comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. Unde nob̃ alio loco dicit. Noli¬
te conformari huic scło: s reformamini
innouitate sensus ur̃i. Ubigͦ re formam.
ne conformemur huic scło: ibi confor¬
mamur cłi filio. Potest & sic accipi ut
quem ad modum nobis ille mortalitate
ita nos illi efficiamur immortalitate con¬
formes. Quod quidem & ad ipsam re¬
surrectionẽ corporum ꝑtinet.Si autem
ctiam in ipsis uerbis qua forma resurre¬
ctura sint corpora suntꝰ ad moniti: sic̃
illa m̃sura. & ira ista conformatio non
quantitatis intelligendaẽ. s etatis. Re
surgent itaq oms̃ tam magni corpore
quam uel erant uel futuri erant etate
iuuenili: quam uis nichil oberit etiãsi
erit in fanti lis. uel senilis corporis for¬
ma. ubi nec mentis nec ipsiuis corporis
ulla remanebit infirmitas. Unde etiam
siquis in eo corporis mͦ in quo defunctꝰ
ẽ. resurrecturum unumquemq contẽ¬
dit: non ẽ cum illo laboriosa contradi¬
ctione pugnandum. Cl .x. An insuo

Expanded text:
intelligi. Unde nobis alio loco dicit: « Noliintelligi. Unde nobis alio loco dicit: « Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae. Ubi ergo reformamur ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei Filio. Potest et sic accipi, ut quemadmodum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur immortalitate conformes, quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem etiam in his verbis, qua forma resurrectura sint corpora sumus admoniti, sicut illa mensura, ita et ista conformatio non quantitatis intelligenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore, quam uel erant uel futuri erant aetate iuuenali; quamuis nihiloberit, etiamsi erit infantilis uel senilis corporis forma, ubi nec mentis, nec ipsius corporis ulla remanebit infirmitas. Unde etiam si quis in eo corporis modo, in quo defunctus est, resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione pugnandum. CAPUT XVII. An in suo
Abbreviated transcription (Latin):
habituruis etiam si ẽ ante defunctus. atq
illud quod cõmemorauit apłs de m̃su¬
ra etatis plenitudinis xꝑ̃i. aut ꝓpt̃ illud
intelligamus dictum eẽ. idẽ. ut illicapiti
inpopłis. xꝑ̃ianis accedente om̃iũ ꝑfe¬
ctione m̃brorũ ętatis euis m̃sura com¬
pleat᷑: aut si hoc de resurrectione corpoꝵ
dictum ẽ. sic accipiamus dictum. ut nec
infra nec ultra iuiuenalem formam re-¬
surgant corpora mortuorum:s. in eius e¬
tate & robore usq adquam. xꝑ̃mhic ꝑue¬
nisse cognouimus. Circa triginta qͥppe
annos deffinierunt ẽẽ etiam scłi huius
doctissimi homines iuuentutem: que cũ
fuerit spacio proprio terminata: inde iã
hominem indetrim̃ta uergere graiuoris
ac senilis ȩtatis. Et idõ non esse dictum
in m̃suram corporis ut inm̃suram statu
matio scõrum ad imaginẽ fiuii dei. ex
predestinatos conformes imaginis filii
dĩ. potest & scđ̾m interiorem hominẽ

Expanded text:
habiturus, etiam si est ante defunctus, atque habiturus, etiam si est ante defunctus, atque illud quod commemorauit apostolus de mensura aetatis plenitudinis Christi, ant propter aliud intellin populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis ejus mensura compleatur; aut si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra juvenilem formam resurgant corpora mortuorum, sed in ejus aetate et robore usque ad quam Christum hic pervenisse cognovimus. Circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi hujus doctissimi homines juventutem, quae cum fuerit spatio proprio terminata, inde jam hominem in detrimenta vergere gravioris ac senilis aetatis, et ideo non esse dictum in mensuram corporis, vel in mensuram staturmatio sanctorum ad imaginem Filii Dei; expraedestinatos conformes fieri imaginis Filii Dei, potest secundum interiorem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
te: uel quocumq commanentiũ loco. Ni
plerumq etiam ibi paucissimi sciunt
ignorantibus cȩteris: maxime si magna
sit ciuitas: & quando alibi aliisq nar¬
rantur. non tanta ea cõm̃dat auctorita
ut sine difficultate uel dubitatione cre¬
dantur quamuis xp̃ianis fidelibiis. a
fidelibus indicentur. Cluiii. Anad
dominici corporis modum omnium
mortuorum resurrectura sunt corpo
mortiuuis ẽ resurrexit. Nec fasẽ
dicere cum resurrectionis om̃ium tempꝰ
uenerit accessuram corpot. eus eã ma¬
gnitudinẽ quam ñ habuit quando mea
discipłis in qua ulis notus erat apparuitut.
longissimis fieripossit ȩqualis. Si autem di¬
xerimus ad dñici cor poris modum etiam
quorumq maiora corpora redigenda: pe¬
ribit de multorum corporibus plurimum
cum ipse nec capillum ꝑiturum eẽ ꝓmise¬
rit. Restat ergo ut siam recipiat quisq
m̃suram. quam uel habuit inuiuentute
etiam si senex sit mortuus. uel fuerat

Expanded text:
te, vel quocunque commanentium loco. Nam te, vel quocunque commanentium loco. Nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus caeteris, maxime si magna sit civitas, et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas, ut sine difficultate vel dubitatione credantur, quamvis Christianis fidelibus a fidelibus indicentur. CAPUT CLVII. An ad Dominici corporis modum omnium mortuorum resurrectura sint corpormortuus est resurrexit, nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus venerit, accessuram corpori ejus eam magnitudinem quam non habuit, quando in ea discipulis in qua illis erat notus apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. Si autem dixerimus ad dominici corporis modum etiam quorumque majora corpora redigenda, peribit de multorum cocum ipse nec capillum periturum esse promiserit. restat ergo, ut suam recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentate, etiam si senex sit mortuus, uel fuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
darguit infidelitatem. Hoc ad reffellen-¬
dos uanssimos dixerimꝰ. Namfacta esse
multa miracula quȩ attestarentur illi u¬
nigrandi salubriq miraculo. quo xp̃s u
celum cum carne in qua resurrexit ascen¬
dit. negare ñ possumus. Ineisdem quip¬
pe ueracissimis libris cuncta conscripta
sunt: &e que facta sunt. & ꝓpt̃̾ quod cre¬
dendum factasunt. Hec ut fidẽ facerent
in notuerunt: hec ꝑfidem quã fecerunt
multo clarius innotescunt. Leguntur qͥp
pe populis ut crecdant᷑. nec in popłis tam̃
nisi credita legerẽtur. Nam etiam nunc
fiunt miracula in eius nomine sirie ꝑ
sacram̃ta eius. siue ꝑorationes uel memo¬
rias scõrum euis: s non eadem claritate
illustrantur ut tanta quanta illa gła di¬
ffam̃tur. Canon quippe sacrarum lute¬
rarum quẽ definitum eẽ oportebat. illa
facit ubiq recitari: & memorie cunctoꝵ
inherere popłorum. Hec aũt ubicumq
funt ibi scuint᷑ uix a tota ipsa ciuita¬

Expanded text:
darguit infidelitatem. hoc ad refellendarguit infidelitatem. hoc ad refellendos uanissimos dixerim. nam facta esse multa miracula, quae attestarentur illi uni grandi salubrique miraculo, quo Christus in caelum cum carne, in qua resurrexit, ascendit, negare non possumus. in eisdem quippe ueracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae facta sunt et propter quod credendum facta sunt. haec ut fidem facerent innotuerunt, haec per fidem, quam fecerunt, multo clarius innotescunt. leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. fiunt miracula in ejus nomine, sive per sacramenta ejus, sive per orationes, vel memorias sanctorum ejus, sed non eadem claritate illustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. Canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari, et memoriae cunctorum inhaerere populorum. Haec autem ubicunque fiunt, ibi sciuntur vix a tota ipsa civita
Abbreviated transcription (Latin):
& mundo fieri credente. ñ desminit
nune illa miracula que p̃dicatis
facta eẽ. non fiunt. possem qui¬
dem dicere necessaria fuisse priusquam
crederet mundus: ad hoc ut crederet mũ¬
dus: quisquis adhuc prodigia ut cre¬
dat inquirit. magnũ est ipse prodigium
qui mundo credente non credit. Uerum
hoc idõ dicunt: ut nectune illa miracła
facta fuisse credantur. Unde gͦ tanta fi¬
de xp̃s usq quaq cantatur incelum
cum carne sublatis:unde temporibus
eruditis. & omne quod fieri non potest
respunientibus sine ullis miraculis ni¬
mium mirabiliter in credibilia credidit
mundus: An forte credibilia fuisse.
& idõ creditaesse dicturi sunt: Curgͦ
ipsi ñ credunt: breuis ẽ igitur nr̃a
cõ ple qui xio: aut in credibilis rei que ñ
uidebat᷑ alia incredibilia quȩ tam̃fiebant
&& uidebant᷑ fecerunt fidem: aut certe res
ita cre dibilis. ut nullis quib persuaderet᷑
miraculis in digeret istorum nimiam re¬

Expanded text:
t et fieri mundo credente non desinunt. t et fieri mundo credente non desinunt. miracula, quae praedicatis facta esse, non fiunt? Possem quidem dicere necessaria fuisse. priusquam crederet mundus, ad hoc ut crederet mundus. Quisquis adhuc prodigia ut credat inquirit, magnum qui mundo credente non credit. uerum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. unde ergo tanta fide Christus usquequaque cantatur in caelum cum carne sublatus? unde temeruditis et omne quod fieri non potest respuentibus sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credimundus? an forte credibilia fuisse et ideo credita esse dicturi sunt? cur ipsi ergo non credunt? breuis est igitur nostra complexio: aut incredibilis rei, quae non uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam re
Abbreviated transcription (Latin):
recti onem carnis xp̃i atq in celũ ascensionẽ.
tanquam id quod fieri ñ potest mens hu¬
mana ferre non possit. eludensq ab aurib
cordibusq respueret. nisi eam fieri potuis¬
se atq factam esse diuinitas ipsius ueri¬
tatis uel diuinitatis ueritas & contestã¬
tia miracłoꝵ signa monstrarent: ut ter¬
rentib & coniradicentib tam multis
tãnq magnis ꝑsecutio nib. precedens
inxꝑo. de inde incȩteris ad nouum scłm
secutura resurrectio. atq immortalitas
carnis. & fidelissime crederetur & p̃dica¬
retur intrepide. & ꝑorbem terre pulula¬
tura fecundius cum martyrum sangui¬
ne insereretur.Legebant᷑ enim p̃conia p̃¬
cedentia ꝓpharũ: concurrebant ostenta
uirtutum: & ꝑsuadebatur ueritas noua
consuetudini. non contraria rationi do¬
nec orbis terrȩ qui ꝑsequebat᷑ furore se¬
queretur fide. Clui. Demiraculis que
ut mundus in xp̃m crederet facta st̃¬

Expanded text:
rectionem carnis Christi atque in caelum ascensionem rectionem carnis Christi atque in caelum ascensionem tamquam id quod fieri non potest mens humana ferre non posset eludensque ab auribus cordibusque respueret, nisi eam fieri potuisse atque factam esse diuinitas ipsius ueritatis uel diuinitatis ueritas et contestantia miraculorum signa monstrarent; ut terrentibus et contradicentibus tam multis tamque magnis persecutionibus praecedens in Christo, deinde in ceteris ad nouum saeculum secutura resurrectio adque inmortalitas carnis et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide et per orbem terrae pullulatura fecundius cum martyrum sanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedentia prophetarum, concurrebant ostenta uirtutum, et persuadebatur ueritas noua consuetudini. non contraria rationi, donec orbis terrae, qui persequebatur furore, sequeretur fide. CAPUT VIII. De miraculis, quae ut mundus in Christum crederet facta sun
Abbreviated transcription (Latin):
merum fuisse quam romulum: ut iam
doctis hominib ac temporib ipsis eru¬
ditis ad fingendũ uix quicquam esset lo¬
ci. Antiquitas enim recepit fabulas fi¬
ctas: etiam non numquam in condite.
Hec etas aut̃ iam exculpta presertim e¬
ludens om̃e quod fieri non potest respu¬
it. Unus enumero doctissimorum ho¬
minum idemq eloquentissimus oĩũ
marcus tullius cicero. ꝓpt̃ea dicit diui¬
nitatem romuli mirabilit creditam: qd
erudita iam tempota fuerunt que falsi¬
tatem ñ reciperent fabularum. S ualde
ridiculum ẽ: de romuli faisa diuinita¬
te. cum de xp̃o loquim̾ facere mentionẽ
Uerumtam̃ cum sexcentis ferme annis
ante ciceroraem romulus fuerit. atq il¬
laetas iam fuisse doctrinis dicat᷑ exculp¬
ta. ut quod fieri non potest omne res¬
pueret: quantomagis post sex eento s
annos ipsuis tempore cicero Anis ma¬
ximeq postea sub augusto at atꝙ
tyberio eruditioribus utiq temporibus. resur¬

Expanded text:
merum fuisse quam Romulum, ut iam merum fuisse quam Romulum, ut iam doctis hominibus ac temporibus ipsis eruditis ad fingendum uix quicquam esset loci. antiquitas enim recepit fabulas fictas etiam nonnumquam incondite; haec aetas autem iam exculta praesertim eludens omne, quod fieri non potest, respuit." unus e numero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam, quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Sed ualde ridiculum est de Romuli falsa diuinitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. Verum tamen cum sescentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit adque illa aetas iam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret: quanto magis post sescentos annos ipsius tempore Ciceroximeque postea sub Augusto atque Tiberio eruditioribus utique temporibus resur
Abbreviated transcription (Latin):
ad credendum horrenda duritia incre¬
dulos flectimus. Si uero papłos xpĩ ut
eis crederetur resurrectionẽ atq ascensio¬
nem p̃dicantibus xp̃retiam ista miracu
la facta eẽ ñ credunt: hoc nob̃ unũ gran¬
de miraculũ sufficit. quod terrarum or¬
bis sine ullis miraculis credidit. Recolamꝰ
etiam hoeloco illud quod de romuli credi¬
ta diuinitate tiuiius admiratur. Uerba
eius ut scripta sunt inseram. Magis est
inquit in romulo ammirandũ. quod ee¬
teri qui dii ex hominibus facti ẽẽ dicunt᷑
minus eruiditis hominũ scłis fuere: ut
fingendi procluus eẽt ratio. eum impiti
facile adcredendum impellerent᷑. Romu¬
li aut etatem minus hisse̾ sexcentis annis
iam in ueteratis luteris atq doctrinis. Oĩũ¬
q illo antiquo exinculta hominũ uita
errore sublato fuisse cernimus. Et paulo
post de eodem romulo ita loquitur: qd
adhunc ꝑtinet sensum. Ex quo intelli¬
gi potest inquit ꝑmultis annis anteho¬

Expanded text:
ad credendum horrenda duritia incread credendum horrenda duritia incredulos flectimus. Si uero per apostolos Christi, ut eis crederetur resurrectionem adque adscensionem praedicantibus Christi, etiam ista mirala facta esse non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod eam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba eius ut scripta sunt inseram. "magis est" inquit "in Romulo admirandum, quod ceteri, qui dei ex hominibus facti esse dicuntur, minus eruditis hominum saeculis fuerunt, ut fingendi procliuis esset ratio, cum imperiti facile ad credendum impellerentur, Romuli autem aetatem minus his sescentis annis iam inueteratis litteris atque doctrinis omnique illo antiquo ex inculta hominum uita errore sublato fuisse cernimus." et paulo post de eodem Romulo ita loquitur, quod ad hunc pertinet sensum: "ex quo intellegi potest" inquit "permultis annis ante Ho
Abbreviated transcription (Latin):
uiderant᷑. id se uidisse nartantibus ñ
loquentib tantum. s etiam mtrifica
facientibus signa credebant. Homine̾
quippe quos unuis. uel ut multũ dua¬
rum linguarum fuisse nouerant. re¬
pente linguis omnium gentiũ loqñtes
mirabilit̾ audiebant: claudum abuberi¬
biis matris. adeorum uerbum inxp̃i no
tisse. sudaria de corporibus eoruĩ ablata
sanandis ꝓfuisse. languentib in ua qͣ
fuerant transititri positos In ordine in¬
numerabiles morbis uariis laborantes.
ut ambulantiũ suꝑ eos umbra transiret
continuo salutem solere recipere: ce alia
multa stupenda inxp̃momine per eos
facta: postremo etiam mortuos resurre¬
xisse cernebant. Que si ut legunt᷑ gesta¬
esse concedunt: ecce tot incredibilia tiz¬
bus illis incredibilib addimus: &e ut
credat᷑ unum incredibile. quod de car¬
nis resurrectione. atq in cęlum ascensi¬
one dicitur. multorum incredibilium
testimonia tanta congerimus: & ñdum

Expanded text:
uiderant, id se uidisse narrantibus non uiderant, id se uidisse narrantibus non loquentibus tantum, sed etiam mirifica facientibus signa credebant. Homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus matris ad eorum uerbum in Christitisse, sudaria de corporibus eorum ablata sanandis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resun-exisse cernebant, Quae si, ut leguntesse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus, et ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione adque in caelum adscensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum
Abbreviated transcription (Latin):
unde sit factum. si non credunt testuĩ.
R esurrectio certe xp̃i & incelum cum
carne in qua resurrexit ascensio o¬
toiam mundo predicatur & credias
S icredibius ne unde toto terrarũ orhi
iam credita e simulti nobiles sublins
doccietiã se uidisse dixerunt. & quod
iuderunt diffamare curart: eis mũdũ
credidisse non mirumẽ: sistos ad huc
credere nolle ꝑdurumẽ. Si aut̃ ut ue¬
rumẽ paueis obscuris. minimis indo¬
ctis. eam sẽ uidisse dicentib & sctiben¬
tib. credidit mundus: cur pauci obsti¬
natissimi qui remanserunt ipsi mundo
iam credenti adhuc uisq non credunt:
qui pptea numero exiguo ignobilium.
in firmorum. imperitorum hominumcre¬
didit: quia uita contemptibi lib testib
multo mirabilius diuinitas se ipsam
ꝑsuasit. E loquia namq ꝑsuadentiĩ
que dicebant: mira fuerunt facta ñ
uerba. Qui enim xpm incarne resurre¬
xisse. & cumilla incelum ascendisse non

Expanded text:
unde sit factum, si non credunt tertium. unde sit factum, si non credunt tertium. Resurrectio certe Christi et in caelum cum carne in qua resurrexit adscensio toto iam mundo praedicatur et creditur; si credibilis non est, unde toto terrarum orbe iam credita est? Si multi, nobiles, sublimes. docti eam se uidisse dixerunt et quod iderunt diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut uerum est, paucis, obscuris, minimis, indoctis eam se uidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, quur pauci obstinatissimi, qui remanserunt, ipsi mundo iam credenti adhuc usque non credunt? qui propterea numero exiguo ignobilium, infimorum, inperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. Eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum adscendisse non
Abbreviated transcription (Latin):
dit si consideret᷑. incredibilior in¬
uenitur: in eruditos liberalib di¬
sciplinis. & omnino quantũ ad istorũ
doctrinas attinet impolitos. ñ peritos
grammatica. non armatos dialectica ñ
rechorica inflatos. piscatores xꝑc̃ cũ reti¬
bus fidi ad mare huius scłi paucissi¬
mos misit: atq. ita ex omni genere tã
multos pisces. & tanto mirabiliors q̃n¬
to rariores. etiam ipsos philosophos
cepit. Duob illis incredibilib si pla¬
cet immo quia placere debet addamꝰ
hoc tercium. Iam gͦ tria sunt incredibi¬
lia: que tam̃ facta sunt. Incredibile ẽ
xp̃m resurrexisse incarne.: & incelum
ascendisse cum earne. Incredibile eb
mundum rẽ tam incredibilẽ credidis¬
se: incredibile ẽ homines ignobiles in¬
firmos paucissimos imꝑitos. remtam
incredibilẽ tam effic̾it̃ mundo & in
ilo etiam doctis ꝑsuadere potuisse. ho¬
rum trium incredibiliũ. primũ noli
isti cumquib agimus credere: scđm eo¬
guntur & cernere. Quod ñ in ueniuist

Expanded text:
dit, si consideretur, incredibilior invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino quantum ad istorum doctrinas attinet impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica inflatos, piscatores Christus cum retibus fidei, ad mare hujus saeculi paucissimos misit. Atque ita ex omni genere tam multos pisces, et tanto mirabiliores quanto rariores, etiam ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, imo quia placere debet, addamus hoc tertium. Jam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, inperitos rem tam incredibilem tam efficaciter mundo et in illo etiam doctis persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti, cum quibus agimus, credere; secundum coguntur et cernere: quod non inueniunt
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis dicere: Qđ tam̃ futuri sint nẽ
ambigendum: atq idetiam beata illa ci¬
uitas magnum in se bonũ uidebit qđ̃
nulli suꝑiori ullus inferior inuide¬
bit: sicut nunc ñuident archangelis
angłi cȩteri. Tãq no let unusquisq¬
ẽẽ quod ñ accepit. quam uissit pacatis¬
simo concordiȩ runculo ei qui accepit
obstrictus: quam nec incorpore uult ocu¬
lusee qui ẽ digitus: cũ m̃brũ utrumq
contineat totius carnis paccata cõpago.
Sic itaq habebit donum alius alihominꝰ:
ut hoc quoq donum habeat ne uelit am¬
plius. Nec idõ liberum arbitriũ non ha-¬
bebunt: quia peccata eos delectare ñ po¬
terunt. Magis quippe erit liberum a

Expanded text:
uturi sint non est ambiguum. atque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo conobstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata compago. sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt; magis quippe erit l
Abbreviated transcription (Latin):
mom̃ib. Nam &e ipsa opera bona
nr̃ã qͣndo ipsiꝰ potiꝰ intelliguntur
ẽẽ quam nr̃a: tunc nob̃ ad hoc sabba¬
tum adipiscendũ imputant᷑: que si
nobis ea tribuerimꝰ seruilia erunt:
in signũ int̾ me & inter eos: ut scirent
quia ego dñs quiscĩfico eos. Hoc ꝑfe¬
cte tunc sciemus quando ꝑfecte uaca¬
bimus. Et ꝑfecte iudebimꝰ quia ipse
ẽ ds. Ipse enim numerus ȩtatum ue¬
luti dierum. si scđm eos articulos tem¬
poris computetur qui inscripturis
uident᷑ exp̃ssi: iste sabbatismꝰ euidẽ¬
tuis apparebit qm̃ septimꝰ inuenitur:
ut prima etas tanquam primus dies
sit ab adam usq ad diluuiũ: scda
inde usq ad abrahã non ȩqualitate
temporũ. s numero generationũ. de¬
nas quippe habere repperunt. Hine
iam sicut matħs euglista determinat. trẽ
ȩtates usq ad xp̃i subsecunt᷑ ad uentũ.
que singłe denis & quat̃nis generatio¬
nib explicant᷑. Ab abraham usq ad¬

Expanded text:
in omnibus. nam et ipsa opera bona in omnibus. nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc sabbatum adipiscendum imputantur, quia, si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, in signum inter me et inter eos, ut scirent quia ego dominus, qui sanctifico eos. hoc perfecte tunc sciemus, quando perfecte uacabimus, et perfecte uidebimus, quia ipse est deus. Ipse etiam numerus aetatum ueluti dierum si secundum eos articulos temporis computetur, qui in scripturis uidentur expressi, iste sabbatismus euidentius apparebit, quoniam septimus inuenitur; ut prima aetas tamquam primus dies sit ab Adam usque ad diluuium, secunda inde usque ad Abraham, non aequalitate temporum, sed numero generationum; denas quippe habere reperiuntur. hinc iam, sicut Matthaeus euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsecuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicant
Abbreviated transcription (Latin):
giune liberati sumꝰ. nichilerit ꝓfecto¬
illi iocundius ciuitati : Ibi ꝑficietur
uacate & iuidete qm̃ egosum ds.: quod
erit uere maximum sabbatum ñ habens
uesperam: quod cõm̃dauit dñs inpri-¬
mis operibus mundi ubi legit᷑ & reqͥe¬
uit ds die septimo abomĩb operibus
suis que fecit: & benedixit ds diem sep¬
timum & scĩficauit eũ: quia in eo requi¬
euit ab omĩb oꝑib suis. que in choa¬
uit ds̃ facere. Dies enim septimus. etiam
nos ipsi erimus: quando eius erimus
benedictione & sc̃ifieatione pleni atq
ꝑfecti. Ibi uacantes uidebimꝰ. qm̃ ipse
ẽ ds: qđ nob̃ nos ipsi esse uoluimꝰ qͦn¬
do ab illo cecidimus audientes asedu¬
ctore eritis sicut diĩ & recedentes a
uero dõ quo faciente dii eẽmꝰ eiꝰ parti¬
cipatione ñ desertione. Quid enim
sine illo fecimꝰ. nͥ qđ mira eius defecimꝰ
A quo refecti & gratia maiore ꝑfecti. ua¬
cabimꝰ mnȩt̃num uidentes quia ipse ẽ
ds: quo pleni erimus. qñ ipse erit omĩa

Expanded text:
guine liberati sumus, nihil erit profecto iucundius illi ciuitati. ibi perficietur: uacate et uidete, quoniam ego sum deus; quod erit uevesperam. Quod commendavit Dominus in primis operibus mundi, ubi legitur: Et requievit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit. et benedixit deus diem septimum et sanctificauit eum, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni atque perfecti. ibi uacantes uidebimus, quoniam ipse est deus; quod nobis nos ipsi esse uoluimus, quando ab illo cecidimus audientes a seductore: eritis sicut di et recedentes a uero deo, quo faciente di essemus eius participatione, non desertione. quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira eius defecimus? a quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum uidentes, quia ipse est deus, quo pleni erimus, quando ipse erit omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tet esse contrarium: cum intelligere debeat
i trũ alibi dici qͦd iã alibi dictum erat: nec tan¬
tum de dictis uerũ etia defactis obser¬
uari debe. Nichil enim ꝓhibet hoci¬
dem iterum factum credẽ calũpniari
aũt̃ eugłio dum ñ credit iterũ factum
qđ iterum fieri ñ potiuisse nemo con¬
post sex dies factum. lueas dicit ptꝰ
xcto. ex eodem libro de consensu eugłi¬

Expanded text:
tet esse conttet esse contiterum alibi dici, quod jam alibi dictum erat, nec tantum de dictis, verumetiam de factis observari debere. Nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere, calumniari autem Evangelio; dum non credit, iterum factum, quod iterum fieri non potuisse nemo conPost sex dies factum; Lucas dicit, post octo; ex eodem libro II de Consensu E
Abbreviated transcription (Latin):
bitandũ ẽ partim ꝓprie partun fi¬
gurate .s. eugłistas alia istum alia illũ
inseruisse scriptis suis: quedam uero
eadem uel duos ueltres eorũ qͦslibet
uel om̃s quatuor potuisse. nec sie ta¬
men omĩa esse conscripta que ab illo
seu dicta seu facta sunt. Quis quis aũt
putat ñ potiusse dñm in uno sermone
quedam figurate quedam ꝓpriȩ po¬
nere eloquia cetera eius inspiciat.
Uidebit quam hoc temere atq in eru¬
dite arbitretur. Potest enim iste ut u¬
num aliquid dicam quod animo in¬
terim occurrit: qm̃ monet ut ñ sciat
sinistra quid faciat dextera & ipsas
elemosinas. &e quiequuid illic aliud p¬
cipit figurate accipiendũ putare. sane
rursus ammoneo qđ oportet memi¬
nisse lectorem ne tali ammonitione
sepissime indigeat. aliis atq aliis ser¬
monum suorum locis dñm iam mul¬
ta iterasse que alibi dixerat: ne forte
ipsorum locorum ordo cũ exalio eugłi¬
sta ñ conuenerit. alicui eoꝵ hinc pu¬

Expanded text:
dubitandum est, partim proprie, partim fidubitandum est, partim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia illum, alia istum inseruisse scriptis suis, quaedam uero eadem uel duos uel tres eorum quoslibet uel omnes quattuor posuisse, nec sic tamen omnia esse conscripta quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisquis autem putat non potuisse dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, cetera eius inspiciat; uidebit, quam hoc temere adque inerudite arbitretur. potest enim iste — ut unum aliquid dicam quod animo interim occurrit —, quoniam monet, ut non sciat sinistra quod facit dextra, et ipsas elemosynas et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum putare. Sane rursns admoneo, quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis adque aliis sermonum suorum locis dominum iam multa iterasse quae alibi dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo cum ex alio euangelista non conuenerit, alicui eorum hinc pu
Abbreviated transcription (Latin):
alia significatione positam tollendam
dixit. ei qui uirgam rursus aliud signi¬
ficantem ñ tollendam dixit. esse contra¬
rius.s iam ratione reddita ñ putetur.
sic & calciam̃ta cum dicit matheus in
uia ñ eẽ portanda curam ꝓhibet: quia
idõ portanda cogitant᷑. ne desint: hoc
& deduab tunicis intelligendũ est ne
quis quam eorum p̃ter eam quam esset
inducus aliã portandam pirtaret. solli¬
citiis ne opus eẽt. cum ex illa potestate
posset acciꝑe. Pinde marcus dicendo
calciari eos sandaliis. uel soleis. aliqͥd
hoc calciam̃tum mistice significatiõ¬
ins habere ammonet: ut pes neq te¬
ctus sit. nec nudus ad terram: idẽ nec
occiutetur euigłm nec terrenis comino¬
dis innitatur. & quod non portari
uel haberi duas tunicas . s ex pressiꝰ
indui prohibet dicens. & ne induerẽ¬
t᷑ duabus tunicis. quid eos monet:
nisi ñ duplicit̃ s simplicit̃ ambu¬
lare: Ia dnm omĩa dixisse nullomͦdu

Expanded text:
alia significatione positam tollendam alia significatione positam tollendam dixit ei qui rursus uirgam aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. Sic et calciamenta cum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soleis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit neque nudus ad terram, id est nec occultetur euangelium nec terrenis commodis innitatur. et quod non portari uel haberi duas tunicas, sed expressius indui prohibet dicens: et ne induerentur duabus tunicis, quid eos monet nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Ita dominum omnia dixisse nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ ordinans dominus quod eum
bat᷑. ut securi ñ possiderent neq por¬
tarent huic iute necessaria nec mag¬
na nec minima:. Idõ posuit nec uir¬
gam: ostendens a fidelibus suis omĩa
deberi ministris suis nulla suꝑflua
requirentib: ae ꝑ hoc addendo dignꝰẽ
enim operarius cibosuo: ꝓrsus ape¬
ruit & illustrauit. unde & quare hec
omĩa loquerecur. Hane gͦ potestatem
iurge nomine significauit cum dixit.
nequid tollerent inuia nisi uirgam
tantum. Potuit enĩ etiam sic breuit᷑
dici nichił necessariorum uobiscum
feratis nec uirgam nisi uirgam tantũ
ut illud quod dictum ẽ. nec uirgã
intelligatur. ne minimas quidẽ res:
qđ uero adunctum ẽ nisi iurgã tan¬
tum. intelligatur quia ꝑpotestatem
a domino acceptã quȩ uirge nomine
significata ẽ. etiam quȩ nͦ portant̃.
non deerunt. Utrumq gͦ dñs dixit: sed
quia ñ utrumq unus eugłista cõme¬
morauit. putatur ille qui uirgam sub

Expanded text:
Hoc ergo ordinans dominus, quod eum Hoc ergo ordinans dominus, quod eum batur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi minisrequirentibus, ac per hoc addendo: dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit, et illustravit unde haec omnia loqueretur. Hanc ergo potestatem virgae nomine significavit, cum dixit, nequid tollerent in via nisi virtantum. potuit enim etiam sic breuiter dici: "nihil necessariorum uobiscum feratis, nec uirgam, nisi uirgam tantum", ut illud quod dictum est: nec uirgam, intellegeretur "ne minimas quidem res"; quod uero adiunctum est: nisi uirgam tantum intellegatur, quia per potestatem a domino acceptam, quae uirgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. utrumque ergo dominus dixit. sed quia non utrumque unus euangelista commemorauit, putatur ille qui uirgam sub
Abbreviated transcription (Latin):
pant. non magis nos s ñ sumus usi
hac potestate. Unde apparet hec ñita
precepisse dñm tanquam eugłiste ui¬
uere aliunde non debeant. quam eis
prebentibus quib annuntiant eugłm.
alioqͥn contrahoc p̃ceptũ fecit idẽ apls
qui uictũ demanuum suaꝵ laboribus
transigebat ne cuiquam grauis eẽt: sed
potestatem dedisse ĩqua scirent sibi
ista deberi. Cum aut̃ adnõ aliquid
imꝑatur: nisi fiat ino bedientie culpa
ẽ. Cum aut̃ potestas dat᷑ licet ciuq
non uti: & tanquam de suo iure cecłe.
ipse apłs paulo post aꝑcius ita expli¬
cat. nescitis qm̃ qui intem plo o perant᷑
que de templo sunt edunt: qui altari
deseruiunt altari compatuint᷑: sic &
dominus ordinauit his qui eugłin
an nuntiant:de ȩugłio uiuere. E go
aũt nichil horũ usus sum cum itaq
dicat. it adnm̃ ordinasse. se aut usum
ñ ẽẽ. utiq ostenditͣ põtestatem datã:
ñ impositã seriuendi necessitatem.

Expanded text:
pant, non magis nos? sed non sumus usi pant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet non haec ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus annuntiant euangelium — alioquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam granis esset — sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inoboedientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere.ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quia qui in templo operantur quae de templo sunt edunt? qui altari deseruiunt altari compartiuntur? sic et dominus ordinauit his qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum. cum itaque dicit ita dominum ordinasse, se autem usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non impositam seruiendi necessitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
sidẽ aurum neq argentum. neq pec¬
cuniam inzonis uris. ñ peram in iua
neq duas tunicas neq caleia menta
neq uirgam᷑: continuo subiecit: dignꝰ
ẽ enim operaruis cibo suo. Unde satiꝰ
ostendit. cur cos hec possidere acfer¬
re noluerit: ñ quo necessaria ñ sint
sustentati om huius uite:s. quia sic
eos mittebat ut eis hec debere demon¬
straret abillis ipsis quibus eugłm ere¬
dentib ad nunciarent: tanquam sti¬
pendia militantibus.: tanquam fru-¬
ctum uinee. plantatorib tanquã lac
gregis pastoribus: unde paulus dicit:
quis militat siuis stipendus umquã:
Quis plantat uineã & de fructu eius
non edit: Quis pascit gregem: & de
lacte gregis. ñ percipit: Hinc enim lo¬
quebat᷑: de his que necessaria sunt
predicatorib eugłii. Unde pauloptꝰ
dicit: si nos uobis sꝑ̃italia semina¬
iumis: magnum ẽ si ur̃a carnalia
metamꝰ : si alii potestatiꝰ ur̃e partici¬

Expanded text:
sidere aurum neque argentum neque pesidere aurum neque argentum neque pecuniam in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicasneque uirgam, continuo subiecit: dignus est enim operarius cibo suo. unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quo necessaria non sint sustentationi huius uitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus euangelium credentibus annuntiarent, tamquam stipendia militantibus, tamquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quia militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum, si uestra carnalia metamus? si alii potestatis uestrae partici
Abbreviated transcription (Latin):
inccipso habebit głam & non in alte¬
ro. Unꝰqͣsq enim ꝓprium onus porta¬
bit: nisi oneris nom̃ sub diuersis si¬
gnificationibus acceperis. ꝓ culdubi¬
o putabis cundem sibi in loquendo.
eẽ contrarium. & hoc in una senten¬
tia tam uicina epositis uerbis: qͥ cũ
pauloante dicerit. alter alterius
onera portate. postea dixit. unusqͥs¬
q. proprium onus portabit: s alia
sunt onera participande infirmitatis. a¬
lia reddende rationis dõ de actib nr̃is:
illa cum frĩbus sustentanda commu¬
nicantur. hec propria abuno quoq
portant᷑. ita & uirga intelligit᷑ sp̃italit
de qua dicebat apłs. iniurga ueni am
ad uos: & corporalit qua utim᷑ siue ad
equum siue ad aliquid aliud opusfu¬
erit. ut interim omitã & alias huius
nominis figuratas significationes: i¬
trumq gͦ accipiendũẽ a dño apłis¬
hoc dictum: & ut nec uirgam ferrent.
&ut ñ nisi uirgam ferrent. Cum eñi
scđm matheum diceret eis. nolite pos¬

Expanded text:
met ipso habebit gloriam et non in altemet ipso habebit gloriam et non in altero. unusquisque enim proprium onus portabit. nisi oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium — et hoc in una sententia tam uicine positis uerbis —, qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis deo de actibus nostris; illa cum fratribus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos? et corpequum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes. Vtrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam ferrent et ut nonnisi uirgam ferrent cum enim secundum Mattheum diceret eis: nolite pos
Abbreviated transcription (Latin):
qui mala fecerunt in resurrectionẽ
uidicii. & alit̃ de quo dictumẽ. Iu¬
dica me d̾s & discerne causam meã
de gente ñ sea. Illud enim iudicium
dampnationis ẽ: hoc discretionis: &
multa alia sunt uerba que ñ habẽt
unam significationẽ: s duiersis locis
congruent̃ posita. diuerso mͦ intel¬
liguntur: & aliquando cũ expositio¬
ne dicunt᷑ ut est illud Nolite pueri
effici sensib s malitia pariili estote
ut sensibus ꝑfecti sitis: hoc enim bre¬
uit̃ clausa sententia dici potuit. noli¬
de esse pueri . s. estote pueri & illucd. Si
quis putat se sapientĩ esse in uob in
hoc saeculo: stultus fiat. ut sit sapiẽs:
Qudenĩdix̃ aliud quam ñ sit sapiens
ut sit sapiens: aliquando aũt clause
ita dicunt᷑ ut exerceant inquirentem:
ut ẽ quod ait ad galathas in uicem
onera ur̃a portate. & sic implebitis
legem xꝑ̃i. Qui enim putat se ẽẽ ali¬
quid cum nichil sit: se ipsũ seducit.
Opꝰ aut̃ suũ ꝓbet unus quisq & sic inse¬

Expanded text:
rectionem iudicii; et aliter, de quo dictum est: iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta. illud enim iudicium damnationis est, hoc discretionis. Et multa alia sunt uerba, quae non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo intelleguntur et aliquando cum expositione dicuntur — ut est illud: nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit: "nolite esse pueri, sed estote pueri"; et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens, quid aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens"? — aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem; ut est quod ait ad Galatas: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit. opus autem suum probet unusquisque, et sic in se
Abbreviated transcription (Latin):
su euangelistarum secundo
olet item queri quomͦ matheus &
lucas commemorauerint dixisse
dñm discipłis ut nec uirgam fer¬
rent. cum dicat marcus & precepit eis
nequid tollerent in uia nisi uirgam tã¬
tum. & sequatur etiam ipse non perã
non panẽ: neq in zona es: ut ostendat
in eodem loco uersari narrationẽ suã
inquo & illorum qui dixerunt nec uir¬
gam ferendam: quod ita soluit᷑: ut in¬
tellegamus sub alia significatione di¬
ctam uirgam que scđm marcum feren¬
da t̃. ce sub alia illã que scdm mathe¬
um & lucã ñ ẽ ferenda. sicut subalia sig¬
nificatione intelligitur temptatio. De
qua dictum ẽ. ds neminẽ temptat. et
sub alia de qua dietumẽ temptat u̾o
dominus ds ur̃ ut sciat si diligitis eũ
Illa seductionis ẽ. hec ꝓbationis: sicut

Expanded text:
su evangelistarum II. Sosu evangelistarum II. Soolet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non panem, neque in zona aes, ut ostendat in eodem loco uersari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Mattheum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qua dictum est: deus neminem temtat, et sub alia, de qua dictum est: temtat uos dominus deus uester, ut sciat, si diligitis eum. illa seductionis est, haec probationis, s
Abbreviated transcription (Latin):
narratores cum de homine. uel de an¬
gło. uel de dõ aliquid narrant. Horum
enim uoluntas uerbis ꝓmi potest. ne de
ipsa int̃ se aliquid discrepent. sa ne p̃t¬
mittere non oportet hoc loco intentum
& ad cetera que talia forte occurrerint
facere lec̾torem: quia lucas dixit qͥnqͣ
non mouet: quia uniis partem dixit.
alter totum. Qui enĩ etiam de centenis
retulit: hoc retulit. qđ ille pret̾ misit. Ni¬
chil itaq contrariumẽ. Ueruntam̃ si
alius de qͥnquagenis tantũ cõmemora¬
ret. alius tantum de centenis. ualde ui¬
deretur eẽ contrarium: nec facile dino¬
abaltero. alterum ab altero eẽ comme¬
moratũ & tam̃ attentiꝰ consideratum
inueniri debiuisse quis ñ fateatur:
Hoc idõ dixi. quia existunt sepe aliqua
euis modi. que parum intendentib
& temere uidi cantib: contraria uide¬
antur. & non sint. clxx. Quomodo
mathis marco congruat de uirga quam seđm
solam ferendã: ex eodem libro de consen¬

Expanded text:
narratores, cum de homine uel de annarratores, cum de homine uel de angelo uel de deo aliquid narrant; horum enim uoluntas uerbis promi potest, ne de ipsa inter se aliquid discrepent. Sane praetermittere non oportet hoc loco intentum et ad cetera quae talia forte occurrerint facere lectorem, quia Lucas dixit quinqunon mouet, quia unus partem dixit, alter totum. qui enim etiam de centenis rettulit, hoc rettulit quod ille praetermisit; nihil itaque contrarium est. uerum tamen si alius de qret, alius tantum de centenis, valde videretur esse contrarium, nec facile dignoab altero alterum ab altero esse commemoratum, et tamen attentius consideratum, inveniri debuisse quis non fateatur? Hoc ideo dixi, quia existunt saepe aliqua ejusmodi, quae parum intendentibus et temere judicantibus contraria videantur, et non sint. CAPUT CLIX. Quomodo Matthaeus Marco congruat de virga, quam secuundum Marcum autem solam ferendam; ex eodem libro de Consen
Abbreviated transcription (Latin):
suggessit: hoc eeteri pluralẽ numerum
prosingłari ponentes ex discipłorum ꝑ¬
sona retuerunt. Et lucas quidẽ respon¬
sionem phylippi & responsionẽ andree:
in unã sententiã constrinxit. Quode¬
nim ait. non sunt nob̃ plusquam qͥnq
panes & duo pisces: andree retulit res¬
ponsionẽ. Qđ uero adiunxit. nͥ forte
nos eamus. & emamus in omnem hac
turbam escas: uidetur ad responsionẽ
phylippi ꝑtinere: nͥ qđ deducentis de¬
narus tacuit: quam quam & ipͥsius
andree sententia potest hoc intelligi.
Cum enĩ dixisset. ẽ puer unus hic qui
habet quinq panes ordeaceos & duos
pisces: ad iunxit etiam ipse. S hec qͥds̃
int̃ tantos: Hoc ẽ dicere. Nisi forte no̾
eamus & emamus in omnem hanecus¬
bam escas. Ex qua uniuersa uarieta¬
te uerborum retum aut̃ sententiaꝵq:
concordia satis apparet salubrit nos
doceri: nichil querendũ in uerbis nͥ
loquentiũ uoluntatem. Cui demon¬
strande inuigilare debent om̃s ueridici

Expanded text:
suggessit. hoc ceteri pluralem numerum suggessit. hoc ceteri pluralem numerum pro singulari ponentes ex discipulorum persona rettulerunt. et Lucas quidem responsionem Philippi et responsionem Andreae in unam sententiam constrinxit. quod enim ait: non sunt nobis plus quam quinque panes et duo pisces, Andreae rettulit responsionem; quod uero adiunxit: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas, uidetur ad responsionem Philippi pertinere, nisi quod de ducentis denariis tacuit. quamquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intellegi; cum enim dixisset: est puer unus hic, qui habet quinque hordiacios et duos pisces. adiunxit etiam ipse: sed haec quid sunt inter tantos? hoc est dicere: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas. Ex qua uniuersa uarietate uerborum, rerum autem sententiarumque concordia satis apparet salubriter nos doceri nihil quaerendum in uerbis nisi loquentium uoluntatem, cui demonstrandae inuigilare debent omnes ueridici
Abbreviated transcription (Latin):
habent necesse ire: date illis uos man¬
ducare. Cui etiam marcus lueasq con¬
sentiunt. Tantum hoc preter mitten¬
tes quod ait. ñ habent necesse ire. In¬
telligit᷑ gͦ post hec uerba dñm inspexis¬
se multitudinẽ & dixisse phylippo. qd̃
ioħs commemorat: isti aũt p̃t̃ miserũt
Deinde quod phylippus apud ioħem
respondit. hoc marcus a discipłis res¬
ponsũ eẽ commemorat. uolens intelli¬
gi hoc & ore ceteroꝵ phylippũ respon¬
disse. Quanquã & pluralẽ numerũ
pro singłari. itsitatissime ponere potue¬
runt. Quid ergo ait philippus: Ducẽ¬
torum denariorum panes ñ sufficuit̃
eis: ut umiisquisq modicũ quidac¬
cipiat. Hoc ẽ dicere: quod ait marcus.
Euntes ememus ducentis denariis pa
nes: & dabimꝰ eis manducare: quod
aut̃ cõmemorat idẽ marcus. dixisse do¬
minũ. qͦt panes habetis: p̃t̾miserunt
cȩteri. Quod aũt andreas apud io¬
hannẽ de qͥnq panib & duob piscib

Expanded text:
habent necesse ire; date eis vos manhabent necesse ire; date eis vos manducare. Cui etiam Marcus Lucasque consentiunt, tantum hoc praetermittentes quod ait, Non habent necesse ire. Intelligitur ergo post haec verba Dominum inspexisse multitudinem, et dixisse Philippo quod Joannes commemorat, isti autem praetermiserunt. Deinde quod Philippus apud Joannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat, volens intelligi hoc ex ore caeterorum Philippum respondisse: quanquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. Quod ergo ait Philippus, Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hoc est dicere, quod ait Marcus, Euntes ememus ducentis denes et dabimus eis manducare. quod autem commemorat idem Marcus dixisse dominum: quot panes habetis? praetermiserunt ceteri. quod autem Andreas aput Iohannem de quinque panibus et duobus piscibus