comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amentiam uerbo cohiberet. Sedita
in eo nequam spẽ redundabat: ut ne
sua quidem illi quãius uana ad modũ
meus subesset: trementibus labiis
incertoꝙ iultu decoloraret. Pre fu¬
rore rotabat. u̾ba p᷑cati. se sanctiorẽ
assereus: quippe qui a pͥmis amus ĩ
monasterio inter sacras eccłe disci¬
plinas. ip̃o martino educante creuis¬
set: martinum uero et a pͥncipio qd̾
ip̃e diffiteri non posset. militie acli¬
bus sorduisse: et muinc ꝑ inanes suꝑ¬
stitiones et phantasmata uisionũ
ridicula prorsus inter deliramenta
senuisse. Hec cum multa: atꝙ alia
eciam que recic̾e meluis est acerbiora
uomuisset: egressus t audem furore
satiato. qͣsi qui se penitus uiudicass:
rapidus ea parte qua uenerat recur¬
rebat. Cum interea credo per marti¬
ni orõnes. fugatis ab illius corde demo¬
mbus. reductus in penitentiam mox
reu̾tit᷑ acq ad martini genua se ꝓ¬
sternit. ueniam poscens fatetur er¬

Expanded text:
amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita amentiam per mitia uerba cohiberet. sed ita in eo nequam spiritus redundabat, ut ne sua quidem illi, quamuis uana admodum, mens subesset : trementibus labiis incertoque uultu decolor prae furore rotabat uerba peccati, 88 asserens sanctiorem, quippe qui a primis annis in monasterio inter sacras ecclesiae disciplinas ipso Martino educante creuisset : Martinum uero et s principio, quod ipse diffiteri non posset, militiae actibus sorduisse, et nunc per inanes superstitiones et fantasmata uisionum ridicula prorsus inter deliramenta senuisse. haec cum multa adque alia etiam, quae reticere melius est, acerbiora uomuisset, egressus tandem furore satiato, quasi qui se penitus uindicasset, rapidis ea parte qua uenerat gressibus recurrebat, cum interea, credo per Martini orationes fugatis ab illius corde daemonibus, reductus m paenitentiam. mox reuertitur adque ad Martini se genua prosternit : ueniam poscit, fatetur er
Abbreviated transcription (Latin):
sedili ligned resedisset. uidit duos
demones in exceisa illa que monas¬
terio suꝑemi̾uet rupe confistere
inde alacres ac letos. uocem ist lus¬
modi adhortationis emittere. Eiaci
brictio: eia ce brictio. Credo cerne¬
bant miserum ẽminus ꝑpinquãtẽ.
conscũ quantam illi rabiem. sui spẽ
cõcitassent. Necmora. brictio furi¬
bundus irrupit: ibi plenus insanie
euomit in martinum mille conutia
Obiurgatus enim pͥdie ab eo fuerat.
cur qui nichil umquam ante clerica¬
tum quippe in monasterio ab ip̃o mar¬
tino nutritus habuisset: equos ale¬
ret. mancipia cõpararet. Nam illo
tempore arguebatur a multis quod
non solum pueros. sed etiam puellaᷤᷤ
scitis uultidus coemisset. Quib re¬
bus infelicissimus in sauo felle cõmo¬
tus. et ut credo precipue demonũ illo¬
rum agitatus instinctu. martinum
ita aggressus est. ut uix manuib tem¬
peraret: cum quidem sanctus uultu
placido. mente tranquilla. infelicis

Expanded text:
sedili ligneo resedisset, vidit duos sedili ligneo resedisset, vidit duos daemones in excelsa illa quae monasterio supereminet rupe consistere, inde alacres ac laetos vocem istiusmodi adhortationis emittere: Heia te, Brictio; heia te, Brictio. Credo cernebant miserum eminus propinquantem, conscii quantam illi rabiem spiritus suscitassent. Nec mora, Brictio furibundus irrupit, ibi plenus insaniae evomuit in Martinum mille convicia. Objurgatus enim pridie ab eo fuerat, cur qui nihil umquam ante clericatum quippe qui in monasterio ab ipso Martino nutritus habuisset, equos aleret, mancipia compararet: nam jam illo tempore arguebatur a multis, non solum pueros barbaros, sed etiam puellas scitis uultibus coemisse. quibus rebus infelicissimus insano felle commotus et, ut credo, praecipue daemonum illorum agitatus instinctu, Martinum ita adgressus est, ut uix manibus temperaret, cum quidem sanctus uultu placido, mente tranquilla infelicis
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ uichil nr̃is usibus q̃sisse uideam᷑
uocurrunt hoc loco illius uiri
magna miracula: que faciliꝰ
admirari possumus. quam referre
Agnoscitis profecto quod dico. Mul¬
ta sunt illius que non queunt ex¬
ꝑlicari: ueluti istud est quod nescio
an ita ut gestum est a nobis possit
ex poni. Quidam e fr̃ibus nomẽ nõ
ignoratis. sed ꝑsoua celanda est. ne
sancto uiro uerecundiam fecerimꝰ᷑.
quidam ergo cum ad fornacuiam
illius carbonũ coꝑiam repperisset
et admota sibi sellula. diuaricatis
pedibus. suꝑ illum ignem. nudato
inguine resideret: continuo mar¬
tinus. factam sacroteginiui sẽsit
iniuriam: magna uoce proclamans
Quis inquit nudato inguine nr̃m¬
incestat habitaculum: Hoc ubi ille
frater audiuit. et ex conscientia qd̃
increpabatur agnouit continuo
ad nos cucurrit ex animis: pudorem
suũ non sine martini uirtute con
uodam itidem ¶fessus¬
die dum in area que parua
ad modum tabernaculum illiꝰ am¬
biebat. in illo suo quodnostis omẽs

Expanded text:
m nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine nincestat habitaculum? Hoc ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem suum non sine Martini virtute confuodam itidem die, dum in area, quae parva admodum tabernaculum illius ambiebat, in illo suo quod nostis omnes,
Abbreviated transcription (Latin):
sic it erum suos dirigit maicei cũ mu¬
nere. Qui uenientes ad beatum locũ:
reliquias postulabant. Cumq eis offer¬
rentur: ex consuetudine dixerunt.
Non ita faciemus: s nobis quesumꝰ
licentia tribuatur. ponendi. que ex¬
inde iterum assumamus. Tunc ꝑtẽ
pallii serici pensatam super beati cõ¬
fessoris sepulchrum posuerũt dicen¬

Expanded text:
sic iterum suos dirigit majore cum music iterum suos dirigit majore cum munere: qui venientes ad beatum locum, reliquias postulabant. Cumque eis offerrentur ex consuetudine, dixerunt: Non ita faciemus, sed nobis quaesumus licentia tribuatur ponendi, quae exinde iterum assumamus. Tunc partem pallii serici pensatam super beatum sepulcrum posuerunt, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
rens filium cum patre et spũ scõ equa¬
li substantia uł om̃ipotentia uen̾ari.
Sed et nũc celi sede locatus: assiduis
beneficus non cessat plebi ꝓpͥe prouid̾e
Qui ait. Si hec uera sunt que profer¬
tis. discurrant usq ad eius templum
fideles amici multa munera deportã¬
tes: et si obtineant mei infantuli me¬
diciuã inquisita fide catholica que ille
credidit credam. Pensato gͦ auro. ar¬
gentoq ad filũ sui pondus: trãsmisit
ad uenembilem locum sepulchri. Qͤ
ꝑlati: oblatis mimeribus. exorant ad
beatum tumulum pro egrõto. S in¬
sidente adhuc in patris pectore secta:
nõ continuo ĩ tegram reciꝑe meruit
medicinam. Reu̾si autem nũtii. nar¬
rauerunt regi se multas uirtutes ad
beati tumulum uidisse dicentes. Cur¬
autem non sanauerit filium tuum
ignoramꝰ. At ille intelligens nõ an
te sanari posse filĩ. nisi equalẽ cũ pa¬
tre crederet xp̃m: in honore beati mar¬

Expanded text:
rens, Filium cum Patre et sancto Spiritu aequarens, Filium cum Patre et sancto Spiritu aequali substantia vel omnipotentia venerari; sed et nunc caeli sede locatus, assiduis beneficiis non cessat plebi propriae provideri'. Qui ait: 'Si haec vera sunt quae profertis, discurrant usque ad eius templum fideles amici, multa munera deportantes; et si obtenent mei infantuli medicinam, inquisita fide catholica, quae ille credidit credam'. Pensato ergo auro argentoque ad filii sui pondus, transmisit ad venerabilem locum sepulchri. Quo perlati, oblatis muneribus, exorant ad beatum tumulum pro aegroto. Sed insedente adhuc in patria pectore sectam, non continuo integram recipere meruit medicinam. Reversi autem nuntii narraverunt regi, se multas virtutes ad beati tumulum vidisse, dicentes: 'Cur non sanaverit filius tuus, ignoramus'. At ille intellegens, note sanari posse filium suum, nisi aequalem cum Patre crederet Christum, in honorem beati Mar
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ astantium molibus. redditur
mare tranquillum. Mirãt᷑ gͦ omnes
morti iam dediti. fuictuũ pacem: et pro¬
tinuis data serenitate reddunt᷑ littori:
quod nullus ambigat beati niri aduen¬
tu hauc tẽpestatem fuisse sedatã. Tũc
omnes in cõmune dño gr̃ãs referũt᷑. qd̾
eos per inuocationem antistitis sui dig¬
natus sit de hoc periculo liberare.
eficit lingua sterilis: tantas ca¬
piens enerrare uirtutes cara¬
titi cuiusdam regis gallitie filius gra¬
uiter egrotabat: qui tale tedium ĩcur¬
rerat. ut solo spũ palpitaret. Pat̾ au¬
tem eius fetide se illi arriane secte una
cum incolis loci subdiderat. Sed et re¬
gio illa plus solito quam alie ꝓuincie
a lepra sordebat. Cumq rex iuideret
urgeri filium in extremis: dicit suis
Martinus ille quem in galliis dicunt
religionis fuerit uir enarrate. Cui ai¬
unt catholice fidei populum pastoris
cura in corpore positus gubnauit asse¬

Expanded text:
aquarum adstantium molibus, redditur aquarum adstantium molibus, redditur mare tranquillum. Mirantur omnes morte iam dediti fluctuum pacem et protinus, data serenitate, redduntur in litore. Quod nullus ambigat, beati viri adventu hanc tempestatem fuisse sedatam. Tunc omnes in commune Domino gratias referunt, quod eos per invocationem antestitis sui dignatus sit de hoc periculo liberare.efecit lingua sterilis, tantae cupiens enarrare virtutes. Chararici cuiusdam regis Galliciae filius graviter aegrotabat, qui tale taedium incurrerat, ut solo spiritu palpitaret. Pater autem eius faetidae se illius Arrianae sectae una cum incolis loci subdiderat. Sed et regio illa plus solito, quam aliae provintiae, a lepra sordebat. Cumque rex videret, urgueri filium in extremis, dicit suis: 'Martinus ille, quem in Galliis dicunt religionis vir fuerit, enarrate?' Cui aiunt: 'Catholicae fidei populum pastorali cura in corpore positus gubernavit, adse
Abbreviated transcription (Latin):
mitur hiatibus. Hi in seenã aquosi
montis dependent: hi aꝑtis undis ĩ iua
dehiscunt. Sed nec antenna residet. que
celestis regis signaculum p̃ferebat. Qũc
resolutis timore membris. et om̃ib sine
spe uite iam mori paratis. ꝓsternitur se¬
nior in orõne cum lacrimis. et gemina
tendens palmas ad astra beati martii
auxilium p̃cabatur: et ut sibi dignare¬
tur adesse uolocit er proclamabat uUnꝰ
Autem ex ꝑfidis dixit. Martimis ile ꝙ̃
inuocas. iam te dereliquit: nec tibi ut¬
in hac necessitate succurrit. Uere cre¬
do hanc uocem ab insidiatore fuisse pro¬
latam: ut beatum sacerdotem ab orõne
turbaret. Sed ille hoc iaculum fidei lori¬
ca repellens: magis ac magis sancti uiri
p̃sidium flagitabat: simulq cohortãs
ut omnes orarent. Cum hec ageren¬
tur. subito suꝑuenit odor suauissimus
quasi balsamum in naui tamqͣm si cũ
turibulo mariꝰ circuiret: odor thimia¬
tis efflagrauit. Quo odore aduenien¬
te. cessit sena uiolentia uentoꝵ: elisisq

Expanded text:
m hiatus. Hi in scena montis aquosi dependent', hi apertis undis in ima dehiscunt; sed nec antemna resedet, quae beatae crucis signaculum praeferebat. Tunc resolutis timore membris, et omnibus sine spe vitae iam mori paratis, prosternitur senior in oratione cum lacrimis, et geminas tendens palmas ad astra, beati Martini auxilium precabatur et, ut sibi dignaretur adesse, velociter proclamabat. Unus autem ex perfidis dicit: 'Martinus ille quem invocas iam te dereliquit nec tibi in hac necessitate succurrit'. Vere credo, hanc vocem ab insidiatore fuisse prolatam, ut beatum sacerdotem ab oratione turbaret. Sed ille hanc iaculum fidei lorica repellens, magis ac magis sancti viri praesidium flagitabat, simulque cohortans, ut omnes orarent. Cum haec agerentur, subito supervenit odor suavissimus quasi balsamum in navi, tamquam si cum turabulo aliquis circuiret, odor timiamatis efflagravit. Quo odore adveniente, cessit violentia saeva ventorum, elisisque
Abbreviated transcription (Latin):
tino pro sui absolucione reddentes.
quod eos dignatus fuerit sua pietate
saluare. Tunc relaxatis per sacerdotẽ
a uidice culpis: incolumes dimissi fũt
Quod uidentes gestatores reliquiaꝵ
garisi sunt ualde dicentes. sume cogͥno¬
uimnus quod dignatur beatus antistes
nobis p̾catoribus ꝓpiciũ se preb̾e. Et sic
gr̃as agentes: nauigio prospero seꝙ̃¬
te patroni presidio. undis lenb te̾¬
peratis fiatibus. uelo pendulo. mari
tranquillo: uelociter ad portũ gallicie
ꝓuenerunt. Tunc cõmonitus a deo ber
ibidem nñc sac̾ dos habet ᷑ aduẽnito o
nac hoc credo sine diuina fuisse proui¬
dentia quod ea die se cõmoueret de pa¬
tria. qua beate reliqune de loco leuate
sunt. et sic simul cum tp̃is pignorib
Sallicie portum ingressus fat Entie
pignota ci summa neuerationed
cipientes: fidem miraculis firmant
Nam filius regis amissa oim̃ egrita¬
dine: sanus properat ad occuriũ. Be¬
atus autẽ martinus sac̃totalis gr̃e

Expanded text:
tino pro sui absolutione reddentes, tino pro sui absolutione reddentes, quod eos dignatus fuerit sua pietate salvare. Tunc obtentis per sacerdotem a judice culpis, incolumes dimissi sunt. Quod videntes gestatores reliquiarum, gavisi sunt valde, dicentes: Nunc cognovimus quod dignatur beatus Antistes nobis peccatoribus propitium se praebere. Et sic gratias agentes, navigio prospero, prosequente patroni praesidio, undis lenibus, temperatis flatibus, velo pendulo, mari tranquillo, velociter ad portum Galliciae pervenerunt. Tunc commonitus a Deo quidibidem nunc sacerdos habetur, advenit. Sed nec hoc credo sine divina fuisse providentia, quod eo die se commoveret de patria quo beatae reliquiae de loco levatae sunt, et sic simul cum ipsis pignoribus Galliciae portum ingressus sit. Quae pignora cum summa veneratione suscipientes, fidem 1015 miraculis firmant. Nam filius regis, dimissa omni aegritudine, sanus properat ad occursum. Beatus autem Martinus sacerdotalis gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Si inuenimus grãm coram expeti¬
to patrono que posuimus plus in se¬
quenti pensadunt. erunt q nobis ĩ be¬
nedictionem quesitam per sidem. Uigila¬
ta itaꝙ una nocte: facto mane que po¬
suerant pensitabant. In quibus tãta
beati uiri infusa est gr̃a᷑ ut tamdiu ele¬
uarent in sublime aeriam libram: qͣn¬
tũ habere poterat quo ascend̾at mom̃¬
tana. Cuinq eleuate fuissent reliquie
cum magno triumpho. audierunt uo¬
ces psallent iũ qui erant inciuitate de¬
trusi in carc̾e̾: et aumirantes fuauita¬
tem soni. int̾rogant custodes quid hoc
esset. Qui dixerunt. Reliquie dõni
martini in galliciam t ransmittunt᷑.
et ideo sic psallitur. Tunc illi flentes
inuocabant sanctum martinũ ut eos
q custodibus. et in fugam uersis dis¬
ruptisq obicibus retinatuloꝵ. liber
populus surgit a uinculis Et sic usq
ad sancta pignora populo expectante
uenerunt: osculantes fiebilit̾ beatas
reliquias simulq et gr̃as beato may¬

Expanded text:
tes: Si invenimus gratiam coram expetito patrono, quae posuimus 1014 plus insequenti pensabunt, eruntque nobis in benedictionem posita, quaesita per fidem. Vigilata ergo una nocte, facto mane, quae posuerant pensitabant. In quibus tanta beati viri infusa est gratia, ut tandiu elevarent in sublime aeream libram, quantum habere poterat quo ascenderet momentana. Cumque elevatae fuissent reliquiae cum magno triumpho, audierunt voces psallentium qui erant in civitate detrusi in carcerem, et admirantes suavitatem sonorum, interrogant custodes quid hoc esset? Qui dixerunt: Reliquiae domni Martini in Galliciam transmittuntur, et ideo sic psallitur. Tunc illi flentes invocabant sanctum Martinum, ut eosque custodibus, et in fugam versis, disruptis obicibus retinaculorum, liber populus surgit a vinculo, et sic usque ad sancta pignora, plebe inspectante, venerunt, osculantes flendo beatas reliquias, simulque et gratias beato Mar
Abbreviated transcription (Latin):
ad regem. At ille uoce magna clamare
cepit: et ut sibi beatus martinꝰ miser̾e
orare nec eũ siueret ire captiuũ: cuius
deuotus expecierat templũ. Statimq
in eus uocibus orante beato eufronio
epõ. de muro ciuitatis contͣ basilicam
dissolute sunt mauꝰ ers: et om̃s bace
catenauũ confracte ceciderũt. Perduc¬
tas autem usq ad regem. ibi iterum cõ¬
pedib et catenis constrictus retinebat᷑
Sed inuocato nomine sepedicti patro¬
ur ita om̃e feprum siꝙ eum cõminutũ
culo. quoadusq nomen illud sacratissimũ
inuocasset: inuocato autem omĩa solue¬
bantur. Tunc rex altioris ingenii ui¬
dens uirtutẽ sancti martiui ibidẽ oꝑa¬
ri. et absoluit eum ab ouere uinculir ⁊
pristine libertati restituit. Hec ab ip¬
sius uuillicharii pb̃ri ore corã multis
testib factum esse cognoui. Utinam se
michi in tali uirtute dignaret᷑ maui¬
festare beatus confessor ut sic absolu̾et

Expanded text:
ad regem. At ille voce magna clamare ad regem. At ille voce magna clamare coepit et, ut sibi beatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio edissolutae sunt manus ejus, et omnes baccae catenarum confractae ceciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retinebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum culo, quoadusque ninvocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii videns virtutem sancti Martini ibidem operari, et absolvit eum ab onere vinculi et pristinae restituit libertati. Haec ab ipsius Wiliacharii presbiteri ore coram multis testibus factum esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus confessor, ut sic absolveret
Abbreviated transcription (Latin):
beati maytini miraculum populis
testabat᷑ dicens. Eece quid in hac uoc¬
te sanctus dei opatus est⁊ me teste pro¬
bate. Ren̾sus antem ad domimũ suũ:
narrauit ei om̃ia que acta fuerãt: S
ille minime uͥtutem głosi pontificis
credens ad solitum eũ adaptat serui¬
tium. Qui cum oꝑari cepisset: rur¬
sum in debilitatem redigit᷑. Intelli¬
gens autẽ dominus eius dei esse hoc
misterur̃ transinisit eum iterũ ad
locum sanctum ubi prus abierat. In
qua ille cum maxima deuotione per¬
noctans: dato die sauitati quam prius
meruerat instauratur.
ignum existimani et illud nõ¬
omittere in relatir quid nuilli
rium regem incurrerat ad basilicam
sancti martini confugit: atq ibi in caꝰ¬
tenis positus custodiebatur. Sed uͥtu¬
te beati presulis cõmnuite catene no¬
cere ei non potuerunt. Nescio autem
qua ĩ miuente negligentia foris atriũ
cõprehensus est: quem oneratũ ferro
uinctis post tergum manib ducebãt

Expanded text:
beati Martini miraculum populis beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: 'Ecce, quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate!' Reversus autem ad dominum suum, narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime virtutem gloriosi pontificis credens, ad solitum eum adaptat servitium. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad locum sanctum, in quo prius abierat; in qua ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati, quam prius meruerat, instauratur. 23. Dignum exaestimavi et illud noomittere in relatu, quid Wiliachrium regem incurrerat, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibi in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati praesolis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio qua autem inminente neglegentia foris atrio conprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctis post tergum manibus, ducebant
Abbreviated transcription (Latin):
duxit ad ecclesiam: ibiq iudentes eũ¬
stupescbant. et ammirabant᷑ dicẽtes
Quomodo iuuit: Et int̾rogabant
eum qualit̾ liberatus esset. Ille autẽ
dicebat. Beatus martinus me de pre
censeo. quam mortuũ suscitatũ: quem
sic beatis confessoꝵ ut ita dicam. con¬
fiuicts mortis hiatu. et eius ab ore recͤt¬
tum. uite restituit: qui usꝙ hodie iu
testimonium untutis beati uni ui
lud etiam in condatensi dẏccesi
actum sit: non preteribo. locꝰ
Autr᷑m illi. crebris uirtutibus. sinstra¬
tur. Ad hoc enim uirtutibus beatus
sartina caruis abiecta migrauit ad
dñm. Leomẽrus ergo quidam nõie
seruus cuiꝰoam hominis andecauim
a sanguine ꝑcussus. contractaq ma¬
uii. ligataq lingua uigebat. miulto¬
ꝙ tempore in hac debilitate decentꝰ
neq dño aliquid operis exercebat.
Hic fidem cõmouitus cum ad beati ba¬
filicam uigilasset directa mauu de¬
liberataq ab om̃i impedim̃to lingͣ

Expanded text:
adduxit ad ecclesiam: ibique eum videntes adduxit ad ecclesiam: ibique eum videntes stupescebant, et admirabantur, dicentes: Quomodo vivit? Et interrogabant eum qualiter liberatus esset. Ille autem dicebat: Beatus censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restituit Qui usque hodie ad testimonium virtutis beati viri vi 22. Quid etiam in Condatensim diocesim actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus inlustratur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis abiecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servos cuiusdam hominis Andicavini, a sanguine percussus, contracta manu ligataque lingua rigebat; multoque tempore in hac debilitate detentus, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa mann deliberataque ab omni inpedimento lingua,
Abbreviated transcription (Latin):
Quodam loco unus ꝓpt̾ furti scelera ꝯ¬
Ghensus acq grauit᷑er uerberib actꝰ
ductus est ad patibulũ: ut cõdempiia¬
retar suspendio. Cumq in hoc exitu
morte iant aꝑpiuquante uenisset orã¬
di spaciũ pet̾ut. Tunc sicut erat liga¬
tis post tͥgum manibus. iactauit se ꝑ¬
nus in t̾ram: et cepit cum lacͥmis m¬
uocare dm̃ beati martiui: ut si in hac
necessitate nõ fuccurreret. uł a cłpis
eũ inposterum absoluerit. Cũq cõ¬
pleta orõne suspensus fuisset: recesse¬
runt milites a loco illo. Ip̃e autẽ ore
semi aꝑto. parumꝑ labia mouẽs: scĩ
marꝰtini semper utebatur auxiliũ ĩ¬
plorare. Descendentib tamen illis
stati solute sunt manꝰ et pedes eiꝰ.
et sic per biduum pendente eo reue¬
latũ est cuidã femine religiose ut eñ
tolleret. Que ueniens inuenit ad huc¬
eũ uiuentẽ. Tunc adiutorio beati mar
tini de patibulo depositũ. incolumem

Expanded text:
Quodam loco unus propter furti scelera cQuodam loco unus propter furti scelera conprehensus atque graviter verberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hoc exitu, morte iam adpropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, iactavit se pronus in terram et coepit cum lacrimis invocare nomen beati Martini, ut, etsi in hac necessitate non succurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret. Cumque, completa oratione, suspensus fuisset, recesserunt milites a loco illo; ipse autem ore semiaperto parumper labia movens, sancti Martini semper nitebatur auxilium inplorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes eius. Et sic per biduum pendente eo, revelatum est cuidam religiosae, ut eum tolleret Quae veniens, invenit eum adhuc viventem. Tunc adiutorio beati Matini de patibulo depositum, incolumem
Abbreviated transcription (Latin):
pauca apum aluearia: que cũ quidã ĩ.¬
uidus conspexisset. ait infra se. Utinã
aliqua de his uasis possem anferre. Be¬
cuta autem nocte instigatus a demõe
ablatis trib uasis. naiũ ouerat: ut sci¬
licet transito ame facdins que abs¬
tulerat uendicaret. Sed credo ei impe¬
dimentũ fuisse hoc furtum. sicut post¬
ea manifeste probatum est. Igitur cũ
sole oriente ad portũ fluminis causa
transmeandi homines ꝓperarent. na¬
uim ad litus cõspiciũt. apesq ex alue¬
arlis. cateruatim em̃g̾e: hominemq
seorsum iacere prostratum. Sed pu̾¬
tantes eum occupatũ sompno. sicat
iam didicerant a puellis factum: ꝙͣ
accedentes mortuũ repperiunt. sta¬
timq puellis notum factũ quod fu̾at
furatum cellule restituunt: ammnirã¬
tes tam uelocẽ in hominem diuine
ultionis accessisse sententiam.
on credo habere suꝑfluũ si in¬
seratur lectioni qualit̾ inuoca¬
tio nominis eius uitam p̃stit̾it morit᷑o

Expanded text:
pauca apium alvearia, quae cum quidam invpauca apium alvearia, quae cum quidam invidus conspexisset, ait infra se: 'Utinam aliqua de his vasis possim auferre'. Secuta autem nocte instigatus a daemone, ablatis tribus vasis navem onerat, ut scilicet, transito amne, facilius quae abstulerat vindicaret. Sed credo, inpedimentum fuisse hoc furtum, sicut postea manifeste probatum est. Igitur cum sole oriente ad portum fluminis causa transmeandi homines properarent, navem ad litus conspiciunt, apesque ex alveariis catervatim emergere hominemque seorsum iacere prostratum. Sed putantes eum occupatum somno, sicut iam didicerant a puellis furtum factaccedentes, mortuum repperiunt. Statimque puellis notum factum, quod furatum fuerat cellulae restituunt; admirantes, tam velocem in homine divinae ultionis aon credo haberi superfluum, si inseratur lectioni, qualiter invocatio nominis eius vita praestiterit morituro.
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc abscisam fideliter indumenti ꝑ¬
ticulam imposuit suꝑ pustulam. Mox
ut egri m̃bra tetigit: nulms pustu¬
le ueneni uini ꝑdidit. que tali mediça¬
mine et uĩrtutem sancti protulit: et
infirnũ reddidit incolumemr. Hauc
apud italos asserit specialem uigere
medelam. ut si quis pustule ꝑcutiatur
uuln̾e ad ꝓpinquũ quod fuerit beati
martiui oratorium habeatur ꝑfugiũ:
pendent de parietibus. quicquid pri¬
nũ raptum fuerit si egro suꝑpositum
adheseoit sit salũbre. Hec medelage¬
uitorem suum carualem ab interitu
pustule: ud ipse patris sui testis asse¬
rit liberauit.
n porta ambianensi. in qua quondam
uir beatus pauperẽ alierẽ clamide de¬
cisa contexit. oratoriũ est a fidelibus
edificatum. in quo nũc puelle religio¬
se deseruiunt sancti antistitis ob ho¬
norem parumꝑ facultatis habentes:
nisi quod eas deuotorum alit sepe de¬
uotio. Erant tam̃ eis quodam tẽpore

Expanded text:
Tunc abscisam fideliter indumenti Tunc abscisam fideliter indumenti ticulam imposuit super pustulam. Mox ut aegri membra tetigit, vulnus pustulae veneni vim perdidit: quae tali medicamine et virtutem 1017 Sancti protulit, et infirmum refert incolumem. Hanc apud Italos asserens specialem vigere medelam, ut si quis pustulae percutiatur vulnere, ad propinquum quod fuerit beati Martini oratorium habeatur Al., abependent de parietibus, quidquid primum raptum fuerit, si aegro superpositum adhaeserit, fit salubre. Haec medela genitorem suum carnalem ab interitu pustulae, ut ipse patris sui testis asserit, liberavit. n portam Ambianensi, in qua quondam vir beatus pauperem algentem clamide decisa contexit, oratorium a fidelibus est aedificatum, in quo nunc puellae religiosae deserviunt, sancti antestitis ob honorem parumper facultatis habentis, nisi quod eas devotorum alit saepe devotio. Erant tamen eis quodam tempore
Abbreviated transcription (Latin):
currit et populus mirant᷑ om̃s fidẽ
mulieris. mirantur głam confessori᷑.
s suꝑer om̃ia collaudat uu deus nr̃
qui tantam uirtutem p̃stat sanctis
suis. ut per eos talia oꝑari dignetur
Tale int̾ reliqua luminaria huic mũ
do bratum martinũ ĩmensum sydꝰ
attͥbuens. per quem eius tenebre re¬
fulgeant. qui uere situt oliua fruc¬
tifera. per singulos dies fructꝰ exhi¬
bet dũo de eu̾sionibus miserorum.
ed nec hoc p̃teribo: qd̾ uenerã¬
bilem cõseruũ meum fortu¬
natum pb̃̾rn retulisse cõmemoro
Quidam in i talia. dum ueneno pꝰ¬
tule ꝑuasus in discrmine sic age¬
retur ut uiu̾e desꝑaret: aliquos int̾¬
rogat ad templum beati be marti¬
ni quis fuerit. Tunc quidam ex as¬
tantibus asserit se fuisse. Requirit
ogrotus quid inde pro benedictione
deculerit: qui negat se aliquid pre¬
sumpsisse. Quem iterũ interrogat:
qua tunc ueste indutus esset. cum ad
templum sanctum occurreret. Nes¬

Expanded text:
currit et populus, mirantur omnes fidem currit et populus, mirantur omnes fidem mulieris, mirantur gloriam confessoris; sed super omnia conlaudatur Deus noster, qui tantam virtutem praestat sanctis suis, ut per eos talia operari dignetur, tale inter reliqua luminaria huic mundo in beatum Martinum inmensum sidus adtribuens, per quem eius tenebrae refulgeant; qui vere sicut oliva fructifera per singulos dies fructus exhibet Domino de conversionibus miserorum. 13. Sed nec hoc praeteribo, quod venerabilem conservum meum Fortunatum presbiterum retulisse commemoro. Quidam in Italia, dum veneno pusulae pervasus in discrimine sic ageretur, ut vivere disperaret, aliquibus interrogat, ad templum beati Martini quis fuerit. Tunc quidam ex adstantibus adserit, se fuisse. Requiret aegrotus, quid inde pro benedictione detulerit. Qui negat, se aliquid praesumpsisse. Cui iterum interrogat, qua tunc veste indutus sit, cum ad templum sanctum occurrerit. Res
Abbreviated transcription (Latin):
q nmno suꝑer aliquem lepre morbus
promptus est: ut omnes marttriũ li¬
bentiusime susciperent. si cempꝰ ꝑ secu¬
cõnis adesset
ditis miraculis que ad locũ fiũt
quo sancta mẽbra quiescunt: tamꝙͣ
si sapientiam salomonas audiret. expe¬
ergo a cibis. et sompno p̾currentibt
etiam largisimis olemosinis ꝑuenit
ad locum sanctum.: Ingresac̃ basili¬
cam tueus et tremeus nequaquã au¬
debat a dire sepulchrum: indignam se
esse proclamans: nec ibidem posse obsis¬
tentibus culpis acced̾e. Tamen illa deduc
ta uigiluis et orõnibus. ac profliis lacri¬
mis. una nocte mane oblatis multis
muueribus in honore beati confessori:
missas expecut celebrari. Que dum ce¬
lebrarentur: subito tres ceci qui ad pe¬
des beati antistitis longo tẽpore pͥuati
lumine residebant: fulgore nimio cir¬
cundati. lumẽ qd̾ olim ꝑdiderant. rece¬
perunt. Quo facto᷑ clamor in celũ at¬
tollitur:. magnificantium deum. Ad
istud miratulum currit regina cõ¬

Expanded text:
 nunc super aliquem leprae morbus promptus est, ut omnes martyrium libentissime susciperent, si tempus persecutionis adesset.ditis miraculis quae ad locum fiunt quo sancta membra quiescunt, tanquam si sapientiam Salomonis veniret ergo se a cibis et somno, praecurrentibus etiam largissimis eleemosynis, pervenit ad locum sanctum, ingressaque basilicam, timens et tremens, nequaquam audebat beatum adire sepulcrum, indignam se esse proclamans, nec ibidem posse, obsistentibus culpis accedere. Tamen deducta in vigiliis et orationibus ac profluis lacrymis una nocte, mane oblatis muneribus multis, in honorem beati Confessoris missas expetiit revocari. Quae dum celebrarentur, subito tres caeci, qui ad pedes beati Antistitis longo tempore privati lumine residebant, 1016 fulgore nimio circumdati, lumen, quod olim perdiderant, receperunt. Quo facto, clamor in coelum attollitur magniistud miraculum currit regina, con
Abbreviated transcription (Latin):
ua quoes die cum iam oculis clansis
m hoc iaceret. ut spm̃ exhalaret.¬
atq om̃is fanilia ꝑstreperet mor¬
tem condalens patroni. uel fieris
necessaria p̃pararet: uenit in mentẽ
pb̾ro. ut de aqua sacrati putei in os
defuncturo guttam inferret. Qͦ
illata ubi primũ os eius attigit.
mox oculos egrotus aperuit abso¬
luta etiam lingua. rogat sibi ad huc
exinde ministrari. Acceptoq calice
ut bibit. statim om̃is febris aufu¬
git. et sic admirante familia sauꝰ
a lectulo in quo iacebat erectus ẽ

Expanded text:
va quoque die cum iam oculis clausis va quoque die cum iam oculis clausis in hoc iaceret, ut spatque omnis familia perstreperet mortem condolens patroni, vel funeri necessaria praepararet, venit in mentem presbytero, ut de aqua beati putei in ore defuncturo guttam inferret. Qua illata, ubi primum os ejus attigit, mox oculos aegrotus aperuit, absolutaque etiam lingua, rogat sibi adhuc exinde ministrari: acceptoque calice, ut bibit, statim omnis febris effugit; et sic, admirante familia, sanus a lectulo in quo jacebat erectus est
Abbreviated transcription (Latin):
primam uocem filie mat̾ mẽsta
cognonit. Impositam uero ori eius
aquam quam quondam de fontibus
Acceperat benedictis: iterum inter
rogat. qualem ei saporem preb̾et
Iua respondit. Domĩ. Tunc mat̾
tum gaudio sospitem domi refert.
quam tristis ad beati tumulũ fide
fida detulerat.
uicino causa tantũ deuotõis
turouos aduenit: et beatum sepul¬
crum orando deoscalans ad monas¬
terium sanctum anne transito ꝑ¬
ueuit. Qui dum singła loca iusita¬
ret. que uir beatus aut orando dep̃s¬
serat Aut psallendo sanctificauerat.
ubi uel fesso corpori sompnũ uł me¬
dia deficienti cibum p̃buerat dũ¬
q cet̾a circuiret cuncta ꝑ agͣret
uenit ad puteum quem ianctus
d̾i ꝓpͥo labore patefecit. fusaq ora¬
tione aquam haurit impositaq ã¬
pullula. domi regrediens deporta¬
uit. Cumq exinde infirmis mul¬
tis tribueret sanitates: quadã ui¬
ce renosindus frater eius ui febriũ
impulsus decubuit lectulo. Octa¬

Expanded text:
primam vocem filiae mater moesta primam vocem filiae mater moesta cognovit. Imposita vero ori ejus aqua, quam quondam de fontibus acceperat benedictis, interrogat iterum qualem ei saporem praeberet. Illa respondit: Bonum. Tunc mater cum gaudio sospitem domum filiam refert, quam tristis ad Beati tumulum fide fida detulerat .vicino causa tantum devotionis Turonis advenit, et beatum sepulcrum orando deosculans, ad monasterium sanctum amne transito pervenit. Qui dum singula loca visitat, quae Vir beatus aut orando depresserat, aut psallendo sanctificaverat, ac ubi vel fesso corpori somnum, vel inedia deficienti cibum praebuerat; dumque cuncta circuit, cuncta peragrat, venit ad puteum, quem Sanctus Dei proprio labore patefecit, fusaqtione, aquam haurit, inpositaque ampullula, domi regrediens deportavit. Cumque exinde infirmis multis tribueret sanitates, quadam vice Renosindus, frater eius, vi febrium inpulsus, decubuit lectulo. Octa
Abbreviated transcription (Latin):
dies auteri sepcem iterum prospi¬
ciens. plus ibi quam unũ sextariũ
inueni. Ad̾ uocans ergo diaconẽ.
ramento tantum tũc in fracta ꝑis¬
se ampulla. quantũ nũc mista cerue¬
ret: que usq hodie in dei nomine be¬
neficium petentib prestat. Ip̃e qͦ
postea ab hoc unguento simili ĩ fir¬
cente sauauit: et multos deinceps¬
sper illud sanitati restituit.
uella quedam paruula indige¬
na turonice ciuitatis. ab ute¬
ro matris sue muta processit. cuius
os in tantũ obseratum fuit: ut nec
illas quas a cunabu loꝵ tẽpore didi¬
cit posset uoces emitt̾e. Mater uero
de tam tristi fetu anxia cum lug̾et
assidue: cõmonet᷑ per uisũ. ut beati
p̃sulis sepulchrum adiret. Que ex
pida. Expositaq ea ante sepulc hiũ
sancti cum diutissime orasset᷑. itetũ
eam secum assumpsit. accenso uero
timiamate cum eam desuper yeti¬
neret: int̾rogat. si bonũ ei odorẽ fa¬
cerẽt. Illa respondit. Bonũ Hanc

Expanded text:
dies autem septem iterum prospidies autem septem iterum prospiciens, plus ibi quam unum sextarium reperi. Advocans autem diaconem, ramento, tantum tunc in effracta periisse ampulla, quantum tunc in ista cerneretur. Quae usque hodie in Dei nomine beneficium petentibus praestat. Ipse quoque postea ab hoc unguento similem infircente, sanavit, et multos deinceps per illud sanitati restituit.uella quaedam parvula, indigena Turonicae civitatis, ab utero matris suae muta processit. Cujus os in tantum obseratum fuit, ut nec illas, quae cunabulorum tempore eduntur voces posset emittere. Mater vero de tam tristi fetu anxia, cum lugeret assidue, commonetur per visum, ut beati Praesulis sepulcrum adiret. Quae expida; expositaque ante sepulcrum Sancti, cum diutissime orasset, iterum eam secum assumit. Accenso vero thymiamate, cum eam desuper retineret, interrogat eam, si bonum ei odorem faceret? Illa respondit: Bonum. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
tem beati autistitis: eam domi cum
timore et ueneratione reportat.
Ex qua rursum ꝑuuctus: protinus
om̃is ardor quienit incõmodi: nec
ab eodem ultra confractus est. Qͥd
etiam de eadem ampulla. post hec ac¬
tum sit: nõ siue graui suspirio. atq
miraculo memoramus. Nam cum
in ante dicti diaconis hospicio de
pariete penderet: incursante ĩsi
dit cõminuta. effusumq oleum
uelociter t̾ra absorbuit. Tamen
uasculo ipãm t̾ram expͥmens. pa¬
rumq olei elicuit: rosãq que sꝑ¬
sa fuerat cum effracto uitro colli¬
gens nobis exhibuit. Quod ego
accipiens diligent̾ in uasculũ alte¬
rum transmmuitaui. Erat autẽ men¬
sura olei. quasi dimidii calicis par¬
uulr: et tamen in uasculo duorum
digitorum tantũ altitudiuẽ fecit.
In crastino autem prospiciens. erat
altitudo olei. quasi quatuor digitoꝵ
Obstupe factus ego ob uirtutẽ scĩ
liquoris: hoc signaculo meo inu¬
nitum. acq cooꝑtum reliqui. Ptꝰ

Expanded text:
tem beati Antistitis, eam domum cum tem beati Antistitis, eam domum cum timore et veneratione reportat. Ex qua rursus cum esset perunctus, protinus omnis ardor quievit incommodi, nec ab eodem ultra confractus est. Quid etiam de eadem ampulla post haec actum sit, non sine gravi suspirio atque miraculo memoramus. Nam cum in antedicti diaconis hospitiolo de pariete penderet, incursantibus indit comminuta, effusumque oleum velociter terra absorbuit. Tamen vasculo, ipsam terram exprimens parumper olei elicuit, rosamque quae effusa fuerat, cum effracto vitro colligens, nobis exhibuit. Quod ego accipiens, diligenter in vasculum alterum transmutavi. Erat enim mensura olei quasi dimidii calicis parvuli: et tamen in vasculo duorum digitorum tantum altitudinem fecit. In crastino autem prospiciens, erat altitudo olei quasi quatuor digitorum. Obstupefactus ego ob virtutem sancti liquoris, hoc signaculo meo munitum atque coopertum reliqui. Post
Abbreviated transcription (Latin):
tum corruens ꝑstitisset illesa. Quos
ergo nũper actum ẽ multos in testi¬
monium exhibens declarabo. Qͥdam
de diaconibus ur̃is male a qͣrtaui
tẏpi febre cruciabat᷑. Quem cũ ple¬
rumq arguerem cur segnis ad basi¬
licam saucti nõ proficisceret᷑. nec ex
corde oraret. ut ei uirtus pontificis
subueniret: tandẽ a nobis conpũctꝰ
ad beatũ tumulum prouoluitur tͤ¬
nens. De hinc cũ paulisper ignis fe¬
briũ quieuisset: rogat sibi exhibe¬
ri ampullam cum rosaceo oleo semi¬
plenam. Iam enĩ ad ipãm febrẽ ex¬
inde licet parum profecisset: multũ
tamen expenderat: et erat ualde
mediata. Perunctus ab hoc liquo¬
re frontem et timpora. postulat ut
uasculum secus beati tumulum po¬
neretur. Quarta uero die cum eũ
febris urgeret. basilicam scĩ uiri¬
peciit prouolutusq diutissime ora¬
uit. Apprehensam uero ampullam
quam reliquerat semiuacuam: oło¬
inuenit pleuam: admiransq uirtu¬

Expanded text:
s corruens, perstitisset illaesa. Quod s corruens, perstitisset illaesa. Quod ergo nuper actum est, multos in testimonium exhibens, declarabo. Quidam de diaconibus nostris male a quartani typi febre cruciabatur, quem cum plerumque arguerem, cur segnis ad basilicam Sancti non profisceretur, nec ex corde oraret, ut ei virtus Pontificis subveniret; tandem a nobis compunctus, ad beatum tumulum provolvitur tremens. Dehinc cum paulisper ignis febrium quievisset, rogat sibi exhiberi ampullam cum rosaceo oleo semiplenam. Jam enim ad ipsam febrem, exinde licet parum profecisset, multum tamen expenderat, et erat valde media. Perungensque ab hoc liquore frontem et tempora, postulat ut et vasculum secus Beati tumulum poneretur. Quarta vero die eum eum febris urgeret, basilicam petit, provolutusque diutissime oravit. Apprehensam autem ampullam, quam reliquerat mediam, invenit plenam, admiransque virtu
Abbreviated transcription (Latin):
iubus repletus: hostem ne cinita¬
tem lederet tͣnsire prohibuit.
passurus: confuso proditore discipu¬
o. epulum apłis mnustrauit. cũ
om̃s ad ecclesiam ꝓperarent deside¬
rabilia deo uota soluere: quedã mu¬
lier diutͦna cecitate grauata. cum
ess in uilla fiere cepit et dice̾. Ue
michi. que cecata peccatis: non me¬
reor hauc festiuitatem cum reliqͦ
ppło spͨtare. Tunc cum fietu mag¬
no solo prostrata: nomen beati in¬
uocat confessoris. Completa autẽ
orõne: luci pristine restituitur. Por¬
ro recepto lumine. ob reddendas d̾o
gr̃as ad beati basilicam. cum admi¬
et unus ex mergumins die illa
sancħ uir̾tute sanatus est
um calia miracula que scrip¬
simus cotidie cernamus quid
iui miseri sunt dicturi. qui seuerũ
in uita beati antistitis mentitum
esso pronũtiant: Nam audiui quẽ¬
oleum sub martini benedictiõe cre¬
uiss: sed nec hoc. quod elapsa ãpul¬
la suꝑstratum marmore pauinen.¬

Expanded text:
nibus repletus, hostem, ne civitanibus repletus, hostem, ne civitatem laederet, transire prohibuit. mox passurus, confuso proditore discipulo, epulum apostolis ministravit, cum omnes ad ecclesiam properarent desiderabilia Domino vota dissolvere, quaedam mulier diuturna caecitate gravata, cum esset in villa, flere coepit, et dicere: Vae mihi, quia caecata pro peccatis non mereor hanc festivitatem cum reliquo populo spectare. Tunc cum fletu magno solo prostrata, nomen beati invocat Confessoris: completa autem oratione luci pristinae restituitur. Porro recepto lumine, ob reddendas Deo gratias ad beatam basilicam cum admiet unus ex energumenis die illa Sancti virtute curatus estum talia miracula, quae scripsimus, quotidie cernamus, quid illi miseri sunt dicturi, qui Severum in Vita sancti antistitis mentitum esse pronuntiant? Nam audivi quemoleum sub Martini benedictione crevisset. Sed nec hoc, quod elapsa ampulla super stratum marmori
Abbreviated transcription (Latin):
to rege chilpericus regnũ¬
xemptus ab ĩminenti morte cepis¬
set. ructolẽnus cũ cymomannicis
grauiter ciuitatem turonos oppri¬
mebat: ita ut ciuuicta deuastans nul¬
lam spem alimonii in domos eccłie
uł pauperum hospitiola relinque¬
uet. Postera autem die legatos ad
ciuitatẽ mittit ut homines prop¬
tex culꝑam minime uobis incog¬
uitã. in sancti basilica residebant
extraherentur a clericis. Quod s
differretur fieri: uniu̾sa promittit
incendio concremari. Hec nos au
dientes. mesti ualde basilicã scãm
adiuinmꝰ : et beati auxilia flagi¬
tamus. Statimq paralitica que
per duodecim annos contracta
fuerat erigitur: ip̃e uero rucole¬
nus ulteriorem ripam aggressꝰ
morbo confestim regio sautiat
atq ab infirmitatibus herodianis
quas enarrare longũ uideatꝰ allis.
et sicut cera a facie iguis guttatid
fsueus. quinquagesia die ab ydͦ¬
pe infiatus interiit. Sed nee hoc¬
silebo. quod illo tempore alueus

Expanded text:
rtho rege, Chilpericus regnurtho rege, Chilpericus regnuxemptus ab imminenti morte, cepisset, Ruccolenus cum Cenomanicis graviter civitatem Turonensem opprimebat, ita ut cuncta devastans, nullam spem alimoniae in domibus ecclesiae, vel pauperum hospitiolis relinqueret. Postera autem die legatos ad civitatem mittit, 1057 ut homines qui propter culpam minime nobis incognitam ad Sancti basilicam residebant extraherentur a clericis: quod si differretur fieri, universa promittit incendio concremare. Et nos haec audientes, moesti valde basilicam sanctam adimus, et Beati auxilia flagitamus. Statimque paralytica, quae per duodecim annos fuerat contracta, dirigitur. Ipse vero Ruccolenus ulteriorem ripam aggressus, morbo confestim regio sauciatur, atque ab infirmitatibus Herodianis, quas enarrare longum videtur, allisus, et sicut cera a facie ignis guttatim defluens, quinquagesima die ab hydrope inflatus interiit. Sed nec hocsilebo, quod illo tempore alveus
Abbreviated transcription (Latin):
febris atteritur. uocis elocutione mul¬
tatur. ereptusq a febre sine loq̃le offi¬
cio permanebat s talit̾ fuerat aditꝰ
oris eius obstrͣactus. ut nec qualẽtũq
mugitum possit emittere: s auuec¬
tis cum corrigia tres tabulis manu fe¬
rebat: his deniq int̾ se collisis. sonũ
quem ab ore nou dabat. tabulis ꝓfe¬
rebat. Hoc opus uinitoribus est uti
le: cum uineam ab infestantiũ auiũ
cateruis tefensare nitunt᷑. Cñ autẽ
antedictus ad sancti basilicã ueniss.¬
in ea nocte in qua dominꝰ iħs xprist᷑
fiuenta laticũ hausta falerna porrex¬
it: ad beati pedes uigilare disposuit:¬
Cransacto. autem tempore medie
uoctis obdormiuit. Qui cũ nescio
quid periculi per usum cerneret:
pauore conterritus in hac uoce
pͥmũ os obseratum aperuit. dõ¬
ne martine libera me. Et sic erũ¬
pens ab ore et faucibus eius san¬
guis:. auditũ parit̾ eloquiumqp
recepit
uni uero int̾empto sigeb̾¬

Expanded text:
febris atteritur, vocis eloquutione mulfebris atteritur, vocis eloquutione multatur, ereptusque a febre, sine loquellae officio permanebat; sed taliter fuerat aditus oris eius obstructus, ut nec qualemcumque mugitum possit emittere, sed adnectens cum corrigia tres tabulas manu ferebat, hisdem inter se conlisis, sonum, quem ab ore non dabat, tabulis proferebat. Hoc opus vinitoribus utile est, cum vinita ab infestantium avium catervis defensare nituntur. Cum autem venisset antedictus ad sancti basilicam in ea nocte, in qua dominus Iesus Christus fluenta laticum hauriens Falerna porrexit, ad beati pedes vigilare disposuitTransacto autem tempere mediae noctis, obdormivit. Qui cum nescio quid per visum periculi cerneret, pavore conterritus, in hac voce primum os obseratum aperuit: 'Domne Martine, libera me!' Et sic erumpens ab ore et faucibus eius sanguis, auditum pariter eloquiumque recepit. 27. Cum vero, interempto Sigibe
Abbreviated transcription (Latin):
uit. et eum nobis a desse presenti uir¬
tute monstrauit. Et sic a timore ini¬
mici om̃s erepti : xpristi presidio ro
epiphaniorum diem uir beatus
Iapparuit: cum osuuiti curꝰdam obstrũ¬
sum coram populo reserauit. Piolus
quidam condatensis clericus. a natiui¬
tate gestans manꝰ contractas laborio¬
so mundo protulit: et in usu laboris
mertes. Et hoc cur acciderit. ut rum
hic aut parentes eius peccauerĩt ut
sic nasceretur. nou est nr̃e discretioniꝰ
exsoluere: uũ tamen scimꝰ. quod ĩ eũ
sicut et in reliquis infirmis est osten¬
sa gr̃a sacerdotis. Nam cum factus ess
decem annoꝵ et accrescentib unguib
graues dolores manuũ pateret᷑ eos¬
deq ferre non toleraret limina be¬
ati confessoris adiit: ibiq dieb młtis
cum sũma parsimonia demoratꝰ. digi¬
tos directos. manusq retulit sanas
Post annos autẽ fere qumq pessimũ
incurrit incõmodum: et dumi nimie

Expanded text:
vit, et eum nobis adesse praesenti virvit, et eum nobis adesse praesenti virtute monstravit. Et sic a timore inimici omnes erepti, Christi praesidio robEpiphaniorum diem vir beatus apparuit, cum os muti cujusdam obstrusum coram populo reseravit. Piolus quidam Condatensis clericus, a 1056 nativitate procedens manus clausas laborioso mundo protulit, in usu laboris inertes. Et hoc cur acciderit, utrum hic, aut parentes ejus peccaverint , ut sic mancus nasceretur, non est nostrae discretionis exsolvere. Unum tantum scimus, quod in eo, sicut et in reliquis infirmis, est ostensa gratia Sacerdotis. Nam cum factus esset decem annorum, accrescentibusque unguibus graves dolores manuum pateretur, eosdemque ferre non toleraret, limina beati Confessoris adivit. Ibique diebus multis cum summa parcimonia demorattos directos manusque retulit sanas. Post annos autem fere quinque pessimum incurrit incommodum et, dum vi nimiae
Abbreviated transcription (Latin):
ati prestolarem᷑ aduentũ. et int̾ hec
super altare sacris muueribus. miste¬
rioq corporis ac sanguinis xp̃i. pal¬
la ex more cohoꝑto molliunt cõtrac¬
ture neruoꝵ: et dirupto post inf̾mi
põplitis corio. defluente sangͥnis riuo
pedem extendit incolumem Qd̃ ui¬
dens ego deo om̃ipotenti grãs agens
liminaq fletibus madefacta gerẽs
in hac ad populum uoce prorũpi. Ti¬
mor a cordibus uris om̃is abscedat.: qͥa
beatus cõfessor nobiscum inhabitat
Nec om̃iuo cͤdite diabolo: quia ni¬
chil uinquam protulit uerum. Ille
ab initio mendax est: et in ueritate
non stetit. Me autẽ ista dicente. om¬
nium luctus uertitur ingaudium:
ip̃e etiam rafirmus coram nobis assur¬
gens super pedes constitit absolutꝰ
Nidens autem hec om̃is ppłs in celũ
claniore sublato plaudebat dicens. Glo¬
ria in excelsis deo. quia sicut quõdã
pastores angelico lumine. ita nos ho¬
die presentia confessoris beati letifica¬

Expanded text:
ati praestolaremur adventum, et inter haec ati praestolaremur adventum, et inter haec super altare sacris muneribus, mysterioque corporis et sanguinis Christi palla ex more cooperto, molliuntur contracturae nervorum, et disrupto post infirmi poplitis corio, defluente sanguinis rivo, pedem extendit incolumem. Quod videns ego, Deo omnipotenti gratias agens, liminaque fletibus madefaciens, in hac ad populum voce prorupi: Timor a cordibus vestris omnis abscedat, quia beatus Confessor nobiscum inhabitat, nec omnino credite diabolo, qui nihil unquam protulit verum. Ille ab initio mendax est, et in veritate non stetit . Me autem ita dicente, omnium luctus laxatur in gaudium. Ipse etiam infirmus coram nobis assurgens, in pedes constitit absolutus. Videns autem haec omnis populus, in coelum clamore prolato, plaudebat dicens: Gloria in excelsis Deo, qui sicut quondam pastores angelico lumine, ita nos hodie praesentia Confessoris beati clarifica