comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ ẽ. ut secreti sin uel amina nonrelin¬
quat. ne nudũ hoc humanis occłis quasi
subducto uellere ostendat. Ad sola ergo
diuina sacrifitia boum pͥmogenita ouiũ¬
q. ꝓficrant. ut quic qͥd forte m̾nocuũq in¬
cipimus. hoc ad honorem intimi iudicis
inara cordis immolemus. Quod ab illo pro¬
eul dubio tanto libentius accipit᷑. quan¬
to et ab hominib occultatum nulla laudi
appetitione maculatur. Sepe aut̃ noue con¬
uersationis primordia ad huc excarnalift᷑
uita cõmixta. ⁊ idcireo innotȩ scere citius
non debent. ne cũ laudant᷑ bona que pla¬
cent. deceptꝰ laude sua animꝰ dep̃hende¬
re in eis nequeat malaque ñ placent. Pri¬
mogenttũ bouis accipimꝰ. in infirma etate
pͥmi nr̃i temporis bonã operationẽ. Inqua
tam̃ ar andũ non ẽ: Quia cum pͥma st᷑ ad¬
olescentie uł uuentutis nr̃e tempora. no¬
bis adhuc ãpredicatione cessandũ ẽ. ut

Expanded text:
dignum est ut secreti sui velamina non relindignum est ut secreti sui velamina non relinquat, nec hoc humanis oculis, quasi subducto vellere, ostendat. 3. Ad sola ergo divina sacrificia boum primogenita, oviumque proficiant, ut si quid forte innocuum incipimus, hoc ad hin ara cordis immolamus. Quod ab illo procul dubio tanto libentius accipitur, quanto ab hominibus occultatum, nulla laudis appetitione maculatur. Saepe enim novae conversationis primordia adhuc ex carnali sunt vita commista, et idcirco innotescere citius non debent, ne cum laudantur bona quae placent, deceptus laude sua animus, deprehendere in eis nequeat mala quae non placent. Primogenitum bovis accipimus in infirma aetate primi nostri temporis, bonam operationem, in qua tamen arandum non est, quia cum prima sunt adolescentiae vel juventutis nostrae tempora, nobis adhuc a praedicatione cessandum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
non illi inputare. sed nr̃e debemꝰ infirmi¬
tati. quia ꝓpriũ ẽ hominis corruptibilis
et fragilis peccare. Unde scriptũ ẽ. Non est
homo suꝑ terrã qui faciat bonũ. & ñ pec¬
cet. Ex dono aut̃ deiẽ. quod possumus noᷤ
mogenito boius. et non tondebis pͥmoge¬
nita ouiũ. Quid sꝓhibitionis exẽplũ nisi
uitam bene inchoantiũ moyses huma¬
nis occupationib exercere ꝓhibuit: inpͥ¬
mogenito quippe bouis arare ẽ: bone con¬
uersationis primordia in exercitio pub¬
lice actionis ostendere: ouiũ qͦq pͥmoge¬
nita tondere ẽ. ab occultationis sue teg¬
mine humanis occłis inchoantia nr̃a bo¬
na denudare. Inpͥmogenito gͦ bouis oꝑa¬
ri prohibemur. atq apͥmogenitis ouiũ
de tondendis conpescim᷑. qr & siquid bo
nũ robustũ incipimꝰ exercere. hoc in aper¬
tum eitius non debemus ꝓferre. Et cũ uita
nr̃a simplex quid atq in nocuũ inchoat.

Expanded text:
non illi imputare, sed nostrae debemus infirminon illi imputare, sed nostrae debemus infirmitati: quia proprium est hominis corruptibilis et fragilis peccare; unde scriptum est: « Non est homo super terram, qui faciat bonum, et non peccet. » De domo autem diem, quod possimmogenito bovis, et non tondebis primogenita ovium. » Quid per exhibitionis hujus exemplum nisi vitam bene inchoantium Moyses humanis occupationibus exercere prohibuit. In primogenito ergo bovis arare, est bonae conversationis primordia in exercitio publicae actionis ostendere. Ovium quoque primogenita tondere, est ab occultationis suae tegmine humanis oculis inchoantia bona nostra denudare. In primogenito bovis operari prohibemur, atque a primogenitis ovium detondendis compescimur, quia et si quid bonum  robustum incipimus exercere, hoc in aperto citius non debemus ostendere. Sed cum vita nostra simplex quid atque innocuum inchoat,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. sed etiam contemplatio qita suꝑnos rapini
libertatẽ m̃tis non obtinet sed imitatur.
quia illa quies intima inenignate uide.
m̃tis et ouib tuis. quicquid sexꝰ ẽ mascu¬
lini scĩficabis dño deo tuo. Primogenita
scĩficare dño iubemur. cũ primordia bone
uoluntatis acbonoꝵ operũ deo om̃ĩũ bo¬
norũ datori applicars p̃cipimꝰ ñ nob̃. quia
quicqͥd in nobis ẽ boni. eius nob̃ hoc donũ
ñ nr̃m ꝯtulit studiũ: unde ꝑ iacobũ dicit᷑.
Omẽ datũ optimũ. & oẽ donũ perfectũ. de¬
sursum ẽ. descendens apatre luminũ.
hinc et paulus ait: ds̃ est enĩ qui operat᷑
in nobis. et uelle. & perficere probona
uoluntate. Si quid autẽ leue ẽ in nir̃a co¬
gitatione. aut maculã hab& in nr̃a con-¬
uersatione atq sermone. uel claudũ fue¬
rit in progressu operationis. uł cecũ in ig¬
norantia m̃tis. aut in aliqua parte de for¬
me uł debile. non hoc immolare deo. Id ẽ

Expanded text:
est, sed etiam contemplatio qua super nos rapimur, est, sed etiam contemplatio qua super nos rapimur, libertatem mentis non obtinet, sed imitatur; quia illa quies intima in aenigmate videtur. mentis et ovibus tuis, quidquid sexus est masculini, sanctificabis Domino Deo tuo. » Primogenita sanctificare Domino jubemur, cum primordia bonae voluntatis ac bonorum operum Deo omnium bonorum datori applicare praecipimur non nobis, quia quidquid in nobis est boni, ejus nobis hoc donum non nostrum contulit studium; unde per Jacobum dicitur: « Omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est descendens a patre luminum ; » hinc et Paulus ait: « Deus enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . » Si quid autem leve est in nostra cogitatione aut maculam habet in conversatione atque sermone, vel claudum fuit in progressu operationis, vel caecum in ignorantia mentis, aut aliqua parte deforme vel debile, non hoc immolare Deo, id est
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad ostium et postes tabernaculi du¬
citur. ut de ingressi et̃ni taberna¬
culi aliquid audiat. et tremendi iudicii
diẽ subtiliter agnoscat. ne per bona ope-¬
rã que facit. placere hominib appetat.
Sicq auris subula per foratur. dũ mens illiꝰ
timoris dei subtilitate percutitur. & uerbi
acumine tranfixa. per om̃e quod agit no¬
uerit ingressum regni semꝑ adtendere.
et quasiab ostio & poste tabernaculi perfo-¬
ratam aurẽ portare. Querit seruus inscłm.
ut eẽ post scłm liber possit. Inscłm eiũ ser¬
uus ẽ. qui per actiuam uitã hoĩb serui¬
re disposuit. ut post presens scłm ad liber-¬
tatẽ uerã ualeat peruenire. de qua per
paulũ dr̃. Quia et ipsa creatura liberabit᷑
aseruitute corruptionis. inlibertatẽ głe
filiorũ dei. Tc̃ enun in nob uera liberta¬
erit. cũ ad głam filiorũ dei ad optio nr̃a perue.¬
nerit. Nẽ uero nonsolum actiua inseruitute

Expanded text:
atque ad ostium et postes tabernaculi duatque ad ostium et postes tabernaculi ducitur, ut de ingressu aeterni tabernaculi aliquid audiat, et tremendi judicii diem subtiliter agnoscat, ne per bona opera quae facit, placere hominibus appetat. Sicque auris ejus subula perforatur, dum mens illius timoris Dei subtilitate percutitur: et verbi acumine transfixa, per omne quod agit, noverit ingressum regni semper attendere, et quasi ab ostio et poste tabernaculi perforatam aurem portare, qui erit servus in saeculum, ut esse post saeculum liber possit. In saeculum enim servus est, qui per activam vitam hominibus servire disposuit, ut post praesens saeculum ad libertatem veram valeat pervenire. De qua per Paulum dicitur: Quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem gloriae filiorum Dei. Terit, cum ad gloriam filiorum Dei adoptio nostra pervenerit. Nunc ergo non solum activa in servitute
Abbreviated transcription (Latin):
bona actio uel eiꝰdem bone actionis fructus
predicatoris mei cedi i eputantur. ipse ue¬
ro indesideru sui intentione perdurans.
ꝑ supernam grãm ad contemplationẽ liber
egreditur. Quod si dixerit seruus. diligo
dñm meũ et uxorem acliberos. non egredi¬
ar liber. Seruus dñm suũ diligit. quando
predicatoris uerba sollicita m̃te custodit.
uxorem quoq amans & liberos. liber egre-¬
di recusat. quando actiuam uitam etꝰq
fructꝰ diligens. transire ad contemplati¬
uam ñ uult. qr bona se opera habere in mi¬
nisterii sui seruitute considerans. ad li¬
bertatis quiedem renuit transire. Sed
offerat eũ dñs diis. et adplicetur ad ostiũ
& postes. et perforet aurẽ eius subula. ut
sit ei seruus inscłm. Is enĩ qui in actiua
disposuit uita perdurare. adomino dus
offertur. quando a predicatore suo anti¬
quoꝵ patrũ dictis inbuitur. qui nobis
inuia omĩpotentis dñi sacerdotes fuert̃.

Expanded text:
bona actio vel ejusdem bonae actionis fructus, bona actio vel ejusdem bonae actionis fructus, praedicatoris mercedi reputantur. Ipse vero in desiderii sui intentione perdurans, per supernam gratiam ad contemplationem liber egreditur. « Quod si dixerit servus: Diligo dominum meum et uxorem ac liberos, non egrediar liber. » Servus dominum suum diligit, quando praedicatoris verba sollicita mente custodit. Uxorem quoque amans et liberos liber egredi recusat, quando activam vitam ejusque fructus diligens, transire ad contemplativam non vult, quia bona se opera habere in ministerii sui servitute considerans, ad libertatis quietem renuit transire. Sed offerat eum dominus diis, et applicetur ad ostium et postes: et perforet aurem ejus subula, ut sit ei servus in saeculum. Is enim qui in activa disposuit vita perdurare, a Domino diis offertur, quando a praedicatore suo antiquorum Patrum dictis imbuitur qui nobis in via omnipotentis Domini sacerdotes fuerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
addei seruitium ueniret habere studuit.
hebreus serius cũ uxore emptus est. Et ple
serere. Unde et illic subditur. Si habenᷤ
uxorem. et iuxor egrediatur simul. Cũ eo
enim adlibertatem et uxor egreditur. qͣn¬
do is qui adcontemplationẽ peruenit. etrã
foris actionem boni operis qua ꝑdesse pos-¬
sit Aliis. non relinquit. Si autẽ dominus
dederit illi uxorem. & peperit filios ac fili¬
as. mulier & liberi eius ert̃ dnĩ sui. ipsi ue¬
ro exiet᷑ cum uestitu suo. Seruo empto
añs dñs dat uxorem. cũ predicator quis.¬
q: eum quisiure omĩpotentideo manci.¬
pauerit. bonȩ actioni coniungit. Nlam&
predicatores dñi uocant᷑. sicut heliseo pro¬
pħe de predicatore suo dr. Scis quod dñs
tuus tollatur a te: uxor uero serui empti¬
tu filios et filias partt. quando tibona as¬
tio fortes uelteneros fructus generat. Sed muli¬
er que adño data est. eidem dño cum filiis rema-
net Ipse uero seruus exir cũ uestitu suo. quia

Expanded text:
ad Dei servitium veniret habere studuit. ad Dei servitium veniret habere studuit. Hebraeus servus cum uxore emptus est. Et plerserere. Unde et illic subditur: « Si habens uxorem, et uxor egrediatur simul. » enim ad libertatem et uxor egreditur, quando is, qui ad contemplationem pervenit, etiam foris actionem boni operis, qua prodesse possit aliis, non relinquit. Sin autem Dominus dederit illi uxorem, et peperit filios ac filias, mulier et liberi ejus erunt domini sui, ipse vero exibit cum vestitu suo. Servo empto Dominus dat uxorem, cum praedicator quisque eum, quem juri omnipotentis Dei mancipaverit, bonae actioni conjungit. Nam et praedicatores Domini vocantur, sicut Elisaeo prophetae de praedicatore suo dicitur: Scis quod Dominus tuus tollatur a te ? Uxor vero servi emptitii filios et filias parit, quando ei bona atio fortes vel tenuiores fructus generat. Sed mulier quae a Domino data est, eidem Dnet; ipse vero servus exit cum vestitu suo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
septenarium. nisi ꝯtẽplatua exprimitur:
s ex annis seruit. & septimo egredietur liber.
qui per actiuam quã perfecte ex hibuerit.
ad contemplatiue uite libertatem tͣnsit.
Et notandum quod gratis liber egreditus.
quia hi quipost quam omĩa fecerint di¬
cunt se inutiles seruos. eis ꝓ culdubio sic̃
ipsa actiua fuit exmunere. ita erit exgrã
etiam contẽplatiua. Cum quali ueste in¬
trauerit. cum tali exeat. quia omnino
necesse ẽ. ut unꝰ quisq nr̃m in hoc qͦd in¬
cipit perseueret. atq usq ad finẽ operi
in ea qua inchoauit intentione perdur&.
ue quippe bene ad contẽplatiuã uitã tnĩ¬
sit. qui inactiua uita intentionis sue
uestem non mutauerit. Et sunt ñ nulli.
quiprius quam omĩpotentis dei seruitio
socientur. iam bona operari diligunt.
S unt uero alii qui bona opera post quã
ad seruitiũ omĩpotentis dei uenerint. disct̃
Q ui uero operationẽ boncer et beros udut

Expanded text:
septenarium, nisi contemplativa exprimitur? septenarium, nisi contemplativa exprimitur? Sex annis servit et septimo egredietur liber, qui per activam quam perfecte exhibuerit, ad contemplativae vitae libertatem transit. Et notquia hi postquam omnia fecerint, dicunt se inutiles servos. Eis procul dubio sicut ipsa activa vita fuit ex munere, ita erit ex gratia etiam contemplativa. « Cum quali veste intraverit, cum tali exeat. » Quia omnino necesse est, ut unusquisque nostrum in hoc quod incipit perseveret, atque usque ad finem operis in ea qua inchoavit intentione perduret: ille quippe qui ad contemplativam vitam transit, qui in activa vita intentionis suae vestem non mutaverit. Et sunt nonnulli qui priusquam omnipotentis Dei servitio socientur, jam bona operari diligunt. Sunt vero alii qui bona opera, postquam ad servitium omnipotentis Dei venerint, discunt. Qui ergo operationem bonam, et priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
que posst̃ operari non negligunt: Sine acti¬
na autem intrare non possunt. si negligunt
bona operari que posst᷑. Iua ergo inneces¬
sitate. hec inuoluntate ẽ. Unde admoysen
ar. Si emeris seriium hebreũ. sex annis ser¬
uiet tibi. inseptimo egreditur liber grati
interpretatur. Et seruus ebreus emitur.
quando unus quisq qui iam ab hoc scło
m̃te transit. seruitio omĩpotentis dei sub¬
ditur. Ille et enĩ deo uere seriure appetit.
qui ab hoc scło mente transire didicerit.
Sic moyses transiuit ut uider& uisum. sic
⁊dauid cũ uider& impium exaltatũ & ele¬
uatũ sicut cedros libani. Transiuit. & non
erat. quia iniquorũ potentiã eẽ magnũ
aliquid fortasse credimus. nisi adꝑma¬
nens scłm. m̃te transeamꝰ. Seruus uero
hebreus emptus. sex annis seruire p̾cipi¬
tur: ita ut inseptimo liber ex eat grate.
Quid enim per senarium numerũ nisi as¬
tiue uite per fectio designat᷑: Quid per

Expanded text:
quae possunt operari, negligunt. Sine actiquae possunt operari, negligunt. Sine activa autem intrare non possunt, si negligunt bona operari quae possunt. Illa ergo in necessitate, haec in voluntate est. Unde ad Moysen dicitur: Si emeris servum Hebraeum, sex annis serviet tibi. In septimo egredietur liber gratis interpretatur. Et servus Hebraeus emitur, quando unusquisque qui jam ab hoc saeculo mente transit, servitio omnipotentis Dei subditur. Ille etenim Deo vere servire appetit, qui ab hoc saeculo mente transire didicerit. Sic Moyses transivit ut videret visum. Sic David, cum videret impium exaltatum et elevatum sicut cedros Libani, transivit et non erat : quia iniquorum potentiam, esse magnum aliquid fortasse credimus, nisi ad permanens saeculum mente transeamus. Servus vero Hebraeus emptus sex annis servire praecipitur, ita ut in septimo liber exeat gratis. Quid enim per senarium numerum, nisi activae vitae perfectio designatur? Quid per
Abbreviated transcription (Latin):
annis seriuat. Septimo uero anno. liber di¬
mitatur. Q uod si egredi aseruitute nolue¬
rit propt̃ uxorem et filios. perforabitur au¬
ricula eius. et erit seruus in scłm. hoc de p̃¬
senti scło non łr sed de futuro. quia in sex
etatib huiꝰ scłi seruientes. septimo die et̃no
sabbato liberamur. Sitam̃ uoluerimꝰ eẽ li¬
beri. dum adhuc in scło seruimꝰ peccato.
s iautẽ noluerimus. perforabitur nobis au¬
ricula intestimoniũ in obedientie. & cum
ueore & filus nris quos pretulimus liber¬
tati. id est cum carne & operib eius ui¬
giter peccatis seruierimꝰ inet̾nũ. Sed &a
lit̾ hoc intelligi pot᷑. Nempe sciendũ ẽ. qͥa
cũ actiua uł contẽplatiua uita exdei sint
grã. una nobis in necessitate ẽ. Altera in
uoluntate. Quis enim cognoscens dm̃.
aut eius regnum ingreditur. nisiprius
bene operetur: sine contẽplatiua gͦ uita in¬
trare possunt adcelestem patriam. quibona

Expanded text:
annis deserviat, septimo anno vero liber liannis deserviat, septimo anno vero liber limittatur. Quod si egredi a servitute noluerit propter uxorem et filios, perforabitur auricula ejus, et erit servus in saeculum. Hoc de praesenti saeculo non dicitur, sed de futuro: quia in sex aetatibus hujus saeculi servientes, septimo die aeterno sabbato liberamur, si tamen noluerimus esse liberi dum adhuc in saeculo servimus peccato. Si autem noluerimus, perforabitur nobis auricula in testimonium inobedientiae, et cum uxore et filiis nostris quos praetulimus libertati, id est, cum carne et operibus ejus, jugiter peccati servi erimus in aeternum. Sed et aliter hoc intelligi potest. Nempe sciendum est quia cum activa vel contemplativa vita ex Dei sint gratia, una nobis in necessitate est, altera in voluntate. Quis enim cognoscens Dominum, non ejus regnum ingreditur, bene operetur? Sine contemplativa ergo vita intrare non possunt ad coelestem patriam, qui bona
Abbreviated transcription (Latin):
pore. dandum non esse quo dandumẽ:¬
Cum tibi uenditꝰ fuerit fr̃ tuus hebreus aut
hebrea. & sex annis seruierit tibi. inseptimo
dabis uiaticum. degregib et dearea et tor¬
culari tuo. quib dñs deus tuus benedixe¬
mitti uoluit. quem septimũ quẽq obser¬
uari oportebat ab omĩb. s anno septimo
emptionis eius. qͦ cumq anno illorũ septr¬
mus iste annꝰ occurreret. Sin autem dixe¬
rit nolo egredi eo quod diligat te & domũ
tuam. & bene sibi apud te eẽ sentiat. Que¬
deseruo hebreo precipiuntur. ut sex annis
seruiat. et dimutatur liber gratis. ne serui
xͥani hoc flagitarent adnĩs suis. apostolica
auctoritas uib& seruos dnis suis esse subdi¬
tos. ne nom̃ dei et doctrina blasphemet᷑.
llud enĩ ex hoc satis constat inmisterio pre¬
ceptum. quod et pertundi subula eiꝰ aurẽ
ad postem precepit deus qui libertatem
illam recusaret. Precipitur enĩ ut hebre¬
us puer si forte inseruitutem deuenerit. sex

Expanded text:
pore dandum non esse quo dandumpore dandum non esse quo dandumCum tibi venditus fuerit frater tuus Hebraeus, aut Hebraea, et sex annis servierit tibi, in septimodabis viaticum de gregibus, et de area, et torculari tuo, quibus Dominus Deus tuus benedixemitti voluit, quem septimum quemque observari oportebat ab omnibus; sed anno septimo emptionis ejus, quotocunque anno illorum septimus iste annus occurreret. « Sin autem dixerit: Nolo egredi, eo quod diligat te et domum tuam, et bene sibi apud te esse sentiat, de seruo hebraeo praecipiuntur, ut sex annos seruiat et dimittatur liber gratis, ne serui christiani hoc flagitarent a dominis suis, apostolica auctoritas iubet seruos dominis suis esse subditos, ne nomen dei et doctrina blasphemetur. illud enim ex hoc satis constat in mysterio praeceptum, quia et pertundi subula eius aurem ad postem praecepit deus, qui libeillam recusaret. Praecipitur enim ut Hebraeus puer, si forte in servitutem deveherit, sex
Abbreviated transcription (Latin):
nedicat tibi dñs int̾ra quã traditurꝰ est
tibi inpossessionem. Proximis ergo nrĩs
quantum possibile ẽ in necessitatib ut no¬
bifmet ipsis consulere debemus. quia exhibi¬
tio operis ꝓbatio est dilectionis. Unde iob̃s
ait. Qui habuerit substantiam mundi. et
uiderit frẽm suum necesse habere. & clau¬
serit uiscera sua abeo. quo modo caritas di¬
ne forte subripiat tibi impia cogitatio. et
dicas incorde tuo. ad ꝓpinquat septimꝰ an¬
nus remissionis. & auertas occłos tuos ãpau¬
pere fr̃s tuo. Magnifice occultũ uerbum¬
hocdixit. qm̃ ut nemo audeat hoc dicere
qui potuerit cogitare. ideo ñ eẽ mutuũ
dandũ indigenti. qm̃ ad ꝓpinquat annꝰ
remissionis. cũ ds propt̾ miscłĩam utrũ¬
q preceperit. ⁊ comodari cũ quisq indi¬
get. et remiti anno remissionis. Quomͦ er¬
go misericordit̃ remissurus ẽ illo anno qͦ
remittendumẽ. si crudelit̾ cogitat illotẽ¬

Expanded text:
nedicat tibi Dominus in terra, quam traditurus est nedicat tibi Dominus in terra, quam traditurus est tibi in possessionem. » Proximis ergo nostris quantum possibile est, in necessitatibus ut nobismetipsis consulere debemus, quia exhibitio operis, probatio est dilectionis. Unde Joannes ait: « Qui habuerit substantiam mundi hujus, et viderit fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo, quone forte surripiat tibi impia cogitatio, et dicas in corde tuo: « adpropinquat septimus annus remissionis » , et avertas occulos tuos a paupere fratre tuo, hoc dixit, quoniam nemo audet hoc dicere qui potuerit cogitare, ideo non esse mutuum dandum indigenti, quoniam adpropinquat annus remissionis, cum deus propter misericordiam utrumque praeceperit, et commodari cum quisque indiget et remitti anno remissionis. quomodo ergo misericorditer remissurus est illo anno quo remittendum est, si crudeliter cogitat illo tem
Abbreviated transcription (Latin):
anni remissionẽ miscdiam accarttatem
ostendere inproximis nr̃is pauperib. pro
quare futurã remunerationẽ sperare de¬
bemius adño. unde apostolus nos exortat᷑.
dicens. Bonum aut̃ facientes non deficia¬
mus. tempore enĩ suo metemus ñdeficien¬
pinquo repetendi non habes potestatem.
Peregrinum ⁊ aduenã appellat eum. qua ex¬
et propinquũ. qui nr̃ fr̃ ẽ. et intra eccłam
constitutus nobis cum unũ dm̃ colit. Int̾
peregrinum gͦ et ciuem ideo distantiã
facit. ut intelligamus eũ nobis ꝓpinquio¬
rem ẽẽ qui inunitate fidei nobiscũ man&.
quam illum qͥ alienꝰ cultu et ritu ã xp̃oẽ.
Et licet erga om̃s homines iustitiam obser-¬
uare debeamꝰ. erga ꝑximos tam̃ affectum
mitiorem habere debemꝰ. ꝓfecto quia m̃bͣ
sistunt. unde eos ut nofmet ipsos diligere de¬
bemus. Ideo subiungitur. & omĩno in di¬
gens et mendicus non erit int̾ uos. Ut be¬

Expanded text:
anni remissionem, misericordiam et charitatem anni remissionem, misericordiam et charitatem ostendere in proximis nostris pauperibus, quare futuram remunerationem sperare debemus a Domino. Unde et Apostolus nos hortatur dicens: « Bonum autem facientes, non deficiamus. Tempore enim suo non deficienpinquo repetendi non habebis potestatem, etc. Peregrinum et advenam appellat eum qui exet propinquus, qui noster frater est, et intra Ecclesiam constitutus nobiscum unum Dominum colit. Inter peregrinum ergo et civem ideo distantiam facit, ut intelligamus eum nobis propinquiorem esse in unitate fidei qui nobiscum manet quam illum qui alienus cultu et ritu est a Christo. Et licet erga omnes homines justitiam observare debemus, erga proximos tamen affectum mitiorem habere debemus; profecto quia membr Christi nobiscum consistunt. Unde eos ut nosmetipsos diligere debemus. Ideo subjungitur: « Et omnino indigens et mendicus non erit inter vos, ut be
Abbreviated transcription (Latin):
et se parabis aliam decimam. satis ostendit
extra esse illam quam uoluit eum ipsum
qui offert manducare cũ suis & leuitis.
in eo loco que dominus elegisset. Et hanc
enim aliã decumã intra ianuas suas eum
ponere precepit. non adeum locũ de ferre
ubidñs se uoluit inuocari. Et ueni& inqͥt
leuites qui non babet partem nec possessionẽ
tecum. ⁊ peregrinus & pupillꝰ & uidua qͥ
intra portas tuas st̃. et comedent hinc cer-¬
te manifeste uerũẽ. nonistani decimã
dm̃ fieri uoluisse cõmunẽ ei qui offert.
& his quib inpendenda ẽ. sed illis solis ero¬
gari eam ussit. qui aliud non haberent.
inquib p̃cipue leuitẽ posuit. Septimo
anno facies remissionẽ. que hoc ordine
celebrabitur cuidebet᷑ aliquid ab ami¬
co uel ꝓximo ac fr̃s suo. repetere ñpoterit.
quia annꝰ remissionis dñi. In hoc namq ca¬
pitulo pietas atq dilectio nobis maxime
cõmendatur. ubi iubeniur per: septimi

Expanded text:
et separabis aliam decimam, satis ostendit et separabis aliam decimam, satis ostendit extra esse illam quam uoluit eum ipsum qui offert manducare cum suis et Leuitis in eo loco quem dominus elegisset; et hanc enim aliam decimam intra ianuas suas eum ponere praecepit, non ad eum locum deferre, ubi dominus se uoluit inuocari. et ueniet, inquit, Leuites, qui non habet partem nec possessionem tecum, et peregrinus et pupillus et uidua, qui intra portas tuas sunt, et comedent. hinc certe manifeste uerum est non istam decimam deum fieri uoluisse communem ei qui offert et his quibus inpendenda est; sed illis solis erogari eam iussit, qui aliud non haberent, in quibus praecipue Leuiten posuit. post septem annos facies remissionem. hic cecelebrabitur: Cui debetur aliquid ab amico, vel proximo ac fratre suo, repetere non poterit, quia annus remissionis est Domini. » In hoc namque capitulo, pietas atque dilectio nobis maxime commendatur, ubi jubemur, per septimi
Abbreviated transcription (Latin):
uinam grãm possũt deuote atq humilit̃
agant. quatinus ex reb terrenis atq ca¬
ducis mereantur sibi premia et̾na et thes¬
auros celestes: unde dñs dicit in euangłio.
T hesauritate uob̃ thes auros in celo. ubi nec
erugo neq tinea demolitur. et ubi fures¬
non effodunt nec furantur & alibi. faci¬
te uobis ait amicos demãmona iniquitate.
ut cũ defeceritis recipiant uos ĩ et̃na
tabernacula. Ibi enim epulandum ẽ. ibi
ietandum cum amicis. hoc ẽ cũ scĩs et elec¬
tis angelis. ubi cepta nõ cessabunt gaudia.
s beatitudine permanent perpetua. An-
no tercio se parabis aliam decimã ex om̃ĩb
que nascunt᷑ tibi eo tẽpore. et repones intra
nius intuendũ est. quod ait anno t̾cio. In¬
telligitur enĩ. uno anno int̾ posito. Insep¬
tuaginta aut̃. qm̃ post tres annos dix̃.
incertũ ẽ utrũ eos medios ẽẽ uoluerit. ut
quinto quoq anno fier&. deuide cũ ait.

Expanded text:
vinam gratiam possint, devote ac humiliter vinam gratiam possint, devote ac humiliter agant, quatenus ex rebus terrenis atque caducis, mercentur sibi praemia aeterna, et thesauros coelestes. Unde Dominus dicit in Evangelio: "Thesaurizate uobis thesauros / in celo, ubi nec erugo neque tinea demolitur, nec fures effodiunt nec furantur"; et alibi: "Facite uut cum defeceritis, recipiant vos in aeterna tabernacula . » Ibi enim epulandum est, ibi laetandum cum amicis, hoc est cum sanctis et electis et angelis, ubi coepta non cessabunt gaudia, sed in beatitudine permanent perpno tertio separabis aliam decimam ex omnibus quae nascuntur tibi eo tempore et repones intra nius est quod ait: anno tertio; intellegitur enim "uno anno interposito"; in Septuaginta autem, quoniam "post tres annos" dixit, incertum est utrum eos medios esse uoluerit, ut quinto quoque anno fieret. deinde cum ait:
Abbreviated transcription (Latin):
pultura patris petenti respondit. Sine mor¬
tuos sepelire mortuos suos. tuaut̃ uade. &¬
adnuntia regnum dei. Non coques hedũ¬
figura introducitur. Pro inde peccans nẽ
conquendus in lacte matris. idest nonẽ pur¬
gandus mediocrib tenerrimisq eccłe dis
quoquenda peccata. cuiꝰ magna st̃ crimina d̾t
quiꝑ lascuue blanduñta seperdidit. for ei¬
ori disciplina se redinat. Decimã partẽ sepa¬
rabis decunctis frugib tuis que nascuntur
per annos singulos. & comedes inconspectu
domini dei tui. in loco quẽ elegerit ut in
eo nom̃ illius inuocetur. & cetera. Quidẽ
quoduendere uib& his qui longius positi
erant ãloco inquo tabernaculum ueltem¬
plum dei fuerat constitutum Decimã fru¬
menti. uini. et olei. primogenita quoq bo¬
um et ouiũ. nisi quod instruit eos quim
incolatu istus mundi conuersantur. et
longe sunt ãperfectione scõrũ. nec possunt¬
culm̃ ascendere uirtutũ. neq uacare di¬
uinȩ contemplationi. ut bona que per di¬

Expanded text:
pulturae respondit: sine mortui sepeliant mortuos suos. tu autem uade adnuntia regnum dei. itaque cufigura inducitur. Proinde peccans non est coquendus in lacte matris, id est, non est purgandus mediocribus tenerrimisque disciplincoquenda peccata, cujus magna sunt crimina: ut qui per lasciviae blandimenta se perdidit, fortiori disciplina se redimat. « Decimam partem separabis a cunctis frugibus suis, quae nascuntur per annos singulos in conspectu Domini Dei tui, in loco quem elegerit, ut in eo nomen illius invocetquod vendere jubet his qui longius positi erant a loco, in quo tabernaculum vel templum Dei fuerat constitutum, decimam frumenti, vini et olei, primogenita quoque boum et ovium, nisi quod instruat eos, qui in incolatu hujus mundi conversantur, et longe sunt a perfectione sanctorum, nec possunt ascendere cultum virtutum, neque vacare divinae contemplationi, ut bona, quae per di
Abbreviated transcription (Latin):
tales estis instruite huiꝰ modi inspũ lenita
tis. considerans te ipsum ne et tu tẽpteris.
Ait̃ alteriis onera portate. & sic adimplebitiᷤ
iegem xp̃i. Qui autem agrestes habet sen¬
tutũ usui conueniant. ab hac intentione pra¬
ua et studio nefando euelli debent. atq in
meliorem usum conuerti unde idem apłs
quos dam peccantes tradere iub&. sathanȩ
in interitũ carnis. ut sp̃s saluus sit indie dñi.
nec cũ hutꝰ modi cibum sumere. neq in aliqͦ
cõmunicare. ut confusi penitentiam agant.

Expanded text:
tales estis, instruitetales estis, instruiterans teipsum, ne et tu tenteris. er alterius onera portate: et sic adimplebitis legem Christi . » Qui autem agrestes habet seni virtutum conveniant, ab hac intentione prava et studio nefando evelli debent, atque in meliorem usum converti. Unde idem Apostolus quosdam peccantes jubet tradi Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini, nec cum hujusmodi cibum sumere, neque in aliquo communicare, ut confusi poenitentiam agant.
Abbreviated transcription (Latin):
culis deiu uoluptatib nris corrupti. et
ab hominabiles factiuiles & fedi appareamꝰ.
& ob hoc ab ipso deserti. ingaudium uenia¬
mus inimicis nr̃is. ut exultantes deruina
nr̃a. dicant incordib suis. euge enge ani¬
me nr̃e. absorbuimus eam. Quando obse¬
deris ciuitatem multo tempore. et munitio¬
nib circum dederis. ut expugnes eam. non
succides arbores dequib uesci pot̃. et cetera.¬
Quid ẽ quod proi̾bet arbores pomiferas suc¬
cidi dequib uesci potest. agrestiꝰ autẽ preci¬
di admachinas construendas uel aduarios
usus. nisi quod illis personis aliquo mͦ indis¬
cretione iudicandi parcendũ ẽ. que abiles sunt
adscientiȩ germina. et ad uirtutũ fructus
proferendos. neforte per incautelam iudicii
nimiũ ledantur. ita ut futuri germinis usuᷤ
penit᷑ abeis abscidatur. Unde apłs admo¬
nens nos. instruit dicens. Fr̃s si preoccupatꝰ
fuerit homo in aliquo delicto. uos quispiri¬

Expanded text:
culis ejus in voluptatibus nostris corrupti, et culis ejus in voluptatibus nostris corrupti, et abominabiles facti, viles appareamus; et ob hoc ab ipso deserti, in gaudium veniamus inimicis nostris, ut exsultantes de ruina nostra, dicant in cordibus suis: « Euge, euge animae nostrae, absorbuimus eam . » « Quando obsederis civitatem aliquam multo tempore, et munitionibus circumdederis ut expugnes eam, non succides arbores de quibus vesci potestQuid est quod prohibet arbones pomiferas succidi, de quibus vesci potest, agrestia autem praecidi ad machinas construendas, vel ad varios usus, nisi quod illis personis aliquo modo in discretione judicandi parcendum est, quae habiles sunt ad scientiae germina et ad virtutum fructus proferendos, ne forte per incautelam judicii nimium laedantur, ita ut futuri germinis usus penitus ab eis abscindatur. Unde Apostolus admonens nos instruit dicens: « Fratres, si occupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos, qui spiri
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autem feclus pacis inire noluerint. sed
ceperint e contrario preliari. obpugnari
aebent. quia nulli uitio. nullierrori. nul¬
lq nequitie consentiendũ ẽ. nec fȩdus
cum eis iniendum. sed magis omnẽ uigo¬
rem eoꝵ quod significat masculinũ genꝰ.
in ore gladii spiritalis quod ẽ uerbũ dei
decet multandũ. Si qui uero cedunt sa¬
nis increpationib. ac de prauis actib suis
penitentiam agunt. hoc enims ꝑsonam mu¬
uerum et infantiũ atq ium̃torum no¬
tatur. inpredam salutiferam militũ xp̃i fe¬
liciter perueniunt. atq inpossessionẽ sc̃e
eccłe salubriter rediguntur. Quod autẽ
subuinxit. de his ciuitatib que dabunt᷑
tibi nullum omĩno per mutes uiuere. sec
interficies in ore gladii. etheum uidelic&.
& amorreum: Significat nulli uitio in¬
nr̃a conuersatione esse parcendũ. sed ma¬
gis telo duuno resistendum. neforte si
nostib spiritalib parcanius. ipsi coram oc¬

Expanded text:
» Qui autem foedus pacis inire noluerit, sed » Qui autem foedus pacis inire noluerit, sed coeperit e contrario praeliari, oppugnari debet, quia nulli vitio, nulli errori nullique nequitiae consentiendum est: nec foedus cum eis ineundum, sed magis omnem vigorem eorum, quod significat masculinum genus, in ore gladii spiritalis, quod est verbum Dei, decet esse mulctandum. Si qui vero cedunt increpationibus, ac de pravis actibus suis poenitentiam agunt hoc enim persona mulierum et infantium atque jumentorum notatur, in praedam salutiferam militum Christi feliciter perveniunt, atque in possessionem sanctae Ecclesiae salubriter rediguntur. Quod autem subjunxit: « De his civitatibus quae dabuntur tibi, nullum omnino permittes vivere, sed interficies in ore gladii: Hethaeum videlicet et Amorrhaeum, nostra conversatione esse parcendum, sed magis zelo divino resistendum, ne forte si hostibus spiritalibus parcamus, ipsi coram o
Abbreviated transcription (Latin):
Si receperit. et apperu̾it tibi portas. cunctus
quam expignaturi israhelitȩ accedunt. sig¬
nificat iuxta allegoriã conuenticula here¬
ticorum. uelgeneralit̾ mundũ. qui idola¬
tria deditꝰ obsistit religioni xp̃iane. siue
etiam scđ̃m tropologiam exteriorem hominẽ
nr̃m. qui corrumpit᷑ scđm desideria errorisᷤ.
est enim uixta pauli uocẽ pax nr̃a. qui fecit
utraq unum. Qui autẽ receperit uerbum
fidei. et apperuerit illiportas interiores cor¬
dis. ut accipiat inse hospitẽ xp̃m. saluabitur
cum totis sensib animi et affectib illius. &
per deuotionem rectam. soluendo censũ bo¬
norum actuũ. salutẽ anime sue conqͥrit per¬
petuam. hinc saluator in euangłio apłis
ait. In quãcũq ciuitatẽ aut castellũ intra¬
indomum. salutate eam dicentes. Pax hu¬
ic domui. Et si quidem fuerit domꝰ dig¬
na ueniet pax ur̃a super eam. Sin autẽ ñ
fuerit digna. pax ur̃a ad uos reuertetur.¬

Expanded text:
Si receperit, et aperuerit tibi portas, cunctus Si receperit, et aperuerit tibi portas, cunctus significat, juxta allegoriam, conventicula haereticorum; vel, generaliter, mundum, qui idololatriae deditus, obsistit religioni Christianae: sive etiam, secundum tropologiam, exteriorem hominem nostrum, qui corrumpitur secundum desideria erroris est enim, juxta Pauli vocem, pax nostra, qui fecit utraque unum . » Qui autem receperit verbum Filii Dei, et aperuerit illi portas interioris cordis, ut accipiat in se hospitem Christum, salvabitur cum totis sensibus animi et affectibus illius: et per devotionem rectam solvendo censum bonorum actuum, salutem animae suae conquirit perpetuam. Hinc Salvator in Evangelio apostolis ait: « In quamcunque civitatem aut castellum intrain domum salutate eam dicentes: Pax huic domui. Et si quidem fuerit domus illa digna, veniet pax vestra super eam; sin autem non fuerit digna, pax vestra ad vos revertetur
Abbreviated transcription (Latin):
firmitate m̃tis reuertatur. suoq exemplo
alios ab euangłica perfectione reuocet. et in¬
fideli terrore infirmet. Iubentur itaq ta¬
les. ut discedentes apugna reuertant᷑ in
domũ suam. quia ñ posst̃ duplici corde
bella dnĩ preliari. Uir enĩ duplex animo.
in constans ẽ in omĩb uiis suis. Tales quip¬
pe oportet ut ne initium quidem renun¬
tiationis arripiant. quib meliꝰ est ͣmac
tiua uita consistant. quã tepide contem
uouere et non reddere. Similit̃ et ille ata¬
limilitia prohibet᷑ qui uxorem duxerit.
qui plantauerit uineam uelut ꝓpagines fili¬
orũ. Nonenim pot̾ seruire diune militie
seruius uxoris. nec pot̾ assequi studiũ contẽ¬
plationis. qui ad huc indelectatione defi¬
gitur carnis. Nemo inquit apłs militans
deo. implicat se negotiis secularib. ut ei pla¬
ceat cui se probauit. Si quando accesseris ad¬
expugnandã ciuitatẽ. offeres ei primũ pacẽ.

Expanded text:
firmitate mentis revertatur, suoque exemplo firmitate mentis revertatur, suoque exemplo alios ab evangelica perfectione revocet et infideli terrore infirmet. Jubentur itaque tales ut, discdomum suam, quia non potest duplici corde bella Domini praeliari. Vir enim duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis. Tales quippe oportet ut ne initium quidem renuntiationis arripiant, quibus melius est ut in activa vita consistant, quam trepide contempovere quam vovere et non reddere. Similiter et ille a tali malitia prohibetur qui uxorem dqui plantaverit vineam, velut propagines filiorum. Non enim potest servire divinae militiae servus uxoris: nec potest assequi studium contemplationis, qui adhuc in delectatione figitur carnis. « Nemo, inquit Apostolus, militans Deo, implicet se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probavit. » CAPUT expugnandam civitatem, offeres ei primum pacem.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi meliore conditione moriantur inbel¬
lo qui iam dedicauert̃ edificia sua. iamq
epulatift̃ de nouellis. iamq duxert̃ spon-¬
sas suas. quam hi qui ñdũ. Sedqm̃ his reb
tenetur humanus affectus. & magna estiman¬
tur hec ab hominib intelligendum ẽ ad hoc
ista dici inbellum ꝓcedentib. ut quisquiᷤ
animo his tenet᷑ appareat cum reuertitur.
ne propt̃ hoc minus fortiter agat. dũ timet
ne ante moriatur quã domum dedicauerit.
aut de nouella sua biberit. aut sponsã su¬
ã duxerit. Nam utiq quantũ ad feminam
pertinet. melius alterinubit in tacta quam
uidua. Sed hec ut dixi instituta st̃. propt̃
uirorũ animos explorandos. Quis ẽ homo
formidolosus et corde pauido. uadat et reuer
Quib uerbis edocet non posse quẽ quã ꝓfes¬
sionem contemplationis. uł spiritalis mili¬
tiȩ arripere ȩpercitiũ. quiaa huic nudari
terrenis operib pertimescit. ne rursus in¬

Expanded text:
quasi meliore condicione moriantur in belquasi meliore condicione moriantur in bello qui iam dedicauerunt aedificia sua iamque epulati sunt de nouellis iamque duxerunt sponsas suas quam hi qui nondum. sed quoniam his rebus tenetur humanus adfectus et magni extimantur haec ab hominibus, intellegendum est ab hoc ista dici in bellum procedentibus, ut quisquis animo his tenetur adpareat cum reuertitur, ne propter hoc minus fortiter agat, dum timet, ne ante moriatur quam domum dedicauerit aut de nouella sua biberit aut sponsam suam duxerit. nam utique quantum pertinet, melius alteri nubit intacta quam vidua. Sed, ut dixi, haec instituta sunt propter virorum animos explorandos. « Quis est homo formidolosus et corde pavido? Vadat et revertQuibus verbis edocet non posse quemquam professionem contemplationis vel spiritalis militiae arripere exercitum, qui adhuc nudari terrenis operibus pertimescit: ne rursus in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ super lac legale  ecessarie ergo eorũ
qua dicta sunt aliquid nocens. similẽ et ip¬
se sustinet maculam. in iuditio uidelicet
futuro. Si enim alterius uirtuti nocuit
aut conteruit. ipsius conteretur si scientiã
obscurauit. eiꝰ scientia ꝓnullo habebitur.
Si uerbis doctoralib nocuit. et eiꝰ sermo¬
nes infructuosos ei atq in utiles iudex
audiente exercitu proclamabt̃. Quis ẽ
homo qui edificauit domũ nouam. et
non dedicauit illam: uadat et reuertat᷑
indomũ suã. ne forte moriatur inbello.
et alius dedycet illam. Quis ẽ homo qͥ
plantauit uineam. & necdũ eam fec̃ cõmu-¬
nem. et dequa omĩb uesciliceat: uadat et
reuertat᷑ in domum suã. ne forte moriat᷑
in bello. ⁊ alius homo fungatur eiꝰ offitio.¬
Quis ẽ homo qui desponsauit uxorem et nõ
accipit eam: uadat et reuertatur in domũ
suam. ne forte moriatur inbello. & alius bo¬
mo accipiet eam. & ẽ. Possunt mouere ista.

Expanded text:
i sermones sunt, super lac legales. Necessarie ergo eorum i sermones sunt, super lac legales. Necessarie ergo eorum quae dicta sunt aliquid nocens, similem et ipse sustinet maculam, in judicio videlicet futuro. Si enim alterius virtuti nocuit aut contrivit, ipsius conteretur. Scientiam obscuravit, ejus scientia pro nullo habetur. Si verbis doctoralibus nocuit, et ejus sermones infructuosos ei atque inutiles judex audiente exercitu proclamabunt quis est homo qui aedificavit domum novam et non dedicavit eam vadat et revertatur in domum suam ne forte moriatur in bello et alius dedicet illam quis est homo qui plantavit vineam et necdum eam fecit esse communem et de qua vesci omnibus liceat vadat et revertatur in domum suam ne forte moriatur in bello et alius homo quis est homo qui sponsauit uxorem et non accepit eam? uadat et redeat in domum suam, ne moriatur in bello et homo alius accipiat eam. possunt mouere ista,
Abbreviated transcription (Latin):
titia est enim illi. & non pot̃ intelligere qr
spiritalit̾ examinat᷑. Quem qui ꝑcusserit:
morte morietur. Nec enĩ quia peccatorem
aut popularẽ et non habent̾ẽ discretionẽ
subtilem dedeo errare fec̃. uenia omnino dig¬
te eum adimpietatem per duceret. et exto¬
to eum errare faceret adeo. omĩno aut̃ que¬
dam eidixerit aut egerit. maculam peccati
in rogauit. sc̾m hoc et penã sustinebit. O¬
culũ ꝓ oculo. dentẽ ꝑdente. Siue enĩ uir¬
tutẽ quã habuit qui siue proximus ille.
mala docens. aut suadens. aut scandali¬
tans. aut de trahens. aut calũpnians. contri¬
uit. siue occłm eiꝰ uidelicet scientiam unũ
qͦd libet predictorum agens cecauit. aut
dentem. uirtutẽ uerborum. Dentes enĩ pro
uerbis scpt᷑a accipere solet. quod ostendit
ra acuta. De xp̃o autẽ iacob patriarcha in
benedictionib dicebat. Pulchriores occłi
eiꝰ uino. et dentes enis lacte candidiores

Expanded text:
titia enim est illi, et non potest intelligere quia titia enim est illi, et non potest intelligere quia spirio anima. Nec enim quia peccatorem aut popularem, et non habentem discretionem subtilem de Deo, errare fecit, quasi venia omnino digte eum ad impietatem deduceret, et ex toto eum errare faceret a Deo, omnino autem quaedam ea dixerit aut egerit, et maculam peccati irrogavit, secundum hoc et poenam sustinebit. culum pro oculo, dentem pro dente. » Sive enim virtutem quam habuit, cujus sive proximus ille mala docens aut suadens, aut scandalizans, aut detrahens aut calumnians contrivit, sive oculum ejus videlicet scientiarum, unum quodlibet praedictorum agens caecavit; aut dentem, verborum virtutem. Dentes enim pro verbis Scriptura accipere solet, quod ostendit ra acuta. De Christo autem Jacob patriarcha in benedictionibus dicebat: « Pulchriores sunt oculi ejus vino, et dentes lacte candidiores
Abbreviated transcription (Latin):
et adtestatio. sine his testib ñ habent fidẽ.
Unde magis conuenit acdꝓbationẽ et ad fir¬
mum uerbũ intellectꝰ meia dhibeo duos
testes nouum ⁊ uetꝰ testamĩtũ adhibeo etiã
uerbũ. Cũq diligentissime per scrutantes
inuenerint falsum testẽ dixisse contra frẽm
suũ m̃daciũ. reddent ei sicut frĩ suo facere.
est. Qui ꝑcusserit et occiderit hominẽ. siue
scđm .lxx. qui percusserit animam hominiᷤᷤ.
morte morratur. Et quis hominis ꝑeutit
animã. nisi qͥ eum inlicitat ad impietatẽ.
qui eum ad blasphemos trahit sermones. in
quib meretur pessima peccati morte mo¬
ri que uera est mors animȩ e propt̃ quod
morte mori hunc qui talis pͣrecipit: Hic ta¬
men animã dicens hominis. animalẽ ma¬
xime hoĩẽm dic̃. idẽ eum qui ñ pot̃ intelli¬
gere que st̃ sp̃s. de quo ait paulus. animali
aut̃ homo. nonꝑcipit que st̃ sp̃s dei. Stul¬

Expanded text:
et attestatio sine his testibus non habent fidem. et attestatio sine his testibus non habent fidem. Unde magis convenit ad probationem, ut cum affirmem verbum intellectus mei, adhibeo duos testes, Novum et Vetus Testamentum. Adhibeo etiam verbum. « Cumque diligentissime perscrutantes, invenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum mendacium, reddent ei sicut fratri suo facere er. Qui percusserit et occiderit hominem, sive secundum LXX, qui percusserit animam hominis morte moriatur. Et quis hominis percutit animam, nisi qui eum illicitat ad impietatem, qui eum ad blasphemos trahit sermones, in quibus meretur pessimam peccati mortem, quae vera est mors animae? Propter quod morte mori, hunc qui talis est praecepit. Hic tamen animam dicens hominis, animalem maxime hominem dicit, id est, eum qui non potest intelligere quae sunt Spiritus. De quo ait Paulus: Animalis autem homo non percipit ea quae sunt Spiritus . Stul
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is homicida ñ habet uitam et̾nã inse
manentẽ. hic talis ab altari domini euelli
iubet᷑. quia in dignus sacram̃tis dnĩcis a
participatione sacri altaris meritosmo¬
uetur. nec reuocari adueniam nisi ꝑ con¬
tinuam penitentiam ullomͦ meretur. Q
autẽ ñ uoto malidie sed per incuriã aut
ignorantiam aliquẽ leserit. habet urbes
refugu eccłam uidelicet catholicã. ubi se
angustia penitennie coartans ꝑ omẽ tẽpuᷤ
presentis uite bonis operib studiũ inpen¬
dens maneat: et sispem suã in morte
pontificis sũmi redẽptoris uidelicet sui
posuerit. hic sine dubio in eternũ saluabi¬
quicqͥd illud peccati et facinoris fuerit. sed
inore duoꝵ aut trium testiũ stabit omne
uerbũ. et cetera. Licet et historialit᷑ hec sit
diuina seruanda sententia. tam̃ et cum
ꝯtra quo libet impios uel hereticos agi¬
mus. necesse ẽ nobis et scripturas scãs in
testimonium uocare. Sensus quippe nr̃i

Expanded text:
omnis homicida non habet vitam aeternam in se omnis homicida non habet vitam aeternam in se manentem . » Hic talis ab altari Domini evelli jubetur, quia indignus sacramentis Dominicis, a participatione sacri altaris merito removetur, nec revocari ad veniam nisi per condignam poenitentiam ullo modo meretur. Qui autem non voto malitiae, sed per incuriam aut ignorantiam aliquem laeserit, habet urbes refugii, Ecclesiam videlicet catholicam, ubi se angustia poenitentiae coarctans, per omne tempus praesentis vitae bonis operibus studium impendens maneat; et si spem suam in morte pontificis summi, Redemptoris videlicet sui, posuerit, hic sine dubio in aeternum salvabiquidquid illud peccati et facinoris fuerit; sed in ore duorum aut trium testium stabit omne verbum. » Licet et historialiter haec sit divina servanda sententia, tamen et cum contra quoslibet impios vel haereticos agimus, necesse nobis est Scripturas sanctas in testimonium vocare. Sensus quippe nostri
Abbreviated transcription (Latin):
cades ingalilea montis neptalim. et sichẽ
inmonte effraun. et caria thabe ipsa est
ebron inmonte iuda. et trans iordanen con¬
tra occidentalem plagã hierico urbẽ bosor
quȩsita ẽ in campestri solitudine de tribu
ruben. et ramoth ingalaath de tribu gath.
et gaulon in basan de tribu manasse: he cuu¬
tates constitute sunt cunctis filiis isrł & ad¬
uenis qͥ habitant int̾ eos. ut fugeret ad eas
quianimã nescius percussiss. & non morere¬
tur in manu ꝓximi effusũ sanguinem un¬
dicare cupientis. donec staret ante exposi¬
turus causam suã. Mistice autẽ siquis per
inuidiam aut odium mucrone malitie
aliqu̾e ꝑcusserit. et in mortẽ anime sedu¬
xerit. et̾ne morti ipse obnoxius erit. Unde
ipsa ueritas ait. Siquis scandalitauerit u¬
nũ depusillis istis qui inme credunt. expe¬
dit ei ut mola asinaria ad datur collo eius.
et demergatur in ꝑfundũ. Et ioħs ait. Q¬
odit frẽm suũ. homicida ẽ. Et scitis. quia

Expanded text:
Cades in Galilaea montis Neptalim; et Sichem Cades in Galilaea montis Neptalim; et Sichem in monte Ephraim; et Cariath Arbe: ipsa est Hebron in monte Juda; et trans Jordanem contra occidentquae sita est in campestri solitudine, de tribu Ruben: et Ramoth in Galaad de tribu Gad, et Gaulon in Baran, de tribu Manasse. Hae civitates constitutae sunt cunctis filiis Israel, et advenis qui habitant inter eos ut fugeret ad eas qui animam nescius percussisset, et non moreretur in manu proximi, effusum sanguinem vindicare cupientis, donec staret ante populum expositurus causam suam. Mystice autem, si quis per invidiam aut odium mucrone malitiae aliquem percusserit, et in mortem animae seduxerit, aeternae morti ipse obnoxius erit. Unde ipsa Veritas ait: « Si quis scandalizaverit unum de pusillis istis qui in me credunt, expedit ei ut mola asinaria addatur collo ejus, et demergatur in profundum . » Et Joannes ait: odit fratrem suum, homicida est. Et scitis quia