comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tempore priorest. Prior ẽ autem in
recta hominis eruditione labor oꝑandi
que uista sunt: quam uoluptas intelligendi
que uera sunt. ad hoc ualet quod scriptũẽ.
Concupisti sapientiã: serua mandata. &
dominus prebet illam tͥ: mandata utiq ad
iustitiam ꝑtinentiã iustitiã aũt que exfide
ĩ. quȩ in tẽptationũ incerta uersatur. ut
pie credendo quod nondum intelligit. etiam
intelligentie meritum consequatut. Quan¬
tum enu ualet quoͤmͦ cõmemotaui esse scͥ¬
ptum. Concupisti sapientiam. serua man¬
data. & dominus prebet illam tibi: Tantũ
& illud ualere arbitror. nisi credideritis ñ
intelligetis: ut uistitia ad fidem. ad sapien¬
tiam uero intelligentia ꝑtinere monstretur
Pinde inhis qui flagrant ingenti amore
ꝑspicue ueritatis. ñ ẽ inꝓbandum studiũ
s. adordinem reuocandum: ut afide inci¬
piat. & bonis morib enitat᷑ ꝑuenire quo
iitendit. In eo quippe quo uersatur uirtꝰ ẽ

Expanded text:
quae tempore prior est. prior est autem in quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est
Abbreviated transcription (Latin):
sces rem ꝓximitur̃. quibus quantum po¬
tuerit obseruantis. postea quam homi¬
ni pro concupita & sperata pulcherrima
delectatione doctrine ꝑtemptationes ua¬
rias. quasi ꝑhuins scłi noctem tolerantia
laboris adheserit. uelud pro rachel lia
inopinata con iuncta sit. Et hanc sustinet
ut ad illam ꝑueniat. si ꝑseuerant̃ amat:
acceptis aliis septem preceptis. ac si ei
dicatur: seruuut alios septem annos
ꝓpter rachel: ut sit pauꝑ sꝑũ mentis. li¬
gens esuriens sitiensq uistitiam᷑ miscri¬
cors. mundi cors. pacificus. Uellet enĩ
homo si fieri posset.sine ulla tolerantia.
laboris que inagendo paciendoq am¬
plectenda ẽ. statum ad pulchre atq ꝑfecte
sapientiȩ delitias ꝑuenire: s hoc ñ pot̃
interra morientium. Hoc enim ui detur si¬
gnificare qd dictum ẽ ad iacob. ñ est mo¬
ris in loco nro. ut minor nubat prius quã
maior: quia ñ absurde maior. appellat᷑

Expanded text:
sces uxorem proximi tui. quibus quantum posces uxorem proximi tui. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ principium quod est ds̃. Ergo ꝓpter
racheł ñ ꝓpt̃ liam. Nam quis tandem
amauerit inoꝑib iustitie laborem actionũ
atq passionum: quis eam uitam ꝓpt̾ se ip¬
sam expetiuerit. sicut nec iacob liam: s tam̃
sibi nocte subpositam inusũ generandi am¬
plexus: & fecunditatem eius exꝑtus ẽ. Dñs
enim eam quia ꝑseipsam diligi ñ poterat
pͥmout ad rachel ꝑueniretur tolerari fecit:
Deinde ꝓpt̃ filioscomm̃ dauit. Ita uero u¬
nusquisq utilis dĩ seruus subdealbationis
peccatorum suorum grã constitutus. Quid
aluid insua conuersatione meditatus est
quid aliud cor de gestauit. quid aliud ada¬
mauit nisi doctrinam sapientiȩ: quam ple¬
riq se adepturos & ꝑcepturos putant statĩ
ut se in septem preceptis legis exarcuerĩt.
Que sunt dedilectione ꝓrimi. necuiquam
homini noceatur: Id est honora patrem &
matrem:. si mechaberis. ñ occides. ñ furab̃is.
non falsum testimonium dices.ñ concupi

Expanded text:
tur principium, quod est deus. ergo propter tur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non
Abbreviated transcription (Latin):
cunt enim qdlia int̃pretetur laborans. Ra¬
chel aũt̃ uisum principium. siue uerbum
ex quo uidenir principium. Accio gͦ hu¬
mane mortali sq uite inqua uiuimꝰ
ex fide.multa laboriosa oꝑa facientes.incer¬
ti quo exitu ꝓueniant adutilitatem eoꝵ
quibus consulere uolumus. Ipsa ẽ lia pͥor
uxor iacob: ac ꝑ hoc & infirmis oculis
fuisse commemoratur. Cogitationes
enim mortaliumtimide: & incerte ꝓuiden¬
tie nr̃e: spes uero et̃nȩ contemplationis
dĩ. habens certam & delectabilem intel¬
ligentiam ueritatis. ipsa ẽ rachel: unde
etiam dicitur bona facie & pulcra spetie.
hanc enum amat omĩs pie studiosus: &
ꝓpt̃ hanc seruit grẽ dĩ: qua peccata nr̃a.
& si fuerint sicut pheniciũ tanquã nix
de albabunt᷑. Laban quippe int̾p̃tat᷑ deal¬
batio: cui seruit iacob ꝓpter rachel: neq
enĩ se quisq conuertit subgrã remis¬
sionis peccatorum seriuire iustitie: nisi
ut quiete uiuat in uerbo: Ex quo iude¬

Expanded text:
cunt enim quod Lia interpretatur "laborans", Racunt enim quod Lia interpretatur "laborans", Rachel autem uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium". actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uide
Abbreviated transcription (Latin):
efutato crimine qđ xxii¬
uefarius error obiecit delibro ut
possumuis misteriorum secreta rimemur:
pulsemusq fidĩ pietate. ut nob aꝑiatur
adomino. quid rerum figurauerint quat¬
tuor iste uxores iacob: quarum due libere
due ancille fuerunt. Uidemus enĩ apłm in
libera & ancilla quas habuit abraham du¬
o testam̃ta intelligere: s ibi in una & una:
facilius apparet quod dicit᷑: hic aut̃: duȩ
sunt & duez deinde ibi ancillȩ filius exhe¬
redatur: hic uõ ancillarum filii simul cũ
filus liberarum terram promissionis acci¬
piunt. Unde hic proculdubio aliquid ali¬
ud significat᷑. Quamquam enĩ duas libe¬
ras uxores iacob ad nouum testam̃tũ quo
uite nob̃ inxꝑ̃i corpore predicantur. una
temporalis. inqua laboramus.Alia ȩterna.
inqua delectationẽ dĩ contemplabit᷑. Istã
dominus passione. illam resurrectione de¬
clarauit. Ammonent nos ad hoc intelligen¬
dum: illarum etiam nomina feminatum. Di¬

Expanded text:
Refutato crimine qRefutato crimine qnefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporain qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. di
Abbreviated transcription (Latin):
animam suam. Nec eam poneret nͥcũ uel¬
let: inegyptum tam̃ infans portantib pa¬
rentibus fugit: & ad diem festum. ñ euidẽ¬
ter s: latent̃ ascendit: Cumalias palam lo¬
queretur uidis irascentibus. & de immicissi¬
moanimo audientib: nec tam̃ ualentibus
ineum mittere manus.quia ñdum uene¬
rat hora eius: Noncuus hore necessitate
cogeretur mori: s cuius hore oportunitate
dignaretur occidi.Quigͦ palam docendo.
& arguendo. & tam̃ inimicorum rabiem
ualere inse aliquid ñsinendo dĩdemonstra
temptare audeat quando habet quod fa¬
ciat. ut quod cauere oportet euadat. Neq
enim & apłs paulus desperauerat adui¬
torium protectionẽq diuinã fidemq
ꝑdiderat: quando ꝑmurum insporta sub¬
missus ẽ. ut inimicorum manus effuge¬
ret. Non ergo indm̃ noncredendo sic fu¬
git . s. dm̃ temptare metuendo si fu gere
Quid rerum figurauerint. quattuor u¬
xgres iacob. exeodem libro contͥ faustũ

Expanded text:
animam suam, nec eam poneret nisi cum velanimam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit: et ad diem festum non evidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Judaeis irascentibus, et inimicissimo animo audientibus nec tamen valentibus in eum mittere manus, quia nondum venerat hora ejus, non cujus horae necessitate cogeretur mori, sed cujus horae opportunitate dignaretur occidi. Qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem valere in se aliquid non sinendo, Dei demonstrabDeum tentare audeat quando habet quod faciat, ut quod cavere oportet evadat. Neque enim et apostolus Paulus desperaverat adjutorium protectionemque divinam, fidemque perdiderat quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. Non ergo in Deum non credendo sic fugit, sed Deum tentare metuendo Deum tentaQuid rerum figuraverint quatuor uxores Jacob, ex eod. lib. contra Faust.
Abbreviated transcription (Latin):
lis ꝑora scõrum. Habes enim & paulo suꝑ¬
is ds̃ posuit m̃bra singulũ qd̾q eorum
incorpore pront uoluit Quis iam ñ intel¬
ligat scđm hoc dictum dm̃ temꝑatorem
corporis qͦd ex multis menbris corpus fa
bricauit. officia diuersorum oꝑum mu
nitatis compage seruantibus: lxxi.
Exemplo habrahe celantis conuingem
docet ut quando habet homo quod fa
icet aliquis: cur ñ potius ita de deo
suo presumpsit abraham ut fater
tutari: ut nec uxor euis quamuis eẽt pul¬
chetrima appeteretur ab aliquo. nec ꝓpter
illam. ille necaretur: poterat sane hoe effice¬
re dsꝰ quis ita sit demens: ut hoc neget:
caret uxorem: duas res tuendas cõmitteret
dõ: & suam uitam a conuigis pudicitiam.
ꝑtinet autem ad sanam doctrinam: quando
poterat tueri discipłos suos: quib tam̃ ait.
Siuos ꝑsecuti fuerint in una ciuitate fugi¬
te inaliam. Cuius rei: prior exemplũ pre¬
buit. Nam cum potestatẽ haberet ponendi

Expanded text:
per ora sanctorum. habes enim et paulo supper ora sanctorum. habes enim et paulo superius: deus posuit membra singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. quis iam non intellegat secundum hoc dictum deum temperatorem corporis, quod ex multis membbricavit, officia diversorum operum in unitatis compage servantibus. CAPUT LXXI. Exemplo Abrahae celantis conjugem docet ut quando habet homo quod facFaustum. Dicet aliquis: Cur non potius de Deo suo ita praesumpsit Abraham ut fateritutari, ut nec uxor ejus, quamvis esset pulcherrima, appeteretur ab aliquo, nec propter illam, ille ipse necaretur? Poterat sane hoc efficere Deus. Quis ita sit demens ut hoc neget? icaret indicasset uxorem, duas res tuendas committeret Deo, et suam vitam, et conjugis pudicitiam. Pertinet autem ad sanam doctrinam ut quando Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam; cujus rei prior exemplum praebuit. Nam cum potestatem haberet ponendi
Abbreviated transcription (Latin):
scđm quod dicitur & malũ scłm. sicut scri¬
ptumẽ. ut eximeret nos dep̃senti scło mali¬
gno. Tale enim ẽ & illud: quorũ ds̃ uent̃.
nisi eẽt ibiquoꝵ. nullomͦ diceret ds̃ uent̃.
Nec in psalmo de monia possent dii appella¬
aũt necd̃s huius scłi. nec quorum deus
uenter. nec dii gentium demonia. S sim¬
plicit positum ẽ ds temꝑaue corpus. qui
non potest intelligi. nͥ ds̃ uerus om̃ium crea¬
tor. Illa enim cum uituꝑatione dicuntur.
hoc aũt cum laude dictum ẽ: nisi forte dm̃
temꝑas se corpus. ñ dispositione m̃brorũ
hocest fabricando & construendo.s. anuxti¬
one lucis sue faustus intellexit: ut scilicet
hec m̃bra ita distincta. & locuta siussedib
alt̃ posuerit qui hoc fabricauit. Deus aũt
miscendo bonitatem suam huius fabrice
malitiam temꝑauit. Talibis enim fabulis
pueriles aninias ebȩtant. S neq: hoc eos
posse dic̾e permisit: subueniens ds paruui

Expanded text:
secundum quod dicitur et malum saeculum, sicut scrisecundum quod dicitur et malum saeculum, sicut scriptum est: ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi esset ibi quorum, nullo modo diceret: deus uenter. nec in psalmo daemonia possent dii appellaautem nec deus huius saeculi nec quorum deus uenter nec di gentium daemonia, sed simpliciter positum est: deus temperauit corpus; qui non potest intellegi nisi deus uerus omnium creator. illa enim cum uituperatione dicuntur, hoc autem cam laude dictum est. nisi forte deum temperasse corpus non dispositione membrorum, hoc est fabricando et construendo, sed admixtione lucis suae Faustus intellegit, ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit, qui haec fabricauit; deus autem miscendo bonitatem suam huius fabricae malitiam temperauit. talibus enim fabulis pueriles animas hebetant; sed neque hoc eos posse dicere permisit subueniens deus paruulis
Abbreviated transcription (Latin):
In iudia inquit diaboli intrauit mors in
orbem terrarum. Et rursus de ipsa morte
ne se homines extra culpam ponerent.Iin¬
pii aut̃ manibus. & uerbis inquit accersi¬
erunt illam: & existimantes illam amicam
defluxerunt. Alibi aut̃. bona & malã. uita
& mors: diuitie. & pauꝑtas. adomino dõst
hic ꝑturbati homines non intelligunt. il
ino eodemq oꝑe malo. ñ postea consequẽ¬
te alia que manifestaerit. s quadam con¬
tinuo commnitante uindicta. aliud uenite
deastutia sua dentis : Alud de nequitia
uolentis: aluid de iustitia punientis: eũ
diabolus suggerit. homo consentit. deus
deserit: quo cirra inoꝑe malo. idẽ.exceca¬
tione infidelium si intelligatur & diabolꝰ
ꝓpt̃ suadendi malignitatẽ. ut sic distingua¬
tur dĩ huius scłi: non michi uidetur absur¬
dum. Neq enim sine additam̃to dicitur
d̃s. cum adungitur huiꝰ scłi i dẽ. hõum
impiorum᷑: ñ nisi in hoc scło florere uolentiũ.

Expanded text:
inuidia, inquit, diaboli mors introiuit in inuidia, inquit, diaboli mors introiuit in orbem terrarum. et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam ponerent, inpii autem manibus et uerbis, inquit, arcessierunt illam et existimantes illam amicam defluxerunt; alibi autem: bona et mala, uita et mors, diuitiae et paupertas a domino deo sunt. hic perturbati homines non intellegunt in uno eodemque opere malo non postea consequente alia, quae manifesta erit, sed quadam continuo comitante uindicta aliud uenire de astutia suadentis, aluolentis, aliud de iustitia punientis: cum diabolus suggerit, homo consentit, deus deserit. quocirca in opere malo, id est excaecatione infidelium, si intellegatur et diabolus propter suadendi malignitatem, ut sic distinguatur: deus huius saeculi, non mihi uidetur absurdum. neque enim sine additamento dicitur deus, cum adiungitur huius saeculi, id est hominum impiorum non nisi in hoc saeculo florere uolentium;
Abbreviated transcription (Latin):
hyle non ds̃. Quid aꝑtius his imimici¬
cus ante auathamati rãdiꝰquam refellen¬
dis: nũquid & hic apłs cum diceret ds̃. ad didit
huius scłi: ubi etiam siquis diabolum intel¬
lexerit. excecare diabolum m̃tes infidelium. ñ
negamus malis suasionibus: quib qui consen¬
tiunt iustitie lum̃ amittunt. dõ retribuente
quod iustum ẽ. Hec omĩa legunus inscriptis
scĩs: nam & illud dictumẽ de seductione
extrinsecus ueniente. Timeo ne sicut serpens
euam seduxit astutia sua: corrum pantur
m̃tes ur̃e asimplicitate. & castitate que est
inxꝑo: cui simile ẽ. Corrum punt bonos
mores colloquia mala. & illud qd && sibi
quisq seductor sit: qui aut̃ putat se esse
aliquid cum sit nichil: seipsum seducit. Et
uiud dedi iundicta quod supra commemo¬
raui: tradidit illos ds inreprobum sensum:
ut faciant que ñ conueniunt. Ita & inuete¬
ribus libris cum p̃dixisset ds mortẽ ñ fecit
nec letatur inꝑditione uiuorum: Pauloptꝰ.

Expanded text:
hyle, non deus". quid apertius his inimicitiis ante anathemandis quam refellendis. numquid et hic apostolus cum diceret: deus, addidit: huius saeculi? ubi si quis etiam diabolum intellexerit, excaecare diabolum mentes infidelium, non negamus, malis suasionibus; quibus qui consentiunt iustitiae lumen amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illud dictum est de seductione extrinsecus ueniente: timeo ne, sicut serpens Euam seduxit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bonos conloquia mala, et illud, quod et sibi quisque seductor sit: qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit, et illud de dei uindicta, quod supra commemoraui: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant, quae non conueniunt. ita et in ueteribus libris, cum praedixisset: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum, paulo post,
Abbreviated transcription (Latin):
ue ab inmundis duoce duo dieant᷑ intrasse:
S hoc refertur ñ ad numerum mundorum
& mmundorum animalium: s ad mascu¬
lum & feminam: Quia in om̃ibus siue mũ¬
dis siue inmundis duosunt: masculus &
femina. Lxxix. Quidsit quod dñs ait. non
adiciam maledicere terre. ex codem libro
ꝓpestionũ de genesi.
uid sibi uult quod dñs dicit. Non
adiciam ad huc maledicere super
terram ꝓpt̾ oꝑa hominum. quia apposita
est mens hominis ad maligna auiuentute:
Non adiciam gͦ adhuc ꝑcutere omnẽ carnẽ
uiuam quem admodum feci. Q deinde ad¬
iungit: Que scđm largitatẽ bonitatis sue
donat hominibus indignis: utrum hic te
stam̃ti noui indulgentia figurata sit. &
preterita ultio ad uetus ꝑtineat testam̃tũ
hoc ẽ illud ad legis seueritatem. hoc ad grẽ
ex quiram animam hominis ex eodem
libro supscripto questionũ degnẽ.
ex quiram animam hominis:an

Expanded text:
ve immundis duo et duo dicat intrasse. ve immundis duo et duo dicat intrasse. Sed hoc refertur non ad numerum mundorum vel immundorum animalium, sed ad masculum et feminam, quia in omnibus, sive mundis, sive immundis duo sunt, masculus et femina. CAPUT LXXIX. Quid sit quod Dominus ait: Non adjiciam maledicere terrae; ex eodem libro Quaestionum de Genesi. Quid sibi vult quod Dominus dicit: Non adjiciam adhuc maledicere super terram propter opera hominum, quia apposita est mens hominis ad maligna a juventute. Non adjiciam ergo adhuc percutere omnem carnem vivam quemadmodum feci. Et deinde adjungit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis. Utrum hic Novi Testamenti indulgentia figurata sit, et praeterita ultio ad Vetus pertineat Testamentum, hoc est illud ad legis severitatem, hoc ad gratiexquiram animam hominis; ex eodem libro Quaestionum de Genesi. exquiram animam hominis? An
Abbreviated transcription (Latin):
in angulati lapide concordarent: tam̃ sius
quibusdam ꝓprictatib distinctius eminebãt.
At ubi ȩccłia gentium talis effecta ẽ. ut in ea
nullus isrłita carnalis apparcat: quis iam
hoc xp̃ianus obseruat ut turdos uelmi¬
nutiores auiculas ñ atringat. nisi quaruĩ
sangiis effusus ẽ aut leporẽ ñ edat si
manu aceruice ꝑcussus. nuillo cruento
uulnere occisus est: & qui forte pauci
ad huc tangere ista formidant: aceteris
irridentur. Ita om̃iũ animos in hac re
tenuit illa sententia ueritatis. Non quod
intrat in os urm uos comnquinat. s qd̃
exit. Nullam cibi naturam. quam so¬
cietas am̾mittit humana. s que iniqui¬
tas comnittit peccata condempnans
xx uiii. Deeo quod seriptimẽ auolati¬
lib mundis & inmundis. Intrasse in ar¬
chã. ex libro questionũ de genesi int̾ ce
inmundis. & ad uingit᷑ duo & duo intrarie¬
runt ad noe in archam masculus & femina:
ab in mundis. Nunc aut̃ siue amundis si¬

Expanded text:
in angulari lapide concordarent, tamen suis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant, ac ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis appareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris irridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admittit humana, sed quae iniquitas committit peCAPUT LXXVIII. De eo quod scriptum est a volatilibus mundis et immundis intrasse in arcam; ex libro Quaestionum de Genesi, inter cimmundis, et adjungitur, duo et duo intraverunt ad Noe in arcam, masculus et femina.t duo ab immundis, nunc autem sive a mundis si
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt gentes tantum afornicatione. & ab im¬
molatis & a sanguine: idẽ. nequic quam ede¬
rent carnis cuius sanguis ñ eẽt effusus. Qd̃
alii ñ sic intelligunt: s a sanguine preceptũ
esse abstinendum. nequis homicidio se con¬
taminat. Hoc nunc discutere longum est.
& ñ necessarium: quia & si hoc tune apłi
p̃ceperunt ut animalium sanguine abstine¬
rent xp̃iani. ne p̃focatis carnibus uescerẽt᷑:
Elegisse mͥ uident᷑ protempore rẽ facilem
& nequaquam obseruantib onerosam. inqua
cum isrłitis. & iã gentes ꝓpter angularem il¬
lum lapidẽ duos in se cõdentẽ aliquid cõ¬
muniter obseruarent: srnul et am monerẽt.
in ipsa archa noȩ. quando ds̃ hoc iussit. eccłi¬
am om̃ium gentium fiusse figuratam: cuiꝰ
facti ꝓpħia iam gentib adfidẽ accedentib
incipiebat impleri: Trausacto uero illotẽ¬
pore quo illi duo parietes unus ex circũ¬
cisione alt̃ ex preputio uenientes quã uis

Expanded text:
rent gentes tantum a fornicatione et ab imrent gentes tantum a fornicatione et ab immolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non est effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia etsi hoc tunc apostoli praeceperunt, ut animalium sanguine abstinerent christiani nec praefocatis carnibus uescerentur, elegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem aliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe, quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio . uenientes, quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
cios fieri demoniorum: Neq enim ipsã
immolationẽ rep̃hendit. Quã faciebãt
patres prefigurantes sanguinẽ sacrifi¬
cii. quo nos xp̃c redemit. s. que immno¬
lant gentes demoniis inquit immolant
& ñ dõ. Deinde adiecit. qd̾ dixi. Nolo
uos fieri socios demoniorum. Nam si
natura ipsa immolatitiȩ carnis esset un¬
munda: utiq & nescientẽ contaminatet.
Neq cnim eominus ipsa cẽt quominus
absciente acciꝑetur: s ꝓpt̾ conscientiã:
ne demonibus communcasse uideatuR
Morticinum aut̃ puto qd̾ adęscam usus
hominum ñ ad misit: Eo quod ñ occiso¬
rum. s mortuorum animalium. mor¬
bida caro ẽ: nec apta adsalurẽ corporis
cuuis causa sumimus alim̃tum. Nam¬
quod de effundendo sanguine antiquis in
figura preceptum ẽ. idest ipsi noe post di
luuium. quod iam quid significet ostendi¬
mus. pleriq intelligunt. & in actibus apło¬
rum hoc legi preceptum abapłis. ut abstine¬

Expanded text:
cios fieri daemoniorum. neque enim ipsam cios fieri daemoniorum. neque enim ipsam immolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes, daemoniis, inquit, immolant, et non deo. deinde adiecit quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa immolaticiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa sumimus alimquod de effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post dluuium — quod iam quid significaret ostendimus — plerique intellegunt et in actibus apostolorum hoc legi praeceptum ab apostolis, ut abstine
Abbreviated transcription (Latin):
etiam. i dc̃. a passione & resurrectione dñi
futurum etiam ꝑ udõꝵ pasca significatũ ẽ.
cum quinquagesimo die post celebrationẽ
oiis occise. moyses digito dĩ scriptam le¬
gem accepit inmonte. Legite eugl̃m: & ad¬
uertite ibi sꝑm̃ scm̃ appellatũ digitũ dĩ.
Ea quippe aniuersarie in eccłia cȩlebrant᷑.
quȩ insignit̃ excellentia certis diebus fa¬
cta sunt: ut eorum necessariã salubremq
memoriam festiuitas concelebrata custodi¬
at: si uultis ergo nosse quare celebramus
pasc̾a: quia tunc pronob̾ immolatus est
rꝑ̃c. Si uultis nosse. quare ñ illudritu iuda¬
ico celebremus: quia illa erat uenturi ueri
iam satis in hoc oꝑe locuti sumis. Si aut̃
& hoc queritis. cur exomib cibis aquib
in umbra futurorium populus ẽ ille pro¬
hibitus nos morticino. & immolatitio ñ
uescimur: Et hoc audite: & calũpnris
uanitatis. uerum aliquando p̃ponite.
Cur enim ñ expediat immolaticio uesci

Expanded text:
etiam, id est a passione et resurrectione domini etiam, id est a passione et resurrectione domini futurum etiam per Iudaeorum pascha significatum est, cum quinquagesimo die post celebrationem ouis occisae Moses digito dei scriptam legem accepit in monte. legite euangelium et aduertite ibi spiritum sanctum appellatum digitum dei. ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat si uultis ergo nosse quare celebramus pascha: quia tunc pro nobis immolatus est Christus. si uultis nosse quare non illud ritu iudaico celebramus: quia illa erat uenturi ueri iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et immolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat immolaticio uesci
Abbreviated transcription (Latin):
crandorum refugit aliorum.: de calciati
illiuis ñ figuratum significabit: s ini se mi¬
ita ut udei celebramus insultat. Cum
ouẽ magis nos habeamꝰ in rep̃sentis eu¬
głi ñ in umbra futuri: Eiusq occisionẽ
cum cotidie tum maxime anniuersaria
solẽpnitate ñ uenturam p̾signemꝰ s factã
comiemoremꝰ. Idõ sane die pasce solẽ¬
nitatis nr̃ȩ addiem celebrationis umbra¬
tice uidõrum ñ occurrit: ut & dñicum
diem quo xꝑ̃c resurrexit complecteremuR.
Azima uero qui recte fidĩ xꝑ̃iani sunt.
ñ inferm̃to ueteris uitȩ. hocẽ malitie. s
in ipsiuis fidĩ ueritate. & sinceritate custo¬
drunt : Non septem dicbus. s omĩ die. qd̃
significatumẽ numero dierum septe na¬
rio. quo cotidie omĩs uoluit dies. Qd̃si¬
& aliquando laboriosum ẽ in hoc scło. qm̃
angusta & arta uiaẽ quȩ ducit aduitã.
merces tam̃ certa seruatur. Nam ipse la¬
bor significatus ẽ illis pigridiis: quod a¬

Expanded text:
crandorum refugit aliorum, decalciati crandorum refugit aliorum, decalciati illius non figuratum significabit, sed in se imita ut Iudaei celebramus insultat? cum autem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, ideo sane dies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, complecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die; quod significatum est numero dierum septenario, quo cotidie omnis uoluitur dies. quod etsi aliquantum laboriosum est in hoc saeculo, quoniam angusta et arta uia est, quae ducit ad uitam, merces tamen certa seruatur. nam ipse labor significatus est illis picridiis, quod a
Abbreviated transcription (Latin):
inpremissa significatione. s sꝑ̃italit̃ incõ¬
eos increpans corrigit. uolentes esse pau¬
li. Nunquid paulus inquit pro uobis
crucifixus est aut in nomine pauli baptirati
estis: tanquam diceret: defuncto frĩ uos genui:
xp̃iani uocamim ñ pauliani. At uero qui
electus abeccłia ministerium eugłizandi re¬
nuerit: ab ipsa ȩccłia merito digneq contẽp¬
nitur. hoc est enĩ quod in eius faciem iubet᷑
expuerc: ñ sane sine signo huius obprobrii.
ut calciam̃to pedis uniuis exuatur: ne sit
ineorum sorte quib ipse apłs ait. Et calci¬
ati pedes inp̃paratione eugłii pacis. Et de
quib commemorat ꝓpħa. Quam speciosi
pedes eorum qui adminciant pacem: qui
adnuncunt bona. Qui enu sie eugłicã
fidem tenet. ut & sibi prosit & eccłie pro¬
desse ñ re nuat. bene uitelligitur utroq
pede calciatus. Qui aut sibi putat. quia
credidit satis eẽ consultum. curam uero lu¬

Expanded text:
in praemissa significatione, sed spiritaliter imin praemissa significatione, sed spiritaliter imeos increpans corrigit uolentes esse Pauli : numquid Paulus, inquit, pro uobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? tamquam diceret: "defuncto fratri uos genui; christiani uocamini, non Pauliani. an uero qui electus ab ecclesia ministerium euangelizandi rennuerit, ab ipsa ecclesia merito digneque contemnitur? hoc est enim quod in eius faciem iubetur expuere, non sane sine signo huius opprobrii, ut calciamento pedis unius exuatur, ne sit in eorum sorte quibus ipse apostolus ait: et calciati pedes in praeparatione euangelii pacis, et de quibus commemorat propheta: quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona. qui enim sic euangelicam fidem tenet, ut et sibi prosit et ecclesiae prodesse non rennuat, bene intellegitur utroque pede calciatus. qui autem sibi putat quia credidit satis esse consultum, coram uero lu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ correptionẽ ntãm. in quos finis scłoꝵ
obuenit. Cum ergo tale aliquid legitur ĩ
instrum̃to ueteris testam̃a quale anobis
obseruari uel iussum ñ ẽ in nouo testam̃¬
to. uel ctiam ꝓhibitũ. quid significet que¬
rendum ẽ ñ rep̃hendendum: quia eoipso
quo iam ñ ob seruatur. ñ dãpnatum. sed
impletum ꝓbatur. Unde multa & sepe
iam diximus. uelud hoc ipsum quod mͦ
ñ intelligens faustus. mandatis ueteris te¬
stam̃ti pro crimine obiecit. Qd̃ uxorem
fratris ad hoc fr̃ uissus ẽ ducere ut non
sibi. s illi sobolem suscitatit: eiusq uoca¬
ret nomine quod indiem na sceretur. Qd
aliud infigura premonstrat. nͥ quia unus¬
quisq eugłii predicator ita debet inecłia
laborare. ut de functo frĩ. hoc ẽ xꝑ̃o susci¬
tet semen. qui pronobis mortuus ẽ. Et
quod suscitatum fuerit eius nom̃ accipiat:
Deniq hoc implens apłs. ñ iam carnalit̃

Expanded text:
propter correptionem nostram, in quos finis saeculorum propter correptionem nostram, in quos finis saeculorum obuenit. cum ergo tale aliquid legitur in instrumento ueteris testamenti, quale a nobis obseruari uel iussum non est in nono testamento uel etiam prohibitum, quid significet quaerendum est, non reprehendendum, quia eo ipso quo iam non obseruatur, non damnatum, sed impletum probatur. unde multa iam et saepe diximus. Velut hoc ipsum, quod modo non intellegens Faustus mandatis ueteris testamenti pro crimine obiecit, quod uxorem fratris ad hoc frater iussus est ducere, ut non sibi, sed illi subolem suscitaret eiusque uocaret nomine quod indidem nasceretur, quid aliud in figura praemonstrat, nisi quia unusquisque euangelii praedicator ita debet in ecclesia laborare, ut defuncto fratri, hoc est Christo, suscitet semen, qui pro nobis mortuus est, et quod suscitetum fuerit eius nomen accipiat? denique hoc implens apostolus non iam carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus precipunt᷑. aut mores pietatẽq
formare aut aliquid figurate significare
uel credantur. uel intelligantur. Aut utrũ¬
Q potius quam neutrũ : Dum tam̃ & ipsa
que figurate dicta uel facta intelliguntua
ad eosdem mores bonos pietatemq referãt᷑.
De semine suscitando fratri defuncto. exli
bro contra faustum .xxii.
iquesitum a nob̾ fuerit cur illiuis te¬
stam̃ti auctoritatem teneamꝰ. cuus
ritum ñ obseruamus: & ad hoc ex
litteris apłicis respondemꝰ. Aait enĩ apłs.
Nemo ergo uos uidicet. incibo & potu
aut in parte diei festi. aut neomenie. aut
sabbatorum: quod ẽ umbra futurorũ. Ita
quippe. & cur ea legi. atq accipi oporteat
ostendit. Idẽ. ne ꝓpħiam extinguanius. qͥ a
inumbra facta sunt futurorum: & curare
nos ñ debere eos qui nos hinc udicare uo¬
luerint. Quod corporalit iam ñ obseruemꝰ:
sicut alibi tale quiddam dixit. Hȩc insigu¬
ra contingebant illis: scripta sunt autem

Expanded text:
diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellque potius quam neutrum, dum tamen et ipsa quae figurate dicta vel facta intelliguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. De semine suscitando fratri defuBRO CONTRA FAVSTVM XXXII. Si quaesitum a nobis fuerit cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cuius ritum non obseruamus, et ad hoc ex litteris respondemus. ait enim apostolus: nemo ergo uos. iudicet in cibo et potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabquippe et cur ea legi atque accipi oporteat, ostendit, id est, ne prophetiam exstinguamus, quia in umbra facta sunt futurorum; et curare nos non debere eos qui nos hinc judicare voluerint, quod corporaliter jam non observemus: sicut alibi tale quiddam dixit, Haec in figura contingebant illis, scripta sunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
regem popłmq eius siue propriis siue fi¬
guratis locutionib rebus ue pronuncient.
Sicut enim in cytharis. & huiuis cemodi
organis musicis ñ quidẽ omĩa que tangũt᷑
canorum aliquid resonant. s tantũ corde:
Cetera tam̃ in toto cythare corpore. idõ fa¬
bricata sunt. ut esset ubi umcitentur. Un
de quo tenderẽtur. ille quas a cantilene
suauitatem modulaturus. & ꝑcussurus ẽ
artifex: Ita m his ꝓpħicis narrationibus.
deliguntur. Aut aliquid iam̃ sonant sig¬
nnficatione futurorum᷑. aut si nichil tale
significant. Ad hoc int̾ponuntur. ut sit
unde illa significãtia tanquam sonãtia.
connectantur. Has autem rerum gestaꝵ
allegoricas narrationes si nolunt hetici
sicut a nob̃ ex ponunt᷑. acciꝑe uł cẽ ni
chil eas nisi qđ ꝓprie sonant significare
contendunt: Nonẽ luctandum cum ho¬
minibus qui dicunt. Non sapit palato
meo quod saꝑe dicis tuo. Dum tam̃ ea que

Expanded text:
regem populumque eius siue propriis siue firegem populumque eius siue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. sicut enim in citharis et huiuscemodi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed tantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt,. ut esset, ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae, quas ad cantilenae suauitatem modulaturus et percussurus. est artifex: ita in his propheticis narrationibus, deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum aut, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit, unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici, sicut a nobis exponuntur, accipere uel etiam nihil eas, nisi quod proprie sonant, significare contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
em uerbi. & aquam baptismi abeis potuis
quos absorbe conabat᷑. Absortus ẽ: siergo
hec quoq loca scripturarũ de quib eisdẽ
scripturis calũpiãt᷑ herctici p̃scrutata
& quodam mͦ int̾rogata. Quanto uidentus
obscuriora. tanto mirabiliores inse miste¬
steriorum thesauros latere respondent: quan¬
tomagis impiorum blasphemaora obmu¬
tescere om̃ino debent. cum oppilantur aꝑ¬
tis sima ueritate. contra quam p̾focato spũ qͥd
musitent non inueniunt: &malunt miseri
manifestatione eius suas fauces obtlirati: quã
suauitate pectus impleri . Xp̃m igitur sonant
hec om̃ia caput illud quod iam ascendit in
celũ: & hoc corpus eus quod usq infinẽ
laborat interra. scribentium litteras. uere
sacras omĩs parturiuit intentio: necesse qͥc
quam credendum ẽ libtorũ ꝓpħicorum cõ¬
textione narratum. quod non significet
aliquid futurorum: nisi quę ido posita st̃
ut exeis quodãmͦ religentur. ea que illum

Expanded text:
em uerbi et aquam baptismi ab eis potius em uerbi et aquam baptismi ab eis potius quos absorbere conabatur absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliorum in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis impiorum blasphema ora obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunt, et malunt miseri manifestatione eius suas fauces obturari, quam suauitate pectus impleri? Christum igitur sonant haec omnia; caput illud, quod iam ascendit in caelum, et hoc corpus eius, quod usque in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis parturiuit intentquam credendum est librorum propheticorum contextione narratum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea, quae illum
Abbreviated transcription (Latin):
hõis ⁊ uolucrũ ⁊ qdrupedũ. ⁊ serpentiũ. Ex bac
q̃si sap̃ia iste uitulus aureus: qualia solebãt
egyptiorum etiam ipsi primates. & tãquã
docti homines ad orare figm̃ta. Hoc ergo
uitulo significatum est. omne corpus idest
omĩs sacietas gentilium.ydo latriȩ de ditoꝵ
hanc sacrilegam societatẽ dñs xꝑ̃c illo igne
comburit: de quo in eugłio dicit. Ignẽ ueni
muitere interram: ut qm̃ ñ ẽ qui se abscondat
acalore eius. Dum in eum credunt gentes.
igne uirtutis eius diabolica in eis forma sol¬
uat᷑. Totum deinde corpus illud ẽmunuit.
idest ab illa male conspirationis conflatio¬
ne discissũ. Uerbo ueritatis humiliatur
& comminutum in aqua mittit᷑: ut eos
isrłite. idest eugłii p̃dicatores ex baptis¬
mo in sua m̃bra. hoc ẽ in corpus dni cum
transferant. Quorum isrłitarum petrode
ipsis gentib dictum ẽ. Macta & manduea.
Si macta & manduca: quare ñ etiam conci¬
de & bibe: Ita ille uitulus ꝑignẽ zeli &aci¬

Expanded text:
hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ei hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societatem dominus Christus illo igne comburit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut, quoniam non est qui se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationis conflatione discissum uerbo ueritatis humiliatur et comminutum in aquam mittitur, ut eos Israhelitae, id est euangelii praedicatores, ex baptismo in sua membra, hoc est in corpus dominicum, transferant. quorum Israhelitarum Petro de ipsis gentibus dictum est: macta et manduca. si macta et manduca quare non etiam:I concide et bibe? ita ille uitulus per ignem zeli et aci
Abbreviated transcription (Latin):
rauit: apłm ñ sinere aliud intelligere quã
de xꝑ̃o eẽ predictum. S talis imꝑitia nos¬
nullorum catholicorum: uenatio maniche¬
orumẽ. Tales eium solent insectari: tales
sius fallacibus inretire: tales in eos cecide¬
ramus:tales heseramus: tales ñ uiribus
pendentẽ. & ñ credes iute tue. Ex IIbIO O
tra faustum .xIii.¬
uasi uero quicquã sit peuis inter
maledicta quȩ uideis promerit
suꝑb e impietatis accidt̃
quam uidere uitam suam. idest filium
dĩ pendentem & non credere uite sue: ma¬
ledicta enim cum expropħia dicuntur:
non sunt de malo uoto imprecantis: sed de
prescio sꝑũ denunciantis. Nam illa qui
de malo uoto sunt prohibent᷑ cum dicit.
benedicite & nolite maledicere. Hȩc aui
sepe inueniuntur insermone scõrũ. sicut

Expanded text:
rauit apostolum non sinere aliud intellegere quam rauit apostolum non sinere aliud intellegere quam de Christo esse praedictum. sed talis imperitia nonnullorum catholicorum uenatio Manichaeorum est; tales enim solent insectari, tales suis fallaciis iramus, tales haeseramus, tales non viribuspendentem, et non credes vitae tuae, ex libro XVI contra Faustum. Quasi uero quicquam sit peius inter maledicta, quae Iudaeis pro merito superbiae impietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur, non sunt de malo noto imprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa quae de malo uoto sunt prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite maledicere. haec autem saepe inueniuntur in sermone sanctorum; sicu
Abbreviated transcription (Latin):
in ligno: s spetie quadam: ñ ut uere mo¬
reretur. Clamando gͦ maledictus. nichil
aliud clamauit. nisi quia uere mortuus
ESciens mortem hominis peccatoris
quam sine peceato ipse suscepit. de illo ma¬
ledicto uenientem quod dic̾tum ẽ. Si teti¬
geritis: morte moriemini. Adhoc ꝑtinet
& serpens ille in lignosus pensus: quosi¬
gnificaret᷑ ñ falsam mortem xꝑ̃m fuxcisse:
s illam ueram in ligno passionis sue sus¬
pendisse. inquam serpens ille hominem
malesuadendo deiecit. Quam uerã mortẽ
nolunt isti conspicere: & idõñ sanantur
aueneno serpentis: Sicut inheremo qui¬
cumq illum attenderẽt sanabãtur. Itaq
fatemur abimꝑitis dicraliud eẽ affigi
ligno: Aluid in ligno pendere. Si c enĩ qͥdã
putant soluendam ẽẽ istam questionem:
ut uidam dicant amoyse maledictum qͥ
laqueo se suspendit: quasi primo nouert̃
utrum ex ligno anex lapide se ille sus pen¬
derit.S uerum ẽ quod & faustus cõmemo¬

Expanded text:
in ligno, sed specie quadam, non ut uere moin ligno, sed specie quadam, non ut uere moreretur". clamando ergo maledictus nihil aliud clamauit, nisi quia uere mortuus, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine peccato ipse suscepit, de illo maledicto uenientem, quo dictum est: si tetigeritis, morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse, sed illam ueram in ligno passionis suae suspendisse, in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illum attenderent sanabantur. Itaque fatemur ab imperitis dici aliud esse affigi ligno, aliud in ligno pendere. sio enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut Iudam dicant a Mose maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primo nouerint utrum ex ligno an ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est quod et Faustus commemo
Abbreviated transcription (Latin):
honore crim̃ obicitur falsitatis. Si ergo ne¬
gas maledictum: nega mortuũ. Si negas
mortuũ: ñ iam contra moy sen: s contra
apłm dimicas. Si autem confiteris mortu¬
um: confitere suscepisse penam peccati
nr̃i sine peccato nr̃o. Iam uero ubi audis
penam peccati: aut ex bene dictione crede
uenientem. aut ex ma leclictione. Si ex be¬
nedictione uenit pena peccati: opta esse
semper inpena peccati. Si aut optas inde
liberari: crede ꝑdiuine sententie iustitiã
ex maledictione penã peccatiuenisse. Confit̾e
gͦ maledictum suscepisse pro nobis quem con¬
fiteris esse mortuum pronob̾: Nec aliud
significare uoluisse moysen cum diceret.
Maledictus omĩs qui in ligno pepend̾it.
Poterat enim dicere. Maledictus omnis
mortalis. aut maledictus omĩs moriens.
s hoc ẽ qd̃ asserit ꝓpħia. quia sciebat
xp̃i mortem incruce pensuram: & futuroᷤ
hereticos qui dicerent. Pependit quidẽ

Expanded text:
honore crimen obicitur falsitatis. si ergo nehonore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Mosen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per diuinae sententiae iustitiam ex maledictione uenisse. confitere ergo maledictum suscepisse pro nobis quem confiteris mortuum esse pro nobis, nec aliud significare uoluisse Mosen, cum diceret: maledictus omnis qui in ligno pependerit. poterat enim dicere: . maledictus omnis mortalis" aut maledictus omnis moriens"; sed hoc est quod asserit prophetia, quia sciebat Christi mortem in cruce pensuram et futuros haereticos, qui dicerent: "pependit quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dispicet mortuuis pro nob. Tunc enim
extra maledictũ illius adam: si extra illiꝰ
mortem. Cum uero ex homine & pro ho¬
mine mortem suscepit: ex ilo & ꝓ illo
etiam maledietum qd̃ mortĩ comitat᷑.¬
susciꝑe ñ dedignatus ẽ. Etiam ille. prorsus
etiam ille filus di: semꝑ uiuus in sua iusti¬
tia: mortuus aut̃ ꝓpt̃ delicta nr̃a in carne
suscepta ex pena nr̃a. Ac ꝑhoc ad ditum est
omĩs. ne xꝑ̃c adueram mortem ñ ꝑtinere
diceretur: si amaledicto quod morticon¬
uinctum ẽ insipienti honorificentia sepa¬
raretur. Qui autem exueritate engłica fidc¬
lis ẽ. intelligit tam ñ eẽ contumeliam xꝑ̃i
exore moysi. Cum eum dixit maledictũ
non ex diuinitate malestatis sue. s excon¬
dicione pene nr̃e. ex qua in ligno suspen
cum eum negant carnem habuisse mor¬
talem. in qua ueram mortem pateretur:
quia ex illo ꝓpħtico ma ledicto laus intel¬
ligitur humilitatis. ex isto heretico quasi

Expanded text:
displicet mortuus pro nobis; tunc enim displicet mortuus pro nobis; tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod mori comitatsuscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delicta nostra in carne suscepta ex poena nostra. ac per hoc additum est: omnis, ne Christus ad ueram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti coniunctum est, insipienti honorificentia separetur. Qui autem ex ueritate euangelica fidem est, intellegit tam non esse contumeliam Christi ex ore Mosi, cum eum dixit maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione poenae nostrae, ex qua in ligno suspenscum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi