comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
clamat post nos. Discipuli illo ad huc tem¬
pore. misteria drũ nescientes. uel miscđia cõ¬
euũ glĩsta sẏ rophenissam appellat. uelim¬
portunitate eus carere cupientes. qͥa ñ ut
clementẽ sed ut durũ medicũ crebrius in¬
migratio. Et si gnificant᷑ dixit ad ouesꝑdi¬
tas domꝰ isrł. ut ex hoc loco unã erroneam
ouẽ. de alia parabola intelligamꝰ. At illa
uenit. et ad orauit eũ dicens Mira sub ꝑso
na mulieris cananitidis. ecelẽ fides. patien¬
tia. humilitas. demonstrat᷑. Fides. qua cre¬
dit saluari posse filiã suã. Patientia: qua
totiens contẽpta. in p̃cib ꝑseuerat. Hunu¬
littis. qua se ñ canib sed catulis cõparat.
Canes autẽ ethnici ꝓpt idolatriã dicunt᷑.
qui esui sanguinis dediti. et cad auerib
mortuoꝵ. ferunt᷑ in rabiem. Nota qͦd ista
cbananitidis. ꝑ seuerant᷑ pͥmũ filiũ dauid.
deinde dñm uoc&: et ad extremũ ador&

Expanded text:
clamat post nos. Discipuli illo adhuc temclamat post nos. Discipuli illo adhuc tempore mysteria Domini nescientes, vel misericordia comquam alter Evangelista Syrophoenissam appellat , vel importunitate ejus carere cupientes; quia non ut clementem, sed ut durum medicum crebrius inmigratio. Et significanter dixit, ad oves perditas domus Israel; ut ex hoc loco etiam unam erroneam ovem de alia parabola intelligamus. At illa venit et adoravit eum, dicens: Dona mulieris Chananitidis Ecclesiae fides, patientia et humilitas praedicatur. Fides, qua credidit sanari posse filiam suam. Patientia, qua toties contempta, in precibus perseverat. Humilitas, qua se non canibus, sed catulis comparat. Canes autem ethnici propter idololatriam dicuntur, qui esui sanguinis dediti, et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. Nota quod ista Chananitis perseveranter primum filium David, deinde Dominum vocet, et ad extremum adoret
Abbreviated transcription (Latin):
atorib derelictis. transgreditur in par
tes tyri et sidonis. ut tirios sidoniosq cura¬
ret. Mulier autẽ cananea egredit᷑ definib
pristinis. ut clamans filie impetret sanitatẽ.
Obserua.: qͦd inquinto decimo locofilia cana¬
nee sanetur. Miserere mei dñe fili dauid:
de finib suis. et errorẽ tirioꝵ acsidonioꝵ lo
ci fidei cõmutatione dimiserat. filia mea ma¬
le a demonio uexatur. Ego filiã ecclẽ. puto a¬
nimas credentiũ eẽ. que male a demonio
uexabant᷑. ignorantes creatorẽ. et ad orantẽ
lapidẽ. Qui ñ respondit ei uerbũ. Non de su¬
ꝑbia pharisaica. necde scribarũ suꝑcilio: sed
ne ipse sententie sue uideret᷑ contrariꝰ ꝑ quã
usserat. in uiã gentiũ ne abieritis. et in ciui¬
tates sainaritanoꝵ ne introieritis. Nolebat
q salutẽ gentiũ passionis et resurrectionis
tempori reseruabat. Et accedentes discipu¬
li euis. rogabant eũ dicentes. Dimiite eã qͥa

Expanded text:
atoribus derelictis, transgratoribus derelictis, transgrtes Tyri et Sidonis, ut Tyrios, Sidoniosque curaret. Mulier autem Chananaea egreditur de finibus pristinis, ut clamans filiae impetret sanitatem. Observa quod in quinto decimo loco filia Chanae sanetur. Miserere mei, Domine, fili David. de finibus suis, et errorem Tyriorum ac Sidoniorum loci ac fidei commutatione dimiserat. Filia mea male a daemonio vexatur. Ego filiam Chananaeae, puto animas esse credentium, quae male a daemonio vexabantur, ignorantes Creatorem, et alapidem. Qui non respondit ei verbum. Non de superbia Pharisaica, nec de Scribarum supercilio, sed ne ipse sententiae suae videretur contrarius, per quam jusserat: In viam gentium, ne abieritis, et in civitates Samarique salutem gentium, passionis et resurrectionis tempori reservabat. Et accedentes discipuli ejus rogabant eum, dicentes: Dimitte eam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dunt suã. Qũauis enĩ tenus humor et li¬
quens esca. cũ inuenis et artub concocta
fuerit et digesta. ꝑ occultos meatus corꝑis.
quos greci p̾oro s uocant ad inferiora dila¬
bit᷑. et insecessũ uadit. De corde enĩ exeunt
cogitationes male. homicidia. adulteria. for.¬
cogitationes male. Ergo anime pͥncipale ñ
scdm̃ platonẽ incerebro. sed iuxta xp̃m in
corde est. Et arguendi ex hac sententia. qui
cogitationes adiabolo inmiti putant. et
eẽ et incentor. malarũ cogitationũ potest.
uictor eẽ ñ potest Sin autẽ semꝑ ininsidiis
positus leuẽ cogitationũ nrarũ scintillã sus
fomitib inflãmat. ñ debemꝰ opinari eũ qͦq
cordis occulta rimari: s ex corꝑis habitu
et gestib estimare. quid uersemus intrinsecus.
Uerbi grã. Si pulchrã mulierẽ nos uiderit as¬
picere. intelligit cor. amoris laculo uulneri¬
et sidonis. Scribis et phariseis calũpru¬

Expanded text:
dunt suam. Quamvis enim tenuis humor et lidunt suam. Quamvis enim tenuis humor et liquens esca, cum in venis et artubus concocta fuerit et digesta, per occultos meatus corporis, quos Graeci πόρους vocant, ad inferiora dilabitur, et in secessum vadit. De corde enim exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, forcogitationes malae. Ergo animae principale non juxta Platonem in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Et arguendi ex hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et utor esse et incentor malarum cogitationum potest, auctor esse non potest. Sin autem semper in insidiis positus, levem cogitationum nostrarum scintillam suis fomitibus inflammarit, non debemus opinari eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis habitu et gestibus aestimare quid versemus intrinsecus. Verbi gratia, si pulchram mulierem nos crebro viderit respicere, intelligit cor amoris jaculo vulneraet Sidonis. Scribis et Pharisaeis calumni
Abbreviated transcription (Latin):
tebat auditui. apls petrus ꝑ parabolã putat
dicꝰtũ. et in re manifesta misticã querit intelli¬
gentiã. Corripit᷑q adño. quare parabolice dic¬
tũ puto. qͦd ꝑspicue locutus est. E x qͦ enĩ ad¬
uertim uitiosum eẽ auditorẽ. qui aut obscu¬
ra manifeste. aut dicta manifeste. obscure ue¬
lit intelligere. Non intelligitis qr om̃e qͦd in
os intrat in uentrẽ uadit. et insecessũ emittit᷑¬
Om̃a euuangłoꝵ loca apud hereticos. et ꝑuer¬
sos. plena sunt scandalis. Et ex hac sententio¬
la: quidã calũpniant᷑ qͦd dñs phisice disputa¬
tionis ignarus. put& om̃s cibos in uentrẽ ire.
de et multos qͥ uitio stomachi. ꝑpetẽ sustine¬
ant uomitũ. pꝰcenas et prandia statĩ euome¬
re qͦd ingesserint: et tamen corpulentos eẽ.
qͥa ad pͥmũ tactũ. liqͥdior cib et potus. ꝑ m̃¬
bra fundant᷑. S istius modi homines dũ
uolunt alterius imꝑitiã rep̃hendere: osten¬

Expanded text:
tebat auditui, apostolus Petrus per parabolam dictum tebat auditui, apostolus Petrus per parabolam dictum putat, et in re manifesta mysticam quaerit intelligentiam. Corripiturque a Domino, quare parabolice dictum putet, quod perspicue locutus est. Ex quo animadvertimus vitiosum esse auditorem, qui aut obscura manifeste, aut manifeste dicta obscure velit intelligere. Non intelligitis, quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitOmnia Evangeliorum loca apud haereticos et perversos plena sunt scandalis. Et ex hac sententiola quidam calumniantur, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire, de et multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et prandia, statim evomere quod ingesserint, et tamen corpulentos esse: quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundantur. Sed istiusmodi homines dum volunt alterius imperitiam reprehendere, osten
Abbreviated transcription (Latin):
tat et rigat. Abutunt᷑ hoc loco. qui diuersis
naturas introducunt dicentes. Si plantatio
plantauit ñ potest eradicari.S audiant illud
iberemie. Ego uos plantaui uineã uerã. qͦ mͦ cõ
uersi estis inamaritudinẽ uitis aliene: Planta¬
uit quidẽ deus. et nemo potest eradicare plan¬
tationẽ euis. Sed qm̃ ista plantatio in uolunta¬
te ꝓpͥiest arbitrii. nullus alius eã eradicare po¬
terit. iusi ipse tribuerit assensũ. Sinite illos.
Hereticũ hominẽ: post unã et alterã correctionẽ
deuita. sciens qͦd ꝑuersus ẽ huiꝰcemodi. et a se¬
met ipso dãpnatus. In hunc sensũ et saluator. p̃¬
cipit. doctores pessimos dimittendos arbitrio
suo: sciens eos difficult̾ aduer. itatẽ posse retra¬
hi. cecos eẽ. et cecũ poplm̃ in errorẽ trahere.
Respondens autẽ petrus: dixit ei. E dissere nobis
parabolam istã. & illedixit. Adhuc et uossi.¬
ne intellectu estis. Qͦd aꝑte dictũ fuerat. et pa¬

Expanded text:
tat et rigat. Abutuntur hoc loco qui diversas tat et rigat. Abutuntur hoc loco qui diversas naturas introducunt, dicentes: Si plantatio m plantavit ille, non potest eradicari. Sed audiant illud Jeremiae; Ego vos plantavi vineam veram, quomodo versi estis in amaritudinem vitis alienae ? Plantavit quidem Deus, et nemo potest eradicare plantationem ejus. Sed quoniam ista plantatio in voluntate proprii arbitrii est, nullus alius eam eradicare poterit, nisi ipsa praebuerit assensum. Sinite illos, Haereticum hominem post unam atque alteram correptionem devita, sciens quia perversus sit hujusmodi, et a semetipso damnatus . In hunc sensum Salvator praecipit doctores pessimos dimittendos arbitrio suo, sciens eos difficulter ad veritatem posse retrahi, caecos esse et caecum populum in errorem trahere.dens autem Petrus, dixit ei: Edissere nobis parabolam istam. At ille dixit: Adhuc et vos sine intellectu estis? Quod aperte dictum fuerat, et pa
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is suꝑstitio obseruationũ iudaicarũ fuerat
elisa. qui incibis sumendis ab hominandisq re
terit᷑ in ecclãsticis scripturis scandalũ. breuit̃
offendiculũ ud ruinã uel impactionẽ pedis
possumꝰ dicere. Quando gͦ legimꝰ qͥcũq de mi¬
nimis istis scandalitauerit quẽ piã. hoc intel¬
liginꝰ qui dicto factoue occasionẽ ruine cui¬
quã dederit. At ille respondens ait. Om̃is plan¬
tatio quã ñ plantauit pat̾ mͦs celestis eradica¬
bit᷑. Etiã que plana uident᷑ inscripturis: ple
na sunt questionib Om̃is inqͥt plantatio quã
ñ plantauit pat̾ mꝰscelestis eradicabit᷑. E igo
eradicabitur illa plantatiode qua apłs̃
ait Ego plantaui apollo rigauit. S soluit᷑
questio. ex eo qͦd sequit᷑. ds̃ autẽ increm̃tũ
dedit. Dicit et ipse. Dei agri cultura. dei edi¬
ficatio estis. Et in alio loco. Dei cooꝑatoressu
inꝰ. Si autẽ cooꝑatores. igit᷑ et plantante pau¬

Expanded text:
omnis superstitio observationum Judaicarum fuerat omnis superstitio observationum Judaicarum fuerat elisa; qui in cibis sumendis abominandisque, rteritur in Ecclesiasticis Scripturis, scandalum, breviter offendiculum, vel ruinam et impactionem pedis possumus dicere. Quando ergo legimus: Quicumque de minimis istis scandalizaverit quempiam, hoc intelligimus, qui dicto factove occasionem ruinae cuiquam dederit. At ille respondens, ait: Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Etiam quae planna sunt quaestionibus. Omnis, inquit, plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Ergo eradicabitur et illa plantatio, de qua Apostolus ait: Ego plantavi, Apollo rigavit . Sed solvitur quaestio ex eo quod sequitur: Deus autem incrementum dedit . Dicit et ipse: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Et in alio loco: Cooperatores Dei sumus. Si autem cooperatores: igitur plantante Pau
Abbreviated transcription (Latin):
bos uocat. qͥb om̃s uescunt᷑ homines. uerbi grasu
illã carnẽ: ostreas. lepores. et istus modi anim in¬
tia. que ungulã ñ findunt. nec ruminant. nec
squamosa in piscib sunt. Unde et in actib aplõrũ.
scriptũ est. Qđ deus sanctificauit tu ne cõmune
direris. Cõmune gͦ. qͦd ceteris hominib pat&
et quasi ñ est de parte dei. ꝓinmundo appellat᷑.
Non quod intrat in os coinquinat hominẽ: sed qͦd ꝓ¬
cedit ex ore. hoc coinquinat hominẽ. Opponat
prudens lector. et dicat. Si qͦd intrat inos cͥoinqͥ¬
uat hominẽ. quare idolotitis ñ uescim᷑: Et apłs
scribit. ñ potestis calicẽ dñi bibere. et calicẽ demo¬
nioꝵ. Sciendũ gͥ. quod ipsi quidẽ cibi et om̃is cre¬
atura dei ꝑse munda sit: sed idoloꝵ ac demonũ
inuocatio ea facit in munda. T̃unc accedentes
discipuli eiꝰ. dixerunt ei. Scis qͥa pharisei audi¬
to uerbo scandalizati sunt: E.x unosermone.

Expanded text:
bos vocat, quibus omnes utuntur homines. Verbi gratia, bos vocat, quibus omnes utuntur homines. Verbi gratia, suillam carnem, ostreas, lepores, et istiusmodi animantia quae ungulam non findunt; nec ruminant, nec squamosa in piscibus sunt. Unde et in Actibus Apostolorum scriptum est: Quod Deus sanctificavit, tu ne commune dixeris . Commune ergo, quod caeteris hominibus patet, et quasi non est de parte Dei, pro immundo appellatur. Non quod intrat in os communicat hominem: sed quod procedit ex ore hoc coinquinat hominem. Opponat prudens lector, et dicat: Si quod intrat in os non coinquinat hominem, quare idolothytis non vescimur? Et Apostolus scribit: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum . Sciendum igitur quod ipsi quidem cibi, et Dei creatura per se omnis munda sit: sed idolorum ac daemonum invocatio ea faciat immunda. Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei: Scis quia Pharisaei, audito verbo hoc, scandalizati sunt? Ex uno sermone
Abbreviated transcription (Latin):
tate confitiebant᷑ Atq ita fiebat ut oblatioli¬
beroꝵ. sub occasione templidei. insacerdotum
lucra cederet. Hec pessima phariseorꝑ. traditio:
ligatos ere alieno. et nolentes sibi creditũ red¬
dere. dellgabant sacerdotib ut exacta pecunia
ministeriis templi. et eoꝵ usib deseruiret. Potest
autẽ et hunc breuit̾ habere sensũ: munus qͦdex
me est tibi ꝓderit. Compellitis inquit filios ut
dicant parentib suis. quodcũq donũ oblaturꝰ
eramdeo in tuos consumo cibos. tibiq ꝓdest opa¬
ter et mater. ut illi timentes acciꝑe. quod deo
audiant mancipatũ. in opẽ magis uellent uitã
ducere. quã comedere de consecratis. Nonqͦd intrat
inoscoinqͥnat hominẽ. s qͦd ꝓcedit ex ore. hoc
coinqͥnat hominẽ. Uerbũ communicat ꝓpͥe
scripturarũ ẽ. et publico sermone ñ teritur. Po¬
pls̃ iudeoꝵ. partẽ dei se eẽ iactitans. cõmunes ci¬

Expanded text:
tate conficiebantur. Atque ita fiebat ut oblatio litate conficiebantur. Atque ita fiebat ut oblatio liberorum, sub occasione templi Dei, in sacerdotum lucra cederet. Haec pessima Pharisaeorum traditio, ligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, delegabant sacerdotibus, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserviret. Potest autem et hunc breviter habere sensum. Manus quod ex me est, tibi proderit: Compellitis, inquit, filios, ut dicant parentibus suis: quodcumque donum oblaturus eram Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater, et mater, ut illi timentes accipere quod Deo 112 mancipatum videant, inopem magis velint vitam ducere, quam comedere de consecratis. Non quod intrat in os communicat hominem: sed quod procedit ex ore, hoc communicat hominem. Vebum communicat, proprie Scripturarum est, et publico sermone non teritur. Populus Judaeorum partem Dei esse se jactitans communes ci
Abbreviated transcription (Latin):
aut matrẽ. Nonor. inscripturis. ñ tantũ in sa¬
lutationib et officus deferendis. qͥntũ in ele¬
mosinis. ac munerũ oblatione sentitur. hono¬
ra inquit apls uiduas. que uere uidue sunt. hic
honor: donũ intelligitur. Et in alio loco. Presbr̃
duplici honore honorandi. imaxime qͥ laborant
in uerbo et doctrina dei. Et ꝑhoc mandatũ ui¬
bei᷑. ut boui trituranti os ñ claudamꝰ. et dignꝰ
sit oꝑariꝰ mercede sua. Preceꝑat dñs. uel imbecil¬
litates. uel etates. uel penurias parentũ conside¬
rans. ut filii honorarent. etiã inuite necessariis mi¬
nistrandis parentes suos. Hane ꝓuidentissimã
dei legem. uolentes scribe et pharisei subuertere
ut impietatẽ sub nomine pietatis inducerent.
docuerunt pessimos filios ut siqͥs ea que offert᷑n
da sunt parentib deo uouere uoluerit qͥuerus
ẽ. pat̾. oblatio dei p̾ponat᷑ parentũ munerib Nel
certe ipsi parentes que deo sacrata cernebant. ne
sacrilegũ crimen incurrerent declinantes. eges¬

Expanded text:
te. Honor in Scripturis non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum 111 in eleemosynis ac munerum oblatione sentitur . Honora, inquit Apostolus, viduas, quae vere viduae sunt ; hic honor donum intelligitur. Et in alio loco: Presbyteri duplici honore honorandi, maxime qui laborant in verbo et doctrina Dei . Et per hoc mandatum jubemur, ut bovi trituranti os non claudamus . Et dignus sit operarius mercede sua . Praeceperat Dominus, vel imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent, etiam in vitae necessariis ministrandis, parentes suos. Hanc providentissimam Dei legem volentes Scribae et Pharisaei subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parenda sunt, Deo vovere voluerit qui verus est Pater, oblatio Domini praeponatur parentum muneribus: vel certe ipsi parentes, quae Deo consecrata cernebant, ne sacrilegii crimen incurrerent, declinantes, eges
Abbreviated transcription (Latin):
runt in terrã genesareth. Si sciremꝰ qͥd in
linguanrã reson̾et genesareth. intellige
de ꝑsecutionis naufragio liberatã trinsdu¬
cat ad litus: et in tranquillissimo portu
faciat reqͥescere. Et cũ cognouissent eũ ui¬
ri loci illius. miserunt in uniuersã regi¬
onẽ illã. Cognouerunt eũ. rumore ñfacie.
Del certe ꝓsignoꝵ. magnitudine que oꝑabat᷑
in populis. etiã uultũ plurimis notus erat.
Et uide qͦnta fides sit hominũ. terre genesa¬
reth: ut ñ p̃sentiũ tantũ saluti contenti
sint sed mittunt ad alias ꝑ circuitũ ciuita¬
tes: qͦd om̃s currant ad medicũ. Et obtuler̃
ei om̃s male habentes et rogauerunt eũ ut
uel fimbriã uestimenti eius tangerent. Et
quicũq tetigerunt: salui facti sunt. Qui
male habent᷑ ñ tangant corpꝰihũ. neq totũ
uesti mentũ euis. s extremã fimbriã. Et qui¬
cũq tetigerint. sanabunt᷑ fimbriã uestim̃¬

Expanded text:
runt in 109 terram Genesareth. Si sciremus quid in runt in 109 terram Genesareth. Si sciremus quid in nostra lingua resonaret Genesareth, intelliger, Ecclesiam de persecutionis naufragio liberatam transducat ad littus, et in tranquillissimo portu faciat requiescere. Et cum cognovissent eum viri loci illius, miserunt in universam regionem illam. Cognoverunt eum rumore, non facie, vel certe pro signorum magnitudine, quae patrabat in populis, etiam vultu plurimis notus erat. Et vide quanta sit fides hominum terrae Genesareth, ut non praesentium tantum salute contenti sint, sed mittant ad alias per circuitum civitates, quo omnes currant ad medicum. Et obtulerunt ei omnes male habentes, et rogabant eum, ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent. Et quicumque tetigerunt, salvi facti sunt. mali se habent, non tangant corpus Jesu, neque totum vestimentum ejus, sed extremam fimbriam; et quicunque tetigerint, sanabuntur. Fimbriam vestime
Abbreviated transcription (Latin):
homuiẽ ñ negabunt. Dideis gͦ uentũ uali¬
dũ uenientẽ: timuit. Et cũ cepisset mergi.
clamauit dicens. Dñe saluũ me fac. Arde¬
bat animi fides. sed humana in ꝓfundũ in
firmitas trahebat. Paululũ gͦ relinqͥt᷑ tẽpta¬
tioni. ut augeat᷑ fides. et intelligat se ñ facul¬
tate postulationis. s potentia dnĩ conserua¬
tũ. Et continuo ihc̃ extendit manũ ad pre
hendit eũ. et ait illi. Modice fidei quare du¬
bitasti: Si aplõ petro de cuiꝰ fide et ardore men¬
tis supradiximꝰ. qui confident̃ saluatorẽ ro¬
gauerat dicens. dñe si tues iube me uenire
ad te suꝑ aquas. quia paululũ timuit. dicitꝰ᷑
modice fidei quare dubitasti. qͥd nobis dicen
dũ. qͥ huiꝰ modice fidei. ne minimã quidem
tate mari reddita. que pꝰ nimias ꝓcellas in¬
terdũ et casu fieri solet. naute atq uecꝰto¬
res uere dei filiũ confitent᷑ et arrius in ecclã
p̃dicat creaturã. Et cũ tranffretassent. uene¬

Expanded text:
t. Videns vero ventum validum, timuit. Et cum coepisset mergi, clamavit, dicens: Domine, salvum me fac. Ardebat animi fides, sed humana fragilitas in profundum trahebat: paululum ergo relinquitur tentationi, ut augeatur fides, et intelligat se non facilitate postulationis, sed potentia Domini conservatum. Et continuo Jesus extendens mano. Et ait illi: Modicae fidei, quare dubitasti? Si apostolo Petro de cujus fide et ardore mentis supra diximus, quod confidenter rogaverit Salvatorem dicens, Domine, si tu es, jube me venire ad te supra aquas, quia paululum timuit, dicitur ei, modicae fidei, quare dubitasti? quid nobis dicendum est, qui hujus modicae fidei nec minimam quidem tate maris reddita, quae post nimias procellas interdum et casu fieri solet, nautae atque vectores vere Dei filium confitentur, et Arius in Ecclesia praedicat creaturam. Et cum transfretasset, vene
Abbreviated transcription (Latin):
forinis oꝑatio sp̃c scĩ. deqͦ ysaias loquit᷑. his gra¬
dib sententi isq congruere. S interẽ ordinis. Nã
ibi enumeratio ab excellentiorib cepit. Inc uͦ ab in¬
feriorib. Ibi naniq incipit a sapientia dei. et de
sinit adtimorẽ dei.S intiũ sapientie timordĩ
ẽ. Iua ꝓpter si gradatĩ tamꝗ̃ ascendentes nume¬
remus. primus ibi c̃ timor dei secunda pietas.
t̃tia scientia. quarta fortitudo. qͥntũ consiliũ. sex¬
tũ intellectus. septuna sapientia. Tumor dei con¬
eft no li extolli. Pietas. congruit mitibꝰ. Sienĩ
pie querit. honorat scãm scripturã. ⁊ n̾rep̾hen¬
dit qđ nondũ intelligit. et ꝓptã ñ resistit.

Expanded text:
sancti, de qua Isaias loquitur , his gradibus sententiisque congruere. Sed interest ordinis; nam ibi enumeratio ab excellentioribus coepit, hic vero ab inferioribus. Ibi namque incipit a sapiesinit ad timorem Dei, sed initium sapientiae timor Domini est. Quapropter si gradatim tanquam ascendentes numeremus, primus ibi est timor Dei, secunda pietas, tertia est scientia, quarta fortitudo, quintum consilium, sextus intellectus, septima sapientia. Timor Dei conest, noli extolli. Pietas congruit mitibus: qui enim pie quaerit, honorat sanctam Scripturam, et non reprehendit quod nondum intelligit, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
cepturi ad nõ. cumrẽ quȩ datur. ille quiac¬
cipit ex soluat. Recte itaq ad hoc beneficii
tribuendi genus. nos diuina hortat᷑ aucto¬
ritas dicens. Et qui uoluerit abste mutuari.
neauersatꝰ fueris. id ẽ ne ꝓptẽa uoluntatẽ
alienes ab eo qui petit. quia & peccunia tua
uacalit. et ds tibi ñ redditurꝰ ẽ cũ homo red¬
diderit. Sed cum cxp̃cepto dei id facis. apud
illũ qui hec iubet infructuosũ ẽẽ ñ potest.

Expanded text:
cepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accepturi a Deo, cum rem quae datur, ille qui accipit exsolvat. Recte itaque ad hoc beneficii tribuendi genus nos divina hortatur auctoritas dicens, Et qui voluerit a te mutuari, ne aversatus fueris: id est, ne propterea voluntatem alienes ab eo qui petit, quia et pecunia tua vacabit, et Deus tibi non redditurus est, cum homo reddiderit; sed cum id ex praecepto Dei facis, apud illum qui haec jubet, infructuosum esse non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
sciri. aut credi ab homine potest. Et cũ iuste
negaueris qđ petit. iadicanda ẽ ipsa ĩtitia.
ut ñ eum in anẽ dimittas. Ita omĩ petenti te
dabis. quãuis ñ semꝑ id qͦd petit dabis. Et a¬
liquando aliquid meliꝰ dabis. cũ petentẽ iniꝰ¬
ta correxeris. Quod autẽ ait. qui uoluerit ate
mutuari. neauersatꝰ fueris. ad anunũ referen¬
dũ est. Hilarem erũ datorẽ diligit ds. odutu
atur autẽ omĩs qui accipit. etiã si ñ ipse solu¬
turꝰ ẽ. Cũ enĩ miseri cordib ds plura restituat.
om̃is quibeneficiũ prestat fenerat᷑. Aut si
ñ placet acciꝑe mutuantẽ nͥ eum qͥ accipit
redditurꝰ. intelligendũ ẽ dnm. ipsa duo ge
nera p̃standi ẽẽ cõplexũ. Namq aut dona¬
mus qđ damus beniuolȩ aut reddituro cõ¬
modamus. Et plerumq homines. qͥ ꝓposito
diuino p̃mio donare parati sunt addandũ
qͦdinutuũ petit᷑. pigri fiunt. quasi nichil re¬

Expanded text:
sciri aut credi ab homine potest, et cui iuste sciri aut credi ab homine potest, et cui iuste negaueris quod petit, indicanda est ipsa iustitia, ut non eum inanem dimittas. ita omni petenti te dabis, quamuis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem te iniusta correxeris. Quod autem ait: qui uoluerit a te mutuari, ne auersatus fueris, ad animum referendum atur autem omnis qui accipit, etiam si non ipse soluturus est: cum enim misericordibus Deus plura restittat, omnis qui beneficium praestat, feneratur. Aut si non placet accipere mutuantem nisi eum qui accipit redditurus, intelligendum est Dominum duo ipsa genera praestandi esse complexum. Namque aut donamus quod damus benevole, aut reddituro commodamus. Et plerumque homines, qui proposito divino praemio donare parati sunt, ad dandum quod mutuum petitur pigri fiunt, quasi nihil re
Abbreviated transcription (Latin):
uindicta possit restitui. Namq oꝑam indebitã
uiolent᷑ exigere. sine ullo uiditio. sicut facit
qui angiriat hominẽ imꝓbe. ⁊ cogit se illicite
adiuiuari abinuito. et pęnã improbitatis potest
luere. ⁊ oꝑam reddere. si hanc ille repetat. qui
imꝓbũ ꝑtulit. Inhis gͦ om̃ib generib iniuri¬
arũ. dñs doca pacientissimũ ⁊ nusericordissi¬
mũ & ad plura ꝑferenda paratissimũ animũ
xp̃iani esse oportere. Sed qm̾ parum ẽ ñ nocere
nͥ etiã prestes benefitiũ. quantũ potes. conseqͣn¬
ter adiungit. ⁊ dicit. Omĩ petenti teda. ⁊ qui
uoluerit ate mutuari. neaũsatus fueris. Omĩ
petenti inquit. ñ omĩa petenti. ut iddes. qͦd
dari honeste ⁊ iug̃te potest. Quid si ciũ peccu¬
niã petat. qͦui nocentẽ conetur oppriunere:
Iuidsi postremo stuprũ petat. Sed remulta
ꝑsequar. quȩ sunt innumerabilia. id ꝓfecto¬
dandũ ẽ. qđ nec tibi nec alteri noceat. quantũ

Expanded text:
vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam vindicta et cum vindicta possit restitui. Nam qui operam indebitam violenter exigit sine ullo judicio, sicut facit qui angariat hominem improbe, et cogit se illicite adjuvari ab invito, et poenam improbitatis potest luere, et operam reddere, si hanc ille repetat qui improbum pertulit. In his ergo omnibus generibus injuriarum Dominus docet patientissimum et misericordissimum, et ad plura perferenda paratissimum animum christiani esse oportere. 67. Sed quoniam parum est non nocere, nisi etiam praestes beneficium quantum potes, consequenter adjungit, et dicit: Omni petenti te da, et qui voluerit mutuari a te, ne aversatus fueris. Ompetenti, inquit, non omnia petenti, ut id des quod dare honeste et juste potes. Quid si enim pecuniam petat, quia innocentem conetur opprimere? Quid si postremo stuprum petat? Sed, ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
sit animꝰ. plura ꝑpeti. nec correctionẽ neglegat
qua uel concilio. uel auctoritate. uel potes tate
uti potest. Aliud inuiriarũ genus ẽ. qđ integrũ
restitui potest. cuiꝰ due sunt speties: una ad pec¬
cuniã. altera ad oꝑuam ꝑtinet. Iua ꝓpter illiꝰ
detunice uestimento. huiꝰ deangaria mille
passuũ. ⁊ duũ miliũ. exempla subiecta sunt.
quia ⁊ reddi uestimentũ potest. ⁊ quẽ adiuuas
oꝑire potest te. etiã ipse siopꝰ fuerit aduiuare.
Nisi forte. ita potiꝰ distinguendũ ẽ. ut prius qđ
positum ẽ deꝑcussa maxilla. omĩa significet.
quȩ sic ingerunt᷑ abimꝓbis. ut restitiu ñ possit
nisi uindicta. secundũ qͦd ꝓpositũ ẽ deuestim̃¬
to. omĩa sigiuficet. qͣ possunt restitui sinc uin¬
dicta. Et ideo forte additũ ẽ. qͥuoluent tecum
iuditio contenđe. quia qđ ꝑuiditiũ aufertur.
ñ ea ui ꝓutabitur auferri. cui uindicta debeba¬
tur. Tertiũ uͦ exitroq confectũ sit. ut et sine

Expanded text:
sit animus plura perpeti; nec correctionem negligat, qua vel consilio, vel auctoritate, vel potestate uti potest. Aliud injuriarum genus est, quod in integrum restitui potest: cujus duae species, una ad pecuniam, altera ad operam pertinet. Quapropter illius de tunica et vestimento, hujus de angaria mille passuum et duum millium exempla subjecta sunt: quia et reddi vestimentum potest; et quem adjuveris opera, potest te etiam ipse, si opus fuerit, adjuvare. Nisi forte ita potius distinguendum est, ut prius quod positum est de percussa maxilla, omnia significet quae sic ingeruntur ab improbis, ut restitui non possint nisi vindicta: secundum quod positum est de vestimento omnia significet quae possunt restitui sine vindicta; et ideo forte additum est, Qui voluerit tecum judicio contendere, quia quod per judicium aufertur, non ea vi putatur auferri, cui vindicta debeatur: tertium vero ex utroque confectum sit, ut et sine
Abbreviated transcription (Latin):
si. acerto corꝑe discerptã manũ. canis intulit
mensis. in quib conuuiabat᷑ apłs. Cui scripture
licet nob ñcredere. Non eiũ ẽ incatholico cano¬
ne. Iili tamen eam ⁊ legunt et tamꝗ̃ incorrup¬
tissimã uerissimãq honorant. qui ad uersus cor¬
porales iundictas. qͥ st̃ inueter testam̃to nescio
quacecitatẽ acerbissime seuunt. qͦ animo. ⁊ q̃dis¬
tributione tempoꝵ facta sint. onũno nescientes.
Tenebit᷑ ergo in hoc inuiriarũ genere. qđ iundie ꝑ

Expanded text:
si a caetero corpore discerptam manum canis intulit si a caetero corpore discerptam manum canis intulit mensis, in quibus convivabatur apostolus. Cui scripturae licet nobis non credere: non enim est in catholico canone: illi tamen eam et legunt, et tanquam incorruptissimam verissimamque honorant, qui adversus corporales vindictas quae sunt in Veteri Testamento, nescio qua caecitate acerrime saeviunt, quo animo et qua distributione temporum factae sunt omnino nescientes. Tenebitur ergo i
Abbreviated transcription (Latin):
teztam̃to. Ibi enĩ ex maiori parte seruientes
timore p̾mebantur. hic aut̃ maximę dilectio¬
ne liberi nutriebant᷑. Nã et uerbis apłi petri.
ananias ⁊ uxor eiꝰ. sicut iactib apłoꝵ legimꝰ.¬
Et si huic libro heretici. qͥ aduersant᷑ ueteri testa¬
gunt. intueant᷑ dicentẽ dequodã peccatore.
quẽ tradidit sathane minteritũ carrus. ut a¬
iuma salua sit. Et si nolunt hic mortẽ intel¬
ligere fortasse enĩ incertum ẽ. quãlibet uindic¬
tã ꝑsathanã factã ab apło. fateant᷑. qͦd ñ eum
odio. s amore fecisse. manifestat illud ad iec¬
tũ. ut anima salua sit. aninillis libris quibus
ipsi magnã alio toritatẽ. anĩa duertant qđ di¬
cimus. ubi scriptum ẽ apłm̃ thomã inp̾catũ
cuidã. aquo palma ꝑcussus eet. atrocissime
mortis suppliciũ. anunã eiꝰ tam̾ cõmendat.
ut infuturo ei seculo parceret᷑. Ciũ aleone occi¬

Expanded text:
Testamento. Ibi enim ex majori parte servientes Testamento. Ibi enim ex majori parte servientes timore premebantur, hic autem maxime dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus apostolorum l. Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testagunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat illud adjectum, ut anima salva sit. Aut in illis libris, quibus ipsi magnam tribuunt auctoritatem, animadvertant quod dicimus, ubi scriptum est, apostolum Thomam imprecatum cuidam, a quo palma percussus esset, atrocissimae mortis supplicium, animam ejus tamen commendavit, ut in futuro ei saeculo parceretur: cujus a leone occi
Abbreviated transcription (Latin):
terea placeat hominib. ut in illo glorificet᷑
d̃s. Hoc enĩ laudantib expedit. ut ñ hominc̃
sed dm̃ honorent. Sicut inipso homine quẽ¬
tũ quo augeri posset. sunuerurent. Nõ temere
illi udicabant. quib tale uiditut donaue¬
rat ds. Inde ẽ qͦd helias multos morte affecit.
⁊ qđ ꝓpria manu. ⁊ igne diuinitus impetrato.
heliascũ exemplũ dedissent discipuli dño.
cõmemorintes quid ab eo factũ sit. ut etiã¬
ipsis darent potestatẽ. petendi decelo ignẽ
ad consuiendos eos qui sibi hospitiũ ñ p̃bered.
rantiã uindicandi. quȩ adhuc erat uirudibus
anĩ aduertens eos ñ amore correctionis. s odio
desiderare uindictã. Itaq pꝰea quã eos docuit.
quid eẽt diligere ꝓximũ tamꝗ̃ se ipsũ. in fuso
iã scõ spũ. quã decẽ dieb cõpletis. pꝰascensionẽ
suã. de suꝑ ut ꝓmiserat misit. ñ defuerunt ta¬
les uindicte. quãuis multo rarius.ꝗ̃ in ueteri

Expanded text:
terea placeat hominibus ut in illo glorificetur terea placeat hominibus ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit, ut non hominem, sed Deum honorent: sicut in ipso homine qutum, quod augeri posset si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato ,Elia cum exemplum dedissent discipuli Domino, commemoripsis daret potestatem petendi de coelo ignem, ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent rantiam vindicandi, quae adhuc erat in rudibus, animadvertens eos non amore correptionem, sed odio desiderare vindictam. Itaque posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infusosancto, quem decem diebus completis post ascensionem suam desuper, ut promiserat, misit , non defuerunt tales vindictae quamvis multo rarius quam in Veteri
Abbreviated transcription (Latin):
ipse reprobꝰ inueniar. Quod uͦ ait ut luceat
om̃ib qui indomosunt. domũ puto dictã
habitationẽ hominũ. idẽ ipsum mundũ.
ꝓpter id qđ suꝑius ait. uos estis lux mundi.
corã hominib. ut uideant bona facta ur̃a.
iglorificent patrẽ ur̃m qͥ icelis ẽ. Sitantũ¬
modo diceret. sic luceat lumen ur̃m corã ho¬
minib. ut uideant bona fac̾ta ur̃a. finẽ
constitiusse uideretur in laudib hominũ.
quas querunt hẏpocrite. ⁊ qui ambiunt ho
nores. ⁊ captant in anissunã gloriã. Cont᷑
nib placent confusi sunt. qr ds̃ nichil fec̃
illos. Et iterũ. Ds confringet ossa. hominibꝰ
placentiũ. Et rursũ apłs. Non effitiaraur
in anis głe cupidi. Et ipse iterũ. Prob& autẽ
se homo. ⁊ tunc insemet ipso habebit głam. et
ñ in altero. Nongͦ tantũ dixit ut uideant bona
cet hominib ñ ibi finẽ constituat. ut homini¬
b placeat. s referat hoc ad laudẽ dei. ⁊ prop¬

Expanded text:
ipse repipse rept, domum puto dictam habitationem hominum, id est ipsum mundum, propter id quod superius ait, Vos estis lumen mundi: coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Si tantummodo diceret, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra; finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae, et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra nibus placent, confusi sunt, quia Deus nihili fecit illos; » et iterum, « Deus confregit ossa hominibus placentium » : et rursum Apostolus, « Non efficiamur inanis gloriae cupidi » ; et ipse iterum. « Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero » . Non ergo tantum dixit, « ut videant bona cet hominibus, non ibi finem constituat ut hominibus placeat; sed referat hoc ad laudem Dei, et prop
Abbreviated transcription (Latin):
retributionẽ mensure. quia ea qͥsq recipit.
quȩ gessit incorporẽ. Ut illic inquit apłs
recipiat unus quisq quȩ gessit incorpore.
Et tamq̃ dehoc modio corporis. alio locodicit᷑.
⁊ transeunt. ꝗͣ fortasse significat modiꝰ. Et̃na
uͦ ⁊ spiritalia. nullo tali fine cohercentur. Nõ
enĩ admensurã dat d̃s spm. Submodio ergo
lucernã ponit. quisqͥs lucẽ doctrine bone
cõmodis temꝑalib obscurat ⁊ tegit. Super̾
dei subicit. ut suꝑior sit p̾dicatio ueritatis.
⁊ inferior sit seruitus corporis. Per ipsã tam̃
corporis seruitutẽ. excelsior luceat doctri¬
na. que ꝑ offitia corporalia. idẽ ꝑuocẽ. et
linguã. ⁊ ceteros corporis motus. inbonis ope¬
rib insinuatur discentib Suꝑ candelabrũ
aut̃ ponit lucernã cũ dicit apłs. Nonsic pug¬
no. tamꝗͣ aerem cedens. s cas᷑tigo corpꝰ me¬
ũ. ⁊ seruituti subitio. ne forte aliis p̃dicans

Expanded text:
retributionem mensurae, quia ea quisque recipit retributionem mensurae, quia ea quisque recipit quae gessit in corpore, ut illic, inquit Apostolus, recipiat unusquisque quae gessit in corpore : et tanquam de hoc modio corporis alio loco dicitur,et transeunt, quam fortasse significat modius; aeterna vero et spiritualia nullo tali fine coercentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bonae doctrinae commodis temporalibus obscurat et tegDei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est, per vocem et linguam et caeteros corporis motus, in bonis operibus insinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus: Non sic pugno, tanquam aerem caedens, sed castigo corpus meum, et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans,
Abbreviated transcription (Latin):
sal terre. sic nunc dicit. lumen mundi. Ham
neq suꝑiꝰ ista terra accipienda ẽ. quã pedibꝰ
corporeis calcamꝰ. s homines qͥit̾ra habrtant.
uel etiã peccatores. quoꝵ condiendis et extin¬
guendis fetorib. apostolicũ salẽ dñs misit.
Et hic mundũ ñcelũ & t̾ram. s homines qui
sunt inmundo. uel diligunt mundũ. oport&
intelligi. qͥb illuminandis. apłi missi sunt.
Monpotest ciuitas abscondi suꝑ montẽ consti
q accendunt lucernã. & ponunt eã submodio.
Quid putamus ita ẽẽ dictũ submodio. ut oc¬
cultatio tantũ lucerne sit accipienda. tamꝗ̃
si dicer&. nemo accendit lucernã. ⁊ occultat
illã. An aliquid etiã modiꝰ significat. ut hoc
sit ponere lucernã submodio. suꝑiora facere
corporis cõmoda. ꝗͣ p̾dicationẽ uerrtatis. ut
ideo quisq uerrtate᷑ ñ p̃dicet dũtimet ne ali
patiatur: Et bene modiꝰ dicitur. siue ꝓpter

Expanded text:
sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis putoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest civitas abscondi super montem constitque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucernae accipienda sit, tanquam si diceret, Nemo accendit lucernam, et occultat illam? an aliquid etiam modius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliqlestiae patiatur? Et bene modius dicitur, sive propter
Abbreviated transcription (Latin):
maledic̾tis indilaceratione fame. Et bene exem¬
ploadortatꝰ c̃. quia uera dicentes solent ꝑsecuti¬
onẽ pati. Nec tamen ideo ꝓphetę antiqui. timo¬
re ꝑsecutionis. aueritatis p̃dicatione defecer̃.¬
Rectissime itaq sequitur uos estis sal terrę. os¬
tendens fatuos ẽẽ udicandos. qͥ temporalium
bonoꝵ uel copiã sectantes. uel in opiã metuen¬
tes. amiitunt et̾na. quȩ nec dari possunt ab ho¬
minib nec auferri. Itaq si sal infatuatũ fuerit.
inqͦ salictur : Id ÷ siuos ꝑ qͦs condiendi sunt quo¬
dã modo populi. metii ꝑsecutionũ temporaliũ
amiseritis regna celoꝵ. quierunt homines ꝑ qͦs
uobis error auferatur. cũ uos elegerit ds̃. ꝑ quos
errorẽ auferet cęteroꝵ: Ergo ad nichilũ ualet
sal infatuatũ. nͥ ut mittat᷑ foras. & calcetur ab
inferior. Sed inferior ñ ẽ. quiquauis corpore mul¬
ta int̾ra sustineat. corde tamen fixus incęlo

Expanded text:
in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemin maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati: nec tamen ideo Prophetae antiqui timore persecutionis a veritatis praedicatione defecerRectissime itaque sequitur, Vos estis sal terrae: ostendens fatuos esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coelorum; qui erunt homines per quos a vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ etiã ꝓpterme ꝓpter eos additũ puto. qͥ uolt̃
deꝑsecutionib ⁊ defamȩ suȩ turpitudine glo¬
de illoꝵ errore dicunt᷑. Et si aliquando etiam
ñ nulla falsa iactant᷑ qͦd temeritate hominũ
plerumq accidit. ñ tamen ꝓpt̾ xp̃m ista pa
curitur. Non enĩ xp̃m sequitur. qͥ ñ secundũ
uerã fidem. ⁊ catholicã disciplinã. xp̃ianus uo¬
catur. Gaudete inquit ⁊ exultate. qm̾ merces
ur̃a multa ẽ incelis. Nonhic cęlos dici puto.
suꝑiores partes huiꝰ usibilis mundi. Non enĩ
merces nr̃a qͣ inconcussa ęterna ẽẽ debet. in
reb uolubilib ⁊ temꝑalib collocanda ẽ. s incę¬
lis dictũ puto. inspiritalib firmam̃tis. ubi
habitat sempit̾na iustitia. In quoꝵ coꝑatione.
t̃ra dicitur anima iniqua. cui peccanti dictũ
ẽ. terra es. ⁊ unt̾rã ibis. Dehis celis dicit apłs. qm̃ c̃
ꝑficietur. cũ etiã mortale hoc induerit ĩ mor¬
uos fucr̃. Hunc ꝑsecutionẽ generalit᷑ posuit. et

Expanded text:
m etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine glode illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumtiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non secundum veram fidem et catholicam disciplinam Christianus vocatur. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporariis collocanda est; sed in coelis dictum puto in spiritalibus firmamentis, ubi habitat sempiterna justitia. In quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est: Terra es, et in terram ibis . De his coelis dicit Apostolus: Quperficietur, cum etiam hoc mortale induerit immorvos fuerunt. Nunc persecutionem generaliter posuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊ exultate. qm̾ merces ur̃a multa ẽ incelis.
Animaduertat. qͥsquis delitias huiꝰ sęculi.
⁊ facultates rerũ temporaliũ querit in nomi¬
ne xp̃iano. intrunsecus ẽẽ beatitudinẽ nr̃am.
sicut de anima ecđiastica ore ꝓpłncodicit᷑.
Om̃is pulchritũdo filiȩ regis intrinsecus. Nã
extrinsecꝰ maledicta. ⁊ ꝑsecutiones. & detrac¬
tiones ꝓmitturt᷑. dequib tam̃ magna mer¬
ces incelis ẽ. Quȩ sentitur in corde pacientiũ
eoꝵ qui iã possunt dicere gloriamur intͥbu¬
lationib scientes qm̃ tͥbulatio patientiã
oꝑatur. patientia aut̃ ꝓbationẽ. ꝓbatio spẽ.¬

Expanded text:
te et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio ve
Abbreviated transcription (Latin):
Sapientia congruit pacificis. in quib iã ordi¬
nata sunt om̃ia. nullusq motus aduersus ra¬
tionẽ rebellis ẽ s cuncta obtemꝑant spũr ho¬
minis. cũ & ipse obtemꝑat deo. Deqͥb hic dicit᷑.
Beati pacifici. Unũ aut̃ p̃miũ. qͦd ÷ regnũ cę¬
loꝵ. ꝓipsis g̃dib uarię nominatũ ẽ. Inprimo
sicut oportebat positũ ẽ regnũ celoꝵ. qͦdẽ ꝑ
fecta. summaq sapientia. animȩ racionalis.
Sic itaq dictũ ẽ. beati pauꝑes spũ. qm̃ ipsoꝵ¬

Expanded text:
Sapientia congruit pacificis, in quibus ordiSapientia congruit pacificis, in quibus ordinata sunt omnia, nullusque motus adversus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum ipse obtemperat Deo. De quibus dicitur hic: Beati pacifici. Unum autem praemium, quod est regnum coelorum, pro his gradibus varie nominatum est. In primo, sicut opd est perfecta summaque sapientia animae rationalis. Sic itaque dictum est, Beati pauperes spiritu; quo
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ipsi hereditate possidebunt t̾ram. Scientia
congrunt lugentib. qui ia cognouer̃ inscripturis.
qͥb mnalis uincti teneant᷑ quȩ tamꝗͣ bona ⁊ uti¬
lia ignorantes appetier̃. dequib Inc dicit᷑. beati
qͥlugent. Fortitudo. congrut esurientib et si¬
tientib. Laborant enim. desidantes gaudiũ
deueris bonis & amorẽ at̾renis ⁊ corporalibus
aũtere cupientes. Dequib hic dicitur. Beati qͥ
esuriunt ⁊ sitiunt iustitiã. Consiliũ congruit
misericordib. Hoc enĩ unũ remediũ ẽ. detantis
malis euadendi. ut dimittamꝰ sicut nob̾ dimit¬
ti uolumus. ⁊ aduiuemꝰ in quo possumꝰ alios. sic̃
& nos in quo ñ possumꝰ. cupunus ad uiuari. De
quib hic dicitur. Beati misericordes. Inttellectꝰ
congruit mundiꝰ corde. tamꝗ̃ purgito occulo
qͦ cerni possit. qͦd corporeus oculus ñuidit. nec
auris audiuit. nec incor hominis ascendit.
Deqͥb hic dicit᷑. Deati mundo corde. & cȩteri

Expanded text:
editate possidebunt terram. Scientia congruit lugentibus, qui jam cognoverunt in Scripturis quibus malis vincti teneantur, quae tanquam bona et utilia ignorantes appetierunt. De quibus hic dicitur: Beati qui lugent. Fortitudo congruit esurientibus, et sitientibus, laborant enim desiderantes gaudium de veris bonis et amorem a terrenis et corporalibus avertere cupientes. De quibus hic dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam. Consilium congruit misericordibus, hoc enim unum remedium est de tantis malis evadendi, ut dimittamus sicut nobis dimitti volumus, et adjuvemus in quo possumus alios, sicut t nos in quo non possumus cupimus adjuvari: de quibus hic dicitur, Beati misericordes. Intellectus congruit mundis corde, tanquam purgato oculo, quo cerni possit quod corporeus oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit : de quibus hic dicitur, Be
Abbreviated transcription (Latin):
rũ feriarũ. quas ingeneratione noui hominis
cȩlebramꝰ. ⁊ numerũ ipsũ pentecostes. Nã sep¬
tenario numero. septies multiplicato. qͦ fiunt
qͥdragita nouẽ. quasi octauus additur. ut
quinquaginta cõpleantur. ⁊ tamꝗ̃ redeatur

Expanded text:
rum feriarum, quas in regeneratione novi hominis rum feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus, et numero ipso Pentecostes. Nam septenario numero septies multiplicato, quo fiunt quadraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur, et tanquam redeatur
Abbreviated transcription (Latin):
fectio laborantib fortiterq certantib ad sa¬
lutẽ. Deati qui esuriunt : sitiunt ĩtitiã. qm̃
ipsi saturabuntur. Misericordib nuscđia. tãꝙ̃
uͭ & obtimo consilio utentib. ut hoc eis exhibeatur
a potentiore. qͦd inualidiorib exlnbent. Beati mise¬
ricordes. qm̃ ipsoꝵ miserebitur ds̃ oundis corde
facultas uidendi dm̃. tamꝗ̃ purũ oculũ. ad intel¬
ipsedm̃ udebunt. Pacificis dei similitudo. tamꝗ̃
ꝑfecte sapientib formatisq adimaginẽ dĩ ꝑ
regenerationẽ renouati hominis. Beati pacifi
credimus. Nã illa om̃imoda. ⁊ inangłicã formã
nutatio. que post hanc uitã ꝓmittit᷑. nullis
uerbis exponi potest. Beati᷑ qui ꝑsecutionẽ pa¬
Hec octaua sententia. quȩ ad caput redit. ꝑfec
tumq hominẽ declarat. significat fortasse et
cireumcisionẽ octaua die inueteri testam̃to. ⁊
dĩi resurrettionẽ post sabbatũ qͥ÷ utiq octa¬
uus idemq primus dies. & celebratione̾ octaua¬

Expanded text:
fectio laborantibus fortiterque certantibus ad salutem: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Misericordibus misericordia, tanquam vero et optimo consilio utentibus, ut hoc eis exhibeatur a potentiore, quod inferioribus exhibent: Beati misericordes, quoniam ipsorum miserebitur. Mundis corde facultas videndi Deum, tanquam purum oculum ad inteliam ipsi Deum videbunt. Pacificis Dei similitudo, tanquam perfecte sapientibus formatisque ad imaginem Dei per regenerationem renovati hominis: Beati pacificredimus. Nam illa omnimoda in angelicam formam mutatio, quae post hanc vitam promittitur, nullis verbis exponi potest. Beati qui persecutionem paHaec octava sententia, qutumque hominem declarat, significatur fortasse et circumcisione octava die in Veteri Testamento, et Domini resurrectione post Sabbatum, qui est utique octavus, id est primus dies, et celebratione octava