comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suis: apparet in bac diuisione linguarũ
nouum aliquid c̃dere creatorem. Seddi¬
cendi modos et formas indiuersis loque¬
larum generib diuississe. unde eadem sil¬
labas. et eius dem potestatis litteras: alit̃
ud quid significantia inalia lingua: atq
aliud in alia: Nam ubi dicunus in psalmo
in uirga ferrea ingreco habetur. erpaba
ucianiea. lgitur in latino sidera non fer¬
rea significat sicut ingreco sed astra hȩ st̃¬
quod legimus iuxta lxx. in regione chalde¬
orum. inhebreo habetur iur cherdim. id
est inigne chalcleorum: T radunt hebrei
ex hac occasione istuis modi fabulam. qͦd
abram in ignem missus sit. quia ignem
adorare noluerit. quem chaldei colunt.
& dei auxilio liberatus de idolatrie igne
profugerit. quod insequentib scribitur
egressum esse tharam cum sobole sua de
regione chaldeorum. proquo inhebreo
habetur de incendio chaldeorum. Et hoc
esse quoã dicit᷑ nunc mortuus est aran
ante conspectum thare patris sui. inter¬

Expanded text:
scat non in hac divisione linguarum novum quid condere Creatorem, sed dicendi modos et formas in diversis loquelarum generibus divisit. Unde easdem syllabas, et ejusdem potestatis litteras, aliterud quidem significantia in alia lingua, atque aliud in alia. Ubi dicimus in psalmo: In virga ferrea , in Graeco habet ῥάβδῳ σιδηρά. Igitur in Latino sidera non ferrea significat sicut in Graeco, sed astra. CAPUT XIIquod legimus juxta LXX in regione Chaldaeorum, in Hebraeo habet Ur casdim. , id est, in igne Chaldaeorum. Tradunt autem Hebraei ex hac occasione istius modi fabulam quod Abram in ignem missus sit, quia ignem adorare noluerit quem Chaldaei colunt; et Dei auxilio liberatus, de idololatriae igne profugerit, quod in sequentibus scribitur egressum esse Tharam cum sobole sua de regione Chaldaeorum, pro quo in Hebraeo habetur de incendio Chaldaeorum, et hoc esse quod nunc dicitur, Mortuus est Aran ante conspectum Thare patris sui, in ter
Abbreviated transcription (Latin):
desertum. usq bethel: sed sicut in hebreo
scriptumest. abiit itinere suo per aus¬
trum usq bethel ld circo enuim de egyp¬
to profectus est. non ut desertum ingre¬
deretur quod egẏpto reliquerat: sed ut
ꝑ austrum qui aquiloni contrarius est.
ueniret addomumdei. ubierat taber¬
naculum eius: in medio bethel. ꝙ ai Be
lia lapide. ad dexteram euntib neapolĩ.
que prius lura. id est amigdalon uoca¬
mn: Ai uero intribu uida est urbs. sa
cerdotib separata: Interpretatur autẽ
bethel. domus dei: Ai. occulus uł fons:
Et bene abrã tabernaculum suũ interbe¬
scĩ uiri post quam amundi principe et
scłi uoluptatib recesserint: abluti fonte
sacri baptis matis : cur sum presentis uite
caute et considerate ducentes. hostiam lau¬
dis ac bonorum operum in altari recte fi¬
dei deo exibentes: ad domũ dei. id est ce¬
lestem hierusalem felicit᷑ tendunt: dixit

Expanded text:
desertum usque Bethel, sed, sicut in Hebraeo desertum usque Bethel, sed, sicut in Hebraeo scriptum est, abiit itinere suo per Austrum usque Bethel. Idcirco enim de Aegypto profectus est, non ut desertum ingrederetur quod cum Aegypto reliquerat, sed ut per Austrum qui Aquiloni contrarius est, veniret ad domum Dei, ubi tabernaculum ejus in medio Bethel et Hai fixlia lapide ad dquae prius Luza, id est Amygdalus, vocamin: Hai vero in tribu Juda cerdotibus separata. Interpretatur autem Bethel domus Dei, Hai vero oculus, vel fons. Et bene Abram tabernaculum suum inncti viri, postquam a mundi principe et saeculi voluptatibus recesserint, abluti fonte sacri baptismatis, cursum praesentis vitae caute et considerate ducentes, hostiam laudis ac bonorum operum in altari rectae fidei Deo exhibendo, ad domum Dei, coelestem videlicet Jerusalem, feliciter tendunt. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
scãrum mulierum. nonuis maculat. sed
uoluntas : et excusari possit sarai. quod fa¬
mis tempore sola regi inperegrinis locis ma¬
rito cohibente resistere nequiuerit: tamen
potest et aliter feda necessitas excusari. qd̃
uixta librun ester quecumq mulierũ
placuisset regi apud ueteres. sex mensib
ungebatur oleo mirteo. et sex mensibus
inpigmentis uariis erat. et curationibus
feminaꝵ. et tc̃ demũ ĩg̾diebat᷑ ad regẽ. Atq po
test ita fieri ut sarai postqͣm placuerat regĩ.
dũ pꝰ annũ eiꝰ ad regẽ p̃parat᷑ intͦitꝰ. et abre pharao
młta donau̾it: ⁊p̾ea pharao sit ꝑcꝰsus adnõ illa adhuc ĩtac¬
ta ab eius concubini. ꝑ manente: Et ascen¬
dit abram exegẏpto. ipse et uxor eius et
rełq. Pulchre de egipto liberatus. ascendis¬
se dicitur: sed occurrit huic sensui illud
quod sequitur. quo modo potͥerit exiens
de egypto fuisse diues ualde: Quod solui¬
tur hebraica ueritate. inqua scribitur.
esse pecoris diuitiȩ auriet argenti: tam̃

Expanded text:
sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari posset Sarai quod, famis tempore, sola regi in peregrinis locis, marito connivente, resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi, apud veteres sex mensibus ungebatur oleo myrrheo, et sex mensibus in pigmentis variis erat et curationibus feminarum, et tunc demum ingrediebatur ad regem; atque ita potest fieri ut Sarai postquam placuerat regi, dum per annum ejus ad regem praeparatur introitus, et Abrahae Pharao multa donaverit, et postea Pharao sit percussus a Domino, illa adhuc intacta ejus concubitu permanente. Et ascendit Abram ex Aegyto, ipse et uxor ejus, etreliqua. Pulchre de Aegypto liberatus, ascendisse dicitur. Sed occurrit huic sensui illud quod sequitur, quomodo potuerit exiens de Aegypto esse dives valde. Quod solvitur illa Hebraica veritate in qua scribitur: esse pecoris divitiae, auri et argenti, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
grue diabolo comparatur qui cogitatione
cordis sui intumescens. super sidera exaltare¬
se uoluit. id est suꝑ omnẽ potestatem an¬
gelorum deo se coequare disponens. dum
dicit. ascendam super altitudinem nubiũ.
et ero similis altissimo. Qd autem dicit᷑¬
uenator quid significatur hoc nomine nisi
animarum terrigenarum deceptor: & capiens
homines ad mortem ẽ Regnauit autem &
marach: hoc est medis sa & inarchad quȩ nc̃
dicit᷑ nisibis. et inchalanne. quȩ postea uer.¬
so nomine a seleucho rege est dicta felsucia
uel certe quȩ nc̃. Et nci c n appellatur.
imperium. qui ex nomine ninibeli filii ni¬
num condiderunt urbem magnam. quam
hebrei appellant niniuen. Ad cuius uel
ruinam uel penitentiam: tota ione pertim

Expanded text:
grue diabolo comparatur, qui, cogitatione grue diabolo comparatur, qui, cogitatione cordis sui intumescens, super sidera se exaltari voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Quod autem dicitvenator, quid significatur hoc nomine, nisi animarum terrigenarum deceptor, et capiens homines ad mortem? Regnavit autem et in Arach, hoc est in Edessa, et in Achad, quae nunc dicitur Nisibis, et in Chalanne, quae postea verso nomine a Seleuco rege dicta est Seleucia, vel certe quae nunc Κτησιφὼν appellatur, imperium qui ex nomine Nini Beli filii, Ninum condiderunt urbem magnam, quam Hebraei appellant Niniven, ad cujus vel ruinam vel poenitentiam tota Jonae pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
remotioris affrice heremo choerentes. saba¬
tha. a quo sabatheni. qui nc̃ astabauri no¬
minantur. Regnia uero & sabathacha.
paulatim. antiqua uocabula perdidere.
et que nc̃ proueterib habeant ignoratur:
filui regnia. saba. &. dadan. hic saba ꝑsuilit¬
teram scribitut. supra uero ꝑsamech aquo
diximus appellatos sabeos interpretatur.
ergo nunc saba arabia: Nam inseꝑtuagesi¬
mo pͥmo psalmo ubi nos habemꝰ. reges a¬
rabum & saba munera offerent. in hebreo
scriptum est. reges saba. & saba pͥmum no¬
chus ipse genuit nemrod ipse cepit esse
est assur Primus post diluiium inter ho¬
mines nemrod filius chus noua imperii
cupiditate tyrannidem arripuit. regna¬
uitq ababilonia: que abeo quod ibidem
confuse sunt lugue babel appellata est.
quod interpretatut confusio. Cuius edi¬
ficande turris ldem nemrod extitit auctor:
Quiq pro eo quod ultra naturam suam cȩ¬
li alta penetrare contendit: non in con¬

Expanded text:
remotioris Africae eremo cohaerentes. Sabaremotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Regma vero et Sabatacha, paulatim antiqua vocabula perdidere, et quae nunc pro veteribus habeant, ignoratur. Filii Regma: Saba et Dadan. Hic Saba per sin litteram scribitur; supra vero per , a quo diximus appellatos Sabaeos. Interpretatur ergo nunc Saba Arabia. Nam in septuagesimo primo psalmo, ubi nos habemus, Reges Arabum et Saba munera oscriptum est Reges Saba et Saba, primum noChus genuit Nemrod. Ipse coepit esse est Assur. Primus post diluvium inter homines Nemrod filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit, regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibidem confusae sunt linguae, Babel appellata est, quod interpretatur confusio. Cujus aedificandae turris idem Nemrod exstitit auctor; quique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incon
Abbreviated transcription (Latin):
simos uros: et uidebimus omnes pene in¬
sulas. & totius orbis. littora. terrasq mari
uicinas grecis accolis occupatas. qui ut su¬
pradiximus ab amano & tauro montibus
omnia maritima loca usq ad oceanum pos¬
sedere brutanicum. Filu autem chamchus.
& mesraim. et fuch & canaan: Chus hodie
q ab hebreis ethiopia nuncupatur: Mesra¬
im egyptus. futh. libies. aquo et maurita¬
nie fluuius usq inpresens futh dicit᷑: om¬
nis q cirea eum regio futensis: Multi scrip¬
tores tam greci quam latini. huius rei testes
sunt: Quare autem in una tantum climatis
parte antiquum libiȩ nomen resederit: et
reliqua terra uocata sit affrica non huius
loci uel temporis est. Porro chanaan. opti¬
nuit terram. quam iudei deanceps posse¬
derunt. eiectis cananeis: filii autem chus.
saba. & eiula. & sabatha & regina & saba¬
thaca: saba aquo sabei. Dequib uirgilius.
solis est turrea uirga sabeis. ⁊ alibi. Centũq

Expanded text:
simos viros, et videbimus omnes pene insimos viros, et videbimus omnes pene insulas et totius orbis littora terrasque mari vicinas, Graecis accolis occupatas, qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus, omnia maritima loca usque ad Oceanum possedere Britannicum. Filii autem Cham, Chus, et Mesraim et Phuth et Chanaan. Chus usque hodie ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur, Mesraim Aegyptus, Pluth Lybies, a quo et Mauritaniae fluvius usque in praesens Phuth dicitur, omnisque circa eum regio Phutensis. Multi scriptores tam Graeci quam Latini, hujus rei testes sunt. Quare autem in una tantum climatis parte, antiquum Lybiae nomen resederit, et reliqua terra vocata sit Africa, non hujus loci nec temporis est. Porro Chanaan obtinuit terram quam Judaei deinceps obsederunt ejectis Chananaeis. Filii autem Chus, Saba et Hevila et Sabatha et Regma et Sabatacha. Saba, a quo Sabaei: de quibus Virgilius: . . . Solisque est turea virga Sabaeis; et alibi: . . . . C
Abbreviated transcription (Latin):
riam retulisse : Quod utrum uerum sit. p̃¬
lũ ipsius fine monstratur: Et certe gothos
omnes retro eruditi. magis gechas quã gog
appellare consuerunt: he itaq septemgen
tes quas de iafech uenire stirpe memoraui.¬
ad aquilonis partem habitant. Filii gomet.
ascanar. & rifat. et thogorma: Ascanar
greci. reginos uocant: Rifan. pamiflagonas.
togom̃a frigas: filii autẽ iauan. elira. &
tharsis. & cechim. & dodanĩ ab his diuisȩ
sunt insule nationum interris suis. uir
scdm linguam suam. & cognationem suã
& gentem suam De ionib. id est grecis
nascuntur helisei. qui uocantur eolides.
Saspirationis litteram uitiose aposteris.
iñtcy dicens fuisse corruptam. unde et
metropolis eorum ciitas tharsus appella¬
tur. paulo apostolo gloriosa: cethim citii
a quib hodieq urbs cipricitium nomina¬
tur. Dodanim. rhodui. ita eium lxx inter
de antiquitatibus libros. & sisinnii capito¬
nis. & grecum flegonta. ceterosq eruditis¬

Expanded text:
riam retulisse, quod utrum verum sit, prriam retulisse, quod utrum verum sit, praelii ipsius fine monstratur. Et certe Gotthos omnes retro eruditi, magis Getas, quam Gog et Magog appellare consueverunt. Hae itaque septes, quas de Japheth venire stirpe memoravi, Aquilonis partem inhabitant. Porro filii Gomer Ascenez, et Riphath, et Thogorma. Ascenez Graeci Regmos vocant, Riphath Paphlagonas, Thogorma Phrigas. Filii Javan Elisa et Tharsis, Cethim et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae nationum in terris suis, vir secundum linguam suam, cognationem suam, et gentem suam . De Ionibus, id est, Graecis nascuntur Elisei, qui vocantur Eolides. et aspirationis litteram vitiose a posteris in tay dicens fuisse cmetropolis eorum civitas Tarsus appellatur. Paulo apostolo gloriosa. Cethim sunt Cithi, a quibus hodie quoque urbs Cypro citium nominatur. Dodanim, Rhodii, ita enim Septuagintde Antiquitatibus libros, et Sinii Capitonis, et Graecum Phlegonta, caeterosque eruditis
Abbreviated transcription (Latin):
filiis uoe atq medio eorum maledicto: de¬
inceps generationes eorum texuntur. ex
quin decim de iapheth. triginta dechani:
fech. gomer. & magog. & madai. et iauan.
et tubal. & mosoch. & chiras: lafeth filuiꝰ noe.
natisunt septem filii. qui possederunt ter¬
ram inasia. ab amano & tauro sirie coeles
et cilici montib usq ad fluuium tanain:
Ineuropa uero usq ad gadra. nomina lo¬
cis et gentib relinquentes: E quib postea
in mutata sunt pluruna. cetã permanent
ut fuerunt. sunt autem gomer. galathȩ:
Magog. schitȩ. madai : medi iauan. iones.
qui et greti. unde & mare ionium. Tubab
hiberes qui et hispania quib celtiberi licet
quidam italos suspicentur: Mosoch capa
moraca dicitur. Porro septuaginta interpre¬
tes. captirim capadoces arbitrantur: Thiras:
traces. quorum nonsatis immutatum uoca¬
bulum est: Scic quendam gog & magog.
tam de presenti loco quam de ierechiel. ad go¬
thorum nuꝑ interra nr̃a bachantium histo¬

Expanded text:
filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps generationes eorum texuntur, ex quindecim de Japhet, triginta de Cham, eth, Gomer, Magog, Madai et Javan, Thubal, Mosoch, Tiras. Japheth, filio Noe, nati sunt septem filii, qui possederunt terram Masia, ab Amano et Tauro Coelesyriae et Ciliciae montibus usque ad fluvium Nathanain; in Europa vero usque ad Gadera nomina locis et gentibus relinquentes: e quibus postea immutata sunt plurima, caetera permanent ut fuerunt. SMagog, Scythae: Madai, Medi: Javan, Iones, qui et Graeci: unde et mare Ionium. Thubal Iberi, qui et Hispani, a quibus Celtiberi, licet quidam Italos suspieentur. Mosoch, Cappad eos Mazeca dicitur: porro Septuaginta interpretes, Caphthorim Cappadoces arbitrantur: Thiras, Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Scio quemdam Gog et Magog, tam de praesenti loco, quam de Ezechiel, ad Gotthorum nuper in terra nostra bacchantium histo
Abbreviated transcription (Latin):
celestis repromissionis cum tẽpus adue
uniuerse cognationes terre. duȩ reymis¬
siones dantur abre: una: ꝑ quam terram
cũ dicit ds. uade interrã quam demons¬
tum isrł. sed omnium gentium quȩ fidei

Expanded text:
 coelestis repromissionis cum advenerit universae cognationes terrae. Duae autem promissiones dantur Abrahae: una per quam terram  dictum est: Vade in terram quam monscae, sed omnium gentium quae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem & initium et finem habere ter¬
renum. ubi nichil plus quam quod cernit᷑
fuit. Et omnes iniqui dum corde transire
adeterna neghgunt: et cuncta presentia
fugitiua esse non intuentur. mentẽ in amore
presentis uite figunt. Et quasi habitationis
in ea sibi fundam̃tum construunt. quia in
ȩternis rebus ꝑdesideriũ non solidantur. Un¬
de et incaimstirpe enoch quidedicatio inter¬
pretatur. primus nascitur. In electorum uͦ
progenie. enoch septimus fuisse memoratur.
quia uidelicet reprobi in hac uita que est an¬
te. semet ipsos edificando dedicant. E lecti ue¬
ro edificationis sue dedicationem infine tẽ¬
poris hoc est septuno expectant. Unde et il

Expanded text:
civitatem et initium et finem habere terrenum, ubi nihil plus quam quod cernitur nuiad aeterna negligunt, et cuncta praesentia fugitiva esse non intuentur, mentem in amore vitae praesentis figunt, et quasi longae habitationis in ea sibi fundamentum construunt, quia in aeternis rebus per desiderium non solidantur. Un Cain stirpe Enoch, qui dedicatio interpretatur, primus nascitur. In electorum vero progenie Enoch septimus fuisse memoratur, quia videlicet reprobi in hac vita, quae ante est, semetipsos aedificando dedicant. Electi vero aedificationis suae dedicationem in fine temporis, id est, in septimo exspectant. Pl
Abbreviated transcription (Latin):
lidia: aram. a quo siri: quoꝵ. metropolis
est dasmacus: filii aram .uis. & ul. & ge¬
ther et mes us. traconitidis. & damasci
conditor. interpalesturam. & ueles siriã.
tenuit principatum. A quo lex int̃preteᷤ
regionem ausitidem quasi usitidem tñs¬
tulerunt: ul: aquo armenu: Gether. aqͦ
a carnani. siue carii: Porro mes. pro quo
lxx. interpretes mosoq direrunt: qui nunc
uocantur meones: Arfaxati genuit sela¬
nio quodam filio suo faleg nom̃ inposu¬
it. qui interpretatur diuisio. abeo quod
quia procul anobis sunt. uel ita uocant᷑
ut primum. uel quȩ inmutata sint ig¬
norantur. Possederunt autema cofe
nius. et sermonum eorum dem: Iuo mͦ¬
erat labi unuis. nisi quia per recapitulatio¬
nem postea cõmemorat. quod prius erat.
secł obscuritatem facit. quod eo genere
locutionis contexit ista. quasi narratio de
his que postea factasunt consequatur:
Cumq proficiscerentur de oriente. usq ce¬

Expanded text:
Lydii: Aram a quo Syri, quorum metropolis Lydii: Aram a quo Syri, quorum metropolis est Damascus. Filii Aram, Us, et Ul, et Gether, et Mes. Us Trachonitidis et Damasci conditor, inter Palaestinam et Coelen Syriam tenuit principatum: a quo Septuaginta Intregionem Ausitidem, quasi Usitidem, transtulerunt. Ul, a quo Armenii: Gether, a quo Acarnanii, sive Carii. Porro Mes, pro quo Septuaginta Interpretes Mosoch dixerunt, nunc vocantur Maeones. Arphaxad genuit Selanio quodam filio suo Phaleg nomen imposuit, qui interpretatur divisio, ab eo quodquia procul a nobis sunt, vel ita vocantur, ut primum, vel quae immutata sunt, ignorantur. Possederunius, et sermonum eorumdem, et ; nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit, quod eo genere locutionis contexit ista, quasi narratio de his quae postea facta sunt consequatur. Cumque proficiscerentur de Oriente, inve
Abbreviated transcription (Latin):
dicta fuerat: appellatur. Hanc macedones
qui post alexandrum inoriente regnarunt.
ephiphanã nuncupauerunt. Non nulli
antio chiam. ita appellatam putant: Alii
licet nonuere. tam̃ opinionem suam qua¬
si ueri simili uocabulo consolantes emaus
primam ab antiochia mansionem. edissam
pergentib appellari putant. & eandem esse
que apud ueteres dicta sit emath Et fuit
terminus cananeorum. asidone. usq sẽbo
im: et usq lesa: Quia cetere ciuitates
sidon uidelicet & gerara. et sodoma. et go¬
morra. & adama. ⁊ seboun. note sunt om¬
nib: hoc tantum ad notandum iudetur.
quod lesa ipsa sit que nunc callirhoe di¬
citur ubi aque calide prorumpentes: in
mare mortuum defluunt. filii sem elam
et assur. et arfacrad. & lud & aran: hi ab
eufrate fluiuio partem asii usq ad indicũ
oceanum tenent: Est autem elam. aquo
elamite principes persidis: de assur ante
iam dictum est quod ninũ urbem condi¬
derit: Arfaxat. a quo caldei: lud. aquo

Expanded text:
dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, qui post Alexandrum in Oriente regnarunt, Epiphaniam nuncupaverunt. Nonnulli Antiochiam ita appellatam putant. Alii licet non vere, tamen opinionem suam quasi verisimili vocabulo consolantes, Emath primam ab Antiochia mansionem Edessam pergentibus appellari putant; et eamdem esse quae apud veteres dicta sit Emath. Et fuit terminus Chananaeorum, a Sidone doim usque Lesa. Quia caeterae civitates, Sidon videlicet et Gerara, et Sodoma, et Gomorrha, et Adama, et Seboim notae sunt omnibus, hoc tantum annotandum videtur, quod Lesa ipsa sit quae nunc Callirhoe dicitur, ubi aquae calidae prorumpentes in mare et Assur, et Arphaxad, et Lud, et Aram. Hi ab Euphrate fluvio partem Asiae usque ad Indicum Oceanum tenent. Est autem Elam, a quo Elamitae principes Persidis. De Assur ante jam dictum est, quod Ninum urbem condiderit. Arphaxad a quo Chaldaei: Lud a quo
Abbreviated transcription (Latin):
& ceslium. equib egressist᷑ philistim et cap¬
turim : Exceptis laabim aquib libies pos¬
tea nominati sñt. qui prius futei uocaban¬
tur. Et cellium qui deanceps philistim ap¬
pellatisunt. quos nos corrupte palestinos
dicimus. ceterȩ sex gentes ignote nobis st̃.
quiabello ethiopico subuerse. usque ad obli¬
uionem preteritorum nominum peruenire.
Possederunt autem terram agara usq ad ex¬
tremos fines egipti: & chanaan genuit sido¬
nem primogenitum suum. & etheum.us¬
que samariten. & amatheumz de chanaan
primus natus est sidon. aquo urbs infe¬
nice sidon uocatur: de inde aracheus qui
arcas condidit oppidum. contra tripolim
inradicib libani situm. a quo haud procul
alia ciuitas fuit nomine sinĩ. que postea
uario euentu sub uersa bellorum nomen
tantummodo loco pristinum reseruauit.
Aradii sunt. qui aradum insulam possede¬
runt. angusto freto aphenicis lutore sepa¬
ciuitas. emath usq ad nr̃m tempus. tam
asiris quam ab hebreis. ita ut apud ueteres

Expanded text:
 Casluim. De quibus egressi sunt Philisthiim et Caphtorim . Exceptis Laabim, a quibus Libyi postea nominati sunt, qui prius Phutaei vocabantur; et Casluim, qui deinceps Philisthiim appellati sunt, quos nos corrupte Palestinos dicimus, caeterae sex gentes ignotae nobis sunt, quae a bello Aethiopico subversae, usque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenere. Possederunt autem terram Agaza usque ad extremos fines Aegypti. Chanaan vero genuit Sidonem primogenitum suum, et Hethaeum Samaraeum, et Amathaeum. De Chanaan primus natus est Sidon, a quo urbs in Phoenice Sidon vocatur; dein Aracaeus, qui Arcas condidit oppidum, contra Tripolim, in radicibus Libani situm. A quo haud procul alia civitas fuit nomine Sini, quae postea vario eventu subversa bellorum, nomen tantummodo loco pristinum reservavit. Aradii sunt qui Aradum insulam possederunt, angusto freto a Phoenicis littore sepacivitas, Emath usque ad nostrum tempus, tam a Syriis quam ab Hebraeis, ita ut apud veteres
Abbreviated transcription (Latin):
id est a uero lumine recesserunt & uenert̃
in campum sennaar: qui interpretatur ex¬
cussio dentium.statun aduersus deum im¬
pietatis sue turrem edificant. ac dogma¬
tum superbiã nefario ausu confingunt.
uolentes curiositate non licita. ipsius cęli
alta penetrare. Sed ab unice fidei confes
sione segregati. inter se diuersitate erroriᷤ
quasi perdissonantiam lingue se cernunt᷑.¬
ris. siue scismatum descendere autem dei
est. humanos actus inspicere: uel eorum

Expanded text:
id est, vero lumine recesserunt; et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium. Statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confingunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare. Sed sicut illi pesione segregati, inter se diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae, inris sive schismatum. Descendere Dei, est humanus actus inspicere, vel eorum
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Nam et ipse numerus femina clau¬
ditur. aqua initium peccati commissum ẽ.
ꝑ quod omnes moritmir. scilicet ut uolup¬
tas carnis que spũi resisteret: sequeretur.
Unde et ipsa filia lamech. noemina id ẽ. uo¬
rundem nominum. eandem rem significat:
Adam enim int̃pretatur homo siue t̾renus.
aut indigena. aut terra rubra : Sedh: po¬
tio ÷ matusalam: mortis emissios lamech: hu¬
mo exterra rubra. resurgens apeccatis. et apo¬
situs coetui credentium: erit homo in uocanᷤ
dm̃. et deflens peccata pristina: possidet ani¬
mam suam ꝑ patientiam. Sicq rite laudans
deum. roboratus spũ dei: dedicatur ad uitã
eternam. atq uictor mortis subiectus deo:
requiem possidet sempiternam: Vixit quo¬

Expanded text:
. Nam et ipse numerus femina cluditur, a quo sexu initium peccati commissum est, per quod omnes morimur, scilicet ut voluptas carnis quae spiritui resisteret, sequeretur. Unde et ipsa filia Lamech Noema, id est vorumdem nominum eamdem rem significat. Adam interpretatur homo sive terrenus aut indigena, aut terra rubra. Interpretio; Mathusala mortis emissio; Lamech humo ex terra rubra, resurgens a peccatis, et appositus coetui credentium, erit homo invocans Deum, et deflens peccata pristina; possidet animam suam per patientiam; sicque rite laudans Deum, roboratur Speternam. Atque victor mortis Deo subjectus, requiem possidet sempiternam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tiam refertur. Unde et dauid in eodem nu¬
mero psalmum scripsit penitentie. Si gͦ ꝯ¬
do aspicit deus delinquentes nequa quã
rate luxurie cõpescit igne gehenne. Usq
ad decem iustos non perire sodomam dixit.
denarii enim numeri figura: crucem xp̃i de¬
sensus corꝑoris. libidinose tractant: futuro
utrũ qͦd desodomis dirit deus nonse per¬
dere locum. si inuenirentur uel decẽ iusti.
et apud eremiam dicit᷑. Circuite uias
est inuenite uel unum. et parco ceteriᷤ.
ad ex agerandũ. et demonstrandũ. quod
nec unus ibi posset inueniri. Uenert̃q so

Expanded text:
tiam refertur. Unde et David in eodem numero psalmum scripsit poenitentiae. do aspicit Deus delinquentium vitam nequratae luxuriae compescit igne gehennae. Usque ad decem autem justos non perire Sodomam dixit, Denarii enim numeri figura crucem Christi desensus corporis sui libidinose tractaverunt, in utrum quod de Sodomis dixit Deus, non se perdere locum, si inuenirentur illic uel decem iusti, t apud Hieremiam, ubi ait: circuite uias est: inuenite uel unum, et parco ceteris, ad exaggerandum et demonstrandum, quod nec unus ibi posset inueniri. Quod o
Abbreviated transcription (Latin):
ponit. ut humana saltem formidine peccare
metuant: qui diuina iuditia non formidant
superbiunt: inquo non suam głam. sed sub¬
ditorum iusticiam querunt. Quasi enim
quia uidelicet ex qua parte bestiales sunt
subditis ex ea debent etiam formidine iacere
substrati. Manu ergo humillime conside¬
rationis. deprimendus est tumor elationis.
Sienim apud semet ipsam mens descendit
deuertice culminis: citius planitiẽ inue¬
niet naturalis equitatis. ut non pre esse¬

Expanded text:
nt; ut humana saltem formidine peccare metuant, qui divina judicia non formidant.superbiunt, in quo non suam gloriam, sed subditorum justitiam quaerunt. In eo enim quia videlicet 21 ex qua parte bestiales sunt subditi, ex ea debent etiam formidini jacere s fallit. Manu ergo humillimae considerationis deprimendus est tumor elatioSi enim apud semetipsam mens descendit de vertice culminis, citius planitiem inveniet naturalis aequalitatis. Nam ut pr
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. ut ab latis demedio aquis dilu¬
uii. faciem terre reuelaret. Pocest et sp̃s
nomine uentus intelligi: uixta illud psal¬
mistȩ: Et stecit sp̃c procelle. cuius flatib¬
per occultas terre uenas ad matricẽ abys¬
sum redeant: iuxta illud salomonis. Ad locũ
unde exeunt flumina reuertuntur. ut
iterum fluant. Requieuitq arcͥa mense
usq prouintiales ostendunt. huius dilu:¬
uĩ et ard̾e memoriam faciunt. omnes qͥ
historias barbaricas conscripserunt. id est

Expanded text:
dicitur, ut ablatis de medio aquis diludicitur, ut ablatis de medio aquis diluvii faciem terrae revelaret. Potest et spiritus nomine ventus intelligi, juxta illud Psalmistae: Et stetit spirper occultas terrae venas ad matricem abyssum redeant juxta illud Salomonis: Ad locum unde exeunt flumina, revertantur, ut iterum fluant . Requievitque arca mense usque provinciales ostendunt. Hujus vero diluvii et arcae memoriam faciunt omnes qui historias barbaricas conscripserunt: quorum unus est
Abbreviated transcription (Latin):
bus fieri diluuium: ut altissimos montes
quindecim cubitos aqua crescendo trans¬
cenderet. ꝓpter olimpi uerticem montis.
super quem per hibentur nubes non pos¬
se concrescere. quod tam sublime et excelsũ
sit: ut non ibisit aer iste crassior. ubi uenti
nebule imbresq gignuntur: nec adtendt̃
omnium elementorum crassissimã terrã
ibi esse potuisse. Anforte negant esse¬
uerticem montis terram : Cur gͥ usq ad il¬
la cȩli spatia. terris exaltari licuisse. et aqͥs
exaltari non licuisse contendunt: cũ isti
mensores. et pensores elementorum. aquas
terris perhibeant superiores. atq leuiores:
quid itaq rationis afferunt. quare terra
grauior et inferior locum celi tran quilli¬
oris inuaserit per uolumina tot annorũ:
et aqua leuior ac superior per missa non
sit hoc facere. saltem ad tempus eriguum:
Recordatus autem dominus noe cunctorũ
dei ferebatur super aquas. Tunc enim fe¬
cum. terra apparuisset: nc̃ autẽ ad ductꝰ

Expanded text:
bus fieri diluvium, ut altissimos montes bus fieri diluvium, ut altissimos montes quindecim cubitos aqua crescendo transcenderet propter Olympi verticem montis, super quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam sublime jam coelum sit, ubi non ibi sit aer iste crassior, ubi venti, nebulae imbresque gignuntur. Nec attendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant verticem montis esse terram? Cur igitur usque ad illa coeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum isti mensores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores atque leviores? Quid itaque rationis afferunt quare terra gravior et inferior locum coeli tranquillioris invaserit per volumina tot annorum, et aqua levior ac superior permissa non sit hoc facere, saltem ad tempus exiguum? RecoDei ferebatur super aquas. Tunc enim fecum terra apparuisset. Nunc autem adductus
Abbreviated transcription (Latin):
nec semper maridis. nec semper in humi¬
dis uiuere potest. sicut sunt lutri. et ui-¬
tuli marini. et multa auium genera. quȩ
in aquis uictum requirunt. sed mnaridis
dormiunt. nutriunt et requiescunt: Po¬
tuit enim uirtus diuina. utram uis eoꝵ
naturam donec diluuium transiret tem¬
perare: ut aut inhumore tantum aut
in arido tantum uiuere possent: Niforte
extra arcͥam inaliqua eius parte loca illis
preparata essent: unde et in aquis uiue¬
re. et maridis requiescere potuissent: &
inclusit eum dominus deforis. hoc enĩ sine
dubio diuinum opus fuit. ne ingrederent᷑
aque per aditum quem bumana ñ munte¬
rat manus. factumq est diluuium quadra¬
ginta dieb suꝑ terram. usq quindecim¬
cubitis altior fuit aqua super montes qͦs
operauerat. Quidam hec non esse gesta. sed
solas rerum significandatum figuras esse con¬
tendunt. Primum opinantur. tam magnum
non potiusse. Itemq aliud tantum insuꝑiori¬

Expanded text:
nec semper in aridis, nec semper in huminec semper in aridis, nec semper in humidis vivere potest, sicut sunt lutri et vituli marini, et multa avium genera, quae in aquis victum requirunt, sed in aridis dormiunt, nutriunt et requiescunt. Potuit enim virtus divina utramvis eorum naturam donec diluvium transiret, mitigare, temperare, ut aut in humore tantum, aut in arido tantum vivere possent, nisi forte extra arcam in aliqua ejus parte loca illis praeparata essent, unde et in aquis vivere, et in aridis requiescere potuissent. Et inclusit eum Dominus deforis. Hoc enim sine dubio divinum opus fuit, ne ingrederentur aquae per aditum, quod humana non munierat manus. Factumque est diluvium quadraginta diebus super terram; et multicubitis altior fuit aqua super montes quos Ferunt quidam non esse haec gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt. Primum opinantur tam magnum non potuisse, itemque aliud tantum in superiori
Abbreviated transcription (Latin):
solet etiam mouere non nullos genera ȩsta-¬
rum que illic habere potuerant animalia:
quȩ non nisi carne uesci putantur. utrũ
preter numerum ibi fuerint. sine transgres¬
sione mandati. quȩ aliorum alendorum ue¬
cessitas il lic coegisset includi: anuero quod
potius est credendum. p̃ter carnes aliqua
alimenta esse potuerunt. que omnib con¬
uenirent: Nouimus enim quam multa ani¬
malia quib caro cib est : fructibus pomis¬
q uescantur. & maxime ficu atq castaueis:
quid gͦ mirum. siuir ille sapiens et iustus
etiam diuinitꝰ ammonitus. quid cui con¬
grueret. sine carnib aptam cuiq generi ali¬
moniam repperiret & conderet: Quid est
quod uesci. non cogeret fames. aut quod
non suaue. ac salubre facere posset deus. qͥ
etiam sine cibo uiuerent. diuina facilitate
ni carne introierunt. sicut p̃ceperat ei
ds̃. hinc quidam quȩrencdum putant. qͥd
de animalib sentiri debeat. quorum nat᷑a

Expanded text:
Solet etiam mouere nonnullos, genera escaSolet etiam mouere nonnullos, genera escarum, quae illic habere poterant animalia, quae non nisi carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sapiens et iustus, etiam diuinitus admonitus quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparauit et condidit? Quid est autem, quo uesci non cogeret fames? aut quid non suaue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilitate ni carne introierunt, sicut praeceperat ei Deus. Hinc quidam quaerendum putant quid de animalibus sentiri debeat, quorum natura
Abbreviated transcription (Latin):
in arcͥa. quȩ possunt inaquis uiuere. non
solum meria sicut pisces: uerum etiam
supernatanita sce multȩ alites: de inde
cum dicitur masculus et femina erunt: ꝓ¬
fecto intelligitur. ad reparandum genus
dici. Ac pet hoc nec illa necesse fuerat ibi
esse quȩ possunt sine concubitu dequibus¬
q rebus uel rerum corruptionib nasci: ut
si fuerunt. sicut indomib consuerunt esse:
sine ullo numero definito esse potuisse.
Aut si mysterium sacratissimum quod age¬
batur et tantȩ rei figura etiam ueritate fac¬
ti aliter nonposset impleri. nisi ut omnia
ibi certo illo numero essent: quȩ uiuere in
aquis illis natura pro hibente non possent.
non fuit ista cura illius hominis uel illorũ
hominum: sed duuna: Non enĩ ea noe ca¬
piens intro mittebati: sed uenientia et
intrantia ꝑmittebat : Ad hoc enim ualet
quod dictum est. intrabunt ad te. nonscili¬
cet hominis actu: seddei nutu. Sicut et

Expanded text:
in arca, quae possunt in aquis uiuere, non in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad rdici, ac per hoc; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus vel rerum corruptionibus nasci; vel si fuerunt sicut in domibus consueverunt esse, sine ullo numero definito esse potuisse. Aut si mysterium sacratissimum quod agebatur, et tantae rei figura etiam veritate facti aliter non posset impleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae vivere in aquis, illius natura prohibente, non pnon fuit ista cura illius hominis, vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capiens intromittebat, sed venientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim valet quod dictum est, Intrabant ad te, non scilicet hominis actu, sed Dei nutu. Tolles
Abbreviated transcription (Latin):
decepit et non per uirum: quia non pot̃
ratio nostra seduti ad peccandum: nisi pͥ¬
quando occurrit mala suggestio: quasi
serpens loquitur. Sed si sola cogitatio car
consensus explendi operis non succedat. so¬
la mulier uidetꝰ comedisse illicitum qd̾
et si non est infactis culpa: in consensio¬
ne tamen rea est conscientia. Possunt eti¬

Expanded text:
 ipse per mulierem decepit et non per virum? quia non potest ratio nostra seduci ad peccandum, nisi pquando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur. Sed si sola cogitatio obleone consensus explendi operis non succedit, sola videtur mulier comedisse illicitum: quodet si non est in factis culpa, in consensione tamen rea tenetur conscientia. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
fidem: Iuod post dies quadraguita emis¬
sus coruus. non est reuersus. aut aquis uti¬
q interceptus. aut aliquo super natante
cadauere inlectus. significat homines inin¬
munditia cupiditatis te terrimos. et ob
hoc adea que foris sunt in hoc mundo
nimis intetitos aut rebaptizari. aut ab his
quos pret̾ arcam. id est pret̃ eccłam bap¬
tismus occidit: seduci et teneri quod colũba
emissa non inuenta requie reuersa est:
ostendit per nouum testam̃tũ requiem scĩs
in hoc mundo non esse ꝓmissam. Post qua¬
draginta enum dies emissa est: qui nume¬
rus uitam que in hoc mundo agitur. sig¬
nificat. Deande pꝰt  septem dies dimissa.
ꝓtͥ illam septenariam operationem spirita¬
lem: oliuȩ fructuosum surculum retulit.
Quo significaret non nullos etiam extra
eccłam baptiratos si eis pinguedo non defue
lumbe tanquam in osculo pacis. ad unita¬
tis societatem posse perduci quod post sep¬

Expanded text:
fidem. Quod post dies quadraginta emisfidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc ad ea, quae foris sunt in hoc mundo, nimis intentos aut rebaptizari aut ab his, quos praeter arcam. id est praeter ecclesiam baptismus occidit. seduci et teneri. quod columba emissa non inuenta requie reuersa est, ostendit per nouum testamentum requiem sanctis in hoc mundo non esse promissam. post quadraginta enim dies emissa est; qui numerus uitam, quae in hoc mundo agitur, significat. denique post septem dies dimissa, propter illam septenariam operationem spiritalem, oliuae fructuosum surculum rettulit, quo significaret nonnullos etiam extra ecclesiam baptizatos, si eis pinguedo non defuerlumbae tamquam in osculo pacis ad unitatis societatem posse perduci. quod post ali
Abbreviated transcription (Latin):
huc spe. sed rãre ipsa omni exparte sp̃s et corpo¬
ris perfectũ et in mortali salutereno¬
uatum: in ȩt̃ne uitȩ munus assumit: Quia
gͦ septima requies cum octaua resurrectio¬
ne conungitur: hoc insacram̃to regenera¬
tionis nr̃e. id ẽ inbaptismo. altum profun¬
dumq misterium est: Quod quindecun
cubitis super creuit aqua excedens altitu¬
dinem montium: Octo et septem
quindecim faciunt: sed octo. signant resur¬
rectionẽ. septem quietem Hoc gͥ sacram̃tũ
resurrectionis et quietis transcendit omnẽ
sapientiam superborum. ita ut nullatenꝰ
possĩt indagare scientiȩ suȩ altitudine: resur¬
rectionis quietẽ Et quia septuaginta asep¬
tem. et octoginta ab octo dinumerantur:
c̃iuncto utroq numero. centum quinqua¬
ginta dieb exaltata est aqua. eandemq
cõmendans nob̃ atq confirmans altitudi¬
nem baptismi. inconsecrando nouo homi¬
ne: adtenendam quietis et resurrectionis

Expanded text:
huc spe, sed jam re ipsa omni ex parte spiritus et corpohuc spe, sed jam re ipsa omni ex parte spiritus et corporis perfecta et immortali salute renovatum aeternae vitae munus assumit. Quia ergo septima requies cum octava resurrectione conjungitur, et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est, in baptismo, altum profundumque mysterium est, quod quindecim cubitis supercrevit aqua, excedens altitudinem montium. Octo itaque et septem quindecim faciunt. Sed octo significant resurrectionem, septem quietem. Hoc igitur sacramentum resurrectionis et quietis transcendit omnem sapientiam superborum, ita ut nullatenus possit indagare scientiae suae altitudinem resurrectionis quietem; et quia septuaginta a septem, et octuaginta ab octo dinumerantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
ca construitur. Inqua quisibi ad uitam
consulit: sit uelut quadratum lignũ. paratꝰ
adomine opꝰ bonum. et intrat infabricam
scãm ÷ tlam et scłs mensis anni sexcente¬
simi. quo intrauit noe in arcam. eandem
senariam etatem signficat : Duo enĩ m̃ses.
seragenario numero concluduntur: a se
et sexcenties. et quicquid de inceps iuma¬
iorib sũmis. per eundem articulum nu¬
meri per infinita increm̃ta consurgit:
Uicesimus et septiius dies mensis ad eius
ficit. in memoria qua deum recolimus: in
intelligentia. qua cognoscimus. inuolun¬
tate. qua diligimꝰ Tria enim ter. & hocter.
illam septimam requiẽ significatio re-¬
currit. qua perfecti requiescunt: ibi quo.¬
q illius quadrature numerus iteratur.
cum arca requieuit. Quod enim promit¬
titur inspe. hoc exi̾bebitur inre. Porro
ipsa septima requies. cũ octaua resurrec¬
tione iungitur. Neq enim suscitato corpo¬
re finitur requies. que post banc uitam ex¬
cipit scõs: sed potius totum hominem non ad¬

Expanded text:
 construit; et ideo qui sibi ad uitam consulit, sit uelut quadratum lignum, paratus ad omne opus bonum et intret in fabricam sanctam: quia et secundus mensis anni sescentesimi. quo intrat Noe in arcam. eandem senariam aetatem significat. duo enim menses sexagenario numero concluduntur; a senet sexcenties, et quidquid deinceps in majoribus summis per eumdem articulum numeri per infinita incrementa consurgit. Et quod vicesimus et septimus dies mensis commemorficit, in memoria qua Deum recolimus, in intelligentia qua cognoscimus, in voluntate qua diligimus: tria enim ter, et hoc ter, illam septimam requiem significatio recurrit, qua perfecti requiescunt: ibi quoque illius quadraturae numerus iteratur, cum arca requievit. Quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. Porro quia ipsa septima requies cum octava resurrectione conjungitur. Neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc vitam excipit sanctos, sed potius totum hominem, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
suisse distinctas supẽriores uero partes q̃
tricameratȩ dicuntur: ad habitaculum pͥ¬
mo bestiis uel anĩnalb immitiorib uel
serpentib de putatas esse. Ab his uero con¬
grua insuperiorib loca. mitiorib animan¬
tibus stabula fuisse. Suꝑ omnia uero in ex¬
celso hominib sedẽ locatam: ut pote sicut
honore. et sapientia ante cedit. ita et loco
cuncta precelleret animalia. Et sic quin¬
q mansiones inea eẽ intelli guntur: pri¬
ma stercorina:. secunda apotecaria: tercia.
feris animantib: quarta: mansuetis: quin
tur eo locifuisset: ubiinferiora quȩ dixit
bica merata infrase haberet. Et que dirit
tricamerata. suꝑiora a loco ostii. haberent᷑.¬
Ut inde ingressa uniuersa ammalia ꝑ sua
queq loca scdm quod supra diximus con-¬
grua discretione dirẽta sint. Auegorice noe
cũ suis ꝑ aquam et lignum liberatus. fa
miliam xp̃i perbaptismum. et crucis pas¬

Expanded text:
fuisse distinctas: superiores vero partes, quae fuisse distinctas: superiores vero partes, quae tricameratae dicuntur, ad habitaculum primo bestiis vel animalibus immitioribus, vel serpentibus deputatas esse. Ab his vero congrua in superioribus loca mitioribus animantibus, stabulaque fuisse: supra omnia vero in excelso hominibus sedem locatam; ut pote sicut honore et sapientia antecedit, ita et loco cuncta praecelleret animalia. Et sic quinque mansiones in ea esse intelliguntur; prima, stercorina; secunda, apothecaria; tertia, feris animantibus; quarta, mansuetis; quintt, eo loci fuisse, ut inferiora, quae dixit bicamerata infra se haberet; et quae dixit tricamerata, suet inde ingressa universa animalia, per sua quaeque loca secundum quod supra diximus, congrua discretione dirempta sunt. Quod vero Noe per aquam et lignum liberatur, amilia Christi per baptismum et crucis pas
Abbreviated transcription (Latin):
et uma inaquis quadrata stabilitate consis¬
tens. Ut nec inpulsii uentorũ. nec impe¬
tu fluctuum. nec inquietudine animali¬
um que intrinsecus erant. aut inclinari
possit aut mergi. Fenestra ergo ideo in
summitate arcȩ iubetur fieri: ut haberet
noe unde emutere potusset aues. ad ex¬
plorandam terrȩ siccitatem. Uofnum aũ
arcȩ pones ex latere deorsum:cenacula
et tristega facies in ea. Quomͦ ergo bica¬
merata et tricamerata fuerit arca: quidã
doctorum ita asserunt. bicameratam in in¬
feriorib. tricameratam uero insuperiori.
bus. ita ut quinq habitationum distinc̃¬
tiones inea esse aduertamus. Inferiora eius
loca. stercorib & spurcitiis esse deputata.
ne animalia ⁊ precipue homĩnes fimifeto¬
re uerarentur. huic autẽ superior et conti¬
gua camera. conseruandis pabulis anima¬
lium deputaretur. lahõs gͦ usus inferio¬
res partes quȩ bicanerate dicuntur: tradt̃

Expanded text:
et ima in aquis quadrata stabilitate consiset ima in aquis quadrata stabilitate consisteret, nec impulsu ventorum nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant aut inclinari posset aut mergi. Fenestra ergo ideo in summitate arcae jubetur fieri, ut haberet Noe unde emittere posset aves, ad explorandam terrae siccitatem. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum, cae nacula et tristega facies in ea. Quomodo ergo bicamerata et tricamerata fuerit arca, quidam doctorum ita asserunt, ut bicameratam in inferioribus, tricameratam vero in superiorbus, ita ut quinque habitationum distinctiones in ea esse advertamus; inferiora 313 ejus loca stercoribus et spurcitiis esse deputata, ne animalia et praecipue homines fimi fetore vexarentur. Huic autem superior et contigua camera conservandis pabulis animalium deputaretur. In hos ergo usus inferiores partes, quae bicameratae dicuntur, tradunt
Abbreviated transcription (Latin):
lam sustinet nisi qtie Situmine illustratur
Lucernam accensam fepunt suꝑ natare: ex¬
tincto de mergi lumine. Surtlibabilonis
regione putei bituminis. quo ꝑcem̃to in
turris constructione filii adam usi sunt:
quodd contra naturam. aque firmissimũ ẽ.
Trecentorum cubitorumerit longitudo ar¬
eiꝰ. Queri solet quȩ figura uel forma fue¬
rit arcȩ. Uidetur enim illa ex hac narratio
ne quattuor angulis eximo ad surgere: et
eisdem paulatim usq ad summũ inangus¬
tum atractis. inspatium unius cubiti fu¬
isse collecta. Qura sic refertur quod in
fundamentis trecenti cubiti in longitudine.
& in lacitudine quinquaginta sint. et in al¬
titudine triginta. sed collecta in cacum̃ an¬
gustum ita ut cubituf sit longitudinis.
et latitudinis eius. Et uere nuila potuit
tam conueniens. et congrita arcͥȩ speties
dari. quam ut sũmo uelut etecto. quodã
angusto culmi diffunderet imbrium ruinaᷤ.

Expanded text:
lam sustinet, nisi quae bitumine illustratur. lam sustinet, nisi quae bitumine illustratur. Lucernam accensam ferunt supernatare exstincto demergi lumine. Sunt et in Babylonis regionibus putei bituminis, quo pro caemento in turris constructione filii Adam usi sunt, quia contra naturam aquae firmissimum est. Trecentorum cubitorum erit longitudo arejus. Quaeri solet quae figura vel forma fuerit arcae. Videtur enim ex hac narratione, illa quatuor angulis ex imo assurgere, et eisdem paulatim usque ad summum in angustum attractis, in spatium unius cubiti fuisse collecta, quia sic refertur, quod in fundamentis trecenti cubiti in longitudine, et in latitudine quinquaginta sint, et in altitudine triginta, sed collecta in cacumen angustum, ita ut cubitum sit longitudinis et latitudinis ejus. Et vere nulla potuit tam conveniens, et congrua arcae species dari, quam ut summo velut e tecto quodam angusto culmen diffunderet imbrium ruinas,