comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi & ipsã memoria prius. eẽ cepit &¬
crebrius dantur inconparabili multitu¬
dine superant: uz ali&iam quae colonia
uticȩ uicina e. multa p̃clara ꝑeundemn
martrrem facta cognouim Cuius ibime¬
moria longe priusquam apudnos ab ep̃o
cuodio conftituta ẽ. sedlibellorum dandoꝵ
ibi consuetudo non . ẽ. uel potius non fuit
Namfortasse nun eẽ iaicaepit Cuenini
nupille essem petroniam darissimam fe¬
minan quaibi mirabiliter ex magnoatq
diuturno in c̃õ medicorum adutoria
cuncta defecerant languore sanata ẽ.
Hortati sum uolente supradicto lociep̃o
uttlibellum dar& quirecitar& inpopulo.
&obedientis simȩ paruit. Inquopo suit¬
&iam quod hic reticere non pos sum
quamuis adea quaehoc op̾ urgent festi¬
nare conpellar a quodã iudeo dixit
sibi fuisse ꝑsuasum utanulum capilla¬
tio uinculo inserer& quo sub omni ueste
adnuda corporis cinger& : qui nu lus

Expanded text:
ubi et ipsa memoria prius esse coepit et ubi et ipsa memoria prius esse coepit et crebrius dantur, inconparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; cuius ibi memoria longe prius quam aput nos ab episcopo Euodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est uel potius non fuit; nam fortasse nunc esse iam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo. posuit etiam, quod hic reticere non possum, quamuis ad ea, quae hoc opus urgent, festinare conpellar. A quodam ludaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur; qui anulus
Abbreviated transcription (Latin):
morare. quȩscio & ꝓculdubio pleriq
nr̃orum cum hȩc legeat dolebt̃ me pre¬
ter misis se tãmulta quaeutiq mecum
sciunt. quosiam nunc utignoscant ro¬
go eccogitent quam ꝓlixi laboris sit fa¬
cere quod mehic non facere susceptiope¬
ris necessitas cogit sienim miracula
martyrem id ẽ. gloriosis simũ stepha¬
num facta sunt in colonia calamensi
& innra: plurimi conficiendi sunt libri
nec tam̃ omnia colligi poter̃. sed tantũ
dequib libelli datisunt qui reçitarent᷑
in populis. idnamq fieri uolum cuuide¬
rimꝰ antiquis similia diuinarũ signa
uir tutum &iã nr̃is tẽporib frequenta
ri&ea non debere multorũ notitiȩ de¬
perire. Nondum .e. autem biennius
ex quo apud ipponem regium coepit ce
ista momoria & multis qđ nob certis simu
est̃ non datis libellis dehis quae mirabilit¬
qua facta sunt. Illuipsi quidatis ad
septua ginta ferme numerũ ꝑuenerant
quando ista conscripsi. Chalame uero

Expanded text:
morare quae scio: et procul dubio plerique morare quae scio: et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa quae utique mecum sciunt. Quos jam nunc ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere, quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit. Si enim miraculamartyrem, id est, gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi, et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri. Nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri uoluimus, cum uideremus antiquis similia diuinarum signa uii-tutum etiam nostris temporibus frequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis de his, quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuaginta ferme numerum peruenerant, quando ista conscripsi. Calamae uero,
Abbreviated transcription (Latin):
tante filia ooq secum uestanei adtulerat
Cum ecce pueri dedomo cucurrer̃ qui ei mor¬
tuam nuntiarent: sed cũ orante illo aba¬
micis cius exciperentur: ꝓ hibuer̾ cos
illi dicese neꝑpublicum planger&. qui
cum domum redis s& iam suoꝵ heiulartib
ꝑsonantẽ & uestem filiae quam ferebat suꝑ
ibidem apudnos irinei cuius dam collic¬
tari filius. egritudine extinctus e.
Cumq corp̾iacer& ex anime atq alu¬
gentib edam̃tantib exequiȩ para¬
rentur amicorum ei quidã aliorum
Consolatum uerba sugges sit uteiꝰ dem
martyris oleo corpꝰ ꝑungeretur fac¬
tum .e. & reuixit Itonq apudnos
uir tribunicius eleusin suꝑ memoriã
martyrum quae in suburbano eius. ẽ.
egritudine ex animatũ posuit infan¬
tulum filium & post orationẽ quãmul¬
tis cũ lacrimis ibi fudit uiuentẽ leuauit
Quid faciam urg& huius operis implenda
ꝓmissio ut non hic possimomnia cõme¬

Expanded text:
tante filia eoque secum uestem eius adtulerat, tante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrertuam nuntiarent. Sed cum, eo orante, illi ab amicis ejus exciperentur, prohibuerunt eos dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset jam suorum ejulatibus personantem, et vestem filiae quam referebat sust vitae. Ibidem apud nos Irenaei cujusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum ejus quidam inter aliorum consolantium verba suggessit, ut ejusdem martyris oleo corpus perungeretur. Factum est, et revixit. Itemque apud nos vir tribunitius Eleusinus, super memoriam martyrum, quae in suburbano ejus est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium suum, et post orationem, quam multis cum lacrymis ibi fudit, viventem levavit. Quid faciam? Urget hujus operis implenda promissio, ut non hic possim omnia comme
Abbreviated transcription (Latin):
quamipsede functus .e. sanati sunt illic
ꝑcundemn martyrem &ia mn podagri
duo ciues. peregrinꝰunꝰ. sed ciues omni
modo Peregrinus autẽ ꝑ reuclationem
quid adhiber& quando doler& audiuit
& cum hoc fecerit dolor contiriuo conqui¬
escit Audurur nom̃ ẽ fundi ubi eła
& in ea memoria martyris stephani puerũ
quendam paruulum cuminarea luder&
exorbitantes boues qui uchiculumtra¬
hebant rota obtriuerunt & confestim
palpitauit ex pirans. hunc mater ab¬
reptum ad eandem memoriam posuit &
non solum reuixit uerum &iam in lesus
apparuit Scĩ monialis quaedam inuicina
pos sessione quecaspaliana dr̃. cũ egritu¬
dine laborar& acdisprar& ad eandem
monoriam tun caci allata ẽ qua antequã
rouocar& illa defuncta .e. Hactamen
tunca operuer̃ cadauerei parentes. & re¬
cepto spũ salua facta ẽ. Apudipponẽ
bassus quidam srus ad memoriã eidon
martẏris orabat. ꝑegrotante & pericli¬

Expanded text:
tiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic tiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic per eundem martyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in uicina possessione, quae Caspaliana dicitur, cum aegritudine laboraret ac desperaretur, ad eandem memoriam tunica eius adlata est; quae antequam reuocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et pericli
Abbreviated transcription (Latin):
lem filiam & generum eodẽmnobaptizatũ
Quicum eum egrotantẽ multis & inagͥis
lacrimis rogarent ut fier& xp̃ianus.
prorsus abnuit eosque a se turbida
indignatione submouit. Uisum ẽ.
genero eius utir& ad memoriam scĩ ste¬
phani & illic quantum poss& orar&:
utds̃ illi dar& mente bonam quacrede¬
re non differr& in xp̃m lecit hoc in¬
genti gemitu & fletu & sinceriter ar¬
dente pietatis affectu dende absce¬
dens aliquid dealtari florum quodoc¬
currit tulit eiq cumiamnox e&. ad
caput posuit Iunc dormitum . ẽ. &ecte:
ante diluculum clamat ut adepm curre¬
retur quimecum forte tuncerat apud
ippone Cumergo eum audiss& absen¬
tem. uenire prbos postulauit. Vener
credere sedixit admirantib atq gau¬
dentib omnib baptizatus ẽ. Hocquã¬
stephani quando lapidatus ẽ. aiudcis
ultima fuis se nescir& hȩc huic quoq
ultima fuerunt Nam non multa postea¬

Expanded text:
lem filiam et generum eodem anno baptizatum. lem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset absentem, uenire presbyteros postulauit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus adque gaudentibus omnibus baptizatus est. Hoc, quamStephani, quando lapidatus est a Iudaeis, ultima fuisse nesciret; quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post e
Abbreviated transcription (Latin):
menoriã martyris quaeposita ẽ. incastello
silnitensi quodipponiensi coloniȩ uicinũ ÷
Euis dem loq lucillus ep̃s populo p̃cedente
atq sequente portabat fistula cuius moles¬
tia iamdiu laborauerat: & stimiliaris si¬
misui medici quieum secar& operiebat᷑
manus illius pie sarcine uectatione
sepente sanata .e. Nam deinceps cam
in suo corpore noninuenit : Eucharius ẽ
prbt ex spania chalame habitat uetere
morbo calculi laboraibat Permemoriã
supradicti martrris quampossidius
illo aduexit ep̃s saluus factus idẽ
ipse postea morbo alio p̃uales cente
mortuus siciacebat utei iam polices
ligarentur opitulatione memorati
mas tyris cum dememoria ei reportata
e& & suꝑ iacentis corpꝰ missa ipsius prbi
tunica suscitatus .e. Fuit ibiuir in ordi¬
nesuo primarius nomine martialis.
a cuo iam grauis & multum ab horrens
areligiae xpĩana: habebat sane fide¬

Expanded text:
memoriam martyris, quae posita est in castello memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponiensi coloniae uicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo praecedente adque sequente portabat. Fistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inuenit. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fide
Abbreviated transcription (Latin):
unde uestim tum emer& petiuis s& atille
tacitus ambulans ciectum grande piscẽ
palpitantẽ uidit inlittore eũq illis fa¬
uentib atq adiuuantib adp̃hendit &¬
cuidam coquo catoso nomine bene xp̃iano
ad quo quinam conditariam indicans quid
gestum sit trecentis follib uendidit lana
onparare in dedis ponens utuxor eius
quomodo possit ei quo in duer& efficer&
ed cocus concĩdens piscẽ anulũ aureum
inuentriculo eiꝰ inuenit moxq miseratione.
flexus & religione ꝑterritus homini sed
didit dicens: Eccequomodo teuigintimar.¬
tres uestierunt : Adaquas tibilatanas
epo afferente p̃iecto martyris gloriosis¬
simi stephani monoriam ueniebat. magne
multitudinis concursu & occursu: ibiceca
mulier uta depm portantẽ ducer& orauit.
Flores quos ferebat dedit: recepit: ꝯculis
admouit ꝓtinus uidit. Stupentib quiad¬
erant p̃ibat exultans uiam carpens & uiȩ
ducem ulterius non requirens: Memorati

Expanded text:
unde uestimentum emeret, petiuisset. At ille tacitus ambulans eiectum grandem piscem palpitantem uidit in litore eumque illis fauentibus adque adiuuantibus adprehendit et cuidam coquo, Catoso nomine, bene Christiano, ad coquinam conditariam, . indicans quid gestum sit, trecentis follibus uendidit, lanam conparare inde disponens, ut uxor eius quo modo posset ei quo indueretur efficeret. Sed coquus concidens piscem anulum aureum in uentriculo eius inuenit moxque miseratione flexus et religione perterritus homini eum reddidit dicens: \'Ecce quo modo te uiginti martyres uestierunt/ Ad aquas Tibilitanas episcopo adferente Praeiecto martyris gloriosissimi Stephani memoria ueniebat magnae multitudinis concursu et occursu. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, orauit; flores, quos ferebat, dedit, recepit. oculis admouit, protinus uidit. Stupentibus qui aderant praeibat exsultans, uiam carpens et uiae ducem ulterius non requirens. Memorati
Abbreviated transcription (Latin):
orationib qui fugauit denonẽ lumen
ꝑeddere Tum sicat potuit oculũ lap¬
sum atq pendentem loco suo Reuocitũ
ligauit orario nec nisi post septẽ dies
putauit ee. soluendum quod cũ fecis s&
sanis simũ inuenit: Sanati sunt illic& alii
dequib dicere longum ẽ: Ipponienson
quandam uirginn sciocũ seoleo ꝑunxis¬
sis s&c cui pilla orans ꝓrbt instilla uerat
lacrimas suas mox adenonio fuis se sa¬
natam: scio &iam ep̃m semel ꝓadulescente
quen nonuidit or as se: illũq ilico donone
caruis se: Eratquidem senex florentius
ipponioisis nr̃ homo Religiosus & pauꝑ
sartoris searte pascebat. casulã ꝑdi¬
derett etunde sibi ener& non habebat
ad x& martyres quorum memoria ẽ
apudnos cleberrima clara uoce utues¬
tiretur or auit audier̃ eam adulescen¬
tes qui forte aderant in risores eũq dis¬
cedente ex agitantes prosequebantur
quasi amartrrib: quinquagenos folles

Expanded text:
orationibus, qui fugauit daemonem, lumen orationibus, qui fugauit daemonem, lumen reddere.\' Tum, sicut potuit, oculum lapsum adque pendentem loco suo reuocatum ligauit orario nec nisi post septem dies putauit esse soluendum. Quod cum fecisset, sanissimum inuenit. Sanati sunt illic et alii, de quibus dicere longum est. Hipponiensem quandam uirginem scio, cum se oleo perunxisset, cui pro illa orans presbyter instillauerat lacrimas suas, mox a daemonio fuisse sanatam. Scio etiam episcopum semel pro adulescente, quem non uidit, orasse illumque ilico daemone caruisse. Erat quidam senex Florentius Hipponiensis noster, homo religiosus et pauper; sartoris se arte pascebat; casulam perdiderat et unde sibi emeret non habebat; ad uiginti martyres. quorum memoria est aput nos celeberrima, clara uoce ut uestiretur orauit. Audierunt eum adulescentes qui forte aderant inrisores eumque discedentem exagitantes prosequebantur: quasi a martyribus quinquagenos folle
Abbreviated transcription (Latin):
exmore domina possessionis intrauit.
atque hymnos cantare coeperunt: Qua
uoceille quasi ꝑcussus excussus ẽ. & cum
terribili fremitu altare adp̃hensũ mouer
non audens si uen onualens: tã quã eo fuerit
alligatus autaffixus tenebat. & cũ gran¬
di eiulatu parcisibi Rogans confitebat᷑
ubi adulescenten & quando & quomodo
inuaserit: Postremo se exiturũ. cẽ. de¬
nuntians. membraeiꝰ singula nominabat:
quae s eamputaturũ exiens minabatur.
atq interhec uerba discessit ab homine
Sedo culus eius in maxillam fusus tenui
uenula ab interiore quasi radicepen de¬
bat : totũq eius medium quod nigellu
fuerat albi cabat Quouiso quia derant
concurrebant autem &iam aliiuocib eiꝰ
acciti: & scom̃s in orationem ꝓillo stra¬
uerant quãuis eum sanam̃te stare gau¬
derent Rur sus tamen ꝓpter cius oculũ
contristatim edicum quaerendũ. eẽ. dice¬
bant Ibimaritus sororis eius qui eũ illo
deculerat : potens ẽ. inquit ds scorum

Expanded text:
ex more domina possessionis intrauit ex more domina possessionis intrauit adque hymnos cantare coeperunt. Qua uoce ille quasi percussus excussus est et cum terribili fremitu altare adprehensum mouere non audens siue non ualens, tamquam eo fuerit adligatus aut adfixus, tenebat et cum grandi eiulatu parci sibi rogans confitebatur, ubi adulescentem et quando et quo modo inuaserit. Postremo se exiturum esse denuntians membra eius singula nominabat, quae se amputaturum exiens minabatur, adque inter haec uerba discessit ab homine. Sed oculus eius in maxillam fusus tenui uenula ab interiore quasi radice pendebat, totumque eius medium, quod nigellum fuerat, albicauerat. Quo uiso qui aderant concurrerant autem etiam alii uocibus eius acciti et se omnes in orationem pro illo strauerant, quamuis eum sana mente stare gauderent, rursus tamen propter eius oculum contristati medicum quaerendum esse dicebant. Ibi maritus sororis eius, qui eum illo detulerat: Totens est, inquit, Deus sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
iforte accidit. utego & collega tunc m̃sep̃s
sinitensis ecłȩ maximinꝰ. in ꝓximo. eẽm̃
utuenirem . rogauit &uenimꝰ. Cũq nob̵.
omnia retuliss& &iam hoc expetiuit
utin foderetur alicubi: atqueibi orationũ
ad celebranda quȩdi sunt congregari
Non restitimꝰ factum .ẽ Erat ibi iuuenis pa¬
ralrticus Rusticanus. Noc audito petiuit
a parentib suis utillum ad eũ locũsc̃m
non cunctanter afferrent. Quocũ fuiss&
allatus orauit. atquemde continuo pedib
siuis saluus absces sit : Victoriana dicitur
uilla abippone Regione minus XXX.
milib ab est memoria martyrum ibi ẽ. me¬
do lanen sium: ꝓtasi & geruasii portatus ẽ.
eo quide adules cens. Quicum die medio
tempor eȩstatis equum abluer& influminis
gurgite : domonon incurrit. Vbi cũi acer&
uel inortipximus uel simillimꝰ mortuo : ad¬
ues ꝑtinos illuc hymnos & orationes cum
ancillis suis & quib: dam scĩ monialibus

Expanded text:
Forte accidit, ut ego et collega tunc meus episcopus Forte accidit, ut ego et collega tunc meus episcopus Sinitensis ecclesiae Maximinus, in proximo essemus; ut veniremus rogavit, et venimus. Cumque nobis omnia retulisset, etiam hoc petivit, ut infoderetur alicubi, atque ibi orationum ad celebranda quae Dei sunt congregari. Non restitimus: factum est. Erat ibi juvenis paralyticus rusticanus: hoc audito petivit a parentibus suis, ut illum ad eum locum sanctum non cunctanter afferrent. Quo cum fuisset allatus, oravit, atque inde continuo pedibus suis salvus abscessit. 7. Victoriana dicitur villa, ab Hippone-Regio minus triginta millibus abest. Memoria martyrum ibi est Mediolanensium Protasii et Gervasii. Portatus est eo quidam adolescens, qui cum die medio tempore aestatis equum ablueret in fluminis gurgite, daemonem incurrit. Ibi cum jaceret vel morti proximus, vel simillimuespertinos illuc hymnos et orationes cum ancillis suis et quibusdam sanctimonialibus
Abbreviated transcription (Latin):
corpore defonte Regenerationis as¬
cendit. Quis hoc p̃ter curubim nouit
& precer rarissimos aliquos qui hoc ubicũ¬
que audire potuer: Nos aute cum hoc
comperis semꝰ iubente scõ ep̃o aurelio &ia
ut uenir& cartaginem fecimꝰ: quã ius ata¬
lib: prius audiremꝰ dequorum fide dubita¬
renon possem: Vir tribunicius hesperius
apudnos ẽ. hab& interritorio fussale¬
si fundum. Rubedi appellatur. ubicũ ad¬
flictione animalium & seruorũ suorum
domum suam spirituum malignorũ uim
noxiam ꝑ peti conperis s&. rogauit nr̃os
meabsente pres biteros ut aliquis corum illo
ꝑger& cuius orationib cederent. Perrex̃
unus obtulit ibi sacrificium corporis xp̃i
orans quantũ potuit utcessar& illa uexatio
dõptinus miscrante ces sauit. Acceperat
aute ab amico suo terram scam dehicro soli¬
inis allatam ubi sepultus ẽ xp̃s die tertio
Resurrexit eamq sus penderat incubicu
losuo reuerentiȩ causa habere nolebat

Expanded text:
corpore, de fonte regenerationis adscorpore, de fonte regenerationis adscendit. Quis hoc praeter Curubim nouit et praeter rarissimos aliquos, qui hoc ubicumque audire potuerunt? Nos autem cum hoc conperissemus, iubente sancto episcopo Aurelio etiam ut ueniret Carthaginem fecimus, quamuis a talibus prius audierimus, de quorum fide dubitare non possemus. Vir tribunicius Hesperius aput nos est; habet in territorio Fussalensi fundum Zubedi appellatur; ubi cum adflictione animalium et seruorum suorum domum suam spirituum malignorum uim noxiam perpeti conperisset, rogauit nostros me absente presbyteros, ut aliquis eorum illo pergeret, cuius orationibus cederent. Perrexit unus, obtulit ibi sacrificium corporis Christi, orans quantum potuit, ut cessaret illa uexatio: Deo protinus miserante cessauit. Acceperat autem ab amico suo terram sanctam de Hierosolymis adlatam, ubi sepultus Christus die tertio resurrexit, eamque suspenderat in culo suo reverentiae causa habere nolebat.
Abbreviated transcription (Latin):
taces. ut noc iste audiant quaetqͥbi tanta
familia ritate iunguntur & quia bre¬
uiter ab ea qua siueram. foci utillis audi¬
entib multũq mirantib & glorificantib
dm̃ totum ex hordine quem ad modum ges¬
tum fuerit indicar&. Medicum quendam
poda grum in eadem urbe quicũ dediss&
⁊aretur in somnis apueris nigris cirratis
quos intellogebant demones: baptizari
eodem anno ꝓhibitus fuiss& eisquenon
obtemperans &iam conculcantib pedes
uacro pegenerationis utuouerat ab lu
non distuliss& : inbaptis mate ipso ñsolũ
dolore quoultra quoultra solitu cru¬
ciabatur uerum &iam podagra caruis¬
se nec amplius cumdiu postea uixis s&
pedes doluisse quisnouit. Nostam̃
nouim & paucis simi fr̃s ad quos id potuit
ꝑuenire. Ex mimo quidam curbitan
non solum a paralisi: uerum &iã ab in¬
formi pondere genitalium cũ baptiza¬
retur saluus effectus .ẽ. & liberat̃ utraq
molestia tãqua maliniħ habuiss& in

Expanded text:
taces, ut nec istae audiant, quae tibi tanta taces, ut nec istae audiant, quae tibi tanta familiaritate iunguntur. Et quia breuiter ab ea quaesiueram, feci ut, illis audientibus multumque mirantibus et glorificantibus Deum, totum ex ordine, quem ad modum gestum fuerit, indicaret. Medicum quendam podagrum in eadem urbe fuisse scimus; zaretur in somnis a pueris nigris cirratis, quos intellegebat daemones, baptizari eodem anno prohibitus fuisset eisque non obtemperans etiam conculcantibus pedes uacro regenerationis, ut uouerat, ablui non distulisset, in baptismate ipso non solum dolore, quo ultra solitum cruciabatur, uerum etiam podagra caruisse nec amplius, cum diu postea uixisset, pedes doluisse quis nouit? Nos tamen nouimus et paucissimi fratres ad quos id potuit peruenire. Ex mimo quidam Curubitanus non solum a paralysi, uerum etiam ab informi pondere genitalium, cum baptizaretur, saluus effectus est et liberatus utraque molestia, tamquam mali nihil habuisset in
Abbreviated transcription (Latin):
malum tali in spectione cognouerat :
quaesiuit abca uehem̃ter quidadhibuis¬
s& curationis: cupiens quantũ intellegi
datur nosse medicam̃tum quo ippocra¬
tis definitio uincer&ur: Cumq abea
quid factum audis s&: uoce uelud con¬
tempnentis & uultuissa utilla metuer&¬
ne aliquod contumeliosum uerbũ ꝓferi&
in xp̃m religiosa urbanitate respondisse
fertur Putabam inquit magnum aliquid
temibi fuisse dicturam atq illa iamex¬
horrescente mox addidit. Quid grande
fecit xp̃s sanare cancrum qui quatri¬
duanum mortuum suscitauit: hocergo
cum audissem & uehañter stoma charer
in illa ciuitate. atq in illa ꝑsona ñutiq
obscura factum tamingens miraculum
siclatere. hinc &iam & ammonendam
& poena obiurgandam putaui. Quae
cum mibi respondiss& non se inde tacuis¬
se: qua siui ab eis quas forte tunc matro¬
nas amicissimas secum habebat. utrum
hoc antea in ea scissent responder̃ se om¬
nino nescisse. Ecceinquam quomodoñ

Expanded text:
malum tali inspectione cognouerat, malum tali inspectione cognouerat, quaesiuit ab ea uehementer quid adhibuisset curationis, cupiens, quantum intellegi datur. nosse medicamentum, quo Hippocratis definitio uinceretur. Cumque ab ea quid factum esset audisset, uoce uelut contemnentis et uultu, ita ut illa metuerne aliquod contumeliosum uerbum proferret in Christum, religiosa urbanitate respondisse fertur: Tutabam, inquit, magnum aliquid te mihi fuisse dicturam.\' Adque illa iam exhorrescente, mox addidit: Quid grande fecit Christus sanare cancrum, qui quadriduanum mortuum suscitauit?\' Hoc ego cum audissem et uehementer stomacharer in illa ciuitate adque in illa persona non utique obscura factum tam ingens miraculum sic latere, hinc eam et admonendam et paene obiurgandam putaui. Quae cum mihi respondisset non se inde tacuisse, quaesiui ab eis, quas forte tunc matronas amicissimas secum habebat, utrum hoc antea scissent. Responderunt se omnino nescisse. Ecce, inquam, quo modo non
Abbreviated transcription (Latin):
commnittenda meis uerb: cogitetur
potius quam dicatur: In eadem carcha¬
gine in nocentia religiosis sima femni¬
na de primariis ipsius ciuitatis in ma¬
milla cancrum habebat rem sicut medici
dicunt nullis medicam̃tis sanabilem:
autergo p̃cidisol& & acorpore separari
membr tum ubinascitur. autut ali¬
quando diutius homouiuat tameN
in de nortem quam lib& tardius ad futu¬
ram scđm ippocratis ut ferunt sententiã
omnis e omittenda curatio Hocilla
a perito medico & suae domui familia¬
ris simo acceperat & ad solum dm̃seoran¬
do conuerterat: ammonetur in somnis
ꝓpinquante pascha utinparte femi¬
narum obseruanti ad baptis terium quȩ¬
cumq illibaptizata primitus occurris¬
s& signar& eilocum signo xp̃i fecit con¬
festimsanitas consecuta ẽ. Medicussa¬
ne qui ei dixerat ut niħ curationis adhi¬
ber& si paulo diutius uell& uiuere cum
inspexis s& eam postea & sanissimam
conperiss& quamprius habere illud

Expanded text:
committenda meis uerbis: cogitetur committenda meis uerbis: cogitetur potius quam dicatur. In eadem Carthagine Innocentia, religiosissima femina, de primariis ipsius ciuitatis, in mamilla cancrum habebat, rem. sicut medici dicunt, nullis medicamentis sanabilem. Aut ergo praecidi solet et a corpore separari membrum ubi nascitur, aut, ut aliquanto diutius homo uiuat, tamen inde morte quamlibet tardius adfutura, secundum Hippocratis ut ferunt sententiam omnis est omittenda curatio. Hoc illa a perito medico et suae domui familiarissimo acceperat et ad solum Deum se orando conuerterat. Admonetur in somnis propinquante Pascha, ut in parte feminarum obseruanti ad baptisterium, quaecumque illi baptizata primitus occurrisset. -signaret ei locum signo Christi. Fecit, confestim sanitas consecuta est. Medicus sane, qui ei dixerat ut nihil curationis adhiberet. si paulo diutius uellet uiuere, cum inspexisset eam postea et sanissimam conperisset, quam prius habere illud
Abbreviated transcription (Latin):
si has non ex audis : niħ enimmihi uidebat᷑
addiiamposse nisiutex pirare orando
Surrexim & accepta ab ep̃o benedictione
discessim: Roganteillo ut mane ad.ceñt
illo s utequo animo e& hortantibus in¬
luxit dies qui metuebat̃: ad erant seruidĩ
sicut sead futuros. eẽ promiserant. Ingres¬
si sunt mediciparantur omnia quaora
illa poscebat. trem̃da ferram̃ta ꝓferunt.
attonitis sus pensisq: omnib: Cis autẽ quoꝵ
erat maior auctoritas: defectũ animiciꝰ
consolando erigentib: ad manꝰ secturi
mombra in lectulo componunt. soluunt᷑
nodiligam̃torum nudat̾ locus inspicit
medicus : & ad secandum illũ sinũ armatꝰ
atq uttent᷑ inquirit. scrutat᷑ oculis digitisq
contrectat Temptat deniq modis omnib
inuenit firmis simam cicatricm lã l&itia
illa &laus atq gratia rũ actio misericor
& omnipotentidõ quae fusa ẽ. orare
omnium lacrimantib gaudiis . ñ .e.

Expanded text:
si has non exaudis?\' Nihil enim mihi uidebatur si has non exaudis?\' Nihil enim mihi uidebatur addi iam posse, nisi ut exspiraret orando. Surreximus et accepta ab episcopo benedictione discessimus. rogante illo ut mane adessent, illis ut aequo animo esset hortantibus. Inluxit dies qui metuebatur, aderant serui Dei, sicut se adfuturos esse promiserant, ingressi sunt medici, parantur omnia quae hora illa poscebat, tremenda ferramenta proferuntur adtonitis suspensisque omnibus. Eis autem, quorum erat maior auctoritas, defectum animi eius consolando erigentibus ad manus sectori membra in lectulo conponuntur, soluuntur nodi ligamentorum, nudatur locus, inspicit medicus et secandum illum sinum armatus adque intentus inquirit Scrutatur oculis digitisque contrectat, tentat denique modis omnibus: inuenit firmissimam cicatricem. Iam laetitia illa et laus adque gratiarum actio misericordi et omnipotenti Deo, quae fusa est ore omnium lacrimantibus gaudiis, non est
Abbreviated transcription (Latin):
commemor amꝰ inuenim: Quicum eum
sicut solebant uespere uisitarent. roga¬
uit cos miserabilib lacrimis ut mane dig¬
narentur. eẽ p̃sentes suo funeri potius
quam dolori Tantus enim eumetus expͥ¬
orib: inuaserat poenis: ut seint̃ medicoꝵ
manus non dubitar&. eẽ moriturum
Consolatisunt eum illi & hortati utindõ fi¬
der& ausq uoluntatẽ uiriliter ferr&.
Inde adorationem in gressisum: ubinobis
exmore genua figentib atq in cũ bentib
terre illescita Proiecit tãque fuiss& ali¬
quo grauiter inpellente prostratus. & coe¬
pit orare. Quib: modis quo affectu quo
motu animi quo fluuio lacrimarũ quib
gemitib atq sgultib succutientibus
omnia mombra eiꝰ &pene inter cludentib
spmquis ullis explic& uerb̵ utruorarent
alii nec in hoccorum auerter& intentio
nes ciebam: Ego tamen prorsus orare non
poteram hoctantumodo breuit̃ incorde
meo dixi: Dnẽ qua stuorum p̃ces ex audis

Expanded text:
commemoramus, inuenimus. Qui cum eum, commemoramus, inuenimus. Qui cum eum, sicut solebant, uespere uisitarent, rogauit eos miserabilibus lacrimis, ut mane dignarentur esse praesentes suo funeri potius quam dolori. Tantus enim eum metus ex prioribus inuaserat poenis, ut se inter medicorum manus non dubitaret esse moriturum. Consolati sunt eum illi et hortati, ut in Deo fideret eiusque uoluntatem uiriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus; ubi nobis ex more genua figentibus adque incumbentibus terrae ille se ita proiecit, tamquam fuisset aliquo grauiter inpellente prostratus, et coepit orare: quibus modis, quo adfectu, quo motu animi, quo fluuio lacrimarum, quibus gemitibus adque singultibus subcutientibus omnia membra eius et paene intercludentibus spiritum, quis ullis explicet uerbis? Utrum orarent alii nec in haec eorum auerteretur intentio, nesciebam. Ego tamen prorsus orare non poteram; hoc tantummodo breuiter in corde meo dixi: \'Domine, quas tuorum preces exaudis,
Abbreviated transcription (Latin):
inspiciens mirabatur suecurationis
fine fruerentur. Adiciens qđ reuera
nisi sec tus e& saluus eẽ non poss&
VU alde abhorrere asus morib ut hominib
quorum artificiosissimam operam indus¬
triam diligentiam mirans incicatricib
eiꝰ uider&: ꝓpter quod exiguum qđ re¬
mansit palmam tanti laboras auferr&:
redditi sunt animo eius & placuit uteo¬
dem alexandrino assistente ipsi sinũ illũ
ferro quiiam consensu omnium aliter
insa nabilis putabat̾ aperirent: q̃ res
dilata .ẽ. In consequentem diem: Sed cũ
abis sent illi exmerore nimio domini:
tantus .ẽ. in domo illa exortus dolor:
ut tã quã funeris planctus uix conpri¬
meretur anob̵. Visitabanteũ cotidie scĩ
uiri. ep̃s tunc ut alensis beatę memori¬
ȩ saturninus. & prbt gulorus. acdia¬
iam ep̃s cum honore a nob debito nomi¬
nanđ aurelius. Cum quo recordantes
mirtibilia operadĩ dehacrȩ sȩpeconlo¬
cuti sumꝰ eumq ualde meminisse quod

Expanded text:
inspiciens mirabatur, suae curationis inspiciens mirabatur, suae curationis fine fruerentur, adiciens, quod re uera nisi sectus esset saluus esse non posset; ualde abhorrere a suis moribus, ut hominibus, quorum artificiosissimam operam industriam diligentiam mirans in cicatricibus eius uideret, propter exiguum quod remansit palmam tanti laboris auferret. Redditi sunt animo eius, et placuit ut eodem Alexandrino adsistente ipsi sinum illum ferro, qui iam consensu omnium aliter insanabilis putabatur, aperirent. Quae res dilata est in consequentem diem. Sed cum abissent illi, ex maerore nimio domini tantus est in domo illa exortus dolor, ut tamquam funeris planctus uix conprimeretur a nobis. Visitabant eum cottidie sancti uiri. episcopus tunc Uzalensis, beatae memoriae Saturninus, et presbyter Gulosus ac diaiam episcopus cum honore a nobis debito nominandus Aurelius, cum quo recordantes mirabilia operum Dei de hac re saepe conlocuti sumus eumque ualde meminisse, quod
Abbreviated transcription (Latin):
clausuros: adhibuerunt & aliũ grande¬
uum iam medicum satisq in illa arte lau¬
datum : ad hucenim uiuebat ãmonium
quiloco inspectoidan quodilli exeoꝵ
diligentia peritiaq ꝓmisit cuius ille
factus auctoritate securus domestico
suo medico qui futurã p̃dixerat aliam
sectionem: faceta hilaritate uelutiam
salus inlusit. Quid plura: totdies postea
in aniter consupti transierunt. ut fessi
atq confusi faterentur eũ nisi ferro nul¬
lomodo posse sanari Expauit expalluit
fariq potuit: abireillos iussit. & ud se
amplius non accedese. necaliud occurrit
fatigato lacrimis &illa iamneces sitate
constricto: nisiut adhiber& eclexandi⁊¬
num quendã qui tunc chirorgus mirabilis
habebatur ut ipse facer& qđ ab illis fi¬
erinolebat iratus. Sed postca quã
uenit ille. laborãq: illoꝵ incicatricib
sicut artifexiudit: boniuiri functus
officio ꝑsuasit hominiut illi potius qͥ
ineotantum labora uerant quantũ ipse¬

Expanded text:
clausuros. Adhibuerunt et alium grandaeclausuros. Adhibuerunt et alium grandaeuum iam 0medicum satisque in illa arte laudatum adhuc enim uiuebat, Ammonium, qui loco inspecto idem quod illi ex eorum diligentia peritiaque promisit. Cuius ille factus auctoritate securus domestico soo medico, qui futuram praedixerat aliam sectionem, faceta hilaritate, uelut iam saluus, inlusit. Quid plura? Tot dies postea inaniter consumti transierunt, ut fessi adque confusi faterentur eum nisi ferro nullo modo posse sanari. Expauit, expalluit farique potuit, abire illos iussit et ad se amplius non accedere; nec aliud occurrit fatigato lacrimis et illa iam necessitate constricto. nisi ut adhiberet Alexandrinum quendam, qui tunc chirurgus mirabilis habebatur, ut ipse faceret quod ab illis fieri nolebat iratus. Sed postea quam uenit ille laboremque illorum in cicatricibus sicut artifex uidit, boni uiri functus officio persuasit homini, ut illi potius, qui in eo tantum laborauerant, quantum ipse
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat insectione illa & diuturnos. a cer¬
bos dolores: seduñ inter multo sinꝰ fefel¬
lerat medicos: atq ita latuerat ut eum
non tangerent que ferro aperire debu¬
erant Deniq sanatis omnib quȩ a ꝑta
curabant iste remanserat solus cui frus¬
tra inpendebat labor: quas moras ille
suspectas habens multũq formidans ne
iterũ secaretur qđ eip̃ dixerat illius medi¬
cus domesticus ei quẽ non amiserant illi
ut saltm uider&. cũ primũ sectus .ẽ. quo
modo id facerent. irat᷑q illu modo abiece¬
rat uixq receperat. erupit atq ait
Iterume secturi estis. ad illius quemnoluis¬
tis. ec p̃ sentem uerba uenturus sum. In ri¬
dere illi medicum imperitũ metũq homi¬
nis bonis uerb ꝓmissionibq: linire
Preterierunt alu dies plurimi: nihilqu
ꝓficiebat omnequod fiebat. medicit¬
men in sua pollicitatione sistebant . ñ
stillumsinum ferro sed medicam̃tis. eẽ.

Expanded text:
fuerat in sectione illa et diuturnos et acerfuerat in sectione illa et diuturnos et acerbos dolores. Sed unus inter multos sinus fefellerat medicos adque ita latuerat, ut eum non tangerent, quem ferro aperire debuerant. Denique sanatis omnibus, quae aperta curabant, iste remanserat solus, cui frustra inpendebatur labor. Quas moras ille suspectas habens multumque formidans, ne iterum secaretur quod ei praedixerat alius medicus domesticus eius, quem non admiserant illi, ut saltem uideret, cum primum sectus est, quo modo id facerent, iratusque illum domo abiecerat uixque receperat, erupit adque ait: Iterum me secturi estis? Ad illius, quem noluistis esse praesentem, uerba uenturus sum? Inridere illi medicum inperitum metumque hominis bonis uerbis promissionibusque lenire. Praeterierunt alii dies plurimi nihilque proficiebat omne quod fiebat. Medici tamen in sua pollicitatione persistebant, non se illum sinum ferro, sed medicamentis esse
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illi gessem quando inluminatꝰ .ẽ. cȩcus
ad multorum notitiã potuit ꝑuenire.
quia et grandis .e. ciuitas & ibierat tẽ
imperator & inmso populo teste res
gesta .ẽ. concurrente ad corporamar
tyrum ꝓtasi & geruasi Quaecũ late¬
rent & pęnitus nescirent: ep̃o ambrosio
ꝑ somnium reuelata reꝑta sunt. ubi
cecus illedepulsis uete b tenebris diem
uidit Apud cartho sinan autẽ quis
nouit p̃ter ammodum paucissimos salt
quae facta ẽ. innocentio. ex aduocato
uicario p̃fecture: ubinos inter fuim
& oculis aspeximus nr̃is: ueniente senĩ
detransmarinis me & fratremcũ alrpi¬
um nondum quidem clericos sediã dõ
seruientes uterat cumtota domo sua se¬
ligiosissim ipse susceperat & apud cũ
tunc habitam: Curabatur a medicis
fistulas quas numerosas atq ꝑplexas
habuit inposteriore atq ima corporis
parte iam secuerant eum: & artis sue
cetera medicam̃tis agebant Passus aut̃

Expanded text:
cum illic essemus, quando illuminatus est caecus, cum illic essemus, quando illuminatus est caecus, ad multorum notitiam potuit pervenire, quia et grandis est civitas, et ibi erat tunc Imperator, et immenso populo teste res gesta est, conctyrum Protasii et Geruasii; quae cum laterent et penitus nescirentur, episcopo Ambrosio per somnium reuelata reperta sunt; ubi caecus ille depulsis ueteribus tenebris diem uidit. Aput Carthaginem autem quis nouit praeter admodum paucissimos salutem, quae facta est Innocentio, ex aduocato uicariae praefecturae, ubi nos interfuimus et oculis adspeximus nostris ? Venientes enim de transmarinis me et fratrem meum Alypium, nondum quidem clericos, sed iam Deo seruientes, ut erat cum tota domo sua religiosissimus, ipse susceperat, et aput eum tunc habitabamus. Curabatur a medicis fistulas, quas numerosas adque perplexas habuit in posteriore adque ima corporis parte. Iam secuerant eum et artis suae cetera medicamentis agebant. Passus autem
Abbreviated transcription (Latin):
tasunt. & ꝓpter quod credendum factas
hȩc ut fidem facere innotuerunt. hȩc per
fide quam fecerunt multo clarius in no¬
tescunt: Leguntur quippe in populis ut
credantur nec inpopulis tamen nisi credita
legerentur: Nam &iam nunc fiunt miracula
in eus nomine siueꝑ sacram̃ta eius siue ꝑora¬
tiones uel memoria sc̃orueiꝰ. sed non eadem
claritate in lustrant᷑ uttanta quanta illa
gloria diffamentur: Canon quippe sa¬
crarum litterarum quem definitum. eẽ. opor¬
tebat illa facit ubiq recitari & memoriȩ
cunctorum inherere populorum H aecautẽ
ubicumq fiunt ibisciuntur. uixatota ipsa
ciuitate uel quocũq comanentium loco.
namplerũq &iam ibi paucis simi sciunt ig¬
norantib ceteris maxime simagna sit
ciuitas & quando alibi aliisq narrant᷑
nontanta ea com̃dat auctoutas ut sine
difficultate uel dubitatione credantur
quamuis xp̃ianis fidedib a fidelib in di¬
centur. miraculum quod mediolani factu ẽ

Expanded text:
ta sunt, et propter quod credendum facta sunt. ta sunt, et propter quod credendum facta sunt. Haec, ut fidem facerent, innotuerunt; haec per fidem, quam fecerunt, multo clarius innotescunt. Leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. Nam etiam nunc fiunt miracula in eius nomine, siue per sacramenta eius siue per orationes uel memorias sanctorum eius; sed non eadem claritate inlustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. Canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari et memoriae cunctorum inhaerere populorum; haec autem ubicumque fiunt. ibi sciuntur uix a tota ipsa ciuitate uel quocumque commanentium loco. Nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus ceteris, maxime si magna sit ciuitas; et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas. ut sine difficultate uel dubitatione credantur, quamuis Christianis fidelibus a fidelibus indicentur. Mira
Abbreviated transcription (Latin):
credente non credit uerũ hoc id eo
dicunt. ut noc tunc illa mirucula
facta fuis se credantur. Vndeergo
tanta fidexps usquequaq cantat᷑
incȩlum cumcarne sublatus. Vndetẽpo¬
rib eruditis & omne quod fieriñ potest
res puentib sineullis miraculis nimiũ mi¬
rubiliter incredibilia credidit mundus.:
Anfortecredibilia fuisse &ideo credita
eẽ. dicturi sunt Curergo ipsinon credunt:
breuis ẽ igitur nr̃a conplexio. autincre¬
dibilis sei quaen uidebat alia incredibilia
quaetam̃ fiebant & iud ebant᷑ fecer fidẽ.
autcerte resita credibilis utnullis quib ꝑsu¬
aderetur miraculis indiger& istorũ nimiã
redarguit infidelitatẽ. hoca drefellendos
uanissimos dixerim. Nam facta eẽ mul¬
ta mircicula queadtestarent̃ illiuni grandi
salubriq: mirticulo quoxp̃s incelum cum
carne inqua resurrexit a stendit: negare
non possum. In eisdem quippe ueracissimis
libris cuncta conscripta sunt: & quae fac¬

Expanded text:
credente non credit. Verum hoc ideo credente non credit. Verum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. Unde ergo tanta fide Christus usquequaque cantatur in caelum cum carne sublatus? Unde temporibus eruditis et omne quod fieri non potest respuentibus sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credidit mundus? An forte credibilia fuisse et ideo credita esse dicturi sunt? Quur ergo ipsi non credunt? Breuis est igitur nostra conplexio: Aut incredibilis rei, quae non uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. Hoc ad refellendos uanissimos dixerim. Nam facta esse multa miracula, quae adtestarentur illi uni grandi salubrique miraculo, quo Christus in caelum cum carne in qua resurrexit adscendit, negare non possumus. In eisdem quippe ueracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae fac
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionem carnis xp̃i. atq incęlu
ascensionem tamquam id quod fierinon
potest mens humana ferre non poss&.
Eludensq ab aurib cordisq respuer&. nisi
eam fieripotuisse atq factã. ec̃ diuinitas
ipsius ueriiats uel diuinitatis ueritas
& contestantia nira culorum signa
monstrarent. ut terrentib & contradi¬
centib tammultis tamq magnis ꝑse¬
cutionib p̃cedens inxp̃o deinde inccte¬
ris ad nouum scłm secutura resurrectio
atq mortalitas carnis & fidelis sime cre¬
deretur & p̃diciret intrepide & ꝑorbẽ
tore pullulatura fecundius cũ martri
sanguine sercretur Legebantur enim
p̃conia p̃codatia ꝓphetarum concurre¬
bant ostenta uirtutũ. & ꝑsua debatur
ueritas noua consuetudini non contrara
illa miracula quaep̃dicatis facta eẽ. ñ
fiunt Posse quidem dicere Neces saria
fuis se priusquam creder& mund̃ quis
magnum ẽ. ipse prodigium quimundo

Expanded text:
resurrectionem carnis Christi adque in caelum resurrectionem carnis Christi adque in caelum adscensionem, tamquam id quod fieri non potest, mens humana ferre non posset eludensque ab auribus cordibusque respueret, nisi eam fieri potuisse adque factam esse diuinitas ipsius ueritatis uel diuinitatis ueritas et contestantia miraculorum signa monstrarent; ut terrentibus et contradicentibus tam multis tamque magnis persecutionibus praecedens in Christo, deinde in ceteris ad nouum saeculum secutura resurrectio adque inmortalitas carnis et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide et per orbem terrae pullulatura fecundius cum martyrum sanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedentia prophetarum, concurrebant ostenta uirtutum, et persuadebatur ueritas noua consuetudini. non contraria illa miracula, quae praedicatis facta esse, non fiunt? Possem quidem dicere necessaria fuisse. priusquam crederet mundus, admagnum est ipse prodigium, qui mundo
Abbreviated transcription (Latin):
salute: nec dr̃ sununum simul periculũ
ita duo ista concurrerint ut teneri alterũ
sine alterius amissione nonpossit. quid
sti potius eligendum. Pro fecto enim sa¬
guntini salutẽ eligerent fides eis fuerat
deserenda si fides tenenda amit tenda
utiq salus. sicut factũ ẽ sał aut̃ ciuitatis
dĩ talis .c. ut cum fide acꝑ fidem teneriuł
potius ad quiri possit. fide aute ꝑdita
ac patientis simi cordis. tot actantos mar¬
trres fecit quala neunum quidem haburi
uel habere potuit quando ds̃ creditus ro¬
mulus sedualde ridiculum e. deromuli
falsa diuinitate: cum dexp̃o loquitur
facere m̃tionem: Verumtamencũsex¬
centis fermeannis ante ciceronẽ ro¬
mulus fuerit atq illa ętas iam fuis¬
se doctrinis dicatur exculta: ut quod
fieri non potest omne respuer& quanto
magis post sexcentos annos ipsius tempore
ciceronis maxime quae postea sub augusto
atq tiberio eruditiorib utiq temporib

Expanded text:
salute, nec dicitur, si in unum simul periculum salute, nec dicitur, si in unum simul periculum ita duo ista concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicut factum est. Salus, autem ciuitatis Dei talis est, ut cum fide ac per fidem teneri uel potius adquiri possit; fide autem perdita ac patientissimi cordis tot ac tantos martyres fecit, qualem ne unum quidem habuit uel habere potuit quando est deus creditus Romulus. falsa diuinitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. Verum tamen cum sescentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit adque illa aetas iam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret: quanto magis post sescentos annos ipsius tempore Ciceronis maximeque postea sub Augusto adque Tiberio, eruditioribus utique temporibus,
Abbreviated transcription (Latin):
modo ut paruamagnis confertimꝰ acsi
om̃is hicmundus incereat & concidat.
Hoc ideo dixit cycero qͥamundũ non inte¬
riturũ cũplatonicissentit Constitc ergo
eũ peasalute uoluis sebellũ suscipia ciuita¬
te quafit ut maneat ipsaciuitas sicut di¬
cit & naquãuis mouetib: &nascentibus
singulis sicut ꝑhennis . e. opacitas olex̧
uellauri atque huius modi ceterarũ ar¬
borum singularum lapsu ortuq filioꝵ
Mors quippe utdicit non hominum sin¬
gulorum seduniuersẽ pana . ẽ. ciuitatis.
que apoena plerumq singulos uindicit
Undemerito quaerit̾ utrum recte focerint
saguntini quando uniũsã ciuitatẽ suã
interire maluerunt quã fidem frange¬
re quam cumipsa romana se publica
tenebantur in quo suo aicto laudant᷑
abomnib terrenȩ reipublia ciuibus
Sed quomodo huic disputationi possint
obedire non uideo ubi dr̃ nullũ susci¬
piendũ. eẽ. bellum nisi autꝓfide autꝓ

Expanded text:
modo, ut parua magnis conferamus, ac si modo, ut parua magnis conferamus, ac si omnis hic mundus intereat et concidat.\' Hoc ideo dixit Cicero, quia mundum non interiturum cum Platonicis sentit. Constat ergo eum pro ea salute uoluisse bellum suscipi a ciuitate, qua fit ut maneat hic ciuitas, sicut dicit, aeterna, quamuis morientibus et nascentibus singulis. sicut perennis est opacitas oleae uel lauri adque huius modi ceterarum arborum singulorum lapsu ortuque foliorum. Mors quippe, ut dicit, non hominum singulorum, sed uniuersae poena est ciuitatis, quae a poena plerumque singulos uindicat. Unde merito quaeritur, utrum recte fecerint Saguntini, quando uniuersam ciuitatem suam interire maluerunt quam fidem frangere, qua cum ipsa Romana re publica tenebantur; in quo suo facto laudantur ab omnibus terrenae rei publicae ciuibus. Sed quo modo huic disputationi possent oboedire, non uideo. ubi dicitur nullum suscipiendum esse bellum nisi aut pro fide aut pro