comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sic sedere quomodo nos: aut forte cinctus est ut sinum haberet. Sedquia sinus nr̃ est
intus: secretum patris. sinus patris uocat᷑. In secreto patris qui patrem nouit. ipse
narrauit. Nam dm̃ nemo uidit unquam. Ipse gͦ uenit. & narrauit quicquid
uidit. Morses uidit nubem. uidit angelum: udit ignẽ. Omis illa ereatura ẽ. Typum
dni sui gerebat: non ipsius dñi presentiam exhibebat. Hamq aꝑte habes ilege. Et loquebat᷑
moo ses eum dño. contra incontra: sicut amicus cum amico suo. Si quȩris ipsam scripturam
imnuenis mossen dicentem. Si inueni gram in conspectu tuo: ostende michi temet ipsum
nanifeste ut uideam tẽ. Et quia parum ẽ. dix̃. Responsum accepit : non potes uider
faciem meam. Ioquębatur gͦ fr̃s inei cum moy se angeł portans typum dm̃: & illa om̃ia
quȩ ibi ꝑangelum facta sunt : futuram istam grãm & ueritatem promittebant. Qui bene

Expanded text:
sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster sic sedere quomodo nos, aut forte cinctus est ut sinum haberet: sed quia sinus noster intus est, secretum Patris sinus Patris vocatur. In secreto Patris, qui Patrem novit, ipse enarravit. Nam Deum nemo vidit unquam. Iuam, Moyses vidit angelum, nubem, ignem. Omnis illa creatura typum Domini sui gerebat, non ipsius Domini praesentiam exhibebat. Namque habes aperte in lege, et loquebatur Moyses cum Domino contra in contra, sicut amicus cum amico suo. Si quaeris ipsam Scripturam, invenies Moysen dicentem: Si inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi faciem tuam manifeste, ut videam te. Et parum est quia dixit: responsum accepit, Non potes videre faciem meam . Loquebatur ergo, fratres mei, cum Moyse angelus, portans typum Domini: et illa omnia quae ibi per angelum facta sunt, futuram istam gratiam et veritatem promittebant. Qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
Lex per moy sen data e. Non sibi aliquid seruus amplius assignet: quam quod
per illum factum ẽ. Flectus ad magnũ ministeriũ tanquam fidelis indomo.
sed tamen seruus: agere sedm legem potest. soluere a reatu legis non potest. Lexergo
ꝑ mos sen data e: grã &e ueritas ꝑ iesum xp̃m facta ẽ. Et ne forte aliquis dicat. & grã
ueritas non ne facta ẽ. ꝑ moe sen qui uidit dm. statim subiecit. Dm nemo uidit
unquam. Et unde innotuit mos si dĩ: Quia reuelauit seruo suo dñs. Quis dñs.ꝯ
Ipse xp̃c qui praemisit legem seruũ : ut ueniret ipse cum gra et ueritate. Dm̃ nemo
uidit unquã. Et unde scruo illi quantum caꝑe posset apparuitꝰ S uigenitꝰ in qͥt
ilius quiẽ. insinu patris: ipse enarrauit. Quid ẽ. in sinu patrisꝰ Inseereto patr
Nonenim ds̃ habet sinum quem admodum nos habemꝰ inuestib aut cogitandus est

Expanded text:
Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod Lex per Moysen data est. Non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. Electus ad magnum ministerium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moysen data est, Gratia et veritas per Jesum Christum facta est. 17. Et ne forte aliquis dicat, Et Gratia et veritas non est facta per Moysen, qui vidit Deum? statim subjecit, Deum nemo vidit unquam. Et unde innotuit Moysi Deus? Quia revelavit servo suo Dominus. Quis Dominus? Ipse Christus, qui praemisit Legem per servum, ut veniret ipse cum Gratia et veritate. Deum enim nemo vidit unquam. Et unde illi servo quantum capere posset apparuit? Sed unigenitus, inquit, Filius qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Quid est, in sinu Patris? In secreto Patris. Non enim Deus habet sinum, sicut nos habemus in vestibus, aut cogitandus est
Abbreviated transcription (Latin):
consolarctur. tanquam dicens. Quod times pati protẽ: prior pacior protẽ. Hecẽ.
grã : & magna grã. Quis illam digne collaudatꝰ De humilitate xp̃i loquor. fr̃i
mei. M aiestatem xp̃i & diuinitatẽ xp̃i quis loquiturꝰ In explicando & dicendo.
t quo quo modo humilitatẽ xp̃i loqueremur: non sufficimꝰ. unmo deficimu
Totum cogitantibus comittantib : non audientib ad implemꝰ. Cogitate humilitatẽ
cepĩ. Sed quis nobis in quis eam explicat. nisitu dicas: Ille intꝰ dicat. Melius illud
dicit qui intus habitat: quam qui foris clamat. Ipse uobis ostendat grãm humi¬
tatissuȩ : qui opit habitare incordib ur̃is. Iam uero simeius humilitate expli¬
daet eroganda deficimus. maiestatẽ ipsius quis loquaturꝰ Siuerbũ earo factum
conturbat nos : inprincipio erat uerbum. quis explicabit: Tenete ergo fratres

Expanded text:
consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior patior pro te. Haec est gratia, et magna gratia. Quis illam digne collaudat? 15. De humilitate Christi loquor, fratres mei. Majestatem Christi et divinitatem Christi quis loquitur? In explicando et dicendo ut quoquomodo humilitatem Christi loqueremur, non sufficimus, imo deficimus: totum cogitantibus committimus, non audientibus adimplemus. Cogitate humilitatem Christi. Sed quis nobis, inquis, eam explicat, nisi tu dicas? Ille intus dicat. Melius illud dicit qui intus habitat, quam qui foris clamat. Ipse vobis ostendat gratiam humilitatis suae, qui coepit habitare in cordibus vestris. Jamvero si in ejus humilitate explicanda et eroganda deficimus, majestatem ejus quis loquatur? Si Verbum caro factum conturbat nos, In principio erat Verbum quis explicabit? Tenete ergo, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
Iam crecdidisti in x pm: reddes tame quod debes de adam. Sed ñ te inȩternum
tenebit unculum pecaati: quia mortem tuam ȩt̾nam. oocidit mors temporał dñi
u. Ipsa ẽ. grã fr̃smei. ipsa ẽ. ueritas. quȩ promissa &e non ex hibita erat inue
bat ñ auferebat: sed illi prȩparabat medico. uenturo cum gr̃a etueritate. tanqua
adaliquem quem curare uult medicus. mittat primo seruum suum ut ligatum
lum inueniat. Sanꝰ nonerat. sanari nolebat. & ne sanaret᷑: sanum se. ẽẽ. iac¬
bat. missalex est.: ligauit eum inuenit se reum. lam clamat deligatura.
Ienit dñs. curat a maris aliquantum & acrib medicamentis. Dicit enim ȩgroto.
ferto. Dicit tolera. Dicit. noli diligere mundũ. Habeto patientiam curet te
nis continentię. Ferrum ꝑsecutionum. tolerent uulnera tua. Expauesceba
quamuis ligatꝰ. Liber ille & ñligatꝰ bibit qđ t̃ dabat. Prior passus est : ut te

Expanded text:
Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui. Ipsa est gratia, fratres mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non bat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores. Om̃s qui ꝑ xp̃m: iustificati & iti noninse sed millo. Nam inse si inter¬
roges : adam sunt . In illo si interroges: xp̃i st̃. Quare: quia ille caput dñs nr̃
Mors madam poena peccatorum erat : in dño munus misediȩ erat. non pena peecati.
menim aliquid habebat dñs: quare iustȩ moreretur. Ipse ait. Ecce uenit pͥ
huiꝰ mundi : & in me nehil inueni&e. Quare gͦ moreris: Sed ut sciant homies
quia uoluntatẽ patris mei facio surgite: eamꝰ hinc. Non habebat ille quare more-¬
retur: & mortuus ẽ. Tuhabes quare. & mori dedignaris: dignare acquo
mo pati ꝑmeritũ tuũ: quodille pati dignatus e: ut te a sempiter na mo
liberare. Homo & homo. Sed ille non iusi homo: iste ds̃ homo. Iue homo ꝑcecati.
iste nisticiȩ. Mꝯortuus esin adam: resurge inxp̃o. Nam utrumq debetur tibi.

Expanded text:
peccatores: omnes qui per Christum, justificati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interpeccatores: omnes qui per Christum, justificati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille caput Dominus n13. Mors peccatorum poena erat: in Domino munus misericordiae erat, non poena peccati. Non enim aliquid habebat Dominus quare juste moreretur. Ipse ait, Ecce venit princeps hujus mundi, et in me nihil invenit. Quare ergo moreris? Sed ut sciant omnes quia voluntatem Paris mei facio, surgite, eamus hinc . Non habebat ille quare moreretur, et mortuus est: tu habes quare, et mori dedignaris? Dignare aequo animo pati per meritum tuum, quod ille pati dignatus est, ut te a sempiterna morte liberaret. Homo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, resurge in Christo: nam utrumque debetur tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
uolens domare. dĩ. dedit legem : tanquam dicens. Eece implete: ne putetis de¬
eẽ. iubentẽ. Honde ẽ. qui iubeat: sed deẽ. qui impleat. Si gͦ deẽ. qui impleat.
unde non impl&ꝰ quia natis cum traduce peccati & mortis. de adamnatus.
traxit sccum. quodibi conceptum ẽ. Cecidit primus homo. & om̃s qui de illo nati
sunt: de illo traxerunt concupncentiam carnis. Oportebat ut nascerctur alius
homo: qui nullam traxit concupiscentiam. homo & homo. homo ad mortem:
homo aduitam. Sic dicit apłs. Qm̃ quidem ꝑhominem mors: & ꝑhominen
mortuorũꝰ Holi festinare. Sequitur. & dicit. Sieut enun in adam om̃s mori-¬
untur: sic & in xp̃o om̃s inuficabuntur. Quiꝑtinent ad adamꝰ Oñs qui natis
deadam. Qui adxp̃m: om̃s qui nati suit pxp̃m. Quare om̃s inpeccato: Iuia
nemonatus ẽ: praeter adam. Ut autẽ nascerentur ex adam: necessitatis fuit ex

Expanded text:
volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis devolens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: homo ad mortem, et homo ad vitam. Sic dicit Apostolus: Quoniam quidem per hominem are: sequitur, et dicit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Qui pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam. Qui ad Christum? Omnes qui nati sunt per Christum. Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex
Abbreviated transcription (Latin):
iustum. qui coronaͬtͥ pium. coronauit fidelem. Ꝙ tam̃ si bene cogites: ipse dedit
fidem primo. qua id promeruisti. Noneni detuo ꝓieriusti: ut tͥ aliqͥd deberetua.
Q uod ergo praemium immortalitatis postea tribut: dona sua coronat non merita
tua. Ergo fr̃s: om̃s de plenitudine eius accepimus. De plenitudine iniscdiae eius
de abundantia bonitatis eius accepimus. Quid: Remissionem peccatorum: ut
iustificaremur exfide. & insuꝑ quidꝰ Grãm progrã. Idẽ. prohae grã inqua ex
de uuumꝰ: recepturi sumus aliam. Quid tam̃. insi grãmꝰ Nam si dixero q
& hoc debetur. aliquid michi assigno. quasi eui debebatur. Coronat autem
bulemꝰ. Lexenim ꝑ mos sendata. ẽ: quae reos ostendebat. Quid enim ait apłsꝰ
Lex subintrauit. ut abundaret delictum. hoc proderat suꝑbis: ut abundaret
delictum. Multũ enim sibi dabant : & quasi uiribus suis multum assignabant.
& non poterant implere iustitiam: mi adiuuaret ille qui usserat. Suꝑbiam coꝵ

Expanded text:
justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua coronat, non merita tua. Ergo, fratres, omnes de plenitudine ejus accepimus: de plenitudine misericordiae ejus, de abundantia bonitatis ejus accepimus. Quid? Remissionem peccatorum, ut justificaremur ex fide. Et insuper quid? Et gratiam pro gratia; id est, pro hac gratia in qua ex fide vivimus, recepturi sumus aliam: quid tamen nisi gratiam? Nam si dixero quia et hoc debetur, aliquid mihi assigno, quasi cui debeatur. Coronat autem ibulemus. 11. Lex enim per Moysen data est: quae reos tenebat. Quid enim ait Apostolus? Lex subintravit, ut abundaret delictum . Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum
Abbreviated transcription (Latin):
ȩxcłam curro : genua mea trita it̃ inorationib & anidue aegroto. Homnicidia facuint
homines rapinas facunt. exultant.: abundant. bene. ẽ. illis. Talia gͦ quȩrebas adõ
Certe adgram ꝑtinebas. Sigram ideo tibi dedit ds quia gratis dedit: gratis ama.
N oli adpremium diligere dm̃: ipse sit premium tuum. Dicat anima tua. Unam petu
adño hanc requiram ut in habitem indomo dñi ꝑom̃s dies uitȩ meȩ. ut contempler
delectationem dñi. Nolitunere nefastidio deficias. Talis erit illa delectatio pulchriti¬
dinis: ut semꝑ tibi praesens sit: & nunquam satieris. Immo semꝑ sacieris: & nunquam
satieris. Sienim dixero quia non satiaberis: fames erit. Si dixero quia satiaberis: fasti¬
dium timeo. ubi nec fastidiun erit nec fames. Qud dieam: nescio. Sed ds̃ habet qd
exhibeat : non inuenientibus quo modo dicant. & credentibus quod accipia

Expanded text:
ecclesiam curro, genua mihi trita sunt in orationibus; et assidue aegroto: homicidia faciunt ecclesiam curro, genua mihi trita sunt in orationibus; et assidue aegroto: homicidia faciunt homines, rapinas faciunt; exsultant et abundant, bene est illis. Talia ergo quaerebas a Deo? Certe ad gratiam pertinebas. Si gratiam ideo tibi dedit Deus, quia gratis dedit, gratis ama. Noli ad praemium diligere Deum; ipse sit praemium tuum. Dicat anima tua, Unam petii a Domino, hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini per omnes dies vitae meae, ut contempler delectationem Domini. Noli timere ne fastidio deficias: talis erit illa delectatio pulchritudinis, ut semper tibi praesens sit, et nunquam satieris; imo semper satieris, et nunquam satieris. Si enim dixero quia non satiaberis, fames erit; si dixero quia satiaberis, fastidium timeo: ubi nec fastidium erit, nec fames, quid dicam nescio; sed Deus habet quod exhibeat non invenientibus quomodo dicant, et credentibus quod accipia
Abbreviated transcription (Latin):
ferisꝰ Quid fedius. si oculos carnis interroges: euid tͥ uidetur ad olescens pulcherrimꝰ
fur: Quomodo horrent oculis cordis tui. Punquid oculis carnis horrent: Si in¬
rroges ipsos: nichil illo corpore compositius. nichil ordinatius. & parilitas m̾bi
& coloris delectatio: illieit oculos. Et tam̃ cum audis quia furẽ.: fugis hominẽ anuio
Uides ex alia parte senem curiũ. baculo innitentẽ: uix se mouentem. rugis undiq
exaratũ. Q uid uides. quod oculos delectꝵꝰ Cum audis quia ustus ẽ: amas. ample¬
iris. Talia nobis prȩmia promissa st̃ fr̃s mei. tale aliqͥd amate. tali regno suspirat
& ueritatem. Si autem corporalia prȩmia concupieritis a dõ: ad huc sublege estis.¬
& ideo ipsam legem non implebitis. Q uando enim uideris abundare ista temporalia
is qui din offendunt: nutant gressus tui. & dicist̾. Ecce ego colodĩ. cotidie ad

Expanded text:
feris? Quid foedius, si oculos carnis interroges? quid puferis? Quid foedius, si oculos carnis interroges? quid pufur? Quomodo horrent oculi tui? Numquid oculi carnis horrent? Si ipsos interroges, nihil illo corpore compositius, nihil ordinatius ; et parilitas membrorum, et coloris delectatio illicit oculos: et tamen cum audis quia fur est, fugis hominem animo. Vides ex alia parte senem curvum, baculo innitentem, vix se moventem, rugis undique exaratum: quid vides quod oculos delectet? Audis quia justus est; amas, amplecteris. Talia nobis praemia promissa sunt, fratres mei: tale aliquid amate, tali regno suspirate,  ad gratiam et veritatem. Si autem corporalia praemia concupieris a Deo, adhuc sub Lege es, et ideo ipsam Legem non implebis. Quando enim videris abundare ista temporalia in eis qui Deum offendunt, nutant gressus tui, et dicis tibi: Ecce ego colo Deum, quotidie ad
Abbreviated transcription (Latin):
premium erit: uidere qđ credimꝰ. Houerant hoc ꝓphete. sed occultum erat
antequam ueniret. N amquidam suspirans amator in psaliis: ait. Unam petii
adũo: hanc requiram. Et quęris quid petat: Forte enim terram fluentem lacte
melle carnaliter: quamuis spũaliter ipsa quęrenda sit & petenda. aut forte
subiectionem hostium suorum: aut mortem inimicorum. aut imperia & facultates
huius scłi. Ardet enim aniore. & multũ suspirat: & estuat & anhelat. Uideamꝰ
quid petit. Unam petii adño: hanc requiram. Quid ẽ. hoc quod requirit: Ut
habitẽ inquit indomo dñi : ꝑom̃s dies uitȩ meae. Et puta quia habitas in de¬
mo dñi. Unde ibi erit gaudium tuũꝰ Ut contempler inquit delectationem
caritatis Quid desideratis rogo uosꝰ Uideri potest oculis. tangi potest. pulchritudo
iqua ẽ. quȩ oculos delectet: Honne marty res amati st̃ uehementer. & quand
eos comiemoramꝰ in adescimꝰ amoreꝰ Quid inillis amamꝰ fr̃s: Membra laniata ã

Expanded text:
praemium erit, videre quod credimus. Noverant hoc Prophetae, sed occultum erat antequam veniret. Nam quidam suspirans amator in Psalmis ait: Unam petii a Domino, hanc requiram. Et quaeris quid petat? Forte enim terram petit fluentem lacte et melle carnaliter, quamvis spiritualiter ista quaerenda sit et petenda: aut forte subjectionem hostium suorum, aut mortem inimicorum, aut imperia et facultates hujus saeculi. Ardet enim amore, et multum suspirat, et aestuat, et anhelat. Videamus quid petat, Unam petii a Domino, hanc requiram. Quid est hoc quod requirit? Ut inhabitem, inquit, in domo Domini, per omnes dies vitae meae. Et puta quia habitas in domo Domini, unde ibi erit gaudium tuum? Ut contempler, inquit, delectationemcharitatis? Quid desideratis, rogo vos? Videri potest oculis? tangi potest? pulchritudo aliqua est quae oculos delectat? Nonne martyres amati sunt vehementer; et quando eos commemoramus, inardescimus amore? Quid in illis amamus, fratres? Membra laniata a
Abbreviated transcription (Latin):
aegipti. Quam cito obliti tã manifestam grãm. Quib gͦ modis teneret᷑ populus
talis. nisi ꝓmissis carnalibus. la ibi iubentur indecalogo legis. quȩ & nob̵. sed non
ea ꝓmittuntur quȩ nob̃. Nob̾ quid ꝓmittitur.  Nita aet̾na. Haec . ẽ. autẽ ȩtna¬

Expanded text:
Aegypti . Quam cito obliti tam manifestam gratiam! Quibus ergo modis teneretur populus Aegypti . Quam cito obliti tam manifestam gratiam! Quibus ergo modis teneretur populus talis, nisi promissis carnalibus? 20. Ea ibi jubentur in decalogo Legis quae et nobis; sed non ea promittuntur quae nobis. Nobis quid promittitur? Vita aeterna. Haec e
Abbreviated transcription (Latin):
nfuraberis. ñ falsum testimonium dices. honora patrem & matrem. ñ concupis¬
Sedquęre mercedem. & inuenies ibi dici ut expellantur hostes a facie tua. & accipiatis
terram quam promisit ds patrib uris. Quia non poterant capere inuisibilia. per
uisibilia tenebantur. Quare tenebantur. a Ne penitus interirent. & aa idola
laberentur. Nam fecerunt hoc fr̃s mei sicut legitur: obliti tanta miracula quȩ fecit dẽ
coram oculis eorum. Mare discissum ẽ: uua faeca ẽ. in mediis fluctibus. sequentes hostes
rum isdem aquis oꝑti sunt: ꝑquas illi transicrunt. Et cum moe ses homo dĩ recessi
aboculis eorum: idolum petierunt. & dixerunt. Fac nobis dõs qui nos prȩ eant. qͥa
ille homo dimisit nõs. Tota spes eorum in homine posita erat: nonin dño. Eoce mortuus
ẽ. homo. nunquid mortiuis ẽ. ds̃ qui eruerat eos de terra aegyptiꝰ Et cum fecissent
i imaginem uituli : ad orauer̃. et dixer̃. Hisunt duitu isrł: quite liberauer det̃i

Expanded text:
m testimonium dices, Honora patrem et matrem, Non concupiiuntur? Sed quaere mercedem, et invenies ibi dici: Ut expellantur hostes a facie tua, et accipiatis terram quam promisit Deus patribus vestris . Quia non poterant capere invisibilia, per visibilia tenebantur. Quare tenebantur? Ne penitus interirent, et ad idola laberentur. Nam fecerunt hoc, fratres mei, sicut legitur, obliti tanta miracula quae fecit Deus coram oculis eorum. Mare discissum est; via facta est in mediis fluctibus; sequentes hostes eorum eisdem aquis operti sunt, per quas illi transierunt : et cum Moyses homo Dei recessisset ab oculis eorum, idolum petierunt, et dixerunt: Fac nobis deos qui nos praeeant, quia ille homo dimisit nos. Tota spes eorum in homine posita erat, non in Deo. Ecce mortuus est homo: numquid mortuus est Deus qui eruerat eos de terra Aegypti? Et cum fecissent sibi imaginem vituli, adoraverunt, et dixerunt, Hi sunt dii tui, Israel, qui te liberaverunt de terra
Abbreviated transcription (Latin):
actus. ẽ.Ylraecessit mẽ. Hon factusẽ. antequam eẽm. ego factus: sed ante¬
positus ẽ. mͥ. hoc ẽ. ante me factus ẽ. Quare autetẽ factus ẽ. cum post te uenerit
Quiaprior me erat. Priorte iobs: Quid magnum: si priorte: Bene. quia tuilli.
ꝑhibes testimonium. Audiamus ipsum dicentẽ. Ꝙ ante abraham egosum. Sed &e
braham in medio genere humano ortus ẽ. Multi ante illum: multi post illũ. Ai
uocem patris ad filium. Ante luciferum genui te. Qui aute luciferum genitus ẽ.
om̃s ipse illuminat. Dictus ẽ. enim quidam lucifer: quicecidit. Frat enim angelus.
&e factus e. diabolus. Ꝙ dixit deillo scriptura. Lucifer qui mane oriebatur cecidit.
de lucifer: Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus: quia ini
necesse ẽ : a quo illuminantur om̃s qui illuminari possunt. Idõ hoc sequitur.

Expanded text:
factus est? Praecessit me: non, factus est antequam factus essem ego; sed, antefactus est? Praecessit me: non, factus est antequam factus essem ego; sed, antepositus est mihi: hoc est, ante me factus est. Quare ante te factus est, cum post te venerit? Quia prior me erat. Prior te, o Joannes? Quid magnum, si prior te? Bene, quia tu illi perhibes testimonium: audiamus ipsum dicentem, Et ante Abraham ego sum . Sed et Abraham in medio genere humano ortus est; multi ante illum, multi post illum: audi vocem Patris ad Filium, Ante luciferum genui te . Qui ante luciferum genitus est, omnes ipse illuminat. Dictus est enim quidam lucifer qui cecidit: erat enim angelus, et factus est diabolus; et dixit de illo Scriptura, Lucifer qui mane oriebatur, cecidit . Unde lucifer? Quia illuminatus lucebat. Unde autem tenebrosus factus? Quia in necesse est, a quo illuminantur omnes qui illuminari possunt. 8. Ideo hoc sequitur: E
Abbreviated transcription (Latin):
eceper̃. Quȩ ergo spes ẽ. nisi quia quot quot receperunt eum. dedit eis potestate
filios dĩ fieriꝰ Si filii funt: nascuntur. Sinascuntur. quomodo nascunturꝰ Non
excarne. non exsanguinibus: non ex uoluntate carnis. non ex uoluntate uiri: sed
exdõ nati sunt. Gaudeant ergo: quia exdõ nati sunt. Presumant se ꝑtinere ad diñ.
accipiant documentum: quia ex dõ natist̃. Et uerbum caro factum ẽ: & habi-¬
tauit in nobis. Siuerbum non erubuit nasci de homine. homines erubescunt
nasci dedõꝰ hoc autẽ quia fecit curauit: quia eurauit uidemꝰ. hoc enim quod
uerbum caro factum ẽ. & habitauit in nobis. medicamentũ nobis factum: ẽ.:
it qui aterra cecabamur. de terra sanaremur. & sanati quid uideremꝰ: Et uic
I oħs testimonium ꝑhibet deipso: & clamat dicens. hicerat quem dixi : qui post
me uenit. ante me factus ẽ. Post me uenit: & praecessit me. Quidẽ. ante mẽ

Expanded text:
receperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem receperunt. Quae ergo spes est, nisi quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri? Si filii fiunt, nascuntur: si nascuntur, quomodo nascuntur? Non ex carne, non ex sanguinibus, non ex voluntate carnis, non ex voluntate viri; sed ex Deo nati sunt. Gaudeant ergo, quia ex Deo nati sunt; praesumant se pertinere ad Deum; accipiant documentum, quia ex Deo nati sunt: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Si Verbum non erubuit nasci de homine, erubescunt homines nasci de Deo? Hoc autem quia fecit, curavit: quia curavit, videmus. Hoc enim quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, medicamentum nobis factum est, ut quia terra caecabamur, de terra sanaremur: et sanati quid videremus? Et vidpso, et clamat dicens, Hic erat quem dixi, Qui post me venit, ante me factus est. Post me venit, et praecessit me. Quid est, ante me
Abbreviated transcription (Latin):
nem uenientem in hunc mundũ. Et ubi erat ista. In hoc mundo erat. Et quomodo
in hoc mundo erat: Numquid sicut lux solis. lunȩ lucernarum. & sic ista lux inmundo ẽ:
on quia mundus ꝑ eum factus ẽ: & mnundus eum non cognouit. hoc ẽ. lux intenel
lucet : & tenebrae eam non comprehenderunt. Mundus enuim tenebrae: quia dilec-¬
ctores mundi mundus. Hon enim creatura non agnouit creatorem suum. Testimo-¬
nium dedit cȩlum : dedit stellam. Testimonium dedit mare: portauit ambulan-¬
tem dnm. Testimonium deder̃ uenti : ad eius iussum quieuer. Testimoniuĩ dedi
terra: illo crucifixo contremuit. Si omia ista testimonium deder̃. quomodo cum¬
mundus non cognouit: nisi quid mundus dilectores inundi. corde habitantes
mundũ : & malus mundus. quia inali habitatores mundi: sicut mala domus
non parietes s in habitantes:ꝰ In propria uenit: id . ẽ. insuauenit : & sui eum non

Expanded text:
nem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo nem venientem in hunc mundum. Et ubi erat ista? In hoc mundo erat. Et quomodo in hoc mundo erat? numquid sicut ista lux solis, lunae, lucernarum, sic et ista lux in mundo est? Non. Quia mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit: hoc est, lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundus enim tenebrae; quia dilectores mundi, mundus. Num enim creatura non agnovit Creatorem suum? Testimonium dedit coelum de stella ; testimonium dedit mare, portavit ambulantem Dominum ; testimonium dederunt venti, ad ejus jussum quieverunt ; testimonium dedit terra, illo crucifixo contremuit : si omnia ista testimonium dederunt, quomodo mundus eum non cognovit, nisi quia mundus dilectores mundi, corde habitantes mundum? Et malus mundus, quia mali habitatores mundi: sicut mala domus, non parietes, sed inhabitantes. 6. In propria venit, id est, in sua venit: et sui eum non
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo hic erat. quare non uidebatur: Quia lux intenebris lucet: & tenebrae
eam non comprachender: O homines. nolite cẽ. tenebrae. nolite eẽ. infideles. iniusti
iniqui: rapaces. auari. amatores scłi. hȩ sunt enum tenebrȩ. Iux non. ẽ. abscns.
duos absentes estis aluce. Caecus in sole hab& prȩsentem solem: sed absensẽ. ipse si
Holite erggo eẽ. tenebrae. hȩcẽ enim forte grã : dequa dicturus sum: ut iam nonsimꝰ
tenebine. & dicat nobis apłs. Fuistis enim aliquando tenebrae: nunc autem lux
indño. Quia ergo non uidebatur lux hominũ. id.ẽ. lux mentium: opus erat
t homo diceret de luce testimonium. non quidem tenebrosꝰ : sediam illumina
cetamen quia aluminatus: idõ ipsa lux: sedut testimoniũ perhiberet de lu-¬
mine.
Nam non erat ille lux. & quȩ erat lux. & Erat lux uera quȩ illtiminat om̃em hocoi¬

Expanded text:
Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae Si ergo hic erat, quare non videbatur? Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae cam non comprehenderunt. O homines, nolite esse tenebrae, nolite esse infideles, injusti, iniqui, rapaces, avari, amatores saeculi: hae sunt enim tenebrae. Lux non est absens, sed vos absentes estis a luce. Caecus in sole praesentem habet solem, sed absens est ipse soli. Nolite ergo esse tenebrae. Haec est enim forte gratia, de qua dicturus sum, ut jam non simus tenebrae, et dicat nobis Apostolus: Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Quia ergo non videbatur lux hominum, id est lux mentium, opus erat ut homo diceret de luce testimonium, non quidem tenebrosus, sed jam illuminatus. Nec tamen quia illuminatus, idco ipsa lux; sed ut testimonium perhiberet de lumine. Nam non erat ille lux. Et quae erat lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem homi
Abbreviated transcription (Latin):
N unquid lux peccorumꝰ Ham ista lux: & hominũ & peccorũ ẽ . E. quȩdam
lux hominum. Unde distant homines apecoribus uideamus: & tunc intel-¬
ligius quid sit lux hominum. Hondistant a pecore.: nsi intellectu. Holi a-¬
liunde gloriari. de uiribus prȩsumis: ab estuis conuinceris. de uelocitate
presumis: amuscis uinceris. de pulchritudine prȩsumis: quanta pulchri¬
tudo e. inpennis pauonis. Uude gͦ melior ẽs: Eximagine dĩ. Ubumago di
In mente : inintellectu. Si ergo idõ melior pecore. quia habes mentẽ qua intel-¬
ligas. quod non pocest pecus intelligere: uide autẽ homo. quia melior pecore.
lux homuũ e: lux mentium. Luxẽ. mentium supra mentes ẽ. & excedit om̃s
mentes. hocerat uita illa. ꝑquam facta sunt omĩa. Ubierat: hic erat. an apd
atrem erat. & hic nonerat: An quod uerius ẽ. & apud patrem erat. & hic erat

Expanded text:
Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam Numquid lux pecorum? Nam ista lux et hominum et pecorum est. Est quaedam lux hominum: unde distant homines a pecoribus videamus, et tunc intelligemus quid sit lux hominum. Non distas a pecore, nisi intellectu: noli aliunde gloriari. De viribus praesumis? a bestiis vinceris: de velocitate praesumis? a muscis vinceris: de pulchritudine praesumis? quanta pulchritudo est in pennis pavonis? Unde ergo melior es? Ex imagine Dei. Ubi imago Dei? In mente, in intellectu. Si ergo ideo melior pecore, quia habes mentem qua intelligas quod non potest pecus intelligere; inde autem homo, quia melior pecore; lux hominum est lux mentium. Lux mentium supra mentes est, et excedit omnes mentes. Hoc erat vita illa per quam facta sunt omnia. 5. Ubi erat? hic erat; an apud Patrem erat, et hic non erat? an quod verius est, et apud Patrem erat, et hic erat?
Abbreviated transcription (Latin):
mors mortua est. Qualis mors quȩmortẽ occidit. Ipse est tamen dñs nr̃ iesus xp̃c
In principio erat uerbum. Inquo principio: Et uerbum erat apud dm̃. Et quale
uerbumꝰ & dẽ erat uerbum. Hunquid forte adõ factum ẽ. hoc uerbumꝰ
Non. Hoc enun erat inprincipio apud diñ. Quid gͦꝰ Alia quȩ fecit dĩ. num sui
la sunt uerbo: Hon. Quia omĩa ꝑipsum facta sunt: & sine ipso factum. e
nichil. e uomodo ꝑ illum omĩa facta sunt Quia quod factum ẽ. in ipso uta
erat: et antequam fierit. uita erat. Quod faccum ẽ. non ẽ. uita insẽ: s inarte.
h oc ẽ. in sapientia dĩ : antequam fieret uita erat. Quod factum ẽ. transit. quod
ẽ. insapientia transire non potest. Uita ergo iillo erat: quod faccum ẽ. Et
uitaꝰ quia & anima corporis: uita ẽ. Corpus nr̃m habet uitam suam: quam
cum amiserit. mors ẽ. corporis. Talis ergo illauitaꝰ non. Saluita erat lux hominum.

Expanded text:
mors mortua est? Qualis mors, quae mortem occidit? 4. Ipse est tamen Dominus noster Jesusmors mortua est? Qualis mors, quae mortem occidit? 4. Ipse est tamen Dominus noster JesusIn principio erat Verbum. In quo principio? Et Verbum erat apud Deum. Et quale Verbum? Et Deus erat Verbum. Numquid forte a Deo factum est hoc Verbum? Non. Hoc enim erat in principio apud Deum. Quid ergo? Alia quae fecit Deus sunt, et sine ipso factum est nihil. Quomodo per ipsum omnia sunt facta? Quia quod factum est, in ipso vita erat: et antequam fieret, vita erat. Quod factum est, non est vita: sed in arte, hoc est, in Sapientia Dei, antequam fieret, vita erat. Quod factum est, transiit: quod est in Sapientia, transire non potest. Vita ergo in illo erat, quod factum est. Et qualis vita? Quia et anima corporis vita est: corpus nostrum habet vitam suam; quam cum amiserit, mors est corporis: talis ergo erat illa vita? Non: sed vita erat lux hominum.
Abbreviated transcription (Latin):
qui app̃hensus. flagellatus. colafiratus: sputis illitus. spinis coronatus: in cruce
cui insultatum ẽ. quo pendente ꝑsecutores caput agitabant & dicebant. si filius
dĩ ẽ. descendat de cruce: ipse ẽ. totus medicus nr̃. ipse plane. Quare ergo ñ ostendit
insultantib qͥa ipse erat filius dĩ: ut si se ꝑmist incruc̃e leuari. saltẽ cum illi dicereg̃.
si tiliꝰ dĩ .ẽ. descendat de cruce. tunc descenderet & ostenderet eis uerũ se eẽ. filium dĩ.
quem illi aus sunt irridere: Noluit. Quare noluit: Iunqͥd qͥa ñ potuit: Potuit
Splane.
Quid ẽ. enim amplius de cruce desaendere. an de sepulchro resurgere: S pertulit¬
insultantes. Nam erux non ad impatientiȩ documentum: sed ad exemplum
uacientie suscepta est. Ibi uulnera tua curauit : ubi sua diuptulit. Ibi de amortei
piterna sanauit: ubi temporaliter mori dignatꝰ est. & mortuus est. atq millo

Expanded text:
qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce qui apprehensus, colaphizatus, flagellatus, sputis illitus, spinis coronatus, in cruce cui insultatum est, quo pendente persecutores caput agitabant, et dicebant, Si filius Dei est, descendat de cruce : ipse est totus medicus noster, ipse plane. Quare ergo non ostinsultantibus, quia ipse erat Filius Dei, ut si se permiserit in cruce levari, saltem cum illi dixerunt: Si Filius Dei est, descendat de cruce, tunc descenderet, et ostenderet eis verum se esse Filium Dei, quem illi ansi sunt irridere? Noluit. Quare noluit? Nunquid quia non potuit? Potuit plane. Quid est enim amplius de cruce desinsultantes: nam crux non ad potentiae documentum, sed ad exemplum patientiae suscepta est. Ibi vulnera tua curavit, ubi sua diu pertulit: ibi te a morte sempiterna sanavit, ubi temporaliter mori dignatus est. Et mortuus est, an in illo
Abbreviated transcription (Latin):
seruum misit: cumgrã ipse descendit. & unde facti erant homines sublege: Non
unplendo legem. Qui enim legem imploȩ: non ẽ. sublege. sed cum lege. Qui autem
ublege ẽ : non subleuatur sed prȩmitur lege. Oñs itaq homines sublege constitut
reos facit lex. Et ad hoc illis suꝑ caput ẽ: ut ostendat peccata. non tollat. Lex ergo
quod alege prȩceptum ẽ : ipsa sua temeraria & prȩcipiti prȩsumptione ceciderunt.
& uon sunt cum lege: sed sub lege facti sunt rei. Et qnĩn suis uiribus. implere ñ poteran
legem: factirei sublege. implorauerunt liberatoris auxilium: & reatus legis fecit
egritudinem suꝑbis. Aegricudo suꝑborum: facta ẽ. confessio humilium. Iam confi¬¬
tentur ȩgroti : quia egrotant. Ueniat medicus: & sanet ȩgrotos. Medicus quisꝰ¬
ũs nr̃ iesus xp̃c. Quis dñsur icsus xp̃c: Ille qui usus ẽ. & abeis a quib crucifixꝰ. ẽ. Ille

Expanded text:
servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non servum misit, cum Gratia ipse descendit. Et unde facti erant homines sub Lege? Non implendo Legem. Qui enim legem impiet, non est sub lege, sed cum lege: qui autem sub lege est, non sublevatur, sed premitur lege. Omnes itaque homines sub Lege constitutos, reos facit Lex; et ad hoc illis super caput est, ut ostendat peccata, non tollat. Lex ergo quod a lege praeceptum est, ipsa sua temeraria et praecipiti praesumptione ceciderunt; et non sunt cum lege, sed sub lege facti sunt rei: et quoniam suis viribus implere non poterant legem, facti rei sub lege, imploraverunt liberatoris auxilium; et reatus legis fecit aegritudinem superbis. Aegritudo superborum, facta est confessio humilium: jam confitentur aegroti quia aegrotant; veniat medicus, et sanet aegrotos. 3. Medicus quiseis a quibus crucifixus est. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
crubescimꝰ. si & in corde gestemus. Signum eiꝰ ẽ: humilitas eiꝰ. Per stellam: eum
magi cognouerunt. Et erat hoc signum de dño datum: cȩleste atq prȩclarum.
Holuit stellam eẽ. infronte fidelium signum suum: sed crucem suam. Unde hummiliatus.
ude glorificatus. Inde exexit humiles: quo humiliatus ipse descendit. Pertinemꝰ ac
enim ad euangłmn: pertinemus ad nouum cestamentum. Lex per moy sem data ẽ.
grã autem & ueritas. piesum xp̃m facta ẽ. Interrogamus apłm: & dicit nobis. quĩn
non sumus sub lege subgrã. Misit ergo filium suum factum ex muliere. factum sub
lege : ut eos qui sublege erant redimer&e. ut ad optionem filiorum reciperemus.
Ecce ad hoc uenit xp̃c: ut eos qui sublege erant redimeret. ut iam non simꝰ sublege
sed sub grã. Quis ergo dedic legem: Ille dedit legem: qui dedit & grãm. Sed legem ꝑ

Expanded text:
erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum erubescimus, si et in corde gestemus. Signum ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, Gratia autem et veritas per Jesum Christum facta est. Interrogamus Apostolum, et dicit nobis quoniam non sumus sub Lege, sed sub Gratia . Misit ergo Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus . Ecce ad hoc venit Christus, ut eos qui sub Lege erant redimeret: ut jam non simus sub Lege, sed sub Gratia. Quis ergo dedit Legem? Ille dedit Legem, qui dedit et Gratiam: sed Legem per
Abbreviated transcription (Latin):
RATIAM I Uariataꝵ quaplenus scĩs apparuit unigenitus
stamento. qum resẽ. noui testamenti. suscepimus in nomine dni:
& urãe caritati promisimꝰ.Ndestote gͦ uitenti: ut & quantum
capio donet dc̃. & quantum capitis auciatis. Reliquũ enum erit. si semen qd̵ spargitꝰ
incordibus ur̃is : non abstulerunt aues. nec spinȩ prȩfocauerint : nec estus exusserit
accedente pluuia cohortationum cotidianarum: & cogitationib bonis urĩs. quibus
hoc agitur in corde : quod agitur in agro rastris. ut gleba frangatur & semen oꝑat᷑.
ut germinare possit. ut afferatis fructum: adquem gaudeat & lȩtetur agri
Si autem prosemine bono. & propluuia bona. non fructum sed spinas attulerimus.
nec semen accusabitur. nec pluuia erit incrimine : sed spinis ignis debitus p̃parabitur.
homines sumus quod puto non du eẽ. suadendum caritati urãe. xpĩani. Et si xp̃iani:
itiq ipso nomine ad xp̃m ꝑtinentes. huius signum in fronte gestamus: de quo i

Expanded text:
atem Dei, qua plenus sanctis apparuit unigenitus stamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadendum Charitati vestrae, christiani; et si christiani, utique ipso nomine ad Christum pertinentes. Hujus signum in fronte gestamus: de quo non
Abbreviated transcription (Latin):
merces ẽ. fidei. uidetur quidẽ ds̃ uitam ęternam tanquã debitam reddere. Cui debitã:
Fideli : quia promeruit illam ꝑfidem. Sed quia ipsa fides grã ẽ: ⁊ uita ȩterna gr̃ã. ẽ
Indignum se dixit qui consequeretur. Consecutum tamen ñꝑmerita sua: sed ꝑmiscdio
dĩ. Audi illum iam flagitantem debitum: qui primo indebitã susceperat gram.
Ego enĩ inquit iam immolor : & tempus resolutionis meȩ instat. Bonũ certamen
certaui: cursum consũiaui. fidem seruaui. de cȩtero reposita ẽ. mͥ corona iusticiȩ.

Expanded text:
merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? merces est fidei: videtur quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere Cui debitam? Fideli, quia promeruit illam per fidem; sed quia ipsa fides gratia est, et vita aeterna gratia est pIndignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per merita sua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam flagitantem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ. ergo grãm progr̃aꝰ Fide promeremur din. & qui digni non eramus quibus
eccata dimitterentur : exeo quia tantum donũ indigni accepimꝰ. grã uocatur.
Quid ẽ. gr̃aꝰ Gratis data. Quid ẽ. gratis data: donata non reddita. Sitibi debebatur
merces reddita ẽ: non grã donata. Si enim uere debebatur: bonus fuisti. Si autem
ut ueruin ẽ. malus fuifti. credidisti autem in eũ qui iꝰtificat impium. quid ẽ. qui
ficat unpiumꝰ Ex impio facit pium. Cogita quid tibi ꝑlegem inminere debel
& quid per grãm consecutiis sis. Consecutus autem istam grãm fidĩ: eris ustus exfide.
iustus enim exfide uiuit: & promereberis din uiuendo exfide. Cum promerueris dm̃
uiuendo ex fide : accipis praeiniũ. immortalitatẽ & uitã ȩternã: & illa grã ẽ. Nam
roquo merito accipis uitã ȩternãꝰ Pro grã. Si enĩ fides grã ẽ: & uita ȩterna qua

Expanded text:
9. Quid est ergo, gratiam pro gratia? Fide promeremur Deum; et qui digni non eramus quibus 9. Quid est ergo, gratiam pro gratia? Fide promeremur Deum; et qui digni non eramus quibus peccata dimitterentur, ex eo quia tantum donum indigni accepimus, gratia vocatur. Quid est gratia? gratis data. Quid est gratis data? Donata, non reddita. Si debebatur, merces reddita est, non gratia donata; si autem vere debebatur, bonus fuisti: si autem, ut verum est, malus fuisti, credidisti autem in eum qui justificat impium Quid est, qui justificat impium? Ex impio facit pium; cogita quid per legem tibi imminere debebat, et quid per gratiam consecutus sis. Consecutus autem istam gratiam fidei, eris justus ex fide Justus enim ex fide vivit ; et promereberis Deum vivendo ex fide: cum promerueris Deum vivendo ex fide, accipies praemium immortalitatem, et vitam aeternam. Et illa gratia est. Nam pro quo merito accipis vitam aeternam? Pro gratia. Si enim fides gratia est, et vita aeterna quasi
Abbreviated transcription (Latin):
rãm ꝓ gr̃ã. Quam gr̃am primo accepimus: Fidem. In fide ambulantes. in gr̃a amb¬
lamus. Vnde enĩ meruinus hoc : Quib nr̃is prȩcedentib meritis: Nonse quisq cõpal¬
pec. Redeat in conscientian suam. quȩrat latebras cogitationũ suarũ. redeat ad seriem
factoꝵ suoꝵ. Non attendat quid sit si iam aliquid ẽ: s quid fuerit ut eẽt aliqͥd. Inueniet
onse dignũ fuise. nisi supplicio. Sigͦ supplitio dignus suisti & uenit ille qui non
catapuniret. sed peccata donaret: gra tͥ data . ẽ. non merces reddita. Unde uocat᷑
gra & Quia gratis data. Nonenĩ p̃cedentib meritis emisti qđ accepisi. Hhanc gͦ
accepit gram primã peccator: ut eiꝰ peccata dimitterentur. Quid meruit: In terro¬
get iusticiam. inuenit pęnam. Interroget miscđĩam: inuenit gram. Sed h
& promiserat dĩ perprophetas. Itaq cum uenit dare quod promiserat: non solũ grãm
dedit. sed & ueritatem. Quomodo exhibita ẽ. ueritasꝰ Quia factum ẽ: qd ꝓmissum. ẽ.

Expanded text:
ratia. Quam gratiam primo accepimus? Fidem. In fide ambulantes, in gratia ambulamus. Unde enim hoc meruimus? quibus nostris praecedentibus meritis? Non se quisque compalpet, redeat in conscientiam suam, quaerat latebras cogitationum suarum, redeat ad seriem factorum suorum: non attendat quid sit, si jam aliquid est; sed quid fuerit, ut esset aliquid; inveniet non se dignum fuisse nisi supplicio. Si ergo supplicio dignus fuisti, et venit ille qui non peccata puniret, sed peccata donaret; gratia tibi data est, non merces reddita. Unde vocatur gratia? Quia gratis datur. Non enim praecedentibus meritis emisti quod accepisti. Hanc ergo accepit gratiam primam peccator, ut ejus peccata dimitterentur. Quid meruit? Interroget justitiam; invenit poenam: interroget misericordiam; invenit gratiam. Sed hoc et promiserat Deus per Prophetas: itaque cum venit dare quod promiserat; non solum gratiam dedit, sed et veritatem. Quomodo exhibita est veritas? Quia factum est quod promissum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Ntorgtes auoo aioro auoiuiorus ex ltetiont aros tolica auia
animalis homo ñ ꝑcipit et quȩ sunt sp̃s di. & cogitantes in hac p̾senti turba car¬
tatis ur̃e necesse eẽ ut multi sint animales qͥ adhue sedłm carnẽ sapiant. ñdũq
se possint ad sṗualem intellectũ erigere. hesito uehement̃ quo modo ut dñs de-¬
derit possim dicere uel ꝓ modulo meo explicare quod lectũ ẽ ex euangłio
In pͥncipio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ. hoc enĩ ani
malis homo ñ ꝑcipit. Quid gͦ fr̃s: Sil ebimꝰ hino.: Quare g̾ legit᷑ si silebit᷑
Aut quare audit᷑ si ñ eaponit᷑: S utquid exponit᷑ si ñ intelligit᷑. Itaq qm̃
rursus ẽẽ ñ dubito in numero ur̃o quosdã a quib possit ñ solũ expositũ capi
s ante quã exponat᷑ intelligi. ñ fraudabo eos qͥ possunt caꝑe. dũ timeo suꝑ

Expanded text:
us ex lectione apostolica, quod animalis homo non percipit ea quae sunt Spiritus Dei , et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres, silebimus hinc? Quare ergo legitur, si siletur? aut quare auditur, si non exponitur? aut quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursus esse non dubito in numero vestro quosdam a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur intelligi, non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo su
Abbreviated transcription (Latin):
bis. & cotidie nos opus habere ut pedes lauemus. id ẽ. uias spiritaliũ gres¬
suũ dirigamuf. in ipsa oratione dominica confitem᷑ cũ dicimꝰ. Dimitte nob̾
debita nr̃a: sicut & nos dimittim debitoribꝰ nr̃is. Si eni confiteamur sicut

Expanded text:
nobis : et quotidie nos opus habere ut pedes lavemus, id est, vias spiritualium gresnobis : et quotidie nos opus habere ut pedes lavemus, id est, vias spiritualium gressuum dirigamus, in ipsa oratione dominica confitemur, cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, s
Abbreviated transcription (Latin):
facillime ostendit. Quis enĩ non ita loqui possit. mundus ẽ. totus prȩt̃ pẽ¬
des: Elegantius autẽ loquitur si dicit. mundus ẽ. totus nisi pedes: quod
tantũ ee. ualet. h oc gͦ ait dñs non habet opus nͥ pedes lauare. sed ẽ. mund̾
totꝰ. Totus utiq prȩt̾ pedes. uel nͥ pedes: quos habet opꝰ lauare. Sed qr
ẽ. hoc: Quid sibi uult hoc: necessariũ ẽ. ut quęramꝰ. Oñs dicit. ueritas lo¬
quitur quod opus habeat pedes lauare: etiã ille quilotus ẽ. Quid frsmei
quid putatis. nisi quia homo insc̃o quidẽ baptismo totus abluit᷑. non pix̧t
pedes. sed totus omino: Ueruptam cũ inreb humanis postea uiuitur.
utiq terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus. sine quibꝰ inhac mor¬
litate non uiuitur: quasi pedes sunt ubi exhumanis rebus afficimur. Et
sic afficimur. ut si dixerimus quia peccatũ non habemꝰ nos ipsos decipiamꝰ.

Expanded text:
facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pefacillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, vel, nisi pedes, quos habet opus lavare. 4. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hoc necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem Baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur; et sic afficim