comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ut ñ mͦ ñ colant᷑. s etiam ignorent᷑: Nam de uiris
ria. Cuiꝰ tanti mali ñ mͦ reddenda rationob̾: s etiã
tanquam itis capitis quodãmͦ dicenda causa ẽ. Nrĩs
enim uiciis ñ casu aliquo rempublicã ũbo retine¬
mus: re ipsa uͦ iampͥdem amisimꝰ. Hȩc cicero fatebat᷑
longe qͥdem post mortem affricani. quem in suis li¬
bris fecit de republica disputare: adhuc tñ añ aduen
na sentirent᷑. atq dicerent᷑: qͥuis non istoꝵ ea xp̃ia¬
nis imputanda eẽ censenet: Quam obrem cur ñ
cirarunt dii eoꝵ ne tunc ꝑiret atq amitt̾et᷑ illa
respublica. quam cicero longe anteqm xp̃e in car¬
ne uenisset. tam lugubrit̃ deplorat amissam: Ui¬
dennt laudatores eiꝰ cciam illis antiquis uiris ⁊ mo¬
rib qualis fuerit: utrum in ea iuguerit uera iusticia.
anforte ne tunc fuerit uiua morib s picta coloribꝰ

Expanded text:
mus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris mus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris ria, cujus tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tanquam reis capitis quodammodo dicenda causa est. Nostris enim vitiis, non casu aliquo, rempublicam verbo retinemus; reipsa vero jam pridem amisimus. 4. Haec Cicero fatebatur longe quidem post mortem Africani quem in suis libris fecit de republica disputare, adhuc tamen ante advna sentirentur atque dicerentur, quis non istorum ea Christianis imputanda esse censeret? Quamobrem cur non curarunt dii eorum, ne tunc periret atque amitteretur illa respublica, quam Cicero longe antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus;
Abbreviated transcription (Latin):
nulla erat scdm istam rationem qͣm disputatio de
republica int̾ tammagnaos eiꝰ tunc principes habi¬
ta patefecit: sicut etiam ipse tullius ñ scipionis ne
cuiꝰ quam alteriꝰ s suo sermone loquens. inpͥncipio
quinti libri. commemorato pͥus enni pocte u̾suqͦ
dixerat. morib antiqͥs re̾stat romana uirisq Qũe qͥd̃
ille ũsum inquit uel breuitate uel ueritate tanqͣm
p̃fuisset. aut fundare aut tamdiu tenere potuis̃
stantes uiros ad hibebat. et uetem morem ae mab
instituta retinebant excellentes uiri. Nrã uero etas. cũ
rempublicam sicut picturam accepisset egregiam. s
cuanescentẽ uetustate ñ mͦ eam colorib ĩsdem qͥb
fuerat renouare neglexit: s ne id qͥdem curauit. ut
formam saltem eiꝰ ⁊ extrema tanqͣm liniam̃ta seruant.
Quid cnim manet exantiqͥs morib qͥb ille dix̃ rem
stare romanam. quosita obliuone absoletos uide¬

Expanded text:
nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille uersum, inquit, uel breuitate uel ueritate tamquam praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere potuisseaestantes uiros adhibebat, et ueterem morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uide
Abbreviated transcription (Latin):
sit indisputando diffinitionis ucilitas: atq ex illis
suis diffinitionib colligit tunc cẽ rempublicam.
idest rem ppłi cum bene ac iuste gerit᷑ siue ab uno
rege. siue apaucis optimatib. siue abuniũso ppło.
Cum uͦ iniustus c̃ rex. quem tyrannũ more greco
appellauit. aut imusti optimates. quoꝵ consensũ
dix̃eẽ factionem. aut iniustus ipse ppłs. cui nom̃
usitatum non repꝑit. nͥut etiam ipsum tyrannũ
uocaret: non iam uiciosam sicut pͥdic fuerat dis¬
putatum. s si c̃ racio ex illis diffinitionib conea
docuisset. omĩno nullam ẽẽ rempublicam. qm̃
ñ eẽt resppłi. cum tyrannus eam factione capesserte
multitudo iuris consensu et utilitatis cõmunione
sociata. sicut ppłs fucrat diffinitꝰ. Qñ gͦ respublica
romana talis erat qualem illam descripsit salustr:
ñ iam pessima ac flagicosissima sic̃ ipse ait. s. oĩo

Expanded text:
sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino nullam esse rem publicam, quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam factioue capesseret,uoniam non esset multitudo iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino
Abbreviated transcription (Latin):
consequentem dilata ec̃t: intercio libro magna
conflictatione res facta ẽ. Suscepit enim pilus
ipse disputationem eorum qͥ sentirent sine iniu¬
sticia reginon posse rempublicam: purgans peipue
ne hoc ipse sentire credes Egitq sedulo ꝓ inusticia
contra iusticiam: ut hanc ẽẽ ucilem reipublieȩ. illã
uͦ inucilem ueri similib rationib ⁊exemplis uelut
conaret᷑ ostende. Lum lelius rogantib om̃ib iusti¬
ciam desende aggressus ẽ: asseruitq quantũ potuit.
nichil caminimicum qͣm iniusticiam quitati. nec
omĩno nͥ magna iusticiaregi aut stare posse rem
publicam. Quaq̃stione quantum satis uisum ẽ ꝑ
tractata. scipio ad int̃missa reu̾tit᷑: recolitq suã atq
commendat breuem reipublicȩ definitionẽ. qͣ dixe¬
rat eam eẽ remppłi. Popłm autẽ ñ omnẽ cetũ mul¬
titudinis: s ectum iuris consensu. ⁊ utilitatis cõmu¬
mone sociatum ec̃ determinat. Docet dem̃ qͣnta

Expanded text:
consequentem dilata esset, in tertio libro magna consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictatione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum qui sentirent sine injustitia regi non posse rempublicam purgans, praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur. Egitque sedulo pro injustitia contra justitiam, ut hanc esse utilem reipublicae, illam vero inutilem, verisimilibus rationibus et exemplis velut conaretur ostendere. Tum Laelius rogantibus omnibus, justitiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta
Abbreviated transcription (Latin):
nia amusicis dr̃ in cantu. eam ẽẽ in ciuitate concor¬
diam artissimum atq optimum om̃ĩ in republica
uinculum incolumitatis eamq sine iusticia nul¬
lo pacto ẽẽ posse. Acdemde cum aliquanto latius
iuberiꝰ disseruisset quantum ꝑdesset iusticia crui¬
tati. quantumq obeẽt si abfuisset: suscepit de¬
mde pilus unus eoꝵ qui disputationi aderant. et
poposcit ut ħ ipsa questio diligentius tractaret᷑ ac
de iusticia plura dicerent᷑. ꝑꝑ illud quod iam uul¬
go ferebat᷑. rempublicam regisine miuria ñ posse.
Haẽ ꝑinde q̃stionem discutiendam ⁊ enodandam
eẽ assensus ẽ scipio: responditq nichil ẽẽ quod
adhuc de republica dictum putaret. quo pos¬
sent longius ꝓgredi. nisi eẽt confirmatũ ñ mͦ
ẽẽ falsum illud sine iniuria nonposse: s: hoc ue¬
rissimum ẽẽ sine summa iusticia rempublicã
regi ñ posse Cui q̃stionis explicatio. cũ indiẽ

Expanded text:
nia a musicis dicitur in cantu, eam esse in civitate concornia a musicis dicitur in cantu, eam esse in civitate concordiam, arctissimum atque optimum omni in republica vinculum incolumitatis, eamque sine justitia nullo pacto esse posse: ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset justitia civitati, quantumque obesset, si abfuisset; suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur, ac de justitia plura dicerentur, propter illud, quod jam vulgo ferebatur, rempublicam regi sine injuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse, assensus est Scipio, responditque nihil esse, quod adhuc de republica dictum putaret, et quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum, non modo falsum esse illud, sine injuria non posse; sed hoc verissimum esse, sine summa justitia rempublicam regi non posse . Cujus quaestionis explicatio cum in diem
Abbreviated transcription (Latin):
disputat. iam tunc prorsus ꝑisse. ⁊ nullam omĩno
remansisse rempublicam. Induc̃ enĩ scipionẽ eã
ipsum qͥ cartaginẽ extinxerat de republica dispu¬
tantẽ: qñ p̃sentiebat᷑ ea corruptione qͣm descͥbit
salustiꝰ iamiamq ꝑitura. So quippe cp̃r dispu
tat᷑. quo iamunꝰ gracoꝵ occisus fuit: aqͦ scͥbit se¬
ditiones graues cepisse salustiꝰ. Nam mortis eiꝰ fit
in eisdem libris cõmemoratio. Cum aut̃ scipio in
scđi libri finc dixisset ut infidib ac tibiis atq
cantu ipso ac uocib concentꝰ ẽ qͥdam tenendꝰ ex
distinctis sonis. que mimmutatũ aut discrepantẽ
autes eruditȩ ferre non possunt. isq concentꝰ ex dis¬
simillimarum uocũ modatione concors tñ effici¬
tur ⁊ congruens: sic ex suminis ⁊ infimis ⁊ mediis
int̃iectis ordinib. ut sonis modatam ratione ciui¬
tatem consensu dissimilbmoꝵ concinere. ⁊ q̃ armo¬

Expanded text:
disputat, iam tunc prorsus perisse et nullam omnino disputat, iam tunc prorsus perisse et nullam omnino remansisse rem publicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem extinxerat, de re publica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippetatur, quo jam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graves coepisse Sallustius. Nam mortis ejus fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, Ut in fidibus ac tibiis atque cantu ipso ac vocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem immutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt; isque concentus ex dissimillimarum vocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis interjectis ordinibus, ut sonis, moderata ratione civitatem consensu dissimillimorum concinere; et quae harmo
Abbreviated transcription (Latin):
piscendam popłis ꝓcinauerint. adeptamq ser¬
uauerint. Colant᷑ ut uolucrint. ludos sibi expo¬
seant quales uoluerint. quos cum suis uel de suis
possint hab̾e cultorib. Tm̃ efficiant: ut tali
felicitate nichil abhoste. nichil apeste. nichil
abulla clade timeat᷑. Quis hanc rempublicam
sanus. ñ dicam romano imꝑio. s domui sarda
napalli comparauerit. qͥ quondam rex ita fuit
uoluptatib deditꝰ ut inscpulchro suo scribi fe¬
cerit. casola sc habere mortuũ. q̃ libido eiꝰ etiã
cum uiueret. hauriendo consumpserat: Quẽ
regem ist si hit̃nt sibi intalib indulgentem.
nec ineis cuiquã ulla seueritate adu̾santẽ: huic liben¬
cius quam romani ueteres romulo cemplũ ⁊ flami¬
XXI
rempublicam pessimam ac flagiciosissimã dix̃.
nec eurant ist qͣnta moꝵs pessimoꝵ ac flagitio¬
⁊ maneat: audiant eam ñ ut salustiꝰ narrat pes¬
simam ac flagitiosissimam factam. s sicut cicero

Expanded text:
piscendam populis procurauerint adeptamque serpiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, napali comparaverit? qui quondam rex ita fuit voluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit, ea sola se habere mortuum, quae libido ejus etiam cum viveret, hauriendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate adversantem; huic libentius, quam Romani veteres Romulo, templum et flamiXXIrem publicam pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitio maneat: audiant eam non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero
Abbreviated transcription (Latin):
suarũ ꝓusorib seruiant. eosq ñ sincerit̃ hono¬
rent. s nequit̃ ac seruilit̃ timeant. Qd alienȩ
uineȩ potius. quam quid suȩ uitȩ quisq noccat
legib adũtat᷑ Nullus ducat᷑ ad iudices nisi qͥ
alienȩ rei. domui. saluti. ł cuiquã inuito fuerit
importunꝰ aut noxiꝰ. Cȩterum de suis ł cũ suis
uel cum quibq uolentib faciat quisq qd̾ libet
atq ornatissime domus. opipara conuiia freq̃n¬
tent᷑. ubicuiq libuerit et potuerit. die noctuq
ludat᷑. bibatur. uomatur. diffluat᷑. saltationes
undiq concrepent. theatra in honestȩ leticiȩ uo¬
cib atq omĩ genere siue crudlissime siue tur¬
pissime uoluptatis exestuent. Ille sit publicus
immicus: cui hȩc felicitas displicet. Qis qͥs eã
mutare uel auferre demptauerit. eum lib̾a mul¬
titudo auertat ab aurib cuertat a scdib auferat
auiuentib. Illi habeant᷑ diiueri: qui hane adi¬

Expanded text:
suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honosuarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adi
Abbreviated transcription (Latin):
parare. Uerum tales cultores ⁊ dilectores dõrs isto¬
rum. quoꝵ etiam unitatores inscclerib ⁊ flagi¬
tiis se eẽ letant᷑ nullomͦ curant pessimã ac fla¬
giciosissimam non eẽ rempublicã. Tantum stec
inquiunt tantum floreat copiis referta. uicto¬
riis głosa. uel quod ẽ felicius ut pace secura sit. Et qͥd
ad nos: Immo id ad nos magis ꝑtinet. si diuitias
petant. ꝑ quas sibi etiam infiriiores subdat qͥs¬
q potentior. obseqͣnt᷑ diuitib pauꝑes causa sa¬
turitatis. atq ut eoꝵ patrocinus qͥeta mertia
ꝑfruant᷑. diuites pauꝑib ad clientelas ⁊ ad mi¬
nisterium sui fastꝰ abutant᷑ ppłi plaudant ñ
consultorib utilitatum suarum. s largitorib uo¬
luptatum. Don dura iubeant᷑: non ꝓhibeant᷑ im¬
pitra. reges noncurent quambonis. s qͣm subdi¬
tis regnent̾. Prouinciȩ regib ñ tanqͣm rectorib
moꝵ. s tanqm ierũ dominatorib ⁊ deliciarum

Expanded text:
parare parare rum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias petant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ precepta de iustis ꝓbisq morib sisimul audi¬
rent atq curarent. reges t̃iȩ ⁊ om̃s popłi. pͥncipes
⁊ om̃s iudices t̃re iuuenes ⁊iuirgines. senes cum u¬
niorib. ctas omnis capax ⁊ uterq sexus. ⁊ qͣs bap¬
tista ioħs alloquit᷑ ex actores ipsi atq milites: ⁊ t̾ras
uite p̃sentis omaret sua felicitate respublica. ⁊ uittę
et̃ne culmen beatissime regnat᷑a conscendet. S
q iste audit. ille contempnit. pluresq uiciis male
blandientib q̃m util uirtutum asꝑitati st̃ amici¬
ciores. toleiare xp̃i famuli iubent᷑. siue sint reges
siue principes. siue iudices. siue milites. siue ꝓ¬
unciales. siuc diiites. siue pauꝑes. siue liberi.
siue serui. utriꝰ libet serus. etiam pessimam si ita
necesse c̃. flagitiosissimamq rempublicã. ⁊ in il¬
la angłor quadam scĩssima atq augustissima
curia cęlestiq republica. uͥ dĩ uoluntas lex ẽ.
clarissimum sibi locum. etiam ista colerantia cõ¬

Expanded text:
is praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent atque curarent reges terrae et omnes populi principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam sanctissima adque augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei uoluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista con
Abbreviated transcription (Latin):
storicis. scuutra seu falsasint: non instrunt hõib
ꝑniciem. s stuporem. S cumpluit tr̃a. cũ pluit
creta. cum pluit lapidib. ñ ut grando appella¬
is ignib ab ipso montis u̾tice usq ad lit ꝓrimt̃¬
decurrentib ita mare ferbuisse: ut rupescxurerent᷑.⁊¬

Expanded text:
storicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus storicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellais ignibus ab ipso montis uertice usque ad litus proximdecurrentibus ita mare ferbuisse, ut rupes urerent
Abbreviated transcription (Latin):
ilł belł europam affricamq contrunt: nullus taliũ
quales nunc patimur. nͥ xp̃ianȩ religionimala tribu¬
isset. Multo autẽ min̾ eoꝵ uocescolciarent᷑ qͣntũ att¬
net ad romanos. si xp̃ianȩ religionis receptionẽ et dif¬
famationẽ. ł irruptio illa gallor. uel tyberini flumi¬
nis. igniumq illa depopulatio. ł qd̾ cuncta mala p̃¬
cedit bella illa ciuilia scquerent᷑. Mala etiã alia. q̃
usq ad eo incredibilit̃ acciderunt. ut int̃ꝑdigia
numerarent᷑ si xp̃ianis temporib accidissent. qͥb ea
nͥ xp̃ianis hominib tanqͣm ctimina obicerent: O¬
muto quippe illa. q̃ magis fuerunt mira qͣm noria.
boues locutos. infantes ñdum natos de uteris matrũ
quȩdam tiba clamasse. uolasse serpentes. ftminas
⁊ gallinas.⁊ homines in mascłinum sexũ fuisse con¬
u̾sas. ⁊ cet̾a huiꝰmodi q̃ ieoꝵ libris ñ fabulosis s hi¬

Expanded text:
illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, illis bellis Europam Africamque contriuit, nullus talium, quales nunc patimur, nisi Christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum uoces tolerarentur, quantum adtinet ad Romanos, si Christianae religionis receptionem et diffamationem uel inruptio Gallorum uel Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia numerarentur, si Christianis temporibus accidissent, quibus ea nisi Christianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis, sed hi
Abbreviated transcription (Latin):
pactione ꝑmittet: ⁊ ipsam lib̾tatẽ reipublice. ꝓ quã
multum ille clamauerat. ditiomi ꝓpͥe subiugant.
decantis bonis. Certe qñ illa mala fiebant. calebant
arȩ numinũ sabeo chure. sertisq recentib exalabant
Clarebant sacerdotia. fana renidebant. sacͥficabat᷑. lu¬
debatur. furebat᷑ in templis: qñ passim tantꝰ quiũ
dõꝵ altaria fundebat᷑. Nonelegit templum qͥ con¬
fugeret tullius: qr frustra elegerat mutiꝰ. Hiu̾ qui
multo indignius insultant temporib xp̃ians. aut
ad loca xp̃o dicatissima confugerunt: aut illuc eosut
iuerent etiam ipsi barbari deduxtrunt Illud scio. et
hoc mecũ qͥs qͥs sine studio partium iudicat facilli¬
me agnoscit. ut omittam ceta. q̃ multa cõmemora¬
ui. ⁊ alia multo plura q̃ cõmemorare longumputa¬
ui: si humanũ genꝰante bella punica xp̃iana recipet
disciplinam. ⁊ conscquerent᷑ ierũ tanta uastatio. qͣnta

Expanded text:
pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua pactione permitteret et ipsam libertatem rei publicae, pro qua multum ille clamauerat, dicioni propriae subiugaret.rati sunt de tantis bonis. Certe quando illa mala fiebant, calebant arae numinum Sabaeo thure sertisque recentibus halabant, clarebant sacerdotia, fana renidebant, sacrificabatur ludebatur furebatur in templis, quando passim tantus ciuium ipsa deorum altaria fundebatur. Non elegit templum, quo confugeret Tullius, quia frustra elegerat Mucius. Hi uero qui multo indignius insultant temporibus Christianis, aut ad loca Christo dicatissima confugerunt, aut illuc eos ut uiuerent etiam ipsi barbari deduxerunt. Illud scio et hoc mecum, quisquis sine studio partium iudicat; facillime agnoscit ut omittam cetera quae multa commemoraui et alia multo plura quae commemorare longum putaui;: si humanum genus ante bella Punica Christianam reciperet disciplinam et consequeretur rerum tanta uastatio, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
reipublice pompen qͥ ppe uictorem gaium cesarẽ qui
uictoriam ciuilem clem̃ter exercuit suisq ad ũsariis
uitam dignitatemq donauit. tanqm regni appeti¬
torem quorundã nobilium coniuratione senators.
uelut ꝓreiptiblicȩ lib̾tate inipsa curia trucidauit.
Huiꝰ dem̃ potentiam multũ morib dispar. uiciis
omnib inquinatꝰ atq corruptꝰ. affectare uidebat᷑
antoniꝰ. Ciui uiehement᷑ peadẽ illauelut patriȩ libertate
eicero resistebat. T unc emerserat mirabił indolis
adolescens. ille aliꝰ cesar illiꝰ gauicesaris fili adopti¬
uus: qͥ ut dixipostea ẽ appellatus augustus. Hue
ad olescenti ccsariut cius potentia contra antoniũ
nutriret᷑. cicero fauebat: sꝑans cum depulsa ⁊ opp̃ssa an¬
tonii dominatione. instauraturũ reipublicȩ lib̾tatẽ.
usq ad eo cecꝰ atq impuidus futuroꝵ ut ille ipse iuue¬
nis cuiꝰ dignitatem ac potestatem fouebat ⁊ eundẽ
ciceronẽ occidendum antonio quadã qͣsi concordiȩ

Expanded text:
regendae. Pompei quippe uictorem Gaium Caesarem, qui uictoriam ciuilem clementer exercuit suisque aduersariis uitam dignitatemque donauit, tamquam regni adpetitorem quorundam nobilium coniuratio senatorum uelut pro rei publicae libertate in ipsa curia trucidauit. Huius deinde potentiam multum moribus dispar uitiisque omnibus inquinatus adque corruptus adfectare uidebatur Antonius, cui uehementer pro eadem illa uelut patriae libertate Cicero resistebat. Tunc emerserat mirabilis indolis adulescens ille alius Caesar, illius Gai Caesaris filius adoptiuus, qui, ut dixi, postea est appellatus Augustus. Huic adulescenti Caesari, ut eius potentia contra Antonium nutriretur, Cicero fauebat, sperans eum depulsa et obpressa Antonii dominatione instauraturum rei publicae libertatem, usque adeo caecus adque inprouidus futurorum, ut ille ipse iuuenis, cuius dignitatem ac potestatem fouebat, et eundem Ciceronem occidendum Antonio quadam quasi concordiae
Abbreviated transcription (Latin):
catus. indiuinis reb inuenit. Et qm̃ infine pͥmi
libͥ q̃ deinceps dicenda ẽẽnt brcuiter posuimꝰ. ⁊ ex
his quedam induob conscquentib diximus: ex¬
pectationi legentium quȩ restant reddenda co¬
gnoscimus. Piniseramꝰ gͦ quȩdã noseẽ dicturos.

Expanded text:
catus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi catus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae restant reddenda cognoscimus. CAPUT II. De his, quae libaut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi
Abbreviated transcription (Latin):
aut fictis etiam. suis tñ criminib delectent᷑: q̃ sibi
celebrari ꝑsua festa uoluerunt. ut appetrandis dap¬
nabilib fac̾tis humana reuocari ñ possit infirmi¬
tas: dum adhȩc imitanda uelut diuina p̃bet au¬
ctoritas. Hȩc non ex nr̃a comectura ꝓbauimꝰ. s
partim ex recenti memoria. qr ⁊ ipsi uidimꝰ talia.
actalib numinib exhiberi: partim exlicteris eor
qͥ ñ tanqͣm incontumeliã s tanqͣm in honorem
deoꝵ suorum ista conscripta posteris reliq̃runt
ita ut uir doctissimꝰ apud eos uarro ⁊ grauissi¬
mȩ auctoritatis. cum rerum humanaꝵatq di¬
uinarum disꝑtitos faceret libros. alios huma¬
nis. alios diuimis ꝓsua cuiꝰq rei dignitate distri¬
buens. ñ saltem inreb humanis. s in reb diui¬
nis ludos senicos poneret: cumutiq si tm̃mͦ bo
ni ⁊ honesti homines inciuitate eẽnt. nec in reb
humanis ludi scenici ẽẽ debuissent. Quod ꝓfecto
ñ auctoritate sua fecit: s qm̃ eos romȩ natꝰ et edu¬

Expanded text:
aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus humanis ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et edu
Abbreviated transcription (Latin):
romaniq concertant Greci putant recte se honora¬
re homines scenicos cum colant ludoꝵ scenicors
flagitatores deos: romani uͦ hominib scenicis nec
plebeiam tribum qͣntominꝰ senatoriam curiã de¬
honestari sinunt. In hac disceptatione: huiꝰcemo¬
di iatiocinatio suminã q̃stionis absoluit. ꝓponunt
greci. Si diitales colendi sunt: ꝓfecto etiam tales
homines honorandi ft̃ Assumunt romani. S: nul
lomͦ tales homines honorandi sunt. Concludunt

Expanded text:
Romanique concertent. Graeci putant recte se honoraRomanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci: Si di tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Adsumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt
Abbreviated transcription (Latin):
totã in ꝓbro ducerent. genꝰ id hominũ ñ mͦ honore
ciuium reliquoꝵs carere. s etiam tribu amoueri
notatione censoria uoluerunt. Preclara sanc et ro¬
manis laudib annumeranda prudentia. S uellẽ
se ipsa scqueret᷑. se imitaret᷑. Ecce enim recte qͥs qͥs
ciuium romanoꝵ eẽ scenicus elegisset. ñ solũ ei
nullꝰ ad honorem dabat᷑ locus: uerum etiã censo¬
ris nota tribum tenere ꝓpͥam minime sinebat᷑ O
animum ciuitatis.laudis auidum: germaneq ro¬
UIImanũ. S respondeat᷑ mͥ: qua consentanea ratio¬
ne. homines scemiq abonũ honore pellunt᷑. et lu¬
di scenici dõrs honorib admiscent᷑. Illas theatri¬
cas artes diuuntꝰ romana ñ nouerat. Quc si ad ob¬
lectamentum uoluptatis humanȩ quererent᷑: ui¬
ds̃: Et theatricȩ illius turpitudinis q̃ fronte notat᷑
actor. si adorat᷑ exactor: In hac controuersia. greci

Expanded text:
totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uiDeus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
erunt cũ ludos scenicos uͥ talia celebrant᷑. dicti¬
tant᷑ actitant᷑: & romanis morib inuexerunt: et
suis honorib dicati erhiberiq iusserunt Cur
non gͦ hinc magis ipsi intellecti sunt ñ eẽ diiue¬
ri: nec omino digni quib diuinos honores de¬
ferret illa respublica: Quos enim coli minime
deceret minimȩq oporteret. si ludos expeterent
agendos conuiciis romanoꝵ: quomͦ q̃so colen¬
di putati sunt quomodo ñ decestandi spẽ intel¬
lecti qui cupiditatȩ fallendi inter suos honores
sua celebrari crimina poposcerunt: Itemq ro¬
mani quãuis iam suꝑsticione noxia p̃merent̃
ut illos deos colerent quos uidebant sibi uoluisse sce
nicas turpitudines consecrari. sue tn dignitatis memo¬
res ac pudoris. auctores talium fabularum nequa¬
quã honorauerunt more grecoꝵͥ s sic̃ apud cicero¬
nẽ idem scipio loqͥt᷑. cum artem ludicram scenãq

Expanded text:
erunt, cum ludos scenicos, ubi talia celebrantur, dictierunt, cum ludos scenicos, ubi talia celebrantur, dictitantur, actitantur, et Romanis moribus invexerunt, et suis honoribus dicari exhiberique jusserunt? Cur ergo non hinc magis ipsi intellecti sunt non esse dii veri, nec omnino digni quibus divinos honores deferret illa respublica? Quos enim coli minime deceret, minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conviciis Romanorum; quomodo, quaeso, colendi putati sunt, quomodo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamvis jam superstitione noxia premerentur, ut illos deos conicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque
Abbreviated transcription (Latin):
seq ab eis etiam lege mnunierunt: illoꝵ autẽ ista etiã
sacris sollempnitatib miscuert̃. Itane tandem sci¬
pio laudas hanc poctis romanis negatam ec̃ licentiã.
ut cuiquam opꝓbrium infligerent romanoꝵ: cũ
uideas eos nulli deoꝵs peꝑcisse urõrs: Itane pluris
tͥ habenda uisa c̃ existimatio curiȩ uĩs quã capi¬
tolii. immo romȩ uniusquam eęl totiꝰ. ut linguã ma¬
ledicam in ciues tuos exerere poetȩ etiam lege ꝓhibe¬
rentur: et in dõs tuos securi tanta conuicia. nullo
senatore. nullo censore. nullo pͥncipe. nullo pontifi¬
ce ꝓhibente iacularent᷑: Indignum uidelicet fuit.
ut plautus aut neutꝰ. publio et gneo scipiom.
aut ceciliꝰ marco catoni malediceret: et dignũ
fuit ut terentius ur̃ flagitio ious optimi mari¬
mi adolescentium nequitiam concitaret: E re¬
sponderet mͥ fortasse siuiueret. Quomͦ nos ista
impunita eẽ nollemus. quȩ ipsi dii sacra ẽẽ uolu¬

Expanded text:
seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni malediceret, et dignum fuit, ut Terentius uester flagitio Iouis optimi maximi adulescentium nequitiam concitaret? sponderet mihi fortasse, si viveret: Quomodo nos ista impunita esse nollemus, quae ipsi dii sacra esse volu
Abbreviated transcription (Latin):
sint mali. siue certa discretione sic̃ labeoni iusũ e
ilł illa. istis ista distribuant᷑ obsequia: competen¬
tissime greci utrosq honore ducunt et sacerdotes
ꝑ quos uictimȩ ministrant᷑ et scenicos ꝑ quos lu¬
di exhibent᷑ ne uel omĩb diissuis si et ludi om̃ibꝰ
grati st̃. uel quod ẽ indigniꝰ his quos bonos pu¬
tant. si ludi ab eis sol amant᷑ face̾ conuncant᷑ in¬
iuriam. At romani sicut in illa de republica dispu¬
tatione scipio głat᷑. ꝓbris et imuriis poetarum
subiectam uitam. famamq hab̾e noluert̃: capi¬
te etiã puniri sancientestale carm̃ condere siquis au¬
deret. Quod erga se quide satis honeste consti¬
tuerunt: s ergadõs suos suꝑbe et irreligiose.
Quos cum scirent ñ solum patient̃ uerũ etiã liben¬
ter poetarum ꝓbris maledictisq lacerari. se potiꝰ¬
qͣm illos huiꝰcemodi inuriis indignos eẽ duxert̃

Expanded text:
sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. tatione Scipio gloriatur, probris et injuriis poetarum subjectam vitam famamque habere noluerunt, capite etiam plectendum sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et irreligiose: quos cum scirent non solum patienter, verum etiam libenter poetarum quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt
Abbreviated transcription (Latin):
rant. ñ solumminime sꝑnendos inciuitate. uerũ
etiam maxime honorandos putarunt. Qd enĩ
causȩ reppire possent cur sacerdotes honorarent
quia ꝑeos uictimas dus acceptabiles offerebant. et sce¬
nicos ꝓbrosos haberent. ꝑquos illam uoluptatem
siue honorem diis exhiben petentib et nͥ fient iras¬
centib eoꝵ admonitione didicerant. cum p̃sertim
labeo quem huiꝰcemodi rerum ꝑitissimũ predicant
numina bona anuminib malis ista etiam cuttus
diuersitate distinguat. malos deos ppitiari cedib
et tristib supplicationib assciat. bonos autẽ obse¬
quiis letis atq iocundis. qualia sunt ut ipse ait
ludi. conuiuia. lectisterna: Quod totum quale
sit: postea si ds̃ iuuerit diligentiꝰ dissetemꝰ. Nc̃
ad iem presentem qđ attinet. siue omnib omĩa
tanqͣm bonis ꝑmirte tribuant᷑ neq enim eẽ decet
dos malos. cum potiꝰ isti qr immundi st̃ spc̃ om̃s

Expanded text:
rant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum rant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod adtinet, siue omnibus omnia tamquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes
Abbreviated transcription (Latin):
auctores earunde fabularum ñ paruo ciuitatis¬
suȩ honore dignos existimatt̃. Siquidẽ qd̾ ineo
quoq de republica libro cõmemorat᷑ et eschines
atheniensis uir eloquentissimꝰ. cũ ad olescens tra¬
gedias actitauisset. rẽpublicam capessuut: et an¬
stodemũ tragicum item auctorẽ maximis de re
b pacis ac bell legatum. ad philippum athenien¬
ses sepe miserunt. Non enim consentancũ putabat᷑
cum easdem artes eosdemq scenicos ludos etiã diis
suis acceptos uiderent illos ꝑquos agerent᷑ in fami¬
um loco ac numo deputare. Hȩc greci turpit̃ qͥdẽ
s sanc diis suis omĩno congruent᷑: quinec uitam
ciuium lacerandam linguis poetarum et histrio¬
num subtrahere ausi sunt. aquib cernebant dõꝵ
uitam eisde ipsis diis uolentib et libentib carpi
et ipsos homines ꝑ quos ista intheatris agebant᷑.
q̃ numinib quib subditi erant grata ẽẽ cognoue¬

Expanded text:
actores earundem fabularum non paruo ciuitatiactores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Atheniensis, vir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitavisset, rem publicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognoue
Abbreviated transcription (Latin):
tant. etiam flagicia q̃ ñ aaiserunt de se dici uo¬
lunt. dum tñ humanas m̃tes his opinionib
uelut retib induant. et ad p̃destinatum supph¬
cium secum trahant: siue homines ista cõmi¬
serint quos dõshaberiuolunt. qͥ humanis erio¬
rib gaudent. ꝓ quib se etiam colendos mille
nocendi fallendiq artib int̃ponunt: siue euia
ñnulloꝵ hominum crimina illa uera sint. quę
tam̃ de numinib fingi libent̃ accipiunt falla¬
cissimispẽ. ut ad scelesta et turpia ꝑpetranda. uelut
ab ipso cęlo traduci int̾rã. satis idonea uideat᷑ aucto¬
ritas. Cũ gͥ grecitaliũ numinũ seruos se ẽẽ sentirent
int̾ tot et tanta eoꝵ theatrica opꝓbria. parcendũ
sibi apoetis nullomodo putauert̃. ł diis suis ea¬
am sic consimilari appetentes. ł metuentes ne
honestiorem famam ipsi requirendo. et eis se hoc
mͦ p̃ferendo. illos ad iracundiam ꝓuocarent. Ad¬

Expanded text:
tant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uotant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouocarent.
Abbreviated transcription (Latin):
tñ conuenientiꝰ licere uoluerunt: cum uiderent
dis suis acceptaet grata ẽẽ opꝓbria. ñ tantũ ho¬
minũ uerum et ipsors deoꝵs inscenicis fabulis si¬
ue apoetis ẽẽnt illa conficta. siue flagitia coꝵ uera
commemorarent᷑. ⁊ agerentur intheatris atq ab eoꝵ
cultorib utinam solorisu. ac ñ etiam imitatione
digna uiderent᷑. Nimis enim suꝑbum fuit. fa¬
me parctre pͥncipum ciuitatis ⁊ ciuitim: uͥ suȩ fa¬
me parci numina noluerunt. Nam qd̃ affertur
q conficta: id ipsum ẽ scelestiꝰ si pietatem consu¬
las religionis. Si autẽ maliciã demonum cogites:
qͥd astucius ad dccipiendum atq callidiꝰ : Cum
eim ꝓbrum iacitur inpͥucpem patriȩ bonum
atq utilem. nonne tanto ẽ indignius qͣnto auen¬
tate remotius. et auita illits alicmꝰ: Quȩ gͥ sup¬
plicia sufficiunt. cum deo fit ista tam nefaria tã
insignis iniuria: S maligni sp̃c quos isti dõs pu¬

Expanded text:
tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur in theatris adque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna uiderentur. Nimis enim superbum fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, ubi suae famae parci numina noluerunt. CAPUT X. Qua que conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos pu
Abbreviated transcription (Latin):
aut ceciliꝰ marco catoni maledic̾e. Demde paulopꝰ.¬
Hr̃ȩ inquit contra duodeqĩ tabulȩ. cum ꝑ paucas res
capite sauxissent: inbis hanc quoq fanciendam
putauerunt. siquis occantauisset. siue carm̃ con
didisset. qđ infamiam faceret flagitiũue alc̃i. Pre¬
cdare. Iudicus enim magistratuũ. disceptationib
legitimis ꝓpositam uitã non poetarum ingeniis
hab̾e debemꝰ: ne ꝓbrum audire. nͥ ea lege ut res¬
pondẽ liceat. et iudicio defendẽ. Hȩc excicerons
quarto de republica libro ad uerbũ excerpenda
arbitratꝰ sum: ñ nullis ꝓpt̃ faciliorẽ intellectum
uel p̃termissis. uel paululum cõmutatis. Multũ
enĩ ad iem ꝑtinet qͣm molior explicare si potero.
Dic̃ deinde alia: et sic concludit hunc locũ. ut
ostendat ueterib displicuisse romanis. ł lau¬
dari quenqͣm inscena uiuũ hominẽ. ł uituꝑa¬
ri. Sut dixi. hoc greci quãqͣm inuer̾cundi

Expanded text:
aut Caecilius Marco Catoni male dicere Nosaut Caecilius Marco Catoni male dicere Nostrae contra duo decim tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putaverdidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius,
Abbreviated transcription (Latin):
nitate composite: quas etiam int̾ studia q̃ hone¬
sta ac liberalia uocantur pueri legẽ et disc̾e cogunt᷑¬
cicero testatur in libris quos de republica scripsit.
uͥ scipio disputans ait. Nunqͣm comodie nͥ consue¬
tudo uitȩ patent̾. ꝓbare sua deathris flagicia
potuissent. Et greci quidem antiquiores. uiciose
sue opimionis quandã conuenientiam seruiaue¬
runt: apud quos fuit etiam lege saneitum ut
nus. quem illa non attigit. uel potiꝰ quẽ ñ uexa¬
uit: Cui peꝑcit: Esto. Populares homines imꝑ¬
bos. mrtpublica sediciosos. cleonem. cleofontem.
yꝑbolum lesit. Patiamur inquit. et sihuiusmodi
qiues a censore melius ẽ. quam a poeta notari.
S peripoclen cumiam suȩ ciuitati marima au¬
ctoritatt plunmos annos domi et bellĩ p̃fuis¬
set: uiolari uersib et eos agi inscena. ñ pltis
decuit quam sib plautus in quit nr̃ uoluis¬
set. aut neuius publio et gneo scipioni. arti¬

Expanded text:
nitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntuCicero testatur in libris quos de Republica scripsit, ubi Scipio disputans ait: « Nunquam comoediae, nisi consuetudo vitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent. » Et Graeci quidem antiquiores vitiosae suae opinionis quamdam convenientiam servaverunt, apud quos fuit etiam lege concessum, unus, « Quem illa non attigit? vel potius quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines improbos, in republica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore melius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus; et eos agi in scena, non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noset aut Naevius Publio et Gnaeo Scipioni
Abbreviated transcription (Latin):
sacris dõꝵ suoꝵ intulisse romanos: s ipsos deos
ut sibi sollempnit̃ ederent̃. et honori suo consecra¬
rent᷑ acerbe imꝑando. ⁊ qͦdãmͦ extorq̃ndo fecisse.
Quod inprimo libro. bieui cormemoratione ꝑ¬
strinxi. Namin grauescente pestilentia ludi sceni¬
ci auctoritate pontificũ rome pͥmitꝰ institut ft̃.
Qͥs gͥ in agenda uita ñ ea sibi potiꝰ sectanda arbitret᷑
quę acc̾itant᷑ ludis auctoritate institutis. diuina¬
quam ea que scriptitant᷑ legib humano consilio
ꝓmulgatis: Adulterum iouem si poete fallacit᷑ ꝓ¬
didert̃: diiutiq casti. q t̃m nefas ꝑhumanos lu¬
dos confictum ẽ. ñ q neglactum. irasci ac uindica¬
re debuerunt. Et hec sunt scenicoꝵ colerabiliora
ludoꝵ. comedie scilicet et tragedis hoc ẽ fabulȩ
poctarum agendę inspectacuł multa rerũ turpitu¬
dine.s. nulla saltem sicut alia multa ubors obsec¬

Expanded text:
sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obsce