comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhoc:. apłs illos uehement̾ redarguit: qui ho¬
minib diuina beneficia tͥbuebant. ostendens:
uullum beneficium eẽ humanũ. s donũ dei.
uox ex humano errore. ẽ: ut om̃e falsum. Et ne
sp̃u scõ est. Non enĩ adulatione hominũ. iħcdr ai
ñ sint. homo enĩ adinuenit. uł diabol ut deus
minib declarauit. Nec qui hoc dicit: p̾stat bñ¬
ficium religioni. s accipit. ut gr̃a hominũ est:
qd̾ ydola dii dicunt᷑. cum ñ sint. Uñ. &e antisti¬
es eoꝵ hoĩb subiect st̃. In regula uͦ xp̃iana:
alit̾ est. qr ñ p̾̃stant religion bnficium. dicen¬
tes: iłͥm ẽẽ dñm. s accipiunt: ũn bumiliari
debent. ut patiant᷑ se argui. ñ querant adulati¬

Expanded text:
olus illos vehementer redarguit qui hominibus divina beneficia tribuebant, ostendens nullum beneficium esse humanum, sed donum Dei, vox ex humano errore est, ut omne falsum, et nemSpiritu sancto est. Non enim adulatione hominum Jesus diciocantur, cum non sint. Homo enim invenit, vel diabolus, ut Deus minibus declaravit; nec qui hoc dicit praestat beneficium religioni, sed accipit, ut gratia hominum, cum quod idola dii dicuntur, cum non sint. Unde et antistites eorum hominibus subjecti sunt. In regula vero Christiana aliter est, quia non praestant religioni beneficium, dicentes Deum esse Jesum, sed accipiunt unde humiliari debent, ut patiantur se argui, non quaerant adulati
Abbreviated transcription (Latin):
catur. nec post: eu¬
charistiam sumat.
Idõ ita ordinate: ce
sine scismate facien¬
dum ẽ uobis: ut nos
conuematis iniudi¬
cium dampnationi
nete qd̃ dixi. Cetaaũ

Expanded text:
catur, nec post eucharistiam sumat. Ideo ita ordinate et sine schismate faciendum est vobis, ut non conveniatis in judicium damnationis. nete quod
Abbreviated transcription (Latin):
eci gentilit̾ uiuentes. uo̾
qͣsi assidui .i. hoc u̾boas
elintes. siduitatẽ notat. ad simulac̃ mu
cui impietati ratio repugnat. ꝓut ducebamini
a maligno sp̃u. Nota: qd̾ sꝑitalia illis traditur
erunt tunc ymago ydoloꝵ: itanunc sint. yma¬
go dei. Sequitur. Idõ notũ ⁊ c̃. Quia rationem
spualium ignorantes:
hominib magis quam¬
ma iH̾U. ut tunc putabant: itamine.
retractos a bono. duxit. adtam itrationabile ma
&e hocẽ: qd̾ ait. hoc inqͣm notũ facio: qd̾ nemo lo¬
quens in spũ d̃ĩ. cogitando. loq̃ndo: oꝑando: dic̃
similitꝰ trib modis.s. corde: ore: & oꝑe: a natħ iłm.¬
netur a malo. tunc: qui se abrumpit: a xp̃i corꝑe¬

Expanded text:
est gentiliter viventes, vos quasi assidui, in hoc verbo assiduitatem notat, ad simulacra muta, cui impietati ratio repugnat, prout ducebamini, a maligno spiritu. Nota quod spiritualia illis tradituruerunt, tunc imago idolorum, ita nunc sint imago Dei. Ideo notum, etc., quia rationem spiritualium ignorantes hominibus magis gon bonum, ut tunc putabant, ita nunc retractos a bono duxit, ad tam irrationabile malEt hoc est quod ait: Hoc, inquam, notum facio, quod nemo loquens in Spiritu Dei, cogitando, loquendo, operando, dicit similiter tribnetur a malo, tunc qui se abrumpit a Chr
Abbreviated transcription (Latin):
de eodẽii. q̃ ad eiꝰdem sacͣmenti ordinẽ ꝑtinent: cũ
ueno̾ disponã. s his carere int̾im ñ potesti. Ecc̃e: ca¬
put nr̃e salutis ordine agendũ. oftendit. ubi sier¬
ratur: ñ leue ẽ pecc̃m. Cet̾a uͭ que ad edificationẽ
ȩccłie ꝑtinent: in aduentu suo ordinare ꝓmit¬

Expanded text:
sacramenti ordinem pertinent, cum venero, disponam, sed his carere non potestis. Ecce caput vestrae salutis ordine agendum ostendit, ubi si erratur, non leve est peccatum. Caetera vero quae ad aedificationem Ecclesiae pertinent, in adventu suo ordinare permit
Abbreviated transcription (Latin):
totum caprit obuolue¬
batur. & est pene suni¬
le uelamini mulierũ:
debet. abscondi. In con¬
godi & gła deiceletur.¬
que uidetur in uiro.
uir enĩ ad ymaginem
dei factus est. ñ mulier. s quȩ ẽ ymago dei in
uiro: hec .s. qd̾ unus d̃s: unum fecit hoĩem. ut si¬
eut ex eo st̃ omĩa: sic ex isto om̃s hoĩes eẽnt. ut
uniͦ deimuisibilis: unus homo insibilis ymagi¬
nem gerat in t̾ris. ut ius d̃s in uno homine:
auctoritatẽ principii uniꝰ uidetur conseruare.
ad confusionẽ diaboli. qui neglecto uno ło: Sͥ
dominum usurpare uoluit. In de gͥuir est
ymago di. quia sicut ex d̾o sunt omĩa: sicex a¬
dam om̃s homines. ⁊ sic conseruat auctoritatẽ
pͥncipii: qd̾ ab uno d̾o st̃ omĩa. cont᷑ illum. qͥ d̾s eẽ

Expanded text:
totum caput obvolvebatur, et est pene sle velamini mulierum. debet abscondi. Incongo et gloria Dei celeturdetur in viro. Vir enim ad imaginem Dei factus est, non mulier. Sed quae est imagicet quod unus Deus, unum fecit hominem, ut sicut ex eo omnia sunt, sic ex isto omnes homines essent, ut unius Dei invisibilis unus homo visibilis imaginem gerat in terris, ut unus Deus in uno homine auctoritatem unius principii videretur conservare ad confusionem diaboli, qui neglecto uno Deo sibi dominium usurpare voluit. Inde igitur vir est imago Dei, quia sicut ex Deo sunt omnia, sic ex Adam omnes homines: et sic conservat auctoritatem principii, quod ab uno Deo sunt omnia, contra illum qui Deus
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ: & exemplum no¬
ui sacramenti: osten¬
dit. ut faciliꝰ suadeat.¬
qͥa cui u̾ba ñ satis faci¬
unt: solent & exempla¬
suadere. Ait itaq. Ca¬
lix b̃ndictionis. ⁊ ẽ. Qt̃.
Iõo fugiendũ est acul
sumptũ. unũ ẽ cum ipso xp̃o. quia calix .i. pot᷑
sanguinis xp̃i: benedictionis .i. ꝑ quem bene.¬
dicimur participantes: cui⁊ nos bñdicimus:
.i. quẽ nos fideles exaltamus. credendo. ⁊ gr̃as
agendo. Uł calix b̾ndictionis cui bndicimus:
i potus calicis: qui ñ solum a xp̃o in cena est
benedictus: s cui etiam nos sacerdotes coti

Expanded text:
dinem et exemplum novi sacramenti ostendit, ut facilius suadeat,ia cui verba non satisfaciunt, solent exemplsuadere. Ait itaqlix benedictionis, etc. Ideo fugiendum est a culsumptum, unum est cum ipso Christo, quia calix, id est potus sanguinis Christi, benedictionis, id est per quem benedicitur participans, cui et nos benedicinus, id est quem nos fideles exaltamus, credendo et gratias agendo. Vel, calix benedictionis cui benedicimus, id est potus calicis, qui non solum a Christo in coena est benedictus, sed cui etiam nos sacerdotes quotid
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa. & affectus. ex¬
pliora ostendi uideis. quia nullum beneficium
tum totum ꝓ parce.Tota gͦ die .i. diei parte to¬
tius: expand incruce manus meas ad.po. ñ
eredentẽ. s uł &e contra dicentẽ qͥd peius est m̃
Dico gͦ. Quia tot aucto¬
ritatib ꝯfutauit iudeos:
insultare possent gentes:¬
uid rEPPI dicenteseos ex toto repul
sos eẽ. Cont᷑ quos incipit¬
dit: ne omnẽ isrł diffiden¬
tem dixisse putaret᷑: ostñ¬
Absit:. dit. q̾m ñ repulisse heditate suã. Qͥ¬

Expanded text:
a, et affectus, expliora ostendi Judaeis, quia nullum beneficium tum sit totum pro parte. Tota ergo die, id est diei parte totius. Expandi in cruce manus meas ad populum non credentem, sed contradicentem, quod pejus est, Dico ergo. Quia tot auctritatibus confutavit Judaeos, insultare possent gents, dicentes eos ex sos esse, contra quos incipne omnem Israel diffidentem dixisse putaretur, ostendit Deum non repulisse haereditatem suam. Q
Abbreviated transcription (Latin):
gata est.
omĩ lo. Ubiꝙ enĩ notũ est.
qͥaleuit᷑ obedistis. qd̾ bonũ
ẽ ⁊ in de gaudeo. Uñ subd̾̃.
tur in uobiᷤ.
uos sitis sapientes in bo

Expanded text:
gata est in omni loco; ubique enim notum est, quia leviter obedisti, quod bonum et inde gaudeo. Unde subdit: tur in vobis, ut vos sitis, sapientes in bo
Abbreviated transcription (Latin):
reb. & quã iuestigabiles sunt uie eiꝰ .i. imple¬
tiones dispositionis. quia nec in exhibitione
pot̾ agnosci. qd̾ ipse disposuit. Deinde utens u̾¬
bis ysaie: altam cẽ dei sapientiã ꝓbat: subdeif.
est alta sapientia &e
scientia. Quis enĩ cog¬
hoc ysaias dicit. sen¬
sum dñi in sapientia
sitione uł exhibitio¬
ne rerum : i. quis fu¬
it cuiꝰ ꝯsilio ageret:
uł qui eiꝰ ꝯsilium sci¬
est: unigenitus

Expanded text:
rebus. Et quam investigabiles viae ejus, id est impletiones dispositionis, quia nec in exhibitione potest cognosci quod disposuit. Deinde, utens verbis Isaiae, altam esse sapientiam Dei probat subdens: est alta sapientia et scientia. Quis enim coghoc Isaias dicit, sensum Domini? in sapientia tione vel exhibitione rerum, id est quis s consilio ageret, vel qui ejus consilium sciest unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
possibilitas. ita & mniqͥtas ñ est apudđm. & scio
qd̾ resistit suꝑbis: humilib dat gr̃am. Illud uo̾
obscurum c̃. quare quib damindignis dat. qͥb¬
damnegat. Aliqdgͦ est in abscondito & in ꝓfun¬
do iudicioꝵ dei. Similit̾: nec illud ꝑspicuum est.
qͣre hoc modo saluauit iudeos & gentes: ut pͥꝰ
ꝑmitteret cos ꝯcludi. in infidelitate. Siqͥs gͦ q̃¬
rat qͣre sic saluant᷑. cum multi alii modi salua¬
tionum sint. hoc se nescire ꝑ ãmirationẽ innu

Expanded text:
possibilitas, ita et iniquitas non est apud Deum; et scio quod resistit superbis, et humilibus dat gratiam. Illud vero obscurum est, quare quibusdam indignis dat, quibusdam negat. Aliquid est in abdito et profundo judiciorum Dei. Similiter nec illud perspicuum est, quare hoc modo salvaverit Judaeos et gentes, ut prius permitteret eos concludi in infidelitate. Si quis ergo quaerat, quare sic salvantur, cum multi alii modi salavationum sint, hoc se nescire per animi rationem innu
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. si xp̃c ñ resurrexit:
Ułita. Alioquin. fucrunt
qͥdam imꝑiti qui baptira¬
dirantur
bant᷑ ꝓhis. qui de hac ui¬
ta sine baptismo discesse¬
rant. putantes illis ꝓdeẽ.
Timebant enĩ: ne aut ñ re¬
ꝓpinquus: sine baptismo inigrasset de nrundo:¬
& uiuus aliqͥs in noĩe illius baptirat᷑ putans:
resurrectione ostendit. & ẽ sensꝰ. Alioqͥn .s. si re

Expanded text:
tantur, si Christus non resurrexit? ita, alioquin: Fuerunt quidam imperiti qui baptizabantur pro his qui de hac vita sine baptismo discesserant, putantes illis prodesse. Timebant enim ne aut illi non reo si quis istorum propinquus sine baptismo migrasset de mundo, vivus aliquis in nomine illius baptizabatur, putans mresurrectione ostendit. Et est sensus, alioquin, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
mittantur: nͥ causa future resurrectionis:
.Q. d. Si stulti adeo cert fc̃ de fut᷑a resurrectione:
t Od& NOL & nos: quinon stulti si¬
ut p̃dicti. s sapientes¬
A¶ cernit a p̃dictis: dũait:¬

Expanded text:
mittantur nisi causa futurae resurrectionis? Quasi dicat: Si stulti adeo certi sunt de futura resurrectione,  quid et nos, qui non stulti sicut praedicti, sed sapientescernit a praedictis, dum ait,
Abbreviated transcription (Latin):
Omilitudinẽ mortis xͥ. qͥd fa¬
cient: cum ñ sint uitã babi¬
turi: Iterat id̃e aliis u̾bis
dicens. Si mortui om̃ino
ñ resurg̃t. ut nec etiã xp̃c re¬
sur rexerit: ut qͥd &ẽ. bapti ꝓ¬

Expanded text:
militudinem mortis Christi, quid facient, cum non sint vitam habituri? Iterat idem aliis verbis dicens, si mortui omnino n resurgunt, ut nec etiam Christus resurrexit, ut quid etiam bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ut ip̃m filiũ. sͥ omĩa subiecisse: ñ putet. Inseꝑa¬
bilis enĩ est: oꝑatio patͥs. ⁊ filii. Alioqͥn. ⁊ c̃. ad¬
huc aliud inconuemens o¬
stendit. sire ͣrectio mortuo¬
rũ ñ est fut᷑a. qr si mortuĩ¬

Expanded text:
ut ipsum filium sibi omnia subiecisse non putet; inseparabilis enim est operatio patris et filii. alioquin huc aliud inconveniens stendit, si resurrectio mortuorum non est futura, quia si mort
Abbreviated transcription (Latin):
ot sit .Q. tunc: erit subiectꝰ itatñ: ut scdm alt̾am
nat᷑am .s. diuinam. sit ds̃ unus cum patre. ⁊ sp̃o
sco. ens omĩa que de sid̾ari possunt. inomĩb men¬
bris suis. quia p̾mium uirtutis erit ip̃e: qͥ dedit
uirtutẽ. ꝙ ds erit: unde satient᷑. Omĩa gͦ erit. q̃
honeste desid̾ant᷑. qr ds̃ erit: & uita. & sał. & uitꝰ¬
&e omĩa bona. & hec erit. inomĩb. Inquibdam
et̾uis. pot̾ aliqua eẽ distantia. Ipsa aut̃ ȩt̾nitas:
absq diu̾sitate mensure est. Et multȩ mansio
cõmune sit om̃ib. qr etiã gła capitis: om̃iũ erit.¬

Expanded text:
cat: Tunc erit subjectus, ita tamen, ut secundum alteram naturam, scilicet divinam, sit Deus, unus cum Patre, et Spiritu sancto ens omnia quae desiderari possunt, in omnibus membris suis, quia praemium virtutis erit ipse qui dedit virtutem, quia Deus erit unde satientur. Omnia ergo erit, quae honeste desiderantur, quia Deus erit vita, et salus, et omnia bona. Et haec erit in omnibus. In quibusdam aeternis potest aliqua esse distantia, ipsa autem aeternitas absque diversitate mensurae est. Et multae mansioncommune sit omnibus, quia etiam gloria capitis, omnium erit
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit ei omĩa. qui sicut
ex nullo ẽ. itanulla rõ¬
ne pot̾ eẽ alicui subicctꝰ.
Ipse enĩ. pͥncipium est
omĩum. Cum aut̃. gͭͣ.

Expanded text:
subjecit ei omnia. Qui sicut ex nullo est, ita nulla ratione potest alicui esse subjectus. Ipse enim principium est omnium. Cum autem.
Abbreviated transcription (Latin):
confessione om̃ium. s etiã omĩs creatura fatebit᷑
ip̃m eẽ. ex qͦ sunt omĩa. qr omĩa ex ip̃osunt. Si uͦ
dixisset. ut sit ds in om̃ib. intelligetur in om̃ĩb
quidẽ esse. uł ꝑ affectum. uł ꝑ cõmunem sensũ.
ñtanen omĩa. ex ip̃o eẽ. s cũ dixte: omĩa monii¬
b. sig̾eauit. qr ex ip̃o sunt omĩa. &e i omib est.
Ex ip̃o. qr ab ip̃o creata sunt. In ipsis aut̃: qͥa in
sit ds omia i om̃ib .i. ut nemo eoꝵ qͥ cicohent:
amet idusus eum suam ppriam uoluntatem.
pse est finis: quẽ supͣ cõmmemorauit. totum

Expanded text:
confessione omnium, sed etiam omnis creatura fatebitur ipsum esse ex quo sunt omnia, quia omnia ex ipso sunt. Si vero dixisset ut sit Deus in omnibus, intelligeretur in omnibus quidem esse vel per affectum, vel per communem sensum, non tamen omnia ex ipso esse. Sed cum dixit, omnia iipso sunt omnia, et in omnibus ex ipso quia ab ipso creata sunt. In ipsis autem qui in sit Deus omnia in omnibus, id est ut nemo eorum qui ei cohaerent amet adversus eum suam propriam voluntatem. Ipse est finis quem supra commemoravit totum
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ xp̃c tm̃modo animã humanã susciꝑet
menbra eiꝰ non eẽnt.: nͥ anime nr̃e. Quia ue
corpus suscepit: ꝑ qd̾ etiam caput est nobis.
qͥ ex anima &e corꝑe constamꝰ: ꝓfecto illius
menbra sunt corꝑa nr̃a. quia enĩ corpꝰ accepit.
&ẽ eor poreum caput ẽ. Si gͦ aliquis cupiens
fornicari: uilescat sͥ. ꝙ in scipso contẽpnat seip¬
sum: ñ in se. contempnat. xp̃m. ñ dicat. faciam
hoc. nichil sum. quia corpus ciꝰ. menbrũ xp̃iẽ.
xp̃i. eui in te parcendũ

Expanded text:
mmodo animam humanam susciperet, membra ejus non essent nisi animae nostrae, quia vero corpus suscepit, per quod etiam caput est nobis, qui ex anima et corpore constamus, profecto illius membra sunt corpora nostra, quia enim corpus accepit et corporum caput est. Si ergo aliquis cupiens fornicari vilescat sibi, et in seipso contemnat seipsum, non in se contemnat Christum. Non dicat: Faciam hoc, nihil sum, quia corpus ejus membrum Christi cui in te parcendum
Abbreviated transcription (Latin):
peccati.i. in pece̾m qd dicitur lex. quia dñatur.
quȩ lex: ut predictum ẽ: est in m̃bris meis. ⁊de
ex carne. Quanto aut̃ uicinior: tanto ẽ ꝑicłosi¬
or. hec ẽ lex mala. qua quisq carnali consue¬
tudine implicatus astringitur. Han repug¬
uare ait: legi mentis suȩ. ⁊ se captiuare. Unde
intelligitur ille homo describi: qui nundum ẽ
sub gr̃a: & quia captiuat me. gͦ. Infelix ego
homo sũ. quia natꝰ est
sub peccato. hostem ha¬
bens pecc̃m secũ ꝑ qd. adi¬
sathanas. Gradꝰ enim fa¬
bricauit adam: ꝑ quos¬
ad filios eiꝰ. expoliator
ascendat. nelementissi

Expanded text:
peccatum quod dicitur lex, quia dominatur. Quae lex, ut praedictum est, est in membris meis, id est ex carne. Quanto autem vicinior, tanto est periculosior. Haec est lex mala, qua quisque carnali consuetudine implicatus astringitur; hanc repugnare ait legi mentis suae, et se captivare. Unde intelligitur ille homo describi qui non est sub gratia. Et quia captivat me, ergoAmbrosius quia natus est sub peccato, hostem secum habens peccatum, per quod adiSatanas. Gradus enim fabricavit Adam per quosad filios ejus exspoliator ascendat, nisi clementissi
Abbreviated transcription (Latin):
uedit nob̃. ut ꝑ eum pecc̃oꝵ remissione ꝑcep¬
ta. homo releuetur. ut de ceto possit resipisc̾e
p̾ssus peccato. Potest enĩ homo exhon̾atus ma-¬
lis: resist̾e adusario. potestate accepta contͣ illũ
dũ iuuat᷑ a dõ. Et attende. qd̾ hic inducit qͣr¬
tam legẽ fidei. potiorẽ lege moysi. quam &e
gr̃am uocat. Quatuor. enĩ leges: in hac seriȩ me¬
morantur .s. lex naturȩ. lex menbroꝵ. que ꝓ
una cum lege pec̾ei accipitur. lex moysi. qͣrta:
lex fidi. Et notatur hic. tercius actus .i. status
hominis in lege sp̃s. loquit᷑ enim hic apłc. in ꝑ
sona hoĩs sub gr̃a degentis. Sequit᷑. Igit᷑ egt¬
pccẽm ultra ñ noceat.¬
det̾minat quomodo fac¬
ta sit lib̾atio.s. si in gr̃a

Expanded text:
edit nobis, ut per eum peccatorum remissione percepta, homo relevetur, ut de caetero possit resipiscere presso peccato. Potest enim homo exoneratus malis resistere adversario, potestate recepta contra illum dum juvatur a Deo. Et attende quod hic inducit quartam legem fidei, potiorem lege Mosi, quam et gratiam vocat. Quatuor enim leges in hac serie memorantur, scilicet lex naturae, lex membrorum, quae pro una cum lege peccati accipitur, lex Mosi, quarta lex fidei. Et notatur hic tertius actus, id est status hominis, in lege spiritus. 36 Loquitur enim hic Apostolus in sona hominis, sub gratia degentis. Igpeccatum non ultra noceatterminat quomodo facta sit liberatio, scilicet si in gra
Abbreviated transcription (Latin):
nis massa:. nͥ qui hoc bonum ht. ut eredat. qd̾
amouere conatur.s. ne homo suꝑbiat: ꝓpt̾ ali¬
qͣm gr̃am. a d̾o sͥ datam. putans: se: eam hab̾e
a se: uł a ininistro. Qd̾ apłs redarguens: ait.¬
Si aut̾ accepi pilisdi ait ace¬

Expanded text:
nis massa, nisi qui hoc bonum habet, ut credat quod admonere conatur, scilicet ne homo superbiat propter aliquam gratiam a Deo sibi datam, putans se eam habere, a se, vel a ministro, quod Apostolus redarguens ait,Si autem accepi
Abbreviated transcription (Latin):
illis: uł ita Ne unus
infletur aduersus ali¬
S. um: pro baptista alio .i. meliore
qͣm sit alius. & ñ de bes. Quis enĩ baptista. qͣn¬
tumcunq: bonus sit: disc̾int te: ab eoqui bapti¬
tatus est a minus bono: Qiͣ. Si baptizatꝰ es ape¬
tro quomodo discerneris ab eo qͥ baptiratꝰ est a
paulo: sichil utiq ille habet a baptista. nicħ
tu. Quidã. Hic redarguit illos cosde quigła¬
bantur de magist̾io pseudo ꝯtẽpnentes doctnã¬
Adimũ uidet᷑ loqͥ. s ad part̾e plebis loqt᷑. si ã acepi¬
stia me. Qd głaris otͣ me. qͣsi ñ ide acceꝑis a me:
hoc dicit contͣ illos. qui eade q̃ ab apło acceꝑait.
audientes: de magist̾io pseudoapłorum: gła
bilem uideri fecerat: ut głam do faceret. Id̾o
q: apłs hyronice loquitur eis. qͣsi concedens:
qd eis de se ipsis uidebatur. cum subdit. Lã

Expanded text:
illis? Vel ita, ne unus infletur adversus alium, pro baptista alio, id est meliore quam sit alius, et non debes. Quis enim baptista, quantumcunque bonus sit, discernit te ab eo qui baptizatus est a minus bono? Quasi dicat: Si baptizatus es a Petro, quomodo discernis ab eo qui baptizatus est a Paulo? Nihil utique illi habet a baptista, nihil tu. Quid autem hic redarguit illos eosdem qui gloriabantur de magisterio pseudo, contemnentes doctAd unum videtur loqui, sed ad partem plebis loquitur. Si autem accepisti a me, quid gloriaris contra me, quasi non idem acceperis a me? Hoc dicit contra illos qui eadem quae ab Apostolo acceperant, audientes de magisterio pseudoapostolorum gbilem videri fecerat, ut gloriam Deo faceret. Ideo Apostolus ironice eis loquitur, quasi concedens quod eis de seipsis videbatur, cum subdit: Jam
Abbreviated transcription (Latin):
solum aĩa cui datur salua. & paccata: & sc̃a fit.
s ctiam ip̃m corpꝰ uiuificabit᷑. eritq in natura
stimontum de resurrectione & tam p̾clara. &e
aꝑtissima sententia ut ñ expositore. s lecto¬
te indigeat. Et notat᷑ hic. quartꝰ actus hoĩs.
In hac nanꝙ apłi serie. quatuor hominis acti¬
ones designantur. Orima: fuit añ legẽ. Scd̾a.
sub lege. tcia. sub gr̃a. quarta in uitaģtra. In
ħͥ uincimur. In t̾cia. pugnamꝰ. &e uincimus.
In qͣrta: nec ẽ pugna s quies. & paxȩt̾na. quia
subiugatur nob̾. nr̃m inferiꝰ. qd̾ ido ñ sub de¬
batur: quia suꝑiorẽ nob d̃m: deserueramus.
sp̃m xp̃i non ħt: quia sp̃s sc̃s de utroq ꝓce¬
die: son enĩ duo sunt sp̃s sc̃i. unus patris: &
alt̃ filii. s potiuᷤ. unus patris & filii. Siẽ gͦ filtꝰ
ñ est a seipso: s ab illo de qͦ natꝰ est: ita & sp̃s¬

Expanded text:
solum anima cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque m natura stimonium de resurrectione, et tam praeclara et aperta sententia, ut non expositore, sed lectore indigeat. Et notatur hic quartus actus hominis. In hac namque Apostoli serie quatuor hominis actiones designantur. Prima fuit ante legem, secunda sub lege, tertia sub gratia, quarta in vita aeterna. In sed vincimur; in tertia, pugnamus et vincimus; in quarta, non est pugna sed quies, et pax aeterna, quia nobis subjugatur nostrum inferius, quod ideo non subdebatur, quia superiorem nobis Deum deserueramus. sti non habet, quia Spiritus sanctus de utroque procedit. Non enim duo sunt Spiritus sancti: unus Patris et alter Filii, sed potius unus Patris et Filii. Sicut ergo Filius non est a seipso, sed ab illo de quo natus est: ita et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
nis non pot̃ .i. natura pot̾. uicium ñ pot̾. S me¬
dicus ad hocuenit. ut pellat uicium. uenit eñ
saluator. ad genus humanum. Nullũ sanum
inuenit. Iõo magnꝰ medicꝰ uenit ad sanandum
uicium. quo sanato: reꝑata ẽ natura. & dr hoc
contͣ manicheos. qui uolebant contra dm in¬
duc̃e naturam mali. hoc ubo apłi: suum ꝯfir¬
mantes errorẽ. s unus homo ẽ: eadẽq natu¬
ra. a bono dõ. condita bona. que heri sapiebat
scd̃m carnẽ: hodie scd̾m sp̃m sapit. que dum
uicium ħt. ñ pot̾ subiei legi di. sic̃ claudicatio:
ñ pot̃ subici recte ambulationi. ⁊̃ olle uͦ claudi¬
cationẽ: & uidebis rectam ambłationẽ. Ita: ex¬
cluso uicio: sanata est natura. Quid aũt per

Expanded text:
nis non potest; id est natura potest, vitium non potest. Sed medicus ad hoc venit ut pellat vitium. Venit enim Salvator ad genus humanum, nullum sanum invenit, id est magnus medicus venit, ad sanandum vitium, quo sanato, reparata est natura, et dicitur hoc contra Manichaeos qui volebant aliam contra Deum inducere naturam mali, hoc verbo Apostoli suum confirmantes errorem. Sed unus homo eademque natura, a bono Deo condita bona, quae heri sapiebat secundum carnem, hodie secundum spiritum sapit, quae dum vitium habet non potest subjici legi Dei, sicut claudicatio non potest subjici rectae ambulationi. Tolle vero claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Ita excluso vitio, sanata est natura. Quid autem per
Abbreviated transcription (Latin):
ciet impassibilia: &
ĩmortalia corꝑa ur̃a:
mortalia. Nonait. mo¬
tua quȩ modo sunt:
corpꝰ & mortuũ. s ait
mortalia cor
añ pecc̃m. Tunc enim
mortuũ. qr poterat
Nmori. si peccaret hõ.
s ñ habebat in sene
ñ sit egrũ. & ita. illud corpꝰ: tam tunc erat morta
mori. Anmale est idem qd̾ mortale. Benc gͦ ait:
mortalia. & ñ att. mortua. quia in resurrectione
cũ mortale hoc induet ĩmortalitatẽ: ñ solũ ne¬
cessitas moriendi. qͣm mͦ ħt. s nec etiam mor¬
talitas. qͣi corpꝰ animale habuit. añ pecc̃m:
remanebit. & hoc fiet ñ ꝓ ur̃a dignitate: nec

Expanded text:
est impassibilia et immortalia corpora mortalia, non ait mortua, quae modo sunt, corpus mortuum; sed ait mortalia, quale ante peccatum. Tunc enim mortuum, quia poterat mori si peccaret homo, sed non habebat in se nen sit aegrum, et ita illud corpus jam tunc erat mortalmori. Animale, idem est quod mortale. Bene ergo ait, mortalia, et non ait mortua, quia in resurrectione, cum mortale hoc induet immortalitatem, non solum necessitatis moriendi quam modo habet, sed nec etiam mortalitas, quam corpus animale habuit ante peccatum, remanebit, et hoc fit non pro nostra dignitate, nec
Abbreviated transcription (Latin):
cisse. quȩ ab etno dispo¬
suit fac̾e. Uñ ysaias. Qui fecit quȩ uentura st̃.
ctiam qd deuiant. & hoc .s. ut in de cautiores
git᷑ ⁊ ñ dc aluis. Et si enĩ ad tempꝰ quidam cre¬
dant & boni indeantur: tñ. quia non ꝑma¬
& tͥa in nob̾. P redestinatio enim nr̃a. ñ in nob̾
c̃: s in occulto apud ip̃m. in eius p̾scientia.
sint: Quidgͦ dicemꝰ¬

Expanded text:
cisse quae ab aeterno disposuit facere; unde Isaias: Qui fecit quae futura sunt . etiam quod deviant, ut inde cautiores gitur, et non de aliis; etsi enim ad tempus quidam credant, et boni videantur, tamen quia non permaet tria in nobis. Praedestinatio enim nostra non in nobis est, sed in occulto apud Deum in ejus praescientia; sunt. Quid ergo dicem
Abbreviated transcription (Latin):
tra nOs: uocando adusos. iustificando¬
pecc̃ores: glorificando mortales: quis contͣ noᷤ
est: slullus ꝓrsꝰ pot̾ nocere. s omnia cooꝑan¬
tur in bonũ. Possunt enĩ mali ut plus. ꝑim̾e
corpꝰ ⁊ dilantare. s aĩam inuictam educit. aux
filium suum ꝓ nob̾
dedit. Et hoc est. Qui
etiam filio suo ꝓprio:
.i. sibi consubstantia

Expanded text:
tes, vocando aversos, justificandopeccatores, glorificando mortales, quis contra nos est? Nullus prorsus potest nocere, sed omnia cooperantur in bonum. Possunt enim mali ut plus perimere corpus et dilaniare, sed animam invictam educit auxilFilium suum pro dedit. Et hoc est, qui etiam Filio suo, id est consubstantia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dicetur: reformamini in nourtate sensꝰ ur̃i.
uł mentis urẽ. ut incipiat illa ymago refor¬
mari: a quo formata est. Non enĩ reformare
in his: qͥ semꝑ ꝓficiunt. ⁊ in eaq̃ ante fẽ: se ex¬
tendunt. nouum hoĩem xp̃m imitantes. Un
subdit. Reformamini dico. in nouitate sengͦ
pecca. Renouamini: ad modũ noui hominis.
Et nota qd̾ hic ẽ gen̾alis ꝓhibitio.⁊ generaliᷤᷤ
iussio. ꝓhibitio enĩ est. nolite conformari hu¬
ic scło. iussio aut̃ est s. reformamini in nouit̾.
sensus ur̃i. Iuud ꝑtinet ad ñ concupisce. hoc.
expoliamur. & diligendo: nouitate. in dium᷑¬

Expanded text:
non diceretur, reformamini in novitate sensus vestri vel mentis vestrae, ut incipiat illa imago ab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare in his qui semper proficiunt, et in ea quae ante sunt, se extendunt, novum hominem Christum, imitantes. Unde subdit: Reformamini, dico, in novitate sensus peccata reformamini ad modum novi hominis. Et nota quod hic est generalis prohibitio, et generalis jussio; prohibitio enim est, nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc expoliamur et nouitate indu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃eunq uoluit fec̃. Et apłc. Uoluntati eiꝰquis de¬
sistit: Omĩa gͦ bona que fiunt: as fieri uult.
quoꝵ ip̃e auctor est. Mala u̾ ñ uult fieri. nec
tñ uut ñ fieri Si cm̃ uellet ñ ficri. & fitrerte:
uoluntat eiꝰ aliquid resist̾et. s tn ficrica p̾scuuit.

Expanded text:
it , et Apostolus: Voluntati ejus quis resistit? . Omnia ergo bona quae fiunt, Deus, fieri vult, quorum ipse auctor est, mala vero non vult fieri, nec tamen vult non fieri. Si enim vellet non fieri, et fierent, voluntati ejus aliquid resisteret; sed tamen fieri ea praescit.
Abbreviated transcription (Latin):
mori. Et nolite.
hic amina iubet᷑¬
in sacͥficium dõ of¬
ferri. sicut añ us
serat do corꝑa offer¬
ri. Si enĩcorpꝰ quo
inferiore tanquã
mento utit᷑ amma¬

Expanded text:
mori. Et nolite. Hic anima jubetin sacrificium Deo offerri, sicut ante serat Deo corpora offerri. Si enim corpus inferiore tanquam mento utitur anima
Abbreviated transcription (Latin):
occasio. In aliis u̾o. pest
ti ad illicitos concubitus
euitandos: muruã quo¬
dammͦ seruitutẽ: ut &¬
si alt̾ coꝵ ꝑpetua conti¬
uentia placeat: nisi ex
alteriꝰ consensu ñ possit
&e ad hoc. uxor ñ ht̃ .po.¬

Expanded text:
occasio, in aliis vero praeeti ad illicitos concubitus evitandos mutuam quodammodo servitutem; ut etsi alteri eorum perpetua continentia placeat, nisi ex alterius consensu, non possit. Sed ad hoc, uxor non habet po
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ ꝓcreandoꝵ:. s infirmitatis: & incontinen¬
tie causa expetit: uł ille de. mat̾monio:. uł illa:
ñ sibi alterutrum negent. ne ꝑ hoc incidant::
in dampnabiles corruptelas. Reddere enĩ deb¬
tum comugale: nullius est criminis. exigere

Expanded text:
liorum procreandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit, vel ille de matrimonio, vel illa non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum conjugale nullius est criminis; exigere
Abbreviated transcription (Latin):
dieit apłe: ut fornicationẽ excludat non: ut
ad meliorẽ uitam tendentib it̾ claudat. Et
qr apłs dixerat unusquisq hat suã: & queꝙꝙ
suum: & item: reutimini: ne uidetur hoc p̃cipi¬
ndo dixisse: subdit. Hoc aut̃ totum dico scd̾m

Expanded text:
dicit Apostolus, ut fornicationem excludat, non ut ad meliorem vitam tendentibus iter claudat. Et quia Apostolus dixerat, unusquisque habeat suam, et quaeque suum, et item revertimini, ne videretur hoc praecipiendo dixisse, subdit: Hoc autem totum dico secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ec mulier potestatem
sui corꝑis ħt: gͦ nolite
here debitũ. qd̾: posset
ant in re uxoria. ne dis¬
sensio: genet fornicõnẽ.
to abstineatis: ꝓpt̾ gr̃aꝵ
actiones. Unde subdit.
ut uacetis expeditius
oratiom. Ut enim mise¬
reatur ds: mundiꝰ exo¬
randꝰ est. Et simunda
sunt comugia: tñ etiã
a licitis abstinendumẽ:
ut facilius adeffectũ¬

Expanded text:
nec mulier potestatem sui corporis habet, ergo nolite here debitum, quod posset ant in re uxoria, ne dissensio generet fornicationem. to abstineatis propter gratiarum actiones, unde subdit, ut vacetis expeditius orationi. Ut enim misereatur Deus, mundius exorandus est. Et si munda sint conjugia, tamen etiam a licitis abstinendum est, ut facilius ad effectu
Abbreviated transcription (Latin):
pletum eẽt: sicut & ip̃e ꝓpħa: quo usus c̃ teste. ñ
ait. exiturus ẽ: s exiuit .so. coꝵ. qd̾ utiq nundũ
erat factum. Dicendogͦ coꝵ. ñ solum de apłis:
s de eoꝵ post̾is. intelligi uoluit. sicut & illud: ñ
solum apłis dr̃: T̃ estes mͥ eritis usq ad ultimum

Expanded text:
pletum esset, sicut et ipse Propheta quo usus est teste, non ait exiturus est. Sed exiit sonus eorum, quod utique nondum erat factum. Dicendo ergo, eorum non solum de apostolis, sed de eorum praeteritis intelligi voluit, sicut et illud non solum apostolis dicitur: Testes mihi eritis
Abbreviated transcription (Latin):
conuenitis in unum.
utimini linguis ade¬
dificationem. sicut ce¬
tera facienda sunt.
Nam unusquisq ur̃m
habet aliquod donum:
quo potest uti ad edifi¬
cationẽ. Ido. nullus se
exeuset. Uerbigr̃a. altꝰ
habet psalmum. ioest
laudẽ dei: ꝑcanticum:
uł habet psalmum. ide
gr̃a dei: psalmos intel¬

Expanded text:
convenitis in unum, utimini linguis ad aedificationem, sicut caetera facienda sunt. Nam unusquisque vestrum habet aliquod donum quo potest uti ad aedificationem, ideo nullus se excuset, verbi gratia, alius habet psalmum, id est laudem Dei per canticum. Vel, habet psalmum, id est gratia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebant eẽ peccata.
manifesta sibi fiunt.
expositionib illoꝵ. ⁊ ita:
cadens in faciem .i. hu
milians se: ad orabitd̾m
qͥ se sͥ ꝑ nos notificauit.

Expanded text:
nesciebat esse peccata, manifesta sibi fiunt expositionibus illorum. Et ita cadens in faciem, id est humilians se, adorabit Deum, qui se sibi per vos notificavit,
Abbreviated transcription (Latin):
&e diutit. ad desertorem. eadensꝙ a manu figu¬
li. uas fractum ẽ. qd ds ꝑmisit. ut miseria sua
ꝑbaret: quia sine d̾o nil pot̾. Se gͦ & alios uendi¬
dit. uoluntaria concupiscentia. ut sub peccato
.i. serui pec̃ci sint. Quia enĩ otinere cum posset
noluit: inflictum ẽ ei ñ posse: cũ uelit. ꝑ malum
uelle: ꝑdidit bonum posse. & factus captiuus
dicit. uenundatꝰ sum sub pecc̾o. Uł unꝰ quisq¬

Expanded text:
et divertit ad desertorem, cadensque a manu figuet divertit ad desertorem, cadensque a manu figuli vas fractum est, quod Deus permisit, ut miseria sua probaret, quia sine Deo nihil potest. Se ergo et alios vendidit, voluntaria concupiscentia ut sub peccato, id est servi peccati sint. Quia enim continere cum posset noluit, inflictum est ei non posse cum velit. Per malum velle perdidit bonum posse, et factus captivus dicit, venumdatus sum sub peccato. Ambrosius
Abbreviated transcription (Latin):
a suo ꝯsequatur emptore. Quod etiam int̾ add̾a
& serpentẽ manifestum ẽ int̾cessisse. Ille eium:
p̾cium lib̾ratis noxie. & mortiferi pomi: a serpen¬
de accipiens. a naturali lib̾tate discessit. Malint.
em̃ se ꝑpetuȩ eĩ seruituti dare: a quo uetiti po¬
mi letale pcipitium acceꝑat: qͣm deinceps con¬
ditione ycepti ꝯstringi. & ita. ñ immerito. om¬
nẽ posteritatis ꝓgeniem. eiꝰ subdidit famula¬
tui cui effectus est serinis. Uendere nos potint.
s redimere ñ ualuit. Uendidit nos: consensu
pecc̃i. Redumm᷑ iusticia fidei. Sangius enim
in nocens datus est. ꝓ nob: ut redimiemur. In
uenditore gͦ. erubesc̾at suꝑbia. In redemptore:
głetur gr̃a  uendidit sc hornoꝑ lib̾m arbitriũ.
sub domimante iniquitate. & accepit ꝓ p̾cio: exi¬
guam de arbore uenta.: uoluptatẽ. Creatus est
g᷑ primꝰ homo. rectus sine culpa sine incio.s
ipse. ñ rectum se fecit. quia deseruit imꝑatorẽ.

Expanded text:
a suo consequatur emptore, quod etiam inter Adam a suo consequatur emptore, quod etiam inter Adam et serpentem manifestum est intercessisse. Ille enim pretium libertatis noxiae, et mortiferi pomi a serpente accipiens, a naturali libertate discessit. Maluit enim se perpetuae ejus servituti dedere, a quo vetiti pomi letale pretium acceperat, quam deinceps conditione praecepti constringi, et ita non immerito omnem posteritatis progeniem ejus subdidit famulatui, cujus effectus est servus. Vendere nos potuit, sed redimere non valuit. Vendidit nos consensu peccati, redimimur justitia fidei. Sanguis enim innocens datus est pro nobis ut redimeremur. In venditore ergo erubescat superbia, in redemptore glorietur gratia. Vendidit se homo per liberum arbitrium, sub dominante iniquitate, et accepit pro pretio exiguam de arbore vitae voluptatem. Creatus est ergo primus homo rectus sine culpa, sine vitio, sed ipse non rectum fecit se, quia deseruit imperatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
palem naturam .i. in ra¬
tionẽ. scd̾m illud. qd̾ a dło
ht. &r ita: ñ inereatorẽ. sed¬
opeccato: in homines: qui ex se ui¬
cian sunt: ut prãiis mori¬
carnalsum ⁊ impotens amine uicio. resift̾e dia¬
bolo. qd uicium. ꝑ concupiscentiã genit᷑. ex ear¬
ne contraxtt. & unde hoc sit. subdit. ego dico: uc¬
nundatus. in pͥmo parente ita. ut sum. subpec
minis qͥ ꝑ delectationẽ cibi ueriti. se. & om̃s alioᷤᷤ
uendidit. Adam enĩuendidit se prior. ac ꝑ hoc.
om̃e semen eius subiectum est peccato. ut pote¬
state sia utti ñ possit: circa obedientiam legis i¬
Hoe quipe pͥuarieatione: atq ut ita dicam. dap¬
nosa negociatione. fraudulentaꝙ comestione.
uenditi sumus. Dumẽ enĩ plem suam. serpen¬
tis ꝓsuasione seductus: illicita cibi ꝑceptione.
ꝑpetus serurtut addixit. Soletq hic mos inter
uendentes & em̃tes seruari. ut his qui se cupit
ra ꝓpris lbtatis.: &cͥ additione ꝑpetue seruitutis.

Expanded text:
palem naturam, id est rationem, secundum illud quod a Deo habet, et ita non in Creatorem, sed in homines qui ex se vitiati sunt, ut pravis moriid est impotens animae vitio resistere diabolo, quod vitium per concupiscentiam genitus ex carne contraxi. Et unde hoc sit, subdit: Ego, dico, venumdatus in primo parente ita ut sim, sub peccminis qui pro delectatione cibi vetiti se et omnes alios vendidit. Adam enim vendidit se prior, ac per hoc omne semen ejus subjectum peccato, ut potestate sui uti non possit circa obedientiam legis. Adae quippe praevaricatione atque, ut ita dicam, damnosa negotiatione fraudulentaque comestione venditi sumus. Omnem enim prolem suam serpentis persuasione seductus, illiciti cibi perceptione perpetuae servituti addixit. Soletque hic mos inter vendentes ementesque servari, ut is qui se cupitropriae libertatis et additione perpetuae servitutis,
Abbreviated transcription (Latin):
uere oꝑor qd̾ ñ intelligo.
quia et dimitto bonum:
qd nolo. & est ꝓbatio. a
oꝑari malum. Dicit᷑ enĩ
larga acceptione: & con¬
sueta locutione: etiam il¬
saclO: le oꝑarimalum: qui dimittit bonũ.
Uolo aũ & nolo. sunt effectus. intelligo. Ex eo
hoc ago .i. bonum: scd̾m ext̾iorem hominẽ. quod
bonum: ego int̾ior homo uolo .i. apꝓbo. Subiet᷑
enim pecc̃o: facit qd̾ non uult. quia naturaliter
quide uult bonum. s uoluntas hec: semꝑ carae
effectu. nͥ gr̃a dei. addid̾it uelle suum: ad aman¬
dum bonum: qd̾ ad effectum pot̾ ꝑduci. E st enĩ
Uelle nature: ꝑ se impotens ẽ. nec palmã merct᷑.
&e uincitur. atq trahitur: a uelle uicui. nͥ gre uelle

Expanded text:
Vere operor quod non intelligo, quia et dimitto bonum od nolo. Et est probatio a poperari malum. Dicitur enim larga acceptione et consueta locutione etiam ille operari malum qui dimittit bonum. Volo autem et nolo sunt effectus intelligo. Ex eo hoc ago, id est bonum secundum exteriorem hominem, quod bonum ego interior, volo, id est approbo. Subjectus enim peccato facit quod non vult, qua naturaliter quidem vult bonum, sed voluntas haec caret effectu, nisi gratia Dei addiderit velle suum ad amandum bonum quod ad effectum potest perduci. Est enim Velle naturae per se impotens est, nec palmam meretur, et vincitur atque trahitur a velle vitii, nisi velle
Abbreviated transcription (Latin):
nꝓuideri ꝑ legẽ. illicita suasit. ut ꝓ uita. ex
lege eimors ꝓueniret. oꝑatum c̃ diceo. intm̃i.
ut peccatum fiat peccans .i. peccare faciens.
supra modũ .i. plusquam ante. & hoc: ꝑ man¬
detum. quo dato. magis institit: ut hominẽ
grauiorib penis subiceret. ꝑ legem enĩ acce¬
ptt occasionẽ: oꝑari hominẽ mortẽ. S equitus.

Expanded text:
provideri per legem illicita suasit, ut pro vita ex lege ei mors proveniret. Operatum est dico in tantum, ut peccatum fiat peccans, id est peccare faciens. Supramodum, id est plusquam ante, et hoc, per mandatum, quo dato magis institit, ut hominem gravioribus poenis subjiceret. Per legem enim accepit occasionem operari homini mortem. VERS
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrantẽ: & ꝓhibũ¬
tem illud. ita. ut ꝑ cam appareat peccm. non
dico ut sit: ꝑ eam. s appareat. quia etiam erat:
sua & iusticia. malum eẽ ꝯcupiscentiam: quod
nesciebam. ostendit. Non gͥ imputo legi dei.
s uicio meo peccatum. Bona ẽ enĩ lex. s sine
gc̃a. ⁊ m̃modo ostendit peccatum. ñ tulit. Ergo
lex semꝑ bona est. siue obsit manib gr̃a siue
ꝓsit plẽnis gra. M ulta eni sunt bona. quetã
quib damꝰ uicio ipsoꝵ. sunt noxia sicut sol
sanos quidem ocłos mulcet. dolentib: auget do¬
lorem. Simlit̾ gͦ. lex ꝓdest: habentib gr̾am. Q
ẽ mentium samtas. Inanib aut̃: obest: n suo. s
illoꝵ uicio. Dico. oꝑatum est mͥ mortem. intantũ.
ut peccatum .÷. fomes peccati. fiat peccans .i. pec¬

Expanded text:
demonstrantem et prohibentem illud, ita ut per eam appareat peccatum, non dico ut sit per eam, sed appareat, quia etiam erat sua et justitia, malum esse concupiscentiam quam nesciebam ostendit. Non igitur imputo legi Dei, sed vitio meo peccatum, bona est enim lex, sed sine gratia tantum ostendit peccatum, non intulit. Ergo lex semper bona est, sive obsit inanibus gratia, sive prosit plenis gratia. Multa enim sunt bona quae tamen quibusdam vitio ipsorum sunt noxia, sicut sol sanos quidem oculos mulcet, dolentibus auget dolorem. Similiter ergo lex prodest habentibus gratiam, quae est mentium sanitas. Inanibus obest non suo, sed illorum vitio. Dico operatum est mihi mortem, in tantum, ut peccatum, id est fomes peccati, fiat peccans, id est pec
Abbreviated transcription (Latin):
ad malos: quos punit: lex inoysi iusta ẽẽ dicit᷑.
Bonis uͦ. sp̃ualis est. quia pecẽm ꝓhibet. ⁊ uisibi¬
lia coli. Lex gͦ moysi: sp̃ualis dr. quia mea sunt
quȩ dei sunt. & quia sp̃ualit̾ intelligenda est.
Lex aut̃ sp̃s dr lex euangłii. quia ibi d̾s ipse ẽ.
bigͦ. sunt uba. bic: res ẽ. E go aut̃. Huc usq
legem excusauit. qͦd
ñ debet refundi in eam
ulpa. hic dicit. qd̾ nec

Expanded text:
ad malos quos punit lex Mosi justa esse dicitur, bonis vero spiritualis est, quia peccatum prohibet, et visibilia coli. Lex ergo Mosi spiritualis dicitur, quia in ea sunt quae Dei sunt, et quia spiritualiter intelligenda est.us dicitur lex Evangelii, quia ibi Deus ipse est. Ibi ergo sunt verba, hic res est. Ego autem, hucusque legem excusavit, quod non debet refundi in eam culpa. Hic dicit quod
Abbreviated transcription (Latin):
dieo⁊ hoc: ꝑmandatũ. sine quo: nec tiñ ardebat
tomes & ꝑ qd̃ accreuit pͥuaricatio. Concupiscen¬
tia em̃ carnis: quȩ radixe maloꝵ ꝑ mandatum
magis pͥualuit. ñ defecit. Lex eñ. concupiscenti¬
am ñ extinxit: Ubi enĩ non ẽ gra lib̾atoris: au¬
gret peccandi desid̾ium: ꝓhibitio pecc̃oꝵ Ido gͦ
peccandi libidine. & id̾o dixit. supͣ mod̾u: quia
ꝑlegem non defecit. s magis solitis cupiditatib¬
creunt.Uł. pccc̾m. hic intelligit᷑ diabolus. qui ꝑ
bonum di: incensus ẽ iracundia: cont᷑ hominẽ.
&̃ contraria atꝙ illicita illi suasit. quia elui¬
dit a dno ꝓuideri. in quo apparet peccatum. ł

Expanded text:
er mandatum, sine quo non tantum ardebat fomes, et per quod accrevit praevaricatio. Concupiscentia enim carnis quae radix est malorum per mandatum magis praevaluit non defecit. Lex enim concupiscentiam non exstinxit. Ubi enim non est gratia liberatoris, auget peccati desiderium, prohibitio peccatorum. Idepeccandi libidine. Et ideo dixit, supramodum, quia per legem non defecit, sed magis solutis cupiditatibcatum hic intelligitur diabolus; quia per bonum Dei incensus est iracundia contra hominem, et contraria atque illicita illi suasit, quia ei vidit a Domino provideri, in quo apparet peccatum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ded̾unt se: nob obe¬
dientia .s. ut nob obe¬
dirent. ⁊ hoc. ꝑ uolun¬
tatẽ dĩ. quiuult hoĩes
subdi uicariis sius. ⁊
ita institerunt nob.
ut exemplo eoꝵ ꝓuo¬
cati. rogaremꝰ tytum
ut quẽ admodũcepit
correctos uos uidit.
ita ⁊ ꝑficiat inuob. ñ¬

Expanded text:
obedientia, scilicet ut nobis obedirent. Et hoc per voluntatem Dei, qui vult homines subdi vicariis suis. Et ita institerunt nobis, ut exemplo eorum provocati, rogaremus Titum ut quemadmodum coepit, correctos vos vidit, ita et perficiat in vobis n
Abbreviated transcription (Latin):
bis ñ defit. hoc dicit:
ut incitet cos ad dan¬
dum. ꝑficiat in uob̃
grãm istam: dico. &
ñ quoquo modo: sed

Expanded text:
bis non desit. Hoc dicit ut incitet eos ad dandum. Perficiat in vobis gratiam istam, dico, et non quoquomodo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sum liber: Incip̃
ita &e illic abstineant. Ipse enĩ apłica dignitati
potestatẽ habens: ñ oꝑari manib: s de euan¬
gelio uiue: nequẽ tamen accipiendo scanda¬
lizaret: abstinuit. Qiͣ. Abstinete ab hoc licito:
qr & ego habeo libertatem accipiendi stipendia.
& tñ ñ accipio. Et uẽ: habco lib̾tatem. suum¬
quid enĩ non sum lib̾ acciꝑe : utiq lib̾ sum
acciꝑe. qr licet mͥ: qd̾ & aliis apłis .s. de euange¬
apłoꝵ. minus de co senserunt corinthii. Undi

Expanded text:
sum liber? Incipitita et illi abstineant. Ipse enim apostolica dignitate potestatem habens non operari manibus, sed de Evangelio vivere, ne quem tamen accipiendo scandalizaret, abstinuit. Quasi dicat: Abstinete ab hoc licito, quia et ego habeo libertatem accipiendi stipendia, et tamen non accipio. Et vere habeo libertatem. Nunquid enim non sum liber accipere? Utique liber sum accipere, quia licet mapostolorum minus de eo senserunt Corinthii. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs frc̃m ꝑitũ in ydo¬
lio sacͥ̾ficata ed̾e: in¬
cipit &e ip̃e edere
ñ illa conscientia.
qͣ ille: ꝑitie causa
nec horrere. & ita
ꝑibit infirmus fr̃.
sub ydoli uen̾atio

Expanded text:
s fratrem peritum in idolio sacrificata edere incipit et ipse edere, non illa conscientia qua ille peritiae causa nec horrere; et ita peribit infirmus fratesub idoli veneratio
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enĩ caritatis
ñ emuli sunt: qua¬
peccant in xp̃oñ
re. sicut hic qui sub lege ẽ: in leged̾r peccare.¬
Ita hiiqui in xp̃o sunt: in xp̃o peccare dicunt᷑
In xp̃o gͦ peccatis: cuiꝰ regnum diminuitis.

Expanded text:
 enim charitatis non aemuli sunt, quapeccant in Christocut et hic, qui sub Lege est, in Legeita hi qui in Christo sunt, in Christo peccare dicuntur. In Christo ergo peccatis, cujus regnum diminuitis.
Abbreviated transcription (Latin):
cris litt̾is specialit̃. s. gen̾alit̾ etiam accipit᷑:
conem᷑ do adiuuante: & hoc alit̾ dicẽ. Genaliᷤ
gͥ fornicatio humanȩ animȩ est.cum aliqͥs nõ
adherens dõ. adheret mundo. Uñ dr. Annc̾ mũ¬
di: inimicus ẽ dei. Et itt̃. Si quis dilexerit mun¬

Expanded text:
cris litteris specialiter sed generaliter etiam accipitur, cris litteris specialiter sed generaliter etiam accipitur, conemur, Deo adjuvante, et hoc aliter dicere. Generalis enim fornicatio humanae animae est cum aliquis non adhaerens Deo adhaeret mundo, unde dicitur: Amicus mundi, inimicus est Dei . Et item: Si quis dilexerit mun
Abbreviated transcription (Latin):
rant᷑. hic enĩ: anima sub corpore ẽ. Alia enim
pecc̃a: & si ꝑ corpꝰ cõmutant᷑. ñ tam̃ animum
humanũ. ꝯcupiscentie earnali ita efficiunt
obstrictum & obnoxium: sicut in solo oꝑe for¬
nicationis corꝑalis fit. Cõmisceri: facit animũ
uis libidinis: cũ ip̃o corꝑe. ⁊ unum cum ipsõqͦ¬
dammͦ. cui. aglutinat᷑. Unde subdit. Quiã. for:¬
in .cor. suũ pec. Hic enĩ: ꝓprie seruit aĩa corpori.
intantũ: ut nichil aliud ipsomomento: & exꝑi¬
mento huiꝰ tam magni flagitii: cogitare homi¬
n liceat. aut intendere. qͥa mentẽ captiuam
subdit: ipsa submersio. ⁊ absorbitio libidinis.
oꝑe: ac tp̃r. ñ licet aĩo. Sic enĩtotꝰ homo. a car¬
ne absorbeat᷑. ut iam dici ñ possit: ip̃ẽ animus
suus cẽ: s simul totꝰ homo: dici possit caro. ut
& scd̃m hoc recte dici possint: duo eẽ in carne
una. Hec qͥdem dicta sunt de speciali formcõ¬
ne: huiꝰ corꝑis. ucrũ: qr ñ modo formcatio in sa¬

Expanded text:
rantur. Hic enim anima sub corpore est. Alia enim peccata, etsi per corpus committantur, non tamen animum humanum concupiscentiae carnali ita efficiunt, obstrictum et obnoxium, sicut in solo opere fornicationis corporalis fit cum misceri facit animum vis libidinis cum ipso corpore, et unum cum ipso quodammodo cui agglutinatur, unde subdit: Qui autem forinus Hic enim proprie servit anima corpori, in tantum, ut nihil aliud in ipso momento et experimento, hujus tam magni flagitii cogitare homini liceat, aut intendere, quia mentem captivam subdit ipsa submersio et absorbitio libidinis qopere ac tempore non licet animo. Sic enim totus homo ore, ut iam dici non possit ipse animus suus esse, sed simul totus homo dici psecundum hoc recte dici possint duo esse in carne una, haec quidem dicta sunt de speciali fornicatione hujus corporis. Verum quia non modo fornicatio in sa
Abbreviated transcription (Latin):
eipationẽ naturȩ u̾itatis. beatitudinis illius.
Unus gͦ sp̃s ẽ: cum sp̃u dei. cum ei sic adheret.
ut sit parciceps beatitudinis esꝰ. qd̃ plenc erit
Sic enun dicimꝰ de patre & filio unum sunt:
quia unius substantie duo sunt. & dicimus

Expanded text:
pationem naturae veritatis et beatitudinis illius. tus est cum Spiritu Dei, cum ei sic adhaeret ut sit particeps beatitudinis: quod plene erit Sic enim dicimus de Patre et Filio, unum sunt, quia unius substantiae duo sunt; et dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ creature: qͣm ercatori. S qͥ heret do. ñ mun¬
do: qd̾cunq aliud peccatum: a concupiscentia
carnali alienum: fragilitate humana incur¬
rerit: uł ignorando: uł negligendo: uł oblius¬
cendo: extra corpꝰpeccat. ut hoc sit: qd̾ dictũ ẽ.
li: uł temꝑali concupiscentia peccat. s huma¬
na temptatione: q̃ facile ignoscit᷑. Cum aut̃
adheret mundo: temporalit̾ diligit. & concu¬
piscit. Et m̃to: incorpꝰ suum peccare dr̃. quia
unuise concupiscentie carnali deditꝰ. ⁊ subdit᷑
ẽ: tanquam totꝰ creaturs scruus. ab ipõ creato¬
re alienus. Sic g̃: quantum mͥ uidet᷑. saluaf¬
de: intelligi potest: utrĩq formcõnis malum.
.s. specialis: & uniu̾salis. in hoc uno capitulo. uł

Expanded text:
 creaturae quam Creatori. Sed qui haeret Deo non mundo, quodcunque aliud peccatum a concupiscentia carnali alienum fragilitate humana incurrit, vel ignorando, vel negligendo, vel obliviscendo extra corpus peccat, ut hoc sit quod dictum est, li vel temporali concupiscentia peccat, sed humana tentatione quae facile ignoscitur. Cum autem adhaeret mundo, temporaliter diligit et concupiscit, merito in corpus suum peccare dicitur, quia universae concupiscentiae carnali deditus et subditus est tanquam totus creaturae servus ab ipso Creatore alienus. Sic ergo, quantum mihi videtur, salva fide intelligi potest utriusque fornicationis malum, scilicet specialis et universalis in hoc capitulo. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
eu̾tis: peccas in d̾m. qd̾ graue ẽgenꝰ pecc̃. Ali¬
ud uͦ genus ẽ: peccare in hoĩem. hec enĩ sunt

Expanded text:
evertis, peccas in Deum, quod grave est genus peccati; aliud vero genus est peccare in hominem. CAPUT