comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aute altare. & uade prius reconciliari
fr̃i tuo. et tc̃ ueniens offer munus tuũ.
fr̃ẽm si ita accidit cred̾e querendũ.
Ergo ad spũalia refugere cogim᷑ ut qͦd
dictum ẽ uade pͥus reconciliari fr̃i tuo.
sine absurditate possit intelligi. Nos su¬
mus templũ. altare ẽ fides interior. Cũ
gͦ i corde nr̃o dõ uolumꝰ offerre oratio¬
nem. si in aliqͦ lesimꝰ fr̃ẽm. ꝑgendũ est ñ
pedib corporis s motib animi ad recon¬
ciliationem. Si aũt presens sit. reuocandꝰ
ẽ in gr̃a postulando ueniam. si pͥus hoc

Expanded text:
ius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum. rem, si ita acciderit, credere quaerendum. Ergo ad spiritalia refugere cogimur, ut quod dictum est: « Vade prius reconciliari fratri tuo, » sine absurditate possit intelligi. Nos sumus templum, altare est fides interior. Cum ergo in corde nostro Domino volumus offerre orationem, si in aliquo laesimus fratrem, pergendum est non pedibus corporis, sed motibus animi ad reconciliationem. Si autem praesens sit, revocandus est in gratiam, postulando veniam, si prius hic
Abbreviated transcription (Latin):
te eius. & ita uoluntas ppłi in necessitatẽ
conu̾titur: sic homo priusquã peccet li-¬
berum ht̃ arbitrium. uirũ uelit eẽ sub
iugatur. ñ potest de potestate eius exire.
quia uoluntas ẽ conuersa in necessitatẽ.
Hoc ẽ qđ peccatores solent dicere. Uellemꝰ
ẽẽ scĩ.s. ñ possumus. Uerũ dicunt. s ñ
habent excusationẽ. quia pͥmũ potuer̃
ñ eẽ sub potestate diaboli. de quanͥ solus
ds̃ nemo potest eos criꝑe. Popło quidem
nationum ꝑfidię uinculis irretito. nemo
unquã homiũ sedit. id nullus doctor
frenum correctionis contulit. qͦ uł linguã
a malo cohibere. uł in uiam uitȩ cogerent᷑
ire. Sederet nanq illi hõ. idest ad utilitatẽ
eius requiesceret docendo. siquis rationa¬
bilis eius stulticiam depͥmendo corrigeret.
Unde ñ immerito duo discipłi. duo ordi¬
nes p̃dicatoꝵ intelligunt᷑ iudeis uidelicet
& gentib missoꝵ. Quidam uͦ istos duos in¬

Expanded text:
te ejus, et ita voluntas populi in necessitatem te ejus, et ita voluntas populi in necessitatem convertitur; sic homo priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit esse sub eccando, non potest de potestate ejus exire, quia voluntas est conversa in necessitatem. Hoc est quod peccatores solent dicere: Vellemus esse sancti, sed non possumus. Verum dicunt, sed non habent excusationem, quia primum potuerunt non esse sub potestate diaboli, de qua nisi solus Deus nemo potest eripere. Populo quidem nationum perfidiae vinculis irretito nemo unquam hominum sedit, id est nullus doctor frenum correctionis contulit, quo vel linguam a malo cohibere vel in viam vitae cogeretur ire. Sederet namque ille homo id est ad utilitatem ejus requiesceret docendo, si quis rationabilius ejus stultitiam reprimendo corrigeret. Unde non immerito duo discipuli, duo ordines praedicatorum intelliguntur, Judaeis videlicet et gentibus missorum. Quidam vero istos duos in
Abbreviated transcription (Latin):
fessionis portabat typum. quia do¬
mus buccş interp̃tatur. Pulchregͦ refert᷑
situs in monte oliueti. cũ sit olei natura
lucis ministra. & laboꝵ dolorũq solam̃.
quia confitentes peccata sua xp̃o adherent.
qui nos uncꝰtione sp̃uali. & scientiȩ luce
refouet. Ne aut̃ abscondetur ciuitas supͣ
montẽ hunc posita. mittit disciplos in
castellũ qd̾ contra eos ẽ. ut ꝑ illos totius
contrapositi orbis munitiones penetret.¬
dei st̃ & gentes. ꝓpt̾ quasdã similitu¬
dines. Est enm hoc animal ĩmundum.
& pre cet̾is ium̃tis stultũ. & infirmũ. &
ignobile. & oneriferũ. Sic fuer̃ homines
antexp̃m. Ligati etiam a diabolo erant.
nec sua uirtute euade poterant. Nã sicut
nauis fracto gub̃naculo illuc ducitur. quo
tempestas impellit: sic homo diuine gr̃ȩ
auxilio ꝑdito ꝑ peccatũ. ñ qd̃ uult agit.
s qd̾ diabolus. Et sicut pͥmum in potesta¬
te ppłi ẽ. facere sͥ regem quem uult. factũ
autẽ de regno repellere iam ñ ẽ in potesta¬

Expanded text:
fessionis portabat typum; quia domus buccae interpretatur. Pulchre ergo refertur situs in monte Oliveti, cum sit olei, natura lucis ministra, et laborum dolorumque solamen, quia confitentes peccata sua, Christo adhaerent, qui nos unctione spirituali et scientiae luce refovet. Ne autem absconderetur civitas supra montem hunc posita, mittit discipulos in castellum quod contra eos est, ut per eos totius contra positi orbis munitiones penetret.aei sunt et gentes, propter quasdam similitudines. Est enim hoc animal immundum, et prae caeteris jumentis stultum et infirmum et ignobile et oneriferum. Sic fuerunt homines ante Christum. Ligati etiam a diabolo erant, nec sua virtute evadere poterant. Nam, sicut navis fracto gubernaculo illuc ducitur quo tempestas impellit, sic homo divinae gratiae auxilio perdito per peccatum, non quod vult agit, sed quod diabolus. Et sicut primum in potestate populi est facere sibi regem quem vult, factum autem de regno repellere, jam non est in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
no in monte demorante. Hylanius¬
& ipsis cũ turba residentib. eoꝵ fi¬
des tepuerat. Am̃ quippedico uob̃. si ha-¬
bueritis fidẽ sicut granũ sinapio. dicctis
monti huic transi hinc & transibit. & n

Expanded text:
no in monte demorante et ipsis cum turba residentibus, eorum fides tepuerat. Amen quippe dico vobis, si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic: Transi hin
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ioris nr̃i hominis caput. uicioꝵ senti¬
nas ñ solum ad p̃sens exhaurit. s & in fu¬
turum ne recolligi ualeant p̃cauet. Mas̾.
ic gͦ lege. Si habueritis fidem efficacem
sicut granũ sinapis. dicetis monti. hoc
ẽ dicere poteritis suꝑbo diabolo. ut tran¬
seat de homine obsesso. & nichil incõmo¬
ditatis impossibile erit uob̃ ad curandũ.
In luca habet᷑ dicetis huic arbori moro.
eradicare & transplantare in mare. &
ructus mori in flore albet. formatus
rutilat. maturitate nigrescit. sic diabolus
flore anglicȩ nature & potestate ruti lan

Expanded text:
interioris nostri hominis caput, vitiorum sentiinterioris nostri hominis caput, vitiorum sentinas non solum ad praesens exhaurit, sed et in futurum, ne recolligi valeant, praecavet. Sic ergo lege: Si habueritis fidem efficacem sicut granum sinapis, dicetis monti, hoc est, dicere poteritis superbo diabolo, ut transeat de homine obsesso, et nihil incommoditatis impossibile erit vobis ad curandum. AMBROS. In Luca habetur, dicetis huic arbori moro, eradicare et transplantare in mare, et ructus mori in flore albet, formatus rutilat, maturitate nigrescit. Sic diabolus flore angelicae naturae et potestate rutilan
Abbreviated transcription (Latin):
oratione sanant᷑ pestes m̃tis. Sic gͦ grau¬
or diaboli ꝓt̾uitas suꝑatur. sic quoq ira
dm̃ cũ in ultionẽ nr̃oꝵ scelerũ fuerit ac¬
censa. tanquã singulari remedio placat᷑.
habuero ita ut montes transferam.
magna ẽ fides q̃ grano sẏnapis cõparatur.
ñ parua ut quidã putant. Montis trans¬
latio ñ eius significatur quẽ ocłis carnis
aspicimꝰ. s illius qui a dño translatꝰ fuerat
ex limatico. Unde stulti st̃ dicentes apłos
ne paruã fidẽ habuisse. quia montes nul¬
lus eorum transtulit. Beda.¬
ranũ sinapis tritũ & cribratũ. tepi¬
de pingui mulsȩ admixtũ. sueuinꝰ contra
solẽ uł in balneo gargarizes. om̃em noxi¬
um humorẽ de capite purgat. ⁊ imminen¬
tium imbecillitatũ facit ꝑicula uitari.
Sic fides temptationũ pistillo ꝓbata. &
ab om̃i leuiũ tẽptationum suꝑficie cri¬
bro discretionis castigata. & ꝑfecte dilecti¬
onis melle dulcorata. om̃s de corde qđ est

Expanded text:
tis. Sic ergo gravior diaboli protervitas superatur; sic quoque ira Domini cum in ultionem nostrorum scelerum fuerit accensa, tanquam singulari remedio placatur.habuero, ita ut montes transferam . magna est fides quae grano sinapis comparatur; non parva, ut quidam putant. Montis translatio non ejus significatur, quem oculis carnis aspicimus, sed illius qui a Domino translatus fuerat ex lunatico. BEDA. Unde stulti sunt, dicentes apostolos nec parvam fidem habuisse, quia montes nullus eorum transtulit. Granum sinapis tritum et cribratum, tepidae pingui mulsae admistum, si jejunus contra solem vel in balneo gargarizes, omnem noxium humorem de capite purgat, et imminentium imbecillitatum facit pericula vitari. Sic fides tentationum pistillo probata, et ab omni levium cogitationum superficie cribro discretionis castigata, et perfectae dilectionis melle dulcorata, omnes de corde quod est
Abbreviated transcription (Latin):
ignoratis. uerũtam̃ nͥ manducau̾itis.
ñ habebitis uitã in uob̾. Et ne istã uitã
intelligerent: adiunxit. Qui mandu
nem dñi nec bibit eiꝰ sanguinẽ. ñ habet
et & bibit. ht̃ uitam. Non ẽ ita in tem¬
porali ȩsca. nam qͥ eam ñ sumit ñ inuet.
nec tam̃ qui eã sumit uiuet. Cibum &
potũ qui dat uitã ȩt̾nam. uult intelligi

Expanded text:
oratis: verumtamen nisi manducaveritis, non habebitis vitam in vobis. Et ne istam vitam intelligerent, adjunxit: Qui manducnem Domini, nec bibit ejus sanguinem, non habet et bibit, habet vitam. Non est ita in temporali esca: nam qui eam non sumit, non vivet, nec tamen qui eam sumit, vivet. Cibum et potum, qui dat vitam aeternam, vul
Abbreviated transcription (Latin):
aũt futurũ ẽ. id glificatio. Hunis rei
sacram̃tum id uniu̾sitas corporis ⁊ san¬
guinis xp̃i alicubi cotidie. alicubi certis
int̾uallis dierũ in dñica mensa sparat᷑.
& de m̃sa dñi sumit᷑. quib dã ad uitã qͥ¬
busdam ad exicium. Res uͦ cuius saeram¬
tum ẽ om̃ homini ad uitam. nulli autẽ
ad exitium. Et ego resuscitabo eũ mno¬
uissimo die. Hoc subiecit. ne cogitarent
ñ mori corporalĩt. A.lxxiͦi.m. cc¬
aro enĩ mea uere ẽ cibus. & sangus
meus uere ẽ potus. Cum cibo ⁊ pota¬

Expanded text:
futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur, et de mensa Domini sumitur quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium. Res vero cujus sacramentum est, omni homini ad vitam, nulli autem ad exitium. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Hoc subjecit, ne cogitarent non mori corporaliter. A 67I M. Caro enim mea vere est cibus, et sanguis meus vere e
Abbreviated transcription (Latin):
saluũ facerẽ: in urasalutis ẽ. Caro mea
uere ẽ cibus. et sanguis m̃s uere ẽ potꝰ.
Idest ꝑ carnẽ meam ⁊ sangumẽ dabo uerã
satietatem. sufficientẽ uidelicet ⁊ et̾nam.
uatoris ꝓsalute nr̃i corporis oblata.
ratũ fuerat a moyse. Caroinqͥt ꝓ corpore
ur̃o offeretur. sangnis uͦ ꝓ anima. ideoq
ñ manducandum sanguiẽ. MasiSt̃.¬
nde gͥ nob̾ cibus ⁊ potus spũalis. inde
uox iubilationis. & sonus epulantis.
quia sine int̾missione quadã mentis
masticatione ruminamꝰ carnẽ xp̃i &
sanguinẽ. preciũ et̃ ñe redẽptionis.
&e uiam utte ĩmortalis. in qua nec sitis
nec ȩsuries erit. Ammalaũt quod ñ ru¬
minat: ĩ mundum ẽ. Aug̃ in libro t̃cio¬
ratis seruabitur hȩc regula. ut tamdiu
uersetur diligenti consideratione quod
legitur. donec ad rognũ caritatis int̃pre¬
tatio ꝑducatur. Nisi manducaueritis
carnem filii hominis inquit ⁊ sanguinẽ

Expanded text:
salvum facerem, in via salutis est. Caro mea salvum facerem, in via salutis est. Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Id est, per carnem meam et sanguinem dabo veram satietatem, sufficientem videlicet atque aeternam. o salute nostri corporis oblata, ratum fuerat a Moyse: Caro, inquit, pro corpore vestro offertur, sanguis vero pro anima, ideoque non manducandum sanguinem. Itobis cibus et potus spiritualis, inde vox jubilationis et sonus epulantis; quia sine intermissione quadam mentis masticatione ruminamus carnem Christi et sanguinem pretium esse nostrae redemptionis, et viam vitae immmortalis, in qua nec sitis nec esuries erit. Animal autem quod non ruminat, immundum est. Augustinus libro tatis servabitur haec regula, ut tandiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur: Nisi manducaveritis, inquit, carnem Filii hominis et sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
nec manducat eiꝰ carnẽ. nec bibit enis san¬
guinem etiã si tante rei sacram̃tum ad
iudiciũ sͥ manducet & bibat. Masist̃.¬
anducare & bibere plena refectio
&eccła quodãmͦ sedes sp̃s sc̃i. qui ẽ quasi
anma animarũ om̃ium fidelium. Man¬
duamus gͦ carnẽ xp̃i. & sanguinem euᷤ
bibimtis. si maxime & singularit᷑ gaude¬
qua sacram̃toꝵ cõmumo. & peccatorũ re¬
missio. P ossunt quoq ad ꝑsonã xp̃i sin¬
gularit ita hec referri. Panis quẽ ego dabo
caro mea ẽ ꝓmundi uita. Tale est qd̾ dicit¬
s efectio quã ꝓpono ut ad satietatẽ scilicet
duimȩ contt̃plationis ꝑducat: ẽ in carna¬
tomea. facta ut mundꝰ uiuat. Nisi man¬
ducau̾itis carnẽ filii hominis. ⁊ bib̾itis eiꝰ
sanguinẽ. ñ habebitis uitã in uob̾. Hoc
ẽ ñ reficiamini infide incarnationis: ad
lige animam. cũ sanguis sedes animȩ sit.
Qui m̃tem suã lȩtificat & pascit. quia car¬
nem etanimã sumpsi ut totũ hominẽ

Expanded text:
nec manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, etiamsi tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducet et bibat. Manducare et bibere, plena refectio et Ecclesia quodammodo sedes Spiritus sancti, qui est quasi anima omnium animarum fidelium. Manducamus ergo carnem Christi et sanguinem ejus bibimus, si maxime et singulariter gaudequa sacramentorum communio et peccatorum remissio. Possunt quoque ad personam Christi singulariter haec ita referri: Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Tale est quod dicit: Refectio quam propono, ut ad satietatem scilicet divinae contemplationis perducat, est incarnatio mea, facta ut mundus vivat. Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis, hoc est, nisi reficiamini in fide incarnationis, ad lige animam, cum sanguis sedes animae sit. QQui mentem suam laetificat et pascit, quia carnem et animam sumpsi ut totum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
sitrant. hoc ueracit᷑ ñ prestant nͥ iste cibꝰ
& potus. qui eos a quib sumit᷑ immorta¬
les & incorruptibiles facit. id societas
ipsa sc̃oꝵ ubi paxerit ⁊ unitas ꝑfecta.
ꝓpterea quippe sicut etiã ante nos intel¬
lexerunt homines dĩ. xp̃r corpus & san¬
guiẽ suum in eis reb cõm̃dauit. q̃ ad
unũ aliquid redigunt᷑ ex multis. Aliud
uanq in unũ ex multis granis conficit᷑.
aliud in unũ ex multis acinis confluit.

Expanded text:
n praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est, societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos intellexerunt homines Dei, Christus corpus et sanguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Aliud namque in unum ex multis granis conficitur, aliud in unum ex multis acinis confluit.
Abbreviated transcription (Latin):
eerina tribuatur. Leuantes aũt ocłos. ne¬
minẽ uiderunt. nͥ solum iũm. Si moyses
& belia sñ euantussẽt. uideretur incertũ
cui uox patris dedisset testimoniũ. Bene
uident illos euanuisse. quia postꝗͣ umbra
legis ⁊ ꝓpħarũ discessit. quȩ quasi nubes
apłos tȩxerat: euangłiũ remansit. Beda.¬
ñm solum dictũ ẽ. quia cũ manifestau̾i̾t
seelectis. erit ds̃ oĩma in om̃ib ĩmo ipse
corpore splendebit. Propter quã unitatẽ
alibi dicit. Et nemo ascendit in celũ. n
qui de cȩlo descendit. filius hominis qui ẽ
in cęlo Et descendentib illis de monte: p̃¬
cepit i̾c dicens. Nemini dixeritis uisionẽ.
donec filius hominis a mortuis resurgat.

Expanded text:
ctrina tribuatur. Levantes autem oculos suos, nectrina tribuatur. Levantes autem oculos suos, neminem viderunt nisi solum Jesum. Si Moyses et Elias non evanuissent, videretur incertum, cui vox Patris dedisset testimonium. Bene vident illos evanuisse; quia postquam umbra legis et prophetarum discessit, quae quasi nube apostolos texerat, Evangelium remansit. Jesum solum, dictum est, quia cum manisfestaverit se electis, erit Deus omnia in omnibus, imo ipse caput cum corpore splendebit. Propter quam unitatem alibi dicit: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo . Et descendentibus illis de monte, praecepit Jesus, dicens: Nemini dixeritis visionem, donec Filius hominis a mor
Abbreviated transcription (Latin):
Iota sicut dño in iordane baptizato. sic
inmonte tͥnitatis mystĩum declarari.
qina głam illius quã in baptisiate confi¬
temur. in resurrectione. uidebimꝰ. Nec fru¬
stra sp̃s sc̃s hic in lucida nube. illicapparet
in columba. quia qͥ nc̃ simplici corde fidẽ
seruat. ⁊ c̃ luce aꝑte uisionis qd̾ crediderit
contẽplabitur. Et audientes discipłi. ceci¬
derunt in faciẽ suam. et tumuer̃ ualde. Leꝑ¬
riplicẽ ob causã terrent᷑. Se errasse
cognouer̃. nubes lucida oꝑuit eos tab̃na¬
culũ de frondib aut tentoriis q̃rentes.
uoce patͥs audita ñ poterant homines fra¬
giles sustinere maioris głȩ conspectũ. Deni¬
q quanto qͥs ampliora quesierit. tantoma¬
gis ad inferiora dilabitur. signorauerit m̃¬
suram suã. Qui do uult facere tab̃naculũ.
ỹparet ei penetralia cordis sui Et accessit
ĩc. & tetigit eos. dxxitq eis. Surgite. & no¬
lite timere. Consolatorio tactu et u̾bo
inctũ fugat. membra solidat. ut postea do¬

Expanded text:
ota, sicut Domino in Jordane baptizato, sic in monte Trinitatis mysterium declarari. Quia gloriam illius quam in baptismate confitemur, in resurrectione videbimus. Nec frustra Spiritus sanctus hic in lucida nube, illic apparet in columba; quia qui nunc simplici corde fidem servat, tunc luce apertae visionis quod crediderit, contemplabitur. Et audientes discipuli, ceciderunt in faciem suam, et timuerunt valde. riplicem ob causam terrentur. Se errasse cognoverunt; nubes lucida operuit eos, tabernaculum de frondibus aut tentoriis quaerentes: voce Patris audita, non poterant homines fragiles sustinere majoris gloriae conspectum. Denique, quanto quis ampliora quaesierit, tanto magis ad inferiora dilabitur, si ignoraverit mensuram suam. Qui Deo vult facere tabernaculum, praeparet ei penetralia cordis sui. Et accessit Jesus, et tetigit eos, dixitque eis: Surgite et nolite timere. Consolatorio tactu et verbo metum fugat, membra solidat, ut postea do
Abbreviated transcription (Latin):
bare. qd intendo facere. Intendo aũt eice¬
redemonia de cordib hominũ. ut relictis
uanitatib in me credant. & ꝑficere sani¬
tates. ut scłm p̃cepta meauiuant. postea
consũmabor in corpore meo qđ ẽ ȩccła. qͣti¬
do in die resurrectionis głificatã ad con¬
sortium angłoꝵ ꝑducam. Prima gͦ dies
ẽ ꝑ grãm dĩ abrenunciare uanitatib. se¬
cunda concordare ueritati morib ⁊ uita.
t̃cia ẽ: ultima głificatio. Ueruntamen
oportet me hodie ⁊ cras. & sequenti ambi¬
lare. quia ñ capit ꝓpħam ꝑire extraineni
salem. Honpot̾it ꝑturbare herodes qͥn
ita agam & ita consuminer. s nec mortẽ
corporis mei pot̾it oꝑari. quam in uirłm
oportet fieri. ubi ñ ipse s pilatꝰ dñatur

Expanded text:
bare quod intendo facere. Intendo autem ejicebare quod intendo facere. Intendo autem ejicere daemonia de cordibus hominum; ut relictis vanitatibus in me credant; et perficere sanitates, ut secundum praecepta mea vivant. Postea consummabor in corpore meo, quod est Ecclesia, quando in die resurrectionis glorificatam ad consortium angelorum perducam. Prima ergo dies est, per gratiam Dei abrenuntiare vanitatibus; secunda, concordare veritati moribus et vita; tertia est ultima glorificatio. Verumtamen oportet me hodie et cras et sequenti die ambulare, quiet. Non poterit perturbare Herodes quin ita agam et ita consummar, sed nec mortem corporis mei poterit operari, quam in Jerusalem oportet fieri, ubi non ipse sed Pilatus dominatur
Abbreviated transcription (Latin):
nit in uirtute et sp̃u. Et sicut in iohannis¬
nece pbarisȩoꝵ factio consensit: ita &
in occisione dñi herodes uoluntatẽ iupxit.
qui eum despectũ remisit pilato ad cruci
turbam. uidit scribas conquirentes
cũ illis. Et confestim omis ppłs uidenseũ
stupefactus ẽ expauert̃. & accurrentes sa¬
lutabant eũ. Et int̃rogauit eos. Quid int̃
uos conquiritis: Masies ter¬
cit & int̾rogat. ut confessio pariat salu¬
tem. ut murmur cordis nr̃i sermonib
soluatur. ut est. Dic imquitates tuas pͥus.
ut iustificeris. Quid aũt quererent: eu¬
t access fruint quidã pharisȩorũ
dicentes illi. Exi & uade hinc. qͥa
herodes uult te occidere. Be da.
xi de galilea ubidñatur herodes. et
transi in locũ ubi ñ habeat potestatẽ.
Et aitilus. Ite dicite uulpiilli. ꝓ ropt̃ doloᷤ
& insidias herodẽ appellat uulpem. Quod
ainfractib currens. Quȩ cunct̾a ħeticis
genda sunt. quasidicat. Nec herodes nec
heretici quoꝵ ipse figura ẽ. pot̾unt ꝑttir¬

Expanded text:
nit in virtute et spiritu. Et sicut in Joannisnece Pharisaeorum factio consensit, ita et in occisione Domini Herodes voluntatem junxit, qui eum despectum remisit Pilato ad crucifd turbam, vidit Scribas conquirentes cum illis. Et confestim omnis populus videns eum stupefactus est, et expaverunt, et accurrentes salutabant eum. Et interrogavit eos: Quid inter vos conquiritis Scit et interrogat, ut confessio pariat salutem, et murmur cordis nostri sermonibus solvatur; ut est: Dic iniquitates prius, ut justificeris . Quid autem quaererent, evt accesserunt quidam Pharisaeorum, dicentes illi: Exi et vade hinc, quia Herodes vult te occidere. BEDA. Exi de Galilaea ubi dominatur Herodes, et transi in locum ubi non habeat potestatem. Et ait illis: Ite, dicite vulpi illi. Propter dolos et insidias Herodem appellat vulpem. Quod anfractibus currens, Quae cuncta haereticis, genda sunt. Quasi dicat: Nec Herodes, nec haeretici, quorum ipse figura est, poterunt pertur
Abbreviated transcription (Latin):
t int̾rogauert̃ eum discipłi dicentes.
Quidgͦ scribȩ dicunt. quia helyam
oportet pͥmum uenire: S ensus ẽ. Quan¬
doquidem helyas tam cito recessit a nob̾.
gͦ quid ẽ hoc qd̾ scribȩ dicunt de helya:
Quomͦ intelligemus illud : Tradunt scͥbȩ
iuxta malachiã ꝓpħam. helyam p̃cessurũ
saluatoris aduentũ. Estimant gͦ discipli
hanc aduentus głam ẽẽ quã uiderant. &¬
tuus ñ apparet: Maximeq hoc dicunt.
quia helyas recesserat. At ille respondens
ait illis. Helyas quidẽ uenturus ẽ. & resti¬
tuet om̃ia. Hoc dictũ ẽ scđm malachiã.
in quo legitur quia reducet corpatrũ ad
filios. & filioꝵ ad patres. & restituet om̃ia
ic marcꝰ addit. quia quomͦ de xp̃i pas¬
sione multi scripser̃. sic & helyas cum
uenerit multa passurꝰ ẽ. & contẽpnendꝰ
ab impiis. Dico aũt uob̃. quia lielyas iã
uenit. & ñ cognouer̃ eum. s fecer̃ in eo q̃¬
cunq uoluert̃. Sic & filius hõis passur

Expanded text:
t interrogaverunt eum discipuli, dicentes: Quid ergo Scribae dicunt, quia Eliam oportet primum venire? Sensus est: Quandoquidem Elias tam cito recessit a nobis, ergo quid est quod Scribae dicunt de Elia? Quomodo intelligimus illud? Tradunt Scribae juxta Malachiam prophetam Eliam praecessurum Salvatoris adventum . Aestimant ergo discipuli hanc adventus gloriam esse quatuus non apparet? maximeque hoc dicunt, quia Elias recesserat. At ille respondens, ait illis: Elias quidem venturus est, et restituet omnia. Hoc dictum est secundum Malachiam, in quo legitur, quia reducet cor patrum ad filios et filiorum ad patres, et restituet omnia ic Marcus addit, quia quomodo de Christi passione multi scripserunt, sic et Elias cum venerit, multa passurus est et contemnendus ab impiis. Dico autem vobis, quia Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eo quaecunque voluerunt. Sic et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
eo erant custodientes m̃m. uiso t̾re mo¬
tu & his que fiebant: timuer̃ ualde głifican¬
tes dm̃i &edicentes. Hic homo iustus ẽ. uere
dĩ filius. Centurio confitet᷑ eum eẽ dĩ filiũ.
& arrius predicat cũ ẽẽ creaturam. Be bau¬
on solus aut̃ centtirio głificauit dm̃ s
& milites quicũ eo erant custodientes
iũm. Riunt itaq nouissimi pͥmi. quia
gentiles confitent᷑. & plebs iuiduea cecata
negat. ut fiat eis error peior priore. Unde
merito ꝑcenturionẽ fides ȩccłȩ signat᷑. quȩ
uelo mysterioꝵ cȩlestiũ ꝑ mortẽ dñi reserato.
continuo ĩm & uere iustũ hominẽ. & uere
dĩ filiũ synagoga tacente confirmat. L. cc̃c¬
turba eoꝵ qui simul aderant ad spec̾ta¬
culum istud & uidebant q̃ fiebant: ꝑcitien

Expanded text:
eo erant custodientes Jesum, viso terrae motu et his quae fiebant, timuerunt valde, glorificantes Deum, et dicentes: Hic homo justus est vere Dei Filius. BEDA. Centurio confitetur eum esse Dei Filium, et Arius praedicat eum esse creaturam. Non solus autem centurio glorificavit Deum, sed et milites qui cum eo erant custodientes Jesum. Fiunt itaque novissimi primi, quia gentes confitentur; et plebs Judaica caecata negat, ut fiat eis error pejor priore. Unde merito per centurionem fides Ecclesiae signatur, quae velo mysteriorum coelestium per mortem Domini reserato, continuo Jesum et vere justum hominem et vere Dei Filium, Synagoga tacente, confirmat. L. turba eorum qui simul aderant ad spectaculum i
Abbreviated transcription (Latin):
igilanti tĩbo usus ẽ euangłista. ñ dicen¬
do ꝑcussit aut uulnerauit.s aꝑuit.
ut illinc quodãm uitȩ ostium pauderetur.
unde sacram̃ta eccłe manauer̃t. fine quib
ñ intratur ad ueram uitã. Hoc p̃nunciauit
ostium in latere arche noe: & pͥma mulier
facta de uirili latere. Iuis aũt preceptũ est
os ñ comminuetis eo. qui celebrare iussi st̃
pascha ouis immolatione. in ueteri lege:¬

Expanded text:
igilanti verbo usus est evangelista non dicendo, percussit aut vulneravit, sed aperuit, ut illinc quodammodo vitae ostium panderetur, unde sacramenta Ecclesiae manaverunt, sine quibus non intratur ad veram vitam. Hoc praenuntiavit ostium in latere arcae Noae, et prima mulier facta de viri latere. Illis autem praeceptum est: Os non comminuetis ex eo, qui celebrare jussi sunt pascha ovis immolatione in veteri lege
Abbreviated transcription (Latin):
udeigͦ q̃m parasceue erat. ut ñ remanerent
in cruce corpora sabbato. erat enim magnus
dies ille sabbati: rogauert̃ pilatũ ut frange¬
crura frangerent᷑ ut morerent᷑. ne diu¬
turnicruciatus horrore festũ fędarent. Bera
arasceue aut̃ grece. latine in marcum.¬

Expanded text:
 remanerent in cruce corpora Sabbato, erat enim magnus ille dies Sabbati, rogaverunt Pilatum ut frangecrura frangerentur, ut morerentur, ne diuturni cruciatus horrore festum foedarent. BEDA. Parasceve autem Graece, Latine dic
Abbreviated transcription (Latin):
uidu atq uestitu. Beda in mancuas.¬
mor iacobus dictus ẽ iacobus alphȩi.
ad distinctionẽ maioris iacobi filii ⁊e¬
bei. qui int̾ primos apłos uocatꝰ ẽ. Hic
minor ia cobus & fr̃ dm̃ dicebat᷑. eo qđ eẽt¬

Expanded text:
victu atque vestitu. BEDA. Minvictu atque vestitu. BEDA. Minor Jacobus dictus est Jacobus Alphaei, ad distinctionem majoris Jacobi filii Zebedaei, qui inter primos apostolos vocatus est. Hic minor Jacobus et fr
Abbreviated transcription (Latin):
& salome mat̾ filioꝵ ⁊ebedȩi. Etcũ eẽt in
galilȩa: sequebant᷑ eũ heo udentes. Mat̾.
eũtebanturalonge. uidelicet a locis aliqͣn¬
tulum longe remotis. ab ipso crucis patibulo
ercussio quidẽ pectoꝵ duplicit̃ B eua.
potest intelligi. seu quia dolebant dñm
miuste occisũ. qui eũ dilexerant. seu quiati¬
mebant degłificatione eiꝰ. qui mortem eius
omites habuit dñs mariã magdalenã
a qua septem demonia eiecerat. & matrẽ
filioꝵ rebedei q̃ regnũ lib̃is suis postulatie¬
rat. & alias quas in euangłio legimꝰ. Consue¬
tudinis enim udeoꝵ fuit. ut mulieres de
substantia sua uictũ & uestitũ p̃ceptorib
ministrarent. Hoc tam̃ qura scandalũ facẽ
poterat in nationib:. paulus abiecisse se
memorat. Nunquid ñ habemꝰ potestatẽ
sorores mulieres circũducendi. sicut & ce¬
teri apłi: Ministrabant aut̃ dñocarnalia
ꝓ sp̃ialib. ñ qđ indigeret. s ut ostenderet
magistros deb̾e ẽẽ contentos ex discipłis

Expanded text:
 filiorum Zebedaei. Et cum esset in Galilaea, sequebantur eum, haec videntes. BEDA. Revertebantur a longe, videlicet a locis aliquantulum longe remotis ab ipso crucis patibulo. Percussio quoque pectorum dupliciter potest intelligi; seu quia dolebant Dominum injuste occisum, qui eum dilexerant; seu quia timebant de glorificatione ejus, qui mortem ejus omites habuit Dominus Mariam Magdalenam, a qua septem daemonia ejecerat , et matrem filiorum Zebedaei, quae regnum liberis suis postulaverat, et alias quas in Evangelio legimus . Consuetudinis enim Judaeorum fuit, ut mulieres de substantia sua victum et vestitum praeceptoribus ministrarent. Hoc tamen, quia scandalum facere poterat in nationibus, Paulus abjecisse se memorat: Nunquid non habemus potestatem sorores mulieres circumducendi, sicut et caeteri apostoli? . Ministrabant autem Domino carnalia pro spiritualibus, non quod indigeret, sed ut ostenderet magistros debere esse contentos ex discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i nanq humilitate mundam᷑. ꝑ harun¬
dniem cui imposita ẽ spongia. scriptura
significatur. q̃ hoc facto implet᷑. Sicut enĩ
lingua ꝓ sono quẽ expͥmit ponit᷑. unde gre¬
cam linguã uł latinã dicimꝰ. sic harundo

Expanded text:
Christi namque humilitate mundamur. Per arundinem cui imposita est spongia, Scriptura significatur, quae hoc facto impletur. Sicut enim lingua pro sono quem exprimit ponitur, unde Graecam linguam vel Latinam dicimus; sic ar
Abbreviated transcription (Latin):
do signoꝵ uxta litteram demonstrat dñm su¬
um crucifixũ Mystice aũt̃ corta trenorum
mota st̃. quia sicut dicit ꝓpħa conturbati st̃
mortui intellectur: postea cordis emollita
legis clausũ erat: scissũ pateretgentib. Et
qͣm lararꝰ mortuus resurrexit. resurrexerug
multa corpora. ut dñm ostendent resurgen¬
tem. & tam̃ cũ monum̃ta aꝑta st̃. ñ ante re¬
surrexert̃ quã dñs. ut ẽẽt pͥmogenitꝰ resur¬
rectionis ex mortuis. Scãm ciuitatẽ dicit. aut

Expanded text:
do signorum juxta litteram demonstrat Dominum sudo signorum juxta litteram demonstrat Dominum suum crucifixum. Mystice autem corda terrenorum mota sunt, quia sicut dicit Propheta: Conturbati sunt mortui in intellectu, postea cordis emollita legis clausum erat, scissum pateret gentibus. Et quomodo Lazarus mortuus resurrexit, resurrexerunt multa corpora, ut Dominum ostenderent resurgentem, et tamen cum monumenta aperta sunt, non ante resurrexerunt quam Dominus, ut esset primogenitus resurrectionis ex mortuis . Sanctam civitatem dicit aut
Abbreviated transcription (Latin):
pliscissum ẽ in duas partes  a xxuiii.¬
summo usq deorsum. Reooio
egis sacram̃ta quȩ prius tegebantur
ꝓdita sunt: atq ad gentiles transieruñ.
Uelum qđ dicebatur extius scissum ẽ. quia nc̃
ex parte uidem: cũ aũt uenerit qđ ꝑfectũ ẽ.
uelum ext̾ius dirumpet᷑. Induas partes. ui¬
delicet in uetus & nouũ testam̃tũ scissum
ẽ. & a summo usq deorsũ. hoc ẽ ab inicio
mundi quando hõ conditꝰ ẽ usq ad consũ¬
mationem seculi. IE RONiM
N euangłio nazareoꝵ cuiꝰ sepe mentionẽ fa¬
cimus. supliminare templi infinitȩ mag¬
nitudinis fractũ eẽ legimꝰ. Iosephus quoq
refert iurtutes angl̃icas p̃sidee quondam
templi parit᷑ tunc conclamasse. transeamꝰ¬
sex his sedibus. M. ccͦ e. xl uͦ.¬
t terra mota ẽ & petre scisse sunt. &
monum̃ta aꝑta sunt. & multa corpora scõꝵ
qui dormierant surrexert̃. & exeuntes de mo¬
num̃tis post resurrectionẽ eiꝰ. uenert̃ in scãm.
ciuitatẽ & apparuerunt multis. Magnitu¬

Expanded text:
pli scissum est in duas partes, a summo usque deorsum. REMIG. Legis sacramenta quae prius tegebantur, prodita sunt, ad gentiles transierunt. Velum quod dicebatur exterius, scissum est; quia nunc ex parte videmus : cum autem venerit quod perfectum est, velum interius dirumpetur. In duas partes, videlicet in vetus et novum testamentum scissum est: et a summo usque deorsum, hoc est, ab initio mundi quando homo conditus est, usque ad consummationem saeculi. HIERON. In Evangelio Nazareorum, cujus saepe mentionem fecimus, superliminare templi infinitae magnitudinis fractum esse legimus. Josephus quoque refert virtutes angelicas praesides quondam templi, pariter tunc conclamasse: Transeamus ex his sedibus. M. 345X Et terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt, et murrexerunt, et exeuntes de monumentis, post resurrectionem ejus venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis. Magnitu
Abbreviated transcription (Latin):
spongiam cauã. infirmã. aridam. ignib
aptam. Implet aceto. hoc ẽ malicia &e do¬
lo. De quodñs. Plantaui te uineã soreth.
& quomͦ conu̾sa es in amaritudinẽ uitis
aliene: Et expectaui ut faceret uuas:

Expanded text:
spongiam cavam, infirmam, aridam, ignibus aptam: implet aceto, hoc est, malitia et dolo: de quo dicitur: Plantavi te vineam Sorech, et quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae? Et exspectavi ut
Abbreviated transcription (Latin):
quasi supra patͥs gremit̃ repausans. tradi¬
dit sp̃m. qui poterat illũ in sinu suo fouere
& confortare. Unde alibi dicit. Nemo potest
tollere ã me animã meã. s ego pono eam.
Satrem inuocando filiũ dĩ seẽẽ Beba.
declarat. sp̃m uͦ cõm̃dando. ñ defertũ suȩ
uirtutis. s confidentiã eiusdẽ cũ patre pote¬
statis insinuat. Amat dare glam patͥ. ut noᷤ
ꝯdificet głam dare creatori Spm̃ cõmendat
patri.iuxta illud qđ in psalmo dicit. Qm̃
ñ delinques animã meã in inferno. nec da¬
bis sc̃m tuũ uidere corruptionẽ. M.ccͦc¬

Expanded text:
quasi supra Patris gremium repausans, tradidit spiritum, qui poterat illum in sinu suo fovere et confortare Unde alibi dicit: Nemo potest tollere a me animam meam, sed ego pono eam . BEDA. Patrem invocando, Filium Dei se esse declarat; spiritum vero commendando, non defectum suae virtutis, sed confidentiam ejusdem cum Patre potestatis insinuat. Amat gloriam dare Patri, ut nos aedificet gloriam dare Creatori. Spiritum commendat Patri, juxta illud quod in psalmo dicit: Quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis Sanctum tuum videre corruptionem . M.
Abbreviated transcription (Latin):
matum ẽ: quia om̃e uiciũ humane
corruptionis hausisset. M R̾ Ceteriu̾
dicebant. Sine. uideamus anueniat hely¬
as liberanscim. Quia uocẽ dm̃ male in¬
tellexerant: frustra aduentũ helye expe¬
arcus dicit illũ qui impleuit spongi¬
dixisse & alios. Lucas hoc p̃occupauit an¬
te latronis insultationẽ. Nam semel com¬
plectiuoluit. qd̾ a militib factũ & dictũ
est. Ubi mouere ñ debet. qđ ñ unum sed
plures dixit acetũ obtulisse. sicut ioħs:¬
genus enĩ locutionis tenuit dequo supra
tractauimꝰ. pluralẽ ꝓ singulari ponens.
gna. Lpater in manꝰ tuas cõm̃do sp̃m meũ.
diuina uirtus inualuit. q̃ dicit. Aꝑite mͥ por¬
tas iusticiȩ. ingressus in eas c̃fitebor dño. Nos

Expanded text:
matum est, qui omne vitium humanae corruptionis hausisset. M. R. Caeteri vero dicebant: Sine, videamus an veniat Elias, liberans eum. Quia vocem Domini male intellexerant, frustra Eliae adventum exspecit illum qui implevit spongidixisse et alios. Lucas hoc praeoccupavit ante latronis insultationem. Nam semel complecti voluit quod a militibus factum et dictum est. Ubi movere non debet, quod non unum, sed plures dixit acetum obtulisse, sicut Joannes genus locutionis tenuit, de quo supra tractavimus, pluralem pro singulari ponens. gna. L. Pater, in manus tuas commendo spiritum meum. divina virtus invaluit, quae dicit: Aperite mihi portas justitiae, ingressus in
Abbreviated transcription (Latin):
Acetum gͦ erant. & aceto plem. quia ipsi
erant corrupti & corruptione pleni. hoc
aceto milites potant dñm. quẽ illoꝵ. sug¬
gestione morti tradunt. Hoc aceto: sucus
letalis pomi abstergit᷑.M.cc̃c xliii.
gͦ accepisset ũc acetũ: dix̃. Consũmatum ẽ.¬

Expanded text:
at erant et aceto pleni, quia ipsi erant corrupti, et corruptione pleni. Hoc aceto milites potant Dominum, quem illorum suggestione morti tradunt. Hoc aceto succus lethalis pomi abstergitur. M. rgo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum e
Abbreviated transcription (Latin):
deliquisti. illudostendẽ uolens ꝑ hec. qm̃
uolens dereliquisti me pat̾. & talib exinani¬
tum calamitatib tradidisti. ut ppłs qͥ fue¬
spectionis & efficiat᷑ in tenebris. qͣsite dõ
naquaquã eis p̃sente. S & ꝓ salute gentium
deliquisti me. ut derelicto isrł fieret genti¬
um salus. Uł ita. Uidens peccata hominũ
ꝓ quib patiebatur: dicebat. Quare me dere¬
liquisti. ut fierẽ quasi qui colligit stipulã
in messe. & sicut qui colligit racemos in
uindemia. cum ñ sit botrio admanducan¬
dum pͥmitiua: Et hec dico quia ꝑit timo¬
ratus a terra. & qui corrigat int̾ homines ñ
ẽ. Priusquã finiaturnona clamauit dñs
uoce magna. quasi postulans ut oriat᷑ sol
terrȩ. soluens in ea tenebras łum horarũ.
scd̾m qđ tradidimꝰ supra. Fact̾us enim ꝓ
nob̃ maledictũ. quia maledictꝰ om̃is qui
pendet in ligno. cũ naturalit᷑ benedictio
eẽt: consumpsit & soluit & dissipauit om¬

Expanded text:
dereliquisti? Illud ostendere volens per haec quoniam dereliquisti? Illud ostendere volens per haec quoniam volens dereliquisti me, Pater, et talibus exinanitum calamitatibus tradidisti, ut populus qui fuerospectionis, et efficiatur in tenebris quasi te Deo nequaquam eis praesente. Sed et pro salute gentium dereliquisti me, ut derelicto Israel, fieret gentium salus. Vel ita: Videns peccata hominum pro quibus patiebatur, dicebat: Quare me dereliquisti? Ut fierem quasi qui colligit stipulam in messe, et sicut qui colligit racemos in vindemia, cum non sit botrio ad manducandum primitiva? Et haec dico, quia periit timoratus a terra: et qui corrigat, inter homines non est. Prius quam finiatur nona, clamavit Dominus voce magna, quasi postulans ut oriatur sol terrae, solvens in ea tenebras trium horarum, secundum quod tradidimus supra. Factus enim pro nobis maledictum, quia maledictus omnis qui pendet in ligno : cum naturaliter benedictio esset, consumpsit et solvit et dissipavit om
Abbreviated transcription (Latin):
ut usq admortẽ ueniret. & mortẽ crucis.
q̃ int̾ homines turpissima eẽ uidet᷑. Extre¬
mum aũt derelictionis eius erat & illud qđ
int̃ latrones ẽ crucifixus & qđ pret̾euntes
eum & qł pͥncipes cũ scribis dicebant. Ali¬
os saluos fecit. se ipsũ ñ potest saluare :
Adhuc aũt & illud qđ etiam latrones impꝑa¬
bant eiin cruce. Ergo manifeste intelligere
poteris. quid sit qđ dicit. quare me dereli¬
quist. faciens comparationẽ gleillius quã
habuit apud patrẽ. ad confusionẽ quã con¬
tempnens sustinuit crucẽ. Sedes enĩ illius
erat sicut solin conspectu eius. & sicut luna
ꝑfecta in et̃nũ. & erat testis eiꝰ fidelis incelo.
Postea aũt & ꝓ quib dicit. quare me deliqͥsti.
suꝑaddidit dicens. Tuaut̃ reppulisti & pro
Euertisti testamitũ seruitur. ꝓphanasti in¬
terra scĩtatem eiꝰ ⁊ cet̾a. Uidens gͣ tenebras
factas. dixit magna uoce sua. quare me

Expanded text:
ut usque ad mortem veniret et mortem crucis, ut usque ad mortem veniret et mortem crucis, quae inter homines turpissima esse videtur. Extremum autem derelictionis ejus erat et illud, quod inter latrones crucifixus est; et quod et quod principes cum Scribis dicebant, Alios salvos fecit, seipsum non potest salvare. Adhuc autem et illud, quod etiam latrones improperabant ei in cruce. Ergo manifeste intelligere poteris, quid sit quod dicit, quare me dereliquisti? Faciens comparationem gloriae illius quam habuit apud Patrem, ad confusionem quam contemnens sustinuit crucem. Sedes enim illius erat sicut sol in conspectu Dei, et sicut luna perfecta in aeternum, et erat testis ejus fidelis in coelo. Postea autem et pro quibus dicit, Quare me dereliquisti, sum dicit pro nobis: tu uero reppulisti pro euertisti testamentum serui t terra sanctitatem ejus, etc. . Videns ergo tenebras factas, dixit magna voce sua: Quare me
Abbreviated transcription (Latin):
manos. qui ñ intelligebant hebrȩũ.
Sinautẽ hos intelligimꝰ fuisse iuidȩos. im¬
becillitatẽ diũ uolebant infamare. Et enĩ
ut homo loquit᷑. ut homo flet. ut hõ tur¬
batur. ut hõ crucifigiti. susceptȩ naturȩ
in pͥmis parentib corruptȩ deplorans mi¬
serias. In quo ostendit quantũ fiere debe¬
ant qui peccant.quando sic fleuit qͥ nun¬
quam peccauit. Principio uicesim pͥmi
psalmiusus ẽ. qđenim in medio u̾siculi
enim in hebreo. as̃ m̃s. ds̃ m̃s. quare me
dereliquisti: Ergo impii st̃. qui psalmum
ex ꝑsona dauid siue hester. siue mardochei
dictum putant. Oris eNE.¬
t quia om̃is uox xp̃i filii dĩ magna exi¬
strmanda ẽ. & si fuerit leuis requiren¬
dum ẽ aliquid abscondittim magnum. qm̃
clamat addm̃ dicens. Quare me dereliqͥsti:
S quantũ adila in quib fuerat forma dez
iuisibilis. & imago scd̾m patrẽ. derelictuᷤᷤ
a patre ẽ. quando suscepit formã serui. & de¬
relictus ẽ ꝑ hõib ut talia & tanta susciꝑet.

Expanded text:
manos, qui non intelligebant Hebraeum. Sin autem hos intelligimus fuisse Judaeos, imbecillitatem Domini volebant infamare. Etenim ut homo loquitur, ut homo fiet, ut homo turbatur, ut homo crucifigitur, susceptae naturae in primis parentibus corruptae deplorans miserias, in quo ostendit quantum flere debeant qui peccant, quando sic flevit, qui nunquam peccavit. Principio vigesimi primi psalmi usus est. Quod enim in medio versiculi enim in Hebraeo, Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti? Ergo impii sunt, qui psalmum ex persona David, sive Esther, sive Mardochei dictum putant. Et quia omnis vox Christi filii Dei magna existimanda est, etsi fuerit levis, requirendum est aliquid absconditum magnum, quoniam clamat ad Deum, dicens: Quare me dereliquisti? Sed quantum ad illa in quibus fuerat forma Dei visibilis et imago secundum Patrem, derelictus est a Patre, quando suscepit formam servi; et derelictus est pro hominibus, ut talia et tanta susciperet,
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ locus. & ideo dñsibi crucifigitur ut
suscitet adam. duo latrones quare in eodẽ
atrones significant eos qui sub fide
& confessione xp̃i. uł agonẽmartyrii. uel
q̃libet instituta artioris continentiȩ sube¬
unt. S qui ꝓsola gl̃a ȩt̾na: fide dext̃ latnis
signant᷑. Qui uͦ ꝓ alio: latrone signant᷑ sim
quia ipsoꝵ ẽ regnũ cȩloꝵ. Pro his u̾ dicit apłs.
Sitradidero corpꝰ meũ ita ut ardeã. caritatẽ
autem ñ habeam: nichil mͥ ꝓdest. M. ccͦe

Expanded text:
torum locus: et ideo Dominus ibi crucifigitur, ut suscitet Adam, duo latrones quare in eodem atrones significant eos, qui sub fide et confessione Christi, vel agonem martyrii vel quaelibet instituta arctioris vitae subeunt. Sed qui pro sola aeterna gloria, fide dextri latronis signantur. Qui vero pro alio, latrone signantur sinquia ipsorum est regnum caelorum . Pro his vero dicit Apostolus: Si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
cuncisoꝵ. spũ ñ lutera. Et idõ pilatus
qđ scripsit scͥpsit: quia dñs qđ dixit dixit.
Impletur ꝓpħia quȩ dicit. Ne corrumpas
tituli inscͥptionem. Prefate aũt tres lingue
preceteris eminebant: hebrea ꝓpt̃ iudȩos in
lege głantes. greca ꝓpt̾gentium sapientes.
latina ꝓpt̾ romanos pene om̃ib iam tc̃gen¬
tib imꝑantes. Uelint nolinit gͦ udȩi diu̾sȩ
linguȩ testantur quia m̃c rex ẽ iudeoꝵ. hoc¬

Expanded text:
um; spiritu, non littera Et ideo Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit, dixit. Impletur prophetia quae dicit: Ne corrumpas tituli inscriptionem. Praefatae autem tres linguae prae caeteris eminebant. Hebraea, propter Judaeos in lege gloriantes; Graeca, propter gentium sapientes; Latina, propter Romanos pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Velint nolint ergo Judaei, diversae linguae testantur quia Jesus rex e
Abbreviated transcription (Latin):
tant. Quicunq enĩ baptizati sumꝰ inxp̃o
itiu. in morte ipsius baptizati sumꝰ S alii
habentes oꝑa fidei dedño in carne passo co¬
honantur. alii renuentes. dono gr̃e priuant᷑.
& maria magdalene. Cum uidisset g̃ iu̾c̃

Expanded text:
tant. Quicunque enim baptizati sumus in Christo tant. Quicunque enim baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus . Sed alii habentes opera fidei de Domino in carne passo coronantur; alii renuentes dono gratiae privantur. r m
Abbreviated transcription (Latin):
mer cũ ueneris in rognũtuũ. Et dixit illi iñc.
Am̃ dico tͥ. hodie mecũ eris in paradyso. Bera.
ichil in hoc latrone lib̾um erat nͥ cor & lin¬
gua. ut confiteretur dño. uixta hoc qđ scͥp¬
tum ẽ in apło. Corde credit᷑ ad iusticiã. ore
aut̃ confessio fit ad salutẽ. Tres uirtutes di¬
cit apls manere in cordib fidelium. qͣͥs la¬
tro seruainit incruce. Hȩ autẽ sunt: fides.
spes. caritas. Eidem habuit. qura dñm re-¬
gnaturũ credidit. Spem habuit. quia re¬
gnieius aditum postulauit. Caritatẽ tenu¬
it. quia collatronẽ de iniquitate arguit. Cõ¬
fitebatur dñm quẽ iudebat secũ moriemẽ.
quẽ petrus negauerat qͥ uiderat eũ miracula
facientẽ. Magna ẽ grã dm̃. & plus tribuit ꝗͣ
rogat᷑. Lato enĩ rogabat dñm ut memor sui
fuisset: dñs aut̃ ꝓmisit ei paradysũ. Ubi
gentilis adhuc blasphemat iudeũ. Beua.
pidam aũt duos latrones cũ xp̃o crucifi¬
xos. duob baptiratoꝵ generib coap¬

Expanded text:
 cum veneris in regnum tuum. Et dixit illi Jesus: Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. BEDA. Nihil in hoc latrone liberum erat, nisi cor et lingua, ut confiteretur Domino, juxta hoc quod scriptum est in Apostolo: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Tres virtutes dicit Apostolus manere in cordibus fidelium, quas latro servavit in cruce. Haec autem sunt, fides, spes, charitas . Fidem habuit, quia Dominum regnaturum credidit. Spem habuit, quia regni ejus aditum postulavit. Charitatem tenuit, quia collatronem de iniquitate arguit. Confitebatur Dominum, quem videbat secum morientem, quem Petrus negaverat, qui viderat eum miracula facientem. Magna est gratia Domini, et plus tribunt quam rogatur. Latro etiam rogabat Dominum ut memor sui fuisset, Dominus autem promisit ei paradisum. Ubi rimitur, quorum gentilis adhuc blasphemat Judaeum. BEDA. Quidam autem duos latrones cum Christo crucifixos duobus baptizatorum generibus coap
Abbreviated transcription (Latin):
lum̃ aut̃ fuit suꝑ om̃em reliquã terrã. qđ
issent: sine dubio inueniret᷑ in hystoriis ali¬
quib eoꝵ qui in chronicis conscripserunt
noua talia facta. Et siusq ad nonã horam
tenebre fuer̃ suꝑ om̃em terrã uideã: manife¬
stum ẽ qm̃ it̾um lum̃ eis refulsit. quia cum
plemtudo gentiũ intrauerit. t c̃ om̃is ifrael
saluus futurꝰ est. Qđ aut̃ trib horis factȩ
sunt tenebre suꝑ om̃em terrã iudȩã: illud

Expanded text:
terram, quounc factae fuissent, sine dubio inveniretur in historiis aliquibus eorum qui in chronicis conscripserunt nova talia facta. Et si usque ad nonam horam tenebrae fuerunt super omnem terram Judaeam, manifestum est quoniam iterum lumen eis refulsit, quia cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus futurus est . Quod autem tribus horis factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
facte sunt tenebre suꝑ egyptios tenenteᷤ
dĩ seruos in seruitute: ita & xp̃o in sexta ho¬
ra manus extendente in cruce ad celũ suꝑ
ppłm qui clamauerat. tolle de terra hc̃ &
crucifige cũ. facto st̃ tenebre. & ab omni
lumine st̃ priuati. Item sub moyse factȩ ft̃
tenebre suꝑom̃em terrã egyptitrib dieb.
om̃ib aut̃ filii sisrł erat lum̃ i om̃ib locis.

Expanded text:
factae sunt tenebrae super Aegyptios , tenentes factae sunt tenebrae super Aegyptios , tenentes Dei servos in servitutem; ita et Christo in sexta hora manus extendente in cruce ad coelum, super populum qui clamaverat, tolle de terra hunc, et crucifige eum, factae sunt tenebrae, et ab omni lumine sunt privati. Item sub Moyse factae sunt tenebrae super omnem terram Aegypti tribus diebus, omnibus autem filiis Israel erat lumen omnibus locis