comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣ scribenda dictarem. ⁊ dictata sc̃¬
berem ad edificationem fidei ꝑfutura.
in diceptatõe cogitationum ineaꝵ ita
m̃te diuisus sum. ut timens ñ obedi
re: multo magis tunerem ⁊ obeclire.
Utrunq enim certi ꝑicłi metꝰ me arta¬
chi magis meticulosum. Res enim
magna est ⁊ longe supͣ me. ⁊ qͦmͦ po¬
tero ad eam : Ifundum sacram̃tum.
sacro uelamin̾e tectum. ineffabile. in¬
cogitabile. in comp̃hensibile. qͥs ego
sum ut casto ⁊ puro sermone sic̃ opor¬
tet. decet. ⁊ expedit eloqui sufficiam:
Nam ad tante ꝓfunditans caliginem
sensus ñ admittitur. ratio hebetatur.
intellectꝰ obstupescit. mens in sius cona¬
tib se non expedit. ⁊ sermo deficit. Su¬
pra om̃em sensum. ratõem ⁊ intelligẽ¬
tiam. supͣ linguas hominũ ⁊ angłoꝵ:
ẽ ħ inscrutabile secretum. Lingue aũ
facilis est lapsus. ⁊ erumpentis ser¬
monis leuis excursus. Les aũ ĩpos¬

Expanded text:
aliqua scribenda dictarem, et dictata scraliqua scribenda dictarem, et dictata scriberem, ad aedificationem fidei profutura; in disceptatione cogitationum mearum ita mente dibedire. Utrinque enim certi periculi metus me arctahi magis miraculosum. Res enim magna est, et longe supra me, et quomodo potero ad eam? Profundum sacramentum sacro velamine rectum, ineffabile, incogitabile, incomprehensibile! Quis ego sum, ut casto et puro sermone, sicut oportet, decet, et expedit, eloqui sufficiam? Nam ad tantae profunditatis caliginem sensus non admittitur, ratio hebetatur, intellectus obstupescit, mens in suis conatibus se non expedit, et sermo deficit. Supra omnem sensum, rationem, et intelligentiam; supra linguas hominum et angelorum est hoc inscrutabile secretum: linguae autem facilis est lapsus, et erumpentis sermonis levis excursus. Res autem impos
Abbreviated transcription (Latin):
Imnantissimo dño ⁊ patͥ¬
.B. d̾i grã exoniensi ep̃o
sterii su̾us. et̃nam ĩ dño
salt. Leuerenda noĩa
magistri. dnĩ ⁊ꝰ patris. singła ius suũ
in me uendicant tͥ.⁊ multiplici uecc̃ita¬
te obediendi pene preripiunt me u̾ut
meus nõ sim s tuus. cui pꝰ dm̃ me ip᷑
debeo in eo qd̃ sum. ⁊ qd̃ possum. ue¬
rum in ip̃a obediendi necc̃itate lib̾a
est uolũtas mea a necc̃itate. c̃ nec̃citas
cedat uoluntar. ñ uoluntas necessitati.
Ex uoluntate enu ẽ necessarium. ꝙ
ñ est necessitate uoluntarium. hec
autẽ lib̾tas restituit me mͥ. ut m̃s sim
licet tuus. ⁊ plus meus qr tuus. Pluse¬
iim ꝯpos sum uoti mei. cum tue obecli¬
o uoluntati. Tunor.N. si ⁊ amor ⁊ ex u¬
troq mixta reuerentia. ĩa pridẽ obtin¬
uerunt cor meum. ut delibatum ha¬
berem: nõ negare qd̃ uelles. ñ recusare
qd̾ inuingeres. ueruitñ c̃ auctoritaᷤᷤ
tua me premeret ⁊ caritas urgeret.
ut de mestimabili sacrificio u̾irags

Expanded text:
mantissimo domino et Patri. B., Dei gratia Oxoniensi episcsterii servus, aeternam in Domino salutem. Reverenda nomina magistri, domini et Patris, singula jus suum in me vindicant tibi: et multiplici necessitate obediendi pene praeripiunt me mihi, ut meus non sim, sed tuus; cui post Deum debeo id omne quod sum, et quod possum. Verum in ipsa obediendi necessitate libera est voluntas mea a necessitate, cum necessitas cedat voluntati, non voluntas necessitati. Ex voluntate enim est necessarium, quod non est necessitate voluntarium. Haec enim libertas restituit me mihi, ut meus sim, licet tuus; et plus meus, quam tuus: plus enim compos voti mei, cum tuae obedio voluntati. Timor enim et amor, et ex utroque mista reverentia, jampridem obtinuerunt cor meum, ut deliberatum haberem, non negare, quod velles; non recusare, quod injungeres. Verumtamen cum auctoritas tua me premeret, et charitas urgeret, ut de inaestimabili sacrificio veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
buone agroꝵ. in habundantia frum̃t.
⁊ iuni. ⁊ olei. in affluentia ⁊ gła bo¬
noꝵ temꝑalium. in tore celi. ⁊ ĩ pin¬
guedirie t̾te. mĩces diumi eultꝰ ꝯstaitu
uidetur. Hic u̾o in nouo .s. testamẽto

Expanded text:
butione agrorum, in abundantia frumenti et vini et olei, in affluentia et gloria bonorum temporalium, in rore coeli et in pinguedine terrae, merces divini cultus constitui vide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectiores autẽ qui tẽ temꝑis erant.
p desicd̾io celestium bona temporalia
ꝯtempnenda ducebat. ⁊ ui ꝑmissio¬
nib dĩ aliqͥd iestimabile cogitabat᷑.
qd̃ ocłs ñ iudit. uec auris audiuit.
uec ui cor hominis ascendit. Ex quib
unꝰ qiͣ om̃ium iustoꝵ suspiria dei¬
mo sui corpors trahens ait. Ecce qͥd¬

Expanded text:
Perfectiores autem qui tunc temporis erant, Perfectiores autem qui tunc temporis erant, prae desiderio coelestium bona temporalia contemnenda ducebant; et in promissionibus Dei aliquid inaestimabile cogitabant, « quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . » Ex quibus unus quasi omnium justorum suspiria de imo sui cordis trahens, ait: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ nunc repmutunt᷑ sigurata st̃. O mĩa
eium in figura contingebant ilł. ⁊ cũ¬
cta q̃ ilł data sũt ułpmissa in signũ
erãt melioꝵ ꝓmissionum. quib sãcci
in heditatem patris defuneni ĩcducit᷑.
in signũ possessionis. aut uestiture
aliquis pulcherrimꝰ ramꝰ de arbore cũ
pomoꝵ frucrib dari pot̃. ⁊ si detur. il¬
le quia adhuc sapir ut ꝑuulus. et
cogitat ut ꝑuulus. p̃senti puleritu¬
dini pomoꝵ ⁊ uoluptat gestiens ag¬
gratulat᷑ ⁊ arridet. qnta uero sit pos¬
sessionum facultas. ⁊ accepti honoris
diguitas. etas in discreta cogitare nĩ
nouit. Ludi itaq adhuc ppło isrł ⁊
celestium ꝑmissionum insueto. ab y¬
doloꝵ cultura paulatim retrahendo
tꝑ̃ralia bona ⁊ ꝓmissa sunt ⁊ data. ut
ex reb sibi per exꝑientiaui notis hr̃ent
aliqͣm ꝯsolatõem. ⁊ qui nequibant
caꝑe celestia. a d̾o potius qͣm abydolis
desid̾arent ⁊ pet̾ent t̾rena. Ita d̾s ꝯsul¬
tum eẽ uoluit ufirmis de ppło suo.

Expanded text:
nunc repromittuntur, figurata sunt. Omnia enim in figura contingebant illis; et cuncta quae illis data sunt vel promissa, in signum erant meliorum promissionum, quibus sancitin haereditatem patris defuncti inducitur; in signum possessionis aut vestiturae, aliquis pulcherrimus ramus de arbore cum pomorum fructibus dari potest; et si detur, ille quia adhuc sapit ut parvulus, et cogitat ut parvulus, praesenti pulchritudini pomorum, et voluptati gestiens aggratulatur et arridet; quanta vero sit possessionum facultas, et accepti honoris dignitas, aetas indiscreta cogitare non novit. Rudi itaque adhuc populo Israel, et coelestium promissionum insueto ab idolorum cultura paulatim retrahendo temporalia bona et promissa sunt et data, ut ex rebus sibi per experientiam notis haberent aliquam consolationem; et qui nequibant capere coelestia, a Deo potius quam ab idolis desiderarent et peterent terrena. Ita Deus consultum esse voluit infirmis de populo suo.
Abbreviated transcription (Latin):
desuiunt celestiũ. Xpẽ aũ melioriᷤ testa¬
menti mediator est qd̾ in meliorib reꝓ¬
mnissionib sãccitum ẽ. Cuiꝰ testam̃ti ꝯsũ¬
matio ab eodem apło demonstrat᷑. sũpro
de ierenue ꝓpħia testimonio. Ecce dies

Expanded text:
elioris testamenti mediator est, quod in melioribus repromissionibus sancitum est . » Cujus testamenti consummatio ab eodem Apostolo demonstratur, sumpto de Jeremiae prophetia testimonio: « Ecce dies
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃to qͣtuor pͥncipalit̾ ꝯsideranda
st̃. ꝓmissa. iudicia. p̃cepta. sacram̃ta.
Hec qͣtuor quia inꝑfecta erant ⁊ miꝰ
habentia. ꝑ nouum testam̃tũ mutari
oportuit aut ꝑfici. De mutatõe ꝓmis¬
sionum: primo dicẽdum uidetur.
De mutatione promissionum.
N nouo testam̃to scriptum ẽ. Beani pau

Expanded text:
estamento quatuor principaliter consideranda sunt; promissa, judicia, praecepta, sacramenta. Haec quatuor, quia imperfecta erant, et minus habentia, per novum Testamentum mutari oportuit, aut perfici. De mutatione promissionum primo dicendum videtur. De mutatione promissionum. In novo Testamento scriptum est: « Beati pau
Abbreviated transcription (Latin):
Oruo gͥ ꝯsid̾andum est ꝓ ut ille de¬
derit qui sugg̾it omuem u̾itatemr
qͦ mͦ in noua. uetã sut translata. de¬
inde qͦmͦ u̾itas noue gr̃e in pane et
uino nobis sit exhibita. postremo
qͦm inagn̾a ⁊ manna eade u̾itas o¬
lun sit prefigurata. Hoc siquidem
orcdine seruato: manifestiꝰ uidebit᷑
ymago in u̾itate. qͣm olim ueritas
in ymagine. Q qui dixit de tene¬
bris splendescere lucem. faciat ⁊ ip̃as
renebras splendescere ꝑ lucem sicut
scriptum ẽ. Ꝙ nox sic̃ dies illumina¬
inea. s sicut dicit apłs. fiduciã talem

Expanded text:
r considerandum est, prout ille dederit, qui suggerit omnem veritatem, quomodo in nova vetera sint translata; deinde quomodo veritas novae gratiae in pane et vino nobis sit exhibita; postremo quomodo in agno et manna eadem veritas olim sit praefigurata. Hoc siquidem ordine servato, manifestius videbitur imago in veritate, quam olim veritas in imagine. Et qui dixit de tenebris splendescere lucem, faciat et ipsas tenebras splendescere per lucem, sicut scriptum est: « Nox sicut dies illuminamea, sed sicut Apostolus ait: « Fiduciam talem
Abbreviated transcription (Latin):
estant deinceps tͥa in quirenda.
tam alta uoce. et qͣi t̾ribili cantet᷑. deiñ
quare quidam tropi in fine officii
lamentabilit̾ dicantur. Tertium est.
quare ꝑ has tres noctes ip̃m off̾m noctis

Expanded text:
Restant deinceps tria inquirenda: tam alta voce, et quasi terribili cantetur; deinde vero quare quidam tropi hujus officii fine lamentabiliter dicantur. Postremo cur tribus hisce noctibus ipsum officium noctis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur quare ñ celebramus
ħ tempore festũ scõꝵ qui cũ
xp̃o surrexerunt. uel cũ illo celos
ascenderunt. Deb̾emꝰ enim de illoꝵ
głificõne gaud̾e et sollemnzare sic̃
dealiis scĩs. cum certi simus eor
te eorum non sollemnizamtis:
qm adinferos descenderunt. De

Expanded text:
eritur quare non celebremus hoc tempore festa sanctorum qui cum Christo surrexerunt, vel cum illo in coelos ascenderunt. Debemus enim de eorum glorificatione gaudere et solemnizare, sicut de aliis sanctis, cum certi simus eos te eorum non solemnizamus, quia ad inferos descenderunt: de
Abbreviated transcription (Latin):
prebendas et ecclesias ad archiepisco¬
pum pertinentes. que uacauerunt pꝰ¬
quam exiuimus de terra: ut faciamꝰ

Expanded text:
esias et praebendas ad archiepiscopatum pertinentes, quae vacaverunt postquam exivimus de terra, ut faciam
Abbreviated transcription (Latin):
itera hec plana ẽ mistice indi¬
cans udcationem gentium que ad
esum agni nunc assumpte sunt.
Non sufficiebat solus popłs isrł ad
uescendum agnum. quia non illi soli¬
sufficiebat hic agnus. Sufficiebat
enim et his et illis. Erat autem ppłs
gentium uicinus et coniunctus do¬
mui isrł. quia uterq popłs ex uno
patre deo scđm creationem. uterq ex
adam uel noe scd̾m originem car-¬
nis. et uterq scđm ꝓpositum gr̃e in
una domo hoc est eccłia colligendꝰ¬
erat. s popłs gentium ꝑ popłm iu¬
deoꝵ. Propterea ipsi monentur assu¬
mere uicinum suum. Quod et fc̃m ẽ
in assumptione gentium ꝑ apłos.
aliter. Siqui simplices fr̃es sunt in
una domo uel congregatione qui ñ
sufficiunt ad uescendum agnum.
hoc est qui sufficiunt hoc fidei nr̃e
intelligere sacramentum. qui huiꝰ¬
modi sunt monentur assum̾e.non
sue. hoc est hominem catholicum.
sanam hñtem doctrinam. quo ad¬
iuti sufficiant commed̾e̾ agnum:
hoc est caꝑe scdm pietatem fidei ue¬

Expanded text:
tera haec plana est, mystice indicans vocationem gentium, quae ad esum agni nunc assumptae sunt. Non sufficiebat populus solus Israel ad vescendum agnum, quia non illi sufficiebat hic agnus; sufficiebat enim his et illis. Erat autem populus gentium vicinus et conjunctus domui Israel, quia uterque populus ex uno patre Deo secundum creationem, uterque ex Adam vel Noe secundum originem carnis, et uterque secundum propositum gratiae in una domo, hoc est Ecclesia, colligendus; sed populus gentium per populum Judaeorum. Propterea ipsi monentur assumere vicinum suum, quod et factum est in assumptione gentium per apostolos. Aliter: Si qui simplices fratres sunt in una domo vel congregatione, qui non sufficiunt ad vescendum agnum, hoc est qui non sufficiunt hoc fidei nostrae intelligere sacramentum, monentur assumere, non suae, hoc est hominem catholicum, sanam habentem doctrinam, quo adjuti sufficiant comedere agnum, hoc est capere secundum pietatem fidei ve
Abbreviated transcription (Latin):
breos qui dictus est nisan
ip̃le est in quo mundus conditus
creditur. cuius pleniluniũ post
uernale equinoctium semꝑ ẽ at¬
tendend̾. In hoc mense popłs isrł
a seruitute egypti liberatur. in
quo legale pascha inchoatur. In
hoc genus humanum sanguine
xp̃i et a potestate diaboli eripitur:
et in xp̃i resurrectione ad uitam
reparatur. in quo et nouum pascha. abip̃o
xp̃o instituitur. hic gͥ mensis tot cituł
insignis in ordine et numero mensi¬
um scd̾m supputationem iudeoꝵ m̾ito
primus nuncupatur. Loquimini ad
uniuersum cetum filioꝵ isrł: ⁊ di. eis¬

Expanded text:
braeos, qui dictus est Nisan, ipse est in quo mundus conditus creditur, cujus plenilunium post vernale aequinoctium semper est attendendum. In hoc mense populus Israel a servitute Aegypti liberatur; in quo legale Pascha inchoatur. In hoc genus humanum sanguine Christi et a potestate diaboli eripitur, et in Christi resurrectione ad vitam reparatur; in quo et novum Pascha ab ipso Christo instituitur. Hic igitur mensis tot titulis insignis, in ordine et numero mensium, secundum supputationem Judaeorum, merito primus nuncupatur. Loquimini ad universum coetum filiorum Israel, et di
Abbreviated transcription (Latin):
ubecur agnus decima die de grege
tolli. usq ad quartam decimam ad
dus. hoc infigura xp̃i qui decima
die primi mensis ierosolimam adue¬
nit. ubi exceptus est a turbis cum
ramis palmarum et diuinis laudibꝰ.
Decima die mensis huius collitur
agnus. quartadecima immolatur.
Uenarius legem significat ꝓpt̾ deca¬
logum. qͣternarius uͦ .iiii. euangelia.
xp̃c gͦ qui non uenit legem soluere
s ad implere: decima die ad locum pa¬
sionis uenit. quartadecima luna ad
uesꝑam tradendus hiis qui eum e¬
rant crucifixuri. Quia primo obe.¬
dientiam legis impleuit. deinde ani-¬
mam ponendo ꝓ fr̃ib suis obedien¬
tiam euangelice ꝑfectionis addidit.
Sin autem minor ẽ num̾us ut non

Expanded text:
ubetur agnus decima die de grege tolli, usque ad quartam decimam ad dus. Hoc in figura Christi, qui decima die primi mensis Jerosolymam venit, ubi exceptus est a turbis cum ramis palmarum et divinis laudibus. Decima die mensis hujus tollitur agnus, quarta decima immolatur. Denarius legem significat, propter Decalogum: quaternarius vero quatuor Evangelia. qui non venit legem solvere, sed adimplere, decima die ad locum passionis venit, quarta decima luna ad vesperum tradendus his qui eum erant crucifixuri, quia primo obedientiam legis implevit, deinde animam ponendo pro fratribus suis obedientiam evangelicae perfectionis addidit. Sin autem minor est numerus, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
obseruant monachi dicentes dominꝰ
abbas ñ dñs abbas. Hinc ẽ etiam quod
que tm̃ debetur hominib. et ñ sp̃alis.
Nec est acclinandum pͥncipiscłari rec¬
ta facie. s ab aure. s ab aure sinistra

Expanded text:
observant monachi, cum dicunt domnus abbas, non dominus abbas. Hinc etiam est, quod quae tantum debetur hominibus, et non spiritualis. Nec est acclinandum principi saeculari recta facie, sed ab aure sinistra
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi. Non enim dicit᷑ aꝑtum os
habuisse qͣmdiu silenti uoce orabat.
pit audiri. uel os adhuc ñ aꝑuerat
ad laudandũ dm̃: licet aꝑuisset ado¬
randum. uel tangit religionem sacer¬
dotum pͥmitiue eccłie. qui dum dor¬
mitum irent: signacło crucis se mu¬

Expanded text:
loquendi modus; non enim dicitur apertum os habuisse, quandiu submissa voce orabat, pit audiri. Vel necdum os aperierat ad laudandum Dominum, licet aperuisset ad orandum. Vel etiam tangit religionem sacerdotum primitivae Ecclesiae, qui cum irent cubitum signaculo crucis se mu
Abbreviated transcription (Latin):
est quasi preco eccł̃ie uel uitariꝰ eius.
alios adhuc ante altaria in suis orat̃o¬
nib ꝑsistentes ad laudandum deũ
erecta. qͥa nisi mens consonet lingue:
certum ẽ uocem qͣntumlibet sit ela¬
mosa deo ñ placere. Antipħa que seqͥt᷑
dulamur. si ex bona mentis deuotio¬
ne incepta. cum deuotione bona t̾mi¬
uet᷑. Antipħe etiam sunt qͣsi quedam
nis laudib int̾serte. Uersiculus qui
ab officio psalmorũ. tunc nos u̾timꝰ¬
deo placere seruiciim: si cum uinocin¬
mantur. Cum enim diabolus sentit

Expanded text:
est quasi praeco Ecclesiae, vel ejus vicarius, alios adhuc ante altare suis orationibus insistentes ad laudandum DominNisi enim mens consonet linguae, certum est vocem quantumcunque sit clamosa, Dedulamur, si ex bona mentis devotione incoepta, simili devotione absolvatur. Antiphonae autem sunt quasi quaedam nis laudibus insertae. Versiculus, qui tunc ab officio psalmorum nos strum Deo placere servitium, si cum innocenmantur. Cum enim diabolus sentit
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnde se laudare dm ꝓmittit: ne lau¬
dator dei a diabolo suꝑetur cui ñ est¬
leue resistere: diuinum implorat
bolum. Tunc diuino fretus auxilio
quod semꝑ adest presto eum inuocan

Expanded text:
num laudare promittit, ne laudator Dei a diabolo superetur, cui haud facile est resistere, divinum implorat um divino fretus auxilio, quod semper praesto adest cum illud in
Abbreviated transcription (Latin):
be utes firmit̾ ⁊ fideliter credut̃.
nõ hesitantes de fide uerboꝵ qͣm¬
uis ratio modi uitĩm ñ eluceat.
uult ⁊ enim ds̃ archana sua nob̾
⁊ a uob̾ credi. s modũ ad tempꝰ
ignorari. ut bãt fides mĩtum. ⁊
qd minc occultum est reseruetur.
ad p̃mium. ht̃ itaq simplicital
fidei piam conscĩam in his q̃ de
credenda mandauit.piã u̾o igno¬
rantiam in his que nõ q̃renda
abscond̾ꝰ uiraq aũ pietas conscĩe

Expanded text:
bentes, firmiter et fideliter credunt; bentes, firmiter et fideliter credunt; non haesitantes de fide verborum, quamvis ratio modi interim non eluceat. Vult enim Deus arcana sua nobis, et a nobis credi, sed modum ad tempus ignorari, ut habeat fides meritum, et quod nunc occultum est, reservetur ad praemium. Habet itaque simplicitas fidei piam conscientiam in iis, quae Deus credenda mandavit; piam vero ignorantiam in iis, quae non quaerenda abscondit. Utraque autem, pietas conscient
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ ꝑ grãm dei. qui de tenebris noᷤ
uocauit in admirabile lum̃ suũ.
Ueiꝰ siquid̾ est sermo qui scͥptus ẽ.
Infatuatꝰ ẽ om̃is homo ab sapĩa. fideᷤᷤ
itaq nr̃a u̾bis ip̃ius dei ĩmobilit̾
fundata incerto humãꝵ opuno¬
num ũ iactat᷑ sicut nutabunda
⁊ fluctuans s u̾itate subnixa ⁊ sr̃
fuma petram cliuine auctoritatiᷤ
solidata. inconcussa constat ⁊ in¬
conuulsa ⁊ siquid diffinitionib
philosophoꝵ contrariũ continet
ced̾e debet opiuo u̾itati. aut ueri¬
tas fidei ui om̃ib triumphet. de¬
struens om̃em altitudinẽ extollẽ¬
tẽ se adũsus scĩãm d̃i. ⁊ in capti¬
uitaten redigens omemi iutłłm
in obsequium x. Quicquid ĩmis¬
teriis fidei sua ꝑfunditate mod
bumane intelsigentie exced̾. ⁊ fi¬
nes humaue rationuis transcẽdit
dõ cominutendum ẽ eiq reseruã¬
dum. qui temꝑe oportuno mist̾ia
nunc oꝑta reuelabit his qui uer¬
bis ip̃ius debitã reuerentiã exhi¬

Expanded text:
enebris nos vocavit in admirabile lumen suum. Verus siquidem est sermo, qui scriptus est: « Infatuatus est omnis homo ab sapientia. » Fides itaque nostra verbis ipsius Dei, immobiliter fundata, incerto humanarum opinionum non jactatur, sicut nutabunda et fluctuans; sed veritate subnixa, et super firmam petram divinae auctoritatis solidata, inconcussa constat et inconvulsa; et si quid diffinitionibus philosophorum contrarium continet, cedere debet opinio veritati, ut veritas fidei in omnibus triumphet, destruens omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigens, omnem intellectum in obsequium Christi. Quidquid in mysteriis fidei sua profunditate modum humanae intelligentiae excedit, et fines humanae rationis transcendit, Deo committendum est, eique reservandum, qui tempore opportuno mysteria nunc operta revelabit his, qui verbis ipsius debitam reverentiam exhi
Abbreviated transcription (Latin):
iia uidagatõe inuestigare conati
sunt singłoꝵ naturam ⁊ ũn eẽt.
deniq poss. ⁊ quiͦd sibi iidebatur
scłm coniecturam humane ratõ¬
nis qͣi diffiuitum habebãt ⁊ certũ
⁊ arbitrati sunt scđmi acum̃ inge¬
nii sui legemi nature certs t̃miniᷤᷤ
ꝯclud̾e. ⁊ indubitatis diffiuitiõib
limitare. qi a u̾itate discordaret
quicqͥd eoꝵ. diffiuitõib obiuaret.
⁊ cursum nat᷑e multa ab eis tam
s multa ꝓbabilit̾ elaborata. s a i̾ita¬
te tam extraniea qͣn a pietate fidei a¬
liena. Quicqͥd ab eis uere fidelit̾q
comp̃hensum ẽ ⁊ diffinitum hoc
eis ex aliqua ꝑte. lum̃ u̾itatis illu¬
xit. ueritas enim ap̃ quẽcumq in¬
ueniat᷑. dei ẽ ⁊ ñ hominis. qr om̃is
homo tñdax. d̾s autẽ uerax. Qccło¬
gͦ contͣ fid̾i i̾tatem ⁊ pietatis for¬
mam diffiuitum habebant ⁊ af¬
firmabant: hoc illoꝵ erat. hoc a se
dicebant ⁊ de ꝓpuis locuti st̃. ⁊ ig¬

Expanded text:
ima indagatione investigare conati ima indagatione investigare conati sunt singulorum naturam, et undenique posset; et quod sibi videbatur, secundum conjecturam humanae rationis, quasi diffinitum habebant et certum: et arbitrati sunt, secundum acumen ingenii sui, legem naturae certis terminis concludere, et indubitatis diffinitionibus limitare; quasi a veritate discordaret, quidquid eorum diffinitionibus obviaret. t cursum naturae multa ab eis tam sed multa probabiliter elaborata, sed a veritate tam extranea, quam a pietate fidei aliena. Quidquid ab eis vere fideliterque comprehensum est, et definitum, hoc eis ex aliqua parte veritatis lumen illuxit. Veritas enim apud quemcunque inveniatur, Dei est, et non hominis, quia « omnis homo mendax, Deus autem verax go contra fidei veritatem, et pietatis formam diffinitum habebant et affirmabant, hoc illorum erat, hoc a se dicebant, et de propriis locuti sunt; et ig
Abbreviated transcription (Latin):
rectõem ł post in specie głificata appa¬
rens nunc unam uc̃ alt̾am speciẽ
exhibuit qͣi ad hoc ne agnosceretur ẽ
id tñ semꝑ ageret ut agnosceret᷑. Nlã
ad hec quis idoneus: Quis sufficit
explicare utrũ in tnͣsfiguratõe pͥorem
speciem exueret: an eam retiuens et
ab ccłis p̃sentium discipłoꝵ abscõdẽs
głosam illã spẽm suꝑuiduerit: Qui
sufficit explicare quom in resurte¬
ctione clarificatꝰ ñ in illa festiua sp̃ẽ
głe sue apparuit. s in sp̃e nunc qͣsi
uota. nũc qͣi ñ nota. sicut uoluit ag¬
ad tempꝰ ũ agnosci utrum in ip̃o
erat ne agnosceret᷑. quia sic̃ scͥptũ
est. in alia effigie ostensus ẽ. an i
illis erat qui ñ agnoscebant. quia
festans. ⁊ abscondẽs quib uoluit.
⁊ sicut uoluit. Quid aliud suꝑꝰhꝰ¬
cemocli affirmare possumꝰ nͥ qd d̾s¬
⁊ sicut potestatem hũs. cui suiunt
ad nutum om̃is forma. ⁊ mat̾ia
onũs sp̃es ⁊ substantia: Circa hec
dauerunt ingenia. ⁊ subtilissi¬

Expanded text:
rectionem, vel post, in specie glorificata apparens, nunc unam nunc alteram speciem exhibuit, quasi ad hoc, ne agnosceretur; cum id tamen semper ageret, ut agnosceretur. Nam ad haec quis idoneus? Quis sufficit explicare, utrum in transfiguratione priorem speciem exuerit: an eam retinens et ab oculis praesentium discipulorum abscondens, gloriosam illam speciem superinduerit? Quis sufficit explicare, quomodo in resurrectione clarificatus, non in illa festiva specie gloriae suae apparuit; sed in specie nunc quasi nota, nunc quasi non nota, sicut voluit agn agnosci: utrum in ipso erat, ne agnosceretur, quia sicut scriptum est , in alia effigie ostensus est: an in illis erat, qui agnoscebant, quia festans, et abscondens, quibus voluit, et sicut voluit? Quid aliud super hujusmodi affirmare possumus, niset sicut potestatem habens, cui serviunt ad nutum omnis forma et materia, omnis species et substantia? Circa haecdaverunt ingenia; et subtiliss
Abbreviated transcription (Latin):
trausfigurat᷑ panis: s tr̾assubstan¬
tiatur. Nouo ⁊ inusitato mͦ spẽs
manet. ⁊ sub̾a inutatur. In trãs¬
figuratõe autem ñ sic. Nlam cum
sathanas tͣnsfigurat se in angelum
lucis: ñ natura demutat᷑. ut una
natura in alt̾am transferat᷑. Qm̃ do
inuꝰ in monte transfiguratꝰ ÷. qd̾
clarificatum ÷ ñ sub̾am mutauit

Expanded text:
transfiguratur panis, sed transsubstantransfiguratur panis, sed transsubstantiatur. Novo et inusitato modo species manet, et substantia mutatur. In transfiguratione autem non sic. Nam cum Satanas transfigurat se in Angelum lucis, non natura demutatur, ut una natura in alteram transferatur. Quando Dominus in monte transfiguratus est , quod clarificatum est, non substant
Abbreviated transcription (Latin):
hoc calice ũ iterabo. s huius festi¬
uitatis mist̾ia in regno patͥs m̃i.
hoc ẽ iu regno celoꝵ siie in eccłia
complebo. Nñ apd̃ lucaui dicit. Di¬
co uob̾ ex hoc ñ manducabo illd̾
donec impleatur ui regno dei. Mã¬
ducauit quid̃ pꝰ resurrectõem cũ
discipłis siuis. s ñ manducauit
ex hoc nec bibit ex hoc .i. nec pascha
manducauit. nec uinũi libauit
sicut in sacrificio fieri solet. Man¬
ducauit tñ ad astruendã fidem
resurrectõis. ⁊ credẽtes discipłi uo¬
uo gaudio resurrectõis ꝑfusi sũt.
ut quodãm nouum uinũ iam
tẽ bib̾et c̃ discipłis suis .i. nouũ
gaudiumi c̃ ilł in gła resurrectõis
sue ⁊ in se ip̃o quasi in regno prĩs
sui. Discipłi eium de morte eius
contristati uiso domino gauisi
sunt supͣ qͣm dici possit. sic̃ scͥptũ
nis in corpus xp̃i uera est et
dem edificare potest aut caritat̾e.
futatẽ mutatõis pruno attendamꝰ
Uera ẽ inqͣm mutatio ñ scłm fi

Expanded text:
hoc calice, non iterabo; sed hujus festivitatis mysteria in regno Patris mei, id est in regno coelorum, sive in Ecclesia, complebo. Unde apud Lucam dicit: « Dico vobis, non manducabo illud, donec impleatur in regno Dei . » Manducavit quidem post resurrectionem cum discipulis suis, sed non manducavit ex hoc, nec bibit ex hoc: id est, nec pascha manducavit, nec vinum libavit, sicut in sacrificio fieri solet. Manducavit tamen, ad astruendam fidem resurrectionis, et credentes discipuli, novo gaudio resurrectionis perfusi sunt, ut quodam modo novum vinum tunc biberet cum discipulis suis, id est novum gaudium suae; et in se ipso, quasi in regno Patris sui. Discipuli enim de morte ejus contristati, viso Domino gavisi sunt supra quam dici possit; sicut scriptum nis in corpus Christi vera est, et dem aedificare potest, aut charitatem. Sed veritatem mutationis primo attendamus. Vera est, inquam, mutat
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrificare de ferm̃to laudem. ⁊
uocate uoluntarias oblationes
⁊ annuntiate. Sic enim uolusti
filii istł dicit dominus d̾s. Uñ et
ego decli uobis stuporẽ dentium
incunctis urbib ũris ⁊ indigen¬
uidentur. q̃ tam̃ ñ imꝑantur. sed
ex circumstantia scͥpture ⁊ ex ip̃o
modo loquendi mag̾ ꝑhibenda qͣm
facienda monstrãtur. Tale ẽ illud
qd̃ acd iudam dicitur. Qd̃ facis fac
citius. Tale est illd̃ apud ysaiam.
Inite ꝯsilium ⁊ dissipabit᷑. loquimi¬
ui u̾bum ⁊ ñ fiet. Tale est qͦ illud
de qͦ nunc agitur. sacrificate de fer¬
m̃to laudem. Sc̃a itaq romana ec¬
clesia formam ꝯficiendi in azimo
pane quam xp̃c creclitur introdu¬
xisse mutare nõ p̃sumpsit. s eam
tanta auetoritate subnixa unmo¬
biliter seruare uoluit. Ꝙ a diu̾sis

Expanded text:
Sacrificate de fermento laudem; et Sacrificate de fermento laudem; et vocate voluntarias oblationes, et annuntiate. Sic enim voluistis, filii Israel, dicit Dominus. Unde et ego dedi vobis stuporem dentium, in cunctis urbibus vestris, et indigenvidentur, quae tamen non imperantur, sed ex circumstantiis Scripturae, et ex ipso modo loquendi, magis prohibenda quam facienda monstrantur. Tale est illud quod ad Judam dicitur: « Quod facis fac citius . » Tale est apud Isaiam: « Inite consilium et dissipabitur; loquimini verbum, et non fiet . » Tale est quoque illud, de quo nunc agitur: « Sacrificate de fermento laudem. » Sancta itaque Romana Ecclesia formam conficiendi in azymo pane, quam Christus creditur introduxisse, mutare non praesumpsit, sed eam, tanta auctoritate subnixa, immobiliter servare voluit. Quaed
Abbreviated transcription (Latin):
.i. gr̃aꝵ. actionem int̃pretatus est
aquila. quasi dicatur. Immolate
de frͣum̃to eucharistiam. Hoc aut̃e
ñ p̃cipiendo s qͣsi exꝓbrando a do¬
mino ꝑ ꝓpħam dici manifestũ
est tum ex tenore eoꝵ q̃ p̃missast̾¬
sic scriptum ẽ. uenite ad bethel ⁊
impie agite ad galgala. ⁊ multi¬
plicate preuaricatõem. Impie ag̾e
⁊ mulaplicare p̾uaricatõem ue¬
uire ad bethel ⁊ ad galgala om̃ĩa
hec mala sunt ⁊ magis ꝑbibẽda
qͣm p̃cipienda. Bethel aũ ⁊ galga¬
la: loca erant ydolate. ꝑ osee eium
loquitur dñs dicens. O nĩs neqͥ¬
cie eoꝵ. in galgal. & rursum in
eodem. frustra erant in galgal
bob ummolantes. In bethel autẽ
posuit ieroboam iutłm aureum.
a ppło adoiãdum. uenite gͦ ad be¬
thel ⁊ ad galgala adorandi aiumo.
malum erat. ⁊ qͣsi cum inligna¬
tione ꝑmittẽtis ⁊ ꝓhibere nolẽtis
dr̃. uenite ad bethel ⁊ pꝰ q̃dam ali¬
a mala q̃ in amos ꝓpħa num̾ant᷑
⁊ qͣsi p̃cipi uidentur subinfert᷑.

Expanded text:
rum actionem interpretatus est Aquila; quasi dicat: Immolate de fermento eucharistiam. Hoc autem non praecipiendo, sed quasi exprobrando, a Domino per prophetam dici manifestum est, tum ex tenore eorum, quae praemissasic scriptum est: « Venite ad Bethel, et impie agite ad Galgala; et multiplicate praevaricationem . » Impie agere, et multiplicare praevaricationem: venire ad Bethel et ad Galgala, omnia haec mala sunt, et magis prohibenda quam praecipienda. Bethel enim et Galgala loca erant idololatriae. Per Osee enim loquitur Dominus, dicens: « Omnes nequitiae eorum in Galgala . » Et rursum in eodem: « Frustra erant in Galgal, bobus immolantes . » In Bethel autem posuit Jeroboam vitulum aureum, a populo adorandum. Venire ergo ad Bethel et ad Galgala, adorandi animo, malum erat, et quasi cum indignatione permittentis et prohibere nolentis dicitur: « Venite ad Bethel: » post quaedam alia mala, quae in Amos propheta numerantur, et quasi praecipi videntur, subinfertur: «
Abbreviated transcription (Latin):
uitatib uenirent homines cum
uxorib et filiab suis ad eccłiam.
et ibi cum cereis & luminarib¬
uigilarent. S frequent̃ continge¬
bat in his uigiliis corrumpi uir¬
maiorem oportunitatem haberi.

Expanded text:
um venirent homines cum uxoribus et filiabus ad ecclesiam, et ibi cum luminaribuia frequenter contingebat in his vigiliis virgines cormajorem opportunitatem haberi,
Abbreviated transcription (Latin):
Quare alcuinus magist᷑ karoli.
alexandro pp̃. qui respuit illam de
Trinitate dicens. Sicut ñ ẽ offm̃
unitatis: ita ñ ẽ etiam trinitatis.
ente heresi arriana. multa male¬
Trinitatis fides extingueretur.
S b̃s hylarius & b̃s Eusebius et b̃s¬
ambrosius resticerunt hereticis.

Expanded text:
it, Alcuinus magister Caroli hAdriano papae: qui respuit illam de Trinitate, dicens: « Sicut non est officium unitatis, ita nec Trinitatis. iente haeresi Ariana, feTrinitatis fides exstincta, sed Hilarius, et Eusebius, et Ambrosius restiterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
genitum patriq coet̾num u̾bum in
ore p̾dicantis uerbum in corde ere¬
dentis. Uerbum incorde credentis fi¬
des est. uel caritas. uel quec̃q uirtus
anime que dici potest insitum u̾bum.
Uerbum autem fidei occulto susurrio
lo quitur łs in corde sicut scriptum ẽ.
pr̃.m.q. ẽ in celis. Omne audem u̾bum
quod egredietur ex ore dei inmanna
ostensum est. nam xp̃c manna est. et
uerbum p̾dicationis manna ẽ. et in¬
deus manna ẽ. et utẽq istoꝵ in xp̃o
manna ẽ. et inutroq xp̃c manna est.
Ex libro iosue. Defecit manna pꝰquã¬

Expanded text:
genitum, Patrique coaeternum, verbum in genitum, Patrique coaeternum, verbum in ore praedicantis, verbum in corde credentis. Verbum in corde credentis fides est vel charitas, vel quaecunque virtus animae, quae dici potest insitum verbum. Verbum autem fidei occulto susurrio loquitur Deus in corde, sicut scriptum est: « ne autem verbum quod egreditur ex ore Dei in manna ostensum. Nam Christus manna est, et verbum praedicationis manna est, inDeus manna est, et utrumque istorum in Christo manna est, et in utroque Christus manna. Ex libro Josue: Defecit manna postqua
Abbreviated transcription (Latin):
ad quem ꝑtinet corꝑale manna s in
omni u̾bo dei quod ostensum ẽ inman¬
na. Quomͦ i ostenditur hominẽ uiu̾e
in uerbo dei ꝑmanna. nͥ et ip̃m u̾bum
ostendatur tibi ꝑ manna: S frustra
tibi ostenditur quod detrectas credere.
quod non potes uidere. sicut de te per
ysaram dicitur. Quis cecus nͥ seruus
meus. et quis surdus nͥ ad quẽ nunci¬
os meos misi: Nob̃ autem ostendit
deus quod abscondit ab ocłis tuis.
abscondens faciem suam a domo ia¬
cob uerum manna eẽ quod egredit᷑
ex ore dei xp̃m scilicet dei uirtutem et
dei sapientiam qui apud salomonem
dicit. Ego ex ore altissimi ꝓdii. Hoc ẽ
uerbum quo dixit deus et facta sunt.
mandauit et creata sunt uniu̾sa. Hoc
est uerbum quod testificatum est a
uerbum quo p̾dicatur hoc u̾bum aꝓ
pħis ex ore dei egreditur ut in eo uiuat
homo. Uerbum egrediens ex ore dei tri¬
b modis dicitur. Uerbum in pr̃e apr̃e

Expanded text:
ad quem pertinet corporale manna, sed in ad quem pertinet corporale manna, sed in omni verbo Dei, quod ostensum est in manna. Quomodo enim ostenditur hominem vivere in verbo Dei, per manna, nisi et ipsum verbum ostenditur tibi per manna? Sed frustra tibi ostenditur, quod detrectas credere, quod non potes videre, sicut de te per Isaiam dicitur: « Quis caecus, nisi servus meus; et quis surdus, nisi ad quem nuntios meos misi? » Nobis autem ostendit Deus, quod abscondit ab oculis tuis, abscondens faciem suam a domo Jacob, verum manna esse, quod egreditur ex ore Dei, Christum scilicet Dei virtutem, et Dei sapientiam, qui apud Salomonem dicit: « Ego ex ore Altissimi prodii . » Hoc est verbum quod dixit Deus, « et facta sunt; mandavit, et creata sunt » universa, hoc est verbum, quod testificatum est a verbum quo praedicatur hoc verbum a prophetis, ex ore Dei egreditur, ut in eo vivat homo. Verbum egrediens ex ore Dei, tribus modis dicitur. Verbum in Patre, a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
ex lege cua si ei credere placet dili
tres tui infideles quidẽ sicut tu. et iõ prẽs
tui. hc̃ cibum non intelligens quid eẽt.
et ad quid tͥ datus cẽt: scrutare scriptu¬
ras in quib te putas utam hr̃e. scruta¬
re legem in qua confidis. Ecce ipsa tibi
non inuolute non obseure. ẜ manifeste
et aꝑte ostendit tͥ quid sit u̾m manna.
et ad quid ds tibi dederit cibum manna.
non obaluid qͣm ob id quod hic scriptũ
est. quod lit̾is tiuis insertum est. quod
aurib tuis sepe in culcatum est quod
ocłis tuis ingestum est. Ut ostend̾et
inquit tͥ quod non insolo pane uiuit
homo. s in omni u̾bo quod egredietur
ex ore dñi. frustra tibi manna datum
est: si nondum uides ostensionem que
tibi inmanna data est. Ad ostensionẽ
datum: aliquid ostendit. Uiuit qͥdem
homo scđm hanc corꝑalem uitam de
pane corꝑali. id÷ cibo corꝑali. ad quẽ
ꝑtinet corꝑale manna. nam teste scͥp¬
tura de manna panes fiebant. s scđm

Expanded text:
ex lege tua; si ei credere placet, dilitres tui, infideles quidem sicut tu, et ideo patres tui, hunc cibum non intelligens, quid esset, et ad quid tibi datus esset, scrutare Scripturas, in quibus te putas habere vitam, scrutare legem, in qua confidis? Ecce ipsa tibi non involute, non obscure, sed manifeste et aperte ostendit tibi quid sit verum manna, et ad quid Deus tibi dederit cibum manna? Non ob aliud, quam ob id, quod hic scriptum est, quod litteris tuis insertum est, quod auribus tuis saepe inculcatum est, quod oculis tuis ingestum est, « ut ostenderet, inquit, tibi, quod non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod egrederetur ex ore Domini. » Frustra tibi manna datum est, si nondum vides ostensionem quae tibi in manna data est. Ad ostensionem datum est, aliquid ostendit. Vivit quidem homo, secundum hanc corporalem vitam, de pane corporali, id est cibo corporali, ad quem pertinet corporale manna. Nam, teste Scriptura, de manna panes fiebant, sed secu
Abbreviated transcription (Latin):
manducationem xp̃o non incorpatur.
Causam habet: s effectum non seqͣr.
Non manducat: quia ad utilitatem
sibi non manducat. sicut nec hr̃e dr̃
quis: quod ad utilitatem suam non hĩbet.
ut ibi. Ei autem qui non habet. et quod
bis ostendit dicens. Uersetur ante ocłos
imago futuri iudicii. et ascendat ho¬
mo aduersus se tribunal mentis sue. et
constituat se ante faciem suam. atq cõ¬
stituto in eorde iudicio: adsit accus atrix
cogitatio. et testis conscientia. et carni¬
fex timor. inde quidam sanguis ani¬
mi confitentis ꝑ lacrimas profluat.
postremo ab ipsamente talis sententia
ꝓferatur. ut se in dignum homo u¬
delicet participatione corporis et san¬
guinis domini. ut qui seꝑari a regno
timet pulcimam sententiam: ad tp̃s
ꝑ eccłiasticam disciplinam a sacram̃¬
to celestis panis separetur. Indigne
enim accipit: si tune accipit. cum
deberet agere penitentiam. S hoc
de publice penitentib. hoc est extra

Expanded text:
manducationem Christo non incorporatur. manducationem Christo non incorporatur. Causam habet, sed effectum non sequitur. Non manducat quia ad utilitatem sibi non manducat. Sicut nec habere dicitur quis, quod ad utilitatem suam non habet. Ut ibi: « Ei autem qui non habet, et quod bis ostendit, dicens: « Versetur ante oculos imago futuri judicii et ascendat homo adversus se tribunal mentis suae, et constituat se ante faciem suam atque, constituto in corde judicio, adsit accusatrix cogitatio, et testis conscientia, et carnifex timor. Inde quidam sanguis animi confitentis per lacrymas profluat. Postremo ab ipsa mente talis sententia proferatur, ut se indignum homo judicet participatione corporis et sanguinis Domini, ut qui separari a regno timet per ultimam sententiam, ad tempus per ecclesiasticam disciplinam a sacramento coelestis panis separetur. Indigne enim accipit, si tunc accipit, cum deberet agere poenitentiam. » Sed hoc de publice poenitentibus, hoc est extra
Abbreviated transcription (Latin):
erat. Nec iste qui dicit se indignum cõ¬
municare. et tñ dignus est. excellen¬
tiam enim tantisacramenti considerat.
et propria merita. que tante rei equi¬
perare non possunt. Ex misełia ergo
dei est. quod dignus est. que paruum
bonum ei reputat pro maiori. qui fidẽ
abrahe ei reputauit ꝓ iusticia. ut ibi
dictum est. Notandum autem qd̾¬
beatus augustinus. duos manducã¬
di xp̃m modos assignat. Unum: quo
manducant eum boni et mali: alt̾um.
quo tm̃ boni. Unum sacramentaliter:
alterum sp̃ualiter. Unde et idem dicit.
Qui discordat a xp̃o. nec carnem xp̃i
manducat. nec sanguinem bibit.
et si tante rei sacramentum ad udi¬
cium cotidie accipiat. Hec uerba nisi
cautum et catholicum habuerint in¬
terpretem: simplicitatem fidei facile
decipient. Dictorum igitur intelligen¬
tia: ex causis est assumenda dicendi. Ido
enim dicit eum qui a xp̃o discordat. xͥ
carnem non manducare: quia ꝑ hanc

Expanded text:
erat; nec iste, qui dicit se indignum comerat; nec iste, qui dicit se indignum communicare, et tamen dignus est. Excellentiam enim tanti sacramenti considerat et propria merita, quae tantae rei aequiparari non possunt. Ex misericordia ergo Dei est, quod dignus est, qui parvum bonum ei reputat pro majori, qui fidem Abrahae ei reputavit pro justitia, ut ibi dictum est. Notandum autem quod S. Augustinus duos manducandi Christum modos assignat: unum, quo manducant eum boni et mali; alterum, quo tantum boni. Unum sacramentaliter, alterum spiritualiter. Unde et idem dicit: « Qui discordat a Christo, nec carnem Christi manducat, nec sanguinem bibit, etsi tantae rei sacramentum ad judicium quotidie accipit. » Haec verba, nisi cautum et catholicum habuerint interpretem, simplicitatem fidei facile decipient. Dictorum ergo intelligentia ex causis est assumenda dicendi. Ideo enim dicit eum qui a Christo discordat Christi carnem non manducare; quia per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
frigiditate. Deformitatem ꝑculdubio
ditatem: quia timore fiuint et non
dominice mortis incurret. Non enĩ
minorem ei facit iniuriam. qui eum
inuase locat inmundo: quam qui eũ
crucis affixit patibulo. Uel reus erit.
cor. ⁊ c̾. quia beneficium mortis eius
quantum in se est euacuat. ut xp̃c
frustra eẽ mortuus uideatur. Probet
autem. Interrogando conscientiam.
cuius semꝑ debet ẽẽ responsio. quia
non est dignus ad tantum sacram̃¬
tum accedere. S inter est quomodo.
Si enim eum conscientia de crimi¬
nali accusat. et accipit: udicium
sibi manducat et bibit. Si uero in
mortali peccato se non inuenit. qi
sine cotidianis non est: peniteat de ipsis.
et communicet. dicens cum illo cen¬
turione. Domine non sum dig. ut. in .s.
t. meum. Quid ergo: Nonne dignuᷤ
est comiunicare: Nonne digne cõ¬
municat: Alioquin iudicium sibi
man. et bi. Et si dignus est. et dicit
se indignum: mentitur. et ita fit indig¬

Expanded text:
frigiditate. Deformitatem procul dubio frigiditate. Deformitatem procul dubio ditatem; quia timore fiunt et non Dominicae mortis incurret. Non enim minorem ei facit injuriam, qui in vase eum locat immundo, quam qui eum crucis affixit patibulo. Vel reus erit corporis, etc., quia beneficium mortis ejus, quantum in se est, evacuat, ut Christus frustra esse mortuus videatur: « Probet autem se, » interrogando conscientiam: cujus semper debet esse responsio, quia non est dignus ad tantum sacramentum accedere. Sed interest, quomodo. Si enim eum conscientia de criminali accusat, et accipit, judicium sibi manducat et bibit. Si vero in mortali peccato se non invenit, quia sine quotidianis non est, poeniteat de ipsis, et communicet dicens cum illo centurione: « Domine, non sum dignus, » etc. Quid ergo? Nonne dignus est communicare? Non digne communicat? Alioqui judicium sibi manducat et bibit. Et, si dignus est, et dicit se indignum, mentitur, et ita fit indig
Abbreviated transcription (Latin):
sum enim nullius ĩmunditie sordes
attingunt. et si circa spẽm sacra¬
menti uideantur accidere. Hic
calix. Continens ꝓ contento. calix
ꝓ sanguine. quia in calice sanguis.
Calix insacra scriptura plurib mo¬
dis accipitur. Aliquando enim ꝑ¬
calicem sanguis xp̃i designatur.
sicut hic et inpsalmo. et calix m̃s
in ebrians quam p̾clarus est. Aliqͣn
ipsa mors xp̃i et suoꝵ. ut ibi. Po
testis bibere calicem queme .bi. sum:¬
suram est. ut eius acerbitas sustinen¬
tis pacientiam non excedat. Dicitur
etiam calix pena maloꝵ. ut ibi. Pluet
nera cormentoꝵ. Hic calix ẽ nouum
testamentum .i. noui testamenti con¬
firmatio. quia morte testatoris cõ¬
firmatur. Quare hoc testamentum.
nouum. et aliud uetus dicatur: dici
potest. quia hoc adsimilitudinem no¬
ui panni dicitur. qui calorem habet
et spsendorem. Calorem caritatis: et
splendorem bone oꝑationis. Uetus
testamentum similitudinem tenet
ueteris uestimenti in deformitate et

Expanded text:
sum enim nullius immunditiae sordes sum enim nullius immunditiae sordes attengunt, etsi circa speciem sacramenti videantur accidere. » Hic calix. Continens pro contento, calix pro sanguine, quia in calice sanguis. Calix in Scriptura pluribus modis accipitur. Aliquando per calicem sanguis Christi designatur, sicut hic, et in psalmo: « Calix meus inebrians quam praeclarus est! » Aliquando ipsa mors Christi, et suorum, ut ibi: « testis bibere calicem, quem ego bibisuram est, ut ejus acerbitas sustinentis patientiam non excedat. Dicitur etiam calix poena malorum, ut ibi: « Pluenera tormentorum. Hic calix est novum testamentum, id est Novi Testamenti confirmatio; quia morte testatoris confirmatur. Quare hoc Testamentum Novum, et aliud Vetus dicatur? Dici potest, quod hoc ad similitudinem novi panni dicitur, qui colorem habet, et splendorem: calorem charitatis et splendorem boni operis. Vetus Testamentum similitudinem tenet Veteris Testamenti in deformitate et
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ aquam gentilis. cum uterq fit
de corpore xp̃i: utrumq insangui¬
nen Hoc est uinum et aqua con¬
uerti uidetur. Queritur etiam utrũ
debeat concedi. quod xp̃c cotidie ĩ¬
moletur. De quo augꝰ. Semel immo
tidie immolatur in sacramento. uo¬
caturq ipsa carnis immolatio que
sacerdotis manib fit. xp̃i passio. et
mors. et crucifixto. non rei ueritate.
s significati misterio. Immolatio
hec non est occisionis. s scĩficatioĩs.
et rep̾sentationis. Queri precerea so¬
let. utrum corpus xp̃i sumptum a
nob̾ uadat inuentrem. uel aliquid
tale. Huiusmodi questionem uti¬
nam nemo faceret. Eam tñ facienti.
beatus ambrosius respondet. Non
iste panis est qui uadit incorpus.
sz panis uice est eterne. qui anime
nr̃e substantiam fulcit. Si musci¬
dum fiat. si a murib corrodatur. ł
aliquid minus honestum circa ip¬
sum fiat. sacramentum tñ et si ui¬
deatur. nichil tale contaminat. Ip¬

Expanded text:
et per aquam gentiles, cum uterque sit et per aquam gentiles, cum uterque sit de corpore Christi, utrumque in sanguinem, hoc est vinum et aqua, converti videtur. Quaeritur etiam utrum debeat concedi, quod Christus quotidie immoletur. De quo Augustinus: « Semel immoluotidie immolatur in sacramento, vocaturque, ipsa carnis immolatio, quae sacerdotis manibus fit, Christi passio et mors, et crucifixio, non rei veritate, sed significati mysterio. » Immolatio haec non est occisionis, sed significationis, et repraesentationis. Quaeri praeterea solet utrum corpus Christi sumptum a nobis vadat in ventrem, aut aliquid tale. Hujusmodi quaestionem utinam nemo faceret! eam tamen facienti S. Ambrosius respondet: « Non iste panis est, qui vadit in corpus, sed panis vitae est aeternae, qui animae nostrae substantiam fulcit. Si mucidum fiat, si a muribus corrodatur, vel aliquid minus honestum circa ipsum fiat, sacramentum tamen, etsi videatur, nihil tale contaminat. Ip
Abbreviated transcription (Latin):
capiti suo in requie conunguntur.
Tercia que sanguini ad miscetur: illa
membra corporis huius figurat. que
nondum mortem euaserunt. que ad¬
huc in laborib huius uite detinentur.
Queritur autem de aqua. quare in hoc
sacrificio apponatur. et utrum ut ui¬
num insanguinem conuertatur. Non¬
autem ideo apponitur. ut quoꝵdam
fortassis habet oppinio. quia pariter
cum sanguine fluxit de latere xp̃i. Illa
enim significauit aquam baptismatis.
quod purificandi uirtutem habet a
sanguine xp̃i. Ideo tñ pariter sanguis
et aqua: quia nec sine sanguine salus:
nec sine baptismo. Aqua uero que in
calice ponitur: ut dicunt. significat
tus. Unde si uinum tm̃ quis offerat:
sanguis xp̃i incipit ẽẽ sine nob̾. Si enĩ
uinum tm̃ quis offerat sine aqua. sim¬
pliciter uel ignoranter: consecrat qͥ¬
dem. s penitentiam agere debet. Quod
autem aqua uertatur insanguinem:
nob uidetur. Si enim ꝑ uinum iudaie
popłs designatur. quod plerumq fit.

Expanded text:
capiti suo in requie conjunguntur; capiti suo in requie conjunguntur; tertia, quae sanguini admiscetur, illa membra corporis hujus figurat, quae nondum mortem evaserunt; quae adhuc in laboribus hujus vitae detinentur. Quaeritur autem de aqua, quare in hoc sacrificio apponatur, et utrum ut vinum in sanguinem convertatur. Non ideo apponitur, ut quorumdam fortassis habet opinio, quia pariter cum sanguine fluxit de latere Christi. Illa enim significavit aquam baptismatis, quod purificandi virtutem habet a sanguine Christi. Ideo tamen pariter sanguis et aqua, quia nec sine sanguine salus, nec sine baptismo. Aqua vero, quae in calice ponitur, ut dicunt, significat tus. Unde si vinum tantum quis offeret, sanguis Christi incipit esse sine nobis. Si enim vinum tantum quis offerat sine aqua, simpliciter vel ignoranter, consecrat quidem, sed poenitentiam agere debet. Quod autem aqua vertatur in sanguinem, nobis videtur. Si enim per vinum Judaicus populus designatur, quod plerumque fit,