comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conuestetur ad gentes quas depasti sunt a postoli quasi agm gra: men : Et̃ quia
rorem sermonis recipere noluer̃ : Faciam inquit in ira & infurore ultionem
ingentib: proeo quod audire noluer̃ : Vnde & proph&a : Dnẽ inquit ne in furs¬
pututum sit : C&erũ hȩbrei istius modi. deliramentu somniant: post ꝙ septem
quos fingunt. & quos uolunt pastores. & octo principes homines uicerint assyriũ.
eẽ. degentib: er̃ inbenedictione quasi ros ad nõ ueniens & quasi pluuiȩ suꝑ herbam
& nequaꝙ sperabunt in hominib & infiluis hominũ sed indõ : & er̃ in mediogentiũ:
atq populorum sanguinarui. atq crudeles & deu&erib quondã sed omines uin¬
dicantes quasi leo iniumentis siluarũ : & quasi catulus leonis ingregib pecorum:
& nullus erit quipossit eorum robori resistere: Tunc exaltabitur õ dr̃. uel õ isrł.

Expanded text:
convertetur ad gentes quas depasti sunt Apostoli quasi agni  Al. agri gramen. Et quia convertetur ad gentes quas depasti sunt Apostoli quasi agni  Al. agri gramen. Et quia rorem sermonis recipere noluerunt, faciam, inquit, in ira et in furore ultionem in gentibus, pro eo quod audire noluerunt. Unde et propheta ait: Domine, ne in furoputatum sit. Caeterum Hebraei istiusmodi deliramenta somniant: Postquam septem quos fingunt, et quos volunt pastores, et octo principes homines Assyriorum se, erunt in benedictione, quasi ros a Domino veniens, et quasi pluvia super herbam, et nequaquam sperabunt in hominibus, et in filiis hominum, sed in Deo. Et erunt in medio gentium atque populorum sanguinarii atque crudeles, et de veteribus quondam se dominis vindicantes, quasi leo in jumentis silvarum, et quasi catulus leonis in gregibus pecorum, 499 et nullus erit qui possit eorum robori resistere. Tunc exaltabitur, o Deus, vel o Israel
Abbreviated transcription (Latin):
fidebas: Et auferam muleficiatua demanib tuis: quib. uel ipse decipiebaris
ubaliis. uel deceptos alios decipiebas: Et loquentes. siue pronuntiantes. Ñerun s tibi
N unc deloquentib & pronuntiantib plenus orb est. Loquunt᷑ quȩ nesciunt. docent
quȩ nonde dicer̃ : magistris̃ cum discipuli antea Nonfuerint: Cumergo docuerit
d̃ hominẽ scientiũ cessabunt falsȩ p̃sumptiones: & ꝑuersa doctrina tollitur.
Et disꝑdam sculptilia tua : & titdlos tuos demediotui: Sculptilia nr̃a sunt quȩ factu¬
manuũ suax & curuatur homo & deceptus decepit : Additur inreꝓmissione quae
dirigitur ad reliquias : idest AdΥΠOΛIΜma iacob: Et succidam lucos demediotui
& dis ꝑdam ciuittes tuas : Vt omnia ligna siluarum & lucos. quos in templo dĩ plan¬
tiri ꝓ hibitum ẽ. & ciuitu oy tes male exstructus. quas ante uocauerat ciuitates
terrȩ : destruat atq consumat: Postquã aũ hoc fecerit reliquiir iucobrT unc

Expanded text:
fidebas. Et auferam maleficia de manibus tuis, quibus vel ipse decipiebaris ab aliis, vel deceptus alios decipiebas, et loquentes, sive pronuntiantes non erunt tibi. Nunc loquentibus et pronuntiantibus plenus est orbis: loquuntur quae nesciunt: docent quae non 498 didicerunt: magistri sunt, cum discipuli ante non fuerint. Cum ergo docuerit Deus hominem scientiam, cessabunt falsae praesumptiones, et perversa doctrina tolletur. Et disperdam sculptilia tua et titulos tuos de medio tui. Sculptilia nostra sunt, quae amanuum suarum, et curvatur homo, ut deceptus decipiat. Additur in repromissione quae dirigitur ad reliquias, id est, ὑπόλειμμα Jacob: Et succidam lucos de medio tui, et disperdam civitates tuas, ut omnia ligna silvarum, et lucos quos in templo Dei plantari prohibitum est, et civitates male exstructas, quas antea vocaverat civitates terrae, destruat atque consumat. Postquam autem hoc fecerit reliquiis Jacob, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
mostempeccatoris sed cupio ut reuertatur. &uiuat : Cum ex audiero eos. dabo eis uir¬
tutẽ spr̃mei : &implebo eos iudiciomeo & fortitudine: ut qui prius populũ blandim̃¬
tis decipiebant. post eauera ad nuntiando de terreant. & adrectã reuocent uiam: &
quicausa erroris fuerant incipiant mederi uulneribus. quȩ intulerant : & eẽ occasio s¬
nitatis Anim adueste in presenti loco posse docere aliquem post peccatũ: si tamen
uitia pristina. digna penitentiȩ iuerit. Vnde & dauid post ad ulterium. & homici¬
dium : loquitur inpsalmo Aspargerme hysopo &mundabor: lauabisme & super
niuem de albabor : Nec suan tantũ puritite contentur ẽ sed infest. Redde mihi lȩti¬
tiam salutaristui: & spũ principali confirmame : Cumq hoc feceris: Docebo ait
iniquos uias tuas. & impii ad te conuertentur: Audite hȩc principes domus icob &

Expanded text:
mortem peccatoris , sed cupio ut revertatur et vivat, cum exaudiero eos, dabo eis virmortem peccatoris , sed cupio ut revertatur et vivat, cum exaudiero eos, dabo eis virtutem spiritus mei, et implebo eos judicio meo et fortitudine, ut qui prius populum blandimentis decipiebant, postea vera annuntiando deterreant, et ad rectam revocent viam, et qui causa erroris fuerant, incipiant mederi vulneribus quae intulerant, et esse occasio sanitatis. Animadverte in praesenti loco, posse aliquem docere post peccatum, si tamen vitia pristina digna poenitentia eluerit. Unde et David post adulterium et homicidium loquitur in psalmo: Asperges me hyssopo et mundabor: lavabis me, et super nivem dealbabor. Nec sua tantum puritate contentus est, sed infert: Redde mihi laetitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me. Cumque hoc feceris. Docebo, ait, iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur . Audite haec, principes domus Jacob, et
Abbreviated transcription (Latin):
sunt &dicunt. Haec dicit dns̃ & d ñc non misit eor : Non errabimus : Illi enim populũ
ribus accipiendis: uel mystice inoccisione animarum eorum: & promittunt eis pacẽ
& regna cȩlestia : & dicunt : Non necesse ẽ . ut uiuas continent̃. & sc̃e. habefidem quã
docemus & omnia promissa dnĩ consequeris: quȩ loquentes. magis aduersum eor irã
dñi concitant: & scĩficant in illos proelium: Quam obrem oheretici qui putatis ha¬
bere uos proph&iam & imitamini eclesiam dĩ : ubi ȩstimatis uisionem eẽ. ibi noxerit : & ubi
iactatis uaticinium prophȩtale. ibi spr̃ loquitur inmundus: Occid& enim sol iustitiae su¬
ꝑ huiufcȩmodi prophȩtas: & uidebunt tenebras suas & confundentur : Cumq diuini
magis quam prophetȩ fuerint conprobati : ridebuntur suꝑ somnũs suis. & populi qui pn
us ab eis decepti fuerant. loquentur contra eaͦs. Tunc &iam ipsi magistri. agent pae
nitentiã & nemo eos exaudi& nisiego quemoffenderant: & quia clemenssum & nolo

Expanded text:
sunt, et dicunt, haec dicit Dominus, et Dominus non misit eos, non errabimus. Illi enim populum ipiendis muneribus, vel mystice in occisione animarum eorum, et promittunt eis pacem et regna coelestia, et dicunt, non necesse est ut vivas continenter et sancte, habeto fidem quam docemus, et omnia promissa Domini consequeris: 468 quae loquentes, magis adversum eos iram Domini concitant, et praelium in illos sanctificant. Quamobrem, o haeretici, qui putatis habere vos prophetiam, et imitamini Ecclesiam Dei, ubi aestimatis esse visionem, ibi nox erit: et ubi jactatis vaticinium prophetale, ibi spiritus loquetur immundus. Occidet enim sol justitiae super hujuscemodi prophetas, et videbunt tenebras suas et confundentur. Cumque divini magis quam Prophetae fuerint comprobati, ridebuntur super somniis suis, et populi qui ab eis prius decepti fuerant, contra eos loquentur. Tunc etiam ipsi magistri poenitentiam agent, et nemo eos exaudiet, nisi ego quem offenderant. Et quia clemens sum, et nolo
Abbreviated transcription (Latin):
cute. & carnes &ossa miserunt inollam feruentem. quam rex succendit. assprius
tradentes gregemmeum diabulo & angelis eius : sic & ipsi cumuenerit dies ultionis
clamabunt ad dñm & non ex audientur : quia nec ipsi audierant. rogantes. & exten¬
dents manussuis ad dnm : & dr̃ auert& faciem suam ab eis. quia & illi auerterant ap̃¬
cantib uultum : & hȩc uniuersa patientur quia pessimȩ oger̃ instudus & in uolup¬
tatib suis : & non reges fuere . sed tẏranni : Nec prȩpositi sed leones : Neq magistri
discipulorum. sed iupiouium: & satiauer̃ se carnibus & incrassatis : & subpinguirsi¬
ma hostia inter fectioni & suppliciis dnĩ prȩparati : Huc usq contra principes malor
sequens sermo aduersum pseudo prophetas ẽ &doctores pessimos : qui populũ dĩ ad¬
dlatione sub plantant. pollicentes scientiam scripturarum : Haec dic̃ dñs suꝑ prophe¬

Expanded text:
cutis, et carnes et ossa miserunt in ollam ferventem, quam rex accendit Assyrius, cutis, et carnes et ossa miserunt in ollam ferventem, quam rex accendit Assyrius, tradentes gregem meum diabolo, et angelis ejus: sic et ipsi cum venerit dies ultionis, clamabunt ad Dominum, et non exaudientur, quia nec ipsi rogantes audiead Dominum, et Deus avertet faciem suam ab eis, quia et illi averterunt a precantibus vultum. Et haec universa patientur, quia pessime egerunt in studiis et voluptatibus suis: et non reges fuere, sed tyranni: nec praepositi, sed leones: neque magistri discipulorum, sed lupi ovium, et satiaverunt se carnibus, et incrassati sunt, et sicut pinguissima hostia interfectionis, et suppliciis Domini praeparati. Hucusque contra principes malos: sequens vero sermo adversus pseudoprophetas est et doctores pessimos, qui populum Dei adulatione supplantant, pollicentes scientiam Scripturarum. Haec dicit Dominus super prophe
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit : Aut quo modo potestisscire iudicium dĩ. quio distis bonum & quȩ ritis malũ :
quide testamini scõs pauperes. & honoratis diuiter peccatores: simulq consideremus
uerborum: significantiã : bona non amare pecciti ẽ. quanti sceleris &imodisse :¬
& e contrario mala non fugere uitiest. quantȩ impietatis ẽ. &iã diligent̃ inquirere:
Post h& describitur seuitia iudicum : & in subiectos crudelitas : LXX: Diripientes pel¬
les eorum ab eis & carnes eorum abossibus eorum: sic̃ deuorauer̃ carnes populimei.
& pelles ab eis excoriauer : & ossa eorum confreger : & concider̃ sic̃ carnes in leb&e.
& sic̃ carnes in olla : sic clamabunt ad dnm. & non ex audi& eos : & a uert& faciem
suam ab eis intempore illo. eo quod pessime eger̃ in aduentionib suis : Non suffice¬
rat spolurse subiectum gregem: sed eorpora quoq eorum ad flixer̃ duro imperio
do ergo illi spoliauerunt populum meum. & nudauer̃ omni pulchritudine. & de corata

Expanded text:
otestis scire judicium Dei, qui odistis bonum, et quaeritis malum, qui detestamini sanctos pauperes, et honoratis divites peccatores. Simulque consideremus verborum significantiam: bona non amare, peccati est: quanti sceleris etiam odisse? et econtrario, si mala non fugere, vitii est: quantae impietatis est etiam diligenter inquirere? Post haec describitur saevitia judicum, et in subjectos crudelitas. 466 LXX: Diripientes pelles eorum ab eis, et carnes eorum ab ossibus eorum. Sicut devoraverunt carnes populi mei, et pelles ab eis excoriaverunt, et ossa eorum confregerunt, et conciderunt sicut carnes in lebete, et sicut carnes in olla: sic clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos, et avertet faciem suam ab eis in tempore illo, eo quod pessime egerunt in adinventionibus suis. Non suffecerat spoliasse subjectum gregem; sed corpora quoque eorum afflixerunt duro imperio,do ergo illi spoliaverunt populum meum, et nudaverunt omni pulchritudine et decore
Abbreviated transcription (Latin):
nabilis plaga sa mariȩ & uenit usq adiudam . tetigitq portã populimei hierbm:
Propt̃ ea flentis adhucuoce precipio : Nolite adnuntiare ing&h: neaudiant. & lȩ¬
pectus habeat dolorem Nolite exire foras. sed indomopulueris. &ruente. cinere
sermone dicit᷑ pulchra. Sa maria quippe inpulcherrimo iudeȩ: & uberrimo
sita loco : Nunc quoq ostenditur dicitur ergo ad eam Otu quȩ habitas in regio¬
ne uberrima quia confusaes ignominia : sic transi sic ad captiuitatẽ ducere : ut p̃
malorũ magitudine. neuicinus quidẽ allofylus audiat uocẽ tuã. Porro qđ
sequitur. Nonẽ egressa quȩ habitat insenan qđ int̾prȩtatur exitus: siue ut
symmachus uertit. Nonẽ egressa habitatio habundanr De eadẽ samaria
dicit᷑ : quae in ipsis assyriue captiuitatis ẽ forib & statim ut mota fuerit definib

Expanded text:
nabilis plaga Samariae, et venit usque ad Judam, tetigitque portam populi mei Jerusalem, nabilis plaga Samariae, et venit usque ad Judam, tetigitque portam populi mei Jerusalem, propterea flentis adhuc voce praecipio: Nolite annuntiare in Geth, ne audiant et laepectus habeat, nolite exire foras, sed in domo pulveris, et ruente cinere sermone dicitur pulchra. Samaria quippe in pulcherrimo Judaeae, et uberrimo sita loco, nunc quoque ostenditur. Dicitur ergo ad eam: O tu 442 quae habitas in regione uberrima, quia confusa es ignominia, sic transi, sic ad captivitatem deducere, ut prae malorum magnitudine, ne vicinus quidem Allophylus audiat vocem tuam. Porro quod sequitur: Non est egressa quae habitat in Sennam, quae interpretatur exitus, sive ut Symmachus vertit, non est egressa habitatio abundans, de eadem Samaria dicitur quae in ipsis Assyriae captivitatis est foribus, et statim ut mota fuerit de finibus
Abbreviated transcription (Latin):
od ollam ueni&. Multum hebraicum a Rxx. int̃ prȩtatione discordat & tantis tã
mea quam illorum trans latio difficultatib. inuoluta ẽ : ut siquando indiguimus spũ
dĩ. semꝑ aũ in exponendis scripturis scĩs illius indigemus aduentu: nunc uel max¬
ime eum adeẽ cupiamus : & quȩ in prophetis locutus ẽ pandere : ut de nob̵ quoq pos¬
sit intellegi quod ipse alibi pollic&ur : Aperiostuum & implebo illud: cetħ. Vt reg¬
norum quoq testatur hẏstoria una ẽ dequinq urbibus palestinȩ uicina uideȩ con-¬
finio & deleuthero poli euntibꝰ gazam Nunc uicus uel miximus. unde fuit & goli¬
ath. ille g& theur: quem dauid occidit in proelio. Quia igitur proph&a immo ꝑ
proph&ũ dñs dixerat. Plangam & ululabo: uadam spoliatur & nudus. faciam
planctum uelut draconum & luctum quasi strutionum : quia desperatu ẽ. & insa¬

Expanded text:
Odollam veniet. Multum Hebraicum a LXX interpretatione discordat, et tantis tam Odollam veniet. Multum Hebraicum a LXX interpretatione discordat, et tantis tam mea, quam illorum translatio difficultatibus involuta est, ut si quando indiguimus spiritu Dei semper autem in exponendis Scripturis sanctis illius indigemus adventu nunc vel maxime eum adesse cupiamus, et quae in prophetis locutus est, pandere, ut de nobis quoque possit intelligi, quod ipse alibi polliceri dignatur: Aperi os tuum, et implebo illud . Geth, ut Regnorum quoque testatur historia , una est de quinque urbibus Palaestinae, vicina Judaeae confinio, et de Eleutheropoli euntibus Gazam, nunc usque vicus vel maximus, unde fuit Goliath ille Gethaeus, quem David occidit in praelio. Quia igitur propheta, immo per prophetam Dominus dixerat: Plangam et ululabo, vadam spoliatus et nudus: faciam planctum velut draconum, et luctum quasi struthionum, quia desperata est et insa
Abbreviated transcription (Latin):
rer hierłm. Hoc enim quõ dicitur tetigit usq ud portas populi mei: ALORΟΙNΟΥ
intellegendumẽ : ut sub audiaturT&igit &iam usq ad portas hierbn: Hucusque
rior suꝑ hȩreditatẽ g&hi domos mendacii indeceptione regibus isrł: Ad huc hȩredem
magnificari : qui inbachim nolite aedificare domosderisum terra aspergite de¬
risum ur̃m quȩ habitas beneciuitates eius non ẽ egressa habitatrix sennan. Plangi¬
te domum iuxta eam accipi& ex uob plagam doloris quis coepit inbonũ quȩ habi¬
tat indolorib quia descenderunt mala adnõ suꝑ postas hierłm : Sonitus curruum equorũ¬
& equitum habitatio lachis princeps peccati ẽ. filiuesion: quia inte inuentȩ s. iniquita¬
tes isrł : Ideo dabit emissirios usq adhȩreditatẽ g&ħ. Domdsuan& frustra fu¬
er̃ regib isrł. donec heredes ad ducam tibi quȩ habitas lachis: Hȩreditas usque

Expanded text:
res Jerusalem. Hoc enim quod dicitur tetigit usque ad portas populi mei, ἀπὸ κοινοῦ res Jerusalem. Hoc enim quod dicitur tetigit usque ad portas populi mei, ἀπὸ κοινοῦ intelligendum est, ut subaudiatur, tetigit etiam usque ad portas Jerusalem. Hucusque rios super haereditatem Geth, domum mendacii in deceptionem regibus Israel. Adhuc haeredem magnificari, qui in Bachim, nolite raeaedificare ex domo derisum: terra aspergite derisum vestrum, quae habitas bene civitates ejus: non est egressa habitatrix Sennan. Plangite domum juxta eam: accipiet ex vobis plagam doloris, quis cepit in bonum, quae habitat in doloribus? quia descenderunt mala a Domino super portas Jerusalem. Sonitus curruum et equitum habitatio Lachis: princeps peccati est filiae Sion: quia in te inventae sunt iniquitates Israel. Ideo dabit emissarios usque ad haereditatem Geth: domos vanas: frustra fuerunt regibus Israel: donec haeredes adducam tibi, quae habitas Lachis, haereditas usque
Abbreviated transcription (Latin):
nani quod mihi uid&ur hanc habere sententiã : Vos qui suꝑbitis ing& h. & inbachim
frustra domũ risu dignam aedificare conamini : As ꝑgite uos puluere. & agite pe¬
nitentiã: quia uinum detestabile p̃mere : & cedificationẽ contrariã dõ aedificare
uoluistis Exelesi a aũ xpĩ quae habitatbene & iintoto orbe ȩcclesias possidens
sp̃s unitate coniuncta ẽ & hab& urber. legis. proph&urũ. euangelii. & apostolorum.
nonẽ egressa definib suis id est descripturir scir : sed coeptã retin& possessionẽ qulha¬
bitat insennam quod int̃ prȩtatus ẽ : ut supra dixi symmachus habundantiã : Hab&

Expanded text:
nam. Quod mihi videtur hanc habere sententiam: Vos, qui superbitis in Geth, et in Bachim, nam. Quod mihi videtur hanc habere sententiam: Vos, qui superbitis in Geth, et in Bachim, frustra domum risu dignam aedificare conamini: aspergite vos pulvere, et agite poenitentiam, quia vinum detestabile premere, et aedificationem Deo contrariam construere voluistis. Ecclesiam autem Christi, quae habitat bene, et in toto orbe Ecclesias possidet, spiritus unitate conjuncta est, et habet 445 urbes Legis, prophetarum, Evangelii, et apostolorum, non est egressa de finibus suis, id est, de Scripturis sanctis; sed coeptam retinet possessionem; quia habitat in Sennan, quod interpretatus est, ut sup
Abbreviated transcription (Latin):
saia : Torcular calcaui solus & degentibus uir nonẽ mecum. Rursum quia sunt
de alienigenis & alii÷ Multas enim hab& regiones & urbes allo fylorum ꝓuntia.
quiꝑmalu opera & sensus contrarias dõ loquuntur. Destructi sumus: sed reuer¬
tentes aedificemus quaedestructa ẽ. Vnde & uocantur termini impietatis pop¬
luscun iratusẽ dñs dicitur adeos: Qui in bachim nolite aedificare dedomoderi sum
RASSEMΟn id est fletum transtuler̃: Quiestis igitur in huiusce modio peribus.
pestas uenerit domusq urã conciderit. cassus labor risum uidentibꝰ prebeat qun
potius intellegentes aedificationẽ urãm dignam eẽ deri suiruinis eius &puluere ẽ¬
spergite capita ur̃a: & agite pęnitentiam . quod absq consilio casurã domũ aedifi¬
caye uoluistis: Sequit᷑ : Quȩ habitat bene inciuitatib suis : Ronẽ egressa habitans in sen¬

Expanded text:
saia propheta: Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Rursum quia sunt saia propheta: Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Rursum quia sunt de alienigenis et alii multas enim habet regiones et urbes Allophylorum provincia qui per mala opera et sensus contrarios Deo loquuntur: Destructi sumus, sed revertentes aedificemus quae destructa sunt. Unde et vocantur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus. Dicitur ad eos: Qui in Bachim nolite aedificare de domo derisum. nta, omnes κλαυθμὸν, id est fletum transtulerunt. Qui estis igitur in hujuscemodi operibus apestas venerit, domusque vestra conciderit, cassus labor risum videntibus praebeat. Quin potius intelligentes aedificationem vestram dignam esse derisu, ruinis ejus et pulvere conspergite capita vestra, et agite poenitentiam, quod absque consilio casuram domum aedificare voluistis. Sequitur: Quae habitat bene in civitatibus suis, non est egressa habitans in Sen
Abbreviated transcription (Latin):
rae iudȩ in allo sylorum finibus non reperiatur : Nolite inquit extolli. quiestis intor¬
cularib: : quiadiuinea sodomorum uinea uestra ẽ : & propago ur̃a dego morris. & u
ua ura amaritudinis & botrus fellis uob & furor draconum : Uinũ urm furor as¬
pidum insanabilis: Nam si &iam feceritis fructum. qñ uindimia ur̃a Non solum
desodoma & gomurra. sed de egẏpto quoq est & cȩteris inimicis gentib: dabit dñs
erugini fructum ur̃m & laborem ur̃m lacustȩ : & occid& ingrandine uinea suãs
moros uestra sin pruna: Nonuos decipiat similitudo uini nec dicatis amarũ dulce : gustate uinũ
Vnde nolite suꝑbire : sed magis humiliamini. sub potenti manu dĩ: Et ad illud
transite torcular: dequo ascendens exedom & rubi cundus exbosor. Loquitur ini¬

Expanded text:
rae Judaeae in Allophylorum finibus non reperiatur. Nolite, inquit, extolli qui estis in torrae Judaeae in Allophylorum finibus non reperiatur. Nolite, inquit, extolli qui estis in torcularibus: Quia de vinea Sodomorum vinea vestra est, et propago vestra de Gomorrhis: et uva vestra amaritudinis, et botrus fellis vobis, et furor draconum vinum vestrum, furor aspidum insanabilis. Nam si etiam feceritis fructum quoniam vindemia vestra non solum de Sodoma 444 et Gomorrha, sed de Aegypto quoque est et caeteris inimicis gentibus dabit Dominus aerugini fructum vestrum, et labores vestros locustae, et occidet in grandine vineas vestras, et moros vestros in pruina. Non vos decipiat similitudo vini, nec dicatis amarum dulce: gustate diligenUnde nolite superbire, sed magis humiliamini sub potenti manu Domini, et ad illud transite torcular de quo ascendens ex Edom, et rubicundus ex Bosra  Al. Bosor, loquitur in I
Abbreviated transcription (Latin):
Noc ẽ ad huc heredẽ adducam & tibi habitatio maresa. usq odollam ueni& glore¬
ri& e isrł. hoc ẽ quȩ gloriosaẽ in urbibꝰ isrł: ut ubidicit᷑ gloriȩ. genitiuus casussit
numeri singularis huiusgloriae & non nominatiuus pluralis Hae gloriȩ: uel ceste
na uel uastitas sentiatur: Porro quod supra urbem proph&e morasthi hȩredita¬
positum : huc usq secundũ hebraicum ut potuimus. ut nob̶ uisumẽ. ceste ut ab he¬
breir audiuimur quasi inter saxa. &acutissimos scopulos nauiculã nr̃am rexi¬
mus : quȩ utrũ in trauerit᷑ postum. an adhuc insalo fluctu lectoriserit prudenqȩ
iudicares Nuncorationib urĩs. ꝑgamus ad alior fluctur &imminentes expositi¬
omilus hinc inde naufragiosi possumus euadimus : C& h int̃prȩ̃atur torcuilar.
quiergo ing&h idẽ in torculari sunt. putantes se uindimiafse fructum uitȩ & cal¬
casse botrum deuinea sor& h Extolluntur insuꝑbiam : ignorantes quod botrus ter¬

Expanded text:
Odollam veniet gloriae Israel, hoc est, quae gloriosa es in urbibus Israel. Et ubi dicitur gloriae, genitivus casus sit numeri singularis, hujus gloriae, et non nominativus pluralis, hae gloriae. Vel certe inia vel vastitas sentiatur. Porro quod supra urbem prophetae Morasthi haereditapositum. Huc usque secundum Hebraicum ut potuimus, et ut nobis visum est, certe ut ab Hebraeis audivimus, quasi inter saxa et acutissimos scopulos naviculam nostram reximus, quae utrum intraverit portum, an adhuc in salo fluctuet, lectoris erit prudentiae judicare. Nunc orationibus vestris pergamus ad alios fluctus, et imminente expositionis hinc inde naufragio, si possumus, evadamus. GETH   interpretatur torcular, qui ergo in Geth, id est, in torculari sunt, putantes se vindemiasse fructum vitae, et calcasse botrum de vinea Sorec, extolluntur in superbiam, ignorantes quod botrus ter
Abbreviated transcription (Latin):
sion oculinrĩ. Ipsi aũ nescier̃ cogitationem dni. & non intellexer̃ consilium eius :
quia congregauit eos ut manipulos areȩ Surge & tritura eos filia sion: quia cor¬
nua tua ponam ferrea & ungulus tuas ponam aereas : & cõminues populos mul¬
tos. & uouebis dño multitudinem eorum: & rabdr eorum dnõ uniuersȩ terrue¬

Expanded text:
Sion oculi nostri. Ipsi autem nescierunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus, Sion oculi nostri. Ipsi autem nescierunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus, quia congregavit eos, ut manipulos areae. Surge et tritura eos, filia Sion: quia cornua tua ponam ferrea, et ungulas tuas ponam aereas, et comminues populos multos, et vovebis Domino multitudinem eorum, et r
Abbreviated transcription (Latin):
in uob Et tamdoluit. tamdiu parturiuit. donec eos rursum ꝑpenitentiã generaret :
qui peri erant ꝑdelictum: Puta medicũ uel febricitanti. uel uulnerato dicere: dole
& uiriliter age: sustine sitm posta cautenum : ut cestior sanitas consequatur: Et
tunc congregatȩ sunt suꝑ gentes multȩ: quȩdicunt lupid&ur. & aspiciat insiono-¬
culus nr̃. Ipsi aũ non cognouer̃ cogitationes dnĩ. & non intellexer̃ consilium eius:
quia congregauit eos quasi fenũ arcȩ. Surge & tritura filiasion: quia cornutuũ
ponam ferreum & ungulastuas ponam aereas : & comminues populos multos. & in¬
ter ficies dñõ rapinas eorum : & fostitudinem eorum dnõ uniuersȩ terrȩ : Lx x:
Et nunc congregatȩ sunt suꝑ te gentes multȩ dicentiũ: In sultemus &uideant in

Expanded text:
in vobis . Et tamdiu doluit, tamdiu  Al. quamdiu parturivit, donec eos rursum per poenitentiam generaret, in vobis . Et tamdiu doluit, tamdiu  Al. quamdiu parturivit, donec eos rursum per poenitentiam generaret, qui per delictum perierant. Puta medicum febricitanti, vel vulnerato dicere: Dole, et viriliter age, sustine sitim, porta cauterium, 485 ut certior sanitas consequatur. Et nunc congregatae sunt super te gentes multae, quae dicunt: Lapidetur et aspiciat in Sion oculus noster. Ipsi autem non cognoverunt cogitationes Domini, et non intellexerunt consilium ejus: quia congregavit eos, quasi fenum areae. Surge et tritura, filia Sion, quia cornu tuum ponam ferreum, et ungulas tuas ponam aereas, et comminues populos multos: et interficies Domino rapinas eorum, et fortitudinem eorum Domino universae terrae. LXX: Et nunc congregatae sunt super te gentes multae dicentium: Insultemus et videant in
Abbreviated transcription (Latin):
grua uoce cantatur. Non imꝑ p&uum ira scetur dñs neq inȩt̃ num comminabitur
dñs: Quod aũ dol& & uiriliter ag&: ad salutem ꝑtineat dolentis. & agentis uiriliter:
autẽ &agit uiriliter filiasion. quia exculciata & nuda Egressa ẽ deciuitate. & cap¬
tiua ducenda ẽ incampũ sennaar: & futura in babylone : donee. Rorobabel ueniat &
te : quam fluminis imp&us lȩtificat & hibitare Non inmonte. in quoprius fuerat:
sed incampo inquo assẏriorum uagatur exercitus: & eẽ in confusione uitiorunt ᷑
Et post quam habuerit compedes. traxerit molam farinã babylonus. fecerit. inse.¬
m& reuersam dicere quanti mercennarii patrismei. saturantur panib: &ego
hic fame pereo: & ad pater nam domum reuertentẽ suscipi aclementis simo patre:
& redemi demanu durissimi dominii Ponamus exemplum : ut quod imperatur filiȩ
Loquitur paulus adgalatas: Filiolimei quos iterum parturio: donec xp̃s formetur

Expanded text:
grua voce cantatur; Non in perpetuum irascetur, neque in aeternum comminabitur Dominus . Quod autem Dole, et viriliter age, ad salutem dolentis pertineat, autem et agit viriliter filia Sion, quia excalciata et nuda egressa est de civitate, et captiva ducenda est in campum Sennaar, et futura in Babylone donec Zorobabel veniat, et te quam fluminis impetus laetificat, et habitare non in monte, ubi prius fuerat, sed in campo, in quo Assyriorum vagatur exercitus, et esse in confusione vitiorum suorum, et postquam habuerit compedes, et traxerit molam, et farinam Babyloniis fecerit, in semet reversam dicere: Quanti mercenarii patris mei saturantur panibus, et ego hic fame pereo ! et ad paternam domum postea revertentem suscipi a clementissimo patre, et redimi de manu durissimi domini. Ponamus exemplum ut quod imperatur filiae Loquitur Paulus ad Galatas; Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur
Abbreviated transcription (Latin):
tam asperis. me aliquid inuenire : quam quicquam eorũ quȩdicendas non preter¬
mittert. Decaluare &tondere suꝑ filios diliciarumtiurum Dilata caluitiũ tuũ sicut¬

Expanded text:
tam asperis me aliquid invenire, quam quidquam eorum, quae dicenda sunt, non praetertam asperis me aliquid invenire, quam quidquam eorum, quae dicenda sunt, non praetermittere. Decalvare et detondere super filios d
Abbreviated transcription (Latin):
mus uanȩ sunt. & frustra exstructȩ : & tamdiu ꝑseuerantes. donec teneant eas hȩre¬
des qui adducendisunt adño : Post haec sequitur quȩ habitas lachis hȩreditas us¬
q od ollam ueni& : Odollam interprȩtatur. testimonium haustus uel hauritionis eoꝵ
mus in prouerbus. Simalus sucris solus hauries mala. Quȩ igitur habitat in lachis
id est initinere pessimo ueni& usq ad testimoniũ ex haustionis suȩ : quod ex hauri¬
& atq ebib& iuxtu mensurã operum suorum: uel ceste ita dis tinguendũ. ut hoc qđ
dicitur quȩ habitas lachis ad superiora referatur & sit ordo ac sensus: ad ducam hȩre¬
des tibi deȩdesia que habitas lachis: quia dehȩreditate dñĩ &tueris cumꝰ auseris. &
reciperis quȩ mereris. Obsecro incapituli fine lectorem: necessitatẽ uoluntatem
put& & expositionẽ prolixam uerbositatẽ existim& magisq miretur in locis

Expanded text:
mus vanae sunt et frustra exstructae. Et tamdiu perseverantes, donec teneant eas haeremus vanae sunt et frustra exstructae. Et tamdiu perseverantes, donec teneant eas haeredes qui a Domino adducendi sunt. Post haec sequitur: Quae habitas Lachis, haereditas usque Odollam veniet. Odolla interpretatur testimonium haustus, vel hauritionis eorumus in Proverbiis: Si malus fueris, solus hauries mala . Quae igitur habitat in Lachis, id est, in itinere pessimo, veniet usque ad testimonium exhaustionis suae, quod exhauriet atque ebibet juxta operum suorum mensuram. Vel certe ita distinguendum, ut hoc quod dicitur, quae habitas Lachis, ad superiora referatur, et sit ordo ac sensus: Adducam haeredes tibi de Ecclesia, quae habitas Lachis, quia de haereditate Domini et tu eris, cum hauseris, et receperis quae mereris. Obsecro in capituli fine lectorem, ne necessitatem, voluntatem putet, et expositionem prolixam, verbositatem existimet, magisque miretur in locis
Abbreviated transcription (Latin):
cipes peccati fuere filiȩ sion . & in ipsa hoc ẽ in lachis inuentȩ s̃. impietates isrł: quȩ popu
lũ dĩ aregno pristino separauer̃ : Princeps ergo peccatiẽ: filiȩ sion. quȩ habitat
lachis idest ambulatio pessima graduiugiter fluctuante: & impietas isrł in hisẽ.
qui semꝑ mouent pedessuos : & habitare dicuntur in lachis : Dabuntur quoq emis¬
sarii usq adhȩreditatẽ g& he g&ħ pessimam & torcular uenenorũ quo edificatur
contra domumdi : Vbi sunt uane domus : quȩ edificate s̃ inderisum : & istȩ uane do
mus : inuanum facte s̃ regib. isrł: quantũ ad historiã ꝑtin& his rogibus quorum
peccata in regnorum & paraly̧ pomenon libris scripta sunt. quantum aũ. Ad aNÃ¬
ΓΩrΗΝ principibus hȩreticorum ducibusq peruersorũ dogmatũ: his enimdo¬

Expanded text:
cipes peccati fuere filiae Sion. Et in ipsa, hoc est, in Latinis, inventae sunt impietates Israel, cipes peccati fuere filiae Sion. Et in ipsa, hoc est, in Latinis, inventae sunt impietates Israel, quae a regno pristino Dei populum separaverunt. Princeps ergo peccati est filiae Sion, quae habitat in Lachis, id est, ambulatio pessima, gradu jugiter fluctuante, et impietas Israel in his est qui semper movent pedes suos, et habitare dicuntur in Lachis. Dabuntur quoque emissarii usque ad haereditatem Geth: Geth pessimam, et torcular venenorum, quod aedificatur contra domum Dei, ubi sunt mus, in vanum factae sunt in regibus Israel. Quantum ad historiam pertinet, his regibus quorum peccata in Regnorum et Paralipomenon libris scripta sunt: quantum autem ad anagogen, principibus haereticorum, ducibusque perversorum dogmatum; his enim do
Abbreviated transcription (Latin):
Nec egreditur portas eius. quas quiegressus fuerit occiditur. Occidit᷑ aũ ab his
quise eleuant ing&h. & habitant in bachim : & aedificant domũ inderisum Demq
mala. quedescender̃ ad nõ ad postas hierb̃n. strepitũ tantũ habent curruũ.
& equorum tumultus confusum que sonitum proforibus hierłm : utoris sui lancea quor¬
cumque uagari uiderint interficiant. Post hȩc scriptumẽi quȩ habitat lachis princepr
peccitiẽ filiȩ sion: lachis int̃ prȩtatur. NopΕΙΑ ΕCΤΙΝ id est ambulatio: & hi igitur
qui ascender in curribus suis. & habuer̃ aequites. & strepitum tantũ inanem qͥue sonitũ.
quibus locuta ẽ quȩ habitat bene inciuitatib: suis. Isti incurribus. & isti inequis: nos
aũ in nomine dñi dĩ nr̃i inuocabimus : Quia mouer̃ pedes suos &circumlatis. omni

Expanded text:
nec egreditur portas ejus, quas qui egressus fuerit occiditur: occiditur autem ab his nec egreditur portas ejus, quas qui egressus fuerit occiditur: occiditur autem ab his qui se elevant in Geth, et habitant in Bachim, et aedificant domum in derisum. Denique mala quae descenderunt a Domino ad portas Jerusalem, strepitum tantum habent curruum et equorum tumultum, confusumque sonitum pro foribus Jerusalem, ut oris sui lancea quoscumque vagari viderint, interficient. Post haec scriptum est: Quae habitas Lachis: princeps peccati est filiae Sion. Lachis interpretatur πορεία ἐστὶν, id est, ambulatio. Et hi igitur qui ascenderunt in curribus suis, et habuerunt equites, et strepitum tantum inanemque sonitum, quibus locuta est, quae habitat bene in civitatibus suis: isti in curribus et isti in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus ; quia moverunt pedes suos, et circumlati sunt om
Abbreviated transcription (Latin):
plangat quandim filios suos. & ipsa sitt causa salutis hereticorũ : si adlugentẽ
matrem uoluerint reuerti Porro quod infertur Quii descender̃ mali ad nõ. super
postus hierłm . & marc ionite ac manichȩi utuntur hoc scripto. eo quod legis dẽma¬
iorum conditor sit: sic dicamur mila ad nõ discendisse Quomodo & saluator loqͥt᷑
in euangelio Videbam sitinan quasi fulgor decelo cadentẽ. Quomodo cecidit eni¬
non erant mala : sed quia ad ñõ corruer̃ idcirco facta s̃ mala : Et ut sciamus malorũ
insidias Uener̃ inquit ad portas hierłm: quȩ quia firmȩ sunt . & ad amantinȩ. & clu¬
duntur ab apostolos. quibus clauer hierłm commis sȩ s̃. ante eis uersantur inimici&
quos exire conspexerint interficiunt: Siquis igitur ẽ dehierłm. quȩ habitat bene
inciuitatib suis: Non egreditur cumhabit& in habundintia: sed semꝑ intrinsccus est :

Expanded text:
plangat quondam filios suos, et ipsa sit causa salutis haereticorum, si ad lugentem plangat quondam filios suos, et ipsa sit causa salutis haereticorum, si ad lugentem matrem reverti voluerint. Porro quod infertur: Quia descenderunt mala a Domino super portas Jerusalem: et Marcionitae ac Manichaei utuntur hoc scripto, eo quod Legis Deus malorum sit conditor. Sic dicamus mala a Domino descendisse, quomodo et Salvator loquitur in Evangelio: Videbam Satanam quasi fulgur de coelo cadentem . Quomodo enim non erant mala; sed quia a Domino corruerunt, idcirco facta sunt mala. Et ut sciamus malorum insidias: venerunt, inquit, ad portas Jerusalem, quae quia firmae sunt, et adamantinae, clauduntur ab apostolis, quibus Jerusalem claves commissae sunt: ante eas versantur inimici, 446 et quos exire conspexerint, interficiunt. Si quis igitur est de Jerusalem, quae habitat bene in civitatibus suis, non egreditur cum habitet in abundantia; sed semper intrinsecus manet,
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde & dicitur adeim . I. iat pax inuirtute tua : & abundantia inturrib tuis. Vos er¬
go qui habitatis. iuxta sennanꝰ. idest iuxta habundantem eelesum. hereticit O con¬
traria dogmata : Plangite uos qui aedifica tis uob domum inderisum & pressistir
torcular insuꝑbiamENec inscripturis. sed inuicinia scripturarum domum uestram
Iam nonrisu. sed planctu Dignam & lacrimis construxistis : Vnde subiungitur. Plan¬
gite domum quae ẽ iuxta eami idest iuxtu sennan. Sed & hoc quod additur Accipi¬
& ex uob plagam doloris. ad eosdem aereticos dicitur : quib imperatur ut plan¬
gant Domũ uicinã ecclesiȩ: quod inimicus & ultor diabolus cui tradendis̃ insuppli¬
cium ipse eis inferat plagas : & ex corqueat proȩdificatione pessima plagarũ dolo¬
remquȩ propt̾ea inferuntur ut sentientes peccata quȩ fecerant agant penitentiã.
& habitatio dolorum. sit eis bonorum &ccasio: siue ecclesiȩ indicatur dolor. quod

Expanded text:
turribus tuis . Vos vero, qui habitatis juxta Sennan, id est, juxta abundantem Ecclesiam, o haeretici, o contraria dogmata, plangite vos, quia aedificastis vobis domum in derisum, et pressistis torcular in superbiam, nec in Scripturis, sed in vicinia Scripturarum domum vestram, jam non risu, sed planctu dignam, et lacrymis construxistis. Unde subjungitur, plangite domum quae est juxta eam, id est, juxta Sennan. Sed et hoc quod additur, accipiet ex vobis plagam doloris, ad eosdem haereticos dicitur, quibus imperatur ut plangant domum vicinam Ecclesiae, quod inimicus et ultor diabolus, cui tradendi sunt in supplicium, ipse eis inferat plagas, et extorqueat pro aedificatione pessima plagarum dolorem. Quae propterea inferuntur, ut sentientes peccata quae fecerant, agant poenitentiam, et dolorum habitatio sit eis bonorum occasio. Sive Ecclesiae indicatur dolor, quod
Abbreviated transcription (Latin):
funda uallium soluerentur : quia impie egit ia cob. & peccauit isrł : & omnes tybꝰ.
dñm negauer̃ . Et ponam samariũ quasi aceruum lapidum. inagro. cumplantat᷑
uinea : & detraham inuallem lapides eius & fundamenta eius reuelabo : & omnia sculp¬
tilia cius concidentur. & omnes mercedes eius conburentur igni : & omnia idola eiur
Sponam inꝑditione : quia demercedib. meretricis. congregata sunt: &usq udmer¬
cedem meretricis reuertentur. Superhoc plangam. & ululabo : uadã spoliatus &
nudus. faciam planctum uelut draconum & luctum quasi strutionum. qua desi

Expanded text:
funda vallium solverentur, quia impie egit Jacob, et peccavit Israel, et omnes tribus funda vallium solverentur, quia impie egit Jacob, et peccavit Israel, et omnes tribus Dominum negaverunt. : Et ponam Samariam quasi acervum lvinea: et detraham in vallem lapides ejus, et fundamenta ejus revelabo. Et omnia sculptilia ejus concidentur, et omnes mercedes ejus comburentur igne, et omnia idola ejus ponam in perditionem: Quia de mercedibus meretricis congregata sunt, et usque ad mercedem meretricis revertentur. Super hoc plangam, et ululabo: vadam spoliatus, et nudus: Faciam planctum velut draconum, et luctum quasi struthionum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
cuius ȩclesiae : & sepe diximus & illud ponaimus ad presens: Iuda te laudant fratres
tui: manustuȩ suꝑ dor sum inimicorum tuorum. Potest quoq & sic intellegi. quod pp¬
ter impietates samariȩ & scelera iude corum sit dñs deloco quõdam suo: & dixeritad
iudeos. Eccere linquetur uob̵ domus urã desestu : & descenderit decaelis. &ascenderit
suꝑ excelsa terrȩ : id est suꝑ eos quiexgentiũ humilitate credentes excelsi eẽ meruerun:
& cõmoti sint montes philosoforum dogmatu & regna sublimia : & hi qui humiler per¬
manserunt consumpti sunt. & contriti saluatoris aduentu : &crescente ecclesia motib.¬
que in sublime surgentib: idola corruerint in profundum. Egressusẽ ergo dis̃ de
locosuo & degentib constuctaẽ ȩcdesia : ut mouerentur montes sub pedib eius. & prdꝰ¬

Expanded text:
cujus Ecclesia est, et saepe diximus, et illud ponamus ad praesens: Juda, te laudabunt fratres cujus Ecclesia est, et saepe diximus, et illud ponamus ad praesens: Juda, te laudabunt fratres tui: manus tuae super dorsum inimicorum tuorum . Potest quoque et sic intelligi, quod propter impietates Samariae et scelera Judae, egressus sit Dominus de loco quondam suo, et dixerit ad Judaeos : Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Et descenderit de coelis, et ascenderit super excelsa terrae, id est, super eos qui ex gentium humilitate credentes, excelsi esse meruerunt. Et commoti sunt montes, philosophorum dogmata, et regna sublimia, et hi qui humiles permanserunt, consumpti sunt et contriti Salvatoris adventu, et crescente Ecclesia, montibusque in sublime surgentibus, idola corruerunt in profundum. Egressus est ergo Dominus de loco suo, et de gentibus constructa Ecclesia est, ut 437 moverentur montes sub pedibus ejus, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
d& inhumilibus & in his quideor sum positi sunt : sed quiterrae uocantur excelsa
& qui intellegentes. aduenientis dñi maiestatem cõmouebuntur. Et quã uis mon¬
tes sint tamen ad talis aurie & ascensores pauebunt prȩsentiã. V alles aũ idestan¬
mȩ choicis insestȩ corporibus Neccumcȩlesti homine resurgentes p̃sentiam ciur
ferre non poterunt : sed quidquid ineis durum. fuerit resolu&ur : & ita fluent. quo¬
modo si aque plana non habeant: feranturq: p̃cipites in profundũ. Veni& uero dñs cer¬
ribilis ad docendum id est ad mouendos montes: & uallium humiliare soluenda : quia
impietatẽ fecit iacob & peccatũ isrł Impietas aũ iacob. concibabula hȩreticorũ suNt.
quȩ uocantur samaria : & peccatum iuda id est eius quidñm confite t Non ẽ aliud nisi
hierł. in qua multa crimina repperiuntur. Quodaũ domus iuda referat᷑ ad xpm̃

Expanded text:
det in humilibus et in his, qui deorsum positi sunt; sed qui terrae vocantur excelsa, det in humilibus et in his, qui deorsum positi sunt; sed qui terrae vocantur excelsa, et qui intelligentes advenientis Domini majestatem, commovebuntur. Et quamvis montes sint, tamen ad talis aurigae et ascensoris pavebunt praesentiam. Valles autem, id estenis insertae corporibus, nec cum coelesti homine resurgentes, praesentiam ejus ferre non poterunt; sed quidquid in eis durum fuerit, resolvetur, et ita fluent, quomodo si aquae plana non habeant, feranturque praecipites in profundum. Veniet ergo Dominus terribilis ad docendum, id est, ad movendos montes, et vallium humilia resolvenda, quia impietatem fecit Jacob, et peccatum Israel. Impietas enim Jacob conciliabula haereticorum sunt, quae vocantur Samaria. Et peccatum Juda, id est, ejus, qui Dominum confitetur, non est aliud nisi Jerusalem, in qua multa crimina reperiuntur. Quod autem domus Juda referatur ad Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
siue tabescent. montes & ualles subeo : quos principes intellegamus & populos: & quo¬
modo uiciniam ignis cȩra non sustin&: & pronocursu aquȩ feruntur in precepi Ita
omnis impiorũ suꝑbia dnõueniente solu&ur. & deflu&: Hoc aũ totũ fi&. propt̃
scelera decemtiibuum. quas uocat ia cob &isrł: & propt̃ preuaricationẽ iuda.
quia indecẽ tribubus samaria MΗΙΡΟΝΟΛΙE fuit & in regno iudȩ hierłm ex¬
celsorum idola fabricata ẽ : Hoc iuxta interam: tropologice aũ egredit᷑ dñs de loco
suo: quem filium uel om̃s scõs intellegere possumus: Ipse enim filius ait. Ego in
patro : & pater inme : Et descĩs: habitabo & in ambulabo in eis &ero eorũ dr̃: & ipsi
er̃ mihi populus. De his ergo egreditur : Non quod relinquat eof Nam & de apos¬
colis egrediebatur sermodñĩ. ad audientes: & tamen non relinquebat eos: & huius¬

Expanded text:
sive tabescent montes, et valles sub eo, quos principes intelligamus et populos. Et quosive tabescent montes, et valles sub eo, quos principes intelligamus et populos. Et quomodo viciniam ignis cera non sustinet, et prono cursu aquae feruntur in praeceps: ita omnis impiorum superbia, Domino veniente, solvetur et defluet. Hoc autem totum fiet propter scelera decem tribuum, quas vocat Jacob et Israel, et propter praevaricationem Juda; quia in decem tribubus Samaria metropolis fuit, et in regno Judae Jerusalem excelsorum idola fabricata est: hoc juxta litteram. Tropologice autem egredietur Dominus de loco suo, quem vel Filium, vel omnes sanctos intelligere possumus. Ipse enim Filius ait: Ego in Patre, et Pater in me . Et de sanctis: Habitabo et inambulabo in eis, et ero eorum Deus, et ipsi erunt mihi populus . 436 De his ergo egredietur, non quod derelinquat eos; nam et de apostolis egrediebatur sermo Domini ad audientes, et tamen non relinquebat eos: et hujus
Abbreviated transcription (Latin):
Von aliunde nisi dedomo sua quȩ ẽ ȩcclesia : Aut ceste infilio. id est indño nr̃o ihũ Qui
quiadtendere uoluerint & iudire. Quia ecce dñs egreditur de locosuo & descend& &
calcabit suꝑ excelsa terrȩ : & consument᷑ montes subter eũ & ualles scindent᷑ sic̃ cera¬
a facie ignis : sic̃ aquȩ quȩ decurrunt in preceps: descelere ia cob. omne istud: & in
peccatis domus isrł. quod scelus ia cob: Nonne samaria &quȩ excelsa iudȩ
d& suꝑ excelsa terrae : & commouebuntur montes subter eum. & ualles tabescent.
sicut cȩra a facie ignis & sicut aqua profluens indescensum: Propt̃ impi&atẽ ia cob.
dementia ẽ uestricausa cogitur ꝑ sonã quam ñ hab& crudelitatis ad sumere: &
descend& & calcat᷑ suꝑ excelsa terrȩ. Descensio dĩ est. & maiestatis eius ad infe¬
riora decursus. calcare terram & potentesquisq conterere: Et consument᷑ inquit

Expanded text:
non aliunde, nisi de domo sua, quae est Ecclesia, aut 435 certe in Filio, id est, in Domino nostro Jesnon aliunde, nisi de domo sua, quae est Ecclesia, aut 435 certe in Filio, id est, in Domino nostro Jesqui attendere voluerint et audire. Quia ecce Dominus egredietur Vulg. egreditur de loco suo, et descendet et calcabit super excelsa terrae, et consumentur montes subtus eum, et valles scindenta facie ignis sicut aquae quae decurrunt in praeceps in scelere Iacob omne istud et in peccatis domus Israhel quod scelus Iacob nonne Samaria et quae excelsa Iudae det super excelsa terrae, et commovebuntur montes subter eum, et valles tabescent sicut cera a facie ignis, et sicut aqua profluens in descensum: proter impietatem Jacob, lementia est, vestri causa cogitur personam, quam non habet, crudelitatis assumere. Et descendet et calcabit super excelsa terrae. Descensio Dei est, et majestatis ejus ad inferiora decursus, calcare terram, et potentes quosque conterere. Et consumentur, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
intestimoniũ : Quia iuxtu hẏstoriã manifestusẽ sensus lectoris prudentiȩ intelle¬
gentiã deyeliquo: Iuxta tropologiã aũ conuocat ad auditũ Populas id est totius
orbis ecclesias : & ad auscultandum terrã quia terrena inher&icorũ exstructas
dogmata : quod aũ kerestr inter carnis opera numerentur quȩ semꝑ refestur
adterram & apostolus ad galataf Nontac&÷ & dñs incuangelio Prudenti indi¬
Si autẽ hoc quod ait Audite populi propt̃ illud dominicum ui hab& aures
audiendi audut. Plus aliquid sonat. quã postca infenr. adtendatterra r̃apta¬
limur eclesiȩ Audite ppłi omnes. hereticis uero quiterrenã suscfpere doctrinuns
Adtendatterra &omnes quiinea s̃ : Vt &istisi audierini. & illi si adtenderint. non patian¬
tur ea quȩ postei sermodnĩ cõminatur: & sit eisdnc intestimoniũ. siue ut in hebraico
legitur intestem uelut apertius interp̃taturẽ. symmachus testificans & testificans

Expanded text:
ncta sua. Quia juxta historiam manifestus est sensus, lectoris prudentiae intelligentiam derelinquo. Juxta tropologiam autem convocat ad auditum populos, id est, totius orbis Ecclesias, et ad auscultandum terram, quia terrena in ea haereticorum exstructa sunt dogmata. Quod autem haereses inter carnis opera numerentur, quae semper refertur ad terram, et Apostolus ad Galatas non tacet , et Dominus in Evangelio prudenti indivit, hoc testatur. Si autem hoc quod ait: Audite, populi, propter illud Dominicum: Qui habet aures audiendi, audiat , plus aliquid sonat, quam quod postea infertur: Attendat terra, aptabimus Ecclesiae, Audite, populi omnes. Haereticis vero qui terrenam suscepere doctrinam: Attendat terra, et omnes qui in ea sunt: ut et isti si audierint, et illi si attenderint, non patiantur ea quae postea sermo Domini comminatur. Et sit eis Dominus in testimonium, sive ut in Hebraico legitur, in testem, vel ut apertius interpretatus est Symmachus, testificans, et testificans
Abbreviated transcription (Latin):
tatur bethel Nec enim recipere poterat populus isrł deos nisi quide scriptu¬
ris & indomõdi fabricati sunt. Quamuis autem conciliabola sua uocent bethel:
tamen post fabricationẽ idolorum. desiit eẽ b&hel & uocatur b&hauen: quod
noceat. inuidea: sed ut mens libera id tantũ cogit& quodnitit᷑ explanare: nec sen¬
tiat conuiciorum. alapasquas dns̃ inpassione contempsit. Audite populiomĩ
& adtendat terra. & plenitudo eius : & sit dñs dr̃ uob intestẽ. dns̃ detemplo scõ suo

Expanded text:
tatur Bethel. Nec enim recipere poterat populus Israel deos, nisi 434 qui de Scriptutatur Bethel. Nec enim recipere poterat populus Israel deos, nisi 434 qui de Scripturis, et in domo Dei fabricati sunt. Quamvis autem conciliabula sua vocent Bethel, tamen post fabricationem idolorum desiit esse Bethel, et vocatur Bethaven, quod noceat invidia, sed ut mens libera id tantum cogitet quod nititur explanare, nec sentiat conviciorum alapas, quas Dominus in passione contempsit . Audite, populi omnes, et attendat terra et plenitudo ejus, et sit Dominus Deus vobis in testem, Dominus de templo sancto su