comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bibulum misiss ut integru mͥ de sausacam¬
pana ad suum reditũ reseruarẽ collegi ip̃e me
et cum ip̃a qͣsi .i.p. collocutꝰ sum ut tam
multa pro se ꝑpesso atq ꝑfuncto concederet
ut officium meum memor in bñ meritos
auimũ fidemq fratris mei prestarem eũq
quem bonum ciuem semꝑ habuisse̾ bonũ
iurum e̾e pateretur. In ilł autẽ actionib
sententiisq omnib que pompeurm uide¬
bantur offendere c̃toꝵ hominũ quos iam
illa sentirent in re publica que ego agebã
semꝑq sensissent me tamẽ non satis fa¬
cere pompeii cesaremq inimicissimũ mͥ
futurũ gaucdere se agebant. Erat hoc mͥ
dolendum s multo illud magis qd̾ inimi¬
sic in manib habebant sic me fouebant
tus ꝑdidiss certe ut facere se arbitra¬
rent᷑. hic ego qͣntũ humano consi¬
lio efficere potui circũ inspectis reb
meis omnib rationibq subductis
sũmam feci cogitationũ mearũ omni¬

Expanded text:
Vibullium misisset, ut integrum mihi de causa CamVibullium misisset, ut integrum mihi de causa Campana ad suum reditum reservarem, conlegi ipse me et cum ipsa quasi re publica conlocutus sum, ut mihi tam multa pro se perpesso atque perfuncto concederet, ut officium meum memoremque in bene meritos animum fidemque fratris mei praestarem, eumque, quem bonum civem semper habuisset, bonum virum esse pateretur. in illis autem meis actionibus sententiisque omnibus, quae Pompeium videbantur offendere, certorum hominum, quos iam e, qui cum illa sentirent in re publica, quae ego agebam, semperque sensissent, me tamen non satis facere Pompeio Caesaremque inimicissimum mihi futurum gaudere se aiebant. erat hoc mihi dolendum, sed multo illud magis, quod inimisic in manibus habebant, sic fovebant,tus perdidi, sed certe ut facere se arbitrarentur. hic ego, quantum humano consilio efficere potui, circumspectis rebus meis omnibus rationibusque subductis summam feci cogitationum mearum omni
Abbreviated transcription (Latin):
tum illoꝵ ꝙͣiam quoꝵ numꝗͣ ꝓutatẽ. Nam
hoc senatus consulto in meam sententiãm fc̃o
pompeius cum mͥ nicħ ostendiss se est osten¬
sum insardiniam ⁊ in affricam profectus
est. Eoq itinere lucam ad cesarem uenit
ibi multa de mea sententia questus est.
sesar qͥppe qui ⁊̃ rauenne crassum añ ui¬
disset ab eoq inme eẽt incensus sane moles¬
te pompeiũ id ferre constabat. Qd̃ ego cũ
audissem ex aliis maxime ex meo fr̃e cog¬
Nisi cum marcho fr̾e diligent̾ egeris depen¬
dendũ tibi est qd̾ mͥ pro illo spopondisti.
ꝯuid multa: questus est grauit̾ suame¬
rita ꝯmemorauit quid egisset sepissime
de acdis cesaris cum ipso meo fr̃e quidq sͥ
is de me p̃cepisset. in memoriã redegit se¬
dignitatẽq michi ut cominodaret rogauit.
ut eam ne opugnarẽ si nollem aut non possẽ
tueri. hec cum ad me frater ꝑtuliss ut eũ cũ
tamen pompeuis ad me cum mandatis in¬

Expanded text:
tum illorum etiam, quorum numquam putaram. nam tum illorum etiam, quorum numquam putaram. nam hoc senatus consulto in meam sententiam facto Pompeius cum mihi nihil ostendisset se esse offensum, in Sardiniam et in Africam profectus est eoque itinere Lucam ad Caesarem venit. ibi multa de mea sententia questus est Caesar, quippe qui etiam Ravennae Crassum ante vidisset ab eoque in me esset incensus. sane moleste Pompeium id ferre constabat; quod ego cum audissem ex aliis, maxime ex meo fratre cogNisi cum Marco fratre diligenter egeris, dependendum tibi est, quod mihi pro illo spopondisti.' quid multa? questus est graviter; sua merita commemoravit quid egisset saepissime de actis Caesaris cum ipso meo fratre quidque sibi is de me recepisset, in memoriam redegit sedignitatemque mihi ut commendaret, rogavit ut eam ne oppugnarem, si nollem aut non possem tueri. haec cum ad me frater pertulisset et cum tamen Pompeius ad me cum mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
nebam. Ego sedente .c.i. pompeio cum ut lauda¬
fortuna et felicitate .c. cesaris ꝯmotũ illi ami¬
cum ẽẽ cepisse dixi meam bibuli fcecimã qͣm il¬
le afflictam putaret omniũ tͥumphis uictori¬
isq ante ferre dixiq eodem teste alio loco eos¬
dem ẽe qui bibulũ exire domo ꝑhibuissent
et qui me coegissent. Tota uero interrogatio
mea nicħ habuit nisi reprehensionẽ illuis
tribunatꝰ. In quo omia cdicta sunt lib̾tate ani¬
moq maximo de uite auspiciis de donatione
regnorum. Neq uero hec in causa mͦ s con¬
stant̾ sepe insenatu. ꝯuinetiã marcellino
et philippo consulib nonis apͥlib mͥ est se¬
natus adsensus ut de agro campano freq̃n¬
ti senatu toib maii referret᷑. Non potui
magis in arcem illius cause inuasere aut ma¬
gis obluusci tempoꝵ meoꝵ meminisse actio¬
num. hac ame sententia dicta magnus animo¬
rum motus est factus cum eoꝵ quoꝵ oꝑtuit

Expanded text:
nebam. ego sedente Cn. Pompeio, cum, ut laudanebam. ego sedente Cn. Pompeio, cum, ut laudatque testis Vatinius me fortuna et felicitate C. Caesaris commotum illi amicum esse coepisse, dixi me M. Bibuli fortunam, quam ille adflictam putaret, omnium triumphis victoriisque anteferre, dixique eodem teste alio loco eosdem esse, qui Bibulum exire domo prohibuissent et qui me coegissent; tota vero interrogatio mea nihil habuit nisi reprehensionem illius tribunatus. in quo omnia dicta sunt libertate animoque maximo de vi, de auspiciis, de donatione regnorum, neque vero hac in causa modo, sed constanter saepe in senatu. quin etiam Marcellino et Philippo consulibus Nonis Aprilibus mihi est senatus adsensus, ut de agro Campano frequenti senatu Idibus Maiis referretur. num potui magis in arcem illius causae invadere aut magis oblivisci temporum meorum, meminisse actionum? hac a me sententia dicta magnus animorum motus est factus cum eorum, quorum oportuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiũ non aliquo gͣ me singulari benefitio de¬
bitum prestitissem. Hac me mente fuisse et se¬
natus ex me te consulem audiuit et tu in
nr̃is sermonib collocutionibq audisti et si
⁊̃ primis temporib illis multis rebus m̃s
offentebatur animꝰ cum te agente de reliqua
nr̃a lignitate aut occulta non nlłoꝵ ocłia aut
obscura in me stuttia cernebam nam neq de
monimentis meis ab hiis adiutus es a quib
debuisti neq de tu nefaria qua cum fr̃e erã
cessaria ⁊ amena memini putabant᷑ inmeis
dãpnis ex auctoritate senatus sarcientlis eã
uoluntatẽ qͣm expectarem prestiterũt.
que cum uiderem neq erant obscura nͣ
tam̃ tam acerba mͥ accidebant cum erant
illa grata que fecerant. Itaq qͣꝗͣ et pom¬
peio plurimũ te quid̃ ip̃o predicatore ac
teste debebam. ⁊ eum nonsolum benefitio
diligebam tam̃ non repitans quid ille uell.
in omnib meis sententiis de.r .p. pristinis sꝑ¬

Expanded text:
civium, non aliquo erga me singulari beneficio decivium, non aliquo erga me singulari beneficio debitum praestitissem. hac me mente fuisse et senatus ex me te consule audivit et tu in nostris sermonibus conlocutionibusque ipse vidisti. etsi iam primis temporibus illis multis rebus meus offendebatur animus, cum te agente de reliqua nostra dignitate aut occulta non nullorum odia aut obscura in me studia cernebam; nam neque de monimentis meis ab iis adiutus es, a quibus debuisti, neque de vi nefaria, qua cum fratre eram cessariae, tamen a me minimi putabantur, in meis damnis ex auctoritate senatus sarciendis eam voluntatem, quam exspectaram, praestiterunt. quae cum viderem neque erant obscura, non tamen tam acerba mihi haec accidebant, quam erant illa grata, quae fecerant. itaque, quamquam et Pompeio plurimum te quidem ipso praedicatore ac teste debebam et eum non solum beneficio, diligebam, tamen non reputans, quid ille vellet, in omnibus meis sententiis de re publica pristinis perma
Abbreviated transcription (Latin):
benefitiis ornatꝰ in te potissimũ factam
illam et debilitatã ium suam contulit
nr̃a uice ultꝰ est ip̾e se. Ea est enĩ conatꝰ
quib patefactis nullam sͥ in posterũ nõ
modo dignitatis s ne lib̾tatis quid̾ partẽ
reliquit. te autẽ ⁊ si mallẽ in meis reb
deo eam fidem cognosse hominũ non ita
magna me recetle ꝗͣ ego maximo dolo te
cognoueram de qua ratione tota iam uide¬
tur michi exponendi tempus dari ut tͥ
rescrihan ad ea que queris.
erciorem te ꝑ lict̾as scribis ẽẽ factũ
me cum cesare ⁊ cum appio ẽẽ ingͣ¬
tia teq id non reprehendere ad uatiniũ au̾
defenderim ⁊ laudarim. Quod tͥ ut planiꝰ
exponam altius paulo rationẽ consilioꝵ
meoꝵ repetam necesse est. Ego melentule in¬
itio rerum atq actionũ tuarũ non solum me
sum sumina ac singularia studia deberem .ł.
p. que te in me restituendo multũ adiuuiss
eum certe me animũ merito ip̃ius debere ar¬
bitrabar quen antea tantũ mͦ ꝯmuni officio

Expanded text:
beneficiis ornatus in te potissimum fractam illam et debilitatam vim suam contulit, nostram vicem ultus est ipse sese. ea est enim conatus, quibus patefactis nullam sibi in posterum non modo dignitatis sed ne libertatis quidem partem reliquit. te autem etsi mallem in meis rebusdeo eam fidem cognosse hominum non ita magna mercede quam ego maximo dolore cognoram. de qua ratione tota iam videtur mihi exponendi tempus dari, ut tibi rescribam ad ea, quae quaeris. certiorem te per litteras scribis esse factum me cum Caesare et cum Appio esse in gratia teque id non reprehendere adscribis; Vatindefenderim et laudarim. quod tibi ut planius exponam, altius paulo rationem consiliorum meorum repetam necesse est. ego me, Lentule, initio rerum atque actionum tuarum non solum meisum summa ac singularia studia deberem, rei publicae, quae te in me restituendo multum adiuvisset, eum certe me animum merito ipsius debere arbitrabar, quem antea tantum modo communi officio
Abbreviated transcription (Latin):
tum fore proficiscat᷑ ad te qd̾ sine ulla
dubitatione si pompeiꝰ paululũ mͦ ostẽ¬
derit sibi placere faciet s nosti homĩs
tarclitatẽ et taciturnitate̾. Nos tamẽ
nichil qd̾ ad eam rem ꝑtineat pret̾mit

Expanded text:
tum fore, proficiscatur ad te; quod sine ulla tum fore, proficiscatur ad te; quod sine ulla dubitatione, si Pompeius paulum modo ostenderit sibi placere, faciet; sed nosti hominis tarditatem et taciturnitatem. nos tamen nihil, quod ad eam rem pertineat, praetermit
Abbreviated transcription (Latin):
pus pret̾mictit᷑ de tius rebus ⁊ agenoi ⁊
cogitandi utor ad omnia que filitio neq
enĩ prudentior est quẽꝗͣ ex tius neq fide
maiorem ẽẽ indico neq amatioeẽ tui hic
que aguntur queq facta sint ex te ⁊
literis multoꝵ ⁊ nuntiis cognosse arbitror.
ꝯue autẽ posita sunt in comectura queq
uitentur fore ea puto tibi ame scribi
oportere. postea qͣm pompiꝰ et apd̾ popu
ceret clamore conuitioq iactus ÷ in sena¬
tu a catone asꝑe ⁊ acerbe nimiũ mag¬
no filentio est accrisat᷑. uisus ÷ mͥ ueheme̾¬
ter eẽ ꝑturbatꝰ. Itaq alexandrina causaq̃
nob̾ adhuc integra est nicħ enĩ tͥ detͣxit
senatꝰ isi id qd̃ ꝑ eandẽ religione clari al¬
teri non potest. Utoetur ab illo plane ẽẽ
deposita nunc id sꝑamus idq molim ut
rex cum intelligat sese qd̃ cogitabat aut
apompeio reducant assequi non posse. et
nisi ꝑ te sit restitutꝰ desertũ se atq abiec¬

Expanded text:
pus praetermittitur de tuis rebus et agendi et pus praetermittitur de tuis rebus et agendi et cogitandi; utor ad omnia Q. Selicio, neque enim prudentiorem quemquam ex tuis neque fide maiore esse iudico neque amantiorem tui hic quae agantur quaeque acta sint, ea te et litteris multorum et nuntiis cognosse arbitror; quae autem posita sunt in coniectura quaeque videntur fore, ea puto tibi a me scribi oportere. postea quam Pompeius et apud populuceret, clamore convicioque iactatus est in senatuque a Catone aspere et acerbe inimicorum magno silentio est accusatus, visus est mihi vehementer esse perturbatus. itaque Alexandrina causa, quae nobis adhuc integra est nihil enim tibi detraxit senatus nisi id, quod per eandem religionem dari alteri non potest, videtur ab illo plane esse deposita. nunc id speramus idque molimur, ut rex, cum intellegat sese, quod cogitabat, ut a Pompeio reducatur, adsequi non posse et, nisi per te sit restitutus, desertum se atque abiec
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ ꝗͣ ꝑfidiam timemus et catoni quid̃
quo qͦmodo se res habet ꝓfecto resistimꝰ
te alexantrina re causaq regia. tantũ
habeo polliceri me tͥ absenti tiusq presen¬
tib cumulate satis facturũ s u̾eor ne aut
eripiat᷑ causa regia nob̃ aut deserat᷑ quoꝵ
utrũ minus uelim non facile possũ existi¬
mare. s si res coget est quiddã terciũ qd̾
neq nomẽ ꝓprium silitio. Nec mͥ displicebat
ut neq iacere regẽ pat̾emur et uob̃ repug¬
nantib ad eum deferri ad quẽ ꝓpe iam
delatũ existimat᷑ a nob agent᷑ omiua dili¬
gent̾ ut neq si quid obtineri poterit non
÷ omnẽ amplitudinẽ et cdignitatẽ tuam
iniurtute atq in reb gestis tuis atq in
tua gͣuitate sepofitam existimare. Si quis
ex hiis rebus quastͥ fortuna largita est
non nulloꝵ hominũ ꝑfidia de tͣxerit id ma¬
ioris illis fraudi ꝗͣ tͥ futurũ a me nłłm tẽ¬

Expanded text:
magis quam perfidiam timemus et Catoni quidem, magis quam perfidiam timemus et Catoni quidem, quoquo modo se res habet, profecto resistemus. de Alexandrina re causaque regia tantum habeo polliceri, me tibi absenti tuisque praesentibus cumulate satis facturum, sed vereor, ne aut eripiatur causa regia nobis aut deseratur; quorum utrum minus velim, non facile possum existimare. sed, si res coget, est quiddam tertium, quod neque Selicio nec mihi displicebat, ut neque iacere pateremur nec nobis repugnantibus ad eum deferri, ad quem prope iam delatum existimatur. A nobis agentur omnia diligenter, ut neque, si quid obtineri poterit, non est omnem amplitudinem et dignitatem tuam in virtute atque in rebus gestis tuis atque in tua gravitate positam existimare; si quid ex iis rebus, quas tibi fortuna largita est, non nullorum hominum perfidia detraxerit, id maiori illis fraudi quam tibi futurum. A me nullum tem
Abbreviated transcription (Latin):
aut me ostentẽ qui si uitã pro tua dig¬
nitate profunoã nlłam partẽ uidear me¬
ritoꝵ tuoꝵ assecuitus. aut de alioꝵ iniu¬
nicħ possum ut excepta possum confirma
pinẽ tuam retenturũ. E III. Tamet sini
chil fuit optatus qͣm ut pͥmũ abste ip̃o de¬
inde a ceceris omnib ꝗͣ gratissimꝰ igit᷑ te ẽẽ
cognoscerer tñ affitior summo studio dolore
enismodi tempora post tuam ꝓfectionem
consecuta ẽẽ ut et meam et ceteroꝵ ergate
fidẽ et beniuolentiã absens exꝑire te uite¬
re et sentire eandẽ fidem ẽẽ hominũ. in-
tua dignitate qͣm ego iniea salute sumex¬
pertus ex tuis lict̾is intellexi. hos cum maxi¬
me consilio. studio. labore gr̃a de causa regia
niterem᷑ subito orta est nefariacatonis
promulgatio que nr̃a studia impediret et
amios a minore cura ad sũmũ timorẽ
traduceret. S tamẽ in eius ꝑturbatio¬
ne rerũ ꝗͣꝗͣ omnia sunt metuenda nicħ

Expanded text:
aut me ostentem, qui, si vitam pro tua digaut me ostentem, qui, si vitam pro tua dignitate profundam, nullam partem videar meritorum tuorum adsecutus, aut de aliorum iniunihil possum; vi excepta possum confirmardinem tuam retenturum. tametsi mihi nihil fuit optatius quam ut primum abs te ipso, deinde a ceteris omnibus quam gratissimus erga te esse cognoscerer tamen adficior summo dolore eius modi tempora post tuam profectionem consecuta esse, ut et meam et ceterorum erga te fidem et benevolentiam absens experirere; te videre et sentire eandem fidem esse hominum in tua dignitate, quam ego in mea salute sum expertus, ex tuis litteris intellexi. nos cum maxime consilio, studio, labore, gratia de causa regia niteremur, subito exorta est nefaria Catonis promulgatio, quae nostra studia impediret et animos a minore cura ad summum timorem traduceret; sed tamen, in eius modi perturbatione rerum quamquam omnia sunt metuenda, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
regiam alio tͣufferebant obtinebamꝰ. Cõ die
acerbum habuimꝰ curionẽ bibulũ multo
iustiorẽ pene etiam amicũ. Canimꝰ et ca¬
to uegar̾ se legem illam ante comitia eẽ
latuos senatus haberi aute kł. febiꝵ per
legem pupiã obid qd̾ scis non potest neq
mense februario toto nisi ꝑfectis aut re¬
iectis legationib hec tamen opimo est po¬
puli romani. ait uis iniudis atq obtrecta¬
torib nomẽ inductũ sicce religionis non
tam uite impediret qͣm ut ne quis ꝓpter
exercitus cupididitatẽ alexandriã uellet
ire. Dignitatis autẽ tue nemo est quier¬
istimet habicam eẽ rationẽ ab senatii.
Nemo est enĩ quinesciat quo muiꝰ discessio
fieret ꝑ aduersarios tuos ẽẽ factum qui
simo latrocinio sique conabunt᷑ agere
satis inꝑiusũ est ut ne quio auspiciis
aut legib aut ñ sine ui agere possint.
Ego neq de meo stuclio neq de nonullarum
inturia scͥbendum mͥ eẽ arbitror. quid enĩ

Expanded text:
regiam alio traferebant, obtinebamus. eo die regiam alio traferebant, obtinebamus. eo die acerbum habuimus Curionem, Bibulum multo iustiorem, paene etiam amicum; Caninius et Cato negarunt se legem ullam ante comitia esse laturos. senatus haberi ante K. Februarias per legem Pupiam, id quod scis, non potest neque mense Febr. toto nisi perfectis aut reiectis legationibus. haec tamen opinio. est populi Romani, a tuis invidis atque obtrectatoribus nomen inductum fictae religionis, non tam ut te impediret, quam ut ne quis propter exercitus cupiditatem Alexandriam vellet ire. dignitatis autem tuae nemo est quin existimet habitam esse rationem ab senatu; nemo est enim, qui nesciat, quo minus discessio fieret, per adversarios tuos esse factum; qui simo tribunorum latrocinio si quae conabuntur agere, satis mi provisum est, ut ne quid salvis auspiciis aut legibus aut etiam sine vi agere possent. ego neque de meo studio neque de non nullorum iniuria scribendum mihi esse arbitror; quid enim
Abbreviated transcription (Latin):
habet multos annos utor ualde fa¬
miliarit̾. Is cum antea semꝑ et fuo
splendore ⁊ nr̃a ceteroꝵq amicoꝵ
ꝯmendatione gratissimus in ꝓ uincia
fuit cũ hoc tempẽ ꝓpt̾ tuũ inme
amorẽ nt̃amq necessititoinẽ uehenent̃ con-¬
fidit meis biteris se aput tegratiosũ sore qͥ
ne spes eum fallat uehement̾ rogo te cõmo¬
doq tibi eius omnia negotia libertos procu¬
ratores fanuliã. In primisq ut que tampiꝰ
de euis re decieuit ea comprobes omnibusq
rebus eum ita tractes ut intelligat meani cõ¬
mendationẽ. non uulgarẽ fuisse. Ĩii. ad.xui.
kł febꝵ cumi in senatu pulcherrime stare¬
mus qd̃ iam illam sententiã bibuli detͥb
legatis pridie eius diei fregeramꝰ. imũq
certam̃ eẽt lectũ sententia uolcatii res ab
aduersarus ur̃is extracta est uariis calũpniis
sausam enĩ freq̃nti senatu non magna ua¬
rietate magnaq iniridia eoꝵ qui ate causã

Expanded text:
habet, multos annos utor valde fahabet, multos annos utor valde familiariter. is cum antea semper et suo splendore et nostra ceterorumque amicorum commendatione gratiosissimus in provincia fuit, tum hoc tempore propter tuum in me amorem nostramque necessitudinem vehementer confidit his meis litteris se apud te gratiosum fore; quae ne spes eum fallat, vehementer rogo te commendoque tibi eius omnia negotia, libertos, procuratores, familiam, in primisque ut, quae T. Ampius de eius re decrevit, ea comprobes omnibusque rebus eum ita tractes, ut intellegat meam commendationem non vulgarem fuisse. A. d. xvi K. Febr. cum in senatu pulcherrime staremus, quod iam illam sententiam Bibuli de tribus legatis pridie eius diei fregeramus, unumque certamen esset relictum sententia Volcaci, res ab adversariis nostris extracta est variis calumniis; causam enim frequenti senatu non magna varietate magnaque invidia eorum, qui a te causam
Abbreviated transcription (Latin):
liares omniũ ordinũ uideo ꝑspicio qd̾ iã
omnib est aꝑtum totam rem istã iam pͥ¬
die acertis hominib non inuito rege ip̃o
consibiariisq eius ẽẽ corraptum. hec ip̃i
ad .xui.kł. febꝵ̾. ante lucẽ eo die senatꝰ
erat futurꝰ nos insenatu quẽ modũ sꝑo
dignitatẽ nr̃am ut potest intanta ho¬
minũ ꝑfilia ⁊ iniqͥtate retinebimꝰ qd̾ ad
pplarem rationẽ attinet. hoc uudemur
ẽẽ consecuti ut neqiuid cum ppło aut sal¬
uis auspitiis. aut saluis legib aut de¬
niq sine in possit. De hiis reb pͥdie ꝗͣ
hec scripsi senatus auctoritas grauissua
intercessit cui cum cato ⁊ canimꝰ int̾cessis¬
sent tam̃ ÷ p̾scͥpta eam ad te missam ẽẽ
arbitror. de ceceris reb quicqͥd enit actũ
scribã ad te ⁊ ut qͣm rectissime agant᷑
omnia mea cura. oꝑa. diligentia grͣa ꝓ
uroebo. At trebonio qui in tua prouin᷑¬
cia magna negotia et ampla ⁊ expedita

Expanded text:
liaris omnium ordinum video, perspicio, id quod iam liaris omnium ordinum video, perspicio, id quod iam omnibibus non invito rege ipso consiliariisque eius esse corruptam. haec scripsi a. d. xvi K. Februarias ante lucem; eo die senatus erat futurus. nos in senatu, quem ad modum spero, dignitatem nostram, ut potest in tanta hominum perfidia et iniquitate, retinebimus; quod ad popularem rationem attinet, hoc videmur esse consecuti, ut ne quid agi cum populo aut salvis auspiciis aut salvis legibus aut denique sine vi posset. de his rebus pridie, quam haec scripsi, senatus auctoritas gravissima intercessit, cui quom Cato et Caninius intercessissent, tamen est perscripta; eam ad te missam esse arbitror. de ceteris rebus quicquid erit actum, scribam ad te et, ut quam rectissime agantur omnia mea cura, opera, diligentia, gratia providebo. A. Trebonio, qui in tua provincia magna negotia et ampla I et expedita
Abbreviated transcription (Latin):
hortensii sententia. Cum lupus tirãnꝰ¬
ꝓ ublio qd̾ ip̃e de pompeio reculisset
intent̾e ceꝑit ante se oportere discessio¬
nẽ facere ꝗͣ consules. Eius rationi uehe-
ab omnib reclamatũ est. Er̾at enĩ et iniqua
et noua. consules neq concedebant idq est
multis partib plures ituros qͣmꝗͣ aꝑte uol¬
catio assentirent᷑ multi rogabant᷑ atq id¬
ip̃m consulib inuitis: nam eibibuli sentẽ¬
ciam ualere cupierunt. hec controuersia
usq ad noctẽ ducta senatus dimissus. Et
ego eo die casu ad pompeiũ cenaui. Nactꝰ¬
q tempus hoc magis idoneum ꝗͣ unqͣ
antea. qd̾ post tuũ discessum is dies ho¬
nestissimus nob̃ fuerat in senatu. Ita sum
cumillo locutus ut mͥ uiderer aĩmũ ho¬
minis ab omni alia cogitatione ad tuam
dignitatẽ tuenlã traducere quẽ ego ip̃m
cum audio prorsus eum libero omni sus¬
pitione cupidicatis. cum autẽ eius fami¬

Expanded text:
Hortensi sententia, cum Lupus trHortensi sententia, cum Lupus tr. pl., quod ipse de Pompeio retulisset, intendere coepit ante se oportere discessionem facere quam consules. eius orationi vehementer ab omnibus reclamatum est erat enim et iniqua et nova. consules neque concedebant neque multis partibus plures ituros, quam aperte Volcatio assentirentipsum consulibus non invitis, nam ei Bibuli sententiam valere cupierunt. hac controversia usque ad noctem ducta senatus dimissus est. ego eo die casu apud Pompeium cenavi nactusque tempus hoc magis idoneum quam umquam antea, quod post tuum discessum is dies honestissimus nobis fuerat in senatu, ita sum cum illo locutus, ut mihi viderer animum hominis ab omni alia cogitatione ad tuam dignitatem tuendam traducere. quem ego ipsum cum audio, prorsus eum libero omni suspicione cupiditatis; cum autem eius fami
Abbreviated transcription (Latin):
ue cognoscerent. si ẽẽt in hiis fides inqͥb
sũma ẽẽ debeat non laboraremꝰ inidib
ianuariis insenatu nicħ est confactũ ꝓp¬
terea quo dies magna ex parte consũp¬
tus est altercatione lentuli consulis et
nos qͦ multa uerba fecimꝰ que uisi sumꝰ
senatum ꝯmemor tue uoluntatis
erga illum ordinẽ remouere. Itaq postͥ¬
die placuit ut breuit̾ sententias dicere¬
mus. uidebatur enĩ reconciliata nobis
uoluntas ẽẽ senatꝰ. Quod cum dicendo tñ
singuł appellandis roganoisq ꝑspererã.
Itaq cum sententia pͥma bibuli ꝓnun¬
tiata eẽt ut tres legati regem reducerẽt
scła hortensii ut cũ sine exercitur re¬
dires tercia uolcatii ut pompeius redu-¬
ceret postulatũ est ut bibuli sententia
diuideret᷑. ꝯͣtenus de religione dicebat
cuiq rei iam obsisti non poterat bibu¬
lo adsensum est de trib legatis freq̃nter
quesierũt. In alia omnia ꝓxima erat

Expanded text:
tui cognoscent. si esset in iis fides, in quibus tui cognoscent. si esset in iis fides, in quibus summa esse debebat, non laboraremus. Idibus Ianuariis in senatu nihil est confectum, propterea quod dies magna ex parte consumptus est altercatione Lentuli consulis et nos quoque multa verba fecimus maximeque visi sumus senatum commemoratione tuae voluntatis erga illum ordinem permovere. itaque postridie placuit ut breviter sententias diceremus; videbatur enim reconciliata nobis voluntas esse senatus, quod cum dicendo tum singulis appellandis rogandisque perspexeram. itaque, cum sententia prima Bibuli pronuntiata esset, ut tres legati regem reducerent, secunda Hortensi, ut tu sine exercitu reduceres, tertia Volcaci, ut Pompeius reduceret, postulatum est, ut Bibuli sententia divideretur. quatenus de religione dicebat, cui quidem rei iam obsisti non poterat, Bibulo adsensum est; de tribus legatis frequentes ierunt in alia omnia. proxima erat
Abbreviated transcription (Latin):
omni offitio acpo¬
tius pietate erga
te ceceris satisfa¬
dio omnib mͥ ip̃e nũꝗͣ satisfatio. Tan¬
ta enł magnitudo est t̾uoꝵ erga me me¬
ritoꝵ ut qui tu nisi ꝑfectare de me
non conquesti. ego quia non idem
intua causa effitio uitam mͥ ẽẽ acer-¬
assentire uoleatio. laborãt uehement̃. Incli¬
nata res est. libonis ethypsei non obscura
concursatio et contentio. Omniũq pompe¬
ii familiariũ studiũ in eam opuiionem
rem adduxerũt ut pompeiꝰ cupere iude¬
atur. ciui qui uolunt idem est qd̃ eum or¬
nasti non sunt amici nos in causa aucto¬
ritate̾ eo minorem habemus quo tͥ de¬
bemus. Grãm autẽ nr̃am extinguit ho¬
minũ suspitio qd̃ pompeio se gratificari
putant. Ut in reb multo anteꝗͣ profectꝰ
es ab ip̃o rege ⁊ ab intimis ac domesticis
pomprii clam exul ceratis deiide palant
a consularib exagitatis ⁊ in sumniã inui¬
diam adductis ita uersamur. Nostram fi¬
dem omues amore tui absentis presentis

Expanded text:
omni officio ac potius pietate erga te ceteris satis facio omnibus, mihi ipse numquam satis facio; tanta enim magnitudo est tuorum erga me meritorum, ut, quod tu nisi perfecta re de me non conquiesti, ego quia non idem in tua causa efficio, vitam mihi esse aceradsentiri Volcacio. laboratur vehementer; inclinata res est. Libonis et Hypsaei non obscura concursatio et contentio omniumque Pompei familiarium studium in eam opinionem rem adduxerunt, ut Pompeius cupere videatur; cui qui nolunt, idem tibi, quod eum ornasti, non sunt amici; nos in causa auctoritatem eo minorem habemus, quod tibi debemus, gratiam autem nostram exstinguit hominum suspicio, quod Pompeio se gratificari putant. ut in rebus multo ante, quam profectus es, ab ipso rege et ab intimis ac domesticis Pompei clam exulceratis, deinde palam a consularibus exagitatis et in summam invidiam adductis ita versamur. nostram fidem omnes, amorem tui absentis praesentes
Abbreviated transcription (Latin):
iustranda.t .p. ꝓpositũ eẽ debeat idqd̃ ame se¬
ꝑiissune dictũ cil dignitate otiũ ñ idẽ semꝑ
dicẽ s idem semꝑ spectare debemiis. Quã obrẽ
Cum uero in hunc sensum et allitiar bñfi¬
tris hominũ et compellar iniuriis facile pa¬
tior ita me de .r.p. sentire ac dic̾e que maxi¬
frat̾ meus legatus est cesaris : nullũ me¬
um minimũ dictũ non modo factum
pro cesare int̾cessit qd̾ ille non ita illustͥ
gr̃ã exeperit ut ego michi deuinctũ puta¬
rem itaq eius omni et gr̃a que sũma est
et opib quas intelligis ẽẽ maximas fic
fruor ut ineis. Nec mͥ aliter̃ potuisse iu¬
deor homurũ ꝑditoꝵ de me consilia fr̃ang̾e
nisi cum presioiis hiis que semꝑ habui
nunc etiam potentũ beniuolentia con¬
umxissem. hiis ego consiliis site presentẽ
habussẽ ut opinio mea fert ẽẽm tisus
isoẽ. Nom enĩ temꝑantiã ⁊ moderatio¬
nem nature tue. Noui animũ cum
mͥ amicissimũ tum non ułla in detẽros

Expanded text:
ica propositum esse debeat, id quod a me saepissime dictum est, cum dignitate otium, non idem semper dicere, sed idem semper spectare debemus. quam ob rem, cum vero in hunc sensum et alliciar beneficiis hominum et compellar iniuriis, facile patior ea me de re publica sentire ac dicere, quae maxifrater meus, legatus est Caesaris et nullum meum minimum dictum, non modo factum, pro Caesare intercessit, quod ille non ita inlustri gratia exceperit, ut ego eum mihi devinctum putarem. itaque eius omni et gratia, quae summa est, et opibus, quas intellegis esse maximas, sic fruor ut meis nec mihi aliter potuisse videor hominum perditorum de me consilia frangere nisi cum praesidiis iis, quae semper habui, nunc etiam potentium benevolentiam coniunxissem. his ego consiliis, si te praesentem habuissem, ut opinio mea fert, essem usus eisdem; novi enim temperantiam et moderationem naturae tuae, novi animum cum mihi amicissimum
Abbreviated transcription (Latin):
in quib nichil unꝗͣ insens ⁊ infuita ue¬
tustas mentita sit: statuat necesse est ab
aliqͣ mente tantos nature motus guber¬
nari. Crisippus quid̃ quamqͣ est acerri-¬
mo ingenio. tamen eadicit ut ab ip̃a na¬
tura qd̃ hominis mens. qd̃ ratio. quod¬
uis. qd̃ potestas humana efficere non
possit. est certe id qd̃ illud efficit homie

Expanded text:
in quibus nihil umquam inmensa et infinita vein quibus nihil umquam inmensa et infinita vetustas mentita sit, statuat necesse est ab aliqua mente tantos naturae motus gubernari. Chrysippus quidem, quamquam est acerrimo ingenio, tamen ea dicit ut ab ipsa natura vis quod potestas humana efficere non possit, est certe id quod illud efficit homine
Abbreviated transcription (Latin):
hiatibus. tum preter naturam hominũ
pecudumq portentis tum facib usis celes¬
tibus. tum stellis hiis quasi greci cometas
nr̃i cinciuatas uocant que nuꝑ bello octo¬
iuano magnarum fuerunt calamitatũ p̾¬
nuntie tum sole geminato quod ut epatͤ
audiui tuditano et aquilo consulibus eue¬
nerat quo quid̃ anno .p. affricanus sol
alter extinctus est. guib ext̾ri homines
uim qͣndam celestem et diuinam fuspi-¬
cati sunt. Quartam causam ẽẽ eamq
distinctionem. ut ilitatem. pulcritudinẽ.
oroinem. quarum rerum aspectus ĩpe
satis indicaret non ẽẽ fortuita. ut siqͥs
in domum aliqͣm aut ingignasium aut
in foꝵ uenerit cum uideat omniũ re¬
rum rationem. modum. discipliuam.
non possit ea sine causa fieri iudicare.
s eẽ aliquẽ intelligat qui presit et cui
pareatur. Multo magis in tantis motio¬
nib tantisq uicissitudinibus tam mul¬
tarum rerum atq tantarum ordinibus

Expanded text:
hiatibus tum praeter naturam hominum hiatibus tum praeter naturam hominum pecudumque portentis, tum facibus visis caelestibus tum stellis is quas Graeci komh/tas nostri cincinnatas vocant, quae nuper bello Octaviano magnarum fuerunt calamitatum praenuntiae, tum sole geminato, quod ut e patre audivi Tuditano et Aquilio consulibus evenerat, quo quidem anno P. Africanus sol alter extinctus est, quibus exterriti homines vim quandam esse caelestem et divinam suspicati sunt; quartam causam esse eamquedistinctionem utilitatem pulchritudinem ordinem, quarum rerum aspectus ipse satis indicaret non esse ea fortuita: ut, si quis in domum aliquam aut in gymnasium aut in forum venerit, cum videat omnium rerum rationem modum disciplinam, non possit ea sine causa fieri iudicare, sed esse aliquem intellegat qui praesit et cui pareatur, multo magis in tantis motionibus tantisque vicissitudinibus, tam multarum rerum atque tantarum ordinibus,
Abbreviated transcription (Latin):
egͥ quidem quia non omnes conualescunt
id circo ars nulla medicina est. Signa ostẽ¬
drintur ad eis rerum futurarũ in hiis
si qui errauerunt non deoꝵ natura set
hominũ comectura peccauit. Itaq inter
omnis omutũ gentium sũma constat oĩ¬
bus enĩ innatum est. ⁊ in anio quasi
insculptum eẽ deos. Quales sint uariũ
est: ẽẽ nemo negat. Eleante quid̃ nr̃ qͣtuor
de causis dixit inanimis hominũ infor¬
matas deoꝵ ẽẽ notiones. pͥmamposuit eã
de qͣ modo dixique orta eẽt ex presentione
rerum futurarũ. Alt̾am quam ceperimꝰ:
Ex magnitudine cõmodoꝵ que ꝑcipiunt᷑
celi. temꝑatione. fecunditate terrarum
aliarumq commoditatum complurium
copia. Terciam que t̾ereret animos. ful¬
minibus. tempestatibus. Nimbis. Nuubꝰ.
Grandinibus. uastitate. pestilentia. terremo¬
tibus. ⁊ sepe fremitibus. lapideisq imbri¬
bus. et guitis imbrium quasi cruentis.
tum lapidibus. aut repentinis terrarũ

Expanded text:
aegri quidem quia non omnes convalescunt aegri quidem quia non omnes convalescunt idcirco ars nulla medicina est. signa ostenduntur a dis rerum futurarum; in his si qui erraverunt, non deorum natura sed hominum coniectura peccavit. Itaque inter omnis omnium gentium summa constat; omnibus enim innatum est et in animo quasi insculptum esse deos. quales sint varium est, esse nemo negat. Cleanthes quidem noster quattuor de causis dixit in animis hominum informatas deorum esse notiones. primam posuit eam de qua modo dixi, quae orta esset ex praesensione rerum futurarum; alteram quam ceperimus ex magnitudine commodorum, quae percipiuntur caeli temperatione fecunditate terrarum aliarumque commoditatum complurium copia; tertiam quae terreret animos fulminibus tempestatibus nimbis nivibus grandinibus vastitate pestilentia terrae motibus et saepe fremitibus lapideisque imbribus et guttis imbrium quasi cruentis, tum labibus aut repentinis terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
legeret libros recordatum ẽẽ uitio sibi ta¬
bernaculum captum fuisse ortos scipionis
qd̃ cum pomerium post ea intrasset haben-¬
di senatus causa in redeundo cum idempo¬
merium transiret hauspicari eẽt oblitꝰ.
Itaq uitio creacos omnes eẽ augures rem
ad senatum senatus ut abdicarunt con¬
sules abdicauerunt. Que querimus
exempla maiora. uir sapientissimus atq
haut sciam a nomniũ p̾stantissimus pec¬
catum suum qd̾ scelari possit. confiteri
maluit ꝗͣ herere in .r.p. religionem. son¬
sules summũ imperiũ statim deponere
ꝗͣ id tenere punctum temꝑis religionẽ.
Magna augurium auctoritas quid hau¬
ruspicum ara⁊ Nonne diuina: hec in
numerabilia ex eodem genere qui uideat
non ne cogatur confiteri deos ẽẽ : quoꝵ
enĩ interpretes sunt eos ipsos esse. neces¬
se est. deorum autẽ interpretes sunt de¬
os igitur esse fateamur. At fortasse non
omnia eueniunt que predicta sunt. ne

Expanded text:
legeret libros recordatum esse vitio sibi talegeret libros recordatum esse vitio sibi tabernaculum captum fuisse hortos Scipionis, quod, cum pomerium postea intrasset habendi senatus causa, in redeundo cum idem pomerium transiret auspicari esset oblitus; itaque vitio creatos consules esse. augures rem ad senatum; senatus ut abdicarent consules; abdicaverunt. quae quaerimus exempla maiora: vir sapientissimus atque haud sciam an omnium praestantissimus peccatum suum, quod celari posset, confiteri maluit quam haerere in re publica religionem, consules summum imperium statim deponere quam id tenere punctum temporis contra religionem. magna augurum auctoritas; quid haruspicum ars nonne divina? Haec et innumerabilia ex eodem genere qui videat nonne cogatur confiteri deos esse? quorum enim interpretes sunt, eos ipsos esse certe necesse est; deorum autem interpretes sunt; deos igitur esse fateamur. At fortasse non omnia eveniunt quae praedicta sunt. ne
Abbreviated transcription (Latin):
uerent. Multa ex subullinis uaticina¬
tionibus multa ex hauruspicũ respon¬
sis cominemorare possum quibus ea cõ¬
firmentur que dubia nemini debent
eẽ. at qui ⁊ nroꝵ augurum et etruscoꝵ¬
et hauruspicum disciplinam .p. scipi¬
one .s. figulo quos res ip̃a probauit qͦs
cum tigracchus quos item recrearet. pri-¬
mus interrogator ut eos retrilit ibidem
est repente mortuus gracchus cum co¬
mitia nchil ominus ꝑ egisset remq
illam i. religionem populo uenisse sẽ¬
tiret ad senatum retulit senatus. quos
ad soleret referendirm censuit. hauruspi¬
ces introducti responderunt non fuisse
iustum comitioꝵ rogatorem. rum grac¬
chus ut e patre audiebam incensus ira
Ita ne uͦ ego non iustus qui et consul ro-¬
gaui. ⁊ arigur. et auspicato: An uos tus¬
ci ac barbari auspicioꝵ.pq. uis tenetis
et interpretes ẽẽ comitiorum potestis:
Itaq tum illos exire iussit post autẽ epro¬
uincta luteras ad collegium misit. s cum

Expanded text:
verent. Multa ex Sibyllinis vaticinaverent. Multa ex Sibyllinis vaticinationibus, multa ex haruspicum responsis commemorare possum quibus ea confirmentur quae dubia nemini debent esse. Atqui et nostrorum augurum et Etruscorum haruspicum disciplinam P. Scipione C. Figulo consulibus res ipsa probavit. quos cum Ti. Gracchus consul iterum crearet, primus rogator, ut eos rettulit, ibidem est repente mortuus. Gracchus cum comitia nihilo minus peregisset remque illam in religionem populo venisse sentiret, ad senatum rettulit. senatus quos ad soleret referendum censuit. haruspices introducti responderunt non fuisse iustum comitiorum rogatorem. tum Gracchus, ut e patre audiebam, incensus ira: "itane vero, ego non iustus, qui et consul rogavi et augur et auspicato? an vos Tusci ac barbari auspiciorum populi Romani ius tenetis et interpretes esse comitiorum potestis?" itaque tum illos exire iussit. post autem e provincia litteras ad collegium misit, se cum
Abbreviated transcription (Latin):
dem natus est iunius. necem sibi ipsi
consciuit .c. flaminiũ celius religione
neglecta cecidisse apud transumenscri
plificatam qui religionib paruissent.
Et si conferre uolumus nr̃a cumexter¬
nis ceteris rebus aut pares aut eciam in¬
feriores reꝑiemur religione. idem cultu
deorum multo suꝑiores. an adtinauii li¬
tuus ille quo ad inuestigandum suemre
ligiones uinee terminauit contempnen¬
dus ÷: crederem nisi eius augurio rex
hostilius maximabella gessifset. S negli-¬
gentia nobilitatis augurii disciplina omis¬
sa. ueritas auspicioꝵ spreta est. sp̃es tantũ
auspiciis administrant᷑ nulla perhen¬
nia seruantur. nulla ex acuminib
nulli uiri uocantur. Ex quo in procine¬
tu testamenta ꝑierunt. tumenĩ bella
gerere nr̃i duces incipiunt cum auspi¬
cia posuerunt. at uero opus maiores
tanta religionis uis fuit ut quidã im¬
peratores etiam se ip̃os diis inmortalib
capite uelato uerbis certis pro.r .p. de uo-¬

Expanded text:
demnatus est, Iunius necem sibi ipse demnatus est, Iunius necem sibi ipse conscivit. C. Flaminium Coelius religione neglecta cecidisse apud Transumenum scblicam amplificatam qui religionibus paruissent. et si conferre volumus nostra cum externis, ceteris rebus aut pares aut etiam inferiores reperiemur, religione id est cultu deorum multo superiores. An Atti Navi lituus ille, quo ad investigandum suem regiones vineae terminavit, contemnendus est? crederem, nisi eius augurio rex Hostilius maxima bella gessisset. Sed neglegentia nobilitatis augurii disciplina omissa veritas auspiciorum spreta est, species tantum auspiciis administrantur, nulla peremnia servantur, nulla ex acuminibus, nulli viri vocantur ex quo in procinctu testamenta perierunt; tum enim bella gerere nostri duces incipiunt, cum auspicia posuerunt. at vero apud maiores tanta religionis vis fuit, ut quidam imperatores etiam se ipsos dis inmortalibus capite velato verbis certis pro re publica devo
Abbreviated transcription (Latin):
uis aut non hebetem aut impium deos p̾¬
sentes ẽẽ confiteri coegerunt. predictiones
uero ⁊ presentiones rerum futurarum
quid aliud declarant nisi honunibus ea
que suit ostendi. monstrari. portendi p̾-¬
dici: Ex quo illa ostenta monstra. portẽ¬
ta. prodigia dicuntur. Qd̾ siea ficta cre¬
dimus licentia fabularum mopsum
tiresiam amphioraum calcantem. hele-¬
num quos tamen augures ne ip̃e quid̃
fabule adscisuissent si res omnino repu¬
diarent. Ne domesticis quidem ex emplis
doctinumen deoꝵ comꝓbauimus. Nicħ
nos .p. dodi bello punico primo temeni¬
tas mouebit. qui etiam per iocum de¬
os irridens cum cauea liberati pulli nõ
pascerentur mergi in eos inaquam uis¬
sit ut biberent qm eẽ nollent e ꝯuirisus
classe deuicta multas ip̃i lacrimas mag¬
nam . p.R. cladem aitulit. Quid collega
eius uimꝰ eodem bello non nẽ tempesta¬
tem classen amisit cum auspicus non
parusset e Itaq clodius a populo con¬

Expanded text:
vis aut non hebetem aut impium deos prvis aut non hebetem aut impium deos praesentes esse confiteri coegerunt. Praedictiones vero et praesensiones rerum futurarum quid aliud declarant nisi hominibus ea quae sint ostendi monstrari portendi praedici, ex quo illa ostenta monstra portenta prodigia dicuntur. Quod si ea ficta credimus licentia fabularum, Mopsum Tiresiam Amphiaraum Calchantem Helenum quos tamen augures ne ipsae quidem fabulae adscivissent, si res omnino repudiarent, ne domesticis quidem exemplis docti numen deorum conprobabimus? Nihil nos P. Clodi bello Punico primo temeritas movebit, qui etiam per iocum deos inridens, cum cavea liberati pulli non pascerentur, mergi eos in aquam iussit, ut biberent, quoniam esse nollent? qui risus classe devicta multas ipsi lacrimas, magnam populo Romano cladem attulit. quid collega eius L. Iunius eodem bello nonne tempestate classem amisit, cum auspiciis non paruisset? itaque Clodius a populo con
Abbreviated transcription (Latin):
tes existunt indies maiores atq melio¬
res idq euenit non temere non casu
s qd̾ presentiam sepe diui suam de-¬
clarant ut et apud regillum bello la¬
tinoꝵ cum apostumius dictator cum
octauio mamilio tusculano prelio di¬
micarent innr̃a acie castor et pollixx
ex equis pugnare uisi sunt et recentiore
memoria idem tindaride persem uictum
nunciauerunt. plibluis enĩ uatienus aur¬
uus huiꝰ ad olescentis cum eprefectura re-¬
atina romam uenienti noctu duo uiue¬
nes cum equis albis dixissent regem per¬
sen illodie captum senatu nuntiauit. ⁊
primo qͣsi temere de re publica locutus
in carcerem comectus est post abdulio
literis allatis cum idem dies constitiss
et agro a senatu ⁊ uacatione donatus est
atq etiam cum ad fluuiũ sagram croto¬
matas marimo prelio deuicissent eo
ip̃e die auditam eẽ eam pugnam ludis ołi¬
pie memoria ꝓroditum est. Sepe faunoꝵ
uoces exauditẽ sepe uise forme deorum quẽ¬

Expanded text:
tes existunt in dies maiores atque meliotes existunt in dies maiores atque meliores; idque evenit non temere nec casu, sed quod et praesentes saepe di vim suam declarant, ut et apud Regillum bello Latinorum, cum A. Postumius dictator cum Octavio Mamillio Tusculano proelio dimicaret, in nostra acie Castor et Pollux ex equis pugnare visi sunt, et recentiore memoria idem Tyndaridae Persem victum nuntiaverunt. P. enim Vatinius avus huius adulescentis, cum e praefectura Reatina Romam venienti noctu duo iuvenes cum equis albis dixissent regem Persem illo die captum, cum senatui nuntiavisset, primo quasi temere de re publica locutus in carcerem coniectus est, post a Paulo litteris allatis cum idem dies constitisset, et agro a senatu et vacatione donatus est. atque etiam cum ad fluvium Sagram Crotoniatas Locri maximo proelio devicissent, eo ipso die auditam esse eam pugnam ludis Olympiae memoriae proditum est. saepe Faunorum voces exauditae, saepe visae formae deorum quem
Abbreviated transcription (Latin):
regantur: Quod nrita ẽẽt qui potu¬
isset assensu omniũ dicere ennius. As¬
pice hoc sublue candens quem inuocãt
omnes iouem. illum uͦ et iouem et do¬
minatorem rerum et omnia motu regẽ¬
tem. et ut idem enmnus patrem diuũq
hominũq et presentem ac p̃potentem
ueum: Quod qui dubitet haut sane
intelligo cur non idem sol sit annullus
sit dubitare possit. Quid enĩ est hoc illo
eidentius qd̾ nisi cegnitum comprehẽ¬
sumq animis haberemus non tam sta¬
bilis opiuio ꝑmaneret. nec conforma¬
retur diuturnitate temꝑis nec unacũ
seclis etatibus que hominũ inueterare
potuisset: Et enĩ uidemus cet̾asopinio¬
nes fictas atq uanas diuturnitate ex¬
tabuisse. Quis enĩ hyppocentaurum
fuisse aut chimeram putat : Que ue
anius tam excors inueniri potest que
illa que qͦndam credebantur aput infe¬
ros portenta extimescat: Opinionũ
eniͣ cõmenta delet dies nature iudi¬
ceteris deoꝵ cultus religionũq scĩta¬

Expanded text:
regantur? quod ni ita esset, qui poturegantur? quod ni ita esset, qui potuisset adsensu omnium dicere Ennius "aspice hoc sublime candens, quem invocant omnes Iovem"—illum vero et Iovem et dominatorem rerum et omnia motu regentem et, ut idem Ennius, "patrem divumque hominumque" et praesentem ac praepotentem deum? quod qui dubitet, haud sane intellego cur non idem sol sit an nullus sit dubitare possit; qui enim est hoc illo evidentius? Quod nisi cognitum conprehensumque animis haberemus, non tam stabilis opinio permaneret nec confirmaretur diuturnitate temporis nec una cum saeclis aetatibusque hominum inveterare potuisset. etenim videmus ceteras opiniones fictas atque vanas diuturnitate extabuisse. quis enim hippocentaurum fuisse aut Chimaeram putat, quaeve anus tam excors inveniri potest quae illa quae quondam credebantur apud inferos portenta extimescat? opinionis enim commenta delet dies, naturae iudilo et in ceteris deorum cultus religionumque sanctita
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si haberem aliquid qd̾ liqueret
tñ te uicissim audire uellemicum ip̃e
tam multa dixissem. T̃ uin balbus. Ge¬
ram tibi morem ⁊ agam ꝗͣ breuissime
potero. Et enĩ conuinctis epicuri errori¬
bus longa de mea disputatione detͣcta¬
xa gratio est.
innino diuudunt nr̃i totam istã
de diis in mortalib questionem
inpartes .iiii. primum docent eẽ deo
de inde qͣles suit tamen mundum ab
hiis admunstiari postremo consulere
eos rebus humanis. Nos autem hoc ser¬
mone que priora duo sunt su mamus
tercium et qͣitum quia maiora sunt pu-¬
to ẽẽ in aluto tempus differenda. Minime
ueroinquit cotta. Nam ⁊ ociosi fumus ⁊
hiis de rebus agimus que sunt etiam ne-¬
gotiis ante ponenda. tum lucilius. Non
egre quidem inquit uidetur oratione pͥ¬
ma pars. Quid enĩ potest ẽẽ tam apertũ
tamq ꝑspicuum cum celum suspeximꝰ
celestiaq contemplati sumus ꝗͣ eẽ aliqd̃
numẽ prestantissime mentis quo hec

Expanded text:
quod si haberem aliquid quod liqueret, quod si haberem aliquid quod liqueret, tamen te vicissim audire vellem, cum ipse tam multa dixissem. Tum Balbus: Geram tibi morem et agam quam brevissume potero; etenim convictis Epicuri erroribus longa de mea disputatione detracta oratio est. Omnino dividunt nostri totam istam de dis inmortalibus quaestionem in partis quattuor. primum docent esse deos, deinde quales sint, tum mundum ab his administrari, postremo consulere eos rebus humanis. nos autem hoc sermone quae priora duo sunt sumamus; tertium et quartum, quia maiora sunt, puto esse in aliud tempus differenda. Minime vero inquit Cotta; nam et otiosi sumus et his de rebus agimus, quae sunt etiam negotiis anteponenda. Tum Lucilius Ne egere quidem videtur inquit “oratione prima pars. Quid enim potest esse tam apertum tamque perspicuum, cum caelum suspeximus caelestiaque contemplati sumus, quam esse aliquod numen praestantissimae mentis quo haec
Abbreviated transcription (Latin):
ue cum cotra dixisset tũ
uelleius. Ne egoinquit
inquit incautus quicũ
a cademico et eodem recho¬
re congredi conatus sim. E¬
Nam neq indeseitum academicum ꝑtĩ¬
muissem ne sine ista pħia rethorem quã¬
iuis eloq̃ntem neq enim flumine contur-¬
bor manium uerboꝵ nec subtilitate senten¬
ciarum si orationis est sicritas tu autem
cotta utraq renaliusti corona tibi et iuidices
defuerunt. s ad ista alias. Nunc luciliũ
si ip̃i ꝯmodum est audiamus. tum bal¬
bus. e undem equid̾ mallem audire cottã.
dũ qua eloq̃ntia falsos deos sustulit eadem
ueros inducat. Est enĩ et pħi et pontifi¬
cis et cotte de diis in mortalib habere non
errantem et uagam ut academici s ut nr̃i
stabilem certamq sententiam. Nam contͣ
epicurum satis suꝑq dictum est. S habeo
audire. t ir ip̃e cotta quid sentias anin¬
quid oblitus es qd̾ initio dixerim facilius
me talibus preseitim de rebus quid non
sentirem quam quid sentirem posse dr̃e ⁊

Expanded text:
e cum Cotta dixisset, tum Velleius Ne ego inquit incautus, qui cum Academico et eodem rhetore congredi conatus sim. nam neque indisertum Academicum pertimuissem nec sine ista philosophia rhetorem quamvis eloquentem; neque enim flumine conturbor inanium verborum nec subtilitate sententiarum si orationis est siccitas. tu autem Cotta utraque re valuisti; corona tibi et iudices defuerunt. Sed ad ista alias, nunc Lucilium, si ipsi commodum est, audiamus. Tum Balbus: 'Eundem equidem mallem audire Cottam, dum qua eloquentia falsos deos sustulit eadem veros inducat. est enim et philosophi et pontificis et Cottae de dis inmortalibus habere non errantem et vagam ut Academici sed ut nostri stabilem certamque sententiam. nam contra Epicurum satis superque dictum est; sed aveo audire tu ipse Cotta quid sentias.' An inquit oblitus es quid initio dixerim, facilius me, talibus praesertim de rebus, quid non sentirem quam quid sentirem posse dicere?