comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum inuenit dm̃. nat᷑arum om̃ium conditorẽ
optimum. & administratorẽ iustissimum. Pꝰ
tremo ut relinqmus contemplatione pulchrz¬
tudinis rerum his qui eam diuino mune
uidere possunt: nec eos qui ñ possunt ad in¬
effabilia contuenda uerbis conemur adduce.
ettñ propt̾ loquaces & infirmos. aut insidi¬
osos homines. tanquã questionem breuissima
complexione peragamus: Omins natura quȩ¬
minus bona fieri potest. bona est. Et omnis
natura dum corrumpit᷑: minus bona fit. Aut
enim ñ ei nocet corruptio. & ñcorrumpitur:
aut si corrumpit᷑. nocet ei corrumptio. Et si
nocet: minuit aliqͥd de bono eiꝰ. & eam minus
bonam facit. Nam si penitus eam priuat õi
bono: qͥcquid eius remanebit iam corrumpi
ñ poterit: quia nullum erit bonum. cuius
ademptione possit nocere corruptio. Cui au
ñ potest nocere corruptio: non corrumpit᷑.
Porro nat᷑a quȩ ñ corrumpit᷑: incorruptibił

Expanded text:
dum invenit Deum naturarum omnium conditorem dum invenit Deum naturarum omnium conditorem optimum, et administratorem justissimum. 36. Postremo, ut relinquamus contemplationem pulchritudinis rerum iis qui eam divino munere videre possunt, nec eos qui non possunt ad ineffabilia contuenda verbis conemur adducere, et tamen propter loquaces aut infirmos aut insidiosos homines tantam quaestionem brevissima complexione peragamus. CAPUT minus bona fieri potest, bona est; et omnis natura dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus eam privat omni bono, quidquid ejus remanebit, jam corrumpi non poterit; quia nullum erit bonum cujus ademptione possit nocere corruptio: cui autem non potest nocere corruptio, non corrumpitur. Porro natura quae non corrumpitur, incorruptibilis
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. ut nullus sit celum t̾ramq rationabilit
intuens. om̃sq naturas uisibiles in suis genibꝰ
mod̾atas. formatas. ordinatas. qui uel alium
credat artificem om̃ium ẽẽ quam dm̃. uel non
eum meffabilit laudandum eẽ fateat᷑ siue nul¬
ia ẽ melior rerum ordinatio. nͥut potestas an¬
glica. & nature excellentia. & bonitate uolunta¬
tis in dispositione uniu̾sitatis suꝑemineat: &̃¬
si om̃s peccassent angłi nullam inopiam face¬
rent ad regendum imꝑium suum creator an¬
głoꝵ. Non enim uel bonitas eius quasi aliqͦ
dedio uel om̃ipotenti difficultate deficeret ad
creandos alios quos in eis sedib collocaret qͣs
peccando alii deseruissent: aut creat᷑a sp̃ualis
quantilibet nimeri prosuis meritis dampna¬
returangustare posset ordinem qui conuenient̃¬
& decenter excipit quosẽq dampnatos. Q cũq
se gͥ consicd̾atio nr̃a conu̾̃terit: inesfabilit̾ laudã¬

Expanded text:
tuit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter tuit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate voluntatis in dispositione universitatis superemineat, etiamsi omnes peccassent Angeli, nullam inopiam facerent ad regendum imperium suum Creatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatura spiritualis quantilibet numeri, si pro suis meritis damnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque damnandos. Quacumque se igitur consideratio nostra converterit, ineffabiliter laudan
Abbreviated transcription (Latin):
uersȩ humanȩ ualitudin mederi potest. &
ratio quidem si certa conspicit᷑ qua manife¬
stum fiat eẽ oportuisse creaturam quȩ nũꝗͣ
peccauerit. nũquam peccat᷑a sit: etiam illud
eadem ratio renunciat a peccato illam libera
uoluntate abstinere: neq coactam ñ peccare
s sponte. Ueruntam̃ etiam si peccaret. quamqͣ
ñ peccauit. sieam ñ peccat᷑am presciuit ds. tñ
si etiam ipsa peccaret. sufficet dĩ maiestas inef¬
fabili potentia ad regendam istam uniu̾sita¬
tem. ut om̃ib congrua & condigna retͥbuen:.
nichil in toto imperio suo turpe atq indecoꝵ
eẽ ꝑmitteret: quia siue ꝑ nullas adhoc ipsũ
conditas potestates. si om̃is angłica natura ab
eius preceptis peccando defecisset. maiestate
sua decentissime atq optime regeret om̃ia: nec
sic mnuidens creaturȩ spũali ut non eẽt. quod
etiam corporalem: peccantib quoq sp̃ualib
longe inferiorẽ tanta largitate bonitatis insti¬

Expanded text:
versae humanae valetudini mederi potest. Et versae humanae valetudini mederi potest. Et ratio quidem si certa conspicitur, qua manifestum fiat esse oportuisse creaturam quae nunquam peccaverit, nunquam peccatura sit, etiam illud eadem ratio renuntiat a peccato illam libera voluntate abstinere, neque coactam non peccare, sed sponte. Verumtamen etiamsi peccaret quanquam non peccavit, sicut eam non peccaturam praescivit Deus: tamen si etiam ipsa peccaret, sufficeret Dei potestas ineffabilis potentiae ad regendam istam universitatem, ut omnibus congrua et condigna retribuens, nihil in toto imperio suo turpe atque indecorum esse permitteret. Quia sive per nullas ad hoc ipsum conditas potestates, si omnis angelica natura ab ejus praeceptis peccando defecisset, majestate sua decentissime atque optime regeret omnia: nec sic invidens creaturae spirituali ut esset; qui etiam corporalem peccantibus quoque spiritualibus longe inferiorem, tanta largitate bonitatis insti
Abbreviated transcription (Latin):
rena subiecta sunt. Pannosa quippe uestis dãp¬
nati serui. multo ẽ inferior ueste bene meriti.
& in honore magno apud dñm constituti: s
ipse seruus melior ẽ qualibet ueste preciosa.
quia homo ẽ. Illagͦ inheret dõ. & in celesti
corpore angłica potestate etiam terrestre
corpus ornat & regit. sicut iubet ille cuius
nutum ineffabiliter intuetur: ista uͦ morta¬
libus mẽbris onerata. uix hoc ipsum quo p̃¬
mitur administrat intrinsecus: & tam̃ ornat
quantum potest: cet̾a uͦ extrinsecus adiacen¬
da longe infirmiore oꝑatione extrinsecus af¬
ficit sicut potest. Snde colligitur non defu
turum fuisse ornatum congruentissimum¬
infimȩ corporeȩ creaturȩ. etiam si ista pecca¬
re noluisset: qm̃ quȩ totum potest regere.
etiam partem regit. quȩ aute minus potest.
non continuo podest ampliora. ꝑfectus eñ
medicus etiam scabiem sanat efficacit̃: at ñ
continuo qͥd̃ scabioso utiliter consulit. uni¬

Expanded text:
rrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis damrrena subjecta sunt. Pannosa quippe vestis damnati servi multo est inferior veste bene meriti, et in honore magno apud dominum constituti; sed ipse servus melior est qualibet veste pretiosa, quia homo est. Illa ergo inhaeret Deo, et in coelesti corpore, angelica potestate, etiam terrestre corpus ornat et regit, sicut jubet ille cujus nutum intuetur ineffabiliter. Ista vero mortalibus membris onerata, vix hoc ipsum quo premitur, administrat intrinsecus, et tamen ornat quantum potest: caetera vero extrinsecus adjacentia, longe infirmiore operatione extrinsecus afficit sicut potest. CAPUT XIIturum fuisse ornatum congruentissimum corporeae creaturae, etiamsi ista peccare noluisset. Quoniam quae totum potest regere, etiam partem regit; quae autem minus potest, non continuo potest ampliora. Perfectus enim medicus etiam scabiem sanat efficaciter; at non continuo qui scabioso utiliter consulit, uni
Abbreviated transcription (Latin):
deuotissime obtemꝑando: aquo & ꝑ quem.
& in quo facta sunt om̃ia. huic autẽ datum
ẽ quidem ñ peccanti potentissimum officiũ
continendi om̃ia: non tñ propͥum: s cũ illa
tanquã ei quȩ peccatura precognita ẽ. Hñc
sane sp̃ualia queq inter se & comunctionẽ
sine cumulo. & seiunctionem sine diminutio¬
ne: ut neq adiuuaret᷑ illa in actionis sue
facilitate cum hec sͥ coniungẽtur: neq diffi¬
cillior illi actio fieret. si hec officium suum
peccando desereret. Non enim locis & mole
corpoꝵ s parilitate affectuum iungi. & dis¬
parilitate seiungi possunt spuales creaturȩ:
quamuis corpora sua quęq possideant. In
corporib autẽ inferiorib atq mortalibus p̃
peccatum ordinata regit corpus suum: non
om̃imodo pro arbitrio: s sicut leges uniu̾si¬
tatis sinunt. Nec ido tam̃ talis anima inferior
ẽ corpore celesti: cui corpori etiam corpora t̃¬

Expanded text:
devotissime obtemperando, a quo et per quem devotissime obtemperando, a quo et per quem et in quo facta sunt omnia. Huic autem datum est quidem non peccanti potentissimum officium continendi omnia; non tamen proprium, sed cum illa, tanquam ei quae peccatura praecognita est. Habent sane spiritualia quaeque inter se et conjunctionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi conjungeretur; neque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum jungi, et disparilitate sejungi possunt spirituales creaturae, quamvis corpora sua quaeque possideant. 34. In corporibus autem inferioribus atque mortalibus post peccatum anima ordinata, regit corpus suum, non omnimodo pro arbitrio, sed sicut leges universitatis sinunt. Nec ideo tamen talis anima inferior est corpore coelesti, cui corpori etiam corpora te
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝑfectis: ẽẽ uniu̾sitas non potest. Idem si
deessent. que siue peccarent siue non peccarent.
nichil uniu̾sitatis ordini minueret᷑: etiam sic
plurimum deesset. Animȩ sunt enim rationa¬
les. & illis suꝑiorib officio quidem impares.
ẜnatura pares. quib adhue inferiores sunt
mult. & tam̃ laudabiles adõ summo constitu¬
tarum rerum gradus. Illa igitur natura sub¬
limioris officũ ẽ: quȩ ñsolum si non eẽt. sedd
etiam si peccaret. minueret ordinem uniu̾si¬
tatis. Inferioris officii ẽ ista: quȩ tantummͦ
si non esset. non autẽ si peccaret. aliqͥd minuᷤ
haberet uniu̾sitas. Illi data ẽ potentia om̃ia
continend officio proprio. qd rerum ordini
deesse non possit: nec ido in bona uoluntate
ꝑmanet quia hoc accepit officium. s ideo
accepit. qm ab illo qui dedit ꝑmansura pre¬
uisa ẽ nec tamen sua maiestate continet om̃ia:
s inherendo illius maiestati. & eius imperiis

Expanded text:
atque perfectis esse universitas non potest. Item, si atque perfectis esse universitas non potest. Item, si deessent quae sive peccarent, sive non peccarent, nihil universitatis ordini minueretur, etiam sic plurimum deesset. Animae sunt enim rationales, et illis superioribus officio quidem impares, sed natura pares: quibus adhuc inferiores sunt multi, et tamen laudabiles a summo Deo constitutarum rerum gradus. 33. Illa ergo natura sublimioris officii est, quae non solum si non esset, sed etiamsi peccaret, minueret ordinem universitatis. Inferioris officii est ista, quae tantummodo si non esset, non autem si peccaret, aliquid minus haberet universitas. Illi data est potentia omnia continendi officio proprio, quod rerum ordini deesse non possit: nec ideo in bona voluntate permanet, quia hoc accepit officium; sed ideo accepit, quoniam ab illo qui dedit permansura praevisa est. Nec tamen sua majestate continet omnia, sed inhaerendo illius majestati, et ejus imperiis
Abbreviated transcription (Latin):
eripetur homo. quem nec ipse ui. s ꝑsuasiõe
ceꝑat. & qui prius iuste humiliatus ẽ ut ser¬
uiret cui ad malum consenserat: iuste ꝑeum
cui adbonum consensit libaretur: quia minus
iste inconsentiendo. quam ille in male suaden¬
do peccauerat. Naturas igitur omnes ds̃ fecic
ñsolum in uirtute atq in iusticia ꝑmansuraᷤ.
s etiam peccaturas: non ut peccarent. s ut ẽẽnc
ornaturȩ uniũsum: siue peccare siue ñ peccare
uoluissent. Sienim rebus deessent animȩ. q̃
ipsum fastigium ordinis in uniu̾sa creatura
sic obtinerent ut si peccare uoluissẽt infirma¬
retur & labefactaretur uniu̾sitas: magnum
quiddam deesset creaturȩ. Illud enim dcesset:
quo remoto. stabilitas rerum atq conexio tur¬
baretur. Tales sunt obtimȩ & scẽ & sublimes
creaturȩ cȩlestium. uel suꝑ celestium potesta¬
tum. quib solus ds̃ imꝑat: uniu̾sus aut̃ mũ¬
dus subiectus ẽ. Sine istarum officiis iustis

Expanded text:
eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suadendo peccaverat. non solum in virtute atque justitia permansuras, sed etiam peccaturas; non ut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent, ut si peccare voluissent, infirmaretur et labefactaretur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: illud enim deesset, quo remoto stabilitas rerum atque connexio turbaretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus Deus imperat; universus autem mundus subjectus est. Sine istarum officiis justis
Abbreviated transcription (Latin):
ut qm femina decepta & eiecto ꝑfeminam
uiro. omnem ꝓlem primi hominis tanquam
peccat᷑cem legib mortis. malitiosa quidem
nocendi cupiditate. s tamen iurȩ eqͥssimo
uendicabat: tam diu potestas eius ualeret
donec int̾ficeret iustum. in quo nichil dignũ
morte posset ostendere: non solum quia sine
crimine occisus ẽ. s etiam quia sine libidine
natus. cui subiugauerat ille quos ceꝑat. ut
quicqd inde nasccretur tamquã suȩ arboris
fructus. prauaquidem habendi cupiditate
s tam̃ non iniquo possidendi iurȩ retineret.
Iustissime itaq dimittere cogitur credentes
in eum quem in iustissime occidit: ut & quod
temporalit̃ moriuntur debitum exsoluant.
& qd semꝑ uiuunt in illo uiuant. qui ꝓ eis
quod non debebat exsoluit: quib autem in¬
fidelitatis ꝑseuerantiam persuasisset: iuste
secum haberet. & inperpetua dampnatione
consortes. Ita factum ẽ. ut neq diabolo ꝑ uĩ

Expanded text:
ut quoniam, femina decepta, et dejecto per feminam ut quoniam, femina decepta, et dejecto per feminam viro, omnem prolem primi hominis tanquam peccatricem legibus mortis, malitiosa quidem nocendi cupiditate, sed tamen jure aequissimo vindicabat, tamdiu potestas ejus valeret, donec interficeret justum, in quo nihil dignum morte posset ostendere, non solum quia sine crimine occisus est, sed etiam quia sine libidine natus: cui subjugaverat ille quos ceperat, ut quidquid inde nasceretur, tanquam suae arboris fructus, prava quidem habendi cupiditate, sed tamen non iniquo possidendi jure retineret. Justissime itaque dimittere cogitur credentes in eum quem injustissime occidit, ut et quod temporaliter moriuntur, debitum exsolvant, et quod semper vivunt, in illo vivant, qui pro eis quod non debebat exsolvit. Quibus autem infidelitatis perseverantiam persuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim
Abbreviated transcription (Latin):
illos intrinsecus pascens ꝑ id qd as ẽ. nos form¬
secus admonens ꝑidqd nos sumus idoneo
facit ꝑfidem: quos per spetiem pascat eqͣlit
Q a enim rationalis ereatura uerbo illo tan¬
quam optimo cibo suo pascitur. humana
aute auima rationalis que mortalib uindĩ
peccati pena tenebratur. ad hoc diminudio¬
nis ẽ redacta ut per coniecturas rerum ui¬
sibilium ad intelligenda inuisibilia ntẽtur.
cibus rationalis creaturȩ factus ẽ uisibilis.
tion cõmutatione nature suȩ s. habitu nr̃e
ut uifibilia sectantes. ad se inuisibilem reuos¬
caret Sienim eum anina quem suꝑbiens
intus reliquerat. foris humilem inuenit ams¬
catura enis humilitatẽ uisibilem & ad inuisi¬
biem altititudine reditura: itaq ũbum dei.
uiicus di filius diabolum quem semꝑsub
lrio sius habuit et habebit homine mdut
etiamn honnimi subiugaint: nichil ei extorqus
uiolento dñacu .s suꝑans eum lege iusticiȩ:

Expanded text:
illos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinillos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinsecus admonens per id quod nos sumus, idoneos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim rationalis creatura Verbo illo tanquam optimo cibo suo pascitur; humana autem anima rationalis est, quae mortalibus vinculis peccati poena tenebatur, ad hoc diminutionis redacta, ut per conjecturas rerum visibilium ad intelligenda invisibilia niteretur: cibus rationalis creaturae factus est visibilis, non commutatione naturae suae, sed habitu nostrae, ut visibilia sectantes, ad se invisibilem revocaret. Sic eum anima, quem superbiens intus reliquerat, foris humilem invenit, imitatura ejus humilitatem visibilem, et ad invisibilem altitudinem reditura. 31. Atque Verbum Dei unicus Dei Filius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam homini subjugavit: nihil ei extorquens violento dominatu, sed superans eum lege justitiae;
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit ad reꝑandam salutem. qd principi
huius mundi partis ierum scilicet huiꝰ mor¬
talis atq infimȩ. hoc ẽ principi om̃ium pec¬
catoꝵ. & preposito mortis. usq ad mortalita¬
tem carms addictus ẽ. Ita enim conscientia
mortalitatis timidus. & auil issimis atq ab¬
iectissimis bestuis. uel etiam minutissimis.
molestias atq int̾itum reformidans. incert̾q
fucurorũ. & illicitas cohibere leticias. & maxi¬
me suꝑbiam. cuius ꝑsuasione deiectus ẽ. &
quo uno uitio miscdie medicina respuit᷑. fran
factum ẽ. ut illud dei uerbum per qd facta
sunt om̃ia. & quo fruitur om̃is angłiea bea¬
titudo: usq ad miseriam nr̃am clementiã suã
porrigeret: & ũbum caro fieret. & habitaret
in nobis. Sic enim posset panem angłorũ
homo manducare. nondum angłis adequa¬
tus si panis ipse angłoꝵ hominio dignaret᷑
adequari. slec sic descendit ad nos. ut illos
desereret. s simul integer illis integer nobis.

Expanded text:
valuit ad reparandam salutem, quod principi valuit ad reparandam salutem, quod principi hujus mundi, partis rerum scilicet hujus mortalis atque infimae, hoc est principi omnium peccatorum, et praeposito mortis, usque ad mortalitatem carnis addictus est. Ita enim conscientia mortalitatis timidus, et a vilissimis et abjectissimis bestiis vel etiam minutissimis, molestias atque interitum reformidans, incertusque futurorum, et illicitas cohibere laetitias, et maxime superbiam, cujus persuasione dejectus est, et quo uno vitio misericordiae medicina respfactum est ut illud Dei Verbum per quod facta sunt omnia, et quo fruitur omnis angelica beatitudo, usque ad miseriam nostram clementiam suam porrigeret, et Verbum caro fieret, et habitaret in nobis . Sic enim posset panem Angelorum homo manducare, nondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignaretur aequari. Nec sic descendit ad nos, ut illos desereret; sed simul integer illis, integer nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
gue ens. Cum enim duȩ sint origines pecc̃oꝵ
una spontanea cogitatione. altera ꝑsuasione
altius: quo ꝑtinere arbitror qd ꝓpħa dicit.
Ab occultis meis munda me dñe. & ab alieni
parce seruo tuo: utrumq uoluntarium est
quidem. slam sicut propria cogitatione ñ
peceat inuitus: itadum consentit male su¬
addenti. non utiq nisi uoluntate consentit.
 tam̃ grauius ẽ nonsolum nullo suadente.
ꝓpria cogitatione peccare. s etiã peccatum
aiter ꝓinuidentiam dolumq suadere: quã
Ad peccandum altius suasione traduci Ser¬
uata e g inutioq peccato iusticia dñi pu¬
nientis. siam & illud appensum ẽ equitatiᷤ
examine: ut nec ipsius diabol potestati
negaretur homo:quem s male suadendo
rubiecerat: Inniquum enim erat ut e que
ceperat ñ dñaretur: nec fieri ullomͦ potest.
ut dei sumii & ueri ꝑfecta iusticia que usq¬
quaq ꝑtenditur: deserat etiam ordinandas
ruinas peccantium. Et̃ tam̃ quia minus
peccauerat hõ quam diabolus: idipsum ei

Expanded text:
it. 29. Cum enim duae sint origines peccatorum, una spontanea cogitatione, alia persuasione alterius, quo pertinere arbitror quod Propheta dicit: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo : utrumque voluntarium est quidem. Nam sicut propria cogitatione non peccat invitus, ita dum consentit male suadenti, non utique nisi voluntate consentit: sed tamen gravius est, non solum nullo suadente propria cogitatione peccare, sed etiam peccandum alteri per invidentiam dolumque suadere, quam ad peccandum alterius suasione traduci. Servata est ergo in utroque peccato justitia Domini punientis. Nam et illud appensum est aequitatis examine, ut nec ipsius diaboli potestati negaretur homo, quem sibi male suadendo subjecerat. Iniquum enim erat ut ei quem ceperat, non dominaretur. Nec fieri ullo modo potest ut Dei summi et veri perfecta justitia, quae usquequaque pertenditur, deserat etiam ordinandas ruinas peccantium. Et tamen quia minus peccaverat homo quam diabolus, idipsum ei
Abbreviated transcription (Latin):
erint: suꝑiores autẽ unus illoꝵ. Ex quo ad¬
monemur adũtere mortalitatẽ carnis huius.
& primum hominẽ ornasse ut peccato pena
congrueret: & dñm nr̃m. ut apeccato misccłia
liberaret. Non aut̃ sicut iustus potuit in ip̃a
iusticia ꝑmanens corpus hr̃e mortale. ita ini¬
quus potest dum iniquus ẽ. ad immortalita¬
tem ꝓuenire scõꝵ scilicet sublimẽ & angłicam:
non eoꝵ angłoꝵ de quib apłs ait. nescitis q¬

Expanded text:
erint, superiores autem unus illorum. Ex quo aderint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret, et Dominum nostrum, ut a peccato misericordia liberaret. Non autem sicut justus potuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum iniquus est, ad immortalitatem pervenire sanctorum, scilicet sublimem et angelicam; non eorum angelorum, de quibus A
Abbreviated transcription (Latin):
uirum hortante honestatis officio uideamꝰ
ignib quantum ad corpus attinet concre¬
mari: non hoc uocamus penam peccati. s: for¬
titudinis & patiendiȩ docum̃tum: eumq ma¬
gis diligimus cum fedissima corruptio corpo¬
rea menbra eius absumit. quãsi nichil eiꝰmo¬
di pateretur. Miramur quippe animi nat᷑am.
mutabilitate corporis ñ mutari. At uͦ crude¬
lissimi latronis mẽbra cum tali supplicio cõ¬
fici aspicimus: approbamꝰ ordinem legum:
Ornant gͥ ambo illa torm̃ta: s ille merito uͥ¬
tutis: iste peccati. At si pꝰ illos ignes uel ã¬
ante illos optimum illum uirum commuto¬
tum ad congruentiã celestis habitationis adsi¬
dera uidemus attolli: utiq letaremur. Si auẽ
sceleratum latronem siue ante supplicium. si¬
ue post supplicium. cum eadem malitia uolũ¬
tatis. ad sedem honoris sempit̾nam leuari tii¬
deremus in celum: quis non offendetur: Ita
fit ut inferiores creaturas ambo ornare potu¬

Expanded text:
virum, hortante honestatis officio, videamus virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potu
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. &d itaq tam infimum in reb quã
corpus omne t̃renum: hanc tam̃ corrupti¬
bilem carnem etiam peccatrix anima sic or¬
nat: ut ei spetiem decentissimã prebeat. mo¬
tumq uitalem. Nabitationi gͦ celest talis a¬
nima ñ congruit ꝑpeccatum. t̾restri aũꝯgruit
per supplicium: ut qdlibet elegerit semꝑ sit
pulchra uniu̾sitas decentissimis partib or¬
dinata. cuiꝰ est conditor & administrator ds̃
siamq optimȩ animȩ cum in infimis creat᷑is
habitant. ñ eas ornant miseria sua quam non
hñt. s usu earum bono. Si autẽ peccatrices
animȩ ꝑmittant᷑ habitare in sublimib locis.
inhonestum ẽ: quia ñ conueniunt illis quib
nec bene uti possunt. nec ornamenti aliquid
conferunt. Ido quãquam orbis iste t̾renus
reb corruptibilib deputatus sit: tam̃ seruãs
quantũ potest imaginem suꝑioꝵ. exempla
nobis & indicia quedam demonstrare non
cessat. Si enim bonum & magnum aliquẽ

Expanded text:
rentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam rentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchra universitas decentissimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possunt, nec ornamenti aliquid conferunt. 28. Ideo quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
fit: turpis affectio ẽ. Cui ꝓpt̾ea penalis adhi¬
betur. ut ordinet eam ubi talem eẽ ñ turpe
sit. & decori uniũsitatis congruere cogat: ut
peccati dedecus emendet pena peccati. Hinc
fit ut peecans cieatura suꝑior. creaturis in¬
feriorib puniatur.: quia ille tam siunt infi¬
mȩ. ut ornari etiã a turpib animis possint.
atq: ita decori uniu̾sitatis congruere. Quid
enim tam magnum indomo ẽ quam homo:
& qͥd tam abiectum & infimum. quam cloa¬
cadomus: Seruus tam̃ intali peccato deie¬
ctus. ut mundandȩ cloacȩ dignus habeat᷑.
ornat etiam eam turpitudine sua. E utrũq
hoꝵ id÷ turpitudo serui. & mundatio eloacȩ.
iam coniunctum & redactum in quandam
sui generis unitatem: ita disposite domui co¬
aptatur atq subtexit᷑ ut eius uniu̾sitati or¬
dinatissimo decore conueniat. Qͥ tam̃ seruꝰ
si peccare noluisset.: ñ defuisset domestice diᷤ¬
cipline alia prouisio.qua necessaria munda¬

Expanded text:
fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhifit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turpitudine sua; et utrumque horum, id est turpitudo servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria munda
Abbreviated transcription (Latin):
cereatura eius plena & ꝑfecta non eẽt: Nic
respondetur non ipsa peccata uel ipsam mi¬
seriam perfection uniu̾sitatis necessaria eẽ.
s ammas in quantum anime sunt. quȩ si ue¬
lint peccant. si peccauint. misere fiunt. Si it
peccatis carum detractis miscria ꝑscuerat.
aut etiam peccata precedit: recte deformari
dicitur ordo. atq umu̾sitatis administratio.
Rursus si peccata fiant. & desit miseria: ni¬
chilominus dehonestat ordinem iniquitas.
cum autẽ non peccantib adest beatitudo:
ꝑfecta ẽ uniu̾sitas. Cum uͦ peccantib adest
miseria: nichilominus ꝑfecta ẽ uniu̾sitas:
Qd̾ aut̃ ipse non desunt anime. quas uel
peccantes sequitur miseria. uel recte facien¬
tes beatitudo. semper naturis om̃ib uniũsi¬
tas plena atq ꝑfecta ẽ. Non enim peccatum
& supplicium peocati naturȩ sunt quȩdam
s affectiones naturarum: illa uoluntaria.
ista penalis. S uoluntaria quȩ in peccato

Expanded text:
creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in quantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est universitas. Cum vero peccantibus adest miseria, nihilominus perfecta est universitas. Quod autem ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato
Abbreviated transcription (Latin):
nis eẽ om̃ia:. nec łͥ occurrit ꝑfecta uniu̾sitas.
nisi ub maiora ita presto sunt ut minora
ñ desint. sic etiam differentias animarum
cogites. in quib hoc quoq inuenies. ut mi¬
seriam quam doles ad id quoq ualere co¬
gnoscas. ut uniu̾sitatis perfectioni nec il¬
ie desint animȩ quȩ misere fieri debuerunt:
quia peccatrices animȩ ẽẽ uoluerunt. Tan¬
tumq abest ut d̃s tales facere ñ debuerit: ut
etiam cet̾as creaturas laudabilit̾ fecerit. lon¬
ge inferiores animis miseris: S adhuc uide¬
tur minus intelligens qd dictum ẽ habere
qd contradicat. Bicit enim si uniu̾sitatis ꝑfe¬
ctionem complec etiam nr̃a mniseria: defuis¬
setaliqͥd huic ꝑfectioni. sibeat semꝑ essemꝰ.
Quappt̃ si ad miseriam nͥ peccando ñ ꝑuenit
anima: etiam peccata nr̃a necessaria sunt ꝑ¬
fectioni uniũsitatis. quam condidit ds̃. Qmͦ
ergo iuste punit peccata: que si defuissent.

Expanded text:
nis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccando non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit Deus. Quomodo ergo juste peccata punit, quae si defuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
rerum perfectioni & adde aliqͥd cupit cum
desidat alterũ solem. & minuere. cum lunã
uult dechi. Hic fortasse dicat. ido nichil se
de luna conqueri. quia splendor eius ita mi¬
nor ẽ ut miser non sit: de animarũ autem
non obscuritate s: miseria se dolere: Sedulo
cogitet ita lunȩ splendorẽ non ee miserum:
ut nec splendor solis sit beatus. Quamuis
enim corpora celestia sint. corpora sunt tam̃
quantum ad istam lucem ꝑtinet: quȩ per
oculos corporeos sentiri pͥotest. Nulla aut̃
corpora quantum ad sese attinet. uel beata
possunt ee uel misera: quan qͣm beatorum
aut miseroꝵ corpora possint ẽẽ. S de illis
luminib similitudo adhibita id docet. ut
quemadmodũ corpoꝵ differentias conte¬
plando uidens alia clariora. iniuste petiᷤ
auferri quȩ obcuriora conspexeris. aut
clariorib adequari s ad ꝑfectionem uni¬
uersitatis referens omniã. quantomagis
minus ue int̾ se clara sunt. tanto magis cer¬

Expanded text:
rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, quae per corporeos oculos sentiri potest. Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cer
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. aut bonus inuidit: respondebo or¬
dinem creaturarum asumma usq ad infi¬
mam gradib iustis ita decurrere ut ille in¬
uideat qui dixerit ista non eẽt: inuideat &̃
ille qui dixerit ista talis eẽt. Si enim talem
uult ẽẽ qualis ẽ suꝑior. iam illa ẽ: & tanta ẽ
ut addi ei non oporteat. quia ꝑfecta ẽ. Qui
gͦ dicit etiam ista talis eẽt. aut ꝑfecte suꝑio¬
ri uult addere. & erit immodatus & iniustꝰ.
aut istam uult int̾imere.⁊erit malus atq
inuidus.cum eam ñ uult eẽ. quam inferiorẽ¬
adhuc laudare cogitur: uelut si dicat. non es¬
set luna. cum etiam lucerne claritatẽ longe
inferiorẽ in suo tam̃ genere pulchram. & t̃¬
renis tenebris decoram atq aptam noct᷑ns
usibus. atq in his om̃ib pro suo modulo u¬
tiq laudabilem aut fateatur: aut stultissime
nameẽ debuisse: ñ intelligit nicħ aliud sedic̃e quã ñ
esser luna sedẽent soles duo. In qͦ duplicit̾ errat. qđ

Expanded text:
potuit, aut bonus invidit. Respondebo, orpotuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem vult esse qualis est superior, jam illa est, et tanta est ut adjici ei non oporteat, quia perfecta est. Qui ergo dicit, Etiam ista talis esset, aut perfectae superiori vult addere, et erit immoderatus et injustus; aut istam vult interimere, et erit malus atque inlaudare adhuc cogitur. Velut si dicat, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime nam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ molestis ad totam cupiditatẽ mortis
impellitur. & decernit atq arripit mortem:
i opinione ht errorem om̃imode defectiõiᷤ.
insensu autẽ naturale desid̃ium quietis:
oḋ autẽ quietum ẽ non ẽ nichil: immo ẽ
maius ẽ. quam id qd in quietum ẽ. Inquie¬
tudo enim uariat affectiones. ut alt̾a alt̾am
perimat: quies autẽ ht̃ constantiam in qua
maxime intelligit᷑ qd dicitur ẽ. Om̃is itaq
ille appetitus in uoluntate mortis. ñ ut qͥd̃
moritur non sit. s ut requiescat intendit᷑:
Ita cum errore credat non se futurum: na¬
tura tam̃ quietus eẽ. hoc ẽ magis ẽẽ desi¬
derat. Quappt̃ sicut nullo pacto fieri pot̃
ut non ẽe aliquem libeat: ita nullo pact̾o
fieri oportet ut ex eo qd ẽ quisq bonitati
tam̃ difficile aut laboriosum om̃ipotenti do
ut om̃ia quecumq fecit sic hab̾ent ordinẽ
suum. ut nulla creatura usq ad miseriam
pueniret. ñenim hoc aut om̃ipotens non

Expanded text:
tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo etiam magis est quam id quod inquietum est. Inquietudo enim variat affectiones, ut altera alteram perimat: quies autem habet constantiam, in qua maxime intelligitur quod dicitur, est. Omnis itaque ille appetitus in voluntate mortis, non ut qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potest ut non esse aliquem libeat; ita nullo pacto fieri oportet ut ex eo quod est quisque, bonitati n difficile aut laboriosum omnipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. aut aliud sit in opinione. aliud in sen¬
su uel ex hoc cognoscere facile ẽ. qd plerũq
aliud faciendum ẽẽ credimus. & aliud face
delectat: & aliquando ueracior ẽ sensus qͣm
opinio. si illa de errore. ille de natura ẽ. ue¬
lut cum eger plerumq aqua frigida c̃du¬
cibilider delectatur: quam tam̃ credit si bi¬
berit ẽẽ nocituram. Aliquando ueracior
opinio qͣm sensus: & si credat arti medicinȩ
obẽẽ frigidam cum reuera oberit. & tamen
bibere delectat: Aliquando utrumq in ue¬
ritate ẽ: cum id qd̾ prodest ñ solum ita credi¬
tur. s etiam libet. Aliquando utrumq in er¬
rore ẽ: cum id qd̾ nocet & prodẽe creditur. &
libere non desinit. Sol& aũ⁊ recta opinio p̾uã
corrigere consuetudinẽ: & praua opinio re¬
ttam deprauare naturam: Tanta uis ẽ in
adñatu & principatu rationis: Cum gͦ quisq
credens qd pꝰ mortem non erit. intolerabilib

Expanded text:
fieri ut aliud sit in opinione, aliud in senfieri ut aliud sit in opinione, aliud in sensu, vel ex hoc cognoscere facile est, quod plerumque aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger plerumque aqua frigida conducibiliter delectatur, quam tamen credit, si biberit, esse nocituram. Aliquando veracior opinio quam sensus, si credit arti medicinae, obesse frigidam, cum revera oberit, et tamen bibere delectet: aliquando utrumque in veritate est, cum id quod prodest, non solum ita creditur, sed etiam libet; aliquando utrumque in errore, cum id quod nocet, et prodesse creditur, et libere non desinit. Solet autem et recta opinio pravam corrigere consuetudinem, et prava opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post mortem non erit, intolerabilibus
Abbreviated transcription (Latin):
poterit: qui non erit. Nemo igitur re¬
cte potest elige. ut non sic. Neq eñi mo¬
ueri nos oportet eoꝵ iudicio: qui ur¬
gente miseria. sese int̾emerunt. Aut i
eo confugerunt ubi melius sͥ fore pu¬
tarunt. & non ẽ contrarium rationi nr̃e
quo quomͦ putauerint: aut si nullos se
futuros omnino crediderunt. multo mi¬
nus me falsa electio nichil eligentium
cõmouebit. Quomͦ enim sequar eligen¬
tem: a quo si q̃ram quideligat. res pondebit
nichil: sam qͥd eligit non ẽẽ: ꝓfecto se nicħ̾
elig̾e etiam si hoc nolit. respondẽ conuincit᷑.
Teruntam̃ ut de hac tota re si pot̾o dicam qd̃
sentio. nemo mͥ uidetur cum se ipsum necat.
aut quolibet modo emori cupit. habere in
sensu. qd pꝰ mortem non sit futurus: tam &¬
si aliquantum hoc in opinone habeat. Nã
opinio aut in errore. aut in ueritate ratio¬
cinantis ẽ. uel credentis. Sensus autẽ. aut
consuetudine. aut natura ualet. Posse autẽ

Expanded text:
poterit, qui non erit: nemo igitur repoterit, qui non erit: nemo igitur recte potest eligere ut non sit. Neque enim moveri nos oportet eorum judicio, qui urgente miseria sese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubi melius fore sibi putarunt; et non est contrarium rationi nostrae, quoquo modo putaverint: aut si nullos se futuros omnino crediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se nihil eligere, etiamsi hoc nolit respondere, convincitur. 23. Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentis: sensus autem aut consuetudine, aut natura valet. Posse autem
Abbreviated transcription (Latin):
ñpotest. restet ut miser sit. Qͥ aut̃ plus a¬
mat ẽẽ. qͣm odit miser ẽẽ: & adiciendo ad id
qd̃ amat. qd odit excludat. Cum eñi in suo
genere ꝑfecte ẽẽ ceꝑit: miser ñ erit. Nam¬
illud uide quam absurde & inẽuenient̃
dicat᷑: mallem ñ eẽ. quam miser ẽẽ. Quod
enim dicit mallem hoc quam illud: eligit
aliqͥd non ẽẽ autẽ. ñ ẽ aliqͥd: s nichil. Et
ido nullo pacto potes recte eligẽ: quan¬
do qd̃ eligas non ẽ. Dicis uelle de quide
ẽe cum sis miser: s non hoc uelle debuis¬
se. Qͥd igitur uelle debuisti: Non eẽ inqͥ:
potius. Si hoc uelle debuisti: hoc ẽ meliꝰ.
od̃ autẽ non ẽ: melius ẽẽ non potest. Ñ
ergo id uelle debuisti: ueraciorq sensus ẽ
quo id non uis. quam opinatio ꝑ quamte
id uelle debuisse arbit̾ris: deinde quod quisq recte
eligit appetendum. cum ad id peruenerit
necesse ẽ melior fiat. Melior autẽ eẽ non

Expanded text:
non potest, restet ut miser sit. Qui autem plus anon potest, restet ut miser sit. Qui autem plus amat esse quam odit miser esse, adjiciendo ad id quod amat, quod odit excludat: cum enim in suo genere perfecte esse coeperit, miser non erit. CAillud vide quam absurde et inconvenienter dicatur: Mallem non esse quam miser esse. Qui enim dicit, Mallem hoc quam illud, eligit aliquid. Non esse autem non est aliquid, sed nihil; et ideo nullo pacto potes recte eligere, quando quod eligas non est. Dicis velle te quidem esse, cum sis miser, sed non hoc velle debuisse. Quid igitur velle debuisti? Non esse, inquis, potius. Si hoc velle debuisti, hoc est melius; quod autem non est, melius esse non potest: non ergo id velle debuisti; veraciorque sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit appetendum, cum ad id pervenerit, necesse est melior fiat; melior autem esse non
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum sunt: cũ autẽ pret̾ita sunt. iam ñ
sunt. Q mͦ gͥ tenebunt᷑ ut maneant: qͥbꝰ
hoc inciꝑe ut sint. qd̾ est per gere ut̃ ñ
sint: Qͥ aut̃ amat eẽ. probat ista in quan¬
tum sunt: & amat qd̾ semꝑ ẽ. & si uaria¬
batur in amore istoꝵ. muniet᷑ ĩ illius.
& si diffluebat in amore tͣnseuntium.
in ꝑmanentis amore solidabit᷑: & stabit
& optinebit ipsum ẽẽ qd̃ uolebat. cum
timebat ñ eẽ: & stare ñ pot̾at irretitus a¬
more fugientiũ. Non gͦ tibi displiceat. im¬
mo maxime placeat qd mauis ẽẽ uel mi¬
ser: quam propt̾ea miser ñ eẽ. quia nichil
eris. Huic enim exordio quo ẽẽ uis si ad:¬
cias magis magisq ẽẽ. consurgis atq extrũ¬
eris in id qd̾ summe ẽ: atq ita de ab om̃n la¬
be choibeb. qua tͣnsit ut non sit qd̾ infime
ẽ & secum amantis uires subruit. Hinc fie
ut qui mauult ñ ẽẽ ne miser sit. quia ñ eẽ

Expanded text:
nondum sunt; cum autem praeterita sunt, jam non nondum sunt; cum autem praeterita sunt, jam non sunt. Quomodo igitur tenebuntur ut maneant, quibus hoc est incipere ut sint, quod est pergere ut non sint? Qui autem amat esse, probat ista in quantum sunt, et amat quod semper est. Et si variabatur in amore istorum, munietur in illius; et si diffluebat in amore transeuntium, in permanentis amore solidabitur, et stabit, et obtinebit ipsum esse, quod volebat cum timebat non esse, et stare non poterat irretitus amore fugientium. Non igitur tibi displiceat, imo maxime placeat, quod mavis esse vel miser, quam propterea miser non esse, quia nihil eris. Huic enim exordio quo esse vis, si adjicias magis magisque esse, consurgis atque exstrueris in id quod summe est; atque ita te ab omni labe cohibebis, qua transit ut non sit quod infime est, et secum amantis vires subruit. Hinc fiet ut qui mavult non esse, ne miser sit, quia non esse
Abbreviated transcription (Latin):
miseri uolunt. Nam si hoc bene considera¬
ueris. uidebis in tantũ te ẽẽ miserũ. inqͣn¬
tũ non appropinquas ei qͦd summe ẽ. intan¬
tum autẽ putare melius ẽẽ ut quisq ñ sit.
qui summe ẽ. Siuis itaq miseriã fugere:
ama inte hoc ipsum quia et̃ uis. Si enĩma¬
gis magisq ẽẽ uolueris: ei qͦd summe ẽ pro¬
pinquab. & gr̃ãs age nc̃ quia es. Quãuis
sis beatis inferior:suꝑior tñ es quam ea q̃ ñ
habent uel heatitudinis uoluntatẽ: quoꝵ
tam̃ multa etiam amiseris laudantur:
om̃ia tamen eo ipso quo sunt iure laudã¬
da sunt. quia eo ipso q̾sunt bona sunt: Oz¬
to enim amplius ẽẽ amauis: tanto ampliꝰ
uitam et̃nam desidãbis : teq ita formari
exoptabis: ut affectiones tuȩ non sint tẽ¬
porales. de temporalium rerum amorib
iniuste ⁊ impressȩ. Quȩ dẽporalia & ande¬
quã sint ñsunt. & cum sunt fugiunt: & ẽ
fugerint. ñerunt. Itaqcum futura sunt

Expanded text:
miseri volunt. Nam si hoc bene consideramiseri volunt. Nam si hoc bene consideraveris, videbis te in tantum esse miserum, in quantum non propinquas ei quod summe est; in tantum autem putare melius esse, ut quisque non sit qui summe est. 21. Si vis itaque miseriam fugere, ama in te hoc ipsum, quia esse vis. Si enim magis magisque esse volueris, ei quod summe est propinquabis: et gratias age nunc quia es. Quamvis enim beatis sis inferior, superior tamen es quam ea quae non habent vel beatitudinis voluntatem; quorum tamen multa etiam a miseris laudantur. Omnia tamen eo ipso quo sunt, jure laudanda sunt; quia eo ipso quo sunt, bona sunt. Quanto enim amplius esse amaveris, tanto amplius vitam aeternam desiderabis, teque ita formari exoptabis, ut affectiones tuae non sint temporales, de temporalium rerum amoribus inustae et impressae: quae temporalia et antequam sint non sunt, et cum sunt fugiunt, et cum fugerint non erunt. Itaque cum futura sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
habebit in potestate: nullo mͦ tam rectam
ordinationẽ. recte miustam putabis. Ueris¬
sime igitur dictum ẽ. si hoc iiustũ est. non
sic eris: si autẽ iustum: laudemꝰ eum cuius
tẽ prius quã eẽm possem consuli. eligerẽ non
ẽẽ potius quã ut eẽm miser: nc̃ enĩ quod ti¬
meo ñ eẽ cum miser sim ad ipsam miseriã ꝑ¬
tinet: quia non id uolo. quod uelle deberẽ:
Magis enĩ non eẽ quã miser eẽ. uelle deberẽ:
sunc uͦ fateor me quidẽ malle uel miserũ
ẽẽ quã nicħ: S tanto stultius id uolo. quan¬
to miseriꝰ. Tanto autẽ miseriꝰ. quanto ueriꝰ
uideo non hoc uelle me debuisse respondebo.
Caue potius ne hic erres: ubi te uidere uerũ
putas. Nam si beatus eẽs: utiq eẽ quã ñ esse
malles. & nunc miser cũ sis. mauis tam̃
ẽẽ uel miser. quã omĩno ñ eẽ: cum ẽẽ noł mi¬
ser. Considera igitur quantũ potes. quam
magnũ bonũ sit ipsum eẽ: quod & beati &

Expanded text:
habebit in potestate, nullo modo tam rectam habebit in potestate, nullo modo tam rectam ordinationem recte injustam putabis. Verissime igitur dictum est: Si hoc injustum est, non sic eris; si autem justum, laudemus eum cujus tem priusquam essem possem consuli, eligerem non esse potius quam ut essem miser. Nunc enim quod timeo non esse cum miser sim, ad ipsam miseriam pertinet, qua non id volo, quod velle deberem; magis enim non esse, quam miser esse velle deberem. Nunc vero fateor me quidem malle vel miserum esse quam nihil; sed tanto stultius id volo, quanto miserius: tanto autem miserius, quanto verius video non hoc me velle debuisse. Respondebo: Cave potius ne hic erres, ubi te videre verum putas. Nam si beatus esses, utique esse quam non esse malles; et nunc miser cum sis, mavis tamen esse vel miser quam omnino non esse, cum esse nolis miser. Considera igitur, quantum potes, quam magnum bonum sit ipsum esse, quod et beati et