comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si quia peccatum ñ habemꝰ nos ipsos seduci¬
mus: et ucritas in nob̾ non est. His morbis
inter se contrariis. manichei pelagianiq
confligunt. dissimili ore. simili uoluntate:
te ꝑuersa. Iam uͦ grãm xp̃i simul oppugnat̃:
baptismũ eiꝰ simul euacuant: carnẽ eiꝰ simul
exhonorant. S etiamhec: modis causisq
diuersis. Hammanichei meritis nature bo¬
ne: pelagiani autem meritis uoluntatis
bonȩ. ꝑhibent diuinitus subueniri. Illi
Utrisq gͦ merces ñ imputat᷑ scđm gr̃am: sed
scđm debitum. Manichei lauacrum regene¬
rationis. id est aquam ipsam dicunt ẽẽ suꝑ¬
fluam. nec prodesse aliquid ꝓphano cor¬
de contendunt: pelagiani autẽ q̃d insa¬
cro baptismate. ad expianda peccata dicitur.
nichil opitulari infantib nullũ peccatum
habentib asserunt. Ac ꝑ hoc in paruulis ba¬
ptirandis quantũ ad remissionẽ attinet
peccatorum. manichei uisibile destruunt
elementũ: pelagiani autẽ etiam inuisibi¬

Expanded text:
s quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritasinnobisnonest. his morbis inter se contrariis Manichei Pelagianique confligunt dissimili uoluntate, te peruersa. Iam uero gratiam Christi simul oppugnant, baptismum eius simul euacuant, carnem eius simul exhonorant, sed etiam haec modis causisque diuersis. nam Manichei meritis naturae bonae, Pelagiani autem meritis uoluntatis bonae perhibent diuinitus subueniri. illi utrisque ergo merces non inputatur sec.mdum gratiam, sed secundum debitum. Manichei \'lauacrum regenerationis, id est aquam ipsam dicunt esse superfluam nec prodesse aliquid profano corde contendunt', Pelagiani autem, \'quod in sacro baptismate ad expianda peccata dicitur nihil opitulari infantibus nullum peccatum habentibus adserunt\'. ac per hoc in paruulis baptizandis, quantum ad remissionem adtinet peccatorum, Manichei uisibile destruunt elementum, Pelagiani autem etiam inuisibi
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. ꝑficere autẽ bonũ non inuenio. et cȩtera
talia non eum dirisse de se ipso: s nescio cuiꝰ
alterius qui illa pateretur induxisse ꝑsonã.
Propter quod locus ipse in cius epła diligen¬
ter considerandus ẽ et scrutandus ẽ: ne ieiꝰ
aliqua obscuritate delitescat error istoꝵ. Qũã¬
uis gͦ latius hinc apłs disputet. magno di¬
uturnoq conflictu grãm defendens aduer¬
sus eos qui gloriabantur in lege:.tamen ad
rem ꝑtinentia pauca contingimꝰ: unde ait.
Quia non iustificabitur ex lege omnis caro corã
illo. ꝑlegem enim cognitio peccati. Nunc autẽ
sine lege iusticia dei manifestata ẽ: testificata

Expanded text:
mihi, perficere autem bonum non inuenio, et cetera mihi, perficere autem bonum non inuenio, et cetera talia non eum dixisse de se ipso, sed nescio cuius alterius, qui illa pateretur, induxisse personam. propter quod loeus ipsc in eius epistula diligenter considerandus est et scrutandus, ne in eius aliqua obscuritate delitiscat error istorum. quamuis ergo latius hinc apostolus disputet magno diuturnoque conflictu gratiam defendens aduersus eos, qui gloriabantur in lege, tamen ad rem pertinentia pauca contingimus. unde ait: quia non iustificabitur ex lege omnis caro coram ipso; per legem enim cognitio peccati. nunc autem sine le
Abbreviated transcription (Latin):
dunt inuirtute sua. nec uetere testam̃to
quod inseruitutẽ generat. quamuis certe dis¬
pensationis grã diumitus datum sit. nec
ipsa lege scã et iusta et bona ubi scriptũ ẽ.
non concupisces: qm̃ non ẽ data quȩ pos¬
set uiuificare. sed preuaricationis grã po¬
sita ẽ donec ueniret semen ciui ꝓmissum ẽ:
sed liberatos esse ꝑsanguinẽ ipsius redẽp¬
toris. qui est unus mediator dei et homi
nr̃m. ideo dicunt. antiquos homines dei ꝑfecte
fuisse iusticiȩ: ne xp̃i incarnatione. passione.
resurrectione. cuiꝰ fide salui facti sunt cre¬
dantur eguisse. Apłm etiam paulũ inquit
uł om̃s apłos dicunt sibi immoderata libi¬
dine fuisse pollutos. Quis hoc uł ꝓphanus
audeat dicere: Sed nimirũ isti ꝓpterea sic
calumniant᷑: quia contendunt de hoc qͦd
dixit apłs. scio quia ñ habitat in me hoc
est in carne meabonum. uelle enĩ adiacet

Expanded text:
dunt in uirtute sua —, nec uetere testamento, dunt in uirtute sua —, nec uetere testamento, quod in seruitutem generat, quamuis certae dispensationis gratia diuinitus datum sit, nec ipsa lege sancta et iusta et bona, ubi scriptum est: non concupisces, quoniam non est data, quae posset uiuificare, sed praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen cui promissum est, sed liberatos esse per sanguinem ipsius redemptoris, qui est unus mediator dei et hominhristum dominum nostrum, ideo dicunt antiquos homines dei perfectae fuisse iustitiae, nc Christi incarnatione, passione, resurrectione, cuius fide salui facti sunt, credantur eguisse. Apostolum etiam Paulum, inquit, uel omnes apostolos dicunt semper inmoderata libidine fuisse pollutos. quis hoc uel profanus? audeat dicere? sed nimirum iste propterea sic calumniatur, quia contendunt id, quod dixit apostolus: scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet
Abbreviated transcription (Latin):
illa dei gratia euacuetur inparuulis. que
eruit nos sicut dicit apostolus de po¬
testate tenebrarum. et transtulit in
regnum filii caritatis
sue. quandoquidem.mumm
paruulos negant esse inpotestate denebra¬
rũ etiam ante domini liberatoris auxiliũ
ita in eis laudantes opus creatoris. ut mi¬
sericordiam destruant redemptoris: Qũa
nos qm̃ et inmaiorib et inparuulis confi¬
temur : hoc dicit sine aliqua ambiguita¬
te esse manicheum. cũ sit antiquissimũ
catholicum: unde nouũ istorum dogma
euertatur hereticum. dicuã inquit scõs in
uetere testamento non caruisse peccatis:
id est nec ꝑ emendationẽ a criminib fuisse
liberos: sed inreatu morte fuisse dep̃hensos.
Immodicimus uł ante legem. uł tempore
ueteris testamenti a peccatis fuisse libera¬
tos: non uirtute ꝓpria: quia maledictus
omnis qui spem suam ponit in homine:
et in hoc sine dubio maledicto sunt qͦs
etiam psalmus diuinus notat qui confi¬

Expanded text:
illa dei gratia euacuetur in paruulis, qua illa dei gratia euacuetur in paruulis, qua eruit n o s, sicut dicit apostolus, de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, quando quidem paruulos negant esse in potestate tenebrarum etiam ante domini liberatoris auxilium ita in eis laudantes opus creatoris, ut misericordaim destruant redemptoris? quam nos quoniam et in maioribus et in paruulis confitemur, \'hoc\' dicit \'sine aliqua ambiguitate esse Manicheum\', cum sit antiquissimum catholicum, unde nouum istorum dogma euertatur hereticum. Dicunt, inquit, sanctos in uetere testamento non caruisse peccatis, id est nec per emendationem a criminibus fuisse liberos, sed in reatu a morte fuisse deprehensos. immo dicimus uel ante legem uel tempore ueteris testamenti a peccatis fuisse liberatos non uirtute propria, quia maledictus omnis qui spem suam ponit in homine — et in hoc sine dubio maledicto sunt, quos etiam psalmus diuinus notat: qui confi
Abbreviated transcription (Latin):
mus a deonuptias institutas ꝓpt̃ ordina¬
tam generationẽ filioꝵ. ita dicimus filioꝵ
gignendoꝵ seminationẽ. sine motu ge¬
nitalium et sine commiritione comugum
nec in paradyso si filu gignerentur esse po¬
tuisse. Sed utrum talis eoꝵ motus atq
cõmirtio fuisset si nemo peccasset. qua¬
lis nunc ẽ cũ pudenda libidine: hinc
est questio. De qua diligentius postea si
ds̃ uoluerit disputabimus. Quid tam̃ isti
uelint. quid intendant. quo rem ꝑduce¬
re moliantur. adiuncta istius uerba de¬
clarant: ubi ait nos dicere. ꝓptẽa eos qui
innocentes nascuntur. reos ẽẽ. et adiabolo
fieri. s adõ inqͣntũ hoĩes st̃. et tam̃ etiã de con¬
iugibus fidelib reosnasci. tanquã exoliua
oleastrum ꝓpter originale peccatũ. et ꝓpt̃
qm̃ diabolus culpe auctor est non nature.
contra illi paruulos dicentes nullum tra¬
here originale peccatum. et ideo non eẽ
sub diabolo. quid efficcre laborant. nisi ut

Expanded text:
mus a Deo nuptias institutas propter ordinamus a Deo nuptias institutas propter ordinatam generationem filiorum; ita dicimus filiorum gignendorum seminationem sine motu genitalium et sine commixtione coniugum nec in paradiso, si filii gignerentur, esse potuisse. sed utrum talis eorum motus atque commixtio fuisset, si nemo peccasset, qualis nunc est cum pudenda libidine, hinc est quaestio, de qua diligentius postea, si deus noluerit. disputabimus. Quid tamen isti uelint, quid intendant, quo rem perducere moliantur, adiuncta istius uerba declarant, ubi ait nos dicere: propterea eos qui innocentes nascuntur reos esse et a diabolofieri, sed a deo, in quantum homines sunt, et tamen etiam de coniugibus fidelibus reos nasci. tamquam ex oliua oleastrum, propter originale peccatum et propter sto, quoniam diabolus culpae auctor est, non naturae, contra illi paruulos dicentes nullum trahere originale peccatum et ideo non esse sub diabolo, quid efficere laborant, nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
moneret. ut ab eis diligerent᷑ uxores. Absit
gͦ ut in libro meo contra hȩc testimonia
diuina iste aliquid legerit: S uł ñ intel¬
ligendo uł magis calumniando. in aliũ
sensum conatur detorquere qͦd legit:
Librũ autẽ meũ contra quemse quatuor li¬
bellis respondisse cõmemorat: post damna¬
tionem pelagii cęlestiiq conscripsi. Quod
ideo dicendum putaui. qm̃ iste dicit ab
inimicis sus modium ueritatis dicta mea
fuisse suscepta: ne idco quisquã existimet.
ꝓpt̾ hunc librũ meũ inunicos grẽ xp̃i no¬
uos hereticos fuisse damnatos. In eo autẽ
libro defensio ẽ potius quam rep̃hensio nup¬
tiarum. Dicunt etiam inquit motũ genita¬
lium. et commirtionẽ coniugum a diabo¬
lo fuisse reꝑtam: et ꝓpterea eos qͥ nascunt᷑
innocentes. reos esse. et a diabolo fieri ñ
a deo: quia de hac diabolica commixtione
nascuntur. Hoc autem sine aliqua ambi¬
guitate manicheum ẽ. Immo sicut dici¬

Expanded text:
moneret ut ab eis diligerentur uxores . Absit moneret ut ab eis diligerentur uxores . Absit ergo, ut in libro meo contra haec testimonia divina iste aliquid legerit. Sed vel non intelligendo, vel magis calumniando, in alium sensum conatur detorquere quod legit. Librum autem meum, contra quem se quatuor libellis respondisse commemorat, post damnationem Pelagii Coelestiique conscripsi. Quod ideo dicendum putavi, quoniam iste dicit, ab inimicis suis in odium veritatis dicta mea fuisse suscepta: ne ideo quisquam existimet, propter hunc librum meum inimicos gratiae Christi novos haereticos fuisse damnatos. In eo autem libro defensio est potius, quam reprehensio nuptiarum. 10. « Dicunt etiam, » inquit, « motum genitalium et commixtionem conjugum, a diabolo fuisse repertam: et propterea eos qui nascuntur innocentes, reos esse; et a diabolo fieri, non a Deo, quia de hac diabolica commixtione nascuntur. Hoc autem sine aliqua ambiguitate Manichaeum est. » Imo sicut dici
Abbreviated transcription (Latin):
cta. inimici nr̃i inueritatis odiũ susceꝑunt
His eius calum mosissimis uerbis breuiter
iudeo respondendũ: quia ea repetit ea po¬
stea: ubi uult ipse insinuare quasi contra
nr̃a ista quid dicat. Ubi cum illo quantũ
res postulare uidebit᷑. domino adiuuan¬
te certandum ẽ. Nunc ergo respondeo adõ¬
nuptias esse institutas. et tunc quando di¬
ctum ẽ ꝓpterea relinquet homopatrẽ suũ
et matr̃e suam. et adherebit urori suȩ. et
erunt duo in carne una: et nunc. ꝓpter
quod scriptum ẽ. a dño uingit᷑ uiro muli¬
er. Neq enim aliud fit etiam nunc quã
illud ut adhereat homo uxori suȩ: et sint
duo in carne una. De ipsis quoq nuptiis
quȩ nunc quoq fiunt. consultus ẽ dñs a
iudeis: utrum liceret quacunq causa dimit¬
tere uxorem: et isto cõmemorato testimo¬
no legis: adiunxit. Quod gͦ ds̃ comun¬
xit᷑homo non separet. Hoc testimoniũ le¬
gis adhibuit etiam apłs paulus:. cũ uiros

Expanded text:
cta inimici nostri in ueritatis odium susceperunt. cta inimici nostri in ueritatis odium susceperunt. his eius calumniosissimis ucrbis breuiter uideo respondendum, quia repetit ea postea, ubi unlt ipse insinuare quasi contra nostra ista quid dicant. ubi cum illo, quantum res postulare uidebitur, domino adiuuante certandum est. nunc ergo respondeo nuptias a deo esse institutas et tunc, quando dictum est: propterea relinquet homo patrem suum et matrem suam et adhaerebit uxori suae et erunt duo iquod scriptum est, A Domino jungitur viro mulier . Neque enim aliud fit etiam nunc quam illud, ut adhaereat homo uxori suae, et sint duo in carne una. De ipsis quippe nuptiis, quae nunc fiunt, consultus est Dominus a Judaeis, utrum liceret quacumque causa dimittere uxorem. Et isto commemorato testimonio legis adjunxit, Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet . Hoc testimonium legis adhibuit etiam Apostolus Paulus, cum viros
Abbreviated transcription (Latin):
stam: nisi nullis p̃cedentibus mcritis accepe¬
rit ueram hoc ẽ gratuitam desuꝑ gr̃ãm.
Hoc isti nolunt elati et suꝑbi: nec purgando
d efensores s extollendo p̃cipitatores liberi ar¬
bitrii. Qui non ob aliud nobis hȩc dicentib
indignantur: nisi quia gloriari in dño de¬
dignantur. Timuit tam̃ pelagius epãle iu¬
dicium palestinum: et cũ ei fuisset obiectũ.
qd̃ diceret grãm dei scđm merita nr̃a dari:
negauit se dicere: et eos qui hoc dicerent ana¬
thematirando damnauit. Nec tam̃ defende¬
re aliud inuenit᷑ in libris quos postinodũ
scripsit. fraudem se putans hominib iu¬
dicantib fecisse mentiendo aut nesciendo:¬
aut qͦ qͦ mͦ suũ sensũ uerbis ambiguis obte¬
gendo.Sed iam uideamus qͦd sequitur.
Dicunt etiam inquit istas quȩ mͦ aguntur
nuptias: ad eo institutas non fuisse. Quod in
libro augustim legitur: contra quẽ ego mͦ qͣ¬
tuor libellis respondi. Cuiusaugustim di¬

Expanded text:
stam, nisi nullis praecedentibus meritis accepestam, nisi nullis praecedentibus meritis acceperit ueram, hoc est gratuitam desuper gratiam. Hoc isti nolunt elati et superbi nec purgando defensores, sed extollendo praecipitatores liberi arbitrii, qui non ob aliud nobis haec dicentibus indignantur. nisi quia gloriari in domino dedignantur. timuit tamen Pelagius episcopale indicium Palaestinum et, cum ei fuisset obiectum, quod diceret \'gratiam dei secundum merita nostra dari\'. negauit se dicere et eos, qui hoc dicerent. anathemando damnauit. nec tamen defendere aliud inuenitur in libris, quos postmodum scripsit, fraudem se putans hominibus iudicantibus fecisse mentiendo aut nescio quomodo suum sensum uerbis ambiguis obtegendo. Sed iam uideamus quod sequitur. dicunt etiam, inquit, istas, quae modo aguntur, nuptias a deo institutas non fuisse; quod in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis respondi. cuius Augustini di
Abbreviated transcription (Latin):
habet arbitrium: cui delectationẽ malicie
uł occultus uł manifestus deceptor inscru¬
it: uł sibi ipse ꝑsuasit. Non itaq sicut di¬
cunt nos quidam dicere et iste audet in¬
suꝑ scribere. om̃s inpeccatũ uelut inuiti car¬
nissuȩ necessitate coguntur: sed siiam in ca¬
etate sunt. ut ꝓpriȩ mentis utantur arbi¬
trio : Et inpeccato suo uoluntate retinent᷑:
et a peccato inpeccatum sua uoluntate p̃¬
cipitantur. Neq enim agit etiam quisua¬
det et decipit. nisi ut peccatum uolunta¬
ideo libera inbonis non ẽ. quia liberata
non est. Nec potest homo boni aliquid
uelle: nisi adiuuetur ab eo quimalũ non
peccatum est. Ac ꝑhoc bona uoluntas quȩ
se abstrahit apeccato fidelis ẽ: quia iustus
ex fide uiuit. Ad fidem audem ꝑtinet. crede¬
re in xp̃m: et nemo potest credere in eũ. hoc
est enim uenire ad eum: nisi fuerit illidatũ.
Nemo igitur potest habere uoluntatem iu¬

Expanded text:
habet arbitrium, cui delectationem malitiae habet arbitrium, cui delectationem malitiae uel occultus uel manifestus deceptor inseuit uel sibi ipse persuasit. Non itaque, sicut dicunt nos quidam dicere et iste audet insuper scribere, \'omnes in peccatum\' uelut inuiti \'carnis suae necessitate coguntur\', sed si iam in ea aetate sunt, ut propriae mentis utantur arbitrio, et in peccato sua uoluntate retinentur et a peccato in peccatum sua uoluntate praecipitantur. neque enim agit in eis etiam qui suadet et decipit, nisi ut peccatum uoluntaideo libera in bonis non est, quia liberata non est. nec potest homo boni aliquid uelle, nisi adiuuetur ab eo, qui malum non peccatum est. ac per hoc bona uoluntas, quae se abstrahit a peccato, fidelis est, quia iustus ex fide uiuit, ad fidem autem pertinet credere in Christum et nemo potest credere in eum, hoc est uenire ad eum, nisi fuerit illi datum. nemo igitur potest habere uoluntatem iu
Abbreviated transcription (Latin):
locutus sum uob̾: sp̃s et uita sunt. S sunt
quidam ex uobis: qui non credunt. Deinde
subiunxit ȩuangłista. Sciebat enim iħe ab
initio qui eẽnt credentes. et quis traditurus
eẽt eum: et dicebat. Propterea dixi uobis
quia nemo potest uenire ad me: nisi fue¬
rit ei datum a patre meo. Sententiã scili¬
cet iterauit quam dixerat. Nemo potest
uenire adme: nisi pater qui misit me tra¬
xerit eum. et hoc ꝓpter credentes se dixis¬
se manifestauit: exponens quod dixerat i¬
si pater quimisit me traxerit eum. idipsũ
aliis uerbis repetendo. in eo quod ait. nisi
fuerit ei datum apatre meo. Ille quippe
trahitur ad xp̃m: cuidatur ut credat in
xp̃m. Datur gͦ potestas ut filii deifiant qͥ
credunt in eum: cum hoc ipsum datur ut
credant in eum. Quȩ potestas nisi detur
adeo: nulla esse potest exlibero arbitrio:
quia nec liberum arbitrium erit. qͦd libe¬
rator non liberauerit. Sed in malo liberũ

Expanded text:
locutus sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt locutus sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis, qui non credunt. deinde subiunxit euangelista : sciebat enim ab initio Iesus, qui essent credentes et quis traditurus esset eum. et dicebat: propterea dixi uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo. sententiam scilicet iterauit qua dixerat: nemo potest uenire ad me, nisi pater, qui misit me, traxerit eum. et hoc propter credentes et non credentes se dixisse manifestauit exponens quod dixerat: nisi pater, qui misit me, t r a x e r i t cum, id ipsum aliis uerbis repetendo in eo, quod ait: nisi fuerit ei datum a patre meo. ille quippe trahitur ad Christum, cui datur ut credat in Christum. datur ergo potestas, ut filii dei fiant qui credunt in eum, cum hoc ipsum datur, ut credant in eum. quae potestas nisi detur a deo, nulla esse potest ex libero arbitrio, quia nec liberum in bono erit, quod liberator non liberauerit, sed in malo liberum
Abbreviated transcription (Latin):
diuidant. ut meritum ponant in eo qͦd di¬
ctum est. quot qͦt autem receꝑunt eũ. ac
deinde non gratis datam sed huic merito
redditam gr̃am in eo quod sequitur. dedit
eis potestatem filios deifieri: nunqͥd si que¬
ratur ab eis quid sit receperunt eum. dictu¬
ri sunt aliud nisi crediderunt in eũ: ut
gͥ et hoc sciant ad grãm ꝑtinere: legant
quod ait apłs. In nullo expauescatis ab ad¬
uersariis:quȩ quidem ẽ illis causa ꝑditio¬
nis. urẽ autem salutis. Et hoc a dnõ: quia
uobis donatum est axp̃o. non tantũ ut
credatis in eum: sed ut etiam paciamini
ꝓeo. Nempe utrunq dixit ẽẽ donatum.
Item quod ait. pax fr̃ib et caritas cũ fide:
a deo patre et domino iħu xp̃o. Legant
rit eum. Ubi ne quisquam putet aliud di¬
ctum esse uenire ad me quam credere in
me: paulopost cum de suo corpore et san¬
guine loqueret᷑. et scandalizati essent plu¬
rim insermone eius ast. Uerba que ego

Expanded text:
diuidant, ut meritum ponant in eo quod didiuidant, ut meritum ponant in eo quod dictum est: quotquot autem receperunt eum ac deinde non gratis datam, sed huic merito redditam gratiam in eo quod sequitur: dedit eis potestatem filios dei fieri, numquid, si quaeratur ab eis quid sit receperunt eum\', dicturi sunt aliud nisi \'crediderunt in eum\' ? ut igitur et hoc sciant ad gratiam pertinere, legant quod ait apostolus: in nullo expauescatis a b aduersariis, quae quidem est illis causa perditionis, uestrae autem salutis, et hoc a deo, quia uobis donatum est pro Christo non tantum ut credatis in eum, sed ut etiam patiamini pro e o — nempe utrumque dixit esse donatum —, item quod ait: pax fratribus et caritas cum fide a deo patre et domino Iesu Christo. legant rit eum. ubi ne quisquam putet aliud dictum esse \'uenire ad me\' quam \'credere in me\', paulo post, cum de suo corpore et sanguine loqueretur et seandalizati essent plurimi in sermone eius, ait: uerba, quae ego
Abbreviated transcription (Latin):
est. Nunc autẽ liberatia peccato. serui au¬
tem facti dõ. Habetis fructum ur̃m in scĩ¬
ficationem: finem uͦ uitam ȩt̃nam. Libe¬
ros dixit iusticiȩ: non liberatos A peccato
autem non liberos. Nec sibi hoc tribuerent.
sed uigilantissime maluit dicere liberatos:
referens hoc adillam domini sententiã.
si uos filius liberauerit. tunc uere liberi eri¬
tis. Cum itaq non uiuant bene filii homi¬
num nisi effecti filii dei: qͥd est qͦd iste libe¬
ro arbitrio uult bene uiuendi tribuere po¬
testatem. cũ hȩc potestas non det᷑ nisi gr̃a
głio: Quotquot autem receꝑunt eum. de¬
dit eis potestatem filios dei fieri. S neforte
dicant ad hoc esse adiutos. ut haberent po¬
testatem fieri filii dei: ut autem hanc acci¬
pere mererentur priuscum libero arbitrio
nulla adiuti grã receperunt. Hec ẽ quip¬
pe intentio. qua grãm destruere moliunt᷑.
ut eam dari scđm merita nr̃a contendant:
Ne forte gͦ hanc ȩuangłicam sententiam sic

Expanded text:
erati a peccato, serui autem facti deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. liberos dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\' referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. cum itaque non uiuant bene filii hominum nisi effecti filii dei, quid est quod iste libero arbitrio uult bene uiuendi tribuere potestatem, cum haec potestas non detur nisi gratgelio: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios deifieri? Sed nc forte dicant ad hoc esse adiutos, ut haberent potestatem fieri filii dei- ut autem hanc accipere mererentur, prius eum libero arbitrio nulla adiuti gratia receperunt; haec est quippe intentio, qua gratiam destruere moliuntur, ut eam dari secundum merita nostra contendant —. ne forte ergo hanc euangelicam sententiam sic
Abbreviated transcription (Latin):
infiliis diffidendię̾. in quib et nos om̃s ali¬
quando conuersatisumus in desiderus
carnis nr̃ȩ. facientes uoluntatẽ carnis. et af¬
fectionum: et eramus naturalit̃ filii ire
sicut et cȩteri. Ds̃ autem qui diues ẽ in mi¬
sericordia: ꝓpt̾ multam dilectionẽ qua di¬
lexit nos. et cũ essemꝰ mortui peceatis con¬
facti. Rursus adtitum. Fuimus enĩ et nos
stulti aliquando et increduli: errantes. ser¬
uientes desideriis et uoluptatibꝰ uariis. in
malicia et inuidia agentes. ab ominabiles.
inuicem odio habentes. Talis saulus fuit:
quando scđm iusticiam quȩ inlege ẽ. sine
querela fuisse se dixit. Nam quia non post
hanc abominabilem uitam ut esset sine
querela in lege ꝓfecerat. moresq mutauerat.
euidenter in his quȩ secuntur ostendit: qͣn¬
doquidem mutatum se non dicit abhis
malis. nisi ꝑ grãm saluatoris. Adiungens
saluatoris nr̃i dei: non exoꝑib iusticie
quȩ nos fecimus. sed scđm suam miscd̃iã

Expanded text:
 in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus in desideriis carnis nostrae facientes voluntatem carnis, et affectionum, et eramus naturaliter filii irae, sicut et caeteri. Deus autem qui dives est in misericordia, propter multam dilectionem qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, confacti . Rursus ad Titum: Fuimus enim et nos, inquit, stulti aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Talis Saulus fuit, quando secundum justitiam quae in lege est, sine querela fuisse se dicit. Nam quia non post hanc abominabilem vitam, ut esset sine querela, in lege profecerat, moresque mutaverat, evidenter in his quae sequuntur ostendit; quandoquidem mutatum se non dicit ab his malis, nisi per gratiam Salvatoris. Adjungens Salvatoris nostri Dei, non ex operibus justitiae, quae nos fecimus; sed secundum suam misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmitti. Nam sic profecto in ipsa intus uo¬
luuitate peccat: qui non uoluntate sed timo¬
re non peccat. In quibꝰ e p interiorib suis
talem se fuisse sciens su apłs ante gra
hoc aꝑtissime conficetur. Scribens quippe¬
ad ephesios: et uos inquit dũ essetis mortui
delictis et peccatis urĩs. inquib aliquan¬
do ambulastis scd̾m scłm mundi huiꝰ. scd̾m

Expanded text:
permitti. nam sic profecto in ipsa intus uopermitti. nam sic profecto in ipsa intus uoluntate peccat, qui non uoluntate, sed timore non peccat. in quibus interioribus suis talem se fuisse sciens apostolus ante grathoc apertissime confitetur. scribens quippead Ephesios: et uos, inquit, cum essetis mortui delictis et peccatis uestris, in quibus aliquando ambulastis secundum sacculum mun
Abbreviated transcription (Latin):
Absit. Sed peccatum ut appareat peccatũ:
ꝑbonum michi oꝑatum ẽ mortẽ: ut fiat
suꝑmodum peccans peccatũ ꝑmandatum.
Hec omnia sicut dixi potest uideri apłs de
sua uita cõmemorasse preterita: ut illud
qͦd ait. ego autẽ uiuebam aliquando sine
lege.etatem suam pͥmam ab infantia ante
rationales annos uoluerit intelligi. qͦd autẽ
adiunxit. adueniente autẽ mandato. pec¬
catum reuixit. ego autem mortuus sũ: iam
se p̾cepti capacem. sed non efficacem. et idõ
p̃uaricatorem legis ostenderet. Nec moue¬
at quod ad philippenses scripsit: scđm iu¬
sticiam quȩ in lege ẽ quod fuerit sine que¬
rela. Potuit enim esse intus inaffectionibus
prauis p̃uaricator legis: et tamen conspicua
oꝑa legis implere. uł timore hominũ uel
ipsius dei: s pene formidine. ñ dilectione
et delectatione iusticie. Aliud ẽ enim uolun¬
tate benefaciendi benefacere: aliud autẽ
ad malefaciendum sic uoluntate inclina¬
ri: ut etiam faceret. si hoc posset impune

Expanded text:
at peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat super modum peccator aut peccatum per mandatum. haec omnia, sicut dixi, potest uideri apostolus de sua uita commemorasse praeterita, ut illud, quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine lege, aetatem suam primam ab infantia ante rationales annos uoluerit intellegi, quod autem adiunxit: adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum, iam se praecepti capacem, sed non efficacem et ideo praeuaricatorem legis ostenderet. Nec moueat quod ad Philippenses scripsit, secundum iustitiam, quae in lege est, quod fuerit sine querella. potuit enim esse intus in affectionibus prauis praeuaricator legis et tamen conspicua opera legis inplere uel timore hominum uel ipsius dei, sed poenae formidine, non dilectione et delectatione iustitiae. aliud est enim uoluntate benefaciendi benefacere, aliud autem ad malefaciendum sic uoluntate inclinari, ut etiam faceret, si hoc posset inpune
Abbreviated transcription (Latin):
alia libertate seruire. Liberi gͦa iusticia
non sunt: nisi arbitrio uoluntatis: libe¬
rati autem a peccato ñ fiunt: nisi gratia
saluatoris. Propt̃ qͦd ammirabilis doctor
etiam uerba ipsa discreuit. Cum cñ ser¬
ui essetis in quit peccati: lberi fuistis i̾ticie.
Quem gͦ fructũ habuistis tunc in quib

Expanded text:
alia libertate servire. Liberi ergo a justitia alia libertate servire. Liberi ergo a justitia non sunt, nisi arbitrio voluntatis: liberi autem a peccato non fiunt, nisi gratia Salvatoris. Propter quod admirabilis doctor etiam verba ipsa discrevit: Cum enim servi essetis, inquit, peccati, liberi fuistis justitiae. Quem ergo fructum habuistis tun
Abbreviated transcription (Latin):
licis: nisi quia uideriuolebat aceusatores
uł damnatores nuptiarum. Liberũ autẽ
arbitrium defendendo p̾cipitant: ut de
illo potius ad faciendam iusticiam quã de
domini adiutorio confidatur: atq ut in
se quisq non in domino glorietur. Quis
autem nr̃m dicat quod primi hominis pec¬
catoꝑierit liberum arbitrium de humano
gencre: Libertas quidem ꝑiit ꝑ peccatũ:
s illa quȩ in paradyso fuit habendi ple¬
nam cum immortalite iusticiam. Propt̃
qͦd natura humana diuina indiget grã di¬
cente domino. si uos filius liberauerit: dẽ
uere liberi eritis. Utiq liberi ad bene iuste¬
q uiuendũ. Nã liberũ arbitriũtisq adeo in
peccatore ñ ꝑuit. ut per illud peccent ñ max¬
me om̃s qui cũ delectatione peccant: et
amore peccati hoc eis placet. qͦd eos libet.
Unde et apłs. cum essetis inquit serui
peccati liberi fuistis iusticiȩ. Ecce ostendun¬
tur etiam peccato minime potuisse. nisi

Expanded text:
licis, nisi quia eos uideri uolebat accusatores licis, nisi quia eos uideri uolebat accusatores uel damnatores esse nuptiarum. Liberum autem arbitrium defendendo praecipitant, ut de illo potius ad faciendam iustitiam quam dc domini adiutorio confidatur atque ut in se quisque, non in domino glorietur. quis autem nostrum dicat, quod primi hominis peccato perierit liberum arbitrium de genere humano ? libertas quidem periit per peccatum, sed illa, quae in paradiso fuit, habendi plenam cum inmortalitate iustitiam. propter quod natura humana diuina indiget gratia dicente domino: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, utiqque vivendum. Nam liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per illud peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant, et amore peccati hoc eis placet, quod eis libet. Unde et Apostolus: Cum essetis, inquit, servi peccati, liberi fuistis justitiae . Ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
possent. Ago autem grãs sincerissime innos
beniuolentie tuȩ quod easme latere nolui¬
sti litteras inmicoꝵ grẽ dei: in quib respon¬
distinom̃ meũ calumniose atq euidenter
ne mercede que incęlis ẽ illi me lacerant den¬
te maledico: quibus me proparuulis ne fal¬
laci laudatori pelagio ꝑditi relinquantur.
sed ueraci saluatori xp̃o liberandi offerant᷑
oppono. Iamitaq iuliani respondeamus
epłe. Dicunt inquit illi manichei quibꝰ mͦ
non communicamus. id est toti isti cũ quib
dissentimus. quia primi hominis peccato
id est ade liberum arbitriũ ꝑierat. et nemo
iam potestatem habeat bene uiuendi: sed
om̃s inpeccatũ carnis suȩ necessitate cogant᷑.
Manicheos appellat catholicos more illiꝰ
iouiniani. qui paucos ante annos hereticꝰ
nouus. uirginitatem sc̃ȩ mariȩ destrue¬
bat: et uirginitati sacre nuptias fideliũ coe¬
quabat. Nec obaliud hoc obiciebat catho¬

Expanded text:
possent. ago autem gratias sincerissimae in nos possent. ago autem gratias sincerissimae in nos beniuolentiae tuae, quod eas me latere noluisti litteras inimicorum gratiae dei, in quibus repperisti meum nomen calumniose atque euidenter ne mercede, quae in caelis est, illi me lacerant dente maledico, quibus me pro paruulis, nc fallaci laudatori Pelagio perditi relinquantur, scd ucraci saluatori Christo liberandi offerantur, oppono. Iam itaque Iuliani respondeamus epistulae. dicunt, inquit, illi Manichei, quibus modo non communicamus, id est toti isti, cum quibus dissentimus, quia primi hominis peccato, id est Adae, liberum arbitrium perierit et nemo iam potestatem habeat bene uiuendi:, sed omnes in peccatum carnis suae necessitate cogantur. Manicheos appellat catholicos more illius Iouiniani, qui paucos ante annos hereticus nouus uirginitatem sanctae Mariae destruebat et uirginitati sacrae nuptias fidelium coaequabat. nec ob aliud hoc obiciebat catho
Abbreviated transcription (Latin):
insidiantib eoꝵ scriptis medentia et munien¬
tia scripta p̃tendam: quib rabies qua fur¬
unt. aut etiam ipsa sanetur: aut asendis ali¬
is repellatur. Hȩc autem quȩ duab epłis
coꝵ respondeo.umi scilicet quã dicit᷑ romã
misisse iulianus. credo ut ꝑ illam quos
posset suos aut inueniret aut faceret:alte¬
ri autẽ quã decem et octo uelut ep̃i participes
eius erroris. non ad quoslibet sed ad loci illius
ep̃m sua calliditate temptandum. et ad suas
partes si posset fieri traducendũ. ausi ft̃ thessa¬
lonice scribere: Hec gͦ que istis ut dixi duab
cpłis illorum ista disputatione respondeo.
ad tuam potissimũ scĩtatem. non tam discen¬
da quam ex aminanda. et ubi forsitan aliqͥd
displicuerit emendanda constitui. Indicauit
enĩ michi fr̃ ms qͦd eas illi dare ipse dignatꝰ
es: que intuas manus nisi uigilantissima di¬
ligentia fratrum nr̃oꝵ filioꝵ tuoꝵ uenire ñ

Expanded text:
insidiantibus eorum scriptis medentia et munieninsidiantibus eorum scriptis medentia et munientia scripta praetendam, quibus rabies qua furiunt aut etiam ipsa sanetur aut a laedendis aliis repellatur. Haec autem quae duabus epistulis eorum respondeo, uni scilicet, quam dicitur Romam misisse Iulianus — credo, ut per illam quos posset suos aut inueniret aut faceret -, alteri autem, quam decem et octo uelut episcopi participes eius erroris non ad quoslibet, sed ad loci ipsius episcopum sua calliditate temptandum et ad suas partes, si posset fieri, traducendum ausi sunt Thessalonicam scribere, haec ergo, quae istis, ut dixi, duabus epistulis illorum ista disputatione respondeo, ad tuam potissimum dirigere sanctitatem non tam discenda quam examinanda et, ubi forsitan aliquid displicuerit, emendanda constitui. indicauit enim mihi frater meus, quod eas illi dare ipse dignatus es, quae in tuas manus nisi uigilantissima diligentia fratrum nostrorum filiorum tuorum unire non
Abbreviated transcription (Latin):
ad tuam beatitudinẽ scribere de his rebus
quȩ hoc tempore epãlem curam si qua in
nobis ẽ ad uigilantiam pro grege dñico.
stimulo recentiore sollicitant. Noui quippe
heretici inimici grẽ dei quȩ datur pusillis
ne monstrantur: non tamen quiescunt
scriptis suis. minus cautoꝵ. uł minus
eruditorum corda temptare. Quib utiq
esset respondendũ. ne se uł suos in illo
nefando errore firmarent: et iam si non¬
metueremꝰ ne quenquã catholicoꝵ uerisi¬
mili sermone deciperent. Cum uͦ ñ desinant
fremere ad dñici gregis caulas. atq ad diripien¬
dastanto p̃cio redemptas oues aditus undecũq
rimari: cõmunisq sit omnib nobis qui fun¬
gimur episcopatus officio. quamuis ipse in
ea p̃mineas celsiore fastigio specula pastora¬
lis: facio qd possum ꝓmei particula muneris.
quantum michi dñs adiuuantib orationib
cuis donare dignatur. ut pestilentibus et

Expanded text:
ad tuam beatitudinem scribere de his rebus, ad tuam beatitudinem scribere de his rebus, quae hoc tempore enobis est, ad vigilantiam pro grege dominico stimulo recentiore sollicitant. 2. Novi quippe haeretici, inimici gratiae Dei, quae datur pusillis ne monstrantur; non tamen quiescunt scriptis suis minus cautorum vel minus eruditorum corda tentare. Quibus utique esset respondendum, ne se vel suos in illo nefando errore firmarent, etmetueremus, ne quemquam catholicorum uerisimili sermone deciperent. cum uero non desinant fremere ad dominici gregis caulas atque ad diripiendas tanto pretio redemptas oues aditus undecumque rimari communisque sit omnibus nobis qui fungimur episcopatus officio — quamuis ipse in ea praemineas celsiore fastigio — specula pastoralis, facio quod possum pro mei particula muneris, quantum mihi dominus adiuuantibus orationibus tuis donare dignatur, ut pestilentibus et
Abbreviated transcription (Latin):
bueram te quidem s papam¬
fama celeberrima p̃dicante. et
frequentissimis atq ueracis¬
simis nunciis quanta esses dei
gratia plenus acceperam beatissime atq ue¬
nerande papabonefati: sed postea quã te
etiam p̃sentia corporali frater m̃s uidit ali¬
pius. acceptusq a te benignissime ac since¬
rissime mutua miscuit dictante dilectione
colloquia. tecumq conuiuens. et paruoli¬
cet tempore. magno tamen tibi iunctus af¬
fectu se simul et me refudit animo tuo. teq
michi reportauit in suo: tanto maior inme
tuȩ sc̃itatis ẽ facta noticia. quanto certior
amicicia. Neq enim dedignaris qui non
alta sapis. quamuis altius p̃sideas. esse ami¬
cus humiliũ: et amorem rependere impen¬
sum. Quid ẽ enim aliud amicicia. quȩ non
aliunde quam ex amore nomen accepit:
et nusquam nisi in xp̃o fidelis ẽ. In quo
solo esse etiam sempiterna ac felix potest:
Unde accepta ꝑ eum frẽm ꝑquem te famili¬
arius didici maiore fiducia: ausus sũ aliqͥd

Expanded text:
ueram te quidem fama celeberrima praedicante et frequentissimis atque ueracissimis nuntiis quanta esses dei gratia plenus acceperam, beatissime atque uenerande papa Bonifaci. sed posteaquam te etiam praesentia corporali frater meus uidit Alypius acceptusque a te benignissime ac sincerissime mutua miscuit dictante dilectione conloquia tecumque conuiuens et paruo licet tempore magno tibi iunctus affectu se simul et me refudit animo tuo teque mihi reportauit in suo, tanto maior in me tuae sanctitatis est facta notitia quanto certior amicitia. neque enim dedignaris, qui non alta sapis, quamuis altius praesideas, esse amicus humilium et amorem rependere inpensum. quid est enim aliud amicitia, quae non aliunde quam ex amore nomen accepit et nusquam nisi in Christo fidelis est, in quo solo esse etiam sempiterna ac felix potest ? unde accepta per eum fratrem, per quem te familiarius didici, maiore fiducia ausus sum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor quos contra duas epłas
pelagianoꝵ ad ep̃m romanȩ eccłiȩ
bonefacium scripsi: quia cum in manus
eius uenissent. ipse michi eas miserat:. in¬
ueniens in illis calumniose interpositũ no¬
menmeũ. Hoc opus sic incipit. Noueram te
quidem fama celeberrima p̃dicante. Incip̃¬

Expanded text:
quatuor, quos contra duas epistolas Pelagianorum ad episcopum Romanae Ecclesiae Bonifacium scripsi; quia cum in manus ejus venissent, ipse mihi eas miserat, inveniens in illis calumniose interpositum nomen meum. Hoc opus sic incipit: Noveram te quidem, fama celeberrima praedicante. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
odio habui. Nonne etiam uosipsi qualibet
intentione necessariũ baptismũ omnib
etatib dicitis: Nonne in hac ipsa epła
ta posuistis: Cur non uos baptismũ quod
datur infantib ipsa uicinitate cõmonuit.
quid sentire de gr̃a debeatis: Hȩc enĩ uerba
sunt ur̃a. Baptismũ omnib necessariũ eẽ
etatibus confitemur: grãm quoq adiuua

Expanded text:
 nonne etiam uos ipsi qualibet intentione necessarium baptismum omnibus aetatibus dicitis? nonne in hac ipsa epistta posuistis?? cur non uos baptismus, qui datur infantibus, ipsa uicinitate commonuit, quid sentire de gratia debeatis ? haec enim uerba sunt uestra: baptisma omnibus necessarium esse aetatibus confitemur, gratiam quoque adiuu
Abbreviated transcription (Latin):
Catholica utrosq redarguit: manicheis di¬
malam ualitudinẽ sanari utriq ꝑmittant:
desinendo illi tanquã insanabilem crede¬
re: isti tanquam laudabilem p̃dicare. Ma¬
nichei negant homin bono ex libero ar¬
bitrio fuisse initiũ mali: pelagiani dicuñ
etiam hominẽ malũ sufficienter habere
liberũ arbitrium ad faciendũ p̃ceptũ bo¬
num. Catholica utrosq redarguit: et illiᷤ
dicens. fecit ds̃ hominẽ rectum: et istis di-¬
cens.si uos filius liberauerit: uere liberi eri¬
tis. Manichei dicunt animam particulã
dei naturȩ mala cõmixtione habere pec¬
catum: pelagiani dicunt animã iusti. ñ
quidem particulam sed creaturam dei. etiã
inista corruptibili uita non habere peccata.
Catholica utrosq redarguit: manicheis di¬
cens. aut facite arborem bonam. et fructũ
eiꝰ bonumꝰ: aut facite arborẽ malã et
fructũ eius malũ: qͦd non dice per retur

Expanded text:
catholica utrosque redarguit Manicheis dicatholica utrosque redarguit Manicheis dimalam ualitudinem sanari utrique permittant, desinendo illi tamquam insanabilem credere, isti tamquam laudabilem praedicare. Manichei negant homini bono ex libero arbitrio fuisse initium mali, Pelagiani dicunt etiam hominem malum sufficienter habere liberum arbitrium ad faciendum praeceptum bonum. catholica utrosque redarguit et illis dicens: fecit deus hominem rectu m, et istis dicens: si uos filius liberaucrit, uere liberi eritis. Manichei dicunt animam particulam dei naturae malae commixtione habere peccatum, Pelagiani dicunt animam iustam non quidem particulam, sed creaturam dei etiam in ista corruptibili uita non habere peccatum. catholica. utrosque redarguit Manicheis dicens: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum aut facite arborem malam et fructum eius malum- quod non d
Abbreviated transcription (Latin):
bo ꝑspexisset egrotum: ita istis non idõ ueri¬
tas gratulat᷑. quia manichei ñ sunt: si alio ge¬
nere ꝑuersitatis insaniunt. Qua ꝓpt̃ aliud
est qͦd anathematiramus cũ eis: aliud qͦd in
eis. Detestamur enim cũ eis: qͦd recte displicet
etiam ipsis: ita tamen ut detestem᷑ in eis: unde
recte displicent ipsi. Manichei dicunt dm̃ bo¬
nũ: non omniũ naturarũ esse creatorem. Pela¬
giani dicunt dm̃ non ẽẽ omniũ etatũ in ho¬
minib mundatorem: saluatorẽ. liberatorem.
Catholica utrosq redarguit: et contra mani¬
cheos defendens dei creaturam. ne ab illo in¬
stituta negetur ulla natura: ce. contra pela¬
gianos. ut in omnib etatib ꝑdita requira¬
tur humana natura. Manichei carnis con¬
cupiscentiam ñ tanquã accidens uicium.
s tanquã naturam ab ȩternitate malã ui¬
tuꝑant: pelagiani eam tanquã nullũ ui¬
cium. sed naturale sit bonũ. insuꝑ laudant.

Expanded text:
bo perspexisset aegrotum, ita istis non ideo ueribo perspexisset aegrotum, ita istis non ideo ueritas gratulatur, quia Manichei non sunt, si alio genere peruersitatis insaniunt. quapropter aliud est quod anathemamus cum eis, aliud quod in eis. detestamur enim cum eis, quod recte displicet etiam ipsis, ita tamen, ut detestemur in eis, unde recte displicent ipsi. Manichei dicunt deum bonum non omnium naturarum esse creatorem, Pelagiani dicunt deum non esse omnium aetatum in hominibus mundatorem, saluatorem, liberatorem. catholica utrosque redarguit et contra Manicheos defendens dei creaturam, ne ab illo instituta negetur ulla natura, et contra Pelagianos, ut in omnibus aetatibus perdita requiratur humana natura. Manichei carnis concupiscentiam non tamquam accidens uitium, sed tamquam naturam ab aeternitate malam uituperant, Pelagiani eam tamquam nullum uitium, sed naturale sit bonum insuper laudant.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. et nulla substantia sit quã ñ sũmꝰ fecerit
ds̃ : nisi ipse ds̃ qui non ẽ ab aliquo factus:
Non ista in eisquȩ constat ẽẽ catholica repre¬
hendunt᷑ atq damnant᷑. Impietatẽ quippe
manicheoꝵ nimiũ stultam et noxiam. ñ
solũ fides catholica detestatur: uerũ etiam he¬
retici om̃s qui non sunt manichei. Unde et
isti pelagiani hoc bene faciunt manicheis
anathema dicere: et eorũ errorib contradi¬
cere. Sed faciunt duomala: quibus et ipsi
anathematizandi sunt. Unũ qͦd catholicos
manicheoꝵ nomine criminant᷑: alterũ qͦd
etiam ipsi heresim noui erroris inducunt.
Neq enĩ quia manicheoꝵ morbo ñ labo¬
rant: ꝓpterea fidei sane sunt. Non unũ pesti¬
lentie ẽ genꝰ. quẽadmodũ incorporib ita et
inmentibus. Sicut gͦ mentibus corporis ñ
continuo ꝓnunciasset a mortis ꝑiculo liberũ
quẽ negasset hẏdropicum. si alio letali mor¬

Expanded text:
sit et nulla substantia sit, quam non summus fecerit sit et nulla substantia sit, quam non summus fecerit deus, nisi ipse deus qui non est ab aliquo factus ? non ista in eis, quae constat esse catholica, reprehenduntur atque damnantur. inpietatem quippe Manicheorum nimium stultam et noxiam non solum fides catholica detestatur, uerum etiam heretici omnes, qui non sunt Manichei. unde et isti Pelagiani hoc bene faciunt Manicheis anathema dicere et eorum erroribus contradicere. sed faciunt duo mala, quibus et ipsi anathemandi sunt: unum, quod catholicos Manicheorum nomine criminantur, alterum, quod etiam ipsi hcresim noui erroris inducunt. neque enim quia Manicheorum morbo non laborant, propterea fidei sanae sunt. non unum est pestilentiae genus quemadmodum in corporibus ita et in mentibus. sicut ergo medicus corporis non continuo pronuntiasset a mortis periculo liberum, quem negasset hydropicum, si alio letali mor
Abbreviated transcription (Latin):
nis epĩs. quam thessalonicam miscrunt con¬
sideremus epłam: eiq dño adiuuante respon¬
deamus ut possumus. qͦd opus nr̃m ñ lon¬
gius fiat: quam cause ipsius necessitas po¬
stulat. Qͥd opꝰ ẽ ea qͦq refellere. quȩ dogina¬
tis coꝵ insidiosa uenena non continent: sed
tantum mauxiliũ suũ uł ꝓ catholica fide
contra manicheoꝵ sicut locunt᷑ ꝓphani¬
tatẽ. consensionẽ orientalium ep̃oꝵ uiden¬
tur exposcere: nichil aliud nitentes. nisi
ut heresi n obiecta. cuiꝰ se aduersarios ẽẽ
confingunt. lateant inmici gratiȩ. in laude
naturȩ. Quis enim eis hinc cõmouet aliqͣn¬
doquestionem: Aut cui catholicoꝵ ꝓpt̃ea
displicent. quia damnant eos quos p̃dix̃
apłs recessurosa fide. cauteriatã habentes
conscientiam. prohibentes nubere. abstinentes
a cibis quos immundos putant. nec putant
a dõ cuncta ẽẽ condita: Quis eos aliqͣndo ne¬
gare compulit. qͦd omniscreatura dei bona

Expanded text:
nis episcopis, quam Thessalonicam miserunt, connis episcopis, quam Thessalonicam miserunt, consideremus epistulam eique domino adiuuante respondeamus, ut possumus. quod opus nostrum ne longius fiat, quam causae ipsius necessitas postulat, quid opus est ea quoque refellere, quae dogmatis eorum insidiosa uenena non continent, sed tantum in auxilium suum uel pro catholica fide contra Manicheorum, sicut loquuntur, profanitatem consensionem orientalium episcoporum uidentur exposcere nihil aliud nitentes, nisi ut horribili heresi obiecta, cuius se aduersarios esse confingunt, lateant inimici gratiae in laude naturae? quis enim eis hinc commouit aliquando quaestionem ? aut cui catholicorum propterea displicent, quia damnant eos, quos praedixit apostolus recessuros a fide, cauteriatam habentes conscientiam, prohibentes nubere, abstinentes a cibis, quos inmundos putant, nec putantes a deo cuncta esse condita? quis eos aliquando negare conpulit, quod omnis creatura dei bona
Abbreviated transcription (Latin):
quã refellendum. Quis enĩ nr̃m dubitat ana¬
thema dicere manicheis. qui dicunt a bono
deo nec homines nec nuptias institutas: nec
legẽ datam quȩ ꝑ moysen hebreo popło mi¬
nistrata ẽ. S et pelagianis non in merito
anathema dicimꝰ: qui tam sunt inimici gr̃e
dicant non gratis sed scđ̃m merita nr̃a dari:
ac sic grã iam non sit grã. tantumq consti¬
tuunt in libero arbitrio quo in ꝓfundum
dimersus ẽ homo. ut eobene utendo dicad̃
hominẽ mereri grãm: cum nemobene illo
uti possit nisi ꝑ gr̃ãm: quȩ non scđm debitũ
redditur. sed deo gratis miserante donatur.
Paruulos autem ita contendunt eẽ iam sal¬
uosut saluatori audeant negare saluan¬
dos: et hec execrabilia dogmata tenentes
et seminantes. adhuc insuꝑ flagitant audi¬
entiamꝰ cũ damnati debeant agere peni-¬
am nunc aliam non iulianis ber seds:¬
tantum. s ei cõmunẽ cum plurib pelagia¬

Expanded text:
quam refellendum. quis enim nostrum dubitat anaquam refellendum. quis enim nostrum dubitat anathema dicere Manicheis, qui dicunt a bono deo nec homines nec nuptias institutas nec legem datam, quae per Moysen Hebreo populo ministrata est? sed et Pelagianis non inmerito anathema dicimus, qui tam sunt inimici gratidicant non gratis, sed secundum merita nostra dari ac sic gratia iam non sit gratia, tantumque constituunt in libero arbitrio, quo in profundum demersus est homo, ut eo bene utendo dicant hominem mereri gratiam, cum bene illo uti nemo possit nisi per gratiam, quae non secundum debitum redditur, sed deo gratis miserante donatur, paruulos autem ita contendunt esse iam saluos, ut a saluatore audeant negare saluandos. et haec exsecrabilia dogmata tenentes et seminantes adhuc insuper flagitant audientiam, cum damnati debeant agere paeniam nunc aliam, non Iuliani tantum, sed ei communem cum pluribus Pelagia