comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litade causamur qui regłam ꝓfi¬
demur: frustra nobis de peccan¬
di necessitate blandimur: ut ideo
iusta imꝑia p̾latorum dõ ñ impu¬
tanda s tanqͣm hominum contẽ¬
pnenda putemꝰ: ne rem uidelicet
impossibilem continere nr̃a ꝓfes¬
sio uideatur. si tantum ex ea hoĩb
qͣntum dõ obedientiȩ deberi asse¬
rimus. Cui enim iam uł ita ꝓfes¬
so impossibile immo ꝑdĩ gram
non ꝑfacile sit cauere preuanca¬
tionem: ubi non inobedientia. s
inpenitentia facit p̃uaricatorem:
Hoc quippe ut iam dixi ꝓfitentiũ
nemo spondet ut iam ñ peccet:⁊
obhoc non continuo ut quispiã
aliquomͦ ñ obedit. preuarieatorẽ
se constituit: nisi qui se forte sic
ꝓfessum. falso existimat. qualeᷤ uoᷤ
utiq asseritis eẽ ñ paucos. De qͥb
etiam si qui tam̃ stͣ ut dicitis. uerũ
ẽ. & qͦd subditis: qͦd nil utiq aliud
illa talis eoꝵ credulitas uł potius
crudelitas. in sius ipsorum oꝑat᷑

Expanded text:
litate causamur qui Regulam profilitate causamur qui Regulam profitemur: frustra nobis de peccandi necessitate blandimur, ut ideo justa imperia praelatorum Deo non imputanda, sed tanquam hominum contemnenda putemus: ne rem videlicet impossibilem continere nostra professio videatur, si tantum ex ea hominibus, quantum Deo obedientiae deberi asserimus. Cui enim jam vel ita professo impossibile, imo per Dei gratiam non perfacile sit cavere praevaricationem, ubi non inobedientia, sed impoenitentia facit praevaricatorem? Hoc quippe, ut jam dixi, profitentium nemo spondet, ut jam non peccet: et ob hoc non continuo, ut quispiam aliquo modo non obedit, praevaricatorem se constituit nisi qui se forte sic professum falso existimat, quales vos utique asseritis esse non paucos. De quibus etiam si qui tamen sunt, ut dicitis verum est et quod subditis, quod nil utique aliud illa talis eorum credulitas, vel potius crudelitas in suis ipsorum operatur
Abbreviated transcription (Latin):
precepta obedientiȩ: & in obedien¬
tiȩ remedia: ut ne peccando qͥdẽ
a regła recedat᷑. Fateor sane impoᷤ¬
sibile cuiuis mortalium. uł ueni¬
alider interdum non delinquere
in p̃ceptis obedientiȩ: s nulla iã
de impossibilitate querela: quando¬
quidẽ. & ex regła licet id qͦ qͦd cri¬
minaliter delinqui contigerit e¬
mendare. Qͦd gͦ dicitis a nullis poᷤ¬
se obseruari ad integrũ qͥcquid ama¬
gistris precipitur: uerum ẽ. S le¬
uis culpa inobedientiȩ ẽ. & faciliᷤ
cura eius inuenitur in regła: siqͥ
sit transgressio absq contemptu.
Si autem & ipsum deẽe aliquan¬
do non posse contenditis: id qͥdẽ
falsum ẽ: s nec talem tamen ino¬
bedientiam sine cura relinquit
diligentia regulans. Et licet for¬
tiori egeat curationis medicam̃¬
to: caret tamen morbo p̃uariea¬
tionis: nͥ cum & ipsum forte me¬
dicamentum contempnit᷑ Quȩ
cum ita sint: frustra de impossib¬

Expanded text:
praecepta obedientiae, et inobedienpraecepta obedientiae, et inobedientiae remedia, ut ne peccando quidem a Regula recedatur. Fateor sane impossibile cuivis mortalium vel venialiter interdum non delinquere in praeceptis obedientiae: sed nulla jam de impossibilitate querela, quandoquidem et ex Regula licet id quoque, quod criminaliter delinqui contigerit, emendare. Quod ergo dicitis a nullis posse observari ad integrum quidquid a magistris praecipitur, verum est: sed levis culpa inobedientiae est, et facilis cura ejus invenitur in Regula, si quidem sit transgressio absque contemptu. Si autem et ipsum deesse aliquando non posse contenditis, id quidem falsum est: sed nec talem tamen inobedientiam sine cura relinquit diligentia regularis. Et licet fortiori egeat curationis medicamento, caret tamen morbo praevaricationis, nisi cum et ipsum forte medicamentum contemnitur. 34. Quae cum ita sint, frustra de impossibi
Abbreviated transcription (Latin):
Iartienda ẽ ꝓinde nob̃ in duo
uniãsa hȩc obseruatio regłaris:
in precepta uidelicet & remedia.
Preceptis insticuitur uita contra
peccatum: remediis restituit᷑ post
peccatum innocentia. Sic ergo
utraq ista complectitur nr̃a ꝓ
fessio: ut ꝓfessꝰ quisq cũ in aliqͦ
forte regłarium mandatoꝵ deli¬
querit: si ad remedium equȩ re¬
gulare confugerit & si conuin¬
citur transgressor mandati. ñ tam̃
pacti preuaricator. Solum itaq
censuerim fregisse uotum uiolas¬
se ꝓpositum. pactum p̃uaricasse:
qui & p̃ceptum contempserit ⁊ re¬
medium. Nam illum sane dico
securum: qui etiã si interdum o¬
bedientiȩ limitem preterit: con¬
siliũ ñ respuit penitentiȩ. Regula¬
res namq terminos. & si sepe deli¬
querit non euadit: qui censurȩ qͤ
ex regła ẽ disciplinam ñ subt̃fugit.
Pars siquidem regle ẽ regłaris cor¬
reptio: & in ea reꝑitur non solum
bonȩ uitȩ instructio: s etiã emen¬
datio praue. Inueniuntur in ea &

Expanded text:
artienda est proinde nobis in duo universa haec observatio regularis, in Precepta videlicet, et Remedia. Praeceptis instituitur vita contra peccatum; Remediis restituitur post peccatum innocentia. Sic ergo utraque ista complectitur nostra professio, ut professus quisque cum in aliquo forte regularium mandatorum deliquerit, si ad remedium aeque regulare confugerit, etsi convincitur transgressor mandati, non tamen pacti praevaricator. Solum itaque censuerim fregisse votum, violasse propositum, pactum praevaricasse, qui et praeceptum contempserit, et remedium. Nam illum sane dico securum, qui etiamsi interdum obedientiae limitem praeterit, consilium non respuit poenitentiae. Regulares namque terminos, etsi saepe deliquerit, non evadit, qui censurae, quae ex Regula est, disciplinam non subterfugit. Pars siquidem Regulae est regularis correctio, et in ea reperitur non solum bonae vitae instructio, sed etiam emendatio pravae. Inveniuntur 514 in ea et
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit in ꝓfundum malorũ con¬
dempnit. Nam qui huiusmͦ est:
cauere ꝓfecto malum nec uult
etiã si possit: nec si uelit scit. Qm¬
obrem hunc oculum in suꝑiori
diuisione. illo altero censui non
inmerito peiorem: non quia ma¬
lignior sit: s quia ꝑiculosior.

Expanded text:
venerit in profundum malorum, convenerit in profundum malorum, contemnit . Nam qui hujusmodi est, cavere profecto malum nec vult, etiam si possit; nec si velit, scit. Quamobrem hunc oculum in superiori divisione illo altero censui non immerito pejorem, non quia malignior sit, sed quia periculosior.
Abbreviated transcription (Latin):
appareat bonus s sit utroq bono
uacuus: tam uidelicet ueri noticia.
quam & beniuolentia. Alitis est
itaq pus ocłs. non quidẽ fallere
qͣsi columba seducta non habens
cor: alius is quẽ dñs simplicẽ dic̃
tam nec fallere facilis qͣm nec fal¬
lu de quo & apłi docent᷑ cum eiꝰᷤ dr̃
estote prudentes sic̃ serpentes: sim¬
plices sicut columbe. Est item. alrꝰ
ẽ ocłs simpliciter malus. fallens
utiq libenter. s ñ facile falsus. qͣlẽ
ꝓfecto habent illi qui ore dñico
astruuntur prudentiores ẽẽ filiis
lucis in generatione sua. Et aliꝰ
quem nequam ẽẽ diffiniuimus.
quia sit duppliciter malus: cui
quippe. & malicia parit ignoran¬
tiam. & ignorantia maliciã oꝑit:
ita ut sepe nesciens. & malum qͦd
uult ñ faciat: & bonum faciat qͦd
non uult. Obscuratum nempe ẽ
insipiens cor eoꝵ qui istius modi
sunt: & quasi iam dradidi in reꝓ¬
bum sensum.bonum omnino.
nec diligere nec dinoscere queuni.
De talib scriptum ẽ Impius eum

Expanded text:
bono vacuus, tam videlicet veri notitia, quam et benevolentia. Alius est itaque pius oculus, non quidem fallere quasi columba seducta, non habens cor . Alius is quem Dominus simplicem dicit, tam nec fallere facilis, quam nec falli, de quo et Apostoli docentur cum eis dicitur: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae. 40. Et item alius est oculus simpliciter malus, fallens utique libenter, sed non facile falsus: qualem 516 profecto habent illi qui ore dominico astruuntur prudentiores esse filiis lucis in generatione sua. Et alius quem nequam esse definivimus, quia sit dupliciter malus, cui quippe et malitia parit ignorantiam, et ignorantia malitiam operit, ita ut saepe nesciens et malum quod vult non faciat, et bonum faciat quod non vult. Obscuratum nempe est insipiens cor eorum qui istius modi sunt, et quasi jam traditi in reprobum sensum, bonum omnino nec diligere, nec dignoscere queunt. De talibus scriptum est: Impius cum
Abbreviated transcription (Latin):
faciebat. & de his satis. Uerumtñ
non fortuitu factum reor qͦd ita
iam tunc magnificauit eũ dñs
in conspectu regum: s quia uas
electionis sibi erat ille portaturꝰ
nomen suum coram regib & pͥn¬
cipib.

Expanded text:
faciebat. Et de his satis. Verumtamen non fortuitu factum reor, quod ita jam tunc magnificavit eum Dominus in conspectu regum: sed quia vas electionis sibi erat ille, portaturus nomem suum coram regibus et principib
Abbreviated transcription (Latin):
uersio uoluntatis ad dm̃: et exto¬
ca se uoluntaria deuotaq subiec¬
tio. Huic uͦ tam ꝑfecte iusticiȩ de¬
betur. immo ungitur gle ple¬
nitudo: qͥa sic se comitant᷑ duo
ista. ut nec iusticiȩ possit hab̾i
plenitudo absq ꝑfecta iusticia.
Merito deniq talis iusticia non
erit sine gła: cum gła uera ñ sit
nͥ de tali iusticia. Ande recte dr̃
Beati qui esuriunt ⁊ siciunt iuis¬
tiam qm̃ .i .s. Hȩc autẽ sunt illa¬
duo quȩ supra nominauimus.
uerum saꝑe et plenũ posse: ut
saꝑe ad usticiam. posse referat᷑
ad głam. S uerum ⁊ plenum ad¬
dita sunt: alterum ad distinc̾tio¬
nem sapientiȩ carnis quȩ mors
ẽ. itemq sapientiȩ mundi quȩ
stulticia ẽ apud dm̃. qua & sapi¬
entes sunt apud semecipsos ho
mines: sapientes inquam ut
faciant mala: alterum ad illoꝵ
differentiam de quib dicitur. po¬
tentes pocent̃ tormenta patientcir:
am uerum saꝑe aut plenũ pos¬
se omnino ñ inueniuntur. nͥ ubi¬

Expanded text:
versio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi plenitudo, absque perfecta justitia. Merito denique talis justitia non erit sine gloria, cum gloria vera non sit, nisi de tali justitia. Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justiduo quae supra nominavimus, verum Sapere, et plenum Posse: ut Sapere ad justitiam, Posse referatur ad gloriam. Sed Verum et Plenum addita sunt, alterum ad distinctionem sapientiae carnis, quae mors est ; itemque sapientiae mundi, quae stultitia apud Deum , qua et sapientes apud semetipsos sunt homines, sapientes, inquam, ut faciant malo : alterum ad illorum differentiam, de quibus dicitur: Potentes potenter tormenta patientur . Nam verum Sapere, aut plenum Posse omnino non in
Abbreviated transcription (Latin):
lum ꝓfecto direrim uere sapien¬
dem. pleneq podentem: cui iam
non tantum uelle adiacet exlib̾o
arbitrio. s ex reliquis qͦ duob
inuenit & ꝑficere: dum nec uel¬
le ualeat quod malum sit. nec ca¬
rere qͦd uelit: quoꝵ alterum est
alterum ex lib̾tate complaciti ple
num posse. Si quis talis at tantꝰ¬
ẽ in hominib qui in hoc głetur:
aut ubi. aut qͣndo istuo optinet᷑
Num quidnam in hoc scło: S siqͥs
eẽt eiusmodi: maior eẽt paulo qͥ
conficetur dicens: ꝑficere autem
non inuenio. Numquid adam in

Expanded text:
o dixerim vere sapientem, pleneque potentem, cui jam non tantum velle adjacet ex libero arbitrio, sed ex reliquis quoque duobus invenit et perficere; dum nec velle valeat quod malum sit, nec carere quod velit: quorum alterum est alterum ex libertate complaciti, scilicet plenum Posse. Sed quis talis est ac tantus in hominibus, qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? Nunquidnam in hoc saeculo? Sed si quis esset hujusmodi, major esset Paulo, qui confitetur dicens: Perficere autem non invenio. Nu
Abbreviated transcription (Latin):
sui ingenita libertate: aut dissen¬
tire sibi aut preter se in aliquo
sentire. nulla ui nulla cogit᷑ ne¬
cessitate: non inmerito iustã uł
iniuistam.beatitudine seu mise¬
ria dignam. ac capacem creatu¬
ram constituit: ꝓut scilicet iu¬
sticie iniusticieue. consenserit.
Qua ꝓpter huiusimͦ uoluntarium
liberumq consensum . ex quo &
omne sui exhis quȩ dict̾a sunt
constat pendere iudicium̃ puto
um appellari: ut liberum ad uo¬
luntatem. arbitrium referatur
adrationem.S sane liberum. ñ
illa libertate de qua dic̃ apłs. ubi

Expanded text:
sui ingenita libertate, aut dissentire sibi, aut praeter se in aliquo consentire, nulla vi, nulla cogitur necessitate; non immerito justam vel injustam, beatitudine seu miseria dignam ac capacem creaturam constituit; prout scilicet justitiae, injustitiaeve consenserit. Quapropter hujusmodi voluntarium liberumque consensum, ex quo et omne sui ex his quae dicta sunt constat pendere 606 judicium; puto um appellari: ut liberum ad voluntatem, arbitrium referatur ad rationem. Sed sane liberum, non illa libertate, de qua dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
non paueos s innumeros alit̃ om¬
nino sentire: nec aliud qͣm qͦd ꝓpͥo
didicerunt exꝑimento. Si autem
non impossibile quidẽ sedtam̃ dif¬
ficile eẽ sentitis. magistros ñ con¬
tempnere: & dum ideo consentitiᷤ
qm̃ grauamini non suꝑbȩ sapere.
murmtratis aduersus obedientiȩ
legem. affirmantes ꝑicłosum pro¬
mittere qͦd tam laboriosũ ẽ obser¬
uare: ad hoc ego respondeo.immo
non ego s dñs. Qui potest inquit
caꝑe capiat. Hoc quippe ẽ. qͦd pau¬
lo suꝑtus diri: quia anteqͣm edifi¬
cium inchoares: ꝓuidisse debueraᷤ
pollicet᷑ se ultra in nullo drans¬
gressurum. hoc ẽ iã ñ ꝑeccaturũ.
Alioquin aut ꝑuirat qui ita iu¬
rat: aut sanctior ẽ illo qͥ ait in
multis offendimꝰ om̃s. Qd si con¬
sequens falsum ẽẽ uidet᷑ uiden¬
dum ẽ. & de eo qͦd antecedit. ne
forte lex que data ẽ ꝓpt transgͥs¬
siones cohibendas. non solũ non
eas coherceat. s & augeat insuꝑ

Expanded text:
non paucos, sed innumeros aliter omnon paucos, sed innumeros aliter omnino sentire, nec aliud quam quod proprio didicerint experimento. Si autem non impossibile quidem, sed tamen difficile esse sentitis magistros non contemnere; et dum ideo consentitis, quoniam gravamini, non superbe sapere, murmuratis adversus obedientiae legem, affirmantes periculosum promittere, quod tam laboriosum est observare; ad hoc ego respondeo, imo non ego, sed Dominus: Qui potest, inquit, capere capiat. Hoc quippe est quod paulo superius dixi, quia antequam aedificium inchoares, providisse debueras pollicetur se ultra in nullo transgressurum; hoc est, jam non peccaturum. Alioquin aut perjurat qui ita jurat, aut sanctior est illo qui ait: In multis offendimus omnes . Quod si consequens falsum esse videtur; videndum est et de eo quod antecedit, ne forte lex quae data est propter transgressiones cohibendas, non solum non eas coerceat, sed et augeat insuper
Abbreviated transcription (Latin):
infirmari ꝑ carnem. quia sp̃s ñ
adiuuat eius infirmitadem. Qͥd
uͦ sibi uult illa distinc̾tio. qͦd dĩ qͥ¬
dem uł uix. p̃lati uͦ hominis ne¬
quaqͣm omnino. a quolibet iussa
posse teneri ꝓhibitaue concediti:
quasi uero illa queant absq istis
integre custodiri: S si attenditiꝰ.
de male qͦ uiuentib prelatis des
p̃ceptum ẽ. quȩ dicunt facite. G
qui non facit:aꝑte non in homi¬
nẽ tantum. s ⁊ in d̾m p̃uaricador
existit. Itane gͦ nullus mandata
ꝑfecte exequitur sui magistri: ꝙͣ¬
obrem putatis: quia nolumus. at
quia non possumꝰ: S si uolumus.
⁊ñ possumus: securi sum. Si pos¬
sumus ⁊ nolumus: suꝑbi sumus.
Porro ad cauendã suꝑbiã. illã uere
annuerim necessariam ẽẽ cautelã
qͣm dicitis: ne forte incurratur in¬
obedientiȩ crimen. Qͦd si impos¬
sibile uos putatis. ut non uidelicet
imꝑiis p̃latoꝵ ꝑ contemptum in¬
terdum suꝑbiȩ resistatur: scitote

Expanded text:
infirmari per carnem, quia spiritus non infirmari per carnem, quia spiritus non adjuvat ejus infirmitatem. 32. Quid vero sibi vult illa distinctio, quod Dei quidem vel vix praelati vero hominis nequaquam omnino a quolibet jussa posse teneri prohibitave conceditis? quasi vero illa queant absque istis integre custodiri. Sed si attenditis, de male quoque viventibus praelatis Dei praeceptum est, Quae dicunt facite . Igitur qui non facit, aperte non in hominem tantum, sed et in Deum praevaricator existit. Itane ergo nullus mandata perfecte exsequitur sui magistri? Quamobrem putatis? quia nolumus, aut quia non possumus? Sed si volumus et non possumus, securi sumus. Si possumus et nolumus, superbi sumus. Porro ad cavendam superbiam, illam vere annuerim necessariam esse cautelam quam dicitis, ne forte incurratur inobedientiae crimen. Quod si impossibile vos putatis, ut non videlicet imperiis praelatorum per contemptum interdum superbiae resistatur; scitote
Abbreviated transcription (Latin):
liter mala uix cauere.naturaliter
bona iux ꝓcommuni infirmita¬
de ualenti implere. ñ minor tamen
necessaria sit cautela ad cauenda
uł obseruanda quȩ sibi prelatus
suus. uł ꝓhibere uoluerit uł iubere:
& subditis. Qd cum amultis cre¬
datur licet a paucis uł etiã anul¬
lis ad integrum obseruetur: quid
aliud oꝑatur talis sententiȩ cre¬
dulitas. quam qͦd illa ab apło tm̃
culpata manducandi ydolodita
lib̾tas: Nil plane aliud: si ita esset
ut dicitis. Bene ꝓrsus non podest
conscius ẽẽ sibi: qui se ñ implere
confidit. qͦd debere se credit. Credi
mandata obseruari dĩ uix uale¬
ant: abbatis non ualeant: cum ue¬
ritas ipsa testetur. ne unũ quidẽ
iota preteritum iri. Ceterum qui
ita sentit. uidetur mͥ ut ur̃a pace
dixerim. necdum gustasse qm̃ sua¬
uis ẽ dñs: sub iugo legis gemere
adhuc nondum resptrare sub gr̃a
suaue xp̃i iugum nequaqͣm esse
exꝑtus: ideoq certissime adhuc

Expanded text:
liter bona vix cavere, naturaliter liter bona vix cavere, naturaliter bona vix pro communi infirmitate valenti implere, non minor tamen 513 necessaria sit cautela ad cavenda, vel observanda quae sibi praelatus suus vel prohibere voluerit, vel jubere? » Et subditis: « Quod cum a multis credatur, licet a paucis, vel etiam a nullis ad integrum observetur; quid aliud operatur talis sententiae credulitas, quam quod illa ab Apostolo tantum culpata manducandi idolothyta libertas? » Nil plane aliud, si ita esset, ut dicitis. Bene prorsus non potest conscius esse sibi, qui se non implere confidit quod debere se credit. Creditmandata Dei observari vix valeant, abbatis non valeant: cum Veritas ipsa testetur, ne unum quidem iota praeteritum iri . Caeterum qui ita sentit, videtur mihi ut pace vestra dixerim necdum gustasse quam suavis est Dominus; sub jugo legis gemere adhuc, nondum respirare sub gratia; suave Christi jugum nequaquam esse expertus; ideoque certissime adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
agna gͥ securitas filiis obedientiȩ.
& reuera par hominib bonȩ uõ¬
luntatis: qͣndo in om̃i obedientia
sola dampnat inpenitentia. quã
nescit qui diligit dm: sola meri¬
minatur suꝑ̾bia. qͣm facile cauet
qui dimnet gehennam.S exem pliᷤ
clarius elucescet qͦd dicimꝰ. Si iu¬
bente senioreut sileam. uerbum
mͥ forte ꝑ obliuionẽ elabitur: reũ
me fateor mobedientiȩ:s uenia¬
liter. S excontempti sciens & de¬
liberans sponte in uerba ꝓrupero.
& ruꝑo silentii legem: p̃uaricato¬
rem me constituo. &criminalider.
Et si impenitens ꝑ seuero usq ad
mortem: peccaui. & dampnabilit̃.
An et hoc durum fortasse uideatur:
Hȩc quippe sunt ur̃a si bene recolo
uerba: cum difficultatem seu ĩpos¬
sibilitatem ut uob̃ uidetur denen¬
dȩ obedientiȩ ut cauendȩ inobe¬
dientiȩ considerantes: in uitã ita
mona chieã exclamatis. Heccine
ẽ illa eo securior quo artior eo cer¬
tior quo magis ardua ueniendi
ad dm uia. ut monacho natura¬

Expanded text:
agna igitur securitas filiis obedientiae, et revera pax hominibus bonae voluntatis: quoniam in omni obedientia sola damnatur impoenitentia, quam nescit qui diligit Deum; sola incriminatur superbia, quam facile cavet qui timet gehennam. Sed exemplis clarius elucescet quod dicimus. Si jubente seniore ut sileam, verbum mihi forte per oblivionem elabitur; reum me fateor inobedientiae, sed venialiter. Si ex contemptu sciens et deliberans sponte in verba prorupero, et rupero silentii legem; praevaricatorem me constituo, et criminaliter; et si impoenitens persevero usque ad mortem, peccavi, et dAn et hoc durum fortasse videatur? Haec quippe sunt vestra, si bene recolo, verba, cum difficultatem seu impossibilitatem, ut vobis videtur, tenendae obedientiae, vel cavendae inobedientiae, considerantes, in vitam ita monachicam exclamatis: « Haeccine est illa eo securior, quo arctior; eo certior, quo magis ardua veniendi ad Deum via, ut monacho natura
Abbreviated transcription (Latin):
Quam plenum iusticiȩ ut sese potiꝰ
leserit qui uoluit ꝓximũ. Appellaᷤ¬
se inique iniquum ẽ. iniq ⁊ impu¬
ne. iniquarum appellationũ fomeᷤ
Iniqua autem omnis appellatio: ad
qͣm iusticiȩ inopia ñ coegit. Appel¬
lare non ut graues:s si graueris
licet. Appellandum asententia. An¬
te sententiam imꝓbe omnino nͥ
obmanifestum grauamen presu¬
mitur appellatio. Qui gͥ ñ graua¬
tus appellat: liquet quia aut gra¬
uare intendit aut dempꝰ redimere.
Nẽ aũ suffugium appellatio. s re¬
fugium. Quantos nouimus appel¬
lasse pulsatos: quo interim liceret
qͦd num qͣm licet. Nonnulũ etiam
quo adiuxerunt licuisse appellati¬
oms suffragio nefario scimꝰ: uerbi
gr̃a incestum. adulterium. Quale
ẽ hoc turpitudini patrocinari:
qͦd uł marimȩ formidari aturpib
oportebat: Quousq murmur u¬
niu̾sȩ derrȩ aut dissimulas aut ñ
aduertis: Quo usq dormitas. quo¬
usq non euigilat consideratio tua

Expanded text:
Quam plenum justitiae, ut sese potius Quam plenum justitiae, ut sese potius laeserit, qui voluit proximum? Appellasse inique, iniquum est; inique et impune, iniquarum appellationum fomes. Iniqua autem omnis appellatio, ad quam justitiae inopia non coegit. Appellare, non ut graves, sed si graveris, licet. Appellandum a sententia. Ante sententiam improbe omnino, nisi ob manifestum gravamen, praesumitur appellatio. Qui igitur non gravatus appellat, liquet quia aut gravare intendit, aut tempus redimere. Non est autem suffugium appellatio, sed refugium. Quantos novimus appellasse pulsatos, quo interim liceret, quod nunquam licet? Nonnullis etiam, quoad vixerunt, licuisse appellationis suffragio nefaria scimus, verbi gratia, incestum, adulterium. Quale est hoc, turpitudini patrocinari, quod vel maxime formidari a turpibus oportebat? Quousque murmur universae terrae aut dissimulas, aut non advertis? Quousque dormitas? quousque non evigilat consideratio tua
Abbreviated transcription (Latin):
tur qui malum fecit & qui tulit
maniter fatigetur:: Inhumanissi¬
me ñ motus erga hominem cui il¬
latȩ miuriȩ cumulauere dolorem.
& labor. itineris. & dampna expen¬
sarum. S nichilominus ignauis¬
simȩ in illum non mou̾is qui hiuic
tot calamitatum partim auctor. par¬
am exstitit eausa. Euigila homo
dĩ cũ hȩc contingunt: moueatur
miseratio. moueatur & indigna¬
dio tua. Alteram leso: alterã leden¬
di debes. Consoletur ille dãpnorũ
resarcitu suoꝵ. satisfactione inui-¬
narum: fine calumpniarum. Cum
isto ita agatur ut penideat fecisse
qͦd non tiuit facere: & non de pe¬
nis innocentis rideat. Arbitror idc̃
debere pati illum qui sine causa
forte appellauit. formulam hanc
iusticiȩ prefigit tͥ. & diuinȩ in com¬
mutabilis ratio equitatis. & ni fal¬
lor ipsa appellationum lex ut illi¬
cite usurpata appellatio. nec ꝓsit
appellanti. nec appellato obsit. Ut¬
qd enim frustra fatigatus sit homo:

Expanded text:
tur qui malum fecit; et qui tulit, tur qui malum fecit; et qui tulit, inaniter fatigetur? Inhumanissime non moveris erga hominem, cui illatae injuriae cumulavere dolorem et labor itineris, et damna expensarum: sed nihilominus ignavissime in illum non moveris, qui huic tot calamitatum partim auctor, partim exstitit causa. Evigila, homo Dei, cum haec contingunt: moveatur miseratio, moveatur et indignatio tua. Alteram laeso, alteram laedenti debes. Consoletur ille damnorum resarcitu suorum, satisfactione injuriarum, fine calumniarum: cum isto ita agatur, ut poeniteat fecisse quod non timuit facere, et non de poenis innocentis rideat. 7. Arbitror idem debere pati illum, qui sine causa forte appellavit. Formulam hanc justitiae praefigit tibi et divinae incommutabilis ratio aequitatis, et, ni fallor, ipsa appellationum lex, ut illicite usurpata appellatio nec prosit appellanti, nec appellato obsit. Utquid enim frustra fatigatus sit homo?
Abbreviated transcription (Latin):
litur. Nec deeẽ illis: nec huic aliqua¬
tenus assentire oportet.Qͣm uͦ iniq
fouetur illa. sꝑnuntur illi. Utrisq
tam̃ debitor es: illis ut erigas. istis
pellationib: ꝓsequi aliquatenus
non erit abre. Magno inhis ⁊ pio
opus intuitu ẽ: ne qͦd magna fuit
reddatur inutile ꝙ uidecur & in
multã posse eas deuenire ꝑniciẽ:
si ñ summo moderamine actiten¬
tur. Appellatur de toto mundo
adte: id quidẽ in destimonium sin¬
gularis primatus tui. At tu si sa-¬
pis: ñ primatu gaudebis s fructu.
Apłis dictum ẽ. In hoc nolite gau-¬
dere qͦd sp̃s subiciuntur uob̃. Ap¬
pellatur adte ut dixi: et utinam
tam fructuose. qͣm necessariȩ.Liti¬
nam cum oppressus clamat sen¬
tiat oppressor: & non suꝑbiat im¬
pius. unde incenditur pauꝑ. Qͥd
tam decoꝵ ut adinuocationẽ tui no¬
minis. oppressi effugiant. uersug ñ
refugiant: Quid eregione tam ꝑ¬
uersum tam recti alienum. ut lete¬

Expanded text:
litur. Nec deesse illis, nec huic aliqualitur. Nec deesse illis, nec huic aliquatenus assentire oportet. Quam vero inique fovetur illa, spernuntur illi! utrisque tamen debitor es, illis ut erigas, istis pellationibus, prosequi aliquatenus non erit ab re. Magno in his et pio opus intuitu est; ne quod magna fuit reddatur inutile. Mihi videtur et in multam posse eas devenire perniciem, si non summo moderamine actitentur. Appellatur de toto mundo ad te. Id quidem in testimonium singularis primatus tui. At tu, si sapis, non primatu gaudebis, sed fructu. Apostolis dictum est: In hoc nolite gaudere, quod spiritus subjiciuntur vobis . Appellatur ad te, ut dixi: et utinam tam fructuose, quam necessarie. Utinam cum oppressus clamat, sentiat oppressor, et non superbiat impius unde incenditur pauper. Quid tam decorum, ut ad invocationem tui nominis oppressi effugiant, versuti non refugiant? Quid e regione tam perversum, tam recti alienum, ut laete
Abbreviated transcription (Latin):
primamur afortiorib. opprima¬
mus infirmiores. Quã digne &
laudabiliter occupatur meditatio
cordis tui aduersus tam pestilens
insipientiȩ genus: qͦd corpꝰ ipsum
xp̃i quȩ ẽ multitudo credentium
occupasse consideras. Oambitio ã¬
bientium crux. quomͦ om̃s torqñs
omnib places. Nil acerbiꝰ cruciat
nil molestius inquietat: nil tam̃
apud miseros mortales celebrius
negociis eius. An non limina apo¬
stoloꝵ plus iam ambitio qͣm de¬
uotio terit: An non uocib erus
urm tota die resultat palatium:
An non questib eius tota legum
canonumq disciplina insudat:
An ñ spoliis eius om̃is italica in hiat
in explebili aiuditate rapacitas:
Quid ita tua ipsius spũalia studia
non saltem intercidit. s abscidit.
Quotiens sca ac fecunda tua abhortĩ¬
ri ocia fecit inquietum & inquietans
malum. Aluid ẽ qͦd ab oppressis
appellatur adte. aliud autem qͦd
ambitio in eccłia ꝑte regnare mo¬

Expanded text:
primamur a fortioribus, opprimaprimamur a fortioribus, opprimamus infirmiores. Quam digne et laudabiliter occupatur meditatio cordis tui adversus tam pestilens insipientiae genus, quod corpus ipsum Christi, quae est multitudo credentium, occupasse consideras? O ambitio ambientium crux! quomodo omnes torquens, omnibus places? Nil acerbius cruciat, nil molestius inquietat; nil tamen apud miseros mortales celebrius negotiis ejus. An non limina Apostolorum plus jam ambitio, quam devotio terit? At non vocibus ejus vestrum tota die resultat palatium? An non quaestibus ejus tota legum canonumque disciplina insudat? An non spoliis ejus omnis Italica inhiat inexplebili aviditate rapacitas? Quid ita, imo quid aliud tua ipsius spiritualia studia non saltem intercidit, sed abscidit. Quoties sancta ac fecunda tua abortiri otia fecit inquietum et inquietans malum? Aliud est quod ab oppressis 428 appellatur ad te, aliud autem quod ambitio in Ecclesia per te regnare mo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinatia grecorum qui nobiscum
sunt & nobiscum non sunt: iunct
fide. pace diuisi. quamqͣm ⁊ in fide
ipsa claudicauerunt a semitis rec¬
tis. & item de heresi quȩ clã pene
ubiq serpit apud aliquos seuit
palam. Nam paruulos eccłiȩ pas¬
sim & publice deglutire festinat.
Queris ubi sit hocꝰ Urĩ qui terram
austri tã sepe uisitant: ecce hi scuuis
& possunt dicere tibi. Eunt ⁊ rede¬
unt ꝑ medium illoꝵ aut cͣnseunt
secus: s quid boni ad huc cum illiᷤ
egerint nec dum audiuimꝰ. & for¬
sitan audiuissemus. nͥ p̃auro hys¬
paniȩ salus popłi iuluisset. Tuũ
c̃ & plage huic remedium ꝓuidere.
S ẽ insipientia quȩ ipsam qͦ iã ꝓpe¬
modum stultã fec̃ sapientiã fidei.
Quomͦ & ipsam catholicam peneto¬
tam hoc uirus infecit: Nam dum
& in ipsa quiq que nr̃a sunt que¬
ad iniurias armemur adlites. eauil¬
lemus ad dolos. feriemur ad detrac¬
tiones. ꝓrumpam ad maledicta op¬

Expanded text:
pertinacia Graecorum, qui nobiscum pertinacia Graecorum, qui nobiscum sunt, et nobiscum non sunt, juncti fide, pace divisi, quanquam et in fide ipsa claudicaverint a semitis rectis. Et item de haeresi, quae clam pene ubique serpit; apud aliquos saevit palam. Nam parvulos Ecclesiae passim et publice deglutire festinat. Quaeris ubi sit hoc? Vestri  al., viri, qui terram Austri tam saepe visitant, ecce hi sciunt et possunt dicere tibi. Eunt et redeunt per medium illorum, aut transeunt secus: sed quid boni adhuc cum illis egerint, necdum audivimus. Et forsitan audissemus, nisi prae auro Hispaniae salus populi viluisset. Tuum est et plagae huic remedium providere. 5. Sed est insipientia, quae ipsam quoque jam propemodum stultam fecit sapientiam fidei. Quomodo et ipsam Catholicam pene totam hoc virus infecit? Nam dum et in ipsa quique quae nostra sunt quaead injurias, armemur ad lites, cavillemur ad dolos, feramur ad detractiones, prorumpamus ad maledicta, op
Abbreviated transcription (Latin):
corrigendi ne ꝑeant: aut ne pimãt.
cohercendi. Esto de iudeis ercusat
te ep̃s. habent terminum suũ qͥ
gentib qͥd respondes: Inmo qͥd
tua consideratio respondet tibi ꝑ¬
cunctanti sic: Quid uisum ẽ patͥb
spendere fides donec infidelitas
durat: Qua ratione putamꝰ substi¬
U uelociter currens sermo: Quis
pͥmus inhibuit hunc salutarem
cursum: & illis causa forte quam
nescimꝰ aut necessitas potuit obsti¬
tisse. Nob̃ quȩ dissimulandi ẽ ratio:
Qua fiducia qua conscientia. xp̃m ñ
ut offerimus eis qui non habent.
An u̾itatem dĩ ininusticia detinemꝰ:
Et quidẽ quandoq ꝑueniat gentiũ
plenitudo necesse ẽ. Expectamus in
eas incidat fides: Cui credere easu
contigit: Quomͦ credent sine predi¬
cante: Petrus ad cornelium. phi-¬
lippꝰ ad eunuchum missi sunt. Et si
exemplum recentiꝰ querimꝰ:. augu¬
stinus a beato gregorio destinatus
formã fidei tradidit anglis. & de
his tuita tecum. Ego addo & de

Expanded text:
corrigendi, ne pereant; aut ne perimant, corrigendi, ne pereant; aut ne perimant, coercendi. Esto, de Judaeis excusat te tempus: habent terminum suum quigentibus quid respondes? Imo quid tua consideratio respondet tibi percunctanti sic? Quid visum est patribus spendere fidei, donec infidelitas durat? Qua ratione, putamus, substitit velociter currens sermo? quis primus inhibuit hunc salutarem cursum? Et illis causa forte quam nescimus, aut necessitas potuit obstitisse. 4. Nobis quae dissimulandi ratio est? Qua fiducia, qua conscientia Christum non vel offerimus eis qui non habent? An veritatem Dei in injustitia detinemus? Et quidem quandoque perveniat gentium plenitudo necesse est. Exspectamus ut in eas incidat fides? Cui credere casu contigit? Quomodo credent sine praedicante? Petrus ad Cornelium, Philippus ad eunuchum missi sunt , et, si exemplum recentius quaeremus, Augustinus a beato Gregorio destinatus, formam fidei tradidit Anglis. Et de his tu ita tecum. Ego addo et de
Abbreviated transcription (Latin):
cum debes dño meo: Ergo si te
agnoscis sapientib & insipientib
non dñatorem s debitorem̃ curã¬
dum summoꝑe tͥu tota uigilan¬
tia consid̾andum quomͦ & qͥ non
sapiunt sapiant. & qͥsapuilt ñ¬
At nullum genus insipientiȩ infi¬
delitate ut sic loquar insipientiꝰ
Ergo & infidelib debitor es: uideiᷤ
grecis ⁊ gentib. Interest ꝓinde tua
dare oꝑam quam possis ut
increduli conuertantur ad fidẽ: con¬
uersi non auertantur. auersi reuer¬
tantur. Porro ꝑuersi ordinent᷑ ad re¬
ctitudinem: subuersi ad ueritatem
reuocentur. Subuersores inuictis
rationib conuincantur: ut uł em̃¬
dentur ipsi si fieri potest. ut si non.
ꝑdant auctoritatem facultatemq.
alios subuertendi. Non omnino &¬
ab hoc insipientiũ genere pessimo
tͥ dissimulandũ. Dico autẽ ħeticoᷤ
scismaticosq nã hi sunt subuersi
& subu̾sores: canes adscissionem. uul¬
pes ad fraudem. Erunt inquam
huiusmͦi maximȩ tuo studio aut

Expanded text:
ntum debes domino meo? Ergo si te ntum debes domino meo? Ergo si te agnoscis sapientibus et insipientibus non dominatorem, sed debitorem, curandum summopere tibi et tota vigilantia considerandum, quomodo et qui non sapiunt sapiant et qui At nullum genus insipientiae infidelitate, ut sic loquar, insipientius. ens: Infidelibus debitor es, Iudeis et gentibus. Interest proinde tua dare operam quam possis, ut increduli convertantur ad fidem, conversi non avertantur, aversi revertantur, porro perversi ordinentur ad rectitudinem, subversi ad veritatem revocentur, subversores invictis racionibus convincantur, ut vel emendentur ipsi, si fieri potest, vel si non, perdant auctoritatem facultatemque alios subvertendi. Non omnino ab hoc insipientium genere pessimo tibi dissimulandum. Dico autem haereticos schismaticosque: nam hi sunt subversi, et subversores; canes ad scissionem, vulpes ad fraudem. Erunt, inquam, hujusmodi maxime tuo studio aut
Abbreviated transcription (Latin):
subiectus ẽ pedagogo: Nec tamen
uille ille: nec is sui dñi dñs ẽ Ita
et tu presis ut ꝓuideas. ut consu¬
las. ut ꝓcures ut serues. Pre sis ut¬
ꝓsis. Presis ut fidelis seruus ⁊ pro¬
dens: quẽ constictut dñs suꝑ fa¬
miliam suã: ad quid: ut des ulis
escam indempore. hoc ẽ ut dispen¬
ses non imꝑes. hoc fac. & dñari ne
affectes hominũ homo. ut non do
minetur tui omnis iniusticia. at
satis suꝑq id intimatum supra:
cũ quis sis disputaretur. Addo tñ
& hoc: nã nullum tͥ uenenũ. nullũ
gladium plus formido qͣm libi¬
dinem dñandi. Certe ut multũ tͥ
tribuas. si multum deceptus ñ es:
nil de existimas plus accepisse a ma¬
gnis apłis. Recordare nunc uocis
illius: sapientib ⁊ insipientib de¬
bitor sum. & si non indebitã tibi
ipsam censes: hoc qͦ simul mem̃¬
to debitoris molestum nom̃ serui¬
enti potius quam dñanti congru¬
ere. Seruus in euangłio audit. Qnͣ¬

Expanded text:
subjectus est paedagogo? Nec tamen subjectus est paedagogo? Nec tamen villae ille, nec is sui domini dominus est. Ita et tu praesis ut provideas, ut consulas, ut prosis; praesis ut fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam: ad quid? ut des illis escam in tempore, hoc est ut dispenses, non imperes. Hoc fac, et dominari ne affectes hominum homo, ut non dominetur tui omnis injustitia. At satis superque id intimatum supra, cum, quis sis, disputaretur. Addo tamen et hoc: nam nullum tibi venenum, nullum gladium plus formido, quam libidinem dominandi. Certe ut multum tibi tribuas, si multum deceptus non es, nil te existimas plus accepisse a magnis Apostolis. Recordare nunc vocis illius: Sapientibus et insipientibus debitor sum . Et si non indebitam tibi ipsam censes, hoc quoque simul memento, debitoris molestum nomen servienti potius, quam dominanti congruere. Servus in Evangelio audit: Qua
Abbreviated transcription (Latin):
Cis tu successisti inhereditatẽ. Ita
tu heres ⁊ orbis hereditas. At qua-¬
tenus hȩc portio te contingit aut
contigerit illos: id sobria consid̾a¬
tione pensandum. Non enim ꝑ
omnem reor modum:s sane qͦ¬
damtenus. Ut mͥ uidetur dispẽ.¬
satio tͥ suꝑ ulum credita ẽ: non
data possessio. Si ꝑgisusurpa¬
re & hanc: contradicit tͥ qui dic̃.
Ms̃ ẽ orbis t̾re & plenitudo ei. Non
tuille de quo ꝓpħa: & erit omnis
terra posses sio eius. Xp̃e hic est
qui possessionem sibi uendicat:
& iurȩ creationis & merito redem¬
ptionis. & dono patris. Cui enĩ alt̾
dictum ẽ postula ame & dabo tͥ
gentes hereditatem tuã. & posseᷤ¬
sionem cuã terminos t̾rȩ: Posses¬
sionem & dñium cede huic: tu curã
illius habe. Pars tua hȩc: ultra ne
extendas manum. Quid inquis:
Non negas preẽe & dñari uetas:
Plane sic. Quasi ñ bene p̃sit. qui p̃¬
estinsollicitudine. Numquid non
& uilla uillico. & paruulus dñs

Expanded text:
Eis tu successisti in haereditatem. Ita Eis tu successisti in haereditatem. Ita tu haeres et orbis haereditas. At quatenus haec portio te contingit, aut contigerit illos, id sobria consideratione pensandum. Non enim per omnem reor modum, sed sane quodam tenus ut mihi videtur dispensatio tibi super illum credita est, non data possessio. Si pergis usurpare et hanc, contradicit tibi qui dicit: Meus est orbis terrae et plenitudino ejus . Non tu ille de quo propheta: Et erit omnis terra possessio ejus . Christus hic est, qui possessionem sibi vindicat, et jure creationis, et merito redemptionis, et dono Patris. Cui enim alteri dictum est, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Possessionem et dominium cede huic: tu curam illius habe. Pars tua haec: ultra ne extendas manum. 2. Quid, inquis? non negas praeesse et dominari vetas? Plane sic. Quasi non bene praesit, qui praeest in sollicitudine. Numquid non et villa villico et parvus dominus
Abbreviated transcription (Latin):
Iponit. Itaq iuxta ꝓmissum illiꝰ
consid̾anda quȩ sunt subte. Quȩ¬
nam sint illa non ẽ qͦd ame queren¬
dum putes sacerdotum optime
Deugeni: rec̾tius fortasse quȩ ñ sint
queras. Orbe exeundum ei qͥ forte
uolet explorare quȩ non ad tuam
ꝑtinent curam. Parentes tui desti¬
nati sunt ñ aliqͣs regiones s ipsũ
debellatur orbem. Ite in orbem uni¬
uersum dictum ẽ illis. Ipsiuͦ uen¬
dentes tunicas eniere gladios. igni¬
tum eloquium & sp̃m uehemen¬
tem. arma potentia dõ. Quo ñ ꝑue¬
nere uictores incliti filii excussoꝵ:
Quo non sagitȩ potentum acute.
cũ carbonib desolatoriis: Et quidẽ
in omnem terrã exiit sonus eorũ:
⁊ in fines orbis terrȩ uerba eorum.
Penetrabant & incendebant uerba
illa. incensa igni quem dñs misit
interram. Occumbebant stre nuiᷤ¬
simi bellatores. s non succumbebãt:
truimphabant & mortui. Nimis
fortatus ẽ principat᷑ eoꝵ: constitu¬
ti sunt pͥncipes suꝑ omnẽ terram.

Expanded text:
ponit. Itaque juxta promissum illius consideranda quae sub te sunt. Quaenam sint illa, non est quod a me quaerendum putes, sacerdotum optime Eugeni; rectius fortasse quae non sint quaeras. Orbe exeundum ei qui forte volet explorare quae non ad tuam pertinent curam. Parentes tui destinati sunt non aliquas regiones, sed ipsum debellaturi orbem: Ite in orbem universum , dictum est illis. Ipsi vero vendentes tunicas, emere gladios, ignitum eloquium et spiritum vehementem, arma potentia Deo. Quo non pervenerunt victores inclyti, filii excussorum? Quo non sagittae potentium acutae cum carbonibus desolatoriis? Et quidem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Penetrabant et incendebant verba illa incensa igni, quem Dominus misit in terram . Occumbebant strenuissimi bellatores, sed non succumbebant: triumphabant et mortui. Nimis confortatus est principatus eorum : constituti sunt principes super omnem terram .
Abbreviated transcription (Latin):
uł uictoria xpĩan. Sibona fu̾it
causa pugnantis. pugnȩ exitus
malus ẽẽ non potent: sic̃ nec bo¬
nus iudicabitur finis. uͥ causa
ñ bona. & intentio ñ recta p̃ces¬
serit. Si in uoluntate alterum oc¬
cidendi de potius occidi conti¬
gerit: moreris homicida. Qͦd si
preuales & uoluntate suꝑandi
ut iundicandi forte occidis ho¬
minem: uiuis homicida. Non autẽ
expedit. siue mortuo. siue uiuo.si¬
ue uictori. siue uicto: ẽẽ homicidã.
Infelix uictoria. qua suꝑans homi¬
nem succumbis uicio: &. ira tͥ
aut suꝑbia dominante frustra glo¬
naris de homine suꝑato. Est tam̃
qui nec ulciscendi ⁊elo. nec uincen¬
di typo. s tantum euadendi reme¬
dio intficit hominem: s ne hanc
quidem bonã dixerim uictoriam:
cũ de duob malis. in corꝑe qͣm in
anima mori leuius sit. Non autẽ
quia corpꝰ occiditur. etiam anma
moritur:s anima quȩ peccauerit
ipsa morietur. Capłm.ii.

Expanded text:
vel victoria christiani. Si bona fuerit vel victoria christiani. Si bona fuerit causa pugnantis, pugnae exitus malus exitus esse non poterit; sicut nec bonus judicabitur finis, ubi causa non bona, et intentio non recta praecesserit. Si in voluntate alterum occidendi te potius occidi contigerit, moreris homicida. Quod si praevales, et voluntate superandi vel vindicandi forte occidis hominem, vivis homicida. Non autem expedit sive mortuo, sive vivo; sive victori, sive victo, esse homicidam. Infelix victoria, qua superans hominem, succumbis vitio. Et ira tibi aut superbia dominante, frustra gloriaris de homine superato. Est tamen qui nec ulciscendi zelo, nec vincendi typho, sed tantum evadendi remedio interficit hominem. Sed ne hanc quidem bonam dixerim victoriam: cum de duobus malis, in corpore quam in anima mori levius sit. Non autem quia corpus occiditur, etiam anima moritur: sed anima, quae peccaverit, ipsa morietur. CAPUT II.
Abbreviated transcription (Latin):
tuosa & uictoria głosa: s utriq
mors sacra iure p̃ponitur. Nam
sibeadi qui in dño moriuntur: ñ
multomagis qui ꝓ dño moriun¬
tur: Et quidẽ siuie in lecto siue in
bello quis moritur: preciosa erit
sme dubio in conspectu dñi mors
scõꝵ euis. Ceterum in bello tanto
ꝓfecto preciosior: qͣnto s glosior. O
uita secura: ubi pura conscientia.
Oinquam uita secura. ubi absq for¬
midine mors expectatur: immo
& exoptatur cum dulcedine: & ex¬
cipitur cum deuodione. Ouere sca
& tuta milicia: atq a duplici illo
ꝑiculo ꝓrsus libera. qͦ id hominũ
genus solet frequenter ꝑiclitari:
ubi dum tarat xp̃c non ẽ causa
militandi. Quotiens itaq congre¬
deris tu qui miliciam militas se¬
cularem.dmendũ omnino ne aut
occidas hostem quidẽ in corpore.
de uͦ in anima: aut forte du occida¬
ris ab illo. & in corꝑe simul & in
anima. Ex cordis nempe affectu.
ñ belli euentu: pensat᷑ uł ꝑiculũ

Expanded text:
tuosa, et victoria gloriosa: sed utrique tuosa, et victoria gloriosa: sed utrique mors sacra jure praeponitur. Nam si beati qui in Domino moriuntur, num multo magis qui pro Domino moriuntur? 2. Et quidem sive in lecto, sive in bello quis moritur, pretiosa erit sine dubio in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Caeterum in bello tanto profecto pretiosior, quanto et gloriosior. O vita secura, ubi pura conscientia! O, inquam, vita secura, ubi absque formidine 545 mors exspectatur, imo et exoptatur cum dulcedine, et excipitur cum devotione! O vere sancta et tuta militia, atque a duplici illo periculo prorsus libera, quo id hominum genus solet, frequenter periclitari, ubi duntaxat Christus non est causa militandi. Quoties namque congrederis tu, qui militiam militas saecularem, timendum omnino, ne aut occidas hostem quidem in corpore, te vero in anima: aut forte tu occidaris ab illo, et in corpore simul, et in anima. Ex cordis nempe affectu, non belli eventu, pensatur vel periculum,
Abbreviated transcription (Latin):
suo cingulo nobilit̃ insignitur:
quis hoc ñ estimet omĩ admira¬
tione dignissimum. qͦd adeo li¬
quet esse insolitum: In pauidus
ꝓfecto miles. & om̃i ex parte. se¬
curus: qui ut corpꝰ ferri. sic ani¬
mum fidei loriea induit᷑. Utͥsq
nimirũ munitus armis: nec
demonẽ cimet nec hominẽ. Nec
u mortem formidat: qui mori
desiderat. Quid enim uł uiuẽs
uel moriens metuat: cui uiu̾e
gis cupit dissolui & ẽẽ cum xp̃o.
Hoc enim melius. Securi gͦ ꝓce¬
dide milites. & intrepido animo
inimicos crucis xp̃i ꝓpellite: cer¬
ti quia neq mors neq uita po¬
terunt uos separare a caritate dĩ.
quȩ ẽ. in xp̃o iħu: illud sane uo¬
biscum in om̃i ꝑicło replicantes.
siue uiuimꝰ. siue morimur dñi
sumꝰ. Quam głosi reu̾tuntur ui¬
c̾tores de p̃lio: qͣm beati moriun¬
tur mr̃es in p̃lio. Gaude fortis
athleta si uiuis & uincis in dño:
s magis exulta & głare. si moreriᷤ
& iungeris dño. Uita quidẽ fruc¬

Expanded text:
suo cingulo nobiliter insignitur; suo cingulo nobiliter insignitur; quis hoc non aestimet omni admiratione dignissimum, quod adeo liquet esse insolitum? Impavidus profecto miles, et omni ex parte securus, qui ut corpus ferri, sic animum fidei lorica induitur. Utrisque nimirum munitus armis, nec daemonem timet, nec hominem. Nec vero mortem formidat, qui mori desiderat. Quid enim vel vivens, vel moriens metuat, cui viveregis cupit dissolvi, et esse cum Christo: hoc enim melius. Securi igitur procedite, milites, et intrepido animo inimicos crucis Christi propellite, certi quia neque mors, neque vita poterunt vos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu; illud sane vobiscum in omni periculo replicantes: Sive vivimus, sive morimur, Domini sumus . Quam gloriosi revertuntur victores de praelio! quam beati moriuntur martyres in praelio! Gaude, fortis athleta, si vivis et vincis in Domino: sed magis exsulta et gloriare, si moreris et jungeris Domino. Vita quidem fruc
Abbreviated transcription (Latin):
ouum miliciȩ genus ortum.
nuꝑ auditur in terris: & in
illa regione quam olim in
carne presens iusitauit
oriens exalto: ut unde tune inforti¬
tudine manus suȩ tenebrarũ prin¬
cipes exturbauit: inde & mͦ ipsoꝵ
satellites. filios diffidentiȩ. in ma¬
nu fortium suoꝵ dissipatos ert̾¬
minet: faciens etiam nunc redẽ¬
ptionem plebis suȩ. & rursum eri¬
gens cornu salutis nob̾ in domo
dauid pueri sui. Nouum inquam
miliciȩ genus & scłis in exꝑ̃tum:.
qua gemino pariter conflic̾tu
infatigabiliter decertatur:tũ ad¬
uersus carnem & sanguinem.tũ
contra spiritalia nequiciȩ in cȩle¬
stib. Et quidem ubi solis uiribus
corꝑis. corporeo fortiter hosti re¬
sistitur: id quidem ego tam non
iudico mirum. qͣm nec rarum ex¬
istimo.S & quando animi uir¬
tute. uiciis siue demoniis bellũ
indicitur: ne hoc quidẽ mirabile
& si laudabile dixerim:cũ plenꝰ
monachis cernatur mundus:
Ceterum cum uterq homo suo
quisq gladio potenter accingit᷑.

Expanded text:
ovum militiae genus ortum er auditur in terris, et in illa regione, quam olim in carne praesens visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manus suae tenebrarum principes exturbavit, inde et modo ipsorum satellites, filios diffidentiae, in manu fortium suorum dissipatos exterminet, faciens etiam nunc redemptionem plebis suae, et rursum erigens cornu salutis nobis in domo David pueri sui. Novum, inquam, militiae genus, et saeculis inexpertum: qua gemino pariter conflictu infatigabiliter decertatur, tum adversus carnem et sanguinem, tum contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Et quidem ubi solis viribus corporis corporeo fortiter hosti resistitur, id quidem ego tam non judico mirum, quam nec rarum existimo. Sed et quando animi virtute vitiis sive daemoniis bellum indicitur, ne hoc quidem mirabile, etsi laudabile dixerim, cum plenus monachis cernatur mundus. Caeterum cum uterque homo suo quisque gladio potenter accingitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd santio respondisse: sine p̃iudicio
sanius sentientis.
beatus gregoriꝰ nescio quem uenan¬
tium. habitum monachilem quẽ
pie susceꝑat impieq reiecerat. ñ so¬
lum resumere ñ coegit. s etiã om¬
nem legitur indulsiose commum¬
onem apostatȩ ꝑduranti: uł sc̃s
augustinꝰ coniugii legi uotũ quo¬
dammꝰ subiciat continentiȩ. ita ut
in libro de uirginitate asserere ui¬
deatur. nec celibis quidẽ uitȩ ꝓ¬
positum. copule posse prescribere
conuigali. quominus indissolub¬
le maneat etiam qͦd acontinentib
fallente diabolo. fracto scĩtatis uoto
initum fuerit matrimoniũ. & ad
hȩc nicħ ad presens certe breusq
respondendum occurrit. ñ quod
ita scĩ antistites sapuerunt: recte¬
ne ipsi uiderint. Nam ego insen¬
sib actibq illustrium patrum. cau¬
tus ꝓfecto sum ñ omnino aliud
estimare. qͣm qͦd beato teste apło q̃¬
rit᷑iã int̃dispensatores: ut udeli¬
cet fidelis quis inueniatur. Certus

Expanded text:
d sentio respondisse, sine praejudicio sanius sentientis. beatus Gregorius nescio quem Venantium, habitum monachalem, quem pie susceperat, impieque rejecerat, non solum resumere non coegit, sed etiam omnem legitur indulsisse communionem apostatae perduranti , vel sanctus Augustinus conjugii legi votum quodammodo subjiciat continentiae; ita ut in libro de Virginitate asserere videatur, nec caelibis quidem vitae propositum copulae posse praescribere conjugali, quominus indissolubile maneat, etiam quod a continentibus, fallente diabolo, fracto sanctitatis voto, initum fuerit matrimonium. Et ad haec nihil ad praesens certius breviusque respondendum occurrit, nisi quod ita sancti antistites sapuerunt: rectene? ipsi viderint. Nam ego in sensibus actibusque illustrium Patrum cautus profecto sum omnino non aliud aestimare, quam quod beato Apor jam inter dispensatores, ut videlicet fidelis quis inveniatur . Certus