comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
maliciȩ a quo cogantur ex adam trahere unde
damnentur: cum eas credas non ex illa prima
peccatrice propagatas. sed nouas atq insontes in¬
cludi carne peccati. nec sic iam demere in aliã seu¬
tentiam tua deflectatur assensio. ut eas ex illa u¬
na credas ꝓpagando traduci. ne forte alius inue¬
nire possit quod ipse non possis. aut aliquando
inuenias quod nunc non poteris. Nam & ill
qui ammas ex una ꝓpagari asserunt quã ds̃
homini primo dedit. atq ita ex parentibus eas
trahi dicunt si terculliam opimonẽ sequuntur.
profecto eas non sp̃c sed corpora ẽẽ contendunt:
& corpulentis seminib exoriri. Quo ꝑuersius
quid dici potest: Nieq hoc teitullianum sõ¬
niasse mirandum c̃ qui etiam ipsũ creatore
dm̃ non cẽ nisi corpus opitatut. Qua dem̃tia
repulsa a corde atq ore xp̃iano quisqͥs animã
sicuti ẽ non eẽ corpus sed sp̃m confitet᷑. & tam̃
infilios ex parentib duci. in eo quidem nuslis

Expanded text:
malitiae a quo cogantur ex Adam trahere, unde malitiae a quo cogantur ex Adam trahere, unde damnentur, cum eas credas non ex illa prima peccatrice propagatas sed nouas atque insontes includi carne peccati, nec sic iam temere in aliam sententiam tua deflectatur assensio, ut eas ex illa una credas propagando traduci, ne forte alius inuenire possit. quod ipse non possis, aut aliquando inuenias, quod nunc non potueris. nam et illi. qui animas ex una propagari adserunt, quam deus homini primo dedit, atque ita eas ex parentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus sed corpora esse contendunt et corpulentis seminibus exoriri. quo peruersius quid dici potest? neque hoc Tertullianum somniasse mirandum est. qui etiam ipsum creatorem deum non esse nisi corpus opinatur. Qaa dementia repulsa a corde atque ore Christiano quisquis animam. sicuti est, non esse corpus sed spiritum confitetur et tamen in filios ex parentibus duci, in eo quidem nullis
Abbreviated transcription (Latin):
tendit. ut nouas anmas dicas propt̃ innocen¬
tiam nouitatis suȩ. antequã ad peccandum li¬
bero utantur arbitrio damnationi originali
obnoxias ẽẽ non posse. sed eas fide catholica
confiteris. si in illa tenera etate de corpore exie¬
rint in damnationẽ ꝑditionis ituras. nisi sa¬
cramento mediatoris qui uenit querere & salũ
facere quod ꝑierat liberentur: quere ubi uł ũn
uel quando ceperint damnationis meritũ hr̃e
si nouȩ sunt. ita sane ut dm̃ non facias nec aliq̃
naturam quam non condidit ds̃. uel peccati car
uel innocentium damnationis auctorem. & si
inueneris quod de querere admonui. quod ipse
adhuc fateor non inueni. defende quantum podes
atq assere animarũ infantium eiꝰmodi ẽẽ noui¬
tatem. ut nulla ꝓpagatione ducandur. &e nob̾cũ
quod inueneris fraterna dilectione cõmunica.
Si autem non mnucneris quare uel quom fiunt aĩe
infantiũ peccatrices. & nichil in seipsis habentes

Expanded text:
tendit, ut nouas animas dicas propter innocentendit, ut nouas animas dicas propter innocentiam nouitatis suae, antequam ad peccandum libero utantur arbitrio. damnationi originali obnoxias esse non posse. sed eas fide catholica confiteris, etiam si in illa tenera aetate de corpore exierint, in damnationem perditionis ituras, nisi sacramento mediatoris, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat, liberentur. quaere, ubi uel unde uel quando coeperint damnationis meritum habere, si nouae sunt, ita sane, ut deum non facias nec aliquam naturam. quam non condidit deus, uel peccati earum uel innocentum damnationis auctorem. et si inueneris, quod te quaerere admonui, quod ipse adhuc, fateor, non inueni. defende, quantum potes, atque adsere animarum infantium eius modi esse nouitatem, ut nulla propagatione ducantur. et nobiscum, quod inueneris, fraterna dilectione communica. Si autem non inueneris, qua re uel quo modo fiant animae infantium peccatrices et nihil in se ipsis habentes
Abbreviated transcription (Latin):
gni głam filios ꝓmissionis p̃destinare dignat᷑
est. ut ctiam ipsa reiectorum multitudine o¬
stenderetur quam nullius momenti sit apud
dm̃ ustum quantalibet numerositas iustis.¬
sime damnatorũ. atq ut hinc quoq intelligañ
qui ex ipsa damnatione redimuntur hoc fuisse
debitum massȩ illi uiuersȩ. quod tam magnȩ̨
parti eius redditum cernerent. non solum in eis
qui originali peccato multa addunt malȩ uolũ¬
tatis arbitrio. uerum etiam in tam multis par¬
unlie qui tantũmmͦ uinculo peccati originalis
obstricti sine gr̃a mediatoris ex hac luce rapiunt᷑.
Tota quippe ipsa massa iustę damnationis reciꝑe :
debitum nisi ex ea faceret non solum iustus. sed
etiam misericors figulus alia uasa in honorem.
scłm gr̃am non scđm debitum. dum & paruuł
subuenit quorum nulla merita dici possunt. &¬
maiores preuenit. ut habere aliqua merita pos¬
sint. Quȩ cum ita sint. si asserdio tua non eo

Expanded text:
gni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus gni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est: ut etiam ipsa rejectorum multitudine ostenderetur, quam nullius mdeum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato multa addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, et maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possint. ! Quae cum ita sint, si assertio tua non eo
Abbreviated transcription (Latin):
ra ctate finientes in ęternã transeunt & beatã.
dici non podest quod libero arbitrio disc̾nunt᷑¬
masse damnatione moriuntur. Si audem hi
soli citarentur exadam qui essent ꝑ gratiam
recteandi. & preder illos qui indĩ filios adop¬
tandur. nulli alii homines nascerendur. laderet
bencficium quod donaretur indignis: quia
nullis ex cadem damnabili stirpe uenientibꝰ
debitum supplicium redderetur. Cum uero
atculit in multa patientia uasa irȩ quȩ ꝑfecta
sunt in ꝑdicionem. non solum ostendit iram
& demonstrauit potentiam suam redhibendo
uindictam. & bene utendo malis: sed etiã no¬
cium quid sibi prestetur discit gradis iustifi¬
catus. dum non suo merito. sed gła largissimȩ
dĩ miscdiȩ discernitur a damnato: cum quo
cadem iusticia fucrat &e ipse damnandus. Tã
multos audem creando nasci uoluit. quos ad
suam gr̃ãm non ꝑtinere p̃sciuit. ut multitudi¬
ne incomꝑabili plures sint illis quos in sui re¬

Expanded text:
ra aetate finientes in aeternam transeunt et beatam, ra aetate finientes in aeternam transeunt et beatam, dici non potest, quod libero discernuntmassae damnatione moriuntur. Si autem hi soli crearentur ex Adam, qui essent per gratiam recreandi, et praeter illos, qui in Dei filios adoptantur, nulli alii homines nascerentur, lateret beneficium, quod donaretur indignis. Quia nullis ex eadem damnabili stirpe venientibus debitum supplicium redderetur, cum vero « attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditione, » non solum ostendit iram et demonstravit potentiam suam redhibendo vindictam et bene utendo malis, sed etiam « noiae. » Ita enim quid sibi praestetur discit gratis justificatus, dum non suo merito, sed gloria largissime Dei misericordiae discernitur a damnato cum quo eadem justitia fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem creandos nasci voluit quos ad suam gratiam non pertinere praescivit, ut multitudine incomparabili plures sint, quam quos in sui re
Abbreviated transcription (Latin):
inde nascendo uasa ux. ꝑtinet ad debitam
penam: quod audem fiunt renascendo uasa
misccłiȩ. ꝑtinet ad indebitam gr̃am. O stendit
ergo ds̃ iram suam. non utiq animi ꝑturba¬
tionem sicut ẽ quȩ circa homines nuncupat᷑:
sed iustam fixamq uindictam. quȩ de stir¬
pe mobediendiȩ ducitur. propago peccati aiq
supplicii. & homo natus ex muliere sicut in
libro iob scͥptum ẽ. breuis ẽ uita & plenꝰ ira¬
cundiȩ. eius enim rei uas ẽ qua plenus ẽ. unde
irȩ uasa dicuntur. ostendit & potendiam suã
qua bene utitur etiam malis. multa millis na¬
turalia & temporalia bona largiens.corũq:
maliciam ad exercendos & compationẽ ad¬
monendos bonos accomodans. ut incis dis¬
cant gr̃as agere deo. quod ab eis non suis me-¬
ritis qua in cadem massa paria fuerunt. sed
illius miseratione discreti sunt. quod maxime
apparet in paruulis. de quibus cum ꝑ xp̃igͣ
diam renascuntur. & istam uitam in illa dene¬

Expanded text:
inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam inde nascendo uasa irae, pertinet ad debitam poenam: quod autem fiunt renascendo uasa misericordiae, pertinet ad indebitam gratiam. Ostendit ergo deus iram suam. non utique animi perturbationem, sicut est, quae ira hominis nuncupatur, sed iustam fixamque uindictam. quod de stirpe inoboedientiae ducitur propago peccati atque supplicii. et homo natus ex muliere. sicut in libro Iob scriptum est breuis est uitae et plenus iracundiae. eius enim rei uas est, qua plenus est; unde irae uasa dicuntur. ostendit et potentiam suam, qua bene utitur etiam malis multa illis naturalia et temporalia bona largiens eorumque malitiam ad exercendos et comparatione admonendos bonos accommodans, ut in eis discant agere gratias deo. quod ab eis non suis meritis, quae in eadem massa paria fuerunt, sed illius miseratione discreti sunt. quod maxime apparet in paruulis, de quibus, cum per Christi gratiam renascuntur et istam uitam in illa tene
Abbreviated transcription (Latin):
ficri nos: ex illo tempore ualet ad saluandũ
genus humanũ. ex quo in adam uiciatum est
genus humanum. sicut enim in adam omnes
moriuntur. ita & in xp̃o omnes inuificabunt᷑.
Quia sicut in regno mortis nemo sine adam᷑. ita
ꝑadam omnes mortales in pena facti sunt filii
filii dĩ. Cur autem creduntur ctiam illi quos
creator potuit liberare ad damnationẽ non
ad gr̃am ꝑtinere: beatus apłs tanto succincti¬
orc breuitate quanto maiore auctoritate cõ¬
memorat. Dm̃ enim dicit uolentẽ ostendere
iram & demonstrare potentiam suã. atculisse¬
in multa patientia uasa ux quȩ ꝑfecta sunt ĩ
ꝑditionem: & ut notas faceret diuitias głȩ suȩ
in uasa miscđiȩ. quem suꝑius dixerat tanquã
figulum luti ex eadem massa facere aliud uas
in honorem. aliud in contumeliam. Merito
autem uideretur iniustum quod fiunt uasa
ue ad ꝑditionem si non eẽt ipsa uniuersa ex
adam massa damnata. Quod ergo fiunt

Expanded text:
fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in Adam uitiatum est genus humanum. sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes uiuificabuntur, quia, sicut in regno mortis nemo sine Adam, ita per Adam omnes mortales in poena facti sunt filii filii dei. Cur autem creentur etiaCreator praescivit ad damnationem non ad gratiam pertinere, beatus Apore breuitate quanto maiore auctoritate commemorat. deum enim dicit uolentem ostendere iram et demonstrare potentiam suam ain multa patientia vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quem superius dixerat, tanquam figulum luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam. merito autem uideretur iniustum, quod fiunt inde uasa irae ad perditionem, si non esset ipsa uniuersa ex Adam massa damnata. quod ergo fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
sequenter adiunxit dicens. Sed conclusit scͥpt᷑a
om̃ia sub peccado: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i da¬
retur credentibus. Danda itaq fuerat lex quȩ
manifestius sibi ipsum ostenderet hominẽ. ne
suꝑbus animus humanus ase ipso se posse eẽ
iustum putaret. ignorans dĩ iusticiam. id÷ quȩ
homini ex deo ẽ suam uolens constiduere. id ÷
quasi suis uirib partam. dĩ iusticiȩ subiectus
non fieret. O portebat itaq ut addito mandato
cuius uox ẽ non concupisces. suꝑbo peccatori
etiam p̃uaricationis crimen accederet. atq ita
gr̃ȩ medicinam non sanata ꝑlegem. s conui-¬
cta infirmitas quereret. Pinde cum om̃s iusti
hoc ÷ utraces dĩ cultores siuc ante incarnatio¬
nem siue pꝰ incarnationẽ xp̃i nec uixerint nec
uiuant nisi ex fide incarnationis xp̃i in quo ÷
gĩe plenitudo. ꝓfecto quod scͥptum ẽ non esse
aliud nomen sub celo. in quo oportet saluos

Expanded text:
sequenter adjunxit dicens: Sed conclusit Scriptura sequenter adjunxit dicens: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Danda itaque fuerat Lex, quae manifestius sibi ipsum ostsuperbus animus humanus a se ipso se posse esse iustum putaret et ignorans dei iustitiam, id est quae homini ex deo est. et suam uolens constituere. id est quasi suis sibi uiribus partam iustitiae dei subiectus non fieret. oportebat itaque. ut addito mandato, cuius uox est: Non concupisces, superbo peccatori etiam praeuaricationis crimen accederet atque ita gratiae medicinam non sanata per legem sed conuicta infirmitas quaereret. Proinde, cum omnes iusti, hoc ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnationis Christi, in quo est gratiae plenitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos
Abbreviated transcription (Latin):
illi iusti salui facti sunt. qui prius ꝗͣ ueniret
in carnem. crediderunt in carnem uenturum.
crediderunt futurum quod nos credimus
nunciarunt. sacramenta ẽẽ potuerunt ꝓtem¬
porum diuersitate diuersa. ad unitadem tam̃
eius dem fidĩ concordissime recurrentia. Scͥpt̃
ẽ in actibus apłorum loquente petro apło. Nc̃
ergo quid temptatis dm̃ imponere iugum supͣ
colla discipłorum quod neq patres nr̃i neq nos
potuimus portare: Sed ꝑ gr̃am dñi ihũ credi
& illi id÷ patres portare iugum legis ueteris
non ualentes ꝑgr̃am dñi ihu saluos se fieri
crediderunt: manifestum ẽ quodhȩc gratia
etiam antiqnos iustos uiuere fȩcit ex fide. iꝰtus
enim ex ficle uiuit. Lex autem subintrauit ut
abundaret delictum:. ut suꝑabundaret gr̃a. ꝑ
quam sanaretur delicti abundandia. Si enm
data eẽt lex quȩ posset uiuificare: om̃mo exle¬
ge ẽẽt iusticia. Cur tam̃ bonum lex data sit. cõ-¬

Expanded text:
illi iusti salui facti sunt, qui, priusquam ueniret illi iusti salui facti sunt, qui, priusquam ueniret in caine, crediderunt in carne uenturum. iam hoc illi crediderunt futurum, quod nos credimus m uenisse nuntiarunt. sacramenta esse potuerunt pro temporum diuersitate diuersa, ad unitatem tamen eiusdem fidei concordissime recurrentia. scriptum eat et in actibus apostolorum loquente apostolo Petro: Nunc ergo quid temptatis deum inponere iugum supra collum discipulorum, quod neque patres nostri neque nos potuimus portare? sed per gratiam domini Iesu credimus  ergo et illi, id est patres portare iugum legis ueteris; non ualentes per gratiam domini Iesu salnos se fieri crediderunt, manifestum est. quod haec gratia etiam antiquos iustos uiuere fecit ex fide; iustus enim ei fide uiuit. Lex autem subintrauit. ut abundaret dequam sanaretur delicti abundantia. Si enim data esset lex quae vivificare posset, omnino ex lege esset justitia. Cui tamen bono Lex data sit, con
Abbreviated transcription (Latin):
Nondum enim natosapłs cum de rebeccȩ gemi¬
nis loquerctur. nichil egisse boni dicit uł mali.
ut non ex oꝑibus quib nullis alter distingue¬
batur ab altero. sed ex uocante diceretur minor
stitutis. si tam reconditum atq abditum ẽ in
occultis deioꝑibus ut nec scͥpturarum diuina¬
rum manifesto eloquio declaretur utrum ꝓp¬
terea nichil boni uel mali ñdũnati egisse creden¬
disint: quia non ex aliis propagatas sec̃
mox ex nichilo creatas animas singuli accipi¬
unt. an quia cum ẽent originaliter in parentib
adhuc ipsi nulli erant qui suas & proprias uitas
agerent: illa tam̃ sit fides salua qua credimus
nullum hominum siue maioris siue paruule
quamlib& & recentis ȩtatis liberari a contagiõe
mortis antique. & obligadione peccati quod
prima natiuitate contrarit. nisi punum me¬
diadorem dĩ & hominum. hominiẽ xp̃m ih̾m
cuiꝰ hominis eiusdemq saluberruna fide cẽ

Expanded text:
Nondum enim natos Apostolus, cum de Rebeccae gemiNondum enim natos Apostolus, cum de Rebeccae geminis loqueretur, nihil egisse dicit boni vel mali; ut non ex operibus, quibus nullis alter distinguebatur ab altero, sed ex vocante diceretur, minortur firmissime constitutis, si tam reconditum atque additum est in occultis operibus Dei, ut nec Scripturarum divinarum manifesto eloquio declaretur, utrum propterea nihil boni vel mali nondum nati egisse credendi sint, quia non ex aliis propagatas, sed mox ex nihilo creatas animas singuli accipiunt; an quia cum essent originaliter in parentibus, adhuc ipsi nulli erant qui suas et proprias vitas agerent: illa tamen sit fides salva, qua credimus nullum hominum, sive majoris, sive parvulae quamlibet et recentis aetatis, liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati quod prima nativitate contraxit, nisi per unum mediatorem dei et hominum, hominem Christum Iesum. Cuins hominis eiusdemque dei saluberrima fide etiam
Abbreviated transcription (Latin):
condemnationẽ. & ꝑunius iustificationem in
õs homines in iustificationem uitȩ. & siqua alia
testimonia declarant neminẽ nasci ex adam nͥ
uinculo delicti & damnationis obstrictum. ne¬
minemq inde liberari nisi renascendo ꝑ xp̃m
tam inconcusse tentre debemus: ut sciamus eỹ
gr̃am ꝑtinere. Unde si origo animȩ lateat. ddr̃
tam̃ redemptio clarcat: ꝑiculum non ẽ. Feq
enim in xp̃m credimus ut nascamur: s ut re¬
nascamur quomo docunq nati fucrimus. hac¬
tenus autem dicimus sine ꝑiculo latere aĩe o¬
riginem. ut non tam̃ eam pardem dĩ eẽ credamꝰ
seci creaturam: nec de deo natam. sed ab illo fa¬
ctam. atq in cius genus adoptandam. mirabi¬
li dignatione gr̃ȩ. non parili dignitate nature:
nec eam corpus ẽẽ sed sp̃m. non ciratorem utiq¬
sed creatum: nec ideo uenisse in hoc corpus cor¬
ruptibile quo grauatur. quod illuc eam uitȩ ĩ
cȩlestibus uel in quibuslibet aliis mundi par
tibus antea male gesta merita compulerint:

Expanded text:
iustificationem in omnes homines in iustificationem uitae et si qua alia testimonia declarant neminem nasci ex Adam nisi uinculo delicti et damnationis obstrictum neminemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, gratiam pertinere. unde si origo animae lateat, dum tamen redemptio clareat, periculum non est; neque enim in Christum credimus, ut nascamur, sed ut renascamur. quomodocumque nati fuerimus. Hactenus autem dicimus sine periculo latere animae originem. ut non tamen eam partem dei esse credamus sed creaturam nec de deo natam sed ab illo factam atque in eius genus adoptandam mirabili dignatione gratiae, non parili dignitate naturae; nec eam corpus esse sed spiritum, non creatorem utiqsed creatum. Nec ideo venisse in hoc corpus corruptibile quo gravatur, quod ad illud eam vitae in coelestibus vel in quibuslibet aliis partibus mundi antea male gestae merita compulerint.
Abbreviated transcription (Latin):
regnumdi ñ posse ingredi. nͥ sua omnia uendide¬
rit: nec ꝓdeẽ eidem posse. si forte ex ipsis diui¬
tiis fecerit inandata. Non debere iurare õino.¬
Et de eccła quȩ sit dequa scͥptum ẽ. ñ hab̾e ma
culam aut rugam: utrũ hec sit in qua nunc con¬
gregamͣ. an illa quã sꝑamꝰ. Quidã autẽ putant.
eccłam hanc ẽẽ quȩ frequentat᷑ a ppłis: et sine
peccato ẽẽ posse. De his omnib rogo qͣntis ualeo
p̃cib sc̃itatem tuam ut iubeas nos aꝑtiꝰ instrui:
quo nouerimꝰ quatinꝰ sentire debeam᷑. Dei nr̃i mi-¬
scdia scĩtatem tuã incolumẽ conseruet annis

Expanded text:
regnum Dei non posse ingredi, nisi omnia sua vendideregnum Dei non posse ingredi, nisi omnia sua vendiderit, nec prodesse eidem posse, si forte ex ipsis divitiis fecerit mandata; non debere oEt de Ecclesia, quae sit de qua scriptum est non habere rugam neque maculam , utrum haec sit in qua nunc congregamur, an illa quam speramus: quidam autem putant Ecclesiam hanc esse quae nunc frequentatur populis, et sine peccato esse non posse. de his omnibus, rogo quantis ualeo precibus sanctitatem tuam, ut iubeas nos apertius instrui, quo nouerimus, quatenus sentire debeamus. dei nostri misericordia sanctitatem tuam incolumem conseruet annis
Abbreviated transcription (Latin):
cras se fecisse arbitrat᷑. ita respondeã. ne aliqͥd
omino scõ iure ac mercto.C xc ii.¬
uenerabili. et ꝑ om̃ia colendo augusti¬
no ep̃o: hylariꝰ. Sc̃itatis tuȩ gr̃a
quȩ omnib nota ẽ. paruitati mee ꝑ¬
suasit. ut nr̃is de syracusano ypponem remean¬
tib has ad laudandã mͥ ueuerabilitatẽ tuam
litteras erogarẽ. poscens summã tͥnitatem. ut¬
ut incolumis et uegetus dĩ nr̃i fauore hoc meũ
scͥptum ad recensendũ suscipias. dñe sc̃e nire ac
merito uenerabilis et ꝑomnia colende. Proinde
rogo ut mei memor in sc̃is orationib tuis ẽẽ dig̃¬
neris. atq imꝑitiã meam reformare. de eo quod
quidam xp̃iam apud syracusas exponunt dicen¬
tes eẽ posse hominẽ sine pecc̃o. et mandata dei
facile custodire siuelit. infantẽ ñ baptiratum.
morte p̃uentum ñ posse ꝑire. Merito: qͥa sine
peccato nascit᷑. Diuuitem manentẽ in diuitiis suĩ¬

Expanded text:
cras se fecisse arbitratur, ita respondeam, ne aliquid cras se fecisse arbitratur, ita respondeam, ne aliquid OMINO SANCTO IURE AC MERITO VENERABILI ET PER OMNIA COLENDO AUGUSTINO EPISCOPO HILARIUS. Sanctitatis tuae gratia, quae omnibus nota est, paruitati meae persuasit, ut nostris de Syracusano ad Hipponem remeantibus has ad laudandam mihi uenerabilitatem tuam litteras erogarem poscens summam trinitatem, ut incolumis et uegetus dei nostri fauore hoc meum scriptum ad recensendum suscipias, domine sancte, iure ac merito uenerabilis et per omnia colende. proinde rogo, ut mei memor in sanctis orationibus tuis esse digneris atque inperitiam nostram informare de eo, quod quidam Christiani apud Syracusas exponunt dicentes posse esse hominem sine peccato et mandata dei facile custodire, si uelit; infantem non baptizatum morte praeuentum non posse perire merito, quoniam sine peccato nascitur; diu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posset: de muro se p̃cipitem dedit. et sic adhuc
uiuus abruptam cucurrit ad pęnam. atq ibi
iam exanguis intestina sua ꝓduxtt. que utraq
manu dissipata spargebat in ppłm. ac deinde po¬
stea defessus occubuit. Magna sunt hec: nec ta¬
men bona. Non enim bonumẽ.omne qd̾ mag¬
numẽ: q̃m sunt mala etiã mala. Ds dix̃. In no¬
centem et iustum ne occidas. Sigͦ iste innocens
et iustus ñ fuit: cur ꝓponit᷑ imitandꝰ: Si aũ
innocens et iustus fuit: quare int̾fector innocen¬
tis et iusti. id ẽ ipsiꝰ raxii. insuꝑ putat᷑ eẽ laudea¬
dus: Hec int̾m ne nimiũ ꝓlirafiat: huic epłe
implendȩ satis sint. Debeo autẽ tamugadensi¬
b eimodi minist̾ium caritatis: q̃mmͥ ec uoto
tuo et abhonor abili et km̾o filio meo eleusi no
qͥ tͥbunatum apud eos egit. bene insinuati sunt.
ut ambab epłis gaudensii donatistarũ ep̃i.
et maxime posteriori. qͣm scđm scͥpturas sa¬

Expanded text:
non posset, de muro se praecipitem dedit et sic adhuc non posset, de muro se praecipitem dedit et sic adhuc uiuus abruptam cucurrit ad petram atque ibi iam exanguis intestina sua produxit, quae utraque manu dissipata spargebat in populum, ac deinde postea defessus occubuit. magna sunt haec nec tamen bona; non enim bonum est omne, quod magnum est, quoniam sunt magna etiam mala. deus dixit: Innocentem et iustum ne occidas. si ergo iste innocens et iustus non fuit, cur proponitur imitandus? si autem innocens et iustus fuit. quare interfector innocentis et iusti, id est ipsius Raxii insuper putatur esse laudandus? Haec interim, ne nimium prolixa fiat, huic epistulae implendae satis sint. debeo autem Tamugadensibus eius modi ministerium caritatis, quoniam mihi et uoto tuo et ab honorabili et carissimo filio meo Eleusino, qui tribunatum apud eos egit, bene insinuati sunt, ut ambabus epistulis Gaudentii, Donatistarum episcopi, et maxime posteriori, quam secundum scripturas sa
Abbreviated transcription (Latin):
manib seruitutẽ: Solent in litceris gengum
ista laudari In his autẽ machabeoꝵ libris qͣmuis
homo fuerit ipse laudat᷑. factum tam̃ eiꝰ narra¬
tum ẽ. ñ laudatum. et iudicandũ potiꝰ qͣm imi¬
tandum. ante oculos constitictũ. ñ sane nr̃o iudi
candum. qd̾ nos qͦ ut homines hab̃e possem. s
iudicio doctrinȩ sobriȩ quȩ in ipsis qͦ libris uece¬
rib clara ẽ. Longe quippe fuit iste raxius a u̾bis
illis ubi legitur. omne qđ tͥ applicitum fuerit. ac¬
cipe et in dolore. sustine. et in humilitate tua pa¬
tientiam habe. Nongͦ fuit iste uir eligende mor¬
tis sapiens: s ferende humilitatis impatiens.
Scͥptum ẽ: qđ uoluerit nobilit̾ et uirilit̾ mori S
numqͥd ideo sapient̃: Nobilit̾ scilicet. ne lib̃ta¬
tem sui generis captiuus amitteret: uirilit̃ aut̃
qđ tantas uires animi haberet. quibꝰ idoneus
eẽt. ut se ipse ꝑimeret. Qđ gladio eum implere

Expanded text:
manibus seruitutem ? Solent in litteris gentium manibus seruitutem ? Solent in litteris gentium ista laudari. in his autem Machabaeorum libris quamuis homo fuerit ipse laudatus, factum tamen eius narratum est, non laudatum, et iudicandum potius quam imitandum ante oculos constitutum, non sane nostro iudicandum, quod nos quoque ut homines habere possemus, sed iudicio doctrinae sobriae, quae in ipsis quoque libris ueteribus clara est. longe quippe fuit iste Raxius a uerbis illis, ubi legitur: Omne, quod tibi applicitum fuerit, accipe et in dolore sustine et in humilitate tua patientiam habe. non ergo fuit iste uir eligendae mortis sapiens sed ferendae humilitatis inpatiens. Scriptum est, quod uoluerit nobiliter et uiriliter mori; sed numquid ideo sapienter? nobiliter scilicet, ne libertatem sui generis captiuus amitteret, uiriliter autem, quod tantas uires animi haberet, quibus idoneus esset, ut se ipse perimeret. quod gladio cum implere
Abbreviated transcription (Latin):
se inuenisse głantur. adhuc eis numqͣm respon¬
disse me recolo. S qđ tuȩ caritatiet prudentibꝰ
quibꝰq sufficiat. ad istos redarguendos: si ad ui¬
tam xp̃ianoꝵ de iudea gente atq illis litteris
parati sunt omniũ factoꝵ exempla tͣnsferre: tc̃
et hoc tͣnsferant. Si autẽ sunt illic plurima eo
rumqͦ hominum qui litterarũ illarũ ueritate
laudati sunt: uł huic iam tempori ñ conuenien¬
tia. uł etiam illo tempore ñ recte facta: tale hoc¬
etiam ẽ qđ in se ipsum raxius iste cõmisit. Quicũ
eẽt apud suos nobilis. et multũ in iudaismo ꝓfe¬
cisset. quȩ sͥ in cõparatione iustitie. xp̃rane dam¬
na et stercora fuisse dicit apłs. et ꝓpt̃ hec idem
raxius pat̾ iudeoꝵ appellaret᷑ : quid mirum ẽ
si tamquã homini elatiosuꝑba subrepsit. ut
mallet manu ꝓpͥa ꝑimi. qͣm post illã in suorũ as¬
pectib celsitudinẽ sustinere indignã in hostiũ

Expanded text:
se inuenisse gloriantur, adhuc eis numquam response inuenisse gloriantur, adhuc eis numquam respondisse me recolo. sed. quod tuae caritati et prudentibus quibusque sufficiat ad istos redarguendos, si ad uitam christianorum de Iudaea gente atque illis litteris parati sunt omnium factorum exempla transferre, tunc et hoc transferant. si autem sunt illic plurima eorum quoque hominum, qui litterarum illarum ueritate laudati sunt. uel huic iam tempori non conuenientia uel etiam illo tempore non recte facta, tale etiam hoc est, quod in se ipsum Raxius iste commisit. qui cum esset apud suos nobilis et multum in Iudaismo profecisset, quae sibi in comparatione iustitiae Christianae damna et stercora fuisse dicit apostolus, et propter haec idem Raxius Iudaeorum pater appellaretur, quid mirum est, si tamquam homini elatio superba subrepsit. ut mallet manu propria perimi quam post illam in suorum aspectibus celsitudinem sustinere indignam in hostium
Abbreviated transcription (Latin):
legib uł legitimis potestatib ñ licere alt̾um oc¬
cidere. eciam uolentẽ. et petentẽ. et uiuere am
ñ ualentẽ. satis indicat scͥptura regnoꝵ. ubi rex
daiuid. regis saulis int̾fectorẽ iussit occidi. cum ille
dixisset ab eo iam saucio atq semiuiuo petitũ se
fuisse ut hoc faceret. et animã corporis nexibus
obluctantem soluiq cupientẽ. uno ictu uulne¬
ris abillis cruciatib libaret. Proinde qͥa om̃is
qui sine ulla legitimȩ potestatis auctoritate.
hominẽ occidit homicida ẽ: quisqͥs se ipsum
occidit. ñ sit homicida si homonẽ. Hec omnia
multismodis in aliis plurib nr̃is sermonib et
litteris diximꝰ Uerumtam̃ qđ fatendum est de
isto raxio seniore quem sumnia ȩremploꝵ inopia.
cartarise in machabeorum libris quasi ad au¬
ctoritatem sceleris. quo se ipsos ꝑdunt. ꝑscrutati
omnib eccłasticis auctoritatib uix aliquando

Expanded text:
legibus vel legitimis potestatibus, non licere alterum oclegibus vel legitimis potestatibus, non licere alterum occidere, etiam volentem et petentem, et vivere jam non valentem, satis indicat Scriptura Regnorum, ubi rex David regis Saülis interfectorem jussit occidi, cum ille dixisset ab eo iam saucio atque semiuiuo petitum se fuisse. ut hoc faceret et animam corporis nexibus obluctantem soluique cupientem uno ictu uulneris ab illis cruciatibus liberaret. proinde quia omnis, qui sine ulla legitimae potestatis auctoritate hominem occidit, homicida est, quisquis se ipsum occidit, non sit homicida, si homo non est. haec omnia multis modis in aliis pluribus nostris sermonibus et litteris diximus Verum tamen, quod fatendum est, de isto Raxio seniore. quem summa exemplorum inopia coartati se in Machabaeorum libris quasi ad auctoritatem sceleris, quo se ipsos perdunt. perscrutatis omnibus ecclesiasticis auctoritatibus uix aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
moch alia flagitia seu facinora: uerũetiã sactilegia
seueritate congrua cohibe. Multumq illos falsi
qui putant a nob̾ istos tales suscipiquales sunt:
quia ñ eos rebaptizauimꝰ. Quomͦ enim tales susci¬
piunt᷑ quales sunt. cum sunt heretici. et ad nos
transeundo fiunt catholici: Neq enim ꝑꝑterea
corda depͣuata ñ licet corrigi. quia sacram̃ta semel
data ñ licet iterari: De mortib autẽ furiosissi¬
mis quas quidã eoꝵ ipsi sͥ inferunt. de quib so-¬
lent decestabiles et ab hominabiles eẽ miultis
ctiam suis quorum m̃tes dem̃itatio ñ tanta possedit:
eis scdm scripturas rationẽq xp̃ianoꝵ sepe respon¬
dimꝰ. q̃m scͥptum ẽ. Quis neq̃m ẽ. cui bonꝰ ẽ: Aut
cerce in eisdẽ positum temptationib mori uolen¬
tem occidat et ꝓximũ: qͥ sibi expedire et lic̾e pu¬
tat occide se ipsum. qm scͥptura dicit. diliges ꝓ¬
rimum tuũ sic̃ te ipsum. Nullis autẽ iubentib

Expanded text:
modi alia flagitia seu facinora uerum etiam sacrilegia modi alia flagitia seu facinora uerum etiam sacrilegia seueritate congrua cohibere multumque illos falli, qui putant a nobis istos tales suscipi, quales sunt. quia non eos rebaptizamus. quo modo enim tales suscipiuntur, quales sunt, cum sint haeretici et ad nos transeundo fiant catholici? neque enim propterea corda deprauata non licet corrigi quia sacramenta semel data non licet iterari. De mortibus autem furiosissimis, quas quidam eorum ipsi sibi inferunt, de quibus solent detestabiles et abominabiles esse multis etiam suis, quorum mentes dementatio non tanta possedit, eis secundum scripturas rationemque Christianorum saepe respondimus. quoniam scriptum est: Qui sibi nequam est, cui bonus est? aut certe in eisdem positum temptationibus mori uolentem occidat et proximum. qui sibi expedire et lictat occidere seipsum, quoniam Scriptura dicit: Diliges proximum tuum tanquam teipsum . Nullis autem jubentibus
Abbreviated transcription (Latin):
testate. xp̃iani imꝑatoris. siue t̾rendo siue plecten¬
do corrigendis p̃ficiunt᷑ errorib: nͥ qd̾ honorificen¬
tiorib eum ũbis tractasti. qͣm decebat hereticũ S
qđ eius responsioni me respondẽ uoluisti: credo te
arbitratum etiam hoc etiam hoc tamugadensib
debere p̃stari: ut fauax doctrina ipsiꝰ a quo sedu¬
cebant᷑ aliqnto diligentiꝰ refellatur. Uerum nos⁊
occupatissimi sum̾. et in aluis płimis opusculis nr̃is
huiꝰmodi uamiloquia refutaiumꝰ. Iam enĩ nescio qͦti¬
ens disputando et scribendo monstrauimꝰ ñ eos pos¬
se habere martyrũ mortem. quia xp̃ianoꝵ ñ habet
uitam: cum martyrem ñ faciat pena. s causa. Do¬
ciuimꝰ etiam lib̃um arbit̾um sic hominidatum. ut
tam̃et diuinis legib et humanis rectissime gͣuiũ
supplicia constituta sint pecc̃oꝵ: et ꝑtinere ad religio¬
sos reges t̾re ñ solum adult̾ia uł homicidia uł huiꝰce

Expanded text:
testate Christiani imperatoris siue tenendo siue plectentestate Christiani imperatoris siue tenendo siue plectendo corrigendis praeficiuntur erroribus, nisi quod honorificentioribus eum uerbis tractasti, quam decebat haereticum. Sed quod eius responsioni me respondere uoluisti. credo te arbitratum etiam hoc Tamugadensibus debere praestari, ut fallax doctrina ipsius, a quo seducebantur, aliquanto diligentius refellatur. uerum nos et occupatissimi sumus et in aliis plurimis opusculis nostris huius modi uaniloquia refutauimus. iam enim nescio quotiens disputando et scribendo monstrauimus non eos posse habere martyrum mortem, quia Christianorum non habent uitam, cum martyrem non faciat poena sed causa. docuimus etiam liberum arbitrium sic homini datum, ut tamen et diuinis legibus et humanis rectissime grauium supplicia constituta sint peccatorum, et pertinere ad religiosos reges terrae non solum adulteria uel homicidia uel huiusce
Abbreviated transcription (Latin):
cedente. in locũ suum: ppłs di qͥ fu̾at illiꝰ tyranni¬
de diuisus. cognouit regem suũ. Et de amisso filio
merorẽ patͥs: ꝑfectio consolata ẽ unitatis. N itaq
rep̃hendimꝰ dñe eximie. et honorabił fili. qd̾ tales
homines apud amugadẽ pͥus edicto ad monendoᷤᷤ
existimasti Sed quod ibi dixisti. noueritis uos debi¬
te neci dandos. putauert̾ sic̃ eoꝵ rescͥpta indicant.
hoc te fuisse eminatũ qđ tu illos app̃hensos fueras
occisurus: ñ intelligentes de illa nece qͣm sipsi uo¬
lunt ingerere. te locutũ. Nenim tuineos ius gladii
ullis segib accepisti. aut imꝑialib institutis. quoꝵ
t iniuncta ẽ executio. hoc p̃ceptum ẽ. ut necentur.
Scło sane edicto dilectionis tuȩ: plamꝰ qͥd uolueris
aꝑuisti. Qd̃ autẽ etiã ipsum ep̃m eoꝵ putasti litt̾is
aloquendũ: humanissi me ostendisti qͣnta mansue¬
tudine temꝑati sint in catholica eccłã. etiam qui po¬

Expanded text:
cedente in locum suum populus dei. qui fuerat illius tyrannicedente in locum suum populus dei. qui fuerat illius tyrannide diuisus, cognouit regem suum et de amisso filio maerorem patris perfectio consolata est unitatis. Non itaque reprehendimus. domine eximie et houorabilis fili, quod tales homines apud Tamugadem prius edicto admonendos existimasti: sed quod ibi dixisti: Noueritis uos debitae neci dandos\', putauerunt, sicut eorum rescripta indicant, hoc te fuisse comminatum. quod tu illos adprehensos fueras occisurus, non intellegentes de illa nece, quam sibi ipsi uolunt ingerere, te locutum. non enim tu in eos ius gladii ullis legibus accepisti aut imperialibus institutis, quorum tibi iniuncta est executio, hoc praeceptum est, ut necentur. secundo sane edicto dilectionis tuae planius, quid uolueris, aperuisti. quod autem etiam ipsum episcopum eorum putasti litteris adloquendum. humanissime ostendisti, quanta mansuetudine temperati sint in catholica ecclesia, etiam qui po
Abbreviated transcription (Latin):
debem̃ ab hac unitatis instantia: dum tunemꝰ ne
quidam durissim. et in se ipsos crudelissimi. nõ
om̃s qui contraxp̃m portant signum xp̃i. et contͣ
eũgłm de ipso eugłio qđ ñ intelligunt głantur.
a sua ꝑu̾sitate discedent. et nob̃cũ in eiꝰ unitate
gauderent. S q̃m d̃s occulta satis dispositione.
s tam̃ iusta ñnullos eoꝵ penis p̃destinauit extre
mis: ꝓculdubio meliꝰ incõparabili numerositate.
plurimis ab illa pestifera diuisione et disꝑsione.
redintegratis atq collectis quidã suis ignib pere¬
unt: qm parit̾ uniu̾si sempit̾nis ignib gehen¬
narum. mito saclege dissentionis ardebunt. Dic
eniniꝑeuntes istos doler eccła quẽadmodũ rebellẽ
filium sc̃s dauid: de ciuĩ salute seruanda sollicita
dilectione mandauerat. Nam eum merito nefan¬
de impietatis extinctum: etiã testimonio lacͥmose
uocis ingemuit. Uerumetiã suꝑbo et maligno dis¬

Expanded text:
debemus ab hac unitatis instantia. dum timemus. ne debemus ab hac unitatis instantia. dum timemus. ne quidam durissimi et in se ipsos crudelissimi non omnes, qui contra Christum portant signum Christi et contra euangelium de ipso euangelio, quod non intellegunt. gloriantur, a sua peruersitate discederent et nobiscum in eius unitate gauderent. sed quoniam deus occulta satis dispositione sed tamen iusta nonnullos eorum poenis praedestinauit extre mis, procul dubio melius incomparabili numerositate plurimis ab illa pestifera diuisione et dispersione redintegratis atque collectis quidam suis ignibus pereunt, quam pariter uniuersi sempiternis ignibus gehennarum merito sacrilegae dissensionis ardebunt. sic enim pereuntes istos dolet ecclesia, quem ad modum rebellem filium sanctus Dauid, de cuius salute seruanda sollicita dilectione mandauerat. nam eum merito nefandae impietatis extinctum etiam testimonio lacrimosae uocis ingemuit; uerum tamen superbo et maligno dis
Abbreviated transcription (Latin):
Ño eximio et honorabili filio dulci¬
tio: augustinꝰ in dño salutẽ. Non
debui contempnere petitionẽ tuã
qua desicłast a me institui quẽad
modum te oporteat hereticis respondẽ: quoꝵ salꝰ
in dñi miscdia instantia qͦ tuȩ strenuitatis in¬
quirit᷑. Qmnius enim ingentes eoꝵ multitudi¬
nes unde plurimũ gratulam᷑ qͥd s beneficii
conferat᷑ intelligant: quidam tam̃ eoꝵ et deo et
hominib miserabili instinctu furoris ingrati: uͥ
sius cedib nos uastare ĩ possunt. suonos exitio
ñ debet tot tantoꝵq ppłorum salutẽ: furiosus
error hominũ impedire paucoꝵ. Quid eis uelimꝰ.
ñ solum ds. et prudentes homines: uerũ etiã ipsi
cumsint nob̃ in imicissimi sentiunt. Cũ enĩ sira
ꝑnitie t̾rendos nos putant: ñ dubitant nos ti¬
mere ne ꝑeant.S quid faciamꝰ iudentes qͣm mul¬
ti aduuiante dño. ꝑ occasionẽ ur̃am uiam pacis
inueniant: Numqͥd ꝓhibere uos possumus uł

Expanded text:
NO EXIMIO ET HONORABILI FILIO DULCITIO AUGUSTIXUS IX DOMINO SALUTEM. Non debui contemnere petitionem tuam, qua desiderasti a me institui, quem ad modum te oporteat haereticis respondere, quorum salus in domini misericordia instantia quoque tuae strenuitatis inquiritur. quamuis enim ingentes eorum multitudines. unde plurimum gratulamur, quid sibi beneficii conferatur, intellegant, quidam tamen eorum et deo et hominibus miserabili instinctu furoris ingI-ati, ubi suis caedibus nos uastare non possunt, suo nos exitio non debet tot tantorumque populorum salutem furiosus error hominum impedire paucorum. quid eis uelimus, non solum deus et prudentes homines uerum etiam ipsi, cum sint nobis inimicissimi, sentiunt. cum enim sua pernicie terrendos nos putant, non dubitant nos timere. ne pereant. Sed quid faciamus uidentes, quam multi adiuuante domino per occasionem uestram uiam pacis inueniant? numquid prohibere uos possumus uel
Abbreviated transcription (Latin):
decoloratiꝰ eẽ eum credamꝰ. qͣm ẽ nr̃a iustitia: Qͥd
ẽ autẽ ahud iusticia cum in nob̃ ẽ. uł quelibet.¬
alia uirtus. qua recte sapient̾q uiuit᷑ qͣm int̾iors
hominis pulcͥtudo: Et cerce scđm hanc pulchri¬
tudinem anime magisq: corporis sum̃ ad imagi¬
bandumuos que sit uoluntas di: qd̃ bonum et
beneplacitũ et ꝑfectum. Sigͦ ñ in mole neq in
distantib plocasua partib sicut corpora siue¬
cernunt᷑ siue cogitantur: s in uirtute intelligi¬
bili qualis ẽ iustitia. m̃item dicimꝰ. seu nouimꝰ. seu
uolumꝰ. pulchram et scđm hanc pulcͥtudinem
reformam̃ ad imaginẽ đi: ꝓfecto ipsius dei. qus¬
nos reformauit et reformat ad imaginem dei.
ñ aliqua mole corporea suspicanda ẽ pulcͥtudo.
eoq iustoꝵ m̃tib credendus ẽ. incõparabiliter
pulchrior: quo ẽ incõparabilit̾ iustior. Epła sc̃i¬

Expanded text:
decoloratius eum esse credamus, quam est nostra iustitia! quid decoloratius eum esse credamus, quam est nostra iustitia! quid est autem aliud iustitia, cum in nobis est, uel quaelibet uirtus, qua recte sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe secundum hanc pulchritudinem magisbandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non in mole neque in distantibus pcernuntur, sive cogitantur, sed in virtute intelligibili, qualis est justitia, mentem dicimus, seu novimus, seu volumus pulchram, et secundum hanc pulchritudinem reformamur ad imaginem Dei; profecto ipsius Dei qunos reformavit et reformat ad imaginem suam, non in aliqua mole corporea suspicanda est pulchritudo; eoque justorum mentibus credendus est incomparabiliter pulchrior, quo est incomparabiliter justior. CAPUT C
Abbreviated transcription (Latin):
uita cum eiꝰ efficim᷑ uteumq participes: ita cum
inse ipse sit iusticia. etiã nobis fit iusticia. cũ ei
coherendo iuste uiuimꝰ. Et tantomagis minꝰ ue
iusti sumꝰ: qͣnto illi magis minꝰue ooheremus.
Unde scͥptumẽ. de unigentto filiodĩ. c̃ sit utiq
patͥs sapientia atq iustitia. et semꝑ inse ipsosit:
dendo atq dicendo. Nisi forte ñ hec humane eqͥ¬
tatis: s illa quȩ ds ẽ. sola asserat᷑ eẽ iustitia. Est pla¬
ne ille summꝰ ds uera iusticia. uł ille uerus deus
summa iusticia. qͣm ꝓfecto esurur et sitite debemꝰ:
ea nr̃a ẽ in hac ꝑegͥnatione iusticia. exqua postea
saturari. ea nr̃a ẽ in et̾nitate plena iusticia. Rg
tius tantosimiliores dõ. quanto ẽẽ poterimꝰ eius
participatione iustiores. Sigͦ cauendũ ẽ. ne iusti¬
incõparabilit̾ excellentiꝰ ẽ illo qͦdilluminat᷑. qͣn¬
tomagis caueri oportet. ne aliquid inferiꝰ. et qͦdãmͦ

Expanded text:
uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, dendo atque dicendo: "nisi forte non haec humanae aequitatis, sed illa quae deus est sola asseratur esse iustitia". est plane ille summus deus uera iustitia uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto esurire ac sitire, ea nostra est in hac peregrinatione iustitia, et qua postea saturari, ea nostra est in aeternitate plena iustitia. nontius tanto similiores deo, quanto esse potuerimus eius participatione iustiores. Si ergo cauendum est, ne iustiincommutabiliter excellentius illo est quod inluminatur: quanto magis caueri oportet, ne aliquid inferius et quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura diuina animas mortuas. Profectoin¬
uenies iniustas. impias. infideles. Nam licet ꝑ
illas uiuant corpora impioꝵ. de quib dictum ẽ.
qd̾ mortui sepeliant mortuos suos. et ibi intelli¬
gunt᷑ inique. anime ñ eẽ sine aliq̃ uitã: ñ enĩ
alit̾ ex eis possent corpora uiu̾e nͥ qͣlicunq urea
iusticia dicunt᷑ mortuȩ. nͥ quia ⁊ aĩarum licet
immortalit̃ uita qualicũq uuentiũ uerior et
maior uita iusticia ẽ. tamqͣm uita uitarũ. Quȩ
cum in corporib sunt. etiã ipsa corpora uiua st̃:
que ꝑse ipsa uiuere nequeunt. Quaꝓpt̾ si aĩȩ
ñ possunt nͥetiamin se ipsis utcumq uiu̾e. qͥa
ex eis uiuunt corpora. a quib deserta moriunt᷑:
qntomagis ueraiusticia etiam in se ipsa uiuere
intelligenda ẽ. ex qua sic uiuunt anime. ut hac
in se ipsa. ꝓculdubio ds̃ ẽ: atq incõmutabilit̾
uiuit. Sic̃ aũ cũ sit in se ipsauita. etiã nob̃ fit

Expanded text:
scriptura diuina animas mortuas; profecto inscriptura diuina animas mortuas; profecto inuenies iniustas, impias, infideles. nam licet per illas uiuant corpora impiorum, de quibus dictum est, quod mortui sepeliunt mortuos suos, et ibi intellegantur etiam iniquae animae non esse sine aliqua uita — neque enim aliter ex eis possent corpora uiuere, nisi qualicumqueiustitia dicuntur mortuae, nisi quia et animarum licet immortaliter uita qualicumque uiuentium uerior et maior uita iustitia est, tamquam uita uitarum; quae cum sunt in corporibus, etiam ipsa corpora uiua sunt, quae per se ipsa uiuere nequeunt. quapropter si animae non possunt nisi etiam in se ipsis utcumque uiuere, quia ex eis uiuunt et corpora, a quibus deserta moriuntur: quanto magis uera iustitia etiam in se ipsa uiuere intellegenda est, ex qua sic uiuunt animae, ut hac in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aliud sit qͣm ipsa trinitas. Ad quã uidendã.
mate qđ uidebimꝰ. Cum uͦ qđ in resurrectione
ꝓmtitit᷑ sp̃uale corpus hab̃e ceꝑimꝰ: siue illam
mente. siue mirabili mͦ. q̃m ineffabilis ẽ sp̃uał̃
corporis gr̃a. etiam corpore. uideamꝰ. ñ tam̃ ꝑ locoꝵ
int̾ualla nec in parte minorẽ. in parte maiorẽ.
uidebat᷑ tͥ. nicħ uiuum scdm sub̃am ineẽ iusti¬
cis. ideoq te ñ posse adhucđm id ẽ uiuentẽ na¬
turam ustiti& similẽ cogitare. quia iusticia siẽ
dicis ñ in se. s innob̾ uiuit. immo potiꝰ nos scd̾m
illamuiuimꝰ. ipsa uͦ ꝑse iusticia neq̃qͣm uiuit:
ad hoc ut tͥ ipse respondeas. ulud intuere. utrũ
recte dicit possit. uitam ipsam ñ uiuere. qͣ fit
ut uiuat. qͥcquid ñ falso dicimꝰ uiuere. Puto enĩ
absurdum tͥ iuideri. ut ꝑ uttã uiuat᷑: et ipsaui¬
ta ñ uiuat. Porrosi uita ipsa p̃cipue uiuit. qua
uuit omne qd̾ uiuit: recole obsecro quas dicat.

Expanded text:
non aliud sit quam ipsa Trinitas. Ad quam videndam non aliud sit quam ipsa Trinitas. Ad quam videndam mate, quod uidebimus. cum uero, quod in resurrectione promittitur, spiritale corpus habere coeperimus, siue illam mente siue mirabili modo, quoniam ineffabilis est spiritalis corporis gratia, etiam corpore uideamus, non tamen per locorum interualla nec in parte minorem in parte maiorem, uidebatur tibi nihil uiuum secundum substantiam inesse iustitiae ideoque te non posse adhuc dturam iustitiae similem cogitare, nquiaquia iustitia" sicut dicis "non in se, sed in nobis uiuit, immo potius nos secundum illam uiuimus, ipsa uero per se iustitia nequaquam uiuit": ad hoc ut tibi ipse respondeas, illud intuere, utrum recte dici possit uitam ipsam non uiuere, qua fit, ut uiuat quidquid non falso dicimus uiuere. puto enim absurdum tibi uideri, ut per uitam uiuatur et uita non uiuat. porro si uita ipsa praecipue uiuit, qua uiuit omne quod uiuit, recole, obsecro, quas dicat
Abbreviated transcription (Latin):
tum corporaliũ cõparatione discretior: Non eam
tam̃ a nr̃o intelletu omnino abhorrere. apłs destiᷤ
ẽ ubi ait. Iniusibilia eiꝰ a consticutione mundi ꝑ
ea quȩ facta sunt intellecta conspiciunt᷑. sempit̾na
qͦ: eius uirt᷑ ac diuinitas. Ac ꝑ hoc cumeadem tͥu¬
tas fecerit et corpus et animã: sine dubitatione ẽ
utroq p̃stantior. Animaita considata maxime.
humana et rationalis atq intellectualis que ad
eiꝰ imaginem facta ẽ ÷ si cogitationes nr̃as ⁊ ĩtelli¬
rimꝰ app̃hendẽ: ñ erit fortassis absurdũ. ut eã
ad suum creatorem intelligendũ ipso adiuuante.
meditem᷑ attollere. Si autẽ inse ipsadeficit. sͥq
suecumbit: pia fide contenta sit. qͣndui ꝑegͥnat᷑
a dño. donecfiat in homine qd̾ ꝓmissum ẽ. faci¬
ente illo qui potens ẽ sic̃ ait apłs. facere supra
qͣm petimꝰ aut intelligimꝰ. Restat itaq ut ita cre¬
damus umꝰ substantis tͥnitatem. ut ipsa eẽntia

Expanded text:
tum corporalium comparatione discretior! non eam tum corporalium comparatione discretior! non eam tamen a nostro intellectu omnino abhorrere apostolus testis est, ubi ait: Inuisibilia enim eius a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque eius uirtus ac diuinitas. ac per hoc, cum eadem trinitas fecerit et corpus et animam, sine dubitatione est utroque praestantior. anima itaque considerata, maxime humana et rationalis atque intellectualis, quae ad eius imaginem facta est, si cogitationes nostras et intellerimus adprehendere, non erit fortassis absurdum, ut eam ad suum quoque creatorem intellegendum ipso adiuuante meditemur adtollere. si autem isuccumbit, pia fide contenta sit, quandiu peregrinatur a Domino, donec fiat in homine quod promissum est; faciente illo qui potens est, sicut ait Apostolus, facere supra quam petimus et intelligimus. Restat itaque ut ita credamus unius esse substantiae Trinitatem, ut ipsa essentia