comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ legib siceris. si dixeris unde p̾sumam.
qͦd si hoc iniustũ ẽ non sic ero: respondebo.
quia sieris intua potestate aut miser ñ
eris. aut tu ipse te in iuste regendo. iuste e¬
ris miser: aut uolendo & ñ ualendo te iu¬
ste reg̃em. ñ eris intua potestate: & aut
in nulliꝰ eris. aut in alteriꝰ. Si in nulliꝰ: aut
inuitus.aut uolens.S inuitus ẽẽ nichil
potes: nisi te uis aliqua suꝑauerit. Porro
nulla ui suꝑari potest: qui ẽ innulliꝰ po¬
testate. Si autẽ uolens innulliꝰ eris pote¬
state. adhoc ratio recurrit ut sis intua. &
aut te iniuste regendo.iuste miser eris:
aut q̃m qͦd libet uolens eris. habeas adhuc
unde grãs agas bonitati creatoris tui. Qd
si untua potestate noneris: aut potentior
ꝓfecto. aut infirmior te habebit inpote¬
state. Quod si infirmior: tua culpa & u¬
sta miseria. Poteris enĩ infirmiorẽ supera¬
re: si uoles. Si autẽ potentior te infirmiorẽ

Expanded text:
cujus legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam cujus legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam quod si hoc injustum est, non sic ero? respondebo, Quia si eris in tua potestate, aut miser non eris, aut tu ipse te injuste regendo, juste eris miser; aut volendo et non valendo te juste regere, non eris in tua potestate, et aut in nullius eris, aut in alterius: si in nullius, aut invitus, aut volens: sed invitus esse nihil potes, nisi te vis aliqua superaverit; porro nulla vi superari potest, qui est in nullius potestate: si autem volens in nullius eris potestate, ad hoc ratio recurrit, ut sis in tua; et aut te injuste regendo juste miser sis; aut quoniam quodlibet volens eris, habes adhuc unde gratias agas bonitati Conditoris tui. Quod si in tua potestate non eris, aut potentior profecto, aut infirmior te habebit in potestate. Quod si infirmior, tua culpa, et justa miseria: poteris enim infirmiorem superare si voles. Si autem potentior te infirmiorem
Abbreviated transcription (Latin):
niã modũ. neq non inueniri posse. atq
omĩno non ẽẽ confirmẽ. quo ei deputetur.
quicquid in eiꝰcreat᷑a ita fieri necesse ẽ: ut uo¬
luntate peccantiũ fiat. Si enĩ quis dixerit.¬
non eẽ. quã miserũ esse me mallẽ: respon¬
debo m̃tiris. Nam & nẽ miser es: nec obali¬
ud mori non uis. nisi ut sis. Ita cum miser
nolis eẽ: eẽ uis tam̃. Age igitur gr̃as ex eo qͦd
es uolens: ut qͦd inuitus es auferatur. Uolen
enĩ es: & miser inuitus es. Quod si ingratuᷤᷤ
es. in eo qͦd eẽ uis: uire cogeris eẽ quod ñ uis.
Ex illo igitur qͦd etiam ingratus habes qͦd uis:
creatoris laudo bonitatem. Ex illo autẽ quod
ingratus pateris quod ñ uis: ordinatori lau¬
do usticiã. Si dixeris non ideo mori nolo
qd malĩ miscreẽ ꝗͣ ommino ñeẽ. s ne pꝰ mortẽ mise¬
rior sim: respondebo. Si hoc iniustũ est. ñ
sic eris. Si autẽ hoc iustum ẽ. laudemꝰ eum

Expanded text:
niam modum, neque inveniri posse, atque niam modum, neque inveniri posse, atque omnino non esse confirmem, quo ei deputetur, quicquid in ejus creatura ita fieri necesse est, ut voluntate peccantium fiat. Omnino igitNon esse, quam miserum me esse mallem: respondebo, Mentiris. Nam et nunc miser es, nec ob aliud mori non vis, nisi ut sis: ita cum miser nolis esse, esse vis tamen. Age igitur gratias ex eo quod es volens, ut quod invitus es auferatur. Volens enim es, et miser invitus es. Quod si ingratus es in eo quod esse vis, jure cogeris esse quod non vis. Ex illo igitur quod etiam ingratus habes quod vis, Creatoris laudo bonitatem: ex illo autem quod pateris ingratus quod non vis, ordinatoris laudo justitiam. 19. Si dixerit, Non ideo mori nolo, quod malim miser esse quam omnino non esse, sed ne post mortem miserior sim: respondebo, Si hoc injustum est, non sic eris; si autem hoc justum est, laudemus eum
Abbreviated transcription (Latin):
malunt. qm passerẽ suũ. & multo magis
si homo ille sit terribił. passer autẽ sit cano¬
rus & pulcher: ita hi qui ꝓuectu animi
ad sapientiam ꝓfecerunt. imꝑitos rerũ
existimatores cum inuenerint dm̃ laudan¬
tes increaturis minorib. qui eas carnalib
siuis sensib accõmodatius adhibent: insu¬
ꝑiorib uͦ atq meliorib partĩ eũ non lau¬
dantes minus ue laudantes: partĩ etiã ui¬
tuꝑare aut emendare conantes: partim ñ
credentes. qͦd earũ ille sit conditor: talium
iudicia uł omĩno contẽpnere si corrigere ne¬
queunt. uł donec corrigant equo ammo
tolerare ac sustinere consuescunt. Quȩ cũ¬
ita sese habeant: tantũ ab est auero. qͦd erea¬
tori deputanda existimantur peccata ere¬
aturȩ. quãuis necesse ẽ fiant quȩ ipse fu¬
tura p̾seiuit: ut cum tudixeris non te in¬
uenire quomͦ ñ ei deputetur qͥcqͥd in eius
creatura fieri necesse ẽ: ego contra ñ inue¬

Expanded text:
malunt, quam passerem suum; et multo magis malunt, quam passerem suum; et multo magis si homo sit ille terribilis, passer autem canorus et pulcher: ita ii qui provectu animi ad sapientiam profecerunt, imperitos rerum aestimatores cum invenerint Deum laudantes in creaturis minoribus, qui eas carnalibus suis sensibus accommodatius adhibent, in superioribus vero atque melioribus partim eum non laudantes, minusve laudantes, partim etiam vituperare aut emendare conantes, partim non credentes quod earum ille sit conditor; talium judicia vel omnino contemnere, si corrigere nevel donec corrigant, aequo animo tolerare ac sustinere consuescant. Cita se habeant, tantum abest a vero, quod Creatori deputanda existimantur peccata creaturae, quamvis necesse est fiant, quae ipse futura praescivit, ut, cum tu dixeris, non te invenire, quomodo non ei deputetur, quicquid in ejus creatura fieri necesse est, ego contra non inve
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. aut quid hoc. omĩa enĩ in ordine suo eͤ¬
ata sunt. quanto imꝑitius de quac̃q aĩa
dicitur. que ad quantãlibet sui decoris di¬
minutionẽ defectumq ꝑuenerit. omĩũ cor¬
poꝵ dignitatẽ sine ulla dubitatione suꝑa¬
uit : alit̾ enĩ estumat ratio: aliter usus. Ra¬
tio estimat luce ueritatis. ut recto iudicio sub¬
dat minora maiorib: usus autẽ consuetu¬
dine cõmoditatis plerũq inclinatur. ut ea
pluris estimet. quȩ ueritas minora ẽẽ con-¬
uincit. Cum enĩ corpora celestia corporib
tẽrestrib magna differentia ratio p̃ponat:
quis tam̃carnaliũ hominũ ñ mallet uł plu¬
ra deesse incȩlo sidera. quã unã arbusculam
inagro suo. aut uaccã in arm̃to: s sicut etate
maiores homines uł omĩno contẽpnunt.
uł certe patient᷑ corrigenda expectant iudicia par¬
uuloꝵ. qui exceptis quibdã quoꝵ amore
letantur quẽlibet hominũ cȩteroꝵ mori

Expanded text:
hoc? utquid hoc? omnia enim ordine suo crhoc? utquid hoc? omnia enim ordine suo creata sunt: quanto imperitius de quacumque anima dicitur, quae ad quantamlibet sui decoris diminutionem defectumque pervenerit, omnium corporum dignitatem sine ulla dubitatione s Aliter enim aestimat ratio, aliter usus. Ratio aestimat luce veritatis, ut recto judicio subdat minora majoribus: usus autem consuetudine commoditatis plerumque inclinatur, ut ea pluris aestimet quae veritas minora esse convincit. Cum enim corpora coelestia corporibus terrestribus magna differentia ratio praeponat, quis tamen carnalium hominum non mallet, vel plura deesse in coelo sidera, quam unam arbusculam in agro suo, aut vaccam in armento? Sed sicut aetate majores homines vel omnino contemnunt, vel certe patienter corrigenda exspectant judicia parvulorum, qui exceptis quibusdam quorum amore laetantur, quemlibet hominum caeterorum mori
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝙ aĩe ⁊ icdõ nuilio pacto amitat ꝗ corpore: melior
in corporib aut̃ lur ten& pͥmum locũ. conscqucus e
it pͥmo corpori aĩa extrema preponatur. fieriq uossi c
ut corpori alicuiꝰ aĩe aliqd̾ aliud corpus anteftratus:
ut aut̃ ipsi animnȩ nuuom̃. Curgͥ nil audetur as̃ & in¬
effabili predicatione laudetur: qui cũ fece¬
rit eã que inlegib eẽnt iusticie ꝑmansiurȩ
fecit etiam alias animas. quas uel peccaturaᷤ.
uł inpeccatis etiam ꝑseueraturas ẽẽ p̃uide¬
qm nullũ habent rationale ac liberũ uolun¬
tatis arbitrium.peccare non possunt: quȩ
tam̃ adhuc etiã ipse meliores s̃ quã corpoꝵ
quoꝵlibet quantũlibet splendidissimꝰ ful¬
gor: quẽ ꝓ ipsius dĩ sumini substantia. qui¬
da quãuis cũ magno errore uenerantur:
Quod simordine corporearũ creaturaꝵs ab
ipsis siderũ choris. usq ad numerũ capilloꝵ
nrõꝵ ita gradatim bonarũ rerũ pulchritu.¬
do contexitur. ut ĩꝑitissime dicatur. qͥd est

Expanded text:
a est, et ideo nullo pacto amittit quod corpore est melior, in corporibus autem lux tenet primum locum; consequens est ut primo corpori anima extrema praeponatur, fierique possit ut corpori alicujus animae aliquod aliud corpus anteferatur, ut autem ipsi animae nullo modo. Cur ergo non laudetur Deus, et ineffabili praedicatione laudetur, qui cum fecerit eas quae in legibus essent justitiae permansurae, fecit etiam alias animas, quas vel peccaturas, vel in peccatis etiam perseveraturas esse praevidequoniam nullum habent rationale ac liberum voluntatis arbitrium, peccare non possunt? Quae tamen adhuc etiam ipsae meliores sunt, quam corporum quorumlibet quamlibet splendidissimus fulgor, quem pro ipsius summi Dei substantia quidam, quamvis cum magno errore, venerantur. Quod si in ordine corporearum creaturarum ab ipsis siderum choris usque ad numerum capillorum nostrorum, ita gradatim bonarum rerum pulchritudo contexitur, ut imperitissime dicatur, Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
ferioꝵ sempit̾na nos diaboli dampnatio cru¬
ciatus q reuocaret. Tanta ẽ autẽ pulchritu¬
do iusticiȩ. tanta ẽ iocunditas lucis ȩt̾nȩ. hoc
ẽ in cõmutabilis ueritatis atq sapientiȩ ut ã¬
sinon liceret amplius in ea manere quã uni
dicimora: propt̾ hoc solum innumerabiles
anni huius uite pleni delicuis & circũsiuentia
temporaliũ honoꝵ. recte meritoq contẽpne.¬
rentur. Non enim falso aut paruo affectu di¬
etum ẽ. qm̃ melior dies unus in atriis tuis
suꝑ milia: quãquam & alio sensu possit intel¬
ligi. ut milia dierum in temporis mutabilita¬
te intelligant᷑: unius autẽ dici nomine. incõ¬
mutabilis et̾nitas uocet᷑. Nescio me aliqͥd pre¬
t̃misisse qd̾ ex nr̃a responsione quantum dñs
prebere dignatus ẽ. tuis int̾rogationib desit:
quãquam & si aliqͥd tibi occurrit. modus lib̾
nos iam finem facere. & ab hac disputatione
requiescere aliquando compellit:¬

Expanded text:
feriorum, sempiterna nos diaboli damnatio cruferiorum, sempiterna nos diaboli damnatio cruciatusque revocarent. 77. Tanta est autem pulchritudo justitiae, tanta jucunditas lucis aeternae, hoc est incommutabilis veritatis atque sapientiae, ut etiamsi non liceret amplius in ea manere quam unius diei mora, propter hoc solum innumerabiles anni hujus vitae pleni deliciis et circumfluentia temporalium bonorum recte meritoque contemnerentur. Non enim falso aut parvo affectu dictum est: Quoniam melior est dies unus in atriis tuis super millia . Quanquam et alio sensu possit intelligi, ut millia dierum in temporis mutabilitate intelligantur; unius autem diei nomine incommutabilitas aeternitatis vocetur. Nescio me aliquid praetermisisse quod ex nostra responsione, quantum Dominus praebere dignatus est, tuis interrogationibus desit: quanquam et si tibi aliquid occurrit, modus libri nos jam finem facere, et ab hac disputatione requiescere aliquando compellit
Abbreviated transcription (Latin):
tempnit. Si autẽ tanquã obuius sͥ placet sͥ.
ad ꝑu̾se imitandum dm̃. ut potestate sua frui
uelit: tanto fit minor.quanto se cupit ẽẽ ma¬
iorem: & hoc ẽ initium omnis peccati suꝑbia
& initium suꝑbiȩ hominis. apostatare ado
Suꝑbiȩ autẽ diaboli accessit maliuolentissi¬
ma inuidia:ut hanc suꝑbiam homini ꝑsuade¬
ret: ꝑ quam sentiebat se ẽẽ dampnatumS ñ
factum ẽ. ut pena hominẽ susciꝑet emenda¬
toria potius. quam interfectoria: ut cui se dia¬
bolus ad imitationẽ suꝑbiȩ prebuerat. ei se
dñs ad imitationẽ humilitatis preberet: per
quẽ nobis ȩt̾na uita ꝓmittit᷑: ut prerogato no¬
bis xp̃i sanguine. post labores miseriasq in¬
effabiles. tanta caritate libatori nr̃o adherca¬
mus. & tanta eiꝰmeũ caritate rapiamur: ut
nulla nos uisa ex inferiorib a conspectu su¬
periore detorqueant: Quãquam & si aliqͥd
huic intentioni nr̃ȩ suggẽtur ab appetitu in¬

Expanded text:
temnit. Si autem tanquam obvius placet sibi temnit. Si autem tanquam obvius placet sibi ad perverse imitandum Deum, ut potestate sua frui velit, tanto fit minor, quanto se cupit esse majorem. Et hoc est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Deo . Superbiae autem diaboli accessit malevolentissima invidia, ut hanc superbiam homini persuaderet, per quam sentiebat se esse damnatum. Unde factum est ut poena hominem susciperet emendatoria potius quam interfectoria, ut cui se diabolus ad imitationem superbiae praebuerat, ei se Dominus ad imitationem humilitatis praeberet, per quem nobis aeterna vita promittitur: ut praerogato nobis Christi sanguine, post labores miseriasque ineffabiles tanta charitate liberatori nostro adhaereamus, et tanta ejus in eum claritate rapiamur, ut nulla nos visa ex inferioribus a conspectu superiore detorqueant; quanquam et si aliquid huic intentioni nostrae suggereretur ab appetitu in
Abbreviated transcription (Latin):
homo consentiendo peccauit: alterũ asubiacẽ¬
tibus reb. uel intentioni animi. uel sensib cor¬
poris. Intentioni animi subiacet excepta incõ¬
mutabilitate trinitatis: quȩ quidẽ ñ subiacet.
s eminet potius. Subiacet gͦ intentioni anmi
prius ipse animus. unde nos etiã uiuere sen¬
timus: deinde corpus qđ̃ amministrat unde
ad qdlibet oꝑandum membrũ qd̃ opus est.
cum opus ẽ mouet. Subiacent autẽ sensib
corporis: quecũq corporea. Ut autẽ in contẽ¬
platione summȩ sapientiȩ quȩ utiq animꝰ
non ẽ. nam incõmutabilis est. etiã seipsum qͥ
ẽ incõmutabilis animus intueatur. & sibi ip¬
se quodammn ueniat in mentẽ: non fit nisi dif¬
ferentia qua non ẽ qd ds: & tam̃ aliqͥd ẽ quod
possit placere post dm̃. Melior ẽ autẽ cum
obliuiscit᷑ sui. pre caritate incominutabilis dĩ:
uel se ipsum penitus in illiꝰ comꝑatione con¬

Expanded text:
homo consentiendo peccavit; alterum a subjacenhomo consentiendo peccavit; alterum a subjacentibus rebus vel intentioni animi, vel sensibus corporis. Intentioni animi subjacet, excepta incommutabilitate Trinitatis, quae quidem non subjacet, sed eminet potius; subjacet ergo intentioni animi prius ipse animus, unde nos etiam vivere sentimus: deinde corpus quod administrat; unde ad quodlibet operandum, membrum quod opus est, cum opus est movet. Subjacent autem sensibus corporis quaecumque corporea. 76. Ut autem in contemplatione summae sapientiae quae utique animus non est; nam incommutabilis est, etiam seipsum, qui est commutabilis, animus intueatur, et sibi ipse quodammodo veniat in mentem, non fit nisi differentia qua non est quod Deus, et tamen aliquid est quod possit placere post Deum. Melior est autem cum obliviscitur sui prae charitate incommutabilis Dei, vel seipsum penitus in illius comparatione con
Abbreviated transcription (Latin):
ad sapientiam transituri: etiã cum molestia
carendi ꝑniciosarũ consuetudinũ pestilentio¬
sa dulcedine.Queri autẽ hoc loco potest. si
homini presto fuerunt ex utraq parte uisa.
unũ ex precepto di. alterum ex suggestione
serpentis: unde ipsi diabolo suggestum sit ap¬
petendȩ impietatis consilium. quo de subli¬
mibus sedib laberet᷑. Si enm nullo uiso tangẽt.
non eligeret facere qd̃ fecit. Nam si ñ ei aliqͥd
uenisset in ment̾e: nullomͦ intentionẽ conũti¬
set in nefas. Snde igit᷑ uenit in mentẽ quicqͥd
illud ẽ quod uenit in mentẽ: ut ea moliret᷑ qͥb
ex bono angło diabolus fieret: Qui enim uult̃.
ꝓfecto aliqͥd uult. Qd̾ nisi aut intrinsecus per
sensus corporis ammoneat᷑: aut occultis modis
in mentẽ ueniat: uelle non podest. Discernenda
gͥ sunt genera uisoꝵ: quoꝵ unum ẽ qd̃ ꝓficiscit᷑
uoluntate suadentis.quale illud ẽ diaboli cui

Expanded text:
ad sapientiam transituri, etiam cum molestia ad sapientiam transituri, etiam cum molestia carendi perniciosarum consuetudinum pestilentiosa dulcedine. 75. Quaeri autem hoc loco potest, si homini praesto fuerunt ex utraque parte visa, unum ex praecepto Dei, alterum ex suggestione serpentis; unde ipsi diabolo suggestum sit appetendae impietatis consilium, quo de sublimibus sedibus laberetur. Si enim nullo viso tangeretur, non eligeret facere quod fecit: nam si non ei aliquid venisset in mentem, nullo modo intentionem convertisset in nefas. Unde igitur venit in mentem, quidquid illud est quod venit in mentem, ut ea moliretur quibus ex bono angelo diabolus fieret? Qui enim vult, profecto aliquid vult: quod nisi aut extrinsecus per sensum corporis admoneatur, aut occultis modis in mentem veniat, velle non potest. Discernenda igitur sunt genera visorum, quorum unum est quod proficiscitur a voluntate suadentis, quale illud est diaboli, cui
Abbreviated transcription (Latin):
rum: Uerum hoc interest qd sine uoluntate
plerumq ista fiunt: illa autẽ nũquã nisi per
uoluntatẽ. Unde iustissime retributiones con-¬
ciendum qd̃libet. nisi aliqđ uisum: quid aut̃
quisq uel sumat uel respuat est in potestate.
s quo uiso tangatur nulla potestas ẽ. faden¬
dum ẽ & ex suꝑiorib & ex inferiorib uisis
animũ tangi. ut rationalis substantia ex u¬
troq sumat qd uoluerit: & ex merito sum̃di.
uel miseria uel beatitas subsequat᷑ uelut in
paradiso. uisum ex suꝑiorib preceptum di:
uisum ex inferiorib suggestio serpentis. Nã
neq qͥd sͥ preciperet᷑ adño. neq quid sͥ a serpẽ¬
de suggereret᷑. fuit in hominis potestate. Quã
sit autẽ liberum & ab om̃ib difficultatis uin¬
culis expeditum. in ipsa sapientiȩ sanitate cõ¬
stituto. non cedere uisis inferioris illecebrȩ: uł
hinc intelligi podest. qd̾ etiã stulti suꝑant ea¬

Expanded text:
rum. Verum hoc interest, quod sine voluntate rum. Verum hoc interest, quod sine voluntate plerumque ista fiunt: illa autem nunquam nisi per voluntatem; unde justissimae retributiones conciendum quodlibet, nisi aliquod visum; quid autem quisque vel sumat vel respuat, est in potestate, sed quo viso tangatur, nulla potestas est: fatendum est et ex superioribus et ex inferioribus visis animum tangi ut rationalis substantia ex utroque sumat quod voluerit, et ex merito sumendi vel miseria vel beatitas subsequatur. Velut in paradiso visum ex superioribus, praeceptum Dei; visum ex inferioribus, suggestio serpentis. Nam neque quid sibi praeciperetur a Domino, neque quid a serpente suggereretur, fuit in hominis potestate. Quam sit autem liberum et ab omnibus difficultatis vinculis expeditum, in ipsa sapientiae sanitate constituto, non cedere visis inferioris illecebrae, vel hinc intelligi potest, quod etiam stulti ea superant
Abbreviated transcription (Latin):
erat inquiunt in eo stulticia. qua factum ẽ ut
recederet. Non enim stulde aliqͥd sine stulticia
facere pot̾at. Ex quo apparet ẽẽ quiddã me¬
dium. quo ad stulticiã a sapientia transitur:
qd̃ neq stulte neq sapienter factum dici po¬
test: Qd̾ ab hominib in hac uita constitutis.
non nisi ex contrario dadur intelligi. Siẽ enĩ
nullus mortalium fit sapiens nisi astulticia
in sapientiã transeat: ipse autẽ transitus si
stulte fit. non utiq bene fit qd̾ demĩtissimum
est dicere: si autẽ sapient̃ fit. iam erac sapien¬
dia in homine ante quã transisset ad sapientiã:
qd nichilominꝰ absurdum ẽ. ex quo indelligit᷑
ẽẽ medium qd neutrum dicipossit. ita & ex
arce sapientiȩ ut ad stulticiã primus homo
transiret. nec stultus nec sapiens ille transitus
fuit: uelut in sompno ⁊ uigiliis. neq id.ẽ. dor¬
mire. qd obdormiscere: neq id est uigilare. qd̃
expergisci:s transitus quidã ex altero in alte¬

Expanded text:
erat, inquiunt, in eo stultitia, qua factum est ut recederet. Non enim stulte aliquid sine stultitia facere poterat. Ex quo apparet esse quiddam medium, quo ad stultitiam a sapientia transitur, quod neque stulte, neque sapienter factum dici potest, quod ab hominibus in hac vita constitutis non nisi ex contrario datur intelligi. Sicut enim nullus mortalium fit sapiens, nisi ab stultitia in sapientiam transeat; ipse autem transitus si stulte fit, non utique bene fit, quod dementissimum est dicere; si autem sapienter fit, jam erat sapientia in homine antequam transisset ad sapientiam, quod nihilominus absurdum est; ex quo intelligitur esse medium, quod neutrum dici possit: ita et ex arce sapientiae, ut ad stultitiam primus homo transiret, nec stultus, nec sapiens transitus ille fuit. Velut in somno et vigiliis, neque id est dormire quod obdormiscere, neque id est vigilare quod expergisci, sed transitus quidam ex altero in alte
Abbreviated transcription (Latin):
ut noluit. Itaq si non reddit faciendo iu¬
sticiam. reddet patiendo miseriam: qͥa in
utioq ũbum illud debit sonat. Hoc eñi
etiam mͣddici potuit qd dictum ẽ. si non
reddet faciendo qd debet: reddet patiendo
ista diuidunt᷑: ut quasi alio tempore non
faciat qd̃ debet & alio patiatur qd̾ debet:
ne uel puncto temporis uniũsalis pulchri¬
tudo curpetur. ut sit in ea peccat dedecus
sine decore iundicte. s infuturum iudiciũ
rescruatur ad manifestationẽ. atq ad acer¬
rimum sensum miseriȩ. qͥcqͥd nune occultis¬
sime uindicatur. Sicut enim qui ñ uigilat
dormit: sic quis qͥs ñ facit qd debet. sine in¬
teruallo patitur qd debet. qm̃ tanta ẽ bea¬
titudo iusticie. ut neno ab ea nͥ ad miseriã
possit abscedere. In om̃ib gͦ defectib aut ñ
acceperunt ultra eẽ quȩ deficiunt. & nulla

Expanded text:
uti noluit. Itaque si non reddit faciendo juuti noluit. Itaque si non reddit faciendo justitiam, reddet patiendo miseriam; quia in utroque verbum illud debiti sonat. Hoc enim etiam modo dici potuit quod dictum est, Si non reddit faciendo quod debet, reddet patiendo ista dividuntur, ut quasi alio tempore non faciat quod debet, et alio patiatur quod debet, ne vel puncto temporis universalis pulchritudo turpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensum miseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui non vigilat, dormit; sic quisquis non facit quod debet, sine intervallo patitur quod debet, quoniam tanta est beatitudo justitiae, ut nemo ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt, et nulla
Abbreviated transcription (Latin):
quod absurdissimũ est dicere. peccat enĩ
saltun qd uel dampnat quasi peccata que
nulla sunt. aut ñ sunt uituꝑanda peccata:
qd nichilominus absurdum ẽ. incipient
quippe nec recte facta laudari. &. tota tur¬
babitur humane mentis intentio. uitãq
subutet: aut uituꝑabit᷑ factum qd ita fac¬
tum e ut debuit. & execrabilis insania. uel
ut mitius loquar error miserrimus oriet᷑:
aut si cogit uerissima ratio sicuti cogit. ut
& uituperent᷑ peccata. & quicqͥd recte uitu¬
peratur iđo uituꝑetur. quia ñ ita ẽ ut esse
debuit. quere qͥd debeat natura peccatrix. &
inuenies recte factum. quere cui debeat: &
inuenies dm̃. Aquo enim accepit posse re¬
cte facere cum uelit: ab eo accepit ut sit ẽ
misera sinon fecerit: & beata si fecerit. Quia
enim nemo superat leges om̃ipotentis
creatoris: non sinitur anima n reddere de¬
ditum. Aut enim reddit bene utendo qd
accepit: aut redddit amittendo quo bene

Expanded text:
quod absurdissimum est dicere peccat enim quod absurdissimum est dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilominus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humanae mentis intentio, vitamque subvertet: aut vituperabitur factum quod ita factum est ut debuit, et exsecrabilis insania, vel, ut mitius loquar, error miserrimus orietur: aut si cogit verissima ratio, sicuti cogit, ut et vituperentur peccata, et quidquid recte vituperatur ideo vituperetur, quia non est ita ut esse debuit; quaere quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quo bene
Abbreviated transcription (Latin):
tota tempoꝵ in suo genere pulchritudo ꝑ¬
agatur. absurdisime dicimus ñ debemus
DE HBERO
deficere. Antum enim acceperunt tantum
agunt: & tantum reddunt ei eui debent qd̃
sunt. in quantũcũq sunt. Q enim dolet ea
deficere:sermonẽ suum oportet attendat es.
recte ipsum. quo ista conquerit᷑. si iustum &
aprudentia ꝑfectum eẽ arbitrat᷑. Cuiꝰ sermo¬
nis qd̃ ad sonum eiꝰ attinet. siqͥs unam parti¬
culam diligat. nec eam cet̾is uelit deficiendo
locum dare: quib decedentib & succedenti¬
bus totus sermo ille contexit᷑: mirabilis de
deficiunt quia ñ ultra ẽẽ acceperunt. ut suiꝰ
temporib om̃ia ꝑagant᷑: nemo defectũ recte
uituperat: quia nemo potest dicere debuit
pmanere: cum acceptas metas transire ñ
posset. In ereaturis autẽ rationabilibus
quib siue peccantib siue ñ peccantibus.
uniusalis pulchritudo modis congruen¬
dissimis t̾minatur: aut nulla peccata sunt.

Expanded text:
tota temporum in suo genere pulchritudo pertota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quantum enim acceperunt, tantum agunt, et tantum reddunt ei cui debent quod sunt in quantumcumque sunt. Qui enim dolet ea deficere, sermonem suum oportet attendat, eum certe ipsum quod ista conqueritur, si justum et a prudentia profectum esse arbitratur; cujus sermonis quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris deficiendo locum dare, quibus decedentibus et succedentibus totus ille sermo contexitur, mirabilis demdeficiunt, quia non ultra esse acceperunt, ut suis temporibus omnia peragantur, nemo defectum recte vituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem rationabilibus, quibus sive peccantibus sive non peccantibus, universalis pulchritudo modis congruentissimis terminatur, aut nulla peccata sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tem qua facte sunt uidet. ut hoc in eis ui¬
tuperet qd̃ ibi ñ uidet: Et si ars ipsa ꝑ qͣm
facta sunt omnia. hoc ẽ sũma & incõmuta¬
bilis sapientia di. uere sũmeq ẽ sicuti ẽ: res¬
pice quo tendat qͥcqͥd ab illa discedit. Qui
tam̃ defectus non eẽt uituꝑatione dignus:
neẽt uoluntariꝰ. Attende enim queso utrũ
recte uitupes qd ita ẽ sicuti debuit ẽẽ ñ opi¬
nor s utiq qd non ita ẽ ut debuit. Nemo
aut debet: quod ñ accepit. Et quisqͥs ddebet:
cui debet. nͥ a quo accepit ut debeat: Ilam
& que redcluntur tralegando: ei redduntur
qͥea tralegau̾it.  qd̾ creditoꝵ iustis successo¬
ribus readitur: ipsis utiq redditur. quibu
ist uire succedunt. Aliter ñ redditio. s cessio.
uel amissio: ut siqͥd aliud huiꝰcemodi nominã¬
da est. Quapropt᷑ om̃ia temporalia quȩ in
hoc rerum ordine ita locata sunt. ut nͥ defici¬
ant. ñ possint precitis futura succedere: ut

Expanded text:
tem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vitem qua factae sunt videt, ut hoc in eis vituperet, quod ibi non videt! Et si ars ipsa per quam facta sunt omnia, hoc est summa et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen defectus non esset vituperatione dignus, nisi esset voluntarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redduntur translegando, ei redduntur qui translegaverat. Et quod creditorum justis successoribus redditur, ipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel admissio, vel si quid aliud hujusmodi nominanda est. Quapropter omnia temporalia, quae in hoc rerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut
Abbreviated transcription (Latin):
no hanc ipsam uituꝑationẽ uitioꝵ. nat᷑arũ
laudem eẽ fateamur. earum scilicet quarũ
uitia uituperant᷑. Q uia enm uitium nat᷑e
adũsatur: tantum additur malitiȩ uitiorũ.
quantum nat᷑arum integritati minuitur:
Cum gͥ uituperas uitium. id profecto laudas.
cuius integritatẽ desideras. Cuiꝰ autẽ. nisi na¬
ture integritatẽ : slata enim perfecta ñ solũ
nulia uituperatione. s etiam laude in suo
genere digna ẽ. Qd gͦ ꝑfectioni nat̾e dees se
perspexeris. id uocas uitium: satis tͥ eam pla¬
cere contestans. qͣm uituperatione inꝑfecti¬
tioꝵ ipsarũ etiam quarum sunt uitia nat᷑a¬
rum. decus dignitatẽq cõmendat: quan¬
to magis ds conditor om̃ium nat᷑arum.
etiã in earum uitus laudandus ẽ. cum &
hoc ab illo habeant qđ natȩ sunt. & intãtũ
uitiose sint. in quantũ ab eius qua facte
sunt arte discedunt. & in tantum recte ui¬
tuperant᷑. in q̾ntum earum uituperator ar¬

Expanded text:
no hanc ipsam vituperationem vitiorum, naturarum no hanc ipsam vituperationem vitiorum, naturarum laudem esse fateamur, earum scilicet quarum vitia vituperantur. Quia enim vitium naturae adversatur, tantum additur malitiae vitiorum, quantum naturarum integritati minuitur. Cum ergo vituperas vitium, id profecto laudas cujus integritatem desideras: cujus autem, nisi naturae integritatem? Natura enim perfecta, non solum nulla vituperatione, sed etiam laude in suo genere digna est. Quod ergo perfectioni naturae deesse perspexeris, id vocas vitium, satis tibi eam placere contestans, quam vituperatione imperfectitiorum ipsarum etiam, quarum sunt vitia, naturarum decus dignitatemque commendat, quanto magis Deus conditor omnium naturarum etiam in earum vitiis laudandus est; cum et hoc ab illo habeant quod naturae sunt, et in tantum vitiosae sint, in quantum ab ejus qua factae sunt arte discedunt, et in tantum recte vituperentur, in quantum earum vituperator ar
Abbreviated transcription (Latin):
datas. Neq enim si cuiꝰquam oculos ꝓ nat᷑e
sue modulo ferende lucis inualidos sol fulgo¬
re corrumpat: aut ad explendam indigentiã
sui luminis eos cõmutare putandus ẽ. aut
id facere ullo uitio suo: aut saltem ipsi oculi
uituꝑandi sunt. quia & dño suo cesserunt ut
contra lucem aꝑuentur: & ipsi luci ut corrum¬
perentur. Om̃ium gͥ corruptionum sola que
uitiosa ẽ corruptio: recte uituperat᷑. Cet̾ȩ aut̃
aut ne corruptiones qͥdem dicendȩ sunt: aut
certe quia uitiose ñ sunt. dignȩ uituꝑatione
ẽẽ non possunt. Nam & ipsa uituperatio
qd̃ soli uitio parata. idest apta & debita sit:
inde traxisse uocabulum creditur: ut uitupe¬
ratio diccret᷑. Hitium autẽ ut dicere ceperam:
non aliunde malum ẽ. nisi quia nat᷑ȩ adũ¬
satur eius ipsius rei cuiꝰ est uitium Ynde ma¬
nifestum ẽ hanc eandẽ rem cuiꝰ uitium uitu¬
peratur. naturã eẽ laudabilem: ita ut omni¬

Expanded text:
datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe quia vitiosae non sunt, dignae vituperatione esse non possunt. Nam et ipsa vituperatio, quod soli vitio parata, id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio diceretur. 41. Vitium autem, dicere coeperam, non aliunde malum est, nisi quia naturae adversatur ejus ipsius rei cujus est vitium. Unde manifestum est hanc eamdem rem cujus vitium vituperatur, natura esse laudabilem; ita ut omni
Abbreviated transcription (Latin):
sit. p̃stantiorẽ potentiorẽq ẽẽ hominis nat᷑a
etiam uitiosam. quam ñ uitiosas quasq frugeᷤ:
Potest etiam fieri ut aliquam inferiorẽ poten¬
tior nata corrumpat: & hoc nullius carum
uitio fiat. Siqͥdem uitium dicimus: qd uitu¬
ꝑatione dignum ẽ. Qͥs autẽ uel frugalem ho¬
minẽ nichil aliud de frugibus q̃m supplem̃ta
nat᷑e queritantẽ. uituꝑ are audeat: aut easdẽ
fruges qd in usum ciboꝵ eius corrumpundur:
Talis enim nec usitate corruptio dr̃: quia ma¬
xime uiti nom̃ solet ẽẽ corruptio. Nam & il¬
lud in rebus facile animadũti potest. qd̾ plerq̃
innullos usus explende indigentiȩ suȩ. nata
potentior infirmiorẽ corrumpit. uel iusticiȩ
ordine dum uindicat culpam: ex qua regła il
perit. corrumpet illum ds̃: uel ordine muta¬
bilium rerum sͥ cedentium. scđm leges congru¬
entissumas. pro ualentia cuiꝰq partis uniu̾sitati

Expanded text:
sit praestantiorem potentioremque esse hominis naturam sit praestantiorem potentioremque esse hominis naturam etiam vitiosam, quam non vitio as quasque fruges? 40. Potest etiam fieri ut aliquam inferiorem potentior natura corrumpat, et hoc nullius earum vitio fiat: siquidem vitium dicimus, quod vituperatione dignum est. Quis autem vel frugalem hominem nihil aliud de frugibus, quam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus corrumpantur? Talis enim nec usitate corruptio dicitur, quia maxime vitii nomen solet esse corruptio. Nam et illud in rebus facile animadverti potest, quod plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindicat culpam; ex qua regula ilperit, corrumpet illum Deus : vel ordine mutabilium rerum sibi cedentium secundum leges congruentissimas pro valentia cujusque partis universitati
Abbreviated transcription (Latin):
illud: utrum uere dicat᷑ aliquã nat᷑am. nature
alt̾ius uitio corrumpi. nullo adiuncto uiciosuoSi
enim nat᷑a quȩ accedit cum uitio suo ad aliã
inuenit: ñ eam corrumpit. Si autẽ inuenit:
adiuncto eiꝰ uitio. corruptionẽ eius operatur.
Potentior enim ab infirmiore si corrumpi no¬
lit: non corrumpit᷑. Si aut̃ uelit: prius incip̃
uitio suo corrumpi quam alieno. E qualis aũ
ab equali nichilomuiꝰ corrumpisi nolit. non
potest. Nam quȩcũq natura cum uitio ad
eam quȩ sine uitio ẽ ut corrumpat accedit.
eo ipso non equalis accedit. s infirmior uidio
suo. Si autẽ potentior inualidiorẽ corrumpit.
aut utriusq uitio fit. si utriusq praua cupi¬
ditate fit: aut uitio potentioris. si nat̾e tanta
p̃stantia ẽ. ut inferiorẽ quam corrumpit etiã
uitiosa precedat. Qͥs enim recte uituꝑauerit
fructus t̾rȩ qd eis homines ñ utantur bene:
corruptiq uitio suo corrumpant eos abuten¬
do ad luxuriam. cum tam̃ dubitare dementis

Expanded text:
illud, utrum vere dicatur aliquam naturam naturae alterius vitio corrumpi, nullo adjuncto vitio suo. Si enim natura quae accedit cum vitio suo ad aliam invenit, non eam corrumpit. Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Potentior enim ab infirmiore si corrumpi nolit, non corrumpitur: si autem velit, prius incipit suo vitio corrumpi quam alieno. Aequalis autem ab aequali nihilominus si corrumpi nolit, non potest. Nam quaecumque natura cum vitio ad eam quae sine vitio est, ut corrumpat accedit, eo ipso non accedit aequalis, sed infirmior vitio suo. Si vero potentior invalidiorem corrumpit, aut utriusque vitio fit, si utriusque prava cupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit, etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis non utantur bene, corruptique vitio suo, corrumpant eos abutendo ad luxuriam; cum tamen dubitare dementis
Abbreviated transcription (Latin):
darẽ unũ in suo genere bonũ. quo umo
in ebriatũ homine uituꝑarẽ. & tam̃ eundẽ
homine tam uituꝑatum. & ad huc ebrium
laudato illi uino de quo ebriꝰ factus ẽ ante¬
ponerẽ: ita corporalis creatura in suo gͥdi
uire laudanda ẽ. cũ illi uituꝑandi sint. Qͥ
eius immoderato usu aueritatis ꝑceptio¬
ne auertuntur. quãius idem rursus iam
ꝑuersi & quoda mͦ temulenti. eidem create
mordie suo laudabili cuiꝰ auditate euanuer. ñ iã mi¬
to uicior s adhuc nat̾e dignitate p̃ferunt᷑. Qagomis

Expanded text:
darem vinum in suo genere bonum, de quo vino darem vinum in suo genere bonum, de quo vino inebriatum hominem vituperarem, et tamen eumdem hominem jam vituperatum et adhuc ebrium, laudato illi vino, de quo ebrius factus est, anteponerem: ita corporalia creatura in suo gradu jure laudanda est; cum illi vituperandi sint, qui ejus immoderato usu a veritatis perceptione avertuntur; quamvis iidem rursus jam perversi, et quodammodo temulenti, eidem creaturae in ordine suo laudabili, cujus aviditate evanuerunt, non jam merito vitiorum, sed adhuc naturae dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
eam bonitatẽ ut creaturã conderet: quãpec¬
caturã non ẽe presciuit. Habet enĩ ula sublimi
ꝑpetuã beatitudinẽ suã. inppetiuũ sruens eͤ¬
atore suo: quã ꝑpetua tenende rasticiş uo¬
luntate ꝓmeretur. Habet deinde ordinẽ suũ
etiam ista peccatrix. amissa in peccatiꝰ beatitu¬
dine: s. non amissa recuꝑandȩ beatitudinis
facultate: quȩ ꝓfecto suꝑat eam quã peccan¬
di ꝑpetua uoluntas tenet. Inter qua & illã
priorẽ ꝑmanentẽ in uoluntate iusticise hec
medietatẽ quanda demonstrat. quȩ penit¬
tendi humilitate altitudine suam recipit
tate mansurã: abstinuit largitatẽ bonitatis
sue. ut eam non conderet. Sicut enĩ melior
euł ab errans equus quã lapis ꝓpterea non
oberrans. quia ꝓprio motu &e sensu caret.i¬
ta ẽ excellentior creatura quȩ libera uolun¬
tate peccat: quã quȩ ꝓpt̾ea non peccat. q
non habet liberam uoluntateᷤ. & ficut lau¬

Expanded text:
eam bonitatem, ut creaturam conderet quam peceam bonitatem, ut creaturam conderet quam peccaturam non esse praescivit. 15. Habet enim illa sublimis perpetuam beatitudinem suam, in perpetuum fruens Creatore suo, quam perpetua tenendae justitiae voluntate promeretur. Habet deinde ordinem suum etiam ista peccatrix, amissa in peccatis beatitudine, sed non dimissa recuperandae beatitudinis facultate. Quae profecto superat eam quam peccandi perpetua voluntas tenet: inter quam et illam priorem permanentem in voluntate justitiae, haec medietatem quamdam demonstrat, quae poenitendi humilitate altitudinem suam recipit. tate mansuram, abstinuit largitatem bonitatis suae, ut eam non conderet. Sicut enim melior est vel aberrans equus, quam lapis propterea non aberrans, quia proprio motu et sensu caret; ita est excellentior creatura quae libera voluntate peccat, quam quae propterea non peccat, quia non habet liberam voluntatem. Et sicut lau
Abbreviated transcription (Latin):
cum ratione uerissima uideant meliore eẽ
creaturã. quȩ quãuis habeat liberã uolun¬
tatẽ deo tam̃ semꝑ infixa nunquã peccaue¬
rit: intuentes peccata hominũ uon ut pecca¬
re desinant. s quia facti sunt dolent. dicente
tales nos faceret. ut semꝑ incõmutabilien̾
ueritate ꝑfri. nunquã autẽ peccare uel¬
lemus. Nonclament: non succenseant:ꝙ
neq ipsos ideo coegit peccare quia fecit. qb̾
potestatẽ utrum uellent dedit. & sunt tale
neq peccaturi sunt. Quã obrem si te delec¬
tat crratura que ꝑseuerantissima uolunta¬
te non peccat: non ẽ dubitandũ. quod eã pec¬
canti recta ratione preponas. Sra sicut ea
tu cogitatione p̃ponis: sic eam creator ds or¬
dinatione p̃posuit. Crede ẽẽ talem in supiori¬
b sedib & insublimitate çeloꝵ. quia sibom¬
tate conditor pͥbuit ad eam condendã cuius
p̃uidit futura peccata: nullom᷑ non p̾beret

Expanded text:
cum ratione verissima videant meliorem esse cum ratione verissima videant meliorem esse creaturam, quae quamvis habeat liberam voluntatem, Deo tamen semper infixa, nunquam peccaverit; intuentes peccata hominum, non ut peccare desinant, sed quia facti sunt dolent, dicentes: Tales nos faceret, ut semper incommutabili ejus veritate perfrui, nunquam autem peccare vellemus. Non clament, non succenseant: quia neque ipsos ideo coegit peccare, quia fecit, quibus potestatem utrum vellent dedit; et sunt tales neque peccaturi sunt. Quamobrem si te delectat creatura quae perseverantissima voluntate non peccat, non est dubitandum quod eam peccanti recta ratione praeponas: sed sicut eam tu cogitatione praeponis; sic eam creator Deus ordinatione praeposuit. Crede esse talem in superioribus sedibus, et in sublimitate coelorum: quia si bonitatem Conditor praebuit ad eam condendam cujus praevidit futura peccata, nullo modo non praeberet
Abbreviated transcription (Latin):
quippe anima naturalit᷑ diuinis ex quib̾ pen¬
det conexa rationib cum dicit meli hoc fic¬
ret qua illud.si uerũ dicit & uidet qͦd dicit.
in illis quib conexa ẽ rationib uidet. Credat
ꝙ am̃ fecisse qͦd uera ratione ab eofaciendũ
fuisse cognouit. etiã si hoc inreb factis non
uidet. quia etiã sicȩlum oculis uidere ñ pos¬
set. e tam̃ ratione uera aliquid tale faciendũ
fuisse colligeret: credere debuit factũ ee qͣm¬
uis id oculis non uideret. Non enĩ uideret co¬
gitatione. fuisse faciendũ nisi iuhis rationibe
quib facta sunt omĩa. Quod autẽ non ibi ẽ.
tam nemo potest ueraci cogitatione uidere.
qua non ẽ uerũ. In eo pleriꝙ homines erras
quia meliora cũ mente conspexerint. ñ insecdi¬
b congrius ea oculis quert̃. uelut si quisquã
ꝑfectam iotunditatẽ ratione comphendens.
stomachetur. qd talem nuce non inuenit: si
iuscemodi poma conspexit. Namita quidã

Expanded text:
quippe anima naturaliter divinis ex quibus penquippe anima naturaliter divinis ex quibus pendet connexa rationibus, cum dicit, Melius hoc fieret quam illud; si verum dicit, et videt quod dicit, in illis quibus connexa est rationibus videt. Credat ergo Deum fecisse quod vera ratione ab eo faciendum fuisse cognovit, etiamsi hoc in rebus factis non videt. Quia etiamsi coelum oculis videre non posset, et tamen ratione vera tale aliquid faciendum fuisse colligeret, credere debuit factum esse, quamvis id oculis non videret. Non enim cogitatione videret fuisse faciendum, nisi in iis rationibus quibus facta sunt omnia. Quod autem ibi non est, tam nemo potest veraci cogitatione videre, quam non est verum. 14. In eo plerique homines errant, quia meliora cum mente conspexerint, non in sedibus congruis ea oculis quaerunt. Velut si quisquam perfectam rotunditatem ratione comprehendens, stomachetur quod talem in nuce non invenit, si juscemodi poma conspexit. Nam ita quidam
Abbreviated transcription (Latin):
scđm partes eius tanta ẽ uarietas. ut nicħ
quod ad terre ꝑtinet speciem cogitanti oc¬
currat. quod non intota eius mole. ds̃ om¬
niũ conditor fecerit. Nanq aterra feracissi-¬
ma & amenissima. usq ad salsissimã & infe¬
cundissimã ita gradatim ꝓmedias ꝓuenit᷑:
ut nulã reprehendere audeas. nsi compara¬
tione melioris. Atq ita ꝑ omñs gradib lauolis
ascendas: ut qͦd summũ genus terre aerie¬
neris. solum tamen eẽ nolis. Iam u inter nr¬
tam iram &e celum quanta distantia e int̾¬
ponuntur enĩ humida flabilisꝙ natura.
atq ex his. iiii. elem̃tis. aliȩ innumerabiles
nob numerate autẽ cdeo.rerũ species forme¬
qͦ uariantur. Potest gͦ eẽ aliquid inrerũ nã¬
tura quod tua ratione non cogitas. non esse
autẽ quod nera ratione cogitas. ñ potest. Ne¬
q enĩ tu potes aliquid melius iereatura co¬
ꝯitare qͥd cirature artisicẽ fugerit. humana

Expanded text:
secundum partes ejus tanta est varietas, ut nihil secundum partes ejus tanta est varietas, ut nihil quod ad terrae pertinet speciem cogitanti occurrat, quod non in tota ejus mole Deus omnium conditor fecerit. Namque a terra feracissima et amoenissima usque ad salsissimam et infecundissimam, ita gradatim per medias pervenitur, ut nullam reprehendere audeas, nisi in comparatione melioris; atque ita per omnes gradus laudis ascendas, ut quod summum genus terrae inveneris, solum tamen esse nolis. Jam vero inter totam terram et coelum quanta distantia est? Interponuntur enim humida flabilisque natura: atque ex his quatuor elementis aliae innumerabiles nobis, numeratae autem Deo rerum species formaeque variantur. Potest ergo esse aliquid in rerum natura, quod tua ratione non cogitas. Non esse autem quod vera ratione cogitas, non potest. Neque enim tu potes aliquid melius in creatura cogitare, quod creaturae artificem fugerit. Humana
Abbreviated transcription (Latin):
lucis corporał dignitate suꝑentur: de qua ta¬
men iure laudatur. Illud quoq moneo ca¬
ueas. ne forte non dicas quide melius fuisse
ut ñ ẽẽnt: s dicas alit eas fieri debuisse. Quic¬
quid enĩ tibi uera ratione meliꝰ occurrerit:
scias fecisse dm̃ tanquã bonorũ omĩum con¬
ditorẽ. Non ẽ autem uera ratio. s: in uida in¬
firmitas. cum aliquid melius faciendum
fuisse cogitaueris. iam nicħ aliud inferius
uelle fieri: tanquã si ꝑspecto cęlo. nolles ter¬
ram factã eẽ. inique omĩno. Recte enĩ rep̃¬
henderes. si p̃termisso cęlo terram factam ui¬
deres: qm diceres ita eam fieri debuisse. sicu¬
ti posses cogitare celũ. Cumgͦ etiam illud ad
cuius speciem uolebas terram ꝑducere. factũ
ẽẽ ꝑspiceres. non autẽ hoc t̾ram. s celũ uo¬
cari: credo qͦd meliore ñ fraudatus. ut infe¬
rior quoq aliqua fieret. & terra eẽt. nequa¬
quã inuidere deberes. Inqua t̾ra rursus

Expanded text:
lucis corporalis dignitate superentur, de qua talucis corporalis dignitate superentur, de qua tamen jure laudatur. 13. Illud quoque moneo caveas, ne forte non dicas quidem melius fuisse ut non essent, sed dicas aliter fieri eas debuisse. Quidquid enim tibi vera ratione melius occurrerit, scias fecisse Deum tanquam bonorum omnium conditorem. Non est autem vera ratio, sed invida infirmitas, cum aliquid melius faciendum fuisse cogitaveris, jam nihil aliud inferius velle fieri, tanquam si perspecto coelo, nolles terram factam esse; inique omnino. Recte enim reprehenderes, si praetermisso coelo terram factam videres, quoniam diceres ita eam fieri debuisse, sicuti posses cogitare coelum. Cum ergo etiam illud ad cujus speciem volebas terram perducere, factum esse perspiceres, non autem hoc terram, sed coelum vocari; credo quod re meliore non fraudatus, ut inferior quoque aliqua fieret et terra esset, nequaquam invidere deberes. In qua terra rursus
Abbreviated transcription (Latin):
tori deputandũ sit. quicquid in eiꝰ creatura
fieri necesse ẽ. regłam illã pietatis facile ñ¬
mouebit. quã meminisse nos conuenit gra¬
tiarũ actionẽ nos debere creatori nr̃o: cuius
ꝓfecto largissima bonitas iustissime lauda¬
retur. etiam si aliquo inferiore creaturȩ gra¬
du nos condidisset. Quauis enĩ anima nr̃a
peccatis tabefacta sit: sublimior ẽ tam̃ & me¬
lior. quã si in hanc lucẽ insibilem uerteret᷑.
& uides ꝓfecto de huius lucis eminentia.
quantũ laudant aĩe dm̃. etiam corporis sen¬
sib dedite. Qua ꝓpter non te iam moueat
qd̵ tam uituꝑantur animȩ peccatrices: ut
dicas in corde tuo. melius fuisse sinoneẽnt.
Insui enĩ comparatione uituꝑantur: dũ co¬
gitatur quales eẽnt.si peccare noluissent.
Institutor tam̃ earũ ds̃ preclarissime ꝓ huma¬
na facultate laudandus ẽ. non solum qm pec¬
cantes eas iuste ordinat:s etiam qͥa tales
instituit. ut etiã peccatis sordidate. nullomͦ

Expanded text:
um sit quidquid in ejus creatura fieri necesse est; regula illa pietatis facile commonebit, quam meminisse nos convenit, gratiarum actionem nos debere Creatori nostro. Cujus profecto largissima bonitas justissime laudaretur, etiamsi aliquo inferiore creaturae gradu nos condidisset. Quamvis enim anima nostra peccatis tabefacta sit, sublimior est tamen et melior, quam si in hanc lucem visibilem verteretur. Et vides profecto de hujus lucis eminentia, quantum laudent animae Deum etiam corporis sensibus deditae. Quapropter non te jam moveat, quod vituperantur animae peccatrices, ut dicas in corde tuo melius fuisse si non essent. In sui enim comparatione vituperantur, dum cogitatur quales essent, si peccare noluissent. Institutor tamen earum Deus praeclarissime pro humana facultate laudandus est, non solum quoniam peccantes eas juste ordinat, sed etiam quia tales instituit, ut etiam peccatis sordidatae, nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq in tal uoluntate ꝑseuerantes. eq̃buntͥ
supplicio p̃uaricatorib angłis. potestatem
suam potius quam dĩ om̃ipotentis diligent¬
bus. Talibus enim ad sinistram constitutis
quia non questuerun dm̃ ꝑhumilitatis ianuã

Expanded text:
Itaque in tali voluntate perseverantes, aequabuntur supplicio praevaricatoribus angelis, potestatem suam potius quam Dei omnipotentis diligentibus. Talibus enim ad sinistram constitutis, quia non quaesierunt Deum per humilitatis januam,