comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tudini iubeat. ut si dolor corpori acciderit qͥ non
compellat in mortem: tencat dnãm suam idẽ uo¬
luptatem fortiter in animi cogitatione. ui ꝓpͥsti¬
narum deliciarũ suarum recordationẽ. mitigec pre¬
sentis doloris aculeos. Temꝑantiȩ iubeat. ut tantũ
capiat alim̃tor. ⁊ siqua delectant. ne ꝑ immod̾atio¬
nẽ norium aliquid ualitudinem turbet: ⁊ uolup¬
tas quam etiamin corporis sanitate epicurei maxi¬
mã ponunt grauit̃ offendat᷑. Ita uirtutes cũ tota suȩ
głe dignitate. tanqͣm imꝑiose cuidam ⁊ in honeste
mulierculȩ seruient uoluptat. Nicħ hac pictura di¬
re possit aspectꝰ.: ⁊uerum dicunt. S ñ eristimo sa¬
tis debiti decoris eẽ pictam: si etiam tał fingat᷑. uͥ
uirtutes humane głȩ seruiant. Licet eni ista gła de¬
licata mulier non sit: inflata tñ ẽ. ⁊ multũ ĩam¬
tatis hc̃. Uñ ñ ei digne scruit soliditas quȩdam fir¬

Expanded text:
tudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit, qui non tudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit, qui non conpellat in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem, fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis dolorcapiat alimentorum, et, si qua delectant, ne per immoderationem noxium aliquid valetudinem turbet, et voluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, graviter offendatur. Ita virtutes cum tota suae gloriae dignitate tanquam imperiosae cuidam et inhonestae mulierculae servient voluptati. Nihil hac pictura dium possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa gloria delicata mulier non sit, inflata tamen est et multum inanitatis habet. Unde non ei digne seruit soliditas quaedam fir
Abbreviated transcription (Latin):
dicet᷑ untꝰ. quȩ sine uera pietate seruit hominũ głe.
nequaquam scorum exiguis initiis comparanda ẽ.
quortim spes posita ẽ ingrã ⁊ inmiscdia uieri dei.¬
Solent philosophi qui finembonihumani inipsa
untute constituunt ad ingerendum pudorẽ qͥbꝰdã
philosophis qui untutes quidẽ ꝓbant. s eas uo¬
luptatis corporalis fine metuunt̃. ⁊ illã ꝓpt̃ scip¬
sam putant appetendam. istas ꝓpter ipsam. tabulã
quandam uerbis pingere. uͥ uoluptas in sella rega¬
li quasi delicata quedam regina considat: eiq uir¬
tutis famulȩ subiciantur obseruantes eiꝰ nutum
ut faciant qd̾ illa imꝑauerit. Quȩ prudentiȩ iube¬
at. ut uigilanter inquirat: quomͦ uoluptas re¬
gnet ⁊ salua sit. Iusticie iubeat ut p̃stet bñficia ꝙ̃
potest. ad comparandas amicicias corporalib cõ¬
modis necessarias. Nulli faciat iniuriam: ne of¬
fensis legib uoluptas uiuere secura ñ possit. fort¬

Expanded text:
aedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit hominum gloriae, aedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit hominum gloriae, nequaquam sanctorum exiguis initiis conparanda est, quorum spes posita est in gratia et in miseriSolent philosophi, qui finem boni humani in ipsa uirtute constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis. qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam. istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas amicitias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit; forti
Abbreviated transcription (Latin):
sa eẽ latentior ꝓpt̃ diuersa merita generis humani
deo magis nota quam nob̾. dum illud constet int̾
om̃s ueracit̃ pios. neminem sine uera pietate. id est
ueridi uero cultu. ueram posse habere iurtutem.
qui eiues nonst̃ ciuitatis ęterne quȩ insacris lit¬
teris nris dr̃ ciuitas dei utiliores ẽẽ t̃renȩ eiuitat.
qñ habent uirtutem uel ipsam: qͣm sic nec iplã.
Illi aucem qui uera pietate p̃diti bñ uiuunt. si hñt
scientiam regendi populos: nicħ ẽ feliciꝰn reb
humanis. quam si dõ miserante habeant pocesta¬
tem. Tales autẽ homines. uirtutes suas qͣntas cũq
in hac iuta possunt hab̾e. non tribuunt nisi grẽ der:
qd̾ cas uolentib. credentib. petentib dederit. Si¬
mulq intelligunt. quantum sibi desit ad ꝑfectionẽ
iusticiȩ: qualis ẽ in illoꝵ scorum angłoꝵ socictate cui
se nituntur aptare. Quantũlibet aut̃ laudet᷑ atq p̃¬

Expanded text:
sa esse latentior propter diuersa merita generis humani, sa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas, quantascumque in hac uita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas uolentibus credentibus petentibus dederit, simulque intellegunt. quantum sibi desit ad perfectionem iustitiae, qualis est in illorum sanctorum angelorum societate, cui se nituntur aptare. Quantumlibet autem laudetur adque pr
Abbreviated transcription (Latin):
quandã nerocesar primꝰ optinuit: cui fuit tanta lu¬
rures ut nicħ ab eo putaret᷑ uirile metuendum.
tanta crudelitas ut nichil molle habere crederet᷑ si
nescint᷑. Etiam talib tam̃ dominandi potestas ñ
dat᷑. nisi summi dei ꝓuidentia: qñ res humanas
iudicat talib dominis dignas. Aꝑte de hae re uox
diuma ẽ: loquente dei sapientia. ꝑme reges reg¬
nant: et tyranni ꝑmetenent t̃ram.S ne tyran¬
ni. ñ pessimi. atq improbi reges. s ueteri noĩe
fortes dicdi existimentur unde ait uirgiliꝰ pars¬
mͥ pacis erit. dextram tetigisse cyranni: aꝑtissime
alio loco de deo dictumẽ. qͥ regnare facit hominẽ
hypocritam. ꝓpt̃ ꝑuersitatem ppłi. Quamobrẽ
quamuis ut potui satis exposuerim. qua causa
ds̃ unꝰ uerus et iustus romanos scđm quandam for¬
mam t̃renȩ ciuitatis bonos adiuuerit ad tantam
imꝑii głam consequendam: potest tn et alia cau

Expanded text:
quamdam Nero Caesar primus obtinuit; cujus fuit tanta luquamdam Nero Caesar primus obtinuit; cujus fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur virile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei providentia, quando res humanas judicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re vox divina est, loquente Dei sapientia: Per me reges regnant, et tyranni per me tenent terram . Sed ne tyranni non pessimi atque improbi reges, sed vetere nomine fortes dicti existimentur, unde ait Virgiliushi pacis erit, dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est, Qui regnare facit hominem hypocritam propter. perversitatem populi . Quamobrem, quamvis, ut potui, satis exposuerim qua causa Deus unus verus et justus Romanos secundum quamdam formam terrenae civitatis bonos adjuverit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest t
Abbreviated transcription (Latin):
tendat. S qui contempnit iuditia laudantiũ: con¬
tempnit etiam suspicantium temeritatẽ. Quoꝵ tñ
siuere bonus ẽ ñ contempnit salutem: qm̃ tante u¬
sticie ẽ. qͥ de spu dei untutes ht̃. ut etiam ipsos dili¬
gat inimicos. et ita diligat: ut suos osores ł detra¬
ctores uelit correctos habere consortes. non int̾rena pa¬
tria s suꝑna. In laudatorib autẽ suis quamuis par¬
uipendat qd̾ eum laudant ñ tam̃ paruipendit qđ eũ
amant: nec eosuult falłe laudantes. ne decipiat dili¬
gentes. Idõq instat ardenter ut potius ille laudet᷑.
aquo habet homo quicqͥd in eo iure laudat᷑. Qui aũ
głe contemptor dominationis ẽ auidus: bestias fu¬
ꝑat. siue crudelitatis uicio. siue luxuriȩ. Iales qͥdẽ
romani fuerunt. Non enim cura existimationis amis
sa: dñationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuis
seꝑdit hystoria. s huiꝰ uicii sũmitatẽ ⁊ quasi arcem

Expanded text:
tendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existisa, dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse, prodit historia: sed hujus vitii summitatem et quasi arcem
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enĩ multa inmorib bona. de quib multi bñ
iudicant: quamuis ca mulq ñ habeant. Et ꝑ ea
bona morum nitunt᷑ ad głam et imꝑiũ ł dñatio¬
nem. de quib ait salustiꝰ. S ille uera uia nitit᷑.
Quisqͥs autem sine cupiditate głȩ quaueret᷑ homo
bn iudicantib displicere. dominari atq imꝑare de¬
siderat: etiamꝑ aꝑtissima scelera querit plerunq op¬
tinere quod diligi. Prom̃ qui głam concupiscit. aut
uera uia nitit᷑. aut certe dolis atq fallaciis conten¬
dit: uolens bonus uideri ẽẽ qd̾ non ẽ. Et idõ uirtu¬
tes habenti magna untꝰ ẽ contempnere głam: qr
contemptus eiꝰ in conspectu deiẽ. iuditio aut̃ ñ aꝑi¬
t᷑ humano. Q uicqͥd enimfecerit ad ocłos hominũ
quo głe contemptor apparcat. ad maiorem laudẽ
hoc ẽ ad maiorem głam facere sicredat᷑: non ẽ unde
se suspicantium sensib alit̾̃ ẽẽ quam suspicant᷑ os¬

Expanded text:
Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio autem non aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, quam suspicantur, os
Abbreviated transcription (Latin):
dicit apłs indigne sunt passiones huiꝰ temporis :¬
ad futuram głam quȩ reuelabit᷑ in nob̾. Adhuma¬
nam uͦ głam p̃sentisq temporis. satis digna uita
estimabit᷑ illorum. Uñ etiam iudei qui xp̃m occi¬
derunt. reuclante testamento nouo qd inuetere
uelatum fuit. ut non ꝓt̾renis ⁊ temporalibꝰ bñ¬
ficiis quȩ diuina ꝓuidentia ꝑmuta bonis małq
concedit. s ꝓ ęterna uita muncrib q ppetius et
ipsius suꝑnę ciuitatis socictate colat᷑ ds̃ unꝰ ⁊ ucrꝰ.
rectissime istorum głe donati sunt: ut hi qͥ qͣlib ẽq
untutib t̾renam głam quesierunt et ad qͥsicrunt
uincerent eos qui magnis uiciis datorem uere
głs ⁊ ciuitatis cternę occiderunt atq respucrt̃.¬
tatem dominationis. Nam licet ꝓcliuc sit̃ ut qͥ hu¬
mana gła nimium delectat᷑. etiã dñari ardent̃
affectet: tam̃ quiueram licet humanarũ laudũ głam
concupiscunt. dant oꝑam bñ iudicantib ñ displice̾.

Expanded text:
passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestimabatur illorum. Unde etiam Iudaei, qui Christum occiderunt, reuelante testamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiuerunt et adquisiuerunt, uincerent eos, qui magnis uitiis datorem uerae gloriae et ciuitatis aeternae occiderunt adque respuertatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere.
Abbreviated transcription (Latin):
ri demoniorum. Post hanc gͦ captiuitatem qua
homines amalignis demonib tenebant᷑: dei do¬
mꝰ ȩdificatur in omĩ t̾ra. Uñ titulum accepit ille
tate domino om̃is t̾ra. Cantate dño ⁊ bñdicite no¬

Expanded text:
ri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua ri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua homines a malignis daemonibus tenebantur, Dei domus aedificatur in omni terra; unde titulum ille tate Domino
Abbreviated transcription (Latin):
mino ciuias dei quȩ c̃ scã ȩccłia in omĩ tr̃a: post
eam captiuitatẽ qua illos homines de quib cre¬
dentib in dm̃ iN dm̃ tanquam lapidib uiuis. do¬
mꝰ edificator. captos demonia possidebant. Neq
enim quia deos homo faciebat. ideo ñ ab eis pos¬
sidebat᷑ ipse qui fecerat: qñ in eoꝵ societatẽ colen¬
do daducebatur. societatẽ dico. non idoloꝵ stoli¬
dorum s uersutorum demonioꝵ. Nam qͥd sunt
idola. nisi qd eadem scriptura dicit. oculos hñt
et non uident. et quicqͥd tale de materiis licet
a.fabre effigiatis. tam̃ uita sensuq carentib di¬
cendum fuit: S immundi sp̃s eisdẽ simula¬
chris arte illa nefaria colligati: cultorum suoꝵ
animas insuam societatẽ redigendo. miserabi¬
liter captiuauerant. Uñ dicit apłs. Scimꝰ qͥa
nichil ẽ idolum. S que immolant gentes: de¬
moniis immolant et ñ deo. Nolouos socios fie¬

Expanded text:
mino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post mino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post eam captiuitatem, qua illos homines, de quibus credentibus in Deum tamquam lapidibus uiuis domus aedificatur, captos daemonia possidebant. Neque enim, quia deos homo faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, daemoniis immolant, et non Deo; nolo uos socios fie
Abbreviated transcription (Latin):
abhominib instituta. etiam legib iubeant᷑ aufer¬
ri: conficet᷑ tam̃ atq expͥmit causas qͣre ad ista per¬
uentum sit. dicens ꝓ auossuos multo errore et incre¬
dulitate. ⁊ animũ non aduertendo ad cultum reli¬
gionemq diuinam. inuenisse hanc artẽ qua fa¬
ctrent deos. nos quid oportet dicere uel potius
quid agere. nisi quantas possumus grãs dño deo
nr̃o. qui hȩc contiariis causis quam insticuta st̃
abstulit : Nam quod instituit multitudo erroris:
abstulit uuia ueritatis. Q uod instituit infidelitas.
abstulit fides. Quod instituit a cultu diumȩ religi¬
onis auersio: abstulit ad unum uerum dm̃ sc̃mꝙ
conilio Neeinsola egy pto ꝙ̃ solaiisto plangit ae¬
ẽ Cantate dño cantiõnouu: cantate dño õłt̃ra. T̃itu¬
lus quippe psalmi huiꝰ ẽ quando domus ȩdifica¬
batur post captiuitatẽ. Edificatur enĩ domꝰ do¬

Expanded text:
ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit daeest: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titulus quippe psalmi huius est: Quando domus aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Do
Abbreviated transcription (Latin):
diuina aufert᷑ religionediuina cũ ueritas em̃dat errorẽ.
fidesredarguit incredulitatẽ conũsio corrigit adu̾sionẽ:
Si enim tacitis causis dixisset pro auossuos it¬
uenisse artem qua facerent deos. nr̃m fuit utiq
si qͥd rectum piũq saꝑemus attendere ⁊ iuid̾e. ne¬
quaqͣm illos ad hanc artem pucnturos fuisse. qua
homo deos facit. si aueritate ñ aberrarent.: si ea quȩ
deo digna sunt crederent. si animum adu̾terent
ad cultum religionemq diuinam. Ettam̃ si cau¬
sas artis huiꝰ nos diceremꝰ multum eriorẽ hominũ
et incredulitatem. ⁊ animi errantis atq infidelis
a diuina religione au̾sionem: ut cũq ferenda eẽc
impudentia resistentium ueritati. Cum uͦ idẽ ipse
qui potestatem huiꝰ artis suꝑ omnia cętera mirat᷑
in homine qua illi dõs facere concessum ẽ. et dolet
uenturum eẽ tempo quo hȩc omnia deoꝵ figm̃ta

Expanded text:
diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere concessum est, et dolet uenturum esse tempus, quo haec omnia deorum figmenta
Abbreviated transcription (Latin):
aducrtentes ad cultum religionemq diuinam
inuenerunt artem qua esticerent dõs. Nmnqs¬
nam saltem mediocrit᷑ cos dixit errasse. ut hanc ar¬
tem inuenirent faciendi deos. aut contentꝰ fuit di¬
ccre errabant. nͥ adderet et diceret multũ errabant:
Iste gͦ multus crror ⁊ incredulitas ñ animũ aduten¬
tium ad cultum religionemq diuinã inuenit ar¬
tem qua efficeret deos: ⁊ tam̃ qđ multus error ⁊ in¬
credulitas et acultu ac religione diuina au̾sio animi
inuenit. ut homo arte faceret deos: hoc dolet uir sa¬
piens. tanquam religionem diuinam uenturo cer¬
to tempore auferri. Uide siñ et ui diuina maioꝵ
suoꝵ errorem p̃teritum ꝓdere. et ui diabolica penã
demonum futuram dolere compellit᷑. Si enim ꝓ aui
eoꝵ multum errando circa deorum rationẽ incredu¬
litate ⁊ auersione animi acultu ac religione diuina.
inuenerunt artem qua efficerent deos. qͥd mirũ
si hȩc ars detestanda quicquid fecit auersa areligioe

Expanded text:
aduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos.\' Nnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem inuenirent faciendi deos, aut contentus fuit dicere: Errabant, nisi adderet et diceret: Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animaduertentium ad cultum religionemque diuinam inuenit artem, qua efficeret deos. Et tamen quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam religionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a religione
Abbreviated transcription (Latin):
nis quos scõs angłos nos uocamus. rationalesq
creaturas sc̃ȩ cȩlestis habitationis. siue sedes. siuc
dominationes. siue pͥncipatus. siue potestates a¬
mici ẽẽ omĩno non possunt. a quib tam longe ab¬
sunt animi affectione. quam longe absunt a uir¬
cutib uicia et abonitate malicia.Nullo gͥ mͦ¬

Expanded text:
nis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque nis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque creaturas sanctae caelestis habitationis siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates, amici esse omnino non possunt, a quibus tam longe absunt animi affectione, quam longe absunt a uirtutibus uitia et a bonitate malitia. CAPUT XXV
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ enans ⁊ incredulꝰ ⁊ auersus a dõuero: Porrosiðe¬
iones qui coluntur intemplis ꝑ artẽ nescio quã imagi¬
nib inditi. hoc ẽ uisibilib simulachris. ab eis ho¬
minib qui hac arte fecerunt deos. cum aberrarent
auersiq eẽnt a cultu et religione diumna. ñ sunt int̃¬
nuntii nec interp̃tes int̾ homines ⁊ dõs. et ꝓpt̾ suos
pessimos ac turpissimos mores. et qđ homines ꝙͣ uis
errantes et increduli et auersi acultu ac religione di¬
uina. tamen eis sine dubio meliores sunt. qͦs deos
ipsi arte fecerunt: restat ut qđ possunt tanquam
demones possint. ł quasi beneficia p̃stando magis
nocentes quia magis decipientes. uel aꝑte male¬
ficiendo. Nec tam̃ quodlibet eoꝵ nͥ qͣndo ⁊ qͣntũ
ꝑmittunt᷑ alta et secreta dei ꝓuidentia: ñ autẽ tan¬
quam medii inter homines et deos ꝑamiciciam dõꝵ
multum apud homines ualeant. Hi enim diis bo¬

Expanded text:
nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo? Porro si daenisi errans et incredulus et auersus a uero Deo? Porro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus simulacris, ab eis hominibus, qui hac arte fecerunt deos, cum aberrarent auersique essent a cultu et religione diuina, non sunt internuntii nec interpretes inter homines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentia, non autem tamquam medii inter homines et deos per amicitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bo
Abbreviated transcription (Latin):
giosis simul etiam demonstrans ipsos homines qͥ
eos fecerunt sibimet importasse ut eos haberent
deos. qui ñ erant dii. Uerum ẽ quippe illud ꝓpħicũ.
Si faciet homo deos: et ecce ipsi non sunt du. Dõs
gͦ tales talium. deos arte factos atalib. cum appellas¬
set hermes. idest idolis demones ꝑ artẽ nescio qͣm
cupiditatum suarũ uincuł illigatos. cum appella¬
re factos abhominib deos: nontam̃ eis dedit qd
inconueniens absurdumq monstrauimꝰ. ut ipsi
eẽnt int̾p̃tes ⁊ int̾cessores int̾ dõs qͦs fecit ds̃. ⁊ ho¬
mines quos idc̃ fecit ds̃: hinc afferentes uota. inde
munera referentes. Nuis enim stultum ẽ credere
deos quos fecerunt homines plus uale apud deos
qͦs fecit ds̃: quam ualent ipsi homines quos idẽ
ipse fecit ds̃. Demon quippe simulachro arte im¬
pia colligatꝰ. abhomine factꝰ ẽ ds̃: s talihomini.
ñ omĩ homini. Qualis ẽ gͦ iste ds̃ quẽ ñ faceret hõ.

Expanded text:
giosis; simul etiam demonstrans ipsos homines, qui giosis; simul etiam demonstrans ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet inportasse, ut eos haberent deos, qui non erant di. Verum est quippe illud propheticum: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di. Deos ergo tales, talium deos, arte factos a talibus, cum appellasset Hermes; id est, idolis daemones, per artem nescio quam, cupiditatum suarum vinculis illigatos, cum appellaret factos ab hominibus deos, non tamen eis dedit, quod am sit inconveniens absurdumque monstravimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idem fecit Deus; hinc adferentes uota, inde munera referentes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quos fecit Deus, quam ualent ipsi homines, quos idem ipse fecit Deus. Daemon quippe simulacro arte inpia conligatus ab homine factus est deus, sed tali homini, non omni homini. Qualis est ergo iste deus, quem non faceret homo
Abbreviated transcription (Latin):
tiate ingentib głam eiꝰ: in omĩb popłis mirabilia
eiꝰ : qm̃ magnus dñs ⁊ laudabilis nimis t̃ribił ẽ
suꝑ om̃s deos. Quia om̃s dii gentium demonia:
dñs autem cęlos fecit. Qui gͦ doluit uenturũ fu¬
isse tempꝰ quo auferret᷑ cultus idoloꝵ. & in eos qͥ
colerent dominatio demonioꝵ: malo spũ insti¬
gatꝰ semꝑ uolebat istam captiuitatẽ manere. qua
tranfacta psalmus canit edificari domũ in omĩ
t̾ra. Prenuntiabit illa hermes dolendo: p̃nun¬
dolebat. &e nolebat auferri. non aprudentib et
fidelib et religiosis. s ab errantib et incredulis.
et acultu diuinȩ religionis auersis ẽẽ instituta mi¬
ris modis coactus ẽ confiteri. Qui quamuis eos
appellet deos. tam̃ cum dicit atalib hominib
factos quales ec̃ utiq non debemꝰ: uelit nolit: osten¬
dit colendos ñ tẽ ab eis qͥ tales ñsunt. quales fucrt̃
a quib facti sunt: hoc ẽ aprudentib. fidelib reli¬

Expanded text:
iam eius, in omnibus populis mirabilia eius; quoniam magnus Dominus et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quia omnes di gentium daemonia, dominus autem caelos fecit. Qui ergo doluit uenturum fuisse tempus, quo auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum in omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dolendo; praenunnolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modis coactus est confiteri. Qui quamuis eos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, uelit nolit, ostendit colendos non esse ab eis, qui tales non sunt, quales fuerunt a quibus facti sunt, hoc est a prudentibus, fidelibus, reli
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si ita fecit: uͥ erit orcus fr̃ ious atq neptuni.
quem ditem patrem uocant: Ubien̾m comur ꝓ
scrpina. quȩ scdm altam in eisdem libris positã
opimonem. non t̾rȩ fecunditas. s pars inferior
ꝑbibet᷑: Quod sidicunt animi mundan partẽ
cum ꝑnicat t̾r̃ȩ partem suꝑiorem ditem patrem
facere dm̃. cum uͦ inferiorem ꝓscrpinã deã: tellus
illa quid erit: Ita enim totum qd̾ ipsa eͥrat in du¬
as istas partes deosq diuisumẽ. ut ipsa tc̃ia q̃
sit aut uͥ sit iueniri non possit: nͥ qͥs dicat si¬
mul istos dõs orcum atq pserpinam unam deã ẽẽ
ellurem. et non eẽ iam tres. s aut unam aut duõs
tam tres dicuntur tres habent᷑ tres colunt᷑ aris
sus. delubris suis. sacris. simulacris sacerdotib
sins. et ꝑhȩc etiam fallacib ꝓstitutam animam
constuprantib demonib suis. Adhuc respondea

Expanded text:
Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, Quod si ita fecit, ubi erit Orcus, frater Iouis adque Neptuni, quem Ditem patrem uocant? ubi eius coniunx Proserpina, quae secundum aliam in eisdem libris positam opinionem non terrae fecunditas, sed pars inferior perhibetur? Quod si dicunt animi mundani partem, cum permeat terrae partem superiorem, Ditem patrem facere deum; cum uero inferiorem, Proserpinam deam: Tellus illa quid erit? Ita enim totum, quod ipsa erat, in duas istas partes deosque diuisum est, ut ipsa tertia quae sit aut ubi sit inuenire non possit; nisi quis dicat simul istos deos Orcum adque Proserpinam unam deam esse Tellurem et non esse iam tres, sed aut unam aut duos; et tamen tres dicuntur, tres habentur, tres coluntur aris suis, delubris suis, sacris, simulacris, sacerdotibus suis, et per haec etiam fallacibus prostitutam animam constuprantibus daemonibus suis. Adhuc respondeat
Abbreviated transcription (Latin):
ago. Nondum dico si t̾ra ⁊ lapides nr̃is sunt ossibꝰ
et unguib similes. similiter eos incelligentiam non
habere. sicut sensu carent. Aut si iccirco habere di¬
cuntur ossa ⁊ ungues nr̃i intelligentiam. qr in hoĩe
sunt qui ht̃ intelligentiã: tam stultum ẽ qͥ õs in
mundos dõs dicit quam stultꝰ ẽ qͥ in nob̃ ossa ⁊
ungues homines dicit. S hȩc cum philosophis
fortassis agenda sunt. Nunc autẽ istum adhuc
politicum uolo. fieri enimpotest. ut licet in illã
naturalis theologiȩ ueluti lib̾tatem caput erige
paululum uoluisse uideat᷑: adhuc tam̃ hunc li¬
brũ uersans. et se millo uersari cogitans. eũ etiã
inde respererit. ⁊ hoc ꝓpterea dixerit ne maiores
eiꝰ siue alie ciuitates. tellurem atq neptunũ in a¬
niter coluisse credant᷑. S hoc dico. Pars animi
mundani quȩ ꝑ t̾ram ꝑmeat. sicut una ẽ tr̃a cur
ñ etiam unam fecit deam quam dicit eẽ tellurẽ:

Expanded text:
ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus ago. Nondum dico, si terra et lapides nostris sunt ossibus et unguibus similes, similiter eos intellegentiam non habere, sicut sensu carent; aut si idcirco habere dicuntur ossa et ungues nostri intellegentiam, . quia in homine sunt qui habet intellegentiam, tam stultum esse qui hos in mundo deos dicit, quam stultus est qui in nobis ossa et ungues homines dicit. Sed haec cum philosophis fortassis agenda sunt; nunc autem istum adhuc politicum uolo. Fieri enim potest, ut, licet in illam naturalis theologiae ueluti libertatem caput erigere paululum uoluisse uideatur, adhuc tamen hunc librum uersans et se in illo uersari cogitans, eum etiam inde respexerit et hoc propterea dixerit, ne maiores eius siue aliae ciuitates Tellurem adque Neptunum inaniter coluisse credantur. Sed hoc dico: pars animi mundani, quae per terram permeat, sicut una est terra, quur non etiam unam fecit deam, quam dicit esse Tellurem?
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃o corpore ꝑmanare dicit inossa. ungues.
capillos. sicut in mundo arbores sine sensu a¬
luntur. et crescunt et modo quodam suo uiuil
Scd̃m gͣdum animȩ in quo sensꝰ ẽ hanc iumꝓ
uenire. moculos. nares. aures. os. tactum. derciũ
gradum eẽ animȩ summũ qd uocat᷑ animꝰ: in
quo intelligentia p̃minetꝰ. hoc p̃ter homini.
om̃s carere mortales. Hane partem animȩ mun¬
di dic̃ dm̃. in nob̾ autem geniũ uocan. eẽ autem
in mundo lapides ac t̾ram quam uidemꝰ. q nb
manȩat sensus. ut ossa. ut ungues dei. solc̃ sͦ lil¬
nam. stellas quȩ sentimus. quib ꝙ ipse senĩ
ꝑmanat deam tellurem. Quod autem iñ ꝑmanat
inmare atq occanum: dm̃ ec̃ neptunũ. Redeat
gͦ abhac qm theologiam naturalem putat. qͦ tie¬
lut requiescendi causa. abhis ambagib atq anfra¬
ctib fatigatus egressus ẽ: redeat in quã. redeat
adciuilem. Hic eum adhuc teneo. tantisꝑ de rehac

Expanded text:
in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, in nostro corpore permanare dicit in ossa, ungues, capillos: sicut in mundo arbores sine sensu aluntur et crescunt, et modo quodam suo vivunt. Secundum gradum animae, in quo sensus est: hanc vim pervenire in oculos, aures, nares, os, tactum. Tertium gradum esse animae summum, quod uocatur animus, in quo intellegentia praeminet; hoc praeter hominem omnes carere mortales. Hanc partem animae mundi dicit Deum, in nobis autem genium uocari. Esse autem in mundo lapides ac terram, quam uidemus, quo non permanat sensus, ut ossa, ut ungues Dei; solem uero, lunam, stellas, quae sentimus quibusque ipse sentit, n terram permanat, deam Tellurem; quod autem inde permanat in mare adque oceanum, deum esse Neptunum. Redeat ergo ab hac, quam theologian naturalem putat, quo uelut requiescendi causa ab his ambagibus adque anfractibus fatigatus egressus est; redeat, inquam, redeat ad ciuilem; hic eum adhuc teneo, tantisper de hac
Abbreviated transcription (Latin):
licem accepit. irata suum maritum de suꝑnis ma¬
ris erclusit: Nempe una ẽ tra: qͣm plenam qͥ
dem udemus animalib suis. Ueruntam̃ ipsãma¬
gnum corpus in elementis mundiq infimã pardẽ.
cur eam uolunt deam: Anquia fecunda ẽ: Curgͦ
non magis homines dii sunt. quia eam fecundio¬
rem faciunt excolendo: S: hoc cum arant: ñ cũ
adorant. S pars animȩ mundiinqͥunt. quȩ ꝑillam
ꝑmeat deam facit. Quasi non euidentior sit in ho¬
na minib anima: quę ł utrũ sit nulla fit questio.
Ettam̃ homines dii non habentur et quod ẽ grauit̃
dolendum. his qui dii non sunt. et quib ipsi mebi¬
oreᷤ sunt colendis et adorandis mirabili et misera¬
bili errore subdunt᷑. Et certe idem uarro. in eodẽ
de diis selectis libro. tres eẽ affirmat animȩ grad̾
in omni uniuersaq natura. Unum qd om̃s par¬
tes corporis quȩ iquunt transit et ñ ht̃ sensum:
s tantum ad iuuendum ualitudinẽ. Hanc uim

Expanded text:
llicem accepit, irata suum maritum de supernis mallicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusiidem uidemus animalibus suis; uerum tamen ipsam magnum corpus in elemecur eam volunt deam? An quia fecunda est? Cur ergo non magis homines dii sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundi, inquiunt, quae per illam permeat, deam facit. Quasi non evidentior sit in hominibus anima, quae utrum sit, nulla fit quaestio; et tamen homines dii non habentur: et quod est graviter dolendum, his, qui dii non sunt, et quibus ipsi meliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de diis selectis libro, tres esse affirmat animae gradus in omni universaque natura: unum, qui omnes partes corporis quae vivunt, transit, et non habet sensum, sed tantum ad vivendum valetudinem: hanc vim
Abbreviated transcription (Latin):
magnum uos didicisse iactatis. interp̃tamini hoc
nolo dicere scdm illam ȩternam incõmutabilem¬
q nata̾m qui sołꝰ ẽ ads: s. saltem sed̃m animã mundit
partes erꝰ quos deos ẽc ueros ex istimatis. Partẽ anime mũ¬
di quȩ mare ꝑmeat. dm̃ uobis fecisse neptunum. ut¬
cũq tolerabilioris erroris ẽ. Itane unda ad litꝰ ueni¬
ens et insalsum redicns duȩ sunt partes mundi:
aut duȩ partes animȩ mundi: Quis ur̃m ita desi¬
piat ut hoc sapiat: Cur gͦ uobis duas deas fece¬
runt᷑. nͥ quia ꝓuisumẽ a sapientib maioribꝰurĩs.
ñ ut dii plures uos regerent. s ut ea quȩ istis uani¬
tatib et falsitatib gaudent. plura uos demonia
possiderent: Cur autem illa salatia ꝑhanc interp̃¬
tationem inferiorem maris partem qua uiro erat sub¬
dita ꝑdidit: Nanq illam mͦ cũ refluentẽ fludũ eẽ
ꝑhibetis: insuꝑficie posuistis. An quia ueniliã pe¬

Expanded text:
magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia prouisum est a sapientibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita, perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pe
Abbreviated transcription (Latin):
sos auiditate maioris immunditie ꝓstituta. ista sa¬
crilegͥa sacra nominaret seseq spurcoꝵ demonũ
turbis conuiolandam polluendamq p̃beret.
inferiorem maris aquam eẽ dixerunt. Ut qͥd illi
adiuncta ẽ ⁊ uenilia. nisi ut sine ulla causa neces¬
sarioꝵ sacrorum. sola libidine amme ꝓstitutȩ. mul¬
tiplicaret᷑ inuitatio demoniorum: S ꝓferat᷑ int̾p̃¬
tatio p̃clarȩ theologiȩ: quȩ nos abista rep̃hensioẽ.
reddita ratione compescat. Uenilia inquit unda ẽ:
quȩ adlitus uenit. Salatia: quȩ in salum redit:
Cur gͦ deȩ fiunt duȩ. cum sit una unda quȩ uenit¬
⁊ redit: Nempe ipsa ẽ exestuans in multa numina
libido uesana. Quamuis enim aqua ñ geminetͤ q̃
it ⁊ redit: huiꝰ tam̃ occasione uanitatis duob
demoni  b inuitatis. ampliꝰ cõmaculat᷑ aĩa
q̃ it ⁊ ñ  redit. Queso te uarro. uel uos qͥ tam
doctorum hominum talia scripta legistiᷤ. ⁊ aliqͥd

Expanded text:
sos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sasos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiolandam polluendamque praebereinferiorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
uerecundiore secreto: s in ꝓpatulo exultante ne¬
quitia. Nam hoc turpe menbrũ. ꝑliberi diesfe¬
stos cũ honore magno plaustellis impositum. pͥꝰ
rure incompitis. ⁊ usq murbem postea uectabat᷑.
Inopido autẽ lanouino. unus libero totꝰ m̃sis tͥbu¬
ebat᷑ curꝰ dieb om̃s uerbis flagitiosissimis uterent᷑:
donec illud membrũ ꝑforum transuectũ eẽt. atq
in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto. ma¬
trẽfamilias honestissimam palam coronã necesse
erat imponere. Sic uidelicet liber ds̃ plancandus
fuerat ꝓͤuentib seminũ: sic ab agris fascinatio re¬
pellenda. ut matrona facere coget᷑ in publico: qd̃
nec meretrix simatronȩ spectarent ꝑmita debutt
intheatro. Propt̾ hȩc saturnus solus creditꝰ non ẽ.
sufficere posse seminib. ut occasiones multiplican¬
doꝵ dõꝵ immunda anima reꝑiriret: et ab uno uͦ
deo merito immundiciȩ destituta. ac ꝑ multos fal¬

Expanded text:
uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante neuerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec meretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos fal
Abbreviated transcription (Latin):
defuisset qͦdã tempor. eadẽq sterilitate cr̃a mererit
crortam ẽẽ opinionem. qd̾ filiam ceitris id est ipsã
fecunditatem quȩ aꝓserpendo ꝓserpina dicta eẽt
orchus abstulerat. et apud inferos detinuerat. Que
res cum fihisset luctu publico celebrata: quia rur¬
sus eadem fecunditas rediit. ꝓserpina reddita exor¬
tam eẽ leticiam. ⁊ ex hoc ei sollempnia constituta.
Dicit dem̃ multa in misteriis eiꝰ tradi: quȩ nͥ
ad frugum inuentionem ñ ꝑtineant:
matum uinum tenet. uerũ etiam seminib ani¬
malium p̃fecerunt. ad quantã turpitudinẽ ꝑue¬
nerint. piget quidem dicẽ ꝓpt̃ sermonis longitu¬
dinẽ: s ꝓpt̾ istorum suꝑbam hebitudinẽ ñ piget
Int̃ cetera quȩ precermittẽ qm̃ multa st̃ cogor. in
italie compitis quedam dic̃ sacra lib̾i cclebrata.
cũ tanta licentia turpitudinis: ut in eiꝰ honorẽ
pudenda uirilia colerent᷑. Non saldem aliqͣntum

Expanded text:
defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat et aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis eius tradi, quae nisi ad frugum inuentionem non pertinean modo primatum uinum tenet, uerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicere propter sermonis longitudinem; sed propter istorum superbam hebetudinem non piget. Inter cetera, quae praetermittere, quoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum
Abbreviated transcription (Latin):
si cęli ẽ filius: iouis ẽ filius. Celum enim eẽ iouẽ
innumerabilit̃ et diligent̃ affirmant. Ita ista quȩ
aueritate nontieniunt: plerumq et nullo impel¬
lente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dic̃
qd̵ greco uocabulo significat temporis spatium: si¬
ne qͦd̾ semen inquit non potest eẽ fecundũ. Hec ⁊
alia de saturno multa dicuntur: et ad scm̃ omĩa
refcruntur. S saltem saturnꝰ scminib cũ tanta
ista potestate sufficeret. Quid adhȩc dii alii requi¬
runt᷑. marime lib̾ et libera id ẽ ceres. de quib rur¬
sus qđ ad semen attinet tanta dixit. quasi de satur
cantur illa eleusina quȩ apud athenienses nobilis¬
sima fuerunt. de quib iste nicħ interp̃tatur. nisi
qd̾ attinet ad frumentũ quod ceres inuenit: et ad ꝓ¬
serpinam quam rapiente orcho ꝑdidit. et hanc ip¬
sam dicit significare fecunditatem seminũ. Quȩ cũ

Expanded text:
si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potestate sufficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, quasi de Saturncantur illa Eleusinia, quae aput Athenienses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod adtinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit; et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum; quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑. quia pͥmi homines exhis uiuebant semini¬
b quȩ cra sponte gignebat. Anfalcem sceptiop¬
dito accepit. ut qui pͥmis temporib rex fuciat ocios
filio regnante fieret oꝑarius laboriosus: Deiñ idõ diẽ
aquib dam pueros ei solitos immolari sicut ape¬
nis. et a quibꝰdam etiam maiores sicut agallis:
quia omium seminum optimum ẽ genꝰ humanum.
De hac crudelissima uanitate. qͥd opus ẽ plura dicẽ
hoc potiꝰ adũtamꝰ atq teneamꝰ. has interp̃tationes
ñ referri ad dm̃ tierum. uiuam. incorpoream. in cõ¬
mutabilemq naturam. a quo uita in eternũ beata
poscenda ẽ: s earum ec̃ fines in reb corporalib tem¬
poralib. mutabilib atq mortalib. Quod celum
inquit patrem saturnus castrasse infabulis dr̃: hoc
significat penes saturnum ñ penes cȩlum sem̃ ẽẽ di¬
uinum. Hoc ꝓpterea quantum intelligi dat᷑: quia
nicħ in cęlo de seminib nascitur. S ecce saturmꝰ

Expanded text:
etatur, quia primi homines ex his uiuebant seminietatur, quia primi homines ex his uiuebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam maiores, sicut a Gallis, quia omnium seminum optimum est genua humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus adque mortalibus. \'Quod Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat penes Saturnum, non penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quantum intellegi datur, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus
Abbreviated transcription (Latin):
arandicet inuenta. Saturnus gͣ dici debtiit ipsatr̃a:
ñ semina. Ipsa cnum qͦdamiꝰ deuorat que genuerit:
cũ ex ea nata semina. in camrursus recipienda redi
erint. Et qd̾ ꝓioue accepisse dr̃ glebam: qͥd hoc ad
id ualet. qd̾ manib hominũ sem̃ gleba cooꝑtũ ẽ:
Nunꝗͥd idõ non ẽ ut cetera deuoratum. qd gleba co¬
optumẽ: Itaenim hoc dictum ẽ. quasi qui glebam
oiposuit semen abstulerit. sicut saturno ꝑhibent
oblata gleba. ablatum iouem: ac ñ potius gleba scm̃
opiendo. fecerit illud diligentiꝰ deuorari. Demde
stom̃ sem̃ ẽ iupiter. ñ seminis causa: quod paulo añ
dicbat᷑. S quid faciant homines quicũ res stultas
inter p̃tant᷑ non inueniunt qͥd sapient̃ dicat᷑ fal¬
cem habet inquit. ꝓpt̃ agriculturam. Certe illo re¬
Maute ñdum eiat agricultura: oe idõ pͥora eiꝰ tem¬
pora phibentur. sicut idem ipse fabellas interp̃¬

Expanded text:
arandi esset inventa. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, arandi esset inventa. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina: ipsa enim quodammodo devorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recerint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut cetera, deuoratum, quod gleba coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homines, qui, cum res stultas interpretantur, non inueniunt quid sapienter dicatur? Saturnum habet, inquit, propter agriculturam.\' Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora eius tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpr