comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mines execrabilis appareret qͥtam multa mipsis
sacris erubescenda susceꝑant: aut illi om̃s nichil
aliud quam homines mortui ꝓdebant᷑ quostam
ꝓlixa temporis uctustate fere om̃s ppłi gentum
dõs immortales ẽc̃ crediderant: cum ⁊ talib sace
idem illi demones oblectarent᷑ qui se colendos ꝓi
sis mortuis quos deosputari fecerant quibꝰdam
fallacium miraculoꝵ attestationib supponebant
S occulta dei ueri ꝓuidentia factum ẽ: ut et ponl¬
pilio amico suo ilł conciliati artib quib ydro¬
mantia fieri potuit cuncta illa confiteri ꝑmit¬
terent᷑: etcam̃ ut moriturus incenderet ea potr
quã obrueret ad monere non ꝑmitterent᷑ quiul
in notescerent nec aratro quosunt eruta obsistel
potuerunt: nec stilo uarronis quoea q̃de hacli
gesta sunt. in nĩam memoriam ꝑuenerunt. Ns
enĩ possunt qđ ñ sinunt᷑ esficere. Sinant̃ asil̃

Expanded text:
mines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis mines execrabilis appareret, qui tam multa in ipsis sacris erubescenda susceperant; aut illi omnes nihil aliud quam homines mortui prodebantur, quos tam prolixa temporis uetustate fere omnes populi gentium deos inmortales esse crediderant, cum et talibus sacris idem illi daemones oblectarentur, qui se colendos pro ipsis mortuis, quos deos putari fecerant, quibusdam fallacium miraculorum adtestationibus subponebant. Sed occulta Dei ueri prouidentia factum est, ut et Pompilio amico suo illis conciliati artibus, quibus hydromantia fieri potuit, cuncta illa confiteri permitterentur, et tamen, ut moriturus incenderet ea potius quam obrueret, admonere non permitterentur; qui ne innotescerent nec aratro, quo sunt eruta, obsistere potuerunt, nec stilo Varronis, quo ea, quae de hac re gesta sunt, in nostram memoriam peruenerunt. Non enim possunt quod non sinuntur efficere; sinuntur autem
Abbreviated transcription (Latin):
causas uelut phisicas interp̃tatur: QIuales si illi
habuissent librinonutiq arsissent: aut et istos uar¬
ronis ad cesarem pontificem scriptos atq editos. pi¬
tres conscripti similiter incendissent. Quod gͦ aqͣm
egesserit idest exportauerit numa pompiliꝰ unde
ydromantiam faceret. id eo nimpham egeriam con¬
iugem dr̃ habuisse: quemadmodũ insupͣdicto li¬
bro uarronis exponitur. Ita enim solent res geste
asꝑsione mendatiorum in fabulas uerti. In illa gͥ
ydromantia curiosissimus rex ille romanꝰ. ⁊ sacra
didicit quȩ in libris suis pontifices haberent: e
eoꝵ causas quas p̃ter se neminẽ scire uoluit. Itaq
eas seorsum scriptas secum quodammͦ mori fectt:
quando ita subtrahendas hominũ notitiȩ sepdi¬
endasq curauit. Aut gͦ demonum illie tam sor¬
didȩ ⁊ noriȩ cupiditates erant conscriptȩ. ut exhu
tota illa theologia ciuilis etiam apud tales ho.¬

Expanded text:
causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi causas uelut physicas interpretatur? quales si libri illi habuissent, non utique arsissent, aut et istos Varronis ad Caesarem pontificem scriptos adque editos patres conscripti similiter incendissent. Quod ergo aquam egesserit, id est exportauerit, Numa Pompilius, unde hydromantian faceret, ideo nympham Egeriam coniugem dicitur habuisse, quem ad modum in supradicto libro Varronis exponitur. Ita enim solent res gestae aspersione mendaciorum in fabulas uerti. In illa igitur hydromantia curiosissimus rex ille Romanus et sacra didicit, quae in libris suis pontifices haberent, et eorum causas, quas praeter se neminem scire uoluit. Itaque eas seorsum scriptas secum quodam modo mori fecit, quando ita subtrahendas hominum notitiae sepeliendasque curauit. Aut ergo daemonum illic tam sordidae et noxiae cupiditates erant conscriptae, ut ex his tota illa theologia ciuilis etiam aput tales ho
Abbreviated transcription (Latin):
lus sc̃s angłs mittebatur. ydromantiã face̾ com¬
pulsus c̃. ut in aqua uideret imagines deoꝵ. ł po¬
tius ludificationes demonũ: a quib audiret qͥd
insacris constituere atq obseruare deberet. Iuod
genꝰ diuinationis aꝑsis idem uarro dicit allatũ.
quo ⁊ ipsum numam ⁊ postea pitagoram philo¬
sophumusum fuisse cõmemorat. uͭ adhibito san¬
tia dicat᷑. id ipsum ẽ. uͥ uident᷑ mortui diuinar.
Quib hȩc artib fiant: ipsi uiderint. Nolo enim diẽ
has artes etiam añ nr̃i saluatoris aduentum. imp¬
sis ciuitatib gentium legib solere ꝓhiberi: et pe¬
na seuerissima uindicari. Nolo inquam hoe dic̃
fortassis enimtalia tunc licebant. His tam̃ artib
didicit sacra illa pompiliꝰ. quoꝵ sacroꝵ facta pdi¬
dit. causas obriut Ita timuit ⁊ ipse qđ didicit
Quarum causarum ꝓditos libros. senatꝰ incendit
Quid mͥ gͦ uarro illorum sacroꝵ alias nescio quas

Expanded text:
lus sanctus angelus mittebatur, hydromantiam facere comlus sanctus angelus mittebatur, hydromantiam facere compulsus est, ut in aqua videret imagines deorum, vel potius ludificationes daemonum, a quibus audiret quid in sacris constituere atque observare deberet. Quod genus divinationis idem Varro a Persis dicit allatum, quo et ipsum Numam et postea Pythagoram philosophum usum fuisse commemorat; ubi adhibito santia dicatur, id ipsum est, ubi uidentur mortui diuinare. Quibus haec artibus fiant, ipsi uiderint. Nolo enim dicere has artes etiam ante nostri Saluatoris aduentum in ipsis ciuitatibus gentium legibus solere prohiberi et poena seuerissima uindicari. Nolo, inquam, hoc dicere; fortassis enim talia tunc licebant. His tamen artibus didicit sacra illa Pompilius, quorum sacrorum facta prodidit, causas obruit ita timuit et ipse quod didicit, quarum causarum proditos libros senatus incendit. Quid mihi ergo Varro illorum sacrorum alias nescio quas
Abbreviated transcription (Latin):
debuisse: ipsumq numã pompiliũ curiositate illi¬
cita. ad ea demonum ꝑuenisse secreta. que ipse qͥdẽ
scͥbet ut hret uñ legendo cõmoneret᷑. s ea t̾n
cum rex ee̾t qui minime qñqͣm metueret. nec aliqͤ
docere. nec delendo uł qͦ qͦmͦ consumendo ꝑde au¬
deret. Ita qd scire neminẽ uoluit. ne homines ne¬
faria doceret. uiolare aut̃ timuit ne demones ira¬
tos haberet: obruit uͥ tutum putauit sepulchro
suo ꝓpinquare aratrum posse ñ credens. Senatꝰ
autem cum religiones formidaret dampnare ma¬
ioꝵ. et ideo numȩ assentin cogeret᷑: illos tam̃ libͦs
tã ꝑniciosos esse iudicauit. ut nec obrui rursꝰ iu¬
beret. ne humana curiositas multo uehem̃tius
rem iam ꝓditam quereret. s flaminis aboleri ne¬
fanda monim̃ta ut quia iam necesse ec̃ existima¬
bant sacra illa facere. tolerabiliꝰ erraret᷑ causis eoꝵ
ignoratis: quam cognitis ciuitas turbaret᷑.

Expanded text:
debuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlidebuisse ipsumque Numam Pompilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem nec delendo uel quoquo modo consumendo perdere auderet. Ita quod scire neminem uoluit, ne homines nefaria doceret, uiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis eorum ignoratis, quam cognitis ciuitas turbaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
suo loco dicturum ꝓmiseram. Namsic̃ apud eundẽ¬
uarronẽ legit᷑ in libro de cultu dõꝵ. terentiꝰ qͥdã
cumhab̾et ad ianiculum fundum. et bubuleꝰ er
iurta sepulchrum numȩ pompilii traiciens ara¬
trũ eruisset ex tra libros eiꝰ uͥ sacrorum institutoꝵ
scriptȩ erant cause: in urbem ꝑtulit ad p̃torem.
At ille cum inspexisset principia: rem tantã de¬
tulit ad senatum. Ubi cum pͥmores quasdã cau¬
sas legissent. cur qͥdq in sacris fuerit institutum. nu¬
mȩ mortuo senatꝰ assensus ẽ: eosq libros tanqͣm
religiosi patres conscriptiͦ p̃torͥ ut combureret cen¬
suerunt. Credat quisq qd putat. immo uͦ dicat
qd̾ dicendum suggesserit uesana contentio. qͥlibet
tantȩ impietatis defensor egregiꝰ. Me ammonere
sufficiat. sacrorum causas arege pompilio roma
noꝵ sacroꝵ institutore conscͥptas. nec popło. nec
senatui. nec saltem ipsis sacerdotib innotescere

Expanded text:
suo loco dicturum suo loco dicturum Varronem legitur in libro de Cultu deorum, « Terentius quidam cum haberet ad Janiculum fundum, et bubulcus ejus juxta sepulcrum Numae Pompilii trajiciens aratrum eruisset ex terra libros ejus, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, cur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus assensus est, eosque libros tanquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt » . Credat quisque quod putat: imo vero dicat quod dicendum suggesserit vesana contentio, quilibet tantae impietatis defensor egregius. Me admonere suffnorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. uerum etiam quelibet alie huius generis eẽnt.
quamuis nicħ ad dm̃ ucrum uitamq eñnam que
mreligione queienda ẽ ꝑtincient: tam̃ qualicunq
de itͥerum natura reddita ratione. aliquantulum
mitigarent offensionem. quam ñ intellecta insa¬
cris aliqua uelut turpitudo aut abstnditas fecat.
sic in quibdam theatrorum fabulis uel delubror
mysteriis facere conatus ẽ. ubi non theatra delui¬
brorum similitudine absoluit. s. theatrorum po¬
tus similitudine delcibra dampnauit. Tam̃ ut cũq
conatus c̃. ũt sensum horribilib reb offensum. ue¬
lut naturalium causarum ratione reddita delinnt¬
Sed contra inuenimus sicut tpse uir doctissimꝰ
ꝓdidit de numȩ pompilii libris redditas sacro¬
rum causas nullom potuisse tolerari: nec di¬
gnas habitas quȩ ñ solum lecte innotescerent re¬
ligiosis. s saltem scripte recordarentur intencris.
Iam enim dicam quod intercio hui opis libro me

Expanded text:
ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamquein religione quaerenda est, pertinerent; tamen qualicumque de rerum natura reddita ratione, aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua velut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis vel delubrorum mysteriis facere conatus est: ubi non theatra delubrorum similitudine absolvit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnavit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum velut naturalium causarum ratione reddita deliniSed contra inuenimus, sicut ipse uir doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libris redditas sacrorum causas nullo modo potuisse tolerari nec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me
Abbreviated transcription (Latin):
gentium eẽ immundissimos demones. sub defim¬
ctorum occasionib animarũ. ł creaturarũ specie
mundanarũ. deos se putari cupientes.⁊ quas di¬
uinis honorib eisdemq scclestis ac turpib reb
suꝑba impuritate letantes: atq ad ucrum dm̃ con¬
uersionem. humanis animis inuidentes. Ex quoꝵ
ĩ manissimo ⁊ impiissimo dñatu homo lib̾at᷑ cũ cre¬
dit ineum qͥ p̃buit ad exurgendum tante humili¬
tatis exemplũ. qͣntam ill suꝑbia ceciderunt. Hinc
sunt ñ solum illi de quib multaiam diximꝰ. ⁊ alii
atq alii similes ceterarum gentiũ atq t̾rarũ: s etiã
hi de quib nunc agimꝰ. tanqͣm insenatũ deoꝵ sele¬
cti. S planc selecti nobilitate criminũ: ñ digni¬
tate untutum. Quorum sacra uarro dũ qͣsi ad na¬
turales rationes referre conat᷑ querens honestare res
potest: qm̃ non sunt ipse illoꝵ sacroꝵ cause quas
putat. uł potius uult putari. Nam si ñ solum

Expanded text:
gentium esse inmundissimos daemones, sub defungentium esse inmundissimos daemones, sub defunctarum occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes et quasi diuinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba inpuritate laetantes adque ad uerum Deum conuersionem humanis animis inuidentes. Ex quorum inmanissimo et inpiissimo dominatu homo liberatur, cum credit in eum, qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum gentium adque terrarum, sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tamquam in senatum deorum selecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate uirtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res nire, quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari. Nam si non solum
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ ȩternȩ iam inde ab exordio generis humani.
ꝑquadam signa et sacramenta temporib congrua.
quib oportuit ꝑ angłos p̃dicatum ẽ. Dem̃ ppls
hebreus mnunã qͣndã re publicã. q̃ hoc sacram̃tũ age¬
et congregat᷑ e. uͥ ꝑ qͦs dam scientes ꝑ quosdam ne¬
scientes. id qd̾ ex aduentu xp̃i usq nune ⁊ deinceps
agit᷑. p̃nuntiaret᷑ ee uenturum: sparsa etramea
Onĩs enim non solum ꝓpħiȩ que in ũbis sunt
nee tantuim p̃cepta utȩ quş mores pretatemq
conformant atq ilł litteris continent᷑. ucrum etiã sac
sacerdotia. tab̾nałm siue templum. altaria. sacrificia
cerimoniȩ. dies festi. ⁊ quicqͥd aliua ad camseruitu¬
tem ꝑtinet quȩ deo debet᷑. ⁊ grece ꝓprie latria dr̃.¬
ea significarunt ⁊ p̃muntiarunt quȩ ppt̃ eternam
uitam fidelium inxp̃o ⁊ impleta credimꝰ. ⁊imple¬
ri cernimus. ⁊ implenda confidimus. Per hanc¬
gͦ unamreligionem ⁊ ueram. potuit ap̃iri deos

Expanded text:
uitae aeternae iam inde ab exordio generis humani per quaedam signa et sacramenta temporibus congrua, quibus oportuit, per angelos praedicatum est. Deinde populus Hebraeus in unam quandam rem publicam, quae hoc sacramentum ageret, congregatus est, ubi per quosdam scientes, per quos dam nescientes id, quod ex aduentu Christi usque nunc et deinceps agitur, praenuntiaretur esse uenturum; sparsa etiam poOmnes enim non solum prophetiae, quae in uerbis sunt, nec tantum praecepta uitae, quae mores pietatemque conformant adque illis litteris continentur, uerum etiam sacra, sacerdotia, tabernaculum siue templum, altaria, sacrificia, ceremoniae, dies festi et quidquid aliud ad eam seruitutem pertinet, quae Deo debetur et Grea significata, et pronuntiata sunt, quae propter aeternam vitam fidelium in Christo, et impleta credimus, et impleri cernimus, et implenda confidimus. » Nergo religionem unam et ueram potuit aperiri deos
Abbreviated transcription (Latin):
se sp̃e immundissimos confitent᷑: puto ex his que
dicta sunt neminẽ dubitare oporte̾. Porro qͥ ñda
felicitatem. uitam qͦmꝰ dare possit ȩt̾nam: Eam qͥp¬
pe tutam ȩc̃nam dicimꝰ. uͥ ẽ sine fine felicitas. Nam
si anima inpenis uiuit ecernis. quib ⁊ ipsi spẽ cru¬
ciabunt᷑ immundi. mors c̃ illa. potiꝰ ȩtña qͣm utta¬
ENNulla qͥppe maior ⁊ peior ẽ mors. qͣm uͥ ñ moritur
mors. S qd̾ animȩ natura ꝑ id qd̾ immortał ercaia
ẽ. sine qualicunq uita eẽ ñ potest: sũma mors cr̾
dat ueram felicitatẽ. Iuam qm̃ illi qͦs colit ches¬
logia ista ciuił dare non posse conuieti sunt: nlo
lum ꝑꝑ ista temporalia atq terrena qd̵ supiorib
quinq libris ostendimꝰ. s multomagis ꝓpt̃ uã

Expanded text:
se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae se spiritus inmundissimos confitentur, puto ex his, quae dicta sunt, neminem dubitare oportere. Porro qui non dat felicitatem, uitam quo modo dare posset aeternam? Eam quippe uitam aeternam dicimus, ubi est sine fine felicitas. Nam si anima in poenis uiuit aeternis, quibus et ipsi spiritus cruciabuntur inmundi. mors est illa potius aeterna quam uita. Nulla quippe maior et peior est mors, quam ubi non moritur mors. Sed quod animae natura, per id quod inmortalis creata est, sine qualicumque uita esse non potest, summa mors eius dat ueram felicitatem. Quam quoniam illi, quos colit theologia ista ciuilis, dare non posse conuicti sunt: non solum propter ista temporalia adque terrena, quod superioribus quinque libris
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe loco oportumore dicendum est. Nunc ꝓpt̃
tres thcologias. quas greci dicunt mithicen. phisicen.
politicen. latine autem dic possunt. fabulosa. natu
falsorumq cultores liberrime rep̃henderunt. neq
de ciuili cuiꝰ illa pars ẽẽ conuincit᷑ etꝰq ⁊ ista simil¬
lima ł etiam deterior inuenit᷑ sꝑanda ẽ ęt̾̃na uita.
sicui satis ñ sunt q̃ in hoc uolumine dicta st̃: adun¬
gat etiam illa quȩ insuꝑiorib libris ⁊ maxime qͣr¬
to de felicitatis datore dõ plurima disputata sunt.
Nam cui nͥ uni felicitati ꝓpt̃ ȩt̃nam uitam consecͥn¬
dihomines cẽnt si dea felicitas eẽt: Quia uͦ ñ dea
s munꝰ deiẽ. cui deo nͥ datori felicitatis conseeͣndi
sumꝰ : qͥ eternam uitam uͥ uera ẽ ⁊ plena felicitas. pia
caritate diligimus: Non autem eẽ datorem felicttato
quenqͣm istoꝵ deoꝵ. qͥ tanta turpitudine colunt᷑.
⁊ nͥ ita colant᷑ multo turpiꝰ irascunt᷑. atq obhoc

Expanded text:
opere loco opportuniore dicendum opere loco opportuniore dicendum tres theologias, quas Graeci dicunt mythicen physicen politicen, Latine autem dici possunt fabulosa naturamultorum falsorumque cultores liberrime reprehenderunt, neque de ciuili, cuius illa pars esse conuincitur eiusque et ista simillima uel etiam deterior inuenitur, speranda est aeterna uita, si cui satis non sunt quae in hoc uolumine dicta sunt, adiungat etiam illa, quae in superioribus libris et maxime quarto de felicitatis datore Deo plurima disputata sunt. Nam cui nisi uni felicitati propter aeternam uitam consecrandi homines essent, si dea felicitas esset? Quia uero non dea, sed munus est dei: cui deo nisi datori felicitatis consecrandi sumus, qui aeternam uitam, ubi uera est et plena felicitas, pia caritate diligimus? Non autem esse datorem felicitatis quemquam istorum deorum, qui tanta turpitudine coluntur et. nisi ita colantur, multo turpius irascuntur adque ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
affirmans. qdđ ꝑ illos singulos septem int̾positos
dies. septimam fere partẽ etatis suȩ ꝑdant ua¬
cando: et multa in tp̃r urgentia ñ agendo ledant᷑.
Xp̃ianos tam̃ iam cunc iudeis inimicissimos inneu¬
tram partẽ commemorare ausꝰ ẽ. ne ł laudaret
contra suȩ patriȩ ueterem consuetudinẽ: ł rep̃hen¬
deret contͣ ꝓpam forsitan uoluntatẽ. De illis sane iu¬
deis cum loqueret᷑ ait. Cum int̾im usq eo scelera¬
tissime gentis consuetudo conualuit. ut ꝑom̃s
iam t̃ras recepta sit: uicti uictorib leges delert̃. Mirabi¬
t᷑ hec dicens. ⁊ qͥd diuinitꝰ ageret᷑ ignorans: subiecit
plane sententiam. qua significaret qͥd de illoꝵ sacram̃¬
torum ratione sentiret. Ait enim. Illi tam̃ causas ritꝰ
dei cuiuite ȩterne mysterium reuelatum ẽ tp̃r qͦ
oportuit cadẽ auctoritate sublata sint. ⁊ alias di¬
ximiꝰ marime cum adũsus manicheos ageremꝰ: et in hoc

Expanded text:
adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos adfirmans, quod per illos singulos septem interpositos dies septimam fere partem aetatis suae perdant uacando et multa in tempore urgentia non agendo laedantur. Christianos tamen iam tunc Iudaeis inimicissimos in neutram partem commemorare ausus est, ne uel laudaret contra suae patriae ueterem consuetudinem, uel reprehenderet contra propriam forsitan uoluntatem. De illis sane Iudaeis cum loqueretur, ait: \'Cum interim usque eo sceleratissimae gentis consuetudo conualuit, ut per omnes iam terras recepta sit: uicti uictoribus leges dederunt. Mirabatur haec dicens et quid diuinitus ageretur ignorans subiecit plane sententiam, qua significaret quid de illorum sacramentorum ratione sentiret. Ait enim: <Illi tamen causas ritus Dei, cui uitae aeternae mysterium reuelatum est, tempore quo oportuit eadem auctoritate sublata sint, et alias diximus, maxime cum aduersus Manichaeos ageremus, et in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uo longa suꝑsticio congessit. sic inquit adorabimꝰ:
ut meminerimꝰ cultum eiꝰ magis ad morẽ qͣm ad
remꝑtinẽ. Nec leges gͦ ille. nec mos in ciuil theolo¬
gia id insticuerunt. qd̾ diis gratum eẽt ł adrem ꝑ¬
tineret. S iste quemphilosophi quasi liberum
fecerunt. tñ quia illustris ppłi romani senator
erat. colebat quod rephendebat. agebat qd̃ argue¬
bat. qd culpabat adorabat. Quia uidelicet magnũ
aliquid eumphilosophia docuerat. ne suꝑsticiosꝰ
eẽt inmundo. s ꝓpt̾ leges ciuium moresq hominũ.
ñ qͥdem agẽt fingentem scenicũ intheatro s unita¬
iet᷑ in templo. eo dampnabiliꝰ. qͦ illa q̃ mendaciter
agebat sic ageret. ut eũ ppłs ueracit᷑ agere existima¬
ret: scenicꝰ autem ludendo potius delectaret.
ciuuił thcologiȩ suꝑsticiones. rep̃hendit etiã sacm̃¬
ta iudeorum. ⁊ maxime sabbata inutilit̃ id eosfac̾e

Expanded text:
uo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, uo longa superstitio congessit, sic, inquit, adorabimus, ut meminerimus cultum eius magis ad morem quam ad rem pertinere\'. Nec leges ergo illae nec mos in ciuili theologia id instituerunt, quod dis gratum esset uel ad rem pertineret. Sed iste, quem philosophi quasi liberum fecerunt, tamen, quia inlustris populi Romani senator erat, colebat quod reprehendebat, agebat quod arguebat, quod culpabat adorabat; quia uidelicet magnum aliquid eum philosophia docuerat, ne superstitiosus esset in mundo, sed propter leges ciuium moresque hominum non quidem ageret fingentem scaenicum in theatro, sed imitaretur in templo; eo damnabilius, quo illa, quae mendaciter agebat, sic ageret, ut eum populus ueraciter agere existimaret; scaenicus autem ludendo potius delectaret, ciuilis theologiae superstitiones reprehendit etiam sacramenta Iudaeorum et maxime sabbata, inutiliter eos facere
Abbreviated transcription (Latin):
usum non turpem nec infam̃ dõ ꝓmitunt : Se¬
Sedent q̃dam incapitolio q̃ se a ioue amari putant.
ne iunonis qͥdem si credẽ poetis uelis iracundissi¬
me respectu terrent᷑. Hanc lib̾tatem uarro ñ habu
attendamꝰ. deteriora sunt templa uͥ ħ agunt᷑: qͣ
theatra uͥ fingunt᷑. Uñ inhis sacris ciuił theologie.
has partes potius elegit seneca sapienti: ut eas in
animi religione non habeat. s in actib fingat.
Ait enim. Quȩ omĩa sapiens seruabit. tanquã
legib iussa. ñ tanqͣm diis grata. Et paulopost. x¬
Qd qͦd et matrimonia inquit dõꝵ iungimꝰ et ne pie
qͥdem fr̃m ac sororum: Bellonam marti collocamꝰ.
uulcano uenerem. neptuno salatiam. Quosdam
tam̃ celibes relinquimꝰ quasi conditio defecerit. p̃¬
sertim cum quedam uiduȩ sint. ut populonia ł ful¬
ga ⁊ diuarumina: quib ñ miror petitorẽ defuisse.
Omnẽ istam ignobilem dõꝵ turbã. quam longo e¬

Expanded text:
usum, non turpem nec infamem deo promittunt. usum, non turpem nec infamem deo promittunt. Sedent quaedam in Capitolio, quae se a Ioue amari putant: ne Iunonis quidem, si credere poetis uelis, iracundissimae respectu terrentur.\' Hanc libertatem Varro non habuiadtendamus, deteriora sunt templa ubi haec aguntur, quam theatra ubi finguntur. Unde in his sacris ciuilis theologiae has partes potius elegit Seneca sapienti, ut eas in animi religione non habeat, sed in actibus fingat. Ait enim: \'Quae omnia sapiens seruabit tamquam legibus iussa, non tamquam dis grata. Et paulo post: <Quid quod et matrimonia, inquit, deorum iungimus, et ne pie quidem, fratrum ac sororum! Bellonam Marti conlocamus, Vulcano Venerem, Neptuno Salaciam. Quosdam tamen caelibes relinquimus, quasi condicio defecerit, praesertim cum quaedam uiduae sint, ut Populonia uel Fulgora et diua Rumina; quibus non miror petitorem defuisse. Omnem istam ignobilem deorum turbam, quam longo ae
Abbreviated transcription (Latin):
runt nicħq muenerunt. ueracit᷑ exprimat̾: huic
tam̃ inquit furor certum tempꝰ c̃. Tolerabile ẽ se¬
mel manno insanire. incapitoliũ ꝑuenire Puide¬
bit publicatȩ dementie: qd̾ sibi tianꝰ furor atcri¬
buit officii. Alius numina dõ subic̃. aliꝰ horas io¬
ui nuntiat. aliꝰ lictor ẽ. aliꝰ unctor: qͥ tano motu
brachio .niii. rum imitat᷑ unguentẽ. Sunt q̃ iu¬
nonꝰ ac mineruc capillos disponant. longe a tẽplo.¬
ñ tantum a simulachro stantes. digitos mouent
ornantium mͦ. St̃ q̃ speculum teneant. Sunt quę
ad uadimonia sua dõs aduocent. Sunt q̃ libellos
offerant: et illos causam suam doceant. Doctus
archimimꝰ senex iam decrepitꝰ. cotidic in capi¬
tolio mimũ agebat. quasi dii libenter expectarent.
quem illi homines desierant. Omne illic artifi¬
cum genꝰ oꝑantium. diis ĩmortalib desidet. Et
paulopost. Hi tam̃ inquit etiam si suꝑuacuũ

Expanded text:
runt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic runt nihilque inuenerunt, ueraciter exprimatur: \'Huic tamen, inquit, furori certum tempus est. Tolerabile est semel anno insanire. In Capitolium perueni: pudebit publicatae dementiae, quod sibi uanus furor adtribuit officii. Alius nomina deo subicit, alius horas Ioui nuntiat, alius lector est, alius unctor, qui uano motu bracchiorum imitatur unguentem. Sunt quae Iunoni ac Mineruae capillos disponant longe a templo, non tantum a simulacro stantes digitos mouent ornantium modo, sunt quae speculum teneant; sunt qui ad uadimonia sua deos aduocent, sunt qui libellos offerant et illos causam suam doceant. Doctus archimimus, senex iam decrepitus, cottidie in Capitolio mimum agebat, quasi di libenter spectarent, quem illi homines desierant. Omne illic artificum genus operatum dis inmortalibus desidet\'. Et paulo post: Hi tamen, inquit, etiamsi superuacuum
Abbreviated transcription (Latin):
traditȩ crudelitatis tyranni. lacerauert̃ aliquoꝵ m̃¬
bra: neminem sua lacerare iusserunt. In regie libi¬
dinis uoluptatem castrati sunt qͥdam: s nemo sibi
ne uir ẽẽt iubente domino manꝰ intulit. Se ipsi
in templis contrucidant: uulnerib suis ac san¬
giunc supplicant. Sicui intueri uacet q̃ faciunt
queq patiunt᷑. inueniet tam indecora honestis tã
indigna lib̾is. tam dissimilia sanis: ut nemo fue¬
rit dubitaturꝰ furere eos. si cum pauci ͦ rib fure
rent. Nunc sanitatis patrociniũ ẽ insamentiũ turba.
Iam illa quȩ inipso capitolio fieri solere cõmemorat.
⁊ intrepide omĩno coarguit. qͥs credat nͥ ab irriden¬
tib aut furentib ficri: Nam cum in sacris egyptiis
osyrim lugeri ꝑditum. mox autem inuentũ magno
eẽ gaudio derisisset. cum ꝑditio eiꝰ inuentioq fin¬
gat᷑. dolor tam̃ ille atq leticia ab eis qͥ nicħ ꝑdide¬

Expanded text:
traditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum memtraditae crudelitatis. Tyranni lacerauerunt aliquorum membra, neminem sua lacerare iusserunt. In regiae libidinis uoluptatem castrati sunt quidam; sed nemo sibi, ne uir esset, iubente domino manus intulit. Se ipsi in templis contrucidant, uulneribus suis ac sanguine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, rent; nunc sanitatis pa<trocinium est insanientium turba>”. Iam illa <que> in ipso Capitolio fieri solere <commemorat et intrepide omnino coarguit, quis> credat nisi ab irridentibus <aut furentibus fieri? Nam> cum in sacris egiptiis Ysim lugere <perditum, mox autem inventum ma>gno esse gaudio derisisset, cum perditio eius <inventioque fingatur, dolor tamen ille adque laetitia ab eis, qui nihil perdide
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. et supͣ lunam alios infra alios Ego feram aut
platonem. aut ꝑipateticum stratonẽ. quoꝵ alter
fectt dm̃ sine corpore. alt̾ sine animo: Et ad hoc
respondens qͥd gͦ candem inquit. ueriora t uiden
tiutacii. aut romuli aut tullii ostilii somnia:
Cloacinam titꝰ taciuis dedicautt dcã. picum cybe¬
rinumq roniulus. hostiliꝰ pauorem atq pallorem de¬
t̃rimos hominũ affectꝰ: quoꝵ alt̃ mentis t̃rite motꝰ ẽ.
alt̃ corporis. ne morib qͥdc̃ s color. Hȩc numina potiꝰ
credes. et cȩlo recipies: De ipsis uͦ ritib crudelit̃ tur¬
pib quam lib̾e. scripsit: Ille inquit uiriles sibi par¬
tes amputat: ille lacertos secat. Ubinatos dõs timent:
qͥ sic ꝓpitios merent᷑: Dii autem nullo debent col
genere. si et hoc uolunt. Tantus ẽ ꝑturbatȩ m̃tis et
sedib suis pulse furor. ut sic diiplacent᷑. quẽ admo¬
dũ ne qͥdem homines scuiunt. T̃eterrimi ⁊ in fabulas

Expanded text:
esse et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut esse et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi uidentur Titi Tatii aut Romuli aut Tulli Hostilii somnia? Cloacinam Tatius dedicauit deam, Picum Tiberinumque Romulus, Hostilius Pauorem adque Pallorem, taeterrimos omnium adfectus, quorum alter mentis territae motus est, alter corporis ne morbus quidem, sed color. Haec numina potius credes et caelo recipies?\' De ipsis uero ritibus crudeliter turpibus quam libere scripsit! Ille, inquit, uiriles sibi partes amputat, ille lacertos secat. Ubi iratos deos timent, qui sic propitios merentur? Di autem nullo debent coli genere, si hoc uolunt. Tantus est perturbatae mentis et sedibus suis pulsae furor, ut sic di placentur, quem ad modum ne quidem homines saeuiunt taeterrimi et in fabulas
Abbreviated transcription (Latin):
tam diligent̃ exponendo theatrice simillimã. apte
sicut illam rep̃hendẽ audet. anneo senecȩ quẽ ñnul¬
ñ qͥdem extoto. uerum ex aliqua parte ñ defuit. Affu¬
it enim scribenq: inuent defuit. Nam ineo libro quẽ
contra suꝑsticiones condidit: multo copiosiꝰ atq ue¬
hementiꝰ rep̃hendit ipse ciuilem istam et urbanã
theologiam. quam uarro theatricam atq fabulosã.
Cum enim de simulacris aget sacros inquit immorta¬
les. minolabiles. in mat̾ia uilissima atq ignobili de¬
dicant. habitꝰ ilł hominun. ftrarumq et piscium:
Quidam uͦ mixtosex diuersis corporib induunt &
numina uocant: quę si spũ accepto subito occurre¬
rent. monstra haberent᷑. Deinde aliqͣ̃nto pꝰ cũ theo¬
logiam naturalem p̃dicans quor undã philo sophoꝵ
sententias digessisset: opposuit sibi q̃stionem et ait
Hoc loco dic̃ aliqͥs. Credam ego t̃ram ⁊ celum dõs

Expanded text:
tam diligenter exponendo theatricae simillimam aperte tam diligenter exponendo theatricae simillimam aperte sicut illam reprehendere auderet, Annaeo Senecae, quem nonnule temporibus, non quidem ex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde aliquanto post, cum theologian naturalem praedicans quorundam philosophorum sententias digessisset, obposuit sibi quaestionem et ait: \'Hoc loco dicit aliquis: Credam ego caelum et terram deos
Abbreviated transcription (Latin):
alia q̃ huic uitę sunt necessaria: ostendens in omĩb
qd sit cuiꝰq munꝰ. ⁊ ꝓpt̃ qͥd cuiq debeat supplicari
Inqͣ uniuersa diligentia. nullos demonstrauitł
nominauit dõs. a quib uita ęterna poscenda sit:
ꝓpt̃ qͣm unam ꝓpͥe nos xpiani sumus. Quis gusq
ad eo tardus sit. ut ñ intelligat istũ hominẽ euuilc̃
theologiam tam diligent̃ exponendo ⁊ aꝑiendo. eãq
illi fabulose indigne atq ꝓbrose similẽ demonstñ¬
do. atq ipsam fabulosã parcẽ eẽ huiꝰ satis euident̃
docendo. ñ nͥ illi naturali quam dic̃ ad philosophos
ꝑtinere. in animis hominum moliri locũ. ea subtili¬
tate ut fabulosam rep̃hendat. ciuilẽ uͦ rep̃hendẽ
qͥdem ñ audeat. s ꝓdendo rep̃hensibilem ostendat:
atq ita utraq iudicio recte intelligentium repbata.
sola naturalis remaneat eligenda: De q̃ suo loco inad¬
iutorio ueri dei diligentrꝰ disserendum ẽ.Iib̃tas

Expanded text:
alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
fallax. atq in se contineat cõm̃ticios deos. una par
eiꝰ sit inlitteris sacerdotum. altera in carminib
poetarum. Utrum habeat ⁊ alias partes: alia qͥ¬
stio ẽ. Nunc ꝓpt̃ diuisionem uarronis. et urbanã
⁊ theatricam thcologiam. ad unã ciuilem ꝑtinẽ.
satis ut opinor ostendi. Uñ q sunt ambȩ similis
turpitudinis. absurditatis. indignitatis. falsitatis
absit auiris religiosis. ut siue abhac siue abilli.
uita sꝑet᷑ eterna. Deniq ⁊ ipse uarro cõmemoras
et enumerare dõs cepit. a conceptione homis
quoꝵ numerꝰ ẽ exorsus a iano: eamq seriem
ꝑduxit usq ad decreptt hominis morte. ⁊ dõ
adipsum hominẽ ꝑtinentes clausit adueniã deã. q̃
infunerib senum cantat᷑. Deinde cepit dõs alienos
ostendẽ. qui ꝑtinerent ñ ad ipsũ hominẽ. s ad ea
q̃ sunt hominis. sicuti st̃ uictꝰ atq uestitꝰ et q̃cunq

Expanded text:
fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
sunt qͣsi conent᷑ subtilitate discerne. Intelligimꝰ qͥd
agant. Illam theatͥcam et fabulosam theologiam.
ab ista ciuili pende nouerunt: et ei de carminib
poctarũ tanquam de specło resultare. Et idõsta
ex posita quam dampnare ñ audent. illam er
imaginem liberiꝰ arguunt ⁊ rep̃hendunt: ut qui
agnoscunt qͥd uelint. ⁊ hanc ipsam faciẽ curꝰ
illa imago ẽ detestent᷑. Quam tam̃ di ipsi tanqͣm
in eodem speculo se intuentes ita diligunt: ut qͥ
qualesq sint inutraq meliꝰ uideant᷑. Uñ etiã cul¬
tores suos tribilib imꝑiis compulerunt. ut ĩmun¬
diciam theologie fabulosȩ sibi dicarent. insius sol¬
lemnitatibꝰ ponerent: in reb diuinis haberent. Acqĩa
iseipsos ĩmundissimos sp̃s manifestiꝰ eẽ docuerunt:
et huiꝰ urbane theologie uelut electe et ꝓbate. illa
theathricam abiectam atq reꝓbatam. m̃brũ pas¬
temq fecerunt: ut cum sit uniuersa turpis et

Expanded text:
sunt quasi conentur subtilitate discernere. Intelligimus quid sunt quasi conentur subtilitate discernere. Intelligimus quid agant: illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc ipsam faciem, cujus illa imago est, detestentur; quam tamen dii ipsi tanquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius videantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis compulerunt, ut immunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis solemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentes ⁊ huic oꝑi instantes ita pudore afficiunt᷑.
ut et ille minꝰ moueat᷑. ⁊ illa plus reluctet᷑: Et cer¬
te si ad est urginiensis dea ut uirgini zona solua¬
ttir. si ad est ds subigꝰ ut uiro subigat᷑. si ad est
dea p̃ma ut subacta ne se cõmoueat compͥmat᷑. dea
ptunda ibi qͥd facit: Erubescat eat foras. agat aliqͥd
⁊ maritꝰ. Ualde in honestum ẽ. ut qd uocat᷑ illa im
gis contra eum ꝓuxoris pudicicia posceret maritꝰ
auxilium. qͣm feta contra siluanum. S qͥd hoc
dicam. cum ibi sit et pͥapus nimiꝰ masculꝰ. suꝑcui
ĩmmanissimũ et turpissimũ fascinum. sede noua
nupta iubebat᷑. more honestissimo et religiosissi¬
mo matronarũ: Eant adhoc et theologiam ciuili
athelogia fabulosa. urbes atheatris. templa absce¬
nis. sacia pontificũ a carminib poetarũ. uelut rad
honestas aturpib ueraces afallacib graues aleuib¬

Expanded text:
praesentes, et huic operi instantes, ita pudore afficiuntur, praesentes, et huic operi instantes, ita pudore afficiuntur, ut et ille minus moveatur, et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut virgini zona solvatur; si adest deus Subigus, ut viro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoveat, comprimatur; dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras: agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut quod vocatur illa, imetur, magis contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium, quam feta contra Silvanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cujus immanissimum et turpissimum fascinum sednupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibu
Abbreviated transcription (Latin):
dea manturna. Quid ultra querit᷑: Partat᷑ humane
uerecundiȩ. Pagat cȩtera concupiscentia carnis ⁊ san¬
gumis. ꝓcurato secreto pudoris. Quid implet᷑ cu¬
bicłm turba numinũ. qñ et paranimphi iñ discedt̃.
⁊ adhoc implet᷑. ñ ut eoꝵ p̃sentia cogitata maior
sit cura pudiciciȩ. s ut feminȩ sexu infirmȩ. no¬
uitate pauidȩ. ilł cooꝑantib sinc ulla difficultate
uirginitas auferat᷑: Ad est enim dea uirginiensis.⁊
ds̃ pat̾ subigus. et dea mat̾ p̃ma.⁊ dea ꝑtunda.⁊
uenꝰ. et pͥapus. Quid ẽ hoc: Si omĩno laborantẽ
in illo ope uirum ab diis adiuuari oportebat̾. ñ
suifficeret aliquis unꝰ aut aliqua una: Nunqͥd
uenꝰ sola parum eẽt. quȩ adhoc etram dr̃ nun¬
cupata. qd̾ sine eiꝰ ui femina turgo eẽ ñ desinat:
Si ẽ ulla frons in hominib quȩ ñ ẽ innuminib
ñne cũ credunt comugati tot dõs utriꝰq sexus ec̃

Expanded text:
dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae dea Manturna. Quid ultra quaeritur? Parcatur humanae uerecundiae; peragat cetera concupiscentia carnis et sanguinis procurato secreto pudoris. Quid inpletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc inpletur, non ut eorum praesentia cogitata maior sit cura pudicitiae, sed ut feminae sexu infirmae, nouitate pauidae illis cooperantibus sine ulla difficultate uirginitas auferatur. Adest enim dea Virginiensis et deus pater Subigus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus e
Abbreviated transcription (Latin):
re. qd̾ neq arbores cedunt᷑ ac putant᷑ sine ferro ne¬
q far conficit᷑ sine pilo. neq fruges coaceruant᷑ si¬
ne scopis abhis autem trib reb tres nuncupatos dõs.
int̾cidonam asecuris interꝗssione. pilũnũ. apilo.
deuerram a scopis. quib diis custodib. contra
ium dei siluani feta conseruaret᷑. Ita contra di no¬
centis scuitiam ñ ualeret custodia bonoꝵ. nͥ plu¬
res eẽnt adu̾sus unum. eiq asꝑo. horrendo. in¬
culto. ut potȩ siluestri. signis culturȩ tanquã con¬
trariis repugnarent. Itane ista ẽ innocentia dõr.
ista concordia: Heccine sunt numina salubria
urbiũ. magis ridenda quã ludibria poctar̃ & theatroꝵ:
Cũ masculꝰ ⁊ femina coniungunt᷑: adhibet᷑ ds̃ iu¬
gatinꝰ. Sit hoc ferendum. S domum ẽ ducenda
q̃ nubit. Adhibetur et ds dormiducꝰ. Ut indomo
sit adhibit᷑ ds domiciꝰ. Ut maneat cũ uiro: addit᷑

Expanded text:
are, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluani feta conseruaretur. Ita contra dei nocentis saeuitiam non ualeret custodia bonorum, nisi plures essent aduersus unum eique aspero horrendo inculto, utpote siluestri, signis culturae tamquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? Haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? Cum mas et femina coniunguntur, adhibetur deus Iugatinus; sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit; adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum uiro, additur
Abbreviated transcription (Latin):
dem forsitan senserunt. qͥd immundi sps̃ dũ ꝓdiis
habent᷑ in hominũ m̃tib possint. Hec ccrte ñ
fierent intheatris. Ludunt qͥppe ibi non furunt:
quamus dõs habere qͥ etiam ludis talib dele¬
dant᷑ simile sit furoris. Quale autem illud ẽ qd̃
cum religiosum asuꝑsticioso ea distinctione disc̃¬
nat. ut a suꝑsticioso dicat timer deos areligio¬
so autem tantum uereri ut parentes. ñ ut hostes¬
timeri. atq om̃s ita bonos dicat. ut faciliꝰ sit eos
nocentib parcere quam lede quenquam innocen¬
tem. tam̃ mulieri fetę post partum tres dõs custo¬
des cõmemorat adhib̃i. ne siluanꝰ ds̃ ꝑ noctẽ ing̾¬
diat᷑ et uexet. eorumq custodum significandoꝵ causa.
tres homines noctu cireuire limina domꝰ. et pͥmo li¬
men securi ferire. postea pilo. t̾c̃io deuerrere scopis.
ut his datis culture signis. ds siluanꝰ ꝓhibeat᷑ intͣ¬

Expanded text:
dem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis dem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostestimeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intr
Abbreviated transcription (Latin):
nonne scurrilitati mimicȩ quam diuinȩ consonant
dignitati : Siduas quisqͣm nutrices adhiberet in¬
fanti. quarum una nicħ nͥ escam. altera nicħ nͥ po¬
tum daret. sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas
educam et potinam: nempe desiꝑe. ⁊ aliqͥd mimo
simile in suadomo agere uideret᷑. Liberum ad libe¬
ram̃to appellatum uolunt: qd̾ mares in coeundo ꝑ
eiꝰ bñficium emissis seminib liberent᷑. Hoc idem
infeminis ag̾e liberam. quam etiam uenerẽ pu¬
tant. qd̃ et ipsas ꝑhibeant semina cmitte̾: et obhoc
libero candem uirilem corporis partem in templo
poni. femineam libere. Adhȩc addunt mulieres at¬
tributas libero t uinum ꝓpt̃ libidinem concitandã.
Sic bacchanalia. sumina celebrabant᷑ insama. Ubi
uarro ipse confitet̾ ab acchantib talia fien ñ potu¬
issc: nͥ ñite commota. Hȩc tam̃ postea displicuert̃
senatui samori: t ea iussit auferri. Saltem hic tan¬

Expanded text:
nonne scurrilitati mimicae, quam divinae consonant nonne scurrilitati mimicae, quam divinae consonant dignitati? Si duas quisqfanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchantibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tan
Abbreviated transcription (Latin):
pllla tenenda ligeret᷑. s ut cum illa respuenda in¬
oligentt̃: atꝙ tta sine ꝑiculo eoꝵ qui ciuilemtheo¬
logiam itprchende metuebant. utiaꝙ contemprã
ca quam naturale uocant apud melioxs animos in¬
uenirẽ locũ. Nam et ciuilis et fabulosa. ambe fabu¬
lose sunt: ambȩq ciuiles. Ambas inuemiet fabulo¬
sas. quiuanitates et obscenitates ambarũ prudent
ad fabulosam. in dõꝵ ciuiliũ festiuitatib ⁊ murbi¬
mulatra et sacra conuincunt. diis fabulosis aꝑ¬
tissime repbatis cẽ simillimos. formis. etatib. scxu.
habitu. coniugiis. gn̾ationib ritib: In quib oĩb
aut homines fuisse intelligunt᷑. ⁊ ꝓuniꝰcuiq uita
uł morte. sacra eis et sollempnia constituta. hunc
errorem insinuantib firmantib:q demonib aut
certe ex qualibet occasione immundissim sp̃e fai
ri oporte̾. uñ ñ qͥdem omĩa. s multa iam diximꝰ:

Expanded text:
prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda inprae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbimulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro uniuscuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet ocri oportere, unde non quidem omnia, sed multa jam diximus,