comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
claues regni cęloꝵ: Nidete quẽadmodũ ꝓse¬
cutus ẽ. ꝓfessionem ueram. piam. plenam
fiducia: qui dix̃. tu es xp̃c filius dei uiuiz
Continuo autẽ ubi cȩpit loqui dñs de passio¬
ne sua: timuit ille ne periret moriendo. cũ
ipsi nos periremus. nͥ ule moreretur: et ait:
Absit domine: non fiet istud Et dñs illi cui
paulo ante dixerat beatus es. et suꝑ hanc pe¬
tram ȩdificabo eccłiam meam: redi inqͥt
retro sathanas.scandalum mͥ es. Quare ergo
sathanas. qui paulo ante beatus. et petra:
Non enim sapis quȩ di sunt. ait: s quȩ sunt
hominis: Paulo ante quȩ dei: quia ñ t̾ re¬
uelauit caro et sangius: s pat̃ m̃s qui est in
cȩlis Quando indo laudabat sermonẽ: ñ
sathanas. s petrus. apetra Quando autẽ a
se.⁊ exhumana infirmitate amore hominis
carnali. qđ impedimento eẽt salut ipsius
et cȩceroꝵ: sathanas dictus ẽ: Quare : quia p̃¬

Expanded text:
claves regni coelorum. Videte quemadmodum proseclaves regni coelorum. Videte quemadmodum prosecutus est confessionem veram, piam, plenam fiduciae, quia dixit, Tu es Christus Filius Dei vivi. Continuo autem ubi coepit loqui Dominus de passione sua, timuit ille ne periret moriendo, cum ipsi nos periremus nisi ille moreretur; et ait, Absit, Domine, non fiet istud. Et Dominus illi, cui paulo ante dixerat, Beatus es, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, Redi, inquit, retro satanas, scandalum mihi es: Quare ergo satanas, qui paulo ante beatus et petra? Non enim sapis quae mei sunt, ait, sed quae sunt hominis . Paulo ante quae Dei: quia non revelavit tibi caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est. Quando in Deo laudabat sermonem, non satanas, sed Petrus a petra: quando autem a se, et ex humana infirmitate, amore hominis carnali, quod impedimento esset saluti ipsius et caeterorum, satanas dictus est. Quare? Quia pr
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce qͥ me monet: ecce aquo auditurus sũ
p̃cepta quib uiuam: Precedere te uult: &
p̃cedendo non corrigitur: Non adtendit q
uerba tua non sunt tua: ñ adtendit quia
uitam tuã adõ enuntias. ñ tͥ Precedendo gͦ
ñ corrigitui Bonum ẽ. illi ut conu̾tatur re¬
trorsum: et quem p̃cedere uolebat sequat᷑:
Dñs de passione sua futura discipłis loqueba¬
tur: exhorruit petrus. & ait Absit dñe: ñ
fiet istud Qui paulo ante dixerat tu es xp̃c
filius dĩuiui. confessus dm. tuuit eũ mo¬
ri quasi hominem: Dñs autem qui sic ue¬
nerat ut pateretur neq enim alit̃ salui eẽ
possemꝰ. nͥ eiꝰ sanguine redimeremur: paulo
ante confessionẽ petri laudauerat et dixerat:
qͥa ñtͥ caro & sanguis reuelauit hoc s pat̃
m̃s qui incęlis ẽ. Propterea tu es petrus: &
suꝑ istã petram ȩdificabo eccłiam meam:
et portȩ inferoꝵ ñuindicent eam: et tͥ dabo

Expanded text:
Ecce qui me monet, ecce a quo auditurus sum Ecce qui me monet, ecce a quo auditurus sum praecepta quibus vivam! Praecedere te vult, et praecedendo non corrigitur. Non attendit quia verba tua non sunt tua; non attendit quia vitam tuam Deo enuntias, non tibi. Praecedendo ergo non corrigitur: bonum est illi ut convertatur retrorsum, et quem praecedere volebat sequatur. Dominus de passione sua futura discipulis loquebatur, exhorruit Petrus, et ait, Absit, Domine, non fiet istud: qui paulo ante dixerat, Tu es Christus Filius Dei vivi, confessus Deum, timuit eum mori quasi hominem. Dominus autem qui sic venerat ut pateretur, neque enim aliter salvi esse possemus, nisi ejus sanguine redimeremur, paulo ante confessionem Petri laudaverat, et dixerat: Quia non tibi caro et sanguis revelavit hoc, sed Pater meus qui in coelis est. Propterea tu es Petrus, et super istam petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferorum non vincent eam; et tibi dabo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tͥs illi: ñ tua querens. ñ tͥ uiuens: s ei qui
pomnib mortuus ẽ: Et enĩ dequib dam
repbis qͥd ait idem apls: Om̃s enim sua
querunt: ñ que iħu xp̃i S si ꝓpterea enun¬
tias uitam tuã. ut tͥ ꝓsit et aliis ñ ꝓsit: tibi
illamenuntias. ñdo:Si aũt sic enuntias uitam
tuã. ut aliosetiã inuites ad accipiendã uitam ꝗͣ
⁊ tu accepisti:enuntiasuitam tuam illi ãquo
accepisti: ⁊ habeb̃ mercedẽ ãpliorẽ: qr ⁊ ex eo qd
accepisti ñ ingratus exstitisti D s̃ uitam
meam enuntiaui tͥ: posiusti lacrimas meaᷤ
inconspectu tuo Exaudisti me: dep̃can¬
tem tez Sicut inꝓmissione tua Quia sic̃
ꝓmiseras: hoc egisti Dixisti de exauditurũ
flentem: credidi : fleui: exauditus sum: in¬
ueni de misericordem inꝓmittendo: ueracẽ
ꝓdest: non male illis optat Et enim p̃cedẽ
uolunt: ideo corrigi nolunt:. Mones inimi¬
cum tuum. ut bene uiuat: ut se corrigat.
lle contempnit: ille respuit uerbũ tuum:

Expanded text:
erens, non tibi vivens, sed ei qui pro omnibus mortuus est. Etenim de quibusdam reprobis quid ait idem Apostolus? Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Si propterea enuntias vitam tuam ut tibi prosit, et aliis non prosit, tibi illam enuntias, non Deo: si autem sic enuntias vitam tuam, ut alios etiam invites ad accipiendam vitam quam et tu accepisti, enuntias vitam tuam illi a quo accepisti, et habebis mercedem ampliorem, quia et ex eo quod accepisti non ingratus exstitisti. Deus, vitam meam enuntiavi tibi. Posuisti lacrymas meas in conspectu tuo. Exaudisti me deprecantem te. Sicut et in repromissione tua. Quia sic promiseras, hoc egisti. Dixisti te exauditurum flentem: credidi, flevi, exauditus sum; inveni te misericordem in repromittendo, veracem prodest, non male illis optat: etenim praecedere volunt, ideo corrigi nolunt. Mones inimicum tuum ut bene vivat, ut se corrigat: ille contemnit, ille respuit verbum tuum:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ autem faciunt facere nolite: Dicunt .N.
& ñ faciunt: Illi int̾renis reb leuant cor in
celum: isti incęlestib uerbis trahunt cor in
terram: Nemet autem tempꝰ uentilabri. qñ
utrunq diligentissime discernat᷑: ne gra¬
num aliqđd dranseat inaceruum paleȩ com¬
burendum: nec una stipula transeat admaᷤ¬
sam inhorreo recondendam: Quandui gͦ
nunc ꝑmictum ẽ. audiamus hinc uocem
nrãm: idest ciuium regni cęloꝵ. Hoc enĩ
affectare debemus: tolerare hic malos. quã
dolerari abonis: et comungamus nos huic
uoci. & aure. & lingua. & corde. &opere:
Qđ si fecerimus: nos hic loquemur inhis

Expanded text:
quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt. Illi in terrenis rebus levant cor in coelum, isti in coelestibus verbis trahunt cor in terra. Veniet autem tempus ventilabri, quando utrumque diligentissime discernatur, ne granum aliquod transeat in acervum paleae comburendum, ne una stipula transeat ad massam in horreo recondendam . Quamdiu ergo nunc permixtum est, audiamus hinc vocem nostram, id est civium regni coelorum hoc enim affectare debemus, tolerare hic malos, quam tolerari a bonis; et conjungamus nos huic voci, et aure, et lingua, et corde, et opere. Quod si fecerimus, nos hic loquimur in his
Abbreviated transcription (Latin):
laboratur: unum deterra: alterum decȩlo
cogitantium: unum cor in ꝓfundũ mit¬
tentium: alterum cor angłis coniungenti¬
um: unum sꝑantium deterrenis. quibus
pollet hic mundus: alterum p̃sumen¬
tium decȩlestib quȩ ꝓmisit ñ mendax ds̃.
Sed mixta sunt ista duo genera hominum
Inuenimus mͦ ciuem iherłm. ciuẽ regni celoꝵ
amministrare aliqͥd int̾ra: ut puta purpu¬
ras gerit: magistratus ẽ edilis ẽ ꝓconsul. ẽ.
imperator. ẽ. rem publicam gerit terrenã.
s cor sursum habet: si xp̃ianus. si fidelis.si
er hester: quȩ cum esset uxor regis: uentũ c̃
Et cum adđm oraret coram dño ubi mentiri ñ
posset: moratione sua dixit. ita sibi fuisse illa
ornamenta regalia sicut pannũ menstruatȩ:
rursus continuo gratulemur omnib homi¬
nib qͦs uidemus agere negotia cęlestia: qͥa
& filii pestilentię sedent aliqͣndo incathedra
moysi. dequib dicitur. Quȩ dicunt facite:

Expanded text:
laboratur; unum de terra, alterum de coelo laboratur; unum de terra, alterum de coelo cogitantium; unum in profundum cor mittentium, alterum cor Angelis conjungentium; unum sperantium de terrenis quibus pollet hic mundus, alterum praesumentium de coelestibus quae promisit non mendax Deus. Sed mixta sunt ista genera hominum. Invenimus modo civem Jerusalem, civem regni coelorum administrare aliquid in terra; ut puta, purpuram gerit, magistratus est, aedilis est, proconsul est, imperator est, rempublicam gerit terrenam: sed cor sursum habet, si christianus est, si fidelis est, si er Esther, quae cum esset uxor regis, ventum est et cum oraret coram Deo, ubi mentiri non posset, in oratione sua dixit, ita sibi fuisse illa ornamenta regalia sicut pannum menstruatae . rursus continuo gratulemur omnibus hominibus quos videmus agere negotia coelestia; quia et filii pestilentia sedent aliquando in cathedra Moysi, de quibus dicitur, Quae dicunt facite;
Abbreviated transcription (Latin):
sis etiã ꝓpħicus sp̃s adscribens titulũpsal¬
mo huic. uoluerit. ut ñ diceret achimelech
s abimelech: qͥa qͣndo uenit dauid ad patͥs
sui regnũ. tc̃ ẽ ꝓditus: hoc ẽ quando uenit
tum apatre suo. de quo dicit. auferetur a uob̃
ẽ autẽ occisus sicut nec ysaac. cum & ipse
passionem dñi figuraret: nec tamen sine san¬
guine figura trans acta. ẽ. uł ibi ut illius arie¬
tis. uł hic achimelech sacerdotis: Neq enim
occidi oportuit eos. qͦs tc̃ resurgere ñ oporte¬
runtamen effusi sanguinis liberatio. resur¬
rectionẽ potius significabat: quȩ hoc mͦ in
illis figurabat᷑: qͥa uera dñi seruabatur re¬
surrectio: Plura hinc dici possent: si illarum
rerum gestarum in hoc sermone suscepissemꝰ
tractanda mysteria Nc̃ audiamꝰ iã duo ista
genera hominũ: qͣndoquidẽ de titulo isto. &¬
si oposius & fortasse loquaci. tam̃ ut dñs con¬
cessit. exitum ẽ. Duo genera hominũ atten¬
dite: unũ laborantium: alterũ eoꝵ. inquos

Expanded text:
s spiritus adscribens titulum psalmo huic, voluit ut non diceret Achimelech, sed Abimelech, quia quando venit David ad patris sui regnum, tunc est proditus; hoc est quando venit tum a Patre suo, de quo dicit, Auferetur a vobisest autem occisus, sicut nec Isaac, cum et ipse passionem Domini figuraret; nec tamen sine sanguine figura transacta est, vel ibi illius arietis , vel hic Achimelech sacerdotis. Neque enim occidi oportuit eos, quos tunc resurgere non oporterumtamen effuso sanguine, liberans Jesus resurrectionem potius significabat, quae hoc modo in illis figurabatur, quia vero Domino servabatur. Plura hinc dici possent, si illarum rerum gestarum in hoc sermone suscepissemus tractanda mysteria. 6. Nunc jam audiamus ista duo genera hominum, quandoquidem de titulo isto, etsi operosius et fortasse loquacius, tamen ut Dominus concessit, exitum est. Duo genera hominum attendite: unum laborantium, alterum eorum inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
minis & unius syllabȩ differentiam. uel
potius unius litterȩ. uariati sunt tituli:
Incodicib tamen psalmoꝵ cum inspicere¬
mus. magis abimelech quam achimelech
iniienimus & qm inalio loco habes euiden¬
tem psalmum. ñ dissimilitudinẽ nominis.
s ꝓrsus diuersum nomen insinuantem:
quandoquidẽ dauid ante regem achis. ñ
ante regem abimelech immutauit faciem
suam. & dimisit eum & abiit. Titulus aut̃
psalmi sic scriptus ẽ quando immutauit
uultũ suũ coram abimelech Ipsa magis
mutatio nominis. inmysterium nos fecit¬
ẽẽ intentos: netanquam res hystorie ꝑse¬
quaris. & sacrata uela condempnas: Dis-¬
cussum nomen millo psalmo qđ est abi¬
melech: inuenitur interpretari patris mei
regnum: Quomͦ autem patͥs sui regnũ dimi

Expanded text:
minis, et unius syllabae differentiam, vel minis, et unius syllabae differentiam, vel potius unius litterae, variati sunt tituli. In codicibus tamen Psalmorum cum inspiceremus, magis Abimelech quam Achimelech invenimus. Et quoniam in alio loco habes evidentissimum psalmum, non dissimilitudinem nominis, sed prorsus diversum nomen insinuantem; quandoquidem David ante regem Achis, non ante regem Abimelech immutavit faciem suam, et dimisit eum, et abiit: titulus autem Psalmi sic scriptus est, Quando immutavit vultum suum coram Abimelech : ipsa magis mutatio nominis in mysterium facit intentos, ne tanquam res historiae persequaris, et sacrata vela contemnas. Discussum nomen in psalmo illo, quod est Abimelech, invenitur interpretatum, Patris mei regnum. Quomodo autem pat
Abbreviated transcription (Latin):
pat inhoc scło adtempus ciues regni terre¬
ni: Nonne dehis apłs dicit qđ non caste
euuangłium annuntiabant. s t̾rena desi¬
derantes. regnum cȩloꝵ p̃dicabant: sua que¬
rebant. & xp̃m annuntiabant: Et ut no¬
ueris qd et ipsi adopus regni cȩloꝵ tanqͣ
mercennarii assumpti sunt: apłs gaudet
deillis & dicit Sunt qui ꝑinuidiam &
contentionem. xp̃m annuntiant ñ caste:
existumantes tribulationem se suscitare
uinculis meis. Quid enim. dum omnimͦꝰ
Tharisei et scribȩ suꝑ cathedram moysi se¬
derunt Quȩ dicunt facite: quȩ autem fa¬
ciunt facere nolite: Dicunt enim & non
faciunt: Quȩ dicunt ꝑtinent ad dauid:
quȩ faciunt ꝑtinent addoec. Pillos me
audite: illos imitari nolite. Ista duo gene¬
ra hominum sunt hodie interra: Dehis
duob generib hominũ: cantat p̃s iste:¬
melech. cum legamus eum uenisse indo¬
mum achimeleh: & fortasse qđ non ab¬
surde sentimus. ꝓpter simiutudinem no¬

Expanded text:
pat in hoc saeculo ad tempus cives regni terrepat in hoc saeculo ad tempus cives regni terreni? Nonne de his Apostolus dicit, quod non caste Evangelium annuntiabant, sed terrena desiderantes regnum coelorum praedicabant; sua quaerebant, et Christum annuntiabant? Et ut noveritis quod et ipsi ad opus regni coelorum, tanquam mercenarii assumpti sunt, Apostolus gaudens de illis dicit: Sunt qui per invidiam et contentionem Christum annuntiant non caste, existimantes tribulationem se suscitare vinculis meis. Quid enim dum omni modoPharisaei et Scribae super cathedram Moysi sederunt. Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Quae dicunt, pertinent ad David; quae autem faciunt, pertinent ad Doech. Per illos me audite, illos imitari nolite. Ista duo genera hominum sunt hodie in terra. De his duobus generibus hominum cantat psalmus istemelech: cum legamus eum venisse in domum Achimelech. Et fortasse quod non absurde sentimus propter similitudinem no
Abbreviated transcription (Latin):
& regnum cȩleste: Peregrinos habet ciues su¬
os utrumq regnum: regnum terrenũ. &
regnum cȩleste: Regnum eradicandũ: et re¬
gnum inȩc̃num plantandum Modo inhoc
scło. eiues utriusq regni ꝑmixti sunt. Corpꝰ
regni terreni: & corpus regni celestis cõmix¬
tum ẽ. Regnum cȩleste gemit inter ciueste¬
riat ciuies regni cȩloꝵ: et regnum cęleste an¬
gariat. ciies regni terreni: Utrunq uobis
de scriptura dĩ demonstramus: Daniel ettres
pueri: inbabilonia prepositi sunt negociis
regis. Ioseph inegypto scds arege positus ẽ
amministrare rem publicam: de qua repu¬
blica erat ille popłs di liberandus: Inipsa
re publica. angariam quodamm faciebat
ioseph: sicut illi tres pueri. sicut danel
Mamfestum est gͦ qđ usuparat sibi adopera
sua. idest adoꝑa sua regni sui. ñ ad facta
sua mala. regnum terrenum ciues regni
cȩloꝵ. Quid ẽ regnum celoꝵ: Quomͦ usur¬

Expanded text:
et regnum coeleste. Peregrinos habet cives suet regnum coeleste. Peregrinos habet cives suos utrumque regnum, regnum terrenum et regnum coeleste, regnum eradicandum et regnum in aeternum plantandum. Modo in hoc saeculo cives utriusque regni permixti sunt: corpus regni terreni, et corpus regni coelestis commixtum est. Regnum coeleste gemit inter cives reriat cives regni coelorum, et regnum coeleste angariat cives regni terreni. Utrumque vobis de Scriptura Dei demonstrabimus. Daniel et tres pueri in Babylonia praepositi sunt negotiis regis : Joseph in Aegypto secundus a rege positus est administrare rempublicam , de qua republica erat populus ille Dei liberandus: in ipsa republica angariam quodammodo faciebat Joseph, sicut illi tres pueri, sicut Daniel. Manifestum est ergo quod usurparat sibi ad opera sua, id est ad opera regni sui, non ad facta sua mala, regnum terrenum cives regni coelorum. Quid et regnum coelorum, quomodo usur
Abbreviated transcription (Latin):
sua. iubente rege. sacerdotem & om̃s eius:
deinde debellata est ciuitas sacerdotum:
Inuenimus g̃ doec istum inimieum regi
dauid: et sacerdoti achimelee. Unus homo
unus homo ẽ. Duȩ ꝑsonȩ: s tamen unũ ge¬
nus hominum: Proinde inisto tempore et
inisto scło uideamus hȩc duo genera: ut
ꝑtineat adutilitatem nr̃am. uel qđ canta¬
mus. uł qđ cantari audimus: Modo doec¬
uideamus: mͦ uideamus corpꝰ regis et sacer¬
dotis: mͦ uideamus corpꝰ hominum. ad¬
uersus regem & sacerdotem: Primo nomi¬
na ipsa attendite: quam mystica sint.
Doec interpretatur motus: ydumeus inter¬
pretatur terrenus: lam uidete quale genus
hominum significet doec iste motus Nlon
gͦ ꝑseuerans inȩternum: s emigrandus terre¬
nus: Quid expectas dehomine terreno:
Aliqͦs fructus cȩlestes: Homo erit inȩternũ:
Est gͦ regnum terrenum. ut breuiter dieam
et cito insinuem. hodie in isto scło: ubi est

Expanded text:
sua, jubente rege, sacerdotem et omnes ejus: sua, jubente rege, sacerdotem et omnes ejus: deinde debellata est civitas etiam sacerdotum . Invenimus ergo Doech istum inimicum regi David et sacerdoti Achimelech. Unus homounus homo et duae personae, sed tamen unum genus hominum. Proinde in isto tempore, et in isto saeculo videamus haec duo genera, ut pertineat ad utilitatem nostram, vel quod cantamus, vel quod cantari audimus. Modo videamus Doech, modo videamus corpus regis et sacerdotis, modo videamus corpus hominum adversus regem et sacerdotem. 4. Primo nomina ipsa attendite quam mystica sint. Doech interpretatur Motus: Idumaeus interpretatur Terrenus. Jam videte quale genus hominum significet Doech iste motus: non ergo perseverans in aeternum, sed emigrandus. Terrenus: quid exspectatis de homine terreno aliquos fructus? Coelestis homo erit in aeternum. Est ergo regnum terrenum, ut breviter dicam et cito insinuem, hodie in isto saeculo, ubi est
Abbreviated transcription (Latin):
imelec: accepit abeo panes: Ubi figurauit
etiam ꝑsonam ñ tantũ regis. s et sacerdotis:
quia manducauit panes ꝓpositionis: qͦs
sicut dñs dicit in euangłio. non licebat mã¬
ducare nisi solis sacerdotib. Postea cȩpit eũ
querere saul: et iratus est siuis. qđ nemo eum
sibi uellet ꝓdere. Hoc lectum ẽ. mͦ inlectione
regnoꝵ: Erat autem ibi doec quidam qn
uenerat ille ad achimelec sacerdotem: prin¬
ceps pastoꝵ saul ydumeus: Qui cum adec̃t
quando saul irascebatur suis. qđ nullus illi
uellet ꝓdere dauid: ꝓdidit ubi eum uidis¬
set: Misit continuo saul: exhibuit sacer¬
dotem. & om̃s eius: & iussit occidi Nemo
ausus est hominum regis saul. nec iubente
rege mutere manum insacerdotes dñi: s
ille qui ꝓdiderat sicut iudas qui aꝓposito
suo ñrecessit: &usq infinem ꝑseuerauit de
illa radice fructus ferre: Quales: nͥ quales
fert arbor mala: Occidit iste doecͥ manu

Expanded text:
imelech, accepit ab eo panes. Ubi figuravit imelech, accepit ab eo panes. Ubi figuravit etiam personam, non tantum regis, sed et sacerdotis: quia manducavit panes propositionis, quos, sicut dicit Dominus in Evangelio, non licebat manducare nisi solis sacerdotibus . Postea coepit eum quaerere Saül, et iratus est suis quod nemo eum sibi vellet prodere. Hoc modo lectum est in libro Regnorum. Erat autem ibi Doech quidam, quando venerat ille ad Achimelech sacerdotem, princeps pastorum Saül, Idumaeus. Qui cum adesset quando Saül irascebatur suis, quod nullus illi vellet prodere David, prodidit ubi eum vidisset. Misit continuo Saül, exhibuit sacerdotem et omnes ejus, et jussit occidi. Nemo ausus est hominum regis Saül, nec jubente rege, mittere manum in sacerdotes Domini: sed ille qui prodiderat, sicut Judas, qui a proposito suo non recessit, et usque in finem perseveravit de illa radice fructus ferre, quales, nisi quales fert arbor mala? occidit Doech iste manu
Abbreviated transcription (Latin):
sent om̃ia: ⁊ sanabiles fecit nationes orbis
terrarum: Et unde mors. tanquam que¬
uerbis accersierunt illam: & estimantes illã
amicam defluxerunt. Ergo appetendo il¬
lam defluxerunt. & inmortem irruerunt:
estimantes illã sibi esse amicam: quomͦ esti¬
mauit popłs amicum. & pequit regem m¬
micum. Ertorsit enim popłs adño hab̃e
regem. et datus ẽ. saul: tanquã illi dati es¬
sent inmanus suas. qui manib et uerbis
accersierunt mortem: Et figurata ẽ in
saule ipsa mors: Ideo psalmus ille septimꝰ
decimus: sic habet titulum: Indie qua libe¬
rauit eum dñs de manu omnium inii¬
corum eius: & demanu saul Dixit pͥmo
om̃s inimicos eius: & postea demanu saul:
quia nouissima inimica destruetur mors:
Quid est et de manu saul: Qm̃ exemit nos
abinferis: & demanu mortis libauit nos:
Cum gͦ saul ꝑsequeretur uirum sc̃m dauid
confugit dauid ubi tutum putauit esse¬
locum transiens ꝑsacerdotem quendã aehi¬

Expanded text:
sent omnia, et sanabiles fecit nationes orbis sent omnia, et sanabiles fecit nationes orbis terrarum. Et unde mors tanquam quaeverbis accersierunt illam, et aestimantes illam amicam defluxerunt . Ergo appetendo illam defluxerunt, et in mortem irruerunt, aestimantes illam sibi esse amicam: quomodo aestimavit populus amicum, et petivit regem inimicum. Extorsit enim populus a Domino habere regem, et datus est Saül, tanquam dati essent illi in manus suas, qui manibus et verbis accersierunt mortem, et figurata est in ipso Saüle ipsa mors. Ideo psalmus ille septimus decimus sic habet titulum: In die qua liberavit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saül. Dixit primo, omnes inimicos ejus; et postea, de manu Saül: quia novissima inimica destruetur mors . Quid est, Et de manu Saül? Quoniam exemit nos ab inferis et de manu mortis liberavit nos. 3. Cum ergo Saül persequeretur virum sanctum David, confugit David ubi tutum putavit: transiens per sacerdotem quemdam Ach
Abbreviated transcription (Latin):
umphabimus dicentes Ubi est mors con¬
tentiotua: ubi ẽ. mors aculeus tuus: Qͥd
ẽ q̃ dico: non nos ꝑsequitur nͥ mors: qͥa
nͥmortales essemus: non esset qđ nobis
faceret inimicus. Numquid enim angłis
quiequam facit. Ergo etiam ipsa mors.
aqua maxime habemus ꝑsecutionem.
cuius finitur infine contentio. cum resur¬
rexerimus amortius: sicut finita ẽ. incapi¬
te nr̃o. sic fipietur &umobis. si iusti fucrimꝰ
inuenti:. Nam mortuus ille: mortis interfec¬
tor fuit.Et magis inillo mors mortua est.
quam ipse inmorte: Deniq: etiam nomen
ipsum si at tendamus: non. ẽ sine mysterio.
Nam saul interpretatur petitio: hoc est
appeticio: Suid enim dubitare debemꝰ
nos nobis fecisse istam mortem: A peccato
eium hominis: nata .ẽ. mors. Merito ergo
ipse sibi homo appetiuit mortem: et ideo
peticio nomen. ẽ mortis Nam sicut scrip¬
tum ẽ. ds mortem ñfecit: nec letatur in ꝑ¬
ditione uiuorm. Creauit enim d̃s̃ ut es¬

Expanded text:
umphabimus, dicentes: Ubi est, mors, conumphabimus, dicentes: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Quid est quod dico, non nos persequitur nisi mors? Quia nisi mortales essemus, non esset quod nobis faceret inimicus. Numquid enim Angelis quidquam facit? Ergo etiam ipsa mors, a qua maxime habemus persecutionem, cujus finitur in fine contentio cum resurrexerimus a mortuis, sicut finita est in capite nostro, sic finietur et in nobis, si justi fuerimus inventi. Nam mortuus ille mortis interfector fuit, et magis in illo mors mortua est, quam ipse in morte. 2. Denique etiam nomen ipsum si attendamus, non est sine mysterio. Nam Saül interpretatur Petitio, hoc est appetitio. Quid enim dubitare debemus nos nobis fecisse mortem istam? A peccato enim hominis nata est mors. Merito ergo ipse sibi homo appetivit mortem, et ideo petitio nomen est mortis. Nam sicut scriptum est, Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum. Creavit enim Deus ut es
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dauid ds̃ elegisset. et preclegisset. & pre¬
destinasset adregnum: noluit et ipsum da¬
uid ante regnum tenere quam primo aꝑ
sequentib laboraret: ut etiam in hoc ipso fi¬
guraret nos idest corpus eius. c̃uius corꝑis
caput est xp̃e Porro enim si ipsum caput
nrm sine primo ꝑacto labore interra. regna
re incȩlo noluit. neq leuare sursum corpꝰ
qđ̃ deorsum accepit nisi ꝑtribulationis uiã:
quid audent menbra sperare. capite suo ma¬
gis se posse esse felicia: Si patremfamiliaᷤ
beeltebub uocauerunt: quantomagis do¬
mesticos eius: Non ergo speremus mneliorẽ
uiam: qua precessit eamus: qua duxit se¬
quamira: Si enum auestigio eius aberra¬
uerimus: perimus: In hoc ergo daiuid. qͥd
prefigurabatur iudetis: Ergo et insaul
quidd prefigurabatur. udetis. Regnum
malum insaul: regnum bonum in dd.
Mors insaule: uita in dauid: Etenĩ nos
non psequitur nͥ mors: dequa infine dri¬

Expanded text:
ergo David Deus elegisset, et praeelegisset, et praeergo David Deus elegisset, et praeelegisset, et praedestinasset ad regnum, noluit et ipsum David ante regnum tenere, quam primo a persequentibus liberaret; ut etiam in hoc ipso figuraret nos, id est corpus ejus, cujus corporis caput Christus . Porro enim si ipsum caput nostrum sine primo peracto labore in terra, in coelo regnare noluit, neque levare sursum corpus quod deorsum accepit, nisi per tribulationis viam; quid audent membra sperare, capite suo magis se posse esse felicia? Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? Non ergo speremus molliorem viam: qua praecessit eamus, qua duxit sequamur. Si enim a vestigio ejus aberravimus, perimus. In hoc ergo David quid praefigurabatur, videtis: ergo et in Saül quid praefigurabatur, videtis: regnum malum in Saül, regnum bonum in David: mors in Saül, et vita in David. Etenim nos non persequitur nisi mors, de qua in fine tri
Abbreviated transcription (Latin):
MUS
BRE¬
de quo loquendum su¬
scepimus karitati ũrȩ.
Is titulum habet aliqͣn¬
tulum negotiosum: Patienter gͦ sustinete
nos. donec ulum enodemus ut possumꝰ:
quantum adiuuerit dñs: Neq enum pas¬
sim pret̾eunda sunt hec: quandoquidem
placuit fr̃ĩb non tantum aure & corde.
sed etstilo excipere quȩ dicimus: ut
non auditorem tantum. s et lectorem et¬
am cogitare debeamus: Nata est quidẽ
occasio psalmo huic exre quadam gesta:
quam uobis etiam fecunus recitari de libro
regnorum: Saul enim rex non adꝑmanen¬
dum electus adño: sed etiam scđm popłi
cor durum & malum datur adeorum cor
qui tegnare facit hominem hẏpocritam
ꝓpter ꝑuersitatem popłi Cum gͦ talis es¬
set saul ꝑsequebatur dauid in quo ds̃ pre¬
figurabat regnum salutis ȩternȩ: et quem
ds elegerat ꝑmansurum insemine suo: qͣn¬
doquidem futurus erat rex nr̃ rex scłoꝵ:
cum quo regnatun sumuis inȩternum. exse¬
mine ipsius dauid scđm carnem: Cum

Expanded text:
mus brede quo loquendum suscepimus Charitati Vestrae: sed titulum habet aliquantulum negotiosum. Patienter ergo sustinete nos, donec illum enodemus, ut possumus, quantum adjuverit Dominus. Neque enim passim praetereunda sunt haec; quandoquidem placuit fratribus, non tantum aure et corde, sed et stylo excipienda quae dicimus: ut non auditorem tantum, sed et lectorem etiam cogitare debeamus. Nata est quidem occasio psalmo huic ex re quadam gesta, quam vobis etiam fecimus recitari de libro Regnorum. Saül enim rex non ad permanendum electus a Domino, sed secundum populi cor durum et malum datus ad eorum corQui regnare facit hominem hypocritam, propter perversitatem populi : cum ergo talis esset Saül, persequebatur David , in quo Deus praefigurabat regnum salutis aeternae, et quem Deus elegerat permansurum in semine suo; quandoquidem futurus erat rex noster, rex saeculorum cum quo regnaturi sumus in aeternum, ex semine ipsius David secundum carnem . Cum
Abbreviated transcription (Latin):
plabia mea quib antea uocabantur. cum
essent gentilium suꝑsticionib obligati:
uł suoꝵ maloꝵ meritoꝵ signati uocabulis.
ante quam essent xp̃iani. Qđ nomen hono¬
rabile ẽ coram ipso: et si contemptibile ui¬

Expanded text:
per labia sua , quibus antea vocabantur, cum per labia sua , quibus antea vocabantur, cum essent Gentilium superstitionibus obligati, vel suorum malorum meritorum signati vocabulis, antequam essent christiani: quod nomen honorabile est coram ipso, etsi contemptibile vi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fusus ẽ. inremissionem peccatoꝵ: Redimet
gͦ abisuris. remittendo peccata: quȩ debebũt
ampliora supplicia : Redimet autẽ abiniqui¬
tate: adiuuando ꝑgrãm etiã ad faciendã iusti¬
ciam: fadem itaq duo repetita sunt: quȩ su¬
pradicta erant: Qd enĩ supra ẽ. parcet pauꝑi
et in opi: hoc intelligitur redimet exusuris:
Qd uͦ ibi dicit et animas pauꝑum saluas faciet:
redimet abusuris: saluos autẽ faciendo redi¬
met abiniquitate: Ita cum parcet pauꝑi et
inopi. et animas pauꝑum saluas faciet: sie
Et honorabile nom̃ eius coram ipsis. Dant enĩ
honorẽ nomini eius ꝓtantis beneficiis: qui
respondent dignum et iustum eẽ. gras agere
domino dõ suo: uel qđ habent codices aliqͥ.
et honorabile nom̃ eoꝵ corã ipso: qͥa et siui¬
dentur huic scło contemptibiles. xp̃iani. no¬
men eoꝵ coram ipso ẽ honorabile. qui eis
illud dedit iam non memor nominũ eoꝵ

Expanded text:
qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet ergo ab usuris, remittendo peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimet autem ab iniquitate, adjuvando per gratiam etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo repetita sunt quae supra dicta erant. Quod enim supra est, Parcet inopi et pauperi, hoc intelligitur, Ex usuris: quod vero ibi dicit, Et animas pauperum salvas faciet; redimet ab usuris; salvos autem faciendo redimet ab iniquitate. Ita, cum parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet; sic Et honorabile nomen ejus coram ipsis. Dant enim honorem nomini ejus pro tantis beneficiis, qui respondent dignum et justum esse gratias agere Domino Deo suo. Vel quod habent codices aliqui, Et honorabile nomen eorum coram ipso: quia etsi videntur huic saeculo contemptibiles Christiani, nomen eorum coram ipso est honorabile, qui eis illud dedit, jam non memor nominum illorum
Abbreviated transcription (Latin):
nimas pauꝑum saluas faciet: utrumq
adiutorium gr̃ȩ commendauit: et qđ ẽ.
inremissionem peccatoꝵ cum ait parcet
pauꝑi et inopi: et qđ ẽ inparticipatione
iusticie cum addidit. et animas pauꝑum
saluas faciet. Nemo enim sibi ẽ ydoneus
adsalutem. Quȩ salus ñ ẽ ꝑfecta iusticia.
nisi dĩ adiuuet gr̃a: qͥa plenitudo legis ñ
ẽ. nisi caritas que non anobis exstitit innob̾:
s diffunditur incordib nr̃is ꝑspm̃ scm qui
peccata: quȩ etiam debita nominantur:
Usuras autem appellatas puto: qͥa plus ma¬
li inuenitur insuppliciis: quã commissũ
ẽ. inpeccatis: Nam uerbi grã cum homi¬
cida corpus tantum hominis perimat:
anime autem nil nocere possit: ipsuis &
anima et corpus ꝑditur ingehennam:
Propter huius modi contemptores p̃sentis
p̃cepti. et irisores futuri supplicii dictum est.
Ego ueniam cum usuris exigere Abhis usuris
redimuntur animȩ pauꝑum: sanguine illo

Expanded text:
nimas pauperum salvas faciet, utrumque nimas pauperum salvas faciet, utrumque adjutorium gratiae commendavit; et quod est in remissionem peccatorum, cum ait, Parcet pauperi et inopi; et quod est in participatione justitiae, cum addidit, Et animas pauperum salvas faciet. Nemo enim sibi est idoneus ad salutem, quae salus est perfecta justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae non a nobis existit in nobis, sed diffunditur in cordibus nostris per Spiritum peccata, quae etiam debita nominantur ? Usuras autem appellatas puto, quia plus mali invenitur in suppliciis, quam commissum est in peccatis. Nam, verbi gratia, cum homicida corpus tantum hominis perimat, animae autem nocere nihil possit; ipsius et anima et corpus perditur in gehenna. Propter hujusmodi contemptores praesentis praecepti, et irrisores futuri supplicii dictum est: Ego veniens, cum usuris exigerem . Ab his usuris redimuntur animae pauperum, sanguine illo
Abbreviated transcription (Latin):
tes. et egentes gła et gr̃a dei: ut eos rex ille
filius regis liberet apotente. Idem quippe
ẽ. pocens ille qͥ suꝑius calumpniator ẽ dic¬
tus: quẽ potentem adhomines sibi sub¬
dendos et incaptiuitate retinendos. non
iuutus eius fecit. sed humana peccata Idẽ¬
etiam ipse fortis ẽ. dictus: ideo et hic potẽs.
S qui humiliauit calumpniatorẽ et intra¬
uit indomum fortis. ut eo alligato uasa
erꝰ diriꝑet: hic lib̾auit egenum apotente
et pauꝑem cui non erat adiutor: Non enĩ
hoc efficere potuit. uel cuiusquãm uirtus:
uel quisquã homo iustus: uł aliqͥs angłs.
Cũ gͦ nullus esset aduitor: ipse adueniens
cata homo cenebatur a diabolo: nunqͥd¬
nam xp̃o qui eruit egenum apotente pec¬
cata placuerunt: Absit. Sed parcet in
opi et pauꝑi: id÷ peccata dimittit humi¬
li. et ñ de sius meritis confidenti. aut de iur
tute sua salutem sꝑandi: sed indigenti gr̃ã
saluatoris sui. Cum enim addidit et a¬

Expanded text:
tes, et egentes gloria et gratia Dei, ut eos rex ille, tes, et egentes gloria et gratia Dei, ut eos rex ille, filius Regis, liberet a potente. Idem quippe est potens, ille qui superius calumniator est dictus: quem potentem ad homines sibi subdendos et in captivitate retinendos non virtus ejus fecit, sed humana peccata. Idem ipse et fortis est dictus; ideo et hic potens. Sed qui humiliavit calumniatorem, et intravit in domum fortis, ut eo alligato vasa ejus diriperet , hic liberavit egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Non enim hoc efficere potuit vel cujusquam virtus, vel quisquam homo justus, vel aliquis Angelus. Cum ergo nullus esset adjutcata homo tenebatur a diabolo, numquidnam Christo qui eruit egenum a potente, peccata placuerunt? Absit: sed, Parcet ipse inopi et pauperi; id est, peccata dimittet humili, et non de suis meritis confidenti, aut de sua virtute salutem speranti, sed indigenti gratia Salvatoris sui. Cum autem addidit, Et a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ expositorem: sed contemplatorẽ desidat.
mino non solum lȩtantium fidelium. s etiã
infidelium gementiũ infertur aspec̾tibus:
nͥ qđ fortasse querendũ. ẽ qđ dic̾tum sit do¬
na adducent: fa quippe adduci solent: quȩ
ambulare ñpossunt. Nunquid nã ergo
de immolandis uictimis dici potuit: Ab¬
sit uttalis oriatur indieb eius iusticia. S
ista dona quȩ adducenda p̃dic̾ta sunt ho¬
mines mͥ uidentur significare. qͦs insocieta¬
tem ecełie. xp̃i. regum adducit auctorita s:
quamius etiam reges ꝑsequentes dona
adduxeri nt. ñscientes qͥd facerent. sanctos
causas cur ei tantus honor dffferretur.
aregib eiq seruiretur abomnib gentib.
Qm̃ lib̾auit inquit egenum apotente: &
pauꝑem cui non erat adutor. Iste egenꝰ
et pauꝑ: popłs ẽ credentium ineum. In
hoc popło sunt etiam reges adorantes
eum: Nonenĩ egeni eẽ dedignantur
et paupes: idest humilit̃ peccata confiten¬

Expanded text:
non expositorem, sed contemplatorem desiderat; non expositorem, sed contemplatorem desiderat; imo non solum laetantium fidelium, sed etiam infidelium gementium infertur aspectibus: nisi fortasse quaerendum est quid dictum sit, dona adducent. Ea quippe adduci solent, quae ambulare possunt. Numquidnam ergo de immolandis victimis dici potuit? Absit ut talis oriatur in diebus ejus justitia. Sed ista dona quae adducenda praedicta sunt, homines mihi videntur significare, quos in societatem Ecclesiae Christi regum adducit auctoritas; quamvis reges etiam persequentes dona adduxerint, non scientes quid facerent sanctos causas cur ei tantus honor deferretur a regibus, eique serviretur ab omnibus gentibus: Quia liberavit, inquit, egenum a potente, et pauperem cui non erat adjutor. Iste egenus et pauper, populus est credentium in eum. In hoc populo sunt etiam reges adorantes eum. Non enim egeni esse dedignantur et pauperes, id est humiliter peccata confiten
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia scismata futura erant ꝑdiuersa ter¬
rarũ loca. que in uiderent ȩccliȩ catholioȩ
toto orbe terrarum diffuse. eadem porro scis¬
macha ꝑhominum nomina se fuerant diui¬
sura. et homines amando. quib auctorib
catura: ideo cũ dixisset coram illo decidẽt
echiopes. adiunxit. et inimici eius derram
lingent: id÷ homines amabunt. ut inuide
quippe audire meruit: terra es et interrã
ibis. Hanc derram lingendo. id÷ talium au¬
ctoritate uaniloqua delectati: eos amando.
et insuauissimos habendo. contradicunt
diuinis eloquiis qͥb catholiea eccłia p̃nun¬
tiata ẽ. ñ inaliqua parte terrarũ futura. si¬
cuc quelibet scismata: s muniuerso mun¬
do fruct᷑ificando. atq crescendo. usq acdipsos
ethiopes. extremos uidelicet hominũ et te¬
sule munera offerent: reges arabum et saba
dona adducent: Et adorabunt eũ omnes
reges cerre: om̃s gentes seruient ei. hoc iã

Expanded text:
Et quia schismata futura erant per diversa terEt quia schismata futura erant per diversa terrarum loca, quae inviderent Ecclesiae catholicae toto terrarum orbe diffusae; eadem porro schismata per hominum nomina se fuerant divisura, et, homines amando quibus auctoribus catura: ideo cum dixisset, Coram illo decident Aethiopes; adjunxit, et inimici ejus terram lingent; id est, homines amabunt, ut invideaquippe audire meruit: Terra es, et in terram ibis . Hanc terram lingendo, id est, talium auctoritate vaniloqua delectati, eos amando, et in suavissimos habendo, contradicunt divinis eloquiis, quibus catholica Ecclesia praenuntiata est, non in aliqua parte terrarum futura, sicut quaelibet schismata; sed in universo mundo fructificando atque crescendo, usque ad ipsos Aethiopes, extremos videlicet et teum et Saba dona adducent. Et adorabunt eum omnes reges terrae; omnes gentes servient ei. Hoc jam
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliter posset intelligi amari usq ad ma¬
re: continuo subiecit. Eta flumine usq
adterminos orbis terre: Qd̃ gͦ ait usq ad
terminos orbis derrȩ: hoc ante dixerat ama¬
ri usq admare: Qđ gͦ nunc ait aflumine:
euident expressit inde uoluisse xp̃m pote¬
statem suã iam commendare: Unde et di¬
scipulos eȩpit eligere: aflumine scilicet ior¬
dane. ubi suꝑ baptiratum dominum cum
descenderet sp̃s sc̃s. sonuit uox decȩlo: hic
ẽ. filius m̃s dilectus: Hinc gͦ doctrina eius
incipiens. et magisterii cȩlestis auctoritas di¬
latatur usq adterminos orbis terrȩ: cum
p̃dicatur euangłium regni in uniuerso or¬
be intestimonium omnib gentib: et tuc̃
pes: et inimici eius terrã lingent. Pethio¬
pes aparte totum om̃s gentes significat:
eam eligens gentẽ quam potissimũ nomi¬
naret. quȩ infinib terrȩ ẽ Coram illo ꝓci¬
dent ethiopes. dictum ẽ adorabunt eum.

Expanded text:
ne aliter posset intelligi, a mari usque ad mane aliter posset intelligi, a mari usque ad mare; continuo subjecit, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Quod ergo ait, usque ad terminos orbis terrae; hoc ante dixerat, a mari usque ad mare. Quod vero nunc ait, a flumine; evidenter expressit inde voluisse Christum potestatem suam jam commendare, unde et discipulos coepit eligere; a flumine scilicet Jordane, ubi super baptizatum Dominum cum descenderet Spiritus sanctus, sonuit vox de coelo: Hic est Filius meus dilectus . Hinc ergo doctrina ejus incipiens et magisterii coelestis auctoritas, dilatatur usque ad terminos orbis terrae, cum praedicatur Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibus genpes, et inimici ejus terram lingent. Per Aethiopes, a parte totum, omnes gentes significavit; eam eligens gentem, quam potissimum nominaret, quae in finibus terrae est. Coram illo procident, dictum est, adorabunt eum.
Abbreviated transcription (Latin):
abundantia pacis donec extollatur luna:
tanquam diceretur. orietur indieb eius u¬
sticia. quȩ contradictionem ac rebellationẽ
donec luna ertollatur.⁊id: eleuc̃¬
eccłia ꝑgłam resurrectionis cũ ulo regnatura
qui eam inhac gła primogenitus exmortuis
antecessit. ut sederet addexteram patͥs: ita
cũ sole ꝑmanens ante lunam quo postea
dieb eius iusticia. et abundantia pacis: do¬
nec excollatur luna. Si eccłla hic recte signi¬
ficatur uocabulo lunȩ consequent̃ oster¬
dit quã late eandẽ eccłiam fuerat diffusurꝰ.
cum adiecit: et dñabitur amari usq ad
mare: Mari quippe magno cingit̃ terra.
qđ uocatur occeaniis: de quo influit quid¬
dam exiguum inmedio terrarũ: et fac̃ ista
maria nota nob. que nauigus frequentantur:
Proinde amari usq admare. aquolibet fine
teri usq adquemlibet finẽ dominaturum
dixit: cuius nomen et potestas. toto orbe
fuerat p̃dicanda multumq ualitura. Qd̃

Expanded text:
abundantia pacis, donec extollatur luna, abundantia pacis, donec extollatur luna, tanquam diceretur: Orietur in diebus ejus justitia, quae contradictionem ac rebellationem  abundans, donec luna extollatur, id eiam resurrectionis cum illo regnatura, qui eam in hac gloria primogenitus a mortuis antecessit, ut sederet ad dexteram Patris ; ita cum sole permanens ante lunam, quo postea diebus ejus justitia et abundantia pacis, donec extollatur luna. Si Ecclesia hic recte significatur vocabulo lunae, consequenter ostendit quam late eamdem Ecclesiam fuerat diffusurus, cum adjecit: Et dominabitur a mari usque ad mare. Mari quippe magno cingitur terra, qui vocatur Oceanus; de quo influit quiddam exiguum in medio terrarum, et facit ista maria nota nobis, quae navigiis frequentantur. Proinde, a mari usque ad mare, a quolibet fine terrae, usque ad quemlibet finem dominaturum dixit, cujus nomen et potestas toto orbe fuerant praedicanda, multumque valitura. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
tua sapientia noli extolli: Inbono autẽ ad
honorem ꝑtinet ampliorem. uel cũ aliquid
eleuatur: sicuti ẽ. innoctib extollite manꝰ
urãs inscã et benedicite dominũ: Hic gͦsi au¬
feratur dictum intellexerimus: qͥd erit donec
auferatur luna: nisi efficiatur ut non sit:
Fortassis enim hoc intelligi uoluit. ne ulteriꝰ
sit mortalitas: quando nouissima inuniea
destruetur mors. ut pacis habundantia usq
adhoc ꝑducatur. nec quid resistat felicitat
paccatoꝵ exinfirmitate mortalitatis: quod
erit in illo scło cuius tenemus fidelẽ ꝓmis
citur. oriet᷑ in dieb eius iusticia et abundan¬
tia pacis. donec morte omnino deuicta. atq
destructa. omnis mortalitas absumatuꝵ.
Sinuͦ uocabulo lunȩ. ñ mortalitas carnis ꝑ
quam nunc transit ȩccłia. s ipsa omnino
ȩccłia significata ẽ. quȩ ꝑmaneat inȩt̃num.
abhac mortalitate liberata: ita dictum acci¬
piendum ẽ. orietur indieb eius iusticia. &

Expanded text:
tua sapientia noli extolli . In bono autem ad tua sapientia noli extolli . In bono autem ad honorem pertinet ampliorem, velut cum aliquid elevatur; sicuti est: In noctibus extollite manus vestras in sancta, et benedicite Dominum . Hic ergo si auferatur dictum intellexerimus, quid erit donec auferatur luna, nisi efficiatur ut non sit? Fortassis enim hoc intelligi voluit, ne ulterius sit mortalitas, quando novissima inimica destruetur mors : ut pacis abundantia usque ad hoc perducatur, ne quid resistat felicitati beatorum ex infirmitate mortalitatis; quod erit in illo saeculo, cujus tenemus fidelem promitrum, de quo dicitur, Orietur in diebus ejus justitia et abundantia pacis: donec morte omnino devicta atque destructa, omnis mortalitas absumatur. Sin vero vocabulo lunae, non mortalitas carnis per quam nunc transit Ecclesia, sed ipsa omnino Ecclesia significata est, quae permaneat in aeternum, ab hac mortalitate liberata; ita dictum accipiendum est, Orietur in diebus ejus justitia et
Abbreviated transcription (Latin):
plenis nubib complui Alio quippe uer¬
bo eandem pluuiam significauit dicens:
guttȩ stillantes. non iam suꝑ uellus. s suꝑ
terram. Quid. ẽ. enim aliud pluuiaᷤ quã
gutte stillantes: Ideo autem illã gentem
uelleris nomine significari puto: uel qͥa
expolianda fuerat auctoritate doctrinȩ.
sic̃ otus expoliatur uellere: ut quia mobaudi¬
tu candem pluuiam detinebat quã nolebat
p̃putio predicari: id÷ incircumcisis gentib
qd dict̾um ẽ tollatur. alii interpretati sunt.
auferatur: alii uͦ extollatur. unum uerbũ
runt dollatur: et qui dixerunt auferatur: ñ
usq adeo dissonant: Tollatur enim magis
habet consuetudo ita dici. ut auferatur et ñ
sit: quã ita ut altius eleuetur: Auferatur uͦ
ꝓrsus aliter intelligi non potest. nͥ ut ꝑdat᷑.
hoc ẽ. ut non sit Extollatur autem nichil.
nͥ ut altius eleuetur. Qđ quidẽ cum inmalo po¬
nitur suꝑbiam solet significare: sicuti ẽ. in

Expanded text:
plenis nubibus complui. Alio quippe verplenis nubibus complui. Alio quippe verbo eamdem pluviam significavit, dicens, Guttae stillantes; non jam super vellus, sed super terram. Quid est enim aliud pluvia quam guttae stillantes? Ideo autem illam gentem velleris nomine significari puto, vel quia exspolianda fuerat auctoritate doctrinae, sicut ovis exspoliatur vellere; vel quia in abdito eamdem pluviam detinebat, quam nolebat praeputio praedicari, id est, incircumcisis gentibusquod dictum est, tollatur, alii interpretati sunt, auferatur: alii vero, extollatur; unum verbum  dixerunt, tollatur, et qui dixerunt, auferatur, non usque adeo dissonant. Tollatur enim magis habet consuetudo ita dici, ut auferatur et non sit, quam ita ut altius elevetur; auferatur vero prorsus aliter intelligi non potest, nisi ut perdatur, hoc est, ut non sit: extollatur autem nihil nisi ut altius elevetur. Quod quidem cum in malo ponitur, superbiam solet significare; sicuti est: In
Abbreviated transcription (Latin):
uellus: cũ adhuc area esset sicca Unde etiã
adoues quȩ perierunt domus isrł̃. Ibi ma¬
trem dequa formam serui accipet. inqua
hominib appareret elegit: ibi discipulos.
quib hoc idem precepit dicens. inuiã gen¬
tium ne abieritis. et inciuitates samarita¬
noꝵs ne intraueritis: ite primum adoues
quȩ perierunt domus isrł. Cum dicit ite
primum adillas: ostendit et postea cũ iã
esset area compluenda ituros eos etiam ad
alias oues que non essent exueceri populo
isrł. dequib dicit. Habeo alias oues que ñ
sunt exhoc ouili: oportet me et ipsas addu¬
cere: ut sit unus grex et unus pastor. hinc
et apls: Dico enim inquit. xp̃m ministrũ
fuisse circumcisionis ꝓpter ueritatem dez
ad confirmandas ꝓmissiones patrum: sic̃
pluuia descendit inuellus. sicca adhuc a¬
rea: S quia sequitur. gentes autem suꝑ
miscđiam glo rificare dm̃: ut acce¬
dente temꝑe compleretur qđ ꝑ
ꝓpħam dicit:
cam remansisse gentem iudeoꝵ: totumq

Expanded text:
esset; unde etiam ad oves quae perierunt domus Israel . Ibi matrem de qua formam servi acciperet, in qua hominibus appareret, elegit; ibi discipulos quibus hoc idem praecepit, dicens: In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis: ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Cum dicit, Ite primum ad illas, ostendit et postea, cum jam esset area compluenda, ituros eos etiam ad alias oves quae non essent ex veteri populo Israel, de quibus dicit: Habeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor . Hinc et Apostolus: Dico enim, inquit, Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Sic pluvia descendit super vellus, sicca adhuc area. Sed quoniam sequitur, Gentes autem super misericordia glorificare Deum ; ut acnte tempore compleretur quod etam dicit, cam remansi se gentem Judaeorum, totum
Abbreviated transcription (Latin):
stendisti mͥ tribulationes multas et malas:
et conuersus uiuificasti me: et de abyssis
terre iterum terre iterum reduxisti me.
uid deinde: Multiplicasti iusticiã tuã.
et conuersus consolatus es me: et de abys¬
sis terre iterum reduxisti me. Fece alterũ
iterum Si hoc iterum soluere laboram̾
semel positum: qͥs poterit soluere gemina¬
tum: Iam ipsum iterũ geminatio ẽ et rur¬
sus positum ẽ iterum Ad sit iue aquo grã:¬
neration omni suꝑuenture: ad sit ipse:
et canquam clauo crucis sue elausũ sa¬
cramentũ aꝑiat. Neq enĩ frustra illo
crucifixo. uelũ templi medium scissũ ẽ
nͥ quia ꝑillius passionem. omnium my¬
sterioꝵ secreta patuerunt Adsit gͦ ipse:
transeuntib adeum auferatur uelamen:
talis iox ꝓphe premissa ẽ: ostendisti mͥ
tribulationes multas et malas: et conuer¬
sus iuuificasti me. & de abyssis terre tte¬
rum reduristi me. En hoc primum posi¬

Expanded text:
stendisti mihi tribulationes multas et malas! stendisti mihi tribulationes multas et malas! et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Quid deinde? Multiplicasti justitiam tuam; et conversus consolatus es me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Ecce alterum iterum. Si hoc iterum solvere laboramus semel positum, quis poterit solvere geminatum? Jam ipsum iterum geminatio est, et rursum positum est iterum. Adsit ille a quo graoni superventurae: adsit ipse, et tanquam clave crucis suae clausum sacramentum aperiat. Neque enim frustra, illo crucifixo, velum templi medium scissum est , nisi quia per ipsius passionem omnium mysteriorum secreta patuerunt. Adsit ergo ipse transeuntibus ad eum; auferatur velamen : sti mihi tribulationes multas et malas; et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. En hoc primum posi