comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tre dici.si forma serui maior ẽ qua maiores
uidentur et angłi: non recte cogitas quẽ
locum in reb habeat humana natura quȩ
condita est ad imaginem dei. Maiores angłi
dicipossunt homine. quia maiores sunt ho¬
minis corpore. maiores sunt et animo: s infor¬
ma quam peccati originalis marito corrup¬
tibile aggrauat corpus. Natura uerohuma¬
na qualem naturam xp̃c humane mentis as¬
sumpsit. quȩ nullo peccato potuit depra¬
uari: solus maior ẽ ds̃. Deniq propter qͥd
dictum sit minorasti cum modico minus ꝙͣ.
angłos. aperuit scriptura ubi legitur: eum
autem modico minus quam angłos mino¬
ratum uideinus iħm ꝓpter passionem mor¬
tis. Non gͦ ꝓpter naturam hominis: sed ꝓ¬
pter passionem mortis. Natura uͦ hominis
que mente rationali et intellectuali creatu¬
ras ceteras antecedit: ds̃ solus ẽ maior. Cui
utiq iniuria facta non est. ubi scriptum
ẽ: maior est ds̃ corde nr̃o. filius gͦ di suscep¬

Expanded text:
tre dici, si forma servi major est; qua majores tre dici, si forma servi major est; qua majores videntur et Angeli: non recte cogitas quem locum in rebus habeat humana natura, quae condita est ad imaginem Dei. Majores Angeli dici possunt homine, quia majores sunt hominis corpore: majores sunt et animo, sed in forma quam peccati originalis merito corruptibile aggravat corpus. Natura vero humana, qualem naturam Christus humanae mentis assumpsit, quae nullo peccato potuit depravari, solus major est Deus. Denique propter quid dictum sit, Minorasti eum modico minus quam angelos ; aperuit Scriptura, ubi legitur, Eum autem modico minus quam angelos minoratum vidimus Jesum propter passionem mortis . Non ergo propter naturam hominis; sed, propter passionem mortis. Natura vero hominis, quae mente rationali et intellectuali creaturas caeteras antecedit, Deus solus est major: cui utique injuria facta non est, ubi scriptum est, Major est Deus corde nostro . Filius ergo Dei suscep
Abbreviated transcription (Latin):
fectum uelis natum eẽ filium eterna ꝑ fe¬
ctione: ne ad paternam formã saltim cres¬
cendo ualeat ꝑuenire.S maniter inui¬
det homo paternam formam dei filio. eui
pater eam non inuidit: quia equalem sibi
unicum genuit. S dicis non eẽ głam ma¬
gnam patris.si ea forma serui maior est:
qua forma sunt maiores et angłi. Uide si ali¬
ud conaris. nisi ad unius patris głam ꝑu
nici filii contumeliam ꝑuenire᷑. ut scilicet
non augeatur pater in gloria: nisi minua¬
tur filius innatura. Cohibe te.Nescis et pa¬
tri et filio te ingerere contumeliam:si nec ille
potuit aut noluit gignere ȩqualem sibi.
nec iste nasci ȩqualis patri : Non uult seds̃
ita laudari patrem: ut filium dicat᷑ de se
ipso generasse degenerem. Non uult bonꝰ
filii dilector ita p̃dicari formam suam. ut eã
non potuerit unicus eius uł nascendo su¬
mere: uł crescendo comp̃hendere. Quod au¬
tem tibi uidetur nichil magnũ de dõ pa¬

Expanded text:
perfectum velis natum esse Filium aeterna perfeperfectum velis natum esse Filium aeterna perfectione, ne ad paternam formam saltem crescendo valeat pervenire. Sed inaniter invidet homo paternam formam Dei Filio, cui Pater eam non invidit, quia aequalem sibi unicum genuit. Sed dicis non esse Patris magnam gloriam, si ea forma servi major est, qua forma sunt majores et Angeli. Vide si aliud conaris, nisi ad unius Patris gloriam, per unici Filii contumeliam pervenire, ut scilicet non augeatur Pater in gloria, nisi minuatur Filius in natura. Cohibe te: nescis et Patri et Filio te ingerere contumeliam, si nec ille potuit aut noluit gignere aequalem sibi, nec iste nasci aequalis Patri? Non se vult Deus ita laudari Patrem, ut Filium dicatur de se ipso generasse degenerem. Non vult bonus Filii dilector ita praedicari formam suam, ut eam non potuerit unicus ejus vel nascendo sumere, vel crescendo comprehendere. Quod autem tibi videtur nihil magnum de Deo Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Dene confiteris quod et pater diligat
Dfilium. et filius diligat patrem: s
si et hoc confitearis. quia non ẽ maior
dilectio inpatre quam infilio. Quia enĩ
natura deitatis ȩquales sunt: equaliter se
inuicem diligunt. facit autem sieut ho¬
mo mandatum patris. Nam sieut deus ipse
filius ẽ mandatum patris: quia ipse ẽ uerbũ
patris. Unde alio loco de mandato patris
hoc est de se ipso dicit. Scio quia mandatũ
eius uita eterna ẽ. Quod autem ipse dei
filius sit uita ęterna: scriptura diuina te¬
statur. Ubi autem ait qui me uidet. ui¬
det et patrem:. quisnescit id eo dictũ. qm̃
quisquis ꝑ intelligentiam uidet filiũ. pa¬
tri utiq uidet ȩqualem: Quod uos ideo
non uultis: quia ꝑ oculos cordis quantũ
inhac uita uideri potest. filium non uide
ter formam serui quam suscepit filius. ma¬
ior sit pater. Tuenim scđm heresim ur̃am.
in ipsa dei forma patrem filio uis ẽẽ maiorẽ:
cui paternam sic inuides formam. ut ideoꝑ

Expanded text:
ene confiteris quod et Pater diligat Filium, et Filius diligat Patrem: sed si et hoc confitearis, quia non est major dilectio in Patre quam in Filio. Quia enim natura divinitatis aequales sunt, aequaliter se invicem diligunt. Facit autem Filius sicut homo mandatum Patris. Nam sicut Deus, ipse Filius est mandatum Patris, quia ipse est Verbum Patris. Unde alio loco de mandato Patris, hoc est, de se ipso dicit: Scio quia mandatum ejus vita aeterna est . Quod autem ipse Dei Filius sit vita aeterna, Scriptura divina testatur. Ubi autem ait, Qui me vidit, vidit et Patrem ; quis nesciat ideo dictum, quoniam quisquis per intelligentiam videt Filium, Patri utique videt aequalem? Quod vos ideo non vultis, quia per oculos cordis, quantum in hac vita videri potest, Filium non videtter formam servi quam suscepit Filius , major sit Pater. Tu enim secundum haeresim vestram, in ipsa Dei forma Patrem Filio vis esse majorem: cui paternam sic invides formam, ut ideo
Abbreviated transcription (Latin):
mutabitur spiritus ueritatis. cum sit
immutabilis ueritas. Cui tantum ho¬
norem dat ipse xp̃c: ut dicat. Expedit
uobis ut ego eam. Nisi enim ego abie¬
ro: paraclitus non ueniet ad uos.Et
quicunq dixerit blasphemiam infi¬
lium hominis. dimittet᷑ ei: qui autem
dixerit in spm̃ scm: non dimittetur ei.
Et cum de se ipso dixerit. ecce ego uobiscũ
sum usq inconsummationem seculi:
de illo dixit: ut uobiscum sit in ȩternũ.
His atq huiusmodi testimoniis quȩ
omnia querere et colligere longum est
si pacifice ad quiescas: eris quod orare et
optare te dicis. diuinarum scripturarũ
discipulus: ut de tua fraternitate gau¬

Expanded text:
mutabitur Spiritus veritatis, cum sit mutabitur Spiritus veritatis, cum sit immutabilis veritas, cui tantum honorem dat ipse Christus, ut dicat, Expedit vobis ut ego eam: nisi enim ego abiero, Paracletus non veniet ad vos ; et, Quicumque dixerit blasphemiam in Filium hominis, dimittetur ei; qui autem dixerit in Spiritum sanctum, non dimittetur ei . Et cum de se ipso dixerit, Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi ; de illo dixit, Ut vobiscum sit in aeternum . His atque hujusmodi testimoniis, quae omnia quaerere et colligere longum est, si pacifice acquiescas, eris, quod orare et optare te dicis, divinarum Scripturarum discipulus, ut de tua fraternitate gau
Abbreviated transcription (Latin):
cebat eos. et non fuit meis ds̃ alienus.
Neq enim non eos deducebat & xp̃e. cũ
trinitas unus ds̃. cui uni iubemur ea quȩ
non nisi deo debetur seruitute seruitute¬
seruire: cum audimus. dominũ dm̃ tuũ
hac seruitute non seruimus xp̃o cuius
membra sumus: aut spiritu scõ cuiꝰ tem¬
plum sumus. Hec trinitas unus deus di¬
cit. Ego sum dñs: & non est alius p̃ter
me. Neq enim non est dominus xp̃c.
quem uos quoq et dm̃ et dñm confitemi¬
ni. aut sp̃s sc̃s non est dñs domus suȩ:
hoc est templi sui. Ipse est quippe sp̃s
domini: de quo dicitur dominus autẽ
spiritus est ubi autem spiritus domini:
ibi libertas. Hȩc est trinitas unus ds̃
de quo dicit apostolus: nullus deus ni¬
si unus. Non enim cum hoc auditis: dm̃
negare unigenitum audecis. Hic ds̃
trinitas dicit. Egosum qui sum: & non
sum mutatus. Non enim mutatus ẽ
xp̃c: cui dicitur. Mutabis cȩlos et mu¬
tabuntur: tu autem idem ipse es: aut

Expanded text:
cebat eos, et non fuit in eis deus alienus. cebat eos, et non fuit in eis deus alienus. Neque enim non eos deducebat et Christus, cum Trinitas unus Deus: cui uni jubemur ea quae non nisi Deo debetur servitute servire, cum audimus, Dominum Deum tuumhac servitute non servimus Christo, cujus membra sumus; aut Spiritui sancto, cujus templum sumus. Haec Trinitas unus Deus dicit: Ego sum Dominus, et non est alius praeter me . Neque enim non est Dominus Christus, quem vos quoque Deum et Dominum confitemini; aut Spiritus sanctus non est Dominus domus suae, hoc est templi sui. Ipse est quippe Spiritus Domini de quo dicitur: Dominus autem spiritus est; ubi autem spiritus Domini, ibi libertas . Haec est Trinitas unus Deus, de quo dicit Apostolus: Nullus Deus, nisi unus . Non enim cum haec auditis, Deum negare unigenitum audetis. Hic Deus Trinitas dicit: Ego sum qui sum, et non sum mutatus . Non enim mutatus est Christus, cui dicitur: Mutabis coelos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es : aut
Abbreviated transcription (Latin):
spondeas manifestissimȩ ueritati. Time¬
re te ostendis ne te nudem discipulis tu¬
is. Utinam tu xp̃o sic induaris: ut disci¬
pulos tuos magis ipsius uelis discipulos
ẽẽ quam tuos. Nam me non penitet qͣn¬
tum dñs donat oꝑam dare: ut et tu et
discipuli tui sub uno magistro sitis condis¬
cipuli mei. Tractatui autem meo eui post
tantum tempus adhuc te responsurũ esse
promittis. si ita responsurus es ut modo re¬
spondisti uł interrogationib uł ꝓsecuti¬
onibus meis: non plane aliquid respon¬
debis: s ut homines non intelligentes
quomodocunq decipias non tacebis.:
Ex his igitur omnibus quȩ sicut potui
disputaui. satis apparet patris et filii et
spc̃ sc̃i unam eẽ uirtutem. unam substan¬
ciam. unam dcitatem. unam maiestatem.
unam głam. quȩ ipsa trinitas ẽ. unus do¬
minus ds̃ nr̃: de quo dictum est. Audi
isrł: dñs ds̃ tuus. dñs unus est. Tune au¬
tem dictum ẽ: quando dñs solus dedu¬

Expanded text:
spondeas manifestissimae veritati. Timespondeas manifestissimae veritati. Timere te ostendis, ne te nudem discipulis tuis. Utinam tu Christo sic induaris, ut discipulos tuos magis ipsius velis discipulos esse quam tuos. Nam me non poenitet, quantum Dominus donat, operam dare ut tu et discipuli tui sub uno magistro sitis condiscipuli mei. Tractatui autem meo, cui post tantum tempus adhuc te responsurum esse promittis, si ita responsurus es, ut modo respondisti vel interrogationibus, vel prosecutionibus meis, non plane aliquid respondebis; sed ut homines non intelligentes quomodocumque deciplas, non tacebis. Ex his ergo omnibus, quae sicut potui disputavi, satis apparet Patris et Filii et Spiritus sancti unam esse virtutem, unam esse substantiam, unam deitatem, unam majestatem, unam gloriam; quia ipsa Trinitas est unus Dominus Deus noster, de quo dictum est, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est . Tunc autem dictum est, quando Dominus solus dedu
Abbreviated transcription (Latin):
stantiam reuera inuisibilem. nec ꝑ subie¬
cłam creaturam uis ẽẽ abhominibus uisũ.
Times dicere filius ẽ: ubi audis. non habet
finem. excelsus et immensus. Tu enĩ pa¬
trem tantum modo esse contendis immen¬
sum. Times dicere sp̃s sẽs est: ubi audis.
Quid esacturus. quid responsurus. homo
qui non uis esse catholicus: ut xp̃m sic ac¬
cipias in forma serui suꝑ terram uisum et
inter homines conuersatum. ut tam̃ in for¬
ma dei inqua inuisibilismansit. confidea¬
ris immensum: Hic ds̃ nr̃: non estimabit᷑
alius ad eum. Quis alius nisi antixp̃c. quẽ
uerum xp̃m uera fides non estimat᷑. sed eũ
pro uero xp̃o execrabilis iudeorum error ex¬
pectat: Si oras et petis ut dicis. discipu¬
lus esse diumnarum scripturarũ: ad rem
ꝑtinentia testimonia diuina considera:
noli ꝑmulta quȩ te nichil adiuuant eua¬
gari. Elige prudenter tacere quã mani¬
ter loqui:quando non inuenis quid re¬

Expanded text:
stantiam revera invisibilem, nec per subjestantiam revera invisibilem, nec per subjectam creaturam vis esse ab hominibus visum. Times dicere, Filius est; ubi audis, non habet finem, excelsus et immensus. Tu enim Patrem tantummodo esse contendis immensum. Times dicere, Spiritus sanctus est; ubi audis, Quid es acturus, quid responsurus, homo qui non vis esse catholicus, ut Christum sic accipias in forma servi super terram visum, et inter homines conversatum, ut tamen in forma Dei in qua invisibilis mansit, confitearis immensum? Hic Deus noster, non aestimabitur alius ad eum. Quis alius, nisi Antichristus, quem verum Christum fides vera non aestimat, sed eum pro vero Christo exsecrabilis Judaeorum error exspectat? 14. Si oras, et petis, ut dicis, discipulus esse divinarum Scripturarum, ad rem pertinentia testimonia divina considera. Noli per multa quae te nihil adjuvant, evagari: elige prudenter tacere quam inaniter loqui, quando non invenis quid re
Abbreviated transcription (Latin):
totius capax. non est humana natura. im¬
mensus est enim: Uerum hoc et de filio di¬
ci potest. Neq enim sic quisquã capit u¬
nigenitum uerbum: ut eius capacem se
omnimodo audeat profiteri. Prorsus eti¬
am ipsum non esse dubitamus immensũ.
Nam quero abste de quo accipias qͦd scͥp¬
tum ẽ. magnus est et non habet finem:
excelsus et immensus: De ipso quippe pau¬
lo post dicitur. Hic ds̃ nr̃ non estimabitur
alius ad eum. Inuenit omnẽ uiam discipli¬
nę: et dedit eam iacob puero suo: et isrł di
lecto suo. Post hȩc suꝑ terram uisus est: et
cum hominib conuersatus est. Quis ẽ iste
responde. Quis ẽ in quam magnus et ñ
habens finem. excelsus et immensus: qui
suꝑ tram uisus est et inter homines conu̾¬
satus: Uideo quos estus: quas patiaris an¬
gustias. Cimes dicere pater ẽ: ubi audis.
suꝑ terram uisus est. & inter homines con¬
uersatus est. Tu enim patrem ꝑsuam sub¬

Expanded text:
totius capax non est humana natura; imtotius capax non est humana natura; immensus est enim? Verum hoc et de Filio dici potest. Neque enim quisquam sic capit unigenitum Verbum, ut ejus capacem se omni modo audeat profiteri. Prorsus etiam ipsum non esse dubitamus immensum. Nam quaero abs te, de quo accipias quod scriptum est: Magnus est, et non habet finem; excelsus et immensus. De ipso quippe paulo post dicitur: Hic Deus noster, non aestimabitur alius ad eum; hic invenit omnem viam disciplinae, et dedit eam Jacob puerlecto suo: post haec super terram visus est, et inter homines conversatus est ? Quis est iste, responde? Quis est, inquam, Magnus, et non habens finem; excelsus et immensus; qui super terram visus est, et inter homines conversatus est? Video quos aestus, quas patiaris angustias. Times dicere, Pater est; ubi audis, super terram visus est, et inter homines conversatus est. Tu enim Patrem per suam sub
Abbreviated transcription (Latin):
mas uisibiles uertere. absit ut dicam: qͥa
& immutabilem dico. Restat ergo ut
aspectibus humanis quando se ostendit
ut uoluit. ꝑsubiectam intelligat᷑ hoc
fecisse creaturam: quȩ potest oculis ap¬
parere mortalibus. Quid est autem qͦd
cum de patre dixisses unus est inuisibił.
unde iam satis ẽ disputatum: ad didisti.
unus etiam incapabilis. atq immensus:
Incapabilem quidem non legimꝰ deum.
Cur sane dicas incapabilem nescio. Si enĩ
capi non potest: quomodo non solũ filius
uerũ etiam pater ueniunt ad hominem si¬
eut dicit ipse filius. et mansionem faciunt
apud eum: Puto qͦd capiat eos: apud quẽ
faciunt mansionem. Anforte dicis: ñ exto¬
to sed exparte capiuntur: Dic quod uis.
Respondetur enim tibi. Nonsunt gͦ in ca¬
pabiles: qui sunt uł ex parte capabiles.
An ideo tibi non suffecit incapabilem dicere.
sed addidisti et immensum. ut exponeres
quantum incapabilem dixeris: id est qͥa

Expanded text:
mas visibiles vertere, absit ut dicam, quia mas visibiles vertere, absit ut dicam, quia et immutabilem dico. Restat ergo ut aspectibus humanis quando se ostendit ut voluit, per subjectam intelligatur hoc fecisse creaturam, quae potest oculis apparere mortalibus. 13. Quid est autem quod cum de Patre dixisses, Unus est invisibilis, unde jam satis est disputatum; addidisti, Unus etiam incapabilis atque immensus? Incapabilem quidem non legimus Deum. Cur sane dicas incapabilem, nescio. Si enim capi non potest, quomodo non solum Filius, verum etiam Pater veniunt ad hominem, sicut dicit ipse Filius, et mansionem apud eum faciunt ? Puto quod capiat eos apud quem faciunt mansionem. An forte dicis, Non ex toto, sed ex parte capiuntur? Dic quod vis: respondetur enim tibi, Non sunt ergo incapabiles, qui sunt vel ex parte capabiles. An ideo tibi non sufficit incapabilem dicere, sed addidisti, et immensum, ut exponeres quatenus incapabilem dixeris? id est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Qua propter uerum esse agnosce quod di¬
xi: diuinitatem non ꝑsubstantiam suã
in qua inuisibilis et immutabilis ẽ. sed
ꝑcreaturam sibi subiectam mortalium o¬
culis apparuisse cum uoluit. Non itaq
sicut acciꝑe uł accipi mea uerba uoluisti.
ego diuinitatem sic patrib ostendisse se di¬
xi. tanquam eam uoluerim credi uisibi¬
lem: quam prius inuisibilem dixeram eẽ.
Sed dixi. Quando se patribus diuinitas
ostendebat: ꝑ subiectam creaturam se ui¬
sibilem demonstrabat. Nam ꝑipsam su¬
am naturam usq adeo inuisibilis ẽ: ut
ipse moyses ei cum quo facie ad faciem
loquebatur. diceret. Si inuen grãm ante
te: ostende michi temetipsum manifeste:
Ecce quod dixi. Relege. et inuenies me ue¬
rum dicere: te autem intelligere noluisse
uł non potuisse quod dixi. Audi ergo id¬
ipsum me aliquanto planius disserente.
Ego diuinitatem patris et filii et sp̃s sc̃i
in suanatura atq substantia mortalibus
oculis inuisibilem dico: eam uͦ se in for¬

Expanded text:
Quapropter verum esse agnosce quod dixi, divinitatem non per substantiam suam, in qua invisibilis et immutabilis est, sed per creaturam sibi subjectam mortalium oculis apparuisse cum voluit. Non itaque sicut accipere vel accipi mea verba voluisti, ego divinitatem sic patribus ostendisse se dixi, tanquam eam voluerim credi visibilem, quam prius invisibilem dixeram esse: sed dixi, quando se patribus divinitas ostendebat, per subjectam creaturam se visibilem demonstrabat. Nam per ipsam suam naturam usque adeo invisibilis est, ut ipse Moyses ei cum quo facie ad faciem loquebatur diceret: Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum manifeste . Ecce quod dixi: relege, et invenies me verum dicere; te autem non intelligere voluisse, vel non potuisse, quod dixi. Audi ergo idipsum me aliquanto planius disserentem. Ego divinitatem Patris et Filii et Spiritus sancti in sua natura atque substantia mortalibus oculis invisibilem dico. Eam vero se in for
Abbreviated transcription (Latin):
Quod quid ẽ aliudꝰ. nisi mutabilis ñ sum:
Sicut ꝓphecicum testimonium ipse ꝓpo¬
patrem dm̃ esse abraham et ysaac et iacob:
si non ipse de rubo sed filius loquebatur.
Si autem pater: confitere etiam patrẽ dm̃
hominib uisum. Si uero uderq est deus
abraham &e ds̃ ysaac &e ds̃ iacob. quid

Expanded text:
Quod quid est aliud, nisi, Mutabilis non sum: Quod quid est aliud, nisi, Mutabilis non sum: sicut propheticum testimonium ipse poPatrem Deum esse Abraham, et Isaac, et Jacob; si non ipse de rubo, sed Filius loquebatur. Si autem Pater, confitere etiam Patrem Deum hominibus visum. Si vero uterque est Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ideo soli patri assignasti. ut in sua substan¬
tia crederetur esse mutabilis filius: tanꝗͣ.
ita susceperit hominem. ut inhominẽ uer¬
teret᷑. Hanc tantam blasphemiam non
emendabis: nisi credideris in assumptio¬
ne hominis accessisse filio quod non erat:
non audem recessisse uł defecisse qd erat.
Deinde quero quisapparuerit moysi in ig¬
ne.quando rubus inflammabatur et non
urebatur. Quanquam et illic angłm ap¬
paruisse scriptura declarat dicens. Apparu¬
it autem illi angłs domini in flamma ignis
de rubo. In angelo autem dm̃ fuisse quis
dubitet: S quis ds̃ erat: Utrum pater
anfilius: Dicturus es filius. Nonuis enĩ
patrem ullo modo uł ꝑsubiectam
creaturam ui sibus apparuisse mor¬
talium. Sed quodlibet horum eligas:
adutrunq respondeo. Si pater erat:
apparuit & pater hominibus. Sifilius
erat: non mutatur et filius. Ibi enĩ cum
quesisset moyses quis eẽt qui eum mitre¬
ret: ille respondit. Ego sum qui sum:

Expanded text:
ideo soli Patri assignasti, ut in sua substanideo soli Patri assignasti, ut in sua substantia crederetur esse mutabilis Filius; tanquam ita susceperit hominem, ut in hominem verteretur. Hanc tantam blasphemiam non emendabis, nisi credideris, in assumptione hominis accessisse Filio quod non erat, non autem recessisse vel defecisse quod erat. 11. Deinde quaero, quis apparuerit Moysi in igne quando rubus inflammabatur, et non urebatur. Quanquam et illic angelum apparuisse Scriptura ipsa declarat, dicens: Apparuit autem illi angelus Domini in flamma ignis de rubo. In angelo autem Deum fuisse, quis dubitet? Sed quis Deus erat? utrum Pater, an Filius? Dicturus es, Filius: non vis enim Patrem ullo modo, vel per subjectam creaturam, visibus apparuisse mortalium. Sed quodlibet horum eligas, ad utrumque respondeo. Si Pater erat, apparuit et Pater hominibus: si Filius erat, non mutatur et Filius. Ibi enim cum quaesisset Moyses, quis esset qui eum mitteret; ille respondit: Ego sum qui sum.
Abbreviated transcription (Latin):
unde iam respondi tibi in eo sermone u¬
bi ostendi non te refellisse quȩ dixi. Nẽ
uero ut intelligas quomͦ dixcrit ds̃. ego
sum qui sum et non sum mutatus. uel
qđ scriptum magis inuenitur. ego enĩ
dñs et non mutor. qm̃ non solus pat̃.
s ds̃ unus hoc dixit. quod est ipsa tri¬
nitas: psalmũ attende ubi legitur. Tu
in principio dñẽ tr̃am fundasti: et oꝑa
manuũ tuarum sunt cęli. Ipsi ꝑibunt cu
autem ꝑmanebis: & omnes sicut uestimen
tum ueterascent. Et uelut tegimentũ mu¬
tabis eoset mutabuntur. Tu autem idem
ipse es: et anni tui non deficient. Hoc au¬
tem ad filium dei dictum es se inȩpisto¬
la quȩ est ad hebreos scã scriptura testa¬
tur. Quis uero non intelligat. ubi dici¬
tur.cęli mutabuntur. tu autem idem ip¬
se es. nichil dici aliud. nisi tu non muta¬
ris: Ac ꝑhoc etiam deo filio conuenit
dicere. ego sum qui sum et non sũ muta¬
tus: uł ego enĩ dñs et non mutor. Quod tu

Expanded text:
Unde jam respondi tibi in eo sermone, uUnde jam respondi tibi in eo sermone, ubi ostendi non te refellisse quae dixi. Nunc vero ut intelligas quomodo dixerit Deus, Ego sum qui sum, et non sum mutatus, vel quod scriptum magis invenitur, Ego enim Dominus, et non mutor ; quoniam non solus Pater, sed Deus unus hoc dixit, quod est ipsa Trinitas; Psalmum attende ubi legitur: Tu in principio, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt coeli: ipsi peribunt; tu autem permanebis: et omneterascent, et velut tegumentum mutabis eos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Hoc autem ad Filium Dei dictum esse in Epistola quae est ad Hebraeos sancta Scriptura testatur . Quis vero non intelligat, ubi dicitur, Coeli mutabuntur; tu autem idem ipse es; nihil dici aliud, nisi, Tu non mutaris? Ac per hoc etiam Deo Filio convenit dicere, Ego sum qui sum, et non sum mutatus; vel, Ego enim Dominus, et non mutor. Quod tu
Abbreviated transcription (Latin):
mus.Scimus autem quia cũ apparue¬
rit similes ei erimus: qm̃ uidebimꝰ eum
sicuti est. Uiderunt gͦ et in hoc seculo
apostoli dominũ. Uiderunt: sed nonsi¬
cut ẽ. Deniq moyses eum sibi cupiebat
ostendi: quamuis cum eo facie ad faciem
scriptura indice loqueretur. Quod cũ in
mea suꝑius ꝓsecutione dixissem. quasi
non audires p̃teristi: cum cibi eiusdẽ meȩ
ꝓsecutionis recitari ex tabulis uniuersa
uoluissem. Non audem discernens qͥd sit
uideri dm̃ ꝑsubstantiam suam. et quid
sit uideri dm̃ ꝑ subicctam creaturam: in
tantamblasphemiam decidisti. ut unige¬
nitum dei filium ꝑhoc ipsum qͦd ds̃ ẽ mu¬
tabilem diceres: quandoquidem soli pa¬
tri putasti esse tribuendum qͦd scriptũ
ẽẽ dixisti. ego sum qui sum et non sũ mu¬
tatus: quasi filius uł sp̃s sc̃s sit mutatus.
quando insibiliter apparuit uł
ille qͦd constat natus aret ł ex femina. uł
iste inspecie columbe. aut in igneis lin¬
guis se humanis aspectib monstrans:

Expanded text:
s autem quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Viderunt ergo et in hoc saeculo Apostoli Dominum; viderunt, sed non sicut est. Denique Moyses eum sibi cupiebat ostendi, quamvis cum eo facie ad faciem Scriptura indice loqueretur . Quod cum in mea superius prosecutione dixissem, quasi non audieris praeteristi, cum tibi ejusdem meae prosecutionis recitari ex tabulis universa voluissem. Non autem discernens quid sit videri Deum per substantiam suam, et quid sit videri Deum per subjectam creaturam, in tantam blasphemiam decidisti, ut unigenitum Dei Filium per hoc ipsum quod Deus est mutabilem diceres: quandoquidem soli Patri putasti esse tribuendum quod scriptum esse dixisti, Ego sum qui sum, et non sum mutatus; quasi Filius vel Spiritus sanctus sit mutatus quando visibiliter apparuit, vel ille quod constat natus ex femina, vel iste in specie columbae aut igneis linguis se humanis aspectibus monstrans.
Abbreviated transcription (Latin):
lucida eẽ corpora non cum sensu uł intelli¬
gentia uideantur. luIIII.¬
temq de angłis quis explicet. cum qualib
corporibus apparuerint hominib ut ñ
solum cernerentur uerum etiam tangeren¬
tur. et rursus non solida corpulentia. s spi¬
ritali potentia quasdam uisiones. ñ oculis
corporeis. s spiritalib uł mentibus ingerant.
uł dicant aliquid non ad aures forinsecus.
sed intus animȩ hominis etiam ipsi ibidem
constituti. sicut scriptum ẽ in ꝓpħarũ libro
⁊ dix̃ michiangłs quiloquebat᷑ in me. ñ enĩ
ait. qui loquebatur ad me s in me. uł appa¬
reant et insomnis et colloquant᷑ more som¬
niorum: Habemus quippe in euangłio.
Ecce angłs domini apparuit illi insomnis
dicens: his enim modisuelut indicant se
angłi contrectabilia corpora non habere:fa¬
ciuntq difficillimam questionem quomͦ
patres eis pedes laucrunt: quomodo iacob
cum angło tam solida contrectatione lu¬

Expanded text:
lucida corpora esse, non cum sensu vel intellilucida corpora esse, non cum sensu vel intelligentia, videantur temque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etiam ipsi ibidem constituti: sicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me : non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione lu
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo autem se habeat beatissima illa
: suꝑna societas. quȩ ibi sint differen¬
tiȩ p̃positurarũ. ut cum om̃s tanquã generali
nomine angeli nuncupent᷑. sicut in epła ad
hebreos legimus. cui enim angłoꝵ dixit ds̃¬
aliquando. sede adextris meis. Hoc quippe
modo significauit om̃s unuersalit̃ angłos
dici. sint tamen illic archangłi. et utrum idẽ
archangłi appellent᷑ uirtutes. atq ita dictũ
sit. laudate eum om̃s angłi. laudate eũ oms̃
uirtutes eius. ac si diceretur. laudate eũ oms
angłi. laudate eum om̃s archangłi eius. et
quid distent inter se quatuor illa uocabula
quibus uniuersam ipsam cȩlestem societa¬
tem uidetur apłs esse complexus dicendo
siue sedes. siue dominationes. siue pͥncipatꝰ
siue potestates. dicant qui possunt. si tam̃
possunt ꝓbare quod dicunt: ego me ista
ignorare confiteor. Sed ne illud qͥdẽ certũ ha¬
beo utrum ad eandem societatẽ ꝑtineant sol
et luna et cuncta sydera: quamuis ñnullis

Expanded text:
uomodo autem se habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici, sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes ejus ; ac si diceretur, Laudate eum omnes Angeli ejus, laudate eum omnes Archangeli ejus: et quid inter se distent quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur Apostolus esse complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol et luna et cuncta sidera: quamvis nonnullis
Abbreviated transcription (Latin):
de toto quo caro nr̃a constiterat. eam mi¬
rabili et ineffabili celeritate restituet. Nec
aliquid attinebit ad eius redintegratio¬
nem: utrum capilli ad capillos redeant.
et ungues adungues: an quicquid eoꝵ
ꝑierat mutetur in carnem. et in partes
alias corporis reuocetur: curante artifi

Expanded text:
de toto quo caro nostra constiterat, eam mide toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili et ineffabili celeritate restituet; nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem, utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues, an quod eorum perierat mutetur in carnem, et in partes alias corporis revocetur, curante artifi
Abbreviated transcription (Latin):
psa itaq terrena materies quȩ xci.¬
discedente anima fit cadauer: non itare¬
surrectione reparabitur. ut ea quȩ dila¬
bunt᷑ & in alias atq alias aliarum rerũ
species formasq uertuntur: quãuis ad
corpus redeant unde dilapsa sunt: ad eas¬
Idem quoq corporis partes ubi fuerunt re¬
E  dire necesse sit. Alioqum si capilliis capi¬
tis redit. qͦd tam crebratonsura detraxit:
si unguib quod toties dempsit exectio: im¬
moderata et indecens cogitantibus. ⁊ idõ
resurrectionẽ carnis non credentib oceur¬
rit informitas. S quẽ admodũ sistatua
cuiꝰlibet solubilis metalli. aut igne liques¬
ceret aut contereret᷑ inpuluerem. aut con¬
funderet᷑ in massam. et eam uellet artifex
rursum ex illius materiȩ quantitate re¬
parare. nichil inter esset ad eius integͥ¬
tatem. quȩ particula materiȩ cuiq m̃¬
bro statuȩ redderet᷑. dũ tamen cotũ ex qͦ
constituta fuerat restituta resumeret: ita
ds̃ mirabiliter atq ineffabiliter artifex.

Expanded text:
psa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur, ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertantur, quamvis ad corpus redeant unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes ubi fuerunt, redire necesse est. Alioquin si capillis capitis reddit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursus ex illius materiae quantitate reparare, nihil interesset ad ejus integritatem, quae particula materiae cui membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, restituta resumeret: ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex
Abbreviated transcription (Latin):
culum meum: ubi quodã
deinde et parentib ꝓpagentin: an sicut illi u¬
ni sine ulla ꝓpagatione singulȩ singulis den¬
tur me nescire confessus sum: ueruntamen
scire animam non corpus ẽẽ sed sp̃m. Et contͣ
ista mea ad eundem petrum scripsit ille duos
libros quos mͥ de cesarea renatus monachus
misit: quib ego lectis. responsione mea qua¬
tuor reddidi. unum ad renatum monachum.
alterum ad prb̃m petrum: & duos ad eundẽ
uictorem. Sed ad petrum quamus habeat
libri ꝓlixitatem: tamen eplã ẽ: quam nolui
atrib cȩteris separari. In his autem om̃ib.
inquib multa necessaria disseruntur defen¬
di de origine anmarum quȩ singlis hom¬
nib dantur cunctationem meam: ⁊ multos
errores atq prauitates presumptionis eius
ostendi. Quem tamen iuuenem ñ p̃ppere
detestandum. sed adhuc docendum. quanta
renatum sic incipit. Sinceritatem tuã erga
nos. Ad petrum autem sic. Dño dilectissimo
fr̃ĩ. & comprbro petro. Duorum uͦ nouissimoꝵ

Expanded text:
culum meum, ubi quodam deinde ex parentibus propagentur, an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum; verumtamen scire animam non corpus esse, sed spiritum. Et contra ista mea ad eumdem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. Quibus ego lectis, responsione mea quatuor reddidi; unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum, et duos ad eumdem Victorem. Sed ad Petrum, quamvis habeat libri prolixitatem, tamen epistola est quam nolui a tribus caeteris separari. In iis autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam, et multos errores atque pravitates praesumptionis ejus ostendi. Quem tamen juvenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos. Ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo fratri, et compresbytero Petro, Duorum vero novissimorum
Abbreviated transcription (Latin):
odem tempore quidam uin¬
centius uictor. in mauritania.
cesariensi. inuenit apudhiᷤ¬
panum quendam prb̃m
petrum. nonnullum opus

Expanded text:
odem tempore quidam Vincentius Victor in Mauritania Caesariensi inuenit apud Hispanum quendam presbyterum Petrum nonnullum opus
Abbreviated transcription (Latin):
re non admittamus ad baptismum. tam̃
si desperati iacuerint. nec pro se respondere
potuerint baptirandos puto:ut etiam
hoc peccatum cum ceteris lauacro rege¬
nerationis absoluatur. Quis enĩ nouit
utrum fortassis adultermȩ carnis illece¬
bra usq ad baptismum hi statuerant deci¬
neri: Si autem ab illa desperatione recre¬
ati potuerint uiuere: aut facient quod
statuerant: aut edocti obtemperabunt:
aut de contemptorib fiat. quod fieri
etiam de baptiratis talib debet. Quȩ
autem baptismatis. eadem et reconciliatio
nis est causa: si forte penitentẽ finiende
uitȩ ꝑieulum p̃occupauerit. Nec ipsos e¬
Inim ex hac uita sine arra suȩ pacis exire

Expanded text:
re non admittamus ad baptismum, tamen, re non admittamus ad baptismum, tamen, si desperati iacuerint nec pro se respondere potuerint, baptizandos puto, ut etiam hoc peccatum cum ceteris lauacro regenerationis abluatur. quis enim nouit, utrum fortassis adulterinae carnis inlecebra usque ad baptismum statuerant detineri? si autem ab illa desperatione recreati potuerint uiuere, aut facient, quod statuerant, aut edocti obtemperabunt aut de contemptoribus fiet, quod fieri etiam de baptizatis talibus debet. quae autem bapnis est causa, si forte poenitentem est finiendae vitae periculum praeoccupaverit. Nec enim ipsos ex hac vita sine arrha suae pacis exire
Abbreviated transcription (Latin):
isti cauendum putant uellet intelligi: non
ipse traditori suo dedisset. quod insulam
ille ꝑniciem sine culpa dantis cum dignis
indignus accepit. Unde cum hoc diceret
dñs: credendum est significare uoluisse:
quod lucem intelligentiȩ spiritalis immun¬
da corda non portant. Et si portanda do¬
ctor ingesserit. quȩ non recte accipiunt qr
non capiunt: uł rep̃hensionis morsibus
lacerant. uł contemnendo conculcant.
Si enim beatus apłs quamuis in xp̃o iã
renatis.tamen adhuc paruulis lac dicit
se dedisse non escam: nondum enim pote¬
ratis inquit. sed nec adhuc quidem pote¬
stis: si deniq ipse dñs electis apłis dixit.
adhuc multa habeo uobis dicere.sed ñ
potestis illa portare modo: quanto minus
possunt ferre quecunq de incorporea lu
unde sumpsit exordium: ego ñ solũ alios
cathecuminos. uerum etiam ipsos qui
uiuentium conugiis copulati. retinent
ad ulterina consortia. cum saluos corpo¬

Expanded text:
isti cauendum putant, uellet intellegi, non isti cauendum putant, uellet intellegi, non ipse suo traditori dedisset, quod in suam ille perniciem sine culpa dantis cum dignis indignus accepit. unde cum hoc diceret dominus, credendum est significare uoluisse, quod lucem intellegentiae spiritalis inmunda corda non portant. et si portanda doctor ingesserit, quae non recte accipiunt, quia non capiunt, uel reprehensionis morsibus lacerant uel contemnendo conculcant. si enim beatus apostolus quamuis in Christo iam renatis tamen adhuc paruulis lac dicit se dedisse, non escam — necdum enim poteratis, inquit, sed nec adhuc quidem potestis — si denique ipse dominus electis apostolis dixit: adhuc multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, quanto minus possunt ferre, quaecumque de incorporea lucunde sumpsit exordium, ego non solum alios catechumenos uerum etiam ipsos, qui uiuentium coniugiis copulati retinent adulterina consortia, cum saluos corpo
Abbreviated transcription (Latin):
illud apłi: ubiait. Unusquisq nr̃m pro
se rationem reddet deo. Non gͦ amplius
inuicem iudicemur. Sunt enim qui uł in
his uł etiam in aliis obseruandum putant:
qđ dirisse dñm legimus: nolite dare sc̃m ca¬
nibus. neq proicere margaritas ur̃as ante por¬
cos. Et ista saluatoris uerba uerentes: bapti¬
zare non audent eos qui prose respondere
nequeunt: ne forte contrarium gerant uo¬
luntatis arbitrium. Quod de paruulis di¬
ci non potest: in quib rationis adhuc nul¬
lus ẽ usus. S non solum meredibile ẽ. nec
infine uitȩ huius baptirari cathecuminũ
uelle: uerum etiam si uoluntas eius incer¬
ta ẽ: multo sautius ẽ. nolenti dare. quam
uolenti negare: ubi uelit an nolit sic non
apparet. ut tamen credibile sit eum si pos¬
set uelle se potius fuisse dicturũ ea sacram̃¬
ta ꝑciꝑe: sine quibz iam credidit non se
oportere de corpore exire.Si autem dñs
ubi ait nolite scm dare cambus hoc quod

Expanded text:
illud apostoli, ubi ait: unusquisque nostrum pro illud apostoli, ubi ait: unusquisque nostrum pro se rationem reddet deo. non ergo amplius inuicem iudicemus. sunt enim, qui uel in his uel etiam in aliis obseruandum putant, quod dixisse dominum legimus: nolite dare sanctum canibus neque proieceritis margaritas uestras ante porcos. et ista saluatoris uerba reuerentes baptizare non audent eos, qui pro se respondere nequiuerint, ne forte contrarium gerant uoluntatis arbitrium. quod de paruulis dici non potest, in quibus adhuc rationis nullus est usus. sed non solum incredibile est nec in fine uitae huius baptizari catechumenum uelle, uerum etiam, si uoluntas eius incerta est, multo satius est nolenti dare quam uolenti negare, ubi uelit an nolit sic non apparet, ut tamen credibilius sit eum, si posset, uelle se potius fuisse dicturum ea sacramenta percipere, sine quibus iam credidit non se oportere de corpore exire. Si autem dominus, ubi ait: nolite dare sanctum canibus, hoc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
questionem tamen de coniugiis obscurissi¬
mam et implicatissimã eẽ ñ nescio nec audeoꝓ
fiteri om̃s sinꝰ eiusuł in hocoꝑe. ł in alio me ad¬
huc explicasse. uł iam posse si urgear expli¬
care. Illud audem unde me itidem in alia
sceda consulendum existimasti: seorsũ
etiam ego enodare curarem:simichi aliud
quam tibi uisum ẽ uideretur. Cum uͦ eadẽ
sit etiam nr̃a sententia: non hinc opus est
diutius disputare. Cathecumini gͦ in huius
uitȩ ultimo constituti. scu morbo seu casu
aliquo sic sint oppressi. ut quamuis adhuc
iuuant. petere sibi tamenbaptismum. uel
ad interrogata respondere non possunt.
prosit eis quod corum infide xp̃iana iam no
infantes quorum uoluntas adhuc nulla pa¬
terea damnare debemus eos qui timidius
agunt. quam nobis uidetur agi oportere:
ne de pecunia conseruo credita. improuidiꝰ
quam cautius iudicare uoluisse iudicem᷑.
Satis quippe intalibus respiciendum ẽ

Expanded text:
quaestionem tamen de coniugiis obscurissiquaestionem tamen de coniugiis obscurissimam et inplicatissimam esse non nescio. nec audeo profiteri omnes sinus eius uel in hoc opere uel in alio me adhuc explicasse uel iam posse, si urguear, explicare. illud autem, unde me idem in alia scheda consulendum existimatis, seorsum etiam ego enodare curarem, si mihi aliud, quam tibi uisum est, uideretur; cum uero eadem sit etiam nostra sententia, non hinc opus est diutius disputare. Catechumenis ergo in huius uitae ultimo constitutis, seu morbo seu casu aliquo si conpressi sint, ut, quamuis adhuc uiuant, petere sibi tamen baptismum uel ad interrogata respondere non possint, prosit eis, quod eorum fide christiana iam notinfantes, quorum uoluntas adhuc nulla paterea damnare debemus eos, qui timidius agunt, quam nobis uidetur agi oportere, ne de pecunia conseruo credita inprouidius quam cautius iudicare uoluisse iudicemur. satis quippe in talibus respiciendum est
Abbreviated transcription (Latin):
tuere gentilibus membra xp̃i. S quia de
his qui iam comuncti sunt alia questio ẽ:
audiatur et hic apłs dicens. Siquis fr̃ ha¬
bet urorem infidelem. et hec consentit
habitare cum illo: non dimittat illam.
Et si qua mulier habet uirũ infidelẽ. et
hic consentit habitare cum illa: non di¬
mittat uirũ. Et sic audiatur: ut quãuis
fieri licitum sit. quia hoc non dicit dñs: ñ
tamen fiat: quia non expedit. Non enim
omnia expedire quȩ licita sunt aꝑtissime
docet apłs: sicut supra ostendimus. Propt̃
quodlibet tamen fornicationis genꝰ siue
carnis siue sp̃s. ubi et infidelitas intelli¬
gitur: et dimisso uiro non licet alderi nu¬
bere. et dimissa uxore non licet alteram
ducere: qm̃ dñs nulla exceptione facta
dicit si uxor dimiserit uirum suũ et alii
nupserit mechatur: et omnis quidimittu
uxorem suam et ducit alteram mechat᷑. His
itaq ꝓ meo modulo ꝑtractatis atq discussis:

Expanded text:
tuere gentilibus membra Christi. sed quia de tuere gentilibus membra Christi. sed quia de his, qui iam coniuncti sunt, alia quaestio est, audiatur et hic apostolus dicens: s i quis frater habet uxorem infidelem et haec consentit sentit habitare cum illo, non dimittat illam; et qua mulier habet uirum infidelem et hic consentit habitare cum illa, non dimittat uirum, et sic audiatur, ut, quamuis fieri licitum sit, quia hoc non dicit dominus, non tamen fiat, quia non expedit. non enim omnia expedire, quae licita sunt, apertissime docet apostolus, sicut supra iam ostendimus. propter quodlibet tamen fornicationis genus, siue carnis siue spiritus, ubi et infidelitas intellegitur, et dimisso uiro non licet alteri nubere et dimissa uxore non licet alteram ducere, quoniam dominus nulla exceptione facta dicit: si uxor dimiserit uirum suum et alii nupserit, moechatur, et: omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. His ita pro meo modulo pertractatis atque discussis
Abbreviated transcription (Latin):
potestate dimissa sunt: in his audiatur
meliora capiantur: uł ea quȩ non expedi¬
unt caueantur. Ibi audiatur dicens: p̃cep¬
tum autẽ dnĩ non habeo. consiliũ autẽ
do: et. ego dico.non dñs. Ibi si meliora ele¬
gerit qui audit solutus es ab uxore. non
querat uxorem: quia et si acceperit uxo¬
rem non peccat. Ibi uirgo non nubat: qui
enim dat nuptum. bene facit: et qui non
dat. melius facit. Ibi beatior sit mulier
sic ꝑmanendo. quȩ mortuo uiro suo in
potestate habet eui uult nubere: tantum
in domino. Quod duobus modis accipi po¬
test: aut xp̃iana ꝑmanens. aut xp̃iano nu¬
bens.Non enim tempore reuelati destam̃¬
ti noui. in ȩuangłio. uł ullis apłicis litte¬
ris sine ambiguitate declaratum recolo.
utrum dñs prohibuerit fideles infideli¬
bus iungi: quamuis beatissimus cypria¬
nus inde non dubitet. nec in leuib pecca¬
tis constituat. iungere cum infidelib um¬
culum matrimonii: atq id esse dicat prosti¬

Expanded text:
potestate dimissa sunt, in his audiatur potestate dimissa sunt, in his audiatur meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in domino. quod duobus modis accipi potest: aut christiana permanens aut christiano nubens. non enim tempore reuelati testamenti noui in euangelio uel ullis apostolicis litteris sine ambiguitate declaratum esse recolo, utrum dominus prohibuerit fideles infidelibus iungi, quamuis beatissimus Cyprianus inde non dubitet nec in leuibus peccatis constituat, iungere cum infidelibus uinculum matrimonii, atque id esse dicat prosti
Abbreviated transcription (Latin):
id se nunquam facturum uouerit non
licebit: si tamen id uouerit quod uouendũ
fuit: sicuti est ꝑpetua uirginitas uł conti¬
nentia post exꝑta conubia solutis a uincłõ
coniugali. uł ex consensu uouentib et car¬
nalia debita sibi inuicem relaxantib fi¬
delib castisq comugib: quod alterum si¬
ne altera. uel alteram sine altero uouere
fas non est. Hec gͦ et siqua alia sunt quȩ re¬
ctissime uouentur: cum homines uoue¬
rint nulla conditione rumpenda sunt:
que sine ulla conditione uouerunt. Qͥa
et hoc dñm p̃cepisse intelligendum ẽ uͥ
legitur. uouete et reddite domino dõ ur̃o.
Unde apłs de quibusdam qui continen¬
tiam uouent & postea nubere uolunt
qd̃ eis antequam uouissent utiq lice¬
bat: habentes inquit damnationẽ : qm̃
primam fidem irritam fecerunt. Nicħ
gͦ expedit quod illicitum ẽ: et nichil
quod prohibet dñs. licitum est. Quȩ au¬
tem nullo dñi constringente p̃cepto. in

Expanded text:
id se numquam facturum uouerit, non id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fidelibus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi legitur: uouete et reddite domino deo uestro. unde apostolus de quibusdam, quae continentiam uouent et postea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt. Nihil ergo expedit, quod inlicitum est, et nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in
Abbreviated transcription (Latin):
S si hec ille xp̃ianus responderit tempta¬
tori. intelligens licuisse quidem sibi dimit¬
tere adulteram. sed aliam ducere non licere:
quid si dicat ille temptator commitce et¬
hoc peccatum ut acquiras animã xp̃o in
morte infidelitatis positȩ femine. quȩ p̃¬
parata ẽ si tibi nupserit fieri xp̃iana: qͥd
aliud xp̃ianus ad ista respondere debet et
dicere: nisi se non posse si hoc fecerit eua¬
dere iudicium quod cõmemorauit apłs
ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere.
faciamus malaut ueniant bona. quorũ
ducitur erit adultera: Non solum autem
mechandum non est.quod facit non qui¬
dam sed omnis qui dimictit uxorem suam
et ducit alteram. et si propterea duxerit ut
faciat xp̃ianam: sed etiam quisquis non
alligatus uxori continentiam deo uouerit.
nullomͦ debet ista compensatione pecca¬
re: ut ideo credat uxorem sibi esse ducen¬
dam: quia promisit quȩ nuptias eius ap
cuique antequam uouisset licebat: cũ

Expanded text:
Sed si haec ille christianus responderit temptaSed si haec ille christianus responderit temptatori, intellegens licuisse quidem sibi dimittere adulteram, sed aliam ducere non licere, quid? si dicat ille temptator: committe hoc peccatum, ut adquiras animam Christo in morte infidelitatis positae feminae, quae parata est, si tibi nupserit, fieri christiana? quid aliud christianus ad ista respondere debet et dicere, nisi se non posse, Si hoc fecerit, euadere iudicium, quod commemorauit apostolus, ubi ait: et sicut dicunt nos quidam dicere: faciamus mala, ut ueniant bona? quorum ducitur erit adultera? Non solum autem moechandum non est, quod facit non quidam, sed omnis, qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, etsi propterea duxerit, ut faciat christianam, sed etiam quisquis non alligatus uxori continentiam deo uouerit, nullo modo debet ista conpensatione peccare, ut ideo credat uxorem sibi esse ducendam, quia promisit quae nuptias eius adpm cuique, antequam uouisset, licebat, cum