comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nissimus : An studio nocendi appetebant: Pri¬
mo eadem ieuoluitur ratio. Qui enim nocere
uult: bono aliquo uult priuare alium. propt̃
aliquod bonum suum. Erat igitur ineis ut
scientia boni uel opinio:quȩ in summo malo
nullomodo eẽ debebat. Deinde bonum illud
extra se positum cui nocere studebant. utrum
omnino essee unde cognouerant: Si intelle¬
xerant: quid tali mente preclarius : An qͥcq̃m
est aliud quo magnis laboribus omnis bono¬
rum porrigatur intentio: nisi ut summum
illud o sincerum bonum intelligatur: Quod
ergo nunc uix paucis bonis iustisq concedit᷑:
id tunc illud merum malum nullo bono adiu¬
uante iam poterat: Si audem ille animȩ corpo¬
ra gerebant. & id oculis uiderant. que linguȩ q̃
pectora. quȩ ingenia laudandis istroculis pre¬
dicandisq sufficiant. quibus uix possunt m̃¬
tes iustorum adequari:Quanta bona inueni¬
mus in summo malo: Si enim uidere dm̃ ma¬

Expanded text:
nissimus ? an studio nocendi adpetebant ? prinissimus ? an studio nocendi adpetebant ? primo eodem reuoluitur ratio. qui enim nocere uult. bono aliquo uult priuare alium propter aliquod bonum suum. erat igitur in eis uel scientia boni uel opinio, quae summo malo nullo modo esse debebat. deinde bonum illud extra se positum, cui nocere studebant. utrum omnino esset, unde cognouerant ? si intellexerant. quid tali mente praeclarius ? an quicquam est aliud. quo magnis laboribus omnis bonorum porrigatur intentio. nisi ut summum illud et sincerum bonum intellegatur ? quod ergo nunc uix paucis bonis iustisque conceditur. id tunc illud merum malum nullo bono adiuuante iam poterat? si autem illae animae corpora gerebant et id oculis uiderant, quot linguae, quot pectora, quae ingenia laudandis istis oculis praedicandisque sufficiunt, quibus uix possunt mentes iustorum adaequari ? quanta bona inuenimus in summo malo ? si enim uidere deum ma
Abbreviated transcription (Latin):
non habebat: sinc peccato atq innocens erat:
&e ideo nullomodo malum.Si autem ido ma¬
lum.quia licet ess& sine uoluntate.tamquam
ignis tamen si bonum attigisset. uiolaret atq
corrumperte: quantum nefas ẽ naturã mali
tantum ualere ad commutandam ullam di
pardem. & summum illud bonum corrupti¬
bile & uiolabile credere: Quod si uoluntas
inerat: profecto inerat cogente nullo motu
animi ad aliquid uel non amittendum uel
adipiscendum. hoc autem aliquid: aut bonũ
erat. aut bonum putabatur. Non enim aliter
appeti posse. Sed in summo malo ante cõmi¬
xtionem quam predicant: nullum umquam
bonum fuit.Unde igitur ibi uel scientia uel o¬
pinio boni esse potuit: An nichil uolebant
quod apud se esse:atq illud bonum uerum
quodertra erat appetebant:Ista uͦ preclara⁊
magna laude predicanda uoluntas ẽ: qua sum¬
mum appetitur & uerum bonum. Unde igit᷑
in summo malo motus animi tanta laude cdig¬

Expanded text:
non habebat, sine peccato atque innocens erat non habebat, sine peccato atque innocens erat et ideo nullo modo malum. si autem ideo malum, quia licet esset sine uoluntate. tamquam ignis, tamen si bonum adtigisset. uiolaret atque corrumperet: quantum est nefas et naturam mali antum ualere ad commutandam ullam dei partem et summum illud bonum corruptibile et uiolabile credere? quod si uoluntas inerat, profecto inerat cogente nullo motus animi ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. hoc autem aliquid aut bonum erat aut bonum putabatur: non enim aliter adpeti posset. sed in summo malo ante commixtionem, quam praedicant, nullum umquam bonum fuit. unde igitur ibi uel scientia uel opinio boni esse potuit? an nihil uolebant, quod apud se esset, atque illud bonum uerum, quod extra erat, adpetebant? ista uero praeclara et magna laude praedicanda uoluntas est, qua summum adpetitur et uerum bonum. unde igitur in summo malo motus animi tanta laude dig
Abbreviated transcription (Latin):
inditas. apud animum intus ubi exp̃ssiores
cercioresq sunt consulens. has duas diffinitio¬
nes uoluntatis atq peccati ueras esse concedit:
totam manicheorum heresim paucissimis &
breuissimis. sed plane inuictissimis raciunculis.
sine ulla cunctatione condemnat. Quod sic
considerar  potest. Duo animarum genera esse
dicunt: Unum bonum: quod ita ex đo sit ut ñ
ex aliqua materia uel ex nichilo ab eo factum.
sed de ipsa omnino substantia pars quedam ꝓ¬
cessisse dicatur. Aiterum autem malum: quod
nulla prorsus ex parte ad dm̃ pertinere creduñ
credendumq commendant. Et ideo illud sum¬
mum bonum. hoc uͦ summum malum esse p̃¬
dicant: atq ista duo genera fuisse aliquando di¬
screta. nunc esse commixta. Genus quidem cõ¬
mixtionis huius & causam nondum audierã:
sed.tamen iam querere poteram utrum illud
malum genus animarum ante quã bono mis¬
ceretur habuisset aliquam uoluntatẽ. Si enim

Expanded text:
inditas apud animum intus, ubi expressiores inditas apud animum intus, ubi expressiores certioresque sunt, consulens has duas definitiones uoluntatis atque peccati ueras esse concedit, totam Manichaeorum haeresim paucissimis et breuissimis, sed plane inuictissimis ratiunculis sine ulla cunctatione condemnat. quod sic considerari potest. duo animarum genera esse dicunt: unum bonum, quod ita ex deo sit. ut non ex aliqua materia uel ex nihilo ab eo factum. sed de ipsa eius omnino substantia pars quaedam processisse dicatur: alterum autem malum, quod nulla prorsus ex parte ad deum pertinere credunt credendumque commendant. et ideo illud summum bonum, hoc uero summum malum esse praedicant atque ista duo genera fuisse aliquando discreta, nunc esse commixta. genus quidem commixtionis huius et causam nondum audieram; sed tamen iam quaerere poteram, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem. si enim
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ facere non potest: Nonne ista cantant
&r pastores in montibus. & in theatris poete.⁊
indocti in circis. & docti inbibliothecis.⁊ ma¬
gistri in scolis. & antistites in sacratis locis:⁊ in
orbe terrarum genus humanum: Quod si ne¬
mo uituꝑatione uel ddampnatione dignus ẽ.
aut non contra uetitum iusticiȩ faciens. aut
quod non potest non faciens. omne autẽ pec¬
catum uel utuperandum esse. uel dampnan¬
dum: quis dubitet tunc ẽe peccatum. cum ⁊
uelle iniustum est. & liberum nolle: Et ideo
diffinitionẽ illam & ueram. & ad intelligendũ
esse  facillimam. & non modo nunc s tunc qͦz
a me potuisse dici: peccatum est uoluntas re¬
tinendi uel consequendi quod iusticia prohib.¬
& unde liberum: abstinere. Age nunc uidea¬
mus quidnos hec adiuuarent. Primũ om̃iũ
ut nichil amplius ddesiderarem: totam cau¬
sam quippe finiret.siam quisquis secreta cõ¬
scientie sue legesq diuinas penitus nature

Expanded text:
quod facere non potest? nonne ista cantant quod facere non potest? nonne ista cantant et pastores in montibus et in theatris poetae et indocti in circulis et docti in bibliothecis et magistri in scholis et antistites in sacratis locis et in orbe terrarum genus humanum? quod si nemo uituperatione uel damnatione dignus est aut non contra uetitum iustitiae faciens aut quod non potest non faciens, omne autem peccatum uel um b. uituperandum est uel damnandum, quis dubitet tunc esse peccatum. cum et uelle iniustum est et liberum nolle? et ideo definitionem illam et ueram et ad intellegendum esse facillimam et non modo nunc, sed tunc quoque a me potuisse dici: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi. quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere ? Age nunc. uideamus quid nos haec adiuuarent. primum omnium. ut nihil amplius desiderarem: totam causam quippe finirent. nam quisquis secreta conscientiae suae legesque diuinas penitus naturae
Abbreviated transcription (Latin):
adipisci aliquid uult. omnis qui uult. Qũãob¬
rem si omnia ista luce clariora sunt. sicuti sunt.
neq mectantum s noticiȩ gencris humani. ue¬
ritatis ipsius liberalitate donata: cur illo etiam
tempore dicere non possem. uoluntas ẽ animi
motus. cogente nullo ad aliquid uel non admi¬
ttendum uel adipiscendum: Dicit aliquis. Et
hoc te aduersum manicheos quid adiuuaret:
Expecta. sine. prius etiam peccatum diffiniamꝰ:
quod si ne uoluntate esse non posse. om̃is mens
apud se diuinitus conscriptum legit. E igo
peccatum est uoluntas retinendi uel consequen¬
di quod iusticia uetat. & unde liberum ẽ absti¬
nere. Quamquã si liberum ñ sit: non est uolun¬
tas. Sed malui grossius quam scrupulosius dif¬
finire. etiam ne hi libri obscuri michi scrutan¬
di erant. unde discerem neminem uituꝑatioẽ¬
uel supplicio dignum.qui aut id uelit quod
iusticia uelle non prohibet:aut id non facit

Expanded text:
adipisci aliquid uult omnis, qui uult. quamobadipisci aliquid uult omnis, qui uult. quamobrem si omnia ista luce clariora sunt, sicuti sunt. neque meae tantum, sed notitiae generis humani ueritatis ipsius liberalitate donata, cur illo etiam tempore dicere non possem: uoluntas est motus animi cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum ? Dicet aliquis: et hoc te aduersum Manichaeos quid adiuuaret? expecta; sine prius etiam peccatum definiamus. quod sine uoluntate esse non posse omnis mens apud se diuinitus conscriptum legit. ergo peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere. quamquam si liberum non sit. non est uoluntas. sed malui grossius quam scrupulosius definire. etiamne hic libri obscuri mihi scrutandi erant, unde discerem neminem uituperatione subplicioue dignum, qui aut id uelit, quod iustitia uelle non prohibet, aut id non faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
gi se dice: Nam & omnis inuitus faciens cogitur:
& omnis qui cogitur si facit. non nisi inuitus faẽ.
Restat ut uolens acogente sit liber: etiam si se
quisquam cogi putet. Et hoc enim modo oĩs
qui uolens facit non cogitur: & omnis qui ñ
cogitur. aut uolens facit aut non facit. Hec
cum in omnibus hominib quos interrogare
non absurde possumus.apuero usq ad senẽ.
a ludo litterario usq ad solium sapientis nat᷑a
ipsa proclamce: cur gͥ tunc non uiderem in dif¬
finitione uoluntatis ponendum ẽẽ cogente nu¬
llo. quod nunc quasi exꝑientia maiore cautissi¬
mus posui: at si hoc ibi manifestum ẽ. ⁊ non
doctrina s natura omnib propitũ: quid re¬
stat qđ uideatur obscurum. nisi forte ullum la¬
tcat aliquid nos uelle cum uolumus. ⁊ ad hoc
moueri animum nr̃m. idq habere nos aut ñ
habere. & si haberemus. retinere uelle. si ñ habe¬
mus. acquirere: Quare: aut non admittere. aui

Expanded text:
gi se dicat. nam et omnis inuitus faciens cogitur gi se dicat. nam et omnis inuitus faciens cogitur et omnis qui cogitur, si facit, nonnisi inuitus facit. restat. ut uolens a cogente sit liber, etiamsi se quisquam cogi putet. et hoc enim modo omnis. qui uolens facit. non cogitur. et omnis, qui non cogitur, aut uolens facit aut non facit. haec cum in omnibus hominibus, quos interrogare non absurde possumus, a puero usque ad senem, a ludo litterario usque ad solium sapientis natura ipsa proclamet. cur ego tunc non uiderem in definitione uoluntatis ponendum esse cogente nullo\', quod nunc quasi experientia maiore cautissimus posui? at si hoc ubique manifestum a est et non doctrina, sed natura omnibus promptum, quid restat - quod uideatur obscurum, nisi forte ullum lateat. aliquid nos uelle cum uolumus, et ad hoc moueri animum nostrum idque aut habere nos aut non habere. et, si haberemus, retinere uelle, si non haberemus, adquirere? quare aut non amittere, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Curgͦ ita tunc diffinire non possem: An erat
difficile uidere inuitum uolenti esse cont̾riũ:
ita ut contrarium sinistrum dextro esse dicimꝰ.
non ut nigrum albo: Nam eadem res simul ⁊
nigra & alba esse non potest. Duorum autẽ in
medio quisqͥs positus: ad alterum sinister est.
ad alterum dexter. Simul quide utrumq unꝰ
homo potest: sed simul utrumq ad unum ho¬
minem nullomͦ potest. Ita inuitus & uolens
simui esse quide unus animus potest. s unum
atq idem nolle simul & uelle non potest. Cum
enim quisq inuitus aliquid facit: si eum roges
utrum id facere uelit. nolle se dicit. Idem si roges
utrum id uelit non facere: uelle responda. Ita in¬
uitum ad faciendum. ad non faciendum autẽ
uolentem repperies: Id est unum animũ uno
tempore habentem utrumq sed aliud atq aliud¬
ad singula referentẽ. Cur hȩc dico: Quia si rurs
queramus quam obcausam inuitus id faciat. eo¬

Expanded text:
cur ergo ita tunc definire non possem? an erat cur ergo ita tunc definire non possem? an erat difficile uidere inuitum uolenti esse contrarium, ita ut contrarium sinistrum dextro esse dicimus, non ut nigrum albo? nam eadem res simul et nigra et alba esse non potest; duorum autem in medio quisque positus ad alterum sinister est, ad alterum dexter; simul quidem utrumque unus homo. sed simul utrumque ad unum hominem nullo modo. ita inuitus et uolens simul esse quidem unus animus potest, sed unum atque idem nolle simul et uelle non potest. cum enim quisque inuitus aliquid facit — si enim roges, utrum id facere uelit. nolle se dicit: item si roges. utrum id uelit non facere, uelle respondet —: ita inuitum ad faciendum, ad non faciendum autem uolentem reperies; id est enim unum animum uno tempore habentem utrumque. sed ad aliud atque aliud singulare referentem. cur haec dico ? quia si rursum quaeramus, quam ob causam id inuitus faciat, co
Abbreviated transcription (Latin):
uel ostentationis suspicio nasci sola: Secedat
paulisper illa intelligibium sensibiliumq di¬
stinctio. Nulla mͥ fiat inuidia: qd̃ tardas aĩas
subtilium disputationũ stimulis persequor.
Liceat michi me scire uiuere: liceat michi scire
me uelle me uiuere. In quȩ si consentit genus
humanum: tam cognita ẽ uoluntas nr̃a. quã
uita. Neq cũ istam scientiam profitemuR:
metuendum ẽ. ne nos quisquã falli posse con¬
uincat. hoc ipsum enim falli nemo potest. si
aut non uiuat. aut nichil uelit. Non me ar¬
bitror quicquã obscurum attulisse: & uereor
ne euiqua magis quod hec nimium manife¬
sta sunt uidear esse culpandus. S quorsum
tendant. considemus. Non gͥ nisi uoluntate
peccatur. Nobis aut̃e uoluntas nr̃a notissima ẽ.
Neq enim scirem me uelle: si quid sit uolunta s
ipsa nescirem. Diffinitur itaq isto modo. Uo¬
luntas ẽ animi motus: cogente nullo ad aliqͥd
uel non admittendum. uel ad ipiscendum.

Expanded text:
uel ostentationis suspicio nasci solet ? secedat uel ostentationis suspicio nasci solet ? secedat paulisper illa intellegibilium sensibiliumque distinctio, nulla mihi fiat inuidia, quod tardas animas subtilium disputationum stimulis persequor. liceat mihi me scire uiuere, liceat mihi scire me uelle uiuere: in quae si consentit genus humanum, tam nobis cognita est uoluntas nostra quam uita. neque cum istam scientiam profitemur, metuendum est, ne nos quisquam falli posse conuincat: hoc ipsum enim falli nemo potest, si aut non uiuat aut nihil uelit. non me arbitror quicquam obscurum adtulisse et uereor, ne cuiquam magis, quod haec nimium manifesta sint, uidear esse culpandus; sed quorsum tendant, consideremus. Non igitur nisi uoluntate peccatur. nobis autem uoluntas nostra notissima est: neque enim scirem me uelle, si quid sit uoluntas ipsa nescirem. definitur itaque isto modo: uoluntas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum.
Abbreviated transcription (Latin):
quid alius de manu eius facturus ẽẽt. & de
industria se plus potus etiam ne expergisce¬
retur somno dederet. ut aliquẽ iurando fal¬
ieret: num ei somnus ad innocentiã quicqͣm
suffragaretur: Qͥd aliud quã nocentẽ hominẽ
pnunciarent: Qd si & ille uolens uinctus est.
ui alique similiter pretenta defensione deciperet:
Quid eitandem ut peccato careat uincula illa
ꝑfuerunt: quamquã his obstrictus reuera re¬
sstere non ualeret. sicut ille dormiens quid tẽ
fientr omnino nescira: Nũquid nam gͥ dubi¬
tandum ẽ quin peccasse ambo iudicarentur:
Qͥb concessis: colligerem nusquã scilic&e nisi
in uoluntate ẽẽ peccatum: Cum michi auxili¬
aretur ẽ illud qđ iusticia peccantes tenet sola
mala uoluntate: quãuis qd̃ uoluerint implere
nequiuerint. Qͥs quã ne me ista tractant̃ẽ pos¬
ser dicere in rebus obscuris abditisq uersari:
ubi propt̃ indelligentiũ paucitatẽ uel fraudis

Expanded text:
quid alius de manu eius facturus esset, et de quid alius de manu eius facturus esset, et de industria se plus potus etiam, ne expergisceretur, somno dederet, ut aliquem iurando falleret, num ei quicquam somnus ad innocentiam suffragaretur ? quid aliud illi quam nocentem hominem pronuntiarent ? quid? si et ille uolens uinctus est, ut aliquem similiter praetenta defensione deciperet, quid ei tandem, ut peccato careat. illa uincula profuerunt? quamquam his obstrictus reuera resistere non ualeret, sicut ille dormiens, quid tunc fieret. omnino nesciret. numquidnam igitur dubitandum est, quin peccasse ambo iudicarentur ? quibus concessis colligerem nusquam scilicet nisi in uoluntate esse peccatum, cum mihi auxiliaretur etiam illud, quod iustitia peccantes tenet sola mala uoluntate. quamuis quod uoluerint inplere nequiuerint. Quisquamne me ista tractantem possit dicere in rebus obscuris abditisque uersari. ubi propter intellegentium paucitatem uel fraudis
Abbreviated transcription (Latin):
ut etiam succenserent fortasse. quod tali eos
rogatione dignos putarim: A quib ego qͦqͦ
modo poteram reconciliatis. & in consiliũ
restitutis: peterem ut me aliud tam manife¬
stum. & in omnium cognitione positum.
interrogantẽ non moleste ferrent. Tunc que¬
rerem si non dormientis sed scientis manu.
qui membris tam̃ ceteris uinctus atq cõ¬
strictus ẽẽt. quisquã ualentior aliquid simi¬
lider fecisse mali:utrum quia id nosser. quã¬
uis omnino noluiss&. ullo peccati nomi¬
ne deneretur. Et hic michi omnes miranteᷤ
quod talia sciscitarer: sine cunctatione res¬
pondent. nichil etiam istum omnino pec¬
casse. Quid ita: Quia de quo nesciente uel re¬
sistere non ualente quisquam quippiam ma¬
li fecerit: iuste dampnari nullomodo potest.
Atq id ipsum cur ita esset. si in illis homini¬
bus naturam ipsam percunctarer humanã:
facile ꝑuenirem ad id quod cuperem isto mo¬
do querens. Quod si dormiens ille ia sciret

Expanded text:
ut etiam succenserent fortasse, quod tali eos ut etiam succenserent fortasse, quod tali eos rogatione dignos putarim ? a quibus ego, quoque modo poteram. reconciliatis et in consilium restitutis peterem, ut me aliud tam manifestum, tam in omnium cognitione positum interrogantem non moleste ferrent. tunc quaererem: si non dormientis, sed scientis manu, qui membris tamen ceteris uinctus atque constrictus esset, quisquam ualentior aliquid similiter fecisset mali, utrum quia id nosset. quamuis omnino noluisset, ullo peccati nomine teneretur. et hic mihi omnes mirantes, quod talia sciscitarer, sine cunctatione responderent nihil etiam istum omnino peccasse. quid ita ? quia de quo nesciente uel resistere non ualente quisquam quippiam mali fecerit, iuste damnari nullo modo potest. atque id ipsum cur ita esset, si in illis hominibus naturam ipsam percontarer humanam, facile peruenirem ad id, quod cuperem, isto modo quaerens: quid? si dormiens ille iam sciret,
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut quamuis pedetemtim atq caute. dñ
dii sequerer homines. nitidam stipulam
uiuenti anime preferentes. Uerum ista ñ
poteram illo tempore sensibilia hȩc ab in¬
telligibilibus. carnalia scilicet ab spiritalib
duudicare atq discernere. Non erat etatis. ñ
discipline. non alicuiꝰ etiam consuetudinis:
non ullorũ deniq meritorum. Non enim
parui gaudii felicitatisq res est. Ita tande
ne illud quide arripere poteram. quod in
om̃ium hominum iudicio summi di legi¬
bus natura ipsa constituit. Quiuis enim ho¬
mines quos modo a communi sensu gñ̾is
humani nulla dirupisset amentia. que uel¬
lent ad iudicandum studia detulissent: qmͣ¬
libet imꝑitiam. quantam cũq etiam tardi¬
tatem uellem scire. Quid michi respondent
roganti. utrum is peccare uideretur. de euiꝰ
dormientis manu scripsisser alius aliquid fla¬
giciosum. Omnes quis dubitat ita fuisse ne¬
gaturos illud eẽ peccatum: ita reclamaturos

Expanded text:
est, ut quamuis pedetemtim atque caute, tamen est, ut quamuis pedetemtim atque caute, tamen diu sequerer homines nitidam stipulam uiuenti animae praeferentes. Uerum esto: non poteram illo tempore sensibilia haec ab intellegibilibus, carnalia scilicet ab spiritalibus diiudicare atque discernere. non erat aetatis. non disciplinae, non cuiusdam etiam consuetudinis. non ullorum denique meritorum non enim parui gaudii felicitatisque res est —: itane tandem ne illud quidem arripere poteram, quod in omnium hominum iudicio summi dei legibus natura ipsa constituit? Quiuis enim homines, quos modo a communi sensu generis humani nulla disrupisset amentia, quae uellent ad iudicandum studia detulissent, quamlibet inperitiam, quantamcumque etiam tarditatem, uelim experiri, quid mihi responderent roganti, utrum eis peccasse uideretur, de cuius dormientis manu scripsisset alius aliquid flagitiosum. omnes quis dubitet ita fuisse negaturos illud esse peccatum, ita reclamaturos,
Abbreviated transcription (Latin):
unt. ꝑ ammirabiles attriuere circuitus. Quo¬
rum ẽ unum familiaritas. nescio quomodo re¬
pens quadam imagine bonitatis. tanq̃m si¬
nuosum aliquod uinculum multipliciter
collo inuolutum: alterum quod quedam no¬
xia uictoria pene michi semꝑ in disputatio¬
nibus proueniebat disserendi cum imperitis.
sed tam̃ fidem suam certatim ut quisq posser
defendere molientibus xp̃ianis. Qͦ successu
creberrimo gliscebat adolescentis animositaᷤ:
& impetus suos in ꝑuicaciȩ magnũ malum
imprudenter urgebat. Quod altercanti gñs
quia post eorum auditionem aggressuᷤ erã:
quicquid meo uel qualicumq ingenio. uel
aliis lectionibus poteram. solis illis liben¬
tissime tribuebam. Ita ex illorũ sermonibꝰ
ardor in certamina:ex certaminũ prouentu
amor in illos cotidie nouabatur. Ex quo ac¬
cidebat: ut quicquid dicerent miris qͥbꝰdã
modis non quia sciebam. sed quia optabam
uerum esse pro uero approbarẽ. Ita factum

Expanded text:
unt, per admirabiles adtriuere circuitus: quount, per admirabiles adtriuere circuitus: quorum est unum familiaritas nescio quomodo repens quadam imagine bonitatis tamquam sinuosum aliquod uinculum multipliciter collo inuolutum, alterum, quod quaedam noxia uictoria paene mihi semper in disputationibus proueniebat disserenti cum inperitis, sed tamen fidem suam certatim, ut quisque posset, defendere molientibus christianis. quo successu creberrimo gliscebat adulescentis animositas et inpetus suos in peruicaciae magnum malum inprudenter urgebat. quod altercandi genus quia post eorum auditionem adgressus eram, quicquid in eo uel qualicumque ingenio uel aliis lectionibus poteram, solis illis libentissime tribuebam. ita ex illorum sermonibus ardor in certamina, ex certaminum prouentu amor in illos cotidie nouabatur. ex quo accidebat, ut quicquid dicerent, miris quibusdam modis, non quia sciebam, sed quia optabam uerum esse, pro uero adprobarem. ita factum
Abbreviated transcription (Latin):
na uita sicut dictum est. ipsa cognitio. Conũ¬
ti autem ad dm̃. nemo nisi ab hoc mundo se
auerterit: potest. hoc ego mͥ arduum & diffi¬
cillimum sentio: uobis si facile est. ille ipse d̃s
uiderit. Ego uellem credere. nisi me moueret
quod cum iste mundus aquo nos auertere nu¬
bemur. uisibilis sit. dixeritq apls ca que ui¬
dentur temporalia sunt. que autem non uiden¬
tur ȩterna sunt: uos plus istorum oculorum qͣ
mentis iudicio tribuitis: apud quos nullã esse
fulgentem pennam. que non ex do fulgeat:⁊
esse uiuendem animam quȩ non ex do uiuat.
predicatur & creditur. hȩc & his similia uel ilł
etiam dicerem: uł mecum ipse reputarem Po ᷤ¬
sem namq dm̃ omnibus ut dicitur uisccribꝰ
deprecans. & scripturis quantum licebat inten¬
tus. etiam tunc fortasse talia uel dicere. uł qd̃
saluti sat erat cogitare: sed me duo queda ma¬
xime que incautam illam etatem facile capi¬

Expanded text:
na uita, sicut dictum est, ipsa cognitio. conuerna uita, sicut dictum est, ipsa cognitio. conuerti autem ad deum nemo, nisi ab hoc mundo se auerterit, potest. hoc ego mihi arduum et difficillimum sentio; uobis si facile est, ille ipse deus uiderit. ego uellem credere, nisi me moueret, quod cum iste mundus, a quo nos auertere iubemur, uisibilis sit dixeritque apostolus: ea quae uidentur, temporalia sunt; quae autem non uidentur, aeterna sunt, uos plus istorum oculorum quam mentis iudicio tribuitis, apud quos nullam esse fulgentem pennam, quae non ex deo fulgeat, et esse uiuentem animam, quae non ex deo uiuat, praedicatur et creditur. haec et similia uel illis etiam dicerem uel mecum ipse reputarem. possem namque deum omnibus, ut dicitur, uisceribus deprecans et scripturis, quantum licebat, intentus etiam tunc fortasse talia uel dicere uel, quod saluti sat erat, cogitare. Sed me duo quaedam maxime, quae incautam illam aetatem facile capi
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse continget ut id quod mecũ ignorati.
idest unde sit malum. uel simul uel quolib
ordine aliquando discamus. Quid si enim
cognitio summi mali. sine summi bomi co¬
gnitione contingere homini ñ potest: Nos
enim non nossemus tenebras: si in tenebris
semꝑ essemus. Sed lucis noticia. contrarium
suum non siuit incognitum. Sũmum aut̃
bonum. idest. quo suꝑius nicħ esse potest: ds¬
est. Ds̃ autẽ bonum: & do suꝑius nicħ esse
potest. Ds̃ igitur sumum bonum. Cognosca¬
mus ergo dm̃: atq ita nos illud quod p̾pro¬
pere querimus. non latebit. Mediocris ne
tandem negocii uel meriti cognitionem
qi esse arbitramini: Quod enim uob aliud
premium quam uita ȩterna promittitur: que
d̃i cognitio est: Ait enim magister ds. Nec est
uis sit immortalis. tam̃ quia mors eius ride dr̃
adi cognitione auersio: cum se conuertit ad dm̃
meritum ẽ ȩterne uite consequende. ut sit eter¬

Expanded text:
fortasse continget, ut id quod mecum ignoratis, fortasse continget, ut id quod mecum ignoratis, id est unde sit malum, uel simul uel quolibet ordine aliquando discamus. quid ? si enim cognitio summi mali sine summi boni cognitione contingere homini non potest? non enim nossemus tenebras, si in tenebris semper essemus; sed lucis notitia contrarium suum non siuit incognitum. summum autem bonum id est, quo superius esse nihil potest; deus autem bonum et deo superius nihil est: deus igitur summum bonum. cognoscamus ergo deum atque ita nos illud, quod praepropere quaerimus, non latebit. mediocrisne tandem negotii uel meriti cognitionem dei esse arbitramini? quod enim nobis aliud praemium quam uita aeterna promittitur, quae dei cognitio est? ait enim magister deus: haec eamuis sit inmortalis, tamen quia mors eius rite dicitur a dei cognitione auersio, cum se conuertit ad deum. meritum est aeternae uitae consequendae, ut sit aeter
Abbreviated transcription (Latin):
recte uereq dicatur. uidetur tam̃ imꝑitis
& minus ualentib acriter res abditas intue¬
ri: quasi ꝑ quandam cathenam ad dm̃ mala
& peccata conecti. Hac in questione illi regna¬
re se putant: quasi uͦ interrogare sit scire. Yti¬
nam id eẽt. Nam nemo me scientior reppiret᷑:
Sed nescio quomodo sepe in altercando ma¬
gne questionis propositor. ꝑsonam magni
doctoris ostentat: plurimumq ipso quem
terret in eo de quo terret indoctior. Itaq isti
multitudini se preferendos arbitrantur: qr
priores interrogant. quod cum multitudine
ignorant. Sed si eo tempore quo cum eis me
non sicut iam diu ago egisse nunc penitet.
michi has rationes depromenti hoc obie¬
cissent: dicerem. Queso interim mecũ cognos¬
cite: quod facillimum ẽ. Si nichil potest fulge
sine do: multo minus posse aliquid uiuere
sinc do.Non ergo in tantis monstris opinio¬
num remancamus: ut nescio quas animas
uitam non ex do habere predicemus. Sic eñi

Expanded text:
recte uereque dicantur, uidentur tamen inperitis recte uereque dicantur, uidentur tamen inperitis et minus ualentibus acriter res abditas intueri quasi per quandam catenam ad deum mala et peccata conecti. hac in quaestione illi regnare se putant, quasi uero interrogare sit scire. utinam id esset: nemo me scientior reperiretur. sed nescio quomodo saepe in altercando magnae quaestionis propositor personam magni doctoris ostentat plerumque ipse ipso. quem tenet, in eo, de quo terret, indoctior. itaque isti multitudini se praeferendos arbitrantur, quia priores interrogant. quod cum multitudine ignorant. sed si eo tempore, quo cum eis me, non sicut iam diu ago, egisse nunc paenitet, mihi has rationes depromenti hoc obiecissent, dicerem: quaeso. interim mecum cognoscite, quod facillimum est, si nihil potest fulgere sine deo, multo minus posse aliquid uiuere sine deo, ne in tantis monstris opinionum remaneamus, ut nescio quas animas uitam non ex deo habere praedicemus. sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
quod omnia ꝑipsum facta sunt. & omnia ex
deo: Nam si xp̃o non credere. xp̃i aduentum
repudiare. xp̃m non recipere. certum indiciũ
esse animarũ quȩ non sunt di. & ido dictũ
esset. uos propterea non auditis quia ex đo¬
non estis: quomodo uera ess&r uox illa apłi in
ipso euangłii memorabili principio qua di¬
ctum ẽ. in sua propria uenit. & sui cum non
receperunt: Unde sui. si non receperunt: aut
unde iđo non sui. quia non receperunt: uisi¬
quia homines peccatores eo quod sint hoĩes.
ad dm̃. co uͦ quod peccatores. ad diabolum ꝑ¬
tinent: Nic ergo partem naturȩ tenuit. qui
ait. sui eum non receperunt: ille uͦ uoluntatiᷤ.
qui ait. non estis ex do. E uuangelista enim
cłi oꝑa commendabat: xp̃c hominũ peccata
coercebat. hic fortasse quis dicat Unde ipsa
peccata: & omnino unde malum: Si ab ho¬
mine: unde homo: Si ab angło: unde an¬
gelus: Quos ex do ẽẽ cum dicitur. quamuis

Expanded text:
quod omnia per ipsum facta sunt, et: omnia ex quod omnia per ipsum facta sunt, et: omnia ex deo. nam si Christo non credere, Christi aduentum repudiare. Christum non recipere certum indicium esset animarum, quae non sunt dei. et ideo dictum esset: uos propterea non auditis. quia non estis ex deo, quomodo uera esset uox illa apostoli in ipso euangelii memorabili principio, qua dictum est: in sua propria uenit et sui eum non receperunt? unde sui. si non receperunt? aut unde ideo non sui. quia non receperunt? nisquia homines peccatores, eo quod sunt homines. ad deum. eo uero, quod peccatores, ad diabolum pertinent. hic ergo partem naturae tenuit qui ait: sui eum non receperunt. ille uoluntatis qui ait: non estis ex deo. euangelista enim dei opera commendabat. Christus hominum peccata cohercebat. Hic fortasse quis dicat: unde ipsa peccata et omnino unde malum? si ab homine, unde homo? si ab angelo. unde angelus ? quos ex deo esse cum dicitur. quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
se inueniri. ut simul sit uiuus atq peccator.
Sed quod uiuus: exd̃o. Qd̃ peccator: ñ ex do:
Inqua diuisione utimur ea parte de duabus¬
animab quȩ nr̃e sententie competit: ut cũ
d̃i conditoris om̃ipotentiam insinuare uolu¬
mus. etiam peccatorib dicamus. qd̃ ex do sut.
Dicimus enim his qui aliqua spetie continent̃
dicimus animantib. dicimus rationabilibus.
dicimus postremo quod ad rem maxime atti¬
net uiuentib: quia omnia ꝑ se ipsa diuina s̃
munera. Cum autẽ malos arguere ꝓpositũ
ẽ: recte dicimus non estis ex đo. Dicimꝰ enim
se a ueritate aũtentib infidelibus. facinorosis.
flagiciosis: & quod nomine uno totum con¬
tinetur peccatorib: quȩ rursus omnia ex do
non eẽ. quis dubitet: Itaq xp̃c peccatoribus
id ip̃sum qd peccatores erant. & sibi ñ crede¬
bant coarguens: quid mirum si ait ñ estis ex
do. ex alia parte illa salua manente sententia.

Expanded text:
se inueniri, ut simul sit uiuus atque pese inueniri, ut simul sit uiuus atque pesed quod vivus, ex Deo; quod peccator, non ex Deo. In qua divisione utimur ea parte de duabus, quae nostrae sententiae competit: ut cum Dei conditoris omnipotentiam insinuare volumus, etiam peccatoribus dicamus quod ex Deo sint. Dicimus enim his qui aliqua specie continentur, dicimus animantibus, dicimus rationalidicimus postremo, quod ad rem maxime adtingit, uiuentibus, quae omnia per se ipsa diuina sunt munera-, cum autem malos arguere propositum est. recte dicimus: non estis ex deo. dicimus enim se a ueritate auertentibus, infidelibus, facinorosis. flagitiosis, et quod nomine uno totum continet, peccatoribus: quae rursus omnia ex deo non esse quis dubitet? itaque Christus peccatoribus id ipsum, quod peccatores erant et sibi non credebant, coarguens, quid mirum si ait: non estis ex deo. ex alia parte illa salua manente sententia
Abbreviated transcription (Latin):
cadem auctoritate scripturarum cum ali¬
bi sonarer omnia ex do. & alibi uos ñ estis
er do: qm̃ libros temere condemnare nefas
essa: quis ñ uideret ꝑitum doctorẽ. cui questi¬
onis huiꝰ solutio nota esser inueniendũ fuisse.
qui profecto si ess& bonus intellector. & ut di¬
uinitus dicitur. homo sꝑitalis. qm̃ necessario
faueret ueris rationib. quas de intelligibili
sensibiliq natura quantũ potui tractaui. atq
disserui. immo si eas ipse multo melius & ad
docendum aptius aꝑiret. nicħ ab eo aliud de
hac questione audiremus: nisi quẽadmodum
fieri posset. ut & nullum animarũ genus ñ
esset ex d̃o. & recte tam̃ peccatorib & infidelibꝰ
diceretur. non estis ex do: Nam & nos fortasse
implorato in auxilium do. facile uidere posse¬
mus aliud ẽẽ uiuere. aliud peccare: & quamquã
uita in peccatis in comparatione iustȩ uitȩ. morᷤ
appellata sit: utrumq tam̃ in homine uno pos¬

Expanded text:
eadem auctoritate scripturarum cum alieadem auctoritate scripturarum cum alibi sonaret: omnia ex deo, et alibi: uos non estis ex deo, quoniam libros temere condemnare nefas esset, quis non uideret peritum doctorem, cui quaestionis huius solutio nota esset, inueniendum fuisse? qui profecto si esset bonus intellector et. ut diuinitus dicitur, homo spiritalis. quoniam necessario faueret ueris rationibus, quas de intellegibili sensibilique natura, quantum potui, tractaui atque disserui. immo eas ipse multo melius et ad docendum aptius aperiret. nihil ab eo aliud de hac quaestione audiremus, nisi quemadmodum fieri posset, ut et nullum animarum genus non esset ex deo, et recte tamen peccatoribus et infidelibus diceretur: non estis ex deo. nam et nos fortasse inplorato in auxilium deo facile uidere possemus aliud esse uiuere, aliud peccare. et quamquam uita in peccatis in conparatione iustae uitae mors appellata sit. utrumque tamen in homine uno pos
Abbreviated transcription (Latin):
deficiat. quanto deseritur uita. Omnimͦ gͥ
cum pater& non posse ullas animas ab eo au¬
ctore separari. aquo lux ista non seꝑaretur:
iam quicquid afferrent non acciperem: mo¬
neremq potius ut eos mecum sequi malleñ.
qui omne quicquid esser: quoniam essor in
quantumcumq ẽẽt. ex uno do ẽẽ predica¬
rent. & recitarent adũsum me uoces illas
eugłicas. Uos propt̾ea non auditis: quia ũ
estis exdo. Uos a patre diabolo estis. Ego
quoq contra recitarem. Omnia ꝑ ipsum
facta sunt: & sine ipso factum ẽ nicħ. Et
illud apłi. Unus ds̃. ex quo omnia: & unus
eiusdem apłi. Ex quo omnia. per quem
omnia. in quo om i ma: ipsi gła. Horta¬
rerq homines. si taz men homines inueni¬
rem. ut nicħ nos ĩa quasi com¬
perisse presumeremus. sed quereremus potiꝰ
magistros qui sententiarum istarum que
nob inter se pugnare uidentur: pacem con¬
cordiamq monstrarent. Nam in una atq

Expanded text:
quidque deficiat, quanto deseritur uita. Omni modo igitur quidque deficiat, quanto deseritur uita. Omni modo igitur cum pateret non posse ullas animas ab eo auctore separari, a quo lux ista non separaretur, iam quicquid adferrent, non acciperem admoneremque potius, ut eos mecum sequi mallent, qui omne, quicquid esset, quoniam esset, in quantumcumque esset, ex uno deo esse praedicarent. Recitarent aduersum me uoces illas euangelicas: uos propterea non auditis, quia non estis ex deo; uos ex patre diabolo estis. ego quoque contra recitarem: omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, et illud apostoli: unus deus, ex quo omnia, et unus eiusdem apostoli: ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, insi gloria, hortarerque homines — si tamen homines inuenirem —, nihil nos iam quasi conperisse praesumeremus, sed quaereremus potius magistros, qui sententiarum istarum, quae nobis inter se pugnare uiderentur, pacem concordiamque monstrarent. non in una atque
Abbreviated transcription (Latin):
ut hoc homines ñ intelligant. S quoquo
modo illorum error aut pertinacia sese ha¬
bera. his ego fretus armatusq rationibus.
credo cum ad eos rem ita considatam ꝑspe¬
ctãq detulissem. & cum his placide contu¬
lissem: uererer ne michi quisquam eorum
alicuius momenti ẽẽ uideretur. si aut intel¬
lectum. aut ea quȩ intellectu non ꝑdefectũ
ꝑciperentur sensui conaretur preferre. aut
saltem comparare uel his rebus quȩ adeũdẽ
sensum noscendȩ similiter pertinerent. Qe
constituto. quando michi illi uł quisquã ne¬
gare auderet animas quantum uelit malas:
tam̃ quoniam animȩ essent. indelligibilium
rerum numero contineri. neq illas ꝑ defec¬
tum intelligi: Siquidem animȩ non alio es¬
sent: nisi quo uuerent. Licor enim ꝑdefectũ
indelligentur uiciose. quia undutis egestate
uiciose: non tamen ꝑdefectum anime. quia
uiuendo anime. N ec fieri potest ut uite p̃¬
sentia sit causa deficiendi: cum tanto

Expanded text:
ut haec homines non intellegant. sed quoquo ut haec homines non intellegant. sed quoquo modo illorum error aut pertinacia sese haberet, his ego fretus armatusque rationibus credo, cum ad eos rem ita consideratam perspectamque detulissem et cum his placide contulissem. uererer. ne mihi quisquam eorum alicuius momenti esse uideretur, si aut intellectum aut ea, quae intellectu, non per defectum perciperentur, sensui conaretur praeferre aut saltem conparare corporeo uel his rebus, quae ad eundem sensum cognoscendum similiter pertinerent. quo constituto quando ille mihi uel quisquam negare auderet animas, quantum uellet malas, tamen, quoniam animae essent, intellegibilium rerum numero contineri neque illas per defectum intellegi ? siquidem animae non alio essent, nisi quo uiuerent licet enim per defectum intellegerentur uitiosae, quia uirtutis egestate uitiosae, non tamen per defectum animae, quia ui. uendo animae. nec fieri potest, ut uitae praesentia sit causa deficiendi, cum tanto
Abbreviated transcription (Latin):
auro carere. miserius. Quamobrem cum res
intelligibiles sensibilib rebus antecellant: de¬
fectum in intelligibilib quam in sensibilibus
merito egregius toleramus: non eos defectus. s
eas quȩ deficiunt. carius uel uilius estimandes.
Ex quo iam illud appara:. defectum uite que
intelligibilis ẽ. multo miserabiliorẽ esse. quã
huius sensibilis lucis: quod scilie& multo ẽ
carior intellecta uita. quam lux ista ꝯspecta:
Quȩ cum ita sint. audebit ne quisquã cum
solem ac lunam & quicquid in sideribus. qͥe¬
quid deniq in hoc igni nr̃o atq terreno luce
uisibili effulga deo tribuat: animas quaslib.
quȩ profecto nisi uiuendo animȩ non sunt.
cum tantum hoc lum uita precedat. ex deo
esse nolle concedere: Et cum ille uerum dicat.
qui dicit. in quantum nitet exo ẽ. ego ne
tandem ds magne mentiar. si dicam in qͣn¬
tum uiuit exdeo est: Non usq adeo queso
cecitas mentis suppliciaq augeant᷑ aĩarũ:

Expanded text:
auro carere miserius. quamobrem cum res auro carere miserius. quamobrem cum res intellegibiles sensibilibus rebus antecellunt, defectum in intellegibilibus quam in sensibilibus merito aegrius toleramus, non eos defectus, sed ea, quae deficiunt, carius uel uilius aestimantes. ex quo iam illud adparet defectum uitae, quae intellegibilis est, multo miserabiliorem esse quam huius sensibilis lucis, quod scilicet multo est carior intellecta uita quam lux ista conspecta. Quae cum ita sint, audebitne quisquam, cum solem ac lunam et quicquid in sideribus, quicquid denique in hoc igni nostro atque terreno luce uisibili effulget, deo tribuat, animas quaslibet, quae profecto nisi uiuendo animae non sunt, cum tanto hoc lumen uita praecedat. ex deo esse nolle concedere? et cum ille uerum dicat. qui dicit: in quantum nitet. ex deo est, egone tandem. deus magne. mentiar, si dicam: in quantum uiuit. ex deo est? non usque adeo. quaeso, caecitas mentis subpliciaque augeantur animorum.
Abbreviated transcription (Latin):
bus substantiis diuina & incorrupta ueritatis
lege preponi. non earum substantiarũ defect᷑:
quamuis hos intelligibiles. illos sensibiles ap¬
pellare uellemus. Quapropt̾ qui & hȩc lumi¬
na uisibilia. & illas indelligibiles anmas sub¬
stantias ẽẽ fat̾entur: omnimͦ eos cogi. & subli¬
miores pardes animis tribuere atq concedere:
Defectus uͦ utriusq generis. non posse alteros
alteris anteponi. Priuant enim tantum. & ñ
ẽe indicant: quod usquequaq eandem uim ha¬
bent. sicut ipse negationes.Nam cum dicimꝰ
non ẽ aurum. & ñ ẽ uirtus: quamuis int̾ aurũ
& uirdudes plurimum. nicħ tam̃ int̾ negatio¬
nes quas eis adiunximus distat. Uerũ cñiuͦ
peius ẽ ñ eẽ uirtutem. quã non esse aurum.
nemo sanus hinc ambigit. Qd̃ non propter
ipsas negationes. ẜ propt̃ res quibus adiun¬
guntur accidere. quis non intelligit: Auro
uirtus quando prestat: tanto ẽ uirtute quam

Expanded text:
bus substantiis diuina et incorrupta ueritatis bus substantiis diuina et incorrupta ueritatis lege praeponi, non earum - substantiarum defectus, quamuis hos intellegibiles, illes sensibiles appellare uellemus. quapropter qui et haec lumina uisibilia et illas intellegibiles animas substantias esse faterentur, omni modo eos cogi sublimiores partes animis tribuere atque concedere, defectus uero utriusque generis non posse alteros alteris anteponi; priuant enim tantum et non esse indicant, quod usquequaque eandem uim habent, sicut ipsae negationes. nam cum dicimus: non est aurum, et: non est uirtus, quamuis inter aurum et uirtutes plurimum, nihil tamen inter negationes, quas eis adiunximus, distat. uerum enimuero peius est non esse uirtutem quam non esse aurum, nemo sanus hinc ambigit, quod non propter ipsas negationes, sed propter res, quibus adiunguntur, accidere quis non intellegat? auro enim uirtus quanto praestat, tanto est uirtute quam
Abbreviated transcription (Latin):
cumq fulgo: ꝙ ido animã in quantium ała
esser & uite participara: sine qua nullo pacto
cẽ amina potest. rectissime omnib sensibili¬
bus anteftrri. Quã obrem maximi erroris ẽ
ullam animã dicere ñ ẽẽ ex d̃o: ex quo ẽẽ sole
lunamq glorieris. qd si iam placerer omia
sensibilia nominare. ñ mͦ ea quȩ sentiremus.
s eciam ea quȩ ñ sentiendo tam̃ ꝑ corpus .a¬
dicaremus. sic̃ ꝑ oculos tenebras. & ꝑ aures si¬
ientium. & illas enim ñ uidendo. & hoc non
audiendo cognoseimus: rur susq intelligib¬
lia non ea tantum quȩ illustrata mente con-¬
spicimus. sicuti ẽ ipsa sapientia. s etiam illa
quȩ ipsius illustrationis priuatione au̾samͣ.
ut ẽ insipientia. quas tenebras animi congrue
dixerimus. nullam de uerbo facerem contro¬
uersiam. s totam questionẽ facili diuisione
dissoluerem: statimq approbarem bene at¬
tendentib. substantias intelligibiles sensibili¬

Expanded text:
cumque fulgeret: et ideo animam in quantum anima cumque fulgeret: et ideo animam in quantum anima esset et uitae participaret, sine qua nullo pacto esse anima potest. rectissime omnibus sensibilibus anteferri. quamobrem maximi erroris esse ullam animam dicere non esse ex deo. ex quo esse solem lunamque glorieris. Quod si iam placeret omnia sensibilia nominare, non modo ea, quae sentiremus, sed etiam ea, quae non sentiendo, tamen per corpus iudicaremus, sicut per oculos tenebras et per aures silentium — et illas enim non uidendo et hoc non audiendo cognoscimus — rursusque intellegibilia, non ea tantum, quae inlustrata mente conspicimus, sicuti est ipsa sapientia, sed etiam illa, quae ipsius inlustrationis priuatione auersamur, ut est insipientia, quam tenebras animi congrue dixerimus: nullam de uerbo facerem controuersiam, sed totam quaestionem facili diuisione dissoluerem statimque adprobarem bene adtendentibus substantias intellegibiles sensibili
Abbreviated transcription (Latin):
rentes quod fuerat ñ uidendo. & hauriened
uidendo quod aderat: Non g illum defectu
uidemus: ẜ lucem quȩ defectui remaneret. Cũ
aut non uidemus: non sentiremus. Qͥcquid
enim sentimus aspectu: non potest ñ uaddei.
quare si defectus ille neq uisu. neq alio sensu
sentiretur: non posser int̾ sensibilia numerari
Nich enim sensibile ẽ: quod sentiri ñ potest:
Referamus nunc consicłationẽ ad untudem:
curꝰ intelligibili luce splendere animũ conue¬
mientissime dicimus. Porro ab hac luce unda¬
dis defectus quicda ñ ꝑimens animum. s obscu¬
rans: uitium uocatur. Potest igit᷑ recte uitũ
quoq animi nequaquã inter intelligibilia nu¬
merari: ut lucis ille defectus recte de sensibiliũ
numero eximitur: Iilud tam quod remanet a¬
niie. id: hoc ipsum quod uiuit attri animae
tam c̃ intelligibile. quam sensibile illud quod
inhoc uisibili lumine post defectum qntũ¬

Expanded text:
rentes. quod fuerat, non uidendo et haurientes rentes. quod fuerat, non uidendo et haurientes uidendo quod aderat? non ergo illum defectum uideremus, sed lucem. quae defectui remaneret. cum autem non uideremus, non sentiremus: quicquid enim sentimus aspectu. non potest non uideri. quare si defectus ille neque uisu neque alio sensu sentiretur, non posset inter sensibilia numerari. nihil enim sensibile est. quod sentiri non potest. referamus nunc considerationem ad uirtutem, cuius intellegibili luce splendere animum conuenientissime dicimus. porro ab hac luce uirtutis defectus quidam non perimens animam. sed obscurans uitium uocatur. potest igitur recte uitium quoque animi nequaquam inter intellegibilia numerari. ut lucis ille defectus recte de sensibilium numero eximitur: illud tamen quod remanet animae, id est hoc ipsum. quod uiuit atque anima est, tam est intellegibile quam sensibile illud, quod in hoc uisibili lumine post defectum quantum
Abbreviated transcription (Latin):
quorũ ẽẽt nob nullom certior cognitio. s con¬
suctudo fidentior. Itaq statim quererem qͥd
ad sensum prope ꝑtinert oculoru. Inuenirẽ
colores: quorũ principatũ lux ista optiner&::
Hȩc enim sunt quȩ nullus alius sensus adin¬
git. siam motus corporũ. & magnitudines. ar
interualla. & figuras quamiis ec oculis ñtam̃
prope : s tactuetiã posse sentiri. Un colligerẽ
danto cetis corporeis & sensibilib prestare iuce:
quanto aliis sensibus aspectus eẽt illustrior
Eiecta sͥ ex omnib quȩ corpore sentiuntur
ista luce qua niterer. & inqua gradum illtrm
inquisitionis meȩ necessario collocarẽ. ꝑgerem
attendere quid ageretur hoc modo: mecumor
ita sermocinarer. Si sol iste tanta clantate per¬
spncuus . & diei luci sufficiens. usq ad larse demi¬
ltudinem inconspectu nr̃o paulatim deficero:
num aliud quicquã oculis sentiremus quam
lueem. ut cumq fulgentem. lucem tam̃. que¬

Expanded text:
quorum esset nobis nullo modo certior cognitio, sed conquorum esset nobis nullo modo certior cognitio, sed consuetudo fidentior. itaque statim quaererem, quid ad sensum proprie pertineret oculorum. inuenirem colores, quorum principatum lux ista obtineret. haec enim sunt. quae nullus alius sensus adtingit: nam motus corporum et magnitudines et interualla et figuras. quamuis et oculis. non tamen proprie. sed tactu etiam posse sentiri. unde colligerem tanto ceteris corporeis et sensibilibus praestare lucem, quanto aliis sensibus aspectus esset inlustrior. eiecta igitur ex omnibus, quae corpore sentiuntur, ista luce. qua niterer et in qua gradum illum inquisitionis meae necessario conlocarem, pergerem adtendere, quid ageretur hoc modo. mecumque ista sermocinarer: si sol iste tanta claritate conspicuus et diei luce sufficiens usque ad lunae similitudinem in conspectu nostro paulatim deficeret, num aliud quicquam oculis sentiremus quam lucem utcumque fulgentem, lucem tamen quae