comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cib. ne surgentes recepto
utiq corpore. nudi idẽ alieni
aꝓmissa gła inuenantur:
Hoc enĩ opꝰ est:ut induta ani¬
ma corpore dei iudicio. super¬
induatur et gła : que ẽ. inmu¬
tatio inclaritatẽ: Mors enĩ
de terra est: resurrectio enim
de cȩlis: si tamen inmutemur
tes de corpore xp̃muestiti fueri
mi&e traditioe manserimus expo¬
liati corpore. non nudi intieni¬
emur: qua in interiore homi¬
ti siue spu scõ dato nobis uide¬
bimur. erimꝰ digni suꝑ indu
ꝓmissa cȩlesti gloria: In illũ
enĩ decidet ꝓmissa claritas:
quẽ uiderit signũ adoptionis
habere: Nam et qui sumꝰ in
tab̾naculo isto. ingemiscimꝰ
grauati: eo quod nolumꝰ expo¬
atur quod mortale est auita
Idem sensus est. ideo enĩ dicit
grauatos nos passionib cor¬
poris et ipsius mundi tẽpesta¬
tib postulationes ad dm̃ diri¬
gere: ne inmutemur uictiet
indigni efficiamur. S et sic̃¬
tigent̃ exitus: ꝑseuerantes in

Expanded text:
precibus; ne resurgentes, recepto precibus; ne resurgentes, recepto utique corpore, nudi, id est, alieni a promissa gloria inveniantur. Hoc enim opus est, ut induta anima corpore, Dei judicio superinduatur et gloria, quae est immutatio in claritatem. Mors enim de terra est, resurrectio vero de coelis; si tamen immutetur tes de corpore Christum vestiti fuerimmi et traditionis manserimus, exspoliati corpore, non nudi invenimur; quia in interiore homiti, sive Spiritu sancto dato nobis videbimur, erimus digni superindui promissa coelesti gloria. In illum enim decidet promissa claritas, quem viderit signum adoptionis habere. Nam cum sumus iningemiscimus gravati; eo quod nolumus exatur mortale hoc a vita. Idem sensus est, ideo enim dicit gravatos nos passionibus corporis, et ipsius mundi tempestatibus, postulationes ad Deum dirigere, ne immutemur victi, et indigni efficiamur: sed ut contigerit exitus, perseverantes in
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ nr̃a huiꝰ habicationis dis¬
soluatur: quia edificationem
ex deo habemus.domũ non ma¬
nu factam ȩt̃nam incelis: Hac
fidutia dicit non tim̃dũ dissolui
de corpore. iuolentia infideliũ
aut sorte uite: quia p̃parata ẽ
huius modi hominib habita¬
tio in celis et̃na: ut de tẽporali
et derrena expulsi: inꝑpetuam
si tam̃ acciderit. libent ferendũ
est. Terrestre enĩ domũ carnem
hanc dicit: quia mortalis est: ut¬
si de hac uita dissoluti fuerimꝰ:
edificatam inueniemꝰ incelis
domum et̃nam: Hec domus.
corpꝰ in mortale significat. in
quo resurgentes. semꝑerimus:
Cuius forma iam incelis est:
in dñi corpore de clarata. Et
quia hoc corporale quasi ma¬
nu corporali dr̃ factum. hoc
ipsum ergo sp̃itale. ꝑ sp̃mfiet:
Iam et in hoc ingemiscimus. ha¬
fuꝑ indui cupientes: si camen
uestiti non nudi inueniamur
Propterea dicit inp̃cib inge¬
misci: ut gła ꝓmissa de celis
possit resurgentes induere:
Hoc gͦ de siderandes. insistunt

Expanded text:
us habitationis dissolvatur, quia aedificationem ex Deo habemus, domum non manufactam, aeternam in coelis. Hac fiducia dicit non timendum dissolvi de corpore violentia infidelium, aut sorte vitae; quia praeparata est hujusmodi hominibus habitatio in coelis aeterna, ut de temporali et terrena expulsi, in perpetuam si tamen acciderit, libenter ferendum est. Terrestrem enim domum carnem hanc dixit, quia mortalis est: utsi de hac dissoluti fuerimus, aedificatam inveniemus in coelis domum aeternam. Haec domus corpus immortale significat, in quo resurgentes, semper erimus, cujus forma jam in coelis est in Domini corpore declarata. EtQuia hoc corporale quasi manu corporali dicitur factum: hoc ipsum ergo spiritale per spiritum fiet. Nam et in hoc ingemiscimus, hasuperindui cupientes; siquidem induti, non nudi inveniamur. Propterea dicit in precibus ingemisci, ut gloria promissa de coelis possit resurgentes induere. Hoc ergo desiderantes insistunt
Abbreviated transcription (Latin):
cie ingloria: Hoc dicit quia am¬
plius est donum iustitie ꝑfidem
gloria in salute est. quã in morte
Quamuis iuste dampnet:tamen
add latidem ꝑ ficit magis si indul¬
geat. ut possit reus corrigere:
scã et iusta et bona: Illud reco¬
lamus: quod inepła positumẽ.
ad romanos: Cum enĩ dixisset.
ita ut seru̾amus innouitate sp̃s.
et non inuetustate litterȩ: quȩ
sententia simillima est illi. quã
iste non intelligens posuit.con¬
tinuo ꝓspexit istos futuros uerbo¬
sos atq: blas phemos marcioni¬

Expanded text:
tiae in gloria. Hoc dicit, quia amplius est donum justitiae Dei pegloria in salute est, quam in morte: quamvis juste damnet, tamen ad laudem proficit magis, si indulgeat; ut possit reus corrigere sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Romanos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Iudei em̃icũ minor eẽt gloria
uultus moysi: eam speculan
non poterant: Nos uero non
moysigloriã quȩ inferior est.
s excellentẽ saluatoris gloriã
tusuros nos credimꝰ. Iudeigͥ
seruigloriã non meruerunt
uidere: nos autẽ dñi cõmunis
gloriã sumꝰ uisuri. Ideoq et
nos uicẽ reddere inquantũ
possumus debemus beniuo¬
lentiȩ dei: ut ꝓpensiores simꝰ
in eiꝰamore.qui nob̃ fidutiã
dedit. abluens nos apeccatis
uidendi gloriã dei. nunc itass
opus est ut crescat in nob̾ fidu¬
tia. bonis actib adornata: tal¬
tum eñiuidebimus: quantũ
credimus: Et nonsicut mor¬
ses ponebat uelam̃ suꝑ faciem
suam. ut non intenderent fili
ifrł infaciem eius qđ euacuil

Expanded text:
Judaei enim, cum minor esset gloria Judaei enim, cum minor esset gloria vultus Moysi, eam speculari non poterant: nos vero non Moysi gloriam, quae inferior est, sed excellentem Salvatoris gloriam visuros nos credimus. Judaei ergo servi gloriam non meruerunt videre: nos autem Domini communis gloriam sumus visuri. Ideoque et nos vicem reddere, in quantum possumus, debemus benevolentiae Dei; ut propensiores simus in ejus amore, qui nobis fiduciam dedit, abluens nos a peccatis, videndi gloriam Dei. Nunc itaque opus est, ut crescat in nobis fiducia bonis actibus parata; tantum enim videbimus, quantum credimus. Et non sicut Moyses ponebat velamen super faciem suam, ne intuerentur filii Israel in faciem ejus, quod evacu
Abbreviated transcription (Latin):
ingła fuit: multomagis quod
manet. ingła est: Non negat
głam fuisse inlege. uł inuultu
moysi: s non ꝑmansit: quia fi¬
gura erat. in moyse:nonueritas.
Ideo adueniente saluatore cessa¬
uit figura: quia apparuit ueri¬
tas. manens semꝑ: Ut quantum
inter est inter imaginem et ueri¬
tatem: tantum inter sit inter
gloriã uultus moysi. et głam
rp̃i. Ideo supra dixit: ꝓpt̃ excel¬
lentem gloriã.: Illa enĩ tanta erat
gła: quanta debuit credi seruo.
hȩc uerotanta. quanta est ge
stellȩ gloriose sunt:oriente autẽ
sole. euacuatur earum claritas:
ita et moysi gła etiacuatur. ap¬
parente gloria xp̃i. Habentes
igitur calem spẽ multa fidutia
utimur. Spem habere nos
dicit uidendi głam. non talem
qualis fuit inuultu moysi:
szeam quã uiderunt tres apli
inmonte. reuelante se dño:
hinc igitur conicere debemus.
quantũ nobis contulit diuina
clementia: quantũq nos suꝑi¬
oris gratie dono ditare digna¬
ta est quam dederat iudeis:

Expanded text:
in gloria, multo magis quod permanet, in gloria est. Non negat gloriam fuisse in lege, vel in vultu Moysi, sed non permansit; quia futura erat in Moyse, non veritas. Ideo adveniente Salvatore, cessavit figura; quia apparuit veritas manens semper; ut quantum interest inter imaginem et veritatem, tantum intersit inter gloriam vultus Moysi, et gloriam Christi. Ideo supra dixit: Propter excellentem gloriam. Illa enim tanta erat gloria, quanta debuit credi servo: haec vero tanta, quanta est genstellae gloriosae sunt, oriente autem sole evacuatur earum claritas; ita et Moysi gloria evacuatur, apparente gloria Christi. Habentes igitur talem spem, multa fiducia utamur. Spem habere nos dicit videndi gloriam, non talem qualis fuit in vultu Moysi: sed eam quam viderunt tres apostoli in monte, revelante se Domino . Hinc igitur conjicere debemus, quantum nobis contulerit divina clementia, quantumque nos superioris gratiae dono ditare dignata est, quam dederat Judaeis.
Abbreviated transcription (Latin):
mortali. Aꝑtum est quod dicit:
amortiuis xp̃s. hcuic mortali car¬
ni nr̃e prestetur: hoc est.nonti
cantes. inimicitias sibi excitabãt:
tam a iudeis quam agentilib usq
ad mortem: habentes autẽ eundẽ
sp̃m fidei: Quid est eundemꝰ: nisi¬
et reliqui patriarche atq ꝓpħȩ:
quia exfide qua nos uiuimus.
dentes futuram:quã nos credi¬
mus factam: usq ad ipsũ iohannẽ¬
eredidi ꝓpter quod locutus sum:

Expanded text:
ostra. Apertum est quod dicit, a mortuis Christus, huic mortali carni nostrae praestetur, hoc est, non tcantes, inimicitias sibi excitabant tam a Judaeis, quam gentilibus, usque ad mortem. Habentes autem eumdem spiritum fidei: hoc est, communem set reliqui patriarchae vel prophetae: quia ex fide qua nos vivimus, dentes futuram, quam nos credimus factam, usque ad ipsum Credidi propter quod locutus sum:
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Hinc ẽ. qd̾ predicatoresbo¬
ni. & honorẽ ꝓpt̃ elationẽ fugi
imitationem uolunt: Sic nimi¬
rum paulus apłs discipulis
loquens. et honorẽ fugit. et ta¬
men quantũ eẽt honorandus
ostendit: Namcum chesaloni¬
censib diceret. neq enĩaliquan¬
do fuimus insermone adula¬
tionis sicut scitis:neq inocca¬
sione auariciȩ. ds̃ testis est: secu¬
tus ad iunxit: Nec querentes
abhominib gloriã: neq auob.
neq ab aliis: cum possemꝰoner

Expanded text:
 quod praedicatores boni et honorem propter elationem fugiunt, imitationem volunt. Sic nimirum Paulus apostolus discipulis loquens, et honorem fugit, et tamen quantum esset honorandus ostendit. Nam cum Thessalonicensibus diceret: Neque enim aliquando fuimus in sermone adutationis, sicut scitis: neque in occasione avaritiae, Deus testis est; secutus adjunxit: Neque requirentes ab hominibus gloriam, neque a vobis, neque ab aliis, cum possemus oner
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris uerba dicentis: In
iudicium ego in hunc mundũ
ueni.ut qui non uident. uide¬
ant. Et qui uident. cecifiant:
Ille igitur qui scđdmapłicam sen¬
tentiam cui uult miseretur.
et quẽ uult obdurat: ꝓculdu¬
bio quem uult il luminat. et
que uult excecat: S non est
iniquitas apud dm̃: cuidicit
eccła. miscdiam et iudicium
cantabo tibi dñe: Illuminat
ergo miscdia: excecat iudicio:
utiq equissimo et occultissimo:
inscrutabilia sunt eñiiudicia
eius. Cui tamen dr̃. Sedisti suꝑ
tronum: qui iudicas equitatẽ:¬

Expanded text:
is verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et quivident, caeci fiant . Ille igitur qui secundum apostolicam sententiam, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, procul dubio quem vult illuminat, et quem vult excaecat. Sed non est iniquitas apud Deum , cui dicit Ecclesia: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitate
Abbreviated transcription (Latin):
formi forma. formosã transfert᷑
informã: Est quippe et impsa
impietate quantomagis dãpna¬
bile uitium: tanto certius natura
laudabilis. et ꝓpter hoc addidit:
tellegi qđd dictũ est: degła inglo¬
riam : De gloria fidei: ingloriam
speciei. Degloria. qua filii dei su¬
mus: ingłam quasrmiles eierimꝰ:
qm̃ uidebimus eum sicuti est: Qđ
uero ad iunxit. tanquam ad ñĩspũ:
Ostendit gratia dei nob conferri
tã optabilis transformationis

Expanded text:
formi forma formosam transfertur formi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, telligi, quod dictum est, de gloria in gloriam: de gloria fidei in gloriam speciei; de gloria qua filii Dei sumus, in gloriam qua similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Quod vero adjunxit, tanquam a Domini Spiritu; ostendit gratia Dei nobis conferri tam optabilis transformationis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspicientes: qđ ingreca lingua
non est. ambigutim: unde et¬
ilingua nr̃a translate sunt
apostolicȩ lictere: Ibiquippe
heculũ ubi apparent imagi¬
nes rerum. abspecula decuiꝰ
altitudine longius aliquid
intuem. etiã sono uerbidistat
om̃ino: satisq apparet apłm.
abspeculo. non aspecula dixis¬
segłam dñi speculantes: Quod
ueroait: ineandem imaginem
dans formamur: utiq imagi¬
iem dei uult intelle̾gi. eandẽ
dcens: Istam ipsam scilicet.
speculatur: quia eadem imago ẽ
disseruimus: Trans formamur
habetur. de forma. informa mu¬
tamur:atq transimus de forma
obscura. informam lucidam:
quia et ipsa obseura imago est.
et si imago: ꝓ fectoetiã gła. inqͣ
homines creatisumus prestan¬
tiores ceteris animalib.De ipsa
quippe natura humana:dictũ
est: Hir quidem non debet uela¬
re caput. cum sit imago et gła
dei. Quȩ natura in reb creatis
excellentissima cũ asuocreatore
abimpietate iustificatur: ade¬

Expanded text:
prospicientes. Quod in graeca lingua prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens, istam ipsam scilicet, speculamur; quia eadem imago estuodecimo disseruimus. Transformamur id est de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam. Quia et ipsa obscura imago et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana dictum est, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a de
Abbreviated transcription (Latin):
uult non ẽẽ quod metuat. ut
audent̃ il licita mala cõmittat.
Unde luce clarius constat. qdđ
coram deo innocentia amitcit᷑.
Ante ctus oculos ex desiderii¬
om̃s quilibertatẽ sumus conse¬
cutidono gratiȩ dei. gloriã dñ
ꝑfidem spectilantes ad eandem
imaginẽ transformari quam
speramus: idẽ uit similes inue¬
niamur trans acta hac uita
cum apparuerit.similes eien-¬
mus: Agła ingloriã. sicutaddĩ¬
spũ: idẽ sublati beneficio dei
glorie moysi. quã reatꝰ causa
cernere nequibamꝰ. transfor¬
mamur ad głam: quã eredi¬
nꝰ dari nobis adñi spũ: tantũ
m̃idabitur głȩ: quantũ dig¬
it ostenderet talem głam da¬
n.quȩ sublimitati congruat
ilantis. Moysi enĩ gła. nec tan¬
nun legis: et glam ꝑcepit.
raet ꝓmodo legis fidei. inquo
s̃s̃ dei est:dabitur gła creden¬
tib: Tantum enĩ concessit ds̃
idelib: ut sp̃msuũ det eis pigiꝰ
uero speculantes dixit: ꝑspecu¬
lum uidentes:. Non despecula

Expanded text:
vult non esse quod metuat, ut vult non esse quod metuat, ut audenter illicita committat. Unde luce clarius constat quod coram Deo innocentia amittitur, ante cujus oculos desideriomnes, qui libertatem sumus consecuti dono gratiae Dei, gloriam Domini per fidem speculantes, ad eamdem imaginem transformari, quam speramus: id est, ut similes inveniamur, transacta hac vita,cum apparuerit, similes ei erimus . A gloria in gloriam, sicut a Du; id est, sublati beneficio Dei a gloria Moysis, quam reatus causa cernere nequibamus, transformamur ad gloriam, quam credimus dari nobis a Domini Spiritu. Tantum enim dabitur gloriae, quantum digut ostenderet talem gloriam dari, quae sublimitati congruat dantis. Moysis enim gloria nec tanenim Legis et gloriam accepit; ita et pro modo legis fidei, in qua Spiritus Dei est, dabitur gloria credentibus. Tantum enim concessit Deus fidelibus, ut Spiritum suum det eis, pignus u . Speculantes dixit, per speculum videntes, non de specula
Abbreviated transcription (Latin):
nemo dubitauerit. nichil in illo
est sp̃s: et idcirco non potest ue¬
lamen accipere:s magis ipse
reuelat: Neq hic ergo euidenter
apparet. utrum aliqua extrini¬
tate ꝑsona: andñs ipse trinitas:
de quo uno deodictum ẽ. Dñm
dm̃ tuum adorabis: et illi soli
gem dedit sp̃s: non licteris utiq
scriptam. s ꝑfidem animis in¬
cimatã: Nonque uisibilia do¬
ceat. s inuisibilia credi suadeat:
quȩ animus sp̃italit̃ colligat:
non quȩ oculus cernat. Hec lex
dat libertatẽ. solam fidempos¬
cens: ut quia quȩ non uidet cre¬
dit: De condicione erui mereat᷑¬
actione adhuc formidata pena
ꝓhibet: ꝓfecto formidantis an¬
mum. nulla sp̃s libertas tenet:
Nam si penã peccans ñ metue¬
ret: culpam ꝓctildubio ꝑpeta¬
ret: Ignorat itaq mens gratiã
libertatis. quam ligat seruit
timoris: Bona cnim ꝓsemet¬
ipsis amanda sunt: et non pe¬
nis compellentib exequenda
Nam qui propterta bona facit.
quia tormentorũ mala mecuit:

Expanded text:
em spiritus est. Nihil in illo est spiritus, et idcirco non potest velamen accipere, cum magis ipserit: neque hic ergo evidenter apparet, utrum aliqua ex Trinitate persona, an Deus ipse Trinitas, de quo uno Deo dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli gem dedit Spiritus: non litteris utique scriptam, sed per fidem animis intimatam; non quae visibilia doceat, sed invisibilia credi suadeat; quae animus spiritaliter colligat, non quae oculus cernat. Haec lex dat libertatem, solam fidem poscens; ut quia quae non videt, credit, de conditione erui mereatactione formidata poena prohibet, profecto formidantis animum nulla spiritus libertas tenet. Nam si poenam non metueret, culpam proculdubio perpetraret. Ignorat itaque mens gratiam libertatis, quam ligat servitus timoris. Bona enim pro semetipsis amanda sunt, et non poenis compellentibus exsequenda. Nam qui propterea bona facit, quia tormentorum mala metuit,
Abbreviated transcription (Latin):
Non nr̃a nigłam denuntiamus:
Nequis nos dicat ꝓpt̾ nos ip¬
sos euangelizare.ut nobis pro¬
ficiat forte ad dempꝰ: S iħm¬
subicientes nos uirtuti maiesta¬
tiq eius: quandogͦ nullũ con¬
cutimus: nullũ grauamꝰ: et
est ut elati iudicem᷑: quasi aut
ꝓ nr̃a ꝓpria utilitate p̃dicare.
ut gloriosi appareamꝰ: qui enim¬

Expanded text:
non nostram gloriam annuntiamus ne quis nos dicat propter nos ipsos evangelizare ut nobis proficiat forte ad tempus: subjicientes nos virtuti majestatique ejus. Quando ergo nullum concutimus, nullum gravamus, etest ut elati judicemur? quasi pro nostra propria utilitate praedicare ut gloriosi appareamus. N
Abbreviated transcription (Latin):
gloriexp̃i qui est imago deiz
s malũ: Tanquã illi seruierit
Moyses inueteri testam̃toqͣsi
hocaple direrit: Ubi sine cesse
ẽẽt intelli gidm̃ scłi huius. dm̃
impiorum. hoc est diabolum
Qm̃ om̃s diigentium demonia:
et utiq multo maxime princeps
demoniorum. non mirũ eẽt:
quandoquidem quorundamds̃.
etiam uenter est dictus: Ait enĩ
apls: Quorũ ds̃ uenter est: nec
ideo ds̃ uenter est. ita si potest
dicids̃ huius scłi diabolus: non
ideodiabolus ds̃ est: quia nec
demonia sunt dii: quãus dii
gencium sint demonia: Pocest
quippe scłm in malo incelligi:
unde dicit. apłs petrus: Eripi¬
ens nos dep̃senti scło maligno
S cum alter pateat intellectus:
quid necesse est hic diabolũ pu¬
tare significatũ: Annon potits
dm̃ uerum. iustum. edbonum.
qui excecauit mentes infideliũ
scłi huius: ut non bic distingua¬
tur in quib ds̃ sclihuius. acde¬
inde inferatur. excecauit m̃tes
infidelium: s ita potius. inqui¬

Expanded text:
t imago Dei i malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum esset, quandoquidem quorumdam deus etiam venter est dictus: ait enim Apostolus, quorum deus venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in qui
Abbreviated transcription (Latin):
sunt temporales: supramodũ
samen in sublimitatẽ ȩt̃num
laruis enim laborib. magna
udit̾ merces: ut ꝓleui tribu¬
latione supramodum sublimi¬
tas gloriȩ pensetur.. ꝑpetuȩ:
Hon contẽplantib nob̾ quȩ ui¬
dentur:s que non uidentur:
Que enim uidentur. temporalia
sunt. Desiderium cęlestium et
sp̃italium habentes: hec p̃sentia
et terrena spernere ꝓficetur:
quia ad cõparationem sp̃italiũ.
hec nulla sunt. Sic enĩ sunt hec
ad suꝑna: quomodo figura ad
ueritatẽ: figura deꝑit. ueritas
non metuunt iusti:s gaudent:¬

Expanded text:
sunt temporales; supra modum sunt temporales; supra modum tamen in sublimitate aeternum Parvis enim laboribus magna redditur merces, et pro levi tribulatione supra modum sublimitas gloriae pensabitur perpetuae. Non contemplantibus quae videntur; sed quae non videntur; quae enim videntur, temporalia sunt. Desiderium coelestium et spiritualium habentes, haec praesentia et terrena spernere profitetur; quia ad comparationem spiritualium haec nulla sunt. Sic enim sunt haec ad superna, quomodo figura ad veritatem: figura deperit, veritas non metuunt justi, sed gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
qui cenam faciens opulentam.
ac multos inuitans paucos
habet insũmma: Propter¬
quod non deficiemꝰ Manifestu
est. hec ad suꝑiorẽ sensũ ꝑtinete.
ut enĩ deuotionẽ suiã ad hucꝓ
xisiorem in dei reb ostendat:
hec subiecit. quibus nullo ge¬
nere deficere se ꝓbat. quominus
a qđ deo placitum ẽ impleat᷑:
lturus tamen de resurrecti¬
me ꝓmissa: S ed licet his
rnouatur dedie indiem:¬
Licet pressuris. plagis. fame.
siti. frigore. nuditate. caro cor¬
nipiat᷑: s anima spe futu
n p̃mii renouatur: quia assidu¬
itribulationib purgatur:
Proficit enim inpressura. non
interit: ita ut accedentib temp¬
ationib cottidie ac quirat
meritũ: quia et corpori corrup¬
tiohec ꝓficit adimmortalita¬
tem. merito animȩ. Id eñi
quodinp̃senti ẽ. momentaneũ
nodum in sublimitatẽ et̃num
gorie pondus operat᷑ in nobis
Pnsentis cẽporis tribulatioẽs.
quȩ causa fidei ingerunt᷑ mo¬
mentaneas et leues dicit. quia

Expanded text:
qui coenam faciens opulentam, qui coenam faciens opulentam, ac multos invitans, paucos habet in summa? Quapropter non deficimus. Manifestum est haec ad superiorem sensum pertinere; ut enim devotionem suam adhuc propensiorem in Dei rebus ostendat, haec subjecit, quibus nullo genere deficere se probat quominus id quod Deo placitum est, impleatur; securus tamen de resurrectione promissa. Et licet si renovatur de die in diem. Pressuris, plagis, fame, siti, frigore, nuditate caro corrumpitur, sed anima spe futuri praemii renovatur; quia assiduis tribulationibus purgatur. Proficit enim in pressura, non interit, ita ut accedentibus tentationibus quotidie acquirat ad meritum; quia et corpori corruptio 181 haec proficit ad immortalitatem merito animae. Id enim quod in praesenti est momentaneum modum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis. Praesentis temporis tribulationes, quae causa fidei ingeruntur momentaneas et leves dicit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ ipsis paciuntur exitia: et isti
solliciti sunt de passi onib horũ:
uelut compacientes simul et par¬
ticipes er̃ inuita ꝓ missa: ut simul
contristati. simul gaudeant.
eos. qui resurrectionem ne ga¬
bant: quos et in prima epła
expbłat: O mĩa enim ꝓpter
uos ut gratia abundans. per
multos gratiarũactione a¬
bundet ingloriam dei. Amu¬
nere suo detis nullũ uoluit eẽ
alienum: Et quia non om̃s
capiunt u̾bum fidei apłs
dei uoluntatẽ sciens. ꝑsecutio¬
nes et ꝑicula pati non dimuit.
dũ modo om̃ib fidelit̃ p̃di¬
caret. ut plures possent credere:
ut abtindans donũ dei. non ꝑ
paricorum gratiarũ actionẽ
minueretur. ad contumeliã
dei: s multis ꝓficiens affluc¬
ret. ꝑ multorũ gratiarũ acti¬
onẽ adgłam dei: Quantog̾
hic dignus honore est. qui an¬
mam suã semꝑ morti subieciti
Ne donum dei longe aliter ꝓfice¬
ret quam datum est: Nũquid
non magna contumelia eiꝰ est.

Expanded text:
pro ipsis patiuntur exitia, et isti pro ipsis patiuntur exitia, et isti solliciti sunt de passionibus horum velut compatientes, simul et participes erunt in vita promissa; ut simul contristati, simul gaudeant.  qui resurrectionem negabant, quos et in prima epistola exprobrat. Omnia enim propter vos, ut gratia abundans, per multorum gratiarum actionem abundet ad gloriam Dei. A munere suo Deus nullum voluit esse alienum: et quia non omnes capiunt verbum fidei, Apostolus Dei voluntatem sciens, persecutiones et pericula pati non timuit, dummodo omnibus fideliter praedicaret, ut plures possent credere; ut abundans donum Dei non per paucorum gratiarum actionem minueretur ad contumeliam Dei, sed multis proficiens afflueret per multorum gratiarum actionem ad gloriam Dei. Quanto ergo hic dignus honore est, qui animam suam semper morti subjecit; ne donum Dei longe aliter proficeret, quam datum est? Numquid non magna contumelia ejus est,
Abbreviated transcription (Latin):
locutus est. quia credidit:nemo
enim alius sanȩ mentis a ffirmat.
quod ipse noncredit: Orgo nos
qui loquimur inquit credimus:
qui etiam ꝓpterea tribulam̃ quia¬
mus: ꝓpter quod et eloquimur:
Exemplũ ideo dedit de psalmo:
didit futuram resurrectionem:
Securus gͦ de futura uita: p̃sentis
uitȩ non habet curam. Quippe.
cum hoc credat᷑: ut tunc illa be¬
ata uita speretur. si hec contẽpna¬
tur. Securus ergo. quia quodcre¬
didit uerum est. audet hoc pre¬
dicare: ut ceteros spei sue parti
cipes reddat: Scientes qm̃ qui
fidem: quia exemplum p̃cedit
resurrectionis dñi iħu quid
futuri ert̃ qui credunt: quia
sicut inadam om̃s moriuntur:
ta et inxp̃o om̃s uiuificabunt᷑
Adam enim forma mortis est.
causa peccati. xp̃s uero forma
tite ꝓpter iustitiã: quia peccatũ
non fecit. nec dolus inuentus ẽ.
more eius. Et quia participes
hos cõmunis fidei dixit. resusci¬
tatos inquit constituet uobiscũ:
ut unius fidei muna sint domo
pacis: Cum eñi intelligunt qͥa

Expanded text:
locutus est, quia credidit nemo enim aliis sanae mentis affirmat, quod ipse non credit, ergo et nos qui loquimur, inquit, credimus, qui etiam propterea tribulamur, qumus, propter quod et loquimur . Exemplum ideo dedit de psalmo cdit futuram resurrectionem. Securus ergo de futura vita, praesentis vitae non habet curam; quippe cum hoc credatur, ut tunc illa beata vita speretur, si haec contemnatur. Securus ergo quia quod credidit, verum est, audet hoc praedicare, ut caeteros spei suae participes faciat. Scientes quod quifidem, quia exemplum praecedit resurrectionis Domini Jesu, quid futuri erunt qui credunt; quia sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Adam enim forma mortis est, causa peccati: Christus vero forma vitae propter justitiam; quia peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Et quoniam participes hos communis fidei dixit, resuscitatos, inquit, constituet vobiscum; ut unius fidei in una sint domo pacis. Cum enim intelligunt quia
Abbreviated transcription (Latin):
iterum nos metipsos cõmendare :
camini. cogimur hec memorait.
Qm̃ pseudo apłos notat. praua
corum cõmenta de signans seaũ
ticrũ p̃dicatorem testatur.: ude¬
tur iterum cõmendare se.sicut
inprima epła: Et ne hoc t̾su¬
tia aliqua terrestris lucri grã
facere uideretur: adiecit: Fut¬
num quid indigemus sicut
quidam cõm̃datiis epłis ad
uos. aut extiobis: Hoc dicens¬
et suũ senscĩ purgat: et adhuc
pscudo apłõs notat: quos ꝓprii
honoris et questus causa crrcu¬
ire eccłas ꝓbat:ad auferendã.
non ad tribuendam salatem:
Exhis erant quib dicit dñs:
Comeditis domos uiduarũ et
pupillorũ. oratione longa oran¬
tes: ꝓpterea accipietis marus
iudiciũ: Hiem̃et res eorũet
et ammas inuadebant: Apłs
autem nec res eorũ tangebat:
et ueritate doctrine ammas
eorum saluabat: Non ergocar¬
naliter. s sp̃italiter se cõmenda¬
bat. ad ꝓfectũ salutis illorũ. ut¬
hoc de illocrederent qđ erat:
quia qui de bono male sentit.

Expanded text:
iterum nosmetipsos commendare? Ncamini, cogimur commemorare.m pseudoapostolos notat, prava eoram commenta designans, se autem verum praedicatorem testatur; videtur iterum commendare se, sicut in prima epistola. Et ne hoc versutia aliqua terrestris lucri gratia facere videretur, adjecit: Numquid indigemus, sicut quidam, commendatitiis epistolis ad vos, aut ex vobis. Hoc dicens, suum sensum purgat, et adhuc pseudoapostolos notat, quos proprii honoris et quaestus causa circuire Ecclesias probat, ad auferendam, non ad tribuendam salutem. Ex his erant quibus dicit Dominus: Comeditis domos viduarum et pupillorum oratione longa orantes, propterea accipietis majus judicium . Hi enim et res eorum, et animas invadebant: Apostolus autem nec res eorum tangebat, et veritate doctrinae animas eorum salvabat. Non ergo carnaliter sed spiritualiter se commendabat ad profectum salutis illorum, ut de illo hoc crederent, quod erat; quia qui de bono male sentit,
Abbreviated transcription (Latin):
lm multi ꝑelationẽ gloriaban¬
uur in se de aplis: ꝓfitentes se
schis rationem. ꝑquã et ipsi
gloriarent᷑ aduersus eos: quia
ipłs erat eiꝰ aquo et isti didice¬
uant: Vlnde alio locodicit. nichil
actus dicit: ne silentiũ eius
istis obeẽt. qui gͦ incorde glo¬
natur. fuꝑbiam repͥmit: sci¬
ens quia humilib ds̃ dat gra¬
damꝰ suꝑbis audẽ resistit suꝑ¬
loum enim mens: fructũ non
faeit deo dignum: Siue ergo
mente excidimus deo: siue sa¬
num sapimus. uob. Hoc di¬
ut quia si elate uł suꝑbe puta¬
dir locutus. quia laudari
se unsus est uerum dicens: deo
hoc remittendum: Si autem
non suꝑbe intelligitur. s ad
gloriam audientium ẽẽ locutꝰ
corithiis ꝓficere dicit᷑: ut
tunc sanum sit dictũ audi¬
entib s ita intelli gatur ut
dictum est: Si autem iactant̃
putetur dictum: uelut in sanũ
adeo dimittendum: Omnis
enim suꝑbia: uelut insania
habetur. Caritas enĩ xp̃i ur
na subleuat: eas pio modera¬

Expanded text:
m multi per elationem gloriabantur in se de apostolis, profitentes se se his rationem, per quam et ipsi gloriarentur adversus eos; quia Apostolus erat, a quo et isti didicerant. Unde in alio loco dicit: Nihil actus dicit, ne silentium ejus istis obesset. Qui ergo in corde gloriatur, superbiam reprimit, sciens quia humilibus Deus dat gratiam, superbis autem resistit ; superborum enim mens fructum non facit Deo dignum. Sive enim mente excedimus, Deo: sive sanum sapimus, vobis. Hoc dicit, quia si elate vel superbe putatur locutus; quia laudare se visus est, verum dicens, Deo hoc remittendum: si autem non superbe intelligitur, sed ad gloriam audientium esse locutus, Corinthiis proficere dicit; ut tunc sanum 183 sit dictum audientibus, si ita intelligatur, ut dictum est: si autem jactanter putetur dictum, velut insanum Deo dimittendum; omnis enim superbia velut insania habetur. Charitas enim Christi erna sublevat, eas pio modera
Abbreviated transcription (Latin):
sensu ad p̃dicandũ meditantur
ut fallant. Unde subiecit. Non
ambulantes mnastutia: neq
adulterantes uerbum dei:
Ad dedecus enim et de forma¬
tionem etus ꝓficit: qui subdo¬
lamente confingit doctrinã.
ad decipiendum corda sim¬
pliciũ: Turpis eni inueniet᷑
indie iudicii dei. astutia em̃¬
male mentis. ut id qđ sibi lib¬
tum est expleat: uerba dei ad¬
ulterat. ut sensum inuertat:
Adulterare est autẽ: uerũ sensi.
ꝑfalsum uelle excludere: So
inmanifestatione ueritatisc̃¬
mendantes nosmetipsos al¬

Expanded text:
sensu ad praedicandum meditantur sensu ad praedicandum meditantur ut fallant; unde subjecit: Non ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei. Ad dedecus enim et deformationem ejus proficit, qui subdola mente confingit doctrinam ad decipiendum corda simplicium; turpis enim invenietur in die judicii Dei. Nam astutia malae mentis, ut id quod sibi libitum est, expleat, verba Dei adulterat, ut sensum invertat. Adulterare est autem verum sensum per falsum velle excludere. Sed in manifestatione veritatis commendantes nosmetipsos a
Abbreviated transcription (Latin):
adñi spu: Cum ergo hac trans¬
formatione ad ꝑfectum fuerit
hec imago renouata: similes
deo erimus:qm̃ uidebimꝰ eum.
non ꝑspeculũ. s sicuti est. Ideo
habentes hanc ad ministratio¬
cutisumꝰ non deficimus. Gan¬
tam spemdicit ad ministratio¬
nis huius: ut non deficiat in
pressuris. confortatus fide pro¬
missionum: Unde suꝑius dicit:
multa fidutia ut im: fidentes
enim inhis que ꝓmissa st̃: quic¬
quid aduersum acciderit. tole¬
rant:quod non humanis meri¬
tis de putat.s miscđiȩ dei: quȩ
hominẽ primoabluit:deinde
iustificat: adoptans filiũ deo:
ut donet eum gła similemglorie
filii ꝓpriidei: Sed abdicamus
occulta dedecoris. Ut illigłe
dignus sit. homo: omĩa turpia
et polluta quȩ fieri et cogitari
possunt. amouenda docet. ut
non solum de oꝑe.set de cogita¬
subsua emmet suorũ ꝑsona ad
meliorem uitã hortatur: ꝓp̃t
supra dicta uitia. que inhis sepe
reprehendit: Possunt et hec oc¬
culta dedecoris eẽ quȩ prauo

Expanded text:
itu. Cum ergo hac transformatione, ad perfectum fuerit haec imago renovata, similes Deo erimus, quoniam videbimus eum non per speculum, sed sicuti est, quohabentes hanc administratiocuti sumus, non deficiamus. Tantam spem dicit habere administrationis hujus, ut non deficiat in pressuris, confortatus fide promissionum. Unde superius dixit: Multa fiducia utamur ; fidentes enim in his, quae promissa sunt, quidquid adversum acciderit, tolerant. Quod non humanis meritis deputat, sed misericordiae Dei, quae hominem primo abluit, deinde justificat, adoptans Filium Deo; ut donet eum gloria simili gloriae Filii proprii Dei. Sed renuntiamus occultis dedecoris. Ut illius gloriae dignus sit homo, omnia turpia et polluta, quae fieri et cogitari possunt, amovenda docet; ut non solum de opere, sed et de cogitasub sua enim et suorum persona ad meliorem vitam hortatur, propter supradicta vitia, quae in his saepe reprehendit. Possunt et haec occulta dedecoris esse, quae pravo
Abbreviated transcription (Latin):
est mors: absit: s peccatũ ut
appareat peccatũ: ꝑbonũ mͥ
oꝑatũ est mortẽ. Ecce qd est mi¬
nistratio mortis: Ecce qdđ est. lit¬
tera occidit: eoce quẽ admodũ
lex nonẽ peccatum. et manda¬
tum erat inuita. et lex scã. et
mandatum scm̃ et iustũ et
bonum: et tam̃qr de ipsobo¬
no interficit᷑ in obediens am¬
ma. Ubi dei non adiuuat gr̃ã
ministratio mortis facta est
lex inueteri testam̃to ꝓpter
occidentẽ licterã: et ministra¬
tio uitȩ. facta est gratia inno¬
uo testamento ꝓpt̾ uiuifican¬
tem sp̃m: Qđ est autẽ ministra¬
tio mortis. et ministratio dãp¬
nationis: hoc est occasione ac¬
cepta peocatum ꝑmandatum
oꝑatum est in me omnẽ concu¬
piscentiam: hoc est aduenien¬
te mandato. peccatũ reurrit:

Expanded text:
t mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce quid est ministratio mortis; ecce quid est, Littera occidit : ecce quemadmodum Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; et, lex sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram; et ministratio vitae facta est gratia in novo Testamento propter vivificantem spiritum. Quod est autem, ministratio mortis et ministratio damnationis; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam; hoc est, Adveniente
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ inmundo fuit. pecca¬
tum audẽ non de putabatur.
cũ lex non eẽt: Et illud quod
iam toties cõmemorauimus.
Per legẽ cognitio peccati: mat¬
imȩq illud ubi euidentius
expressit unde agitur. Con¬
cupiscentiam nesciebam nisi
lex diceret. non concupisces:
quẽ totũ locum ad tende: et
uide. utrum quicquã ꝓpder
circumcisionem. uel sabbatũ.
uel quid aliud umbratilis
sacramenti: ac non totũ ꝓpt̃
hoc dicat. quod littera ꝓhibẽs
peccatum. non uiuificat homi¬
nem s potius occidit: augendo
concupicentiã et iniquitatẽ.
p̃uaricationem cumulando.
nisi liberet grã ꝑlegẽ fidei.
quȩ est inx̃po iħu: cum diffũ¬
ditur caritas incordib nr̃is

Expanded text:
peccatum in mundo fuit; peccapeccatum in mundo fuit; peccatum autem non deputabatur, cum lex non esset, et illud, quod iam totiens commemorauimus: per legem cognitio peccati, maximeque illud, ubi euidentius expressit unde agitur: concupiscentiam nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces? Quem totum locum adtende et uide utrum quicquam propter circumcisionem uel sabbatum uel quid aliud umbratilis sacramenti, ac non totum propter hoc dicat, quod littera prohibens peccatum non uiuificat hominem, sed potius occidit augendo concupiscentiam et iniquitatem praeuaricatione cumulando, nisi liberet gratia per legem fidei quae est in Christo Jesu, cum diffunditur caritas in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
tierba multa posst̃: s postea
fortasse oportunius: Nunc aut̃
adũte. quiã d. cat litterã que oe¬
cidit: citiuelut e contrario uiul¬
ficantẽ ingerit sp̃m. Sacerte ẽ.
ministratio mortis. inlitteris
figurata lapidȩis et ministratio
dampnationis: quia lecsubin¬
frunt uit habundaret delictũ
snto autem p̃cepta ipsa cã sc̃
ailia facienti atq salubria:
it nisi quis ea fecerit uitam
iapere non possit: Anueroxpt̃
num p̃ceptum quod ibi de sab¬
nato ẽ positũ. dictus est de ca¬
lgus littera occidens. qm̃ quis¬
que illũ diem sicut littera so¬
nat nunc usq obseruat. car¬
ĩcpta quȩ sirecte obseruant᷑
it scripta sunt: non ad legem
oꝑtm ex qua nemo iustificat᷑
hadlegem fidei. exqua iustus
uiuut ꝑtinere putanda sunt:
Quis tamabsurde sentiat mi¬
nistrationẽ mortis in licteris
exom̃ib decẽ p̃ceptis s ex uno
solo. quod ad sabbatũ ꝑtinet:
ubiergo ponimus lexiram
operatur. ubi enĩnonest lex.
nore p̃tiancatio: et usq ad legẽ

Expanded text:
uerbis multa possunt, sed postea forta?se oportunius. nunc autem aduerte quam dicat litteram quae occidit, cui uelut e contrario uiuificantem ingerit spiritum. ea certe est ministratio mortis in litteris figurata lapideis et ministratio damnationis, quia lex subintrauit, ut abundaret delictum. porro autem praecepta ipsa tam sunt utilia facienti atque salubria, ut nisi quis ea fecerit uitam habere non possit. an uero propter unum praeceptum, quod ibi de sabbato positum est, dictus est Decalogus littera occidens, quoniam quisquis illum diem. sicut littera sonat, nunc usque obseruat, carpraecepta quae sic recte obseruantur, ut scripta sunt, non ad legem operum, ex qua nemo iustificatur, sed ad legem fidei, ex qua iustus uiuit, pertinere putanda sunt? quis tam absurde sentiat ministrationem mortis in litteris ex omnibus decem praeceptis, sed ex uno solo quod ad sabbatum pertinet? ubi ergo ponimus: lex x ira m operatur; ubi enim non est lex, nec praeuaricatio et: usque ad legem
Abbreviated transcription (Latin):
datum qđerat inuita. hocẽe
inmorte:hoc est. occasione ac¬
cepta peccatũ ꝑmandatũ fe¬
fellit me et ꝑ illud occidit. hoc
est lex sub intrauit ut abun¬
daret detictũ: hocẽ. lex iram
oꝑatur:. hoc ẽ.: uirtꝰ peccatilex:
ꝓhibitio eñĩ peccatiqđ est lex
auget ꝓfecto desideriũ pec-¬
candi: qđ non extinguit᷑ nisi
contrario desiderio rectȩ faci¬
endi: Ubi fides ꝑdilectionem
oꝑatur: hocautẽ non prestat
littera iubens: s sp̃s iuuans
honler ergos gratia: non uetꝰ

Expanded text:
 erat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia;
Abbreviated transcription (Latin):
fit: Ista uero dicta est ministratio
sp̃s. uciq uiuificantis. ut apre¬
uaricationis morte surgamus:
et iustitiam non reilegainus
intabulis: s liberi incordib et
inmorib habeamus: Hoc est
testam̃tum nouũ distans aue¬
tere: quia ibi uetus homo for¬
midinis coartatur angustiis:
hic. nouus homo spaciat᷑ lati¬
tudine caritatis: Itaut non¬

Expanded text:
fit; ista vero dicta est ministratio fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formidinis coarctatur angustiis, hic novus homo spatiatur latitudine charitatis. 26.
Abbreviated transcription (Latin):
tur: et sp̃u gratiȩ non ad iuti. rei
p̃uaricatioi̾s fubẽiusdem legis
littera denebantur: Unde alibi
dicit. lex iram operatur: Ubi eñi
lex non est: nec p̃uaricatio. hinc
ostendens. unde dixerit.lex iram
oꝑatur. Neq enĩcius p̃uaricatio
mala eẽt: nisi lex ipsabona eẽt:
Multũ est et nimis longũ cuncta¬
colligere. que in hanc sententiã
beatus dicit apłs legẽ distingu¬
ens agratia: eoqđ sub illa elidan¬
tur elati: subista engant᷑ elisi: et
quod illa intantũ bona sit. ut¬
tantum. ut bona conferat. Illa
iustitia faciat audicorẽ.: ista fac¬
torẽ. Et ideo sub illa peccator
instiꝑ etiam p̾uaricator. amissa
excusatione ignorantie connet̃
iacet. Subistauero et parcente
et opitulante: nec quia mala
operat᷑ extinguitur. sut bona
oꝑetur. accenditur: Quid ergo
mirumẽ. si illa dicta est mini¬
stratio mortis: ubi littera occi¬
dit. malum ꝓhibendo quod fit
et bonum imꝑando quod non

Expanded text:
tur, et spiritu gratiae non adjuti, rei tur, et spiritu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex iram operatur: ubi enim lex non est, nec praevaricatio : hinc ostendens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit utantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est operatus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ta est. ministratio mortis in lit¬
teris formata lapideis:hinc
quod mortẽ ministrauerit mo¬
yses. idẽ mortis auctorẽ magno
scilicet sp̃u. qu̾e mundi hutus
iste opinatur auctorẽ. Ignorans
ministrationem mortis dictã
drxit. littera occidit. sp̃s aut̃e
uituficat: Lexeñi quãuis iusta
et sc̃a et bona. p̃tiaricatoribus
intulit mortẽ. quos dei gratia
non adiuuarit ad iustitiã legis
implendam: Oportebat eñi ut
testamento uetere lex inponeret᷑
suꝑbis et de sue uoluntatis uirtu¬
te fidentib: que non daret iustitiã.
s iuberet: Ac sic morte p̃uaricati¬
onis impliciti ad gratiã confuge¬
rent: non iubentem tantũ modo.
sediuuantẽ: quȩ nouo testam̃to
est reuelata: hinc putant mani¬
chei diuinorũ eloquiorũ blasphe¬
matores. malam fuisse legẽ quȩ
data est ꝑmoysen: quia dicta est
ministratio mortis inlitteris fi¬
gurata lapideis: Non incuentes
ꝓpter eos eẽ dictum. qui suolibero
arbitrio legem sufficere arbitraban¬

Expanded text:
ta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc od morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim quamvis justa et sancta et bona, praevaricatoribus intulit mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloquiorum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitraban
Abbreviated transcription (Latin):
bente ipso ministrũ se horum
inp̃dicatione testetur: ut pro
utilitate horũ. subiecti sint in
ministerio euangelii: Seruos
gͦ dicens: ininistros significat
S ut humilit̃ loqueret᷑: sicdicit᷑: ut
uere ostendet. ñ ad suã głam p̃di

Expanded text:
bente ipso, ministrum se horum in praedicatione testetur; ut pro utilitate horum subjecti sint in ministerio Evangelii. Servos ergo dicens, ministros significat: sed ut humiliter loqueretur, sic dixit; ut vere ostenderet non ad suam glori
Abbreviated transcription (Latin):
tsemen infructu: melior qͥdem
siuctus semine:s numquam
apłs poss contraria cõparare:
nec maiorem suã quã moysi
gloriã predicare: nisi quia idẽ
deus utriusq testam̃ti condi

Expanded text:
t semen in fructum. Melior quidem fructus semine, sed nunquam Apostolus possit contraria comparare, nec minorem suam quam Moysi gloriam praedicare, nisi quia idem Deus utriusque Testamenti est condi
Abbreviated transcription (Latin):
ses uelamen est positũ suꝑ cor
eorum: Manifestum est. quia
cum legitur hec pars legis. sen¬
sublege: Euacuatur namq in
xp̃o: non uetus testam̃tum. sed
et quasi denudetur. quod sine
feretur uelamen: Conuerti ad
dñm. hoc est credere inxp̃m:. ut
agnoscens dñm ueniam mereat᷑
accipere. hoc est auferri uelam̃.
sententiam euacuariqua tene¬
batur reus sublege: notandum.
tegerentur ablata sunt: s cegm̃
potius quo utilia tegebantur:
hoc modoagitur cum his:qui
studiose acpie. nonturbide atꝙ
imꝓbe scripturarũ illarũ sensũ
requirunt: Demonstrat᷑q sedu¬
lo. et ordo rerũ et causa factorum
atq dictorũ: et ueteris testam̃ti
ad nouũ tanta congruentia. ut
apex nullus qui ñ consonet relin¬
quatur: et figurarũ tanta sec̾ta:
ut omĩa quȩ inder p̾tando eru¬
untur. miseros ẽẽ cogant fateri:
qui hec uolunt ante condempna¬
re. quam discere. Dñs autẽ sp̃s

Expanded text:
ses , velamen est positum supra cor ses , velamen est positum supra cor eorum. Manifestum est, quia cum legitur haec pars Legis, senur. euacuatur namque in Christo non uetus testamentum, sed llegatur et quasi denudetur, quod sine auferetur velamen. Converti ad Dominum, hoc est, credere in Christum; ut agnoscens Dominum, veniam mereatur accipere. Hoc est auferri velamen, sententiam evacuari, qua tenebatur reus sub Lege. Dominus tegerentur, ablata sunt, sed tegmen potius, quo utilia tegebantur. hoc modo agitur cum iis, qui studiose ac pie, non turbide atque inprobe scripturarum illarum sensum requirunt, demonstraturque sedulo et ordo rerum et causae factorum atque dictorum et ueteris testamenti ad nouum tanta congruentia, ut apex nullus, qui non consonet, relinquatur. et figurarum tanta secreta, ut omnia, quae interpretando eruuntur, miseros esse cogant fateri, qui haec uolunt ante condemnare quam discere. Sed ut omis