comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus: uicium ẽ ñ natura. Grã medicinalis querat᷑: & contͦ¬
u̾sia finiat᷑. Duo quippe ista bona abono dõ c̃dita. quomͦ
contra huiꝰ ratiocinationẽ in ñ baptizatis hominib posst̃
sͥẽẽ contraria: An &e hoc eum dixisse penitebit. qͦd affec¬
tu aliquo fidei xp̃ianȩ locutꝰ ẽ: Cum enim dix̃. qͥd fieri
pot̾ ut cuicumq iam baptizato sit caro contraria. signi¬
ficauit ñ baptizatis carnem posse ẽẽ contrariã. Nã cur ad¬
didit iam baptizato. cũ posset ẽ hoc ñ addito dic̾e. qͥd ficri
pot̾. ut cuicumq sit caro contraria. atq adhoc ꝓbandũ su¬
bicere illam ratiocinationẽ suam. qr utrumq bonũ ẽ a bo¬
no conditum. & idõ ñ pot̾ int̾ se ẽẽ contrariumꝰ Si gͦ ñ bap¬
tirati quib certe fatetur carnẽ ẽẽ contrariam. suis illũ int̾¬
rogationib urgeant. & dicant. quis fec̃ hominis sp̃m: iste

Expanded text:
mus, uitium est, non natura. gratia medicinalis quaeratur et contrmus, uitium est, non natura. gratia medicinalis quaeratur et controuersia finiatur. Duo quippe ista bona a bono deo condita quomodo contra huius ratiocinationem in non baptizatis hominibus possunt sibi esse contraria? an et hoc eum dixisse paenitebit, quod affectu aliquo fidei christianae locutus est? cum enim dixit: qui fieri potest, ut cuicumque iam baptizato sit caro contraria, significauit non baptizatis carnem posse esse contrariam. nam cur addidit iam baptizato, cum posset etiam hoc non addito dicere: \'qui fieri potest, ut cuicumque sit caro contraria\' atque ad hoc probandum subicere illam ratiocinationem suam, quia utrumque bonum est a bono conditum et ideo non potest inter se esse contrarium? si ergo 11011 baptizati, quibus certe fatetur carnem esse contrariam, suis illum interrogationibus urgeant et dicant: \'quis fecit homini spiritum ? iste
Abbreviated transcription (Latin):
sibi ẽẽ contria: Omitto dic̾e. qi tota huiꝰ ratiocinatio turba¬
retͥ: siquis ab eo quereret. estus & frig̾ qͥs fec̃. Responderet.
enĩ sine dubio ds. Non ego multa int̾rogo. Ipse c̃dudat.
utrũ aut ista possint dici ñ bona. aut ñ appareant int̾ se
ẽẽ contraria. hic forte dic̃. Qualitates sunt istȩ substan¬
tiarum: ñ substantiȩ. Ita ẽ. uerũ ẽ. S qualitates nat᷑ales.
& addi creaturam sine dubio ꝑtinentes. substantiȩ quippe
ñ ꝑ se ipsas s ꝑ suas qualitates sic̃ & aqua & ignis dicunt᷑
clusam ostendemꝰ. hoc diximus. Possunt enĩ & contraria
ñ inuicem adu̾̃sari. s ex alterutro temꝑari: & bonã ua¬
litudinẽ recdidere. sic̃ incorpore siccitas & humiditas. frig̃ &e ca¬
lor. Quorum omium temꝑatione: bona corporalis ualitudo
c̃sistit. S qͦd contraria ẽ caro spui. ut ñ ea quȩ uolumꝰ facia¬

Expanded text:
sibi esse contraria? omitto dicere quia tota huius ratiocinatio turbasibi esse contraria? omitto dicere quia tota huius ratiocinatio turbaretur, si quis ab eo quaereret: \'aestus et frigus quis fecit?\' responderet enim sine dubio: \'deus\'. non ego multa interrogo, ipse concludat, utrum aut ista possint dici non bona aut non appareant inter se esse contraria. hic forte dicit: qualitates sunt istae substantiarum, non substantiae. ita est, uerum est, sed qualitates naturales et ad dei creaturam sine dubio pertinentes; substantiae quippe non per se ipsas, sed per suas qualitates, sicut aqua et ignis, dicuntur clusam ostenderemus, hoc diximus. possunt enim et contraria non inuicem aduersari, sed ex alterutro temperari et bonam ualitudinem reddere, sicut in corpore siccitas et humiditas, frigus, calor, quorum omnium temperatione bona corporalis ualitudo consistit. sed quod contraria est caro spiritui, ut non ea quae uolumus facia
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd habebat in coroc. Definita questio ẽ. ñ quã uolebamus.
s uͥ quid sentiret dubitabamus. deinde multis u̾bis apłi
conat᷑ ostende unde ñ ẽ controu̾sia. qͦd cato ab illo ita sepe
nominet᷑. ut uelit incelligi ñ substantiã. s oꝑa carnis. Qd
hoc ad rẽ÷ uicia carnis: contraria st̃ uoluntati hominiᷤᷤ.
Hon natura accusat᷑: s uiciis medicꝰ querit᷑. Qd ẽ qͦd int̾¬
rogat: Qͥs fec̃ hominis sp̃m̃ : Et respondet sibi. Sine
dubio ds. Et itẽ int̾rogat. Carnem quis creauit: Itẽq respõ¬
det. Idem credo d̾s. Introgat i̾tio. Bonus ẽ qͥ utrumq creauit
d̾s: Respondet. Hulli dubium ẽ. Adhuc int̾rogat. Et utrũq¬
qͦd bonus auctor creauit bonum ẽꝰ Et adhoc respondet. Con¬
fitendum ẽ. Deinde c̃cludit. Si gͥ e sp̃c bonus ẽ & caro bona.¬
ut abono auccore condita. qͥd fieri pot̾ ut duo bona possins

Expanded text:
quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam nolebamus. quod habebat in corde; definita quaestio est, non quam nolebamus. sed ubi quid sentiret dubitabamus. Deinde multis uerbis apostoli conatur ostendere, unde non est controuersia, \'quod caro ab illo ita saepe nominetur, ut uelit intellegi non substantiam, sed opera carnis\'. quid hoc ad rem? uitia carnis contraria sunt uoluntati hominis; non natura accusatur, sed uitiis medieus quaeritur. quid est quod interrogat: uitiis fecit homini spiritum? et respondet sibi: sine dubio deus. et item interrogat: carnem quis creauit? itemque respondet: idem. credo, deus. interrogat tertio: bonus est qui utrumque creauit deus ? respondet: nulli dubium est. adhuc intquod bonus auctor creavit, bonum est? » et ad hoc respondet, « Confitendum est. » Deinde concludit, « Si igitur et spiritus bonut a bono auctore condita, qui fieri potest, ut duo bona possint
Abbreviated transcription (Latin):
creaturã quȩ ꝑillum condita ẽ meliꝰ illo inspicere nou̾inc
uoce ñ sana sanos eos ꝓnuntiant. Mat̾iã peccati dic̃ ẽẽ uin¬
dictam. si ad hoc peccator infirmatꝰ ẽ ut plura peccaret.
Nec cogitat p̾uaricatorẽ legis ꝗͣ digne lux deserat u̾itatis.
Qua desertꝰ. utiq fit cecus. & plus neceẽ ẽ offendat. ⁊ caden¬
do uexetur. uexat᷑q ñ surgat. ut id̃o tantũ audiat uocẽ
legis. qua ammoneat᷑ implorare grãm saluatoris. An ẽ¬
nulla pena eoꝵ dequib dic̃ apłs. qi cũ cognouissent dm̃¬
ñ sic̃ d̃m glorificauert̃ aut gras gert. s euanuet in ogi¬
tationib suis. & obscuratum ẽ insipiens cor eorum ÷ utiq ista
obscuratio: iundicta & pęna iam fuit. Et tam̃ ꝑ hanc pęnã
idest ꝑ cordis cecitatẽ quȩ fit deserente luce sapientiȩ: in plu¬
ta & grauia peccata collapsi st̃. Dicentes cnim se ẽẽ sapienteᷤᷤ

Expanded text:
creaturam, quae per illum condita est, melius illo inspicere noverint, creaturam, quae per illum condita est, melius illo inspicere noverint, voce non sana sanos esdictam, si ad hoc peccator infirmatus est, ut plura peccaret\', nec cogitat praeuarieatorem legis quam digne lux deserat ueritatis; qua desertus utique caecus et plus necesse est offendat et cadendo uexetur uexatusque non surgat, ut ideo tantum andiat uocem legis, quo ammoneatur implorare gratiam saluatoris. an nulla poena est esicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum? Utique ista obscuratio vindicta et poena jam fuit: et tamen per hanc poenam, id est, per cordis caecitatem, quae fit deserente luce sapientiae, in plura et gravia peccata collapsi sunt. Dicentes enim se esse sapientes,
Abbreviated transcription (Latin):
hunc mundũ peccatores saluos fac̾e. Ec iste contͣ fidelẽ
sermonẽ & om̃i acceptione dignũ dic̃. ñ debuisse hanc eg¬
tudinẽ contrahi peccatis: ne ad hoc eẽt ista pęna peccati.
ut cõmiterent᷑ plura peccata. Querit᷑ &̃ paruulis tantus
medicus opitulator: & iste dic̃. E dqueritis: Sani st̾ ꝓpt̾
qͦs medicũ queritis. Nec ipse primus hõ id̾o̾ morte damp¬
natꝰ ẽ. Nã postea ñ peccauit. quasi aliqͥd postea de ꝑfectione
iusticiȩ hominis audierit. nͥ qͦd comm̃dat ȩccła. ⁊ ipsum
lo ñ eẽ infirmiores: s cẽ plura impleuisse p̃cepta: cũ ille
unũ implere neglexerit. Es posteros uidet ita nasci. qͣmͦ car¬
te ille factus ñ ẽ. ñ solum p̃cepti incapaces qͦd omino ñ sen¬
tiunt. s uix capaces papillȩ cũ esuriunt. fos tam̃ in matͥs
eccłe gremio cum saluos grã sua fac̾e uelit. qͥ saluũ facit
ppłm suũ a peccatis eorum: contradicunt homines. & quasi

Expanded text:
in mundum peccatores saluos facere. et iste contra fidelem sermonem et omni acceptione dignum dicit \'uon debuisse hanc aegritudinem contrahi peccatis, ne ad hoc esset ista poena peccati, ut committerentur plura peccata\'. quaeritur etiam paruulis tantus medicus opitulator et iste dicit: quid quaeritis? sani sunt propter quos medicum quaeritis. nec ipse primus homo ideo morte damnatus est; nam postea non peccauit. quasi aliquid postea de perfectione iustitiae eius audierit, uisi quod commendat ecclesia et ipsum lo non esse infirmiores, sed etiam plura implevisse praecepta, cum ille unum implere neglexerit: » quos posteros videt ita nasci, quomodo certe ille factus non est, non solum praecepti incapaces, quod omnino non sentiunt, sed vix capaces papillae cum esuriunt; eos tamen in matris Ecclesiae gremio cum salvos gratia sua facere velit, qui salvum facit populum suum a peccatis eorum, contradicunt homines, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
serunt in appetitum suũ. masculi in masculos deformita¬
tem oꝑantes. Atq ut ostenderet sic eẽ ista peccata ut cẽ penç
sint peccatorum: &̃ his adiunxit. Et mercedẽ mutuã quã
oportuit erroris sui in sem&e ipsis recipientes. Uidcte qͦti¬
ens uindicet: eadẽq uindicta quȩ pariat pulluletq
peccata. Adhuc attendite. Et sic̃ ñ ꝓbauert̾ inqͥt dĩn
hab̾e in noticiam: tradidit illos d̾s in reprobam intem
ut faciant quȩ ñ c̃ueniunt. Repletos omi iniqͥtate. cirtũ

Expanded text:
suum i n . inuicem, masculi in masculos deformitatem operantes. atque ut ostenderet sic esse ista peccata, ut etiam poenae sint peccatorum, etiam his adiunxit: et mercedem mutuam, quam oportuit, erroris i s sui in semet ipsis recipientes. uide quotiens uindicet eademque uindicta quae pariat pulluletque peccata. adhuc adtendite: et sicut non probauerunt, inquit, deum habere in notitiam, tradidit illos deus in reprobam mentem, ut faciant quac
Abbreviated transcription (Latin):
tate peccandi. In ipsa enim uoluntate reus ẽ: qua malla
si fieri posset ñ eẽ qͦd timeat. ut lib̾e faciat qͦd occulte
desiderat. Ergo si sp̃u inquit ducimini: ñ adhuc estis
sub lege. Utiq lege quȩ timorẽ incutit: non tribuit
caritatẽ. Quȩ caritas dĩ diffusa ẽ in cordib nr̃is ñ ꝑ le¬

Expanded text:
tate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, tate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat ut libere faciat quod occulte desiderat. ergo sispiritu. inquit, ducimini, non ad huc estis sublege, utique lege, quae timorem incutit, non tribuit caritatem, quae caritas dei diffusa est in cordibus nostris non per le
Abbreviated transcription (Latin):
illi qui baptizati sunt. faciant bona quȩ uolunt. nulla car¬
nis c̃cupiscentia repugnante. S quid hinc dicamꝰ: Ipse cĩ¬
memorat. uͥ c̃cludens hunc locum. ut diximꝰ inqͥt illud qͦo
continet᷑ caro c̃cupiscit adu̾sus sp̃m. ñ de carnis substantia
s de oꝑib sentire neceẽ ẽ. hoc & nos dicimus ñ de carnis̃
substantia. s de oꝑib dictum quȩ ueniunt de carnali
c̃cupiscentia. De peccato scilicet. de quo p̃cipit ut ñ regnet
in nr̃o mortali corpore. ad obediendũ desideriis eiꝰ. S at¬
tendat ẽ ipse iam baptizatis fuis se dictum. Caro c̃cupiscit
Et ne ab ipsa pugna desides faceret. & ꝑ hanc sententiam
laxam̃tum peccandi dedisse uideretur: adiungit. Qdsi¬
spũ ducinini: ñ aohuc estis sub lege Sublege ẽ auim q̃
timore supplicisi qͦs lex ininatur. ñ amore insticiȩ se sen¬
tit abstinere ab oꝑe petcari. ñ dum lib̾ nec alienꝰ a uolun¬

Expanded text:
illi qui baptizati sunt faciant bona quae uolunt nulla carilli qui baptizati sunt faciant bona quae uolunt nulla carnis concupiscentia repugnante. sed quid hinc dicamus. ipse commemorat, ubi concludens hunc locum: ut diximus, inquit, illud quo continetur: caro concupiscit aduersus spiritum, non de carnis substantia, sed de operibus sentire necesse est. hoc et nos dicimus non de carnis substantia, sed de operibus dictum, quae ueniunt de carnali coucupiscentia, de peccto scilicet, de quo praecipit ut non regnet in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. Sed adtendat etiam ipse iam baptizatis fuisse dictum: caro concupiscittis faciatis. et ne ab ipsa pugna desides faceret et per hanc sententiam laxamentum peccandi dedisse uideretur, adiungit: quodsispiritu ducimini, non ad huc estis sub lege. sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore iustitiae sc sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a uolun
Abbreviated transcription (Latin):
recolit fuisse. Presentib urgetur: ñ p̃t̾ita reminiscit᷑. hec
tantũ repugnantẽ uidet: uerũ &̃ captiuantẽ se in legen
peccati quȩ ẽ in m̃bris ciꝰ. ũ quȩ fuit. Hinc ẽ qͦd clamat. In¬
felix ego ho. quis me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ: Smnat̃¬
homo orare: sinat᷑ adiutorium medici potñtissimi flagi¬
tare. Qͥd contra dr: Qd obstrepit᷑: Qd miser miscđ̃iam
xp̃i petere ꝓhibetur & hoc a xp̃ianis: Ham & illi cũ xp̃o
ambulabant: qui ceco lum̃ clamando pet̾e ꝓhibebant.
S ẽ int̾ tumultum contradicentiũ: audit ille clamantẽ
Porro si ab istis uł hoc impetramus. ut ñdum baptirati
implorent auxiliũ gr̃ẽ saluatoris. ñ ẽ hoc qͥdem parum
adu̾sus illam falsã defensionẽ. tamꝗͣ sͥ sufficientis nature
& potestatis lib̃i arbitrii. Neq enim sͥ sufficit qͥ dic̃. Infelix
ħo quis me lib̃abit. aut plenam lib̾tatẽ hab̾e dicendꝰ ẽ. qͥ se
adhuc postulat lib̾ari. Uerumtam̃ &ẽ illud uideamꝰ. uttũ

Expanded text:
Nec tantum repugnantem videt, verum etiam captivantem se in lege peccati, quae est in membris ejus, non quae fuit. Hinc est quod clamat: « Infelix homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? » Sinatur orare, sinatur adjutorium medici potentissimi flagitare, quid contradicitur? quid obstrepitur? quid miser misericordiam Christi petere prohibetur et hoc a Christianis? nam et illi cum Christo ambulabant, qui caecum lumen clamando petere prohibebant; sed etiam inter tumultum contradicentium audit ille clamantem.Porro si ab istis uel hoc impetramus, ut nondum baptizati implorent auxilium gratiae saluatoris, non est hoc quidem parum aduersus illam falsam defensionem tamquam sibi sufficientis naturae et potestatis liberi arbitrii; neque enim sibi sufficit qui dicit: infelix homo! quis me e liberabit? aut plenam Jibertatem habere dicendus est, qui se adhuc postulat liberari. Verum tamen etiam illud uideamus, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
guȩ malũ int̾ hȩc dicens. ñ oportet fr̃s mei hȩc ita fieri:
c̃tinuo monuit. c̃sũmatis his quȩ hinc dicebat. qͦ adiutorio
ista ñ fierent. q̃ dix̃ fieri ñ oportere. Qͥs enĩ sapiens & disci¬

Expanded text:
guae malum inter haec dicens: non o portet, fratres mei, haec ita fieri, guae malum inter haec dicens: non o portet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere: quis enim sapiens et disci
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd m̃titur occidit animã. Nongͦ qͣsi id eẽt faciliꝰ ꝗͣ man¬
suefactio bestiarũ. sc̃s iacob illam sententiã ꝓnuntiauit:
ant ea uoce uoluit ꝓnuntiari. s potiꝰ ostendens quantũ sit in
bomine linguȩ inalũ. ut a nullo homine domari possit. cũ
ab hominib doment᷑ & bestiȩ. Noq hoc idõ dix̃. ut huiꝰ in nos
mali dñationẽ ꝑ negligñtiã ꝑmanere patiam᷑: s ut ad domã¬
dam linguã diuinȩ gr̃ẽ poscamꝰ auxilium. Non enĩ ait lin¬
guã nullus domare pot̾. s nulł hominũ: ut cũ domat᷑ dĩ
miscađia. di adiutorio. dĩ gr̃a fieri fateam᷑. Conet᷑ gͦ anima
domare linguã. & dũ conat᷑ poscat auxilium. & oret lingua
ut dometur lingua. donante illo qͥdix̃ ad suos. Non enĩ uo̾
to fac̾e cõmonem᷑: qͦd conantes & nr̃is uirib ñ ualentes.
adiutoriũ diuinũ p̃cem᷑. Proinde & ipse cũ exaggerasset lin¬

Expanded text:
quod mentitur, occidit eunim a m. non ergo quasi id esset facilius quod mentitur, occidit eunim a m. non ergo quasi id esset facilius suefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam et, dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos to facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse, cum exaggerasset lin
Abbreviated transcription (Latin):
quente inuidencia hominẽ stantẽ unde ipse cecidit inde
subu̾tit. Nam utiq iactantia: lanuã qua intraret serpens
ille quesit: quando ait eritis sic̃ dii. Idõ dictũ ẽ. initiũ
omĩs peccati suꝑbia: & initium suꝑbiȩ hominis: aposta¬
tare a dõ. Qͥd aut̃ sͥ uult qͦd dic̃. deinde quomͦ dõ ꝓ illius¬
pectati reatu subdit᷑ ẽẽ pot̾it qͦd suum ñ cẽ cognou̾it: Suũ
enim ñ ẽ inquit: si necessariũ ẽ. Aut si suum ẽ: uolun¬
tarium ẽ. Et si noluntariũ ẽ: uitari pot̾. Nos respondemꝰ
Suũ ẽ omĩno. S uiciũ qͥ cõmitcit᷑: nͥdum om̃i exparte
sanatũ ẽ. Qd qͥdẽ ut inolesceret: de ñ recte usa sanitate
descendit. Ex qͦ uicio iã male ualens: uł infirmitate uł
cecitate plura cõmittit. Pro qͥ supplicandũ ẽ ut sanet᷑. & de¬
inceps inꝑpetua sanitate uiuat᷑: ñ suꝑbiendũ quasi hõ ea¬

Expanded text:
quente invidentia hominem stantem, unde ipse cecidit, inde quente invidentia hominem stantem, unde ipse cecidit, inde subvertit. Nam utique jactantiae januam, qua intraret, serpens ille quaesivit, quando ait, Eritis sicut dii . Ideo dictum est, Initium omnis peccati superbia; et, Initium superbiae hominis apostatare a Dpeccati reatu subditus esse poterit, quod suum non esse cognoverit? Suum enim non est, inquit, si necessarium est. Aut si suum est, voluntarium est: et si voluntarium est, vitari potest. Nos respondemus: \'suum est omnino, sed uitium quo committitur nondum omni ex parte sanatum est; quod quidem ut inolesceret, de non recte usa sanitate descendit; ex quo uitio iam male ualens uel infirmitate uel caecitate plura committit pro quo supplicandum est, ut sanetur et deinceps in perpetua sanitate uiuatur, non superbiendum, quasi homo ea
Abbreviated transcription (Latin):
sine peccato. Respondet᷑ ꝑ arbitrii lib̃tatẽ factum. ut oẽt
homo cũ peccato. s iam pęnalis uiciositas subsecuta. ex li¬
b̾tate fec̃ necessitatem. Unde ad eum fides clamat. De ne¬
cessitatib meis educ me. Sub quib positi uł ñ possum
Si uos inquit filiꝰ lib̾auerit: tunc uere lib̃i critis. uicca
enim uicio. in qͦd cecidit uoluntate: caruit lib̾tate nat᷑a.
Hinc alia scriptura dic̃. A quo enĩ quis deuictꝰ ẽ: huic
& seruus addictus ẽ. Sic̃ gͦ ñẽ opus sanis medicꝰ s male
habñtib: ita ñ ẽ opus lib̾is lib̾ator s seruis. ut ei dicat
gratulatio lib̾catis: saluam fecisti de necessitatib animã
meã. Ipsa enĩ sanitas ẽ uera lib̾tas: quȩ ñ ꝑiss&. si bona per¬
mansiss& uoluntas. Quia uͦ peccauit uoluntas: secuta ẽ
peccantẽ. peccatum habendi dura necessitas. donec tota
sanetur infirmitas. & accipiat᷑ tanta lib̃tas. in qua sic̃
necẽẽ ẽ ꝑmaneat beate uiuendi uoluntas. ita ut sit ã

Expanded text:
sine peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃. nusꝗͣ ẽẽ scriptũ his omnino u̾bis. posse eẽ hominẽ si¬
ne peccato: facile refellit. quia ñ ẽ ibi questio quib u̾bis
dicat᷑ q̃cumq sententia. Non tam̃ fortasse sine causa. cũ
aliqͦtiens in scripturis inueniat᷑. homines dictos ẽẽ sine
querela: nemo inuenit᷑ eẽ dictus sine peccato. nͥ unꝰ solus de
qͦ aꝑte diccũ ẽ. Eum qͥ ñ nou̾at peccatum. Et eo loco. uͥ de
sac̾dotib sc̃ĩs agebat᷑. E cenĩ exꝑtꝰ ẽ omĩa scd̾m similitudinẽ
sine peccato: in illa scilicet carne quȩ habebat similitudi¬
nẽ carnis peccati: quãuis ñ eẽt caro peccati. Q uã tam̃ si

Expanded text:
r nusquam esse scriptum his omnino uerbis posse esse hominem sine peccato\', facile refellit. quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in scripturis inueniatur homines dictos esse sine querella. nono inuenitur, qui sit dictus sine peccato nisi unus solus de quo aperte dictum est: cum qui non nouerat peccatum, et eo loco, ubi de sacerdotibus sanctis agebatur: etenim expertus est omnia secundum similitu dinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen si
Abbreviated transcription (Latin):
quo timor incutit᷑. s in adiutorio gr̃ẽ dĩ ad quã solã utilit̾
legis uelut pedagogi timor duc̃ c̃stitutam eẽ qui intelligit
ipse intelligit quare sit xpianꝰ. Nam si ꝑ legẽ iusticia: gͦ
xp̃c gratis mortuus ẽ. Si aut̃ ñ gratis mortuus ẽ: in illoso

Expanded text:
quo timor incutitur, sed in adjutorio gratiae Christi, ad quam solam utiliter quo timor incutitur, sed in adjutorio gratiae Christi, ad quam solam utiliter legis velut paedagogi timor ducit , constitutam esse qui intelligit, ipse intelligit quare sit christianus. Nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mortuus est . Si autem non gratis mortuus est, in ill
Abbreviated transcription (Latin):
iorum quẽ misistis carissimi filii tima¬
Esi &e iacobe int̾missis paululũ quȩ ĩ ma¬
nib erant: cursim qͥdẽ. s ñ mediocri intentione ꝑlegi. & ui¬
di hominẽ zelo ardentissimo accensũ adu̾sus eos qͥcũ ĩ suis
peccatis humanã uoluntatẽ debeant accusare: naturã potiꝰ
accusantes hominũ ꝑ illã se exusare conant᷑. Hinis crar¬
sit aduersus hanc pestilentiam. quã &̃ litcerarum scłariũ
auccores grauit̾ arguerunt. exclamantes. falso querit᷑ de
natura sua genus bumanũ. Hanc prorsus &̃ iste sententiã
quantis potuit ingenii uirib aggerauit. Ueruntam̃ tuneo
ne illis poti suffraget᷑ qui ⁊lum dĩ habent. s ñ scđ̃m scientiã
Ignorantes enim dĩ iusticiam. & suã uolentes c̃stituere: iusti¬
ciȩ dĩ ñ sunt subiecti. Quȩ sit autẽ iusticia dĩ de qua hic lo¬
quit᷑. conseq̃nt̾ aꝑit adingens. finis enĩ legis xp̃c: ad uisti¬
ciam om̃i credenti. Hanc itaq iusticiã dĩ. ñ in p̃cepto legis

Expanded text:
ibrum quem misistis, charissimi filii, Timasi et Jacobe, intermissis paululum quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi: et vidi hominem zelo ardentissimo accensum adversus eos, qui cum in suis peccatis humanam voluntatem debeant accusare, naturam potius accusantes hominum, per illam se excusare conantur. Nimis exarsit adversus hanc pestilentiam, quam etiam litterarum saecularium auctores graviter arguerunt, exclamantes: « Falso queritur de natura sua genus humanum » . Hanc prorsus etiam iste sententiam quantis potuit ingenii viribus aggeravit. Verumtamen timeo ne illis potius suffragetur, qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam: ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Quae sit autem justitia Dei de qua hic loquitur, consequenter aperit adjungens, Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti ? Hanc itaque justitiam Dei, non in praecepto legis,
Abbreviated transcription (Latin):
cius sanus de stabulo egressus ẽ: aut sanus in stabulo ẽ.
quo eum curandũ misericors samaritanꝰ aduexit. Porro
si uł istis c̃cedit carnẽ eẽ contrariã: dicat quid contig̾it.
cũ sit utrumq hoc ẽ & caro & sp̃c creatura uniꝰ eiusoẽq cre¬
atoris ꝓculdubio bona. qr boni. nͥ qr hoc ẽ uicium qͦd ꝓ¬
pria inflictum ẽ uoluntate. & hoc ut in natura sanet᷑.
eo ipso opꝰ ẽ saluatore: quo instituta ẽ natura creatore
hoc saluatore. eaq illiꝰ medicina qua u̾bum caro factũ ẽ
ut habitaret in nob̾ si opus eẽ fateamur paruis & magnis
idest auagitib infantum usq ad canos senum. tota quȩ
uit̾ nos ẽ huius questionis controu̾sia dissoluta ẽ. Hẽ iã
uideamus. utrum & baptizatis legatur caro ẽẽ contraria.
Ubi quero: quib dicebat apłs. Caro c̃cupiscit adu̾sus sp̃m.¬

Expanded text:
cius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, cius sanus de stabulo egressus est, aut sanus in stabulo est, quo cum curandum misericors Samaritanus aduexit. porro si uel istis concedit carnem esse contrariam, dicat quid contigerit, cum sit utrumque, hoc est et caro et spiritus, creatura unius eiusdemque creatoris procul dubio bona, quia boni, nisi quia hoc est uitium, quod propria inflictum est uoluntate; et hoc ut in natura sanetur, co ipso opus est saluatore, quo instituta est natura creatore. hoc saluatore eaque illius medicina, qua uerbum caro factum est, ut habitaret in nobis, si opus esse fateamur paruis et magnis, id est a uagitibus infantum usque canos senum, tota quae inter nos est huius quaestionis controuersia dissoluta est. Xunc iam uideamus, utrum et baptizatis legatur caro esse contraria. ubi quaero, quibus dicebat apostolus: caro concupiscit aduersus sp
Abbreviated transcription (Latin):
moles conetur. qua suã sententiã ducat irrumꝑe si ualerẽ.
cumq baptirato sit caro contrara. cumn sad̃m płim adẽ¬
in carne ñ ẽẽ intelligat᷑ : Ita enimait. Uos autẽ in carne ñ
estis. Bene qͦd baptizatis dic̃ carnẽ contrariã ẽẽ ñ posse. Qͦd
utrũ uerum sit: post uidebimus. Nunc uͦ quia ñ potuit
penit᷑ se obliuisci cẽ xp̃ianum: sio licet tenuit̾ recordat᷑ ẽ.
recessit a defensione naturȩ. Ubi ẽ gͦ inseparabilitas possibi¬
litatis: An forte ñdum baptizati in natura hominũ ñ st̃÷
Hic prorsus. hic posset uigilare. Et si adu̾tat: pocest. Qd fieri
pot̾ inquit. ut cuicũq baptizato sit caro contraria: Ergo
ñ baptizatis. pot̾ caro ẽẽ contraria. Exponat quẽadmodũ
cum sit ẽ in ipsis illa ab eo multũ defensa natura. Certe
uł ineis c̃cedit ã eẽ uiciatam: si iam in baptrratis ille sau¬

Expanded text:
moles conetur, qua suam sententiam ducat, irrumpere, si valeret. moles conetur, qua suam sententiam ducat, irrumpere, si valeret. cumque baptizato sit caro contraria, cum secundum ein carne non esse inteltellegatur? ita enim ait: uos autem carne non estis. bene, quod baptizatis dicit carnem contrariam esse non posse; quod utrum uerum sit post uidebimus. nunc uero quia non potuit penitus se obliuisci esse Christianum, sed id licet tenuiter recordatus est, recessit a defensione naturae. ubi est ergo inseparabilitas possibilitatis? an forte nondum baptizati in natura hominum non sunt? hic prorsus, hic posset uigilare et, si aduertat, potest. qui fieri potest, inquit, ut cuicumque baptizato sit caro contraria? ergo non baptizatis potest caro esse contraria. exponat quemadmodum, cum sit etiam in ipsis illa ah co multum defensa natura. certe uel in eis concedit esse uitiatam. si iam in baptizatis ille sau
Abbreviated transcription (Latin):
abscondi. Idõ dĩ gr̃ȩ tribuit ñ peccandi possibilitatẽ. ꝑ aus
naturȩ d̾s auccor ẽ: cui possibilitatem ñ peccaudi insepara¬
bilit̾ insitam dic̃. Cum uult gͦ faciat: qr ñ uult ñ facit
ubi enim ẽ inseparabilis possibilitas: ei accidere ũ pot̾ uo¬
luntatis infirmitas. uł potiꝰ uoluntatis adiacentia: ⁊ꝑ-¬
fectionis indigentia. Si gͦ ita ẽ. unde uenit. uelle adiacet
ꝑficere autẽ bonũ ñ adiacet: Si enĩ iste qͥ hunc librum
scripsit. de illa hominis natura loqueret᷑. quȩ pͥmo incul
pata. & salua credita ẽ: uttũq acceptaretur hoc dictũ.
Quãꝗͣ inseparabilem hab̾e possibilitatem. id est ut ita
dicam inamissibilẽ. ñ debiit illa natura dici quȩ uiciari
posset. & medicũ querere qͥ ceci oculos sanaret. & indendi
possibilitatẽ restitueret. quȩ fuerat amissa ꝑcecitatẽ. e in
cecus puto qͦd uelit uiđẽ. s ñ pot̾. Si autẽ uult ⁊ ñ potest.

Expanded text:
e tribuit non peccandi possibilitatem, quia eius naturae deus auctor est, cui possibilitatem non peccandi inseparabiliter insitam dicit. cum uult ergo, faciat; quia non uult, non facit. ubi enim est inseparabilis possibilitas, ei accidere non potes uoluntatis infirmitas uel potius uoluntatis adiacentia et perfectionis indigentia. si ergo ita est, unde uenit: uelle adiacet, perficere autem bonum non adiacet ? si enim iste qui hunc librum scpata et sana condita est, utcumque acceptaretur hoc dictum: quanquam inseparabilem habere possibilitatem, id est, ut ita dicam, inamissibilem, non debuit illa natura dici, quae vitiari posset, et medicum quaerere, qui caeci oculos sanaret, et videndi possibilitatem restitueret, quae fuerat amissa per caecitatem: quoniam caecus puto quod velit videre, sed non potest; si autem vult et non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
÷ opposuit testimoniũ scͥpt᷑arũ qͦd eis dici solet. qr ñ ẽ
hõ iustus int̾ra qͥ faciat bonũ. & ñ peccet. E⁊ quasi res¬
iã suꝑiꝰ disseruimꝰ. Nec tam̃ iste ostendit nob̃ qͦmͦ & iob
si hec u̾ba ita intellignda st̃ sine ullo peccato fuerit in
t̾ra. & uerũ sit qͦs scriptũ eẽ dix̃. ñ ẽ hõ uistus in t̾ra qui
faciat bonũ &e ñ pecca. Itẽ dicunt inqͣt. qr ñ iustificabit᷑
in conspectu tuo omĩs inuens. & huic testimonio quasi
respondit ad nicħ aliud. nͥ ut scripturȩ sc̃ẽ int̾ se liti¬
gare uideant᷑. quar̃ c̃cordiã nos debemus ostendere. Ait
enĩ. Qib respondendũ ẽ: qͦd de sco zacharia euangłista
testat᷑ dicens. Frat aut̃ zacharias &e ehysabet uxor eius
iusti ambo in ẽspectu dñi. & incedentes in om̃ib man¬
datis & uistiticationib dñi sine querela.  iusti ambo.
utiq legerant int̾ ipsa mandata: quẽ admodũ sua

Expanded text:
sibi opposuit testimonium scripturarum, quod eis dici solet: quia non est sibi opposuit testimonium scripturarum, quod eis dici solet: quia non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet, et quasi resiam superius disseruimus. nec tamen iste ostendit nobis quomodo et Iob, si haec uerba ita intellegenda sunt, sine ullo peccato fuerit in terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet. in conspectu tuo omnis uiuens\', et huic testimonio quasi respondit ad nihil aliud, nisi ut scripturae sanctae se litigare uideantur, quarum concordiam nos debemus ostendere. ait enim: \'quibus respondendum est, quod de sancto Zacharia euangelista testatur dicens: erant autem Zacharias et Elisabeth uxor eius iusti ambo in conspectu domini et incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter ipsa mandata, quemadmodum sua
Abbreviated transcription (Latin):
infine. & illic mag̾ intelligñdũ qͦs dictũ ẽ. Bona ẽ sub¬
stantia. cui ñ ẽ petcatũ in c̃scientia. Cc̃ enĩ erit uere bo¬
na substantia. idest uere diuitiȩ. cũ transient cota pau¬
ꝑtas. idest cũ c̃sumiata fuerit omis infirmitas. Nc uͦ au̾¬
tat se hõ a delicto. cũ ꝓficiendo inde discedit. & renouat᷑¬
licto mundet cor suum. misereat᷑. ut qͥd restat ꝑ ueniam
dimittat᷑. Hoc enim salubrit̾. & sine uana maniq iac¬
tantia bñ intelligit᷑: in eo qͦd dix̃ sc̃s ioħs. Si cor nr̃m¬
nos ñ rep̃hendat: fiduciam habemꝰ ad đm. & quȩcũq pe¬
tierimꝰ accipiemꝰ ab eo. Hoc enĩ uidet᷑ isto loco ammonu¬
isse. ne cor nr̃m nos in ipsa oratiõe & petitiõe rep̃hendat.
hoc ẽ ne forte cũ ceꝑim̾ dice dimitte nob̾ sic̃ & nos di¬
mittimꝰ. c̃pungamur ñ fac̾e̾ qͦd dicimꝰ. aut ã ñ audea¬
m̾ dicẽ qͦͥd ñ facimus. & fiduciã petendi amittam᷑. Itẽ

Expanded text:
intelligendum quod dictum est, Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia. Tunc enim erit vere bona substantia, id est, verae divitiae, cum transierit tota paupertas, id est, cum consumpta fuerit omnis infirmitas. Nunc vero avertat se homo a delicto, cum omni delicto mundet cor suum, misereatur, ut quod restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus Iohannos non reprehendat, fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam petendi amittamus. Item
Abbreviated transcription (Latin):
peccati qͥp ioem apło p̃cipit ne regnet in nto morall
corpore. uͥi satis ostendit eẽ tam̃ in nr̃o mortali corpore.
qͦd ꝑmittendum ñ sit ut regna&. cur gͦ ista c̃cupiscentia
ñ mnutata ẽ ea uoluntate. quã uoluntatẽ satis euidenter
exp̾ssit apłs dicens. ut ñ ea quȩ uultis faciatis. si facile
potest uoluntas uoluntate mutari: Hec sane isto mͦ
naturã siue animȩ siue corporis. quam ds creauit. & q̃
tota bona ẽ accusamiis. s eam dicimus ꝓpria uolun¬
tate uiciatam sine dĩ gr̃a ñ posse sanari. Iterũ ait
querendum ẽ. si ñ pot̃ hõ sine peccato ẽẽ. cuiꝰ culpȩ ẽ.
ipsius ne hominis. an cuiꝰ lib& alt̾ius. Si ipsiꝰ hominiᷤᷤ
quomͦ culpa hominis ẽ. si hoc ñ ẽ qͦd cẽ ñ pot̾: Res

Expanded text:
peccati, quod idem apostolus praecipit, ne regnet in nostro mortali peccati, quod idem apostolus praecipit, ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cuiuslibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potes
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ sp̃m sc̾m qui dat᷑ ẽ nob̾. Hoc autẽ fit de die in oiẽ.
in his qui uolendo & credendo. & inuocando ꝓficiunt. & pte¬
terita obliuiscentes. in ea quȩ ante sunt extendunt᷑. Adboc
cnim lex ista p̃cipit. ut cum in his implendis ho defec̾it.
ñ se extollat suꝑbia tumidꝰ. s ad gram confugiat fatiga.
acsic eum lex terrendo. ad xp̃m diligñoũ pedagogi ꝑdu¬
eẽ sine peccato. uoluntate. an natura. Si natura: peccañ
ñ ẽ.Si uoluntate: ꝑfacile pot̾ uoluntas uoluntate mu¬
tari. Respondemiis aminonentes eẽ cogitandum. qͣnta
luncate mutari. cũ dicat apłs. caro c̃cupiscit adu̾sus
sp̃m. & sp̃c adu̾sus carnẽ. Hȩc enim inuicẽ adu̾sant᷑.
ut ñ ea quȩ uultis faciatis. Hon enim ait hȩc inuicam
adu̾sant᷑. ut quȩ potestis facere nolitis. s ut ñ ea que
uultis faciatis. Cur gͦ c̃cupiscentia carnis quȩ utiq
culpabilis atq uiciosa ẽ. nicħq ẽ aliuo ꝗ̃ desiderium

Expanded text:
 sanctum qui datus est nobis. hoc autem fit de die in diem in his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perdunon potest homo esse sine peccato: uoluntate an natura. si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faciatis. cur ergo concupiscentia carnis — quae utique culpabilis atque uitiosa est nihilque est aliud quam desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
aut sempit̾na miseria. si dolebat. Unde hoc tantũ ma¬
lum summi boni ur̃i. ante ullã cõmixcionẽ sũmi mali
ur̃i: Ipsa certe particula naturȩ ipsius quȩ in illiꝰ glo¬
bi ȩt̾no uinculo configet᷑. si hoc sͥ imminere nesciebat:
ẽ sic erat in natura dĩ sempit̾na ignorantia. Si autẽ
sciebat: sempit̾na miseria. Unde hoc tantum malũ.
anteꝗͣ ullum de gente contraria misceret᷑ malumꝰ An
forte magna caritate gaudebat. quia ꝑ eiꝰ pęnã ꝑpetua
quies cȩt̾is lucis incolis parabatur: Hoc ꝗͣ nefas sit di¬
cere. naturȩ dĩ. a natura hominis sic subueniri: qui ñ¬
uid&. anathema ẽ. S si hoc saltim ita facerae. ut ipsi
luci inimica ñ fierae: poss& fortasse ñ tanꝗͣ dĩ natura.
mali aliquid pati. qͥd quidem malum ad tempꝰ posset ẽ.
ñ ȩcernum. Nunc uͦ & illam in globo tenebrarũ confrio¬
nem dicunt ẽẽ et̾nam : & ñ cuiusq rei. s nature dĩ ẜc¬

Expanded text:
aut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum maaut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum malum summi boni uestri ante ullam commixtionem summi mali uestri? ipsa certe particula naturae ipsius, quae in illius globi aeterno uinculo configitur, si hoc sibi imminere nesciebat, etiam sic erat in natura dei sempiterna ignorantia; si autem sciebat, sempiterna miseria. unde hoc tantum malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum ? an forte magna caritate gaudebat, quia per eius poenam perpetua quies ceteris lucis incolis parabatur? hoc quam nefas sit dicere naturae dei natura dei sic subueniri qui uidet, anathemet. sed si hoc saltem ita faceret, ut ipsa luci inimica non fieret, posset fortasse non tamquam dei natura, mali aliquid pati, quod quidem malum ad tempus posset esse, non in aeternum. nunc uero et illam in globo tenebrarum confixionem dicunt aeternam et non cuiusque rei, sed naturae dei.
Abbreviated transcription (Latin):
fideli animȩ positȩ in corpore mortis huius. orandũ ẽ
& dicendũ. dimitte nob̃ debita nr̃a. cum iã in scõ baptis¬
ino uniu̾sa fuerint dimissa p̾terita. Qͥsquis autẽ men¬
bris fidelib xp̃i hoc ñ ẽẽ orandum ꝑsuad̾e conat᷑. nicħ
aliuo ꝗͣ se ipsum xp̃ianum nͥ ẽẽ ꝓfitet᷑. Porro si ꝑ se ip

Expanded text:
fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se
Abbreviated transcription (Latin):
uult hõ ñ faciat. Iterum q̃rendũ ẽ inqͥt: peccatũ uolũ¬
tatis an necessitatis ẽ. Si necessitatis ẽ: peccatũ ñẽ. Si uo¬
luntatis ẽ: uitari pot̾. Pespondemꝰ qͦd supra: & ut sanc¬
mur. inuocamꝰ eũ cui đr in psalmo. De necessitatib meis
aluc me. Iterũ inqͥt q̃rendũ ẽ: qͥd sit peccatũ: Naturale
an accidens. Si naturale: peccatũ ñ ẽ. Si aut̾ accidens ẽ:
& tecede pot̃. & qͦs receđe pot̾: uitari pot̾. & qͦd uitari pot̃.¬
pot̃ hõ sine eo cẽ qͦd uitari pot̃. Pespondet᷑ naturale nñ
ẽe peccatum. s naturȩ p̃sertim uiciate. unde facti sumꝰ
natura filii irȩ. parũ eẽ ad ñ peccandũ uoluntatis arbitͥ¬

Expanded text:
uult homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, uitari potest; et quod uitari pott homo sine eo esse quod uitari potest\'. respondetur naturale non esse peccatum, sed naturae, praesertim uitiatae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitr
Abbreviated transcription (Latin):
oculi udicantiũ. & inun̾a ipse ꝗͣuis ñ egeat accipit. ut
pietate faciat opulentas animas offerentiũ. Qͥ sabbatis
cantici canticoꝵ aspirarae dies. & remouerent᷑ umbrȩ. Ipse
ẽ enĩ & ꝓpħarũ ds̃. qͥ hominẽ ligna sabbatis colligentẽ¬
qr ñ duoꝵ testam̃toꝵ tẽpora distinguebat. s legẽ dĩ con¬
tumaci & impia m̃te contẽpserat. lapidandũ eẽ mandaũ.
eiq corporali morte quã pꝰ paululũ om̃i hõĩ qͥs oubitet af¬
futurã. sanxit timore obedientiã cȩt̾is ꝓfuturã. Qͥ ꝓpter
saluandos homines se uenisse dix̃. Ipse ẽ enĩ ⁊ ꝓpħarum

Expanded text:
oculi judicantium; et munera ipse, quamvis non egeat, accipit, ut pietate faciat opulentas animas offerentium. Qui sabbatis Cantici canticorum aspiraret dies, et removerentur umbrae . Ipse est enim et Prophetarum Deus, qui hominem ligna sabbatis colligenterum Testamentorum tempora distinguebat, sed Legem Dei contumaci et impia mente contempserat, lapidandum esse mandavit; ejusque corporali morte quam post paululum omni homini quis dubitet adfuturam? sanxit timore obedientiam caeteris profuturam. Qui propter salvandos homines se venisse dixit. Ipse est enim et Prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
his similia inqͥt. ad ñ eẽ. ñ ad ñ posse ꝓficiunt. Huiꝰ modi
enĩ exemplis ostendit᷑. quales homines qͥdã tempore aliquo
fueruit. ñ qͦd aliud eẽ ñ potuerint. Unde & ure inueniunt᷑
eẽ culpabiles. Nam si iccirco tales fuert̃. qr aliud ẽẽ ñ potu¬
erunt: culpa carent. Uidete quid dix̾it. Ego aũ dico paruu¬
lum natũ in eo loco uͥ ei ñ potuit ꝑ xp̃i baptismũ subue¬
niri morte p̃uentum iccirco talẽ fuisse. idest sine lauacro
regeneratiõis exisse. qr ẽẽ aliud ñ potuit. Absoluat gͦ eũ &̃
aꝑiat ei contͣ sententiam dñi regnũ celor̃. S ñ eũ absoluit¬

Expanded text:
his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostenditur. quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint; unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt, culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri, morte praeuentum idcirco talem fuisse, id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ci contra sententiam domi
Abbreviated transcription (Latin):
uult uiuificat. S hac distinctione uera atq manifesta qͦ
tendat. & qͥd efficete conct᷑: adu̾tite. Nos inqͥt oe sola possibi¬
litate tractamꝰ. de qua nͥ qͥd certũ c̃stiterit. transgredi ad ali¬
ud grauissimũ eẽ. atq extra ordinẽ dicimꝰ. Hoc u̾sat mul¬
tis modis & sermone diuturno: ne qͥs eũ aliud ꝗͣ de ñ pec¬
candi possibilitate querere existim&. Unde int̾ multa
quib id agit: &̃ hoc dic̃. Idem iter̃ repeto. Ego dico posse eẽ
hominẽ sine peccato. Tu qͥd dicis: Non posse ẽẽ hominẽ
sine peccato. Heq ego dico inquit hominẽ ẽẽ sine peccato
neq tu dicis ñ eẽ hominẽ sine peccato. De posse. & ñ posse
ñ de esse & ñ ẽẽ contendimus. Peinde ñ nulla eorum quȩ
adu̾sus eos de scripturis ꝓferri solent. ad istam questionẽ
ñ ꝑtinere. in qua querit᷑. possit. anñ possit hõ eẽ sine pec¬

Expanded text:
uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine pec
Abbreviated transcription (Latin):
accendi. ne euacuet᷑ crix xp̃i. Euacuat᷑ aut̃: si aliqͦmͦ p̃t̾
illius sacram̃tum ad iusticiã uitãq ȩt̾nam ꝑueniri posse
dicat᷑. Qod in libro isto agit᷑. nolo dicere ab sciente. ne illũ
qui eum scripsit. ne xp̃ianũ qͥdem habenoũ iudicẽ. s qͦd
mag̾ credo a nesciente. magnis sane uirib. s eas sanas uo
lo ñ quales frenetici hab̃e c̃suert̾. Nam priꝰ distinguit ali¬
ud eẽ. querere an possit aliquid eẽ qͦd ad solã possibilitatẽ
ꝑtinet: aliud: utrũ ne sit. Hanc distinctionẽ uerã ẽẽ: ne¬
mo ambigit. Consequens enim ẽ. ut qͦd ẽ esse potuerit.
Non ẽ autẽ consequens: ut qͦd eẽ pot̾. &̃ sit. Qa enĩ ds la
zarũ suscitauit: sine dubio potuit. Qia uͦ iudã ñ suscita¬
uit. nunqͥd dicendũ ẽ. ñ potuit : Potuit gͦ s noluit. Nã
si uoluisset. eadẽ &ẽ hoc potestate fecisset. qr & filius quos

Expanded text:
accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam peruenire posse dicatur. quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum qui eum scripsit ne Christianum quidem habendum indicem, sed, quod magis credo. a nesciente, magnis sane uiribus; sed eas sanas uolo, non quales frenetici habere consuerunt. Xam prius distinguit \'aliud esse quaerere au possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem perquirunt, utrumne sit\'. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit; consequens enim est, ut quod est. esso potuerit, non est autem consequens, ut quod esse potest etiam sit. quia enim scitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam si uoluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset, quia et Filius, quos
Abbreviated transcription (Latin):
uit. & p̃destinauit. & uocauit. & iustificauit. & glorifi¬
cauit: Qs gͥ usq adeo dem̃tissime insaniat. ut ñ agat
mͦ posset culpare iusticiam uniu̾sos omnino dampnã¬
tis: hoc si scđ̃m scripturas sapiamus: ñ cogimur contra
xꝑianam grãm disputare. & ea dicere quib demonstrare
conemur. naturã humanam neq in paruulis medico indi¬
gere quia sana ẽ. & in maiorib sibi ipsã adiusticiã si uelit
posse sufficere. Acute gͥ uident᷑ hec dici: s in sapientia
u̾bi qua euacuat᷑ crux xp̃i. Hon ẽ ista sapientia desur¬
sum descendens. Holo qͦd sequit᷑ dicere. ne amicis nr̃is qͦr̃
fortissima & celerrima ingenia ñ in ꝑu̾sum s in directũ
curtere uolunus facre exstimemur inuriã. Quanto
gͥ relo accensus ẽ libri huius quẽ misistis conditor adũsus
eos qui peccatis suis patrocinium de naturȩ humanȩ ĩfir-¬
mitate ꝑquirt̃. tanto & multo ardentiore zelo nos oportet

Expanded text:
uit et praedestinauit et uocauit et iustificauit et glorificauit? quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agatmodo posset culpare iustitiam uniuersos omnino damnantis. Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare et ea dicere quibus demonstrare conemur, naturam humanam neque in paruulis medico indigere, quia sana est, et in maioribus sibi ipsam ad iustitiam si uelit posse sufficere. acute quippe uidentur haec dici, sed in sapientia Verbi, qua euacuatur crux Christi. non est ista sapientia de sursum descendens. nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris, quorum fortissima et acerrima ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet