comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
m illis dieb dictum. actuniue sit: planũ
ẽ intelligere his qui tiita et mores nouer̃¬
titrorunq. Qͥ uͦ ñ nouerunt ex eo intelli¬
gant. quod in quantum nr̃a et multoruũ
fet opinio. ñ erat eotemꝑe uillus. qͥ aut
lanfranco in auctoritate uel multiplici re¬
rum scientia: aut anselmo prestaret insc̃¬
tate. et di sapientia.E rat p̃terea lanfr̃ã¬
ctis adhuc quasi rudis anglus: nec dũq
sederant ammoetus quedam institatiões
qͣs repꝑerat manglia. Qͣ ꝓpt̃ quamplu¬
et fr̃em secum haberet: quadam die fami¬
liarits cum eo colloquens dixit q. Angli
isti int̃qͦs degimus: instituerunt s̃. qͦsdam
qͦs colerent sc̃os. De quib cum aliqñ qui
fuer int scdm qd ipsi referunt m̃te reuoluo:
de sc̃tatis eorum mito animum adubieta¬
de flectere nequeo. Et ecce unus illorum ĩ
suo temꝑe gradui archiep̃atus p̃sidens ibi¬
dem. Hunc ñ mͦ int̃. sc̃os uerum. & inter

Expanded text:
in illis diebus actum dictumve sit, planum in illis diebus actum dictumve sit, planum est intelligere his qui vitam et mores noverunt utrorumque. Qui vero non noverunt, ex eo intelligant quod, in quantum nostra et multorum fert opinio, non erat illo tempore ullus qui aut Lanfranco in auctoritate vel multiplici  al., triplici rerum scientia, aut Anselmo praestaret in sanctitate vel Dei sapientia. Erat praeterea Lanfrancus adhuc quasi rudis Anglus, necdumque sederant animo ejus quaedam institutiones, quas repererat in Anglia. Quapropter cum pluet fratrem secum haberet, quadam die familiarius cum eo loquens, dixit ei: « Angli isti, inter quos degimus, instituerunt sibi quosdam quos colerent sanctos. De quibus cum aliquando qui fuerint, secundum quod ipsimet referunt, mente revolvo, de sanctitatis eorum merito animum a dubietate flectere nequeo. Et ecce unus illorum estsuo tempore gradui archiepiscopatus praesidens ibidem. Hunc non modo inter sanctos, verum et inter
Abbreviated transcription (Latin):
sut. Hȩc gͥsi recta consideratione attendi¬
mus. ꝓfecto ꝑspiciemus magis nob ẽẽ gau¬
dendum.si alios diligimus: quam si aba
to potius ab aliis amari.quam amare ali¬
os cupiunt. Hec et huitismodi multa lo¬
cutus ẽ: et accepta fr̃ntate monachorum.
fc̃s ẽ inter eos un:ꝰ exeis. degens ꝑdies aliqͦt
int̾ eos: et cotidie aut in capitulo. aut in
claustro mira quedam et illis adhuc tem¬
ꝑib in solita. deuita et actib monachoꝵ.
coram eis rationabili facundia disserens.
Priuatim qͦ: aliis horis agebat cum his qͥ
ꝓfundioris ingenii erant. ꝓfunbas eis de
diuinis necñ secularib libris questiones ꝓ¬
ponene: ꝓpositasq exponens. Qͦ tempe
et ego ad sc̃ĩtatis etus noticiam ꝑuenire me¬
rui: ac ꝓ modulo paruitatis meȩ beata il¬
lius familiaritate utpote adolescens. ñ pa¬
rum potiri.
nt̃ reuerendum autem pontificem lan¬
francum et hunc abb̃em anselmum. qͥd

Expanded text:
siit. Haec igitur si recta consideratione attendisiit. Haec igitur si recta consideratione attendimus, profecto perspiciemus magis nobis esse gaudendum, si alios diligimus, quam si dili, multi potius ab aliis amari quam amare alios cupiunt. » Haec et hujusmodi multa locutus est, et accepta fraternitate monachorum, factus est inter eos unus ex eis. Degens per dies aliquot inter eos et quotidie, aut in capitulo, aut in claustro mira quaedam et illis adhuc temporibus insolita de vita et moribus monachorum coram eis rationabili facundia disserens. Privatim quoque aliis horis agebat, cum his qui profundioris ingenii erant, profundas eis de divinis nec non saecularibus libris quaestiones proponens, propositasque exponens. Quo tempore et ego ad sanctitatis ejus notitiam pervenire merui, ac pro modulo parvitatis meae beata illius familiaritate utpote adolescens, qui tunc eram, non parum potiri. 42. Inter reverendum autem pontificem Lanfrancum, et hunc abbatem Anselmum quid
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si maius ẽ hab̃e hoc unde ds scit
homini grates.quam hocunde nullas:
cum ꝓ habita cantate gr̃as sciat. ꝓsuscepta
ñ adeo colligitur eum qui cantatem erga
alium h̃t. maius quid habe.quam ipsũ
cui ĩpenditur. Amplius. Is cui dilectio
atterius seruit. cõmodi munus ꝑfunctoriȩ
suscip̃: u̾bi gr̃a. beneficium unum. hono
bet officii genus in hunc modum: alius
uͦ caritatẽ q̃ commodi munus exibuit: s̃
retinit. Qd̾ in uob̾ et in me sc̃issimi fr̃s.
libet in p̃senti considerare. Ecce mͥunũ
cantatis officium impendistis. Impen-¬
distis inquam mͥ cantatis officium unũ:
et ame iam ipsum officium transiit: cari¬
tas uͦ ipsa q̃ deo ẽ grata uob̃ remansit. Hon¬
ne melius iudicatis bonum ꝑmanens: bo¬
notranseunte: Adħ si ex hoc ip̃o officio
area uos aliquid cantatis in me creuit: &
hoc ip̃m uob̃ ad cumulum recͥbutionis
me officium quod exibiistis penitus tran¬

Expanded text:
Quod si majus est habere hoc unde Deus scit Quod si majus est habere hoc unde Deus scit homini grates, quam hoc unde nullas; cum pro habita charitate gratias sciat, pro suscepta non adeo; colligitur eum qui charitatem erga alium habet, majus quid habere quam ipsum qui impenditur. alterius servit, solius commodi munus perfunctorie suscipit, verbi gratia, beneficium unum, bet officii genus in hunc modum. Alius vero charitatem quae commodi munus exhibuit, sibi retinuit. Quod in vobis et in me, sanctissimi fratres, libet in praesenti considerare. Ecce unum charitatis officium mihi impendistis. Impendistis, inquam, mihi charitatis officium unum, et a me jam ipsum officium transiit; charitas vero ipsa, quae Deo est grata, vobis remansit. Nonne melius judicatis bonum permanens bono transeunte? Adhaec si ex ipso officio circa vos aliquid charitatis in me crevit, et hoc ipsum vobis ad cumulum retributionis me officium quod exhibuistis penitus tran
Abbreviated transcription (Latin):
in anglia possessiones: qͣs ꝓcõmuni
frm utilitate necc̃e erat ꝑ ab̃b̃is p̃sentiam
ñ̃qũa uisitari. Ip̃o itaq suȩ ordinationis
anno: anselmus in angliam ꝓfectus ẽ. Ad
quodlicet ħ quam dix satisfirma cauisa
existeret alia tñ erat ñ inferior ista. uide¬
licet ut reuerendum lanfrancum cuius
supra meminimts uideret: et cum eo de
his q̃ corde gerebat familiari affatu ag̃et.
Ip̃e siquidem uenabilisuir:.iam de abbe
cadomensi. fẽs fuerat archiep̃c cantuari
nam tentret: ꝓ sua reuerentia. &
omnib nota sanctitate. honorifice a con¬
uentu eccłiȩ xͥ in ip̃a ciuitate sitȩ. suscept᷑ẽ.
& quo honore nolens ingratus existere. pꝰ¬
modum ip̃i monachorum contentui agr̃a¬
rum actiõe inchoans. ꝓcedente in hoc ues¬
borum serie decantate locutus ẽ: rationa¬
biliter ostendens eum qui cantatẽ erga al
inter alia inquit qui canitatem ht̃. hoc
habetur. minime. Qs etenim gr̃as mͥ de¬
bet d̃s: si tu me uel quilibet alius diligit:

Expanded text:
 communi fratrum utilitate necesse erat per abbatis praesentiam nonnunquam visitari. Ipso itaque suae ordinationis anno, Anselmus in Angliam profectus est. Ad quod, licet haec, quam dixi, satis firma causa exstiteret; alia tamen erat non infirmior ista, videlicet ut reverendum Lanfrancum, cujus supra meminimus, videret et cum eo de his quae corde gerebat familiari affatu ageret. Ipse siquidem venerabilis vir jam de abbate Cadomensi factus fuerat archiepiscopus Cantuarieriam veniret, pro sua reverentia et omnibus nota sanctitate, honorifice a conventu Ecclesiae Christi in ipsa civitate sitae susceptus est. Pro quo honore nolens ingratus existere, postmodum ipsi monachorum conventui a gratiarum actione inchoans, procedente in hoc verborum serie de charitate locutus est, rationabiliter ostendens eum qui charitatem erga ainter alia, inquit, qui charitatem habet, hoc habetur, minime. Quas etenim gratias mihi debet Deus, si tu me vel quilibet alius diligit?
Abbreviated transcription (Latin):
maxime ꝑdidisse deflebat. uitam insti¬
tuit. scĩs oꝑib diumȩ contemplatiõi. mi¬
sticarum rerum enodationi. die noctuq
mentem intendens. Uñ xp̃ianȩ fiłi amo¬
re ꝑmotus.insigne uoluñ edidit: quod
cur ds hõ titulauit. Qd opꝰ sicut in ꝓlo¬
go eiꝰ ip̃e testatur. in anglia cepit: s hic
in capuana indelicet ꝓuintia constitutus
absoluit. Int̃ hec om̃ib omnia sese fecit.
cunctis ꝓposse subtieniens. cunctos qͥ se
audire uolebant. ñ considerata alicintis
ꝑsona ad suum colloquitm admittens:
et singulis ꝓ qualitete motȩ questionis.
benigna affabilitate. atq affabili benig¬
nitate satisfaciens. Quappt̃ fama itlitis
in breui circum circa ꝑcrebrut: & in dile¬
ctionem ac uenerationem eius cuncta
corda conu̾tit. Quicunꝙ gͥ eum uide. eiꝰq

Expanded text:
maxime perdidisse defleba, vitam instimaxime perdidisse defleba, vitam instituit, sanctis operibus, divinae contemplationi, mysticarum rerum enodationi die noctuque mentem intendens. Unde Christianae fidei amore permotus, insigne volumen edidit, quod Cur Deus homo titulavit. Quod opus sicut in prologo ejus ipse testatur in Anglia coepit, sed hic in Capuana videlicet provincia constitutus absolvit. Inter haec omnia sese omnibus fecit, cuncta pro posse subveniens; cunctos qui se audire volebant, non considerata alicujus persona, ad suum colloquium admittens, et singulis pro qualitate motae quaestionis benigna affabilitate atque affabili benignitate satisfaciens. Quapropter fama illius in brevi circumcirca percrebuit, et in dilectionem atque venerationem ejus cunctorum corda convertit. Quicunque igitur eum videre
Abbreviated transcription (Latin):
causa ꝑcunctatus apapa. eo sͥ mͦ eam enar¬
rauit: quo ueritatis ac discretionis ordopo¬
poscit. Ille ad atidita miratur: & subuen¬
tionem plenam pollicetur. P recepit itaq¬
ut ipsius subuentionis effectum cͥrca se
anselmtis prestolaret᷑.
erum qr calor estatis in partib ilł
cuncta urebat. et habitatio urbis
nimium insalubns. s p̃cipue pegͥnis ho¬
minib erat: iohs quidam nomine olim
uatoris telesim. annuente papa. suscepit
eum tit ꝓpͥum patrem in sua. et duxio in
uillam suam.sclatam nomine.q̃ in mon¬
tis uertice sita: sano iugit̃ aere. atq tepen¬
ti. conuersantib illic habilis erat. Igitur
habitatio nr̃a in montis erat summitate
locata: a turbarum tamultu instar solita¬
dinis uacua.Q  anselmus adu̾tens: ex
spe futurȩ quietis exhilaratꝰ ait. Hec re¬
quies mea. hic habitabo. Ad pͥmum gͥ
conu̾sationis ordinem. quẽ anteqͣ. abbas
eẽt habebat. quemq se impontificatum

Expanded text:
causa percunctatus a papa, eo sibi modo narcausa percunctatus a papa, eo sibi modo narravit eam, quo veritatis ac discretionis ratio poposcit. Ille ad audita miratur, et subventionem plenam pollicetur. Praecepit itaque ut subventionis ipsius effectum circa se Anselmus praestolaretur. 43. Verum quia calor aestatis in partibus illis cuncta urebat, et habitatio urbis nimium insalubris, sed praecipue peregrinis hominibus erat, Joannes quidam nomine, olim Sancti Salvatoris Telesim, annuente papa suscepit eum ut proprium patrem in sua, et eduxit in suam villam Schlaviam nomine, quae in montis vertice sita sano jugiter aere atque tepenti, conversantibus illic habilis exstat. Igitur habitatio nostra in montis erat summitate locata, a turbarum tumultu instar solitudinis vacua. Quod Anselmus advertens, ex spe futurae quietis exhilaratus ait: Haec requies mea, hic habitabo . Ad primum igitur conversationis ordinem quem antequam abbas esset habebat, quemque se in pontificatu positum
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ita ẽ. Cumq illum utpote ho¬
minem cunctis libalium argum disci¬
plinis. innutͥtum ꝓ magistro teneamꝰ:
et quasi comparem uelut alt̾rus orbis
apostolicum & patarcham iure uene¬
randum censeamus: ita tñ excellens m̃ti
etus humilitatis constantia p̃sidet. ut nͥ
marmnis ꝑiculis. nec longissimis ꝑegͥne
t̃rȩ spatiis t̃rere potuenit: qum uestigiis
beati petri ꝓ nr̃x paruitatis ininist̾io se
p̃sentare. nosq magis illius. quam il¬
lum nr̃o egentem consilio. suꝑ causis suiᷤ
consulendos adire studuit. Q ꝓpt̃ con¬
siderate quo amore. quo honore suscipi¬
endus sit: et amplectendus. hec cum de se¬
anselmus. et his multo plura ꝓsui lau¬
de dici audiret: sicut ip̃emet sepe faten
solebat. ñ parum erubuit: qm̃ se talem ap̃
se qualis a tanto uiro p̾dicabatur minime
cognouit. Teruntñ erat int̾ u̾ba tacens:
decentius fore ꝑpendens ad huiuismodi si¬
lere quam loqui. P ost ħ de sun aduentus

Expanded text:
inquit, ita est. Cumque illum, utpote hoinquit, ita est. Cumque illum, utpote hominem cunctis liberalium artium disciplinis innutritum pro magistro teneamus, et quasi comparem vel ut alterius orbis apostolicum, et patriarcham jure venerandum censeamus; ita tamen excellens menti ejus humilitatis constantia praesidet, ut nec marinis periculis, nec longissimis peregrinae terrae spatiis terreri potuerit, quin vestigiis beati Petri pro nostrae parvitatis ministerio se praesentare, nosque magis illius quam illum nostro egentem consilio, super causis suis consulendos adire studuerit. Quapropter considerate quo amore, quo honore suscipiendus sit et amplectendus. Haec cum Anselmus de se, et multo his plura pro sui laude dici audiret, sicut ipsemet saepe fateri solebat, non parum erubuit, quoniam se talem apud se, qualis a tanto viro praedicabatur, minime cognovit. Verumtamen erat inter verba tacens, decentius fore perpendens ad ejus modi silere quam loqui. Post haec de sui adventus
Abbreviated transcription (Latin):
aspectus in ammirationem sui ppłos excita¬
bat. eumq eẽ uirum uitȩ designabat. Und
cum iam hospitati etiam int̾ quorum insidiaͤ
metuebamus. fuissemus: ññquã umi cum
mulierib hospitium intrare. et ut hominẽ
uidere. eiusq mererent᷑ benedictioẽ potiri.
obnixe p̃cari.¬
pontifici patͥs aduentus: & ouans iubet
illum in parte ipsius sui palatii hospitari.
et die illo indulgere quieti. Mane confliit
ad papam romana nobilitas: et de noui
hospͥtis aduentu sermo consentur. Ad¬
ducitur cum reuentia uuir in medium: &
i qͣ coram papa decenter sedeat sella ꝓfert᷑.
Ingressus humiliat se ꝓ amore sumini ad
pedes pontificis: sed statim erigitur ab ip̃o
ad osculum eius. Sedet ac ꝓ aduentu eius
letar se apostolicus cum romana curia
dicit. Acclamat curia dicto. Postea silen¬
tio facto.multa in laudem hominis papa
locutus ẽ: inirum untutis ac totius reli¬
gionis illum eẽ contestans.Et quidem

Expanded text:
aspectus in admirationem sui populos excitaaspectus in admirationem sui populos excitabat, eumque esse virum vitae designabat. Unde cum jam hospitati etiam inter eos, quorum insidias metuebamus, fuissemus, nonnunquam viri cum mulieribus hospitium intrare  al., intravere, et ut hominem videre ejusque mererentur benedictione potiri obnixe prpontifici Patris adventus, et ovans jubet illum in parte ipsius sui palatii hospitari, et die illo indulgere quieti. Mane confluit ad papam Romana nobilitas, et de novi hospitis adventu sermo conseritur. Adducitur cum reverentia vir in medium, et in qua coram papa decenter sedeat, sella profertur. Ingressus humiliat se pro more ad pedes summi pontificis, sed statim ab ipso erigitur ad osculum ejus. Sedet, ac pro adventu illius laetari se apostolicus cum Romana curia dicit, acclamat curia dicto. Postea silentio facto, multa in laudem hominis papa locutus est, virum illum virtutis ac totius religionis esse contestans. Et quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽmus interrogati: paucis respondimus.
Et audito quosdam ex nobis beccensis ce¬
bii abbas. uir in omni religiõe ꝓbat᷑ et ac¬
ceptꝰ: Baldumus ad hȩc. Ille ait ad archie¬
pm̃ inaliud regnum raptꝰ ẽ. At ille Auidiui.
ait. ex eo tp̃r quo functus ẽ pontificatu: non
uidi eum becci. Dicitur tñbene ualere uͥ ẽ.
Tunc abbas. Et ualeat oro. H ec de se an¬
selmus audiens. confestim decto cuculle sue
capitio capite: demisso uultu sedebat. No¬
lebamus enim agnosci. ne forte p̃currente
fama de aduentu tanti um. cuiuis ꝑiculo
nr̃a incuna fieremus obnorii. Celebratis
dehinc incenobio sci michaelis archangłi
quod inmonte situm dusa uocat᷑. passioĩs
ac resurrectionis dominicȩ sollemniis: in
iter reu̾si romam festinauimus. Mirum
dictu. Pauci atq ignoti ꝑloca ꝑegrina
ibamus. neminem agnoscentes. nemini qͥuł
ũn eẽm̃notescentes: et ecce solius anselmi

Expanded text:
essemus, interrogati, paucis respondimus. essemus, interrogati, paucis respondimus. Et audito quosdam ex nobis Beccensis coesius abbas, vir in omni religione probatus et acceptus? » Balduinus ad haec: « Ille ait, ad archiepiscopatum in aliud regnum raptus est. » At ille: « Audivi. idem ex eo tempore, ait, quo functus est pontificatu, non vidi eum Becci; dicitur tamen bene valere ubi est. » Tunc abbas: « Et ut valeat oro. » Haec de se Anselmus dici audiens, confestim tecto cucullae suae capitio capite, demisso vultu sedebat. Nolebamus enim agnosci, ne forte praecurrente fama de adventu tanti viri cuivis periculo nostra incuria fieremus obnoxii. Celebratis dehinc in coenobio sancti Michaelis archangeli, quod in monte situm Clusa vocatur, passionis ac resurrectionis Dominicae solemniis, in iter reversi Romam festinavimus. Mirum dictu: pauci atque ignoti per loca peregrina ibamus, neminem agnoscentes, nemini qui vel unde essemus innotescentes, et ecce solus Anselmi
Abbreviated transcription (Latin):
xillis et sonoris concentib deo ꝓ illius ad¬
uentu coniubilantes.
um autem lugdunum uenisset. & ab
archiep̃o ciuitatis illius głose sus¬
ceptus suisset. pꝰ dies paucos missis litteris
consilium a dommo papa de negotio suo
quesiuit: et quia partim imbecillitate sui
corꝑis. partm aliis causis plurb p̃peditꝰ.
ultra lugdunum ꝓgdi nequaquã posset.
a suggessit. Itagͦ lugdunum resedit: re¬
ditum nuntiorum suorum ibi expectans.
pͦ tempꝰ roma nuntii redeunt: et qm̃ õi
p̃ceꝑat. referunt. Ille nescius more. pon¬
tificalib iussis obaudit: uȩ se ꝑiculis.
mortem ꝓ deo ñ uitus tradit. Hino secu¬
siam uenimus: & nos abb̃i loci illius p̃¬
sentauimꝰ. E ramus quippe monachit᷑s:
dominus uidelicet et pat̃ anselmus:
domnus balduinus: & ego qui ħ scribo fr̃
edmerꝰ Q ita ibamus. quasi pares ẽẽmꝰ:
nullo mdicio quis cui prestaret. coram a¬
liis ostendentes. Ab abb̃e gͥ qui uel unde

Expanded text:
xillis et sonoris concentibus Deo pro illius adxillis et sonoris concentibus Deo pro illius adventu conjubilantes. Cum autem Lugdunum venisset, et ab archiepiscopo civitatis ipsius gloriose susceptus fuisset, post dies paucos missis litteris consilium a Domino papa de negotio suo quaesivit, et quia partim imbecillitate sui corporis, partim aliis pluribus causis praepeditus ultra Lugdunum progredi nequaquam posset, ei suggessit. Ita ergo Lugduni resedit, reditum nuntiorum suorum ibi exspectans. Post tempus Roma nuntii redeunt, et quoniam roperare praeceperit, referunt. Ille nescius morae pontificalibus jussis obaudit, viae se periculis mortem pro Deo non veritus tradit. 41. Hinc Secusiam venimus, et nos abbati loci illius praesentavimus. Eramus quippe monachi tres, dominus videlicet et Pater Anselmus, domnus Balduinus, et ego qui haec scribo frater Eadmerus. Qui ita ibamus quasi pares essemus, nullo indicio quis cui praestaret coram aliis ostendentes. Ab abbate igitur qui vel unde
Abbreviated transcription (Latin):
lium erant tedio affecti. contradicendo
dep̃sserunt. Qid plura: Uirum p̃cib
puellȩ assensum p̃bere uolentem: ipsi
obiecta longitudine diurnȩ ine. obiectis
ꝑiculis quȩ nocturnos uiatores in ꝑegͥna
quammaxime pat̾a comp̃hende solent:
obiecto qͦ quamplures ob id ip̃m ꝓforib
attentos stare. ꝑatosq irrumꝑe.si ei soli
acquiescet decinuerunt: & ne uoci illius
auditum p̃beret obanuerunt. S uͥ ali¬
quantum ꝓcessimus. uenit pat̾: in men¬
dem. quib acquieuerit: quid egent. Ilico
nimiȩ tmpietatis se ip̃m arguens. tan¬
do ip̃ius facti ut sepe fatebatur ab an¬
mo eius ñ recessent. N ob̃ dehinc iter¬
ceptum de die indiem accelerantib. fama
uiri multo celentis p̃currebat: et multipli¬
ci ppłos uoce replebat. Uñ turbarum con¬
cursꝰ. dencorum cetus. monachorum exer¬
itus. ei quocunq uemebat. occurrunt. isti
gaudio et exultatiõe concrepantes: illi ue¬

Expanded text:
lium erant taedio affecti, contradicendo lium erant taedio affecti, contradicendo depresserunt. Quid plura? Virum precibus puellae assensum praebere volentem ipsi, objecta longitudine diurnae viae, objectis periculis quae nocturnos viatores in peregrina quammaxime patria comprehendere solent, objecto quoque quamplures ob id ipsum pro foribus attentos stare, paratosque irrumpere, si ei soli acquiesceret, detinuerunt, et ne voci ipsius auditum praeberet obtinuerunt. Sed ubi aliquantum processimus, venit Patri in mentem quibus acquieverit, quid egerit. Illico nimiae impietatis seipsum arguens, tanoenitudo ipsius facti, ut saepe fatebatur, ab animo ejus non recesserit. 40. Nobis dehinc coeptum iter de die in diem accelerantibus, fama viri multo celerius praecurrebat, et multiplici populos voce replebat. Unde turbarum concursus, clericorum coetus, monachorum exercitus ei, quocunque veniebat, occurrunt: isti gaudio et exsultatione concrepantes, illi ve
Abbreviated transcription (Latin):
hos ꝓ quib petitis libens in hac causa sus¬
cipiam: et alios hoc sacmento egentes. si
p̃sto fuerint ñ abiciam. Qua illi facilitate
responsi benignitatẽ uiri ammirantes.
magnifice letati sunt. & gr̃as egerunt: con¬
firmatisq pueris suis. ilicototam urbem
his quȩ abeius ore acceꝑant impleuert̃.
uide s gͦ uiros acmulieres. magnos et
paruos edomib ruere: certatim currendo
ad nr̃m hospitium p̃dicti gr̃ã sacmenti
ꝓꝑare. Plures siquidem anm iam ap̃ eos
transierant: in quib nullus ep̃orum illic
fuerat tali officio passus occupari.
exto demum die cumiam mnume¬
ram multitudinem confirmasset. et nos a
loco discessuros longum it̃ ip̃iꝰ diei quod
instabat festinare compellẽt: ecce puella
censuri int̾iit: flebili pietatis affectu
se confirmari deposcens. Qd̃ quidam ex
sociis nr̃is audientes. nimis moleste tu¬
lerunt: et u̾ba illius utpote qui iam ta¬

Expanded text:
hos pro quibus petitis libens in hac causa sushos pro quibus petitis libens in hac causa suscipiam, et alios hoc sacramento egentes si praesto fuerint non abjiciam. » Qua illi facilitate responsi benignitatem viri admirantes magnifice aetati sunt, et gratias egerunt, confirmatisque pueris suis, illico totam urbem his quae ab ejus ore acceperant impleverunt. Videres ergo viros ac mulieres magnos ac parvos e domibus ruere, certatimque currendo ad nostrum hospitium praedicti gratia sacramenti properare. Plures siquidem anni jam apud eos transierant, in quibus nullus episcoporum illic fuerat tali officio passus occupari. 39. Sexto demum die cum jam innumeram multitudinem confirmasset, et nos a loco discessuros longum iter ipsius diei quod instabat festinare compelleret, ecce puella egrediebamur introiit, flebili pietatis affectu se confirmari deposcens. Quod quidam ex sociis nostris audientes nimis moleste tulerunt, et verba illius, utpote qui jam ta
Abbreviated transcription (Latin):
nec quicquam tn ea confictum.
N selmus itaq extͣ angliam positus.
in eo magnifice letatus ẽ. & multi¬
plices deo grãs egit: qd̃ se qͣsi immanẽ ba¬
bilonis fornacem euasisse. & culm̃ qͦdammͦ
placidȩ quietis contigisse indebat. Willmꝰ
autem rex audito anselium transfretasse.
confestim p̃cepit cuncta quȩ illius iuris
erant in suum tͣnscͥbi dñtum : et trrita fĩ
omnia quȩ ꝑ ip̃m statuta fuisse ꝓbari po¬
terant. ex qͦ uenerat in archiep̃atum. Qs
cile ẽe ꝓnuntio.
gitur anselmus a Witsandis mane disce¬
dens. et pꝰ dies ad scm̃ b̃tinum ueniens.
magna pleb̾. dencorum.ac monachorũ
alacntate susceptus ẽ: et ꝑquinq dies ibi
decentus. Interea rogatu canonicorum
secrainit. Qo facto: uenerunt ad eum hono¬
rati quidam de indigenis uiri. flexis genibꝰ
obsecrantes: quatmus filios eorum ꝑ im¬
positionem manus suȩ.sacri cͥsmatis unctiõe
signaret. Ad quod mox ita respondit. Et

Expanded text:
nec quidquam in ea confictum. 37. nec quidquam in ea confictum. 37. Anselmus itaque extra Angliam positus in eo magnifice laetatus est et multiplices Deo gratias egit, quod se quasi immanem Babylonis fornacem evasisse et culmen quodammodo placidae quietis contigisse videbat. Willelmus autem rex, audito Anselmum transfretasse, confestim praecepit cuncta quae illius juris fuerant in suum transcribi dominium, et irrita fieri omnia quae per ipsum statuta fuisse probari poterant, ex quo venerat in archiepiscopatum.cile esse pronuntio. 38. Igitur Anselmus a Witsandis mane discedens, et post dies ad sanctum Bertinum veniens, magna plebis, clericorum ac monachorum alacritate susceptus est, et per quinque dies ibi detentus. Interea rogatu canonicorum secravit. Quo facto venerunt ad eum honorati quidam de indigenis viri, flexis genibus obsecrantes, quatenus filios eorum per impositionem manus suae sacri chrismatis unctione signaret. Ad quod mox ita respondit: « Et
Abbreviated transcription (Latin):
quorum nauis erat. retinentes dom¬
num baldumnum que ꝓiisorẽ et ordina¬
dorẽ rerum anselm supͣ dixmus: osten¬
derunt ei mirabile quiddam qđ acciderat.
In fundo etenim nauis. quatnrum ꝑ un¬
das transuiexerat. fractura unitis dabulȩ
foram̃ unum fermȩ duoru spatio pe¬
dum magnitudinis hñs effecerat: quod
fluitanti elemento latum demonstrabat.
mus fuerat. reserabat int̾roitũ. Que res
si ammirationẽ sese intuentib contulit:
ñ puto mirandum. Tunc baldumus
summo studio rem celare p̃cepit: et ea reᷤ
ꝑ id temꝑis ñ multis innotuit. Ego tñ
tempꝰ dum istis quȩ in manu habemtis scͥ¬
bendis animum applicuissem: nicħq un
mͥ uel leuis dubitatio mnẽe poterat. descͥbe
uoluissem: int̾rogaui eundem uirum de
negotio. et uitatẽ magnoꝑe sciscitat᷑ sum.
Qͥ interposita uĩtatis assertione. qͣ seruuiꝰ
di ac uerus monachus inniti debet: con¬
fessusẽ rem extoto. sicut eam reculi factam.

Expanded text:
quorum navis erat, retinentes domquorum navis erat, retinentes domnum Balduinum, quem provisorem et ordinatorem rerum Anselmi supra diximus, ostenderunt ei mirabile quiddam quod acciderat. In fundo etenim navis, quae virum per undas transvexerat fractura unius tabulae foramen unum, ferme duorum spatio pedum magnitudinis habens, effecerat, quod fluitanti elemento latum  al., lacum ea fuerat, reserabat introitum. Quae res si admirationem sese intuentibus intulit, non puto mirandum. Tunc Balduinus summo studio cunctis rem celare praecepit, et ea res per id temporis non multis innotuit. Ego tametempus dum istis, quae in manu habemus scribendis, animum applicuissem, nihilque unde mihi vel levis dubitatio inesse poterat describere voluissem, interrogavi eumdem virum de negotio. et veritatem magnopere sciscitatus sum. Qui interposita veritatis assertione, qua servus Dei ac verus monachus inniti debet, confessus est rem ex toto sicut eam retuli factam;
Abbreviated transcription (Latin):
dio ꝓmouem᷑. cum subito nautȩ pͥmo int̃
se submurmurantes. ac demde manife¬
sta uoce murm᷑ ip̃m deꝓmentes affirmãt
nullo penitus conatu. nullo numerosoꝵ
remorũ impulsci. eo qͦ ferebamur uento
uuitsandis. ꝑtingendum: immo si ma¬
rnis fluctib parit̃ in uolui nollemus.
sine mora remeandum. Ingemuit anselmus.
ad ista: et ait. Si omnipotentie tudicio
placet me magis inpͥstinas redire miseri¬
as. quam liberatum ab illis tendẽ ad id
quod ip̃e nouit animo meꝓposuisse: ip̃e
uideat. ip̃e dispenset: ego uoluntati eius
obsequi ꝑatus sum. N ecenm meus: sed
ipsius sum. Dixit. & suffuisis in lacͥmas
occilis eitis concussisq in gemitum cordi¬
b nr̃is. qui ħ audiebamus et udebamuᷤ.
ilicouentus ex alio latere surgens in uelũ
ꝑcussit: et nautas iam uelo reflexo terrã
petentes ad pͥorem cursum reu̾ti coegit.
Nos gͥ ñ modicum exhilarati. et in bre
gredientib nob̾ autẽ de naui. Hi

Expanded text:
tio promovemur, cum subito nautae primo inter tio promovemur, cum subito nautae primo inter se submurmurantes, ac deinde manifesta voce murmur ipsum depromentes affirmant nullo penitus conatu, nullo numerosorum remorum impulsu, eo quo ferebamur vento, Witsandis pertingendum, imo si marinis fluctibus pariter involvi nollemus sine mora remeandum. Ingemuit Anselmus ad ista, et ait: « Si omnipotentis Dei judicio placet me magis redire ad pristinas miserias, quam liberatum ab illis tendere ad id quod ipse novit me animo proposuisse, ipse videat, ipse dispenset; ego voluntati ejus obsequi paratus sum, nec enim meus, sed ipsius sum. » Dixit et suffusis in lacrymas oculis ejus, concussisque in gemitum cordibus nostris qui haec audiebamus ac videbamus, illico ventus ex alio latere surgens in velum percussit, et nautas jam velo reflexo terram petentes, ad priorem cursum reverti coegit. Nos igitur non modicum exhilarati, et in breEgredientibus autem nobis de navi, hi
Abbreviated transcription (Latin):
exiens et in mensa etus cotidie comedenᷤͤ.
nulli omnino ꝓpter quam missus fuerat
rem. nudare uoluit. Die uͦ qumtodecimo
cum nos nautȩ urgerent naues pedere: &
nos transire ad hos auidi fatigaremur:
ecce uideres rem miserandam. Patrẽ patͥe.
pͥmatem totius angliȩ. Willelmus ille qͣsi
fugitiuum. & alicuius criminis reum in
littore maris detnet: ac ne mare transeat
ex parte sui domini iubet:donec omnia
quȩ secum ferebat sigillatim sͥreuelet.
Aulatȩ gͥ ante illum bulgilȩ. & mantice
reserate sunt. & tota suppellex illi spe pecu¬
nie reꝑiende subusa et exquisita ẽ: ingen¬
ti plebis multitudine circum stante. ac
nesanum opus ꝓ sui nouitate ammiran¬
do spectante. & spectando execrante. Rebꝰ
gͦ eu̾sis s nicħ horum quorum causa eu̾s ȩ
sunt in eis reꝑto. delusa sollicitudo per¬
scrutantis ẽ: et anselmus cum suis abire
ꝑmissus. Itaq nauem ingreditur: uentiᷤ
uela panduntur: & aliquanto maris spa¬

Expanded text:
exiens, et in mensa illius quotidie comedens, exiens, et in mensa illius quotidie comedens, nulli propter quam rem missus fuerat denudare volebat. Die vero quintodecimo cum nos nautae urgerent naves petere, et nos transire avidi ad hoc fatigaremur, ecce videres rem miserandam, patrem patriae, primatem totius Britanniae Wilhelmus ille quasi fugitivum et alicujus criminis reum in littore detinet, ac ne mare transeat ex parte domini sui jubet, donec omnia quae secum ferebat singulatim sibi revelet. Allatae igitur ante illum bulgae et manticae reseratae sunt, tota supellex illius spe pecuniae reperiendae subversa atque exquisita est, ingenti plebis multitudine circumstante, ac nefarium opus pro sui novitate admirando spectante, et spectando exsecrante. Rebus ergo eversis, sed nihil horum quorum causa eversae sunt in eis reperto, delusa sollicitudo perscrutantis est et Anselmus cum suis abire permissus. 35. Itaque navem ingreditur, ventis vela panduntur: et aliquanto maris spa
Abbreviated transcription (Latin):
nere cupiam.S hora ħ: plura loqui ue¬
tat. D eo omnipodenti et beatissimo apłoꝵ
pͥncipi petro. uos commendo: ut et ip̃e d̾s
inter suas oues uos agnoscat: et beatus pe¬
trus in suam tuitionem sicut oues d̃i sͥ cõ¬
mendatas uos suscipiat. Egour̃a licentia
et benedictiõe uado: ac ut d̾s pacis et dile¬
dionis uobiscum maneat oro. Post hec
surrexit: et dato pacis oscło cunctis: in orato¬
rium iuit: ppło scm̃ eius alloquium p̾sto¬
lanti. ꝓ instanti qualitate negotii. uerbũ
consolationis et exhortationis ministra¬
turus. Qđ ũ excellenter pegit: astante
monachorum.clericorum ac numerosa
ppłorum multitudine.peram et bacu¬
lum more ꝑegnantium coram altari sus¬
cepit: commendatisq omnib xp̃o uiuen¬
dericum quendam Willelmum nommne
a rege ad anselmum directum reꝑimus.
O etenti autem ibi sumus quindecim diebꝰ.
uento nob̃ transitum ꝓhibente. In qͣ mo¬
ra idem Willelmꝰ cum patre intrans et

Expanded text:
o vos tendere cupiam. Sed hora haec plura loqui veo vos tendere cupiam. Sed hora haec plura loqui vetat, Deo omnipotenti et beatissimo apostolorum principi Petro vos commendo, ut et ipse Deus inter suas oves vos agnoscat, et beatus Petrus in sui tuitionem, sicut oves Dei sibi commendatas, vos suscipiat. Ego vestra licentia et benedictione vado, ac ut Deus pacis ac dilectionis vobiscum maneat oro. » Post haec surrexit, et dato pacis osculo cunctis, in oratorium ivit, populo sanctum ejus alloquium praestolanti pro instantis qualitate negotii verbum consolationis et exhortationis ministraturus. Quod ubi excellenter peregit, astante monachorum, clericorum ac numerosa populorum multitudine peram et baculum peregrinantium more coram altari suscepit, commendatisque omnibus Christo ingenclericum quemdam Wilhelmum nomine a rege ad Anselmum directum reperimus. Detenti autem ibi quindecim diebus sumus, vento nobis transitum prohibente. In qua mora idem Wilhelmus cum Patre intrans et
Abbreviated transcription (Latin):
fretus. cum psalmista letus canit. magna
ẽ gła domini. Quam głam sic in hac pe¬
gͥnatione positus gustat. gustando ru¬
minat. ruminando desiderat. desideran¬
do alonge salutat: ut ad illam spe ꝑue¬
miendi subnixius. ea se inder munda¬
na ꝑicula consoletur: & alacter cantet.
magna ẽ gła domini. Et sciatis qd hic
ip̃a gła domini nullomͦ defraudabitur.
qm̃ totum qđ in eo uiget uoluntati dñi
famulatur.atq: ad hanc obtmendam
dirigitur. S iam abistis int̃ uos mͥ ces¬
sandum uideo. fr̃s mei obsecro uos si hic
dolentes nunc abinuicem seꝑamur: ten¬
dite ut in futuro ante dm̃ leti ad inuicẽ
comungamur. E stote illi:qͥ ueraciter
uelitis effici heredes xp̃i. His dictis: erum¬
pentes ab eius oculis lacrimȩ. eum plura.
loqui ꝓhibuere. G emitum fr̃m qui sub¬
secutus ẽ. quis enarrabit: Ita fletus impleuit
omnia: ut uox nulli suꝑẽẽt adu̾ba. Tan¬
dem pat̾ medios rumpens singultus: ait.

Expanded text:
fretus, cum Psalmista laetus canit: Magna fretus, cum Psalmista laetus canit: Magna est gloria Domini . Quam gloriam sic in hac peregrinatione positus gustat, gustando ruminat, ruminando desiderat, desiderando a longe salutat, ut ad illam spe perveniendi subnixus, ea se inter mundana pericula consoletur et alacriter cantet: Magna est gloria Domini. Et sciatis quod hic ipsa gloria Domini nullo modo defraudabitur, quoniam totum quod in eo viget voluntati Domini famulatur, atque ad hanc obtinendam dirigitur. Sed o jam ab istis inter vos mihi cessandum video, fratres mei, obsecro vos, si hic dolentes nunc ab invicem separamur, tendite ut in futuro ante Deum laeti ad invicem conjugamur. Estote illi, qui veraciter velitis effici haeredes Dei. » 33. His dictis erumpentes ab ejus oculis lacrymae eum plura loqui prohihuere. Gemitum fratrum qui subsecutus est quis enarrabit? Ita fletus implevit omnia, ut vox nulli superesset ad verba. Tandem Pater medios rumpens singultus ait: «
Abbreviated transcription (Latin):
uolant ab amore di: deserunt bona quȩ
faciebant: murmurant. miusticiȩ dm̃ ac¬
cusant. Quidd de istis dicendum: Soli¬
darii sunt: & impletur in illis qđ dicit
psalmista. Confitebitur tͥ cum benefeceris
ei. Hoc de secularib dictum ẽ.S nos mo¬
nachi udinam tales ẽẽmus: ut horum si¬
miles ñ essemus. Nam qui in ꝓpositi
sui norma quam ꝓfessi sunt. stare recu¬
sant. nͥ cuncta quȩ sͥ ad uotum sunt co¬
pi osius habeant: nec hinc ꝓpt̃ dm̃ cuius¬
libet rei penuriam. et hinc regulȩ discipli
iuuabuntur: ne ho. rum similes habe¬
ant᷑. In omni enim oꝑe suo pͥus mer¬
cedem exigunt: quam cui merce s debet᷑
ministerii muntis exsoluant.Et hi
tales regni celestis heredes erunt: fiden¬
t̃ dico. nequaquam: si ñ penituerint. se
nem: deo ꝑomnia inherere. et totam fi¬
duciam suam inflexibili statum̃tis in
mandatorum incedit: et ex spe retͥbutionis
futurȩ corsuum in deficienti cantatis ardo¬

Expanded text:
volant ab amore Dei, deserunt bona quae volant ab amore Dei, deserunt bona quae faciebant, murmurant, injustitiae Deum accusant, Quid de istis dicendum: Solidarii sunt, et impletur in illis quod dicit Psalmus: Confitebitur tibi, cum benefeceris ei . Hoc de saecularibus dictum. Sed nos monachi utinam tales essemus, ut horum similes non essemus! Nam qui in propositi sui norma, quam professi sunt; stare recusant, nisi cuncta quae sibi ad votum sunt copiosius habeant, nec hinc propter Deum cujuslibet rei penuriam, nec hinc regulae disciplinjuvabuntur, ne horum similes habeantur? In omni quippe opere suo prius mercedem exigunt, quam cui merces debetur ministerii manus exsolvant. Et hi tales regni coelestis haeredes erunt? Fidenter dico, nequaquam; si non poenituerint se nem, Deo per omnia inhaerere, et totam fiduciam suam infiexibili mentis statu in mandatorum illius incedit, et ex spe retributionis futurae cor suum indeficienti charitatis ardo
Abbreviated transcription (Latin):
ter hoĩes liquet fieri: & hĩc qͥd ĩcia pͥncipiᷤᷤ om¬
niũ fiat. re ip̃a monstrante adu̾tere lib&.
Ds̃ enim cuitis sunt omnia q̃ sunt. in hiᷤ
tͥb genib distinctam ad sui obsequiũ
curiam ht̃. Habet quippe angelos: qͥ
et̃na beatitudine stabilit. s̃ministͣnit.
Ht̃ etiam homines sͥ ꝓterrens commodiᷤ
qͦ ĩmullos. qui die noctuq suȩ uolunta¬
ti inherentes ad regnum celorũ qͦd in pa¬
tris sui adȩ culpa ꝑdiderunt: hered̃ita¬
rio iure ꝑuenire contendunt. Se nobis
ad beatorum spirituum societãtẽ. ma¬
gis ẽ suspirandum: ꝗͣ de eorum ꝓcin¬
cdu qͦ deo ꝑhemniter astant in p̾senti
disputandum. Ad solidarios uͦ milites
di: u̾ba u̾tamus.U ideamus quamplu¬
rimos in seculari uita degentes. deum
in his q̃ possident sp̃etentis diligentes:
et eius ꝑ quedam bona oꝑa q̃ faciunt
samulatui insistentes. Suꝑuenit his d̃i
iudicio temptatio aliqua: ꝑdunt sua.
Quid dicam : Mutata ꝓtinus mente.

Expanded text:
ter homines liquet; et hinc quid in curia principis omnium fiat, reipsa monstrante advertere libet. Deus enim, cujus sunt omnia quae sunt, in his tribus generibus distinctam ad sui obsequium curiam habet. Habet quippe angelos, qui aeterna beatitudine stabiliti sibi ministrant. Habet etiam homines sibi pro terrenis commodis, bet quoque nonnullos, qui die noctuque suae voluntati inhaerentes ad regnum coelorum, quod in patris sui Adae culpa perdiderunt, haereditario jure pervenire contendunt. Sed nobis ad beatorum spirituum societatem magis est suspirandum, quam de eorum procinctu, quo Deo perenniter astant, in praesenti disputandum. Ad solidarios Dei milites verba vertamus. Videatis quamplurimos in saeculari vita degentes, Deum in his quae possident specie tenus diligentes, et ejus per quaedam bona opera quae faciunt, famulatui insistentes. Supervenit his Dei judicio tentatio aliqua, perdunt sua. Quid dicam? Mutata protinus mente,
Abbreviated transcription (Latin):
eas uob̃ quasi quoddam umbraculum ex¬
dici: & ne mimmensum uos ferirent.scu
existimo. postquam inter uos ueni:quam
a decessu uenerandȩ memorie lanfranci pa¬
dris nri usi fueritis.usq ad introitum mei.
Unde ediam uideor m uidere. eo magis ip̃oᷤᷤ
qui uos infestare solebant. adu̾sum uos
me abeunte seuituros: qͦ a dominatu quo
uos oppͥmebant. uident se in p̃sentia m̃i
deiectos. S uos ñ estis rudes aut hebetes
in scola domini. ut qualiter in huius¬
modi simgruerint debeatis uos habere:
opꝰ habeatis doceri. Paucis tñ suggero.
ut qr deo milita tun inconseptum mo
nasteni huius conuenistis: p̃ oculis semꝑ
habectis quemadmodum milidecis. Non
curiis pͥncpum uide planum ẽ. Et enĩ

Expanded text:
eas vobis quoddam quasi umbraculum exeas vobis quoddam quasi umbraculum exstiti: et, ne in immensum vos ferirent scutexistimo postquam inter vos veni, quam a decessu venerandae memoriae Lanfranci Patris nostri usi fueritis usque ad introitum mei. Unde etiam videor mihi videre eo magis ipsos qui vos infestare solebant adversum vos me abeunte saevituros, quo a dominatu quo vos opprimebant vident se in praesentia mei dejectos. Sed vos non estis rudes aut hebetes in schola Domini, ut qualiter in hujusmodi, si ingruerint, debeatis vos habere, opus habeatis doceri. Paucis tamen suggero, ut quia Deo militaturi in conseptum hujus monasterii convenistis, prae oculis semper habeatis quemadmodum micuriis principum videre planum est. Est etenim
Abbreviated transcription (Latin):
hic paucis ꝑstrinximus. Rege gͥ et curali¬
b contra uirum in iram ꝑmotis: ip̃e ad
eum placido uultu ingreditur: et dexcͣm
eitis ex more assidens.ait. Ego domine
cum ille se nolle abicere respondet. conqui¬
niscentem regem ad hoc. leuata dextera
benedixit: sicq relicta curia cantuariam
tienit. P ostera die adunatos monachoᷤᷤ
Qs̃ et filii mei dilectissimi sicut au¬
distis et scitis: ego regno huic ꝓxime
honestatem meam sunt me oporteat age:
aut huic regnosine mora decedere.Et
ego quidem libens uado:sꝑans in respe¬
ctum misericordis dei. it̃ meum lib̾tati ec¬
diȩ futuris temꝑib. ñ nichili ꝓfuturũ.
Suꝑuos tñ qͦs ad p̃sens relinquo ñ mo¬
dica pietate moueor: ut pote qͦs tͥbulatiõeᷤ
et angustias. opp̃ssiones. et contumelias a¬
cerbius solito me absente passuros intueor.
Licet enim constet illas nec me p̃sente ex
toto fuisse remotas: tñ qñ emergebant contͣ

Expanded text:
hic paucis perstringimus. Rege igitur et curialihic paucis perstringimus. Rege igitur et curialibus contra virum in iram permotis, ipse ad eum placido vultu ingreditur, et ad dextram ejus ex more assidens ait: « Ego, Domine,cum ille se nolle abjicere responderet, conquiescentem regem ad hoc levata dextera benedixit, sicque relicta curia Cantuariam venit. 30. Postera die adunatos monachos ius est: « Fratres et filii mei dilectissimi, sicut audistis et scitis, ego regno huic proxime honestatem meam sunt me oporteat agere, aut huic regno sine mora decedere. Et ego quidem libens vado, sperans in respectum misericordis Dei iter meum libertati Ecclesiae futuris temporibus nonnihili profuturum. Super vos tamen, quos ad praesens relinquo, non modica pietate moveor, utpote quos tribulationes et angustias, oppressiones et contumelias acerbius solito me absente passuros intueor. Licet enim constet illas nec me praesente ex toto fuisse remotas, tamen quando emergebant, contra
Abbreviated transcription (Latin):
anselmus. Et quidem qd romam ire
dispono causa sc̃e xp̃ianitatis . quam in
hac t̃ra regere stiscepi. causaq salutis an¬
mȩ meȩ. causaq etiam su honoris et ut¬
litatis si credere uelit: id ago. Si gͦ mͥ bo¬
no ammo licentiam eundi dederit: gra¬
tios accipiam. Si ñ: ego utiq quod ds̃ p̃¬
cip̃ pꝰponere ñ debeo: qr scriptum ẽ. obedi¬
re oportet deo magis quam hominibus
Qđ ille audiens turbato amimo iubet
ut a cepto desistat. et insuꝑ se nunquã
beatum petrum. uel sedem eius. ꝓ qͦlib&
negotio appellaturum iureiurando ꝓ¬
mittat: aut sine mora redeundi omni
spe sub̃ata suo regno decedat. Et sub¬
dens ait. Si uͦ territus istis cepto desiste̾.
et magis remanere quam ire delegent:
di a me t̃cio petiit: in qͦ se ꝑseueraturũ
certus ñ siit. Respondit. Dominus est:
quod uult dicit. Ego tñ sciens ad quid
assumptus sim. et quid in anglia geren
his multo plura: quȩ qm̃ alias scͥpsimꝰ.

Expanded text:
Anselmus: « Et quidem quod Romam ire Anselmus: « Et quidem quod Romam ire dispono causa sanctae Christianitatis, quam in hac terra regere suscepi, causaque salutis animae meae, causa etiam sui honoris et utilitatis, sic credere velit, id ago. Si ergo mihi bono animo licentiam dederit eundi, gratiosus accipiam. Si non ego utique quod Deus praecipit postponere non debeo quia scriptum est: Obedire magis Deo oportet quam hominibus . Quod ille audiens, turbato animo jubet ut aut coepto desistat, et insuper se nunquam beatum Petrum vel sedem ejus pro quolibet negotio appellaturum jurejurando promittat, aut sine mora, omni spe remeandi sublata, suo regno decedat. Et subdens ait: « Si vero territus istis coepto desistere et remanere quam ire delegerit,di a me tertio petiit, in quo se perseveraturum certus non fuit. » Respondit: « Dominus est, quod vult dicit. Ego tamen sciens ad quid assumptus sim, et quid in Anglia gerendhis multo plura, quae quoniam alias scripsimus,
Abbreviated transcription (Latin):
puer plorat: pater eultat. Et uocatis
nob̾: consideratis iquit iocum pueri: &
confessis nob̃ considerasse: ait. Simili con¬
sideratione iocatur diabolus cum multis
hominib qͦs suis laqueis irretitos. ꝓ suia
uoluntate in diu̾sa untia ꝑtͣhit. Sunt
enim quidã ut uerbigr̃a dicam. auariciȩ
seu luxuriȩ. et similium flaminis succensi:
His contingit aliq̃n ut sua facta consi¬
derent. defleant: seq amͦ a talib cessatos
sͥ ꝓmittant. En more auis auolare se
hoste denentur:uolantes. in eadem uitia
deiciuntur: fidq hoc sepius nec omnimo¬
dis liberantur: ñ magno conatu ꝑ respe
rumpatur.
mc iterum anselmus curiam ueni¬
ens.iam petitam licentiam rom̃a
eundi a rege peciuit: s eam ñ obtinuit.
Dostq in mense octobri muitatus a re¬
ge uuintoniam uadit: et quod iam bis
rogauerat. attentius ꝑ internuntios t̃¬
cio rogat. Turbatur ille: & minium se
tiexan ab eo ancie quentur. Ad quod

Expanded text:
puer plorat, Pater, exsultat. Et vocatis puer plorat, Pater, exsultat. Et vocatis nobis: « Considerastis, inquit, jocum pueri? » Et confessis considerasse, ait: « Simili consideratione jocatur diabolus cum multis hominibus, quos suis laqueis irretitos pro sua voluntate in diversa vitia pertrahit. Sunt enim quidam, ut verbi gratia dicam, aut avaritiae, aut luxuriae, et similium flammis succensi; his contigit aliquando ut sua facta considerent, defleant, seque amodo a talibus cessaturos sibi promittant. Et more avis sehoste tenentur, volantes in eadem vitia dejiciuntur. Fitque hoc saepius. Nec omnimodis liberantur, nisi magno conatu per respecrumpatur. » 29. Hinc iterum Anselmus curiam veniens, jam petitam licentiam Romam eundi a rege petivit, sed eam non obtinuit. Post quae in mense Octobri invitatus a rege Wintoniam vadit; et quod jam bis rogaverat, attentius per internuntios tertio rogat. Turbatur ille, et nimium se vexari ab eo anxie queritur. Ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
sa nimis anxia. huc illucq crcum spicit:
et qͣ tueatur defensionis & auxilii manũ
sͥ porrigi meffabili desiderio concupiscit.
Demones autem e contrario rident: &¬
magno gaudio gaudent: si illam nullo
fuiltam adminiculo macniunt. Quibus
dictis laxato i iter freno rediit: bestiã
ultra ꝑsequi dara uoce camib intdicens.
Tunc illa ab  omnilesione immunis: ex
sit. Nos uͦ depositis iocis. s ñ modice a¬
lacres effecti de tam pia libatione pauidi
Canimalis: cepto itmere uiam detͥuimus.
lia iice conspexit
puerum cum auicula ludentem in¬
uia. Quȩ auis pedem filo innexum hñs.
sepe cum laxius ire ꝑmittebatur. fuga sͥ
consulere uolens. auolare iitebatur. At
puer filum manti tenens. retractam usq:
ad se. deiciebat: et hoc ingens gaudium
illi erat. factum ẽ id frequentius. Q d̃
pat̾̃ aspiciens misere condoluit aui: ac¬
ut rupto filo lib̾tati redderetur optauit.
Et ecce filum rumpitur: atis auolat:

Expanded text:
sa nimis anxia huc illucque circumspicit, sa nimis anxia huc illucque circumspicit, et qua tueatur defensionis et auxilii manum sibi porrigi ineffabili desiderio concupiscit. Daemones autem econtrario rident, et magno gaudio gaudent, se illam nullo fultam adminiculo inveniunt. » Quibus dictis laxato freno, in iter rediit, bestiam ultra persequi clara voce canibus interdicens. Tunc illa ab omni laesione immunis exsusit. Nos vero depositis jocis, sed non modice alacres effecti de tam pia liberatione pavidi animalis, coepto itinere viam detrivimus. 28. Alia vice conspexit puerum cum avicula in via ludentem. Quae avis pedem filo innexum habens, saepe cum laxius ire permittebatur, fuga sibi consulere cupiens avolare nitebatur. At puer filum manu tenens, retractam usque ad se dejiciebat, et hoc ingens gaudium illi erat. Factum est id frequentius. Quod Pater aspiciens, misere condoluit avi, ut rupto filo libertati redderetur optavit. Et ecce filum rumpitur, avis avolat,
Abbreviated transcription (Latin):
nomine helysam.ꝓꝑante.puen qͦs nutͥe¬
bat. leporem sͥ occursantem in uia. canib
insecuti sunt: & fugientem infra pedes¬
suos et eqtii quem pat̾ ip̃e sedebat. scib¬
sidentem sconsecuti sunt. Ille sciens mise¬
ram bestiam sͥ sub se refugio consuluisse.
retentis habenis. equum loro fyxit: nec
cupitum uoluit bestiȩ p̃sidium denega¬
re. Quam canes crrcundantes. et haut gͣ
eqͦ poterant eicere: nec in aliquo ledere.
Qd̾ uidentes ammirati sumus. At an¬
selmtis uͥ qͦsdam ex equitib aspexit rdere:
et quasi ꝓ capta bestia letitiȩ frena laxare:
solutus in lacrimis ait. Ridecis: Et uti¬
ꝙ: infelici huic nullus risus.leticia nulla ẽ
Hostes eius crca eam sunt. & ip̃a de tuta
sollicita confugit ad nos: p̃sidium flagi¬
tans. Hoc plane ẽ et animȩ hominis.
gentẽ ꝑanfractus intiorum multis mochiᷤ
ꝑsecuti sunt. crudeliter assunt. ꝑati eam
raꝑe: & in mortem et̃nã p̃cipitare. At ip¬

Expanded text:
nomine Heysem properante, pueri quos nutrienomine Heysem properante, pueri quos nutriebat, leporem sibi occursantem in via canibus insecuti sunt, et fugitantem infra pedes equi, quem Pater ipse sedebat, subsidentem consecuti sunt. Ille sciens miseram bestiam sibi sub se refugio consuluisse, retentis habenis equum loco fixit, nec cupitum bestiae voluit praesidium denegare. Quam canes circumdantes, et linguis equo poterant ejicere, nec in aliquo laedere. Quod videntes, admirati sumus. At Anselmus, ubi quosdam ex equitibus aspexit ridere, et quasi pro capta bestia laetitiae frena laxare, solutus in lacrymas, ait: « Ridetis? Et utique infelici huic nullus risus, laetitia nulla est. Hostes ejus circa eam sunt, et ipsa de vita sollicita confugit ad nos praesidium flagitans. Hoc plane est et animae hominis. gentem per anfractus vitiorum multis modis persecuti sunt, crudeliter adsunt parati eam rapere et in mortem aeternam praecipitare. At ip