comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhoc scđinte longe melior peccando fa¬
ctus ẽ homo. Nisi eñ peceasset quẽ ds̃ fece¬
rat rectum. iiiuere imprudent̃ ñ dinoscen¬
do in corpore suo locos decoris & locos pudo¬
ris: & mmpudent̃ nulla uelando. & negligent̃
cuncta uulgando. Neq enĩ uitaret hec uitia:
nͥ ei quia peccauerat. sua fuissc̃ nuditas
ad illa ꝑperemus que suꝑ naturali malo
manicheus olim acute. s. ut ꝓbabo ꝑplexi¬
tate quęstionũ deceptꝰ obiecit. Breuit̃
tam̃ prius qͥd augustinꝰ contra apłi testi¬
moniũ rettulerit. uentilemꝰ. Ego gͦ cũ notã
istam oꝑam sexuũ adõ auctore corpoꝵ
institutam. etiã beati pauli testimonio aꝑtis¬
sune dixissem ꝓbari. qui inuect᷑ inflagitia
eoꝵ quos inuiriliꝰ quoq serus concubitũ
pcipitarat insania. Ait relicto naturali usu
femine. accensi sunt indesideria sua: intuli
apłoteste apphari usum femine naturalit̃
institutum. Ad hoc gͦ iste rescribens. ñ
atis. ut ea possit ad generandũ sexꝰ ut̃q mi¬

Expanded text:
 te longe melior peccando factus est homo: nisi enim peccasset, quem Deus fecerat rectum , viveret imprudenter non dignoscendo in corpore suo locos decoris et locos pudoris, et impudenter nulla velando, et negligenter cuncta vulgando: neque enim vitaret haec vitia, nisi ei, quia peccaverat, sua fuisset nuditas ad illa properemus, quae super naturali malo Manichaeus olim acute, sed, ut probabo, perplexitate quaestionum deceptus objecit. Breviter tamen prius, quid Augustinus contra Apostoli testimonium retulerit, ventilemus. Ego ergo cum notam istam operam sexuum a Deo auctore corporum institutam, etiam beati Pauli testimonio apertissime dixissem probari, qui invectus in flagitia eorum, quos in virilis quoque sexus concubitum praecipitarat insania, ait, Relicto naturali usu feminae, accensi sunt in desideria sua ; intuli Apostolo teste, approbari usum feminae naturaliter institutum. Ad hoc ergo iste rescribens: « Non atis, ut per ea possit ad generandum sexus uterque mi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter peccatum. siue sine ulla noxa
ut uos contenditis contra apłmꝰ non
tam̃ ꝑ coniugales sol.os. uerũ etiã ꝑ
concubitus impudicos. et aliqͣndo
sint sterilia comugia. fecunda ad¬
ulteriaᷤ. Utrũ autẽ dñs duas uolunta¬
tes sicut nos dicimus in duab arboribꝰ
insinuare uoluerit. unã bonã qu a
bonus ẽ homo. quȩ ñ potest facere oꝑa
mala id est fructus mnalos. alterã malã
qua malus ẽ homo.quȩ non potest
facere oꝑa bona id est fructus bonos:
Ansicut tu dicis deserpso iudeis ista lo¬
cutus sit: qui nosse uolunt. ȩuuangłm
legunt. te neglegunt: Dñs enĩ cum ca¬
uendos eẽ. monstraret. qui uenirẽt in
uestitu ouiũ. intrinsecus autẽ lupi es¬

Expanded text:
propter peccatum ; sive sine ulla noxa, propter peccatum ; sive sine ulla noxa, ut vos contenditis contra Apostolum, non tamen per conjugales solos, verum etiam per concubitus impudicos; et aliquando sint sterilia conjugia, fecunda adulteria? Utrum autem Dominus duas voluntates, sicut nos dicimus, in duabus arboribus insinuare voluerit, unam bonam, qua bonus est homo, quae non potest facere opera mala, id est, fructus malos; alteram malam, qua malus est homo, quae non potest facere opera bona, id est, fructus bonos; an sicut tu dicis de se ipso Judaeis ista locutus sit, qui nosse volunt, Evangelium legunt, te negligunt. Dominus enim cum cavendos esse monstraret, qui venirent in vestitu ovium, intrinsecus aute
Abbreviated transcription (Latin):
res ipsa declarat: qm id qđ bonũ ẽ innat᷑a
hominis do creante & homine nascit᷑: et
id quod malum habet ꝓpter quod renas¬
ci debet. ex homine trahitur. Causa por¬
ro huius mali est. quod ꝑ unũ hominẽ
peccatum intrauit inmundũ et ꝑ pec¬
catum mors: et ita in om̃s homines ꝑ¬
transiit. in quo ommnes peccauerunt:
In quib apłi uerbis in aliam sententiã
detorquendis. quanta loquacitate in¬
anider laboraueris: uident qui tua &
nr̃a intellegenter legunt. Quid te gͥ
adiuuat. ut quid abste quęso comie¬
moratum est euangelicũ testimoniũ.
quod arbor bona bonos fructus facit.
cum tude conugali loquereris bono.
eiusq fructus uelles ẽẽ homines. Tan¬
quã ideo demonstrans eos sine malo
nasci quia bonum sunt nuptiȩ. et ñ
potest arbor bona fructus malos fa¬
cere. cum homines nascuntur ex ho¬
minib siue cum originali noxa. un¬
de dicit apłs. Corpus mortuum est

Expanded text:
res ipsa declarat: quoniam, id quod bonum est in natura res ipsa declarat: quoniam, id quod bonum est in natura hominis, Deo creante ex homine nascitur; et id quod malum habet propter quod renasci debet, ex homine trahitur. Causa porro hujus mali est, quod per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . In quibus Apostoli verbis in aliam sententiam detorquendis, quanta loquacitate inaniter laboraveris, vident qui tua et nostra intelligenter legunt. Quid te igitur adjuvat? utquid abs te, quaeso, commemoratum est evangelicum testimonium, quod arbor bona bonos fructus facit, cum tu de conjugali loquereris bono, ejusque fructus velles esse homines; tanquam ideo demonstrans eos sine malo nasci, quia bonum sunt nuptiae, et non potest arbor bona fructus malos facere; cum homines nascuntur ex hominibus, sive cum originali noxa, unde dicit Apostolus, Corpus mortuum est
Abbreviated transcription (Latin):
bium de quo non dicis uenire peccatum:
s intuꝑasti naturam. de qua dicis infundi
crim̃ horrendũ. Iligilet hic gͦ lector m̃s. Si
naturam humanam informeatione lau-¬
dabilem censuistr que causam nascenti fla¬
giciis coeuntiũ impolluta fecisset: quomͦ
hanc ipsam naturãm conubii parte repre¬
hendis:. quam dicis causam naturalicrimui
i p̃stitisse: Ergo ñ quidẽ conubium.s
naturam humanam & magnũ bonũ et
magnũ malum cẽ ꝓfessus es. Nã quid ea
nequius. si erim̃ ingenuit: Qd de testabilrꝰ.
si a diabolo possidet᷑: Qͥd gͤ habeat ar¬
tis in semine ipsa uiderit.: qualitatis in ce¬
rim in qua bonũ omne uel malum ẽ pessi¬
mȩ compbat᷑. si ce ipsa rea & generans reatꝰ.
& diabolicȩ conuncit᷑ tẏrannidis satelles.
Merito gͥ defructib suis debet arbor agno¬
serut quȩ causa maliẽ. mala iure optimo
nominetur. Auõ. Causam mali origina¬
lis nec conugium cẽ nec adulterium satis

Expanded text:
bium, de quo non dicis venire peccatum; bium, de quo non dicis venire peccatum; sed vituperasti naturam, de qua dicis infundi crimen horrendum. Vigilet hic ergo lector meus. Si naturam humanam in fornicatione laudabilem censuisti, quae causam nascenti flagitiis coeuntium impollutam fecisset; quomodo hanc ipsam naturam in connubii parte reprehendis, quam dicis causam naturali crimini praestitisse? Ergo non quidem connubium, sed naturam humanam et magnum bonum et magnum malum esse professus es. Nam quid ea nequius, si crimen ingenuit? quid detestabilius, si a diabolo possidetur? Quid ergo habeat artis in semine, ipsa viderit: qualitatis interim, in qua bonum omne vel malum est, pessimae comprobatur, si et ipsa rea, et generans reatus, et diabolicae convincitur tyrannidis satelles. Merito ergo de fructibus suis debet arbor agnosci, ut quae causa mali est, mala jure optimo nominetur. AUG. Causam mali originalis, nec conjugium esse, nec adulterium, satis
Abbreviated transcription (Latin):
um quippe qđ mechantium uoluntatẽ cõ¬
mittit᷑. substantie instituta ñ turbat. Uerũ
exercet se natura ꝑmaterias suas: & peccato
remanente apud illicitate uoluntatis au¬
ctorẽ. fȩtus innocuus deoꝑe conditoris erũ¬
pit. qd quidẽ & tu uidisti eẽ referendum. S
qualit sis conatus eludere: prudens lector
actendat. Ais enim. Si arboris loco ibi ñ
ẽ ponendum adulterium. s natura huma¬
na de qua nascitur homo. Ita & hic ñ erit
arbor bona conubium. s natura huma¬
na de qua nascitur homo. Hoc ẽgͦ qd
eloqui conatus est. Sicut ñ imputatur
forncationi homo s nature. Ita peccatũ
qd trahitur de parentib legittimis non eẽ
impucandum conubio s. naturȩ humane.
quam crimine diabolus infecit antiquo:
In adulteris gͦ culpasti lascuuentiũ uolũ¬
tatẽ: s laudasti humanam naturam de qͦ
homo etiã ꝑillicitis concubitꝰ nascerctur.
Inparentib aũt legittimis laudasti conu-¬

Expanded text:
um quippe quod moechantium voluntate comum quippe quod moechantium voluntate committitur, substantiae instituta non turbat: verum exercet se natura per materias suas, et peccato remanente apud illicitae voluntatis auctorem, fetus innocuus de opere Conditoris erumpit. Quod quidem et tu vidisti esse referendum: sed qualiter conatus sis eludere, prudens lector attendat. Ais enim: « Si arboris loco ibi non est ponendum adulterium, sed natura humana de qua nascitur homo: ita et hic non erit arbor bona connubium, sed natura humana de qua nascitur homo. » Hoc est ergo quod eloqui conatus es: Sicut non imputatur homo fornicationi, sed naturae: ita peccatum quod trahitur de parentibus legitimis, non esse imputandum connubio, sed naturae humanae, quam crimine diabolus infecit antiquo. In adulteris ergo culpasti lascivientium voluntatem; sed laudasti humanam naturam, de qua homo etiam per illicitos concubitus nasceretur: in parentibus autem legitimis laudasti connu
Abbreviated transcription (Latin):
aut facite arborem malam . & fructus eius
infirmitates pulse & restitutȩ sanitates lo¬
cunt᷑. ut impbum me oꝑum meoꝵ testimo¬
nio comꝓbetis: aut si hec tanta beneficia
ñ audetis arguere. reddite bone arborim
uidelicet testimoniũ fructuum meorũ:
& amate beneficũ. qui beneficia p̃dicatis.
sci: qđ nobis iure suffragatum ẽ. ut doce¬
remꝰ naturam quoq atq conuigia de fru¬
ctificationis suȩ qualitate censenda: Ut si
dehis criminum uirus fluebat. crimino¬
sa etiam radix iudicaret᷑. Nide gͦ quã ad
intelligendũ cęcutias qui leuare it obiecti
mei pondus putasti. formeationẽ nuptus
exadũso locando.ut sicut bona arbor nu¬
ptie. ita mala forncatio uideret᷑ de qua id:
fornicatione fecunditas nulla deberet exi¬
stere ne mala conunceret᷑. sibonȩ nuptie
bonis fetib ꝓbarent᷑. cum homo siue de
conuigio siue de adulterio nascit᷑. non de
flagitio s de natura seminũ ꝓdeat: flagiti¬

Expanded text:
aut facite arborem malam, et fructus ejus aut facite arborem malam, et fructus ejus infirmitates pulsae et restitutae sanitates loquuntur; ut improbum me, operum meorum testimonio comprobetis: aut si haec tanta beneficia non audetis arguere; reddite bonae arbori, mihi videlicet, testimonium fructuum meorum, et amate beneficum, qui beneficia praedicatis. sci: quod nobis jure suffragatum est, ut doceremus naturam quoque atque conjugia de fructificationis suae qualitate censenda; ut si de his criminum virus fluebat, criminosa etiam radix judicaretur. Vide ergo quam ad intelligendum caecutias, qui levare te objecti mei pondus putasti, fornicationem nuptiis ex adverso locando, ut sicut bona arbor nuptiae, ita mala fornicatio videretur, de qua, id est, fornicatione, fecunditas nulla deberet existere, ne mala convinceretur, si bonae nuptiae bonis fetibus probarentur; cum homo sive de conjugio, sive de adulterio nascitur, non de flagitio, sed de natura seminum prodeat. Flagiti
Abbreviated transcription (Latin):
ribona ñ posse coniugia. immo ipsam na¬
turamq̃ coniuigioꝵ oꝑatione supplet᷑. nec
dĩ posse oꝑiuindicari: si de ea dicerent᷑ eri¬
mine pullulare. Adhoc gͦ respondisti. qũ¬
quid dñs inde loquebat᷑. & ñ potiꝰ de duab.
uoluntatib hominum. bona scilicet & ma¬
la: istam bonã. illam malã arborẽ dicens qͥ¬
a de bona uoluntate oꝑa bona nascuntur.
nicationẽ posituri sumꝰ arborem mnalam.
Porro si dixerit ñ illi arboris loco ponen¬
dum ẽc ad ulterium . s. naturam humanã
de qua nascit᷑ homo: ita & hic non crit
arbor conubiũ. s natura humana de qua
nascit᷑ homo. Falleris: ñ ibi dñs deduab
cum beneficia iudeis prestaret innume¬
ra. aberꝰ nichil criminationib desinebatĩ.
Ceterum cum oꝑa erꝰ quȩ etiam głificabat̃
arguere ñ ualerent: ipsum tam̃ samarita¬
num & plenum demonio. ac behelzebulis
spũ causabant᷑ illudere. Tuncgͦ dñs ait.
Aut facite arborẽ bonã & fructus ciꝰ bonos:

Expanded text:
am naturam, quae conjugiorum operatione suppletur, nec Dei posse opere vindicari, si de ea dicerentur crimina pullulare. Ad hoc ergo respondisti: « Numquid Dominus inde loquebatur, et non potius de duabus voluntatibus hominum, bona scilicet et mala; istam bonam, illam malam arborem dicens; qa de bona uoluntate opera bona nascuntur nicationem posituri sumus arborem malam. porro si dixerit non illic arboris loco ponendum esse adulterium, sed naturam potius humanam, de qua nascitur homo., ita etiam hic non erit arbor conubium, sed natura humana, de qua nascitur homcum beneficia Judaeis praestaret innumera, ab ejus nihil criminationibus desinebant. Caeterum cum opera ejus, quae etiam glorificabant, arguere non valerent; ipsum tamen Samaritanum ac plenum daemonio et Behelzebulis spiritu causabantur illudere. Tunc ergo Dominus ait: Aut facite arborem bonam, et fructus ejus bonos;
Abbreviated transcription (Latin):
doceri. s. etiam ꝑhoc addĩoꝑam ꝑtinen¬
temqui int̃ corporis instrum̃ta mediocͥa
s innoxiti. ñ spetiȩ. ñ mͦ uerũ solo peccaret
ex cessu. augꝰ. Qͥs ñ intelligat. sidõ indi¬
gnante accidit aliquid corpori feminaꝵ.
unde impediretur concubitꝰ. & ꝑhoc ꝓles.
que utiq ñ posset nisi a concumbentibus
concipi: coremoco impedim̃to. talẽ concubi¬
tum redditum. qualis ẽ in corpore mortis
hurꝰ idest cum libidine: Intalem quippe
statum reuocant᷑ corpora cum sanantur:
qualem iam sortita ẽ post peccatum natu¬
ra mortalium. que illos compellit in mor¬
tem: s in corpore uite illius uͥ homo nisi
peccasset ñ erat moriturus: alius ꝓculdubio
status fuit. Unde aut nulla ibi aut talis
qualis nunc ẽ. libido ñ fuit. qua caro contͣ
spm concupisceret: ut ei necesse eẽt. aut sub¬
iugari aut reluctari. Quoꝵ alcerum honc¬
stati: alterum paci beatitudinis illius con¬

Expanded text:
doceri, sed etiam per hoc ad Dei operam pertinendoceri, sed etiam per hoc ad Dei operam pertinentem, qui inter corporis instrumenta mediocria, sed innoxia, non specie, non modo, verum solo peccaret excessu. AUG. Quis non intelligat, si Deo indignante accidit aliquid corpori feminarum, unde impediretur concubitus, et per hoc proles, quae utique non posset, nisi a concumbentibus concipi, eo remoto impedimento, talem concubitum redditum, qualis est in corpore mortis hujus, id est, cum libidine? In talem quippe statum revocantur corpora, cum sanantur, qualem jam sortita est post peccatum natura mortalium, quae illos compellit in mortem. Sed in corpore vitae illius, ubi homo, nisi peccasset, non erat moriturus, alius procul dubio status fuit: unde aut nulla ibi, aut talis, qualis nunc est, libido non fuit, qua caro contra spiritum concupisceret; ut ei necesse esset aut subjugari, aut reluctari; quorum alterum honestati, alterum paci beatitudinis illius con
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ głe cacum̃ pariuili qđ ñ potestis ne¬
gare. meritis ñ sue s aliene uoluntatis a¬
scendt̃: quos non uultis credere meritis
malȩ uoluntatis aliene.S: tam̃ eiꝰ incuiꝰ
lumbis ratione seminis fuerunt. ad pro¬
funda miseriarum quas nouimꝰ fuissede
uit exemplum. conatꝰ asserere ẽ abimelech
quoq qui orante abraham cũ mulierib
suis sanatus refertur. ut ad generationis
oꝑam aqua ꝑ plagam erat sus pensus pos¬
set redire. ñ detractione libidinis seddo¬
lore aliquo posse intelligi mulierũ uul¬
uam fuisse conclusam: quasi a nob assere¬
retur impendio. ut appetitꝰ eis naturalis
redditus uideret᷑. Cum ego testimoniis illis
id solum fuerim ꝓbare contentꝰ impeditũ
concubitum qui sine libidine ẽẽ ñ pottrat
piram di. redditumq ꝑ indulgentiã dĩ.
siue amolitis obstaculis. siue irritam̃tis
sollennib restitutis. Tam̃ diabolicum ñ

Expanded text:
cujus gloriae cacumen parvuli, quod non potestis necujus gloriae cacumen parvuli, quod non potestis negare, meritis non suae, sed alienae voluntatis ascendunt; quos non vultis credere meritis malae voluntatis alienae, sed tamen ejus in cujus lumbis ratione seminis fuerunt, ad profunda miseriarum quas novimus, fuisse vit exemplum; conatus est asserere, Abimelech quoque, qui orante Abraham, cum mulieribus suis sanatus, refertur, ut ad generationis operam, a qua per plagam erat suspensus, posset redire, non detractione libidinis, sed dolore aliquo posse intelligi mulierum vulvam fuisse conclusam : quasi a nobis assereretur impendio, ut appetitus eis naturalis redditus videretur: cum ego testimoniis illis id solum probare fuerim contentus, impeditum concubitum, qui sine libidine esse non poterat, per iram Dei, redditumque per indulgentiam Dei, sive amolitis obstaculis, sive irritamentis solemnibus restitutis; tamen diabolicum non
Abbreviated transcription (Latin):
ptura diuina. qđ om̃s quilegt̃ sciunt. de
peccato eue hoc dormenti genꝰ infemincũ
genꝰ ꝑtransisse testat᷑ hoc tu inmeis u̾bis
p̃terire quam ꝑtractare maliusti. ne dice¬
returꝰ tͥ ita salis atq integris utriꝰq. sexꝰ
genitalib in illa felicitate paradisi potu¬
isse sine pudenda libidine concumbere
coniuges. sicut potuerunt saluis atq
integris femineis genitalib parere sine
gem̃do dolore mulieres. S uos ñ solum
cruciatus & gemitus parientiũ. uerum
ctiam labores alios erumpnasq mortaliũ.
non a tempore arbitrii libi eoꝵ. s. adie
ex itus deuentre matris eoꝵ mauultis
in loco tantȩ illius beatitudinis ponere:
quam pudendam susceptam uram ip¬
so ibi saltẽ pudore non ponere. Q tam̃
qui negas in istam mortalitatẽ postpec¬
catum mutatã fuisse naturam. fateris
post meritũ bone uoluntatis ingłam
beatȩ immortalitatis ẽẽ mutandam. hn

Expanded text:
riptura divina quod omnes qui legunt sciunt de riptura divina quod omnes qui legunt sciunt de peccato Evae hoc tormenti genus in femineum genus transisse testatur . Hoc tu in meis verbis praeterire quam pertractare maluisti, ne diceretur tibi, ita salvis atque integris utriusque sexus genitalibus in illa felicitate paradisi potuisse sine pudenda libidine concumbere conjuges, sicut potuerunt salvis atque integris femineis genitalibus parere sine gemendo dolore mulieres. Sed vos non solum cruciatus et gemitus parientium, verum etiam labores alios aerumnasque mortalium, non a tempore arbitrii liberi eorum, sed a die exitus de ventre matris eorum, mavultis in loco tantae illius beatitudinis ponere, quam pudendam susceptam vestram ipso ibi saltem pudore non ponere. Et tamen qui negas in istam mortalitatem post peccatum mutatam fuisse naturam; fateris post meritum bonae voluntatis in gloriam beatae immortalitatis esse mutandam. In
Abbreviated transcription (Latin):
s. nugacitate dicere. qđiur genitaliũ uacu¬
us. uomeres & ligones fetande coniungi
imprimeret. Nũquid de numero questio
ẽ figuraq m̃broꝵ. quȩ ad geuerandũ crea¬
ta possent in locis sins salua atq incegra
nec indigere incitam̃to libidinis & serui¬
re imꝑio uoluntatis: que idõ a me cõme¬
morata cõmemorart noluisti cum uerba
mea poneres. nesilentiũ tͥ imponeres: & ad
uia quȩ defiliis ꝑtocum corpus tanquã
peduculis erumpentib & de ferram̃tis
agricolarum adimpregnandas feminas
adhibendis. quȩ tͥ festiuissima dicacita¬
te sonare uidebant᷑. cum uanitate in ep¬
tis sima dicerent᷑ os oꝑire non posses: lin¬
de nec illudmeum qđ in eodẽ loco quem
uelut redarguendum susceperas de partu¬
rientiũ dolorib posui: putasti ẽe tangendũ.
Si enĩ feminȩ sine parturitionis cruciatib
parerent: ꝑuto qđ ñ in eis menbra genitalia.
s cormenta penalia defuissent. Porro se¬

Expanded text:
sed nugacitate dicere, quod « vir genitalium vacused nugacitate dicere, quod « vir genitalium vacuus vomeres et ligones fetandae conjugi imprimeret. » Numquid de numero quaestio est, figuraque membrorum; quae ad generandum creata possent in locis suis salva et integra, nec indigere incitamento libidinis, et servire imperio voluntatis? Quae ideo a me commemorata commemorare noluisti, cum verba mea poneres, ne silentium tibi imponeres, et ad illa quae de filiis per totum corpus tanquam pediculis erumpentibus, et de ferramentis agricolarum ad impraegnandas feminas adhibendis, quae tibi festivissima dicacitate sonare videbantur, cum vanitate ineptissima dicerentur, os aperire non posses. Unde nec illud meum, quod in eodem loco, quem velut redarguendum susceperas, de parturientium doloribus posui, putasti esse tangendum. Si enim feminae sine parturitionis cruciatibus parerent, puto quod non eis membra genitalia, sed tormenta poenalia defuissent. Porro Sc
Abbreviated transcription (Latin):
cetera quȩ cõmemorart me cedet. Te aũt
non pudiut aggerare. In quib etiam de unro
dixisti quod ad moueret minirum ñ m̃bras.
ferram̃ta: & genitaliũ uacuus. imprimeret uo¬
meres ac ligones. Hec certe atq huiꝰmodi
que cũtui non quicũq lectores. s. dilectores
legunt: ꝓte si ullus meis humanus sensus ẽ
erubescunt. Nũquid mea u̾ba garrire te
sinertur quȩ ñ obaluid p̃teristi atq tacui¬
sti. nisi ut cibi mistis latiora delirandi spatia
p̃parares: Ego enundixiscri hominẽ potu¬
isse. aduoluntatis nutũ menbris obseq̃nti¬
b: genitalib tuaut̃ genitalia m̃bra taciusti.
ut ires ꝑ mulieris articulos & minucissimas
fistulas filios ꝑcorporis poros tanquam
peduculos exsudantis. E ꝑoculoꝵ pupu¬
las cȩcitatem conseqilente parientis. Men¬
bra inquam genitalia tacuisti quasi nosea
si adam non peccasset de futura hominib
diceremus: ut possis ridicula ñ urbanitate

Expanded text:
caetera quae commemorare me taedet, te autem caetera quae commemorare me taedet, te autem non puduit aggerare. In quibus etiam de viro dixisti, quod « admoveret nimirum non membra, sed ferramenta, et genitalium vacuus imprimeret vomeres et ligones. » Haec certe atque hujusmodi quae cum tui, non quicumque lectores, sed dilectores legunt, pro te, si ullus in eis humanus sensus est, erubescunt, numquid mea verba garrire te sinerent, quae non ob aliud praeteriisti atque tacuisti, nisi ut tibi in istis latiora delirandi spatia praeparares? Ego enim dixi, seri hominem potuisse, ad voluntatis nutum membris obsequentibus genitalibus: tu autem genitalia membra tacuisti, ut ires per mulieris articulos et minutissimas fistulas filios per corporis poros tanquam pediculos exsudantis, et per oculorum pupulas caecitate consequente parientis. Membra, inquam, genitalia tacuisti, quasi nos ea, si Adam non peccasset, defutura hominibus diceremus; ut posses ridicula, non urbanitate,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeas uias quas ds̃ instituit niteretur.
& tua homines eẽ lecturos .s. eis tantũ mͦ
scͥpsisti. qui meis ignoratis siue neglectis.
nec utrisq diligent̃ inspectis: tua sola le¬
gere ac nosse curarent: nec dixisse me cre¬
derent. nisi qđ abste cõmemoratũ que tan¬
quã de meis intuis litteris inuenirent.
Hinc enim factum ẽẽ uideo. ut quia ego
dixeram. cur enim non eredamus dm̃ po¬
tuisse in paradiso concedere homimbeato
de suo semine. qđ concessum uidemꝰ agri¬
colis de tritici semine ut eomͦ illud screret᷑
sine llla pudenda libidine: Tuhis uerbis
meis uelut respondens. tua uaniloquia dila¬
tares: E ousq ꝑgressus atq diffusus. ut
me sensisse iactares. siñ peccasset adam.sic
potuisse mulierem ad fecunditatẽ parari.
forte ut ꝑ om̃s arciculos ac ꝑminutas cor¬
poꝵ in fistulas quas medici poros uocant.
spice erumperent filioꝵ: atq illa om̃ib lita
partib partus ꝓpeduculis exsudaret: et

Expanded text:
per eas vias, quas Deus instituit, niteretur. per eas vias, quas Deus instituit, niteretur. ea et tua homines esse lecturos; sed eis tantummodo scripsisti, qui meis ignoratis sive neglectis, nec utrisque diligenter inspectis, tua sola legere ac nosse curarent; nec dixisse me crederent, nisi quod a te commemoratum, tanquam de meis, in tuis litteris invenirent. Hinc enim factum esse video, ut quia ego dixeram, « Cur enim non credamus Deum potuisse in paradiso concedere homini beato de suo semine, quod concessum videmus agricolis de tritici semine, ut eo modo illud sereretur sine ulla pudenda libidine? » tu his verbis meis velut respondens, tua vaniloquia dilatares, eo usque progressus et diffusus, ut me sensisse jactares, « si non peccasset Adam, sic potuisse mulierem ad fecunditatem parari, forte ut per omnes articulos, ac per minutas corporum fistulas, quas medici poros vocant, spicae erumperent filiorum, atque illa omnibus laeta partibus, partus pro pediculis exsudaret, » et
Abbreviated transcription (Latin):
humana fecunditas ñ alia quãque habet
utriusq sexus debuit menbra suscipere:
non aliam rationem uiscerum. ñ alios
sensus. ñ aliam uoluptatẽ: admoneamꝰ
gͥ manicheos ut desinant rephendere¬
diuine facta sapientie: ut opinionũ suarum
corrigant prauitatem. Quia nec ad questi¬
onem accinet. Si alit̃ homines quam uni¬
u̾sitas cestis ẽ. generaturi fuisse dicant᷑. Nec
meliꝰ eos fieri potuisse quã factisunt. ut ra¬
tio.ita & scͥptura testatur: que clamat dm̃
non solum bona.s etiam ualde bona fecisse
omĩa. Ac ꝑhoc ut ꝑtotum opus. Hic quo¬
q: manicbeoꝵ dogina collapsumẽ. In fu-¬
turo aut̃ tempore glosiora corpora. neco¬
pis egentia fore beatoꝵ fatcmͣ. S & hoc
ipsum optime insticutum ẽ adõ iustissimo
atq sapientissimo. ut stacum p̃mii neuti¬
quam natura ꝑũttret: s. eẽt primꝰ gradus
in quo consisteret. ingenuitas naturalis:
& de quo ꝑure arbitrii lib̃i uel ad pena¬
rum ima descenderet. uł ad głarũ cacum̃

Expanded text:
humana, non alia quam quae habet, utriusque sexus debuit membra suscipere, non aliam rationem viscerum, non alios sensus, non aliam voluptatem. Admoneamus igitur Manichaeos, ut desinant reprehenderedivinae facta sapientiae, ut opinionum suarum corrigant pravitatem: quia nec ad quaestionem attinet, si aliter homines quam universitas testis est, generaturi fuisse dicantur; nec melius eos fieri potuisse quam facti sunt, ut ratio, ita et Scriptura testatur, quae clamat Deum non solum bona, sed etiam valde bona fecisse omnia . Ac per hoc ut per totum opus, hic quoque Manichaeorum dogma collapsum est. In futuro autem tempore gloriosiora corpora, nec opis egentia, fore beatorum fatemur. Sed et hoc ipsum optime institutum est a Deo justissimo ac sapientissimo, ut statum praemii neutiquam natura perverteret ; sed esset primus gradus, in quo consisteret ingenuitas naturalis, et de quo, pro jure arbitrii liberi, vel ad poenarum ima descenderet, vel ad gloriarum cacumen
Abbreviated transcription (Latin):
doceri bonañ posse conuigia. immo ipsam
naturam quȩ coniugioꝵ oꝑatione supplet.
nec dĩ posse oꝑi uendicari. si de ea dicerent᷑
crimina pullulare. His tins dictis aꝑuisti
fuge cue transitum: nominatis coniugiis ad¬
dendo
& dicendo. immo ipsam naturam quȩ con¬
iugioꝵ oꝑatione supplet᷑. Distinxisti ergo
duo ista.satisq ostendisti aliud ẽe naturam.
aliud coniugia. quoꝵ oꝑatione natura sup¬
pletur. Quid est gͦ qd̃ postea naturã genus
eiꝰq speciem uis ẽẽ comugiũ: Nũquidui¬
lũgenus specieisue ulliꝰ oꝑatiõe supplet᷑:¬

Expanded text:
am naturam, quae conjugiorum operatione suppletur, nec Dei posse operi vindicari, si de ea dicerentur crimina pullulare. » His tuis dictis aperuisti fugae tuae transitum, nominatis conjugiis addendo et dicendo, « imo ipsam naturam, quae conjugiorum operatione suppletur. » Distinxisti ergo duo ista, satisque ostendisti aliud esse naturam, aliud conjugia, quorum operatione natura suppletur. Quid est ergo quod postea naturam genus, ejusque speciem vis esse conjugium? Numquid ullum genus speciei suae ullius operatione supplet
Abbreviated transcription (Latin):
facit: Non potest arbor bona fructus
malos facere: neq arbor mala fructus
bonos facere. Et scđm lucam cumypo¬
critȩ arguerentur. duȩ istȩ arbores com¬
memoratȩ sunt. et mox euidenter expo¬
sitȩ: subsequente dño atq dicente : Bo¬
nus homo de bono thesauro cordis sui
ꝓfert bonum: et malus homo de malo
ꝓfert malum: Ex habundantia enim
cordis os loquitur Ubi autẽ ait aut
facite arborẽ bonam et fructum eius
bonum. aut facite arborẽ malam et
fructum eius malũ. quod tueũ de se

Expanded text:
facit. Non potest arbor bona fructus malos facere, neque arbor mala fructus bonos facere . Et secundum Lucam, cum hypocritae arguerentur, duae istae arbores commemoratae sunt, et mox evidenter expositae, subsequente Domino atque dicente: Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum; et malus homo de malo profert malum: ex abundantia enim cordis os loquitur . Ubi autem ait, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
& monstruosa nascunt᷑: Pudor uos fateri
cogit. qd nullomͦ si nemo peccasset. in para¬
diso talia nascerent᷑. Benedictionẽ uero
dr̃qua dictuum ẽ crescite & multiplicamim.
quid mirum sietiã peccato uiciata nat᷑a
non ꝑdidit: Non enĩ erat consequensait
quia immortalitatẽ felicitatemq ꝑdidat.
ꝑderet etiam fecunditatemr que irrationa

Expanded text:
et monstruosa nascuntur, pudor vos fateri et monstruosa nascuntur, pudor vos fateri cogit, quod nullo modo, si nemo peccasset, in paradiso talia nascerentur. Benedictionem vero Dei, qua dictum est, Crescite, et multiplicamini , quid mirum, si etiam peccato natura vitiata non perdidit? Non enim erat consequens, ut quia immortalitatem felicitatemque perdiderat, perderet etiam fecunditatem, quae ir
Abbreviated transcription (Latin):
non negamꝰ. qđ nascunt᷑ filii dĩopus ẽ: sed
rei sunt. ñ di oꝑe quo creant̾ ut nascant᷑:
s ut peccatiorigine qua obligant᷑ si non
renascantur. Iuł. Qd̃ aut̃ ñ fuerit
alit̃ cõmiscendus adam mulieri suȩ. quã
eo genere quod inoleuit: & forma m̃broꝵ.
& benedictio dĩ haud alit̃ in peccora quã
in homines plata. & historia ipsa testat᷑.
Quȩ ut ostendit forma tam naturam cor¬
poꝵ: ita non asserit immutatam. Contͣ
qͣd umũsitatis testimoniũ. nichil inuenit᷑
in lege dr nͥ in manichei libriꝰ. qui hanc con¬
cupiscentiam a principe tenebrarũ com¬
mentat᷑ infusam. Aug̃. Non forma men¬
broꝵ. quia peccato primihominis muta¬
tanonẽ: concupiscentiam carnis asserit
talem fuisse ante peccatum. qualis apparuit
quando pudenda texerunt. Et unde tu ñ
erubescis erubuerunt: ostendentes etiam
manente forma. in se aliquid ẽẽ mutatum.
Quãuis & ipsa menbra quando deformia

Expanded text:
non negamus, Quod nascuntur filii, Dei opus est; sed non negamus, Quod nascuntur filii, Dei opus est; sed rei sunt: non Dei opere, quo creantur, ut nascantur; sed peccati origine, qua obligantur, si non renascantur. VIII. JUL. Quod autem non fuerit aliter commiscendus Adam mulieri suae, quam eo genere  benedictio haud aliter in pecora quam in homines prolata, et ipsa historia testatur, quae ut ostendit formatam naturam corporum, ita non asserit immutatam. Contra quod universitatis testimonium nihil invenitur in lege Dei; nisi in Magnichaei libris, qui hanc concupiscentiam a principe tenebrarum commentatur infusam. AUG. Non forma membrorum, quia peccato primi hominis mutata non est, concupiscentiam carnis asserit talem fuisse ante peccatum, qualis apparuit, quando pudenda texerunt, et unde tu non erubescis, erubuerunt; ostendentes etiam manente forma in se aliquid esse mutatum. Quamvis et ipsa membra, quando deformia
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. Auo. Tu furis potiꝰ adusus dm̃:
quẽ ꝑculdubio criminaris iniustũ. si filios
adam nulla ex illo ut asseueras mala meri¬
ta trahentes. tam ex die exitus de uentre
matris eor. graui uigo p̃mit: qd negare
ñ sineris: & obtunsos credens mea tuaq
turba eẽ lecturos. ꝗd non dixi. dixisse
me dicis. Quando enim ego dicercurꝗd
agunt parentes diabolicum ẽ. cum id
qd proe reaudi intentione miscent. casta
coniugia bonũ opus eẽ ꝓclamem᷑. S: Hãc
commixtione ñ fuisse fucuram pudendã
sipeccatu hominis quo natura uiciata ẽ
non p̃cessisset: Unde carnis concupiscen¬
tia talis effecta est. ut eo malo nemo bene
utat: nisi eiꝰ motib ad illicita ꝑcrahere
molientib. e contrario concupiscente spũ
reluctecur. Nonitaq dicimꝰ. qđ agunt paten¬
tes diabolicum est: malo quippe bene uti
usq adeo diabolicũ ñ est. ut ipso quoq
diabolo bene utat᷑ ds̃. Illud aut̃ nos dicere

Expanded text:
peccatum. AUG. Tu furis potius adversus Deum, peccatum. AUG. Tu furis potius adversus Deum, quem procul dubio criminaris injustum, si filios Adam nulla ex illo, ut asseveras, mala merita trahentes, tamen ex die exitus de ventre matris eorum gravi jugo premit, quod negare non sineris; et obtusos credens mea tuaque verba esse lecturos, quod non dixi, dixisse me dicis. Quando enim ego dicerem, Quod agunt parentes, diabolicum est; cum id quod procreandi intentione miscentur casta conjugia, bonum opus esse proclamem? Sed hanc commixtionem non fuisse futuram pudendam, si peccatum hominis, quo natura vitiata est, non praecessisset; unde carnis concupiscentia talis effecta est, ut eo malo nemo bene utatur, nisi ejus motibus ad illicita pertrahere molientibus, e contrario concupiscente spiritu reluctetur. Non itaque dicimus, Quod agunt parentes, diabolicum est: malo quippe bene uti usque adeo diabolicum non est, ut ipso quoque diabolo bene utatur Deus. Illud autem nos dicere
Abbreviated transcription (Latin):
imaginem suã adiabolo ĩmeritã sinit
ꝑpetr. accusare conuinceris. Iuł. Istis gͦ
pret missis. accusat cur ñ dicerim cum
libidine. subditq ut doginacis eiꝰ acum̃
decebat. munus pioꝵ ꝓpagatio e fecun¬
da filioꝵ. non conuxtio pudenda m̃bro¬
rum: quam ñhaberet in generandis fili¬
is natura sana. nunc aũt habet ea natura
uiciata. Ae ꝑhoc & qui inde nascitur:
indiget renasci. Qũa consequenter
omĩa: Munus dicit pioꝵ. existentiã
filioꝵ. S hoc constituit subdiabolo.
qđ dm̃ dare confirmat i dest filios. Li¬
bidinẽ aut que est in pudenda cominixtiõe
menbroꝵ diabolicam uocat: quam in pa¬
rentib ẽc̃ non abnuit. quos tam̃ absoliit
aculpa Exhominehunc natum dieas: Qđ
agunt inquit parentes diabolicum est. si
s rei sunt. Et adhuc se nondõ s demoni
estimat obluctatum: meritissime patiunt᷑
istum furorem: qui putant cẽ nacurale

Expanded text:
imaginem suam a diabolo immeritam sinit imaginem suam a diabolo immeritam sinit perpeti, accusare convinceris. VII. JUL. Istis ergo praetermissis, accusat cur non dixerim, « cum libidine: » subditque, ut dogmatis ejus acumen decebat, « Munus piorum, propagatio est fecunda filiorum, non commixtio pudenda membrorum: quam non haberet in generandis filiis natura sana, nunc autem habet eadem natura vitiata. Ac per hoc, et qui inde nascitur, indiget renasci » . Quam consequenter omnia! Munus dicit piorum, existentiam filiorum: sed hoc constituit sub diabolo, quod Deum dare confirmat, id est, filios. Libidinem autem, quae est in pudenda commixtione membrorum, diabolicam vocat; quam in parentibus esse non abnuit, quos tamen absolvit a culpa. Ex homine hunc natum dicas? Quod agunt, inquit, parentes, diabolicum est, sed  opus est, sed rei sunt. Et adhuc se non Deo, sed daemoni aestimat obluctatum? Meritissime patiuntur istum furorem, qui putant esse naturale
Abbreviated transcription (Latin):
dõ auctore naturalit instituta sunt. & im¬
pioꝵ cõmunia pioꝵq sunt munera diabo¬
lus sibi ut affligeret uindicabat: Qdlicet
facere non posset. nisi a creatore hominis
dobono & iusto acciperet potestatem. Fac
tam̃. & tua u̾ba ẽẽ uanissima ostendit: qui
dicis de renaturalit instituta que fit aliqͣn¬
do amplum etiam munus pior. Nichil si¬
bi audere diabolum uindicare. Debiusti
enim diccre. eoꝵ bonoꝵ que naturaliter
instituta sunt. ñ diabolum sibi nichil uin¬
dieare: s ipsum nichil creare. Hec ille for¬
sitan uidit. quide tuis libris que amico
suo micteret ĩ nulla decerpsit: atq ut hec
tua u̾ba p̃t̃mitteret tͥ peꝑeit. Ego uero
gratulor: qui a me ad mones. quid debeã
contra errorem tuũ dicere: Pariuilorum
gͦ quos uexandos sibi uindicat diabolꝰ
merita inquire: Que cum ꝓpͥa non inuc¬
neris: originalia confitere. Si enĩ etiã ista
negare ꝑstiteris: dĩ ꝑfecto iudiciũ. qui hec

Expanded text:
Deo auctore naturaliter instituta sunt, et imDeo auctore naturaliter instituta sunt, et impiorum communia piorumque sunt munera, diabolus sibi ut affligeret vindicabat? Quod licet facere non posset, nisi a creatore hominis Deo bono et justo acciperet potestatem; facit tamen, et tua verba vanissima esse ostendit, qui dicis, « De re naturaliter instituta, quae fit aliquando amplum etiam munus piorum, nihil sibi audere diabolum vindicare. » Debuisti enim dicere, eorum bonorum quae naturaliter instituta sunt, non diabolum sibi nihil vindicare, sed ipsum nihil creare. Haec ille forsitan vidit, qui de tuis libris quae amico suo mitteret, nonnulla decerpsit; atque ut haec tua verba praetermitteret, tibi pepercit. Ego vero gratulor, quia me admones quid debeam contra errorem tuum dicere. Parvulorum ergo, quos vexandos diabolus vindicat sibi, merita inquire, quae cum propria non inveneris, originalia confitere. Si enim etiam ista negare perstiteris, Dei profecto judicium, qui haec
Abbreviated transcription (Latin):
diabolis sibi nec tua fronte audet ali¬
quid uindicare. Auõ.Ille hoc p̃t̃ misit
qui eã cui respondebam cartulam misit.
fortasse intelligens qđ tuñ incelligis: qui
tam in caute locutus es. ut diceres de re in¬
stituta naturalit̃ quȩ fit aliquando etiã
amplũ munus pioꝵ. ñ audere diabolũ
sibi aliquid uindicare: cum uideamus
qđ ipsos homines sibi diabolus uindi¬
cet. qui utiq naturalit̃ instituti sunt.
Anforte homines ñ sũt qui eruuntur
de potestate tenebrariu: quarũ tenet di¬
abolus principatũ: Aut uero ita desi¬
pis. ut affirmes eos sibi diabolũ ñ uin¬
dicare quos possidet᷑ & sue potestati sub¬
ditos tenet: S ut taceam de hisquos pote¬
stis dicere ꝑsuã malam uoluntatẽ adiabo¬
lo possideri: qd dicturus es de illo. de qͣ pat̃
ipsius dño int̾rogante respondit. qđ ex in¬
fantiasua ab ĩmundo sp̃ũ uexaretur:
Nonne menbra nom eiꝰ & sensus. que omĩa

Expanded text:
diabolus sibi nec tua fronte audet alidiabolus sibi nec tua fronte audet aliquid vindicare. » AUG. Ille hoc praetermisit, qui eam cui respondebam, chartulam misit; fortasse intelligens quod tu non intelligis, qui tam incaute locutus es, ut diceres, « De re instituta naturaliter, quae fit aliquando etiam amplum munus piorum, non audere diabolum aliquid sibi vindicare: » cum videamus quod ipsos homines diabolus sibi vindicet, qui utique naturaliter instituti sunt. An forte homines non sunt, qui eruuntur de potestate tenebrarum, quarum tenet diabolus principatum? aut vero ita desipis, ut affirmes eos sibi diabolum non vindicare, quos possidet, et suae potestati subditos tenet? Sed ut taceam de his, quos potestis dicere, per suam malam voluntatem a diabolo possideri: quid dicturus es de illo, de quo pater ipsius, Domino interrogante, respondit, quod ex infantia sua ab immundo spiritu vexaretur ? Nonne membra ejus et sensus, quae omnia
Abbreviated transcription (Latin):
prius pudenda non fuerant: neq ut
muida priꝰ cẽnt impudentia s. innocentia
faciebat: quia & impudentia uicium est.
Illi aut̃ quando eos midos ee npudebat:
ena mali natura nob ẽẽ commixtum: dic̃
alius hercticꝰ manicheus. Hoc malum ꝑ
p̃uaricationẽ primi hominis in nr̃amdi¬
cens u̾tisse naturam: Catholicus ambos
uincit ambrosius. Iuł. Qđ̃ qm̃ a nobis
ea facultate quã ueritas suppeditauit
ostensum ẽ: prudens lector suꝑhoc ulttriꝰ
dubitare non debet. Ubieũq hoc intra¬
duciani scͥptis occurrerit. sine quo tam̃
hiare non potest. Nichil moueat audi¬
entes: s inuerecundiam ꝑcestetur au¬
ctoris. Nos aũt id deinceps si res compu¬
lerit: necessaria breuitate tangemꝰ. Ar¬
guit gͦ qđ dixi ista corpoꝵ cõmixtio
cũ ealore. cum uoluptate cũ semine a
do facta: & ꝓ suo mͦ laudabilis appro
autem quȩ instituta naturalit fit ali¬
quando etiam amplũ munus piorum.

Expanded text:
prius pudenda non fuerant. Neque ut prius pudenda non fuerant. Neque ut nuda prius essent, impudentia, sed innocentia faciebat: quia et impudentia vitium est; illi autem quando eos nudos esse non pudebat, ena mali natura nobis esse commixtum dicit alius haereticus Manichaeus: hoc malum per praevaricationem primi hominis in nostram dicens vertisse naturam, catholicus ambos vincit Ambrosius. VI. JUL. Quod quoniam a nobis ea facultate, quam veritas suppeditavit, ostensum est, prudens lector super hoc ulterius dubitare non debet; ubicumque hoc in Traduciani scriptis occurrerit sine quo tamen hiare non potest, nihil moveat audientes, sed in verecundiam protestetur auctoris: nos autem id deinceps, si res compulerit, necessaria brevitate tangemus. Arguit ergo quod dixi: « Ista corporum commixtio, cum calore, cum voluptate, cum semine a Deo facta, et pro suo modo laudabilis approbautem, quae instituta naturaliter, fit aliquando etiam amplum munus piorum,
Abbreviated transcription (Latin):
& ubi hoc ñ agit: iudicia occulta s iusta.
Sic uota nr̃a potiꝰ fortassis exaudict: ut
one atq oꝑatione conutat. Iuł. Sedĩa
aggrediamur ad causam. Claruit tam
priore quam p̃senti oꝑe. concupiscentiã
naturalem sinc qua sexuũ ñ pot̃ ẽẽ cõmix¬
tio: a dõ quiẽ & hominum & pecudum
conditor institutam. Qđ tantũ ualet ẽ¬
fessione quoq adũsarii mei: ut sine eiꝰ
nalis. & sine infamatione cõmixtionis.
asseri penitꝰ non possit naturale peccatũ.
auoꝰ. Concupiscentiam siue naturalẽ siue
carnalẽ tͥ placeat appellare : Eam nos con¬
cupiscentiam uituperamꝰ. qua caro concu¬
piscit adũsus spm̃ & trahit ad illicita: nͥ
& sp̃s adu̾sus eamfortiꝰ concupiscat. Hanc
dissẽ.sionẽ in paradiso dicimꝰ ñ fuisse:
quando qui ibi erant nudi erant. & non
confundebant᷑: hanc post peccatum eẽ
cepisse. ipsa res clamat: quandoquidem
post peccatũ pudenda texerunt. que

Expanded text:
et ubi hoc non agit, judicia occulta, sed justa. et ubi hoc non agit, judicia occulta, sed justa. Sic vota nostra potius fortassis exaudiet, ut one atque miseratione convertat. V. JUL. Sed jam aggrediamur ad causam. Claruit tam priore quam praesenti opere, concupiscentiam naturalem, sine qua sexuum non potest esse commixtio, a Deo, qui est et hominum et pecudum conditor , institutam. Quod tantum valet, confessione quoque adversarii mei, ut sine ejusiscentiae, et sine infamatione commixtionis, asseri penitus non possit naturale peccatum. AUG. Concupiscentiam sive naturalem, sive carnalem tibi placeat appellare, eam nos concupiscentiam vituperamus, qua caro concupiscit adversus spiritum, et trahit ad illicita, nisi et spiritus adversus eam fortius concupiscat. Hanc dissensionem in paradiso dicimus non fuisse, quando qui ibi erant, nudi erant, et non confundebantur. Hanc post peccatum esse coepisse, ipsa res clamat; quandoquidem post peccatum pudenda texerunt, quae
Abbreviated transcription (Latin):
istis iusto iudicio dĩ ꝓpt̃ originale pecca¬
tum. Ae sic locum facitis aliene nature
mali. quam tradit in sanus error isloꝵ: &
sepe ad monuimꝰ. & ubi oportunũ insum
fuerit. noncessabimus admonere. Nunc
qm̃ uos ita fortes eẽ iactatis. ut tam̃ ꝓ
multis etiã ur̃a quãuis medioeria uota
cõm̃das. Quib ut dicis optans ꝑsecu¬
tionũ tumore cõp̃sso popłis subuenire:
quero abste utrum id adño optetis. Qd
si non facitis: ñ sunt ista uota xp̃iana. Si
aũt facitis. quomͦ speratis exauditis uo¬
tis ur̃is ho dñm largiturũ: Nempe ut
corda hominum que adusa sunt uobis:
in fauorem ur̃m amoremq conuertat.
Si hoc creditis ꝓfecistis: uos ipsos conũ¬
tere. uos ipsos in meliꝰ mutare iã cępit:
Cogitate quęso istuc atq retinete: tan¬
dẽ q facemini oꝑari omĩpotentẽ dm̃ in
cordib hominũ uoluntates. aũsosq con¬
ũtere. Ita eiꝰ miscdiam grãmiq sapietis.¬

Expanded text:
itis justo judicio Dei, propter originale peccaitis justo judicio Dei, propter originale peccatum, ac sic locum facitis alienae naturae mali, quam tradit insanus error illorum, et saepe admonuimus, et ubi opportunum visum fuerit, non cessabimus admonere. Nunc quoniam vos ita fortes esse jactatis, ut tamen pro multis etiam vestra, quamvis « mediocria vota, » commendes, quibus, ut dicis, « optatis persecutionum tumore compresso populi subvenire: » quaero abs te, utrum id a Domino optetis. Quod si non facitis, non sunt ista vota christiana: si autem facitis, quomodo speratis, exauditis votis vestris, hoc Dominum largiturum? Nempe ut corda hominum quae adversa sunt vobis, in vestrum favorem et amorem convertat. Si hoc creditis, profecistis; vos ipsos convertere, vos ipsos in melius mutare jam coepit. Cogitate, quaeso, istud, atque retinete, tandemque fatemini operari omnipotentem Deum in cordibus hominum voluntates, aversosque convertere: ita e
Abbreviated transcription (Latin):
mitcunt. Certum est inquit qm̃ nos possit
liberare ds̃ nr: s utrum uelit incertum est.¬
& idõ sub ambiguo rerum euentu. stat pio¬
rum certa sententia: idola respuendrsup¬
plicia ꝑferendi. Hiderit quid boni nr̃a li¬
beratio etiam ceteris conferat: nob̃ interĩ
ueram felicitatem fides inquiunt inuicta
custodiat. Non habet gͦ molliorib gratifi¬
candi niniam necessitatem: cuiꝰ głe negoti¬
antur adũsa. De hac & nos disciplina qͣ
reliquerunt il lustres magistri. intelligimꝰ
tenendam inꝓsperis uocoꝵ medioerita¬
tem᷑ in dogmatib uero fidĩ. consiliorum
ꝑhennitatem: Oꝑtamꝰq ꝑsecutionũ tu¬
more compresso. etiam popłis subueni¬
re. Acsi id ñ accidat. stat quicquid acer¬
bum est contumduis & periculis ꝑpeti:
quã non adũsari illuuiem sordesq ma-¬
nicheas. Aug̃. Quantum manicheos ad¬
unictis. cum graue uigum suꝑ filios adã
a die exitus de uentre matris eoꝵ. ñ tribu¬

Expanded text:
mittunt: Certum est, inquiunt, quoniam nos possit mittunt: Certum est, inquiunt, quoniam nos possit liberare Deus noster; sed utrum velit, est incertum: et ideo sub ambiguo rerum eventu stat piorum certa sententia, idola respuendi, supplicia perferendi. Viderit quid boni nostra liberatio etiam caeteris conferat; nobis interim veram felicitatem fides, inquiunt, invicta custodiat: non habet ergo mollioribus gratificandi nimiam necessitatem, cujus gloriae negotiantur adversa. De hac et nos disciplina, quam reliquerunt illustres magistri, intelligimus tenendam in prosperis votorum mediocritatem, in dogmatibus vero fidei consiliorum perennitatem: optamusque, persecutionum tumore compresso, etiam populis subvenire: at si id non accidat, stat quidquid acerbum est in contumeliis et periculis perpeti, quam non aversari illuviem sordesque Manichaeas. AUG. Quantum Manichaeos adjuvetis, cum grave jugum super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum non tribu
Abbreviated transcription (Latin):
S uoti quam sententiȩ minor causa est.
Qu ĩmuis eñĩstatus rerum exitiũ sortiat᷑:
constabit nobis ratio & benignitatis &
fidei. Neq enĩ pendemꝰ ad ꝓsꝑitatis po¬
pularis euentum. Scitum ẽ. si quidẽ illud
trium inbabilone pueroꝵ. quicũ a rege
suꝑbissimo adorandam statuã cogeret᷑.¬
fidelissime restiterunt. neq anhela sunt for¬
nace conteͬriti quȩ accesserat ĩ religiosoꝵ
uoratũ: Responderuntq ut & fidei & con¬
stantie congruebat. Potens est inqͥũt ds̃
o rex libare nos de fornace hacis etiam si
ñ liberet. scito qm̃ dõs cuos ñ eolimꝰ: nec
statuã quamerexisti adoramꝰ. Quam
sc̃m uotum iudicio miscuerunt: Nec ta¬
m̃ consilii grauitatẽ. desiderio leuarunt.
fortitudinem fidei. nec desperatione p̃cipi¬
tant: Nec cupiditate suspend unt. Miscẽt
quidem uota: ceterum ordinem ñrelinqũt.
Consolant᷑ tolerantiã: s iustis mitiora sub¬

Expanded text:
sed voti quam sententiae minor causa est; sed voti quam sententiae minor causa est; quemvis enim status rerum exitum sortiatur, constabit nobis ratio et benignitatis et fidei. Neque enim pendemus ad prosperitatis popularis eventum. Scitum est siquidem illud trium in Babylone puerorum, qui cum a rege superbissimo ad adorandam statuam cogerentfidelissime restiterunt, neque anhela sunt fornace conterriti, quae accensa erat in religiosorum voratum; responderuntque ut et fidei et constantiae congruebat: Potens est, inquiunt, Deus, o rex, liberare nos de fornace hac; sed etiamsi non liberet, scito quoniam deos tuos non colimus, nec statuam quam erexisti adoramus . Quam sanctum votum judicio miscuerunt, nec tamen consilii gravitatem desiderio levarunt! Fortitudinem fidei nec desperatione praecipitant, nec cupiditate suspendunt: miscent quidem vota; caeterum ordinem non relinquunt; consolantur tolerantiam, sed justis mitiora sub