comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum qͣndo nat sunt a parentib ducitur: s ds̃
eum reddet qui resuscitat mortuos: ac ꝑ hoc e¬
undem sp̃m dixit eoꝵ cum moriuntur. dĩ autẽ
cum resurgunt. Qͦd possunt uli qui non ex pa¬
rentib. s dõ mittente animas uenire asseruñ.
ꝓ sua opinione sic intelligere: ut eorũ dixerit
sp̃m cũ moriunt᷑ qͥa in eis erat & ab eis exit̾dĩ
autem cũ resurgunt. qͦd ab ipso midcitur ab
ipso redditur. Proinde etiam hoc testimoniũ
neutris eoꝵ aduersatur. Ego uͦ arbitror melius
intelligi hoc dictum de gr̃a dĩ qua interius
renouamur. Om̃um enim suꝑboꝵ scđm ter¬
renum hominẽ uiuentum & de sua uanitate
p̃sumentium quodãmͦ aufertur sp̃s ꝓprius.
cum exuunt se ueterem hominem & infirmã¬
tur ut ꝑficiantur expulsa suꝑbia dicentes dño
ꝑ humilem confessionem. memento qͥa pul¬
uis sum̃: quib dictũ erat. qͥd supbis t̾ra & eini.

Expanded text:
dum, quando nati sunt, a parentibus ducitur, sed deus dum, quando nati sunt, a parentibus ducitur, sed deus eum reddet, qui resuscitat mortuos. ae per hoc eundem spiritum dixit eorum, cum moriuntur, dei autem, cum resurgunt. quod possunt illi, qui non ex parentibus, sed deo mittente animas uenire adserunt, pro sua opinione sic intellegere, ut eorum dixerit spiritum, cum moriuntur, quia in eis erat et ab eis exit, dei autem, cum resurgunt, quod ab ipso mittitur, ab ipso redditur. proinde etiam hoc testimonium neutri eorum aduersatur. Ego uero arbitror melius intellegi hoc dictum de gratia dei, qua interius renouamur. omnium enim superborum secundum terrenum hominem uiuentium et de sua uanitate praesumentium quodammodo aufertur spiritus proprius, cum exuunt se ueterem hominem et infirmantur, ut perficiantur expulsa superbia, dicentes domino per humilem confessionem: memento, quia puluis sumus, quibus dictum erat: quid superbit terra et cinis?
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ paululum hoc de libro sapientiȩ testimo¬
num:neq enĩ negligendi sunt seu errent seu
uerum sapiant:qui hoc specialiter & singula¬
riter de anima illa dictum putant mediato
cesse fuerit quale sit postea considerabimus:
ut si xp̃o conuenire ñ potuerit queramꝰ quẽ¬
admodum id acciꝑe debeamus: ne contra apo¬
stolicam ueniamꝰ fidem putantes habere am¬
mas aliqͣ merita oꝑũ suoꝵ priqͣm incipiant incor¬
porib uiuere. Nc̃ illud uideamus quẽadmo¬
dum dictum sit. auftres spm eoꝵ & deficient
& in puluerem suum reuertentur: emitte sp̃m
tuum & creabuntur & renouabis faciem t̾re.
Pro illis enim qui arbitrantur animas ex paren¬
tib sicut corpora creari. hoc uidetur sonare:
cum sic intelligatur ut spm corum ꝓpterea dice¬
rit qͦd eum homines ex hominib acceꝑint. qui
cum mortui fuerint ñ eis poterit ab hominib
reddi ut resurgant: quia ñ rursus quemadmo¬

Expanded text:
ergo . paululum hoc de libro Sapientiae testimoergo . paululum hoc de libro Sapientiae testimonium; neque enim neglegendi sunt, seu errent seu uerum sapiant, qui hoc specialiter et singulariter de anima illa dictum putant mediator, si necesse fuerit, quale sit postea considerabimus, ut, si Christo conuenire non potuerit, quaeramus, quemadmodum id accipere debeamus, ne contra apostolicam fidem ueniamus putantes habere animas aliqua merita operum suorum, priusquam incipiant in corporibus uiuere. Nunc illud uideamus quemadmodum dictum sit: auferes spiritet in puluerem suum conuertentur. emittes spiritum tuum, et creabuntur; et innouabis faciem terrae. pro illis enim, qui arbitrantur animas ex parentibus sicut corpora creari, hoc uidetur sonare, cum sic intellegitur, ut spiritum eorum propterea dixerit, quod eum homines ex hominibus acceperint: qui cum mortui fuerint, non eis poterit ab hominibus reddi, ut resurgant, quia non rursus quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
mam bonã. qͣsi aut in illo animarum fonte
siullus ẽ. aliȩ sint animȩ bonȩ. aliȩ ñ bonȩ.
quȩ sorte quidẽ exeunt quȩ nam cui homini
tribuatur: aut alias ds̃ ad horam conceptoꝵ
uel nascentium faciat bonas. allas ñ bonas.
quarum quisq habeat sorte quȩ acciderit. mi¬
rum si hoc saltem eos adiuuat qui credunt a¬
nimas alibi fact̾as singillatim mitti a dõ sin¬
gulis quibq corꝑib hominũ: ac ñ illos potiꝰ
qui ꝓ meritis oꝑum quȩ ante corpꝰ egerunt
in corꝑa mitti animas dicunt. Scđm qͥd enĩ
aliȩ bonȩ aliȩ ñ bonȩ uenire ad corꝑa possuis
turam: in qua fiunt ab illo. ꝗtii om̃s naturas bo¬
nas fac̃. S absit ut contradicamꝰ apło qui dic̃
nondum natos nichil egisse boni aut mali un¬
de confirmat ñ potuisse ex oꝑib diciᷤ ex uocan¬
de maiorseruiet minori. cũ de geminis ageret
adhuc in rebecce utero constitutis. Sequestremꝰ

Expanded text:
mam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, mam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeunt, quaenam cui homini tribuatur, aut alias deus ad horam conceptorum uel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. mirum, si hoc eos saltem adiuuat, qui credunt animas alibi factas singillatim mitti a deo singulis quibusque corporibus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, in corpora mitti animas dicunt. secundum quid enim aliae bonae, aliae non bonae uenire ad corpora possunt turam, in qua fiunt ab illo, qui omnes naturas bonas facit. sed absit, ut contradicamus apostolo, qui dicit nondum natos nihil egisse boni aut mali, unde confirmat non potuisse se ex operibus dici, sed ex uocante: maior seruiet minori, cum de geminis ageret adhuc in Rebeccae utero constitutis. sequestremus
Abbreviated transcription (Latin):
sĩmus intelligere: s sic̃ in psalmo scriptum ẽ. Cor
mundum crea inme ds̃. Hinc ẽẽ etiam ulud puto.
qͥ finxit sp̃m hominis in ipso: tanqͣm aliud sit
factam animã muderẽ. aliud in ipso homine
facere. id⁊ reficere ac renouare S etiam hoc siñ
de gr̃a in qua renouamur:s de natura in qua
nascimur intelligamus.ad utramq sententi¬
am dici potest: qͥa uel ex una illa primi homi¬
nis tanqͣm semen animȩ attractũ ipse fingit in
homine ut uiuificet᷑ corpꝰ. siue sp̃m uitȩ non er
illa ꝓpagine s aliunde corꝑi infusum. ipse iti¬
dem fingit ꝑmortales senfus carnis ut fiat ħo
in animã uiuam. Illud sane de libro sapientiȩ uͥ
ait sortitus sum animã bonã. & cum essem
magis bonus ueni ad corpꝰ in quo inquinatũ:
diligentiorem considationem flagitat. Magis
enim uidetur attestari opiniomi. qua ñ ex una
ꝓpagari: s desuꝑ animȩ uenire creduntur ad
corpora. Alerumtamen quid ẽ. sortitus sũ ani¬

Expanded text:
sicut in psalmo dictum est: cor mundum crea in me, deus. Hinc esse etiam illud puto: qui finxit spiritum hominis in ipso; tamquam aliud sit factam animam mittere, aliud in ipso homine facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen animae adtractum ipse fingit in homine, ut uiuificet corpus, siue spiritum uitae non ex illa propagine, sed aliunde corpori infusum ipse itidem fingit per mortales sensus carnis, ut fiat homo in animam uiuam. Illud sane de libro Sapientiae, ubi ait: sortitus sum animam bonam et, cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum, diligentiorem considerationem flagitat. magis enim uidetur adtestari opinioni, qua non ex una propagari, sed desuper animae uenire creduntur ad corpora. uerum tamen quid est: sortitus sum ani
Abbreviated transcription (Latin):
modi creaturam ei ẽẽ locutum dm̃ talib uocũ
signis quȩ inceligere posset : Iuud enuim quod
postea scriptum ẽ. eum peccassent eos audisse uo¬
cem dr̃ dĩ ambulantis in paradysum. quia ñ
ꝑ ipsam dĩ substantiam sed ꝑ subditam ei cita¬
turam factum ẽ. nullus dubitat: qui fidem ca¬
tholicam sapit. Ad hoc enim & aliquanto latiꝰ
de hac re disserere uolui. quia nonnulli heretici
putant substantiam filii cdi nullo assumpto cor¬
pore ꝑfeipsam ẽẽ usibilem. & ideo antequam
ex uirgine corpus acciꝑet. ipsum ẽẽ patrem opi
nantur: tanquam de solo dõ patre dictum sit.
quem nemo hominum uidit nec uidere potest:
qͣsi filius uisus sit ante acceptã serui formametiã
ꝑ ipsam substantiam suam. Quȩ impietas. ꝓcul
acatholicis mentib repellenda ẽ. S de hoc ple¬
nius alias si do placuerit disserem̾: nunc termi¬
nato isto uolumine id quod sequitur quomͦ sit

Expanded text:
modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim, quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam ei creaturam factum est, nullo modo dubitat, qui fidem catholicam sapit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretiputant substantiam filii dei nullo assumto corpore per se ipsam esse uisibilem; et ideo, antequam ex uinantur, tanquam de solo Deo Patre dictum sit, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest ; quia Filius visus sit ante acceptam servi formam, etiam per ipsam substantiam suam: quae impietas procul a catholicis mentibus repellenda est. Sed de hoc plenius alias, si Domino placuerit, disseremus: nunc terminato isto volumine, id quod sequitur, quomodo sit
Abbreviated transcription (Latin):
quitur ds̃. non nͥ ꝑ creaturam loquitur. aut can¬
tummꝰ spiritalem. siue in somnis siue in extasi in
similitudine rerũ corporalium: aut etiã ꝑ ipsam
corꝑalem: dum se sensibz corporis uel aliqua spes
apparet. uel insonãt uoces. Si gͦ adam calis erat
ut poss et caꝑe illã locutionem dĩ qͣm mentib
anglicis ꝑ suam prebet substantiã: non dubitan¬
dum ẽ. qͦd eius mentẽ ꝑ tempꝰ mouerit miro & in¬
gressori pena deberetur. ea ipsa in effabiliter ue
ritate monstrauerit: sicut audiuntur uel tuden¬
tur omnia bona precepta in ipsa in commutabili
sapientia quȩ in animas scãs se transfert exaliqͦ
tempore. cum ipsius nullus sit motus intẽpore
Si autem ad eum modum adam iustus erat. ut e
adhuc opus esset alterius creaturȩ sanctioris⁊
sapientioris auctoritas. ꝑ qͣm cognosceret dei
uoluntatem atq iussionẽ. sicut nob̾ ꝓpħȩ. sic̃
ipsis angłi̾: cur ambigamus ꝑ aliquam eus

Expanded text:
quitur deus, nonnisi per creaturam loquitur aut tanquitur deus, nonnisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species adparet uel insonant uoces. Si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est, quod eius mentem per tempus mouerit miro et ingressori poena deberetur ea ipsa ineffabritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli, cur ambigamus per aliquam eius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. omnib quia ipse ẽ. ante omnia: & nouior
omnib quia idem ipse post omnia. Qua ꝓpt̃
cum audinus dicentem scripturã. & p̃cepit
dñs ds̃ ade dicens. ab omni ligno qͦd ẽ in para¬
dyso ȩscȩ edes. de ligno autẽ cognoscendi bonũ
& malum ñ manducabitis de illo. qua die autẽ¬
manducaueritis ab eo morte moriemini. si mo¬
dum querimus quomͦ ista locutus sit ds̃. mo¬
dus quidem ipse a nobis ꝓpriȩ comprehendi
non potest:certissime tamen tenere debemus.
dm̃ aut ꝑ fuam substantiam loqui. aut ꝑ sibi
subditam creaturam. s ꝑ substantiam suã ñ
loqui nͥ ad creandas om̃s naturas. ad spiritales
uͦ atq intellectuales ñ solum creandas sed etiam
illuminandas: cũ iam possunt cape locutionẽ
eius. qualis ẽ. in uerbo eius qͦd in principio erat
apud dm̃. et ds̃ erat uerbum ꝑ qͦd fact̾a sunt om¬
ma. Illis autem qui eam caꝑe ñ possunt cum lo¬

Expanded text:
est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum non manducabitis de illo. qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie conprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas, ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas, sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis est in uerbo eius, quod in principio erat apud deum et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem, qui eam capere non possunt, cum lo
Abbreviated transcription (Latin):
lem. mouet etiam ꝑ tempꝰ & locum creaturã
corporalem. ut eo motu naturas qͣs intrinsecꝰ
substituit enam extrinsecꝰ administret. & ꝑ
uoluntates sibi subditas quas ꝑ tempꝰ. & ꝑ corꝑa
sibi atq uus uoluntatib subdita quȩ ꝑ tempꝰ
& locũ moriet. eaͦ tempore ac loco cuius ratio
impso dõ uita ẽ sine tempore ac loco: Cum gͦ
tale aliquid ds̃ agit. non debemus opinari eius
substantiam qua ds̃ ẽ temporib locisq muta¬
bilem aut ꝑ tempora & loca mobilem. s in
oꝑe diuine ꝓuidentiȩ ista cognoscere. ñ in ilo
ope quo naturas cieat. s in illo quo intͥnsecus
creatas etiam extrinsecus administrat. cũ sit
ipse nullo locorum uel interuallo uel spacio:
in commutabili excellentiq potentia. & inte¬
rior omni re quia in ipso sunt omnia: & ex¬
tenor omni re quia ipsa ẽ suꝑ omnia.Item
nullo tempoꝵ uel interuallo uel interuallo uel¬
spacio. incommutabili eternitate & antiquior

Expanded text:
lem, movet etiam per tempus et locum creaturam lem, movet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas intrinsecus substituit etiam extrinsecus administret, et per voluntates sibi subditas, quas per tempus, et per corpora sibi atque illis uoluntatibus subdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuius ratio in ipso deo uita est sine tempore ac loco: cum ergo tale aliquid deus agit, non debemus opinari eius substantiam, qua deus est, temporibus locisque mutabilem aut per tempora et loca mobilem, sed in opere diuinae prouidentiae ista cognoscere non in illo opere, quo naturas creat, sed in illo, quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatio incommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. nullo temporum uel interuallo uel spatio incommutabili aeternitate et antiquior
Abbreviated transcription (Latin):
talis & intellectualis ꝑfecta & beata qualis
angłorum ẽ: sicut dixi quantũ attinet ad se¬
ipsam quo sit. sapiensq ac beata sit. non nisi
intimsecus adiuuatur eternitate. ueritate. ca¬
ritate creatoris. Extrinsecus uͦ si adiuuaridi¬
cenda ẽ eo fortasse solo adiuuatur qͦd inuicẽ
uident & de sua societate gaudent in do: &
qͦd ꝑspectis etiam in eis ipsis omnib creaturis.
undiq grãs agit laudatq creatorẽ. Qͦa autẽ
attinet ad creature angłicȩ actionem ꝑ quam
uniuersarum rerũ generib maximȩq huma
no. ꝓuidentia dĩ ꝓpiciatur. ipsa extrinsecꝰ ad¬
uiuat. & ꝑula uisa quȩ similia sunt corꝑalib:
& ꝑ ipsa eorꝑa quȩ anglicȩ subiacent potesta¬
ti. Quȩ cum ita sint: cum ds̃ omp̃s & omni¬
tenens incommutabili eternitate. ueritate.
uoluntate semꝑ idem. non ꝑ tempus nec ꝑ lo¬
cum motus. mouet ꝑ temp̃ creaturã spirita¬

Expanded text:
talis et intellectualis perfecta talis et intellectualis perfecta Angelorum est, sicut dixi, quantum attinet ad seipsam quo sit, sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adjuvatur aeternitate, veritate, charitate Creatoris. Extrinsecus vero si adjuvari dicenda est, eo fortasse solo adjuvatur, quod invicem vident, et de sua societate gaudent in Deo, et quod perspectis etiam in eis ipsis omnibus creaturis, undique gratias agit laudatque Creatorem. Quod autem attinet ad creaturae angelicae actionem, per quam universarum rerum generibus, maxiipsa extrinsecus adjuvat, et per illa visa quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora quae angelicae subjacent potestati. Quae cum ita sint, cum Deus omnipotens et omnitenens, incommutabili aeternitate, veritate, voluntate, semper idem, non per tempus nec per locum motus, movet per tempus creaturam spirita
Abbreviated transcription (Latin):
angłorum scõꝵ: quantum attinet ad seipsã.
quo sit. sapiensq sit. non nͥ intrinsecus incor¬
poralit̃ adiuuatur. Intus ei quippe loquitur
ds̃ miro & in effabili mͦ. neq ꝑscripturam cor¬
poralib instrumentis affixam. neq ꝑ uoces
corporalit᷑ aurib insonantes. neq ꝑ corꝑum
similitudines quales in sp̃u imaginaliter fi¬
unt. sicut in somnis uel in aliquo excessu spc
qͦd grece dicitur. extacic. & nos eo iã utim᷑¬
uerbo ꝓ latino: quia & hoc genus uisionum
quamuis interius fiant quam sunt ea quȩ
animo ꝑ sensus corpis nunciant᷑ tamen qͥa
simile ẽ. eis ita ut cum fi discerni ab eis aut
omnino ñ possit. aut certe uir & rarissimȩ
possit & quia exterius ẽ. quã uiud qͦd in ipsa
incommutabili ueritate mens rationalis &
intellectualis intuetur. eaq luce de his om̃i¬
bus iudicat: inter uia quȩ extrinsecus fiunt
arbitror esse deputandum. Creatura gͦ spiri¬

Expanded text:
angelorum sanctorum, quantum adtinet ad se ipsam, angelorum sanctorum, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque sit, nonnisi intrinsecus incorporaliter adiuuatur. intus ei quippe loquitur deus miro et ineffabili modo neque per scripturam corporalibus instrumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus insonantes neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis uel in aliquo excessu spiritus — quod graece dicitur Ixa-caoic et nos eo uerbo iam utimur pro latino - quia et hoc genus uisionum, quamuis interius fiat quam sunt ea, quae animo per sensus corporis nuntiantur, tamen, quia simile est eis, ita ut, cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit aut certe uix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud, quod in ipsa incommutabili ueritate mens rationalis et intellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiri
Abbreviated transcription (Latin):
iussa ꝑficiunt. mouentes se ꝑ tempꝰ. corpꝰ autẽ
ꝑ tempꝰ & locum qͣntum eoꝵ congruit actioni.
Eideo ds̃ biꝑtito ꝓuidentie suȩ oꝑe preest uni¬
uerse creatur natuns ut fiant: uoluntatib aũ
ut sine suo iussu uel ꝑmissu nichil faciant. Na¬
tura gͥuniu̾sitatis corꝑalis non adiuuatur ex¬
tunsecus corporaliter. neq enim ẽ. extra eam
ullum corpꝰ. alioquin non ẽ. unauersitas. Intͥn¬
secus autem adiuuatur incorꝑalit̾ dõ id agen¬
te. ut omnino natura sit: qm̃ ex ipso & ꝑ ipsũ
& in ipso sunt omnia. Partes uͦ euisdem uniuer¬
sitatis & intrinsecus in corꝑaliter adiuuantur.
uel potius fiunt ut naturȩ sint. & extrinsecus
corꝑalit̃ quo sc melius habeant: sic̃ alimentis.
agricultura. medicina:. & quecunq etiam ad
ornatum fuint: ut non solun salus. ac fecun¬
diores. uerum etiã decentiores sint. Spiritalis
autem creata natura si ꝑfect̾a atq beata ẽ. sic̃

Expanded text:
iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut omnino natura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
reb dum tarat quȩ naturaliter sunt etiã ma¬
lis uoluntatib subditȩ. id÷ in corporib. nam
inseipsis male uoluntates habent interiorẽ pe¬
nam suam. eandem ipsam iniquitatem suã. Ae
ꝑhoc sublunib angłis dõ subdite fruentib. &
do beate seruientib subdita ẽ. omĩs natura cor¬
porea. omnis irrationalis uita omnis uoluntas
uel infirma uel pͤarua: ut hoc de subditis ut cũ
subditis agant. qͦd naturȩ ordo poscit in om̃ib:
uibente ulo cui subiec̾ta sunt omnia Ninde illi
in illo ueritatem incommutabilẽ uident: & se¬
cundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt
gͦ illi participes eternitatis ueritatis. uoluntatiᷤ
eius semꝑ sine tempore & loco: mouentur aut̃
eus imꝑio etiã temporaliter. uio ñ cemporalit̃
moto: nec ita ut ab eius contemplatione resili¬
ant aut defluant. s simul & illum sine loco ac
tempore contemplantur: & eius ininferiorib

Expanded text:
rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam marebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae noluntates habent interiorem poenam suam, eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sublimibus angelis deo subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uouel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta sunt omnia. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus
Abbreviated transcription (Latin):
habent uoluntatem subditȩ sunt necesse ẽ illis
quȩ habent: & hoc ordinatione creatoris: qͥ nun¬
quam ita punit uoluntatem malam. ut nat᷑e
ꝑimat dignitatem. Cum gͥ om̃e corpus ⁊ om¬
nis anima irrationalis non habeat uoluntatis
arbitrium: subdita ista sunt eis naturis quȩ p̃di¬
te sunt arbitrio uoluntatis. nec omnib omĩa:
s sicut distribuit iusticia creatoris. Ergo dei
ꝓuidentia regens adq administrans unuisã
creaturam. & naturas & uoluntates. naturas ut
sint. uoluntates autem ut nec infructuose bo¬
nȩ. nec impunitȩ malȩ sint: subdit omnia pͥ
mitus sibi: deinde creaturam corporalẽ creatͣt
spiritali. irrationalem rationali. terrestrem cȩ¬
lesti. femineã masculinȩ: minus ualentem ua¬
lentiori. indigentiorem ditiori. In uoluntatib
autem bonas sibi: ceteras uͦ ipsis seruientib sͥ:
ut hoc patiatur uoluntas mala qͦd ex iussu dĩ
fecerit bona suie ꝑ se ipsam siue ꝑ malam. in

Expanded text:
habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. cum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uolsint, uoluntates autem ut nec infructuose bonae nec impunite malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosieri; in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per se ipsam siue per malam in
Abbreviated transcription (Latin):
si eam posset sicuti ẽ. incorpoream cogitare.
cui enim non facile occurrat qͦd ꝑ locumñ
moueatur quȩ ꝑ loci spacia non distendit᷑
quicquid autem ꝑ loci spacia distendit᷑ corpꝰ
ẽ. ac ꝑ hoc consequens ẽ. ut anima ꝑ locum
moueri non putetur si corpꝰ non credatur es se¬
s ut dicere cȩperã si de anima hoc quisq non
rum quia omnino in commutabilis ẽ. illa na¬
tura trinitatis. & obhoc ita ȩcerna ut ei aliqͥd
coeternum eẽ non possit ipsa apud se ipsam
& inse ipsa sine ullo tempore ac loco. mouet
tamen ꝑ tempus & locum sibi subditam crea¬
turã. naturam creans bonitate. uoluntates or¬
dinans potestate. ut in naturis nulla sit. quȩ ñ
ab illo sit. in uoluntatib autem nulla bona sit
cui non ꝓsit. nulla mala sit. qua bene uti non
possit. S quia non omnib naturis dedit
uoluntatis arbitrium: illȩ autem quib dedit
potentiores ac suꝑiores sunt: illȩ naturȩ quȩ non

Expanded text:
si eam posset, sicuti est, incorpoream cogitare. si eam posset, sicuti est, incorpoream cogitare. cui enim non facile occurrat, quod per locum non moueatur, quae per loci spatia non distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse credatur — sed, ut dicere coeperam, si de anima hoc quisque non rum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non
Abbreviated transcription (Latin):
sit ut moucatur. corporeas habent quantitates
suas quib occupent spacia locoꝵ suoꝵ: quan¬
tomagis ipse aĩȩ nutus cui menbra deseruiunt.
ut qͦd placuerit figatur unde io qͦd mouendũ
ẽ. innitatur: Cum anima non sit natura corꝑea
nec locali spacio corpꝰ impleat. sicut aqua utiẽ
siue spongiam. sed miris modis ipsiꝰ incorꝑco
nutu commirta sit uiuificando corꝑi. quo &
imꝑat corꝑi quadam intentione non mole
quantomagis inquã nutus ipse uoluntatis
eius non ꝑlocum mouetur ut corpus ꝑ locum
moueat. quando totum ꝑ partes mouet. nec a¬
liquas loco mouet nisi ꝑ ulas quas loco non
mouet: Qͦd si intelligere difficile ẽ. utrumq
credatur: et qͦd creatura spiritalis non ꝑ locum
mota moueat corpꝰ ꝑ locum: ⁊ qͦd ds̃ non ꝑ tp̃s mo¬
tus moueat creaturã spiritalẽ ꝑ tp̃s. Qͦd si de aĩa
quisq ñ uult hoc credẽ qͦd quidẽ sine dubio.
non solum crederet uerum etiam intelligeret

Expanded text:
fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id, quod mouendum est, innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus inpleat, sicut aqua utrem sine spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et inperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum per partes mouet nec aliquas loco mouet nisi per illas, quas loco non mouet! Quod si intellegere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis non per locum mota moueat corpus per locum et quod deus non per tempus motus moueat creaturam spiritalem per tempus. quodsi de anima quisque non uult hoc credere - quod quidem sine dubio non solum crederet, uerum etiam intellegeret,
Abbreviated transcription (Latin):
tur solus digitus nͥ manus fira sit. a cusꝰ ar¬
ticulo uelut in moto cardine moueatur. Sic to¬
ta palma ab articulo cubiti: sic cubit᷑ ab articło
humeri:. humerus ab scapula commouetur: stan¬
tib utiq cardinib quib motio intatur. id ꝑ
loci spacium qͦd mouetur. Sic plante in talo ẽ
articulus: quo stante moueatur. Sic cruris ĩ
genu. &. totius pedis in cora: & nullus menb̾
motus omnino ẽ. quem uoluntas mouet. nͥ ab
ab aliquo articuli cardine quem nutus eiusdẽ
uoluntatis primitꝰ figit: ut ab eo qͦd loci spa¬
cio non mouetur agi ualeat qͦd mouecur. Dem¬
q nec in ambulando pes leuatur: nͥ alius fixus
totum corpus ferat. donec ille qui motus est
aloco unde fertur ad locũ quo fertur. immoto
articulo sui cardinis innitatur. Porro si in cor¬
pore nullum menbrum ꝑ locum uoluntas mo¬
uet. nͥ ab eo menbri articulo quẽ ñ moues cum
& illa pars corꝑis quȩ mouetur & illa quȩ fira

Expanded text:
tur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius artur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo, uelut inmoto cardine, moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula cum mouetur stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium, quod mouetur; sic plantae in talo est articulus, quo stante moueatur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa. et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mouet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo, quod loci spatio non mouetur, agi ualeat, quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille, qui motus est, a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, inmoto articulo sui cardinis innitatur. Porro, si in corpore nullum membrum per locum uoluntas monet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae mouetur, et illa, qua fixa
Abbreviated transcription (Latin):
loco: mouet corpꝰ ꝑ tempꝰ & locum. Quo cir¬
ca quisqͥs intelligere conatur. quem admodũ
eternus uere ȩternus & uere immortalis atq
in commutabilis ds̃. ipse nec ꝑ locum nec
ꝑ tempus motus moueat temporaliter &
localiter creaturã suã: non eum puto posse
assequi: nͥ prius intellexerit quem admodum
anima hoc ẽ. sp̃s creatus. non ꝑ locũ s tantũ
ꝑ tempus motus moueat corpꝰ ꝑ tempꝰ & locũ.
Si enĩ qͦd in se ipso agitur cape nondũ potest.
qͣntominus ulud qͦd supra ẽ: Affecta qͥppe
anima carnalium sensuũ consuetudine etiã
scipsam cum corꝑe ꝑ locũ moueri putat. dũ
id ꝑ locum mouet. Quȩ si poss et diligenter
inspicere tanquam cardines menbroꝵ corꝑiᷤ
sui. quemadmodũ articulatim dispositi s̃.
a quib initia motionũ nitantur: inueniet
ea quȩ ꝑspacia locoꝵ mouentur nͥ ab eis quȩ
loco fixa sunt non moueri. Non enim moue¬

Expanded text:
loco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirloco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur, quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere inmortalis atque incommutabilis deus, ipse nec per locum necper tempus motus, moveat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse assequi, nisi prius intellexerit quemadmodum anima, hoc est spiritus creatus, non per locum, sed tantum per tempus motus, moveat corpus per tempus et locum. Si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud quod supra est? Affecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine, etiam seipsam cum corpore per locum moveri putat, dum id per locum movet. Quae si possit diligenter inspicere tanquam cardines membrorum corporis sui, quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum ea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quae loco fixa sunt, non moueri. non enim moue
Abbreviated transcription (Latin):
tari possit. corporalis autem ꝑ tempora & locos.
Erempli enim gr̃a ꝑ tempꝰ mouetur animꝰ. uel
reminiscendo qͦd oblitus erat. uel discendo qͦd¬
nesciebat: uel uolendo qͦd nolebat ꝑlocos aui¬
tem corpꝰ. uel a terra in cȩlum. uel acȩlo in t̾rã:
uel ab oriente ad occidentem. uel si quo alio
simili mͦ. Om̃e autem qͦd mouet᷑ ꝑ locum:. ñ
potest ñ & ꝑ tempus simul moueri. At non
omne qͦd mouetur ꝑ tempꝰ: necesse ẽ. etiã ꝑ
locum moueri. Sicut gͦ substantiã quȩ mo¬
uetur ꝑ tempꝰ & locum precedit substantia
quȩ tantum ꝑtempꝰ: ita ipsam precedit ula
quȩ nec ꝑ locum nec ꝑ tempꝰ. Ac ꝑ hoc sic̃
ꝑ tempꝰ ulocum mouet corpus. ipse tantum
ꝑtempꝰ motus condit᷑ sp̃s: ita ꝑ tempꝰ mo¬
uet conditum sp̃m. ipse nec ꝑ tempꝰ nec ꝑ
audẽ ereator mouet se ipsum sine tempore
ac loco. mouet conditum sp̃m ꝑ tempꝰ sine

Expanded text:
tari posset, corporalis autem per tempora et locos. tari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo qnesciebat, uel uolendo, quod nolebat; per locos autem corpus uel a terra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moueri; at non omne, quod mouetur per tempus, necesse est etiam per locum moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc, sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per autem creator mouet se ipsum sine tempore ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine
Abbreviated transcription (Latin):
quem nemo hominum uidit nec uidere potest:
nec locorum uel finito uel infinito spacio con¬
tineri. nec temporum uel finito uel infinito uo¬
lumine uariari: neq enim ẽ. in eius substantia
qua ds̃ ẽ. qͦd brtuius sit in parte quã in dotoͭsiẽ
necesse ẽ. esse quȩ in locis sunt: aut fuit in erꝰ
substantia qͦd iam non ẽ. uel crit qͦd nondum
ẽ. sic̃ in naturis quę posfunt temporis muta¬
bilitatem pati. Hic gͦ in commutabili ȩterm¬
tate iuuens creauit omnia simul. ex quibus
currerent tempora & implerentur loca:tem¬
poralibq & localib rerum motib scła uol¬
uerentur. In quib reb quedã spiritalia quȩ¬
dam corporalia condidit: formans materiam
quam nec alius. nec ullus. sed omnino ipse
informem ac formabilem instituit: ut for¬
mationem suã non tempore sed origine p̃¬
uemret. Spintalem autem creaturam corꝑali
p̃posuit: qͦd spiritalis tantummͦ ꝑ tempora mu¬

Expanded text:
quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia, qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic autem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sic existimo primo homini locutum dm̃.
Talia quippe scriptura narrat: ut potius cre¬
damus sic ẽẽ d̾m locutum homini in para¬
dẏso. sicut etiam postea locutus ẽ. patrib. sic̃
abrahȩ. sic̃ moysi: id ÷ in aliqua specie corpo¬
rali. Hinc ẽ. enim qͦd audierunt uocem eius¬
ambulantis in paradysum ad uesꝑam: & ab¬
sconderunt se. Locus itaq magnus neq p̃¬
tereundus ꝓponitur: ut intueamur quantũ
possumus. qͣntum ipse adiuuare & donare di¬
gnatur opus diuinȩ ꝓuidentiȩ biꝑtitum: qͦd
suꝑius cum de agricultura loqueremur tͣnsi¬
toria quadã occasione ꝑstrmrimus. ut inde
iam incipet legentis animus hoc assuescere
tueri. qͦd adiuuat plurimũ ne quid indignum
de ipsa dĩ substantia sentiamus. Dicimus itaq
summum ipsum uerum unum ac solum dm
⁊ utriusq sp̃m tͥuitatem ipsam neq confusam
neq separatam: deum qui solus habet
immortalitatem. & lucem habitat in accessibilẽ:

Expanded text:
non sic existimo primo homini locutum deum. non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierunt eius uocem perambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque praetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam incipecontueri, quod adjuvat plurimum, ne quid indignum de ipsa Dei substantia sentiamus. Dicimus itaque ipsum summum, verum, unum ac solum Deum,  utriusque spiritum, trinitatem ipsam neque confusam neque separatam, deum, qui solus habet immortalitatem et lucem habitat inaccessibilem,
Abbreviated transcription (Latin):
di bonum & malum: ñ manducabitis de illo.
Iam hic tanquam ad ambos pluralit̾ loquit᷑.
& pluraliter preceptum derminat dicens. Qua
die autem manducaueritis ab eo: morte mo¬
riemini. An sciens qͦd ei facturus erat mulie¬
rem. ita precepit ordinatissimȩ. ut ꝑuirũ p̃¬
ceptum dñi ad feminã ꝑueniret: Ꝙͣ discipli¬
nam in ȩccłia seruat apłs dicens.Si quid
autem discere uolunt: domi iuros suos inder¬
rogent. Item queri podest quomͦ tunc ds̃ locu¬
tus sit ad hominem quem fecit iam certe sen¬
su ac mente preditum: ut audire & intellig̾e
loquentem ualeret. Neq enim aliter p̃ceptũ
posset acciꝑe quo transgressor reus esset: nͥ
hoc acceptum intelligeret. Q uomꝰ gͦ uu locu¬
tus ẽ. ds̃: Utrum intus inmente scd̾m intel¬
lectum id ÷ ut sapient̃ intelligeret uoluntatẽ
ac p̃ceptum dñi. sine ullis corporalib somiᷤ
uel corporaltum similitudinib rerũ: Sed

Expanded text:
di bonum et malum non manducabitis de illo. di bonum et malum non manducabitis de illo. iam hic tamquam ad ambos pluraliter loquitur et pluraliter praeceptum terminat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliter praeceptum posset accipere, quo transgressor eius esset, nisi hoc acceptum intellegeret. quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed
Abbreviated transcription (Latin):
nominãtim uł minantẽ dm: ut uideant noᷤ
om̃ium in erꝑtorũ nomina ñ nͥ excontrariis
quȩ iam nouimꝰ si priuationũ sunt. aut ex
similib si specierum sunt. sine ullo ȩstu du¬
bitationis agnoscere. Nisi forte aliquem mo¬
uet quemadmodũ loqui potuerint. uel loqñ¬
tem intelligere. qui non didicerant uel crescñ
do inter loquentes uel aliquo magisterio: qͣsi
magnum fuerit dõ loqui eos docere quos ita
fecerat ut hoc possent etiam abhominib di¬
utrum hoc preceptum uiro tantum dederit
ds̃:. an etiam femine. S nondum narratum ẽ:
quemadmodum facta sit femina: An forte iã
erat factã. s hoc quemadinodum gestum sit
qͦd prius erat gestum. postea recapitulando
narratum ẽ. Uerba enim scripturȩ sic se hñt.
Et precepit dñs ds̃ adȩ dicens. Non dixit pre¬
cepit eis. Deinde sequitur. Ab omĩ ligno qͦd
ẽ. in paradyso escȩ edes. Non dirit edetis.
Deinde adiungit. De ligno autem cognoscen¬

Expanded text:
nominantem uel minantem deum, et uideant nos nominantem uel minantem deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina nonnisi ex contrariis. quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. nisi forte aliquem mouet, quemadmodum loqui potuerint uel loquentem intellegere, qui non didicerant uel crescdo inter loquentes, vel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit Deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus diutrum hoc praeceptum viro tantum dederit Deus, an etiam feminae? Sed nondum narratum est quemadmodum facta sierat facta, sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum postea recapitulando narratum est? uerba enim scripturae sic se habent: et praecepit dominus deus Adae dicens; non dixit "praecepit eis". deinde sequitur: ab omni ligno quod est in paradiso escae edes; non dixit "edetis". deinde adiungit: de ligno autem cognoscen
Abbreviated transcription (Latin):
lingua id ipsum appellatur menti utiq sig¬
num insinuat᷑ in uoce loquentium. quo sonan¬
te agnoscat qͦd etiam sine signo cogitaret:Cyi¬
rum ẽ. enim: quemadmodum rerum qͣs habet
amissionem etiã in erꝑtam. natura deuitet
Quis enim pecora docuit deuitationem mortis.
nͥ sensus uitȩ: Quis paruulum pucrum adhe¬
rescere baiulo suo si eum fuerit er alto iacere
minitatus. qͦd ex quodam tempore incipit: s
tamen antequam aliquid huiusmi exꝑtus sit:
Sic gͦ illis primis hominib iam uita erat dul¬
cis quam ꝓfecto amittere deuitabant: idq ip¬
sum quib curiq modis uel sonis significan¬
tem dm̃ intelligere poterant. nec aliter eis posset
ꝑsuadeit peccatum nͥ prius ꝑsuaderetur eos ex
uio facto non eẽ morituros: id÷ illud qͦd habebãt¬
& se habere gaudebant ñ amissuros. Ande
suo loco loquendũ ẽ Aduertant itaq si quos
mouet quomͦ potuerint intelligere in exꝑti

Expanded text:
lingua id ipsum appellatur, menti utique siglingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim, quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexpertam natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae? quis paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minatus? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliquid eius modi expertus sit. Sic ergo illis primis hominibus iam uita erat dulcis, quam profecto amittere deuitabant, idque ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem deum intellegere poterant. nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud, quod habebant et se habere gaudebant, non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerint intellegere inexperta
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur. Unde nͥ cum sensus intuetur id qͦd
ẽ. & eius priuatione quid etiam non sit agno¬
scit: Sic et inane cum dicitur intuendo cor¬
poris plenitudinem. pruiationẽ euis tanquam
contrariam. qͥd dicat᷑ in ane intelligimus: sic̃ au¬
diendi sensu ñ solum de uocib. uerum etiã de
silentio iudicamus. Sic ex uita quȩ merat homi¬
n posset eius cauere contrarium id÷ uitȩ priua¬
tionem quȩ mors uocatur: et ipsã causã qua ꝑ¬
deret qͦd amabat. id: quodlibet factum suum. qͦ
fieret ut amitteret uitam. quib libet sillabis
appellaretur. quemadmodum latine cum dr̃
peccatum uel malum. tanqͣm signum eius intel¬
ligere qͦd mente disceineret. Nos enim quomͦ
intelligmꝰcum dicitur resurrectio qͣm nunꝗͣ
exꝑti sumus : Nonne quia sentimꝰ quid sit ui¬
uere. & eius rei priuationem uocam mortem.
unde reditum ad id qͦd sentimꝰ resurronem
appellamus: & si quo alio nomine inquacq

Expanded text:
loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod loquitur. unde, nisi cum sensus intuetur id, quod est, et eius priuatione quid etiam non sit agnoscit? sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem priuatione eius tamquam contraria quid dicatur inane intellegimus. sicut audiendi sensu non solum de uocibus. uerum etiam de silentio iudicamus, sic ex uita, quae inerat homini, posset eius cauere contrarium, id est uitae priuationem, quae mors uocatur. et ipsam causam, qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum, quo fieret, ut amitteret uitam, quibuslibet syllabis appellaretur — quemadmodum latine cum dicitur peccatum uel malum — tamquam signum eius intellegeret, quod mente discerneret. nos enim quomodo intellegimus, cum dicitur resurrectio, quam numquam experti sumus? nonne quia sentimus, quid sit uiuere, et eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id, quod sentimus, resurrectionem appellamus ? et si quo alio nomine in quacumque
Abbreviated transcription (Latin):
inde contra preceptum manducauerunt id̾o
factum ẽ. illud lignum dinoscentiȩ boni ⁊ ma¬
li: sed utiq etiam si obedientes essent. & ni¬
chil inde contra preceptum usurpassent: id
recte uocaretur qͦd ibi eis accideret si usurpas¬
sent: quemadmodũ si uocaretur arbor satu¬
ritatis qͦd inde possent homines satirari. nũ¬
quid si nemo accessisset ideo nomen illud es¬
set incongruum. quandoquidem cum acce¬
derent. & satuiarentur: tunc ꝓbarent quam
hoc recte arbor illa uocaretur: Et quomͦ inqui¬
unt intelligeret homo qͦd ei dicebatur lignum
dinoscentiȩ boni & mali: qͣndo ipsum malum
quid esset omnino nesciebat: Hoc qui sapuis
parum attendunt. quemadmodũ a contrariis
notis. sic pleraq intelliguntur ignota: ut etiã
uerba rerum quȩ non sunt. cum in loquendo
interponuntur nullus caliget auditor. hoc .N.
qͦd omnino non ẽ. nichil uocatur: & has duas
sillabas nemo ñ intelligit qui latine audit ⁊

Expanded text:
inde contra praeceptum manducauerunt, ideo inde contra praeceptum manducauerunt, ideo factum est illud lignum dinoscentiae boni et mali, sed utique, etiam si oboedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte uocaretur, quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum? quandoquidem cum accederent et saturarentur, tunc probarent, quam hoc recte arbor illa uocaretur. Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo, quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt parum adtendunt, quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquendo interponuntur, nullus caliget auditor. hoc enim quod omnino non est nihil uocatur; et has duas syllabas nemo non intellegit, qui latine audit et
Abbreviated transcription (Latin):
Idest noluit amittere qͦd habebat: nec sentire a¬
mittendo quid amittere non debeat. Singłare ex¬
emplum obedientiȩ: quippe qui non uenit fa¬
cere uoluntatem suã. s uoluntatem eius a quo
missus ẽ: non sicut ule qui elegit facere uolun¬
tatem suam. non eius a quo factus ẽ. Merito si¬
cut ꝑ unius in obedientiam peccatores consti¬
tuti sunt multi. ita & ꝑ unius obedientiam
iusti constituuntur multi: quia sicut in adã
om̃s moriuntur. sic & in xp̃o om̃s uiuifica¬
buntur. Frustra autem nonnulli acute obtu¬
si sunt cũ requirunt quomͦ appellari potuerit
lignum dinoscentiȩ boni & mali. antequã in eo
trans gressus esset homo preceptum: atq ipsa
exꝑientia dinosceret. quid interesset inter bo¬
num qͦd amisit. & malum qͦd admisit. Lig¬
num enim tale nomen accepit. ut eo scđm
ꝓhibitionem non tacto caueretur. qͦd eo contͣ
ꝓhibitionem tacto sentiretur. Deq enim qͥa

Expanded text:
id est noluit amittere quod habebat, ne sentiret aid est noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat. singulare exemplum oboedientiae! quippe qui non uenit facere uoluntatem suam, sed uoluntatem eius, a quo missus est, non sicut ille, qui elegit facere uoluntatem suam, non eius, a quo factus est. merito sicut per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtunsi sunt, cum requirunt, quomodo potuerit appellari lignum dinoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dinosceret, quid interesset inter bonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eo secundum prohibitionem non tacto caueretur, quod eo contra prohibitionem tacto sentiretur. neque enim quia