comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seniorum. populusuero CΟΥXoC oc dicitur idẽ. cito CΠΟΑCΥC unde & populus dictus ẽ. grecae
autem populus. lao dicitur. a lapidib Vulgus ẽ passim in habitans multitudo quasi quisq quo uult
Trib: dicuntur tamquam curiae & congregationes distinctae populorum. Et uocate trib: ab eo quod
in principio romani trifariae fuerunt aromulo dispertiti. insenatorib: militib: & plebib: quae tamen
trib: nunc multiplicate nomen pristinum r&inent. Senatui n omen a&as dedit quod seniores essent.
alii asinendo dictos accipiunt senatores ipsienim a gendi facultatemdabant. Senatus consultus. a consu
lendo & tractando ẽ dictus quod sic fit ut consuleat & nocere nompossit. Patres aut̃ ut sallustius
dicit acure similitudine uocati sunt Namsi cut paties filios suos ita illi rem publicam alebant.

Expanded text:
seniorum. Populus vero †σουχναμοις† dicitur, id est †σιτοασις†. Unde et populus dictus est. Graece seniorum. Populus vero †σουχναμοις† dicitur, id est †σιτοασις†. Unde et populus dictus est. Graece autem populus λαὸς dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur tamquam curiae et congregationes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod in principio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi faclendo et tractando est dictus; quod sic fit, ut consulat et nocere non possit. Patres autem ut Sallustius dicit a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios, ita illi rempublicam alebant.
Abbreviated transcription (Latin):
& stutior Domus unius familiae habitaculum ẽ sicut urbs unius populi. sicut urbs domiclium
totius generis humani ẽ. autem domus genus familia siue coniunctiouiri &uxoris. incipit autẽ
a duob & .ẽ. nomen grecum Namdomata greci tectadicunt. Familia ẽ liberi exliberis lagib: suscepti a femor¬
Genus aut abgignendo & progenerando dictum aut adefinitione certorum prognatorum ut nationes
quae propriis naetionib: terminatȩ gentes appellantur. populus ẽ humanȩ multitudinis iuris consensu
& concordi communione sociatus. Sopulus autem eodistat apleuib: quod populus uniuersi ciues sunt
connumeratis seniorib: plebsautem reliquumuulgus sine seniorib: ciuitatis. populus autem tota ciui¬
tas ẽ. uulgus uero plebs ẽ plebsautem dicta apluralitatem maior ẽ enim numerus minorum quã

Expanded text:
et tutior. Domus unius famule familie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium et tutior. Domus unius famule familie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus familie sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus et est nomen grecum, nam domata grece tecta dicuntur. Familia eGenus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, connumeratis senioribus civitatis. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; maior est enim numerus minorum quam
Abbreviated transcription (Latin):
omnes coguntur. Clas sesdictae propterdiuisionem exercitus . qui posteamanipulidicti sunt
Nodus propriae ẽ densa peditum multitudo sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro
difficultate quoduix possit resolui. Alae in exercitu triginta equites. eẽ dicuntur. Alae autem
equites obhocdicti quia tegunt pedites alarumuice. Cornua uocantur extremitas exercitus quod
in torta sit. Agmendicitur cumexercitus. iterfacit ab agendo uocatur. id ẽ eundo plautus quote
agis ipse ẽ enim exercitus ambulans Namagmendicitur quod in longitudine. directum. ẽ
Quales ol& eẽcũ exercitus portis procedit quic quid fuerit aliud ab usiue dicitur .xxuiiii. DECUIsi
DEINTOERUS MILIATO: UO CABULIS EXPARITDICTUM EST DEIN CEOSCIUUM. NOMINA SUMMATINA
SVBΙVΝGΙΝV Ciues uocati quod inunum coeuntes uiuant ut uita communis & ornatior fut.

Expanded text:
omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti suntomnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti suntNodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est eundo. PlautusMost. 562: 'Quo te agis?' Ipse est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. § 4 De civibus. De imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim libri XX Cives vocati sunt quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ordinatior fiat
Abbreviated transcription (Latin):
militiae tempora & hu sunt qui habent plenammilitiam . namuiginti & quinq: annis tenent᷑
Euocatio dumad subitum bellum. x̃ solummiles. sed & c&erieuocantur. Vnde &iam consul sole¬
bat dicere quirem publicam saluam eẽ uult mesequatur. Coniuratio quaefit intumultu quando
uicinum urbis periculum singulos iurare non patitur. Sed repente colligitur multitudo. & tumul¬
tuosa in ira conflatur. haec & tumultuatio dicitur. In acie autemiste fereformae sunt. ex ercitis
classis nodus: cuneus. alae. cornua. agmen quae formes & nomina ab ipsis reb: deq̃uib trans¬
lata sunt mutuantur. a ciesdicta quod ferro armatasit & a cumine gladiorum. Exercitus mul¬
titudo exunogenere ab exercitati onebelliuocata. Cuneus ẽ collecta in unummilitum multitudo
Vnde propter quod inunum cͦit ipsa corao inunum cuneus nominatus ẽ. quasi couneus eoquodinunũ

Expanded text:
militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum
Abbreviated transcription (Latin):
stricti&iam ipsi & inspeculis positi in bello sunt ut si prima defecerit isti quos subsecunda dixi¬
mus laborantib: primis subueniunt. Vnde& ad insidiandum ponitur subcenturiatus. quasi
armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum ẽ militum manipuli autem dicti sunt milite
siue qui abellum primomanu incipiebant. siue quod antequam signa es sent manipulos sibi id ẽ
fasciculos stipule uel herbae alicuius prosignis : faquo signomani pulares milites cognominati sun
dequib: lucanus conuocat armatos extemplo ad signamaniplos. Iurma triginta equites sunt
Romanienim equites in una tribu trecentifuerunt. De singulis enimcenturiis decemdabatur
& fiebatturma. Cors quingentos milites hab&
ria sunt militiae genera sacramentum euocatio. Comuratio. Sacramentum inquo post
electionem iurat unus quisq miles senon recedere amilitia nisi post compl&a stipendia id ẽ

Expanded text:
stricti etiam ipsi et in spiculis positi in bello sunt, ut si prima defecerit, isti, quos sub secunda dixistricti etiam ipsi et in spiculis positi in bello sunt, ut si prima defecerit, isti, quos sub secunda diximus, laborantibus primis subveniant. Unde ad insinuandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est msive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio, coniuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tib ostem perturbabant. Ab hi sigitur uelitib elefanti quondam annibalis retroacti cum regi
umosus c̃possent fabriliq scalpro interaures ad acto necabantur Castrasunt ubimil es st&erit
dct iutem castra quasicastti uel quodillicastrar&ur libido uamnum quam his intereãt mulier
quasi mol&ia. Legio sexmilium armatorum ẽ abelecto uocata quasilecti id ẽ armiselecti.
militiautem amilib dicta aut amultis quasi multitia quasi negotium multorum aut amolererũ¬
propriae autem linguantacedonum falanx gallorum caterua nr̃a qlegiodicitur. Legio hab&
sexaginta centurias manipulos triginta coortes xii. turmas ducentas. Centuria ẽ pars
exercitus incentenos milites diuisa. Vnde & quihis presunt . centuriones dicuntur. subcenturi¬
atiuero sunt nonqui in prima sed qui in secunda centuria sunt . quasi sub primacenturia tamen

Expanded text:
tibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi tibus, hostem perturbabant. Ab his igitur velitibus elephanti quondam Hannibalis retro acti, cum regi iam a suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulierquasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi.Militia autem a milibus dicta, aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum, aut a mole reruproprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt, centuriones dicuntur. Subcenturiati vero sunt, non qui in prima, sed qui in secunda centuria sunt, quasi sub prima centuria, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
xerint cesinumerissuis restituuntur. Sed et quideserunt exercitũ ad hostes transeuntesetipsideser
tores uocantur. Conscriptimilites dicuntur quia in tabulis conferuntur ab eo quieos docturus est sicut
ranscriptiuo cantur cumde alia in alia legione transeunt. Et in detranscripti quia nominadant
ut transcribantur Optiones dicti quod sintelecti. Namoptare eligereest. Sicut ẽ illud optauitq
ocum regnoid est elegit. Excubitores dicuntur proeo quod excubias semperagunt. Sunt enimex
numero militum etin porcicib: excubant propter regalem custodiam. excubia e autem diurnae sunt uigi¬
liae nocturnae . Vnde etuigiles Veleł eserant apud romanos genus militiae auolitando uocati
Lectienim agilitate iuu enescum armis suis posterga equitum consedebant. Et moxcum ad ostes uentũ
&& : equis desiliebant. Et continuo pedites ipsi ex alia parte equitib: ꝑ quos adueti fueratit. Dimican¬

Expanded text:
xerint, caesi numeris suis restxerint, caesi numeris suis resttores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere est, sicut est illud Virg. Aen. 3, 109: Optavitque locum regno, id est elegit. Excubitores dicuntur, pro eo quod excubias semper agunt. Sunt enim ex numero militum et in porticibus excubant propter regalem custodiam. Excubiae autem diurnae sunt, vigiliae nocturnae. Unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militiae, a volitando vocati. Lecti enim agilitate iuvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desiliebant, et continuo pedites ipsi, ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimican
Abbreviated transcription (Latin):
fortespucri quia dmilitiã delegantur atq armis gerendis abiles exsistunt Huenim non ex sola profes¬
sione natiuitatis sed exaspectu etualetud in ecorporis existimantur. Vnde et trrones dicti quiq ante quã
sacramento probati sint milites non sunt. Romaneautem militiae mos fuit puberes primos exerceri armis
Namsexto decimo anno trrones militabunt: Quoet iamsolo subcustodib: a gebant. De quib: uergilius et¬
prime floresiuuentus. Seruos sanenum quammilitasse constatnisi serui tute deposita. excepto anni¬
balis tempore cum pose cahense praelium in tanta necessitate fuissent roma niut neliberandorum qui¬
demseruorum daretur facultas. Desercores uocati eo quod desertismilita ribi officiis eua gantur
Huin aliosnumeros militiae nomenda reprohibentur. Sed si n on magnitemporisculpam contra¬

Expanded text:
fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola profesfortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibprimaevo flore juventus. 38. Servos sane nunquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Annibalis tempore, cum post Cannense praelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. 39. Desertores vocati, eo quod, desertis militaribus officiis, evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contra
Abbreviated transcription (Latin):
abeo quod decemmilitib praeferuntur. Milesdictus quia mille erant ante in numero uno. Vel quia unus
exmille clatus Romulus autem primus expopulomilitos sumsit et appellauit. Liber uero primus mili¬
ciae ordinem docuit Miles aut ordinarius dicitur aut extra ordinarius. ordinarius ẽ qui pordinen
militat nec adhuc aliquem consecutus e gradum honoris. Est enim gregerius id ẽ humilis inilitiae extra¬
ordinarius uero qui obuirtutẽ promouetur exordine emeriti dicuntur ueterani solutiq militiae
qui cam in usu praelu non sunt. Etquia meferimilitaredicitur abstipendiis scilicet quaemerentur idem et ucte¬
t ranidicuntur quia iam inusu praelii non sunt sed post multos militiae laboref quictis suffragium consecuo¬
tur E questresii lites dicti quodequos ed eant Itemmilitat ille in equestriordine. Tironesdicuntur

Expanded text:
ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare dicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
in oreconsulis. Mon arcaesunt qui singulare possident principatum. Qualis fuit alexander apud grecos
etiulius apud romanos. Ninc etmonarcia dicitur. Nonos quipes ingularitas greco nomine Arcia principa¬
tus ẽ. Tetar cae sunt quartam partem regnitenentes uam tetra quas tuori sunt. Qualis fuit apud iudeam
filippus patriciindeuocati sint procoquod sicut patres filisita prouideant reipublicae. prae fectidicti
quod praetoria potestate praesint practores idem quiet praefceti quasi praepositores. praesides uero dio
quia alicuius locituselam praesididiali terẽnent Tribuniuocati quo dmilitib siue plebib iurãribuunit
Ciliarci sunt quimille praesunt . Quos nosmillenarios nunca pamus Et ẽ grecum nomen. Centuriones dicti
eo quodcentum prae sunt militib sicut quinquaginarii quia incapite sunt quinquaginta militum. Sicut decani

Expanded text:
'in ore consulis.' Monarchae sunt, qui singularem possident princ'in ore consulis.' Monarchae sunt, qui singularem possident princ, Julius apud Romanos: hinc et monarchia dicitur, monos quippe singularis Graeco nomine, arche principatus est. Tetrarchae sunt quartam partem regni tenentes. Nam tetra quatuor sunt: qualis fuit apud Judaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam praesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, quos nos millenarios nuncupamus; et est Graecum nomen. Centuriones dicti, eo quod centum praesint militibus; sicut quinquagenarii, quia in capite sunt quinquaginta militum; sicut decani,
Abbreviated transcription (Latin):
regestrranni uocabantꝰ Nãtrro fortis dequalib: dñs loquitur dicens permere gesregn.
et trranni perme tenentterrã iam postea in usũ accidit trrannos uocaripes simosatq
in probos reges luxoriosaedominationis cupiditatẽ et crudelis simã dominationẽ in populis ee¬
centes
Princeps edignitatis modo significatur ecordinis. Sicut etillud uirgilianum princeps ardentẽ coniecit lampa da
turnus proprinus dictus autẽ princeps a capiendi significatione quod primus capiat. Sicut municeps ab eo
quod munia capiaT Dux dictus coquod sicductor exercitus. Sed non statim quicumq principes uelduces sunt
etiam reges dicipos sunt. Inbel lo autem melius ducẽ nominari quã regem . Nam hoc nomen & primit in proelio¬
ducentem Vnde etuirgilius ducis euandri Sallustius quocupidius in oreducis sefequis quebonum non dixit¬

Expanded text:
reges tyranni vocabantur; nam TIRO fortis, de quibus Dominus loquitur: Per me reges regnant, reges tyranni vocabantur; nam TIRO fortis, de quibus Dominus loquitur: Per me reges regnant, et tyranni per me tenent terram. 20. Jam postea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque improbos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem, et crudelissimam dominationem in populis exercentes. 21. Princeps et dignitatis modo significatur, et ordinis, sicut est illud Virgilianum: Princeps ardentem conjecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem pquod munia capiat. Dux dictus eo quod sit ductor exercitus. Sed non statim, quicumque principes vel duces sunt, etiam reges diciducentem. Unde et Virgilius, ducis Evandri. Sallustius: « Quo cupidius in ore ducis se
Abbreviated transcription (Latin):
ras ipso nomine et titulo consecraretur. dum autẽ idemoctauianus iam caesar et imperator
appellaretur uel augustus poste a uero dũ ludos expectaret et pronuntiatũ eẽt illi
a populo ut uocaretur et dñs. statim manu uultuq auerso indecorasadulationes
repressit et dnĩ appellationẽ ut homo declinauit atq: in sequentidie omnẽ popul
grauis simodicto corripuit dominũq seposthaec apellari nea liberis quidem suis ꝑmisit
fuit autẽ filius actiae quaenata ẽ desororeilii caesaris. Reges autẽ obhanc caus ã apu
grecos basileiuocantur qđ tã quãbases populũ sustinent unde et basescoronas habent
quanto enĩ quisq magis praeponitur tanto amplius pondere laborum grauatur
Tiranni grecae dicuntur idem latinȩ et reges Nam apud ueteres inter regemet trran¬
nũ nulla discretioerat ut pars mihi paciserat dextrã tetigis setrranni fortes enim

Expanded text:
ras, ipso nomine et titulo consecraretur. Dum autem idem Octavianus iam Caesar et imperator ras, ipso nomine et titulo consecraretur. Dum autem idem Octavianus iam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem ut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causam apud Graecos βασιλεῖς vocantur, quod tamquam bases populum sustinent. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magis praeponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni Graece dicunturnum nulla discretio erat, ut: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni. Fortes enim
Abbreviated transcription (Latin):
matuir gilius iulius amagnodemis sũ nomeniulo Imperatorũ aute nomen a pudroman
eorũ tantũ prius fuit apud quos summarei militaris consisteret. et ideoimperatores dicti
ab imperando exercitui seddũ diuducefcitulis imperatoriis fungerentur senatus censur
ut augusti cesaris hoctantũ nomen esset eoq his distinguerecur aceteris gentiũ regib
quod et sequentes caesares actenus usurpauerunt. solet enim fieriut primi regis nome
etiam reliqui possideant sicut apud albanos exsiluii nomine omnes reges alba norũ silui
appellati sunt sicut apud persas arsacede apud aegrptios ptholomei apud athenieo
cecropide Augustsideo apud romanos nomenimperii ẽ eo quodolimaugerent rempublicã
nplificando quod nomen primus senatus oc tauiano caesaritradidit ut qui a auseratter¬

Expanded text:
mat Vergilius Aen. 1, 288: Iulius, a magno demissum nomen Iulo. Imperatorum autem nomen apud Romanos mat Vergilius Aen. 1, 288: Iulius, a magno demissum nomen Iulo. Imperatorum autem nomen apud Romanos eorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnes reges Albanorum Silviio appellati sunt; sicut apud Persas Arsacidae: apud Aegyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropidae. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primitus senatus Octavio Caesari tradidit, ut quia auxerat ter
Abbreviated transcription (Latin):
quodiam a consulato exierint si uedis cesserint peracto uicis suae anno. Dic tatores quinti
anno postreges expulsos romani sibi creauerunt dũ genertar quinii ad iniuriã soceri
uindicandã in gentẽ aduersus romam collegis set exercitũ hii quinquȩnnii temporis
imperio utebantur: plus enimerant honore quã consules qui annuas potestates tene¬
bant et dicti dictatores quasi principes et praeceptores unde et magistripopuli no¬
minabantur unde et edicta dicuntur. Cesarũ nomen a iulio cepit quibellociui li com¬
moto primus romanũ singulare optinuit principatũ . Cesar aucẽ dictus qđ cesomortu
matris utero prolatus eductusq fuerit uel quod cũ cesariae natus sit a quo e timperatores
sequentes cesares dicti eo qđ comaties sent qui enĩ exacto utero eximebantur cesones et
cesares appellabantur iulius autẽ dictus quia abiulo aeneae filio originẽ duxit ut confir

Expanded text:
quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto quod iam a consulatu exierint, sive discesserint peracto vicis suae anno. Dictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et praeceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Caesarum nomen a Iulio coepit, qui bello civili commoto primus Romanorum singularem optinuit principatum. Caesar autem dictus, quod caeso mortuae matris utero prolatus eductusque fuerit, vel quia cum caesarie natus sit. A quo et imperatores sequentes Caesares dicti, eo quod comati essent. Qui enim execto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. Iulius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, ut confir
Abbreviated transcription (Latin):
Regia euir tutes precipuae duae . iustitia & pi&as. plus autem in regib laudatur pi&as. Namiustitia
perse seuera ẽ. Consules appellati. a consulendo sicut reges a regendo. sicut leges alegendo uã cũromani
regum superbam dominationẽ nonferrent annu aimperiabinosq consules sibi fecerunt.
Nã fastũ regiũ non beniuolentia consulentis sed superuia dominantis erat hincigitꝰ consules as¬
pellati uel a consulendo ciuib: uela regendo cuncta consilio quos tamen ideomutandos ꝑ annos
singuloselegerunt ut nec in solens diumaneret et moderatior cito succurreret. inde auti
duo pares quia unus remciuilẽ alterrem militarẽ adminis trabat regna uerunt autẽ annis
qua dringentis sexaginta septẽ. Pro consules suffectierant comnsulib: et dicti pro consules eo qđ
uicem consulis fungerentur sicut procurator curatoris id ẽ auctoris. Extonsules autẽ dicti

Expanded text:
Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se severa est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succurreret. Inde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabant. Regnaverunt autem annis quadringentis sexaginta septem. Proconsules suffecti erant consulibus, et dicti proconsules eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatori, id est actori. Exconsules autem dicti,
Abbreviated transcription (Latin):
EGNUMANEGIBVS DICTUM NAMSICUTNEGES AREGEN DO UOCATI. ITARESNVM ARESIBUS RENUM
uniuersaenationes suis queq: temporib: habuerunt ut assyrumedi persi a egyptii. greci quorũ
uices sors temporum. it auolutauit . ut alterum ab altero soluer&ur. Inter omnia autem regna
terrarum duoregna exteris gloriosatraduntur. as syriorum prima. deinde romanorum ut tẽ¬
porib & locis interse ordinata atq distincta. Nam sicut illud prius & hocposterius. It a illudinoriene
noc in occidente exortum ẽ. Deniq in illius finehuius initium confestimfr egnaca&era ca&eriq reges
uelut adpendices istorum habentur. Reges aregendo uocati. Sicut enim sa cerdos ascificando ita & rex
a regendo Non autem regit qui non corrigit Rectȩ igitur faciendo regis nomenten&ur. peccando
amittitur. Vnde&apud u&eres. taleerat pro uerbium. rexerissi rectefacias. si non facies noneris.

Expanded text:
egnum a regibus dictum. Nam sicut reges a regendo vocati, ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habuerunt, ut Assyrii, Medi, Persae, Aegyptii, Graeci, quorum vices sors temporum ita volutavit ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna ceteris gloriosa traduntur: Assyriorum primum, deinde Romanorum, ut temporibus, et locis inter se ordinata atque distincta. Nam sicut illud prius et hoc posterius, ita illud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.'
Abbreviated transcription (Latin):
TA est contus cum ferro. Cuius diminutium facit hastilia. Nomen aut̃ abhastã¬
impsit unde et astutia. Contum ferrum non habet sed tantum cuspide acuto est. Ver
gilius ferratasq trudes et acuto cuspide contos. Contum aut̃ quasi conitum. Est enĩ conũ
cutti rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro. Quaȩ grecia plustriadicunt. Atrudib
aut̃ uerum quod trudunt᷑ Vergilius ferratasq trudes. Venabula dicta quasi uenatui abilia.
Telquia uenientem excipiunt quasi excipiabilia. Excipiunt enim apros. Expectanq: laeo¬
icta autem lancea quod aequalance idẽ ȩquali a mento ponderata uibratꝰa. Amentum uinculũ
ẽ iaculorũ hastilium quimediis hastas aptatur et in deamentum quod mediabasta relegatiꝵ
Et est cubito semis facta in longitudine. haec et catega. Quam oratius caiam dicit.

Expanded text:
ta est contus cum ferro; cuius diminutivum facit hastilia. Nomen autem hastampsit; unde et astutia. Contum ferrum non habet, sed tantum cuspide acuto est. Vergilius Aen. 5, 208: Eferatasque trudes et acuto cuspide contos. Contum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci aplustria dicunt. †A trudibus autem verum† quod trudunt et detrudunt. Vergilius Aen. 5, 208: Eferatasque trudes. Venabula dicta quasi venatui abilia, vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leodicta autem lancea quod aequa lance, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur et est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
teligni uix separetur. Mirrites dicta ẽ quodin eomrrraecolor ẽ Compressus autemusq adͥ
odorominar dispiratsuauitatem. Aromatitis reperiturina rabia uela egrpto myrra ecoloris
etodoris Vndeet nomen habet Melecros bicolor exuna parteuiridis exaltera melli similis
Coaspitis a fluminepersarum dieta ẽ exuiridifulgoris aurei : DERUBRIS UTMMIS

Expanded text:
te ligni, vix separetur. 14. Myrrhites dicta est, quod in eo myrrhae color est. Comprete ligni, vix separetur. 14. Myrrhites dicta est, quod in eo myrrhae color est. Comprecalorem nardi spirat suavitatem. Aromatitis reperitur in Arabia vel Aegypto, myrrhae coloris et odoris; unde et nomen habet. Melichros bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. Choaspitis a flumine Persarum dicta est, ex viridi fulgoris aurei. De rubris gemmis
Abbreviated transcription (Latin):
tã nascitur in indiauel germania in rupib gelidis oculimodo extuberans: Molocites spissus ui¬
ren sieterassius quam smaragdus a coloremalua enomenaccepit in reddendis laudatasignis:
ncascitur ina rabia Elio tropia uiridicolore et nubilo stellis puniceis supersparsacum sanguncis
uenis Causa nomini de effectulapidis ẽ Nam deiecta in labris aencis radios solssmistatsa ne uintos
repertussu Extraa qua ma utemspeculimodo solemaccipit. De p̃henditq defectuscius sibeun¬
temlun a mostendens magorumimpudentia emanifestis simum in hocquoq exemplumẽ qnt̃ñ
a dmixtaberba elio tropio quibdam a dditis precationib gerencem conspicinegant Gignitur in
cipro et africa sed melior inaethiopia Sagda gemiina prasinicoloris a pudehaldacos: cuiuscana
uis ẽ ut permeantes naues eprofundo petat et carmis itatena citer adhaereat utniss abrasapar¬

Expanded text:
ta. Nascitur in Indiata. Nascitur in Indiarens, et crassius quam smaragdus, a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. 12. Heliotropium viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est. Nam dejecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu. Extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus ejus, subeuntem lunam ostendens. Magorum impudentiae manifestissimum in hoc quoque exemplum est, quod admista herba Heliotropio quibusdam additis precationibus, gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. 13. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cujus tanta vis est, ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat, ut nisi abrasa par
Abbreviated transcription (Latin):
neriiudica uerunt Ia spis degreco inlatinum uiridis gemma interp̃tatur : lasquippe uiridẽ pi¬
narin gemma dicitur : Estautem smara gdo subsimilis sederassi coloris : Species eius decemet septẽ:
Volunt autem quidim ia spidem gemmam et gratiacectutelae esse gestantib: quodcrederenon fi¬
dei sed suprestitionis ẽ s ł opation exui rentigenere ẽ omniq coloreresplendens Inuenta primũ
in a rabia cinsula in qua trogo dita ep̃dones fame exetempesta tefessi cumberbarum radices effede¬
reits eruerunt : Qqua cinsula postea qua esita nebuli scoperta tandem anauigantib inuenta sed obhoc
locuset gemma nomen exca usa accepit : Namtopat̃in trogoditarum lingua significationem habet
quaerentis : Estautemam plissima gemmarum ea demsola nobilium limam sentit.ener aeuis duo
Callaica coloreuiridis et pallens e tnimiscrassa nicbilidcundius aurum decens : undeeta poella¬

Expanded text:
neri adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pineri adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pinasin gemma dicitur. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius decem et septem. Volunt autem quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod credere non fidei, sed superstitionis est. Topazion ex virenti genere est omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae insula, in qua Trogodytae praedones fame et tempestate fessi quum herbarum radices effoderent, eruerunt. Quae insula postea quaesita nebulis cooperta tandem a navigantibus inventa. Sed ob hoc locus et gemma nomen ex causa accepit; nam τοπάζειν Trogodytarum lingua significationem habet quaerendi. Est autem amplissima gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius aurum decens; unde et appella
Abbreviated transcription (Latin):
ma e mouentur : Tertium a egyptuihabent : Reliqua in metallis aerariis inueniuntur seduitiosi Na
aut aerea ut plumbo uella pillamentis uelsalis similes notas habent : smaragdq autem mero etuiri
proficiuntoleo quamuis natura imbuantur : Calcosmaragdusdicta quoduiridis sitet turbida aereis
uenis: Haec inaegypto uelcĩ pro insu lanascitur : Parasius pro uiridanti colore dictus sed uilis : Cuius
alterumgenus sanguineis punctis aborret : Tertium distinctum uirgulis trib: candidis : Berillus
irindia giģnitur gentis suac lingua nomen habens : uiridicate similis sinaragdo sedcum pallore: polit
autem ab indis in sexangulas formas Aebitudo coloris repercussoangulorum excitetur : A liter
politus non habet fulgorem : Ceneraeius nouem : Crisoberillus dictus eo quodpallida eius uiri
sucum deferens aureis interuenientib guttis : unde et nomen accepit quemquidamberillorum ge¬

Expanded text:
maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. Reliqui in metallis aerariis inveniuntur, sed vitiosi. Nam maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. Reliqui in metallis aerariis inveniuntur, sed vitiosi. Nam aut aere, aut plumbo, aut capillamentis, vel salis similes notas habent. 2. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura imbuantur. 3. Chalchosmaragdus dicta, quod viridis sit, et turbida aeris venis. Haec in Aegypto, vel Cypro insula nascitur. 4. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cujus alterum genus sanguineis punctis obhorret. Tertium distinctum virgulis tribus candidis. 5. Berillus in India gignitur, gentis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur. Aliter poli ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam beryllorum ge
Abbreviated transcription (Latin):
quod rarum ẽ magnum etp̃ciosum uocatur : sicut et in samuhelis uoluminelegitur. et sermodi
GEMMIS
Omnium gemmarum uirentium sma ragdus principatum habet cuiueteres tertiam
postmargaritas etuniones tribuunt dignitatem : Smaragdus animia uiridita te uocatus : Omne enin
tis uiride a marumdicitur : Nullis enim geminis uel herbismaior : quam huicausceritas ẽ: Nam herbas
uirentes frondesq ex superat. Inficiens circa seuiriditaterepercus suma erem : sc&lpentib: quoq gẽm
nulla gratior oculorum refectio ẽ : Cuiuscorpussi extensum ẽ sicut speculum ita imagines reddit ÷
Quippenero cesar gladiatorum pugnas in smara gdospectabat : Cenera eius duo decim sed nobilio
scitici qui inscitica gentereperiuntur : Secundum locum tenentba ctriani : Colliguntur enim in commis¬
suris saxorum flantea quilone : Tuncenim tellured eoperta in termicant : quia hisuentis a renaem

Expanded text:
quod rarum est magnum et pretiosum vocatur; sicut et in Samuelis volumine legitur1 Reg. 3, 1: quod rarum est magnum et pretiosum vocatur; sicut et in Samuelis volumine legitur1 Reg. 3, 1: gemmis. Omnium gemmarum virentium smaragdus principost margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viridate vocatur. Omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis, vel herbis major quam huic austeritas est. Nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Scalpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cujus corpus si extentum 265 fuerit, sicut speculum, ita imagines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera ejus duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani. Colliguntur enim in commissuris saxorum flante Aquilone, tunc enim tellure deoperta intermicant, quia iis ventis arenae
Abbreviated transcription (Latin):
ormor abamator enomenaccepit : Estet luniensis : Tefriana ppellatus a colorecineris : cuius lapidis
alligatio contra serpentes laudatur: Hebur abarro idest elefanto dictum : Oratius : Quidtibiu
mulier nigris dignissimabarris : U DEGEMMIS
ostmarmorum genera gemma esequuntur : quae multum aurocolorem tribuunt uenus tate co¬
lorum. Primordia eius arupecauca so F abula eferunt prome theum primum fragmentum
saxieius inclusis seferro ac digito circumdasse : Hisq in itiis coepisse anulumatq gemmam:
Genera gemmarum : innumerabilia eẽ traduntur : equib: nos eatantum quae principalia sunt
si uenotissima ad notauimus : Gemma euocatae quodinstargummitrans luceant : Praeciosi lapi¬
desideo dicti sunt : quia careualent siueut auilib: discernipossint seu quo drarisint : Omneenim

Expanded text:
marmor ab amatore nomen accepit. Est et Lunensis. Tephrias appellatus a colore cineris, cuius lapidis marmor ab amatore nomen accepit. Est et Lunensis. Tephrias appellatus a colore cineris, cuius lapidis alligatio contra serpentes laudatur. Ebur a barro, id est elephanto, dictum. HoratiusEpod. 12, 1: Quid tibi vis, mulier, nigris dignissima barris? § 6 De gemmis. Post marmorum genera gemmae secuntur, quae multum auri decorem tribuunt venustate colorum. Primordia eius a rupe Caucaso. Fabulae ferunt Prometheum primum fragmentum saxi eius inclusisse ferro ac digito circumdasse, hisque initiis coepisse anulum atque gemmam. Genera gemmarum innumerabilia esse traduntur, e quibus nos ea tantum quae principalia sunt sive notissima adnotavimus. Gemmae vocatae quod instar gummi transluceant. Pretiosi lapides ideo dicti sunt quia care valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari sint. Omne enim
Abbreviated transcription (Latin):
conueniens : sienites circasi enem uł thebas nascitur : Trabes ex eofecerereges
Marmorautem quacin officinis rupib: q gignuntur ex quib: it asius diuersi coloris maculis
distinctus cuius primumusum insula ecicla dederunt : Les bius libi dor ẽ paulohuic: sed etipsediuersic¬
loris maculas habens : Corinteus ammonia caeguita esimilis. c̃umuarietate diuersorum colorum
Corinto primũs repertus : ex eo columna eingentes liminaq: fiunt actrabes : Caristeum uirideõpti¬
mum nomen aba spectu habens eo quod gratus sit hisqui gemmas sculfiunt : Eiu s enimuiriditas refi¬
citoculos : Numi dicum marmor numidiamittitadcutem sucum dimittit crocosimilem undeet
nom en accepit : Non crustis sed inmassaetliminum us uaptũ : Luculltͥum marmor nascitur inteo
insula cuilucullus consulnomen dedit : qui delectatus illo primus romamin uexit̃ solumq: penae hoc

Expanded text:
conveniens. Syenites circa Syenem vel Thebas nascitur. Trabes ex eo fecere reges. conveniens. Syenites circa Syenem vel Thebas nascitur. Trabes ex eo fecere reges. Marmora autem, quae in officinis rupibusque gignuntur: ex quibus Thasius diversi coloris maculis distinctus, cuius primum usum insulae Cyclades dederunt. Lesbius lividior est paulo huic, sed et ipse diversi coloris maculas habens. Corintheus ammoniacae guttae similis cum varietate diversorum colorum. Corintho primum repertus. Ex eo columnae ingentes liminaque fiunt ac trabes. Caristeum viride, optimum; nomen ab aspectu habens, eo quod gratus sit his qui gemmas sculpunt; eius enim viriditas reficit oculos. Numidicum marmor Numidia mittit: ad cutem sucum dimittit croco similem, unde et nomen accepit; non crustis, sed in massa et liminum usu aptum. Luculleum marmor nascitur in Melo insula; cui Lucullus consul nomen dedit, qui delectatus illo primus Romam invexit; solumque pene hoc
Abbreviated transcription (Latin):
inuentus inaegypto et aethiopia Alabastritis lapiscandidus inter instinctus uariis colorib: Ex quo
euangelicullius unguentq uasculum fuit : Cauant enimbuncadua saunguentaria qn moptime seruare
ncorrupta dicitur nascitur circa thebas aegyptias et da mascumsrriae : Ceteriscandidior proba¬
tissimus uero in india : parius candoris eximii ligdinus cognomento : Hic apud paron insulam nascit᷑ :
undeet parius nuncupatus : magnitudo eius qualancis cȩterasq non excedat : Vnguenti s etipseapt
Coralliticus in asia repertus mensura e non ultra cubitabina candore proximoheboris ad qua eda
similitudinẽ ediuerso niger: Alabandicus terraesuae nomine nuncupatus . purpuraeͦa spectusi¬
milis : Iste in orienteigniliquatur atq adusumuitrũ funditur : Thebaicus inter instinctus aureis
guctis inuenitur in partea e gyptia scripta cõticulis ad terenda colluria quadamutilitate natura li

Expanded text:
inventus in Aegypto et Aethiopia. Alabastrites lapis candidus, intertinctus variis coloribus, ex quo inventus in Aegypto et Aethiopia. Alabastrites lapis candidus, intertinctus variis coloribus, ex quo Evangelici illius unguenti vasculum fuit. Cavant enim hunc ad vasa unguentaria, quoniam optime servare incorrupta dicitur. Nascitur circa Thebas Aegyptias et Damascum Syriae, ceteris candidior, probatissimus vero in India. Parius candoris eximii, lygdinus cognomento: hic apud Paron insulam nascitur, unde et Parius nuncupatus. Magnitudo eius, qua lances craterasque non excedat; unguentis et ipse aptus. Coralliticus in Asia repertus, mensurae non ultra cubita bina, candore proximo eboris et quadam similitudine. E diverso niger Alabandicus terrae suae nomine nuncupatus, purpurae aspectu similis. Iste in oriente igni liquatur atque ad usum vitri funditur. Thebaicus interstinctus aureis guttis invenitur in parte Aegypti adscripta, coticulis ad terenda collyria quadam utilitate naturali
Abbreviated transcription (Latin):
uehementer: Corinusalb c̃ ditior q pario mlocus ueliti uridis ecgraindisinucias ntlagrouscn
nomenta menpristinum a uiriditate retinuerunt: Marmoruin colores et genera in numerabilia
unt inontamen omnia erupib exciduntur : sed multa subterra sparsa sunt p̃ciosissimi generis .si¬
cut lacedemonium uiride cunctisq hilarius : Repertum prius apud lacedemonios undeetuocabu¬
Nigrum durum : Aegus teum et tiberium : in acgypto agustiactiberi primum principatis reperta
unt : Differentia corum ẽ ab ophitae : cumilludut p̃diximus serpentium maculis sit similss̃ haet
maculas diuersomodo colligunt : namagusteum undatim ẽ crispum in uertices : tiberium sparsa
onconuoluta canitiae : Purpuritis exaegypto ẽ rubens candidis interuenientib: punctis Nomi¬
nis eiuscausa quod rubeat purpura : Basanites ferreicoloris siue duritia Vndee tnomen eidatũ

Expanded text:
vehementer. Coranus albus est duriorque Pario. Molotius veluti viridis et gravis invenitur invehementer. Coranus albus est duriorque Pario. Molotius veluti viridis et gravis invenitur innomen tamen pristinum a viriditate retinuerunt. Marmorum colores et genera innumerabilia sunt. Non tamen omnia e rupibus exciduntur, sed multa sub terra sparsa sunt et pretiosissimi generis, sicut Lacedaemonium viride cunctisque hilarius, repertum prius apud Lacedaemonios, unde et vocabulnigrum durum. Augusteum et Tiberium in Aegypto Augusti ac Tiberii primum principatu reperta sunt. Differentia eorum est ab ophite, quum illud, ut praediximus, serpentium maculis sit simile, haec maculas diverso modo colligunt. Nam Augusteum undatim est crispum in vertices; Tiberium sparsa, non convoluta, canitie. Porphyrites in Aegypto est rubens, candidis intervenientibus punctis. Nominis eius causa quod rubeat ut purpura. Basanites ferrei coloris sive duritiae; unde et nomen ei datum est:
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo lapidegem maetonduntur.: Crissites colore similis ocrae : Inuenitur inaegrpto: Tusculanꝰ¬
a loco it aliaedictus dissili reignitraditur : sabinus fuscus addito oleo etiam iucerefertur: est
t quidamuiridis lapis: uehementer igniresistens. Sifhius mollis et candidus. excalfactus oleo
iigrescitatq durescit : La pides quoq medicinalium mortariorum et pigmentorum usibus
apti: Aetesius p̃cipuus et in decolaticus : Tebaicus quoq: etbasanitis lapides nichil exses gremitten
tes: specularis lapisuocatus ẽ quoduitrimoretrans luceat : repertus primum in hispania ce¬
teriori circa segobrit᷑am urbem : Inuenitur enim subterra et effossus exciditur atq: fenditꝰ
in quam libet tenuescrustas .U. DEMARMORIBUS
ost lapidum genera ueniemus ad marmora : nam inter lapides et marmora : differentia
est inam marmora dicuntur eximii lapides quae maculis et colorib: commendantur
Marmor sermogrecus ẽ auiriditacte uocatus : Et quamuis postea et alii colorssinueniant᷑¬

Expanded text:
ex quo lapide gemmae teruntur. Chrysites colore similis ochrae invenitur in Aega loco Italiae dictus, dissilire igni traditur. Sabinus fuscus addito oleo etiam lucere fertur. Est et quidam viridis lapis vehementer igni resistens. Siphnius mollis et candidus, excalfactus oleo nigrescit atque durescit. Lapides quoque medicinalium mortariorum et pigmentorum usibus apti: etesius praecipuus et inde chalazius; Ttes. 37. Specularis lapis vocatus est, quod vitri more transluceat, repertus primum in Hispania citeriore, et circa Segobricam urbem. Invenitur enim sub terra, et effossus exciditur, atque finditur in quamlibet tenues crustas. CAPUT V. De marmoribus. 1. Post lapidum genera veniamus ad marmora. Nam inter lapides et marmora differentia est. Nam marmora dicuntur eximii lapides, qui maculis et coloribus commendantur. Marmor sermo Graecus est a viriditate vocatus, et quamvis postea, et alii colores inveniant