comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
implebitur contentione mortis ab sũp¬
ta: & caritate quȩ credendo & sperando
nutritur: uidendo & obtinendo ꝑfecta:
deinceps instituit diuinis testimoniis
agere quod intendit: quod quale sit
diligentiꝰ aduertamus. cccu
Ubi possint p̃cepta de caritatis¬
ꝑfectione compleri. & quid sit
liberari de corpore mortis. qđ no¬
mine mortis quod nomine ieuinii ele¬
mosine &e orationis. iustitie generalitas
indicetur. Ex libro de ꝑfectione iusti¬
estimonia inquit qͥb ep̃os¬
ꝓbatur p̃ceptũ eẽ homini. ut
absq peccato sit. Ad hoc respon¬
Demus. ñ utrum p̃ceptũ sit querit᷑ qd̾
ualde manifestum est.S hoc ipsum
qd preceptum ẽẽ constat. utrum in cor
faciamus. De corpore quo mortis huiꝰ
nonomĩs liberatur qui fuit hanc ui¬
tam: s qui in hac uita si isceꝑit grãm:
& ne in uanum suscipiat bonis oꝑib
egerit. Aliud est enĩ exire de hoc cor¬
pore quod om̃s homines dies uitȩ

Expanded text:
implebitur, contentione mortis absumpimplebitur, contentione mortis absumpta, et charitate, quae credendo et sperando nutritur, videndo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit divinis testimoniis agere quod intendit, quod quale sit diligentius advertamus. CAPUT CCCI. Ubi possint praecepta perfectione compleri, et quid sit liberare de corpore mortis, vel quod nomine jejunii, eleemosynae et orationis, omnis justitiae generalitas indicetur; ex libro eodem. Testimonia, inquiestimonia\', inquit, \'quibus probatur praeceptum esse homini ut absque peccato sit. ad hoc respondemus: non utrum praeceptum sit quaeritur, quod ualde manifestum est; sed hoc ipsum, quod praeceptum esse constat, utrum in corpfaciamus. de quo corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae
Abbreviated transcription (Latin):
rerit inquit tua est: respondendum est.
mͦ mea̾si eẽ ñ possum: Nos respon¬
demus nullum cum eis de his uerbis ẽẽ
debere conflic̾tum. quia ñ est ausus
dicere eẽ hominẽ sine peccato. uela¬
liquem uel seipsũ: s tantũmͦ esse pos¬
se respondet. quod neq nos negamꝰ.
quando aut̃ possit. & ꝑquẽ possit. hoc
queritur. Si enĩ modo est: ñ omĩ ani¬
mȩ fideli posite in corpe mortis huiꝰ
orandum est. & dicendũ dimite
nob debita nr̃a. cumiam in scõ baptiᷤ¬
mo uniuersa fuerint dimissa p̃terita.
quisquis aut̃ m̃bris fidelib xpĩ hoc
non eẽ orandũ ꝑsuade conatur nicħ
aliud quam seipsum xp̃ianũ non eẽ
ꝓfitetur: porro si per seipsum potest
homo ẽẽ sine peccato: gͦ xꝑ̃c gratis mor¬
tuus est. ñ aũt gratis mortuus xꝑ̃c ẽ
Non igitur potest homo eẽ sine peccato
etiamsi uelit: nͥ adiuuetur gratia dĩ¬
at᷑. & nunc inꝓficientib agit᷑. & om̃imͦꝰ

Expanded text:
xerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: xerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non possum?\' nos respondemus nullum cum eis de his uerbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit, quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est. non autem gratis mortuus est Christus; non igitur potest homo esse sine peccato, etiamsi uelit, nisi adiuuetur gratia datur, et nunc in proficientibus agitur, et omni modo
Abbreviated transcription (Latin):
caritas quȩ eẽ debet. uel minor ẽ quan
sdit. siue hoc iutari uoluntate possit si¬
u ñ possit: quia si potest p̃sens uolũtas
hoc facit: si aut̃ ñ pot̃ preterita uoluntas
hoc fecit & tam̃ uitari potest: ñ quã do
uoluntas suꝑba laudatur. s quando
humilis adiiuat᷑. Post hec ille quiista
consc̃psit introducit ꝑsonam suam qͣsi
um altero disputantem. & facit se in¬
aerrogari: & quasi ab int̾rogante sibi
dici ÷das mͥ hominẽ s peccato: & res¬
hondet: do tͥ qͥ eẽ possit. & rursus ab
m̃rogante dicitur ei: quis est: & respõ¬
dt ipse tu. quod sidixeris inquit ego
ẽ non possum: Respondendiimest: cuiꝰ
culpa egt: quod si dixerit mea: dicendũ
ess. & quomͦ tua est. si eẽ ñ potes: Iterũ
facit se int̾rogari: & cdicis ibi tiuipse si¬
ne peccato es. qui dicis hominẽ si ne pec¬
cato eẽ posse: & respondet. quod ñ sũ
sinc peccato. cuius culpa est. quod si di¬

Expanded text:
caritas quae esse debet uel minor est quam caritas quae esse debet uel minor est quam debet, siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, praesens uoluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse non potes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi di
Abbreviated transcription (Latin):
liba nos amalo. quod non ꝑficttur quan¬
dui corpus quod corrumpitur aggra¬
uat animam: s hoc agit᷑ grã ꝑfidem in
tem nͥ diffundat spẽ caritatẽ. que pleni
& ꝑfecta tuncerit. cum undebimꝰ facie
ad faciem. Et hoc inquit dicendiunc
certe iustus d̾s negari enĩ ñ pot̃. impu¬
tat aut̃ ds homini om̃e peccatũ. & hoc
quoq confitendũ puto: quia neq ptca¬
tumest quicquid ñ imputabit᷑ in pec¬
catum. Et si ẽ aliqđ peccatum qđ ui¬
tari ñ possit. quomͦ iustus d̾s dicitua
sumputare cuiquam credit᷑ quod.ꝑ
utari ñ possit: Respondemus
iamolĩ cͣc suꝑbos et̃ clamatum. Beaiꝰ
cui ñ imputabit dñs peccatũ. non enim
imputat his quifidelit ei dicunt. Di¬
mitte nob̃ debita nr̃i. sic̃ & nos dimit¬
timus debitorib nr̃is: & uiste nonim¬
putat: quia iustumest qđ ait. in qua
m̃sura m̃si fueritis ineadem remetiet᷑
uob̃. Peccatumest aut̃. cum uel nonesl

Expanded text:
libera nos a malo. quod non perficitur, quamlibera nos a malo. quod non perficitur, quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam. sed hoc agitur gratia per fidem, ut atem, nisi diffundat spiritus caritatem quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negari enim non potest — imputat autem deus homini omne peccatum. et hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quicquid non imputabitur in peccatum. et si est aliquod peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod uitari non possit?\' respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est
Abbreviated transcription (Latin):
ut regnet: Cur gͦ ista concupiscentia
ñ mutataẽ ea uoluntate egt quam uo¬
luntate satis euidenter exp̃ssit apłs di¬
cens. ut ñ ea quȩ uultis faciatis. si faci¬
le pot̾ uoluntas uoluntate mutari:
nec sane isto mͦ naturam siue anime si¬
ue corporis quam ds creauit. & que to¬
ta bonaest accusamus: s eam dicimꝰ
ꝓpria uoluntate uiciatam sinedĩgrã
ñ posse sanari. Iterum ait. querendũẽ
sin potest homo sine peccato eẽ: cuius
culpe est ipsuis ne hominis ancui libit a¬
terius si ipsius hominis: quomͦ culpasia
non est sine peccato: quia sola hominis
uoluntate factum est. ut adistam neces¬
tatem ueniret quam sola hominis uolun¬
tas suꝑare ñ possit. Iterumait. quesenoi
est. si natura hominis bonaest quod
nullus negare nͥ martion. aut mani¬
cheus audebit: Quomͦ igit᷑ bonaests.
malo ei ñ ẽ carere possibile: Omẽ emim
peccatũ maliĩ eẽ quis dubitet: Res pond¬
mus & natãm hominis bonam ẽẽ.: E
malo carere posse: nam ido clamand

Expanded text:
cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cuiuslibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hnon est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, quam sola hominis uoluntas superare non possit. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse et eam malo carere posse. nam ideo clamamus:
Abbreviated transcription (Latin):
dici.quando audiebant quod dixit a¬
płs. Lex aũt̃ subintratut: ut habunda¬
ret delictum. Ubi aut̃ habundauit de
lictum.: suꝑ habundauit grã. S utiq
grã idait ut iam fiãt bona ab eis que
fecerant mala: ñ ut ꝑseuerent in malis
Iam facimꝰ bona: ut infuturo scło recipia¬
mus ꝓbonis bona: qui in hoc scło rece¬
pimus ꝓmalis bona: ꝓpt̃ quod scriptũ:
in psalmo. Miscdĩam & iudicium canta¬

Expanded text:
dici, quando audiebant quod dixit adici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium canta
Abbreviated transcription (Latin):
nos idest ad gentes: & ait. Sicut enĩ
aliquando uos ñcredidistis dõ. nunc
aut miscdiam consecuti estis in illorum
incredulitate: ita & hi nunc ñ credideit̃¬
inurãm mi scđiam ut & ipsi miscdĩam
consequant᷑. Conclusit enĩ ds̃ om̃s in
infidelitate: ut omĩum misereatur: et
cum attendisset quid dixerit. admirãs
sententie sue certam quidã ueritatẽ.
s magnam ꝓfunditatem. quomͦ con¬
clusit ds̃ om̃s in infidelitate ut om̃iũ
misereatur. quasi faciens mala ut ue¬
nirent bona:mor exclamauit atqzait.
Daltitudo diuinarum sapientie & sci¬
entie dĩ: quam inscrutabilia sunt ui¬
dicia eius. & inuestigabiles iue eius:
hec enĩ uidicia inscrutabilia. & inuẽ¬
stigabiles uias ꝑuersi homines ñ cogitan¬
tes & ꝓcliues ad rep̃hendendũ ñ idonci
ad intelligendum: putabant & iactitabãt
aplos dicere. faciamus mala ut ueniant
bona: quod absit ut apłi dicerent. Sed
homines ñ intelligentes hoc putabant

Expanded text:
nos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim nos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate; ita et hi nunc non credideicordiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. conclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant
Abbreviated transcription (Latin):
certe pelagiani quid respondeant ñ inue¬
niunt: quorum nec uoluntas ulla ẽ in acci¬
pienda grã. cutꝰ uoluntatis meritum pre¬
cessisse dicant: & suꝑ eos etiã cum fletu re¬
luictareͥ udemꝰ quando baptizant᷑ et di¬
uina sacram̃ta ꝑrecipiunt: quod ei ad ma-¬
gnũ impietatis peocatũ imputaretur. si
iam libero uterentur arbitrio. & tamen
heret etiam in reluctatib grã. aꝑtissime
nuillo bono merito p̃ceclente alioquin grã
iam ñ eẽt grã. & aliquando filiis infide¬
lium prestatur hȩc grã cũ occulta dĩ ꝓ¬
urdentia inmanib piorũ quomͦcunq
ꝑuenuint: aliquando filii fideliũ non
eam consecuntur aliquo impedim̃to
existente. ne possis ꝑiclitantib subueni¬
ri. Fiunt uͦ ista ꝑoccultam dĩ ꝓuidentiã
cuiꝰ inscrutabilia sunt uditia & inue¬
stigabiles uie: quod ut apłs diceret qͥd
p̃dixerit intuemini aĩebat enudeii
deis & gentib cum scriberet ad roma¬

Expanded text:
certe Pelagiani quid respondeant non inuecerte Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam non esset gratia. et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut appraedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis et Gentibus, cum scriberet ad Roma
Abbreviated transcription (Latin):
bet ẽẽ. & immobile incorde ur̃o quia
non est iniquitas apud dm̃ ac ꝑhoc
quando legitis in luteris ueritatis adõ
seduci homines. aut obtundi. uel obtu¬
rari corda eorum: nolite dubitare pre¬
cesse mala merita eorum ut iuste ita pa¬
terentur: ne incurratis in illud prouerbium
salomonis. Insipientia uiri uiolat uia
eius: dm̃ aũt causatur in corde suo.
Gr̃a uero ñ scđm merita hominũ datur:
alioquin gr̃a iam ñ est grã: quia idõ
gratia uocatur quia gratis datur. Si aũ
etiam incordib malorum ꝓmeritis
eorũ quorum malitiã ñ ip̃se fecit. sed
aut originalit tractaẽ abadam aut
creuit ꝑpropriam uoluntatem: quid mi
ut ipsa corda eeñt ex malis bona. s sus
picentur homines quelibet merita bõa¬
quȩ putant p̃ced̾e ut iustificent᷑ ꝑdĩ grãm:
ñ intelligentes cum hoc dicunt. nichil aliud
quam negare se grãm s ut dixi: quod uo¬
lunt de maiorib suspicentur: de paruuł

Expanded text:
bet esse et immobile in corde uestro, quia bet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratetiam in cordibus malorum, pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut crevit per propriam voluntatem: quid mirut ipsa corda epicentur homines quaelibet opera bonaquae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis
Abbreviated transcription (Latin):
& dolũ facerent in seruos eius. In lit¬
teris etiã apłicis uidete quę scriptas
in epła pauli apłi adromanos. ꝓpt̃ea
tradidit illos ds̃ indesideria cordis
dm̃ habere innotitiam᷑ tradidit illos ds̃
in reꝓbam mentem: ut faciant quȩ non ꝯ¬
ueniunt: & ad tesalonieenses inepła
scda ait de quib dam: pro eo quod dile¬
ctionẽ ueritatis ñ receperunt ut salui
fierent. idõ ĩmitiit ullos ds̃ oꝑationẽ
erroris ut credant m̃datio: ut uidicent᷑
om̃s qui non crediderunt ueritati. s
consentiunt iniquitati: his &talib testi¬
moniis diuinorum eloquiorũ que
omĩa cõmemorare nimis longum est
satis quantum existimo manifestat᷑. o¬
ꝑari dm̃ in cordib hominũ adincli¬
nandas eorũ uoluntates quocunq
uoluerit. siue ad bona ꝓsua miscđia.
siue ad mala ꝓmeritis eorum uidicio u¬
tiq suo aliquando aꝑto aliquando oe¬
culto: semꝑ aũt uisto: fixum enim de¬

Expanded text:
ut dolum facerent in seruos eius. in litut dolum facerent in seruos eius. in litteris etiam apostolicis uidete quae scripta sunt. in epistula Pauli apostoli ad Romanos: propterea tradidit illos deus in desideria cordis Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operationem erroomnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati. His et talibus testimoniis divinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis perlongum est, satis quantum existimo manifestatur, operari Deum in cordibus hominum, ad inclinandas eorum voluuoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim de
Abbreviated transcription (Latin):
ł oꝑante ut uelimꝰ. ł cooꝑante cũ uolumꝰ aobo¬
na pietatiᷤ oꝑa nil ualemꝰ. De oꝑante illo
ut uelimus. dictum est. ds̃ ẽ enĩ quio¬
ꝑatur inuob̃ & uelle: de cooꝑante illo
cũ iam uolumꝰ. & uolendo facimus.
Scimus inquit qm̃ diligentib dm̃ omĩa
cooꝑantur in bonũ. quidẽ omia nisi
& ipsaᷤ terribiles seuasq passiones:
sarcina quippe illa quȩ infirmicatig̃¬
ius est: leuis efficitur earitati. Talib
enim dñs dixit eẽ suã sarcinã leuam
ꝓxꝑ̃o.: ñ qualis fuit quando negaũ
xp̃m: Istam caritatẽ idest diuino amo¬
re ardentissimã uoluntatẽ cõm̃dans
apłs dicit quisnos separabit a carita¬
cedentibus malis fiat. Ex eodem libro
de gratia & libero arbitrio. induratio¬
criptumest in prouerbus salo¬
monis. Sicut impetus aq̃ sic
cor regis inmanudĩ quocunq
uoluerit declinabit illud. Et in psal¬
egyptuis quid eis fecerit ds. Et cõuer¬
tit cor eorum ut odissent popłm euis:

Expanded text:
uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem,  pro Christo, non qualis fuit, quando negauit Christum. istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a caritaCEDENTIBVS MALIS FIAT. EX EODEM LIBRO DE GRATIA ET LIBERO ARBITRIO. Scriptum est in Prouerbiis Salomonis: sicut impetus aquae, sic cor regis in manu dei; quocumque uoluerit, declinabit illud. et in psalAegyptiis, quid eis fecerit deus: et conuertit cor eorum, ut odissent populum eius,
Abbreviated transcription (Latin):
santur: ut ñ ea quȩ uultis faciatis. Non
enim au. Hec inuicem aduersantur. ut
que potestis facere nolitis :s. ut non ea
quȩ uultis faciatis. Curgͦ concupiscẽ
tia carnalis quȩ utiq cuspabilis atq
iutiosa est. nichilq est aliud quam
desidiũ peccati quod idem apłs pcipit
ne regnet in nr̃o mortali corpore. ubi sa¬
tis ostendit eẽ tam̃ in nrõ mortali cor¬

Expanded text:
santur sibi, ut non ea quae uultis faciatis. non santur sibi, ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed: ut non ea quae uultis ftia carnis, quae utique culpabilis atque vitiosa est, nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem Apostolus praecipit ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali cor
Abbreviated transcription (Latin):
ditur in cordibus nr̃is. non ꝑ nos ipsos
s. ꝓspm̃ scm̃ qui datus est nob̃. hoc autẽ fit
dedie indiem in his qui uolendo &e creden¬
do ce inuocando ꝓficiunt. Et ꝑterita obli¬
uiscentes mea que ante sunt extenduntur.
ad hoc enĩ lexista p̃cipit ut cũ in his
implendis homo defecerit ñ se extollat
suꝑbia tumidus. s ad grãm confugiat
fatigatus: Ac sic eum lex terrendo ad xp̃m
diligendũ. pedagoge ꝑducat officio. Iterũ
querendum est inquit quomͦ ñ pot̃ homo
eẽ sine peecato: uoluntate annatura. si na¬
tura: peccatum ñ ẽ. Si uoluntate. ꝑfacilẽ
pot̃ uoluntas uoluntate mutari. Sespon¬
demus ammonentes eẽ cogitandum qn¬
ta sit ista p̃sumptio. qua dicitur ñ solum
posse quod quidẽ adiuuante dĩ gr̃a ne¬
gandũ ñ est. s etiam ꝑfacile posse uolũ¬
tatẽ uoluntate mutare: Cum dicat apłs
caro concupiscit aduersus sꝑm̃. & sp̃s¬
aduersus carnẽ: hec enĩ sͥ iniucẽ aduer¬

Expanded text:
ditur in cordibus nostris, non per nos ipsosditur in cordibus nostris, non per nos ipsossanctum., qui datus est nobis. hoc autem fit de die in diem in his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut, cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. XII. "Iterum quaerendum est" inquit: "quomodo non potest homo esse sine peccato, uoluntate an natura? si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus spaduersus carnem; haec enim inuicem aduer
Abbreviated transcription (Latin):
terrã in duobus p̃ceptis dixit. Legem pro¬
pħas q pendere: ut intelligeremus quic¬
quid aliud diuinitus p̃ceptum est in
his duob hab̾e finẽ. & ad hec duo eẽ re¬
ferendũ: Diliges dñm dm̃tuũ extoto cor¬
de tuo. & extota anima tria. & extota
m̃te tua: & diliges ꝓximum tuum tan¬
quam te ipsum: in his inquit duobus
mur facere: ad hoc ꝓhibem̃ & iubem᷑
ut duo ista compleamꝰ. & forte genera¬
lis ꝓhibitio ẽ ñ concupisces: & genera
paulus quodã loco utrumq cõplexꝰ ÷.
Phibitio est ciũ. Nolite conformari huic
scło: Iiissio aũt. s reformamini innoui¬
tate mentis ur̃e. illud ꝑtinet ad non
concupiscere: hoc ad diligere: illud ad
continentiam: hoc adiustitiã. illud ad
declinandum amalo.hoc ad faciendum
bonum: non concupiscendo enĩ uetus¬
tate expoliamur. Et nouitate indium᷑
diligendo. sed nec quisquam ẽẽ potest
continens nisi ds̃ det: et caritas dĩ diffun¬

Expanded text:
terram, in duobus praeceptis dixit legem proterram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobusmur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitconcupiscere, hoc ad diligere, illud ad continentiam, hoc ad iustitiam, illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffun
Abbreviated transcription (Latin):
ei ut faceret imꝑatum est. Responde¬
mꝰ. Quia gͦ ñ se ipse homo s ds bonũ
hominẽ fecit: ds eum ñ scipse ut sitbo¬
nus reficit: dũ uolentem. credentẽ. in uo¬
cantẽ. libat amalo quod sibi ipse fecit.
uidiem: ut ad sempit̾nã non pornam
s uitã resurgat homo exterior nouissimo
die. Iterum ait. querendũ ẽ qͣd modis
constet om̃e peceatũ: duob nͥ fallor: si
aut illa fiant que ꝓbibent᷑. aut illa nou
fiant que iubentur: tam certe omĩa illa
quȩ ꝓhibita sunt iutari possunt: quãqͦ
p̃cepta sunt ꝑficinam frustra aut ꝓhibe¬
rentur. aut iuberetur: quo uel caucri uel
impleri ñ possit & quomͦ negabimus
posse ẽẽ hominem sine peccato: cũ confi¬
teri necesse sit. eũ tam omiã illa que ue¬
efficere: Respondetur. Multa eẽ in scͥp¬
turis scĩs diuina p̃cepta. quȩ omĩa com¬
memorare nimis oꝑosum est: s dñs qui
uerbũ consũ mans & breuians fecit suꝑ

Expanded text:
ei ut faceret imperatum est!\' respondeei ut faceret imperatum est!\' respondemus: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae ueefficere?\' respondetur multa esse in scripturis sanctis diuina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super
Abbreviated transcription (Latin):
tunc uere lib̃i eritis: uicta enim iuitio in
qđ cecidit uoluntate. caruit lib̾tate nat᷑a
hinc auas scͥptura dicit. A quo enĩ qͥs
deuictus est: huic & serrius addi etusẽ
s seruis: ut eidicat gratulatio lib̾tatis
saluam fecisti denecessitatib animam
meã: Iꝓsa enĩ sanitas ẽ. uera libertas: que
non ꝑisset sibona ꝑmansisset uoluntas:
quia uero peccauit uoluntas: secuta ẽ
peccantem. peccatum habendi dura ne
cessitas. donec tota sanetur infirmitas.
& accipiatur tanta libertas inqua sic̃
necesse est ꝑmaneat beate unriendi uo¬
luntas: ita ut sit etiam bene uiuendi
& nũquam peccandi uoluntaria fe¬
lixq necessitas. Proinde inquit ds̃
bonũ hominẽ fecit: & p̃t quã illum
bonum fecit bonum ei ut faceret insu¬
ꝑ imꝑauit: quam impiũ ut confiteam᷑¬
iiu. hominem malum et̃. quod nec factꝰ¬
i est. nec ei p̃ceptumẽ: sinegemꝰ eum
bonum posse eẽ quod factus est. & qđ

Expanded text:
tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictused seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem pecccessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperauit. quam inpium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod factus est et quod
Abbreviated transcription (Latin):
est inquit ꝑ quid efficitur homocũ
peccato: ꝑnaturę necessitatem. anꝑ
arbitrii lib̾tatem. si ꝑ nature necessita¬
tem: culpa caret: siꝑarbitrii lib̾tatẽ
querendumest. a quo ipsam arbi¬
trii lib̾tatem acceꝑit: ꝓculdubio adõ.
ds̃ aũt̃ quod dedit: certe bonũ est ne¬
gari enĩ non potest. qua igit᷑ ratione
bonũ ꝓbatur. simagis ad malumꝗͣ
adbonũ pnumest: Magis enĩ addi
malum quam ad bomum ꝓnum esł.
Si homo ꝑulud potest eẽ cũ pecrato
e ñ potest eẽ sine peccato. Respondetur per
arbitrii lib̃tatem factum ut eẽt homo cum
peccato: s iam pęnalis uitiositas subsecu¬
ta. ex lib̾tate fecit necess itatem unde ad
cum fides clamat denecessitatib meis e¬
duc me: sub quib positi uel ñ possumꝰ
quod uolumꝰ incelligere: uel quod intel¬
lexerimus uolumꝰ nec udlemꝰ implere.
Namce ipsa libertas credentib alibatore
pmittit᷑: si uos inquit filius libauerit:

Expanded text:
est\\ inquit, per quid efficitur homo cum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii libertatem. si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est, a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. procul dubio a deo. deus autem quod dedit, certe bonum est; negari enim non potest. qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato et non potest esse sine peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus inplere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
diemi: donec fiat ꝑfecta iustitia tãquã
to. an sine peccato. I culdubio ñ uultẽ c̃ pec¬
cato. Qnͣta hȩc impietatiᷤ blasphemia sit. cogttan¬
dum ẽ ut dicat᷑ hominem posse ẽẽ cũ peccato qͦͥ
ds nonuult: & negetur posse esse sit e
peccato quod đs iuilt: quasi quẽ ad
hoc ds creauerit ut possit ẽẽ qđ nolit.
& ñ posset eẽ quod uelit. & ut contra su¬
am magis quam ut scđm siam existerit
uoluntatem. Iam suꝑiꝰ responsum ẽ.
s addendum iuidco quod spe salui fac¬
cti sumus. spes aut̃ que udetur ũ ẽ
spes quod enim uidet quiˢ quid
sperat: Si aũt quod ñ udemꝰ speramꝰ
ꝑpacientiã expectamꝰ. Tunc gͦ plena
iustitia: quando plana sanitas: Tunc
plena sanitas qñ plena caritas. Ple¬
nitudo enim legis caritas. Tunc aũt
plena caritas: quando indebimus
cum sicuti est neq enim ñerit quod
addatur ad dilectionẽ: cũ fides ꝑue¬
nerit aduisionem. Iterum querendũ

Expanded text:
diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam to an sine peccato. procul dubio non uult esse cum peccato. quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
cum uult continuo potest. s cum fu¬
erit adhibita curatione sanatus: et
medicina adiuuerit uoluntatem
hoc fit in interiore homine quod
adpeccatum attinet tanquam eius
claudicationẽ. ꝑeius grãm qui uenit
ñ uocate iustos s peccatores: quia ñ
est opus sanis medicus. s male habẽ¬
tib Iterum ait querendũ ẽ: utrum¬
ne preceptũ sit homini sine peccato
eẽ: aut enim ñ pot̃ & p̃ceptũ non ẽ.
p̃cipi rectis passib ambulare. ut cum
se ñ posse ꝑspexerit medicinam reqͥ¬
rat: que interioris hominis ad sanã¬
dam peccati claudicationẽ grã dĩ ẽ.
cato eẽ: ꝓculdubio uult: & ꝓculdubio
potest. Quis enum tam demens est ut
uel dubitet fieri posse qđ đm uelle non
dubitet: Resspon detur. Si nollet ds ho¬
minem sine peccato eẽ. ñ mittẽt filium
suũ sine peccato. qui sanaret homine̾ a peceatis
Hoc fit in credentib & ꝓficientib reno¬
uatione interioris hominis dedie in

Expanded text:
cum uult, continuo potest, sed cum fucum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationem gratia dei escato esse. procul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & in homine interiore animꝰ resẽ.
rapina actus est: auaritia uitium est.
idest qualitas scđm quam malus est
animus. etiam quando nichilagit
unde auaricie suȩ seriuat : Etiã qͣndo
audit ñ concupisces. seq uituꝑat.
& tam̃ auarus manet:s ꝑfidẽ reno¬
uatur idest sanatur dedie indiem.
Iterum inquit querendumẽ: utrum¬
nedebeat homo sine peccato eẽ. ꝓcul
dubio debet. Si debet: pocest. siñ pot̃.
gͦ nec debet. & si ũdebet homo esse
sine peccato Debet gͦ eẽ cũ peccato. etiã
peccatũ ñerit: si illud haberi constite¬
rit. Aut si hoc etiã dici absurdumẽ.
confiteri eiũ necesse : debere homi¬
nem sine peccato eẽ: & constat eum
ñ aliud debere quam potest. Respon¬
derur. eadẽ similitudine qua suꝑiꝰ
iam respondimꝰ. Cum enim iudemꝰ
claudum qui sanari pot̃: recte utiq
dicimꝰ debet ẽẽ homoiste sine clau-¬
dicatione: & si debet potest. nec tam̃

Expanded text:
sic et in homine interiore animus res est, sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in diem n\'Iterum\', inquit, \'quaerendum est. utrumne debeat homo sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
aures. Sires egt: auctorẽ habeat neces¬
se est. & si auctorẽ hab̃e dicitur. iã alt̃
p̃cer dm̃ rei alicuiꝰ auctor induci uide¬
bitur. Aut si hoc dici impiũ est. & con¬
fiteri. necesse ẽ. peccatũ om̃e actum eẽ
ñ rem. Siigitur actus est. inmo quia
uere actus est: uitari potest. Respon¬
deamus peccatum quidẽ actum dici
& eẽ non rem: s etiã incorpore claudi¬
catio. eadem ratione actus est. ñ res.
Om̃ tes pes ipse. uel corpus. uelhomo ẽ.
qui pe deuitiato claudicat: nec tamen
uitare pot̃ claudicationẽ. nͥ habuerit
sanatum pedem: quod etiam ininteri¬
ore homine fieri potest: s grã dĩ ꝑiħm
claudicat hõ. nec pes est. nec corpus.
nec homo. nec ipsa claudicatio: quȩ
utiq ñ est qͣndo ñ ambulat: cũ tam̃
insit uiciũ. ꝗͦ fit claudicatio qͣndo
ambulabat. Querat gͦ qđ eidem uici¬
o nom̃ imponat: utrum rem uelit di¬
cere. anactum: anrei potiꝰ qualitatem
malam qua deformis actus extstit.

Expanded text:
res est, ut auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, iam alter praeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur; at si hoc dici inpium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potest, sed gratia dei peclaudicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit.
Abbreviated transcription (Latin):
atur: sicuti est ut alia taceam qđ dixit
insipiens incorde suo ñ ẽ ds: Quid est
gͦ scđm ea quȩ ꝑcorpus gessit uͥ scdin e¬
aꝗͥ gessit eo tempore qͦ in cor pore fuit.
ut ꝑcorpus intelligamus ꝑcorporis tempꝰ:
post corpus aut̃ nemo erit incorpore n
resurrectione nouissima: ñ ad ulla meri¬
ta comparanda. s adrecipienda ꝓboniᷤ
meritis p̃mia. ꝓmalis luenda supplicia.

Expanded text:
atur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit atur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo, Non est Deus? Quid est ergo secundum ea quae per corpus gessit, nisi ae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus, Per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia.
Abbreviated transcription (Latin):
homo. liberator factus ẽ hominũ: quis
enim auliat quod dicunt᷑ pariili ꝓ
siuis futuris meritis in ipsa infantili
ȩtate baptizati exire de hac iuta & idõ
alii ñ baptizati in eadẽ etate mori. qͥa
& ipsorum p̾scita sunt merita futura .s
mala. ñ eorum utam bonã uel malã dõ
remunerante uel dampnante. s nullã.
apłs quidẽ limitẽ fixit. quẽ transgre¬
di ñ debeat hominis ut mitiꝰ loquar
in cauta suspitio. ait enĩ. Om̃s ad sta¬
bimꝰ ante tribunal xꝑĩ. ut ferat unus¬
quisq scdm̃ ea quȩ ꝑ corpus gessit si¬
ue bonum siue malum gessit inquit:
ñ adiunxit. uel gesturus fuit .s. unde
hoc talibus uiris in m̃tem uenerit nesciõut
futura que ñ sunt futura puniat. aut
honorentur merita paruulorũ: cur autẽ
hominẽ iudicandũ cum gerant᷑ multa
solã animo ñ ꝑcorpus. nec ꝑullũ corpori
m̃brum. & plerumq tammagna ut ta-¬
lib cogitationib pena iustissima debe¬

Expanded text:
homo, liberator factus est hominum. Quis homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum uitam bonam uel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta suspicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem hominem judicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus, nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena justissima debe
Abbreviated transcription (Latin):
ila dm promutere facturum se ut faciat
que iubet ut fiant . ñ sane ibi tacet me¬
rita eorum.s mala quib se ostendit
reddlere promalis bona. Hoc ipso quo
eos facit habere deinceps oꝑa bona cum
ipse facit ut faciant diuina mandata. s
omĩs hec ratio qui defendimꝰ grãmdĩp¬
ñ secundũ merita nr̃a dari quamius eui¬
dentissime diuinorũ eloquiorũ testimo¬
nus asseratur. Tam̃ apudeos. qui ñ aliqͥd
sibi assignent quod pͥores dent ut recri¬
buatur eis. ab omni studio pietatis repͥ¬
mi se putant: laborat aliquancdo ine¬
tate maiorum iam ucentiũ uoluntatis
arbitrio: s uͥ uenit᷑ ad paruulos. & ad
ipsum mediacorẽ dĩ & hominũ hominẽ
xꝑ̃m iħm. omĩs deficit. p̃cedentiũ grãm
dĩ humanorum assertio meritorũ: qͥa
nec illi ullis bonis precedentib meritis
discernunt᷑ aceteris ut ꝑtineant ad li¬
batorem hominum: nec ille ullis huma¬
uis p̃cedentib meritis. cum & ipsesit

Expanded text:
illa deum promittere facturum se ut faciant, illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimus gratinon secundum merita nostra dari, quamuis euidentissime diuinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum, omnis deficit praecedentium gratiam dei humanorum assertio meritorum, quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ut placeat participibꝰ &e defensoribus gre.
Pelagianorum est error iste dãpnabilis.
quorum mox apłs ora obstruxit ad uin¬
gens. Qt qt enĩ spũ dĩ agunt᷑ hi fili st̃
dĩ. Nec facta mortificare nos carius non
etiam ibi loquebatur uͥait. Omĩa aut̃ hec
oꝑatur unus atq idẽ spc̃. diuidens ꝓpria
unicuiq prout uult. Intꝗ omia sicut sci¬
tis nominauit & fidẽ sic̃ gͦ quamui ⁊ do¬
numdĩ sit facta carnis inortificare exigi¬
t tam̃ a nob ꝓposito p̃mio uitę: itadonũ
dĩ est. & fides. quamuis & ipsa cũ dicit᷑
si credideris saliuis eris. ꝓposito p̃mio
salutis exigatur a nob̾. Idõ enim hec ce
nob̾ p̃cipiuntur. & donoͣdĩ eẽ monstraut᷑
ut incelligantur quod & nos ca faciamus.
& de facit ut illa facianiꝰ. Sicut ꝑpphamere¬
chihelẽ aꝑtissime dicit. Quid enim aptõ
quam uͥ dicit. Ego faciam ut faciatis.Lo¬
cium ipsum scͥpture attendite: & uidebitis

Expanded text:
hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi filii dei sunt, ne facta mortificare nos carnis non etiam ibi loquebatur, ubi ait: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout. uult. inter quae omnia, sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideris, saluus eris, proposito praemio salutis exigatur a nobis. ideo haec et nobis praecipiuntur et dona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod et nos ea facimus et deus facit, ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicitur inquiunt. si credideris saluus
eris. Unum horum exigitur. alterũ offert᷑.
Quod exigitur in hominis: quod offertur
indĩ ẽ potestate. Cur ñ utrumq indĩ &
quod iubet & quod offert: rogatur enim
ut det quod iubet: rogant credentes ut sͥ
augeatur fides: Rogant ꝑ ñcredentibus
ut eis donet᷑ fides. Q in sius igitur increm̃¬
tis & in suis iniciis dĩ donum est fides. sic
aut̃ dicitur si credidis saliuis eris: Quem¬
admodum dicitur si spũ facta carnis mor¬
tificaueritis iuuetis. Nam ce hic exhis duo¬
b unum exigit᷑. alterũ offertur. Si spũ in¬
quit facta carnis mortificaueritis. uiuetis.
Ut gͦ spũ facta carnis mortificemꝰ exigit᷑
Ut aut̃ uiuamꝰ offert᷑ nũ igitur placet ut
facta carnis mortificare ñ donũ dĩ esse
dicamꝰ. neq iddonũ di eẽ fateam̃ q̃m exigi au¬
dimus a nob̃p̾mio uite si hoc fecimꝰ oblato: Absit

Expanded text:
cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, saluus eris, quemadmo-is dum dicitur: si spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit,
Abbreviated transcription (Latin):
le est placere dõ: Nichilominus ut imple¬
at quod promisit d̃s in hominumest
potestate. nisi enam homo faciat quod
dõ ũ donante ad hominem ꝑtinet: non
faciet ipse quod donet. hoc ẽ nͥ babeat
homo fidem ex semctipso: ñ implet ds̃
quod promisit. ut oꝑa uistitie dent᷑
ex dõ. Ae ꝑhoc ut ꝓmissa suads̃ possit
impłe: ñ est in dĩ s in hominis potesta¬
te. Quod si ueritas & pietaᷤ nos credere
uetat. credamus cũ abraham qm̃que
promisit potens est & facere. ꝑromisit
aut̃ filios abrahe. quod eẽ ñ posst̃.¬
si ñ babeant fidẽ. Ergo ipse donat et
homines infirmitate sue se malle cõ¬
nute quam firmitati ꝓmissionis dĩ.
S incertaest mͥ inquit de meipso uoluntas dĩ.
Quid ergo tua ne tͥ uoluntas de te ipso cer¬
ta est. nec times qui uidetur stare uideat
ne cadat: Cumigitur utraq incertasit. Cur¬
non homo firmiori quam infirmiori fi¬
dem suã spem caritatemq commitit. s.

Expanded text:
le est placere le est placere at quod promisit Deus, in hominum est potestate. Nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet: hoc est, nisi habeat homo fidem ex semetipso, non implet Deus quod promisit, ut opera justitiae dentur ex deo. ac per hoc, ut promissa sua deus possit implere, non est in dei, sed in hominis potestate. quod si ueritas et pietas non credere uetat, Credamus cum Abraham, quoniam quae promisit potens est et facere. promisit autem filios Abrahae. quod esse non posssi non habeant fidem: ergo ipse donat et homines infirmitati suae se malle committere, quam firmitati promissionis Dei. « Sed incerta est mihi, » inquit, « de me ipso voluntas Dei. » Quid ergo? tuane tibi voluntas de te ipso certa est, nec times, Qui videtur stare, videat ne cadat ? Cumnon homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed