comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
per rexit in egrptum. hieremiam audis seppħtam.¬
uel scripturas ꝓpheticas in edem peregrinatione
logisse : quorum quidem opinionem inquibus dã
libris meis posui. sed diligenter supputata tepoꝵ
ratio quechronica historia continetur platone
indicat a tempore quo ꝓphetauit hieremias
centum ferme annos postea natum fuis se:
Quicum octoginta & unum uixisset. labanno
mortis eius usqueti did tempꝰ quoptolom cas rex
aegypti. scripturas ꝓpheticas gentis ębreoꝵ de
das que curauit. anni repperiuntur ferme Lx:
Qua propter in illa perogrinationesua. platone
hreromiam uidere potuit tanto ante defunctu.
necetisdem scripturas legere quȩ nondum fue¬
rant ingrecam linguam trans late. qua ille
pollebat. nisi forte quia fuit acerrimi studii.
sicut aegrptias itaetistas. ꝑ interp̃tem didicit
nonut scribendotrans ferret. quod ptoloms
proingeati beneficio qui regia potestate &iam
timeri poterait meruis se ꝑhibetur : sed ut conlo¬

Expanded text:
perrexit in Egperrexit in Eguel scripturas propheticas in eadem peregrinatione legisse; quorum quidem opinionem in quibusdam libris meis posui. Sed diligenter subputata temporum ratio, quae chronica historia continetur, Platonem indicat a tempore, quo prophetauit Hieremias, centum ferme annos postea natum fuisse; qui cum octoginta et unum uixisset, ab anno mortis eius usque ad id tempus, quo Ptolomaeus rex Aegypti scripturas propheticas gentis Hebraeorum de dasque curauit, anni reperiuntur ferme sexaginta. Quapropter in illa peregrinatione sua Plato nec Hieremiam uidere potuit tanto ante defunctum, nec easdem scripturas legere, quae nondum fuerant in Graecam linguam translatae, qua ille pollebat; nisi forte, quia fuit acerrimi studii, sicut Aegyptias, ita et istas per interpretem didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus pro ingenti beneficio, qui a regia potestate etiam timeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut conlo
Abbreviated transcription (Latin):
Hex ittique causaest cur istos ceteris p̃feram:
quia cum alii philisophi ingenia sua. studiaq
contriuerint inquirendis rerum causis. & quinã
e&. modus discendi atque uiuendi istodõ cog¬
nito reppererunt. ubi ess& & causa confatuta
uniuersitatis. & lux ꝑcipiende ueritatis & fons
bibendȩ flicitatis: Siucergo isti platonici siue
quȩcumq alii qua rum lib& gentium philoso¬
phi dedõ ista sentiunt: nob cum sentiunt: sed
ideo cum platonicis magis agere placuit hanc
causam : quia eorum sunt littere Notiores:
Nam & greci quorum lingua in gentibus premi¬
n& eas magna predicatione gȩlebrarunt:
ecdatini ꝑmoti earum. uel&x cellentia. uelglo¬
ria ipsas libentius didicerunt: atque in nr̃m
eloquium trans ferendo. nobiliores clario¬
nobis inxp̃i gratia sociati. cum audiunt
uellegunt platonem dedo ista sensis se. quȩ¬
multum congruere. ueritatinrȩ religionis ag¬
noscunt: Vndenon nulli putauerunt cum qnđo

Expanded text:
Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, Haec itaque causa est quur istos ceteris praeferamus, quia, cum alii philosophi ingenia sua studiaque contriuerint in requirendis rerum causis, et quinam esset modus discendi adque uiuendi, isti Deo cognito reppererunt ubi esset et causa constitutae uniuersitatis et lux percipiendae ueritatis et fons bibendae felicitatis. Siue ergo isti Platonici siue quicumque alii quarumlibet gentium philosophi de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Sed ideo cum Platonicis magis agere placuit hanc causam, Nam et Graeci, quorum lingua in gentibus praeeminet, eas magna praedicatione celebrarunt; et Latini permoti earum vel excellentia, vel gloria, ipsas libentius didicerunt, atque in nostrum eloquium transferendo nobiliores clarionobis in Christi gratia sociati, cum audiunt uel legunt Platonem demultum congruere ueritati nostrae religionis agnoscuntur. Unde nonnulli putauerunt eum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
pedum et serpentium: Vbi & romanos & grocos
etegrptios. quidescpientiȩ nominegloriatis.
fecit intellegi Sedhoc cumiftis post modum
dis putabim: In quo autem nob cum sentiunt
deunodõ huius uniuersitatis auctore. qui
non solum suꝑ omnia corpora est in cor poreus
uerum &iam suꝑ omnes animas in cor ruptibilie
principium nostrum. lumen nr̃m. bonum ar̃m in
hoc eos coeteris anteponimus : Nec siliiteras
corum xpĩanus ignorans uerb̵. que non di¬
dicit. indis putatione nonutitur. utuel natu¬
ralem latine. uel phisicam grecȩ appell& eã
partem. in quadenaturȩ inquisitione tractet
& rationalem siuelogicam.: In qua quȩritur
quonam in odo ueritas ꝑcipipossit. & moralẽ
uel & hycam. in qua demo b agitur. bono¬
rum que finibus appetendis malorũq uitandis
Ideo nescit ab uno uerodõ atqueoptimo & natu¬
ram nobis esse qua facti ad cius imaginem
sumus: &doctrinam qua eum nos. se nouerim
& gratiam quailli choerendo beati sumus

Expanded text:
Romanos et Graecos et Aegyptios. qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intellegi. Sed de hoc cum istis post modum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo huius uniuersitatis auctore, qui non solum super omnia corpora est incorporeus, uerum etiam super omnes animas incorruptibilis, principium nostrum, lumen nostrum, bonum nostrum, in hoc eos ceteris anteponimus. Nec, si litteras eorum Christianus ignorans uerbis, quae non didicit, in disputatione non utitur, ut uel naturalem Latine uel physicam Graece appellet eam partem, in qua de naturae inquisitione tractatur. et rationalem siue logicam, in qua quaeritur quonam modo ueritas percipi possit, et moralem uel ethicam, in qua de moribus agitur bonorumque finibus adpetendis malorumque uitandis, ideo nescit ab uno uero Deo adque optimo et naturam nobis esse, qua facti ad eius imaginem sumus, et doctrinam, qua eum nosque nouerimus, et gratiam, qua illi cohaerendo beati simus.
Abbreviated transcription (Latin):
merbͥs libros satis. eẽ. pos se quinesciat. qnđ
ea putatur gloria uanitatis nullis cedere
uirib ueritatis: inꝑnitiem utiq eius. cui
uitium taminmane dominatur. Nam&
contra omnem curtintis industriam : non
malo medici sed egroti in sanabilis morb

Expanded text:
meri libros satis esse posse quis nesciat? quando meri libros satis esse posse quis nesciat? quando ea putatur gloria uanitatis, nullis cedere uiribus ueritatis, in perniciem utique eius, cui uitium tam inmane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insan
Abbreviated transcription (Latin):
riab inpudentib eligant Namsinonadlib¬
tatem uera dicendi sed aidlicentiam maledi¬
cendi tempus expectant: absit uteis eueni¬
at. quod ait tullius dequodim. qui peccan¬
dilicentia felix appellabatur Omiserum
cui peccare licebat Vndequis quis .ẽ. qui
maledicendilicentia:⁊ felicem seputat:
multo erit felicior. Si hoc illi omnino non li¬
ceat. compossit deposita inanitate iactan¬
tiȩ &iamisto tempore. tam quam studio
consulendi quic quid uoluerit contradice¬
re & quantum pos sunt ab eis. quos consu¬
lit amica dispietatione honeste grauiter
libere. quod o port& audire¬
uinque superioribus libris. satis
mihi aduersus cos uideor disputas se. qui
multos deos & ftlsos quos. eẽ. inutilia si mu¬
lacra uelinmundos sp̃s & ꝑnitiosa dȩmoni
uł certe creaturas noncreatorem ueritas
xpĩana conuincit. propter uitȩ huiusmor
&nimiȩ quidem stultitȩ. ułl ꝑtinatiȩ. nec
istos quinq nec ullos alios quanticũq nu¬

Expanded text:
ri ab inpudentibus eligant. Nam si non ad liberri ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere quod oportet audireuinque superioribus libris satis mihmultos deos et falsos, quos esse inutilia. simulacra uel inmundos spiritus et perniciosa daemonia uel certe creaturas, non creatorem ueritas Christiana conuincit, propter uitae huius morEt nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinque nec ullos alios quanticumque nu
Abbreviated transcription (Latin):
isti pro amicitus mundihiuus uolunt unia
colere : & non seꝑmitti. ꝓuerib sensibus con¬
queruntur : his quinquelibris satis arbi¬
tror. eẽ. responsum quorum tres ꝑ sones
priores cumȩdissen & inmultorũ manib
es secȩpissent. audiuiquosdam. nescio quã
aduersus eos responsionem scribendo prȩ¬
parare. Deinde adme ꝑlatum .ẽ. quodiã
scripserint : sed tempus querant quosine
periculo pos sint edere. Quos ammoneo:
non optent. quodeis non ex pedit lacile
est enim. cui quam uideri respondisse :
quitacere noluerit. Autquid .ẽ. loquatius
uanitate: que nonideo potest qđ ueritas.
quia si uoluerit &iamplus potest clamare
qua mueritas. Sed considerent omnia dili¬
genter : & si forte sine studio partiũ iudi¬
cantes. talia. eẽ. pros pexerint. quaȩ poti¬
us exagitari quam conuelli pos sint. gar¬
rulitate inpudentissima. & quasi satrrica
uelmimica leuitate choibeant suasnugas
etpotius a prudentib emendiri. quam lauda¬

Expanded text:
ter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam lauda
Abbreviated transcription (Latin):
ter gloram ciuitatis dĩ. quȩ cilternis
a contrario conparatis clarius. eminebit
aduersus eos : qui romanę rei publice
clades in religionem nram referunt
quadiis suis sacrificare prohibentur
Cõmemoranda sunt enim: quȩ & quan¬
teoccurrere potuerint. uł satis. ce̾
uidebunt᷑ mala queilla ciuitas ꝑtulit
uł adcius imperium ꝓuintiȩ pertinentes

Expanded text:
ter gloriam ciuitatis Dei, quae alienis ter gloriam ciuitatis Dei, quae alienis a contrario comparatis clarius eminebit. aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem nostram referunt, qua dis suis sacrificare prohibentur. Commemoranda sunt enim quae et quanta occurrere potuerint uel satis esse uidebuntur mala, quae illa ciuitas pertulit uel ad eius
Abbreviated transcription (Latin):
ut suorũ hostium num erositas serua¬
cõmodius potuerit. res pondeit ini¬
tere ciues futuros: neinfructuo sum
uel apudipsos put&. quod donec ꝑue¬
niat ad confessos. portat infessos
sicut ex illorum numero &iam dĩciui¬
tas hab& sccum quam diu peregrina¬
tur inmundo conexos cõmunionesa¬
cram̃torum nec secum futuros in &na
sortes cõrum. qui partim in occulto.
partiminaꝑtosunt: Qui&iam cũĩp¬
sis inimicis aduersus dm̃ cuius sacri¬
m̃tũ gerunt: mur murare non dubi¬
tant: modo cumillis theatra. modo
ecclesias nobis cum replontes. Decor¬
rectione autẽ quorundã &iã talium
multominus ẽ. despertindum: siapud
aꝑtissimos aduersarios p̃destinati
amicilatitant ad huc ignoti &iã sibi.
Perplexȩ quippesunt iste duȩ ciui¬
tates in hoc scło inuicemq ꝑmixte
donec ultimo iudicio dirimantur:
Dequarum exortu & ꝓcursu& debitis
finib qđ dicendum arbitror quantũ
diuinitus. adiuuabor expediam ꝓp¬

Expanded text:
ut suorum hostium numerositas seruaut suorum hostium numerositas seruacommodius potuerit, respondeat initere ciues futuros, ne infructuosum uel aput ipsos putet, quod, donec perueniat ad confessos, portat infensos; sicut ex illorum numero etiam Dei ciuitas habet secum, quamdiu peregrinatur in mundo, conexos communione sacramentorum, nec secum futuros in aeterna sorte sanctorum, qui partim in occulto, partim in aperto sunt, qui etiam cum ipsis inimicis aduersus Deum, cuius sacramentum gerunt, murmurare non dubitant, modo cum illis theatra, modo ecclesias nobiscum replentes. De correctione autem quorundam etiam talium multo minus est desperandum, si aput apertissimos aduersarios praedestinati amici latitant, adhuc ignoti etiam sibi. Perplexae quippe sunt istae duae ciuitates in hoc saeculo inuicemque permixtae, donec ultimo iudicio dirimantur; de quarum exortu et procursu et debitis finibus quod dicendum arbitror, quantum diuinitus adiuuabor, expediam prop
Abbreviated transcription (Latin):
uero que patimini xpĩanis tẽporib us
inputatis Nequẽ enim inurã se¬
curitate pacatam rem publicam: sed
luxuriam quęritis in punitam: quide¬
prauati rebus pros peris. nec corrigi
potuistis aduersis. Uolebat uos ille
scipio terreri abhoste nei luxu¬
riam flueritis: nec contriti abhoste
luxuriam repressiftis Perdidistis uti¬
litatẽ calamitatis & mis errimi facti
quoduiuitis. dt̃t̃. qui uob parcendo
parcene ad mon& ut corrigamini
penitendo quiuobis &iamingratis
prestitit. ut uel sub nomine seruoꝵ eiꝰ
uel in locis martrrum hostiles manus
cua deretis Romulus & remꝰ a sylũ
conftituis se ꝑhibent᷑: quoqͥs qͥs
consu ger& ab omninoxa lib c&e. au¬
gere querentes creando multitudinẽ
ciuitatis: Mirandum in honorem xp̃i
ꝓces sit exemplum H occonstituer᷑
euersores urbis: quod constituerant
antea conditores Quid autẽ magnũ
si hoc fecer̃ illi ut ciuium suorum nu¬
merus supplerctur. quod fecer̃ isti

Expanded text:
uero, quae patimini, Christianis temporibus uero, quae patimini, Christianis temporibus inputatis. Neque enim in uestra securitate pacatam rem publicam, sed luxuriam quaeritis inpunitam. qui deprauati rebus prosperis nec corrigi potuistis aduersis. V Volebat uos ille Scipio terreri ab hoste, ne in luxuriam flueretis: nec contriti ab hoste luxuriam repressistis, perdidistis utilitatem calamitatis, et miserrimi facti quod uiuitis Dei est, qui uobis parcendo admonet, ut corrigamini paenitendo; qui uobis etiam ingratis praestitit, ut uel sub nomine seruorum eius uel in locis martyrum eius hostiles manus euaderetis. Romulus et Remus asylum constituisse perhibentur, quo quisquis confugeret ab omni noxa liber esset, augere quaerentes creandae multitudinem ciuitatis. Mirandum in honorem Christi processit exemplum. Hoc constituerunt euersores Urbis, quod constituerant antea conditores. Quid autem magnum, si hoc fecerunt illi, ut ciuium suorum numerus subpleretur, quod fecerunt isti,
Abbreviated transcription (Latin):
ista pos sedit. atqueinde fugientes.
chartaginẽ ꝑuenire potuer᷑. intea¬
tris cotidie certaum ꝓ. is trionibus¬
insanirent: Omentes a mences. quis est
hic tantus non error sed furor. utexi¬
cium ur̃m sicut audiuimus pbangentib
orientalibus populis. & maximis ciuib
in remotissimis terris. publicum luctũ
meroremq: ducentibus. uos theatra quȩ¬
rerctis: intraretis. impleretis. & multo
insaniora quam fuerant antea faceretis
hanc animorum labem. hac pestem. hanc
probitatis. & hones tatis euersionem
uobis scipio illemetuebat .q: uando cons¬
trui theatra ꝓhibebat. quando rebus
prosperis uos facilacor rumpi atquee¬
uertipos se cernebat. quando uos abhos¬
tili terrore securos. eẽ. nolebat:. Neque
censebat ille felicem. eẽ rempublicam stan¬
tibus moenib: ruentibus moribus: sed in
uobis plusualuit. quoddoones impii
seduxerunt. quam quod homines ꝓuidi
precauerunt Hinc est quod malaque
facitis uob ia puturi non uultis: mala

Expanded text:
ista possedit, atque inde fugientes ista possedit, atque inde fugientes Carthaginem pervenire potuerunt, in theatris quotidie certatim pro histrionibussio. 0 mentes amentes! quis est hic tantus non error, sed furor, ut exitium uestrum, sicut audiuimus, plangentibus orientalibus populis et maximis ciuitatibus in remotissimis terris publicum luctum maeroremque ducentibus uos theatra quaereretis intraretis inpleretis, et multo insaniora quam fuerant antea faceretis? Hanc animorum labem ac pestem, hanc probitatis et honestatis euersionem uobis Scipio ille metuebat, quando construi theatra prohibebat, quando rebus prosperis uos facile corrumpi adque euerti posse cernebat, quando uos securos esse ab hostili terrore nolebat. Neque enim censebat ille felicem esse rem publicam stantibus moenibus, ruentibus moribus. Sed in uobis plus ualuit quod daemones inpii seduxerunt, quam quod homines prouidi praecauerunt. Hinc est quod mala, quae facitis, uobis inputari non uultis, mala
Abbreviated transcription (Latin):
diuinos honores deferretis illi scipi¬
omi quaindeos huius modi colerctis.
nequeenim erant illidi suo pontifice
meliores Eaeadtendite : simenstã
diupotatis erroribus ebria. uos aliqͥd
sanum considerare ꝑmittit. Duppt̃
sedandam corporum pestilentiam
ludos sibiscenicos exhiberi iubebant
pontifex autem ꝓpter animoꝵ cauen¬
dam pestilentiam. ipsam scenam cons¬
trui prohibebat. Sialiqua luce m̃tis
animum corpori p̃ponitis: eligitequẽ
colatis Neque enim & illa corporum
pestilentia ideo conquieuit. quia po¬
pulobellicoso. & solis antealudis circex¬
sibus ad sueco ludorum scenicorũ deli¬
cata subintrauit insania: sed a stutia
sprituum nefuandorum preuidens illã
pestilentiam iam finedebito cęsaturã
aliam longegrauiorẽ. qua plurimũ
guud& : Exhac occasione ñ corporb
sed morib curauit inmittere : quȩ ani¬
mos miserorum. tantis obcecauit tene¬
erit si a nr̃is posteris audictur roma¬
na urbe uasitita. quos pestilentia

Expanded text:
diuinos honores deferretis illi Scipidiuinos honores deferretis illi Scipioni quam deos huius modi coleretis. Neque enim erant illi di suo pontifice meliores. Ecce adtendite, si mens tam diu potatis erroribus ebria uos aliquid sanum cogitare permittit! Di propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scaenicos exhiberi iubebant; pontifex autem propter animorum cauendam pestilentiam ipsam scaenam constitui prohibebat. Si aliqua luce mentis animum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea ludis circensibus adsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum nefandorum praeuidens illam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curauit inmittere, quae animos miserorum tantis obcaecauit teneerit, si a nostris posteris audietur, Romana urbe vastata, quos pestilentia
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit : ut uer eius cõmota senatoria
ꝓuidentia &iam subsellia quib adho¬
ram congestis in ludoꝵ spec taculo
iam uti ciuitas coeperat. deinceps pro¬
hiber& apponi: quanto studio iste
aburbe roma ludos ipsos scenicos abstu¬
lis s& siauctoritaticoꝵ quos deos pu¬
tabat. resistere auder&. quos cẽ noxi¬
os demones non intelleb at. Aut sin¬
tellegebat: placandos &iam ipse potius
quam contẽplandos ex istimabat
Nondum enim fuerat declarata gen¬
tibus suꝑna doctrina: quȩ fidecor mun¬
dans ad cęlestia uł suꝑ celestia capes¬
senda humilipi&ate. humanũ mutͥa¬
r& affectum. & ad ominatu suꝑboꝵ
demoum libercr&. Verum tamex
scitote. quiista nescitis : & quiuos sc¬
re dis simulatis. aduertite quiciduer¬
sus liberatorẽ atalib dominis murmu¬
ratis ludi scenici. spectacula turpitu.¬
dinum. &licentia uanitatum. non ho¬
minum uitus sed deorum uror umius¬
sis romȩ instituti sunt. tolerabilius

Expanded text:
ualuit, ut uerbis eius commota senatoria ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet, quos esse noxios daemones non intellegebat aut, si intellegebat, placandos etiam ipse potius quam contemnendos existimabat. Nondum enim fuerat declarata gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans ad caelestia uel supercaelestia capessenda humili pietate humanum mutaret adfectum et a dominatu superborum daemonum liberaret. CAPUT Xscitote, qui ista nescitis et qui uos scire dissimulatis, aduertite, qui aduersus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatum, non hominum uitiis, sed deorum uestrorum iussis Romae instituti sunt. Tolerabilius
Abbreviated transcription (Latin):
osusq populus secundis rebus effec¬
tus . ẽ. quas nasicaille: ꝓuidentis¬
¶simecauendas. eẽ. censebat. quan¬
doiciuitatem hostium maximã. for¬
tis simam: opubentissimam. nolebat
auferri. uttimore libido p̃meretur:
pressanon luxuria r&ur. luxuria¬
q cohibita. neca uaritia gras¬
saretur. Quib uitus obseratis ci¬
uitati utilis uirtus florer& & cresce¬
r&: eiq cuirtuti litas congrua ꝑ¬
maner&. Hinc &iam erait. & ex hac
ꝓuidentis sima patriȩ caritateueni¬
ebat: quodidemipse uester pontifex
maxim a senatu illius temporis quod
sepedicendum .ẽ. dectus sinculla senten¬
tiarum discrepantia uiroptim caueam
thecitri senatum construere molientẽ.
abhac dispositione. & cupiditate con¬
pescuit Persuasitq orationegrauis¬
sima: negrecam luxuriam uiribus pa¬
triemoribus paterentur obrepere. &
aduir tutem labefactandã eneruan¬
damq romanam peregrinȩ consen¬
tire nequitię̧. Tantumq auctoritate

Expanded text:
osusque populus secundis rebus effecosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum discrepantia uir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac dispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepere et ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
mala continuo subsecuta sunt. ut cor¬
rupta diruptaq: e concordia prius
scuis cruentisq e seditionib dande
mox malarum conexionecaus arum
bellis &iam ciuilib tantę̧ strages ede¬
rentur. tantus sanguis effunder&ua
tanta cupiditate proscriptionum
acrapinarum feruer& inmanitas
utroma nuilli quiuita in tegriore
mala metuebant. Ab hostibus ꝑdita
integritate uitȩ crudeliora pateren¬
tur aciuib Eaq ipsa libido domi¬
nandi. quȩ inter aliauitia generis
humani. meratior inerat uniuerso
populoromano: postet quã in pau¬
cis potentiorib uicit obtritos: fati¬
gatosq: ceteros. &iamiugo serui¬
tutis ob pressit Nam quando illa¬
quies cer& insuꝑbis simis mentibus
donec continuatis honorib ad po¬
testatẽ regim ꝑuenir&: honoꝵ
porro continuandorum facultas p̃
ess& nisiambitio preualer&: Mi¬
nimeautem preualeret ambitio:
nisi in populo auaritia luxuriaq
corruptr Auarus uero luxuri¬

Expanded text:
mala continuo subsecuta sunt, ut cormala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, qui uita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso populo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque ceteros etiam iugo seruitutis obpressit. CAquiesceret in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuri
Abbreviated transcription (Latin):
resccuram. & ꝑditissimis morib: remota
omni molestiarum asperitate difflucre:
Nequeenim ꝓpterea cupitis habere
pacem &omnigenere copiarum habun¬
dare ut his bonis. honeste ut animi. hoc
est modeste. sobriae temperanter. pie
sedut infinita uarietas uoluptatum
insanis effusionibus exquiratur. secun¬
disq rebus eamalaoriantur in morib:
quȩs cuientibus peiora sint hostibus¬
uo Atille scipio pontif ex . maximus urt̃¬
eo ileudicio totius senatus uir optimus.
istamuob metuens calamitatẽ nolebat
aemulam tunc imperio romano cartha¬
ginem di rui. & decernenti ut disrue¬
retur. contradicebat catoni timens
infirmis animis hostium securitatem.
& tam quam pupillis ciuib idoneum tu¬
torem. neces sarum uidens. eẽ. t̃rorẽ
Noccum sententia fefellit. Rcpsa
probatum est quamuerũ diccr& : del&
quippe carthagine. magno scilic&
terrore romane rei publice depulso
& extincto tanta dereb prosperis orta

Expanded text:
re securam et perditissimis moribus remota re securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti ut dirueretur contradicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fefellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta
Abbreviated transcription (Latin):
insultant eiq dicunt cum forte in aliqua
temporalia maladeuenerit. ubiest dr̃tuus.÷
ipsidicant ubi sunt dueorum cũtalia pati¬
untur. proquibus euitandis eos uel coluais
uel colendos contexdant. Alam suta
respond&. Ds̃ meus ubique presens ubiq
totus nusquam indusus qui possit ad esse
secr&us ab esse non motus : ille cumme ad¬
uersis rebus exagitat. aut merita ex ami¬
nat. aut peccata castigat mercedẽq
mihi &nam ꝓtoleratis piemalis tẽpo¬
ralibus seruat. Uosautem qui estiscũ
quib: loqui dignum sit. saltem dedus
ur̃is quantominus de dõmeo. quiter¬
ca. illescipio ur̃ quondampontifex
uiuer&. quem subterror ebelli punici
insuscipiendis frrguis sacris. cum uir
optimus quereretur. uniuersus senatꝰ
clegit. cuius os fortasse. non aude¬
retis aspicere. ipscuos abhac inpuden¬
tia cohiber&. Cur enim afflictirebus
aduersis detemporibus quȩrpnini xpĩa¬
nis nisi quia ur̃am luxuriam cupitis habe¬

Expanded text:
insultant eique dicunt, cum forte in aliqua insultant eique dicunt, cum forte in aliqua temporalia mala deuenerit: Ubi est Deus tuus? ipsi dicant, ubi sint di eorum, cum talia patiuntur, pro quibus euitandis eos uel colunt uel colendos esse contendunt. Nam ista respondet: Dens meus ubique praesens, ubique totus, nusquam inclusus, qui possit adesse secretus, abesse non motus; ille cum me aduersis rebus exagitat, aut merita examinat aut peccata castigat mercedemque mihi aeternam pro toleratis pie malis temporalibus seruat; uos autem qui estis, cum quibus loqui dignum sit saltem de dis uestris, quanto minus de Deo meo, qui terca ille Scipio uester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habe
Abbreviated transcription (Latin):
corpus attracta r&ur: Non autẽ. eẽ.
positum in solo adiutorio diuinctus ro¬
bore uoluntatis. ut sit sc̃m. & corpus &
spĩ nec talehonum eẽ : qđ inuito animo
non possit auferri quierro ec̃. for¬
tassesublatus. ẽ. Cum onim cogitant
qua conscientia dõ seruierint. & fide
in concussa non deillo sentiunt. quodita
sibi seruentes cumq ita inuocantes
destrere ullomodo potuerit. quantũq
illicasutas plactat dubitare ñpos suN:
uident eẽ consequens nequiquã illum
fuis seꝑmis surum itbe acciderent
scĩs suis si co modo perire poss& scĩtas
quam contuliteis & diligit in eis Ha
b& ittiq: om̃is familia summi & ueridĩ
consolationen suam: non fallacem
nec inspererum Mur t antium uella¬
bentium constitutam. uitamq &iam
ipsam temporalem minime pe iitendã
inqua eruditur ad &ernam bonisq
terrenis tamquam peregrina utitur nec
capitur. Malis autẽ aut ꝓbatur. aut
enindatur . Illi uero qui probitati eius

Expanded text:
corpus adtrectaretur; non esse autem corpus adtrectaretur; non esse autem positum in solo adiuto diuinitus robore uoluntatis, ut sit sanctum et corpus et spiritus; nec tale bonum esse, quod inuito animo non possit auferri: qui error eis fortasse sublatus est. Cum enim cogitant. qua conscientia Deo seruierint, et fide inconcussa non de illo sentiunt, quod ita sibi seruientes eumque inuocantes deserere ullo modo potuerit, quantumque illi castitas placeat dubitare non possunt, uident esse consequens nequaquam illum fuisse permissurum, ut haec acciderent sanctis suis, si eo modo perire posset sanctitas, quam contulit eis et diligit in eis. CA itaque omnis familia summi et ueri Dei consolationem suam, non fallacem nec in spe rerum nutantium uel labentium constitutam, uitamque etiam ipsam temporalem minime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bonisque terrenis tamquam peregrina utitur nec capitur, malis autem aut probatur aut emendatur. Illi uero, qui probitati eius
Abbreviated transcription (Latin):
Portassis autemistȩ quȩ bene sibi suNt
consciȩ. non seexisto castitatis bono
cor inflatum extulis se. & tam̃ uim
hostilem in carne perpes saẽsunt. ha¬
bebant aliquid latentis infirmitatis
quȩ poss& insuꝑbiȩ fastum: si hanchu¬
militatem inuastatione illa euasis sent
extolli. Sicutergo quidammore rapti
sunt. nemalitia mutar& intellectus eoꝵ:
ita quidim abistis uiraptum est nȩps¬
peritasmutar&. modestiam earum :
Utris queigitur quȩ de carnesua. quod
turpem nullius. e& ꝑ pessa contactum:
ueliam suꝑbiebant uel suꝑbire. sinec hos¬
tium uiolentia contrectate ceñt. for¬
sĩtan poterant. Non ablata est casti¬
tas: sedhumilitas ꝑsuasa. Illarũ tumori
occursum est manenti: istarum occur¬
sumest imminenti. Quanquam & illud
nonsit tacendum: quod quibus dam quȩ
ista ꝑpes sesunt potuit uideri continentiȩ
bonum in bonis corporalibus deputan¬
dum. & tunc manere sinullius libidine

Expanded text:
Fortassis autem istae, quae bene sibi sunt Fortassis autem istae, quae bene sibi sunt consciae non se ex isto castitatis bono cor inflatum extulisse, et tamen uim hostilem in carne perpessae sunt, habebant aliquid latentis infirmitatis, quae posset in superbiae fastum. si hanc humilitatem in uastatione illa euasissent, extolli. Sicut ergo quidam morte rapti sunt, ne malitia mutaret intellectum eorum, ita quiddam ab istis ui raptum est, ne prosperitas mutaret modestiam earum. Utrisque igitur, quae de carne sua, quod turpem nullius esset perpessa contactum, uel iam superbiebant uel superbire, si nec hostium uiolentia contrectata esset, forsitan poterant, non ablata est castitas, sed humilitas persuasa; illarum tumori succursum est inmanenti, istarum occursum est inminenti. Quamquam et illud non sit tacendum, quod quibusdam, quae ista perpessae sunt, potuit uideri continentiae bonum in bonis corporalibus deputandum et tunc manere, si nullius libidine
Abbreviated transcription (Latin):
mana glorie ncam detur. humanum
succes sit obprobrium. Inutroque con¬
solamini pusillanimes: Illinc ꝓbate
hinccastigate: illinc iustificate. hinc
emendate : Quarum uero corda inter¬
rogata respondent numquam sed ebo¬
no uirginitatis uł uiduitatis uł coniu¬
galis pudicitiȩ suꝑbisse. sedhumilib
consentiendo dedonodĩ cum trenore
exultas se. nec inuidis se cuiquã paris
excellentiam scitatis & ca futatis. sed
humana laude post posita quȩ tunto
maior deferrisol&. quanto est bonum
rarius quod exigit laudẽ optas sepo¬
tius. ut amplior earum numcrus. c&.
quamutipse in paucitate amplius emi¬
nerent: pecistȩquȩtales sunt. siecirũ
quoque aliquas barbarica libidoco¬
pressit. ꝑmis sum hoc cẽ causontur
Necideo credantdm̃ ista neglegere
quia ꝑmittit quod nemo inpune cõ¬
mittit: Quȩdam enon uduti ponde¬
ramalarum cupiditatum. & ꝑ occultũ
p̃sens diuinum iudi cium relaxantur
& manifesto ultimo reseruantur

Expanded text:
manae gloriae, ne amaretur, humanum manae gloriae, ne amaretur, humanum successit obprobrium. In utroque consolamini, pusillanimes, illinc probatae hinc castigatae, illinc iustificatae hinc emendatae. Quarum uero corda interrogata respondent numquam se de bono uirginitatis uel uiduitatis uel coniugalis pudicitiae superbisse, sed humilibus consentiendo de dono Dei cum tremore exultasse, nec inuidisse cuiquam paris excellentiam sanctitatis et castitatis, sed humana laude postposita, quae tanto maior deferri solet, quanto est bonum rarius quod exigit laudem, optasse potius ut amplior earum numerus esset, quam ut ipsae in paucitate amplius eminerent: nec istae, quae tales sunt, si earum quoque aliquas barbarica libido conpressit, permissum hoc esse causentur, nec ideo Deum credant ista neglegere, quia permittit quod nemo inpune committit. Quaedam enim ueluti pondera malarum cupiditatum et per occultum praesens diuinum iudicium relaxantur et manifesto ultimo reseruantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ofideles xp̃i sittedio uita ur̃a : siludibrio
fuit hostibus castitasur̃a. Habetis magnã
ueramq consolationem : si fidam cons¬
cientiam retinetis. nonuos consensis se
peccatis corum. quunuos peccare ꝑmissi
sunt Quod si forte ꝑͣmis si sunt queritis:
alta quidem est ꝓuidentia creatoris mun¬
di atque rectoris. & inscrutabilia sunt
iudicia cius. & inuestigabiles uiceius
Verum tamen interrogate fideliter
animas ur̃as: nefor tedeisto integritatis
& continentiȩ. uł pudicitiȩ bono uos
inflatius extulistis. & hubianis laudib:
delectate. In hoc &iam aliquibus in¬
uidistis: non accuso quod nescio. necau¬
dio quod uob interrogata cordaur̃a
res pandent : Ia mensiita. eẽ respon¬
derint : nolite mirari hocuos amisis se
unde hominibus placeregestitis: Illud
uobis remansis se quodos tendihomi¬
nibus non potest: Sipeccantibus ñ
consensistis. diuinegratię neamitte¬
retur diuinum acces sit auxilium. hu¬

Expanded text:
fideles Christi, sit taedio uita uestra, si ludibrio fideles Christi, sit taedio uita uestra, si ludibrio fuit hostibus castitas uestra. Habetis magnam ueramque consolationem, si fidam conscientiam retinetis non uos consensisse peccatis eorum, qui in uos peccare permissi sunt. Quod si forte, quur permissi sint, quaeritis, alta quidem est prouidentia creatoris mundi adque rectoris, et inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius; uerum tamen interrogate fideliter animas uestras, ne forte de isto integritatis et continentiae uel pudicitiae bono uos inflatius extulistis et humanis laudibus delectatae in hoc etiam aliquibus inuidistis. Non accuso quod nescio, nec audio quod uobis interrogata uestra corda respondent. Tamen si ita esse responderint, nolite admirari hoc uos amisisse, unde hominibus placere gestistis, illud uobis remansisse, quod ostendi hominibus non potest. Si peccantibus non consensistis, diuinae gratiae, ne amitteretur, diuinum accessit auxilium; hu
Abbreviated transcription (Latin):
ab omnibus peccandi periculis remo¬
ta conpendia: ut quibus cumque p
remis sionem recentissimam pecca¬
t̃orum arripiendam mortem sibiq
ingerendam ꝑsuadere potuerimus
eos addmsaniores purioresq mit¬
tamus Porrosiquis quis hoc adgre¬
diendum & sua dendum putat: non
dico desipit. sedinsanit Qua tandẽ
fronte homini dicit. interfice. nepar¬
uistuis peccatis adicias grauius. dum
uiuis sub domino barbaris moribus in¬
pudico. quinon potest nisi sceleratis si¬
medicere. Inter ficete peccatis tuis omni¬
bus absolutis. nerursus talia: uel&iam
peiora committas dumuiuis inmundo
tot inpuris uoluptatib in lecebroso. tot
nestndis crudelitatibus furioso. tot
terroribus & errorib: inimico : hocquia
nefas .ẽ. dicere nefts .ẽ. profecto seocci¬
dere Namsi hoc sponte faciendiulla
causa iusta . eẽ. poss&: ꝓcul dubio iusti¬
tior quamista non .e& Qui a ueronec
ista est: ergo nulla est : Nonitaq uob¬

Expanded text:
ab omnibus peccandi periculis remoab omnibus peccandi periculis remota conpendia, ut, quibuscumque post remissionem recentissimam peccatorum adripiendam mortem sibique ingerendam persuadere potuerimus, eos ad Dominum saniores purioresque mittamus? Porro si, quisquis hoc adgrediendum et suadendum putat, non dico desipit, sed insanit: qua tandem fronte homini dicit: <Interfice te, ne paruis tuis peccatis adicias grauius, dum uiuis sub domino barbaris moribus inpudico\', qui non potest nisi sceleratissime dicere: \'Interfice te peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus talia uel etiam peiora committas, dum nimis in mundo tot inpuris uoluptatibus inlecebroso, tot nefandis crudelitatibus furioso, tot erroribus et terroribus inimico\'? Hoc quia nefas est dicere, nefas est profecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul dubio iustior quam ista non esset. Quia uero nec ista est, ergo nulla est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
sibi quisque parcit: curliberatum caput
tot rur sus uitȩ huius periculis inserit.
cum sit fitcillime potestatis. in lata sibi
nece omnia deuitare : Scriptumq sĩt.
quiamat periculum incid& in illud:
cur amantur tot & tanta pericula:
uel certe &iam: sinon amantur suspi¬
ciuntur. cumman& in hacuita cuiabs¬
cedere licitum est : Anuero taminsul¬
sa ꝑuersitas coreuertit. & a conside¬
ratione ueritatis auertit. utsise
quis que interimere deb&. ncunius
captiuanti s. dominatu corruat inpec¬
catum. uiuendum sibi existim&. ut ip¬
sum ꝑferat mundum ꝑ om̃s bras tẽp¬
tationibus plenum: & talibus quas sub
uno domino formidatur & innumera¬
bilibus coleris sinequib hȩcuita non
ducitur. Quidigitur causa est. curin
eis exortationib tẽpora consumamꝰ.
quib baptizatos adloquendũ stude¬
mus accendere siuea duirginalem
integritatem sue ad continentiam
ui dualem siuea dipsam tori coniuga¬
lis fidem. cum habetimus meliora &

Expanded text:
sibi quisque parcit? Quur liberatum caput sibi quisque parcit? Quur liberatum caput tot rursus uitae huius periculis inserit, cum sit facillimae potestatis inlata sibi nece omnia deuitare scriptumque sit: Qui amat periculum, incidet in illud? Quur ergo amantur tot et tanta pericula uel certe, etiamsi non amantur, suscipiuntur, cum manet in hac uita, cui abscedere licitum est? An uero tam insulsa peruersitas cor euertit et a consideratione ueritatis auertit, ut, si se quisque interimere debet, ne unius captiuantis dominatu conruat in peccatum, uiuendum sibi existimet, ut ipsum perferat mundum per omnes horas tentationibus plenum, et talibus, qualis sub uno domino formidatur, et innumerabilibus ceteris, sine quibus haec uita non ducitur? Quid igitur causae est, quur in eis exhortationibus tempora consumamus. quibus baptizatos adloquendo studemus accendere siue ad uirginalem integritatem siue ad continentiam uidualem siue ad ipsam tori coniugalis fidem, cum habeamus meliora et
Abbreviated transcription (Latin):
sibi inferredebere: uelut fugiendo moles¬
tias temporales neincidat in ꝑpetuas.
neminem propter aliena peccata. ne hoc
ipso incipiat habere grauis simum ꝓpriũ
quem non polluebat alienum : Nemi¬
nem propter sua preterita propter
quȩ magis hacuita opus . ẽ. ut pos sint
poenitendo sanari: Neminem uelut de¬
siderio uitȩ melioris quȩ morte s ꝑarat᷑
quia reos suȩmortis melior post mortẽ
dequa dicere coeperam: qu. autileputat᷑.
ut sequisque inter ficiat scilic& nein pec¬
catum inruat. uelblandiente uoluptate.
uł dolore seuientȩ Quam causã siuolue¬
rimus ad mittere: eousque ꝓgressaꝑue¬
ni&. ut hor tandi sint homines. tunc se
potius inter imere. cum lauacro scȩ̃ge s.¬
nerationis abluti. uniuersoꝵ remissi¬
onem acceperant peccatorum: Tuncenim
tempus est cauendi omnia futura pec¬
cata: cum sunt omnia del&a p̃terita
Quod si morte spontanea rectefit. cur
non tunc potis simum fit: cur baptiratus

Expanded text:
sibi inferre debere uelut fugiendo molessibi inferre debere uelut fugiendo molestias temporales, ne incidat in perpetuas; neminem propter aliena peccata, ne hoc ipse incipiat habere grauissimum proprium, quem non polluebat alienum; neminem propter sua peccata praeterita, propter quae magis hac uita opus est, ut possint paenitendo sanari; neminem uelut desiderio uitae melioris, quae post mortem speratur, quia reos suae mortis melior post mortem de qua dicere coeperam, qua utile putatur ut se quisque interficiat, scilicet ne in peccatum inruat uel blandiente uoluptate uel dolore saeuiente. Quam causam si uoluerimus admittere, eo usque progressa perueniet, ut hortandi sint homines tunc se potius interimere, cum lauacro sanctae regenerationis abluti uniuersorum remissionem acceperint peccatorum. Tunc enim tempus est cauendi omnia futura peccata, cum sunt omnia deleta praeterita. Quod si morte spontanea recte fit, quur non tunc potissimum fit? Quur baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
accuset : sed nonideo sinescelerefticit:
quis quis dõ filium immolare decreuerit.
quia hoc abraham &iam laudabiliter
fecit: Nam &miles cum oboediens po¬
testati subqua legitime constitutus est
hominem occidit. nulla ciuitatis sua e
lege reus est homicidii: Immonisi fece¬
rit reus est imperii deserti atque contẽp¬
ti : quod si sua spontȩ atque auctor itate
feciss& crimeneffusibumani sanguinis
incidis s& : Ittique unde punitur sifecit
inius sus: inde punictur. nisi feccrit ius¬
sus Quod suta est iubente imperatore.
quanto magis iubente creatore. quier¬
go audit non licere seoccidere : faciat
suus sit cuius nonlic& iussa contẽpnere,
Tantum modo uideatur: utrũdiuina
iussio. nullo nut& incerto. Nos ꝑau
rem conscientia m conuenimus: occul¬
torum nob iudicium nonusurpamus
Nemoscit quid agatur in homine :¬
nisi sp̃s hominis qui in ipsoest Hocdicim
hocadscrimus ⁊ hoc modis omnib: ad pro¬
bamus : neminem sponta neam mortem.

Expanded text:
accuset? Sed non ideo sine scelere facit, accuset? Sed non ideo sine scelere facit, quisquis Deo filium immolare decreuerit, quia hoc Abraham etiam laudabiliter fecit. Nam et miles cum oboediens potestati, sub qualibet legitime constitutus est, hominem occidit, nulla. ciuitatis suae lege reus est homicidii, immo, nisi fecerit, reus est imperii deserti adque contemti; quod si sua sponte adque auctoritate fecisset, crimen effusi humani sanguinis incidisset. Itaque unde punitur si fecit iniussus. inde punietur nisi fecerit iussus. Quod si ita est iubente imperatore, quanto magis iubente creatore! Qui ergo audit non licere se occidere, faciat, si iussit cuius non licet iussa contemnere; tantummodo uideat utrum diuina iussio nullo nutet incerto. Nos per rem conscientiam conuenimus, occultorum nobis iudicium non usurpamus. Nemo scit quid agatur in homine nisi spiritus hominis, qui in ipso est. Hoc dicimus, hoc adserimus, hoc modis omnibus adprobamus, neminem spontaneam mortem
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis cedat : Quod sulla concupiscen¬
tialis in oboedientia quȩ adhuc immem¬
bris moribundis habitat p̃t̃ nr̃ȩ uolun¬
tatis logc̃ qua si lege sua mouetur:
quanto magis absque culpa .ẽ. in cor¬
porenon consentientis. siabs que culpa :
ut insec tatores suȩ puditiȩ deuitareN
in rapturum atquenecaturum seflu¬
uum piecerunt. eoq modo defunc¬
te sunt. ea rumq martrria in catho¬
lica eccłȩ ueneratione. celeberrima
frequentantur: Dchistemere. aud eo
in dicare : utrum enim ecłȩ aliquibus
fide dignis testificatioib utearum
memoriam sic honor & diuina ꝑsua se¬
rit auctonitas nescio & fieri potest ut
ita sit: Quidsi enim hoc fecerunt non
humanitus deceptȩ : sed diuinitus iussȩ :¬
necerrantes sedoboedientes: sicutde
samson. aliud nob fas non .ẽ. credere. :¬
cum autem ds̃ iubet: seq iubere sineul¬
lis ambagibus intimat: quis oboedientiã
incrimen uoc&. quis obsequium pietatis

Expanded text:
tudinis cedat. Quod si illa concupiscentudinis cedat. Quod si illa concupiscentialis inoboedientia, quae adhuc in membris moribundis habitat, praeter nostrae uoluntatis legem quasi lege sua mouetur, quanto magis absque culpa est in corpore non consentientis, si absque culpa est ut insectatores suae pudicitiae devitarent, in rapturum atque necaturum se fluvium projecerunt; eoque modo defunctae sunt, earumque martyria in catholica Ecclesia veneratione celeberrima frequentantur. De his nihil temere audeo judicare. Utrum enim Ecclesiae aliquibus fide dignis testificationibus, ut earum memoriam sic honoret, divina persuaserit auctoritas, nescio: et fieri potest ut ita sit. Quid si enim hoc fecerunt, non humanitus deceptae, sed divinitus jussae; nec errantes, sed obedientes? sicut de Samsone aliud nobis fas non est credere. Cum autem Deus jubet, seque jubere sine ullis ambagibus intimat; quis obedientiam in crimen vocet? quis obsequium pietat
Abbreviated transcription (Latin):
detestabile facinus & damnabilȩsce¬
lus &iam scipsum hominem occidere.
sic̃ueritas manifeste ꝓclamat. quisita
desipiat utdicatꝰ am nunc peccemus.
nepostea forte peccemꝰ. Iamnunc ꝑpe¬
tremus homicidium. nepostea forte
incidamus in adulterium : Non nesi
tantum domina tur iniquitas. ut non
innocentia sed peccata potius eligan¬
tur: satius . ẽ. incertum. defuturo ad¬
ulterium quamcertũ dep̃senti homi¬
cidium Nonne satius est flagitiũ
cõmittere qđ penitendo sanctur. quã
tale facinus. ubi locus sedubris pęni¬
tentiȩ Non relinquitur: hȩc dixi
ꝓptereos. uł eas quȩ non alieni sed ꝓ¬
prui peccati deui: tandi causa ne
sub alterius libidine &am excitate
suȩ forteconsentiant. uim sibi qua mo¬
riantur inferendam putant : Citerũ
absit amente xp̃ianę. quȩdõ suo fidit
in eoq it spe posita cius adiutorionititur:
absit inquam ut mens talis cuius lib&
carnis uoluptatibus ad consensũ turpi¬

Expanded text:
detestabile facinus et damnabile scedetestabile facinus et damnabile scelus est etiam se ipsum hominem occidere, sicut ueritas manifesta proclamat, quis ita desipiat ut dicat: ne postea forte peccemus; jam nunc perpetremus homicidium, ne forte postea incidamus in adulterium? Nonne si tantum dominatur iniquitas, ut non innocentia, sed potius peccata eligantur, satius est incertum de futuro adulterium, quam certum de praesenti homicidium? nonne satius est flagitium committere, quod poenitendo sanetur, quam tale facinus ubi locus salubris poenitentiae non relinquitur? Haec dixi propter eos uel eas, quae non alieni, sed proprii peccati deuitandi causa, ne sub alterius libidine etiam excitatae suae forte consentiant, uim sibi, qua moriantur, inferendam putant. Ceterum absit a mente Christiana, quae Deo suo fidit in eoque spe posita eius adiutorio nititur, absit, inquam, ut mens talis quibuslibet carnis uoluptatibus ad consensum turpi