comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ ad hoc ipsum ueniens: non
alus succedens. Hon pͥmo adue¬
nit & tunc factus ẽ. s simul ue¬
nit et non dixit adueniens pon¬
tifex hostiarum. s bonorum quȩ¬
mone uniu̾sum expͥmere. Neq¬

Expanded text:
hoc est, ad hoc ipsum veniens, non aliis succedens. Non primo advenit, et tunc factus est, sed simul venit. Et non dixit, adveniens pontifex hostiarum, sed bonorummone universum exprimere.
Abbreviated transcription (Latin):
destamenti. Omnia uenerabilia
erant: & clara ingratitudinis iuda¬
icȩ munimenta. Et tabule in qͥt
testamenti. fregerat quippe eas.
T manna. Murmurauerunt enim
& ut deduceretur ad posteros memo¬
ria: imperauit illud inurna aurea
reseruari. Et uirga aaron inquit q̃

Expanded text:
di. Omnia enim venerabilia erant, et clara magnitudinis indicia, et munimenta, et tabulae, inquit, testamenti; fregerat quippe eas; et manna: murmuraverunt enim, et ut deduceretur ad posteros memoria, imperavit illud in urna aurea servari. Et virga Aaron, inquit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& ostendit utriusq mundationi
dem excelsa ẽ: illa autem humilis.
nomine tantum hoc signare: po¬
obtulit inmacłatum dõ: hoc ẽ sa¬
crificium inmacłatum. & mundũ
apeccatis. hoc enim ẽ ꝑ sp̃m eter¬

Expanded text:
c ostendit utriusque mundationis sta excelsa sit, illa autem humilis. nomine tantum hoc signare: poobtulit immaculatum Deo; » hoc est, sacrificium, immaculatum erat, mundum a peccatis; hoc enim per Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
noluit eam dicere uetustam nomi¬
natim: uerum tam̃ hoc dixit. Si
enim illud nouum eẽt: nequaquã
etiam teᷤ tamentum istud postea no¬
apph̃a fidutiam paulo amplius
in illud testamentũ inuehitur. cõ¬
mode ostendens. qm̃ nr̃a nunc flo¬
rent: illa uetusta sunt. Deinde su¬

Expanded text:
noluit eam dicere vetustam nominatim. Verumtamen hoc dixit: Si enim illud in novum esset, nequaquam etiam istud testamentum postea noopheta fiduciam Paulus, amplius in illud testamentum invehitur, commode ostendens, quoniam nostra nunc florent; illa vetusta sunt et
Abbreviated transcription (Latin):
cce inquit dies uenunt dicit
dñs: & consuminabo suꝑ do¬
mum isrł. et suꝑ domũ uida
testamentũ nouum. ñ scđm
Ntestamentum quod feci patrib
Neorum. in die qua app̃hendi
Smanum illorum. ut educerẽ
illos de derra egypti: qm̃ ipli
non ꝑmanserunt intestamento meo:
et ego neglexi eos dicit dominus.

Expanded text:
dicit Dominus et consummabo super domum Israhel et super domum Iuda testamentum novum non secundum testamentum quod feci patribus eorum in die qua adprehendi manum illorum ut educerem illos de terra Aegypti quoniam ipsi non permanserunt in testamento meo et ego neglexi eos dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
spiritu facto. Hoc nos sanguine¬
bum quod dictum ẽ. hic ẽ san¬
guis noui testamenti in remissio¬
nem peccatorum. hic sermo pro
ysopo: sanguine infectus omneᷤ¬
asꝑgit. Et illic quidem corpus
extrinsecus mundabatur. corpora¬
lis quippe erat mundatio. hic aũ
quia spiritualis ẽ mundatio in
animam ingreditur. & mundat
non simplicit asꝑsos: s uelut
fons emanans inanimab nostri.
ebatur aspsus: non enĩ cruentꝰ
semꝑ deambulabat. In anima uͦ
nonita ẽ: s ipsi eẽntie commisce¬
tur sanguis. fortem illam faciens
rabilem pulchritudinẽ ꝑducens.
Ostendit aũ deinde mortẽ non fir¬
mitatis causam ẽẽ solum: s etiã
mundationis. Quoniã enĩ mors
polluta res esse uidebatur. & ma¬
xime quȩ ꝑ crucem fiebat: dicit
quia hec magis mundauit ⁊ mũ¬
dat: Que preciosa mundatio est.
& maiorib habetur. Propterea
sacrificia antecesserunt. ꝓpt̾ istũ
sanguinẽ. propterea agni: & cun¬
cta ꝓpt̃ hoc faciebant. Hecessa¬

Expanded text:
it. Hoc nos sanguineverbum, quo dictum est: « Hic est sanguis novi testamenti in remissionem peccatorum . » Hic sermo per hyssopum sanguine infectus aspergit. Et illic quidem corpus extrinsecus mundabatur, corporalis quippe erat mundatio; hic autem, quia spiritalis est mundatio, in animam ingreditur, et mundat non simpliciter aspersus, sed velut fons emanans in manibus nostris. ebatur aspersus; non enim cruentus semper deambulabat; in anima vero non ita est, sed ipsi essentiae commiscetur sanguis, fortem illam faciens rabilem pulchritudinem perducens. Ostendit autem deinde mortem non firmitatis causa esse solum, sed etiam mundationis, quoniam mors polluta res esse videbatur, et maxime quae per crucem fiebat, dicit, quia hoc magis mundavit, et mundat, quae pretiosa mundatio est et majoribus habetur. Propterea sacrificia antecesserunt, propter istum sanguinem. Propterea agni, et cuncta propter hoc fiebant. Taberna
Abbreviated transcription (Latin):
am hic sanguis. Si autem non
erat xp̃i sanguis: non mireris.
Typus enim erat. Uñ dixit. Neq
pͥmum sine sanguine dedicatũ
ẽ. Quid est dedicatum ẽ: firmỹ
factum ẽ: roboratum ẽ. Quod
autem dixit unde: tale ẽ q̃le
si diceret. ꝓpterea oportebat
testamenti sollempnitatem com¬
plera etiam ꝑ mortem. Cur enĩ¬

Expanded text:
am hic sanguis. Si autem non am hic sanguis. Si autem non erat hic Christi sanguis, non mireris; typus enim erat. Unde, dixit, neque primum sine sanguine dedicatum est. Quid est, dedicatum est? Firmum factum est, roboratum est. Quod autem dixit, unde, tale est quale si diceret, 261 Propterea oportebat testamenti solemnitatem compleri etiam per mortem. Nun
Abbreviated transcription (Latin):
tor gͥ factus ẽ. nr̃. & patris: et ꝑ¬
suasit illi. Et quid igitur: Qͦ¬
mͦ mediator factus ẽ: Sermo¬
nes detulit. & attulit nobis a
patre ꝑ transuectores: addidit
etiam mortem. In offensione qͥp¬
pe eramus: mori nos oportebat.
Mortuus ẽ ꝓnobis: & fecit nos dignos
testamenti hoc mͦ. firmum factũ ẽ
testamentum: Annon uidignos iã
factum: In ipso quidem inicio ut¬
pote pat̾ infilios destatus ẽ: s qͥa
indigni facti sumus. non iam tes¬
tamenti nobis opus erat. s penȩ.
Quid gͥ gloriaris inquit in lege:
Intantum peccatum qͥppe nos con¬
stituit: ut saluari non possemus
aliqñ. nisi dominus ꝓ nobis mo¬
reretur. Nequaqͣm saluaret lex:
si quidem ẽ infirma. Et non tan¬
tum excommuni consuetudine
hoc confirmat: s etiam ex his
in ueteri destamento continge¬
bant. maxime eos introduxit.
Hullus fuit qui mortuus ẽ illic.
Quomͦ. illic firmum ẽ testamentũ:
ꝑeundẽ ipsum modum inquit.
Q uomͦ enĩ & illic sanguis: sic eti¬

Expanded text:
tor igitur factus est noster et Patris, et persuasit illi. Et quid igitur, quomodo mediator factus est? Sermones detulit et attulit nobis a Patre per transvectores. Addit etiam mortem. In offensione quippe eramus, mori nos opportebat; mortuus est pro nobis, et fecit nos dignos testamenti. Hoc modo firmum factum est testamentum. Annon dignos jam factos? In ipso quidem initio utpote Pater in filios testatus est. Sed quia indigni facti sumus, non jam testamento nobis opus erat, sed poena. Quid igitur gloriaris, inquit, in lege? In tantum peccatum quippe nos constituit, ut salvari non possemus aliquando, nisi Dominus pro nobis moreretur; nequaquam valeret lex, siquidem est infirma. Et non tantum ex communi consuetudine hoc confirmat, sed etiam ex his quae in Veteri Testamento contingebant maxime eos introducit. Nullus fuit qui non mortuus est illic. Quomodo ergo firmum est testamentum? Per eumdem ipsum modum, inquit. Quomodo enim illic sanguis, sic eti
Abbreviated transcription (Latin):
dicatum ẽ. Fortassis enĩ possent
multi qui infirmius afficiebant᷑
credere ꝓmissionib eius. Paulus gͥ
ex habundantia hoc ponit: & exẽ¬
pla excommuni assumens consue¬
tudine. Quale autem hoc ẽ: ꝓpte
rea gͥ oportet inquit confidere. Qr̃¬
Q uia non uiuentib testatorib. sed
mortuis: tunc firma sunt testam̃¬
ta. et fortitudinem accipiunt. Prop¬

Expanded text:
status est. « Fortassis enim possent multi, qui infirmius afficiebantur credere promissiones ejus. Paulus igitur ex abundantia hoc ponit, et exempla ex communi assumens consueturea igitur oportet, inquit, confidere, quia non viventibus testatoribus, sed mortuis, tunc firmata sunt testamenta et fortitudinem accipiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
talem habemus pontificem: imi¬
temur eum. eius uestigia conseqͣ¬
mur. Non est aliud sacrificium.
Unum nos purgauit: post istud
ignis et gehenna. Et enĩ propte

Expanded text:
talem habemus pontificem, imitemur eum, ejus vestigia consequamur. Non est aliud sacrificium: unum nos purgavit, post istud ignis et gehenna. » Et ite
Abbreviated transcription (Latin):
celestium: sicut responsum ẽ mo¬
ysi. cum consummaret tab̃nacu¬
lum. Uide inquit. omnia facito
scđm exemplar: ꝙ tibi ostensum
ẽ in monte. Qm̃ auditus noster¬
ita animo commendamꝰ q̃cũq
auduumus. quomͦ illa que ipso

Expanded text:
est . « Sicut responsum est Moysi, cum consummaret tabernaculum: Vide, inquit, omnia facito secundum exemplar, quod tibi ostensum est in monte . Quoniam auditus ita animo commendamus quaecunque audimus, quomodo illa quae ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tueris sine initio filium: ñ qͥa
non habet causam ex qua sit ħ
enim impossibile ẽ. habet nãq
patrem: alioquin quomͦ filius.
sed quia non habebat initium

Expanded text:
tueris sine initio Filium, non quia non habet causam ex qua sit; hoc enim impossibile est; habet namque Patrem; alioquin quomodo Filius? sed quia non habebat initium
Abbreviated transcription (Latin):
uitulorum. cum aqua & lana
coccinea & ysopo. ipsum librũ
& omnem populum aspersit.
dicens. Hic sanguis testamenti:
quod mandauit ad uos ds̃. Cur¬

Expanded text:
itulorum, cum aqua et lana coccinea et hyssopo, ipsum quoque librum et omnem populum aspersit dicens: Hic est sanguis testamenti, quod mandavit ad vos Deu
Abbreviated transcription (Latin):
norabiliorem esse illum: excõmu¬
ni omnium iudicio. & sine contra¬
aliquo benedicitur. Pro inde me¬
uor ẽ typus xp̃i: etiam ab eo qui
ꝓmissionem habebat: hic quidem

Expanded text:
norabiliorem esse illum ex communi omnium judicio, et sine ulla contra benedicitur. Proinde melior est typus Christi etiam eo qui promissiones habeb
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Bene dixit ab operib mor¬
tius. Si qͥs enim tangebat mor¬
tuum: polluebatur. Et hic si qͥs
tetigerit opus mortuum: conta¬
minatur ꝑ conscientiam. Ad ser
uiendum inquit dõ uiuo. Hic
manifestat. quia opera mortua
habentes non possunt seruire ue¬
ro et uiuo dõ: qͥa illa mortua s̃
&e falsa. Et merito. Nullus igit᷑¬
opera mortua habens. ingrediat᷑
hic. Si enim eum qͥ corpꝰ mortu¬
um tangebat. non oportebat in¬
trare in templum: quantomag
eum qͥ opera mortua habet: Põi¬
lutio quippe ẽ pessima. Mortua
qͥppe opera sunt omnia. q̃ uitam
non habent: quȩ foris spirat. Sic̃
enim mortuum corpus ad nullũ
sensum ẽ. utile. uerũ etiam contͥs¬
tat apꝓpinquantes: sic & pec¬
catum confestim rationale nr̃mꝑ
cutit. & non ꝑmittit neq intelli¬
gentiam ipsam quiescere: s ꝑtur¬

Expanded text:
ti. Bene dixit ab operibus mortuis; si quis enim tangebat mortuum, polluebatur: Et hic si quis tetigerit opus mortuum, contaminatur per conscientiam. Operviendum, inquit, Deo viventi. Hic manifestat quia opera mortua habentes non possunt servire vero et vivo Deo, quia illa mortua sunt et falsa. Et merito nullus opera mortua habens ingreditur hic. Si enim eum qui corpus mortuum tangebat, non oportebat intrare in teeum, qui opera mortua habet? Pollutio quippe est pessima. Mortua quippe opera sunt quae vitam non habent, quae foris non operantur. Sicut enim mortuum corpus ad nullum sensum est utile, verum etiam contristat appropinquantes; sic et peccatum confestim rationale nostrum percutit, et non permittit neque intelligentiam ipsam quiescere, sed pertur
Abbreviated transcription (Latin):
i ergo consummatio ꝑ sa¬
cerdotium leuiticum erat.
popłs enim sub ipso legem accepit.
quid ad huc necessarium scđm or¬
dinem melchisedech. alium surge
sacerdotem. et non scđm ordinem
aaron dici: Trans lato enim sacer¬
dotio: necesse ẽ legis trans latio
fiat. In quo enim hec dicuntuꝵ
exalia tribu ẽ: de qua nullus al¬
tario p̃sto fuit. Alanifestum ẽ .N.
quod ex iuda ortus ẽ dñs noster:
in qua tribu nichil de sacerdotib

Expanded text:
i ergo consummatio per sacerdotium leviticum erat populus enim sub ipso legem accepit quid adhuc necessarium secundum ordinem Melchisedech alium surgere sacerdotem et non secundum ordinem Aaron dici translato enim sacerdotio necesse est ut et legis translatio fiat in quo enim haec dicuntur de alia tribu est de qua nullus altario praesto fuit manifestum enim quod ex Iuda ortus sit Dominus noster in qua tribu nihil de sacerdotibus
Abbreviated transcription (Latin):
latum ẽ inquit sacerdotium.
gͦ & testamentum. Trans latũ
ẽ autem: non ordine tantummͦ
neq precepto. s etiam tribu
Oportebat quippe ut etiã tribu
mutaretur. E quomͦ transla¬
tum ẽ sacerdotium extribu
ad tribum: De sacerdotali
ad regalem: ut eadem ipsa sit.
& regalis & sacerdotalis. Et
intuere misterium. Primo fu¬
it regalis: postea facta ẽ sacer¬
dotalis. sicut etiam xp̃c rex
erat semꝑ: sacerdos autem factꝰ
ẽ qñ carnem suscepit: qñ sacrifi¬
cium obtulit. Ui des mutationẽ:
sunt: hec ueluti ex rerum conse¬

Expanded text:
latum est sacerdotium, simul et testamentum translatum est; non autem ordine tantummodo, neque praeceptis, sed etiam tribu. Oportebat quippe, ut etiam tribus mutaretur. Et quomodo translatum est sacerdotium ex tribu ad tribum, de sacead regalem, ut eadem ipsa sit et regalis, et sacerdotalis. Et intuere mysterium. Primo fuit regalis; postea facta est sacerdotalis. Sic etiam Christus et rex erat semper; saceest, quando carnem suscepit, quando sacrificium obtulit. Vides mutationem rsunt, haec veluti ex rerum cons
Abbreviated transcription (Latin):
sordes anime dimittebant: s tan¬
tum circa corpus erant. scđm legẽ
mandati carnalis. Non enim ad¬
ulterium. non homicidium: non¬
illud non comedas. Que erat dif¬
Hoc potare inquit licet: Hoc ñ licet
Et uarus inquit baptismis & iust¬

Expanded text:
sordes animae demittebantur, sed tantum circa corpus erant, secundum legem mandati carnalis. Non enim adulterium, non homicidium illud non comedas. « Solummodo dif» Hoc potare, inquit; hoc non licet. « Et variis baptismis et just
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dicendum: quia cuius ẽ am¬
plius: dotum eius ẽẽ dixit. No¬
strum enĩ eligere tantum ẽ &
uelle: dĩ autem efficere. et ad
ꝑfectionem ꝑducere. Quia gͦ
illius ẽ amplius. eius dixit ẽẽ

Expanded text:
 dicendum est, quia cujus est amplius, totum ejus esse dixit. Nostrum enim eligere tantum est et velle; Dei autem efficere et ad perfectionem perducere; quia ergo illius est amplius, ejus dixit esse
Abbreviated transcription (Latin):
ic ẽ rex salem sacerdos
dĩ summi: qui obuiauit
abrahe regresso acede re¬
gum. et benedixit ei: cui decimas
omnium diuisit. Primũ quidẽ
interpretatur rex iusticie: deiñ
autem rex salem. quod ẽ rex pacis.
sine patre. sine matre. sine genea¬
logia. neq initium dierum. neq
finem uite habens. Assimilatus
autem filio dĩ: manet sacerdos

Expanded text:
ch Rex Salem Sacerdos Dei summi: qui obviavit Abrahe regresso a cede Regum. Et benedixit ei. Cui decimas omnium divisit Abraham. Primum quidem qui interpretatur Rex justicie. Deinde autem et Rex Salem: quod est Rex pacis. Sine patre: sine matre: sine genealogia. Neque initium dierum: neque finem vite habens. Assimilatus autem filio Dei: manens sacerdos
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim uoluerimus stare firmi &
immobiles: non commouebimur.
Quid gͣ: nichil dĩ: Omnia quidẽ
dĩ sunt: sed nonita ut liberum ar¬
bitrium ledatur. Si gͥ dĩ sunt in¬
quit omnia. quid nos culpat: ꝓp¬
terea dixi: ut liberum arbitriũ¬
arbitrio ẽ. Oportet qͥppe nos eli¬
gere pͥmum que bona sunt: et
tunc ipse que abipso sunt intro¬
ducit. Non antecedit nr̃as uo¬
luntates: ne ledatur nr̃m arbi¬
trium. Cum autem nos elege¬
rimus : multam introducit au
xiltationem. & quomͦ gͦ paulꝰ
rentis: s miserentis ẽ dĩ: Pri¬
mum quidem non sicut ꝓpͥam
sententiam introduxit: s uelu¬
ti ex his que p̃posita erant hoc
bor. cui miserebor. E gͥ neq uo

Expanded text:
Si enim voluerimus stare firmi et immobiles, non commovebimur. Quid ergo? nihil Dei est? Omnia quidem Dei sunt, sed non ita ut liberum arbitrium laedatur. Si ergo Dei sunt, inquit, omnia, quid nos culpat? Propterea dixi, ut liberum arbitriuatur; oportet quippe nos eligere primum quae bona sunt; et tunc ipse quae ab ipso sunt introducit. Non antecedit nostras voluntates, ne laedatur nostrum arbitrium; cum nos elegerimus, multam introducit tunc auxiliationem. Quomodo, inquit rentis, sed miserentis est Dei? Primum quidem non sicut propriam sententiam introduxit, sed veluti ex his quae proposita erant hoc bor cui miserebor . Est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
accipientes. mandatum habent
decimas sumere appło scd̃m legẽ.
hoc ẽ afratrib suis: quamquã &
ipsi exierunt ex lumbis abrahe.
Tanta quippe ẽ sacerdotii excellen¬
tia: ut etiam qui similes essent
aꝓgenitorib & eundem haberẽt
ꝓgenitorem: tamen multo ampliꝰ
meliores ẽẽ iuidicati sint ab illis.¬

Expanded text:
nt decimas sumere a populo secundum legem, id est, a fratribus suis, quanquam et ipsi exierint de lumbis Abrahae. » Tanta quippe est, inquit, sacerdotii excellentia, ut etiam qui similes essent progenitoribus, et eumdem haberent progenitorem, tamen multo amplius meliores esse judicati sunt, a qui
Abbreviated transcription (Latin):
mant. Qñ enĩ quis propterea pec¬
cat. ut scm̃ baptisma in nouissima
sua expiratione suscipiat: fortas¬
sis non adipiscitur. Et credite mͥ.
non terrens uos dico: ꝙ dicturuᷤ
sum. Multos noui qui hoc passi
sunt. qui spe baptismatis multa
peccabrant: circa diem aũ mor¬
tis discesserunt uacui. Ds̃ enim
propt̃ hoc baptisma tribuit. ut
soluat peccata: non ut addat. Si
uero qͥs ad hoc baptismate utit᷑.¬
ut ampliora delinquat: ipsũ fit
negligentie causa. Si enĩ non es¬

Expanded text:
ars. Quando quis propterea peccat, ut sanctum baptisma in novissima sua exspiratione suscipiat, fortassis non adipiscitur. Et credite mihi, non terrens vos dico quod dicturus sum. Multos novi, qui hoc passi sunt, qui spe baptismatis multa peccabant, circa diem autem mortis discescerunt vacui; Deus enim propter hoc baptisma tribuit, ut solvat peccata, non ut addat. Si vero quis ad hoc utitur baptismate, ut ampliora delinquat, ipsum fit negligentiae causa. C.
Abbreviated transcription (Latin):
exclusit sacerdotium aaron. Ne¬
qua quam enim scđm ordinem
melchisedech diceret: si illud
sacerdotium melius esset. Si
gͥ sacerdotium introductumẽ
dos sine destamento esse: & sine
lege. et sine p̃ceptis. Neq aliud¬

Expanded text:
exclusit sacerdotium Aaron: nequaquam enim secundum ordinem Melchisedech diceret sacerdotium melius esset. Si igitur sacerdotium introduci dos sine testamento esse, et sine lege, et sine praeceptis. Transl
Abbreviated transcription (Latin):
sine matre: quomͦ initium dierũ.
neq finem uite habuit: Quomͦ
in illo non ẽ narrata eius genealo¬
gia: sic & xp̃c inipsa natura rei.
& sine initio et sine fine ẽ. Sicut
enim istius nescimus. neq iniciũ
dierum. neq uite finem: propter
quod non sit scͥptum hoc. aut ue

Expanded text:
stitiae. Quomodo initium dierum neque finem vitae habuit, quomodo in eo non est narrata genealogia, sic et Christo ipsa natura rei et sine initio et sine fine est. Sicut enim istius nescimus neque initium dierum neque finem vitae, quod non sit scriptum, sic et ne
Abbreviated transcription (Latin):
ad ymaginem suã. s ad imaginẽ
di. & in quo quidem dispositum
sit hĩe hominẽ ẏmaginẽ dĩ. uel
quomͦ recipit similitudinẽ ditu¬
nitatis. insequentib xp̃o sensũ
largiente narrabitur. Nunc uo
tantum dixisse sufficiet: quia
una ymago ẽ. Tibi uͦ cur incidit
inmentẽ tam sacrilege blasphe¬
mare: ut diceres filium patͥ esse
dissimilem animum ingratum:
similitudinẽ dĩ quã tu ipse sũp¬
sisti. benefactorem tuũ habere
non pateris: et tibi qͥdem ꝓͥum
uis eẽ quod de celesti gr̃a ꝑcepi¬
sti: filio autem similitudinem
natura insitam cum genitore
non sinis ẽẽ communẽ: S iam
nobis silentium uesꝑe tempus
indicit: dudum ad occasum so¬
le dilapso. Qua propt̃ hic nos
etiam sermonis curricula ter¬
minemus: his contenti quȩ dic¬
ta sunt. Tantum .x. inp̃sentia
disseruuꝰ quantum intentionem
uram possĩmꝰ aciiere. Pleniorem
te nunc exultantes. et ꝓ dapib eo¬
piosis pomisq diueriis. memora

Expanded text:
ad imaginem suam sed ad imaginem ad imaginem suam sed ad imaginem Dei. Et in quo quidem dispositum est habere hominem imaginem Dei, vel quomode recipit similitudinem Divinitatis, in sequentibus Chri sto sensum largiente narrabitur, nunc vero tantum dixisse sufficiet, quia una imago est. Tibi vero cur incidit in mentem, tam sacrilege blasphemare, ut diceres Filium Patri esse dissimilem? O animum in gratum! similitudinem Dei quam tu ipse sumpsisti. benefactorem tuum habere non pateris. Et tibi quidem proprium vis esse quod de coelesti gratia percepisti, filio autem similitudinem natura insitam, cum genitore non sinis esse communem. Sed jam nobis silentium vespere tempus indicit: dudum ad occasum sole delapso. Quapropter hic nos etiam sermonis curricula terminemus, his contenti quae dicta sunt. Tantum enim in praesentia disseruimus, quantum intentionem vestram possumus acuere. Pleniorem Ite nunc exsultantes, et pro dapibus copiosis pomisque diversis, memoria
Abbreviated transcription (Latin):
id: non habitu corꝑeo. s indiui¬
na ꝓͥetate consistens. Ausculta
tu etiam qͥ de noua circuicisio¬
ne ꝓgrederis uidaismi cultum
sub xp̃ianitatis simulatione com¬
mendans: cui dicit ad imaginẽ
nrãm nisi illuminationi głe. et
titulo paternȩ substantie quȩ ẽ
imago dĩ inuisibilis: Sue ergo
loquitur imagini que dix̃. Ego
et pat᷑ unum sum. & qͥ me uidit.
& patrem meũ uidit. huic dicit.
Faciamꝰ hominẽ ad ymaginẽ niam.
E n ubi unitas ymagins ẽ nichil
potest eẽ dissimile. Non. t dixit
adymagines nr̃as: sic̃ & scͥptura
testatur. fecit ds inquit hominẽ
non fecerunt. Prudent̃ uitauit
nc̃ multitudinẽ ꝑsonarũ. ut ibi
qͥdem iudeum confunderet. Hic
ritum gentilicatis excluderet. Ideo
commemorauit unitatẽ. ut et filiũ
simul eẽ cum patre cognosceres: et
ꝑicłm de ꝑsonarũ multitudine
declinares. Ad ymaginẽ dĩ fecit
tis inducit. Non enĩ dixit fecit

Expanded text:
id est, non in habitu corporeo, sed in diviid est, non in habitu corporeo, sed in divina proprietate consistens. Ausculta tu etiam, qui de nova circumcisione progrederis, Judaismi cultum sub Christianitatis simulatione commendans. Cui dicit, Ad imaginem nostram , nisi illuminationi gloriae, et titulo paternae substantiae, quae est imago Dei invisibilis? Suae ergo loquitur imagini, quae dixit: Ego et Pater unum sumus ; et, Qui me videt et Patrem meum videt , huic dicit: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Etenim ubi unitas imaginis est, nihil potest esse dissimile. Non enim dixit ad imagines nostras, sicut et Scriptura testatur: Fecit Deus, inquit, hominem: non fecerunt. Prudenter vitavit nunc multitudinem personarum: ut ubi quidem Judaeum confunderet, hic ritum gentilitatis excluderet. Ideo commemoravit unitatem, ut et Filium simul esse cum Patre cognosceres: et periculum de personarum multitudine declinares. Ad imaginem Dei fecit rsonam inducit. Non enim dixit: Fecit
Abbreviated transcription (Latin):
non recipit pietatis. Sic̃ .N. fere cũ
includunt᷑ incaueis. ualuas earũ
dentib exedunt a maritudinem
ꝓͥam demonstrantes furorẽ tam̃
suũ neq̃unt explere: sic iudeus
adu̾sarius ueritatis allegationũ
coartatus angustiis multas asse¬
rit eẽ ꝑsonas adq̃s uerbum dĩ ꝓ¬
cessisse. mentit᷑. Ferunt gͥq ange¬
lis dixerit: faciamꝰ hominẽ. Iuda¬
ica uere fictio suaq digna ꝑfidia
fabulositas. Ut unum ñ recipiat
plurimos confitent᷑. filiũq ꝑfa¬
muli participationẽ dignitatis
asciscunt: & cum lib̾tos nr̃os aucto¬
res humane formationis efficiunt.
hominisq ꝑfectorẽ uolunt angliꝰ
coequare: cum sit absurdum ut
quelibet factura possit ȩqualis ẽẽ
factoꝵ. Consideremus qͦ seq̃ntia
F aciamꝰ hominẽ adymaginẽ nĩam.
Qͥd respondes: Numqͥd dĩ & angl̃o¬
rum una ymago ẽ: Nam pat᷑s
necesse e eandem ẽẽ quȩ filu. si tũ
ut do decens intelligat᷑ eẽ figura

Expanded text:
non recipit pietatis. Sicut enim ferae cum non recipit pietatis. Sicut enim ferae cum includuntur in caveis, vulvas earum dentibus exedunt, amaritudinem propriam demonstrantes, furorem tamen suum nequeunt explere: sic Judaeus adversarius veritatis, alligationum coarctatus angustiis, multas asserit esse personas ad quas Verbum Dei processisse mentitur. Ferunt enim, quod angelis dixerit: Faciamus hominem. Judaica vere fictio, suaeque digna perfidiae fabulositas! Ut unum non recipiant, plurimos confitentur, filiumque famulis per participationem dignitatis asciscunt, et conlibertos nostros auctores humanae formationis efficiunt, hominisque perfectorem volunt angelis coaequare, cum sit absurdum ut quaelibet factura possit aequalis esse factori. Consideremus quoque sequentia: Faciamus hominem ad imaginem nostram. Quid respondes? Nunquid Dei et angelorum una imago est? Nam Patris necesse est eamdem esse quam Filii, sic tamen, ut Deo decens intelligatur esse figura,
Abbreviated transcription (Latin):
ineptiȩ. Qͥs .ii. faber ferrarius
aut carpentarius aut corioꝵ con¬
fector solus in suo consistens er¬
gastulo. cui nullus arus socus
p̃sto ẽ sͥmet ipsi dic̃. faciamꝰ gla¬
dium. uel aratrum:. compagine¬
mus aut formemꝰ calceum: ⁊ non
magis tacitus speciem qͣm m̃te
destinauit inceptat: E .ii. uara
garrulitas ẽ hominũ quẽpiã uelut
udicem aut censorem districte sibi¬
net aliquid imꝑare. quãqͣm hu ꝙͦ
q dominũ crucifixerunt quid non
dicturi sunt. exercitatas ad menda¬
tum linguas hñtes: licet p̃sens uox
ioꝵ penitus ora p̃cluserit: E dixit
ds. faciamꝰ hominẽ. Donec gͥ mini¬
me qui doceretur existeret. in pro¬
fundo fuit abdita p̃dicatio dtta¬
tis. Ubi uͦ cepit hominis expecta¬
ri creatio. reuelata ẽ fides: euiden¬
ter dogna ueritatis emicutt. du¬
sculta udee. xp̃i repugnator. quomͦ
socium mundificationis alloquit᷑.
ꝑquẽ scła fecit: qui agit oĩa uerbo
potentie sue. S tuus animꝰ uerbũ

Expanded text:
ineptiae. Quis enim faber ferrarius, aut carpentarius, aut coriorum confector solus in suo consistens ergastulo, cui nullus artis socius praesto est, sibimet ipse dicit, faciamus gladium, vel aratrum compaginemus, aut formemus calceum; et non magis tacitus speciem quam mente destinavit inceptat? Etenim vana garrulitas est, hominum quempiam, velut judicem aut censorem districte sibimet aliquid imperare. Quanquam hi quoque qui Dominum crucifixerunt, quid non dicturi sint, exercitatas ad mendacium linguas habentes, licet praesens vox eorum penitus ora praecluserit? Et dixit Deus, Faciamus hominem. Donec igitur minime qui doceretur existeret, in profundo fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero coepit hominis exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. Ausculta, Judaee Christi repugnator, quomodo socium mundificationis alloquitur, per quem saecula fecit, qui agit omnia verbo potentiae suae: sed tuus animus verba
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ. nubem illam que hominum
sensus caligat: eriꝑe. Nã reuera
oĩum causarum difficillimũ ẽ
se ipsum cognosc̾e̾. Nam .ii. solꝰ
ocłs ea quȩ extrinsecus hñtur
inspiciens se ipsum non ualet
intueri: s etiam mens ipsa satiꝰ
acute aliena delicta contẽplanꝰ.
tardior ẽ erga suoꝵ cognitionẽ ui¬
cioꝵ. Unde etiam nc̃ qͦ uelocit̃ ali¬
enis actib sermo discursus obtun¬
sior habet᷑ et pigrior: ad examinan¬
da que sua sunt. E non tam ex
prudent᷑ inspicere. sic̃ dic̃ ꝓpha.
Mirificata ẽ notio tua exme. Idest
dum me ipsum intueor: in effabi¬
lis tue sapientie disco uirtutem.
Edixit ds̃. faciamus hominẽ. Ubi
sunt nc̃ uidei qͥ insequentib ue¬
lut ꝑ qͣsdam cauernas dectatis lu¬
ce fulgente. scd̃aq ꝑsona q̃ mis¬
tice declaratur. necdum tñ ma¬
nifeste conspicitur. repugnabt̃

Expanded text:
ergo, nubem illam quae hominum ergo, nubem illam quae hominum sensus caligat eripere: nam revera omnium causarum difficillimum est se ipsum cognoscere. Non enim solus oculus ea quae extrinsecus habentur inspiciens, seipsum non valet intueri: sed etiam mens ipsa satis acute aliena delicta contemplans, tardior est erga suorum cognitionem vitiorum, unde etiam nunc quoque velociter alienis actibus sermo decursis, obtusior habetur et pigrior ad examinanda quae sunt: et non tam ex prudenter inspicere, sicut dicit propheta: Mirificata est notio tua ex me ; id est, dum me ipsum intueor, ineffabilis tuae sapientiae disco virtutem. Et dixit Deus, faciamus hominem. Ubi sunt nunc Judaei, qui in sequentibus velut per quasdam cavernas Deitatis luce fulgente, secundaque persona quae mystice quidem declaratur, necdum tamen manifeste conspicitur, repugnabant
Abbreviated transcription (Latin):
S nullus obhoc rep̃hendat con¬
ditorem: ꝙ uite nr̃e bestias ue¬
nenosas adhibuit lta .ti. qͥs &
p̃ceptorem insimulauit infan¬
tum. qui officia eos discipline cus¬
todire compellens lascuuas et ꝓt̾¬
uitates illoꝵ minis uerberib q
castigat: quin potiꝰ ꝓfessionem
fidei nobis intelligamus res nox¬
ias indicare. Si .ii. confidis indo¬
minum. suꝑ aspidem et basilis¬
cum ambulabis: et conculcabis
leonem et draconẽ. Reminiscẽ
namq quomͦ paulꝰ cum ligna
colligeret morsu uiꝑe sauciatus.
nicħ lesionis accepit: obhoc scił
quod fide plenus uir ille sc̃issi¬
mus habebatur. Sin aũ fueris
infidelis. ñ tantũ serpentem me¬
tuere debebis. s infidelitatem
pͥam. ꝑ qͣm tu te ipse ꝑditioni ob¬
noxium ꝑfecisti. S iam sermo
nem humane natiuitatis debitũ
flagitari. ⁊ auditoꝵ uoces in cor¬
dib audio musitantes: eo quod
nr̃a qualia sint doceamꝰ nosmet
uͦ ipsos ignoremus. Necessariũ:

Expanded text:
Sed nullus ob hoc reprehendat ConSed nullus ob hoc reprehendat Conditorem: quod vitae nostrae bestias venenosas adhibuit. Ita enim quis et praeceptorem insimulabit infantum, qui officia eos disciplinae custodire compellens, lascivias et protervitates illorum minis verberibusque castigat. 6. Quin potius confessionem fidei nobis intelligimus res noxias indicare. Si enim confidis in Dominum, super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . Reminiscere namque quomodo Paulus cum ligna colligeret morsu viperae sauciatus, nihil laesionis accepit: ob hoc scilicet, quod fidei plenus vir ille sanctissimus habebatur. Sin autem fueris infidelis, non tam serpentem metuere debebis, sed infidelitatem propriam, per quam tu te ipse perditioni obnoxium perfecisti. Sed jam sentio me humanae nativitatis debito flagitari, et auditorum voces in cordibus audio mussitantes, eo quod nostra quidem qualia sint doceamus, nosmet vero ipsos ignoremus. Necessarium est
Abbreviated transcription (Latin):
beluam tam ingentẽ ds̃ subiectã
nobis eẽ precepit. ut᷑ ꝙ docet᷑ in¬
telligat. & ceditur paciat᷑ manife¬
ste declarans cuncta nobis ĩõ fuisse
subiugata. qͥa nos ad ymaginem
dĩ facti sumꝰ ẽt non solum inma¬
ximis animalib erꝰ inestimabilẽ
sapientiam possumꝰ contempla¬
ri: s uiminimis qͦ bestiolis eadẽ
considerare miracła. Sic̃. it non
satis ammiror magnoꝵ u̾tices
montiũ. qͥa cumꝓximi nubibꝰ
habeant᷑: assiduis flatib graui̾¬
simas ꝑferunt tempestates: uel
econtra speluncarũ cauationes q
ñ solum uentoꝵ flatus euitare
solent quib ardua quatiuntur.
s sempiterna etiã temꝑie gra¬
tulantur: sic et in animalium
forma ñ tantum uastitudinem
elephantis stupeo. qͣntũ murẽ
qͥ formidolosus ẽ elephantoᷤ. uł
aculeum subtilissimum scorpũ
quẽ tanqͣm fistulam qͣndã sapi¬
entia ꝑforauit artificis. ut ꝑ eã
uirus a se uulneratis iniceret.

Expanded text:
belluam tam ingentem Deus subjectam belluam tam ingentem Deus subjectam nobis esse praecepit: ut et quod doceretur intelligat, et dum caeditur patiatur, manifeste declarans cuncta nobis ideo fuisse subjugata; quia nos ad imaginem Dei facti sumus, et non solum in maximis animalibus ejus inaestimabilem sapientiam possumus contemplari, sed in minimis quoque bestiolis eadem considerare miracula. Sicut enim non satis admiror magnorum vertices montium quia, cum proximi nubibus habeantur, assiduis flatibus gravissimas perferunt tempestates, vel e contra speluncarum cavationes, quia non solum ventorum fremitus evitare solent, quibus ardua quatiuntur, sed sempiterna etiam temperie gratulantur: sic et in animalium forma, non tantam vastitudinem elephanti stupeo, quantum murem, qui formidolosus elephanto est, vel aculeum subtilissimum scorpii, quem tanquam fistulam quamdam sapientia perforavit artificis, ut per eam virus a se vulneratis injiceret.
Abbreviated transcription (Latin):
plentem: que pastum ꝑcipit & aꝙͣ
tahit: pedesq eius nullis genicu¬
loꝵ comungunt᷑ articłis: ut tãꝗ
columne quedam grauitatẽ suꝑ¬
iecti pond̾is subuectarent. Si enĩ
gracilia nutantiaq fuissent eiꝰ¬
crura: sine dubio eiectiones uin¬
eturarũ pateret᷑ assiduas. t pote
ñ sufficientium molem tantã sub¬
leuare. cũ surgeret. Itaq uides qͦ¬
mͦ uelut q̃dam corporee turres
belli temꝑe locantur ante aciem:
uel montes animati opponunt᷑
hostium munimenta rapturi. &¬
rum si magnitudini fundamina
gͥssuum nonhr̃ent᷑ equalia. nul¬
latenus tanta menbrositas porta¬
retur. ferunt aũ elephantũ tee¬
centos annos et ampliꝰ uiu̾ẽ. mi¬
nisterioq ꝓmuiscidis cibum ⁊¬
met ut diximꝰ am̾mouere: qui
uelut serpens qͥdã sinuosus et
lubricus huc atq illuc flectit᷑
lta uerus ẽ sermo qͥ asserit nicħ
minus. nich suꝑfluum inrerũ¬
creatura repperiri: hanc tam̃ ipsã

Expanded text:
plentem, quae pastum percipit et aquam plentem, quae pastum percipit et aquam trahit. Pedesque ejus nullis geniculorum conjunguntur articulis, ut tanquam columnae quaedam gravitatem superjecti ponderis subvectarent. Si enim gracilia nutantiaque ejus fuissent crura, sine dubio ejectiones juncturarum pateretur assiduas, utpote non sufficientium molem tantam sublevare, cum surgeret. Itaque vides quomodo velut quaedam corporeae turres belli tempore locantur ante aciem, vel montes animati opponuntur, hostium munimenta rupturi. Quorum si magnitudini fundamina gressuum non haberentur aequalia, nullatenus tanta membrositas portaretur. Fertur autem elephantum trecentos annos et amplius vivere, ministerioque promuscidis cibum sibimet, ut diximus, admovere; qui velut serpens quidam sinuosus et lubricus, huc atque illuc flectitur. Ita verus est sermo qui asserit nihil minus, nihil superfluum in rerucreatura reperiri. Hanc tamen ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
macho denuo recurrat ad denteᷤ.
quo faciliꝰ eam possit ruminan¬
do conterere: ac sine labore dige¬
rere. Neq .N. sine causa gurguli¬
onem stomachumq certis aĩali¬
b dedit: ut sponte necessarios
usus p̃bentem. Camelus gͥ idcͥco
longum guttur ht̃: ut coeqͣtũ
pedib facile escam quã querit
attingat. Breuis aũ humerisq
supp̃ssa ceruix ursoꝵ ẽ. Itemq
leonis et tigridis.⁊ similiũ fera¬
rum qͥb herbosa non sunt ali¬
menta: nec hñt aliquam neces¬
sitatem inclinandi se ad terrã.
quippe q̃ carne uescunt᷑. Quid
de ꝓmuscide dicamꝰ elephantiᷤ.
qͥ cum omniũ sit maximꝰ belu¬
arum. uisentibq t̾ribilis: par
fuit. ut menbris inmanib for¬
maretur: Quoꝵ magnitudinẽ si
ceriux fuisset equiꝑans immobilis
hretur: pͥond̾e ipso deorsũ eͤuatꝰ Neaũt
pancis ossib ceruix et caput uine¬
rum spinȩ coheret᷑. ht̃q ꝓmuscidẽ
ministerium sͥ colli longioris ex¬

Expanded text:
macho, denuo decurrat ad dentes, macho, denuo decurrat ad dentes, quo facilius eam possit ruminando conterere, ac sine labore digerere. Neque enim sine causa gurgulionem, stomachumque certis animalibus dedit, utpote necessarios usus praebentem. Camelus igitur idcirco longum guttur habet: ut coaequatum pedibus, facile escam quam quaerit attingeret. Brevis autem humerisque suppressa cervix ursorum est, itemque leonis et tygridis, et similium ferarum, quibus herbosa non sunt alimenta, nec habent aliquam necessitatem inclinandi se ad terram: quippe quae carne vescuntur. Quid de promuscide elephanti dicamus, qui cum omnium sit maximus belluarum, visentibusque terribilis, par fuit ut membris immanibus formaretur? Quorum magnitudini si cervix fuisset aequiparans, immobilis haberetur, pondere ipso deorsum curvatpaucis ossibus cervices et caput innexum spinae cohaeret, habetque promuscidem ministerium sibi colli longioris ex
Abbreviated transcription (Latin):
bestie fecundiores s̃. id÷ lepores.⁊
damme. ouesq siluestres: ut ñ
facile deleretur gñs earũ acar¬
nificib expensum feris Hee aũ
q̃ deroratrices sunt aliarũ: steri¬
liores h̃ntur. Nam deniq leoni
uix lȩena fit mat̃. Inguib enĩ
dum nascitur uuluam genitri¬
cis exulcerat: sic̃ iuꝑa q̃ non alit̃
nisi matris exeso disceptoq uen¬
tre ꝓcedit: congruam creatͥci
mercedem ꝓtali partu repen¬
dens. Ita nicħ in reb humanis
habetur imꝑuidum:. nec ulla
diligentiȩ s̃ competentis immu¬
nitas ẽ. Qd si studiosius ipsa pecoꝵ
menbra discusseris: inuenies nieħ
illis suꝑfluum dedisse conditorẽ.
nicħ necessarium denegasse be¬
lius. Nãq carnisumis acutos dentes
apposuit: qm̃ talib opus erat
ad speciem alimonie p̃finite mi¬
nisteriis. Eis uͦ quibꝰ exuna parte
dentes instituit plurimoꝵ rerep¬
tacula pabuloꝵ in ẽẽ disposuit.
ut pars q̃ pͥor assumpta ÷. desto¬

Expanded text:
bestiae fecundiores sunt, id est lepores et bestiae fecundiores sunt, id est lepores et damae, ovesque silvestres: ut non facile deleretur genus earum, a carnificibus expensum feris. Hae autem quae devoratrices sunt aliarum, steriliores habentur. Nam denique leoni vix leaena fit mater: unguibus enim dum nascitur, vulvam genitricis exulcerat, sicut vipera quae non aliter nisi matris exeso discerptoque ventre procedit, congruam creatrici mercedem pro tali partu rependens. Ita nihil in rebus humanis habetur improvidum: nec ulla diligentiae sibi competentis immunitas est. Quod si studiosius ipsa pecorum membra discusseris, invenies nihil illis superfluum dedisse Conditorem, nihil necessarium denegasse. Belluis namque carnisumis acutos dentes apposuit, quoniam talibus opus erat ad speciem alimoniae praefinitae ministeriis. Eis vero quibus ex una parte dentes instituit, plurimorum receptacula pabulorum inesse disposuit, ut pars quae prior assumpta est de sto
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb odore repetitis explicatisq
fallentib uiis cubile reꝑiat. Qͥd
amplius hi faciunt in descͥptio¬
nib qͥ ociose sedentes puluerem
stilo signant. & extrib ꝓpositio¬
nib duas auferunt: In illa aũ
q̃ reliqua ẽ inueniunt ueritatẽ.
Memoria gͥ canis erga depensum
s̃ beneficium quẽ non ingratũ
hominem suo benefactori pudore
confundit. cum etiam dñiꝰ int̾fec¬
tis in loco deserto. multi canes ob¬
seruatione longissima defecert̃:
Alii ꝑemptis dñis indices homici¬
dii fuerunt: reosq p̃sentauere indi¬
cũs. accusationẽ latratu ꝑagenteᷤ.
Qͥd gͥ dicturi sunt qͥ creatorẽ pasto¬
remq suum dm̃ non mͦ ñ diliguĩ.
s etiam maledicos eius amicos ha¬
bent. et ineadem cum illis simul
cibant᷑ mensa. largitoremq epu¬
larum sacͥlegis blasphemiorũ
sermonib lacerari paciunt᷑: S
nc̃ adcreature contemplationẽ
redeamꝰ Iõ scilicet imbecilliores

Expanded text:
omnibus odore repetitis explicatisque omnibus odore repetitis explicatisque fallentibus viis, cubile reperiet. Quid amplius hi faciunt in descriptionibus, qui otiose sedentes, pulverem stylo signant, et ex tribus propositionibus duas auferunt, in illa autem quae reliqua est inveniunt veritatem? Memoria igitur canis erga depensum sibi beneficium, quem non ingratum hominem suo benefactori pudore confundit, cum etiam dominis interfectis in loco deserto, multi canes observatione longissima defecerunt? Alii peremptis dominis indices homicidii fuerunt, reosque praesentavere judiciis, accusationem latratu peragentes. Quid igitur dicturi sunt qui creatorem pastoremque suum Deum non modo non diligunt, sed etiam maledicos ejus habent amicos, et in eadem cum illis simul cibantur mensa, largitoremque epularum sacrilegis blasphemorum sermonibus lacerari patiuntur? 5. Sed nunc ad creaturae contemplationem redeamus. Ideo scilicet imbecilliores
Abbreviated transcription (Latin):
et nouit iam in qͣ parte sͥ futura
sint arma pugnandi. Hec gͥ indi¬
cium nobis faciunt: qͥa naturalis
prudentia doctrine traditione
non utitur. E qͥa nichil in ordina¬
tum uel imꝑuidum habetur in
reb. s oĩa certissimum specim̃
inse sapientie conditoris ostentãt:
qͥ sic instructas pecudes ad defen¬
sionem ꝓͥe salutis instituit. Exꝑs
qͥdẽ rationis ÷ canis: s eqͥ ꝑantem
rationi sensum credit᷑ possidere.
N amea q̃ ꝑ ocium uite longũ qͥdã
sedentes uix inuenire potueruĩ
id philosophi scłares. sillogis¬
moꝵ dico tendiculas beneficio
naturali canis consecutꝰ asserit᷑:
qͥa uestigia ferarum sagactt̃ in¬
dagando. cum uiderit multipli¬
citer intercisas semitas om̃s dis¬
cursib interrũpit. uocem articła¬
tam nonomittens. Nam ꝑ ea que
agit indicat ꝓfecto qͦ bestiȩ quȩ
lustrantur abierint: nec illum re¬
linquens inexploratum locũ ubi
suspicio nulia uestigii ẽ. donec

Expanded text:
et novit jam in qua parte futura sibi et novit jam in qua parte futura sibi sint arma pugnandi. Haec igitur indicium nobis faciunt, quia naturalis prudentia doctrinae traditione non utitur, et quia nihil inordinatum, vel improvidum habetur in rebus: sed omnia certissimum specimen in se sapientiae Conditoris ostentant, qui sic instructas pecudes ad defensionem propriae salutis instituit. Expers quidem rationis est canis, sed aequiparantem rationi sensum creditur possidere. Nam ea quae per otium vitae longum quidam sedentes vix invenire potuerunt, id est philosophi saeculares, syllogismorum dico tendiculas beneficio naturali canis consecutus asseritur: quia vestigia ferarum sagaciter indagando, cum viderit multipliciter intercisas semitas, omnes discursibus interrumpit, vocem tantum articulatam non emittens: nam per ea quae agit indicat profecto, quo bestiae quae lustrantur abierint. Nec illum relinquens inexploratum locum, ubi suspicio nulla vestigii est, donec
Abbreviated transcription (Latin):
tringit alia uincla nature. Cuiꝰ
tanta uis ÷ in affectu: ut etiã lup̃
ꝓcatulis suis pugnet. Qd dictu¬
sus ẽ homo qͥ et mandatum sꝑnit.
& naturam despicit. cũ aut iuue¬
nis deformat inuiriis canitiẽ ge¬
nitoris. aut pat̃ scd̾as nactus nup¬
cias. liberos exmatrimonio pͥore
contristat: Infucatus ẽ amor fe¬
rarum int̾ parentes et filios. qm qͥ
eas creauit ds̃ ꝙ minus illis inra¬
tioñ p̃stitit. sensus beneficio com
eam currat exultans. fontesq lac¬
tis inquirat. Qd & si forte sterilior
habeatur: ipsa sola contentꝰ ub̃a
p̃cerit aliena. qͣmiuis copiosa suit
et referta. Mat̃q nicħominus in
tanta multitudine suũ recognos¬
eit fetum. Et certe uox una ÷ indi¬
uersis. color unus. et odor idem:
qͣnto nos uidelicet nr̃o possumꝰ
odore collig̾e. Uerumptñ ÷ illis acu¬
tior intellectus abhoĩe: ꝑ quẽ cuiq
festantes conatur ore repellere.
Nondũ uitulo cornua surrexerunt:

Expanded text:
tringit altius vincula naturae. Cujus tringit altius vincula naturae. Cujus tanta vis est in affectu, ut etiam lupus pro catulis suis pugnet. Quid dicturus est homo, qui et mandatum spernit, et naturam despicit, cum aut juvenis deformat injuriis canitiem genitoris, aut pater secundas nactus nuptias liberos ex patrimonio priore contristat? Infucatus est amor ferarum inter parentes et filios, quoniam qui eas creavit Deus quod minus illis in ratione praestitit, sensus beneficio compeam currat exsultans, fontesque lactis inquirat. Quod etsi forte mater sterilior habeatur, ipsa sola contentus ubera praeterit aliena, quamvis copiosa sint et referta. Materque nihilominus in tanta multitudine suum recognoscit fetum. Et certe vox una est in diversis, color unus et odor idem, quantum nos videlicet nostro possumus odore colligere: verumtamen est illis acutior intellectus ab homine: per quem cuique festantes conatur ore repellere. Nondum vitulo cornua surrexerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fabilem diligentiam genitiua cap¬
tare prudentia. sunt tñ & apud
nos gña nonnulla uirtutũ. qͣs ñ
ex hominum doctrina. s exnatu¬
re tradictione sortimur. Si c̃.ti nul¬
la nos institutio monet odisse lan¬
guorem. s spontaneũ habemꝰ er¬
ga oia que nos contristare credunm᷑
horrorẽ sic animo naturale sub est
officium noxia declinare. Omne
aũ malum. morbus ẽ animi. Uurtꝰ
autem: rationẽ sanitatis appor¬
tat. Uñ bene qͥdã statuerunt as¬
serentes sanitatem ẽẽ motuũ na¬
turalium constantiã. Q etiam in
anui uigore ꝓfitendo qͥs. ñ ui¬
dicabitur errare. Sui .N semꝑ
appetens ẽ naturalit̃ animꝰ. Iõq
laudanda prudentib ÷ castitas:
assequenda iusticia sectanda sa¬
pientia: miranda fortitudo. Que
res magis animis familiares sunt:
quã corꝑib ualitudo. filii. paren¬
tes diligite. filios: nolite paren¬
tes exasperare. Numqͥd non hoc
idem natura p̃cepit: Nicħ ergo

Expanded text:
et ineffabilem diligentiam genitiva capet ineffabilem diligentiam genitiva captare prudentia. 4. Sunt tamen et apud nos genera nonnulla virtutum: quas non ex hominum doctrina, sed ex naturae traditione sortimur. Sicut enim nulla nos institutio monet odisse languorem, sed spontaneum habemus erga omnia quae nos contristare creduntur horrorem; sic et animo naturale subest officium noxia declinare. Omne autem malum morbus est animi, virtus autem rationem sanitatis apportat. Unde bene quidam statuerunt, asserentes sanitatem esse motuum naturalium constantiam. Quod etiam in animi vigore profitendo quis non judicabitur errare? Sui enim semper appetens est naturaliter animus: ideoque laudanda prudentibus est castitas, assequenda justitia, sectanda sapientia, miranda fortitudo. Quae res magis animis familiares sunt quam corporibus valetudo. Parentes, diligite filios: filii, nolite parentes exasperare . Nunquid non hoc idem natura praecepit? Nihil ergo
Abbreviated transcription (Latin):
utilem. Semen qͦ ipsum si fue¬
rit humectatum uaporib dellu¬
ris: siccat insole: nec tam̃ semꝑ ħ
facit. s cũ serenitatẽ stabilẽ fore
p̃senserit. Deniq nonuidebisym¬
bres emitti de nubib. qͦusq for¬
mica torrendum sub sole semen
exponit. Qͥs gͥ sermo comp̃hen¬
dere. qͥs auditus caꝑe: ut qͣntũ
temꝑis sufficere potuerit ad ex¬
plananda cuncta mirabilia: Q̃ꝑꝑ
et nos simul cum ꝓpha dicamus.
Ut magnificata sunt oꝑa tua dñe:
oĩa insapientia fecisti. Ergo non
ꝓderit nobis illa satisfactio qua
putamꝰ excusare nos posse dicen¬
tes minime litteris didicisse qͦd
expedit: cũ legis magisterio na¬
turalis electionẽ utiliũ ꝑcepisse
credamur: Nosti.N. tubonum ꝙ
facere debebis inꝑrimum:.⁊ ma¬
lum ꝙ idem nolis abalio ꝑpeti.
Nulla scilicet ars medendi. nec
aliqͥs usus herbarum remedia
pecorib querenda monstrauit:
s naturalit̾ animal unumꝙꝙ

Expanded text:
utilem: semen quoque ipsum si fueutilem: semen quoque ipsum si fuerit humectatum vapore telluris, siccat in solem; nec tamen semper hoc facit, sed cum serenitatem stabilem fore praesenserit. Denique non videbis imbres emitti de nubibus, quousque formica torrendum sub sole semen exponit. Quis igitur sermo comprehendere, quis auditus capere, vel quantum temporis sufficere poterit, ad explananda cuncta mirabilia? Quapropter et nos simul cum propheta dicamus: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti . Ergo non proderit nobis illa satisfactio, qua putamus excusare nos posse dicentes, minime litteris didicisse quod expedit, cum legis magisterio naturalis electionem utilium percepisse credamur. Nosti enim tu bonum quod facere debebis in proximum, et malum quod idem nolis ab alio perpeti. Nulla scilicet ars medendi, nec aliquis usus herbarum remedia pecoribus quaerenda monstravit, sed naturaliter animal unumquodq