comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entiã uͦ in luna. Nec ñ et sp̃c scĩ qui ẽ
maiestas tercia aeris hunc omnẽ ambi¬
tũ sedem fatemur ac diuersoriũ. Cuius
eruirib ac sp̃uali ꝓfusione terrã quoq
concipientẽ. gignere pacibilem iñm qui
ꝙr ligno. Qua ꝓpter et nob̃ circa uniuer¬
sa ⁊ uobis similit̾ erga panem ⁊ calicem
par religio ẽ. Q uis acerrimȩ eoꝵ ode¬
ritis auctoritates hȩc nr̃a fides ẽ. De qua
si querendaĩ alias putaneris: audies.
s argumentũ quo uł tu uł quilibet aliꝰ
rogatus ubi nam dñs suum credat habi
omniũ pene testimonio confirmat᷑. d
nunc ad illud qr nos non sectã s scis¬
ma gentiũ nuncupasti. scisma nͥ fallor
est eadem opinantẽ. atq eodem ritu co¬
lentem quo cȩt̃i. solo congregationis de¬
lestari discidio. secta uͦ ẽ. longo alia opi¬
nantẽ. quã cȩteri. Alio eciã qͥ ac longe
dissimili ritu diuinitatis instituisse culcu¬
ram. Que si ita s̃ mea interim ⁊ opimo et
cultus longe alia sunt quã paganor : de

Expanded text:
entiam uero in luna. necnon et spiritus sancti, qui est maiestas tertia, aeris hunc omnem ambitum sedem fatemur ac diuersorium; cuius ex uiribus ac spiritali profusione terram quoque concipientem gignere patibilem Iesum, qui ex ligno. quapropter et nobis circa uniuersa et uobis similiter erga panem et calicem par religio est, quamuis eorum acerrime oderitis auctores. haec nostra fides est: de qua si quaerendum alias putaueris, audies qsit argumentum, quod uel tu uel quilibet alius rogatus, ubinam deum suum credat habitomnium paene testimonio confirmatur. Sed nunc ad illud. quia nos non sectam, sed schisma gentium nuncupasti. schisma, nisi fallor, est eadem opinantem atque eodem ritu colentem quo ceteri solo congregationis delectari discidio; secta uero est longe alia opinantem quam ceteri, alio etiam sibi ac longe dissimili ritu diuinitatis instituisse culturam. quae si ita sunt, mea interim et opinio et cultus longe alia sunt quam paganorum; de
Abbreviated transcription (Latin):
da curando ꝑueritatẽ. uenit legem ñ solue
qr estis pagam: et gentiũ scisma ñ secta.
Igit᷑ non abre fuerit ⁊ hoc ipsum
querere. quo manifetiꝰ uidere possemus
utrũ hoc nr̃o nomite debeat appellari
Et quidẽ si fidem meã nc̃ simplicit̃ ut in
amicis referã: uidear fortasse excusaconis
causa id fingere. aut diuinore qđ absit
luminũ erubescere culturam. D tu qͥlol
ut cumq uolueris accipe me tñ dixisse ñ pȩm¬
tebit uł ꝓpt̃ aliquos qui hactenus scire ha¬
bebunt religionẽ nram nichil cũ gentibꝰ
habere cõmune. Igit᷑ nos quidem dĩ patͥs¬
ommipotentis ⁊ xpi filii eius & spc sc̃i. unũ
idemq subtriplici appellatione colimꝰ no-¬
men. D pactẽ quidẽ ipsum lucem in co¬
lere credimꝰ sũmã ac principalẽ quã pau¬
lus alias in accessibilẽ uocat. silium uͦ in
hac secunda ac uisibile luce consistere
qui qm̃ sit & ipse geminꝰ ut eũ apłs no

Expanded text:
curando per ueritatem uenit legem non soluecurando per ueritatem uenit legem non soluequia estis pagani et gentium schisma, non secta? igitur non ab re fuerit et hoc ipsum quaerere, quo manifestius uidere possimus, utrum nostrum hoc nomine debeat appellari. et quidem si tibi fidem meam nunc simpliciter, ut in amicis. referam, uidear fortasse excusationis causa id fingere aut diuinorum, quod absit, luminum erubescere culturam. sed tu quidem, utcumque uolueris, accipe: me tamen dixisse non paenitebit uel propter aliquos, qui hactenus scire habebunt religionem nostram nihil cum gentibus habere commune. Igitur nos patris quidem dei omnipotentis et Christi filii eius et spiritus sancti unum idemque sub triplici appellatione colimus numen; sed patrem quidem ipsum lucem incolere credimus summam ac principalem, quam Paulus alias inaccessibilem uocat, filium uero in hac secunda ac uisibili luce consistere. qui quoniam sit et ipse geminus, ut eum aposto
Abbreviated transcription (Latin):
demuliere quȩ septẽ fr̃ib singłarit̃ ni¬
serat. cum in eiꝰ c̃iugiũ alter alteri succede¬
ret. Cuiꝰ nam eoꝵ in resurrectione uxm
erit futura: ꝓinde testimoniis uitȩ g̃ne
⁊ resurrectionis mortuoꝵ habundat il¬
la scriptura. s hoc nomen id÷ regnũ q¬
loꝵ de nullo inde mͥ loco occurrit. Hoc
N propͥȩ ꝑtinet ad reuelationẽ noui ceb¬
menti qr ea corpora quȩ t̾rena fuerant
mutatione illa ꝗͣ paulus aꝑtius cõme¬
morat in resurrectione fient sp̃italia a
ꝑ hoc cȩlestia in quib possideamꝰ regnũ
celor. Qđd̾ori eius &̃ nominandũ serui¬
tẽ ad scĩficandos fideles suos Uniuersir
ille apparatꝰ ueteris instrum̃ti ingene¬
rationib factis dictis sacrificiis omnibꝙ¬
eloquioꝵ p̃coniis & rebus gestis & rerurt
figuris parcuriebat᷑ ẽẽ uenturus Q plonꝰ
gr̃a ⁊ uericate ⁊ ad p̃cepta facienda adiu¬
uanda ꝑ gr̃am: ⁊ ꝓmissa implenda impla¬

Expanded text:
de muliere, quae septem fratribus singulatim nude muliere, quae septem fratribus singulatim nupserat, cum in eius conubium alter alteri morienti succederet. cuiusnam eorum in resurrectione uxor esset futura. proinde testimoniis uitae aeternae et resurrectionis mortuorum abundat illa scriptura; sed hoc nomen, id est regnum caelorum, de nullo inde loco mihi occurrit. hoc enim proprie pertinet ad reuelationem noui testamenti, quia ea corpora, quae terrena fuerant, mutatione illa, quam Paulus apertius commemorat, in resurrectione fient spiritalia ac per hoc caelestia, in quibus possideamus regnum caelorum. quod ori eius etiam nominandum seruatem ad sanctificandos fideles suos universus ille apparatus veteris Instrumenti in generationibus, factis, dictis, sacrificiis, obseloquiorum praeconiis et rebus gestis et rerum figuris parturiebat esse uenturum: qui plenus gratia et ueritate et ad praecepta facienda adiuuando per gratiam et promissa inplenda
Abbreviated transcription (Latin):
narrabo opera dñi. Et illumina ocłos
meos ne uinquam obdormiant in
morte. Et iustoꝵ animȩ inmanu dĩ
sunt & non tanget illos tormentum.
Et paulopost. Illi aut̃ sunt inpace. Et
si coram hominib tormenta passi sunt:
spes illoꝵ in mortalitate plena est.
Et paucis uexati in multis bene dis¬
ponent᷑. Et in alioloco. Iusti aut̃ in ꝑ¬
petuum uiuent. & apud dum̃ ẽ. mer¬
ces eoꝵ. & cogitatio illoꝵ apud altis¬
simum. Ideo accipient regnum deco¬
ris. & diadema speciei de manudñi.
Hȩc alia multa siue aꝑtissima siue sub¬
obseura inueniunt᷑ illie testimonia
uitȩ ȩt̃nȩ. Et de ipsa corporum re¬
surrectione : non tacuer̃ ꝓpħȩ. Unde
pharisei. adu̾sum sadduceos eam nõ
credentes acerrime confligebant. q
ñ solũ in actib apłors canonicis qͦs
isti non accipiunt. ne de aduentu ue¬
ri paracliti quẽ promisit dnĩs cõrari¬
nicant᷑. E uident̃ apparet: uerũ etiã
in eugło ubi ei ꝓponunt sadducei question

Expanded text:
na oculos meos, ne umquam obdormiam in mortem et: iustorum animae in manu dei sunt, et non tanget illos tormentum et paulo post: illi autem sunt in pace; et si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum inmortalitate plena est; et in paucis uexati in multis bene disponentur et alio loco: iusti autem in perpetuum uiuent et apud dominum est merces eorum et cogitatio eorum apud altissimum; ideo accipient regnum decoris et diadema speciei de manu domini? haec et alia multa siue apertissima siue subobscura inueniuntur illic testimonia uitae aeternae. et de ipsa corporum resurrectione non tacuerunt prophetae. unde pharisaei aduersum Sadducaeos eam non credentes acerrime confligebant: quod non solum in actibus apostolorum canonicis, quos isti non accipiunt, ne de aduentu ueri paracleti, quem promisit dominus, conuincantur, euidenter adparet, uerum etiam in euangelio. ubi ei proponunt Sadducaei quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
actio corporalis quȩ agit᷑ cũ baptizamꝰ
et fit. ⁊ transit. ȩc̃na ẽ Ubi rursus aetũ
ille syllabȩ oȩlerit̾ sonantes et cͦnseuntĩ
cum dr̃ dẽ: nisi dicant᷑: ũ consecratur.
ec om̃ia fiunt et transeunt. sonant et
tuseunt. Uirtus tam̃ quȩ ꝑista oꝑat᷑:
iugit̾ manet. ⁊ donũ sp̃uale qđ ꝑ ista
in sinuat᷑ eternũ. est. Quid gͦ uicit si xp̃c¬
isset. adhuc ꝓ mitteret᷑ nasciturꝰ. passurꝰ.
et resurrecturꝰ. cũ ido hȩc magis ñ sol¬
uerit. s adimpleuerit.q iam ñ ꝓmit
tit᷑ nasciturꝰ. passurꝰ. resurrecturꝰ. qđ
illa sacram̃ta quodãmͦ ꝑ sonabant.
D annuntiat᷑ qđ natus sit. passus sit.
resurrȩxent qd hȩc sacram̃ta quȩ xp̃ia
adimpletione ab stulit ea ꝑquȩ ad huc
ꝓmittebat᷑ implendũ. qđ iam constat
impletũ. Tamꝗͣ si uerba ista tolleret
nasciturꝰ. passurꝰ. resurrecturꝰ quȩ cum
futura ẽẽnt hȩcirectȩ dicebant᷑. et in¬

Expanded text:
actio corporalis, quae agitur cum baptizamus actio corporalis, quae agitur cum baptizamus et fit et transit, aeterna est: ubi rursus etiam illae syllabae celeritcum dicitur, Deus, nisi dicantur, non consecratur. Haec omnia fiunt et transeunt, sonant et transeunt: virtus tamen quae per ista operatur, jugiter manet, et donum spirituale quod per ista insinuatisset, adhuc promitteretur nasciturus, passurus et resurrecturus, cum ideo magis haec non soluerit, sed adinpleuetitur nasciturus, passurus, resurrecturus, quod illa sacramenta quondam personabant; sed annuntiatur quod natus sit, passus sit, resurrexerit, quod haec sacramenta quae a Christianadimpletione abstulit ea per quae adhuc promittebatur implendum, quod jam constat impletum: tanquam si verba ista tolleret, nasciturus, passurus, resurrecturus, quae cum haec futura essent, recte dicebantur; et in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtractando discutere. uł aliquid mei
reptũ etiã cõfiriaño de finire. ⁊ longis
et huic oꝑi non necessariũ. Interim adua¬
sus caluĩmosam imꝑiciã fausti demonsti¬
re. suffecerit: quanto errore de lirent qu
putant signis sacram̃tisq mutatis t ni
ipsas ẽẽ diuersas: quas ritus ꝓpheticus
p̃nunciauit ꝓmissas. et quas ritus eugĩ¬
atꝰ facienda alit̃ facta sicut ista ipsa duo
uerba quȩ dixi facienda ⁊ facta: nec par¬
sillabis ue sonuer̃: quid mirũ si aliis ml.¬
terium signaculis passio ⁊ resurrecto ap̃
futura ꝓmissa ẽ: aliis iam facta annunti¬
atur qñquidẽ ipsa uerba futurũ et fac¬
cũ. passurus ⁊ passus resurrecturꝰ ⁊ sur¬
rerit. nec tendi equalit̾̃. nec similiter
sonare potuer̃. Quid it s̃ aliuid queq
corporalia sacram̃ta nisi quedã quasi
uerba uisibilia sacro scã quidem: uerũ
tam̃ mutabilia et temporalia. Ds̃ em̃
et̃nus ẽ : nec tam̃ aqua et omins illa

Expanded text:
pertractando discutere uel aliquid in ea pertractando discutere uel aliquid in ea repertum etiam confirmando definire et longum est et huic operi non necessarium. Interim aduersus calumniosam inperitiam Fausti demonstrare suffecerit, quanto errore delirent, qui putant signis sacramentisque mutatis etiam res ipsas esse diuersas, quas ritus propheticus praenuntiauit promissas, et quas ritus euatur facienda, aliter facta. sicut ista ipsa duo uerba, quae dixi, facienda et facta, nec parm litteris syllabisue sonuerunt: quid mirum, si aliis mysteriorum signaculis passio et resurrectio Christi futura promissa est, aliis iam facta adnuntiatur, quandoquidem ipsa uerba "futurum et factum" "passurus et passus, " "resurrecturus et resurrexit," nec tendi aequaliter nec similiter sonare potuerunt? quid enim sunt aliud quaeque corporalia sacramenta nisi quaedam quasi uerba uisibilia, sacrosancta quidem uerum tamen mutabilia et temporalia? deus enim aeternus est, nec tamen aqua et omnis illa
Abbreviated transcription (Latin):
demq sꝑabant om̃s usti ⁊ scĩ etiã tem¬
sacram̃ta: om̃isq ritus sacroꝵ. Nunc
aut̃ reuelata ẽ fides inquã conclusus
erat ppłs qñ sub lege custodiebatꝰ: et qđ
fidelib ꝓmictit᷑ in uidicio: iam cõpletũ
ẽ in ex emplo ꝑ eum qͥ legem ⁊ ꝓphetas
ñ uenit soluere. s ad implere.
Ua propt̃ querit᷑ quidẽ int̾ scruta¬
tores scãrũ scripturarũ utrũ cantũ
ꝑ fuerit antiquis iustis fidos passuri et
resurresturi xꝑi: ꝗͣ uel reuelationib
discebant. uł in ꝓpħis intelligebant. qͣn¬
tũ nunc ꝓdest fides passi et resuscitati
An ipsa effusio sanguinis agnidi que
facta ẽ. sicut ipse dicit. ꝓ multis in re¬
missione peccatoꝵ aliquid utilitatis et
purgationis uł dederit uł addiderit.
etiã his qui hoc fucurũ credentes anceqͣ
fierent ex hac uita migrauerant. ⁊ utrũ
mors erus ad deliberationẽ &̃ mortuos
uisitauerit. S nc̃ istam questionẽ uł¬

Expanded text:
demque sperabant omnes iusti et sancti etiam temdemque sperabant omnes iusti et sancti etiam temsacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fidelibus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exemplo per eum, qui legem et prophetas non uenit soluere, sed adinplere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passuri et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionem peccatorum. aliquid utilitatis et purgationis uel dederit uel addiderit etiam his, qui hoc futurum credentes, antequam fieret, ex hac uita emigrauerant. et utrum mors eius ad liberationem etiam mortuos uisitauerit. sed nunc istam quaestionem ue
Abbreviated transcription (Latin):
et horrenda ꝑpeti parati fuert̃. et pleriq
ꝑ pessi s̃: si tres pueros danhelemq pre-¬
dicamꝰ ꝙ demensa regis ꝯtaminari no-¬
luer̃ quod erat contͣ illius tẽporis sacra¬
mentũ. Si machabeos cum ingenti am
miratione p̃ferimꝰ: qui escas quibꝰ nc̃
xp̃iani licite utunt᷑ tangere noluert̃.
qr tunc ꝓ tempore ꝓphetico ñ licebat.
quanto magis nc̃ ꝓbatissimo xꝑi ꝓeu-¬
ferenda paratior debet ẽẽ xp̃iamis. Cum
ille fuerint ꝓmissiones rerũ cõplendarũ
hec sunt in dicia completarũ. Ed eñ ad¬
manifesto p̃dicatꝰ. et in ipso capite corpo¬
ris saluatore. id÷ inpso mediatore di et
hominũ homine xͦ iñ u: iam utiq com¬
pletũ ẽ. Quid n ꝓmictit᷑ nisi uita ȩt̃na
ex resurrectione amortuis. Hoc iam cõ¬
pletũ ÷ in illa carne qđ uerbun factum
ẽ: et habitauit in nob̾. Iunc gͦ ⁊ occulta
erat fides. Nam ⁊ eadem credebant. ea¬

Expanded text:
et horrenda perpeti parati fuerunt et plerique et horrenda perpeti parati fuerunt et plerique perpessi sunt; si tres pueros Danihelemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt, quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabmiratione praeferimus, quia escas, quibus nunc Christiani licite utuntur, attingere noluerunt , quia tunc pro tempore prophetico non licebat: quanto magis nunc pro Baptismo erferenda paratior debet esse christianus, cum illae fuerint promissiones rerum conplendarum, haec sint indicia conpletarum ? quod enim admanifestatione praedicatur et in ipso capite corporis saluatore. id est in ipso mediatore dei et hominum homine Christo Iesu, iam utique conpletum est. quid enim promittitur nisi uita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa carne, quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis. tunc ergo et occulta erat fides; nam eadem credebant ea
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ malũ ẽẽ conicimꝰ. Illi aut̃ ꝑ natu¬
ram gentis tenebrarũ putant eẽ hominẽ
malum quã scđm ipsos ds totus cimuit
ẽtut nec totus liberaret᷑. Audico gͥ et nõ
incellectu qđ antiquis dictum erat oderis
mnnicũ cuũ ferebant᷑ homines in homiuiꝰ
odium cũ deberent ũ odisse nisi uiqum.
os corrigit dñs dicendo. diligite inimiros
ur̃os. Ut qui dixerat non uenilegẽ solue¬
re s ad implere. ideoq de odio inimici quod
scriptũ ẽ. in lege ñ solueret. p̃cipiendo utiq
ut diligamꝰ inimicos cogeret nos incellige¬
re qͦ nam̃ mͦ possemꝰ unũ eundẽq homi¬
nẽ et odisse ꝓpt̃ culpam. ⁊ diligere ꝓpter na¬

Expanded text:
uoluntatem malum esse conuincimus. illi autem per naturam gentis tenebrarum putant esse hominem malum, quam secundum ipsos deus totus timuit,est. ut nec totus liberaretur. audito igitur et non intellecto. quod antiquis dictum erat: oderis inimicum tuum, ferebantur homines in hominis odium, cum deberent non odisse nisi uitium. hos corrigit dominus dicendo: diligite inimicos uestros, ut qui iam dixerat: non ueni legem soluere, sed adinplere ideoque de odio inimici quod scriptum est in lege non solueret, praecipiendo utique, ut diligamus inimicos, cogeret nos intellegere, quonam modo possemus unum eundemque hominem et odisse propter culpam et diligere p
Abbreviated transcription (Latin):
fuissec iniustũ. Nunc ita in ustum
ẽẽ xp̃c uoluit. ut quisquis hoc dix¬
erit: reus sit gehenne. Finde ñdũ
inuenisti cui nam legi hȩc aliqñ de fuet
quib nc̃ additis ea. an xp̃c impleret. Ai
forte lex ñ mechandi apud illos ustos
ret̾ ad dente nequis ad ꝯcupiscendũ uio¬
at inulierẽ. Sic it cõmemorasti. ipsam
sententiã. Audistis dictũ eẽ. Nonmes¬
beris. Ego aut̃ dico uob̾: ne c̃cupiscats
quidem Adimpletio ẽ inquis. Erplia
plane ipsa uerba eugłica: noli tuis extan¬
are qd dictũ ẽ: ⁊ uide quid de illis anos¬
simis iustis senseris. Audistis inquid &
dictum ẽ: ñ mechaberis. Ego aut̃ dico
uob siquis uiderit mulierẽ ad c̃cupiscen¬
dũ: iam mechatus ẽ eam in corde suo Itia¬

Expanded text:
fuisset iniustum, nunc ita iniustum fuisset iniustum, nunc ita iniustum esse Christus uoluit. ut quisquis hoc dixerit, reus sit gehennae. proinde nondum inuenisti, cuinam legi haec aliquando defuerunt, quibus nunc additis eam Christus inpleret. An forte lex non moechandi apud illos iustos npleretur addente, ne quis ad concupiscendum uideat mulierem ? sic enim commemorasti ipsam sententiam: audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quidem. adinpletio est, inquis. explica plane ipsa uerba euangelica, noli tuis extenuare, quod dictum est, et uide, quid de illis antiquissimis iustis senseris. audistis, inquit, quia dictum est: non moechaberis; ego autem dico uobis: si quis uiderit mulierem ad concupiscendu
Abbreviated transcription (Latin):
stinere ñ poterant. Ergo rei eranc ge¬
imperitã rerũ ad sitũ officiũ ꝑtinen¬
tiũ. nec intẽperantẽ audes dicere coꝵ
fuisse iusticiã: in tantũ ut eos faceret
reos gehennę. Quur gͦ illam legẽ
scđm ꝗͣ uiuebant antiqͥ iusti hȩc ad¬
dendo xꝑc impleret. cũ eor quoq
iusticia sine istis ẽẽ non posset. An
dicturꝰ es qđ p̃ceps iracundia ⁊ lingua
imꝑba: ex quo uenit xp̃c cȩpit adini¬
quitatẽ ꝑtinere. Antea uͦ non erat
miquũ uł corde uł ore ista cõmittere
Sicut inquib dã reb pro tẽꝑum ꝓpͥe¬
tatib insticutis in uenimꝰ. Nunc ali¬
quid ñ licere qđ ante licuerit. uł
qd ante licuerit. nc̃ licere. Non usq
adeo desipis. ut hoc dicas. s & si dicã
respondebit᷑ tibi. qđ scđm istum in¬
cellectũ xp̃c non ad implere uene¬
rit qđ legi antiquȩ de fuit. s legem
instituere quȩ ñ fuit. Si dicere fr̃i
fatue cũ apud antiquos iustos ñ

Expanded text:
stinere non poterant? Ergo rei erant gestinere non poterant? Ergo rei erant ge ad suum officium pertinentium nec intemperantem audes dicere eorum fuisse iustitiam in tantum, ut eos faceret reos gehennae. cur ergo illam legem. secundum quam uiuebant antiqui iusti, haec addendo Christus inpleret, cum eorum quoque iustitia sine istis esse non posset? an dicturus es, quod praeceps iracundia et lingua inproba. ex quo uenit Christus, coepit ad iniquitatem pertinere, antea uero non erat iniquum uel corde uel ore ista committere? sicut in quibusdam rebus pro temporum proprietatibus institutis inuenimus nunc aliquid non licere, quod ante licuerit uel quod ante non licuerit, nunc licere. non usque adeo desipis, ut hoc dicas.; sed etiam si dicas, respondebitur tibi, quod secundum istum intellectum Christus non adinplere uenerit, quod legi antiquae defuit, sed legem instituere. quae non fuit, si dicere fratri "fatue," cum apud antiquos iustos non
Abbreviated transcription (Latin):
sistere malo. s siquis te ꝑcusserit in
ram. Et cet̾a. Nos it dicimꝰ etiã hȩc quȩ
isti putant soluisse xp̃m uelut contͣria
referendo. et tc̃ ꝓ temꝑe bene fuisse in¬
stituta: ⁊ nunca xꝑo ñ soluta s ad im¬
pleta. Fromde pͥmum ab his quero
utrũ illi antiqui ĩsti enoc et sech. hoc
Npotissimũ faustus cõmemorat. et si
qͥ alii ñ solum ante moysen s ⁊ siqui
ante abrahã fuer̃ irati s̃. fr̃i sine causa
aut dixer̃ fr̃i fatue. Si it non dixer̃ cur
ñ ⁊ talia docuer̃t: Qđ si ⁊ talia docuer̃
quero quẽ admodũ uł eoꝵ iusticiã doc
trinãq xp̃c ad impleuerit. ad dendo:
ego aut̃ dico uob̾. siquis irascit᷑ fr̃i suo.
aut sqͥ dixerit racha: aut siqͥs dicit fatue
reus erit uł iudicio. uł concilii. uł ge¬
hennȩ ignis. Quandoquidẽ et illi eo
rabant illi iusti frenandã ẽẽ iracun¬
diã nec petulanti ꝯuicio frẽm lascessãn¬
dũ. aut nouerant quidẽ:s ab his se ab¬

Expanded text:
ercusserit in ram et cetera. nos enim dicimus etiam haec. quae isti putant soluisse Christum. uelut contraria referendo et tunc pro tempore bene fuisse instituta et nunc a Christo non soluta, sed adinpleta. Proinde primum ab his quaero, utrum illi antiqui iusti. Enoch et Seth — hos enim potissimum Faustus commemorat — et si qui alii. non solum ante Moysen, sed et si qui ante Abraham fuerunt, irati sint fratri sine causa aut dixerunt fratri: fatue. si enim non dixerunt, cur non et talia docuerunt? quodsi et talia docuerunt, quaero, quemadmodum utrinamque Christus adimpleverit, addendo, Ego autem dico vobis, si quis irascitur fratri suo; aut si quis dicit, Racha; aut si quis dicit, Fatue; reus erit vel judicii, vel consilii, vel gehennae ignis : quandoquidem et illi eodrabant illi justi frenandam esse iracundiam, nec petulanti convicio fratrem lacessendum; aut noverant quidem, sed ab his se ab
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m facta ẽ. Deniq ista quȩ in recte
uiuente c̃scientia conseruant᷑ fide ꝑdilec¬
tonẽ oꝑante complent᷑. Illa ũ quȩ in
ꝓmnittente significatione uersata sunt :
reb redditis transiert̃. Ita ⁊ ipsa ñ so¬
luta s ad impleta s̃. Quia ea ñ irrita
nec fallacia xp̃c ostendit.cũ id qđ eor
significatione ꝓmictebat᷑ exhibuit.
iam dicta erant aute legẽ moyseos
sicuti ẽ non occides. qđ ñ con trario
redarguit s magis firmauit. cũ et ab
ira et conuicio reuocaũ. Quȩdã uͦ sol¬
uit quȩ ꝓpͥa uidebant᷑ legis hebrȩoꝵ
sicuti ẽ oculũ ꝓoculo. dentẽ ꝓdente.

Expanded text:
m facta est. denique ista. quae in recte uiuente conscientia conseruantur, fide per dilectionem operante conplentur; illa uero, quae in promittente significatione uersata sunt, rebus redditis transierunt. ita et ipsa non soluta. sed adinpleta sunt, quia ea non inrita nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. iam dicta erant ante legem Moyseos, sicuti est: non occides. quod non contrario redarguit, sed magis firmauit. cum et ab ira et a conuicio reuocauit. quaedam uero soluit. quae propria uidebantur legis Hebraeorum, sicuti est: oculum pro oculo. dentem pro dente.
Abbreviated transcription (Latin):
anoꝵ uel natarenoꝵ nomine cõme¬
morauit: qui usq ad nr̃a tempora iõ
quidem in exigua s tamen ad huc
in ipsa paucitate ꝑdurant. Quid
habent ergo isti unde legi & ꝓpħis
calumment᷑ quod eos xꝑc soluere uene
rp̃o impleuit. nec adhuc ꝓmictunt᷑ qr

Expanded text:
anorum uel Nazaraeorum nomine commeanorum uel Nazaraeorum nomine commemorauit, qui usque ad nostra tempora iam quidem in exigua, sed adhuc tamen uel in ipsa paucitate perdurant. Quid habent ergo isti, unde legi et prophetis calumnientur, quod eos Christus soluere uenerChristus inpleuit, nec adhuc promittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
illa omnia quȩ hunc ꝓmictebant obser¬
uare uidebant᷑. liber in eis qui hȩc quo
ꝑtinerent in tellegebant. seruus aut̃ m
eis qui ħ ñ intellegebant. Posterior gͦ pł̃
accedens ad fidem qͣ iam xꝑc uenisse pas¬
sus eẽ ac resurrexisse p̃dicabat᷑: inhis qͥ¬
dem hominib quos iam talib sacram̃ties
in stitutos eadem fides inuenerat: nec eo
gebat᷑ ista ob seruare nec ꝓhibebatur.
nhis aut̃ qui talib uacui nulla generi
nulla ꝯsuetudinis uł congruentiȩ ne¬
cessitudine retenti crediderant. etiã
probubebatur. Ut ꝑ eos iam inciperet
apparere illiomnia propter promit¬
tendum xp̃m fuisse instituta. Quo ur¬
niente atq hȩc promissa ad implente:
iam oportere cessare. Hoc gͥ temperam̃¬
operantis: cum displicuisset qͥb dam
excircũcisione cretlentib qui hȩc nõ
intelligebant. in ea peru̾sitate man¬
serunt. ut & gentes cogerent uidai¬
zare. Hi sunt quos faustꝰ sym machi¬

Expanded text:
illa omnia, quae hunc promittebant, obserilla omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intellegebant. seruus autem in eis, qui hoc non intellegebant. posterior ergo populus accedens ad fidem, qua iam Christus uenisse, passus esse ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos iam talibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti crediderant, etiam prohibebatur, ut per eos iam inciperet adparere illa omnia propter promittendum Christum fuisse instituta, quo ueniente atque haec promissa adinplente iam oportere cessare. hoc igitur temperamenoperantis cum displicuisset quibusdam ex circumcisione credentibus, qui haec non intellegebant, in ea peruersitate manserunt, ut et gentes cogerent iudaizare. hi sunt, quos Faustus Symmachi
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles ad dĩ popłm accedentes non solẽp¬
niter ꝓseliti fierentꝰ carnis circũcisionem:
et ceteris huiꝰ modi obseruationib legis
atq in his erant ꝗͥ hoc ideo fieri magno¬
ꝑe insistebant. qr timebant iudeos inter
quos uersabant᷑. Contra hos apłs paulꝰ
mulca scripsit. Nam in hoꝵ simulatio¬
nẽ &ẽ petrũ adductũ fr̃na oburgatione
correxit. D postea ꝗͣ in unũ apłi cong̾gati
etiã concilio suo censuer̃ gsͣ ad huiꝰ modi
oꝑa legis non ẽẽ cogendas: displicuit quib¬
dam ex circũcisione xp̃ianis. ñ ualentibus
mente discernere illos solos abhuiꝰ modi
obseruationib ñ fuisse ꝓhibendoᷤ: quos fidsᷤ
quȩ reuelata ẽ his iam inbutoᷤᷤ inuenerat.
ut ineis iam consũmaret᷑ ipsa actio ꝓpheci¬
ca quos ante ad impler: onẽ ꝓpheciȩ iam
tenuerat. ne si ⁊ ab ipsis remoueret᷑: imꝓ¬
xꝑc ueniret legem ꝓpħasq ad implere.

Expanded text:
gentiles ad dei populum accedentes non sollemgentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed posteaquam in unum apostoli congregati etiam concilio suo censuerunt gentes ad huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae reuelata est, his iam inbutos inuenerat, ut in eis iam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante adinpletionem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, i ueniret legem prophetasque adinplere,
Abbreviated transcription (Latin):
entiã: ñ ꝓhiberent᷑. Uerum si in huius¬
modi legis oꝑib putarent suã spem salu¬
temq contineri. tamꝗͣ acerta ꝑinciȩ ueta¬
rent᷑. Unde ẽ illud apłi. Ecce ego paulus
ꝓderit. Cirtũcidamini scilicet sicut ipsi
uolebant. sicut eis aquib dã de prauatis
ꝑ sua sũ erat. qđ sine his legis oꝑib salui
eẽ ñ possent. Nam cũ gentes ad fidem
xp̃i ita uenirent maxime ꝑ pauli apłi p̃di¬
cationẽ sicut uenire debuer̃. ut nullis eius-¬
modi obseruationib onerarent᷑. qr & in solita
ista maxime circũcisione grandes etate refor¬
midantes de t̾rerent᷑ afide. et ñ ita nati ut
talib sacram̃tis in buerent᷑ si more pristino
turꝰ ad huc ꝓmitteret᷑. Cum gͦ sic uenirent
ad fidẽ ut iam ex gentibꝰ uenire oportebat.
ñ in telligentes qi ex arcũcisione uenerant
nenda ñ eẽnt. quib dã carnalib seditio¬
nibus cȩperant eccłam ꝑturbare. Quod

Expanded text:
entiam, non prohiberentur, uerum si in huiusentiam, non prohiberentur, uerum si in huiusmodi legis operibus putarent suam spem salutemque contineri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus derit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino turus adhuc promitteretur — cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant,nenda non essent, quibusdam carnalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nati erant atq instituti si uert̃ eos apłi pa¬
trũ ritũ. traditionẽq seruare. et eos quib
hoc opus erat ut cõgruerent illoꝵ tradita¬
ti moribꝰq monuert̃. Iñ est quod chimothe¬
um udea matre et greco patre natũ ꝑꝑt̃
cuncidit apłs. atq ipse int̃ eos morem
huiꝰmodi custodiuit. ñ simulatione fal¬
laci: s consilio prudenti. Neq it ita na¬
tis et ita institutis noxia erant ista quã¬
uis iam ñ eẽnt significandis figuris futu¬
ris necessaria. Magis quippe noxiũ erat
ea tamꝗͣ noxia ꝓbabere in his hominib¬
omnes illas ꝓpħas implere uenerat sic
eos iniciatos in uenerat ut iam de cecero
qui nulla tali necessitudine tenerent᷑.s
ex diuerso ueluti pariete id ÷ ex p̃putio
ad illum angłarẽ lapidem qui ap̃c est
auenirent. ad nulla talia cogerent᷑. Si
aut̃ his qui ex circũcisione uenerant tali¬
bq sacram̃tis adhuc dedi erant ultra
uellent sicut thimotheus conferre congru¬

Expanded text:
nati erant atque instituti, jusserunt eos apostoli patrium ritum traditionemque servare, et eos quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque, monuerunt. Inde est quod Timotheum Judaea matre et Graeco patre natum, propter cumcidit Apostolus , atque ipse inter eos morem hujusmodi custodivit, non simulatione fallaci, sed consilio prudenti. Neque enim ita natis, et ita institutis noxia erant ista, quamvis jam non essent significandis futuris neceea tamquam noxia prohibere in his hominibuomnes illas prophetias inplere uenerat. sic eos initiatos inuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete, id est ex praeputio, ad illum angularem lapidem, qui Christus est, conuenirent, ad nulla talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uellent, sicut Timotheus, conferre congru
Abbreviated transcription (Latin):
luta. respondeo. tabernaculũ di fidele
eiꝰ eẽ. inquib karitate sociatis et quodi¬
mͦ cõpactis: habitare dignat᷑. Et ido mi¬
gis illud ñ obseruare axp̃ianis. qr iam¬
xp̃c in eccła sua qđ illa figura ꝓphetic
ꝓmittebat impleuit. Et nunc quidẽ ist
ꝓ suscepto negotio ne si lentio p̃terirens.
quanta potuimꝰ breuitate ꝑ strupximꝰ
Ueterũ menbratĩ articulatĩq discussa:
bros magnos multosq fecerunt. nichil
aliud in eis quam xp̃m ꝓphetatũ osti¬
dentes. Ita fit: ut omĩa quȩ ex illa scri¬
tura ꝑꝑea putatis ñ ob seruari a xp̃as
uerit. Ipsa quippe talium figuraris
obseruatio: p̃nunciatio xp̃i fuit. li
quid mirũ ẽ. quid ab surdũ: immo quid ñ
congruũ & consentaneũ: si post eius cessaũ
ad uentũ. quicquid ideo fiebat ut eiꝰ p̃min¬
tiaret aduentũ figurȩ gͥ rerum quȩ adh
obseruabant᷑ ut ipsa earũ obseruatione uen¬

Expanded text:
luta: respondeo, tabernaculum Dei fideles ejus esse, in quibus charitate sociatis et quodammodo compactis habitare dignatur; et ideo magis illud non observari a Christianis, quia in ecclesia sua, quod illa figura prophetice promittebat, inpleuit. Et nunc quidem ista pro suscepto negotio ne silentio praeterirentur, quanta potuimus breuitate perstrinximus. ceterum membratim articulatimque discussa libros magnos multosque fecerunt nihil aliud in eis quam Christum prophetatum . ostendentes. ita fit, ut omnia, quae ex illa scriptura propterea putatis non obseruari a christ ea Christus inpleuerit. ipsa quippe talium figurarum obseruatio praenuntiatio Christi fuit. unde quid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret aduentum ? figurae igitur rerum, quae ad hoc obseruabantur, ut ipsa earum obseruatione uen
Abbreviated transcription (Latin):
qr qđ illis figuris ꝓpħabatur. iam xp̃c im¬
pleuit. Mon admittens ad corpus suum. qđ¬
corpus in sc̃is suis ad uitã eternã p̃destina¬
uit. quicqͥd ꝑ illa animalia in morib ho¬
minũ significatũ est. Cum queris qr̃
xp̃ianus ñ ammnaͬb immolatis. carnis et
sanguinis sacrificia offerat do. si xp̃c nõ
uenit legem soluere s ad implere. Res¬
pondeo. Immo ꝓpterea magis hȩc xp̃i¬
anus iam offerre ñ debet: qr ea quȩ tali¬
bꝰ rerũ figuris illi ꝓpħabant: in immola¬
tione carnis ⁊ sanguinis sui ap̃c impleũ.
seruet xp̃ianus. si xp̃c ñ uenit legem sol¬
uere s ad implere. respondeo. lmmo ꝑꝑt̃¬
te ferm̃to. nouã uitã de monstrans xp̃c un
pleuit. Cum queris cur de carne agni
id qđ illa figura p̃muntiabat᷑ agnus in ma¬
culatus xpͣc sua passione impleuit.
Cum queris ꝗͣ. ob causam neomenias in lege

Expanded text:
quod illis figuris prophetabatur, jam Christus implevit, non admittens ad corpus suum quod in sanctis suis ad vitam aeternam praedestinavit, quidquid per illa animalia in moribus hominum significatum est. Cum quaeris, quare Christianus non animalibus immolatis carnis et sanguinis sacrificia offerat Deo, si Christus non venit Legem solvere, sed adimplere: respondeo, Imo pstianus jam offerre non debet, quia ea quae talibus rerum figuris illi prophetabant immolatione carnis et sanguinis sui Christus implevit. stianus. si Christus non uenit legem soluere, sed adinplere, respondeo: immo proptertae fermento nouam uitam demonstrans Christus inpleuit. cum quaeris, cur de carne agni id. quod illa figura praenuntiabatur. agnus inmaculatus sua passione Christus inpleuit. cum
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc posset ꝓpħari ꝓpħari. Pinde cũ
queris cur iam ñ circũ cidiͦtur carne xp̃ia¬
nus: si xp̃c non uenit legem soluere s ad¬
implere. Respondso: Immo ideo iam non
cisione ꝓpħabatur: iam xꝑc impleuit.
Expoliatian: it carnalis generationis quȩ
in illo facto figurabat᷑: iam xꝑi resurrec¬
tione ad impleta est. Qđ et in nr̃a resur¬
rectione futurũ sacram̃tũ baptisim cõ¬
mendat᷑. Nam neq penitꝰ auferri debuit.
nouȩ urtȩ sacram̃tum : quia restat ad huc
in nob futura resurrectio mortuoꝵ. Et
in melius tam̃ id ẽ succedente baptismo
debuit cõmutari tꝑ iam factũ ÷ qđ numꝗͣ.
factũ erat ut futurȩ uitȩ ȩt̃nȩ in resurre¬
ctione xͥ nob̾ preberet᷑ exemplum.
Cum sabbati otium cur ñ ob seruat xp̃ianꝰ¬

Expanded text:
adhuc posset prophetari. Proinde cum quaeris, cur iam non circumcidatur carne christianus, si Christus non uenit legem soluere. sed adinplere. respondeo: immo ideo iam non cisione prophetabatur. iam Christus inpleuit. expoliatio enim carnalis generationis, quae in illo facto figurabatur. iam Christi resurrectione adinpleta est. et quod in nostra resurrectione futurum est. sacramento baptismi commendatur. nam neque penitus auferri debuit nouae uitae sacramentum. quia restat adhuc in nobis futura resurrectio mortuorum. et in melius tamen idem succedente baptismo debuit conmutari, quia iam factum est, quod numquam factum erat, ut futurae uitae aeternae in resurrectione Christi nobis praeberetur exemplum. cum quaeris, sabbati otium cur non obseruat chri
Abbreviated transcription (Latin):
in lege p̃cipiunt᷑ non obseruet xp̃ianus
si xRyce yc ñ uenit legẽ soluere. s ad¬
implere: respondeo. inde potnis hec nõ
obseruare xp̃ianũ qr sigurȩ futuroꝵ e
rant: quas xp̃c impleuit. Uenit it corspe¬
lire nos sͥ ꝑbaptisinũ inmortẽ. ut quẽad¬
modũ xp̃c resurrexit a mortuis sic ⁊ nos
innouitate uitȩ ambulemꝰ. Cum quos

Expanded text:
in lege praecipiuntur, non obseruet christianus, si Christus non uenit legem soluere, sed adinplere, respondeo inde potius haec non obseruare christianum, quia figurae futurorum erant, quas Christus inpleuit. uenit enim consepelire nos sibi per baptismum in mortem, ut, quemadmodum Christus resurrexit a mortuis, sic et nos in nouitate uitae ambu
Abbreviated transcription (Latin):
erit de alia lege ⁊ de aliis ꝓphis dicere qđ
eos ñ solueret. nͥ de his quos sequit᷑ ⁊ dicit.
Amen am̃ dico uob̾. donec tͣnseat cęlum ⁊ t̾ra.
iota unũ aut̃ unus apex ñ transiet delege
donec omnia fiant. Qcumq gͦ soluerit unũ
ex mãdatis istis muimis :  sic homines. mi

Expanded text:
erit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod erit de alia lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi de iis, quos iAmen, amen dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum, aut unus apex non transiet de Lege, donec omnia fiant. Quicumque ergo solverit unum ex mandatis istis minimis, et docueri
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ testimoniũ meũ: Certe manifestũ est
hunc morem fuisse scriptoꝵ cum gesta
narrent. Quã multa & ipse dñs eadem
loquutione de se dicit. quis enumerare
sufficiat : Cum uenerit inquit filius
hominis. putas inueniet fidem in t̾ra: Non
dixit cũ uenero putas in ueniã. Et uenit
filius hominis manducans ⁊ bibens. Hon
dixit uemi. Et ueniet hora & nunc ẽ qñ
mortui audient uocẽ filis dĩ. ⁊ qͥ audier̃t
uiuent. Non dixit uocẽ meã. Et multa
huiꝰmodi. unde iam puto sufficere quȩ
dicta s̃ & studiosos cõmonendos ⁊ad ca¬
lumpniosos ⁊uncendos. lam illud quam
sit infirmũ quis ñ uidet qđ ait ñ eum
dicere potuisse. nolite putare qi ueni sol¬
uere legẽ aut ꝓpħas. ñ ueni soluere s ad¬
implere nͥ aliquid tale iam fecisset ut in
hanc suspicionẽ posset uenire. quasi nos ne¬
gemus iudȩis intellegentib uideri potuisse
sum est cur ille uerax & ueritas non potu

Expanded text:
est testimonium meum? Certe manifestum est est testimonium meum? Certe manifestum est hunc morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent. Quam multa et ipse Dominus eadem locutione de se disufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis, putas, inueniet fidem in terra? non dixit: cum uenero. putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos et ad calumniosos conuincendos. Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere, nisi aliquid tale iam fehanc suspicionem posset venire? Quasi nos negemus Judaeis non intelligentibus videri potuisse sum est cur ille verax et verit
Abbreviated transcription (Latin):
testimonia ita ꝓferebat. ut ñ ea negar&
g̃ in eisdem libris quȩ de se scripsit mo¬
yses utrũ ita scripserit. dix̃ aut̃ fecihoc
uł illud ⁊ ñ potius dixit moyses. & scri¬
psit moyses. Aut uocauit me dñs
il dirit ad me ans. & ñ potius uocũ
dñs moysem. & dixit dñs ad moysen. et
om̃ia cȩtera in eundẽ modũ. Ita gͦ ⁊ matheꝰ
de se canꝗͣ de alio scripsit. qđ ⁊ ioħs fecit.
Nam circa finẽ libri sui etiam ipse sic loqͥt᷑.
Conuersus petrus uidit discipłm quẽ didli¬
gebat iħc qui ⁊ recubuit in cena suꝑ pectu
eiꝰ & dixerat dño. quis ẽ qui te cͣdet. Num¬
quid & hic dixit qũsus petrus uidit me:
Anforte ꝓꝑea nec istum putant ħ eugłm
scripsssse : S paulo post dicit. Hic ẽ dis¬
cipłs qui testificat᷑ de iħu. & quia hȩc
scripsit. & scimꝰ quia uerũ ẽ testimoniũ eiꝰ.¬
uinqͥd ait ogo sum discipł qui testifica
S̾iñ u. & quia hȩc scripsi. & scimus qr uerũ

Expanded text:
testimonia ita proferebat, ut non ea negaret testimonia ita proferebat, ut non ea negaret ergo in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocauit dominus Moysen et: dixit dominus ad Moysen et omnia cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat in cena super pectus eius et dixerat domino: quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus. qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit; et scimus. quia uerum est testimonium eiqui testificor de Jesu, et qui haec scripsi; et scimus quia verum
Abbreviated transcription (Latin):
lꝑte dicite non uos credere xͥ euugło.
potius quam cugło creditis. At quã ele¬
gantẽ rem sͥ insus ẽ faustus dicere. ubi
ꝓpt̃ea uoluit ñ credi. hȩc scripsisse ma¬
theum. qr cum de sua electione diceret.
ñ ait uidit me ⁊ dixit mͥ. sequere me. s
uidit matheum & dixit ei sequere me.
d nescio utrũ de errore imperitiȩ dixe
rit. an de more fallatiȩ.S non usq
adeo imꝑitũ putauerĩ. ut nec lege¬
rit nec audierit solere scriptores rerũ
gestarum cũ insuã ꝑsonã uenerint
ita se ꝯtexere. tanꝗͣ de alio narrent
qđ̃ de se narrant. Magis gͦ hunc ar¬
bitroe non ut imꝑitũ s ut imꝑitis ne¬
bulas obtendere uoluisse sꝑantẽ se
plures ẽẽ capturũ qui ista ñ nossent
Et in istoria quidẽ rerũ scłariũ talis
narrationis repperiunt᷑ exempla. s
non opus : ut ex alio genere luterarũ
uł nr̃os amoneã uł istum refellat. Apse
certe paulo ante de libris moysi quedã

Expanded text:
aperte dicite non uos credere Christi euaaperte dicite non uos credere Christi euapotius quam euangelio creditis. At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere, ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse Matthaeum. quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei: sequere me. quod nescio utrum rit, an de more fallaciae. Sed non usque adeo imperitum putaverim, ut nec legerit, nec audierit, solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam venerint, ita se contexere, tanquam de alio narrent, quod de se narrant. Magis ergo hunc arbitror non ut imperitum, sed ut imperitis nebulam obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium talis narrationis reperiuntur exempla; sed non opus est. ut ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum refellam. ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
discipulos sequuti .s̃. in non imnparẽ au¬
toritatẽ receptũ ÷. Huc accedit qr ⁊ ipse
dñs potuit narrare matheo. qd anteqͣ
eum uocasset cum his egerat quos pͥus
audierat. qui cũ diceret᷑ p̃sens erati qͥsi
fieri non potuit ut cũ omnia quȩ adño
audierat scribere ñ posset. int̾ alia que
p̃termisit & hoc p̃tmiserit. cum in
alia scribenda ẽẽt incentus. Nonne
eugłm suum ita ipse conclusit dicaᷤ
& alia quidem mulca fecit iħc quȩ si
scriberent᷑ singła nec ipsum existimo
caꝑe mundũ qui scribunt᷑ libros:
Hic utiq ostendit sescientẽ multa
p̃t̃misisse. S si de lege & ꝓpħis uos
delectat ioħis auctoritas. ioħi credi¬
te ad testanti legi ⁊ ꝓpħis. Ipse scrip¬
sit. qđ ysaias uiderit xp̃i głam. In
eius habetis euugło. unde iam pau-¬
lo ante tͣctauimꝰ si crederetis moysi
crederetis ⁊mͥ. De me it ille scripli
Undiq tergiũsatio ur̃a ꝯtunditur.

Expanded text:
discipulos secuti sunt. in non inparem audiscipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis egerat, quos prius audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia, quae praetermisit. et hoc praetermiserit. cum in alia scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus; quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite adtestanti legi et prophetis. ipse scripsit. quod Esaias uiderit Christi gloriam. in eius habetis euangelio. unde iam paulo ante tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio uestra contunditur.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ fidei ur̃ȩ legem. nichil ei de.xꝑo cestifi¬
canti credere debuistis. Mlos aut̃ non ꝑꝑea
dicimus non credendũ ẽẽ manicheo qr
dictis factisq xp̃i non int̾fuit. ⁊ longe pꝰ
tate roboratũ ẽ. Habemꝰ it apłi uocem
qui in sp̃u scõ tales uenturos ẽẽ cernebat.
Unde fidelib dicebat. Siquis uobis euugłi¬
tauerit p̃ter quam qđ accepistis. anathe¬
ma sit. Nlam si nemo de.xꝑo uera tlicit
nͥ qui eum p̃sens uidit & audiuit: hodie
de illo nemo uera dicit. Porro si hodie
ꝓpt̾ea de illo afidelib eius uera dicunt᷑.
quia illi qui uider̃ & audier̃ uł p̃dican¬
do uł scribendo ea disseminauer̃: cur
ex ore ioħis condiscipli sui non posset re¬
ra matheus audire de xp̃o ubi ille affu¬
it et ipse non affuit si ex libro ioħis pos¬
sumus uera loqui de xꝑo non solum nos
tanto post nati. s etiam post nos alii nas¬
citurs Hinc it non solum mathei uerũ
etiam lucȩ ac marci euugłm qui eosdem

Expanded text:
 fidei vestrae legem, nihil ei de Christo testificanti credere debuistis. Nos autem non propterea dicimus non credendum esse Manichaeo, quia dictis factisque Christi non interfuit, et longe post tate firmatum est. habemus enim apostoli uocem. qui m spiritu sancto tales uenturos esse cernebat. unde fidelibus dicebat: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt: . cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium, qui eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
falsum eẽ diciiꝰ. nec xͥ discipłos nos
negamꝰ. qr ea ratione ueritatis quã
ꝓmeis uirib tociens ex posui ñ aliã
legem neq alios ꝓpħas quã eos quos
catholica tenet austoritas ñ uem solue¬
re s ad̾ implere.

Expanded text:
falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplere.
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis ẽẽ rationẽ: errorẽ ẽẽ ꝯuincunt ⁊̃
nec uerũ falsumq nidicare ĩpiũ putant:
ur̃am sectã falsissimã ⁊ fidem aut̃ catho¬
licã uerissimã iudicant. Nec bomũ a¬
ꝯtrario separare formidant. s malum
ñ ẽẽ naturam qr ꝯtra naturã ẽ intelligt̃.
Uon gentẽ nescio qͣ tenebrarũ aduersũ
diuina regna suo pͥncipio nascentẽ
& rebellantẽ. quȩ uere ampliorẽ formi¬
dinẽ intulit dõ ur̃o ꝗͣ infantib maniȩ:
Quippe: quẽ dicitis ne sua menbra illius
impetu tacta & uastata ꝯspiciat. uelũ
contͣse posuisse. Proinde nullaᷤᷤ ex ħ
capitulo patiunt᷑ angustias. quod qͣsi
dĩ ⁊ ꝓximi. in quib duob p̃ceptis tota
lex pendet ⁊ ꝓpħȩ et quȩcũq ibi uł
reb gestis uł sacram̃toꝵ cęlebratio¬
nib uł loquutionũ modis figuratȩ.
noscunt. Unde nec uane suꝑstitioni
succũbimꝰ. nec illud euugłi capitulũ

Expanded text:
dicitis esse rationem. errorem esse conuincunt. dicitis esse rationem. errorem esse conuincunt. nec uerum falsumque iudicare inpium putant; ideo uestram sectam falsissimam, fidem autem catholicam uerissimat, sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intellegunt; non gentem nescio quam tenebrarum aduersum diuina regna a suo principio nascentem et rebellantem, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angustias, quod quasidei et proximi, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae et quaecumque ibi uel rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus uel locutionum modis figurate prnpleri cognoscunt. unde nec uanae superstitioni suc cumbimus nec illud euangelii capitulum