est. quã diuitum
multũ: qͥ adehoc qđ habundabat
cis. miser̃: Quieigo tantũ dat.
quantum potest.: recte facit. Uiduã
tamen illã ante se habet: quia hec
omne qđ habuit misi: Sicut
scriptum est. disꝑsit. dedit pauꝑib:
iusticia eius manet in et̃num:
ut inomĩ oꝑe bono abundent:
Si eñĩ huiꝰ qui pauꝑib largitur
iusticia manet inẽt̃nũ: quanto
magis eiꝰ qui ministrat scĩs:. Paui¬
peres enĩ dicipossunt:qui publi¬
ce egeni sunt: Scĩ enĩ discerntint᷑
abhis: qͥ a hiserui dei sunt. in¬
sistentes orationib et ieiuniis:
ptiram uitam agentes: sicut et
anna ꝓphetes. que non discede¬
bat de templo.ieitinus et orati¬
onib seruiens die ac nocte: Om¬
nem mundi curam post ponens.
miscdia ergo hec. iustitia appel¬
lata est: quia sciens qui largit᷑
omĩa: dm̃ comunit̃ om̃ib dare :
quia sol eiꝰ om̃ib oritur. et pluit

Expanded text:
illius, quae ultra vires suas misit, illius, quae ultra vires suas misit, plus inventum est, quam divitum multum; quia de eo quod abundabat eis, miserunt. Qui ergo tantum dat, quantum potest, recte facit: viduam tamen illam ante se habet; quia haec omne quod habuit, misit. Sicut scriptum est: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum. ut in omni opere bono abundent. Si enim hujus qui pauperibus largitur, justitia manet in aeternum; quanto magis ejus, qui ministrat sanctis? Pauperes enim possunt dici, qui publice egeni sunt: sancti enim discernuntur ab his; quia hi servi Dei sunt, insistentes orationibus et jejuniis, puram vitam agentes, sicut et Anna prophetissa , quae non discedebat de templo, jejuniis et orationibus serviens die ac nocte, omnem mundi curam postponens. Misericordia ergo haec, justitia appellata est; quia sciens qui largitur, omnia Deum communiter omnibus dare, quia sol ejus omnibus oritur, et pluit
Abbreviated transcription (Latin):
sicut memendandis uitus et
doctrine ueritate conpungit
corda illorum: ita et in hoc foue¬
ate eptis illorum: ut habun¬
dent inom̃ĩb bono. ꝑ gratiã dei
Et inom̃ib semꝑ omnẽ sufficien¬
tiam habentes: habundetis in
ut inom̃i re semꝑ sufficientes sͥ
sint dei nutu: nec indigeant his
que ad saltitem necessaria sunt
Siergo sufficientiam sibi solam
eligant: poter̃ indĩ oꝑe abunda¬
re: Iutid ł enĩ sibi retinendo qđ
sufficit: cetera mnusus scõrũ uł
pauꝑũ inpendant necesse est:
e hocerit habundare inom̃i
opebono: Licet eñi exigui homi¬
nis paruum sit quod tribuit.
habundat tamen: quia recto iudi¬
cio fit: Et non solum queritur
quantũ:sȩdec de quanto. et quo
animo detur: Beniq illa uidua
mȩuangło de paruo laudata est:
et qui multa mittebant. laudati
non sunt: Illius enĩ paruũ mul¬
tum est:quia plus misit quã po¬
terat: Diuites autẽ minꝰ miser̃. cũ
plus possent. Ac ꝑ hoc modicum

Expanded text:
sicut in emendandis vitiis et sicut in emendandis vitiis et doctrinae veritate compungit corda illorum; ita et in hoc faveat coeptis illorum, ut abundent in omni opere bono per gratiam Dei. Ut in omnibus semper omnem sufficientiam habentes, abundetis in ut in omni re semper sufficientes sibi sint Dei nutu, nec indigeant iis, quae ad salutem necessaria sunt. Si ergo sufficientiam solam sibi eligant, poterunt in Dei opere abundare; illud enim sibi retinendo quod sufficit, caetera in usus sanctorum vel pauperum impendant necesse est: et hoc erit abundare in omni opere bono. Licet enim exigui hominis parvum sit, quod tribuit, abundat tamen, quia recto judicio fit, et non solum quaeritur quantum; sed et de quanto, et quo animo detur. Denique illa vidua in Evangelio de parvo laudata est, et qui multa mittebant, laudati non sunt. Illius enim parvum multum est; quia plus misit, quam poterat: divites autem minus miserunt, cum plus possent; ac per hoc modicum
Abbreviated transcription (Latin):
metet Parcum auarum signif.
cui extorquetur ut inferat. pem¬
tet enim: quia ꝓmisit: Hoc de
tarditate eorũ colligit: qui olim
ꝓmiserant et diu de liberabant:
huic parco. paruia messis est: qͥa
cum dtibitatione seminat. ne¬
scit enim ꝓdẽẽ. quod facit Et
de benedictionib et metet: Hi
inbenedictione seminat: qui be¬
na uoluncate sub spe future re¬
tributionis hocagit Potest et
econtrario: qui inmaledictione
seminat. idem et metere: Inis¬
non extristicia. aut necessicate:
hilarem enim dacorẽ diligit ds̃:
Docet illos cunc ꝓdẽe hoc infucu¬
rum. sileto anmo fiat: ex his
enim qui infer̃. hunc elegit ds̃.
cui retribuatur: qui de uoto ani
mooꝑatur. quasi thesaurizans¬
sibi apud dm̃: quia qui inuitus
facit ꝓpter p̃sentẽ pudorẽ. ne aliis
inferentib turpis inueniatur.
mercedem non habet: Potens
est autem ds̃:omnẽ gratiam ha¬
bundare facere in uobis.Dei po¬
tentiam ad eẽ illis exoptat: ut

Expanded text:
metet. Parcum avarum significat, metet. Parcum avarum significat, cui extorquetur, ut inferat; poenitet enim quia promisit. Hoc de tarditate illorum colligit, qui olim promiserant, et diu deliberabant. Huic parco parva messis est; quia cum dubitatione seminat; nescit enim prodesse quod facit. de benedictione et metet. Hic in benedictione seminat, qui bona voluntate sub spe futurae retributionis hoc agiecontrario qui in maledictione seminat, idem et metere. Unusnon ex tristitia aut necessitate; hilarem enim datorem diligit Deus. Docet illos tunc prodesse hoc in futurum, si laeto animo fiat. Ex his enim qui inferunt, hunc elegit Deus, cui retribuatur, qui devoto corde operatur, quasi thesaurizans apud Deum quia qui invitus facit propter praesentem pudorem, ne aliis inferentibus turpis inveniatur, mercedem non habet. Potens est Deus omnem gratiam abundare facere in vobis. 194 Dei potentiam adesse illis exoptat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
id agere nisi sunt: Ut uerũ illud
nam: Necessarium gͦ existima¬
uirogare fr̃s.ut p̃ueniant aduos:
nem hanc paratam ẽẽ: sic quasi
benedictionẽ: non quasi auari¬
tiam Ut sollicitudinẽ suã ad¬
huc manifestet: rogasse se dixit
fr̃s. ꝑ quos ammoniti idimple¬
rent quod ꝓmiserant. et non im¬
plebant: Cum supratitũ uolun¬
tarium dicat ꝓfectũ. hoc est non
illi fuisse extortũ: s mox ut au¬
diuit. libenter amplexus est: ut
uideatur uoluntarius ad illos
ꝑꝓfectus ꝓpter spem illorum:
Nunc non ideo se rogasse hoc signi¬
ficat. quasi nolentes ire. s suum
affectum ꝓbat circa illos: qͥnddo
uolentes ire. insuꝑ rogat ut sine
aliqua mora fiat: quod et illi uo¬
lunt. et hic p̃catur: Hoc eigoagit
cum his. ut in ꝓmissione sua fide¬
les sint: et se ideo cõmonere ꝓpt̃
ex istimationem illorũ necircum¬
ueniret: s ut cantum offerant:
quantũ non peniteat: Hoc ditẽ
dico.: qui parce seminat. parceet

Expanded text:
id agere nisi sunt, quo verum illud id agere nisi sunt, quo verum illud II: Necessarium autem existimaui rogare fratres, ut pergant ad uos nem hanc paratam esse, sbenedictionem, non quasi circumventionem. Ut sollicitudinem suam adhuc manifestet, rogasse se dixit fratres, per quos admoniti adimplerent, quod promiserant, et non implebant. Cum supra Titum dicat voluntarium profectum, hoc est, non illi fuisse extortum, sed mox ut audivit, libenter amplexus est; ut videatur voluntarius ad illos profectus propter spem illorum: nunc non ideo se rogasse hos significat, quasi nolentes ire; sed suum affectum probat circa illos, quando volentes ire insuper rogat; ut sine aliqua mora fiat, quod et illi volunt, et hic precatur. Hoc ergo agit cum his, ut in promissione sua fideles sint, et se ideo commonere propter existimationem illorum, non circumvenire; sed ut tantum offerant, quantum non poeniteat. Hoc autem dico: quia qui parce seminat, parce et
Abbreviated transcription (Latin):
disunt adbonum opꝰ. qͥa sihu
qui post acceptã fidẽ maleuersa¬
tisunt. hanc ceperant habere
uoluntatẽ: Quanto magis isti.
inquib hec uitia non sunt reꝑta:
quem ad modũ dixi. parati sitis
Hos fr̃s memorat quos supra:
idẽtitũ et quos ei ad iunxit ad¬
iutores qui ĩpensius exhorta¬
rentur eos adꝓmissionem im¬
plendã inminist̾io sc̃orum: ut
non solũ litteris. sed et facie ad fa¬
ciem oblectarent eos crebris am¬
monitionib: ne exultatio apostoli.
qua insplendore animieorum
loriabatur. euaeuaretur: Sepiꝰ
ergo hoc memorans: sollicitudi¬
nem fuam circa eos ostendit: no¬
lens illos confundi. Hecũ uene¬
rint mecum machedones. et in¬
uenerint uos imꝑatos: erubes¬
camus nos. ut non dicamus uos
inhac stibstantia. Manfestum
est. quia si non hoc inuentũ fue¬
rit quod testificatus est de his:
et ipse erubescat inipsis: et sic am¬
plius confundantur. qui neo ꝓp¬
terea quod testis eis extitit apłs.

Expanded text:
ti sunt ad bonum opus; quia si ii ti sunt ad bonum opus; quia si ii qui post acceptam fidem male versati sunt, hanc coeperant habere voluntatem; quanto magis isti, in quibus haec vitia non sunt reperta. quemadmodum dixi, parati sitis. Hos fratres memorat, quos supra, id est, Titum, et quos ei adjunxit adjutores, qui impensius exhortrentur eos ad promissionem implendam in ministerio sanctorum; ut non solum litteris, sed et facie ad faciem oblectarent eos crebris admonitionibus; ne exsultatio apostoli, qua in splendore animi eorum gloriabatur, evacuaretur. Saepius ergo hoc memorans, sollicitudinem suam circa eos ostendit, nolens illos confundi. Ne cum venerint mecum Macedones, et invenerint vos imparatos, erubescamus nos, ut non dicam omnes vos, in hac parte. Manifestum est quia si non hoc inventum fuerit, quod testificatus est de his, et ipse erubescat, de ipsis et ipsi amplius confundantur; qui nec propterea quod testis eis exstitit Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
asabanno pͥore.s expectare
iam hoc. ut diuideretur mini¬
sterium illorũ ꝓunius cuiusq
oꝑa. quã pia uotarequirebat:
meis ꝓculdubio plus laudat
pia uota. quã oꝑa: Notandum
tamen est.quia habet ĩpperiũ
be ipsa consolatio. Cũdicitur.
abanno priore: Bonũquidem
sedita defecerant: atq ideo hoc
magister non sine rep̃hensione
laudauit: Medicus quippe est:
medicamentũ uulneri apponit:
quod ea que purgata sunt refo¬
uet: et eaquȩ putrida inueniunt᷑.
mordet: S hec tolerandoatq p̃¬
dicando expleuit quod cepit: et
mira longanimitate. uirtus dis¬
cipulorum duritiã emollunt
ad misericordie uiscera Et ur̃a¬
emulatio ꝓuocauit plurimos:
Post machedon łs. achaiã para¬
tam dicit: deinde utet corinthii
fiant parati. scđm ꝓmissũ suũ:
Cederȩ uero eccłẽ emulatione
corinthiorũ: Dum audiunt illos
prius multis errorib fuisse in¬
plicatos. post autẽ corrigentes se
bonȩ uoluntatis effectos: incita¬

Expanded text:
tos ab anno priore, sed exspectare tos ab anno priore, sed exspectare jam hoc, ut divideretur ministerium illorum pro uniuscujusque opera quam pia vota requirebat, in eis procul dubio plus laudat pia vota quam opera. Notandum tamen est quia habet improperium haec ipsa consolatio, cum dicitur: Ab anno priore. Bonum quidem, sed tarde fecerant, atque ideo hoc magister non sine reprehensione laudabat. Medicus quippe est, medicamentum vulneri apponit, quod et ea quae purgata sunt refovet et ea quae putrida inveniuntur mordet. Sed haec tolerando atque praedicando, explevit quod coepit. Et mira longanimitatis virtute discipulorum duritiam emollivit ad misericordiae viscera, emulatio provocavit plures. Post Macedones Achaiam paratam dicit, deinde ut et Corinthii fiant parati secundum promissum suum, caeterae vero Ecclesiae aemulatione Corinthiorum, dum audierunt illos prius multis erroribus fuisse implicatos, post autem corrigentes se bonae voluntatis effectos, incita
Abbreviated transcription (Latin):
danti est michi scribere uob
Scio enim ꝓmptũ animũ ue¬
ꝓt̾ qđ de uob glorior apud mi¬
cedonas Et hec oblectantisi
ba sunt. Suꝑ fluum eñi eẽ di
scribere de ministerio qđ fit ii
scõs: ut de his benesentire uid¬
atur. Suꝑfluũ est enĩ si cõmo¬
neas eum: quẽ scias facturias
s ut diligentiã suã ostendat:
necessarium est. ut scribat. et ut
hos promtiores faciat: et quid
de eis ceteris p̃dicet. manifeste¬
iorem parere sollicitudinem
Namet dñs non dubitans dea¬
more erga se petriapłi: Tercio
dicit ei: Simon ioħis amas me:
quȩ trina repetitio quasi suꝑ¬
flua uidetur: s ꝓdest ad ꝑfec¬
tionẽ monitionis: ut sciat mag¬
na secum diligentia debere
curare quod frequent̃ manda¬
tur. Qm̃ achaia parata est
abanno p̃terito. Post mache¬
corinthii achaie sunt. p̃para¬
uerant seemulatione ducti ma¬
chedonum. ut ministrarent
sis Quodicto plus exortatur
corinthios: cum dicit. illos para¬

Expanded text:
danti est mihi scribere vobis. danti est mihi scribere vobis. Scio enim promptum esse animum ve qua de vobis glorior apud Macedones. Et haec oblectantis verba sunt. Superfluum enim esse dicit scribere se de ministerio, quod fit in sanctos, ut de his bene 193 sentire videatur: superfluum est enim si commoneas eum, quem scias facturum. Sed ut diligentiam suam ostendat, necessarium est ut scribat, et ut hos promptiores faciat, et quid de eis caeteris praedicet, manifestejorem parere sollicitudinem; nam et Dominus non dubitans de amore erga se Petri apostoli tertio dicit ei: Simon Joannis, amas me ? Quae trina repetitio quasi superflua videtur, sed prodest ad perfectionem monitionis; ut sciat magna se cum diligentia debere curare, quod frequenter mandatur. Quoniam Achaia parata est ab anno priore. Post MaceCorinthii Achaici sunt praeparaverant se aemulatione ducti Macedonum, ut ministrarent sanctis. Quo dicto plus exhortatur Corinthios, cum dicit illos para
Abbreviated transcription (Latin):
apłi ecclesiarum głoria xp̃i Gitũ
ideo sociũ suũ uocat: quia et ipseep̃c
erat: cuiministrũ dedit notũ.
inom̃ib ecclesiis ipsius ꝓuincie:
quib addit et terciũ frẽm: quẽ¬
oꝑib bonis atq sollicitũ: ꝑtrci
autẽ relationẽ referentis bonam
uoluntatẽ corinthiorũ et ceteroꝵ
tum ostendit uidendi illos: et
ex hortandi ad ministeriũ scõꝵ
fiduciam enim accepit. atidiens
meliores factos eẽ corinchios:
unde satagebat adeos:certus
quia obaudirent bona oꝑa
facere Ostensionem ergoqueẽ.
in illos ostendite. infaciem ec¬
clesiarum Commonet eos. ut
in his quos mittit dilectionẽ
suam ostendant: ut bona quȩ
de ipsis audierant. uera ꝓbaret
sic eñĩ ostendebant᷑ ꝓfecisse mo¬
nitis apłi: Si missos ab eo cum
honore exciperent: ut cetere
eccłe agnoscerent. uera ẽẽ boma
que de eis dici ceperant. ꝓuo¬
cat ergo animos corũ quia de
quo benesentitur: solet se meli¬
orem p̃bere. Nam de ministe
rio quod fit in scõs. ex habun¬

Expanded text:
 Ecclesiarum gloriae Christi. Titum ideo socium suum vocat, quia et ipse episcopus erat, cui ministrum dedit notum in omnibus Ecclesiis ipsius provinciae: quibus addit et Tertium fratreoperibus bonis atque sollicitum. Per Titi autem relationem referentis bonam voluntatem Corinthiorum et caeterortum ostendit videndi illos, et exhortandi ad ministerium sanctorum. Fiduciam enim accepit, audiens meliores esse factos Corinthios. Unde satagebat ad eos, certus quia obaudirent bona opera facere. Ostein illos, ostendite in faciem Ecclein his quos mittit, dilectionem suam ostendant; ut bona quae de ipsis audierant, vera probarent. Sic enim ostendebant profecisse se monitis Apostoli, si missos ab eo cum honore exciperent; ut caeterae Ecclesiae agnoscerent vera esse bona, quae de eis dici coeperant. Provocat ergo animos eorum, quia de quo bene sentitur, solet se meliorem praebere. rio quod fit in sanctos, ex abun
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscere potuiss. quanta loqͥ
om̃ino non poss: erat de se ad¬
huc fortasse mirabiliora locutu
ns. s abhumana laude alta
unsideratione se tẽꝑans. subdit.
Parcoautẽ. nequis me existimet
lpraid qđ uidet me. aut audit
aliquid exme. Habebat ergo ad
huc de se dicendũ aliquid: que par¬
cit diccre. S egit utrũq doctor
egregius: ut et loquendoquȩ ege¬
rat discipłos instrueret:et tacen¬
dose intra humilitatis limitem
custodiret: Nimis itaq eẽt in¬
gratus si de se discipulis tanta ta¬
ceret: et fortasse nimis incautus.
si de se tota discipulis ꝓderet: Sed
mirabiliter ut dictũ est egit utrũq:
ut loquendo erudiret uitã audi
entiũ. tacendo. custodiret suam:
Et ne magnitudo reuelationum

Expanded text:
agnoscere potuisset, quanta loqui agnoscere potuisset, quanta loqui omnino non posset, erat de se adhuc fortasse mirrus, sed ab humana laude alta consideratione se temperans subdidit: Parco autem, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me. Hahuc de se dicendum aliquid, quod parcit dicere. Sed egit utrumque doctor egregius, ut et loquendo quae egerat, discipulos instrueret, et tacendo se intra humilitatis limitem custodiret. Nimis itaque esset ingratus, si de se discipulis tanta taceret; et fortasse nimis incautus, si de se omnia discipulis proderet. Sed mirabiliter, ut dictum est, egit utrumque, ut et loquendo erudiret audientium vitam, et tacendo custodiret suam. « Et ne magnitudo revelationum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et si uoluero gloriari: ñ ers
Hocdicit. quia si meritũ suũ pl¬
fiteatur qd habet apud dm̃. nul
erit in prudens: hera eñi loquit
Ergo siquis ꝓmeritis siuis quls
ostensa sunt. loquitur: non est
utiq stultus: Si autẽ taceat:
est etiã prudens. s qua causa hic
non palam gloriat᷑: nunc subie¬
eit dicens: P arco autẽ. nequis
me existimet supraid qđ uidet
me aut audit aliqͥd ex me. Osten¬
dit gͥ. qua causa non aꝑteglo¬
riet᷑. nequis me existimet inqͥt
ultragłam meã tendere. quam
limes meritorũ admitat: Hȩc¬
dum suũ om̃ino non appetunt :
hetiã hoc ipsũ uideri refugiunt.
qdẽe meruerunt. Unde isdem
p̃dicator egregitis ueritatis. con¬
tra pseudo apłos loquens Dũ
mitutes ex imias oꝑationis suȩ.
ꝓdiscipuloꝵ suiorũ eruditione
narraret: Dum tot ꝑicula tole¬
rasse. coaceruata ꝑsecutione
lescriberet: et pꝰ hecusq adc̃tiũ
elum. Rursumq inparadisũ
iaptũ se ẽẽ memoraret. uͥ tanta

Expanded text:
Nam et si voluero gloriari, non ero Hoc dicit, quia si meritum suum profiteatur, quod habet apud Deum, non erit imprudens; vera enim loquitur. Ergo si quis pro meritis suis, quae sibi ostensa sunt, loquitur, non est utique stultus: si autem taceat, est etiam prudens. Sed qua causa hic non palam glorietur, nunc subjicit dicens: Parco autem, ne quis me existimet supra id, quod videt in me, aut audit aliquid ex me. Ostendit igitur qua causa non aperte glorietur: Ne quis me existimet, inquit, ultra, gloriam meam tendere, quam limes meritorum admittit. Hdum suum omnino non appetunt, sed etiam hoc ipsum videri refugiunt quod esse meruerunt. Unde ille praedicator egregius veritatis contra pseudoapovirtutes eximias operationis suae pro discipulorum eruditione narraret, dum tot pericula tolerasse coacervata persecutione describeret, et post haec usque ad tertium coelum, rursumque in paradisum raptum se esse memoraret, ubi tanta
Abbreviated transcription (Latin):
his factiqui non erant cesi:
Semꝑ mortificationem iħu in
corpore nr̃o circumferentes: ut
manifestetur. Dubium non
est. quia inmarts rib xp̃s oc¬
ciditur: et in his qui ꝓfide pa¬
ciuntur aut exitus. aut uincu¬
lal aut u̾bera. xp̃i passiones sunt:
uc et uica eius incorpore eorum
yalam fiat: passiones enĩ sunt:
quȩ ostendunt meritum ad fa¬
turam uitam. quã ꝓmisit xp̃s:
Inde aliolocodicit: Cum infir¬
mor tunc potens sum et iterũ:

Expanded text:
his facti qui non erant caesi. his facti qui non erant caesi. Semper mortificationem Jesu in corpore nostro circumferentes, ut manifestetur. Dubium non est quia in martyribus Christus occiditur, et in his qui pro fide patiuntur aut exitus, aut vincula, aut verbera Christi passiones sunt, ut et vita ejus in corpore eorum palam fiat. Passiones enim sunt, quae ostendunt meritum ad futuram vitam quam promisit Christus, unde alio loco dicit: Cum infirmor tunc potens sum; et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ adeo et loquendi
magnalia et agendi: fictilia
ergo uasa dicens. infirmita¬
t̃ẽ naturȩ significat q̃ nichil
potest. nisi a deo accsꝑit tur¬
tutem: ut ad laudem sũiã ds̃
ꝑ hec se p̃dicet. quȩ infirma
sunt:ut gła illi detur. non ho¬
mini qui ex luto ficꝰtus est. In
s non angustamur. Nunc
ostendit ꝓpt̃̾ quod idoneierant
p̃dicatores: quia semꝑ illisin
necessitate a ffuit ds̃. Ideo
tribulationẽ ait passi: s non
angustati. hoc est. non ꝑmisit
deus tantum nos opprimi. it
cederemus: In opiã passi: sed
non destituti Idẽ: ĩ ĩopiam
positis. a ffuit pastor ds̃. Pi¬
secutionem patimur:s non
derelinquim᷑. Uerũ est. quid
consulebat eis ds̃. ne satis face¬
rent sibi dehis mnimici Deid¬
clauisi siuie uinculati. adiutorio
aei. manus hostium euadebant.
Deniq paulus et sil as cũ essent
ilausi. laincesi. et pedes eorum
essent inneruo conelusi Alacres
omnum deo canebant. fortiores

Expanded text:
potestatem a Deo et loquendi potestatem a Deo et loquendi magnalia, et agendi. Fictilia ergo vasa dicens, infirmitatem naturae humanae significat, quae nihil potest, nisi a Deo acciperet virtutem, et ad laudem suam Deus per haec se praedicet, quae infirma sunt; ut gloria illi detur, non homini, qui ex luto fictus est. In sed non coangustati. Nunc ostendit propter quod idonei erant praedicatores; quia semper illis in necessitate adfuit Deus. Ideo pressuram, ait, passi, sed non coangustati: hoc est, non permisit Deus tantum nos opprimi, ut crederemus. Inopiam passi, sed non destituti: id est, in inopia positis adfuit pastor Deus. Persecutionem passi, sed non derelicti. Verum est, quia consulebat eis Deus; ne satis sibi facerent de his inimici. Dejeclausi sive vinculati, adjutorio Dei manus hostium evadebant. Denique Paulus et Silas cum essent clausi jam caesi, et pedes eorum essent in nervo conclusi, alacres hymnum canebant Deo fortiores
Abbreviated transcription (Latin):
et oꝑa eius. et misediam et ꝓui¬
dentiam. qua et condidit et sal¬
uauit genus humanũ: uisus
Habemus audem chesaurum
istum inuasis fictilib ut
sublimitas sit uircutis dei. et ñ
thesaurum gratiȩ sp̃italis. per¬
quod signa facimus. infragili
corpore baiulamus: ꝑ quodetiã
frequenter dum alios sanamus.
ipsi infirmam: ut quod facimꝰ.
non nr̃a uirtute uł nr̃is meritis :
Thesaurũhoc sacramentum
significauit deiinxp̃o: quod
credentib manifestatur. Incre¬
dulis uero. quodã uelamine
dectum est: quia sicut thesaurꝰ
inocculdo ponitur ⁊ita est sa¬
cramentum dei intia hominẽ:
idẽ. incorde humano abscondit᷑
hunc ergothesaurũ. imanimo
et corpore dicit eẽ adeo datum:
ut eminentia uirtutis eiꝰ appa¬
reat ꝓhomines p̃dicatores dũ¬
taxat: ut reconcilietur oĩs
lingua creatori suo:non ad
honorificentiã hominũ. sed¬
s dei. qui se manifestat per
homines: quicum humiles
et imperitiessent: acceperunt

Expanded text:
et opera ejus et misericordiam et proviet opera ejus et misericordiam et providentiam, qua et condidit, et salvavit genus humanum visus aurum istum in vasis fictilibus, ut sublimitas sit virtutis Dei, et non Thesaurum gratiae spiritalis, qua signa facimus, in fragili corpore bajulamus, in quo etiam frequenter cum alios sanemus, ipsi infirmamur, ut quae facimus, non nostra virtute, vel nostris meritis, Thesaurum sacramentum significavit Dei in Christo, quod credentibus manifestatur, incredulis vero quodam tectum est velamine; quia sicut thesaurus in occulto ponitur, ita et sacramentum Dei intra hominem, id est, in corde humano absconditur. Hunc ergo thesaurum in animo et corpore dicit esse a Deo datum, ut eminentia virtutis ejus appareat per homines praedicatores dumtaxat; ut reconcilietur omnis lingua Creatori suo, non ad honorificentiam hominum, sed Dei, qui se manifestat per homines: qui cum humiles et imperiti essent, acceperunt
Abbreviated transcription (Latin):
pulis quid humilitatis accsꝑit:
ostendit aduersariis. quid sub¬
limitatis. Innotescit contra
adu̾sarios quid haberet ex mu-¬
nere: innotesẽ discipulis. qͣlis
apud se maneat incogiatiõe
bona narrare quȩ faciunt. non
clationi seruiunt s utilitati:
Unde beatus iob amicis suis se
iniuste increpantib atq ic¬
circonescientib. bona sua lo¬
quendo aꝑit: ut nimirum
discerent. non contra eiꝰ uitam
inerepantes erigi:s hanc ta¬
dixit de cenebris lumensplen¬
nr̃is ad inluminationẽ scienti¬
ihu Hȩc est scientia glorie eiꝰ
qua scimus ipsum eẽ lumen.
quo tenebre nr̃e il luminãdur:
ignorantia. hoc est intenebris:
ꝑnos daret deus lumenceteris
gentib: quantũ se adhuc humi¬
liat: ut dei solius et xp̃i gloriã
p̃ferat. It luminant᷑ enun:
ut cognitionem habeant glorie
tionẽ: idẽ non dei solius. s et xp̃i.
qui est gloria eius: ut significa¬
ret. non dm̃solum cognosq:s

Expanded text:
pulis quid humilitatis acceperat, pulis quid humilitatis acceperat, ostendit adversariis quid sublimitatis. Innotescit contra adversarios quid haberet ex munere, innotescit discipulis qualis apud se maneat in cogitatione. bona narrare quae faciunt, non elationi serviunt, sed utilitati. Unde beatus Job amicis suis se injuste increpantibus, atque idcirco nescientibus bona sua loquendo aperit, ut nimirum discerent non contra ejus vitam increpantes erigi, sed hanc tadixit de tenebris lumen clanostris ad inluminationem scientiIesu. haec est scientia gloriae eius, qua scimus ipsum esse lumen, quo tenebrae nostrae inluminantur. ignorantia, hoc est, in tenebris per nos daret Deus lumen caeteris gentibus. Quantum se adhuc humiliat, ut Dei solius et Christi gloriam proferat; illuminantur enim ut cognitionem habeant gloriaetionem, id est, non Dei solius, sed et Christi, qui est gloria ejus ut significaret non Deum solum cognosci, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uos camen uidens falsorum
uti tramite deuiare:eis se sũ¬
loꝑere quantum eẽt uene¬
mndus ostendit: dicens: In qͦ
nisaudet: ⁊ninsipientiam
lto audeo et ego hebrei sunt:
cego. hisrahelite sunt. et ego.
smen abrahe sunt. et ego.Mi¬
istri xp̃i sunt: et ego: ut minus
upiens dico: plus ego. Quib
itiam subiungit. quodei quoq
treu celi secreta patuerint: qd̃
raptus etiam paradisi arcͥana
penetrau̾it: Ecce honorem fugi¬
ens seruũ se discipłorum pre¬
dieat: Escce honorem ꝓutilitate
audientium quȩrens. falsis
apłis uite sue merita suꝑ po¬
nit: Egit quippe doctor egre¬
gus. ut dumipse qualis eẽt
ignoscitur: et uita et lingua
nale p̃dicantiũ. eius compara¬
tione uilesceret. Illos uidelicet
c̃mendaret: si se absconderet:
Cumnq se non ostenderet: errori
bcum dedisset: Miro igitur
nodo et humilitatis ex hibet
giatiã: et utilitatis querit in¬
remñta: ut seruum se discipłis
predicet: et ad uersariis potio¬
rem de monstret: Ostendit disci¬

Expanded text:
uos tamen videns falsorum fidei tramite deviare, eis se summopere quantum esset venerandus ostendit, dicens: In quo quis audet in insipientia dico audeo et ego. Israelitae sunt, 624 et ego. Semen Abrahae sunt, et ego. Ministri Christi sunt, et ego. Ut minus sapiens dico, plus ego . Quibus etiam subjungit quod ei quoque tertii coeli secreta patuerint, quod raptus etiam paradisi arcana penetrarit. Ecce honorem fugiens servum se discipulorum praedicat. Ecce honorem pro utilitate audientium quaerens falsis apostolis vitae suae merita superponit. Egit quippe doctor egregius ut dum ipse qualis esset agnoscitur, et vita et lingua male praedicantium, ejus comparatione vilesceret. Illos videlicet commendaret, si se absconderet; cumque se non ostenderet, errori locum dedisset. Miro igitur modo et humilitatis exhibet gratiam, et utilitatis quaerit incrementa, ut et servum se discipulorum praedicet, et adversariis potiorem de
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis regnum dei possidere
non possunt. Illud enĩ dictum
est. scdm ipsam substantiam.
que etiã tunc erit: quia ipsa
mutabitur : hoc audẽ dictum
nis qualitatem. que tunc iam
non erit: quia mutata caro
ñ corrũpetur: Noueramꝰ ergo

Expanded text:
sanguis regnum dei possidere sanguis regnum dei possidere non possunt. illud enim dictum est secundum ipsam substantiam: quae etiam tunc erit, quia ipsa mutabitur; hoc autem dictum nis qualitatem: quae tunc iam non erit, quia mutata caro non corrumpetur. noueramus ergo