comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ieiunare sabbato. malum putauerimꝰ: tot eccłias
orientis et multo maiorem orbis xp̃iam Partem qua
temeritate criminabimir: Placet ne tͥ ut medium
qͥddam esse dicamꝰ: qd̾ tam̃ acceptabile sit ei quihoc
non simulate. sed congruenti societate atq obsenuan¬
cia fecerit: Et tam̃ nichil in de legimus incanonicis
libris p̃ceptum esse. tp̃iatris. Quͣto magis islud malũ
dicere non audeo. qd̾ dm̃ p̃cepisse ipsa xp̃iana fide ne¬
gare non possum: qua didici non eo me iustificari. sed
tum qđ uitus dicit᷑ diuinitꝰ data ad signifi cationem futu
remansisse illa xp̃ianis legenda tantum ad intelligentiã
p̃misse ꝓpheticz non autem necessario fatienda. quasi ad¬
huc expectandum cẽ ut ueniret fidei reuelatio. que his sig¬
nificabatur ẽẽ uentura. Sedqmuis gentib inponenda
non essent: non tam̃ sic debuisse auferri a consuetu-¬
dine iudeoꝵ tamqmͣ detestanda atq dampnanda.

Expanded text:
non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa Christiana fide negare non possum, qua didici non eo me iustificari, sed ntum, quod uetus dicitur, diuinitus data ad significationem futurontibus remansisse illa Christianis legenda tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda.
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ decent̃ induci : quid ego apud tetimeam nom̃philo
sed quia et falsis pleriq confidunt et ubi uera inueniun¬
tur dicere. axp̃i gratia qui ẽ ipsaueritas alienisunt:
Cur autemnon dicã p̃cepta illa uet̾um saciamentoꝵ
nec bona eẽquia noncis homines iustificantur. umbre
st̾ enĩ p̃nuntiantes grͣam quaiustificamur. nec tamẽ
mala quia diuinit᷑ precepta sunt. tempori ꝑ sonisq con¬
qua dicit ds se illi ppło dedisse p̃cepta nonbona: forte
enĩ ꝓptea non dixit mala. s tantum non bona: ide non
talia ut illis homines bonifiant. aut sine illis bom
non fiant. Uellem me doceret benigna sinceritas tua:
utrum simulate quisqmͣ sc̃s orientalis cum romã ue¬
nerit ieiunet sabbato. excepto illo die pasch alis uigilie.
Qd̃ si malum cẽ dixerimus: non solum romanam eccle¬
siam. seo etiã multa ciuicina et aliqnͣto remotiora dam¬
pnabimus: ubi mos idem tenetur: et manet. Si autẽ

Expanded text:
ta est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen phita est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen phised quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inueniuntur dicere, a Christi gratia, qui est ipsa ueritas, alieni sunt ? Cur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur — umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur —, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque conqua dicit deus se illi populo dedisse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ intimotheo fecerat: quodea libutate facere poterat.
qu. a ostenderet illa sacramenta nec tamqmͣ necessaria
debere appiti: nec tamqmͣ sacrilega debere dampnari.
Sed cauendum ẽ iudelicet in h ac disputatione. ne sicut
phuosophi quedam facta hominum media dicam᷑.
int̾ recte factum et pectatum. que neq in recte factis neq
in peccatis numertutur. et urgeamur eo qd̃ obseruare le¬
gis cerimonias non potest eẽ in differens. sed aut bonum.
aut malum: ut sibonum dixetimus. eas nos quoq ob¬
seruare cogamur: si autem malum non uere seo simu¬
late ab apłis obsenuatas ẽẽ credam̃. Egouero apłis non
tam exemplum phuosophorum timeo. qnͣdo et uli in
sua disputatione ueri aliquid dicunt: qmͣ forensium
aduocatorũ. qnͣdo in alienarum causarũ accione m̃tum¬
tur. Quoꝵ similitudo si in ipsa expositione epłe ad gala¬
thas ad confirmandam simulationẽ petri et pauliputa¬

Expanded text:
quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgueamur eo, quod obseruare legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum aut malum, ut, si bonum dixerimus, eas nos quoque obseruare cogamur, si autem malum, non uere, sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confirmandam simulationem Petri et Pauli puta
Abbreviated transcription (Latin):
nib umbre futurorum putabant tredentes saluos esse
non posse. Ergo et trmothcum ꝓptẽa circumcidit. ne iu¬
dcis et maxime cognatiomi ci materne sic uiderent᷑ qui
exgentib urxp̃m crediderant detestari circumcisionem
sicut idolatria detestanda est: cum illam ds̃ fieri p̃ceperit
hanc sathanas ꝑsuaserit. Et titum ꝓpt̾ca non circumcidit.
ne occasionem daret eis qui sine illa cirtumcisione dicebãt
credentes saluos eẽ non posse: et ad dectptionem gentiũ
hocetiam paulum sentire iactarent: qd̃ ipse satis signi¬
ficat ubiait. Sedneq titus qui mecum erat cũ eẽt gretus
cõpulsus ẽ circumcidi. Propt̾ subintroductos autẽ falsoᷤᷤ
fratres. qui sub introierant ꝑscrutari libertatem nr̃am
ut nos inseruitutem redigerent: quib nec ad horam
cessimꝰ subiectiomi ur ueritas enͣgelu ꝑmancat ad uos.
hic apparet quid eos captare intellexerit ut non facerit

Expanded text:
nibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse nibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit, ut non faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
eumpaulus libere asserere quod cum cetis apłis se ihero¬
solums detreuisse memmerat: Si autem hoc qd̃ magis
arbitror ante illud icrosolimitanum conciliũ petrus
fecit ⁊ nec sic mirũ est. qd̾ eum uolebat paulus non tumi¬
de obtegere. seil fidenter asserere quod eum parit̃ senti¬
re iam nouerat: siue qdͤcũ eo contulerat eum eĩgłum ⁊¬
siue quod in cornelii centur ionis uocatiõne etiam dim¬
nit᷑ eum dehac re ammonitum accepat: siue quod
ante qmͣ illi quos timuerat uenissent antiochiã. cũ
gentib eum conuesci uiderat. Neq enim negamus in
hac sententia fuisse iam petrum: in qua et paulus fuit.
Non itaq tunceum quid in ea re ucrum eẽt docebat: sed
eiꝰ simulationem qua gentes iudaitare cogebantu ar-¬
guebat: non ob aliud. insi quia sic illa omnia simulato¬
rie gerebantur tamquam uerum cẽt quod dicebant il¬
li qui sine circumcisione preputu atq aliis obseruatio¬

Expanded text:
eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hieroeum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat ? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruatio
Abbreviated transcription (Latin):
nabantur: cuiꝰ false criminationis uuidiam congru-¬
entĩ de uitare non posset qm ut ea ipse celebtaret. que
dampnare tamqm̃ sacrilega putabatur: atqr ita osten¬
deret nec iudeos tunc ab eis tamqmͣ a nefaruis ꝓ hiben-¬
dos: nec gentiles ad eatamqm̃ ad necessaria compellen-¬
dos. Nam si uera sic ea repbaret quẽ admodum deillo
auditum erat. et ideo celebranda susciꝑet. ut accione si¬
mulata suam posset occultare sententiam÷ non ei li-¬
ceret iacob et scient om̃s. sed dic̾ent et putabunt om̃s qm̃
rosolums apli iam decreuerant. ne quisqmͣ cogent genites
uidanare: non autẽ detreuerant ne quisqm̃ tunc iudeos
iudanare ꝓluberit: qmͣuis ctiam ipsos iam doccrina ñ
petrus habuit illam inantiochia simulationẽ qua
gentes cogerit iudaitare. quo iam nec ipse cogebati.
qmͣuis ꝓpt̾ cõmendanda eloquia dei que uideis sunt
credita non ꝓhibebatur: quid mirum si constringebat

Expanded text:
nabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congrunabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iacobus: et scient omnes, sed diceret: \'et putabunt omnes\', rosolymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decreuerant, ne quisquam tunc Iudaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam ipsos iam doctrina ChrPetrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat
Abbreviated transcription (Latin):
nor obscurum ẽ. et iacobum hoc ideo monuisse. ut
scirent falsa cẽ que dt illo audierant. hi quicũ in xp̃m
exiudeis credidissent. tam̃ emulatores legis erant: ne
ꝑ doctrinam xp̃i uelut sacrilega. nec deo mandante cõ¬
scͥpta dampnari putarentur. que ꝑ moysen patribus
fuerant ministrata. Hoc enĩ de paulo iactauerant. non
illi qui in telligebant qͦ animo auideis fidelib obsea¬
uari tunc ista deberent: ꝓpt̃ cõmendandã stilicet aucto¬
ritatem diuinam et sacram̃toꝵ illorũ ꝓpħicam sc̃itatẽ.
non ꝓpt̾̃ adipiscendam salutem que iam inxp̃o reue¬
labatur. et ꝑbaptisim sacͣmentũ ministrabatur. Sed
illi hoc de paulo sparserant. quisic ea uolebant obser¬
uari. tamqmͣsinc his in euͣngłio salus credentib ẽẽ non
posset. Ipsum cnuim senserant uehem̃tissimum gr̃e pre¬
et ideo illi inuidiam et ꝑ secutionem concitare molientes
tamqm inimicum legis mandatoꝵq diuinorũ crimi¬

Expanded text:
nor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut nor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo audierant hi, qui, cum in Christum ex Iudaeis credidissent, tamen aemulatores erant legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctoritatem diuinam et sacramentorum illorum propheticam sanctitatem, non propter adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae prae mandatae sunt. et ideo illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum crimi
Abbreviated transcription (Latin):
discissionem doceat. a moyse: qd utiq nefas ẽ. ut cre-¬
xp̃c dicit: Si credertus moysi crederetis et michr: de me
enĩ ille scͥpsit attende enim obsecro ipsa ũba iacobi. ui
des inquit fr̃ quot milia st̃ iniidea qui credidert̃ in
tẽ dete quia discissionem doces ab moyse eoꝵ qui ꝑ
gentes st̃ iudeoꝵ: dicens non debere circtimcid̃e eos. fi¬
lios suos. neq scłm consuetudinem ingredi: Quid gͦ ẽs
utiq oportet conuenire multitudinẽt audient enĩ ce
suꝑ uenisse. hoc gͦ fac quod tͥ dicimus. Sunt nobis uiri¬
quatuor uotum habentes suꝑse. His assumptis. scĩ¬
fica te cum ip̃is: et impende ineos ut radant capitat
et scient omnes quia que de te audierunt salsa sunt:
sed sequeris et ipse custodiens legem: Degentib autẽ
qui crediderunt. nos mandauimꝰ iudicantes nichil
eiꝰ modi seruare illos: nisi ut obseauent ab idolis im¬
molato. et absanguine. et aforncatione. Non ut opi¬

Expanded text:
discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut crediscissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut creChristus dicit: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Adtende enim, obsecro, ipsa uerba Iacobi: uides, inquit, frater, quot millia sunt in Judaea qui crediderunt intem de te, quia discissionem doces a Moyse, eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere circumcidlios suos neque secundum consuetudinem ingredi quid ergo est utique oportet convenire multitudinem audient enim te supervenisse hoc ergo fac quod tquatuor votum habentes super se; his assumptis, sanctifica te cum ipsis: et impende in eos, ut radant capita et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt; sed ambulas et ipse custodiequi crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opi
Abbreviated transcription (Latin):
cior: Ego quidem illud petrum sic egisse credo: ut gen-¬
tes cogeret iudarare. Hoc enĩ lego scripsisse paulum
quẽ mẽtitum ẽt noncredo: et ideo non recte hoc age
bat petrus: erat enim contra euangłii ueritatem: ut
putarent qui credebant inxp̃m. sine illis uet̾i̾b sacͣmen¬
tis. saluos se tẽ non posse: Hoc enum contendebant anti¬
ochie. qͥ cxtirtumcisione crediderant: contͣ quos paulus
ꝑ seutranẽ acrit̾q confligit. Ipsum uero paulum non
ad hoc id egisse qd̾ uł timotheum circumcidit. uł cͥeneri
uotum ꝑsoluit. uł iherosolimis aiacobo ãmonitus. cũ
eis qui uouerant. legitima illa celebranda suscepit. ut
putariiudcrctur pta sa cramenta etiam xp̃ianam sa-¬
lutem dari: sed ne illa quepriorib ut congruebat tẽ¬
porib inumbris rerum fututarum d̃s ficri iusserat.
tamqm̃ idolatriam gentilium dampnare crederetur.
hoc est enĩ qd̃ illi iacob ait: auditum deillo ẽẽ quod

Expanded text:
tior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rie cõm̃data. non aquib lbet sed ab ipĩs apłis. ac per
hoc canonicum auctoritatis culm̃ recipta exonñ parte
uerax atq indubitanda ꝑsistat. Nam si hoc fecit petrus
qd̃ facere debuit: m̃ttus ẽ paulus qd̃ cum uiderit non
recte ingredientem ad ueritatem euangłu. Quisquis
enĩ hoc facit quod facere debet. recte utiq facit: et id eo
falsum deillo dicit. q̃ dicit eum non recte fecisse. qd cũ
nouit facere debuisse. Si autem uerum scͥpsit paulus.
uerum ẽ qd̃ petrus non recte tunc ingrediebatur ad ue¬
ritatem euangelii: Id gͦ fatiebat. qd facere non debebat
et si tale aliquid paulus ip̃e iam fecerat correptum potiꝰ
etiã ip̃m credam co apłi sui correptionem non potuisse
negligere. qmͣmendatit aliquid insua epła posuisse:
et epła qualibet. Qnͣto magis m illa inqua p̃iocntus
ait: que autem scribo uobis. ecce coram deo quia nonmẽ¬

Expanded text:
riae commendata non a quibuslibet, sed ab ipsis apostolis ac per riae commendata non a quibuslibet, sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula posuisse, et epistula qualibet, quanto magis in illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non men
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpͥturarum quib eoꝵ nefarius error clarissima sen¬
tentiarũ ꝑspicuitate conuincit᷑ quia in alium sensũ
detorquere non possunt falsa eẽ contendunt. ita tamen
ut eandem falsitatem non scribentib apłis tribuant:
sed nescio quib codicum corruptorib. Qd̃ tam̃ quia nec
plurib siue antiquiorib cxemplarib nec p̃cedentis lĩ¬
gue auctoritate un de latim ubri int̾pretatist̃ ꝓbare ali¬
qnͣdo potuert̃. notissima omĩb uerstate suꝑati confusi¬
q discedunt. Itanc non intelligit scã prudentia tua
qnͣta malitie illoꝵ patescat occasior si non ab alis apłi¬
cas litteras esse falsatas sedipsos apostolos falsa dica
paulum quod ipse paulus fecerat arguisse. Non nunc
quero quid fecerit: quid seripserit quero: hoc adquesti¬
onem quam suscepi maxime ꝑtinet: ut ueritas diui
narũ scripturarum ad nr̃am fidem edificandã memo¬

Expanded text:
scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima senscripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt, ita tamen, ut eandem falsitatem non scribentibus apostolis tribuant sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis. apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripPaulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse. non nunc quaero, quid fecerit: quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem. quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritnarum scripturarum ad nostram fidem aedificandam memo
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit᷑ scribebat: sed nescio qua dispensatoria simula
cione fallebat uidisse sc petrum et barnaban non recte
restitisse non ob aliud. nisi quod gentes uidanare co-
geret: at enim satiꝰ est. credere apłm paulum aliquid
non uere scripsisse: qmͣ apłm petrum non recte aliqͥd¬
egisse: Hoc si itaẽ: dicamus qd absit sacius ẽẽ credere
deo tam excellent̃ eleccum. et inconcupiscenda atq
abducinda uxore aliena cõmisisse adult̾ium: et in na¬
rito eiꝰ necando tam horrendum homicidiũ. Immo
uero sc̃am scͥpturam insũmo et celesti auccoritatis cui¬
mine collocatam. deueritate eiꝰ certus ac securus legã:
et inea homines. uł ad ꝓbatos. uł em̃datos uł damp.¬
natos ueracit̾ discam: potĩ quam facta humana. dũ
in quib dam laudabił excellentie ꝑ sonis aliqnͣdo cre-¬
dere timeo rep̃hendenda. ipsa diuma eloquia michi
sint ubiq suspecta. M anicheiplurima diumarum

Expanded text:
ueraciter sueraciter stione fallebat, vidisse se Petrum et Barnabam non recte restitisse, non ob aliud nisi quod gentes cogeret judaizare. » 5. At enim satius est credere Apostolum Paulum aliquid non vere scripsisse, quam Apostolum Petrum non recte aliqegisse. hoc si ita est, dicamus, quod absit, satius esse credere deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. Manichaei plurima diuinarum
Abbreviated transcription (Latin):
scriptis quod omnierrore careant dubitare nefariũ
ẽ. absit hoc apia humilitate et ueraci detemet ipso
cogitatione: quanisi ẽẽs p̃ditus non utiq diceres riti¬
nam mereremur cõplccus tuos: et conlatione muiua.
uł doceremꝰ aliquid uł disceremus: Qd̃ si te ip̃m consi¬
deratione uite ac moꝵ tuorum non simulate non fal¬
lacit᷑ dixisse credo: quanto magis equum ẽ mecredere
apłm paulum. non aliud sensisse qmͣ scͥpserit. ubi ait
depermo et barnabacum uiderem quia non recte ingre¬
diuntur ad ueritatem euangeln dixi petro coram oĩb
si tu cumsis iudeus gentilit̾ non uidaice uiuis. quomͦ
gentes cogis iudarare: Dequo enim cert᷑ sim qd̃ scri¬
bendo me uł loquendo non fallat. si fauebat apls fi¬
lios suos quos it̾um parturiebat. donec ineis xp̃c. id:
ueritas formaretur: quib cump̃misisset. dicens. que
autẽ scribo uob̾ ecce coram do quia non m̃tior non t̃n

Expanded text:
quorum scriptis quod omni errore careant dubitare nefarium quorum scriptis quod omni errore careant dubitare nefarium est. Absit hoc a pia humilitate et veraci de temetipso cogitatione: qua nisi esse praeditus, non utique diceres, utinam mereremur complexus tuos, et collatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus! Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu: cum sis Iudaeus, gentiliter et-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec in eis Christus, id est 30 ueritas, formaretur, quibus cum praemisisset dicens: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
saltem causa liceat alignͣtulum. reluctari. Tunc uero si¬
ne ullo timore offensionis tamqm in campo luditur.
sedmirũsi nobis non illuditur. Ego enim fateor carita¬
ti tue solis eis scͥpturarum libris qui iam canonici ap¬
pellantur didici hunc timorem honoremq deferre.
ut nullum coꝵ auctorẽ scribendo errasse aliquid fir¬
missime credam: ac si aliquid in eis offendero licc̃s.
qd̃ indeatur contrarium ueritan: nichil aliud quã
uł m̃dacem cẽ codicem. uł int̾pretẽ non assecutum
cẽ quod dictum est uł memi nime intellerisse non
ambigam. Alios autem ita logo. ut quantalibet sc̃ĩta¬
te doccrinaq prepolleant. non ideo uerum putẽ. quia
ipsiita senserunt: sed quia michi uł ꝑ illos auctores ca¬
nomicos uł ꝓ babiliratione quod auero non abhorte¬
at ꝑsuadert potuerunt. Nec te mifr̃ aliud sentire exis¬
timo: ꝓrsus in qua nonte arbitror sic legi tuos libroᷤ

Expanded text:
saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sisaltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum, si nobis non inluditur. ego enim — fateor caritati tuae — solis eis scripturarum libris, qui iam canonici appellantur, didici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem esse quod dictum est, vel me minime intellexisse non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque praepolleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi vel per illos auctores canonicos, vel probabili ratione quod a vero non abhorreat, persuadere potuerunt. Nec te, mi frater, sentire aliud existimo: prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros
Abbreviated transcription (Latin):
autem ꝓpt̾ hilaritatem qmͣ eẽ int̃ carissimos disserentes
decet. putasti dicendum ẽc̃ ludamus siue illud aꝑtum
et planum sit unde colloquimur. siue arduum atq dif¬
ficuez hoc ip̃m edoce obsecro te quomͦ nam assequi ua-¬
leam᷑: ut cum forte aliquid nos mouet qd nobis et si nõ
cautĩ attendentib. certe taridius intelligentib non pro-¬
batum ẽ. et quid nob̃ iideatur contra conamur asserere :
si hoc auquanto securiore lib̾tate dicamus. non inci-¬
damꝰ insuspicionẽ puerilis iaccantie. quasi nomini
nr̃o famam uiros illustres. accusando queramꝰ. Si aũal
qͥdasꝑũ aspu refeilendi necessitate beꝓmptum quo
tolerabile fiat. leniore circum fundamuis eloquio: li¬
tum melle gladium stringere iudicemur: insi forte
ille modus ẽ quo utrumq hoc iucium us uien suspi¬
cionem caueamus: si cũ doctiore amico sic disputem᷑
ut quicquid dixerit necesse sit appbare: nec queren di

Expanded text:
autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes autem propter hilaritatem, quam esse inter carissimos disserentes decet, putasti dicendum esse \'ludamus\', siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte aliquid nos mouet, quod nobis etsi non cautius adtendentibus, certe tardius intellegentibus non probatum est, et, quid nobis uideatur, contra conamur adserere, si hoc aliquanto securiore libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi
Abbreviated transcription (Latin):
tua catitate retinendis. ꝙͣ talibet illa sit. in certa ꝑman¬
sioc̃. Uerum illud malueram tius nosse rescriptis: utr̃
michi ueniam qmͣ poposceram deleris. Qd̃ aꝑtiꝰ michi
intimari cupio÷ qm̃ius hilarior quidam uultꝰ litt̾arũ
tuarum. etiam h oc me impetrasse sig̃care uideatur:
sitam̃ post lectam illam misse sunt qd̃ meis mitume
apparet. Petis uł potius fiducia caritatis iubes: ut in
sctipturarum campo sinc nr̃o in uicẽ dolore ludamus.
Et quidem qnͣtum adme attinet: serio nos istaqmͣ lu¬
do agere mallem. Qd̃ si hoc u̾bum tͥ ꝓpt̾ facilitatem
ponere placuit: ego fadeor maius aliquid expeto abe¬
nignitate urͥum tuarum prudentiaq tam docta et
ociosa. annosa studiosa. ingeniosa. diligentia. hec tͥ non
santũ donante uerumetiam dictante spũscõ: ut inmag¬
nis et laboriosis questionib non tamqmͣ ludentẽ incam
po scͥturarum. s in montib anhelantem ad inues. Si

Expanded text:
tua caritate retinendis, quanta libet illa sit. incerta permantua caritate retinendis, quanta libet illa sit. incerta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse significare uideatur, si tamen post lectam illam missae sunt, quod in eis minime apparet. Petis uel potius fiducia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad me adtinet. serio nos ista quam ludo agere mallem. quod si hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego fateor maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa diligentia haec tibi non tantum donante uerum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et lapo scripturarum, sed in montibus anhelantem adiuues. si
Abbreviated transcription (Latin):
omino dilectissimo et in xp̃i iusteribus
honorando sancto fr̃i et conpresbitero ie¬
ronimo: augustiñ in domino salutẽ. Iam
pridem tue caritati plixam epsam misi.
respõndens illi tue qm̃ ꝑsanctum filium tuũ asteriũ¬
nunc iam non solum frẽm uerum ctiam collegam
meum misisse te recolis: que utrum in mañ tuas ꝑ¬
uenire meruerit ad huc nescio: nisi qd̃ ꝑfr̃em sinceris¬
simum firmum scribis. si ille qͥ me pͥmum gladio pe¬
tit. stuo repulsus ẽ: ut sit humanitatis inee atq iusti¬
cie accusantem rep̾hendere non respondentem: hoc
solo teliuissimo inditio: ut tumꝙ conitio legisse te ulã
ꝓpłam meam. Inea quippe deploraui tantam int̾uos
exstitisse discordiam: dequorum tanta amititia qua¬
quau̾sũ eam fama diffuderat. karitas frat̃na gaude¬
bat. Qd̃ non feci rep̃hendendo germanitatẽ tuam: citiꝰ
mea re auquam culpam me cognouisse non ausim di¬
cere s dolendo humanam mistriã: cuiꝰ mamicicus mu¬

Expanded text:
omino dilectissimo et in Christi uisceribus honorando, sancto fratri et conpresbytero Hieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam misi responunc iam non solum fratrem uerum etiam collegam meum misisse te recolis. quae utrum in manus tuas peruenire meruerit, adhuc nescio, nisi quod per fratrem sincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem; hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat. caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mu
Abbreviated transcription (Latin):
tandum ãminiculis erigatur: mallem iam in om̃ibꝰ
latinis cucurbitam legi: Non enĩ frustra hoc puto.
lxc posuisse nisi quia et huic simile sciebant: satis
me immo fortasse plus qm satis. trib epłis tinis res-¬
pondisse arbitror: quarum duas ꝑcipriauum acce¬
piunam ꝑ firmum: Rescribe quod uisum fuerit. ad
nos uł auos instruendos. Dabo autem oꝑam dili-¬
gentiorẽ qnͣtum me ad uiuat dñs. ut littere quas ad
te scribo pͥus adte ꝑueniant qm ad quẽ quam aqͦ la¬
tius disꝑ gantur. fateor enm nec michi hoc fieri uel-¬
ledetius ad me qd̃ lemeis ad tefactum iustissime
expostulas. Lam̃ placeat nobis inuicem non tantũ
caritas. uerum etiam lib̾tas amicitie. ne apud me
saceas uł ego apud te. quod in nostris luteris iucissi
nos mouet: eo scilicet ammo qui oculis dĩ infrat᷑na
dilectione non displicet. Qd̾ si int̾ nos ficriposse sine
ipsius dilectionis ꝑnitiosa offensione non putas: ñ

Expanded text:
tandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus tandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi. non enim frustra hoc puto Septuaginta posuisse, nisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non
Abbreviated transcription (Latin):
re ininultorum locoꝵ obscuritate sententias. qmͣuis ne-¬
quaqmͣ ipsa uarittas ab ciꝰdem fidei unitate discordee.
situt etiam unus tractator sołm eandem fidem aliter
atq aliter eundem lotum potest exponere quia hoc
eiꝰ obscuritas patitur Ideo autem desidero int̃pretati.¬
onem tuã. deseptuaginta. ut tanta latinorum inter¬
p̾tum qui quales tumq hoc ausi sunt qnͣtum pos¬
sumꝰ impitia cartamus. et hi qui me inuidere putãt
utilibus laborib tins. tandem aliquando si fieri po¬
test in telligant. ꝓpt̃ea ame nolle tuã exhebreo in-¬
t̃pretationem in ecclesiis legi. ne contra. ixc. auctori¬
tatem tamqm̃ nouum aliquid ꝓferentes. magno
scandalo ꝑturbemus plebes xp̃i: quarum autes ec
corda illam int̃pretationem audire. consucrunt que
etiam ab apsis appbata ẽ. Unde illud apudionam
uirgultum sim hebreo nec edera ẽ nec cucurbita. sed
nestio quid aliud quod trunco suo nixum nuillis sustẽ¬

Expanded text:
re in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem desidero interpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra Septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum, si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis susten
Abbreviated transcription (Latin):
utilitate scͥtutas uolueris transferre de hebreis: ut scili¬
cet ea que auideis p̾ter missa uł corrupta sunt ꝓferres in
medium: Sedpeto insinuare digneris aquib iudeis utr̃
abeis ipsis qui ante aduentum dñi int̾pretatisunt: et si
ita ẽ quib uł quonam eoꝵ. an abistis posterius qui ꝓpt̃¬
ea putaripossunt aliqua decodicib grecis uł sub traxisse
uł ineis corrupisse ne illis testimoniis de xp̃iana fide
comuncerentur. Illi autẽ ant̾iores cur h oc facere uoluerĩt.
non inuenio. Deinde nobis mntas obsecro int̃pritatio¬
nem tuam deseptuaginta: qmͣ te editlisse nesciebam.
librum quoq tuum cuiꝰ mentionẽ fecisti de optimo
genere int̾pͣtandi cupio legert et ad huc nosse quomo¬
do coequanda sit ĩ ĩtprete ꝑitia linguarum comectu¬
ris eorum qui stpͥturas edisserendo ꝑtractant: quos ne-¬
cesse ẽ etiam sirccte atq unius fidi fuerint. uarias pare¬

Expanded text:
utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut sciliutilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, \'De optimo genere interpretandi\' cupio legere et adhuc nosse, quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias pare
Abbreviated transcription (Latin):
dimittas michi: Nec illud quod de te nescio cuius poete
facto ineptius fortasse qmͣ litteratius ame cõmemoratũ
ẽ: ampliꝰ quam dixi ad te trahas cum continuo subiece¬
rti non hoc ideo me dicisse ut oculos corilis recipes. quos
absit inquam ut amiseris. scdut ad u̾tẽs quos sanos ac
uigues haberes. ꝓpt̃ solam gͦ palmodiam si aliquid scͥp¬
serimus qd̃ scͥptoposteriore destruere debeamus imitan¬
dam. non ꝓpt̃ stesichori cecitatem qmͣ cordi tuo. nec timui.
nec tribui. attingendum illud existimaui. atq idẽtidem
rogo ut me fident corrigas ubi michi hoc opus cẽ ꝑspere¬
ris. Quamqmͣ enim scd̾m honorum uocabula. que iam ce¬
clesie usus obtinuit episcopat᷑ p̃sbiterio maior sit: tamẽ
in multis reb augustinus ieronimo minor ẽ licet etiam
aminore quolibet nonsit refugienda. E dedignanda
correptio. U eit̾pretatione tua iam michi ꝑsua sisti. qua

Expanded text:
dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius:, quam dixi, ad te trahas, cum continuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes — quos absit, inquam, ut amiseris —, sed ut aduerteres, quos sanos ac uigiles haberes. propter solam ergo παλινῳδιαν, si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse persperis. quamquam enim secundum honorum uocabula, quae iam ecclesiae usus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua
Abbreviated transcription (Latin):
mo. facile dehomine humana uicia suspicari. Hoc enĩ
me de illis equum ẽ. credere: si uasa sunt xp̃i. non in contu.¬
meliã. s in honorem facta et disposita in domo magna
adeo inopus bonum. Qd̃ si post hanc attestationem me'¬
am. simnotitiam coꝵ uenerit facere uoluerir: qiͣ non
recte fatiant et tu uides. Qd̃ sane scripseram nullũ me
librum adu̾sus te romam misisse. ideo scbͥseram quia et
libri nomen abilla epła discernebam. Unde om̃o nescio.
quid aluid te audisse gristimaueram et romam nec ipsã.
cpłam. sed tibimiseram: et ad u̾sus te non ẽc arbitrabar
qd̾ sinceritate amicicie. sine ad aminonendum. siuie ad te
uł me abste cortigendum fecisse me noueram. Exceptis
autem familiarib tuis. te ip̃m obscero ꝑ grãm qua redẽ¬
ptisumns. ut quecumq bona tua que tibi dñi bonitate
concessa sunt inlitt̾is meis posui non rne ccistimes insidi¬
oso blandiloquio posuisse. Si quid autem inte peccaui:

Expanded text:
mo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim mo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptis autem familiaribus tuis te ipsum obsecro per gratiam, qua redempti sumus, ut, quaecumque tua bona, quae tibi domini bonitate concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem in te peccaui,
Abbreviated transcription (Latin):
ueraci qualecumq sit dicitur: non retmnendo in m̃te
qd̾ distet alabns. Credant itaq fratres nostri familia¬
res tui quib testimoniũ phibes quodsint uasa xp̃i
me inuuto faccum nec mediocrem dehacre dolorem
mẽẽ cordimeo: qd̃ litt̾e mee prĩ in multorũ mañ uene¬
runt. qm̃ adte ad quem scͥte sunt ꝑuenire potuerũt.
Quo autẽ modo id acciderit et longum ẽ narrare. et ni fal¬
lor suꝑsluum: cum suffitiat si quid michi in hoc credit᷑
non eo factum animo qͦ putatur. nec ommno mee fuisse
uoluntatis. aut dispositionis. aut conse sionis: ut saltẽ
cognitioni sufficeret. Hec si non credunt. qd teste deo lo-¬
quor. quid ampliꝰ fatiam non habeo. Ego tam̃ absit.
ut eos credam hec tue santaatati maluiola mente sugge¬
rere. adexcitandas inter nos inimicitias quas miscdia
dii dei nostri au̾tat anobis: sed sine ullo nocendi ani-¬

Expanded text:
ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inrito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad . quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo autem modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo, quo putatur, nec omnino meae fuisse uoluntatis aut dispositionis aut consensionis aut saltem cogitationis, ut fieret. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi ani
Abbreviated transcription (Latin):
gratias beniuole menti erga metue simul posco. ut etiã
michi non succenseas. quod cũ inopuscuł tins aliqua
memouerent motum meum intimam tibi. hoc erga
me ab omnib seruari uolens quod erga te ipse senuaui
ut quicquid imꝑbandum putant in sepͥtis meis nec clau.¬
dant sub doio peccore. nec ita rep̾hendant apud alios ut.
tateant apud me. hinc potiꝰ existimans ledi amiciciam
et netessitudinis ira uiolari. Nescio enim utrũ xp̃iane
anncicie putande sint: in quib magis ualet purgare
ꝓu̾bium obseqͥum amicos ueritas odium parit: qmͣ
eccłasticum fideliora sunt uulnera amici. qmͣ uoluntari
sincerissime fauent. hoc potius qnͣtapossumus instã¬
cia doceamꝰ. quosciant fieriposse. ut int̾ kinõs aliq̃d
alutro sermone contradicatur. nec tam̃ cartras ipsa
minuatur. nec ueritas odium pariat. que debetur a¬
micicie. siue illud uerum sit qd̃ contta dicit᷑ siue. corde

Expanded text:
gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntariasincerissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone contra dicatur nec tamen caritas ipsa minuatur nec ueritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde
Abbreviated transcription (Latin):
solum ex anmo dicta sentio: uerum etiã benigno am¬
non adderes apparerrt: et dicis hec scribo. quia te pure
et xͥane diligere cupio. nec quicquam in mea m̃te reci¬
nere. quod distet. alabris. Ouir sc̃c michiq ut d̃s uioet
animam meam ueraci corde dilecte. hoc ip̃m qd posu¬
isti inlitt̃is tuis qd̾ te michi exhibuisse non dubito hoc
ip̃m õĩno apłm paulum credo exhibuisse in litt̃is suis.
non uni cuilibet homini sed iudeis et grecis. et omnib
gentib filus suis. quos meungłio genuerat. et quos pa¬
riendos parturiebat. et dernde posterorum tot. milib fi
epła: ut nichil insua m̃te retmneret qs distaret alabiis.
Certe faccus es etiam tu tamqm̃ ego non m̃tientis astu.
sed compatientis affectu: cum cogitares tam me non re¬
linquenduminea culpa in qmͣ me ꝓlapsum existima¬
sti qm nec te uelles. si comodo ꝑ lapsus esses. Unde agẽs

Expanded text:
solum ex animo dicta, sentio, verum etiam benigno anisolum ex animo dicta, sentio, verum etiam benigno aninon adderes, appareret, et dicis Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio, nec quidquam in mea mente retinere, quod distet a labiis. o uir sancte mihique, ut deus uidet animam meam, ueraci corde dilecte, hoc ipsum, quod posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini, sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus, filiis suis, quos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde posterorum tot milibus fidepistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu, sed conpatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃o uellet miscditer subueniret: hoc ẽ non m̾tientis
astu. sed compauentis affectu. Sic udeo sic gentili. siccini-¬
libet homini. paulus in errore uł peccato aliquo con¬
stituto. non simulando qd̃ non erat. sed compatiendo qr
esse potuisset. tamqm̃ qui sc hominẽ cogitaret: omĩb
omĩa factus est ut om̃s lucri faceret. Teipsum si p lacet
obsecro. tepaulisꝑ intuere: te ip̃m in qm̃ erga me ip̃m
et recole. uł si habes conscripta relege u̾ba tua milla
epłã quam michi ꝑ fr̃ẽm nr̃m iam collegam meũ cipͥa¬
nũ breuiorem mifisti. qmͣ ueraci qm germatio. quam
pleno caritatis affictu. cum quedã me inte cõmisisse ex¬
postulasses grauiter subiunxisti. In hoc leditur amici
tia. in hoc necessitudinis iura molantur:. ne uideamur.
certare pucriliter: et fautorib inuicem ł detractorib
nr̃is tribuere mat̾iam contendendi. Hec abste u̾ba non

Expanded text:
altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quam mihi per fratrem nostrum, iam collegam 30 meum Cyprianum breuiorem misisti, quam ueraci, quam germano. quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: in hoc ltia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi; haec scribo