comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
naturale peccatum. qđ nob̃ cum dicit etiam
manicheus. s. non idõ sumꝰ manichei. Qd̃
enim dicit etiam ille: non ita dicimꝰ sic̃ ille.
Nos enim naturam nr̃am bonam. uolunta¬
rio peccato illius ex quo natisumꝰ dicimꝰ.
ẽẽ uiciatam: unde om̃s sub peccato nasci¬
mur. & ipse nr̃ ortus inuicio ẽ qđ dicit am¬
brosius: Ile aũt naturam malam nobis
portat alienã: cuiꝰ nos affirmat cõmix¬
tione peccare. Demq nos sanande nr̃e
etiam paruulos offerimꝰ saluatori. Ille
autem xp̃m non idõ existimat necessariũ.
ut naturam nr̃am sanet in nob̃: s ut alienã
seiungat a nob̾. Cernis nẽpe. & in eo qd̃
peccatum naturale simul dicimꝰ qñta di¬
ũsitate distemus similit & in eo qđ simul
dicimus malam eẽ concupiscentiam car¬
nis. que caro concupiscit adũsus sp̃m:
cum querit᷑ hoc unde sit malũ. discretis¬
simi repꝑimur. Nosenim cum ambro¬
sio dicimus hane fedam discordiã car

Expanded text:
naturale peccatum, quod nobiscum dicit etiam naturale peccatum, quod nobiscum dicit etiam Manichaeus: sed non ideo sumus Manichaei; quod enim dicit etiam ille, non ita dicimus sicut ille. Nos enim naturam nostram bonam voluntario peccato illius ex quo nati sumus, dicimus esse vitiatam, unde omnes sub peccato nascimur, et ipse noster ortus in vitio est, quod dicit Ambrosius : ille autem naturam malam nobis portat alienam, cujus nos affirmat commixtione peccare. Denique, nos sanandae nostrae etiam parvulos offerimus Salvatori: ille autem Christum non ideo existimat necessarium, ut naturam nostram sanet in nobis, sed ut alienam sejungat a nobis. Cernis nempe, et in eo quod peccatum naturale simul dicimus, quanta diversitate distemus. Similiter et in eo quod simul dicimus, malam esse concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit adversus spiritum, cum quaeritur unde hoc sit malum, discretissimi reperimur. Nos enim cum Ambrosio dicimus, hanc foedam discordiam carn
Abbreviated transcription (Latin):
ltemsi introgemur utrum sit ds̃. & nos ma
nichȩi respondemnus. c̃ ds̃: E in hoc utriq
separamuir ab illostulto. quidixit in corde
suo. ñ ẽ ds̃. S cum queritur qualis sit ds̃:
a manicheoꝵ nefaria fabula. magna dis¬
cretione distinguimur. Nos enim dicimꝰ
incorruptibilem atq defendimꝰ: illiuͦ fa¬
bulantur corruptibilem dm̃. De ipsa qͦq
uel ipsicatholici. Dicunt enim alia depat᷑
& filio &e spu scõ: in quib ab cis diu̾sissimi
eisq adũsissimi sumꝰ. Unde ista quȩ simul
dicimꝰ adũsus alioꝵ errores qui ea negãt
fident̃ asserimus: nec timemꝰ ne manichȩ¬
os nos appellent. & se inde p̃ferant nobis
quia cum manicheis dicimꝰ. qđ ipsi qm̃
nolunt dicere ꝓpt̾ea redarguunt a nobis.
Sicut gͥ arrianꝰ idõẽ hereticus. quia no¬
biscum ñ dicit unam trinitatis ẽẽntiam.
qđ nob̃cum dicit etiam manichȩis: ita
& uos hereticiestis. ñ dicendo nobiscũ

Expanded text:
Item si interrogemur utrum sit Deus; et nos et Item si interrogemur utrum sit Deus; et nos et Manichaei respondemus, Est Deus: et in hoc utrique separamur ab illo stulto, qui dixit in corde suo, Non est Deus : sed cum quaeritur qualis sit Deus, a Manichaeorum nefaria fabula, magna discretione distinguimur. Nos enim dicimus incorruptibilem atque defendimus; illi vero fabulantur corruptibilem Deum. De ipsa quoque mus Manichaei, vel ipsi catholici; dicunt enim alia de Patre et Filio et Spiritu sancto, in quibus ab eis diversissimi eisque adversissimi sumus. Unde ista quae simul dicimus, adversus aliorum errores qui ea negant, fidenter asserimus: nec timemus ne Manichaeos nos appellent, et se inde praeferant nobis, quia cum Manichaeis dicimus, quod ipsi quoniam nolunt dicere, propterea redarguuntur a nobis. Sicut ergo Arianus ideo est haereticus, quia nobiscum non dicit unam Trinitatis essentiam, quod nobiscum dicit etiam Manichaeus; ita et vos haeretici estis, non dicendo nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ñeẽ naturale. qđ om̃ib fateat᷑
ingenitum. puerilib sine dubitatione
u̾berib infamatum subdent cũ magi¬
stro consequentiꝰ blasphemanti: S utrũq
simul discipłm uel magistrum a conuentu
exterminabunt pioꝵ. Uidegͦ qͥd indulge¬
amus: ñtͥ placet qđ dicit manicheus ma¬
lum ẽẽ naturale: dic gͦ neminẽ rcũ nasci.
& euasisti negans ꝓfecto originale peccatũ.
S non dicis: confiteris gͦ nec amagistro te
uelle desistere: nec catholicis copulati. Auo
Nunquid ꝓpt̾ea dicere ñ debemꝰ quod
bonus ds̃ fecerit mundum: quia hoc dicit
etiam manichȩus: s. cum querit᷑ unde fe¬
cerit: ibi discernim̃. Nos enim dicimꝰ ex his
que non erant. qm ipse dixit & facta sunt:
illeautẽ ex duab naturis boni scilicet &
mali. Quȩ ñ solum iamerant. s semper
erant. Hec gͦ que ñ simul dicimꝰ: ñ siñt
cẽ nos socios eoꝵ ex illo qđ simuldicimꝰ.

Expanded text:
tantum non esse naturale, quod omnibus fateatur tantum non esse naturale, quod omnibus fateatur ingenitum; puerilibus sine dubitatione verberibus infamatum, subdent eum magistro consequentius blasphemanti. Sed utrumque simul, discipulum et magistrum, a conventu exterminabunt piorum. Vide ergo quid indulgeamus. Non tibi placet quod dicit Manichaeus, malum esse naturale: dic ergo neminem reum nasci, et evasisti, negans profecto originale peccatum. Sed non dicis; confiteris ergo nec a magistro te velle desistere, nec catholicis copulari. AUG. Numquid propterea dicere non debemus, quod bonus Deus fecerit mundum, quia hoc etiam dicit Manichaeus? Sed cum quaeritur unde fecerit, ibi discernimur. Nos enim dicimus, Ex his quae non erant; quoniam ipse dixit, et facta sunt : ille autem, Ex duabus naturis, boni scilicet et mali, quae non solum jam erant, sed semper erant. Haec ergo quae non simul dicimus, non sinunt esse nos socios eorum ex illo quod simul dicimus.
Abbreviated transcription (Latin):
frutex est diaboli causa lex peccati. qͣ
euitat in quit ubiq conspectũ. & querit
pudendo secretum. Ergo nec de priore
nec de sequente mali ratione discordant.
Qͥd terciũ: cum iam queritur unde sit
malũ : Manicheus de natura inquit te¬
nebrarum ȩternam. Qͥd augustinus:
nimie inquit istud magister m̃s: qͥ pu¬
tat malũ nũquã cępisse. Cȩpit ꝑprimi
hominis uoluntatem: immo iam suꝑi¬
oris naturȩ. id est anglice̾ s ex eotempore¬
factumẽ naturale. Eu̾berat cum nummi¬
rum p̃cepcor guus: & in ius auctorissime.
trahit. Quid iudicaturus ẽ int̃hos catho¬
licus: manicheum quidom sine dubio
stolidissimũ qui putet naturale peccatũ:
s cum augnstini in genio cõpositum ꝑ¬
acutum uideri. Quib enim conueniat
naturale ẽẽ peccatum: atq hoc peccatũ
unius spetiei ẽẽ fateantur: A quo om̃e
genus hominum possideri putent: sed
post hec dicere audere discipłm in uno

Expanded text:
frutex est diaboli; causa, lex peccati, quae frutex est diaboli; causa, lex peccati, quae evitat, » inquit, « ubique conspectum, et quaerit pudendo secretum » . Ergo nec de priore, nec de sequente mali ratione discordant. Quid tertium? Cum jam quaeritur unde sit malum; Manichaeus, De natura, inquit, tenebrarum aeterna. Quid Augustinus? Nimie, inquit, istud magister meus, qui putat malum nunquam coepisse: coepit per primi hominis voluntatem, imo jam per superioris naturfactum est naturale. Everberat eum nimirum praeceptor suus, et in jus auctoritatissime trahit. Quid judicaturus est inter hos catholicus? Manichaeum quidem sine dubio stolidissimum, qui putet naturale peccatum; sed cum Augustini ingenio compositum, peracutum videri. Quibus enim conveniat naturale esse peccatum, atque hoc peccatum unius speciei esse fateantur, a quo omne genus hominum possideri putent? Sed post haec dicere audere discipulum, in uno
Abbreviated transcription (Latin):
officio. Ante hanc uero ȩtatem mest
ex origine reatus generatione contra¬
ctus: regeneratione detrahendus. Qđ
uos negando. aꝑtissime dicitis xp̃m ie
teste angło sic uocat᷑. quia saluũ facit
popłm suum in quo popło paruulos
ẽẽ non uultis. apeccatis eoꝵ. Iuł. Sed
ut nob iam ista non lubricant. ita
a manichȩo & traduciano parib am¬
uͦ
mis repellũt᷑. Uideamus gͦ quid ipsi dic atł.
Manicheus scribit naturale eẽ peccatum:
annuit augustinus naturale cẽ pecc̾ũ Am¬
bo gͦ abea quã p̃misimus diffinitione dĩ¬
sentiunt: Habentq innaturalis peccati
nuncupatione collegiũ. Uideamꝰ qͥd di¬
cant etiam de genere peccati. idest quod
putant eẽ peccatum qđ ambo naturale.
confirmant: neforte ut ingradu sequente
dissentiant. Qͥd scribit manicheus ad fi-¬
liam: concupiscentiã carnis. S illam uo
blicum uitet aspectum. Qͥd augustinus:
idem ꝑomĩa: Illa concupiscentia carnis

Expanded text:
officio: ante hanc vero aetatem inest officio: ante hanc vero aetatem inest ex origine reatus generatione contractus, regeneratione detrahendus. Quod vos negando, apertissime dicitis Christumteste Angelo sic vocatur, quia salvum faciet populum suum in quo populo parvulos esse non vultis a peccatis eorum . XXX. JUL. Sed ut nobis jam ista non lubricant, ita a Manichaeo et Traduciano paribus mis repelluntur. Videamus ergo quid ipsi dicant. Manichaeus scribit naturale esse peccatum: annuit Augustinus naturale esse peccatum. Ambo ergo ab ea, quam praemisimus, definitione dissentiunt, habentque in naturalis peccati nuncupatione collegium. Videamus quid dicant etiam de genere peccati, id est, quod putant esse peccatum, quod ambo naturale confirmant, ne forte vel in sequente gradu dissentiant. Quid scribit Manichaeus ad filiam? Concupiscentiam carnis, blicum vitet aspectum. Quid Augustinus? Idem per omnia: « Illa concupiscentia carnis
Abbreviated transcription (Latin):
qd iusticia uetat c uñ lib̃ũ ẽ abstine̾: Quo¬
mͦ eñi liberũ ẽ abstinete. ubi clamat᷑
qđ nolo hoc facio: Alit̃ gͦ natura hu¬
mana peccauit. quando ei liberum fuit
abstinere apeccato: Alit̃ nunc peccat
ꝑdita libertate. quando eget lib̃atoris
auxilio. Ꝙ illud tantummodo pec¬
catum erat: hoc aũt ẽ etiam pena pec¬
cati. Iuł. Sedinideamꝰ utrum istud
qd diffuitio premissa confecit. om̃iũ
assensione firmetur. Certe nec prudens
hinc ullus potest nec catholicus dubi¬
tare idẽ nec peccatum eẽ nisi qđ potest
caueri. nec iusticiam eẽ nisi que hoc
imputet illi quem punit. qđ lib̃a uolun¬
tate ꝑse ipse cõmisit cum potuisset ca¬
uere. Auoꝰ. Hoc imputatum ẽ primo
homini qđ posset cauere siuellet: sed
eius peccato uniu̾sa etiam inposteris
natura uiciata. saluatore opus habet
ut possit cauere peccata: quando acces
serit etiam etas. qua uti possit rationis

Expanded text:
quod justitia vetat, et unde liberum est abstinere? Quoquod justitia vetat, et unde liberum est abstinere? Quomodo enim liberum est abstinere, ubi clamatur, Quod nolo, hoc facio? Aliter ergo natura humana peccavit, quando ei liberum fuit abstinere a peccato: aliter nunc peccat perdita libertate, quando eget liberatoris auxilio. Et illud tantummodo peccatum erat: hoc autem etiam est poena peccati. XXIX. JUL. Sed videamus, utrum istud quod definitio praemissa confecit, omnium assensione firmetur. Certe nec prudens hinc ullus potest, nec catholicus dubitare, id est, nec peccatum esse nisi quod potest caveri, nec justitiam esse nisi quae hoc imputet illi quem punit, quod libera voluntate per se ipse commisit, cum potuisset cavere. AUG. Hoc imputatum est primo homini, quod posset cavere, si vellet: sed ejus peccato universa etiam in posteris natura vitiata Salvatore opus habet, ut possit cavere peccata, quando etiam aetas accesserit, qua uti possit rationis
Abbreviated transcription (Latin):
aũt dic iñ potest: nisi qđ sine aliquo
ineuitabili naturaliũ coactu. in iure mã¬
cipate constiterit uoluntatis. Optime
gͦ est finitum atq plene: peccatum est
uoluntas faciendi qđ iusticia uftat.
& unde liberum ẽ abstinere. His gͦ par¬
tib absolutis. Quęrat᷑ unde sit: qđ ꝑtur¬
batissime ante has diffinitiones fuerat
inquisitum. Unde ẽ gͦ peccatum: yes¬
pondeo de lib̃a uoluntate facientis.
auoꝰ. Itane uero de liba noluntate fa¬
cientis est. nͥ dicitur. Si aũt quod nolo
ego hoc facio. iam non ego oꝑor illud.
s. qd habitat in me peccatum: Hidesne
cum queris unde sit peccatum. atq respon¬
des de lib̃a uoluntate facientis: illudte co¬
gitare peccatum. quod ñe etiam pena
peccati: Hoc autem ubi facit homo quod
non uult. & tam̃ peccatũ ẽẽ apłs clamat.
adhanc tuam responsionẽ minime ꝑti¬
nere necadillã diffinitionẽ quã cõmemo¬
rasti. dicens peccatũ idẽẽ qđ ẽ uolũtaᷤᷤ faciẽdi

Expanded text:
i non potest, nisi quod sine aliquo inevitabili naturalium coactu, in jure emancipatae constiterit voluntatis. Optime ergo est finitum et plene: Peccatum est voluntas faciendi quod justitia vetat, et unde liberum est abstinere. His ergo partibus absolutis, quaeratur unde sit, quod perturbatissime ante has definitiones fuerat inquisitum. Unde est ergo peccatum? Respondeo, De libera voluntate facientis. AUG. Itane vero de libera voluntate facientis est, ubi dicitur, Si autem quod nolo ego, hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum ? Videsne cum quaeris unde sit peccatum, atque respondes, « De libera voluntate facientis, » illud te cogitare peccatum, quod non est etiam poena peccati: hoc autem ubi facit homo quod non vult, et tamen peccatum esse Apostolus clamat, ad hanc tuam responsionem minime pertinere, nec ad illam definitionem, quam commemorasti dicens, Peccatum id esse, quod est voluntas faciendi
Abbreviated transcription (Latin):
illum aspice clamantẽ. Non qđ uolo fa¬
ciobonum:s. qd̃ nolo malum hoc ago.
Qui tͥ totiens in faciem recorqͣndus ẽ: quoti¬
ens dicens ista. uel ñ indere te fingis istum:
peccati habuit homo. quia de nichilo factꝰ
ẽ s tu tͥ hoc dicis. Prsus ita factusẽ: ut
a necessario. peccatum uͦ a possibili. Uerũ¬

Expanded text:
illum aspice clamantem, Non quod volo, faillum aspice clamantem, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago. Qui tibi toties in faciem retorquendus est, quoties dicens ista, vel non videre te fingis istum, sitatem peccandi habuit homo, quia de nihilo factus est: sed tu tibi hoc dicis. Prorsus ita factus est, ut a necessario, peccatum vero a possibili. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
cogente nullo. Qđ quia ipsa sui contrariȩ¬
tate dissoluit᷑: ichil habet uiriũ quęstio.
quȩ ordinem non habet. Scolidissime igit᷑¬
int̃rogas: unde ipsa uoluntas mala. Hoc
enim qđ dicis unde: non occasionẽ s ori¬
ginẽ ciꝰ idest naturam requiris. At id sic̃
supra tractatum ẽ. sinaturam accipit. dif¬
finitionẽ sui ꝑdit: qua dictũ ẽ. cogente
nulpõ. Si u diffinitionem tenet: p̃iudiciũ
natiuitatis excludit. Non idõ gͦ peccauit
homo. quia de nchilo factus est. Nonidõ
quia a dõ factus c̃. non idõ quia de tene¬
bris factus ẽ. non idõ quia liberi arbitrii
factus ẽ: s idõ peccauit quia uoluit. id:
idõhabuit uoluntatẽ malam. quia uo¬
luit. Auoꝰ. Nos. uel potiꝰ ipsa ueritas di¬
cit. ꝑfecte etatis homines. quos dam uo¬
luntate. quosdam necessitate. uł eosdẽ
ipsos in quib dam uoluntate. in quib dã
necessitate agere malũ. Qdsi falsum putas:

Expanded text:
cogente nullo: quod quia ipsa sui contrariecogente nullo: quod quia ipsa sui contrarietate dissolvitur, nihil habet virium quaestio, quae ordinem non habet. Igitur stolidissime in terrogas, unde ipsa voluntas mala. Hoc enim quod dicis, Unde, non occasionem, sed originem ejus, id est, naturam requiris: at id, sicut supra tractatum est, si naturam accipit, definitionem sui perdit, qua dictum est, « cogente nullo; » si vero definitionem tenet, praejudicium nativitatis excludit. Non ideo ergo peccavit homo, quia de nihilo factus est, non ideo quia a Deo factus est, non ideo quia de tenebris factus est, non ideo quia liberi arbitrii factus est: sed ideo peccavit, quia voluit; id est, ideo habuit voluntatem malam, quia voluit. AUG. Nos, vel potius ipsa Veritas dicit, perfectae aetatis homines quosdam voluntate, quosdam necessitate, vel eosdem ipsos in quibusdam voluntate, in quibusdam necessitate agere malum. Quod si falsum putas;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe naturam: hoc actum cẽ ꝑuiolentiã
penalem summi illius maximiq pecca
ruit in regione lumboꝵ. Iuliꝰ. Sed qͥd
nos ad paruulos. cum questioᷤ maniche¬
oꝵ nec ꝑfecte etatis hominẽ dicat uolũ¬
tate peccare: Nam si idõ exortum ẽ in homi¬
ne malũ quia de nichilo factus erat: a ne¬
cessario aut̃ habint homo ut de nichilo fi¬
eret: sine dubio malum ñ apassibili s a ne¬
cessario recepit. Qd quia longa disputati¬
onc destructum est: Adhuc modicum qͦ
magis ac magis iteratione luceseat. super
hoc eodem disseramꝰ. Queris gͥ unde ipsa
uoluntas mala in homine pͥmo extiterit.
Respondeo: de motu animi. cogente nullo.
Queris & unde ipse motꝰ. respondeo. Qͥd reqͥ¬
ris: Unde ee potuerit. an unde ẽẽ cõpulsus
sit:Si dicas qd scͥpsisti quoq unde eẽ com¬
pulsus ẽ: referam te asystata & contraria loqͥ.
Queris enim qͥs coegerit. qđ ẽẽ non possit nisi

Expanded text:
ecundam naturam, hoc actum esse per violentiam ecundam naturam, hoc actum esse per violentiam poenalem summi illius maximique peccaruit in regione lumborum. LX. JUL. Sed quid nos ad parvulos; cum quaestio Manichaeorum nec perfectae aetatis hominem dicat voluntate peccare? Nam si ideo exortum est in homine malum, quia de nihilo factus erat, a necessario autem habuit homo ut de nihilo fieret; sine dubio malum non a possibili, sed a necessario recepit. Quod quia longa disputatione destructum est; adhuc modicum, quo magis ac magis iteratione lucescat, super hoc eodem disseramus. Quaeris ergo unde ipsa voluntas mala in primo homine exstiterit. Respondeo, De motu animi, cogente nullo. Quaeris et unde ipse motus. Respondeo, Quid requiris? unde esse potuerit, an unde esse compulsus sit? Si dicas, quod scripsisti quoque, Unde esse compulsus est: referam te asystata et contraria loqui. Quaeris enim quis coegerit, quod esse non possit, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdest nisi qđ consequent̃ exponit: Di¬
cendo quippe qđ nolo facio:se facere ostñ¬
dit. & rursus dicendo ñ ego oꝑor: non
mentẽ consentientem. s carnem suam
concupiscentem id facere ostendit. Con¬
cupiscendo quippe caro agit. & si ad
consensum mentem ñ at trahit. Ppt̃ hoc
adiungit. Scio quia ñ habitat iume.
Et exponens quid dicat inme: hocẽ inqͥt
in carne mea bonũ. Uerum sint iste uo¬
ces ñ apłiut uultis. s cuiꝰ libet hominis
mala sua consuetudine p̃grauati: quam
uoluntate ñ potest uincere. Nonne & hec
tam robusta ẽ ut argum̃tationes ur̃as
de possibili & necessario. tanquã pucri¬
les & ludicras tabellas robore suo fran¬
uoluntarium atq possibile unde lib̃ũ
ẽ abstinere. uerumetiam necessariũ pec¬
catum unde abstinere liberum ñ est: Qd
iam ñ solum peccatum: s etiam pena
peccati ẽ. Nec uultis attendere. quodin
uno quoq agit᷑ ꝑuiolentiã consuetudi¬
nis. quam quidam docti dixerunt scđã¬

Expanded text:
 consequenter exponit? Dicendo quippe, quod nolo facio; se facere ostendit: et rursus dicendo, non ego operor; non mentem consentientem, sed carnem suam concupiscentem id facere ostendit: concupiscendo quippe caro agit, etsi ad consensum mentem non attrahit. Propter hoc adjungit, Scio quia non habitat in me. Et exponens quid dicat in me: hoc est, inquit, in carne mea, bonum. Verum sint istae voces, non Apostoli, ut vultis, sed cujuslibet hominis mala sua consuetudine praegravati, quam voluntate non potest vincere: nonne et haec tam robusta est, ut argumentationes vestras de possibili et necessario tanquam pueriles et ludicras tabellas robore suo frannon solum voluntarium atque possibile, unde liberum est abstinere; verum etiam necessarium peccatum, unde abstinere liberum non est, quod jam non solum peccatum, sed etiam poena peccati est. Nec attendere vultis, quod in unoquoque agitur per violentiam consuetudinis quam quidam docti dixerunt esse s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto eẽt .&. peccare non posset. Nong̾
idõ peccauit. s idõ peccare potuit: quia
de nichilo factus ẽ. Int̾ peccauit. & pecca¬
re potuit. plurimum distat. Illa culpaẽ
ista natura. Nec omne qđ de nichilo fa¬
ctum ẽ. peceare potuit. Non em̃ peccare li¬
gna & lapides possunt. S tam̃ natura

Expanded text:
set. Non igitur ideo peccavit, sed ideo peccare potuit, quia de nihilo factus est. Inter Peccavit, et Peccare potuit, plurimum distat: illa culpa est, ista natura. Nec omne quod de nihilo factum est, peccare potuit; non enim ligna et lapides peccare possunt: sed tamen natur
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem. Ac ꝑhoc qm̃ mala hominũ
mala uoluntate eẽ cȩperunt: & ante uo¬
luntatẽ malam. scimus fuisse hominem
naturam bonam: ex bonis orta sunt ma¬
mala. Hoc dicit ambrosiꝰ. Hinc ꝑimit᷑
manichetis: hoc promanicheo negat
contra ambrosiũ ulianus. Dicens.
Sinatura opus dĩẽ. ꝑopus dĩ opus di¬
aboli transire non sinitur: ut dicat mani¬

Expanded text:
voluntatem. Ac per hoc, quoniam mala hominum voluntatem. Ac per hoc, quoniam mala hominum mala voluntate esse coeperunt, et ante voluntatem malam scimus fuisse hominum naturam bonam; ex bonis orta sunt mala. Hoc dicit Ambrosius; hinc perimitur Manichaeus: hoc pro Manichaeo negat contra Ambrosium Julianus, dicens, « Si natura opus Dei est, per opus Dei opus diaboli transire non sinitur: » ut Mani
Abbreviated transcription (Latin):
nichili nec tenebrarum conditio fecit. ut
cẽt hic motus: Qui idõ anullo cogitur.
ut possit eẽ cogente nullo. Ae ꝑhoc nullũ
ẽ naturale. nullũ originale peccatum: qͥa
hȩc duo nomina unum indicant. idest
peccatum ẽẽ non uoluntarium. Prescͥp¬
sit aũt ueritas. nisi uoluntasrium non
posse cẽ peccatum. & idõ qui dicit malũ
ẽẽ qđ constat ingenitum: ñ conuincit
innatura ẽẽ peccatum. s se ostendit ꝑpͣ
uitatem iudicii criminosum. Ecce respon¬
sumest: ad qđ tu responderi non posse
credebas. Oxymora ꝓrsus fuit questio.
quam tu arbitraris inuictam. Auoꝰ.
Exultas inanit̾ &e icis. ecce responsumest:
ut ibi te respondere non potuisse mox inue¬
nit. quicũq acutus legit hȩc tua. uelnon
multum tardus & mea: quantalibet enim
pplexitate non implicata explicare. sed
aꝑta implicare coneris: sani negare non
possunt oriri ab uno quoq uoluntatem
suam: nec nisi abhomine oriri hominis

Expanded text:
nihili, nec tenebrarum conditio fecit ut nihili, nec tenebrarum conditio fecit ut esset hic motus, qui ideo a nullo cogitur, ut possit esse cogente nullo. Ac per hoc nullum est naturale, nullum originale peccatum: quia haec duo nomina unum indicant, id est, peccatum esse non voluntarium; praescripsit autem veritas, nisi voluntarium non posse esse peccatum; et ideo qui dicit malum esse quod constat ingenitum, non convincit in natura esse peccatum; sed se ostendit per pravitatem judicii criminosum. Ecce responsum est, ad quod tu responderi non posse credebas. Oxymora prorsus fuit quaestio, quam tu arbitraris invictam. AUG. Exsultas inaniter, et dicis, « Ecce responsum est: » ubi te respondere non potuisse mox invenit, quicumque acutus legit haec tua, vel non multum tardus et mea. Quantalibet enim perplexitate, non implicata explicare, sed aperta implicare coneris; sani negare non possunt, oriri ab unoquoque voluntatem suam, nec nisi ab homine oriri hominis
Abbreviated transcription (Latin):
Ethuiꝰ rei causa cum querit hoc inuenit᷑.
quia non de se ipso hocẽ de sua natura atq
substantia genuit: s de nichilo hocẽ de nul¬
lare fecit hec ds̃. Nonquia nichilhabet a¬
liquam uim. Sienim haberet. ñ nichil s
aliquid ẽẽt. s quia hocẽ cuiq nature de
nichilo factã eẽ. qđ est naturam dĩ noneẽ.
quȩ immutabilis sola ẽ: rec ea quȩ de aliqͥ¬
b reb facte sunt. abhac excipiunt᷑ origi¬
ne: qm̃ res quȩ ita facte sunt ut excis aliȩfi¬
erent. de nullis exstant cantib facte sunt.
hocẽ om̃ino de nichilo. Mutari aut̃ posst̃
quȩ cũq aliadiu̾sis & ꝓpͥis qualitatib sins
uoluntate uero: quȩ ratione utit̾ sola est
rationalis creatura mutabilis. Hec diligent̃
& intelligent̃ quisquis adũcit: multumte
de nichilo nichil quod adrem ꝑtineat dixis
uetat: & unde liberum abstinere. Quidẽ
ipseuoluntas: motꝰ animi cogentenullo.
Sigͦ peccatum ex uoluntate natumẽ. uo¬
luntas ex motu animi cogente nullo. nec

Expanded text:
Et hujus rei causa cum quaeritur, hoc invenitur, quia non de se ipso, hoc est, de sua natura atque substantia genuit, sed de nihilo, hoc est, de nulla re fecit haec Deus. Non quia nihil habet aliquam vim; si enim haberet, non nihil, sed aliquid esset: sed quia hoc est cuique naturae de nihilo factam esse, quod est naturam Dei non esse, quae immutabilis sola est. Nec ea quae de aliquibus rebus facta sunt, ab hac excipiuntur origine: quoniam res quae ita factae sunt, ut ex iis aliae fierent, de nullis exstantibus factae sunt, hoc est, omnino de nihilo. Mutari autem possunt quaecumque alia diversis et propriis qualitatibus suis; voluntate vero, quae ratione utitur, sola est rationalis creatura mutabilis. Haec diligenter et intelligenter quisquis advertit, multum te de nihilo nihil quod ad rem pertineat dixissvetat, et unde liberum est abstinere. Quid est ipsa voluntas? Motus animi, cogente nullo. Si ergo peccatum ex voluntate natum est, voluntas ex motu animi cogente nullo; nec
Abbreviated transcription (Latin):
liberumest abstinere: ulud peccatum cõ¬
plectatur sicut iam suꝑiꝰ admonui. qd
tantũmodo peccatum est: non quod etĩã
pena peccati. Talinãq pena ista agebat
quod nolebat malum: unde illi abstinere¬
ago. Sicut gͦ nos agnoscimꝰ hominem
in corpore inte ulius beatum᷑ uhabuit
libum arb̃ qdđd uellet agere siue bonũ siue
malum: sic & tu agnosee hominẽ incorpo¬
re mortis huiꝰ miserĩ: uͥ ꝑdita lib̃tate au

Expanded text:
lud peccatum complectatur, sicut jam superius admonui, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati. Tali namque poena iste agebat quod nolebat malum; unde illi ago. Sicut ergo nos agnoscimus hominem in corpore vitae illius beatum, ubi liberum habuit quod vellet agere, sive bonum, sive malum: sic et tu agnosce hominem in corpore mo
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi uoluisse omne qđ peccarepo¬
test. ex nichilo factum eẽ: non aut̃ ome
qd ex nichilo factumẽ posse peccare :
Qđ tanquã dixissem. ita mͥ obiecisti res
nichilo facta sint peccare nonpossunt:
qm̃ solum potest animal rationale
peccare. Nunc gͦ eiugila atq aspice
om̃e qđ peccare potest. de nichilo factũ
ẽẽ. nec idõ sequit᷑ etiam om̃e qđ denichi¬

Expanded text:
intelligi voluisse, omne quod peccare pointelligi voluisse, omne quod peccare potest, ex nihilo factum esse, non autem omne quod ex nihilo factum est, posse peccare? Quod tanquam dixissem, ita mihi objecisti res nihilo facta sint, peccare non possunt; quoniam solum potest animal rationale peccare. Nunc ergo evigila, atque aspice, omne quod peccare potest, de nihilo factum esse; nec ideo sequitur etiam om
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtestentur originis sue necessitatẽ. Animan¬
tes autem &e reliqua quis impletus est orbis:
nonde nichilo cȩcerum iam exaliquo ꝑdie¬
runt. Ubiẽ gͦ uis inanitatis antiq̃ quȩ
malam uoluntatem coegit existere: cũ p̃ter
rationabile anmal neminẽ peccarc posse
manifestum sit: Augꝰ. Posses putare me
argui falsitatis:. si cum ego dixissem ideo
posse nr̃a corpora uulnerari quia terrestri¬
a sunt: ostenderes tu corpora multa ter¬
restria que nequeant uulnerari. Non eñĩ
ẽẽ uulnus pocest nisi in corpore animan¬
tis: quȩ caro dicit᷑. Ubice admonere de¬
bcrem quod uidere non potueris. istam¬
sententiã non recurrere: quia non sicut
terrestre corpus ẽ. ita etiam uerumest.
Omne terrestre corpꝰ uulnerari potest.
Curgͦ indialẽticis tua iactanticula sol
lertia dormitauit: ut ñ aduerteres ubi
dixi idõ creaturam rationalem peccare
potuisse. quia ex nichilo factaest. me

Expanded text:
protestentur originis suae necessitatem. Animanprotestentur originis suae necessitatem. Animantes autem, et reliqua queis impletus est orbis, non de nihilo, caeterum jam ex aliquo prodierunt. Ubi est ergo vis inanitatis antiquae, quae malam voluntatem coegit existere; cum praeter rationabile animal, neminem peccare posse manifestum sit? AUG. Posses putare me argui falsitatis, si cum ego dixissem, ideo posse nostra corpora vulnerari, quia terrestria sunt, ostenderes tu corpora multa terrestria, quae nequeant vulnerari. Non enim esse vulnus potest, nisi in corpore animantis, quae caro dicitur. Ubi te admonere deberem, quod videre non potueris sententiam istam non recurterrestre corpus est; ita etiam verum est, Omne terrestre corpus vulnerari potest. Cur ergo in dialecticis jactanticula tua solertia dormitavit, ut non adverteres, ubi dixi ideo creaturam rationalem peccare potuisse, quia ex nihilo facta est, me
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ posset. etiam ds̃ nonẽc utiq posset. Sieñt
ds ẽ consequentissime iustus ẽ: & idõsũ¬
me maximeq habens liberum arbitrium.
Peccare tam̃ ñ potest łs. Angłs gͦ uelhomo
ꝓpt̃ea peccare potuit. idest ꝓpt̾ea istodei
muneit qđ est liberum arbitrium ẽ male
uti potuit quia nonẽds̃: hocẽ de nichilofa¬
ctus est adõ. non de ipso dõ. Intellige & ta¬
ce: aut qqđ intellexeris ñ aut qđ ñ intellexe
uicisse contentus. argum̃ti tui cuiꝰ impie¬
tatem ꝑdidi coarguam falsitatẽ. Cumgͦ
scriberes ñ idõ potuit oriri uoluntas ma¬
la inoꝑe dr̃ quia adõ factusẽ. s idõ qͥa
de nchilo factum c̃: uidere debueras quã
ualent̃ aliarum creaturarum exempla pre¬
scriberent. quȩ totidem ꝓducte de nichilo.
Postremo ipsa elem̃ta que uere sunt facta
denichilo. non alicunus uoluntatis consci¬
entiam queunt habere: ut malis motibus

Expanded text:
esse posset, etiam Deus non esse utique posset: si enim esse posset, etiam Deus non esse utique posset: si enim Deus est, consequentissime justus est: et ideo summe maximeque habens liberum arbitrium, peccare tamen non potest Deus. Angelus ergo vel homo propterea peccare potuit, id est, propterea isto Dei munere, quod est liberum arbitrium, male uti potuit, quia non est Deus, hoc est, de nihilo factus est a Deo, non de ipso Deo. Intellige, et tacet aut quod intellexeris, non autem quod non intellexer uno modo vicisse contentus, argumenti tui, cujus impietatem prodidi, coarguam falsitatem. Cum ergo scriberes, « Non ideo potuit oriri voluntas mala in opere Dei, quia a Deo factum est; sed ideo quia de nihilo factum est » : videre debueras, quam valenter aliarum creaturarum exempla praescriberent, quae totidem productae de nihilo, Postremo ipsa elementa, quae vere sunt facta ex nihilo, non alicujus voluntatis conscientiam queunt habere, ut motibus malis
Abbreviated transcription (Latin):
chil fuerunt: hocẽ om̃ino non fuerunt. S
inquis idõ potuit oriri uoluntas mala. ut
oriri posset & bona:quasi non cumbona
uoluntate factus sit uelangłs uel homo. fa¬
ctus ẽ rectus sicut scriptura dicit. Nongͦ
querit unde inillo potuerit oriri uolun¬
tas bona cum qua factusẽ:s: unde mala
cum qua factus nonẽ. Ꝙ tudicis ñ atten¬
dens qͥd dicas: ido potuit oriri uoluntas
mala ut oriri posset &e bona. & hoc putas
ad naturam lib̃i arbitrii ꝑtinere. ut pos¬
sit utrũq & peccare scilicet & non peccart:¬
& in hoc existimas hominẽ factum ad una¬
ginẽ dĩ cum ds̃ ipse non possit utrumq:
neq enim uel demens quis quam dixerit
dm̃ posse peccare: ut tudicere audes dm̃
liberum arbitriũ non hab̾e. Dĩ gͦ. ñ m¬
chihmunus ẽ. liberum arbitrium. Sed
in ipso dõ summum est liberũ arbitriũ:
qui peccare nullomͦ potest. Qm̃ si in iustꝰ

Expanded text:
ihil fuerunt, hoc est, omnino non fuerunt. Sed, ihil fuerunt, hoc est, omnino non fuerunt. Sed, inquis, « Ideo potuit oriri voluntas mala, ut oriri posset et bona. » Quasi non cum bona voluntate factus sit vel angelus vel homo. Factus est rectus, sicut dixit Scriptura : non ergo quaeritur, unde in illo potuerit oriri bona voluntas, cum qua factus est; sed unde mala, cum qua factus non est. Et tu dicis, non attendens quid dicas, « Ideo potuit oriri voluntas mala, ut oriri posset et bona: » et hoc putas ad naturam liberi arbitrii pertinere, ut possit utrumque, et peccare scilicet, et non peccare; et in hoc existimas hominem factum ad imaginem Dei, cum Deus ipse non possit utrumque. Neque enim vel demens quisquam dixerit, Deum posse peccare; aut tu dicere audes, Deum liberum arbitrium non habere. Dei ergo, non nihili, munus est liberum arbitrium: sed in ipso Deo summum est liberum arbitrium, qui peccare nullo modo potest. Quoniam si injustus
Abbreviated transcription (Latin):
retur ut uellet: aut etiam non uolens idest
in uita peccaret. & non qđ uellet faceret bo¬
num. s malũ qđ nollet hoc ageret. Ubi iã
non peccatum illud qd simplicit̃ peccatũ
dicitur: s etiam pena peccati ẽ. Uerũtam̃
male aliqͥd uelle. ud mali aliqͥd ctiã nolens
facere om̃ino ñ posset. nͥ de nichilo factaeẽt.
idest sidĩ natura eẽt sola enim dĩnatura
de nichilo facta non ẽ. quia nec factaẽ: et
ido nullo ꝓrsus modo mutari pocest: quod
cum dicimus. non uires nichilo damꝰ. q̃si
potuerit facere aliquid. uel fecerit aliquid
cum sit nichil: s natura dĩ non cẽ dicimꝰ
que percare pocum sequit aut ut nacura
quȩdĩ natura nonc̃. factasit. Neq enim dõ
coeterna ẽ. & si factaẽ. de nichilo facta sit:
Quia & ille natuit quȩ dealiis naturis fac¬
cte sunt. stirpemde nichilo ducunt: qm̃ina
ture de quib facte sunt ante quã fierent i¬

Expanded text:
retur ut vellet, aut etiam non volens, id est, retur ut vellet, aut etiam non volens, id est, invita peccaret, et non quod vellet faceret bonum, sed malum quod nollet, hoc ageret: ubi jam non peccatum illud quod simpliciter peccatum dicitur, sed etiam poena peccati est. Verumtamen male aliquid velle, vel mali aliquid etiam nolens facere, omnino non posset, nisi de nihilo facta esset, id est, si Dei natura esset. Sola enim Dei natura de nihilo facta non est, quia nec facta est; et ideo nullo prorsus modo mutari potest. Quod cum dicimus, non vires nihilo damus, quasi potuerit facere aliquid, vel fecerit aliquid, cum sit nihil: sed naturam Dei non esse dicimus, quae peccare potuit. Sequitur autem ut natura quae Dei natura non est, facta sit; neque enim Deo coaeterna est: et si facta est, de nihilo facta sit; quia et illae naturae quae de aliis naturis factae sunt, stirpem de nihilo ducunt; quoniam naturae de quibus factae sunt, antequam fierent, n
Abbreviated transcription (Latin):
Q aestg̃ q̃ita respondendum putasti. Quasi
ego dixerim in me nec idõ tam̃ ortaẽ. cũ ego
dixerim nec ido tam̃ oriri potuit: & tandiu
locutus es adũsus cum qui necessitatẽ mali
ut ori recur ex bona. ex hoc dixit irruisse qͥa
ipsum bonum a do denichilo factum ẽ
non de dõ: cum ego non necessitatẽ tribue¬
rim talicause s possibilitatẽ malrquia non
dixi idõẽẽ ortum. s idõ potuisse oriri ex
bono malum: & accusasti tandui nichil.
& uiolentum fecisti nichil. quasi peccare
angłm & hominem in euitabili necessita¬
te compulerit nichil: Nunc gͦ adme a
u̾ba tandem reddi: sicut redire cȩpisti. ꝓ¬
ponis enim tͥ questionẽ. tanquã tͥ subito
uenisset mmentẽ respondere quid possẽ:
Cum hoc ego longe ante ineo cu relucta¬
ris libro posuerim. Dicis enim referreme
dixiortum. Possibilitatẽ mali dedihuic
causȩ: non necessitatem. Rationalis qͥppe
creatura cum primum factaẽ. ita facta est.
ut si peccart nollet. nulla necessitate urge¬

Expanded text:
 quod ita respondendum putasti, quasi ego dixerim, Nec ideo tamen orta est; cum ego dixerim, Nec ideo tamen oriri potuit; et tamdiu locutus es adversus eum, qui necessitatem mali ut oriretur ex bono, ex hoc dixit irruisse, quia ipsum bonum a Deo de nihilo factum est, non de Deo; cum ego non necessitatem tribuerim tali causae, sed possibilitatem mali; quia non dixi ideo esse ortum, sed ideo potuisse oriri ex bono malum? Et accusasti tamdiu nihil, et violentum fecisti nihil; quasi peccare angelum et hominem inevitabili necessitate compulerit nihil. Nunc ergo ad mea verba tandem redi, sicut redire coepisti. Proponis enim tibi quaestionem, tanquam tibi subito venisset in mentem, respondere quid possem; cum hoc ego longe ante in eo, cui reluctaris, libro posuerim. Dicis enim, « referre me dixi ortum: possibilitatem mali dedi huic causae, non necessitatem. Rationalis quippe creatura cum primum facta est, ita facta est, ut si peccare nollet, nulla necessitate urge
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur insticui. Qua regula licet omĩa
natantia. repentia. gradientia. uolitantia.
postremo etherea. cȩlestiaq ꝑcurtere: nul¬
lius forma quippe meluis quã illi cui pa¬
rabatur generi institui potuisse coniun¬
citur: ita & homo quem supra iam gra¬
dientum generalitas indieauit. sic est ꝑ

Expanded text:
videtur, institui qua regula licet omnia videtur, institui qua regula licet omnia natantia, repentia, gradientia, volitantia, postremo aetherea coelestiaque percurrere; nullius forma quippe melius, quam illi cui parabatur generi, institui potuisse convincitur: ita et homo quem supra jam gradientium generalitas indicavit, sic est per
Abbreviated transcription (Latin):
s. defuisse consiltũ: ꝑtingit omnino ad poten¬
tiȩ negationẽ. rep̃hensio consulentiȩ. Non
omia potest. si ordinare bene ñ potest. Immo
sisapientie sublimitate deficitur: nichil de
reuerentia diuinitatis recentat. Qđ quia sus¬
picari ꝑfanissimum ẽ. recurrit illud quotra¬
dux ur̃a iugulatur. Ds qui fecit omnia
bona ualde. nichil ista instituut: ut in illo
genere quo factum est. fieri potuisse aut
aptiꝰ aut rationabiliꝰ approbetut. Sapi¬
entia quippe & om̃ipotentia ex eqͦ p̃ditus:
non instituerit qđ homunculus possit
iurc rep̃hendere. Quȩcũq gͦ in omib om̃i¬
no creaturis naturalia docentur. ita sum¬
me facta sunt: ut affectata in his em̃datio.
stulta & ꝓfana doccat᷑. Ut gͦ forma equi.
forma boius. habent quidem inmutua
collatione distantiã. in suns tam̃ generib
aptam ex om̃i parte concinentiam ita
sortite sunt. ut nec debuerit nec potue¬
rit aut eqꝰ autbos secus quã formatus

Expanded text:
sed defuisse consilium. Pertingit omnino ad negased defuisse consilium. Pertingit omnino ad negationem potentiae, reprehensio consulentiae: non omnia potest, si ordinare bene non potest. Imo si sapientiae sublimitate deficitur, nihil de reverentia divinitatis retentat: quod quia suspicari profanissimum est, recurrit illud, quo tradux vestra jugulatur. Deus qui fecit omnia bona valde, nihil ita instituit, ut in illo genere quod factum est, fieri potuisse aut aptius, aut rationabilius, approbetur. Sapientia quippe et omnipotentia ex aequo praeditus non institueret, quod homunculus posset jure reprehendere. Quaecumque ergo in omnibus omnino creaturis naturalia docentur, ita summe facta sunt, ut affectata in his emendatio, stulta et profana doceatur. Ut ergo forma equi, forma bovis habent quidem in mutua collatione distantiam, in suis tamen generibus aptam ex omni parte concinentiam ita sortitae sunt, ut nec debuerit, nec potuerit aut equus aut bos, secus quam formatus
Abbreviated transcription (Latin):
idõ unicipites & qui pedib in sisterent
male factisunt. fieri eñi capitati abu¬
traq parte potuerunt. quȩ forma inqui¬
b dam solet apparere u̾miculis: quoꝵ
aluũ uertex ambifariã natus includit.
ut abutroq incipientes ex hum̾o.finen
habere intelligant᷑ in medio. Ãmittant᷑
ista ludibria: & qui erit delirandis finis:
Potuit gͦ ds̃ faccre. ut de terra cũ florib
homines germinarent: quãtũ aduirtutẽ
potiusse non abnuo: s. noluit. nͥ ut desexi¬
b nascerent᷑. Nunc gͦ querit᷑ quid fecerit.
nõ qͥd potuerit. In quo loco furiosa respõ¬
sio ẽ ut dicat᷑ malum est qđ ẽ. quia potu¬
it ds̃ alit facere. Hoc est eñi laudare dm̃
inuituꝑationem sui: et imaculam con¬
sili ieiꝰ om̃ipotentiã p̃dicare. Non solum
nulla laudatio. uerum etiam ingens con¬
tumelia ẽ dare uirib qd sapientie detra¬
xeris: & dicert affuisse se do fortitudinẽ.

Expanded text:
ideo unicipites, et qui pedibus insisterent ideo unicipites, et qui pedibus insisterent male sunt facti; fieri enim capitati ab utraque parte potuerunt: quae forma in quibusdam solet apparere vermiculis, quorum alvum vertex ambifariam natus includit, ut ab utroque incipientes ex humero, finem habere intelligantur in medio. Admittantur ista ludibria, et quis erit delirandi finis? Potuit ergo facere Deus, ut de terra cum floribus homines germinarent: quantum ad virtutem, potuisse non abnuo; sed noluit nisi ut de sexibus nascerentur. Nunc ergo quaeritur quid fecerit, non quid potuerit. In quo loco furiosa responsio est, ut dicatur, Malum est quod est, quia potuit Deus aliter facere; hoc est enim laudare Deum in vituperationem sui, et in maculam consilii ejus omnipotentiam praedicare. Non solum nulla laudatio, verum etiam ingens contumelia est, dare viribus quod sapientiae detraxeris, et dicere adfuisse Deo fortitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
licaria. s. hec eẽt fecura mulieris. Nir aũt
quid posset efficere: Ad moueret nimirũ
non menbra s ferram̃ta: & genitalitim uacu¬
us imprimeret uomeres ac ligones. Grates
gͦ & amplissimę primorum hominum de¬
bent᷑ errori: quo tambeate naturȩ tormenta
uitata sunt. Mitius partꝰ agit cũ femimis
& maritus: quã si aut aratra sentirent. aut
importuna ꝑtotũ corpꝰ fecunditate silu¬
escerent. Impleant᷑ maniebeoꝵ facies
gnominia: & querant nom̃ tuum dñe. O
portenta criminantium in notes et dm̃
suffragia argum̃toꝵ & cestimonioꝵ. cur
inquit ñ credamꝰ. quia potuitalit̾ fieri
natura: quã facta conspicit᷑: Quasi que¬
ratur. qͥd potuerit & ñ quid instituerit ds̃.
Si libet ea libidine opinandi que sunt fa¬
cta rep̃hendere. ut dicamꝰ quia fieri aliter
potuerunt. ido quȩ sunt instituta ñ reddĩ
nature bonȩ testimoniũ: pronuntiemꝰ
quia potuit ds̃ bicipites facere mortales.

Expanded text:
blicaria. Sed haec esset fetura mulieris: vir autem blicaria. Sed haec esset fetura mulieris: vir autem quid posset efficere? Admoveret nimirum non membra, sed ferramenta, et genitalium vacuus imprimeret vomeres ac ligones. Grates ergo et amplissimae primorum hominum debentur errori, quo tam beatae naturae tormenta vitata sunt. Mitius partus agit cum feminis, et maritus, quam si aut aratra sentirent, aut importuna per totum corpus fecunditate silvescerent. Impleantur Manichaeorum facies ignominia, et quaerant nomen tuum, Domine. O portenta criminantium innocentes et Deum, suffragia argumentorum et testimoniorum! Cur, inquit, non credamus quia potuit aliter fieri natura, quam facta conspicitur? Quasi quaeratur quid potuerit, et non quid instituerit Deus. Si libet ea libidine opinandi quae sunt facta reprehendere, ut dicamus, quia fieri aliter potuerunt, ideo quae sunt instituta non reddunt naturae bonae testimonium; pronuntiemus quia potuit Deus bicipites facere mortales,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ credamus dm̃ potuisse in paradiso con¬
cedere. homini beato de suosemine. qđ
concessum uidemus agricolis de tritici
semine: ut in eomͦ illud sereretur sicut
hoc seritur sine ulla pudenda libidine:
quam uenuste pudens nominator et
impudens predicator. dat om̃ino motꝰ¬
in compositos: & circumlatoꝵ carmna
dicit. S illud aliud nͥ letissime legi non
potest: qm̃ si ñ peccasset adam. sic po¬
tuit mulier sicut seges ad fȩcunditatẽ
parari: forte ut ꝑ om̃s articulos ac ꝑmi
nutas corpoꝵs fistulas quas me dicinon¬
ita om̃ib lita partib partus ꝓpeduculis
ex sudaret. S sialiqͥ & ꝑoculos erũperent.
auferent lumina parienti & si pupularũ
globulis examina galcata ꝓduent: imp̃¬
caretur sine dubio cecitas orbitatem. Nec¬
sane difficulter non parta s sudata so¬
boles necaretur: atq haberetur gens ut
apud fabulas mũnidonum. ita apud ma¬
nichei dogmata. uel peducularia uel pu¬

Expanded text:
n credamus deum potuisse in paradiso conn credamus deum potuisse in paradiso concedere homini beato de suo semine, quod concessum uidemus agricolis de tritici semine, ut eo modo illud sererethoc seritur, sine ulla pudenda libidine ? Quam venuste pudens nominator et impudens praedicator dat omnino incompositos motus, et circulatorum carmina dicit. Sed illud aliud nisi laetissime legi non potest: quoniam si non peccasset Adam, sic potuit mulier, sicut seges, ad fecunditatem parari: forte ut per omnes articulos ac per minutas corporum fistulas, quas medici πa partibus, partus pro pediculis exsudaret. Sed si aliqui et per oculos erumperent, auferrentur lumina parienti, et si pupularum globulis examina galeata prodirent, imprecaretur sine dubio caecitas orbitatem. Nec difficulter sane, non parta, sed sudata soboles necaretur, atque haberetur gens, ut apud fabulas Myrmidonum, ita apud Manichaei dogmata, vel pedicularia, vel pu
Abbreviated transcription (Latin):
homines in aruis genitalib feminarũ.
ꝑm̃bra genitalia masculoꝵ: sicut frum̃¬
ta interra interris agricolarũ manib
seminantur. Ut sic ad hominẽ serendũ
stimulus nuius libidinis incitaret. qũ¬
admodũ ad hominẽ pariendum dolor
nullus urgeret. Quib hȩc tranquillitas
displicet: rogo quideis in carne nͥ qđ pu¬
det placet: Nec sane concupiscentie carnalis
puderet: si hoc solum carnem liberet. quod
mens uberet & qñ liberet: et quantũ iube¬
ret. Nc̃ gͦ qm̃ talis ñ ẽ cur ei contͣnõ suffraga¬
mi nr&e non eam potius nobiscum fatemini
aut de peccato natam. aut de peccato eẽ
uiciatam: Iuł. Iam uͦ qui risum teneat
prudentum. cum adhȩc quȩ subdidisti
exempla ꝑuenerit: ais enim de ipsis uerbis
apłi refutaretur non religiose uoluntatis
s libidinose uoluptatis pudens nomina¬
tor c ĩpudens p̃dicator. De ipsis qͥppe seminib
q̃ in agͥ agͥcole seminãt pot̃. ista redargui cur eñi

Expanded text:
homines in arvis genitalibus feminarum per homines in arvis genitalibus feminarum per membra genitalia masculorum, sicut frumenta in terris agricolarum manibus seminantur; ut sic ad hominem serendum stimulus nullus libidinis incitaret, quemadmodum ad hominem pariendum nullus dolor urgeret. Quibus haec tranquillitas displicet, rogo, quid eis in carne, nisi quod pudet placet? Nec sane concupiscentiae carnalis puderet, si hoc solum carnem liberet, quod mens juberet, et quando liberet, et quantum juberet. Nunc ergo quoniam talis non est, cur ei contra nos suffragamini, et non eam potius nobiscum fatemini aut de peccato natam, aut peccato esse vitiatam? XV. JUL. Jam vero quis risum teneat prudentium, cum ad haec quae subdidisti exempla pervenerit? Ais enim: De ipsis verbis Apostoli refutaretur, non religiosae voluntatis, sed libidinosae voluptatis pudens nominator, et impudens praedicator. De ipsis quippe seminibus, quae in agris agricolae seminant, potest iste redargui. Cur eni
Abbreviated transcription (Latin):
tacitis: qđ sequit̾ ingeris. Ds̃ aũt illidat
corpꝰ quomͦ uoluerit. & unicuiq seminum
proprium corpꝰ: or nonuis hic intelligi qͦꝵ
scminũ. idest fere tritici. aut alicuiꝰ ceteroꝵ:
coꝵ scilicet quȩ cum seminant᷑. ñ uiuificãt᷑
nͥmoriant᷑. Et queris ħ dictũ etiã ad semi¬
na humana transferre. De quib quãuis
ueracit᷑ dici possit. qđ illis ds̃ det corpus
quomͦ uoluerit & unicuiq eoꝵ ꝓprium
corpus: ñ tam̃ dici potest qđ sem̃ hominis
quando gremio feminȩ infundit᷑. ñ uiui¬
ficat᷑ nͥ moriat᷑. S planc de corpore hoĩs
dici potest. Non enim resurget nͥ moriat᷑:
ꝓpt̃ qđ totum illud de seminib frum̃toꝵ
dixit apłs. Non itaq inmerito michiuisũ
ẽ aidõte in hoc testimonio ea u̾ba tacuisse.
ꝑquȩ apparet de quib seminib loquerct
quem testem adhibuisti: nem̃te uigili
lector admoneret᷑. sitam̃ hoc p̃uidere po¬
tiusti. ita in paradiso potuisse seminari

Expanded text:
li dat corpus quomodo voluerit, et unicuique seminum proprium corpus : et non vis hic intelligi quorum seminum, id est, fere tritici, aut alicujus caeterorum, eorum scilicet, quae cum seminantur, non vivificantur nisi moriantur. Et quaeris hoc dictum etiam ad semina humana transferre: de quibus quamvis veraciter dici possit, quod illis Deus det corpus quomodo voluerit, et unicuique eorum proprium corpus; non tamen dici potest, quod semen hominis, quando gremio feminae infunditur, non vivificatur nisi moriatur. Sed plane de corpore hominis dici potest; non enim resurget nisi moriatur, propter quod totum illud de seminibus frumentorum dixit Apostolus. Non itaque immerito mihi visum est, ideo te in hoc testimonio ea verba tacuisse, per quae appareret de quibus seminibus loqueretur, quem testem adhibuisti, ne mente vigili lector admoneretur si tamen hoc praevidere potuisti, ita in paradiso potuisse seminari
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos catholicos. ita uos constat ẽẽ mani¬
cheos. Aus. Tucerte de arbore locutus es
& fructib ex quib arbor agnoscitur cũ
in hac similitudine conuigium ꝓlemq
intelligendam putasses Exdiisus inde.
quia & deconcubitu adulterino talis pot̃
laterc nos fugientis transitus potint. in u̾b̃
enim tuis quȩ nunc cõmemorabo. satis
euident̃ apparuit. Aisti enim loquens
ad me ipsum: simili acumine illudquoq
labefactare conaris qđ dixi eũglico testimo

Expanded text:
ut nos catholicos, ita vos constat esse Maut nos catholicos, ita vos constat esse Machaeos. AUG. Tu certe de arbore locutus es, et fructibus ex quibus arbor agnoscitur, cum in hac similitudine conjugium prolemque intelligendam putasses, exclusus inde, quia et de concubitu adulterino potest talilatere nos fugientis transitus potuit: in verbis enim tuis, quae nunc commemorabo, satis evidenter apparuit. Aisti enim loquens ad me ipsum: « Simili acumine illud quoque labefactare conaris, quod dixi, testimo