comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te quide que est cis
asꝑa: auditũ autent.
ad fabulas aũt ou̾ten
conutentuz tur. quas docent ma¬
gistri. quos sͥ coac̾uañ.
Hos magistros salomon uult intelligi ꝑ mu¬
licrem: de qͣait. Mulier insipiens: & audax. in¬
ops panis: conuocat p̃tereuntes. dicens: pa¬
nes occultos libent᷑ attingite. & aq̃ furtiue
dulcedinẽ. hecenĩ mulier: uanitas est impioꝵ.
quȩcum sit inops panis: ꝓmituit panes .i. cũ
sit ignara u̾itatis: ꝓmittit scientiã ueritatis.
qͣm ipsa occultatione cõmendat. & quasi condit
ut libentꝰ audiatur. cuiꝰ phibitam: furantur
seducti. audientiã. Hec enĩ occultatio: facit qͣ¬
si pruritũ in aurib sp̃ualit̾ formeantibus.
si c̃ pruritu libidinis. corrũpit᷑ in carne integͥtaᷤ
castitatis slephari em̃ doctores. ipsa occubtatt¬
one condunt sua uenena: curiosis. ut doexisti¬
saus pauriant insipientiã. quã putant scien¬
tiam. dulciq audrant: que palam in eccłia dẽs¬

Expanded text:
te quidem, quae est eis a, auditum avertent, ad fabulas autem convertentur, quas docent magistri quos sibi coacervant. Hos magistros Salomon vult intelligi per mulierem de qua ait: Mulier insipiens et audax inops panis convocat praetereuntes, dicens: Panes occultos libenter attingite, et aquae furtivae dulcedinem . Haec enim mulier vanitas est impiorum, quae cum sit inops panis promittit panes, id est cum sit ignara veritatis promittit scientiam veritatis, quam ipsa occultatione contendat, et quasi condit ut libentius audiatur, cujus prohibitam furantur seducti audientiam. Haec enim occultatio facit quasi pruritum in auribus spiritualiter fornicantibus, sicut pruritu libidinis corrumpitur in carne integritas castitatis. Nefarii enim doctores ipsa occultatione condiunt sua venena curiosis, ut ideo existiretum, et suavius hauriant insipientiam quam putant scientiam, dulciusque audiunt quae palam in Ecclesia di
Abbreviated transcription (Latin):
p̾seius futuroꝵ: in doc¬
trina p̾cipit eẽ instan¬
dum. ut contͣhoc quod¬
futurũ erat: pp̃aretur
eccłia. T̃ales enĩ dicit¬
futuros: qui ꝑ desid̾iis
sius uoceri uelint. ut¬
a magistris constan¬
tib. & ueracib. ad hoᷤᷤ
doceant: q̃ libent̃ au
Diant. quia uitas illis
asꝑa uidebitur. ut re¬
licta uera doctrina:
fabulis uacent. ipsi

Expanded text:
praescius futurorum in dotrina praecipit esse instandum, ut contra hoc quofuturum erat praepararetur Ecclesia. Tales enim dicifuturos, qui pro desideriis suis doceri velint, ua magistris constantibus et veracibus ad hos doceant quae libenter deant; quia veritas illis aspera videbitur, ut licta vera doctrina fabulis vacent. Ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
fectis. quib adhuc
ñ ualeo loqͥ sapientiã. qi adhuc lacte potant᷑.
ñ solido cibo pascunt᷑. s illis dico: qui iam ii¬
dent᷑ eẽ ꝑfecti. qui manducant solidũ cibum.
qr intelligunt equalitatẽ ubi cũ patre s tñ ñ
sic uident adhuc. quomͦ uidendũ est facie ad
piamꝰ ut nou̾imus. tutiorẽ eẽ affectum uera
q̃rendi: qͣm incognita ꝓ cognitis p̾sumendi.
Sicgͦ q̃ramꝰ. tanqͣm inuenturi. sic inueniam᷑.
tanquã quesituri. de credendis. milla infi¬
delitate dubitemꝰ. de intelligendis: nulla te¬
meritate affirmemꝰ. In illis. auctoritas tenen¬
daẽ. in his. u̾itas exqͥrenda. Et sciendum qd̃
iusticia qͣ iistus ex fide uiuit. nc̃ ua iusticia ẽ.
q̃ licet ñ ĩmerito in aliquib iustis. ꝓ huiꝰ uite
capacitate ꝑfecta dicatur: tñ ẽ parua: ad illã
magnã. quãcepit equalitas angłoꝵ. quam
qͥ nundũ habebat. & ꝓpt̾ illam q̃ iam merat
ꝑfectũ. & ꝓpt̾ istam que ad huc deerat ĩꝑfec¬

Expanded text:
erfectis, quibus non valeo loqui sapientiam, qui adhuc lacte potantur, non solido cibo pascuntur; 185 sed illis dico, qui jam dicuntur esse perfecti; qui manducant solidum cibum, quia intelligunt aequalitatem Verbi cum Patre: sed non sic vident adhuc, quomodo videndum est facie ad piamus ut noverimus tutiorem esse affectum vera quaerendi, quam incognita pro cognitis praesumendi. Sic ergo quaeramus tanquam inventuri, et sic inveniamus tanquam quaesituri. De credendis, nulla infidelitate dubitemus; de intelligendis, nulla temeritate affirmemus. In illis auctoritas tenenda est, in his veritas exsquirenda. Et sciendum quod justitia qua justus ea fide vivit, nunc vera justitia est. Quae licet non immerito in aliquibus justis pro hujus vitae capacitate perfecta dicatur, tamen est parva ad illam magnam quam ceperit aequalitas angelorum. Quam qui nondum habebat, et propter illam quae jam inerat, perfectum, et propter istam quae adhuc deerat imperfec
Abbreviated transcription (Latin):
rectioni: nec stud̾e certamini. Id̃oq: ne sibi ui¬
deatur quisq instruere:. etiã cum ꝓt̾ue exagi¬
tat: irridetq peccantẽ: aut suꝑbe: tanquam
insanabilem uetestat᷑: in spũ inquit mansue¬
tudinis: ꝯsid̾ans teip̃m ne ⁊ tu tẽpteris. Alt̾¬
alt̃ portet alteriꝰ. infir

Expanded text:
rectioni, nec studere certamini. Ideoque ne sibi virectioni, nec studere certamini. Ideoque ne sibi videatur quisque instruere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, intendens teipsum, ne et tu tenteris. alter portet alterius infir
Abbreviated transcription (Latin):
fecitis: ñ patiatur se argui. s defend̃e se incipi¬
at. ne turpis uideatur. Idolenit̃ instruite: qr
frẽs estis.⁊ si suꝑiores. Attende qͥd ꝓpͥc dicatur
delictum .⁊ quid sit p̃occupatio. qr dicit p̾oc. fu
in aliqͦ. delic. ut his intellectis. intelligas. fratͥ
p̃occupato in dclicto fore indulgendu. Delictũ
igit᷑ fortasse ẽ: declinare a bono. Pecc̃m est:
fac̾e̾ malum. ut sicut in laudabili uita: aliud
ẽ declinare a malo: aluid facere bonum: qd̾
ãmonem᷑ oicente scriptura. Declinaa malo
ce fac bonũ ita in dã pnabili: aliud sit de¬
clinare a bono: aliud facere malũ. & illud:
mali. Delictum. deseratio boni. qd̾ &e ipsum
nom̃ ostendit. Quid enĩ aliud sonat delictũ.
peccatum: qd a sciente cõmititur. Indiffe̾nter
delictum: n oĩe pcecati appellet᷑. Preoccupatio
aut est: dum uel ad horam ñ uidet᷑ quid agen¬
dum sit uł qui uid̾int uincunt᷑. ut .s. malum
cogitatio. ttaeos nec deesse uoluit fratrum cor¬

Expanded text:
feceritis, non patiatur se argui, sed defendere se incipiat, ne turpis videatur. Ideo leniter instruite, quia fratres estis, etsi superiores. Attende quod proprie dicatur delictum, et quod sit praeoccupatio, quia dicit praeoccupatus in aliquo delicto, ut his intellectis intelligas fratri praeoccupato in delicto fore indulgendum. Delictum igitur fortasse 160 est declinare a bono. Peccatum est facere malum, vel sicut in laudabili vita, aliud est declinare a malo, aliud facere bonum, quod admonemur, dicente Scriptura: Declina a malo et fac bonum ; ita in damnabili aliud sit declinare a bono, aliud facere malum; et illud mali. Delictum desertio boni, quod et ipsum nomen ostendit. Quid enim aliud sonat delictum, peccatum quod a sciente committitur, indifferenter delictum nomine peccati appelletur. Praeoccupatio autem est, dum vel ad horam non videtur quid agendum sit, vel qui viderint vincuntur, ut scilicet malum cogitatio, ita eos nec deesse voluit fratrum cor
Abbreviated transcription (Latin):
antixp̃i uidebant᷑. Un. ñ nulli. ip̃m resurrectum:
& futurũ antixp̃m: suspicant᷑. Alii uͦ. nec occi¬
sum putant: s potiꝰ subtractum: ut putaretur
occisus. ⁊ uiuum occultari. in uigore ipsius eta¬
tis: in qͣ fuit: dum credetur extinctus. donce tẽ¬
pore suo reuelet᷑. ⁊ restituat᷑ ĩ regnũ. s mltũ mira
mͥ ẽ ħ opinantium tanta p̾sũptio. Illud tñ qd̃
ait: ut quitenet. ⁊ ẽ: ñ absurde de romano un¬
perio. credit᷑ dictũ. donec tollat᷑. ut sit sensꝰ. tm̃¬

Expanded text:
antichristi uidebantur. unde nonnulli ipsum resurrecturum antichristi uidebantur. unde nonnulli ipsum resurrecturum et futurum antichristum suspicantur. alii usum putant, sed potius subtractum, ut putaretur occisus, et vivum occultari, in vigore ipsius aetatis in qua fuit cum crederetur exstinctus, donec tempore suo reveletur et restituatur in regnum. Sed multum mira mihi est haec opinantium tanta praesumptio. Illud tamen quod ait, ut qui tenet, etc., non absurde de Romano imperio creditur dictum donec tollatur, ut sit sensus: T
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ id̃o appellat᷑ myst̾ium. qr iam tunc diabolus
occulte ꝑ neronẽ: & alios: oꝑabatur: occidendo
martyres. sicut tunc aꝑte oꝑaturꝰ est ꝑ anti¬
xp̃m intficiendo elyam & enoch aliosq płimoᷤ
qͥ instigante patre suo diabolo: zelo ydoloꝵ in¬
terfecit apłos. Et sunt nero &e alii. menbra fu
quid detineat: hoc aꝑte ñ exponit. & id̾o: nos
qͥ nescimus. qd̾ illi sciebant. ꝑuenire cũ labore:
ad id qd̾ sensit apłc: cupimꝰ. nec ualemꝰ p̾sertim
qr & illa que addidit. hunc sensum faciunt ob¬
scuriorẽ. Quid enĩ est. iã mystium oꝑat᷑ iniqͥta¬
tis: tm̃. ut qui tenct nc̃ teneat. uonec de medro
fiat: Ego ꝓrsus qͥd dixit. me fateor ignorare.
Suspiciones tñ alioꝵ qͣs leg̾e uł audire potui:
ñ tacebo. Quidam suspicantur: hoc de imꝑio
dictũ fuisse romano. ⁊ ido apłm ñ id aꝑte scrib̾e
uolusse: ne calũpniam .s. incurreret. qd̃ ro¬
mano imꝑio male optauit. cũ sꝑaret᷑ et̾num.

Expanded text:
d ideo appellatur mysterium, quia jam tunc diabolus occulte per Neronem et alios operabatur occidendo martyres, sicut tunc aperte operaturus est per Antichristum interficiendo Eliam et Enoch aliosque plurimui instigante patre suo diabolo, zelo idolorum interfecit apostolos. Et sunt Nero et alii umbra futurquid detineat, aperte non exponit. Et ideo nos qui nescimus quod illi sciebant, pervenire cum labore ad id quod senserat Apostolus, cupimus nec valemus, praesertim quia et illa quae addidit hunc sensum faciunt obscuriorem. Quid enim est: Jam mysterium operatur iniquitatis tantum, ut qui tenet nunc teneat, donec de medio fiat? Ergo prorsus quid dixerit me fateor ignorare; suspiciones tamen hominum quas legere vel audire potui non tacebo. Quidam suspicantur hoc de imperio dictum fuisse Romano, et ideo Apostolum non id aperte scribere uoluisse, ne calumniam uidelicet incurreret, quod Romano imperio male optauerit, cum speraretur aeternum;
Abbreviated transcription (Latin):
qd posset hoĩb dici.
ce tenuit apud se.
qd̾ ñ posset dici. gͦ
&e audiatur: ad qd
possum̃ attng̾e. x credat᷑ ad qd ñ possumꝰ. Sidicẽ¬
mꝰ illi rogamꝰ te: explica magnitudinẽ illiꝰ. nonne
forte hoc respond̾et nob̾: slon ẽ ualde magnꝰ quẽ
uideo. si a me potest explicari. Dem̃: ne de se gło¬

Expanded text:
d posset hominibus dici, et tenuit apud se non posset dici. Ergo et audiatur ad quod possumus attingere, et credatur ad quod non possumus. Si diceremus illi, rogamus te, explica magnitudinem ipsius, nonne forte hoc responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me potest explicari. Ambrosius
Abbreviated transcription (Latin):
ditus. ad soluendum.
s semꝑ cura. uñ recte
ait: languens. Non
enim recusando fidẽ
penitꝰ. morit᷑. nec ad
uitatis scientiã. ꝯua¬
lescit .s. quasi repeti¬
tis accessionib.lan¬
guet circa q̃stiones
& pugnas uerboꝵ.
Questio enĩ erat. an
aliquis ẽẽt serus

Expanded text:
ditus ad solvendum, sed semper circa. Unde recte ait, languens: non enim recusando fidem penitus moritur, nec ad veritatis scientiam convalescit, sed quasi repetitis accessionibus languet circa quaestiones et pugnas verborum. Quaestio enim erat an aliquis esset servus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & dilecti dõ. qui
tes. ⁊ ex hortare seien¬
tes. N iquis aut̃ ali¬
der docet. s. ut omnes
xisse: Reddite cesari q̃
sunt cesaris. & item.
disette a me qr mitis
sũ ⁊ humił corde. & ñ¬

Expanded text:
sunt et dilecti Deo, qui tes, et exhortare scientes. Si quis autem aliter docet, scilicet ut omnes xisse: Reddite Caesari quae sunt Caesaris . Et item: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde .
Abbreviated transcription (Latin):
sam xp̃ranitatẽ: Iste
talis est. suꝑb. suꝑ¬
bia. ñ ratio. ducit cum
&ẽ ido. elatus est. non
patiens se uinci. quip¬
pe. cũ ad fauorẽ que¬
rendum. in oflictum
prumpat. qda man¬
suetis & bonis uitat᷑.
de ẽ. nichsciens. de hi

Expanded text:
stianitatem, iste talis est superbus, superbia non ratio ducit eum. Et ideo elatus est non patiens se vinci, quippe cum ad favorem quaerendum in conflictum prorumpit, quod a mansuetis et bonis vitatur. Et est nihil sciens, de hi
Abbreviated transcription (Latin):
datum: dixi. Ecce. sine
aliqͣ retardatione. ue¬
uio. ad me ꝯferendy.
Ipse: offerens. ipse.
oblatio ẽ. euiiꝰ rei sacra¬

Expanded text:
datum, dixi: Ecce, sine aliqua retardatione venio ad me offerendum, ipse offerens; ipse oblatio est. Cujus rei sacra
Abbreviated transcription (Latin):
nec his om̃ib plene
innotuit. s his tm̃. qͥb
uoluit ds ex sola gr̃a.
notas fac̃ẽ diuitias głe
sacram̃ti huiꝰ .i. copiołã
głam tam digni saẽm̃ti.
in qͦ. sunt multa .s. fides
remissio. iusticia. dona
sp̃s scĩ. futura beatitu¬
do. &e id̾o: dic̃ diuitias.
Sacram̃ti dico: existen¬
tis ingentib. qd sacͣ¬

Expanded text:
Nec his omnibus plene innotuit, sed his tantum, quibus voluit Deus, ex sola gratia notas facere divitias gloriae sacramenti hujus, id est copiosam gloriam tam digni sacramenti, in quo sunt multa, scilicet fides, remissio, justitia, dona Spiritus sancti, futura beatitudo. Et ideo dicit divitias, sacramenti dico, existentis; in gentibus: quod, sac
Abbreviated transcription (Latin):
tumẽ xp̃i incarnatio.
ꝑ qͣm saluant᷑ gentes.
ge saluat gentes. Nos
dico. corripientes .i. ar¬
guentes. ñ solũ uos:
I. s om̃em hoĩem qui de¬
uiat a u̾itate qͣm nouit.
& docentẽ om̃em hoĩem

Expanded text:
ntum est Christi incarnatio per quam salvantur gentes. ge salvat gentes. Nos dico, corripientes, id est arguentes, non solum vos, sed omnem hominem, qui deviat a veritate quam novit. Et docentes omnem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
dam: nos peoẽis irreti¬
tos: qui rei eramꝰ sub
formitate muidi huiꝰ
q̃ in mundo cõmittun¬
tur: cuiꝰmodi sunt:
isipientia. spurcicia
sens scłm d̾r neqͣm: ñ id̾o: qd̾ mundꝰ iste creatꝰ a d̾o:
malꝰ sit. s qr in eo fiunt mala. Ex hoc sensu dicit᷑.
dies mali sunt. dies iacob: pessimi. mundꝰ. in ma¬
ligno positꝰ. tempora. ꝑicłosa. saltus quoq qͥ suñ
pleni latronib. & gladiꝰ quoq cruor effunditur
&e calix quo uenenũ temꝑatur: mala dicuntur.
qr ñ solum tempora: s etiã loca. &e instrum̃ta: ma¬
loꝵ traxerunt infamiam: q̃ in eis fiunt. Ita scłm
pat: uni in eẽntia: ẽ gła. de hac redẽptione: in scła
stabunt᷑. am. hoc ꝯfirmationis nota ẽ. Attende.
qd̾ in hac salutatione: p̃libauit apłe: & cõmen¬
dationẽ sui. ⁊ qͥd possit gr̃a xp̃i. ⁊ qd̾ lex nicħ cor

Expanded text:
irretitos, qui rei eramus sub formitate mundi hujus ae in mundo committuntur: cujusmodi sunt insipientia, spurcitia, et citur nequam, non ideo quod mundus iste, creatus a Deo, malus sit; sed, quia in eo fiunt mala Ex hoc sensu dicitur: Dies mali sunt, dies Jacob pessimi, mundus in maligno positus, tempora periculosa, saltus quoque qui sunt pleni latronibus, et gladius quo cruor effunditur, et calix quo venenum temperatur, mala dicuntur, quia non solum tempora, sed etiam loca et instrumenta malorum traxerunt infamiam quae in eis fiunt. Ita et saPatri uni in essentia est gloria: de hac redemptione, in saecustabuntur. Amen. Hoc confirmationis nota est. Attende quod in hac salutatione praelibavit Apostolus et commendatione
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m. & n aliunde: insiado
qui non ẽ minor patre
qm iniuiriose equatis le¬
gi: dum ip̃m sine lege
ad salutẽ ñ sufficere as¬
seritis: sic̃ nec legẽ sine
eo. s ab ip̃o sine lege: gͣ¬

Expanded text:
 non aliunde, nisi a Deo qui non est minor Patre, quem injuriose aequatis legi, dum ipsum sine lege ad salutem non sumcere asseritis, sicut nec legem sine eo. Sed ab ipso sine lege gr
Abbreviated transcription (Latin):
tinuerit. illud in abrabȩ carne decimabaam ꝑ¬
bebat: & uulnus p̾uaricationis ⁊⁊ medicam̃tũ
uuln̾is. Uulnus p̾uarieationis. in lege m̃broꝵ
repugnante legimentis.q̃ ꝑ omnẽ inde ꝓpa¬
gatam carnẽ seminali ratione. quasitrisseb¬
tur. m edicam̃tum aut̃ uulneris. in eo qđ inde
sine oꝑe concupiscentiali. in solamat̾ia corporali
ꝑ diuinam ꝯceptionis. formatiomisq rationẽ
De uirgine assumptum est. Sigͦ. ⁊c̃. Pretu¬
lit hactenus sac̃do
leuitieũ destruit. quo
destructo. necessario
etiã destruit᷑ lex qͥa
sub illo data ẽ . q. quia

Expanded text:
ertinuerit, illud in Abraertinuerit, illud in Abrabebat et vulnus praevaricationis et medicamentum vulneris: vulnus praevaricationis in lege membrorum repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem vulneris in eo, quod inde sine opere concupiscentiali, in sola materia corporali, per divinam conceptionis formationisque rationem de Virgine assumptum est, propter lit hactenus sacerdoLeviticum destruit, quo destructo necessario etiam destruitur lex, quia sub illo data est. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ quippe illam seminalẽ. ibi fuit leui. q̃ rõne
ꝑ coneubitum uenturꝰ erat in matrẽ. scd̃m ꝗͣ
rationẽ. ñ erat ibi xp̃i caro qͣmins scdm ipsam.
ibi fuerat mari̧ caro. leus scd̃m concupiscentiã
uenturus erat. Cum em̃sie in semine. & uisibilis
corpulentia: & inuisibił ratio. utrimq cucurrit̃
ex abraham: uł etiã ex ip̃o adam usꝙ ad corpus
aut̃: usibilem carnis substantiã. dc carne uirgĩ¬
nis sumpsit. Ratio uo ꝯceptionis esꝰ. na semine
hoc qd̾ de matre accepit: etiã in lumbis abra he
fuit. Ille est gͦ decimatus in abrahamꝰ. quisis fu¬
it in lumbis eius: sicut in lumbis pat̾s sui eriã
ipse abrabam fuit.⁊. qui sic est natus de patre
abraham. sicut de suo patre natus ẽ abraham
& iniusibilem concupiscentiam. qͣmius eã casta
& bona iura nuptiarum. ñ sinant ualere. ncs
qͣntum exea possunt generi substituendo ꝓspiẽe
uulnis. s mat̾iam medicaminis: traxit. Nam cũ
ipsa decimatio: ad p̾figurandam medicinam p¬

Expanded text:
nem quippe illam seminalem ibi fuit Leui, qua ratione per concubitum uenturus erat in matrem; secundum quam rationem non ibi erat Christi caro, quamuis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caroventurus erat. Cum enim sit in semine, et visibilis corpulentia, et insensibilis ratio utrumque cucurrit ex Abraham, vel etiam ex ipso Adam usque ad corpus  Christus autem visibilem carnis substantiam de carne Virginis sumpsit. Ratio vero conceptionis ejus non a semine cundum hoc quod de matre accepit, etiam in lumbis Abrahae fuit. Ille est ergo decimatus in Abraham qui sic fuit in lumbis ejus, sicut in lumbis sui patris etiam ipse Abraham fuit, id est qui sic est natus de patre Abraham, sicut mentis , et invisibilem concupiscentiam, quamvis eam casta et bona jura nuptiarum non sinant valere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicevulneris, sed materiam medicaminis traxit. Nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam p
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd. uł audimꝰ. quia:. nec
ad loquendũ digne de deo
lingua sufficit. nec ad ꝑcipi¬
endum: p̾ualet intellectus.
Multa enĩ de do intelligimꝰ.
quȩ loqui penitꝰ non ualemꝰ
Multa itẽ loquim᷑: quȩ intel¬
ligere ñ sumus ydonei. U̾bi
cimꝰ. quomꝰ aut̃ ubiꝙ sit. intel¬
lectu ñ capimus. Item. qd est¬
in corporea quedam uirtꝰ. q̃
om̃ium est causa bonoꝵ. sei¬
mus. quomͦ aut̃: uł q̃ ista sit.
penitus ignoramꝰ. Sunt etrã¬
q̃dam: quȩ dici ñ possunt. qͣm¬
ius mente caprantur. ita ut
etiã ipsum paulũ uideamus.
in quib dam talib: quasi in¬
firmari. & ñ integra ꝓponen¬
tem exempla. sicut hic cũalt.¬

Expanded text:
aliquid, vel audimus, quia nec ad loquendum de igne, de Deo, lingua sufficit, nec ad percipiendum praevalet intellectus. Multa enim de Deo intelligimus quae loqui penitus non valemus. Multa item loquimur, quae intelligere non sumus idonei. Verbi cimus, quomodo ubique sit, intellectu non capimus; item: Quincorporea quaedam virtus, quae omnibus est causa bonorum, scimus; quomodo autem, vel quae ista sit, penitus ignoramus. Eci non possunt quamvis mente capiantur, ut etiam ipsum Paulum videamus in quibusdam talibus quasi infirmari, et non integra proponentem exempla, sicut hic, cum ait
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Contͣ eoͤt. qͥ putant hõiẽ alienis inqͥnare pec¬
cato nullus inquinat᷑. nisi consentiendo. uł umi¬
tando fecit suum. Itẽ. cont᷑ negligentes: qͥ nullũ
curant corrig̾e̾. scc̃i. qd̾ alienis ñ contaminent᷑
pecc̃is: dicit. inuicẽ ona portate. ona infirmita¬
tis inuicẽ portamꝰ: dum lenitate iram alt̾ius
sustinemꝰ. & dum ei qui lesit. si petit: ueniã in
partẽ accipitur. &e est. Unꝰquisq por. onꝰ. fu .t. of¬
feret d̃o in die iudicii: manipulos oꝑm. Uñ. ue
pitur hoc de bonis tm̃. Uł de bonis &e mał ita
eret Cõmumieet ã. Suꝑiꝰ
sp̃ualib p̾latis dix̃. qua¬
lit̾ debeant se hab̾e erga
subditos. hic ad subditos
habeant: ut dixi. Is aut̃
quȩ ille dicit. ñ in malis.
si ea agit. ut lex sit tibi
audiens est: cõmunẽ se doctori exhibeat. recipi¬
mplendo: q̃ ille dixerit. Et neqͥs di

Expanded text:
cit. Contra eos enim qui putant hominem alienis inquinari pecuidem peccato nullus inquinatur, nisi consentiendo vel imitando fecerit suum. Item, contra negligentes qui nullum curant corrigere securi, quod alienis non contaminentur peccatis, dicit, invicem onera portate. Onera infirmitatis invicem portamus, dum lenitate iram alterius sustineamus, et dum ei qui laesit, si petit indulgemus,partem accipitur. Et est, unusquisque onus suum feret Deo in die judicii manipulos operum. Unde:pitur hoc de bonis tantum. Vel de bonis et malis ita eret Communicet autem. Superius ualibus praelatis dixit qualiter debeant se habere erga subditos, hic ad subditos habeant, ut dixi. Is autemquae ille dicit, non in malis si ea agit, ut lex sit tibi audiens est, communem se doctori exhibeat recipimplendo quae ille dixerit. Et ne quis di
Abbreviated transcription (Latin):
capit qd netur. Ꝙ ue ñ
fallit᷑. qr reddet singłis
seminau̾it. Uł alit̾ pot̃
dici. ut moneat subdi
ad magistroꝵ refrige¬

Expanded text:
capit quod meretur. Et vere non fallitur, quia reddet singulis seminaverit. Vel aliter potest dici ut moneat subditad magistrorum refrige
Abbreviated transcription (Latin):
iñ ȩccłia di faciant qd fecerunt in synagoga
sathane: ñsrilli xp̃iam fient. s nos udeos fa¬
cient. Dicis legis cerimonias. his qui ex iudeis
sunt. ñ ẽẽ pestiferas. E gocont᷑ ꝓnuncio: qd sunt
utiq ecrimonie iudoꝵ om̃ib mortifere fidelib.
fiis enĩ legis. xp̃c est. Itẽ. lex & ꝓpħs: usꝙ ad

Expanded text:
in Ecclesia Dei faciant quod fecerunt in synagoga in Ecclesia Dei faciant quod fecerunt in synagoga Satanae, non illi Christiani fient, sed nos Judaeos facient. Dicis legis caeremonias his qui ex Judaeis sunt non esse pestiferas, ego contra pronuntio quod sunt utique caeremoniae Judaeorum omnibus mortiferae fidelibus. Finis enim legis Christus est . It
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ. qr u̾itatis dispensator erat. ñ falsitatis. ⁊ id̃o.
uerũ scripsit. uicens: se uidisse petrum ñ recte am¬
bulantẽ adu̾itatẽ euangłii. eiq infaciẽ restitisse:
qd cog̾et gentes iudaizare. Petri itaq & barnabe
sunulatio: mito rep̾hensa est: ce correcta. ne oe tẽ
noceret. & ne posterias ad mntandũ ualeret
ge p̾cipiunt᷑ celebranda. ut doceret ñ eẽ ꝑiciosa
his qui ea uellent: sic̃ a parentib ꝑ legẽ acceꝑanĩ
custodire. sitñ: in eis ñ constituerent spem salu¬
tis. Estq sũma sententie tue eredentes quidem
xp̃m degentib. a legis honere lib̾os eẽ. s cred̃n¬
tes de iudeis beneface. si sac̾ficant ⁊ cͥcuncid̃t.
S si pͦt euangłm benefacit: qͥ iudaizat in sacͥfi¬
eus &e cetis: in h̾esim labim cherinti.⁊ ebionis.
qui ꝓpt̾ hoc sunt anathematizati: qd eugłio mis¬
&e xͥani: neutrum sunt ⁊ si tales suscipimꝰ: ut

Expanded text:
fidem, quia veritatis dispensator erat, non falsitatis: et ideo fidem, quia veritatis dispensator erat, non falsitatis: et ideo verum scripsit, dicens se vidisse Petrum non recte ambulantem ad veritatem Evangelii, eique in faciem restitisse, quod cogeret gentes judaizare. Petri itaque et Barnabae simulatio, merito reprehensa est et correpta, ne et tunc noceret, et ne posteris ad imitandum valeret. ge praecipiuntur celebranda, ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent sicut a parentibus per legem acceperant custodire, si tamen in eis non constituerent spem salutis. Estque summa sententiae tuae, credentes quidem de gentibus a legis onere liberos esse, sed credentes de Judaeis bene facere, si sacrificant et circumcidunt. Sed si post Evangelium bene facit qui judaizat in sacrificiis et caeteris, in haeresim labimur Cerinthi et Ebionis, qui propter hoc sunt anathematizati quod Evangelio mise et Christiani, neutrum sunt: et si tales suscipimus ut
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdamͦi ad sepulturã. nec simulate. s religiose:
ñ erant deseranda ꝯtinuo. uł inimicoꝵ obtrecta¬
tionib tanqͣm canũ morsib ꝓicienda. Id̾o: nunc
deductor. uł bauilus corꝑis: s impiꝰ sepulture
abomĩb xp̃ianis sunt descrende. Itẽ: ip̃mapłm
paulũ int̾rogans. int̾pello & requiro: in eo qd̾
scripsit se uidisse petrum ñ recte ambulantẽ
ad uitatẽ euangłii. id̃o eiq restitisse. qd̃ illa simu¬
latione gentes uidarcare cogebat. utrũ uerum
scripserit. an nescio qua dispensatiua falsitate
m̃titus sit. Absit: ut eum mendacit̾ fecisse creda¬
mus. Omĩno enĩtenendum ẽ: in doctrina religio¬
nis. nullomͦ eẽ mentiendũ. & a scͥptorib sc̃arũ
scͥpturarũ credendũ est om̃ino abeẽ mendacium.
ne dispensatores xp̃i: sibi putent licere: ꝓue
ritatis dispensatione m̃tiri. fidelis gͥ dispensa¬
tor paulus: nob̃exhibet ꝓculdubiom scribendo

Expanded text:
quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose, quodammodo ad sepulturam, nec simulate, sed religiose, non erant deserenda continuo, vel inimicorum obtrectationibus tanquam canum morsibus projicienddeductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae ab omnibus Christianis sunt deserendae. Item ipsum apostolum Paulum interrogans, interpello et requiro in eo quod scripsit se vidisse Petrum non recte ambulare veritatem Evangelii, eique ideo restitisse, quod illa simulatione gentes judaizare cogebat: utrum verum scripserit an non, nescio qua dispensativa falsitate mentitus sit. Absit! ut eum mendaciter fecisse credamus. Omnino enim tenendum est in doctrina religionis nullo modo esse mentiendum, et a scriptoribus sanctarum Scripturarum credendum est omnino abesse mendacium, ne dispensatores Christi sibi putent licere pro veritatis dispensatione mentiri. Fidelis igitur dispensator Paulus nobis exhibet procul dubio in scribendo
Abbreviated transcription (Latin):
erat: cumgentib eũ conuesci uid̾at. Non enĩ ne¬
gamus petrum in hac sententia fuisse: in qͣ &e pay¬
lus fuit:. non gͥ tunc eum: quid in ea re uerũ esset:
docebat. s cius simulationẽ. qua gentes cogebat
iudaizare: arguebat. qͥa sic illa omĩa simulatorie
gerebantur: quasi uerum eẽt: qd̾ dicebant quid̾a
.s. credentes sine lege. ñ posse saluari. ineuius sen¬
tentiȩ ñ consentionẽ: s simulationẽ: timore petrꝰ
ineid̾at. ut de illo paulus uc scribet: qd̃ eũ itdiss
ñ recte ambulantẽ aduitatem euangłii. eiq ueriᷤ¬
fime dic̾e qd̃ gt̃s iudaizare cogebat. qd paulꝰ utiq
ñ faciebat. ob hoc illa uetera ueraciter ubi opꝰ eẽt
obseruans: ut dãpnanda ñ eẽ monstraret p̃di¬
les. ne ea uelut necessaria. quisqͣm susciꝑet. Post
ta fide: amiserant tanquam uitã officii sui. ue¬
runtam̃: sicut de functa corꝑa deducenda erant

Expanded text:
erat, cum gentibus eum convesci viderat. Non enim neerat, cum gentibus eum convesci viderat. Non enim negamus Petrum in hac sententia fuisse in qua et Paulus fuit. Non igitur tunc eum quid in ea re verum esset docebat, sed ejus simulationem qua gentes cogebat judaizare, arguebat, quia sic illa omnia simulatorie gerebantur, quasi verum esset quod dicebant quidam, scilicet credentes sine lege non posse salvari, in cujus sententiae non consensionem, sed simulationem timore Petrus inciderat, utntem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praediles, ne ea velut necessaria quisquam susciperet, posta fide, amiserant tanquam vitam officii sui. Verumtamen sicut defuncta corpora deducenda erant
Abbreviated transcription (Latin):
dam salutẽ. dicebatur paulꝰ gĩt p̾dicator egregiꝰ.
uampnare legẽ moysi. ut sacrilegam. nec do man¬
dante scͥptam. & id̾o. huiꝰ false criminationis in¬
uidiam diluere uolens: ipse udarzauit. osten¬
dens: ñ eam esse sacͥlegam iudeis: ut est ydolatͥa
gentib. nec tñ eẽ necessariã saluti. Porro apłi de¬
creu̾ant iherosolunis: ne quisquamtunc iudeos
iudartare ꝓhiberet. qͣmuis etiam ipsos xp̃iana
uoctrina non cogeret. Itaq. si pꝰt hoc apłoꝵ de¬
cretum: petrꝰ habuit illam in autiochiam simu¬
lationẽ:qua gentes cogͥet udaitare: ñ mirũ. si
paulus constringebat eum lib̾e uebere asserere:
petrus fecit: nec sic mirũ est. qd cũ uolebat pau¬
lus ñ timide hoc subtegere. s fident̾ asserere:
qd̃ eum parit̾ sentire: iam nouerat. uł qr cũ eo
contulerat euangłm. uł qr in cornelii uocatione.
etiam diuiuitus eum de hac re monitũ acceꝑat
siue qr anteqͣm illi uenissent antiochiam. qͦs tunu¬

Expanded text:
dam salutem, dicebatur Paulus gratiae praedicator egregius damnare legem Moysi ut sacrilegam, nec Deo mandante scriptam, et ideo hujus falsae criminationis invidiam diluere volens ipse judaizavit, ostendens non eam esse sacrilegam Judaeis, ut est idololatria gentibus, nec tamen esse necessariam saluti. Porro apostoli decreverant Hierosolymis, ne quisquam tunc Judaeos judaizare prohiberet, quamvis etiam ipsos Christiana doctrina non cogeret . Itaque si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem qua gentes cogeret judaizare, non mirum si Paulus constringebat eum libere debere asserere,Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum volebat Paulus non timide hoc subtegere, sed fidenter asserere, quod eum pariter sentire jam noverat, vel quia cum eo contulerat Evangelium, vel quia in Cornelii vocatione etiam divinitus eum de hac re monitum acceperat, sive quia antequam illi venissent Antiochiam quos timu
Abbreviated transcription (Latin):
uo rep̾hensibilis erat. nec ei paulus ꝓcacit̃ resiste¬
bat. Paulꝰ enĩ in pet᷑ rep̾hend̾e hoc ñ potuit: quod
ip̃e fecit. nec arguere simulationẽ. euiiꝰ x ip̃e reus
erat. s fuit hec rep̾hensio. ñ u̾a: s dispensatoria.
nec petrꝰ peccauit: nec paulꝰ ꝓcacit̾ arguit. Petre
aut̃: sic̃ legit᷑ in actib apłoꝵ. auctor fuit huiꝰ de¬
ereti. legẽ post euangłm ñ eẽ seruandã. qui post
uisionẽ lintei: uͥ erant diu̾si gen̾is aĩalia. ad corne¬
lium urt᷑uit. & cum gentib comedit. qui etiã que¬
stionẽ de hac re: soluit. Cũeĩ paulus:. & barna¬
bas. iam conu̾sis multis gentib uenissent antio¬
chiam: quidam de iudea descendentes: dicebant
sine lege moysi: nemo pot̾ saluari. Tuncutriq¬

Expanded text:
vere reprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistevere reprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistebat. Paulus enim in Petro hoc reprehendere non potuit, quod ipse fecit, nec arguere simulationem, cujus et ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, sed dispensatoria; nec Petrus peccavit, nec Paulus procaciter arguit. Petrus autem, sicut legitur in Actibus apostolorum, auctor fuit hujus decreti, legem post Evangelium non esse servandam, qui post visionem lintei, ubi erant diversi generis animalia, ad Cornelium intravit, et cum gentibus comedit: qui etiam quaestionem de hac re solvit. Cum enim Paulus et Barnabas jam conversis multis gentibus venissent Antiochiam, quidam de Judaea descendentes dicebant: Sine lege Moysi nemo potest salvari. Tunc utriq
Abbreviated transcription (Latin):
tudeis erant seruanda. ⁊ eũ uere peccasse. ñ illa
seruando: s alios suo exemplo iudarzare cogen¬
do. ut sit rep̾hensio ue̾r.a: ñ dispensatoria. ait cr̃
ierx. Exhoc loco: impiꝰ porfiliꝰ petrũ a paulo
reprehensum: nob̾ obicit. uolens: & illi macłam
erroris: & huic ꝓcacitatis incut̾e. & in cõmune:
ficti doginatis accusare mendacium. dum int̾ se
eccłiarum pͥncipes dissiderent. qd̾ utiq facit non
intelligens: qͦ sensu petrꝰ rep̾hensibił fuisse: uł ei
paulꝰ in faciem restitisse: dicat᷑. Nam ut̃q recte seu¬
tit: legẽ ñ eẽ tenendã.⁊ qd̾ in omĩgente quicunq
tumet d̾m ce oꝑat᷑ iusticiam: acceptus ẽ illi. s ut̾q
cauta simulatione dispensat. ille. subtractionem.
iste: rep̃hensionẽ. ut ce iudcis suꝑbia: & gentilib
dispensatio tolłetur. Non gͥ uł paulo. uł eis cum
quib ante edens se. ab eis postea seꝑabat: petruᷤ

Expanded text:
Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa servando, sed alios suo exemplo judaizare cogendo, ut sit reprehensio vera non dispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes dissiderent. Quod utique facit non intelligens quo sensu Petrus reprehensibilis fuisse, vel eiPaulus in faciem restitisse dicatur. Nam uterque recte sentit legem non esse tenendam, et in omni gente quicunque timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi, sed uterque cauta simulatione dispensat, ille subtractionem, iste reprehensionem, ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non igitur vel Paulo vel eis cum quibus ante edens se ab eis postea separabat, Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
tis imꝑio. s conu̾sationis exemplo. & de hoc:
obuirgatus est. hinc discant galathe: petri
auctoritate. si eẽ uidauandum. qui in hoc re¬
pͥhensus est. ¶ De hac aut̾ rephensione dissen¬
tire uidentur. ieromimus & augustinus. sicut
&e de legalium pꝰt xp̃m obseruatione.Ieꝵe enĩ
ait petrum ñ id̃o obseruasse illa legalia. quod
uellet ea post xp̃m seruari: etiã a iuideis. sicut
nec debebant. s inuitũ fecisse. ⁊ dispensatorie
simulasse. ne .s. uideos amitt̾et. nec in hoc pec¬
cabat. qr bona intentione id agebat.⁊ si illi
peccarent: qui eiꝰ quasi exemplo: iudaitabats.
nec fuit rep̃hensio uera: quia nil ineo repte¬
hensibile erat. s dispensatoria. ut ꝑ hoc sei¬
rent gentes:. ñ eẽ uidar andu. uidentes tan¬
tũ apłm in hoc rep̾hendi. Aug̃. uõ dicit: petrum
seruasse illa legalia. ñ dispensatorie: s uere qͣsi
eis subiectum. s ñ in eis sꝑem ponentẽ. q̃ ab oĩb

Expanded text:
tis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc tis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc objurgatus est. Hinc discant Galatae Petri auctoritate non esse judaizandum, qui in hoc reprehensus est. De hac autem reprehensione dissentire videntur Hieronymus et Augustinus, sicut et de legalium post Christum observatione. Hieronymus enim ait Petrum non ideo observasse illa legalia, quod vellet ea post Christum servari etiam a Judaeis, sicut vere nec debebant, sed invitum fecisse et dispensatorie simulasse, ne scilicet Judaeos amitteret; nec in hoc peccabat, quia bona intentione id agebat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, sed dispensatoria, ut per hoc scirent gentes non esse judaizandum, videntes tantum Apostolum in hoc reprehendi. Augustinus vero dicit Petrum servasse illa legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
dare. Huic etiã accedit:
qd̾ firmitas & caritas¬
petri: cuiter a dño dic¬
obuirgationẽ talem po¬
sterioris pastoris. ꝓsa
me sustinebat. uale¬
bat ꝙ hoc ad magnũ
humilitatis exemplũ.¬
ut in eo qui primꝰ est:
discant cet̾ mites ẽẽ. &¬
humiles. Ipse enĩ pctaꝰ
qd a paulo fiebat utili¬
ter lib̾tate caritatis.
sc̃e ac benigne pietate¬
humilitatis accepit.
atq ita exemplum po¬
steris p̾buit. tanto sanchꝰ. quanto adimitandum
difficiliꝰ. quo ñ dedignarentur maiores: sicubi for¬
te rect tramitẽ reliquissent: etiã a posteriorib
corrigi. laus itaq iuste lib̾tatis inpaulo: & seẽ
humlitatis in petro: eminuit. Dixi inqͣm: Si tu
Eece : qui ante fuit in rituiudaico: dimisit. Qͥd
gͦ debent fac̾e. qui ñ fuere ut galathȩ: ñ utiq
Sebent reciꝑe. Si inqͣm hoc est. quomodo cogis
gt̃s quȩ omĩa quȩ uident in te: putant eẽ neces¬
saria saluti: iudarare: cogebat quidẽ: ñ docen¬

Expanded text:
dare. Huc accedit quod firmitas et charitasPetri, cui ter a Domino dicobjurgationem talem posterioris pastoris pro me sustinebat, valbatque hoc ad magnum humilitatis exempluut in eo qui primus est, discant caeteri mites ehumiles. Ipse enim Petrus quod a Paulo fiebat utilibertate charitatis, sancte ac benigne pietathumilitatis accepit, atque ita exemplum posteris praebuit, tanto sanctius quanto ad imitandum difficilius, quo non dedignarentur majores sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi. Laus itaque justae libertatis in Paulo, et sanctae humilitatis in Petro eminuit. Dixi inquam, si tu,Ecce qui ante fuit in ritu Judaico dimisit. Quid ergo debent facere qui non fuerunt ut Galatae? non utique debent recipere. Si, inquam, hoc est, quomodo cogis gentes, quae omnia quae vident in te putant esse necessaria saluti, judaizare? cogebat quidem non docen
Abbreviated transcription (Latin):
la quȩ inumbris futuroꝵ d̃s fieriuisserat: tan¬
qͣm ydolatriam gentium dampnare cred̾etur.
hoc ẽ enĩ: qd̾ illi iacob ait. uides inquit frater
qd̾milia sunt in uidea: qui crediderunt in xp̃o.
&̾ hii om̃s. emulatores legis sunt. Audierunt
aut̃ de te: qd discissionẽ doceas amoyse: coꝵ qͥ
ꝑ gentes sunt udeoꝵ dicens: ñ debere circune
dere filios suos. nec scdm consuetudinẽ ingredi
Quid gͦ est: utiq oportet ꝯuenire multitudinẽ.
Audient &e enm te suꝑuenisse. hoc gͦ fac: qd̾ tibi
dicͤimus. St̃ nobis uiri qͣtuor uotũ habentes
suꝑ se. his assumptis. sauctifica te eum ipsis.
monuisse. ut scirent falsa eẽ. que de illo audi¬
erant. hii qui cum ex iudeis eredidissent. tñ emu¬
tanqͣm sine his in euangłio salus credentib esse
ñ possit. his senserant paulũ uehem̃tissimũ gr̃e
p̃dicatorem.⁊ intentioni eoꝵ maxime adu̾sum. ab¬

Expanded text:
la quae in umbris futurorum Deus fieri jusserat, tanla quae in umbris futurorum Deus fieri jusserat, tanquam idololatriam gentium damnare crederetur. Hoc est enim quod Jacobus ait: Vides, inquit, frater, quot millia sunt in Judaea qui crediderunt in Christo, et hi omnes aemulatores legis sunt. Audierunt enim de te quod discissionem 146 doceas a Moyse eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere ciingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem. Audierunt etenim supervenisse. Hoc ergo fac quod tibi dicimus. Sunt nobis viri quatuor, votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, monuisse, ut scirent falsa esse quae de illo audierant hi, qui cum ex Judaeis credidissent, tamen aemutamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimum gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum
Abbreviated transcription (Latin):
oqͥn. m̃titꝰ est paulꝰ. Si eĩ ħ fec̃ petrꝰ qd faceð̾buit: ñ¬
titus ẽ paulꝰ qd̾ non eũ uidit recte ambulantem
ad u̾tatẽ euangłii. Quisquis eium facit qd̃ facere
debet recte utiq hoc facit. & id̾o falsum de illo
dicit: qͥ dieit eum ñ recte fecisse. quod nouit eum
fac̾e debuisse. Si aut̃ ucrũ scripsit paulꝰ: uerũ est
qd̾ petrꝰ ñ recte ambulabat ad u̾itatẽ euangłii.
ego quide: illud petrum sic egisse credo: ut gen¬
tes cogeret iudarare. Hoc enĩ lego seripsisse par¬
lum: quẽ mentitum eẽ ñ credo:. & ido: ñ recte age¬
bat hoc petrus: qͥa erat contͣ euangłii u̾itatẽ.
antiochiȩ: qui ex cͥcuncisione credid̾ant. Ip̃m uͦ
paulum etedo ñ ita egisse: qn tymotħm circun¬
cidit. uł chencͥs uotum ꝑsoluit: &e iherosolimiᷤᷤ
a iacobo ãmonitus: legalia illa suscepit: ut pu¬
tare uidetur. ꝑ illa legalia salutẽ dari.s ne il¬

Expanded text:
oquin mentitus est Paulus. Si enim hoc fecit Petrus quod facere debuit, meoquin mentitus est Paulus. Si enim hoc fecit Petrus quod facere debuit, mentitus est Paulus qui eum vidit non recte ambulantem ad veritatem Evangelii. Quisquis enim facit quod facere debet, recte utique facit, et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod novit eum facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte ambulabat ad veritatem Evangelii: ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, Antiochiae. qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus pecidit, vel Cenchris votum persolvit, vel Hierosolymis a Jacobo monitus, legalia illa suscepit, ut putare videretur per illa legalia salutem posse dari, sed ne il
Abbreviated transcription (Latin):
de reced̾ent.⁊ sic ꝑd̾et gregẽ suũ. Simulauit aut̃
paulꝰ: ꝓ simili metu: ut in circuncisione tymo¬
⁊arei:. in cheneͥs ex lege caput totondit. Post mł¬
ta etiam in ierłm consilio iacobi. ⁊ p̾sbitoꝵ puri¬
ficatus scd̾m legẽ: intemplum intrauit.⁊ hosti¬
am obtulit. Ecce: quomͦ iudeis. iudeus factus ẽ
Nongͥ officioso mendacio: s honesta dispensati¬
one: & petrum se agentib segregasse: &e pau¬
lumei restituisse. ego. ĩmo alii ante me. erposu¬
runt. ut & apłoꝵ prudentia demonstraretur.
& blasphemantis porfilii imprudentia coherc̾et᷑¬
Auc̃ u dicit. credentes degentib hone legis lib̾a¬
tos eẽ. De iudeis uͦ credentes: legi subditos esse
nec peccare si cͥcuncidunt & sacrificant.mͦ spẽ
salutis in eis ñ ꝯstituant. nec petrꝰ peccat: si ni¬
daitat.s. qd̾ cogit gentes iudaizare suo exemplo.
in quo solo: paulus reprehendit eum. ut doctorgen¬
tium. ut sit rep̾hensio uera: nec dispensatoria. al¬

Expanded text:
de recederent, et sic perderet gregem suum. Simulavit autem Paulus pro simili metu, ut in circumcisione Timozaraei, in Cenchris ex lege caput totondit. Post multa etiam in Jerusalem consilio Jacobi et presbyterorum purificatus secundum legem in templum intravit, et hostiam obtulit. Ecce quomodo Judaeis Judaeus factus est. Non ergo officioso mendacio, sed honesta dispensatione et Petrum se a gentibus segregasse, et Paulum ei restitisse, ego imo alii ante me exposuerunt, ut et apostolorum prudentia demonstraretur, et blasphemantis Porphyrii imprudentia coerce dicit credentes de gentibus onere legis liberatos esse; de Judaeis vero credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem salutis in eis non constituant, nec peccat Petrus si judaizat, sed quia cogit gentes judaizare suo exemplo, in quo solo, Paulus reprehendit eum ut doctor gentium, ut sit reprehensio vera, nec dispensatoria. Ali
Abbreviated transcription (Latin):
gentium. si uideis. ut ñ in uetustate litt̾e uiuañ
s in nouitate sp̃s. nec sunt illȩ cerimonie res
indifferentes. int̾ bonũ & malũ. si obseruande
ft̃. salutẽ afferunt. Si uͦ salutẽ ñ afferunt: ñ sunt
obseruan de. eas obseruare: tu dicis bonũ. egoas¬
sero: malum. non mͦhisqͥer geutili: sed etiam qͥ
ex iudaico popło crediderunt. N os natura ⁊ c̃.

Expanded text:
gentium sed Judaeis, ut non in vetustate litterae vivant, sed in novitate spiritus, nec sunt illae caeremoniae res indifferentes inter bonum et malum; si observandae sunt, salutem afferunt, si vero salutem non afferunt, non sunt observandae. Eas observare tu dicis bonum, ego assero malum, non modo eis qui ex gentili, sed etiam qui ex Judaico populo crediderunt. VERS. 15-18.-- «
Abbreviated transcription (Latin):
In his u̾bis: ꝑcutit cu
semetip̃m. ut. sibi su¬
meret .i. sibi tribueret
Non clarificauit. dico:
ita: ut pontifex fieret
sicut ipse ait. Ego non
clarifico me ip̃m. s ille
clarificauit eum in
baptismo: & pontifi¬
cem ostituit: qui alib
locutus ẽ ad eum. di¬
cens in ps̃mo. filius
m̃s es tu. qd̃ idem die¬
turus erat in baptis¬
mo &e in transfigura¬
tione ce addit: ego

Expanded text:
In his verbis percutit cupsemetipsum, ut sibi sumeret, id est sibi tribueret. Non clarificavit, dico, ita ut pontifex fieret, sicut ipse ait: Ego non glorifico meipsum , sed ille clarificavit eum in baptismo et pontificem constituit. Qui alibi locutus est ad eum, dicens in Psalmo: Filius meus es tu. Quod idem dicturus erat ei in baptismo et in transfiguratione. Et addit:
Abbreviated transcription (Latin):
consubstantialem.
qd ide cum patre est:¬
in sub̃a. Clarificatus
ẽ enĩ filiꝰ a patre. cum
dixit. hic est filiꝰ ms̃
ubi ait. filius m̃s es tu. ego ho.ge. te. ꝑ qd̾ tudet᷑¬
dignꝰ eẽ xp̃c. in quops̃mo. ostendit᷑ rex ⁊ sac̾dos.
quemadmodũ.&. sic illud locutus ẽ pat̾: de ge¬
nerosa xp̃i natiuittate. quẽ ad modi ce in alio
loco. de pontificatues. dic̃ d̾s pat̃ tu. iam dignꝰ¬

Expanded text:
consubstantialem, quia idem est cum Patre in substantia. Clarificatus est enim Filius a Patre cum dixit: Hic est Filius meuubi ait: Filius meus es tu, ego hodie genui teistus, in quo psalmo ostenditur rex et sacerdos. Quemadmodum. Quasi dicat: Sic illud locutus est Pater de generosa Christi nativitate, quemadmodum in alio loco de pontificatu ejus, dicit Pater: Tu, tam dign
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fr̃ĩb. cũ quib id̃e uelle: & idẽ nolle. debetis. Uułita.
tis. multoꝵ adunatione m̾broꝵ. & potestis: quia
unus sp̃s sc̃s habitat in uob̾ quo. ⁊inũ corpꝰ effici¬
mur. Unum corpꝰ enim efficimur ꝓpt̾ societatẽ.
qͣm facit sp̃s sẽs. ñ tñ sine patre & filio facit. so¬
clesia utiꝙ accepit hoc donũ. ut in sp̃u scõ: fiat ei¬
remissio pecc̃oꝵ. qͣm remissionẽ cum tͥnitas facrat
ꝓpͥe tñad sp̃m scm legit᷑ ꝑtine̾. Ip̃e ẽ enĩ sp̃s ad¬
optionis filioꝵ. ip̃e est patris & filii amor &e co¬
nexio. Ad ip̃m gͦ ꝑtinet societas. ꝗͣ efficimur uñu
corpꝰ unici filii di. Sicut enim unum corpꝰ hõis
bra una anima. faciat in ocłout uideat: in
aure ut audiat: & sic incet̾is. ita: sp̃o sẽs. m̃bra¬

Expanded text:
cum fratribus cum quibus idem velle et idem nolle debetis. Vel ita, tis multorum adunatione membrorum: potestis, quia unus spiritus scilicet habitat in vobis, quo unum corpus efficimur. Haimo Unum corpus enim efficimur propter societatem quam facit Spiritus sanctus, non sine Patre et Filio. Ecclesia utique accepit hoc donum, ut in Spiritu sancto fiat remissio peccatorum, quam remissionem cum Trinitas faciattinere. Ipse est enim Spiritus adoptionis filiorum, ipse Patris et Filii amor et connexio. Ad ipsum ergo pertinet societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Sicut enim unum corpus hominbra una anima, faciens in oculo ut videat, in aure ut audiat, et sic in caeteris, ita Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
b. Uñ fides catholica dr .i. unu̾salis. Uł acciptt᷑ hic s¬
des: qͣ credit᷑. Aliud enĩ st̃ ea q̃ credunt᷑. aliud fides:
qͣ credit᷑. Ila quippe in reb st̃. quȩ uł eẽ. uł fuisse:
uł fut᷑a eẽ: credunt᷑. Hec aut̃. in animo credentisẽ.
s similis una ẽ gͦ fides. ñ numo. s gene. qͥa sum¬
lis in omĩb. quẽadmodũ idẽ duoꝵ uolentium:
dr uoluntas una. & duoꝵ simillimoꝵ. facies una

Expanded text:
des catholica dicitur universalis. Vel accipitur hic fides qua creditur. Aliud enim sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creditur. Illa quippe in rebus sunt, quae vel esse, vel fuisse, vel futura esse creduntur. Haec autem in animo credentis ei sed similis. Una est ergo fides, non numero, sed genere, quia similis in omnibus: quemadmodum duorum idem volentium dicitur voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃i. uos dico. degentes in uincło pacis .i. pacẽ
seruantes. q̃ dicit᷑ uincłm: qr pax ista ẽ nutrim̃tũ
sp̃ualis unitatis. Hec auẽ pax est: sibona nr̃a in¬
uicem diligamꝰ. si pecc̾a q̃ sine dãpno tͥtiei. aut cũ
spe salutis corrigendoꝵ. eradicari ñ possunt. u̾q
tur. ñ face̾ dispensamꝰ.⁊ huiꝰmodi U nũ .ꝙ. de¬

Expanded text:
o, degentes in vinculo pacis, id est pacem servantes: quae dicitur vinculum, quia pax ista est nutrimentum spiritualis unitatis. Haec autem pax est, si bona nostra invicem diligamus, si peccata quae sine damno tritici, aut cum spe salutis corrigendorum eradicari non possunt, usque tur, non facere dispensamus, et hujusmodi. Unum.
Abbreviated transcription (Latin):
mani corꝑis m̃brum p̾eisum formã quidẽ qͣ cog¬
noscit᷑ recinet: s ncquaqͣm sp̃s seqͥt᷑ illud. qͦ pret᷑
unitatẽ uiuat. sic quicunq: a p̾dicte pacis unita¬
te diuisus est. sacram̃tum quidẽ tanquã formã
retinet. s sp̃u. pret̾ unitatẽ ñ uiuit. frustra gͦfo
genis constat ⁊ sic ꝑ linguas gentiũ. figͣabat᷑ ista
admodum tunc ille apparebat accepisse sp̃m s.¬

Expanded text:
m praecisum formam quidem qua cognoscitur, retinet, sed nequaquam spiritus sequitur quo praeter unitatem vivat, sic quicunque a praedictae pacis unitate divisus est, sacramentum quidem tanquam formam retinet, sed spiritu praeter unitatem non vivit. Frustra ergo generis constat, et sic per linguas gentium figurabatur istaadmodum tunc ille apparebat accepisse Sp