comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ se excutiat: & excutiens ẽ. & excusr
Intendite hoc : pliniꝰ dicã si potitero. Sialicd
excutiat: excutiens ẽ. ñ excuss. Si ib alio excuti¬
at᷑: excussꝰ ẽ. ñ excutiens. Si autẽ excutiat scipsũ:¬
& excutiens ẽ. qr excutit se. uł excuss: qr excutit᷑
ase. Querit᷑ gͦ qͥd excusserint apłi. Utiq: scipsos.
A pedib enĩ suis: puluerẽ excusser̃. Sed ait aliqͥs.
Non se excusser̃: sed puluerẽ. Hoc plane calũmo¬
se dr̃. Duob enĩ modis dicit᷑ aliqͥd excuti: siue
illud qđ inde excutit᷑: siue illud unde excutit᷑.
Nã excussꝰ ẽ. pulius dicimꝰ: & excussa ẽ. uestis. le¬
nent aliqͥ & excutiunt uestẽ: & exit inde pul¬
uis qͥ in heserat. Quid dicis de puluere : Excuss
ẽ. puluis. Quid dicis de ueste : Excussa ẽ ue¬
stis. Si ergo & qđ inde excutiendo exiliit. & u¬
lud unde exiliit qđ inheserat excussũ dr̃: &

Expanded text:
si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intendite; hoc planius dicam, si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur, excussus est, non excutiens: si autem excutiat seipsum, excutiens est, quia excutit se; et excussus, quia excutitur a se. Quaeritur ergo quos excusserint Apostoli? Utique seipsos: a pedibus enim suis pulverem excusserunt. Sed ait aliquis: Non se excusserunt, sed pulverem. Hoc plane calumniose dicitur. Duobus enim modis dicimus aliquid excuti; sive illud quod inde excutitur, sive illud unde excutitur. Nam et, Excussus est pulvis, dicimus; et, excussa est vestis. Tenent aliqui et excutiunt vestem, et exsilit inde pulvis qui inhaeserat. Quid dicis de pulvere? Excussus est pulvis. Quid dicis de veste? Excussa est vestis. Si ergo et quod inde excutiendo exsiliit, et illud unde exsiliit quod inhaeserat, excussum dicitur; et
Abbreviated transcription (Latin):
res ille habet: ut etiãsi ult᷑ essec qͦ ꝑtende̾t
sagitta : excuteret illuc sagittã. Sic sunt
autẽ & filii excussoꝵ: qͦmͦ c illi. excussi. Quȩ. ln¬
sitũ ẽ enĩ de hoc uerbo etiã ab his qͥ ante
nos ista tͣctarunt: qͣre filii excussor. dicti
st̃. uł qͥ sint intelligendi filii excussoꝵ. Et
ctũ ẽ. aqͥb dã. idõ illos appellatos excussos.⁊
qr p̃cepit eis dñs. Si exieritis de ciuitate. in
qua ñ audiunt uos: excutite puluerẽ de
pedib urĩs. Sed ait aliꝰ. Non gͦ filii excus¬
soꝵ dici debuer̃: sed filis excutientiũ. Excu¬
tientes enĩ illos fecit dns. quib dixit: exeu¬
tite puluerẽ de pedib unis: n excussos. Sup¬
tilit̃ qͥdẽ quasi cont̃dicere uoluit p̃ledenti
mꝰ ñ absurde dici potuisse. Quãuis enĩ ipsi
excuter ent: seipsos excutiebant Hoc dico e
qͥ excutit: aut se excutit. aut aliud aliquia
Si aliqͥd aliud excutiat exctitiens ẽ.: excust irẽ.

Expanded text:
res ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet res ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, vel qui sunt intelligendi filii excussorum; et ctum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excutientium: excutientes enim illos fecit Dominus, quibus dixit, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti » invenimus non absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est;
Abbreviated transcription (Latin):
Unde enĩ facta ẽ. hereditasista fr̃s: Unde
facta ẽ. tã multa hereditas. de qua dici habet
in finẽ ecce hereditas dñi: filii merces. frlictꝰ
uentris : Excussi sunt quidã de manu dñi
tanꝗͣ sagittȩ. & ierunt longe: et totã t̾rã im¬
pleuer̃: unde pullulant scĩ. Nã ipsa ẽ. heredi¬
tas de qua dicit᷑: postula. ame & dabo tͥ gentes
hereditatẽ tuã : & possessionẽ tuã t̃minos t̃re.
Et qͦm possessio ꝑtendit᷑. & crescit usq ad fines
t̃rȩ : Quia sicut sagittȩ urmanu potentis:
sic filii excussoꝵ. De arcu: excutiunt᷑ sagitȩ.
Ut quanto fortior excusserit: tanto longiꝰ ua¬
dit sagitta. Quid autẽ fortiꝰ excutiente dñoc
de arcus manditi apłos suos: Non potuit e̾e
residuũ qͦ ñ ꝑueniret sagitta: atã forti excus.¬
sa. Euenit usq ad fines t̾rȩ. Idõ ñ ultra: qr
nichil ẽ. ultͣ generis inimani. Nã tantas ui¬

Expanded text:
Unde enim facta est haereditas ista, fratres? unde Unde enim facta est haereditas ista, fratres? unde facta est tam multa haereditas, de qua dici habet in fine, «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris?» Excussi sunt quidam de manu Domini, tanquam sagittae, et ierunt longe, et totam terram impleverunt, unde pullulant sancti. Nam ipsa est haereditas de qua dicitur: «Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et ptenditur et crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior excusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excutiente Domino? De arcu suo mandat Apostolos suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vi
Abbreviated transcription (Latin):
Ouȩ ẽ ipsa merces: Surgere postea quã sedistis.
Quȩ ẽ. ipsa merces: Lętari postea quã mandu¬
castis panẽ doloris. Cuiꝰ uentris : Eccłȩ: in cuiꝰ
uentre qr eiꝰ typũ rebecca gestabat. duo illi
gemini. tanꝗͣ duo popłi luctabant᷑. Una mat̃
in uiscerib suis dissentientes frẽs ñ dũ natos
continebat. Puls abant mat̾na uiscera discor¬
diis int̾nis: gemebat illa: uim patiebat᷑: sed
pariens discernebat: qͦs geminos p̃gnans ꝑtu-¬
lerat. Sic & mͦ fr̃s quã diu gemitꝰ datꝰ ẽ. ȩccłȩ
quãdiu parturit ȩccła : ipsi st̃ intꝰ .&. boni &
mali. Eructꝰ aut̃ uentris in iacob erit: quia
ipsũ dilexit mat̾. Iacob dilexi dicit dns: esau
aut̃ odio habui. Ambo de uno utero ꝓcesser̃:
unꝰ amari meruit. aliꝰ reꝓbari. In dilectis gͦ
eiꝰ: erit fructꝰ. Ergo merces fruetꝰ uentris.
Sic̃ sagittȩ in manu potentis: ita filii excussoꝵ.

Expanded text:
Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos continebat: pulsabant materna viscera discordiis internis; gemebat illa, vim patiebatur; sed pariens discernebat quos geminos praegnans pertulerat. Sic et modo, fratres, quamdiu gemitus datus est Ecclesiae, quamdiu parturit Ecclesia, ipsi sunt intus et boni et mali. Fructus autem ventris in Jacob erat, quia ipsum dilexit mater. «Jacob dilexi,» dicit Deus, «Esau autem odio habui» . Ambo de uno utero processerunt; unus amari meruit, alius reprobari. In dilectis ergo ejus fructus erit. Ergo «merces fructus ventris.Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.»
Abbreviated transcription (Latin):
illa lax tua ñ hic quesiuit mundanã felicitatẽ.
ante lucẽ ius surgere: necesse ẽ ut in tenebris
ꝑseueres. Mutare : sequere lucẽ tuã: quȩ resur.¬
rexit. Surge: sede priꝰ. & sic surge. Cũ dedit
ctis: ecce hereditas dnĩ.filii merces. fructꝰ uen¬
tris. Quando dicit fructꝰ uentris: parturiti
st̃ filii isti. Est quȩdã mulier in qua spiritualit̃
ostendit᷑: qđ dictũ ẽ ȩuȩ. in dolore & gemitu
paries. Parit enĩ ȩccła filios: coniex xp̃i. Etsi
parit: parturit. Incuiꝰ figurã. etiã eua mat᷑
uiuor appellata ẽ. In mẽbris parturt entis.¬
entis
erat ille qͥ dicebat. ꝑilioli mei quos iterũ par¬
turio: donec xp̃c formet᷑ in uob̾. Sedñ frustra
parturunt. nec frustra peꝑit. Erit᷑ semen scm̃
in resurrectione mortuoꝵ: ab undabunt iusti
qͥ diffusi sunt mͦ. toto orbe t̾rarũ. Genͣt᷑ illos
ȩccła: parturit illos ȩccłã. In illa autẽ resurre¬
ctione mortuoꝵ apparebit partꝰ ȩccłȩ: tran

Expanded text:
illa lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum dederctis? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frustra parturivit, nec frustra peperit: erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, trans
Abbreviated transcription (Latin):
rit ȩccła: Ergo in quib intelligis comugẽ. in
illis matrẽ : in illis filios. Dicat᷑ gͦ: quales debene
esse filii. Quales: Pacifici. Quare pacifici:
Quia beati pacifici: qm̃ filii dĩ uocabunt᷑. Quia
gͦ in oluia fructꝰ ẽ. pacis: loleũ enĩ pacẽ signi¬
ficat. qr caritatẽ significat: sine caritate nul-

Expanded text:
rit Ecclesia? Ergo in quibus intelligis conjugem, in illis matrem, in illis filios. 13. Dicatur ergo quales debent esse filii. Quales? Pacifici. Quare pacifici? Quia, «Beati pacifici, quia ipsi filii Dei vocabuntur» . Quia ergo in oliva fructus est pacis: oleum enim pacem significat,
Abbreviated transcription (Latin):
unde facta ẽ. eccła. Eccła enĩ coniux dnĩ facta
ẽ. de latere : qͦmͦ eua illa facta ẽ. de latere. Sed
qͦmͦ illa ñ ẽ. facta nͥ de latere dormientis: sic
ista ñ ẽ. facta nͥ de latere morientis. Si ergo
ille ñ resurrexit nͥ mortuus: tu ex altationẽ
sꝑas nͥ post hranc uitã : Sed ut doceat te iste
psalmꝰ quasi int̾rogares quando surgã: fortas¬
sis priꝰquã sedero: cũ dederit inqͥt sõnũ. dileꝰ¬

Expanded text:
unde facta est Ecclesia. Ecclesia enim conjux Domini facta unde facta est Ecclesia. Ecclesia enim conjux Domini facta est de latere, quomodo Eva facta est de latere. Sed quomodo illa non est facta nisi de latere dormientis, sic ista non est facta nisi de latere morientis. Si ergo ille non resurrexit nisi mortuus, tu exaltationem speras nisi post hanc vitam? Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Quando surgam? fortassis priusquam sedero? «Cum dederit,» inquit, «dile
Abbreviated transcription (Latin):
nec ͣ cãpo: sed a conualle: ut sit aliquid humili quĩ
cãpus ẽ. Si gͦ in conualle plorationis manducaspa¬
nẽ doloris. & dicis factȩ st̃ mͥ lacrimȩ mȩe panis
die ac nocte dũ dicit᷑ mͥ cotidie ubi ẽ. ds̃ tu¬
us: bene surgis: qm̃ sedisti. Et quasi diceros
quando surgimꝰ: mͦ ubemͣ sede. quando erit
nr̃i surrectio: Quando fuit dnĩ. Eũ at¬
tende qͥ te p̃cessit. Nã si ñ ĩpsũ. attendis: in ua¬
nũ c̃. qͥ adte lucẽ surgere. Ipse quando ex alta¬
tus ẽ: Cũ mortuns c̃. Erga̾ & tuã exaltatio¬
nẽ post mortẽ sꝑa: in resurrect ionẽ mortu.¬
oꝵ sꝑa: qr ille resurrexit & ascendit. Sed ubi
dormiuit : In cruce. Quando dormiuit in cru¬
ce signũ gestabat ĩmo implebat qđ significatũ
ẽ. in adã : qr cũ dormiret adã costa illi detͣcta ẽ.
& eua facta ẽ. Sic & dñs cũ dormiret incruce:
latꝰ eiꝰ lancea ꝑcussũ. ẽ. & sacramenta ꝓfluxer̃

Expanded text:
nec ait, a campo; sed, a convalle, ut sit aliquid humilius quam nec ait, a campo; sed, a convalle, ut sit aliquid humilius quam campus est. Si ergo in convalle plorationis manducas panem doloris, et dicis, «Factae sunt mihi lacrymae meae panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus» ? bene surgis, quia sedisti. 7. Et quasi diceres, Quando surgemus? modo jubemur sedere; quando erit nostra surrectio, quando fuit Domini. Ad eum attende, qui te praecessit: nam si non ipsum attendis, in vanum est tibi ante lucem surgere. Ipse quando exaltatus est? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mortem spera, in resurrectione mortuorum spera, quia ille resurrexit et ascendit. Sed ubi dormivit? In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gestabat, imo implebat quod significatum est in Adam: quia cum dormiret Adam, costa illi detracta est, et Eva facta est ; sic et Domino cum dormiret in cruce, latus ejus lancea percussum est , et Sacramenta profluxerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostendet qr sessionẽ istã humilitatẽ uoluit cõ¬
mendare: neqͥs se putaret iussũ ecͥ sedẽ aut ad uidi¬
candũ aut ad ępulandũ & gaudendũ: & maiorẽ su¬
ꝑbiã ibi quereret ii significationẽ humilitatis: ad¬
didit. Qui manducatis panẽ doloris. Iili gͦ man¬
ducant panẽ doloris: qͥ gemunt in ista ꝑegrinati¬
one. Ipsi sunt in conualle plorationis: ascensiones
enĩ facit ds̃ in corde. Sed ubi illas disponit: Ac¬
censiones inquit in corde eiꝰ disposuit. Quis: Ds̃.
Si ascensiones in corde ido cantint canticũ gradiuĩ:
humiliem᷑ in secło.: ascendam: qͦmͦ : In corde: qr f ascen¬
sio cordis. a conualle plorationis surgit. In conualle
sic seder̃ conualles. Conu̾alles enĩ dicunt᷑ loca de¬
p̃ssa t̾rarũ: colles autẽ dicunt᷑ eminentiora loca:
minꝰ tañ qua montes. Multũ excelsa loca trar̃.
montes dicunt᷑. Parũ ẽ. Non ait acolle sirgite

Expanded text:
ut ostenderet quia sessione ista humilitatem voluit comut ostenderet quia sessione ista humilitatem voluit commendare; ne quis se putaret jussum esse sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gaudendum, et majorem superbiam ibi quaereret; in significationem humilitatis addidit, «Qui manducatis panem doloris.» Illi ergo manducant panem doloris, qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in convalle plorationis. Ascensiones enim facit Deus in corde. Sed ubi illas disponit? «Ascensiones,» inquit, «in corde ejus disposuit.» Quis? Deus. Si ascensiones in corde, ideo cantant canticum graduum. Humiliemur in saeculo: ascendamus. Quomodo? Corde. Quia ipsa ascensio cordis, a convalle plorationis surgit. «In convallesic sederunt convalles: convalles enim dicuntur loca depressa terrarum: colles autem eminentiora loca, minus tamen quam montes; multum excelsa loca terrarum montes dicuntur. Parum est: non ait, A colle surgite;
Abbreviated transcription (Latin):
uit illi nom̃: qđ ẽ. suꝑ omẽ nom̃. Iã uos ad illud nom̃
festinatis: surgite: sed postea quã sedistis. Surgłre
uultis sed pͥmo sedete. Et surgens ab humilitate:
ꝑuenis ad regnũ. Nã si p̃ripis regnũ: cadis argno.
anteꝗͣ surgas. Potestis bib̾e inquit calicẽ: quẽ ego
bibitur sũ : Et illi. Possumꝰ. & ille. Calicẽ quidẽ
meũ bibetis: sedẽ autẽ ad dexterã uel ad sinistrã
meã ait. ñ ẽ. meũ dare uob̃. Aliis paratũ ẽ. apatre
meo. Quid ẽ. ñ ẽ. meũ dare uob̾. Non ẽ meũ
dire suꝑbis. Hoc enĩ adhuc erant. Sed si uultis illud
acciꝑe: nolite esse qđ estis. Alus paratũ ẽ. Et uos
alii estote: & uob̾ paratũ ẽ. Quid ẽ. ali estote: Irius
Humiliamini: qui iã uultis ex altari. Intellexer̃ gͦ
humilitatẽ ꝓfuturã sibi: & correcti st̃. Eirgo a nos
hoc audiamꝰ: qr hoc dicit psalinꝰ iste: surgite postq̃
sedistis. Sed neqͥs putet se adhoc sede ut honoret᷑.

Expanded text:
vit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis bibere,» inquit, «calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi: «Possumus.» Et ille: «Calicem,» inquit, «meum bibetis; sedere autem ad dexteram, vel ad sinistram meam,» ait, «non est meum dare vobis: aliis paratum est a Patre meo» . Quid est, «non est meum dare vobis?» Non est meum dare superbis; hoc enim adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. «Aliis paratum est;» et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Intellexerunt ergo humilitatem profuturam sibi, et correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalmus iste: «Surgite posteaquam sedistis.» 6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut honoretur;
Abbreviated transcription (Latin):
seqͣm᷑ caput nr̃m si mẽbra ipsiꝰ sumꝰ. Si autẽ mẽ¬
bra eiꝰ sumꝰ: tc̃ sumꝰ dilecti eiꝰ: tẽ adnos ꝑtinet
illa resurrectio quȩ p̃cessit in dnõ: ut lux sur¬
rexit ante nos. nos post lucẽ: qr in uanũ ẽ nob̾
ante lucẽ surgere. idest altitudinẽ querere anteqͣ

Expanded text:
sequamur caput nostrum, si membra ipsius sumus. Si autem membra ejus sumus, tunc sumus dilecti ejus, tunc ad nos pertinet illa resurrectio quae praecessit in Domino, ut lux surrexerit ante nos, nos post lucem: quia in vanum est nobis ante lucem surgere, id est, altitudinem quaerere antequam
Abbreviated transcription (Latin):
meã. & exaltationẽ meã. Quid gͦ uos aute lucẽ
uultis exaltari: ofilii zebedei : Sic enĩ loquam̃.
et ipsos potiꝰ nominem. Qui ñ nob̾ irascunt᷑ qr idõ
de illis cnscripta sunt ut alii cauerent suꝑbiã.
in qua ipsi correpti st̃. Quiꝰ gͦ uultis ante lucẽ
surgere: in uanũ ẽ. uob. Exaltari uultis anteꝗ̃
humiliemini. Dñs ipse uester qͥ ẽ. lux ur̃a. hu¬
miliatꝰ ẽ. ut ex altarat᷑. Audite paulũ dicen¬
te. Qui cũ informa dĩ esset: ñ rapina arbit̾tꝰ

Expanded text:
am, et exaltationem meam. Quid ergo vos ante lucem vultis exaltari, o filii Zebedaei? Sic enim loquamur, et ipsos potius nominemus, qui non nobis irascuntur; quia ideo de illis ista conscripta sunt, ut alii caverent superbiam in qua ipsi correpti sunt. Quid ergo vultis «ante lucem surgere? In vanum est vobis.» Exaltari vultis, antequam humiliemini? Dominus ipse vester, qui est lux vestra, humiliatus est ut exaltaretur. Audite Paulum dicentem: «Qui cum in
Abbreviated transcription (Latin):
ante lucẽ surgere : Si surgatis anteꝗͣ surgat
lux. necesse ẽ. ut in uanitate remaneatis: ꝙ in te¬
nebris eritis. Surrexit enĩ lux nr̃a xꝑc̃. Bonũ ẽ.
tͥ ut surgas post xp̃m: ñ surgas ante xp̃m. Qui
surgunt ante xp̃m: Qui se uolunt p̾ponere. xp̃o.
Et qͥ sunt qͥse uolunt p̃ponere xp̃o: Qui uolunt
hic excelsi e̾e̾: ubi hnumilis ille fuit. Sint gͦ hin̾c

Expanded text:
ante lucem surgere?» Si surgatis antequam surgat ante lucem surgere?» Si surgatis antequam surgat lux, necesse est ut in vanitate remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit lux nostra Christus; bonum est tibi ut surgas post Christum, non surgas ante Christum. Qui surgunt ante Christum? Qui se volunt praeponere Christo. Et qui sunt qui se volunt praeponere Christo? Qui volunt hic excelsi esse, ubi humilis ille fuit. Sint ergo hic
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uidet cogitationes urãs. Custodit ille cũ ui¬
gilatis: custodit & cũ dor mieritis. Ille enĩ dor¬
miuit in eruce semel & surrexit : iã ñ dormit.
Estote isrł: qr ñ dor mit neq dorinitabit qͥ cu¬
stodit isrł. Eia fr̃s. Si uolumꝰ sub umbra alarrĩ dĩ
custodiri: custodimꝰ enĩ uos ex officio dispensatio
nis: sed custodiri uolumꝰ uob̾cũ. Tanꝗͣ uob̾ pa¬
stores sumꝰ: sed sub illo pastore uob̾cũ oues sumꝰ.
Tanꝗͣ uob̾ ex hoc loco doctores sumꝰ: sed sub illo
& exaltatꝰ ẽ. ad custodiendos nos: humiles simꝰ.
Nemo sibi arroget aliquid. Nemo habet aliqͥd
boni: nͥ ab illo acceꝑit qͥ solꝰ ẽ. bonꝰ. Qui autẽ
sibi uoluerit arrogare sapientiã: stultꝰ ẽ. Sit
humilis ut inueniat sapientia : & illuminet
illũ. Si autẽ auteꝗͣ ueniat in illũ sapientia putat
lat. Et quid audit in isto psalmo: Inuanũ ẽ
uob̾ ante lucẽ surgere. Quid ẽ in uanũ ẽ. uob̃

Expanded text:
qui videt cogitationes vestras. Custodit ille cum viqui videt cogitationes vestras. Custodit ille cum vigilatis, custodit et cum dormieritis. Ille enim dormivit in cruce semel, et surrexit; jam non dormit. Estote Israel; quia non dormit, neque dormitabit, qui custodit Israel . Eia, fratres, si volumus sub umbra alarum Dei cunis; sed custodiri volumus vobiscum. Tanquam vobis pastores sumus, sed sub illo Pastore vobiscum oves sumus. Tanquam vobis ex hoc loco doctores sumus; sed sub illo et exaltatus est ad custodiendos nos, humiles simus. Nemo sibi arroget aliquid. Nemo habet aliquid boni, nisi ab illo acceperit, qui solus bonus est. Qui autem sibi voluerit arrogare sapientiam, stultus est. Sit humilis, ut veniat sapientia et illuminet illum. Si autem antequam veniat in illum sapientia, putatenebris. Et quid audit in isto psalmo? «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Quid est, «In vanum est vobis
Abbreviated transcription (Latin):
pens ȩuã seduxit astucia sua: sic & ur̃ȩ mentis cor¬
rũpant᷑ a castitate quȩ ẽ. in xp̃o ũr. Custodiebat.
custos erat. Yigilabat quantũ poterat: suꝑ eos qͥb
p̃erat. Et epĩ hoc faciunt. Nã idõ altior locꝰ positꝰ
ẽ. epĩs: ut ipsi suꝑintendant. & tanꝗͣ custodiant
enĩ uinitori altior fit locus ad custodiendã ui¬
neã: sic & epĩs altior locus factꝰ ẽ. Et de isto alto
loco ꝑiculosa reddit᷑ ratio: nͥ eo corde stemꝰ hic.
trantes. uos exeuntes possumꝰ uidẽ Usq adeo
autẽ ñ possumꝰ uide qͥd cogitetis in cordib ur̃is:
ut neq quid agatis in domib urĩs uide possimꝰ.
Q̾ mͦ gͦ custodimꝰ: Quomͦ homines: quantũ pos¬
sumꝰ  quantũ accepimꝰ. Et qr nos sicut homines
custodimꝰ. & ꝑfecte custodire ñ possumꝰ. idõ
sine custodia remanebitis: Absit. Nã ubi ẽ
laborant qͥ custodiunt eã: L aboramꝰ in custo.¬
diendo: sed uanꝰ ẽ. labor nr̃. nͥ ille custodiat.

Expanded text:
ns Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a castitate quae est in Christo» . Custodiebat, custos erat; vigilabat, quantum poterat, super eos quibus praeerat. Et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est episcopis, ut ipsi superintendant, et tanquam custodiant  videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam, sic et episcopis altior locus factus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, trantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cordibus vestris, ut neque quid agatis in domibus vestris videre possimus. Quomodo ergo custodimus? Quomodo homines; quantum possumus, quantum accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. Nam ubi est boramus in custodiendo, sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
fatigat᷑.: sedit cid puteũ. Fatigatio dni. infirmi¬
tas diĩ fuit. Infirmitas uirtutis: infirmitas sapi¬
entie: sed ipsa infirmitas numilitas. Ergo si sedit
ex infirmitate: sessio illa humilitatẽ significat.
Ex ipla sesio ipsiꝰ: idest huimilitas ipsiꝰ. lpsi nosfecit
sauos: qr qđ infirmũ ẽ. dĩ. fortiꝰ e. quã homines.
Idõ dicit in quodã psalmo. Duẽ tu cognouisti sessi.

Expanded text:
fatigatus sedit ad puteum» . Fatigatio Domini, infirmifatigatus sedit ad puteum» . Fatigatio Domini, infirmitas Domini fuit, infirmitas virtutis, infirmitas sapientiae: sed ipsa infirmitas, humilitas. Ergo si sedit ex infirmitate, sessio illa humilitatem significat. Et ipsa sessio ipsius, id est humilitas ipsius, ipsa nos fecit salvos; quia, «Quod infirmum est Dei, fortius est quam homines.» . Ideo dicit in quodam psalmo: «Domine, tu cognovist
Abbreviated transcription (Latin):
siqͦe: illuc seqͥmini ait. Nã si huc uultis ire qͦ
ego ñ eo: inuanũ ẽ. uob̾ ante lucẽ surgere. Et pe¬
tous ante lucẽ surrexerat. quando consiliũ dño
dare uolebat: ut ñ pateret᷑ ꝓ nob̾. Dixerat enĩ
ille de passione sua. in qua salui futuri eramꝰ: de
ipsa humilitate: humilis enĩ passꝰ ẽ. Cũ gͦ de
passione sua futura diceret: expauit petrus.
&e qͥ illũ pauloante dixerat filiũ dĩ: timuit
& luci consiliũ dare. Sed quid fecit dns: Fecit
p̃cedã : tu sequaris. Quo ego eo illuc eas: ñ qͦ tu
ius ire. illuc me uelis ducere. Ergo illis qͥ uole¬
bant ante lucẽ surgere: dicit psalmꝰ. In uanũ ẽ.
uob̾ ante lucẽ surgere. Et quando surgemꝰ. Tũ
fueritut humiliati. Surgite postea quã sedistis.
Surrectio: exaltationẽ significat. Sessio: hnumili¬
tatẽ significat. Aliis locis intelligit᷑ sessio in ho.¬
nore iudicandi : aliis locis humilitatẽ ostendit.
Qͦmͦ in signo humilitatis sessio: Hora sexta dñs

Expanded text:
eo, illac sequimini, ait. Nam si hac vultis ire, qua ego non eo, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et Petrus ante lucem surrexerat, quando consilium Domino dare volebat, ut non pateretur pro nobis. Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi futuri eramus, de ipsa humilitate; humilis enim passus est: cum ergo de passione sua futura diceret, expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium Dei; timuit et luci consilium dare. Sed quid fecit Dominus? Fecit praecedam, tu sequaris: qua ego eo, illac eas; non qua tu vis ire, illac me velis ducere. 5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit Psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando surgemus? Cum fuerimus humiliati: «Surgite» «posteaquam sedistis.» Surrectio exaltationem significat, sessio humilitatem significat. Aliis locis intelligitur sessio in honore judicandi, aliis locis humilitatem ostendit. rael» . Quomodo in signo humilitatis sessio? «Hora sexta Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
surgere. In uanũ ibant: qi ñ post lucẽ ibant. Iilis gͦ
dicit iste psalmꝰ. Inuanũ ẽ. uob̾ ante lucẽ surgere.
Tales erant filii rebedei: qͥ anteꝗͣ humiliarent᷑. scdm
passionẽ dnĩ iã sibi loca eligebant ubi sede̾nt unꝰ
ad dixterã. alt̾ ad sinistrã. Ante lucẽ uolebant
surgere : idõ in uanũ ibant᷑. Ro euocr  illos dñs

Expanded text:
e; in vanum ibant, quia non post lucem ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Tales erant filii Zebedaei, qui antequam humiliarentur secundum passionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere; ideo in vanum ibant
Abbreviated transcription (Latin):
mulierib etiã idolis sacrificare cogeret᷑. Sic
de illo scriptura testis. c̃. Sed si illo cadente
que ꝑ illũ dicta sunt delerent᷑. iudicarent᷑.
qSiͣpse dixerat. ñ ꝑ illũ dicta erant. Optime.

Expanded text:
mulieribus etiam idolis sacrificare cogeretur, sicut mulieribus etiam idolis sacrificare cogeretur, sicut de illo Scriptura testis est . Sed si illo cadente, quae per illum dicta sunt, delerentur; judicaretur quia ipse dixerat, non per illum dicta erant. Optime
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis. Sic enĩ p̃notat᷑. G anticũ graduũ
salomonis. Itaq fecit nos intentos musitatior
titulꝰ cȩteris: ut queramꝰ quare sit additũ
salomonis. Nã qͥd sit canticũ graduũ : ñ opꝰ
ẽ sepe repetere. Tlura enĩ hinc dicta st̃. qr
qͥ cantat ascendit. Ascendentis uox ẽ in affectu
pietatis & caritatis. ad illã suꝑnã hic rłm ciui
suspiramꝰ quã diu ꝑegrinam᷑: & ubi lȩtabim̃. cũ
a ꝑegrinatione redierimꝰ. Ascendit ad hanc omĩs
qͥ proficit: descendit ab hac omĩs qͥ deficit. Hec
pedib ascendẽ queras: nec pedib te descenđe pu¬
tes. A mando dm̃ ascendis: amando sȩcłm cadis.
Sunt gͦ ista cantica amantiũ: & qͦd ã scõ desidio
fligrantiũ. Ardent qͥ ista cantant ex corde. quor
salomonis: quantũ inspirauerit dñs dicã ca¬
ritati ur̃ȩ. Salomon erat tͣepore suo fili da: ꝑquẽ¬
salomon mulierũ amator fuit. & reꝓbatꝰ ẽ adõ.
Et usq adeo laqueus illi fuit illa cupiditas: ut a

Expanded text:
«Salomonis.» Sic enim praenotatur: «Canticum graduum Salomonis.» Itaque fecit nos intentos inusitatior titulus caeteris, ut quaeramus quare sit additum, «Salomonis.» Nam quid sit «Canticum graduum,» non opus est saepe repetere; plura enim dicta sunt hinc, quia cantat ascendentis vox in affectu pietatis et charitatis ad illam supernam Jerusalem, cui suspiramus quamdiu peregrinamur, et ubi laetabimur cum a peregrinatione redierimus. Ascendit ad hanc omnis qui proficit; cadit ab hac omnis qui deficit. Nec pedibus ascendere quaeras, nec pedibus te descendere putes: amando Deum, ascendis; amando saeculum, cadis. Sunt ergo ista cantica amantium, quodam sancto desiderio flagrantium. Ardent qui ista cantant ex corde, quorum «Salomonis,» quantum inspiraverit Dominus, dicam Charitati vestrae. 2. Salomon erat tempore suo filiuSalomon mulierum amator fuit, et reprobatus est a Deo: et usque adeo laqueus illi fuit illa cupiditas, ut a
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ scm̃ ẽ: qđ estis uos. Ons autẽ fideles quȩ. ͭ domꝰ
dĩ. ñ solũ qͥ mͦ sunt. sed & qͥ aute nos fuerunt et iã
dormier̃. & qͥ post nos fut ri sunt. adhuc qͥ nasci habent
in reb humanis usq in finẽ sȩcdi c̃gregati in unũ fi¬
deles innumerabil es. sed dnõ numerati de quibus
munt int̾ paleas. quȩ massã unã factura sunt. quan¬
do area in fine fuerie uentilata: om̃s gͦ numerꝰ fi¬
deliũ scõꝵ ex hominib cõmutandoꝵ ut fiant eqͣles angłis
dĩ. adiuncti etiã ipsi angłis qͥmͦ ñ ꝑegrinant᷑ sed expe

Expanded text:
«est, quod estis vos» . Omnes autem fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt et jam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem saeculi, congregati in unum fideles innumerabiles, sed Domino numerati, de quibusmunt inter paleas, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ventilata : omnis ergo numerus fidelium sanctorum, ex hominibus commutandorum ut fiant aequales Angelis Dei, adjuncti etiam ip
Abbreviated transcription (Latin):
edificantes eã. Qui sunt
isti qͥ laborant ȩdificantes:
Om̃s qͥ in ȩccła p̃dicant uerbũ dĩ. ministri
sacram̃tor dĩ: om̃s currim. om̃s laboraniꝰ¬
itͦt: om̃s ȩdificamꝰ M. & lante nos cucurrer̃. ⁊
labor auer̃: edificauerunt: sed nͥ dñs ȩdifica¬
uerit domũ. in uanũ labor auer̃ ȩdific antes

Expanded text:
edificantes eam.» Qui sunt qui laborant aedificantes? Omnes qui in Ecclesia praedicant verbum Dei, ministri Sacramentorum Dei. Omnes currimus, omnes laboramus, omnes aedificamus modo; et ante nos cucurrerunt, laboraverunt, aedificaverunt: sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt, aedificant
Abbreviated transcription (Latin):
uerĩ in uob̃. Quia nouerat se intꝰ adnõ ȩdisi¬
cari: plangebat istos. qr sine causa labor auerat
in eis. Hos gͦ loqͥm̃ foris: ille ȩdificat unitꝰ. qͦ mͦ
audiatis nos aduertimꝰ: quid cogitetis ille solꝰ
nouit. qͥ cogitationes urãs uidet. Ipse ȩdificat:
ipfe monet: ipse t̾ret. ipse intellectũ aꝑit.⁊ͥ
ipse ad fidẽ applicat sensũ urm: et tamen la¬
boramꝰ & nos tanꝗ̃ oꝑarii: sed nͥ dñs̃ edificauerit
domũ. in uanũ laborauer ȩclificantes eã. Quȩ aut̃

Expanded text:
verim in vos» . Quia noverat se intus a Domino aedificari, plangebat istos, quia sine causa laboraverat in eis. Nos ergo loquimur foris, ille aedificat intus. Quomodo audiatis, nos advertimus; quid cogitetis, ille solus novit qui cogitationes vestras videt. Ipse aedificat, ipse monet, ipse terret, ipse intellectum aperit, ipse ad fidem applicat sensum vestrum: et tamen laboramus et nos tanquam operarii; sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam.»
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. ⁊ excussit illa clausa: & manifestata sunt. Excus-¬
generati st̃ apłi  filui st̃ excussor. ꝓpsi. in manu poten¬
tis positi:tanꝗͣ sagitȩ ꝑuener̃ usq in sines t̾rȩ.
Unde dici habet in fine. Ecce hereditas dni. filii merces.
fruetꝰ uentris: qr idõ de finib t̾rę colligit᷑ ista here
in manu potentis. Si potens ille: potent᷑ excussit. Si
potent̃ excussit: usq in fines t̾rȩ ꝑuener̃ qͦs excus-¬

Expanded text:
Dominus et excussit illa clausa, et manifestata sunt; excusDominus et excussit illa clausa, et manifestata sunt; excusgenerati sunt, Apostoli filii sunt excussorum. Ipsi in manu potentis positi tanquam sagittae, pervenerunt usque in fines terrae. Unde dici habet in fine: «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quia ideo de finibus terrae colligitur istagittae in manu potentis. Si potens ille, potenter excussit; si potenter excussit, usque in fines terrae pervenerunt quos excus
Abbreviated transcription (Latin):
in uolucrũ. ꝓpħa nescio qͥd istis uel aminib nõ¬
nuunũ texit. Nescio quẽ asinũ. nescio quẽ bouẽ
significat. Nã asiꝰ in figura popłi dĩ. na̾tũ dt t̃.
portans sessorẽ dnm: nc erret inuia. Et bosisse
de qͦ dicit apłsd bour trituranti. os ñ infrenabis.
Nũ quid de bobus ꝑtinet ad dm̃: Non: seccd ꝓpt̃¬
nos boc deit. scriptura dicit. Omĩs homo qͥ p̃dicat
uerbũ dc̃i: monet. obiurgat. t̃ret. triturat areã:¬
bouuis implet officiũ. Ueniebat bos de gente iu¬
deoꝵ: inde enĩ p̃dicatores apłi ueniebat & asinꝰ de
gente p̃pucii: idest agentib. Uenit enĩ ut portaret
natꝰ in p̃sepio collocatꝰ ẽ. cognouit bos possessorẽ suũ:
& asuiꝰ p̃sepe dnĩ sui. Sed nũquid ista exirent. nͥ sac¬
cus excuteret᷑ nͥ ꝓphetia inuoluta. accedente dili¬
gentia discuteret᷑: Nũquid oꝑta exirent ad nos:
Omĩa gͦ ista clausa erant: anteꝗͣ ueniret dnĩs. Uenit

Expanded text:
d illis velaminibus nominum texit; et nescio quem asinum, nescio quem hovem significat. Nam asinus in figura populi Dei, jumentum Dei est, portans sessorem Dominum ne erret in via: et bos ille de quo dicit Apostolus, «Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum,» dixit? «Sed propter nos Scriptura dicit» . Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, monet, objurgat, terret; triturat areabovis implet officium. Veniebat bos de gente Judaeorum; inde enim praedicatores Apostoli: veniebat et asinus de gente praeputii, id est a Gentibus. Venit enim ut portaret natus in praesepio collocatus est; «Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui.» Sed numquid ista exirent, nisi saccus excuteretur? Nisi prophetia involuta, accedente diligentia discuteretur, numquid operta exirent ad nos? Omnia ergo ista clausa erant, antequam veniret Dominus. Venit
Abbreviated transcription (Latin):
duos parietes e diuerso uenientes in se copula¬
uit: quib factꝰ ẽ. lapis angłaris Uenientẽ po¬
płm ex circuncisione credentiũ. & uenientẽ
popłm ex p̃pucio gentiũ. & ipsoꝵ credentiũ. fecit
unã ȩccłam ex duob popłis: & factꝰ ẽ: illis la¬
pis angłaris. Et ideo uerus pacificus: ꝙr ille
uerus salomon. Salomon autẽ ille filiꝰ dauid
de muliere bersabee rex in isrł figurã gestabat
huiꝰ pacifici: quando tẽplũ ȩdificauit. Idõ ue
illũ putes salomonẽ qͥ edificauit domũ dõ.
aliũ salomonẽ tibi ostendens ista scriptura:
sic cepit in psalmo. G DH.
TIISI ONS EDIFICAUERIT DOUŨ
oin uanũ laborauer̃ ȩdificantes

Expanded text:
duos parietes e diverso venientes in se copulavit, quibus factus est lapis angularis, venienti populo ex circpopulo ex praeputio Gentium et ipsorum credentium; fecit unam Ecclesiam de duobus populis, factus est illis lapis angularis , et ideo vere pacificus. Quia ergo ille verus Salomon; Salomon autem ille filius David de muliere Bethsabee , rex Israel, figuram gestabat hujus pacifici, quando templum aedificavit: ideo ne illum putes Salomonem qui aedificavit domum Deo, alium Salomonem tibi ostendens Scriptura sic coepit in Psalmo: «Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes
Abbreviated transcription (Latin):
lectum. Unde iste adiungit. ⁊dicit. Da mͥ intel¬
lectum ⁊scrutabor legem tuã: ⁊custodiam illã
in toto corde meo. Cum eni quisq legemi scrutatus
fuerit. nad eiꝰ alta ꝑuenerit. ĩquib tota lex pendae:
ꝓfecto deb& dm̃ diligere extoto corde. ⁊ extota aĩa.¬

Expanded text:
lectum: unde iste adjungit et dicit, «Da mihi intellectum: unde iste adjungit et dicit, «Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo.» Cum enim quisque legem scrutatus fuerit, et ad ejus alta pervenerit, in quibus tota pendet; profecto debet D
Abbreviated transcription (Latin):
ficiom ai: ubi udebimnis fiie ad fciemi dut sirecte
ar̃ exquiri semꝑ. quod sine fastidio diligitur. ⁊ id
agitur ne amittatur. semꝑ omiño sine fine qͤremꝰ.
legem dĩ. hoc ẽ. ueritatem dĩ. In hoc quippe ipso
dicitur psalmo: nlex tua ueritas. Iuerctur nc̃
ut tencatur. tunc tenetur nederelinquat᷑. sic̃
de spũ dĩ dictumẽ. quod omĩa scrutetur &iã
altitudine. dĩ. ñ utiq ut quod nescit. inueniat:
s quia racm relinquid omĩno quod nesciat. Gr̃a
gem pom poscit a dño. qui utiq ĩam legem scd̃m
litt̃am nouerat. s quia litta occidit spc aut̃ ui.¬
uificat. orat ut ꝑ spin scin faciat: quoa ꝑlitt̾am
sciebat: ne ꝑscientiam mandati ñ obseruati &iã
p̃uaricationis ei crñ accedat. Auam quã &iã
ipse uelit. quare sit eis posita qui eam ñ erais
seruaturi. quicquid habeat utilitatis. &ĩam he
ipsum quod lex subintrauit ut habundar& du¬
lictum: nemo comp̃hendit. nͥ ad nõ acceꝑit inti¬

Expanded text:
faciem, ubi videbimus facie ad faciem . Aut si recte dicitur exquiri quod sine fastidio diligitur, et id agitur ne amittatur; semper omnino sine fine quaeremus legem Dei, hoc est veritatem Dei: in hoc quippe ipso dicitur psalmo, «Et lex tua veritas.» Quaeritur nunc, ut teneatur; tunc tenebitur, ne derelinquatur: sicut de Spiritu Dei dictum est quod omnia scrutetur, etiam altitudines Dei ; non utique ut quod nescit inveniat, sed quia nihil relinquat omnino quod nesciat. 4. «gem poni poscit a Domino, qui utique jam legem secundum litteram noverat. Sed quia littera occidit, spiritus autem vivificat ; orat ut per Spiritum faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam mandati non observati etiam praevaricationis ei crimen accedat. Quanquam etiam ligatur quid sibi velit, quare sit eis posita qui eam non erant servaturi, quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo comprehendit, nisi a Domino acceperit intel
Abbreviated transcription (Latin):
dicens: Ne soliciti sitis aminae urãe. quid inandu¬
cetis. neq corpori uro quid indiummi. Et cum
hȩc omia monuiset qr possumus suspicari eos qͦs
ueste iniuere uidemus: ⁊ quo fine faciant. ñ iuide¬
mus. ꝓpt̃ aliqud hinuscinodi benefacere. conti¬
nuo subiecit. Nolite iudicare ut ñ iudicemin.
Unde ishic cum dixisset. ambuta obꝓbrium meũ
quod suspicatus sum : addidit. quia iuditia tua
suiuia: id ÷ iudicia tua uera. Ueritatis enm̃ amator.
siue clamat eẽ. quod uerum ẽ. hominĩ aut̃ iudicia.

Expanded text:
tis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
to corde meo. S quia ⁊ hoc ñ ualet uirib ꝓpriis.
nͥ adiuuetur abillo qui iub&. ut faciat qđ iub&.
deduc me inquit insemita mandatoꝵ tuoꝵ. quia
ipsam uolui. Parũ ẽ. mͥ uoluntas mea. nͥ in eo qid̃
uolui me ipse deducas. Et certe ipsa ẽ. semita. hoc
ẽ. uia mandatoꝵ dĩ. quam se dilatato. ab illo cor¬
de suo cucurrisse iam dixerat. quã ꝓptea &iam
senuitam uocat. quia angusta uia ẽ. quȩ ducit ad
uitam: ⁊cum sit angusta nͥ dilatato corde ñ euortts
auxilium quo dedlucatur inquirit: quia neq uo-¬
lentis neq currentis. s miserentis ẽ. dĩ. Beniq qr¬

Expanded text:
 35. Sed quia et hoc minus valet viribus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum sit angusta, nisi dilatato corde non currituauxilium quo deducatur inquirit, quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei ; denique q
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus dicens. Adtendite ne faciatis iustitiã urãm
coram hominib. ut uideamim ab eis. Monuit. ne:
ꝓpt̃ pecuniam dicens. Nolite uobis thesnirirare
in t̾ra: nñ potestis dõ seruire imamimone. Monuit¬

Expanded text:
faciamus, dicens: «Attendite ne faciatis justitiam vestram faciamus, dicens: «Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter pecuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.
Abbreviated transcription (Latin):
suũ quisq obꝓbriũ.Suspicari enĩ potius alienũ
potest homo ñ suum. qm̃ quod suspicatur igno¬
rat: in suo aut̃ obpbrio ii ẽ. cinꝰq suspitio s scientia.
ubi loquitur conscientia. Iuid ẽ. gͦ quod ait. ob.¬
ꝓbrium meũ quod suspicatus sum: Iimirum
de suꝑiore sensu. &iam iste ducendus ẽ. qm̃ quam¬
diu ñ auertit homo oculos suos ne uideat uanita¬
tẽ. quod inseipso agitur. hoc de aliis suspicatur:
ut ꝓpt̃ quod ipse colit dm̃. uł ꝓpt̾ quol bona oꝑa
facit. ꝓpt̾ hoc credat.⁊ alt̾um facere. Possunt qͥppe
homines uidere quod agimus. Cuiꝰ aut̃ rei contẽ¬
platione aganus occultum ẽ.: ndõ datur suspi¬
tionibus locus. ut audeat homo iudicare deoccul¬
tis hominum ⁊ falsa plerumq. Et si uera. tam̃
incognta temere suspicari. Roptẽa diis cum de
ipso fine loqueretur. ꝓpt̃ quem iustitiam facere de¬
bemus: ut ocułos nr̃os a contemplatione uanitatis
auert&. monuit ne ꝓpt̃ laudes hominii bonaoꝑa

Expanded text:
slibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum, vel propter quod bona opera facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laudes hominum bona opera
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e miserie
rccordari. ẽt¬
enim cũ adoxissoe
concupitut amna mea desicłare iustifieitio¬
oei tias moni tempere. suie sclicet in reba¬

Expanded text:
rae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in reb
Abbreviated transcription (Latin):
inxit. tatue seruo tuo eloquiũ tuum. intimo¬
re tuo. Quod quid ẽ. aliud. quã da mͥ ut faciam
quod łoqueris: Neq eni statutum ẽ. eloquium
dĩ his qui inse mouerint illud contrafaciendo.
Eis aut̃ staͣtum ẽ. in quibus iminobile ẽ. Statuit
itaq ds cloquium suum intimore suo: eis quib
untimore. hunc enĩ censummata caritas foras
mittiti tͥimorent si illius timors quem dic̃ pro-¬
fendi qui amatur. Alit̃ quippe timae adultera
uirum suum: alit̾ casta. adult̃a ne uemat.

Expanded text:
nxit, «Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus tis iterum in timore» ; hunc enim consummata charitas foras mittit timorem : sed illius timoris quem dicit propfendi qui amatur. Aliter quippe timet adultera virum suum, aliter casta: adultera, ne veniat;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea faciunt ꝑcepisse mercedẽ suam. id ÷ non-
ȩtnam quȩ scĩs reposita ẽ. apud patrem. s tẽpo-¬
ralem. quã quer̃ qui contemplantur insuis oꝑib
uanitatem. ñ quia ipsa laus humana culpanda sit:
ENam quid tam optandũ ẽ. hominib quã ut-
placeant eis qui debeant unitari. s ꝓpt̾ ipsam
laudem bona oꝑan. hoc e. uanitatẽ insuis oꝑib
intueri. quandoquidem nipsa hominib laus. ho-
dem dĩ. pt̃ quẽ bona faciunt uere boni. qm̃
nec a se psis s abillo fuint bom: Temq in codẽ

Expanded text:
em suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homindem Dei, propter quem bona faciunt vere boni; quoniam non a seipsis, sed ab illo fiunt boni. De
Abbreviated transcription (Latin):
ubi scriptũ ẽ. ⁊ uiuenies. Concupiscentia itaq sa¬
pientiȩ. deducit ad regnum. Et multa alia rep¬
ꝑiuntur bonę concupiscentie testimonia. s sane
int̾ẽ. quod ñ tacetur quid concupiscatur: quãdo
bona cõmemoratur concupiscentia. Cum aut̃
ñ additur quid concupiscatur. s sola ponitur.
non nͥ mala intelligitur. sic̃ in hoc quod cõme¬
moraui. concupiscentia itaq sapientię delucit
ad regnũ. Siñ addet sapientiȩ. nullo mͦ dicer&.

Expanded text:
ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque saubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad re
Abbreviated transcription (Latin):
tua. Si qui tandem st̃ aquib ds̃ abscondit man¬
data sua: Nonne illa ubiq dĩ uolutt p̃dicari:¬
aut̃ conuisatio incelis ẽ. In quantum hic
uantur. ꝓfecto ꝑegrinantur. Petant itaq ne abs¬
condanclur abeis mandata dĩ. ꝑ quę ab hoc iuco.¬
latu lib̾entur. diligendo dm̃ cum quo inet̾nũ.
erunt: ⁊diligendo ꝓcinũ. ut illic sit ubi &
dilectio non diligitur. Eindẽ consequenter
iste incola inti cum di mandata ne sibi abscon¬
dentur orasset. inꝗe dilectio p̾cipitur. uł sola
uł marima. ⁊ipsiꝰ dilectionis dilectionem se uelle
habere ꝓclamat dicens. Concupiuit animaiea¬
desidare iustificationes tuas: in omi tempore. Lait¬
dabilis ẽ. ista concupiscentia: ñ dampnabid. llon
dehac dictum ẽ. ñ concupisces. ẜ de illa qua caro
concupiscit adu̾sus sp̃m. De hac aut̃ bona condi¬
piscentia qua concupiseit sp̃c aduisus carie. quere

Expanded text:
tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mantua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit praedicariautem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendo Deum, cum quo in aeternum erunt; et diligendo proximum, ut illic sit ubi etdilectio non diligitur? Unde consequenter iste incola in terra, cum Dei mandata ne sibi absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur vel sola vel maxime; et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamatesiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere