comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
At eregione. hoꝵ abstinentia insumma qͥ¬
ete consistit. Nisi forte hoc ipsum auob
labor dicat᷑. laborare nolle. Omuto ea
tatores catholica sanitate fulgentes. io¬
hannes. basilius. theodorus. & horum
similes cõm̃dauert̃. muimeẽ maiorẽ labo¬
rem cõmittere crimina. quã cauere. auoꝰ.
Utinam hoꝵ fidem teneres: peccatum
originale inparuulis non negares.
uł. Iterim qđ ad p̃sens negociũ spe¬
ctat inculco. liberum arbitrium nec ob
aliud datum eẽ. nec intelligi inalio posse.
quam ut nec adiusticiam nec adiniqui¬
tatem. captiua aliquis uoluntate rapiat᷑.
auo. Qui ꝑlegẽ quam uidet in m̃bris
suis repugnantẽ legi m̃tis sue & captiuã¬
tem se sublege peccati clamat. non quod
uolo facio bonũ. s qđ odio malum hoc ago:
debes utiq dicere. quomͦ ñ rapiat᷑ ad maᷤ¬
lum uoluntate captiua. Ut enim scđm
uos interim loquar. si submala iste con¬
suetudine gemit. nondum sicut dicitis
sub. xp̃i gr̃a constitutus: habet iste annon

Expanded text:
At e regione, horum abstinentia in summa quiete consistit. Nisi forte hoc ipsum a vobis labor dicatur, laborare nolle. Omitto eatatores catholica sanitate fulgentes, Joannes, Basilius, Theodorus, et horum similes commendaverunt, multo esse majorem laborem committere crimina, quam cavere. AUG. Utinam horum fidem teneres: peccatum originale in parvulis non negares. CXII. JUL. Interim quod ad praesens negotium spectat, inculco liberum arbitrium nec ob aliud datum esse, nec intelligi in alio posse, quam ut nec ad justitiam, nec ad iniquitatem, captiva aliquis voluntate rapiatur. AUG. Qui per legem, quam videt in membris suis repugnantem legi mentis suae et captivantem se sub lege peccati, clamat, Non quod volo, facio bonum; sed quod odio malum, hoc ago; debes utique dicere, quomodo non rapiatur ad malum voluntate captiva. Ut enim secundum vos interim loquar, si sub mala iste consuetudine gemit, nondum, sicut dicitis, sub Christi gratia constitutus, habet iste, an non
Abbreviated transcription (Latin):
iusticie: & istis in qua nati sunt carnem
non obfuisse peccati: Quis nͥ uos. hoc
dicere audebit:: Maioris uͦ etatis hoĩes.
quando audiunt uel legt̃ unũquẽq re¬
cepturum scđm ea quȩ ꝑ corpus gessit.¬

Expanded text:
justitiae, et istis in qua nati sunt, carnem justitiae, et istis in qua nati sunt, carnem non obfuisse peccati? Quis, nisi vos, hoc dicere audebit? Majoris vero aetatis homines quando audiunt vel legunt, unumquemque recepturum secundum ea qu
Abbreviated transcription (Latin):
reciꝑe unũquẽq ꝓpria corporis sicut
gessit siue bonũ suie malũ. nichil ds̃
iniuste iudicare doceat᷑: qui nulli impu
tur potuit & cauere. aug. Bene me cõ¬
mones. qͥd contrate dicã. Om̃s nos certe
sicut dicit apłs manifestari oportet
ante tribunal xp̃i: ut ferat unusqͥsq
scđ̃m ea quȩ forpus gessit siue bonum
siue malum. Nunquid abhac uniu̾sitate
paruulos separabis: Dic gͦ quid bomꝑ
corpus gesserint ꝓprio libero arbitrio.
ut recipiant regnum dĩ tam magnum
bonũ: aut quid mali egerint ꝓpria uo¬
luntate. qui paruuili ab alienabunt᷑ ab
hac uita dĩ. Qđ siut necesse est. fatearis
sine ullis oꝑib liberȩ uoluntatis que ge¬
rit quisq ꝑcorpꝰ. illos in corpus xp̃oui¬
uificari: cur ñ fateris istos inadam mori.
cum scias adam xꝑ̃o ẽ contrario eẽ formã
futuri. An clausis oculis os aꝑies. & di¬
ces illis in quo renati sunt sp̃m ꝑfuisse

Expanded text:
recipere unumquemque propria corporis, sicut recipere unumquemque propria corporis, sicut gessit, sive bonum, sive malum, nihil Deus injuste judicare doceatur, qui nulli imputtur, potuit et cavere. AUG. Bene me commones quid contra te dicam. Omnes nos certe, sicut dicit Apostolus, manifestari oportet ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum . Numquid ab hac universitate parvulos separabis? Dic ergo quid boni per corpus gesserint proprio libero arbitrio, ut recipiant regnum Dei tam magnum bonum: aut quid mali egerint propria voluntate, qui parvuli abalienabuntur ab hac vita Dei. Quod si, ut necesse est, fatearis sine ullis operibus liberae voluntatis, quae gerit quisque per corpus, illos in Christo vivificari; cur non fateris istos in Adam mori, cum scias Adam Christo e contrario esse formam futuri? An clausis oculis os aperies, et dices, illis in quo renati sunt, spiritum profuisse
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ioħs apłs. caritas ex dõ ẽ. Unde itẽ
dicit. Ecce qualem caritatẽ dedit nobis
pat̃: ut filii dĩ uocem & simꝰ. In hac cari¬
tate quȩ cordi humano spũ ñ littera dat᷑:
etiam potestas illa intelligit᷑ de qua idem
ipse in eugłio suo. dedit eis inquit pote¬
statem filios dei fieri hanc uos abhomi¬
nc eẽ dicitis homini ꝑliberum arbitriũ.
sp̃m habentes huniꝰ mundi. noneũ qͥ ex
dõ est: ꝓpt̃ qđ nescitis quȩ a dõ dona¬
ta sint nobis. Idõ nec pacẽ habetis cũ
eccłia de qua existis. nec caritatẽ quãdĩ
ẽẽ donũ negatis. nec fidẽ quia hereticiestiᷤ.
qm̃ pax fr̃ib & caritas cũ fide ñ abhuma¬
apłicum: & inũbis tuis agnosce te heret
adcultũ eiꝰ qͣualem exhibent miciati
mysteriis. liberum arbitrium idoneum
credimus: s diumȩ equitatis locupletẽ
testem libertatem arbitrii confictinur:
ut eo tempore quo tempore quo nos ma¬
nifestari oportet ante tribunal xp̃i. et

Expanded text:
apostolus, Charitas ex Deo est . Unde item dicit, Ecce qualem charitatem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur, et simus . In hac charitate, quae cordi humano, spiritu, non littera datur, etiam potestas illa intelligitur, de qua idem ipse in Evangelio suo, Dedit eis, inquit, potestatem filios Dei fieri . Hanc vos ab homine esse dicitis homini per liberum arbitrium, spiritum habentes hujus mundi, non eum qui ex Deo est; propter quod nescitis quae a Deo donata sint nobis . Ideo nec pacem habetis cum Ecclesia, de qua existis; nec charitatem, quam Dei esse donum negatis; nec fidem, quia haeretici estis: quoniam pax fratribus et charitas cum fide, non ab humaapostolicum, et in verbis tuis agnosce te haeretad cultum ejus, qualem exhibent initiati mysteriis, liberum arbitrium idoneum credimus: sed divinae aequitatis locupletem testem libertatem arbitrii confitemur, ut eo tempore quo nos manifestari oportet ante tribunal Christi, et
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit muenire: quamuis ut nec ydola
colerentur. nec ds̃ quiinotescebat mun¬
di ipsius conditor sꝑneret᷑: magistro gen¬
tium teste. docere potuerit ratio natura¬
lis. Non gͦ hoc qđ fingis aut nos aut qͥsꝗͣ
dicit prudentium: s affirmamꝰ ã dõ fieri
hominẽ liberi arbitrii. eũq innumeris
diuine gr̃e spetieb iuuari:. cui possibile
sit uel seruare dei mandata. uel trans¬
gredi & hoc est uͥ liberum arbitrium
eẽ defendimus: ut cum ds̃ tam multis
modis benignitatem suã asserat. ides t
p̃cipiendo benedicendo sc̃ĩficando cohet¬
cendo. ꝓuocando illuminando: unꝰqͥsq
eoꝵ qui iam ratione utit᷑ liberum ha¬
beat. uoluntatẽ dĩ uel seruare uł sꝑnere.
auoꝰ. Tiam multa dices quib nos ad

Expanded text:
potuerit invenire: quamvis ut nec idola potuerit invenire: quamvis ut nec idola colerentur, nec Deus qui innotescebat mundi ipsius conditor sperneretur, Magistro Gentium teste, docere potuerit ratio naturalis . Non ergo hoc quod fingis, aut nos aut quisquam dicit prudentium: sed affirmamus a Deo fieri hominem liberi arbitrii, eumque innumeris divinae gratiae speciebus juvari, cui possibile sit vel servare Dei mandata, vel transgredi. Et hoc est ubi liberum arbitrium esse defendimus, ut cum Deus tam multis modis benignitatem suam asserat, id est, praecipiendo, benedicendo, sanctificando, coercendo, provocando, illuminando, unusquisque eorum qui jam ratione utitur, liberum habeat, voluntatem Dei vel servare, vel spernere. AUG. Tam
Abbreviated transcription (Latin):
sine adiutorio dĩ. quȩ in hac sententia u̾¬
ba mea etiam ipse pauloante posuisti:
quãdiu possum mendoso potsꝰ codici
tribuo quam tͥ. Dic gͦ cȩtera. Iulianꝰ.
Qđ enim ais adcolendum recte dm̃ sine
ipsiꝰ adiutorio dici a nob̃ sufficere uni-¬
cuiq libertatẽ arbitrii: omnino m̃tiris.
Cumenim cultus dĩ multis intelligatur
modis. & incustodia mandatoꝵ & inexe¬
cratione uitioꝵ. & insimplicitate conu̾¬
sationis. & in ordine mysterioꝵ. & inꝓ
funditate dogmatum quȩ detrinitate
uel de resurrectione multisq aliis simili¬
b fides xp̃iana consequit᷑: qui fieri pot̃.
ut nos inconfuss dicamus. sine adiuto¬
rio dĩ liberum arbitriũ sufficiens ad eiꝰ
esse culcuram. cum legamꝰ in eugl̃io dicen¬
qui abscondisti hȩc asapientib & pruden¬
tib & reuelastiea paruulis. ita pat̃ qm̃ sic
fuit beneplacitum ante tẽ. Cumutiq ista
omĩa. tam quȩ doginatib quãq̃ my steri¬
is continentur. libertas arbitrii ꝑse non

Expanded text:
sine adjutorio Dei, » quae in hac sententia verba mea etiam ipse paulo ante posuisti; quamdiu possum, mendoso potius codici tribuo, quam tibi: dic ergo caetera. CVI. JUL. Quod enim ais, ad colendum recte Deum sine ipsius adjutorio, dici a nobis, sufficere unicuique libertatem arbitrii, omnino mentiris. Cum enim cultus Dei multis intelligatur modis, et in custodia mandatorum, et in exsecratione vitiorum, et in simplicitate conversationis, et in ordine mysteriorum, et in profunditate dogmatum, quae de Trinitate vel de resurrectione, multisque aliis similibus fides christiana consequitur: qui fieri potest, ut nos in confuso dicamus, sine adjutorio Dei liberum arbitrium sufficiens ad ejus esse culturam, cum legamus in Evangelio dicenqui abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis; ita, Pater, quoniam sic fuit beneplacitum ante te ? Cum utique ista omnia, tam quae dogmatibus, quam quae mysteriis continentur, libertas arbitrii per se non
Abbreviated transcription (Latin):
ream. dicit seruilicer detineri. Axper
hoc. & de ipso lib̃atore multum ab eo
nr̃a diu̾sa sententia ẽ. Manicheus
enim dicit opuscẽ lib̾atore uc a nob̃
naturam separet alienam: nos autem
ut sanet & iuiuificet nr̃ãm. Tu ergo
adiutorem manichei de ñ eẽ ostende si
potes: qui miserias hominũ. cũ quibus
eos nasci qm̃ sine dubio sentit. sine du¬
bio ẽ sentit genus humanũ. Nolens
tribuere peccato uiciate naturȩ nr̃ȩ. facis
ut eas ille ꝑmixte nob̃ naturȩ tribuat
gis liberum &e non liberum. id est liberũ
& captiuũ. illi quidem rei dequa agit᷑.
conuenire non possunt. Tibi uͦ stultici¬
am singłarem. impudentiam nouam.
impiecatem ueterem. messe testantur
auoꝰ. Liberos dicimus ad facienda oꝑa
pietatis. cos quib dicit apłs: nunc aũt
lib̾ati apeccato. serui autem factidĩ: Ha¬
betis fructum ur̃m in scĩficatione. finẽ
uero uitam ȩternam. Hunc in sc̃ificati¬
one fructum. qui fructus ꝓculdubio

Expanded text:
ream dicit serviliter detineri. Ac per ream dicit serviliter detineri. Ac per hoc, et de ipso liberatore multum ab eo nostra diversa sententia est. Manichaeus enim dicit opus esse liberatore, ut a nobis naturam separet alienam: nos autem, ut sanet et vivificet nostram. Tu ergo adjutorem Manichaei te non esse ostende, si potes, qui miserias hominum, cum quibus eos nasci, quoniam sine dubio sentit, sine dubio consentit genus humanum, nolens tribuere peccato vitiatae naturae nostrae, facis ut eas ille permixtae nobis naturae tribuat gis, liberum et non liberum, id est liberum et captivum, illi quidem rei de qua agitur, convenire non possunt: tibi vero stultitiam singularem, impudentiam novam, impietatem veterem inesse testantur. AUG. Liberos dicimus ad facienda opera pietatis eos, quibus dicit Apostolus, Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetivero vitam aeternam. » Hunc in sanctificationem fructum, qui fructus procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
non est. augꝰ. Alia c̃ remissio peccatorum.
in eis quȩ masa facta sunt. alia caricas qͣ
facit liberum ad ca quȩ bona facienda
sunt: utroq modo liberat xp̃s: quia et
iniquitatem ignoscendo aufert et in-¬
spirando tribiit caritatem. Iulianꝰ. Tu
utrum uis hic simplicit̃ confitere. et
cauillari desine: aut dic nob̃ cum libũ
cẽ arbitrium. & remoue destimonium.
quod suo tempore congrue platum ẽ
Aut sicut in his libris quos nunc ꝑ aly¬
pium adbonifacium misisti. dic cap¬
tiuum eẽ arbicrium. qđ nos liberum
dicimus: & desine te negare manichȩũ.
aug. Manicheus immutabilem sub¬
stantiam mali. naturȩ dĩ sui miscet in¬
sanus: & eandem naturam dĩ potius
corruptibilem facit: & sub aliena nat᷑a
uult ẽẽ captiuam. fides autem catho¬
lica. bonam s tam̃ mutabilem creaturã.
indeterius uoluntate mutatã: ac ꝑhoc
deprauata sua uiciataq natura non
abaliena substantia. s sub peccato suo

Expanded text:
non est. AUG. Alia est remissio peccatorum, non est. AUG. Alia est remissio peccatorum, in eis quae male facta sunt; alia charitas, quae facit liberum ad ea quae bona facienda sunt. Utroque modo liberat Christus; quia et iniquitatem ignoscendo aufert, et inspirando tribuit charitatem. LXXXV. JUL. Tu utrumvis hic simpliciter confitere, et cavillari desine: aut dic nobiscum liberum esse arbitrium: et remove testimonium, quod suo tempore congrue prolatum est; aut, sicut in his libris, quos nunc per Alypium ad Bonifacium misisti, dic captivum esse arbitrium, quod nos liberum dicimus, et desine te negare Manichaeum. AUG. Manichaeus immutabilem substantiam mali naturae Dei sui miscet insanus, et eamdem naturam Dei potius corruptibilem facit, et sub aliena natura vult esse captivam: fides autem catholica, bonam, sed tamen mutabilem, creaturam in deterius voluntate mutatam; ac per hoc, depravata sua vitiataque natura, non sub aliena substantia, sed sub peccato suo
Abbreviated transcription (Latin):
nobis. Iuł. Si gͦ ẽ ut ratio ꝓdidit arbi¬
trii libtas ꝓpulsatrix necessitatũ. ut
nemo sit uelbonus uel malus. cui ñ sit
liberum. eẽ contrarium: quẽ ad modũ
tu aut confessus es liberum arbitrium.
usurus talitestimonio qđ captiuis con-¬
uenit. Aut tale testimoniĩ subdidisti.
post quam liberum fueras confessus
arbitrium: Ais enĩ. ñ negamꝰ arbitͥ¬
um liberum:. s siuos filius lib̃auerit
ait ueritas. tunc uere liberi eritis. Ma¬
nifestum est. xp̃m in illo loco ad capti¬
uam conscientiam u̾ba fccisse. quã liberam
non eẽ ꝓdebat: s. obnoxiam ei ultioni quȩ
condempnat peccata libera uoluntate
commissa: quam sententiam tumale in¬
telligens. idest non incelligens. aut forte
intelligens. & huc natura sua repugnan¬
tem trahens. in eo posiunsti loco: uͥ atuis
sermonib. tota sui ꝓprietate discordat.
Ut enim ipsa u̾ba iungamꝰ : quod libe¬
ratur. captiuum est. Qđ captiuũ̃ est.
liberum ñ est. Quod liberũ ẽ captiuum

Expanded text:
IV. JUL. Si ergo est, ut ratio prodidit, arbitrii libertas propulsatrix necessitatum, ut nemo sit vel bonus vel malus, cui non sit liberum esse contrarium; quemadmodum tu aut confessus es liberum arbitrium, usurus tali testimonio quod captivis convenit, aut tale testimonium subdidisti, postquam liberum fueras confessus arbitrium? Ais enim: « Non negamus arbitrium liberum; sed, Si vos Filius liberaverit, ait Veritas, tunc vere liberi eritis. » Manifestum est Christum in illo loco ad capticonscientiam verba fecisse; quam liberam non esse prodebat; sed obnoxiam ei ultioni, quae condemnat peccata, libera voluntate commissa. Quam sententiam tu male intelligens, id est, non intelligens, aut forte in te intelligens, et huc natura sua repugnante trahens, in eo posuisti loco, ubi a tuis sermonibus tota sui proprietate discordat. Ut enim ipsa verba jungamus: Quod liberatur, captivum est: quod captivum est, liberum non est: quod liberum est, captivum
Abbreviated transcription (Latin):
talium cõmotionẽ. baptismũ dicamus
eẽ ꝓuisum: s illud qđ uos noua & here¬
tica ꝑu̾sitate subu̾tere conamin Di¬
cimus: idõ diuinitus eẽ ꝓuisum sede
spiritalis natiuitatis auxilium. quã
antiꝗ̃ prima natiuitate contagium.
Ecce u̾bis usus sum poeni ep̃i cypͥani.
contra quem tu etiã martyrem latras:
cum ȩccłiȩ fundatissimam fidem. ꝓqͣ
eccłia fusus ẽ eiꝰ sanguis. oppugnas.
Sicut enim paulus apłs dixit. ꝑunũ
hominẽ peccatum intrauit in mundũ.
& ꝑpeccatum mors. & ita in om̃s homines

Expanded text:
talium commotionem Baptismum dicamustalium commotionem Baptismum dicamusus: sed illud quod vos nova et haeretica perversitate subvertere conamini, dicimus, ideo divinitus esse provisum secundae spiritualis nativitatis auxilium, quam antiquae prima nativitate contagium . Ecce verbis usus sum Poeni episcopi Cypriani, contra quem tu etiam martyrem latras, cum Ecclesiae fundatissimam fidem, pro qua Ecclesia fusus est ejus sanguis, oppugnas. Sicut enim Paulus apostolus dixit, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur: denecessitatib meis erue me.
Donat aũt duob modis: & p̃teritam
dimittendo iniquitatemꝰ & opitulando.
ne intremus intemptationẽ. Unꝰqͥsq
uero temptatur a concupiscentia sua
abstractus & illectus: quȩ suscepta tua
tam tͥ grata ẽ. ut cum ab illa incon¬
sensionem quisq non trahitur. ipsã
putes cẽ laudandam. Quasi malũ
ñ sit res que impellit in malum. si ñ
ei cedat s resistat ille qui impellitur:
quamus du etiam si ei consentiatur.
illum qui cecidit non ipsam quȩ impu-¬
lit. illum qui attractus ẽ ñ ipsam que
attraxit. illum qui illectus est ñ ipsã
quȩ illexit. magno uaniloquio con¬
tendas cẽ culpandum: quia scilicet
ut diffinis male ususẽ bono: habes qͥ¬
ppe tam malum sp̃m: ut concupiscen¬
tia bonat uideat᷑. quacaro concupiscit
adũsus sp̃m s elegant̃ te existimas ir¬
risisse debaptisino sententiã nr̃am: m̃¬
dacissime affirmans. qđ ꝓpt̃ solã geni¬

Expanded text:
dicitur, De necessitatibus meis erue me . dicitur, De necessitatibus meis erue me . Donat autem duobus modis: et praeteritam dimittendo iniquitatem, et opitulando ne intremus in tentationem. Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Quae suscepta tua tam tibi grata est, ut cum ab illa in consensionem quisque non trahitur, ipsam putes esse laudandam; quasi malum non sit res quae impellit in malum, si non ei cedat, sed resistat ille qui impellitur. Quamvis tu, etiamsi ei consentiatur, illum qui cecidit, non ipsam quae impulit; illum qui attractus est, non ipsam quae attraxit; illum qui illectus est, non ipsam quae illexit; magno vaniloquio contendas esse culpandum: quia scilicet, ut definis, male usus est bono: habes quippe tam malum spiritum, ut concupiscentia bona tibi videatur, qua caro concupiscit adversus spiritum. Sed eleganter te existimas irrisisse de Baptismo sententiam nostram, mendacissime affirmans quod propter solam geni
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatis a sylo collocatos. ñ potest
malȩ conuincere uoluntatis: Pquȩ
omĩa. suꝑuacuũ dep̃hendit᷑. Uerum
nicatur: ꝑ quod rea uoluntas comuncit᷑
peccatoris: quȩ potuit utiq tambonũ
uelle. quam malum uoluit. Totum gͦ
figmentum necessitatis euanuit: Ac ꝑhoc.
nullum ẽ de naturȩ conditione pecca¬
tumꝰ s. lib̾um arbitrium in natura ho¬
minũ ꝑseuerat: qđ ut tu cum
manicheis negas. ita nos cum
apłis & om̃ib catholicis confitemur.
auga̾nꝰ. Necesse ẽ ut peccet: a quo ignorat᷑
iusticia. Nũquid idõ cum iusticiam
cognouerit. non sunt ei remittenda pec¬
cata: que ignorantie necessitate com¬
misit.Aut quia iam cognoui quem¬
admodum uiuere debeat. de seipso ei
p̃sumendum ẽ ut iuste iuuat: ñ de illo
cui dicimus. ne nos inferas intemptati¬
onem:: Non est igitur impunitatis
securitas: in necessitate peceandi. Sed
ut ñ obsit ista necessitas. donat illecui

Expanded text:
necessitatis asylo collocatos non potest necessitatis asylo collocatos non potest malae convincere voluntatis: per quae omnia supervacuum deprehenditur. Verum neatur, per quod rea voluntas convincitur peccatoris, quae potuit utique tam bonum velle, quam malum voluit. Totum ergo figmentum necessitatis evanuit: ac per hoc, nullum est de naturae conditione peccatum; sed liberum arbitrium in natura hominum perseverat: quod ut tu cum Manichaeis negas, ita nos cum Apostolis et omnibus Catholicis confitemur. AUG. Necesse est ut peccet, a quo ignoratur justitia: numquid ideo cum justitiam cognoverit, non sunt ei remittenda peccata, quae ignorantiae necessitate commisit? Aut quia jam cognovit quemadmodum vivere debeat, de se ipso ei praesumendum est ut juste vivat, non de illo cui dicitur, Ne nos inferas in tentationem? Non est igitur impunitatis securitas in necessitate peccandi: sed ut non obsit ista necessitas, donat ille cui
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum nec inmoribus inueniri: S
qđ ñ uultis audire. Apeccatis om̃ibus
siue originalib. Nue moralibus. uel gqͦ
rati sumꝰ. & a quo didicimꝰ orando di¬
cere. ñ solũ dimitte nob̃ debita nr̃a. idz
quia peccauimus : uerum etiam ne nos
inferas intemptationẽ. idest ne peccemꝰ
ulian Uerum consignata hac disputa¬
tionis summna prudentis animo lecto¬
ris. excutiamus quid baptismatuum.
qd ꝓpt̃ solam genitalium cõmotionẽ
dicis fuisse ꝓuisum. crediti sibi mune¬
ris exequatur: ꝓficetur se apeccatis ho¬
mines expiare. S cum apud iusticiã
causa agitur uoluntatis: ñ ꝑnuntiat᷑
rea que aliud uelle non potuit. E ua¬
nescente aut̃ inuidia reatus. etiã pom¬
pa indulgentis euanuit: Quia non
potest ignoscere. quod iure ñ potest
imputare. Ac ꝑhoc ꝓmissionis suȩ
frustratur affectibus. qm̃ nec inuenit
crimina quoꝵ remissione laudetur.
nec habet huiꝰ beneficii debitores. quo
peccatoꝵ uincla soluunt᷑. Quia in

Expanded text:
ri? Sed quod non vultis, audite. A peccatis omnibus sive originalibus, sive moralibus, vel quae rati sumus, et a quo didicimus orando dicere, non solum, Dimitte nobis debita nostra, id est, quia peccavimus; verum etiam, Ne nos inferas in tentationem, id est, ne peccemus. CVI. JUL. Verum consignata hac disputationis summa prudentis animo lectoris, excutiamus quid Baptisma tuum, quod propter solam genitalium commotionem dicis fuisse provisum, crediti sibi muneris exsequatur. Profitetur se a peccatis homines expiare: sed cum apud justitiam causa agitur voluntatis, non pronuntiatur rea, quae aliud velle non potuit. Evanescente autem invidia reatus, etiam pompa indulgentis evanuit: quia non potest ignoscere, quod jure non potest imputare. Ac per hoc, promissionis suae frustratur effectibus: quoniam nec invenit crimina, quorum remissione laudetur; nec habet hujus beneficii debitores, quo peccatorum vincla solvantur: quia in
Abbreviated transcription (Latin):
tatis urgebat. Cur gͦ ñ creditis. tantũ
saltẽ ualuisse illud primi hominis
ineffabilit grande peccatũ. ut eo uitia¬
retur humana natura uniu̾s a: qͣntũ
ualet nunc in homine uno scda na¬
tura: Sic enim a doctis appellati con¬
suetudinẽ. nos cõmemorandos putasti.
Cum igit᷑ & illa faceamur in hominib
ẽc̃ peccata. que cõmittunt᷑ ñ necessitate
s uoluntate. quȩ tantum modo peccata
sunt. unde abeis liberum est abstinere.
& peccatis de ignorantie uel affectionũ
necessitate uenientib. quȩ iam ñsolũ
peccata uerumetiam penȩ sunt pec¬
catoꝵ. plenum sit genus huma

Expanded text:
tatis urgebat. Cur ergo non creditis tantum tatis urgebat. Cur ergo non creditis tantum saltem valuisse illud primi hominis ineffabiliter grande peccatum, ut eo vitiaretur humana natura universa, quantum valet nunc in homine uno secunda natura? sic enim a doctis appellari consuetudinem nos commemorandos putasti . Cum igitur et illa fateamur in hominibus esse peccata, quae committuntur, non necessitate, sed voluntate, quae tantummodo peccata sunt, unde ab eis liberum est abstinere; et peccatis de ignorantiae vel affectionum necessitate venientibus, quae jam non solum peccata, verum etiam poenae sunt pecc
Abbreviated transcription (Latin):
lusiob. Signasti peccata mea insaccu¬
lo: & ad notasti siquid inuitus cõmisi.
Tu qͦq ipse in libro nouissimo tuo. eoꝵ
quos contra unum meum quatuor e¬
didisti. ex affectionib atq passio. bus
animidicis euenire hominib affectio¬
nalem qualitatem: atq ita inherescẽ.
ut aut magnis molitionib aut nullis
separet̃ omino. Quisquis gͦ ea timidi¬
tate peccauerit. quȩ abillo ñ potest se¬
parari: quid aliud quam necessitate pec¬
cabit. S uos ista peccata. ex illis uenire
peccatis quȩ nulla necessitate cõmissa
sunt. in illo saltem conceditis qui dicit:
qđ nolo malum hoc ago. Qui emm
ut istã patiatur necessitatem. ñ nisi pec¬
candi consuetudine p̃mit᷑. ꝓculdubio
prius cum peccaret. ñdum necessitate
consuetudinis premebatur. Ac ꝑhoc
etiam scđm uos. peccandi necessitas
unde abstinere liberum non est. illius
peccati pęna ẽ: a quo abstinere lib̾ũ
fuit: quando nullum pondus necessi¬

Expanded text:
lus Job, Signasti peccata mea in sacculus Job, Signasti peccata mea in sacculo, et annotasti si quid invitus commisi . Tu quoque ipse in libro novissimo tuo eorum, quos contra unum meum quatuor edidisti, ex affectionibus atque passionibus animi dicis « evenire hominibus affectionalem qualitatem atque ita inhaerescere, ut aut magnis molitionibus, aut nullis separetur omnino » . Quisquis ergo ea timiditate peccaverit, quae ab illo non potest separari, quid aliud quam necessitate peccabit? Sed vos ista peccata ex illis venire peccatis, quae nulla necessitate commissa sunt, in illo saltem conceditis, qui dicit, Quod nolo malum, hoc ago. Qui enim, ut istam patiatur necessitatem, non nisi peccandi consuetudine premitur; procul dubio priusquam peccaret, nondum necessitate consuetudinis premebatur. Ac per hoc, etiam secundum vos, peccandi necessitas unde abstinere liberum non est, illius peccati poena est, a quo abstinere liberum fuit, quando nullum pondus necessi
Abbreviated transcription (Latin):
nullam putas eẽ peccandi: uel eam ñ
intelligis illius peccati ẽẽ pęnam. qđ
nulla necessitate cõmissum ẽ. Si enim
necessitas nulla peccandi est. ut ommit¬
tam uim mali eius qđ originaliter tͣ¬
hitur. Hoc enim nullũ eẽ uos uultis:
quid patiebatur quȩso. quiscđm ur̃m
sensum. tanta mole malȩ consuetudi-¬
nis p̃mebatur ut diceret. Non quod
uolo facio bonum. s qđ nolo malum
hoc ago:: Deinde cogitare te existimo:
quid appetendũ qͥd uitandum sit in
agenda uita. quando labore discatur. Qui
autem hoc nesciunt:. ipsa bom appetendi
maliq uitandi ignorantia. patiuntur
peccandi necessitatem. Necesse est enim
ut peccet: qui nesciendo qͥd facere debeat.
qđ non debet facit. De quo genere ma¬
loꝵ ds̃ rogatur. uͥ dicitur. Delicta iu¬
uentutis & ignorantiȩ mȩe ne memuniis
Qđ genus delictorum si non imputaret
ds̃ iustus: non ea sibi dimuti posceret
homo fidelis. Unde dicit & dĩ famus¬

Expanded text:
nullam putas esse peccandi, vel eam non nullam putas esse peccandi, vel eam non intelligis illius peccati esse poenam, quod nulla necessitate commissum est. Si enim necessitas nulla peccandi est ut omittam vim mali ejus quod originaliter trahitur; hoc enim nullum esse vos vultis, quid patiebatur, quaeso, qui secundum vestrum sensum, tanta mole malae consuetudinis premebatur, ut diceret, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago ? Deinde cogitare te existimo, quid appetendum, quid vitandum sit in agenda vita, quanto labore discatur. Qui autem hoc nesciunt, ipsa boni appetendi malique vitandi ignorantia patiuntur peccandi necessitatem. Necesse est enim ut peccet, qui nesciendo quid facere debeat, quod non debet facit. De quo genere malorum Deus rogatur, ubi dicitur, Delicta juventutis et ignorantiae meae ne memineris . Quod genus delictorum si non imputaret Deus justus, non ea sibi dimitti posceret homo fidelis. Unde dicit et Dei famu
Abbreviated transcription (Latin):
stinere: nullũ peccatũ in reb penitus
inuenitur. augꝰ. Ista diffinitio peccati
eius ẽ qđ peccatum tantũmodo est.
ñ qdđ etiã pena peccati. qua periit liber¬
tas non peccandi: a quo malo ñ libe-¬
rat nisi ille. cui ñ tancũ dicimꝰ dimit¬
te nob̃ debita nr̃a: uerũ etiam. ne nos
inferas intemptationẽ. s lib̃a nos a ma
lo. Iuł. Nam sinon imputat iusticia
nisi undeliberum ẽ abstinere. & ante
baptisma necessitas mali est: qm̃ uolũ¬
tas sicut dixisti ad faciendũ bonum
nonẽ liba. ꝑquie hoc aliud agere non
potest nisi malum: ab infamia mali
ipsam quam patit᷑ necessitate defendit᷑:
malum. nͥ a quo liberum est abstinere.
Post baptisma aũt necessitas boni est:
nullum utiq potest ẽẽ peccatum. Uide
igit᷑ quam illud quod ẽẽ peccatũ ratio
demonstrat. inueniri nequeat in semini-¬
bus: qnͣdo scđm diffinitiones tuas. iã
nec inmorib inuenitur. augͥtinꝰ.
Multum erras. qui uel necessitatem

Expanded text:
us invenitur. AUG. Ista definitio peccati ejus est, quod peccatum tantummodo est, non quod etiam poena peccati, qua periit libertas non peccandi: a quo malo non liberat, nisi ille, cui non tantum dicimus, Dimitte nobis debita nostra; verum etiam, Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo . CV. JUL. Nam si non imputat justitia, nisi unde liberum est abstinere; et ante Baptisma necessitas mali est, quoniam voluntas, sicut dixisti, ad faciendum bonum non est libera, perque hoc aliud agere non potest nisi malum: ab infamia mali ipsa quam patitur necessitate defenditur;malum, nisi a quo liberum est abstinere. Post Baptisma autem, si necessitas boni est, nullum utique potest esse peccatum. Vide igitur quam illud quod esse peccatum ratio demonstrat, inveniri nequeat in seminibus, quando secundum definitiones tuas jam nec in moribus invenitur. AUG. Multum erras, qui vel necessitatem
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus. sine cõmixtione corporis nu¬
ptias in paradiso eẽ potuisset sinemo pec¬
casset.S non ibi eẽt malum: quo nũc
bene utitur pudicitia coniugalis. Ilud
aut̃ malum. ẽ ãuulnere. qđ diabolica in¬
flixit astutia. Hinc rea tenetur ꝓpago
mortalium. Hinc ẽ qui nascitur sub pͥn¬
cipe pcecatoꝵ. donec renascat᷑ inxp̃o
qui nullum habuit om̃ino peccatum:
a quo solo uinculum soluit᷑ mortis:
quia solus fuit liber inmortuis. Iulianꝰ
Dici̾t trahi naturalȩ conditione pecca¬
tum: qui uis hoc malum auoluntate
primi hominis accidisse. Differo hic
responsionẽ: qua conuincenduses qd
sinc uerecundia mentiaris. S quod ad
p̃sentem locum spectat colligo et sapi¬
ẽtiȩ ratiocinandi credo: qđ naturam ui¬
delicet diabolicam. sine ambiguitate
qđ homo a diabolo possidetur. in re¬
fucabilit̃ diaboliẽ. ꝑ qđ dĩ imaginem
sibi potuit usndicare. Inmo nec mia¬
go dĩ est: que ꝑexortum suum in re¬

Expanded text:
dicimus, sine commixtione corporis nudicimus, sine commixtione corporis nuptias in paradiso esse potuisse, si nemo peccasset? Sed non ibi esset malum, quo nunc bene utitur pudicitia conjugalis. Illud autem malum est a vulnere, quod diabolica inflixit astutia. Hinc rea tenetur propago mortalium: hinc est qui nascitur sub principe peccatorum, donec renascatur in Christo, qui nullum habuit omnino peccatum; a quo solo vinculum solvitur mortis, quia solus fuit liber in mortuis. LXIII. JUL. Dicis trahi naturae conditione peccatum, qui vis hoc malum a voluntate primi hominis accidisse. Differo hic responsionem, qua convincendus es quod sine verecundia mentiaris. Sed quod ad praesentem locum spectat, colligo, et sapientiae ratiocinanti credo, quod naturam videlicet diabolicam sine ambiguitate opter quod homo a diabolo possidetur; irrefutabiliter diaboli est, per quod Dei imaginem sibi potuit vindicare. Imo nec imago Dei est, quae per exortum suum in re
Abbreviated transcription (Latin):
onis. Iulianꝰ Originale autem peccatũ
si generatione primȩ natiuitatis attra¬
hitur. nuptias quidem adõ institutas
dampnare potest: cȩterum auferri a par¬
uulis non pocest: Qm̃ qđ innascitur.
usq ad finem eiꝰ. cui ãprincipiorum
causis inheserit ꝑseuerat. aub. Nec
nuptias dampnat. quia ñ ipsȩ sunt
causa eiꝰ. & aufertur ab om ĩpotente
illo. qui & homo nasci potuit sine il¬
lo. Itilianꝰ. Nullam itaq nistibi calũp¬
niam cõmouemꝰ. quasi dampnes nup¬
tias: & quasi hominẽ qui ex illis nasci¬
tur opus diaboli ẽẽ dicas: nec infide¬
liter hoc obicimus: nec imꝑite colli¬
gimus:S qui sit consequentium sen¬
tentiarum effectus. sollicite & simpli¬
cit̃ intuemur. Nũquam sunt eium
sine commixtione. nuptiȩ corporales
Tudicis. quicũq ex illa cõmixtione
nascunt᷑. addiabolum ꝑtinere:dubio
ꝓcul ꝓnuntias. nuptias adius de¬
monis ꝑtinere.auounquid nos

Expanded text:
onis. LXI. JUL. Originale autem peccatum onis. LXI. JUL. Originale autem peccatum si generatione primae nativitatis attrahitur, nuptias quidem a Deo institutas damnare potest, caeterum auferri a parvulis non potest: quoniam quod innascitur, usque ad finem ejus, cui a principiorum causis inhaeserit, perseverat. AUG. Nec nuptias damnat, quia non ipsae sunt causa ejus; et aufertur ab Omnipotente illo, qui et homo nasci potuit sine illo. LXII. JUL. Nullam itaque tibi calumniam commovemus, quasi damnes nuptias, et quasi hominem, qui ex illis nascitur, opus diaboli esse dicas; nec infideliter hoc objicimus, nec imperite colligimus: sed qui sit consequentium sententiarum effectus, sollicite et simpliciter intuemur. Nunquam sunt enim sine commixtione nuptiae corporales. Tu dicis, quicumque ex illa commixtione nascuntur, ad diabolum pertinere: dubio procul pronuntias nuptias ad jus daemonis pertinere. AUG. Numquid nos
Abbreviated transcription (Latin):
secro: & redi. Hidere tͥ expedit: non in¬
uidere. Redire cupimus: ñ perire. Tulianus
Nichil est peccati in homine. si nichil
ẽ ꝓp̾ȩ uoluntatis uel assensionis. Hoc
mͥho̾iũ genꝰ qd̾ uel leuit sapit: sine dubita¬
tiõe consentit. Tu aut̃ concedis nicħ fuisse
inparuulis ꝓprie uoluntatis. Nonego s
ratio concludit: nichil igitur meis esse
peccati. Nequaquã gͦ propt̃ hoc adec¬
cłiam defert᷑ ut ĩfam̃t᷑. ĩmo ut ĩfanĩt dm̃. s de¬
feruntur ut laudent dm̃.quẽ & bonoꝵ
naturalium. & donoꝵ spiritalium pro¬
testantur auctorem. auoꝰ. Non infa¬
mant᷑. cum exsufflantur.s eruuntur
de potestate tenebrarum. Nec infamãt
dm̃.s quo creatore natisunt. hoc indi¬
gent saluatore: & idõ renascendo exadã
transferuntur ad xp̃m. Ubi aũt dixisti.
nichilest peccati in homine. sinichil
ẽ ꝓpͥe uoluntatis uel assensionis: plemꝰ
uerum diceres. si adderes. uel contagi¬

Expanded text:
secro, et redi. Videre tibi expedit, non insecro, et redi. Videre tibi expedit, non invidere: redire cupimus, non perire. LX. JUL. Nihil est peccati in homine, si nihil est propriae voluntatis, vel assensionis: hoc mihi hominum genus, quod vel leviter sapit, sine dubitatione consentit. Tu autem concedis nihil fuisse in parvulis propriae voluntatis: non ego, sed ratio concludit, nihil igitur in eis esse peccati. Nequaquam ergo propter hoc ad Ecclesiam deferuntur, ut infamentur, imo ut infament Deum: sed deferuntur, ut laudent Deum, quem et bonorum naturalium et donorum spiritualium protestantur auctorem. AUG. Non infamantur, cum exsufflantur; sed eruuntur de potestate tenebrarum: nec infamant Deum, sed quo creatore nati sunt, hoc indigent salvatore: et ideo renascendo, ex Adam transferuntur ad Christum. Ubi autem dixisti, « Nihil est peccati in homine, si nihil est propriae voluntatis, vel assensionis: » plenius verum diceres, si adderes, Vel contagi
Abbreviated transcription (Latin):
caro dampnauit peccatum. qđ nascendo
non sensit: qđ moriendo crucifixit: ut in
carne nr̃a eẽt uistificatio ꝑ grãm. uerat
ante colluuio ꝑculpam. Hancͤgͦ fidem
antiquitus traditam dico atq fundatã:
turennuis. et cui relucteris ñ respicis. Nũ¬
quid huic.eamã diabolo dicere poteris
inspiratam. Nũquid iste manicheus
ẽ. Nunquid martion. faustus. adimantꝰ
Non utiq. s longe his dissimilis. longeq
contrarius: pelagius certe cdicat: quis
iste sit. Ille ille c̃.cuiꝰ fidem. & purissimũ
inscripturis sensum. ne inimicus qͥdẽ
ausus est rephendere. Quidest iulia¬
ne.ute uides. Illecuiꝰ ne in imicus qͥdẽ
rep̃hendere ausus est fidem. hanc habe¬
bat fidem: quam tuita rep̃hendis. ut eã
tribuas conciliis malignantiũ. Ecce ñ
ẽ eor. s est ambrosii: quia uera est.quia
sana est: quia ut dixi. antiquitus tradi¬
ta atq fundata ẽ. hecet meaẽ. Non
ego hanc mitaliam qđ uos gemere di¬
men tua non ẽ. Tugͦ ubies: Hi de ob¬

Expanded text:
caro damnavit peccatum, quod nascendo non sensit, quod moriendo crucifixit, ut in carne nostra esset justificatio per gratiam, ubi erat ante colluvio per culpam » . Hanc ergo fidem antiquitus traditam dico atque fundatam: tu renuis, et cui relucteris, non respicis. Numquid huic eam a diabolo dicere poteris inspiratam? Numquid iste Manichaeus est? numquid Marcion, Faustus, Adimantus? Non utique, sed longe his dissimilis, longeque contrarius. Pelagius certe dicat quis iste sit. Ille, ille est, cujus fidem, et purissimum in Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere. Quid est, Juliane? ubi te vides? Ille, cujus ne inimicus quidem reprehendere ausus est fidem, hanc habebat fidem, quam tu ita reprehendis, ut eam tribuas conciliis malignantium. Ecce non est eorum, sed est Ambrosii: quia vera est, quia sana est, quia, ut dixi, antiquitus tradita atque fundata est, haec et mea est. Non ego hanc in Italiam quod vos gemere dimen tua non est: tu ergo ubi es? Vide, ob
Abbreviated transcription (Latin):
uȩ his quidõ promutente. fętam fieri
uirginem non pocuisse contendt̃. Cũq.
ipsi totidem licet de seminib a dõ iusti¬
tutis. tam̃ int̾ueniente dĩ potentia in
uiscerib fingant᷑ maternis. ab stipo stu¬
dio affirmant. nequiuisse carnem si¬
ne ministerio uiri ex carne uirginis
sabricari. Tale est igitur quoduosõ
ꝑuicaces non putatis me id facere po¬
tuisse. ac mͥ de rei difficultate p̃scri-¬
bitis. cumuos ipsos manib meis c̃¬
stet effectos: quale si lutum figulosu-¬
o cum abeo tractatur diceret ñ habes
uas aliquod formabatur. Ita gͦ et uos
qui inquiritis quis filium uirgini
dedit si ne uiri semine: cognoscite
eundem eẽ qui uos fecit ex semine.
S iam qm̃ scripturis scĩs expositio ua¬
ria licet. utraq tam̃ pia & religiosa
concinuit. Primꝰ terminet᷑ liber: suo
tam̃ fine cõmonens. ut opifer nascen¬
tium ds̃ credat᷑. in nocentium tutor.
catholicoꝵ remunerator. manicheoꝵ

Expanded text:
Vae his qui, Deo promittente, fetam fieri Vae his qui, Deo promittente, fetam fieri virginem non potuisse contendunt: cumque ipsi totidem licet de seminibus a Deo institutis, tamen interveniente Dei potentia, in visceribus fingantur maternis, obstipo studio affirmant, nequivisse carnem sine ministerio viri ex carne virginis fabricari. Tale est igitur quod vos, o pervicaces, non putatis me id facere potuisse, ac mihi de rei difficultate praescribitis, cum vos ipsos manibus meis constet effectos; quale, si lutum figulo suo, cum ab eo tractatur, diceret, Non habes vas aliquod formabatur. Ita ergo et vos, qui inquiritis quis filium virgini dederit sine viri semine, cognoscite eumdem esse qui vos fecit ex semine. Sed jam quoniam Scripturis sanctis expositio varia licet, utraque tamen pia et religiosa concinuit, primus terminetur liber: suo tamen fine commonens, ut opifex nascentium Deus credatur, innocentium tutor, Catholicorum remunerator, Manichaeorumque
Abbreviated transcription (Latin):
natus est xꝑ̃c. Sicut gͦ exemplum est
uite. ut cum imitando iuste agamus.
ita est etiam exemplum gr̃ẽ. ut in cum
credendo inde nos fieri speremꝰ iustoᷤᷤ
ꝑsp̃m: unde factus est ipse. qͥ factus ẽ
nob sapientia a dõ & iusticia & scĩficatio
& redemptio: ut quem admodum scͥptũẽ.
qui głatur in dño glęcur. Quos cũq itaq
dente mortifero momordisti. hunc iustũ
intueantur. & sanabuntur. Hoc ẽ. inde
se credant acciꝑe iusticiam. unde xp̃o est
innata iusticia. E idõ non in suo arbitͥo.
nec in suo merito. s in dño glentur. Iulianꝰ
Ante terra aꝑit᷑ ingermen: quam oꝑa colen¬
tis semen accipiat. Qđ inpuerꝑio ur¬
ginis appbatur: quȩ munere matris
officium prcuenit. & exclusit uxoris.
Qđ gͦ in usu non erat. id facturumse ds̃
om̃ps pollicetur: & addit. pituidens
infidelium multitudinẽ. Ue qͥ contͣ¬
dicit factori suo. testa de samiis terre: idest.

Expanded text:
natus est Christus. Sicut ergo exemplum est natus est Christus. Sicut ergo exemplum est vitae, ut cum imitando juste agamus: ita est etiam exemplum gratiae, ut in eum credendo inde nos fieri speremus justos per ipsum, unde factus est ipse, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut, quemadmodum scriptum est, qui gloriatur, in Domino glorietur . Quoscumque itaque dente mortifero momordistis, hunc justum intueantur, et sanabuntur: hoc est, inde se credant accipere justitiam, unde Christo est innata justitia; et ideo non in suo arbitrio, nec in suo merito, sed in Domino glorientur. CXLI. JUL. Ante terra aperitur in germen, quam opera colentis semen accipiat: quod in puerperio virginis approbatur, quae munere matris officium praevenit et exclusit uxoris. Quod ergo in usu non erat, id facturum se Deus omnipotens pollicetur; et addit, praevidens infidelium multitudinem: Vae qui contradicit fictori
Abbreviated transcription (Latin):
neꝑirent: ita sunt admonendi qͥ ur̃is
disputationib uenenant᷑. ut xp̃m at¬
tendant: & in illiꝰ hominis mediatoris
iusticia grãm sine meritis uideant.: un-¬
de asẽ uri oris uirus excludant. Deni¬
q in u̾bis ꝓpħȩ etiam scđm recentem int̃¬
pretationẽ quam cõmemorasti. uͥ ciuidẽ
unde disputares nisi qđ ex uirgine natꝰ
ẽ: quia dictum est aꝑiatur terra. & ger¬
minet saluatorem. De iusticia uero eiꝰ
quȩ hic parit p̃nuntiata ẽ nichil dicere
posueris. uͥait rorate cȩli desuꝑ & nu¬
bes pluant iustum: aꝑiat᷑ terra et germi-¬
net saluatorem: & iusticia oriatur simul.
Dic in. quem iustum nubes pluerunt.
Quiex ip̃so uirginis utero cum iticia
natus ẽ Unde cumdictum cẽt. aꝑiat᷑
terra & germinet saluatorem: moxad¬
ditum est:. & iꝰticia oriat᷑ simul. Ac ꝑ
hoc. ea grã fiunt iusti homines qui re¬
nascuntur inxp̃o: qua grã iꝰtus homo

Expanded text:
ne perirent : ita sunt admonendi, qui vestris ne perirent : ita sunt admonendi, qui vestris disputationibus venenantur, ut Christum attendant, et in illius hominis mediatoris justitia gratiam sine meritis videant, unde a se vestri oris virus excludant. Denique in verbis Prophetae, etiam secundum recentem interpretationem quam commemorasti ubi evidentiunde disputares, nisi quod ex virgine natus est, quia dictum est, Aperiatur terra, et germinet, Salvatorem: de justitia vero ejus, quae hic pariter praenuntiata est, nihil dicere roposueris, ubi ait, Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul. Dic mihi quem justum nubes pluerunt, qui ex ipso virginis utero cum justitia natus est? Unde cum dictum esset, Aperiatur terra, et germinet Salvatorem; mox additum est, et justitia oriatur simul. Ac per hoc, ea gratia fiunt justi homines qui renascuntur in Christo, qua gratia justus homo
Abbreviated transcription (Latin):
simul: ego dñs creaui eum. Nȩ qui con¬
nibus ẽ: Quib u̾bis. & si scd̾m hystoriã
cyrus rex. scđm ꝓphetiam tam̃ in car¬
natio saluatoris exprimit᷑. qui qm̃ e
rat de uirgine nasciturus. iudõꝵ et
om̃ium fidelium obstinatio conuenit᷑.
ne sint signis fidelib ꝑduelles. Cum
enim p̃misisset aꝑiat᷑ terra & germinet
saluatorem: & iusticia oriat᷑ simuł ego
dñs inquit creaui cum. auo. Dic mi¬
chi quib oꝑibus hoc meruit homo
meruerit aude garrire. Aut si ñ audes:
tandem gr̃ãm sine meritis confitere. ñ
solum remutentẽ peccata homini. uerũ
ctiam in naturahumana iusticiã scõspũ
facientẽ. Non em̃ & homini xp̃o gratia
peccata dimisit: aut ñ eum grã talem
fecit. ut abinitio semꝑ eẽt bonꝰ. sicut
abinitio semꝑ dĩ filiꝰ: ꝓrsus sicut ad¬
monitisunt qui in heremo serpentum
mor sib letalit̃ uexabant᷑. ut illum qui
insigno exaltatus fuerat attenderent

Expanded text:
simul: ego Dominus creavi eum. Vae qui consimul: ego Dominus creavi eum. Vae qui connibus est ? Quibus verbis etsi secundum historiam Cyrus rex, secundum prophetiam tamen incarnatio Salvatoris exprimitur; qui quoniam erat de virgine nasciturus, Judaeorum et omnium infidelium obstinatio convenitur, ne sint signis fidelibus perduelles. Cum enim praemisisset, Aperiatur terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul. Ego Dominus, inquit, creavi eum. AUG. Dic mihi quibus operibus hoc meruit homo  meruerit, aude garrire: aut si non audes, tandem gratiam sine meritis confitere, non solum remittentem peccata homini, verum etiam in natura humana justitiam sancto Spiritu facientem. Non enim et homini Christo gratia peccata dimisit, aut non eum gratia talem fecit, ut ab initio semper esset bonus, sicut ab initio semper Dei Filius. Prorsus, sicut admoniti sunt, qui in eremo serpentum morsibus lethaliter vexabantur, ut illum qui in signo exaltatus fuerat, attenderent,
Abbreviated transcription (Latin):
intelligatis quanta equitate agam uo¬
biscum: possem musitationes urãs ꝓpo
testate despicere: ut sicut figulo figm̃tũ
suum dicere non potest quid fecisti: ita
etiam uob̃ silentii pondus imponerem
Tam̃ contra hec exempla ꝓuoco uos. ut
ꝑfiliis meis et filiabus idest ꝓuob̾. et
oꝑibus manuũ mearum. me int̾rogetis:
ce discatis totum me iuste. nec quicꝗͣ
fecisse crudeliter. augꝰ Quod uis dicis:
non quod dixit ysaias. Ille grãm loqͥtur:
contra quam tuloqueris. Iulian Eit apro
pħa gͦ & ab apło in exemploᷤ adductus ẽ
figuius: nichil aliud p̃biturus. quã cõ¬
parationis officium: Non tam̃ ut tam
uiles apud dm̃ eẽ hommes indicentur.
quam argilla ẽ infornace & orbe figu
Absolute hac expositione
quam p̃missimꝰ. admonemus scđ̃mint̃¬
pretationẽ recentem in eodem loco aliud
relucere. Rorate inquit cȩlidesuꝑ. et
nubes pluant iustum: aꝑiatur terra &
germinet saluatorem: & iusticia oriat᷑

Expanded text:
intelligatis quanta aequitate agam vointelligatis quanta aequitate agam vobiscum, possem mussitationes vestras pro potestate despicere, ut sicut figulo figmentum suum dicere non potest, Quid fecisti? ita etiam vobis silentii pondus imponerem: tamen contra haec exempla provoco vos, ut pro filiis meis et filiabus, id est, pro vobis et operibus manuum mearum me interrogetis, et discatis, totum me juste, nec quidquam unquam fecisse crudeliter. AUG. Quod vis dicis, non quod dixit Isaias: ille gratiam loquitur, contra quam tu loqueris. CXL. JUL. Et a Pro et ab Apostolo, in exemplum adductus est figulus, nihil aliud praebiturus, quam comparationis officium; non tamen ut tam viles apud Deum esse homines indicentur, quam argilla est in fornace et orbe figulorum. Absoluta hac expositione quam praemisimus, admonemus secundum interpretationem recentem in eodem loco aliud relucere. Rorate, inquit, coeli, desuper, et nubes pluant justum; aperiatur terra, et germinet Salvatorem, et justitia oriatur
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum caro factum ẽ. & ha. bita¬
uit in nobis. Ille igit᷑ qd dignatur uocat.
& quem uult religiosum facit.qͥ homi¬
nem quem uoluit unum. sine ullishu¬
mane uoluntatis p̃cedentib meritis.
mediacorem dei & hominum fecit. Iuł.
N hoc igitur loco hic sensus qͣntũ spe¬
ctat adystoriam continetur. ut deus
loquat᷑ ad popłm: quia nec odio uos
incaptiuitatẽ tradidi: nec nunc obliui¬
one iudicii de uinculis babilonie
captiuitatis exemi. S ego qͣntum in
me ẽ. paratus iugi uos beni uolentia
confouere: iusticiȩ meȩ tam̃ debui.
ut & delinquentes hostib traderem:
& recrearem libaremq uexatos. Sic̃
enĩ rusticandi gnarus. ñ semꝑ uno
imminet oꝑi. ut solis findat arua
dentalibus: s diu̾so genere uotiuȩ
fertilitati rura componit.: ita etiam
ego disputationũ uices uario: ut tũ pres¬
suris. tum consolationib. uoluntatẽ ur̃am
frugib possim aptare iustitiȩ. Deniq ut

Expanded text:
Verbum caro factum est, et habitaVerbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ille igitur quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit , qui hominem quem voluit, unum sine ullis humanae voluntatis praecedentibus meritis mediatorem Dei et hominum fecit. CXXXIX. JUL. In hoc igitur loco hic sensus, quantum spectat ad historiam, continetur, ut Deus loquatur ad populum: Quia nec odio vos in captivitatem tradidi, nec nunc oblivione judicii de vinculis Babylonicae captivitatis exemi; sed ego, quantum in me est, paratus jugi vos benevolentia confovere, justitiae meae tamen debui, ut et delinquentes hostibus traderem, et recrearem liberaremque vexatos. Sicut enim rusticandi gnarus non semper uno imminet operi, ut solis findat arva dentalibus; sed diverso genere votivae fertilitati rura componit: ita etiam ego dispensationum vices vario, ut tum pressuris, tum consolationibus voluntatem vestram frugibus possim aptare justitiae. Denique, ut