comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut fidelis quis inueniatur. Tanquam magnum
aliquia sibi fidelit didicisse uideantur ꝓ uerita¬
tis ddispensatione mentiri: cum ipsa fides in latino
sermone ab eo dicatur appeuata quia fit quod dr̃
Ybi autẽ fit quod dicitur: mentiendiutiq ñ est¬
locus. Fideus gͥ dispensator apłs paulus ꝓcul
dubio nob̃ exhib& in scribendo fidem. quia ue¬
ritatis dispensator erat ñ falsitatis: ac ꝑ hoc
uerum sc̃ꝑsit uidisse se petrum ingredientem¬
ñ recte ad ueritatem eugłii. eiq infaciem restitis¬
se qd gs̃ cogeret iudaizare. ipse uͦ petrus quoda
paulo fiebat utiut̃ lib̾tate caritatis. sc̃e ac beni¬
gne pietate humilitatis accepit. atq ita rarius
⁊sanctius exemplum postĩs p̃buit. quo ñ dedigna¬
rentur sicubi forte recti dramitem reliquissent. ⁊
apostĩorib corrigi. quod paulus hoc egit. quo
fident̃ auderent etiam minores maiorib ꝓ defen¬
denda ucritate guglica salua fr̃na caritate̾ resistẽ

Expanded text:
ut fidelis quis inveniatur , tanquam magnum ut fidelis quis inveniatur , tanquam magnum aliquid sibi fideliter didicisse videantur, pro veritatis dispensatione mentiri, cum ipsa fides in latino sermone ab eo dicatur appellata, quia fit quod dicitur. Ubi autem fit quod dicitur, mentiendi utiqlocus. fidelis igitur dispensator apostolus Paulus procul dubio nobis exhibet in scribendo fidem, quia ueritatis dispensator erat, non falsitatis. ac per hoc uerum scripsit uidisse se Petrum non recte ingredientem ad ueritatem euangelii eique in faciem restitisse, quod gentes cogeret Paulo fiebat utiliter libertate caritatis, sanctae ac benignae pietate humilitatis accepit atque ita rarius et sanctius exemplum posteris praebuit, quo non dedignarentur, sicubi forte recti tramitem reliquissent, etiam a posterioribus corrigi, quam Paulus, quo fidenter auderent etiam minores maioribus pro defendenda euangelica ueritate salua fraterna caritate resistere.
Abbreviated transcription (Latin):
dito nomine dispensadionis. fit ut mendaciũ
ñ sit m̃dacium. Quod si absurdum ẽ. cur gͦ ñ
aꝑte dicis officiosum m̃dacium defendendum
nisi forte nomen te mou&. quia ñ tam usitatũ
ẽ in ȩccłasticis libris uocabulum officii qd̃ am¬
brosius nr̃ ñ timuit. qui suos quosdam libros
utilium p̃ceptionum plenos de officiis uoluit
appellare: An si officiose mentiatur quisq cui¬
pandus ẽ. si dispensatiue appbandus. rogo de m̃¬
tiatur ubi legert. qui hoc putat. quia ⁊ in hoc ma¬
gna questio ẽ. sit ne aliquando mentiri uin bo¬
om̃s qui loquunt᷑ mendatium. S ut dixi ⁊ alia
ꝯmagna questio ẽ. Eugat quod uoluerit. ꝗͥ hoc
existimat. ub m̃tiatur. dum tam̃ ab seͥbentibus¬
auctorib sc̃arum scͥpturarum ⁊ maxime canoni¬
carum inconcusse credatur ⁊ defendatur ab eose
om̃ino mendatium. ne dispensatores xp̃i de qͥbus¬
dictum ẽ. hic iam queritur int̾ dispensatores

Expanded text:
dito nomine dispensationis fit, ut mendacium dito nomine dispensationis fit, ut mendacium non sit mendacium. quod si absurdum est, cur ergo non aperte dicis officiosum mendacium defendendum? nisi forte nomen te mouet, quia non tam usitatum est in ecclesiasticis libris uocabulum officii, quod Ambrosius noster non timuit, qui suos quosdam libros utilium praeceptionum plenos de officiis uoluit appellare. an, si officiose mentiatur quisque, culpandus est, si dispensatiue, adprobandus? rogo te. mentiatur, ubi legerit, qui hoc putat — quia et haec magna quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boomnes. qui loquuntur mendacium; sed, ut dixi, et alia et magna quaestio est — eligat, quod uoluerit, qui hoc existimat, ubi mauctoribus sanctarum scripturarum et maxime canonicarum inconcusse credatur et defendatur abesse omnino mendadictum est, Hic jam quaeritur inter dispensatores,
Abbreviated transcription (Latin):
cepta quasi de suis uiribus suꝑba elatione p̃su¬
satis ẽ explcande. ꝓuxus fortasse ⁊ sui proprii
uoluminis sermo debetur. Si ergo illud qd iex
ait. ñ concupisces. si humana infirmitas gr̃a di
adiuta ñ fu̾it. sub se reum tenet. ⁊ p̃uaricatorem
potius damnat quam liberat peccatorẽ: quan¬
tomagis illa que significationis causa p̾cepta
sunt. circuncisio. ⁊ cet̾a que grẽ reuelatione iatꝰ
innotescente. necesse fuerat aboleri. iustificare
neminem pot̾ant: Non tam̃ idõ fuerant tãꝗͣ
diabolica gentium sacrilegia fugienda. etiam
cum ipsa gr̃a iam inciꝑet reuclari. que umbris
talibus fucrat p̾nunciata. s ꝑmittenda paulu¬
lum. eis maxime qui ex illo populo cui data s̃
uenerant: postea uͦ tanquam cum honore sepui¬
ta sint. a xͥanis omnib inreꝑabilit̃ deserenda:
hoc aut̃ẽ quod dicis. ñ dispensatiue ut nr̃i uolu¬
ere maiores. quid sͥ uult oro de: Aut cnim hoc

Expanded text:
cepta quasi de suis uiribus superba elatione praesucepta quasi de suis uiribus superba elatione praesusatis est, explicandae prolixus fortasse et sui proprii uoluminis sermo debetur. si ergo illud, quod lex ait: Non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quanta magis illa, quae significationis causa praecepta sunt, circumcisio et cetera, quae gratiae reuelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, iustificare neminem poterant! non tamen ideo fuerant tamquam diabolica gentium sacrilegia fugienda, etiam cum ipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant. postea uero tamquam cum honore sepulta sint a Christianis omnibus inreparabiliter deserenda. Hoc autem, quod dicis \'non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores\'. quid sibi uult? oro te. aut enim hoc
Abbreviated transcription (Latin):
certe xanos obseruare debere. atq çuglica maxi¬
me illustratione p̃dicari: legem dicit ẽẽ sc̃am. &
mancdatum scm̃. ⁊ iustum ꝯbonum. Deinde sub¬
iungitur. Quod ergo bonum ẽ. mͥ factum ẽ mors:
A bsit. S peccatum ut appareat peccatum.ꝑ bo¬
num michi oꝑatum ẽ mortem: ut fiat supra mo¬
dum peccator. aut peccatum ꝑ mandatum. Qd
autem dicit hic peccatum ꝑmandatum fieri su¬
per modum: hoc alibi. lex subintrauit ut abun¬
daret delictum. Ybi aut̾ẽ abundauit deuctum:
suꝑ abundauit gr̃a. Et alibi cum suꝑius de dis¬
pensatione gr̃ȩ ioqueretur. quod ipsa iustifica:
uelut int̾rogans ait. Quid ergo lex: Atq huic
in t̾rogationi continuo respond&. Preuaricati¬
oms gr̃a posita ẽ: donec ueniret semen cui pro¬
missum ẽ. Hos ergo damnabilit̾ dicit ẽẽ sub le¬
ge quos reos facit lex. ñ implentes legem: dum ñ
inteligentes gr̃ę beneficium ad facienda dĩ pre-¬

Expanded text:
certe Christianos obseruare debere atque euangelica maxicerte Christianos obseruare debere atque euangelica maxime inlustratione praedicare. legem dicit esse sanctam et mandatum sanctum et iustum et bonum: deinde subiungit: Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? absit. sed peccatum ut appareat peccatum, um est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum. quod autem hic dicit peccatum per mandatum fieri supra modum, hoc alibi: Lex subintrauit, ut abundaret delictum: ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia; et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est. hos ergo damnabiliter dicit esse sub lege, quos reos facit lex non implentes legem, dum non intellegendo gratiae beneficium ad facienda dei prae
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate. ista indentione. qͥs qͥs tunc circuncide
mortuus ẽ. Hoc declarat: qđ ⁊ipse cõmemorasti.
Euacuati estis ax̃. qͥ in lege iustificamini. a gr̃a excidistĩ.
Illos itaq arguit. qui se iustificari in iege credebant.
ñ qui legitima illa ineius honore a quo mandatas
obseruabant: indelligendes. ⁊quia p̃nunciande ue¬
ritatis ratione mandata sint.⁊ quousq debeant
ꝑdurare. Unde ẽ illud qd̃ ait: si spũ ducimini. ñ
adhuc estis sublege. Uñ uelut colligis apparere. qͥ
sub iege ẽ. ñ dispensatiue ut nr̃os putas uoluisse
habere. Magna mͥ uidetur questio quid sit ẽẽ sub
lege: sic quemadmodũ apłs culpat. Neq enim
hoc eum propt̃ circuneisionẽ arbitror dicere:
aut illa sacrificia que tunc facta a patrib. nunc
a rͥanis ñfiunt. ⁊ cet̾a eis modi: s hoc ipsum
etiam qd̾ dicit lex ñ concupisces: quod fatemur

Expanded text:
uoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebuoluntate, ista intentione quisquis tunc circumcidebmortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: Si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue, ut nostros putas uoluisse habere. \'Magna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a Christianis non fiunt, et cetera eius modi, sed hoc ipsum etiam, quod lex dicit: Non concupisces, quod fatemur
Abbreviated transcription (Latin):
miam ꝓmissum ẽ dat̾um dm̃ testam̃tum nouum
domui nida. ñ scđm testam̃tum qđ disposuit pa¬
trib eoꝵ: ñ tam̃ arbitror ipsum dñm fauacit̃
a parentib circuncisum. ac si hoc propt̃ etatẽ
minime ꝓhibebat: nec illud arbitror eum dixis¬
se fallacit̾ lepso. que certe ñ illa ꝑmoysen p̾cep¬
ta obseruatio. s ipse mundauerat. uade zoffer
ꝑte sacͥficium qd p̃cepit moyses in testimoniũ
illis: nec fallacit̾ ascendit ad diem festum. usq
ado ñ causa ostentationis coram hominib. ut
ñ euident̃ ascenderit s latent̃. Adenim dixit idẽ
apłs. Ecce ego paulus dico uob̃: quia sicircun¬
posuit. nec ait. si circuncidamini ueracit̃. sic̃ nec
cum dare sententiȩ duȩ ut uelis subintelligi nisi
fallacit̾: ita ñ impudent̃ flagito ut etiam nos illic
intelligere sinas eis dictum. si circuncidamini. qͥ
proptea uolebant circuncidi. qđ alit̃ se putabant
in xp̃o saluos eẽ ñposse. Hoc ergo animo. hac

Expanded text:
miam promissum est daturum deum testamentum nouum domui Iuda non secundum testamentum, quod disposuit patribus eorum, non tamen arbitror ipsum dominum fallaciter a parentibus circumcisum. aut, si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaciter leproso, quem certe non illa per Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem apostolus: ecce ego Paulus dico uobis, quia, si circumposuit nec ait \'si circumcidamini ueraciter\' sicut nec cum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd gentes iudaizare cogebat. qd paulus utiq ñ
cogebat. obhoc illa uetera ueracit̃ ubi opus essc
obseruans. ut damnanda ñ ẽẽ monstrar&:. p̃dicans
tñ instanter. ñ eis s reuelata gr̃a fidi saluos fieri fide¬
ies. ne ad ea quãquam uelut necessaria suscipien¬
da compeller&. Sic autẽ credo apłm paulum ue¬
raciter cuncta ula gessisse. nec tam̃ nunc quẽquam
factum ex iudõ xͥanum. uł cogo uł sino talia uera¬
citer celebrare: sicut nec tu cui uidetur paulus ca
sunulasse cogis istum uł sims talia simulare. An
uis ut z̃ ego dicam hanc c̃ẽ summã question̾is. ĩ
dentes iudi. si sacrificia offerant que obtulit paulꝰ.
si filios eutuncidant. si sabbatum obseruent. ut¬

Expanded text:
quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis sed reuelata gratia fidei salnos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda compelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare. sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis, ut dentes Judaei, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus; si filios circumcidant, si sabbatum observent
Abbreviated transcription (Latin):
nenda ñ ẽẽnt. ñ tam̃ sic debuisse auferri a consue¬
tudine iudorum tanquã dedestanda atq damnã¬
da. Sensim ꝓm̃ atq paulatim feruente sane p̃dica¬
tione gr̃e xp̃i. qua sola nossent credentes se iustifi¬
n. saluosq fieri. ñ ulis umbris re rum ante fut᷑arũ.
tunc iam uenientium atq p̃sentium. ut in illorũ
iusoꝵ uocatione: quos p̃sentia carnis dm̃i ⁊ apłica
tp̃ra sic inuenerant. om̃is illa actio consũmaret᷑
umbrarum. Hoc ei suffecisse ad cõmendationem.
ut ñtanquã detestanda ⁊ similis ydolatȩ uitaret᷑.
ultra uͦ non hab̃ct ꝓgressum. ne putaret᷑ necessaria.
tanquã uł ab illa salus cẽt. uł sine illa ẽẽ ñ possar.
quod putauer̃ heretici: qui dum uolunt ⁊ iudei
onem timore petrus inciderat. ut de illo paulus
uerissime scriber&: ꝗd cum uidiss& ñ recte ingredi¬
entem ad ueritatem eugłii. eiq uerissime dicer&.

Expanded text:
nenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuenenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sane praedicatione gratiae Christi, qua sola nossent credentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa salus esset uel sine illa esse non posset, quod putauerunt haeretici, qui dum uolunt et Iudaeonem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
tenetur ⁊ man&. Si autẽ ñ ieiunare sabbato malũ
putauerimus tot ęccłas orientis. ⁊ multo maiorẽ
orbis xp̃iani partem qua temeritate cͥminabim᷑ :
Piac& ne tͥ ut medium quiidam ẽẽ dicamus. quod
tam̃ acceptabile sit ei qui hoc ñsimulate. s cõgru¬
enti societate atqz obseruantia fecent: Et tamen
nichil in legimus in canonicis libris p̃ceptum ẽẽ
xp̃ianis. Ontomagis illud malum dicere ñ audco
quod dm̃ p̃cepisse ipsa xana fide negare ñ possum.
qua didici ñ eo me iustificari. s gr̃adi ꝑib̾m xp̃m¬
ñm nr̃m: Pico gͦ circuncisionẽ p̃pucii. ⁊cȩtera
huiꝰ modi pͥori populo ꝑtestam̃tum qd uetus dr̃
diuinit᷑ cdlata ad significationẽ futoꝵ. que ꝑ xp̃m
ꝓpħiȩ. ñ autem necessario facienda quasi adhuc ex¬
pectandum ẽẽ ut uenirte fidi reuelatio que his si¬
gnificabat᷑ ẽẽ uentura. S quamuis gentib ĩpo¬

Expanded text:
tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum putauerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam esse dicamus, quod tamen acceptabile sit ei. qui hoc non simulate sed congruenti societate atque obseruantia fecerit? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa Christiana fide negare non possum, qua didici non eo me iustificari sed gratia dei pico ergo circumcisionem praeputii et cetera huius modi priori populo per testamentum, quod uetus dicitur, diuinitus data ad significationem futurorum. quae pee prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inpo
Abbreviated transcription (Latin):
s quia ⁊ falsis pleriq confidunt. ⁊ uͥ uera inueni¬
untur dicere a xp̃i gr̃a quȩ ẽ ipsa uenitas alieni st̃:
Cur aut̃ ñ dicam p̃cepta illa ucterũ sacm̃toꝵ nec bo¬
na eẽ. quia ñ eis homines iustificant᷑. umbrȩ s̃ enĩ
p̃nunciantes gr̃am qua iustificamur. nec tñ mala.
qr diuinitus p̃cepta s̃. tempori ꝑsonisq congru¬
entia. cum me adiuu& ⁊̃ prophica sententia qua
dicit ds se illi populo dedisse precepta ñbona. for¬
te enim propt̾ea ñ cuxit mala. s tantum ñ bona:
id: ñ talia ut illis homines boni fiant. aut sine
ilis  boni ñfiant. u ellem me docer& benigna sin¬
ceritas tua. utrũ simulate qͥsquam sc̃s orientalis
cum romam uenerit ieiunet sabbato. excepto illo
die paschalis uigilie qd si malum ẽẽ dixerimus:
ñ solum romanam ȩccłam. s ⁊̃ multa ei uicina. &
aliquanto remotiora damnabimus. ubi mos idẽ

Expanded text:
sed quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inuenised quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inueniuntur dicere, a Christi gratia, qui est ipsa ueritas, alieni sunt? Cur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur, umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua dicit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam sed etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem
Abbreviated transcription (Latin):
fecerat: qd̾ ea ub̃tate face poterat. qua ostender&
illa sacram̃ta nec tanquã necessaria debe appet
nec tanquã sacrilega debere damnari. S cauendũ
ẽ uidelic& in hac disputatione. ne sicut philoso¬
phi quedam facta hominum media dicamus
int̃ recte factum ⁊ peccatum. que neq in recte fac¬
tis. neq inpeccatis numerent᷑. ⁊urgeamur eo qd̃
obseruare legis cerimonias ñ potest ẽẽ indifferens.
s aut bonum aut malum: ut sibonum dixĩmus.
eas nos quoq obseruare cogamur: si aut̃ malum.
qñ ⁊ illi insua disputatione ueri aliquid dicunt:
quã forensium aduocatoꝵ. qñ in alienarum cau¬
sarum actione m̃tiuntur. Quoꝵ similitudo si ĩ
ipsa expositione cpłȩ ad galathas adconfirman¬
dam simulationẽ pctri pauli putata ẽ decenter
induci: quid ego apuddte tucam nom̃ philosopho¬
rum qui ñ proptaa uani s̃ quia om̃ia falsa dicuñ.

Expanded text:
fecerat, quod ea libertate facere poterat, qua ostenderet fecerat, quod ea libertate facere poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgeamur eo, quod obseruare legis caeremonias non potest esse indifferens sed aut bonum aut malum, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confirmandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cebant illi qui sine circuncisiõe p̃pucii. atq alus
circuncidit. ne iudis ⁊ maxime cognadioni eius
mat̾nȩ sic uiderent᷑ qui ex gentib in xp̃m credi¬
derant detestari circuncisionẽ sicut ydolatria de¬
destanda ẽ. cum illam ds̃ fieri p̃ceꝑit. hanc sacha¬
nas ꝑsuaserit: ⁊ditum propt̾ea ñ circuncidit. ne oc
casionem darꝙ eis qui sine uia cͥcuncisione dice¬
bant credentes saluos eẽ ñposse.⁊ ad deceptionẽ
gentium hoc ⁊̃ paulum sentire iactarent. qd ipse
satis significat ubi ait. S neq titus qui mecum
erat cũ essc gͥcus compulsꝰ ÷ circuncidi. ꝓpt̃ sub¬
introductos aut̃ falsos fr̃s qui subintroierant ꝑ¬
serutari lib̾tatẽ nr̃am. ut nos inseruitutẽ redig̾e̾nt:
quib nec adhoram cessimus subiectioni ut ue¬
ritas eugli ꝑmaneat aduos. Hic apparet qͥd eos
captare intellexerit. ut ñ facera quod in timotbeo

Expanded text:
cebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque alicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque alicircumcidit, ne Iudaeis tt maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit. hanc satanas persuais, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat. ubi ait: Sed neque Titus, qui mecum erat. cum esset Graecus, compulsus est circumcidi propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram. ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet. quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo
Abbreviated transcription (Latin):
di que iudis s̃ credita ñ ꝓhibebat᷑: quid mirum
si constringebat eum paulus ub̃e asserere qđ cũ ce¬
teris apłis se ierosolimis decreuisse meminerat:
Si audem hoc qd magis arbitror ante illud iero¬
solimitanũ concilium petrus fecit. nec sic mirũ
ẽ quod cum uolebat paulus ñ timide obdegere:
s ficient̃ asserere qd eum parit̃ sentire iã nouerat.
siue qd̃ cum eo contulerat eugłm. siue qd in cor
nelii centurionis uocatione etiã diuinitus eum
de hac re ammonitũ acceꝑat. siue qđ ante quã
illi quos timuerat uenissent antiochiam. cũ gen¬
dibus eum conuesci uiderat. Neq enim negamꝰ
in hac sendentia fuisse iam petrum. in qua⁊ paulꝰ
fuit. N itaq tunc eum quid in eare uerum esso
docebat. s eiꝰ simulationẽ. qua gs̃ iudaizare co¬
gebant᷑ arguebat: ñ ob aliud nisi quia sic illa oĩa
simuladoria gerebant᷑. tanquã uerum ẽẽt qd di¬

Expanded text:
dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue qnelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod ante, quam illi. quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod di
Abbreviated transcription (Latin):
p̃nunciandȩ causa ille umbrȩ in lege mandate
s. zido illi inuidiam ⁊ ꝑsecutionẽ concitare mo¬
lientes tanquã inimicum legis. mandadoꝵq di¬
uinoꝵ cͥminabant᷑. cuiꝰ faldȩ criminationis nui¬
diam congruentiꝰ deuitare ñ poss&. quam ut ea
ipse celebrar& que damnare tanquã sacrilega
putabat᷑: atq ita ostendẽt nec iudos tunc ab eis
tanquã a nefarus ꝓhibendos. nec gentiles ad ea
tanquã ad necessaria compellendos. Nam si reu̾a
sic ea reꝓbarar quẽadmodũ de illo auditum erat.
Sidõ celebranda susciꝑet. ut actione simulata suã
solunis apłi iam decreuerant ne qͥs quã gs̃ cogers
iudaizare. ñ aud̃ẽ decreuerant ne quisquam tunc
iudos iudaizare ꝓhib̾et: quamins ⁊ ipsos iam
decretum petrus habuit illam in antiochia simu¬
lationem qua gs̃ coger& iudaizare. quo ĩa nec
ipse cogebat᷑. quãuis propt̃ cõm̃danda eloquia

Expanded text:
praenuntiandae causa illae umbrae in lege mandatae praenuntiandae causa illae umbrae in lege mandatae sunt. et ideo illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam solymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decreuerant, ne quisquam tunc Iudaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam ipsos iam hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia
Abbreviated transcription (Latin):
scurum ẽ. ⁊ iacobum hoc ido monuisse ut scirc̃t
falsa ẽẽ que de illo audierant. Hi qui cum in xͣ
ex iudĩs credidissent. tam̃ emulatores erant legis.
ne ꝑ doctrinam xp̃iue lut sac̾lega. nec dõ man¬
dante conscͥpta damnari putarent᷑ que ꝑ moy¬
sen patrib fuerant ministrata. Hoc enumde pau¬
lo iactauerant. ñ illi qui intelligebant qͦ animo
a iudis fidelib obseruari tunc ista deb̃ent. propt̃
cõmendandam scł auctoritate diuinam. ⁊ sac̃m̃¬
toꝵ illoꝵ propħicam scĩtatem. ñ propt̃ adipiscen¬
dam saludem que iam in xp̃o reuelabatur. ⁊per
baptismi sacm̃ tum ministrabat᷑: s illi hoc de pau¬
lo sparserant qui sic ea uolebant obseruari. tanq̃
sine his mȩuglo salus credentib eẽ ñ possar. Ip¬
sum enim senserant uehcm̃tissimũ gr̃e p̃dicatorẽ.
zindendioni eoꝵ maxime adu̾sum. docendem ñ ꝑ
illa hominẽ iustificari. s ꝑ gr̃am ih̃u xp̃i. cuius

Expanded text:
scurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent scurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo audierant hi, qui, cum in Christum ex Iudaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iustificar
Abbreviated transcription (Latin):
nam detestantes atq damnantes. de quo ipse xꝰ
dicit. Si crederetis moysi. credẽtis zmͥ: de me enĩ
ille scͥpsit. Attende enim obsecro ipsa u̾ba iacobi
Uides inqͥt fr̃ quot milia s̃ in iudea qui credidunt
in xp̃m: Et hi om̃s emulatores s̃ legis. Audier̃¬
autẽ de te quia discissionẽ doces a moyse. coꝵ qui
ꝑgentes s̃ iudoꝵ. dicens ñ debere circuncidere eos
filios suos. neq scdm consuetudinẽ ingredi. Quid
gͦ est : itiq oportet conuenire multitudinẽ. Au¬
dient enim te suꝑuenisse. Hoc gͦ fac quod dibi
dicimus. Sunt nob̾ uiri quatuor uotum haben
impende in eos ut radant capita. Et scient om̃s
quia que de de audierunt falsa s̃: s sequeris ⁊ ipse
custodiens legem. De gentib aut̃ qui credider̃
nos mancdauimus iudicantes nicħ eiꝰ mõi serua¬
re illos. nͥ ut obseruent ab ydolis. immolato:
a sanguine. ⁊ afornicatione. Non ut opinor ob¬

Expanded text:
nam detestantes atque damnantes, de quo ipse Christus nam detestantes atque damnantes, de quo ipse Christus dicit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obsecro, ipsa uerba Iacobi: uides, inquit, frater, quot milia sunt in Iudaea, qui crediderunt in Christum, et hi omnes aemulatores sunt legis. audierautem de te quia discessionem doceas a Mose eorum qui per gentes sunt Iudaeorum dicens non debere circumcidere eos filios suos neque secundum consuetudinem ingredi quid ergo est utique oportet convenire multitudinem audient enim te supervenisse hoc ergo fac quod tibi dicimus sunt nobis viri quattuor votum habeninpende in eos, ut radant capita, et scient omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed sequeris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, ob
Abbreviated transcription (Latin):
illud petrum sic egisse credo: ut gentes cõger& iu¬
daizare. Hoc enim lego scͥpsisse paulum quẽ m̃¬
titum ẽẽ ñ credo. ⁊ ido ñ recte agebat hoc pecrus.
Erat enim contra eugłii ueritatem. ut putarent qͥ
credaebant in xp̃m sine illis uet̾ibus sacramentis
saluos se eẽ ñ posse. Hoc cnuim contendebant an¬
tiochie qus ex circuncisione credid̾ant. contra qͦs
pauius ꝑseuerant acrit̃q confligit. Ipsum uͦ
paulum ñ ad hoc id egisse. qđ uł timotheum cir¬
cuncidit. uel chencris uotum ꝑsoluit. uel ieroso¬
limis a iacobo ammonitus. cum eis qui uouerãt
legitima ila celebranda suscepit. ut putari uidẽ
rerum fut᷑arum ds fieri usserat tanquã ydolatͥã
gendilium damnare credẽtur. Hoc ẽ enim qd illi
iacob ait. auditum de illo ẽe quod discissionẽ
doceat a moyse. qd utiq nefas ẽ. ut credentes in
xp̃m discindant᷑ a proph̾a xp̃i tanquã eiꝰ doct¬

Expanded text:
illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iuillud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uiderererum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in Christum discindantur a propheta Christi tamquam eius doctri
Abbreviated transcription (Latin):
dam memo tie cõmendata. ñ aquiblib&. s ab
ipsiᷤᷤ apłis. ac ꝑhoc canonicum auctoritatis cul¬
m̃. reccpta ex om̃i parde uerax atq indubitanda
ꝑsistat. Nam sihoc fecit petrus qd fac̾e debuit.
mentitus ẽ paulus quod cum uiderit ñ recte in¬
gredientẽ ad ueritatem eugłis qͥs quis enim hoc
facit quod fac̾e deb&. recte utiq facit. ⁊idõ falsũ
de illo dicit. qui dic̃ eum ñ recte fecisse quod eum
nouit face debuisse. Si aut̃e uerum scripsit paulꝰ.
uerum ẽ quod petrus ñ recte tunc ingredicbat᷑
ad ueritatem euglii. Id gͦ faciebat qđ facere non
debebat & si tale aliquid paulus ipse iam fec̾at.
correctum potius etiam ipsum credam coapłi
sui correctionem ñ potuisse negligere. quam m̃¬
dacit̃ aliquid in sua epła posuise. ⁊ epła qualib
Quantomagis in illa. inqua p̃locutus ait que autẽ
scribo uob̃. ecce coram dõ qr ñm̃tior: Ego qͥdem

Expanded text:
dam memoriae commendata non a quibuslibet, sed ab dam memoriae commendata non a quibuslibet, sed ab is ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula posuisse, et epistula qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Ego quidem
Abbreviated transcription (Latin):
nichei plurima diuinarum scͥpt᷑arum quib eoꝵ
nefarius error clariñima sentendiarũ ꝑspicuitate
conuincit᷑. quia in alium sensum detorquere non
possunt. failsa ẽẽ contendunt. ita tam̃ ut eandẽ
falsitatem ñ sc̃bentib apłis tͥbuant. s nescio qͥb
codicum corruptorib: quod tam̃ quia nec plurib
siue antiqͥorib extmplarib. nec p̃cedentis lingue
auctoritate un latini libri int̃p̃tati s̃ ꝓbare aliq̃n
potuerunt. notissima om̃ib ueritate suꝑati con¬
fusiq discedunt. Ita ne ñ intelligit sc̃a prudentia
tua quanta malitię illoꝵ patescat occasio. si ñ ab
aliis aplicas litt̃as ẽẽ falsatas. s ipsos apłos falsa
petro paulum qd ipse paulus fecerat arguisse:
Non nunc quero qͥd fectrit: quid scͥpserit quero. H
ad questionẽ quã suscepi maxime ꝑtinet. ut ue¬
ritas diuinarũ scͥpt̾arum ad nr̃am fidem edificã¬

Expanded text:
nichei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nichei plurima diuinarum scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant, sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedifican
Abbreviated transcription (Latin):
racit scͥbebat. s nescio qua dispensatoria simu
iatione fauebat uidisse se petrum ⁊ barnabam
ñ recte ingredientes ad ueritatem eugłii. ac petͤ
in faciem restitisse. ñ ob aliud nisi quod gentes co¬
ger& iudaizare: At enim satius ẽ credere apłm
paulum aliqͥd ñ uere scripsisse. quã apłm petrũ
n recte aliqͥd egisse: Hoc si ita ẽ. dicamus qd̾ absit
a dño dõ tam excelent̃ electum.⁊ in concupiscencia
atq abducendda uxore aliena cõmisisse aduit̾ium.
Sin marito eius necando tam horrendũ homicidi¬
um. immo uͦ scĩo scͥpt᷑am in summo ⁊ cȩlesti aucto¬
ritatis culmine collocata. de ucritate cius certus
ac securus legam. ⁊ in ea homines uel approbatos
uel em̃clatos. us damnatos ueracit̾ discam. potiꝰ
quã facta humana. dum in quibꝰdam laudabilis
exccllentiȩ ꝑsonis aliqñ credere timeo rep̃henden¬
da ipsa ddiuina eloquia mn sint ubiq suspecta. ma¬

Expanded text:
raciracietrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? At enim satius est credere apostolum Paulum aliquid non uere scripsisse, quam apostolum Petrum non recte aliquid egisse. hoc si ita est, dicamus, quod absit, no deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Ma
Abbreviated transcription (Latin):
res canonicos. uel ꝓbabili ratione quod a uero
ñ ab horreat. ꝑsuadere potuerunt. Nec te mi fr̃¬
aliud sentire cxistimo. Prorsus inquã ñ de arbi¬
tror sic iegi tuos libros uelle tanquã propharum.
ant dubitare nefarium ẽ. Absit hoc a pia humili¬
tate. ⁊ ueraci de demetipso cogitatione. qua nisi
esses p̃ditus. ñ utiq diceres. utinam icitremur
complexus tuos. ⁊ collatione mutua uł docẽmus
aliqua uel disc̃emus. Q uod si de ipsum considcra¬
tione uite ac morum tuor. ñ simulate. ñ fallacit̃
dixisse credo. qͣntomagis equum ẽ me credere
recte ingrediunt᷑ ad ueritatem eugłii. dixi petͦ
coram om̃ib. Si tu cum sis iuds gentilit̃ ⁊ ñ
iudaice uiuis : quomͦ gendes cogis iudaizare:
De quo enim certus sum quod me scͥbendo uł io¬
quendo ñ fallat. si fallebat apłs filios suos quos
formaret᷑. quib cum p̃misiss& dicens. que aut̃
scbo uob̾ ecce coram do quia ñ m̃tior. ñ tam̃ ue¬

Expanded text:
res canonicos uel probabili ratione, quod a uero res canonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prophetarumant dubitare nefarium est. Absit hoc a pia humilitate et veraci de temetipso cogitatione: qua nisi esse praeditus, non utique diceres, utinam mereremur complexus tuos, et collatione mutua vel doceremus aliqua uel disceremus! Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos formaretur, quibus cum praemisisset dicens: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. non tamen ue
Abbreviated transcription (Latin):
nisi forte ille modus ẽ quo utrumq hoc uicium.
uel uicii suspicionẽ caueamus. si cum doctiore
amico sic disputemus. ut qͥcquid dixerit neces se
sit aꝑꝑbare. nec querendi saltem causa liceat ali¬
quantulum reluctari. Tunc uͦ sine uuo timore
offensionis. tanquã in campo ludit᷑: s mirum
si nob̃ ñ illuditur. Ego enim fadeor caritati tuȩ
solis eis scͥptarum libris que iam canonicȩ appel¬
iant᷑. didici hunc timorem honorẽq deferre. ut
nullum eoꝵ auctorem scͥbendo errasse aliqͥd fir¬
missime credam. ac si aliquid in eis offendero lit
teris. quod uideat᷑ cont̾rium ucritati. nicħ aliud
quã uel m̃dosum ẽe codicem. uł int̃p̃tem ñ assecu¬
tum ẽẽ quod dictum ẽ. uł me minime intelierisse
ñ ambigam. Auos autẽ ita lego. ut quantalib&
scĩtate doctrinaq p̃polcant. ñ id̾o uerum putẽ
quia ipsi ita senserunt. s quia mͥ uł ꝑ ilios aucto¬

Expanded text:
nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum, si nobis non inluditur. ego enim — fateor caritati tuae — solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si ali quod videatur contrarium veritati, nihil aliud quam vel mendosum esse codicem, vel interpretem non assecutum esse, quod dictum est, vel me minime intellexisse, non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque polleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi per alios aucto
Abbreviated transcription (Latin):
sa. ingeniosa diligentia. Hȩc tͥ ñ tantum donan¬
te. uerum ⁊̃ dictante sp̃u scõ. ut in magnis ⁊ la¬
boriosis questionib ñ tanquã ludentem in cam¬
po sẽpturarum. s in montib anhelandem ad¬
disserentes dec&: putasti dicendum ẽẽ ludamus.
siue illud aꝑtum ⁊planum sit uñ colioquimuꝵ.
siue anduum atq difficile: hoc ipsum edoce ob¬
sccro te. quonãm assequi ualeamꝰ. ut cum forte
aliquid nos moue quod nob̾⁊ si ñ cautius atten¬
dentibus. certe tardius intelligentib ñ ꝑ batum
ẽ.⁊ quid nob̃ uideatur contra conamur asserere.
si hoc aliqͣnto securiore lib̾tate dicamus. ñ incida¬
mus in suspicionem puerilis iactantiȩ. quasi nr̃o
nomini famã uiios illustres accusando queramꝰ.
Si autẽ aliquid asꝑum iefeuendi necessitate dep¬
mptum quo tolerabile fiat. leniore circũ fundam᷑
eioquio. litum melle gladium stringere iudicem᷑.

Expanded text:
sa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donansa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante, uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scripturarum, sed in montibus anhelantem addisserentes decet, putasti dicendum esse \'ludamus\', siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus, certe tardius intellegentibus non probatum est, et, quid nobis uideatur, contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur,
Abbreviated transcription (Latin):
derat. caritas fr̃na gaudebat. Quod non feci re¬
prchendendo germanitatẽ tuam. cuius in ea re
aliquã culpam me cognouisse ñ ausim dicere. sed
dolendo humañi miscriam. cuiꝰ in amicitus mu¬
tua caritate retinendis. quantalib illa sit in c̾ta
permansio ẽ. Terum illud malueram tuis nosse
rescriptis utrum mͥ ueniam quã poposceram dedis:
quod aptius mͥ intimari cupio. quamuis hilarior
quidam uultus litt̾arum tuarum ⁊ hoc me impe¬
trasse significare uideatur. si tam̃ pꝰ lectam illã
misse s̃. quod in eis minime appar&e. Petis. uel
potius fiducia caritatis iubes: ut in scͥpturarum
campo. sine nr̃o inuicem dolore iudamus. Et¬
quidem qͣntum ad me attinet: serio ista quã
iudo nos agere mallem. Quod si hoc u̾bum tͥ
propt̃ facilitatẽ ponere placuit. ego fateor ma¬
ius aliquid expeto abenignitate uirium tuarũ.
prudentiaq tam docta ⁊ otiosa. annosa. studio¬

Expanded text:
derat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci rederat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studio
Abbreviated transcription (Latin):
sit humanitatis tuȩ atq iusticiȩ accusantem re¬
prehendere ñ respondentem. in scripturarum si pla¬
cet campo. sine nr̃o inuicem dolore ludamus:.¬
omino dilectissimo ⁊ in xp̃i
uisceribus honorando scõ fr̃i
ꝓ comprb̃o ieronimo. augusti¬
nus in dño salutẽ. Iam pͥdem
tuȩ caritati ꝓlixam epłam mi¬
si. respondens illi tuȩ quam ꝑ
scm filium tuum asterium nc̃
iam ñ solum frẽm uerum etiã collegam meum mi¬
sisse de recolis. que utrum in manus tuas ꝑuenire
meruerit adhuc nescio. nisi quod ꝑfrẽm sinceris¬
simum firmum scribis. siilie qui me pͥmum gladio
petiit stilo repuisus ẽ: ut sit humanitatis meȩ atq
iusticiȩ accusandem rep̃hendere ñ respondendem
Hoc solo tenuissimo indicio utcũq conicio legis¬
se te illam epłam meam. In ea quippe deploraui
tantam int uos extitisse discordiam. de quorum
tanta amicitia quaqua u̾sum eam fama diffu¬

Expanded text:
sit humanitatis tuae atque iustitiae accusantem resit humanitatis tuae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. in scripturarum, si placet, campo sine nostro inuicem dolore ludamus.DOMINO DILECTISSIMO ET IN CHRISTI VISCERIBUSesbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi respondens illi tuae, quam per sanctum filium tuum Asterium, nunc iam non solum fratrem, uerum etiam collegam meum, misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffu
Abbreviated transcription (Latin):
Cum a scõ fr̃e nr̃o souicite quererẽ
quid ageres: solpitem de letus au¬
diui. Rursus cum tuas litt̾as ñ
dicam sperarem s exigerem: te nes¬
ciente de africa ꝓfectum se ẽẽ dix̃. Itaq reddo t̃
ꝑeum salutationis officia: qui te unico amore com¬
plectitur. Simulq obsecro ut ignoscas pudori mõ
quod diu p̃cipienti ut rescrib̾em negare ñ potui:
nec ego tͥ. s causȩ causa respondit. Et si culpa ẽ
respondisse: queso ut patient̃ me audias: multo
sant istiusmodi querimonie. sit int̾ nos pura ger¬
manitas ⁊ deinceps ñ questionũ.s caritatis ad nos
scripta mittamus. Sc̃i fĩs qui nob̾cum domino
seruiunt: affatim de salutant. Sc̃os qui tecum xͥ
leue trahunt iugum p̃cipue sc̃m ⁊ suscipiendum
papam alypium: ut meo salutes obsequio. p̃cor:¬
explanationũ in ionam: puto quod ridiculam
cucurbite ñ recipias questionem. Sin aut̃ amicus
qui me primus giadio petuit stilo repulsus est:

Expanded text:
Cum a sancto fratre nostro sollicite quaererem, quid ageres, sospitem te laetus audiui. rursum, cum tuas litteras non dico spera- I rem, sed exigerem, nesciente te de Africa profectum esse se dixit. I itaque reddo tibi per eum salutationis officia, qui te unico amore I complectitur, simulque obsecro, ut ignoscas pudori meo, quod diu praecipienti, ut rescriberem, negare non potui. nec ego tibi, sed causae causa respondit. et si culpa est respondisse – quaeso, ut patienter audias —, multo sant istius modi querimoniae; sit inter nos pura germanitas et deinceps non quaestionum, sed caritatis ad nos scripta mittamus. sancti fratres, qui nobiscum domino seruiunt, affatim te salutant. sanctos, qui tecum Christi leue trahunt iugum, praecipue sanctum et suscipiendum papam Alypium, ut meo obsequio explanationum in Ionam, puto, quod ridiculam cucurbitae non recipias quaestionem. sin autem amicus, qui me primus gladio petiit, stilo repulsus est,
Abbreviated transcription (Latin):
aboli deuolutum. Quid queris amplius: S sieut
tu simulationẽ apłoꝵ abhuiꝰ demporis ratione se¬
cernis: ita ego pauli apłi ueracem tunc in his oĩ¬
bus conu̾sationẽ abhuiꝰ temporis quamus mini¬
me simulata cerimoniarũ iudaicarũ obseruatioe
secerno: qm̃ tunc fuit aꝑꝓbanda. nunc detestancda.
Ita quamuis legerimus lex ⁊pphe usq ad iohannẽ
baptistam: ⁊ quia propt̾ea querebant iudi xp̃m in¬
terficere. quia ñ solum soluebat sabbatum. s & pa

Expanded text:
aboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut aboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simulationem apostolorum ab huius temporis ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caerimoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda, nunc detestanda. ita, quamuis legerimus: lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam et quia propterea quaerebant Iudaei Christum interficere, quia non solum