comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pli. et quinq ad sinistram: mag̃
in eis quinarii numeri sunt
intuenda misteria inutraq et¬
enim parte templi sunt posite ba¬
ses luterum: ut utriq dĩ popło
sacri fontis gr̃a designaretur eẽ pan¬
denda. Et quinq sunt in utraq
parte: ut sicut in expositione ma
ris quod quinq cubitis altum ẽ.
corporis sensus deliquerant: ꝑ la¬
uacrum baptismatis eẽ remiten¬
da. Sicut gͦ in uno mari . xii. bubus
suꝑ posio iinitas exprimitur bap¬
tismatis. que ꝑ apłos toti erat orbi
p̾dicanda. ita etiam ꝑ duos ordi nes
luterum mistice ostenditur: quia
gentilitas cum iudea inunum fi¬
di consortium ꝑ baptismatis erat
undam coligenda. Quod autem¬
.iiii. cubitorum longitudinis. et iinͣ.
cubitorum latitudinis. trium cu¬
bitorum altitudinis bases singłe fu¬
ere. facile intellectu. ẽ. Longitudo et¬
enim. ad patientiam longanimita¬
tis: latitudo ad dilatͣionem dilec¬
cionis: altitudo ꝑtinet ad syem suꝑne

Expanded text:
pli, et quinque ad sinistram, magis pli, et quinque ad sinistram, magis in eis quinarii numeri sunt intuenda mysteria. In utraque etenim parte templi sunt positae bases luterum, ut utrique Dei populo sacri fontis gratia designaretur esse pandenda. Et quinque sunt in utraque parte sicut in expositiris, quod quinque cubitis altum essecorporis sensus deliquerant, per lavacrum baptismi esse remittenda. Sicut ergo in uno mari duodecim bobus superposito unitas exprimitur baptismatis, quae per apostolos toto erat orbi praedicanda, ita et per duos ordines luterum mystice ostenditur, quod gentilitas et Judaea in unum consortium fidei per baptismatis erat undam colquatuor cubitorum longitudinis, et quatuor cubitorum latitudinis, trium cubitorum altitudinis bases singulae fuere, facile intellectu est: longitudo etenim ad patientiam longanimitatis, latitudo ad dilatationem dilectionis, altitudo pertinet ad spem supernae
Abbreviated transcription (Latin):
rate: quomͦ ipsi luteres. eiuid̃
lauacri sp̃italis. cuiꝰ et mare q̃ pum
gerebant. Si quidem ut uerba die¬
rum narrant: omia in eis que in
holocaustum oblaturi erant la¬
uabant: holocãstum autem dñi
generaliter om̃is electoꝵ multudo
potest intelligi: que urita uocem
p̃cursoris baptizata .ẽ. ab ipso in
qui in mari lauabantur. formam
expͥmunt eorum qui ꝑbaptisma
efficiuntur summi consortes sa¬
guram aptissim e p̃tendunt᷑: cum
implentur. Lauatur namq in
lutere hostia: cum quis fidelium
aqua baptismi ꝑfunditur. Offer¬
tur uero inholo caustum: cum ꝑ
impositionem manus ep̃i. donũ
candos luteres .x. sunt bases fac¬
te. poterat ita mistice interp̃tari:
quia ministri lauacri uitalis ad
eterne gaudia beatitudinis que
denario solent numero figura¬
ri: eos quosimbuunt uocent. ue¬
rum quia de eisdem luteribus
distincte in sequentib scriptum
est.quod uidelicet quinq ex his po¬
siti sunt ad dexteram partem tẽ¬

Expanded text:
ratae: quomodo ipsi luteres ejusdem ratae: quomodo ipsi luteres ejusdem lavacri spiritalis, cujus et mare, typum gerebant. Siquidem, ut Verba Dierum narrant , omnia in eis, quae in holocaustum oblaturi erant, lavabant. Holocaustum autem Domini generaliter omnis electorum multitudo potest intelligi: quae, juxta vocem praecursoris Baptistae, est ab ipso bapqui in mare lavabantur, formam exprimunt eorum qui per baptisma efficiuntur summi consortes saguram aptissime praetendunt, cum iritus implentur. Lavatur namque in lutere hostia, cum quis fidelium aqua baptismi perfunditur. Offertur vero in holocaustum, cum per impositionem manus episcopi dono ad portandos luteres, decem sunt bases factae, poterat ita mystice interpretari, quia ministri lavacri vitalis, ad aeterna gaudia beatitudinis quae denario solent numero figurari eos quos imbuunt, vocent. Verum quia de eisdem luteribus distincte in sequentibus scriptum est, quod videlicet quinque ex his positi sunt ad dexteram partem tem
Abbreviated transcription (Latin):
dios tres ipsa. ẽ. & oẽphi: quod illi
epħa nũcupant. S oẽpħi ad m̃sir¬
ram ꝑtinet uariarum frugum du¬
tici. odei. leguminum: batus uero ẽ.
inspeciebus liquidis. uino. oleo. aqͣ.
Itaq b atus quiã norme certe m̃¬
iusticie: quib hi qui inremisionẽ
peccatorum baptizantur. necesse ha¬
bent institui. Batos quippe mille
capiebat mare: cum aqua baptis¬
matis plebem uideorum ablueis
ad regnum celeste transmisit.
Rocipiebat & alios mille: cum etia
turbas nationum eodem fonte rena¬
cas. et oꝑib iusticie confirmatas.
eiusdem regni ꝑhennis fecit eẽ par¬
ticipes.
t fecit basses. x ereas: Qua¬
tuor cubitorum longitudinis ba¬
ses singulas. & quatuor. cubitoꝵ
latitudinis: et trium cubitorum
altitudinis. Multifarie et mul¬
tis mods uina eadem q mre salu¬
tis sacramenta p̾figurantur. Nam
boues mare portantes designati
sunt: designantur & iam ꝑ bales
que portandis erant luterib ppi¬

Expanded text:
dios tres. Ipsa est ephi, quod illi dios tres. Ipsa est ephi, quod illi epha nuncupant. Sed ephi ad mensuram pertinet variarum frugum, tritici, hordei, leguminum. Batus vero est in speciebus liquidis, vino, oleo, aqua. Itaque Batus, quia certae norma mejustitiae quibus hi qui in remissionem peccatorum baptizantur, necesse habent institui. Batos quippe mille capiebat mare, cum aqua baptismatis plebem Judaeorum abluens, ad regnum coeleste transmisit. Recipiebat et alios mille, cum etiam turbas nationum eodem fonte renatas, et operibus justitiae confirmatas, ejusdem regni perennis fecit esse participes. t fecit bases decem aereas, quatuor cubitorum longitudinis bases singulas, et quatuor cubitorum latitudinis, et trium cubitorum altitudinis, etc. » Multifarie et multis modis una eademque nostrae salutis sacramenta praefigurantur. Namqici, qui per boves mare portantes designati sunt, designantur etiam per bases, quae portandis erant luteribus praepa
Abbreviated transcription (Latin):
labiũq eius quasi labiũ calicis. ⁊ foliũ
repandi lilii. ꝑ labiũ quippe calicis gͦtꝰ
dñicȩ passionis. ꝑfoliũ repandi lilii pa¬
te facta claritas resurrectioĩs ipsiꝰ expͥ¬
mit᷑. Quo miliabatos capiebat: Mille¬
nariꝰ nãq numerꝰ prosignificatiõe ꝑfe¬
ctiois solet pomiĩseͥpturis. qr nimirũ
denariũ numerũ quadratũ solidũ
facit. decies qͥppe. decẽ ducta centũ
faciunt. Quȩ uidelicet sigura: iam
quadrata. s ad huc plana est. Ue¬
rum ut in altitudinẽ surgat & so¬
lida efficiatur: multiplica .c. ꝑ x.
& fiunt mille. Quo ꝑfecto nume¬
ro: stabilis & insuꝑabilis. & uelut
conquadrata uistorum con scien¬
cia designatur. Quocumq enim
uenteris quadiatum. stabit. Sic et
animus electorum: nullo temptati¬
onum occursu. nouit a statu sue
rectitudinis indinari. Batus au¬
tem hebreorum mensura ẽ. quã
ipsi bath nominant. habens mo¬

Expanded text:
Labiumque ejus quasi labium calicis, et folium Labiumque ejus quasi labium calicis, et folium repandi lilii. » Per labium quippe calicis, gustum Dominicae passionis: per folium repandi lilii, patefacta claritas resurrectionis ipsius, exprimitur. « Duo millia batos capiebat. » Millenarius namque numerus, pro significatione perfectionis solet poni in Scripturis. Quia nimirum denarium numerum quadratum solidum facit. Decem quippe decies ducta centum faciunt: quae videlicet figura jam quadrata, sed adhuc plena non est. Verum ut in altitudinem surgat, et solida efficiatur, multiplica centum per decem, et fiunt mille. Quo perfecto numero stabilis et insuperabilis et velut conquadrata justorum conscientia designatur; quocunque enim verteris quadratum, stabit. Sic et animus electorum nullo tentationum occursu novit a statu suae certitudinis inclinari. Batus autem Hebraeorum mensura est, quam ipsi Bath nominant, habens mo
Abbreviated transcription (Latin):
ti orbis partib fidem p̾dicant
scẽ trinitatis. Quorum posteriora
uniuersa. intrinsecus iatitabãt.
Intrinsecus namq latitant. uniu̾sa
boum posteriora. quia qua merce¬
de scĩ p̃dicatores in ꝑpetuum do¬
nentur minterni atbitris exami¬
ne iam dispositum. ẽ. s nob quiad¬
huc foris sumus manet om̃imo.¬
dis occultum. Quibus camen hoc
Feẽ occultum nullatenus potest. qͦd
Iom̃is qui lauacrum baptismatis
ad salutem accipit et uitam. fidem.
Espem. & caritatem debet habet ha¬
bere: nec sine his tribus uirtutib
quisq aliquid iam operari. neq in
teris: trium unciarum erat. Grosi¬
tudo enun luteris in mari fitmitas
est uirtutis inbaptismo: & trium unti¬
arum. ẽ. hec grositudo. dum robore fi¬
dei. spei. & dilectionis ꝑceptio baptis¬
mi cõmunitur. Neq aliter ꝑficuum¬
eẽ. accipientib ostenditur: nisi harũ
firma certitudo uirtutum. mentẽ
accipientiũ simul et opera confirmet.

Expanded text:
ti orbis partibus fidem praedicant ti orbis partibus fidem praedicant sanctae Trinitatis. Quorum posteriora universa intrinsecus latitabant. Intrinsecus namque latitant universa boum posteriora, quia qua mercede sancti praedicatores in perpetuum donentur, interni arbitri examine jam dispositum est; sed nobis, qui adhuc foris sumus, manet omnimodis occultum: quibus tamen hoc esse occultum nullatenus potest, quod omnis qui lavacrum baptismi ad salutem accipit et vitam, fidem, spem et charitatem debet habere, nec sine his tribus virtutibus quisquis aliquid jam operari, neque interis trium unciarum erat . Grossitudo etenim luteris in mari firmitas est virtutis in baptismo; et trium unciarum est haec grossitudo, dum robore fidei et spei et dilectionis perceptio baptismi coesse accipientibus ostenditur, nisi harum firma certitudo virtutum, mentem accipientium simul et opera confirmet: «
Abbreviated transcription (Latin):
erat in modum fiale repandum
ac diffusum : quo a .xxx.cubitis
circuitus quos habebat in labio.
usq ad .x.ẽ. cubitos coaitatum.
Scuptura autem issriata.ẽ: quȩ
historias terum aliquas imitatur.
Unde recte ꝑ sculpturas histria¬
tas quib mate curtum dabatur
exempla sunt pͥorum cemporũ
designata: que necesse. ẽ nos sol¬
lerter intueri. ut uideamus quib
oꝑib scĩ dõ placuerunt abinicio.
qua obstinatione inscelerib ꝑdu¬
ratint: quanta infelicitate obsce¬
lera perierum ieprobi.
t stabat suꝑ duodecim houes.
e quib tres respitiebant ad aqui¬
lonem. & tres ad occidentem: &
apli: & om̃s qui uice eorum regen¬
dam in xp̃o suscepetunt eccłiam
scãm. Qui nimirum boues mare
sibi suꝑ impositum portant: cũ
iunctum sibi euangłizandi offi¬
cium prompta implere deuoti¬
one satagunt. Tresq ad aquilo¬
nem et tres ad occidentem. tres
ad meridiem. & tres ad orientem res¬
pitiunt: cum uniuersis quadra¬

Expanded text:
erat in modum phialae, repandum erat in modum phialae, repandum ac diffusum, quo triginta cubitis circuitus, quos habebat in labio, usque ad decem cubitos coarctatus sit. Sculptura autem histriata est, quae historias rerum aliquas imitatur. Unde recte per sculpturas histriatas, quibus mare circumdabatur, exempla sunt priorum temporum designata, quae necesse est nos solerter intueri: ut videamus quibus operibus sancti Deo placuerunt ab initio: qua obstinatione in sceleribus perdurarunt, quanta infelicitate ob scelera perierunt reprobi. « Et stabat super duodecim boves. E quibus tres respiciebant ad aquilonem, et tres ad occidentapostoli, et omnes qui vice eorum regendam in Christo susceperunt Ecclesiam sanctam. Qui nimirum boves mare sibi superimpositum portant, cum res injunctum sibi evangelizandi officium prompta implere devotione satagunt. Tresque ad aquilonem, et tres ad occidentem, et tres ad meridiem, et tres ad orientem respiciunt, cum universis quadra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tericorum remissio peccatoꝵ. si
non quisq decinceps bonis studu¬
erit in sistere oꝑibus. duoquin di¬
abolus qui exierat de homine sihẽ
tiplicius redie: facitq nouissima
hominis illius peiora priorib un
de apte subditur. Et resticula xxx.
cubitorum cingebat illud ꝑcutu
plina preceptorum celestium. qͦ
antis uoluntatib religaniur. po¬
test apte signari. sctiptura dicen¬
te: Quia funiculus triplex diffi¬
cile rumpitur. Quia nimirum
obseruatio mandatorum dĩ quȩ
in cordib electorum. fide. spe.i
dilectione suꝑne retributionis
firma. ẽ. nullo temporalium re¬
rums obstaculo dissolui. E scoly¬
tura subter labium circuibat il¬
lud: decem cubitis ambiens ma¬
te. Duo ordines scupturarum
hisfriatorum erant fusiles. cum p̃¬
dictum sit supͣ quod resticula xxx
cubiotoꝵ mare circiuerit: & nunc
additur quod sculptura hoc subt̃
labium posita .x. cubitis ambierit.
latet exutraq relatione. quia uas

Expanded text:
praeteritorum remissio peccatorum si praeteritorum remissio peccatorum si non quisque deinceps bonis studuerit insistere operibus: alioquin diabolus qui exierat de homine, si hunc tiplicius redit: facitque « novissima hominis illius pejora prioribus . » Unde apte subditur, « et resticula triginta cubitorum cingebat illud per ciplinam praeceptorum coelestium, qua a nostris voluptatibus relegamur, potest apte signari: Scriptura dicente, quia « funiculus triplex difficile rumpitur; » quia nimirum observatio mandatorum Dei, quae in cordibus electorum fide et spe et dilectione supernae retributionis firma est, nullo temporalium rerum potest obstaculo dissolvi. « Et sculptura subter labium circuibat illud, decem cubitis ambiens mare. Duo ordines sculpturarum histriatarum erant fusiles. » Cum praedictum sit supra, quod resticula triginta cubitorum mare circuierit, et nunc additur quod sculptura hoc subter labium posita, decem cubitis ambierit, patet ex utraque relatione, quia vas
Abbreviated transcription (Latin):
uite eterne głam ꝓmittit in futu¬
ro. Quod utrumq in mari hoc eneo
una sententia designatur: cum eẽ
.x. cubitorum alabio usq ad labi¬
um ꝑhibetur. x. namq p̾ceptis
in lege diis omĩa quȩ facere debea¬
mus expressit: denatio eque mer¬
cedem benefactorum signauit: cũ
hunc ĩ uinea laborantib dandũ
ẽe. p̃dixit. Erat gͦ mare decem cubi¬
torum a labio usq ad labium: qr
a pͥmo baptitato in nomine iħu
xp̃i usq adultimum qui infine
omĩs fidelium chorus unam eandẽ¬
q uiam ueritatis ingredi. et cõmunẽ.
debet a dño coronam sperare iusti¬
cie. Rotundum erat in curuitu:
ut orbis uniuersus ingyro. laua¬
cro uite a sorde peccatorum desg¬
naretur ẽẽ mundandus. De quo
bene subditur: u. cubitorum al¬
titudo eius: quia nimitum quie¬
quid uisu. quicquid auditu. qͥ qͥd
olfactu. quicquid gustu. quicqͥd
tac̾tu deliquimus: totum hoc
nob grã dĩ ꝑ ablutionem uiui¬
fici fontis relaxat. S non sufficit

Expanded text:
is aeternae gloriam promittit in futuro. Quod utrumque in mari hoc aeneo una sententia designatur, cum esse decem cubitorum a labio ad labium perhibetur. Decem namque praeceptis in lege Dominus omnia, quae facere debeamus, expressit . Denario aeque mercedem benefactorum signavit, cum hunc in vinea laborantibus dandum esse praedixit . Erat ergo mare decem cubitorum a labio usque ad labium, quia a primo baptizato in nomine Jesu Christi usque ad ultimum, qui in fine omnis fidelium chorus, unam eamdemque viam veritatis ingredi, et communem debet a Domino coronam sperare justitiae. « Rotundum erat in circuitu, » ut orbis universus in gyro, lavacro vitae a sorde peccatorum designaretur esse mundandus. De quo bene subditur, « quinque cubitorum altitudo ejus, » quia nimirum quidquid visu, quidquid auditu, quidquid olfactu, quidquid gustu, quidquid tactu, delinquimus, totum hoc nobis gratia Dei per ablutionem vivifici fontis, relaxat. Sed non sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
te simili uocabulo ambe censelum¬
tur columne: cum una firmitas
altera in robore dicta est. ut una
fidi & oꝑis fortitudo cunctͦis in¬
eẽ predicatorib monstraretur: nr̃i¬
q temporis mercia tacite notare¬
tur: ubise non nulli doctores sac̾¬
dotes et columnas domus di uidĩ
atq appellari uolũt: cum nichil
in se ꝓrsus firme fidi ad condemp¬
nendas scłi pompas. ac desideran¬
da bona inusibilia nichil habe¬
ant roboris ad corrigendos. nichil
in dustrie saltim adintelligendos
eorum quib p̾lati sunt errores.xxiiii¬
ecit quoq mare fusile .x. cu-¬
Ditorum. a labio
usq
ad labium: rotundum in cireuitu.
Mare hoc fusile. figuram lauachri
salutaris quo in remissionem pec¬
catorum emundamur. factum ẽ.
Namq sacerdotes in eo lauabantur:
ut uerba dierum aꝑte testantur.
Sacerdotes autem constat om̃s elec¬
tos Mpice in scripturis uocari: eo
quod sint menbra sumii sacer
uasi scriptura matis nomen indidit:

Expanded text:
te simili vocabulo ambae censebante simili vocabulo ambae censebantur columnae, cum una, firmitas, altera, in robore, dicta est, ut una fidei et operis fortitudo cunctis inesse doctoribus monstraretur, nostrique temporis inertia tacite notaretur, ubi se nonnulli doctores, sacerdotes et columnas domus Dei videri atque appellari volunt, cum nil in se prorsus firmae fidei ad contemnendas saeculi pompas, ac desideranda bona invisibilia, nil habeant roboris ad corrigendos, nil industriae saltem ad intelligendos eorum quibus praelati sunt errores. « Fecit quoque mare fusile decem cubitorum, a labio usque ad labium, rotundum in circuitu, etc. » Mare hoc fusile in figuram lavacri Salvatoris, quo in remissionem peccatorum emundamur, factum est. Namque sacerdotes in eo lavabantur, ut Verba Dierum aperte testantur . Sacerdotes autem constat omnes electos typice in Scripturis vocari, eo quod sint membra summi Sacerdvasi Scriptura maris nomen indidit,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłie: uł singulorũ quorũq
sideliũ trpũ tenere. Centena¬
rius uero numerus. qui ad
dexterã manũ primus ꝑuenit.
ñnunquã met̾ne beatitu dinis
sigura poni consueuit. Dup¬
plicat᷑ aut̃ bic numerus malo¬
granatorũ in circuitu capitelli
scłi: ut in sinuẽt mistice qđ
utriusq testamenti populus
ad unandus in xp̃o. atq ad
et̃ne uite sit in troducendus
coronã. Et statuit duas colum¬
nas in porticu templi. Cũ statu¬
isset columnã dextrã: uocauit
cã nomine iachim. firmitas. Si¬
milit̾ erexit columnã secundã:
& uocauit nom̃ eiꝰ boor. in robo
re. Dextra columna ut supra
diximus. illorũ exprimit figurã
doctorũ : qui primitiuã in ihero¬
solimis instituerunt eccłrã. Scd̃a
corũ: qui ad pͣdicandũ gentibus
destinati sunt. Uel certe. dextra
columua eos significat. qͥ uentu¬
rũ in carne dñi ꝓphetando
predixerant: scła illos qui hunc
iam uenisse & mundum suo san¬
guine redemisse testantur. Et ap¬

Expanded text:
e, vel singulorum quorumque fidelium typum tenere. Centenarius vero numerus, qui ad dexteram manum primus pervenit, nonnunquam in aeternae beatitudinis figura poni consuevit. Duplicatur autem hic numerus malogranatorum in circuitu capitelli secundi, ut insinuetur mystice quod utriusque testamenti populus adunandus in Christo, atque ad aeternam vitae sit introducendus coronam. « Et statuit duas columnas in porticu templi. Cum statuisset columnam dexteram, vocavit eam nomine Iachim, firmitas. Similiter erexit columnam secundam, et vocavit nomen ejus Booz in robore, etc. » Dextra columna ut supra diximus illorum exprimit figuram doctorum qui primitivam in Hierosolymis instituerunt Ecclesiam, secunda eorum qui ad praedicandum gentibus destinati sunt. Vel certe dextra columna eos significat qui venturum in carne Dominum prophetando praedixerant, secunda eos qui hunc jam venisse et mundum suo sanguine redemisse testantur. Et ap
Abbreviated transcription (Latin):
duodecim cubitorum restis am¬
biebat: cubitos habebat grossi¬
tudinis. Omĩs et enim circulus
quantum habet spacii ĩ dia¬
metro: cantum habet ter in gr¬
ro. Deniq mare eneum quia
diametrum habebat .x. cubitoꝵ.
ut insequentib legitur: conse¬
quenter habebat .xxx. cubitos
in giro: uerum quia dicitur
opus lilii. iiii. fuisse cubitoꝵ
siue latitudinem seu designet
altitudinem. nichillominus ratio
figure ꝑspicua. ẽ: quia non nisi
ꝑ euangłium ex optatissima il¬
la mundo uox insonuit: peni¬
tentiam agite. appropinquabit
enim regnum celorum. Quod uͦ
tella in summitate columna¬
rum desuꝑ iuxta mensuram¬
coliumne contra retiacula. uix¬
ta mensuram columne. cante
amplitudinis quanta erat &
colũna: cuiꝰ tam̃ altitudo. qͣnta
fuerit minime narratur: hec
autem capitesla qualiacumq
& quantacumq fuerint. non
enim mensurã eorum aꝑte sccip¬
tura designat: more liliorum
uidentur. eẽ. apposita. De quoꝵ

Expanded text:
duodecim cubitorum restis amduodecim cubitorum restis ambiebat, quatuor cubitos habebat grossitudinis. Omnis etenim circulus quantum habet spatii in diametro, tantum habet ter in gyro. Denique mare aeneum, quia diametrum habebat decem cubitorum, ut in sequentibus legitur, consequenter habebat triginta cubitos in gyro. Verum quia dicitur opus lilii quatuor fuisse cubitorum, sive latitudinem seu designet altitudinem, nihilominus ratio figurae perspicua est, quia non nisi per Evangelium exoptatissima illa mundo vox insonuit, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Quod vero tella in summitate columnarum desuper juxta mensuram contra retiacula, » juxta mensuram columnae tantae amplitudinis quanta erat et columna, cujus tamen altitudo quanta fuerit minime narratur. Haec autem capitella qualiacunque et quantacunque fuerit non enim mensuram eorum aperte Scriptura designat more liliorum videntur esse apposita. De quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tientia autem ꝓbationem: pro¬
batio uero spem. Capitella autẽ
que erant suꝑ capita columna¬
rum: quasi oꝑe lilii fabricata
erant in porticu uͦii. cubitorum.
Quid enim ꝑ lilia. nisi suꝑne cla¬
ritatis patria acq in mortalita¬
tis florib redolens paradisi de¬
signatur amenitas : Quid ꝑ quatu¬
or. cubitos. nisi euangelicus sermo
qui introitum nob̾ eterne illius be¬
atitudinis ꝓmittit: & iter quo ad
hanc ꝑueniatur ostendit: Cum
gͦ scĩ doctores ꝓmissa nobis lui¬
na regni celestis in quatuor. scĩ euan¬
głi libris ostend̃t: quasi capita
columnarum opus in se lilii
quatuor. cubitoꝵ exibent. Ubi
notandum iuxta literam: quia
cum opus lilii incapitellis ui
cubitorum eẽ. memoratur: ne¬
ꝙ additur latitudinis. aut alti¬
cudinis: lectoris utiq uidicio utrũ
in altitudine an in latitudine
intelligi debeat. relictum.ẽ. Con¬
stat autem ab̾q ulla prorsus
dubietate: quia columna quã

Expanded text:
tientia autem probationem, protientia autem probationem, probatio vero spem . » « Capitella autem, quae erant super capita columnarum, quasi opere lilii fabricata erant, in porticu quatuor cubitorum. » Quid enim per lilia, nisi supernae claritas patriae atque immortalitatis floribus redolens, paradisi designatur amoenitas? Quid per quatuor cubitos, nisi evangelicus sermo, qui introitum nobis aeternae illius beatitudinis promittit, et iter quo ad hanc perveniatur ostendit? Cum ergo sancti doctores promissa nobis limina regni coelestis in quatuor sancti Evangelii libris ostendunt, quasi capita columnarum, opus in se lilii quatuor cubitorum exhibent. Ubi notandum, juxta litteram, quia cum opus lilii in capitellis quatuor cubitorum esse memoratur, neque additur, latitudinis, aut altitudinis, lectoris utique judicio, utrum in altitudine an in latitudine intelligi debeat, relictum est. Constat autem absque ulla prorsus dubietate quod columna, quam
Abbreviated transcription (Latin):
se ẽ. pͥm᷑orum uitam fidelium
ad memoriam reuocare: eoꝵq
semꝑ exemplis actus suos ac
sermones om̃i ex parte cõmu¬
nire: ne si aliter force quam il¬
lorum habet regula. uixerint
aut docuerint. errent. Cum uͦ
dictum sit. de retsculis ut cege¬
rent capitella que erant suꝑ sũ¬
mitatem malogranatorum: uidet᷑
uixta ordinem oꝑis ipsius quia
malo granata fuerint facta incir¬
cuitu capitellorum a parte inferio¬
ri: aq ex eisdem malogranatis
orirentur reciacula. quibꝰ capitel¬
la ex parte aliqua cegerentur.
Latet q figura misterii quare reci¬
acula suꝑ summitatem fuerint
malo granatorum adnexa.
que ad unam pene significatio¬
nem siue ꝑsonarum seu uirtu¬
tum ꝑtinent sp̃alium. Scimꝰ
enim uirtutes de urtutib nas¬
ci: & scõs ambulare de uirtute
inuirtutem. donec uideatur ds̃
dorum in sion: qua uirtute nul¬
la potest maior adiri. Unde et
apłs. Scientes inquit. quia tri¬
bulatio patientiam oꝑatur: pa¬

Expanded text:
se est priorum vitam fidelium se est priorum vitam fidelium ad memoriam revocare, eorumque semper exemplis actus suos ac sermones omni ex parte communire, ne si aliter forte quam illorum habet regula vixerint aut docuerint, errent. Cum vero dictum sit de retiaculis ut tegerent capitella, quae erant super summitatem malogranatorum, videtur juxta ordinem operis ipsius quia malogranata fuerint facta in circuitu capitellorum a parte inferiori, atque ex eisdem malogranatis orirentur retiacula, quibus capitella ex parte aliqua tegerentur. Patetque figura mysterii, quare retiacula super summitatem fuerint malogranatorum adnexa, quae ad unam pene significationem sive personarum seu virtutum pertinent spiritalium. Scimus enim virtutes de virtutibus nasci, et sanctos ambulare « de virtute in virtutem, donec videatur Deus deorum in Sion ; » qua virtute nulla potest major adiri. Unde et Apostolus: « Scientes, inquit, quia tribulatio patientiam operatur, pa
Abbreviated transcription (Latin):
reciaculis ceguntur capicella: cu
sacra eloquia ut ita dixerim. dono
caritatis undiq ꝓbantur eẽ ues¬
tita. Nam & in eis que in scriptu¬
ris non intelligimus. caritas lau.
& in eis quȩ intelligimus caritas la¬
te. patet. Bene autem de eisdẽ
retiaculis siue capitellis ad iun¬
gitur : que erant suꝑ summita¬
cem malo¬
grana¬
torum. Malogranata namq quoꝵ
natura ẽ. uno foris cortine multa
interius grana cutũdare: apte
infigura sc̃ẽ ponuntur eccłie:
que catolico unius fidi muni¬
mine in numera eleccorum ag¬
mina solet includere. Potest au¬
tem & unuis cuiusq iusti uitã
moresq designare: qui uelut
plurima uno cortice grana cir¬
cumplectens. multa cogitatio¬
num uirtutumq sp̃alium in¬
signia. ne forte difluant firma
fidi & humilitatis curat ualla¬
re custodia. Et apto prorsus mis¬
terio capica columnarum ma¬
lograuatis erant in gẏro curũ¬
data : quia doctores scõs neces¬

Expanded text:
retiaculis teguntur capitella, cum retiaculis teguntur capitella, cum sacra eloquia, ut ita dixerim, dono charitatis undique probantur esse vestita. Nam et in eis, quae in Scripturis non intelligimus, charitas latet, et in eis, quae intelligimus, charitas late patet. Bene autem de eisdem retiaculis sigitur: « Quae erant super summitatem malogranatorum. » Malogranata namque quorum natura est uno foris cortice multa interius grana circumdare apte in figura sanctae ponuntur Ecclesiae, quae catholico unius fidei munimine innumera electorum agmina solet includere. Potest autem et unusquisque justi vitam moresque designare, qui, velut plurima uno cortice grana, circumplectens multa cogitationum virtutumque spiritalium insignia, ne forte diffluant, firma fidei et humilitatis curat vallare custodia. Et apto prorsus mysterio capita columnarum malogranatis erant in gyro circumdata, quia doctores sanctos neces
Abbreviated transcription (Latin):
ceperunt. & fecit columnas. & ouos
ordines ꝑcircuitum reciaculorum
singulorum: ut cegerent capitel¬
la. duo quidem ordines erant reci¬
arulorum ingiro capitelli. s ut̃q
ordo septem plici uersuum numero
currebat: donec cireumacto capitel¬
lo rursum in se ipsum quasi cireu¬
lo facto rediret. Nec figura sacra¬
m̃ti in abscondito. ẽ. quare duo
ordines sint retiaculorum: cum
constet gemine discretionis. eẽ.
uirtutem dilectionis quando ui¬
delicet dm̃. ex toto corde tota ani¬
ma tota uirtute: & ꝓximum tan¬
quam nos ipsos amare p̾cipimur.
S uterq ordo ille septem habet u̾
suum retiacula: quia nec ds̃ abs
ꝓrimus. facta sunt autem reci¬
cegerent: capitella. hoc est. un¬
diq in gyro circum darent: quia
omĩs scripture scȩ̃ pagina cum
recce intelligitur: grãm ꝑ omĩã
caritatis sonat ac pacis. Capitel¬
la et enim uolumina diuinoꝵ
eloquiorum: reciacula sunt
uincula mutue dilectionis: &

Expanded text:
ceperunt. « Et fecit columnas et duos ceperunt. « Et fecit columnas et duos ordines per circuitum retiaculorum singulorum, ut tegerent capitella. » Duo quidem ordines erant retiaculorum in gyro capitelli, sed uterque ordo septemplici versuum numero currebat, donec, circumacto capitello, rursum in se ipsum, quasi circulo facto, rediret. Nec figura sacramenti in abscondito est, quare duo ordines sint retiaculorum, cum constet geminae discretionis esse virtutem dilectionis, quando videlicet Dominum ex toto corde, tota anima, tota virtute, proximum tanquam nosipsos amare praecipimur . Sed uterque ordo ille septem habet versuum retiacula, quia nec Deus absari, nec proximus. Facta sunt autem retiegerent capitella, hoc est, undique in gyro circumdarent, quia omnis Scripturae sanctae pagina, cum recte intelligitur, gratiam per omnia charitatis sonat ac pacis. Capitella etenim volumina divinorum eloquiorum, retiacula sunt vincula mutuae dilectionis. Et
Abbreviated transcription (Latin):
inuestitu fulgide dilectionis. cir¬
cumamicta uarietate diu̾sorum
charis matum: uł certe multiplex
contextio chatenarum. et retis ex¬
pansio. multifarias electorum ꝑ¬
sonas insinuat: quȩ cum uerb̾ scõꝵ
pͣdicatorum fideliter auscultan¬
do atq obediendo ad herent.
quasi columnarum capitib suꝑ po¬
site retes & catenule miraculum
sue conexionis cunctis aspec̾tantib
p̃bent. Septena uersuum retiacula
incapitello uno: & septena reciacu¬
la incapitello altero. Septenario
namq numero. sp̾c scĩ solet gr̃a de¬
signari: iohanne attestante qui ait¬
in apocalipsi. Qui cum uidisse se
diceret agnum habentem cornua
subiunxit. Qui sunt .uii. sp̃s dĩ
missi inuniuersam terram. Qđ ꝑ
pħa isaias aꝑtius explicat. cum de
nascituro in carne dño loquens:
et requiescet inquit super eum
uersuum reciacula erant incapi¬
tello utroq quia patres utriusq
testam̃ti grãm unius eiusdẽq
sp̃s feptiformis ut electi ac¬

Expanded text:
in vestitu fulgidae dilectionis, cirin vestitu fulgidae dilectionis, circumamicta varietate diversorum charismatum. Vel certe multiplex contextio catenarum, et retis expansio, multifarias electorum personas insinuat: quae cum verbis sanctorum praedicatorum fideliter auscultando atque obediendo adhaerent, quasi columnarum capitibus superpositae retis et catenulae, miraculum suae connexionis cunctis aspectantibus praebent. « Septena versuum retiacula in capitello uno, et septena retiacula in capitello altero. » Septenario namque numero Spiritus sancti solet gratia designari, Joanne attestante in Apocalypsi. Qui cum vidisse se diceret agnum habentem cornua subjunxit: Qui sunt septem spiritus Dei missi in universam terram . Quod propheta Isaias apertius explicat, cum de nascituro in carne Domino loquens: Et requiescet, inquit, super eum m retiacula erant in capitello utroque, quia patres utriusque testamenti per gratiam unius ejusdemque spiritus septiformis, ut essent electi, ac
Abbreviated transcription (Latin):
pitella quȩ his capitib erant suꝑ¬
posita. duo sunt cestamenta: quor
meditationi atq obseruantie doc¬
tores sci coto &e animo subduntur
et corpore. Unde bene utruq capi
tellum.u. cubitos habebat altitudi¬
nis. quia nimirum quinq libris scriꝑ¬
tura moysaice legis cõphensa est.
Quinq eciam scłi ce atibus tota uet̾is
instrum̃ti series cõplera. est. Nouũ
uero testam̃tum non alia nob̃ aliqͣ
predicat.: quam quȩ moy ses p̾dicanda
si in modum retis & catenarum sibi
inuicem miro oꝑe contextarum
utrumq capitellum columnarũ
fusile erat: qͦd in libro paralipome¬
non ita scriptum. ẽ. Nec non & qͣsi
cathenulas ĩ oraculo: & suꝑ posuit
eas capitib columnarum. Species
namq cathenarum & similitudo
retis incapitellis: uarietas. ẽ. uirtu¬
tum sp̃alium inscĩf. De qua dño
cantatur. in psalmis. Astitit regina
a dextris cuis inuestitu de aurato:
circumamicta uarietate. hoc est

Expanded text:
pitella quae his capitibus erant superpitella quae his capitibus erant superposita duo sunt testamenta quarum meditationi atque observantiae doctores sancti toto et animo subduntur et cotellum quinque cubitos habebat altitudinis: quia nimirum quinque libris scriptura Mosaicae legis comprehensa est. Quinque etiam saeculi aetates tota veteris instrumenti series complexa est. Novum vero testamentum non alia nobis aliqua praedicat, quam quae Moyses praedicanda si in modum retis et catenarum sibi invivicem miro opere contextarum utrumque capitellum columnarum fusile erat. » Quod in libro Paralipomenon ita scriptum est: « Nec non et quasi catenulas in oraculo, et superposuit eas capitibus cnamque catenarum et similitudo retis in capitellis, varietas est virtutum spiritualium in sanctis: de qua Domino cantatur in Psalmis: « Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato, circumamicta varietate : » hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
t linea cubitorum .xii. ambi¬
bitorum: norma ẽ. apłice institutionis.
Que nimirũ lin ea. ambit columnã
utramq cumquisq doctor. siue ui¬
deis seugentib p̃dicare missus ea tan¬
tum facere curat ac docere: q̃ue scã ꝑ¬
apłos accepit ac didicit eccłia. Nam
siquis aliter uiuere suie p̾dicare uolu¬
erit et uł apłica de creta spernere. uel
ꝓ suo libitu noua que libet statuere
maluerit: non est talis columna tẽplo
tẽplo di apta: qr dũ aplica statuta seqͥ ꝯ¬
tĩp̃nit: quasi uel exilitate inercie sue.
uel elationis cumide grossitudine.
.xii. cubitorum linee non cõuenit.
Duo quoq capitella fecit. quȩ pone¬
rentur suꝑ capita columnarum
fusili exere: ucubitorum altitudi¬
nis capitellum unum: & quinq cu¬
bitorum altitudinis capitellum al¬
terum. Capita et enim colum narũ
hoc.ẽ. supreͫ pͥars earum. precordia
d̃o deuotis cogitationib sicut capite
menbra. ita ipsoꝵ omĩa coꝑa di¬
riguntur & uerba. Duo autem ca¬

Expanded text:
t linea cubitorum duodecim ambiodecim cubitorum norma est apostolicae institutionis: quae nimirum linea ambit columnam utramque, cum quisque doctor, sive Judaeis seu gentilibus praedicare missus, ea tantum facere curat ac docere, quae per apostolos accepit ac didicit Ecclesia. Nam si quis aliter vivere, sive praedicare voluerit, et vel apostolica decreta spernere, vel pro suo libito nova quaelibet statuere maluerit, non est talis columna templo Dei apta: quia dum apostolica statuta sequi contemnit, quasi vel exilitate inertiae suae, vel elationis vitio, de grossitudine duodecim cubitorum lineae non convenit. « Duo quoque capitella fecit, qua ponerentur super capita columnarum fusilia aere, quinque cubitorum altitudinis capitellum unum, et quinque cubitorum altitudinis capitellum alterum. » Capita etenim columnarum, hoc est superna pars eorum, praecordia Deo devotis cogitationibus sicut capite membra, ita ipsorum omnia et opera diriguntur et verba. Duo autem ca
Abbreviated transcription (Latin):
fiuere qđ ortus significat. quã
scuto fidei hostibus obsistere
Porro caldei obsidebant incireui¬
tu ciuitatem. Fugit itaq sede¬
chias ꝑ uiam que ducit ad cam¬
pestria solitudinis: et ꝑsecutus
ẽ exercitus caldeoꝵ regem.
Comprehenditq eum in plani¬
de therieo. et oms bellatores qͥ
erant cũ eo disꝑsi sunt: et reli¬
querunt eum. et reliqͣ. Malig¬
nis spitibꝰ popłm circundanti¬
dus rector fugit. ñ ad montes
de quibus dictum ẽ montes
meireuitu eius. et dñs incir¬
cuitu popłi sui. s ad eampesta
solitudinis: hoc ẽ addilatationẽ

Expanded text:
fluere, quod hortus significat, quam fluere, quod hortus significat, quam sPorro Chaldaei obsistebant in circuitu civitatem; fugit itaque Sedecias per viam quae ducit ad campestria solitudinis. Et persecutus est exercitus Chaldaeorum regem, comprehenditque eum in planitie Jericho, et omnes bellatores qui erant cum eo dispersi sunt, et reliquerunt eum, » et reliqua. Malignis spiritibus populum circumdantibus rector fugit, non ad montes, de quibus scriptum est : « Montes in circuitu ejus, et Dominus in circuitu populi sui: » sed ad campestria solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
data que scientia tenent. oꝑe
et doctrina ꝑficere neglegunt:
necesse ẽ ut plebem sibi cõmissã
antiquus hostis cum suo exerei¬
tu obsidione circumdet. et mu¬
nitione erroris ac uitioꝵ eonstri¬
cta. claudat uallando ciuitatẽ.
Sicq fames inciuitate p̃ualeat:
fames utiq u̾bi łi: cum ñ expen¬
ditur libere panis doctrinȩ. po¬
pło t̾re. Et interrupta ẽ. eiuitas.
om̃sq: uiri bellatores nocte fu¬
gerunt. Int̾rupta quidem ꝑtẽp¬
tationes uarias malignoꝵ sp̃u¬
um. custodia popłoꝵ: hi qui de¬
buerant armis enutatẽ defen¬
dere. nocte ignorantie et tene¬
bris peccatorum uallati fugiunt:
quia scdm ueritatis uocem. mer¬
cennarius et qui ñ ẽ pastor. uidet
inquit. nocte dormiunt: et qui
ebrii sunt: nocte ebrii sunt. Qd̃
regis fugerint latent̃. arguit
merciam doctoꝵ. qui int̾ duppli¬
cem murũ duoꝵ testam̃toꝵ con¬
stituti. ñ belligerare s effugere
querunt: et in deliciis magis dif¬

Expanded text:
data quae scientia tenent, opere data quae scientia tenent, opere et doctrina perficere negligunt: necesse est ut plebem sibi commissam antiquus hostis cum suo exercitu obsidione circumdet, et munitione erroris, ac vitiorum constructa, claudat vallando civitatem, sicque fames in civitate praevaleat, fames utique verbi Dei, cum non expenditur libere panis doctrinae populo terrae. « Et interrupta est civitas, omnesque viri bellatores nocte fugerunt. » Interrupta quidem per depraedationes varias malignorum spirituum custodia populorum, hi qui debuerant armis civitatem defendere, nocte ignorantiae et tenebris peccatorum vallati fugiunt? quia, secundum Veritatis vocem: « Mercenarius et qui non est pastor videt inquit, nocte dormiunt; et qui ebrii sunt, nocte ebrii sunt . » Qregis fugerint, » latenter arguit inertiam doctorum, qui inter duplicem murum duorum testamentorum constituti, non belligerare, sed effugere quaerunt; et in deliciis magis dif
Abbreviated transcription (Latin):
Qui undecim annis regnasse di¬
cit᷑: qđ significat eum transgͤs¬
sorem legis fuisse. Undenarius
enim numerus qui denarium
suꝑ greditur: excessionẽ decalo¬
gi significat. Nec rite rexdici
potest: qui scdm mandata dñi
semet ipsum. et sibi subiectos
regere noluerit. Fa̾ctũ ẽ aut̃
decimo. decima die m̃sis. uenit
nabueho donosor rex babilonis.
ipse et omĩs exercitus in ihe¬
rusalem: et circũ dederunt
eam. et extruxerunt in cireu¬
itu eius munitiones: et clausa ẽ
ciuitas atq uallata. usq ad un¬
decimum annum regis sedechit
nona die mensis. Preualiuitq fames
inciuitate. nec erat panis poptõ
t̾re: et cet̾a. Nouenarius numerꝰ
qui mimuis habet denario. inꝑfei¬
tionem legis significat: sieut un¬
denarius transgressionẽ. Et re¬
ete dictum ẽ qđ nabuchodonosor
in nono anno regni secdechie ob¬
sederit ciuitatem. mense decimo
et decima die mensis: quia ma¬
li pastores cum de calogi man¬

Expanded text:
qui undecim annis regnasse diqui undecim annis regnasse dicitur, quod significat eum transgressorem legis fuisse; undenarius enim numerus qui denarium supergreditur, excessionem Decalogi significat. Nec rite rex dici potest, qui secundum mandata Domini semetipsum et sibi subjectos regere noluerit. CAPUT XXV. « Facdecimo, decima die mensis, venit Nabuchodonosor rex Babylonis, ipse et omnis exercitus ejus in Hierusalem, et circumdederunt eam, et exstruxerunt in circuitu ejus munitiones. Et clausa est civitas atque vallata, usque ad undecimum annum regis Sedeciae, nona die mensis. Praevaluitque fames in civitate, nec erat panis populo terrae. » Novenarius numerus qui minus habet denario imperfectionem legis significat, sicut undenarius transgressionem, et recte dictum est quod Nabuchodonosor in nono anno regni Sedeciae obsederit civitatem, mense decimo et decima die mensis, quia mali pastores, cum Decalogi man
Abbreviated transcription (Latin):
portas sensuum nr̃oꝵ: ne mors
intret ꝑfenestras nr̃as. Omni
custodia seruemus cor nr̃m: quia
ex ipso uita ꝓcedit. Et ante omĩ a
spem nr̃am ĩ regis celestis bo¬
nitate ponamus: petentes ut
eius grã a malis omibꝰ liberem᷑
Sicq erimus semꝑ imniunes ab
hostibus sp̃italibus: q dñs for¬
titudo plebis sue. et ꝓtector salu¬
tariũ xp̃i sui ẽ: qui saluat om̃s
sꝑantes in se. xxuiii¬
git᷑ ioachim captiuato. consti¬
Etuit nabuchodo nosor mathaniã
patruum eius ꝓ eo: imposuitq no¬
men eius sedechiam Uicesimũ et
primum annum etatis sedechias
habebat cum regnare cepisset.
et undecim annis regnauit re¬
coram dño. uixta omĩa que fe¬
cerat ioachim. Quid in sedechia
aliud intelligere possumus. nͥ
qđ ĩ ioachim ante p̃diximus.
hoc ẽ malos rectores in eccła:
qui munere et dono diuino ab¬
utuntur. et falso sibi nomen
iusticiȩ usurpant: Mathania
enim int̾pretat᷑ munus. siue
donum: sedechia. iustus dñi.

Expanded text:
portas sensuum nostrorum, ne mors portas sensuum nostrorum, ne mors intret per fenetras nostras . Omni custodia servemus cor nostrum, quia ex ipso vita procedit. Et ante omnia spem nostram in Regis coelestis bonitate ponamus, petentes ut ejus gratia a malis omnibus liberemur. Sicque erimus semper immunes ab hostibus spiritualibus, quia titudo plebis suae, et protector salutarium Christi sui est, qui salvat omnes sperantes in se . » « Igitur, Joachim captivato, constituit Nabuchodonosor Matthaniam, patruum ejus pro eo, imposuitque nomen ei Sedeciam. Vicesimum et primum annum aetatis Sedecias habebat, cum regnare coepet undecim annis regnavit coram Domino juxta omnia quae fecit Joacim. » Quid in Sedecia aliud intelligere possumus nisi quod in Joacim ante praediximus, hoc est malos rectores in Ecclesia, qui munere et dono divino abutuntur, et falso sibi nomen justitiae usurpant? Mathania autem interpretatur munus sive donum, Sedecias justus Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
finem respicit. Dictum quippe ẽ.
res hoꝵ ñ alios aptius quã doc¬
tores intelligere ualemus: qui
quandiu recte uiuunt ae docent.
mornatũ scẽ ciuitatis industriã
sue arti impendunt: at si forte
errauerint. qͥd nisi a rege calde¬
or captiui babiloniã transferun¬
t᷑: Et qm̃ artificem et clusorẽ
ab iherosolimis babiloniam tͣns¬
migrari. hoc ẽ talentũ uerbi
celitus acceptum in t̾ra defodi
id ẽ scientiam sp̃italem ad pecca¬
toꝵ oꝑa conuerti intelligendũ
ẽ: om̃sq uiros fortes et bellatores
simul in captiuitatẽ ductos. hoc ẽ
eos qui uidebant᷑ uiri fortes eẽ et
bellatores. astutia malignoꝵ sp̃u¬
um deceptos. atq in carcerẽ sp̃itał
babilonie captiuatos: necesse est
ut oꝑam demus. quatinus seuissi¬
mi regis potestatẽ euadamus.
Uigilemus et sobrii simus. timorem
cdi ante ocłos semꝑ ponamus: et
mandatoꝵ eius obliuionẽ omĩno
ricã iusticie et galeam salutis. ha¬

Expanded text:
finem respicit. Dictum quippe est finem respicit. Dictum quippe est res horum non alios aptius quam doctores intelligere valemus. Qui quandiu recte vivunt ac docent, in ornatum sanctae civitatis industriam sanctae artis impendunt. At si forte erraverint, quod nisi a rege Chaldaeorum captivi Babyloniam transferuntur? Et quoniam artificem et inclusorem ab Jerosolymis Babyloniam transmigrari, hoc est, talentum verbi coelitus acceptum in terra defodiri, id est, scientiam spiritualem ad peccatorum opera converti intelligendum est, omnesque viros fortes et bellatores simul in captivitatem ductos, hoc est, eos qui videbantur viri fortes esse, et bellatores, astutia malignorum spirituum deceptos, atque in carcerem spiritualis Babyloniae captivatos; necesse est ut operam demus, quatenus saevissimi regis potestatem evadamus; vigilemus et sobrii simus, timorem Dei ante oculos semper ponamus, et mandatorum ejus oblivionem omnino rica justitiae, et galea salutis, ha
Abbreviated transcription (Latin):
luce clarius discimus. S: philistei
filios isrł fabris armoꝵ pͥuant:
Icũ maligni sp̃e animos fidelium
ameditatione sacre lectionis scła¬
Nria illis negotia inserendo retar¬
dant: ne uł ipsi ꝑ huius exercitiũ
resistendi fiduciam sumant. uł
alios forte qui legere nesciunt: ad
resistendum uitus. ex ortando.
aut corripiendo accendant. Tol¬
lunt fabros armoꝵ: cũ eos qui
sacra eloquia norunt. in tantũ
sceleribꝰ obruunt: ut dicere bo¬
na que didicerant ꝓrsus erubescant.
cũ eos qui multifarie uirtutũ oꝑa¬
tione pluribꝰ ꝓdesse. et ciuitatẽ cdĩ
contra irruptiones temptationum
munire solebant. a ꝓposito deflec¬
tunt: atq ingenium qđ tuitioni
sce eccłe impendere debuerant.
ad uoluntatẽ potius regis uitioꝵ
dispensare compellunt. Qđ si clu¬
sorem hoc loco ñ ostioꝵ siue mu¬
roꝵ. s auri potius gemmarum.¬
Q intelligere uoluerimꝰ: ad unũ
ꝓfecto eundemq spĩtalis expositio

Expanded text:
luce clarius discimus. Sed Philisthaei luce clarius discimus. Sed Philisthaei filios. Israel fabris armorum privant, cum maligni spiritus animos fidelium a meditatione sacrae lectionis, saecularia illis negotia inserendo, retardant: ne vel ipsi per hujus exercitium resistendi fiduciam sumant, vel alios forte qui legere nesciunt, ad resistendum vitiis exhortando, aut corripiendo accedant. Tollunt fabros armorum, cum eos qui sacra eloquia norunt, intantum sceleribus obruunt, ut dicere bona quae didicerant prorsus erubescant. Cum eos qui multifaria virtutum operatione pluribus prodesse, et civitatem Dei contra corruptiones tentationum munire solebant, a proposito deflectunt, atque ingenium quod tuitioni sanctae Ecclesiae impendere debuerant, ad voluntatem potius regis vitiorum dispensare compellunt. Quod si clusorem hoc loco, non ostiorum sive murorum, sed auri potius gemmarumque intelligere voluerimus, ad unum profecto eumdemque spiritualis expositio
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ malignoꝵ siue hominũ.
seu angłoꝵ multitudinẽ desig¬
nant. Seruitq isrł philisteis
siue chaldeis: cum fideles quiq
nominetenus in eccłia consisten¬
tes: ceterũ ab inmundis uel
spĩtibꝰ uł hominibꝰ decepti. aut
auaritie. aut luxurie. aut altĩ
cuilibet peceato m̃tis colla sub¬
mittunt. Abducit aut̃ nabu¬
chodonosor ihrłm. et uniuersos
pͥncipes fortes exercitus decem
milia in captiuitatẽ: cũ et magi¬
stros popłoꝵ. et eos qui inuinci¬
bili animo dño seruire. ac decalo¬
gum legis fideliter uidebantur
seruare. subito siue ille cebris
mundi. seu aduersitatibꝰ sub acti.
et ut maioribꝰ se facinoribꝰ pollum
aut certe beresim declinando
aꝑte apostasie notam incidunt.
Arma uero quibꝰ contra diabolum
repugnantes libertatẽ a do nob̃
donatã defendamꝰ quȩ sunt alia nͥ
eloqͥa seripturarũ : In quibꝰ et ipsius
dnĩ et scõꝵ eius exemplis. quo or¬
dine bella uitioꝵ suꝑari debeant:

Expanded text:
omne malignorum sive hominum omne malignorum sive hominum seu angelorum multitudinem designant; servitque Israel Philisthaeis sive Chaldaeis, cum fideles quique nomine tenus in Ecclesia consistentes, caeterum ab immundis vel spiritibus vel hominibus decepti, aut avaritiae, aut luxuriae, aut alteri cuilibet peccato mentis colla submittunt. Abducit autem Nabuchodonosor Israel, et universos principes, fortesque exercitus, decem millia, in captivitatem, cum aut magistros populorum, et eos qui invincibili animo Domino servire, ac decalogum legis fideliter in Dei ac pservare, subito sive illecebris mundi, seu adversitatibus subacti, aut majoribus se facinoribus polluunt, aut certe in haeresim declinando, apertae apostArma vero quibus contra diabolum repugnantes libertatem a Deo nobis donatam defendamus, quae sunt alia nisi eloquia Scripturarum? in quibus et ipsius Domini et sanctorum ejus exemplis, quo ordine bella vitiorum superari debeant,
Abbreviated transcription (Latin):
et omnẽ artificem et clusorem.
hocẽ qł supra eidẽ popło isrł
philistiim regnantes fecisse
narrant᷑. cũ dicit᷑. Porro faber
ferrarus ñ inueniebat᷑ in oĩ
stum: ne forte facerent hebrei
gladium. aut lanceã. Sieut
enim tunc illi cauerant ne
habentes fabros ferrarios hebrei
arma ad repugnandum facerent:
ita nunc chaldei destructa ihe¬
rusalem. et uastata omĩ t̃ra re¬
ꝓmissionis. satagunt. ut nullus
in ea remaneat artifex. nullus
clusor: qui uel fȩdata urbis moe¬
nia componere. uel possit resar¬
cire dirupta. Quin potius qͥcqͥd
apud gentem ext̾̃minatam artis
inuenerant. totũ babiloniã tͣns¬
ferunt ut illis ad nichilum uale¬
ant ultra. uł illius eiuitatis utili¬
tatibuᷤ ꝓficiant. Cuius tam de¬
flende historie quia multũ negli¬
gentie nr̃i temporis congruit:
ñ opinor allegoriã ẽẽ reticendã.
Constat namq quia ihrłm et
scãm: babilon aut̃ et calclei siue
philistei ciuitatẽ diaboli:. id est

Expanded text:
Et omnem artificem et inclusorem; Et omnem artificem et inclusorem; hoc est quod supra eidem populo Israel Philisthim regnantes fecisse narrantur cum dicitur: Porro faber terrarius non inveniebatur in omni sthiim, ne forte facerent Hebraei gladium aut lanceam . Sicut enim tunc illi caverant, ne habentes fabros ferrarios Hebraei, arma ad repugnandum facerent; ita nunc Chaldaei, destructa Jerusalem et vastata omni terra repromissionis, satagunt ut nullus in ea remaneat artifex, nullus inclusor, qui vel foedata urbis moenia componere, vel possit resarcire dirupta; quin potius quidquid apud gentem exterminatam artis invenerant, totum in Babyloniam transferunt; ut vel ad nihilum valeat ultra, vel illius civitatis utilitatibus flendae historiae, quae multum negligentiae nostri temporis congruit, non opinor allegoriam esse reticendam. Constat namque, quia Hierusalem, et am; Babylon autem et Chaldaei sive Philisthaei, civitatem diaboli, id est,