comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ter statuere: et qđ omnino ñ liceat temerare.
Hide gͦ quam uehement̃ fieri uoluit: suꝑ
quo decretum ꝓponit. Ad sapientes babi¬
lonis ꝑtinet sapientia huiꝰ mundi: que
stulticia ẽ apud dm̃. Ad sapientes babylo¬
nis ꝑtinet prudentia carnis: quȩ inimica¬
ẽ deo. Sapientes itaq babilonis sunt. ꝑacuta scru¬
cima mundanȩ philosophiȩ. Sapientes babilo¬
nis sunt. ꝑacuta consilia carnalis ꝑtudentie. Qͥo
itaq erit eiꝰmodi sapientes introducere. ⁊ ad inte¬
nora retiocare: insi ꝑ acuta illa inuestigationis
nt̃ȩ scrutima quȩ solebamus secularib negocuᷤ
impendere. ad sp̃ualia studia conuertere:
Quasenĩ exterius sunt: quȩ sensu exceriori
ꝑcipi possunt. Illa aut̾ẽ uelut iitus suint:
quȩ nisi interiori sensu omnino comp̃nendi
ñ possunt. Intus gͦ sp̃ualia. foris corporalia.
Sapientes itaq babilonis introducimus: qñ
secularia et quelibet exteriora studia ad sp̃ũa¬

Expanded text:
ter statuere, et quod omnino non liceat temerare. ter statuere, et quod omnino non liceat temerare. Vide ergo quam vehementer fieri voluit, super quo decretum proponit. Ad sapientes Babylonis pertinet sapientia hujus mundi, quae stultitia est apud Deum. Ad sapientes Babylonis es itaque Babylonis sunt peracuta scrutinia mundanae philosophiae. Sapientes Babylonis sunt peracuta consilia carnis prudentiae. Quid itaque erit ejusmodi sapientes introducere, et ad interiora revocare, nisi peracuta illa investigationis nostrae scrutinia, quae solebamus saecularibus negotiis impendere, ad spiritualia studia convertere? Quasi enim exterius sunt, quae sensu exteriori percepi possunt. Illa autem velut intus sunt qua: nisi interiori sensu omnino comprehendi non possunt. Intus ergo spiritualia, foris corporalia. Sapientes itaque Babylonis introducimus quando saecularia, et quaelibet exteriora studia ad spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
Designatus gͦ tex aput daniclem. quasi somnioꝵ
suoꝵ interp̃tationẽ querit & inuenit: qñ ani¬
mus quȩ int̾ lib̃os contemplationis sue uolatꝰ
ꝓspexit. pꝰmodum meditando ⁊ cucum spicien¬
do in morib suis legit. et altius intelligit.
S uid eamꝰ mͦ quã instant̃ nabuchodonosor
cularia studia deponere. & ad spititua¬
lium inuestigationem conueccete iiii.¬
nter hec autem qͦs capitis uisiones & subse¬
quentes cogitationes conturbant: discant
regis nabuchodonosor exemplo quid facere
debeant. Et ꝑ me inquit ꝓpositum ẽ decretũ.
ut introd ucerent᷑ in conspectu meo cuncti
lapientes babilonis: ⁊ ut solutionem som¬
nii indicarent mͥ. Ecce quã diligent̃. ecce qmͣ
in stant̃ querit qd̾ nescit: nec pͥus desistit. do¬
nec somnii lui solutionem inueniat quã
querit. Hinc ẽ qđ iob de semet ipso dicit.
Causam quam nesciebam: diligent̃ inuesti¬
gabam. Decretum ꝓponere ẽ. aliquid firmi¬

Expanded text:
Designatus ergo rex apud Danielem quasi somniorum Designatus ergo rex apud Danielem quasi somniorum suorum interpretationem quaerit, et invenit, quando animus, quae inter liberos contemplationis suae volatus prospexit, postmodum meditando, et circumspiciendo in moribus suis legit, et altius intelligit. Sed videamus modo quam instanter Nabuchodonosor re, et ad spiritualium investigationem convertere. Inter haec autem, quos capitis visiones et subsequentes cogitationes conturbant, discant regis Nabuchodonosor exemplo quid facere debeant: Et per me, inquit, propositum est decretum, ut introducerentur in conspectu meo cuncti sapientes Babylonis, et ut solutionem somnii indicarent mihi . Ecce quam diligenter, ecce quam instanter quaerit quod nescit, nisi prius desistit, donec somnii sui solutionem inveniat quam quaerit. Hinc est, quod Job de semetipso dicit: Causam quam nesciebam, diligenter investigabam . Decretum proponere, est aliquid firmi
Abbreviated transcription (Latin):
possit. Hinc ẽ qd̾ nabuchodo nosor ꝑ daniel
erudit᷑. de his quȩ in sua uisione dubitare
uidet᷑. Mirũq in modũ dum rex ꝓpħȩ suã
uisionẽ narrat. ignorans docet alium qd̃
ab eo discat: ⁊ daniel ab interrogante ⁊ ig¬
norante discit. quid docentem docere de¬
beat. Sic utiq sic sepe mens pradent᷑ ĩscia
de contemplationis lumine reportat. qđ pꝰmo¬
dum ꝑ meditationẽ inueniat. pleniusq cog¬
noscat: accipitq meditatio de p̃cognita reue¬
lationis luce. unde nodos dubitationis dissol¬
uat. Sicut suꝑius iam diximus ꝑ regẽ liberũ
arbitrium: ꝑ danielem deuotionẽ intelligimꝰ.
Ad eiusmodi itaq regem illa contemplatio ꝑti¬
net que m̃tis arbitrio subiacet. q̃n eam animꝰ
iam ad manũ ht̃: ⁊ uelut ex potestate ex̾cet.
Sic et illa meditatio ad damelem uidet᷑ ꝑti¬
nere: qũa ex dcuotionis studio religiosa menᷤ
circa moꝵ suoꝵ circumspectionẽ solet exerc̾ẽ.

Expanded text:
possit. Hinc est quod Nabuchodonosor per Danielem possit. Hinc est quod Nabuchodonosor per Danielem eruditur de his quae ipse in sua visione dubitare videtur. Mirumque in modum dum rex prophetae suam visionem narrat, ignorans docet alium, quod ab eo discat, et Daniel ab interrogante et ignorante discit quid discentem docere debeat. Sic utique, sic saepe mens prudenter inscia de contemplationis lumine reportat, quod postmodum per meditationem inveniat, pleniusque cognoscat. Accipitque meditatio de praecognita revelationis luce, unde nodos dubitationis dissolvat. Sicut superius jam diximus, per regem liberum arbitrium, per Danielem devotionem intelligimus. Ad ejusmodi itaque regem illa contemplatio pertinet, quae mentis arbitrio subjacet, quando eam animus jam ad manum habet, et velut ex potestate exercet. Sic et illa meditatio ad Danielem videtur pertinere, quam ex devotionis studio religiosa mens circa morum suorum circumspectionem solet exercere.
Abbreviated transcription (Latin):
ris abscisione ex d̃i reuclatione cognouit: ne¬
rũtam̃ ostense arboris similitudinẽ ad se¬
ip̃m trahere ignorauit. Uidit qđ tali homi¬
ni ex diuna sententia in comberet. qͥ eiꝰmͦi
arboris imaginẽ uł similitudinẽ in seip̃o
gestaret: et cam̃ qđ talis ipse exuierit: qͥa ꝑ se¬
ipsum ñ potuit ꝑ alium cognouit. Uide gͦ
quia alia ẽ grã. ꝑ quã cognoscimꝰ uidicia di¬
uina: et alia illa ꝑ quam discernimus mertta
ꝓpria. Illa namq contemplando: ista inuenimꝰ
meditando. Illuo itaq posse accipimus ex gr̃a
contemplationis: istud uͦ ex studio meditati¬
onis. ⁊ grã discretionis. Et sepe unus idemq
homo utramq simul gram accipit: qũa uis
sub uno eodemq temꝑe simul utmq exercere
ñ possit. Quasi itaq alius alium consulit.
qñ qd̃ ꝑ unum eundẽq m̃tis statũ plene ñ
potuit ex alio statu. alioq temꝑe discit.: qd̾
ad plenam sui cognitionẽ interim sufficere

Expanded text:
ris abscissione ex Dei revelatione cognovit, veris abscissione ex Dei revelatione cognovit, verumtamen ostensae arboris similitudinem ad seipsum trahere ignoravit? Vidit quid tali homini ex divina sententia incumberet, qui ejusmodi arboris imaginem, vel similitudinem in seipso gestaret, et tamen quod talis ipse exstiterit, quia per seipsum non potuit, per alium cognovit. Vide ergo quia alia est gratia, per quam cognoscimus judicia divina, et alia illa per quam discernimus merita propria. Illa namque contemplando, ista invenimus meditando. Illud itaque posse accepimus ex gratia contemplationis, istud vero ex studio meditationis et gratia discretionis. Et saepe unus idemque homo, utramque simul gratiam accipit quamvis sub uno eodemque tempore simul utramque exercere non possit. Quasi itaque alius alium consulit, quando quod per unum eumdemque mentis statum plene non potuit, ex alio statu alioque tempore discit, quod ad plenam sui cognitionem interim sufficere
Abbreviated transcription (Latin):
gotioso otio ꝑtractat: ad salubrem sollicitu¬
dinẽ utilemq formidinẽ eiugilat. Cum eñ
quis ex dituna teuelatione cognoscat. quomͦ
soleat alius de bono in melius ꝓficere. aliꝰ
de malo in deceriora uergeres uel quomͦ con¬
tingat alios de summis bonis in infima
mala corruere. uel de infimis malis ad
uirtutũ summa ascendere: quid queso mi¬
rũ si sua cũ uisio cogat formidare. Nescit
namq homo finẽ suum: ħ sic̃ piscs capnint᷑¬
hamo. ⁊ sic̃ aues comp̃hendunt᷑ laqueo: sic capi¬
suꝑuenerit: Qđ alia sit gr̃a ꝑ quam cog¬
noscimus iudicia diuina. alia ꝑ quam
disceinimus merita propria iii.¬
de autẽ qũã sit stupendum. qmͣue formi¬
dandum qđ sepe mens diuino lumine
irradiata ꝑ contemplation̾e uideat. quid tali
homini qualis ipse ẽ digne debeat contingere:
le iudicium ex diuina sententia merito in¬
cumbat. Nonne nabuchodonosor regi hoc
idem contigit. qͥ diuinã sententiam de arbo¬

Expanded text:
gotioso otio pertractat, ad salubrem sollicitugotioso otio pertractat, ad salubrem sollicitudinem, utilemque formidinem evigilat. Cum enim quis ex divina revelatione cognoscat quomodo soleat alius de bono in melius proficere, alius de malo in deteriora vergere, vel quomodo contingat alios de summis bonis in infima mala corruere, vel de infimis malis ad virtutum summa ascendere; quid, quaeso, mirum, si sua eum visio cogat formidare? Nescit namque homo finem suum; sed, sicut pisces capiunthamo, et aves laqueo comprehenduntur, sic capir quam cognoscimus judicia divina, alia per quam discernimus merita propria. Vide autem quam sit stupendum, quamve formidandum quod saepe mens divino lumine irradiata, per contemplationem videat quid tali homini, qualis ipse est, digne debeat contingere, le judicium ex divina sententia merito incumbat. Nonne Nabuchodonosor regi hoc idem contingit, qui divinam sententiam de arbo
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc ẽ illud qđ sequit᷑ cum dicit᷑. & cogitatio¬
nes meȩ in stratu meo. & uisiones capitis mei
conturbauerunt me. Ex duob siquidẽ se as¬
serit conturbari: ex cogitationib suiᷤ. ⁊ uisio¬
nib capitis sui. Cum enĩ mens ex diuina re¬
uelatione mirandũ immo ⁊ formidandũ aliqͥd
considerat: et pꝰmodũ ad se rediens secumq
retractans seipãm forti examinatione diudicat.
ne forte digna sit cui tale aliquid contingat:
ex ꝓpͥis nimirũ cogitationib sccũ agit᷑. ut sua
eam uisio ꝑteritat. Cogitationes inquit mes
in stratu meo. Quid hic intelligit᷑ ꝑ stratum:
nͥ intime quietis otium: Uisio uͦ capitis. illu¬
minatio sensus intellectualis. Et uisiones in¬
quit capitis mei conturbauerunt me. Cogi¬
tationes luȩ itaq in stratu suo. & uisiones
capitis sui unumqueq tunc ꝑcerrent. terren¬
doq ꝑturbant: cum ex eo qd̃ secũ pꝰ diuinȩ
reuelationis archanum meditationis suȩ ne¬

Expanded text:
 illud quod sequitur, cum dicitur: Et cogitationes meae in stratu meo, et visiones capitis mei conturbaverunt me. Ex duobus siquidem se asserit conturbari, ex cogitationibus suis, et visionibus capitis sui. Cum enim mens ex divina revelatione mirandum, imo et formidandum aliquid considerat, et postmodum ad se rediens secumque retractans seipsam forti examinatione dijudicat, ne forte digna sit, cui tale aliquid contingat ex propriis nimirum cogitationibus secum agitur, ut sua eam visio perterreat. Cogitationes, inquit, meae in stratu meo. Quid hic intelligitur per stratum, nisi intimae quietis otium, visio vero capitis, illuminatio sensus intellectualis. Et visiones, inquit, capitis mei conturbaverunt me. Cogitationes suae itaque in stratu suo, et visiones capitis sui unumquemque tunc perterrent, terrendoque conturbant, cum ex eo quod secum post divinae revelationis arcanum meditationis suae ne
Abbreviated transcription (Latin):
confutet. atq condempnet. Daniel itaq ñr
⁊ mundi sapientes. ꝑ inuestigationẽ eade
iia currunt: qũauis ꝑ intention̾e ad eund̾e
exitũ ñ ꝑtingunt. Recte gͦ daniel eoꝵ. colle¬
ga dicit᷑: quib in studioꝵ. suorꝑ discursib

Expanded text:
confutet atque condemnet. Daniel itaque noster, confutet atque condemnet. Daniel itaque noster, et mundi sapientes per investigationem eadem via currunt, quamvis per intentionem ad eumdem exitum non pertingunt. Recte ergo Daniel eorum collega dicitur, quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
quelibet ꝑuersa doctrina. Solet namq qui
spualis ẽ omnia discutere: ut possit om̃ĩa
iudicare. Audi deniq quomͦ spĩalis ille oĩa
in sapientia sua temptauerit: ut omĩa di¬
iudicate possit. Dedi inquit cor meũ ut
scirem prudentiam atq doctrinã: ertores
atq stulticiam. Uides quomͦ iste ninatur.
qͦmͦ scrutat᷑ ñsolum bonos mores. uerum
eẽ errores: ñ solum prudentiam: uerũ etiam
stulticiam᷑. Uere itaq deuotionis ẽ. tam bona
quã mala in contemplationẽ adoucereroĩa
inuestigare. omnia discutere: ut sequenter
⁊ possit omĩa diuidicare. Habet itaq uera
deuotio ex inuestigatione ⁊ ꝑscrucatione cũ
babilonis sapientib aliquid commune. ut
ierito dicat᷑ ex eo eoꝵ collega ẽẽ: differunt
tñ ex intentione. Nam ueta deuotio doctri¬
nas uanas atq ꝑuersas ñ ad hoc inuesti¬
gat. ut eis inhercat. uł in cis ullam fiduci¬
am ponat: s ut eas duudicando coniuncat.

Expanded text:
quaelibet perversa doctrina. Solet namque qui quaelibet perversa doctrina. Solet namque qui spiritualis est omnia discutere, ut possit omnia judicare. Audi denique quomodo spiritualis ille omnia in sapientia sua tentaverit, ut omnia dijudicare possit: Dedi, inquit, cor meum, ut scirem prudentiam atque doctrinam, erroresque et stultitiam . Vides quomodo iste rimatur, quomodo scrutatur, non solum bonos mores, verum etiam errores, non solum prudentiam, verum etiam stultitiam. Verae itaque devotionis est tam bona quam mala in contemplationem adducere, omnia investigare, omnia discutere, ut subsequenter et possit omnia dijudicare. Habet itaque vera devotio ex investigatione et perscrutatione cum Babylonis sapientibus aliquid commune, ut merito dicatur ex eo eorum collega esse. Differunt tamen ex intentione. Nam vera devotio doctrinas vanas atque perversas non ad hoc investigat, ut eis inhaereat, vel in eis ullam fiduciam ponat, sed ut eas dijudicando convincat,
Abbreviated transcription (Latin):
apło didiscimus: qui interpellat ꝓ nobis
gemitib inenarrabilib. Ut gͦ deuotio nr̃a
possit uera ẽẽ: oportet hunc sp̃m habere
Si igit᷑ ꝑ danielem uera deuotio intelligit᷑.
recte de eo ꝑ nabuchodonosor dicit᷑. Qui ht̃¬
sp̃m deoꝵ scõꝵ in semet ipso. S cũ suꝑius
exp̃sserit quosdam sapientes. et quales ueracit̾
constat uere sapientes ñ ẽẽ: mirũ qͦmͦ dicatur
daniel hoc loco eoꝵ collega ẽẽ. Nisi enĩ cũeis
aliquid commune habeat: nescio quo modo
eoꝵ. collega existat. Illud aut̾e scio qđ sp̃e ille
quẽ daniel scdm scͥpture testimoniũ acceꝑat:
spuales efficiat. Sp̃uał autẽ diuidicat omĩa:
⁊ ipse a nemine iudicat᷑. Sp̃c enĩ solet omnia
scrutari: etiam ꝓfunda di. Si sp̃ualis diuidi¬
cat omnia. si sp̃c scrutat᷑ omĩa: gͦ eadẽ ipsa
quȩ mundana philosophia: gͦ eade ipsa quȩ
carnalis prudentia. Si omnia. gͦ ⁊ ipsa quȩ

Expanded text:
Apostolo, didicimus qui interpellat pro nobis Apostolo, didicimus qui interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . Ut ergo devotio nostra possit vera esse, oportet hunc spiritum habere. Si igitur per Danielem vera devotio intelligitur, recte de eo per Nabuchodonosor dicitur: Qui hm deorum sanctorum in semetipso. Sed cum superius expresserit quosdam sapientes, et quales veraciter constat, vere sapientes non esse, mirum, quomodo dicatur Daniel hoc loco eorum collega esse. Nisi enim cum eis aliquid commune habeat, nescio quomodo eorum collega existat. Illud autem scio quod spiritus ille quem Daniel secundum Scripturae testimonium acceperat, spirituales efficiat. Spiritualis autem dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur. Spiritus enim solet omnia scrutari, etiam profunda Dei. Si spiritualis dijudicat omnia, si spiritus scrutatur omnia, ergo eadem ipsa quae mundana philosophia; ergo eadem ipsa quae carnalis prudentia. Si omnia, ergo et ipsa quae
Abbreviated transcription (Latin):
onis sit oĩa discute. ũ possit oĩa diudicare .uii.¬
i itaq ad mystic̃a diuinatũ scripturarũ
intelligentiam. si ad diuinorꝑ iuidicioꝵ
scientiam erudiri uolumus: meliꝰ in hoc ip̃m
orando quã inuestigando ꝓficimꝰ. altius oecuo¬
ta compunctione quã ꝓfunda ꝑscrutatione
illuminam᷑: unde ẽ qđ ad ea quȩ p̃misimus
qui ad somnii interpretationẽ idoncus inue¬
nit᷑. In eo sane qđ dii isti. dii sc̃i dicunt᷑. illi
ꝓfecto excludunt᷑. de quib in psalmo canit᷑.
Om̃s dii gentiũ demonia. S ꝓfecto qͥ hoc
numero deoꝵ ẽe dep̃hendit᷑: ad que uoce do¬
minica dicit᷑. Ecce constitui te dm̃ pharao¬
nis. Eiusmodi itaq deos psalmista exp̃s¬
sit: cũ alio loco dixit. Ego dixi dii estis:⁊ f.¬
ut sc̃s eẽ possit. Omnis enĩ nr̃a iustificatio.
omĩs nr̃a scĩficatio: absq ulla dubitatione
ẽ a spu isto. Sine hoc sp̃u nescimus quid
oremus: qͦmͦ oportet. Ipsum ẽẽ enĩ docente

Expanded text:
sit omnia discutere, ut possit omnia dijudicare. Si itaque ad mysticam divinarum Scripturarum intelligentiam, si ad divinorum judiciorum scientiam erudiri volumus, melius in hoc ipsum orando quam investigando proficimus, altius devota compunctione quam profunda perscrutatione illuminamur. Unde est quod ad ea, quae praemisimus, ere dicitur, qui ad somnii interpretationem idoneus invenitur. In eo sane, quod dii isti, dii sancti dicuntur, illi profecto excluduntur, de quibus in psalmo canitur: Omnes dii gentium, daemonia . Sed profecto qui hoc numero deorum esse deprehenditur, ad quem voce Dominica dicitur: Ecce constitui te deum Pharaonis . Ejusmodi itaque deos Psalmista expressit, cum alio loco dixit: Ego dixi: Dii estis, ut sanctus esse possit. Omnis enim nostra justificatio, omnis nostra sanctificatio, absque ulla dubitatione est a spiritu isto. Sine hoc spiritu nescimus quod oremus, quomodo oportet, ipsum enim esse, docente
Abbreviated transcription (Latin):
dum de summi patͥs inspiratione ꝓcreat᷑.
Recte baltasar dicit᷑: quia in modũ capilli
summo omniũ capiti in herere uidetur.
ꝑpendis ut arbitror ex his quanta sit uirtꝰ
uere deuotionis quȩ filium dĩ facit. quȩ
animũ deo conuingit: ⁊ cũ eo quasi unũ
sp̃m efficit. Qiti enĩ adheret deo: unꝰ sp̃c est:¬

Expanded text:
dum de summi Patris inspiratione procreatur. dum de summi Patris inspiratione procreatur. Recte Balthassar dicitur, qui in modum capilli summo omnium capiti inhaerere videtur. Perpendis, ut arbitror, ex his quanta sit virtus verae devotionis, quae filium Dei facit, quae animum humanum Deo conjungit, et cum eo quasi unum sp
Abbreviated transcription (Latin):
qñ a xp̃o ⁊ ꝑ xpm obtinemus ut merito filii
ẽ qđ̃ ei qui uoluntariȩ genuit nos uerbo uet¬
tutis suȩ in cotidiana oratione dicimus. pat̾
nr̃ qui es in celis. Si igit᷑ xp̃c conuenienter
satis baltasar ici pot̾. quia summi pat̾s filiꝰ
ẽ: cur ñ et uerus xp̃ianus scd̾m dictã nomi¬
nis rationẽ baltasar dicat᷑. qui scđm adopti¬
onis gãm int̾ euisde di pat̾s filios deputat᷑:
Non tam̃ omnis xp̃ianius. hoc nomine ẽ uł
honore dignus. Sola deuotio ẽ quȩ eos dis¬
cetnit. sola dͥ cuotio filios di facit. Si itaq de¬
uotio in danicle intelligit᷑: uide qũã recte
baltasar ꝑ effectum dicit᷑. ꝑ qũa quilibet
in filioꝵ libertatem adoptat᷑: Qtud autẽ
aliut ẽ deuotio: nisi ftruida mentis in dm̃
dilectio. Caritas autẽ cł̃i diffusa ẽ in cordib¬
nrĩs ꝑ spm̃ scm̃ qui datus ẽ nob̃. Recte gͦ
deuotio capillus capitis dicit᷑. quȩ quasi
de sumio omniũ capite ꝓfluere uidet᷑:

Expanded text:
 per Christum obtinemus, ut merito filii est quod ei qui voluntarie genuit nos verbo virtutis suae in quotidiana oratione dicimus: Pater noster qui es in coelis . Si igitur Christus convenienter satis Balthassar dici potest, quia summi Patris Filius est, cur non et verus Christianus secundum dictam nominis rationem Balthassar dicatur, qui secundum adoptionis gratiam inter ejusdem Dei Patris filios deputatur? Non tamen omnis Christianus hoc nomine est, vel honore dignus. Sola devotio est quae eos discernit, sola devotio filios Dei facit. Si itaque devotio in Daniele intelligitur, vide quam recte Balthassar per effectum dicitur. Per quem quilibet in filiorum libertatem adoptatur. Quid autem aliud est devotio, nisi fervida mentis in Deum dilectio? Charitas autem Dei diffusa est in cordibritum sanctum, qui datus est nobis . Recte ergo devotio capillus capitis dicitur, quae quasi de summo omnium capite profluere videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ oculus cordiᷤᷤ reuocat᷑. ut ittrũ ad altio¬
ra subleuct᷑. Cor eñ qđ ad sui considerati¬
onem obdormit: cito contemplationis grãm
quã accepat amittit. Recte gͦ de hac arbo¬
ie dicit᷑. Ꝙ in ramis eius conuersabant᷑ uo¬
lucres celi: eo qđ circumspectiones m̃tis p̃ci¬
pue inuigilare debent circa custodiam sui.
Ecce iam auduumus. quid de huiꝰmodi
arbore sentire debeannis. Nemo tam̃ pu¬
tet me credere nabuchodonosor reg̃e talem
fuisse. qualem me audit ex mistica signifi¬
catione describere. Neq enĩ in sua ꝑsona
talis fuit. s ex sua ꝑsona talem uirum
p̃figurauit. ⁊ in uisa arbore talem desi¬
gnauit. S mysticam inttrĩ descriptionẽ
ꝓsequam᷑: et inueniemiis fortassis in ea quod
iuste mirem᷑. nec solum qđ ammirari debe¬
amus. immo digne deflcamus: et merito de

Expanded text:
onem oculus cordis revocatur, ut iterum ad altioonem oculus cordis revocatur, ut iterum ad altiora sublevetur. Cor enim quod ad sui conservationem obdormit, cito contemplationis gratiam quam acceperat amittit. Recte ergo de hac arbore dicitur, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli, eo quod circumspectiones mentis praecipue invigilare debeant circa custodiam sui. Ecce jam audivimus quid de hujusmodi arbore sentire debeamus. Nemo tamen putet me credere Nabuchodonosor regem talem fuisse qualem me audit ex mystica significatione describere: neque enim in sua persona talis fuit, sed ex sua persona talem virum praefiguravit, et in visa arbore talem designavit. Sed mysticam interim descriptionem prosequamur, et inveniemus fortassis in ea quod juste miremur, nec solum quod admirari debeamus, imo digne defleamus, et merito de
Abbreviated transcription (Latin):
faccre. uel in aquosis degere: ramosq arboris
deserefe: pudeatq nos curis scłarib carnisq
desiderus. assiduarũ importunitate cogita¬
tionum inherere. Quȩ sursum sunt inquit
apłs sapite: ñ quȩ suꝑ t̾ram. Debent itaq aueᷤ
nr̃e ꝓ tempore ad celestia cleuari. et in eternoꝵ
contemplatione suspendi ⁊ & iterũ pꝰ sublimeᷤᷤ
uolatus ad arboris suȩ ramos reucitr. ibiq
immorari. ĩmo et conuersari. Quid enun
aliud ẽ uolucres celi ad ramos suȩ arboris
semꝑ redire. et ibi in habitare: nisi cogitati¬
ones cordis sui ad mor oꝑumq suor con¬
sidciationẽ frequent̃ reuocare. ⁊ eoꝵ cutũ¬
spectioni crebrius insistere. ⁊ uehementius
incumbere. Hinc ẽ qđ ꝑ salomonẽ d̃r. Orit̾
sol et occidit: et ad locum suũ reuertitur
Intelligentiȩ enĩ sol post ortũ suum & fub¬
limis contemplationis ascensum. iterũ ad
locũ suum reucitit᷑. & ad sui circumspecti¬

Expanded text:
facere, vel in aquosis degere, ramosque arboris facere, vel in aquosis degere, ramosque arboris deserere, pudeatque nos curis saecularibus, carnisque desideriis assiduarum importunitate cogitationum inhaerere: Quae sursum sunt inquit Apostolus, sapite, non quae super terram . Debent itaque aves nostrae, pro tempore ad coelestia elevari, et in aeternorum contemplatione suspendi, et iterum post sublimes volatus ad arboris suae ramos reverti, ibique immorari, imo et conversari. Quid enim aliud est volucres coeli ad ramos suae arboris semper redire, et ibi inhabitare, nisi cogitationes cordis sui ad morum, operumque suorum considerationem frequenter revocare, et eorum circumspectioni crebrius insistere, et vehementius incumbere? Hinc est quod per Salomonem dicitur: Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur , intelligentiae enim sol post ortum suum, et sublimis contemplationis ascensum iterum ad locum suum revertitur, et ad sui circumspecti
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiores esficimur. Hoc nos illa uox
sapientis ammonet quȩ dic̃. Qui ñ ẽ tem¬
ptatus. quid scit: Nir in multis exꝑtus co¬
gitauit multa. E qui multa didicit: e¬
nartabit intellectum. Ex ramis itaq ar¬
boris fructus colligit᷑. qͥa ex multo uirtu¬
tum excrcitio scientia multiplicat᷑. Et quo
quisq ꝑfectior atq ꝓbatior: eo uberiores
ne arboris rami. qui talem fructum ferunt.
cibumq animarum gignunt: qui uolatilia
celi suscipiunt. et sublimes cogitatus ad alta
suspendunt: qui bestias ꝓtegunt. et carnis
impetus deorsum p̾munt. Duto quia et
apłs sub huiusmodi ramis animalia de¬
orsum p̃mebat. cum diceret. Castigo corpꝰ
meũ. ⁊ in seruitittẽ redigo. Qui autẽ uolue¬
rit uolucres celi huiꝰmodi arboris ramis assu¬
escere: sit in lege domini uoluntas eiꝰ & inle¬
ge euis meditabit᷑ die ac nocte. Cauea mus
gͦ quorũdam auium more. nidũ nob̾ in t̾ra

Expanded text:
prudentiores efficimur. Hoc nos illa vox prudentiores efficimur. Hoc nos illa vox Sapientis admonet, quae dicit: Qui non est tentatus, quid scit? Vir in multis expertus cogitavit multa, et qui multa didicit, enarrabit intellectum. Ex ramis itaque arboris fructus colligitur, quia ex multo virtutum exercitio scientia multiplicabitur. Et quo quisque perfectior atque probatior, eo uberiores nae arboris rami qui talem fructum ferunt, cibumque animarum gignunt, qui volatilia coeli suscipiunt, et sublimes cogitatus ad alta suspendunt, qui bestias protegunt, et carnis impetus deorsum premunt. Puto quia et apostolus sub hujusmodi ramis animalia deorsum premebat, cum diceret: Castigo corpus meum, et in servitutem redigo . Qui autem voluerit volucres coeli hujusmodi arboris ramis assuescere, sit in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditetur die ac nocte. Caveamus ergo quarumdam avium more nidum nobis in terra
Abbreviated transcription (Latin):
Ex huiꝰmodi tamis salubriũ consilioꝵ. subtili¬
umq intellectuum fructus ꝓdeunt: cũ ꝑmul¬
ta exꝑimenta. uirtutũ exercitia. hominẽ ad
discictionis. et scĩȩ ꝑfection̾ẽ erudiunt. Multa
enim quȩ ꝑ inuestigationẽ ñ possumꝰ. ꝑ ex¬
ꝑientiam plenius et cercuis addiscimꝰ. Hinc
illud psalmiste. d mandatis tuis iitellexi.
Amandatis intelligit: qui ex eo qđ agit.
ad maiorẽ intelligentiam ꝓficit. Hinc est
qd̃ alias scribitur. In intellectib manuũ
suarũ deduxit eos. In intellectib manuũ
suarũ alium deduxit: qui ad uiam uerita¬
tis qũa ꝑ oꝑum exꝑimcnta didicit. certis
ꝓfectuum gradib dirigit. Parua &e parũ
certa ẽ illa scientia: qũa ñ adiuuat ⁊ con¬
firmat rerũ exꝑientia. Hinc ẽ qd ꝑ sapien¬
tem dicit᷑. Qui ñ ẽ exꝑtus pauca recognoscit.
Nonsolũ autẽ ex bonis quȩ agimus. uerũ
etiam ex malis quȩ sustinemus. ad discre¬
tionem erudim̃: et ex ipsis temptationib

Expanded text:
Ex hujusmodi ramis salubrium consiliorum subtiliumque intellectuum fructus prodeunt, cum per multa experimenta virtutum exercitia hominem ad discretionis et scientiae perfectionem erudiunt. Multa enim quae per investigationem non possumus, per experientiam plenius et certius addiscimus, hinc illud Psalmistae: A mandatis tuis intellexi . A mandatis intelligit qui ex eo quod agit ad majorem intelligentiam proficit. Hinc est quod alias scribitur: In intellectibus manuum suarum deduxit eos . In intellectibus manuum suarum alium deducit, qui ad viam veritatis quam per operum experimenta didicit certis profectuum gradibus dirigit. Parva et parum certa est illa scientia, quam non adjuvat et confirmat rerum experientia: hinc est quod per Sapientem dicitur: Qui non est expertus, pauca recognoscit . Non solum autem ex bonis quae agimus, verum etiam ex malis quae sustinemus ad discretionem erudimur, et ex ipsis tentationibus
Abbreviated transcription (Latin):
scientiarũ nr̃atũ disciplinȩ uł quelibet tradi¬
tiones humane. ad diumorꝵ secretoꝵ. discussi¬
onem ⁊ inuestigation̾ẽ sufficere ñ possiuit.
Quis enim altitudinẽ illam consilii diuini
de suo sensu rimati p̾sumat: cũ dm̃ ꝓpħam
clamant̾ẽ ⁊ reclamantẽ audiat. Quis cogno¬
uit sensũ dñi. aut quis consiliarius eiꝰ fuit :
dnumarũ de sua penetrare sagacitate confidat:
cũ petrũ apłm legat. qͦmͦ om̃s pariter ab
cusmodi p̃sumptione compescat: Hoc in¬
quit pͥmũ intelligentes: qͥa ꝓpħia scͥpture
ꝓpͥa interp̃tatione non fit. Absq dubio ñ quã¬
tecte. ñ quam ꝓpriȩ scripturarũ sacrarũ interp̃¬
tatio fit: sine eus magisterio qui eas inspira

Expanded text:
scientiarum nostrarum disciplinae, vel quaelibet tradiscientiarum nostrarum disciplinae, vel quaelibet traditiones humanae, ad divinorum secretorum discussionem et investigationem sufficere non possunt. Quis enim altitudinem illam consilii divini de suo sensu rimari praesumat, cum Domini prophetam clamantem et reclamantem audiat: Quis cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? . urarum divinarum de sua penetrare sagacitate confidat, cum Petrum apostolum legat, quomodo pariter omnes ab ejusmodi praesumptione compescat? Hoc, inquit, primum intelligentes, quia prophetia Scripturae propria interpretatione non fit . Absque dubio nunquam proprie Scripturarum sacrarum interpretatio fit, sine ejus magisterio, qui eas inspira
Abbreviated transcription (Latin):
re. sagaci meditatione retractare. studiosis cogi¬
tationib discutere. ⁊ ex eatũ rerũ collatione q̃s̾
nouimus. questionũ nr̃arũ nodos dissoluere. ⁊
iuxta assuetum ꝑscrutationũ nr̃arũ modũ. spũ¬
alium rerũ inuestigationẽ uelle formate:
Nonne in conspectu sapientũ nr̃oꝵ somnia
nr̃a narramus. ⁊ solutionẽ querimꝰ. qñ ea quȩ
de humanis scimus. ⁊ ea quȩ de diuinis scire
cupimus. mutua collatione conferimꝰ: qͣndo
iuxta doctũ traditarũ disciplinarũ modũ. et
orouĩe diuinor mysterior uel iudiciorum.
pplexa discutere ⁊ penetrare p̃fumimus: Sed
quicqͥd in diuinis sccittis de humana indust̾a
presumit᷑. frustra attemptat᷑. et quãdiu in nc̃
modũ querit᷑. in uanũ laborat᷑. uita qd̾ de h
somnio legit᷑. Et solutionẽ eius ñ indicaueit
mͥ. Somnioꝵ. sane diuinitus ostensoꝵ soluti¬
onem sapientes nr̃i minime inueniunt: qͥa

Expanded text:
re, sagaci meditatione retractare, studiosis cogire, sagaci meditatione retractare, studiosis cogitationibus discutere, et ex earum rerum collatione quas novimus quaestionum nostrarum nodos dissolvere, et juxta assuetum perscrutationum nostrarum modum spiritualium rerum investigationem velle formare? Nonne in conspectu sapientum nostrorum somnia nostra narramus et solutionem quaerimus, quando ea quae de humanis scimus, et ea quae de divinis scire cupimus, mutua collatione conferimus, quando juxta doctum traditarum disciplinarum modum et ordinem divinorum mysteriorum, vel judiciorum perplexa discutere et penetrare praesumimus? Sed quidquid in divinis secretis de humana industria praesumitur, frustra attentatur, et quandiu in hunc modum quaeritur, in vanum laboratur. Juxta quod de hoc somnio legitur, et solutionem ejus non indicaverunt mihi. Somniorum sane divinitus ostensorum solutionem sapientes nostri minime inveniunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
magi.c.⁊.a. S quia ueracit̾ constas hitiꝰmo¬
di sapientes non uere sapientes eẽ: nusquã
pene scͥptura sacia dicit eos sapientes nisi cũ
det̾minatione. S mͦ babilonis. mͦ dicit eos
rex sapientes regni sui: uel aliquid huimͦi.
studia praua. studia friuola. in epta ⁊ uana
intelligimꝰ: uide qu̾a utilit̃. uide quã salu¬
brit̾ eiusmodi studia ad sp̃alia excrcitia.
conuertimus. Sapientes itaq babilonis
ad urteriora compellimꝰ: cũ curã ⁊ sollicitu¬
dinem quã reb suꝑuacius impendere solebamꝰ.
solis spãlib impendimꝰ. Sapientes babilonis
uelud ĩ somnioꝵ interp̃tatione occupamꝰ. qñ
studus suꝑuacius omnino sepositis in diui¬
norꝑ mysterioꝵ seu udicior enodatione sin
⁊ dicit. Ꝙ somniũ narraui in conspectu
eors: et solutionẽ eius ñ indicauerunt mͥ. Qd
queso ẽ somnia nr̃a in conspectu sapientum
ur̃or narrare: nisi pꝰ contemplation̾e contem¬
plationis nr̃ȩ spectabula ad memoriã reuoca¬

Expanded text:
. Sed quia veraciter constat hujusmodi sapientes non vere sapientes esse, nusquam pene Scriptura sacra dicit eos sapientes nisi cum determinatione, sed modo Babylonis, modo dicit eos rex sapientes regni sui, vel aliquid hujusmodstudia prava, studia frivola, inepta et vana intelligimus, vide quam viriliter, vide quam salubriter ejusmodi studia ad spiritualia exercitia convertimus. Sapientes itaque Babylonis ad interiora compellimus, cum curam et sollicitudinem quam rebus supervacuis impendere solebamus, solis spiritualibus impendimus. Sapientes Babylonis velut in somniorum interpretatione occupamus, quando studiis supervacuis omnino sepositis, in divinorum mysteriorum, seu judiciorum enodatione singt dicit: Et somnium narravi in conspectu eorum, et solutionem ejus non indicaverunt mihi . Quid, quaeso, est somnia nostra in conspectu sapientum nostrorum narrare, nisi post contemplationem contemplationis nostrae spectacula ad memoriam revoca
Abbreviated transcription (Latin):
quent̃a dicendi modũ rete teligiosus quisq suũ
eẽ oicit. cuiꝰ nomine insignitum. cuiꝰ giã p̃uen¬
tum se memunt: cuiꝰ deniq ꝑsonȩ se agnosc̃
familiarius inneicre. ꝑ incarnationis myste¬
nũ ex communione nature. Si uͦ baltasar
capillus capitis interp̃tat᷑: uideamꝰ mͦ qͣmͦ hoc
dłi sui nom̃ mistictis damel merito nuncupet᷑.
ds. Scimus absq dubio qͥa tͥnitas d̃s principi¬
um ẽ omniã ercaturarũ: scimꝰ nicħominꝰ qͥa ꝑso¬
na pat̾s principium ẽ aliarũ in tͥnitate ꝑsonaꝵ.
Ꝙ quãuis scm alium ⁊ aliũ modũ dicatur
principiũ nic ⁊ ibi utͦbiq tñ tam congruent̃
quã ueracit᷑ pot̾ principiũ dici. Quia igit᷑
ꝑsona patͥs principiũ omniũ ẽ: uire ex capite
designari pot̃. Si igit᷑ dei digitus ꝑ similitu¬
lit̃ xp̃c ñ dicat᷑ huiꝰ capitis capillus: Capillus
de capite orit᷑: et xp̃c de patre generat᷑. Dñs
dix̃ ad me fuiꝰ mĩs es tu: ego hodie genui te.

Expanded text:
quemdam dicendi modum, recte religiosus quisque suum esse dicit, cujus nomine insignitum, cujus gratia praeventum se meminit, cujus denique personae agnoscit familiarius inhaerere per Incarnationis mysterium ex communione naturae. Si vero Balthassar capillus capitis interpretatur, videamus modo quomodo hoc Dei sui nomen, mysticus Daniel merito nuncupetur.ero Christi, Deus. Scimus absque dubio quia Trinitas Deus, principium est omnium creaturarum; scimus nihilominus quia persona Patris principium est aliarum in Trinitate personarum. Et quamvis secundum alium et alium modum dicatur principium hic et ibi, utrobique tamen tam congruenter quam veraciter potest principium dici. Quia igitur persona Patris, principium omnium est, jure ex capite designari potest. Si igitur Dei digitus, per similitu non dicatur hujus capitis capillus? Capillus de capite oritur, et Christus de Patre generatur. Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te .
Abbreviated transcription (Latin):
oli. chaldei. ⁊ aruspices. Tunc inquit ingredi¬
ebant᷑. Quid ẽtunc. nisi pꝰ decretum. pꝰ oelibe¬
rationis ꝓpositum: Multi enim sepe multa
ꝓponunt. minime tam̃ faciunt: qͥa quã facile
aliquid statuunt. tam facile rutsũ statuta re¬
iciunt. Primo itaq obseruandum nobis ẽ.
ut utilia statuamus: scdo autẽ. ut utilit̃ sta¬
tuta firmit̾ teneamꝰ. Attende quã firmiter
statuit qđ̵ optimus ille delib̾ator optimũ eẽ
ꝑpendit. Iuraui inquit ⁊ statuit. custodire
iudicia iusticiȩ tuȩ. Audisti de uoti insti¬
tutione: audi ⁊ de uoti exequutione. Uota
mea teddam in conspectu. o.p. eiꝰ. Tunc in¬

Expanded text:
magi, Chaldaei et aruspices. Tunc, inquit, ingredimagi, Chaldaei et aruspices. Tunc, inquit, ingrediebantur. Quid est tunc, nisi post decretum, post deliberationis propositum? Multi enim saepe multa proponunt, minime tamen faciunt, quia quam facile aliquid statuunt, tam facile rursum statuta rejiciunt. Primo itaque observandum nobis est, ut utilia statuamus. Secundo autem, ut utiliter statuta firmiter teneamus. Attende quam firmiter statuit, quod optimus ille deliberator, optimum esse perpendit: Juravi, inquit, et statui custodire judicia justitiae tuae . Audisti de voti institutione, audi et de voti exsecutione: Vota mea reddam in conspectu omnis populi
Abbreviated transcription (Latin):
in oratione dicebat. Illumina oculos meo ᷤ¬
.e.cͦ. b. lit. Quã autẽ ꝓ magno haberet
in eiꝰmodi somnioꝵ. interp̃tationẽ ouunitꝰ
gram acciꝑe: potestis ex illa euis sententia
ꝑpendere. Cum enim de dño p̾miserit. qͥ
annuntiat uerbum suũ iacob. iusticias
⁊ iudicia sua isrł: statim ad nectit. Non
fecit talit̾ omni nationi: & .i. s.ni.ii. eis.¬
S
plationes suȩ luce oep̃henderat. qđ uniuersa
equȩ eueniant iusto et impio. bono ⁊ malo.
mundo ⁊ inmundo. immolanti uictunas
⁊ sacͥficia contempnenti. Somnii interp̃tati¬
oñẽ quesierat. s necdum inuenerat: cum alio
loco dicebat. Ecce hoc inueni dix̃ eccłiastes unũ
⁊ alterum. ut inuenurtm tationẽ quã adhuc
querit anima mea: ⁊ ñ inueni. Oportet gͦ sa¬
pientes suos in unum congregare. ⁊ ad inte¬
riora reuocare: qui cupit ad eiusmodi quȩ
iam det̾minauimꝰ somnioꝵ interp̃tationem
grãm obtinere. Tunc ingrediebant᷑ magi. ari

Expanded text:
in oratione dicebat: Illumina oculos meoin oratione dicebat: Illumina oculos meolege tua . Quam autem pro magno haberet in ejusmodi somniorum interpretationem divinitus gratiam accipere, potestis ex illa ejus sententia perpendere. Cum enim de Domino praemiserit: Qui annuntiat verbum suum Jacob, justitias et judicia sua Israel, statim adnectit: Non fecit taliter omni nationi, et judicia ssplationis suae luce deprehenderat, quod universa aeque eveniant justo et impio, bono et malo, mundo et immundo, immolanti victimas et sacrificia contemnenti. Somnii interpretationem quaesierat, sed necdum invenerat, cum alio loco dicebat: Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unum et alterum, ut invenirem rationem, quam adhuc quaerit anima mea, et non inveni . Oportet ergo sapientes suos in unum congregare, et ad interiora revocare, qui cupit ad ejusmodi, quae jam determinavimus somniorum interpretationem gratiam obtinere. Tunc ingrediebantur arioli,
Abbreviated transcription (Latin):
ed uideamus mͦ cur sapientes suos in
unum cogat: uel ad interiora compellat.
Ut solutionẽ inquit somnii indicarent
michi. Sicut in alterius uisionis expositi¬
one iam diximus. aliud ẽ diuina udicia
oculo contemplationis ⁊ quasi ꝑ somniũ
cernere: ⁊ aliud eorumdẽ rationẽ ꝑpend̾e:
⁊ qua equitate uel utilitate ꝓueniant.
discretionis suȩ uiuacitate duudicare.
Illud ad somnii uisionem: istud ꝑtinet
ad somnii interp̃tationẽ. Somniũ gͦ
quodammͦ uidemꝰ: qñ occulta dĩ uidi¬
cia in contemplationẽ ⁊ ammirationẽ
mus rationẽ modũ et ordinem inuestigamꝰ.
Nonne ad somnii uisionem ꝑtinet stupen¬
da illa que in scͥpturis legimus duunoꝵ
iudicior magnalia in considerationẽ addu¬
cere: & eor ammirationi diutius ⁊ diligen¬
tius inherere: Nonne ad somnii interp̃ta¬
tionem ꝑtince. mysticã eoꝵ intelligentiam
quercre:⁊ ꝑ expositioñe explanare posse:
Nonne ad huiꝰmodi somnia anelabat qͥ

Expanded text:
ed videamus modo cur sapientes suos in unum cogat, vel ad interiora compellat, ut solutionem, inquit, somnii indicarent mihi. Sicut in alterius visionis expositione jam diximus, aliud est divina judicia oculo contemplationis, et quasi per somnium cornere, et aliud eorumdem rationem perpendere, et qua aequitate, vel utilitate proveniant discretionis suae vivacitate dijudicare. Illud ad somnii visionem, istud pertinet ad somnii interpretationem. Somnium ergo quodammodo videmus, quando occulta Dei judicia in contemplationem et admirationem mus rationem, modum et ordinem investigamus. Nonne ad somnii visionem pertinet stupenda illa, quae in Scripturis legimus divinorum judiciorum magnalia in considerationem adducere, et eorum admirationi diutius et diligentius inhaerere? Nonne ad somnii interpretationem pertinet mysticam eorum intelligentiam quaerere, et per expositionem explanare posse? Nonne ad hujusmodi somnia anhelabat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nocentia tractaret. dum ꝑ ad ulterantẽ dauid
xp̃m. ꝑ uriam in nocent̾ẽ ppłm uidaicũ interp̃¬
tari uoluisset: quid inquit ꝑ effectũ istũ dauid
scelestius. quid uria mundius dici pot̃: Sed
rursus ꝑ mysteriũ qͥd dd̃ sacratius. qͥo uria infi¬
delius inuenit᷑: qñ ⁊ ille ꝑ uite culpam ꝓphetie
signat innocentiam. ⁊ iste ꝑ uite innocentiam.
in ꝓphetia expͥmit culpam: Uirtus namq sacͥ
eloquii sic transacta narrat. ut uentura expͥmat:
Sic in facto tem approbat. ut ei in mysterio con¬
ctadicat. Sic gesta dampnat: ut hec mystice geren¬
da ꝑsuadeat. S et hoc loco sane qđ iuxta nysto¬
tiam ẽ tep̃hensibile: uixta mysteriũ pot̾ commen¬
dabile aliquid̃ expͥmere. Cuius nom̃ inqͥt balta¬
sar: scd̾m nom̃ dĩ inci. Si ꝑ regiam ꝑsonam.
regiũ recte intelligimꝰ animũ: qu̾ẽ quelo dic din¬

Expanded text:
nocentia tractaret, dum per adulterantem David nocentia tractaret, dum per adulterantem David Christum, per Uriam innocentem populum Judaicum interpretari voluisset, quid, inquit, per effectum istum David scelestius, quid Uria mundius dici potest? Sed rursus per mysterium, quid David sacratius, quid Uria infidelius invenitur, quando et ille per vitae culpam prophetiae signat innocentiam, et iste per vitae innocentiam in prophetia exprimit culpam? Virtus namque sacri eloquii sic transacta narrat, ut ventura exprimat. Sic in facto rem approbat, ut ei in mysterio contradicat. Sic gesta damnat, ut haec mystice gerenda persuadeat. Sic et hoc loco sane, quod juxta historiam est reprehensibile, juxta mysterium potest commendabile aliquid exprimere. Cui nomen, inquit, Balthassar secundum nomen Dei mei. Si per regiam personam, regium recte intelligimus animum, quem, quaeso, dici
Abbreviated transcription (Latin):
Baltasar. capillus capitis inter p̃tat᷑. Recte
q̃ daniel baltasar dicit᷑: qͥa mens nr̃a ex ue¬
ra deuotione adornat᷑. ex uera deuotione
ad omn̾e ꝓfunditat᷑e subtiliat᷑. S in noc
loco cum daniel balthasar dicit᷑. aliquid
ad huc elatere adiungit᷑: unde ut arbitror
ad ꝓfundiorem intelligentiam ꝓuocam᷑.
Daniel inquit cuiꝰ nom̃ balthasar scdm
nom̃ d̃i mei. Illud aut̾e boc loco p̃mon̾e
iam uolumus. qđ multa scͥpturarũ loca
ineptum aliquid uł ꝑuersum sonant. iuxta
hẏstoriam: quȩ tam̃ mystice discussa. recte
aliquid loquunt᷑ uixta sp̃alem intelligen¬
ciam. Nam qđ daniel a rege scdm norã
di sui balthasar dicit᷑: quid aliud qmͣ ydo¬
latriam iuxta litteram sonare iudetur:
S sicut beatꝰ gregorius dicit. sepe tes quȩ¬
libet ꝑ historiam turtus ẽ. ꝑ significatio¬
nem culpa: sic̃ aliqñ tes gesta in facto causa
dampnationis ẽ. in scripto aut̃ẽ ꝓpħia uirtutis.
Nam cũ de regis dauid culpa dum de uriȩ in¬

Expanded text:
Balthassar capillus capitis interpretatur. Recte ergo Daniel Balthassar dicitur, quia mens nostra ex vera devotione adornatur, ex vera devotione ad omnem profunditatem subtiliatur. Sed in hoc loco cum Daniel Balthassar dicitur, aliquid adhuc latere adjungitur, unde, ut arbitror, ad profundiorem intelligentiam provocamur. Daniel, inquit, cujus nomen Balthassar, secundum nomen Dei mei. Illud autem hoc loco praemonere jam volumus, quod multa Scripturarum loca ineptum aliquid vel perversum sonant juxta historiam, quae tamen mystice discussa, rectum aliquid loquuntur juxta spiritalem intelligentiam. Nam quod Daniel a rege, secundum nomen Dei sui Balthassar dicitur, quid aliud quam idololatriam juxta litteram sonare videtur? Sed sicut beatus Gregorius dicit: « Saepe res quaelibet per historiam virtus est, per significationem culpa, sicut aliquando res gesta in facto causa damnationis est, in scripto autem, prophetia virtutis. » Nam cum de regis David culpa, dum de Uriae in
Abbreviated transcription (Latin):
compositis sententia ornat᷑. Os enim sapientis
ornat scientiam: fructꝰ bonus sapit ⁊ pascit.: ẽt
scientia sp̃alis sp̃alem esuriem ꝑ sacrã ammo¬
nitionem suauit̃ reficit. folia itaq pulcher¬
rima sunt uerba diserta. fructus copiosus:
sensus eruditus: multiplex intellectus. E sca
unuiersoꝵ. ẽ plena eruditio omniũ. discreta
aminonitio singlłoꝵ. folia uerboꝵ pulcra.
ut arbitror illa arbor habebat ⁊ bonoꝵ sen¬
stium. utiliumq consilioꝵ. fructib abunda¬
bat: quȩ ueracit̃ dicere potuit. Qui me au¬
diebant. ex pectabant sententiam: & intenti
tacebant ad consiliũ meũ. Uerb̃ meis adde¬
re nicħ audebant: & suꝑ illos stillabat elo¬

Expanded text:
compositis sententia ornatur: Os enim sapientis compositis sententia ornatur: Os enim sapientis ornat scientiam . Fructus bonus sapit, et pascit, et scientia spiritalis spiritalem esuriem per sacram admonitionem suaviter reficit. Folia itaque pulcherrima, sunt verba diserta, fructus copiosus, sensus eruditus, multiplex intellectus. Esca universorum est plena eruditio omnium, discreta admonitio singulorum. Folia verborum pulchra, ut arbitror, illa arbor habebat, et bonorum sensuum, utiliumque consiliorum fructibus abundabat quae veraciter dicere potuit: Qui me audiebant exspectabant sententiam et intenti tacebant ad consilium meum. Verbis meis addere ni
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit᷑ dicit᷑. In omnẽ terrã exiuit sonꝰ eoꝵ.
⁊ in fines orb t̾re uerba eorp. S et scdm ali¬
um quenda sensũ arboris nr̃i aspectus in
exꝑientia nec in magnis nec in minimis la¬
tes. Si cni ꝑ arborem uirtutẽ. ꝑ aspectũ ar¬
boris noticiam uirtutis accipimꝰ. cũ iam
quid in singulis reb possumꝰ multo stu¬
dio multo exercitio didicerimus: qͥd aliud
qu̾a arboris nr̃i aspectum usq ad t̾minoᷤᷤ
uniuersȩ t̾rę ꝓpalauimus: Nonne arbo¬
ris sui aspectum usq ad t̃minos uniuersȩ
t̃te ꝓpalauerat. ⁊ uirtutis suȩ exꝑientiam.
ꝑ omnia iam ceꝑat. quȩ de se ipsa illud
qđ et suꝑius iam posuimus ueracit̾ asse¬
ueratᷤ. Ego enim didici in quib sufficiets
sim: scio humiliari. scio ⁊ habundare.
dhuc addit᷑ de hac arbore. folia cius xui.¬
pulcherrima. ⁊ fructus eius nimius. & esca uni¬
uersoꝵ in ea. In foliis uerba. in fructu scientia:
in esca doctrina. foliis fructus uestit᷑: & uerb̃

Expanded text:
rram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Sed et secundum alium quemdam sensum arboris nostrae aspectus in ae virtutis experientia, nec in magnis, nec in minimis latet. Si enim per arborem virtutem, per aspectum arboris notitiam virtutis accipimus, cum jam quid in singulis rebus possumus multo studio, multo exercitio didicerimus, quid aliud quam arboris nostrae aspectum usque ad terminos universae terrae propalavimus? Nonne arboris suae aspectum usque ad terminos universae terrae propalaverat, et virtutis suae experientiam per omnia jam coeperat, qui de seipso illud quod et superius jam posuimus veraciter asseverat. Ego enim didici in quibus sufficiens sim. Scio humiliari, scio et abundare uAdhuc additur de hac arbore: Folia ejus pulcherrima, et fructus ejus nimius, et esca universorum in ea. In foliis verba, in fructu scientia, in esca doctrina. Foliis fructus vestitur, et verbis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑscrutationes diuinoꝵ iudicior archana.
diuinoꝵ. mysterioꝵ ꝓfunda penetrare pre¬
sumunt. nec possunt: fit in quã sepe. ut
mens pꝰ huiusmodi defectum. ex ipso suo
defectu ammonita ad semet ipsam redeat.
infirmitatẽ suam diligentius attendat: et
sine dĩ ad utorio quã nichil possit plenius
agnoscat. Incipit tunc ex infirmitans suȩ
consideratione gemere. suspirare. p̃sumpti¬
ones suas arguere: et de ꝓpriis studiis ptiꝰ
inanit̾ p̃sumpta. iam de sola dñi reuelatio¬
ne sꝑare. ⁊ deuotionis studio penitꝰ insistere.
⁊ hoc ẽ danielem pꝰ sapientes intrare:¬

Expanded text:
perscrutationes divinorum judiciorum, arcana perscrutationes divinorum judiciorum, arcana divinorum mysteriorum profunda penetrare praesumunt, nec possunt; fit, inquam saepe ut mens post hujusmodi defectum, ex ipso suo defectu admonita, ad semetipsam redeat, infirmitatem suam diligentius attendat, et sine Dei adjutorio quod nihil possit plenius agnoscat. Incipit tunc ex infirmitatis suae consideratione gemere, suspirare, praesumptiones suas arguere, et de propriis studiis prius inaniter praesumpta jam de sola Domini revelatione sperare, et devotionis studio penitus insistere. Et hoc est Danielem post sapientes intrare