comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et in ipsa raritate pene om̃s qui tales sunt
ñ ut tales eẽnt coniuncti ft̃: s iam coniũcti
tales factist̃. Q ui enim nr̃i temporis hoĩes
xp̃iani. nuptiarum uincło libi ualentes ab
omni concubitu se continere. cum iam dem¬
pus ẽẽ ꝑspicerent sic̃ scͥptum ẽ ñ amplecten¬
di.s abstinendi ab amplexu. ñ potiꝰ eligerent
uł uirginalem uł uidualem continentiam
conseruare. qͣm tͥbulationem carnis. sine qͣ
coniugia ẽẽ non possunt: ut alia taceant᷑ a
qͥb parcit apłs. nullo iam cogente humanȩ
societatis officio sustinere: S cum iam do¬
minante concupiscentia fuerint copulati:
si eam postea tuicerint. qͥa ñ ita licet dissol¬
uere coniugium sic̃ licebat non colligare.
fiunt tales qͣles ꝓfitet᷑ forma nuptiarum:
ita ut uł pari consensu ascendant celsiorẽ
sanctitatis gradum: aut si ñ ambo st̾ tales:
erit alt̾ qui talis ẽ ñ exauetor s redditor de¬

Expanded text:
— et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, — et in ipsa raritate paene omnes, qui tales sunt, non ut tales essent, coniuncti sunt, sed iam coniuncti tales facti sunt. Qui enim nostri temporis homines christiani, nuptiarum uinculo liberi ualentes ab omni concubitu se continere, cum iam tempus esse perspicerent, sicut scriptum est, non amplectendi, sed abstinendi ab amplexu, non potius eligerent uel uirginalem uel uidualem continentiam conseruare quam tribulationem carnis, sine qua coniugia esse non possunt — ut alia taceantur a quibus parcit apostolus nullo iam cogente humanae societatis officio sustinere? sed cum dominante concupiscentia fuerint copulati, si eam postea uicerint, quia non ita licet dissoluere coniugium, sicut licebat non conligare, fiunt tales, quales profitetur forma nuptiarum, ita ut uel pari consensu ascendant celsiorem sanctitatis gradum aut, si non ambo sunt tales, erit, qui talis est non exactor, sed redditor de
Abbreviated transcription (Latin):
endo describit. Similit̾ in quit mulieres ob¬
audientes maritis suis: ut siqͥ ñ credunt ũbo.
ꝑmulieris conũsationem sine loquela lucͥ¬
fieri possint. uidentes timorem & castã con¬
uersa tionem ur̃am: ut sint non que aforis
ornant᷑ capilloꝵ in crispationib. aut cir¬
cundate auro. aut ueste decora: s ille ab¬
sconditꝰ cordisur̃i homo. in illa ꝑpetuita¬
te quieti ac modesti sp̃s: qͥ & apus dñm lo¬
cuples est.Nam sic q̃dam sc̃ẽ mulieres q̃ in
dñm sꝑabant ornabant se obsequentes
uiris suis. qͦmͦ sara obaudiebat abrahe. dñm
illum uocans: cuiꝰ factȩ estis filiȩ. bñfacien¬
tes. & ñ tim̃tes illum uanum timorem Uiri
simili ratione concordes & castȩ uiuentes cũ
tixorib ur̃is: & tanqͣm uasi infirmior & sub¬
iecto tͥbuite honorem. quasi coheredibus
gr̃e: & uidete ne impediant᷑ orationes ur̃ȩ.
Itane uͦ coniugia talia ñ cogitant ea q̃ sunt

Expanded text:
endo describit. similiter, inquit, mulieres obendo describit. similiter, inquit, mulieres obaudientes maritis suis, ut et si qui non credunt uerbo, per mulieris conuersationem sine loquella lucrifieri possint, uidentes timorem et castam conuersationem uestram: ut sint non quae a foris ornantur capillorum incrispationibus aut circumdatae auro aut ueste decora, sed ille absconditus cordis uestri homo in illa perpetuitate quieti et modesti spiritus, qui et apud dominum locuples est. nam sic quaedam sanctae mulieres, quae in dominum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudiebat Abrahae, dominum illum uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullum uanum timorem. uiri simili ratione concordes et caste uiuentes cum uxoribus uestris et tamquam uasi infirmiori et subiecto tribuite honorem quasi coheredibus gratiae, et uidete ne inpediantur orationes uestrae. itane uero coniugia talia non cogitant ea quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tent q̃ st̃ mundi: qͦm᷑ placeant uiris suis. Qͦd
utrum de omnib nuptis dixerit. an de ta¬
libus quales ita multe sunt. ut pene omnes
putari possint: ñ immerito dubitat᷑. Neq enĩ
& illud qͦd de innuptis ait. que inupta ẽ co¬
gitat ea q̃ ft̃ dñi. ut sit sc̃ã & corpore & sp̃u. ad
om̃s innuptas ꝑtinet: cum sint quedamui¬
due mortue. q̃ in delicus uiuunt. Ueruntñ
quod attinet ad aliqm distinctionem. & qͣsi
ꝓpͥetatem innuptarũ atq nuptarum. sicut
nunium detestanda ẽ quȩ continens a nup¬
tiis. id est a re concessa. ñ continet a delictis
uł luxurie uł suꝑbie.uł curiositatis. & u̾bo¬
sitatis: ita rara nupta ẽ. que in iyso quoꝙ: ob¬
seqtuo conugali ñ cogitet nͥ qͣm᷑ placeat deo
ornando se ñ in tortis erinib aut auro & mar¬
garitis & ueste p̃ciosa: s qͦd decet mulieres ꝓ¬
mittentes pietatem ꝑbonam conũsationem

Expanded text:
tent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod tent quae sunt mundi, quomodo placeant uiris suis. Quod utrum de omnibus nuptis dixerit, an de talibus quales ita multae sunt, ut paene omnes putari possint, non inmerito dubitatur. neque enim et illud, quod de innuptis ait: quae innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, ad omnes innuptas pertinet, cum sint quaedam uiduae mortuae, quae in deliciis uiuunt. uerumtamen quod attinet ad quandam distinctionem et quasi proprietatem innuptarum atque nuptarum, sicut nimium detestanda est, quae continens a nuptiis, id est a re concessa, non continet a delictis uel luxuriae uel superbiae uel curiositatis et uerbositatis, ita rara nupta est, quae in ipso quoque obsequio coniugali non cogitat nisi quomodo placeat deo, ornando se non intortis crinibus aut auro et margaritis et ueste pretiosa, sed quod decet mulieres promittentes pietatem per bonam conuersationem.
Abbreviated transcription (Latin):
Sescitis qͥa corpora ur̃a templum in uobis
ẽ sp̃s scĩ. quem habetis a deo:. Scã gͦ sunt
etiam corpora coniugatoꝵ: fidem sibi &e
dño seruantium. Cui sc̃itati cuiꝰlibet eoꝵs.
nec infidelem coniugem obsistere. s potius
scĩtatem uxoris ꝓdesse infideli uiro. aut scĩ¬
tatem uiri ꝓdesse infidel uxori. idem apłs
testis ẽ. dicens. Scificatꝰ est enim uir infideł
in uxore: & scĩficata ẽ mulier infidelis in fr̃e.
dinde illud dictum ẽ sełm ampliorem sc̃ita¬
tem mnuptarum quam nuptarum: cui mer¬
ces etiam debet᷑ amplior scõm qͦd isto bono
illud ẽ meliꝰ: qͥa &e hoc solũ cogitat. quomo¬
doplaceat dño.Neq enim femina fidelis.
seruans puchciciam conuigalem non cogi¬
tat qͦmͦ placeat deo: s utiq minꝰ: qͥa cogitat
etiam q̃ st̃ mundi: qͦmͦ placeat uiro. Hoc enĩ
de illis dicere uoluit. quȩ possunt hab̾e
quodãm de necessitate conubii. ut cogi¬

Expanded text:
nescitis, quia corpora uestra templum in uobis nescitis, quia corpora uestra templum in uobis est spiritus sancti, quem habetis a deo? sancta sunt ergo etiam corpora coniugatorum fidem sibi et domino seruantium. cui sanctitati cuiuslibet eorum nec infidelem coniugem obsistere, sed potius sanctitatem uxoris prodesse infideli uiro aut sanctitatem uiri prodesse infideli uxori idem apostolus testis est dicens: sanctificatus est enim uir infidelis in uxore, et sanctificata est mulier infidelis in fratre. proinde illud dictum est secundum ampliorem sanctitatem innuptarum quam nuptarum, cui merces etiam debetur amplior secundum quod isto bono illud est melius, quia et hoc solum cogitat, quomodo placeat domino. neque enim femina fidelis, seruans pudicitiam coniugalem, non cogitat, quomodo placeat domino, sed utique minus, quia cogitat etiam quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. hoc enim de illis dicere uoluit, quod possunt habere quodam modo de necessitate conubii, ut cogi
Abbreviated transcription (Latin):
uł unus uł rarꝰ excessus. Et ideo inre conces¬
sa immoderatio coniugis. ne in rem ñ conces¬
sam libido ꝓrumpat. toleranda ẽ. Hinc ẽ
etiam qͦd longe minꝰ peccat. quamhbet as¬
siduus ad uxorem: quã uł rarissimꝰ ad forni¬
cationem. Cum uͦ uir m̃bro muilieris ñ ad
hoc concessouti uoluerit: turpior ẽ uxor si
in se qͣm si in alia fieri ꝑmiserit. Decꝰ gͦ coniu¬
gale ẽ castitas ꝓcreandi: & reddendi carna
lis debiti fides. Hoc ẽ opꝰ nuptiarum: hoc ab
omni crimine defendit apłs dicendo. Et̃ si
acceꝑis tixorem ñ peccasti: & si ncipserit uirgo
ñ peccat. de qͦd uult faciat: ñ peccat si nubat.
Exigendi aut̃ debiti ab alt̾utro sexu. immode¬
ratior ꝓgressio: ꝓpt illa quȩ supͣdixi. coniugi
nupta ẽ cogitat ea quiȩ sunt dm̃ ut sit sc̃a &
corpore ce spu: ñ sic accipiendum ẽ ut pute¬
mus ñ ẽẽ scãm corpore xp̃ianam coniugem
castam. Omnib quippe fidelib dictum ẽ.

Expanded text:
uel unus uel rarus excessus. et ideo in re concesuel unus uel rarus excessus. et ideo in re concessa inmoderatio coniugis, ne in rem non concessam libido prorumpat, toleranda est. hinc est etiam, quod longe minus peccat quamlibet adsiduus ad uxorem quam uel rarissimus ad fornicationem. cum uero uir membro mulieris non ad hoc concesso uti uoluerit, turpior est uxor, si in se, quam si in alia fieri permiserit. decus ergo coniugale est castitas procreandi et reddendi carnalis debiti fidem; hoc est opus nuptiarum, hoc ab omni crimine defendit Apostolus dicendo: Et si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccat; et quod vult faciat, non peccat si nubat . Exigendi autem debiti ab alterutro sexu immoderatior progressio, propter illa quae supra diximus, innupta est, cogitat ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu, non sic accipiendum est, ut putemus non esse sanctam corpore christianam coniugem castam. omnibus quippe fidelibus dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
iunctione diligt̃ qͦd honestum quam gͦo
inhonestum ẽ. id ẽ qͦd nuptiarum. quã id
quod ñ est nuptiarum: hoc eis auctore
apło scdm tieniam concedit᷑: cuius delicti
ñ habent hortatͥces nuptias. s dep̃catͥces. s
cłi miscdiam ñ a se au̾tant uł si abstinendo
qͥb dam dieb ut orationib uacent. & ꝑhanc
abstinentiam sic̃ ꝑ ieiunia commendent p̃¬
ces suas. uel immutando nat᷑alem usum in
eum usum qui est contͣ nat᷑am: qͦd damnab¬
lius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis
usꝰ quando ꝓlabit᷑ ultͣ pacta nuptialia. id ẽ
ultͣ ꝓpagandi necessitatem. uenialis sit in
uxore. in meretrice damnabilis: iste qui est
contra nat᷑am. execrabilit̾ fit in meretrice:
s execrabiliꝰ inuxore. Iantum ualet ordina¬
tio creatoris. & ordo creat᷑e: ut in reb ad uten¬
cdum concessis etiam cum mod excedit᷑. longe
sit tolerabiliꝰ. quamin ea que concessa nonft̃

Expanded text:
iunctione diligunt quod honestum, quam quod iunctione diligunt quod honestum, quam quod inhonestum est, id est quod nuptiarum quam id, quod non est nuptiarum, hoc eis auctore apostolo secundum ueniam conceditur: cuius delicti non habent hortatrices nuptias, sed deprecatrices, si dei misericordiam non a se auertant, uel non abstinendo quibusdam diebus, ut orationibus uacent, et per hanc abstinentiam sicut per ieiunia commendent preces suas, uel inmutando naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, quod damnabilius fit in coniuge. Nam cum ille naturalis usus, quando prolabitur ultra pacta nuptialia, id est ultra propagandi necessitatem, uenialis sit in uxore, in meretrice damnabilis, iste, qui est contra naturam, execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius in uxore. tantum ualet ordinatio creatoris et ordo creaturae, ut in rebus ad utendum concessis, etiam cum modus exceditur, longe sit tolerabilius quam in ea, quae concessa non sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
gat. absurdissime dici ñ eos peccasse. qͥb uenia
dat᷑. S illum concubitum scđmueniam con¬
cedit. qui fit ꝑ incontinentiam ñ sola caus a
ꝓcreandi. & aliquando nulla causa ꝓcrean¬
di. quem nuptiȩ ficri ñ cogunt. s ignosci im¬
petrant: si tam̃ ñ ita sit nimius ut impediat
quȩ seposita debent ẽẽ tempora orandi. nec
immutet᷑ in eum usum qͥ ẽ contͣ naturam:
de qͦ apłs tacere ñ potuit. cum de corrupteł
nimus immundoꝵ & impioꝵ hominum lo¬
queret᷑. Concubitꝰ enim necessariꝰ catisa ge¬
nerandi. inculpabilis: & solusipse nuptiał
est. Ille aut̃ qͥ ult᷑ istam necessitatem ꝓgredit᷑:
iam ñ rationi s libidim obsequit᷑. Et hunc
tam̃ non exigere s reddere coniugi. ne forni¬
cando damnabilit peccet: ad ꝑsonam ꝑti¬
net conuuigalem. Si aut̃ ambo tali concupis¬
centiȩ subigunt᷑: rem faciunt non plane
nuptiarum. Uertintam̃ si magis in sua con¬

Expanded text:
gat absurdissime dici non eos peccasse quibus venia gat absurdissime dici non eos peccasse quibus venia datur? Sed illum concubitum secundum veniam concedit, qui fit per incontinentiam, non sola causa procreandi, et aliquando nulla causa procreandi; quem nuptiae non fieri cogunt, sed ignosci impetrant: si tamen non ita sit nimius, ut impediat quae seposita esse debent tempora orandi, nec immutetur in eum usum qui est contra naturam, de quo Apostolus tacere non potuit, cum de corruptelis nimiis immundorum et impiorum hominum loqueretur . Concubitus enim necessarius causa generandi, inculpabilis et solus ipse nuptialis est. Ille autem qui ultra istam necessitatem progreditur, iam non rationi, sed libidini obsequitur. et hunc tamen non exigere, sed reddere coniugi, ne fornicando damnabiliter peccet, ad personam pertinet coniugalem. si autem ambo tali concupiscentiae subiguntur, rem faciunt non plane nuptiarum. uerumtamen si magis in sua con
Abbreviated transcription (Latin):
dño. Qui aut̃ matmonio iunctꝰ est: eogitat
quȩ sunt munch: qͦmͦ placeat uxori. Et diuisꝰ
est. Mulier innupta & uirgo quȩ innupta ẽ.
sollicita est ea que sunt domini: uit sit sẽa¬
& corpore ce sp̃u. Quȩ aut̃ nupta ẽ. sollicita
est que sunt mundi: qͦm placeat uiro.uni.
de mͥuidet᷑ hoc tempore. solos eos qui se non
continent coniugari oportere: scđm illã
eiꝰdem apł sententiam. qͦd si se ñ continent.
nubant. Melius ẽ enim nubere quam uri.
Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiȩ: quȩ
siin comparatione fornicationis eligerent᷑:
minꝰ peccatum ẽẽnt qͣm fornicatio: s tamen
peccatum eẽnt. Nunc aut̃ quid dicti sumꝰ
aduersus euidentissimam uocem apłi dicen¬
tis. qͦduult faciat. ñ peccat sintibat. & si ac¬
ceꝑis uxorem ñ peccasti. & si nupserit uirgo
non peccat: Hinc certe iam dubitare fasñẽ:
nuptias ñ ẽẽ peccatum. Nonitaq nuptias
scłm ueniam concedit apłs. Nam qͥs ambi¬

Expanded text:
tat quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. et diuisa est mulier innupta et uirgo: quae innupta est, sollicita est ea quae sunt domini, ut sit sacorpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. unde mihi uidetur hoc tempore solos eos, qui se non continent, coniugari oportere - secundum illam eiusdem apostoli sententiam: quodsi se non continent, nubant; melius est enim nubere quam u11. Nec ipsis tamen peccatum sunt nuptiae, quae si in comparatione fornicationis eligerentur, minus peccatum essent quam fornicatio, sed tamen peccatum essent. Nuncicentis: Quod vult faciat; non peccat, sinubat; et, Si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit virgo, non peccat . Hinc certe jam dubitare fas non est nuptias non esse peccatum. Non itaque nuptias secundum veniam concedit Apostolus: nam quis ambi
Abbreviated transcription (Latin):
menta sum̃tes. qmuis ea cum delectatione
nat᷑al carnis acciꝑent: nullomͦ tam̃ cõpa¬
rabant᷑ delectationi eorũ qui immolatiqo
ueseehant᷑. aut eorũ qͥ quamuis heitas escas
tamen immoderatiꝰ absumebant: sic patͤs
temporis uet̾is testamenti consulendi offi¬
co concumbebant. Quorum delectatio il¬
la nat᷑alis. nequaqͣm usq adirracionalem
aut nefariam libidinem relaxata:nec tur¬
pitudini stuprorum. nec coniugatorum in¬
temꝑantiȩ conferenda ẽ. Eadem quippe ue
oꝑa patrũ non faciebat. nisi diu̾sitas tem¬
poꝵ. Sic aut̃ necesse erat ut carnalit̃ coirẽt
etiam ñ carnales ꝓpħe: sic̃ necesse erat ut

Expanded text:
menta sumentes, quamuis ea cum delectatione menta sumentes, quamuis ea cum delectatione naturali carnis acciperent, nullo modo tamen conparabantur delectationi eorum, qui inmolaticio uescebantur, aut eorum, qui quamuis licitas escas tamen inmoderatius absumebant, sic patres temporis ueteris testamenti consulendi officio concumbebant, quorum delectatio illa naturalis nequaquam usque ad inrationalem aut nefariam libidinem relaxata nec turpitudini stuprorum nec coniugatorum intemperantiae conferenda est. eadem quippe uenopera patrum non faciebat nisi diuersitas temporum. sic autem necesse erat. ut carnaliter coirent etiam non carnales prophetae, sicut necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
lem redacta: libido ẽẽ non potest. Qaiod ẽ
aut̃ in sustentando uictu illigtꝰ cibꝰ hoc ẽ
in querenda ꝓle. fornicarius uł adult̾inus
concubitꝰ. Et quod ẽ in luxuria tientͥs & gut¬
turis illicitꝰ cibus: hoc ẽ in libidine nullam
ꝓlem querente. illicitꝰ concubitꝰ. Et qͦd ẽ in
cibo licito ñ nullꝰ immoderatior appetitꝰ:
hoc ẽ in coniugib uenialis ille concubitꝰ.
Sicut gͦ satiꝰ est emori fame qͣm idolotitis
uesq rita sati est defungi sine ub̃is: qm ex illi¬
cito coitu stẏrpem querere. Undecunq autẽ
nascant᷑ homines: si parentum uicia ñ secten¬
tur. & dm̃ recte colant. honesti & salui ert.
Sem̃ enim hominis ex qualicunq homine
di ereat᷑a est: & eomale utentib male erit:
ñ ipsum aliqͣndo malum erit. Sic̃ aut̃ filii
boni aduterorum nulla defensio ẽ adult̾io¬
rum:sic mali filii conugatoꝵ nullum cri¬
men ẽ nuptiarum.Pinde sic̃ patres tempo¬
ris noui testamenti ex officio consulendi ali¬

Expanded text:
 libido esse non potest; quod est autem in sustentanda uita inlicitus cibus, hoc est in quaerenda prole fornicarius uel adulterinus concubitus; et quod est in luxuria uentris et gutturis inlicitus cibus, hoc est in libidine nullam prolem quaerente inlicitus concubitus; et quod est in cibo licito nonnullis inmoderatior adpetitus, hoc est in coniugibus uenialis ille concubitus. sicut ergo satius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui erunt. semen enim hominis ex qualicumque homine dei creatura est, et eo male utentibus male erit, non ipsum aliquando malum erit. sicut autem filii boni adulterorum nulla defensio est adulteriorum, sic mali filii coniugatorum nullum crimen est nuptiarum. proinde sicut patres temporis noui testamenti ex officio consulendi ali
Abbreviated transcription (Latin):
uultꝰ irati. Non itaq om̃s gentes intelligunt
cum quisq dicitiratꝰ sum. s latini tantum.
At si affectꝰ ex candescentis animi exeat in fa¬
cie uultumq faciat: om̃s sentiunt qui intu¬
entur iratum. S neq ita licet educere ce qͣss
exporr igere in sensum audientium ꝑ sonum
uocis illa uestigia quȩ impͥmit intellectꝰ me¬
morie: sicut aꝑtꝰ & manifestꝰ est uultus. Illa
enim ft̃ intꝰ in animo. iste foris in corpore.
Qua ꝓpt̾ coniciendum est quantum distet
sonus oris nr̃i ab illo ictu intelligentiȩ: qͣndo
ne ipsi quidem imp̃ssion memorie similis ẽ.
Nos autem plerunq in auditoris utilitatem
uehem̃tt̃ ardentes: ita loqͥ uolumꝰ. quem ad¬
modum tc̃ intelligimꝰ. cum ꝑ ipsam intentio¬
nem loqͥ nonpossumꝰ. Et quia ñ succedit an¬
gimur. te uelut frustra oꝑa insumat᷑. tedio
marcescimtis atq ex ipso tedio languidior
fit idem sermo & hebetior. quam erat. unde

Expanded text:
vultus irati. Non itaque omnes gentes intelligunt, vultus irati. Non itaque omnes gentes intelligunt, cum quisque dicit, Iratus sum, sed Latini tantum: at si affectus excandescentis animi exeat in faciem, vultumque faciat, omnes sentiunt qui intuentur iratum. Sed neque ita licet educere et quasi exporrigere in sensum audientium per sonum vocis illa vestigia, quae imprimit intellectus memoriae, sicut apertus et manifestus est vultus: illa enim sunt intus in animo, iste foris in corpore. Quapropter conjiciendum est quantum distet sonus oris nostri ab illo ictu intelligentiae, quando ne ipsi quidem impressioni memoriae similis est. Nos autem plerumque in auditoris utilitatem vehementer ardentes, ita loqui volumus, quemadmodum tunc intelligimus, cum per ipsam intentionem loqui non possumus: et quia non succedit, angimur, et velut frustra operam insumamus, taedio marcescimus; atque ex ipso taedio languidior fit idem sermo, et hebetior quam erat, unde
Abbreviated transcription (Latin):
cont̾stor linguam meam cordimeo ñ potuisse
sufficere. Iotum enim quod intelligouolo ut
qui me audit intelligat: & sentio me ñ ita loqͥ
ut hoc efficiam. Maxime qͥa ille intellectus qͣsi
rapida choruscatione ꝑfundit animum: illa
autem locutio & longa est longeq dissimilis.
Et dum ista uoluit᷑: iam se ille in secreta sua cõ¬
didit. Tam̃ quia uestigia quedam miro modo
imp̃ssit memorie: ꝑdurant illa cum syllabars
morulis atq ex eisdem uestigiis sonantia signa
ꝑagimus quȩ lingua dr uel latina uel greca
uł hebrea. uel alia quelibet: siue cogitentur
hec signa. siue x̾uoce ꝓferant᷑ cum illa uesti¬
gia nec latina nec greca nec hebrea nec cuiꝰq
alt̾ius gentis sint ꝓpͥa: s ita efficiant᷑ ĩ animo.
ut uultus in corpore. aut̃ enim latine ira dr̃:
alit̃ grece: alit̾ atq alit̾ auarum diu̾sitate
linguarum. N autem latinus aut grecus ẽ

Expanded text:
contristor linguam meam cordi meo non potuisse contristor linguam meam cordi meo non potuisse sufficere. Totum enim quod intelligo, volo ut qui me audit intelligat; et sentio me non ita loqui, ut hoc efficiam: maxime quia ille intellectus quasi rapida coruscatione perfundit animum; illa autem locutio tarda et longa est, longeque dissimilis: et dum ista volvitur, jam se ille in secreta sua condidit: tamen quia vestigia quaedam miro modo impressit memoriae, perdurant illa cum syllabarum morulis; atque ex eisdem vestigiis sonantia signa peragimus, quae lingua dicitur vel latina, vel graeca, vel hebraea, vel alia quaelibet; sive cogitentur haec signa, sive etiam voce proferantur; cum illa vestigia nec latina, nec graeca, vel hebraea, nec cujusque alterius gentis sint propria, sed ita efficiantur in animo, ut vultus in corpore. Aliter enim latine ira dicitur, aliter graece, aliter atque aliter aliarum diversitate linguarum: non autem latinus aut graecus est
Abbreviated transcription (Latin):
qm familiarit̃ t̾ s etiam quam matͥ eccłiȩ
uniũsalit̃ debeo caritate ac seruitute cõpellor:
uare iubet. nullo mͦ recusare ⁊ s potius ꝓmp¬
ta &e deuota uoluntate susciꝑe. Quanto enĩ
cupiolatius erogari pȩcuniam dñicam: tanto
magis me oportet si quam dispensatores con¬
seruos meos difficultatem in crogando senti¬
re cognosco.agere quantum in me est:ut
facile atq expedite possint. quod impigre ac
rationem ꝑtinet: nolim te moueri ex hoc
qͦd sepe tͥ abiectum sermonem fastidiosũq
hab̾e uisꝰ es:fieri enim potest.ut ei quem in¬
struebas non ita uisum sit.S qͥa tu aliquid
meliꝰ audire desiderabas: eo tͥ quod dicebas
uideret᷑ indignum aurib alioꝵ. Nam &
mͥ ꝓpe semꝑ sermo m̃s displicet. melioris
enim auidus sum: quosepe fruor int̾ius.an¬
tequam eum explicare ũbis sonantib cȩꝑo.
Quod ubi minꝰ quam m̃ notus ẽ etialtiero:

Expanded text:
quam familiariter tibi, sed etiam quam matri Ecclesiae quam familiariter tibi, sed etiam quam matri Ecclesiae universaliter debeo, charitate ac servitute compellor, vari jubet, nullo modo recusare, sed potius prompta et devota voluntate suscipere. Quanto enim cupio latius erogari pecuniam dominicam, tanto magis me oportet, si quam dispensatores conservos meos difficultatem in erogando sentire cognosco, agere quantum in me est, ut facile atque expedite possint, quod impigre ac rationem pertinet, nolim te moveri ex eo quod saepe tibi abjectum sermonem fastidiosumque habere visus es. Fieri enim potest ut ei quem instruebas non ita sit visum, sed quia tu aliquid melius audiri desiderabas, eo tibi quod dicebas videretur indignum auribus aliorum. Nam et mihi prope semper sermo meus displicet. Melioris enim avidus sum, quo saepe fruor interius, antequam eum explicare verbis sonantibus coepero: quod ubi minus quam mihi notus est evaluero,
Abbreviated transcription (Latin):
frater deo gr̃as: ut aliquid
ad de de caterizandis rudib
quod tibi usui eẽt scriberem.
Orxisti enim qͥd sepe apuis cartaginem uibi
diaconus es. ad te adducunt᷑ qui fide xp̃ia¬
na pͥmitus imbuendi sunt: eo quod existime¬
ris habe catezizandi ub̃em facultatem. & do¬
ctria fidei & suauitate sermonis. Te autem
pene semꝑ angustias pati. id ipsum quod
credendo xp̃iani sumꝰ. quo pacto cõmode
intimandum sit: unde ȩxordienda. qͦusq sit
ꝑducenda narratio. Utrum exortationem
aliqm t̾minata uarratione adhib̾e debeamͦ:
an p̃cepta sola quibꝰ obseruandis cui loqͥm
nouerit xp̃ianam uitam ꝓfessionemꝰ reti¬
nere Sepe autem tͥ accidisse confessus atq
questus es: ut in sermone longo & tepido
tibi ipse uilesceres eẽsq fastidio. nedum illi
erant: eaq te necessitate fuisse compulsum.
ut ea me quam tͥ debeo caritate compelleres:
ue grauarer int̾ occupationes meas tͥ de
hac re aliquid scrib̾e. Ego uͦ non ea tantum

Expanded text:
frater Deogratias, ut aliquid ad te de catechizandis rudibus, quod tibi usui esset, scriberem. Dixisti enim quod saepe apud Carthaginem, ubi diaconus es, ad te adducuntur, qui fide christiana primitus imbuendi sunt, eo quod existimeris habere catechizandi uberem facultatem, et doctrina fidei et suavitate sermonis: te autem pene semper angustias pati, idipsum quod credendo christiani sumus, quo pacto commode intimandum sit; unde exordienda, quousque sit perducenda narratio; utrum exhortationem aliquam terminata narratione adhibere debeamus, an praecepta sola, quibus observandis cui loquimur noverit christianam vitam professionemque retineri. Saepe autem tibi accidisse confessus atque conquestus es, ut in sermone longo et tepido tibi ipse vilesceres essesque fastidio, nedum illi erant: eaque te necessitate fuisse compulsum, ut ea me quam tibi debeo charitate compelleres, ne gravarer inter occupationes meas tibi de hac re aliquid scribere. 2. Ego vero non ea tantum
Abbreviated transcription (Latin):
pars est ñ quidem desꝑatorum .s tamen ad¬
huc in ꝓuentu suo ꝑiclitantium. qͥb pene
commouent᷑ pedes. & quors paulominus
effundunt᷑ gressꝰ cum zelant in peccatorib
pacem peccatoꝵ intuentes. qͥ dicunt. Qͦ mͦ
sciuit ds̃. & si ẽ scientia in altissimoͬecce ip¬
si peccatores & abundandes in scło: obtinu¬
erunt diuitias. Nunquiduano iustifica¬
ui cor meum: & laui in innocentib manꝰ
meas: de fui flagellatꝰ tota die: & arguitio
mea in matutinum. Nam hinc potius iob

Expanded text:
pars est non quidem desperatorum, sed tamen adpars est non quidem desperatorum, sed tamen adhuc in prouentu suo periclitantium, quibus paene commouentur pedes et quorum paulo minus effunduntur gressus, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum intuentes? qui dicunt: quomodo sciuit deus? et si est scientia in altissimo? ecce ipsi peccatores et abundantes in saeculo obtinuerunt diuitias. numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas et fui flagellatus tota die et arguitio mea in matutinum? nam hinc potius Iob
Abbreviated transcription (Latin):
ideo quiescendum est a disputando cũ eo.
Neq enim ad arguendum ab eo aliquid ꝑ
disputationem tanqͣm ab ipsa ueritate reqͥ¬
ritur. Potest & sic intelligi. Nunquid qͥ dis¬
putat cum dño quiescit: id est quia non
quiescit qui cum omnipotente dis putat.
non ẽ cum eo disputandum ut quies cat:
Solet enim disputans contradicere: qui
autem contradicit do. quiescere ñ potest.
Hoc est non inuenit quietem: nisi in eius
uoluntate sine ulla contradictione consen¬
tiat. Arguens enim dñm respondebit ita.
Id est cum disputando respondet dño ar¬
guit dñm: & ꝓpt̾ea ñ ꝑuenit ad quietem
tinde dictum est. O homo tuquis es qui
respondeas deo: S quid tale fecerat iob:
Non enim ds sic illum accipit tanquam
contͣdicentem sibi sic̃ amici eiꝰ non intelli¬
gentes: cũ tale illi testimonium ꝑhibeat
& in capite libri & infine. An ꝓpt̃ ꝑsonam
quam iob gestabat dictum ẽ. hoc ẽ corporiᷤ
dñi quod est eccłia: in qͣ multa infirmorum

Expanded text:
ideo quiescendum est a disputando cum eo. neque enim ad arguendum ab eo aliquid per disputationem tamquam ab ipsa ueritate requiritur. potest et sic intellegi: numquid qui disputat cum domino, quiescit? id est: quia non quiescit qui cum omnipotente disputat, non est cum eo disputandum ut quiescatur. solet enim disputans contradicere; qui autem contradicit deo quiescere non potest, hoc est: non inuenit quietem nisi in eius uoluntate sine ulla contradictione consentiat. arguens enim deum respondebit ita, id est: cum disputando respondet deo, arguit deum et propterea non peruenit ad quietem. unde dictum est:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? sed quid tale fecerat lob? non enim deus sic illum accipit tamquam contradicentem sibi, sicut amici eius non intellegentes, cum tale illi testimonium perhibeat et in capite libri et in fine. an propter personam quam lob gestabat dictum est, hoc est corporis domini, quod est ecclesia, in qua multa infirmorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ possit int̾ frẽm suum iuchcare. s fr̾ cũ
fr̃e iudicat᷑. & hoc apud infideles. Sapi¬
entes gͦ qui in locis consistebant fideles
discurrebant:talium negotioꝵ examina¬
tores ẽẽ uoluit. Unde nusqm de illo serip.¬
tum ẽ. qͦd aliqͣndo talib uacauit. a qͥb
nos excusare ñ possumꝰ. etiam s contem¬
ptibiles sum᷑: quia & hos collocariuolu¬
it si sapientes defuissent. potiꝰ quam ut
negotia xp̃ianoꝵ deferrent᷑ in forum.
Quem tam̾ laborem ñ sine consolatio¬
ne dñi suscipimꝰ. ꝓspe uitȩ et̾ne: ut fruc¬
tum feramꝰ cum tolerantia. Serui enĩ
sumꝰ eiꝰ eccłie. & maxime infirmioribus
membris: qualia libet in eodem corpore
m̃bra simꝰ. Omitto alias innumerabiles
eccłiasticas curas: qͣs fortasse nemo credit
nisi qͥ exꝑtus ẽ. N gͦ alligamꝰ onera grauia
&e humeris ur̃is imponimꝰ. quȩ nos digi¬
to ñ tangimꝰ: quandoquidem si officu

Expanded text:
qui possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum qui possit inter fratrem suum iudicare? sed frater cum fratre iudicatur, et hoc apud infideles? sapientes ergo qui in locis consistebant fideles gelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse uoluit. unde numquam de illo scriptum est, quod aliquando talibus uacuit, a quibus nos excusare non possumus, etiamsi contemptibiles simus, quia et hos conlocari uoluit, si sapientes defuissent, potius quam ut negotia christianorum deferrentur in forum. quem tamen laborem non sine consolatione domini suscipimus pro spe uitae aeternae, ut fructum feramus cum tolerantia. serui enim sumus eius ecclesiae et maxime infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus. omitto alias innumerabiles ecclesiasticas curas, quas fortasse nemo credit, nisi qui expertus est. non ergo alligamus onera grauia et umeris uestris inponimus, quae nos digito non tangimus, quandoquidem si officii
Abbreviated transcription (Latin):
ud faciemꝰ. qͣm dolebimus & gememꝰ. Hoc
nouerint: sufficit. Si serui cħ̾ st̃ misereant᷑.
Siñ miserent᷑. nolo qͥcqͣm gͣuuius dicere.¬
hec itaq omnia in qͥb loquatior fortasse
fui. quamuellent occupationes & tuȩ &
meȩ. si approbas: fac innotescere frĩb &e fi
nere. Si aut̃ aliquid retrahendum. uł em̃¬
dandum uidet᷑: rescͥptis tuȩ beatitudinis

Expanded text:
ud faciemus quam dolemus et gemimus. hoc ud faciemus quam dolemus et gemimus. hoc nouerint, sufficit: si serui dei sunt, miserentur; si non miserentur, nolo quicquam grauius dicere.aec itaque omnia, in quibus loquacior fortasse fui, quam uellent occupationes et tuae et meae, si adprobas, fac innotescere fratribus et nere; si autem aliquid retrahendum uel emendandum uidetur, rescriptis tuae beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
lunt: desinant saltim docere ꝑtĩsa. S alii
sunt: qͦs isto sermone corripimꝰ. Illos autem
qͥ hoc uno uitio capilloꝵ cont᷑ p̃ceptum apłi¬
cum chimissoꝵ offendunt & ꝑturbant ecele¬
siam. qͥa cũ alii nolentes de illis mali aliqͥd
sentire. cogunt᷑ manifesta ũba apłi in ꝑũsã
detorquere sententiam. alii sanum intellec¬
tum seͥpt᷑arum defendẽ malunt. qm quos¬
libet homines adulari. eristunt int̃ fratres
infirmiores & firmiores amarissime & ꝑicło¬
sissime contentiones. qͦd illi forte si scirent
hoc qͦq sine dubitatione corrigerent. quoꝵ
cordis exaggerent. cũ cogitamꝰ qͣnto ꝓcluuiꝰ
hoc malum ad decipiendos homines imita¬
ripossint mali. cũ in eishoc uident: qͦs ꝓpt̃
alia tanta bona debitis officus xp̃iane di¬
lectionis honoramꝰ. Qͦd sipost hanc admoni¬
tionem uł potiꝰ obsecrationem urãm. in eo
sibi ꝑsetierandum ẽẽ putauerint: nicħ ali¬

Expanded text:
lunt, desinant saltem docere peruersa. sed alii lunt, desinant saltem docere peruersa. sed alii sunt, quos isto sermone corripimus: illos autem qui hoc uno uitio capillorum contra praeceptum apostolicum dimissorum offendunt et perturbant ecclesiam — quia cum alii nolentes de illis mali aliquid sentire coguntur manifesta uerba apostoli in peruersam detorquere sententiam, alii sanum intellectum scripturarum defendere malunt quam quoslibet homines adulare, exsistunt inter fratres infirmiores et firmiores amarissimae et periculosissimae contentiones: quod illi forte si scirent, hoc quoque sine dubitatione corrigerent, quorucordis exaggerent, cum cogitamus quanto procliuius hoc malum ad decipiendos homines imitari possint mali, cum in eis hoc uident, quos propter alia tanta bona debitis officiis christianae dilectionis honoramus. quodsi post hanc admonitionem uel potius obsecrationem nostram in eo sibi perseuerandum esse putauerint, nihil ali
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ scd̃m dm̃ creatꝰ est. Quro gͦ: Mulieres
ñ habent hanc innouiationem m̃tis. ub
ẽ imago dei: Quis hoc dixerit: S corpo¬
ris sui sexu ñ eam significant: ꝓpt̾eauela¬
ritubent᷑. Iuam qͥppe significant partem
co ipso qͦ mulieres st̃. qͥ concupiscentialis
diei potest: cui mens dñat᷑. etiam ipsa subdi¬
ta dosuo. qͣndo rectissime & ordinatissime ui¬
uit᷑. Qͦd gͦ ẽ in unohomine mens & concupis¬
centia. illa regit. hec regit᷑. illa dñat᷑. hec sub¬
ditͣ: hoc in duob hominib turo & muliere
scdm serum corporis figurat᷑. De qͦ sacram̃to
loquens apłs. dicit uirum ñ deb̾e uelari.s
deb̾e incilierem. Tanto enim mens głosiꝰ ad¬
suꝑiora ꝓmouet᷑: qͣnto diligentiꝰ ab inferiori¬
bus concupiscentia cobibet᷑. donec totꝰ homo
cum ipso etiam mortali nẽ & fragili corpore.
in resurrectione nouissima incorruptione
atq immortalitate induat᷑: & absorbeatur
mors in uictoriam. Quappt̃ qͥ recta facere no¬

Expanded text:
 deum creatus est. quid ergo? mulieres non habent hanc innouationem mentis, ubi est imago dei? quis hoc dixerit? sed corporis sui sexu non eam significant; propterea uelari iubentur. illam quippe significant partem eo ipso, quo mulieres sunt, quae concupiscentialis dici potest, cui mens dominatur, etiam ipsa subdita deo suo, quando rectissime et ordinatissime uiuitur. quod ergo est in uno homine mens et concupiscentia — illa regit, haec regitur; illa dominatur, haec subditur — hoc in duobus hominibus, uiro et muliere, secundum sexum corporis filoquens Apostolus dicit, virum non debere velari, sed debere mulierem. Tanto enim glorisuperiora promouetur, quanto diligentius ab inferioribus concupiscentia cohibetur, donec totus homo cum ipso etiam mortali nunc et fragili corpore in resurrectione nouissima incorruptione atque inmortalitate induatur et absorbeatur mors in uictoriam. Quapropter qui recta facere no
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽẽ contͣ euangłm. nec contra similitudi¬
nem uolatilium celi. uitam istam carnis
corporalis oꝑationis labore tͣnsigere. Si
enim urgeant᷑ ex euangłio. ut nicħ repo¬
nant in crastinum: rectissime respondent.
Cur gͦ ipse dñs locłos habuit: ubi pecuniã
collectam reponeret: Cur tanto ante fa¬
me imminente. frum̃ta scĩs patͥb missa fc̃c
Cur apłi sic indigentiȩ scõꝵ necessaria ꝓ¬
curarunt. ne deeẽt in posterum: ut beatis¬
simus paulꝰ ad corinthios in epła scͥb̾et. de
collectis aut̃ in scõs sic̃ ordinaui eccłus ga¬
lathiȩ. ita & uos facite. scđm unam sabb̃i.

Expanded text:
non esse contra euangelium nec contra similitudinon esse contra euangelium nec contra similitudinem uolatilium caeli uitam istam carnis corporalis operationis labore transigere. Si enim urgeantur ex euangelio, ut nihil reponant in crastinum, rectissime respondent: cur ergo ipse dominus loculos habuit, ubi pecuniam collectam reponeret? cur tanto ante fame inminente frumenta sanctis patribus missa sunt? cur apostoli sic indigentiae sanctorum necessaria procurarunt, ne deesset in posterum, ut beatissimus Paulus ad Corinthios - in epistula scriberet: de collectis autem in sanctos, sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. secundum unam sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa nͥ reponant sibi escas in plurimos di¬
es. includẽ se ita ut faciunt ñ ualebunt:
& utiq nob̾cum audiunt. nohite gͦ cogita¬
re in crastinum. Quaꝓpt̃ ut breuit̃ cõ¬
plectar. isti qͥ ex eugłio ꝑũs o intellectu tã
manifesta apħica p̃cepta ꝑũtere moliunt᷑.
aut ñ cogitent in crastinum sic̃ uolatilia
cȩli. aut obtemꝑent apło sic̃ filii dilecti:
immo utrunq faciant: qͥa utrunq con¬
cordat. Neq enim contraria dño suomo¬
neret paulus seruus xp̃i ih̃u. Hoc enim
istis aꝑte dicimꝰ. Si uolatilia celi sic intel¬
ligitis in euangħo. ut nolitis oꝑando¬
urs manib usis uictum tegumentumꝙ ꝓ
curare: nich etiam repõnatis in crasti¬
num: sic̃ nicħ reponunt uolatilia celi. Si
aut̃ aliqͥd reponi in crastinum. potest ñ eẽ
contra eugłm ubi dictum ẽ. respicite uo-¬
latilia cȩli. qm̃ neq seminant. neq metunt.
neq congregant in apothecas: potest etiam

Expanded text:
quia nisi reponant sibi escas in plurimos diquia nisi reponant sibi escas in plurimos dies, includere se ita, ut faciunt, non ualebunt? et utique nobiscum audiunt: nolite ergo cogitare in crastinum. Quapropter, ut breuiter conplectar, isti, qui ex euangelio peruerso intellectu tam manifesta apostolica praecepta peruertere moliuntur, aut non cogitent in crastinum, sicut uolatilia caeli, aut obtemperent apostolo, sicut filii dilecti; immo utrumque faciant, quia utrumque concordat. neque enim contraria domino suo moneret Paulus seruus Christi Iesu. hoc enim istis aperte dicimus: si uolatilia caeli sic intellegitis in euangelio, ut nolitis operando manibus uestris uictum tegumentumque procurare, nihil etiam reponatis in crastinum, sicut nihil reponunt uolatilia caeli. si autem aliquid reponere in crastinum potest non esse contra euangelium, ubi dictum est: respicite uolatilia caeli, quia neque seminant neque metunt neque congregant in apothecas, potest etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sumpta ñ noceant. possitq etiam hiema¬
lib quiblibet asꝑitatib ad pabula ꝓce¬
di:atq ita fiat. ut nicħ p̃parandum affe¬
ratur. nicħ in crastinum reponat᷑. Non
poterunt ista seruare. qͥ se ꝑmultos dies
a conspectu hominum separatos. & nul¬
li ad se p̃bentes accessum. includunt se
ipsos: uiuentes magna in intentione
orationum. Hi enim facillima quidem
atq uilissima secum tñ in clude alim̃ta
consuerunt.q̃ in illos dies quib a nullo
uideri statuerunt sufficiant: qͦd aues
ñ faciunt. E hoꝵ qͥdem exercitationem
in tam mirabili continentia quandoqͥ¬
dem habent ocium qͦ hȩc agant. seꝙ imi¬
tandos ñ suꝑba elatione s misericordi
scĩtate ꝓponant: ñ solum ñ rep̃hendo: sed
quantum dignum ẽ laudare ñ possum.
Qͥd tam̃ de his dicimꝰ. scdm istoꝵs intel¬
lectum. ex euangłicis u̾bis: An forte quo
st̾ scĩores: eostint uolucͥb dissimiliores:

Expanded text:
adsumpta non noceant possitque etiam hiemaadsumpta non noceant possitque etiam hiemalibus quibuslibet asperitatibus ad pabula procedi, atque ita fiat, ut nihil praeparandum auferatur, nihil in crastinum reponatur: non poterunt ista seruare, qui se per multos dies a conspectu hominum separatos et nulli ad se praebentes accessum includunt se ipsos uiuentes in magna intentione orationum. hi enim facillima quidem atque uilissima, secum tamen includere alimenta consuerunt, quae in illos dies, quibus a nullo uideri statuerunt, sufficiant: quod aues non faciunt. et horum quidem exercitationem in tam mirabili continentia, quandoquidem habent otium, quo haec agant seque imitandos non superba elatione, sed misericordi sanctitate proponant, non solum non reprehendo, sed, quantum dignum est, laudare non possum. quid tamen de his dicimus secundum istorum intellectum ex euangelicis uerbis? an forte quo sunt sanctiores, eo sunt uolucribus dissimiliores,
Abbreviated transcription (Latin):
cum uolunt in eoꝵ agros exeant. atq in¬
de securi refectiq discedant: sic̃ popło
isrł ꝑlegem p̃ceptum ẽ. ut in agͥs suis fu¬
rem nullus teneret. nͥ qͥ secum aliquid
uellet auferre. Nam qͥ nicħ alid attigis¬
set. quam id quod comedisset: lib̃um
impunitumq abire sinerent. Unde oẽ
spicas uellentib discipulis domini: de
sabbo potiꝰ qmͣ de furto iudei calumni¬
ati st̃. S qͥd erit agendum de his tempo¬
rib anni: qͥb esca quȩ statim sumi pos¬
sit in agͥs non inuenit᷑: Qͥs qͥs aliqͥd do¬
mum quod sibi coquendum p̃paret af¬
ferre temptauerit: scdm istoꝵ intellec¬
tum audiet ex euanglio. pone. Hoc enĩ
aues ñ faciunt. uerum & hoc concedamꝰ.
totou̾tente anno posse in agͥs reꝑiri uel ex
arbore. uł ex herbis. uel ex quibcunq radi¬
cibus qͦd in escam sumi possit incoctum:
aut certe tanta exercitatio corporis abbibe¬
atur. ut ea q̃ eoquenda sunt. etiã cruda

Expanded text:
cum uolunt in eorum agros exeant atque incum uolunt in eorum agros exeant atque inde securi refectique discedant: sicut populo Israhel per legem praeceptum est, ut in agris suis furem nullus teneret, nisi qui secum aliquid uellet auferre; nam qui nihil aliud adtigisset quam id quod comedisset, liberum inpunitumque abire sinerent. unde etiam spicas uellentibus discipulis domini de sabbato potius quam de furto iudaei calumniati sunt. sed quid erit agendum de his temporibus anni, quibus esca, quae statim sumi possit, in agris non inuenitur? quisquis aliquid domum quod sibi coquendo praeparet auferre temptauerit, secundum istorum intellectum audiet ex euangelio: pone; hoc enim aues non faciunt. Verum et hoc concedamus, toto uertente anno posse in agris reperiri uel ex arbore uel ex herbis uel ex quibusque radicibus, quod in escam sumi possit incoctum aut certe tanta excitatio corporis adhibeatur, ut ea, quae coquenda sunt, etiam cruda
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt: qͦd aues ñ faciunt. S si iam isti
ut dicere cȩꝑam. etiam illos aliquo gͣdu
tusticiȩ tͣnsierunt. & omnino in his que
ad transigendam istam uitam ꝑtinent
sic̃ uolueres agt̃: ostendant nobhomines
seruire uolucrib. sic̃ sibi seruiri uolunt.
nͥ captis & inclusis. qͥb fides ñ habet᷑. ne uo¬
lantes ñ redeant. Et tam̃ ille malunt frui
lib̾tate. & ex agͥs quantum satis ẽ carꝑe:
quam ab hominib apposita & apparata
sumere. Pinde rursꝰ istos alio sublimiore
gͣdu iusticiȩ suꝑabunt: qͥ se ita instituer̃t.
ut cotidie in agͦs tanqͣm in pastum ꝑgant:
& qͦd ꝓ tempore inuenerint carpant: ac
sopita fame reũtant᷑. S plane ꝓpt̾ agroꝵ
custodes quam bomĩeẽt si etiam pennas
largiri dñs dignaret᷑: ut serui di in agͥs
alienis inuenti. ñ tanquam fures cõpre¬
henderent᷑: s tanquam sturm fugarent᷑
rit. S ecce concedant om̃s seruis cłi. ut

Expanded text:
uerunt: quod aues non faciunt. sed si iam isti, uerunt: quod aues non faciunt. sed si iam isti, ut dicere coeperam, etiam illos aliquo gradu iustitiae transierunt et omnino in his, quae ad transigendam istam uitam pertinent, sicut uolucres agunt, ostendant nobis homines seruire uolucribus, sicut sibi seruiri uolunt, nisi captis et inclusis, quibus fides non habetur, ne uolantes libertate, et ex agris quantum satis est capere, quam ab hominibus apposita et apparata sumere. 28. Proinde rursus istos alio sublimiore gradu justitiae superabunt, qui se ita instituerint, ut quotidie in agros tanquam in pastum pergant, et quo tempore invenerint carpant, ac sopita fame revertantur. Sed plane propter agrorum custodes quam bonum esset, si etiam pennas largiri Dominus dignaretur, ut servi Dei in agris alienis inventi non tanquam fures comprehenderentur, sed tanquam sturni fugarentur. rit. sed ecce concedant omnes serui dei. ut
Abbreviated transcription (Latin):
thece aut̃ uel horrea: ũbum ex t̃bo repo¬
storia diciposst̃. Cur gͦ istimanus ociosas:
& plena repostoria uolunt hab̾e: Cur ea
que sumunt ex laborib alioꝵ recondunt:¬
& seruant unde eotidie ꝓferat᷑: Cur demq
molunt & coquunt: Hoc enim aues ñ fa¬
ciunt. Aut si reꝑiunt qͥb hoc opꝰ qͦq ꝑsua¬
deant. at eis ꝑsingłos dies escas afferant p̃¬
paratas: sattm sibi aquam uel de fontib
afferunt. uł de cisternis aut pciteis haciri.
unt & reponunt. Hoc uolatilia ñ faciunt.
S si hoc placet: studeant etiam boni fide¬
les. & regis et̾ni deuotissimi ꝓuinciales for¬
tissimis eiꝰ militib usq ad ista seruire: ut
sibi nec aquam implere cogant᷑. si iam il
losetiam qͥ tẽ erant iherosolimȩ notio gͣcta
iusticie suꝑgressi sunt. Nam illis fame
dicta. boni fideles ex grecia frumenta
miserunt: ex qͥb credo. quod illi sibi pa¬
nem fecerunt.aut faciendum certe cura¬

Expanded text:
thecae autem uel horrea uerbum ex uerbo repothecae autem uel horrea uerbum ex uerbo repostoria dici possunt. cur ergo isti manus otiosas et plena repostoria uolunt habere? cur ea, quae sumunt ex laboribus aliorum, recondunt et seruant, unde cotidie proferatur? cur denique molunt et coquunt? hoc enim aues non faciunt. aut si reperiunt, quibus hoc opus quoque persuadeant, ut eis per singulos dies escas adferant praeparatas, saltem sibi aquam uel de fontibus adferunt uel de cisternis aut puteis hauriunt et reponunt: hoc uolatilia non faciunt. sed si hoc placet, studeant etiam boni fideles et regis aeterni deuotissimi prouinciales fortissimis eius militibus usque ad ista seruire, ut sibi nec aquam inplere cogantur, si iam etiam illos, qui tunc erant Hierosolymae, nouo gradu iustitiae supergressi sunt. nam illi fame i ante praedicta boni fideles ex Graecia frumenta miserunt, ex quibus credo quod illi sibi panem fecerunt aut certe faciendum cura
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentiumꝰ. s etiam insultantes meliorib:
tanqͣm conseruat̾cem eugłii p̃dicantes pigͥ¬
ciam. tanquam p̃uaricat̾cem accusantes
misecłiam. Multo eñ miscdius oꝑat᷑ erga
aiimas infirmoꝵ. qͥ fame bone seruorum
cdei consulit: qm erga corpora egentium qui
panem esurientib frangit. Quaꝓpt̾ titinã
isti qui uacare uolunt manib: omninoua
euangłin: quod apłs ideo p̃cepit & fecit. ne
impediret᷑ ipsum eugłm. Et tñ si eos ex ipsis
cogamꝰ. pͥores nob̃ suade conabunt᷑. qͣm ñ
ita sint intellgenda ut intelligunt. Certe
erũ ꝓpt̾ea se dicunt oꝑari ñ deb̾e: quia nec
uolueres cȩli seminant. neq metunt. de qͥ¬
bus nob̾ dñs similitudinem dedit. ne de ta¬
lbus necessariis cogitemꝰ. Cur ñ accenduñ
quod sequit᷑: Neq enim tantũmͦ dictũ ẽ¬
hoc quia ñ seminant neq metunt: s adiec¬
tum ẽ neq congregant in apothecas. Apo¬

Expanded text:
uiuentium, sed etiam insultantes melioribus, uiuentium, sed etiam insultantes melioribus, tamquam conseruatricem euangelii praedicantes pigritiam, tamquam praeuaricatricem accusantes misericordiam. multo enim misericordius operatur erga animas infirmorum, qui famae bonae seruorum dei consulit, quam erga corpora egentium, qui panem esurientibus frangit. quapropter utinam isti, qui uacare uolunt manibus, omnino ueuangelio, quod apostolus ideo praecepit et fecit, ne inpediretur ipsum euangelium. et tamen, si eos ex ipsis cogamus, priores nobis suadere conabuntur, quam non ita sint intellegenda, ut intellegunt. certe enim propterea se dicunt operari non debere, quia nec uolucres caeli seminant neque metunt, de quibus nobis dominus similitudinem dedit, ne de talibus necessariis cogitemus. cur ergo non adtendunt quod sequitur? neque enim hoc tantummodo dictum est, quia non seminant neque metunt, sed adiectum est: neque congregant in apothecas. apo