comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis ip̃e eẽt ds̃ iacob: loquitur ad ppłm
me dominis: et dñs oblitus ẽ. mĩ. Puta¬
tis mea duritia matrẽ urãm t̾renam
de. dedĩm ei libellum repudii. et ñ potiꝰ
quod uerum est intellegetis illã suo ame
uitio recessisse: Dicente enim me ad eã.
quiescite iniq agere: discite bonũ facere.
audire me noluit: s uertit contͣ me sca¬
pulam recedentem. Uñlocutus sũ filiis
eius. ue illis: qm̃ recesserunt ame: mani¬
festati sunt: quia impie egerunt inme.
Et ad ipãm. Prudiet te abscisio tua et
malicia tua. corripiet te: et scies qm̃
malum tͥ sit quo reliqueris me. S for¬
sitan libellum repuctii: ostendẽ ñ potes¬
tis: et aliquis creditor ms̃ exigens pecu¬
niam. me non habente quod redderem.
uos indebiti compensatione suscepit:
Non est ita. s ego ostendam uobis quã¬
obrem matrẽ cũ filiis dcreliquerim.
Scelera urã atq peccata demonib uendi¬
derunt: ut p̃sentis scłi uoluptatib irreti¬

Expanded text:
acob, loquitur ad populum me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Putatis mea duritia matrem vestram terrendae dederim ei libellum repudii, et non potius, quod verum est, intelligitis, illam suo a me vitio recessisse? Dicente enim me ad eam: Quiescite inique agere, discite bonum facere, audire me noluit; sed vertit contra me scapulam recedentem: Unde locutus sum filiis ejus: Vae illis, quoniam recesserunt a me. Manifesti sunt qui impie egerunt in me. Et ad ipsam, Erudiet te abscessio tua, et malitia tua corripiet te; et scies quoniam malum tibi sit quod reliqueris me. Sed forsitan libellum repudii ostendere non potestis, et aliquis creditor meus exigens pecuniam, me non habente quod redderem, vos in debiti compensationem suscipit? Non est ita: sed ego ostendam vobis, quamobrem matrem cum filiis dereliquerim. Scelera vestra atque peccata vos daemonibus vendiderunt, ut praesentis saeculi voluptatibus irreti
Abbreviated transcription (Latin):
Nequaquam miraberis cum audieris.
quodego ad gentes leuauerim manũ
meã. Dequa sc̃s loquitur. tu formasti
me et posuisti suꝑ me manũ tuã. Et
ipse saluator. Nemo potest rapere de
manu patris mei. Et apłs petrus. hu
gentes leuata: ipsa ẽ. de qua hic idẽ
ꝓpheta loquitur. Erit radix iesse: qui
exurget ut princeps sit gentium: imp̃o
gentes sꝑabunt. Nec solum manũ suã
leuabit ad gentes: s et signum suũ exal¬
tabit inppłis. haut dubtũ quin uexil¬
lum crucis: ut impleat᷑ illud quod dic¬
tum est. Laudis eius plena ẽ. t̾ra. Et i.¬
terũ. In omni t̃ra ammirabile nom̃ etꝰ.
Tunc afferent in ulnis siue in sinu filios
syon: et filias eius portabunt inhumi̾s.
qualis fuit ce laxarus om̃sq scĩ qͥ reqͥ.¬
escunt insinu abrahe: et anime creden¬
tium ad quas paruulus loquebatur.
Lacte uos potaui. Et alibi. filioli m̃i qͦs
iterum parturio: donec xpc̃ formet᷑ in
uobis. Et inalio loco. Quasi nutrix ẽ¬

Expanded text:
Nequaquam miraberis cum audieris, Nequaquam miraberis cum audieris, quia ego ad gentes levaverim manum meam. De qua et Sanctus loquitur: Tu formasti me, et posuisti super me manum tuam . Et ipse Salvator: Nemo potest rapere de manu Patris mei . Et Apostolus Petrus: Humgentes levata, ipsa est de qua hic idem Propheta loquitur: Erit radix Jesse, qui exsurget, ut princeps sit gentium: in ipsum gentes sperabunt . Nec solum manum suam levabit ad gentes; sed et signum suum exaltabit in populis. Haud dubium quin vexillum crucis, ut impleatur illud quod scriptum est: Laudibus ejus plena est terra. Et iterum: In omni terra admirabile nomen ejus . Tunc afferent in ulnis, sive in sinu filios Sion, et filias ejus portabunt in humeris. Qualis fuit et Lazarus, omnesque sancti qui requiescunt in sinu Abrahae , et animae credentium, ad quas Paulus Apostolus loquebatur: Lacte vos potavi . Et alibi: Filioli mei quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et in alio loco: Quasi nutrix
Abbreviated transcription (Latin):
Edificati suꝑ fundamentũ apłoꝵ & pro¬
num meã. et ad populos exaltabo sig¬
num meũ: et afferent filios tuos in uł.¬
nis. et filias tuas suꝑ humeros por¬
tabunt. Et erunt reges nutriciitui: et
regine nutrices tuẽ. Uultu int̾ram de¬
misso adorabunt te. et puluerẽ pedẽ
tuoꝵ lingent. Et scies quia ego dñs
suꝑ quo non confundentur. qui ex¬
pectant eum . Lxͣx. Sic dicit dominꝰ
deus. Ecce leuo super gentes manũ
meam: et suꝑ insulas leuabo signũ
meũ: et adducent filios tuos in sinu.
et filias tuas inhumeris portabunt.
Et erunt reges nuitricii tur: et pͥncipes
femine nutrices tue. fuper faciem terrȩ
adorabunt: et puluerem pecdum tuorũ
lingent. et scies quia ego dominus. et nõ
confundentur qui expectant eũ. Ad id
quod dixerat eccła: ego sterilis atq cap¬
tiua. istos quis genuit michi. ego destitu¬
ta et sola. & istiubi hic erant: respondit
dominus. Miraris cur ista sunt facta:

Expanded text:
Aedificati super fundamentum Apostolorum et ProAedificati super fundamentum Apostolorum et Pronum meam, et ad populos exaltabo signum meum. Et afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutritii tui, et reginae nutrices tuae: Vultu in terram demisso, adorabunt te, et pulvere pedum tuorum lingent. Et scies quia ego Dominus, super quo non confundentur qui exspectant eum. LXX: Sic dixit Dominus Deus: Ecce elevo super gentes manum meam, et super insulas levabo signum meum, et adducent filios tuos in sinu, et filias tuas in humeris portabunt. Et erunt reges nutricii tui: et principes feminae nutrices tuae: super faciem terrae adogent; et scies quia ego Dominus, et non confundentur qui exspectant me. Ad id quod Ecclesia dixerat: Ego sterilis atque captiva, istos quis genuit mihi? Ego destituta et sola, et isti ubi hic erant? respondit Dominus: Miraris cur ista sint facta?
Abbreviated transcription (Latin):
ente ͥ eũugło instaurabunt᷑. ⁊ tantã ha.¬
bebunt habitatoꝵ multitudinẽ ut
eos capere nonpossint. Ita dum taxat.
ut ꝑsecutores fugentur ꝓcul: uel hi qui¬
bus supradiximus qui destruebant te
et dissipabant &e exibant ate. filiiq ste¬
rilitatis tue. quos putabas penitus ꝑ.¬
gis. fac mͥ spatium ineccłus: ut habitẽ la¬
tius. ut ñ compͥmar blasphemiis iude¬
oꝵ. ut totum orbem tua mecũ capiat la¬
titudo. Tuautem letitiȩ magnitudinẽ
non ualens ore ꝑferre: intuo corde taci¬
ta cogitabis: et dices. Qͥs mͥ istos genuit:
Ego eramsterilis et uidua deserta. atq
captiua inpopulo udeoꝵ. filios habere
desieram. multo tempore ñ ꝑpetratã. Pt
aggeum &e ⁊achariam & malachiã nul.¬
los alios ꝓpħas usq ad iohannẽ bap.¬
tistam uideram: et qͦm que fuerã sola. ꝙ
uiri auxilio destituta: tantos hab̃e nc̃
cepi: Ut autem sciamus suꝑ petram et
fundamentum xp̃i ex utroq: ppło edi¬
ficari syon: ad credentes paulꝰ loquit᷑.

Expanded text:
ngelio, instaurabuntur et tantam habebunt habitatorum multitudinem, ut eos capere non possint. Ita dumtaxat, ut persecutores fugentur procul, vel hi de quibus supra diximus: Qui destruebant te, et dissipabant, exibunt a te. Filiique sterilitatis tuae quos putabas te penitus pegis, fac mihi spatium in Ecclesiis, ut habitem latius, ut non comprimar blasphemiis Judaeorum, ut totum orbem tua mecum capiat latitudo. Tu autem laetitiae magnitudinem non valens ore proferre, in tuo corde tacita cogitabis, et dices: Quis mihi istos genuit? Ego eram sterilis et vidua, deserta atque captiva in populo Judaeorum, filios habere desieram, multo tempore non pepereram. Post Aggaeum et Zachariam et Malachiam, nullos alios Prophetas usque ad Joannem Baptistam videram; et quomodo quae fueram sola, et viri auxilio destituta, tantos filios habere nunc coepi? Ut autem sciamus super petram et fundamentum Christi ex utroque populo aedificari Sion, ad credentes Paulus loquitur:
Abbreviated transcription (Latin):
affligebant ut comederent carnes meas.
Non enim sp̃c qui incorꝑalis est. s caro
comeditur: ferocium bestiarum mor¬
sibus parcens. Et nc̃ dicit syon: immo
omnis caro que uidebit salutare di: qͦd
redemptor atq saluator eius ille sit.qui
suꝑatus: crucifigentib benedicẽt. pat̾ ig¬
nosce eis: quod enim faciunt nesciunt.¬

Expanded text:
affligebant, ut comederent carnes meas . affligebant, ut comederent carnes meas . Non enim spiritus qui incorporalis est, sed caro comeditur, ferocium bestiarum morsibus patens. Et tunc dicet Sion: immo omnis caro quae videbit salutare Dei, quod Redemptor atque Salvator ejus ille sit qui superelevatus, crucifigentibus benediceret: Pater, ignosce eis: quod enim faciunt nesciunt
Abbreviated transcription (Latin):
et omnis illius suppellex uniu̾sa fami.¬
lia. apłis diuidatur: impleto illo quod
scͥptum est. Rex uirtutum dilecti: et
speciei domus diuidere spolia. Iste ẽ
enim qͥ ascendens inaltũ captiuã dux̃
captiuitatem: dedit dona inhominib
eos uidelicet qͥ prius capti erant in
mortem cepit inuitam. Uñ manifes¬
lius: interp̃tatus ẽ. symmnachus d̾
captiuitas fortis auferetur: & rapina hor¬
ribilis. salua erit. fortem atq horribilẽ
diabolum uolens intellegi: qui dni uir¬
tute suꝑatus est. Ergo udicans eos qͥ op¬
presserant syon: siue iudicans iudicium
euis liberauit filios illius qui capti fue¬
rant a gigante atq saluauit: et adu̾sariaᷤ
potestates. eybauit carnib suis: ⁊ in ebri¬
auit quasi musto: ut nequaquam aliorũ
nece: s sua morte saturentur. Et qui carnes
sunt quia sp̃m dĩ ꝑdiderunt: suis ues¬
cantur carnibus. Qd quidem ⁊ sc̃s loqͥt
inpsmmĩs. Cum appropinquarent mͥ qui

Expanded text:
et omnis illius supellex, universaque famiet omnis illius supellex, universaque familia Apostolis dividatur. Impleto illo quod scriptum est: Rex virtutum dilecti, et speciei domus dividere spolia. Iste est enim qui ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona in hominibus : eos videlicet qui prius capti erant in mortem, recepit in vitam. Unde manifestius interpretatus est Symmachus: Sed et captivitas fortis auferetur, et rapinae horribilis salva erit. Fortem atque horribilem diabolum volens intelligi, qui Domini virtute superatus est. Ergo Dominus judicans eos qui oppresserant Sion, sive judicans judicium ejus, liberabit filios illius qui capti fuerant a gigante, atque salvabit, et adversarias potestates cibabit carnibus suis, et inebriabit quasi musto, ut nequaquam aliorum nece, sed sua morte saturentur. Et qui carnes sunt, quia Dei spiritum perdiderunt, suis vescantur carnibus. Quod quidem et Sanctus loquitur in Psalmis: Cum appropinquarent mihi qui
Abbreviated transcription (Latin):
te saluabitur : Ego autẽ iudiciũ meũ udi¬
cabo: et ego filios meos erudiam. Et come¬
dent qui tribulauerunt te carnes sua: & bi¬
bent quasi uinum nouum sanguinẽ sui
et inebriabunt᷑. Et sciet omĩs caro quia ego
dominus quia eruite: et adiutor sũ forti¬
qͥs intrare in domũ fortis ⁊ uasa cius diri¬
pere. nͥ pͥmum ligaui̾t fortẽ : & tunc do.¬
mum eius diripiet. fortis et gigans dia¬
bolus eius: qui omnes gentes suo subit¬
gauerat imꝑio: audens dicere saluatori.
Hec omnia michi tradita sunt: et dabo
tibi ea si ꝓcidens adoraueris me. Mun¬
dus enim inmaligno positus ẽ: quem
nullus uictoꝵ uincere potuit: nex iux¬
ta amos prophetam de ore leonis auftr¬
re. Proposita gͥ questione qͦd nullis pos¬
sit fortem et gigantẽ uincere: nec saluare
quod ab eo raptum erat: respondit dñs
suo aduentu omnia ꝑpetranda: qͦd sci¬
licet capte pͥꝰ gentes. agigante tollant᷑

Expanded text:
rti salvabitur. Ego autem judicium meum judirti salvabitur. Ego autem judicium meum judicabo. Et ego filios meos eruam, et comedent qui tribulaverunt te, carnes suas, et bibent quasi vinum novum sanguinem suum, et inebriabuntur: et sciet omnis caro quia ego Dominus qui erui te, et adjutorium fortiquis intrare in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi primum ligaverit fortem, mum ejus diripiet ? Fortis et gigas, diabolus est, qui omnes gentes suo subjugarat imperio, audens dicere Salvatori: Haec omnia mihi tradita sunt, et dabo tibi ea, si procidens adoraveris me . Mundus enim in maligno positus est , quem nullus justorum vincere potuit: nec juxta Amos, praedam de ore leonis auferre . Proposita igitur quaestione, quod nullus possit fortem et gigantem vincere, nec salvare quod ab eo raptum erat, respondit Dominus, suo adventu omnia perpetranda: quod scilicet captae prius gentes a gigante tollantur,
Abbreviated transcription (Latin):
suo adorantes dñm possideant iherłm.
siͦdꝙ sequit̾ et puluerẽ pedũ tuo lingẽt
hoc significat quod reges ⁊ pͥncipes qͥcͦ¬
quid inpedibus eccłȩ terreni oꝑis adhe.¬
serit suo sermone tergant atq delingãt.
tus sit ñ habeat necessitatẽ. nsi pedes
lauare. ꝑque omĩa discit eccła. ñ ẽẽ aliũ
dñm p̃ter cũ. quẽ qui expectaui̾nt et̃nã
głam possidebunt. Numqͥd tolletur ã
forte preda: aut qd captum fu̾it a uis¬
eqͥdẽ captiuitas a forte tolletur: ꝙ qͦd ab.¬
latum fuerit a robusto saluabit᷑. sos uõ
qͥiudicauĩnt tẽ ego iudicabo: ⁊filios tu¬
os ego saluabo. Et cybabo hostes tuos
carnib tuis: et quasi musto sangͥne suo in¬
ebriabunt᷑. Et sciet omnis caro: qr egorñs
saluans te: et redemptor tuus fortis iacos.
Num quid accipiet aggante quis spolia
et si captiuos duxĩt quis inique saluabi¬
tur: Sic dicit dominus. Siqͥs accepit gi¬
gantem accipiet spolia: et accipiens afo¬

Expanded text:
suo adorantes Dominum, possideant Jerusalem. suo adorantes Dominum, possideant Jerusalem. Quodque sequitur: et pulverem pedum tuorum lingent, hoc significat, quod reges et principes, quidquid in pedibus Ecclesiae, terreni operis adhaeserit, suo sermone tergant atque delingant.tus sit, non habeat necesse nisi pedes lavare. . Per quae omnia discit Ecclesia, non esse alium Dominum praeter eum, quem qui exspectaverint, aeternam gloriam possidebunt. Numquid tolletur a forti praeda? aut quod captum fuerit a robusem et captivitas a forte tolletur et quod ablatum fuerit a robusto salvabitur eos vero qui iudicaverunt te ego iudicabo et filios tuos ego salvabo et cibabo hostes tuos carnibus suis et quasi musto sanguine suo inebriabuntur et sciet omnis caro quia ego Dominus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. LXX: Numquid accipiet quis a gigante spolia? Et si captivum duxerit quis inique, salvabitur. Sic dicit Dominus: Si quis ceperit gigantem, accipiet spolia, et accipiens a fo
Abbreviated transcription (Latin):
aĩas nrãs. Alio qͥn ridicłm ẽ: more iu¬
daico gͣndeuos filios ⁊ filias inulnis hu¬
mĩsq portari. Reges autẽ nutͥciidui. ce
et abraham adquem dicit᷑. rex adõ tu
nobises et quoꝵ cor inmanu dĩ est: qui
dictuit credentibus. Quasi mͦ mnatipar¬
uuli. rationabile et abso dolo lac con¬
sarre nomen sonat. ⁊ regine siue regina:
cotidie xp̃i nutrit paruulos: et ad ꝑfec¬
tam ducit etatem. Omnisq etas sexus
et dignitas: adorabunt syon: ꝓpt̃ eũ qͥ
habitat in ea. Si enim caput eccła xp̃c
est: caput adoratur incorpore. Et si ad
quosdam dicitur. exaltate dñm dm̃ nos.¬
trum: et adorate scabellum pedũ eius
non quo scabellum adorandum sit. s
quo maiestas pedum illius indicetur
cur non adoretur eccła que totũ xp̃i cor¬
pus amplectitur. Ut impleatur illud
quod scriptum est insophonias. ⁊ ad o¬
rabunt singuli de loco suo om̃s insule
gentium. ut nequaꝙͣ more iudaico trib ꝑ
annũ uicib ueniant iniherłm s in loco

Expanded text:
imas nostras . Alioquin ridiculum est more Judaico grandaevos filios et filias in ulnis humerisque portari. Reges autem nutricii, et reet Abraham, ad quem dicitur: Rex a Deo tu in nobis es ; et quorum cor in manu Dei est : qui dicunt credentibus: Quasi modo nati parvuli, rationabiles, et absque dolo lac de quod Sarae nomen sonat: et reginae, sive regina, quotidie Christi nutrit parvulos, et ad perfectam ducit aetatem: omnisque aetas, sexus, et dignitas, adorabunt Sion propter eum qui habitat in ea. Si enim caput Ecclesiae Christus est, caput adoratur in corpore. Et si ad quosdam dicitur: Exaltate Dominum Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus non quo scabellum adorandum sit; sed quo majestas pedum illius indicetur, cur non adoretur Ecclesia quae totum Christi corpus amplectitur, ut impleatur illud quod scriptum est in Sophonia: Adorabunt eum singuli de loco: omnes insulae gentium , ut nequaquam more Judaico tribus per annum vicibus veniant in Jerusalem: sed in loco
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds tuus docenste utilia: gub̾nans
te inuia qͣ ambulas. Utinã attendisses
mandata tua. facta fuisset sic̃ flumen
pax tua: et itisticia tua sicut gurgites
maris: et fuisset sic̃ arena sem̃ tuũ ⁊ stirps
uti tui ut lapilli eiꝰ. ñ int̾isset et ñ fuiss
atcritũ nom e afacie m̃a. Qui isracli
fut᷑a ꝓmittit: reddit causas quare cos pͥ
afflixerit: q̃s si uitaui̾t: neqͣquã similia
affectu. utinam adtendisses mandata
mea: que si fecisses: fuisset sic̃ flum̃ pax
tua: ⁊ iusticia tua sicut gurgites maris.
habundantiã omĩũ rerũ: copiamꝙ sig

Expanded text:
ocens te utilia, gubernans te in via qua ambulas. Utinam attendisses mandata mea, facta fuisset sicut flumen pax tua, et justitia tua sicut gurgites maris. Et fuisset sicut arena semen tuum, et stirps uteri tui ut lapilli ejus: non interissent, et non fuisset attritum nomen ejus a facie mea. Quia Israeli futura promisit, reddit causas quare eos prius afflixerit: quas si vitaverit, nequaquam similia affectu, utinam attendisses mandata mea: quae si fecisses; fuisset sicut flumina pax tua, et justitia tua sicut gurgites maris: abundantiam omnium rerum copiamque sig
Abbreviated transcription (Latin):
minationi ẽ. gentium: qui sertius ẽ. pͥnci¬
pum: qͦd manifeste xp̃i ꝑsone conuenit.
Ip̃e enĩ bonus pastor posuit animã suã
tioni ẽ. gentium udeoꝵ: cuiter ꝑ singu¬
los dies. sub nomine nararenoꝵ. maledi¬
cunt insinagogis suis. Q seruus fuit pͥn¬
cipum: ⁊ tam humilis ut staret añ an¬
nam ⁊ caypham: ⁊crucifigent᷑ pilato ꝙ
herodi dimitteret᷑. Cui interpretatiomi
aquila consentit: et ex parte .lxx. licet
ineo mutauerunt sensum: ⁊extenuaue¬
runt. qͦd ꝓgente gentes. ⁊ ꝓseruo seruoᷤ
interpretati funt. Alii uͦ hoo dici arbi¬
trantur. ad gentem uideoꝵ: quȩ ꝯtẽp¬
sit antmam suam: ⁊ abhominationiẽ.
uniu̾so mundo: &e seruit pͥncipib. de

Expanded text:
minationi est genti, qui servus est principum: quod manifeste Christi personae convenit. Ipse enim bonus pastor posuit animam suam tioni est genti Judaeorum, cui ter per singulos dies sub nomine Nazarenorum maledicunt in synagogis suis. Qui servus fuit principum, et tam humilis ut staret ante Annam et Caipham; et crucifigendus Pilato et Herodi mitteretur. Cui interpretationi Aquila consensit, et ex parte Septuaginta, licet in eo mutaverint sensum, et extenuaverint, quod pro gente, gentes; et pro servo, servos interpretati sunt. Alii vero hoc dici arbitrantur ad gentem Judaeorum, quae contempsit animam suam, et abominationi est universo mundo; et servit principibus, de
Abbreviated transcription (Latin):
populum suum: eos qͥ ex iudeis credẽ
uoluerunt. Et pauꝑum humiliũq su.¬
orum misertus ẽ. siue omĩs ppłi sui.
austro: ad eum uocatus est: ñ habens
legem nec prophas. nec diuitias spĩtales.
s desertus pauꝑ ⁊ humilis cunctis de¬
monib subiacebat Et dixit syon.
Dereliquid me dominus: & dñs oblitꝰ
est mei. Numquid obliuisci potest mu¬
lier infantẽ suũ: ut ñ misereatur filios

Expanded text:
populum suum, eos qui ex Judaeis credere populum suum, eos qui ex Judaeis credere voluerunt. Et pauperum humiliumque suorum misertus est: sive omnis populi sui, Austro ad eum vocatus est, non habens Legem nec Prophetas, nec divitias spirituales: sed desertus, pauper et humilis, cunctis daemonibus subjacebat. Et dixit Sion: Dereliquit me Dominus, et Dominus oblitus est mei. Numquid oblivisci potest mulier infantem
Abbreviated transcription (Latin):
istroelonge uenient. ecce illi abaquilone
& marr et istroe t̾ra australi. quatuor pla¬
gasorbis his plagis ostendens. Orientẽ
et septemtrionem: occidentẽ et meridiẽ.
Poriente. longe posuit. Paustrali plaga.
inhebreo legitur sĩio qͦd.lxx. ꝑsarũ
interp̃tati sunt: cetĩ ut in hebreo legitur
exp̃sserunt. smimꝰ. quod nos int̾p̃tati su.¬
mus ab austro: illud suspicantes qͥmons
in australi parte positus sit. uixta aba¬
cuchꝓpħam. Ds̃ ab austro ueniet ⁊ sc̃s
de monte pharan: umbroso et condenso.
Si autem sĩnim. ut lxx. tͣnstulerunt. ꝑ.¬
sas intelligimꝰ qui adorientẽ siti sunt. il¬
lud quod supra dicitur. ecce isti delonge
uenient: ad austrum referre possumus.
Yrecipiturq cęlis et terre: uel his uͥtu¬
tibꝰ que incelo morant᷑ et terra: uel an¬
gelis ⁊ hominib ut dĩ concinant lau¬
tum: mentis letitiam. iubilo ⁊ exultati¬
one testentur: quia consolatus ẽ dñs

Expanded text:
isti de longe venient: et ecce illi ab Aquilone isti de longe venient: et ecce illi ab Aquilone 568 et mari, et isti de terra Australi. Quatuor plagas orbis ostendens, Orientem et Septentrionem, Occidentem et Meridiem, pro Oriente, longe posuit: pro Australi plaga, in Hebraeo legitur SINIM   quod LXX Persarum intepretati sunt. Caeteri ita ut in Hebraeo legitur expresserunt sinim, quod nos interpretati sumus ab Australi Al. Austro : illud suspicantes quod mons Sinai in Australi parte positus sit, juxta Abacuc Prophetam: Deus ab Austro veniet: et sanctus de monte Pharan umbroso et condenso . Si autem sinim, ut LXX transtulerunt, Persas intelligimus, qui ad Orientem siti sunt, illud quod supra dicitur: Ecce isti de longe venient, ad Austrum referre poterimus. Praecipiturque coelis et terrae, vel his virtutibus quae in coelo morantur et terra, vel Angelis et hominibus, ut Dei concinant lausunt, mentis laetitiam jubilo et exsultatione testentur. Quia consolatus est Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
men aspexerunt pascentur inuiis ⁊in
cit me.⁊ nichil mͥ deerit: in locopas¬
cue ibi me collocauit: suꝑ aquas re¬
fectionis educauit me: Q aũ inistiul.
modi uiis atq semitis pastꝰ fuit ꝙ
nutritꝰ: nec esuriet nec sitiet: neq ca¬
lorem sentiet solis: et implebit᷑ de illo
q scͥptum est. ꝑ diẽ sol ñuret te: neq
lima ꝑ noctem: ut nec aduersa nec
ꝓsꝑa huius scłi sentiat. Siquidẽ mise¬
ricors ⁊ miserator dñs ipẽ consolabit᷑
et reget eos. et ducet eos adfontes aq̃rũ.
siue potabit eos de fontib dde quib
scͥptum ẽ: benedicite dnõ de fontib
isrł. Et inalio loco. Haurite aquas de
sontibus saluatoris. hi fontes inuctĩ
fendicula quȩ credentiũ poterant
impedire gressꝰ: dñs eis u̾tit inplanũ
Et excelsa humiliauit: atq humilia
sublimauit:ut iter planũ habeant
atq campestrẽ. Qui st̾ autẽ isti qͥbus
p̃paretur uia: ponit manifestiꝰ. Ec̃ce

Expanded text:
lumen aspexerint, pascentur in viis et in lumen aspexerint, pascentur in viis et in loco pascuae ibi me collocavit: super aquas refectionis educavit me . Qui autem in istius modi viis atque semitis pastus fuerit et nutritus, nec esuriet, nec sitiet, neque calorem sentiet solis: et implebitur de illo quod scriptum est: Per diem sol non uret te, neque luna per noctem . Ut nec adversa nec prospera hujus saeculi sentiat. Siquidem misericors et miserator Dominus, ipse consolabitur et reget eos, et deducet ad fontes aquarum. Sive potabit illos ad fontes, de quibus scriptum est: Benedicite Domino de fontibus Israel . Et in alio loco: Haurite aquas de fontibus Salvatoris . Hi fontes in veteri fendicula quae credentium poterant impedire gressus, Dominus eis vertet in planum, et excelsa humiliabit, atque humilia sublimabit, ut iter planum habeant atque campestre. Qui sint autem isti quibus praeparetur via, ponit manifestius: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
niunt: isti abaqͥlone ⁊ mari: alii autẽ
de t̾ra ꝑsarum. Letamini celi ⁊ exultet
terra: erumpant montes leciciã: quia
miseratꝰ ẽ. ppłi suids̃: et humiles ppłi
dicens. Temꝑe oportuno exandiuite:⁊
indie salutis auxiliatus sum tui. Ecce
Sigͦ uas electionis ad pͥmi aduentꝰ re¬
fert intelligentiã q̃ dicunt᷑. ⁊ nos seqͣm̃ ex¬
positionis eius uestigia: & instar par¬
uuloꝵ suꝑ ad umbratas lineas p̃cepto.¬
ris litceras impͥmamꝰ: Tempꝰ placitũ et
oportunum: et dies salutis: passiosal
res terrã quȩ idolatͥe iacebat erronbs
⁊ possides hereditates ddissipatas siue
deseitas: que habitatorem ñ habetant
dm̃. Et dicẽs his qui erant inuineulis
exite : qͥ peccatoꝵ uinculis stͥngebant᷑.
qr funib peccatoꝵ suoꝵ unꝰquisq ẽ¬
str ingit᷑. Et qͥ erant intenebris et
umbra mortis: et lucem uide ñ poterãt.
Q pꝰtqͣm conu̾si fuin̾t: et clarum xpili

Expanded text:
nient, isti ab Aquilone et mari: alii autem nient, isti ab Aquilone et mari: alii autem de terra Persarum. Laetamini, coeli, et exsuliet terra, erumpant montes laetitiam: quia misertus est Deus populi sui: et humiles populi dicens: Tempore opportuno exaudivi te: et in die salutis auxiliatus sum tui. Ecce ergo vas electionis ad primi adventus refert intelligentiam quae dicuntur, et nos sequamur expositionis ejus vestigia, et instar parvulorum, super adumbratas lineas praeceptoris, litteras imprimamus. Tempus placitum et opportunum, et dies salutis, passio Salret terram, quae in idololatriae jacebat erroribus, et possideret haereditates dissipatas, sive desertas, quae habitatorem non habebat Deum, et diceret his qui erant in vinculis, exite, qui peccatorum vinculis stringebantur, quia funibus peccatorum suorum unusquisque constringitur ; et qui erant inin umbra mortis, et lucem videre non poterant. Qui postquam conversi fuerint, et clarum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
pascent̃ :⁊ in omnib planis paseua eorũ.
Non esurient neq sitient. et ñ ꝑeutiet
eos estus: sol: quia miserator eoꝵ regde
eos ⁊ adfontes aquarum potabit eos.
Et ponam oms montes meosinuam
et semite mee exaltabunt᷑. Eoce istide.
longe uenient. ⁊ecce illi abaquilone.
et mari: et isti de t̾ra australi. laudate
celi et exulta terra: iubilate montes
laudẽ: quia consolatus est dñs ppłm
suum: et pauꝑum suoꝵ miserebitur. her
tui. Et plasmauite et dedite intesta¬
mentum gentiũ: ut constitueres t̾rã et
possides hereditates desertas. Dicẽsq
his qui inuinculis sunt exite: et qui intẽ¬
nebris reuelamini. In om̃ib uuis pascen¬
tur: et in omnib semitis pascua eorũ.
Nonesurient neq sitient. nec ꝑcutiet
eos estus neq sol: s qui miseret᷑ eoꝵ ꝯsola¬
bit᷑ eos: et ꝑ fontes aquarũ ducet illos.
Ponamq omnẽ montẽ inuiã. ⁊ omnẽ se¬
mitã in pascua eis. Eoce isti delonge ue¬

Expanded text:
pascentur, et in omnibus planis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, et non percutiet eos aestus et sol; quia miserator eorum reget eos, et ad fontes aquarum potabit eos. Et ponam oecce isti de longe venient et ecce illi ab aquilone et mari et isti de terra australi laudate caeli et exulta terra iubilate montes laudem quia consolatus est Dominus populum suum et pauperum suorum miserebitur et tui. Et plasmavi te, et dedi te in testamentum gentium, ut constitueres terram, et possideres haereditates desertas. Diceresque his qui in vinculis sunt, Exite, et qui in tenebris, Revelamini: in omnibus viis pascentur, et in omnibus semitis pascua eorum. Non esurient, neque sitient, neque percutiet eos aestus neque sol; sed qui miseretur eorum, consolabitur eos, et per fontes aquarum ducet illos. Ponamque omnem montem in viam, et omnem semitam in pascua eis. Ecce isti de longe ve
Abbreviated transcription (Latin):
rorem ac dolorib dormient: quia nec
beneficiis nec torm̃tis dĩ filiũ reciꝑpe
uoluerunt. Unde loquit᷑ ad eos. Ite in
discimuis ꝓ qualitate peccati iguẽ ÷
unrim quemq succetid̾e. Et quomods
in eodem manentes loco & didici pot
lectulo alii sam gunt alii febriũ oue¬
cendiut᷑ ardorib ex diu̾sitate hunoi
atq pituitate diuersa supplicia seltien¬
tes: Sic zignis qui a peccatoribꝰ fuccen¬
dit᷑. mati̾ã in peccatis hab&s & iiqui¬
tatẽ: De qua scͥptum ẽ. ardebit sicar i

Expanded text:
rore ac doloribus dormient; quia nec beneficiis, nec tormentis, Dei filium recipere voluerunt. Unde loquitur ad eos: Ite in discimus, pro qualitate peccati, ignem sibi unumquemque succendere. Et quomodo in eodem manentes loco, et si dici potest lectulo, alii sani sunt, alii febrium succenduntur ardoribus, ex diversitate humorum atque pituitae diversa supplicia sentientes: sic ignis qui a peccatoribus succenditur, materiam in peccatis habet, et in iniquitate, de qua scriptum est: Ardebit sicut i
Abbreviated transcription (Latin):
Reges uidebunt et consurgent principeᷤ
et adorabunt ꝓpter dnm quia fidelis
est: et scm ifrł qui elegit te.Lx.x. Sic di¬
cit dominus: qui eruit te ds̃ isrł. Sc̃ĩfi¬
cet eum qui despicit animã suam: qui
abhominatio est gentium: qui seruus
est. principum regis. uidebunt eum ⁊
consurgent principes: ⁊ adorabunt

Expanded text:
Reges videbunt, et consurgent principes, et adorabunt propter Dominum, quia fidelis est: et Sanctum Israel qui elegit te. LXX: Sic dicit Dominus qui eruit te Deus Israel. Sanctificate eum qui despicit animam suam, qui abominationi est gentium, qui servus est principum. Reges videbunt eum, et cons
Abbreviated transcription (Latin):
niet suꝑ de: ⁊ uittus altissimi obũbra¬
bit tͥ. Posuit in qt me sicut sagitã elec¬
tam: inpharetra sua abscondit me.
Quando dicit sagittã electam: ostendit
habere dm̃ sagittas plurimas: s ñ electas.
orbe discurrunt. De quib et in alio lo¬
co canitur. Sagite acute potentissime
populi subte cadent. Et iterũ. Sagitte
potentis acute: cum carbonibus deso¬
latoriis. Ap̃c autẽ de multis sagitis
et filiis plurimis una sagitta electa
et filius uigenitus est: quam inpha¬
retra sua abscondit: id est inhumano
corꝑe ut habitaret in eoplenitudo di¬
uinitatis corꝑalit̾: rarũq eẽt credenti.¬
um fides. Cui ⁊ supͣ dicit᷑: tuesd̾s abs¬
conditꝰ ⁊ nesciebamꝰ. Q sagitta ⁊ spon¬
sa uulnꝰ accipiens: loqͥt᷑ ĩ cantica canti¬
coꝵ. uulnerate caritatis ego sũ. Et dixit
michi. Seruus meus estu isrb. quia inte

Expanded text:
 et virtus Altissimi obumbrabit tibi . Posuit, inquit, me sicut sagittam electam, in pharetra sua abscondit me. Quando dicit, sagittam electam, ostendit Deum habere sagittas plurimas, sed non electas: q qui in toto orbe discurrunt. De quibus et in alio loco canitur: Sagittae tuae acutae, potentissime; populi sub te cadent ; et iterum: Sagittae potentis acutae cum carbonibus desolatoriis . Christus autem de multis sagittis et filiis plurimis, una sagitta electa, et Filius Unigenitus est: quam in pharetra sua abscondit, id est, in humano corpore, ut habitaret in eo plenitudo divinitatis corporaliter. Raraque est credentium fides: cui et supra dicitur: Tu es Deus absconditus, et nesciebamus. Qua sagitta et sponsa vulnus accipiens loquitur in Cantico Canticorum: Vulnerata charitate ego sum. Et dixit mihi: Servus meus es tu, Israel: quia
Abbreviated transcription (Latin):
tionem: Et iuxta hebraicum pendẽs
incruce loquitur. longe a salute mã
uerba lamentationum mearũ Et¬
sibi: ut reducã iacob adeũ. et ifrł non
c̃gregabit᷑. Et glorificatus sum in ocu¬
lis domini: et ds̃ meus factus est
fortitudo mea et dixit. Parum ẽ ut
sis michi seruus. ad suscitantas tͥb
iacob: et feces isrł conuertendas: dedi te
inlucem gentium. ut sis salus mea usꝙ

Expanded text:
ine meo? Juxta Hebraicum, pendens in cruce longe a salute mea verba lamentationum mearusibi ut reducam Iacob ad eum et Israhel non congregabitur et glorificatus sum in oculis Domini et Deus meus factus est fortitudo mea et dixit parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Iacob et feces Israhel convertendas dedi te in lucem gentium ut sis salus mea usque
Abbreviated transcription (Latin):
tas partes diuidit᷑: ut quẽ totũ susciꝑe
non possumꝰ. sumamꝰ inpartib. Ac ne
putaret᷑ ista p̃dicatio dici omĩ semini
iacob: et ñ his tantum qͥꝑ apłos credit᷑
sunt: infertur et iungitur. Non ẽ. pax
impiis dicit dñs: illis uidelicet qui in
errore pristino ꝑmanserunt: qui non
meruerunt bibere de petra. Cuiꝰ ut no¬
ui loquar latus lancea uulneratum:
aquis fluxit et sanguine. baptismũ
nobis et martyriũ dedicans. Iudi¬

Expanded text:
tas partes dividitur, ut quem totum suscipere non possumus, sumamus in partibus. Ac ne putaretur ista praedicatio dici omni semini Jacob, et non his tantum qui per Apostolos credituri sunt, infertur et jungitur: Non est pax impiis, dicit Dominus: illis videlicet qui in errore pristino permanserunt; qui non meruerunt bibere de petra. Cujus ut nove loquar, latus lancea 561 vulneratum, aquis fluxit et sanguine , baptismum nobis et martyrium dedicans. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
tibus &e conspuentib. Dñs ds̃ auxiliator
meus: ideo non sum confusus. Idõ posui
faciẽ meã ut petrã durissim̃a: et scio qm̃
non confundar. lxx. Dominus dat mͥ lin¬
guam discipline. ut sciã quando opor¬
teat mͥ loqui uerbũ. posuit mͥmane:
addidit m aurẽ ad audiendum: & disei¬
plina domini aꝑuit mͥ aures. Ego autẽ
non renuo: neq contradico. Dorsũ meu̾
posui ad flagella: et genas meas ad ala¬
pas. faciem meã ñ auerti a confusione
sputoꝵ &e dominus auciliator mõ fact
ẽ ꝓptẽa ñ sum confusus. S posui faciẽ
meã. sic̃ fortissimã petrã: ut sciã qm̃ ñ con¬
fundar. Iudei hoc capitulũ asuꝑiorib se¬
ꝑantes uolunt adisaie teferre ꝑsonani
qd se dicat a dnõ accepisse sermonẽ. qͣm
lassum errantẽq ppłm sustentet & re.¬
uocet ad salutem: ⁊ inmorẽ paruuloꝵ
qͥmatutinis horis erudiuntur: ab spũ
scõ audiat qͥd loqͣtur. Seq ñ contͣdixisse
eiꝰ imꝑio: s dnõ suscitanti quẽ mutã et

Expanded text:
uxiliator meus, ideo non sum confusus: ideo posui faciem meam ut petram durissimam, et scio quia non confundar. LXX: Dominus dat mihi linguam disciplinae, ut sciam quando oporteat me loqui verbum. Posuit me mane, addidit mihi aurem ad audiendum; et disciplina Domini aperit aures meas. Ego autem non renuo, neque contradico. Dorsum meum dedi ad flagella, et genas meas ad alapas. Faciem autem meam non averti a confusione sputorum. Et Dominus auxiliator meus est, propterea non sum confusus: sed posui faciem meam sicut fortissimam petram, et sciam quoniam non confundar. Judaei hoc capitulum a superioribus separantes, volunt ad Isaiae referre personam, quod se dicat a Domino accepisse sermonem, quomodo lassum errantemque populum sustentet, et revocet ad salutem; et in morem parvulorum, qui matutinis horis erudiuntur, a Spiritu sancto audiat quid loquatur: seque non contradixisse ejus imperio, sed Domino sciscitante: Quem m
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ isrł. Et in alio loco. Non ueni: nͥ
ad oues ꝑditas domꝰ isrł. Hȩc gͥ uolun¬
tas patͥs fuit: ut pessimi uinitores mis.¬
sum susceꝑunt filiũ: et fructꝰ uinee red¬
derent: quiint̃ fecerunt eũ dicentes. ue¬
nite occidamꝰ eũ: ⁊ nr̃a erit hereditas.
Et hoc ẽ. qͦd nc̃ dic̃. Et isrł ñ congregabi¬
tur: id est ñ reu̾tet᷑ ad dñm. Satisq mi¬
ror: quomͦ uulgata editio fortissimum
contra iudeoꝵ ꝑfidiã testimoniũ alia
inter pretatione subuerterit dicens: c̃¬
gregabor et glorificabor coram dño.
cũ theodotio ⁊ sẏminachꝰ nr̃e int̾ptati¬
oni congruant. De aquila aũ ñmiror.
Quod homo eruditissimus lingue hebree
et uerbum de uerbo expͥmens. in hoc lo¬
co aut simularit imꝑitiam: aut pharise.¬
oꝵ ꝑuersa expositione deceptꝰ sit: qͥint̃p̃¬
tariuoluit: et isrł ei congregabit᷑. hoc est
dõ. eum u̾bũ hebraicũ: to. in hoc loco ñ

Expanded text:
domus Israel ; et in alio loco: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Haec igitur voluntas Patris fuit, ut pessimi vinitores missum susciperent Filium, et fructus vineae redderent, qui interfecerunt eum dicentes. Venite, occidamus illum, et nostra erit haereditas ; et hoc est quod nunc dicit: Et Israel non congregabitur, id est non revertetur ad Dominum. Satisque miror quomodo vulgata editio, fortissimum contra Judaeorum perfidiam testimonium alia interpretatione subverterit, dicens: Congregabor et glorificabor coram Domino: cum Theodotio et Symmachus nostrae interpretationi congruant. De Aquila autem non miror, quod homo eruditissimus linguae Hebraicae, et verbum de verbo exprimens, in hoc loco aut simularit imperitiam, aut Pharisaeorum perversa expositione deceptus sit, qui interpretari voluit, et Israel ei congregabitur, hoc est, Deo. Cum verbum Hebraicum LO, in hoc loco non
Abbreviated transcription (Latin):
os eius quasi gladium acutũ: ut spũ o
ris sui int̾ficiat impiũ. Dequo gladio
ip̃e ineuũgło loquit᷑. Non ueni pacem
mittere interrã s gladium: malos abo¬
nis seꝑans. Uenit enim diuidere homi¬
nem contra patrẽ suũ: ⁊ filiã contͣ ma¬
trem suam: et nurũ contͣ socrũ suã. Et

Expanded text:
os ejus quasi gladium acutum, ut spiritu oris sui interficiat impium. De quo gladio ipse in Evangelio loquitur, non veni pacem mittere in terram sed gladium, malos a bonis separans. Veni enim dividere hominem contra Patrem suum, et filiam contra matrem suam, et nuru
Abbreviated transcription (Latin):
meũ cũ dño ẽ: et opus meũ quod illo
uidente compleui cũ dõ meo: respon¬
dit mͥ dominus: qͥ me formauit ex ut̃o
seruũ sibi. Ex quo ostendit eũ appel¬
lari eum seru̾u: qui sic formatus ex
utero: qͥ ⁊ inpsalmo dic̃: de uentre ma¬
tris mee ds̃ m̃s estu. Quid gͦ dñs dix̃
ei:᷑ ut reducẽt iacob ad eũ qͥ aberrauãt:
deserto ereatore idolis seruiebat. Uñ &
ip̃e loqͥt᷑ ad discipłos. Inuiã gentium

Expanded text:
s meum, quod, illo juvante, implevi, cum Domino: respondit mihi Dominus, qui me formavit ex utero servum sibi. Ex quo ostendit eum appellari servum, qui sit formatus ex utero. Qui et in psalmo dicit: De ventre matris meae Deus meus es tu . Quid ergo Dominus dicit ei? Ut reduceret Jacob ad eum qui aberraverat, qui, deserto Creatore, idolis serviebat. Unde et ipse loquitur ad discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris: ut eg̾diam᷑ de babylone. i
confusione istiꝰ mundi: et fugiamꝰ chal¬
deos: de quib crebro dictũ ẽ. Redemt
enĩ dñs seriũ suũ iacob: p̃ciosissimo sangͥ¬
ne suo: et addux̃ ꝑ desertũ scłi. et aquã

Expanded text:
Salvatoris, ut egrediamur de Babylone, id est, confusione istius mundi; et fugiamus Chaldaeos, de quibus crebro dictum est: Redemit enim Dominus servum suum Jacob pretiosissimo sanguine suo, et adduxit per desertum saeculi, et
Abbreviated transcription (Latin):
siue ut .lxx. transtuler̃. ueniet suꝑ te ꝑ¬
ditio. & nescis foueam & incides in eam:
ut que cunctis gentib parabas captiui¬
tatis malum. ip̃sa incidas in foueam quã
parasti. Que ꝑspicua sunt: cito sermone
tͣnscurrimꝰ. ta cum incantatoribꝰ tuis
& cũ multitudine maleficiorũ tuorum
in quib laborasti ab adolescentia tua:
si forte quid ꝓsit tͥ. aut si possis fieri forti

Expanded text:
inta transtulerunt: Veniet super te perditio, et nescies: fovea, et incides in eam: ut quae cunctis gentibus parabas captivitatis malum, ipsa incidas in foveam quam parasti. Quae perspicua sunt, cito sermone transcurrimus. Sta cum incantatoribus tuis, et cum multitudine maleficiorum tuorum, in quibus laborasti ab adolescentia tua, si for
Abbreviated transcription (Latin):
hec aũ unuer sa dicuntur: ut liberũ
hominis monstraret arbitriũ. Dĩ enim
uocare ẽ: et nr̃m crede: nec statim si
nos ñ credimꝰ impossibilis ds̃ ẽ. s po¬
tentiam suam nro arbitͥo derelinqͥt: ut iu¬
ste uoluntas p̃mium consequat᷑. Qͥa gͦ
noluerunt ꝑme inte credẽ iudicium
meũ apudte est. qͦd omnia fecerĩ: quȩ
eis facere debui: dicens ineuũgło. Ego
te elarificaui super t̾ram: oꝑe cõpleto
quod dedisti michi ut facẽm. Et iterũ.
manifestaui nomen tuũ hominib. et
opꝰ tuum siue labor ⁊ dolor m̃s. hoc enĩ¬

Expanded text:
Haec autem universa dicuntur, ut liberum hominis monstraret arbitrium. Dei enim vocare est, et nostrum credere: nec statim si nos non credimus, impossibilis Deus est; sed potentiam suam nostro arbitrio derelinquit ut justi voluntas praemium consequatur. Quia ergo noluerunt per me in te credere, judicium meum apud te est, quod omnia fecerim quae eis facere debui, dicens in Evangelio: Ego te glorificavi super terram, opere completo quod dedisti mihi ut facerem ; et iterum: Manifestavi nomen tuum hominibus. Et opus meum sive labor et dolor m
Abbreviated transcription (Latin):
texit me: et posuit me sic̃ sagittã electã.
Inpharetra sua abscondit me: ⁊ dix̃ mͥ.
Seruus meus es tu isrł: quia inte glori¬
abor. Et ego diri. Inuanum laboraui si¬
ne causa: et uane fortitudinem meã con¬
sumpsi. Ergo iudicium meũ cũ dño: et
opus meũ cum dõmco.lxx. Audite in

Expanded text:
sicut sagittam electam: in pharetra sua abscondit me. Et dixit mihi: Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. Et ego dixi: In vacuum laboravi; sine causa, et vane fortitudinem meam consumpsi: Ergo judicium meum cum Domino, et opus meum cum Deo meo. Et n
Abbreviated transcription (Latin):
arena sem̃ tuũ: et stirps ut̾i tui. ut lapil¬
li eius. uidet̃ quidẽ ꝑmanere. inppło
iudeoꝵ: qui usq inpresentẽ diẽ. instaR
i̾mieuloꝵ pullulant filios et nepotes.
S qͦmͦ hoc in repmissione accipiendũ ẽ.
cũ pacẽ iusticiamq ñ habeant: aut enĩ
iratus est eis. aut placatus. Si iratus: qͦ¬
modo sem̃ illius. cotidie multiplicat᷑:
Si placat᷑: quomͦ seruiuit: et pacẽ iusti¬

Expanded text:
ut lapilli ejus: videtur quidem permanere in populo Judaeorum, qui usque in praesentem diem, instar vermiculorum pullulant filios et nepotes; sed quomodo hoc in repromissione accipiendum est, cum pacem justitiamque non habeant? Aut enim iratus est eis, aut placatus. Si iratus, quomodo semen ejus quotidie multiplicatur? Si placatus, quomodo serviunt, et pacem justi
Abbreviated transcription (Latin):
piis. Q supͣ in eo loco ubi scͥptũ ẽ. egolo
cutꝰ sũ et uocaui eũ. adduxi eũ. et direc¬
ta ẽ. uia eiꝰ. suꝑ cẏro darioq intelligt̃:
etiam hȩc ad illiꝰ referunt temꝑa: qͣndo
eg̃ssus ẽ. ppłs debabylone.: et fugit de
chaldeis: et redẽptus ẽ. adnõdo suo.
scidit petram et fluxer̃ aquȩ: licet scd̾mhi¬
storiam expletũ doc̃e ñualcant neq eñ
subrorobabel. ⁊ ez dra uener̃ ꝑ descitũ.
et scissa petͣ p̃buit eis aqͣs qͦd decgipto
exeuntib accidisse testatur. tam̃hynbo¬
lice scd̾m similitudinẽ pͥoris felicitatis
impleta testant᷑: qͣndo ꝑdesertũ nationũ
uener̃ in uideã: et de captiuitate fint li¬
berati. Et ut sciamꝰ inquiunt ñẽe de xͥ

Expanded text:
 in eo loco, ubi scriptum est: Ego ego locutus sum, et vocavi eam: adduxi eum, et directa est via ejus, super Cyro Darioque intelligunt, etiam haec ad illius referunt tempora; quando egressus est populus de Babylone, et fugit de Chaldaeis; et redemptus est a Domino Deo suo. : licet secundum historiam expletum docere non valeant; neque enim sub Zorobabel et Ezra venerunt per desertum, et scissa petra praebuit eis aquas, quod de Aegypto exeuntibus accidisse narratur: tamen hyperbolice in similitudinem prioris felicitatis impleta testantur, quando per desertum nationum venerunt in Judaeam, et de captivitate sunt liberati. Et ut sciamus, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
tuos et uide: omnes isti congregati st̃
uenerunt adte. uiuo ego dicit dñs: qͥa
om̃ib his quasi ornam̃to uestieris: ⁊cir¬
cumdabis tibi eos quasi monile sponse.¬
Deserta tua et dissipata & que corruerãt¬
qm̃ nẽ angustiauis prehabitatorib et
longe fient. ate qui te humiliauerant.
Dicent enim in auribus tiuis filii tui qͦs
ꝑdidisti. Angustus mͥ est locus: fac m
locum ut habitem. Et dices incorde tuo.
Qͥs genuit mͥ istos: Ego absq lib̾is et
uidua: et istos quis enutriuit mͥ: Ego
derelicta sum sola: et isti uͥ erant: Ihe¬
rłm ⁊ syon qͣtuor modis inscͥptĩs scĩs de¬
bere intellegi sepe memorauimꝰ. Uno upx¬
ta iudeos quã plangit dñs in euũgło: ie

Expanded text:
tuos, et vide: omnes isti congregati sunt, tuos, et vide: omnes isti congregati sunt, venerunt ad te. Vivo ego, dicit Dominus: quia omnibus his quasi ornamento vestieris, et circumdabis tibi eos quasi monile sponsdeserta tua, et quae dissipata, et quae corruerunt. Nunc angustaberis prae habitatoribus: et longe fient a te qui te humiliaverant. Dicent enim in auribus tuis, filii tui, quos perdidisti: Angustus mihi locus est: fac mihi locum ut habitem. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego autem absque liberis et vidua, et istos quis enutrivit mihi? Ego derelicta sum sola, et isti ubi erant? Jerusalem et Sion quatuor modis in Scripturis sanctis debere intelligi, saepe memoravimus. Uno, juxta Judaeos, quam plangit Dominus in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
isti congregati sunt uenerunt tͥ. uiuo
ego dicit dominus: quia ab omnib
his ornamento uestieris: et circũdabis
eos quasi sponsa. Quia deserta tua: et
solitudines tue: et t̾ram ruine tuȩ: nunc
angusta erunt pre habitatorib ⁊ longe
fugabuntur qui absorbebant te. Ad huc
dicent in aurib tuis. filii sterilitatis tue.
Angustus michi est locus. fac spaciũ mͥ
ut habitem. Et dices incorde tuo. Qͥs ge.¬
nuit michi istos: Egosterilis et ñ pariens.¬
tͣnsmigrata et captuia: et istos qͥs enutͥ¬
uit: Ego deserta et sola et isti u̾ͥhic erãt:
lxx. dixit autem syon. Dereliquidme
dominus: et dñs oblitus ẽ. mĩ. Nunqͥd
obliuiscitur mulier paruuli sur: ut ñ
misereatur postĩs ut̃i sui: Sinautẽ. et
hoꝵ oblita fuit mulier: s ego ñ obliuis¬
car tui dicit dominus. Eece suꝑ manꝰ
meas depinxi muros tuos: et corã me
es semꝑ. Citoq edificab̾is aquib des¬
tructa fueras: et qui te dissipauerunt
egredientur exte. Leua incircuitu ocłos

Expanded text:
t venerunt tibi vivo ego dicit Dominus quia omnibus his velut ornamento vestieris et circumdabis tibi eos quasi sponsa quia deserta tua et solitudines tuae et terra ruinae tuae nunc angusta erunt prae habitatoribus et longe fugabuntur qui absorbebant te adhuc dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae angustus mihi est locus fac spatium mihi ut habitem et dices in corde tuo quis genuit mihi istos egotransmigrata et captiva: et istos quis enutrivit? Ego destituta et sola: et isti ubi hic erant? LXX: Dixit autem Sion: Dereliquit me Dominus, et Deus oblitus est mei. Numquid obliviscetur mulier parvuli sui, ut et horum oblita fuerit mulier: sed ego non obliviscar tui, dicit Dominus. Ecce super manus meas depinxi muros tuos: et coram me es semper. Citoque aedificaberis, a quibus destructa fueras: et qui te dissipaverant, egredientur ex te. Leva in circuitu oculos
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit cũ noĩe suo: et addux̃ eũ. et
directa est uia eius. ut nullus uirib cius
auderte resistere. Uñ ꝓuocat eos: ut acce¬
dant et audiant. et domino predicente
cognoscant: uenturum ẽe regẽ ꝑsarum
atq medoꝵ: qui subruat babylonem
deleatq chaldeos: et ut hec nuntiet. dic̃
iuxta hebreos: eteoꝵ opimonem. Ceterũ
iuxta simmachum. qui interpretatus est.
ad domini ꝑsonam refertur: qui uere
dilectus apatre est: et quifec̃ omñe uo¬
luntatem patͥs: et qui fubuertit inbaby¬
refertur. Ipse locutus est: et audiuit fi¬
ꝑenigmata. et misteria ꝓphetarũ: qd
cunctis retro generationib fuerat ig¬
noratum. Quando fiebant omnia apa¬
tre: ipse erat cum eo. eui ad gaudebat.
qui etiam nunc dicit. Ego qui semꝑ e
ram cũ patre et inpatre: et sine patre
numꝙͣ erã. etiã nc̃ loquor: et uxta fra¬
gilitatẽ carnis assumpte dico qͦd dñs

Expanded text:
 nomine suo, et adduxit eum, et directa est via ejus, ut nullus viribus ejus auderet resistere. Unde provocat eos ut accedant et audiant, et Domino praedicente cognoscant venturum esse regem Persarum atque Medorum, qui subruat Babylonem, deleatque Chaldaeos. Et ut haec annuntiet, dicit juxta Hebraeos et eorum opinionem. Caeterum juxta Symmachumad Domini personam refertur: qui vere dilectus a Patre, et qui fecit omnem voluntatem Patris, et qui subvertit in Babynes interpretantur. Ipse locutus est, et audivit Fi est per aenigmata et mysteria Prophetarum, quod cunctis retro generationibus fuerat ignoratum. Quando fiebant omnia a Patre, ipse erat cum eo, qui adgaudebat, qui etiam nunc dicit: Ego qui semper eram cum Patre, et in Patre, et sine Patre numquam eram, etiam nunc loquor : et juxta fragilitatem carnis assumptae dico, quod Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
biis dicitur. Os sapientia sua fundauit
terrã. Et dextã illius m̃sa ẽ: siue firma¬
uit celos: uel ut celum: ut .lxx. tͣnstule¬
runt. Uocat autẽ celos. ut eius pareant
iussioni: et enarrent głam ille.Si aũ ce¬
li obediunt dñi uoluntatr: et suo currt̃
ordine: quid głat᷑ t̾ra et cinis. et ignorat
fragilitatem suam: Congregamini õs
uos: & audite. uel celi uel unuersa cre¬
atura: uel omnis multitudo isrł. Quȩ
sunt quȩ iubentur audire: Qd̃ dñs di¬
lexerit eum: haut dubiũ qͥncyrũ dari¬
umq significet: qͥ fec̃ uoluntatẽ dnĩ.
contra babylonẽ: et brachiũ suũ exer

Expanded text:
Deus sapientia sua fundavit terram, et dextera illius mensa est , sive firmavit coelos vel coelum, ut LXX transtulerunt. Vocat autem coelos, ut ejus pareant jussioni, et enarrent gloriam illius. Si autem coeli obediunt voluntati Domini, et suo currunt ordine: quid gloriatur terra et cinis , et ignorat fragilitatem suam? Congregamini omnes vos, et audite, vel coeli, vel universa creatura, vel omnis multitudo Israel. Quae sunt quae jubentur audire? Quod Dominus dilexerit eum, haud dubium quin Cyrum Dariumque significet, qui fecit voluntatem Domini contra Babylonem, et brachi