comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratos efficeret: fortunꝰ dixit. S ideo ad se
reuocat a uo ti dixit. Si ad se reuocat abĩ¬
moderatione. si apeccato. ab errore. amiseri¬
a: quid opus erat tanta mala animã pati ꝑ
tantum tempꝰ donec mundus finiatur:.
cum deo aquo eam dicitis missam. noceri
nichil possit: fortunatꝰ dixit. Quid gͦ dic¬
turus sum: Augustinꝰ dix̃. & ego noui ñte
habere quid dicas & me cum uos audirẽ
in hac questione nunquã inuenisse quod
dicerem: & inde fuisse admonitũ diuinitꝰ.
ut illum errorẽ relinquerẽ & ad fidẽ catho¬
licam me conuerterem: uel potius reuoca¬
rem. ipsius indulgentia. qui me huic fal¬
laciȩ semꝑ inherere ñ sunt. S si confiteriͤ
te non habere quod respondeas. omib: au¬
dientib & recognoscentib qm̃ fideles sirn̾:
catholicam fidem si ꝑmittunt & uolunt ex¬
ponam fortunał dix. Sine preuidicio ꝓfes¬
sionis mee dixerim. illa que ate opponunt᷑.

Expanded text:
ratos efficeret? FORT. dixit: Sed ideo ad se ratos efficeret? FORT. dixit: Sed ideo ad se reuocat. AUG. dixit: Si ad se reuocat ab inmoderatione, si a peccato, ab errore. a miseria, quid opus erat tanta mala animam pati per tantum tempus, donec mundus finiatur, cum deo, a quo eam dicitis missam, noceri nihil possit? FORT. dixit. Quid ergo dicturus sum? AUG. dixit: Et ego noui non te habere, quid dicas, et me cum uos audirem in hac quaestione numquam inuenisse. quod dicerem, et inde fuisse admonitum diuinitus. ut illum errorem relinquerem et ad fidem catholicam me conuerterem uel potius reuocarem ipsius indulgentia. qui me huic fallaciae semper inhaerere non siuit. sed si confiteris te non habere. quod respondeas, omnibus audientibus et recognoscentibus, quoniam fideles sunt. catholicam fidem, si permittunt et uolunt, exponam. FORT. dixit: Sine praeiudicio professionis meae dixerim: illa quae a te obponuntur
Abbreviated transcription (Latin):
nendi animã meam. & potestatem acci
sit fortunat᷑ dixit. Nichil noceri deo iam
diximus: et in contraria natura eẽ ani¬
mã diximus: ideo ut contrariȩ nature mo¬
dum imponeret. Modo imposito contra¬
riȩ nature. sumit eandem ds̃. Ipse & enim
dirit. Potestatem habeo ponendi animam
meã:. & potestatem sumendi eam. Hanc mͥ
pater dedit potestatem ponendi animam
meã & sumendi eam. Ds̃ gͦ qui loquebat᷑
infilio de qua anima diceret: constat esse
animã nr̃am quȩ in his corporib habet᷑.
qͦd de uoluntate uenerit: & de uoluntate
ipsius iterũ assumatur. auodi dixit. Unde
dixerit dñs nr potestatem habeo ponendi
animã meam & potestatem habeo sum̃di
eam: omĩb notum ẽ. Quia passurꝰ erat &
resurrecturus. Ego aũ abste iterum atq iterũ
quero. Deo noceri nichil poterat. Cur huc a¬
modũ imponeret nature contrarie. ideo
illam moderatã ẽẽ uoluit. ut nos ĩmode¬

Expanded text:
nendi animam meam et potestatem accipnendi animam meam et potestatem accipsit. FORT. dixit: Nihil noceri deo iam diximus, et in contraria natura esse animam diximus, ideo ut contrariae naturae modum inponeret; modo inposito contrariae naturae sumit eandem deus. ipse enim dixit: potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem sumendi eam. hanc mihi pater dedit potestatem ponendi animam meam et sumendi eam. deus ergo, qui loquebatur in filio, de qua anima diceret ? constat esse animam nostram, quae in his corporibus habetur, quod dei uoluntate uenerit et de uoluntate ipsius iterum adsumatur. AUG. dixit: Unde dixerit dominus noster "potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo sumendi eam" omnibus notum est, quia passurus erat et resurrecturus. ego autem abs te iterum atque iterum quaero: si deo noceri nihil poterat, cur huc aut modum inponeret naturae contrariae. ideo illam moderatam esse uoluit, ut nos inmode
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ testimoniũ apłi qui dicit nos uo¬
catos in ad optionẽ filioꝵ. Non gͦ meum
fuit illud: s apłicum responsum. De qua
re. id ẽ de ista adoptione. suo tempore si
placet inquiramꝰ: & de illa insibilatione
respondebo:cum tu meis obiectionib respon¬
deris. fertuñ dix̃. Progressum fuisse animȩ
contra contrariam naturã. Quȩ natura.
deo nocere nchil poterat. Auoust̃ dix̃.
Quid opus erat isto ꝓgressu. ubi nlhabe¬
bat ds̃ quod caueret. cui noceri nicħ pote¬
rare fortuñ dix̃. Constat apud conscien¬
tiam nr̃ãm adeo uenisse xp̃m anõ dyxit.
Iterum me interrogas: Ad interrogata
responde. fortun dix. Sic accępi infide.
quod uoluntate dei ipsa hunc uenerit.
auot dixit. & ego dico. Ds̃ om̃ps. inuio¬
labilis. in cõmutabilis. cui noceri nichil
possit: quare huc animã ad miserias. ad
errorẽ. adista quȩ patimur misit. fortuũ
dixit. Dictum ẽ enĩ. Potestatem habeo po¬

Expanded text:
cundum testimonium apostoli, qui dicit nos uocundum testimonium apostoli, qui dicit nos uocatos in adoptionem filiorum. non ergo meum fuit illud, sed apostolicum responsum. de qua re, id est de ista adoptione suo tempore, si placet, inquiramus; et de illa insibilatione respondebo, cum tu meis obiectionibus responderis. FORT. dixit: Progressum dico fuisse animae contra contrariam naturam, quae natura deo nihil nocere poterat. AUG. dixit: Quid opus erat isto progressu, ubi nihil habebat deus, quod caueret, cui noceri nihil poterat? FORT. dixit: Constat apud conscientiam nostram a deo uenisse Christum? AUG. dixit: Iterum me interrogas. ad interrogata responde. FORT. dixit: Sic accepi in fide, quod uoluntate dei ipse huc uenerit. AL G. dixit: Et ego dico: deus omnipotens, inuiolabilis, incommutabilis, cui noceri nihil possit, quare huc animam ad miserias, ad errorem, ad ista, quae patimur, misit? FORT. dixit: Dictum est enim: potestatem habeo po
Abbreviated transcription (Latin):
luntas liberandi eam. Tu gͦ dixisti fuisse ne¬
cessitatem mittendi animã. S si modo uo.¬
luntatem uis dicere: & adhoc addo.Cui
noceri nichil poterat: crudelis uoluntas
fuerat. mittendi animã ad tantas miseriaᷤ.
Quod refellendi causa quia loquor: uem¬
am peto ab illius unius miscdia. in quo
spem liberationis habemus ab omnib
errorib hereticoꝵ. fortunat dix. Nos dice¬
re asseueras crudelem ẽẽ dm̃ mittendo
animã. fecisse uͦ dm̃ hominẽ. & insuf¬
flasse in eum animã. quã utiq ꝓ sua sci¬
entia animã futuram in uolui. & bene.¬
ficio maloꝵ. non posse hereditati suȩ re-¬
p̃sentari. Hoc aut ignorantis ẽ: aut dan.¬
tis animã adhec mala que supra memo¬
rata sunt. Id cõmemoraui: quia dixisti
ante tempꝰ non multũ. quod adoptaue.¬
rit sibi ds̃ animã: non qͦd ab ipso sit. Ali¬
ud ẽ enĩ ad optare. augt̃ dixit. De ad opti¬
one nr̃a memini me ante dies dixisse. se¬

Expanded text:
luntas liberandi eam. Tu ergo dixisti fuisse neluntas liberandi eam. Tu ergo dixisti fuisse necessitatem mittendi animam. sed si modo uoluntatem uis dicere, et hoc addo: cui noceri nihil poterat. crudelis uoluntas fuerat mittendi animam ad tantas miserias. quod refellendi causa quia loquor, ueniam peto ab illius unius misericordia, in quo spem liberationis habemus ab omnibus erroribus haereticorum. FORT. dixit: Nos dicere adseueras crudelem esse deum mittendo animam; fecisse deum uero hominem et insufflasse in eum animam; quam utique pro sua scientia animam futuram inuolui et beneficio malorum non posse hereditati suae repraesentari. hoc aut ignorantis est aut dantis animam ad haec mala, quae supra memorata sunt. id commemoraui, quia dixisti - ante tempus non multum - quod adoptauerit sibi deus animam, non quod ab ipso sit; aliud est enim adoptare. AUG. dixit: De adoptione nostra memini me ante dies dixisse se
Abbreviated transcription (Latin):
drcit. Hanc causam abs te quero. id: sido
noceri non poterat quare huc nos misit.
fortuñ dixit. Queritur a nob. si dõ ma¬
lum nocere ñ possit cur huc anima mis¬
sa fuerit: aut qua ratione mundo ꝑmix¬
ta sit. Quod in eo manifestum ẽ qͦd ait a¬
postolus. Nunquid dicit figmentũ ei qͥ
se finxit cur me ita formaueris: Si gͦ cau¬
sanda est hec res. interrogandus ẽ qui a¬
nimã direxit nulla cogente se necessitate.
Si aut̃ necessitas fuit mittendi animã: meri¬
to ẽ & uoluntas liberandi eam. Aug̃ dixit.
Premitur gͦ ds̃ necessitate. fortunatꝰ dix.
Iam hoc ẽ. Noli ad inuidiã excitare id qͦd
dictum ẽ. Quod non necessitati facimus
subditum eẽ dm̃. s uoluntarie misisse aĩã.
ar̃.a. Recita quod supradictum ẽ. & recita¬
tum ẽ. Si autem necessitas fuit mittendi
animã. merito ẽ & uoluntas liberandi eã.
fortunatus dixit. Audiuimꝰ. Si autẽ neces¬
sitas fuit mittendi animã: merito est & uo¬

Expanded text:
dixit: Hanc causam abs te quaero. id est: si deo dixit: Hanc causam abs te quaero. id est: si deo noceri non poterat, quare huc nos misit? FORT. dixit: Quaeritur a nobis, si deo malum nocere non possit, cur huc anima missa fuerit, aut qua ratione mundo permixta sit. quod in eo manifestum est, quod ait apostolus: numquid dicit figmentum ei. qui se finxit: cur me ita formaueris? si ergo causanda est haec res, interrogandus est, qui animam direxit nulla cogente se necessitate; si autem necessitas fuerat mittendi animam, merito est et uoluntas liberandi eam. AUG. dixit: Premitur ergo deus necessitate V FORT. dixit: Iam hoc est: noli ad inuidiam excitare id, quod dictum est, quod non necessitati facimus subditum esse deum, sed uoluntarie misisse animam. AUG. dixit: Recita, quod supra dictum est. et recitatum est: si autem necessitas fuit mittendi animam, merito est et uoluntas liberandi eam. AUG. dixit: Audiuimus si autem necessitas fuit mittendi animam. merito est et uo
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit anima: quã nc̃ cupit ds̃ ñr et
mandatis. & ꝓprio filio directo liberare. Au
gustmꝰdix. Qm̃ uideo te interrogatis meis
respondere non potuisse. & me aliquid int̾¬
rogare uoluisse: ecce satisfacio tibi. dum¬
modo memineris te ad id quod interroga¬
ui non respondisse. Anima quare hic sit
inmundo inuoluta miseriis: non modo
s paulo ante nescio quotiens ame dictũ
ẽ. Peccauit anima. & ideo misera. ẽ. Libe¬
rũ arbitrium accepit: usa ẽ libero arbi¬
trio quẽ admodum uoluit. lapsa ẽ. eiec¬
ta de beatitudine: implicata miseriis. Ad
hoc tibi testimoniũ recitaui apłi dicentiᷤᷤ.
Sicut ꝑ unũ hominẽ mors: sic & ꝑunũ
resurrectio mortuoꝵ. Quid queris ampliꝰ:
Unde tu responde: cui noceri non pote¬
rat quare huc nos misit. fortunatꝰ dix̃.
Causa hec querenda ẽ. cur huc uenerit
anima: aut quare eandem ds̃ hinc cupit
liberare. quȩ medio maloꝵ uiuit. Anc̃

Expanded text:
adparuit anima, quam nunc cupit deus noster et adparuit anima, quam nunc cupit deus noster et mandatis et proprio filio directo liberare? AUG. dixit: Quoniam uideo te interrogatis meis respondere non potuisse et me aliquid interrogare uoluisse, ecce satisfacio tibi, dummodo memineris te ad id. quod interrogaui. non respondisse. anima quare hic sit in mundo inuoluta miseriis, non modo, sed paulo ante nescio quotiens a me dictum est. peccauit anima et ideo misera est. liberum arbitrium accepit, usa est libero arbitrio, quemadmodum uoluit: lapsa est. eiecta de beatitudine, inplicata miseriis. ad hoc tibi testimonium recitaui apostoli dicentis: sicut per unum hominem mors, sic et per unum resurrectio mortuorum. quid quaeris amplius? unde tu responde: cui noceri non poterat, quare huc nos misit? FORT. dixit: Causa haec quaerenda est, cur huc uenerit anima aut quare eandem deus hinc cupit liberare, quae in medio malorum uiuit. AUG.
Abbreviated transcription (Latin):
in estim̾abili diuina sapientia. ut apecca.¬
to ad iusticiam nos uocaret. Quod autẽ
ait apłs. nobis colluctationem non esse
aduersus carnem & sanguinẽ s aduersuᷤ
principes & potestates & cetera quȩ sunt
cõmemorata. hoc significat diabolũ et
angłos eius sicut etiam nos peccato cecidiᷤᷤ
homines peccatores. Qui quãdiu pecca.¬
tores sumꝰ. sub iugo eoꝵ sumꝰ. quẽ admodũ
cum iusti erimus. erimus subiugo iusti¬
cie. &̾ contra illos luctam babemꝰ ut mi¬
grantes ad iusticiam: ab eoꝵ dnatione li¬
beremur. Ergo & tu dignare mͥ breuiter
ad unũ quod interrogo respondere. No¬
ceri deo non poterat. an poterat: S que¬
so.mͥ ut non poterat respondeas.fortum̃
dix̃. Non poterat noceri. August dix Qre
gͦ huc nos misit scađ̃m urãm fid̾e: fortun dix̃.
ꝓfessio mea hȩc ẽ. quia noceri non poterat
deo. & quod ds̃ huc nos direxit. S quia
id tͥ contrariũ est. tu dic qua ratione hic

Expanded text:
inaestimabili diuina sapientia, ut a peccainaestimabili diuina sapientia, ut a peccato ad iustitiam nos uocaret. quod autem ait apostolus nobis colluctationem non esse aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates et cetera, quae sunt commemorata. hoc significat: diabolum et angelos eius sicut etiam nos peccato cecidissehomines peccatores, qui quamdiu peccatores sumus, sub iugo eorum sumus; quemadmodum, cum iusti erimus, erimus sub iugo iustitiae; et contra illos luctam habemus, ut migrantes ad iustitiam ab eorum dominatione liberemur. ergo et tu dignare mihi breuiter ad unum, quod interrogo, respondere. noceri deo non poterat, an poterat? sed quaeso mihi ut "non poterat" respondeas. FORT. dixit: Non poterat noceri. AUG. dixit: Quare ergo huc nos misit secundum uestram fidem ? FORT. dixit: Professio mea haec est, quia noceri non poterat deo et quod deus huc nos direxit. sed quia id tibi contrarium est, tu dic, qua ratione hic
Abbreviated transcription (Latin):
dio lupoꝵ dirigere uoluit: nisi eẽt aliqͣ
contrarietas. quȩ in similitudine lupoꝵ
eam deponeret. ubi et discipłos suos mi-¬
serat. ut quȩ forte medio lupoꝵ ammȩ
possent decipi ad ꝓpriam substantiã reuo¬
carent. Hinc gͦ apparet antiquitas tempo
sas eẽ animas contra contrariã naturam.
ut eandem sua passione subicientes: uic¬
toria deo redderetur. Nam dixit idem
apłs. qͦd non solum eẽt luctatio contra
carnem & sanguinẽ: s et contra pͥncipes
& potestates & spiritalia nequicie & dña¬
tionem tenebrarũ. Sigͦ utrobiq mala
conuersantur. & nequicie habentur. iam
non solum ẽ malum ui nr̃is corporib. s
in toto mundo. ubi uidentur uersari aĩȩ.
quȩ sub cȩlo isto uersantur. & implicate
sunt. August̃ dix̃. Agnos suos dñs nr̃ in
medio lupoꝵ misit. id ẽ homines iustoᷤ
in medio hominũ peccatoꝵ ad p̃dicatio.¬
nem eugłn tempore hominis suscepti ab

Expanded text:
dio luporum dirigere uoluit. nisi esset aliqua dio luporum dirigere uoluit. nisi esset aliqua contrarietas, quae in similitudine luporum eam deponeret, ubi et discipulos suos miserat, ut quae forte in medio luporum animae possent decipi, ad propriam substantiam reuocarentur. hinc ergo paret antiquitas temporsas esse animas contra contrariam naturam. ut eandem sua passione subicientes uictoria deo redderetur. nam dixit idem apostolus, quod non solum esset luctatio contra carnem et sanguinem, sed et contra principes et potestates et spiritalia nequitiae et dominationem tenebrarum. si ergo utrobique mala conuersantur et nequitiae habentur. iam non solum est malum in nostris corporibus. sed in toto mundo, ubi uidentur uersari animae. quae sub caelo isto uersantur et inplicatae sunt. AUG. dixit: Agnos suos dominus noster in medium luporum misit, id est homines iustos in medium hominum peccatorum ad praedicationem euangelii tempore hominis suscepti ab
Abbreviated transcription (Latin):
& in terram ibis. Ex ipso enĩ om̃s sic nasci¬
mur. Quia t̾ra sumus & in terrã ibimus.
ꝓpter meritũ peccati pͥmi hominis. Prop¬
ter autẽ grãm dĩ que nos liberat alege pec¬
cati & mortis ad iusticiam conuersi libera¬
mur. ut postea eadem ipsa caro quȩ nos
in penis torsit in peccatis manentes subi¬
ciatur nobis in resurrectione. & nulla ad¬
uersitate nos quatiat. quominus legem
& diuna p̾cepta seruemꝰ. Unde qm ego
respondi tuis. dignare tu respondere ird
qͦd desidero. quẽad modum fieri possit.
ut sicut est deo natura contraria. nob̾
imputetur peccatum. qui in illã naturã
non uoluntate. s abipso deo cui noceri n¬
chil poterat. missi sumus. fortunatꝰ dixit.
Hoc genere. quemad modũ & dñs dixit
discipulis suis. Ecce ego mitto uos sicut
oues in medio lupoꝵ. Hinc sciendum
ẽ quod non inimica mente saluator nr̃
agnos suos. id est discipulos suos in me¬

Expanded text:
et in terram ibis. ex ipso enim omnes sic nasciet in terram ibis. ex ipso enim omnes sic nascimur. quia terra sumus, et in terram ibimus propter meritum peccati primi hominis. propter autem gratiam dei, quae nos liberat a lege peccati et mortis, ad iustitiam conuersi liberamur: ut postea eadem ipsa caro, quae nos poenis torsit in peccatis manentes, subiciatur nobis in resurrectione et nulla aduersitate nos quatiat, quominus legem et diuina praecepta seruemus. unde quoniam ego respondi tuis, dignare tu respondere illud, quod desidero, quemadmodum fieri possit, ut. si est deo natura contraria, nobis inputetur peccatum. qui in illam naturam non uoluntate, sed ab ipso deo, cui noceri nihil poterat, missi sumus. FORT. dixit: Hoc genere, quemadmodum et dominus dixit discipulis suis: ecce mitto uos sicut oues in medio luporum. hinc sciendum est, quod non inimica mente saluator noster agnos suos, id est discipulos suos in me
Abbreviated transcription (Latin):
uangłio. Aut facite arborem bonã. aut
facite arborem malam. Quis ẽ qui possit
facere naturam : sigͦ imꝑatum ẽ nob̾ ut
faciamus arborẽ aut bonã aut malã: no¬
strũ est eligere quid uelimꝰ. De isto gͦ pec¬
cato hominis. & de ista consuetudine a¬
nime facta cum carne:apłs dicit.Nemo
uos seducat. Omĩs creatura quȩ adeo
facta ẽ bona ẽ. Dicit idem apłs. quẽ tu
tamus imaginẽ terrem hominis. id ẽ quã¬
diu scđm carnẽ uiuimus. qui uetus etiã
homo nominatur.habemus necessitatẽ
consuetudinis nr̃e: ut ñ qͦd uolumꝰ facia¬
mus. Cum aute grã dĩ amorẽ nobis diui¬
nũ inspirauerit. & nos sue uoluntati sub¬
ditos fecerit. quib dictum ẽ. uos in liber¬
tatem uocati estis. & gr̃a dei liberauit me
a lege peccati et mortis. Lex autem peccati
ẽ.ut quicunq peccat moriatur. Ab ista
lege liberamur. cum iusti ẽẽ ceꝑimꝰ. Lex
mortis ẽ. qua dictum ẽ homini. terra es

Expanded text:
uangelio: aut facite arborem bonam aut uangelio: aut facite arborem bonam aut facite arborem malam. quis est, qui possit facere naturam ? si ergo imperatum est nobis, ut faciamus arborem aut bonam aut malam, nostrum est eligere, quid uelimus. de isto ergo peccato hominis et de ista consuetudine animae facta cum carne apostolus dicit: nemo uos seducat: omnis creatura, quae a deo facta est, bona est. dicit idem apostolus, quem tu tamus imaginem terreni hominis, id est quamdiu secundum carnem uiuimus, qui uetus etiam homo nominatur, habemus necessitatem consuetudinis nostrae, ut non quod uolumus faciamus. cum autem gratia dei amorem nobis diuinum inspirauerit et nos suae uoluntati subditos fecerit, quibus dictum est: uos in libertatem uocati estis, et: gratia dei liberauit me a lege peccati et mortis — lex autem peccati est. ut quicumque peccat. moriatur — ab ista lege liberamur, cum iusti esse coeperimus. lex mortis est, qua dictum est homini: terra es
Abbreviated transcription (Latin):
S quẽ admodũ illa nix calore resoluitur.
&e desinit nix eẽ ut possit calescere: sic il¬
la carnis prudentia. id est consuetudo fa¬
cta cum carne. cum fuerit mens nr̃a illi¬
minata &e ad arbitriũ diuinȩ legis totũ
hominẽ sibi ds̃ subiecerit. ꝓ illa consuetu¬
dine animȩ mala. facit consuetudinem
bonã. Ex quo ille duȩ arbores. bona ar¬
bor & mala arbor quas enumerasti. ue¬
rissime dictum ẽ a dño qͦd suos fructus
habeant. id est neq bonam posse dare ma¬
los fructus. neq malã bonos. s quã diu
mala ẽ. Accipiamꝰ duos homines. bonũ
hominẽ & malũ hominẽ. Quam diu bo¬
nus ẽ. malos fructus dare ñ potest. Q uã¬
diu malus ẽ. fructus bonos dare non po¬
test. S ut intelligas istas duas arbores
sic adño ẽẽ positas. ut ibi significaretur li¬
berum arbitriũ. non naturas eẽ istas du¬
as arbores s uoluntates nr̃as. ipse ait in e¬

Expanded text:
sed quemadmodum illa nix calore resoluitur sed quemadmodum illa nix calore resoluitur et desinit nix esse, ut possit calescere, at sic illa carnis prudentia, id est consuetudo facta cum carne, cum fuerit mens nostra inluminata et ad arbitrium diuinae legis totum hominem sibi deus subiecerit, pro illa consuetudine animae mala facit consuetudinem bonam. ex quo illae duae arbores, bona arbor et mala arbor, quas commemorasti, uerissime dictum est a domino quod suos fructus habeant, id est neque bonam posse dare malos fructus neque malam bonos, sed malos quamdiu mala est. accipiamus duos homines: bonum hominem et malum hominem. quamdiu bonus est, malos fructus dare non potest; quamdiu malus est, fructus bonos dare non potest. sed ut intellegas istas duas arbores sic esse a domino positas. ut ibi significaretur liberum arbitrium, non naturas esse istas duas arbores, sed uoluntates nostras, ipse ait in e
Abbreviated transcription (Latin):
do fabricata ẽ. Uidemus multos iurare
nolle s quia iam consuetudinẽ lingua te¬
nuit. non posse refrenare.cumea exeant de
ore ipsorum. quȩ ñ possumꝰ dicere ad ma¬
li stirpem non ꝑtinere. Ut enĩ uobiscum
his uerbis agam. que utinã sicuti de ore
ur̃o non recedunt. ita & corde intelligant᷑:
ꝑ paraclitum uiratis. Si gͦ uultis uerũ¬
exꝑiri uerũ eẽ qͦd dico: instituite ñ iura¬
re.Uidebitis illam consuetudinẽ ferri qͦ
solet & hoc ẽ quod aduersus animã pug¬
nat consuetudo facta cum carne. Ipsa est
nimirũ carnis prudentia. Quȩ quãdiu
ita est. legi dei subici non potest. quã diu
prudentia carnis ẽ. S illuminata anima
desinit illa carnis ẽẽ prudentia. Sic enĩ
dictum ẽ prudentiã carnis non posse legi
di eẽ subiectam. quẽ admodum si diceret᷑.
glacialem niuẽ. calidã eẽ non posse. Nullo
enĩ pacto quã diu nix ẽ. calida ẽẽ potest.

Expanded text:
do fabricata est. uidemus multos iurare do fabricata est. uidemus multos iurare nolle. sed quia iam consuetudinem lingua tenuit, non posse refrenare, cum ea exeant de ore ipsorum, quae non possumus dicere ad mali stirpem non pertinere. ut enim uobiscum his uerbis agam, quae utinam sicuti de ore uestro non recedunt, ita et corde intellegantur: per paracletum iuratis. si ergo uultis experiri uerum esse. quod dico, instituite non iurare, uidebitis illam consuetudinem ferri quo solet. et hoc est, quod aduersus animam pugnat. consuetudo facta cum carne. ipsa est nimirum carnis prudentia. quae quamdiu ita est, legi dei subici non potest, quamdiu prudentia carnis est; sed inluminata anima desinit illa esse carnis prudentia. sic enim dictum est prudentiam carnis non posse legi dei esse subiectam, quemadmodum si diceretur glacialem niuem calidam esse non posse. nullo pacto enim quamdiu nix est, calida esse potest.
Abbreviated transcription (Latin):
bris meis repugnantẽ legi mentis meȩ &
captiuũ me ducentẽ in legem peccati & mor¬
tis. Ergo miser ego homo. Quis me libera¬
Agnosco & amplector testimonia diuinarũ
scripturarũ. & fidei meȩ quẽ ad modũ con¬
gruant. sicut ds̃ donare dignabitur pau-¬
cis exponam. Liberum uoluntatis arbi¬
trium in illo homine fuisse dico qui pͥ¬
mus formatꝰ ẽ. Ille sic factus ẽ. ut nicħ
omĩno uoluntati eiꝰ resisteret. si uellet di
p̃cepta seruare. Postquã autẽ libera ipse
uoluntate peccauit. nos in necessitatem
ctimꝰ. Potest autem unusquisq nr̃m medi¬
ocri consideratione inuenire uerũ eẽ qͦd
dico. Hodic namq in actionib nr̃is anteqͣm
consuetudine aliqua implicemur: liberũ
habemus arbitrium faciendi aliqͥd uł ñ
fecerimus. & facti ipsius tenuerit animã
ꝑniciosa dulcedo & uoluptas. eade ipsa sua
consuetudine sic implicatur. ut postea
uincere non possit quod sibi ipsa peccan¬

Expanded text:
bris meis repugnantem legi mentis meae et bris meis repugnantem legi mentis meae et captiuum me ducentem in legem peccati et mortis. ergo miser ego homo, quis me liberaAgnosco et amplector testimonia diuinarum scripturarum. et fidei meae quemadmodum congruant, sicut deus donare dignabitur. paucis exponam. liberum uoluntatis arbitrium in illo homine fuisse dico, qui primus formatus est. ille sic factus est, ut nihil omnino uoluntati eius resisteret. si uellet dei praecepta seruare. postquam autem libera ipse uoluntate peccauit, nos in necessitatem dimus. Potest autem unusquisque nostrum mediocri consideratione invenire verum esse quod dico. Hodie namque in nostris actionibus antequam consuetudine aliqua implicemur, liberum habemus arbitrium faciendi aliquid, vel non us aliquid, et facti ipsius tenuerit animam perniciosa dulcedo et voluptas, eadem ipsa sua consuetudine sic implicatur, ut puincere non possit, quod sibi ipsa peccan
Abbreviated transcription (Latin):
contraria & inimica sui stirpe se segregaue.¬
rit anma. & puriorib se adornans aĩa.
aliter ñ posse substantiȩ suȩ reddi. Dictũ
ẽ enĩ.Si non uenissem &̾ locutus eis ñ¬
fuissem: peccatum non haberent. Nunc
uͦ quia ueni & locutussũ. & noluerunt mͥ
credere: ueniam de peccato non habebiĩ
Unde paret recte ẽẽ penitentiã datam pꝰ
aduentum saluatoris. & post hanc scien¬
tiam rerũ. qua possit anma ac si diui-¬
no fonte lota. de sordib & uiciis tã mun¬
di potius quã corporũ in quib eade ani¬
ma uersatur: regno di unde ꝓgressa est
representari. Nam dictum ẽ ab apło. qͦd
prudentia carnis inimica sit deo. Legi enĩ
dĩ non ẽ subiecta. Nonemĩ potest. Paret gͦ
hiis reb quod anima bona factione illius
quȩ legi di non est subiecta peccare uidet᷑
non sua sponte. Namq idem sequitur. qͦd
caro concupiscit aduersus sp̃m. & sp̃c adu̾
atis. Dicit iterum. Uideo aliam legẽ in mẽ¬

Expanded text:
contraria et inimica sui stirpe se segregauecontraria et inimica sui stirpe se segregauerit anima, et purioribus se adornans anima; aliter non posse substantiae suae reddi. dictum est enim: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. nunc uero quia ueni et locutus sum et noluerunt mihi credere. ueniam de peccato non habebunt. unde paret recte esse paenitentiam datam post aduentum saluatoris et post hanc scientiam rerum, qua possit anima acsi diuino fonte lota de sordibus et uitiis tam mundi totius quam corporum, in quibus eadem anima uersatur, regno dei, unde progressa est, repraesentari. nam dictum est ab apostolo, quod prudentia carnis inimica sit deo: legi enim dei non est subiecta, nec enim potest. paret ergo his rebus, quod anima bona factione illius, quae legi dei non est subiecta, peccare uidetur, non sua sponte. namque idem sequitur, quod caro concupiscit aduersus spiritum et spiritatis. dicit iterum: uideo aliam legem in mem
Abbreviated transcription (Latin):
dixit dignatio tua qͦd sit radix hec malo¬
rũ. cupiditas que in nr̃is corporib uer¬
satur. cum quando ñ est cupiditas mali
ex nr̃is corporib: ex principali illa con¬
traria natura uersatur in toto mundo.
Apłs & enĩ id nominauit radicẽ ẽẽ malo
mͦ intelligitur quã dixisti radicem esse¬
omĩum maloꝵ quasi quȩ incordibus
nris solum uersetur. cum constet hoc qͦd
in nob uersatur malũ. ex auctore malo
descendere. & porciunculam eẽ mali hanc
radicem quã tu ẽẽ dicis. ut non sit ipsa ra¬
cdix. sed sit portiuncula mali. eius mali
qͦd ubiq uersat᷑. Quã radicẽ & arborẽ ma¬
lã dñsnr appellauit nunquã fructus bo¬
nos afferentem: quã non plantauit patͣ
suus. ac merito eradicari & in ignẽ mitti.
Nam qͦd dicis contrariȩ nature peccatũ
debere imputari. illa natura mali ẽ. et
id eẽ peccatum animȩ. si post cõmonitio.¬
nẽ saluatoris nr̃i & sanam doctrina eius a

Expanded text:
dixit dignatio tua, quod haec sit radix malodixit dignatio tua, quod haec sit radix malorum, cupiditas. quae in nostris corporibus uersatur, cum quando non est cupiditas mali ex nostris corporibus, ex principali illa contraria natura uersatur in toto mundo. apostolus etenim id nominauit radicem esse malormodo intellegitur, quam dixisti radicem omnium malorum, quasi quae in cordibus nostris solum uersetur, cum constet hoc quod in nobis uersatur malum, ex auctore malo descendere et portiunculam esse mali hanc radicem, quam tu esse dicis, ut non sit ipsa radix, sed sit portiuncula mali, eius mali. quod ubique uersatur. quam radicem et arborem malam dominus noster appellauit numquam fructus bonos adferentem, quam non plantauit pater suus, ac merito eradicari et in ignem mitti. nam quod dicis contrariae naturae peccatum debere inputari, illa natura mali est; et id esse peccatum animae, si post: commonitionem saluatoris nostri et sanam doctrinam eius a
Abbreviated transcription (Latin):
& me peniteat de peccatis: non ne plenũ
dementie ẽ ut gens tenebrarũ peccauerit.
&e mͥ detur indulgentia peccatoꝵ qͥ pos¬
sum dicere scđm fidem urãm. quid feci:
quid cõmisi : Apud te fui. integer fui. nul¬
la labe contaminatus fui. tume huc misi.¬
sti. tu necessitatem passus es. tu cauisti reg¬
nis tuis: cum magna eis labes & uastitas
ĩmineret.Cum gͦ noueris necessitatẽ qua
quid me accusas quasi peccantẽ. aut quid
ꝓmittis indulgentiã peccatoꝵ: Ad hoc
sine ambagib responde si placet: sicut tͥ
ego sine ambagib respondi. fortuñ dixit.
Hoc nos dicimiis. quod a contraria natu.¬
ra anima cogatur delinquere: cui non
uis eẽ radicem. nisi hoc tantum qͦd in no¬
bis malũ uersatur: cum constet exceptis
nris corporib mala in om̃i mundo uersa¬
ri. Non ista que incorporib solum habe
mus in toto mundo uersantur. & nomi¬
nib ualent bona mala radix habet. Nã

Expanded text:
et me paeniteat de peccatis? nonne plenum et me paeniteat de peccatis? nonne plenum dementet mihi detur indulgentia peccatorum ? qui possum dicere secundum fidem uestram: quid feci ? quid commisi ? apud te fui, integer fui, nulla labe contaminatus fui; tu me huc misisti, tu necessitatem passus es, tu cauisti regnis tuis, cum magna eis labes et uastitas inmineret. cum ergo noueris necessitatem, qua quid me accusas quasi peccantem? aut quid promittis indulgentiam peccatorum? ad hoc sine ambagibus responde. si placet, sicut tibi ego sine ambagibus respondi. FOBT. dixit: Haec nos dicimus, quod a contraria natura anima cogatur delinquere: cui non uis esse radicem nisi hoc tantum, quod in nobis malum uersatur, cum constet exceptis nostris corporibus mala in omni mundo uersari. non ista, quae in corporibus solum habemus sed quae in toto mundo uersantur et nominibus ualent bona, mala radix habet. nam
Abbreviated transcription (Latin):
gauerunt a fide: & inseruerunt se dolori¬
b multis. Si enĩ radicem omĩum maloꝵ q̃¬
ris. habes apłm dicentem. radicem om̃iũ
maloꝵ eẽ cupiditatẽ. Radicem radicis
querere non possum. Aut si ẽ aliud mabx̃
cuius radix non ẽ cupiditas: ñ erit om̃i¬
um malors radix cupiditas. Si autem
uerum ẽ omĩum maloꝵ radicem eẽ cu¬
piditatem: frustra aliud aliqͦd mali genuᷤᷤ
querimꝰ. Tua uͦ natum contraria quã indu¬
cis. nam qm̃ iam respondi obiectis tuis. q̃ro
ut tu michi dicere digneris. si illa natura
contraria ẽ totum malũ. neq peccatũ potest
eẽ nisi ex illa. penam ipsa sola debet mere¬
ri. non anima a qua non ẽ peccatum. At
si dicis ipsam solam mereri penã. & aĩam
non mereri: quero cui data sit penitentia.
& ipsa uoluntate peccauit. Nam si cogi.¬
tur anima facere malum. neq illa ẽ qͣd
malũ facit. non ne stultum ẽ & plenum
dementie. ut gens tenebrarum peccauerit

Expanded text:
gauerunt a fide et inseruerunt se dolorigauerunt a fide et inseruerunt se doloribus multis. si enim radicem omnium malorum quaeris, habes apostolum dicentem radicem omnium malorum esse cupiditatem. radicem radicis quaerere non possum; aut si est aliud malum, cuius radix non est cupiditas, non erit omnium malorum radix cupiditas. si autem uerum est omnium malorum radicem esse cupiditatem, frustra aliud aliquod mali genus quaerimus. tua uero natura contraria, quam inducis — quoniam iam respondi obiectis tuis, quaeso, ut et tu mihi dicere digneris — si illa natura contraria est totum malum neque peccatum potest esse nisi ex illa, poenam ipsa sola debet mereri, non anima, a qua non est peccatum. at si dicis ipsam solam mereri poenam et animam non mereri, quaero, cui data sit paenitentia, et ipsa uoluntate peccauit. nam si cogitur anima facere malum neque illa est, quod malum fecit, nonne stultum est et plenum dementiae, ut gens tenebrarum peccauerit
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ẽẽ &e p̃miũ. quia ꝓpria uoluntate re¬
cta facimus. Aut si penam meretur qui
peccat inuitus. debet & premiũ mereri: qͥ
bene facit inuitus. Quis autẽ dubitet ñ
deferri premiũ: nisi ei qui aliquid bona
uoluntate fecerit: Ex quo intelligimus ce
penam inferri ei qui uoluntate mala ali¬
quid fecerit. S qm̃ me ad priores naturaᷤᷤ
& substantias reuocas. fides mea ẽ omni¬
potentẽ dm̃ quod maxine animadũ¬
tendũ est & animo figendum. omĩpoten¬
tem dm̃. bonum. iuffum. fecisse bona. S:
ea quȩ ab illo facta sunt. non possunt esse
talia qualis ẽ ipse qui fecit. In iustum ẽ
enĩ &e stultum. credere quod oꝑa paria fiñ
artifici. & condita conditori. Qua ꝓptersi
pia fides ẽ ut omĩa bona ds̃ fecerit. quibꝰ
tamen ipse multo ẽ excellentior longeq:
prestantior: origo & caput mali ẽ peccatũ.
sicut apłs dixit. Radix ẽ om̃ium maloꝵ
cupiditas. Quã quida sequentes. naufra¬

Expanded text:
hinc esse et praemium. quia propria uoluntate rehinc esse et praemium. quia propria uoluntate recta facimus. aut si poenam meretur, qui peccat inuitus. debet et praemium mereri, qui bene facit inuitus. quis autem. qui dubitet non deferri praemium nisi ei. qui aliquid bona uoluntate fecerit ? ex quo intellegimus et poenam inferri ei. qui uoluntate mala aliquid fecerit. sed quoniam me ad priores naturas et substantias reuocas. fides mea est omnipotentem deum, quod maxime animaduertendum est et animo figendum, omnipotentem deum iustum et bonum fecisse bona. sed ea. quae ab illo facta sunt, non possunt esse talia, qualis est ipse. qui fecit. iniustum est enim et stultum credere. ut opera paria sint artifici et condita conditori. quapropter si pia fides est, ut omnia bona deus fecerit, quibus tamen ipse est multo excellentior longeque praestantior, origo et caput mali est in. peccato, sicut apostolus dixit: radix omnium malorum est cupiditas; quam quidam sequentes naufra
Abbreviated transcription (Latin):
beret quod cogitamꝰ delicta facere: nonco¬
geremur ad peccatũ uenire uł ad delictũ.
Nam quia inuiti peccamꝰ & cogimura
contraria &e inimica nob substantia ⁊icer¬
co sequimur scientiã rerum. Qua scien¬
tia ammonita anima. & memoriȩ pristi¬
nȩ reddita. recognosceret ex quo originem
trahat. in quo malo uersetur. quib bonis
iterũ emendans quod nolens peccauit pos
oꝑum gratia meritum sibi reconciliatioĩs
apud dm̃ collocare. auctore saluatore nr̃o.
qui nos docet &e bona exercere & mala fugere.
ꝓpositum ẽ enĩ nobis. quod non ab aliqua
contraria natura. s sua sponte homo. aut
iusticiȩ seruiat. aut peccatis se ob noxium
faciat.cum nulla existente contraria gente
si sola uersatur anima incorpore constitu¬
ta cui ds̃ ut dicis liberum arbitrium de.
dit. sine peccato eẽt. nec peccatis se obnoxi¬
um faceret. August̾ dixit. Ego dico peccatũ
non eẽ. si non ꝓpria uoluntate peccatur.

Expanded text:
beret quod cogitamus delicta facere; non coberet quod cogitamus delicta facere; non cogeremur ad peccatum venire, vel ad delictum. Nam quia inviti peccamus, et cogimur a contraria et inimica nobis substantia, idcirco sequimur scientiam rerum. Qua scientia admonita anima et memoriae pristinae reddita, recognoscit ex quo originem trahat, in quo malo versetur, quibus bonis iterum emendans quod nolens peccavit, pos, bonorum operum gratia, meritum sibi reconciliationis apud Deum collocare, auctore Salvatore nostro, qui nos docet et bona exercere, et mala fugere. Propositum est enim nobis, quod non ab aliqua contraria natura, sed sua sponte homo aut justitiae serviat, aut peccatis se obnoxium faciat: cum nulla existente contraria gente, si sola versatur anima in corpore constituta, cui Ddit. sine peccato esset nec peccatis se obnoxium faceret. AUG. dixit: Ego dico peccatum non esse, si non propria uoluntate peccatur;
Abbreviated transcription (Latin):
g ꝓpositum ẽ amẽ. & quod interrogo nẽ.
utrum ds̃ mala instituerit nec ne: & utrũ
ipse finem maloꝵ instituerit. & enĩ quȩ
ab ipso diximus facta eẽ. uti opifice deo. uti
ab ipso creata ce genita. incorruptibilia ha¬
beri hiis reb apparet. & fides eugłica docet.
Hec ego & ꝓposui quȩ sunt crediuitatis nr̃e
& quȩa te possunt in ista professione nr̃a fir¬
mari. Ita tam ut non desit auctoritas fidez
xp̃iane. &x quia nullo genere recte me ci¬
dere ostendere possum. nisi eande fide scͥ¬
tirarũ auctoritate firmauerim. Idemgͦ
ẽ quod insinuaui qͦd dixi. Aut si malã
auctore deo in mundũ ꝑuenerunt. hoc
ipse dicere dignare. Aut si recte creditur
mala ex deo non eẽ. hoc etiam p̃sentium
contemplatio ꝑsequi debet: & suscipere.
De substantiis dixi. ñ de peccato qͦd inno¬
bis uersatur. Sieñ originem non haberet
qd innobis uersatur. Sieni originẽ non ha¬

Expanded text:
ergo propositum est a me, et quod interrogo nunc, ergo propositum est a me, et quod interrogo nunc, utrum Deus mala instituerit, necne; et utrum ipse finem malorum instituerit. Etenim quae ab ipso diximus facta esse, ut opifice Deo, uti ab ipso creata et genita incorruptibilia haberi, his rebus apparet, et fides evangelica docet. haec ego et proposui, quae sunt credulitatis nostrae et quae a te possunt in ista professione nostra firmari, ita tamen, ut non desit auctoritas fidei christianae. et quia nullo genere recte me credere ostendere possum, nisi eandem fidem scripturarum auctoritate firmauerim, id ergo est, quod insinuaui, quod dixi. aut si mala auctore deo in mundum peruenerunt, hoc ipse dicere dignare; aut si recte creditur mala ex deo non esse, hoc etiam praesentium contemplatio prosequi debet et suscipere. de substantiis dixi, non de peccato, quod in nobis uersatur. si enim originem non haberetd in nobis versatur. Si enim originem non ha
Abbreviated transcription (Latin):
garetur ab aliquo cȩteris membris. & de
manu eius falsum scriberetur sine eius ꝓ¬
pria uoluntate. quero si hoc iudici pate¬
fieret. posset hunc hominẽ falsitatis cri¬
mine condemnare: quare si manifestum
ẽ peccatum non eẽ ubi non est liberum
uoluntatis arbitriũ. uolo audire aĩam
quã dicitis aut partẽ aut uirtutẽ. aut
sermonẽ. aut aliud quodlibet dĩ. quid
mali fecerit. ut adeo piniatur. aut pe¬
intentiã agat peccati. aut ueniã merea¬
tur. cum nichil ipsa peccauerit. fortunat
dix. De substantiis ꝓposui. quid bonorũ
tantummͦ ds crea tor. ultor uer
malorũ habeatur.. eo quod
mala ex ipso non sint. Merito gͦh
sentio. & ulcisci dm̃ mala. quia ex ip̃so non
sint. Ceterum si ex ipso ẽẽnt. aut daret licen¬
tiam peccandi. quod dicis liberũ arbitriũ
dedisse dm̃. consensor iam inueniebatur
delicti mei. eo quod delicti mei auctor ẽet.
aut ignorans quod futurus eẽm delinqͤre
quẽ ipse non se dignum institueret. Hoc

Expanded text:
garetur ab aliquo caeteris membris, et de manu ejus falsum scriberetur sine ejus propria voluntate; quaero, si hoc judici patefieret, posset hunc hominem falsitatis crimine condemnare? Quare si manifestum est, peccatum non esse ubi non est liberum voluntatis arbitrium, volo audire, anima, quam dicitis aut partem, aut virtutem, aut sermonem, aut aliud quodlibet Dei, quid mali fecerit, ut a Deo puniatur, aut poenitentiam agat peccati, aut veniam mereatur; cum nihil ipsa peccaverit. FORT. dixit: De substantiis proposui, quod bonorum Deus creator, ultor vero malorum habeatur, eo quod mala ex ipso non sint. Merito ergo hoc sentio, et ulcisci Deum mala, quia ex ipso non sunt. Caeterum si ex ipso essent, aut daret licentiam peccandi, quod dicis liberum arbitrium dedisse Deum, consensor jam inveniebatur delicti mei, eo quod delicti mei auctor esset: aut ignorans quid futurus essem, delinqueret, quem ipse non se dignum institueret. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd infra etbertũ cȩlum ẽ in quo pac¬
cata & firma sunt omĩa mutabiliꝰ ẽẽ & dis¬
solubilius. Quod genus corporalis materie
ante acceptam speciem distinctionẽq for¬
marũ. aqua sub firmamĩto nominata est.
fuerunt qui crederent has uisibiles aquas
& frigidas suꝑ ficiem celi suꝑ amplecti. &
docum̃tum adhibere conati sunt de tardi¬
tate stellȩ uniꝰ de septem uagantib quȩ su¬
perior gteris. & a grecis feron dicitur. & tri¬
ginta annis ꝑagit signiferum circulũ. ut ob
hoc tarda sit quia ẽ frigidis aquis uicinior. q̃
supra celum sunt. Que opimo nescio quem¬
ad modũ possit apud eos defendi. qui subti¬
lissime ista quesierunt. Nichil autem hoꝵ
temere affirmandum. s caute omĩa modesteq
tractanda sunt. Q dixit ds̃. fiat firmamen¬
tũ inmedio aque & sit diuidens inter aquã
& aquã. & sic factum ẽ. Postquam dix̃ sic

Expanded text:
quid quid infra aethereum caelum est, in quo paquid quid infra aethereum caelum est, in quo pacata et firma sunt omnia, mutabilius esse et dissolubilius. quod genus corporalis materiae ante acceptam speciem distinctionemque formarum, a qua sub firmamento nominata est, fuerunt qui crederent has uisibiles aquas et frigidas caeli superficiem superamplecti. et documentum adhibere conati sunt de tarditate stellae unius de septem uagantibus, quae superior est ceteris et a Graecis aaiveov dicitur et triginta annis peragit signiferum circulum, ut ob hoc tarda sit, quia est frigidis aquis uicinior, quae supra caelum sunt. quae opinio nescio quemadmodum possit apud eos defendi, qui subtilissime ista quaesierunt. nihil autem horum temere adfirmandum sed caute omnia modesteque tractanda sunt. Et dixit deus: fiat firmamentum in medio aquae et sit diuidens inter aquam et aquam.
Abbreviated transcription (Latin):
gnificare. supra quã sp̃c ferebatur. & eam
intelligebamꝰ ẽẽ ipsam mundi materiam.
hec etiam hoc loco firmainto interposito
discreta credenda ẽ. ut inferior sit materia
corporalis suꝑior animalis: Hoc enĩ firma¬
mentũ dicit. quod cȩlum postea uocauit.
Celesti autẽ corpore nichil ẽ incorporibus
melius. Alia quippe corpora cȩlestia. alia te¬
restria. & utiq celestia meliora. Quoꝵ na¬
turam quicqͥd transit: nescio quẽ admodũ
ium corpꝰ possit uocari. S ẽ fortasse iuis qui¬
dam subiecta rationi. qua ratione ds̃ ueri¬
tasq cognoscitur.qua naturam quia for-¬
mabilis ẽ uirtute atq prudentia. cuiꝰ uigo¬
re cohibetur eius fluitatio atoꝑ constringi¬
tur. & obhoc quasi materialis apparet. rec¬
te aqua diuinitus appellata ẽ. non locoꝵ spa¬
cio. s merito nature incorporce celi corporei
ambitum excedens. & q̃m cȩlum firmam̃¬
tum uocauit. non absurde intelligitur

Expanded text:
gnificare, supra quam spiritus ferebatur et eam gnificare, supra quam spiritus ferebatur et eam intellegebamus esse ipsam mundi materiam, haec etiam hoc loco firmamento interposito discreta credenda est, ut inferior sit materia corporalis, superior animalis? hoc enim firmamentum dicit, quod caelum postea uocat. caelesti autem corpore nihil est in corporibus melius. alia quippe corpora caelestia, alia terrestria et utique caelestia meliora: quorum naturam quidquid transit nescio quemadmodum iam corpus possit uocari; sed est fortasse uis quaedam subiecta rationi, qua ratione deus ueritasque cognoscitur: quae natura quia formabilis est uirtute atque prudentia, cuius uigore cohibetur eius fluitatio atque constringitur et ob hoc quasi materialis adparet, recte aqua diuinitus appellata est non locorum spatio sed merito naturae incorporeae caeli corporei ambitum excedens. et quoniam caelum firmamentum uocauit, non absurde intellegitur
Abbreviated transcription (Latin):
let. ipsȩ tam̃ nature temporaleᷤᷤ motus suoᷤ
temporalit̾ ꝑagunt. Ita gͦ fortasse dictum
ẽ. & facta ẽ uesꝑa & factumẽ mane dies unꝰ.
sicut ratione ꝓspicitur ita fieri debere aut
posse. non ita ut fit temporalib tractibus.
Nam in ipsa ratione oꝑationum contẽplatꝰ
est in sp̃u scõ. ille quidixit. qui manet in e¬
ternum creauit omĩa simul. S cõmodissi¬
me in hoc libro quasi ꝑ morarũ interual¬
la factarum adeo rerum digesta narratio
ẽ. ut ipsa dispositio quȩ ab infirmmorib am¬
mis contemplatione stabili uideri non po¬
terat. ꝑhuius modi ordinẽ sermonis expo¬
sita. quasi istis oculis cerneret᷑. & dixit ds̃:
fiat firmam̃tũ in medio aque. ⁊ sit diuidens int̃ aqͣm:
aqͣm. Et sic factũ ẽ. Et fec̃d̃s firmam̃tũ. ⁊ diuisit int̃ aqͣm
Utrum aq̃tales sint supͣfirmam̃tũ qͣles sub firmam̃to iste
uisibiles. an quia illam aquã uidetur si¬

Expanded text:
let, ipsae tamen naturae temporales motus suos let, ipsae tamen naturae temporales motus suos temporaliter peragunt. ita ergo fortasse dictum est: et facta est uespera et factum est mane dies unus, sicut ratione pposse, non ita ut fit temporalibus tractatibus. Nam in ipsa ratione operationem contemplatus est in Spiritu sancto, qui dixit, Qui manet in aeternum creauit omnia simul; sed commodissime in hoc libro quasi per morarum interualla factarum a deo rerum digesta narratio est, ut ipsa dispositio, quae ab infirmioribus animis contemplatione stabili uideri non poterat, per huius modi ordinem sermonis exposita quasi istis oculis cerneretur. Et dixit deus: fiat firmamentum in medio aquae et sit diuidens inter aquam et aquam. et sicutrum aquae tales sunt supra firmamentum, quales sub firmamento istae uisibiles? an, quia illam aquam uidetur si
Abbreviated transcription (Latin):
modo quodicimꝰ uerbi gr̃a triginta dies
habere mensem. Hic enĩ nomine diei. noc¬
tes quoq includimus. suꝑius autem ita dic¬
tus ẽ dies. ut a nocte seungeret᷑. Itaq cũ illa
oꝑatio dĩ ꝑ lucem gesta insinuaretur. conse¬
quenter dicitur factam ẽẽ uesꝑam. & factũ
ec̃ mane. diem unũ. ut sit scilicet unꝰ dies
a cepto die usq ad ceptum diem id ẽ ama¬
ne usq ad mane: qͣlesdies annumeratis ut
dixi noctib appellamꝰ. S quomͦ facta ẽ ue¬
spera. & factumẽ mane: An tanta mora tem¬
poris fecit lucem ds̃. & diuisit int̾ lucem &
tenebras quanta mora tenditur dies luceis.
pus ẽ deo ꝓductione temporis. ut aliquid ꝑ¬
ficiat: Anomĩa quidẽ tanquã in arte atq̃
ratione ꝑfecta sunt deo non inꝓductione
temporis.s in ipsa ui quȩ illas etiã res quas
ñstare s transire cernimꝰ stabiliter efficit: N
temporis faciat ds̃. cui sub ẽ posse cum uo¬

Expanded text:
modo, quo dicimus uerbi gratia triginta dies modo, quo dicimus uerbi gratia triginta dies habere mensem: hic enim nomine diei noctes quoque includimus; superius autem ita dictus est dies, ut a nocte seiungeretur. itaque cum illa operatio dei per lucem gesta insinuaretur, consequenter dicitur factam esse uesperam et factum esse mane unum diem, ut sit scilicet unus dies a coepto die usque ad coeptum diem, id est a mane usque ad mane, quales dies adnumeratis, ut dixi, noctibus appellamus. sed quomodo facta est uespera et factum est mane? an tanta mora temporis fecit lucem deus et diuisit inter lucem et tenebras, quanta mora tenditur dies lucens, pus est deo productione temporis, ut aliquid perficiat? an omnia quidem tamquam in arte atque ratione perfecta sunt deo non in productione temporis, sed in ipsa ui, quae illas etiam res, quas non stare sed transire cernimus, stabiliter efficit? notemporis faciat deus, cui subest posse cum uo
Abbreviated transcription (Latin):
set intelligi. & om̃s tenebix noctis nomine
censerentur. sortasse non opus eẽt dicere. et
enĩ & iisermone nr̃o cum uerba alia tran
uocauit d̾s lucem diem et tenebras uoca¬
uit noctem. Item queri potest quẽ diem di¬
cat. & quã noctem.Si istum diem uult acci¬
pi quem solis ortus inchoat & claudit occa
tuerint: antequã cęli luminaria facta es¬
sent. An ipsa spacia horarũ & tempoꝵ etiã
sine discrimine fulgoris atq umbrȩ iam
ita uocari potuerunt: & quomͦ in illam lu¬
tem rationalem sihȩc significata ẽ. aut sen¬
sualem cadit hec uicissitudo. quȩ nominedi¬
ci & noctis significatur: an non scđm qͦd e¬
uenit s scđm qͦd potest euenire ista insinu¬
ata sunt. quia & rationi potest error succe¬
dere: & sensui quȩda stoliditas: & facta ẽ
uespera. & factum ẽ mane dies unus. Non
eodem modo nc̃ appellatur dies. quo cum
diceretur. & uocauit ds̃ lucem diem. s eo

Expanded text:
set intellegi et omnes tenebrae noctis nomine set intellegi et omnes tenebrae noctis nomine censerentur, fortasse non opus esset dicere: et enim et in sermone nostro, cum uerba alia transuocauit deus lucem diem et tenebras uocauit noctem. Item quaeri potest quem diem dicat et quam noctem. si istum diem uult accipi, quem solis ortus inchoat et claudit occastuerint, antequam caeli luminaria facta essent. an ipsa spatia horarum et temporum etiam sine discrimine fulgoris atque umbrae iam ita uocari potuerunt? et quomodo in illam lucem rationalem, si haec significata est, aut sensualem cadit haec uicissitudo, quae nomine diei et noctis significatur? an non secundum quod euenit sed secundum quod potest euenire ista insinuata sunt, quia et rationi potest error succedere et sensui quaedam stoliditas? Et facta est uespera et factum est mane dies unus. non eodem modo nunc appellatur dies, quo cum diceretur: et uocauit deus lucem diem, sedeo