comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cautum ẽ ¶s si ꝯtrou̾sia sit de noĩe ĩt̃
plũes qui ꝓbauĩt sensisse dese defũctũ
legatũ fu̾it m̃dcͥco legatũ amuttit: qr
pꝰea anulos abimꝑatõe acceꝑit. Nam
quis legauĩt rẽ ita: simortis ip̃t euiᷤ
crũt: nec tẽ eiꝰ inuenit᷑ nec estimatio ciꝰ
legar uidebit᷑. Quidgͦ siquis ita scͥpfit
stichũ⁊ panfilũ titodo lego simei er̃
cũmoriar. ⁊ unũ exhis alienaui̾t an
ł alit̃ possit alegatario uendicari ⁊ pla¬
dixiss stichũ sum̃s erit cũmoriar.¬

Expanded text:
cautum est.Sed si controuersia sit de nomine inter plures: qui probauerit sensisse de se defunctum, legatum fuerit, non idcirco legatum amittit, quia postea anulos ab imperatore acceperit: nam quis legauerit rem ita, si mortis tempore eius erit, nec tunc eius inuenitur, nec aestimatio eius legari uidebitur.Quid ergo, si quis ita scribserit: 'Stichum et Pamphilum Titio do lego, si mei erunt cum moriar' et unum ex his alienauerit, an uel alter possit a legatario uindicari? pladixisset: 'Stichum, si meus erit cum moriar
Abbreviated transcription (Latin):
uSi ancille aliene cum eanup¬
siss legatũsit ꝓcrlus ait. utile
lecgatũ ẽẽ ꝑossit manumissanubẽ
cessit. cuilegatsi ẽ subconditione¬
Quid gͦ smondc̃cessit: s in ciuitate
ẽe desierit. puta alicui legatũee¬
si consul fũit. ⁊ is minsulam depot¬
tatus ẽ nũquid non int̾im exsicut᷑
legatum. quia restirmn incitate

Expanded text:
Si ancillae alienae, cum ea nubsisset, legatum sit, Proculus ait utile legatum esse, quia possit manumissa nubercesserit, cui legatum est sub condicione.Quid ergo, si non decesserit, sed in ciuitate esse desierit? puta alicui legatum 'si consul fuerit' et is in insulam deportatus est: numquid non interim exstinguitur legatum, quia res
Abbreviated transcription (Latin):
d. Non nũqũa contigit. ut. quedã
noĩatim exp̃ssa officiãt. qũauis omissa
tacite intelligi potui ssct̃. nec cẽnte
offict̾a. qd̾ cuenit sialieni nalegari
titio .x.do. lego simeuius capitoliũ

Expanded text:
.Nonnumquam contingit, ut quaedam nominatim expressa officiant, quamuis omissa tacite intellegi potuissent nec essent offutura. quod euenit, si alicui ita legatur: 'Titio decem do lego, si Maeuius Capitolium
Abbreviated transcription (Latin):
possessionẽ ꝯͣ tabulas petierat.⁊ p̃atẽ
luit i epet̾e debe auint. Pauł hocͤ uĩe
utim.Nã qũeadiodũ pr̃atione fidĩ¬
comissorũ ⁊ legatorũ: br̃s exhonerat᷑¬
diũsumẽ sifalcidia int̃uenat. ⁊ min
ñpotu̾it partẽ hĩbitats sͥrelictã totã
relictũ qũa alege conceditur
tutitio c̾tã sũm̃a dare. ⁊ bñfitio legiᷤᷤ¬

Expanded text:
possessionem contra tabulas petierat et partemluit repetere debere aiunt.Paulus. hoc iure utimur: nam quemadmodum praestatione fideicommissorum et legatorut.Diuersum est, si Falcidia interueniat et minunon potest partem he reditatis sibi relictam totam relictum est, quam a lege conceditur.tu Titio certam summam dare, et beneficio legi
Abbreviated transcription (Latin):
dies legato adiectaẽ. cc̃ ego sẽtio
qr fere dies ponit ad ꝓroganda eaq̃
ad p̃sens tp̃s. ñ ⁊̃ que in futumle¬
gata sũt. diesq pubtaus ht aliqũa
tp̃is demonsirationẽ. ¶ Duobe ead̃e¬

Expanded text:
dies legato adiecta esset. contra ego sentio, quia fere dies ponitur ad proroganda ea, quae ad praesens tempus, non etiam quae in futurum legata sunt, diesque pubertatis habet aliquam temporis demonstratio
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃ Sicuilibtas data sit directo sub
hac conditione sirõẽs reddidiss ãbitrõ
a cõsulib diuus piis dariꝑmisit his
ũbis. Aditi auob̾ amplissimi ꝯsules:
arbitrũ dabũt. qui excussis rõib no
t̃m que rliqua sũt epafroditi ꝯstitu᷑¬

Expanded text:
i cui libertas data sit directo sub hac condicione 'si rationes reddidisset', arbitrum a consulibus diuus Pius dari permisit his uerbis: 'aditi a uobis amplissimi consules arbitrum dabunt, qui excussis rationibus non tantum quae reliqua sunt Epaphroditi constitu
Abbreviated transcription (Latin):
fuat ut ꝙ obtingat. ł retro. ned
ne fiat ne obtincat. E xhis dandi
faciendiq conditiões. in ꝑsonas
collocant᷑. aut ĩ ip̃orũ. quib qd
relinquit᷑. aut aliorũ. t̃ca ẜpẽs
ineuentu ponetut. Fiscuis hĩdem
conditionib porere deb quib ꝑ¬

Expanded text:
fiat, ut quid optingat, uel retro ne detur, ne fiat, ne optingat. ex his dandi faciendique condiciones in personas collocantur aut ipsorum, quibus quid relinquitur, aut aliorum: terti‹a› species in euentu ponetur.Fiscus iisdem condicionibus parere debet, quibus p
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Hec condino filie moc cũ nĩ pẜit᷑
tał ẽ. ut qui testatusẽ impleri so
secmel impleri debeat. s ⁊ eñi ñ om̃s
deducta. ñ paruit conditioni. S:
dubitan põt. E t sitestator depmo
nuptili uigosensit.puto defectã
ꝯditionẽ. Benigne tñ dicendũ est
ñdũ impletã ꝯditiõe defectã asic
legatũsit.sinauis exasia uenit. et
ignorante testatore nanis uenĩt
testam̃ti facti tp̃r. dicendũ ꝓĩpleta

Expanded text:
.Haec condicio 'filiae meae cum nubserit' talis est, ut qui testatus est impleri solsemel impleri debeat. sed enim non omnesdeducta non paruit condicioni. sed dubitari potest: et si testator de primo nuptiali iugo sensit, puto defectam condicione: benigne tamen dicendum est nondum impletam condicionem defectam.Si sic legatum sit 'si nauis ex Asia uenerit' et ignorante testatore nauis uenerit testamenti facti tempore, dicendum pro impleta
Abbreviated transcription (Latin):
manius totiꝰ cẽ testam̃ti ⁊ adom̃s hĩtes
institutos ꝑtiñs atq conditio ade̾tas
ꝑsoãs ꝯmodata fũ̾t eam referre debe¬
institto fuerũt ¶Cum ita intestam̃¬
to scͥptũerat ut aliꝗd inforofiat neq
alscͥptũ erat in quoforo. lab̾o art siñ appa¬
reat qd mortuus sens it. in eius muni
cipii foro faciendũ in quo is ꝗ test̾mfecĩt

Expanded text:
ius esse testamenti et ad omnes heredes institutos pertinere: at quae condicio ad certas personas accommodata fuerit, eam referre debeinstitutae fuerunt.Cum ita in testamento scriptum erat 'ut aliquid in foro fiat' neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid mortuus senserit, in eius muni cipii foro faciendum, in quo is qui testament
Abbreviated transcription (Latin):
stuutie ħrdes hons heris aliem non
spectare ꝯnenit nec aliud ẜuatur
morte ñdefensa. Siquis tn obaditĩ
hr̃ditatẽ acc̃onib. aut ẜuitutis ꝯfu¬
sis amifit auxilio testitutiõis ñ me¬

Expanded text:
stitutis heredem onus aeris alieni non spectare conuenit: nec aliud seruatur morte non defensa. si quid tamen ob aditam hereditatem actionibus aut seruitutibus confusis amiserit, auxilio restitutio
Abbreviated transcription (Latin):
uxor mea optato filargirũ puerum¬
⁊ acatheam ancillam. qui mei erũt
cũmoriar. Is qui test̾m feẽ agatheã
quãtestam̃ti tp̃t hui̾t: uendidit ⁊
pꝰca ancillas emit ex his unia gathee
nom̃ imposuit q̃sitũ ẽ anħ legata

Expanded text:
uxor mea optato Philargyrum puerum, Agatheam ancillam, qui mei erunt cum moriar': is qui testamentum fecit Agatheam, quam testamenti tempore habuit, uendidit et postea ancillas emit, ex his uni Agatheae nomen imposuit: quaesitum est, an
Abbreviated transcription (Latin):
quã ciuile debitũ specͥtad
eẽ. coq iure utim. ¶ Qui
dotalẽ sundũ nullũ ht̃. ita
legaua̾t. fundũ corelianum
quẽ illa mͥ doti dedit ei hr̃s datola¬

Expanded text:
quam ciuile debitum spectandum esse, et eo iure utimur.Qui dotalem fundum nullum habebat, ita legauerat: 'fundum Cornelianum, quem illa mihi doti dedit, ei heres dato'.La
Abbreviated transcription (Latin):
q̃. De monstratio falsaẽ ułti si ita scͥ¬
ptũ sit. Scrũustichũ que de titioemi.
fundũtusculanũ ꝗmͥ ascio dõatus ẽ
Nã siostat de quo hoĩe dequo fundo
emisse significauit. doãtus eẽtꝰ aut
stichũ sutorẽ. utio lego lic neq cocuᷤᷤ
neq sutor sit: ad legatariũ ꝑtinebit.
si de eosensisse testatorẽ ꝯnemat.
nã ⁊ si inꝑscã legatarĩ designanda
aliꝗd erratũ suit: ꝯstat aũt cui le
infalsa demonstratiõe. bocł mag̃ ẽ
negotia nr̃a curauit. itẽ fundum
titius filius m̃s p̃ciprto. qr sr̃ eiꝰ ip̃e
exarta tot aureos sũpsit. licgũ sr̃ eiꝰ

Expanded text:
.Demonstratio falsa est, ueluti si ita scriptum sit: 'seruum Stichum, quem de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est'. nam si constat, de quo homine, de quo fundo  si is, quem emisse significauit, donatus esset, aut 'Stichum sutorem Titio lego', licet neque cocus neque sutor sit, ad legatarium pertinebit, si de eo sensisse testatorem conueniat: nam et si in persona legatarii designanda aliquid erratum fuerit, constat autem, cui legs est in falsa demonstratione, hoc uel magis est negotia mea curauit', item 'fundum Titius filius meus praecipito, quia frater eius ipse ex arca tot aureos sumpsit': licet
Abbreviated transcription (Latin):
s ãnleggatũ pũe. dem̃ soluendidies ad¬
iecta in deamus. inquid lab̾one sofssi
sit. qr nicͥ utt̃sit utrũ tta scribat᷑ qͣs
pecunias cuiq legaui eas hr̃s m̃s
simit̃ mea morit᷑ dato. anita nisi
subconditiõe datũł adeptũ ẽẽ lega¬
tum labeõis responsũ ꝓbo ¶ Dñs fuo

Expanded text:
sed ante legatum pure, deinde dies soluendi adiecta. uideamus, inquit Labeosit, quia nihil intersit, utrum ita scribatur: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea moritur, dato' an ita: 'nisi sub condicione uel datum uel ademptum esse legatum.Labeonis responsum probo.Do
Abbreviated transcription (Latin):
pte s̃. utputa si incapitoliũ ñ asced̾it
sifachũ ñ manumiẜit. ⁊ insimilib. et
ita aristoni. ⁊ neratio.⁊ uiliano iusũ
ẽ. que sententia ⁊ ꝯstitutiõe duu piĩ
apbataẽ. Nec solũ in legans placuit.

Expanded text:
ptae, ut puta 'si in Capitolium non ascenderit' 'si Stichum non manumiserit' et in similibus: et ita Aristoni et Neratio et Iuliano uisum est: quae sententia et constitutione diui Pii comprobata est. nec solum in legatis
Abbreviated transcription (Latin):
de ł legatano ł eo quieuultim no¬
luntate aliꝗd lucrat᷑. ¶Amalicꝰ
erbitratu monum̃tũ facẽ inssus
sit᷑. si icuiꝰ arbitũ ẽ ñuiuat ł adeẽ
ñpossit aut rei arbitran nolit᷑ ¶ Si¬

Expanded text:
el legatario uel eo qui ex ultima uoluntate aliquid lucratur, qui alicuius arbitratu monumentum facere iussus sit, si is cuius arbitrium est non uiuat uel adesse non possit aut rei arbitrari nolit.Si se
Abbreviated transcription (Latin):
Quib dich uicmus tuus te un
publica cũ ad parẽndũ condiniom ire
uelles ire ꝓhibũtt. nec ꝑtestar: quo
minus agendo obcalũpmã eũ sabmo¬
ueas. hii dies condĩtiom ñ mputabõ¬
turr. ¶ Quidã ita loganãt: si publus
cornelius impensã quã infundum
seranũ feci br̃di inco dełit. tũ hr̃s m̃s
publio cornelio fundũ scianũ datoca

Expanded text:
Quibus diebus uicinus tuus te uia publica, cum ad parendum condicioni ire uelles, ire prohibuerit nec per te staret, quo minus agendo ob calumnias eum summoueas, hi dies condicioni non imputabuntur.Quidam ita legauerat: 'si Publius Cornelius impensam, quam in fundum Seianum feci, heredi meo dederit, tum heres meus Publio Cornelio fundum Seianum dato
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ tͣnsit qr ñcesit dies uiuo eo qͣuisctỹ
fuit. moriturũ hr̃dcm. Inẽ aũt ꝯdito
legiti uduti cumita legamꝰ ꝙ ex are¬
tusa natũ fui̾t hr̃ seata aut fructus qui
exco fũdo ꝑorpti fiũnt hr̃sdato: aut fiũi¬

Expanded text:
t, quia non cessit dies uiuo eo, quamuis certum fuerit moriturum heredem.Inest autem condicio legati, ueluti cum ita legamus: 'quod ex Arescusa natum fuerit, heres dato' aut 'fructus, qui ex eo fundo percepti fuerint, heres dato' aut
Abbreviated transcription (Latin):
d. ¶M̃ias rões redd̾e. nicͥ aliud sit
quã reliqua soluere tã si ⁊ statulib̾
⁊ hĩdis culpa siñ fraude tam̃ ẜui mi¬
nus solutũ sit ⁊ bõa fide redditas ẽẽ
ita manumissus cẽt: ñ quã ad lib̾tatẽ¬

Expanded text:
 rationes reddere nihil aliud sit quam reliqua soluere, tamen si et statuliberi et heredis culpa, sine fraude tamen serui minus solutum sit et bona fide redditas esse ita manumissus esset, umquam ad libertate
Abbreviated transcription (Latin):
redd̾e uissit ꝑaliquẽ errore: siñ dolo
malo ita rões edid̾it. ait dñs quoꝙ circa
ꝯputationem erraret.
gatario neq fidĩ ꝯmisfario noc necpͣ
hr̃di instnuto. ułuti sifr̃m dixit ł soro¬
rem ł nepotem ł qoͣlib aliũ ⁊ hoc Nus

Expanded text:
re iussus sit, per aliquem errorem sine dolo malo ita rationes ediderit, ut dominus quoque circa computationem erraret. gatario neque fideicommissario nocet neque heredi instituto, ueluti si fratrem dixerit uel sororem uel nepotem uel quodlibet aliu
Abbreviated transcription (Latin):
Intestam̃to ita erat scͥptu
stichus ⁊ pamfila. lib̾i sumto ⁊ si in
pnas esto. stichus añaꝑtas tabulas
iõq partẽ eius ap̃hidc̃ remansurã.
s ⁊ siit̃ꝙ inueret ⁊ stichus nollet
eam uxorẽ duc̾e̾ cumulier ꝑatacẽt

Expanded text:
o ita erat scriptum: 'Stichus et Pamphila liberi sunto et si in nas esto': Stichus ante apertas tabulas ideoque partem eius apud heredem remansuram. sed et si uterque uiueret et Stichus nollet eam
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnas esto dare. ꝓ ꝯditiõe ñ ẽ acc̃ipi¬
enda mag̃ enĩ demonstrauit testato.
qñ legatũ debeat᷑ qua conditionem
inẜuit. nͥ forte hoc aĩo suit testator
ut facer: conditionẽ ꝓm̃ nec illuddi¬
cendum erit facere conditionẽ ꝗcꝗd
mͥ ephesi oport daĩ hoc lego sẜ sic le

Expanded text:
damnas esto dare' pro condicione non est accipienda: magis enim demonstrauit testator, quando legatum debeatur, quam condicionem inseruit: nisi forte hoc animo fuerat testator, ut faceret condicionem. proinde nec illud dicendum erit facere condicionem: 'quidquid mihi Ephesi oportet dari, hoc do le
Abbreviated transcription (Latin):
b̾e ei legatũ treb̾.⁊ lab̾o auĩt. qr ñ om̃e
mom̃tũ exigendũ sit : ut cũ lib̾is sit
s sieã m̃tẽ ⁊ id ꝓpõttũ ht̃ ne filium
asent dimutat neue ꝑeã st qͦminꝰ
cũ ea filius educet᷑.¬

Expanded text:
 Labeo aiunt, quia non omne momentum exigendum sit ut cum liberis sit, sed si eam mentem et id propositum habeat, ne filium a semet dimittat neue per eam stet, quo minus cum ea filius educet
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s dato. Pure repetita uidebuntur
lecgata ⁊ dumtmiat demonsiratiõe¬
corum facta. gͥ ⁊ hoc ip̃m legatum
de quo q̃ritur p̃sens debebit᷑ ¶Siꝗ
itatis aliqd sit relictum ꝙ ad ornatũ

Expanded text:
s dato', pure repetita uidebuntur legata et dumtaxat demonstratio eorum facta: igitur et hoc ipsum legatum de quo quaeritur praesens debebitur. Si qitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum
Abbreviated transcription (Latin):
ł. eogato generilit̃ relicto ulti
hõĩs. gauis cassius scribit id ẽẽ obẜu¬
andum ne optimus ł pessimus acci
piatur. Que sententia rescripto imꝑata¬
ris ur̃i ⁊ diui seũ iuuatur. Qui rescͥp¬
serunt homine legato auctoren si
posse eligiłsi decerto fundo sensit te¬
stator nec appareat de quo cogttaui
electio hrdis ent quem uelit dare.
aut si appareat ip̃e fundus uendicabr̃.
s ⁊ silancem legauĩt nec appareat
qu̾a eq̃ electio ẽ brdis ꝗͣ uelit dãre.
op̃.ł. Pegatarius ꝓ parte acꝗrere
ꝓpartẽ repudiare non põt legatũ
hrdes cius pꝰ sũt ut nec alt̃ eoꝵ patẽ
suam acquirat. alt̃ repudiet. ¶ Si
legatum nob relictũ ꝯstituerimu̾
micͥ legatum p̃dio mõ debũt ẜui¬
lp̃.ł. Cumẜuus legatatus infu¬
gͣa eẽt ł. longinquo absens exigat᷑
oꝑam pr̃are hr̃s deb. ut eam rem re

Expanded text:
. Legato generaliter relicto, ueluti hominis, Gaius Cassius scribit id esse obseruandum, ne optimus uel pessimus acci piatur: quae sententia rescripto imperatoris nostri et diui Seueri iuuatur, qui rescripserunt homine legato actorem non posse eligi. Si de certo fundo sensit testator nec appareat de quo cogitauit, electio heredis erit, quem uelit dare: aut si appareat, ipse fundus uindicabitur. Sed et si lancem legauerit nec appareat quam, aeque electio est heredis, quam uelit. Legatarius pro parte adquirere, pro parte repudiare legatum non potest: heredes eius possunt, ut alter eorum partem suam adquirat, alter repudiet. Si legatum nobis relictum constituerimus mihi legatum praedio meo debueri. Cum seruus legatus in fuga esset uel longinquo absens exigatur, operam praestare heres debet, ut eam rem re
Abbreviated transcription (Latin):
delegato siũ.f. cõmissolitem ꝯtͣesta¬
tus ẽ. Ita t̃n ut non hãt licentiam i¬
legatum innouissimũ pͥori ñ debe.¬
bitur. tã ⁊ sͦi mn ouissimus tał siat
incuiꝰ ꝑ sona legatum nonꝯstitit
Et si ꝯiũcrm disiũctiue ꝯmixtis.
Comũcti. unuis ꝑsone potestate
fungunt᷑. ¶ Sieadẽ res sepius le¬
getur: in eodẽ testam̃to amplius
qũã semel peti non põt. sufficite¬

Expanded text:
de legato sive fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam legatum in novissimum, priori non debebitur, tametsi novissimus talis sit, in cuius persona legatum non constitit. at si coniuncti disiunctive commixti sint, coniuncti unius personae potestate funguntur. Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius quam semel peti non potest sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
ta. fidei cominissis
testandi ius habent᷑.
errauit. ⁊ cornelianum sẽpnianũ
S si incõrꝑe errauit: non debebit᷑.¬
¶ Quodsiꝗs cum uell uestẽ legaẽ.
sup̃pellectilem asscripsit: dum
pũtat suppellectilis appellanͥõe
uestem contincri: pop̃ scͥpsit ue¬
stem noñ debi. Qutmadmodum
uł ꝙ ẽ stultius uestis appellatiõe.
⁊̃ argentum ꝯtineri. Rerũ enim¬
uocabula immutabilia sunt.
hõmũm mutabilia. ¶Siquis¬
quisq michigallicanaꝵ rerũ
hĩs eĩt. dampnas esto dare: ab
possumus. ¶Labeo ait: cũ certa
res aut ꝑsõa legat᷑ ita. Qui m̃s
nis sit. totum debi. Trebanũ uõ
respondisse partem dcbi : cassiꝰ

Expanded text:
 fideicommissum testandi ius habent. 3errauit et Cornelianum pro on debebit quis, cum uellet uestem legare, suppellectilem adscribsit, dum putat suppellectilis appellatione uestem contineri, Pomponius scribsit uestem non deberi, quemadmodum t›ultius, uestis appellatione etiam argentum contineri. rerum enuocabula immutabilia sunt, um mutabilia. Si quis'quisquis mihi Gallicanarum rerum heres erit, damnas esto dare', abpossumus. Labeo ait, cum certa res aut persona legatur ita: 'qui meus nis sit, totum deberi. Trebatium uero respo
Abbreviated transcription (Latin):
et marcellus negat. adhĩdem tͣnsmatt
nsi nom̃ hr̃dis adiectũ legato fũĩt.
¶hĩs cogit᷑ legatip̃diĩ soluere uec¬
tigal. p̃titũm ł tributum.ł salariũ
ł coaclarium ł ꝓ aque forma ¶Scio
exfacto tractatũ cumqdã duos fũdo
euisdem nominis hñs. legass fũ dũ
comelianũ. ⁊ eẽt alt̃ p̃tuĩ maioris.⁊¬

Expanded text:
et Marcellus negat ad heredem transmitti, nisi nomen heredis adiectum legato fuerit. Heres cogitur legati praedii soluere uectigal praeteritum uel tributum uel solarium uel cloacarium uel pro aquae forma. Scio ex facto tractatum, cum quidam duos fundos eiusdem nominis habens legasset fundum Cornelianum et esset alter p
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quod infructib dt̃. hoc ⁊ innsi¬
onib urbanoꝵ clificioꝵ intelligẽ¬
dum erit. Inusurarũ aũt qͣnitete
mos regionis erit sequendus. Iudex
gͥ usurarũ modũ extimabit ⁊ statui
Ip̃ius quoq rei interitum pꝰ morã
deb sic̃ instipulatiõe.Si pꝰ moras¬

Expanded text:
dum. quod in fructibus dicitur, hoc et in pensionibus urbanorum aedificiorum intellegendum erit. in usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus: iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. ipsius quoque rei interitum post moram debet, sicut in stipulatione, si post mora
Abbreviated transcription (Latin):
alt ex testam̃to agat. non plus quã
partem habebit as qui extestam̃to a¬
git. ꝙ si seꝑatim. si quid̾ euidentissie̾
appariũt. adẽptiõe apͥore legatario
facta. ad sed̾ leggatum testatorẽ. ꝯuo¬
lãsse. solũ post̾iorem ad legatũ ue¬
nire placr.sin aũt hoc minime ap.¬
parere põt ꝓutrili portione adle.¬
gatum om̃s uenire .s. nisi ip̃ testa¬
tor exscͥpt̾ã manifestissimus ⁊ u̾tr̃ꝙ
eoꝵ solidum acciꝑs uoluisse. ł unc
enun uni p̃tiũ. alii ipãres adsignat᷑
ciectiõe rei ł p̃tii ẜuanda ei ꝗ pͥor¬
uinu spsnsdic dot̃ ẜ pant cuq qĩtũ San

Expanded text:
alter ex testamento agat, non plus quam partem habebit is qui ex testamento aget: quod si separatim, si quidem euidentissime apparuerit ademptione a priore legatario facta ad secundum legatum testatorem conuolasse, solum posteriorem ad legatum peruenire placet: sin autem hoc minime apparere potest, pro uirili portione ad legatum omnes uenire: scilicet nisi ipse testator ex scriptura manifestissimus est utrumque eorum solidum accipere uoluisse: tunc enim uni pretium, alii ipsa res adsignatur electione rei uel pretii seruanda ei, qu
Abbreviated transcription (Latin):
in suo testam̃to legauit uilianus seb̾
ꝯcursu partes non hab̾e.Int̾im gͥ patẽ
habebit is cui in suo testam̃to legaũ.
siduob res sit legata quoꝵ alter
hr̃s institutus sit. asem⁊ ip̃o ei lega¬
tum inutilit̃ uidet̾. Iõq ꝙ ei ase lt¬
gatum ẽ ad collegatarium ꝑtine¬
in fundo habiturum coħedon u¬
tram ¶ꝑiant siexalt̃ ex lagãtari is
hr̃s exttt. hr̃di a quo logatũ cãt
relictum: non iõ minus partẽ cũ¬
legatario faciet. retin⁊ enĩ ꝓpate
legatum. ¶ Si ita titio legetur fũ.¬
fundi appellatione non totũ fũdũ
s partem appellasse. Nam⁊ pars ⁊¬
fundi fundus recte appellatur.
manumissus sit. nĩc ex hoc legato
quã quos hoc testam̃to alii legaui
lego. Plotie ũmas meos om̃s p̃t̃ qͣ
quos alii legaui. lego.Cũ eẽnt ⁊
uĩt. alit̃ apparere possit. quam si
cognitum fiuĩt quos eoꝵ plotie le¬
gauit nec quõꝙͥ plotie uernas le

Expanded text:
in suo testamento legauit, Iulianus scribit concursu partes nos habere: interim igitur partem habebit is, cui in suo testamento legauit. Si duobus sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter uidetur, ideoque quod ei a se legatum est ad collegatarium pertinein fundo habiturum, coheredem unciam. Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet: retinet enim pro parte legatum. Si ita Titio legetur: 'funfundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse: nam et pars fundi fundus recte appellatur. manumissus sit, nihil ex hoc legato rquam quos hoc testamento alii legaui, lego. Plotiae uernas meos omnes, praeterquam quos alii legaui, lego.' Cum essenterit, aliter apparere possit, quam si cognitum fuerit, quos eorum Plotiae legauerit, nec quos Plotiae uernas non
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dõmꝰ ñnar̃ ꝯstitũentur. Et mag̃.
ẽ ut qd alii destinatũ e. adẽptũ eẽ
uideat᷑ ¶Et si nauẽ leggauõ⁊ sp̃alit̃
mẽam asscͥpsõ. eamq ꝑpartes to¬
tam refecõ. carina eadẽ manente.

Expanded text:
 non natura constituerentur. et magis est, ut quod alii destinatum est ademptum esse uideatur. Si nauem legauero et specialiter meam adscripsero eamque per partes totam refecero, carina eadem manente
Abbreviated transcription (Latin):
mationẽ S sinon corpus sit lega¬
tum s qͣntitas eadẽ in eodẽ testa¬
m̃to sepuis duus piꝰ rescͥpsit. tc̃
sepiꝰ p̃standã sũmam. si euidẽtissi¬
ius ꝓbationib ostendat̃ testato¬
rem multiplicasse legatũ uolu¬
isse. Idẽq ⁊ inifidĩ ꝯmisso ꝯstituit
eiꝰq rei ratio euidens ẽ hꝰ eadem res
sepiꝰ p̃stari non põt. Eadẽ summa
nolente testatore multiplicarip̃.
S hoc ita erit accipiendum. sino
certũ corpꝰ nũmoꝵ sepiꝰ sit relictũ.
ut puta .c. que inarcha ht̃. sepiu̾
leganit. Tunc eñi fundo logatoc̃ẽ
ꝯꝑandũ credo s si pondus auri uł
rito q̃m species non cert relicta ni

Expanded text:
it legatum, sed quantitas eadem in eodem testamento saepius, diuus Pius rescripsit tunc saepius praestandam summam, si euidentissimis probationibus ostendatur testatorem multiplicasse legatum uoluisse: idemque et in fideicommisso constituit. eiusque rei ratio euidens est, quod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa uolente testatore multiplicari potest. Sed hoc ita errelictum, ut puta centum, quae in arca habet, saepius legavit: tunc enim fundo legato esse comparandum credo. Sed si pondus auri velrito, quoniam non species certa relicta vi
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃ .ł. Qui filiab legauit sim̃tioẽ
aliqua parte testam̃ti pꝰhumefecit.
uidet᷑ infiliaꝵ legato depostuma
sensisse. ¶Siꝗs it alegauĩt siqua
lecgasse̾. Qd ita accipiend̾ ẽ nisi cui¬
dens sit ꝯtraria uoluntas testato¬
ris. ¶ Si uni exhrdib fui̾t legatõ
hoc deb̾i ei offõ iudicis familiereiꝰ¬
cunde manifestũe᷑.S ⁊ siabstiniuit¬

Expanded text:
. Qui filiabus legauit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, uidetur in filiarum legato et de postuma sensisse. Si quis ita legauerit: 'si qua legasse: quod ita accipiendum est, nisi euidens sit contraria sententia testatoris. Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae herciscundae manifestum est: sed et si abstinu
Abbreviated transcription (Latin):
filii tenet᷑. Ip̃i uõfilio non admissa
falcidia q̃m ex ꝑsona sua sibi filius ob¬
ligari nonposs. ac̃ pat̃ non ut hẽs s
ut pat̾ roggart uidet᷑. Et ĩo sifilio
rogatus sit pat̾ pꝰ mortẽ suam ꝙ adse
ꝑuenit. ex legato ł hrditate filio reli¬
ctis restituere. isq uiuopatre deceda¬
t: om̃im̃o parrem idretenturũ qm̃ fi¬
dei ꝯmissũ exꝑsoã patͥs sui uies accep̃.¬
legato in exco qui tibi hr̃s sĩt a oqram
legato ad me ꝑtinẽ ut totam̃ casit.
cihĩditariolegato pet̾e cam eam me¬

Expanded text:
filii teneretur, ipsi uero filio non admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi filius obligari non posset ac pater non ut heres, sed ut pater rogari uidetur. et ideo si filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se peruenit ex legato uel hereditate filio relictis, restituere isque uiuo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum ex persona patris uilegato an ex eo, quod tibi heres sim, adquiram legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex hereditario legato petere eam
Abbreviated transcription (Latin):
siforte pͣure legatũ ẽ ex hac ad iec tr̃e
p̃rogabit᷑. Qd siforte .c. micͥ loggatas
p̃sentia utrũ annua die dabu̾ntur
anuõ p̃sentia. Et ait ẜuiꝰ ⁊ labeo p̃senᷤ
deb̾i. quãius gͥ suꝑuacua sit hec adie¬
ctio. quantũ adiũr. ad effectũ legati
ꝑtĩn. tm ad hoc ꝓfici ut. p̃sentĩ die

Expanded text:
si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur. Quid si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua die dabuntur an uero praesentia? et ait Seruius et Labeo praesens deberi. quamuis igitur superuacua sit haec adiectio, quantum ad uim et effectum legati pertinet, tamen ad hoc proficiet, ut praesenti die
Abbreviated transcription (Latin):
reb partem dare bĩs ꝯcedit᷑ que sine
dampno diuidi possunt.Sin aũt ł na
erede om̃imodo p̃standa est.
umauit. ne necẽe ħec leggatarius in
eum exceptione. id ꝙ ei debeo leg̾e.ii¬
le legatum c̃ qr remissa ei exceptioi
uidet᷑ sicut eristo ait. ¶ Id ꝙ hd̾nora¬
na accione michi dibetur: silecgat᷑
michi: legatũ uałe qr ciuił micͥ datur
debes silegauĩs micͥ. utile eẽ legatũ
ut neq falçidia hoc m̃ituat.¬

Expanded text:
rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno diuidi possunt: sin autem uelerede omnimodo praestanda est.timaverit, ne necesse haberet legatarius in eum exceptione, id quod ei debeo legem, utile legatum est, quia remissa exceptio videtur, sicut Aristo ait id quod honoraria actione mihi debetur si legetur mihi, legatum ualere, quia ciuilis mihi datur debes si legaueris, utile esse legatum, ut neque Falcidia hoc minuat
Abbreviated transcription (Latin):
m̃s daro dãnas esto. Noncñi boc egise
testatorem ut ꝯfirmat: que inutilia.
sũt. s ut diem utilil ꝓrocgar Idem
codẽ loco ⁊ insubstituto inp̃ubibus
terit ⁊ decesẜ it. ¶ Inlegata płib reli¬
cta si partes adiecte ñs̃ ẽque ẜuant̃.¬

Expanded text:
s dare damnas esto': non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret. Idem eodem loco et in substituto ‹im›puberis terit et decesserit. In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fecĩt. ip̃o uire uidi cet̾a legata ad¬
ẽpta. s ꝙ mag̃ ent adeptũ: ni enĩ
culus recte ait pꝰse defendi qͣrtã legi
scͥpsit: uilcbit legatũ. ¶ Si quiᷤᷤ
depostuma sentir.⁊ si ea non eẽt ne¬

Expanded text:
erit, ipso iure uideri cetera legata adempta. sed quo magis erit ademptum? non enim roculus recte ait posse defendi quartam legascripsit, ualebit legatum. Si quis de postuma sentiret, si ea non est n
Abbreviated transcription (Latin):
lus factusẽl solũẽ conpellit̃. nonctiãp̾umũ
S a sicodicillos reliquiss duob suꝑ sittib
fili decedens cũputaret abm̃ erhis prius
dccessisse. similimodo dicipõti oĩa ꝑĩndo
bere filiũ adquẽscͥrti suñ codicilli. atq si
soł ĩs exftitiss patri.Immo oũtaraipir¬
collaͣfuũt. Iulian ait tabulas testa¬
menti non intelligi quib br̃ srpt̃
nõnẽ ⁊ mag̾ codicilli quã testam̃tum
extimandumsit. ⁊ bocputorectius dici.¬

Expanded text:
us factus est, soluere compellitur, non etiam postumus. sed et si codicillos reliquisset duobus superstitibus filiis decedens, cum putaret alterum ex his prius decessisse, simili modo dici potest omnia perinde debere filium, ad quem scripti sunt codicilli, atque si solus heres exstitisset patri. immo dumtaxat parcollata fuerint, Iulianus ait tabulas testamenti non intellegi, quibus heres scriptus non est, et magis codicilli quam testamentum existimandae sint:
Abbreviated transcription (Latin):
factũ nullo mooo. licet enĩ cessat isena¬
tus consultũ. silamanũ. nec questio
suꝑpliciũ deis qui sub eodẽ tecte fu¬
res sccderis fuert̃ hnidemũ supplicio
afficũit ⁊ adiri br̃tutas aꝑiri quetabule
⁊̃ añ questionẽbabitã psũt. ¶ nͥ usibi
manus intulit quis stnatus con sul¬
to quidẽ filaniano locus ne. s more
entt̃ ꝓiłe pena afficiantur. Siuõ nõ
petueriñ lib̾ent̃. ¶ Si qui de ñ me¬

Expanded text:
enatus consultum Silanianum nec quaestio suppliciumque de his qui sub eodem tecto fures sceleris fuerunt, hi demum supplicio adficiuntur: et adiri hereditas aperirique tabulae etiam ante quaestionem habitam possunt. Si sibi manus quis intulit, senatus consulto quidem Silaniano locus non est, sedentem prohibere, poena adficiantur, si uero non potuerunt, liberentur. Si quis non me
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit coq. om̃s inunce substituo pͥ ad¬
rta aquib cã exhispr̃ditat. uno cori.
defuncto siconoitio sub stitutionis exu¬
tt alio hrdo partẽ suã repudiante adsu¬
stitestota portio prinebi. qm̃ inuicem

Expanded text:
scripsit: 'eosque omnes inuicem substituo'. post aditam a quibusdam ex his hereditatem uno eorum defuncto, si condicio substitutionis exstitit alio herede partem suam repudiante, ad superstites tota portio pertinebit, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
lis legatum uł adeptũ ẽ. nlli mom̃¬
rat inreb humanis ñe. eaqueadẽ¬
ptio adatio nuncuãna efficiȩt̃. ħsu
incohrde quiexasse instit̾ ec̃i datõs¬
ubstitto ita ut abinaituto codi¬
alli confiriarentꝰ quõsimͦ¬

Expanded text:
ademptum est, nullius momerat, in rebus humanis non est eaque ademptio et datio nunc uana efficietur. haec in eo herede, qui ex asse institu‹tu›s erit dato substituto, ita ut ab instituto codicilli confirmarentur. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i manu neqͣ scpbi neꝙ̃ signũ netesse
eslicit inconfirmarione codicillori pa¬
ter familias adiecũ. in ñ alia ualere
ueln quasua manu signator a subicͥ¬
tos tñ ualent facti abos codicilli. licet

Expanded text:
ius manu neque scribi neque signari necesse est. Licet in confirmatione codicillorum pater familias adiecerit, ut non alias ualere uelit quam sua manu signatos et subscriptos, tamen ualent facti ab eo codicilli, licet
Abbreviated transcription (Latin):
inde t̃c ainoun. hiciudcimꝰ. aneclic¬
tolocus sit mag̃q ẽ inputẽ istic sabin¬
⁊ sentermnã ã mirtedã salic ut furn
porus acciões creditorib teneit᷑. Et it
qiui semel seabstinuit. quẽ ad modĩ
trp̃delicto obligꝰat̃¬

Expanded text:
inde tunc amouit, hic uideamus an edicto locus sit. magisque est, ut putem istic Sabini sententiam admittendam, scilicet ut furti potius actione creditoribus teneatur: etenim qui semel se abstinuit, quemadmodum ex post delicto obligat
Abbreviated transcription (Latin):
coruelia cauet᷑ oep̃mĩo acusatoris qui
requis uint. ⁊ renuntiauit eor suos
quierea famit Aũt questionẽ suge¬
rĩt. ut ins ugłos ẜuos quos conui¬
ceit ꝗ nq aureos erbõĩs occisi. aut
sinredigi ea quantitas ñp̾sit erpu¬
blico accipiat. Qũp̃miũ noninõs
ẜuos quisub eode tectolocouefu¬
erint s in tos solos quietcierẽ.
admississẽt accusatori tribuit᷑
ptea cauetur. ut debis qui añquo¬
stionẽ habitã sugerint. siaꝑtott
stam̃to lib̾i scͥpti uueniant lege
desiciariisiuoiciũ fiat. ita ut ex
uuncuselusã dicãt. ꝯconuncti

Expanded text:
oris, qui requisiuit et renuntiauit eos seruos, qui ex ea familia ante quaestionem fugerint, ut in singulos seruos quos conuicerit quinque aureos ex bonis occisi aut, si inde redigi ea quantitas non possit, ex publico accipiat. quod praemium non in omnes seruos, qui sub eodem tecto locoue fuerint, sed in eos solos, qui caedem admisissent, accusatori tribuitur. Praeterea cauetur, ut de his, qui ante quaestionem habitam fugerint, si aperto testamento liberi scripti inueniantur, lege de sicariis iudicium fiat ita, ut ex uinculis causam dicant et conuicti
Abbreviated transcription (Latin):
conclaui fuit et ei quiꝑtimut ma¬
ri ñignoscit᷑ iꝙ uł uoces oponeat.
ẜuos dnĩs auxiliũ ferre ostcudit.
ESiquis uu̾ulla agens ocasus sit pł
quã inquũ ẽ. si forte di fusa lare pte¬
dia babai. doõib quinipartgione fu¬
sumi. Sufficu gͦ eos quicũ ip̃o qui

Expanded text:
ei, qui timuit mori, non ignoscit: et quod uel uoce oporteat seruos dominis auxilium ferre, ostendit. Si quis in uilla agens occisus sit, plus quam iniquum est, si forte diffusa late praedia habeat, de omnibus qui in ea regione fusumi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ solutum. Alt libetur. quasi  duoi
rei ꝓmittendi solidum obligatif
fuissent. Quid g̃ siabaltõ partẽ pẽ¬
tierat. lib̾m ei erit ab alt̾o reliqũn
petẽ. Idẽ erit ⁊ sialt̃ partẽ soluiss.
Si ita legatum sit.lectionarios
Uin.ant ꝓhis in hõmes singulos
certã petuniã: uirũ legitanus uo¬
let: nonpõt legatarius. partẽ suo¬
rum uendicare. ꝓparte nũmos pe¬
tere. qr unũ malt̾utra cã legatim
sit. Qũeadinodũ siolepondo .l. au̾¬
insingłas libras certum es legatũ
sit. Ne alit̃ obẜuantib: ⁊̃ uno hõe
legito diusio ꝯcedat᷑. Nec mt̃ẽ diu¬
isa ea sũma an uindicta ponatur.
pecuma legata. non posse inuitũ
hrdem partẽ pecunie partẽ man¬
cipioꝵ debere.
uissu patris optari posse. nec añ
adit᷑m hĩdstatẽ putat pẽ ũu.¬

Expanded text:
 quasi si duo rei promittendi in solidum obligati fuissent. quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere. idem erit et si alter partem solvisset. Si ita legatum sit: "lecticarios octo aut pro his in homines singulos certam pecuniam, utrum legatarius volet", non potest legatarius partem servorum vindicare, pro parte nummos petere, quia unum in alterutra causa legatum sit, quemadmodum si olei pondo quas libras certum aes legatum sit: ne aliter obseruantibus etiam uno homine legato diuisio concedatur. nec interest, diuisa ea summa an iuncta ponatur: pecunia legata non posse inuitum heredem partem pecuniae, partem mancipiorum debere. iussu patris optari posse nec ante aditam hereditatem putat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
abintestato possidet hereditatẽ cõ¬
ueruri potẽ. siominit causamtesta¬
mẽti. quesitũ ẽ siquasi exuolumta
it statoris uideatur omisisse: anco¬
gatur prestare ut puta frm̃tsuũ
scripit hr̃ ⁊ codicillos ficit abunt¬
stato. petrq afrẽ ut silcgia hrclitas

Expanded text:
ab intestato possidet hereditatem conueniri potest, si omittit causam testamenti, quaesitum est, si quasi ex uoluntate testatoris uideatur omisisse, an cogatur praestare. ut puta fratrem suum scripsit heredem et codicillos fecit ab intestato petitque a fratre, ut, si legitima hereditas
Abbreviated transcription (Latin):
orc̃ sceleri suopenã mercbtĩ . quoo
adca testam̃ti ꝓtĩneus relictũ ecͣt.
scribc̃tũq. curet dicto cauet᷑ pͥus¬
quã drea l.anilia questio exserat̃ cõ¬
sultohabita suppliciũꝙ oenͣerus sũ¬
ptũ fui̾t. Aꝑire aũt hicille uidetur
tos nos uł palã uł yublice. uł iec̃to. oñ
enĩ apiura phibita ẽ. ¶ Siquis igno¬
rans occisũ apcrui̾t ñ debet hoc cructo
sticitte ignarus edictip̃toĩs ut senat
consultui. ipun. Siquis tabulas qui

Expanded text:
orem sceleri suo poenam merebitur. Quod ad causam testamenti pertinens relictum erit scribendumque curet, edicto cauetur, priusquam de ea familia quaestio ex senatus consulto habita suppliciumque de noxiis sumptum fuerit. Aperire autem hic ille uidetur tos nos uel palam publice uel secreto: omnis enim apertura prohibita est. Si quis ignorans occisum aperuerit, non debet hoc edicto rusticitatem ignarus edicti praetoris uel senatus consulti aperuit. Si quis tabulas quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis codicillõ aꝑuit testam̃tiũ ñ
ue uireualeat idquod aperiũ est.
suic nonualeat atm̃ edicto lotus ẽ.
ftitutioĩs ꝑtinent. ¶ Sipupilł pu¬
pillauc occis occisaue ee dicent᷑ silul̾
aꝑuit alĩ recitaũ alidescͥpsĩt. eõsine

Expanded text:
it, testamentum non ue iure ualeat id quod apertum est siue non ualeat, attamen edicto locus est. stitutionis pertinent, si pupillus pupillaue occisus occisaue esse dicetur. Si alius aperuit, alius recitauit, alius descripserit, omne
Abbreviated transcription (Latin):
crednẜuandi cã uenisse inp̾sesionem
Nim neccrhaccã legatariis respondere
cogit᷑. totiens gͥ edictũ p̃toĩs locũ habe¬
bit quotiens auquã br̃s. ugitimꝰ p̾sidet.
aut quiaboncei p̾sesionẽ acispit ab in¬
te stato. aut si fteie quãĩ p̾do p̾sideat br̃di¬
tatẽ sugens sibi aliquẽ tuulũ abire¬
stato p̾sesioĩs. Quocũq eñ mõ hr̃clitatẽ
lucri factutꝰ quissit. legata pr̃abu. sãne

Expanded text:
enisse in possessionem: nam nec ex hac causa legatariis respondere cogetur. totiens igitur edictum praetoris locum habebit, quotiens aut quasi heres legitimus possidet aut quia bonorum possessionem accipit ab intestato aut si forte quasi praedo possideat hereditatem fingens sibi aliquem titulum ab intestato possessionis: quocumque enim modo hereditatem lucrifacturus quis sit, legata pra
Abbreviated transcription (Latin):
rat sgript hr̃c. cũposteris putar. ualete.
inutibet reptumẽ pipiniatĩ piltabãt.
tepudiasse eũex pͥore hr̃aitate. ecposte¬
rioie aũt ñ p̃ie adire dĩcebã ñ p̃se repu¬
dire eũ qͣuiputar. posteus ualete
protiuntiauit doditianum intrsta¬
tum decessisse

Expanded text:
rius putaret ualere, inutile repertum est. Papinianus putabat repudiasse eum ex priore hereditatem, ex posteriore autem non posse adire. dicebam non repudiare eum, qui putaret posterius ualere. pronuntiauit Clodianum intestatum decessisse
Abbreviated transcription (Latin):
siita instranus st siuraiũt hr̃s e¬
quid gessẽt quia uirando uolunta
exigit᷑ sin libro singułi regularũ ꝓo¬
ponii marcellus nõtat. suriosus to¬
aco uirere sibicõmodũ hr̃citatis ex

Expanded text:
heres eiquid gesserit, quia iurando uoluntatexigitur. 63 Libro singulari regularum Pomponii Marcellus notat. Furiosus adquirere sibi commodum hereditatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
quauis parris bc̃a sub creditorib suñ.
iñ rata habi deb⁊ quetũq pupillus
bõa fide gessĩt. ⁊ ĩo eiquisundũ tirte¬
rẽ auctore apuyillo cument succuri.¬
dum eĩt nec int̃ ẽ: pupillus soluẽno su¬

Expanded text:
quamuis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecumque pupillus bona fide gesserit: et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit: nec inte
Abbreviated transcription (Latin):
erant boa coĩa habuciãt eori alĩ iatista¬
tomortuussuũ hr̃aemn ñ teliquerat fr̃
qui supeat nolebat ei hr̃s cẽ consulcet
niũ obeãrẽ quos cõib cũ scut᷑ eũ moruui¬
um ẽẽ. usus eẽt br̃auati sealligass .Rnͥ

Expanded text:
erant, bona communia habuerant: eorum alter intestato mortuus suum heredem non reliquerat: frater qui supererat nolebat ei heres esse: consulebat, num ob eam rem, quod communibus, cum sciret eum mortuum esse, usus esset, hereditati se all
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃to durante decedite. nã uidetus.
iure militari refecisse uestam̃tũ. Ut te
scriptũ adiuo pio uneo quicũ cĩt pagatiꝰ
fecit testañtiũ mox militare cepit.Nĩ
hoc quoq uire militari incipiet ualc̃¬

Expanded text:
stamento durante decedere: nam uidetur iure militari refecisse testamentum: ut est rescriptum a diuo Pio in eo qui cum esset paganus, fecit testamentum, mox militare coepit: nam hoc quoque iure militari incipiet ual
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ amus pͥmort̃t auiiuno adhut fili¬
o idẽ paire suonarus sũt oĩmo̾ rũm¬
pi illius testam̃tũ. S sid pagino ĩã
illo facto natus sit. nci conualcicet.
ruptũ. Si uõ militante ad huc natus
tum. S ⁊ si uiuo anona scat᷑ pͥumꝰ
hic non rumpit continuo patrisit¬
ad huc patr ł rũpẽt quod nouus illi
num qͣ p̃sit duori simul testam̃tau
rumpert ⁊ aui apatris.
ori maluit testam̃tũ nałe. uł inusta¬
n bõa abhisquilege uocantur uen¬
dicari. duus adrianus resccipsriami¬
litia missus unri annaĩ testañtiu fa

Expanded text:
vivo adhuc filio, id est patre suo, natus fuerit; omnimodo rumpet illius testamentum. Sed si quidem pagano jam illo facto natus sit, nec convalescet ruptum. Si vero militante adhuc natus tum. Sed et si uiuo auo nascatur postumus, hic non rumpet continuo patris tadhuc patre, rumpet, quod nouus illi numquam possit duorum simul testamenta rumpere et aui et patris. mori maluit, testamentum valere vel intestati bona ab his qui lege vocantur vindicari divus Hadrianus rescripsit. Militia missus intra annum testamentum fa
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendũ ut ĩ adeos lib cos ꝑtineta
qui inpotestate non sut inco quidẽ
in adopnone dat nputimꝰ locũhab̾e
senat᷑ consultũ. Quãuis in adoptato
locũ bt̃ s nec malunꝑno occiso loc̃
ẽ. senatus consulto. ¶ Uematͥs fuis
filio filiaue occisis questio ñ habst̃
Si pat̃ abhostib captus sit questio¬
nẽ deẜius habñdã ⁊ supliciũ filio ho

Expanded text:
tineat, qui in potestate non sunt. In eo, qui est in adoptionem datus, non putamus locum habere senatus consultum, quamuis in adoptato locum habet. Sed nec in alumno occiso locus est senatus consulto. De matris seruis filio filiaue occisis quaestio non habebitur. Si pater ab hostibus captus sit, quaestionem de seruis habendam et supplicium filio
Abbreviated transcription (Latin):
gisest. ut deinpube nccquestio hibeat᷑
⁊alias solet hocinusn obsernari ut
solent et ãb enauł ferusa cecli ertu¬
sañt aitt̃ ẜui qui auxiliũ tulerunt.
sit̃i dolomalo. nãsifinẽ quis auxiliũ
ułu̾ti sicuus el amanit ut adutriũ cõue¬
turetur. aut t̾ruit agessoe atq siqui
tur bã conuocauit aut sicorp̃ iuũ obicat
ul alias corporesuo auriliũ tulit. ñtm̃
semꝑ quiclamore ususẽ. aualiũ tuliꝰ¬
pelle̾ ad nõpiculũ ille clamorẽ inanẽ e

Expanded text:
gis est, ut de impubere nec quaestio habeatur: et alias solet hoc in usu obseruari, ut solent et habena uel ferula caedi. Excusantur autem serui, qui auxilium tulerunt sine dolo malo: nam si finxit s‹e› quis auxilium ueluti si quis clamauit, ut ad auxilium conueniretur, aut terruit adgressores atque si quis turbam conuocauit aut si corpus suum obiecit uel alias corpore suo auxilium tulit. Non tamen semper qui clamore usus est, auxilium tulispellere a domino periculum, ille clamorem inanem e
Abbreviated transcription (Latin):
dł serestam̃to uerũ a bintestato petierũt
bonoꝵ p̾sesionẽ hinc eni iaident inedi¬
ctũ. ¶ Qui subconditione institutꝰ hr̃s
potunt parere conditiot necparuit cuc̃o¬
ditio tał sit m ubitrio sii᷑ br̃dis institu¬
ti.dem̃ ab intestato pꝰsideat. Ur̾ditat̾e dc¬
bebit olicto teueri quia eiꝰ moĩ conditio

Expanded text:
 se testamento, uerum ab intestato petierint bonorum possessionem: hic enim incident in edictum. Qui sub condicione institutus heres potuit parere condicioni nec paruit, cum condicio talis sit, ut in arbitrio sit heredis instituti, deinde ab intestato possideat hereditatem, debebit
Abbreviated transcription (Latin):
siait satus sux̃e iudicatũ:. ut quicũq
coloci sierũt unuocẽ eiaudirĩ poiue¬
rut. hipuniant᷑ quaĩ subcode trito
fucruri. licet alii ualidioeis uocis alii
exigitions sunt. nccom̃s undiq exi¬
diuun adriañ rescͥpuise inħ̾u̾la.S¬

Expanded text:
sic esse saepe iudicatum, ut quicumque eo loci fuerunt, unde uocem exaudire potuerunt, hi puniantur, quasi sub eodem tecto fuerunt, licet alii ualidioris uocis, alii exiguioris sunt nec omnes undique exadiuus Hadrianus rescripsisse in
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ⁊si pͥorib tꝯbulis unꝰ hr̃s scriptus
fuiss ¶miles insiłmis orclinãtdĩ
ignarus uxore eẽ pregnantẽ uentͥs
non habũit rãtionẽ. pꝰm ortẽ puatris
filia natuxa ruptũ ẽt itstam̃tũ ap¬
paruit. neꝙͣ legata db̾a. si qͣ uõ mecu¬
o tp̃e scͥptus hĩs legata soluiss uuli¬
sum cẽ reuocandines instiruũ cum
bõe fidĩ p̃sessor sui̾t quodin Fuã non

Expanded text:
tare, etsi prioribus tabulis unus heres scriptus fuisset. Miles in supremis ordinandis ignarus uxorem esse praegnatem uentris non habuit mentionem. post mortem patris filia nata ruptum esse testamentum apparuit neque legata deberi. si qua uero medio tempore scriptus heres legata soluisset, utilisum esse reuocanda nec institutum, cum bonae fidei poss
Abbreviated transcription (Latin):
rum siplerĩq  exͣ fici solet. dixit alicui ege
te hr̃elem facio aut tibi hõa mearelinqu
o non oportet hoc ꝓteitam̃io obscruari:
nec ulloꝵ mag̃ uñ ẽ. quã ipõꝵ quib
p̃priuilegiũ datũ ẽ cius mnõ exoplum
non admatti alioqui ñ disticult pͥmorti¬

Expanded text:
ue sermonibus fieri solet, dixit alicui : ‘ ego te heredem facio ’ aut ‘ tibi bona mea relinquo ’, non oportet hoc pro testamento observari. nec ullorum magis interest quam ipsorum quibus id privilegium datum est, eiusmodi exemplum non admitti: alioquin
Abbreviated transcription (Latin):
alĩoquin inquit ⁊sisr̃ fuit omissa
tã testam̃ti ab entestato p̃sidcbri hr̃di¬
etatẽ. aquidẽ inpune nec cñi iudit᷑
uoluisse fraudare eclictũ qui ÷ ꝓspi¬
tit ne onerib paris rupilli hrditas

Expanded text:
alioquin, inquit, et si frater fuit, omissa causa testamenti ab intestato possidebit hereditatem et quidem impune: nec enim uidetur uoluisse fraudare edictum, qui sibi prospicit, ne oneribus patris pupilli hereditas
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ siꝓcculio ł uo cõ ꝑasse cos ꝙ apa¬
tre manumitte rogat᷑ ũ hr̃s cẽt abe
nustitutus querebat᷑ a bftinuisset
patua hirditate eosq manu misi¬
set anrai souisse patne hr̃litatiu¬
otat᷑. dicebam̃ insi cuident᷑ quãih̃s
manumisaĩt nondebere eũ caluo t

Expanded text:
trensi peculio seruos comparasse eosque a patre manumittere rogatus, cum heres esset ab eo institutus: quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati uideatur. dicebamus, nisi euidenter quasi heres manumiserit, no
Abbreviated transcription (Latin):
quicquidcelauit aut urtͣn̾tĩt aut con¬
tur. siue aut̃ unaͥs res siue plutes su¬
eĩt. amore eclictolocusẽ. sixe ex hĩci¬
tate sint. siue adtã hr̃ditat̾e ꝑtineãt.
amonẽ nõ uidet᷑ ꝗ nõcallido aĩo nec

Expanded text:
ui quid cel‹a›uerit aut interuerterit aut contur': siue autem una res siue plures fuerint amotae, edicto locus est, siue ex ea hereditate sint siue ad eam hereditatem pertineant. Amouere non uidetur, qui non callido animo nec
Abbreviated transcription (Latin):
etsignatorib abcͦtuit mnitu bebĩt tabule
testam̃ti ubi ip̃e sit uti agnoscat. ñrtuo¬
cari eũ agnoscendi cãhonerosũẽ qiuppt
sepe cuma gna capt̾ione areb nr̃s reuotat᷑
Lisit iniquũ damĩnosũ cuiq t̾e offitiũ su¬
um nec adrẽꝑtiuet unꝰ. ab sit anoñis. Et

Expanded text:
ex signatoribus aberit, mitti debent tabulae testamenti ubi ipse sit, uti agnoscat: nam revocari eum adgnoscendi causa onerosum est. quippe saepe cum magna captione a rebus nostris revocamur et sit iniquum damnosum cuique esse officium suum. nec ad rem pertinet, unus absit an omnes. et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsessiõe dem̃ isꝗ ab iiestato petẽ potẽ.
condcticdatasit. nicħ cõnstituere pot̾ dele¬
gitima añ quã dies condiliois itanscat.
nõ dicendũẽ. ⁊ ineo casu sixsponõt ueu¬
tra brditatẽ ad se uł leꝑtiñe. bcũ de funui
acrelitorib p̾siointa sunt.

Expanded text:
petere potest. condicio data sit, nihil constituere potest de legitima, antequam dies condicionis transeat, et ideo dicendum est et in eo casu. Si respondit neutram hereditatem ad se uelle pertinere, bona defuncti a creditoribus possidenda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuos hr̃ditatis manu mutẽt. Quiee
parte lr̃s infimitus ẽ pure. expartes¬
ub conditione solus ⁊̃ pendente condi¬
tione siadieĩt hr̃clitatem etasse hr̃s
eĩt. Quia solus hre fut ẽ om̃i modo.
nͥ habeat incoñditionalẽ partẽ substi

Expanded text:
is manumittere. Qui ex parte heres institutus est pure, ex parte sub condicione solus, etiam pendente condicione, si adierit hereditatem, ex asse heres erit, quia solus heres futurus est omnimodo, nisi habeat in condicionalem partem substi