comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uͦ uerbum procedit. non ꝓpter se. s
ꝓpter aliud aliquid significandum: dictiouo¬
catur. Res ipsaque iam uerbum non ẽ.
neq uerbi in mente conceptio. siue habe¬
at lierbum quo iam significari possit. si¬
ue non habeat. nichil alud quam res uo¬
catur ꝓprio iam nomine. Hec gͦ .iiii. dis¬
tincte teneantur. uerbum. dicibile. dic¬
tiores. Quod cdixi u̾bum. et u̾bum ẽ. et
uerbum significat. Quod dixi dicibile.
uerbum ẽ. nec tamen u̾bum. sed quod in
tierbo intelligitur. et in animo continet᷑
significat. Quod dixi lictionem uerbũ ẽ
simul. idest ipsum uerbum ⁊ quod fit
in animo per uerbum significat. Quod cli¬
xi rem. uerbum ẽ quod preter illa crra que
dicta sunt quicquid restat significat. Sed exempliᷤ
hec illustr̃ada eẽ prospicio. fãc gͥ a quoquã gram¬
matico. puerum interrogatum hoc modo. Arma
que pars orõnis est: Quod dictum ẽ arma. ꝓpt̃
se dictum ẽ. idest uerbum ꝓpter ipsum u̾bum.

Expanded text:
cum vero verbum procedit, non propter se, sed cum vero verbum procedit, non propter se, sed propter aliud aliquod significandum, dictio vocatur. Res autem ipsa, quae jam verbum non est, neque verbi in mente conceptio, sive habeat verbum, quo jam significari possit, sive non habeat, nihil aliud quam res vocatur proprio jam nomine. Haec ergo quatuor distincte teneantur, verbum, dicibile, dictio, res. Quod dixi verbum, et verbum est, et verbum significat. Quod dixi dicibile, verbum est; nec tamen verbum, sed quod in verbo intelligitur et in animo continetur, significat. Quod dixi dictionem, verbum est, simul id est et ipsum verbum et quod fit in animo per verbum significat. Quod dixi rem, verbum est, quod praeter illa tria, dicta sunt, quidquid restat, significat. Sed exemplis haec illustranda esse perspicio. Fac igitur a quodam grammatico puerum interrogatum hoc modo: Arma, quae pars orationis est? Quod dictum est, Arma, propter se dictum est, id est verbum propter ipsum verbum:
Abbreviated transcription (Latin):
uel dispositione lematur. uel concursione de¬
hiscat. consouantium uel interpositione no¬
detur. uel congestione asperetur et quot uel
qualib sillabis constet. Ubi poeticus
richinus. accentusꝙ a graminaticis solarũ
aurium tractatur negocio. Et tamencum
de his disputetur. preter dialecticam non
est. Hec enim scientia disputandi ẽ. Sed tũc
uerba sunt rerum. quando de ipsis obtinent
Uerborum autem illa: de quib his disputat᷑.
Nam cum de uerbis loqui nisi uerbis ne¬
queamus. et cum loquimur. non nisi de
aliquib rebus loquimur. occurrit animo
ita ẽẽ uerba signa rerum. ut res ẽẽ non
desinant. Cum gͦ uerbum ore procedit
si ꝓpter se procedit. uel ut de ipso uerboa¬
liquid queratur. aut disputetur. res est
utiq disputationi questioniq subiecta. Se
pius res uerbum uocatur. Quiequid autẽ
exuerbo non auris sed animus sentit. ⁊ip̃o
animo tenetur inclusum. dicibile nocatur.

Expanded text:
vel dispositione leniatur, vel concursione devel dispositione leniatur, vel concursione dehiscat; item consonantium vel interpositione nodetur, vel congestione asperetur; et quot vel qualibus syllabis constet, ubi poeticus rhythmus accentusque a grammaticis solo aurium tractatur negotio. Et tamen cum de his disputatur, praeter dialecticam non est: haec enim scientia disputandi est. Sed tunc verba sunt signa rerum, quando de ipsis obtinent vim; verborum autem, illa de quibus hic disputatur. Nam cum de verbis loqui nisi verbis nequeamus, et cum loquimur non nisi de aliquibus rebus loquamur, occurrit animo ita esse verba signa rerum, ut res esse non desinant. Cum ergo verbum ab ore procedit, si propter se procedit, id est ut de ipso verbo aliquid quaeratur aut disputetur, res est utique disputationi quaestionique subjecta. Sed ipsa res verbum vocatur. Quidquid autem ex verbo non auris, sed animus sentit, et ipso animo tenetur inclusum, dicibile vocatur:
Abbreviated transcription (Latin):
tractaturꝰ. sunc quod instat. accipe initentꝰ.
Omne u̾bum sonat. Cum enim ẽ in scͥpto.
non u̾bum. sed uerbi signum ẽ. Quippe in¬
spectis alegente litteris. occurrit animo
quod uoce prorumpat. Quid enum aliud
ter se animo uoces ostendunt: Quia ⁊ pau¬
lo ante diximus signum ẽẽ quod se ip̃m
sensu ⁊ pret̃ se animo aliquid ostendit.
Que leguus inquit non uerba sunt. sed
signa u̾borum. Sed ut ipsa littera cũ
ipsa pars sit minima uocis articulate. abntimur
tamen hoc uocabulo. ut appellemus litteram
etiam cum scriptam idemus. quamuis omĩno
tacita sit. neq ulla pars uocis. sed signum partis
uocis appareat. ita etiam u̾bum appellatur cũ
scriptum ẽ. quamus uerbi significantis signũ¬
non sonus uocis eluceat. Ergo ut ceꝑam dicere
omne uerbum sonat. sed quod sonat nichil ad
dialecticam. De sono enim uerbi agitur. cum
queriturꝰ uel animaduertitur quanta uocaliũ

Expanded text:
tractatur. Nunc quod instat, accipe intentus. tractatur. Nunc quod instat, accipe intentus. Omne verbum sonat. Cum enim est in scripto, non verbum, sed verbi signum est. Quippe inspectis a legente litteris, occurrit animo, quod voce prorumpat. Quid enim aliud ter se animo voces ostendunt? Quia et paulo ante diximus, signum esse quod seipsum sensui, et praeter se animo aliquid ostendit: quae legimus igitur, non verba sunt, sed signa verborum. Sed ut ipsa littera, cum it pars minima vocis articulatae, abutimur tamen hoc vocabulo ut appellemus litteram, etiam cum scriptam videmus; quamvis omnino tacita sit, neque ulla pars vocis, sed signum partis vocis appareat: ita etiam verbum appellatur cum scriptum est, quamvis verbi signum significantis vocis non eluceat. Ergo, ut coeperam dicere, omne verbum sonat. Sed quod sonat, nihil ad dialecticam. De sono enim verbi agitur, cum quaeritur, vel animadvertitur, quanta vocalium
Abbreviated transcription (Latin):
uinctione nerborum que non uplet sen¬
sum. Illa uͦ que sic implet sententiam ut
nonclum faciat questionem uel disputa¬
torem requirat. uocatur de eloquendo.
illa uero que sic implet sententiam. ut de sen¬
tenciis simplicibus iudicetur. uocatur de ꝓ¬
loquendo. Illa uero que sic comprehendit sen¬
tentiam. ut de ipsa etram copulatione iudi¬
cetut donec peruematur ad summam. uoca¬
turꝰ de proloqiiorum summna. has ergo sin¬
gulas partes. diligentius explicemus. Uer¬
bum est uniuscuiusq rei signum. quod ab
audiente possit intelligi. a loquente prola¬
tum R es est quiequid uitelligitur uelsenti
tar uel latet. Signũ ẽ qͦd ⁊ seip̃m sensu. ⁊ p̃ter se
aliqͥd aĩo ostendit. loqͥ ẽ articłata uoce signũ dare.
Artiełatã aut̃ dico. q̃ cõp̃hendi literis potest.
sint. ⁊ utrũ hactenꝰ uerba difsinitionis aliis
diffinitionib prosequenda fuerint. ille in¬
olicabit locus in quo de diffimendi disciplina

Expanded text:
coniunctione verborum quae non inplet sentenconiunctione verborum quae non inplet sententiam illa, quae sic inplet sententiam, ut nondum faciat quaestionem vel disputatorem requirat, vocatur 'de eloquendo'. Illa, quae sic inplet sententiam, ut de sententiis simplicibus iudicetur, vocatur 'de proloquendo'. Illa, quae sic conpraehendit sententiam, ut de ipsa etiam copulatione iudicetur donec perveniatur ad summam, vocatur 'de proloquiorum summa'. Has ergo singulas partes diligentius explicemus. V. Verbum est uniuscuiusque rei signum, quod ab audiente possit intellegi, a loquente prolatum. Res est quidquid vel sentitur vel intellegitur vel latet. Signum est quod et se ipsum sensui et praeter se aliquid animo ostendit. Loqui est articulata voce signum dare. Articulatam autem dico quae conpraehendi litteris potest. sint, et utrum hactenus verba definitionis aliis definitionibus prosequenda fuerint, ille indicabit locus in quo definiendi disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniatur ad summã. Summa est
autem: que conficitur exconcessis. Qd̾
dico taleẽ. Quidicit si ambulat mouet᷑
ꝓbare uult aliqͥd. ut ħ concesso uerũ eẽ restet illi
docere quod ambrlat. ⁊ summa conse¬
quatur que negari non potest id ẽ quod
mouetur. Que item non potest non cõ¬
cecli: idẽ quod ñ ambrlet. Rursussi hoc
modo uelit dicere homo. iste ambulat. simplex
sentencia ẽ. Quam si concessero. aliam ⁊ aliã
que aliquid expectant. ad completionẽ sen¬
rit aliam. quisquis ambulat mouetur.
& haue etiam si concessero: ex hac conuincti¬
one sententiarum quamiuis sigillacim e¬
nunciatarũ. ⁊ concessarum illa summa
sequitur que iam necessario concedatiut
His gͥ breuiter constitutis. singłas partes
consideremus. Namsunt pͥme due. Yna de
his que simplicit̃ dicuntur. ubi iam quasi
opus apꝑaa ret. Que de simplicib est. uo¬
catur deloquendo. Illa uͦ que de comiunc̃tis
ẽ. intres partes duuditur. feparata con

Expanded text:
perveniatur ad summam. Summa est perveniatur ad summam. Summa est autem quae conficitur ex concessis. Qdico tale est, Qui dicit, Si ambulat, movetur, probare vult aliquid, ut hoc concesso, verum esse restet illi dicere, quod ambulet: et summa consequatur, quae jam negari non potest, id est quod movetur: quae item non potest concedi, id est quod non ambulet. Rursus si hoc modo velit dicere, homo iste ambulat, simplex sententia est: quam si concessero, et aliam quae aliquid exspectat ad completionem senrit aliam 'quisquis autem ambulat movetur' et hanc etiam concessero, ex hac coniunctione sententiarum quamvis singillatim enuntiatarum et concessarum illa summa sequitur, quae iam neccessario concedatur, His breviter constitutis singulas partes consideremus. Nam sunt primae duae: una de his quae simpliciter diopus apparet. Quae de simplicibus est vocatur 'de loquendo'. Illa vero quae de coniunctis est in tres partes dividitur: separata enim
Abbreviated transcription (Latin):
item due species sunt. Aut enum sic senten¬
cia comprehenditur. ut uͦ aut falso tene¬
atur obnoxia. ut ẽ. omnis homo ambu¬
lat. aut omnis homo non ambulat. et si quidhu¬
ius modi est. aut sic impletur sententia. ut licet
perficiat propositum animi. affirmari negari¬
ue non possit. ut est optamus cum imperamꝰ.
cum execramus et his similia. Nam si quis
dicat petge ad uillam. uelutinam pergat ad
dii illum perdant. non potest. argui qͦd
mentiatur. aut credi quod uerũ dicat.
Nichil enini affirmabit uel negabit. Ergo
nec tales sententie u questionem ueni¬
unt. ut disputatorem requirant. Secd
ille que requirunt. aut simplices sunt.
aut conuincte. Simplices sunt. que sine
ulla copulatione sententie alterius enunciantur.
ut ẽ illud quod oicimus omnis homo
ambulat: Conuincte sunt de quarum
copulatione iudicatur. idẽ si ambu¬
lat mouetur. Sed cum de cominictione senten¬
tiarumiudicium fic. tam cliu est. donec

Expanded text:
item duae species sunt: Aut enim sic sentenitem duae species sunt: Aut enim sic sententia conpraehenditur, ut vero aut falso teneatur obnoxia, ut est 'omnis homo ambulat' aut 'omnis homo non ambulat' et siquid huiusmodi est. Aut ita inpletur sententia, ut licet perficiat propositum animi affirmari tamen negarive non possit, ut cum imperamus, cum optamus, cum execramur et similia. Nam quisquis dicit 'perge ad villam' vel 'utinam pergat ad dii illum perduint', non potest argui quod mentiatur aut credi quod verum dicat. Nihil enim affirmavit aut negavit. Ergo nec tales sententiae in quaestionem veniunt, ut disputatorem requirant. III. Sed illae quae requirunt aut simplices sunt aut coniunctae. Simplices sunt, quae sine ulla copulatione sententiae alterius enuntiantur, ut est illud quod dicimus 'omnis homo ambulat'. Coniunctae sunt, de quarum copulatione indicatur, ut est 'si ambulat, movetur'. Sed cum de coniunctione sententiarum iudicium fit, tamdiu est, donec
Abbreviated transcription (Latin):
tercia ꝑsona semper inter simplicia nume¬
ratur.et nondum aut affirmari aut ne¬
gari potest. nisi talia uerba sint quib
necessario coheret ꝑsone significatio con¬
suetudine loquendi. Ut cum dicimꝰ pluit
aut iungit etiam si non addatur quis pluat
aut ningat. tam̃ quia intelligitut. non po¬
test. inter simplicia numerari.¬
onuincta uerba sunt. que sibi conexa res
plures significant. Ut cum dicimus. ho.¬
mo ambulat. aut homo festinans in mon
tem ambulat et siquid tale. S comunctoꝵ
u̾borum. alia sunt que sentenciam repre¬
hendunt. ut ea que dicta sunt. alia que nõ
cõprehendunt. sedexpectant aliquid uit
eadem ipsa que dicimus. si subtrahas u̾bum
quod positum est ambrlat. Quamius ũba
coniincta sint. Homo festinans in montem
tamen ad huc pendet oratio. Separatis his gͥ
coniunttis uerbis que non implent senten¬
tiam. restant ea uerba conuincta que sen¬
tenciam comphendunt. Horum u̾borum

Expanded text:
tertia persona verbi semper inter simplicia numetertia persona verbi semper inter simplicia numerabitur; et nondum aut affirmari aut negari potest, nisi talia verba sint, quibus necessario cohaeret personae significatio consuetudine loquendi, ut cum dicimus, pluit aut ningit, etiamsi non addatur quis pluat aut ningat, tamen quia intelligitur, non potest inter simplicia numerari.Conjuncta verba sunt, quae sibi connexa res plures significant, ut cum dicimus, homo atem ambulat' et siquid tale. Sed coniunctorum verborum alia sunt quae sententian conpraehendunt, ut ea quae dicta sunt, alia quae non conpraehendunt sed expectant aliquid ut eadem ipsa quae nunc diximus, si subtrahas verbum quod positum est 'ambulat'. Quamvis enim verba coniuncta sint 'homo festinans in montem', tamen adhuc pendet oratio. Separatis igitur his coniunctis verbis quae non implent sententiam restant ea verba coniuncta quae sententiam conpraehendunt. Horum
Abbreviated transcription (Latin):
ialectica
est bene disprtandi scientia.
uerbis. Uerba igitur. aut sũt¬
simplicia ant conuincta. Sĩ¬
plicia sunt. que unum quid¬
dam significane. Ut oum cdicimus homo
equus disputat. currit. Nec miretis quod
disputat. quanu ex duob compositũ sit
tamen inter simplicia numeratum est.islã
res diffinitione illustratur. Dictum ẽ enim
iclẽe simplex quodunum quidam significat.
nonmeludimus. hac cliffutione quo non
loquor. Quãuiᷤ enĩ unum uerbum. sit. non
tur. Ideo iam obnoxium ẽ ueritati. aut
falsitati. Nam ⁊ negari et affirmari po¬
test. Omnis itaq prima ⁊ sccła persona u̾¬
br. quamius singulatim enuncietur. tamen
inter illa coniuincta u̾ba numerabitur.qr
simplicem non haber significationem. Si¬
quidem qͥsquis dicit ambulo. et ambulatio¬
nem facit intelligi.⁊ seipsum qui ambulat.
& quis quis dicit. ambulas. similiter ⁊ rem
que fit. ⁊ eum qui facit significat. At uͦ qui
dicit ambulat. nichil aliud quam ipsam
significat ambulationẽ. Quamobrem

Expanded text:
ialectica est bene disputandi scientia. verbis. Verba igitur aut simplicia sunt, aut conjuncta. Simplicia sunt, quae unum quiddam significant: ut cum dicimus homo, equus, disputat, currit. Nec mireris quod, disputat, quamvis ex duobus compositum sit, tamen inter simplicia numeratum est. Nam res definitione illustratur. Dictum est autem id esse simplex, quod unum quiddam significet. ludimus hac definitione, quod non loquor. Quamvis enim unum verbum sit, non quitur. Ideo jam obnoxium est veritati aut falsitati; nam et negari et affirmari potest. Omnis itaque prima et secunda persona verbi quamvis singillatim enuntietur, tamen inter conjuncta verba numerabitur, quae simplicem non habent significationem. Siquidem quisquis dicat, ambulo; et ambulationem facit intelligi, et seipsum qui ambulat. Et quisquis dicit, ambulas; similiter et rem quae fit, et eum qui facit, significat. At vero qui dicit, ambulat; nihil aliud quam ipsam significat ambulationem. Quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
quo factus es. et non ius seruire el aquo
factus es: Ergo cum uis ut seriat tibi ser¬
uus tuns homo. et tu non us seruire dño
tuo. facis deo quod patinon ius. Ergo illud
preceptum unum. continet duo. illa duo
continent decem. illa decem continent oĩa.

Expanded text:
quo factus es: et non uis seruire ei a quo quo factus es: et non uis seruire ei a quo factus es? ergo cum uis ut seruiat tibi seruus tuus homo et tu non uis seruire domino tuo, facis deo quod tu pati non uis. ergo illud unum praeceptum continet duo, illa duo continent decem, illa decem continent omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
indiges domini auxilio. ipse gͦ dñs qui scit
quid tibi utile sit. uxorem concessit. nichilam¬
plius hoc nissit. hoc ꝑrecepit. ne ꝑillicitas uo¬
luptates corruat templum eius. quod esse ce¬
citis quia templũ dei estis. et sp̃s dei habitat
rumpet illum ds̃. Uidetis quomodo minat᷑
slon iuis corrumpi domũ tuam: quare cor¬
rumpis olei: Certe facis alicui. quod pati
non uis. Non ẽ gͦ quo euada turꝰ. tenetur
ille. qui se teneri non pu tabat. Omnia
enim peccata hominum aut ad corrupte¬
lam pertinent flagitiorum: aut ad facino¬
ra nocenli. Quia deo noceri non potest. in
facinorib in flagitiis eum offendis. in cor¬
ruptelis eum offendis. In te illi facis unu¬
riam. facis enim inuiriam grẽ ipsiꝰ. dono
ipsius. Seruum si haberes: uelles ut serui¬
ret tibi seruus tuus. Serui tu. meliori dño
tuo. Seruum tuum non tufecisti: et te et ser¬
uum tuum ille fecit. Uis ut serurat tibi cũ

Expanded text:
indiges domini auxilio — ipse ergo dominus, qui scit indiges domini auxilio — ipse ergo dominus, qui scit quid tibi utile sit, uxorem concessit, nihil amplius. hoc iussit, hoc praecepit, ne per inlicitas uoluptates corruat templum eius, quod esse coecitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat rumpit illum deus. uidetis quomodo minatur P non uis corrumpi domum tuam: quare corrumpis domum dei? certe non facis alicui quod pati non uis. non est ergo qua euadatur; tenetur ille qui se teneri non putabat. omnia enim peccata hominum ant ad corruptelam pertinent flagitiorum aut ad facinora nocendi quia deo nocere non potes in facinoribus, in flagitiis eum offendis, in corruptelis eum offendis, in te illi facis iniuriam. facis enim iniuriam gratiae eius, dono ipsius. seruum si haberes, nelles ut seruiret tibi seruus tuus: serui tu meliori domino, deo tuo. seruum tuum non tu fecisti: et te et seruum tuum ille fecit. uis ut seruiat tibi cum
Abbreviated transcription (Latin):
deo uis facere. quid ẽ hoc : Non facis alteri
quod pati non ius: Carior tibi factus ẽ homo
quam deus. Ergo quomͦ facio inquit ipsi deo.ͦ
Corrumpis te ipsum. & unde inuiriam deo
facio quia corrumpo me ip̃m : unde facit
tibi iniuriam. qui uoluerit lapidare forte
tabulam tuam pic̃tam. in qua tabula ina¬
go tua ẽ in domo tua maniter posita. ad
uanum honorem tuum. nec sentiens nec lo¬
quens nec uidens: Siquis illam lapidet.
nonne inte id contumelia ẽ: Cum uͦ una¬
ginem dei quod es tu corrumpis inte per
fornicationes et ꝑ diffluentias libiclinis
attendis quia ad nullius uxorem acces¬
sisti. adtendis quia post uxorem tuam ni¬
chil fecisti. quia uxorem non habes. ⁊ non
artendis ꝑ libidines ⁊ illicitas fornicationes. cu¬
ius imaginem iuolasti : Postremo dõ qui scit
quid tibi utile sit: qui uere sic gubernat seruos
suos adutilitatem illorum non ad suam. nõ
enim indiget serius quasi aduitorio. sedtu

Expanded text:
deo uis facere, quid est hoc? non facis alteri deo uis facere, quid est hoc? non facis alteri quod pati non uis? carior tibi factus est homo quam deus? "ergo quomodo facio" inquit ,,deo ?" corrumpis te ipsum. "et unde iniuriam deo facio, quia corrumpo me ipsum?" unde tibi facit iniuriam qui uoluerit forte lapidare tabulam tuam pictam, in qua tabula imago tua est, in domo tua inaniter posita ad uanum honorem tuum nec sentiens nec loquens nec uidens? si quis illam lapidet, non in te it contumelia? cum uero imaginem dei, quod es tu, corrumpis in te per fornicationes et per diffluentias libidinis, attendis quia ad nullius uxorem accessisti, attendis quia post uxorem tuam nihil fecisti, quia uxorem non habes, et non attendis per libidines illicitas fornicationis cuius imaginem uiolasti P postremo deus, qui scit quid tibi utile sit, qui uere sic gubernat seruos suos ad utilitatem illorum, non ad suam — non enim indiget semis quasi adiutorio, sed tu
Abbreviated transcription (Latin):
duo illa referuntur sicut audimmus. ut di
ligamus dmi ⁊ proximum. ⁊ duo illa ad unũ
illud. Unum autẽ quod tibi nonuis fieri alii
ne feceris. Ibi continentur decem. ibi conti¬
nentur duo. S dicis furtum si faciam: id
facio quod pati nolo. Si occidam: id facio qͦd
abalio patinolo. Si parentib meis honorem
non deferam: quando uolo ut deferatur mͥ
a filiis meis. id facio quod pati nolo. Si sim
mechus ⁊ aliquid tale moliar. id facio quod
patinolo. Nlam qui interrogatur dicit. No¬
lo ut uxor mea tale aliquid faciat. Si con¬
ratur mea. id facio quod pan nolo. Cum
uͦ ad meretricer eo. cui facio quod pati no
lo: Quod grauius ẽ ipsi deo. intelligat
ali ne feceris. ad duo precepta pertinet.
Quomodo gͦ ꝑtinet ad duo precepta. si ho¬
nuni non feceris quod pati non uis ab homi
ne:Ad proximi preceptum ꝑtinet.⁊ ad
dilec̃tionem proximi. ⁊ ad septem cordas.
Si autẽ quod non ius pati ab homine ip̃i

Expanded text:
duo illa referuntduo illa referuntligamus Deum et proximum, et duo illa ad unum illud. Unum est autem: Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris. Ibi continentur decem, ibi continentur duo. Sed dices: Furtum si faciam, id facio quod pati nolo: si occidam, id facio quod ab altero pati nolo: si parentibus meis honorem non deferam, quando volo deferatur mihi a filiis meis, id facio quod pati nolo: si sim moechus et aliquid tale moliar, id facio quod pati nolo. Nam si quis interrogetur, dicit, Nolo ut uxor mea tale aliquid faciat; si conratur mea; id facio quod pati nolo. Cum vero ad meretricem eo, cui facio quolo?" quod grauius est, ipsi deo. intellegat alii ne feceris, ad duo praecepta pertinet. quomodo pertinet ad duo praecepta? si homini non feceris quod pati non uis ab homine usque, ad proximi praeceptum pertinet, ad dilectionem proximi, ad septem chordas; si autem quod non uis pati ab homine ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
multa capita sunt subistis capitib in singu¬
lis cordis. Non singłas bestias: secl greges
interficis bestiarum. Sicgͦ canticum no¬
uum cum amore noncum timore canta¬
bis. Noli dicere tibi. quando forte luxuriã
facio quod uolo. non enm post irxorem me¬
am pecco. Iam nosti precium tunm. iam nosti
quo accedis quid mancduces quid bibas. un¬
mo quem manduces quem bibas. Abstine
te afornicationib ne forte dicas mͥ. Ad for¬
nicem uado ad meritricem pergo ad ꝓstitu¬
tam eo. slec illud preccptum uiolo. quod die¬
tum est non mechaberis quia uxorem nondum ha¬
bro. nec post illam aliquid facio. nec illud precep¬
tum uiolo quod dictum ẽ. non concupisces uro¬
rem proximm tui. Qui ad publicum uado. in qͦd
preceptum incurro: Non inuenimus cordam.
quo neruo ligemus fugitiuum istum. ut non fu¬
giat. habet unde ligetur. seclamet se. Non enĩ
ligamentum secd ornamentum in ipsis decem
cordis inuenimus. Decem enim precepta ad

Expanded text:
multa capita sunt sub istis capitibus; in singumulta capita sunt sub istis capitibus; in singulis chordis non singulas bestias, sed greges. interficis bestiarum. sic enim canticum nouum cum amore, non cum timore cantabis. Noli dicere tibi, quando forte luxuriantfacio quod uolo; non enim post uxorem meam pecco". iam nosti pretium. tuum; iam nosti quo accedis, quid manduces, quid bibas, immo quem manduces, quem bibas. abstine te a fornicationibus ne furta dicas mihi: "ad fornicem uado, ad meretricem pergo, ad prostitutam eo, nec illud praeceptum uiolo, quod dictum est: non moechaberis, quia uxorem nondum habeo nec post illam aliquid facio; nec illud praeceptum uiolo, quod dictum eat: non concupisces uxorem proximi tui. qui ad publicum uado, in quod praeceptum incurro ? " non inuenimus chordam? quo neruo ligemus fugitiuum istum? non fugiat — habet unde ligetur — sed amet te: non enim ligamentum, sed ornamentum in ipsis decem chordis inuenimus. decem enim praecepta ad
Abbreviated transcription (Latin):
redemptoris. Honora patrem tuum ⁊ ma¬
trem tuam. Tangis quartam cordam ut ho¬
norera parentib deferas. cecidit bestia impi¬
etatis. Non mechaberis. Tangis quintam
cordam. cecidit bestia libidinis. Non occides.
Tangis sextam cordam. cecidit bestia crudeli¬
tatis. Non furtum facies. Tangis septimã
cordam. cecidit bestia rapacitatis. Non fal¬
sum testimoniũ dices. Tangis octauam
cordam: cecidit bestia falsitatis. Non con¬
cupisces uoorem proxum tui. Tangis no¬
nam cordam. cecidit bestia adulterine
cogitationis. Aliud ẽ non facere aliqͥd
tale pret̃ uxorem. aliud non appetere a¬
lienam uxorem. Ideo cluo precepta sunt.
non mechaberis. ⁊ non concupisces uxo¬
rem proximi tui. Non concupisces rem
prorimi cui. Tangis decimã cordam. ce¬
cidit bestia cupiditatis. ita cadentib om̃i
bus bestiis securus ⁊innocens in dei dilec¬
tione ⁊ humana societate uersaris. Tan¬
gens cordas decem quot bestias occidis. slã

Expanded text:
Redemptoris? Honora patrem tuum et maRedemptoris? Honora patrem tuum et matrem tuam: tangis quartam chordam, ut honorem parentibus deferas; cecidit bestia impietatis. Non moechaberis: tangis quintam chordam; cecidit bestia libidinis. Non occides: tangis sextam chordam; cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies: tangis septimam chordam; cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices: tangis octavam chordam; cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui: tangis nonam chordam; cecidit bestia adulterinae cogitationis. Aliud est enim non facere aliquid tale praeter uxorem, aliud non appetere alienam uxorem. Ideo duo praecepta sunt, Non moechaberis, et, Non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem proximi tui: tangis decimam chordam; cecidit bestia cupidibus bestiis securus et innocens in dei dilectione et humana societate uersaris. tangens chordas decem quot bestias occides? nam
Abbreviated transcription (Latin):
culis. non idem ẽ uenator. quod eitharista.
aliud agit uenator. aliud citharista. In
spectaculo dei unum ẽ. Tange easdem de¬
cem cordas: ⁊ feras occidis. Utrũq sumul
facis. Tangis primam cordam. qua unus
colitur deus. cecidit bestia suꝑstitionis.
Tangis sccłam qua non accipis deinomen
tui in uanum: cecidit bestia ercoris ne¬
fandarum heresum. que id putauerunt.
Tangis terciam cordam. ubi pro spe future
quietis facis quicqͥd facis: interficitur cru¬
delior ceteris bestiis. amor huius scłi. Prop¬
ter̃ amorem enim scł̃i huius: laborant ho¬
mines in omnib negociis. Tu autem in om¬
nib bonis operib tius labora. non ꝓpter̾ a¬
morem scłi huius. sed ꝓpterᷤ sempit̃nam re¬
quiem quam promittit łs. Uide quomodo
utrunq sumul facis: et cordas tangis. et
bestias occidis. id est citharista es ⁊ uenator.
sion nos delectectent talia spectacula. ubi
non promeremur oculos editoris. s oculos

Expanded text:
culis non id est venator, quod citharista; culis non id est venator, quod citharista; aliud agit venator, aliud citharista: in spectaculo Dei unum est. Tange easdem decem chordas, et feras occides, utrumque simul facis. Tangis primam chordam, qua unus colitur Deus; cecidit bestia superstitionis. Tangis secundam, qua non accipis nomen Domini Dei tui in vanum; cecidit bestia erroris nefandarum haeresum, quae id putaverunt. Tangis tertiam chordam, ubi pro spe futurae quietis facis quidquid facis; interficitur crudelior caeteris bestiis amor saeculi hujus. Propter amorem enim saeculi hujus laborant homines in omnibus negotiis: tu autem in omnibus bonis operibus tuis labora, non propter amorem saeculi hujus, sed propter sempiternam requiem quam promittit Deus. Vide quomodo utrumque simul facis, et chordas tangis, et bestias occidis, id est, et citharista es et venator. Non vos delectant talia spectacula, ubi non promeremur oculos editoris, sed oculos
Abbreviated transcription (Latin):
tem sit quod non faciat. erubescit accedere
ad illos non sui sumiles. ne insultent. ne ir¬
rideant. ne dicant non ẽẽ uirum. Ad hoc de¬
lapsa ẽ humana perũsitas ut uir habeatur
uictus alibidine. ⁊ uir non habeatur ic¬
tor libidinis. Triumphantes exultant.⁊
non sunt uiri. Iacent prostrati ⁊ uiri sunt.
Si spectares. ille tibi uideretur fortior. qui
iaceret sub bestia: quam qui ꝑuneret bes¬
tiam: S quia dissimulatis ad pugnam in¬
troire. ⁊ delectant uos pugne exteriores. idõ
non uultis pertinere ad canticum nouũ
ubi dicitur. Qui docet manus meas ad
prelium. ⁊ digitos meos ad bellum. Est enĩ
bellum quod secum agit homo dunicans
contra concupiscentias malas. frenans a¬
uariciam. eliclens superbiam. suffocans
ambitionem. trucidans libidinem. Has
prgnas facis in occulto. ⁊ non uinceris in
aperto. ad hoc docentur manus utẽ ad
prelium ⁊ digiti urĩ ad bellum. Non
hoc ẽ in spectaculis uris. In illis specta¬

Expanded text:
tem sit quod non faciat; erubescit accedere tem sit quod non faciat; erubescit accedere ad illos non sui similes, ne insultent, ne irrideant, ne dicant non esse virum. Ad hoc delapsa est humana perversitas, ut vir habeatur victus a libidine, et vir non habeatur victor libidinis. Triumphantes exsultant, et non sunt viri: jacent prostrati, et viri sunt? Si spectares, ille tibi videretur fortior, qui jaceret sub bestia, quam qui perimeret bestiam? 13. Sed quia dissimulatis a pugna interiore, et delectant vos pugnae exteriores, ideo non vultis pertinere ad canticum novum; ubi dicitur, Qui docet manus meas ad praelium, et digitos meos ad bellum . Est enim bellum quod secum agit homo, dimicans contra concupiscentias malas, frenans avaritiam, elidens superbiam, suffocans ambitionem, trucidans libidinem. Has pugnas facis in occulto, et non vinceris in aperto. Ad hoc docentur manus vestrae ad praelium, et digiti vestri ad bellum. Non est hoc in spectaculis vestris. In illis specta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diligentia uiri. ⁊ terror legum. ⁊ consuetu¬
do morum. ⁊ uerecundia maior. et suꝑte
tantum deus. Inuenis eium facile pares uiros. quib
non timeas erubescere. quia facunt illud multi.
& tanta est peruersitas genens humani. ut ali¬
quando metuendum sit ne castus erubescat
uiter impudicos. Ideo non cesso tangere quin¬
tam istam cordam. ꝓpter ipsam ꝑuersam cõ¬
suctudinem ⁊ labera ut dixi totuis generis
humani. Si quis inter uos faciat homicidium.
quod auertat ds̃. pellere illum uultis de pa¬
tria. ⁊ continuo si fieri potest excludere. Si quis
faciat furtum. oditis eum: nec uidere uultis.
Si quis dicat falsum testimonium ab homi¬
namini. nec uob̃ homo indebitur. Si quiscon¬
cupiscat res alienas: raptor ⁊ iniustus depu¬
tatur. Si quis uolutatur cum ancillis suis.
amatur. blande accipitur conu̾tuntur uul¬
nera in ioca. Si quis antem existat qͥ dicat
se castum non facere adulterium. notũ au¬

Expanded text:
et diligentia viri, et terror legum, et consuetuet diligentia viri, et terror legum, et consuetudo morum, et verecundia major: et Deus super te, tantum Deus. Invenis enim facile pares viros, quibus non timeas erubescere, quia faciunt illud multi. Et tanta est perversitas generis humani, ut aliquando metuendum sit ne castus erubescat inter impudicos. Ideo non cesso tangere quintam istam chordam, propter ipsam perversam consuetudinem et labem totius, ut dixi, generis humani. Si quis inter vos faciat homicidium, quod avertat Deus, pellere illum vultis de patria, et continuo, si fieri potest, excludere. Si quis faciat furtum, odistis illum, nec videre vultis. Si quis dicat falsum testimonium, abominamini, nec vobis homo videtur. Si quis concupiscat alienas res, raptor et injustus deputatur. Si quis volutatur eum ancillis suis, amatur, blande accipitur; convertuntur vulnera in joca. Si quis autem existat qui dicat se castum, non facere adulterium, notum au
Abbreviated transcription (Latin):
mentum iuiscerib. Mutate gͦ nos. quicũꝙ
non faciebatis hoc bonum castitatis. Iam
facite. nolite dicere non potest fieri. fedũ
ẽ fr̃s mei. turpe ẽ ut iurclicat non posse
fieri. quod facit femina. Scelus ẽ ut uir
dicat non possum. Quod potest femina
uir non potest: Quidenim. Illa carnem
non portat: Prior a serpente deceptaẽ. Cas¬
te uxores ur̃e. ostendunt uob̃ fieri posse. qͦd
non uultis facere. ⁊ clicitis fieri non posse::
Sed forte dicis ideo illam facilius facere pos¬
se: quia multa illi custodia ẽ. Legis p̃ceptũ.
diligentia maritalis. Terror etiam legum
publicatum est. etiã uerecundie ⁊ pudoris
illius magnum munimentũ. Multe
custodie. faciunt hominem castiorem.
uirum castum. faciat ipsa uirilitas. Nã
ideo mulien maior custodia. quia maior in¬
firmitas. Illa erubescit uiro. tu non erubes¬
cis xp̃o: Tu liberior quia fortior. Quia facile
uincis. ido tibi cominissus es. Suꝑ illam

Expanded text:
mentum in visceribus. Mutate ergo vos. Quicumque mentum in visceribus. Mutate ergo vos. Quicumque non faciebatis hoc bonum castitatis, jam facite. Nolite dicere: Non potest fieri. Foedum est, fratres mei, turpe est, ut vir dicat non posse fieri quod facit femina. Scelus est, ut vir dicat: Non possum. Quod potest femina, vir non potest? Quid enim, illa carnem non portat? Prior a serpente decepta est. Castae uxores vestrae ostendunt vobis fieri posse quod non vultis facere, et dicitis fieri non posse! Sed forte dices, ideo illam facilius facere posse, quia multa illi custodia est, legis praeceptum, diligentia maritalis, terror etiam legum publicarum; est etiam verecundiae et pudoris illius magnum munimentum. Multae custodiae faciunt feminam castiorem, virum castum faciat ipsa virilitas. Nam ideo mulieri major custodia, quia major infirmitas. Illa erubescit viro, tu non erubescis Christo? Tu liberior, quia fortior: quia facile vincis, ideo tibi commissus es. Super illam
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur in cordib bonarum feminarum. loqui¬
tur uitus uͥ non audit uir. quia nec dignus ẽ
sitalis ẽ. Loquitur gͦ ille interius ⁊ dicit. ⁊ con¬
solatur filiam huiusmodi uerbis. De iniuri¬
is uiri tui torqueris: Quid tibi enim facit:
Dole. sed ipsum noli imitari. ut male faciaͦ.
sed ipse imitetur te in bono. Nam in eo
quod male facit. nolieum putare caput
quod male facit caput ẽ ⁊ secuturum ẽ cor¬
pus caput suum: eunt ambo ꝑpreceps. Ut
autem non sequatur malum caput suum. te¬
neat se ad caput eccłit xp̃m. huic debens cas¬
titatem suam. huic deferens honorem suũ
Absens sit uir. presens sit uir. non peccat il¬
la. quia nunquam ẽ absens cui debet. ut non
darecum aduersario. Nec a mara sunt que
dico. aut si amara sunt curant. Pocio ista si
amara ẽ accipiatur. quia in periculo sunt
uiscera. Amara ẽ. bibatur. Melius ẽ inodi¬
ca amaritudo in faucib quam et̃num tor¬

Expanded text:
loquitur in cordibus bonarum feminarum, loquiloquitur in cordibus bonarum feminarum, loquitur intus ubi non audit uir, quia nec dignus est, si talis est; loquitur ergo ille interius et dicit et consolatur filiam suam huius modi uerbis: "de iniuriis uiri tui torqueris; quid tibi enim fecit, dole; sed ipsum noli imitari, ut male facias, sed ipse te imitetur in bono. nam in eo quod maquod male facit caput est, secuturum et est corpus caput suum, eunt ambo per praeceps: ut autem non sequatur malum caput suum, teneat se ad caput Ecclesiae Christum, huic debens castitaabsens sit vir, praesens sit vir, non peccat illa; quia nunquam est absens, cui debet ut non pdare cum adversario. Nec amara sunt quae dico; aut si amara sunt, curant. Potio ista si amara est, accipiatur: quia in periculo sunt viscera, amara est, bibatur. Melius est modica amaritudo in faucibus, quam aeternum tor
Abbreviated transcription (Latin):
illa uideo plus laborare. Ipsam ꝑcutiendo qͥd
dicam: Nolite mechari post urores. quia non
uultis ut mechentur post uos uxores ur̃e
Nolite ire uos: quo eas sequi non uultis. Si¬
ne causa uos excusare conamini. quando
dicitis. Nunquid eo ad uxorem alienam: Ad
ancillam meam eo. Uis ut dicat uxor tua
tibi nunquideo ad uirum alienum: Ad ser¬
uum meum eo. Dicis. Non ẽ uxor aliena ad
quam uado. Nunquid ius dicatur tibi. ñ
ẽ uir alienus. adq iem uado: Absit ut dicat
hoc illa. Melius enim dolet te quam imitat᷑
que dolet forncantem uirum. et non dolet
ppter carnem. sed dolet ꝓpter caritatem. sõ
ideo non uult ut facias: quia ⁊ ipsa ñ facit.
sed quia tibi non expedit. Nam si ꝓpterea ñ
facit ut tu non facias. si feceris. faciet. Si
autem deo illud debrat. s xp̃o illud debeat. quod tu
exigis. et ideo recddat quia iubet ille. eo si fornicatur
uirꝰ castitatem illa femma deo exbibet. xp̃c enĩ

Expanded text:
illa video plus laborare. Ipsam percutiendoquid illa video plus laborare. Ipsam percutiendoquid dico? Nolite moechari post uxores vestras, quia non vultis ut moechentur post vos uxores vestrae. Nolite ire vos quo eas sequi non vultis; sine causa vos excusare conamini quando dicitis: Nunquid eo ad uxorem alienam, ad ancillam meam eo? vis ut dicat ut dicat uxor tibi: Nunquid eo ad virum alienum, ad servum meum eo? Dicis, Non est uxor aliena ad quam vado, nunquid vis dicatur tibi, Non est vir alienus ad quem vado? absit ut dicat hoc illa, melius enim dolet te, quam imitatuquae dolet fornicantem virum et non dolet propter carnem, sed dolet propter charitatem; non ideo non vult ut facias quia et ipsa non facit, sed quia tibi non expedit. Nam si propterea non facit ut tu non facias, si feceris faciet, siautem deo illud debeat, si Christo illud debeat quod tu exigis et ideo reddat quia iubet ille, et si fornicatur uir, castitatem illa deo exhibet. Christus enim
Abbreviated transcription (Latin):
egris quando resicuintur. ⁊ peiorem horam
deputant egri refectionis sue quam accessiõis
et tamen cogunt se concordantes cũ medico
⁊ quamius inuiti ⁊ obluctantes. iuncunt se
ut aliquid accipiant. Quanta aiuiditate sa¬
in maiora ꝑceptur sunt. unde egri minora
uix accipiunt. S unde hoc factum ẽ : Quia
oderunt febrem suam ⁊ cum medico concor¬
dauerunt. ⁊ simul ꝑsequebantur febrem
medicus ⁊egrotus. Cum gͦ ⁊ nos talia dicunꝰ
non odimus. nisi febres urãs. Immo in nob̃
ipse sermo dei febres urãs odit. cum quo
concordare debetis. Nam nos quid sumus nͥ
liberandi uob̃cum. sanandi uob̃cum: Modo
uonme intueamini. sed sermonem dei. No¬
lite irasci medicamento ur̃o. non inueni enĩ
aliud qua transirem. Ueni ad quintam cor¬
dam modo. qui tango psalterium decem cor¬
darum. Nunquid pret̃missurus eram qͥn¬
tam: Iimo assidue ꝑcussurus. In illa enim¬
iudeo iacere totũ pene genus humanum. in

Expanded text:
aegris quando reficiuntur: et pejorem horam aegris quando reficiuntur: et pejorem horam deputant aegri refectionis suae, quam suae accessionis; et tamen cogunt se concordantes cum medico, et quamvis inviti et obluctantes vincunt se ut aliquid accipiant. Quanta aviditate sani majora percepturi sunt, unde aegri minora vix accipiunt? Sed unde hoc factum est? Quia oderant febrem suam, et cum medico concordaverunt, et simul persequebantur febrem medicus et aegrotus. Cum ergo et nos talia dicimus, non odimus nisi febres vestras: imo in nobis ipse sermo Dei febres vestras odit, cum quo concordare debetis. Nam nos quid sumus, nisi liberandi vobiscum, sanandi vobiscum? CAPUT IX. 11. Modo non me intueamini, sed sermonem Dei. Nolite irasci medicamento vestro; non inveni enim aliud qua transirem. Veni ad quintam chordam homo, qui tango psalterium decem chordarum; numquid praetermissurus eram quintam? Imo assidue video jacere totum pene genus humanum, in
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc melior qr cũ intellectu ⁊ cum ꝯͣdã uita nũntꝰ es.
ut scias etiam cuius imnaginem geras
et ad cuius imaginem factus sis. Nam
nummus nescit se habere imaginem
imꝑatoris. Ergo ut dicere ceꝑam odit te
uult eẽ. & ideo ille te ut mutens hortatur:
Concorda cum illo. et incipe pͥmo bene uelle
te talemqualis es: sicut tetalem odit deus.
incipis iam ipsum diligere deum qualisẽ.
Egrum attendite. Eger egrotantem se odit
qualis ẽ. Inde cepit concordare cum medico.
quia et medicus odit eum qualis ẽ. Hham
ideo uult sanum eẽ. quia odit eum febrientem. &
ẽ medicus febris ꝑsecutor. ut sit homuns libe¬
rator. Sic auaricia. sic libido. sic odium. concu¬
piscentia. luxuria. sic inigacitas spectaculoꝵ
febres sunt anime tue. Debes illas odisse cũ
medico. ita concordas cum medico. interis cñ
et proficiente lam sanitate. incipunt etiã
delectare precepta. Quam onerosus ẽ cibus

Expanded text:
ex hoc melior, quia cum intellectu et cum quadam vita nummus Dei es, ex hoc melior, quia cum intellectu et cum quadam vita nummus Dei es, ut scias etiam cujus imaginem geras, et ad cujus imaginem factus sis: nam nummus nescit se habere imaginem imperatoris. Ergo ut dicere coeperam, odit te m te esse vult: et ideo ille te ut muteris hortatur. Concorda cum illo, et incipe primo bene velle, te talem qualis es, sicut te talem odit Deus, incipis jam ipsum diligere Deum qualis est. 10. Aegrum attendite. Aeger aegrotantem se odit qualis est: inde incipit concordare cum medico. Quia et medicus odit eum qualis est: nam ideo vult sanum esse, quia odit eum febrientem: et est medicus febris persecutor, ut sit hominis liberator. Sic avaritia, sic libido, sic odium, concupiscentia, luxuria, sic nugacitas spectaculorum, febres sunt animae tuae, debes illas odisse cum medico: ita concordas cum medico, niteris cum et proficiente jam sanitate incipiunt etiam delectare praecepta. Quam onerosus est cibus
Abbreviated transcription (Latin):
lut imago. sed non qualis imago ẽ filius.
Nlam etiam imagines in hominib diuerse
sunt. filius hominis habet imaginem pa¬
tris sui. & hoc ẽ quod pater eius. quia ho¬
mo ẽ sicut pater eus. In speculo autẽ qnͣ¬
imago tua ñ hoc ẽ qͦo tu. Alit ẽ enĩ imago tua in filio
alit̃ in speculo. in filio ẽ unago tua. scłm eqͣlitarem
substantie. Inspeculo autẽ quantũ longe ẽ a scibstantia
et tamen ẽ quedam u agõ t̾ua. quamus nontalis
qualis infilio tuo scd̾m substantiam. Sici cte¬
atura non hoc est imago dei quodest in filio. qui
hoc ẽ qͦd paterꝰ. idẽ u̾bũ dĩ ꝑ qͦd factasũt oĩa. Rccipe
g similitudinẽ ã quã ꝑmala facta amisisti. Sicut
enĩ innũmo imago imꝑatoris alit̃ ẽ. ⁊ alit̾ in filio. nã
imago ⁊ imago ẽ. s alit̃ impressa ẽ in nũmo alit̃ in
filio alit̃ in solido aureo imago ĩꝑatoris. sic ⁊tu nũ mꝰ dĩ

Expanded text:
lut imago, sed non qualis imago est Filius. lut imago, sed non qualis imago est Filius. Nam etiam imagines in hominibus diversae sunt. Filius hominis habet imaginem patris sui, et hoc est quod pater ejus, quia homo est sicut pater ejus. In speculo autem imago tua non hoc est quod tu. Aliter est enim imago tua in filio, aliter in speculo: in filio est imago tua secundum aequalitatem substantiae; in speculo autem quantum longe est a substantia, et tamen est quaedam imago tua, quamvis non talis, qualis in filio tuo secundum substantiam. Sic in creatura, non hoc est imago Dei, quod est in Filio, qui hoc est quod Pater, id est, Verbum Dei per quod facta sunt omnia. Recipe ergo similitudinem Dei, quam per mala facta amliter est, aliter in filio: nam imago et imago est; sed aliter impressa est in nummo, aliter in filio, aliter in solido aureo imago imperatoris: sic et tu nummus Dei es,
Abbreviated transcription (Latin):
Tales enim homines plerumq supplantant᷑
tali cogitatione. ut dicant sibi. Si fieri posset
non nob̾ minaretur cłs. non talia ꝑ ꝓpħas
suos cliceret que homines decerrent. secd
daret omnib indulgentiam. ignosceret
omnib post ea ueniret ⁊ neminem mitteret
ingehennas. Iam quia iniquus ẽ. iniquum
uult deum. Uult te ds facire similem sui. et
conaris tu dm̃i facere similem tui. Placeat gͦ
tibi ds. qualis ẽ: non qualem illum ẽẽ uis.
peru̾sus enim es. ⁊ talem uis eẽ deum qua¬
lis es non qualis ẽ. Si autẽ placeat tibi
qualis ẽ. corrigeris. ⁊ diriges in eam regu¬
lam cor tuum. aqua nunc alienus ⁊ distor
amat qualis es: sed odit te qualis es. Ideo iui
misereturꝰ quia odit te qualis es. ut faciat te
qualis nondum es. faciat te dixi qualis non¬
dum es: Nam illud tibi non promutit. qr
faciat te qualis ẽ. slam eris qualis est. s
ad quendam modum. idest imitator dei ue¬

Expanded text:
. CAPUT VIII. 9. Tales enim homines, plerumque supplantantur . CAPUT VIII. 9. Tales enim homines, plerumque supplantantur tali cogitatione, ut dicant sibi: Si fieri posset, non nobis minaretur Deus, non talia per Prophetas suos diceret, quae homines deterrerent; sed daret omnibus indulgentiam, ignosceret omnibus, postea veniret, neminem mitteret in gehennas. Jam quia iniquus est, iniquum vult Deum. Vult te Deus facere similem sui, et conaris tu Deum facere similem tui. Placeat tibi ergo Deus qualis est, non qualem illum esse vis. Perversus enim es, et talem vis Deum qualis es, non qualis est. Si autem placeat tibi qualis est, corrigeris, et diriges in eam regulam cor tuum, a qua nunc alienus distortamat qualis es, sed odit te qualis es. Ideo tui miseretur, quia odit te qualis es, ut faciat te qualis nondum es. Faciat te, dixi, qualis nondum es. Nam illud tibi non promittit, quia faciet te qualis est. Nam eris qualis est, sed ad quemdam modum; id est, imitator Dei ve
Abbreviated transcription (Latin):
tis. temporal es uoluptates diligebatis: ꝓ¬
ximnum diligite. Si dilectione facitis. can¬
ticum nouum cantatis. Si timore facitis:
facitis tamen. Portatis quidem psalteriũ
sed nondum cantatis. Si autẽ nec faciatis:
proicitis ipsum psalterium. Melius est uel
portare. quam proicere. S rursus melius
cum uoluptate cantare. quam cum onere por¬
tare. Nec ꝑuenit ad canticum nouum. nisi
iam cum uoluptate cantans. Nam qui por¬
tat cum timore: adhuc in netere ẽ. & quid
ẽ quod dico fr̃s. Actendite. Non concordat
cum adũsario suo: qui cum timore ad huc
facit. Timet enim ne ueniat d̾s. et dam¬
net illum. slam nondum delectat castitas
nondum illum delectat iusticia. sed uidi¬
cium dei formidans a factis temꝑat. non
concupiscentiam damnat que seiuit in eo.
Nondum illum delectat quod bonum est.
non ibi habet suauitatem ut cantet can¬
ticum nouum. sed de uetustate penas ti¬
met. Nondum concordauit cum adu̾sario

Expanded text:
tis, temporales voluptates diligebatis; ptis, temporales voluptates diligebatis; proximum diligite. Si dilectione facitis, canticum novum cantatis: si timore facitis, facitis tamen; portatis quidem psalterium, sed nondum cantatis: si autem nec hoc facitis, projicitis ipsum psalterium. Melius est vel portare, quam projicere: sed rursus, melius cum voluptate cantare, quam cum onere portare. Nec pervenit ad canticum novum, nisi jam cum voluptate cantans. Nam qui portat cum timore, adhuc in vetustate est. Et quid est quod dico, fratres, attendite. Non concordavit cum adversario suo, qui cum timore adhuc facit: timet enim ne veniat Deus, et damnet illum. Nam nondum delectat castitas, nondum illum delectat justitia; sed judicium Dei formidans, a factis temperat: non concupiscentiam ipsam damnans, quae saevit in eo. Nondum illum delectat quod bonum est: nondum ibi habet suavitatem, ut cantet canticum novum; sed de vetustate poenas timet: nondum concordavit cum adversario
Abbreviated transcription (Latin):
perabant. tumore obtemꝑabant pene. non amore
uisticie. portabat quidem psalterium non canta¬
bat. Cantanti enm uoluptas timenti onus ẽ. Ideo
uierus homo aut non facit. aut tunore facit.non
amore scĩtatis. non dilectione castitatis. non¬
temꝑantia caritatis sed timore. Uetus enĩ ho¬
mo ẽ. ⁊ uetus homo canticum uetus. cantare
potest non nouum. Ut autẽ cantet canticum
nouum. sit nouus homo. Quomodo autẽ pos¬
sit ẽẽ nouus homo. audi non me sed apłm di¬
centem. Exuite uos ueterem hominem ⁊ indui¬
te nouum. & ne quis putaret cum dixit
exuite uos ueterem hominem ⁊ induite no¬
num. aliquid deponendum ẽẽ ⁊ aliquid accipi¬
endum. cum de mutando preciꝑet homine
subiecit ⁊ ait. Quaꝓpter deponentes menda¬
cium : loquimini ueritatem. Hoc ẽ quodait
exuite ueterem hominem. et induite no¬
uum. hoc dixit mutate mores. scłm dili¬
gebatis diligite dm̃. Nugatoria iniquita¬

Expanded text:
perabant, timore obtemperabant poenae, non amore perabant, timore obtemperabant poenae, non amore justitiae: portabant psalterium, non cantabant. Cantanti enim voluptas est, timenti onus est. Ideo vetus homo aut non facit, aut timore facit; non amore sanctitatis, non delectatione castitatis, temperantiae, charitatis, sed timore. Vetus enim homo est; et vetus homo canticum vetus cantare potest, non novum. Ut autem cantet canticum novum, sit novus homo. Quomodo autem possit esse novus homo, audi, non me, sed Apostolum dicentem, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum. Et ne quis putaret, cum dixit, Exuite, vos, veterem hominem, et induite novum; aliquid deponendum esse et aliquid accipiendum, cum de mutando praeciperet homine, subjecit et ait, Quapropter deponentes mendacium, loquimini veritatem . Hoc est quod ait, Exuite veterem hominem, et induite novum: hoc dixit, Mutate mores. Saeculum diligebatis, Deum diligite: nugatoria iniquita