comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mine.s. de spũ scõ procreauit. Non g̃ ꝑti¬
nuit adraconem uirilis seminis: per quã
fuerunt in lumbis abrabe. quos in illo eẽ¬
decimatos scã scͥptura testatur. Concu¬
piscentia porro carnis. ꝑ quam iactus car¬
nalium seminum ꝓuocatur. aut nulla in
adam fuit ante peccatum: aut in illo uici¬
ata est ꝑpeccatum: aut enim sine illa po¬
terant & genitalia congruent̃ moueri. &
coniugis gremio semen infundi. si nulla
tunc fuit: aut adnutum uoluntatis etiã
ipsa seruire. si fuit. Nunc aũt si talis ẽt:
nunquam caro contra sp̃m concupisceret.
Aut gͦ ipsa uicium ẽ. sinulla fuit ante
peccatum. aut ipsa sine dubio ẽ uiciata
peccato: & idõ ex illa trahit᷑ originale
fuit gͦ in marie cor
carnalis mattria unde
de ille natus ẽ excarne cum carne. insi¬
militudine tamen carnis peccatt.ñ sicut
alii homines in carne peccati. ꝓpterca
originale peccatum in aliis regeneratiõe

Expanded text:
mine, sed de Spiritu sancto procreavit. Non ergo pertimine, sed de Spiritu sancto procreavit. Non ergo pertinuit ad rationem virilis seminis, per quam fuerunt in lumbis Abrahae, quos in illo decimatos esse sacra Scriptura testatur. Concupiscentia porro carnis, per quam jactus carnalium seminum provocatur, aut nulla in Adam fuit ante peccatum, aut in illo vitiata est per peccatum. Aut enim sine illa poterant et genitalia congruenter moveri, et conjugis gremio semen infundi, si nulla tunc fuit, aut ad nutum voluntatis etiam ipsa servire, si fuit. Nunc autem si talis esset, nunquam caro contra spiritum concupisceret. Aut ergo ipsa vitium est, si nulla fuit ante peccatum; aut ipsa sine dubio est vitiata peccato; et ideo ex illa trahitur originaleFuit ergo in Mariae corpore carnalis materia, undede ille natus est ex carne cum carne, in similitudine tamen carnis peccati, non sicut alii homines in carne peccati: propterea originale peccatum in aliis regeneratione
Abbreviated transcription (Latin):
scientes neq uolentes: qm̃ nondum extite¬
rant. quiscire ac uelle potuissent. Hoc
porro idõ dixit illius sacre auctor epłe.
ut sacerdotium xp̃i qđ figrabat sacer¬
dos melchisedech. qui decimauit abra hã.
p̃poneret leuitico sac̾dotio. docens etiã
ipsũ leui quidecimabat fr̃s suoᷤ. ħ ẽ deci¬
mas abeis accipiebat. decimatũ fuisse
a melchisedech in abraham: quia & ipse
maiit mel chisedech. idest ab eo decimas
leuitico sac̃dotio merito p̃ferat᷑. Melchise¬
dech enim decimauit abraham: ñ decima¬
tus ett. sicut leui in abraham. Si aũt querit̃
qtomodo xp̃c non fuerit decimatus. cum
etiam ipse quod manifestum ẽ scdm ongi¬
nem carnis in lumbis fuerit abrahe. qͣndo
a melchisedech pat̾ ille decimatus ẽ: nichil
occurrit. nisi qđ maria quidem mat̃ etꝰ
de qua carnẽ sumpsit. de carnali concupi¬
scentia parentum natum ẽ: non aũt xp̃m
sic ipsa concepit. quemi ñ de uirili se¬

Expanded text:
scientes neque volentes, quoniam nondum exstitescientes neque volentes, quoniam nondum exstiterant qui scire ac velle potuissent. Hoc porro ideo dixit illius sacrae auctor Epistolae, ut sacerdotium Christi, quod figurabat sacerdos Melchisedech, qui decimavit Abraham, praeponeret Levitico sacerdotio; docens etiam ipsum Levi, qui decimabat fratres suos, hoc est, decimas ab eis accipiebat, decimatum fuisse a Melchisedech in Abraham; quia et ipse mavit eum Melchisedech, id est, ab eo decimas Levitico sacerdotio merito praeferatur : Melchisedech enim decimavit Abraham, non decimatus est, sicut Levi in Abraham. Si autem quaeritur, quomodo Christus non fuerit decimatus, cum etiam ipse, quod manifestum est, secundum originem carnis fuerit in lumbis Abrahae, quando a Melchisedech pater ille decimatus est; nihil occurrit, nisi quod Maria quidem mater ejus, de qua carnem sumpsit, de carnali concupiscentia parentum nata est; non autem Christum sic ipsa concepit, quem non de virili se
Abbreviated transcription (Latin):
ptum est in epła ad hebreos. uerum etiã
exipso usq adhoc tempus & ab hoc usq in
finẽ scłi. qͥ usq filiis isrł alii ex aliis gene¬
rantur: quomodo gͦ potuerit ẽẽ inlũbis
unius hominis.tam innumerabilis ho¬
minum multitudo. quis eloquendo expli¬
cet: quis saltem inueniat cogitando. neq
enim semina ipsa quoꝵ ẽ quantitas cor¬
poralis. licet singła sint exigua ex quibus
singuli quiq nascunt᷑. si congesta eẽnt
ex quib cot homines natis atq nascunt᷑.
& infinẽ usq nascent᷑. potuissent lumbis
unius hominis contineri. Uis gͥ nescio
qua in uisibilis & in contrectabilis secretis
naturalib insita ẽ. ubi iura ꝓpaginis na¬
turalia delicescunt: ꝓpt̾ quam uim tam̃
non utiq mendaciter inlumbis illius pa¬
tris fuisse dicunt᷑. quot quot ex illo uno
potuerunt generationum successib et mul¬
tiplicationib ꝑpagari. Nonsolum autẽ
ibi fuerunt. uerum etiam illosciente & uo¬
lente decimato. & ipsi decimati sunt: neq

Expanded text:
ad Hebraeos, verum etiam ex ipso usque ad hoc tempus, et ab hoc usque in finem saeculi, quosque filii Israel alii ex aliis generantur; quomodo ergo esse potuerit in lumbis unius hominis tam innumerabilis hominum multitudo, quis eloquendo explicet, quis saltem inveniat cogitando? Neque enim semina ipsa, quorum est quantitas corporalis, licet singula sint exigua, ex quibus singuli quique nascuntur, si congesta essent ex quibus tot homines nati sunt atque nascuntur, et in finem usque nascentur, potuissent lumbis unius hominis contineri. Vis ergo nescio quae invisibilis et incontrectabilis secretis naturalibus insita est, ubi jura propaginis naturalia delitescunt, propter quam vim tamen non utique mendaciter in lumbis illius patris fuisse dicuntur, quotquot ex illo uno potuerunt generationum successibus et multiplicationibus propagari. Non solum autem ibi fuerunt, verum etiam illo sciente et volente decimato, et ipsi sunt decimati neque
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc illis a me testamentum cum ab¬
stulero peccata eoꝵcum ille homo. qui
hec duo nomina propͥa. primus & solꝰ
accepit. longe ante defimctus bona uel
mala ista noniderit: Hȩc ꝓpaginis na¬
turalia iura fecerunt: ut idem popłs de¬
cimaretur in abraham. non ob aliud
nisi quia in lumbis eius erat. quando
decimatus ẽ apse propria uoluntate.
ille aut̃ popłs ñ ꝓpria uoluntate. s naturali

Expanded text:
et hoc illis a me testamentum, cum abet hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum ; cum ille homo, qui haec duo nomina propria primus et solus accepit, longe ante defunctus, bona vel mala ista non viderit. Haec propaginis naturalia jura fecerunt, ut idem populus decimaretur in Abraham, non ob aliud, nisi quia in lumbis ejus erat, quando decimatus est ipse propria voluntate , ille autem populus non propria voluntate, sed naturali
Abbreviated transcription (Latin):
filiis ipsam debere naturam cũ quisq
cogitaret ẽẽ posse suum filium cuius eã
uideret etatem. ut ex quacũq femina ig¬
nota qua indifferent̃ usus eẽt. suo natus
semine non inmerito crederet᷑: quid illã
uocem. nonne de usceribus cunctorum
patrum cicero emisit adfilium. ad
quem scribens ait: solus e somnium a
quo me in om̃ibus uinci uelim: non ne
ipsa que occultissima ẽẽ diximꝰ. & tam̃
plus quam credibile ẽ ualere cognoscimꝰ.
naturalia propaginis iura fecerunt: ut
duo gemini ñ solũ nondum gignentes
uerum etiam nondum nascentes. adhuc
in utero matris duo popłi dicerent᷑ : ẽadẽ
ꝓpaginis naturalia iura fecerunt: ut
isrł dicat᷑ seruisse inegypto. isrł ꝓfectꝰ
eẽ ex egypto. isrł int̾rã promissionis in¬
trasse. isrł adeptus bona uel exꝑtus ma¬
la que illi popło ds̃ uel p̃stitit uel inflix̃.
De quo etiam scriptum ẽ. ueniet ex syon qͥ
eripiat & aũtat impietatem abiacob:

Expanded text:
filiis ipsam debere naturam, cum quisque filiis ipsam debere naturam, cum quisque cogitaret esse posse filium suum, cujus eam videret aetatem, ut ex quacumque femina ignota qua indifferenter usus esset, suo natus semine non immerito crederetur. Quid? illam vocem nonne de visceribus cunctorum patrum Cicero emisit ad filium, ad quem scribens ait, « Solus es omnium, a quo me in omnibus vinci velim? » Nonne ipsa quae occultissima esse diximus, et tamen plus quam credibile est valere cognoscimus, naturalia propaginis jura fecerunt, ut duo gemini non solum nondum gignentes, verum etiam nondum nascentes, adhuc in utero matris, duo populi dicerentur ? Eadem propaginis naturalia jura fecerunt, ut Israel dicatur servisse in Aegypto , Israel profectus esse ex Aegypto , Israel in terram promissionis intrasse, Israel adeptus bona vel expertus mala, quae illi populo Deus vel praestitit vel inflixit. De quo etiam scriptum est, Veniet ex Sion qui eripiat et avertat impietatem a Jacob;
Abbreviated transcription (Latin):
adũsus catholicamfidem qͣ
euitans hereticos. eloqͥa diui¬
na sectatur. eisq munitur. nouitias ma-¬
chinas humanis & uanis argum̃tatio¬
nib componere audetis: qm̃ nescitis. &
qđ intelligere non potestis. credere re¬
cusatis. quid ualeant inseriem genera¬
tionis seminum sexus. & increaturis
quas ds̃ alias ex aliis scđm genus suum
nasci uoluit. quanta sint & quam sint
in effabilia quãque etiam nullo pene¬
trent᷑ sensu. nulla cogitatione compre¬
hendant᷑ naturalia iura propaginis. un¬
de iste sit insitus humano generi affe¬
ctus. ut om̃s quantum ad ipsos attinet
certos filios uelint habere. cui rei ꝓficit
in feminis castis federis fides coniugalis:
ꝓpt̃ quod pbylosophus plato iure displi¬
cuit. quia ꝑmixte censuit utendum femi¬
nis. in ea ciuitate quam disputando ue¬
lut optimam formam: etiam ipse qͥd uo¬
lens nisi ut om̃ib minoribus maiores
eam redderent caritatem. quam udebat

Expanded text:
versus catholicam fidem, quae versus catholicam fidem, quae evitans haereticos, eloquia divina sectatur, eisque munitur, novitias machinas humanis et vanis argumentationibus componere audetis; quoniam nescitis, et quod intelligere non potestis, credere recusatis, quid valeant in seriem generationis seminum nexus, et in creaturis quas Deus alias ex aliis secundum genus suum nasci voluit, quanta sint et quam sint ineffabilia, quamque etiam nullo penetrentur sensu, nulla cogitatione comprehendantur naturalia jura propaginis; unde iste sit insitus humano generi affectus, ut omnes, quantum ad ipsos attinet, certos filios velint habere: cui rei proficit in feminis castis foederis fides conjugalis; propter quod philosophus Plato jure displicuit, quia censuit permixte utendum feminis, in ea civitate, quam disputando velut optimam format, etiam ipse quid volens, nisi ut omnibus minoribus majores eam redderent charitatem, quam videbat
Abbreviated transcription (Latin):
sum: & cogeris illud quoq iustum & dĩ
conueniens iudiciis ꝑfiteri. ut ade im¬
putauerit in peccatum. quod nouerat
ab eo non uoluntate s substantie suȩ
de formitate ꝓlatum: ꝑ que hoc ipsum
nulla erit tradux nec de prauata ope¬
rantis arbitrio .s. male instituta ab exor¬
dio natura reprehendit᷑. conficeberisq tt
cẽ manicheum: aut si resipiscens in ui¬
stum eẽ dixeris. ut adam rcus teneretur
ꝓnature suȩ culpis: in refutabilit̃ conse¬
quit᷑. scelestissimum ẽẽ. si abel. enoch noȩ.
& omne hominum genus. ob noxium
originali crimini censeatur: qđ facinꝰ
iudicii si admoueas dõ tuo. solus ꝓ oĩb
remanebit reus: apparabitq. quod sẽꝑ
non ipsum eẽ quem catholici ȩquissimũ
intrinitate ueneramur: qđ si adi aceusa¬
dõe destiterismanicheȩ traducis
qua hactenus confossus es. uel redunuus
dogina dampnabis. Auoꝰ. Hinc ẽ quod
uehement̃ erratis: hinc estis heretici: hinc

Expanded text:
sum; et cogeris illud quoque justum et Dei sum; et cogeris illud quoque justum et Dei conveniens judiciis profiteri, ut Adae imputaverit in peccatum, quod noverat ab eo non voluntate, sed substantiae suae deformitate prolatum: perque hoc ipsum nulla erit tradux, nec depravata operantis arbitrio, sed male instituta ab exordio natura reprehendetur, confiteberisque te esse Manichaeum. Aut si resipiscens injustum esse dixeris, ut Adam teneretur reus pro naturae suae culpis; irrefutabiliter consequitur, scelestissimum esse, si Abel, Enoch, Noe, et omne hominum genus obnoxium crimini originali censeatur. Quod facinus judicii si admoveas Deo tuo, solus pro omnibus remanebit reus; apparebitque, quod semper, non ipsum esse, quem catholici aequissimum in Trinitate veneramur. Quod si a Dei accusatione destiteris, Manichaeae traducis, qua hactenus confossus es, vel redivivus dogma damnabis. AUG. Hinc est quod vehementer erratis, hinc estis haeretici, hinc
Abbreviated transcription (Latin):
stinerc: & ido inuocat lib̾atorem quia
ꝑddidit lib̃tatem. Iuł. Tempus admo¬
net: ut ad alia transcamus. S in eodem
loco restare aliquid indignatione com¬
pellor. Tu ne audeas dicere adam uo¬
luntate peccasse: Unde tͥ uenit hoc som¬
niumꝰ. Quia imquum in quis erat. ut
imputaret inpeccatum ds̃: nisi a quo
abstinere liberum nosset. Qͥ d gͦ hanc
& eam ꝓpediem reposcens hunc dm̃om̃
ȩquitate desticuit: ut qui intellexerat
a primordio non eẽ imputandũ in pec¬
catũ nisi uñ libetũ fuerat astinere. ꝑom̃e
reliquum tempus acunctis nascentib
nouerat abstinere liberum non fuisse:
postremo unde tu nosti illud tantũmͦ
iustum fuisse. ut in adam nͥ uolunta¬
rium erimen non possit ulciser:si in ui¬
stum ẽẽ ñ nosti. imputari cuiquam in
crimen. qđ fatearis sine uoluntate su¬
sceptum: Aut g̾ opinonẽ traducis
iustam pritabis. ut dĩ possit conuenit
sententię. cum imputat peccatum par-¬
uulo. qđ sit nulla eius uoluntate cõmis-¬

Expanded text:
ideo invocat liberatorem, quia perdidit libertatem. XXII. JUL. Tempus admonet ut ad alia transeamus: sed in eodem loco restare aliquid indignatione compellor. Tune audeas dicere Adam voluntate peccasse? Unde tibi venit hoc somnium? Quia iniquum, inquis, erat, ut imputaret in peccatum Deus, nisi a quo abstinere liberum nosset. Quid ergo? hanc et eam propediem reposcens hunc Deum omni aequitate destituit, ut qui intellexerat a primordio non esse imputandum in peccatum, nisi unde liberum fuerat abstinere, per omne reliquum tempus a cunctis nascentibus noverit abstinere liberum non fuisse? Postremo, unde tu nosti illud tantummodo justum fuisse, ut in Adam nisi voluntarium crimen non possit ulcisci; si injustum esse non nosti, imputari cuiquam in crimen, quod fatearis sine voluntate susceptum? Aut ergo opinionem traducis justam putabis, ut Dei possit convenire sententiae, cum imputat peccatum parvulo, quod sit nulla ejus voluntate commis
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ. sine dubitatione pretiose sunt: sed
non quia preciose sunt. idõ pene non st̃.
sicut non quia pene sunt idõ p̃tiose st̃:
S quia pro ueritate suscepte. uelcum pietate
tolerate sunt. Hunc sensum sanum & ca¬
tholicum si teneres: non in paradisum dĩ
hocẽ in locum sc̃ãrum deliciarum. ñ solũ
morti um penas. uerumetiam mortife¬
rarum ualitudinũ mitteres. Omnis aũt
pena hominis quidest. nisi pena imagi¬
nis dĩ: Quesi infert̾̃ iniuste: ꝓfecto a qͦ
inferimt᷑. inustus est. Quis porro du¬
bitet qđ in iuste inferatut imagini dĩ
pena. nͥ hoc culpa meruerit. Solus
enim mediator dĩ & hominum. homo
scilicet & culpam uacuaret. & pęnam. Non
eam pęnam quȩ luenda in hoc maligno
scło fuit. s quȩ nob̃ debebat᷑ ȩterna. Et
tamen etiam ipse nr̃m in se affectum mor¬
te propinquante suscipiens. pat̾ inquit
sifieri pocest transeat ame calix iste. Qui
utiq potestatem habebat ponendi & sum̃¬

Expanded text:
sanctorum, sine dubitatione pretiosae sunt: sed sanctorum, sine dubitatione pretiosae sunt: sed non quia pretiosae sunt, ideo poenae non sunt; sicut non quia poenae sunt, ideo pretiosae sunt; sed quia pro veritate susceptae, vel cum pietate toleratae sunt. Hunc sensum sanum et catholicum si teneres, non in paradisum Dei, hoc est, in locum sanctarum deliciarum, non solum mortium poenas, verum etiam mortiferarum valetudinum mitteres. Omnis autem poena hominis quid est, nisi poena imaginis Dei? quae si infertur injuste, profecto a quo infertur, injustus est. Quis porro dubitet quod injuste inferatur poena imagini Dei, nisi hoc culpa meruerit? Solus enim mediator Dei et hominum, homo scilicet et culpam vacuaret et poenam; non eam poenam quae luenda in hoc maligno saeculo fuit, sed quae nobis debebatur aeterna. Et tamen ipse etiam nostrum in se affectum, morte propinquante, suscipiens: Pater, inquit, si fieri potest, transeat a me calix iste . Qui utique potestatem habebat ponendi et sume
Abbreviated transcription (Latin):
ctio mortuoꝵ: sicut intelligit᷑ resurrectio illa
premialis. ita eẽ intelligenda ẽ mors ista.
penalis. Premio quippe a contrario non
opponit᷑ natura: s pena. & ido isto loco uͥ
S: de illa potius in qua erunt qui inuifi¬
cabunt᷑ inxp̃o. non qui dampnabunt᷑
axp̃o. Quamuis utrosq ipse resurgere
faciat. cuius uocem audient om̃s qui¬
sunt in monumentis. & ꝓcedent quibene
fecerunt inresurrectionem uitȩ. qui aũt
mala egerunt mresurrectionẽ iudicii.
Idõgͦ ut dixi eam uolui cõm̃dare. quȩ
quȩ tantũ adiudicium: ut qm̃ ista p̃mi¬
alis ẽ. mors quoq corporis que a contrario
huic opponit᷑. ostendat᷑ eẽ penalis. Sicut
enim uitȩ mors. ita p̃mio pena contraria ẽ:
ꝑquam penam idest corporis mortem qͦ¬
nam scĩ martyres certauerunt atq ui¬
cerunt. mors eoꝵ inqua nunc dormiũt
in conspectu dm̃. non suo genere. s illius
munere p̃tiosa ẽ. Etiam pene quippe

Expanded text:
ctio mortuorum: sicut intelligitur resurrectio illa ctio mortuorum: sicut intelligitur resurrectio illa praemialis, ita esse intelligenda est mors ista poenalis. Praemio quippe a contrario non opponitur natura, sed poena. Et ideo isto loco, ubos pertinet; sed de illa potius, in qua erunt qui vivificabuntur in Christo, non qui damnabuntur a Christo: quamvis utrosque ipse resurgere faciat, cujus vocem audient omnes qui in monumentis sunt; et procedent qui bene fecerunt, in resurrectionem vitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem judicii Ideo ergo, ut dixi, eaquae tantum ad judicium; ut quoniam ista praemialis est, mors quoque corporis, quae a contrario huic opponitur, ostendatur esse poenalis. Sicut enim vitae mors, ita praemio poena contraria est: per quam poenam, id est, corporis mortem, quoniam sancti martyres certaverunt atque vicerunt, mors eorum in qua nunc dormiunt in conspectu Domini, non suo genere, sed illius munere pretiosa est . Etiam poenae quippe
Abbreviated transcription (Latin):
uificabunt᷑. Moriunt᷑ ait: non ait mo¬
rient᷑. Ex altera uero parte nonait inuifi¬
cant᷑: s uinficabunt᷑. Nunc enim moriunt᷑
ex pena: cunc uiuificabunt᷑ exp̃mio. Non
itaq de illa morte nuncloquit᷑: quȩ futura
ẽ eis. qui cum anima & corpore igne cruci¬
abunt᷑ eterno. Alioquin exutraq parte u̾bũ
futuri temporis poneret: & sicut dixit ui¬
uificabunt᷑. ita diccret morient᷑. Cum uero
dixit moriunt᷑. qd utiq nunc fit uiuifi¬
cabunt᷑ autem. qđ cunc fiet: satis se ostendit
de illa morce agere. in eo qđ dicit. ꝑ hoĩem
mors quȩ animam dissoluit a carne: quã¬
uis & ad illam mortem futuram ꝑtineant
quȩ scda mors dr̃. qui itatum quẽ ꝑ adã
generatione traxerunt. ꝑ xp̃m regeneratiõe
non soluunt: nunc proinde. quia de resur¬
rectione corporis loquit᷑ quȩ futura est.
cui opponit e contrario mortẽ corporis
quȩ nunc fit. & duo ista contraria singłos
auctores habent adam mors. xp̃m resi ae¬

Expanded text:
ificabuntur. Moriuntur, ait; non ait, Morientur: ex altera vero parte non ait, Vivificantur; sed, vivificabuntur. Nunc enim moriuntur ex poena, tunc vivificabuntur ex praemio. Non itaque de illa morte nunc loquitur, quae futura est eis qui cum anima et corpore igne cruciabuntur aeterno; alioquin ex utraque parte verbum futuri temporis poneret, et sicut dixit, vivificabuntur, ita diceret, Morientur. Cum vero dixit, moriuntur, quod utique nunc fit; vivificabuntur autem, quod tunc fiet: satis ostendit se de illa morte agere, in eo quod dicit, Per hominem mors, quae animam dissolvit a carne: quamvis et ad illam mortem futuram pertineant, quae secunda mors dicitur, qui reatum quem per Adam generatione traxerunt, per Christum regeneratione non solvunt. Nunc proinde quia de resurrectione corporis loquitur, quae futura est, cui opponit e contrario mortem corporis, quae nunc fit; et duo ista contraria singulos auctores habent, Adam mors, Christum resurre
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsum pessime substantiae.atq ad
declarat. Nam cum int̃ nos questio ũ¬
teretur. utrum malorsu liberi arbitrui
cum quo creatus ẽ homo. uiciari potu̾it
ipsa lib̾tas: nec adbene uiuendum qui
male uixit cẽt ydoneus nisi gr̃ẽ uir¬
tuit sanatus ut omittam cȩtera quȩ in
eadem responsione dicta sunt plurima.
inuenimꝰ hominẽ insumma scͥpturarũ
diuinaꝵ auctoritate dicentẽ. ñ qđ uolo
facio bonũ. s qd nolo malũ hocago. Inqͥb
u̾bis euident̃ apparet lib̃um arbitriũ
malo suo usueẽ uiciatũ. Non eniman¬
te peccatum quo male ususẽ homo lib̾o
arbitrio. in illa paradisi felicitate et ad
bene agendum magna felicitate consti¬
tutus: posset hoc dicere s hoc uos non
uiciate in primo homine nature hu¬
mane. s male consuetudimi cinꝰq tribu

Expanded text:
t ipsum pessimae substantiae, atque at ipsum pessimae substantiae, atque adeclarat. Nam cum inter nos quaestio verteretur, utrum malo usu liberi arbitrii, cum quo homo creatus est, vitiari potuerit ista libertas, ne ad bene vivendum, qui male vixit, esset idoneus, nisi gratiae virtute sanatus; ut omittam caetera, quae in eadem responsione dicta sunt plurima, invenimus hominem in summa Scripturarum divinarum auctoritate dicentem, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago. In quibus verbis evidenter apparet, liberum arbitrium malo suo usu esse vitiatum. Non enim ante peccatum, quo male usus est homo libero arbitrio, in illa paradisi felicitate et ad bene agendum magna facilitate constitutus, posset hoc dicere. Sed hoc vos non vitiatae in primo homine naturae humanae, sed malae consuetudini cujusque trib
Abbreviated transcription (Latin):
male se utendo posse deficere: & ñ uultis
illo cem grandi peccato ut om̃i mala con¬
suetudine fuerit manis & peius. uiciari
potuisse in natura humana liberum ar¬
bitrium: in qua deprauandam malam ẽ¬
suetudiñe tantum dicitis posse. ut se ꝑfi¬
cere bonum clam& homo uelle. nec pos¬
se.Immutabilis aut̃ cum qua homocre¬
atus ẽ & creatur. illa libertas ẽ uoluntatis:
qua beati ẽẽ om̃s uolumꝰ. & nolle ñ possu¬
mus. S hec ut beatus sit quisq ñ suffi¬
cit. nec ut iuuat reclt ꝑ quod beatussit:
quia ñ ita ẽ congenita homini libertas
immutabilis uoluntatis. qua uelit possit¬
q bene agere: sicut congenita ẽ qua uelit
beatus eẽ. qđ om̃s uolunt & qui recte agere
aris adam factum bonã ẽt substantię.
nec naturam ciꝰ uoluntaria qualitate
destructam. & deseras naturale peccatũ:
aut si illũ ut hactenus opiatus es na¬
turalium maloꝵ causam ẽẽ contenłis :¬

Expanded text:
male se utendo, posse deficere; et non vultis male se utendo, posse deficere; et non vultis illo tam grandi peccato, ut omni mala consuetudine fuerit majus et pejus, vitiari potuisse in humana natura liberum arbitrium; in qua depravanda malam consuetudinem tantum dicitis posse, ut se perficere bonum clamet homo velle, nec posse. Immutabilis autem, cum qua homo creatus est et creatur, illa libertas est voluntatis, qua beati esse omnes volumus, et nolle non possumus: sed haec ut beatus sit quisque non sufficit, nec ut vivat recte per quod beatus sit: quia non ita est homini congenita libertas immutabilis voluntatis qua velit possitque bene agere, sicut congenita est qua velit beatus esse; quod omnes volunt, et qui recte agere aris Adam factum bonae esse substantiae, nec naturam ejus voluntaria qualitate destructam, et deseras naturale peccatum: aut si illum, ut hactenus opinatus es, naturalium malorum causam esse contenderis, e
Abbreviated transcription (Latin):
isseparati parentib ueniant. Ubi si abs
te queratur quesit ista iusticia: ꝑfecto
in illo dialetico & phylosophico sermo¬
ne quo t̾ uideris de iusticiadĩ diligen¬
tissime disputasse. ñ inuenis eam. Dñs
enim eognouit cogitationes sapientiũ.
qm̃uane sunt. Et abscondens hȩca sa¬
pientib & prudentib. reuelauit ea par¬
uulis. idest humilib. S ñ insuia uirtu¬
te s indño confidentib qđ tu uel nũ¬
quam uelñdum eẽ dignaris. Sigͦ quȩ¬
ris uͥ uel quando detur homini ñ posse
peccare: p̃mia quercre sc̃oꝵ. quȩ pꝰ hanc
uitam illos oportit accipe. Si autem
ñ credis liberum hominis arbitrium
quo recte agere potuit & debinit. peccĩ
malitia defecisse: illum saltem atcende qͥ
dicit. Non qđ uolo hoc ago. s qđ odi ilło
facio: qũȩ uos ñ uultis uitiata origine. s
preualente mala consuctudine laborare:
ac sic &̃ uos fatemini liberum arbitrium

Expanded text:
is separati parentibus veniant. Ubi si a is separati parentibus veniant. Ubi si a te quaeratur, quae sit justitia ista; profecto in illo dialectico et philosophico sermone, quo tibi videris de justitia Dei diligentissime disputasse, non invenis eam. Dominus enim cognovit cogitationes sapientium, quoniam vanae sunt : et abscondens haec a sapientibus et prudentibus, revelavit ea parvulis , id est, humilibus, et non in sua virtute, sed in Domino confidentibus: quod tu vel nunquam, vel nondum esse dignaris. Si ergo quaeris, ubi vel quando detur homini non posse peccare: praemia quaere sanctorum, quae post hanc vitam illos oportet accipere. Si autem non credis, liberum hominis arbitrium, quo recte agere potuit et debuit, peccati malitia defecisse; illum saltem attende, qui dicit, Non quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio: quem vos non vultis vitiata origine, sed praevalente mala consuetudine laborare; ac sic etiam vos fatemini liberum arbitrium,
Abbreviated transcription (Latin):
uinculis ñ maneret. atq eterno suppli¬
cio non piret. Ubi aũt iudicio suꝑ exal¬
taᷤ misedia. non sunt merita cogitanda
s gr̃a. Cuiꝰ ẽ tanta etiam inscrutabilis
atꝰq inuestigabilis altitudo. ut post illã
sententiã qua dictum c̃. siquis non rena¬
tus fuerit ex aqua & spũ non intrabit
in regnum dĩ: uideamꝰ aliquando bene
meritis fidelib non concedi suos filios
ut sint in regnodĩ cum parentib suis:
s non regeneratos paruulos exire de
hac uita: dum ñ nũquam & ipsis suis
parentib ardenter desiderantib & mini¬
stris sacram̃toꝵ alacriter festinantibus.
ab omi potentissimo & miscricor dissimo
dõnon differtur eoꝵ paululum mors.
ance quam baptirent᷑ expirant: cum ali¬
quando filiis infantib infideliũ. &. ipsi
xp̃i grãm blasphemantium. in manus
xp̃ianoꝵ mirabilidĩ gub̃natione ꝑdu¬
ctis p̃stetur hec gr̃a ut indĩ regnũ ab impi¬

Expanded text:
vinculis non maneret, atque aeterno supplivinculis non maneret, atque aeterno supplicio non periret. Ubi autem judicio superexaltat misericordia , non sunt merita cogitanda, sed gratia: cujus est tanta et tam inscrutabilis atque investigabilis altitudo, ut post illam sententiam qua dictum est, Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum Dei ; videamus aliquando bene meritis fidelibus non concedi filios suos, ut sint in regno Dei cum parentibus suis; sed non regeneratos parvulos exire de hac vita, dum nonnunquam et ipsis suis parentibus ardenter desiderantibus, et ministris Sacramentorum alacriter festinantibus, ab omnipotentissimo et misericordissimo Deo non differtur paululum mors eantequam baptizentur, exspirant: cum aliquando filiis infantibus infidelium, et ipsam Christi gratiam blasphemantium, in manus Christianorum mirabili Dei gubernatione perductis, praestetur haec gratia, ut in Dei regnum ab impi
Abbreviated transcription (Latin):
casset minime morituro: Quia sic ut
dicit apłs. ñ prius qđ spiritale ẽ s quod
animale. postta spiritale. Unde beatus
ambrosius inumbra uitȩ dicit ẽẽ adã
factum: de qua posset cadere non neces¬
sitate s uoluntate. In qua utiq si mane
quam seĩ accepturi sunt. ex qua cadere
omino non poterunt. Hanc quoq mor¬
talitatem in qua decurrit hoc scłm econ¬
trario umbra mortis intelligit. Mortẽ
uero euiꝰ hec umbra ẽ. illã cõmemorat
quȩ seda mors dicit᷑: de qua nemo cum
in eam uenerit reu̾tetur. Quicũq autẽ
de hac mortis umbra liberant᷑. non ad
uitt umbram redire. s ad eam uitam p̃¬
parant᷑ ut:de qua nũquam quisquã
possit exire. Ibierit & ipse adam. qm̃
recte credit᷑ dñi aduentu atq in infer¬
na descensu. ab infernis uinculis iam
solutus: ut primũ dsi plasma qđ genitorc̃
non habuit s dm̃ tantũmodo creatorẽ.
& scđm carnẽ primꝰ pat̃ xp̃i ultra in illis

Expanded text:
casset, minime morituro. Quia, sicut casset, minime morituro. Quia, sicut dicit Apostolus, Non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea, spirituale . Unde beatus Ambrosius, in umbra vitae dicit Adam esse factum, de qua posset cadere, non necessitate, sed voluntate . In qua utique si manerquam sancti accepturi sunt, ex qua omnino cadere non poterunt. Hanc quoque mortalitatem, in qua decurrit hoc saeculum, e contrario umbram mortis intelligit: mortem vero, cujus haec umbra est, illam commemorat, quae secunda mors dicitur , de qua nemo, cum in eam venerit, revertetur. Quicumque autem de hac mortis umbra liberantur, non ad vitae umbram redire, sed ad eam vitam praeparantur ire, de qua nunquam quisquam possit exire. Ibi erit et ipse Adam: quoniam recte creditur Domini adventu atque in inferna descensu, ab inferni vinculis jam solutus; ut primum Dei plasma, quod genitorem non habuit, sed Deum tantummodo creatorem, et secundum carnem primus pater Christi, ultra in illis
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ne redire posset ad bonum:
quamuis in eo ñ fecerit uoluntas bona
ut ire non posset nom malũ: Cũ lib̾o
enim sicẽ ertatꝰ arbitrio. ut posset ñ pec¬
care si nollet: non ut si uellec impune
peccaret. Quid gͦ mirum si delinquen¬
do. hoc ẽ rectitudinẽ suam in qua factus
erat de prauatione mutando. cum sup¬
plicio secutumẽ non posse recta agere
quamdui uero ineadem rectituidine ste¬
tit in qua poterat non peccare. idõ non
accepit maius aliquid hocẽ ñ posse
peccare: quia in eo q̃ habuit. non usq
ad finẽ remunerationis uoluit ꝑmane¬
re. Qđ enim accepturi sunt sc̃i qui in
fucuro scło in corpore futuris sp̃itali.
sine int̃uentu mortis fuerat acceptu¬
rius adam. ut ascendens ab eo qđ posset
non mori adid ꝑ ueniret uͥ ñ posset
mori: & ascendens ab eo qđ ñ peccare
posset. adid ꝑueniret uͥ peccare ñ pos¬
set. Non quippe in corpore spiritali. sed
in animali erat factus. quamuis nisi pec¬

Expanded text:
voluntas ne redire posset ad bonum, voluntas ne redire posset ad bonum, quamvis in eo non fecerit voluntas bona ut ire non posset in malum? Cum libero enim sic est creatus arbitrio, ut posset non peccare, si nollet; non ut si vellet, impune peccaret. Quid ergo mirum, si delinquendo, hoc est, rectitudinem suam in qua factus erat depravatione mutando, cum supplicio secutum est non posse recta agere? Quamdiu vero in eadem rectitudine stetit, in qua poterat non peccare, ideo non accepit majus aliquid, hoc est, non posse peccare, quia in eo quod habuit, non usque ad finem remunerationis voluit permanere. Quod enim accepturi sunt sancti, qui in futuro saeculo in corpore futuri sunt spirituali, sine interventu mortis fuerat accepturus Adam, ut ascendens ab eo quod posset non mori, ad id perveniret ubi non posset mori; et ascendens ab eo quod non peccare posset, ad id perveniret ubi peccare non posset. Non quippe in corpore spirituali, sed in animali factus erat, quamvis nisi pec
Abbreviated transcription (Latin):
tamdui & tanta u̾boꝵ ꝑplexitate dixi¬
sti: breuit sic pocest dici. Cur inquis a¬
da male agenlo ꝑdidit posse beneag̾e:
& bene prus agendo ñ ꝑdidit posse pec¬
care: & uis intelligi si ita ẽ. hominẽ non
bonȩ s male factum fuisse nature. in qͦ
plus ualuit actio mala ne posset agert
bene: quã actio bona ne posset agere ma¬
le. Posses istomͦ dicere. male fuisse ho¬
minẽ cum oculis creatum: quia cum¬
oculis creatum. quia cum eos extinxerit.
fit millo ut non possit uide: Hidendo
aũt ñ in illo factum est. ut eos ñ posset
extinguere: Aut malũ fuisse totũ cor¬
pus hominis conditum. quia in pote¬
state habet ut ipse se necet: nechabet
in potestate ut se ipse resuscitet: Et fit
in eo ꝑmortẽ ut se non possit uiuificate:
nec fit in eo ꝑuitam ut se ñ possit occi¬
dere. Qđ si ñ dicis qm̃cernis quansit
insulsum: cur malam dicis hominis
dm̃ crcasse naturam. si fecit in eo mala

Expanded text:
tamdiu et tanta verborum perplexitate dixitamdiu et tanta verborum perplexitate dixisti, breviter sic potest dici. Cur, inquis, Adam male agendo perdidit posse bene agere, et bene prius agendo non perdidit posse peccare? Et vis intelligi, si ita est, hominem non bonae, sed malae factum fuisse naturae, in quo plus valuit actio mala, ne posset agere bene, quam actio bona, ne posset agere male. Posses isto modo dicere, malae fuisse hominem cum oculis creatum, quia cum eos exstinxerit, fit in illo ut non possit videre; videndo autem non in illo factum est ut eos non posset exstinguere: aut male fuisse totum corpus hominis conditum, quia in potestate habet ut ipse se necet, nec habet in potestate ut se ipse resuscitet; et fit in eo per mortem ut se non possit vivificare, nec fit in eo per vitam ut se non possit occidere. Quod si non dicis, quoniam cernis quam sit insulsum; cur malam dicis Deum creasse hominis naturam, si fecit in eo mala
Abbreviated transcription (Latin):
qui p̃uaricatores iure sequeret᷑. Nongͦ
breui tꝑ̃e apparet adam custodisse mã¬
datum. sed etiam euam curam deuoti¬
onis habuisse: que scientie & diuinita¬
tis amore collapsa ẽ. Curgͦ ila iusticia.
illa deuocio. quȩ in adam diu. in eua aliq̃¬
du uiguit. ñ eripuit delinquendipos¬
sibilitatem. ut bon necessitas ĩpenetrabi¬
les eos suadelis sontib exhiberet᷑. fuert̃
gͦ quamdui uoluert obedientis: nec tam̃
ꝑdiderunt merito deuotionis facultatẽ
p̃uaricandi. Deniq lapsi sunt. Igit᷑ &e pꝰ¬
ea quam peccauerunt: manifestum est
nequaquã eos potuisse uim correctionis
amittere. E idõ ut in om̃ib locis. hic quoq
totum qđ confixeras ꝑdidisti: quia pecca¬
tũ illud pͥmoꝵ hõiũ nec ulloꝵ fec̃ cͥminũ ne¬
cessitatẽ nectͣnsiit innaturã: sic̃ iusticia q̃
p̃cessit. nec ututũ intulit necessitatẽ: nec
sibi uias seminũ uendicauit. Totum qd̾ auoꝰ

Expanded text:
qui praevaricatores jure sequeretur. Non ergo qui praevaricatores jure sequeretur. Non ergo brevi tempore apparet Adam custodisse mandatum; sed etiam Evam curam devotionis habuisse, quae scientiae et divinitatis amore collapsa est. Cur ergo illa justitia, lla devotio, quae in Adam diu, in Eva aliquandiu viguit, non eripuit delinquendi possibilitatem, ut boni necessitas impenetrabiles eos suadelis sontibus exhiberet? Fuerunt ergo quamdiu voluerunt obedientes, nec tamen perdiderunt merito devotionis facultatem praevaricandi: denique lapsi sunt : igitur et posteaquam peccaverunt, manifestum est nequaquam eos potuisse vim correctionis amittere. Et ideo ut in omnibus locis, hic quoque totum quod confinxeras perdidisti: quia peccatum illud primorum hominum nec ullorum fecit criminum necessitatem, nec transiit in naturam; sicut justitia quae praecessit, nec virtutum intulit necessitatem, nec sibi vias seminum vindicavit. AUG. Totum quod
Abbreviated transcription (Latin):
uesceretur: s aligno scientiȩ boni & mali
dicto audiens abstineret. Ante gͦ quam
de latere eiꝰ corpus formaret̾ uxoris. obe¬
diens mansit imꝑio: ameni ruris cultor
innocuus. Post Hoc uero adintorium
similis sibi consortis emeruit. Inculeauit
nẽpe has distinctiones tempoꝵ. scͥpturȩ
fides. Postquã uero iam sibi mulierem
uidit paratam: in tantũ p̃cepto dĩ sedu¬
lo famulabat᷑ officio. ut etiam femine le¬
gem quam acceꝑat intimaret. Non solũ
igit᷑ custos diuini. sed etiam p̃dicator
impii: condoce fecit cuã & reuerentiam
p̃cipientis. it genus seruitutis. & carisã
timoris: Inde ẽ quippe qđ etiam mulier
congredienti diabolo obluctata. sollicite
cui nichil ds̃ imꝑauerat refellit serpen¬
tis pruna fronte m̃dacia: & ddicit non
abstinentiam om̃iũ lignoꝵ sicut illecon¬
finxerat. s cum ꝑmissu fertilitatis uni¬
u̾se. unius tantum mandatam arbus¬
culȩ cautionẽ: metumq mortis obiectũ.

Expanded text:
vesceretur, sed a ligno scientiae boni et mali, vesceretur, sed a ligno scientiae boni et mali, dicto audiens abstineret. Antequam ergo de latere ejus corpus formaretur uxoris, obediens mansit imperio, amoeni ruris cultor innocuus: post hoc vero, adjutorium similis sibi consortis emeruit. Inculcavit nempe has distinctiones temporum Scripturae fides. Postquam vero jam sibi mulierem vidit paratam, in tantum praecepto Dei sedulo famulabatur officio, ut etiam feminae legem, quam acceperat, intimaret. Non solum igitur custos divini, sed etiam praedicator imperii, condocefecit Evam et reverentiam praecipientis, et genus servitutis, et causam timoris. Inde est quippe quod etiam mulier congredienti diabolo obluctata sollicite, cui nihil Deus imperaverat, refellit serpentis prima fronte mendacia, et dicit non abstinentiam omnium lignorum, sicut ille confinxerat, sed cum permissu fertilitatis universae unius tantum mandatam arbusculae cautionem, metumque mortis objectum,
Abbreviated transcription (Latin):
tantũmͦ malam partẽ mali necessitas
sequeret᷑. in bona aũt nichil tale contin¬
geret. s semꝑ ꝑiculis uarietatũ pateret:
Exhis duob qđlibet sumito. Si dixeris
remanebit tetertimam eam diffiniri:
eui peioris partis uiolentia sola tribuat᷑.
ꝓbat᷑q adam quoq male fuisse nature:
& nullius remanebit uoluntarii sub q̃
delitescas umbra cõmissi. Sin autẽ ꝓfitea¬
re eciam inbom parte idẽst fuisse secutu¬
rum. idest ut sibonũ uoluisset & ulteriꝰ
peccare non posset: Referocur gͦ pecca¬
uit. cur nullam passus c̃ bom necessita¬
tẽ: ut insidiis diaboli impenetrabilis ap¬
pareret. qui aliquo tꝑ̃e priusquam pec¬
caret. fuisse dõ obȩdiens inuenit᷑: Non
Neq enim ilico qđ ingressu anime limꝰ
intepuit:. in appetitũ male uoluntatis
exarsit. Legitur qui inmo ad culturã
paradisi custodiamq trans latus. acce¬
pisse p̃ceptum adõ ut uniu̾sis fructib

Expanded text:
tantummodo malam partem mali necessitas tantummodo malam partem mali necessitas sequeretur, in bona autem nihil tale contingeret, sed semper periculis varietatum pateret? Ex his duobus quodlibet sumito: si dixeris m remanebit, teterrimam eam definiri, cui pejoris partis violentia sola tribuatur; probaturque Adam quoque malae fuisse naturae; et nullius remanebit voluntarii, sub qua delitescas, umbra commissi. Sin autem profitearis, etiam in boni parte idem fuisse secuturum, id est, ut si bonum voluisset, ulterius peccare non posset: refero, Cur ergo peccavit? Cur nullam passus est boni necessitatem, ut insidiis diaboli impenetrabilis appareret, qui aliquo tempore, priusquam peccaret, fuisse obediens Deo invenitur? Neque enim illico quod ingressu animae limus intepuit, in appetitum malae voluntatis exarsit. Legitur quinimo, ad culturam paradisi custodiamque translatus accepisse praeceptum a Deo, ut universis fructibus
Abbreviated transcription (Latin):
redemit. qua credebat᷑ cẽ uenturus. Re¬
dimunt᷑ aut̃ in lib̃tatem beatitudinis
sempit̃nam: ubi peccato iam seruire non
possint. Nam si ut dicis. boni maliq uo¬
luntarii possibilitas. sola lib̾tas ẽ: ñ ht̃
lib̾tatẽ ds̃. in quo peccandi possibilitas
nonẽ. Hominis uero lib̾ũ arbitrium c̃¬
genitum & omino in amissibile querimꝰ:
illud ẽ quobeati et̃ om̃s uolunt. etiam
hi qui ea nolunt quȩ ad beatitudinem
ducunt. Iulianꝰ Deinde ut prorupta tuȩ¬
opinionis sequam: argum̃taris talicon¬
ditione liberum arbitriũ ordinatum fu¬
isse. ut uim suã merito secute uolun¬
tatis amitteret: & qualitatis quã elegis¬
set necessitatem in religͥum sustineret.
Hinc gͦ qͥd a nob̃ referat᷑ attende. Sicine
qualitatis necessitatem in utraq parte
paterent᷑. idest ut si bonũ uoluisset. ul¬
terus peccare non posset. & si elegisset
malum ultra se em̃idare nequiret: Anut

Expanded text:
redemit, qua credebatur esse venturus. Reredemit, qua credebatur esse venturus. Redimuntur autem in libertatem beatitudinis sempiternam, ubi jam peccato servire non possint. Nam si, ut dicis, boni malique voluntarii possibilitas sola libertas est; » non habet libertatem Deus, in quo peccandi possibilitas non est. Hominis vero liberum arbitrium congenitum et omnino inamissibile si quaerimus, illud est quo beati omnes esse volunt, etiam hi qui ea nolunt quae ad beatitudinem ducunt. XII. JUL. Deinde, ut praerupta opinionis tuae sequamur, argumentaris tali conditione liberum arbitrium ordinatum fuisse, ut vim suam merito secutae voluntatis amitteret, et qualitatis quam elegisset necessitatem, in reliquum sustineret. Hinc ergo quid a nobis referatur attende. Siccine qualitatis necessitatem in utraque parte pateretur, id est, ut si bonum voluisset, ulterius peccare non posset; et si elegisset malum, ultra se emendare nequiret? an ut
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s adũsus carnẽ. ut nonea quȩ uultis
faciatis. Puto qđ ñ usq adeo desipis:
ut in his dicas ẽc̃ status pristini lib̾tatem.
Et tam̃ si nulla cis eẽt: id qđ scm̃ & iustum
& bonum ẽ nec uelle potuissent: sunt eñĩ
quos peccart ita delectat ut nolint oderĩt¬
q iusticiam. quam nec uelle aliquis po¬
test nisi paret᷑ uoluntas a dño: ut adꝑ
ficiendã iusticiam p̃cedat desiderium
uoluntatis. & paulatim effectus pocesta¬
tis accedat. Aliis citius. aliis tardius.
nicuiq sicut dñs dedit. qui solus potest
hominis salutẽ reparare atq augere iã
ꝑditanr&. donare ctiam hoc ut iam ꝑire
non possit. In quo lib̾atoꝵ numero ẽ &
sẽs abel: quem dicis bene uiuendi ñcaru¬
isse uirtute. Non caruit pline: s postquã
cepit illicẽ. Antea uero quis ẽ mundus a
sorde: hec infans cuiꝰ c̃ diei untiꝰ uita suꝑ
terram. Redimunt᷑ gͦ qui cũq redimunt᷑.
abeo qui uenit querere qđ ꝑierat: Quiet

Expanded text:
s adversus carnem; ut non ea quae vultis faciatis . Puto quod non usque adeo desipis, ut in his dicas esse status pristini libertatem: et tamen si nulla eis esset, id quod sanctum et justum et bonum est, nec velle potuissent. Sunt enim quos peccare ita delectat, ut nolint oderintque justitiam: quam nec velle aliquis potest, nisi paretur voluntas a Domino, ut ad perficiendam justitiam praecedat desiderium voluntatis, et paulatim effectus potestatis accedat, aliis citius, aliis tardius, unicuique sicut Dominus dedit, qui solus potest hominis reparare salutem atque augere jam perditam et donare etiam hoc, ut jam perire non possit. In quo liberatorum numero est et sanctus Abel, quem dicis bene vivendi non caruisse virtute. Non caruit plane, sed postquam coepit, illi esse: antea vero, quis est mundus a sorde? Nec infans, cujus est diei unius vita super terram . Redimuntur ergo, quicumque redimuntur, ab eo qui venit quaerere quod perierat, qui et
Abbreviated transcription (Latin):
Huius aũt tam magni mali quod uiciis oĩb
p̃ponderat: plenos aduenire paruulos ad¬
seueras. Benc itaq intelleximus. quod qnto
maioris peccati participes sunt: tanto inẽ¬
dempnatione. scelestis om̃ib p̃ferant᷑. Auoꝰ.
Ppt̃ u̾ba mea quȩ posuisti delibro meo.

Expanded text:
Hujus autem tam mali magni, quod omnibus vitiis Hujus autem tam mali magni, quod omnibus vitiis praeponderat, plenos advenire parvulos asseveras. Bene itaque intelleximus, quod quanto majoris peccati participes sunt, tanto in condemnatione scelestis omnibus praeferantur. AUG. Propter verba mea, quae posuis
Abbreviated transcription (Latin):
quam corticib & graminibus opinatur
in clusam. tu quoq adam grauit̃ deliqͥsse.
quia cum esu pomi. dĩ tui substantiam
lacerauerit arbitraberis: ofurorẽ. Quia
multo ẽ grandius illud peccatum quam
iudicare nos possumus: ab om̃i in quit na¬
scente trahitur. maius gͦ crim̃ fuit pomũ
edere cum non liceret: quam sc̃m abel par¬
ricidali liuore confodere: quam hospitũ
insodomis & sexum & iura uiolare: quã
filios suos iam sub lege demoniis immo¬
lare : Quam innocentes postremo nulliꝰ
conscios uoluntatis. recens opusdĩ. diaboli
regno subde meritisq coniungere: quã
dm̃ imquitatis arguere: Quamhonorabiles
nuptias. tenebrarum principi deputare:
Postremo paruulos quia nascantur ꝑge
nerantium uoluptatem omib ꝓfanis
om̃ib piratis peiores putare: quod non
fingo. s colligo. Tu quippe illud pecca¬
tum ita uniuersis criminib maiusgͣn-¬
diusq dixistr: uit nullo equi perari possit reatui.

Expanded text:
quam corticibus et graminibus opinatur quam corticibus et graminibus opinatur inclusam, tu quoque Adam graviter deliquisse, quia cum esu pomi, Dei tui substantiam laceraverit, arbitraris. O furorem! « Quia multo est grandius illud peccatum, quam judicare nos possumus, ab omni, » inquit, « nascente trahitur. » Majus ergo fuit crimen pomum edere, cum non liceret, quam sanctum Abel parricidali livore confodere, quam hospitum in Sodomis et sexuum jura violare, quam filios suos jam sub lege daemoniis immolare, quam innocentes postremo nullius conscios voluntatis, recens opus Dei, diaboli regno subdere, meritisque conjungere, quam Deum iniquitatis arguere, quam honorabiles nuptias tenebrarum principi deputare, postremo parvulos, quia nascantur per generantium voluptatem, omnibus profanis, omnibus piratis pejores putare? Quod non fingo, sed colligo: tu quippe illud peccatum ita universis criminibus majus grandiusque dixisti, ut nullo possit aequiparari reatu.
Abbreviated transcription (Latin):
ab om̃i nascente trahit᷑. Quis tͥ dixit qm̃
peceatum adę multo fuerit grandius ꝗͣ
cam multo etiam quam sodomitarum.
multo postremo inmaniꝰ quã tuũatq ma-¬
nichei : certe mhystoria nulla istius uanita¬
tis inuenitur occasio. Iussum fuerat ut edu¬
lio unius arboris abstineret. Rudis. imꝑitꝰ.
incautus. sine exꝑimento timoris. sine exem¬
plo iusticiȩ. suggestu mulicris. usurpauit
escam: cuiꝰ illexerat & suauitas & uenustas.
Uidehic transgressionẽ fuisse mandati. Ad¬
missa ẽ p̃uaricatio. una de cȩteris. quas diu̾¬
sis temporib peccantium studia ꝑpetraruił.
Non fuit amplius: quam cum popłs isrłis in¬
terdictis utebatur animalib. Causa enim
peccati haud inqualitate pomi erat: s intͣns¬
gressione mandati. Qͥ dgͦ tale fecit adam.
ut peccatum eius exisse supra estimationẽ
hominum crimineris: nisi forte & hoc se¬
cundum mysteria manichei. qui ab decer¬
ptione pomoꝵ &iomnium nascentium
manus cohibet. ne partem di sui laceret.

Expanded text:
i nascente trahitur » . Quis tibi dixit quoniam peccatum Adae multo fuerit grandius quam Cain? multo etiam quam Sodomitarum? multo postremo immanius quam tuum atque Manichaei? Certe in historia nulla istius vanitatis invenitur occasio. Jussum fuerat ut edulio unius arboris abstineret: rudis, imperitus, incautus, sine experimento timoris, sine exemplo justitiae, suggestu mulieris usurpavit escam, cujus illexerat et suavitas, et venustas. Vide hic transgressionem fuisse mandati. Admissa est praevaricatio una de caeteris, quas diversis temporibus peccantium studia perpetrarunt: non fuit amplius, quam cum populus Israelis interdictis utebatur animalibus. Causa enim peccati haud in qualitate pomi erat, sed in transgressione mandati. Quid ergo tale fecit Adam, ut peccatum ejus exstitisse supra aestimationem hominum crimineris? Nisi forte et hoc secundum mysteria Manichaei, qui a decerptione pomorum et omnium nascentium manus cohibet, ne partem Dei sui laceret,
Abbreviated transcription (Latin):
caret fuit sic decestatur. ut malam ni¬
tat᷑ ostendere. Ita quidem abste indu¬
citur loquens: ut ingerat respondendi
qualecũq negocium. non solum mͥ
uerumetiam tͥ. Nam uͥ dicit a malocũ
conditore factum eẽ. simul ei responde¬
mus. tambonã creaturam que posset
non peccare si nollet. quamuis ñ equet᷑
suo creatoriñ tam̃ potuisse nisibonũ
habere creatorem. Ubi uero de timore
mortis quam si peccasset ei ds̃ cõminatꝰ ẽ
etiam priusquam peccasset miserum
dicit: simul respondemꝰ qđ hominis
qui nunquã peccare potuisset sinun¬
quam peccare uoluisset. penȩ illius de¬
uitande quȩ fuerat secutura peccatũ.
tranquilla erat caucio. non tͣbulenta
formido. Hoc quidem respondẽ com¬
muni adu̾sario. sicut dictum ẽ cõmu¬
nit̃ possumus. S ego adu̾sus mani¬
cheum laudes augeo rationalis illius
creature: quȩ non solum ñ cruciabat᷑
ullo metu. uerumetiam magna lȩticia

Expanded text:
caret fuit, sic detestatur, ut malam nicaret fuit, sic detestatur, ut malam nitatur ostendere. Ita quidem a te inducitur loquens, ut ingerat respondendi qualecumque negotium, non solum mihi, verum etiam tibi. Nam ubi dicit a malo eam conditore factam esse; simul ei respondemus, tam bonam creaturam, quae posset non peccare, si nollet, quamvis non aequetur suo Creatori, non tamen potuisse nisi bonum habere Creatorem. Ubi vero de timore mortis, quam, si peccasset, ei Deus est comminatus, etiam priusquam peccasset, miserum dicit; simul respondemus, quod hominis, qui nunquam peccare potuisset, si nunquam peccare voluisset, poenae illius devitandae, quae fuerat secutura peccatum, tranquilla erat cautio, non turbulenta formido. Hoc quidem respondere communi adversario, sicut dictum est, communiter possumus: sed ego adversus Manichaeum laudes augeo rationalis illius creaturae, quae non solum non cruciabatur ullo metu, verum etiam laetitia magna