comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitaret cogitatio pacis: non apud cartaginẽ
postea cum taditorib quos p̃sentes atq
confessos dõ dimiserat. dap̃naretetͥmine tͣ¬
ditionis: qͦs absentes apud eum nemo comi¬
cerat. Tantomagis enim timere debuit ne pax
unitatis uiolaret᷑: quanto erat carthago ci-¬
uitas ampla & illustris: unde se ꝑ totũ affri¬
ce corpꝰ. malum qđ ibi eẽt exortum. tãquam a
u̾̃tice effunderet. Erat etiam transmarinis ui¬
cina regionib: & fama celeberria nobilis:
unde ñ mediocris utiq auctoritatis habebat
epm̃. qͥ posset ñ curare conspirantẽ multi¬
tudinem inimicorum: cum se uideret. & ro¬
mane eccłẽ in qua semꝑ apłice cathedre ui¬
guit pͥncipatus. & ceteris t̾ris unde euuan¬
głm ad ipsam affricam uenit. ꝑ communi¬
catorias litteras eẽ coniunctum: ũ patus eẽt
dicere. si aduersarii cius ab eo illas eccłas alicna¬
re conarentur. Quia gͦ uenire noluit ad hospiti¬

Expanded text:
e cogitatio pacis habitaret, non apud Carthaginem e cogitatio pacis habitaret, non apud Carthaginem postea cum traditoribus, quos praesentes atque confessos deo dimiserat, damnaret crimine traditionis, quos absentes apud eum nemo conuicerat. tanto magis enim timere debuit, ne pax unitatis uiolaretur, quanto erat Carthago ciuitas ampla et inlustris, unde se per totum Africae corpus malum, quod ibi esset exortum, tamquam a uertice effunderet. erat etiam transmarinis uicina regionibus et fama celeberrima nobilis. unde non mediocris utique auctoritatis habebat episcopum, qui posset non curare conspirantem multitudinem inimicorum, cum se uideret et Romanae ecclesiae, in qua semper apostolicae cathedrae uiguit principatus, et ceteris tenis, unde euangelium ad ipsam Africam uenit, per communicatorias litteras esse coniunctum, ubi paratum esset causam suam dicere, si aduersarii eius ab eo illas ecclesias alienare conarentur. quia ergo uenire noluit ad hospiti
Abbreviated transcription (Latin):
gestis. qͥb ab omni traditionis cͥmine alienuᷤ
iuidicatus ẽ ille: quem maxime cͥminosum a
uris ꝓlata concilii gesta sonuerunt. Dicimꝰ a
traditorib confessis. in eos qͥ traditores dicẽn¬
tur. dictas fuisse sententias. Probamꝰ hoc eccła¬
sticis gestis. uͥ nominatim declarant᷑. in quib
scds̃ tigistanus ea que cognouit uelut con¬
tuitu pacis ignouit: & cum qͥb postea quã
cognouit. discissa pace dampnauit. Unde
apparuit eum. &̃ pͥmo ñ paci confuliuisse: sed
sibi timiuose. Obiecerat ei namq purpuriꝰ li¬
niatensis. qđ etiam ipse cum detentus eẽt a cu¬
tatore & ordine ut scͥptãs traderet dimissus
est: utiq non frustͣ nͥ qͥa tͣdidit aut tͣdi aliquid
iussit. Hanc suspitionẽ ille satis ꝓbabilem me¬
tuens. accepto consilio a minore scdo consan-¬
misit: atq ita paci ꝓspexisde uisus est. qđ falsũ
erat. cum sibi ꝓspexerit. Nam si in eius corde ha¬

Expanded text:
gestis, quibus ab omni traditionis crimine alienus gestis, quibus ab omni traditionis crimine alienus iudicatus est ille, quem maxime criminosum a uestris prolata concilii. gesta sonuerunt. dicimus a traditoribus confessis in eos, qui traditores dicerentur, dictas fuisse sententias. probamus hoc ecclesiasticis gestis, ubi nominatim declarantur, in quibus Secundus Tigisitanus ea, quae cognouit, uelut contuitu pacis ignouit et, cum quibus postea non cognouit, discissa pace damnauit. unde apparuit eum etiam primo non paci consuluisse, sed sibi timuisse. obiecerat ei namque Pufpurius Liniatensis, quod etiam ipse, cum detentus esset a curatore et ordine, ut scripturas traderet, dimissus est utique non frustra, nisi quia tradidit aut tradi aliquid iussit. hanc ille suspicionem satis probabilem metuens accepto consilio a minore Secundo consanmisit atque ita paci prospexisse uisus est, quod falsum erat, cum sibi prospexerit. Nam si in eius cord
Abbreviated transcription (Latin):
meridiem uero recitatumꝰ p̃ces eorum ad con¬
stantinum: datis q ab eo iudicib gesta eccła¬
stica in romana urbe habita. qͥb illi imꝓba¬
tisunt. tecilianus autem in ep̃ali honore fir¬
matus: postremo constantini imperators lit¬
teras. qͥb omnia multo maxime testatissima
claruerunt. Quid uultis ampliꝰ homines:
quid uultis ampli̾ Non de auro &o argento
ur̃o agitur: non terra. ñ predia. non deniq
salus ur̃i corꝑis in discrimen uocatur. De adi¬
piscenda uita et̾na: & fugienda morte eterna:
compellimus anmas ur̃as. Ex ꝑgiscimini
alquando: ñ in aliqua obscura questione ũ¬
samur: ñ recondita secreta rimam: qͥb pene¬
trandis uel nulla. uel rara humana corda su¬
fficiant. Res in aꝑto ẽ. Quid eminet clariꝰ: qͥd
cernitur certius: Dicimꝰ temerario concilio ꝙͣli¬
bet numerosissimo. innocentes absentesq fu¬
isse dampnatos. Probamus hoc ꝓconsularib

Expanded text:
meridiem uero recitauimus preces eorum ad Conmeridiem uero recitauimus preces eorum ad Constantinum datisque ab eo iudicibus gesta ecclesiastica in Romana urbe habita, quibus illi inprobati sunt, Caecilianus autem in episcopali honore firmatus, postremo Constantini imperatoris litteras, quibus omnia multo maxime testatissima claruerunt. Quid uultis amplius, homines? quid uultis amplius? non de auro et argento tro agitur; non terra, non praedia, non denique salus uestri corporis in discrimen uocatur: de adipiscenda uita aeterna et fugienda morte aeterna compellamus animas uestras. expergiscimini aliquando! non in aliqua obscura quaestione uersamur, non recondita secreta rimamur, quibus penetrandis uel nulla uel rara humana corda sufficiant. res in aperto est. quid eminet clarius? quid cernitur citius? dicimus temerario concilio quamlibet numerosissimo innocentes absentesque fuisse damnatos. probamus hoc proconsularibus
Abbreviated transcription (Latin):
sidee nec de felicis autunniani causa negligen¬
tiam consecutam: sed ad eiusdem pͥncipis
iussionem ꝓ consularib gestis &̃ ip̃m fuisde
purgatum. Sed quia hec om̃a dicebamꝰ tan¬
tum. non etiam legebamꝰ: minus ꝓfecto uo¬
bis agere uidebam̃ quam de nr̃a ex pectaba¬
tis instantia. Qđ ubi sensimꝰ: ad ea que legen¬
da ꝓmiseramꝰ. ñ distulimꝰ mittere. Que om̃a dũ
excurrimus ad eccłam geliaitanam̃. mde adue¬
strum opidum reuersurnbidui ñ plemi inter¬
missione uenerunt: atq ut nostis quantum
tempus admisit uno dic recitata sunt uob̃
Primo ubi scđs tigistanus confessos tradito¬
res a collegio suo remouẽ ñ ausus ẽ cũ qͥbꝰ
postra non consessum & absentem cecilia¬
num. alios q suos collegas dampnare aui¬
sus est: deinde gesta ꝓconsularia ubi felix di¬
ligentisimo examine ꝓbatus ẽ innocens. Hec
ante meridiem uob̃ lecta eẽ meministis. Post

Expanded text:
sisse. nec de Felicis Aptungitani causa neglegensisse. nec de Felicis Aptungitani causa neglegentiam consecutam, sed ad eiusdem principis iussionem proconsularibus gestis etiam ipsum fuisse purgatum. Sed quia haec omnia dicebamus tantum, non etiam legebamus, minus profecto uobis agere uidebamur, quam de nostra expectabatis instantia. quod ubi sensimus, ad ea, quae legenda promiseramus, non distulimus mittere. quae omnia, dum excurrimus ad ecclesiam Gelizitanam inde ad uestrum oppidum reuersuri, bidui non pleni intermissione uenerunt atque, ut nostis, quantum tempus admisit, uno die recitata sunt uobis: primo ubi Secundus Tigisitanus confessos traditores a collegio suo remouere non ausus est, cum quibus postea non confessum et absentem Caecilianum aliosque suos collegas damnare ausus est, deinde gesta proconsularia, ubi Felix diligentissimo examine probatus est innocens. haec ante meridiem uobis lecta esse meministis; post
Abbreviated transcription (Latin):
iudices epõs. qͥ de suis questionib que in affri¬
ca exorte pacis uincłm dirimebant: arbitro
medio iudicarent. Qd postea quã factum ẽ.
p̃sente ceciliano. & illis qͥ adũfus eum na¬
uigauerant. iudicante melciade tunc roma¬
ne urbis ep̃o cũ collegis sis quos ad p̃ces
donatistarum miserat᷑ ĩꝑator: nichil in cecili¬
anum ꝓbari potuit: ac ꝑ hoc illo in ep̃atu
confirmato. donatũ qui adũsus eum tc̃ ad¬
erat imꝓbatum: qͥb ꝑactis reb. cum illi oms
in ꝑtinatia scelestissimi scismatis ꝑmanerent. post
apud arelatum memoratũ imꝑatorem eandem
causam diligentius examinandam. t̾minancdã¬
q curasse: illos uͦ ab eccłastico nidicio ꝓuocas¬
se. ut causam constantinus audiret. Quo p̾ea
quam uentum ẽ utraq parte assistente innocen¬
tem cccilianum fuisse iudicatũ. atq illos recto¬
sisse suꝑatos. & in eadem tam̃ ꝑuersitate man¬

Expanded text:
iudices episcopos, qui de suis quaestionibus, quae in Afriiudices episcopos, qui de suis quaestionibus, quae in Africa exortae pacis uinculum dirimebant, arbitro medio iudicarent. quod postea quam factum est, praesente Caeciliano et illis, qui aduersus eum nauigauerant, iudicante Melchiade tunc Romanae urbis episcopo cum collegis suis, quos ad preces Donatistarum miserat imperator, nihil in Caeciliano probari potuisse ac per hoc illo in episcopatu confirmato Donatum, qui aduersus eum tunc aderat, inprobatum. quibus peractis rebus cum illi omnes in pertinacia scelestissimi schismatis permanerent, post apud Arelatum memoratum imperatorem eandem causam diligentius examinandam terminandamque curasse, illos uero ab ecclesiastico iudicio prouocasse, ut causam Constantinus audiret. quo postea quam uentum est, utraque parte adsistente innocentem Caecilianum fuisse iudicatum atque illos recessisse superatos et in eadem tamen peruersitate man
Abbreviated transcription (Latin):
mirandum. si homines qͥ tunc illud scis ma
fecerunt. ñ sine confectione gestorum eos in
quos fuerant ab emulis & ꝑditis concita¬
ti. absentes causa incognita temere cdãpnã¬
dos eẽ putauerunt. Nos autem habere ali¬
a gesta eccłastica. in qͥb scds tigisitanus
qͥ tunc agebat in numidia pͥmatũ. p̃sen¬
tes & confessos traditores reliquit do iudi¬
candos. & eos in episcopalib sedib sicuti
erant manere ꝑmisit. quorum nomina int̾
dampnatores ceciliani numerantur: cum os̃
scđs ip̃e concilii eiꝰdem pͥncipatum tenẽt: u
absentes quasi traditores ꝑ eorum sententi¬
as dampnauit. qͥb p̃sentib & confesdis igno¬
uit. Peinde diximꝰ aliquanto post. maiorim
ordinationem. quem contra ceciliamuim ne¬
fario scelere leuauerunt. erigentes altare contra
altare. & unitatem xp̃i discordiis furialib dis¬
sipantes. eos petisse a constantino tc̃ imꝑatore

Expanded text:
mirandum, si homines, qui tunc illud schisma mirandum, si homines, qui tunc illud schisma fecerunt, non sine confectione gestorum eos, in quos fuerant ab aemulis et perditis concitati, absentes causa incognita temere damnandos esse putauerunt; nos autem habere alia gesta ecclesiastica, in quibus Secundus Tigisitanus, qui tunc agebat in Numidia primatum, praesentes et confessos traditores reliquit deo iudicandos et eos in episcopalibus sedibus, sicuti erant, manere permisit, quorum nomina inter damnatores Caeciliani numerantur, cum etiam Secundus ipse concilii eiusdem principatum teneret, ubi. absentes quasi traditores per eorum sententias damnauit, quibus praesentibus et confessis ignouit. Deinde diximus aliquanto post Maiorini ordinationem, quem contra Caecilianum nefario scelere leuauerunt erigentes altare contra altare et unitatem Christi discordiis furialibus dissipantes, eos petisse a Constantino tunc imperatore
Abbreviated transcription (Latin):
dentius scͥpta misisse. & hoc modo uobiscũ
de negotio anime ur̃e aliquid agere uoluis¬
se. quia nr̃e communionis non estis: cum
tamen si de negotio fundi. aut aliciiꝰ pe¬
cuniarie litis dirimende uobis aliquid scͥbe¬
rem. nemo fortasse reprehendẽt: usq adeo
carus ẽ hic mundus hominib. & sibimet ip¬
si uiluerunt. Erit gͥ michi ad defensionẽ
testis hec epła in iudicio dĩ. qͥ nouit quo
animo fecerim: & qͥ dirit. beati pacifici. qͦ
nam filii dei uocabuntur: łrgo ut memi¬
mose dignamini. cum ẽẽmus in ur̃a ciuiita¬
te. & nonnulla uob̃cum de commumone.xp̃i¬
anc unitatis ageremꝰ plata sunt a partibus
urĩs gesta quedam. qͥbus recitatum ẽ qđ
munionis. epm carthaginensis eccłe. cum fu¬
is collegis & ordinatorib dampnauerunt:
uͥ c̃ felicis autunniani causa multo p̃ cete¬
ris inuidiosius ce criminosiꝰ uentilata ẽ. Q
cum eeñt cuncta ꝑlecta: respondimus ñ ẽẽ

Expanded text:
dentius scripta misisse, dentius scripta misisse, de negotio animae uestrae aliquid agere uoluisse, quia nostrae communionis non estis, cum tamen. si de negotio fundi aut alicuius pecuniariae litis dirimendae uobis aliquid scriberem, nemo fortasse reprehenderet. usque adeo carus est hic mundus hominibus et sibimet ipsi uiluerunt. erit igitur mihi ad defensionem testis haec epistula in iudicio dei, qui nouit, quo animo fecerim, et qui dixit: Beati pacifici, quia ipsi filii dei uocabuntur. Ergo, ut meminisse dignamini, cum essemus in uestra ciuitate et nonnulla uobiscum de communione Christianae unitatis ageremus, prolata sunt a partibus uestris gesta quaedam, quibus recitatum est, qmunionis episcopum Carthaginiensis ecclesiae cum suis collegis et ordinatoribus damnauerunt. ubi etiam Felicis Aptungitani causa multo prae ceteris inuidiosius et criminosius uentilata est. quae cum essent cuncta perlecta, respondimus non esse
Abbreviated transcription (Latin):
modis possumꝰ corrigendum. Unde factum ẽ: ut
&̃ ad ĩullos donatistarũ pͥmarios scb̃emꝰ ñ cõ¬
mucatorias litt̾as qͣs iã olim ꝓpt̾ suã ꝑu̾sicatem
ab unitate catholica que toto oibe diffusa ẽ.
ñ accipiunt: sed tales pͥuatas. qualib nob uti.
c̃ ad paganos licet. Quas illi & si aliquan¬
do legerunt: responde tñeis siue noluert̃ siue
ut magis credit᷑ neqͥuert̾. Ubi nobis satis
unisum ẽ impleuisse nos officium caritatis
quam non solum nr̃is. sed & omnib nos
debere sp̃c sc̃s docet qͥ nobis ait ꝑ apłm:
uos autem dñs multiplicet. & habun¬
dare in caritate faciat mmuicem. & in o¬
mnes. Monet etiam alio loco. in modesti¬
a corripiendos diuersa sentientes: ne for¬
te inquit det illis ds̃ penitentiam ad agnos¬
cendam ueritatem. & resipiscant de diabo¬
li laqueis. captiuati ab ip̃o in ip̃ius uo
luntatem. Hec p̃loculatꝰ sum: ne quis me
existimet impudentius uobis quam pru¬

Expanded text:
modis possumus, corrigendum. unde factum est, ut modis possumus, corrigendum. unde factum est, ut etiam ad nonnullos Donatistarum primarios scriberemus non communicatorias litteras, quas iam olim propter suam peruersitatem ab unitate catholica, quae toto orbe diffusa est, non accipiunt, sed tales priuatas, qualibus nobis uti etiam ad paganos licet. quas illi etsi aliquando legerunt, respondere tamen eis siue noluerunt siue, ut magis creditur, nequiuerunt. ubi nobis satis uisum est impleuisse nos officium caritatis, quam non solum nostris sed et omnibus nos debere sanctus spiritus docet, qui nobis ait per apostolum: Vos autem dominus multiplicet et abundare faciat in caritate in inuicem et in omnes. monet etiam alio loco in modestia corripiendos diuersa sentientes: Ne forte, inquit, det illis deus paenitentiam ad cognoscendam ueritatem et resipiscant de diaboli laqueis captiuati ab ipso iluntatem . 2. Haec praelocutus sum, ne quis me existimet impudentius vobis quam pru
Abbreviated transcription (Latin):
ominis dilectissimis ⁊ me ad gloriũ.¬
ito p̃dicandis fr̃ib. glorio. elecisium.¬
fleusio. felicib graminaticis. ⁊ cete¬
ris qͥb hoc gͣtum est: augustinus.
Dixit quidem apl̃s paulus. ħeticũ
hominem post pͥmam correctionẽ deuita: sci¬
ens qͥa subu̾sus est enismodi. ⁊ peccat: & ẽ a
semet ip̃o dampnatus. Sed qui sententiam su¬
am quamius falsam atq ꝑũsam. nulla ꝑtina¬
ci animositate defendunt. p̃sertim quam ñ au¬
dacia p̃suptionis sue peꝑerunt. s a seductis.
atq in errorem lapsis parentib acceꝑunt: q̃¬
runt autem cauta sollicitudine ueritatẽ cor¬
rigi ꝑati cum inuenerint: nequaquã sunt
inter heticos computandi. Tales gͦ uos ñ ẽẽ cre¬
derem: nullas fortasse uob̃ litteras mitterem.
Quamquam ⁊ ip̃m ħeticum. quamlibet odiosa
suꝑbia tumidum. ⁊ ꝑuicatia male contentiõis
insanum: sicut uitandum monemꝰ. ne infirmos
& paruulos fallat: ita ñ abnuimus qͥb cumq

Expanded text:
OMINIS DILECTISSIMIS ET MERITO PRAEDICANDIS FRATRIBUS GLORIO, ELEUSIO, FELICIBUS, GRAMMATICO ET CETERIS, QVIBUS HOC GRATUM EST, AUGUSTINUS. Dixit quidem apostolus Paulus: Haereticum hominem post unam correptionem deuita sciens, quia subuersus est eius modi et peccat et est a semet ipso damnatus. sed qui sententiam suam quamuis falsam atque peruersam nulla pertinaci animositate defendunt, praesertim quam non audacia praesumptionis suae pepererunt, sed a seductis atque in errorem lapsis parentibus acceperunt, quaerunt autem cauta sollicitudine ueritatem corrigi parati, cum inuenerint, nequaquam sunt inter haereticos deputandi. tales ergo uos nisi esse crederem, nullas fortasse uobis litteras mitterem, quamquam et ipsum haereticum quamlibet odiosa superbia tumidum et peruicacia malae contentionis insanum sicut uitandum monemus, ne infirmos et paruulos fallat, ita non abnuimus, quibuscumque
Abbreviated transcription (Latin):
uos in tam pestifera & sacͥlega p̃cisione nulla res
cogit remanere. si ꝓ adipiscendo spũali regno. car¬
nalem suꝑetis affectum: & amititias hominũ. qͥ
in iuditio di nichil ꝓderunt: ꝓ deuitandis sempit̾¬
nis penis. ñ timeatis offendere. Eece ite. confulite:
quid contra hec nr̃a possint respondẽ cognoscite:
Si ꝓferunt cartas: ꝓferimꝰ cartas. Si falsas nr̃as eẽ
dicunt: hoc nos de suis dic̃e ñ indignent᷑. Nemo
delet de celo constitutionem di: nemo delet de t̾ra
ȩccłam d̃i. Ille totumorbẽ ꝓmisit. ista totũ orbem
ĩpleuit.i malo̾ ht̃ ⁊ bonos. S nec ĩ t̾riᷤᷤ amitat nͥ maloᷤ:
nec ĩcelũ admittit nͥ bonoᷤᷤ. Erit autem uob̾ hic
sermo.quem de munere di nouit ip̃e quanta &
pacis && ur̃a dilectione deprompsimus. correptio. si

Expanded text:
uos in tam pestifera et sacrilega praecisione nulla res uos in tam pestifera et sacrilega praecisione nulla res cogit remanere, si pro adipiscendo spiritali regno carnalem superetis affectum et amicitias hominum, quae in iudicio dei nihil proderunt, pro deuitandis sempiternis poenis non timeatis offendere. ecce ite, consulite; quid contra haec nostra possint respondere, cognoscite. si proferunt chartas, proferimus chartas; si falsas nostras esse \'dicunt, hoc nos de suis dicere non indignentur. nemo delet de caelo constitutionem dei. nemo delet de terra ecclesiam dei; ille totum orbem promisit, ista totum orbem repleuit et malos habet et bonos, sed nec in terris amittit nisi malos nec in caelum admittit nisi bonos. erit autem uobis hic sermo, quem de munere dei nouit ipse quanta et pacis et uestra dilectione deprompsimus, correctio, si
Abbreviated transcription (Latin):
gata ep̃oꝵ fact̾ione ceciliantũ damnauit absentẽ.
primianꝰ purgat᷑ ẽ. ualere uultis. ⁊ qͦd a transma¬
rinisunitatis episcopis aduersus factionem ma¬
iormi cecilianus purgatus est. ualer
non uultis: Rogo fr̃s mei. quid magnum peto: qͥd
difficile a uob̃ intelligi cupio: Multum qͥdem int̾¬
est. & incomꝑabilit̾ distat uel auctoritate ł numero¬
distat affricana eccła. si cũ cetĩs orb̃ partib confe¬
ratur: & longe minor ẽ: &̃ si unitas hic eẽt. Longe
omnino minor ẽ. comꝑata cetis xp̃ianis omnibꝰ
gentib: quam pars maximiani comꝑata parte
pͥmiani. Peto tamen & iustum eẽ arbitroꝵ: ut
quantum ualet concilium maximiauensium :
qd similit̾ semina nescio que conflauit adu̾sꝰ
absentem pͥmianum. & ceteram ꝑ affricam mul¬
titudinem pͥmiano communicantem. Qͥ d aꝑtiꝰ
cernitur: Quid equiꝰ postulatur: Uidetis hec om¬
nia. & nostis. & gemitis: & tamen uidet & ds̃ quod

Expanded text:
gata episcoporum factione Caecilianum damnauit absentem egata episcoporum factione Caecilianum damnauit absentem ePrimianus purgatus est, ualere uultis et, quod a transmarinis unitatis episcopis aduersus factionem Maiorini Caecilianus purgatus est, ualere non uultis? rogo, fratres mei, quid magnum peto? quid difficile a uobis intellegi cupio? multum quidem interest et incomparabiliter distat uel auctoritate uel numero Africana ecclesia, si cum ceteris orbis partibus conferatur, et longe minor est, etiam si unitas hic eomnino minor est comparata caeteris christianis omnibus gentibus, quam pars Maximiani comparata parti Primiani; peto tamen, et justum esse arbitror, ut quantum valet concilium Maximianensium, quod similiter femina nescio quae conflavit adversus absentem Primianum, et caeteram per Africam multitudinem Primiano communicantem. Quid apertius cernitur? quid aequius postulatur? Videtis haec omnia et nostis et gemitis; et tamen uidet et deus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
t̾minos t̾re. Huic hereditati qͥ non cominunicat. ex¬
qͣstibet libros teneat. exħedatum se eẽ cognoscat:
Hanc ħeditatẽ qͥsqͥs expugnat: alienũ se eẽ a fami¬
lia di satis indicat. C erce de tͣditione diuinorum
librorum u̾titur questio: uͥ heditas ista ꝓmissa ẽ:
Ille gͦ credatur testam̃tum cͣdidissc flaminis: qͥ con¬
tra uoluntatim litigat testatoris. Qd tͥ fecit o pars
donati: qͥd tͥ fecit eccła corinchiorum: Quod autẽ
quos infamauitis nosse potuerunt: An quia lu¬
cillam cecilianus in affrica lesit: lucem xp̃i orb̾
amisit: Eandem sentiant qͥd fecerunt. Merito
certo annoꝵ int̾uallo in ocłos eoꝵ retiolutũ ẽ opꝰ
ipsoꝵ. Querite ꝑqͣmfeminã maximianꝰ qͥ dr ẽẽ
derit. ⁊ qmadinodũ congregata ep̃oꝵ factione pͥ¬
mianum damnarit absentẽ. ⁊ adu̾sꝰ eum ep̃c or¬
dinat᷑ sit. quẽ admodũ maiorinꝰ ꝑlucillã congre¬

Expanded text:
terminos terrae. huic hereditati qui non communicat, qterminos terrae. huic hereditati qui non communicat, quoslibet libros teneat, exheredatum se esse cognoscat; hanc hereditatem quisquis expugnat, alienum se esse a familia dei satis indicat. certe de traditione diuinorum librorum uertitur quaestio, ubi hereditas ista promissa est. ille ergo credatur testamentum tradidisse flammis, qui contra uoluntatem litigat testatoris. quid tibi fecit, o pars Donati, quid tibi fecit ecclesia Corinthiorum? quod autem quos infamaueritis, nosse potuerunt? an quia Lucillam Caecilianus in Africa laesit, lucem Christi orbis amisit? ITandem sentiant, quod fecerunt; merito certo annorum interuallo in oculos eorum reuolutum est opus ipsorum. quaerite, per quam feminam Maximianus, qui derit et quem ad modum congregata episcoporum factione Primianum damnarit absentem et aduersus eum episcopus ordinatus sit, quem ad modum Maiorinus per Lucillam congre
Abbreviated transcription (Latin):
uorati: & turba consentiens igne consũpta ẽ. Diu̾sita¬
te penarum: diu̾sitas agnoscitur mĩtorum. Tra¬
duntur in ꝑsecutionem sc̃i codices: confitent᷑ tra-¬
ditores. & dõ dimittuntur. Non int̾rogant᷑ in no¬
centes: & ab hominib temerariis dampnantuR:
robatur integer certis indiciis: qͥ int̾ dãp̃natos
absentes multo uehem̃tius cetĩs cͥminatus ẽ. Iu¬
dicium ep̃orum: ad imꝑatorem appellat᷑. Iudex
eligitur imꝑator: iudicans contempnit᷑ imꝑator.
Que tunc acta sint legistis: que nc̃ agant᷑ uide¬
tis. Si de illis in aliqͦ dubitatis: ista iam cernite
Certe non cartis ueteribꝰ: ñ archius publicis: non
gestis forensib. aut ecclasticis. legamꝰ. Maior liber
nr̃: orbis t̾rarum ẽ. In eo lego completũ: qđ in li¬
bro di lego ꝓmissum. Dñs inguit dix̃ ad mc. filius
meus estu ego hodie genui te. ꝑ ostula ame. et
dabo tibi gentes ħeditatẽ tuam: & possĩonẽ tuam

Expanded text:
uorati et turba consentiens igne consumpta est. diuersitauorati et turba consentiens igne consumpta est. diuersitate poenarum diuersitas agnoscitur meritorum. Traduntur in persecutione sancti codices, confitentur traditores et deo dimittuntur; non interrogantur innocentes et ab hominibus temerariis damnantur; probatur integer certis iudiciis, qui inter damnatos absentes multo uehementius ceteris criminatus est; iudicium episcoporum; ad imperatorem appellatur; iudex eligitur imperator; iudicans contemnitur imperator. quae tunc acta sint, legistis; quae nunc agantur, uidetis. si de illis in alique dubitatis, ista iam cernite. certe non chartis ueteribus, non archiuis publicis, non gestis forensibus aut ecclesiasticis agamus. maior liber noster orbis terrarum est;in eo lego completum, quod in libro dei lego promissum: Dominus. inquit, dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tot annos totiꝰ affrice gemitus: Parco iam dicere
singłarum ꝑ affricam regionũ. & ciuitatum. et
nia Melius enim uob̃ hec uos ipsi dicitis: siue in
aurem. siue palã sicut libitum fuerit. Quocunq
enim ocłos u̾teritis: occurret qđ dico: ł potiꝰ quod
taceo. Neq hinc istos qd eos diligitis accusamus.
Hon eñ uob̾ displicent quia tolctant malos: sed
quia intolerabilit̾ mali sunt. ꝓpt̾ scisma. ꝓpter alta¬
re contra altare: ꝓpt̾ seꝑationem ab ħeditate.xp̃i.
toto orbe diffusa: sicut tanto ante ꝓmissa c̃ Tli¬
olatam pacem: conscissam unitatẽ: iterata bap¬
tismata: exufflata sacͣmenta: que in sccleratis qͦ¬
q hominib sc̃ã sunt: plangimꝰ & dolemꝰ. Que si
parupendunt: intueantur exempla quibꝰ de¬
monstratum est quanti hec pend̾it ds̃. Q fecerunt
idolum: usitata gladii morte ꝑempti sunt. Qui
uero scisma facere uoluerunt: hiatu t̾re pͥncipes de¬

Expanded text:
per tot annos totius Africae gemitus? parco iam dicere per tot annos totius Africae gemitus? parco iam dicere singularum per Africam regionum et ciuitatum et nia. melius enim uobis haec uos ipsi dicitis siue in aurem siue palam, sicut libitum fuerit. quocumque enim oculos uerteritis, occurret, quod dico uel potius quod taceo. neque hinc istos, quos ibi diligitis, accusamus. non enim nobis displicent, quia tolerant malos, sed quia intolerabiliter mali sunt propter schisma. propter altare contra altare, propter separationem ab hereditate Christi toto orbe diffusa, sicut tanto ante promissa est. uiolatam pacem, conscissam unitatem, iterata baptismata, exsufflata sacramenta, quae in sceleratis quoque hominibus sancta sunt, plangimus et lugemus. quae si parui pendunt, intueantur exempla, quibus demonstratum est, quanti haec penderit deus. qui fecerunt idolum, usitata gladii morte perempti sunt; qui uero schisma facere uoluerunt, hiatu terrae principes de
Abbreviated transcription (Latin):
tur: sed &̃ laudabilit̾ sustinebant: studentes sic̃¬
ait apłs seruare unitatem sp̃c in uincło pacis:
Attendant &̃ post dñi aduentum. uͥ multo plura
huius tołantie ꝑ totum orbem inueniremꝰ exem¬
pla: si om̃a scͥbi. & in auctoritatem redigi potius¬
sent: tam̃ hec ip̃a que habemus adũtite. Tołat
suum: sinit acciꝑe inter innocentes discipulos.
qd fideles nouerunt p̃cium nr̃m. Tolerant apłi
pseudo apłos: & inter sua querentes ñ que ihu xp̃i
paulus non sua querens. s que iłiu xp̃i. cum głosis¬
sima colerantia conu̾sat᷑. P ostremo qđ pauloante
commemoraui. diuina uoce laudatur sub ange¬
li nomine p̃positus eccłe: qđ̵ cum audiss et malos
cos tamen temptatos & inuentos. ꝓ nomine dñi
tolerauit. Ad summam: fe ipsos interrogent. Nõ¬
ne tołantur ab eis cedes & incendia circumcelli¬
onum. qͥ sunt ueneratores p̾cipitatorum ultro
cadauerum: & fub incredibilib malis uniꝰ optat.

Expanded text:
tur, sed etiam laudabilittur, sed etiam laudabilitait Apostolus, servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Attendant etiam post Domini adventum, ubi multo plura hujus tolerantiae per totum orbem inveniremus exempla, si omnia scribi et in auctoritatem redigi potuissent, tamen haec ipsa quae habemus advertite. Tolerat suum, sinit accipere inter innocentes discipulos, quod fideles nouerunt pretium nostrum; tolerant apostoli pseudoapostolos et inter sua quaerentes, non quae Iesu Christi, Paulus non sua quaerens, sed quae Iesu Christi, cum gloriosissima tolerantia conuersatur; postremo, quod paulo ante commemoraui, diuina uoce laudatur sub angeli nomine praepositus ecclesiae, quod, cum odisset malos, eos tamen temptatos et inuentos pro nomine domini tolerauit. Ad summam se ipsos interrogent. nonne tolerantur ab eis caedes et incendia Circumcellionum, ueneratores praecipitatorum ultro cadauerum et sub incredibilibus malis unius Optati
Abbreviated transcription (Latin):
tolerat moyses. aduersus d̃m tot milia murmu¬
rantia. & totiens offendentia scm̃ nomen eł to¬
lerat dauid saulem ꝑsecutorem suum. scelera¬
tis morib suis celestia deserentem. magicis ar¬
artib inferna querentẽ: occisum uindicat.:
filios heli. ꝑu̾sosq filios suos: quos ppłs quia
tolerare noluit. diuina uĩtate accusatus. diui¬
na seiu̾tate correctus ẽ. Tolerat. deniq ip̃m po¬
pulum suꝑbum contemptorẽ suum. Tolerat
ysaias: in quos tammulta uera cͥmina iacula¬
tur. Tolerat iheremias: a quib tanta mala ꝑ¬
petitur. T olerat tacharias phariseos & sc̃bas:
quales illo tẽpore fuisse scͥptura testat᷑. Scio
me multos p̃termisisse: legant qͥ uolunt. qͥ poᷤ
sunt legant eloqͥa celestia: & inuemient omnes
scõs di seruos & amicos semꝑ habuisse. qͦs ĩ suo
ppło tolerarent: cum qͥb tamen illiꝰ temꝑis sacͣ¬
menta communicantes. ñ solũ non inqͥnaban-¬

Expanded text:
tolerat Moyses aduersus deum tot milia murmutolerat Moyses aduersus deum tot milia murmurantia et totiens offendentia sanctum nomen eius; tolerat Dauid Saulem persecutorem suum sceleratis moribus caelestia deserentem, magicis artibus inferna quaerentem, occisum uindicat, cfilios Heli, peruersos filios suos, quos populus quia tolerare noluit, diuina ueritate accusatus, diuina seueritate correptus est; tolerat denique ipsum populum superbum contemptorem dei; tolerat Esaias, in quos tam multa uera crimina iaculatur; tolerat Hieremias, a quibus tanta perpetitur; tolerat. Zacharias Pharisaeos et scribas, quales illo tempore fuisse scriptura testatur. scio me multos praetermisisse; legant, qui uolunt, legant, qui possunt, eloquia caelestia, inuenient omnes sanctos dei seruos et amicos semper habuisse, quos in suo populo tolerarent, cum quibus tamen illius temporis sacramenta communicantes non solum non inquinaban
Abbreviated transcription (Latin):
se dicunt eẽ apłos & non sunt. & inuenisti eoᷤ m̃¬
daces. & patientiã habes. & sustinusti eos ꝓpter
nomen meum: & non defecisti. Qđ si de angelosu¬
ꝑiorum celorum. & ñ de p̃positis eccłe uellet intel¬
ligi: non consequenter diceret. sed habeo adũsum
te. quod caritatem tuã pͥmam reliqtusti. Memor esto
itaq unde excideris: & age penitentiam: & pͥma o¬
ꝑa fac. Sinautem. uenio tͥ: & mouebo candelabrũ
tum de loco suo: nnsi penitentiam egeris. Hoc supcrio¬
ribus angłis dici non potest: qͥ ꝑpecuam retinent
caritatem. Unde qͥ defecerunt. & lapsi sunt: diabo¬
lus est. & angeli eius. Ergo pͥmam caritatem di¬
Quam iubet ut repetat. & faciat pͥora oꝑa sua. &
obiciuntur nob̃ crimina malorum hominum.
non nr̃a sed ahiena: & ipsa partim incognita:
menta parcentes. ꝓ unitate cołaremus: non so¬
lum nulla rep̃hensione. sed &̃ non parua lau¬
surdus audiret. Tolerat aaron multitudhnem
idolum exigentem &e fabricanten. & adorantem.

Expanded text:
non sunt, et inuenisti eos mendaces et patientiam habes et sustinuisti eos propter nomen meum et non defecisti. quod si de angelo superiorum caelorum et non de praepositis ecclesiae uellet intellegi, non consequenter diceret: Sed habeo aduersum te, quod caritatem tuam primam reliquisti. memor esto itaque, unde excideris, et age paenitentiam et prima opera fac; sin autem, uenio tibi et mouebo candelabrum tuum de loco suo, nisi paenitentiam egeris. hoc superioribus angelis dici non potest, qui perpetuam retinent caritatem, unde qui defecerunt et lapsi sunt, diabolus est et angeli eius. ergo primam caritatem diquam iubet ut repetat et faciat priora opera sua. et obiciuntur nobis crimina malorum hominum, non nostra sed aliena et ipsa partim incognita. menta parcentes pro unitate toleraremus, non solum nulla reprehensione sed etiam non parua laus non corde surdus audiret. Tolerat Aaron multitudinem idolum exigentem et fablicantem et adorantem;
Abbreviated transcription (Latin):
a de locoꝵ interuallis remoti uent sub idem
caput. atq in eius menbris tecum in enum
deputarent᷑. cuiꝰ precepto tͥ tẽporalit seruiunt.
In hoc gͦ tuo facto te cognitum amplectens
t̃q has gratulatorias litt̾as mitterẽ. q̃lecunq
specim̃ cordis & amoris eiga te mei. neq enĩ
amplius potui. S queso netu hactenꝰ qͥcqͥd
te diligo metiaris. Perlectam transi hãc eplã
transitu inuisibili qui intus fit. &e peige co¬
gitando in pectus meũ. & cerne quid illic a¬
gatur de te. patebit enim oculo caritatis¬
cubiculũ caritatis. quod claudimꝰ adu̾sus
nugas tumultuosas scłi. cum illic dñm a¬
doramꝰ. & uidebis ibi delicias leticie meȩ de
tam bono ope duo quas nec lingua effari.
nec stilo expͥmere ualeo. calentes atq flagͣn¬
des in sacrificio laudis eiꝰ. quo inspirante hoc
uoluisti. & quo adiuuante potiusti. Grãs
deo suꝑ menarrabili dono. O quã multoꝵ

Expanded text:
a te locorum interuallis remoti irent sub idem a te locorum interuallis remoti irent sub idem caput atque in eius membris tecum in aeternum deputarentur, cuius praecepto tibi temporaliter seruiunt. In hoc ergo tuo facto te cognitum amplectens no nostro tibique has gratulatorias litteras mitterem qualecumque specimen cordis et amoris erga te mei; neque enim amplius potui. sed quaeso, ne tu hactenus, quicquid te diligo, metiaris. perlectam transi hanc epistulam transitu inuisibili, qui intus fit, et perge cogitando in pectus meum et cerne, quid illic de te agatur. patebit enim oculo caritatiscubiculum caritatis, quod claudimus aduersus nugas tumultuosas saeculi, cum illic dominum adoramus, et uidebis ibi delicias laetitiae meae de tam bono opere tuo, quas nec lingua effari nec stilo exprimere ualeo, calentes atque flagrantes in sacrificio laudis eius, quo inspirante hoc uoluisti et quo adiuuante potuisti. gratias deo super inenarrabili dono. O quam multorum
Abbreviated transcription (Latin):
ooinio exiorio & ore rito
suspiciendo atq in xͥ uisceribꝰ
dilectissimo filio pãmachio:
eiꝰ honorandũ & plane notissimũ dilectissimũ¬
q fecerunt. Neq enĩ si cotidie faciem tuam
uiderem notior michi eẽs. quã cũ interiorem
tuũ pacis decore pulchrũ. ac ueritatis luce
radiantẽ. in uniꝰ dui facti candore conspexi:
Conspexi & agnoui: agnoui & amaui. Huic
nunc loquor. huic scribo dilecto amico mõ.
qui michi corpore absenti absens innotuit.
U erum autẽ iã simul eramus. & comuncti
sub uno capide uiuebamus. in cuiꝰ caritate
nisi radicatus eẽs. ñ tͥ tam dilecta catholica uni¬
tas foret. nec colonos tuos afros eo t̾iarũ unde
donatistarũ fuior exortus ẽ. hoc ÷ in media
consulari numidia constitutos tali admone¬
res alloquio. tanto feruore sp̃c animares. ut
deuotione promptissima ad sequendum eli¬
gerent. quod te tantũ ac talem uirũ ñ nisi a¬
gnita ueritate sequi cogitarent: & tam longe

Expanded text:
OMINO EXIMIO ET MERITO SUSCIPIENDO ATQVE IN CHRISTI VISCERIBUS DILECTISSIMO FILIO PAMMACHIO Aeius honorandum et plane notissimum dilectissimumque fecerunt. neque enim, si cotidie faciem tuam uiderem, notior mihi esses, quam cum interiorem tuum pacis decorem pulchrum ac ueritatis luce radiantem in unius tui facti candore conspexi, conspexi et agnoui, agnoui et amaui. huic nunc loquor, huic scribo dilecto amico meo, qui mihi corpore absenti absens innotuit. uerum autem iam simul eramus et coniuncti sub uno capite uiuebamus, in cuius caritate nisi radicatus esses, non tibi tam dilecta catholica unitas foret nec colonos tuos Afros eo terrarum, unde Donatistarum furor exortus est, hoc est in media consulari Numidia constitutos tali admoneres adloquio, tanto feruore spiritus animares, ut deuotione promptissima ad sequendum eligerent, quod te tantum ac talem uirum non nisi agnita ueritate sequi cogitarent, et tam longe
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia michi ñ sufficit. quando nec ad illa quȩ
priora sunt. Unde omnes rm̃i & familiarissimi
mei quorũ in nomine xp̃i inter primos mͥ es.
rem facient officii sui. ñ solum si michi alia scͥ¬
benda ipsi ñ opponant. uerum etiam cęteros
quanta possunt auctoritate & sca benignitate
phibeant. ne uidear ego durus cũ a singulis
petita ñ dedero: dum ea magis uolo reddere
quȩ om̃ibꝰ debeo. Deniq cum sicut speramus
& ꝓmissum tenemus ad nos uenerit uenerabi¬
litas tua. scies quib oꝑibꝰ litt̾arum. & quantũ
occupatꝰ sim. & instantius facies qđ rogaui. ui
& alios quos potueris michi aliquid aliud sc̃¬
bendum uolentes inuingere a me demoliaris:
Dñs ds̃ nr̃ impleat cordis tui tam grandem &e

Expanded text:
omnia mihi non sufficit, quando nec ad illa, quae omnia mihi non sufficit, quando nec ad illa, quae priora sunt. unde omnes carissimi et familiarissimi mei, quorum in nomine Christi inter primos mihi es, rem facient officii sui, si non solum mihi alia scribenda ipsi non inponant, uerum etiam ceteros quanta possunt auctoritate et sancta benignitate prohibeant, ne uidear ego durus, cum a singulis petita non dedero, dum ea magis uolo reddere, quae omnibus debeo. denique cum, sicut speramus et promissum tenemus, ad nos uenerit uenerabilitas tua, scies, quibus operibus litterarum et quantum occupatus sim, et instantius facies, quod rogaui, ut et alios, quos potueris, mihi aliquid aliud scribendum uolentes iniungere a me demoliaris. minus deus noster impleat cordis tui tam grandem e
Abbreviated transcription (Latin):
ut debitum prius redelam᷑. tunc deinde cuired¬
dimus si hoc placet aliqͥd & donemus: quãꝗͣ
etiã talia qualia desiderasti ut scriberem. si
diligentiꝰ precepta dñica cogitemus. reddimꝰ
potius quã donamꝰ. si nemini quicꝗͣ debendĩ
ẽ. nisi ut inuicem diligamꝰ. Ipsa qͥppe dilectio
exigit debitum ut fr̃ne caritati seruientes eũ
qui se adiuuari recte uelit in quo possumꝰ ad¬
iuuemus. S mi fr̃ & tu credo quod noucris
quanta sint in manib meis quib adu̾sꝰ curas
si impendero contra officium meũ michi facͥe
uideor. Quod enim us ut ad de ꝓlixã eplãm
scribam. & hoc quidẽ debeo fattor: debco ꝓisꝰ
hoc tam dulci. tam sincere. tam mere uolũtat
tuç. S quia bonus es amator iusticiȩ. inde te
admonco ut de illa quã diligas. hoc ame li¬
bentius audias. Cernis prius ẽẽ quod tibi &
aliis. quã quod tͥ tantũmͦ debeo. & tempus ad

Expanded text:
ut debitum prius reddamus, tum deinde, cui redut debitum prius reddamus, tum deinde, cui reddimus, si hoc placet, aliquid et donemus. quamquam etiam talia, qualia desiderasti ut scriberem, si diligentius praecepta dominica cogitemus, reddimus potius quam donamus, si nemini quicquam debendum est, nisi ut inuicem diligamus. ipsa quippe dilectio exigit debitum, ut fraternae caritati seruientes eum, qui se adiuuari recte uelit, in quo possumus, adiuuemus. sed, mi frater, et tu credo quod noueris, quanta sint in manibus meis, quibus aduersus curas,si inpendero, contra officium meum mihi facere uideor. Quod enim uis, ut ad te prolixam epistulam scribam, et hoc quidem debeo, fateor; debeo prorsus hoc tam dulci, tam sincerae, tam merae uoluntati tuae. sed quia bonus es amator iustitiae, inde te admoneo, ut de illa, quam diligis, hoc a me libentius audias. cernis prius esse, quod et tibi et aliis quam quod tibi tantum modo debeo; et tempus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ineo sum tͥ debitor ut eadem progressu beni¬
uolendiȩ credam & loquar de te bona q̃ adhuc
& tu tͥ deesse cognoscis. s ut animo tã quidẽ
beniuolo.ea tam̃ dicam bona. tua dona dĩ
de quib certus sum. Quod ñ ido ñ facio ne
fallar meis. s ne tu laudatꝰ ame. ipse te lay¬
dasse uidearis: & propt̃ illã iusticiȩ regulam
qua fieri nolo. Quod si fieri debet. eligo eose
debitor: quandiui puto ñ eẽ faciendum. Si
audẽ ficri ñ debet: nec debitor sum. S noui
quid michi ad hȩc respondere possis. Ita ista
loqueris quasi plixam epłam tuã de saudib
meis desid̾auerim. Absit ut hoc de de credam:
s epła tua nolo dicere quã ueris uel quam ñ
ucris. plena tam̃ laudib meis. hoc de me ut
rep̃henderẽ etiã de nolente flagitauit. Nam si
aliud uolebas ut scriberẽ: largitorẽ me desidera¬
bas. ñ reddicorẽ. Porro iusticiȩ ordo sic se ht̃.

Expanded text:
nec in eo sum tibi debitor, ut eodem progressu beninec in eo sum tibi debitor, ut eodem progressu beniuolentiae credam et loquar de te bona, quae adhuc et tu tibi deesse cognoscis, sed ut animo tam quidem beniuolo ea tamen dicam bona tua, dona dei, de quibus in te certus sum. quod non ideo non facio, ne fallar in eis, sed ne tu a me laudatus ipse te laudasse uidearis et propter illam institiae regulam, quia mihi fieri nolo. quod si fieri debet, eligo esse debitor, quam diu puto non esse faciendum; si autem fieri non debet, nec debitor sum. Sed noui, quid mihi ad haec respondere possis: \'Ita ista loqueris, quasi prolixam epistulam tuam de laudibus meis desiderauerim. absit, ut hoc de te credam; sed epistula tua nolo dicere quam ueris uel quam non ueris plena tamen laudibus meis hoc de me ut rependerem etiam te nolente flagitauit. nam si quid aliud uolebas ut scriberem, largitorem me desiderabas, non redditorem. porro iustitiae ordo sic habet,
Abbreviated transcription (Latin):
ut loquitur. & si ñ uera loquidur: fidelit̃ loquitur.
Qui autẽ ñ credit quȩ loquit᷑. & si uera loquitur.
infidelit̃ loquitur. Nunquid ego dubido quod
ca de me credas quȩ scͥpsisti: Que cum in me ñ
agnosco. potuisti fidelit de me ñ uera dicere. sed
nolo de uel beniuolentia sic falli: cui beniuolentiȩ
debitor sum. Quia tam fidelit. & tam beniuole ea
quȩ uera sunt possem de te dicere: insi ut supͣ
dixi ucrecundiȩ tuȩ parcerẽ. Ego autẽ qͣndo
laudor a germanissimo & familiarissimo aĩe
mee. uelut ameipso lauder sic habeo. Quocd
cernis quã molestum sit. etiã si uera dicantur.
Quando potius quia etiã cum sis altera aĩa mea.
ĩmo sit una anima mea & tua. sic in me falleriş
putando michi adẽẽ quȩ desunt: quomͣ & de se
ipse unus homo falli potest: quod ñ tantum
ideo nolo. ne quẽ diligo tu fallaris: uerum cẽ
ne minus ores. ut sim quod iam me ẽẽ credis:

Expanded text:
ut loquitur, etsi non uera loquitur, fideliter loquitur; ut loquitur, etsi non uera loquitur, fideliter loquitur; qui autem non credit, quae loquitur, etsi uera loquitur, infideliter loquitur. numquid ergo dubito, quod ea de me credas, quae scripsisti? quae cum in me non agnosco, potuisti fideliter de me non uera dicere. Sed nolo te uel beniuolentia sic falli. cui beniuolentiae debitor sum, quia et tam fideliter et tam beniuole ea, quae uera sunt, possem de te dicere, nisi, ut supra dixi, uerecundiae tuae parcerem. ego autem quando laudor a germanissimo et familiarissimo animae meae, uelut a me ipso lauder, sic habeo. quod cernis quam molestum sit, etiam si uera dicantur; quanto potius, quia etiam, cum sis altera anima mea, immo una sit anima tua et mea, sic in me falleris putando mihi adesse, quae desunt, quo modo et de se ipse unus homo falli potest! quod non tantum ideo nolo, ne, quem diligo, tu fallaris, uerum etiam ne minus ores, ut sim, quod iam esse me credis.
Abbreviated transcription (Latin):
co dicere propt̃ uerecundiã tuam. & utiq minꝰ
dicendo cũ tu in me tantã laudem contuleris.
quid nisi debitor remanebo: Quod ñ curarẽ
si ea quȩ de me ad me locutꝰ es ñ ex caritate
sincerissima dicta scirẽ: s adulatione inmica
amiciciȩ. Hoc quippe modo nec debitor ficrẽ:
quia talia rependẽ ñ deberẽ. S quantomagis
noui quã fideli animo loqueris: tantomagis
uideo quanto debito grauer. Uide autẽ quid mͥ
contigit ut me quodamͦ ipse laudaucri: qui me
a te fidelit̃ laudatum dixcrĩ. S quid aliud dic̾ẽ.
quã id quod de te admonui quã nosti : Ecce mͥ
nouã fȩci questionẽ quã tu ñ ꝓposiusti: & eam
fortassis expectas ut soluam. Ita mͥ parum erat
quod debitor eram. nisi etiã me ampliore debito
ipse cumularẽ: quãquã hoc facile sit ostendere.
& si ñ ostencdam facile tibi uidere. & uera infide¬
liter dici posse. & ñ uera fidelit̃. Qui enĩ sic credit

Expanded text:
co dicere propter uerecundiam tuam et utique minus co dicere propter uerecundiam tuam et utique minus dicendo, cum tu in me tantam laudem contuleris, quid nisi debitor remanebo? quod non curarem, si ea, quae de me ad me locutus es, non ex caritate sincerissima dicta scirem sed adulatione inimica amicitiae. hoc quippe modo nec debitor fierem, quia talia rependere non deberem; sed quanto magis noui, quam fideli animo loqueris, tanto magis uideo, quanto debito grauer. Vide autem, quid mihi contigit, ut me quodam modo ipse laudauerim, qui me a te fideliter laudatum dixerim. sed quid aliud dicerem quam id, quod de te admonui, quam nosti? ecce mihi nouam feci quaestionem, quam tu non proposuisti et eam fortassis expectas ut soluam. ita mihi parum erat, quod debitor eram, nisi etiam me ampliore debito ipse cumularem. quamquam hoc facile sit ostendere et, si non ostendam, facile tibi uidere et uera infideliter dici posse et non uera fideliter. qui enim sic credit,
Abbreviated transcription (Latin):
uenerunt cũ litt̾is tius. inde factum : ut con¬
tinuo ꝓficistens ñ afferret responsionẽ meã:
qm̃ post illoꝵ aduentum quantulũcunq
apud nos immoratus cẽt ꝓfecturꝰ per horas
singulas uidebatur. S & si ꝑcum respondis¬
sem: adhuc debitor forem. Nam & nunc qd̃
uideor respondisse debitor sum ñ dico canta¬
tis quã tantomagis debemus quanto ãpliꝰ
impenderimꝰ cuiꝰ nos ꝑpetuos debitores osten¬
dit apłs dicens. nemini quicquã debeatis nͥ
ut inuicem diligatis: sed ipsius cpłȩ tuȩ qnd
animi tus quã michi lecta nunciauit. rem
quidẽ in te michi notissimam insinuauit :
Ueruntam̃ & si ñ michi rei noue insinuatrix.
noua tam̃ rescriptorũ exactrix fuit. Miraris
fortasse cur me huiꝰ debiti ꝑsolutorẽ imparẽ
dicam. cũ tu de me cã multum sentias qͥ me
tanquã anima mea noueris. s hoc ipsum est
qͦd mͥ magnã difficultatẽ facit respondendi
litt̃is tuis. quia & quantꝰ michi uidearis par¬

Expanded text:
uenerunt cum litteris tuis. inde factum est, ut continuo proficiscens non adferret responsionem meam, quoniam post illorum aduentum quantulumcumque apud nos inmoratus est et profecturus per horas singulas uidebatur. sed etsi per eum respondissem, adhuc debitor forem. nam et nunc, quod uideor respondisse, debitor sum non dico caritatis, quam tanto magis debemus, quanto amplius inpenderimus, cuius nos perpetuos debitores ostendit apostolus dicens: Nemini quicquam debeatis. nisi ut inuicem diligatis, sed ipsius epistulae tuae;animi tui, quam mihi lecta nuntiauit? rem quidem in te mihi notissimam insinuauit; uerum tamen etsi non mihi rei nouae insinuatrix, noua tamen rescriptorum exactrix fuit. Miraris fortasse, cur me huius debiti persolutorem inparem dicam, cum tu de me tam multum sentias, qui me tamquam anima mea noueris. sed hoc ipsum est, quod mihi magnam difficultatem facit respondendi litteris tuis, quia et, quantus mihi uidearis, par
Abbreviated transcription (Latin):
tuuͦ iã fecisti. unde mimici ecclie libatis cõfum¬
dart᷑ infirmiᷤᷤ. Finde sufficere uisũ ẽ. ut ipseqͥbꝰ
xp̃ianoiure potueriamica fiducia istã epłã legas
Sic enĩ ex tuo facto fieri posse in africa creduis
quod forte dum putant fieri ñ posse pigres¬
cunt. Insidias autẽ quas ipsi heretici distor¬
to corde moliuntur. qm̃ ipsi eos arbitrant᷑
ualere aliquid in possessione xͥ animo tuo
nec scribere uolui. audies tam̃ hȩc afr̃ĩb meis
quos plurimũ cõmendo eximictati due. nec
in tam magna tamq inopinata salude hõiũ
de quib ꝑte catholica mater exultat. asꝑne¬
ris etiam suꝑsiua metuentes:. Augustinꝰ ad¬

Expanded text:
ecisti, unde inimici ecclesiae liberatis confundantur infirmis. proinde sufficere uisum est, ut ipse, quibus Christiano iure potueris, amica fiducia istam epistulam legas. sic enim ex tuo facto fieri posse in Africa credunt, quod forte dum putant fieri non posse, pigrescunt. insidias autem, quas ipsi haeretici distorto corde moliuntur, quoniam risi eos arbitratos ualere aliquid in possessione Christi animo tuo, nec scribere uolui. audies tamen haec a fratribus meis. quos plurimum commendo eximietati tuae, ne in tam magna tamque inopinata salute hominum, de quibus per te catholica mater exultat, aspernere etiam superflua metuentes. LIX. D
Abbreviated transcription (Latin):
causas cur suscipias. quia plurimi lĩguȩ grecȩ ha¬
bentes scientiam de meo possent oꝑe iudicare: can¬
dem integritatẽ debueras etiam in uet̾i credere de¬
stam̃to. quod ñ nr̃a confinximus: s ut ap̃ hebreos
inucnimus diuina transtulimus. Sicubi dubitas:
hebreos int̾roga. Dices. Quid si hȩbrei aut respon¬
dere noluerint: aut mentiri uoluerint: Tota fre¬
quentia iudõrum in mea int̃p̃tatione reticebit:
N ulius inueniri poterit: qui hebree unguȩ habcat
notionem: Aut om̃s imitabunt᷑ illos iudos: quos
dicis in africȩ reꝑtos oppiduio in meã conspirasse
calumniam: Huiꝰcemodi enim in epła tua texis

Expanded text:
causam, cur suscipias, quia plurimi linguae Graecae hacausam, cur suscipias, quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, quod non nostra confinximus, sed, ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: \'quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint ?\' tota frequentia Iudaeorum in mea interpretatione reticebit ? nullus inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos Iudaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula tua texis