comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut earũ desidium c̃cupiscam: cũ iam id ha¬
beam. & habere me sentiam: Non eni possũ
c̃cupiscere desidium iusticiȩ: nͥ c̃cupiscen¬
do iusticiam. An hoc ẽ qͦd suꝑiꝰ dixi. qͦd
diligenda sit etiam ipsa dilectio qua diligit᷑
qͦd diligi oport&: sic̃ odio habenda ẽ dile¬
ctio qua diligit᷑ qͦd diligi non oport&: Odio
quippe habuimꝰ c̃cupiscentiam nr̃am: qua
caro concupiscit adu̾sꝰ spm̃. Et quid est ista
concupiscentia: nͥ mala dilectio: E diligimꝰ
c̃cupiscentiã nr̃am: qua sp̃s c̃cupiscit adu̾sꝰ
carnem. Et quid est ista c̃cupiscentia: nisi
bona dilectio: Cum autẽ dr̃ diligenda ẽ.
qͥd aliud dr̃. qͣm c̃cupiscenda ẽ: Quocirca
qm̃ recte c̃cupiscunt᷑ iustificationes dĩ: re¬
cte c̃cupiscitur c̃cupiscentia iustificatio¬
num dei. Hoc enim alio modo sic dici potest.
Si recte diligunt᷑ iustificationes dĩ: recte
diligit᷑ dilectio iustificationũ dĩ. An ali¬

Expanded text:
ut earum desiderium concupiscam, cum jam id haut earum desiderium concupiscam, cum jam id habeam, et habere me sentiam? Non enim possem concupiscere desiderium justitiae, nisi concupiscendo justitiam. An hoc est quod superius dixi, quod diligenda sit etiam ipsa dilectio qua diligitur quod diligi oportet; sicut odio habenda est dilectio qua diligitur quod diligi non oportet? Odio quippe habemus concupiscentiam nostram qua caro concupiscit adversus spiritum: et quid est ista concupiscentia, nisi mala dilectio? Et diligimus concupiscentiam nostram qua spiritus concupiscit adversus carnem: et quid est ista concupiscentia, nisi bona dilectio? Cum autem dicitur, Diligenda est, quid aliud dicitur quam, concupiscenda est? Quocirca quoniam recte concupiscuntur justificationes Dei, recte concupiscitur concupiscentia justificationum Dei. Hoc enim alio modo sic potest dici: si recte diliguntur justificationes Dei, recte diligitur dilectio justificationum Dei. An ali
Abbreviated transcription (Latin):
in animo ẽ non in corpore: & hab& eam
non gutturis & faucium delectatio que fa¬
stidio restinguit᷑. sed recuꝑande ratio sani¬
tatis. quȩ ad pellendum esce fastidiũ ꝓuidet᷑.
Ido ñ ẽ mirũ si appetit animꝰ ut appetat
corpꝰ. quando appecit animꝰ nec appecit corpꝰ.
Cũ aut̃ utrũq animi ẽ. & utrũq c̃cupiscen¬
tia ẽ: cur ñ c̃cupisco desidiũ iustificationũ di:
Quomͦ in uno eodemq animo meo habeo c̃cu¬
piscentiã desicii huiꝰ. & ipsũ ñ habeo desidiũ:
Aut quomͦ ista duo st̃ & ñ unũ: Ut qͥd enim
c̃cupisco desidare iustificationes tuas: ac ñ
ipsas iustificationes potiꝰ quã eoꝵ desidium
c̃cupisco: Aut qͦ pacto possũ iustificationũ
desidium c̃cupiscere. & ipsas iustificationes
ñ c̃cupiscere: cum idõ earũ desidium c̃cu¬
piscam. quia ipsas habere c̃cupisco: Qa si
ita ẽ: iam ipsas utiq c̃cupisco. Qͥa gͥ opꝰ ẽ

Expanded text:
in animo est, non in corpore: et habet eam in animo est, non in corpore: et habet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperandae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastidium providetur. Et ideo non mirum est si appetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium justificationum Dei? Quomodo in uno eodemque animo meo habeo concupiscentiam desiderii hujus, et ipsum non habeo desiderium? aut quomodo ista duo sunt, et non unum? Utquid enim concupisco desiderare justificationes, ac non ipsas justificationes potius quam earum desiderium concupisco? aut quo pacto possum justificationum desiderium concupiscere, et ipsas justificationes non concupiscere; cum ideo earum desiderium concupiscam, quia ipsas habere cupio? Quod si ita est, jam ipsas utique concupisco. Quid igitur opus est
Abbreviated transcription (Latin):
Ado ẽcupiuit desidare. lustificatio¬
nes autem. ficta lunt iusta : id ẽ oꝑa iusticie.
Cum itaq nondum habeat. & qͥ iam desidat :
quã longe ab his erat. q̃ adhuc eas desidare
c̃cupiscebat: & qͣm longiꝰ ab eis sunt. qͥ neq
hoc adhuc c̃cupiscunt. Mirum ẽ aut̃ qͦmͦ
concupiscat᷑ desidium : nec sit in nobis. cuiꝰ
c̃cupiscentia sit in nob̃. Neq eñ pulchrum
aliqͦd corpꝰ ẽ sic̃ aurũ. uł caro aliqͣ speciosa qͣm
potest homo c̃cupiscere. nec habere: quia
extra posita. ñ ẽ in homine. Quis nesciat in
homine ẽẽ c̃cupiscentiã: in homine ẽẽ desi¬
derium: Cur gͦ c̃cupiscit᷑ ut habeat᷑: quasi
forinsecus inferatur: Aut quomͦ haberi
Nam & desidare : ꝓculdubio concupiscere ẽ
Quis ẽ iste mirabilis atq in explicabilis lan¬
guor: Et tam̃ ẽ. Nam ⁊ egrotus qui fasti.¬
dio laborat. & iuilt euadere hoc malum.
ẽ corporis. Concupiscentia uͦ quȩ c̃cupis¬
cit desidare cibum. hoc ẽ carere fastidio.

Expanded text:
do concupivit desiderare. Justificationes autem facta sunt justa, id est, opera justitiae. Cum itaque nondum habeat et qui jam desiderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desiderare concupiscebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc adhuc concupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupiscitur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? Aut quomodo haberi Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere hoc malum, est corporis. Concupiscentia vero qua concupiscit desiderare cibum, hoc est carere fastidio,
Abbreviated transcription (Latin):
magis magisq sciantur. ñ unmerito sciendl
poscuntur. Quappt̃ ut sciamꝰ diligere dm̃
sciendꝰ ẽ ds̃: & ut sciat homo diligere ꝓxl¬
mũ tanqͣm seipsum. priꝰ deb& diligende dã
diligere seipsũ. Qͦd unde potĩt scire si neset dñ.
nescit & seipsũ: Recte itaq dr̃ dõ. Incola
ego sum in t̾ra: ne absc̃das ame mandẽ
Perito ramq a scondunt᷑ eis: qui
udiurt ror sapiunt: quia t̾re
spust. Quorũ aut̃ conu̾satio in celis
qquantũ hic conu̾santur. ꝓfecto ꝑe¬
sintur. Petant itaq ne abscondant᷑
mandata dei. ꝑ quȩ ab hoc incola
srent᷑:. diligendo dm̃. cũ qͦ in et̃¬
Nerunt: & diligendo ꝓximum. ut
ust ubi & ipsi erunt. Quid aut̃ dili¬
ndum diligitur: si ipsa non diligit᷑ di
ł nandata ne sibi abscondent᷑ orass&.¬

Expanded text:
magis magisque sciantur, non immerito scienda magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus est Deus; et ut sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, prius debet diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque absconduntur eis qui  sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendo Deum, cum quo in aeternum erunt; et diligendo proximum, ut illic sit ubi et ipsi erunt. 3. gendum diligitur, si ipsa dilectio non dilcum Dei mandata ne a se absconderentur orass
Abbreviated transcription (Latin):
ete fidelis ne absconddant᷑ fbi c que rst
ideli cernit abscondi: An quil dnꝰtis
aifficile est: Consequens ẽ uatosa ctra us
natura cõmunis. quãqͣm nec ꝓreimuist¬
scđiam. ipse qui interragauerat uidiaut
patuitq in facienda miscłia neminc ali¬
num eẽ putandum ab eo qͥ diligit parimi
Sed multi nec seipsos nouerunt: qua us
ipsum nosse quen ad modum homo sibia
bet in notescere. non om̃ium hominum est
Quomͦ gͦ diligit ꝓximum tanqͣm scipsimn:
qui nescit & seipsum: Non enĩ frustra ili
filiꝰ uinior qui ꝓfectus ẽ in regionẽ longi¬
quam. ubi ita dissipauit substantiã suã ui¬
uens ꝓdige. ut dicer& surgam & ibo ad pa¬
trem meum. priꝰ reu̾sus ẽ in sem& ipsum:
nͥ quia tam longe ꝑegrinatꝰ ẽ. ut relinit
etiã sem& ipsum. Nec tam̃ reu̾teret᷑ abs
si om̃imͦ nesciret se: nec dicer&e. surq ebi
ad patrẽ meũ: si pęnitus ignorar& dm̃
Quocirca & aliquatenꝰ ista sciuntur: & it

Expanded text:
t fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique ut, «Dinatura communis. Quanquam nec proximum nisericordiam, ipse qui interrogaverat judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec seipsos noverunt; quia et seipsum nosse, quemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in regionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in semetipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo ad patrem meum,» si penitus ignoraret Deum. Quocirca et aliquatenus ista sciuntur, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
rauit enim eis ciuitatem. Et illuo qͦd legimꝰ
qͥndiu sumꝰ in corpore. ꝑegrinam᷑ a dio.
potest intelligi hoc ñ eẽ omium: sed fideliũ.
Non enĩ om̃iũ ẽ fides. Et uidemꝰ qͥd hc
uerbis apłs iungat. Cum enim dixissa qͥn¬
diu sumꝰ in corpore ꝑegrinam᷑ a dño. ꝑfidẽ
ligeremꝰ eorum eẽ istã ꝑegrinationẽ qͥ am¬
bulant ꝑ fidem. Infideles aut̃ qͦs ds non
pͣsciuit nec p̃destinauit conformes imagi¬
nis filii sui: non possunt ueracit᷑ dicere sę
in terra ꝑegrinos. qͣndo ibi sunt ubi scđ̾m
carnem nati sunt. Non enim habent alibi
ciuitatem. Ao ꝑ hoc non sunt in terra ali¬
enigene. s terrigene. Unde att alia scͥp¬
tura de qͦdam. Posuit enĩ apud mortẽ do¬
mũ suam: & apud inferos cũ t̾rigenis axes
suos. Sunt autẽ & ipsi ꝑegrini & inquilini.
nͣ huic t̾rȩ. sead populo dĩ a qͦ st̃ alienigene
Ude credentibꝰ & scãm ciuitatem qͣ nẽ de

Expanded text:
orum; praeparavit enim eis civitatem» . Et illud quod legimus, orum; praeparavit enim eis civitatem» . Et illud quod legimus, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino;» potest intelligi hoc non esse omnium, sed fidelium: «Non enim omnium est fides» . Et videmus quid his verbis Apostolus jungat. Cum enim dixisset, «Quimdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino: Per fidem nem, qui ambulant per fidem. Infideles autem, quos Deus non praescivit nec praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui , non possunt veraciter dicere se in terra peregrinos, quando ibi sunt, ubi secundum carnem nati sunt: non enim habent alibi civitatem; ac per hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigenae. Unde ait alia Scriptura de quodam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde cre
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ me plus delectat scđm istã disputare
sententiã. ut ido nos in t̾ra inquilinos uel
incolas ẽẽ dicamꝰ: qͥa suꝑnã patriã unde
pignꝰ accepimꝰ. & qͦ ꝑuenientes nũqͣm inde
migremꝰ inuenimꝰ. Nã & ille qͥ in alio psalmo
dic̃. in quilinꝰ ego sũ apud te & ꝑegrinꝰ sicut
os̾ patres mei. ñ ait sic̃ õs hoĩes: s dicendo sic̃
õs patres mĩ. iustos ꝓculdubio uult intelligi
qui eum tempore p̾cesser̃: & in hac ꝑegrinãti.¬
one gemitu pio suꝑnȩ patriȩ suspirar. De qͥb̃
seriptum est. ad hebreos. Scdm fidem mortiũ
sunt hi om̃s. cum non accepissent ꝓmissiones.
sed longe cas uidentes & salutantes: & confiten¬
tes. quia hospites & ꝑegrini sunt suꝑ terram.
Qui enam talia dicunt: ostenat̃ quia patam
quert᷑. Et si quidem eiꝰ memores eẽnt. a qua
discesserant: habuissent tempꝰ reu̾tendi. Nẽ
autẽ meliorem ap̃petunt: id est celestẽ. Iđo

Expanded text:
Verum me plus delectat secundum istam disputare Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut omnes homines; sed dicendo, «sicut omnes patres mei,» justos procul dubio vult intelligi, qui eum tempore praecesserunt, et in hac peregrinatione gemitu pio supernae patriae suspirarunt. De quibus scriptum est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ide
Abbreviated transcription (Latin):
ctationi caritatis ur̃ę de sequentibꝰ huiꝰ
magnissimi psalmi. sermo reddendꝰ ẽ: ab illo
u̾su scilic& ubi ait. incola ego sũ in terra.
ñ absc̃das a me mandata tua: siue ut ñ nul¬
li codices habent. inquilinꝰ ego sum in terra.
aliqͥ incola. ñ nulli etiã aduena int̾p̃tati st̃.
Inquilini ñ habentes ꝓpͥam domũ: habitant
in aliena. Incole autẽ uł aduene: utiq ad¬
uentici ꝑhibentꝰ. Ubi magna de anima
exoritur questio. Neq enĩ scđm corpꝰ dictũ
fundissima questione: nichil audeo diffinire
Siue enĩ ꝓpt̾ animã quȩ absit ut putetur
ex t̾ra. merito dici potuerit inquilinꝰ. uł in¬
cola. uł aduena ego sum in t̾ra: siue scđm to¬
tum homine̾ qui paradysi aliquando ciuis
fuit. ubi utiq ñ erat qui ista dicebat: siue
sit hoc dicere. s cui patria ꝓmissa ẽ ęt̾na
in celis: hoc scio quia tẽptatio ẽ uita huma¬
na suꝑ terrã. & iugum graue ẽ suꝑ filios adã.

Expanded text:
ctationi Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum in terra.» aliqui «incola,» nonnunquam etiam «advena» interpretati sunt. Inquilini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum rofundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive sit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam .
Abbreviated transcription (Latin):
gem poni poscit a dño. qͥ utiq iã legem
scđm litterã nouerat. Sed qͥa littera oc ci¬
dit. spc̃ aut̃ uiuificat. orat ut ꝑ spm̃ scmͣ
faciat qͦd ꝑ litt̾am sciebat: ne ꝑ scientiã
mandati ñ obseruati. etiã p̾uaricatiorus
ei crim̃ accedat. Quãquã etiã sciatꝰ lex
quomꝰ scienda ẽ. id est ut intelligat᷑ qͥd
sibi uelit. qͣre sit eis posita. qͥ eã ñ erant ser¬
uaturi : qͥdq habeat utilitatis. etiã hoc
ipsũ qd lex subintrauit ut habundaro&
delictũ. nemo comp̃hendit: nͥ a dño ac¬
ceꝑit intellectũ. Unde iste adiungit

Expanded text:
i poscit a Domino, qui utique jam legem secundum litteram noverat. Sed quia littera occidit, spiritus autem vivificat ; orat ut per Spiritum faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam mandati non observati etiam praevaricationis ei crimen accedat. Quanquam etiam ut sciatur lex quomodo scienda est, id est, ut intelligatur quid sibi velit, quare sit eis posita qui eam non erant servaturi, quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo comprehendit, nisi a Domino acceperit intellectum: unde iste adjungit
Abbreviated transcription (Latin):
c̃cupiscendo fruit᷑ homo rebꝰ quas hab&.
desid̾ando autẽ absentia c̃cupiscit. Desi¬
derium gͦ qͥd est: nͥ rerũ absentiũ c̃cu¬
piscentia: Sed dĩ iustificationes absentes
eẽ quomꝰ posst̃: nͥ qͣndo nesciunt᷑: An
& quando sciunt᷑ & ñ fiunt: absentes ha¬
bendȩ sunt: Nam qͥd st̃ iustificationes.
nͥ oꝑa iusta. ñ u̾ba : Ac ꝑ hoc posst̃ infir¬
mitate animȩ ñ desidari: & ratione m̃¬
tis uti. Uidetur quippe quã sint utiles.
atq salubres: & idõ potest earũ desidiũ
c̃cupisci. Sȩpe enim qͥd agendũ sit uide¬
inꝰ. nec agimꝰ: quia non delectat ut agamꝰ.
Et cũ cupimꝰ ut delect&. pręuolat intelle¬
ctꝰ: & tarde sequit᷑. & aliqͣndo ñ sequitur
bumanꝰ atq infirmꝰ affectus. Ido gͥ desi¬
derare c̃cupiscebat. quia bonas eẽ cerne¬
bat: cupiens earũ habere delectationem.
quarũ potuit uidere tationẽ. Non aut̃
aet c̃eupiscit: sed c̃cupiuit anima mea
desidare iustificationes tuas. ł ortasse

Expanded text:
quas habet; desiderando autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
lamm. Sciens autẽ u̾ba dĩ ñ posse custo
Iꝑ obȩdientiã. nͥ uideant᷑ ꝑ intelligen¬
ii hoc qͦq orationi addidit. & dic̃. Reue
iulos meos: & considerabo mirabilia de
xerat mirabilia de lege tua. hoc alio loco
repetens ait mandata tua. Nichil est autẽ
mirabiliꝰ in mandatis dei. quã diligite ini¬
micos ur̃os: hoc est retribuite bona ꝓ malis.
Sed de isto inquilinatu. uel incolatu. ñ est
sermo coartandꝰ: & idõ non iste de hac re. s
aliꝰ expectandꝰ. & dño adiuuante reddendꝰ est

Expanded text:
18. Sciens autem verba Dei non posse custodiri per obedientiam, nisi videantur per intelligentiam, hoc quoque orationi addit et dicit: «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de xerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «mandata tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, quam, «Diligite inimicos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. Sed de isto inquilinatu vel incolatu non est sermo coarctandus; et ideo non iste de hac re, sed alius exspectandus, et Domino adjuvante reddendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ueri ꝓclamat. dicens. Concupiuit ani¬
ai nea dͥesi dare iustificationes tuas: in
m tr. Laudabilis est ista concupiscentia.
in dampnabilis. Non de hac dictũ ẽ ñ
ancupisces: sed de illa qua caro concupis¬
i adusus spm̃. De hac autẽ bona concu¬
nsantia qua concupiscit sp̃c adũsus carne.
uere ubi scriptum sir : & inuenies. Con-¬
upiscentia itaq sapientię. deducit ad reg¬
um. Et multa alia reꝑiunt᷑ bone concu¬
iscentiȩ testimonia. Sed hoc sane int̾est
quod ñ tacetur. quid c̃cupiscatur. qͣndo
ina cõmemoratur c̃cupiscentia: cũ aut̃
uuitur quid ẽcupiscatur. sed sola po¬
u. ñ nͥ mala intelligitur: sic̃ in hoc

Expanded text:
proclamat, dicens: «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Im utiq ait tuiꝰ rei c̃cupiscentiã: uel
Añ c̃cupisces. Certum est enim: ñ
uilligi cum tta dr̃ nisi malam c̃eupis¬
dam. Quia gͦ huiꝰ anima c̃cupiuit :¬
sldare inquit iustificationes tuas in

Expanded text:
 utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscentiam. Quid ergo hujus anima concupivit? «Desiderare,» inquit, «justificationes tuas in
Abbreviated transcription (Latin):
ciues st̃ in ppło dĩ. ipsi st̃ in terra ꝑegrini:
qͥa totꝰ idem ppłs qͣndiu ẽ in corpore ꝑegri¬
nat᷑ a dño. Dicat itaq Incola ego sũ in t̾ra:
ne abscondas a me mandata tua. Sed̾ qui
tande st̃. a quibꝰ d̾s absc̃dit mandata sua :
Nonne illa ubiq ds uoluit p̃dicari. Qt¬
nã qͣmmultis clara st̃ tã multis cara sint.
Nã qͥd est clariꝰ qͣm diliges dnm̃ dm̃ tiuũ

Expanded text:
sunt in populo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit praedicari? Utinam quam multis clara sunt, tam multis clara sint. Nam quid est clarius, quam, «Dili
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ quantum nos diligat. nobis ꝓbare dignat᷑.
militas eiꝰ carnalis natiuitatis atq passionis
euidentia sint testimonia diuinę erga nos di
Der hec quippe testimonia quȩ in illo uidem᷑
impleta: etiã futura erga nos quȩ sempit̾na
ꝓmissa st̃. expectamꝰ & sꝑamꝰ implenda. Qui
terp̃tes quidam garriam. quidam exercebor int̾¬
p̃tati sunt. quȩ duo int̾ se uident᷑ ẽẽ diu̾sa. sed
si exercitatio intelligat᷑ ingenii. cũ quadã dele¬
ctatione disputationis utrũq coniungit᷑. & qͦsi
ex utroq unum aliqͥd temperat᷑: ut ñ sit alie¬
na ab huiꝰmodi exercitatione garrulitas. Solerꝰ
enĩ garruli uocari loquaces:Si autẽ se indĩ
mandatis exerc& eccła. adu̾sus om̃s inimicoᷤ
fidei xp̃iane atq catholicȩ. copiosis doctoꝵ dis¬
putationibꝰ garrula ẽ: quę tunc fructu¬
ose st̃ disputantibꝰ. si ñ ibi consident᷑. nisi

Expanded text:
quibus quantum nos diligat, nobis probare dignatuquibus quantum nos diligat, nobis probare dignatuhumilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dileus est. Per haec quippe testimonia quae in illo videmus impleta, etiam futura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui terpretes quidam «garriam,» quidam «exercebor,» interpretati sunt; quae duo inter se videntur esse diversa: sed si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garrulitas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei christianae atque catholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt disputantibus, si non ibi considerentur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ nbꝰ nr̃is. accedat᷑ autem ad eũ muneri
lamnẽ. cũ ꝓfecto ut aliqͥd exempli gr̃a dicã
le iudiciors dĩ coniciat᷑ ĩm̃sitas. cũ nemo
ł udicio di sit tardus in animo. uł claudꝰ
copore: hab& tam̃ unde dicat ȩccła. hoc
Nenunciaui oĩa uidicia oris tui: id est ni
udicioꝵ tuoꝵ tacui quȩ mͥ ꝑ eloquia
anotescere uoꝰ uisti. sed omĩa prorsus
in labus meis enunciaui. Hoc enim mͥ uidet᷑
significare uoluisse qd non ait om̃ia uidicia
tua. sed omĩa uidicia oris tui. id est quȩ mͥ
dixisti: ut ꝑ os eiꝰ eloquia eiꝰ intelligamꝰ quȩ fȩ¬
cit ad nos in reuelationibꝰ scorum pluribꝰ & testa¬
m̃tis duobꝰ. quȩ omĩa uidicia usq quaq in labi¬
dĩ nichil eitiꝰ. nichil certiꝰ. nichil breuiꝰ. nichilq
grandĩ itelligimꝰ eẽ qͣm xpm: in qͦ st̃ om̃s thes¬
auri sapientię & scientie absconditi. Inde &
iste ait se iocundatum uł delectatũ in hac uia:
quasi in om̃ibꝰ diuitiis. Testimonia qͥppe dĩ st̃.:

Expanded text:
 nostris, accedatur autem ad eum muneribus hominem, cum profecto ut aliquid exempli gratia dicam, unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas nemo sine judicio Dei sit tardus in animo, vel claudus in corpore: habet tamen unde dicat Ecclesia, homeis enuntiavi omnia judicia oris tui;» id est, nihil judiciorum tuorum tacui, quae mihi per eloquia tua innotescere voluisti, sed omnia prorsus in labiis meis enuntiavi. Hoc enim mihi videtur significare voluisse, quod non ait, omnia judicia tua; sed, «omnia judicia oris tui,» id est, quae mihi dixisti: ut per os ejus eloquium ejus intelligamus, quod fecit ad nos in revelationibus sanctorum pluribus, et Testamentis duobus; quae omnia judicia usquequaque in labiDei nihil citius, nihil certius, nihil brevius, nihilque grandiauri sapientiae et scientiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi in omnibus divitiis.» Testimonia quippe Dei sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
atis neq currentis. sed miserentis dĩ ẽ:
squi fidem seruauit. qͦndo id facer&: nisi
t ise ait. nuscđiam consecutus ut fidelis
at Nusquam gͦ se extollat humana suꝑ¬
iu: donis suis ds̃ retribuit bona premia.
I iste qui iam orat & dicit retribue ser
iio uiuam: si penitus iam ñ ẽẽt. mortu
ilim orar&: sed ab illo accepit initium
ine concupiscentiȩ. a qͦ uitã poscit obȩ¬
lntiş. Habebant enĩ aliqͣm fidem qͥ di

Expanded text:
tis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana superbia: donis suis Deus retribuit bona praemia. Sed iste qui jam orat et dicit, «Retribue servo tuo, vivam;» si penitus esset mortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant enim aliquam fidem, qui di
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa utiq u̾ba dĩ atq doctrinam instructꝰ.
appar& tam̃ orare & dicere. benedictꝰ es dnẽ
doce me ustificationes tuas: ubi nichil ali¬
ud uitelligit᷑ poscere. nͥ adiuitorium gr̃e: ut
qͦd iam nouit sermone. discat & oꝑe.
uare nos debent ad intelligenda
sequentia. Et enim qui tanquã
ex uniꝰ hominis ꝑsona loquuntꝰ᷑: m̃bra st̃
xxp̃i: & ad unum caput tanqͣm ad unum
ꝑtinent corpꝰ. Nempe suꝑiꝰ dixerat: in quo
corrigit uinior uiã suã. in custodiendo
uba tua : ecce nunc aꝑtiꝰ ut id faciat. pos¬
eit auxilium. Retribue inquit seruo tuo.
iuuam & custodiam uerba tua. Si bona
dierat uerba dĩ. Non autem dixit retri¬
bue seruo tuo. quia custodiui uerba tua.
tanquam mercedem bonam ꝓbono obedien¬
tiȩ flagitar&s: sed dixit retribue seruo tuo.
dicere. mortuus ea custodire ñ possem:

Expanded text:
lege Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelligitur poscere, nisi adjutorium gratiae, ut quod jam novit sermone, discat et oper, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt Christi, et ad unum caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixerat: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faciat, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; vivam, et custodibo» «verba tua.» Si bona dierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; dicere mortuos ea custodire non posse?
Abbreviated transcription (Latin):
dit. in corde meo abscondi eloquia tua ut
non peccem tibi. continuo diuinũ quesiuit
auxilium. Nam in corde eiꝰ dĩ eloqͥa sine fru¬
ctu absconderent᷑: nisi oꝑa iusticie seqͣrent᷑.
Cum enim hoc dixiss&: adiunxit. Benedict᷑
es dne: doce me iustificationes tuas. Doce
dixit. qͦmͦ eas dicunt qui faciunt:. ñ quom
hi qui ut habeant qͦd loquant᷑ tantum mͦ
meminer̃. Nam utiq iam dixerat: in corde
meo abscondi eloquia tua ut ñ peccem tibi.
Qͥa gͦ adhuc ea querit discere.: quȩ abscon¬
dita iam custodit in corde: Qa utiq ñ fecis¬
s&: nͥ ea didicissit. Ut qͥa gͦ addit & dicit.
doce me iustificationes tuas: nisi quia eas
uult faciendo discere. ñ loquendo. uł memo¬
ria retinendo : Qm̃ gͦ sicut in alio psalato
legitꝰ. benedictionẽ dabit qͥ legem deditꝰ. idõ
benedictꝰ es dñe doce me inqt iustificationẽ
tuas. Qui enim in corde meo abscondi eloqͥa
tua ut non peccem tͥ: legem dedisti: da etia

Expanded text:
dit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut dit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera justitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas. Doce» dixit, quomodo eas discunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, sicut in alio psalmo legitur, «Benedictionem dbenedictus es, Domine, doce me justificationes tuas. Quia enim in corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi, legem dedisti; da etiam
Abbreviated transcription (Latin):
aduiuetur ad custodienda u̾ba dei: in qͦ dixe¬
rat uiã suã corrigere uiniorem. Nã utiq hoc
ẽ ne repellas me amandatis tuis. Eđ ẽ eñĩ ađo
repelli: nͥ ñ adiuuari: Mandatis qͥppe eiꝰ rectĩ
atq arduis humana ñ contẽꝑat᷑ infirmitas.
nͥ p̃ueniens eiꝰ adiuu& caritas. Qͦc autẽ ñ ad¬
iuuat. hos merito ꝑhibet᷑ repellere: & tanqͣm
flammea framea ꝓhibent᷑ indigni. ne mariũ
extendant ad arborem uitę. Qͦ ͤ autẽ dignꝰ
ex qͦ ꝑ unum hominẽ peccatũ intrauit in
mundum: & ꝑ peccatũ mors. & ita in om̃s
homines ꝑtransiit. in qͦ om̃s peccauer: Sed
indebita dĩ miscđia: sanat᷑ debita nr̃a mi¬
seria. Nã iste qͥ loquit᷑ & dic̃ in toto corde
meo exquisiui te. & hoc unde poss&s: nisi
ꝑ se ipse poss&. cum iheremias ꝓpħa fateatur
quippe hoc etiam iste suꝑiꝰ optauit. ubi ait.
utinam dirigantur uiȩ mee: & hic ubi addi¬

Expanded text:
adjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixeadjuvetur ad custodienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc est, «Ne repellas me a mandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt ? Sed indebita Dei misericordia sanatur debita nostra miseria. Nam iste qui loquitur et dicit, «In toto corde meo exquisivi te;» et hoc unde posset, nisi enim per se ipse posset, cum Jeremias propheta fateatur quippe hoc etiam iste superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addi
Abbreviated transcription (Latin):
nis seriuo tͥ. & numquam mandatũ tuũ p̾te¬
rii Iunior gͦ ille correxit uiam suam: qua
se ita deprauasse. puersamq habuisse confest
est. ut patri dicer&: iam non sum dignꝰ uo¬
cari filiꝰ tuus. Terciꝰ qͦq mͥ intellectꝰ occurrit.
quẽ qͥdem ego quantum ꝓ modulo meo sapi
auob̃ supioribꝰ antepono: ut senior agnoscat᷑
uetꝰ homo. & nouus uinior: senior qͥ portat
imaginẽ t̾reni hominis. uinior qͥ cȩlestis: qͥa
ñ priꝰ qͦd spitale est. sed qͦd animale: pͥea spita¬
le. Sit gͦ licet quilib& quantũ ad ȩtatem
ꝑtin& corporis. annosa uetustate decrepitꝰ:
unior erit. ad dm̃ ꝑcepta gr̃ę nouitate con¬
ũsus. Et in hoc corrigit iunior uiã suã in
custodiendo u̾ba eiꝰ. hoc ẽ u̾bum fidei qͦd p̃¬
cantator cantici noui. heres testam̃ti noui: iste
uinior. ñ cain. s abel: ñ ismahel. sed ysaac:
ñ esau. sed isrł: ñ manasses. s ephraim: non
heli. s samuel: ñ saul. s dauid: qͥd adiun¬

Expanded text:
nis servio tibi, et nunquam mandatum tuum praeterii.» Junior ergo ille correxit viam suam, quam se ita depravasse perversamque habuisse confessus est, ut patri diceret, «Jam non sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: senior, qui portat imaginem terreni hominis; junior, qui coelestis: quia «non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea spirituale» . Sit ergo licet quilibet, quantum ad aetatem pertinet corporis, annosa vetustate decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod prcantator novi cantici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid adjun
Abbreviated transcription (Latin):
duo mediũ posuit. benedictꝰ es dñe do& m̾
iustificationes tuas. qͦmͦ c̃ueniat homini cll
in corde iã st̃ eloqͥa dĩ & qͥ labus suis enunsid¬
uit omia iudicia dĩ. ut adhuc uelit discere
iustificationes dĩ ñ inuenit᷑: nͥ ut eas discet
uelle intelligat᷑ faciendo. ñ memoria retinoꝵ¬
do & loqͦndo: & id a dnõ demonstrauit debere
nos petere sine quo nichũ poesuimꝰ faets
ulox inte istam alio iam sermone tractaui
Ma de quorum ꝓfunditate alibi scͥptum
ulicia tua abẏssus multa: qͣntum ds̃ do

Expanded text:
duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria retinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sine quo nihil possumus facere. Sed hoc ante istum alio jam sermone tractavimet de quorum profunditate alibi scriptum est, «Judicia tua abyssus multa» ; quantum Deus do
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa uidicia oris tui: Et ille hoc surtan
paulo ante suꝑiore uersu ꝓarimo dixerto u¬
ce me iustificationes tuas Quo pactoq ce¬
cere iustificationes eiꝰ: An uidicia qleucos¬
cta iam nouerat: iustificationes aut amna
cipit facienda nesciebat. Iustificationes as
ñ dicta sed facta iusticiȩ: oꝑa scilie& usteꝵ a¬
imꝑat ds̃. Id eo autẽ dĩ dicunt᷑ qͣͥmuis a nõs
fiant: qͥa nͥ ipso donante. ñ fiunt. ludiciap¬
ro dĩ sunt: quibꝰ ab eo mundus. & nẽ & insi¬
ne scłi uidicat᷑. Sed cum eloquiis dei om̃ia
contineant᷑. & iustificationes uidelice au¬
dicia: cur querit iustificationes discere.qui
eloqͥa dĩ se abscondisse in corde dicit: At
enĩ. In corde meo abscondi eloqͥa tua ut ñ
peccẽ tͥ. T̃ unc secutꝰ adiunxit. Benedictꝰ es
dne: doce me iustificationes tuas. Ac deime
eiꝰ enuncia. Corde enĩ credit᷑ ad iustiaũ ed
aut̃ c̃fessio fit ad salutem. Sed qͦd int he

Expanded text:
omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto cere justificationes ejus? An judicia quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc nibus praecepit facienda nesciebat. Justificationes enim sunt, non dicta, sed facta justitiae, opera scilicet justat Deus. Ideo autem Dei dicuntur, quamvis a nobis fiant, quia nisi ipso donante non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes videlicet et judicia; cur quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas;» ac deinde,ejus enuntiet; «Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem» : sed quod inter haec
Abbreviated transcription (Latin):
etiã magis honoribꝰ p̃ferunt᷑ martyres eius.
Ecce filiꝰ ille uinior qͥ ꝓ porcis qͦs pascebat.
id est ꝓ in mundis demonibꝰ qͦs colebat. par
ꝓbrium religiosissime p̃dicans. & laudi¬
bus maximis qͦs contẽpnebat exaltans.
mortuus erat & reuixit: ꝑierat & inuent̾
ẽ. Hoc tã magno lucro correptionis. c̃usa¬
tionis & redemptionis inimicoꝵ suoꝵ. corpꝰ
xp̃i dõ dix̃ : aufer a me obꝓbriũ & contẽp¬
tum. Et quasi quereretꝰ de qua re obꝓbri¬
um. de qua re contẽptũ: subiungit. Qm̃

Expanded text:
etiam magnis honoribus praeferuntur martyres ejus. Ecce filius ille junior qui pro porcis quos pascebat, id est, pro immundis daemonibus quos colebat, partprobrium, religiosissime praedicans, et maximis laudibus quos contemnebat exaltans, mortuus erat et revixit, perierat et inventus est . Hoc tam magno lucro correctionis, conversionis et redemptionis inimicorum suorum corpus Christi Deo dixit, «Aufer a me opprobrium et contemptum:» et quasi quaereretur de qua re opprobrium, de qua re contemptum; subjungit, «Quoniam»
Abbreviated transcription (Latin):
onem: fit etiam qͦd adiungit. Irs iustificati¬
ombꝰ tuis meditabor: non obliuiscar uerbors
tuorum. I dõ utiq meditabor: ut ñ obliuiscar.
Unde beatus ille in pͥmo psalmo. in lege dñi
at in labiis suis omĩa iudicia oris eiꝰ. & in
uia testimonioꝵ eiꝰ delectatur. sicut in oĩbꝰ
diuitiis: & garrieus uł sese exercens in man

Expanded text:
iam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Dominat in labiis suis omnia judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus delectatur sicut in omnibus divitiis, et garriens
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus: ut ille hic agnoscat᷑ filiꝰ eugłicꝰ
ulmor. qͥ ꝓfectꝰ a patre in regionẽ longin¬
quam. effũdit substantiã suã uiuens cum
mneretricibꝰ ꝓdige: & pꝰea qͣm porcos pauit.
pstatem famemq ꝑpessus. reu̾sꝰ ẽ ad sem&¬
pum & dixͣ: surgam & ibo ad patrẽ meũ.
Nq eiũ correxit uiã suã: In custodiendo¬

Expanded text:
intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus intellectus, ut ille hic agnoscatur filius evangelicus junior, qui profectus a patre in regionem longinquam, effudit substantiam suam vivens cum meretricibus prodige; et posteaquam porcos pavit, egestatem famemque perpessus, reversus est ad semetipsum, et dixit, «Surgam, et ibo ad patrem meum.» In quo enim correxit viam suam,
Abbreviated transcription (Latin):
ald int̾rogatio ẽ. Deinde responsio:
aautediendo uerba tua. Sed hoc loco. cu
qis̃ custodiunt᷑ & uita. Nã quidã u̾ba
scando agunt ne obliuiscant᷑: nec agt̃
auido ut corrigant᷑. Non aut̃ ait iste
nqͥ gercos uinior uiam suam. sed in qͦ cor¬
nat uiam suam: atqͣ hoc respond&. in cu¬
fac̾indo u̾ba tua. Neq ullo modo dicenda
egt uirꝰ uiam suam: qͦd plerumq in scͥp¬
turis ita ponitur. ut a sexxu honoratiori.
simo intelligat᷑: modo locutionis. qͦ signifi¬
utur a parte totum. Neq enĩ & femina non
bata quȩ ñ abiit in consilio impioꝵ: ubi
tam̃ dictũ ẽ. beatus uir. Hic uͦ nec homo ait.
ut uir: sed iuuenior. Nã qͥd: Desperandus
st senior: Aut in alio etiã corrigit senior
uun suam: qͣm in custodiendo u̾ba dĩ. An
soti ammonitio ẽ. qua ȩtate potissimum
siri debeat: scađm illud qͦd alibi scriptũ ẽ
fili. a uuentute tua excipe doctrinã. &
usq ad canos inuenies sapientiã: Est & aliꝰ

Expanded text:
 interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custsi non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda rigit vir viam suam? quod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo significatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam» ? Est et alius
Abbreviated transcription (Latin):
et ad quã miseriã ꝑueniss&. ñ scire eu¬
ba  sed int̾rogando increpans ãmonebat.
ue aute̾ quẽ admodũ cũ dixxiss& in crepa
oupbos. ñ ait maledicti qͥ declinauert̃
undatis cius: ut illud tantũ pͥmorũ
iiinũ peccatũ uenir& in m̃te. sed ait.
ulelicci qͥ declinant. O portebat enĩ ut
anare mandatis: aut diligendo iusti
ũn om̃i tpr. in huiꝰ mundi ętiã labore
das qm̃ suꝑbi nec in tanta deponunt incre¬
patione ceruicem: & cũ sint deiecti laboriᷤᷤ
nottisq supplicio. extollunt᷑ suꝑbie typo
initantes elation̾ẽ cadentiũ. irridentes
humilitatẽ surgentiũ : ꝓ eis orat corpꝰ xp̃i.¬

Expanded text:
, ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore am superbi nec in tanta deponunt increpatione cervicem, et cum sint dejecti laboris mortisque supplicio, extolluntur superbiae typho, imitantes elationem cadentium, irridentes humilitatem surgentium; pro eis orat corpus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla dei grã solis nr̃ę uoluntatis uiribꝰ
impleantur: ñ optat hic dirigi uias suas ad
custodiendas iustificationes dei. nͥ iam eius
acceptis ipso p̃cipiente mandatis. Ad hoc
enim ꝑtin& qͦd p̃misit. tu p̾cepisti manda¬
ta tua custodiri nimis. Tanqͣm dicer&. lam
legem accępi: iam noui. Tu enim p̾cepisti
mandata tua custodiri nimis. & mandata tua

Expanded text:
sine ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus sine ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata
Abbreviated transcription (Latin):
latini codices non habent tu p̃cepisti man¬
data tua custodiri nimis: sed ualde. U al¬
pia humilitas. & fides ñ immemor gr̃ȩ. quid
adiungat: attendite. Utinã inquit diri¬
gant᷑ uiȩ meę: ad custodiendas iustificati¬
ones cuas. Precepisti qͥdem tu: sed utinã qͦd
p̃cepisti fiat mͥ. U bi audis utinã. uocẽ op¬
tantis a gnosce: & agnita uoce optantis. de¬
pone suꝑbiã p̃sum̃tis. Quis enĩ se dicat
optare. qͦd sic hab& in arbitrii potestate:
ut nullo indigens adium̃to id possit effi¬
cere: Ergo si optat homo ut det ipse qͦd
enĩ optandũ ẽ. nͥ ab illo: a qͦ patre luminũ.
omne datũ optimum & om̃e donũ ꝑfectũ
sc̃a scͥptura teste. descendit: ꝓ pt̾ eos aut̃
qui putant hoc solo nos ad faciendum iustici¬
am diuinitus adiuuari. qͦd dĩ p̃cepta nobis
in noticiam ꝑferuntur. ut ea cognita iam

Expanded text:
nulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mannulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valpia humilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: «Utinam,» inquit, «dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo si optat homo quod praecipit Deus; ut det ipse quod enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam
Abbreviated transcription (Latin):
xquid nmis. quã diuiniũ eloquiũ
ubi legimꝰ atq cantamꝰ. tu p̃cepisti man¬
data tua custodiri nimis. nisi nos ñ greca
elatio sed uera ratio reuocar&. Nimiĩ qͥppe
dr̃ : quic auid plus fuerit qͣm oport&. Nã
parum & numium. duo sunt itͣ se contͣ¬
ria. ẜ arum ẽ qͦs minꝰ ẽ qͣm oport&: & ni¬
mium ẽ qͦs plus ẽ qͣm oport&. Horum in
medio. modus ẽ: qͦd dr̃ satis est. Cum utiq
utile sit in uita & moribꝰ. ut ampliꝰ qͣm opor¬
tet nichil om̃ino faciamꝰ: ꝓfecto ueram esse
sententiam ne quid nimis. fateri potiꝰ qͣm
negare debemꝰ. Sed aliqͣndo latina lingua
hoc u̾bo sic abiitit᷑ : ut nimis ꝓ eo qͦd ẽ ual¬
de. & positum inueniamꝰ in litteris sacris.
& ponamꝰ in sermonibꝰ nr̃is. Nam & hic. p̃ce
ualde intelligimꝰ si recte intelligimꝰ: & nimis
te diligo si alicui km̃o dicimꝰ. ñ utiq plꝰ qͣm
oport&. sed ualde nos diligere intelligi uolu¬
aliqͣndo ut diximꝰ ꝓ eo qͦd ẽ ualde: nimis &¬

Expanded text:
quid nimis», quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod minus est quam oportet; et nimium, plus quam oportet. Horum in medio modus est, quod dicitur, Sat est. Cum itaque utile sit in vita et moribus, ut amplius quam oportet nihil omnino faciamus; profecto veram esse sentennegare debemus. sed aliquando Latina lingua hoc uerbo sic abutitur ut nimis pro eo quod est ualde, et positum inueniamus in litteris sacris, et ponamus iualde intellegimus, si recte intellegimus, et nimis te diligo, si alicui carissimo dicimus non utique plus quam oportet, sed ualde nos diligere intellegi uolualiq
Abbreviated transcription (Latin):
cationes tuas. Tunc non confundar: dum
inspicio in omĩa mandata tua. Mandata
dĩ. siue cũ leguntur. siue cũ memoria reco¬
lunt᷑. tanqͣm speculum intuendum ẽ: scđm
apłm iacobum dicentem. Si quis auditor est¬
uerbi & ñ factor: hic comparabit᷑ uiro con¬
enim se & abiit: & statim oblitꝰ ẽ qualis fue¬
rit. Qui autẽ ꝑspexerit in legem ꝑfectȩ lib̾¬
tatis. & ꝑmanserit ñ auditor obliuiosus fa¬
ctus. sed factor oꝑis: hic beatꝰ in facto suo
erit. T̃ alem se iste uult eẽ. ut inspiciat tan
qͣm in speculum mandata dei & ñ confun¬
datur: quia ñ auditor eorum tantum uult
eẽ. sed factor. Propt̾ea optat dirigi uias sua .
ad custodiendas iustificationes dĩ. Unde
dirigi. nͥ gra dĩ : Alioqͥn. legem dei habe¬
bit: non ubi gratuletur. sed ubi confun¬
dat᷑: si uoluerit mandata inspicere qͦ non

Expanded text:
 «Tunc non confundar, dum inspicio in omnia mandata tua.» Mandata Dei sive cum leguntur, sive cum memoria recoluntur, tanquam speculum intuendum est, secundum Apostolum Jacobum dicentem, «Si quis est auditor verbi et non factor, hic comparabitur viro conenim se, et abiit: et statim oblitus est qualis fuerit . » Qui autem perspexerit in legem perfectae libertatis et permanserit, non auditor obliviosus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit. Talis et iste vult equam in speculo mandata Dei, et non confundatur; quia non «auditor» eorum tantum vult esse, sed «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata inspicere, quae non