comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ad punitionẽ. diuina equitate p̃¬
destinatus: qui peccator ẽ diuina
cognitione p̃scitus: utpote qui in¬
quitatem ad quam adõ nonẽ p̃de¬
stinatus. propria eẽt uoluntate fa-¬
cturus. Ut iniquo p̃scientia dĩ ui¬
debat futurum opus in iustũ. huic
ꝑp̃destinationis sententiam para-¬
ret supplicium iustum. Quamuis
legendi & uelocitate intelligendi.
ex hoc loco dictoꝵ scĩ augustini quȩ
intua epła posuisti facillime cogno¬
scatis. qͥd catholicus habeat intel¬
lectus debis quos adinteritũ p̃de¬
stinatos audiuimus. ne tardiores
quiq hunc tantum locũ minus
sibi ponant in hac quesstione sufficqt
de aliis quoq scĩ augustin libris que¬
dam inserui. quib docuit humane
iniquitatis causam solam eẽ suꝑbiã
nec ad peccandum homines: s addẽ¬
nationẽ p̃destinatos adõ: Qui ut ñ
adiuuent᷑ a dõ. in ipsis causa ẽ. ñ ĩ dõ
In libro itaq scdo debaptisino parui¬

Expanded text:
est ad punitionem divina aequitate prest ad punitionem divina aequitate praedestinatus, qui peccator est divina cognitione praescitus; ut pote, qui iniquitatem, ad quam a Deo non est praedestinatus, propria esset voluntate facturus. Ut in quo praescientia Dei videbat futurum opus injustum, huic per praedestinationis sententiam pararet supplicium justum. CAPUT legendi, vel velocitate intelligendi, ex hoc loco dictorum sancti Augustini, quae in tua epistola posuisti, facillime cognoscatis, quid catholicus habeat intellectus de his quos ad interitum praedestinatos audimus, tamen ne tardiores quique hunc tantum locum minus sibi putent in hac quaestione sufficere, de aliis quoque sancti Augustini libris quaedam inserui, quibus docuit humanae iniquitatis causam solam esse superbiam, nec ad peccandum homines, sed ad damnationem praedestinatos a Deo, qui ut non adjuventur a Deo, in ipsis causa est, non in Deo. In libro itaque secundo de Baptismo parvu
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ seminat in carne. & de carneme¬
tet corruptionẽ. Idõ non letabitur
in messe: quia ñ dm̃ s se ipsũ habu¬
it auctorẽ in semine. Peccata itaq
hominũ cuncta quidem ds̃ inpec¬
catorib p̃scunt futura: Et quia
ipse non ea predestinauit facien¬
da. iuste p̃destinauit uidicio pu¬
nienda. Quid etiam inipsis dictis scĩ
augustim quȩ tuȩ inseruisti eplȩ. si con-¬
sideres ꝓfecto cognosces. qui postquã
dixit. Hoc gͦ bonum quod est requi¬
rere dm̃ non erat qui faceret nonerat
usq ad unũ.s in eo genere quod p̃de¬
stinatum ẽ. ad interitum. statim se¬
cutus adiũxit dicens. Suꝑ hoc eñ
respexit dĩ p̃scientia. ꝓtulitq senten¬
tiam. Nẽpe satis atq euident̃ his
dictis ostendit. quia ds̃ peccataho¬
minum p̃scientia uidit: quib sen¬
tentiam p̃destinatione dictauit.
Qͥd enim aliud accipe debemus in
hac platione sententiȩ dĩ. ñ paratũ
supplicium peccatori: Iuste autẽ

Expanded text:
vero seminat in carne, et de carne mevero seminat in carne, et de carne metet corruptionem; ideo non laetabitur in messe, quia non Deum, sed seipsum habuit auctorem in semine. Peccata itaque hominum cuncta quidem Deus in peccatoribus praescivit futura; et quia ipse non ea praedestinavit facienda, juste praedestinavit judicio punienda. Quod etiam in ipsis dictis sancti Augustini, quae tuae inseruisti epistolae, si consideres, profecto cognosces, qui postquam dixit: « Hoc ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum ; » sed in eo genere quod praedestinatum est ad interitum, statim secutus adjunxit, dicens: 24 « Super hoc enim respexit Dei praescientia, protulitque sententiam. » Nempe satis atque evidenter his dictis ostendit, quia Deus peccata hominum praescientia vidit, quibus sententiam praedestinatione dictavit. Quid enim aliud accipere debemus, in hac prolatione sententiae Dei, nisi paratum supplicium peccatori? Juste autem
Abbreviated transcription (Latin):
& malos. cuius etiam uultꝰ suꝑ fa¬
cientes mala. ut ꝑdat de terra me¬
moriã coꝵ. Idõuiã malã ñ nouit.
non quia scientiã ipsius aliquid in
oꝑib bominum fugit:s quia mortẽ
morientis ñ fecit: quitam̃ mortem
mortuo iuste retribuit. Primag mors
animȩ quam sibi homo intulit.
scdȩ mortis ẽ causa: & scda mors quã
ds̃ homini reddit: primȩ mortis ẽ
pena. Et quia istam sibi homo in¬
iustus in iuste intulit. illam a iusto
uidice uiste ꝑcẽpit. Ut quia in ista
uolens semen iniquitatis seminat
peccator improuidus. in illa metat
fructum punitionis inuitus. Qui
eñi seminat incarne sua de carne
metet corruptionẽ. Qui aũt semi¬
nat in spũr de sp̃umetet uitã et̾nã.
uitam et̃nam: adohabet donũ et
messis & seminis: qđ paulo testante
cognouimus. Sic enim ait. Qui
autem dat scm̃ seminanti & panẽ
ad manducandum pr̃abit̾. & mul¬
tiplicabit sem̃ ur̃m: & augebit in¬
crem̃ta frugum iusticiȩ ur̃e. Qui

Expanded text:
malos, cujus etiam vultus super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum , ideo viam malam non novit, non quia scientiam ipsius aliquid in operibus hominum fugit, sed quia mortem morientis non fecit; qui tamen mortem mortuo juste retribuit. Prima igitur mors animae, quam sibi homo intulit, secundae mortis est causa: et secunda mors quam Deus homini reddidit, primae mortis est poena. Et quia istam sibi homo injustus injuste intulit, illam a justo judice juste percepit, ut quia in ista volens semen iniquitatis seminat peccator improvidus, in illa metat fructum punitionis invitus: Qui enim seminat in carne sua, de carne metet corruptionem: qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam vitam aeternam, a Deo habet donum et messis et seminis. Quod Paulo teste cognovimus, sic enim ait: Qui autem dat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et multiplicabit semen vestrum, et augebit incrementa frugum justitiae vestrae . Qui
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ coĩqͥnãt hõem. Propter qđ ds ipse
ꝑiheremniã sic humanȩ maliciẽ uo¬
luntati obiurgat: ut eã ase alienã ẽẽ
ꝑdoccat. Dicit enim. Ego te planta¬
ui uineam fructiferam: quomͦ conũ¬
sa es inamaritudinẽ uitis alienȩ: A¬
lienam utiq ase uitẽ dicit noii uici¬
o diuine conditionis: s au̾sione ꝓ¬
pric uoluntatis. Quȩ iuste culpat᷑.
pro eo qđ amaritudmẽ ꝓtulit quã
in ea ds̃ ipse ñ fecit: qm̃ ipsam ama¬
ritudinẽ nec ex dĩ p̃destinatione. nec
ex dĩ oꝑe s ex malicia suȩ uolunta¬
tis habuit. ꝓ qua amaritudine sic
eam ds̃ ꝑ supra memoratũ ꝓpħam
denuo increpat. Scito quam malũ
ẽ tͥ & amarum reliquisse dñm dm̃
tuũ: & non ẽẽ timorem meũ apud
te. Cumgͦ hoc sit homini malum
& amarum reliquisse dñm & timo¬
rem dĩ apud eum non eẽ quis ita
sit contrarius ueritati. ut putet
a bono ac suaui dõ de quo scriptũ
uenientib abundantes diuitias
gr̃ȩ suȩ in bonitate suꝑnos. & de

Expanded text:
Deus ipse per Jeremiam sic humanae malitiam voluntatis objurgat, ut eam a se alienam esse perdoceat. Dicit enim: Ego te plantavi vineam fructiferam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? Alienam utique a se vitem dicit non vitio divinae conditionis, sed aversione propriae voluntatis, quae juste culpatur, pro eo quod amaritudinem protulit, quam in ea Deus ipse non fecit. Quoniam ipsam amaritudinem, nec ex Dei praedestinatione, nec ex Dei opere, sed ex malitia suae voluntatis habuit. Pro qua amaritudine sic eam Deus per supra memoratum prophetam denuo increpat: Scito quam malum est tibi et amarum reliquisse Dominum Deum tuum, et non esse timorem meum apud te . Cum ergo hoc sit homini malum et amarum reliquisse Dominum, et timorem Dei apud eum non esse, quis ita sit contrarius veritati, ut putet a bono ac suavi Deo de quo scriptum ervenientibus abundantes divitias gratiae suae in bonitate super nos . Et de
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia peccãdi torm̃tũ fr̃ꝰ pec¬
catori. & rebellis ac refuga qui illã
in ꝑturbabilẽ requiem fugeret. de¬
inceps ꝑturbationi seruiret: Atꝙ
abono dño derclinqueretur uiste.
quem ipse reliquit iniuste. Ita factũ
ẽ. ut ꝑseuerans in ordinatus exse. or¬
dinaretur inse: & in eo qui inse ordi¬
nem ꝑderet. diumi ordinis ratio non
ꝑiret. hoc & in homine contigit quẽ
ipse diabolus serpentina calliditate
deiecit. Adño quippe bono dissen¬
tiens & seruo malo consentiens. ma¬
le uoluntatis effectum plenũ a di¬
pisci non potuit:quia ipsa malicia
uoluntatis a dõ non fuit. Hane enĩ
sia dõ non discederet: ñ haberet. Bo¬

Expanded text:
ncupiscentia peccandi tormentum fieret pecncupiscentia peccandi tormentum fieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perturbationi serviret, atque a bono domino relinqueretur juste, quem ipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseverans inordinatus ex se, ordinaretur in se: et in eo qui in se ordinem perderet, divini ordinis ratio non periret. Hoc et in homine contigit, quem ipse diabolus serpentina calliditate dejecit. A domino quippe bono dissentiens, et servo malo consentiens, malae voluntatis effectum plenum adipisci non potuit: quia ipsa malitia voluntatis a Deo non fuit. Hanc enim, si a Deo non discederet, non haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
punicturus ẽ factũ: anidcirco iniqͦs
ad suppliciũ iuste p̃destinauerit.
quia eoꝵ mala oꝑa licet futura
p̃sciret. non tam̃ ipse predestina-¬
uit ut futura eẽnt. quia non ipse
fecit ut fierent. Itaq siinicium
peceati requirit᷑: nichil aliud ni¬
si suꝑbia inuenit᷑. Dicit em̃ scrip¬
tura. Initium omis peccati suꝑbia.
Quȩ utiq tunc inicium sumꝑsit
cũ angłs adũsus dm̃ elatus & ip¬
sa elatione prostratus. ꝑconcupi¬
scentiam quȩ radixẽ om̃iũ malo¬
rum uolens usurpare qđ illi da¬
tum adõ ñ fuit: adõ discessit &
cecidit. in quo si stecisset ñ cecidis¬
set. S ꝑconcupiscentiã malam
qua concupiuit plus extrase. mi¬
nus factus ẽ in se. Quam concu¬
piscentiã licet explere nequiuerit
oꝑe: tam̃ retinuit uoluntate. Sic
ip̃se sibi iam factus ẽ pena. ut sup¬
pliciũ semꝑ eẽt malo uoluntas ma¬
la. tanquã ceco ipsa cęcitas sua. ꝙ c̃¬

Expanded text:
puniturus est factum. An idcirco iniquos puniturus est factum. An idcirco iniquos ad supplicium juste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praedestinavit ut futura essent, quia non ipse fecit ut fierent. Itaque si initium peccati requiritur, nihil aliud nisi superbia invenitur. Dicit enim Scriptura: Initium omnis peccati superbia . Quae utique tunc initium sumpsit, cum angelus adversus Deum elatus, et ipsa elatione prostratus, per concupiscentiam quae radix est omnium malorum volens usurpare quod illi datum a Deo non fuit, a Deo discessit et cecidit, in quo si stetisset, non cecidisset. Sed per concupiscentiam malam, quia concupivit plus extra se, minus factus est in se. Quam concupiscentiam, licet explere nequiverit opere, tamen retinuit voluntate. Sic ipse sibi jam factus est poena, ut supplicium semper esset malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas sua. Et co
Abbreviated transcription (Latin):
catus. Unde aut̃ sit ueragloria: sal¬
uator nr̃ cum uideos increparet
ostendit dicens. Quomͦ potestis
uos credere qui głam abinuicem
accipitis: & głam quȩ asolo dõ est.
non queritis: hunc sensum habens
paulus & ueracit̃ dicens. nos autẽ
sensum xp̃i habemus: sicut głam
ueram adõ ẽe nouerat. Ita iusticiã
ueram ex dõ ẽẽ confirmat dicens.
Ut inueniar in illo non habens mcã
iusticiam que ex legeẽ. s illam quȩ
ex fideẽ xp̃i. que ex dõ est iusticia
infide. Et quãuis abundent plu¬
tima documenta. quib clareat
non solũ bone uoluntatis boneq
oꝑationis grãm. s etiam ipsam scõꝵ
głificationẽ diuinitus & inchoari
prorsus & ꝑfici: tam̃ arbitror etiã
hec quȩ a nob̾ posita sunt. ut cunq
es temperetur. maloꝵ quoq uolũ¬
tatem oꝑationẽ. ac retributionem
considerare debemus. utagnosca¬
mus utrum malos. ds ustus adhoc
p̃destinauit faciendum qđ ineis

Expanded text:
catus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salcatus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salvator noster cum Judaeos increparet ostendit, dicens: Quomodo potestis vos credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sensum Christi habemus , sicut gloriam veram a Deo esse noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inchoari prorsus et perfici, tamen arbitror etiam haec quae a nobis posita sunt utcunque es temperetur, malorum quoque voluntatem, operationem ac retributionem considerare debemus. Ut agnoscamus utrum malos Deus justus ad hoc praedestinaverit faciendum, quod in eis
Abbreviated transcription (Latin):
prouidente: ne sine nob̃ ꝑficerent᷑.¬
dei comꝑbati ñ sunt sine subseqͣn¬
tium ꝑfectione ꝑfecti: sic subseqn¬
tes scĩ. non possunt sine p̃cedentib
ꝑfici. Donum itaq ꝑfectum tunc
om̃ib dabitur: qnͣdo scĩs ęterna
glificatio tribiretur. e unc sicut
ueritas dicit iusti fulgebunt sicut
sol in regnopatris sui. Illius ẽ igit᷑
etiam hoc donũ ꝑfectum: a quo ẽ
domi totiꝰ inicium. Qđutiq do¬
num non diceretur: si non etiam
hoc ex grã donaretur. Unus autẽ¬
& iustificat uocatos. & głificat iꝰ¬
tificatos. Sicut autem non est a¬
liud iustificare nisi iustos facere:
sic non ẽ aliud glificare nisi głosos fa¬
cere.Yinde quia ds̃ suos & iustificat
&e głificat. sicut gr̃e ipsius opusẽ cũ
facit iustos: sic gr̃ȩ ipsius opus erit
cum faciet głosos. Qunia sicut nemo
potest habere ueram iusticiam nisi
fuerit iustificatus: sic nemo potest
habere ueram glam nisi fucrit głifi¬

Expanded text:
prouidente, ne sine nobis perprouidente, ne sine nobis perdei comprobati, non sunt sine subsequentium perfectione perfecti: sic subsequentes sancti non possunt sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc donum perfectum, a quo est doni totius initium. Quod utique donum non diceretur, si non etiam hoc ex gratia donaretur. CAPUTet justificat vocatos, et glorificat justificatos. Sicut autem non est aliud justificare, nisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos facere. Proinde, quia Deus suos et justificat et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum facit justos, sic gratiae ipsius opus erit, cum faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere veram justitiam, nisi fuerit justificatus, sic nemo potest habere veram gloriam, nisi fuerit glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
ctus ꝑfectionisẽ indiguus. Namq
sentiamus. idem dicit. Non quod ĩa
acceꝑim aut iam ꝑfectus sim. fuit
gͦ ꝑfectus sꝑe futurȩ głificationis:
fuit autem imꝑfectus onere corrup¬
tionis & mortalitatis. Corpus enim
quod corrumpit᷑ aggrauat animã:
& deprimit terrena in habitatiosen¬
sum multa cogitantẽ. fuit ꝑfectꝰ
ex pectatione muneris. fuit imꝑfectꝰ.
fatigatione certaminis. fuit ꝑfectꝰ
qđmente seruiebat legi dĩ. fuit imꝑ¬
fectus qđ carne seruie bat legi peccati.
fuit ꝑfectus desiderium habens dis¬
ctus quia quãdui in corpore. pcregri¬
nabitur a dño. Fuit ꝑfectus plenis¬
sime sciens quia ds̃ quȩcũq promi¬
sit potens ẽ & facere: fuit aũt im¬
ꝑfectus quia ds̃ inscĩs suis quȩdã
nondum fecit ex om̃ib quȩ ꝓmi¬
sit. ꝓpt̃ qd̃ etiam om̃s antiqui u¬
sti sicut idem apłs dicit. testimoni¬
o fidĩ comꝑbati. non acceperunt
repromissionẽ: dõ pro nob̾ meliꝰ

Expanded text:
ctus perfectionis est indigus. Namque ctus perfectionis est indigus. Namque sumus, hoc sentiamus , idem dicit: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim . Fuit ergo perfectus spe futurae glorificationis; fuit autem imperfectus onere corruptionis et mortalitatis. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Fuit perfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente serviebat legi Dei; fuit imperfectus, quod carne serviebat legi peccati. Fuit perfectus, desiderium habens disctus, quia quandiu fuit in corpore, peregrinabatur a Domino. Fuit perfectus, plenissime sciens, quia Deus, quaecunque promisit, potens est et facere ; fuit autem imperfectus, quia Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex omnibus quae promisit. Propter quod etiam omnes antiqui justi sicut idem Apostolus dicit, Testimonio fidei comprobati, non accerepromissionem deo de nobis quid melius
Abbreviated transcription (Latin):
Tam̃ ista cum habemus non habemꝰ
ex nob nata. s adõ donata. sicut a¬
pls dicit. Nos aũt non sp̃m mundi
accepimus. s sp̃m qui ex dõ ẽ. ut sci¬
amiis quȩ adõ donata sunt nobis.
Et quia quęcũq nob̃ facienda do¬
nat. sicut habere non possumus
nisi ipse nob̃ largiat᷑. sic facere non
possumus. nisi ipse in nob̃ quȩ largi¬
sinimur immo salubnt̃ phibemur.
tam in nr̃a fide quã in nr̃o opere:
tanquam in nr̃m. nob̃ aliquid uin¬
dicare. Dicit enim uas electionis. Qd
aũt habes quod non accepisti: Si
aũt accepisti: quid głaris quasi ñ
acceꝑis: Ꝙ in sc̃o eugłio p̃cursoris
dñici uoxẽ. Non potest homo ac¬
ciꝑe quicquam. nisi datum ei fuerit
quia om̃e datum optimũ & omne
donum ꝑfectum desursumẽ: descen¬
dens a patre luminum. Qdestautẽ
magis donũ ꝑfectum: quã głificati¬
o futura scõꝵ. Nuncem̃ diuinoꝵ
munerum ut ita dicam ñdum est
ꝑfecta ꝑfectio: ut pote uͥom̃is ꝑfe¬

Expanded text:
a ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi ipse nobis quae largisinimur, imo salubriter prohibemur, tam in nostra fide quam in nostro opere, tanquam nostrum nobis aliquid vindicare. Dicit enim Vas electionis: Quid autem habes quod non accepisti? suid gloriaris, quasi non acceperis ? Et in sancto Evangelio praecursoris dominici vox est: Non potest homo accipere quidquam, nisi datum ei fuerit Quia omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est descendens a Patre luminum . Quod est autem magis donum perfectum, quam glorificatio futura sanctorum? Nunc enim divinorum munerum ut ita dicam nondum est perfecta perfectio, utpote ubi omnis perfe
Abbreviated transcription (Latin):
les facit. Hoc ipsum enim ds̃ per
grãm donat: ut quis quis eam ac¬
ceꝑit humilis fiat. ꝓpt̃ quod ip¬
se unigenitus scẽ humilitatis do¬
ctor atq largitor dicit. Discite a
me quia mitis sum & humilis cor¬
de: & inuenietis requiem animab
ur̃is. Hanc requiem ꝑdiderunt qͥ
humilitate reiecta ad ũsus uitam
suam tumuerunt: & in mortem
ꝑsuꝑbiam reciderunt. De talib
enim dictum est. Deiecisti cũ ex¬
tollerent᷑. Talib aũt ꝓpt̃ea ds̃ re¬
sistit. quia in eis suꝑbiam ipse ñ
fecit: ꝑ qͣ iniuste malũt ĩpecẽm cade.¬

Expanded text:
les facit. Hoc ipsum enim, Deus per les facit. Hoc ipsum enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperit, humilis fiat. Propter quod ipse Unigenitus sanctae humilitatis doctor atque largitor dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris . Hanc requiem perdiderunt, qui humilitate rejecta adversus vitam suam tumuerunt, et in mortem per superbiam reciderunt. De talibus enim dictum est: Dejecisti eos, cum extollerentur . Talibus autem propterea Deus resistit, quia in eis superbiam ipse non fecit: per quam injuste malunt in peccatum cade
Abbreviated transcription (Latin):
creatori. Uoluntas porro creatu¬
rȩ rationalis sine qualicũq amore
non potest ẽẽ: nec sic potest dilige¬
re ut amorem suũ non uelit ad
aliquid religare. quȩ int̃ summum
bonũ aquo creata ẽ. & infimum
bonũ cui prelata est. medio quo¬
dam loco posita. ꝓfecto aut ĩinfi¬
mo bono necessẽ ẽ. miserabiliter
iaceat: aut in summo bono uera¬
citer feliciterq requiescat. Quodã
& enim amore rapit᷑. seu cum obe¬
dientia subleuat᷑ & creatori bono
bene subicit᷑. siue cum suꝑbia de¬
primitur ut creaturȩ bonȩ male
dñetur. Sicut enim fit elatione.
humilis: sic fit humilitate subli¬
mis. Dicit enim dñs & magister
nr. Om̃is qui se exaltauit humili¬
abit᷑ & qui se humiliauerit exaltabi¬
tur. Eꝑter qđ item scriptumẽ. Ds̃
suꝑbis resistit. humilib aut̃ dat gra¬
tiam. Neq uero ds̃ humiles quib
dat grãm ante datam gr̃am humi-¬
les inuenit. s dando grãm humi¬

Expanded text:
creatori. Voluntas porro creatucreatori. Voluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: nec sic potest diligere, ut amorem suum non velit ad aliquid religare, quae inter summum bonum, a quo creata est, et infimum bonum, cui praelata est, medio quodam loco posita, profecto aut in infimo bono necesse est miserabiliter jaceat, aut in summo bono veraciter feliciterque requiescat. Quodam etenim amore rapitur, seu cum obedientia sublevatur, et creatori bono bene subjicitur: sive cum superbia deprimitur, ut creaturae bonae male dominetur. Sicut enim fit elatione humilis, sic fit humilitate sublimis. Dicit enim Dominus et Magister noster: Omnis qui se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur . Propter quod item scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Neque vero Deus humiles, quibus dat gratiam, ante datam humiles invenit: sed dando gratiam, humi
Abbreviated transcription (Latin):
turarum. Uidit enimds̃ sicut scͥp¬
tum ẽ. omĩa que fecit: & ecce bona
ualde. Inqͥb õĩbꝰ q̃ fecit. rationalẽ
creaturam meliorem cęteris fecit.
Sic tam̃ potiori creature maius uo¬
luit inẽe bonum. ut etiam infi¬
fimo bono melius creatum bonũ.
cui sum mũ bonũ quod creatum ñ
est. & aquo omne mutabile bo¬
num creatum ẽ: iuste dñaretur.
Cuius etiam participatione beatũ
eẽt. si summo bono humili dilectione
seruiret. Creaturȩ quippe rationalis
alia beatitudo nec potuit nec pot̾
ẽẽ nec poterit. nisi ut agnoscens a qͦ
non solum facta. s etiam aquo ra¬
tionalis ẽ facta maiorem dilectio¬
nẽ exhibeat bono creatori quã sibi.
leq enim ei mẽe posset ullatenus
ratio: nisi ei posset creatoris in ẽẽ
dilectio. Quia nec ẽ alia quȩ uera
sit sapientia uel intelligentia cre¬
ature rationalis. nisi dilectio cre¬
atoris. In qua tanto magis minus¬
ue ẽ dilectio sui: quanto magis
minusuie dilectionẽ suo exhibet

Expanded text:
enim Deus sicut scriptum est omnia quae fecit, et ecce bona valde . In quibus omnibus quae fecit, rationalem creaturam meliorem caeteris fecit. Sic tamen potiori creaturae majus voluit inesse bonum, ut etiam infifimo bono melius creatum bonum, cui summum bonum quod creatum non est, et a quo omne mutabile bonum creatum est juste dominaretur. Cujus etiam participatione 15 beatum esset, si summo bono humili dilectione serviret. Creaturae quippe rationali alia beatitudo nec potuit, nec potest esse, nec poterit, nisi ut agnoscens, a quo non solum facta, sed etiam a quo rationalis est facta, majorem dilectionem exhibeat bono creatori quam sibi. Neque enim ei inesse posset ullatenus ratio, nisi ei posset creatoris inesse dilectio, quia nec est alia quae vera sit sapientia vel intelligentia creaturae rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis minusve est dilectio sui, quanto magis minusve dilectionem suo exhibet
Abbreviated transcription (Latin):
deputare diuinȩ audeat equitati: cũ
nec maliciȩ nec impietatis cuiꝰ quã
causa cẽ possit nisi meo qui malus
atq impiuᷤ fuerit. Ut gͦ ex malis fi¬
ant homines boni &e eximpiis iusti.
laudanda ẽ dĩ miscdia. Ut autem
ex bonis fiant homines mali aut
ex iustis miqui.si diuinȩ p̃destina¬
tionis asseritur causa erit qđ absit
uituperanda iusticia: qͥn immo nec
iusticia iustedr̃. si pumiendum reũ
non inuenisse s fecisse p̃dicatur.
aũt cur primũ hominẽ quem sicut
scriptum est fecit ds̃ rectum p̃desti¬
nare potuerit ad peccandum idest
aqd uoluntatẽ malam quȩ ẽ totiꝰ ori¬
go peccati: quam utiq attribuisse
dm̃ non dum peccanti homini aut
retribuisse credendum ẽ peccatori.
Hanc itaq si nondũ peccanti hõi
tribuit. ipse quod absit auctor im¬
quitatis extitit qui malam uolun¬
tatem dedit homini bono: ꝑ quam
peccans ȩterno mereretur puniri
supplicio. Et ubi ẽ quia ds̃ mortẽ

Expanded text:
deputare divinae audeat aequitati: cum deputare divinae audeat aequitati: cum nec malitiae, nec impietatis cujusquam causa esse possit, nisi in eo qui malus atque impius fuerit. Ut ergo ex malis fiant homines boni, et ex impiis justi, laudanda est Dei misericordia: ut autem ex bonis fiant homines mali, aut ex justis iniqui, si divinae praedestinationis asseritur causa, erit quod absit vituperanda justitia. Quinimo nec justitia justa dicetur, si puniendum reum non invenisse, sed fautem cur primum hominem, quem sicut scriptum est fecit Dominus rectum , praedestinare potuerit ad peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo peccati, quam utique aut retribuisse Deum nondum peccanti homini, aut retribuisse credendum est peccatori. Hanc itaque si nondum peccanti homini tribuit, ipse quod absit auctor iniquitatis exstitit, qui malam voluntatem dedit homini bono, per quam peccans aeterno meretur puniri supplicio. Et ubi est, quia Deus mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ita misertus ẽ dñs tim̃tib eum:
gratuita claret ꝑ eandem fidi ui¬
stificationẽ ad optio filioꝵs. Neq
enim sicut pat̾ filiis miseretur nͥ
nobis gra pat̾ factus: nos sibi fi¬
lios facere dignaretur. Qt quot
enim receperunt cum: dedit cis po¬
testatem filios di fieri. Hȩc est
ratio scilicet iustificationis & ad opti¬
onis indebite: quam quia non merebat᷑
qui putant᷑ p̃destinati non ad luen-¬
da supplicia s ad ꝑpetranda peccata.
cum causa ipsius p̃destinationis que¬
rit᷑: non inuenio quid respondere pos¬
sit. quisquis hanc asserere meditat᷑.
Nunquid enim sic recte dicimus adhoc
piis iusti: Quod cum dicimus: ad
dĩgłam dicimus. Nunquid sic recte
dicere poterimus ad hoc p̃destinatos
iniquos. ut dõ meis & si non miscdit.
saltem iuste oꝑante. ex bonis fierent
mali: & ex iustis fierent impii: Absit
hoc a nob̃ atq ab omib xp̃ianis. ut
causam cuiuslibet peccati quisquã

Expanded text:
ita misertus est Dominus timentibus eum, ita misertus est Dominus timentibus eum, gratuita claret per eamdem fidei justificationem adoptio filiorum. Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi nobis gratia pater factus, nos sibi filios facere dignaretur. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . CAPUT ratio scilicet justificationis et adoptionis indebitae, quam quia non merebatur qui putantur praedestinati, non ad luenda supplicia, sed ad perpetranda peccata, cum causa ipsius praedestinationis quaeritur, non invenio quid respondere possit, quisquis hanc asserere meditatur. Nunquid enim, sicut recte dicimus, ad hopiis justi? Quod cum dicimus, ad Dei gloriam dicimus: Nunquid sic recte dicere poterimus, ad hoc praedestinatos iniquos ut Deo in eis, etsi non misericorditer, saltem juste operante, ex bonis fierent mali, aut ex justis fierent impii? Absit hoc a nobis, et ab omnibus Christianis, ut causam cujuslibet peccati quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestib in xp̃o iħu. sicut elegit
tionẽ ut eent scĩ & immacłati
in conspectu eiꝰ in caritate. qui p̃desti¬
natut eos in adoptionẽ filiorum ꝑ
p̃destinationis queratur. non utiq
alia. s sola gratuita dĩ miscłia rep-¬
ꝑitur. Ipse ẽ enim de quo dicit psal
infinem irascetur. neq in ȩternum
indignabit᷑. Non scđm peccata nr̃a
fecit nob̃ neq scđm iniquicates
nras recribuit nob̃: quia scd̃m al¬
titudinẽ cęli aterra elongabit ini¬
quitates nr̃as a nob̃. Sicut miseret᷑
pat̾ filiis: ita misertus est dñs tim̃¬
tib eum. In his om̃ib tot ac talib
bonis quȩ dñs retribuit malis: quid
aliud quam indebita miscdia ca-¬
nitur:Quidue aliud quam gratu¬
ita pietas p̃dicatur. Nam & in eo
quod non scđm peccata nr̃a fecit
nob̃. neq scđm iniquitates nr̃as
retribuit nob̃: gratuita manife¬
statur uistificatio impioꝵ. Et
in eo qd sicut miseretur pat̃ filiis

Expanded text:
coelestibus in Christo Jesu, sicut elegit coelestibus in Christo Jesu, sicut elegit tionem, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate, qui praedestinavit eos in adoptionem filiorum pepraedestinationis quaeratur, non utique alia, sed sola gratuita Dei misericordia reperitur. Ipse est enim de quo dicit psalmin finem irascetur, neque in aeternum indignabitur: non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quia secundum altitudinem coeli a terra elongavit iniquitates nostras a nobis. Sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum . In his omnibus tot ac talibus bonis, quae Dominus retribuit malis, quid aliud quam indebita misericordia canitur? quidve aliud quam gratuita pietas praedicatur? Nam et in eo, quod non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis, gratuita manifestatur justificatio impiorum. Et in eo, quod sicut miseretur pater filiis,
Abbreviated transcription (Latin):
cum negare non possumus a dõbo¬
no factum hominẽ bonũ si dixeri¬
mus eum a dõ p̃destinatum ad opꝰ
aliquod malũ: nos dõ misericordi
& iusto tale opus qđ absit ascribi¬
mus: uͥ nec misericors possit in ue¬
niri nec iustus. Sienim cum a dõ
fieret homo sic erat inp̃senti oꝑe
dĩbonus. ut inp̃destinatione eius
eẽt malus: ꝓculdubio dĩ oꝑe malꝰ
futurus erat: a quo ad peccandũ
p̃destinatus fiebat. Ubi statim illa
consequit᷑ absurditas ut dicatur.
quia ds̃ de quo ꝓpħa dicit. qͥ fecit
quȩ futura sunt. Inse habuit qđ
absit iniquitatis originẽ: si homi¬
nem a se factum ipse p̃destinaue¬
rat peccatorem. Predestinatio eñ
cius p̃paratio ẽ oꝑum eius: & sic̃
competit dõ bono ut causa sit to¬
tius oꝑis boni: sic incongruum ẽ.
ut inpso putetur causa cuiꝰ libet
oꝑis mali. Deinde attendamus
quia nulla ratio reddit᷑ qua hõ
ad peccatum p̃destinatus a dõcre¬
dat᷑. Si enim in his quos d̃s et
in om̃i benedictione spiritali in

Expanded text:
cum negare non possimus a Deo bono factum hominem bonum, si dixerimus eum a Deo praedestinatum ad opus aliquod malum, nos Deo misericordi et justo tale opus, quod absit, ascribimus, ubi nec misericors possit inveniri, nec justus. Si enim cum a Deo fieret homo, sic erat in praesenti opere Dei, bonus, ut in praedestinatione ejus esset malus; procul dubio Dei opere malus futurus erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequitur absurditas, ut dicatur, quia Deus de quo Propheta dicit, qui fecit quae futura sunt  in se habuit quod absit iniquitatis originem, si hominem a se factum ipse praedestinaverat peccatorem. Praedestinatio enim ejus, praeparatio est operum ejus. Et sicut competit Deo bono, ut causa sit totius operis boni: sic incongruum est ut in ipso putetur causa cujuslibet operis mali. Deinde attendamus, quia nulla ratio redditur, qua homo ad peccatum praedestinatus a Deo credatur. Si enim in his quos Deus etin omni benedictione spiritali in
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑdẽc iamfactum Et promissũ
promissi largitas semꝑ letificet. iudi¬
cii uero seueritas aliquando contri¬
stet. Qđ ꝓpħa metuens. huiꝰ cemodi
ad dm̃ orationẽ effundit. Ne intres
iniudiciũ cum seruo tuo: quia non
iuistificabitur inconspectu tuo om̃is
uiuens. Sciebat enim cunctos pari
recribuendos pumitionis uincło:nͥ
dñs in quib uellet miscłiam fecis¬
sec suꝑ exaltari iudicio. Iustificatio
gͥ & głificatio quȩ non ẽ homini ex
homine s ex dõ. quia multũ scĩs fue¬
rat ꝓfutura: idõ p̃dicta ẽ & ꝓmissa.
Punitio uͦ quȩ mȩternum fuit im¬
piis obfutura. p̃dicta est tantũmo¬
do non promissa. Q uod etiã diumis
testimoniis facilius ostenditur. In illo
quippe ꝓpħe loco utrũq parit̃ inue-¬
nitur exp̃ssumr: uͥ ds̃ ꝑysaiam eos qui
sibi non seruiunt his arguit u̾bis. Ee¬
ce qui seruiunt mͥ manducabunt:
uos uero esurietis. Ecce qui seruiunt

Expanded text:
tur prodesse jam factum. Et promissum tur prodesse jam factum. Et promissum promissi largitas semper beatificet, judicii vero severitas aliquando contristet. Quod Propheta metuens, hujusmodi ad Deum orationem effundit: Ne intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Sciebat enim cunctos pari retinendos punitionis vinculo, nisi Deus in quibus vellet misericordiam fecisse, superexaltaret judicium . Justificatio igitur et glorificatio quae non est homini ex homine, sed ex Deo, quia multum sanctis fuerat profutura, ideo praedicta est et promissa. Punitio vero, quae in aeternum fuit impiis obfutura, praedicta est tantummodo, non promissa. Quod etiam divinis testimoniis facilius ostenditur. In illo quippe prophetae loco utrumque pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit verbis: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt, vos vero esurietis. Ecce qui serviunt
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa illoꝵ quos non p̃destinauit adre¬
gnum s ad int̾itum. p̃scunt potentis¬
sima ditate. ordinauit pinda bom¬
tate. Et quia p̃scius fu̾it qđ eadem
mala ñ solum ipse facturus non eẽt.
s nec homo in quantũ ei humiliter
ad hesisset: in eo nob̃ insuꝑabilẽ poten¬
tiam p̾scientiȩ suȩ magis ostendit: qͥa
nec inmalis p̃destinationẽ iusticiȩ sue
uacare ꝑmisit. Ostensurus itaq ds̃
quid reddendum p̃sciuerit. qͥd donã¬
dum: p̃destinauit illos ad suppliciũ
o discessuros: & p̃destinauit ad reg¬
num qͦs aͦse p̃scuut miscđiȩ p̃ueni¬
candis gͦ atq glificandis p̃destinatũ
miscdie suȩ opus p̃dixit parit & ꝓ
misit: Iniquis aũt p̃destinatum iusti¬
cie suç opus p̃dixit tantumiodo ñ
promisit. Qđsiquis querat cur ds̃
omia quidem p̃destinata p̃dixerit.
non tam̃ omĩa p̃destinata ꝓmiserit:
respondemus promissionẽ dici ñ
posse. nisi cum aliquid adhoc p̃dicit᷑
faciendum: ut possit ei cui promitti¬

Expanded text:
quos non praedestinavit ad regnum, sed ad interitum praescivit potentissima deitate, et ordinavit provida bonitate: et quia praescius fuit, quod eadem mala non solum ipse facturus non esset, sed nec homo in quantum ei humiliter adhaesisset, in eo nobis insuperabilem potentiam praescientiae suae magis ostendit, quia nec in malis praedestinationem justitiae suae vacare permisit. Ostensurus itaque Deus quid reddendum praesciverit, quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium, o discessuros; et praedestinavit ad regnum, quos ad se pcandis ergo atque glorificandis praedestinatum misericordiae suae opus praedixit pariter et promisit: iniquis autem praedestinatum justitiae suae opus praedixit tantummodo, non promisit . Quod si quis quaerat cur Deus omnia quidem praedestinata praedixerit, non tamen omnia praedestinata promiserit? Respondemus promissionem dici non posse, nisi cum aliquid ad hoc praedicitur faciendum, ut possit ei cui promitti
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ mel & fauũ.. Quis gͦ putet a
bono ac suaui dõ predestinatum ho¬
minẽ aut ad maliciam uoluntatis
qua bonũ dm̃ relinqueret:aut ad
amaritudinẽ contumacie qͣ sua-¬
uem dñm non timeret: Pinde fi¬
delib congruit credere & confiteri
dm̃ bonum & iustum. p̃scisse qͥde
peccaturo ᷤᷤ homines: quia nichil la
tere potuit futuroꝵ neq enim uel
futura eent. si in eius p̃sentia ñ fuis¬
sent. Non tam̃ p̃destinasse quẽlibet
hominẽ ad peccatũ: quia si ad pec
pia remissio: aut pecc̃oꝵ iusta punitio.
punire. Iniquos itaq quos p̃sciuit
ds̃ hanc uitam inpeccato terminatu¬
ros. p̃destinauit supplicio. Int̃mi¬
nabili puniendos. In quo sicut cul¬
panda non ẽ p̃scientia humanȩ
iniquitatis. Ita p̃destinatio iustis¬
sime laudanda ẽ ultionis: Utag¬
nosceretur non abeo p̃destinatũ
hominẽ ad qualecũq peccatum:
quem p̃destinauit peccati merito.
puniendum. Ds̃ itaq omĩa hõiũ
oꝑa sirie bona siue mala p̃sciuit.

Expanded text:
super mel et favum . Quis ergo putet a bono ac suavi Deo praedestinatum hominem aut ad malitiam voluntatis, qua bonum Deum relinqueret, aut ad amaritudinem contumaciae, qua suavem Dominum non timeret? Proinde fidelibus congruit credere et fateri Deum bonum et justum praescisse quidem peccaturos homines, quia nihil eum latere potuit futurorum neque enim vel futura essent, si in ejus praescientia non fuissent, non tamen praedestinasse quemlibet homipia remissio, aut peccatorum justa punitio. punire. Iniquos itaque, quos praescivit Deus hanc vitam in peccato terminaturos, praedestinavit supplicio interminabili puniendos: in quos sicut culpanda non est praescientia humanae iniquitatis, ita praedestinatio justissimae laudanda est ultionis; ut agnosceretur non ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati merito puniendum . Deus itaque omnia hominum opera, sive bona sive mala praescivit,
Abbreviated transcription (Latin):
effectum. Unde cognoscimus dĩ eẽ
ut et bonum facere uelimus: & ui
bonum facere ualeamus. Cui sen-¬
sui dauid omino concordat. grãm
bene uolendi sic ostendens diuina
largitatis directione donari. Adñ
gressus hominis dirigentur & uiã
eius uolet. Opus quoq bonũ ñ nisi
adõ in nob. & indõa nob̾ fieri ꝑte¬
statur dicens. Confirma ds̃ qđ oꝑa¬
tus es in nob̾. & alio loco. Indõ faci¬
emus uircutẽ: idest opus uirtutis
Sic aũt pro oꝑe uirtutis unrtutẽ dixi
fieri: sicut ioħs pro oꝑe iusticię. ui¬
sticiam dixit fieri. Ait enĩ. Qui fac̃
iusticiam iustus est: sicut ille iustꝰe
Paulus quoq optat a nob̾ dĩuolun

Expanded text:
e facit. Unde cognoscimus Dei esse, et ut bonum facere velimus, et ut bonum facere valeamus. Cui sensui David omnino concordat, gratiam benevolendi sic ostendens divinae largitatis directione donari: A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet . Opus quoque bonum non nisi a Deo in nobis, et in Deo a nobis fieri protestatur, dicens: Confirma hotus es in nobis . Et alio loco: In Deo faciemus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem hic pro opere virtutis virtutem dixit fieri, sicut Joannes pro opere justitiae justitiam dixit fieri. Ait enim: Qui facit justitiam, justus est, sicut ille justus est . Paulus quoque optat a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
iniciũ male uoluntatis superbia
ẽ quȩ ex dõ non ẽ ꝑspicue claret
non ex dõ ẽt̃ hominib inceritum
male oꝑationis. s a iusto udice
retribui malis interitum ultionis.
Mala quippe uoluntas. non ꝑtinet
ad optimũ creacorẽ. Iusta uͦ iniꝰti
angłi hominisq dampnatio ꝑti¬
net ad equissimum cognitorem.
Ad uoluntatem gͥ malam ds̃ ho¬
minẽ non p̃dcitmauit: quia homini
eam daturus ipse non fuit. Quomͦ
enim ds̃ hominẽ quẽ adimaginẽ
suam fecit p̃destinaret ad małam
uoluntatem: quam ipse nonfecit:
ita peccare in hoc homocepit. inqͦ
a dõ discessit. Scͥptumẽ eñi quia
initiũ suꝑbiȩ: a postatare adõ. Et
alio loco. Ecce om̃s quise elongãt
a de ꝑibunt: ꝑdidisti om̃s qui for¬
nicantur abste. Isti gͦ qui se elon¬
gant &e fornicantur a dõ utiq pec¬
cando ꝑeunt ꝑsuam malam uo¬
luntatem: quȩ non ẽ exdõ. ꝑdec

Expanded text:
initium malae voluntatis superbia est, quae ex Deo non est, perspicue claret, non ex Deo esse hominibus interitum malae operationis, sed a justo judice retribui malis interitum ultionis. Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa vero injusti angeli hominisque damnatio pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem non praedestinavit, quia homini eam daturus ipse non fuit. Quomodo enim Deus hominem, quem ad imaginem suam fecit, praedestinaret ad malam voluntatem, quam ipse non fecit? Itaque peccare in hoc homo coepit, in quo a Deo discessit. Scriptum est enim: Quia initium superbiae apostatare a Deo . Et alio loco: Ecce omnes qui se elongant a te, peribunt: perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Isti ergo qui se elongant et fornicantur a Deo, utique peccando pereunt per suam malam voluntatem, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
cem suam. Defectus gͦ a summo
bono ad infimum bonũ.hoc est
peccatoris propriũ & uoluntariũ
malũ: quo malo seipsum ꝑdit in¬
iustus. Et quia huic malo auctor
ꝙ homini qui se ꝑdidit peccato.
reddit᷑ intormentis ȩterna ꝑditio:
ut pereat quidem quiꝑire uoluit:
Non tam̃ sic ꝑeat quẽ admodum
uoluit. Qui enim sic ꝑiit delecta¬
tione peccatoꝵ illectus. ut sipos¬
set fieri maneret in oꝑe peccati
ꝑpecunuis Iuste quidemẽ inꝑditi¬
one peccati dimissus: quo propͥa cecidit
uoluntate. S non ibi fiit impiie di¬
mittendus: ne ds̃ fidelis in quo nonest
iniquitas quiẽ iustus & sc̃s. si peccato¬
rem semꝑ in peccato relinqueret im-¬
punitum: Putaret᷑ illi placere pecca¬
tum. Quam sententiam in quib dã
ds arguit ꝑmalachiam ꝓpħam qui
dicunt. Om̃is qui facit malũ bonus
ẽ eoram dño. & ipse in eo complacuit:
seueritas iuidicis: ubi precessit iniqͥ¬
tas peccatoris. Quia illius rei ds̃
ultor est. cinus auctor nonest.id:

Expanded text:
em . Defectus ergo a summo bono ad infimum bonum, hoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo seipsum perdit injustus. Et quia huic malo auctor que homini, qui se perdidit peccato, redditur in tormentis aeterna perditio: ut pereat quidem, qui perire voluit, non tamen sic pereat, quemadmodum voluit. Qui enim sic periit, delectatione peccatorum illectus, ut si posset fieri, maneret in opere peccati perpetuus, juste quidem est in perditione peccati dimissus, quo propria cecidit voluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendus, ne Deus fidelis, in quo non est iniquitas, qui est justus et sanctus, si peccatorem semper in peccato relinqueret impunitum, putaretur illi placere peccatum. Quam sententiam in quibusdam Deus arguit per Malachiam prophetam, qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est coram Dseveritas judicis, ubi praecessit iniquitas peccatoris, quia illius rei Deus ultor est, cujus auctor non est, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ricordit oꝑat᷑. Dicit enim apłs. Ds̃
ẽ enim qui oꝑatur in nob̃ & uelle &
ꝑficere ꝓbona uoluntate. Loquens
etiam dds̃ ꝑ ꝓph̃am seipsum facere
confirmat qđ fidelib donat. ut fa¬
ciat scđm illud oraculum qđẽ a nob̃
supra iampositũ. qͦ dicit. & faciam
ut iniustificationib meis ambuletis:
nisi mei erit oꝑis om̃e bonũ quod
oꝑati fueritis: Ipse gͦ facit ut facia¬
mus: qͦ in nob̾ oꝑante fic om̃e bo¬
num quod facimus. De quo dicit᷑
ad hebreos. Aptet uos in om̃i bono:
faciens in uob̃ quod placcat corã
se. Demonstrat itaq dĩgrã. inbona
uoluntate & oꝑatione hominis: fut᷑e
quoq retributionis głam. quȩ do¬
contendat. cum siuie credentes suie
oꝑantes licet nr̃a sit fides & nr̃a sĩt
oꝑa. sicut ipse dñs dicit scđm fidẽ
tuam fiat tibi: & beatus ioħ̃s p̃di¬
cat. Hec est uictoria que umcit
mundum fides nr̃a: paulus quoq

Expanded text:
ricorditer operatur. Dicit enim Apostolus: Deus ricorditer operatur. Dicit enim Apostolus: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . Loquens etiam Deus per prophetam, se ipsum facere confirmat quod fidelibus donat ut faciant, secundum illud oraculum, quod est a nobis supra jam positum, quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, nisi, mei erit operis omne bonum quod operati fueritis? Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante, fit omne bonum quod facimus. De quo dicitur ad Hebraeos: Aptet vos in omni bono, faciens in vobis quod placeat coram se . Demonstrata itaque Dei gratia in bona voluntate et operatione hominis, futurae quoque retributionis gloriam, quae docontendat? cum sive credentes, sive operantes, licet nostra sit fides, et nostra sint opera, sicut ipse Dominus dicit: Secundum fidem tuam fiat tibi. Et beatus Joannes praedicat: Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra . Paulus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ideot iustis & in iustis. Tria qͥdã
consideranda existimo. Initium uo¬
luntatis: ꝓgressum oꝑis. finem re¬
tributionis ut inhis quȩcũq iusta
& bona uidemus iusto & bono dõ
demus: Illa aũt̃ dõ indigna noue¬
rimus. In quib nec bonitatem
nec iusticiam inuenimꝰ. Et consi¬
derata oꝑum qualitate. Illa creda¬
mus a dõ p̃destinata: quȩ miscdĩȩ
uel equitati diuinę condigna re¬
ꝑiunt᷑ &e congrua. Misericors et¬
enim & miserator & uistus dñs:
ac primo cotius bonȩ uoluntatis
initiũ ab illa sempiterna trinitate
quȩ unus solus & uerus est ds̃. &
p̃destiratum confitemur & datũ.
Hoc enin homini gratuita iusti¬
ficatione tribuit preparatũ qd̃
in ȩt̃na p̃destinatione p̃parauerat tri¬
buendũ. Hanc uoluntatis p̃parationẽ
suꝑius sc̃e scͥpturȩ testimonio demon¬
straui. quo dictum ẽ p̃parat᷑ uolũ¬
tas a dño. Abipsogͦ uoluntas p̃ꝑat᷑.
qui in nobis & uelle & ꝑficere mise¬

Expanded text:
ergo, id est justis et injustis, tria quidem consideranda existimo, initium voluntatis, progressum operis, finem retributionis: ut in his quaecunque justa et bona videmus, justo et bono Deo demus: illa autem Deo indigna noverimus, in quibus nec bonitatem, nec justitiam invenimus. Et considerata operum qualitate, illa credamus a Deo praedestinata, quae misericordiae vel aequitati divinae condigna reperiuntur, et congrua. Misericors enim, et miserator, et justus Dominus. Ac primo totius bonae voluntatis initium ab illa sempiterna Trinitate, quae unus solus et verus est Deus, et praedestinatum confitemur et datum. Hoc enim homini gratuita justificatione tribuit praeparatum, quod in aeterna praedestinatione praeparaverat tribuendum. Hanc voluntatis praeparationem, superius sanctae Scripturae testimonio demonstravi, quo dictum est: Praeparatur voluntas a Domino. Ab ipso ergo voluntas praeparatur, qui in nobis et velle et perficere mise
Abbreviated transcription (Latin):
ciente talis postmodũ ipsa uoluntas¬
tissit. ut malam concupiscentiam
habere non possit.:Ac sic in p̃senti ui¬
ta. gratiȩ adiucorio. infirmi¬
tati non cedat. In futura aũt gr̃ebe
neficio infirmitatẽ ñ habeat: Et
nunc recreetur continuo iuuami¬
ne medicaminis: tunc uero fruat᷑
ȩterna plenitudine sanitatis. Hȩc
aut̃ ds̃ sicut in p̃destinatione sẽꝑ
habuit: sic ꝑ gr̃ãm sicut p̃destina¬
uerat facit. Predestinationis itaq
ipsius insinuat᷑ agnitio: cum dicit
scriptura. & p̃parat᷑ uoluntas adño.
Non aũt obaliud p̃parata dicit᷑: nisi
quia danda p̃dicitur. Aquo enim
preparatur ꝑ bonitatem sempit̾nã:
abipso datur ꝑindebitam gratiã.
Quod ipse dñs exechielis uaticinati¬
one testatur dicens. Dabo uob cor
nouũ & sp̃m nouũ dabo in uobis:
c auferetur cor lapideum de carne
meũ dabo in uob̃: & faciã ut in iu¬
stificationib meis ambuletis & uid

Expanded text:
ciente talis postmodum ipsa voluntaciente talis postmodum ipsa voluntas sit, ut malam concupiscentiam habere non possit; ac sic in praesenti vita gratiae adjutorio infirmitati non cedat, in futura autem gratiae beneficio infirmitatem non habeat; et nunc recreetur continuo juvamine medicanunis: tunc vero fruatur aeterna plenitudine sanitatis. Haec autem Deus, sicut in praedestinatione semper habuit, sic per gratiam, sicut praedestinaverat, facit. Praedestinationis itaque ipsius insinuatur agnitio, cum dicit Scriptura: Et praeparatur voluntas a Domino . Non autem ob aliud praeparata dicitur, nisi quia danda praedicitur. A quo enim praeparatur per bonitatem sempiternam, ab ipso datur per indebitam gratiam. Quod ipse Dominus Ezechielis vaticinatione testatur, dicens: Dabo vobis cor novum, et spiritum novum dabo in vobis, et auferetur cor lapideum de carne meum dabo in vobis. Et faciam, ut in justification
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑationis ut p̃uemente miscđia bonũ
uelle incipiat & subsequente miscdia.
bonum quod uult facere ualeat.
Utrũq aũt p̃destinando ds̃ p̃parauit
in illa incommutabili uoluntate.
in qua sic futurum effectum hominiᷤ
renouandi disposuit: ut eius uolũ¬
tas moꝑe nouo. noua ẽe non possit.
Donat etiam gr̃am digno in retribu¬
tione mercedis eterne. ut scilicet si¬
uecum impium pie iustificat iustꝰ.
quia de ipso apłs dicit. ut sit ipse ui¬
stus & iustificans eum qͥ ex fide ẽ
ihũ. seu cum iustum iuste głificat
pius: quia quos iustificauit illos &
glificauit: eademsit oꝑatio gr̃e quȩ
meritum hominis bonum & iniciat
adiusticiam & consũmat ad gr̃am.
Primo inchoans in homine uolun¬
tatem bonam. deinde eandem uolũ¬
tatem adiuuans inchoatam: ut ea¬
dem uoluntas & diuino dono bona
sit & diuino adiutorio malam suꝑ¬
are concupiscentiã possit: & dõ ꝑfi¬

Expanded text:
operationis; ut praeveniente misericordia bonum operationis; ut praeveniente misericordia bonum velle incipiat et subsequente misericordia bonum quod vult facere valeat. Utrumque autem praedestinando Deus, et praeparavit in illa incommutabili voluntate, in qua sic futurum effectum hominis renovandi disposuit, ut ejus voluntas in opere novo nova esse non possit . Donat etiam gratiam digno in retributionem mercedis aeternae, ut scilicet sive cum impium pie justificat justus, quia de ipso Apostolus dicit: « Ut sit ipse justus et justificans eum, qui ex fide est Jesu ; » seu cum justum juste glorificat pius, « quia quos justificavit, illos et glorificavit , » eadem sit operatio gratiae quae meritum hominis bonum, et initiat ad justitiam, et consummat ad gloriam: primo in homine inchoans voluntatem bonam, deinde eamdem voluntatem adjuvans inchoatam, ut eadem voluntas et divino dono bona sit, et divino adjutorio malam superare concupiscentiam possit; et Deo perfi