comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na iam sapuerat. Ita etiam hoc loco
cum lucem dĩ in accessibilẽ ꝑhiberet.
ut ostenderet quib. subdidit quẽ ui¬
dit nullus hominũ. s nec uideri po¬
test: more suo homines uocans. homi¬
nes humana sapientes: qͥa qui diuina
sapiunt. uidelie& supra homines st̃.
nẽ. si supra homines e̾e̾ meream᷑: nec¬
tam̃ ita uidebimꝰ. sicut uids ipse se¬
ipsũ. Longe quippe disparilit̾ uids
creator se: quã uidet creatura creato¬
rem. Nam qͣntũ ad imm̃sitatẽ dĩ qui¬
dam nobis modus figit᷑ contemplati¬
onis: quia eo ipso pondere circũ scri-¬
bimur. quo creatura sumꝰ. sic ꝓfecto¬
ñ ita conspicimꝰ dm̃. sicut ipse conspi¬
cit se: sicut ñ ita requiescimꝰ in deo.
quẽ admodũ ipse requiescit in se. Nã
uisio nr̃a. uel requies. erit. utcũq simi¬
lis uisioni. uel requiei illius: s eqͣlis
ñ erit. Ne enĩ iaceamus in nobis. ut
ita dicã contemplationis nos subleuat:
atq a nobis ad illum erigimur intu¬

Expanded text:
na jam sapiebat. Ita etiam hoc loco cum lumen Dei inaccessibile perhiberet, ut ostenderet quibus, subdidit: Quem vidit nullus hominum, sed nec videre potest, more suo homines vocans omnes humana sapientes, quia qui divina sapiunt videlicet supra homines sunt. videbimus, si supra homines esse mereamtamen ita videbimus, sicut ipse seipsum. Longe quippe dispariliter videt Creator se quam videt creatura Creatorem. Nam quantum ad immensitatem Dei, quidam nobis modus figitur contemplationis, quia eo ipso pondere circumscribimur quo creatura sumus. Sic profecto non ita conspicimus Deum, sicut ipse conspicit se. Sicut non ita requiescimus in Deo, quemadmodum ipse requiescit in se. Nam visio nostra vel requies erit utcunque similis visioni vel requiei illius, sed aequalis non erit. Ne enim jaceamus in nobis, ut ita dicam, contemplationis pinna nos sublevat, utque a nobis ad illum eriguntur intu
Abbreviated transcription (Latin):
dealbata memorat᷑. Et notandũ qͦd
suꝑius cũ dixiss&. ñ confert᷑ tinctis in¬
diȩ colorib. eosdẽ colores ñ intulit
mundos: hoc uͦ in loco ut tincturam
ueraciũ uirtutũ ab illa phylosophoꝵ
fucatione distinguer&. tincturas di¬
cens. addit mundissimas. Tincturȩ
te tam̃ spũ. nitore gr̃ȩ uestiunt᷑: ut lon¬
ge aluid appareant ẽẽ quã erañ. Vnde
etiam baptisma. id.ẽ. tinctio dr̃ ipsa nr̃a
in aqͣm descensio. Tingiuimur quippe:
& qui priꝰ indecori eramꝰ deformitate
uicioꝵ. accepta fide reddimur pulchri
grã & ornam̃to uirtutũ. Sequitur.¬

Expanded text:
memoratur. Et notandum quod superius cum dixisset: Non conferetur tinctis Indiae coloribus, eosdem colores non intulit mundos. Hoc vero in loco ut tincturam veracium virtutum ab illa philosophorum fucatione distingueret, tincturas dicens, addidit mundissimas. Tincturae te tamen spiritu, nitore gratiae vestiuntur, ut longe aliud appareant esse quam erant. Unde etiam baptisma, id est tinctio, dicitur ipsa nostra in aquam descensio. Tingimur quippe, et qui prius indecori eramus deformitate vitiorum, accepta fide reddimur pulchri gratia et ornamento virtutum. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ. ẽ Loquebat᷑ dñs ad moysen
facie ad faciem: sicut loqui sols homo
ad amicum suũ. Uidit isdem beatus
iob dnm̃. qui dicit. Auditu auris au¬
dit ysaias dñm qui ait. Anno qͦ mor¬
tuus. ẽ. rex orias. uidi dñm sedentẽ
suꝑ soliũ excelsũ. & eleuatũ. Uidit
mycheas dñm. qui dicit. Uidi dñm¬

Expanded text:
ad Moysen facie ad faciem, sicut loqui solet homo ad amicum suum . Vidit isdem Job Dominum, qui dicit: Auditu auris audit Isaias Dominum, qui ait: Anno quo mortuus est rex Ozias, vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum . Vidit Michaeas D
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͦd a scõ uiro requirit᷑ unde sapien¬
tia uenit. Ab eo &enĩ uenit: a qͦ orta
est. S quia ab inuisibili & coȩt̃no pa
ẽ. humana mens: qͦm hȩc dĩ sapientia
dum repleuerit. scãm facit. Quia gͦ¬

Expanded text:
est quod a sancto viro requiritur unde sapientia veniat. Ab eo etenim venit a quo orta est. Sed quia ab invisibili et coaeterno Patest mens humana, quam haec Dei sapientia dum repleverit, sanctam facit. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
gem. & uiam ꝓcellis sonantib. Tẽ ui-¬
dit illam & enarrauit: & p̃parauit. &
inuestigauit. & dixit homini. Ecce
timor diũi ipsa. ẽ. sapientia: & recede¬
re a malo intelligentia. Addidit qͦq
iob assumens parabolã suã & dixit.
Quis mͥ tribuat ut sim iuxta menses
pristinos. scd̾m dies quib ds̃ custodi¬
ebat me. qͥndo splendebat lucerna eiꝰ
suꝑ caput meũ: & ad lum̃ eiꝰ ambula

Expanded text:
em et viam procellis sonantibus tunc vidit illam et enarravit et praeparavit et investigavit et dixit homini ecce timor Domini ipsa est sapientia et recedere a malo intellegentia addidit quoque Iob adsumens parabolam suam et dixit quis mihi tribuat ut sim iuxta menses pristinos secundum dies quibus Deus custodiebat me quando splendebat lucerna eius super caput meum et ad lu
Abbreviated transcription (Latin):
se qͣndoq ostender&. in se pollicetur¬
dicens. Qui diligit me diliget᷑ a pa¬
tre meo: & ego diligã eũ. & manifesta¬
bo ei meipsum. Acsi patenter dicat.
Qui in ur̃a me cernitis: restat ut in mea¬
natura me iuideatis. Hinc rursus ait.
Beati mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃.
Hinc paulus dicit. Nunc uidemꝰ ꝑspe¬
cłm in enigiate: tc̃ aut̃ facie ad fa¬
ciem. Nunc cognosco ex parte: tẽ aut̃
cognoscam sicut & cognitus sũ. S qͥa

Expanded text:
se quandoque ostenderse quandoque ostenderdicens: Qui diligit me, diligetur a Patre meo: et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum . Ac si patenter dicat: Qui in me natura videatis. Hinc rursus ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Hinc Paulus dicit: Nunc videmus per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte, tunc autem cogno
Abbreviated transcription (Latin):
tuus sit: &si mortuus uiuentẽ ñ ui-¬
d&. uuius tam̃ mortuũ uid&. Predi
cator aut̃ dĩ ut ostender&. quia ꝑ ab¬
iectionẽ qua se humiliando deiecerat
talis iam factus. ẽet. ut nec ipse mun¬
dum. nec ipsum mundꝰ concupiscer&.
ñ solũ ait se mundo crucifixũ. ut ip¬
se mundi głam quã appeter& tãqͣm
mortuus ñ uider&: s etiã mundum
sibi asseruit crucifixũ: in qͦ se tanta
humilitate deiecerat. ut & ipse mun
atq despectũ iam uidere neqͥqͣm pos-¬
s&. Sciendũ uͦ ẽ. qͦd fuere ñnulli qui
dm̃ dicerent etiã in illa regione beati¬
tudinis. in claritate quidẽ sua conspi-¬
ci. s in natura minime uideri: quos
nimirũ minor inqͥsitionis subtilitas
fefellit. Neq enim illi simplici & in¬
cõmutabili eͥe̾ntie aliud.ẽ. claritas. a
liud natura: s ipsa in natura sua cla¬
ritas. ipsa claritas natura .ẽ. Quia
enĩ suis dilectorib hȩc dĩ sapientia

Expanded text:
mortuus, etsi mortuus viventem non vidmortuus, etsi mortuus viventem non videt, vivus tamen mortuum videt. Praedcator autem Dei ut ostenderet, quia per abjectionem qua se humiliando dejecerat, talis jam factus esset, ut nec ipse mundum, nec ipsum mundus conspiceret, non solum ait se mundo crucifixum, ut ipse mundi gloriam cum appeteret, tanquam mortuus non videret; sed etiam mundum sibi asseruit crucifixum, in quo tanta se humilitate dejecerat, ut ei ipse mundatque despectum jam videre nequaquam possSciendum vero est quod fuere nonnulli qui Deum dicerent etiam in illa regione beatitudinis in claritate quidem sua conspici, sed in natura minime videri. Quos nimirum minor inquisitionis subtilitas fefellit. Neque enim illi simplici et incommutabili essentiae aliud est claritas et aliud natura, sed ipsa ei natura sua claritas, ipsa claritas natura est. Quia enim suis dilectoribus haec Dei sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ uiuentiũ: qm̃ qͥsqͥs sapientiã
quȩ ds̃. ẽ uid&. huic uitȩ funditꝰ mo¬
rit᷑: ne iam eiꝰ amore teneat᷑. N ullꝰ
quippe eam uidet. qui adhuc carna.¬
lit̃ uiuit: quia nemo potest amplec¬
ti dm̃. simul & scłm. Qui enĩ dm̃ ui¬
d&. eo ipso morit᷑. quo uel intentione
cordis. uel effectu oꝑis. ab huius uitȩ
delectationib tota m̃te separat᷑. Vn
uidebit me homo. & uiu&. Acsi aꝑte
diceret᷑. Nullus umqͣm dm̃ spirita¬
parte cognouerat. iam huic mundo to¬
tum se mortuũ ẽẽ ꝑhibebat dicens. Mi-¬
chi mundus crucifixus. ẽ: & ego mun-¬
do. Sicut enĩ iam longe suꝑuis diximꝰ.
ñ sufficit ut dicer&. mundo crucifixus
sum. nisi etiã p̃mitter&. mͥ mundꝰ cru¬
cifixus. ẽ: ut ñ solũ se mͦ mortuũ. s etiã
mundũ sibi mortuũ se e̾ẽ testaret᷑ qͣti¬
nus nec ipse mundũ. nec ipsũ iã mundꝰ
appeteret. Si enĩ duo fortasse in uno
loco sint. quoꝵ unus uiius. alt̃ uͦ mor

Expanded text:
ientiam, quae Deus est, videt, huic vitae funditus moritur, ne jam ejus amore teneatur. Nullus quippe eam videt, qui adhuc carnaliter vivit: quia nemo potest amplecti Deum simul et saeculum. Qui enim Deum videt, eo ipso moritur, quo vel intentione cordis, vel effectu operis ab hujus vitae delectationibus tota mente separatur. Nvidebit me homo, et vivet . Ac si aperte diceretur: Nullus unquam Deum spiritaparte cognoverat , jam huic mundo totum se mortuum esse perhibebat, dicens: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Sicut enim jam longe superius diximus, non sufficit ut diceret, Mundo crucifixus sum, nisi etiam praemitteret, Mihi mundus crucifixus est, ut non solum se mundo mortuum, sed etiam mundum sibi mortuum esse testaretur, quatenus nec ipse mundum, nec ipsum jam mundus appeteret. Si enim duo fortasse in uno loco sint, quorum unus vivus, alter vero sit
Abbreviated transcription (Latin):
quia in hac mortali carne consistenti¬
b & uideri potuit ꝑ qͦs dã circũscrip¬
tas imagines. & uideri ñ potest ꝑ in¬
circũscriptũ lum̃ ȩt̾̃nitatis. Sin uͦ aqͥ¬
bdam potest in hac adhuc corruptibi¬
li carne uiuentib. s tam̃ inestimabi¬
li uirtute crescentib. qͦndã contẽpla¬
tionis acumine ȩt̃na dĩ claritas uide

Expanded text:
quia in hac mortali carne consistentibus, et videri potuit per quasdam circumscriptas imagines, et videri non potuit per incircumscriptum lumen aeternitatis. Sin vero a quibusdam potest in hac adhuc corruptibili carne viventibus, sed tamen inaestimabili virtute crescentibus, quodam contemplationis acum
Abbreviated transcription (Latin):
pe illi missi sunt. ut in cordib hominũ
uiam huic sapientiȩ p̃dicando p̃pa-¬
rarent: neq ut ꝓ ea. s ꝑ eã subiectos
popłos regerent. Quia enĩ certũ erat
quod ꝑ accessum tempoꝵ deficientis
scłi langores excrescerent: actũ. ẽ ut
ȩterna dĩ sapientia in fine scłoꝵ ꝑ se
m& ipsam uenir&. ad grandẽ hc̃. &
nuiȩ infirmitatis egrotũ . id. ẽ ꝑ to¬
tũ mundũ iacens languidũ genꝰ hu-¬
manũ: ut transmissis priꝰ p̃dicato¬
rib. quasi quib dã uisitatorib. tan-¬
to postmodũ maior uenir& poten¬
tia medici. qͣnto magis morbus creuis¬
s& egroti. Quia uͦ nullus uice eius
ad saluandos nos mittit᷑. dicat᷑ re¬
cte. nec appendet᷑ argentũ in cõmu¬
tatione eius: qm̃ uita iustoꝵ p̃dican¬
tiũ. qͣntalib& scĩtatis luce polleat. ad
ñ cõmutat. S fuere multi gentiliũ
qui mundi huiꝰ sapientũ disciplinis
dediti. ea quȩ sunt int̾̃ homines ho¬

Expanded text:
pe illi missi sunt, ut in cordibus hominum pe illi missi sunt, ut in cordibus hominum viam huic sapientiae praedicando praepararent, neque ut pro ea, sed per eam subjectos populos regerent. Quia enim certum erat quod per accessum temporum deficientis saeculi languores excrescerent, actum est ut aeterna Dei sapientia in fine saeculorum per semetipsam veniret ad grandem hunc et nimiae infirmitatis aegrotum, id est per totum mundum jacens languidum genus humanum, ut transmissis prius praedicatoribus, quasi quibusdam visitatoribus, tanto postmodum major veniret potentia medici, quanto magis morbus crevisset aegroti. Quia vero nullus vice ejus ad salvandos nos mittitur, dicatur recte: Nec appendetur argentum in commutatione ejus, quoniam vita justorum praedicantium quantalibet sanctitatis luce poileanon commutat. Sed fuere multi gentilium qui, mundi hujus sapientum disciplinis dediti, ea quae sunt inter homines ho
Abbreviated transcription (Latin):
spũ eiusdẽ sapientiȩ repletꝰ. qͦs dã in
iudea p̃uidit ñ eẽ defuturos. qͥ spẽ
in legis latorẽ ponerent. & suȩ salutiᷤ
auctorẽ moysen putarent: sicut &¬
cuidam sanato maledicentes dicuñ.
tu sis discipłs eiꝰ. nos enĩ moysi disci-¬
puli sumꝰ: unde adhuc congrue sub¬
infert᷑. N ec appendet᷑ aurũ in com¬
mutatione eiꝰ. Quia enĩ argentum
sepe eloquia diuina signant᷑. possuiT
argenti uocabulo etiã eiusdẽ eloquii
scriptores intelligi: quoꝵ uita inter
turbas hominũ resplenduit luce uir¬
tutũ. S quia lex peccata indicare po¬
tuit. ñ auferre: ñ qͥsqͣm ueterũ pa¬
trũ ñ legis lator moyses. humani ge.¬
neris redemptor extitit. Argentũ gͦ
in cõmutatione huiꝰ sapientiȩ ñ appen.¬
ditur: quia quilib& scĩ ẽẽ potuerunt.
in cõparatione unigeniti filii nulliꝰ
meriti fuisse pensant᷑. Qui nisi huiꝰ
sapientiȩ seruos se cognoscerent: scĩ
nullatenus eẽ potuissent. Ad hoc qͥp¬

Expanded text:
u ejusdem sapientiae repletus, quosdam in Judaea praevidit non esse defuturos qui spem in legislatore ponerent, et suae salutis auctorem Moysen putarent, sicut et cuidam sanato maledicentes dicunt: Tu discipulus sis ejus, nos enim Moysi discipuli sumus . Unde adhuc congrue subinfertt, insania.---Quia enim argento saepe eloquia divina designantur possunt argenti vocabulo etiam ejusdem eloquii scriptores intelligi, quorum vita inter turbas hominum resplenduit luce virtutum. Sed quia lex peccata indicare potuit, non auferre, non quisquam veterum patrum, non legislator Moyses humani generis redemptor exstitit. Argentum ergo in commutatione hujus sapientiae non appenditur, quia quilibet sancti esse potuerunt, in comparatione unigeniti Filii Dei nullius meriti fuisse pensantur, qui nisi hujus sapientiae servos se esse cognoscerent, sancti nullatenus fuissent. Ad hoc quip
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sequenti tłndit ad remuneratio¬
nẽ. Qua ex re actũ. ẽ. ut in ea ñnulli
ꝓdirent qui mediatorẽ dĩ & hominũ
hominẽ xp̃m iħm . purũ hominẽ crea¬
tum dicerent: s ex gr̃a dĩ factũ. Tan¬
tũq ei scitatis tribuerent: qͣntũ de
scĩs cȩteris. eius uidelic& famulis agno
uissent. Quos beatꝰ iob ꝓphetiȩ spũ
afflatꝰ: sententiȩ suȩ diffinitione redar-¬
guit dicens. Non adęquabit᷑ ei topari¬
um de ȩthiopia. Quid ȩthiopiã nisi
p̃sentẽ mundũ accipimꝰ. quȩ coloris
nigredine designat peccatorẽ popłm
nomine specialit̾ gentilitas designari
sol&: infidelitatis priꝰ nigra peccatis.
ȩchyopũ expauescent: taber nacła t̾rȩ

Expanded text:
quae sequenti tendit ad remuneratioquae sequenti tendit ad remunerationem. Qua ex re factum est ut in ea nonnulli prodirent, qui mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Jesum purum hominem creatum dicerent, sed ex gratia deificatum; tantumque ei sanctitatis tribuerent, quantum de sanctis caeteris, ejus vidvissent. Quod beatus Job prophetiae spiritu afflatus sententiae suae definitione redarguit, dicens: Non adaequabitur ei topadium de Aethiopia . Quid Aethiopia? nisi praesentem mundum accipiemus, quae coloris nigredine designat peccatorem populum nomine specialiter gentilitas designari solet, infidelitatis prius nigra peccatis, Aethiopum expavescent; tabernacula terrae
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ recte qͦq trahi dr̃. quia sicut flatũ
trabimꝰ ut corpꝰ uiuat. sic ab intimis sa¬
pientiȩ sp̃c ducit᷑. ut ad uitã anima
subsistat. Unde psalmysta ait. Os me¬
um aꝑui. & attraxi sp̃m. Quȩ nimirũ
sapientia humana carne cũ anima cũ¬
anima rationali suscepta. dũ ab inti¬
mis apparuisset in promptu: mundꝰ
hic quia auctorẽ suũ inuisibilẽ uide¬
re ñ potuit. quẽ uisibilẽ conspexit ho¬
minẽ. eum qͦq & inuisibilẽ agnouit
dm̃. Conuersa. ẽ. ab infidelitatis suȩ
tenebris suꝑba priꝰ sua auersione gen¬
tilitas: ostensis signis atq ꝓdigiis cre-¬
uit fides. Propagata autẽ fide: in ue-¬
neratione om̃iũ scẽ ȩccłȩ culm̃ emicur¬
it. Cui cũ deessent aꝑti aduersarii:
temptari cȩpit a suis. Nam multȩ qͦq
in ea hereses exortȩ: contra eam duri
certaminis bella parauert̃. Exercen¬
da quippe. ẽ. hoc tempore ꝑ laborem:

Expanded text:
Quae recte quoque trahi dicitur, quia sicut flatum Quae recte quoque trahi dicitur, quia sicut flatum trahimus, ut corpus vivat, sic ab intimis sapientiae spiritus ducitur, ut ad vitam anima subsistat. Unde Psalmista ait: Os meum aperui, et attraxi spiritum . Quae nimirum sapientia, humana carne cum anima rationali suscepta, dum ab intimis apparuisset in promptu, mundus hic quia auctorem suum invisibilem videre non potuit, quem visibilem conspexit hominem, eum quoque et invisibilem agnovit Deum. Conversa est ab infidelitatis suae tenebris superba prius sua aversione gentilitas, ostensis signis atque prodigiis crevit fides; propagata autem fide, in veneratione omnium sanctae Ecclesiae culmen emicuit. Cui cum deessent aperti adversarii, tentari coepit a suis. Nam multae quoque in ea haereses exortae contra eam duri certaminis bella paraverunt. Exercenda quippe est hoc tempore per laborem,
Abbreviated transcription (Latin):
ad moysen dr̃. Ego sum qui sũ: hȩc
dices filiis isrł: qui . ẽ. misit me ad uoᷤ.
Solus quippe ueracit̾. ẽ: qui solus incom¬
mutabilit̾ ꝑmans. Nam om̃e qͦd mͦ sic.
& mͦ alit̃. ẽ: uxta ñ eẽ. ẽ Permanere enĩ
in statu suo ñ potest: atq aliquo mͦ ad
ñ ẽẽ itur. dũ ab eo qͦd fuerat semꝑ. ad
aliud ꝑ mom̃ta tempoꝵ ducit᷑. Vt gͦ
in participatione illiꝰ eẽntiae aliquid̃
simus. cognoscamꝰ nos m& ipsos: quia
ꝓpe nichil sumꝰ. Bene itaq dr̃. nec cõ-¬
memorabunt᷑ comparatione eiꝰ: quia
uasa auri excelsa & eminentia. quȩ
ex participatione sapientiȩ nobis ue¬
neranda sunt: in cõparatione sapien¬
tiȩ etiam memoranda ñ sunt. Quia
uͦ hȩc sapientia humanis cordib laten¬
ter infundit᷑. sicut de sco qͦq sp̃u di
quo uadat: idcirco subiungit᷑. Tra¬
hit᷑ enĩ sapientia de occultis. De oc¬
cultis sapientia trahit᷑ quia cũ sit in¬
uisibilis. ñ nisi inuisibilit̾ inuenitur.

Expanded text:
r: Ego sum qui sum; et dices filiis Israel: Qui est misit me ad vos . Solus quippe veraciter est, qui solus incommutabiliter permanet. Nam omne quod modo sic, et modo aliter est, juxta non esse est. Permanere enim in statu suo non potest. Atque 597 aliquo modo ad non esse itur, dum ab eo quod fuerat semper ad aliud per momenta temporum ducitur. Ut ergo in participatione illius essentiae aliquid simus, cognoscamus nosmetipsos, quia prope nihil sumus. Bene itaque dicitur: Nec commemorabuntur in comparatione ejus, quia vasa auri excelsa et eminentia, quae ex participatione sapientiae nobis veneranda sunt, in comparatione sapientiae etiam memoranda non sunt. Quia vero haec sapientia humanis cordibus latenter infunditur, sicut de sancto Spiritu quo vadat ; idcirco apte subjungitur: Trahitur enim Sapientia de occultis . De occultis quippe Sapientia trahitur, quia cum sit invisibilis, non nisi invisibiliter invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
lorib: atq subiunxit. nec lapidi sar¬
donico p̃ciosissimo uel saphyro: ut in
illa quoq suꝑna ciuitate nullũ ꝑueni¬
addidit. ñ adȩqͥbitur ei aurũ uel ui¬
trũ: ut ꝓpħas quoq subẽe ostender&.
adiunxit nec cõmutabunt᷑ ꝓ ea uasa
auri excelsa & eminentia. nec comemora¬
bunt᷑ in comparatione eiꝰ: trahit᷑ enĩ sapi-¬
entia de occultis: ad extremũ uͦ ut ipso ᷤᷤ
qͦq in ȩccłã hereticos increpar&. qui a
gentilitatis errore uenientes. fidẽ quã
ꝑcipiunt ꝑ suꝑbiam conscindunt. addi¬
dit. ñ adȩqͣbit᷑ ei topariũ de ethyopia.
acsi patenter insinu& dicens. Hii qui
ex peccati nigredine ad conuersionẽ ue¬
niunt. ȩquari dõ homini ñ possuis: qͣm¬
uis multis coloꝵ uirtutib resplende-¬
re uideaNͭ. Quoꝵ ut suꝑbia refutet᷑
simȩ uocant᷑ hii. qui ueracit᷑ st̃ humi¬
les. & ueracit̃ scĩ: qui sciunt quidem
quia ex sem& ipsis uirtutũ speciẽ non

Expanded text:
loribus. Atque subjunxit: Nec lapidi sarloribus. Atque subjunxit: Nec lapidi sardonycho pretiosissimo, vel sapphiro. Ut in illa quoque superna civitate nullum perveniaddidit: Non adaequabitur ei aurum vel vitrum. Ut prophetas quoque ei subesse ostenderet, adjunxit: Nec commutabuntur pro ea vasa auri excelsa et eminentia, nec commemorabuntur in comparatione ejus. Trahitur enim sapientia de occultis. Ad extremum vero ut ipsos quoque in Ecclesia haereticos increparet, qui a gentilitatis errore venientes, fidem quam percipiunt, per superbiam scindunt. addidit: Non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Ac si patenter insinuet, dicens: Hi qui ex peccati nigredine ad conversionem veniunt, aequari Deo homini non possunt, quamvis multis colorum virtutibus resplendere videantur. Quorum ut superbia refutetur, simae vocantur hi qui veraciter sunt humiles et veraciter sancti, qui sciunt quidem quia ex semetipsis virtutum speciem non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam̃ alius ex patre. alius ex uirgine:
s ipse. ẽ ȩt̃nus ex patre. ipse temporalis
ex matre: ipse qui fecit. ipse qͥ factꝰ est:
ipse speciosus forma p̃ filiis hominum
ꝑ diuinitatẽ. & ipse dequo dictũ. ẽ uidi¬
mꝰ cũ & ñ erat aspectꝰ: & ñ . ẽ. species ei
neq decor ꝑ humanitatẽ: ipse ante se¬
cła de patre sine matre: ipse in fine
ipse opꝰ auctoris. Manens itaq unus¬
ex utraq & in utraq natura: nec natu¬
rarũ copulatione confusus. nec natu¬
rarũ distinctione.ẽ. geminatꝰ. S qͥa
non hȩc tractanda suscepimꝰ: ad expo¬
sapientia angłos demonstraret. dixit.
non dabitur aurũ obrixũ ꝓ ea: qui
ut etiam antiquos patres: sacri eloqͥi
tractatores inferiores ostender&. ad¬
iunxit. ñ appendetur argentũ in cõ¬
mutatione eius: ut phylophoꝵ quoq
sapientiam huic monstrar& longe sub¬
esse. intulit. ñ confert᷑ tinctis indie co¬

Expanded text:
non tamen alius ex Patre, alius ex virgine, non tamen alius ex Patre, alius ex virgine, sed ipse est aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre, ipse qui fecit, ipse qui factus est; 767 ipse speciosus forma prae filiis hominum per divinitatem , et ipse, de quo dictum est: Vidimus eum, et non erat aspectus, et non est species ei neque decor, per humanitatem ipse ante saecula de Patre sine matre, ipse in fine ipse opus auctoris. Manens itaqex utraque et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum 599 distinctione geminatus. Sed quia non haec tractanda suscepimus, ad exposapientia angelos demonstraret, dicit: Non dabitur aurum obryzum pro ea. Qui ut antiquos etiam Patres sacri eloquii tractatores inferiores ostenderet, adjunxit: Nec appendetur argentum in commutatione ejus. Ut philosophorum quoque sapientiam huic monstraret longe subesse, intulit: Non conferetur tinctis Indiae co
Abbreviated transcription (Latin):
cisse: atq ob hoc ęstimans & se. & qͦs lib&
alios ei posse coȩquari. qui filii dĩ per
grãm fiunt: ñ intelligens. ñ attendeis.
quia ñ adȩquabit᷑ ei topariũ de ȩthio¬
pia. Aliud. ẽ. enim natos homines gra¬
tiam adoptionis ꝑciꝑe: aliud unũ sin-¬
głarit̃ ꝑ diuinitatis potentiã dm̃ ex
editus post ꝑ meritũ ut ds̃ ẽẽt accepit:
s nunciante angło . & adueniente sp̃u.
mox uerbũ in uto. mox intra uterum
uerbũ caro: & manente incõmutabili
coȩt̃na. assumpsit intra uirginea uisce¬
ra ubi & impassibilis pati. & ĩmortalis
mori. & ȩtnus ante scła temporalis pos¬
s& eẽ in fine scłoꝵ: ut ꝑ ineffabile saera¬
m̃tum. conceptu scõ. & partu in uiola¬
uirgo & ancilla dñi eẽt & mat̾. Sic qͥp¬
pe ei ab elirabeth dr̃. Ude hoc m̃ ut ue
niat mat̾ dñi mei ad me: Et ipsa uir¬
go concipiens dicit. Ecce ancilla dñi.
fiat mͥ scd̃m uerbũtuũ. Et qͣmiuis ip¬
se .ẽ. aliud ex patre. aliud ex uirgine:

Expanded text:
cisse, atque ob hoc aestimans et se et quoslibet alios posse ei coaequari, qui filii Dei per gratiam fiunt, non intelligens, non attendens, quia non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Aliud est enim natos homines gratiam adoptionis accipere, aliud unum singulariter per divinitatis potentiam Deum ex editus, post per meritum ut Deus esset accepit, sed nuntiante angelo, et adveniente Spiritu, mox Verbum in utero, mox intra uterum Verbum caro, et manente incommutabili coaeterna, assumpsit intra virginea viscera unde et impassibilis pati, et immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset esse in fine saeculorum, ut per ineffabile sacramentum, conceptu svirgo et ancilla Domini esset et mater. Sic quippe ei ab Elisabeth dicitur: Unde hoc mihi, ut niat mater Domini mei ad me ? Et ipsa virgo concipiens dicit: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum . Et quamvis ipse aliud ex Patre, aliud ex virgine,
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo gentiũ intraret. & sic om̃ĩs
popłs saluus fier&. dicit. ȩthiopia p̃ue¬
ni& manus eiꝰ dõ: id ẽ. prius qͣm iudea
credat. saluandam se offert omĩpoten¬
ti dõ peccatis nigra gentilitas. Topari¬
um uͦ p̃ciosus.ẽ lapis. Et quia greca
lingua. pan. om̃e dr̃. ꝓ eo quod om̃i
colore resplend&. topariũ qͣsi copan¬
diũ uocatur. Dũ uͦ in dm̃ conuersa
gentilitas credidit: ex ea multi ita
sunt dono sp̃c locupletati. ut qͦsi mul¬
tis colorib. sic multis uirtutib luce¬
ant. S ne acceptis qͥsq uirtutib ex¬
tollatur: a scõ uiro nc̃ dr̃. Non adȩqͣ¬
bitur ei topariũ de ęthiopia. Acsi aꝑ¬
te diceretur. Nullus scõꝵ quilib& uir¬
tutib plenus existat: tam̃ nigredine
mundi collectꝰ. ȩquari potest ei de qͦ¬
scriptũ . ẽ. qͦd nascetur ex te scm. uoca¬
bitur filius dĩ. Nos quippe & si scĩ ef¬
ficimur. ñ tam̃ nascimur: qͥa ipsa na¬
turȩ corruptibilis conditione constrin¬

Expanded text:
aret, et sic omnis Israel salvus fieret , dicit: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo , id est, priusquam Judaea credat, salvandam se offert omnipotenti Domino, peccatis nigra gentilitas. Topazium vero pretiosus lapis est; et quia Graeca lingua πᾶν omne dicitur, pro eo quod omni colore resplendet topazium, quasi topandium vocatur. Dum vero in Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi ita sunt dono Spiritus locupletati, ut quasi multis coloribus, sic multis virtutibus luceant. Sed ne acceptis quisque virtutibus extollatur, a sancto viro nunc dicitur non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Ac si aperte diceretur: Nullus sanctorum quibuslibet virtutibus plenus, ex ista tamen nigredine mundi collectus aequari potest, de quo dictum est: Quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Nos quippe sancti efficimur, non tamen nascimur, quia ipsa naturae corruptibilis conditione constrin
Abbreviated transcription (Latin):
nistris. Quid ẽ gͦ. quod tot testam̃¬
ti ueteris patres. dm̃ se uidisse testa¬
ti sunt: & tam̃ de hac sapientia quȩ
ds̃. ẽ. dr̃. abscondita .ẽ. ab ocłis om̃iũ
quam: nisi hoc qͦd patent̃ dat᷑ intel¬
ligi. quia qͣndiu hic mortalit̃ uiuit᷑.
uideri ꝑ qͣs dam imagines ds̃ potest.
s ꝑ ipsam naturȩ suȩ speciem ñ potest:
ut anima gr̃a sp̃c afflata ꝑ figuras
quas dã dm̃ uideat. s ad ipsam ium
eiꝰ ẽẽntiȩ ñ ꝑtingat: Hinc . ẽ. enĩ qͦd
iacob qui dm̃ se uidisse testat᷑. hc̃ ñ
nisi in angłm uidit. Hinc . ẽ. qͦd mo¬
yses qui cũ dõ facie ad faciẽ loque¬
batur. sicut homo solet loqui cũ ami¬

Expanded text:
suum . Quid est ergo, quod tot Testamenti Veteris patres Deum se vidisse testati sunt, et tamen de hac sapientia quae Deus est, dicitur: Abscondita est ab oculis omnium unquam , nisi hoc quod patenter datur intelligi, quia quandiu hic mortaliter vivitur, videri per quasdam imagines Deus potest, sed per ipsam naturae suae speciem non potest, ut anima, gratia spiritus afflata, per figuras quasdam Deum videat, sed ad ipsam vim ejus essentiae non pertingat? Hinc est enim quod Jacob, qui Deum se vidisse testatur, hunc non nisi in angelo vidit . Hinc est quod Moyses, qui cum Deo facie ad faciem loquebatur, sicut loqui solet ho
Abbreviated transcription (Latin):
Abscondita. ẽ ab ocłis om̃iũ uiuentiũ.
Sapientia quippe quȩ ds̃ . ẽ. si om̃iũ ui¬
uentiũ ocłis eẽt occulta: hanc ꝓcul
dubio scõꝵ nemo uidiss&. S ecce hiuie
sententiȩ ioħem audio concordantem.
qui ait. dm̃ nemo uidit unqͣm. Rur-
sumq cũ testam̃ti ueteris patres intu¬
eor. multos hoꝵ teste ipsa sacrȩ locuti-¬
onis hystoria dm̃ uidisse cognosco. Ui¬
dit quippe iacob dñm qͥ ait. Uidi do¬
minũ facie ad faciẽ: & salua facta .ẽ.

Expanded text:
scondita est ab oculis omnium viventium. - Sapientia quippe, quae Deus est, si omnium viventium oculis esset occulta, hanc procul dubio sanctorum nemo vidisset. Sed et huic sententiae Joannem audio coqui ait: « Deum nemo vidit unquam . » Sed cum Testamenti Veteris patres intueor, multos horum, teste ipsa sacrae lectionis historia, Deum vidisse cognosco. Vidit quippe Jacob Dominum, qui ait: « Vidi Dominum faci
Abbreviated transcription (Latin):
Sapientia uͦ hab& eẽntiã: hab& uitam:
s hoc qͦd hab& ipsa. ẽ Proinde incõmu¬
tabilit̃ uiuit: quia ñ ex accidenti. sed
eẽntialit̃ uiuit. Sola gͦ cũ patre & cũ¬
sumus: uiuimꝰ: sapimꝰ. Huic si cõpara¬
mur: nec sapimꝰ. nec uiuumꝰ om̃ino.
nitatis ȩtña conspiciunt. tantomagis
se nichil ẽẽ cognoscunt. Nusqͣm qͥppe
meruit collocutionẽ. Ait enĩ. Loquar
ad dñm meũ. cum sim puluis & cinis.
Esse enim se aliquẽ fortasse creder&. si
ueracẽ eẽntiã quȩ suꝑ ipsũ. ẽ. minime
sensiss&. At uͦ ubi ad incõmutabilẽ con¬
templandũ suꝑ se raptꝰ. ẽ. implet᷑ tan¬
tȩ contẽplationis potentia. dũ uider&
illũ nichil se cẽ. nisi puluerẽ. Hinc. ẽ

Expanded text:
Sapientia vero habet essentiam, habet vitam; Sapientia vero habet essentiam, habet vitam; sed hoc quod habet, ipsa est. Proinde incommutabiliter vivit, quia non ex accidenti, sed essentialiter vivit. Sola ergo cum Patre et sasumus, vivimus, sapimus; huic si comparamur, nec sapimus, nec vivimus omnino, nitatis interna conspiciunt, tanto magis se nihil esse cognoscunt. Nusquam quippe meruit collocutionem, dicens: Loquar Dominum meum, cum sim pulvis, et cinis . Esse enim se aliquem fortasse crederet, si veracem essentiam, quae super ipsum est, minime sensisset. At vero ubi ad incommutabile contemplandum super se raptus est, impletus tantae contemplationis potentia, dum videret illum, nihil se e
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia. iusticia. & serui sapientiȩ
nuncupant᷑: s illa iusticia iustificats.
isti iusticia iustificata. De dõ quippe
qui sapientia. ẽ. dr̃. ut sit ipse iustus
& iustificans: isti uͦ dicunt. ut nos
efficeremur iusticia dĩ in ipso. Alit̃ gͦ
uenerandũ . ẽ. lum̃ illuminans: alit̃ lu-¬
men illuminatũ: alit̃ iusticia iustifi
aliud saꝑe. Serui aut̃ sapientiȩ esse
quidẽ sapientes possunt: nec tam̃ hoc
habent ẽẽ. qͦd saꝑe. Nam & ẽẽ posst̃. &
sapientes ñ e̾ẽ. Hab& uitam sapientia:
s ñ aliud hab&. Aliud ẽ. quippe: cui
hoc. ẽ. eẽ. quod uiuere. Serui aut̃ sa¬
pientiȩ. cũ habent uitã aliud sunt. &
quid ẽẽ nec uiuere. Aliud qͥppe illis
est. eẽ. aliud uiuere: quia in ipso pa-¬
rente primo eẽntiam habuere ꝑ ini¬
ciũ. uitã ꝑ accessũ: qm̃ prius de tra
factus. ẽ homo. & postmodũ scriptũ
ẽ. inspirauit in faciẽ eiꝰ spirałm uitȩ:
& factus .ẽ. homo in animã uiuentẽ.

Expanded text:
ia et servi sapientiae nuncupantur; sed illa justitia justificans, isti autem justitia justificata. De Deo quippe, qui sapientia est, dicitur: Ut sit ipse justus et justificans ; isti vero dicunt: Ut nos efficeremur justitia Dei in ipso . Aliter ergo venerandum est lumen illuminans, aliter lumen illuminatum; aliter justitia justificaliud sapere; servi autem sapientiae esse quidem sapientes possunt, nec tamen hoc habent esse quod sapere; nam esse possunt, et sapientes non esse. Habet vitam sapientia, sed non aliud habet, et aliud est, quippe cui hoc est esse quod vivere. Servi autem sapientiae cum habent vitam, aliud sunt, et quid esse, nec vivere. Aliud quippe illis est esse, aliud vivere, quia in ipso parente primo essentiam habuere per initium, vitam per accessum; quoniam prius de terra factus est homo, et postmodum, sicut scriptum est: Inspiravitus est homo in animam viventem .
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Ipsam qͥppe ad se uenisse sapien¬
tiam uidens. noluit se in illis aure¬
is uasis figere: s in eã studuit fide
certissima ꝑtransire. Unde in canticiˢ
canticoꝵ dicit. Inuenert̃ me uigiles.
qui custodiunt ciuitatẽ. Num quẽ di¬
lexit anima mea uidistis: Paululum
cũ ꝑtransissem eos: inueni quẽ dilig̃
figere noluit. quȩ dicit. Paululũ cum
ꝑtransissem eos: inueni quẽ diligit
anima mea. Illũ quippe inuenire ñ
posset: si istos ꝑtransire noluisset.
In istis se custodib infideles fixeran.
qui xp̃m dĩ filiũ unũ quemlib& ẽẽ il¬
lorũ credebant. Uoce gͥ ac fide petri
inuentos uigiles scã ȩccła transiit:
recte. nec cõmutabunt᷑ ꝓ ea uasa au¬
ri excelsa & eminentia: qͥa electi quiq¬

Expanded text:
dit. Ipsam quippe ad se venisse sapientiam videns, noluit se in illis aureis vasis figere, sed in cam studuit fide certissima pertransire. Unde in Canticis canticorum dicit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem diligit anima mea vidistis? Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit figere noluit, quae dicit: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Illum quippe invenire non posset si istos pertransire noluisset. In istis se custodibus infideles fixerant, qui Christum Dei Filium unum quemlibet esse illorum credebant. Voce igitur ac fide Petri inventos vigiles sancta Ecclesia transiit, ergo: Nec commutabuntur pro ea vasa auri excelsa et eminentia, quia electi quiq
Abbreviated transcription (Latin):
participatione sapientiȩ. ñ cõparati¬
one. Quid enĩ sunt homines dõ cõ¬
parati: Lum̃. aut sapientia: Lum̃.
& serui sapientiȩ uocari solent.: s illa
lum̃ illuminans. isti lum̃ illuminatũ.
sicut scriptũ. ẽ. Erat lux uera: quȩ
illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ in
hc̃ mundũ. Istis autẽ tantũmͦ dicit᷑.

Expanded text:
participatione sapientiae, non comparatione. Quid enim sunt homines Deo comparati? Lumen autem sapientia, lumen et servi sapientiae vocari solent. Sed illa lumen illuminans, isti lumen illuminatum, sicut scriptum est: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in h
Abbreviated transcription (Latin):
suit: & duo subdidit respondendo. Ad
id naq qͦd suꝑiꝰ dixit. sapientia uero
ubi inuenit᷑. & quis.ẽ. locus intelligen¬
tiȩ. isto uersu respondit. abyssus dicit.
ñ . ẽ. in me. & mare loquit᷑. ñ. ẽ. mecum:
ad id uͦ qͦd dixerat. nescit homo p̃ciũ
eius. nec inuenit᷑ in tra suauit uiuen¬
tiũ. inferiorem uersũ reddidit dicens.
ñ dabitur aurũ obritũ ꝓ ea. nec appen-

Expanded text:
suit, et duo subdidit respondendo. Ad id namque quod superius dixit, sapientia vero ubi invenitur, et quis est locus intelligentiae? isto versu respondit: Abyssus dicit; Non est in me; et mare loquitur; Non est mecum. Ad id vero quod dixerat, nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium, inferiorem versum reddidit, dicens: Non dabi
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. N ec cõmutabunt᷑ ꝓeo uasa
auri excelsa & eminentia. Excelsũ
quippe uas auri helyas extitit: excel¬
sum auri uas iheremias: excelsaatq
eminentia auri uasa. priores patres
fuere. S hȩc dĩ sapientia ut a carna¬
li nos conuersatione redimer&. appa¬
ruit in carne: & qui illã ueracit᷑ ñ¬
tauit. Quem electoꝵ ocłi fide tenu¬
erunt dm̃: cũ uiderent hominem.
Unde & ab eo scĩs discipłis dr̃. Quẽ di¬
cunt ẽẽ homines filiũ hominis: Cui
cum ꝓtinus responderent. alii iohannẽ
baptistam. alii autẽ helyam. alii uͦ ihe¬
remiam. aut unũ ex ꝓpħis: de suo mox
sensu requirunt᷑. Uos aut̃ quẽ me ẽẽ
dicitis: Cui ꝓtinus petrus. totiꝰ eccłȩ
uoce respondens. ait. Tu es xp̃c filius dĩ
uiuii. Quia igit᷑ uixta pauli uocẽ. xp̃m
nouimus dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiam:
petrus ꝓ hac sapientia. ulasa auri excelsa
atq eminentia cõmutare noluit: quia
de illa ñ aliud qͣm erat intellexit. Mag¬

Expanded text:
. Nec commutabuntur pro ea vasa auri, excelsa et eminentia. - Excelsum quippe vas auri Helias exstitit, excelsum vas auri Hieremias, excelsa atque eminentia auri vasa priores Patres fuerunt. Sed haec Dei sapientia, ut a carnali nos conversatione redimeret, apparuit in carne, it, quem electorum oculi fide tenuerunt Deum, cum viderent hominem. Unde ab eo sanctis discipulis dicitur: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Cui cum protinus responderent: alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis; de suo mox sensu requiruntur: Vos autem quem me esse dicitis? Cui Petrus totius Ecclesiae voce respondens, ait: Tu es Christus Filius Dei vivi . Quia igitur juxta Pauli vocem Christum novimus Dei virtutem, et Dei sapientiam , Petrus pro hac sapientia vasa auri excelsa et eminentia commutare noluit, quia de illa non aliud quam erat intellexit. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
qui sapientes estis in ocłis ur̃is: & eo¬
ram uobis ipsis prudentes. Tanto enĩ
fit quisq uilior dõ. qͥnto p̃ciosior sibi:
tanto p̃ciosior dõ. qͦnto ꝓpt̾ eũ uilior
sibi: quia humilia respicit. & alta alon
uangło scriptũ.ẽ. Cum eẽs sub ficu
uidi te: id .ẽ. positũ te sub umbra le¬
gis elegi. Uidit gͦ p̃ciosũ: qͥa humilia
elegit. Infirma enim mundi elegit ds̃
ut confunder& fortia. Uiditq p̃ciosũ:
cũ humanã animã de se abiecta sapi¬

Expanded text:
qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . Tanto ergo fit quisque vilior Deo, quanto pretiosior sibi; tanto pretiosior Deo, quanto propter eum vilior sibi: Quia humilia respicit, et alta a lovangelio scriptum est: Cum esses sub ficu, vidi te ; id est, positum te sub umbra legis elegi. Vidit ergo pretiosum quia humilia elegit: Infirma enim mundi elegit Deus, ut confunderet fortia . Vidit pretiosum, cum humanam animam de se abjecta sapi
Abbreviated transcription (Latin):
eius donũ ꝑcipiunt. ex ꝑceptione be¬
atitudinis imitant᷑ qͦd uideñ. Et si¬
miles gͦ st̃. quia beati fiunt. & tamen
creatori similes non sunt. qͥa creatura
sunt. Et habent itaq qͦndã dĩ simi¬
litudinẽ. quia ñ habent finẽ: & tam̃
incircũ scripti eqͣlitatẽ ñ habent qͥa
habent circũscriptionẽ. Dicat᷑ igit᷑¬

Expanded text:
ejus donum percipiunt, ex perceptione beejus donum percipiunt, ex perceptione beatitudinis imitantur quod vident. Et similes ergo sunt, quia beati fiunt; et tamen creatori similes non sunt, quia creatura sunt. Et habent itaque quamdam Dei similitudinem, quia non habent finem; et tamen incircumscripti aequalitatem non habent, quia habent circumscriptionem. INTERROGAT
Abbreviated transcription (Latin):
niat dñs. qui & illuminabit abscon¬
dita tenebrarũ: & manifestabit con¬
silia cordiũ. Illa itaq ciuitas quȩ sua
uicissim singłis corda manifestat. ex
auro dr̃ simile uitro mundo: ut de¬
signet᷑ auro clara. uitro ꝑspicua. S¬
qͣmius in ea scĩ om̃s tanta claritate
fulgeant: tanta ꝑspicuitate translu¬
ceant: ei tam̃ sapientiȩ de cuiꝰ ima¬
gine habent om̃e qͦd sunt. ȩquari ñ
possunt. Bene gͦ dr̃: ñ ad eqbit᷑ ei
DI
aurũ uel uitrũ. Ad hoc enĩ scĩ om̃s
ad illa gaudia ȩt̃na ꝑueniunt. ut ẽẽ
dõ similes possint: sicut scriptum. ẽ.
Cũ apparuerit similes ei erimꝰ: qm̃ui
debimꝰ eũ sicuti. ẽ. Et tam̃ scriptũ
est. Dñe quis similis tͥ: Et iterum.
Aut quis similis erit dõ int̾ filios dĩ:
Unde gͦ similes. & unde ñ similes: nisi
quia huic sapientiȩ & similes ert̃ ad
imaginẽ. & tam̃ ñ ert̃ similes ad ȩqͦ¬
litatẽ: Aspiciendo quippe ȩt̾̃nitatẽ
dĩ. fit eis ut ȩt̃ni sint: & dũ uisionis

Expanded text:
illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium . Illa itaque civitas quae sua vicissim singulis corda manifestat, ex auro dicitur similis vitro mundo, ut designetur auro clara, vitro perspicua. is in ea sancti omnes tanta claritate fulgeant, tanta perspicuitate transluceant, ei tamen sapientiae de cujus imagine habent omne quod sunt, aequari non possunt. Bene ergo dicitur: Non adaequabitur ei aurum vel vitrum. Ad hoc enim sancti omnes ad illa gaudia aeterna perveniunt, ut esse Deo similes possint, sicut scriptum est: Cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est ? Et tamen scriptum est: DAut quis similis erit Deo inter filios Dei? Unde ergo similes et unde non similes? quia huic Sapientiae et similes erunt ad imaginem, et tamen non erunt similes ad aequalitatem? Aspiciendo quippe aeternitatem Dei, fit eis ut aeterni sint; et dum visionis
Abbreviated transcription (Latin):
mus nr̃a huiꝰ habitationis dissoluat᷑: qͦd
ȩdificationẽ ex dõ habemꝰ. domũ ñ ma-¬
nu factã ȩt̃nam in cęlis. In hac itaq t̃¬
restri domo. quousq uiuimꝰ. ipsũ ut ita
dicã corruptionis nr̃ȩ parietẽ mentiᷤ
ocło nullatenus penetramꝰ: & uicissĩ
in aliis uidere occulta non possumus.
Unde sca eccła sponsi sui speciẽ uidere
in diuinitate desiderans. nec tam̃ ua-¬
lens. quia ȩt̃nitatis illius formã quã
intueri concupiuerat. ab eiꝰ odis assũp.¬
ta humanitas abscondebat. in canti-¬
cis canticoꝵ merens dicit. En ipse
stat post parietẽ nr̃m. Acsi aꝑte di¬
cat. Ego hunc in diuinitatis actio¬
suȩ iam specie uidere desidero: s ad¬
huc a uisione illiꝰ ꝑ assũptȩ carnis pa¬
rietem excludor. Quousq itaq in hac
corruptibili carne uiuimꝰ cogitatio¬
nes nr̃as in altutrũ ñ uidemꝰ. Unde
rursũ ꝑ eumdẽ paulũ dicimꝰ Quis¬

Expanded text:
hujus habitationis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo habemus, domum non manufactam aeternam in coelis . In hac itaque terrestri domo quousque vivimus, ipsum, ut ita dicam, corruptionis nostrae parietem mentis oculis nullatenus penetramus, et vicissim in aliis videre occulta non possumus. Unde sancta Ecclesia sponsi sui speciem videre in divinitate desiderans, nec tamen valens, quia aeternitatis illius formam quam intueri concupiverat ab ejus oculis assumpta humanitas abscondebat, in Canticis canticorum moerens dicit: En ipse stat post parietem nostrum . Ac si aperte dicat: Ego hunc in divinitatis suae jam specie videre desidero, sed adhuc a visione illius per assumptae carnis parietem excludor. Quousque itaque in hac corruptibili carne vivimus, cogitationes nostras in alterutrum non videmus. Unde rursum
Abbreviated transcription (Latin):
noui congrue p̃dicatores accipimꝰ: qui
carnalis ꝓpaginis desideria postponen-¬
conspiciens cuncta carnis desideria scõs
apłos sp̃uali ardore traͬscendere: ãmi¬
ratus ait. Qui sunt isti qui ut nubes
uolant: Acsi aꝑte dicat. Nos ꝑ terrã¬
gradimur. qui adhuc coniugiis impli¬
camur: ꝓpagandȩ soboli oꝑa carnis im¬
pendimus: isti uͦ in terrã ñ ambulañ.
s ut nubes uolant: qui dũ cȩlestia ap¬
petunt. de trenis desideriis nichil tan¬
gunt. Ait ergo. quia dĩ sapientia sar¬
donico uel saphyro lapidi ñ confert᷑.
acsi patent̃ insinus dicens. Ei qͥ ho¬
mo int̃ homines cernit᷑. nec in anti¬
quis qͥs qͣm. nec in nouis patrib ȩqͣt᷑.
qͥa ex dĩtate hab&. qͦd in humanitate
quẽquã similẽ ñ habs. Unde adhuc

Expanded text:
novi congrue praedicatores accepimus, qui novi congrue praedicatores accepimus, qui carnalis propaginis desideria postponenpropheta, conspiciens cuncta carnis desideria sanctos apostolos spiritali ardore transcendere, admiratus ait: Qui sunt hi qui ut nubes volant ? Ac si agradimur, qui adhuc conjugiis implicamur, et propagandae soboli opera carnis impendimus; isti vero in terra non ambulant, sed ut nubes volant; qui dum coelestia appetunt, de terrenis desideriis nihil tangunt. Dicat ergo B. Job: Dei Sapientia sardonycho vel sapphiro lapide non confertur. Ac si aperte insinuet, dicens: Ei qui homo inter homines cernitur, nec in antiquis quisquam, nec in novis patribus aequatur; quia ex Deitate habet, quod in humanitate quemquam similem
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in sardonico ꝑterrã rubrã appel¬
ten& speciem. uisionẽ angłi designari.
Nam cũ terrȩ rubrȩ speciẽ lapis sardo¬
nicus habeat. ñ immerito hominẽ de¬
signat: quia & adã qui primus . ẽ. con¬
ditus. latino sermone t̾ra rubra nun-
tia lapidi sardonico. uel saphyro ñcon¬
fertur: nisi qͦd is qui .ẽ. dĩ uirtꝰ. & dĩ
sapientia. mediator scilic& dĩ & ho
dine excellat om̃ia. ut ei nec in terra
primi homines. nec in cęlo angłi cõpa¬
rentur: Unde s ꝑ psalmystã dr̃.
Quis in nubib ȩqͣbit᷑ dño: aut qͥs simi¬
lis erit dõ int̾ filios dĩ: Possunt aut̃
ꝑ sardonicũ lapidẽ. patres testam̃ti
catores exprimi testam̃ti noui. Illi
quippe qͦmuis magnã iusticiȩ uitam
tenerent: carnali tam̃ ꝓpagationi
seriuebant. Quia gͥ constat qͦd quȩdã
terrena agerent. ñ immerito ꝑ sardo-¬
niũ lapidem. qui ut supra diximꝰ t̾rȩ
rubrȩ ten& speciem designant᷑: ꝑ saphy¬

Expanded text:
ergo in Sardonico, per terram rubram ergo in Sardonico, per terram rubram aeream visionem angeli designari. Nam cum terrae rubrae speciem lapis Sardonicus habeat, non immerito hominem significat, quia et Adam, qui primus est conditus, Latino sermone terra rubra nomitia lapidi Sardonico vel sapphiro non confertur, nisi quod is qui est « Dei virtus et Dei sapientia , » mediator scilicet « Dei etta magnitudine excellat omnia, ut ei nec in terra primi homines, nec in coelo angeli comparentur? Unde et per Psalmistam dicitur: « Quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erit Deo inter filios Dei? » Possunt autem per sardonychum lapidem patres testamenti catores exprimi testamenti novi. Illi quippe quamvis magnam justitiae vitam tenerent, carnali tamen propagationi serviebant. Quia igitur constat quod quaedam terrena agerent, non immerito per sardonychum lapidem, qui, ut praediximus, terrae rubrae tenet speciem, designantur. Per sapphi
Abbreviated transcription (Latin):
gritate ueritatis. In mandatis igit᷑¬
dĩ sapientiȩ. sapientia ñ confert᷑ tn-¬
ctis indiȩ colorib: qͥa dũ fucata elo¬
quentiȩ ornam̃ta ñ hab&. qͣsi uestis
sine tinctura plac&. Quã fucationẽ
tincturȩ. bene paulus despexerat. cũ
dicebat. Quȩ & loquim᷑. ñ indoctis
humanȩ sapientiȩ uerbis: s in doc¬
trina sp̃c. Malebat quippe hanc sa-¬
pientiam sola puritate ueritatis osten¬
dere: ñ autẽ eloquii tintione fuca¬
saphyrũ. lapides p̃ciosos ñ ẽẽ qͥs nesci-¬
at: Et dũ multi alii p̃ciosi sint lapi¬
des. qui longe istos ȩstimatione magni¬
tudinis antecellant: cur saphyrus uł
sardonicus potissimũ preciosus nomi¬
natꝰ. ẽ: cum ut̃q lapis iste sit aliorũ
lapidũ cõparatione uilissimꝰ: nisi ut
eos lapides qui p̃ciosi describunt᷑. dũ
p̃ciosos ñ eẽ cognoscimꝰ. in eoꝵ intelli¬
gentia aliud exquiramꝰ: Sardonicus
quippe. terrȩ rubrȩ similitudinẽ ten&.

Expanded text:
gritate veritatis. In mandatis igitgritate veritatis. In mandatis igitur suis Dei sapientia non confertur tinctis Indiae coloribus, quia dum fucata eloquentiae ornamenta non habet, quasi vestis sine tinctura placet. Quam fucationem tincturae bene Paulus despexerat, cum dicebat: Quae et loquimur non in doctis humanae saplentiae verbis, sed in doctrina spiritus . Malebat quippe hanc sapientiam sola puritate veritatis ostendere, non autem eloquii tinctione fucasapphirum, lapides pretiosos non esse quis nesciat? Et dum multi alii pretiosi sint lapides, qui longe istos aestimatione magnitudinis antecellant, cur sapphirus vel sardonychus potissimum pretiosus nominatus est, cum uterque lapis iste aliorum lapidum comparatione vilissimus sit? nisi ut eos lapides qui pretiosi describuntur, dum pretiosos non esse cognoscimus, in eorum intelligentia aliud exquiramusquippe terrae rubrae similitudinem tenet,
Abbreviated transcription (Latin):
obscura generat᷑: Tincti aut̃ colores st̃¬
indiȩ. huiꝰ mundi sapientes: qͥ quãuis
ꝑ infidelitatẽ. & plerũq ꝑ actionẽ fȩ¬
di sint. ante humanos tam̃ ocłos suꝑ¬
ductȩ honestatis colore fuscant᷑. Sed
coȩt̃na dĩ sapientia tinctis indiȩ colo¬
rib ñ confert᷑: quia quisqͥs hanc uera¬
cit̃ intelligit. ab his hominib qͦs mun¬
dus sapientes coluit. qͣm longe dist&
agnoscit. Ipsaq mandatoꝵ eiꝰ uerba
ab huius mundi sapientib differt̃:
qui dum intendunt eloquentiȩ: eoꝵ
dicta quasi pulchra apparent specie.
& fucatione tincturȩ. Et cum rerũ
uirtute careant: aliud se ẽẽ qͣm sunt
uerboꝵ cõpositionib qͣsi suꝑductis co¬
lorib mentiunt᷑. At contra doctrina
sapientiȩ. & p̃dicatione pulchra. ẽ. et
puritate conspicua: nec aliud se ꝑ fal¬
laciã p̃tendit exteriꝰ. & aliud seruat
interius: neq in dictis suis pulchra
uideri appetit nitore sermonis. s inte¬

Expanded text:
i autem colores indiae, sunt hujus mundi sapientes; qui quamvis per infidelitatem et plerumque per actionem foedi sint, ante humanos tamen oculos superductae honestatis colore fucantur. Sed coaeterna Dei sapientia tinctis Indiae coloribus non confertur, quia quisquis hanc veraciter intelligit, ab his hominibus quos mundus sapientes coluit quam longe distet agnoscit. Ipsaque ejus mandatorum verba ab hujus mundi sapientibus differunt, qui dum intendunt eloquentiae, eorum dicta quasi pulchra apparent specie, et fucatione tincturae; et cum virtute rerum careant, aliud se esse quam sunt verborum compositionibus, quasi superductis coloribus, mentiuntur. At contra, doctrina sapientiae et praedicatione pulchra est, et pura veritate conspicua; nec aliud se per fallaciam praetendit exterius, et aliud reservat interius; neque in dictis suis pulchra videri appetit nitore sermonis, sed inte