comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
manitatis eius głam. et diuinita¬
tis eius ȩt̃nitatem qͥa caput xp̃i
d̃s. simul intuendo: ꝑpetuis confes¬
sionum laudib qͣsi pistica nardo
głificat. Atculit gͦ inquit alaba¬
strum unguenti. & stans retro secꝰ
pedes eius lacrimis cȩpit rigare pe¬
des euis. & capillis capitis sui ter¬
gebat. & osculabat᷑ pedes euis. &
unguento unguebat. Liquet om¬
nibꝰ qͦd illicitis actib prius mulieꝵ
intenta. unguentum s ꝓ odore sue
carnis adhibuit. Quod gͦ sͥ turpi¬
der exhibuerat.hoc iã dõ laudabi¬
liter offerebat. Oculis t̾rena concu¬
pierat. s hos iam ꝑpenitentiã con¬
terens flebat Capillos ad compo¬
sitionem uultus exhibuerat. sed
iam capillis lacrimas tergebat.
Ore suꝑba direrat s pedes dñi os¬
culans. hoc inredemptoris sui uesti¬
gia figebat. Qt ergo inse habuit
oblectam̃ta: tot de se inuenit ho¬
locausta. Conũtit aduirtutum
numerũ: numerũ cͥminũ ut totũ ser

Expanded text:
manitatis ejus gloriam, et divinitamanitatis ejus gloriam, et divinitatis ejus aeternitatem, quia caput Christi Deus, simul intuendo, perpetuis confessionum laudibus, quasi pistica nardo glorificat. Attulit ergo, inquit, alabastrum unguenti. Et stans retro secus pedes ejus, lacrymis coepit rigare pedes ejus, et capillis capitis sui tergebat. Et osculabatur pedes ejus, et unguento ungebat. Liquet omnibus quod illicitis actibus prius mulier intenta, unguentum sibi pro odore suae carnis adhibuit. Quod ergo sibi turpiter exhibuerat, hoc jam Deo laudabiliter offerebat. Oculis terrena concupierat, sed hos jam per poenitentiam conterens flebat. Capillos ad compositionem vultus exhibuerat, sed jam capillis lacrymas tergebat. Ore superba dixerat, sed pedes Domini osculans, hoc in Redemptoris sui vestigia figebat. Quot ergo in se habuit oblectamenta, tot de se invenit holocausta. Convertit ad virtutum numerum, numerum criminum, ut totum s
Abbreviated transcription (Latin):
it peccatoꝵ. Nã et iohannes hoc
qͣmiuis non ut lucas qͦmͦ factum sit
narrauerit tam̃ ipsam mariam
commendans commemorauit uͥ
deresuscitando fr̃e eius cȩpit loqͥ
Erat autẽ quidã inquiens lan¬
guens lazarus abethania. decas¬
tello mariȩ & marthȩ sororis eius.
Maria autem erat. quȩ unxit do¬
minum unguento. & exdersit pe
tem inbethania. nã prius inga¬
lilea factum ẽ. non iã peccatrix.
non solũ pedes. sed et caput euis
unxisse repperitur: Quod et regu¬
lis allegoriȩ pulcherrime congru¬
it. Quiã et unaqueq fidelis anima.
prius ad dñi pedes humiliata pec¬
catisq absoluenda curuat᷑. Dem̃
augescentib ꝑtempora meritis. le¬
te fidei flagrantia. dñi qͣsi caput
odore ꝑfundit aromatũ: & ipsa
unuersalis ecclesia xp̃i. inp̃senti
qͥdẽ incarnationis eius que pedum
nomine designat᷑. mysteria celebͣn¬
do: deuota redemptori suo reddit
obsequia. Infuturo autem &e hu-¬

Expanded text:
it peccatorum. Nam et Joannes hoc, it peccatorum. Nam et Joannes hoc, quamvis non ut Lucas quomodo factum sit narraverit, tamen ipsam Mariam commendans commemoravit, ubi de resuscitato fratre ejus coepit loqui. Erat autem quidam, inquiens, languens Lazarus a Bethania, de castello Mariae, et Marthae sororis ejus. Maria autem erat quae unxit Dominutem in Bethania nam prius in Galilaea factum est non jam peccatrix, non solum pedes, sed et caput ejus unxisse reperitur. Quod et regulis allegoriae pulcherrimae congruit. Quia et unaquaeque fidelis anima, prius ad Domini pedes humiliata peccatisque absolvenda curvatur; deinde, augescentibus per tempora meritis, laetae fidei flagrantia Domini quasi caput odore perfundit aromatum. Et ipsa universalis Ecclesia Christi, in praesenti quidem incarnationis ejus, quae pedum nomine designatur, mysteria celebrando, devota Redemptori suo reddit obsequia. In futuro autem et hu
Abbreviated transcription (Latin):
discubuit. Et ecce mulier q̃ erat
inciuitate peccatrix. ut cognouit
qͦd accubuit in domo pharisei at¬
tulit alabastrum unguenti. Ala¬
bastrum ẽ genus marmoris can¬
didi. uarus colorib intmirti. qͦd
aduasa unguentaria cauare so¬
lent eo qͦd optime seruare incor¬
rupta dicat᷑. Nascitur cura thebasᷤ
egyptias. & damascum syriȩ. cȩt̾is
candidius. ꝓbatis simum uero in
india. Quidã dicunt hanc eandẽ
ñesse mulierem. quȩ imminente do¬
minica passione caput pedesq eiꝰ
unguent. o ꝑfudit. Quia hec lacri¬
mis lauerit. & crine pedes terserit.
& manifeste peccatrix appelletur
De illa autem nichil tale scriptũ
sit nec potuerit statim capite dñi
meretrix digna fieri. Uerum qui
diligentius inuestiganda. inueniũt
eandem mulierẽ mariã uidelicet
magdalenam sororem latari. sicut
iohannes narrat bis eodẽ fũctam fu¬
isse obsequio. et semel quidẽ hoc lo¬
co. cum primo accedens cum humi¬
litate et lacrimis remissionẽ meru¬

Expanded text:
ce mulier quae erat in civitate, peccatrix, ut cognovit quod accubuit in domo Pharisaei, attulit alabastrum unguenti. Alabastrum est genus marmoris candidi, variis coloribus interstincti, quod ad vasa unguentaria cavare solent, eo quod optime servare incorrupta dicatur. Nascitur circa Thebas Aegyptias et Damascum Syriae, caeteris candidius, probatissimum vero in India. Quidam dicunt hanc eamdem non esse mulierem quae imminente dominica passione caput pedesque ejus unguento perfudit, quia haec lacrymis laverit, et crine pedes terserit, et manifeste peccatrix appelletur; de illa autem nihil tale scriptum sit, nec potuerit statim capite Domini meretrix digna fieri. Verum, qui diligentius investigant, inveniunt eamdem mulierem, Mariam videlicet Magdalenam sororem Lazari, sicut Joannes narrat, bis eodem functam fuisse obsequio. Semel quidem hoc loco, cum primo accedens cum humilitate et lacrymis, remissionem meru
Abbreviated transcription (Latin):
magistri rigorẽ Hec p̃ceptoris
comꝓbant ueritatẽ: qͣndo om̃is
apud eum qͥ saluari potest eqͣ¬
lis ẽ Quod autem ait.
Et beatus ẽ. quicumq ñ fuerit
scandalizatus inme. Et nunci¬
os iohannis qͥ eum esse xp̃m ñ
crediderant. aꝑfidiȩ scandalo ca¬
stigat &idem iohanni qͦd quere¬
bat exponit: quia ds̃ saluos fa¬
ciendi. et domini dñi exitus mor¬
tis: Uisis enim tot signis. tan¬
disq uirtutib ñscandalizari qͥsq
potuit. s ammirari S infideliũ
mens graue inillo scandalũ ꝑtu¬
lit: cum eum & post dot mira¬
cula morientẽ uidit: Quid ẽ gͦ
dicere. beatus ẽ qui ñ fuerit scan¬
dalizatus inme. nͥ aꝑta uoce ab¬
iectionem mortis suȩ humilita¬
tẽ q signare: Ac si patent̾ dicat.
Mira quidem facio. s abiecta ppet
ñ dedignor: quia gͦ moriendo te
subsequor: Cauendum ualde ẽ ho¬
minib ne inie mortem despici¬
ant. qui signa uenerantur.
Et cum discessissent nunciĩ ioħis.

Expanded text:
magistri rigorem, haec praeceptoris magistri rigorem, haec praeceptoris comprobant veritatem, quando omnis apud eum, qui salvari potest, aequalis est. Quod autem ait: Et beatus est quicunque non fuerit scandalizatus in me. Et nuntios Joannis, qui eum esse Christum non crediderant, a perfidiae scandalo castigat, et eidem Joanni quod quaerebat exponit, quia Deus salvos faciendi, et Domini exitus mortis . Visis enim tot signis, tantisque virtutibus, non scandalizari quisque potuit, sed admirari. Sed infidelium mens grave in illo scandalum pertulit, cum eum et post tot miracula morientem vidit. Quid est ergo dicere: Beatus est, qui non fuerit scandalizatus in me, nisi aperta voce, abjectionem mortis suae humilitatemque signare? Ac si patenter dicat: Mira quidem facio, sed abjecta perpeti non dedignor. Quia ergo moriendo te subsequor, cavendum valde est hominibus, ne in me mortem despiciant, qui signa venerantur. Et cum discessissent nuntii Joannis,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait. Tues qui uenisti. s tu es qͥ
uenturus es. & ẽ sensus. Manda
mͥ. quia int̃ficiendus abherode.
& adinferna descensurus sum.
utrũ te et inferis debeã nunci¬
are qͥ nunciaui suꝑis: an ñ conue¬
nat filio dei. ut gustet mortem.
& alium adhec sacramenta mis¬
surus es. Inipsa autem hora cu¬
rauit multos alanguorib & pla¬
gis. et spiritib malis: et cȩcis mul¬
tis donauit uisum. Iobannes
int̾rogauerat ꝑ discipulos. Tu es
qui uenturus es. an aliũ ex pec¬
tamus: Ap̃c signa demonstͣt.
ñ adea respondens. quȩ int̾roga¬
tus fuerat. sed adscandalũ nun¬
cioꝵ Euntes inquit renunciate
iohanni. que uidistis. & audistis.
qͥa ceci uident. claudi ambulãt.
lepsi mundant᷑. surdi audiunt.
Smortui resurgunt. Et qͦd his ñ
minus ẽ. pauꝑes euuangłirant᷑.
Nel pauꝑes spũ. uel certe opibus
pauꝑes. ut nulla it nobiles &
ignobiles. int̾ diuites et egenos. in
predicatione distancia sit. Hic

Expanded text:
n ait, Tu es, qui venisti, sed tu es, qui n ait, Tu es, qui venisti, sed tu es, qui venturus es? Et est sensus: Manda mihi, quia interficiendus ab Herode, et ad inferna descensurus sum, utrum te et in inferis debeam nuntiare, qui nuntiavi superis, an non conveniat Filio Dei, ut gustet mortem, et alium ad haec sacramenta missurus es. In ipsa autem hora curavit multos a languoribus, et plagis, et spiritibus malis, et caecis multis donavit visum. Joannes interrogaverat per discipulos: Tu es, qui venturus es, an alium exspectamus? Christus signa demonstrat, non ad ea respondens quae interrogatus fuerat, sed ad scandalum nuntiorum. Euntes inquit renuntiate Joanni quae vidistis et audistis, quia caeci vident, claudi ambulant, leprosi mundantur, surdi audiunt, mortui resurgunt, et, quod his non minus est, pauperes evangelizantur. Vel pauperes spiritu, vel certe opibus pauperes, ut nulla inter nobiles et ignobiles, inter divites et egenos, in praedicatione distantia sit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
corda mittendo.
Et nunciauerunt iohanni dis¬
cipuli euis. de omnib his. Non
simplici corde ut opinor. sed in¬
uidia stimulati. Discipuli io¬
hannis. ei xp̃i uirtutes & mi¬
racula narrant. Nã et alibi ita
apud eum questi eẽ ꝓducunt᷑¬
Rabbi. qui erat tecũ transiorda¬
nem cui tu testimoniũ ꝑhibu¬
isti. Ecce hic baptihat. & omnes
ueniunt adeum: Quib tunc re¬
spondit iohannes. Quia ñ potest
ħo acciꝑe qͥcqͣm. nͥ fuerit ei datum
decȩlo. & cȩtera. Quib et se purũ
hominem & xp̃m dĩ esse filium
manifeste declarat. Uerũ quia
mansit inuidia. liuorq nequibat
expelli. qͥd ꝓeis corrigendis opti¬
mus magister adhuc egerit. ad
Et conuocauit duos de tende.¬
discipulis suis iohannes. & misit
eos ad dominũ. dicens: Tu es qͥ
uenturus es. an aliũ expectamus.
Videlicet ut ꝑhanc saltim occasio¬
nem uidendo signa quȩ facie¬
bat. crederent in eum.  magi¬
stro int̾rogantes: sͥ discerent. Frgo¬

Expanded text:
corda mittendo. corda mittendo. Et nuntiaverunt Joanni discipuli ejus de omnibus his. Non simplici corde, ut opinor, sed invidia stimulato, discipuli Joannis ei Christi virtutes et miracula narrant. Nam et alibi ita apud eum questi esse produntuRabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti, et ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad eum . Quibus tunc respondit Joannes: Quia non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit ei datum de coelo, etc. Quibus et se purum hominem, et Christum Dei esse Filium, manifeste declarat. Verum quia mansit invidia, livorque, nequibat expelli, quid pro eis corrigendis optimus magister adhuc egerit, attende. Et convocavit duos de discipulis suis Joannes, et misit eos ad Dominum, dicens: Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Videlicet, ut per hanc saltem occasionem, videndo signa quae faciebat, crederent in eum, et, magistro interrogante, sibi discerent. Ergo no
Abbreviated transcription (Latin):
Et ait ad olescens. tͥ dico surgo
Et resedit qͥ erat mortuus. & cep̃
loqui et dedit illũ matri suȩ. Ae¬
sidet qͥppe qͥ erat mortuus. cum
int̾na compunctione reuiuiscit
pecator. Incipit loqui. cum reducis
indicia uitȩ cunctis qͥ peccatum
lurerant ostendit: redditur mat̾.
Cum ꝑsacerdotalis decreta iudi¬
cii cõmunioni sociat᷑ ȩccłiȩ. Accep̃
autẽ om̃s timor. & magnificabãt¬
surrexit in nob̃ Quanto desꝑa¬
tior animȩ mors ad uitam re¬
uocat᷑. tanto plures eodẽ corri¬
guntur exemplo. Uide dauid
ꝓpħam. Uide apostolũ petrũ.
quoꝵ qͦ gradus altior eo casꝰ
grauior. Qͦ autem grauior casꝰ.
eo pietas erigentis gratior. Quo
uero gratior in eis dñi pietas ap¬
paruit: eo certior cunctis peni¬
tentib speᷤᷤ salutis apparuit.
ut iure om̃s qͥ audiunt dicant.
Qyia ds̃ iusitauit plebẽ suam.
Non tantummͦ uerbũ suum semel
incorporando. sed etiã nr̃a hoc
ut suscitari debeamꝰ semꝑ in

Expanded text:
Et ait: Adolescens, tibi dico, surge. Et ait: Adolescens, tibi dico, surge. Et resedit qui erat mortuus, et coepit loqui, et dedit illum matri suae. Resinterna compunctione reviviscit peccator, incipit loqui cum reducis indicia vitae cunctis qui peccatum luxerant ostendit. Redditur matri, cum per sacerdotalis decreta judicii communioni sociatur ecclesiae. Accepit autem omnes timor, et magnificabantsurrexit in nobis. Quanto desperatior animae mors ad vitam revocatur, tanto plures eodem corriguntur exemplo. Vide David prophetam, vide apostolum Petrum. Quorum quo gradus altior, eo casus gravior. Quo autem gravior casus, eo pietas erigentis gratior. Quo vero gratior in eis Domini pietas apparuit, eo certior cunctis poenitentibus spes salutis apparuit, ut jure omnes qui audiunt dicant: Quia Deus visitavit plebem suam. Non tantummodo verbum suum semel incorporando, sed etiam nostra hoc, ut suscitari debeamus, semper in
Abbreviated transcription (Latin):
explicit incipit liber tercius.
anctissimã mariȩ peniten¬
tis hystoria que dercii nr̃i
Uinlucã caput ẽ libri. & si ob
laborem legentium minuendũ
anouo inchoatur exordio. rerũ
tam̃ natura scdi libri finem re¬
spicit. Nam quia suꝑiꝰ siue ex
s aluatoris ut quibus dã placuit
dictum fuerat. & omis populus
audiens & publicani iustificaue¬
runt dm̃. baptihati baptismo
iohannis. Qd̃ si adño dictũ int¬
preteris. Audiens iohannem po¬
pulus intelligitur esse designat᷑
si abeuuangłista int̾positum. au¬
diens: ipsum dñm de iohanras
magnitudine disputantem restat
intelligi. Pharisei autem et legis pe¬
niti consilium di spreuerunt inse¬
metipsos ñbaptitati abeo. Pergit
idẽ cuuangelista que uerbis ꝓpo¬
suerat etiam factis astruere. Iusti¬
ficatam uidelicet sapientiã abom¬
nibus filiis suis. idẽ & iustis & pt
imusticiam penitentib dicentesi

Expanded text:
 LIBER TERTIUS. Sanctissima Mariae poenitentis historia, quae tertii nostri in Lucam caput est libri, etsi ob laborem legentium minuendum a novo inchoatur exordio, rerum tamen nexura secundi libri finem respicit. Nam quia superius sive ex Salvatoris ut quibusdam placuit dictum fuerat: Et omnis populus audiens, et publicani justificaverunt Deum, baptizati baptismo Joannis. Quod si a Domino dictum interpreteris, audiens Joannem populus intelligitur esse designatus. Si ab evangelista interpositum, audiens ipsum Dominum, de Joannis magnitudine disputantem restat intelligi. Pharisaei autem et legis periti consilium Dei spreverunt in semetipsos non baptizati ab eo. Pergit idem Evangelista quae verbis proposuerat etiam factis astruere, justificatam videlicet sapientiam ab omnibus filiis suis, id est, et justis, et post injustitiam poeni
Abbreviated transcription (Latin):
ficata ẽ sapientia ab omnib filus
suis: Ostendit filios sapientiȩ in¬
telligere. nec inabstinendo. nec in
manducando eẽ iusticiam. sed in
equanimitate tolerandi inopiam.
Et temperantia ꝑhabundantiã ñse
corrumpendi. atq oportunȩ sumen¬
di. uel ñsumendi ea. quoꝵ nonusus
s. concupiscentia rep̃hendenda ẽ Hon¬
solent homines multũ gaudere
de carnalibus epulis: ad didit. in
spu scõ. Aliter: lustificata ẽ sa¬
pientia abomnib filiis suis. id:
di dispensatio atq doctrina que
suꝑbis resistit humilib autem dat
grãm: iuste fecisse afidelib suis
comꝓbata ẽ: & quorum numero
& illi de quib supra dicitur. E
omnis populus audiens & pub¬
licani iustificauerunt dm̃ amen.

Expanded text:
ficata est sapientia ab omnibus filiis ficata est sapientia ab omnibus filiis suis, ostendit filios sapientiae intellegere nec in abstinendo nec in manducando esse iustitiam, sed in aequanimitate tolerandi inopiam et temperantiam per abundantiam, non se corrumpendi atque opportune sumendi uel non sumendi ea quorum non usus, sed concupiscentia reprehendenda est. nsolent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit, In Spiritu sancto. Aliter. Justificata est sapientia ab omnibus filiis suis, id est, Dei dispensatio, atque doctrina, quae superbis resistit, humilibus autem dat gratiam , juste fecisse, a fidelibus suis comprobata est. Ex quorum numero sunt et illi, de quibus supra dicitur: Et omnis populus audiens, et publ
Abbreviated transcription (Latin):
tu. &inplanctu. & scindite corda
Uentrẽ meũ uentrẽ meum doleo.
sensus cordis mei conturbati sunt
inme. Non tacebo quia uocẽ buc¬
cine audiuit anima mea. clamo¬
rem preli E paulo post. Quia
stultus populus m̃s me non cog¬
nouit. filii insipientes sunt. & uecor
bibens uinum: & dicitis demoni¬
um habet: Uenit filius hominis.
manducans. &bibens: & dicitis.
Ecce homo uorator etbibens ui¬
num. amicus publicanoꝵ & pec-¬
catorum. Sicut inquit tunc. sic
& nunc utramq salutis uiã respu¬
itis. Nam qͦd ait lamentauimus. &
ñplorastis. adiohannem ꝑtinet. cuiꝰ
abstinentia acibis et potu luctum
penitenciȩ significabat. Quod autẽ
ait. Cantauimus tibus. & non sal¬
tastis: adipsum dñm. qutendo cũ
cȩt̾is cibo & potu. lȩticiã regni figu¬
rabat. At illi nec humiliari cum io¬
hanne. nec cum xp̃o gaudere uo¬
luerunt. Dicentes illum demoni¬
um habere. istum ueracem et ebrio¬
sum. & amicũ publicanoꝵ. & pec¬
catoꝵ. qͦd aut̃ subiungit. & iusti¬

Expanded text:
tu, et planctu; et scindite corda Ventrem meum, ventrem meum doleo, sensus cordis mei conturbati sunt in me: non tacebo, quia vocem buccinae audivit anima mea, clamorem praelii . Et paulo post, Quia stultus populus meus me non cognovit, filii insipientes sunt, et vecordes. s vinum, et dicitis: Daemonium habet. Venit Filius hominis, manducans et bibens, et dicitis: Ecce homo devorator, et bibens vinum, amicus publicanorum et peccatorum. Sicut inquit tunc, sic neque et nunc utramque salutis viam recipietis. Nam quod ait, Lamentavimus, et non plorastis, ad Joannem pertinet, cujus abstinentia a cibis et potu luctum poenitentiae significabat. Quod autem ait: Cantavimus tibiis, et non saltastis, ad ipsum Dominum, qui utendo cum caeteris cibo et potu, laetitiam regni figurabat. At illi nec humiliari cum Joanne, nec cum Christo gaudere voluerunt, dicente illum daemonium habere, istum voracem et ebriosum, et amicum publicanorum et peccatorum. Quod autem subjungit: Et justi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa dũ sua sententia phariseus con¬
uincit᷑ qͣsi freneticus funẽ portat ex
quo liget᷑. Enumerantur bona pec¬
catricis. enumerantur mala falsi
iusti. cum dicitur. Intraui in
domum tuã: aqͣm pedib meis nõ
dedisti. Hȩc autem lacrimis riga¬
uit pedes meos. et capillis suis t̃sit.

Expanded text:
quia dum sua sententia Pharisaeus conquia dum sua sententia Pharisaeus convincitur, quasi phreneticus funem portat ex quo ligetur. Enumerantur bona peccatricis, enumerantur mala falsi justi, cum dicitur: Intravi in domum tuam, aquam pedibus meis non dedisti. Haec autem lacrymis rigavit pedes meo
Abbreviated transcription (Latin):
uerat eum. ait intra se. dicens. Hic
si esset ꝓpħa. sciret utiq que & quat¬
peccatrir ẽ. Ecce phariseus ueracit̃
apud se suꝑbꝰ & fallaciter iustus:
egram rep̃bendit de egritudine. me
dicum desubuentione. qui ipse qͦ
deelationis uulnere egrotabat. &
ignorabat: Ilnde necesse semꝑ est.
ut cum peccatores quosq conspi¬
cimus. nosmetipsos prius in illoꝵ
calamitate defleamus. Quia for¬
tasse insimilib aut lapsi sumꝰ aut
labi possumus. si lapsi ñ sumus.
Et si censura magisterii debet sem¬
per uirtute discipline uicia ꝑseqͥ:
Oportet tam̃ ut sollicite discernamꝰ
quia districtionem debemus uiciis.
compassionẽ nature. S iam iste su¬
pbus & arrogans qua sentencia con¬
iuncatur. audiamꝰ. Quo inquit
debitores erant cuidã feneratori. u¬
nus debebat denarios quingentos.
alius quinquaginta. Nonhabentibꝰ
illis unde redderent: donauit utͥsq
Quis ergo cum plus diliget: Respon¬
dens sẏmon dix̃. Estimo quia is cui
plus donauit. Qua inre notandue

Expanded text:
Hic si esset propheta, sciret utique quregorius: ‘Ecce phariseus ueraciter apud se superbus et fallaciter iustus; egram reprehendit de egrituddicum de subventione, qui ipse quoque de elationis vulnere aegrotabat, et ignorabat. Unde ne cesse semper est ut cum peccatores quosque conspicimus, nosmetipsos prius in illorum calamitate defleamus. Quia fortasse in similibus aut lapsi sumus, aut labi possumus, si lapsi non sumus. Et si censura magisterii debet semper virtute disciplinae vitia persequi, oportet tamen ut sollicite discernamus, quia districtionem debemus vitiis, compassionem naturae. Sed jam iste superbus et arrogans, qua sententia convincatur, audiamus. Duo, inquit, debitores erant cuidam feneratori. Unus debebat denarios quingentos, alius quinquaginta. Non habentibus ilQuis ergo plus eum diligit? Respondens Simon, dixit: Aestimo quia is cui plus donavit. Qua in re notandum est
Abbreviated transcription (Latin):
rciꝑe. Consilium gͦ dĩ ẽ quo ꝑpas¬
sionem. & mortẽ dñi iħ̾u mundũ
saluare decreuit. S hoc pharisei:
etlegis periti spreuerunt. respuenteᷤᷤ
secretum. & salubre mysterium. cu¬
ius auspicia in iohannis p̃dicatio¬
ne baptismoq p̃cesserunt. S tam̃
eidẽ consilio nesciendo. ac nolendo
seruientes. uixta qͦd eis apłs petrꝰ
de domino loquens ait. Hunc
definito consilio &p̃scientia dĩ
traditum ꝑmanus iniquorum.
adfigentes interemistis:
Cyi ergo simileᷤ dicam homines
generationis huius. & cui similes s̃:
Similes sunt pueris sedentib in foro.
ꝙ loquentib adinuicem. et dicentib:
Cantauimus uob̃ tibus. & ñ sal¬
tastis: lamentauimus. & ñ plorastis.
Generatio uideoꝵ comparat᷑ pueris
sedentib inforo. qͥa doctores olim
ꝓpħas accipiebat. de quib dicituꝵ
Exore infantium. & lactantiũ ꝑfeci¬
sti laudẽ. & alibi. Declaratio sermo¬
num tuoꝵ illuminat me. & intelle

Expanded text:
silium ergo Dei est, quo per passionem et mortem Domini Jesu mundum salvare decrevit. Sed hoc Pharisaei et legis periti spreverunt, respuentes secretum et salubre mysterium, cujus auspicia in Joannis praedicatione baptismoque praecesserunt, sed tamen eidem consilio nesciendo ac nolendo servientes, juxta quod eis apostolus Petrus de Domino loquens, ait: Hunc definito consilio et praescientia Dei traditum per manus iniquorum affligentes, interemistis . Cui ergo similes dicam homines generationis hujus, et cui similes sunt? Similes sunt pueris sedentibus in foro, et loquentibus ad invicem, et dicentibus: Cantavimus vobis tibiis, et non saltastis. Lamentavimus, et non plorastis. Generatio Judaeorum comparatur pueris sedentibus in foro, quia doctores olim prophetas accipiebat. De quibus dicitur: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Et alibi, Declaratio sermonum tuorum il
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u Forum aut̃ dominicum. uel
sẏnagoga. uel ipsa ẽ iherusalẽ: inqͣ
p̃ceptoꝵ cȩlestium uira concedeban¬
tur ubi adinuicem isti pueri. siue
uirta matheum ad coequales suos
loquebantur: quia generis gentisq
sue ppłis patria cottidie uoce solebant
exꝓbrare. quod nec psalmis pͥmo da¬
uiticis allecti nec threnis postea cor¬
repti uoluerint adnuere ꝓpħicis. Qͦ¬
tiens uictoria abhoste uel futura p̃¬
cinebatur. uel facta recolebatur. nec
surgere. Nam saltationis uerbo ñ
hẏstrionicis motib sinuati corꝑis ro¬
tatus. sed impigri deuotio cordis. &
religiosa menbroꝵ designat᷑ agili¬
tas. Quociens excidia uel factã ab
hoste. uel figenda. ꝓpħarum lam̃ta
resonabant: & nec sic auditores ad
penitenciȩ remedia confugere cura¬
bant. Canit psalmista. Exultate
dõ adiutori nr̃o. iubilate dõ iacob
Sumite psalmũ & date tẏmpanũ
& cȩtera. S quid sequitur E non¬

Expanded text:
u. Forum autem Dominicum vel Synagoga vel ipsa est Jerusalem, in qua praeceptorum coelestium jura recondebantur, ubi ad invicem juxta Lucam, sive juxta hunc Matthaeum, ad coaequales suos loquebantur: quia generis gentisque suae populis patria quotidie voce solebant exprobrare quod nec psalmis primo Davidicis allecti, nec threnis postea correpti voluerunt annuere propheticis. Quoties victoria de hoste vel futura praecinebatur, vel facta recolebatur, nec surgere. Nam saltationis verbo non histrionici motus, sinuati cortatus, sed impigri devotio cordis, et religiosa membrorum designatur agilitas. Quoties excidia vel facta ab hoste, vel fienda prophetarum lamenta resonabant, et nec sic auditores ad poenitentiae remedia confugere curabant. Canit Psalmista: Exsultate Deo adjutori nostro, jubilate Deo Jacob, sumite psalmum, et date tympanum , et caetera. S
Abbreviated transcription (Latin):
ciam dĩ munus agnoscit᷑. Iustus
enim dñs. & iusticiã dilexit. Ineo
gͦ iustificatio dĩ ẽ. si ñ ad indignos
& noxios. sed ad innocentes ꝑab¬
lutionem factos uideatur & iuist̃
sua munera transtulisse. Dauid
qͦ dic̃. Tibi soli peccaui. & malũ
corã de feci: ut uistificeris inser¬
monib tus. & uincas cũ iudica¬
ris Ergo is qͥ peccat. & confitet᷑
dõ peccatum. iustificat dm̃. Cedã
ei uincenti. & abeo grãm sperans.
Inbaptismate gͥ iustificat᷑ ds̃. inqͦ
ẽ & confessio & uenia peccatoꝵ¬

Expanded text:
tiam Dei munus agnoscitur. Justus enim Dominus, et justitias dilexit . In eo ergo justificatio Dei est, si non ad indignos et noxios, sed ad innocentes per ablutionem factos videatur et justos sua munera transtulisse. David que dicit: tibi soli peccaui et malum coram te feci, ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas. dum iudicaris. ergo is qui peccat et confitetur deo peccatum iustificat deum cedens ei uincenti et ab eo gratiam sperans. in baptismate igitur iustificatur deus, in quo est et confessio et uenia peccato
Abbreviated transcription (Latin):
titur. angłs uocatur: ut dignitatem
seruet innomine qͣm explet oꝑatio¬
ne. Altum quidẽ nomen ẽ sed uita
uocantur. ꝓpħa adtestante qͥ ait
Labia sacerdotis custodiunt scientiã.
Elegem requirent exore euis. quia
angelus dñi exercituum ẽ. Nec nõ
etiam unusquisq fidelium inqͣn¬
tum sufficit in qͣntum grãm su¬
pernȩ aspirationis accipit si apͣ¬
uitate ꝓrimũ reuocat. si exhorta¬
ri adbene oꝑandum curat. si eter¬
num regnum uel suppliciũ erran¬
ti denunciat. cũ uerba sc̃ẽ ad nun¬
ciationis impendit ꝓfecto angłs

Expanded text:
titur angelus vocatur, ut dignitatem titur angelus vocatur, ut dignitatem servet in nomine, quam explet in operatione. Altum quidem nomen est, sed vita vocantur, propheta attestante, qui ait: Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requangelus Domini exercituum est. Nec non etiam unusquisque fidelium, in quantum sufficit, in quantum gratiam supernae aspirationis accipit, si a pravitate proximum revocat, si exhortari ad bene operandum curat, si aeternum regnum vel supplicium erranti denuntiat, cum verba sanctae admonitionis intendit, profecto angelus
Abbreviated transcription (Latin):
militãt hi. qui ꝓdõ ꝑpeti aspera
fugiunt. sed solis exteriorib dediti
p̃sentis uitȩ molliciẽ et delectatio¬
in fluxu atq studio uestium pec¬
catum de esse. Quia si hoc culpa
ñ esset. nullomͦ iohannẽ dñs de
uestim̃ti sui asperitate laudasset.
Quamiuis hoc qͦd iohannes ñ ẽẽ ue¬
stitus mollib dicitur: ꝑsignifica¬
dionem intelligi alit potest. Mol¬
lib enim uestitus ñfuit. qͣuitam
peccantium. ñec blandimentis fo¬
uit sed ugore aspere inuectione in¬
crepauit dicens. Genimina uipe¬
rarum. qͥs uob̃ demonstrauit fu¬
ministeriũ ẽ. uentura dicere. ñ etiã
demonstrare. Iohannes gͦ plus ꝗͣ
ꝓph̃a ẽ. quia eum quem p̃currendo
ꝓpħauerat. etiã ostendendo nunci¬
abat. Hic ẽ enim de qͦ scriptũ ẽ
Ecce mitto angłmy meum an¬
te faciem tuã: qui p̃parabit uiam
tuam ante te. Quod grecȩ angłs.
hoc latinȩ nuncius dicit᷑. R ectegͦ
qui nunciare suꝑnum uidicem mit¬

Expanded text:
militant hi qui pro Deo perpeti aspera militant hi qui pro Deo perpeti aspera fugiunt, sed, solis exterioribus dediti, praesentis vitae mollitiem et delectatioin fluxu atque studio vestium peccatum deesse, quia si hoc culpa non esset, nullo modo Joannem Dominus de vestimenti sui asperitate laudasset. Quamvis hoc quod Joannes non esset vestitus mollibus dicitur, per significationem intelligi aliter potest. Mollibus enim vestitus non fuit, quia vitam peccantium, non blandimentis fovit, sed vigore asperae invectionis increpavit, dicens: Genimina viperarum, quis vobis demonstravit fuministerium est, ventura dicere, non etiam demonstrare. Joannes ergo plusquam propheta est, quia eum, quem praecurrendo prophetaverat, etiam ostendendo nuntitur: Hic est de quo scriptum est: Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit viam tuam ante te . Quod enim Graece angelus, hoc Latine nuntius dicitur. Recte ergo qui nuntiare supernum judicem mit
Abbreviated transcription (Latin):
chis cunctisq hominib iohannẽ
pretulit. sed iohanni cȩteros eqͣ¬
uit. Honenĩ e statim sequitur ut
si alii maio res eo non sunt. ille
maior alioꝵ sit: uerum ut equa¬
litatem habeant cum cȩt̾is scĩs.
Qyi autem minor ẽ in regno dĩ.
maior ẽ illo. Hec sententia duob
modis potest intelligi. Aut enim
regnum dĩ appellauit. quod non¬
dum accepimus. & in quo nondũ
sumus. unde infine dicturus ẽ. Ue.¬
nite benedicti patris mei. ꝑcipite
regnum. et qͦd ibi sunt sci angeli.
quilibet in eis minor: maior ẽ utiq
quolibet sc̃o & iusto. portante corpꝰ
quod corrumpitur. & ad grauat a¬
nimam. Aut si regnum dĩ intelli¬
gi uoluit huius demporis eccłiam.
cuius filii sunt omnes abinstituti¬
one generis humani. usq quot qͦt
iusti et scĩ esse potuerunt. Efecto
se ipsum dñs significauit. qͦd nas¬
cendi tempore minor erat ioħe.
maior autẽ diuinitatis et̾nitate.
& dominica potestate. Pinde se¬
cundum pͥorẽ e positionem ita

Expanded text:
chis cunctisque hominibus Joannem praetulit, sed Joanni caeteros exaequavit: non enim statim sequitur, ut si alii majores eo non sunt, ille major aliorum sit cunctorum, ut aequalitatem habeat cum caeteris sanctis. Qui autem minor est in regno Dei, major est illo. Haec sententia duobus modis potest intelligi. Aut enim regnum Dei appellavit, quod nondum accepimus, et in quo nondum sumus, unde in fine dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum ; et quot ibi sunt sancti angeli, quilibet in eis minor, major est utique quolibet sancto et justo, portante corpus, quod corrumpitur et aggravat animam . Aut si regnum Dei intelligi voluit hujus temporis Ecclesiam, cujus filii sunt omnes ab institutione generis humani usque, quotquot justi et sancti esse potuerunt, profecto seipsum Dominus significavit, quod nascendi tempore minor erat Joanne, major autem divinitatis aeternitate, et dominica potestate. Proinde secundum priorem expositionem, ita
Abbreviated transcription (Latin):
tas illorum erat Hedificata. ut
precipitarent eum:Ipse autẽ tran
siens ꝑmedium illoꝵ ibat. Opeior ma¬
gistro discipulorum hereditas Dia¬
bolus dominum uerbo temptat:
uidei facto. Ille dic̃. mitte de: isti ad¬
oriuntur. ut mittant. Eqͥuidẽ dñs
suꝑcilium montis precipitandꝰ ascen¬
derat: sed ꝑmediũ illoꝵ mutata subi¬
to uel obstupefac̾ta furentium men¬
te descendit: Quos adhuc sanare.
qͣm ꝑde re malebat: ut cassata uidẽ¬
tes suȩ cepta nequicie. aposcenda de

Expanded text:
itas illorum erat aedificata, ut itas illorum erat aedificata, ut praecipitarent eum. Ipse autem siens per medium illorum ibat. O pejor magistro discipulorum haereditas. Diabolus verbo Dominum tentat, Judaei facto: Ille dicit: Mitte te, isti adoriuntur ut mittant. Et quidem Dominus supercilium montis praecipitandus ascenderat, sed per medium illorum, mutata subito vel obstupefacta furentium mente, descendit, quos adhuc sanare quam perdere malebat, ut cassata videntes suae coepta nequitiae, a poscenda de
Abbreviated transcription (Latin):
stantur. Nam sequitur.
Et repleti sunt omnes insynagoga
ira. hȩc audientes. et surrexerunt. e
eiecerunt illum extra ciuitatem:
Sacrilegia quippe iudeoꝵ. que mul
mala ꝓbonis: ineuuangłio docet
eẽ completa Nam cum ipse ꝑppłos
beneficia diffunderet: illi inuirias
irogabant. Nec mirum. si ꝑdiđ̃us̃¬
salutem: qui eiecerunt de suis finib
salutarẽ Mortalis enĩ dominus. et qͥ
docuerit sui exemplo apłos suos om¬
nib omnia fieri: nec uolentes repudi¬
at nec inuitos alligat: nec eicientib
reluctatur: nec rogantib deẽ: Sic ge¬
raseos alibi cum uirtutes eiꝰ sustinere
ñpossent: qͣsi infirmos & ingratoᷤᷤ
reliquit. Simul intellige. non
ernecessitate fuisse: sed uoluntafeam
corporis passionem: Nec captũ auide¬
is: sed ase oblatum E enĩ quando
capitur uult: quando uult labitur:
quando uult suspenditur: quando
uult non tenetur
Et durerunt inquit illum usq ad
suꝑcilium montis. sup̃ quem cuu¬

Expanded text:
stantur. Nam sequitur: stantur. Nam sequitur: Et repleti sunt omnes in synagoga ira haec audientes, et surrexerunt, et ejecerunt illum extra civitatem. Sacrilegia quippe Judaeorum, quae multmala pro bonis , in Evangelio docet esse completa. Nam cum ipse per populos beneficia diffunderet, illi injurias irrogabant. Nec mirum si perdiderusalutem, qui ejecerunt de suis finibus Salvatorem. Moralis enim Dominus, et qui docuerit exemplo suo apostolos suos omnibus omnia fieri, nec volentes repudiat, nec invitos alligat, nec ejicientibus reluctatur, nec rogantibus deest. Sic Gerasenos alibi cum virtutes ejus sustinere non possent, quasi infirmos et ingratos reliquit. Simul intellige, non ex necessitate fuisse, sed voluntariam corporis passionem; nec captum a Judaeis, sed a se oblatum. Etenim quando vult capitur, quando vult labitur, quando vult suspenditur, quando vult non tenetur. Et duxerunt, inquit, illum usque ad supercilium montis supra quem civ
Abbreviated transcription (Latin):
inquo abrenunciare sathane. fidẽ confi¬
teri precipimur: negat se nẽman ultra
diis alienis litaturum. soli ꝑomna do¬
mino seruiturus Partem quoq tertꝑ
sc̃õ secum tollere gaudet: qui bapti¬
tatos oportet dominici qͦ corꝑis
participatione confirmari. Merito
qͥ meman cuius dum aqua corpꝰ
abluitur: fide pectus abluitur. id est
populus gentium. iudeis lepra con¬
tumatiȩ squalentib ante fertur:
Menito uidua sarepthena. idẽ eccłia.
ligno crucis refici desiderans: uidĩs
fame uerbi ꝑeuntib pane sacroscĩ
corporis. & iuuifici sp̃c unctione
recreatur Probaturq dñs non
obsuã im¬
potentiam ciuib
s ob
eoꝵ inuidentiam
tutum dona negas¬
se: atq hoc exemplo totã postremo
gentem non quia ñ amaretur. sed
quia ipsa se amari non amari abeo
derelictam: doctorib scilicet inde.
obsaluationem gentiũ toto orbe dis¬
ꝑsis S quod dominus uerbo de
uideis: hoc ipsi de se uidei facto te¬

Expanded text:
in quo abrenuntiare Satanae, fidem confiin quo abrenuntiare Satanae, fidem confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis litaturum, soli per omnia Domino serviturus. Partem quoque terrae sanctae, secum tollere gaudet, quia baptizatos oportet dominici quoque corporis participatione confirmari. Merito igitur Naaman, cujus dum aqua corpus abluitur, fide pectus abluitur, id est, populus gentium, Judaeis lepra contumaciae squalentibus, antefertur. Merito vidua Sareptana, id est, Ecclesia, ligno crucis refici desiderans, Judaeis fame verbi pereuntibus, pane sacrosancti corporis et vivifici Spiritus unctione recreatur. Probaturque Dominus non ob suam impotentiam civibus, sed ob eorum invidentiam virtutum dona negasse, atque hoc exemplo totam postremo gentem, non quia non amaretur, sed quia ipsa se amari non amaret, ab eo derelictam, doctoribus scilicet inde ob salvationem gentium toto orbe dispersis. Sed quod Dominus verbo de Judaeis, hoc ipsi de se Judaei facto te
Abbreviated transcription (Latin):
lisco ꝓpħa. et nemo eoꝵ mundatus ẽ. nͥ
naaman syrus. Quia nota ẽ historia.
demisterio necesse ẽ. paucis intimemus.
E nẽman ergo iste sẏrus. qui interpretat᷑
decor: populum demonstrat nationum.
quondam ꝑfidie scelerumq lepra ma¬
culosum: sedꝑsacramentũ baptismatis
abomni mentis et corꝑis feditate pur¬
gatum. Qui captȩ consilio puelle hocẽ
inspirationis suꝑnȩ gr̃a. qͣm uideis con¬
seruare nolentib gentes respuere. salutẽ
sperare commonitus: septies lauari ui¬
betur. Quia nimirum solum baptismi
Unde iure caro eius post lauacrum. ue¬
lut caro pueri parui apparuisse memo¬
ratur. Siue quia cunctos inxp̃o bapti¬
tatos munam parit grãm mater in¬
fantiam. seu magis ille sit intelligen¬
dus puer dequo dic̾tum ẽ. Paruulus na¬
tus ẽ nobis. et filius datus ẽ nob̃: Cuius
corpori ꝑbaptismum tota credentiũ
soboles adunatur. & ut cuncta hicbap¬
tismi scires sacramenta premõstrata:

Expanded text:
lisaeo propheta, et nemo eorum mundatus est, nisi lisaeo propheta, et nemo eorum mundatus est, nisi Naaman Syrus. Quia nota est historia, de mysterio necesse est paucis intimemus. Et Naaman ergo iste Syrus, qui interpretatur decor, populum demonstrat nationum, quondam perfidiae scelerumque lepra maculosum, sed per sacramentum baptismatis ab omni mentis et corporis feditate purgatum. Qui captae consilio puellae, hoc est inspirationis supernae gratia, quam Judaeis conservare non valentibus, gentes rapuere, salutem sperare commonitus, septies lavari jubetur. Quia nimirum solum baptismi Unde jure caro ejus post lavacrum, velut caro pueri parvi apparuisse memoratur. Sive quia cunctos in Christo baptizatos, in unam parit gratia mater infantiam, seu magis ille sit intelligendus puer, de quo dictum est: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis . Cujus corpori per baptismum tota credentium soboles adunatur. Et ut cuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata,
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur ẽẽ morata Sydonia quippe
uenatio inutilis: Sarepta uero: incen¬
dium. uel angustia panis int̃pretat᷑
Quia ubi habundauit peccatum. suꝑ¬
habundauit gr̃a. uͥ rebus suꝑuacius
adquirendis. qͣsi aucupandi cura im
pendebatur. Ubi die sitis incendium.
panisq spiritalis antea figebat an¬
gustia: ibi farina. oleumq ore ꝓpħico
benedicitur idẽ fructus ethylaritas
caritatis siue gr̃a corporis dominici.
& crismatis unctio. indefec̾tiuo uerbi ce¬
lestis munere fecundatur. Cuius hac¬
tenus inuasis oleum gaudũ spiritał.
et benedictionis farina non deficit. Cȩ¬
terisq ñ credunt gentib inopia panis
diuni miseris & uenatui deditis inutili.
Nam etipsa pulcherrime mysticum sibi
prius qͣm moriretur panem factura:
duo se ligna colligere uelle testatur: non
solo ligni nomine sedetiam numero
lignorum. signum crucis exprimens:
quo nobis ẽ panis uite preparatus et̃nȩ.
Et multi lepsi erant inisrahel. subhe¬

Expanded text:
dicitur esse morato. Sidonia quippe, dicitur esse morato. Sidonia quippe, venatio inutilis; Sarepta vero, incendium, vel angustia panis interpretatur. Quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ubi rebus supervacuis acquirendispendebatur, ubi dirae sitis incendium panisque spiritalis antea fiebat angustia, ibi farina oleumque ore prophetico benedicitur, id est, fructus et hilaritas charitatis, sive gratia corporis Dominici, et charismatis unctio indefectivo verbi coelestis munere foecundatur. Cujus hactenus in vasis oleum gaudii spiritalis et benedictionis farina non deficit, caeteris quae non credunt gentibus, inopia panis divini miseris et venatui deditis inutili. Nam et ipsa pulcherrime mysticum sibi prius quam moreretur panem factura, duo se ligna colligere velle testatur; non solo ligni nomine, slignorum signum crucis exprimens, quo nobis est panis vitae praeparatus aeternae. Et multi leprosi erant in Israel sub E
Abbreviated transcription (Latin):
multis ibidem lepsis. naaman tantũ
sẏrus quia deuote quesierat. abheli¬
seo ꝓpħa curari ꝓmeruit sic et uos
ñalia qͣm inuidiȩ ꝑfidiȩq causa
suꝑno munere priuabit Quoꝵ si
facta ꝓpħarum etiam allegorice dis¬
cusseris. inuenies ꝓfecto dominum
inpatriȩ suȩ aqua receptus ñ est
ꝑfidia: suꝑbiã notasse iudeoꝵ. No¬
mine uero capharnaum. quȩ ager
consolationis int̃pretat᷑ gentium
p̃dicasse salutem. ubi maiora cotti
nimarum sanatione patrantur.
Igitur uidua adqͣm helias missꝰ
t̃gentiũ designat ȩccłiam:. Quȩ a
suo ditius conditore deserta. po¬
pulum rectȩ fidei nescium. quasi pau¬
perem filium egena stirpe nutriebat.
donec adueniens sermo ꝓpħicꝰ qui
exsiccato uellere israhelis. ut pote clau¬
sa cęli ianua. fame ꝑiclitabatur in
iudea. pasceretur ibi simul et pasc̾et.
& receptus uidelicet acredentib & re¬
ficiens ipse credentes. Unde bene hȩc
eadem uidua insareptha sydonię

Expanded text:
multis ibidem leprosis Naaman tantum multis ibidem leprosis Naaman tantum Syrus, quia devote quaesierat, ab Elisaeo propheta curari promeruit, sic et vos non alia quam invidiae perfidiaeque causa superno munere privabit. Quorum si facta prophetarum etiam allegorice discusseris, invenies profecto Dominum in patriae suae, a qua receptus non est, perfidia superbiam notasse Judaeorum. Nomine vero Capharnaum, quae ager consolationis interpretatur, gentium praedicasse salutem, ubi majora quotidnimarum sanatione patrantur. Igitur vidua ad quam Elias missus est, gentium designat Ecclesiam, quae, a suo diutius Conditore deserta, populum rectae fidei nescium, quasi pauperem filium egena stipe nutriebat, donec adveniens sermo propheticus, qui, exsiccato vellere Israelis, utpote clausa coeli janua, fame periclitabatur in Judaea, pasceretur ibi simul et pasceret, et receptus videlicet a credentibus, et reficiens ipse credentes. Unde bene haec eadem vidua, in Sarepta Sidoniae
Abbreviated transcription (Latin):
inpatria ꝓprio liuore priuabant.
Eit autẽ. am̃ dico uob̾. quia nemo
ꝓpħa acceptus ẽ inpatria sua. ꝓpħam
dici inscripturis dñm xp̃i: et moy¬
Nonsolũ autẽ ipse qui caput et dns ẽ
exteris ciuitatib habiti sunt. Quia
ꝓpemodum naturale ẽ: ciues semꝑ ci¬
uib inuidere. Non enĩ considerant
p̃sentia uiri opera: sed fragilem re¬
cordantur infantiam. qͣsi non etipsi
ꝑeosdẽ etatis gradus ad maturam eta¬
Multȩ uiduȩ erant in dieb heliȩ inisrł.
qñ clausum ẽ cęlum annis trib &
mensib sex. Cũ facta esset fames ma-¬
gna inomni terra: et adnullam illaꝵ
missus ẽ helias. nͥ insareptha sydoniȩ
admulierem uiduam. Non inquit hoc
qͦd diuina fastidiosis ciuib beneficia
subtraho. ꝓpħarum gestis aduersat᷑.
quia sic̃ fame qͦndam omnẽ terram
p̃mente. nemo ẽ inuidea reꝑtus. heliȩ
dignus hospicio. sed exterȩ gentis ẽ
uidua quesita: que obfidei grãm a
tanto ꝓpħa uisitari deberet: E sicut

Expanded text:
atria qui livore privabant. Ait autem: Amen dico vobis quia nemo propheta acceptus est in patria sua. Prophetam dici in Scripturis Dominum Christum, et MoyNon solum autem iexteris civitatibus habiti sunt, quia propemodum naturale est cives semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi non et ipsi eosdem aetatis gradus ad maturam aeta Eliae in Israel, quando clausum est coelum annis tribus et mensibus sex, cum facta esset fames magna in omni terra, et ad nullam illarum missus est Elias, nisi in Sarepta Sidonis ad mulierem viduam . Non, inquit, hoc quod divina fastidiosis civibus beneficia subtraho prophetarum gestis adversatur, quia sicut, fame quondam omnem terram premente, nemo est in Judaea repertus Eliae dignus hospitio, sed exterae gentis est vidua quaesita, quae ob fidei gratiam a tanto propheta visitari deberet. Et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tione ꝓpħe gesta dñi scripturus in¬
choauit: quia scilicet omnis ꝓpħie
scriptura adipsum usq ꝑtingens:
ꝑipsum nob̃ aperienda. & in ipso con¬
stiterit adimplenda. Unde et utrũq
hoc ineuuangelii sui fine manife¬
stius explicat. cum posito prius dic¬
to saluatoris. qm̃ necesse ẽ impleri
omnia quȩ scripta sunt in lege mo¬
ysi. et ꝓpħis. et psalmis de me: mox
iste subiunxit Tunc aperuit illis
sensum: ut intelligerent scripturas.
Surrexit gͥ legere iħs: ut qͦs noua sig¬
norum oꝑatione ñconuerterat. ut
ꝓpħice lectionis ad testatione corrige
S̾t reuoluit librum. inuenit Iret¬
locum. ubi scriptum erat Pulchre
librum ꝓpħe clausum accipit: sed
reuolutum legit qͥa misteriũ incar¬
nationis suȩ ꝓpħarum uoce pre-¬
scriptum. et pruis suscepit exhiben¬
dum. & post intelligendum morta¬

Expanded text:
tione prophetae gesta Domini scripturus intione prophetae gesta Domini scripturus inchoavit, quia scilicet omnis prophetiae Scriptura ad ipsum usque pertingens, per ipsum nobis aperienda, et in ipso constiterit adimplenda. Unde et utrumque hoc in Evangelii sui fine manifestius explicat, cum posito prius dicto Salvatoris: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi, et prophetis, et psalmis de me ; mox et ipse subjunxit: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent Scripturas . Surrexit igitur legere Jesus, ut quos nova signorum operatione non converterat, vel propheticae lectionis attestatione corrigeret. Et ut revolvit librum, invenit locum ubi scriptum erat. Pulchre librum prophetae clausum accipit, sed revolutum legit, quia mysterium Incarnationis suae prophetarum voce praescriptum, et prius suscepit exhibendum, et post intelligendum morta
Abbreviated transcription (Latin):
Nacate et uidete qm̃ ego sum d̾s. Feria¬
tis mundi negociis. admeditanda le¬
gis monita quieto corde residerent:
suius eo die deuotionis agendȩ hacte¬
nus inȩccłia ꝑdurat indicium. quȩ
admemoriam priscȩ religionis. canti¬
cum deutronomii in quo uniuersus
ueteris populi status: qͥd uidelicet of¬
fenso. quid ꝓpicio dõ meruerit. conti¬
netur: non nullis in locis sabbato dic̃e
consueuit. Alioquin eẽt p̃posterum:
ut priorib septimanȩ dieb ꝓpħarũ
dictis carminib moysi ultimum di¬
ceretuꝵ: Intrauit gͦ iħc die sabbati
insynagogam: ut ritũ legis mosaice
cumulo gr̃e cȩlestis adimpleret.
Et surrexit legere & traditus ẽ illi
liber ꝓpħe esaie Indicium quidẽ hu¬
millimȩ dispensationis ẽ: qua d̃s in¬
t̃ homineᷤ ministrare nõminis trari ue¬
nerat: Quod etiã lec̾toris susciꝑe non
dedignatur officium. S altiore ꝓ¬
uidentia lucas alectione. et explana¬

Expanded text:
Vacate et videte, quoniam ego sum Deus , feriaVacate et videte, quoniam ego sum Deus , feriatis mundi negotiis, ad meditanda legis monita quieto corde residerent. Cujus eo die devotionis agendae hactenus in Ecclesia perdurat indicium, quae ad memoriam priscae religionis canticum Deuteronomii, in quo universus veteris populi status, quid videlicet offenso, quid propitio Deo meruerit, continetur, nonnullis in locis Sabbato dicere consuevit. Alioquin esset praeposterum ut prioribus septimanae diebus prophetarum dictis carminibus, Moysi ultimum diceretur. Intravit ergo Jesus die Sabbati in synagogam, ut ritum legis Mosaicae cumulo gratiae coelestis adimpleret. Et surrexit legere, et traditus est illi liber prophetae Isaiae. Indicium quidem humillimae dispensationis est, qua Deus inter homines ministrare, non ministrari venerat, quod etiam lectoris suscipere non dedignatur officium. Sed altiore providentia Lucas a lectione et explana
Abbreviated transcription (Latin):
cȩ. latine dicitur congregatio: Quo
nomine ñsolum ad fluentium tur¬
barum conuentũ: sed et domũ qͣ ad
audiendum dicendũue di uerbum
conueniebant uidei. appellare sole¬
bant. Uñ dñs adannam pontifi¬
cem: Egosemꝑ inquit docui insy¬
nagoga et intemplo. qͦ om̃s iudei c̃¬
uenunt: Sic̃ et nos eccłias fideliũ
&e loca etchoru̾s uocitamꝰ Uerũ dif¬
fert int̃ synagogam. quȩ congregatio.
& eccłiam. quȩ conuocatio int̃pretat᷑.
Iuod ueteris instrumenti populus
utroq uocabulo: noui autẽ tantum
eccłia nuncupat᷑ Quia uidelicet. &
peccora et in animȩ quȩ queres con
gregari inunum possunt conuocari
autem ñ nͥ ratione utentia possunt:
Ideoq nouȩ gr̃e populum. qͣsi maiori
dignitate p̃ditum. rectius conuocatum
inunitatem fidei qͣm congregatũ dic̾e.
idẽ eccłiam. quã synagogam nominare:
apłicis scriptorib et doctorib uisumẽ.
Confluebant autem die sabbati insyna¬
gogis: ut uixta qͦd dominus p̃cipit.

Expanded text:
ce, Latine dicitur congregatio; quo nomine non solum affluentium turbarum conventum, sed et domum, qua ad audiendum dicendumve Dei verbum conveniebant Judaei, appellare solebant. Unde Dominus ad Annam pontificem: Ego semper, inquit, docui in synagoga, et in templo quo omnes Judaei conveniunt . Sicut et nos ecclesias fidelium et loca et choros vocitamus. Verum difquit, inter synagogam quae congregatio, et Ecclesiam quae convocatio interpretatur, quod veteris instrumenti populus utroque vocabulo, novi autem tantum Ecclesia nuncupatur: quia videlicet et pecora et inanimae quaeque res congregari in unum possunt, convocari autem non nisi ratione utentia possunt. Ideoque novae gratiae populum quasi majori dignitate praeditum, rectius convocatum in unitatem fidei, quam congregatum dicere, id est, Ecclesiam, quam Synagogam nominare, apostolicis scriptoribus et doctoribus visum est. Confluebant autem die Sabbati in synagogis, ut, juxta quod Dominus praecepit: