comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eriꝑe: ꝓ quib ego cotidie instau¬
ro sacͥficiũ. & uos ruinis quibꝰdã¬
inuoluere Duogͥ iã gen̾a tẽp¬
tationis excepi: & fortasse qr in¬
firmiorẽ me dñs d̾s nouit. ad¬
huc incorpꝰ meũ ñ dedit poce¬
statẽ. &. si ipse cupiã. &. si offerã.
adhuc me fortasse huic certami¬
ni imparẽ uidicat.  diu̾sis ex¬
ercet laborib: nec iob ab istoce¬
pit certamine. s in hoc consũ¬
mauit: Tẽptatus ẽ aut̃ iob
nuntiis coaceruatis maloꝵs. tẽp¬
tatus ẽ ꝙ iã ꝑmulierẽ quȩ ait.
dic aliqđ uerbũ indm. & more¬
re: Uidetis qnͣta subido moue¬
ant᷑ gochi arma gentiles. mul¬
tis qͥd iubeat᷑ cũ mandat᷑ trade
basilicã. hoc ẽ dic aliqđ u̾bũ

Expanded text:
eripere, pro quibus ego quotidie instaueripere, pro quibus ego quotidie instauro sacrificium: vos ruinis quibinvolvere. Duo igitur jam genera tentationis excepi. Et fortasse quia infirmiorem me Dominus Deus novit, adhuc in corpus meum non dedit potestatem. Etsi ipse cupiam, etsi offeram, adhuc me fortasse huic certamini imparem judicat, et diversis exercet laboribus. Nec Job ab isto coepit certamine, sed in hoc consummavit. 16. Tentatus est autem Job nuntiis coacervatis malorum, tentatus est etiam per mulierem, quae ait: Dic aliquod verbum in Deum, et morere . Videtis quanta subito moveantur, Gothi, arma, gentiles, multis quid jubeatur, cum mandatur: Trade basilicam, hoc est: Dic aliquod verbum
Abbreviated transcription (Latin):
fide atq patientia: Snũ iob
miraturꝰ ascenderã. om̃s iob qͦs
miram᷑ inueni: Insingłis uob̾
iobreuixit. in singłis sc̃i illiꝰ pa¬
tientia & iurtus refulsic: Qͥd
enĩ p̃sentiꝰ dici potuit axp̃ia¬
nis uiris. qͣm id qcł hodie inuo
auguste. ñ pugnamꝰ: ñ timemꝰ.
s rogamꝰ: Hoc. xp̃iauos decet ut
& tͦnqͥllitas pacis optetur: & fi¬
di ueritatisq constancia nec
mortis reuocet᷑ ꝑicło: Est enĩ p̃¬
sul dñs. qͥ saluos facit sꝑances
inse: Sed ueniamꝰ ad ꝓpositas
lectiones: Sidetis diabolo cẽp¬
tandi licentiã dari. ut boni ꝓ¬
bent᷑ : Inuide iniquus bonis
ꝓfectib. tẽptat diu̾sis modis:
Tẽptauit scm iob in patͥmonio.
tẽptauit infiliis. tẽptauit in
dolore corporis: Fortior in suo
corpore cẽpcator infirmior i
alieno. & mͥ meas diuitias quaᷤ
muob̾ habeo uolebat auserre:
&. hoc tͣnqͥllitatis ur̃e patͥmoni¬
ũ dissipare cupiebat: Uos qͦq
ipsos mͥ bonos filios gestiebat

Expanded text:
fide atque patientia. Unum Job miraturus ascenderam, omnes Job quos mirarer, inveni. In singulis vobis Job revixit, in singulis sancti illius patientia et virtus refulsit. Quid enim praesentius dici potuit a christianis viris, quam id quod hodie in Auguste, non pugnamus: non timemus, sed rogamus. Hoc christianos decet, ut et tranquillitas pacis optetur, et fidei veritatisque constantia nec mortis revocetur periculo. Est enim sul Dominus, qui salvos faciet sperantes in se . 15. Sed veniamus ad propositas lectiones. Videtis diabolo tentandi licentiam dari , ut boni probentur. Invidet iniquus bonis profectibus, tentat diversis modis. Tentavit sanctum Job in patrimonio, tentavit in filiis, tentavit in dolore corporis. Fortior in suo corpore tentatur, infirmior in alieno. Et mihi meas divitias, quas in vobis habeo, volebat auferre, et hoc tranquillitatis vestrae patrimonium dissipare cupiebat. Vos quoque ipsos mihi bonos filios gestiebat
Abbreviated transcription (Latin):
q trade basilicã. respondeo.
nec mͥ fas ẽ tradere. nect᷑ acui
ti nullo potes uire cemerare.
domũ di existimas auferenda
Allegat᷑ impr̃i licere om̃ia. ipst
ẽẽ uniu̾sa. respondeo. nolite
gͣuare imp̃r ut putes te inea
que diuina s̃ imꝑiale aliqł
ius hab̾e. noli ȩrtollere. s sius

Expanded text:
ique: trade basilicam. Respondeo: Nec michi fas est tradere, nec tibi acti nullo potes iure temerare, domum Dei existimas auferendam? Allegatur imperatori licere omnia, ipsius esse universa; respondeo: Noli te gravare, imperator, ut putes, te in ea, quae divina sunt, imperiale aliquod ius habere; noli extollere, sed, si
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo. xp̃c ñ resurrexit. Si eñi nob̾
ñ resurrexit: utiq ñ resurrex̃. qui
sibi cur resurgeret ñhabebat. Re¬
ineo t̾ra. Erit enĩcelũ nouũ: & t̾ra
noua Sibi aut̃ ubi erat necessaria
resurrectio: quẽ mortis uincula ñ
tenebant: Nam &e si scdm hominẽ
mortiuus: in ipsis tam̃ erat lib infer¬
nis. Uis scire quãlib̾: Factus sum
sicut homo sine adiutorio: inter
mortuos lib̃. Et bene lib̃. qui se po¬
terat suscitare: iuxta qd̾ scriptũ
suscitabo illud. Et bene lib̾: qui
alios descenderat redẽpturus. Fac¬
tus est aũt sicut homo. ñ specie itiq
s ueritate formatꝰ.: quia ce homoẽ.
& qͥs cognouit eũ : Et eñi insimi

Expanded text:
ergo Christus non resurrexit. Si enim nobis non resurrexit, utique non resurrexit qui sibi cur resurgeret non habebat. Rein eo terra: erit enim coelum novum, et terra nova. Sibi autem ubi erat necessaria resurrectio, quem mortis vincula non tenebant? Nam et si secundum hominem mortuus, in ipsis tamen erat liber infer103. Vis scire quam liber? Factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber . Et bene liber, qui se poterat suscitare, juxta quod scriptum resuscitabo illud . Et bene liber, qui alios descenderat redempturus. Factus est autem sicut homo, non specie utique, sed veritate formatus; quia et homo est, et quis cognoscet eum?
Abbreviated transcription (Latin):
conuigio copulata: Dũ ħ trac¬
to. suggestũ ẽ mͥ cortinas regi¬
as eẽ collect̾as: refertã aut̃ po¬
ꝯulo basilicã p̃sentiã mei posce
ctũ ẽ ut meministis fr̃s: qđ sũ¬
mo anin dolore respondemꝰ: Os̃
u̾sarũ nationũ uiri: uenert̃ cũ
armis & curtũfusi occupauer̃ ba¬
silicã: Hoc nos ignari tue alcitu¬
dinis dolebamꝰ: s nr̃a impuden¬
tia aliud opinabat᷑: Uener̃ gs̃.

Expanded text:
conjugio copulata. 20. Dum haec tracto, suggestum est mihi cortinas regias esse collectas, refertam autem populo basilicam, praesentiam mei poscerctum est, ut meministis fratres, quod summo animi dolore respondemus: Deus, versarum nationum viri: venerunt cum armis, et circumfusi occupaverunt basilicam. Hoc nos ignari tuae altitudinis dolebamus, sed nostra imprudentia aliud opinabatur. 21.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃r ad̾a supplantatus ẽ eoq fac¬
cũ ut amandatis celestib deui¬
ar&. quo errore cogiito p̃uari¬
tͥcis conscientiȩ reus latere cu¬
piebat. s latere ñ pot̾at: Et icłõ
ait ei ds: Ad̾a ubies: Hoc ẽ qd
stituerã. quo ipse tͣnsgressus
es: Agnoscis ẽe te nudũ. ꝙ bo¬
ne indum̃ta fidei ꝑdidisti. fõlia
s̃ ista quib nc̃ uelare te queris
Repudiasti fructũ. sub folia le¬
gis latere cupis. s ꝓcłis: reced̾e
adño dõ tuo ꝓpter unã nulie¬
rẽ desid̾asti. ꝓpc̾ea fugis quẽ
uidere querebas: Cũ una nuue¬
re ce abscondere maliusti. relin¬
quere speculũ mundi. incola
ꝑsecuta ẽ. qł ioħm baptistã he¬
rodias fecit occidi: Singłe tam̃
singłos: mͥ quo minora longe
merita. eo cẽ pcam̃ta grauiora
Uuirtus infirmior: s plus ꝑiel
Succedunt sͥ mulierũ uices ꝙ¬

Expanded text:
 Adam supplantatus est ; eoque factum, ut a mandatis coelestibus deviaret. Quo errore cognito, praevaricatricis conscientiae reus latere cupiebat, sed latere non poterat; et ideo ait ei Deus: Adam, ubi es ? hoc est, quid stitueram? quo ipse transgressus es? Agnoscis esse te nudum, quia bonae indumenta fidei perdidisti. Folia sunt ista, quibus nunc velare te quaeris. Repudiasti fructum, sub foliis Legis latere cupis, sed proderis. Recedere a Domino Deo tuo propter unam mulierem desiderasti, propterea fugis quem videre quaerebas. Cum una muliere te abscondere maluisti, relinquere speculum mundi, incolatpersecuta est ? quod Joannem Baptistam Herodias fecit occidi ? Singulae tamen singulos, mihi quo minora longe merita, eo tentamenta graviora. Virtus infirmior, sed plus periculi. Succedunt sibi mulierum vices
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi tam̃ milites se ad orationẽ
uenisse. ñ ad pliũ loq̃bant᷑: Cla¬
mauit aliqua pͦpłs. qm mod̾a¬
ce. qͣm constant̾. qm fidelit̾ po¬
scebat. ut ad illã ꝑgeremꝰ basi¬
licã. In illa qͦq basilica fert᷑ quͦ
pͦpłs p̾sentiã flagitabat meã.
Tc̃ ego hc̃ adorsus sermonẽ ꝯuns¬
Audistis filii librũ legi iob. qͥ sol¬
iẽpni munere ẽ decur sus ꝙ tp̃r:
Scuiit exusu hc̃ librũ & iã diabo¬
ius intimandũ. qͦ uirtꝰ om̃is suȩ

Expanded text:
em venisse, non ad praelium loquebantur. Clamavit aliqua populus. Quam moderate, quam constanter, quam fideliter poscebat, ut ad illam pergeremus basilicam! In illa quoque basilica fertur quod populus praesentiam flagitabat meam. 14. Tunc ego hunc adorsus sermonem sAudistis, filii, librum Job legi, qui solemni munere est decursus et tempore. Scivit ex usu hunc librum etiam diabolus intim
Abbreviated transcription (Latin):
gochi tͥbuni. adoriebar eos di¬
cens: Propt̾ea uos possessio ro¬
mana suscepit. ut ꝑtur bacio¬
nis publice uos p̃beatis minist᷑s:
Quotnͣsibitis. si hec deleta fu̾int:
Exigebat᷑ ame ut cõpescerẽ po¬
pulũ. referebã in meo iure ẽe
ut ñ excitarẽ. indi manu uci
mitigaret: Postremo sume in¬
centorẽ putar&. iã inme uin¬
dicari opordere. uł abduci me
inqͣs uell& t̾rarũ solitudines:
His dictis. illi abier̃. ego inbasi¬
lica ueteri cotũ exegi diẽ: Inde
domũ cubicũ me recepi. si quiᷤ
abducere uell&. inueiur& para¬
tũ: Ante lucẽ uͥ pedẽ limine

Expanded text:
Gothi tribuni, adoriebar eos, diGothi tribuni, adoriebar eos, dicens: Propterea vos possessio Romana suscepit, ut perturbationis publicae vos praebeatis ministros? Quo transibitis, si haec deleta fuerint? 10. Exigebatur a me, ut compescerem populum. Referebam in meo jure esse, ut non excitarem: in Dei manu, uti mitigaret. Postremo si me incentorem putaret, jam in me vindicari oportere, vel abduci me in quas vellet terrarum solitudines. His dictis, illi abierunt: ego in basilica veteri totum exegi diem. Inde domum cubitum me recepi, ut si quis abducere vellet, inveniret paratu
Abbreviated transcription (Latin):
b aparitores diu̾soꝵ comitũ. tẽ¬
pare a ꝓcessu uibent᷑ specie qua
seditiomi int̾ee̾ ꝓhibebant᷑. Ho¬
noratis multa minabant᷑ gͣius¬
sima nͥ basilicã traderent: Fer¬
uebat ꝑsecutio acsi aꝑuissent
portã. ꝓrupturi in oĩie facinꝰ
uidebant᷑: Conuenior ip̃se a
comitib & tͥbunis ut basilica
fier& matura traditio. dicen
spondi. si ame peter& qđ meũ
eet. idẽ fundũ meũ. argentũ
ineũ. ius huiꝰmͦ meũ. me ñre
Nultis in uincla raꝑe uultis
in mortẽ. uoluntati ẽ mͥ: Non
ego me uallabo circũfusione
popłoꝵ. nec altaria cenebo ui¬
tã obsecͣns. s ꝓ altarib gratiꝰ
immolabor: Horrebã qͥppe a¬
nimo cũ armatos ad basilicã
eccłiȩ occupandã missos cogno
strages fiera. quȩ inꝑniciem
totiꝰ uergera: ciuitatis Orabã
ne tante urb̃ uł totiꝰ italie bu¬
sto suꝑuiuerẽ D ecestabar in¬
uidiã fundendi cruoris. offe¬
rebã uigulũ meũ: Aderant

Expanded text:
bus, apparitores diversorum comitum tembus, apparitores diversorum comitum temperare a processu jubentur, specie qua seditioni interesse prohibebantur: honoratis multa minabantur gravissima, nisi basilicam traderent. Fervebat persecutio: ac si aperuissent portam, prorupturi in omne facinus videbantur. 8. Convenior ipse a comitibus et tribunis, ut basilicae fieret matura traditio, dicentspondi: si a me peteret quod meum est, id est fundum meum, argentum meum, ius huiusmodi meum, me non refVultis in vincula rapere? vultis in mortem? voluptati est mihi. Non ego vallabor circumfusione populorum, nec altaria tenebo vitam obsecrans, sed pro altaribus gratius immolabor. 9. Horrebam quippe animo, cum armatos ad basilicam Ecclesiae occupandam missos cognosstrages fieret, quae in perniciem totius vergeret civitatis. Orabam ne tantae urbis vel totius Italiae busto superviverem. Detestabar invidiam fundendi cruoris, offerebam jugulum meum. 855 Aderant
Abbreviated transcription (Latin):
cisterii tradebã basilica. illic
nuntiatũ ẽ mͥ cõꝑdo qđ ad por¬
cianã basilicã de palatio deca¬
nos misissent. & uela suspenden:
Popłi partẽ eo ꝑgere: ego tamen
mansi in mun̾e. missã fac̾e cȩpi
Cũ offero raptũ cognoui a pꝰpło
castulũ quendã. quẽ p̃sbr̃m
dicerent arriani: Hunc aut̃ in
cione orare dm cepi. ut subue¬
nir&. ne cuiꝰ sanguis incausa
eccłȩ fier&. certe ut nĩs sanguis
sis impiis effunderet᷑. Qͥd młta:
Missis pͣsbr̃is & diaconib. eripui
iniurie uirũ: Condẽpnationes
illico gͣuissime decernunt᷑ pͥmo
in corpꝰ oĩe meitatoꝵs: Itaq
scĩs dieb ebdomadis ulcune
qͥb solebant debitoꝵ laxari
uincła stͥdent. catene. impo¬
nunt᷑ collo innocentiũ. exigũ¬
tur ducenta pondo auri itifra
cotũ tͥduũ. respondent aliud
se tantũ. aut duplũ si peteren¬
c̃ daturos. dũ mͦ seruarent
fidẽ: E rant pleni carceres nego¬
tiatorib: Palatiia om̃ia officia.
hoc ẽ. memoriales agentes in re¬

Expanded text:
isteriis tradebam basilicae. Illic nuntiatum est mihi comperto quod ad Portianam basilicam de palatio decanos misissent, et vela suspenderent, populi partem eo pergere. Ego tamen mansi in munere, missam facere coepi. 5. Dum offero, raptum cognovi a populo Castulum quemdam, quem presbyterum dicerent Ariani. Hunc autem intione Deum coepi, ut subveniret, ne cujus sanguis in causa Ecclesiae fieret: certe ut meus sanguis sis impiis effunderetur. Quid multa? Missis presbyteris et diaconibus, eripui injuriae virum. 6. Condemnationes illico gravissimae decernuntur: primo in corpus omne mercatorum. Itaque sanctis diebus hebdomadis ultimae, quibus solebant debitorum laxari vincula, stridunt catenae, imponuntur collo innocentium, 854 exiguntur ducenta pondo auri infra totum triduum. Respondent aliud se tantum aut duplum, si peterentur, daturos, dummodo servarent fidem. Erant pleni carceres negotiatoribus. 7. Palatina omnia officia, hoc est, memoriales, agentes in re
Abbreviated transcription (Latin):
si uicdent eũ cũ catholicis con¬
uenire: alioqͥn se ad eũ cetũ ꝙͥ
ambrosiꝰ cogeret tͣnsituros:
ꝓdire de arrianis nullꝰ audebat
qr nec qͥsquã de ciuib erat.
pauci de familia regia. Non¬
nulli etiã gochi. quib ut oli
plaustra sedes erant. ita nunc
plaustrũ eccła ẽ: Qͦ cũq femi¬
na ista ꝓcesserit. secũ suosoñs
cȩtꝰ uehit: Circũfusã basilicã
ẽẽ genutu pꝰpłi intellexi: Sed
dũ leguntur lectiones. incuna¬
tur mͥ pleuã popłi ẽẽ basilicã
et̾ nouã. maiorẽ uideri plebẽ
flagitari: Qͥd plura: Milices
ipsi qͥ uidebant᷑ occupasse basi¬
licã. cognido qđ p̃cepissẽ ut ab¬
stiuerent᷑ a cõmunionis consce

Expanded text:
t eum cum catholicis convenire: alioquin se ad eum coetum, quem Ambrosius cogeret, transituros. 12. Prodire de Arianis nullus audebat; quia nec quisquam de civibus erat, pauci de familia regia, nonnulli etiam Gothi. Quibus ut olim plaustra sedes erat, ita nunc plaustrum Ecclesia est. Quocumque femina ista processerit, secum suos omnes coetus vehit. 13. Circumfusam basilicam esse gemitu populi intellexi: sed dum leguntur lectiones, intimatur mihi plenam populi esse basilicam etiam novam: majorem videri plebem,flagitari. Quid plura? Milites ipsi, qui videbantur occupasse basilicam, cognito quod praecepissem, ut abstinerentur a communionis
Abbreviated transcription (Latin):
GE
sancti ad¬
orimur. ui¬
tam.mores.
gesta alti¬
tudinem
quoq mentis ex planare. si possu¬
mus. Nam cum ipsa phylosophi

Expanded text:
e sancti adorimur uitam mores gesta, altitudinem quoque227 mentis explanare, si possumus. nam cum ipsa philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
mens nr̃a. int̃dum separat se a cor¬
pore. se cernit u singlait agat in¬
corporalib intendere. atq adhe¬
re cupiens. Int̾dum ꝓpt̃ colligati¬
onẽ animȩ & corporis inclinatur
ad carnales uoluptates: quib infit¬
ma subicit᷑. fortior non tenet᷑. affic¬
tationesgͥ forti uiro corone ft̃: iualido
infirmitateᷤᷤ. Uñ ⁊ ille ñ timebat afflica.¬
semꝰ ĩ macedoniã. nullã reqͥem hũt
caro nr̃a. s in omnib sumꝰ afflictati.¬

Expanded text:
mens nostra, interdum separat se a comens nostra, interdum separat se a copore, secernit ut singulariter agat, incorporalibus intendere atque 319 adhaerere cupiens. Interdum propter colligationem animae et corporis inclinatur ad carnales voluptates quibus infirma subjicitur, fortior non tenetur. Afflictationes igitur forti viro coronae sunt, invalido infirmitates sunt. Unde et ille non timebat afflictassemus in Macedoniam, nullamque requiem habuit caro n
Abbreviated transcription (Latin):
domini. Processus fidĩ in dñi in¬
uocatione significauit. Hoc adie¬
cit suꝑiorib. E abiit abraham et
demoratus ẽ indeserto. cunc ꝓbat᷑
mens quando in quodam deserto
ẽ. ubi nulla cupiditatum lascuna.
nulla habundantia pecume. nul¬
lus sumptus luxuriȩ. Utinam in hoc
deserto eẽ possim. destitutus ab oĩ
incentiuo cupidicatum. derelictꝰ
abom̃i delinquendi studio exspo¬
liatus iactantiȩ tumore.S: quia
ptator incursat. cum sibi uidetur
indeserto mens ẽẽ quieta ab om̃i
terrenarum uoluptatũ appetẽtia:
inegyptum impellitur. ubi cõpun¬
gi possit. Stimulus enim mentis
caro nr̃a ẽ. & passiones eiꝰ com-¬
punctiones sunt nr̃e. Ipsa ẽ egy¬
ptus nr̃a. hocẽ caro nr̃a. Ipsa est
afflictio: in hanc descendit mens
nr̃a. quando cogitat quȩ carnalia
sunt. Tunc aũt ascendit. quando
inuisibilia desiderat. Idõ & abra¬
ham dicitur descendisse megyp'¬
tum ut afflgeretut. Patiturhoc

Expanded text:
Domini . Processus fidei in Domini inDomini . Processus fidei in Domini invocatione significavit. Hoc adjecit superioribus. demoratus est in deserto . Tunc probatur mens, quando in quodam deserto est, ubi nulla cupiditatum lascivia, nulla abundantia pecuniae, nullus sumptus luxuriae. Utinam in hoc deserto esse possim, destitutus ab omni incentivo cupiditatum, derelictus ab omni delinquendi studio, exspoliatus jactantia et tumore. Sed quia tator incursat, cum sibi videtur in deserto mens esse quieta ab omni terrenarum voluptatum appetentia, in Aegyptum impellitur, ubi compungi possit. Stimulus enim mentis caro nostra est, et passiones ejus compunctiones sunt nostrae. Ipsa est Aegyptus nostra, hoc est, caro nostra, ipsa est afflictio. In hanc descendit mens nostra, quando cogitat quae carnalia sunt. Tunc autem ascendit, quando invisibilia desiderat. Ideo et Abraham dicitur descendisse in Aegyptum, ut affligeretur. Patitur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
minabitur: meritoq posuit contra
orientem bethelem. domus enim
cipes iuda: exte enim exiet pͥncep̾
qui regat popłm meum. Non dix̃
contra bechelẽ. s tab̃naculũ ipsũ
bethelem appellauit. eccłia etum
iustoꝵ ẽ tab̃naculum. Iam illa qͥs
non miretur mysteria quod be¬
thelem uirta mare galueȩ ẽ ab
oriente: Et enim uł anima quȩ
meret᷑ templum dĩ appellari. uł
eccłia: tunditur scłarium curaꝵ
fluctib. s non subruit᷑. ceditur.
s non labefactatur: cominotione̾
fluctuum & insurrectionss pas¬
sionũ corporalium. facilis pre¬
mere ac mitigare. Spectat alio¬
rum naufragia: ipsa immunis
& ex sors ꝑiculi. Parata semꝑ. ut
sibi. Sicut enim oculi pascunt᷑
primo diei lumine. ita etiã mens
& quib dam eius radus uidet᷑
splendescere uisibilis enim solis
radiis terie uaporant᷑: inuisi¬
biles aũt radii cordis nr̃i penetrant
interiores recessus: iterum edifica¬
uit aram. & inuocauit in nomine

Expanded text:
minabitur. Meritoque posuit contra minabitur. Meritoque posuit contra Orientem Bethlehem. Domus 318 enim cipes Juda; ex te enim exiet princeps, qui regat populum meum . Non dixit contra Bethlehem, sed tabernaculum ipsum Bethlehem appellavit. Ecclesia enim justorum est tabernaculum. Jam illa quis non miretur mysteria, quod Bethlehem juxta mare Galilaeae est ab Oriente. Etenim vel anima quae meretur templum Dei appellari, vel Ecclesia tunditur saecularium curarum fluctibus, sed non subruitur: caeditur, sed non labefactatur, commotiones fluctuum et insurrectiones passionum corporalium facilis premere ac mitigare. Spectat aliorum naufragia, ipsa immunis et exsors periculi, parata semper utsibi. Sicut enim oculi pascuntur primo diei lumine: ita etiam mens et quibusdam ejus radiis videtur splendescere. Visibilis enim solis radiis terrae vaporantur: invisibiles autem radii cordis nostri penetrant interiores recessus. 12. Iterum aedificavit aram, et invocavit in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
herent a quib adiuuat᷑. isti labũt᷑
omnia quȩ conferuntur. Statuit
aũt aram: s. non sacͥficauit. posset
mouere. insi meminisses processꝰ
mentis. huiꝰ scͥpturȩ serie seruari:
& idõ spectabat adõ genus discere
sacͥficandi. ad u̾tebat enĩ irrationa¬
bilis animantis & mutȩ pecudis
sacͥficium. dignam diuino cultu
hostiam ñ uideri. Nondũ inysaac
typum cognouerat passionis fu¬
turȩ. nondum melchisedech dede¬
rat ei benedictionis grãm ut ista
cognoscerit. Recessit inquit inde
inmontem contra orientẽ bechel.
increm̃tum deuotionis montis
significat emmentia: cuiꝰ ascensio
indicium est uberioris ꝓcessus:
contra orientem. Idõ quia ꝓpħa¬
bat uenturum usticie solem. qd
illic sapientia pararet sibi domũ.
& inde ꝑuirginẽ suũ p̃destina¬
ret exortum. uolebat gͦ cognoscen
doꝵ mysterioꝵ iam lum̃ acciꝑe.
Sieut eñĩ sole mundus. ita sapi¬
entiȩ splendore tota mens illu¬

Expanded text:
haerent a quibus adjuvatur, isti labuntur haerent a quibus adjuvatur, isti labuntur omnia quae conferuntur. Statuit autem aram, sed non sacrificavit. Posset movere, nisi meminisses processus mentis hujus, Scripturae serie servari. Et ideo spectabat a Deo genus discere sacrificandi. Advertebat enim irrationabilis animantis et mutae pecudis sacrificium dignum divino cultu hostiam non videri. Nondum in Isaac typum cognoverat passionis futurae, nondum Melchisedech dederat ei benedictionis gratiam, ut ista cognosceret. 11. Recessit, inquit, inde in montem, contra Orientem Bethel . Incrementum devotionis montis significat eminentia, cujus ascensio indicium est uberioris processus. Contra Orientem ideo, quia prophetabat venturum justitiae solem; quod illic Sapientia pararet sibi domum, et inde per virginem suum praedestinaret exortum. Volebat ergo cognoscendorum jam mysteriorum lumen accipere. Sicut enim sole mundus ita splendore sapientiae tota mens illu
Abbreviated transcription (Latin):
non uidet dm̃: quem in his quert
quȩ uidentur ñ in his quȩ ñ uident
quȩ aũt uidentur temporalia st̃.
nam quȩ non uident᷑ eterna. sed
non temporalis ds̃: non gͥ uidit᷑.
non gͦ mens ea uidet dm̃. quȩ di¬
sciplinã chaldeoꝵ sequit᷑. unde
nec abraham primum uidebat.
Quomͦ aũt poterat udere eũ su¬
pra quam alterum eẽ arbitrabat
Ubi uero adaliam demigrauit. ñ
regionẽ. s ueram religionẽ para¬
tam humilitati: hoc enĩ signifi¬
cat chanaam: tunc dm̃ uidert
cepit. & eum cognoscere ẽẽ dñm.
cuiꝰ in insibili unrtute adu̾tit or̃a
regi & gub̃nari. Hoc gͦ scͥptura
docet quia abraham astellarum
obseruatione demigrans: dm̃ ui¬
dit confirmatio testimonii adun¬
gitur:. quia in loco aram dño ȩdi¬
ficauit ei qui sibi apparuit. Im¬
pressus ẽ ciuim typus iste ualidus
manima eiꝰ: & manifesta fides ueri¬
catis. Suppecit enim grato uiro me¬
moria: ingrato irrepit obluuo: illi

Expanded text:
non videt Deum, quem in his quaerit non videt Deum, quem in his quaerit quae videntur, non in his quae non videntur: quae autem videntur, temporalia sunt; nam quae non videntnon temporalis Deus: non igitur videtur. Non ergo mens ea videt Deum, quae disciplinam Chaldaerorum sequitur. Unde nec Abraham primum videbat. Quomodo autem poterat videre eum, supra quem alterum esse arbitrabatur? Ubi vero ad aliam demigravit non regionem, sed veram religionem paratam humilitati, hoc enim significat Chanaan, tunc Deum videre coepit, et eum cognoscere esse Deum cujus invisibili virtute advertit omnia regi et gubernari. Hoc ergo Scriptura docet, quia Abraham a stellarum observatione demigrans Deum vidit. 10. Confirmatio testimonii adjungitur ; quia in loco aram Domino aedificavit ei qui sibi apparuit. Impressus est enim typus iste validus in anima ejus, et manifesta fides veritatis: suppetit enim grato viro memoria, ingrato irrepit oblivio. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
mansisse sublimẽ ut se aterrenis in¬
quisitionib ad altitudinẽ diuinȩ
cognitionis eleuaret: deniq conti¬
nuo apparuit illids̃ nusquam
suꝑiꝰ habes quod uisus eẽt illi ds̃:
unde liquet eo referendũ. quia
quandui chaldeus fuit. hoc est
non solum in regione. s etiam in
opinione chaldeoꝵ: non poterat
dm̃ uidẽ quem intra mundum
querebat. Chaldei enim mundũ
suꝑiorẽ dm̃ incunt. ut etiam sti¬
carum domꝰ & stellarum cursus
ferri asserunt ea quȩ t̾rena sunt
& deos stellas appellauerunt. eo
quod eas dominatum quendã
habere suꝑnum credant: quia
quȩdam stellis ad terrena cõpas¬
sio ẽ. Oportuit aũt eos estimare
quia quod compatit᷑. non ne & imꝑ¬
atorium ius nec dominatũ quasi
ds possit hab̾e meis quoꝵ egrisit
compassione. cum sit & ipse mor¬
talis & corruptibilis mundusqͦ
cum sit factus. utiq ipse ds̃ nonẽ.
mens chaldaicis errorib inflectit᷑

Expanded text:
mansisse sublimem; ut se a terrenis inmansisse sublimem; ut se a terrenis inquisitionibus ad altitudinem divinae cognitionis elevaret. 9. Denique continuo apparuit illi Deus . Nusquam superius habes quod visus esset illi Deus. Unde liquet eo referendum, quia quamdiu Chaldaeus fuit, hoc est, non solum in regione, sed etiam in opinione Chaldaeorum, non poterat Deum videre quem intra mundum quaerebat. Chaldaei enim mundum superiorem Deum dicunt, 317 et etiam sticarum domo, et stellarum cursu ferri asserunt ea quae terrena sunt, et Deos stellas appellaverunt, eo quod eas dominatum quemdam habere supernum credant, quia quaedam stellis ad terrena compassio est. Oportuit autem eos aestimare, quia quod compatitur, non imperatorium jus nec dominatum, quasi Deus, possit habere in eis quorum aegrescit compassione; cum sit et ipse mortalis et corruptibilis. Mundus quoque cum sit factus, utique ipse Deus non est, amdiu Chaldaicis erroribus inflectitur,
Abbreviated transcription (Latin):
habitauit: nonita inflexus ad cul¬
pam ut demigrare non posset: De¬
niq mentẽ suam: ab illa lubricapos¬
sessione defendit & transtulit: et¬
nonne uidentur eẽ suꝑflua. nisi
rationẽ requiras: cum & altitudi¬
nem quercus non pretmiserit:S
ubi ratio ẽ. nichil suꝑfluũ. Sichem
enim uelhumerus uelcerux signi¬
ficatur. qđ est laboris & exercitati¬
oms indicium. Unde & ia cob uir
exercitatus. filio suo ioseph eã p̃ci¬
puam didit gͦ quia neq sine do¬
te naturȩ exercitatio ipsa ꝑse ꝑfe¬
ctionẽ conferre pocest: & naturȩ
grã desticuit᷑. si desit exercitatio. Est
enim ingeniosi ad miniculũ diligen¬
tia inducit᷑ is uir ad cuiꝰ imitatio¬
nem formaris ad naturȩ gr̃ãm ad¬
iuncta exercitatione. ita fundatior
& excelsior factus: ut usq ad quer¬
cum altam ꝑtranssiret. quȩ arbor
ut alta. ita etiam robusta indicio
ẽ. Non facile animam sc̃i abrahe
scłi huiꝰ ꝓcellis ẽẽ curuatam. sed

Expanded text:
habitavit non ita inflexus ad culhabitavit non ita inflexus ad culpam, ut demigrare non posset. Denique mentem suam ab illa lubrica possessione defendit et transtulit. Nonne videntur superflua esse, nisi rationem requiras, cum et altitudinem quercus non praetermiserit? Sed ubi ratio est, nihil superfluum. Sychem enim vel humerus, vel cervix significatur, quod est laboris et exercitationis indicium. Unde et Jacob vir exercitatus filio suo Joseph eam praecipuam dedit. Ergo quia neque sine dote naturae exercitatio ipsa per se perfectionem conferre potest, et naturae gratia destituitur, si desit exercitatio est enim ingeniosi adminiculum diligentia inducitur is vir ad cujus imitationem formaris, ad naturae gratiam adjuncta exercitatione, ita fundatior et excelsior factus, ut usque ad quercum altam pertransiret. Quae arbor ut alta, ita etiam robusta indicio est non facile animam sancti Abrahae saeculi hujus procellis esse curvatam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
issit qui possit inflecti delectatio¬
nes enim hoꝵ sensuũ faciunt: ut
quando se inflectat. ut non infraca¬
uernas corporis. s se intra latibula
uoluptatis abscondat. Tam̃ etiam
inhis cuniculis positus ita cuasit:
ut sumeret uxorem suam & nepotẽ
& omnẽ animã quãcũq possederat
incharram. Prudentes enĩ & conti¬
nentes: uirtutis atq animȩ pos¬
sessores sunt. decorem moꝵ man¬
suecoꝵ eligentes: qui aut̃ amatores
corporis sunt delectationib eiꝰ irre¬
tiuntur: quia irrationabiliũ: in cor¬
poris abitudine. om̃is uirtus ẽ. ratio¬
nabilium aũt. inuirtutib animȩ ac
disciplinis: ꝓpt̾ea scͥptumest. Quia
possidebat animam suam tanquã
liberam regens: & nulli seruituti ob¬
noxiam: hoegͦ habet incentio docto¬
ris. eoqđ̃ etiam in illis diu̾ticulis &
anfranctib constitutus. uel adhuc
eui recentioris. uel nondũ ꝑfectioris
disciplinȩ. uel loci patentis aduicia

Expanded text:
is sit qui possit inflecti. 316 Delectatiois sit qui possit inflecti. 316 Delectationes enim horum sensuum faciunt, ut quando se inflectat; ut non intra cavernas corporis, sed se intra latibula voluptatis abscondat. 7. Tamen etiam in his cuniculis positus ita evasit, ut sumeret uxorem suam, et nepotem, et omnem animam quascumque possederat in Charram. Prudentes enim et continentes virtutis atque animae possessores sunt, decorem morum mansuetorum eligentes. Qui autem amatores corporis sunt, delectationibus ejus irretiuntur; quia irrationabilium in corporis habitudine omnis virtus est, rationabilium autem in virtutibus animae ac disciplinis. Propterea scriptum est , quia possidebat animam suam, tamquam liberam regens, et nulli servituti obnoxiam. Hoc ergo habet intentio doctoris; eo quod etiam in illis diverticulis et anfractibus constitutus, vel adhuc aevi recentioris, vel nondum perfectioris disciplinae, vel loci patentis ad vitia
Abbreviated transcription (Latin):
ctant tramite. Et tam̃ si prudei¬
tes sunt non deuiant. s cuncta¬
bundi. Licet religionis ipsius con¬
tuitu uiam colligunt: ita & abra¬
ham nutabundus quidẽ. tamen
tramitem ueri sequebat᷑.: ducebat
plerũq falsa spetie bonoꝵ.s. non
penitus inclinabat᷑. ꝑfecti ẽ enim
non deflectere. prudentis non pe¬
nitus declinare. Solus aũt ille nũ¬
quam deflexit: de quoscͥptum est.
Ecce uirgo inutero accipiet & pari¬
et filiũ: & uocabitis nom̃ eiꝰ em¬
manuhel. Butyrum & mel man¬
ducabit: priusquã sciat aut ꝑfe¬
rat mala eliget bonũ. qm̃ priusꝗͣ
sciat puer bonũ aut malũ. ñ credet
maliciȩ ut eligat quod bonũ est.
abraham hoc facere ñ poterat ut
pͥus bona eligeret quã malasciret:
s p̃ceptis in herebat cęlestib: nede¬
dinaret a uero. Idõ etiam & sepcua¬
ginta & qͥnq annoꝵ describitur
exisse de carran. quod septuagesimo
ꝑfecto remissionis numero sensus

Expanded text:
ctant tramite; et tamen si prudenctant tramite; et tamen si prudentes sunt, non deviant, sed cunctabundi licet, regionis ipsius contuitu viam colligunt: ita et Abraham nutabundus quidem, tamen tramitem veri sequebatur. Ducebatur plerumque falsa specie bonorum, sed non penitus inclinabatur. Perfecti est enim non deflectere, prudentis non penitus declinare. Solus autem ille numquam deflectit, de quo scriptum est: Ecce virgo in utero accipiet, et pariet filium, et vocabis nomen ejus Emmanuel: butyrum et mel manducabit, priusquam sciat aut proferat mala, eligat bonum; quoniam priusquam sciat puer bonum aut malum, non credet malitiae, ut eligat quod bonum est . Hoc Abraham facere non poterat, ut prius bona eligeret, quam mala sciret. Sed praeceptis inhaerebat coelestibus, ne declinaret a vero . Ideo etiam septuaginta et quinque annorum describitur exisse de Charra, quod septuagesimo perfecto remissionis numero sensus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illids̃. Supra habes. exi dixisse
dm̃: in quo aꝑtum impium iuben¬
tis expressum: bic habes. quẽ ad modũ
locutus est illids̃. quasi confabula¬
tionis quidam effectus comp̃hen¬
dit᷑. omnia enĩ fecit quȩ statuta st̃.
ante factum gͥ ds̃ dicit quasi ob¬
noxio: post factum loquit᷑ qͣsi am¬
co. Amicus ẽ enim dõ qui facit quȩ
imꝑata sunt. unde & in eugło suo
dicit dñs iħe. Uos amici mei estis:
si feceritis quȩ ego p̃cipio uob̃. Iam
non dicã uos seruos.s ut dixi ꝓces¬
sus uiri sapientis ꝓpositus ẽ nob
ad imitandum. scriptus adexꝑim̃¬
tum : non ꝑfectio. Ad huc enim
reformat se.Mens in abraham:
quȩ in homine primo lapsaest.
Et idõ ꝑ gradus & increm̃ta se col¬
ligit: unde & addidit. Q abiit
cum eo loth. hoc ẽ declinatio id
enim nominis significati int̃p̃ta¬
tio. eo quod ut uiantes incognitã
carpentes uiam semitis aliquib
sepe falluntur. ut adirecto defle¬

Expanded text:
est illi Deus. Supra habes, Exi, dixisse est illi Deus. Supra habes, Exi, dixisse Deum, in quo apertum imperium jubentis expressum: hic habes quemadmodum locutus est illi Deus. Quasi qutionis affectus comprehenditur; omnia enim fecit quae statuta sunt. Ante factum igitur Deus dicit quasi obnoxio, post factum loquitur quasi amico. Amicus est enim Deo, qui facit quae imperata sunt. Unde et in Evangelio suo dicit Dominus Jesus: Vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non dico vos servos . Sed, ut dixi, processus viri sapientis propositus est nobis ad imitandum, scriptus ad experimentum, non perfectio. Adhuc enim reformat se mens in Abraham, quae in homine primo lapsa est. Et ideo per gradus et incrementa se colligit. 6. Unde et addidit: Et exivit cum eo Lot , hoc est, declinatio. Id enim nominis significat interpretatio; eo quod ut viantes incognitam carpentes viam, semitis aliquibus saepe falluntur, ut a directo defle
Abbreviated transcription (Latin):
stret obtutu. benedicam inquit te
& faciam te ingentem magnam. Im¬
mortalitatẽ spondet. cum genus pro¬
mittit. Genus enim immortale uide¬
tur ẽẽ. ꝑsonȩ mortales sunt singłoꝵ.
ut hominum ut equoꝵ. ut apum.
de quib ait quidam. at genꝰ immor¬
tale manet. tam̃ multo illud meliꝰ
quod gentẽ magnã dixit ȩccłiȩ per¬
petuam posteritatem. & generationẽ
illam suꝑnam quȩ uere magna est:
ut peccato moriamur. dõ renascim᷑.¬
Et exiit abraham quẽ admodũ lo¬
cutus ẽ illi dñs. Hinc ferunt gentiles
septem sapientũ sententiam. sequere
dm̃: quasi inuentũ suũ cum longe
anterior non dico abraham. s etiã
moyses fuerit ꝑquẽ lex dataẽ dic̃s.
Post dñm dm̃ tuum ambulabis.
exiuitgͦ abraham. In quo non tam
ꝓfectio eiꝰ. quam animȩ eiꝰ deuotio
& mentis libertas. exiuit decorpo¬
ris uinculis de illecebris delectati¬
onis. Deniq sic habes. Exiuit a¬
braham quemadmodum locutus

Expanded text:
stret obtutu. 4. Benedicam, inquit, te, stret obtutu. 4. Benedicam, inquit, te, et faciam te in gentem magnam . Immortalitem spondet, cum genus promittit. Genus enim immortale videtur esse, personae mortales sunt singulorum, ut hominum, ut equorum, ut apum. De quibus ait quidam: At genus immortale manet. Tamen multo illud melius quod gentem magnam dixit Ecclesiae perpetuam posteritatem, et generationem illam supernam, quae vere magna est, ut peccato moriamur Deo renascim5. Exiit Abraham quemadmodum locutus est ei Dominus . Hinc ferunt gentiles septem Sapientum sententiam: Sequere Deum, quasi inventum suum; cum longe anterior, non dico, Abraham, sed Moyses fuerit per quem lex data est, dicens: Post Dominum Deum tuum ambulabis . Exivit ergo Abraham in quo non tam perfectio ejus, quam animae ejus devotio, et mentis libertas exivit de corporis vinculis, de illecebris delectationis. Denique sic habes: Exivit Abraham quemadmodum locutus
Abbreviated transcription (Latin):
tribus: A corpore. asensib corporalib
auoce: in quib sunt om̃s corporis
passiones. & cirtũ scͥptiones sensuũ.
quib decipimur & illudimur. In
nullo enim hoꝵ trium bonum: Nec
incarne. quamuis epicuri scola
pleriq etiam uoluntarii disrum¬
pantur. laudantes corporis dele¬
ctationẽ. Neq eram sensib qͥ sepe
ludunt᷑. neq insono uocis que falsis
tib ẽ ꝑfec tum bonum: hec enim
corruptibilia. Quod aũt uere bo¬
num. boc incorruptibile: manife¬
sta aut fides aũt mortuo & enim
homins. caro corrumpitur: sensꝰ pe¬
reunt. uox annititur: remanet mens
immortalis. incorpoream uitam re¬
cipiens unde in alteram terram uo¬
eatur plena beatitudine. ubi non
falsa proueris sicut in hac uita: s
uiuam rerum cernat substantiam:
eo quod excussa corporis & sensuũ¬
& uocis nebulosa quadam imagine
corruptibilẽ caliginem deponat: &
reuelata facie ꝓhibite beate gr̃a lu¬

Expanded text:
tribus, a corpore, a sensibus corporalibus, tribus, a corpore, a sensibus corporalibus, a voce, in quibus sunt omnes corporis passiones, et circumscriptiones sensuum, quibus decipimur et illudimur. In nullo enim horum trium bonum. Non in carne, quamvis Epicuri schola, plerique etiam voluptuarii disrumpantur laudantes corporis delectationem; neque in sensibus, qui saepe luduntur; neque in sono vocis, quae falsis bus, est perfectum bonum; haec enim corruptibilia: quod autem vere bonum, hoc incorruptibile. Manifesta autem fides. Mortuo etenim homine, caro corrumpitur, sensus pereunt, vox amittitur, remanet mens immortalis, incorpoream vitam recipiens. Unde in alteram terram vocatur plenam beatitudine, ubi non falsa pro veris, sicut in hac vita: sed vivam rerum cernat substantiam; eo quod excussa corporis, et sensuut vocis nebulosa quadam imagine, corruptibilem caliginem deponat, et revelata facie beatae vitae gratiam lu
Abbreviated transcription (Latin):
noxia uariis passionib. Idõq dici¬
t᷑ ei. Exi deterra tua. hoc ẽ de cor¬
pore tuo: exuut de hac terra ille:
cuiꝰ conu̾satio in cęlis ẽ. Et deco¬
gnatione inquit tua. Cognati sunt
animȩ nr̃ȩ: corporis sensus. Diui¬
dituir enim in duo Anima nr̃a. in
id quod rationabile. & in id quodẽ
irrationabile. In eo aũt quod est
irrationabile: sensus sunt. gͦ cogna¬
ti sunt partis rationabilis. hoc est
mentis: & de domo tua inquit exi
Domus mentis. prolatiuũ u̾bum est̃.
Sicut enim pat̾familias habitat in
domo sua. & inpotestate habet quẽ¬
admodum regat domum suam.
ita etiam mens insermonib nr̃is ha¬
ac disciplina in sermone elucet: ut
bonus pat̾familias a primouestibu¬
lo domus estimatur. itaetiã de sermo¬
nib nr̃is mens nr̃a ꝑpendit᷑. Deniq
etiam modulis uocis pulsat & reuo¬
cat. Ergo qui uult ꝑfectam purga¬
tionẽ consequi. disiungat se abhis

Expanded text:
noxia variis passionibus. Ideoque 314 dicinoxia variis passionibus. Ideoque 314 dicitur ei: Exi de terra tua , id est, de corpore tuo. Exivit de hac terra ille, cujus conversatio in coelis est. Et de cognatione, inquit, tua. Cognati sunt animae nostrae corporis sensus. Dividitur enim in duo anima nostra: in id quod est rationabile, et in id quod est irrationabile. In eo autem quod est irrationabile, sensus sunt: ergo cognati sunt partis rationabilis, hoc est, mentis. Et de domo tua, inquit, exi. Domus mentis prolativum est verbum. Sicut enim paterfamilias habitat in domo sua, et in potestate habet quemadmodum regat domum suam: ita etiam mens in sermonibus nostris haac disciplina in sermone elucet. Ut bonus paterfamilias a primo vestibulo domus aestimatur: ita etiam de sermonibus nostris mens nostra perpenditur. Denique etiam modulis vocis pulsat et revocat. 3. Ergo qui vult perfectam purgationem consequi, disjungat se ab his
Abbreviated transcription (Latin):
speculari datur. Hoc enim legisla¬
tor prouide egit: ut quẽ admodim
lapsum mentis demonstrauit. ut i¬
las erroris caueremus semitas: ita
etiam ꝓcessum mentis & quendã
suꝑiorẽ reditũ significaret: ut quĩ¬
admodũ infracta mens reformat
se possit cognosceremꝰ. Purgauat
enim terram dñs diluuii infusiõe.
lauerat humanȩ colluuionẽ frag¬
litatis s ñ satis erat ad uirtutis ꝓ¬
fectum. nisi ut instru̾etur homo
quẽ admodum se regeret. & gilbis¬
naret: abraham m̃tis loco inducit᷑. De¬
niq & abraham transitus dicit᷑ ergo
ut mens quȩ inadam totam sedele¬
ctatiomi & illecebris corporalib de¬
derat. informam uututis spetiemq
transiret: uir sapiens nob̃ adimitan¬
dum ꝓpositus ẽ. Deniq abraham
scdm ȩbreos. scdm latinos pat̾ dictꝰ
c̃: eoquod mens pat̾na quadam
auctoritate. censione. sollicitudine.
totum gub̃net hominẽ: hȩc gͦ mens
erat in charrã. hoc ẽ in cauernis: ob¬

Expanded text:
speculari datur. Hoc enim Legislaspeculari datur. Hoc enim Legislator provide egit, ut quemadmodum lapsum mentis demonstravit, ut illas erroris caveremus semitas: ita etiam processum mentis, et quemdam superiorem reditum significaret, ut quemadmodum infracta mens reformare se possit, cognosceremus. Purgaverat enim terram Dominus diluvii infusione, laverat humanae colluvionem fragilitatis: sed non satis erat ad virtutis profectum, nisi ut instrueretur homo quemadmodum se regeret et gubernaret, Abraham mentis loco inducitur. Denique Abraham transitus dicitur. Ergo ut mens quae in Adam totam se delectationi et illecebris corporalibus dederat, in formam virtutis speciemque transiret, vir sapiens nobis ad imitandum propositus est. Denique Abraham secundum Hebraeos, secundum Latinos pater dictus est, eo quod mens paterna quadam auctoritate, censione, et sollicitudine totum gubernet hominem. 2. Haec ergo mens erat in Charra, id est, in cavernis, ob
Abbreviated transcription (Latin):
oralẽ quidẽ
locũ ꝑsecu¬
p̾ti sumꝰ. qua
potuimus
intellectus
simplicitate: ut qui legunt. moꝵ¬
sibi possint haurire magisteria.S
quia exutraq parte acies acuta ẽ
gladii. et utraq parte p̃liaris. si¬
milit̃ u̾bum dĩ quod ẽ acutius
om̃i gladio acutissimo. penetrans
usq ad diuisionẽ animȩ. qͦ ceinq.
conũteris. paratum inuenis. Et opo¬
tunũ. ut animam legentis ꝑtransea
ad reuelanda ꝓpheticaꝵ sc̃ͥpturatũ
enigmata unde ñ absurdũ reora
ferre ad altiora sensum. & pͥystorian
diu̾sarum ꝑsonarum uirtutis for¬
mȩ quendam ꝓcessum explicaressi¬
xime cum iam in adam intellectus
pro fundioris exordia degustaũm
Adam & enim mentem diximus:
uã sensum ẽẽ significauimus. ser¬
pentis spetie delectationẽ ex presi¬
mus s ibi de summa beatitudine
& quadam naturali uirtutũ ami¬
nitate. ꝑ circũ scͥptionẽ sensus & de¬
lectationis illecebram deflexus ad
culpamest: hic aũt ꝓfectum mentil

Expanded text:
oralem quidem locum prosecuti sumus, qua potuimus intellectus simplicitate; ut qui legunt, morum possint sibi haurire magisteria: sed quia ex utraque parte acuta est acies gladii, ex utraque parte praeliaris; similiter verbum Dei, quod est acutius omni gladio acutissimo, penetrans usque ad divisionem animae, quocumque converteris, paratum invenies et opportunum, ut animam legentis pertranseat ad revelandum propheticarum Scripturarum aenigmata. Unde non absurdum reor referre ad altiora sensum, et per historiam diversarum personarum, virtutis formae quemdam processum explicare; maxime cum jam in Adam intellectus profundioris exordia degustaverimus . Adam etenim mentem diximus, Evam sensum esse significavimus, serpentis specie delectationem expressimus; sed ibi de summa beatitudine, et quadam naturali virtutum amoenitate per circumscriptionem sensus, et delectationis illecebram refluxus ad culpam est: hic autem profectum mentis
Abbreviated transcription (Latin):
figurate gͦ animam scđm fysio¬
logos terram appellauit. Nam
& salomon ait. Tanquã agri¬
cultura homo imprudens. Quȩ
si fecunda sit opimis segetum
fructibus abscondere pocest spi¬
nas. Sin uero spinȩ concur¬
rant aristis: secandi nulla ẽ copra.
Qui igitur pastores sint. & quoꝵ
animantium. & quȩ rixa inter
pastores abrahe. & int̾ pastores

Expanded text:
Figurate ergo animam secundum physioFigurate ergo animam secundum physiologos terram appellavit. Nam et Salomon ait: Tamquam agricultura homo imprudens ; quae si fecunda sit opimis segetum fructibus, abscondere potest spinas: sin vero spinae concurrant aristis, secandi nulla est copia. 27. Qui igitur pastores sint , et quorum animantium, et quae rixa inter pastores Abrahae et inter pastores
Abbreviated transcription (Latin):
non solum a iusto uiro.s: a sei¬
pso desciscens. Deniq quia stu¬
dio iam defecti ceꝑat a patruo:
non capiebat eos terra. Nulla
enim spacia possunt satis ẽẽ
discorcordib. Quietis & pacifi¬
cis etiam angusta habundant.
dissonis morib etiam spaciosa
aitant᷑. & qͥa a principio dixi
mentẽ hie formari hoĩs.
quȩ apͥncipio ꝑfecta fuerat. s ꝑ in¬
crementa & gradꝰ quosdam ꝓficit:
idõait. Non capit eos terra. Hocẽ
una anima motus diu̾sos non
recipiebat nacuralit sibi repugnan¬
tes. Potest tam̃ fieri: ut incdũ non
om̃ia in uno eodẽq ꝑfecta sint.
possittam̃ aliqua uicia sua oꝑire.
uel motus suos temperare: si aut
plura bona sint.quib pautiora
uicia oꝑiat: aut repentinã com¬
motionẽ consilio maturiore in¬
flectat. Uerũ si exutraq parte
plura concurrant dissona ac re¬
pugnantia: habitatio discrepan¬
tium uirtutum ac passionum.
in una anima soluat᷑ necesse est.

Expanded text:
non solum a justo viro, sed a seinon solum a justo viro, sed a seipso desciscens. 26. Denique quia studio jam deflecti coeperat a patruo, Non capiebat eos terra . Nulla enim spatia possunt satis esse discordibus: quietis et pacificis etiam angusta abundant: dissonis moribus etiam spatiosa arctantur. Et quia a principio dixi mentem hic formari hominis, quae a principio imperfecta fuerat, sed per incrementa et gradus quosdam proficit, ideo ait: Non capiebat eos terra: hoc est, una anima motus diversos non recipiebat naturaliter sibi repugnantes. Potest tamen fieri ut interdum non omnia in uno eodemque perfecta sint; possit tamen aliqua vitia sua operire, vel motus suos temperare: si aut plura bona sint quibus pauciora vitia operiat: aut repentinam commotionem consilio maturiore reflectat. Verum si ex utraque parte plura concurrant dissona ac repugnantia, habitatio discrepantium virtutum ac passionum in una anima solvatur necesse est.
Abbreviated transcription (Latin):
quã preteundũ arbitror. quod
uidetur etiam doctores mouis¬
se qua ratione sic scͥptum sit. E
loch qui ambulabat cũ abrahã
quasi eẽt & alter loth qui non
ambulabat cum eo scđm acce
solui questionẽ. Ergo ut illis
satisfaciamꝰ & a regula scͥpturȩ ñ
recedamꝰ: unam ꝑsonã dicimus.
duo negocia. Quod in uno eodẽ¬
q uiro duȩ res significentur. nu¬
mero unus ẽ nomine duplex. De¬
clinatio em̃ dicit᷑ loth: sicut habet
latina int̃ytatio. Declinat autẽ
quisq aut bonũ aut malũ. Cũ
gͦ loth declinaret malũ. hoc est
errorẽ. flagiciũ crimen. unge¬
bat᷑ patruo: cum declinaret bo¬
nũ. hoc ẽ iustum. in nocentem.
scm̃ religiosum: sociębatur flagi¬
cio. Denegͦ dixit & loch. qui ã¬
bulabat cum abraham.qui ad¬
huc non elegerat sodomã non
habitabat cum flagitioꝵ aucto¬
ribus. Postea enim habitare cepit
insodomis: idõq quasi ase ip¬
so mutatus uelut alt̃ accipitur.

Expanded text:
quam praetereundum arbitror, quod quam praetereundum arbitror, quod videtur etiam doctiores movisse; qua ratione sic scriptum sit: Et Lot qui ambulabat cum Abram ; quasi alter esset Lot qui non ambulabat cum eo, secundum solvi quaestionem. Ergo ut illis satisfaciamus, et a regula Scripturae non recedamus, unam personam dicimus, duo negotia, quod in uno eodemque viro duae res significantur: numero unus est, officio duplex. Declinatio enim dicitur Lot, sicut habet Latina interpretatio. Declinat autem quisque aut bonum aut malum. Cum ergo Lot declinaret malum, hoc est, errorem, flagitium, crimen, jungebatur patruo: cum declinaret bonum, hoc est, justum, innocentem, sanctum, religiosum, sociabatur flagitio. Bene ergo dixit: Et Lot qui ambulabat cum Abram; quia adhuc non elegerat Sodomam, non habitabat cum flagitiorum auctoribus. Postea enim coepit habitare in Sodomis. Ideoque quasi a seipso mutatus, velut alter accipitur;
Abbreviated transcription (Latin):
nocentiam fidelium gr̃as agent
auctori suo. qui non habent
unde eos peniteat. in boc mun¬
do fuisse. factis itaq simplicib
abrahe magnarũ institutionũ
documenta explicant᷑. Merit
diues: quietiã disputations
phylosofoꝵ diuites facit. qui de
eius actu p̃cepta formarent sua.
Eiꝰ gͦ diuitias scͥptura ex p̃sserat:
superat cognoscere utrum nam
loch quoq nepos eiꝰ & ipse utpo¬
ce eiusdem successionis diues fu¬
erit.s scͥptura aũt eũ pecoris tan¬
cum abundantẽ asserit. Deniq
sic habet & loch qui ambula¬
bat cum abraham. erant oues
& boues & tab̃nacła non habe¬
bat argentum quia nondum iu¬
stus & enim argentũ ignitum
lingua iusti: non habebat aurũ.
quod habebat ille qui uidit
xp̃i posteriora. de quo scͥptũẽ.
Et posteriora eius inspetie auri.
Uidit illum abraham sicut te¬
status ẽ dñs dicens. Abrahã
diemmeum uidit & gauisus ẽ:
& idõ auri spetiem hab̃e meruit
& possidere. Nunc illud nequa

Expanded text:
nocentiam fidelium agere gratias nocentiam fidelium agere gratias auctori suo, qui non habent unde eos poeniteat in hoc mundo fuisse. 23. Factis itaque simplicibus Abrahae magnarum institutionum documenta explicantur. Merito dives, qui etiam disputationes philosophorum divites facit, qui de ejus actu praecepta formarent sua. 24. Ejus ergo divitias Scriptura expresserat: supererat cognoscere utrumnam Lot quoque nepos ejus, et ipse ut pote ejusdem successionis, dives fuerit: sed Scriptura eum pecoris tantum abundantem asserit. Denique sic habet: Et Lot qui simul ambulabat cum Abram, erant oves et boves, etc., tabernacula . Non habebat argentum, quia nondum justus. Etenim argentum ignitum lingua justi. Non habebat aurum, quod habebat ille qui vidit Christi posteriora, de quo scriptum est: Et posteriora ejus in specie auri . Vidit illum Abraham, sicut testatus est Dominus dicens: Abraham diem meum vidit, et gavisus est . Et ideo auri speciem habere meruit et possidere.