comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec sicut ipsedicit. ꝑmctum ualentioris numi¬
nis inpediti sediudicio libero id nogare dehuer̃
Mirum .e. autem quod benignus ille caldeus qui
theargicis sacris animam purgare cupiebat.
non inũenit aliquem superiorem dm̃: quiut plus
terrer& atque adbenefaciendum coger& ter¬
ritos deos. uel ab eis terrentem conpescer&. utli¬
bere benefacerent si tamentheargo bono sacra
defuerunt . quibus ipsos deos quos inuocabat
anime purgatores. prius abillatimoris peste
purgar& : Quid enim causie. curds̃ potentior
adhiberi possit aquo terreantur. nec possit.
a. quo purgentur : aninuenitur ds̃ quiexaudi¬
at inuidũ et timorem dis incutiat nebenefaci¬
ant. Nec inuenitur ds̃. quiex audiat beniuo¬
lum. & timorem dis auferat ut benefaciant:
Otheargia preclara o anime precanda purga¬
tio: ubi plus imperat immunda inuidentia.
quam impetrat pura benifidentia: Immouero
malignoꝵ spuum. cauenda & deces tanda

Expanded text:
nec, sicut ipse dicit, per metum ualentioris numinec, sicut ipse dicit, per metum ualentioris numinis inpediti, sed iudicio libero id negare debuerunt. Mirum est autem, quod benignus ille Chaldaeus, qui theurgicis sacris animam purgare cupiebat, non inuenit aliquem superiorem deum, qui uel plus terreret adque ad bene faciendum cogeret territos deos, uel ab eis terrentem conpesceret, ut libere bene facerent; si tamen theurgo bono sacra defuerunt, quibus ipsos deos, quos inuocabat animae purgatores, prius ab illa timoris peste purgaret. Quid enim causae est, quur deus potentior adhiberi possit a quo terreantur, nec possit a quo purgentur? An inuenitur deus qui exaudiat inuidum et timorem dis incutiat ne bene faciant; nec inuenitur deus qui exaudiat beneuolum et timorem dis auferat ut bene faciant?s o theurgia praeclara, o animae praedicanda purgatio, ubi plus imperat inmunda inuidentia, quam inpetrat pura beneficentia! Immo uero malignorum spirituum cauenda et detestanda
Abbreviated transcription (Latin):
& apud homines disciplinã pati &iam deos.
& ad illas ꝑturbationes passionesq deduciquas
cõmuniter demonib & hominib apuleius attri¬
buit : deos tamen abes & heriȩ sedis altitudine
scparans. & platonis asserens in illa discr&ione
sententiam Eccenunc alius platonicus quẽ doc¬
torem ferunt porphyrius. ꝑnescio quãtheargicã
disciplinam. &iam ipsos deos obstrictos passio¬
nibus & ꝑturbationib dicit : qm̃sacris precib
malum: ut ab alio qui poscebat bonũ. ꝑ candẽ
artem thebrgicam soluullotimore non possent¬
& addandum beneficium liberari. Quis ñ uid&
hec omnia fallacium domonũ esse cõmenta
nisi corum miserrimꝰ seruus & agratia ucrilibe¬
ratoris alieñ: namsihȩc apud deos agorentur
bonus plus ibi utique ualer& beneficus purga¬
tor animȩ. quã maliuolus impeditor autsidiis
iustis homo proquo agebatur purgatione
uidebatur indignꝰ: nonutiq ab inuido territi.

Expanded text:
et aput homines disciplinam; pati etiam deos et aput homines disciplinam; pati etiam deos et ad illas perturbationes passionesque deduci, quas communiter daemonibus et hominibus Apuleius adtribuit; deos tamen ab eis aetheriae sedis altitudine separans et Platonis adserens in illa discretione sententiamtiorem ferunt, Porphyrius, per nescio quam theurgicam disciplinam etiam ipsos deos obstrictos passionibus et perturbationibus dicit, quoniam sacris precibusmalum, ut ab alio, qui poscebat bonum, per eandem artem theurgicam solui illo timore non possent et ad dandum beneficium liberari. Quis non uideat haec omnia fallacium daemonum esse commenta, nisi eorum miserrimus seruus et a gratia ueri liberatoris alienus? Nam si haec aput deos agerentur bonos, plus ibi utique ualeret beneficus purgator animae quam maleuolus inpeditor. Aut si dis iustis homo, pro quo agebatur, purgatione uidebatur indignus, non utique ab inuido territi
Abbreviated transcription (Latin):
ius demonis amicitia. quo sub uectante ud
paululum a terra possit eleuari quisq post
mortem : aliam uero uiam . eẽ. ꝑ hibeat ad an¬
gelorum suꝑna consortia: cauendã tamen
denonum sotietatẽ. ex pressa Quod ã modo
confessione testatur ubidicit animã post
mortem luendo ponas. cultum. Denonũ a qͥb
circum ueniebat̃ horrescere. ipsamq: thcargun.
quam uelut conciliatricẽ angłoꝵ deor ũq
commendat. apud tales agerepotestates ne¬
garenon potuit. quȩuel ipse inuideant pur¬
gationianime. uel artib seruiant inuidoꝵ
Quere iam dehacre chalde nescio cuiusex¬
promos conqueritur inquit uir inchaldca
bonus purgaende animȩ̨ inagno in molimine
frus tratos sibi esse successus : Cumuir ad eadẽ
potens tactus inuidia. adiuratas sacris p̃cib
potentias alligass& nepostulata conceder&
Ergo & ligauit ille inquit. &iste non soluit
Quoindicio dix̃ apparere thairgian esse
tam boni conficiendi. quammali: & apuddeos

Expanded text:
ius daemonis amicitia, quo subuectante uel ius daemonis amicitia, quo subuectante uel paululum a terra possit eleuari quisque post mortem, aliam uero uiam esse perhibeat ad angelorum superna consortia: cauendam tamen daemonum societatem expressa quodam modo confessione testatur, ubi dicit animam post mortem luendo poenas cultum daemonum a quibus circumueniebatur horrescere: ipsamque theurgian. quam uelut conciliatricem angelorum deorumque commendat, aput tales agere potestates negare non potuit, quae uel ipsae inuideant purgationi animae, uel artibus seruiant inuidorum, querelam de hac re Chaldaei nescio cuius expromens: \'Conqueritur, inquit, uir in Chaldaea bonus, purgandae animae magno in molimine frustratos sibi esse successus, cum uir ad eadem potens tactus inuidia adiuratas sacris precibus potentias adligasset, ne postulata concederent. Ergo et ligauit ille, inquit, et iste non soluit.\' Quo indicio dixit apparere theurgian esse tam boni conficiendi quam mali et aput deos
Abbreviated transcription (Latin):
untur imagines: Hanc enumdicit ꝑquas dam
consitrationes thaargicas quasteletas uocant
idoncam ficri: atque aptam susceptioni sp̃uũ.
& angelorum & aduidendos deos : Ex quib
tamentheargicis tel&as. fat&ur intellectu¬
ali animȩ nihil purgationis accedere quodeã
faciat idoneam ad uidendum dm̃ suum & per¬
spicienda ea quȩ ueresunt. Ex quo intelligipo¬
test qualium deorum: uel qualẽ uisionem
ficridicat thangicis consecrationib: inqua
non ea uidentur quȩueresunt Deniq animã
rationalẽ : siue quod magis amat dicere intel¬
lectualem insuꝑ posse dicit euadere &iam¬
si quod eius spĩtaleest & nulla theargica fue¬
rit arte purgatum. Porro autẽ atheargo spĩ¬
talem purgari actenus ut non ex hoc adim¬
mortalitatem & ernitatẽ ꝑuenidat: quã quã
itaque discernat ademonib: angelos. aeria
loca eẽ demonum. & heria uelempiria dis¬
serens angłoꝵ. & ammoneat utendum alicu¬

Expanded text:
untur imagines. Hanc enim dicit per quasdam untur imagines. Hanc enim dicit per quasdam conserationes theurgicas, quas teletas uocant, idoneam fieri adque aptam susceptioni spirituum et angelorum et ad uidendos deos. Ex quibus tamen theurgicis teletis fateretur intellectuali animae nihil purgationis accedere, quod eam faciat idoneam ad uidendum Deum suum et perspicienda ea, quae uere sunt. Ex quo intellegi potest, qualium deorum uel qualem uisionem fieri dicat theurgicis consecrationibus, in qua non ea uidentur, quae uere sunt. Denique animam rationalem siue, quod magis amat dicere, intellectualem, in sua posse dicit euadere, etiamsi quod eius spiritale est nulla theurgica fuerit arte purgatum; porro autem a theurgo spiritalem purgari hactenus, ut non ex hoc ad inmortalitatem aeternitatemque perueniat. Quamquam itaque discernat a daemonibus angelos, aeria loca esse daemonum, aetheria uel empyrea disserens angelorum, et admoneat utendum alicu
Abbreviated transcription (Latin):
artib deditos abos dampnabiles quos & male¬
ficos uulgus appellat: hos enim ad go&ian ꝑ¬
tinere dicunt Alios autẽ laudabiles uderiuo¬
lunt: quib theurgian deputant: Cumsint utriq
ritib fallacib: demonũ obstricti. sub nominib
angeloꝵ Nam & porphrrius quanda qua si
purgationẽ animȩ ꝑtheurgian : cunc tanter
tam̃ & pudibunda quod ammodo disputatione
promittit : Reuersionẽ uero ad dm̃ hancartẽ
prestare cui quã nogat: ut uideas cum inter
uicium sacrilege curiositatis. & phrloso phiȩ
ꝓfessionem sententuis alternantib fluctuare :
Nuncenim hancartẽ tãquã fallacẽ. & in ipsa
actione periculosam & legib ꝓhibita cauendã
mon& : Nunc aute udutci laudatorib cedexis
utilem dicit et. mundandĩ partẽ animȩ nonquȩ¬
dam intellec tualẽ quarerum intelligibilium
percipitur ucritas. nullas habentium similitudi
nes corporis spĩtalẽ. qua corporalium rerum capi¬

Expanded text:
artibus deditos alios damnabiles, quos et maleartibus deditos alios damnabiles, quos et maleficos vulgus appellat hos enim ad goetiam pertinere dicunt; alios autem laudabiles videri volunt, quibus theurgiam deputant; cum sint utrique ritibus fallacibus daemonum obstricti sub nominibus angelorum. Nam et Porphyrius quamdam quasi purgationem animae per theurgiam, cunctanter tamen et pudibunda quodammodo disputatione promittit; reversionem vero ad Deum hanc artem praestare cuiquam negat, ut videas cum inter vitium sacrilegae curiositatis et philosophiae professionem sententiis alternantibus fluctuare. Nunc enim hanc artem tanquam fallacem, et in ipsa actione periculosam, et legibus prohibitam, cavendam monet: nunc autem velut ejus laudatoribus cedens, utilem dicit esse mundandae parti animae, non quidem intellectuali, qua rerum intelligibilium percipitur veritas, nullas hnes corporum; sed spiritali, qua corporalium rerum capi
Abbreviated transcription (Latin):
cente sub mersos. Virga ꝑcussam p&rã
tante multitudini habundantia fluenta
fudisse Serpentũ morsus mortiferos
Panamiustissimam peccatoꝵ in ligno exalta
To pros pecto anco serpente sanatos
Vt& populo subuenir& affluto & mors morte
destructa uelut crucifixe mortis insimili¬
tudine signar&. Quem sane serpentẽ ꝓpter
factimemoriam reseruatum. cum postea popu¬
lus rrans tam quamidolũ colere coepiss&
Crechias rex religiosa potestate dõseruigs
cummagna pictatis laude contriuit: Hex &¬
adia multa huius cemodi que omnia cõmemo¬
rare nimis longumẽ: fiebant ad commen¬
dandã unius ueridĩ cultum & multoꝵ falsoꝵq
prohibendũ: Fiebant autem simplici fideatq
fiducia pietatis: Non incantaminationib
& carminib: nefarie curiosititis arte compo¬
sitis . quã uel magi andetestabiliore nomine
go&ian udhonorabiliore thrugian uocant:
Qui quasi conantur ista discernere. & inlicitis

Expanded text:
cente submersos; uirga percussam petram cente submersos; uirga percussam petram tantae multitudini abundantia fluenta, fudisse; serpentum morsus mortiferos, poenam iustissimam peccatorum, in ligno exaltato adque prospecto aeneo serpente sanatos, ut et populo subueniretur adflicto, et mors morte destructa uelut crucifixae mortis similitudine signaretur? Quem sane serpentem propter facti memoriam reseruatum cum postea populus errans tamquam idolum colere coepisset, Ezechias rex religiosa potestate Deo seruiens cum magna pietatis laude contriuit. alia multa hujuscemodi, quae omnia commemorare nimis longum est, fiebant ad commendandum unius Dei veri cultum, et multorum falsorumque prohibendum. Fiebant autem simfiducia pietatis, non incantationibus et carminibus nefariae curiositatis arte compositis, quam vel magiam, vel detestabiliore nomine goetiam, vel honorabiliore theurgiam vocant; qui quasi conantur ista discernere, et illicitis
Abbreviated transcription (Latin):
cooꝑti & obpressi sunt : Quid deillis miraculis
dicam. quetum indeserto idempopuł ductar&
stupenda diuinitate crebruerunt : aquas que
bibi nom poterant misso in eas sicut ds̃ p̃ceperit
ligno amaritudine caruisse. sitientesq sa¬
tiasse. manna esurientib uenisse decelo.
&cumess& colligentib constituta mensura:
quic quid amplius quisq collegerat. exottis
uermib putruisse. antediem uero sabbati
duplum collectum quia sabbato colligere ni
licebat nulla putredine uiolatum. Deside¬
rantib: carnem uesci. quȩ tanto populo nul¬
la sufficere posse uidebatur: uolatilibus
castra compl&a & cupiditatis ardorem
fastidio sacietatis extinctum. obuios hos¬
tes transitumq ꝓhibentes atq p̃liantes.
orante morse manibusq: cius infiguracru¬
cis extentis. nullo hebreoꝵ cadente ꝓstratos:
seditiosos inpopulodi asese ab ordinata.
diuinitus soci&ate diuidentes. ad eonplũ
uisibile inuisibilis pene. uiuos terra dehrs¬

Expanded text:
cooperti et obpressi sunt. Qucooperti et obpressi sunt. Qudicam, quae cum in deserto idem populus ductaretur, stupenda divinitate crebruebibi non poterant, misso in eas, sicut Deus praeceperat, ligno amaritudine caruisse sitientesque satiasse; manna esurientibus uenisse de caelo et, cum esset colligentibus constituta mensura, quidquid amplius quisque collegerat, exortis uermibus putruisse, ante diem nero sabbati duplum collectum, quia sabbato colligere non licebat, nulla putredine uiolatum; desiderantibus carne uesci, quae tanto populo nulla sufficere posse uidebatur, uolatilibus castra conpleta et cupiditatis ardorem fastidio satietatis extinctum; obuios hostes transitumque prohibentes adque proeliantes orante Moyse manibusque eius in figuram crucis extentis nullo Hebraeorum cadente prostratos; seditiosos in populo Dei ac sese ab ordinata diuinitus societate diuidentes ad exemplum uisibile inuisibilis poenae uiuos terra dehis
Abbreviated transcription (Latin):
liberationis suȩ p̃terita desiderare debere:
Illa uero quȩ & quanta s̃ quȩ iam ꝑmor seꝵ ꝓ
populo dĩ deiugo scruitutis. eru endo inogrpto
mirabiliter gesta sunt : ubi magi pharaonis
hoc ẽ. regis aegrptiꝰ populũ illũ dominatione
deprimebat adhoc facere quȩdã mira ꝑmis¬
si sunt ut mirabilius uincerent᷑ : Illienim fa¬
ciebant uenefitus & incantationib magicis.
quib: sunt angeli mali hoc .ẽ. dęmones dediti.
mor sẽs autẽ tanto potexitius quanto iustius¬
eiꝰ nomine qui fecit celum & terram seruientib ange¬
lis cos facile superauit Denique intertia plaga
deficientib magis. detemplage ꝓmorsen mag¬
na mysteriorum dispositione conpletesunt:
quib addĩ populum dimitendum pharaonis
& egrptioꝵ dura corda cesserunt. moxque
penituit &cum abscedentes hebreos consequi
conarentur: illis diuisomare ꝑsiccum transe¬
untibus unda hinc atquehinc inse redeante

Expanded text:
liberationis suae praeterita desiderare debere? liberationis suae praeterita desiderare debere? Illa uero quae et quanta sunt, quae iam per Moysen pro populo Dei de iugo seruitutis eruendo in Aegypto mirabiliter gesta sunt, ubi magi Pharaonis, hoc est regis Aegypti, qui populum illum dominatione deprimebat, ad hoc facere quaedam mira permissi sunt, ut mirabilius uincerentur! Illi enim faciebant ueneficiis et incantationibus magicis, quibus sunt mali angeli, hoc est daemones, dediti; Moyses autem tanto potentius, quanto iustius, nomine Dei, qui fecit caelum et terram, seruientibus angelis eos facile superauit. Denique in tertia plaga deficientibus magis decem plagae per Moysen magna mysteriorum dispositione conpletae sunt, quibus ad Dei populum dimittendum Pharaonis et Aegyptiorum dura corda cesserunt. Moxque paenituit, et cum abscedentes Hebraeos consequi conarentur, illis diuiso mari per siccum transeuntibus unda hinc adque hinc in sese redeunte
Abbreviated transcription (Latin):
mortales acbeati qui hoc nob uolunt eẽ. qđ sibi
Namnimis uetera si cominemorẽ longius quã
satis ẽ. reuoluere uidebor que miracula facta
sint ad testantia promissidi: Quib antean¬
norum milia. predixit abrahȩ. quod insemine
cius omnes gentes benedictionẽ fuerant habi¬
ture. Quis cnim non mir& eidem abra hȩ
filium peperisse coniugem sterilem. eotẽpre
senectutis. quoparere nec fitunda iãposs&
atque in eiusdem abrahȩ sacrificio flãmã
celitus factam inter diuisas uictimas cu¬
currisse: ademq abrahȩ predictum ab
angelis cȩleste incendium sodomoꝵ quosan¬
gelos hominib similes hospicio susceperat
& ꝑ eos deprole uentura dĩ ꝓmissa tenue¬
rat. p̃psoq imminente iamincendio mirã
desodomis ꝑ eos dem angelos liberationẽ
loth filii fratris eius. cuius uxor inuia retro
res piciens. atque insalẽ repente conuersa.
magno ammonuit sacram̃to neminẽ inuia

Expanded text:
mortales ac beati, qui hoc nobis uolunt esse quod sibimortales ac beati, qui hoc nobis uolunt esse quod sibiNam nimis uetera si commemorem, longius quam satis est reuoluere uidebor, quae miracula facta sint adtestantia promissis Dei, quibus ante annorum milia praedicit Abrahae, quod in semine eius omnes gentes benedictionem fuerant habiturae. Quis enim non miretur eidem Abrahae filium peperisse coniugem sterilem eo tempore senectutis, quo parere nec fecunda iam posset, adque in eiusdem Abrahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, eidemque Abrahae praedictum ab angelis caeleste incendium Sodomorum, quos angelos hominibus similes hospitio susceperat et per eos de prole uentura Dei promissa tenuerat, ipsoque inminente iam incendio miram de Sodomis per eosdem angelos liberationem Loth filii fratris eius, cuius uxor in uia retro respiciens adque in salem repente conuersa magno admonuit sacramento neminem in uia
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib noto frequentat ecła. ubiei demons¬
tratur quod in ea rem quex offert: ipsa offeratur:
les &beati. quicreatorisui participatione con¬
gaudent : cuius &ernitate firmi cuius ueri¬
tales & miseros ut in mortales beatiq simus
miseri corditer diligunt: Nolunt nos sibi sacri¬
ficari: sed cuius & ipsi nob̾ cum sacrificium
se. eẽ. nouerunt: Cumipsienim sumꝰ una ciui¬
tas dĩ : cuidicitur in psalmo: Glouosissima
dicta sunt dete ciuitas dĩ : Cuius pars in nob̶
peregrinatur: pars in illis opitulatur: Deilla
quippe suꝑna ciuitate ubidĩ uoluntas intel¬
ligibilis in commutabilis lex ẽ: deilla suꝑna
quod ammodo curia geritur unaq ibi cura
de nob ad nos ministrata ꝑ angelos sca illa scrip¬
tura descendit ubi clogitur : Sacrificans dus:
cradicabitur nisidñõ soli Huic scripture huiclegi
preceptistalibus tanta sunt ad testata miracula
utsatis appareat. cuinos sacrificariuelint in¬

Expanded text:
fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonsfidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam offert, ipsa offeratur. les et beati, qui Creatoris sui participatione congaudent, cujus aeternitate firmi, cujus veritales et miseros, ut immortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrificare; sed ei, cujus et ipsi nobiscum sacrificium se esse noverunt. Cum ipsis enim sumus una civitas Dei, cui dicitur in Psalmo, Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei : cujus pars in nobis peregrinatur, pars in illis opitulatur. De illa quippe superna civitate, ubi Dei voluntas intelligibilis atque incommutabilis lex est, de illa superna quodammodo curia geritur namque ibi cura de nobtura descendit, ubi legitur: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino soli. Huic scripturae, huic legi, praeceptis talibus tanta sunt adtestata miracula, ut satis appareat, cui nos sacrificari uelint in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnob : ut tanticapitis corpus essem̃ scđm
formam serui. Ha tenim obtulit: in hacobla¬
tus ẽ. Quia scđm hanc mediator .ẽ. In hacsa¬
cerdos. in hac sacrificum est. Cum itaq nos
hostiam uiuam scam dõ placentẽ rationabile
obsequium nr̃m. & non conformemur. huic scło
sed reformemur innouitate mentis nrae: ad pro¬
bandum quasit uoluntas dĩ. Quodbonum &
benqplacitum. & ꝑfectum quod totum sacrificui
nos ipsi sumus: dico crum inquit ꝑgratiam di
quȩ data est̃ mihi omnib quisunt in uob. non plus
sapere quamoport& sapere: sed sapere adtem¬
perantiam. sicut & unicuique ds partitus est
mensuram fidei. Sicut enim in uno corpore multa
membra habemus: omnia autẽ membra non cos¬
de actus habent : ita multi unum corp̃ sumꝰ
Inxxp̃o: Singuli autẽ alter alterius mombra
habentes dona diuersa. scđmgratiã quedata ÷
nobis: H ocest sacrificium xpĩanoꝵ multiunũ
corpus inxp̃o. Quod &iam sacram̃to altęris

Expanded text:
pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc mediator est, in hac sacerdos, in hac sacrificium est. Cum itaque noshostiam uiuam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium nostrum, et non conformemur huic saeculo, sed reformemur in nouitate mentis nostrae: ad probandum quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum, quod totum sacrificium nos ipsi sumus: Dico enim, inquit, per gratiam Dei, quae data essapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent: ita multi unum corpus sumus in Christo; singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam, quae data est nobis. Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris
Abbreviated transcription (Latin):
quanto magis anima ipsa cumse refert addm̃
utigne amoris cius accensa formam concupis¬
centiȩ sȩcularis amittat Ciq tãquã in cõmu¬
tabili formę subdita reformetur hinc eipla¬
cens quod ex cius pulchritudine acceperit fit
sacrificium quodidem apłs consequent̃ adiun¬
gens: & nolite inquit conformari huic scło.
sed reformamini innouitate mentis ur̃ae ad p¬
bandum uos quaesit uoluntas dĩ. quodbonum
& beneplacitum & ꝑfectum. Cum igitur uera
sacrificia opera sint miscđȩ. siue innos ipsos
siue in proximos quereferentur addm̃. Opera
uero miscđȩ non obaliud fiant. nisiut amiscria
liberemur: ac ꝑhoc utbeatisimꝰ quod non fit nisi
bono illo dequodictũ . e: mihi autem adherere
dõ bonum . ẽ. ꝓfecto efficitur ut tota ipsa redẽp¬
taciuitas hoc ẽ. congregatio socieasq scõꝵ
umuersale sacrificium offeraturdõ ꝑ sacerdotẽ
magnum qui&iam scipsum obtulit in passione

Expanded text:
quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo; sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue in proximos, quae referuntur ad Deum, opera uero misericordiae non ob aliud fiant, nisi ut a miseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas, hoc est congregatio societasque sanctorum, uniuersale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione
Abbreviated transcription (Latin):
cetur dõ. Quecumq: igitur inminis teriota¬
bernaculi siue templi multis modis desacri¬
fiqis leguntur diuinitus. ee. p̃cepta: ad dilec¬
tionemdi & ꝓximi significando referuntur:
In his enim duob p̃ceptis ut scriptũ . ẽ. totalex
ueraciter beati et̃ possim. Vnde&xipsa miscđa¬
sacrificium. Et sienim ab homine fit uel offertus
tamen sacri ficium res diuina est : Ita ut hoc
quoq uocabulo id latim ueteres appella uer̃
Vnde ipse homodĩ nomine consetratus e. &¬
ds̃ deuotus: In quantũ modo moritur ut dõ ui¬
uat : sacrificium ẽ: Nam & hoc admiscdam ꝑ¬
tin& : quamquisq inscipsum facit Propterea
scriptũ ẽ: Miserere anim&uȩ placens do
Corpus &iam nr̃m cumteperantia castigamus
siboc quem admodũ debenꝰ ꝓptor dm̃ facimus
ut non ex hibeamus membra nr̃a arma iniquitatis
ueltã quã instrum̃to utitur anima cũcis bonus
& rectus usus addm̃ reffertur. sacri ficium est.

Expanded text:
cetur Deo. Quaecumque igitur in ministerio tacetur Deo. Quaecumque igitur in ministerio tabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praeceptis, ut scriptum est, tota lex veraciter beati esse possimus. Unde et ipsa missacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacrificium est. Nam et hoc ad misericordiam pertinet, quam quisque in se ipsum facit. Propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc, quem ad modum debemus, propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis uel tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est:
Abbreviated transcription (Latin):
sum: sia dp̃ hendamillũ in holocaustis inuitulis
anniculis : si accepta uerit dñs inmilib arietũ.
autindenis milib: hyrcoꝵ pinguium: Sidedero
primogenita mea. impietatis fruc tũ uentris
me ꝓpeccato animemeȩ : Siadnuntiatũ . ẽ.
tibi homo bonum. autquid dns exquirit ate.
nisi facere iudicium & diligere miscricordiam.
& paratum eẽ ire cũ dño dõtuo: & in huius
proph&e uerbis utrumque diftinctum. ẽ. satisq
declaratum. illa sacrificia ꝑse ipsa non roqui¬
reredm̃. quib significantur hec sacrificia que
requirit ds̃ in epła quȩ inscribitur adhebrtos
Bene facere inquit & communicatores esse po¬
lite obliuisci: talibus enim sacrificiis placetdõ
Ac ꝑ hoc ubi scriptum .ẽ. miscđam uolo quamsa¬
crificium : nihil aliud quam sacrificium. sacri¬
ueri sacrificii Porro aute miscricor dia uerũ
sacrificium est Vnde dictum .ẽ. quod paulo
ante commamor aui: talib: onim sacrificuis pla¬

Expanded text:
sum? Si adprehendam illum in holocaustis, in uitulis sum? Si adprehendam illum in holocaustis, in uitulis anniculis? Si acceptauerit Dominus in milibus arietum aut in denis milibus hircorum pinguium? Si dedero primogenita mea inpietatis, fructum uentris mei pro peccato animae meae? Si adnuntiatum est tibi, homo, bonum? Aut quid Dominus exquirat a te nisi facere iudicium et diligere misericordiam et paratum esse ire cum Domino Deo tuo? Et in huius prophetae uerbis utrumque distinctum est satisque declaratum illa sacrificia per se ipsa non requirere Deum, quibus significantur haec sacrificia, quae requirit Deus. In epistula, quae inscribitur ad Hebraeos: Bene facere, inquit, et communicatores esse nolite obliuisci; talibus enim sacrificiis placetur Deo. Ac per hoc ubi scriptum est: Misericordiam uolo quam sacrificium nihil aliud quam sacrificium sacriueri sacrificii. Porro autem misericordia uerum sacrificium est; unde dictum est, quod paulo ante commemoraui: Talibus enim sacrificiis pla
Abbreviated transcription (Latin):
gratia uoluptatis Nam & siea sacrificia que uult.
quorum hoc unum ẽ. cor contritũ & humiliatũ
dolore penitendi. noll& eis sacrificus signifi¬
cari. quȩuelut sibi delectabilia desidera re puta¬
tus .ẽ. non uti quedchis offerendis. in lege uetere
p̃cepiss&. Etideo mutanda erant oportuno cer¬
toq iamtempore. ncipsidõ desiderabilia uel
certe in nob̵ acceptabilia. ac non potius que his
significata sunt crederentur Hinc &alio loco
psalmi alterius. Sie suriero inquit. nondicam
tibi . ms. ẽ. enim or̵terrę & plenitudo eius:
Numquid manducabo carnes tauroꝵ. aut
sanguinem hyrcorum potabo: tam quãdicer&
utique simihi esseł necessaria: non ate peterẽ
quȩ ab eo in potestate Dande subiungens.
quidilla significent: Immola in quit do sacri¬
ficium laudis. & redde altissimouotatua. &
inuocame indie tribulationis & eximãte&glo¬
rificabme Item apud aliũ ꝓpham. In quo inquit

Expanded text:
gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque iam tempore, ne ipsi Deo desiderabilia uel certe in nobis acceptabilia, ac non potius quae his significata sunt crederentur. Hinc et alio loco psalmi alterius: Si esuriero, inquit, non dicam tibi; meus est enim orbis terrae et plenitudo eius. Numquid manducabo carnes taurorum aut sanguinem hircorum potabo? Tamquam diceret: Utique si mihi essent necessaria, non a te peterem, quae habeo in potestate. Deinde subiungens quid illa significent: Immola, inquit, Deo sacrificium laudis et redde Altissimo uota tua et inuoca me in die tribulationis, eificabis me. Item aput alium prophetam: In quo, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
terrena: sed neipsa quidem iustitia hominis
ds̃ egere credendus ẽ. Totũq qđ recte colitur ds̃
homini ꝓ desse non dõ : Nequeenim fonti siqͥs¬
quã dixerit consiluis se sibiberit. autlucisiui¬
derit : Nec quod ab antiquis patrib aliqua sacri¬
ficia facta sunt inuictimis pecoꝵ quenunc dĩ
populus legit non facitꝰ Illud intellegendũ ẽ
nisi rebus illis easres fuisse significatas. quȩ agun¬
tur in nob adhoc ut inhereamusdõ. & ad cun¬
dem finem proximo consulamꝰ: sacrificium
ergo uisibile. in uisibilis sacrificu sacram̃tum.
id ẽ. sacrũ signũ . e: undeille penitens apud
habere ꝓpitium si uoluis ses inquit sacrificiũ
uelle sacrificium: Non uult ergo sacrificiumtru¬
cidatipecoris & uult sacrificiũ contriticordis:
Illo igitur quod cum nolledixit: hoc significatur
quod eum uelle subietit. Sic itaq illa dm̃ nolledix̃.
quomodo abstultis. ea uelle creditur. uelut sua

Expanded text:
terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis terrena, sed ne ipsa quidem iustitia hominis Deus egere credendus est, totumque quod recte colitur Deus homini prodesse, non Deo. Neque enim fonti se quisquam dixerit consuluisse, si biberit; aut luci, si uiderit. Nec quod ab antiquis patribus alia sacrificia facta sunt in uictimis pecorum, quae nunc Dei populus legit, non facit, aliud intellegendum est, nisi rebus illis eas res fuisse significatas, quae aguntur in nobis, ad hoc ut inhaereamus Deo et ad eundem finem proximo consulamus. Sacrificium ergo uisibile inuisibilis sacrificii sacramentum, id est sacrum signum est. Unde ille paenitens aput habere propitium: Si uoluisses, inquit, sacrificium, uelle sacrificium. Non uult ergo sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae
Abbreviated transcription (Latin):
dño soli N amutalia nunc taceã queꝑtinent ad
religionis obsequium. quo coliter ds̃: sacrificiũ
certe nullus hominum . ẽ. quiaudeat dicere de¬
berinisidõ : Multa deniq decultu diuino usur¬
pata sunt quȩ honorib deferent᷑ humanis :
siue humilitate nimia. siue ad o latione pestifera
Itata men ut quibus cadeferentur. homines ha¬
berentur. quidicuntur colendi &uenerandi:
Siautẽ multum eis additur & adorandi. Quis
uero sacrificandum censuit nisi ei quẽdm̃ autsci¬
uit aut putauit. aut finxit: quã porro anti¬
quus sit in sacrificando dicultus: duo illifrs.
cain. & abel. sitis indicant. quorũ maiorisds̃
reprobabit. sacrificium: minoris aspexit : Quis¬
autem ita desiput utexistim& aliquib usibus
dĩsse Necessaria quȩ in sacrificus offerunt᷑:
quod cum multis locis diuina scriptura testatur.
nelongum faciamus: breueillud depsalmo com¬
pccoraͤ. uel qualib& aliad corruptibili atque

Expanded text:
Domino soli. Domino soli. religionis obsequium, quo colitur Deus, sacrificium certe nullus hominum est qui audeat dicere deberi nisi deo. Multa denique de cultu diuino usurpata sunt, quae honoribus deferrentur humanis, siue humilitate nimia siue adulatione pestifera; ita tamen, ut, quibus ea deferrentur, homines haberentur, qui dicuntur colendi et uenerandi, si autem multum eis additur, et adorandi: quis uero sacrificandum censuit nisi ei, quem deum aut sciuit aut putauit aut finxit? Quam porro antiquus sit in sacrificando Dei cultus, duo illi fratres Cain et Abel satis indicant, quorum maioris Deus reprobauit sacrificium, minoris aspexit. autem ita desipiat, ut existimet aliquibus usibus Dei esse necessaria, quae in sacrificiis offeruntur? Quod cum multis locis diuina scriptura testetur, ne longum faciamus, breue illud de psalmo compecore uel qualibet alia re corruptibili adque
Abbreviated transcription (Latin):
cordetuo. & intota animatua & in tota m̃t&ua
& diliges proximum tuũ tam quam teipsum:
Vtenimbona sediligere noss&: constitutus. c̃ ei fi¬
nis quo ferr& omnia que ager& ut beatus es s&:
Nonenim quis ediligit: aliud uult esse quãbeatꝰ:
Hic autem finis. ẽ. adhereredõ: lamigitur scien¬
ti diligere seipsum cummandatur deproximo
diligendo sicut scipsum. Quid aliud mandatur.
nisi utei quantũ potest cõmend& diligendũ dm̃:
hic est dicultus. Hec uera religio: hec recta pie¬
tas hectantum deo debita seruit̾: Quecũq igit̃
inmortalis potestas quanta lib& uirtute p̃dita
sinos diligit sicut seipsam: ei uult. cẽ. subditos
utbeatisim cui& ipsa subdita bcata ẽ: Siergoñ
colitdm̃: misera t̃. quia priuat᷑ dõ: Siautẽ colit
dm̃ : Nonuult secoli ꝓdõ : Illi onim potius diuinȩ¬
sententiȩ suffragatur. & dilectionis uirib: fau&:
qua scriptũ ẽ: Sacrificans diis eradicabitur. nisi

Expanded text:
corde tuo et in tota anima tua et in tota mente tua, corde tuo et in tota anima tua et in tota mente tua, et: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum. Ut enim homo se diligere nosset, constitutus est ei finis, quo referret omnia quae ageret, ut beatus esset; non enim qui se diligit aliud uult esse quam beatus. Hic autem finis est adhaerere Deo. Iam igitur scienti diligere se ipsum, cum mandatur de proximo diligendo sicut se ipsum, quid aliud mandatur, nisi ut ei, quantum potest, commendet diligendum Deum? Hic est Dei cultus, haec uera religio, haec recta pietas, haec tantum Deo debita seruitus. Quaecumque igitur inmortalis potestas quantalibet uirtute praedita si nos diligit sicut se ipsam, ei uult esse subditos, ut beati simus, cui et ipsa subdita beata est. Si ergo non colit Deum, misera est, quia priuatur Deo; si autem colit Deum, non uult se coli pro Deo. Illi sententiae suffragatur, et dilectionis viribus favet, qua scriptum est. Sacrificans diis eradicabitur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
& laudis in ara cordis igne feruidȩcaritatis:
Adhunc uidendũ sicut uideri poterit. eique
coherendum ab omni peccatoꝵ & cupiditatũ
malarum labe mundamꝰ : & eius nomẽ c̃secram̃:
Ipscenim fons nr̃ȩ beatitudinis: ipseom̃is appeci¬
onis est finis: Hunc legentes. uł potius religa¬
tes amiscramus : amiseramꝰ enim Neglegentes:
Hunc ergo recolimus religentes: unde & reli¬
giodicta ꝑhib&ur: Ad cum dilectione tendimꝰ:
u ꝑuemendo quies cam: Ideo beati: quia illo fine
ꝑfecti Sͥ onumenimnr̃m decuius fine interplrs¬
losophos magna contentio est : nullum est aliud
quamilli coherere. cuius unius anima intellerctu¬
alis in corporeo sidici potest amplexu. uiris impl&
fecundatur uirtutib: Hocbonum diligere in toto
corde intota anima & intota uirtute pcipim:
adhocbonum debem & aquib: diligimur duci
Si conplentur duo illa p̾cepta: inquib totalex
pend& & ꝓph&e. Diliges dnm̃ dm̃tuum. in toto

Expanded text:
et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. et laudis in ara cordis igne feruidam caritatis. Ad hunc uidendum, sicut uideri poterit, eique cohaerendum ab omni peccatorum et cupiditatum malarum labe mundamur et eius nomine consecramur. Ipse enim fons nostrae beatitudinis, ipse omnis adpetitionis est finis. Hunc eligentes uel potius religentes amiseramus enim neglegentes — hunc ergo religentes, unde et religio dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perueniendo quiescamus, ideo beati, quia illo fine perfecti. Bonum enim nostrum, de cuius fine inter philosophos magna contentio est, nullum est aliud quam illi cohaerere, cuius unius anima intellectualis incorporeo, si dici potest, amplexu ueris inpletur fecundaturque uirtutibus. Hoc bonum diligere in toto corde, in tota anima et in tota uirtute praecipimur; ad hoc bonum debemus et a quibus diligimur duci, Sic conplentur duo illa praecepta, in quibus tota lex pendet et prophetae: Diliges Dominum Deum tuum in toto
Abbreviated transcription (Latin):
suis. nec populoꝵ erroribus partim auccores ficrent.
partim resistere nonauderent: ꝓfecto c̃fiterent᷑¬
& illis immortalibus acbeatis. & nob̵ mortalib:
acmiseris ut inmortales & beati eẽ. possimus.
Huius enim teplũ simuloms & singulitẽpla
sumus : quia & omnium concordiã. & singulos
in habitare dignatur : Noninomnib quã in
singulis maior : qm̃ nec mole distendit᷑ nec par¬
titione minuitur:. Cum adillum sursum .c̃.
cius .e. altare cornostrum : Eius unigenitũ
cum sacerdote placamꝰ. & cruentas uictimas
cedimꝰ: quando usque ad sanguinẽ procius
ueritate certamꝰ : Cum suauissimo adolemꝰ
incenso: cum in eius conspectupio scõq amore
flagramus &donacus in nob nosq ipsos. uo¬
uemꝰ & reddim: Etbene ficiorũcius sollẽpnitatib
festis & dieb statutis dicamꝰ sacramusq
mooriam: neuolumine tẽporũ ingrata sub¬
rẽpat obliuio: & sacramꝰ hostiã humilitatis

Expanded text:
suis, nec populorum erroribus partim auctores fierent, suis, nec populorum erroribus partim auctores fierent, partim resistere non auderent; profecto confiterentur, et illis immortalibus ac beatis, et nobis mortalibus ac miseris, ut immortales ac beati esse possimus, Hujus enim templum simul omnes, et singuli templa sumus ; quia et omnium concordiam, et singulos inhabitare dignatur: non in omnibus quam in singulis major; quoniam nec mole distenditur, nec partitione minuitur. Cum ad illum sursum est, ejus est altare cor nostrum: ejus Unigenito eum sacerdote placamus: caedimus, quando usque ad sanguinem pro eius ueritate certamus: eum suauissimo adolemus incenso, cum in eius conspectum pio sanctoque amore flagramus: ei dona eius in nobis quoque ipsos uouemus et reddimus; ei beneficiorum eius sollemnitatibus festis et diebus statutis dicamus sacramusque memoriam, ne uolumine temporum ingrata subrepat obliuio; ei sacrificamus hostiam humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
qui fabricatus .ẽ. mundum a quo & ipsa fac¬
taest: Nec aliunde illis suꝑnis preberi uitã
beatam. & lum intellegentię ueritatis quam
unde prebetur: & nob consonans cugło ubi legit᷑¬
ł uit homo missus adõ cuinomerat ioħs. hic
uenit intestimonium ut testimoniũ periber&
delumine. ut om̃s crederent ꝑcum: Nonerat
ille lumen: sedut testimonium periber& delu¬
mine: Erat lum̃ uerum: quod in luminat om¬
non hominẽ uenentẽ in hunc mundũ: Inqua
differentia satis ostendit̾. animã rationalẽ.
uelintellectualẽ qualis erat in ioħne. sibilum̃
es se non posse : sed alterius ueriluminis par¬
tipatione lucere : Hic ipseiohs fatetur : ubi
ci perhibens testimoniũ dicit Nosom̃s de
plenitudine eiꝰ accepimꝰ: Quaecum ita sint. si
platonici uelquicũq alii ista senser. cognos¬
centes dm̃ sicut dm̃ glorificarent. & gratias
agerent. Nec cuanescerent in cognationib

Expanded text:
qui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facqui fabricatus est mundum, a quo et ipsa facta est; nec aliunde illis supernis praeberi uitam beatam et lumen intellegentiae ueritatis, quam unde praebetur et nobis, consonans euangelio, ubi legitur: Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Iohannes; hic uenit in testimonium, ut testimonium per perhiberet de lumine, ut omnes crederent per eum. Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. In qua differentia satis ostenditur animam rationalem uel intellectualem, qualis erat in Iohanne, sibi lumen esse non posse, sed alterius ueri luminis participatione lucere. Hoc et ipse Iohannes fatetur, ubi ei perhibens testimonium dicit: Nos omnes de plenitudine eius accepimus. CAPUT Platonici, vel quicumque alii ista senserunt, cognoscentes Deum, sicut Deum glorificarent, et gratias agerent, neb evanescerent in cogitationibus
Abbreviated transcription (Latin):
copiosis sime mandauer̃ : hinc illos unde&
nos fieribatos: Obto quodam lumine
intelligibili quod ds̃. ẽ. illis: & aliud ẽ. quã
illi a quo inlus trantur ut clareant. atq eiꝰ
participatione . beatiq subsistant . Sepe
multumq plotinus asserit. sensũ platonis
explanans: ncillam quidem quamcredunt esse
uniuersitatis animam. aliunde beatam esse
quamnram. idq esse lucm quod ipsa non ẽ.
sed a quo creata est: Et quo intellogibiliter in¬
luminante : intelligibiliter luc& : Dat &iam
similitudinem adilla incorporea. dehis celestib
conspicuis amplisq corporib tamquã illesit
sol. & ipsa sit luna Lunam quippe : solis ob¬
iectu in luminariputant: Dicit ergo ille mag¬
nus platonicus : animam rationalem. siue
potius intellectualis dicenda sit : Ex quo genere
&iam immortalium beatoꝵq animas esse
intellogit. quos ingȩlestib sedib habitare non
dubitat. Non habere suprase naturam nisidi.

Expanded text:
copiosissime mandauerunt hinc illos, unde et copiosissime mandauerunt hinc illos, unde et nos, fieri beatos, obiecto quodam lumine intellegibili. quod Deus est illis et aliud est quam illi, a quo inlustrantur, ut clareant adque eius participatione perfecti beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus adserit sensum Platonis explanans, ne illam quidem, quam credunt esse uniuersitatis animam, aliunde beatam esse quam nostram, idque esse lumen quod ipsa non est, sed a quo creata est et quo intellegibiliter inluminante intellegibiliter lucet. Dat etiam similitudinem ad illa incorporea de his caelestibus conspicuis araplisque corporibus, tamquam ille sit sol et ipsa sit luna. Lunam quippe solis obiectu inluminari putant. Dicit ergo ille magnus Platonicus animam rationalem, siue potius intellectualis dicenda sit, ex quo genere etiam inmortalium beatorumque animas esse intellegit, quos in caelestibus sedibus habitare non dubitat, non habere supra se naturam nisi Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde in quib: dam scripturarum locis. utdis¬
tintio cercior apparer&: non cusebian. quđ
ex bono cultu: sed theosebian quod ex dĩ cultu
compositum resonat dicere maluerunt : Vtr̾u¬
lib& autem horum : nos in uno uerbo enuntiare
nom possumus Queataq latria grece nuncca¬
patur: & latine interp̃tatur seruitus Sed
ea qua colimꝰ dm̃. uelque threscia grecȩ. latine
autem religiodicitur : sedea quȩ nob .ẽ. erga
ex primere sed dĩ cultum possum appellare :
Hanc ei tantum dõ deberi dicimꝰ: quia uerus ẽ
ds̃ facitꝰ quos uult cultores deos Quicuq
igitur sunt incęlestib habitationib. inmorta¬
les & beati : sinos non amant necbeatos esse
nos uolunt : colendi utique non sunt: Siautẽ
amant & beatos uolunt: profecto indeuoluNt
unde etipsisunt: An aliunde ipsibeati. aliunde
oribus philosophis in hac questione conflictꝰ:
Viderunt enim. suisq litteris multis modis

Expanded text:
Unde in quibusdam Scripturarum locis, ut disUnde in quibusdam Scripturarum locis, ut distinctio certior appareret, non εὐσέβειαν, quod ex bono cultu, sed θεοσέβειαν, quod ex Dei cultu compositum resonat, dicere maluerunt. Utrumlibet autem horum nos uno verbo enuntiare non possumus. Quae itaque λατρεία Graece nuncupatur, et Latine interpretatur servitus, sed ea qua colimus Deum: vel quae θρησκεία Graece, Latine autem religio dicitur, sed ea quae nobis est erga exprimere, sed Dei cultum possumus appellare: hanc ei tantum Deo deberi dicimus qui verus est Deus, facitque suos cultores deos. Quicunque igitur sunt in caelestibus habitationibus inmortales et beati, si nos non amant nec beatos esse nos uolunt, colendi utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, profecto inde uolunt, unde et ipsi sunt; an aliunde ipsi beati, aliunde oribus philosophis in hac quaestione conflictus. Viderunt enim suisque litteris multis modis
Abbreviated transcription (Latin):
cultus dõ debitus non potest: Nam & ipsa reli
gio. quamuis distinctius : non quem lib&. sed di
cultum significare uideatur : unde isto nom̃e
Tamen quia latina eloquendi consuctudine
non imperitoꝵ. uerum &iam doctis simoꝵ
& cognationib humanis atq đfinitatibus.
& quibusq necessitudinib dr̃ exhibenda re¬
ligionoꝵ eo uocabulo i. tatur ambiguum.
cum decultu dĩtatis uertitur questio: ut fident̃
dicere ualeamꝰ religionẽ non esse nisicaltũ dĩ
tia ꝓpinquitatis humane. in solenter offerri:
Pietas quoq ꝓprie dĩcultus. intelligi sol&
quam greci eusebian uocant: H ac tamen
& erga parentes officio sehaberi dr̃ : more
autem uulgi hoc nomen &iam in operib miscđe
frequentatur: Quodideo arbitror euenisse
quia hȩc fieri precipue mandat ds̃ eaq: sibi
quendi consuetudine factum est: ut & ds̃ ipse
dicatur pius: Quem sane greci nullo suo sermo¬
promis cricordia illorum &iamuulgus usurp&.

Expanded text:
cultus Dcultus Dgio, quamvis distinctius non quemlibet, sed Dei cultum significare videatur unde isto nominedicitur, tamen quia Latina loquendi consuetudine non solum imperitorum, verum etiam doctissimorum et cognationibus humanis, atque affinitatibus, et quibusque necessitudinibus dicitur exhibenda religio, non eo vocabulo vitatur ambiguum, cum de cultu deitatis vertitur quaestio, ut fidenter dicere valeamus religionem non esse nisi cultum Deitia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intelligi solet, quam Graeci εὐσέβειαν vocant. Haec tamen et erga parentes officiose haberi dicitur. More autem vulgi hoc nomen etiam in operibus misericordiae frequentatur. Quod ideo arbitror evenisse, quia haec fieri praecipue mandat Deus, eaque sibi quendi consuetudine factum est, ut et Deus ipse dicatur pius: quem sane Graeci nullo suo sermopro misericordia illorum etiam vulgus usurpet.
Abbreviated transcription (Latin):
homines quos honorifica ud recordatione.
ud p̃sentia frequentam: Nec solum ea quib:
nos religiosa humilitate subicimꝰ : sed quedã
&iam. que subiecta sunt nob ꝑhibent᷑ coli:
Nam ex hoc uerbo & agricole & coloni. &ix¬
cole uocantur : & ipsos ds̃ non ob aliud appellant
cȩlicolas. nisi quod celum colant: Nonutique
uenerando: sed inhabitando tamquã cęli quos¬
dam colonos: Non sicut appellantur coloni
qui conditionẽ debent genitalisolo ꝓpter agri¬
culturam sub dominio possessoꝵ: sedsicut ait
quidam latini doqui magnus auctor. Vrbs
antiqua fuit trrutenuere coloni. Abcolendo
enim colonos uocauit: non ab agri cultura.
Hinc & ciuitates amaiorib ciuitatib uelut po¬
pulorum ex aminib condite: colonienun cu¬
pantur : aꝑ hoc. cultum quidem non deberi
nisidõ: propria quidam notione uerbihuius
ommno uerissimum . ẽ: Sed quia & aliarum reru
dr̃ cultus : idco latine unꝰ uerbo significari

Expanded text:
homines, quos honorifica vel recordatione, homines, quos honorifica vel recordatione, vel praesentia frequentamus. Nec solum ea quibus nos religiosa humilitate subjicimus, sed quaedam etiam quae subjecta sunt nobis, perhibentur coli. Nam ex hoc verbo et agricolae, et coloni, et incolae vocantur, et ipsos deos non ob aliud appellant coelicolas, nisi quod coelum colant; non utique venerando, sed inhabitando, tanquam coeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni qui conditionem debent genitali solo propter agriculturam sub dominio possessorum, sed, sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor : Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni, abenim colonos uocauit, non ab agricultura. Hinc et ciuitates a maioribus ciuitatibus uelut populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur. Ac per hoc cultum quidem non deberi nisi Deo propria quadam notione uerbi huius omnino uerissimum est; sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno uerbo significari