comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta est: ut solis temꝑaret ardorem. Ignis
concessus est. ut tenebrarum potuisset
auferre caliginẽ. hoc est tercium. qđ
ne celi saturauit cos. Intuere quẽ ad mo¬
dum suꝑata sunt uota desiderantiuni.
Carnes petut popłs hebreorum: ⁊ cotur¬
nices accepit. Constat enim in uolatili¬
u: quam in quadrupedib carnes esse si¬
ne dubio dulciores. Deinde unũ postu¬
lauit: ⁊ geminata uenerunt. Sequit᷑
euimi. ⁊ pane celi saturauit eos. Sunt
eiĩ ista exodi lectione notissima. quan¬
do coturnices in modum y mbrisden¬
us popłs saciaret᷑ accepit. s ut hȩc in pre¬
figurationem facta monstraret: Non di¬
xit manna. s pane cęli. quatinus in illo
munere. dnĩ saluatoris sentiret᷑ aduentꝰ.
Ipse est enum panis uiuus: qui de celo
descendit. Manna quippie dr. sicut in
septuagesinio psalmo declaratum est.
quid est hoc. Cuius nominis auferens
questionẽ. qđ interrogatio illa mannȩ

Expanded text:
ta est, ut solis temperaret ardorem; ignis ta est, ut solis temperaret ardorem; ignis concessus est, ut tenebrarum potuisset auferre caliginem, Hoc est tertium, quone coeli saturavit eos. Intuere quemadmodum superata sunt vota desiderantium. Carnes petit populus Hebraeorum, et coturnices accepit. Constat enim tam in volatilibus quam in quadrupedibus carnes esse sine dubio dulciores. Deinde unum postulavit, et geminata venerunt. Sequitur enim, et pane coeli saturavit eos. Sunt enim ista Exodi lectione notissima, quando coturnices in modum imbris denus populus satiaretur, accepit. Sed ut haec in praefigurationem facta monstraret, non dixit, manna, sed pane coeli, quatenus in illo munere Domini Salvatoris sentiretur adventus. Ipse est enim panis vivus qui de coelo descendit . Manna quippe dicitur, sicut in septuagesimo septimo psalmo declaratum est, quid est hoc? Cujus nominis auferens quaestionem, quod interrogatio illa mannae
Abbreviated transcription (Latin):
pa uidet̾ factum quod eius imꝑio con¬
stat impletum. Quappter sequitur se¬
cundũ beneficium ut in illa necesitate
imigrationis nullus infirmitate corpo¬
rea potuisset affligi. quatinus omina
rum suꝑ eos Diligenter hunc uersũ¬
debemus inquirere. Constat enum disce¬
dente popło hebreorum egiptum non fu¬
isse letatam. quando eum ꝑsequendũ
esse iudicauit. S postquã illi dimersi
sunt qui ad insequendos hebreos ire
decreuerant: tunc qui in egipto reman¬
serant omnino letati sunt. quia simi¬
lia minime ꝑtulerunt. Reddit enim
hanc causam cum dicit. quia cecidit
cimor eorum suꝑ eos. Ipse enim timor
fuit. ut in fauorẽ gentis hebraice ipsa
quod anmꝰ uiderent᷑ elem̃ta pugnasse.
Et intende quia ꝑfiguram metonomiã
que latine transnominatio d̃r: egiptũ
non egiptios memorat fuisse letatos.
Per id enum quod continet: id qđ con¬
tinetur ostensum est. Expandit nu
am ꝓbatur esse concessum. Nubes da¬

Expanded text:
pa videtur factum, quod ejus imperio conpa videtur factum, quod ejus imperio constat impletum. Quapropter sequitur secundum beneficium, ut illa necessitate migrationis nullus infirmitate corporea potuisset affligi; quatenus omnia rum super eos. Diligenter hunc versudebemus inquirere. Constat enim discedente populo Hebraeorum Aegyptum non fuisse laetatam, quando eum persequendum esse judicavit; sed postquam illi demersi sunt qui ad insequendos Hebraeos ire decreverant, tunc qui in Aegypto remanserant omnino laetati sunt, quia similia minime pertulerunt. Reddit enim hanc causam cum dicit, quia cecidit timor eorum super eos. Ipse enim timor fuit, ut in favore gentis Hebraicae ipsa quodammodo viderentur elementa pugnasse. Et intende quia per figuram metonymiam, quae Latine transnominatio dicitur, Aegyptum, non Aegyptios memorat fuisse laetatos. Per id enim quod continet, id quod continetur ostensum est. Vers. 39. Exam probatur esse concessum. Nubes da
Abbreviated transcription (Latin):
laudat. pauca de plurimis tetigisse suffici¬
et. S reuiter gͦ priora dicit. quia non hic
nescientes docet. s cõmemorat utiq reci¬
nentes. Et qm̃ est in subsequenti diui¬
sione dicturus septem beneficia dnm̃
hebreo popło prestitisse. ꝑ remisit septẽ
plagas inimicos egiptios accepisse. ut nu¬
merus ipse sicut arbitrari possum bo¬
narum ⁊ malarum rerum in hoc psal¬
mo comprobabilis haberet᷑. Et eduxtt
quas dedit egiptiis. uenit ad quintam
partem in qua cotidem beneficia hebre¬
is dicit esse collata. Ait enim. et eduxit
eos in argento .⁊ auro. Primum itaq¬
fuit beneficium. ut popłs longa serui¬
tute confectus non egenus in ausq dis¬
cederet. Aurum .⁊ argentum isrliticum
popłm ab egiptus precepto dni disce¬
dentem legimus accepisse. ut non repen¬
tina subreptio s longe oꝑationis mer¬
ces esse uideat᷑. Et quia dubitari non
potest omnia dñm iusta preciꝑe. sine cul¬

Expanded text:
laudat, pauca de plurimis tetigisse sufficilaudat, pauca de plurimis tetigisse sufficiet. Breviter ergo priora dicit, quia non hic nescientes docet, sed commemorat utique retinentes. Et quoniam est in subsequenti divisione dicturus septem beneficia Dominum Hebraeo populo praestitisse, praemisit septem plagas inimicos Aegyptios accepisse, ut numerus ipse sicut arbitrari possum bonarum et malarum rerum in hoc psalmo comprobabilis haberetur. Vers. 37.quas dedit Aegyptiis, venit ad quintam partem, in qua totidem beneficia Hebraeis dicit esse collata. Ait enim: Et eduxit eos in argento et auro. Primum itaque beneficium fuit, ut populus longa servitute confectus, non egenus inanisque discederet. Aurum et argentum Israeliticum populum ab Aegyptiis praecepto Domini discedentem legimus accepisse, ut non repentina subreptio, sed longae operationis merces esse videatur. Et quia dubitari non potest omnia Dominum justa praecipere, sine cul
Abbreviated transcription (Latin):
te.Frequenter diximus in sc̾pturis di¬
uinis a parte totum debere sentiri. si¬
cut in eugłio legit᷑ uerbum caro fac¬
tum est. ⁊ habitauit in nobis. quasi
non ⁊ animam simul assumpserit.
quã specialiter liberare dignatus est.
Sic cõmeinorata carne. simul. ⁊ anima
suscipi debere cognoscitur. quod mul¬
tis locis inuenis esse predicatũ. Dem̃
qd septenarius numerus. spc̃ scĩ uir¬
tute ꝓbatur esse ꝑfectus. Merito gͥ de¬
cem plagas in septenarii numeri re¬
latione conclusit. ut totum ꝑfectum
intelligeres. cuius partem dictam esse
sentires. Deinde congruum fuit ut rẽ
notam uaria relatione describeret. cũ
egiptiorum penas ⁊ cotidem hebitorũ
beneficia predicaret. Sic non diuersũ
s causa uarietatis uidet᷑ esse pulcher¬
rimum: siue ut patri augustino pla¬
cet. libera est laudatio a lege narrantis.
Nam qui cexit historiam. necesse habet
oninia cõmemorare plenissime. Quiu̾

Expanded text:
tae. Frequenter diximus in Scripturis ditae. Frequenter diximus in Scripturis divinis a parte totum debere sentiri, sicut in Evangelio legitur, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ; quasi non et animam simul assumpserit, quam specialiter liberare dignatus est. Sic, commemorata carne, simul et anima suscipi debere cognoscitur; quod multis locis invenis esse praedicatum. Deinde quod septenarius numerus Spiritus sancti virtute probatur esse perfectus. Merito ergo decem plagas in septenarii numeri relatione conclusit, ut totum perfectum intelligeres, cujus partem dictam esse sentires. Deinde congruum fuit ut rem notam varia relatione describeret, cum Aegyptiorum poenas, et totidem Hebraeorum beneficia praedicaret. Sic non diversum, sed causa varietatis videtur esse pulcherrimum. Sive ut Patri Augustino placet libera est laudatio a lege narrantis: nam qui texit historiam, necesse habet omnia commemorare plenissime; qui vero
Abbreviated transcription (Latin):
omne fenũ terrȩ eoꝵ ⁊ omnẽ fructum
tertȩ ipsorum. Sexta incohat plaga.
s hȩc locutio suꝑiori sententiȩ sumi¬
lis approbat᷑. idest. dixit ⁊ uenit ꝙ no¬
nla ⁊ sernifes. Locusta uero mater ẽ¬
bruci. quẽ mala fecunditate ꝓ gene¬
rat. quiꝰ ad illam predam quasi con¬
uocatus exercitus cum sua prole des¬
cendit. Et ne crederes in aniter dedu¬
ctum: omnẽ fruetũ cerrȩ illius ab
eis dicit esse consumptum. Et ꝑcus
septimam qnͣtum ad hunc psalmũ
ꝑtinet nouissimã plagam. ubi iam
uieti egiptiorũ popłi malorũ nume¬
rositate cesserunt. Nam quem admo¬
dum amplius tolerare poterant. qui
⁊ omnia dulcia ꝑdiderant. ⁊ desola¬
tos se ipsis quoq uictualib sentiebãt
Sic grauiter ꝑ partes ꝑit. qui diuinis
iussionib reluctandum esse putaue¬
rit. Hic nonnulla questio uidet᷑ obor¬
ri:cur septem egiptiorum plagas tan¬
tum psalmus iste cõmemoret. cum
decem sint in exodi narratione descͥp¬

Expanded text:
omne fenum terrae eorum et omnem fructum terrae ipsorum. Sexta inchoat plaga. Sed et haec locutio superiori sententiae similis approbatur, id est, Dixit, et venit cynomyia et ciniphes. Locusta vero mater bruchi est, quem mala fecunditate progenerat, quae ad illam praedam quasi convocatus exercitus cum sua prole descendit. Et ne crederes inaniter deductum, omnem fructum terrae illius ab eis dicit esse consumptum. Vers. 36septimam, quantum ad hunc psalmum pertinet, novissimam plagam, ubi jam victi Aegyptiorum populi malorum numerositate cesserunt. Nam quemadmodum amplius tolerare poterant, qui et omnia dulcia perdiderant, et desolatos se ipsis quoque victualibus sentiebant? Sic graviter per partes perit, qui divinis jussionibus reluctandum esse putaverit. Hic nonnulla quaestio videtur oboriri, cur 358 septem Aegyptiorum plagas tantum psalmus iste commemoret, cum decem sint in Exodi narratione descrip
Abbreviated transcription (Latin):
indicar& addidit cum tribularent᷑. Quo
tempore clamor cordis totis uirib excitat᷑
qͣn. ⁊ ĩminens ꝑiculũ tumet᷑. ⁊ p̾sũptio
humana subducit᷑.s:. ude qͥd clamor
iste p̾istiterit. uidelicet ut ⁊de necessitati¬
b liberarent᷑. ⁊ semitas ueritatis agnosce¬
rent. quatinus qui pͥdem in inuio errore

Expanded text:
indicaret, addidit, cum tribularentur. Quo indicaret, addidit, cum tribularentur. Quo tempore clamor cordis totis viribus excitatur, quando et imminens periculum timetur, et praesumptio humana subducitur. Sed vide quid clamor iste praestiterit; videlicet ut et de necessitatibus liberarentur, et semitas veritatis agnoscerent; quatenu
Abbreviated transcription (Latin):
dmiͣ ubi habitare debuisset necdũ cũ
i dolis sacrificaret inuenerat. E surien¬
ces autẽ ⁊ sitientes. curiosos hurus scli
significat uiros. qͥ ueritatis semitas
diuersis opinionib exquirebant. S qm̃
non crediderunt eius auctori. in uera
sapientia non poterant inueniri Seqͥt᷑
anima eorũ in ipsis defecit. In ipsis ita¬
q laborib atq studiis eorum animo¬
sitas lassata subcubuit. quia sic dm̃
desiderabant querere. queadmodum
non poterant inuenire. Et clamaue¬
runt ad dñm cum tribularent᷑ ⁊ de
necessitatib eorum liberauit eos. Et e¬
duxit eos in uiam rectam. ut irent in
ciuitatem habitationis. Qũea dmodũ
duob uersib suꝑionb descripsit errã¬
tes. ita muinc aliis duob refert ad dñi
dona redeuntes. Clamauerunt signifi¬
cat magno desiderio quesierunt. Que
tani compunctio a dño uenit. ut illud
desideranter petat᷑. qđ cognoscit᷑ esse
ꝓficuum. Et ut uim ipsius nominis

Expanded text:
Domini, ubi habitare debuisset, necdum cum Domini, ubi habitare debuisset, necdum cum idolis sacrificaret, invenerat. Esurientes autem et sitientes curiosos hujus saeculi significat viros, qui veritatis semitas diversis opinionibus exquirebant. Sed quoniam non crediderant ejus Auctori, in vera sapientia non poterant inveniri. Sequitur, anima eorum in ipsis defecit. In ipsis, utique laboribus atque studiis eorum animositas lassata succubuit: quia sic Deum desiderabant quaerere, quemadmodum non poterant invenire. Vers. 6. Et clamaverunt ad Dominum cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. uxit eos in viam rectam, ut irent in ivitatem habitationis. Quemadmodum duobus versibus superioribus descripsit errantes, ita nunc duobus aliis refert ad Domini dona redeuntes. Clamaverunt, significat magno desiderio quaesierunt. Quae tamen compunctio a Domino venit, ut illud desideranter petatur, quod cognoscitur esse proficuum. Et ut vim ipsius nominis
Abbreviated transcription (Latin):
niuersum orbem ꝓmitait dicens. Leua o¬
cłos tuos ⁊ uide a loco in quo nunc tu es
ad aquilonem ⁊ austrum ⁊ ad orientem
⁊ ad mare. qđ est occasus. Occasus enĩ dr
quasi horarum casus. Ita mare qđ hic
posuit ꝓ austro. ibi pro occidente constat
esse nominatũ uocabulum Si quidem
istud ꝓ qualibet parte mundi potest
competenter aptari. qñ uniuersam terrã
circulo fertur suȩ ꝑuagationis include¬
re. Unde euident aduertit᷑ hanc genera¬
lem ad unationẽ non de uideis dici. s
de eccła catholica quȩ ex toto orbe nosctt᷑
congregata. E rrauerunt in solitudine
in siccrtate. uiam ciuitatis habitationis
non inuenerunt. E surientes ⁊ sitientes
anima eorum in ipsis defecit. Quãuis
diuerse gentes gauderent numerasitate
popłorum.tamen in solitudine uersa¬
bantur. cum nullos uerissimos docto¬
res. nullam ecclam habere ꝓbarentur.
quia suꝑsticiosa gens uiam ciuitatis

Expanded text:
niversum orbem promittit, dicens: Leva oniversum orbem promittit, dicens: Leva oculos tuos, et vide a loco in quo nunc tu es, ad aquilonem et austrum, et ad orientem et ad mare, quod est occasus . Occasus enim dicitur, quasi horarum casus. Ita mare quod hic posuit pro austro, ibi pro occidente constat esse nominatum. Vocabulum siquidem istud pro qualibet parte mundi potest competenter aptari, quando universam terram circulo fertur suae pervagationis includere. Unde evidenter advertitur hanc generalem adunationem non de Judaeis dici, sed de Ecclesia catholica, quae ex toto orbe noscitur congregata. Vers. 4. Erraverunt in solitudine in siccitate, viam civitatis habitationis non invenerunt. Vers. 5. Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit. Quamvis diversae gentes gauderent numerositate populorum, tamen in solitudine versabantur, cum nullos verissimos doctores, nullam Ecclesiam habere probarentur; quia superstitiosa gentilitas viam civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
seratione sublati sunt. Tanta enĩ duri¬
cia rigens atq stupida manus illius fuit.
ut nisi fuso sacro sanguine larari nullo
tẽpore potuisset. Nam ad eos ꝑtinere qdđ¬
đr. sequentia declarant. de regionibus
congregauit eos. A solis oitu ⁊ occasu: ab
aquilone ⁊ mari. Per figuram ꝑifrasin
que latine dr ꝑ cucuitum. exponit dia¬
bolice dertere quȩ fuerit. potes¬
tas in coto orbe diffusa. ut beneficium
scẽ incarnationis hominib innotescat.
quȩ .i auctorem ꝑniciosũ maiestatis suȩ
potentia religauit:iumeto uasa mortis
eripuit. Dixtt prius de regionib: ⁊ ne
putares de pancis ꝓuincus congregatos.
addidit. a solis ortu ⁊ occasu: ab aquilo¬
ne ⁊ mari. Cum tres cardines mundi de¬
signauerit. pro quarto id est ꝓ australi
posuit mare. ab illa parte occeanu uo¬
lens intelligi. illtm qui cunctã mundi
marginem dr circuire. Similis est illa
descriptio in genesi. ubi semini abrahȩ u¬

Expanded text:
seratione sublati sunt. Tanta enim duriseratione sublati sunt. Tanta enim duritia rigens atque stupida manus illius fuit, ut nisi fuso sacro sanguine laxari nullo tempore potuisset. Nam ad eos pertinere qr, sequentia declarant. Vers. 3. De regionibus congregavit eos: a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Per figuram periphrasim, quae Latine dicitur per circuitum, exponit diabolicae dexterae quae fuerit potestas in toto orbe diffusa; ut beneficium sanctae incarnationis hominibus innotescat, quae et auctorem perniciosum majestatis suae potentia religavit, et vincto vasa mortis eripuit. Dixit prius, De regionibus. Et ne putares de paucis provinciis congregatos, addidit, a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Cum tres cardines mundi designaverit, pro quarto, id est pro australi posuit mare: ab illa parte Oceanum volens intelligi, qui cunctam mundi marginem dicitur circumire. Similis est et illa descriptio in Genesi, ubi semini Abrahae u
Abbreviated transcription (Latin):
tu dni grã ꝑcepturum. ne securitate
tanti benefien aliqua negligentia leta¬
retur. cõmonet cum ⁊ ꝓdere peccata sua.
⁊ laudes dni ꝑsonare. quia hoc uerbum
confiteri adutrumq dirimus ꝑtinere.
lle enĩ preconia dĩ salutariter assumit:
qui prius eum delictorũ suorũ confessi¬
one placa uerits ubsequit᷑ etiam qm̃ bo¬
nus. ut peccatorib sit confidentia post
satisfactionẽ pio dnõ supplicare. In se¬
culũ uero hic significat in eternũ quia
nullum tempus est quod ab eius misc¬
dia repꝑiatur exceptum. Nam hic consu¬
euit parcere: ⁊ ibi fidelib dignabit᷑ eter¬
na premia condonare. Ita fit ut semper
bonus supplicib suis. semꝑ misericors
approbet᷑. Nam ⁊ cum iuidicat bonus ẽ.
quia iusticia bona est. Dicant nune qͥ
redempti sunt adnõ: quos redemit de
manu inimici. Dicant utiq all. quod
titulus ait. ⁊ se iocundis exultationib
consolent᷑. qui ad dnĩ grãm uenire me¬
ruerunt. Significat autẽ specialiter

Expanded text:
tu Domini gratiam percepturum: ne securitate tanti beneficii aliqua negligentia lentaretur, commonet eum et prodere peccata sua, et laudes Domini personare: quia hoc verbum, confiteri, ad utrumque diximus pertinere. Ille enim praeconia Domini salutariter assumit, qui prius eum delictorum suorum confessione placaverit. Subsequitur etiam, quoniam bonus, ut peccatoribus sit confidentia post satisfactionem pio Domino supplicare. In saeculum vero hic, significat in aeternum: quia nullum tempus est quod ab ejus misericordia reperiatur exceptum. Nam et hic consuevit parcere, et ibi fidelibus dignabitur aeterna praemia condonare. Ita fit ut semper bonus supplicibus suis, semper misericors approbetur; nam et cum judicat bonus est, quia justitia bona est. Vers. 2. Dicant nunc qui redempti sunt a Domino, 366 quos redemit de manu inimici. Dicant utique Alleluia, quod titulus ait, et se jucundis exsultationibus consolentur qui ad Domini gratiam venire meruerunt. Significat autem specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
confregit. Quarta dñõ xpõ sacrificiũ
laudis a sacerdotib cõmonet offeren¬
dum. qui inter scli huiꝰ immanissimos
fluctus eccłarum gubernatione quasi
quib dam nauib presidere noscunt᷑
describens quẽ ad modum ⁊ ipsorum
temptationib uirtus diuina subue¬
nire dignatur. Quinta iterũ dicit a
sacerdotib ⁊ seniorb dnm esse laudan¬
dum. qui squalentẽ mundũ aridita¬
te peccati in amenissimã iocunditatẽ
celesti munere cõmutauit. Q d̃ uiden¬
tes recti corde: nimia erultatione gau¬
debunt. Illud autẽ considerandum
est. qd p̃dicte partes similib uersib in¬
choare noscunt. Qd genus carminis a
magistris scłarib intercalare uocitat᷑.
Ubi adeo repeticio crebra geminat᷑. ut
necessaria cõmonitio freqitti repeacione¬
¶ Auleeseat.

Expanded text:
confregit. Quarta Domino Christo sacrificium confregit. Quarta Domino Christo sacrificium laudis a sacerdotibus commonet offerendum, qui inter saeculi hujus immanissimos fluctus Ecclesiarum gubernationi quasi quibusdam navibus praesidere noscuntur: describens quemadmodum et ipsorum tentationibus virtus divina subvenire dignatur. Quinta iterum dicit a sacerdotibus et senioribus Dominum esse laudandum, qui squalentem mundum ariditate peccati in amoenissimam jucunditatem coelesti munere commutavit; quod videntes recti corde nimia exsultatione gaudebunt. Illud autem considerandum est, quod praedictae partes similibus versibus inchoare noscuntur. Quod genus carminis a magistris saecularibus intercalare vocitatur: ubi adeo repetitio crebra geminatur, ut necessaria commonitio frequenti repetitione dulcescat.
Abbreviated transcription (Latin):
ri: unde nunc ꝓpħa ut dictum est com¬
monet popłm xp̃ĩanum. qui dni redẽp¬
tione saluatus est. ut confitendo pret̾i¬
ta. nouum cantet alł: Uor ista suauis
est: hic scrmo festiuus est. Quappt̾ ue¬
neranter audiamus stupenda magna¬
lla. quȩ tanti cituli splendore p̃notant᷑.
ost hebraici o iuisio.¬
popli confessionem de quib pre¬
cedentes psalm locuti sunt. ꝓpħa ue¬
orbis suꝑsticionum sollicitudine atq
errore uagabatur. In pͥma sectione cõ¬
monens eum ut laudes dĩ debeat
confiteri. qm̃ eius gł̾oso sanguine re¬
demptus eccłas accepit. qui ꝑ aras de¬
monum lucosq stulto rapiebat᷑ errore.¬
Scda: grãs dicit dnõ ꝑagendas. qui genti¬
liũ animas ueritatis pabulo ieiunas
religionis sue ubertate satiauit:⁊ eorũ
uincula peccatorũ in exuꝑa bili uir¬
tute disrupit. In tercia patri grãs p̃¬
ueniens diaboli portas eneas uectesq
ferreos omnipotentie sue maiestate

Expanded text:
ri. Unde nunc propheta ut dictum est comri. Unde nunc propheta ut dictum est commonet populum Christianum, qui Domini redemptione salvatus est, ut confitendo praeterita, novum cantet Alleluia. Vox ista suavis est, hic sermo festivus est. Quapropter veneranter audiamus stupenda magnalia, quae tanti tituli splendore praenotantur. ost Hebraici populi confessionem, de quo praecedentes psalmi locuti sunt, Propheta veorbis superstitionum solitudine atque errore vagabatur: in prima sectione commonens eum ut laudes Domini debeat confiteri, quoniam ejus glorioso sanguine redemptus Ecclesias accepit, qui per aras daemonum lucosqSecunda gratias dicit Domino peragendas, qui gentilium animas veritatis pabulo jejunas religionis suae ubertate satiavit, et eorum vincula peccatorum inexsuperabili virtute disrupit. Terus adveniens, diaboli portas aeneas vectesque ferreos omnipotentiae suae majestate
Abbreviated transcription (Latin):
debenus qd hic psalmus quauis habe¬
at. peccauimus cum patrib uris. inuis¬
te egimus. iniquitatem fecuus ad pe¬
nitentes tamen non debeat applicari.
Primum cui festiuum alł premissũ et
deinde quia popłs loquitur hebreorum.
cum singulȩ ꝑsone penitentib dentur:
tercio plus historiam continet quam de¬
lcta deplorat. In multis preterea psal¬
mis de peccati satisfactione breuiter in¬
uenis dici. cum tamen non ad ipsã cau¬
sam uideantur aptati. alle lula
Mpsalmus iste allel ula.
cum aliis duob suꝑiorib simi¬
li titulo prenotatur. conuenire putamꝰ
ut nos quoq ipsorũ relationes sub una
expositione memoremꝰ. quatinus munꝰ
tanti secreti facilius possit intelligi. In
primo alł cõmendatur popłs uideorũ
de quo nulla querela est. Scdo eos com¬
memorat. qui in cadem gente creberri¬
mis offensionib errauerunt. ⁊ ad dnĩ
grãm ipsius miseratione reuersi sunt.
Hic autẽ cõmonetur popls xp̃ianus. ut

Expanded text:
debemus quod hic psalmus, quamvis habedebemus quod hic psalmus, quamvis habeat, Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus, ad poenitentes tamen non debeat applicari. Primum, cui festivum Alleluia praemissum est; deinde quia loquitur populus Hebraeorum, cum singulae personae poenitentibus dentur; tertio plus historiam continet quam delicta deplorat. In multis praeterea psalmis de peccati satisfactione breviter invenis dici; cum tamen non ad ipsam causam videantur aptari. EXPOSITIO IN PSALMUM CVI. Alleluia.cum aliis duobus superioribus simili titulo praenotatur, convenire putamus ut nos quoque ipsorum relationes sub una expositione memoremus; quatenus munus tanti secreti facilius possit intelligi. In primo Alleluia commendatur populus Judaeorum, de quo nulla querela est. Secundo eos commemorat, qui in eadem gente creberrimis offensionibus erraverunt, et ad Domini gratiam ipsius miseratione reversi sunt. Hic autem commonetur populus Christianus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uotus iudeorum popłs canat. quis est
iste alter qui dicit. fiat fiat: scilicet ut
mͥ uidet popłs ille preputi est. qui eo
tempore in fide non erat. qñ psalmus is¬
te canebat᷑. Qui tamen ꝓpħie uirtute
futurus introductꝰ ẽ ut amore uniuer¬
sitatis diceret. fiat fiat. Sic hodieq in ec¬
diis orantib sacerdotib: respondet᷑. amen
id est fiat: sic iam illis temporib ip̃si in¬
dicabantur qui nunc idem faciunt.
Conuenit enim hec uerba magis ad talẽ in¬
tel lectum trabere. quam librorum deter¬
minationes aduertere. sicut quib dam
placet. Con
licet diuersa dicta sint: in unã tamen
gr̃am tamquã uoces canori organi con¬
uenisse noscunt᷑. Quaꝓpter sũmo
desiderio supplicem:. ut nos de bencpla¬
cito sibi popło esse concedat. qui depra¬
uis recta. de amaris dulcia. de tẽporalib
facere consueuit eterna. quatinus ⁊ nos
mereamur. Benedictus dñs deus isrł
a scło ⁊ usq in scłm. M eminisse autem

Expanded text:
votus Judaeorum populus canat, quis est votus Judaeorum populus canat, quis est iste alter qui dicit: Fiat, fiat, scilicet ut mihi videtur populus ille praeputii est, qui eo tempore in fide non erat, quando psalmus iste canebatur; qui tamen prophetiae virtute futurus introductus est, ut amore universitatis diceret: Fiat, fiat. Sic hodieque in ecclesiis orantibus sacerdotibus respondetur Amen, id est, Fiat. Sic jam illis temporibus ipsi indicabantur, qui nunc idem faciunt. Convenit enim magis haec verba ad talem intellectum trahere, quam librorum determinationes advertere, sicut quibusdam placet. Conclicet diversa dicta sint, in unam tamen gratiam tanquam voces canori organi convenisse noscuntur. Quapropter summo desiderio supplicemus, ut nos de beneplacito sibi populo esse concedat, qui de pravis recta, de amaris dulcia, de temporalibus facere consuevit aeterna; quatenus et nosmereamur: Benedictus Dominus Deus Israel a saeculo et usque in saeculum. Meminisse autem
Abbreviated transcription (Latin):
dũe ds̃ nr̃:i congrega nos de nationib.
ut conficeamur nomini sc̃o tuo. ⁊ głe¬
mur in laude tua. Popłs ille cui ab
iicio psalmi istius uerba dedimus:
postquam se copia diuce laudis expleuit.
sexta narratione patrem dnm̃ depreca¬
tur. ut eccłam suam de gentium con¬
gregatione ꝑficiat. illud quoq subiũ¬
gens: ⁊ glemur in laude tua. ñ in hu¬
mana iactantia. s in te ubi est re uera¬
fixa gła ⁊ sine fine leticia. Et intuere
quod hic saluare dr pater. legitur etiã
⁊ filius saluare. ut est illud. uenit filiꝰ
hominis saluum facere quod ꝑierat.
Predicatur etiã saluare sp̃s sc̃s. ut est il¬
lud ad titum. Saluos nos fecit ꝑ laua
litas atq unitas ⁊ uerbis similib iur
fiat fiat. Hec est laus quam suꝑiore uer
hoc etiam nunc scã canit eccła.quȩ se
de tanto bono presenti tempore conso¬
latur . S hoc dicit ab isto scło usq ad il
nuata laus numquam debeat habere
fastidium. S. cum predictos hymnos de¬

Expanded text:
. Ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua. Populus ille cui ab initio psalmi istius verba dedimus, postquam se copia Dominicae laudis explevit, sexta narratione Patrem Dominum deprecatur ut Ecclesiam suam de gentium congregatione perficiat. Illud quoque subjungens, et gloriemur in laude tua, non in humana jactantiafixa gloria, et sine fine laetitia. Et intuere, quod hic salvare dicitur Pater. Legitur etiam et Filius salvare, ut est illud: Venit Filius hominis salvum facere quod perierat . Praedicatur etiam salvare Spiritum sanctum, ut est illud ad Titum: Salvos nos fecit per lavalitas atque unitas, et verbis similibus et Fiat, fiat. Haec est laus quam superiore versHoc etiam nunc sancta canit Ecclesia, quae se de tanto bono praesenti tempore consolatur. Sed hoc dicit ab isto saeculo usque adnuata laus nunquam debeat habere fastidium. Sed cum praedictos hymnos de
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccła. Pauci facti sunt ⁊ uexati sunt
a tribulatione inalorum ⁊ dolorẽ. Et ef¬
fusa est contentio suꝑ principes eorum.
uersib illos describit. qui heretica pra¬
uitate decepti. ecclam diũ derelinquunt
s non erant ex nobis. Nam si essent ex
nobis: mansissent utiq nobiscum. Isti
gͦ pauci fiunt: quamuis multi sibi eẽ
uideant᷑. Nam ad illam uniuersalẽ ec¬
clam comparati. omnimodis ꝓbant᷑ exi¬
gui. Hui uexati sunt a tribulatione ma¬
lorum . ⁊ dolore. Uexati utiq quando eos
diabolice insidiȩ ꝑculerunt. Necesse ẽ
enim hos doloi ⁊ tribulatio subsequat.
qui auecorẽ salutis reliquisse noscunt᷑.
Sequit᷑ ⁊ effusa est contentio suꝑ pͥncipes
eorum. Breuiter sacerdotes hereticorum
designati atq notati sunt. a quib meri
co dr effusa contentio. quia non salu¬
tari doctrina s tantum mortifera loqͣ¬
citare contendunt. quippe qͥ scͥpt᷑as di¬
uinas locis aliqͥ. b: suscipiunt. ⁊ parte

Expanded text:
a. Pauci facti sunt, et vexati sunt, a. Pauci facti sunt, et vexati sunt, a tribulatione malorum et dolorum. Et effusa est contemptio super principes eorum: versibus illos describit qui haeretica pravitate decepti, Ecclesiam Domini derelinquunt;sed non erant ex nobis; nam si essent ex nobis, mansissent utique nobiscum . Isti ergo pauci sunt, quamvis multi sibi esse videantur; nam ad illam universalem Ecclesiam comparati, omnimodis probantur exigui. Hi vexati sunt a tribulatione malorum et dolore; vexati utique, quando eos diabolicae insidiae perculerunt. Necesse est enim hos dolor et tribulatio subsequatur, qui auctorem salutis reliquisse noscuntur. Sequitur, et effusa est contentio super principes eorum. Breviter sacerdotes haereticorum designati atque notati sunt, a quibus merito dicitur effusa contentio; quia non salutari doctrina, sed tantum mortifera loquacitate contendunt; quippe qui Scripturas divinas locis aliquibus suscipiunt, et pro parte
Abbreviated transcription (Latin):
possit agnosci. Ager enim dictus est ab
agendo. qđ ibi diuersa uictus causa ꝑ-¬
agantur. Addidit: ⁊ fecerunt fructũ na¬
tiuitatis. Et benedirit eos:⁊ multiplica¬
ti sunt nimis. Fructus afruendo dicttͣ.
et ideo qͥ fructum spiritalem faciunt.
benedictione dii ꝑfruunt᷑. Quos uͦ
infecundos esse contigerit abscidunt᷑.
Sicut in eũgłio illa ficulnea. que luxuri¬
antib folus sterilis uidebatur in pomis.
Multiplicati sunt autẽ. quando fideles be
facti sunt ꝑ dei gr̃am fecunditate nie¬
ritorum. Sequitur. ⁊ iumenta eorum nͣ
sunt minorata. Ium̃ta simplices hoĩes debe¬
mus acciꝑe. fidei quidem ꝓbitate pol¬
lentes. s nulla disertitudine głosos. me¬
liores uita quam lingua. plurimũ ua¬
lentes non sermone s corde. qualẽ pau¬
lũlegimꝰ sĩplicẽ qui demonib imꝑauit.
Tales gͦ non sunt minores facti. qͥ magnã
uidentur dnĩ grãm consecuti: sic ista
hominũ duo genera habere scã testat᷑

Expanded text:
possit agnosci. Ager enim dictus est ab possit agnosci. Ager enim dictus est ab agendo, quod ibi diversa victus causa peragantur. Addidit, et fecerunt fructum nativitatis, et benedixit eos, et multiplicati sunt nimis. Fructus a fruendo dicitur; et ideo qui fructum spiritualem faciunt, benedictione Domini perfruuntur: quos vero infecundos esse contigerit, absciduntur; sicut Evangelii illa ficulnea, quae luxuriantibus foliis sterilis videbatur in pomis. Multiplicati sunt autem, quando fideles benfacti sunt per Dei gratiam fecunditate meritorum. Sequitur, et jumenta eorum non sunt minorata. Jumenta simplices homines debemus accipere, fidei quidem probitate pollentes, sed nulla disertitudine gloriosos, meliores vita quam lingua: plurimum valentes, non sermone, sed corde, qualem Paulum legimus simplicem qui daemonibus imperavit. Tales ergo non sunt minores facti, qui magnam videntur Domini gratiam consecuti. Sic ista hominum duo genera habere sanctam testatur
Abbreviated transcription (Latin):
illic esurientes:⁊ constituerunt ciuita¬
tem habitationis. Iste uersus ad popłm
ꝑtinet xp̃ianum. quorum siccitati sacͥ
baptismatis data est unda salutaris.
Stagna enim pro fontib eccłarum arbitroi
posita. a quib suscepta aquia quieto la¬
cu retinetur. donec noue regenerationis
dignitas impleatur. s tagna siquidem
abstando dicta sunt. Terra enĩ sine aqͣ
incredula significat corda gentilium:
que rigata unda baptisinatis scã predi¬
catione floruerunt: s in isto beneficio¬
illi collocati sunt. qui dni munera głosa
nimis auiditate complexi sunt. Ciii¬
tas autẽ habitationis est eccła catboli¬
ca. in qua firmiter se constituunt. qui
suꝑnis iussionib obsecuntur. Et semina
Seminant agios ⁊ plautant uineas. qui
corpora sua mundatis sensib peccatorũ
celesti institutione purificant. ut fru¬
ctus illos inueniant qui dño placere
noscuntur. felir labor. ꝓuentus nnrabi¬
lis. sic oꝑari ut redemptor gentiũ placatꝰ

Expanded text:
illic esurientes; et constituerunt civitatem habitationis. Iste versus ad populum pertinet Christianum, quorum siccitati sacri baptismatis data est unda salutaris. Stagna enim pro fontibus Ecclesiarum arbitror posita, a quibus suscepta aqua, quieto lacu retinetur, donec novae regenerationis dignitas impleatur. Stagna siquidem a stando dicta sunt. Terra enim sine aqua, incredula significat corda gentilium, quae rigata unda baptismatis, sancta praedicatione floruerunt. Sed in isto beneficio collocati sunt qui Domini munera gloriosa nimis aviditate complexi sunt. Civitas autem habitationis est Ecclesia catholica, in qua firmiter se constituunt qui supernis jussionibus obsequuntur. Vers. 37. Seminant agros et plantant vineas, qui corpora sua mundatis sentibus peccatorum coelesti institutione purificant; ut fructus illos inveniant, qui Domino placere noscuntur. Felix labor, proventus mirabilis, sic operari ut Redemptor gentium placatus
Abbreviated transcription (Latin):
mutatus titulus qui semꝑ continenti¬
am psalmi indicare monstrat᷑: aliter
partes ipsas qua suꝑiꝰ dicte sint ꝑsua¬
det intelligi. Canticum eium freqñter
diximus ad diuinarum rerum con¬
templationẽ referri. psalnũ uero ad
cunt᷑ conuenire mandatis. qđ in pͥmo
uersu etiam ipse testatur. Cantabo ⁊
psalmum dicam dno. Dauid autẽ sig¬
inficat regem xp̃m. qui in hoc psalmo
locuturus est. Q uaxpt̾ singla. magna¬
debemus intentione ꝑ quirere. qm psal¬
mi in quib ex ꝑsona sua loqui dignat᷑
reuerentissima subtilitate ꝓfundi st̃.

Expanded text:
mutatus titulus, qui semper continentimutatus titulus, qui semper continentiam psalmi indicare monstratur, aliterque partes ipsas, quam superius dictae sunt, persuadet intelligi. Canticum enim frequenter diximus ad divinarum rerum contemplationem referri; psalmum vero ad  conveniant mandatis. Quod in primo versu ipse testatur: « Cantabo et psalmum dicam Domino. » David autem significat regem Christum, qui in hoc psalmo locuturus est. Per debemus intentione perquirere: quoniam psalmi in quibus ex persona sua loqui dignatur, reverentissima subtilitate profundi s
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis dictt mundi partib adunan¬
dam. Ait enim. De regionib congrega¬
uit eos. a solis ortu ⁊ occasu. ab aquilo¬
ne ⁊ mari. S oꝑepretium est hunc uer¬
sum paulo diligentius ꝑserutari. Est e¬
nim astronomice discipline optimus in¬
dicator. Dicendo enim quatuor cardines
mundi schemate quad rangło terra¬
rum orbẽ depinxit. Hunc autẽ psal¬
mnum a doctissimo patre augustino rep¬
ꝑi fuisse diuisum. quẽ ita se popło com¬
memorat explanasse. ut eum iã non cre¬
deret exponendum. Hoc nos in quantũ
concessum est imitantes. uniuersos
psalmos adhibitis diuisionib credimꝰ
parciendos. iudicantes explanationib
uris non minima prebere solacia. qđ
tanti patris monstrauit auetoritas.
IN hoc psalmo ꝑquirenda nouitas ineẽ
cognoscitur. qm̃ eum de qͥnquagesimi
textum . s eum ipsa uerba sint posita.
que in illis aute iam dicta sunt. ad in¬
tellectum tam̃ alium ꝑducunt᷑. qm̃

Expanded text:
cunctis dicit mundi partibus adunancunctis dicit mundi partibus adunandam. Ait enim: De regionibus congregavit eos. A solis ortu et occasu, ab aquilone et mari. Sed operae pretium est hunc versum paulo diligentius perscrutari; est enim astronomicae disciplinae optimus indicator. Dicendo enim quatuor cardines mundi, schemate quadranguli terrarum orbem depinxit. Hunc autem psalmum a doctissimo Patre Augustino reperi fuisse divisum; quem ita se populo commemorat explanasse, ut eum jam non adeo crederet exponendum. Hoc nos, in quantum concessum est, imitantes, universos psalmos adhibitis divisionibus credidimus partiendos: judicantes explanationibus nostris non minima praebere solatia, quod tanti Patris monstravit auctoritas. In hoc psalmo perquirenda novitas inesse cognoscitur, quoniam eum de quinquagesimi textum. Sed cum ipsa verba sint posita, quae in illis ante jam dicta sunt, ad intellectum tamen alium perducuntur: quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
uidebunt recti ⁊ letabunt᷑: ⁊ omnis
iniquitas oppilabit os suum. Suꝑius
de arrogantib hereticis dixit. nunc ad
muniles catholicos redit. pͥncipes illorũ
ieuinos deserens: ustoꝵ pauꝑes adiuto¬
rio celesti reficiens. Iste enim pauꝑ est
bris derelictis continue iauuam celestis
miscdiȩ pulsat. ut millã familiam me¬
reatur admitti. quȩ sic̃ oues innoxie sĩ¬
plicitatis honore decorant᷑. Hoc cum scĩ
uiderint sine dubitatione gaudebunt.
quia fideles respiciunt suis cetib adqͥsi¬
tos. Quofacto diaboli iniquitas obinu¬
sapiens. ac sidiceret. Qui uere sapiens
est. custodit ista quȩ dicta sunt. ut ip̃i
se magis uelit esse pauꝑem. quã hereti¬
corum pͥncipem. ut eligat se cȩlestis re¬
gis pulsare ianuam. quam docere uer¬
ba nocentia. Iste enĩ qui potuerit sic eli¬
gere. sic uidicare. tunc accipiet miscdi
one narrata: ille tamen locus animum
meum precipua delectatione ꝑmulsit.
qui dei eccłam breui complerione de

Expanded text:
idebunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum. Superius de arrogantibus haereticis dixit, nunc ad humiles catholicos redit, principes illorum jejunos deserens, et istorum pauperes adjutorio coelesti reficiens. Iste enim pauper esbris derelictis, continue januam coelestis misericordiae pulsat, ut-in illam familiam mereatur admitti, quae sicut oves innoxiae simplicitatis honore decorantur. Hoc cum sancti viderint, sine dubitatione gaudebunt, quia fidelem respiciunt suis coetibus acquisitum. Quo facto diaboli iniquitas obmusapiens? ac si diceret: Qui vere sapiens est custodit ista quae dicta sunt, ut Christi se magis velit esse pauperem, quam haereticorum principem; ut eligat se coelestis Regis pulsare januam, quam docere verba nocentia. Iste enim qui potuerit sic eligere, sic judicare, tunc accipiet misericint praedicatione narrata, ille tamen locus animum 370 meum praecipua delectatione permulsit, qui Dei Ecclesiam brevi complexione de
Abbreviated transcription (Latin):
non ut uidei extciabili contemptu
respuerent. T erram fructiferã in salsi¬
laginem a malicia inhabitantiũ in ea
Quia prius dixerat gentium euocationẽ
que ꝑtinet ad xp̃ianos: nunc dicit expul-¬
sionem iudeorum. que illis ꝑ suꝑbiam
prouenisse declaratur. Terra enĩ erat
fructifera. quando suꝑna religione flo¬
rebat. s facta est salsuago cum diũ pre¬
cepta contempsit. Humor enun salsus
fructib ꝓbatur aduersus. quia ubicũ¬
q dñatus fuerit. grãm fecunditatis in¬
tercipit. S quare illis contigerit cau¬
sa subiuncta est. ꝓpter maliciam scili¬
cet eorum. qui terram illam fructiferã
idest dnĩ tabernacłm subdolosis men¬

Expanded text:
non ut Judaei exitiabili contemptu non ut Judaei exitiabili contemptu respuerent. Vers. 34. Terram fructiferam in salsilaginem, a malitia inhabitantium in ea. Quia prius dixerat gentium evocationem, quae pertinet ad Christianos, nunc dicit expulsionem Judaeorum, quae illis per superbiam provenisse declaratur. Terra enim erat fructifera, quando superna religione florebat; sed facta est salsilago, cum Domini praecepta contempsit. Humor enim salsus fructibus probatur adversus: quia ubicunque dominatus fuerit, gratiam fecunditatis intercipit. Sed quare illis contigerit causa subjuncta est: propter malitiam scilicet eorum qui terram illam fructiferam, id est Domini tabernaculum subdolosis
Abbreviated transcription (Latin):
religionem pollentem quȩ dnm religio¬
sis actib semꝑ exaltat. Nam qd dicit.
iin cathedra seniorum laudent eum:
Omnes doctores precipit laudes anĩ ꝑso¬
nare. qui in cathedra seniorum residere
noscunt᷑. idest qui successores ueterum
pontificum esse meruerunt. Cathedrã
siquidem doctorib dari. in pͥmo psalmo
sufficienter expositum est. Quia posute
flumina in deserto: ⁊ eritus aquarum
in stom. Causam redait quare debeant
dnõ confiteri turba fidelium. quia reꝓ¬
bata ꝑfidia udeorum omnis plenitu¬
do uenit ad popłm xp̃ianum. Illa siqͥ¬
transierunt. Nam cum uerba dei con¬
tumax popłs hebieorum spiritalit᷑ ne¬
quaquã susciꝑe uoluisset. uelut fons ir¬
riguus diriuatus ad gentes omĩs sermo¬
diuinus translatus est: ⁊ facti sunt ub̃¬
rimi qui prius siccati fuerant aridita¬
ce peccati. Mimbiliter autẽ dietum est
exitus aquarũ insitim. id est ad gentes.
que aquas celestes sitienter baurient

Expanded text:
religione pollentem, quae Dominum religioreligione pollentem, quae Dominum religiosis actibus semper exaltat. Nam cum dicit, et in cathedra seniorum laudent eum, omnes doctores praecipit laudes Domini personare, qui in cathedra seniorum residere noscuntur; id est qui successores veterum pontificum esse meruerunt. 369 Cathedram siquidem doctoribus dari, in primo psalmo sufficienter expositum est. Veflumina in desertum, et exitus aquarum in sitim. Causam reddit quare debeat Domino confiteri turba fidelium: quia reprobata perfidia Judaeorum, omnis plenitudo venit ad populum Christianum. Illa siquitransierunt. Nam cum verba Dei contumax populus Hebraeorum spiritualiter nequaquam suscipere voluisset, velut fons irriguus derivatus ad gentes omnes divinus sermo translatus est, et facti sunt uberrimi, qui prius siccati fuerant ariditate peccati. Mirabiliter autem dictum est, exitus aquarum in sitim, id est, ad gentes quae aquas coelestes sitienter haurirent,
Abbreviated transcription (Latin):
scãm monet ȩccłam. quia diuersa bene¬
ficia humano generi pius miserator in¬
dulsit. S inspice qd eundem uersum
quarto repetiit. ut quad rifaria illa mũ¬
di diuisio. quam suꝑius dixit. a solis or¬
tu ⁊ occasu. ab aquilone ⁊ mari. his con¬
cordans partib redderet᷑. quatinus fi¬
delis confessio ubiq eadem. ubiq celeb̃¬
rima cantaretur. Congruebat enĩ: ut u¬
nã religionẽ unũ popłm. unam ȩccłam.
una qͦq sc̃itasem predicationis inclu¬
deret. Et exaltent eum in eccła plebis.
⁊ in cathedra seniorum laudent eum.
Exaltari dicit dnmͣ. qui suꝑ om̃s celorũ
terrarumq potestates excelsus est. non
quod illi quicquã possit addi. s ut nos
in ipsius exaltatione debeamus auge¬
ri. Nam quando eum cogitamus atq
laudamus. iminensus ⁊ incomprehensilis
apparet altissimus. Hic autẽ plebem non
quod eumq ab iectum hominum genus
debemus accipe. s illam nobilem uera

Expanded text:
sanctam monet Ecclesiam: quia diversa benesanctam monet Ecclesiam: quia diversa beneficia humano generi pius miserator indulsit. Sed inspice quod eumdem versum quarto repetiit; ut quadrifaria illa mundi divisio, quam superius dixit, a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari, his concordans partibus redderetur; quatenus fidelis confessio ubique eadem, ubique celeberrima cantaretur. Congruebat enim ut unam religionem, unum populum, unam Ecclesiam, una quoque sanctitas praedicationis includeret. Ve G et ed., senum  laudent eum. Exaltari dicit Dominum, qui supra omnes coelorum terrarumque potestates excelsus est; non quod illi quidquam possit addi, sed ut nos in ipsius exaltatione debeamus augeri. Nam quando eum cogitamus atque laudamus, immensus et incomprehensibilis apparet Altissimus. Hic autem plebem, non quodcunque abjectum hominum genus debemus accipere, sed illam nobilem veraque
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Et statuit ꝓcellam inauram.:⁊ silu¬
erunt fluctus eius. Illi uelut hebrii
quorũ sapientia deglutita uidebatur.
clamore salubri ad uitalia consilia re¬
dierunt. Ad dñm quippe conuersi. ce¬
ꝑunt esse iam sobrii. Quid autẽ egerti
auxiliaris clamor exponit᷑. Et de neces¬
sitatib eorum liberauit eos. Ipse autẽ
necessitates quẽ admodum remotȩ sint.
allegorica descriptione narraut᷑. Seqͥ¬
tur eni ⁊ statuit ꝓcellam eius in aurã.
⁊ siluerunt fluctus eius. Tempestas
illa seuissima quȩ ab humana fragili¬
tate non poterarit sustineri: inauras
uissa disparuit. confestimq fragoi ille
Dicit quod solẽt post ꝑicula labore fessi
emergere. utt se gaudeant ingenti clade
lberatos. quando ad portum &eꝑinit ue¬
nire cutissimũ. Portus enĩ a portandis
nauib dictus est. Subuingitur repeti¬
ta quidem s nimis grata conclusio. ut
de necessitatib cunctis liberaret᷑ animꝰ
ad quintã sectionẽ. ubi gr̃as agere dño

Expanded text:
. Et statuit procellam ejus in auram, et siluerunt fluctus ejus. Illi velut ebrii, quorum sapientia deglutita videbatur, clamore salubri ad vitalia consilia redierunt. Ad Dominum quippe conversi, coeperunt esse jam sobrii. Quid autem egerit auxiliaris clamor exponitur, et de necessitatibus eorum liberavit eos. Ipsae autem necessitates, quemadmodum remotae sint, allegorica descriptione narrantur. Sequitur enim, et statuit procellam ejus in duram, et siluerunt fluctus ejus. Tempestas illa saevissima, quae ab humana fragilitate non poterat sustineri, in auras jussa disparuit, confestimque fragor ille Dicit quod solet post pericula labore fessis emergere, ut se gaudeant ingenti clade liberatos, quando ad portum coeperint venire tutissimum. Portus enim a portandis navibus est dictus. Subjungitur repetita quidem, sed nimis grata conclusio, ut de necessitatibus cunctis liberaretur animus ad quintam sectionem, ubi gratias agere Domino
Abbreviated transcription (Latin):
suam pͥmum in ulolorum uaius deside¬
riis occupabant. Tunc enĩ erant in anes
⁊ uacue: quando bonis fructib pͥuabant᷑
erclusȩ. Sedo efurientes satiate sunt. qnͣ
diũ miseratione cõmonite uota sua add
penitentie studia transtulerunt. Sedẽ¬
tes in tenebris.⁊ umbra mortis uinculis
ligatos in mendicitate ⁊ ferro. E entiu̾
quȩ ante aduentum dm̃ fuerunt in
hoc uersu uita describit᷑. Sedebant e
fidei. ꝑfidie cecitate reddebant᷑ obscure.
Et cum dicit sedentes. ostendit eas lon¬
go situ ibidem fuisse uersatas. Umbra
mortis fuit scłi istius urta uiciosa. que
illius futurȩ mortis teterrinam portabat
imaginem. Uinculis itaq ligati erant.
qui dũatione diaboli peccatorũ tenebã¬
tur nexib obligati. Mendicitas ad in¬
digentiam boni ꝑtinet. ubi multo gra¬
iuor est omnino penuria. quȩ ñ corpus
s quod est grauius animã ꝓbat᷑ afflige¬
re. Ferrum significat duriciã malorũ.

Expanded text:
suam primum in idolorum vanis desidesuam primum in idolorum vanis desideriis occupabant; tunc enim erant inanes et vacuae, quando bonis fructibus privabantur elusae. Secundo esurientes satiatae sunt, quando Domini miseratione commonitae, vota sua ad poenitentiae studia transtulerunt. Vetes in tenebris et umbra mortis: vinculis ligatos, in mendicitate et ferro. Gentium quae ante adventum Domini fuerunt, in hoc versu vita describitur; sedebant enfidei, perfidiae caecitate reddebantur obscurae. Et cum dicit, sedentes, ostendit eas longo situ ibidem fuisse versatas. Umbra mortis fuit saeculi istius vita vitiosa, quae illius futurae mortis teterrimam portabat imaginem, Vinculis utique ligati erant, qui dominatione diaboli, peccatorum tenebantur nexibus obligati. Mendicitas ad indigentiam boni pertinet: ubi multo gravior est omnino penuria, quae non corpus, sed, quod est gravius, animam probatur affligere. Ferrum significat duritiam malorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sectionem. in qua cõmonet iam fideles
confiteri miscđias suas quia qͥcqͥd in
nobis uidet̾ laudabile. eius constat esse
clementie. qui peccata relaxat. Spem tri¬
buit. ⁊ ad bonitatis suȩ dona ꝑducit.
Nam qd dicit plaliter miscdias. illud
significat. qm̃ multis quidem s diuer
semꝑ dignum est confiteri. qui nos ⁊ a
ꝑiculis liberat. ⁊ splendore sue pietatis
illuminat. Miracula uero quȩ fecit tẽ¬
pore incarnationis sue ꝑ euglistas ⁊ apo¬
stolos. posteris dicit esse predicanda. sic̃
constat effectum. Memento autẽ qđ
hic uersus ꝑ quatuor diuisiones usq
ad finem sine aliqua ꝑmutatione re¬
petitur. ut sic̃ de quatuor mundi par¬
tib dicit eccła congregatã. ita de totidẽ
domundi puersitatib occupata. ad cre¬
atorem suum reuerti nulla deuotione
festinat. Anumani uero esurientẽ dicit.
quando iam diunia grã uisitata. ad do
mini desiderat uenire inedicinam. Qd
factum est in gentib quȩ intentionem

Expanded text:
ideles confiteri misericordias suas, quia quidquid in nobis videtur laudabile, ejus constat esse clementiae, qui peccata relaxat, spem tribuit, et ad bonitatis suae dona perducit. Nam quod dicit pluraliter, misericordias, illud significat, quoniam multis quidem, sed diverssemper dignum est confiteri, qui nos et a periculis liberat, et splendore suae pietatis illuminat. Miracula vero quae fecit tempore incarnationis suae, per evangelistas et apostolos posteris dicit esse praedicanda, sicut constat effectum. Memento autem quod hic versus per quatuor divisiones usque ad finem sine aliqua permutatione repetitur, ut sicut de quatuor mundi partibus dicit Ecclesiam congregatam, ita de totidem do mundi perversitatibus occupata, ad Creatorem suum reverti nulla devotione festinat. Animam vero esurientem dicit, quando jam divina gratia visitata ad Dot venire medicinam. Quod factum est in gentibus, quae intentionem