comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit᷑ debemiꝰ acciꝑe: atq ita quibꝰq nominatis
m̃bris eiꝰ. quȩ in nob̃ uisibilia & corporea sunt.
potentias oꝑationum oport& intelligi. ne sepe
ista repetantur. Non enim corporeũ fas ẽ puta¬
re: qͦd dñs ds̃ non sonantem uocem. sed p̃pa¬
neq suꝑbo. Aliud ẽ aut̃ indicare pupillũ: ali¬
ud uidicare pupillo. Iudicat pupillum. etiã
qui condempnat: iudicat aut̃ pupillo. qͥ ꝓ pu
pillo ꝓfert sententiã. Ut non apponat ultra
magnificare se. homo suꝑ t̾ram. Homines enĩ
suꝑ eos. ut sciant gentes qm̃ homines st̃. Sed
etiam ille qui eodem loco intelligitur poni suꝑ
cos homo erit. de qͦ nunc dr̃. ut non apponat
uetra magnificare se homo suꝑ t̾ram: eum ue¬
peeritt seilie& filiꝰ hominis uidicare pupillo. qui
se exuit ueterem hominem. atq hoc modo
demqͣm extulit patrem. Post occulta gͥͦ filii
e quse d multa in hoc psalmo dicta sunt: er̃t

Expanded text:
riter debemus accipere; atque ita quibusque nominatis riter debemus accipere; atque ita quibusque nominatis membris ejus, quae in nobis visibilia et corporea sunt, potentias operationum oportet intelligi, ne saepe ista repetantur: non enim corporeum fas est putare, quod Dominus Deus non sonantem vocem, sed praepaneque superbo. Aliud est enim judicare pupillum, aliud judicare pupillo: judicat pupillum etiam qui condemnat; judicat autem pupillo qui pro illo profert sententiam. Ut non apponat ultra magnisuper eos, ut sciant gentes, quoniam homines sunt; sed etiam ille, qui eodem loco inteleos, homo erit, de quo nunc dicitur, Ut non apponat ultra magnificare se homo super terram: cum venerit scilicet Filius hominis judicare pupillo, qui se exuit veterem hominem, atque hoc modo tanquam extulit Patrem. 35. Post occulta ergo Filii, de quibus in hoc psalmo multa dicta sunt, erunt
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ris. Cuius rei exemplum p̾buit pͥor ipse
dicendo. Quȩ mͥ mat̾: aut qui fr̃s: Unde uo¬
lunt quidam ꝑniciosissimi heretici asserere. ñ
habuisse eum matrem: nec uident ẽẽ conseqͦns.
si hȩc u̾ba attendant. ut nec discipuli eiꝰ patres
habuerint: quia sieut ipse dixit quȩ mͥ mat̃
ẽ. sic illos docuit cum ait. Nolite uob̾ patrem
omnium inuimicorum suorũ dominabit᷑. Bra¬
chium enĩ eiꝰ dix potentiã eiꝰ: eui contraria ẽ
tetur manꝰ tua. Requiretur delictũ eiꝰ: nec
inueniet᷑. Apt̃ illud idem uidicabit᷑ de pecca¬
to suo: & ipse ꝑiit ꝓpt̾ peccatum suum. Dem¬
rationem cordis eorum : audiuit auris tua. Hec
ẽ cordis p̃paratio. de qua in alio psalmo eanitur.
paratum eor meum ds̃. paratũ cor meũ. De qua
dicit apłs. Si aut̃ qͦd non uidemꝰ sꝑamꝰ: ꝑ patien¬
tiam expectamꝰ. Iam uͦ aurem dĩ non membrũ
corporeum. sed potentiã eẽ quȩ exaudit regula¬

Expanded text:
in terris . Cujus rei exemplum praebuit prior ipse in terris . Cujus rei exemplum praebuit prior ipse dicendo: Quae mihi mater, aut qui fratres Unde volunt quidam perniciosissimi haeretici asserere, non eum habuisse matrem: nec vident esse consequens si haec verba attendant, ut nec discipuli ejus patres habuerint; quia sicut ipse dixit, Quae mihi mater est, sic illos docuit, cum ait: Nolite vobis dicereOmnium inimicorum suorum dominabitur. Brachium ergo ejus, dixit potentiam ejus: cui contraria est tetur manus tua. Requiretur delictum ejus, nec invenietur. Propter illud, id est, judicabitur de peccato suo, et ipse periet propter peccatum suum. Deinrationem cordis eorum exaudivit auris tua: haec est cordis praeparatio, de qua in alio psalmo canitur, Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum ; de qua dicit Apostolus: Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Jam vero aurem Dei, non membrum corporeum, sed potentiam esse qua exaudit, regula
Abbreviated transcription (Latin):
in corde suo. non requir&. Deinde sequitur.
U ides qm̃ tu laborem & dolorem considas: ut
tradas eos in manus tuas. Sensus iste ꝓnuntiati¬
onem querit: in qua si erratum fuerit obseurat᷑.
Sic enim dixit. in corde suo impius. non requir&
ds̃. quasi ds̃ laborem & iram consider& ut tradat
eosin manus suas: id ẽ quasi laborare & irasei
timeat. & ꝓpt̾ea illis parcat ne onerosa sit illipe¬
na eorum. aut ne iracundia & tempestate tur¬
betur: qͦmͦ pleriq homines faciunt dissimulata
uindicta. ne laborent ut irascant᷑. Tibi dere¬
lictus ẽ pauꝑ. Ideo eium pauꝑ ẽ. id ẽ omnia huꝰ
mundi temporalia bona contempsit: ut tu sis
tantum spes eiꝰ. ꝑupillo tu eris aditor. Id est
cui moritur pat̾ hic mundus. ꝑ quem carnalit̾
genutꝰ ẽ: & iam potest dicere. mundus mͥ cruci¬
firus ẽ & ego mundo. Talibus enim pupillis
pat̾ fit ds̃. Doco&c quippe ds̃ pupillos fieri disci¬
pulos suos: quibꝰ dicit. Ne uob̾ dicatis patrem

Expanded text:
orde suo: Non requiret. Deinde sequitur: Vides quoniam tu laborem et iram consideras, ut tradas eos in manus tuas. Sensus iste pronuntiationem quaerit, in qua si erratum fuerit, obscuratur. Sic enim dixit in corde suo impius: Non requiret Deus, quasi Deus laborem et iram consideret, ut tradat eos in manus suas; id est, quasi laborare et irasci timeat, et propterea illis parcat, ne onerosa illi sit poena eorum, aut ne iracundiae tempestate turbetur, quomodo plerumque homines faciunt, dissimulantes vindictam, ne laborent, aut irascantur. 31. Tibi derelictus est pauper. Ideo enim pauper est, id est, omnia hujus mundi temporalia bona contempsit, ut tu sis tantum spes ejus. Pupillo tu eris adjutor; id est, ei cui moritur pater hic mundus, per quem carnaliter genitus est, et jam potest dicere: Mundus mihi crucifixus est, et ego mundo . Talibus enim pupillis pater fit Deus. Docet quippe Dominus pupillos fieri discipulos suos, quibus dicit: Ne vobis dicatis patrem
Abbreviated transcription (Latin):
menti bibiturus ẽ cum scĩs suis dñs in reg¬
no patris sui. suauissimum atq firmissimũ
sit necesse ẽ. Solent accipi torcularia etiã
martẏria. tam qͣm afflictione ꝑsecutionum
calcatis qui xp̃i nom̃ confessi sunt: mortalia
eorum tamquam uinacia in t̾ra remanseruit.
animȩ autem in requiem oelestis habitatio¬
nis emanauerint. Sed neq isto intellectu: ab
eccłarum fruetificatione disceditur. Ps allit᷑
gͦ ꝓ torcularibꝰ. ꝓ ȩccłȩ constitutione. eum
dũs nr̃ pꝰ quam resurrexit. ascendit in ce¬
discipuli cum fiducia p̃dicauer̃ u̾bum dĩ.
ut ȩccłȩ congregarentur. Itaq sequitur.¬
Ñe dñs nr̃ͣ. qͣm admirabile ẽ nom̃
tuum in uniu̾sa t̾ra. Quero unde
sit ad mirabile nom̃ eiꝰ in unuu̾sa
terra: respondet᷑. Om̃ eleuata ẽ magnifi.¬
centia tua suꝑ cȩlos. Ut iste sit sensus. Dñe
qui incolunt t̾ram: qm̃ tua magnificentia
de t̾rena humilitate ad cȩlos eleuata ẽ.

Expanded text:
menti bibiturus est cum sanctis suis Dominus in regmenti bibiturus est cum sanctis suis Dominus in regno Patris sui , suavissimum atque firmissimum sit necesse est. 3. Solent accipi torcularia etiam martyria, tanquam afflictione persecutionum calcatis eis qui Christi nomen confessi sunt, mortalia eorum tanquam vinacia in terra remanserint, animae autem in requiem coelestis habitationis emanaverint. Sed neque isto intellectu ab Ecclesiarum fructificatione disceditur. Psallitur ergo pro torcularibus, pro Ecclesiae constitutione, cumster postquam resurrexit, ascendit in coediscipuli, cum fiducia praedicaverunt verbum Dei, ut Ecclesiae congregarentur. 4. vernus noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Quaero unde sit admirabile nomen ejus in universa terra? Respondetur: Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut iste sit sensus: Dominqui incolunt terram! quoniam tua magnificentia de terrena humilitate super coelos elevata est.
Abbreviated transcription (Latin):
dum tam̾ ab eccłarum signuficatione ñ re¬
cedatur. Nam & u̾bum diuinum potest
uua intelligi. Dictꝰ ẽ enĩ & dñs botrꝰ uuę:
quẽ ligno suspensum de t̾ra ꝓmissionis. qͥ
p̃missi erant a ppło isrł tamꝗͣ erucifixum
attuler̃. Uerbũ itaq diuinũ cũ eniuitia¬
tionis necessitate usurpat uocis sonum. qͦ ii
aures ꝑuehatur audientium. eodem sono uo¬
eis tamqͣm uinaceis intellectꝰ tamqͣm uinum.
in eludit᷑. & sic uua ista ui aures uenit qͣsi
in calcatoria torcularium. Ibi aut̃ disçernit᷑
ut sonꝰ usq ad aures ualeat: intellectꝰ aut̃
memoria eorum qui audiunt uelut qͦdã
lacii excipiat᷑: inde transeat in morũ disci¬
plinã. & habitum m̃tis. tamqͣm de lacu
in cellas: in quibꝰ si negligentia ñ acuerit.
uetustate firmabitur. Acuit namq in uide¬
is: & hoc aceto dnm̃ potauerunt. Nam illud
uinum qͦd de generatione uitis noui testa¬

Expanded text:
dum tamen ab Ecclesiarum significatione non redum tamen ab Ecclesiarum significatione non recedatur. Nam et Verbum divinum potest uva intelligi: dictus est enim et Dominus botrus uvae, quem ligno suspensum, de terra promissionis, qui praemissi erant a populo Israel, tanquam crucifixum attulerunt . Verbum itaque divinum, cum enuntiationis neceaures perveniatur audientium. Eodem sono vocis tanquam vinacea intellectus tanquam vinum includitur: et sic uva ista in aures venit, quasi in calcatorio torcularium. Ibi autem discernitur, ut sonus usque ad aures valeat, intellectus autem memoria eorum, qui audiunt, velut quodam lacu excipiatur, inde transeat in morum disciplinam et habitum mentis, tanquam de lacu in cellas in quibus, si negligentia non acuerit, vetustate firmabitur. Acuit namque in Judaeis, et hoc aceto Dominum potaverunt. Nam illud vinum quod de generatione vitis Novi Testa
Abbreviated transcription (Latin):
integum̃tis uł sustentaculis id ẽ paleis. in area
frum̃ta & uinaceis in torcularibꝰ uina exu-¬
untur: sicut in eccłiis a multitudine scłari¬
um hominum quȩ simul cum bonis congre
gatur: quibꝰ ut nascerentur & apti fierent
u̾bo diuino. necessaria erat illa multitudo. id
agitur ut spĩtuali amore ꝑ oꝑationẽ ministroꝵ
dĩ separentur. Agitur enim nc̃ ut ñ loco sedaf¬
fectu interĩ separentꝰ boni a malis: quamius
simul in eccłus quantum attin& ad corporalẽ
p̾sentiam conu̾sentur. Aliud aut̃ erit tẽpꝰ:
qͦ uł frum̃ta in horrea. uł uina in cellas con¬
gregent᷑. Frum̃ta inquit recond& in horͤcis:
paleas aut̃ combur& igna in extinguibili.
Cadem res in alia similitudine sic potest in
telligi. Uina recond& in apothecis. uinacia
ũ pecoribꝰ ꝓici&: ut uentres pecorum ꝓ pe¬
nis gehennarũ ꝑ similitudine intelligere
liceat. Est alius intellectꝰ de torcularibꝰ:

Expanded text:
integumentis vel sustentaculis, id est, paleis in area, integumentis vel sustentaculis, id est, paleis in area, frumento et vinaceis, in torcularibus vina exuuntur: sicut in Ecclesia a multitudine secularium hominum, quae simul cum bonis congrgatur, quibus ut nascerentur et apti fierent verbo divino, necessaria erat illa multitudo, id agitur, ut spirituali amore per operationem ministrorum Dei separentur. Agitur enim nunc, ut non loco, sed affectu interim separentur boni a malis: quamvis simul in Ecclesiis, quantum attinet ad corporalem praesentiam, conversentur. Aliud autem erit tempus, quo vel frumenta in horrea, vel vina in cellas segregentur. Frumenta, inquit, recondet in horreis, paleas autem comburet igni inexstinguibili . Eadem res in alia similitudine sic intelligi potest: Vina recondet in apothecis, vinacia vero pecoribus projiciet: ut ventres pecorum pro poenis gehennarum per similitudinem intelligere liceat. 2. Est alius intellectus de torcularibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarum. Omnis enĩ natura. in qͣntum
natura ẽ: ẽẽ cogit᷑. Esse aut̃ ad lucem ꝑtinet:
ñ ẽẽ ad tenebras. Qui gͦ deserit eum a qͦ factꝰ ẽ.
in hoc peccato tenebrat᷑: & tam̃ penitꝰ ñ perit.
sed in infimis ordinatur. Itaq pꝰqͣm dix̃ con¬
fitebor dnõ: ne peccatorũ confessionẽ intellige¬
remꝰ. subicit ultimũ. Et psallam nomini dñi
iste psalmꝰ etiam in ꝑsona dominici hominis
uitelligi: si mͦ ea quȩ ibi humilit̃ dicta sunt.
ad nr̃am infirmitatẽ referantur. quam. ille
gestabat.
iste titulus ẽ dicere uidetur: in qͦ appar&
multis & uariis similitudinibꝰ unam eandem
rem in scripturis sepe insinuari. Torcularia gͦ
possumus acciꝑe ęccłas. eadem ratione qͥ & areã
intelligimꝰ eccłam: quia siue in area sire intor¬
culari. nichil aliud agitur. nͥ ut fructꝰ ab inte¬
gum̃tis purgentur: quȩ necessaria erant. & ut
nascerent᷑. & ut crescerent. atq ad maturitatẽ
uł messis uł iundemie ꝑuenirent. His gͦ uł

Expanded text:
im natura in quantum natura est, esse cogitur; esse autem, ad lucem pertinet; non esse, ad tenebras. Qui ergo deserit eum a quo factus est, in hoc peccato tenebratur; et tamen non penitus perit, sed in infimis ordinatur. Itaque postquam dixit, Confitebor Domino, ne peccatorum confessionem intelligeremus, subjicit ultimum: Et psallam nomini Doministe psalmus etiam in persona Dominici hominis intelligi; si modo ea quae ibi humiliter dicta sunt, ad nostram infirmitatem referantur, quam ille gestabat. iste titulus est, dicere videtur. In quo apparet multis et variis similitudinibus unam eamdemque rem in Scripturis saepe insinuari. Torcularia ergo possumus accipere Ecclesias, eadem ratione qua et aream intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area, sive in torculari, nihil aliud agitur, nisi ut fructus ab integumentis purgentur, quae necessnascerentur, et crescerent, atque ad maturitatem vel messis vel vindemiae pervenirent. His ergo vel
Abbreviated transcription (Latin):
rent gͦ in te qui cognoscunt nom̃ tuum. nesꝑeñ
in his rebꝰ quȩ temporis uolubilitate p̃t̾fluunt.
futurũ ẽ: cum uenerit. fit statim p̃teritũ. Ex¬
pectatur cum cupiditate : amutitur cũ dolore.
In dĩ aut̃ natura non erit aliqͥd qͣsi ñdum sit
aut fuit. quasi iam non sit: sed ẽ tantũ id qͦd ẽ.
& ipsa ẽ ȩtnitas. Desinant gͥ sꝑare & dilige¬
re temporalia. & se ad ȩt̾nam spem conferant
qui cognoseunt nom̃ eius qui dixit: ego sum qͥ
sum. & de qͦ dictum ẽ misit me qui ẽ. Qm̃
non dereli quisti querentes te dñe. Qui e tm

Expanded text:
go in te qui cognoscunt nomen tuum: ne sperent in his rebus quae temporis volubilitate praeterfluunt, futurum est, cum venerit, fit statim praeteritum; exspectatur cum cupiditate, amittitur cum dolore. In Dei autem natura non erit aliquid, quasi nondum sit; aut fuit, quasi jam non sit: sed est tantum id quod est, et ipsa est aeternitas. Desinant igitur sperare et diligere temporalia, et se ad aeternam spem conferant, qui cognoscunt nomen ejus qui dixit: Ego sum qui sum, et de quo dictum est: Misit me qui est. Quoniam non dereliquis
Abbreviated transcription (Latin):
uosuptatis. & uolueres suꝑbiȩ. & pisces curio sitati.
oꝑam ut uinum simus. & oues & boues: ñ ui¬
nacia aut pecora campi. aut uolucres celi. aut
pisces maris qui ꝑambulant semitas maris.
Non quia ista nomina isto solo modo intelligi
& explicari possunt: sed ꝓlocis namq alibi
aliud significant. Et hec regula in om̃i allego¬
ria retinenda ẽ: ut ꝓ sententia p̾sentis loci
consideretur qͦd ꝑ similitudinẽ dr̃. Hȩc ẽ enĩ
dominica & apłica disciplina. Repetanus
gͦ ultimum u̾sum. qui etiam in pͥncipio psal¬
mi ponitur: & laudemꝰ dnm̃ dicentes. Onẽ¬
dñs nr̃: quam aminirabile ẽ nom̃ tuũ in
uniu̾sa t̾ra. Decent̾ quippe pꝰ textum sermo¬
nis ad caput reditur: qͦ totꝰ idem sermo refe¬
salii huiꝰ iuscriptio ẽ. In fi

Expanded text:
voluptatis, et volucres superbiae, et pisces curiositatis: voluptatis, et volucres superbiae, et pisces curiositatis: operam ut vinum simus et oves aut boves; non vinacia, aut pecora campi, aut volucres coeli, aut pisces maris qui perambulant semitas maris. Non quia ista nomina isto solo modo intelligi et explicari possunt, sed pro locis; namque alibi aliud significant. Et haec regula in omni allegoria retinenda est, ut pro sententia praesentis loci consideretur quod per similitudinem dicitur; haec est enim dominica et apostolica disciplina. Repetamus ergo ultimum versum qui etiam in principio Psalmi ponitur, et laudemus Deum dicentes: oster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Decenter quippe post textum sermonis ad caput reditur, quo totus idem sermo refePsalmi hujus inscriptio
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite diligere mundũ: qm̃ om̃ia qͤ in inundo
st̃ concupiscentia carnis. & c̃cupiseentia ocłoꝵ
& ambicio scłi. Per oculos eiũ: maxune curi¬
ositas p̃ual&. Reliqua uͦ qͦ ꝑtineant manife¬
stum ẽ. Et illa dominici hominis tẽptatio:
triꝑtita ẽ. Per cẏbum. id ẽ c̃cupiscentiã car¬
nis: ubi suggeritur. dic lapidibꝰ istis ut pa¬
nes fiant. Per inanem iactantiã. ubi in morl¬
& ꝓmittuntur si adorauerit. Per euriosita¬
tem ubi de puina templi ammon&s ut se
deorsum mittat: temptandi gr̾a. utrum ab
anglis suscipiatur. It. q p̾ea qͣm nullo istors
temptam̃to ualere apud eum potuit inimue̾.
hoc de illo dr̃. pꝰquam compleuit omnẽ tẽp¬
tationem diabolus. Prop ÷ torcularium itaq
significationẽ subiecta sunt pedibꝰ eiꝰ. ñ solũ
uina sea etiam uinacia. Non solum scilic&
oues & boues. id ẽ. scẽ anime fidelium. uel
in plebe uł in ministris: sed insuꝑ & pecora

Expanded text:
Nolite diligere mundum, quoniam omnia quae in mundo Nolite diligere mundum, quoniam omnia quae in mundo sunt, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Per oculos enim maxime curiositas praevalet; reliqua vero quo pertineant, manifestum est. Et illa Dominici hominis tentatio tripartita est: per cibum, id est per concupiscentiam carnis, ubi suggeritur, Dic lapidibus istis ut pane fiant : per inanem jactantiam, ubi in monrae, et promittuntur si adoraverit: per curiositatem, ubi de pinna templi admonetur ut se deorsum mittat, tentandi gratia utrum ab Angelis suscipiatur. Itaque postea quam nullo istorum tentamento valere apud eum potuit inimicus, hoc de illo dicitur. Postquam complevit omnem tentationem diabolus . Propter torculariorum itaque significationem, subjecta sunt pedibus ejus non solum vina, sed etiam vinacia: non solum scilicet oves et boves, id est sanctae animae fidelium, vel in plebe, vel in ministris; sed in super et pecora
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatis carnalis eligens a diabolo truci¬
detur. Uide nunc etiã uolueres celi suꝑbos. de
quibꝰ dr̃ : posuerunt in cȩlum os suũ. Uide
qͣm in altum uento portent᷑ qͥ diciuit: lin¬
guã nr̃am magnificabimꝰ. labia nr̃a nob̾cũ st̃.¬
quis nr̃ dñs ẽ: Intuere etiã pisces maris.
hoc ẽ curiosos qui ꝑambulant semitas maris:
id ẽ inquirunt in ꝓfundo huiꝰ scłi tẽporalia
quȩ tamqͣm semite in mari tam cito uanesct̃.
& intereunt. qͣm rursus aqua confunditur
pꝰqͣm transeuntibꝰ locũ dederit. uł nauibꝰ. ł
quibꝰcũq ambulantibꝰ aut natantibꝰ. Non
enim tantũ ambulant semitas maris. sed ꝑ¬
ambulant dix̃: ostendens ꝑtinacissimũ studi¬
um in ania & p̃t̾fluentia requirentiũ. Hec
aut̃ tria genera uiciorũ. id ẽ uoluptas caris.
& suꝑbia. & curiositas. omnia peccata c̃cludt̃.
qͣ mͥ uident᷑ a iohanne apło enumerata cũ dic̃.

Expanded text:
voluptatis carnalis eligens, a diabolo trucivoluptatis carnalis eligens, a diabolo trucidetur. Vide nunc etiam volucres coeli, superbos, de quibus dicitur: Posuerunt in coelum os suum . Vide quam in altum vento portentur, qui dicunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostquis noster Dominus est Intuere etiam pisces maris, hoc est curiosos qui perambulant semitas maris, id est, inquirunt in profundo hujus saeculi temporalia, quae tanquam semitae in mari tam cito evanescunt et intereunt, quam rursus aqua confunditur, postquam transeuntibus locum dederit vel navibus, vel quibuscumque ambulantibus aut natantibus. Non enim ait tantum, Ambulant semitas maris; sed, perambulant dixit; ostendens pertinacissimum studium inania et praeterfluentia requirentium. Haec autem tria genera vitiorum, id est voluptas carnis, et superbia, et curiositas, omnia peccata concludunt. Quae mihi videntur a Joanne apostolo enumerata, cum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
pisces maris qͥ ꝑambulant semitas maris ac¬
cipiendi sunt. Quȩ ẽ gͥ ista distantia: Ueni¬
ant in m̃tem torcularia habentia uinacia.
& uinum: & area continens paleas & frum̃¬
tum: & retia quibꝰ uiclusi suit. bom pisces
& mali : & archa noe in qua immunda &
munda erant animalia: & uidebis ȩccłas in¬
terim hioc tempore usq ad ultunu iudicii
tempꝰ non. solum oues & boues continere. idẽ
scõs laicos. & scos ministros : sed uisuꝑ & pe¬
cora campi. uolucres celi. & pisces maris. qui
ꝑ anibulant semitas maris. Pecora enun cãpi
congruentissime accipiuntur homines in car¬
uis uoluptate gaudentes: ubi nil arduũ nichil
laboriosum ascendunt. Campꝰ ẽ enum etiã lata
uia quȩ ducit ad interitum: & ui campo abel
occiditur. Qua re metuendũ ẽ ne quisq descen¬
deus a montibꝰ iusticiȩ dĩ. iusticia enĩ inqͥt
tua uelut montes dĩ: latitudines & facilitates

Expanded text:
pisces maris, qui perambulant semitas maris, acpisces maris, qui perambulant semitas maris, accipiendi sunt. Quae est igitur ista distantia? Veniant in mentem torcularia, habentia vinacia et vinum; et area, continens paleas et frumentum ; et retia, quibus inclusi sunt pisces boni et mali ; et arca Noe, in qua et immunda et munda erant animalia : et videbis Ecclesias interim hoc tempore usque ad ultimum judicii tempus, non solum oves et boves continere, id est sanctos laicos et sanctos ministros, sed insuper et pecora campi, volucres coeli, et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Pecora enim campi congruentissime accipiuntur homines in carnis voluptate gaudentes, ubi nihil arduum, nihil laboriosum ascendunt. Campus est enim etiam lata via, quae ducit ad interitum ; et in campo Abel occiditur . Quare metuendum est, ne quisque descendens a montibus justitiae Dei, Justitia enim, inquit, tua velut montes Dei , latitudines et facilitates
Abbreviated transcription (Latin):
tis boues accipimus: quando eugłistȩ partici¬
patione nominis eorum boues uocati st̃: Sub¬
iecisti gͦ inquit. oues & boues uniu̾sas. id est
omnem scãm sp̃italem creaturam: in qua etiã
scõs homines accipimꝰ qui sunt in ȩccła. in illis
uidelic& torcularibꝰ. quȩ sub alia similitudine
lunȩ ac stellarum insinuata sunt. Insuꝑ ait
& pecora campi. Nullomͦ uacat qͦd additum ẽ
insuꝑ. Primo quia pecora campi possunt in¬
telligi & oues & boues: ut si rupium & ar¬
duorum locorum pecora caprȩ sunt. bene in¬
telligant᷑ oues pecora campi. Itaq etiã si ita
positum ẽẽt oues & boues uniu̾sas & pecora
campi: recte quereretur qͥd sibi uellent pe¬
cora campi. cum etiam oues & boues hoc
posst̃ intelligi. Qͦd uͦ additum ẽ etiã insuꝑ:
cogit om̃ino ad nescio quam differentiã cog¬
noscendã. Sed sub hoc u̾bo qͦd positũ ẽ insuꝑ.
ñ solũ pecora campi. sed & uolucres celi. &

Expanded text:
tis, boves accipimus; quando Evangelistae particitis, boves accipimus; quando Evangelistae participatione nominis eorum, boves vocati sunt Subjecisti ergo, inquit, oves et boves universas, id est, omnem sanctam spiritualem creaturam: in qua etiam sanctorum hominum accipimus qui sunt in Ecclesia, in illis videlicet torcularibus quae sub alia similitudine lunae ac stellarum insinuata sunt. 13. Insuper, ait, et pecora campi. Nullo modo vacat quod additum est, insuper. Primo, quia pecora campi possunt intelligi et oves et boves; ut si rupium et arduorum locorum pecora caprae sunt, bene intelligantur oves pecora campi. Itaque etiamsi ita positum esset, Oves et boves universas et pecora campi, recte quaereretur quid sibi vellent pecora campi, cum etiam oves et boves hoc possint intelligi; quod vero additum est etiam, insuper, cogit omnino ad nescio quam differentiam cognoscendam. Sed sub hoc verbo quod positum est, insuper, non solum pecora campi, sed etiam volucres coeli, et
Abbreviated transcription (Latin):
animas sc̃as. uł in nocentię fructũ dantes.
uł etiã oꝑantes ut t̾ra fructific&. id ẽ ut
si uolumus hine intelligere omnia ẽẽ subieeta
dño nr̃o iħu xxp̃o. Nulla enum ereatura sub¬
iecta non erit: eui pͥmates ut ita dicam sp̃s
subiciuntur. Sed unde ꝓbabimꝰ oues posse ac¬
cipi etiam sublimit᷑ beatos: non homines. sed
angłicȩ creaturȩ sp̃s: An ex eo qͦd dñs dicit
reliquisse se uonaginta nouem oues in monti¬
bꝰ. id ẽ in suꝑioribꝰ locis: & descendisse ꝓpt̾ u¬
nam: Si enum unam ouem lapsam. humana
animam accipiamus in adam. quia etiã de la
ctandorum & considandorum nunc tẽpꝰ ñ ẽ:
restat ut nonaginta nouem relictę in mon¬
tibꝰ. non. humani sed angłici sp̃s intelligant᷑.
Nam de bobus facilis ẽ expositio huiꝰ sententię:
uͥ qͦd eugłi tando u̾bum dĩ angłos imitarent᷑.¬
ubi dictum ẽ: os boui trituranti ñ alligabis.
Quanto gͥ faciliꝰ ipsos angłos nuntios uerita¬

Expanded text:
animas sanctas, vel innocentiae fructum dantes, vel etiam operantes ut terra fructificet, id est, ut si volumus hinc intelligere omnia esse subjectanostro Jesu Christo; nulla enim creatura subjecta non erit, cui primates, ut ita dicam, spiritus subjiciuntur. Sed unde probabimus oves posse accipi etiam sublimiter beatos, non homines, sed angelicae creaturae spiritus? An ex eo quod Dominus dicit reliquisse se nonaginta novem oves in montibus, id est in sublimioribus locis, et descendisse propter unam Si enim unam ovem lapsam humanam animam accipiamus in Adam, quia etiam Eva ctandorum et considerandorum nunc tempus non est, restat ut nonaginta novem relictae in montibus, non humani, sed angelici spiritus intelligantur. Nam de bobus facilis expeditio est hujus sententiae; nisi quod evangelizando verbum Dei angelos imitarentubi dictum est: Bovi trituranti os non infrenabis . Quanto igitur facilius ipsos Angelos nuntios verita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nomen. Non enim nom̃ ꝓpt̾ se nom̃ ẽ : sod ꝓpt̃
id qͦd significat. Dictum ẽ aut̃: dñs nom̃ ẽ illi.
Quappt᷑ qui se libent̃ dõ famulum subdit: cog¬
nouit hoc nomĩ. Et sꝑent in te qui cognoseunt
nom̃ tuum. Item dñs dicit ad moysen. Ego sũ

Expanded text:
est nomen: non enim nomen propter se nomen est, sed propter est nomen: non enim nomen propter se nomen est, sed propter id quod significat. Dictum est autem, Dominus nomen est illi . Quapropter qui se libenter Deo famulum subdit, cognovit hoc nomen. Et sperent in te qui cognoscunt nomen tuum. Item Dominus dicit ad Moysen: Ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
quat᷑ inimicꝰ ille qui conu̾sus ẽ retro: quid
nocebit eis quorum refugium factꝰ ẽ dñs:
rint: nichil amando qͦd uł hic uiuentem aut
amantem deserit. uł a moriente deseritur.
Tali enim pauꝑi refugium factus ẽ dñs. Ad¬
iutor ui oportunitatibꝰ in tribulatione. Sie
pauꝑes facit : qm̃ flagellat ominen filium quẽ
recipit. Nam quid sit adiutor in oportuni¬
tatibꝰ exposuit: cũ addidit in tribulatione.
Non enĩ conu̾titur anima ad dm̃: nͥ dumn
ab hoc scło au̾titur. Nec oportuniꝰ ab hoc scło
au̾titur: nͥ nugatoriis eiꝰ & noxiis & ꝑniciosis
uoluptatibꝰ. labores doloresq misceant᷑. Et¬
Cũ destiteruit sꝑare mn diuitiĩs: & in aliis
huiꝰ scłi blandim̃tis. Querente qͥppe aĩa
ubi figat spem: cũ ab hoc mundo euellit᷑
oportune excipit cognitionẽ nominis dĩ.
Nam nom̃ ipsũ dĩ nͦe usq quaq uulgatĩ ẽ.
sed cognitio nomius ẽ cum ille cognoscitur euiꝰ

Expanded text:
quatur inimicus ille, qui conversus est retro, quid quatur inimicus ille, qui conversus est retro, quid nocebit eis quorum refugium factus est Dominus? rint, nihil amando quod vel hic viventem aut amantem deserit, vel a moriente deseritur; tali enim pauperi refugium factus est Dominus, Adjutor in opportunitatibus, in tribulatione. Sic pauperes facit, quoniam flagellat omnem filium quem recipit . Nam quid sit adjutor in opportunitatibus, exposuit cum addidit, in tribulatione: non enim convertitur anima ad Deum, nisi dum ab hoc saeculo avertitur; nec opportunius ab hoc saeculo avertitur, nisi nugatoriis ejus et noxiis et perniciosis voluptatibus labores doloresque misceantur. cum destiterint sperare in divitiis et in aliis hujus saeculi blandimentis. Quaerentem quippe animam ubi figat spem, cum ab hoc mundo avellitur, opportune excipit cognitio nominis Dei: nam nomen ipsum Dei nunc usquequaque vulgatum est; sed cognitio nominis est, cum ille cognoscitur cujus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in ęt̾num man&. Parauit in udicio
sedem suam: & ipse uidicabit orbem terre
in equitate. Parauit cũ uidicatꝰ ẽ sedemsu¬
am. Per illam enim patientiã homo cȩlum
adquisiuit. & d̾s hominibꝰ eredentibꝰ ꝓfuit.
& hoc ẽ occultum filii iudicium. Sed quia
etiam palam manifesteq uenturus ẽ ad ui¬
uos & mortuos uidicandos. parauit beculto
uidicio sedem suã: & ipse item palã uidicabit
orbeni trarum in equitate. id ẽ meritis digna
distribuens: agnos ad dext̾am ponens. hedos
ad sinistram. Pudicabit populos eũ iusticia.
Hoc ẽ qͦd suꝑiꝰ dictũ ẽ: iudicabit orbẽ t̾rarũ
in equitate. Non quẽ ad modum iudicant ho¬
nues qui corda non uident. a quibꝰ plerũq
det̾ĩores absoluuntur qͣm condempnantur.
sed in equitate & cum iusticia dñs uidicabit.
testimonium ꝑhibente conscientia. & cogita¬
tionibꝰ accusantibꝰ seu defendentibꝰ. Et faet᷑¬
ẽ dñs refugium pauꝑi. Quantiimlib& ꝑse¬

Expanded text:
. Paravit in judicio sedem suam, et ipse judicabit orbem terrarum in aequitate. Paravit, cum judicatus est, sedem suam: per illam enim patientiam homo coelum acquisivit, et Deus in homine credentibus profuit; et hoc est occultum Filii judicium. Sed quia etiam palam manifesteque venturus est ad vivos et mortuos judicandos, paravit in occulto judicio sedem suam; et ipse item palam judicabit orbem terrarum in aequitate, id est, meritis digna distribuet, agnos ad dexteram ponens, haedos ad sinistram . Judicabit populos cum justitia. Hoc est quod superius dictum est, Judicabit orbem terrarum in aequitate: non quemadmodum judicant homines, qui corda non vident, a quibus plerumque deteriores absolvuntur quam condemnantur; sed in aequitate et cum justitia Dominus judicabit, testimonium perhibente conscientia, et cogitationibus accusantibus seu defendentibus . est Dominus refugium pauperi. Quantumlibet perse
Abbreviated transcription (Latin):
I pse habitat in syon qͦd int̾p̃tatur specula¬
tio: & gestat imaginem ȩccłȩ quȩ nunc ẽ.
sicut ierłm gestat imaginem eccłȩ quȩ fut᷑a
ẽ: id ẽ ciuitas scorum iam angłica uita fru¬
entium. quia ierłm int̃p̃tatur uisio pacis.
Precedit autẽ. uisionem speculatio: sicut ista
eccła p̃cedit eam quȩ ꝓmitiitur ciuitatẽ im¬
mortalem & ȩt̾̃nam. Sed p̃cedit tempore non
dignitate: quia honorabiliꝰ ẽ qͦ ꝑuenire nitimꝰ.
qͣm id qͦs agimꝰ ut ꝑuenire mereamur. Agimꝰ
autem speculationẽ: ut ꝑueniamꝰ ad uisionẽ.
sissima speculatio. Et huic eccłȩ dictum ẽ. tem
epele laudemus. Annuntiate it̃ gentes
muirabilia eiꝰ. Quȩ facta st̃: & ñ desinunt

Expanded text:
pse habitat in Sion, quod interpretatur Speculatio, et gestat imaginem Ecclesiae quae nunc est: sicut Jerusalem gestat imaginem Ecclesiae quae futura est, id est civitatis sanctorum jam angelica vita fruentium; quia Jerusalem interpretatur Visio pacis. Praecedit autem speculatio visionem, sicut ista Ecclesia praecedit eam quae promittitur, civitatem immortalem et aeternam. Sed praecedit tempore, non dignitate: quia honorabilius est quo pervenire nitimur, quam id quod agimus, ut pervenire mereamur; agimus autem speculationem, ut perveniamus ad visionem. sissima speculatio: et huic Ecclesiae dictum est, inhabitatorem laudemus. Annuntiate inter gentes mirabilia ejus: et factum est, et non desinet
Abbreviated transcription (Latin):
siue quȩ successione temporis uoluit᷑. sed lȩ¬
tabor & erultabo in te: uidelic& in occultis
filii ubi signatum ẽ in nob̾ lum̃ uultꝰ tiu
dñe. Et enim abscondes eos inqͥt: in absc̾dito
uultꝰ tui. Letabitur gͦ & exultabit in te: qͥ
narrat omnia mirabilia tua. Harrabit aut̃
mirabilia tua. siquidem nunc ꝑ ꝓphetiã dic¬
tum ẽ : ille qui non uenit uoluntatẽ suam
facere. sed uoluntatẽ eiꝰ qͥ eũ misit. Iam enĩ

Expanded text:
sive quae successione temporis volvitur: sed laesive quae successione temporis volvitur: sed laetabor et exsultabo in te, videlicet in occultis Filii, ubi signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine ; etenim Abscondes eos, inquit, in abscondito vultus tui . Laetabitur ergo et exsultabit in te, qui narrat omnia mirabilia tua. Narrabit autem omnia mirabilia tua, siquidem nunc per prophetiam dictum est, ille qui non venit voluntatem suam facere, sed voluntatem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilia dĩ: qͥ ea ñ solum in corporibꝰ palam.
sed in animis inuisibilit̾ qͥdem. sed longe sub¬
limiꝰ & excellentiꝰ fieri uid&. Nam t̾reni hoĩes.
& oculis dediti. inagis mirant᷑ resurrexisse
in corpore mortuũ latarum: qͣm resurrexisse
in anima ꝑsecutorẽ paulum. Sed qm uisibile
miraeulũ ad illuminationẽ animã uocat.
inuisibile aut̃ eã quȩ uocata uenit illuminat:
oĩa narrat mirabilia dĩ. qͥ credens usibilibꝰ.
ad intelligenda iniusibilia transitũ facit.
Letabor & exultabo in te. Non iã in isto
scło. ñ in uoluntate contrectationis corpoꝵ.
nec in palati & linguȩ saporibꝰ. nec in suaui¬
tate odorum. nee in iocunditate sonorum
transeuntiũ. nec in formis corporũ uarie co¬
loratis. nec in uanitate laudis humane. nec
in conuigio & ꝓle moritura. nec in suꝑfluis
temporalium diuitiarũ. nec in conqͥsitione
huiꝰ scłi. siue quȩ locorum spaciis tenditur.

Expanded text:
mirabilia Die, qui ea non solum in corporibus palam, mirabilia Die, qui ea non solum in corporibus palam, sed in animis invisibiliter quidem, sed longe sublimius et excellentius fieri videt. Nam terreni homines et occultis dediti, magis mirantur resurrexisse in corpore mortuum Lazarum, quam resurrexisse in anima persecutorem Paulum. Sed quoniam visibile miraculum ad illuminationem animam vocat, invisibile autem eam quae vocata venit illuminat; omnia narrat mirabilia Dei, qui credens visibilibus ad intelligenda invisibilia transitum facit.etabor, et exsultabo in te. Non jam in hoc saeculo; non in voluptate contrectationis corporum, nec in palati et linguae saporibus, nec in suavitate odorum, nec in jucunditate sonorum transeuntium, nec in formis corporum varie coloratis, nec in vanitatibus laudis humanae, nec in conjugio et prole moritura, nec in superfluis temporalium divitiarum, nec in conquisitione hujus saeculi, sive quae locorum spatiis tenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
& humilis eiꝰ aduentꝰ qui ꝓfuit gentibꝰ. cũ
cęcitate uideorum. & pęna quȩ nẽ occulte agi¬
tur. nondum dampnatione peccantium: sed
aut exercitatione conu̾sorũ. aut ammonitio¬
ne ut conu̾tant᷑. aut oȩcitate dampnationi
p̃parent᷑. qui conuerti uoluerint.
onfitebor tͥ dñe in toto corde meo. Non
in toto corde confitetur dõ: qͥ de ꝓui¬
dentia eiꝰ in aliqͦ dubitat. Sed qͥa iam
cernit occulta sapientiȩ dĩ. qͣntum sit inuisi¬
bile p̾mium ełꝰ qui dieit gaudemꝰ in tribula¬
tionibꝰ. & quẽ ad modum om̃s cruciatꝰ qͥ cor¬
poralit̾ inferuntur. aut ut exerceant conu̾¬
sos ad dm̃. aut ut conu̾tantur ammoneant.
aut iustȩ dampnationi ultime p̾parent ob¬
duratos. & sic omnia ad diuinȩ ꝓuidentię
regim̾ referantur: qͤ stulti Icasu & temere. &
nulla diuina administratione fieri putant.
Narrabo omiia mirabilia tua. Narrat oĩa

Expanded text:
et humilis ejus adventus quo profuit Gentibus cum et humilis ejus adventus quo profuit Gentibus cum caecitate Judaeorum, et poena quae nunc occulte agitur, nondum damnatione peccantium, sed aut exercitatione conversorum, aut admonitione ut convertantur, aut caecitate ut damnationi praeparentur qui converti noluerint.onfitebor tibi, Domine, in toto corde meo. Non in toto corde confitetur Deo, qui de providentia ejus in aliquo dubitat: sed qui jam cernit occulta sapientiae Dei, quantum sit invisibile praemium ejus, qui dicit, Gaudemus in tribulationibus ; et quemadmodum omnes cruciatus, qui corporaliter inferuntur aut exerceant conversos ad Deum, aut ut convertantur admoneant, aut justae damnationi ultime praeparent obduratos, et sic omnia ad divinae providentiae regimen referantur, quae stulti quasi casu et temere et nulla divina administratione fieri putant. Narrabo omnia mirabilia tua. Narrat omnia
Abbreviated transcription (Latin):
cationem. & disciplinam dĩ. excecatur ad
dampnationẽ. Iudicium aut̃ manifestum
ẽ. qͦ uenturꝰ ẽ dñs uidicare uiuos & mortu¬
os. omnibꝰ fatentibꝰ eum eẽ: a qͦ & bonis p̾mia.
& malis supplicia tribuent᷑. Sed tẽ illa con¬
fessio ñ ad remedium malorium : sed ad cumu¬
lum dampnationis ualebit. De his duobꝰ uidi¬
ciis. uno occulto. alio manifesto. uidet᷑ mͥ dñs
dixisse: ubi ait. Qui in me credit: transioe
a morte aduitã. Nec in iudicium ueru&:
iudicium scilio& manifestũ. Nã hoc qͦd tͦn¬
sit a morte ad uitã: ꝑ n̾nulłã afflictionẽ
qua flagellat omnem filium quem recipit.
iudicium occultum ẽ. Qui aut̃ ñ credit in
ratus ẽ ad illud manifestum. Hȩe duo iudicia
etiam in sapientia legimꝰ ubi seͥptum ẽ: ꝓpter
hoc tamqͣm pueris insensatis uidicium in de
corrigunt᷑ isto occulto iudicio: dignissime
illo manifesto punientur. Quo circa in hoc
psalmo obseruanda sunt. occulta filii. id ẽ

Expanded text:
cationem et disciplinam Dei, excaecatur ad cationem et disciplinam Dei, excaecatur ad damnationem. Judicium autem manifestum est, quo venturus est Dominus, judicare vivos et mortuos, omnibus fatentibus eum esse a quo et bonis praemia et malis supplicia tribuentur. Sed tunc illa confessio, non ad remedium malorum, sed ad cumulum damnationis valebit. De his duobus judiciis, uno occulto, altero manifesto, videtur mihi Dominus dixisse, ubi ait: Qui in me credit, transit de morte ad vitam, nec in judicium venit : in judicium scilicet manifestum. Nam hoc quod transit de morte ad vitam, per nonnullam afflictionem, qua flagellat Dominus omnem filium quem recipit, judicium occultum est. Qui autem non credit, inqjam praeparatus est ad illud manifestum. Haec duo judicia etiam in Sapientia legimus, ubi scriptum est: Propter hoc tanquam pueris insensatis judcorriguntur isto occulto Dei judicio, dignissime illo manifesto punientur. Quocirca in hoc psalmo observanda sunt occulta Filii, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
omnium m̃tibꝰ sponte sese offert excellentia
facientis: nec u̾ba desid̾antur. Que st̃ gͥ oc¬
cultea filii In qͦ u̾bo pͥmum intelligendũ ẽ
eẽ aliqua filii manifesta: a quibꝰ distingunt᷑
hȩc que appellantur occulta. Quã obrem qm
duos aduentus dñi eredimus. unum p̃teri¬
tum quẽ iudei ñ intellexer̃. alterum fut̾uam
quem utriq sꝑamus: & qm̃ iste quẽ udei non
intellexer̃ gentibꝰ ꝓfuit. non inconuenient᷑
aecipit᷑ de hoc aduentu dictum ꝓ occultis fi¬
liĩ. ubi cecitas ex parte isrł facta ẽ. ut ple¬
nitudo gentium intrar&̃. Duo eñi uidicia
insinuant᷑ ꝑ scripturas: si quis adu̾tat. Unum
occultum: alterum manifestũ. Occultũ nẽ
agitur: de qͦ apłs petrꝰ dicit. Tempꝰ ẽ: ut ui¬
dicium incipiat a domo domini. Oecultum
itaq uidicium ẽ pena qͥ nunc unꝰquisq ho¬
minum aut exercet᷑ ad purgationẽ. aut am¬
monet᷑ ad c̃u̾sionem : aut si contẽpserit uo¬

Expanded text:
omnium mentibus sponte sese offert excellentia omnium mentibus sponte sese offert excellentia facientis, nec verba desiderat. Quae sunt igitur occulta Filii? In quo verbo primum intelligendum est esse aliqua Filii manifesta, a quibus distinguuntur haec quae appduos adventus Domini credimus, unum praeteritum, quem Judaei non intellexerunt; alterum futurum, quem utrique speramus: et quoniam iste, quem Judaei non intellexerunt, gentibus profuit, non inconvenienter accipitur de hoc adventu dictum, pro occultis Filii, ubi caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo gentium intraret . Duo enim judicia insinuantur per Scripturas, si quis advertat: unum occultum, alterum manifestum. Occultum nunc agitur, de quo apostolus Petrus dicit: Tempus est ut judicium incipiat a domo Domini . Occultum itaque judicium est poena qua nunc unusquisque hominum aut exercetur ad purgationem, aut admonetur ad conversionem, aut si contempserit vo
Abbreviated transcription (Latin):
sui. unigenitum dĩ filium oport& uitelligi.
Ubi enim de filio dauid psalmꝰ inscriptꝰ ẽ.
eum fuger& inquit a facie absalon. filii sui.
cũ & nom̃ eiꝰ dictũ eẽt. & ob hoc latere ñ poss&
ñ additũ ẽ sui. & qͦd de gentibꝰ multa dicit:
ñ potest recte accipi absalon. Neq enĩ bellũ
qͥs eũ patre ille ꝑditꝰ gessit. ullomͦ ad gentes
ꝑtin&: eum populus tantum ifrł adiususso
ibi diuisus sit. Canitur itaq iste psalii:. põc¬
eustis unigenita filii dĩ. Nam e nsei is eũ
sine additam̃to ponit filium: se ipsum uiu¬
genitium uult intelligi. uibi acins. nos fi lus
ubauerit: tunc uere liberi eritis. Non etim
di filius dã. sed tantum dicendo filiꝰ. dec uoit¬
telligi euiꝰ sit filiꝰ. Quam locutionẽ ñ recipit
n excellentia eiꝰ : de qͦ ita loquimur. ut etiã¬
si non eam nominemꝰ. possit intelligi. Eta
enum dicimus. P luit. serenat. tonãt: & siqͥ
sunt alia. Nec addimꝰ qͥs hoc facit. quia

Expanded text:
sum unigenitum Dei Filium oportet intelligi. Ubi enim de filio David Psalmus inscriptus est, Cum fugeret, inquit, a facie Abessalon filii sui ; cum et nomen ejus dictum esset, et ob hoc latere non possenon additum est, sui, et quod de Gentibus multa dicit, non potest recte accipi Abessalon: neque enim bellum quod cum patre ille perditus gessit, ullo modo ad Gentes pertinet, cum populus tantum Israel adversus se ibi divisus sit. Canitur itaque iste psalmus pro occultis unigeniti Filii Dei. Nam et ipse Dominus cum sine additamento ponit Filium, seipsum unigenitum vult intelligi, ubi ait: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Non enim dixit, Filius Dei; sed tantum dicendo Filius, dat intelligi cujus sit filius. Quam locutionem non recipit nisi excellentia ejus de quo ita loquimur, ut etiamsi non eum nominemus, possit intelligi: ita enim dicimus, Pluit, serenat, tonat, et si qua sunt talia, nec addimus quis id faciat; quia
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑibunt: quia non erunt impii a facie del.
id ẽ a cognitione dĩ. sic̃ ꝑiit ille qui dix̃. uiuo
aut̃ iam non ego. uiuit uͦ in me. xp̃c. Sed qͣre
infiriabunt᷑ & ꝑibunt impii a facie tua:
Qm̃ fecisti iudicium meũ inqͥt. & causã meã
a ẽ udicium illud in qͦ uidicari uisus sum
meum fecisti: & causam illam in qua me iustũ
& uinocentem homines dampnauert. meam
fecisti. Hec enim ei militauert᷑ ad nr̃am lib̾a¬
tionem : sic̃ & nautȩ dicunt uentum suum.
qͦ utuntur ad bene nauigandum. Sedisti suꝑ
thronum: qui uidicas equitatẽ. Siue filiꝰ pa¬
tri dicat. qui etiam illud dixit. ñ haberes in
me potestatẽ nͥ tͥ data fuiss& desuꝑ: id ipsũ
ad ȩquitatem patris referens. & ad occulta sua

Expanded text:
et peribunt, quia non erunt impii; a facie Dei, et peribunt, quia non erunt impii; a facie Dei, id est a cognitione Dei, sicut periit ille qui dixit: Vivo autem jam non ego, vivit autem in me Christus . Sed quare infirmabuntur, et peribunt impii a facie tua? Quoniam fecisti judicium meum, inquit, et causam meam: id est, judicium illud in quo judicari visus sum, meum fecisti; et causam illam in qua me justum et innocentem homines damnaverunt, meam fecisti. Haec enim ei militaverunt ad nostram liberationem: sicut et nautae dicunt ventum suum, quo utuntur ad bene navigandum. 6. Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem. Sive Filius Patri dicat, qui etiam illud dixit, Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum fuisset desuper , idipsum ad aequitatem Patris
Abbreviated transcription (Latin):
hominem magis acciꝑe ñ erit absurdũ: nec
pena erit qͦd dictũ ẽ in conu̾tendo inimicũ
meum retrorsum. sed beneficiũ. Et tale bene¬
ficiũ: ut huic comparari nichil possit. Qd
enĩ beatiꝰ qͣm deponere suꝑbiã. & ñ uelle
xp̃m p̾cedere: ueluti sanꝰ sit. cui medicꝰ ñ
sit necessarius. sed malle retro ire pꝰ xp̃m.
Qui discipulum uosans: ut ꝑficiat᷑ dieit. Ue¬
ni sequere me. Sea tam̃ accomodatius de dia¬
bolo dictum intelligitur: in eonu̾tendo inini¬
cum meum retrorsum. Diabolus quippe retror¬
sum comiisus ẽ etiã in ꝑsecutione iustorum:
& multo utilius ꝑsecutor ẽ. qͣm si dux & pͥn¬
ceps p̃ir.&. Psallendum gͦ ẽ nomini altissimi
inconũtendo inimicum meum retrorsũ: q̃m
malle debeniꝰ eum ꝑsequentem fugere. qͣm
ducentemi sequi. Habemꝰ enuim qͦ fugiamus.
& absẽdamur in occultis filii: quia dñs refu
& impii: Infirmabunt᷑ dum nichil ualebt̃

Expanded text:
hominem magis velimus accipere, non erit absurdum. Nec hominem magis velimus accipere, non erit absurdum. Nec poena erit quod dictum est, In convertendo inimicum meum retrorsum; sed beneficium, et tale beneficium, ut huic comparari nihil possit. Quid enim beatius quam deponere superbiam, et non velle Christum praecedere, veluti sanus sit cui medicus non sit necessarius; sed malle retro ire post Christum, qui discipulum vocans ut perficiatur, dicit, Sequere me Sed tamen accommodatius de diabolo dictum intelligitur: In convertendo inimicum meum retrorsum. Diabolus quippe retrorsum conversus est etiam in persecutione justorum, et multo utilius persecutor est, quam si dux et princeps praeiret. Psallendum est igitur nomini Altissimi in convertendo inimicum retrorsum; quoniam malle debemus eum persequentem fugere, quam ducentem sequi: habemus enim quo fugiamus et abscondamur in occultis Filii, quia Dominus fai iniqui et impii? Infirmabuntur, dum nihil valebunt;
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Nam sequit᷑. Esallam nomini tuo
altissime. In conu̾tendo inimicũ meũ retror¬
sum. Huiꝰ gͦ inimicus qͣndo retro conu̾sus
ẽ: an qͣndo ei dictum ẽ redi retro sathanas:
Tunc enm qͥ temptando se p̃ponere cupiebat.
recro factꝰ ẽ : ñ decipiendo tẽptatũ. & in eũ
nichil ualendo. Retro enim sunt t̾ren hoĩes:
cȩlestis aut̃ homo pͥor factꝰ ẽ. qͣmuis post uene¬
rit. Primꝰ enim homo de t̾ra t̾renꝰ : seds homo
de cȩlo celestis. Sed de ipsa stirpe ueniebat a
qͦ dictum ẽ : qui pꝰ me uenit ante me factꝰ ẽ.
Et apłs ea quȩ retro sunt obliuiscitur: & in
ea qͦ ante sunt se extendit. Conu̾sus ẽ gͥ mi¬
micus retro. pꝰquam non ualuit homine ce¬
lestem deciꝑe. temptatum : & se ad t̾renos con-¬
u̾tit. ubi dominari potest. Quaꝓpt̃ nullus
qͥ deponens imagin̾e t̾reni hominis. portaue¬
rit imaginem cęlestis. Lam uͦ sic̃ dictũ ẽ inimi¬
cum meum. generalit̾ peccatorem uł gentile

Expanded text:
m sequitur: Psallam nomini tuo, Altissime, in convertendo inimicum meum retrorsum. Hujus ergo inimicus quando retro conversus est? An quando ei dictum est: Redi retro. Satanas tunc enim qui tentando se praeponere cupiebat retro factus est, non decipiendo tentatum et in eum nihil valendo. Retro enim sunt terreni homines; coelestis autem homo prior factus est, quamvis post venerit: primus enim homo de terra terrenus; secundus homo de coelo coelestis . Sed de ipsa stirpe veniebat, a quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Et Apostolus ea quae retro sunt obliviscitur, et in ea quae ante sunt se extendit . Conversus est igitur inimicus retro, postquam non valuit hominem coelestem decipere tentatum, et se ad terrenos convertit ubi dominari potest. Quapropter nullus qui deponens imaginem terren hominis portaverit imaginem coelestis . Jam vero si quod dictum est, inimicum meum, generaliter vel peccatorem vel gentilem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ eiꝰ appellans: ut corpꝰ sit fortasse t̾ra. quȩ
scabellum pedum eiꝰ dicta ẽ. Ds eni erat in
lic& occultis filii. qͥa introduxit eam rex in
cubiculũ suum. dicat sponso suo. sedisti suꝑ
thronum qͥ iudicas ȩqͥtatem: qͥa resurrexi¬
sti a mortuis. & ascendisti in cęlum. & sedes
ad dext̾am patris. Quelib& gͦ harũ sententia

Expanded text:
 ut corpus sit fortasse terra, quae scabellum pedum ejus dicta est ; Deus enim erat in licet occultis Filii, quia introduxit eam rex in cubiculum suum , dicat sponso suo, Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem, quia resurrexisti a mortuis, et ascendisti in coelum, et sedes ad
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ .ẽ. ñ. ñ: & non facere ꝓximo suo malũ. idẽ
nulli homini: & obꝓbrium ñ acciꝑe adu̾s
ꝓximũ suũ. quȩ sunt ꝑfectorum. in quorum
conspectu ad nichilum deductꝰ ẽ malignꝰ: ta¬
men etiam ista minora. ita concludit. Qui
facit hȩc : non mouebitur in et̾num. ld ẽ ꝑ
ueni& ad illa maiora: in quibꝰ ẽ magna & in¬
concussa stabilitas. Nam & ipsa tempora non
sine causa fortasse sic uariata sunt: ut in
suꝑiori conclusione p̃teritum tempꝰ ponere¬
tur. in hac aut̃ futurum. Nam ibi dictũ ẽ.
ad nichilum deductꝰ ẽ in conspectu eiꝰ malignꝰ:
hic aut̃ ñ mouebitur in ęt̾num. Exp¬

Expanded text:
Est est, Non non ; et non facere proximo suo malum, id est Est est, Non non ; et non facere proximo suo malum, id est nulli homini; et opprobrium non accipere adversus proximum suum: quae sunt perfectorum, in quorum conspectu ad nihilum deductus est malignus. Tamen etiam ista minora ita concludit: Qui facit haec, non commovebitur in aeternum: id est, perveniet ad illa majora, in quibus est magna et inconcussa stabilitas. Nam et ipsa tempora non sine causa fortasse sic variata sunt, ut in superiore conclusione praeteritum tempus poneretur, in hac autem futurum: nam ibi dictum est, Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus; hic aut