comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. S ed quid iste achito fel
significet. dicemus inposterum.
onathan autem & achimaas
stabant uixta fontem rogel. Abi¬
it ancilla & nuntiauit eis: & illi
ꝓfectisunt. Hȩc ancilla quasi
lauandi gr̃a cum panuis ad fontẽ
rogei ierat: ut pęnitus res ñ dep̃¬
henderetur. Puer autem qui rẽ
indicat absalon: filus eiusdem
ancillȩ pariuilus dr̃ fuisse. Priꝰ
enin paulatim hẏstoriam conti¬
nuando hic tangere decreiumꝰ:
ut postiodum quid mysticȩ con¬
tineant indagando ꝓpalemꝰ.
ed quia de absalon .xXIII¬
hystoria pretergreditur: se¬
cundum allegoriam consi¬
de̾rare libet quid illud significet.
quod parricida. filius patrem in-¬
sequitur. Primo pater eiꝰ declinais
fugit ante faciem eiꝰ securus de
uictoria: quia sciebat impium
ꝑire. quem etiam fleuit magno
luctu. & deplorauit exitium par¬
ricide. Scribitur enim dauid fu
gisse a facie bellantis aduersum
triui & exaltaui: ipsi autẽ sprȩue¬
runt me. Filius gͦ eius impiustro¬

Expanded text:
Sed quid iste Achitophel significet, dicemus in posterum. « Jonathas autem et Achimaas stabant juxta fontem Rogel. Abiit ancilla et nuntiavit eis, et illi profecti sunt. » Haec ancilla quasi lavandi gratia cum pannis ad fontem Rogel ierat, ut penitus res non deprehenderetur: puer autem qui rem indicat Absalom, filius ejusdem ancillae parvulus dicitur fuisse. Prius enim paulatim historiam continuando hic tangere decrevimus, ut postmodum quid mystice continuat, indagando propalemus. Sed quia de Absalom historia praetergreditur, secundum allegoriam considerare libet, quid illud significet, quod parricida filius patrem insequifugit ante faciem ejus, securus de victoria, quia sciebat impium perire, quem etiam flevit ille magno luctu, et deploravit exitum parricidae. Scribitur enim fugisse David a facie bellantis adversum trivi et exaltavi; ipsi autem spreverunt me . » Filius ergo ejus impius tro
Abbreviated transcription (Latin):
& cet̾a : Concubinas dauid
quas ipse ad custodiendam do¬
habuisse iudaicȩ plebis ñ dubi¬
um. ẽ: quas magistri erroris scͥ¬
be uidelicet & pharisȩi uanis fu¬
ꝑsticionib suis. atq ꝑprauam
doctrinam corrumpentes. adnõ
iħ u xpõ eam alienam fecerunt
sicut & hȩretici crebro facere ñ
uerentur. dum apostata angelus
quosdam qui uidentur regere
& custodire popłm dei tammiquã
concubinȩ domum dauid. here¬
tica prauitate sed ucendo deci¬
pit ꝑ eos. Ad quas tam̃ dauid ul¬
tra ñ ingreditur. s in custodia
positis alimenta prȩbet: ipseq
inuiduit ate uiuentes clause
sunt. usq ad diem mortis suȩ:
abhȩreticis a uia ueritatis ab¬
errantes. denuo ad eam redire
dissimulant. non sunt digni co¬
suum oriri fac̃ suꝑ bonos & ma¬
non renuit beneficiis siris pastũ
talib in hoc mundo prebere:
ut ꝑcollata beneficia occasionẽ
tribuat conu̾tendi. Dix it iglł
achitofel adabsalon. ẜ ugam mͥ
duodecim milia uirorum. & con¬

Expanded text:
 autem concubinas David, quas ipse ad custodiendam dohabuisse Judaicae plebis non dubium est, quas magistri erroris, Scribae videlicet et Pharisaei, vanis superstitionibus suis, atque per pravam doctrinam corrumpentes, a Domino Jesu Christo eam alienam fecerunt, sicut et haeretici crebro facere non verentur: dum apostata Angelus quosdam qui videntur regere et custodire populum Dei, tanquam concubinas domum David, haeretica pravitate seducendo, decipit per eos. Ad quas tamen David ultra non ingreditur, sed in custodia positis alimenta praebet; ipsaeque in viduitate viventes, clausae sunt usque ad diem mortis suae, ab haereticis a via veritatis oberrantes, denuo ad eam redire dissimulant, non sunt digni cosuum oriri facit super bonos non renuit beneficiis suis pastum talibus in hoc mundo praebere, ut per collata beneficia occasionem tribuat convertendi. « Dixit igitur Achitophel ad Absalom: Eligam mihi duodecim millia virorum, et con
Abbreviated transcription (Latin):
ti milia uiror: & consurgens ꝑ¬
siquar dauid hac nocte. & itrueis
siꝑpeum quippe qui lassus ẽ. reso¬
litismanib ꝑcutiam eum. Cũq
fugerit omnis popłs qui cum eo
ẽ ꝑcutiam regem desolatum. &
reducam uniuisum popłm. quomͦ
amnes reu̾ti solent. Scilicet sic̃
re li uerti solent hi qui amisso
mp̃lio rege reu̾tuntur. sic uniuer¬
sus populus isrł reuertetur ad te.
Et cum ceciderit unus quilibet
inpͥncipio: audiet quicumq au¬
dierit. &dicet. facta ẽ. plaga in
populo qui sequebat᷑ absalon:
ꝙ fortissimus quoq cuius cor est
quasi leonis. pauore soluetur.
hebreo ita habetur. Q fortissimꝰ
ipse cuius cor ẽ. quasi leonis pauore
soluetur. Quod ñ affirmando. s

Expanded text:
 consurgens persequar David hac nocte: et irruam super eum, quippe qui lassus est et resolutis manibus, percutiam eum. Cumque fugerit omnis populus qui cum eo est, percutiam regem desolatum: et reducam universum populum quomodo omnes reverti solent. » Scilicet, sicut reverti solent hi qui amisso in praelio rege revertuntur, sic universus populus Israel revertetur ad te « Et cum ceciderit unus quilibet in principio, audiat quicunque audierit, et dicet: Facta est plaga in populo qui sequebatur Absalom. Et fortissimus quisque, cujus cor est quasi leonis, pavore solvetur. In Hebraeo ita habetur: Et fortissimus ipse cujus cor ejus quasi leonis, pavore solve
Abbreviated transcription (Latin):
apud tholomai regem trib an¬
nis. & inierusalem inde reuoca¬
tus ñ uiso patre duob moratus
annis fuerit. ꝙ sexto anno faciẽ
patris uderit. & contra eum
ꝑduellionem se prx̧parauerit.
Uotum namq se uouisse menti¬
endo dixit. idẽ. orationem fac̾tu¬
rum in loco quo requiescunt. abra¬
ham. isaac. & iacob. Uenit aũ¬

Expanded text:
apud Tholmai regem tribus anapud Tholmai regem tribus annis, et in Jerusalem inde revocatus, non viso patre, duobus moratus fuerit annis, et sexto anno faciem patris viderit, et contra eum perduellionem praeparaverit. Votum namque se vovisse mentiendo dixit, id est, orationem facturum in loco quo requiescunt Abraham, Isaac et Jacob. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ost quadraguita auteman¬
nos dixit absalon ad regem.
Uadam & reddam uota mea
quȩ uoui domino inhebron. Qua¬
dragesimis agebat᷑ annus ex eo tẽpo¬
re quo saul nobe ciuitatem cum
sacerdotib octoginta quinq ꝓpt̃
dauid interemit. & iccuro hic
idem qͣdragesimus annus ponit᷑.
ut monstretur diuinam ultionẽ.
suscitari suꝑ dauid eo quod achi¬
melech sacerdotem fefellerit.
& ꝓpter eum sacerdotum cedes
facta fuerit. Caue lector pleros¬
q mendosos cõdices: inquibus
scriptum inuenitur post quattu¬
or. ñ post quadraginta annos. In
ueratiorib uͦ codicib. & in hebra¬
ica ueritate ñ quattuor. s qua¬
draginrta scribuntur anni. Si¬
uͦ quis contentiosus eosdem annos
quat tuor astruere uoluerit ab
eo tempore quodabsalon amon
fratrem suum interfecit. usq ad
illud tempus quo patri dixit.
uadam & reddam uota mea. quȩ
uoui domino. inhebron: ꝑspicue
se errare si diligenter ꝑscrutatꝰ
fuerit inueniet. cum utiq absa¬
lon interfecto amon. ingessur

Expanded text:
ost quadraginta autem annos dixit Absalom ad regem: Vadam, et reddam vota mea, quae vovi Domino in Hebron. » Quadragesimus agebatur annus ex eo tempore quo Saul Nobe civitatem cum sacerdotibus octoginta quinque propter David interemit, et idcirco hic idem quadragesimus annus ponitur, ut monstretur divinam ultionem suscitari super David, eo quod Abimelech sacerdotem fefellerit, et propter eum sacerdotum caedes facta fuerit. Cave, lector, plerosque mendosos codices, in quibus scriptum invenitur, post quatuor, non post quadraginta annos: in veracioribus vero codicibus; et in Hebraica veritate non quatuor, sed quadraginta scribuntur anni. Si vero contentiosus quis, eosdem quatuor annos astruere voluerit ab eo tempore quo Absalom Amnon fratrem suum interfecit, usque ad illud tempus quo patri dixit: Vadam, et reddam vota mea, quae vovi Domino in Hebron: perspicue se errare, si diligenter perscrutatus fuerit, inveniet: cum utique Absalom, interfecto Amnon, in Gessur
Abbreviated transcription (Latin):
maledicebat dauid. Nom̃ uero¬
ĩs aui eius gemini fuit: & ipse semei
ex tribu effraii filii ioseph extitit.
Unde & idem semei ad dauid dic̃.
Primus quoq ueni hodie de om¬
lon. Hȩc ẽ. inquit gratia ad ami
tum tuum: In hȩbreo legitur.
Hȩc. ẽ. inquit miscdia ad amicũ
tium. Quod ñ affirmando. sed
negando ꝓnuntiandum ẽ. Et ẽ.
sensus. Miscdia. ẽ. aut dici debet.
quod dauid amicum tuum dimisisti.

Expanded text:
maledicebat David. Nomen veromaledicebat David. Nomen vero avi ejus Gemini fuit, et ipse Semei ex tribu Ephraim filii Joseph exstitit, unde et idem Semei ad David: « Primus quoque veni hodie de omlom: Haec est, inqcum tuum? » In Hebraeo legitur: « Haec est, inquit, misericordia ad amicum tuum, » quod non affirmando, sed negando pronuntiandum est; et est sensus: Misericordia est aut dici debet, quod David amicum tuum dimisisti,
Abbreviated transcription (Latin):
mini: & deposuerunt archamdĩ.
& ascendit abiathar. donec expletꝰ
eẽt. omĩs populus qͥ egressus fuerat
de ciuitate. Ideo archam dei de¬
posuisse dicuntur. ut dominꝰ abab¬
athar sacerdote consuleret᷑. quo
uersus dauidire deberet. Ascen¬
disse autem abiathat dr̃. idest
orasse. Et quia oraculum diuinũ
non ei responsum ẽ. iccirco insub¬
sequentib dix̃ dauid ut reporta
tione saul. nominȩ semei filius
ñ habet. dimit tite ut maledicat.
s tantum maledicat. Abysai solꝰ
dixerat. uadam & amputabo ca¬
put eiꝰ. & dauid adabisai & adioab
respondit dicens. Quid mͥ & uob̾
filii sauiȩ: Ac si diceret. Numqͥd
uultis interficere istum. sic̃ inter¬
fecistis abner. Dñs enim p̃cepit
ei ut malediceret. dauid.  qͥs ÷ qͥ di¬
cat. quare sic fecerit: Subau
ditur quare sic fecerit: non dñs
s semei. Semei qui maledix̃ da¬
uid: ipse ẽ. ut hebrei dicunt. na¬
bath pater iheroboam. Qui filius
gemini dr̃: & in zelo domus saul

Expanded text:
suerunt arcam Dei. Et ascendit Abiathar donec expletus esset omnis populus qui egressus fuerat de civitate. » Ideo arcam Dei deposuisse dicuntur, ut Dominus ab Abiathar sacerdote consuleretur, quo versus David ire deberet. Ascendisse autem Abiathar dicitur, id est orasse, et quia oraculum divinum non ei responsum est, idcirco in subsequentibus dixit David, ut reportarr de cognatione Saul nomine Semei, filius non habet, « dimittite ut maledicat, » sed tantum « maledicat. » Abisai solus dixerat: « Vadam et amputabo caput ejus; » et David ad Abisai et Joab respondit, dicens: « Quid mihi et vobis, filii Sarviae? » Ac si diceret: Nunquid vultis interficere istum, sicut interfecistis Abner? Dominus enim praecepit ei ut malediceret David. Et quis est qui dicat, quare sic fecerit? Subaditur, quare sic fecerit, non Dominus, sed Semei. Semei, qui maledixit David, ipse est ut Hebraei dicunt Nabaath, pater Jeroboam, qui filius Gemini dicitur, et in zelo domus Saul
Abbreviated transcription (Latin):
steros alterum alteri succedentes.
uideretur impleri quod dictum
ẽ in et̃num. & queret inquit si¬
bi dominus hominem: siue da¬
uid. siue ipsum mediatorem signi-¬
ficans testamenti noui: qui figura¬
batur uicrismate etiam. quo unc¬
tus ẽ ipse dauid. & ꝓgenies eiꝰ.
Non autem quasi nesciat ubi
sit. ita sibi hominem deus querit:
s ꝑ hominem more hominum lo¬
quitur: quia & sic loquendo noᷤ
querit. Non solum enim deo
patri. uerum ipsi quoq unige¬
uito eiꝰ. quiuenit querere quod
ꝑierat. usq ad eo iam eramus no¬
ti: ut in ipso ẽẽmus electi ante con¬
stitutionem mundi. Queret sibi
ergo dix̃: suum habebit. Unde in
latina lingua hoc u̾bum accipit
p̃positionem: & acquirit dicit᷑:
quod satis aꝑtum ẽ quid significet:
quam quam & sine additamento
prepositionis. querere intelligat᷑
aoquirere: ex quolucra uocan¬
tur & quȩstus. xiiii.

Expanded text:
steros alterum alteri succedentes steros alterum alteri succedentes uideretur inpleri quod dictum est: In aeternum. Et quaeret, inquit, Dominus sibi hominem; siue Dauid siue ipsum Mediatorem significans testamenti noui, qui figurabatur in chrismate etiam, quo unctus est ipse Dauid et progenies eius. Non autem quasi nesciat ubi sit, ita sibi hominem Deus quaerit; sed per hominem more hominum loquitur, quia et sic loquendo nos quaerit. Non solum enim Deo Patri. uerum ipsi quoque Unigenito eius, qui uenit quaerere quod perierat, usque adeo iam eramus noti, ut in ipso essemus electi ante constitutionem mundi. Quaeret sibi ergo dixit \'suum habebit\'. Unde in Latina lingua hoc uerbum accipit praepositionem et Cadquirit dicitur; quod satis apertum est quid significet. Quamquam et sine additamento praepositionis quaerere intellegatur adquirere; ex quo lucra uocantur et quaestus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
israel. qui erant cum saul & io¬
im. audientes quod fugissent phi¬
listiim. sociauerunt se cum suis in
od autem saul mandatum
domini transgredienti samu¬
hel ita dixisse legitur. stul¬
te egysti. nec custodisti mandata
fecisses. iamnunc preparasset do¬
minus regnum tuum suꝑ israhel
insempiternum. s nequa quam reg-¬
num tuum ultra consurget. quesi¬
uit dominus sibi uirum tuxta cor
suum. & precepit ei dñs ut ẽẽt dux
suꝑ populum suum. eo quod non Au¬
seruaueris quȩ precepit dominus.:
nonsic accipiendum ẽ. ac si ipsũ
saulem dominus inȩt̃num prȩpa¬
rauerit regnaturum: & Hoc post¬
ea noluerit seruare peccanti. Nle¬
q enim eum peccaturum. ẽẽ nes¬
ciebat: s prȩparauerat regnum
eiꝰ in quo figura regni eẽt ȩterni.
non stabit tͥ. Stetit ergo & sta¬
bit quod millo significatum ẽ:
s non huic stabit: quia non in
ȩt̃num ipse fuerat regnaturus.
nec ꝓgenies eius: ut saltim ꝑ po¬

Expanded text:
Israel, qui erant cum Saul et JoIsrael, qui erant cum Saul et Joim, audientes quod fugissent Philistiim, sociaverunt se cum suis in od autem Saul mandatum Domini transgredienti Samuel ita dixisse legitur: « Stulte egisti, nec custodisti mandata fecisses, iam nunc preparasset Dominus regnum tuum super Israel in sempiternum. Sed nequaquam regnum tuum ultra consurget. Quaesivit Dominus sibi virum juxta cor suum, et praecepit ei Dominus ut esset dux super populum suum, eo quod non servaveris quae praecepit Dominus; » non sic accipiendum est ac si ipsum Saulem Deus in aeternum paraverit regnaturum, et hoc postea noluerit servare peccanti: neque enim eum peccaturum esse nesciebat, sed praeparaverat regnum ejus, in quo figura regni esset aeterni. Inon stabit tibi. » Stetit ergo et stabit quod in illo significatum est. Sed non hinc stabit, quia non in aeternum ipse fuerat regnaturus, nec progenies eius, ut saltem per po
Abbreviated transcription (Latin):
riȩ. ubi de prȩlio saul contra phi¬
listeos cominemorat. subsequitur
dicens. Quod cum uidissent ui¬
riisrł se inarto positos. affuctꝰ
ẽ enim populus absconderunt
se inspeluncis & mabditis. inpe¬
tris quoq & mantris & incyster¬
nis: he brehi autem transierunt
iordanem. terrã gath & galaath
questio non indigna oboritur
Si se enim abscondit isrł inprȩ¬
fatis locis: quid ẽ quod ait ȩbre
autem transierunt iordanem.
Quod ita soluitur. Absconsis
enim quib dam israhelitis. qͥ saul
s populum qui cum eo erant relique¬
rant: quȩdam pars eorum qui hic
ybrx̧i uocantur. timore ꝑterriti
defecerunt a saul & a uiris qui cũ
eo erant: & descenderunt in castra
philistiim. Quem locum ad intelli
gendum claruus & manifestius.
sequentia demonstrant: in eo loco
ubi ait. S & hȩbrei qui fuerant
cum philistiim heri & nuduis ter¬
cius. ascenderantq cumeis in ca¬
stris: reuersi sunt ut ẽent cum

Expanded text:
riae, ubi de praelio Saul contra Phiriae, ubi de praelio Saul contra Philisthaeos commemorat, subsequitur, dicens: « Quod cum vidissent viri Israel se in arcto positos afflictus est enim populus, absconderunt se in speluncis, et in abditis, in petris quoque et antris, et in cisternis. Hebraei autem transierunt Jordanem, in terram Gad et Galaad, » quaestio non indigna oboritur. Si se enim abscondit Israel in praefatis locis, quid est quod ait: « Hebraei autem transierunt Jordanem? » Quod ita solvitur. Abscon sis enim quibusdam Israelitis, qui Saul et populum qui cum eo erat reliquerant, quaedam pars illorum, qui hic Hebraei vocantur, timore perterriti defecerunt a Saul et a viris qui cum eo erant, et descenderunt in castra Phigendum clarius et manifestius sequentia demonstrant, in eo loco ubi ait: Sed et Hebraei qui fuerant cum Philistiim ab heri et nudiustertius, ascenderuntque cum eis in castris, reversi sunt ut essent cum
Abbreviated transcription (Latin):
ni sui eum fecisse constat: s post¬
quam ꝑ inobȩdientiam a deo
desertus ẽ. & spc eius ab eo
recessit: licet potestatem te¬
nuerit: iam non impendere.
s magis tẏ rannicam uitam du¬
cere uisus ẽ.¬
ul duo milia in magniaᷤ.
&̾ in monte bethel: mille autẽ¬
÷ cum ionatha ingabaath benia¬
min. Magmas usq hodie uicus
grandis ostenditur infinib heliȩ
antiquum nomen retinens: octo
ab ea milib distans. uixta uillam
rama: & interprȩtatur humilitaᷤ.
Gabaath intribu beniamin urbs
ẽ finees filii eleazar: ubi sepultus
ẽipse eleazar. Est autem nunc
gabaath uilla in duodecimo lapi
Ñ.ath interpretatur collis patrue¬
lis. Bene tria milia israhelitarũ
electa sunt ad pugnandum contͣ
philistȩos : quia hi solummodo ap¬
ti sunt ad spiritalem miliciam ut
pugnent contra hostes eccłiȩ
qui trinitatis fidem ꝑfectam ha¬
bent: inqua suꝑiores hostibus
suis existere possent.
Nhoc autem quod scͥptor hẏsto¬

Expanded text:
ni sui eum fecisse constat. Sed postni sui eum fecisse constat. Sed postquam per inobedientiam a Deo desertus est, et Spiritus ejus ab eo recessit, licet potestatem tenuerit, jam non regimen impendere, sed magis tyrannicam vitam ducere visus ul duo millia in Machmas, et in monte Bethel, mille autem cum Jonatha in Gabaa Benjamin. » Machmas huc usque vicus grandis ostenditur in finibus Aeliae, antiquum nomen retinens, octo ab ea millibus distans, juxta villam Rama, et interpretatur humilitas. Gabaath in tribu Benjamin, urbs et Phinees, filii Eleazar, ubi sepultus ipse Eleazar. Est autem nunc Gabaath villa in duodecimo lapidath interpretatur collis patruelis. Bene tria millia Israelitarum electa sunt ad pugnandum contra Philisthaeos, quia si solummodo apti sunt ad spiritalem militiam, ut pugnent contra hostes Ecclesiae, qui Trinitatis fidem perfectam habent, in qua superiores hostibus suis resistere possunt. In hoc ergo quod scriptor histo
Abbreviated transcription (Latin):
dicit de hisboseth filio saiil:¬
de quo & inconsequentib ita sc̃p¬
tum ẽ. Quadraginta autem anno¬
rum erat hisbosethcum regnare
cȩpisset suꝑ isrł: & duob annis reg¬
nauit. Si ergo a morte hȩli simul
omne tempus concluditur. quo sa¬
muhel & postea saul isrł rex erat:
inueniuntur anni . xl. secundum
cronicorum fidem. usq ad interfec¬
tionem saul. Inde patet. quod qͣn-¬
do saul secundum hanc compu¬
tationem regnare cȩpit. filium ha-¬
buit unius anni. hoc ẽ primi an¬
ni: qui postea quamille diem ul¬
timum clausit. regnum isrł duo¬
b annis tenuit: donec a latronib
occisus: totum regnum simul ad
dauid concessit. Sunt qui uolunt
de ipso saul dictum accipere ut
unius anni fuisset cum regnare
cepisset. idẽ humilis & mansu¬
etus: Sec undum id quod psal¬
mista dicit: Si non humiliter
sentiebam: sic̃ ablatatus super
matrem suam duob autem an¬
nis regnauerit. idẽ rite regnũ
tenuerit: quod inprincipio reg¬

Expanded text:
sboseth filio SaulDe quo et in sequentibus ita scriptum est: « Quadraginta annorum erat Isboseth cum regnare coepisset super Israel, et duobus annis regnavit. » Si ergo a morte Heli simul omne tempus concludatur quo Samuel et postea Saul Israel rexerat, inveniuntur anni quadraginta, secundum Chronicorum fidem, usque ad interfectionem Saul. Inde patet quod quando Saul secundum hanc computationem regnare coepit, filium habuit unius anni, hoc est primi anni; qui, posteaquam ille diem ultimum clausit, regnum Israel duobus annis tenuit, donec, eo a latronibus occiso, totum regnum simul ad David concessit. Sunt qui volunt de ipso Saul dictum accipere, ut unius anni fuisset, cum regnare coepisset, id est humilis, et mansuetus, secundum id quod Psalmista dicit: « Si non humiliter sentiebam, sicut ablactatus super matrem suam ; » duobus autem annis regnaverit, id est, rite regnum tenuerit, quod in principio reg
Abbreviated transcription (Latin):
eorum: ñ aliud significare puto.
cum hȩreticis & scismaticis. & om̃ib
qui uiolare contendunt fidem catho¬
licam. Om̃senim ut ait apłs qui
ouem patiuntur: quia dracoanti¬
quus ꝑsequitur mulierem. insidians
calaneo eiꝰ. & ipsa conteret caput
cius. Asa enim tollens. siue sustol¬
lens: & baasa confusio uel siccitas
interprȩtatur. Et bene ȩccłiȩ po¬
pulus tollens siue sustollens dicit᷑:
qui mentem suam adsuꝑna de sidia
suspendens. confusionem t̃renarum
cupiditatum cum eaꝵ suggestore

Expanded text:
eorum, non aliud significare puto, eorum, non aliud significare puto, cum haereticis et schismaticis, et omnibus qui violare contendunt fidem catholicam. « Omnes enim ut ait Apostolus qui onem patiuntur . » Quia draco antiquus persequitur mulierem, insidians calcaneo ejus, et ipsa conteret caput illius . Asa enim tollens, sive sustollens, et Baasa confusio, vel siccitas, interpretatur. Et bene Ecclesiae populus tollens sive sustollens dicitur, qui mentem suam ad superna desideria suspendens, confusionem terrenarum cupiditatum cum earum suggestore
Abbreviated transcription (Latin):
ritali se priuatos conspiciunt. ꝑ
eloquentiam uerborum copiam
querunt: quatinus eorum sonori¬
tatem uelut scutorum ȩreorum
firmitatem. tutamen contͣ hostes
ꝓsubiectis sibi opponant. Sed
quanto es ẽ. uilius metallo auri.
tanto uferior.ẽ. uana eloquentua
uere sapientiȩ fructu. Unde ꝑ
quendam sapientem de eloquentu
dr̃. Ubi plurima uerba: ibi fre¬
quenter egestas. Et in psalmisita
legit᷑. Uir linguosus ñ ditiget᷑
suꝑ tram. Nam de sapientia ita
sqͥptum ẽ. Saptentia preciosior
ẽ. cuncꝰtis opib. & omĩa quȩ de¬
siderantur. huic ñ ualent compa
rari. Longitudo dierum index¬
tiȩ & gła. Qui uero oportunam
micos: sapientiȩ utiq ad miniculo
hoc debet ꝑficere. Hec eloquen¬
tia aliquid ad hoc. sine sapientia
ꝓficit: immo plurimum nocet.¬
.m̃. Porro quod legit᷑ insubsequentib
quod bellum fuerit iter roboam
& ieroboam. & asa regẽ iuida atq
baasa regem isrł cunctis diebus

Expanded text:
ritali privatos se conspiciunt, per ritali privatos se conspiciunt, per eloquentiam verborum copiam quaerunt quatenus eorum sonoritate, velut scutorum aereorum firmitate, tutamen contra hostes pro subjectis sibi opponant. Sed quanto aes est vilius metallo auri, tanto inferior est vana eloquentia verae eloquentiae fructu. Unde per quemdam sapientem de eloquentia dicitur: « Ubi plurima verba, ibi frequenter egestas : » Et in psalmis ita legitur: « Vir linguosus non dirigetur super terram . » Nam de sapientia ita scriptum est. « Sapientia pretiosior est cunctis opibus; et omnia quae desiderantur, non rari. Longitudo dierum in dexgloria . » Qui vero opportunam micos, sapientiae utique adminiculo hoc debet perficere, nec eloquentia aliquid ad hoc sine sapientia proficit, imo plurimum nocet. Porro quod legitur in subsequentibus, quod bellum fuerit inter Roboam et Jeroboam et Asa, regem Juda, atque Baasa, regem Israel, cunctis diebus
Abbreviated transcription (Latin):
Sesac enim hierosolimitanas opes
aufert: cum diabolus qui callide
decipit. & gaudet inmultitudine
peccator. eccłiasticos quosq. a¬
scientia spiritali. & oꝑe uirtu¬
tum deprȩdatur. eosq qui uide¬
bantur ineccłia decori ẽẽ. spolia¬
tossecum inbaratrum ꝑditionis
suȩ demergit. Hecnon & illud
quod idem rexscuta aurea quȩ fe¬
cerat rex salomon abstulit. ꝓ qͥb
fecit rex roboam scuta ȩrea. &
tradidit inmanu ducum scuta¬
riorum: ad eundem sensumres¬
picit. Salomon enim scuta au¬
rea condens. custodib domꝰ suȩ
dedit: cum redẽptor nr̃ spirita¬
lem scientiam ꝑduo testamenta.
doctorib eccłiȩ ad tuendam ple¬
bem suam cominendauit. Hanc
antiquus hostis ꝑ incuriam rec¬
torum abstrahit᷑. q cum uitenti
sunt reb derrenis. minusq curar¬
uit de cȩlestib: officio pristino ꝙ
scientia denudatos. quasi in do
mo ꝓpria. opib spoliatos dere¬
lĩquit. Deniq tales cum sensuspi¬

Expanded text:
Sesac enim Hierosolymitanas opes Sesac enim Hierosolymitanas opes aufert, cum diabolus, qui callide decipit et gaudet in multitudine peccatorum, ecclesiasticos quosque scientia spirituali, opere virtutum depraedatur, eosque qui videbantur in Ecclesia decori esse, spoliatos secum in barathrum perditionis suae demergit. Nec et illud quod idem rex scuta aurea quae fecerat rex Salomon abstulit, pro quibus fecit rex Roboam scuta aerea, et tradidit ea in manu ducum scutariorum, ad eumdem sensum respicit; Salomon enim scuta aurea condens, custodibus domus suae dedit, cum Redemptor noster spiritualem scientiam per duo Testamenta doctoribus Ecclesiae ad tuendam plebem suam commendavit. Hanc antiquus hostis per incuriam rectorum abstrahit, quia cum intenti sunt rebus terrenis, minusque curant de coelestibus, officio pristino et scmo propria opibus spoliatos, dereliquit. Denique tales cum sensu spi
Abbreviated transcription (Latin):
sublatis thesauris domꝰ dni &
domus regis: omĩaq secum tulit.
& clipeos aureos quos fecerat salo¬
mon. ꝓqtb fecit rex ȩneos. ꝙ tͣ¬
didit eos pͥncipib scutarioꝵ. qui
custodiebant uestibulum palatii.
Qui d gͦ ꝑfiguram hoc insinu¬
at. quod ꝓpt̃ peccatũ roboam. se¬
sac rex egypti de domo domini
thesauros abstulit. & thesauros
regios. nisi quod mali rectores. ꝓ¬
pter negligentiam sciam. regẽ
egẏpti hoc ẽ. principem tenebra¬
rum mierusalem tipicam ꝓuo¬
cant. inȩccłiam uidelicet sibi com¬
missam. Ubi ipsiad tempus do¬
minari uidentur : qui thesauroᷤ
domus domini & thesauros regi-
tutum ab incautis & desidiosis ab-¬
strahunt. Sesac gͦ byssus cilicii.
siue gaudium cilicii interprȩtat᷑.¬
& quia byssus subtilitatem signi¬
ficat. cilicium uero quod de capra¬
rum setis conficitur. peccata: quid
melius inbysso cilicii quam uer¬
sutia fraudis diabolice inꝑsua¬
sione peccatorum accipi potest.

Expanded text:
sublatis thesauris domus Domini et sublatis thesauris domus Domini et domus regis, omniaque secum tulierat Salomon, pro quibus fecit rex aeneos, et tradidit illos principibus scutariorum, qui custodiebant vestibulum palatii . » Quid ergo per figuram hoc insinuat, quod propter peccatum Roboam Sesac, rex Aegypti, de domo Domini thesauros abstulit, et thesauros regios, nisi quod mali rectores propter negligentiam suam regem Aegypti, hoc est, principem tenebrarum in Jerusalem typicam provocant, in Ecclesiam videlicet sibi commissam, ubi ipsi ad tempus dominari videntur? Qui thesauros domus Domini, et thesauros regiostutum ab incautis et desidiosis abstrahit: Sesac ergo byssus cilicii, sive gaudium cilicii, interpretatur. Et quia byssus subtilitatem significat, cilicium vero, quod de caprarum setis conficitur, pemelius in bysso cilicium quam versutia fraudis diabolicae in persuasione peccatorum accipi potest?
Abbreviated transcription (Latin):
ascendit sesac rex egypti in ieru¬
salem. quia peccauerant dnõ.
cum mille ducentis currib &
sragnita milib equitum: nec
erat numerꝰ uulgi quod uenerat
cum eo ex ȩgypto. libies scilicet &
trogodite & ȩthiopes. Cepitq ciui¬
tates munitissimas inuida: & ue-¬
nit usq ierusalem. Semeias autẽ
ꝓpħa ingressus ẽ. ad roboam. ꝙ
principes uida qui congregati fue¬
rant uuerusalem. fugientes sesac
dixitq ad eos. Hȩc dicit dominus.
Uos reliquistis me: & eo relinquã
uos inmanu sesac. Cõsternatiq
principes isrł & rex: dixerunt.
Iustus ẽ. dominus. Cumq uidis¬
set dominus quod humiliati ee̾nt.
factus ẽ. sermo domini ad semei¬
am dicens. Quia humiliati st̃
non dispdam eos: daboq eis paxil¬
lumauxilii. & nonstillabit furor
meus suꝑierusalem ꝑ manũ sesac.
Ueruitam̃ seruient ei: ut sciant
distantiam seruitutis mex̧. & ser¬
uitutis regni t̃rarum. Recessit
itaq sesac rex egypti ab ierłm.

Expanded text:
ascendit Sesac, rex Aegypti, in Jeruascendit Sesac, rex Aegypti, in Jerusalem quia peccaverant Domino cum mille ducentis curribus et sexaginta millibus equitum. Nec erat numerus vulgi quod venerat cum eo ex Aegypto, Libyes scilicet et Troglodytae et Aethiopes. Cepitque civitates munitissimas in Juda, et venit usque Jerusalem. Semeias autem propheta ingressus est ad Roboam, et principes Juda, qui congregati fuerant in Jerusalem, fugientes Sesac, dixitque ad eos: Haec dicit Dominus: Vos reliquistis me, et ego relinquo vos in manu Sesac. Consternatique principes Israel et rex dixerunt: Justus est Dominus. Cumque vidisset Dominus quod humiliati essent, factus est sermo Domini ad Semeiam dicens: Quia humiliati sunt, non disperdam eos, daboque eis pauxillum auxilii, et non stillabit furor meus super Jerusalem per manum Sesac. Verumtamen servient ei, ut sciant distantiam servitutis meae et servitutis regni terrarum. Recessit itaque Sesac rex Aegypti ab Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
atisicadauere comedendi licentiã
ñacepit: quia is cui culpa inuita
suerat punita: erat iam iustus ex
marte. In hoc facto ostenditur. qđ
nemo se alicuius uirtutis estima¬
te debet: etiam cum quid fortiter
sicut dictum ẽ. poterit. Iste enim
quia prȩceptis dominicis regeni
contempsisse głatꝰ ẽ. corruit: ut
ꝓpħe falsi uerbis deceptꝰ. disceret.
N quinto autem anno regni ro¬
lam ascendit sesac rex egrpti in
erusalem: &tulit thesauros do¬
musdomini & thesauros regios. &
mniuersa diripuit. scuta qͦ aurea
qnȩ fecerã salomon: ꝓ quib fecit¬
rex roboam scuta ȩrea. & tradidit
ca minanu ducum scutariorum:
senum qui excubabant ante osti¬
umn domꝰ regis. Cumq eͥgrederet᷑
lex indomium dñi. portabant ea qͥ
prȩeundi habebant officium: &
postea reportabant ad armam̃ta¬
rium scutar iorum. De qͦ itaq
rege in libro paralipomenon pleniꝰ
uarratur: ubi hoc mͦ legitur. An¬
noautem quirto regni roboam

Expanded text:
occisi cadavere comedendi licentiam occisi cadavere comedendi licentiam non accepit. Quia is cui culpa in vita fuerit punita, erat jam justus ex morte. In hoc facto ostenditur, quod nemo se alicujus virtutis aestimare debet, etiam cum quid fortiter sicut dictum est poterit. Iste enim quia praeceptis Dominicis regem contempsisse gloriatus corruit, ut prophetae falsi verbis deceptus disceretn quinto autem anno regni Roboam, ascendit Sesac rex Aegypti in Jerusalem, tulit thesauros domus Domini, et thesauros regios et universa diripuit. Scuta quoque aurea quae fecerat Salomon, pro quibus fecitrex Roboam scuta aerea, et tradidit ea in manu ducum scutariorum, et eorum qui excubabant ante ostium domus regis. Cumque ingrederetur rex in domum Domini, portabant ea qui praeeundi habebant officium, et postea reportabant ad armamentarium scutariorum, etc. » De quo itaque rege in libro Paralipomenon plenius narratur, ubi hoc modo legitur: « Anno autem quinto regni Roboam
Abbreviated transcription (Latin):
quia ne inuia comederet ꝓhibiti¬
onis dominicȩ prȩcepta seruatut.
quitam̃ in eadem uia & seductus
comedit. & pastus interiit: Qua
inre quid subrili consideratione
colligimus. quidut ita dixerim
formidandum suspicamur. nͥ qđ
forsitan apud semet ipsum tacitꝰ
& ꝓp̃ceptis dominicis regem se¬
I contempsisse głatus. ab iiterna
mox soliditate quasatus ẽ: ꝙ inde
ei inoꝑe culpa subripuit. unde
sibi gła incorde surrexit: ut ꝓpħe
falsi uerbis deceptus disceret ꝙ
nequaquam ꝓpriȩ fortitudinis
fuerit. qdꝰ ad regis uerba resti¬
tisset. Bene autem & eiusore.
mortis sententiam accepit. cuiꝰ se¬
ductione a uitȩ pre ceptis deuia¬
uit: ut inde pęnam ueraciter.
sumeret. unde culpam neglegens
admisisset. Hic autem manife¬
ste ostenditur. quod peccatum
inobȩdientiȩ. inipsa fuerit ma¬
t laxatum: quia eisdem leo quiui¬
uantem prȩsumpsit occidere: ausus
contingere ñ ẽ. occisum. Qui enim
accidendi habuit potestatem. de

Expanded text:
quia ne in via comederet, prohibitiquia ne in via comederet, prohibitionis Dominicae praecepta servavit; qui tamen in eadem via et seductus comedit, et pastus interiit? Qua in re quid subtili consideratione colligimus, quid ut ita dixerim formidandum suspicamur, nisi quod forsitan apud semetipsum tacitus et pro praeceptis Dominicis regem se contempsisse gloriatur, ab interna mox soliditate quassatus est, et inde ei in opere culpa subripuit, unde sibi gloria in corde surrexit, ut, Prophetae falsis verbis deceptus, disceret quia nequaquam propriae fortitudinis fuerit quod ad regis tisset. Bene autem et ejus ore mortis sententiam accepit, cujus seductione a vitae praeceptis deviavit, ut inde poenam veraciter sumeret, unde culpam negligenter admisisset. Hic autem manifeste ostenditur, quod peccatum inobedientiae in ipsa fuerit me laxatum, quia idem leo qui viventem praesumpsit occidere, ausus contingere non est occisum. Qui enim occidendi habuit potestatem, de
Abbreviated transcription (Latin):
meriti: si conditoris sui ꝓdectione
deseratur: Quȩ nimirum ꝓtec¬
tio. minus necessaria creditur:
si semꝑ habeatur. Sed utiliter
plerumq subtrahitur: ut sibi¬
met ipsi homo quam sine illa.
nichil sit ostendatur. Manꝰ gͥ
dei aliquando nos nobis ꝑaduer¬
sa insinuat. quȩ nescientes nos
inꝓsꝑis portat. quia destitut i
dum cadere incipinus. & tam̃
adiuti retinemur. & doctrina fit.
quod in lapsu trepidamus. & custo¬
dia. quod instatu ꝑmanemus.
Nemogͦ se alicuius uirtutis esti¬
met. etiam cum quid fortiter pote¬
rit. quia si diuina eum ꝓtectio de¬
serat. ibi repente eneruiter obru¬
tur: ubi se ualenter stare głatur.
Quid ẽ. enim quod uir dei contͣ
altare samariȩ ad ꝓpħandum di¬
rectus. presente rege autoritatem
liberȩ uocis ȩxercuit. eiusdemq re¬
gis extensum brachium in rigo¬
re mirabiliter astruixit. quod tam̃
mox miscditer saluti restituit. cuiꝰ
indomo inuitatꝰ comedere noluit.

Expanded text:
meriti, si conditoris sui protectione meriti, si conditoris sui protectione deseratur? Quae nimirum protectio minus necessaria creditur, si semper habeatur. Sed utiliter plerumque subtrahitur, ut sibimet ipsi homo, quam sine illa nihil sit, ostendatur. Manus igitur Dei aliquando nos nobis per adversa insinuat, quae nescientes nos in prosperis portat. Quia destituti dum cadere incipimus, et tamen adjuti retinemur; et doctrina fit, quod in lapsu trepidavimus, et custodia, quod in statu permanemus. Nemo ergo se alicujus virtutis aestimet, etiam cum quid fortiter poterit, quia si divina eum protectio deserat, ibi repente enervatus obruitur, ubi se valenter stare gloriatur. Quid est enim quod vir Dei, contra altare Samariae ad prophetandum directus, praesente rege, auctoritatem liberae vocis exercuit, ejusdemque regis extensum brachium in rigore mirabiliter astrinxit, quod tamen mox misericorditer saluti restituit; cujus in domo invitatus comedere noluit,
Abbreviated transcription (Latin):
ta t̾ra cuius ẽ. rex nobilis. & cuiꝰ
pͥncipes pascuntur intempore
insermone dominimbethel.
hieroboam stante suꝑalta¬
re. & thus iaciente. exclamauitq:
contͣ altare insermone dñi & ait.
Altare altare. Hec dic̃ dñs. Eace fili
nascetur donniis dauid iosias no¬
minȩ: & immolabit suꝑ te sacer¬
dotes excelsorum. qui nunc inte
thura succendunt. & ossa homi¬
num incendet suꝑte. Et reliqͥ.
gitur ꝓpħa qui adeo missus fu¬
erat in bethel. ut increparet hie¬
roboam suꝑ idolatria quam ges¬
sit. & a falso. ꝓpħa seductus co-¬
medit ibi & bibit contͣ prȩcep¬
tum domini. & ꝓpt̾ea a leone
inuia occisus ẽ: quid significat.
nisi cum quis iꝓsꝑis eleuatur
corde. ita ut prȩcepta domini con-¬
ꝑconsensum peccati interficit᷑:
Ac ꝑ hoc necessarium ẽ. semꝑ
querere auxilium omĩpotentis
dei atq defensionem ipsiꝰ: & toto
corde sperare inmiscđia eius.
Quidenim ẽ. homo cuius libet sit

Expanded text:
ta terra cujus est rex nobilis, et cujus ta terra cujus est rex nobilis, et cujus principes vescuntur in tempore in sermone Domini in Bethel, Jeroboam stante super altare, et thus jaciente. Et exclamavit contra altare in sermoneAltare, altare, haec dicit Dominus: Ecce filius nascetur domus David, Josias nomine, et immolabit super te sacerdotes excelsorum, qui nunc in te thura succendunt, et ossa hominum incendet super te, etc. » Igitur propheta qui a Deo missus fuerat in Bethel ut increparet Jeroboam super idololatria quam gessit, et a falso propheta seductus comedit ibi et bibit contra praeceptum Domini, et propterea a leone in via occisus est, quid significat, nisi dum quis in prosperis elevatur corde ita ut praecepta Domini conper consensum peccati interficitur? Ac per hoc necessarium est semper quaerere auxilium omnipotentis Dei atque defensionem ipsius, et toto corde sperare in misericordia ejus. Quid enim est homo, cujuslibet sit
Abbreviated transcription (Latin):
ditorum. & delectantes inmulti¬
tudine sibi obsequentium. nec
tamen condignam habent sol¬
liecitudinem sibi commissorum.
nterprȩtatur autem roboam latitu¬
cĩo populi. Et bene latitudo popłi
nominari possu̾nt. qui latam &
spaciosam uiam gradientes. per
quam multi uadunt ad mortem.
angustam uiam quȩ paucorum
est. & ad ȩt̃nam uitam duc̃. ingre¬
di detrectant: relictoq scõrum
patrum consilio. quorum dicta
& ȩxempla ad celsitudinem ten-¬
dunt ꝑfectionis. eligunt iuue¬
num obtemperare preceptis. hoc
ẽ. eorum qui uiuenilib deside¬
riis mancipati. laudib iniquis.
& adulationib eos grauãt: & fit
enim aminimo usq ad maximũ.
auariciȩ student. Et ceci cecis
ducatum p̃bentes: infoueam
ꝑditionis pariter cadt̃. Quib
cõminatur sapientia dei di¬
cens. Ue tͥ terra cuius rex est
medunt. Et e contrario de scõꝵ
popło & rege eorum xpo. Lau¬
dando subsequitur dicens. Bea¬

Expanded text:
ditorum et delectantes in multiditorum et delectantes in multitudine sibi obsequentium, nec tamen condignam habent sollicitudinem sibi commissorum. Interpretatur autem Roboam latitudo populi. Et bene latitudo populi nominari possunt qui latam et spatiosam viam gradientes, per quam multi vadunt ad mortem, angustam viam quae paucorum est, et ad aeternam vitam ducit , ingredi detrectant: relicto quesanctorum Patrum consilio, quorum dicta et exempla ad celsitudinem tendunt perfectionis, eligunt juvenum obtemperare praeceptis, hoc est, eorum qui juvenilibus desideriis mancipati laudibus iniquis et adulationibus eos gravant, et fit enim a minimo usque ad maximum avaritiae student, et caeci caecis ducatum praebentes in foveam perditionis pariter cadunt . » Quibus comminatur sapientia Dei dicens : « Vae tibi terra cujus rex puer medunt. » Et econtrario de sanctorum populo, et rege eorum Christo laudando subsequitur, dicens: « Bea
Abbreviated transcription (Latin):
suras hieroboam accepit: cumle¬
gis prȩcepta uiolando corrupit.
S una trib cum sobole dauid re-¬
mansit: dum sors electorum iuxta
apłicã doctrinam in regula fidei
catholicȩ ꝑmansit. quia unus ẽ. do¬
minus. una fides. unum baptisma.
Peniq roboam filius salomonis qͥ
utiq seniorum consilio relicto. ad
olescentium consilium sequutꝰ ẽ.
licet de domo dauid fuerit: tamen
iuuia eius non gradiebat᷑. Fecit
enim uidas scriptura teste in illis
dieb malum coram domino : &
irritauerunt eum suꝑ omnibus
que fecerant patres eorum inpec¬
catis suis quȩ peccauerant. E difi¬
cauerunt autem & ipsi sibi aras &
statuas. & lucos& suꝑ omẽm collẽ
excelsum. & subt̃ omẽm arborem
frondosam. s & effeminati fue¬
runt int̾ra. feceruntq om̃s abho¬
minationes gentium quas attriuit
dominus ante faciem filiorum isrł.
Significat gͦ malos rectores inȩccłi¬
a: qui terrenis cupiditatib dedi¬
ti. negligunt curam habere sub¬

Expanded text:
suras Jeroboam accepit, cum lesuras Jeroboam accepit, cum legis praecepta violando corrupit. Et una tribus cum sobole David remansit, dum sors Electorum juxta apostolicam doctrinam in regula fidei catholicae permansit, quia « unus est Dominus, una fides, unum baptisma . » Denique Roboam, filius Salomonis, qui, utili seniorum conolescentium consilium secutus est, licet de domo David fuerit, tamen in via ejus non gradiebatur. Fecit enim Judas Scriptura teste in illis diebus malum coram Domino, et irritaverunt eum super omnibus quae fecerant patres eorum in peccatis suis quae peccaverant. Aedificaverunt autem et ipsi sibi aras et statuas et lucos super omnem collem excelsum, et subter omnem arborem frondosam. Sed et effeminati fuerunt in terra, feceruntque omnes abominationes gentium, quas attrivit Dominus ante faciem filiorum Israel. Significat igitur malos rectores in Ecclesia, qui terrenis cupiditatibus dediti, negligunt curam habere sub
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem quam elegi ex omĩb tri¬
bub isrł. & cet̾a. Illud uero quod
post mortem salomonis decem trib
a domo dauid & a templo separate
st̃. et due relicꝰte: satis indicat qd̃
de tota illa gente apłs ait. Reliqͥe
.m̾. sunt. Hie roboam uero qui decẽ
trib a domo dauid. & atemplo dĩ
separans. adidolatriam ꝑduxit:
significat hereticos qui dissensionẽ
amant. & unitatem fidei catho¬
lice heresib scindunt. ac sic uul¬
tui malignorum spũum se obse¬
quentes tradunt. Interpretat᷑¬
autem hieroboam duudicans
populum. Nam heretici duuidi¬
care popłm uidentur: cum erro¬
ris sui sequacem faciunt. Ciui rei
bene conueniunt uerba ꝓpħe
achiȩ silonitis. quimissus ẽ. ad
hieroboam ita dicens. Tolle tibi
decem scissuras. hȩc enimdicit
dominus deus isrł. Ecce ego scindã
ignum salomonis. & dabo tͥ decem
tͥb. Porrouna tͥb remanebit ei ꝓ
pter seruum meum dauid: ꝙ ie¬
rusalem ciuitatem quam elegi ex
am̃ib tͥbub isrł. Decem enim scis¬

Expanded text:
usalem, quam elegi ex omnibus tribubus Israel. « Illud vero, quod post mortem Saa domo David, et a templo separatae sunt et duae relictae, satis indicat quod de tota illa gente Apostolus ait: « Rae sunt . » Jeroboam vero qui decem tribus a domo David et a templo Dei separans ad idololatriam perduxit, significat haereticos qui dissensionem amant, et unitatem fidei catholicae haeresibus scindunt, ac sic cultui malignorum spirituum subsequentes tradunt. Interpretatur Jeroboam, dijudicans populum. Nam et haeretici dijudicare populum videntur, cum erroris sui sequacem faciunt: cui rei bene conveniunt verba prophetae Achaiae Salonitis, qui missus est ad Jeroboam ita dicens: « Tolle tibi decem scissuras; haec enim dicit Dominus Deus Israel: Ecce ego scindam regnum Salomonis, et dabo tibi decem tribus. Porroropter servum meum David, et Jerusalem civitatem, quam elegi ex omnibus tribubus Israel. » Decem enim scis
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientia: & uniuersa terra
desiderabat uidere uultum salo¬
monis. ut audiret sapientiam
eus quam dederat deus incorde¬
eiꝰ. Et singuli deferebant ei mu¬
nera. uasa argentea & aurea:
uestes & arma bellica. &cet̾a.¬
ene gͦ dictum ẽ. quod magnifica¬
tussit rex salomon suꝑ om̃s reges
derrȩ: quia pacificus nr̃ suꝑom¬
nemcelsitudinem scõrum qͥ uere
reges dicuntur exaltatur. & nul¬
lus ei coȩquari potest. Qm̃ quis
innubib equabit᷑ dno. aut quis
similis erit domino infiliis deiꝰ
Deus qui glorificatur inconsilio
scõrum. magnus & metuendus
suꝑ om̃s quuncirruitu eius st.
Et item. Magnus dominus nr̃
& magna uirtus eius: & sapien¬
tiȩ eius non ẽ. numerus. Un¬
de & iohannes dic̃. Ꝙ uidimus glo
riam eius głam quasi unngeniti
a patre. plenum gratia & uerita¬
te. Et uniuersa terra desiderat
uidere uultum regis nr̃i: quia
uniuersa eccłia scors. hoc solum¬
modo appetit. ut ad conspectũ
dicitur. Tibi dixit cor meum.

Expanded text:
et sapientia, et universa terra et sapientia, et universa terra desiderabat videre vultum Salomonis, ut audiret sapientiam ejus, quam dederat Deus in cor ejus. Et singuli deferebant ei munera, vasa argentea et aurea, vestes et arma bellica. » Bene ergo dictum est quod magnificatus sit rex Salomon super reges terrae, quia Pacificus noster super omnem celsitudinem sanctorum, qui vere reges dicuntur, exaltatur, et nullus ei coaequari potest. « Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino, aut quis similis erDeus qui glorificatur in consilio sanctorum magnus et metuendus super omnes qui in circuitu ejus sunt. Et item: « Magnus Dominus noster et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus. » Unde et Joannes dicit: « Et vidimejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate . » Et universa terra desiderat videre vultum regis nostri, quia universa Ecclesia sanctorum hoc solummodo appetit, ut ad conspectum dicitur: « Tibi dixit cor meum,
Abbreviated transcription (Latin):
ypem pacificorum. Quidgͦ ẽ.
quod salomon sancdificauit me¬
dium atrii offerens ibi holocaustũ
& sacrificium ꝓpt̾ea quia altare
encum quod uxta constitutionẽ
legis ante fores templi positũ erat
non poterat totum caꝑe. nisi qd̃
xp̃c ea quȩ inlege ꝓpt̾ infirmita¬
tem eius ꝑfici non poterant. nunc
ineccłia catholica. pleniter gerit.
Ipsa ẽ. enim atrium domus dñi:
quia ꝑipsam ingressus patet in
templum domini. uuerusalem
uidelicet cȩlestem. Quia ergo¬
⁊ holocausta sacͥficia omĩa inalta¬
ri typico ueteris testamenti ñ
poterant offerri. eo quod omnia
ibi figuraliter fiebant: rex nr̃
& sacetdos erȩxit nouum altare
fidei in eccłia catholica in quo pin-¬
guia holocausta & sacrificia ac¬
ceptabilia cotidie spiritaliter
deo offeruntur. Hinc ẽ. quod
dominus reꝓbans uetus sacͥfici¬
um ꝑ ꝓpħam ait. Holocausta
& sangiunem uictimarum nolui.
Q item inpsalmis. sacrificium
pbans noui testamenti taliter ꝑ

Expanded text:
ipem pacificoruipem pacificoruquod Salomon sanctificavit medium atrii offerens ibi holocaustum et sacrificium? Propterea quia altare aeneum quod juxta constitutionem legis ante fonon poterat totum capere, nisi quod Christus ea quae in lege propter infirmitatem ejus perfici non poterant, nunc in Ecclesia catholica pleniter gerit? Ipsa est enim atrium domus Domini, quia per ipsam ingressus patet in templum Domini, in Jerusalem videlicet coelestem. Quia ergo holocausta et sacrificia omnia in altari typico Veteris Testamenti non potuerunt offerri, eo quod omnia ibi figuraliter fiebant, rex noster et sacerdos erexit novum altare fidei in Ecclesia catholica, in quo pinguia holocausta et sacrificia acceptabilia quotidie spiritaliter Deo offeruntur. Hinc est quod Dominus, reprobans vetus sacrificium, per prophetam ait: « Holocausta et sanguinem victimarum nolui . » Et item in Psalmis, sacrificium probans Novi Testamenti, taliter per
Abbreviated transcription (Latin):
fectiora conuertere satagit. Lem¬
membra ñ ȩqualit̾ ꝑficiunt: qr
de xpo iohannes ait. De plenitu¬
dine eius nos om̃s accepimus. & gra¬
tiam ꝓgratia. hinc paulus ait.
Itaq neq qui plantat ẽ. aliquid
neq quirigat. s qui incrementũ
dat ds̃. S quantum ualeat ho¬
minis dedicatio : predictus apłs
subsequenter expoit dicens. Qͥ
plantat autem & quirigat: unũ
sunt. Unusquisq autem ꝓpriã
mercedemaccipiet. scđm suum la-¬
borem. Dei enim sumus adiuto¬
res. dei agricultura estis. dei ȩdi¬
ficatio estis. & cet̾a. Igitur ipse scĩ¬
ficat suum templum quasi ds̃ &
dñs inhabitando. nos autem dig¬
ne habitationi eius conuersando.
Sequitur. Indie illa sanctifica¬
uit rex medium atrii quod erat
ante domum domini. Fec̃ quip¬
pe ibi holocaustum & sacrificium
& ad ipem pacificorum: quia alta¬
re ereum quod erat ante coram dnõ
minus erat. & capere non poterat
holocaustum & sacrificium & ad¬

Expanded text:
fectiora convertere satagit: Temfectiora convertere satagit: Temmembra non aequaliter perficiunt, quia de Christo Jesu ait: De plenitudine ejus nos omnes accipimus, et gratiam pro gratia . Hinc Paulus ait: Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat: sed, qui incrementum dat, Deus . Sed quantum valeat hominis praedicatio, praedictus Apostolus subsequenter exponit dicens: Qui plantat autem et qui rigat, unum sunt. Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem. Dei enim sumus adjutores. Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis . Igitur ipse sanctificavit suum templum, quasi Deus et Dominus inhabitando, nos autem digne habitationi ejus conversando. Sequitur: vit rex medium atrii quod erat ante domum Domini fecit quippe ibi holocaustum et sacrificium et adipem pacificorum quia altare aereum quod erat coram Domino minus erat et capere non poterat holocausta et sacrificium et ad