comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłis:. id est ut ñ oꝑet᷑ manib suis. sedex
uit. Ad hoc enim & fideles mulieres ha¬
bentes t̾renam substantiam. ibant cum
eis & ministrabant eis de stibstantia sua.
ut nullius indigerent horum. quȩ ad ne
cessaria uite huiꝰ ꝑtinent. Quõ beatus
paulus licere qurdem sibi demonstrat.
sic̃ & cȩt̾i apłi faciebant: s ea potestate se
uti noluisse. postea commemorat. Hoc
quidam ñ intelligentes. ñ sororem intilie¬
rem cum ille diceret. nunquid ñ habemꝰ
potestatẽ sororem mulierem circumdu.¬
cendi: s uxorem int̃p̃tati sunt. fefellit eos
ũbi greci ambiguitas: qͦd & uxor & muli¬
er eodem ũbo grece dicit᷑. quanquam hoc
ita posuerit apłs. ut falli non debuerint:
qͥa neq mulierem tantummͦ ait: s sororẽ
mulierem. neq ducendi s circunducendi.
ueruntam alios int̾ytes non fefellit hec
ambiguitas: & mulzerem non uxorem int̃¬
pretati sunt. Qͦd quisqͥs putat ñ potuis¬
Se ab apłis fieri. ut cum eis sc̃e conũsatio¬

Expanded text:
olis, id est, ut non operetur manibus suis; sed ex demonstravit. Ad hoc enim fideles mulieres, habentes terrenam substantiam, ibant cum eis et ministrabant eis de terrena substantia sua, ut nullius iubstantiam uitae huius pertinent. quod beatus Paulus licere quidem sibi demonstrat, sicut et ceteri apostoli faciebant, sed ea potestate se uti noluisse postea commemorat. hoc quidam non intellegentes non \'sororem mulierem\', cum ille diceret: numquid non habemus potestatem sororem mulierem circumducendi? sed 'uxorem\' interpretati sunt. fefellit eos uerbi graeci ambiguitas, quod et uxor et mulier eodem uerbo graece dicitur, quamquam hoc ita posuerit apostolus, ut falli non debuerint, quia neque "mulierem" tantummodo ait, sed \'sororem mulierem\' neque <ducendi\', sed ccil\'cumducendi\'. uerumtamen alios interpretes non fefellit haec ambiguitas et cmuliel\'em, non \'uxorem\' interpretati sunt.\' Quod quisquis putat non potuisse ab apostolis fieri, ut cum eis sanctae conuersatio
Abbreviated transcription (Latin):
& miror qͥa hoc te latet. qͥa nonsolumin
aliis innumerabilib multa me latent:
setiam in ipsis scĩs scͥptis multo nesciã
plura qm sciam. s id̾s spem in nomine
xp̃i ñ infructuos am gero: quia ñ solum
legem ꝓph̃asꝙ pendere: s etiam exꝑtꝰ sũ.
exꝑiorꝙ cotidie: qͣndoqͥdem nullum mͥ
sacram̃tum. aut aliqͥs sermo ad modum
tas de corde puro. & conscientia bona &
fide ñ ficta: & plenitudo legis karitas.
Itaq & tu kin̾e siue ista siue alia sic lege.
sic disce: ut memineriꝰuerissime dictũ. scia in¬
flat. karitaᷤ edificat: caritaᷤᷤ aut̃ ñ emulat᷑ ñ i¬
flat᷑. Sic itaq adhibeat᷑ scientia tanquã
machina quedam. ꝑ quam structura ca¬
ritadis assurgat. quȩ manet in ȩt̾̃num.
oe te scientia noͣn destruet᷑ que ad finem
caritatis adhibita. multum ẽ utilis: ꝑ
se autem ipsã sine tali fine non mͦ suꝑ¬
flua. s etiam ꝑniciosa ꝓbata ẽ. Scio aut̃. qͣte

Expanded text:
et miror, quia hoc te latet, quod non solum in et miror, quia hoc te latet, quod non solum in aliis innumerabilibus rebus multa me latent, sed etiam in ipsis sanctis scripturis multo nesciam plura, quam sciam. sed ideo spem in nomine Christi non infructuosam gero, quia non solum legem prophetasque pendere, sed etiam expertus sum experiorque cotidie, quando quidem nullum mihi sacramentum aut aliquis sermo admodum tas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, et: Plenitudo legis caritacharissime, sive ista, sive alia, sic lege, sic disce, ut memineris verissime dictum: Scientia inflat, charitas aedificat . Charitas autem non aemulatur, non inflat. Sic itaque adhibeatur scientia tanquam machina quaedam, per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adhibita multum est utilis, per se autem ipsa sine tali fine non modo superflua sed etiam perniciosa probata est. scio autem, quae te
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa oĩs creat᷑a dei bona ẽ: & nicħ abiciendũ
qͦd eum gr̃arum actione ꝑcipit᷑. Scĩficat᷑
enim ꝑ u̾bum dei & orationem. Et aliolo¬
co de his reb loquit᷑. Omnia inquit mun¬
da mundis: immundis autem & infideli¬
bus nicħ est mundum: s polluta sunt eoꝵ
& mens & conscientia. Tu ipse lege cȩt̾a.
⁊ recita. quib potes ne in se irritam fa¬
ciant gr̃am dei. qͥa in lib̾tate uocati st̾:
tantum ne lib̾tatem in occasionem car¬
nis assumant: & id̾o iã nolꝗnt refre-¬
nandȩ carnis concupiscentiȩ catisa a
qͥb libet cibis temꝑare: qͥa ñ eis hꝑmittit᷑
suꝑsticios e atq infidelit̃ facere. Hi uͦ qͥ
de paginis euangłicis sortes legc̃. & si
optandum ẽ ut hȩc poti faciant qm ad
demonia consulenda concurrant: tñ
ria. & ad uitȩ huiꝰ uanitatem. ꝓpt̃ aliam
pationes meas.Tantum enim absum ab
eo qͦd putasti nicħ me latere: ut nicħ in epła¬
tua legerim tͥstiꝰ: quia & aptissime falsũ ẽ.

Expanded text:
dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per uerbum dei et orationem. et alio loco de his rebus loquitur: Omnia, inquit, munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conset recita quibus potes, ut ne in se irritam faciant gratiam Dei, quia in libertatem vocati sunt; tantum ne libertatem in occasionem carnis assumant, et ideo jam nolint refrenandae carnis concupiscentiae causa a quibuslibet cibis temperare, quia non eis permittitur superstitiose atque infideliter facere. 37. Hi vero qui de paginis evangelicis sortes legunt, etsi optandum est ut hoc potius faciant, quam ad daemonia consulenda concurrant; tameria, et ad vitae hujus vanitatem, propter aliam pationes meas. Tantum enim absum ab eo qtua legerim tristius, quia et apertissime falsum est
Abbreviated transcription (Latin):
ussioni tue sc̃ẽ fr̃ aureli tanto deuotius
obtemꝑare me oportuit: quantomagis
mͥ qͥs ex te iusserit claruit. Dñs enim nr
tudinem pat̾nȩ &e fr̃nȩ caritatis inspirans.
utrum filiis & fr̃ib nr̃is monachis. qͥ bea¬
to apło paulo obȩdire negligunt dicenti. qͥ
non uult oꝑari ñ manducet. ꝑmittenda sit
ista licentia: uoluntatem ac linguam tuam
assumens in opꝰ suum. imꝑauit mͥ ex te: ut
hinc ad te aliqͥd scͥberem. Adsit itaq ipse
ctiam mͥ: qͦ ita paream: ut ei parere me ex eiꝰ
munere. ipsa utilitate fruetuosi laboris in¬
telligam. Primum gͦ uidendum qͥd dicant
illiꝰ ꝓfessionis homines qͥ oꝑari nolunt: de¬
inde si eos non recte sentire inuenerimꝰ: ad eoꝵ
correptionẽ.⁊ ad implendũ nr̃i ep̃atꝰ officiũ hoc¬

Expanded text:
ussioni tuae, sancte frater Aureli, tanto deuotius obtemperare me oportuit, quanto magis mihi quis ex te iusserit claruit. dominus enim tudinem paternae et fraternae caritatis inspirans, utrum filiis et fratribus nostris monachis, qui beato apostolo Paulo oboedire neglegunt dicenti: qui non uult operari, non manducet, permittenda sit ista licentia, uoluntatem ac linguam tuam adsumens in opus suum imperauit mihi ex te, ut hinc ad te aliquid scriberem. adsit itaque ipse etiam mihi, quo ita paream, ut ei me parere ex eius munere ipsa utilitate fructuosi laboris intellegam. Primum ergo uidendum quid dicant illius professionis homines qui operari nolunt, deinde, si eos non recte sentire inuenerimus, ad eorum correctionem et ad inplendum nostri episcopatus officium c
Abbreviated transcription (Latin):
librum scrib̾em: ista me necessitas cõ¬
pulit. Cum apud cartͥaginem monasti̾a
ẽe cȩpissent: alii se suis manib tͣns igebãt
optemꝑantes apło: alii uͦ ita exoblationib
religiosoꝵ uiuere uolebant nicħ oꝑantes
unde necessaria uł hab̃ent. tił supplerent.
se potiꝰ implere p̃ceptum euangelii existimari¬
tes atq iactantes: ubi dominꝰ ait. Respicite uo¬
latilia cęli: & lilia agͥ. Unde etiam int̃ aliqͦs
inferioris ꝓpositi. s tam̃ studiose feruentis
existere ceꝑant tumultuos a certamina
qͥb eccl̃ia turbaret᷑: aliis hoc aliis illuo de¬
fendentib. Huc accedebat: quod criniti
erant quidam eoꝵ qͥ oꝑandum ñ ẽẽ dicebãt:
unde contentiones hinc rep̾hendentium.
inde quasi purgantium ꝓ partium stu¬
dũs agebant᷑. ꝓpt̃ hȩc uenerabilis senex au

Expanded text:
librum scriberem, illa necessitas compulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis manibus transigebant, obtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aur
Abbreviated transcription (Latin):
eis utilit̃ accipit᷑. nisi forte accipiendi ne-¬
cessitas urgeat: & accipientis animꝰ ab uni¬
tatis uincło ñ recedat. Tamen & habent qͣn¬
quam inutilit̃ habeant: & accipit᷑ ab eis
etiam cum inutile ẽ accipientib. Qͦ dut
fiat utile. abheresi uł scismate recedendũ
est: & illi domti coherendum. Quod ñ so¬
lum heretici & scismatici s etiam illi fac̾e
debent: qui sic sunt in domo ꝑ cominunio¬
nem sacram̃tor.ut extͣ domum sint ꝑdi
curiositate aliqͣ didicit. quemadmodũ
dandum sit. Et utrum nicħ int̾sit. qͦ ani¬
mo accipiat ille cui dat᷑. cumsimulatio¬
ne. ansine simulatione. Si cum sumula¬
tone: utrum fallens sic̃ in eccłia. uł in
ea que putat᷑ eccłia: an ioeans. sicut in
mimo. Et qͥdsit sceleratiꝰ in eccłia fallaeit
acciꝑe. anin heresi uł scismate sine falla
qͥs quam int̃ agendum repentina pietate
moueat᷑. quan qͣm talem si etiam illi con¬

Expanded text:
eis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi neeis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi necessitas urgeat, et accipientis animus ab unitatis vinculo non recedat: tamen et habent, quanquam inutiliter habeant; et accipitur ab eis, etiam cum inutile est accipientibus; quod ut fiat utile, ah haeresi vel schismate recedendum est, et illi domui cohaerendum: quod non solum haeretici et schismatici, sed etiam illi facere debent, qui sic sunt in domo per communionem Sacramentorum, ut extra domum sint per curiositate aliqua didicit quemadmodum dandum sit: et utrum nihil intersit, quo animo accipiat ille cui datur, cum simulatione, an sine simulatione: si cum simulatione, utrum fallens, sicut in Ecclesia, vel in ea quae putatur Ecclesia; an jocans, sicut in mimo: et quid sit sceleratius, in Ecclesia fallaciter accipere, an in haeresi vel schismate sine fallacquisquam inter agendum repentina pietate moveatur. Quanquam talem si etiam illi con
Abbreviated transcription (Latin):
bant. dꝑtiꝰ autem cęt̾a conectit: & omnino
aufert omnes dubitationis ambages. Si
nos uobis inquit sp̃italia seminauimus. ⁊¬
magnum ẽ si ur̃a carnalia metamꝰe Quȩ
sunt sp̃iatalia que seminauit. nisi u̾bum
& misterium sacramenti regni cȩlorum:
Que autem carnalia que sibi hcere me¬
tere dicit: nisi hȩc temporalia quȩ uitȩ
atq indigentiȩ earnis indulta suut: Hec
autem sib debita. se ab eis non quesisse
nec accepisse manifestat: ne qͦd impedim̃¬
tum daret euangelio xp̃i. Qͥo restat. ut
intelligamꝰ eum oꝑatum ẽẽ. unde tuctũ
habet. nisi corporale opꝰ. corporalib ce ui¬
sibilib manib suis: Nam si de sp̃ita l oꝑe
uictum & tegumentum quereret. id est ut
ab eis hec acciꝑet. qͦs in euangłio edificabat:
ñ consequent̃ diceret. Si alii potestatis ur̃e
participant: non magis nos: S non sumꝰ
tisi hac potestate. s omnia toleramꝰ: ne qͦd

Expanded text:
bant. Apertius autem cetera conectit et omnino bant. Apertius autem cetera conectit et omnino aufert omnes dubitationis ambages. si nos uobis, inquit, spiritalia seminauimus, magnum est si uestra carnalia metamus? quae sunt spiritalia, quae seminauit, nisi uerbum et ministerium sacramenti regni caelorum? quae autem carnalia, quae sibi licere metere dicit, nisi haec temporalia, quae uitae atque indigentiae carnis indulta sunt? haec autem sibi debita se ab eis non quaesisse nec accepisse manifestat, ne quod inpedimentum daret euangelio Christi. quid restat, ut intellegamus eum operatum esse, unde uictum haberet, nisi corporaleopus corporalibus et uisibilibus manibus suis? nam si de spiritali opere uictum et tegumentum quaereret, id est, ut ab eis haec acciperet, quos in euangelio aedificabat, non consequenter diceret: si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod
Abbreviated transcription (Latin):
tur: digitum dei significare sp̃m sanctũ.
Cũenĩ unꝰ euangłista dixisset. in digito di
eicio demonia: aliꝰ hoc idem ita dyxit. in
sp̃u dei eicio demonia. Qͥs hanc lȩticiam di¬
uinorum sacramentorum cum sanȩ doc¬
trinȩ luce clarescunt ñ p̃ferat uniuersis
mundi huiꝰ imꝑiis. etiam inusitata felici

Expanded text:
tum dei significare spiritum sanctum. cum enim unus euangelista dixisset: In digito dei eicio daemonia, alius hoc idem ita dixit: In spiritu dei eicio daemonia. quis hanc laetitiam diuinorum sacramentorum, cum sanae doctrinae luce clarescunt, non praeferat uniuersis mundi huius imperiis etiam inu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ de tua epła disputare nolo: ne hoc
de dñicȩ passionis ñ ad eundem redeat
anni diem. siẽ dies qͦ tradit᷑ natꝰ ⁊ & demn¬
de subiungis: si hoc fit ꝓpt̃ sabbatum &
lunam: qͥd sibi uelit in hac re obseruatio
sabb̃i & lune. Hic pͥmum oportet ut no¬
ueris diem uatalis dñi ñ in sacramento
celebrari: s tantum in memoriam reuoca¬
ri. qͦd nat᷑ sit. ole ꝑhoc nicħ opꝰ erat. nͥ reuo¬
lutum diem anni. qͦ ipsa res acta ẽ. festa de¬
uotione signari. Sacramentum aut̃ ẽ in
aliqͣ celebratione. eum rei geste comme-¬
moratio ita fit. ut aliquid etiam signare
intelligat᷑: quod sc̃e accipiendum ẽ. Co
itaꝙ modo agimꝰ pascha. ut ñ solum qͦd

Expanded text:
autem de tua epistula disputare nolo, ne hoc autem de tua epistula disputare nolo, ne hoc ndae dominicae passionis non ad eundem redeat anni diem sicut dies, qua traditur natus, et deinde subiungis, si hoc fit propter sabbatum et lunam, quid sibi uelit in hac re obseruatio sabbati et lunae. hic primum oportet noueris diem natalis domini non in sacramento celebrari, sed tantum in memoriam reuocari, quod natus sit, ac per hoc nihil opus erat, nisi reuolutum diem anni, qvotione signari. Sacramentum est autem in aliqua celebratione, cum rei gestae commemoratio ita fit, ut aliquid etiam significare intelligatur, quod sancte accipiendum est. Eo itaque modo agimus Pascha, ut non so
Abbreviated transcription (Latin):
nicħ michi de hac re cogitanti ꝓbabilius
occurrit: nͥ quia baptirandoꝵ corpora ꝑ
obseruationem qͥdrages imȩ sordidata. cũ
offensione sensꝰ ad fontem tractarent᷑: nisi
aliqͦ die lauarent᷑. Istum aut̃ diem potiꝰ
ad hoc electum: qͦ cȩna dñica auniũsaria
celebrat᷑. Et qͥa concessum ẽ hoc. baptismũ
accept᷑is: multi cũ his lauare uoluerunt.
ieitiniumq laxare. His ut potui disputa¬
tis. moneo. ut ea quȩ p̃locutꝰ sum serues
quantum potes: ut decet ȩccłiȩ pruden¬
tem ac pacificum filium. Alia quȩ int̾ro¬
gasti. ut dominꝰ uoluerit. alio dempore
me commonuisti: ut debitum redderẽ
de residuis enodandis questionib qͣs iã
longe ante quesiteras: gratissimum mͥ
atq karis simum desiderium studii tui
amplius differre. tolerare non potui. Et
quamuis in medũs acerius occupatio¬
num mearum: hanc feci p̃cipuam: ut ad
ea quȩ int̾rogasti responderem tͥ. Diutiꝰ

Expanded text:
nihil mihi de hac re cogitanti probabilius nihil mihi de hac re cogitanti probabilius occurrit, nisi quia baptizandorum corpora per obseruationem quadragesimae sordidata cum offensione sensus ad fontem uenirent, nisi aliqua die lauarentur. istum autem diem potius ad hoc electum, quo cena dominica anniuersarie celebratur. et quia concessum est hoc baptismum accepturis, multi cum his lauare uoluerunt ieiuniumque laxare. His, ut potui, disputatis moneo, ut ea, quae praelocutus sum, serues, quantum potes, ut decet ecclesiae prudentem ac pacificum filium. alia quae interrogasti, si dominus uoluerit, alio tempore me commonuisti, ut debitum redderem de residuis enodandis quaestionibus, quas iam longe ante quaesiueras, gratissimum mihi atque carissimum desiderium studii tui amplius differri tolerare non potui et quamuis in mediis aceruis occupationum mearum hanc feci praecipuam, ut ad ea, quae interrogasti, responderem tibi. diutius
Abbreviated transcription (Latin):
uenero: ordinabo. Unde intelligit᷑. qm
multum erat in epła totum illũ agendi
ordinem insinuare. quem uniũsa ꝑ orbẽ
seruat eccłia: ab ipso ordinatum eẽ: quod
nulla moꝵs pͣtĩsitate uariat᷑. S ñ nullos
ꝓbabilis quedam ratio delectauit: ut uno
certo die ꝑannum qͦ ipsam cȩnam dñs de¬
dit. tanqm ad ins igniorem cõmemoratio¬
nem.post cibos offerri & accipi lieeat cor¬
pus & sanguinem dñi. Honestiꝰ aut̃ arbi¬
tror ea hora fieri. ut qͥ etiam ieiunare uo¬
luerit post refectionem quȩ hora nona
fit: ad oblationem possit occurrere. Qa¬
s nulli etiam contͣdicere audemꝰ. Hoc tam̃
ñ arbitror institutum: nͥ qͥa plures & ꝓpe
om̃s. in plerisq locis lauare consuerunt.
Et quia ñnulli eo die etiam ierunum eu¬
stodiunt: mane offert᷑ ꝓpt̃ prandentes: qͥ¬
&e ieiunia simul & lauaera tolerare ñ pos¬
sunt: ad uesꝑum uͦ ꝓpt̾ ieiunantes. Si aut̃
queris.cur etiam lauandi mos ortꝰ sit:

Expanded text:
uenero, ordinabo. unde intellegi datur, quia uenero, ordinabo. unde intellegi datur, quia multum erat, ut in epistula totum illis agendi ordinem insinuaret, quae uniuersa per orbem seruat ecclesia, ab ipso ordinatum esse, quod nulla morum diuersitate uariatur. Sed nonnullos probabilis quaedam ratio delectauit: uno certo die per annum, quo ipsam cenam dominus dedit, tamquam ad insigniorem commemorationem post cibos offerri et accipi liceat corpus et sanguinem domini. honestius autem arbitror ea hora fieri, ut, qui etiam ieiunauerit, post refectionem, quae hora nona fit, ad oblationem possit occurrere. quaam prandere, sed nulli etiam contradicere audemus. hoc tamen non arbitror institutum, nisi quia plures et prope omnes in plerisque locis eo die lauare consueuerunt, et, quia nonnulli etiam ieiunium custodiunt, mane offertur propter prandentes, quia ieiunia simul et lauacra tolerare non possunt, ad uesperam uero propter ieiunantes. Si autem quaeris, cur enam lauandi mos ortus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
post enim tͣdidit sacram̃tum. Et liquido
apparet. qͣndo pͥmo acceꝑunt discipuli
corpꝰ & sanguinem dñi: non eos accepis¬
se ieiunos. Nunquid tam᷑ ꝓpt̾ea calum¬
niandum ẽ uniũse eccłiȩ: qͦd a ieiunis sẽp
accipit᷑: Ex hoc enim placuit spui sancto:
cibi. Nam ideo. ꝑuniũsum orbem mos
iste seruat᷑. Neq enim qͥa post eibos de¬
dit dñs. ꝓpt̾ea pransi & cęnati fr̃s ad il¬
lud sacram̃tum accipiendum conueni¬
re debebunt: aut sic̃ faciebant. qͦs apłs
arguit & em̃dat m̃sis suis ista miseere.
Namq saluator qͦ uehementiꝰ cõm̃daret
misterii illiꝰ altitudinem:. ultimum hoc
uoluit infigere cordib & memoriȩ disci¬
pulors: a qͥb ad passionem digressurus
monuisset. ut post cibos alos semꝑ acciꝑ¬
etur: credo qͦd eum morem nemouarias¬
set. Cum uͦ ait apłs de hoc sacramentolo
ducandum. inuicem expectate. siqͥs esurit.
domi manducet. ut ñ ad iudicium con¬
ueniatis: statim subtexuit. Cȩt̾a aut̃ cũ

Expanded text:
post enim tradidit sacramentum; et liquido apparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numquid tamen propterea calumniandum est uniuersae ecclesiae, quod a ieiunis semper accipitur? ex hoc enim placuit spiritui sancto, cibi; nam ideo per uniuersum orbem mos iste seruatur. neque enim quia post cibos dedit dominus, propterea pransi aut cenati fratres ad illud sacramentum accipiendum conuenire debeant aut, sicut faciebant quos apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque saluator quo uehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad pasmonuisset, ut post cibos alios semper acciperetur, credo, quod eum morem nemo uariasset. cum uero ait apostolus de hoc sacramento los ad manducandum, inuicem expectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: Cetera autem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
lo: s cum illo. Et quia creatura mutabilis ẽ.
ac ꝓpt̾ea dr. omnis creat᷑a uanitati subiec¬
ta est. qm̃ uat᷑a unit̾isa etiam in parte
creat᷑am: sequit᷑ aliud p̃ceptum: ñ accipias
in uanum nom̃ dm̃i dei tui. Sp̃s autem
sc̃s in qͦ nob̃ requues illa tͥbint᷑ quam ubiq
amamꝰ. s nis dm̃ amandonon inuenimꝰ.

Expanded text:
illo sed cum illo; et quia creatura mutabilis est illo sed cum illo; et quia creatura mutabilis est ac propterea dicitur: Omnis creatura uanitati subiecta est, quoniam natura uniuersi etiam in parte creaturam, sequitur aliud praeceptum: Non accipias in uanum nomen domini dei tui; spiritus autem sanctus, in quo nobis requies illa tribuitur, quam ubique amamus, sed nisi deum am
Abbreviated transcription (Latin):
ds enim ẽ qui oꝑat᷑ in nob̾. & uelle & oꝑa¬
re post omnia bona oꝑa nr̃a quȩ in hac ui¬
ta gerimꝰ. nisi eiꝰ dono ad et̾nitatem scĩfica¬
ti atq ꝑfecti: ꝓpt̾ea de ipso deo dr. quia cũ
fecisset omnia oꝑa bona ualde: septimodie
requieuit ab omnib oꝑib suis quȩ fecit.
fut᷑am enim requiem significabat: quam
post bona oꝑacdaturꝰ erat hominib. Sicut
enim cũ bene oꝑamͣ ipse dr oꝑarim nobis.¬
cuiꝰ munere oꝑam᷑: ita cum requiescimꝰ.
ipse reqͥescere dr. quodonante requiesci¬
mus. Hinc ẽ quod etiam in tͥb pͥmis p̃cep.¬
tis decalogi que ad dm̃ ꝑtinent. cȩt̾a enim
septem ad ꝓximum ꝑtinent id est ad homi¬
nem. qͥa in duob p̃ceptis tota lex pendec.
t̾cium ibi de obscruatione sabbi positum
est: ut in pͥmo p̃cepto patrem intelligamꝰ.
dei similitudo: ñ quia non habet imagi¬
nem ds: s quia nulla imago eiꝰ eoli debet.
nis: illa que hoc ẽ quod ipse: nec ipsa ꝓil

Expanded text:
Deus enim est, qui operatur in uobis et uelle et operaus post omnia bona opera nostra, quae in hac uita gerimus, nisi eius dono ad aeternitatem sanctificati atque perfecti, propterea de ipso deo dicitur, quia, cum fecisset omnia opera bona ualde septimo die requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit. futuram enim requiem significabat, quam post bona opera daturus erat hominibus. sicut enim, cum bene operamur, ipse dicitur o operamur, ita, cum requiescimus, ipse requiescere dicitur, quo donante requiescimus. Hinc est, quod etiam in tribus primis praeceptis decalogi, quae ad deum pertinent — cetera enim septem ad proximum pertinent, id est ad hominem, quia in duobus praeceptis tota lex pendet —, tertium ibi de obseruatione sabbati positum est, ut in primo praecepto patrem intellegamus,dei similitudo, non quia non habet imaginem deus, sed quia nulla imagoeius coli debet nisi illa, quae et noc est, quod ipse, nec ipsa pro
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uobis in unum ñ est dñicam cȩnã man¬
ducare. hanc ipsã acceptionem euchari¬
stie dñicam cęnam uocans: illud magis
mouere potuit homines. utrum iam re¬
fecti die illo uel offerrent uł sumerent
eucharistiam. ꝓpt̃ illud quod in euange¬
lio dicit.Cum aut̃ illi manducarent ac¬
cepit iħs panem &e benedix̃: cum etiam
suꝑiꝰ dixisset. Cum aut̃ sero factum ẽẽt:
recum bebat eum duodecim: & mandu¬
cantib eis dix̃. qm unꝰ ex uob̾ tradet me:

Expanded text:
ergo uobis in unum non est dominicam cenam manergo uobis in unum non est dominicam cenam manducare hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans, illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: Cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedixit, cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim et manducantibus eis dixit: Quoniam unus ex uobis tradet me;
Abbreviated transcription (Latin):
pore p̃monstratum ẽ. qͥ ẽ pͥmogenitus a
mortuis: qͥa & corpꝰ eiꝰ cui caput est ipse:
ñ nͥ eccłia ẽ. Non nulli enim atcendentes
nec intelligentes qͦtenꝰ cheant᷑. arbitrati
sunt iam factam ẽẽ resurrectionem: nec
ullam ult̾ius in fine tempoꝵs eẽ sꝑandã.
Ex qͥb est inquit hymineus & phyletꝰ.
qui circa ueritatem aberrauerunt: di¬
centes resurrectionemiam factam esse:
& fidem quoꝵdam subũtunt. Idem apłs
eos arguens detestat᷑: qui tamen dic̃ nos
resurrexisse cum xp̃o. Unde nisi qͥa hoc
ꝑ fidem & spem & dilectionem. factum
ẽẽ dicit in nobis. seđm primitias sp̃s : S
restat utiq redemptio corporis nr̃i: quã
expectantes. in nob̾met ipsis ingemisei
mus. Unde est & illud. spe gaudentes: in
tͥbulatione patientes. Hec gͥ innouatio
uitȩ nr̃e. ẽ quidam tͣnsit᷑ a morte ad uitã.
qͥ pͥmo fit ꝑfidem ut in spe gaudeamus.
& in tͥbulatione patientes simꝰ: dum ad¬
huc ext̾ior homonr corrumpit᷑. s int̾ior

Expanded text:
onstratum est, qui est primogenitus a mortuis, quia et corpus eius, cui caput est ipse, non nisi ecclesia est. Nonnulli enim adtendentes nec intellegentes, quatenus dicantur, arbitrati sunt iam factam esse resurrectionem nec ullam ulterius in fine temporum esse sperandam, ex quibus est, inquit, Hymenaeus et Philetus, qui circa ueritatem aberrauerunt dicentes resurrectionem iam factam esse et fidem quorundam subuertunt. idem apostolus eos arguens detestatur, qui tamen dicit nos resurrexisse cum Christo. unde, nisi quia hoc per fidem et spem et dilectionem factum esse dicit in nobis secundum primitias spiritus? sed restat utique redemptio corporis nostri, quam expemus. unde est illud: spe gaudentes, in tribulatione patientes. haec igitur innouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam: qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior
Abbreviated transcription (Latin):
sione peccatoꝵs. in spemuitȩ et̾nę. dili¬
gentib dm̃ & ꝓximum: quia fides ꝑ di¬
lectionem oꝑat᷑: & iustꝰ ex fide uiuit. Spes
autem quȩ tuidet᷑: ñ ẽ spes. Qͦ demmui.¬
det qͥs. quid sꝑat: Si autem qͦd ñ uidemꝰ
hanc fidem & spem & dilectionem. qua cȩ¬
pimus eẽ sub gr̃a. iam commortui sumus
cum xp̃o. & consepulti illi ꝑ baptismũ siẽ
diẽ apłs: quia & uetꝰ homo nr̃ simul confrx¬
us est crucicum illo. & resurreximꝰ cũ illo.
qͥa & simul nos excitauit. & simul sede fecit
in cȩlestib. Unde ẽ &e illa exhortatio. Si au¬
tem resurrexistis cum. xp̃o. qͤ sursum sunt
querite: ubi xp̃s est ad dext̾am dei sedens:
que sursum sunt sapite. ñ quȩ suꝑ t̾ram. S

Expanded text:
sionem peccatorum, in spe uitae aeternae dilisionem peccatorum, in spe uitae aeternae diligentibus deum et proximum; quia fides per dilectionem operatur, et iustus ex fide uiuit. spes autem, quae uidetur, non est spes. quod enim uidet quis, quid sperat? si autem quod non uidemus hanc fidem, spem et dilectionem, qua coepimus esse sub gratia. Jam commortui sumus cum Christo et consepulti illi per baptismum, sicut s: Quia et vetus homo noster simul crucifixus est cum illo; et resurreximus cum illo : quia simul nos excitavit, et simul sedere fecit in coelestibus. Unde est et illa exhortatio: Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est ad dexteram Dei sedens; quae sursum s
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ dicit apłs. mortuus ẽ ꝓpt̃ delicta no¬
stra. & resurręxit ꝓpt̾ iustificationem
nr̃am: transitꝰ quidam de morte ad uitã:
illa passione dñi & resurrectione sacratꝰ
est. Nam etiam uocabulum ipsum qͦd
pascha łr: non grecum siẽ uulgo uideri
solet. s hebreum ẽẽ dicunt. qui linguam
utranq nouerunt. Neq enim apassione
transit᷑ ut dixi ãmorte aduitam hebreo
ũbo res appellata ẽ: in qͦ eloquio. pascha
uoluit & ipse dñs tangere: cum ait. Q
credit in me: transiet de morte ad uitam.
Et maxime idem euangłista hoc intelligit᷑
expͥmere uoluisse. celebrat᷑o dño pascha
cum discipłis suis. ubi eenam eis misticã
dedit: cum uidisset inqͥt iħs. qͥa uenit
hora eiꝰ ut tnͣsiret de hoc mundo ad pa¬
trem. Transitꝰ gͦ de hac uita mortali in
aliam uitam immortalem: hoc ẽ enim
de morte ad uitam: in passione & resur¬
rectione domini comm̃dat᷑. Hic transitꝰ
a nob̃ mͦ agit᷑ ꝑ fidem quȩ nob̃ ẽ in remis

Expanded text:
 dicit apostolus, mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, transitus quidam de morte ad uitam in illa passione domini et resurrectione sacratus est. nam etiam uocabulum ipsum, quod " pascha dicitur, non Graecum, sicut uulgo uideri solet, sed Hebraeum esse dicunt, qui linguam utramque nouerunt. neque enim a passionetransitur, ut dixi, a morte ad uitam, Hebraeo uerbo res appellata est. in quo eloquio pascha tuoluit et ipse dominus tangere, cum ait: Qui credit in me, transiit a morte ad uitam. et maxime idem euangelista hoc intellegitur exprimere uoluisse, cum celebraturo domino pascha cum discipulis, ubi cenam eis mysticam dedit: Cum uidisset, inquit. Iesus, quia uenit hora, ut transiret de hoc mundo ad patrem. transitus ergo de hac uita mortali in aliam uitam inmortalem, hoc est enim de morte ad uitam in passione et in resurrectione domini commendatur. Hic transitus a nobis modo agitur per fidem, quae nobis est in remi
Abbreviated transcription (Latin):
tate xp̃i toto orbe diffusa.nefario sacrile¬
gio separarunt: si cypͥanꝰ talib communs¬
cabat. qualis iuidas tͣditor fuit. & tam̃
ab eis non macłabat᷑: aut s macłabatur:
st̃ om̃s. Aut s ñ sunt: ñ gͦ ꝑtinent ad poste¬
ros facinora pͥoꝵ: quamuis ex eadem com.¬
munione ꝓpagatos. Cur gͦ nobis tͣditores
obiciunt qͦs non conuicerunt: & sibi iu¬
damñ obiciunt. cui eypͥanꝰ & college eiꝰ
communicauerunt: Ecce concilium: de
qͦ solent isti głari. Nos quidem dicimus.
quia sic non ꝓdit hereticis eccłiȩ baptis¬
mum. qui baptismum xp̃i & in hereticis
ꝓbat: sic̃ non ꝓdit homicidis eccłiȩ bap¬
tismum qͥ baptismum xp̃i & in homiei¬
dis ꝓbat. S quia isti ex hoc concilio nob̃
p̃scribe quid sentire debeamꝰ affectant:
ipsi pͥores ei consentiant. Ecce iudȩ tradi¬
tori sunt comparati: qͥ dicebant hereti¬
cos quãuis in heresi baptiratos. non de¬

Expanded text:
tate Christi toto orbe diffusa nefario sacriletate Christi toto orbe diffusa nefario sacrilegio separarunt, si Cyprianus talibus communicabat, qualis ludas traditor fuit, et tamen ab eis non maculabatur! aut si maculabatur, sunt omnes, aut si non sunt, non ergo pertinent ad posteros facinora priorum quamuis ex eadem communione propagatos. cur ergo nobis traditores obiciunt quos non conuicerunt, et sibi ludam non obiciunt cui Cyprianus et collegae eius communicauerunt? ecce concilium de quo solent isti gloriari: nos quidem dicimus, quia sic non prodit haereticis ecclesiae baptismum qui baptismum Christi et in haereticis probat, sicut non prodit homicidis ecclesiae baptismum qui baptismum Christi et in homicidis probat; sed quia isti ex hoc concilio nobis praescribere quid sentire debeamus adfectant, ipsi priores ei consentiant. ecce Iudae traditori sunt conparati, qui dicebant haereticos quamuis in haeresi baptizatos non de
Abbreviated transcription (Latin):
tenemꝰ: tit ab hereticis uenientes baptrie¬
mus. Et hic aꝑtissime confitet᷑: quosdam
de collegis sius diũsa sensisse. Unde etiã
atq etiam confirmat̾ amor unitatis: qͦt
ab inuicem nullo scismate separati sunt:
donec alt̾is eoꝵ siquid alit̃ saꝑent d̾s re¬
uelaret. S huic respondet᷑. collegas eiꝰ ñ
sibi hereticos p̃posuisse. s baptismũ xp̃i.
sic̃ cognosett᷑ in auaris. fraudatorib. rap¬
torib. homicidis:. sic etiam in hereticis cog.¬
nouisse. NRogatianꝰ a noua dixit. Eccłiam
xp̃s instituit: heresim diabolus. Quomͦ
potest habere baptismum xp̃i. synagoga
sathane: Huic respondet᷑. Nunqͥd quia
pios xp̃s instituit. & inuidos diabolus:
ideo non potest hab̃e baptismum.xp̃i. q̃
in inuidis conuincit᷑ ẽẽ pars diaboli :
clesiȩ baptismum concedit & ꝓdit: quid
aliut qͣm sꝑonse xp̃i uidas existit: O mag¬
na conuictio scismaticoꝵ. qui se ab hȩredi¬

Expanded text:
tenemus ut ab haereticis uenientes baptizetenemus ut ab haereticis uenientes baptizemus. Et hic apertissime confitetur quosdam de collegis suis diuersa sensisse. unde etiam adque etiam confirmatur amor unitatis, quod ab inuicem nullo schismate separati sunt, donec alteris eorum, si quid aliter saperent, deus reuelaret. sed huic respondetur collegas eius non sibi haereticos praeposuisse, sed baptismum Christi, sicut cognoscitur in auaris fraudatoribus raptoribus homicidis, sic etiam in haereticis cognouisse. Rogatianus a Nona dixit: Ecclesiam Christus instituit, haeresim diabolus. quomodo potest habere baptismum Christi synagoga satanae? Huic respondetur: Numquid quia pios Christus instituitideo non potest habere Baptismum Christi, quae in invidis convincitur esse pars diaboli? Cclesiae baptismum concedit et prodit quid aliud quam sponsae Christi Iudas exsistit? 0 magna conuictio schismaticorum, qui se ab heredi
Abbreviated transcription (Latin):
mo potest acciꝑe aliquid. nisi datum fu¬
erit iul de cȩlo.Si heresis de cȩlo ẽ: potest
baptis ma cdare. Audiat & alium dicentẽ.
Si auaricia de cęlo ẽ: potest baptis ma da¬
re. Et tam̃ dant auari. Sic gͦ & heretici.¬
¶taustꝰ a timida regia dixit. Non sibi blan-¬
diant᷑: qui hereticis patrocinant᷑. Q ui ꝓ
hereticis eccłiastico baptismo int̾cedit: illoᷤᷤ
xp̃ianos & nos heretcos facit. Huic res¬
pondet᷑. Si quisquam dicat eum qͥcum
baptismum acciꝑet. qͥa odium frat̾num
habebat in corde ñ acceꝑat remissionem
peccatoꝵ. ñ eum it̾um bapti randum qͣn¬
do illud odium de corde dimittit. nun¬
quid eccłiastico baptis mo ꝓhomicidis int̾¬
cedit. aut illos iustos & nos homicidas
facit: Hoc gͦ & de hereticis intelligat. ¶Gẽ¬
minius a furnis dixit. Quidam de colle¬
gis hereticos p̃ponere sibi possunt: nobis
non possunt. Et ideo qͦd semel decreuimꝰ

Expanded text:
mo potest accipere aliquid, nisi datum imo potest accipere aliquid, nisi datum illi fuerit de coelo » . Si haeresis de coelo est, potest Baptisma dare. 41. Audiat et alium dicentem: Si avaritia de coelo est, potest Baptisma dare. Et tamFaustus a Timida Regia dixit: Non sibi blandiantur qui haereticis patrocinantur. qui pro haereticis ecclesiastico baptismo intercedit illos christianos et nos haereticos facit, Huic respondetur: Si quisquam dicat eum, qui cum baptismum acciperet, quia odium fraternum tenebat in corde, non acceperat remissionem peccatorum, non eum iterum baptizandum quando illud odium de corde dimittit, numquid ecclesiastico baptismo pro homicidis intercedit aut illos iustos et nos homicidas facit? hoc ergo et de haereticis intellegat. Geminius a Furm\'s dixit: Quidam de collegis haereticos praeponere sibi possunt, nobis non possunt. et ideo quod semel decreuimus
Abbreviated transcription (Latin):
ticos baptismi gr̃a. Sic ẽ unum baptis¬
ma oe una eccłia: quemadmodum est
una spes. Siẽ gͦ boni ce mali non haben¬
tes unam spem. possunt tam̃ habere u¬
num baptisma: ita qͥb non ẽ cõmunis
una eccłia. potest baptisma ẽẽ commune.
¶Tosimꝰ a tarassa dixit. Reuelatione fac¬
ta ueritatis: cedat error ueritati. Quia
& petuꝰ qui priꝰ circumcidebat. cessit pau¬
lo ueritatem p̃chcanti. Potest etiam nr̃a ẽẽ¬
ista sententia. Et ita factum ẽ in hac de bap¬
tisino questione. Nam ueritate postea liqͥ¬
dius reuelata. cessit error ueritati: cũ illa
salubrima consuetudo etiam plenarii
concilii auctoritate firmata ẽ. Bene tam̃.
quod totiens meminerunt. etiam pͥmum
apłoꝵ petrum potuisse alit̃ saꝑe. quam ue.¬
ritas postulabat. Oͦ d accidisse etiam cypͥ¬
ano.sine ulla eiꝰ contumelia credimus qui.¬
cunq diligimꝰ cypͥanum: qͥa non eum fas
est diligi maiore caritate quam petrum.

Expanded text:
ticos baptismi gratia. sic est autem unum baptisticos baptismi gratia. sic est autem unum baptisma et una ecclesia quemauna spes. Sicut ergo boni et mali, non habentes unam spem, possunt tamen habere unum Baptisma; ita quibus non est communis Ecclesia, potest Baptisma esse commune.osimus a Tharassa dixit: Reuelatione facta ueritatis cedat error ueritati, quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem pista sententia et ita factum est in hac de baptismo quaestione. nam ueritate postea liquidius reuelata cessit error ueritati, cum illa saluberrima consuetudo etiam plenarii concilii auctoritate firmata est. bene tamen quod totiens meApostolorum Petrum potuisse aliter sapere quam veritas postulabat; quod accidisse etiam Cypriano sine ulla ejus contumelia credimus, quicumque diligimus Cyprianum: quia non eum fas est diligi majori charitate quam Petrum.
Abbreviated transcription (Latin):
dosacrilegium scismatis admiserunt:
qui non habent in corde cypͥani patien¬
tiam: Huic aut̃ marcello respondet᷑
Ex his quȩ de baptismo & de remissione
peccatoꝵ supͣdicta sunt: quomͦ possit ẽẽ
baptismꝰ in homine: quamuis in eo ñ sit
remissio peccators. ¶Ireneus ab ultilis
dixit. Si ideo eccłia hereticum ñ bapti¬
tat. qͦd dicat᷑ iam baptizatꝰ eẽ: heresis ma¬
ior ẽ.Hoc mͦ chei potest. Si ideo ecclesia
auarum ñ baptizat. qͦd dicat᷑ iam bapti¬
ratus ẽẽ: auaricia maior est. Hoc autem
falsum ẽ. Itagͦ & illud. ¶onatꝰ a cybalia¬
na dixit. Egounam eccłiam. & unũ bap¬
tis mum eiꝰ noui. Si est qͥdicat ẽẽ apud
hereticos baptismi gr̃am:ante est ut o¬
stendat. & ꝓbet illic ẽẽ eccłiam. Huic res¬
pondet᷑. Si baptis mi gr̃am hoc ẽẽ dicis
qͦd est baptismꝰ: est apud hereticos. Si au¬
tem baptismꝰ sacramentum ẽ gr̃e. ipsa uͦ
grã abolitio peccatoꝵ ẽ. ñ est apud here¬

Expanded text:
do sacrilegium schismatis admiserunt, do sacrilegium schismatis admiserunt, qui non habent in corde Cypriani patientiam? Huic autem Marcello respondetur ex his quae de baptismo et de remissione peccatorum supra dicta sunt, quomodo possit esse baptismus in homine, quamuis in eo non sit remissio peccatorum. Irenaeus ab Ululis dixit: Si ideo ecclesia haereticum non baptizat, quod dicatur iam baptizatus esse, haeresis maior est. Hoc modo dici potest: Si ideo ecclesia auarum non baptizat, quod dicatur iam baptizatus esse, auaritia maior est. hoc autem falsum est; ita ergo et illud. Donatus a Cibaliana dixit: Ego unam pael.esiam et unum baptismum eius noui. si est qui dicat esse aput haereticos baptismi gratiam, ante est ut ostendat et probet esse illic ecclesiam. Huic respondetur: Si baptismi gratiam hoc esse dicis quod est baptismus, est aput haereticos; si autem baptismus sacramentum est gratiae, ipsa uero gratia abolitio peccatorum est, non est aput haere
Abbreviated transcription (Latin):
bandum:quandoquidem ait: gentiles
qͣmuis idola colant: tam̃ summum dm̃
patrem creatorem cognoscunt & confi¬
tent᷑. Siquis gͦ ad eum talis gentilis ueni
ret: nunqͥduellet in eo corrigere. atq mu
qͦd malum habebat: & tradet sacram̃ta
xp̃iana. quȩ non habebat. Et siquid rec¬
tum nosset in eo apꝓbaret:.siquid inueni¬
ret ꝑũsum emendaret: siqͥo defuisset da¬
ret. Sic & in marcionista heretico agnosce¬
ret baptismi integͥcatem: corrigeret eiꝰ ꝑuer¬
sitatem: doceret catholicam ueritatem..
¶ Marcellus a zama dixit. Cum peccata ñ¬
reticum ñ baptizat: peccatori cõmunieat.
Oͥ d: Ille qͥ hoc facienti communicat: ñ¬
ne peccatori communicat:Qd autem
aliud faciebant om̃s. iudicantes neminẽ.
aut a iure communionis amouentes di¬
uersa sentientem: Ubi est gͦ eccłia: An
patientib. & ne tͥcicum eradicet᷑. ⁊izania
tolerantib ista non obsunt: Discant gͦ
isti qu se ab orbe t̾rarum frustra separan¬

Expanded text:
bandum, quandoquidem ait: gentiles bandum, quandoquidem ait: gentiles quamuis idola colant, tamen summum deum patrem creatorem cognoscunt et confitentur. si quis ergo aret, numquid vellet in eo corrigere atque mutquod malum habebat; et traderet Sacramenta christiana, quae non habebat: et si quid rectum nosset in eo, approbaret; si quid inveniret perversum, emendaret; si quid defuisset, daret. Sic et in marcionista haeretico agnosceret Baptismi integritatem, corrigeret ejus perversitatem, doceret catholicam veritatem. CAPUT XVII.--32. Marcellus a Zama dixit: Cum peccata noreticum non baptizat, peccatori communicat. 33. Quid ille qui hoc facienti communicat, nonne peccatori communicat? Quid autem aliud faciebant omnes judicantes neminem, aut a jure communionis amoventes diversa sentientem? Ubi est ergo Ecclesia? An patientibus, et ne triticum eradicetur, zizania tolerantibus ista non obsunt? Dicant ergo isti, qui se ab orbe terrarum frustra separan
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s adũsarios suos appellat. qͥa in talib ꝑ¬
seuerantes audituri sunt. recedite a me
qui oꝑamini iniquitatem: unde antixp̃i
appellant᷑. qͥa xp̃o contrariĩ sunt. dum
contͣ quod p̃cipit uiuunt. ita & heretiqi.
¶Alius saturninꝰ a tucca dixit. Gentiles
quamius idola colant:tamen sũmum
dm̃ patrem creatorem cognoscunt. & cõ.¬
fitent᷑. In hc̃ marcion blasphemat: & qͥ¬
dam ñ erubescunt marcionis baptismũ
ꝓbare.Quomͦ tales sacerdotes sacerdotiũ
dei aut seruant. aut umdicant: qͥ hostes
dei ñbaptizant. ⁊ sic illis communicant:
Nimirum eum talia dicunt᷑. excedit᷑ moo:
nec considerat᷑ quia & ipsi talib commnu¬
nicabant: neminem iudieantes.aut a ii-¬
re communonis aliquem si diũsum sen¬
tiebat amouentes. S habet iste ce in hac
ipsa sententia sua unde amoueri posset:
si adũteret id in quoq corrigendum esse
quod prauum ẽ. qͦd aut̃ rectum ẽ appro¬

Expanded text:
Christus aduersarios suos appellat, quia in talibus pChristus aduersarios suos appellat, quia in talibus perseuerantes audituri sunt: recedite a me qui operamini iniquitatem — unde antichristi appellantur, quia Christo contrarii sunt, dum contra quod praecipit uiuunt —, ita et haeretici. Alius Saturninus a Tucca dixit: Gentiles quamuis idola colant, tamen summum deum patrem creatorem cognoscunt et confitentur. in hunc Marcion blasphemat, et quidam non erubescunt Marcionis baptismum probare. quo, modo tales sacerdotes sacerdotium dei aut seruant aut uindicant qui hostes dei non baptixant et sic illis communicant? Nimirum cum talia dicuntur exceditur modus nec consideratur, quia et ipsi talibus communicabant neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum sentiebat amouentes. sed habet iste in hac ipsa sententia sua unde ammoneri posset, si aduerteret id in quoque corrigendum esse quod prauum est, quod autem rectum est adpro
Abbreviated transcription (Latin):
trarius baptismo quem illidabant.sed
unꝰ & idem .Quia ille baptirat de qͦ dic
tizare: excus ati st̃ & defensi illicita faci¬
entes: Nec uideo quare eos aut xp̃s adũ¬
licere hercticis baptizare: qͦmͦ cheimus
ñ licere fraudatorib baptizare. Nenim
heretico tantum: s peccatori inquit. dicit¬
dñs. Utqͥd enarras iusticias meas: & as¬
sumis testamentum meum ꝑ os tuum:
Huic ĩtiq dixit. Si uidebas furem: con¬
currebas e.Q uanto g̃ ill peiores. qͥ ñ
cum furib concurrebant. s ipsi fundos
insidios is fraudib rapiebant : S ñ eis¬
concurrebat cypͥanus. quamiis eos in ca¬
tholica segete toleraret: ne simul eradicare¬
tur & triticum. Et tam̃ etiam ipsi quem da¬
bant. idem ipse baptismꝰ erat: quia ñ ipsoꝵ
s xp̃i erat. Sic̃ gͦ isti. qͣmiuis in eis xp̃i bap¬
tis mus agnoscat᷑. non st̾ tamen excus ati
& defensi illicita facientes: & recte illos

Expanded text:
trarius Baptismo quem illi dabant, sed trarius Baptismo quem illi dabant, sed unus et idem: quia ille baptizat de quo dictizare, excusati sunt et defensi illicita facientes: nec video quare eos aut Christus advelicere haereticis baptizare, quomodo dicimus non licere fraudatoribus baptizare? Non enim haereticos tantum, sed peccatori inquit Deus, Utquid enarras justificationes meas, et assumis testamentum meum per os tuum? huic utique dixit, Si videbas furem, concurrebas ei . Quanto ergo illi pejores, qui concurrebant, sed ipsi fundos insidiosis fraudibus rapiebant? sconcurrebat Cyprianus, quamuis eos in catholica segete toleraret, ne simul eradicaretur et triticum. et tamen etiam ipsi quem dabant idem ipse baptismus erat, quia non ipsorum sed Christi erat. sicut ergo isti, quamuis in eis Christi baptismus agnoscatur, non sunt tamen excusati et defensi inlicita facientes et recte illos
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. timeo aut̃ ne sic̃ serpens euam sedu¬
xit astutia sua. sic & ur̃ȩ mentes corrum¬
pant᷑ a castitate quȩ ẽ in xp̃o: Cum ergo
xp̃i baptisma cypͥanus habebat cominu¬
ne cum talib. nunqͥd ideo sponsam xp̃i
ꝓdebat adult̾is. ac ñ potius monile spon¬
baptisma accepimꝰ: & ipsum exercemus.
Qui aut̃ dicit qͥa hereticis licet bapti¬
zare: ipse duos baptismos facit. Huic res¬
pondet᷑. Cur non etiam ipse duos baptiᷤ¬
mos facit: qͥ dicit qͥa & mniqui baptizant:
Cum enim iusti & iniqͥ contrarii sibi sũt:
baptismͦ quem dant iusti. qualis erat
paulus. uel etiam qualis erat cypͥanus.
non ẽ contrariꝰ baptismo quem dabant
iniqͥ ill qui oderant paulum: quos ñ
heretcos s malos catholicos cypͥanus in¬
telligit. Et cum contrariȩ sibi sint. conti¬
nentia quȩ fuit in cypͥano. & auaricia
quȩ fuit in collegis cypͥani: baptismus
tamen quem cyp̾anus dabat non erat cõ¬

Expanded text:
dixit: timeo autem, ne sicut serpens Euam sedudixit: timeo autem, ne sicut serpens Euam seduxit astutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate quae Christi Baptisma Cyprianus habebat commune cum talibus, numquid ideo sponsam Christi prodebat adulteris, ac non potius monile sponBaptisma accepimus, et ipsum exercemus: qui autem dicit quia et haereticis licet baptizare, ipse duos baptismos facit. 27. Huic respondetur: Cur non etiam ille duos baptismos facit, qui dicit quia et iniqui baptizant? Cum enim justi et iniqui sibi contrarii sint; Baptismus quem dant justi, qualis erat Paulus, vel etiam qualis erat Cyprianus, non est contrarius Baptismo quem dabant iniqui illi qui oderant Paulum, quos non haereticos, sed malos catholicos Cyprianus intelligit: et cum contrariae sibi sint continentia quae fuit in Cypriano, et avaritia quae fuit in collegis Cypriani; Baptismus tamen quem Cyprianus dabat, non erat con
Abbreviated transcription (Latin):
rat: & cypͥanus aguoscit. Nenantiꝰ a tinisa
dixit. Si marit᷑ ꝑegre ꝓficiscens amico
suo commendasset uxorem suã custodi¬
endam: comm̃datam sib ille qͣnta pos set
diligentia conseruaret: ne ab aliqͦ casti¬
tas eiꝰ & scĩtas adult̾aret᷑. Ap̃s dominus.
& ds nr̃ ad patrem ꝓficiscens: sponsam suã
nob̾ comm̃dauit. Utrumne eam incorrup¬
tam & inuiolatam custodimꝰ: an integri¬
tatem eiꝰ & castitatem eiꝰ mechis & corrup¬
torib ꝓdimus: Qui enim baptisma ec¬
clesiȩ commune cum hereticis facit: spon¬
sam xp̃i adult̾is ꝓdit. Respondemꝰ. Qͥd:
ill qͥ cum baptirant᷑ labiis ñ corde conũ¬
tunt᷑ ad dm̃: nonne adult̾inam mentem
gerunt: Nonne ipsi sunt scłi dilectores.
qui ñ factis s uerbis renunciauerunt: &¬
ideo corrumpunt mores bonos ꝑ collo.¬
quia mala.dicentes manducemus & bi¬
bamus cras enim moriem᷑: Nonne etiam
contͣ istos uigilauit sermo apłcus ubi

Expanded text:
rat et Cyprianus agnoscit. Uenantius a Tinisa rat et Cyprianus agnoscit. Uenantius a Tinisa dixit: Si maritus peregre proficiscens amico suo ronmendasset uxorem suam custodiendam, conmendatam sibi ille quanta posset diligentia conseruaret, ne ab aliquo castitas eius et sanctitas adulteraretur. Christus dominus et deus noster ad patrem proficiscens sponsam suam nobis conmendauit, utrumne eam incorruptam et inuiolatam custodimus an integritatem eius et castitatem moechis et corruptoribus prodimus? qui enim baptisma ecclesiae commune cum haereticis facit sponsam Christi adulteris prodit. Respondemus: Quid? illi, qui cum baptizantur labiis, non corde conuertuntur ad deum, nonne adulterinam mentem gerunt? nonne ipsi sunt saeculi dilectores, qui non factis sed uerbis renuntiauerunt, et ideo corrumpunt mores bonos per conloquia mala dicentes: manducemus et bibamus, cras enim morimur? nonne etiam contra istos uigilauit sermo apostolicus ubi