comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tedia passus ẽ. & exitia. cedes. ꝑsecutio¬
nes ac uincula. & cunꝰ requies ñ erat
Ucifarie multisq modis olĩ deus lo¬
quens patrib in ꝓphetis. Tota inten¬
tio beati apłi fuit in hac epła hebreos.
Idẽ gentẽ suã ad xp̃i conuocare fidem
ghicis ministrationib fuerunt. Ide̾co
primo posint ꝓpħas diuersis modis
patͥb locutos eẽ dicens: Multifariş
multis modis olim deus locutus ẽ pa¬

Expanded text:
taedia passus est et exitia, caedes, persecutiotaedia passus est et exitia, caedes, persecutiones, ac vincula, et cujus requies non erat, ifarie et multis modis olim Deus loquens patribus in prophetis. Tota intentio beati Apostoli fuit in hac epistola, Hebraeos, id est, gentem suam ad Christi convocare fidem;gelicis ministrationibus fuerunt. Idcirco primo posuit prophetas diversis modis patribus locutos esse dicens: Multifarie et multis modis olim Deus locutus est pa
Abbreviated transcription (Latin):
qđ a iã te ipsã mͥ debes. Si qͥ offensa ẽ
onespmi cautionẽ sua̾ testatur e̾e ido¬
ueam: ut ꝓillo satis faciat. Et ut uerũ
loquat᷑ suberigit se & dicit qr mintis
ab illo exigit qͣm debere ꝓbatur. In ser¬
uo enĩ cogitur satis facere qͥ se ipsum
debito onerat. Ita fr̃ sic ego te fru¬
ar in dño refone uiscera mea in xp̃o
Fiduciã habens obauditionis tuȩ scͥps
tibi sciens qr suꝑ ꝙͣ dico facies. Mo¬
do blanditur ut obauditio eiꝰ uolunta¬
ria sit ut possit fructũ habere. Sic eñ
puocat eũ ut amplius faciat qͣm pos¬
tulatur abeo. Solet enĩ fieri ut qͥ uidet
bene dese sentiri meliorẽ se prebeat.
Simul ar̃ prepara mͥ hospicĩ spero em̃
q ꝑ orationes ur̃as donabor uobis.
Ut sollititiorẽ illũ faciat & magis obedi¬
at uenturũ se ẽe̾ illis significat. So¬
lent em̃ absentes contemni. Et ut qͥd
apłs hic ad huc ee̾ ñ dedignat᷑ qͥ semꝑ

Expanded text:
quod etiam te ipsum mihi debes. Si qua offensa est quod etiam te ipsum mihi debes. Si qua offensa est Onesimi, cautionem suam testatur se esse idoneam; ut pro illo satisfaciat. Et ut verum loquatur, suberigit se, et dicit quia minus ab illo exigit, quam debere probatur. In servo enim cogitur satisfacere; quia seipsum debito onerat. Ita frater, sic ego te fruar in Domino, refove viscera mea in Christo. Fiduciam habens obauditionis tuae, scripsi tibi, sciens quia supra quam dico, facies. Modo blanditur, ut obauditio ejus voluntaria sit; ut possit fructum habere. Sic enim provocat eum, ut amplius faciat, quam postulatur ab eo; solet enim fieri, ut qui videt bene de se sentiri, meliorem se praebeat. Simul autem et praepara mihi hospitium; spero enim quod per orationes vestras donabor vobis. Ut sollicitiorem illum faciat, et magis obediat, venturum se esse illi significat; solent enim absentes contemni. Et ut quid Apostolus hic adhuc esse non dedignatur, qui semper
Abbreviated transcription (Latin):
dñs aduersũ seruũ fastidiũ inflationis
pateretur. Humiliat illũ cũ dicit illum
frẽm & incarne & indño. ut subłata huma¬
ne conditionis causa qr om̃s ex uno su¬
mus adar̃s nos cognoscamꝰ maxime cũ
fides accedit media que om̃em suꝑbiã
amputat. Si gͦ habes me sociũ: assume
illũ sicut me. Tantũ se affectũ habere
cirea onesymũ ostendit: ut tẽ phile¬
uidnequ̾e suꝑius laudat participẽ su
ci liberi seruient. Qđ dictũ ẽ tertori ẽ
phylemoni ut saltim uł hac causa as¬
sumeret eũ sicaritate flecti ñ posset.
Si aũ aliqͥd lesit de aut debitor ẽ. hoc
mͥ ĩputa. Nẽ exe usadionẽ iracũdie ct̃r¬
uellit: ne forte sic lesũ se abeo quere¬
tur. ut illi ignoscendũ minime uide¬
rectinr. Qd si eẽt. sibi imputandũ dicit
per qu̾e regni celorũ heres futuri sut qͥ
ante peccauerunt. Ego paulus scͥpsi
mami mea ego reddã ut non dicã tibi

Expanded text:
dominus adversum servum, fastidium inflationis dominus adversum servum, fastidium inflationis pateretur, humiliat illum, cum dicit illum fratrem et in carne et in Domino; ut sublata humanae conditionis causa, quia omnes ex uno sumus Adam, fratres nos cognoscamus: maxime cum fides accedit media, quae omnem superbiam amputat. Si ergo habes me socium, assume illum sicut me. Tantum se affectum habere circa Onesimum ostendit, ut tunc Philemonem, quem superius laudat, participem suuervo sapienti liberi servient . Quod dictum terrori est Philemoni, ut saltem vel hac causa assumeret eum, si charitate flecti non posset. Si autem aliquid laesit te, aut debitor est, hoc mihi imputa. Nunc excusationem iracundiae convellit; ne forte sic laesum se esse ab eo quereretur, ut illi ignoscendum minime videretur. Quod si esset, sibi imputandum dicit, per quem regni coelorum haeredes futuri sunt, qui ante peccaverunt. Ego Paulus scripsi manu mea, ego reddam; ut non dicam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
llit. ex necessitate bonũ tuũ ẽe̾t: sed uolun¬
enũ Imagnũ ẽ humilẽ inclinare : seo
lauclabille uero sublimẽ uirũ himiliare
se. Iõ apłs rogat eũ eui ĩꝑandi habet po¬
testatẽ: ut inom̃ib forma sit ad ꝓfectun
meritorũ. One symũ gͦ ꝓfugũ decurren¬
tẽ ad diumũ auxiluim cũ ee̾t incusto¬
dia urbis rome luptirauit apłs uidens
in illo utilitatis sp̃e. Qũe sic cõmendat
ut suũ animũ millo significet idoneũ
exinutili factũ. tã scłarib quã diuinis
obsequiis: forsitã enĩ iãcireo fecessit ad
horã ut eternũ illũ reciperes ñ iã ułut
seruũ. sed ꝓseruo dilectũ fr̃em marime
mͥ quanto aũ magis cibi & incarne ꝙ in
glt longa ꝑegrinatione ad apłm ut os¬
tenderet se ñ adhoc recessisse ut delicti
ẽẽt obnoxius. sed ut obligt̾atis peccatis
ritilis reuerteretur. In cantũ ut ñ solũ dño
suo equalis fieret meritis: sedipsi magistͦ
frͣ. Ne philemon aliqͦd ut assolec qͣsi

Expanded text:
t ex necessitate bonum tuum esset, sed voluntarium. Non magnum est humilem inclinare se, laudabile vero sublimem virum humiliare se; ideo Apostolus rogat eum, cui imperandi habet potestatem, ut in omnibus 318 forma sit ad profectum meritorum. Onesimum ergo profugum recurrentem ad divinum auxilium, cum esset in custodia urbis Romae baptizavit Apostolus , videns in illo utilitatis spem. Quem sic commendat, ut suum animum in illo significet idoneum ex inutili factum tam saecularibus, quam divinis obsequiis. Forsitan enim idcirco secessit ad horam, ut in aeternum illum reciperes: non jam velut servum, sed pro servo dileccarne et in git longa peregrinatione ad Apostolum; ut ostenderet se non ad hoc recessisse, ut delicti esset obnoxius, sed ut obliteratis peccatis, utilis reverteretur in tantum, ut non solum domino suo aequalis fieret meritis, sed et ipsi magistro frater. Et ne Philemon aliquod, ut assolet, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
lũ redeant continent᷑. Ergo dũ hec om̃ia
reguntur & ad inucem sibi repugnantia¬
sibt coaptantur: magnũ & ualde mirabi¬
le plurimeq uirtutis iudiciũ declarat᷑.
Post hanc diuinȩ maiestatis infilio clarita¬
tẽ adhumilia incarnationis descendit
dicens. Purgationẽ peccatorũ faciens. Duo
quedã significans idẽ curã nr̃i gerens in
eo qđ ait. Portans om̃ia uerbo uirtutis suȩ.
Qđ u adiunxit. Purgationẽ peccatoꝵ faci¬
ens: idẽ peccata nr̃a mundas. In his duob

Expanded text:
lum redeant, continentur. Ergo dum omnia haec lum redeant, continentur. Ergo dum omnia haec reguntur, et ad invicem sibi repugnantia coaptantur, magnum et valde mirabile, plurimaeque virtutis Dei indicium declaratur. » Post hanc divinae majestatis in Filio claritatem ad humilia incarnationis descendit dicens: Purgationem peccatorum faciens: duo quaedam significans, id est, curam nostri gerens, in eo quod ait: Portans omnia verbo virtutis suae. Quod vero adjunxit, purgationem peccatorum faciens, id est, peccata nostra mundat. In his duobus
Abbreviated transcription (Latin):
nimasq nr̃as illuminantẽ & patr̃e no¬
bis insinuantẽ. ꝑsplendorẽ qͥppe uni¬
tatẽ declarauit essentie cũ deo patre:
& mirabili mͦ unã substantiã ostendit.
re. Ulude etiam subiungit. Qẽ figura
substantie eius. figura qͥ ppe alteraẽ ab
eo cuius effert formã. Alteraaũ ñ om̃ibꝰ¬
sed scđm ꝑsonã. Nã & hȩc figura eqͣlita¬
tis om̃ino prebet indiciũ. Ad illud cuiꝰ
ue dissimilitudimꝰ ꝓcul dubio ñ recipit
Hicenĩ figurã dixit qd alio loco formã
nominat ubi ait. Qͥcũ informa dei cẽt.
Formã uidelicet uł figurã inã declarat
ẽe̾ntiȩ equalitatẽ. Seqͥtur. Portans om̃ia
uerba uirtutis suȩ. Portans idẽ guber¬
nans om̃ia eo uerbo uirtutis sue ꝑ qd̃
fecit om̃ia. Nenĩ manus ẽ. gubernare mun¬
dũ qũa creare. Nã increando qͥdem exni¬
chilo rerũ substantia ꝓduccesunt Ingub̾¬
nando tiero ea que facta sunt ne ad nichi¬

Expanded text:
nimasque nostras illuminantem et Patrem nonimasque nostras illuminantem et Patrem nobis insinuantem. Per splendorem quippe unitatem declaravit essentiae cum Deo Patre, « et mirabili modo unam substantiam ostendit, . Unde etiam subjungit: « Qui est figura substantiae ejus. » Figura quippe altera est ab eo, cujus enuntiat formam; altera autem, non isecundum personam. Nam et hic figura aequalitatis omnino praebet indicium ad illud, cujus ae dissimilitudinis procul dubio non recipit. Hoc enim figuram dixit, quod alio loco formam nominat, ubi ait: « Qui cum in forma Dei esset . Formam videlicet vel figuram unam declarat essentiae aequalitatem. Sequitur: Portans omnia verbo virtutis suae. Portans, id est, gubernans omnia eo verbo virtutis, per quod fecit omnia. « Non enim minus est gubernare mundum quam creare. Nam in creando quidem ex nihilo rerum substantiae productae sunt; in gubernando vero ea quae facta sunt, ne ad nihi
Abbreviated transcription (Latin):
seđ om̃s ꝓtinus nationes. hoc ẽ. hẽ filiũ
dñm consticuit uniuersorũ. heredis
heredẽ aũ om̃iũ dicit. Id ẽ. muuudi cocus
Beirde ad altiora sermonẽ conuereiA
cens. Perqũe fecit & scła. Ut ostende¬
ret eundẽ nouissimis dreb uenisse in
rundũ ꝑ que fecit & mundũ. magul¬
euclinẽ euis ostendeus qͥ fuit nou del¬
tamenti. lator ꝓauetor. Post hȩc quibꝰsa
gradib eliganter utens: ꝑuenit ad id
qđ om̃ib istis que supra dixit multo
lectu: maxime aũ tibi de deo uł loqͥm᷑
uł audimus: qm̃ neq ad loquendum
digne de deo lingua sufficit. neq ad
ꝑcipiendũ preualet indellectus. Opor¬
tet etiã ubi uł sermo deficit uł cogita¬
tio explicarł d̾e deo ñ poterit: tunc
bemus qͥ & intellectũ tͦuscendit. & cogi¬
tationis intuitũ. Merito splendorẽ eũ
dixit głȩ. ut pote qr ipsũ sciebat dicen¬
tẽ: ego sũ lux mundi. Ostendens eum
lum̃ de lumine sicut dm̃ de deo eẽ a-¬

Expanded text:
sed omnes protinus nationes, hoc est, hunc Filium Dominum constituit universorum. Haeredis Haeredem autem omnium dicit, id est, mundi totius. Deinde ad altiora sermonem convertit dicens: Per quem fecit et saecula, » ut ostenderet eumdem novissimis diebus venisse in mundum, per quem fecit et mundum, magnitudinem ejus ostendens, qui fuit novi testamenti lator et auctor. « Post haec quibusdam gradibus eleganter utens pervenit ad id, quod omnibus istis quae supra dixit multo lectu, maxime autem ubi de Deo loquimur vel audimus: quoniam neque ad loquendum digne de Deo lingua sufficit neque ad percipiendum praevalet intellectus. » Oportet etiam, ubi vel sermo deficit, vel cogitatio explicare de Deo non poterit, « tunc bemus, qui et intellectum transcendit et cogitationis intuitum. Merito splendorem eum dixit gloriae, utpote qui ipsum sciebat dicentem: Ego sum lux mundi » . Ostendens eum lumen de lumine, sicut Deum de Deo esse; a
Abbreviated transcription (Latin):
latus sũ. Pinde ñ scđm hoc solũ eminen¬
tia noui testamenti declaratur qr patrib qͥđẽ
qd ꝓpħarũ uł patͥarcharũ nemo nisi in
similitudine idit dm̃. filium uͦ unigeni¬
tũ incarnatũ ee̾ atq inea carne uisum
constat: quia idẽ homo a uerbo dei sus¬
ceptus unigenitus ẽ. filiꝰ dei.dõ mox ad¬
didit. Nouissime dieb istis locutus ẽ.
nobis infilio. Dicendo enĩ infilio. tm̃dẽ
ualet quasi diceret ꝑfilium suũ: qr in
prepositio ꝓ ꝑ accipitur sicut multis in
locis epłarum eius inuenitur. His p̃posi¬
tionib indifferent᷑ utitacuit adhue de
xp̃i nomine qi plurimos illorũ sciebat
nomine tecigit. Nã ferme om̃s quibuᷤ
ꝓpħȩ locuti sunt malignos eẽ nefariosq
constabat. & nec dũ de istis ratione mo¬
uere uoluit sed interim gn̾ali sermone
deimerib disputat. que illis diuina
largitate donabant᷑. Qũẽ constitit he¬

Expanded text:
um . « Proinde non secundum hoc solum eminentia Novi Testamenti declaratur, quia patribus ququod prophetarum vel patriarcharum nemo nisi in similitudinibus vidit Deum, Filium vero unigenitum incarnatum esse, atque in ea carne visum constat, » qua idem homo a Verbo Dei susceptus unigenitus est Filius Dei. Ideo mox addidit: Novissime diebus istis locutus est nobis in Filio. « Dicendo enim in Filio, tantumdem valet quasi diceret, per Filium; quia in praepositio pro per accipitur, » sicut multis in locis Epistolarum ejus invenitur his praepositionibus indifferenter uti. Tacuit adhuc de Christi nomine, quia plurimos illorum sciebat nomine tetigit. Nam ferme omnes quibus prophetae locuti sunt, malignos esse nefariosque constabat; et necdum de istis rationem movere voluit, sed interim generali sermone de muneribus disputat, quae illis divina largitate donabantur. Quem constituit hae
Abbreviated transcription (Latin):
ips tñ hoc sedicit addere precib ut oꝑatio
eius cũ cognitione fiat bonitatis hoc ẽ
intali hoc mente oꝑatur: ut infuturũ
huius rei expectet mercedẽ. Gaudium
eñi magnũ habui & consolationẽ suꝑ
caritate tua q uiscera scoꝵ reqͥenerui
ꝑ te fr̃. Mamfestũ est qr idcirco se signi
lia ministrabat Wnde & plus gaudet et
certus ex hoc qr obsequeret᷑: & mandatis
eius quȩ constat ẽe̾ potiorã. Qua ꝓpter
multã fiduciã habens in xp̃o imꝑandi¬
tibi qđ ad rẽ ꝑtinet. ꝓpter caritate magis
dep̃cor cũ calissis ut paulus senex.
nunc aũt & uinctus ap̃i iħu. Antũ rati
erigebat dignũ erat imperare discipło
magistrũ ex fiducia apłice auetoritatis.
Sed qr uir bonus erat philemon ꝑaffectumi

Expanded text:
n hoc se dicit addere precibus, ut operatio ejus cum cognitione fiat bonitatis; hoc est, ut tali hoc mente operetur, ut in futurum hujus rei exspectet mercedem. Gaudium enim magnum habui et consolationem super charitate tua; quiter. Manifestum est quia idcirco se signiflia ministrabat: unde et plus gaudet, certus ex hoc quia obsequeretur et mandatis ejus, quem constat esse potiorem. Quapropter multam fiduciam habens in tem tamen magis deprecor, cum sis talis, ut Paulus senex: nunc autem et vinctus Christi Jesu. Quantum ratio exigebat, dignum erat imperare discipulo magistrum ex fiducia apostolicae auctoritatis: sed quia vir bonus erat Philemon, per affectum
Abbreviated transcription (Latin):
tdignitatẽ ȩpłe .ĩ se misisse faceret. abin¬
iuria sua cepit. Sicut enĩ peccati can¬
custodię uincła sustmere maxima gła
Co em̃ tẽpore qͦ hanc epłam misit ineus¬
toddia erat. Qũains clericus ñ fuerit pli¬
lemon tam̃ inter erat eccłiasticis neceili¬
tatib causa deuotioms. Unde parcicipẽ
hunc dicit labor. Sunt enĩ multi qͥeu
sint digni excusant. c ninfinos semec ip¬
sos iudicantes tanti manisterii. undeue¬
re digni apparent. O rãs ago dõsꝑ mei¬

Expanded text:
dignitatem epistolae a se missae faceret, ab injuria sua coepit. Sicut enim peccati caucustodiae vincula sustinere maxima gloria; eo enim tempore quo hanc epistolam misit, in custodia erat. Quamvis autem clericus non fuerit Philemon, tamen intererat ecclesiasticis necessitatibus causa devotionis, unde participem hunc dicit laborum. Sunt enim multi, qui cum sint digni; excusant tamen, infimos semetipsos judicantes tanti ministerii: unde vere digni apparent. Gratias ago Deo me
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝓpter nom̃ eius subiectũ uincłis sicut
erant & ipsi apłi. Tales eñĩ fuerunt iudas
& sileas qͥ cũ explebe ee̾nt pͥmores inter fr̃s
obligauerant semet ipsos dm̃cis actib ut u¬
na cũ apłis coagonitarent ꝓpter fidem
dei unde silas particeps laborũ inuenitur
apłi. Obsecro te de meo filio que genui
in uincłis onesymo quondã tͥ mucisẽ nẽ
uero ⁊ mͥq utilẽ quẽ remisi. Tuaũ illũ

Expanded text:
ectum vinculis, sicut erant et ipsi apostoli. Tales enim fuerunt Judas et Silas, qui cum ex plebe essent primores inter fratres, obligaverant semetipsos Dominicis actibus ; ut una cum apostolicis coagonizarent propter fidem Dei. Unde Silas particeps laborum invenitur Apostoli. Obsecro te, pro meo filio, quem genui in vinculis, Onesimo quondam tibi inutili, nunc vero
Abbreviated transcription (Latin):
milis est: quia errorẽ secuti stellis merro
rẽ ducentib comꝑandi sunt sicut dicit
in epistola sua iudas apłs. Infidelitas em̃
non potest claram resurrectionẽ habere.
Quia sicut carbo cinere suo cooꝑtus obce-¬
cat᷑: ita & mn ꝑfidia sua erroris tenebriᷤ
circundati luce carebunt. Itaerit &
resurrectio mortuorũ. Exempla dat ut
non sit dubiũ resurrectionẽ futurã mor¬
tuorũ. ut accepta ratione nemo ambigat.
Seminat᷑ incorruptela. surget in incorr-¬
ruptela. Seminare est sepelire ut cor-¬
rumpetͣ. Resurgere autẽ in incorrup¬
tela iã suscitatum non posse corrumpi:
s habere claritatẽ ĩ mortalitatis. S emi-¬
natur in ignoinima. resurget ingłam. In
ignominia seminat᷑ dum in terra po¬
nit᷑ sit fȩtidũ. & scatet᷑ uermibus. Sur¬
gere ͤ autẽ in gła: quia excitatũ & lumne
erit: & nullam squaloris iniuriã patie¬
tur. Seminatur in infirmitate. furget

Expanded text:
milimilirem ducentibus comparandi sunt, sicut dicit in Epistola sua Judas apostolus . Infidelitas enim non potest claram resurrectionem habere; quia sicut carbo cinere suo coopertus obcaecatur, ita et hi perfidia sua erroris tenebris circumdati, luce carebunt. Ita erit et resurrectio mortuorum. Exempla dat, ut non sit dubium resurrectionem mortuorum futuram; ut accepta ratione, nemo ambigat. Seminatur in corruptela, surget in incorruptela. Seminare est sepelire, ut corrumpatur: resurgere autem in incorruptela, jam exsuscitatum non posse corrumpi, sed habere claritatem immortalitatis. Seminatur in ignominia, surget in gloria. In ignominia seminatur; quia dum in tetrico ponitur, fit fetidum, et scatet vermibus: surget autem in gloria; quia excitatum et lumen erit, et nullam squaloris injuriam patietur. Seminatur in infirmitate, surget
Abbreviated transcription (Latin):
lis. alia claritas lunȩ. alia claritas stel¬
larũ. Stella cnĩ abstella differt in
claritate. Unius nature comparatio¬
ne utitur: ad indiscretȩ substantiȩ red¬
dendam rationẽ. Quia sicut sol &
luna & stellȩ cũ sint unius quod̃ na¬
ture diuerse tam̃claritatis sunt. ita
&e homines cum sint unius generis me¬
rito tamen dissimiles erunt in gła ut
daritati. solis illorum dignitas exeque¬
tur. qui centesimum num̃ ũ habent. qͥ
ut ꝑfecti eent pͥmi gͣdus emuli fuerunt.
de quibus dictũ ẽ. Tunc iusti ful gebũt
sicut sol in regno patris sui. lunariaũ
claritat hi comꝑandi sunt qui sȩxage¬
simum num̾ũ bonis oꝑibus mercatist̃.:
lis autẽ clarioribus eorũ merita com¬
ꝑ andĩsunt qui tricesimũ mit̾nũ ter¬
cii gradus dignitate uistis laboribus
quesierunt. Sequentibus uͦ stellis quȩ
inter claras & obscuriores medie
sunt peccatores homines coaptandi st̃
nouissimus ꝑfidorũ resurrectiosi¬

Expanded text:
lis, alia claritas lunae, alia claritas stellis, alia claritas lunae, alia claritas stellarum, stella enim ab stella differt in claritate. Unius naturae comparatione utitur ad indiscretae substantiae reddendam rationem, quia sicut sol et luna et stellae cum sint unius quidem naturae, diversae tamen claritatis sunt, ita et homines cum sint unius generis, merito tamen dissimiles erunt in gloria, ut claritatem solis illorum dignitas exsequetur, qui centesimum numerum habent, qui ut perfecti essent primi gradus aemuli fuerunt. De quibus dictum est: tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui. Lunari autem claritati hi comparandi sunt, qui sexagesimum numerum bonis operibus mercati sunt, lis autem clarioribus eorum merita comparanda sunt, qui tricesimum numerum, tertii gradus dignitatem, justis laboribus quaesierunt. Sequentibus vero stellis, quae inter claras et obscuriores mediae sunt, peccatores homines coaptandi suntnovissimis perfidorum resurrectio si
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s mundam philosophi. quia mentẽ
suam legi dei humiliare &. fidẽ eiꝰ sus¬
ciꝑe noluerunt. Qiuersasemꝑ &. con¬
traria asserentefinanissimis disputati¬
ombus inuicẽ se confunderunt᷑. Quia
in nullo horum testificateueritatis sig¬
num agnitum.ẽ: quod ante positum
uerb cõmendaret doctrinã. sicut
ds̃ discreuit disciplinȩ nr̃e que non
uerbis ꝓbat᷑. Sed uirtute cui non põ¬
sunt uerba resistere quẽ admodum gͦ
ex una impensa diuersa animantiũ
caro est. ita & uniꝰcarnis homines di¬
uersi erunt dignitate in resurrectione:
ut talis unus quisq appareat quał
fuerit meriti. Quippe cum etiam hic di¬
uersitatẽ corꝑm uideamꝰ. Et corꝑa cȩ¬
um gła: Alia autẽ terrestriũ. Celestia
corꝑa sunt resurgentiũ. t̾r istria autẽ
anteꝗͣ moriantur aut surguͣnt: ut qͥa
xp̃c cȩlestis ẽ. ex eo corꝑa cȩlestia di¬
cant᷑. Ex adã uero qͥa terrestris est
terrestria corpora. Alia claritas so-¬

Expanded text:
omnes mundani philosophi, qui mentem omnes mundani philosophi, qui mentem suam legi Dei humiliare, ut fidem ejus susciperent, noluerunt, diversa semper et contraria asserentes, inanissimis disputationibus invicem se confuderunt; quia in nullo horum testificatae veritatis signum agnitum est, quod antepositum verbis commendaret doctrinam, sicut et Deus decrevit disciplinae nostrae, quae non verbis probatur, sed virtute, cui non possunt verba resistere. Quemadmodum ergo ex una impensa diversa animantium caro est; ita et unius carnis homines, diversi erunt dignitate in resurrectione; ut talis unusquisque appareat, qualis fuerit meriti: quippe cum etiam hic diversitatem corporum videamus. Et corpora coeum gloria, alia autem terrestrium. Coelestia corpora sunt resurgentium, terrestria autem antequam moriantur, aut surgant, ut quia Christus coelestis est, ex eo corpora coelestia dicantur. Ex Adam vero quia terrestris est terrestria corpora. Alia claritas so
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ cet̾rorũ. Ds̃ autẽ illi dat corpꝰ ꝓut
uoluit: & unicuiq seminum ꝓprium
corpꝰ. Si gͦ nudum granum seminat᷑ &
dĩ nutu quodã modo elementorum
minist̾io uestitũ resurgit multa secum
habens incrementa utilitatis humane:
cur non ccedibile sit dĩ uirtute mor¬
tuum posse resurgere. meliorata tan¬
tum suba ñ numero multiplicata:
Quyd gͦ requirit᷑ ab infideli quo corpo¬
re resurgant mortui. Cum exempla
precedant ad fidẽ. hanc meliorate re-¬
surrectionis non amisse substantiȩ.
quia ꝓpriũ corpus recipiet. In quo ere
atus adam est ixta eł pla supͣdicta e
nis alia autẽ pecoris. alia caro uolati
lium. alia caropiscium. Cum ex eadẽ
massa om̃is caro sit. unde & quomodo
in his tanta chuersitas est c una impen¬
sa faceret genera diuersa: Dicant nunc so¬
phiste mundi & scrutatores siderũ:
siualent comp̃hende quȩ extra ise siñ.
Cum quid int᷑ se sit nesciant. Deniq

Expanded text:
cujus caeterorum: Deus autem 165 illi dat corpus, prout cujus caeterorum: Deus autem 165 illi dat corpus, prout vult: et unicuique seminum proprium corpus. Si ergo nudum granum seminatur, et Dei nutu quodammodo elementorum ministerio vestitum resurgit, multa secum habens incrementa utilitatis humanae; cur non credibile sit Dei virtute mortuum posse resurgere, meliorata tantum substantia, non numero multiplicatum? Quid ergo requiritur ab infideli, quo corpore resurgant mortui, cum exempla praecedant ad fidem hanc melioratae resurrectionis, non amissae substantiae? Quia proprium corpus ratus Adam est, juxta exempla supradicta. nis, alia autem lium, alia caro piscium. Cum ex eadem massa omnis caro sit; unde et quomodo in his tanta diversitas est, ut una impensa faceret genera diversa? Dicant nunc sophistae mundi et scrutatores siderum, si valent comprehendere quae extra se sunt, cum quid intra se sit, nesciant. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
ciam seruat: sine dubio in hac presen-¬
ti uita ꝑfectus est.gnorantiam dĩ
enĩ quidã habent ad reuerentiam uob̃
loquor. Propositum dĩ ignorantes hi
qui uiter eos conuersabant᷑: mortuos
resurrecturos stultum ẽẽ: dicebant
credere. Id̾o pudorem illis incutit.
quasi imprudentibus: credebant emi
docebart. Sed dicit aliquis quem¬
corpore iuement: Hos dicit ignoran¬
tiam dei habere quorum depͣuate sentẽtie
uerba ꝓtulit dicens. Quemadinodũ
resurgẽt mortui. quo autem corpore
uenient: Cui congrue respondit di
homine non unq legis auctoritate
agit ut ȩxemplis suadeat que si recipe¬
rer non erraret. s fisica ratione de qua
sibi blanditur. ut non credat resur gere
resoluta & emortua corpora. Ostendit
enĩ mortua rursum reꝑari ad uitam.
& multiplicata: ut non confundat᷑ er¬
ror humanus. Et qͦti seminas non
corpus quod fut᷑um est non semmas .s.
nudum granumait puta triticia ut ali¬

Expanded text:
tiam servat, sine dubio in hac praesentiam servat, sine dubio in hac praesenti perfectus est. Ignorantiam enim Dei quidam habent, ad verecundiam vobis loquor. Propositum Dei ignorantes ii, qui inter eos convertebantur, mortuos resurrecturos stultum esse dicebant credere. Ideo pudorem illis incutit quasi imprudentibus; credebant enim docebant. Sed dicet aliquis: Quemcorpore venient? Hos dixit ignorantiam Dei habere, quorum depravatae sententiae verba protulit, dicens: Quemadmodum resurgent mortui? quove corpore venient? Cui congrue respondit, dihomine non utique Legis auctoritate agit; ut exemplis suadeat, quae si reciperet, non erraret: sed physica ratione, de qua sibi blanditur, ut non credat resurgere soluta et mortua corpora. Ostendit enim mortua rursum reparari ad vitam, et multiplicata; ut confundatur error humanus. Et quid seminas? Non corpus quod futurum est, seminas: sed nudum granum, ut puta tritici, aut ali
Abbreviated transcription (Latin):
futurum eẽt post mortẽ uentri tantũ
studebant qͦmͦ pe cora sicut & hiquico¬
rinthios depͣuabant. Nolite seduer.
Corrumpunt bonos mores colloquia
mala. Significat cũ fabulatione malo¬
rum hominũ eu̾ti posse bonũ ꝓpositũ.
Assiduitas pͣmi colloquĩ uitiat mentẽ.
tam fidẽ custodire. uult. maxime inter ipa
inicia ꝑstrepentes debet uitare ut implat
quodutile iudicauit. Uigilate. instiesto¬
te & nolite peccare. Uigilandũ monet
ne cirt̾uscione pͣui sensus capti a fide
abduct de pͣuarent᷑. mortuorum resur¬
rectionẽ non credendo. Iustos eẽ. p̃cepit.
ut ñ solũ t̾renã iꝰticiã ex colant. s & celesti¬
qͥa t̾rena iusticia meritũ ñ fac̃. sicut & ñ
facit reũ. Qđ eñ magnũ. ẽ. alien a ñ colle¬
rẽ qͥppe& noc timorissit. Magnũ. ẽ. aũt
subiecit. Unde intelligi uoluit non
se iusticiam temporalẽ seruandam man-¬
dasse sed diuinam: quia qui celestem rꝰti¬

Expanded text:
futurum esset post mortem, ventri tantum futurum esset post mortem, ventri tantum studebant quomodo pecora , sicut et ii qui Corinthios depravabant. Nolite seduci, corrumpunt mores bonos colloquia mala. Significat confabulatione malorum hominum everti posse bonum propositum; assiduitas enim pravi colloquii vitiat mentem, tam fidem custodire vult, maxime inter ipsa initia obstrepentes debet vitare; ut impleat, quod utile judicavit. Vigilate, justi estote, et nolite peccare. Vigilandum monet, ne circumventione pravi sensus capti, et a fide abducti depraventur, mortuorum resurrectionem non credendo. Justos esse praecepit, ut non solum terrenam na justitia meritum non facit, sicut et non facit reum. Quid enim magnum est aliena non tollere, quippe cum hoc timoris sit? Magnum est autem n peccent, subjecit; unde intelligi voluit non se justitiam temporalem servandam mandasse, sed divinam; quia qui coelestem justi
Abbreviated transcription (Latin):
labores memorat dicens. Quid & nos
ꝑiclitamur: subaudit᷑ nisi quia sꝑamꝰ
futurã resurrectionẽ sicut supͣ memorat.
Securienĩ quia post istã mortẽ uera ui-¬
tasequet᷑: ꝑicła nontiment illata ab in
gͦ suam ostendit quã habebat ergasa
cem tuã. si te audierint lucberis ammas
illorum. Ad hȩc festinabat apłs semꝑ
sollicitus: ut gła illi cresceret apud dm̃n.
ad quisite salutis multorũ. Si sccd̃m
hominem ad bestias pugnaui ephesi.
qͥd michi ꝓdest si mortui non resurgunt :
hoc ẽ. si scdm humanũ sensũ qui uidexis
hoc in rerũ natura non cadere ut caroiã
soluta reformetur ad uitã. minime credit
futurã resurrectionẽ mortuorũ bestiis
offerri non timui nichil ꝓfeci sed ñhoc
est quia certus de ꝓmissa uita non solũ
non timuit. sed&e libenter bestiis se offer¬
ri post passus ẽ. sicut int̾ cet̾a ait in acti
mouꝑatus sum inierosolima ꝓnomi¬
ne domini iħu xp̃i. Mͣnducemꝰ & biba¬
mus cras enĩ moriem᷑: Hoc habes mny.¬

Expanded text:
memorat dicens: Quid et nos periclitamur? et subauditur; nisi quia speramus futuram resurrectionem, sicut supra memorat. Securi enim quia post istam mortem vera vita sequetur, pericula non timent illata ab infergo suam ostendit, quam habebat erga sacem tuam; si te audierint, lucraberis animas illorum . Ad hoc festinabat Apostolus semper sollicitus, ut gloria illi cresceret apud Deum acquisitae salutis multorum. Si secundum hominem ad bestias pugnavi Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? Hoc est, si secundum humanum sensum qui videns hoc in rerum naturam non cadere, ut caro jam soluta reformetur ad vitam, minime credit futuram resurrectionem mortuorum bestiis offerri, mori non timui, nihil profeci. Sed non hoc est, quia certus de promissa vita, non solum non timuit; sed et libenter bestiis offerri se passus est, sicut inter caetera ait in Actibmori paratus sum in Hierosolyma pro nomine Domini Jesu Christi . Manducemus, et bibamus; cras enim moriemur. Hoc ab
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ uos inͨ transitu uidẽ. sꝑo enĩ me
aliquantũ temꝑis mansurũ apud
uos si dñs ꝑmiserit. Qtua tta se agͣt
machedonas ut nonsit necesse michi
apud eos diutiꝰ remanere apud uos ne.
ce est ut maneã ł hicinẽ. Multa cmĩ
sunt que corrigant᷑ a uob: sic̃ medicꝰ ibi
morã ħt ubi plures egrotant. Maue-¬
neba autẽ ephesos usq pentecosten. Osti¬
s aduersarii multi. Ido ibi ꝑ mane¬
bo quia cum mͥ cuidens datꝰ sit aditus
nat sine tribulationis formidine. uł
etiã nr̃i contẽptꝰ. Deducite autẽ illũ
in pace ut ueniat ad me expecto em̃
illũ cũ frĩbꝰ. nichil admnitentes quod ad

Expanded text:
videre. Spero enim me aliquantulum temporis manere apud vos: si Dominus permiserit. Quia ita se agunt Macedones, ut non sit necesse mihi apud eos diutius demorari: apud vos autem necesse est, ut maneam, vel hiemem. Multa enim sunt quae corrigantur in vobis: sicut medicus ibi moram habet, ubi plures aegrotant. Permanebo autem Ephesi usque ad Pentecosten. Ostiet adversarii multi. Ideo ibi permanebo, quia cum mihi evidens datus sit aditus rgo illum spernat. Sine tribulationis formidine, vel etiam vestri contemptu. Deducite autem illum in pace, ut veniat ad me. Exspecto enim illum cum fratribus. Nihil admittentes, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m iłini xp̃m. Uictoriã illiꝰ peccati
in quo lex ꝑ carnalem nr̃am uolun¬
tatem fuerat infirmata: quod xp̃s cru¬
Loddita resurrectiõiᷤ rõe d qͣ hesitabant hor¬
tatur eos indi oꝑe ꝑmanere. lã cer¬
tos de retributione futura. Stabi¬
les estote & ĩmobiles habundantes in

Expanded text:
m Christum: Victoriam illius peccati, m Christum: Victoriam illius peccati, in quo lex per carnalem nostram voluntatem fuerat infirmata, quam Christus crumei dilecti. Reddita resurrectionis ratione, de qua haesitabant, hortatur eos in Dei opere permanere, jam certos de retributione futura. Stabiles estote et immobiles, abundantes in
Abbreviated transcription (Latin):
tabim᷑. Nouissimꝰ acduentus t̃celligit᷑ xp̃i.
Mortuni aũ uel peccatores intelligendi sunt:
qui etiã uiuentes mortui ẽẽ. dicunt᷑. At
ad penam immortales absq ali¬
qua m̃brorũ diminutione resurgant.
Nel certe simplicit᷑ om̃s mortuos refurge¬
re dicit:. a so: os scõs cũ his qui uiui icsti
inuenti fuerint. in głam ĩmutari. Opor.¬
tet enĩ incorruptibile hoc necesse est
fieri quod ꝓmissũ ẽ. Induere incorrup¬
telã & mortale hoc induere ĩmortali¬
tatẽ & quod induit & similiter indu¬
mentũ. Cũ autẽ mortale hoc induerit
ĩmortalitatẽ: cunc fiet sermo qui scrip¬
tus ẽ. Absorta est mors inuictoria. ut
euacuatis causis mortis ꝑ diuinã uito
mors. limulus tuus: ubi ẽ. mors uic¬
quit᷑ insultando morti. S timulus
autẽ mortis ẽ. peccatũ: sagitta mortis
peccatu quod anime iugulantur. Ur.¬
tus uero peccati lex. Dũ fortiꝰ & ma¬
ius fit ꝑ scientiã peccatũ. Dõ autẽ
grãs qui dedit nobis uic̾toriã ꝑ dñm

Expanded text:
novissimus adventus intelligitur Christi: mortui autem, vel peccatores intelligendi sunt, qui etiam viventes mortui esse dicuntur, ut ad poenam aut immortales, aut absque aliqua membrorum diminutione resurgant: vel certe simpliciter omnes mortuos resurgere dicit, et solos sanctos, cum his qui vivi justi inventi fuerint, in gloriam immutari. Oportet enim corruptibile hoc. Necesse est fieri quod promissum est. Induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem. Est quod induit, et est similiter indumentum. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo, qui scriptus est: Absorpta est Evacuatis causis mortis. Ubi est, mors, stimulus tuus? Ubi est, mors, conquitur insultantium morti. Stimulus autem mortis, peccatum est. Sagittae mortis peccatum, per quod animae jugulantur. Virtus vero peccati lex. Dum fortius et majus fit per scientiam peccatum. Deo autem gratias, qui dedit nobis victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
qui celestis appellantur si uero de his
nemo dubitat: nec de illo ẽ. ambigen¬
dũ. Igit᷑ sic̃ portauimꝰ imaginẽ illiꝰ ter¬
reni portemꝰ & imaginẽ huiꝰ celestis. Pec¬
ator imaginẽ ade portat. iustꝰ uͦ imagi¬
sẽ xp̃i. Ergo sicut portauimꝰ ueterẽ
hominẽ añ baptismũ: ita & post baptis¬
bunt. neq corruptio incorruptelã pos¬
sidebit: frequent̃ scriptã carnẽ ꝓ oꝑibꝰ
nominat carnis. ut ibi. Uos autẽ incar¬
ne non estis s: in spũ. Alit̃ caro sicut ẽ.
regirũ dĩ non possidebit. nisi immortali¬
tate uestita Ecce mist̾iũ dico: obscurita¬
tẽ significat nominando mistĩum. Os̃
quidẽ resur gemꝰ non om̃s ĩmutabim᷑ Os̃
autẽ hoĩes resurgent. sed soli qui reg¬
haturist. in głam mutabuntur. Siue
tui muemim᷑. Non om̃s immirtabunt᷑
in ictu ocłi. Per ictũ ocłi nimiã breui¬
tatem uult significare mom̃ti ut qnͣ¬
tasit dĩ potentia ex resurrectionis cele¬
ritate cognoscas. In nouissima tub& &¬

Expanded text:
qui coelestes appellantur. Si vero de his nemo dubitat, nec de illis est ambigendum. Igitur sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imagineator imaginem Adae, portat justus vero imaginem Christi. Ergo sicut portavimus veterem hominem ante baptismum, ita et post baptisunt: neque corruptio incorruptelam possidebit. Frequenter Scriptura carnem, pro operibus nominat carnis, ut ibi: Vos autem in carne non estis, sed in Spiritu. Aliter: Caro sicut est regnum Dei non possidebit, nisi immortalitate vestita. Ecce mysterium vobis dico. Obscuritatem significat, nominando mysterium. Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur. Omnes homines resurgent, sed soli qui regnaturi sunt in gloria, mutabuntur. Sive tui inveniemur. Non in ictu oculi. Per ictum oculi, nimiam brevitatem vult significare momenti: ut quanta sit Dei potentia, ex resurrectionis celeritate cognoscas. In novissima tub
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃i uob̾ẽ ꝓprie manꝰ consueta subscͥp¬
tio. Caritas mea cũ om̃ibꝰ uobis
ut qͦmͦ uos ego diligo ita & in xpõ in¬
uitem diligatis. In xp̃o iłiu. non
scdm scł̃i caritatẽ. Am̃ confirmatio
est bñdictionis hic sermosicut suꝑiꝰ
ipse demonstrat. qͦmͦ inquiens dicit
amen super. tuam benedictio¬
AD CORINTHIOS.

Expanded text:
opriae manus consueta subscriptio. Charitas mea cum omnibus vobis. Ut quomodo vos ego diligo: ita et in Christo invicem diligatis. In Christo Jesu. Non secundum saeculi charitatem. Amen. Confirmatio est benedictionis hic sermo, sicut superius ipse demonstrat: quomodo, inquiens, dicit amen super tuam benedictioAD CORINTHIOS.
Abbreviated transcription (Latin):
naui ȩccłiȩ galathiȩ & uos ita facite:
De sumptibꝰ dic̃ qui ꝑ singłas eccłias col¬
lecti. ierosolimã scĩs pauꝑibꝰ mitteban¬
tur. ꝑunã sabbati. Una sabbati dm̃i¬
una sabbati surrexisse. Unꝰquisq ur̃m
erit: ut non cũ uenero tunc collecte
fiant. Ut paulatĩ reseruantes ñ una
hora grauari se puiaiu ut bilares
datores diligantur adõ. Cum autẽ

Expanded text:
te. De sumptibus dicit, qui per singulas Ecclesias collecti, Jerosolymam sanctis pauperibus mittebantur. Per unam sabbati. Una sabbati Dominiuna sabbati surrexisse. Unusquisque ves ei bene placuerit, ut non cum venero, tunc collectae fiant. Ut paulatim reservantes, non una hora gravari se putent: ut hilares datores diligantur a Deo. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ quȩ p̃termiserat. Suꝑiꝰ enĩ uelari
mulieres in ȩccłia p̃cepiiz modo ut qui¬
ae sint. & uerecunde ostendit ut oꝑe p̃
tum sit quia uelantur. Si enim imiage
Q uir ẽ. non femina. & uiro subiecta
est lege nature: quanto magis in eccłia
sed ẽe. insilentio: sicut et lex dicit. Quid
dicit lex : Ad uirum tuum conuersiotua:
et ipse tui dñabit᷑. Lex hȩc spetialis ẽ: hinc
sarra dnm̃ uocabat abraliã uirũ suũ. Lc
ꝑ hoc in silentio iubet᷑. ẽẽ: ne supͣdicte le¬
gis sententia infirmetur. Cuiꝰ memor sar¬
ra iiro suo erat subiecta sicut dictum
ẽ: quanuis una carosit. s duobꝰ excau¬
sis iubet᷑ eẽ. subiecta: quia & ex uiro est
& per ipsã intrauit peccatum. Si qͥd

Expanded text:
ari mulieres in Ecclesia praecepit, modo ut quietae sint et verecundae ostendit: ut operae pretium sit, quia velantur . Si enim imago Dei vir est, non femina, et viro subjecta est lege naturae; quanto magis in Ecclesised esse in silentio, sicut et Lex dicit. Quid dicit Lex? Ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur. . Haec lex specialis est; hinc Sara dominum vocabat Abraham virum suum: ac per hoc in silentio jubentur esse; ne supradictae legis sententia infirmetur, cujus memor Sara, viro suo erat subjecta, sicut dictum est . Quamvis una caro sit, sed duabus ex causis jubetur esse subjecta; quia et ex viro est, et per ipsam intravit peccatum. Si quid
Abbreviated transcription (Latin):
lis ꝓficiunt lingue. Prophetia autẽ
non incredulis. s his qui credunt. Hoc
est non competit fidelibꝰ audire lin-¬
guas quas non intelligant. s infide¬
libus qui non sunt digni intellig̾e sic̃
dic̃ ysaias ꝓpħa. Uade & dic popło
huic aure audietis. & non intelligetis¬
ꝙ cȩt̾a. Siromuenerit uniuersa eccła
in unũ& lo qͣnͣtur õs linguis. intro
sanitis : Manifestũ ÷ quia siom̃s diu̾¬
sis linguis loquant᷑ tumultus fit qͥ¬
dã incorditus popłi quasi frenes im
patie ncs. Siutucm om̃s ꝓ pħenr intret
añt aliquis infidelis uł idiota nicrepa.¬
ur ab omnibꝰ. redarguit᷑ ab om̃ibꝰ. occu¬
ita cordis ciꝰ manifesta fiunt. Et tuuc
cadens in faciem adorabit᷑ pͥnuntians
enim intelligit & intelligitur audiens

Expanded text:
lis proficiunt linguae. Prophetia autem lis proficiunt linguae. Prophetia autem non incredulis, sed iis qui credunt. Hoc est, non competit fidelibus audire linguas, quas non intelligant; sed infidelibus, qui non sunt digni intelligere, sicut dicit Esaias propheta: Vade et dic populo huic: Aure audietis, et non intelligetis, etc. Si convenerit universa Ecclesia in unum, et loquantur omnes linguis, introesanitis? Manifestum est quia si omnes diversis linguis loquantur, tumultus fit quidam inconditus populi, quasi phrenesin patientis. Si autem omnes prophetent, intret autem aliquis infidelis, vel idiota; increpatur ab omnibus, redarguitur ab omnibus, occulta cordis ejus manifesta fiunt: et tunc cadens in faciem, adorabit Deum, pronuntians enim intelligit et intelligitur, audiens
Abbreviated transcription (Latin):
solui. neo menias euacuari circuneisi¬
onẽ cessare. sacrifitia ĩmittar iescas
dudũ ꝓ hibitas. licere edere xp̃m
de do dm̃ p̃dicari. hoc ẽ. alis liguis
ꝙ aliis labiis loqui: & nec sic ꝑficͥi
dm̃ obaudire uoluerunt. Potest &
sic intelligi ut quia multi ndorum
maliuoli erant. et ꝓpterca digitint
non erat. his in reuelationẽ loquiȩ¬
uangłium in ꝑabolis loqueret᷑ adcos:
& intelligentes ido sibiͣ reuelari qula
malierant nec sicorrigerent ut me¬
reri se facerent ꝑ explanatiouẽ audi¬
re uerbadĩ. unde dicunt c. iscipłi ad
dnm. Dñe quare in parabolis lo¬
tem ꝑciꝑent. qđ animaduertentes
ꝓ meritis suis factum: ne sic conuersi
dõ satis facere uolerunt. Itas lingue
in signum sunt. Hoc ẽ uelamne in-¬
cognite lingue obseurati sunt ser¬
mones dĩ ne uideantur a ꝑfidis: ut
intelligat. Non utiq his quicreduñ
ed non credentibꝰ: hoc est quoddixi
quia ad occultandos sensus incredu¬

Expanded text:
solvi, neomenias evacuari, circumcisisolvi, neomenias evacuari, circumcisionem cessare, sacrificia immutari, escas dudum 158 prohibitas licere edere, Christum Deum de Deo praedicari: hoc est aliis linguis, et aliis labiis loqui; et nec sic perfidi Deum obaudire voluerunt. Potest et sic intelligi, ut quia multi Judaeorum malevoli erant, et propterea dignum non erat his in revelatione loqui Evangelium, in parabolis loqueretur ad eos: et intelligentes ideo sibi non revelari, quia mali erant, nec sic se corrigerent; ut merentes se facerent per explanationem audire verba Dei. Unde dicunt discipuli ad Dominum: Domine, quare in parabolis lotem perciperent, quod animadvertentes pro meritis suis factum, nec sic conversi Deo satisfacere voluerunt. Itaque linguae in signum sunt. Hoc est, velamine incognitae linguae obscurati sunt sermones Dei, ne videantur a perfidis, ut intelligat. Non utique iis qui credunt, sed non credentibus: hoc est quod dixit, quia ad occultandos sensus incredu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando syra lingua plerũq he¬
brea intractatibus aut obłonibus
utebantur ad cõmendationem. Gła¬
bant᷑ enĩ dici hebreosꝑꝑ meritum
abrahȩ. Quod idẽ apłs ꝓnichilo ha¬
buit dicens. Michi autẽ absit głari
lite pueri effici sensibus: s malitia
paruuli estote ut sensibus ꝑfecti sitis
Perfectos uult eẽ ut sciant quiꝰ ad
instructionem eccłie sit necessa uer¬
rium: ut recedentes amalitia & erro¬
ribꝰ his studerent. que ꝑficerent
ad utilitatẽ frm̃. Hic ẽ enĩ sensus ꝑ¬
fectus quiͥd agit ut ꝓsit alicui maxi¬
me frĩ. In lege enĩ scriptum ẽ. quia
in aliis linguis & in labiis aliis lo¬
quar popło huic & mundum me
exaudiet. dicit dominus. Hoc dñs
de his dicit. qͥs sciit nec saluatori credi¬
turos in aliis enĩ linguis & in aliis la-¬
tribus illorum. Heͦc est in mutata ra¬
tione alit̃ loqui quã se legis uet̾is uer.¬
ba habebant: dum audiunt sabbatũ

Expanded text:
aliquando syra lingua, plerumque healiquando syra lingua, plerumque hebraea in tractatibus aut oblationibus utebantur ad commendationem. Gloriabantur enim se dici Hebraeos propter meritum Abrahae, quod idem Apostolus pro nihilo habuit dicens: Mihi autem absit gloriari, lite pueri effici sensibus: sed malitia parvuli estote; ut sensibus perfecti sitis. Perfectos illos vult esse, ut sciant quid ad instructionem Ecclesiae sit necessarium; ut recedentes a malitia et erroribus, iis studerent, quae proficerent ad utilitatem fratrum. Hic est enim sensu perfectus, qui id agit, ut prosit alicui, maxime fratri. In Lege enim scriptum est: Quia in aliis linguis, et in labiis aliis loquar populo huic, et nec sic me audient, dicit Dominus . Hoc Dominus de his dixit, quos praesciit nec Salvatori credituros. In aliis enim linguis et in aliis latribus illorum : hoc est immutata ratione aliter loqui, quam se legis veteris verba habeant; dum audiunt sabbatum
Abbreviated transcription (Latin):
tium mentibꝰ confirmentur. Nã tu
qͥd grãsagis. De eo dicit qui cogni¬
ta ⁊ sibi loquitur qͣuia scit quid̃
dicat. S alius non edificat᷑. Si utiq
ad ȩdificandam ȩccłiam conuenitis.
ea debent dici que intelligant audr¬
entes. Nam quid ꝓdest ut quis lingua
loquat᷑ qͣm solus scit ut qui audit ni¬
cħ ꝓficiat : Ldõ tacere debet in eccłia ut
hi loqͣnt᷑ qui ꝓsint audiembus. G rãs
ago dõ meo quod om̃iũ ur̃m lingua
loquor. Qm suꝑiꝰ linguis loqui do
quod omniũ lingua loqueret᷑ & ne
forte quasi emulus ꝑ inuidiam hocdi¬
cere uid eret᷑: ostendit omniũ quidẽ
horũ loqui linguis. & quia non ual¬
de ꝓdest. S in eccłia inquit uolo qͥnq
uerba loqui ꝑ legem ut & alios edifi¬
cem quam decem milia uerborum
in linguautilius dicit paucis uerbis
in aꝑtione sermoniᷤᷤ loqui. quodom̃s
intelligant: qmͣͣ ꝓlixam orationẽ hab̃e
in obscuro. Hi ex hebreis erant qui

Expanded text:
tium mentibus confirmentur. Nam quitium mentibus confirmentur. Nam quidem bene gratias agis. De eo dicit, qui cognita sibi loquitur, quia scit quid dicat. Sed alius non aedificatur. Si utique ad aedificandam Ecclesiam convenitis, ea debent dici, quae intelligant audientes. Nam quid prodest ut quis lingua loquatur, quam solus scit; ut qui audit, nihil proficiat? Ideo tacere debet in Ecclesia, ut ii loquantur, qui prosint audientibus. Gratias ago Deo meo, quod omnium vestrum lingua loquor. Quoniam superius linguis loqui donquod omnium lingua loqueretur. Et ne forte quasi aemulus per invidiam hoc dicere videretur, ostendit se omnium quidem horum loqui linguis, et quia non valde prodest. Sed in Ecclesia, inquit, volo quinque verba loqui per Legem, ut et alios aedificem, quam decem millia verborum in lingua. Utilius dicit paucis verbis in apertione sermonis loqui, quod omnes intelligant, quam prolixam orationem habere in obscuro. Hi ex Hebraeis erant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
oret animus dũ loquit᷑. aut ꝑ orat lin¬
guasibi ignota. Mens aũt quȩ. ẽ. ũin¬
mꝰ sine fructu est: qyẽ enim potest ha¬
bere ꝓfectum qui ignorat quȩ loquat᷑:
Quid ẽ : gͦ orabo spũ & orabom̃te: psal¬
mum dicam spũ psalmũ dicã & mente.
hoc dixit qͥa cũ quis ac lingualoqͥt᷑ quã
nouit : tam spũ quã mente orat᷑. quia
non solum sp̃c eiꝰ quẽ dix datũ in bap¬
tismo scit quod orat᷑. s & animꝰ. simili
modo. & de psalmo non ignorat᷑. Cetũ
sibenedixeris spũ hoc ẽ. laudẽ di lin-¬
gua loquaris ignota audientibꝰ. Quis
supplec locum idiote : Qͦmͦ dicit am̃
suꝑtuã bñdictionẽ quianescit quid
dicas : Imꝑitꝰ enĩ audiens qd̾ non in¬
telligit. nescit finẽ orationis. & non res-¬
pondst amen idẽ. uerum. ut firme¬
tur bñdictio. Per hos enĩ implet᷑ confirmatio p̃¬
i. cis qui respondent amen: ut om¬
nia dicta ueri testimomo in audien¬

Expanded text:
oret animus, dum loquitur, aut perorat linoret animus, dum loquitur, aut perorat lingua sibi ignota: mens autem qui est animus, sine fructu est. Quem enim potest habere fructum, qui ignorat quae loquatur? Quid est ergo? Orabo spiritu, orabo et mente: psalmum dicam spiritu, psalmum dicam et mente. Hoc dicit, quia cum quis hac lingua loquitur, quam novit; tam spiritu, quam mente orat; quia non solum spiritus ejus, quem dixi datum in baptismo, scit quid oratur: sed etiam animus simili modo et de psalmo non ignorat. Caeterum si benedixeris spiritu; hoc est, si laudem Dei lingua loquaris ignota audientibus: Quis supplet locum idiotae? Quomodo dicit amen, super tuam benedictionem, quia nescit quid dicas. Imperitus enim audiens quod non intelligit, nescit finem orationis, et non respondet, amen, id est verum; ut confirmetur benedictio. Per hos enim impletur confirmatio precis, qui respondent, amen; ut omnia dicta veri testimonio in audien
Abbreviated transcription (Latin):
i intelligant᷑. Si gͦ nesciero uirtutẽ uo¬
cis: ero ei loquar barbarus. & his
qui loquit᷑ mͥ barbarꝰ. Non utiq stu¬
dendum monet ut inuicẽ ꝑ incogni-¬
tam linguã barbari sibi indeant᷑.s
quia concordiȩ res.ẽ. his intendum
est ut ꝑunanimitate intellectus cõ.¬
emulatores estis spũum. ȩdificationẽ
dest scͥpt᷑as explanare. Nã incitat᷑¬
& gaudet animꝰ quando aliquid de
scͥpturis ꝑcipit:  ꝗͣtũ ꝓpẽsior ĩhacparte ¶uñ¬
fir. tantum deserit uitia. Propt̾ea ad
hanc partẽ studium monet appli-¬
condũ. Lło qui loquit᷑ lingua
oret ut interp̃tetur. Eum qui loqui lin
nũ interp̃tandi ut ꝓficiat cęt̾is studiũ
eiꝰ. Si orauero lingua sp̃s meus orat.
mens aũt mea sine fructu ẽ. Manifes¬
tum ẽ. ignorare animũ nr̃m si lingua
loquit᷑ qͣm nescit: sic̃ assolent homi¬
nes latini grece cautare. & oblectari
sono uerborũ. nescientes tam̃ quid di¬
cant: sp̃c gͦ qui dat᷑ in baptismo scit qͥdͥ

Expanded text:
. Si ergo nesciero virtutem vocis, ero ei cui loquor, barbarus: et is qui loquitur, mihi barbarus. Non utique id studendum monet, ut invicem per incognitam linguam barbari sibi videantur: sed quia concordiae res est, his nitendum est; ut per unanimitatem intellectus, comaemulatores estis spirituum, ad aedificationem rodest Scripturas explanare nam incitatur et gaudet animus, quando aliquid de Scripturis percipit: et quantum propensior in hac parte fit, tantum deserit vitia, proterea ad hanc partem studium monet applicandum. Ideo qui loquitur lingua, oret ut interpretetur. Eum qui linguis lonum interpretandi; ut proficiat caeteris studium ejus. Nam si oravero lingua, spiritus meus orat, mens autem mea sine fructu est. Manifestum est ignorare animum nostrum, si lingua loquatur, quam nescit, sicut adsolent Latini homines Graece cantare, oblectati sono verborum; nescientes tamen quid dicant. Spiritus autem qui datur in baptismo, scit quid