comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&e sic ibi semꝑsit pars ipsa dei misera q̃ nichil
peccauit. & affigat᷑ in et̾num carceri tenebra¬
rum. Hoc ill dicunt: ut simplices animas
fallant. S quis tam simplex ẽ ut ista non sen¬
tiat ẽẽ sacͥlega. quibꝰ affirmant omnipotentẽ
dm̃ necessitate opp̃ssum eẽ. ut partem suam
bonam & innocentem tantis cladibꝰ obruendã
& tantȩ immundicie inqͥnandam daret. &¬
non totam libare posset. & quod libare non
potucrit. et̾ms uinclis colligaret: Qͥsergo
ista ñ execret᷑. quis non intelligat impia eẽ &
nefanda᷑. S illi quando capiunt homines:
non ista priꝰdicunt. Quȩ si dicerent: irride¬
rentur aut fugarent᷑ ab omnib. S eligunt
capitula de scripturis que simplices homines
ñ intelligunt. & ꝑ illa decipiunt animas imꝑ¬
itas: querendo unde sit malum. Sicut in isto
capło faciunt: quod ab apło scriptum est. rec
& int̾rogant hominem. scͥpturas diuinas non

Expanded text:
et sic ibi semper sit pars ipsa dei misera, quae nihil et sic ibi semper sit pars ipsa dei misera, quae nihil peccauit et affigitur in aeternum carceri tenebrarum. hoc illi dicunt, ut simplices animas fallant. sed quis tam simplex est, ut.ista non sentiat esse sacrilega, quibus affirmant omnipotentem deum necessitate oppressum esse, ut partem suam bonam et innocentem tantis cladibus obruendam et tanta inmunditia inquinandam daret et non totam liberare posset et quod liberare non potuerit, aeternis uinculis conligaret? quis ergo ista non execretur? quis non intellegat inpia esse et nefanda? sed illi quando capiunt homines, non ista prius dicunt — quae si dicerent, riderentur aut fugerentur ab omnibus — sed eligunt capitula de scripturis, quae simplices homines non intellegunt, et per illa decipiunt animas inperitas quaerendo, unde sit malum. sicut in isto capitulo faciunt, quod ab apostolo scriptum est: rectet interrogant hominem scripturas diuinas non
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos temꝑarent. ce a furore compescerent:
&e non intelligunt tam sacrilegam ẽẽ sectam
suam. ut credant omnipotentem dm̃ non ꝑ
creat᷑am quam fecerit. s ꝑ ipsam nat᷑am suã
bellasse cum tenebris. qͦd nefas est credere:
neq hoc solum. s etiam illos qui uicti sunt
factos eẽ meliores: quia furor eors comp̃ssus ẽ:
dei aut̃ nat᷑am que uicit factam ẽẽ miserri¬
mam. Dicunt enim eam ꝑ ipsam commixtio¬
nem ꝑdidisse intellectum &e beatitudinem
suam: & magnis errorib &e cladibꝰ esse impli¬
catam. Quam si aliqndo uel totam purga¬
ridicerent. magnam tam̃ impietatem contͣ¬
dm̃ omnipotentem dm̃ affirmarent: cuius
partem credent tanto tempore in errorib ac
penis eẽ iactatam. sine aliqͦ peccati crimine.
Nunc uͦ infelices audent adhuc dicere. nec to¬
tam posse purgari : & ipsam partem quȩ pur¬
gari non potuerit. ꝓficere ad uincłm. ut in¬
de inuoluat᷑ & alligetur maliciȩ sepulchrũ.

Expanded text:
ut eos temperarent et a furore compescerent. ut eos temperarent et a furore compescerent. et non intellegunt tam sacrilegam esse sectam suam, ut credant omnipotentem deum non per creaturam, quam fecerit, sed per ipsam naturam suam bellasse cum tenebris: quod nefas est credere. neque hoc solum, sed etiam illos, qui uicti sunt, factos esse meliores, quia furor eorum conpressus est; dei autem naturam, quae uicit, factam esse miserrimam. dicunt enim eam per ipsam commixtionem perdidisse intellectum et beatitudinem suam et magnis erroribus et cladibus esse inplicatam. quam si aliquando uel totam purgari dicerent, magnam tamen inpietatem contra omnipotentem deum adfirmarent, cuius partem crederent tanto tempore in erroribus ac poenis esse iactatam sine aliquo peccati crimine. nunc uero infelices audent adhuc dicere nec totam posse purgari; et ipsam partem, quae purgari non potuerit, proficere ad uinculum, ut inde inuoluatur et inligetur malitiae sepulcrum,
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑. Ideo aut̃ rectores harum tenebraꝵ
eos dicit. qm̃ peccatores homines tenebras ap¬
pellat quib isti dñantur. Ideo & alio loco di¬
cit. fuistis enim aliqͣndo denebre. nẽ aut̃ lux
in domino: quia ex peccatorib iusti facti erant.
Don gͦ arbitremur in summo cȩlo habitare di¬
abolum cum angłis suis: unde eum lapsum
ẽẽ credimꝰ. Sic enim errauerunt manichei:
qͥ dicunt ante mundi constitutionem fuisse
gentem tenebrarum. quȩ contͣ dm̃ rebellauit.
Inqͦbellocredunt miseri omnipotentẽ deum
ñ sib alit̃ potuisse succurrere: nisi partẽ suã
contͣ eam mitteret gentem. Cuiꝰ gentis pͥncipes
siẽ illi dicunt deuorauerunt partem dei: &
temꝑati sunt ut posset de illis mundꝰ fabrica¬
ri. Sic dicunt dm̃ ꝑuenisse aduictoriam: cũ
magnis calamitatib ce cruciatib & miseriis
m̃broꝵ suoꝵ. Que membra dicunt ẽẽ com¬
mixta tenebrosis uiscerib pͥncipum illorum.

Expanded text:
appellantur. ideo autem rectores harum tenebrarum appellantur. ideo autem rectores harum tenebrarum eos dicit, quoniam peccatores homines tenebras appellat, quibus isti dominantur. ideo et alio loco dicit: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, quia ex peccatoribus iustificati erant. non ergo arbitremur in summo caelo habitare diabolum cum angelis suis, unde lapsum esse credimus. Sic enim errauerunt Manichaei, qui dicunt ante mundi constitutionem fuisse gentem tenebrarum, quae contra deum rebellauit: in quo bello credunt miseri omnipotentem deum non sibi aliter potuisse succurrere, nisi partem suam contra eam gentem mitteret. cuius gentis principes, sicut illi dicunt, deuorauerunt partem dei et temperati sunt, ut posset de illis mundus fabricari. sic dicunt deum peruenisse ad uictoriam cum magnis calamitatibus et cruciatibus et miseriis membrorum suorum: quae membra dicunt esse commixta tenebrosis uisceribus principum illorum,
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentias. ꝑ qͣs nobis dnãnt᷑: &e quos inue¬
nerint sui similes. secum adpenas trahunt.
Sic a apłs dicit. quod in semet ipsopugnet:¬
& adũsus potestates ext̾iores. Ait enuim. Non
ẽ nob̃ colluctatio adũsꝰ carnem & sanguinem
saduersus pͥncipes & potestates huiꝰ mundi.¬
adũsꝰ mundi rectores harum tenebrarum.
adũsus sp̃italia nequiciȩ in cęlestib. Celum
enim dr etiam iste aer. ubiuenti ce nubes &
ꝓcelle &e turbines fiunt. Sicut̃ enim scͥptura di¬
cit multis locis. & intonuit de cęlo dominus
ce aues celi ce uolatilia celi: cum manifestum
sit aues in aere uolitare. & nos in consuetudi¬
ne. hunc acrem cȩlum appellamꝰ. Nam cum
de sercnouł nubilo querimꝰ: aliquando dici¬
mus qualis ẽ aer. aliquando quale ẽ celum.
Hoc dixi: neqͥs ȩxistimet ibihabitare mala de¬
monia. ubi solem & lunam ce stellas d̃s ordina¬
uit. Que mala demonia ideo appellat apłs

Expanded text:
cupiscentias, per quas nobis dominantur. et quos inuecupiscentias, per quas nobis dominantur. et quos inuenerint sui similes, secum ad poenas trahunt. Sic et apostolus dicit, quod in semet ipso pugnet aduersus potestates exteriores. ait enim: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates huius mundi, rectores harum tenebrarum, aduersus spiritalia nequitiae in eaelestibus. caelum enim dicitur etiam iste aer, ubi uenti et nubes et procellae et turbines fiunt, sicut etiam scriptura dicit multis locis: et intonuit de caelo dominus, et: aues caeli, et: uolatilia caeli, cum manifestum sit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, aliquando dicimus: qualis est aer? aliquando: quale est caelum? hoc dixi, ne quis existimet ibi habitare mala daemonia, ubi solem et lunam et stellas deus ordinauit. quae mala daemonia ideo apostolus appe
Abbreviated transcription (Latin):
tur uisibiles cupiditates. Et ideo quia in nob̃
ipsis uincimꝰ temporalium rerum cupiditates:
necesse ẽ ut in nobis ipsis uincamꝰ &e illum. qͥ ꝑ
ipsas cupiditates regnat in homine. Quando
enim dictum ẽ diabolo t̾ram manducabis:
dictum ẽ peccatori. t̾ra es ce in t̃ram ibis. Dat᷑ ẽ
gͦ incibum diabolo peccator. Non simꝰ terra:s
nolumꝰ manducari a spente: Sicut entm qͦd
manducamꝰ in nr̃m corpꝰconu̾timus. ut cibus
ipse scđm corpꝰ hoc efficiatur quod nos sumus:
sic malis morib. ꝑ nequiciam & suꝑbiam &e im¬
pietatem. hoc efficitur quisq quod diabolus.
id est similis eiꝰ & subicit᷑ ei. sicut fubiectum ẽ
nobis corpꝰ nr̃m. Et hoc ẽ quod dr manducari
a serpente. Qͥ sqͥs gͥ timet illum ignem qui
paratꝰ est diabolo & angłis cius: det oꝑam tri¬
umphare de illo insemet ipso. Cos enim qͥ foris
nos oppugnãt. intus uincimꝰ. uincendo con¬

Expanded text:
tur inuisibiles cupiditates. et ideo quia in nobis tur inuisibiles cupiditates. et ideo quia in nobis ipsis uincimus temporalium rerum cupiditates, necesse est, ut in nobis ipsis uincamus et illum, qui per ipsas cupiditates regnat in homine. quando enim dictum est diabolo: terram manducabis, dictum est peccatori: terra es, et in terram ibis. datus est ergo in cibum diaboli peccator. non simus terra, si nolumus manducari a serpente. sicut enim quod manducamus, in nostrum corpus conuertimus, ut cibus ipse secundum corpus hoc efficiatur quod nos sumus, sic malis moribus per nequitiam et superbiam et inpietatem hoc efficitur quisque quod diabolus, id est similis eius, et subicitur ei, sicut subiectum est nobis corpus nostrum. et hoc est, quod dicitur manducari a serpente\'. quisquis itaque timet illum ignem, qui paratus est diabolo et angelis eius, det operam triumphare de illo in semet ipso. eos enim, qui foris nos oppugnant, intus uincimus uincendo con
Abbreviated transcription (Latin):
& mutabilia. Radix ẽ enim omnium ma¬
lorum cupiditas: quam quidam appeten¬
tes a fide perrauerunt. & inseruerunt se
dolorib multis. ꝑ hanc gͦ cupiditatem reg¬
nat in homine diabolus: & cor eiꝰ tenet. Tã¬
les sunt om̃s qui diligunt istum mundũ.
Mittit᷑ autem diabolus foras:. quando ex toto
corde renunciat᷑ huic mundo. Sic enim re¬
nunciat᷑ diabolo qui pͥnceps ẽ huiꝰ mundi:
cum renunciat᷑ corruptelis ce pompis. & an¬
gelis eiꝰ. Ideoq ipse dñs iam trium phantem
nat᷑am hominis portans. scitote inquit: quia
ego uici mundum. Multi aut̃ dicunt. qͦmͦ
possumꝰ uincere diabolum quem ñ uidemus:
S habemꝰ magistrum qͥ nobis demonstrare
dignatꝰ est: qͦm inuisibiles hostes uicantur.
De illo enim dix̃ apłs: exuens se carnem pͥnci¬
patus ce potestates exemplauit fiducialiter.
triumphans eos in semet ipso. Ibi gͦ uincunt᷑
inimice nob inuisibiles potestates. uibi uincun¬

Expanded text:
et mutabilia. radix enim est omnium maet mutabilia. radix enim est omnium malorum cupiditas: quam quidam adpetentes a fide errauerunt et inseruerunt se doloribus multis. per hanc cupiditatem regnat in homine diabolus et cor eius tenet. tales sunt omnes, qui diligunt istum mundum. mittitur autem diabolus foras, quando ex toto corde renuntiatur huic mundo. sic enim renuntiatur diabolo, qui princeps est huius mundi, cum renuntiatur corruptelis et pompis et angelis eius. ideoque ipse dominus iam triumphantem naturam hominis portans, scitote, inquit, quia ego uici mundum. Multi autem dicunt: quomodo possumus uincere diabolum, quem non uidemus? sed habemus magistrum, qui nobis demonstrare dignatus est, quomodo inuisibiles hostes uincantur. de illo enim dixit apostolus: exuens se carne principatus et potestates exemplauit fiducialiter triumphans eos in semet ipso. ibi ergo uincuntur inimicae nobis inuisibiles potestates, ubi uincun
Abbreviated transcription (Latin):
creat᷑ã etiam quȩ ñ peccauit: quanto magis
sub illo ẽ omnis creat᷑a peccatrix: Gͦ qm subil¬
losunt omnes scĩ angłi: multomagis subillo
sunt p̃uaricatores angł. quoꝵ diabolus pͥn¬
ceps est. Sed qm̃ naturam nr̃am deceꝑat. dig¬
natus ẽ unigenit᷑ dei filius ipsam naturam
nr̃am susciꝑe: ut de ipsa diaboiꝰ uinceretur.
& quem semꝑ ipse subse habebat. etiam sub
nob̃ cum cẽ faceret. Ipsum significat dicens:
pͥnceps huiꝰ mundi missus c̃ foras.Non quia
extra mundum missꝰ est quomͦ quidam here¬
tici putant: s foras ab animis eoꝵ qͥ coherent
u̾bo dei. & non diligunt mundum cuius ille
pͥnceps est. qui dñatur eis qui diligunt tem¬
poralia bona. quȩ hoc uisibili mundo conti¬
nentur. Non quod ipse dñs est mundi huius:
s pͥnceps cupiditatum earum. qͥb concupiscit᷑
omne quod transit:ut ei subiaceant qui ne¬
gligunt et̃num dm̃. & diligunt instabilia

Expanded text:
creatura etiam quae non peccauit, quanto magis creatura etiam quae non peccauit, quanto magis sub illo est omnis creatura peccatrix! ergo quoniam sub illo sunt omnes sancti angeli, multo magis sub illo sunt omnes praeuaricatores angeli, quorum diabolus princeps est. sed quia naturam nostram deceperat, dignatus est unigenitus dei filius ipsam naturam nostram suscipere, ut de ipsa diabolus uinceretur et, quem semper ipse sub se habet, etiam sub nobis eum esse faceret. ipsum significat dicens: princeps huius mundi missus est foras, non quia extra mundum missus est, quomodo quidam haeretici putant, sed foras ab animis eorum, qui cohaerent uerbo dei et non diligunt mundum, cuius ille princeps est, quia dominatur eis, qui diligunt temporalia bona, quae hoc mundo uisibili continentur, non quia ipse dominus est huius mundi, sed princeps cupiditatum earum, quibus concupiscitur omne quod transit, ut ei subiaceant qui neglegunt aeternum deum et diligunt instabilia
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ cũ enim hoc factum fu̾it. iam ñ crit ca¬
ro & sanguis. s celeste corpꝰ. non sic accipiendũ
est: quasi carnis non sit fut᷑a substantia. Sed
carnis &e sanguinis nomine. ipsam corruptio¬
nem carnis &e sanguinis. intelligend est apłs
nuncupasse. Quȩ utiq in regno illo ñ erit:
ubi carom corruptibilis erit. Quamuis &
alit̃ possit incelligi: ut carnem &e sanguinem
oꝑa carnis ci anguinis dixisse accipiamꝰ apłm
ista dilexerint. Hic liser sic incipit. Corona
aus ep̃i: de agone xp̃iano
orona uictorie ñ ꝓmitatur.
certantib. In diuinis autem
scͥpturis assidue inuenimus
Sne longum sit multa commemorare. apd̃
apłm pauilum manifestissime legit᷑. Opus ꝑ¬
feci. cursum consummaui. fidem seruaui:
iam fuꝑest mͥ corona iusticiȩ. quam reddet¬
secre quis sit ipse adu̾sarius: quem si uiccrimꝰ
coronabim̾. Ipse est enum quem dñs ñr prior
uicit: ut etiam nos in illo ꝑmanentes uincamꝰ.¬
per incommutabilis manet. Et qm̃ sub illo ẽ

Expanded text:
tatem; cum enim hoc factum fuerit, iam non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis intellegendus est apostolus nuncupasse, quae utique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit, quamuis et aliter possit intellegi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus aposista dilexerint. Hic liber sic incipit: Corona I. DE AGONE CHRISTIANO. Corona uictoriae non promittitur certantibus. in diuinis autem scripturis adsidue inuenimus ne longum sit multa commemorare, apud apostolum Paulum manifestissime legitur: opus perfeci, cursum consummaui, fidem seruaui; iam superest mihi corona iustitiae. descere, quis sit ipse aduersarius, quem si uicerimus coronabimur. ipse est enim, quem dominus noster prior uicit, ut etiam nos in illo permanentes uincamper incommutabilis manet. et quoniam sub illo est
Abbreviated transcription (Latin):
ioros de doctrina xpistiana.¬
issem. ꝑficere malui. quam eis sic relictis ad
alia tͣctanda transire. Compleui gͦ tercium.
qͥ scͥptus fuerat usq ad eum locum ubi cõme¬
moratum ẽ ex euangłio testimonium de mu
ris farine. donec fermentaret᷑ totum. Addidi
etiam nouissimum librum. & quatuor libris
opꝰ illud impleui. Quorum pͥmi tres adu¬
uauant ut scͥpture intelligant᷑. quartꝰ autem qͦ¬
modo que intelligimꝰ ꝓferenda sint. In sedosa¬
ne libro de auctore libri quem plures uocãt
sapientiam salomonis. quod etiam ipsum sic̃
eccłiasticum iħs filiꝰ syrach scͥpserit. nonita cõ¬
stare ut a me dictum ẽ postea didici. & omni¬
no ꝓbabiliꝰ comꝑi. non ẽẽ hc̃ etus auctorem. U̾
loquit᷑ eccłia uetꝰ testamentum appellaui. A¬
postolus aut̃ non uidet᷑ appellare testam̃tũ
uetꝰ. nisi quod datum est in monte synai. Ꝙ
in eo quod dixi de tempoꝵ hystoria sanctum
ambrosium soluisse questionem tanquam co¬

Expanded text:
ibros de doctrina Christianaerissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de mulris farinae, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coa
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxta unam uͦ partem ac latꝰ illustris illius
ac sc̃ẽ t̃rȩ. erat tenebrarum t̾ra. ꝓfunda ce
immensa magnitudine. in qua habitant ig¬
nea corpora. genera scilicet pestifera. Hinc in¬
finite tenebrȩ ex eadem manantes. nat᷑a ing̾ti¬
mabiles cum ꝓpͥis fetib. Ultͣ quas erant aque

Expanded text:
iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ae sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. in qua habitabant ignea corpora. genera scilicet pestifera. hic infinitae tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas erant aq
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt. S si hoc diceret. quis ñ respondet.
sigͦ incognita crediturꝰ sum. cur ñ ea potius
credam quȩ iam consentione doctoꝵ indoc¬
torumq celebrant᷑. & ꝑ om̃s popłos grauissima
auctoritate firmata sunt: hoc ille metuens
ne sibi diccret᷑: effundit nebulas imꝑitis. p̾¬
mum pollicens certarum rerum cognitio¬
nem. & postea incertarum imꝑans fidem.
Cui tam̃ si hoc dicat᷑ ut saltem ut sibi hec do¬
ceat cẽ monstrata. similit̃ deficit. & hoc qͦq
ut credamꝰ iubet. Quis ferat tantam falla¬
ciam tantamq suꝑbiam: Quid sinon so¬
lum incerta s etiam falsa eẽ quȩ dicit. deo
&e dño nr̃o michi opitulante monstrauero:
Qͥd infelicuis ista suꝑsticione inueniri pot.
quȩ non modonon exibet scientiam quam ꝑ¬
mitut atq ueritatem. s ea dicit que uehem̃t̃
sunt scientiȩ ueritatiq contraria᷑. Quod in
sequentib manifestiꝰ apparebit. Ita enĩ dicit.

Expanded text:
nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: nesciunt. sed si hoc diceret, quis non ei responderet: si ergo incognita crediturus sum, cur non ea potius credam, quae iam consensione doctorum indoctorumque celebrantur et per omnes populos grauissima auctoritate firmata sunt? hoc ille metuens ne sibi diceretur, offundit nebulas inperitis, primum pollicens rerum certarum cognitionem, postea et incertarum imperans fidem. cui tamen si hoc dicatur, ut saltem uel sibi haec doceat esse monstrata, similiter deficit et hoc quoque ut credamus iubet. quis ferat tantam fallaciam tantamque superbiam? Quid? si non solum incerta, sed etiam falsa esse. quae dicit. deo et domino nostro mihi opitulante monstrauero. quid infelicius ista superstitione inueniri potest., quae non modo non exhibet scientiam, quam promittit, atque ueritatem, sed ea dicit, quae uehementer sunt scientiae ueritatique contraria? quod in sequentibus manifestius adparebit. ita enim dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
nos inuitant priꝰ credere quod nondum ua¬
lemus intueri. ut ipsa fide ualentiores facti
quod credimꝰ intelligere meream᷑. non iam
hominib s ipso deo intrinsecus mentem no¬
nouerit. Sidicit sibi ẽẽ sp̃u sco reuelatum.
suamq mentem diuinitꝰ illustratam. ut ea q̃
dicit certa &e manifesta cognosceret. ipse signi¬
ficat quid int̾sit int̃ cognoscere &e credere. Ip¬
se enim cognoscit cui aꝑtissime ista monstnͣ¬
tur. sis autem quib hȩc narrat. ñ cognitio¬
nem insinuat. s credulitatem suadet. Cui qͥs¬
quis temere consenscrit. manicheus efficit᷑.
ñ certa cognoscendo sincerta credendo: qͣleᷤ
nos imꝑitos adolescentulos aliqͣndo decepit.
Debuit gͦ non nob polliceri scientiam. neq
manifestam cognitionem. neq ad id quod
querit᷑ sine ulla ambiguitate ꝑuentionem:
sed dicere potius sibi ista cẽ monstrata. illos
autem quib narrant᷑. credere sibi debere que

Expanded text:
nos inuitant prius credere, quod nondum uanos inuitant prius credere, quod nondum ualemus intueri, ut ipsa fide ualentiores facti, quod credimus, intellegere mereamur, non iam hominibus, sed ipso deo intrinsecus mentem nonouerit. si dicit sibi esse spiritu sancto reuelatum suamque mentem diuinitus inlustratam, ut ea, quae dicit, certa et manifesta cognosceret, ipse significat, quid intersit inter cognoscere et credere. ipse enim cognoscit, cui apertissime ista monstrantur; eis autem, quibus haec narrat, non cognitionem insinuat, sed credulitatem suadet. cui quisquis temere consenserit, Manichaeus efficitur, non certa cognoscendo, sed incerta credendo, quales nos inperitos adulescentulos aliquando decepit. debuit ergo non nobis polliceri scientiam neque manifestam cognitionem neque ad id. quod quaeritur, sine ulla ambiguitate peruentionem, sed dicere potius sibi esse ista monstrata, illos autem, quibus narrantur, credere sibi debere, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓba michi sp̃m scm̃ esse ut credam quȩ non po¬
tes ostendere. Ego nanq catholicam fidem ꝓfi¬
teor. & ꝑillam me ad certam scientiam ꝑuen
factare conaris. certam trade si potes. ut id qͦd
credidi temere me credidisse coniuncas. Duo
sunt quȩ mͥ ꝓfers. Unum cum dicis sp̃msc̃m
sta ẽẽ quȩ loquit᷑. Utrunq abs te sine ulla
dubitatione cognoscere debui. S non sum
auarꝰ Unum hoꝵ doce. Ostende hunc esse
spm sanc̾tum. & credam uera ẽe quȩ dicit etiã¬
equius aut beniuolentiꝰ tecum agi potest: S
tu nec hoc nec illud uales ostendere. Hichil
aliud elegisti nisi laudare quod credãm. &
irridere quod credo. Cum gͥ etiam ego uicis¬
sim laudauero quot credo. & quod credisir¬
risero. quid putas nobis ẽẽ iudicandum. qͥd¬
ue faciendum. nisi ut eos relinquamꝰ qui nos
inuitant certa cognoscere. ce postea imꝑant
ut incerta credamus. & cos sequamur qui

Expanded text:
proba mihi spiritum sanctum esse, ut credam, quae non poproba mihi spiritum sanctum esse, ut credam, quae non potes ostendere. ego namque catholicam fidem profiteor et per illam me ad certam scientiam peruefactare conaris, certam scientiam trade, si potes, ut id, quod credidi, temere me credidisse conuincas. duo sunt, quae mihi profers: unum, cum dicis spiritum sta esse, quae loquitur. utrumque abs te sine ulla dubitatione cognoscere debui; sed non sum auarus, unum horum doce. ostende hunc esse spiritum sanctum, et credam uera esse, quae dicit, etiamaequius aut beniuolentius tecum agi potest? sed tu nec hoc nec illud uales ostendere. nihil aliud elegisti nisi laudare, quod credis, et inridere, quod credo. cum igitur etiam ego uicissim laudauero, quod credo et quod credis, inrisero, quid putas nobis esse iudicandum quidue faciendum, nisi ut eos relinquamus, qui nos inuitant certa cognoscere et postea imperant, ut incerta credamus et eos sequamur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
neq ꝓlixitate estimanda. cum quib idem sc̃s
atq illustris pat̾ ce genitor degit. nullo inreg¬
nis eiꝰ insignib. aut indigente. aut infimo
constituto. Ita autem fundata sunt eiꝰdem
splendidissima regna supra lucidam &e bea¬
tam t̾ram. ut anullo unquam aut moueri
aut concuti possint. Hec mͥ unde ꝓbaturꝰ est.
aut hec ipse unde cognouit: Nolime terrere
parachyt nomine. Primo: quia non credere
incognita. ẜ certa cognoscere accessi. a uobis
ipsis factus timidior Uos enim nostis. temere
crecdentib quam uehement insultare soleaqs.
Presertim cum ipse qui iam cepit incerta nar¬
rare. plenam ac firmam scientiam paulo an¬
te ꝓmiserit. Deinde q̃m si mͥ fides imꝑanda
est. magis me tenet illa scͥptura ubi lego ue
dñs se missurum ẽẽ ꝓmiserat. Qua propter
aut ea quȩ dicit ꝓba michi uera eẽ. ut osten¬
das quȩ non possum crede. aut eum qͥ dicit

Expanded text:
neque prolixitate aestimanda, cum-quibus idem sanctus neque prolixitate aestimanda, cum-quibus idem sanctus atque inlustris pater et ge-nitor degit nullo in regnis eius insignibus aut indigente aut in\'fimo constituto. ita autem fundata sunt- eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram. ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. Haec mihi unde probaturus est, aut haec ipse unde cognouit? noli me terrere paracleti nomine. primo quia non credere incognita, sed certa cognoscere accessi a uobis ipsis factus timidior. uos enim nostis, temere credentibus quam uehementer insultare soleatis, praesertim cum ipse, qui iam coepit incerta narrare, plenam ac firmam scientiam paulo ante promiserit Deinde quoniam, si mihi fides imperanda est, magis me terret illa scriptura, ubi lego uendominus se missurum esse promiserat. quapropter aut ea, quae dicit, proba mihi uera esse, ut ostendas, quae non possum credere, aut eum, qui dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
credere. s quȩ possem sine ulla ambiguitate
cognoscere. quomͦ eum ñ repudiabo. qnͣdo ñ
mͦ incerta dicit. s etiam incredibilia: S qtud
si aliquib rationib ea ꝑspicua & cognita faciet:
Audiamus gͦ si possumꝰ cum tota patientia
&e lenitate quod sequit᷑. Hȩc quippe inquit in
exordio fuerunt. duȩ substantiȩ a sese diuis ȩ.
Et luminis quidem imꝑium tenebat ds pader.
in sua scã stirpe ꝑpetuus. in uirtute magnificꝰ.
natura ipsa uerꝰ. et̾nitate ꝓpria semꝑ exultans.
continens apud se sapientiam &e sensꝰ uitales ꝑ
quos etiam duodecim membra luminis sui
comp̃hendit. regni uidelicet ꝓprii diuitias af¬
fluentes. In uno quoq aut̃ membroꝵ eiꝰ sunt
recondita milia innumerabilitun & immen¬
sorum thesauroꝵs. Ipse uͦ pater in sua laude p̃¬
cipuuis. magnitudine incomprehensibilis. co¬
pulata sibi habet beata ae głosa scła. neq nũo

Expanded text:
credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate credere, sed quae possem sine ulla ambiguitate cognoscere —, quomodo eum non repudiabo, quando non modo incerta dicit, sed etiam incredibilia ? sed quid? si aliquibus rationibus ea perspicua et cognita faciet? audiamus ergo, si possumus, cum tota patientia et lenitate. quod sequitur. -! Haec quippe, inquit, in exordio fuerunt duae \'Śubstantiae a se diuisae. et luminis quidem impe rium tenebat deus pater in sua sancta stirpe perpetuus, in uirtute magnificus, natura ipsa uerus, aeternitate propria semper exultans, continens apud se sapientiam et sensus uitales. per quos etiam duodecim membra luminis sui conprehendit; regni uidelicet proprii diuitias adfluentes. in unoquoque autem membrorum eius sunt recondita milia innumerabilium et inmensorum thesaurorum. ipse uero pater in sua laude praecipuus, magnitudine inconprehensibilis copulata sibi habet beata et gloriosa saecula neque numero
Abbreviated transcription (Latin):
biguitate ꝑueniam. Qͦd si ipse ñ polliceret᷑.
me tam̃ hoc exigere & flagitare oportebat.
ut tanta mercede cognitionis euidentissi¬
mȩ atq certissimȩ. ex catholico xp̃iano qͥb¬
ubet contradicentib manicheum me fieri
ñ puderet. Iam gͥ audiamus quid afferat.
Unde si tͥ uidetur inquit. ausculta prius q̃
fuerunt ante constitutionem mundi. & quo
pact̾o pͣlium sit agitatum. ut possis luminis
seitingere nat᷑am &e tenebrarum. Iam incredi¬
bilia omnino &e falsa ꝓponit. Qͥs enm cre-¬
dat ante constituti onem mundi ullum p̃¬
lium fuisse cominissum: Et tam̃ si ẽ credibi¬
ie modo nos non crede s cognoscere uenimꝰ.
Nam qͥ dicit ꝑsas & scẏthas ante muitos an¬
nos secum bellasse. rem dicit credibilem. eã
tamen quam uel atiditam uel lectam pos¬
fumus credere. ñ exꝑtam comprehensamq cog.¬
noscere. Cum gͦ istum repudiarem si tale ali¬
quid diceret. non enim ea ꝓmisit quȩ cogeret

Expanded text:
biguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, biguitate perueniam. quod si ipse non polliceretur, me tamen hoc exigere et flagitare oportebat, ut tanta mercede cognitionis euidentissimae atque certissimae ex catholico christiano quibuslibet contradicentibus Manichaeum me fieri non puderet. iam igitur audiamus, quid adferat. Unde si tibi uidetur, inquit, ausculta prius, quae fuerint ante constitutionem mundi et quo pacto proelium sit agitatum, ut possis luminis seiungere naturam ac tenebrarum. iam incredibilia et omnino falsa proposuit. quis enim credat ante constitutionem mundi ullum proelium fuisse commissum? et tamen si esset credibile, modo nos non credere. sed cognoscere uelimus. nam qui dicit Persas et Scythas ante multos annos secum bellasse, rem dicit credibilem, eam tamen, quam uel auditam uel lectam possumus credere, non expertam conprehensamque cognoscere. cum ergo istum repudiarem, si tale aliquid diceret — non enim ea promisit, quae cogerer
Abbreviated transcription (Latin):
sune audistine quod michi significasti dicẽs
nosse te cuꝑe cuiꝰmodi sit natiuitas ade & cye.
utrum u̾bo sint idem ꝓlati. an ꝓgeniti ex cor¬
pore. respondebit᷑ tͥ ut congruerit. Namq
de his a plerisq in uariis scͥpturis reuelatio¬
nibusq dissimili mͦ insertum atq cominemo¬
ratum. Quaꝓpt̾ ueritas istiꝰ rei ut sese habet
ab uniũsis fere gentib ignorat᷑. & ab omnib
qͥ etiam de hoc du multum q disputarunt.
Si enim illis suꝑ ade & euȩ generatione ꝓ¬
uenisset manifesta cognoscere. nunquam cor¬
ruptioni &e morti subiacerent. Manifestam
sͦ cognitionem hui rei nobis pollicet᷑. ne cor¬
ruptioni ac morti subiciam᷑ Et si adhuc parũ
est. uide quod sequat᷑. Necessario inquit
ptura sunt ante comiemoranda. ut ad istud
misttrium sine ulla possit ambiguitate ꝑue¬
niri. Hoc est quod dicebam sic mͥ demonstra¬
ri debere ueritatem. ut ad eam sine ulla am¬

Expanded text:
sime Pattici, quod mihi significasti dicens sime Pattici, quod mihi significasti dicens nosse te cupere, cuiusmodi sit natiuitas Adae et Euae, utrum uerbo sint idem prolati, an progeniti ei corpore, respondebitur tibi, ut congruit. namque de his a plerisque in uariis scripturis reuela tionibus que dissimili modo insertum atque commemoratum est. quapropter ueritas istius rei ut sese habet. ab uniuersis fere gentibus ignoratur et ab omnibus. qui etiam de hoc diu multumque disputarunt. si enim illis super Adae et Euae generatione prouenisset manifesto cognoscere. numquam corruptioni et morti subiacerent. manifestam ergo cognitionem huius rei nobis pollicetur, ne corruptioni ac morti subiciamur. et si adhuc parum est, uide, quid sequatur. necessario ergo, inquit, plura sunt ante commemoranda ut ad istud mysterium sine ulla possit ambiguitate perueniri. hoc est, quod dicebam, sic mihi demonstrari debere ueritatem, ut ad eandem sine ulla am
Abbreviated transcription (Latin):
ad consequentia transeamꝰ. nec nos ista deci¬
piant que possunt ẽẽ bonis & malis. doctis &
indoctis communia. Qͥd gͦ sequitur: Pax
inquit dei inuisibilis. & ueritatis noticia sit
cum fr̃ib scĩs &e carissimis. qui mandatis cȩle¬
stibus credunt parit̃ atq deseruiunt. Ita sit
ut dicit. Nam ce ista benigna &e acceptissima
optatio est. Tantum meminerimꝰ hec nobis &¬
a doctorib & a deceptorib posse dici. Itaq si
nulla nsi talia diceret. omnib legendum &
amplectendum ẽẽ concederem. Nec illa que
adhuc sequunt᷑ imꝓbauerim. Adiungit em̃
S ce dext̾a luminis tueat᷑ & eripiat uos ab oĩ
incursatione maligna. & a laqueis mundi.
Omnino quicquid in huiꝰ epłe pͥncipio scͥptũ
est donec ueniat᷑ ad causam nolo rep̃hende.
ne in reb minorib multum oꝑe confumamꝰ.
Iam gͦ euidentissimam pollicitationem ho¬
minis uideamꝰ : De eo ergo inquit frat̃ dilectis¬

Expanded text:
ad consequentia transeamus nec nos ista deciad consequentia transeamus nec nos ista decipiant, quae possunt esse bonis et malis, doctis et indoctis uerba communia. quid ergo sequitur? Pax. inquit, dei inuisibilis et ueritatis notitia sit cum fratribus sanctis et carissimis, qui mandatis caelestibus credunt pariter atque deseruiunt. ita sit, ut dicit. nam et ista benigna et acceptissima optatio est. tantum meminerimus haec et a bonis doctoribus et a deceptoribus posse dici. itaque si nulla nisi talia diceret, omnibus legendum et amplectendum esse concederem. nec illa, quae ad hoc sequuntur, inprobauerim; adiungit enim: sed et dextera luminis tueatur et eripiat uos ab omni incursione maligna et a laqueis mundi. et omnino quicquid in huius epistulae principio scriptum est, donec ueniatur ad causam, nolo reprehendere, ne in rebus minoribus multum operis consumatur. iam ergo euidentissimam pollicitationem hominis uideamus. De eo igitur, inquit, frater dilectis
Abbreviated transcription (Latin):
& głosa uita fruet᷑. Nam ꝓfecto beatus est u¬
dicandus. qui hac diuina instructus cogni¬
tione fuerit. ꝑ quam liberatꝰ in sempiterna
uita ꝑmanebit. Et hȩc ut uidetis pollicitatio ẽ
nondum exibitio ueritatis. Et uos quoq ani¬
maduertere facillime potestis isto uelamine
quoslibet errores fucari posse. ut imꝑitorum
animis ꝑ ornatam ianuam latent̃ irrepant.
Si enim diceret hec sunt pestifera ũba exue¬
nenoso fonte. quȩ qͥ audierit & hisdem pͥmũ
crediderit. deinde quȩ insinuant custodierit.
nunquam erit uitȩ restituendꝰ. uerum pena¬
li &e erumnosa morte afficiet᷑. nam profecto
miser ẽ iudicandus. qͥ hac inferna implicat᷑
imꝑitia fuerit. ꝑ quam demersus in sempit̾nis
cruciatib ꝑmanebit. Sihoc gͦ diceret. uerũ
diceret. s libro huic non solum nullum con¬
ciliaret lectorem. s om̃s quoꝵ in manꝰ incidis¬
set in maxima odia concitaret. Quamobrẽ

Expanded text:
et gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iuet gloriosa uita fruetur. nam profecto beatus est iudicandus, qui hac diuina instructus cognitione fuerit, per quam liberatus in sempiterna uita permanebit. et haec, ut uidetis, pollicitatio est, nondum exhibitio ueritatis: et uos quoque animaduertere facillime potestis isto uelamine quoslibet errores fucari posse, ut inperitorum animis per ornatam ianuam latenter inrepant. si enim diceret: haec sunt pestifera uerba ex uenenoso fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde. quae insinuant, custodierit, numquam erit uitae restituendus, uerum poenali et aerumnosa morte adficietur — nam profecto miser est iudicandus, qui hac inferna inplicatus inperitia fuerit. per quam demersus in sempiternis cruciatibus permanebit —: si ergo hoc diceret, uerum diceret, sed libro huic nom solum nullum conciliaret lectorem, sed omnes, quorum in manus incidisset, in maxima odia concitaret. quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. Sed ego a proposito ñ recedam. Sus¬
cepi enimprius uobiscum sic agere. ut ñ ego
uos doceam. quod suꝑbum fortasse arbitrami¬
ni: s tanquam ipse auob discere studeam. qͦd
nouem annis ñ potui. Quappt̃ habeo quib
litt̾is credam de aduentu sp̃s sc̃ĩ. Quib me
credere si ꝓhibetis ne demere credam quod ne¬
scio. sic enim soletis monere: multominus
ur̃is litt̾is credam. Quare. aut om̃s libros
auferte de medio. & disputando pandite ue¬
ritatem. de qua dubitare non possim. aut
tales ꝓferte libros. qͥb non mͥ cum arrogan¬
dia imponat᷑ quod credam. s exibeat᷑ sine
fraude quod discam: fortasse inquis. & hec
epła talis est. Nologͦ in eius limine ulteriꝰ
immorari. Interiora uideamꝰ. Hȩc sunt in¬
quit salubria ũba. ex ꝑhenni ac uiuo fon¬
te. Quȩ qui audierit. & hisdem pͥmum cre¬
diderit. deinde quȩ insinuant custodierit.
nunquam erit mort obnoxius. Uerũ et̃na

Expanded text:
tantur. sed ego a proposito non recedam; sustantur. sed ego a proposito non recedam; suscepi enim prius uobiscum sic agere, ut non uos ego doceam, quod superbum fortasse arbitramini. sed tamquam ipse a uobis discere studeam, quod nouem annis non potui. quapropter habeo, quibus litteris credam de aduentu spiritus sancti: quibus me credere si prohibetis, ne temere credam quod nescio — sic enim soletis monere —, multo minus uestris litteris credam. quare aut omnes libros auferte de medio et disputando pandite ueritatem, de qua dubitare non possim, aut tales proferte libros, quibus non mihi cum adrogantia inponatur, quod credam, sed exhibeatur sine fraude. quod discam. fortasse. inquis, et haec epistula talis est. nolo ergo in eius limine ulterius inmorari: interiora uideamus. Haec sunt, inquit, salubria uerba ex perenni ac uiuo fonte; quae qui audierit et isdem primum crediderit, deinde, quae insinuant. custodierit, numquam erit morti obnoxius, uerum aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. Qͥ onam hoc uuit ẽẽ: Alui autem
irridebant. dicentes. Hi musto omnes onerati
sunt. Ecce ub uenit sp̃s sanctꝰ. Qͥduultis am¬
plius: Siscͥpturis credendum ẽ. cur ñ his po¬
tius credam quȩ robustissima auctoritate fir¬
populis & commendari posteris p̃dicariq
auctoritate coniunctos cum lego. inuenioñ
tam manifeste missum ut nullꝰ de hac re locꝰ
relinqueret᷑ errorib. Clarificatio enim dñs
nr̃i apud homines. resurrectio ẽ a mortuis
erat clarificat᷑. clarificato iħu. necessario statĩ
datus est. Et ꝓpt̃ ipsam geminam clarifica¬
tionem scđm hominem. & scđm dm̃. bis datꝰ
est etiam sp̃s sc̃s. Semel postquam refurrexit
a mortuis. cum insufflauit in faciem discipu
actis. Qui numerus ꝑfectionem significat.
cum septenario numero qͦ conclita uniuersa
consistunt. addit᷑ trinitas conditoris. De qͥb
rebus int̾ sp̃itales uiros pie cauteq multa trac¬

Expanded text:
dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem dicentes: quidnam hoc uult esse? alii autem inridebant dicentes: hi musto omnes onerati sunt. ecce, ubi uenit spiritus sanctus. quid uultis amplius? si scripturis credendum est, cur non his potius credam, quae robustissima auctoritate firpopulis et commendari posteris praedicarique auctoritate coniunctos cum lego, inuenio notam manifeste missum, ut nullus de hac re locus relinqueretur erroribus. Clarificatio enim domini nostri apud homines resurrectio est a mortuis erat clarificatus, clarificato Iesu necessario statim datus est. et propter ipsam geminam clarificationem, secundum hominem et secundum deum, bis datus est etiam spiritus sanctus: semel, postquam resurrexit a mortuis, cum insufflauit in faciem discipulactis: qui numerus perfectionem significat, cum septenario numero. quo condita uniuersa consistunt, additur trinitas conditoris. de quibus rebus inter spiritales uiros pie cauteque multa trac
Abbreviated transcription (Latin):
Et uisȩ sunt illis lingue diuise quas ignis. Qr
ce insedit suꝑunum quenq illoꝵ. Et impleti st̃
om̃s sp̃u sancto. &e cȩperunt loqui linguis. qͦmͦ
sp̃s sc̃s dabat illis ꝓnunciare. Icrosolimis autem
fuerunt habitantes iudei homines. ex omni na¬
tione que c̃ sub cȩlo. Et cum fact̾a cẽt uox. colleda¬
ẽ turba ce confusa ẽ. qm̃ audiebat unusquisq
suosermone & sius linguis loquentes eos. Stu¬
pebant aut̃ & admirabant᷑. ad miticem dicen¬
tes. Nonne omnes qͥ loquunt᷑ natione sunt
galilei: Et qͦmͦ agnoscimus in illis sermonem
in quonati sumꝰ: Parchi. medi. elamite. & qͥ
habitant mesopotamiam. armeniam. & ca-¬
padociam. pontum. asiam. & phrigiam. & pam¬
phyliam. & egyptum. ce regionem affricȩ quȩ
est ad cyrenen. & qͥ aduenerant romani. & iu¬
dei. & incole. & cretenses. & arabes: audiebañ
loquentes illos suis linguis magnalia di. Stu-¬
pebant autem & hesitabant obid quod factũ ẽ

Expanded text:
et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et uisae sunt illis linguae diuisae quasi ignis, qui et insedit super unumquemque illorum. et inpleti sunt omnes spiritu sancto et coeperunt loqui linguis, quomodo spiritus dabat eis pronuntiare. Hierosolymis autem fuerunt habitantes Iudaei, homines ex omni natione, quae est sub caelo. et cum facta est turba et confusa, quoniam audiebat unusquisque suo sermone et suis linguis loquentes eos. stupebant autem et admirabantur ad inuicem dicentes: nonne omnes, qui loquuntur, natione sunt Galilaei? et quomodo agnoscimus in illis sermonem, in quo nati sumus? Parthi, Medi, Elamitae et qui inhabitant Mesopotamiam. Armeniam et Cappadociam, Pontum. Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et regiones Africae, quae est ad Cyrenen; et qui aduenerant Romani et Iudaei incolae et Cretenses et Arabes audiebant loquentes illos suis linguis magnalia dei. stupebant autem et haesitabant ob id. quod factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
qua draginta. &e docens de regnodei. Et quomͦ
contĩsatus sit cum illis & p̃ceꝑit cis ne discede¬
rent abierosolimis. s sustinerent pollicitationẽ
patris quam audistis inquit ex ore meo. Qm̃
incipietis baptizare. quem accepti estis non post
regnum isrł: Ille aut̃ dixit. Nemo potest cognoᷤᷤ
cere tempꝰ quod pattr posuit in sua potestate.
sed accipietis uirtutem sp̃s scĩ suꝑuenientem in
uos. & eritismͥ testes apud irłm. & in tota uidea.
&e samaria. & usq in totam t̾ram. Ecce habes uͥ
commemorauit discipłos pollicitatonis pat̾¬
nȩ. quam ex ore eiꝰ audierant de uent᷑o sp̃u
scõ. Nunc uideamꝰ quando sit missus. Paulo
post enim sequit᷑. & dicit. In illo tempore quo
suppletus est dies pentecostes. fuerunt omnes cad̾
animatione simul in unum. Et factus ẽ subito
de celo sonꝰ. quasi ferret᷑ flatꝰ uehemens. & imple¬
uit totum illum locum in quo erant sedentes.

Expanded text:
quadraginta et docens de regno dei, quomodo quadraginta et docens de regno dei, quomodo conuersatus sit cum illis et praeceperit eis, ne discederent ab Hierosolymis, sed sustinerent pollicitationem patris, quam audistis, inquit ex ore meo\' quopiritu sancto incipietis baptizari: quem et accepturi estis non post regnum Israhel. ille autem dixit: nemo potest cognoscere tempus, quod pater posuit in sua potestate; sed accipietis uirtutem spiritus sancti superuenientem in uos et eritis mihi testes apud Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque in totam terram. ecce habes, ubi commemorauit discipulos pollicitationis paternae, quam ex ore eius audierant de uenturo spiritu sancto. nunc uideamus, quando sit missus. paulo post enim sequitur et dicit: in illo tempore, quo subpletus est dies pentecostes, fuerunt omnes eadem animatione simul in unum; et factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, et inpleuit totum illum locum, in quo erant sedentes;
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ de femina. & humanum corpꝰ habuisse. ne pas¬
sio eiꝰ quod totꝰ orb̃ iam festiuissimum tempus est.
ab eis qͥ sibi credidissent celebraret᷑. & non tanta
deuotione diem mortis suȩ desiderata sollemni¬
tas honoraret: Hoc enim nobis erat in illa be¬
matis celebritate gratissimum. quod ꝓ pascha
frequentabat᷑. qm̃ uehementꝰ desiderabamus
illum diem festum. subtracto alio qui solebat ẽẽ
dulcissimꝰ . fortasse dicas mͥ. Quando gͦuenit
a dño ꝓmissus parachtus: hic ego si non habe¬
rem aliud quod crederem. facilius cum adhuc
uent᷑um expectarem. qm ꝑmanicheum uenisse
concederem. Nunc uͦ cum in actib apłorum
credere: In libro enim memorato sic scͥptum ẽ.
Primum qͥdem sermonem feqi de omnib o theo¬
phile. quȩ cȩpit iħs facere & docere. in die qua
lium. Quib p̃buit se uiuum post passionem.
in multis argum̃tis dierum. uisus est eis ꝑ dies

Expanded text:
esse de femina et humanum corpus habuisse, ne pasesse de femina et humanum corpus habuisse, ne passio eius, quod totius iam orbis festissimum tempus est. ab eis, qui sibi credidissent, celebraretur et non tanta deuotione diem mortis suae desiderata sollemnitas honoraret? hoc enim nobis erat in illa bematis celebritate gratissimum, quod pro pascha frequentabatur, quoniam uehementius desiderabamus illum diem festum subtracto alio, qui solebat esse dulcissimus. Fortasse dicas mihi: quando ergo uenit a domino promissus paracletus? hic ego si non haberem aliud. quod crederem, facilius eum adhuc uenturum expectarem quam per Manichaeum uenisse concederem. nunc uero cum in actibus apostolcredere? in libro enim memorato sic scriptum est: primum quidem sermonem fecimus de omnibus. o Theophile, quae coepit Iesus facere et docere in die, qua lium. quibus praebuit se uiuum post passionem in multis argumentis dierum, uisus est eis per dies
Abbreviated transcription (Latin):
diebam. quȩ causa eẽt. qͦd pascha dñi plerunq
nullum int̾dum a paucis tepi dissima celebri¬
tate frequentaret᷑. nullis uigiliis nullo ꝓlixore
ieiunio indicto auditorib. nullo demiq festi¬
uiore apparatu. cum bema ur̃m id est diem qͦ
manicheus occisꝰ est: quinq gradib instructo
tribunali. & p̃ciosis linteis adornato. ac in ꝓm¬
ptu posito. & obiecto adorantib magnis honori¬
bus ꝓsequamini. hoc gͦ cum quererem. respon¬
debatur. eius dicmn passionis celebrandum esse.
qͥ uere passus est. Ap̃m autem qui natus non
ẽet. neq ueram s simula Tam carnem huma¬
nis ocłis ostendisset. non ꝑtuusse s fuxisse pas¬
sionem. Qͥs non ingemiscat homines qͥse xp̃ia¬
nos dici uolunt. timere ne polluat᷑ ueritas de
uirginis uto & de mendacio non timere: Seo
ut adrem redeam. quis non suspicet᷑ qui diligent
atcenderit. ideo negari amanicheo xp̃m natum

Expanded text:
diebam, quae causa. esset, quod pascha domini plerumque diebam, quae causa. esset, quod pascha domini plerumque nulla, interdum a paucis tepidissima celebritate frequentaretis nullis uigiliis, nullo prolixiore ieiunio indicto auditoribus, nullo denique festiuiore adparatu, cum bema uestrum. id est diem, quo Manichaeus occisus est, quinque gradibus instructo tribunali et pretiosis linteis adornato atque in promptu posito et obiecto adorantibus magnis honoribus prosequamini: hoc ergo cum quaererem, respondebatur eius diem passionis celebrandum esse, qui uere passus esset; Christum autem, qui natus non esset, neque ueram, sed simulatam carnem humanis oculis ostendisset, non pertulisse, sed finxisse passionem. quis non gemescat homines. qui se christianos dici uolunt, timere, ne polluatur ueritas de uirginis utero, et de mendacio non timere ? sed ut ad rem redeam, quis non suspicetur, cum diligenter adtenderit, ideo negari a Manichaeo Christum natum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quod addidit dicens ꝓuidentia deipatris. qͥd
aliud ambiuit iħu xp̃o nominato. cuiꝰ se dicit
apłm. ce deo patre cuiꝰ ꝓuidentia missum se dic̃
a filio. nisi ut sp̃m scm̃ ipsum ẽẽ t̾cium crederem᷑:
Qui maxime desistit ab eo nominari. qui nobis
apłatum suum paraclyti ꝓmissione comm̃dat.
ut cuglica auctoritate imꝑitos p̃mat. Quod
cum a nobis querit᷑. respondetis utiq manicheo
qͥa in ipso uenire dignatꝰ est. Quero gͦ sic̃ suꝑiꝰ
dicebam. quare exͥorreatis cum dicit catholica
eum in quo uenit diuina sapientia natum cẽ
p̃dicatis. natum de femina uiro mixta. nichil
horreatis. Qͥad gͦ aluid suspicer nescio. nisi quia
iste manicheus qui ꝑ xp̃i nomen ad imꝑitorũ
animos aditum querit. ꝓ ipso xp̃o se coli uolu¬
it. hoc unde coniciam brcuit̃ dicam. Cum se¬
pe a uobis quererem illo tempore quo uos au¬

Expanded text:
Nam quod addidit dicens: prouidentia dei patris, quid Nam quod addidit dicens: prouidentia dei patris, quid aliud ambiuit Iesu Christo nominato. cuius se dicit apostolum, et deo patre, cuius prouidentia missum se dicit a filio, nisi ut spiritum sanctum ipsum esse tertium crederemus? qui maxime debuit ab eo nominari, qui nobis apostolatum suum paracleti promissione commendat, ut euangelica auctoritate inperitos premat. quod cum a uobis quaeritur, respondetis utique Manichaem nominari, quia in ipso uenire dignatus est. quaero ergo, sicut superius dicebam, quare exhorreatis, cum dicit catholica eum, in quo uenit diuina sapientia, natum esse m uenisse praedicatis, natum de femina uiro mixta nihil horreatis. quid ergo aliud suspicer nescio, nisi quia iste Manichaeus, qui per Christi nomen ad inperitorum animos aditum quaerit, pro ipso Christo se coli uoluit. hoc unde coniciam, breuiter dicam. cum saepe. a uobis quaererem illo tempore. quo uos au