comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nis fucrint deuicti et opp̃ssi: ne obliti legẽ dei
adhoc de quo agimus testimoniũ nil ualent.
Ideo parum fuit ut diceret ne occideris eos. ne
quando obliuiscant᷑ legem tuam: nisi add̾et
scripturarum insua cantũmͦ t̾ra ñ ubiq es¬
sent: ꝓfecto eccłia quȩ ubiq ẽ. eosꝓpħarum¬
uappt̃ quisqͥs alienigena idest ñ ex isrł ꝓge¬
nitus. nec ab illo popło in canonem sacraꝵ
litterarum receptus legit᷑ aliquid ꝓpħasse de
xp̃o. si in nr̃am noticiam uenit aut uenerit:
ad cumulum a nob̾ cõmemorari potest. ñ qͦ
necessarius sit etiam si desit: sed quia ñ incon¬
grue credit᷑ fuisse et in aliis gentib homines.
quib hoc misterium reuelatum ẽ. et qͥhec
etiam p̃dicere impulsi sunt. siue participes eiꝰ¬
non agnoscebant. scimus fuisse confessos. Nec
ipsos iudeos existimo audere contendẽ. nemi¬
nem ꝑtinuisse ad d̾m p̃ter isiłitas: ex quo ꝓpa¬

Expanded text:
nis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei nis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur lScripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto Ecclesia quae ubique est, eos prQuapropter quisquis alienigena, id est non ex Israel progenitus nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam uenit aut uenerit, ad cumulum a nobis commemorari potest; non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inpulsi sunt, siue participes eiunon agnoscebant, scimus fuisse confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propa
Abbreviated transcription (Latin):
coram ipsis inlaqueum. ⁊ in retͥbutionẽ et in scan¬
dalum: Obscurent᷑ ocłi eoꝵ ne uideant. et dor¬
sum eoꝵ semꝑ incurua. a inde cum scripturis
nr̃is ñ credunt: complent᷑ in eis suȩ. quas ceci
legunt. Nisi forte quis dixerit illasꝓpħias xͥa¬
nos finxisse de xp̃o. quȩ sybille nomine ꝓfe¬
runt᷑ uł aliorum siquȩ sunt. quȩ ñ ꝑtinent ad
ppłm iudeoꝵ. Nob̃ quidẽ ille sufficiunt. quȩ
de inimicorum nr̃oꝵ codicib ꝓferunt᷑: quos
agnoscimus ꝓpt̃ hoc testimoniũ qđ nob̃ inui
tiꝑhibent eosdem codices habendo atq sertian¬
do. ꝑ om̃s gentes etiam ipsos ẽẽ disꝑsos: quaqua
uersum xp̃i ȩccłia dilatat᷑. Nam ꝓpħia inpsal¬
mis quos legunt etiam de hac re p̾missa ẽ. ubi
scriptum ẽ. Os̃ m̃s miscricordia eiꝰ p̃ueniet
me. Ds̃ m̃s demonstrauit mͥ inimicis meis.
ne occideris eos: nequando obliuiscant᷑ legẽ
tuam. Disꝑge illos inuirtute tua. Demonstra¬
ñ incis ꝑdidit qđ sunt iudei. qũaus a roma¬

Expanded text:
in retributionem et scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne uideant; et dorsum illorum semper incurua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos finxisse de Christo, quae Sibyllae nomine proferuntur uel aliorum, si quae sunt, quae non pertinent ad populum Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi scriptum est: Deus meus, misericordia eius praeueniet me; Deus meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstranon in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Roma
Abbreviated transcription (Latin):
quando utrũq uicib agit᷑: non continuo qͥs¬
q beatꝰ ẽ. Multi quippe in quolibet hoꝵ tri¬
um possunt uiuere et in appetendobonifine
quo fit homobeatꝰ errare. Alia ẽ gͥ questio de
finib bonoꝵ & maloꝵ. quȩ unamqͣmq phylo¬
sophorum sectam facit: et aliȩ sunt questiones
de sociali uita. de cunctatione achademicoꝵ.
de uestitu et uictu qnicoꝵ. de trib uitȩ generib
ocioso. actuoso. et ex utroq modificato: quarum
nulla ẽ. in qua debonorum ⁊ maloꝵ finibꝰ dis

Expanded text:
quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisquando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
alii uoluptatem. eundẽ tam̃ habitum et con¬
suetudinem tenebant. ex qua einici appellaban¬
tur. Ita illud quicqͥd ẽ unde phylosophi ci¬
nci discernunt᷑ a ceteris: ad eligendum ac ti¬
nendum bonum quobeati fierent. utiq nil ua¬
lebat. Nam si aliquid adhoc interesset: ꝓfecto
idem habitꝰ eundem finem sequi eogeret. et
diuersus habitus eundem sequi finẽ ñ sineret.
Ntrib quoq illis titȩ generib uno sci¬
licet non segniter s in contemplatione uel in¬
lquisttione ueritatis ocioso. altero ingerendis
reb humanis negotioso. tcio ex utroq genere
temꝑato. cum querit᷑ quid hoꝵ sit potiꝰ eligen¬
dum: ñ finis boni habet controu̾siam s qͥd hoꝵ
trium difficultatem uel facilitatẽ afferat ad con¬
sequendum uel retinendum finemboni: id
in ista questione uersat᷑. Finis enim boni cum
ad eum quisq ꝑuenerit: protinꝰ beatũ facit.
In ocio autem litcerato uel negocio publico. uł

Expanded text:
alii voluptatem, eumdem tamen habitum et conalii voluptatem, eumdem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a caeteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil valebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eumdem finem sequi cogeret, et diversus habitus eumdem sequi finem non sineret.tribus quoque illis uitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel
Abbreviated transcription (Latin):
no ita gaudeat sic̃ gaudet suo. Item cũ querit̃
de achademicis nouis quib incerta sunt omĩa.
utrũ ita sint res habende inquib phylosophan¬
dum ẽ. ansic̃ aliis philosophis placuit. certas eas
hab̾e debeamus: ñ querit᷑ qͥd in boni fine seccan¬
dum sit. s de ipsius boni ueritate qđ sectandũ
uidet᷑. utrum sit nec ne dubitandum hoc ẽ ut
id plamꝰ eloquar. utrum ita sectandũ sit. ut qui
sectat᷑ dicat ẽẽ uerum. anita ut qͥ sectat᷑ dicat
uerũ sibiuideri. etiamsi forte sit falsum: tam̃ ut̃q
sectet᷑. unũ atq idẽ bonũ. In illa etiam diffe¬
rentia quȩ adhibet᷑ ex habitu et consuetudine
cinicoꝵ non querit᷑ qͥsnamsit finis bom: s utrũ
m illo habitu et consuetudine sit uuendum ei. qͥ
uerum sectat᷑ bonum. quod libet ei uideat᷑ esse¬
uerum atq sectandum. Deniq fuerunt qͥ cũ
diuersa sequerent᷑ bona finalia: alii uircutem.

Expanded text:
no ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur no ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis novis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit certas eas habere debeamus; non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni veritate, quod sectandum videtur, utrum sit, necne, dubitandum: hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut qui sectatur, dicat esse verum; an ita, ut qui sectatur, dicat verum sibi videri, etiamsi forte sit falsum; tamen uterque sectetur unum atque idem bonum. In illa etiam differentia quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit vivendum ei, qui verum sectatur bonum, quodlibet ei verum videatur esse atque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diversa sequerentur bona finalia, alii virtutem,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s differentias. quȩ numerũ multiplica¬
uere scctarum. Quas ideo remotiendas putat:
quia ñ in eis ẽ finis boni. Neq enim existimat
cllam philosophiȩ sectam ẽẽ dicendam. quȩ ñ
meo distet aceteris qđ diuersos habeat fines bo¬
noꝵ ec maloꝵ: quandoqͥdẽ nulla ẽ hominicati¬
saphylosophandi. nͥ ut beatꝰ sit. Quod autẽ bea¬
tum facit: ipse ẽ finis boni. Nulla ẽ. gͥ causa phi¬
losophandi: nisi finis boni. Quamobrem q̃ nul¬
lum boni finẽ sectat᷑: nulla phylosophiȩ secta di
cenda ẽ. Cumgͦ querit᷑ de sociali uita utrũ sit
tenenda sapienti. ut sũmũ bonum qͦ fit homo
beatꝰ. ita uelit et curet amiq sui quẽad modũ suũ.
an fuȩ tontũmꝰ beatitudinis causa faciat qͥcqͥd fac̃:
ñ de ipso summobono questio ẽ. s de assumendo
uł non assumendosocio. adhuiꝰ participationẽ
boni ñ ꝓpt̾ se ipsum s ꝓpt̃ eundẽ sociũ. ut eiꝰ bo¬

Expanded text:
omnes differentias, quae numerum multiplicaomnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali vita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita velit et curet amici sui, quemadmodum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit; non de ipso summo bono quaestio est, sed de assumendo vel non assumendo socio ad hujus participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eumdem socium, ut ejus bo
Abbreviated transcription (Latin):
occupatissimi fuerunt: aut ex utroq genere
temꝑatam. sicut hi qui partim erudito ocio.
partim necessario negocio. alt̃nantia uitȩ suȩ
tempora tribuerunt: ꝓpter has differentias po¬
test etiam triplicari numerus iste sectarũ. et ad
ducentas octoginta octo ꝑduci.
ec de uarronis libro quantũ potui breuit̃
ac dilucide posui sententias eiꝰ meis explicans
u̾bis. Quomͦ autem refutatis ceteris unam eli¬
gat: quam uult eẽ achademicoꝵ ueterum.
quos aplatone institutosusq ad pͥalemonem.
qui ab illo quartus scolam eiꝰ tenuit que acha¬
demica dicta ẽ. habuisse certa dogmata uult
uideri: et obhoc distinguit ab achademicis
nouis. quibꝰ incerta sunt omĩa. qđ phylosophiȩ
genus ab archesila cepit successore p᷑alemonis
eamq sectam id ẽ ueterum achademicoꝵ sic̃
dubitatione ita omni errore carere arbitret᷑.
longum ẽ ꝑomĩa demonstrare. Nec tam̃ omi
exparte res omittenda ẽ. Remouet gͦ pͥus illas

Expanded text:
occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam triplicari numerus iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas
Abbreviated transcription (Latin):
hominis bonũ quobeatꝰ cẽt. in aĩ tantum modoun¬
tute consisteret. Potest alusut inceitã. siẽ defen¬
derunt achademici noui. qđ eis et siñ certũ
tam̃ uerisimile uidebat᷑. Uiginti quatuor eͦ
fiunt. ꝑ eos qui eas uelut certas ꝓpt̃ uertatẽ:
et aliȩ uiginti quatuor ꝑ eosqͥ easdẽ quãuis
incertas ꝓpt̾ ueri similitudinẽ sequendas pu¬
tant. Rursus qͥa unã qͣmq istarũ quadragin¬
ta octo sectarum potest quisq seqͥ habitu ce¬
teroꝵ phylosophoꝵ itemq alius potest habi¬
tu cinicoꝵ: exhac etiam differentia duplican¬
tur. et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earũ
singulas quasq ita tueri homines possunt
atq sectari. ut aut ociosam diligant uitam.
sic̃ hii qui tantũmͦ studiis doctrinȩ uacare
uoluerunt atq ualuerunt. aut negociosam.
sic̃ hi qui cum philosopharent᷑. tam̃ ad mini¬
stratione reipublicȩ regendisq reb humanis

Expanded text:
hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uihominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri simile uidebatur. Viginti quattuor ergo fiunt per eos, qui eas uelut certas propter ueritatem, et aliae uiginti quattuor per eos, qui easdem quamuis incertas propter ueri similitudinem sequendas putant. Rursus, quia unamquamque istarum quadraginta octo sectarum potest quisque sequi habitu ceterorum philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis
Abbreviated transcription (Latin):
manarũ opinionũ uirtuti aliquando subdun¬
t᷑. aliquando p̃ferunt᷑. aliqͣndo itngunt᷑: ac sic
ad duodenarium sectarum numerũ ꝑuenit᷑ Sed
iste quoq numerus duplicat᷑ adhibita una dif¬
ferentia socialis uidelicet uitȩ. Qm̃ quisqͥs sectat᷑
aliquam istarum duodecim sectarum: ꝓfecto
aut ꝓpt̾ se tantũ id agit. aut etiam ꝓpt̾ socium.
cui debet hoc uelle qđ sibi. Quo cirea duodecĩ
sunt eoꝵ qui ꝓpt̾ se tantũmͦ unãquãq tenen¬
dam putant. et alie duodecim eoꝵ qui ñ solũ
ꝓpt̃ se sic uel sic philosophandum esse decer¬
nunt: s etiam ꝓpter alios quorum bonũ ap¬
petunt sicut suũ. Hee autem sc̃dȩ uiginti q̃¬
tuor. iterum geminant᷑ ad dita differentia ex
achademicis nouis: et fiunt qͣ draginta octo.
Illarũ quippe uiginti quatuor unamqͣmq se¬
cdarum potest quisq sic tenere ac defendere ut
certam: quemad modũ defenderunt stoiei qd

Expanded text:
manarum opinionum uirtuti aliquando subdunmanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenarium sectarum numerum peruenitur. Sed iste quoque numerus duplicatur adhibita una differentia, socialis uidelicet uitae, quoniam, quisquis sectatur aliquam istarum duodecim sectam, profecto aut propter se tantum id agit aut etiam propter socium, cui debet hoc uelle quod sibi. Quocirca duodecim sunt eorum, qui propter se tantum unamquamque tenendam putant, et aliae duodecim eorum, qui non solum propter se sic uel sic philosophandum esse decernunt, sed etiam propter alios, quorum bonum adpetunt sicut suum. Hae autem sectae uiginti quattuor iterum geminantur addita differentia ex Academicis nouis et fiunt quadraginta octo. Illarum quippe uiginti quattuor unamquamque sectarum potest quisque sic tenere ac defendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uere patrie. et ꝓpter patriam filios ꝓcreare: quoꝵ
neutrum fieri potest. sine corporis uoluptate.
Nam sine illa nec cibus potusq sumit᷑ ut uiuat᷑:
nec concumbit᷑ ut generatio ꝓpaget᷑. Cum uero
p̃fert᷑ untuti: ipsa appetit᷑ ꝓpter se ipsam. uir¬
tus autẽ assumenda creditur ꝓpt̃ illam: id ẽ.
ut nicbil uirtus agat nisi ad consequendã uł
conseruandam corporis uoluptatẽ. Quȩ uita
deformis ẽ quidẽ: qͥppe ubiturtꝰ seruit dnẽ
uoluptati. quamuis nullomͦ hȩc dicenda sit
uirtus. S tam̃ etiam istahorribił turpitudo:
habuit quosdam philosophos patronos et de¬
fensores suos. Uirtuti porro uoluptas iungit᷑
qñ neutra earum ꝓpt̃ alteram. s ꝓpter se ipsas
ambe appetunt᷑ Quappt̃ sic̃ uoluptas uel sub¬
dita uel p̾lata uel iunctauirtuti tres sectas facit:
ita quies. ita utrimq. ita p̾ma naturȩ alias
t̃nas inueniunt᷑ efficere. ꝓ uarietate qͥppe hu¬

Expanded text:
uere patriae et propter patriam filios procreare, quorum uere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe hu
Abbreviated transcription (Latin):
tem qua delectabiliter mouet᷑ corporis sensus.
aut quietem qua fit. ut nullam molestiam qͥs
nomine uoluptatis epicurus appellat: aut
uniuersaliter pͥma naturȩ in quib et hȩc ft̃
et alia: uel incorpore ut membroꝵ integritas.
et salus atq incoluinitas eiꝰ. uel in animo. at
sunt ea quȩ uel parua uel magna mbominũ reꝑi¬
untur ingeniis. Hec gͥ quatuor idẽ uoluptas.
quies utrunq pͥma naturȩ ita sunt in nob ut uł
untꝰ quam postea doctrina inserit. ꝓpter hȩe ap¬
petenda sit: aut ista ꝓpter uirtutem. aut utraq
ꝓpt̾ seipsa. Ac ꝑhoc fiunt hinc duodecim sectȩ.
ꝑhanc enim rationem singłȩ triplicant᷑. Qd̾ cũ
inuna demonstrauero: difficile ñ erit id inceti̾s
animi uirtuti aut subdit᷑ aut p̃fert᷑ aut iungi¬
tur: triꝑtita uariat᷑ diu̾sitate sectarum. Subͤ¬
dit᷑ aũt̃ unrtuti quando intisum uirtutis assu¬
mit᷑. ꝑtinet quippe aduirtutis officium et ui¬

Expanded text:
tem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, tem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem, qua fit ut nullam molestiam corpnomine uoluptatis Epicurus appellat, aut uniuersaliter prima naturae, in quibus et haec sunt et alia, uel in corpore, ut membrorum integritas et salus adque incolumitas eius, uel in animo, ut sunt ea, quae uel parua uel magna in hominum reperiuntur ingeniis. Haec igitur quattuor, id est uoluptas, quies, utrumque, prima naturae, ita sunt in nobis, ut uel uirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec adpetenda sit, aut ista propter uirtutem, aut utraque propter se ipsa; ac per hoc fiunt hinc duodecim sectae; per hanc enim rationem singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceterirporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et ui
Abbreviated transcription (Latin):
summo malo. multũ sicut dixi laborauerunt:
qui studium sapientię in scł huiꝰ uanitate ꝓ¬
fessi sunt. Nec tam̃ eos quamuis diuersis erran¬
tes modis nature limes intantum ab itiere ue¬
ritatis deuiare ꝑmisit: ut non alii in animo.
alii incorpore. alii inutroq fines bonoꝵ pone¬
rent et malorum.
Exqua triꝑtita uelut generalitm distributi¬
one sectarũ. marcꝰ uarro in libro de phylo¬
sophia tam multam dogmatum uarietatẽ di¬
ligenter et subtiliter serutatus aduertit: ut ad
ducentas octoginta et octo sectas. ñ quȩ iam es¬
sent. s que ẽẽ possent. adhibens quasdam
difftrentias facillime ꝑueniret. Quod ut bre¬
uit̃ ostendam. inde oportet incipiam qđ ipse
aduercit et posuit in libro memorato quatuor
cẽ quedam quȩ homines sine magistro sine
ullo doctrine amminiculo. siue industria uel
arte uiuendi quȩ uirtꝰ dicit᷑ et ꝓculdubio di¬
scitur. uelut naturalit̃ appetunt aut uolupta¬

Expanded text:
summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus aduertit, ut ad ducentas octoginta et octo sectas, non quae iam essent, sed quae esse possent, adhibens quasdam differentias facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria uel arte uiuendi, quae uirtus dicitur et procul dubio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uolupta
Abbreviated transcription (Latin):
uoniam de ciuitatis utriꝰq¬
licet et cęlestis debitis finib
deinceps mͥ uideo disputan¬
dum: pͥus exponenda sunt
quantũ
oꝑis huiꝰ terminandi ratio patit᷑ argum̃ta
mortalium. quib sibi ipsi beatitudinem face̾
in huiꝰ uitȩ infelicitate moliti sunt. ut ab eoꝵ¬
reb uanis spes nr̃a quid differat. qͣm ds̃ nob̾ de¬
dit. et resipsa hoc ẽ uera beatitudo quam dabit
non tantum auctoritate diuina. s adhibita etiã
ratione. qualem ꝓpt̃ infideles possumꝰ adhibe
clarescat. De finib enimbonoꝵ et maloꝵ multa
et multipliciter int̾ se philosophi disputarunt.
Quam questionem maxima intentione uersan¬
tes: inuenire conati sunt quid efficiat hominẽ
finis mali ꝓpt̃ qđ uitanda sunt cetera: ipsũ aũt
Et finẽ mali ñ qͦ ẽẽ desinat: s quo usq nocendo
ꝑducat. fines itaq isti sunt: Summũ bonũ et
summũ malũ. De quib inueniendis atq in hac
uita summobono adipiscendo. uitando autẽ

Expanded text:
uoniam de civitatis utriusqlicet et coelestis, debitis finibus deinceps mihi video disputandum; prius exponenda sunt, quantum operis hujus terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in hujus vitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorebus vanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est vera beatnon tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem finis mali, propter quod uitanda sunt cetera, ipsum autem et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ uerum sacͥficium ipsa sit. Ambe tam̃ tempo¬
ralib uel bonis parit̃ utuntur. uel malis parit̃
affligunt᷑. duersa fide. diuersa spe. u̾so a¬
more. donec uiltimo iudicio separent᷑: et ꝑcipi¬
at unaqueq suum finem. cuiꝰ nullus ẽ finis.
De quib ambarum finib: deinceps disseren¬
dum es ⁊.

Expanded text:
cujus verum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen tempocujus verum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus vel bonis pariter utuntur, vel malis pariter affliguntur, diversa fide, diversa spe, diverso amore, donec ultimo judicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cujus nullus est finis: de quibus ambarum finibus deinceps disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ xp̃iani factisunt. qui tanquam uera illa
diuinatione reuocabant᷑ a fide. eamq compleco
codẽ numero annoꝵ. in anẽ ridendamq uide¬
runt: Nos gͦ qui sumus uocamurq xp̃iani. ñ
in petrum credimus. s inquemeredidit petrꝰ:
petri de xp̃o ȩdificati sermonib. ñ carminib
uenenati: nec decepti maleficiis s beneficiis eiꝰ ad¬
uti. Ille petri magister xp̃s indodrinam quȩ
aduitam ducit ec̃nam: ipse ẽ et magister nr̃
Ced aliquando iam concludamꝰ hunc li
brum. hucusq disserentes et quantum sa¬
tis uisumẽ demonstrantes qͥs nam sit duarũ
ciuitatum cęlestis atq terrene ab initio usq
infinem ꝑmixtarum mortalis excursus. Qua&
illa quȩ t̃rena c̃ fecit sibi quos uoluit uel un¬
decũq uel etiam exhominib falsos deos. qͥbꝰ
sacͥficando seruiret: Illa autem quȩ cȩlestis ꝑe¬
gnnat᷑ in tra falsos deos nonfacit. s auͦ dõ ipsa fit.

Expanded text:
eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus hbrum, huc usque disserentes, et quantum satis visum est demonstrantes, quisnam sit duarum civitatum, coelestis atque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus. Quarum illa quae terrena est, fecit sibi quos voluit, vel undecumque, vel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando serviret: illa autem quae coelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a vero Deo ipsa fit,
Abbreviated transcription (Latin):
autem finxit uanitas impia uel putauit. ma¬
gicis artib petri. Paulopꝰ etiam signo mira¬
bili facto. quando ad ũbum ipsiꝰ petri qͥdã
mendicus ab utero matris ita claudꝰ ut ab
aliis portaret᷑. et ad portam templi ubi stipẽ
inde aliis atq aliis accessib credentiũ creuit
eccła. Ac ꝑhoc colligitur etiam dies ex quo an¬
nus ipse sumpsit initum. scilicet quando
ratis proinde consulib: trecenti .lxu. anm
rii et eutcian. Porro sequenti anno consule
mallio theodoro. quando iam scđm illud ora¬
culum demonum aut figmentũ hominũ
nilla eẽ debuit religio xp̃iana. quid ꝑalias t̾rarũ
partes forsitan factum sit: non fuit necesse ꝑqͥrere.
Interim qđ scimus. inciuitate notissima et emi¬
nentissima kartagine affricȩ gaudentiꝰ et iouiꝰ
cerunt. Ex quo usq ad hoc tempꝰ ꝑtriginta fer¬
me annos quis nonuideat quantum creuerit
cultꝰ nominis xp̃i: p̃sertim postea quam mult

Expanded text:
autem finxit uanitas inpia uel putauit, maautem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur et ad portam templi, ubi stipem inde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ipse sumsit initium, scilicet quando ratis proinde consulibus trecenti sexaginta rii et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando iam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio Christiana, quid per alias terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, quod scimus, in ciuitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Iouius gerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi
Abbreviated transcription (Latin):
buerent᷑. ꝓpositoscõ et ardentissima caritate
ad pauꝑtatem uoluntariam ꝑuenirent. atq
int̾ frementes et sanguinem sitientes iudeos
se usq ad mortem ꝓueritate certare. ñ arma¬
ta potentia s potentiore patientia p̃pararent
Hoc si nullis magicis artib factum ẽ. cur
credere dubitant eadem uirtute diuina ꝑ
totũ mundũ id fieri potuisse qua hoc factũ
ẽ: Si autem ut ierosolimis sic ad cultum no¬
minis xp̃i accenderet᷑ tanta hominũ multi¬
tudo. quȩ illum in cruce uel fixerat pensum
uel riserat fixum. iam maleficiũ illud fecerat
petrus: ex ipso anno querendũ ẽ quando tre
Ralendas aprilis. Resurrexit t̃cio die: sicut
ẽ qͥnquagesimo post suam resurrectionem
die misit spm̃ sc̃m. Tunc tria milia hominũ
apłis eum p̃dicantib crediderunt. Tunc itaq
nominis illiꝰ cultus exorsus. ẽ. sicut nos credi¬
mus. et ueritas habet efficatia sp̃s sc̃i: sicut

Expanded text:
buerentur, proposito sancto et ardentissima caritate buerentur, proposito sancto et ardentissima caritate ad paupertatem uoluntariam peruenirent adque inter frementes et sanguinem sitientes Iudaeos se usque ad mortem pro ueritate certare non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, quur credere dubitant eadem uirtute diuina per totum mundum id fieri potuisse, qua hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in cruce uel fixerat prensum uel riserat fixum, iam maleficium illud fecerat Petrus, ex ipso anno quaerendum est, quando trecs octauo Kalendas Aprilis. Resurreiit tertio die, sicut est quinquagensimo post suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis eum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tiam doctrina et religio xp̃iana. idẽ postea ꝗͣ.
influuio iordane ministerio ioħis ẽ baptiratꝰ.
et resurrexisset amortius. nondum fides om̃ib
fuerat deffinita. inresurrectione qͥppe xp̃i defi¬
nita ẽ. nam sic apłs paulus atheniensib lo¬
quit᷑ dicens. iam nc̃ annuntiat hominib om̃s
ubiq agere penitentiam. eo qd̃ statuit diẽ iud¬
care orbem in equitate inuiro in qͦ definiuit fidẽ
om̃ib refuscitans illum amortuis: meliꝰ inhac
questione soluenda inde initium sumimꝰ. p̃ser¬
tim qͥa tc̃ datus ẽ etiam sp̃s sc̃s. sic̃ cum dari pꝰ
resurrectionem xp̃i oportebat in ea ciuitate ex
danda erat: p̃dictum ẽ. Exsyonlex prodiet
et u̾bum dni ex ierłm. Unde et ipse ꝑom̃sgentes
dixit p̃dicari oportere in nomine suo peniten¬
fides taminsignib initiis incanduit: ut aliqͥt
hominũ milia in xp̃i nom̃ mirabil alacrtcate
conuersa. uenditis suis reb ut egenis distri¬

Expanded text:
tiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam tiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam in fluuio Iordane ministerio Iohannis est baptizatus. et resurrexisset a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus est etiam Spiritus sanctus, sicut eum dari post resurrectionem Christi oportebat in ea ciuitate, ex danda erat, praedictum est: Ex Sion lex prodiet et uerbum Domini ex Hierusalem. Unde et ipse per omnes gentes dixit praedicari oportere in nomine suo paenitenfides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia in Christi nomen mirabili alacritate conuersa uenditis suis rebus, ut egenis distri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutionum horrendas crudelitates ñ resisten¬
do s patiendo suꝑare. et ad suoꝵ simulacrors
templors. sacroꝵ. oracłoꝵ euersionem ꝑue¬
nire ꝑmitterent: Quis postremo ẽ ds̃ ñ nr̃
impulsus ẽ. istap̃stare: Non enim alicui demo¬
ni. s deo dicunt illiuersus hec petrum arce
magica deffinisse. Talem dm̃ habent: qͥ xp̃m
non habent
Dec atq huiꝰmodi multa colligerem. sinon¬
dum annus ipse transisset quem diumatio
ficta promisit. et decepta uanitas credidit.
Cumuͦ ex quo nominis xp̃i cultus ꝑ eiꝰ in car¬
ne p̃sentiam et ꝑ apłos institutꝰ ẽ. ante aligͦt
annos anni trecenti sexaginta qͥnq completi
sum qͥd aliud querimus unde ista falsitas
refellatur: Ut enim in xp̃inatiuitate huiꝰ rei ñ
ponamus initium. quia infans et puer discipu¬
los non habebat. tam̃ quando habere cepit. pro¬
culdubio tunc innotuit ꝑ eiꝰ corporalem p̃sen¬

Expanded text:
persecutionum horrendas crudelitates non resistenpersecutionum horrendas crudelitates non resistendo, sed patiendo superare et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculorum euersionem peruenire permitterent? Quis postremo est deus, non inpulsus est ista praestare? Non enim alicui daemoni, sed deo dicunt illi uersus haec Petrum arte magica definisse. Talem deum habent, qui Christum non habentec adque huius modi multa colligerem, si nondum annus ipse transisset, quem diuinatio ficta promisit et decepta uanitas credidit. Cum uero, ex quo nominis Christi cultus per eius in carne praesentiam et per apostolos institutus est, ante aliquot annos anni trecenti sexaginta quinque conpleti sint, quid aliud quaerimus, unde ista falsitas refellatur? Ut enim in Christi natiuitate huius rei non ponamus initium, quia infans et puer discipulos non habebat, tamen quando habere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius corporalem praesen
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo magicas artes non didicerit. s ipso in¬
nocente. tamen eiꝰ maleficus fuerit. nom̃q
illius quam suũ coli maluerit magicis arti¬
b suis. magnis laborib et ꝑiculis suis: po¬
stremo etiam effusione sanguinis sui. Sipe¬
trus maleficus fecit ut xp̃m sic diligeret
mundus: quid fecit innocens xp̃s. ut eum
sic dligeret petrus: Respondeant gͥ ipsi si¬
bi. et si possunt intelligant illa suꝑna grã
factum essc. ut ꝑpter ȩternam uitam xp̃m
diligeret mundus: qua grã factum ẽ ut
et ꝓpter eternam uitam ab illo accipiendã.
et usq ad temporalem mortem ꝑ illo pati¬
endam ꝓp̃mdiligeret petrus. Deinde isti dii
qui sunt. qui possunt ista p̃dicere nec pos¬
sunt auertere iͨta suceumbentes uni malefi¬
co. et uni sceleri magico quo puer ut dic̃t
annicłs occisus et chlaniatus. et ritu nefa¬
rio sepultus ẽ. ut sectam sibi aduersariam tam
prolixo tempore conualescere. tot tantarũq

Expanded text:
us Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso inus Petrus ab eo magicas artes non didicerit, sed, ipso innocente, tamen eius maleficus fuerit nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna gratia factum esse, ut propter aeternam uitam Christum diligeret mundus, qua gratia factum est, ut et propter aeternam uitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti di qui sunt, qui possunt ista praedicere nec possunt auertere, ita succumbentes uni malefico et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus et dilaniatus et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam prolixo tempore conualescere, tot tantarumque
Abbreviated transcription (Latin):
hacre calculantum digitos resoluit. et qͥesce¬
re iubet. ille qui dicit Non ẽ ur̃m nosse tẽ¬
pora. quȩ pater posuit insua potestate. S hȩc
quia euangłica sententia ẽ: mirum nonẽ ñ
ea rep̃ssos fuisse deoꝵ multoꝵ falsoꝵq cultores
quo minus fingerent demonum responsis. qͦs
tanquam deos colunt. aeff̾mitum eẽ quanto
tempore mansura eẽt religio xp̃iana. Cum
enim uiderent nec tot tantiq ꝑsecutionib
eam potuisse consumi. s his potius miram
crementa sumpsisse: excogitauerunt nescio
quos uersus grecos. tanquam consulenti cui¬
dam diuino oraculo effusos. ubi xp̃m quidẽ
abhuiustanquam sacrilegii crimine faci¬
unt innocentem. petrum aũt maleficiis fe¬
cisse subiungunt. ut coleret᷑ xp̃i nom̃ ꝑ an
nos titcentos sexaginta quinq: deinde cõ¬
pleto memorato numero annoꝵ sine mora
fumcret finem. O omĩum corda doctoꝵ. om
genia litterata. digna credere ista de xp̃o. qͥ cre¬

Expanded text:
hac re calculantium digitos resoluit et quiescehac re calculantium digitos resoluit et quiescere iubet ille, qui dicit: Non est uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Sed haec quia euangelica sententia est, mirum non est non ea repressos fuisse deorum multorum falsorumque cultores, quominus fingerent daemonum responsis, quos tamquam deos colunt, definitum esse quanto tempore mansura esset religio Christiana. Cum enim uiderent nec tot tantisque persecutionibus eam potuisse consumi, sed his potius mira incrementa sumsisse, excogitauerunt nescio quos uersus Graecos tamquam consulenti cuidam diuino oraculo effusos, ubi Christum quidem ab huius tamquam sacrilegii crimine faciunt innocentem. Petrum autem maleficia fecisse subiungunt, ut coleretur Christi nomen per trecentos sexaginta quinque annos, deinde conpleto memorato numero annorum, sine mora sumeret finem.s o hominum corda doctorum!s o ingenia litterata digna credere ista de Christo, quae cre
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑdesset. a quo melius quam ab ipso deo
magistro int̾rogantibꝰ discipłis diceret᷑
Nonenim siluerunt inde apud cum: s a
p̃sente quesierunt dicentes. Dñe si intempo¬
re hoc rep̃sentabis regnum isrł: At ille.
hon est inquit ur̃m nosse tempora quȩ pat̃
posuit insua potestate. Nonutiq illi de hora
uel die uel anno s de tempora int̾rogauert̃:
quando istud acceꝑe responsum. Frustra gͥ
annos qui remanent huic scło computare
ac diffinire conamur: cum hoc scire non ẽẽ
nr̃m ex ore ueritatis audiamus. Quos ta¬
men alii quadringentos. alii quingentos.
alii etiam mille ab ascensione dominiusq
ad eiꝰ ultimum aduentum compleripos¬
se dixerunt. Quemad modũ autem quisq eoꝵ
astruat opimonẽ suam longum ẽ demonstre :
⁊ non necessarium. Comecturis qͥppe utunt᷑
humanis: non ab eis aliquid certum descrip¬
ture canonicȩ auctoritate ꝓfertͣ. Om̃ĩum uͦ de

Expanded text:
se prodesset, a quo melius quam ab ipso Deo se prodesset, a quo melius quam ab ipso Deo magistro interrogantibus discipulis diceretur? Non enim siluerunt inde aput eum, sed a praesente quaesierunt dicentes: Domine, si hoc tempore repraesentabis regnum Israel? At ille: Non est, inquit, uestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate. Non utique illi de hora uel die uel anno, sed de tempore interrogauerant, quando istud accepere responsum. Frustra igitur annos, qui remanent huic saeculo, conputare ac definire conamur, cum hoc scire non esse nostrum ex ore Veritatis audiamus; quos tamen alii quadringentos, alii quingentos, alii etiam mille ab adscensione Domini usque ad eius ultimum aduentum conpleri posse dixerunt. Quem ad modum autem quisque eorum adstruat opinionem suam, longum est demonstrare et non necessarium. Coniecturis quippe utuntur humanis, non ab eis aliquid certum de scripturae canonicae auctoritate profertur. Omnium uero de
Abbreviated transcription (Latin):
unctant̃ recordabant᷑ audiuimus. Quid mͦ
mpside: Nonne ita inxp̃ianos feruit ꝑsecu¬
tio. si tam̃ iam quieuit᷑ ut inde fugientes
nonnulliusq ad romana oppida ꝑuenirent:
hec atꝙ huiusmodi m cogitanti: ñ uidetur
ẽ diffimiendus numerus ꝑsecutionum. qͥb
eierceri oportet ȩccłam. S rursus affirmare
aliquas futuras aregib p̃ter illam nouissi¬
mam de qua nullus ambigit xp̃ianus: non
minoris ẽ temeritatis. Itaq hoc in medio re¬
linquimus neutram partem questionis hu¬
nis astruentes siue destruentes: s tantũmͦ
ab affirmandi quodlibet horum audaci
sp̃sumptione reuocantes.
llam sane nouissimã ꝑsecutionem que ab
antixp̃o futura ẽ. p̃sentia sua extinguet ipse
iħs. Sic enim scriptum ẽ. qđ eum int̾ficiet
spũ oris sur: et euacuabit illuminatione p̃¬
sentie sue. Hic queri solet quando istud erit:
importune omĩno. Si enim hoc nobis nos¬

Expanded text:
cunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo cunctanter recordabantur, audiuimus? Quid modo in Perside? Nonne ita in Christianos ferbuit persecutio si tamen iam quieuit, ut fugientes inde nonnulli usque ad Romana oppida peruenerint? Haec adque huius modi mihi cogitanti non uidetur esse definiendus numerus persecutionum, quibus exerceri oportet ecclesiam. Sed rursus adfirmare aliquas futuras a regibus praeter illam nouissimam, de qua nullus ambigit Christianus, non minoris est temeritatis. Itaque hoc in medio relinquimus neutram partem quaestionis huius adstruentes siue destruentes, sed tantummodo ab adfirmandi quodlibet horum audaci praesumtione reuocantes. Illam sane nouissimam persecutionem, quae ab Antichristo futura est, praesentia sua exstinguet ipse Iesus. Sic enim scriptum est, quod eum interficiet spiritu oris sui et euacuabit inluminatione praesentiae suae. Hic quaeri solet: Quando istud erit? Inportune omnino. Si enim hoc nobis nos
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ apud antiochiam facere ceꝑat nisiu¬
nius fidelissimi et constantissimi iuuenis.
qui multis ut torquerent᷑ app̃hensis. pto¬
tum diem pͥmus ẽ tortus int̾ ungulas cru¬
ciatusq psallentis hb̾tatem atq hilaritatẽ
miratus horruisset. et in cęteris deforimius
erubescere tmuisset: Postremo nr̃a memo¬
ria ualens supradicti ualengani fr̃ arrianꝰ:
nonne magna ꝑsecutione porientis partes
catholicam uastauit ȩccłame Quale ẽ autẽ
non considerare ȩccłam ꝑtotum mundum fru¬
⁊ficantem atq crescentem posse in aliqͥbꝰ gen¬
ab psecutionem pati aregib. et quando inali¬
s nonpatit᷑: Nisi forte non ẽ ꝑsecutio com¬
putanda. quando rex gothoꝵ. in ipsa gothia
psecutus ẽ xp̃ianos erudelitate mirabili. cũ
binon ẽẽnt nisi catholci quoꝵ plurimi mar¬
qrio coronatisunt: sicut a qͥbdam fr̃ib qui
tne illic pueri fuerant. et se ista uidisse in¬

Expanded text:
quae aput Antiochiam facere coeperat, nisi uquae aput Antiochiam facere coeperat, nisi unius fidelissimi et constantissimi iuuenis, qui multis, ut torquerentur, adprehensis per totum diem primus est tortus, inter ungulas cruciatusque psallentis libertatem adque hilaritatem miratus horruisset et in ceteris deformius erubescere timuisset. Postremo nostra memoria Valens, supradicti Valentiniani frater, Arianus, nonne magna persecutione per Orientis partes catholicam uastauit ecclesiam? Quale est autem, non considerare ecclesiam per totum mundum fructificantem adque crescentem posse in aliquibus gentibus persecutionem pati a regibus, et quando in aliis non patitur? Nisi forte non est persecutio conputanda, quando rex Gothorum in ipsa Gothia persecutus est Christianos crudelitate mirabili, cum ibi non essent nisi catholici, quorum plurimi martyrio coronati sunt, sicut a quibusdam fratribus, qui tunc illic pueri fuerant et se ista uidisse in
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fugati atq disꝑsi de ierosolimis frs. ub
saulus qui postea pauilus apłs factus ẽ uasta¬
bat ȩccłam. ubi ipse quoq iam fidem. quam
ꝑsequebat᷑ euangłirans qualia faciebat est
passus. siue ꝑ iudeam siue ꝑ alias gentes quas¬
cunq xp̃m feruentissimus p̃dicabat : Cur s̾
eis anerone iuidctur ordiendum: cum ã nero¬
nis tempora inter atrocissimas ꝑsecutiones
de quib niis longum ẽ cuncta dicere eccła
crescendo ꝑuenerit: Quod si a regib factas
ꝑsecutiones innumero existimant ẽẽ debere:
rex fuit herodes. qui etiam post ascensum do¬
mini grauissimam fecit. Deniq quid respon¬
dent etiam de iuliano. quem ñ numerant
in decem: An ipse non est eccłam ꝑsecutus.
qui liberales litteras xp̃ianos docere ac disce̾
uetuit. sub quoualenti nianus maior qͥ post
eum tercius imꝑator fuit. fidei xp̃iane con¬
fessor extitit. militiaq pͥuatus ẽ. ut omittam

Expanded text:
ubi fugati adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi ubi fugati adque dispersi de Hierosolymis fratres, ubi Saulus, qui postea Paulus apostolus factus est, uastabat ecclesiam, ubi ipse quoque iam fidem, quam persequebatur, euangelizans, qualia faciebat, est passus, siue per Iudaeam siue per alias gentes, quacumque Christum feruentissimus praedicabat? Quur ergo eis a Nerone uidetur ordiendum, cum ad Neronis tempora inter atrocissimas persecutiones, de quibus nimis longum est cuncta dicere, ecclesia crescendo peruenerit? Quod si a regibus factas persecutiones in numero existimant esse debere: rex fuit Herodes, qui etiam post adscensum Domini grauissimam fecit. Deinde quid respondent etiam de Iuliano, quem non numerant in decem? An ipse non est ecclesiam persecutus, qui Christianos liberales litteras docere ac discere uetuit? Sub quo Valentinianus maior, qui post eum tertius imperator fuit, fidei Christianae confessor exstitit militiaque priuatus est; ut omittam
Abbreviated transcription (Latin):
ut nouissima antixp̃i ꝑsecutio similis uidea¬
tur undecimȩ plage. qua egyptii dum ho¬
stiliter ꝑsequerentur hebreos in mari rubro
ppło dei ꝑsiccum transeunte ꝑierunt. S ego
illa re gesta megypto istas ꝑsecutiones ppri¬
cȩ significatas esse non arbĩtror: quamius
ab cis qui hoc putant exquisite et ingemose
illa singula his singulis comparata uideant
ne: quȩ aliquando aduerum ꝑuenitꝰ. alicã
fallitur. Quid enĩ qui hoc sentiunt dictuti
sunt de ꝑsecutione qua ipse dñs cruicificure
inquo eam numero sunt posituri: Si autem
hac excepta existimant computandũ tanꝙ
ille numerandȩ sint quȩ ad corpꝰ ꝑtiuent̃
ñ qua ipsum caput ẽ appetitum et occisũ
quid agent de illa quȩ postea quamuõs
ascendit incęlum. ierosolimis facta ẽ. ubi
beatꝰ stephanus lapidatꝰ ẽ. ubi iacob fiat
ioħis gladio trucidatus. ubi apłs petrus
ut occideret᷑ inclusus. et ꝑ angłm liberatus

Expanded text:
ut nouissima Antichristi persecutio similis uideaut nouissima Antichristi persecutio similis uideatur undecimae plagae, qua Aegyptii, dum hostiliter sequerentur Hebraeos, in mari Rubro populo Dei per siccum transeunte perierunt. Sed ego illa re gesta in Aegypto istas persecutiones prophetice significatas esse non arbitror; quamuis ab eis. qui hoc putant, exquisite et ingeniose illa singula his singulis conpai-ata uideantae, quae aliquando ad uerum peruenit, aliquando fallitur. Quid enim, qui hoc sentiunt, dicturi sunt de persecutione, qua ipse Dominus crucifixus est? in quo eam numero posituri? Si autem hac excepta existimant conputandum, tamquam illae numerandae sint, quae ad corpus pertinent, non qua ipsum caput est adpetitum et occisum: quid agent de illa. quae, postea quam Christus adscendit in caelum, Hierosolymis facta est, ubi beatus Stephanus lapidatus est, ubi Iacobus frater Iohannis gladio trucidatus, ubi apostolus Petrus ut occideretur inclusus et per angelum liberatus,
Abbreviated transcription (Latin):
rib de sua ꝑditione crutiauerunt Sic in hoc
scło inhis dieb malis. ñ solum a tempore co¬
poralis p̃sentie xp̃i et apłortum eiꝰ. s ab upso
abel quem pͥmum iustum impius fr̃ occidit
et deinceps usq inhuꝰ scłi finem. inter ꝑse¬
cutiones mundi et consolationes dei peregri¬
nando ꝓcurrit ȩccła.¬
Roinde ne illud qͥdem temere puito esse dicen¬
dum. siue credendum. quod nonnullis ui¬
fum ẽ. uel uidet᷑ non amplius eccłam passurã
ꝑ secutiones usq ad tempꝰ antixp̃i. quam qd̃
iam passa ẽ idest decem: ut undeqma. ea¬
demq nouissima sit ab antixp̃o. frimã quip¬
pe computant quȩ anerone facta ẽ. Scd̾am
adomitiano. A traiano terciam. Quartãnto
septimam. Octauiam aualeriano. ab aurelia¬
nononam. Decimam a diocletiano et maxi¬
miano. Plagas enim ȩgyptioꝵ qm̃ decem fue¬
runt. antequam exire inde inciperet ppłs di
putant adhunc intellectum eẽ referendas.

Expanded text:
ribus de sua perditione cruciaverunt. Sic in hoc ribus de sua perditione cruciaverunt. Sic in hoc saeculo, in his diebus malis, non solum a tempore corporalis praesentiae Christi et Apostolorum ejus, sed ab ipso Abel, quem primum justum impius frater occidit, et deinceps usque in hujus saeculi finem, inter persecutiones mundi et consolationes Dei peregrinando procurrit Eccroinde ne illud quidem temere puto esse dicendum siue credendum, quod nonnullis uisum est uel uidetur, non amplius ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi. quam quot iam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe conputant a Nerone quae facta est, secundam a Domitiano, a Traiano tertiam, quartam ab septimam, octauam a Valeriano, ab Aureliano nonam, decimam a Diocletiano et Maximiano. Plagas enim Aegyptiorum, quoniam decem fuerunt, antequam exire inde inciperet populus Dei, putant ad hunc intellectum esse referendas,