comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantes sanitatem. aridi sospita¬
tem. leꝓsi mundationẽ: pa¬
ralitici menbroꝵ redintegra¬
tionem recipiunt. Fama uͦ
que clam nichil agere con¬
sueuit: ꝑ uniu̾sas regiones
sanitatum grãm diuulgan¬
te. tanta illuc in dies infir¬
mantiũ multitudo conflue¬
bat. ut exnumeri innumeri
estimatione. regio cuilibet
exercitui assimilata uideret᷑.
Et quia ciuitas tante insuffi¬
ciens multitudini. uniu̾sos
caꝑe ñ peterat: ꝑ cͥcumiacen¬
tes uicos hospitandi gr̃ã dis¬
fundebant᷑. Omnib ꝓ uoto
ꝑ merita beati martini anti¬
stitis: salus op̃tata reddebat᷑.
In familie uͦ eiusdẽ pontificis
usum: uniu̾sa infirmantiũ
transibat oblatio. Tantus aũt
oblate pecunie excreuit cu¬
mulus: ut numerũ qͣntitas
excedens. autisiodorensibus
clericis inuidie fomitẽ mini

Expanded text:
tantes sanitatem, aridi sospitatantes sanitatem, aridi sospitatem, leprosi mundationem, paralytici membrorum reintegrationē recipiunt. Fama vero quæ clam nihil agere consueuit, per vniuersas regiones sanitatum gratiam diuulgante, tanta illic in dies infirmantium multitudo confluebat, vt ex numeri innumera æstimatione, regio ciuilibet exercitui assimilata videretur. Et quia ciuitas tantæ insufficiens multitudini vniuersos capere non poterat, per circumiacentes vicos hospitandi gratia diffundebantur. Omnibus pro voto per merita beati Martini Antistitis salus optata reddebatur. In familiæ vero eiusdem Episcopi vsum vniuersa infirmantium transibat oblatio. Tantus autem oblatæ pecuniæ excreuit cumulus, vt numerum quantitas excedens Antissiodorensibus Clericis inuidiæ fomitem mini
Abbreviated transcription (Latin):
margaritã et singłarem thes¬
aurum scĩssimi uilelicet mar¬
mittunt. Huiꝰ latores et custo
des extiterunt. heb̃nus maioriꝰ
monasterii abbas sepedictꝰ. cũ
uiginti quatuor monachis sius.
et duodecim canonici. qui dõ
⁊ xp̃i confessori martino. die
ac nocte deseruirent: comitatui
sibus. qui scĩs seruitorib pie
deseruientes. eis neccessaria ꝓ¬
dani ad gallie suꝑiora ꝓcessissẽt.
cum thesauro suo ad scm trãs-¬
meant benedictũ. Paucis uero
elapsis diebus fama ꝑuigili
rursum p̾nuntiante. qd̾ iam
Rollo aurelianis aduenisser.
scãrum baiuli reliquiarum
tu iterum inualescente. cum
thesauro illo incomꝑarabili: an-¬
tota ciuitas obuiam ruunt. &
tantũ hospitem cũ honore nõ
indebito deducunt. et in eccłia
beati germani secus eiusdem
p̾sulis feretrum: martini non
imparis corpus sancti reponũt.
Per merita gͥ beati martini:
uirtutes ibidem innumere. &
uisum. claudi gressũ. febrici-¬

Expanded text:
margaritam, & singularem thesmargaritam, & singularem thesaurum, sanctissimi videlicet cormittunt. Huius lades exstiterunt, Hebernus Majoris Monasterii abbas saepedictus cum viginti quatuor monachis, et duodecim canonici, qui Deo et Christi confessori Martino die ac nocte deservirent: comitatui sibus, qui sanctis deservitoribus pie deservientes, eis necessaria pDani ad Galliae superiora processissent, cum thesauro suo ad sanctum transmeant Benedictum. Paucis vero elapsis diebus fama pervigili rursum praenuntiante, quod jam Rollo Aurelianis advenisset, sanctarum bajuli reliquiarum tu convalescente iterum, cum thesauro illo incomtota ciuitas, obuiam ruunt, & tantum hospitem cum honore non indebito deducunt, & in Ecclesia beati Germani, secus eiusdem Præsulis feretrum, Martini non imparis corpus reponunt. Per merita igitur beati Martini, virtutes ibidem & miracula visum, claudi gressum, febrici
Abbreviated transcription (Latin):
reddita est facultas: auditũ
maioris monasterii infortunũ.
et euersio. nec ñ et abbatis cru¬
ciatus. et pene. ⁊ monarboꝵ
p̾ciosa mors et passio. liniuersoꝵ
et maxime sancti martini cano¬
lacrimosa subministrauit sus¬
piria: doloris inmodici copiosã
materiam ꝓpinauit. msricie¬
eit. Mesticieigitur et meroris¬
Palle pallio amieti. uultu lu¬
gubri assumpto et ornatu. sicut
tum accedunt locum: et doloriᷤ
intͥnseci tumore singultuoss
monachos. qui in cau̾narum la¬
trebris morabantur extrahunt.
et abb̃em una cum ip̃is cum de¬
bito honore et reuerentia ad
suam secum deducunt eccł̃iam.
In omnib uero eos ꝓcurantes.
delegerunt ipsis domũ. eccl̃ie
ualius inherentẽ: a qua in ec¬
cliam recipcus ingressus et re¬
gressus secretior haberet᷑: Sex uͦ
mensibus emensis. comꝑto ca¬
nonici qd̃ Rollo cenomannis
capta. turonim captũ ire dis¬
poneret: communicato cũ con¬
ciuibus suis consilio. p̾ciosam

Expanded text:
reddita est facultas; auditum reddita est facultas; auditum Majoris Monasterii infortunium et eversio, necnon et abbatis cruciatus et poenae, et monachorum pretiosa mors et passio; universorum, et maxime sancti Martini canolacrymosa subministravit suspiria, doloris immodici copiosam materiam propinavit. IV. Moestitiae igitur et moeroris pallio amicti, vultu lugubri assumpto, et ornatu, sicut tum accedunt locum, et doloris intrinseci tumore singultuoso monachos, qui in cavernarum latebris morabantur, extrahunt, et abbatem una cum ipsis cum debito honore et reverentia ad suam secum deducunt ecclesiam. In omnibus vero eos procurantes, delegerunt ipsis domum ecclesiae valvis inhaerentem, a qua in ecclesiam reciprocus ingressus et regressus secretior haberetur. Sex vero mensibus emensis, comperto Canonici quod Rollo, Cenomannis capta, Turonum captum ire disponeret, communicato cum ciuib. suis consilio, preciosam
Abbreviated transcription (Latin):
non minima sui altitudine cu¬
neos hostiles arcerenti uerum¬
maius monast̾ium quod non
longe a turonis erat. funditꝰ
euersũ centũ uiginti monachos
bis binos minus gladio ibidẽ
ꝑcusserunt: preter abb̃em et
uiginti quatuor alios. qui ca¬
uernis terre latitantes euase¬
runt. Abb̃em tam̃ a latebris
extrattum. tormentis et cruci.¬
atib ab eo exigunt. ut thesau¬
ros eccłie prodat. et monachos
qui in cauernis la tebras foue¬
bant in medium deducat. uir
autem dñi abbas hebernus
licet uaria et multiplici tor¬
mentorũ uiolentia arceretur:
nec thesauros declarauit. nͦ
filios in latebris occultantes:
reuelauit. Qui adhuc reser¬
uati sunt. ut patͦni sui corpus
et int̾ alienos ꝓsequerentur.
Ita quidẽ contigit. S ipseci¬
cius comitib exilii sui mer¬
cedem restituit. Nemo enim
illorũ residuus fuit. quem
regimini. sublimaret digni¬
tate. Recedentib danis. post¬
quam ciuib tumore fluuiali
represso. libera discurrendi

Expanded text:
non minima sui altitudine cunon minima sui altitudine cuneos hostiles arcerent. Maius-Monasterium, quod non longe a Turonis erat, funditus euersum, centum viginti Monachos, bis binos minus, ibidem gladio percusserunt, præter Abbatem & viginti alios quatuor, qui cauernis terræ latitantes euaserunt. Abbatem tamen a latebris extractum tormentis & cruciatibus ab eo exigunt, vt thesauros Ecclesiæ prodat, & Monachos, qui in cauernis latebras fouebant, in medium deducat. Vir autem Domini Abbas Hebernus, licet varia & multiplici tormentorum violentia arceretur, nec thesauros declarauit, nec filios in latebris latitantes reuelauit: qui adhuc reseruatet inter alienos prosequerentur. Ita quidem contigit; sed ipse potius comitibus exsilii sui mercedem restituit. Nemo enim illorum residuus fuit, quem regimini, sublimaret dignitate. Recedentibus Danis, postquam civibus, tumore fluviali represso, libera recurrendi discurrendi
Abbreviated transcription (Latin):
synodo celebrata. auctoritate
nerant. statutum ẽ. ut singłis
deinceps annis ꝑ unuiersam
diocesim subuentionis huius
festũ. quarto idus maii sollẽp¬
niter celebretur. que nullo
alio nomine rectius quam
subuentio censeturr.
lapsis post hastini incen¬
dia tribus lustris. suc¬
cessit eiusclem gentis
et simili sorte a finibus suis
ex ulans. Rollo uir armis stre¬
nius. sed circa xp̃iane ꝓfessi¬
onis homines inhumanus.
peditum multitudine. eque
multiplici stipatus. In flan¬
drensibus. normannis. et
britonib. in martio congͤs¬
su sepe numero confectis. ciui¬
tates eorum et oppicla. necñ
et eccłias in fauillam redigẽs.
non minimas hominũ strageᷤᷤ
dedit. Cenomannis post modũ
obsessa: exertitus sui procura¬
tores turonum usq transmisit:
ut urbe pessundata. auri & ar-
centes captiuarent. Dei autem
ꝓuidente clementia. tanta Ra¬
ri et lig̾is excreuit inundantia
ut sui unione pelagus unum
efficerent. et aciuitatis accessu

Expanded text:
synodo celebrata, auctoritate synodo celebrata, auctoritate nerant, statutum est, ut singulis annis deinceps per universam diocesim Subventionis hujus festum IV Idus Maii solemniter celebretur, quae nullo alio nomine rectius, quam Subventio, censetur. III. Elapsis post Hastini Hastingi incendia tribus lustris, successit ejusdem genus gentis, et simili sorte a finibus suis exsulans, Rollo vir armis strenuus, sed circa Christianae professionis homines inhumanus: peditum multitudine, equesmultiplici stipatus. Ille, Flandrensibus, Nortmannis et Britonibus in martio congressu saepenumero confectis, civitates eorum et oppida, necnon et ecclesias in favillam redigens, non minimas hominum strages dedit. Cenomanis postmodum obsessa, exercitus sui procuratores Turonum usque transmisit, ut, urbe pessundata, auri et argcentes captivarent. Dei autem providente clementia, tanta Kari et Ligeris excrevit inundantia inundatio, ut sui unione pelagus unum efficerent, et a civitatis accessu
Abbreviated transcription (Latin):
et pars fuge subsidio elapsa
est: et usq ad sextum lapidẽ
ab urbe ꝑsecuti sunt dacos.
trium phatoris sui corpus cũ
hymnis deferentes et głia. ꝑ
quem sibi triumphus cessit
et uictoria. Unde et in eiusdẽ
belli triumphali memoria.
in ipso loco quo saneti substitit.
corpus. in honore ipsiuis fa¬
bricata est eccl̃ia. que ꝓpter
belli euentum sc̃ĩ martini
belli sortita est uocabulũ.
In eõ autẽ urbis loco que cor¬
pus eius supra murum per¬
noctans. uictorie primordia
iniciauit:erant riune anti¬
ferebant aulamn fuisse ualen¬
tiniani. in qua setlens neqͣ¬
quã assurgere est dignatus
beato martino antistiti. do¬
nec regiã sellam ignis oꝑiret.
ip̃mꝙ regem ea parte corꝑis
qua sedebat afflaret incen¬
dium. solioq suo suꝑbus ex¬
cuteretur. et martino inui¬
tus assurgeret. Ibi archiepc̃
cum populo deuoto eccłiam
que sc̃i martini de basilica
dicitur: in honore itidem ip̃iꝰ
scĩ instaurauit. Cappter gͥ

Expanded text:
et pars fugae subsidio elapsa et pars fugae subsidio elapsa est, et usque ad sextum lapidem ab urbe persecuti sunt Danos, triumphatoris sui corpus cum hymnis deferentes et gloria, per quem sibi triumphus cessit et victoria. Unde et in ejusdem belli triumphali memoria, in ipso loco, quo sancti subsistit corpus, in honore ipsius fabricata est ecclesia, quae propter belli eventum, sancti Martini Belli sortita est vocabulum. In eo autem urbis loco, quo corpus ejus supra murum pernoctans victoriae primordia initiavit, erant ruinae maceferebant aulam fuisse Valentiniani, in qua sedens nequaquam assurgere est dignatus beato Martino antistiti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, afflaret incendium, solioque suo superbus excuteretur, et Martino inimicus assurgeret. Ibi archiepiscopus cum populo devoto ecclesiam, quae sancti Martini de Basilica dicitur in honore itidem ipsius sancti instauravit. Ea propter igitur
Abbreviated transcription (Latin):
tem subministrat. Muros tam̃
cula resarciunt.  sagittarum
grandine p̾missa: uarios subiũ¬
gunt assultus. Iam muri crebro
quatuntur ariete: et machina¬
rum ictib cedentes. ruinam sui
minantur. Obsessi uiribus diffi-¬
dentes: spei penitus solatio. clestitu¬
untur. Tandem uero diuina in¬
spirante gr̃a: in se reuersi. beati
patroni sui martini corpus pie
rapiunt. et ad locum quo belli
uiolentior impetus erat deferẽ¬
tes. et mortuum prouiuis ꝓpug¬
natorem opponunt. ad mira¬
bilem ꝑ om̃ia uirum. qui dũ
ad uiueret signipotens appella¬
tus. fulgorem uirtutũ astris
intulit: defunctus etiã belli¬
potens. triumphatos hostiũ
cuneos sola sui p̾sentia confe¬
cit. uere mirabilis deus. in scĩs
suis. Sancti si quidem patro¬
cinante suffragio: et obsessis
securitas. et confidentia reddit᷑:
et obsessoribus formido et pa¬
uor ñ modicus immittitur
fugientes turonici ꝑsecun¬
tur. fugientium pars gladio
cadit. pars capta reducitur.:

Expanded text:
tem subministrat. Muros tamen tem subministrat. Muros tamen cula resarciunt, et sagittarum grandine praemissa varios subjungunt assultus. Jam muri crebro quatiuntur ariete, et machinarum ictibus cedentes, ruinam sui minantur. Obsessi viribus dissidentes, spei penitus solatio destituuntur. Tandem vero, divina inspirante gratia, in se reversi, beati patroni sui Martini corpus pie rapiunt, et ad locum, quo belli violentior impetus erat, deferentes, mortuum pro vivis propugnatorem opponunt. O admirabilem per omnia virum! qui dum adviveret signipotens appellatus fulgorem virtutum astris intulit, defunctus etiam bellipotens triumphator hostium cuneos sola sui praesentia confecit. Vere mirabilis Deus in sanctis suis. Sancti siquidem patrocinante suffragio et obsessis securitas et confidentia redditur, et obsessoribus formido et pavor non modicus immittitur.fugientes Turonici persequuntur: fugientium pars gladio cadit, pars capta reducitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tionis in reu̾sionẽ bi martim ar¬
chiepi turonensis a burgondia¬
gitur quoniam danorum tel¬
lus sibi insusficiens est: moris
est apud illos ut ꝑ singła lustͣ
multitudo ñ minima. dictante
sortis euentu. a terra lus exu¬
let: et in alienis terris mansio¬
nem sibi quoquo modo ad pro¬
pria non reuersura uendicet
Urgenteigͥ dure sortis inclemen¬
tia hastingus cum innumera
armatorum manu. a finibus
suis ex ulans. gallias ingrectit᷑.
ciuitates obsulet menia sub¬
uertit: turres terre coequat
oppida. rura. uicos. ferio flam¬
ma. fame lepopulatͦ Contigit
autem ut gallie up&or parti¬
cenderet. Ambario itaq et umn¬
uersis que inter ligerim et
karum continebantur in fa¬
uillam redactis: turonim ob¬
suder. Portis gͥ custodias ad mo¬
uet. et ne quis tuto exeat: mag¬
no studiosoq conamine ꝓui¬
det. Aggeres etiam struit sasꝑa
complanat. et quic quid urbi ca¬
piende commodum eẽt ordinat.
Alieni infortunii rumor delatus.
obsessis concepte formidinis fomi¬

Expanded text:
TIONIS IN REVERSIONE B. MARTINI TURONENSIS A BURGUNgitur quoniam Danorum tellus sibi insufficiens est, moris est apud illos, ut per singula lustra multitudo non minima, dictante sortis eventu a terra sua exsulet, et in alienis terris mansionem sibi quoquomodo ad propria non reversura, vindicet. Urgente igitur durae sortis inclementia, Hastingus cum innumera armatorum manu a finibus suis exsulans, Gallias ingreditur, civitates obsidet, moenia subvertit, turres terrae coaequat, oppida, rura, vicos, ferro, flamma, fame depopulatur. Contigit autem ut Galliae superioris particenderet. Ambazio itaque, et universis, quae inter Ligerim et Karum continebantur, in favillam redactis, Turonum obsidet. Portis igitur custodias admovet, et ne quis tuto exeat, magno studiosoque conamine providet. Aggeres etiam struit, aspera complanat, et quidquid urbi capiendae commodum esset, ordinat. Alieni infortunii rumor delatus obsessis conceptae formidinis fomi
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ illi in se se exꝑientes.
nec dissimulare poterãt
nec audebant silere. Ni
et nollentibz subuenisset.
Exclamant ig̾r p̾dicãtes
miraculũ: ⁊ hoĩes. loci illiꝰ
quo id contigerat ad lau¬
dem inuitant martim.
Nec sibi integrum fore
arbitrati. donec baculos
sui laboris indices. ad
martim matricẽ eccliãm
detulerunt. palã oĩbus
exponentes et sue ꝑfidie
fugam. et martim etiam
cirra inuitos clementiã.
Porro accole mansionis
in qua signũ hoc sc̃ĩtatis
celcbratũ est: in honore
sigmpotentis martini-
eccliam condidere. q̃ usq
hodie capella albu nomi¬
natur.

Expanded text:
Quod illi in sese experientes, Quod illi in sese experientes, nec dissimulare poterant, nec audebant silere. Nimet nolentibus subvenisset. Exclamant igitur, praedicantes miraculum, et homines loci illius, quo id contigerat, ad laudem invitant Martini. Nec sibi integrum fore arbitrati, donec baculos sui languoris indices ad Martini matricem ecclesiam detulerunt, palam omnibus exponentes et suae perfidiae fugam, et Martini etiam circa invitos clementiam. Porro accolae mansionis, in qua signum hoc sanitatis celebratum est, in nomine signipotentis Martini ecclesiam condidere, quae usque hodie Capella alba nominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
labor est petere qd̃ opta¬
mus: licet cũ libuerit
sompno ĩdulg̾e. quieti
uero iugiter. et ut breuiter
dicam: ducunus ĩ boms
dies nostros. Hoc autem
mitas hec: qua iacemus.
Que si curata fuerit qd
absit: neccessario nobis
incũbet labor maniuim
insolitus. quippe: mẽdi
Et ecce audiuimus de
martino isto. in cuius
diocesi degimus: ꝙ reu̾¬
tens ab exilio ĩ toto suo
ep̃ãtu neminẽ decũbentẽ
preterit non sanatum.
Nunc ergo frater acqͥesce
consiliis meis. et dicto
cicius fugiamus mͣrtinũ.
ab eius diocesi exeuntes:
ne forte nos sanitatũ eiꝰ
copia. comp̾hẽdat. Nouũ
sane consilium. uota
prorsus eatenus ĩaudita
tanto nolle carere incom¬
modo. se sibi reddi effug̾e.
Quid moror: Placet
utriq cõlultũ. ⁊ aptatis
baculis sub utraq ascella
reptando potius ꝙͣ gradi¬
endo: fugam arripiunt.
Sed martini puix poten¬
cia prosequitur fugiẽtes.
comprehendit refugas:
comprehensos et ĩuentos
ĩuitos reparat sospitati.

Expanded text:
labor est petere quod optalabor est petere quod optamus. Licet, cum libuerit, somno indulgere, quieti vero jugiter: et, ut breviter dicam, ducimus in bonis dies nostros. Hoc autem mitas haec, qua jacemus. Quae si curata fuerit, quod absit, necessario nobis incumbet labor manuum insolitus: quippe jam menEt ecce audivimus de Martino isto, in cujus dioecesi degimus, quod revertens ab exsilio in toto suo episcopatu neminem decumbentem praeterit non sanatum. Nunc ergo, frater, acquiesce consiliis meis, et dicto citius fugiamus Martinum, ab ejus dioecesi exeuntes, ne forte nos sanitatum ejus copia comprehendat. Novum sane consilium, vota prorsus eatenus inaudita, tanto nolle carere incommodo, se, sibi reddi, effugere. Quid moror? Placet utrique consultum, et aptatis baculis sub utraque ascella, reptando potius quam gradiendo, fugam arripiunt. Sed Martini pernix potentia prosequitur fugientes, comprehendit refugas, comprehensos et inventos invitos reparat sanitati.
Abbreviated transcription (Latin):
Quãuis enĩ peregrims
inter extraneos miracłoꝵ
floruisset copia: ĩter suos
tamẽ ut pote sibi a dño
cõmendatos. ⁊ copiosior
ei affuit sanitatum grã.
egritudinis laborabant.
etiam non apportati. etiã
nõ rogantes. dextra leua¬
q ꝑ totam prouinciam
mirifice sanalñtim. Qmͣ
toris dicentis. Oꝑa ĩqͥt
que ego facio. qui credit
in me et ip̃e faciet: ⁊ ma¬
iora hoꝵ faciet. In signis
tium cooperari uoluit:
ut crebro eungelia ꝓbãt.
Unde est illud. Ffides tua
te saluũ fecit. Per mar¬
tinũ uero etiam non pe¬
tentib etiã nõ accurrẽtib:
et qd̃ maioris clem̃cie est
etiam nolẽtib sb̃uẽiebat.
Dũ eñi talia tanta q
uirtutũ insignia ageren
occultare fama ñ potuit.
ea ꝑcurrẽte duo ꝑalitici
qui in uilla cui nomen
dehedera est: a p̾t̾euntib
clemosmnam petentes
uiccitabant. dixerũt alter
ab alterũ. Ecce fr̃ sub
molli ocio uiuimus. ne¬
mo nos ĩquietat. omnes
miserentur: solus nobis

Expanded text:
Quamvis enim peregrinus Quamvis enim peregrinus inter extraneos miraculorum floruisset copia: inter suos tamen, utpote sibi a Deo commendatos, et copiosior ei fuit sanitatum gratia, aegritudinis laborabant etiam non apportati, etiam non rogantes, dextra laevaque per totam provinciam mirifice sanabantur. Quamtoris dicentis: Opera, inquit, quae ego facio, qui credit in me, et ipse faciet, et majora horum faciet . In signis tium cooperari voluit, ut crebro Evangelia probant. Unde est illud: Fides tua te salvum fecit . Per Martinum vero etiam non petentibus, etiam non accurrentibus, et quod majoris clementiae est, etiam nolentibus subveniebat. Dum enim talia, tantaque virtutum insignia agerentoccultare fama non potuit. Ea percurrente duo paralytici, qui in villa cui nomen de Hedera est a praetereuntibus eleemosynam petentes, victitabant, dixerunt alter ad alterum: Ecce frater sub molli otio vivimus, nemo nos inquietat, omnes miserentur; solus nobis
Abbreviated transcription (Latin):
brata igitur ꝓpria de sc̃o
martino missa solẽniter.
ingelgerius ãdegauẽsis.
et abnarius autissiodorẽ¬
sis assũptũ onuis illõ
nobile suis imponẽtes
humeris. repatriandi ag¬
gredumtur iter. Dedu¬
aunt pontifices cũ hyns
et laudibz sc̃ antistitis
reliquias. necnõ ⁊ clerus
deuotus. et uulgi unde¬
quaq cõcurrẽs freq̃ncia.
Reuersis uero deductorib
illis. martim excercitus
aggressum capit iter. op¬
tato potitur triumpho.
debitum seruicii pensum
aib abbate et monachis
necnon et a clericis deo
in dies deuotissime exhi¬
bebatur: et missa cotidie¬
solep̾niter celebrabatur.
In nobili illo excercitu
nullus mollis uel effe¬
minatus. nemo ibi femi¬
nam. nemo rapinã no¬
uerat: sed uusqͥsq ex
merrato competenti uiue¬
igitur diecesis sue
fĩnes attigerat sacratissi¬
mi presulis martimi cor¬
pus: mirum in modum
et oues morbide pastoris
presentiã et pastor reco¬
gnouit. quantã ouibz
deberet cure diligenciam.

Expanded text:
brata igitur propria de S. brata igitur propria de S. Martino missa solemniter, Ingelgerius Andegavensis et Abnarius Antissiodorensis assumptum onus illud nobile suis imponentes humeris, repatriandi aggrediuntur iter. Deducunt pontifices cum hymnis et laudibus sancti antistitis reliquias, necnon et clerus devotus, et vulgi undequaque decurrens frequentia. Reversis vero deductoribus illis Martini, exercitus aggressum capit iter, et optato potitur triumpho. Debitum servitii pensum ab abbate et monachis, necnon et clericis Deo in dies devotissime exhibebatur, et missa quotidie celebrabatur. In nobili illo exercitu nullus mollis vel effeminatus: nemo ibi feminam, nemo rapinam noverat; sed unusquisque ex mercato competenti viveigitur dioecesis suae fines attigerat sacratissimi praesulis Martini corpus, mirum in modum et oves morbidae pastoris praesentiam, et pastor recognovit quantam ovibus deberet diligentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
lese dampna resarciens:
ex asperato conniti u̾bis
eum lenibz et officiis de¬
mulcens: postulata con¬
cede. Nisi em̃ spontauee
et cito redoideris: ad tui
dedecus et ignominam
ablatũ protinus tibi in
uito idebis. Ifac igitur
de neccessitate uirtutem.
et añqmͣ ĩminẽs extorq̃¬
at neccessitas. palliata
prudẽs p̾stet liberalitas
Acquiescit epũs. et ande¬
gauensi allocucõe blanda
delinito: optatũ exponit
thesaurum. Affuit etiã
sine sociis. Oiuina si qͥdẽ
prouidencia. ⁊ bt̃i mͣrtim
orõne assidua mediãte
iam promoti erãt ꝑ uni¬
uersã burgundie proum¬
ciam. omes et singuli
in ep̃atib et abbaciis sci¬
licet ut qui cũ exulato exu
exulato ĩ ip̃o exilii solo.
diuicus ⁊ honoribz subli¬
ut interessent ducatui
ad euchendũ corpus sepe
ut quẽ simplices moͣchi
et exules a loco proprio
in exilium adduxerant.
iam ep̃i ⁊ abbates consti¬
tuti. ip̃m solũ exulem
loco ꝓprio restituerent.
Qd et fc̃m est. Cele¬

Expanded text:
laesae damna resarciens, laesae damna resarciens, exasperato comiti, verbis eum lenibus, et officiis demulcens, postulata concede. Nisi enim spontanee, et cito reddideris, ad tui dedecus et ignominiam ablatum protinus tibi te invito videbis. Fac igitur de necessitate virtutem, et antequam imminens extorqueat necessitas, palliata et prudens praestet liberalitas. Acquiescit episcopus, et Andegavensi allocutione blanda delinito optatum exponit thesaurum. Adfuit etiam sine sociis. Divina siquidem providentia, et beati Martini oratione assidua mediante, jam promoti erant per universae Burgundiae provinciam omnes et singuli in episcopatibus et abbatiis: scilicet ut qui cum exsultato qexsulato, in ipso exsilii solo divitiis et honoribus subliut interessent ducatui, et ad evehendum corpus saepe ut quem simplices monachi et exsules a loco proprio in exsilium adduxerant, jam episcopi et abbates constituti ipsum solum exsulem loco proprio restituerent. Quod et factum est. Cele
Abbreviated transcription (Latin):
precipiciũ ire compellis:
Cur neccessitatis tẽpore
thesaurũ fidei tue cõmis¬
moras. reddere cõtẽpnis:
Duũ ergo tibi ex duob
elige. aut turomcis suũ
martinũ dilacoĩs cessãte
mora restitue: aut te
nullatenus redditurum
responde. Cui ep̃s ĩ hiis
uerbis stomachatus: ita
respondit. Non decet ꝑe¬
grinũ cum armata ma¬
n leca sancta inuisere:
nec scõꝵ pignora uirib
et armis uelle sibi uẽdi¬
cait. Hodie tũ cum tuis
pacienter sustine. et quid
sup hoc acturus sim: cra¬
stina tibi decdarabit dies.
Lõmunicato interĩ cum
ccepĩs qui tũc forte aderãt
consilio: qͥs actionis huiꝰ
exitus uel finis ẽẽ ualeat.
ꝑcunctantur. Cui siagri¬
decet epm̃ aliena rapere:
uel cuiuslibet depositum
frande uel miolẽcia uelle
surripere. Deati siquidẽ
martun corpus hostili
urgente gladio a turoni¬
cis huc allatũ: ⁊ ab eis
penes te repositũ nouimꝰ.
Qd̃ ergo a fidelib fidelr
tibi cõmissum est: tu qñ

Expanded text:
praecipitium ire compellis? praecipitium ire compellis? Cur necessitatis tempore thesaurum fidei tuae commismoras, reddere contemnis? Unum ergo tibi ex duobus elige: aut Turonicis suum Martinum, dilationis cessante mora, restitue, aut te nullatenus redditurum responde. Cui episcopus in his verbis stomachatus ita respondit: Non decet peregrinum cum armata manu loca sancta invisere, nec sanctorum pignora viribus et armis velle sibi vindicare. Hodie tamen cum tuis patienter sustine, et quid super hoc acturus sim, crastina tibi dies declarabit. Communicato interim cum coepiscopis, qui tunc forte aderant, consilio, quis actionis hujus exitus vel finis esse valeat, percunctatur. Cui Siagridecet episcopum aliena rapere, vel cujuslibet depositum fraude vel violentia velle subripere. Beati siquidem Martini corpus, hostili urgente gladio, a Turonicis huc allatum, et ab eis penes te repositum novimus. Quod ergo a fidelibus fideliter tibi commissum est, tu quan
Abbreviated transcription (Latin):
lustris ĩgelgerius
uiiuersitatis illius post
deum. spem ĩ se penitus
poni. lacruas supplican¬
tium miseratus et uota:
ꝓmittit se iniunctũ sibi
negocium ꝓ urib exequ¬
turum. Collecta igitur
tus młtitudine nõ nñma:
sex ferme milib tã militũ
ꝙͣ equitũ secũ electis. au¬
tissiodorum uenit. Con¬
tinuant interim turonci
er sui precepto pontificis
unius ebdomade ieiuna:
et suũ sibi redoi martim̃
deo supplicant iugi or̃one.
et precum instãcia. Stu
armato milite ex ĩsperato
se repleri. Diei igitur cra¬
stine aurora illucescente
peregrinus comes ĩpiger
postꝙͣ in eccl̃ĩa ante dilecti
archip̾sulis martini corpꝰ
cũ lacrimis orans ꝑegrina¬
tionis sue preces et uota
depositi restitutione dicẽs.
Pontificis nomen cũ te
et honor delectet. cur huiꝰ
iuotactus forma deseptionis et doly¬
tuo factus forma decepti¬
onis. et doli uestigiis inhe¬
rentem a sublim u̾itatis
uia deicis. et in ꝑdicionis

Expanded text:
lustris Ingelgerius, lustris Ingelgerius, universitatis illius post Deum spem in se penitus poni, lacrymas supplicantium miseratus et vota, promittit se injunctum sibi negotium pro viribus exsecuturum. Collecta igitur titudine non minima, sex fere millibus tam militum quam equitum secum electis, Antissiodorum venit. Continuant interim Turonici ex sui praecepto pontificis unius hebdomadae jejunia, et suum sibi reddi Martinum Deo supplicant jugi oratione, et precum instantia. Stuparmato milite et insperato se repleri. Diei igitur crastinae aurora illucescente, peregrinus comes impiger, postquam in ecclesia ante dilecti archipraesulis Martini corpus cum lacrymis orans, peregrinationis suae preces et vota depositi restitutione, dicens: pontificis nomen cum te et honor delectet, cur hujustuo factus forma deceptionis et doltuo factus forma deceptionis et doli, vestigiis tuis inhaerentem a sublimi veritatis via dejicis, et in perditionis
Abbreviated transcription (Latin):
entes: cum diuite ĩgemi
uena calleatis. et prudẽcia
et fortitudine polleatis:
miror ad modũ et uehemẽ¬
ter obtupesco. cur gaudiũ
uestrũ. lumen patrie. ur̃m
tam longo exilio relegatũ:
uestra id agente in curia
reducere negleristis: Qb
illi cipa lacrimis aiunt.
talibus nebiscũ dissereres.
et nobis in desiderio positis
desiderii nr̃i desideratum
cõmoitorium faces. Nõ
est inquiunt dũe mi. nr̃e
ut putas incurie: s regis
francorum pigra segnicies
nos impediuit. et antissi¬
odorensis antistitis pui¬
cax uiolencia. nob̾ marti¬
nũ nrm cũ multo labore
obstinati illius antistitis
cor induratum est: ⁊ qͣsi
alter pharao factus est.
non uult dimittere uirũ
dñe cui nobilitas et stre¬
nuitas. probitas etiã et
potestas suppeditant. cõi
et humili supplicatione
et btĩ martim amore duc¬
tus. huic te conformennur
allegationi: et ip̃m. ⁊ cũ
ipso gaudiũ huic luctuo¬
se restituas regioni .l.uiĩ
Idens igitur uir il¬

Expanded text:
entes, cum divite ingenii entes, cum divite ingenii vena calleatis, et prudentia et fortitudine polleatis; miror admodum, et vehementer obstupesco, cur gaudium vestrum, lumen patriae vesttam longo exsilio relegatum, vestra id agente incuria, reducere neglexistis. Cui illi cum lacrymis aiunt: talibus nobiscum dissereres, et nobis in desiderio positis, desiderii nostri desideratum commonitorium faceres. Non est, inquiunt, domine mi, nostrae, ut putas, incuriae; sed regis Franciae pigra segnities nos impedivit, et Antissiodorensis antistitis pervicax violentia nobis Martinum nostrum cum multo labore obstinati illius antistitis cor induratum est, et quasi alter Pharao factus est; non vult dimittere virum nde te, domine, cui nobilitas et strenuitas, et probitas etiam et potestas suppeditant, communi et humili supplicatione et beati Martini amore ductus, huic te conformes allegationi, et ipsum et cum ipso gaudium huic luctuosae restituas regioni. VIII. Videns igitur vir il
Abbreviated transcription (Latin):
amius. Decidentes itaq
turonici a spe sua ad pro¬
pria frustrati reu̾tuntur.
Cogunt igitur consiliũ
gauensi. cleri plebisq mł¬
titudine coacta. consiliũ
iniunt. quid fc̃o opꝰ eẽt.
Eo tẽpore uir illustris¬
ingelgerius gastinensis
comes. hugonis ducis
burgundie nepos. lochie
et ambasie dñs: stremuis
armis. sũma probitate
et potestate preditus erat.
et andegauensẽ cõsulatũ
ex regio munere nuper
sibi imꝑtitũ procurabat.
In antissiodorensi etiam
urbe aulã propriã. ⁊ unicas
et predia suburbana possi¬
debat. Cũ ig̃r tantũ iurũ
huius negocii ꝑagendi com¬
moda cõfluerent: allegacoĩs¬
sue officio fungi ab imu̾sis
acclamatũ est. Cum autẽ
ad eũ ob istius modi causã
mus gram. scti martim ut
ei moris erat. oraturus in¬
trat eccliãm. Exiẽs autẽ
ab ecclia ab uniu̾sis cum
gaudio suscipitur: et ab
oĩb ei honor debitus et re¬
uerentia defertur. Cũ in
medio eoꝵ consedisset: tãꝙͣ
ronici. uiri diuiciis afflu¬

Expanded text:
entes decidentes itaque Turonici a spe sua, ad propria frustrati revertuntur. Cogunt igitur concilium ebisque multitudine coacta, consilium ineunt quid facto opus esset. Eo tempore vir illustris Gastinensis comes Ingelgerius, Hugonis ducis Burgundiae nepos, Lochiae et Ambaziae dominus, strenuus armis, summa potestate et probitate praeditus erat, et Andegavensem consulatum ex regio munere nuper sibi impartitum procurabat. In Antissiodorensi etiam urbe aulam propriam, et vineas, ebat suburbana, & possidebat. Cum igitur tantum virum huius negotij peragendi commoda cosuae officio fungi ab universis acclamatum est. Cum autem ad eum ob istiusmodi causam mus gratiam, sancti Martini, ut ei moris est, oraturus intravit ecclesiam. Exiens autem ab ecclesia ab universis cum gaudio suscipitur, et ab omnibus ei honor debitus et reverentia defertur. Cum in medio eorum consedisset, tanquaronici, viri divitiis afflu
Abbreviated transcription (Latin):
ce ecclĩe reddita. rollone
fidei restituto. turonici
uiri duĩ et patronum
suum requirendi gr̃a:
ille tale fertur dedisse res¬
ponsũ. Nolo ecclesiam
eunidem ep̃m nichil ꝓfi¬
cere. ad regem francorũ
qui tunc temporis erat:
meliora sꝑantes resiliĩt.
tes int̾pellant: ut turonis
pastoris absencia: eo re¬
cepto in gaudiũ cõu̾tat.
Ad quos rex ait. Cum
utraq ciuitas regii sit
iuris. et ab utraq nob̾
indifferenter seriuatur.
indignũ ducimus: ut
autisiodoꝵ qui de thesauri
huius possessione saisita
est. preiidicii uiolencia
spoliemus. et turonim

Expanded text:
ce Ecclesiae reddita, Rollone ce Ecclesiae reddita, Rollone fidei restituto, Turonici viri Dominum et patronum suum requirendi gratiaille tale fertur dedisse responsum. Nolo ecclesiam eumdem episcopum nihil proficere, ad regem Francorum, qui tunc temporis erat, meliora sperantes resiliunt: tes interpellant, ut Turoni pastoris absentia, eo recepto, in gaudium convertat. Ad quos rex ait: Cum utraque civitas regii sit juris, et ab utraque nobis indifferenter serviatur, indignum ducimus, ut Antissiodorum, quae de thesauri hujus possessione saisita est, praejudicii violentia spoliemus, et Turonum
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur. Decursa itaq
cõuenientibus utrimq
ꝑtibus. medictas homĩs
a martini ꝑte posita: sana¬
et incoluiis repperitur.
Pars autem altera occłto
Ut autem per miraculũ
clariusq eluceret: leprosi
iterum ꝑs sananda u̾sus
martinũ uertitur. et marie
facto sub oculis om̃i homo
totus ex integro alteratꝰ
in salutẽ ĩuenitur. Sopita
igitur est mutua lis et cõ¬
tentio. et martim cultori¬
bus ex tunc et deinceps:
cessit in pace oblacõ. O
germanũ pontificẽ qui
cum tanti meriti esset ut
mortuos suscitaret: in
domo sua hospiti suo tm̃
detulit honorem. ut in
signoꝵ exhibitione eo se
uideri uellet inferiorem.
O signipotentis martini
attollenda p̾conia: qui põ¬
tificalis ministerii digni¬
tatem. ubiq in omnib
licet exul obseruans. et
ciuitatem exili sui suscep¬
tricem miraculorũ grã
illustrauit: et suis sequa¬
cibus benignũ. largũ. et
affluentem se semp ex¬
hibuit. Elapsis postino¬
dũ ꝙͣpluribus annis. pa¬

Expanded text:
ponitur. Decursis itaquponitur. Decursis itaquconuenientibus vtrinque partibus, medietas hominis a Martini et incolumis reperitur. Pars autem altera, occultUt autem per miraculum clariusque eluceret, leprosi iterum pars sananda versus Martinum vertitur. Et mane facto, sub oculis omnium, homo totus ex integro alteratus in salutem invenitur. Sopita igitur est mutualis haec contentio, et Martini cultoribus ex tunc et deinceps cessit in pace oblatio. O aGermanum pontificem, qui cum tanti meriti esset, ut mortuos suscitaret, in domo sua hospiti suo tantum detulit honorem, ut in signorum exhibitione eo se videri vellet inferiorem! O signipotentis Martini attollenda praeconia, qui pontificalis ministerii dignitatem ubique in omnibus, licet exsul, observans, et civitatem exsilii sui susceptricem miraculorum gratia illustravit, et suis sequacibus benignum, largum et affluentem se semper exhibuit! Elapsis postmodum quampluribus annis, pa
Abbreviated transcription (Latin):
modũ dissoluũt dicentes.
Anteqͣm martinus noster
huc adueniret. uestro hic
pendinante germano:
nulla mencio miraculorũ
crat. In aduentu u̾o nr̃i
antistitis piis eius id ob¬
tinentib meritis: et signo¬
rũ freqñcia euidens erhi¬
betur. et ex impense ꝑ eum
salutis respectu. huiꝰ modi
nobis bñficia ꝓueniunt.
Ut autem ex animo itr̃o
excludatur: leprosus hic
qui preoculis est. ĩ medio
si placet presulũ sanandꝰ
inferatur. Si uero a mar¬
tin latere leprosi latus po¬
situm cõualuerit. ⁊ g̾mani
lateri eiusdẽ latus adiũctũ
in lepra ꝑstiterit. uͥtutis
auctori martino miraculũ
ascribatur. Si autem e
conuerso a martini parte
leprosi pars posita nõ cu¬
re tur. et germaii pars
mherens sanetur. ad ger¬
mani meritum. pateftã
uirtus et miraculũ: trans¬
feratur. Adquiescũt utq¬
et prolata iudicii sentẽcia
ab oĩbus approbatur.
Nargumentum. lc uͣ¬
igitur agnoscẽde u̾tatis.
in medio p̾sulũ leprosus

Expanded text:
modum dissoluunt, dicentes. modum dissoluunt, dicentes. Antequam Martinus noster huc adueniret, uestro hic perordinante Germano, nullorum mentio miraculorum erat. In aduentu vero nostri Antistitis, piis eius id obtinentibus meritis, & signorum frequentia euidens exhibetur, & ex impensæ per eum salutis respectu, huiusmodi nobis beneficia proueniunt. Vt autem ex animo vestro oexcludatur, leprosus hic, qui præ oculis est, in medio, si placet, Præsulum sanandus inferatur. Si vero a Martini latere leprosi latus positum conualuerit, & Germani lateri eiusdem latus adiunctum in lepra perstiterit, virtutis auctori Martino miraculum ascribatur. Si autem e conuerso, a Martini parte leprosi pars posita non curatur, & Germano pars inhærens sanetur, ad Germani meritum patefacta virtus & miraculum transferatur. Adquiescunt vtique, & prolata iudicij sententia ab omnibus approbatur. In argumentum igitur agnoscendæ veritatis, in medio Præsulum leprosus
Abbreviated transcription (Latin):
broꝵ re integrationẽ reci-¬
piunt. Ffama uero q̃ clam
nichil agere consueuit: ꝑ
uniuersas regiones sanita¬
tum grãm diuulgante:
tanta illuc in dies infir¬
manciũ młtitudo conflu¬
ebat. ut ex numeri inmi¬
meri estimacõe. regio cui¬
libet exercitui assimilata
uideretur. Et qͥa ciuitas
tante in sufficiens multi¬
tudim. uniuersos cape nõ
poterat: ꝑ circũiacentes
uicos hospitandi gratia
diffuidebantur. Om̃ib
martim antistitis: salꝰ
optata reddebatur. In fa
usum: uniu̾sa infirman¬
tium transibat oblatio.
Cantus autẽ oblate pecu¬
nie excreuit cumulus: ut
antisiodorensib clericis
iuidie fomitẽ mĩstraret.
Unde cupiditatis ⁊ ĩuidie
stimulo purgẽte. martini
m̃stros taliter alloquũtur.
indifferenter fuĩt: equũ ẽ
ut si quid utilitatis exĩde
prouenerit utusq mĩstri
in cõmune parciantur.
Quib euidenti ratione
satiffacientes illi: postula¬
te ius cõmunionis. ĩ hũc

Expanded text:
brorum reintegrationem recibrorum reintegrationem recipiunt. Fama vero quae clam nihil agere consuevit, per universas regiones sanitatum gratiam divulgante, tanta illic in dies infirmantium multitudo confluebat, ut ex numeri innumera aestimatione, regio cuilibet exercitui assimilata videretur. Et quia civitas tantae insufficiens multitudini universos capere non poterat, per circumjacentes vicos hospitandi gratia diffundebantur. OmnibusMartini antistitis salus optata reddebatur. In famusum universa infirmantium transibat oblatio. Tantus autem oblatae pecuniae excrevit cumulus, ut Antisinuidiæ fomitem ministraret. Vnde cupiditatis & inuidiæ stimulo perurgente, Martini ministros taliter alloquuntur. indifferenter fiunt, æquum est vt si quid vtilitatis exinde prouenerit, vtriusque ministri in commune partiantur. Quibus euidenti ratione satisfacientes illi, postulantes ius communionis in hunc
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti quatuor monachis¬
sus. et duodecim canonici.
qui deo et xpisti confessori
martino die ac nocte deser-¬
uirent. comitatui eorum
gensib. qui scĩs seruito¬
ribz pie deseruientes. eis
neccessaria prouiderent.
ꝙ dan ad gallie suꝑiora
processissent: cũ thesauro
suo ad scm̃ transmeant¬
henedictũ. Paucis uero
elapsis diebz fama puigili
rursũ preuũciante. ꝙ iam
rollo aurelianis adueĩsset:
scãrum baiili reliquiarũ
Empore autẽ per¬
modico ibidem
cõmorati. metu iterum¬
ĩualescente: cum thesauro
illo incomꝑabili antisiodoꝵ
fama p̾ambula p̾monitꝰ.
et tota ciuitas obuiã ru
unt: et tantum hospitem
cũ honore non indebito de¬
dicũt. et in ecclesia btĩ
germam secus eiusdem
presulis feretrũ. martini
nõ imparis corpus sancti¬
reponunt. Per m̾ita ig̃r
brati martim: uirtutes
cula fiunt. Ceci siquidẽ
uisum. claudi gressum
febricitantes santatem
aridi sospitatẽ. leprosi
mũdationẽ. paralitici mẽ¬

Expanded text:
viginti quatuor monachiviginti quatuor monachis, et duodecim canonici, qui Deo et Christi confessori Martino die ac nocte deservirent: comitatui eorum gensibus, qui sanctis deservitoribus pie deservientes, eis necessaria providerent. quod Dani ad Galliae superiora processissent, cum thesauro suo ad sBenedictum. Paucis vero elapsis diebus fama peruigili rursum prænunciante, quod iam Rollo Aurelianis aduenisset, sanctarum baiuli reliquiarum empore autem permodico ibidem commorati, metu conualescente iterum, cum thesauro illo incomparabili Antissiodorum fama perambula præmonitus, & tota ciuitas, obuiam unt, et tantum hospitem cum honore non indebito deducunt, et in ecclesia beati Germani, secus ejusdem praesulis feretrum, Martini non imparis corpus reponunt. Per merita igitur beati Martini, virtutes mera fiunt. Caeci quidem visum, claudi gressum, febricitantes sanitatem, aridi sospitatem, leprosi mundationem, paralytici mem
Abbreviated transcription (Latin):
ditũ maioris moͣsterii
infortunũ et euersio.
necnon et abbatis cruci¬
atus. et pene. ⁊ monacho¬
rum p̾ciosa mors et pas¬
sio. Uniuersoꝵ ⁊ maxime
sancti martini canonico
lacrimosa sb̃ministrauit
suspiria: doloris ĩmodici
copiosam matcriã propi-¬
nauit. Mesticie igitur ⁊
meroris pallio amicti.
uult lugubri assup̃to ⁊
ornatu. sicut moris est
moratũ accedunt locumi:
et doloris intrinseci tu-¬
more singultuoso ꝑstillã¬
caueruarũ latebris mo¬
rabantur extrahũt: et
abbatem una cum ipsis
cũ debito honore et reucrẽ¬
cia ad suã secum deducũt
eccliãm. In omnib uero
cos ꝓcurantes delegerũt
ipsis domũ ecclĩe ualius
inherentẽ: a qua ĩ eccliãm
reciprocus ingressus. et
regressus secretior habe̾tur.
Sex uero m̃sib emensis
compto canonici ꝙ rollo
cenomãnis capta. turo
usq transmittũt. Huius
latores et custodes extifer̃t.
hebernus maioris monaste¬
rii abbas sepedictus. cum

Expanded text:
ditum Majoris Monasterii ditum Majoris Monasterii infortunium et eversio, necnon et abbatis cruciatus et poenae, et monachorum pretiosa mors et passio; universorum, et maxime sancti Martini canonicorlacrymosa subministravit suspiria, doloris immodici copiosam materiam propinavit. IV. Moestitiae igitur et moeroris pallio amicti, vultu lugubri assumpto, et ornatu, sicut moris est moratum accedunt locum, et doloris intrinseci tumore singultuoso perstillancavernarum latebris morabantur, extrahunt, et abbatem una cum ipsis cum debito honore et reverentia ad suam secum deducunt ecclesiam. In omnibus vero eos procurantes, delegerunt ipsis domum ecclesiae valvis inhaerentem, a qua in ecclesiam reciprocus ingressus et regressus secretior haberetur. Sex vero mensibus emensis, comperto canonici quod Rollo, Cenomannis capta, Turonusque transmittunt. Hujus latores et custodes exstiterunt, Hebernus Majoris Monasterii abbas saepedictus cum
Abbreviated transcription (Latin):
et a ciuitatis accessu nõ
minima sui altitudine
aimeos hostiles arterent.
Uerũ maius monast̾iũ
qd̃ non longe a turonis
crat. funditus euersum
centũ uiginti monachos
bis binos minus gladio
ibidem ꝑcusserũt: preter
abbatem et uigĩti qͣtuor
alios. qui cauernis terre
latitantes euaserunt.
Abbatem tũ a latebris
extractum tormentis et
cruciatib ab eo exigunt.
ut thesauros eccl̃ie ꝓdat:
et monachos qui in ca-¬
uernis latebras fouebãt
in mediũ deducat. Uir
autẽ dñi abbas hebernus
licet uaria et multiplici
tormentorum uiolencia
aiceretur: nec thesauros
declarauit. nec filios in
latebris occultantes. reue¬
lauit. Qui adhuc reser¬
uati sunt. ut patroni sui
corpus et inter alienos
prosequerẽtur. Ita qͥdem
contigit. Sed ipse cicius
comitib exilii su m̾cedẽ
restituit. Nemo euim
illorum residuus fuit.
quẽ nõ martinus ecclĩe
maret dignitate. Rece¬
dentibz danis. postquam
ciuib tumore fluuiali
reddita est facultas: au¬

Expanded text:
et a civitatis accessu non et a civitatis accessu non minima sui altitudine cuneos hostiles arcerent. Verum Maius-Monasterium, quod non longe a Turonis erat, funditus euersum, centum viginti Monachos, bis binos minus, ibidem gladio percusserunt, præter Abbatem & viginti alios quatuor, qui cauernis terræ latitantes euaserunt. Abbatem tamen a latebris extractum tormentis & cruciatibus ab eo exigunt, vt thesauros Ecclesiæ prodat, & Monachos, qui in cauernis latebras fouebant, in medium deducat. Vir autem Domini Abbas Hebernus, licet varia & multiplici tormentorum violentia arceretur, nec thesauros declarauit, nec filios in latebris latitantes reuelauit: qui adhuc reseruatcorpus et inter alienos prosequerentur. Ita quidem contigit; sed ipse potius comitibus exsilii sui mercedem restituit. Nemo enim illorum residuus fuit, quem Martinus Ecclesiamaret dignitate. Recedentibus Danis, postquam civibus, tumore fluviali reddita est facultas; au
Abbreviated transcription (Latin):
instaurauit. Ea propter
igitur synodo celebrata. auc¬
qui conuenerant. statutũ
est. ut singulis deinceps an¬
nis ꝑ uniuersam dyocesim
subuentionis huius festũ
quarto ydus man solẽnter
celebretur. que nullo alio
nomine rectius ꝙͣ sb̃uẽtio
censetur
lapsis post hastingi
incendia trib lu¬
et simili sorte a finibz suis
exulans. Rollo uir armis
stremius. sed cirea xp̃iane
professiois hoiẽs ĩhuma¬
nus. peditũ multitudine.
equestri ordinis copia. mi¬
lite multiplici stipatus
In flãdrensib. normãnis
et britonib. in martio cõ¬
gressu sepe numero ꝯfectis.
ciuitates eorũ et oppida
necnon et ecclesias ĩ fauil¬
lai redigens. nõ mĩmas
hominũ strages dedit.
Cenomannis post modũ
obsessa: excercitus sui ꝓ¬
curatores turonum usq
transmisit. ut urbe pes-¬
cetera eius bona diripent:
et illius incolas uĩculatos
Dei autem prouidente
clemencia. tanta kari
et ligeris excreuit inin
pelagus unũ efficerent.

Expanded text:
instaurauit. Eapropter instaurauit. Eapropter igitur Synodo celebrata, aucqui conuenerant, statutum est, vt singulis annis deinceps per vniuersam diocesim Subuentionis huius festum IIII. Idus Maij sollemniter celebretur, quæ nullo alio nomine rectius, quam Subuentio, censetur. Elapsis post Hastini incendia tribentis, et simili sorte a finibus suis exsulans, Rollo vir armis strenuus, sed circa Christianae professionis homines inhumanus: peditum multitudine, equestri equestris ordinis copia, milite multiplici stipatus. Ille, Flandrensibus, Nortmannis et Britonibus in martio congressu saepenumero confectis, civitates eorum et oppida, necnon et ecclesias in favillam redigens, non minimas hominum strages dedit. Cenomanis postmodum obsessa, exercitus sui procuratores Turonum usque transmisit, ut, urbe pescaetera ejus bona diriperent, et illius incolas vinculatos Dei autem providente clementia, tanta Kari et Ligeris excrevit inundpelagus unum efficerent,
Abbreviated transcription (Latin):
cadit. pars capta reduci¬
tur. et pars fuge subsidio
clapsa est: et usq ad sex¬
tum lapidem ab urbe ꝑse¬
cuti sunt dacos. triũpha¬
toris sui corpus cũ hynis
defferentes et gła. ꝑ quẽ
sibi triumphus cessit et
uictoria. Unde et in e.¬
iusdem belli triuphali
memoria: in ip̃o loco quo
sancti substitit corpus:
in honore ip̃ius fabricata
est ecclesia. que ꝓpter belli
euentũ sc̃i martini belli
sortita est uocabulum.
In co autẽ urbis loco quo
corpus eius supͣ murum
ꝑnoctans. nictorie pͥmor-¬
dia mitiauit : erãt ruine
in quibz ferebant aulain
fuisse ualentiniam. in qͣ
sedens nequaqͣm assurg̾e
est dignatus btõ mͣrtino
antistiti. donec regiam
sellam ignis operiret. ip.¬
sunqz regem ea ꝑte cor¬
poris qua sedebat afflaret
incendium: solioq suo
suꝑbus excuteretur. ⁊ mͣr¬
tino muitus assurgeret.
Ibi archiepũs cum populo
deuoto ecclĩam que sancti
martin de basilica dicitur:
in honore itidem ip̃ius sc̃i

Expanded text:
cadit, pars capta reducicadit, pars capta reducitur, et pars fugae subsidio elapsa est, et usque ad sextum lapidem ab urbe persecuti sunt Danos, triumphatoris sui corpus cum hymnis deferentes et gloria, per quem sibi triumphus cessit et victoria. Unde et in ejusdem belli triumemoria, in ipso loco, quo Sancti subsistit corpus, in honore ipsius fabricata est Ecclesia, quæ propter belli euentum, sancti Martini Belli sortita est vocabulum. In eo autem vrbis loco, quo corpus eius supra murum pernoctans victoriæ primordia initiauit, erant ruinæ in quibus ferebant Aulam fuisse Valentiniani; in qua sedens nequaquam assurgere est dignatus beato Martino Antistiti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque Regem ea parte corporis, qua sedebat, afflaret incendium, solioque suo superbus excuteretur, & Martino inimicus assurgeret. Ibi Archiepiscopus cum populo deuoto Ecclesiam, quæ sancti Martini de Basilica dicitur, in honore itidē ipsius Sancti