comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctorem meũq doctorem catholicũ ambro
dicit tam̃ ẽẽ om̃s sub peccato nascim̃: quoꝵ
tiose. linguose. qͥd queris amplius: Iuł
Uerũ adũsum hec ludibria satis actũ esc.
Ueniamꝰ adeam qũa supradixi ꝑplexissi¬
mam questionẽ: quȩ ipsum p̃ceptorẽ cuũ
sui subtilitate decepit. Oppositiomi quip¬
pe nr̃e: haud exponendo. s aliud difficiliꝰ
ponendo conatus es occurrere. Cumenim
docuissem quia in hominib ꝑfectioris
etatis malũ suaꝑte uoluntate oꝑantib
& in nocua nature laudarent᷑ exordia. &
actionum dĩticula iure uituparentur
duoq eẽ quȩ possint contrarris applica¬
ri: In paruulis aut unũ idest naturam
quia uoluntas ñ eẽt. illudq unũ aut
dõ aut demoni eẽ reputandum: Colle¬
giq ut si ꝑdm̃ natura subsisteret. non
posset ẽẽ in ea originale malum: Si autẽ
diabolo transcriberet᷑ ꝑ ingenicũ malũ.
nichil eẽt ꝑ qđ homo diuino oꝑi uindica¬

Expanded text:
ctorem, meumque doctorem, catholicum Ambrosctorem, meumque doctorem, catholicum Ambrosdicit tamen: « Omnes sub peccato nascimur, quortiose, linguose, quid quaeris amplius? XXVI. JUL. Verum adversum haec ludibria satis actum est: veniamus ad eam, quam supra dixi, perplexissimam quaestionem, quae ipsum praeceptorem tuum sui subtilitate decepit. Oppositioni quippe nostrae, haud exponendo, sed aliud difficilius ponendo conatus es occurrere. Cum enim docuissem, quia in hominibus perfectioris aetatis malum suapte voluntate operantibus, et innocua naturae laudarentur exordia, et actionum diverticula jure vituperarentur; duoque esse, quae possint contrariis applicari; in parvulis autem unum, id est, naturam, quia voluntas non esset; illudque unum aut Deo, aut daemoni esse reputandum: collegique, ut si per Deum natura subsisteret, non posset esse in ea originale malum; si autem diabolo transcriberetur per ingenitum malum, nihil esset per quod homo divino operi vindica
Abbreviated transcription (Latin):
dei natura ñ ẽ. non negat ẽẽ uiciatam.
Eiq malo qđ in sanabile dõñcst. ut ab¬
sum possit in om̃ib etatib saluatorẽ
necessarium conficetur. Pinde nec de
peccato naturali. nec de libidine corꝑũ.
nec de libero arbitrio. nec desemine ma-¬
ledicto. nec de inconũtibili malicia. nec
de natura primihominis. nec de com¬
mixtione sexuũ nec de potestate dia¬
bolica in homines. eadẽq̃ manichei dẽe
possumꝰ: qui duas nacuras atq substam¬
as. unamboni alteram mala. sine initio
temporis sempiternas. & ex quodam in¬
tio temporis cõmixtas ẽẽ nondicimus:
ne mnt multa absurda atq uesana. etiam
qi naturã coinqͥnabilẽ corruptibilẽq di¬
camꝰ. Qd aũt me solũ affirmas dic̾e bonas
nuptias. reãq naturam. ut alios taceam
do tͥ apłm paulum: quẽ cuquoq laudato¬
rem p̃dicas nuptiarum: Dicentẽ tam̃ de
nature originalis reatu. corpꝰ mortuũ ẽẽ
ꝓpt̃ peccatum: dotͥ alterum huiꝰ intelle¬

Expanded text:
e vitiatam; eique malo, quod insanabile Deo non est, ut absumi possit, in omnibus aetatibus Salvatorem necessarium confitetur. Proinde nec de peccato naturali, nec de libidine corporum, nec de libero arbitrio, nec de semine maledicto, nec de inconvertibili malitia, nec de natura primi hominis, nec de commixtione sexuum, nec de potestate diabolica in homines, eadem quae Manichaei, dicere possumus; qui duas naturas atque substantias, unam boni, alteram mali, sine initio temporis sempiternas, et ex quodam initio temporis commixtas esse non dicimus; ne inter multa absurda atque vesana, etiam Dei naturam coinquinabilem corruptibilemque dicamus. Quod autem me solum affirmas dicere bonas nuptias, reamque naturam: ut alios taceam, do tibi Paulum apostolum, quem tu quoque laudatorem praedicas nuptiarum, dicentem tamen de naturae originalis reatu, corpus mortuum esse propter peccatum . Do tibi alterum hujus intelle
Abbreviated transcription (Latin):
mcinorat. qđ nec a paruuloꝵ suoꝵ exitiis
temꝑabant. Quoꝵ certe mors ñ recurtent¬
ad intfectoris inuidiã: si ꝓpt̾ unũ peccatum.
& parricida dõdispliceret & filius. Augꝰ Sic
ista loqueris. qͥsi ꝓpt̃ unũ aliqđ peccatigenꝰ
om̃s homines puniant̃: aut nosdicamus
ꝓpt̃ solũ originale peccatũ eẽ irȩ filios. eos
qui iam grandes ȩtates agunt: quisquis
noncredit infilium. sicut ait ipse filius. ñ
manet. Nec tam̃ om̃s sic eũtunt᷑ atq delent᷑.
ut isti de quib agit᷑: qui t̃ram quae isrłitis
data ẽ possidebant. Qͥ dest gͦ qd dicis.
uide itaq quam ñ de eoloquat᷑ crimine
qđ confingit manicheus: Ubi uis intelli

Expanded text:
memorat, quod nec a parvulorum suorum exitiis memorat, quod nec a parvulorum suorum exitiis temperabant. Quorum certe mors non recurread interfectoris invidiam, si propter unum peccatum et parricida Deo displiceret, et filius. AUG. Sic ista loqueris, quasi propter unum aliquod peccati genus omnes homines puniantur, aut nos dicamus propter solum originale peccatum esse irae filios eos, qui jam grandes aetates agunt. Quisquis non credit in Filium, sicut ait ipse Filius, nonmanet; nec tamen omnes sic evertuntur atque delentur, ut isti de quibus agitur, qui terram, quae Israelitis data est, possidebant. Quid est ergo quod dicis, « Vide itaque quam non de eo loquatur crimine, quod confing
Abbreviated transcription (Latin):
diabolica erant cõmixtione generati: qͥa
ãtenebrarũ principe possidebant᷑: quia ta¬
bificauit ad amom̃s de sua stirpe uenturos.
Uerum nichil horz s: quã causam reddit o¬
dioꝵ: Sola oꝑa cõmissa ꝑuolũtatẽ libam
ocłas inqͥt eos: qm̃ exosa tͥ oꝑa faciebant.
Uerũne nesciremꝰ quȩ cent oꝑa. tuquͦe hec
facta gentiũ. concupiscentiam genitalem
uocares: ipsas speties oꝑationis exsequit᷑.
ꝑmedicamina inquit & sacrificia iniusta:
& necatores filioꝵ erant sine miscđia: id÷¬
maleficuis & sacrificus seruiebant. que in¬
iusta erant cum offerrebant᷑ ydolis. cultu
creatoris abiecto. Quib aut̃ sacrilegus
ipsas necessitudines deputabant: demon.¬
as uidelicet etiã patricidioꝵ immanitate
placantes. Hide itaq quã ñdeeo loquat᷑
crimine qđ confingit manicheus. idest
cunctis ꝑnaturam adherente mortalib:
qui hinc illos potissimũ offendisse com¬

Expanded text:
diabolica erant commixtione generati, quia diabolica erant commixtione generati, quia a tenebrarum principe possidebantur, quia tabificavit Adam omnes de sua stirpe venturos. Verum nihil horum: sed quam causam reddit odiorum? Sola opera commissa per voluntatem liberam. Oderas, inquit, eos, quoniam exosa tibi opera faciebant. Verum ne nesciremus, quae essent opera, tuque haec gentium facta concupiscentiam genitalem vocares, ipsas species operationis exsequitur. Per medicamina, inquit, et sacrificia injusta, et necatores erant filiorum sine misericordmaleficiis et sacrificiis serviebant, quae injusta erant, cum idolis offerebantur, cultu Creatoris abjecto: quibus sacrilegiis ipsas necessitudines deputabant; daemonas videlicet etiam parricidiorum immanitate placantes. Vide itaque quam non de eo loquatur crimine, quod confingit Manichaeus, id est, cunctis per naturam adhaerente mortalibus, qui hinc illos potissimum offendisse com
Abbreviated transcription (Latin):
uult mortem morientis. nͥ ut reu̾tat᷑ & ui¬
uat. Apꝓbare qđ dixerat etiã ꝑ exẽpla ꝑ¬
sistit facitq mentionẽ eoꝵ. qui int̾rara
chananeam uiuentes pessime. iram oim̃ptis ac¬
cenderant. ut impenderet᷑ ultione iustissima
isrłitarum triumphis. sub dĩ iã lege uiuenti¬
um. Illos enim antiquos habitatores sc̃ę tuȩ
terre odicns. qm̃ odibilia oꝑa tͥ faciebant per
medicamina & sacrificia iniusta. & necato¬
res filioꝵ sine miscd̃ia. uoliusti ꝑdere ꝑ ma¬
nus parentum nr̃oꝵ: ut dignam ꝑcipiant
peregrinationẽ pueroꝵ dĩ. que tibi om̃iũ
carior ẽ terra seꝑtem gentes. quib ex maxima
parte deletis. isrłitis terra repromissionis da¬
taest. ꝓpt̃ quid ds̃ uoluerit perire. testat᷑:
Nec enim in una hominũ natura. ꝑ aliquã
ꝑsonarum acceptionẽ. apuddm̃ uideret᷑ eẽ
discretio: ꝓpt̃ qͥd cananei meruerint int̾fi
obrem ceite debuit seđinte subdẽ. quia de

Expanded text:
vult mortem morientis, nisi ut revertatur et vivult mortem morientis, nisi ut revertatur et vivat, approbare quod dixerat etiam per exempla persistit, facitque mentionem eorum, qui in terra Chananaea viventes pessime iram Omnipotentis accenderant, ut impenderetur ultione justissima Israelitarum triumphis, sub Dei jam lege viventium. Illos enim antiquos habitatores sanctae tuae terrae odiens, quoniam odibilia opera tibi faciebant, per medicamina et sacrificia injusta, et necatores filiorum sine misericordia, voluisti perdere per manus parentum nostrorum, ut dignam percipiant peregrinationem puerorum Dei, quae tibi omnium charior est terra . Septem gentes, quibus ex maxima parte deletis, Israelitis terra repromissionis data est, propter quid Deus voluerit perire, testatur. Ne enim in una hominum natura per aliquam personarum acceptionem apud Deum videretur esse discretio; propter quid Chananaei meruerint interfiobrem? Certe secundum te debuit subdere, quia de
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris ñ meritis earũ s. suȩ gr̃e largitate diͦ¬
cerint ut habitaent cũ sapientia: quia nemi¬
nẽ diligit ds̃. nisi eũ qui cũ sapientia habi
dogina ñ recipit. In quo malũ naturale &
nequicia mutari nescia continet᷑. Aud Immo
nos potiꝰ contra uos dicunꝰ & ipsam p̾enitẽ¬
tiam dm̃dare: quia licet uolũtate quisq a¬
gat penitentiã. p̃parat᷑ etiã uoluntas ãdño.
Et hec ẽ immutatio dextere excelsi. quam
sacer insonat psalmꝰ: quia ut fleret petrus.
respexit eũ dñs. Undeait de quib dam co¬
apłs eiꝰ: ne forte det illis ds̃ penitentiam.
Et qđ immutabilis in alicia dicit᷑. hõi ẽ
dauit admonere dm̃. ut relicta malicia
peccatores credant in eum. eũtit omĩno
opinionẽ naturalis mali: quia certum ẽ
relinqui ñ posse congenita. aubꝰ. Posst̃
etiã congenita relinqui: s quandoid in
dĩ & dispensatione mitissima. qua non

Expanded text:
caeteris non meritis earum, sed suae gratiae largitate discaeteris non meritis earum, sed suae gratiae largitate discernit, ut habitent cum sapientia: quia neminem diligit Deus, nisi eum qui cum sapientia habitdogma non recipit, in quo malum naturale et nequitia mutari nesciat continetur. AUG. Imo nos potius contra vos dicimus, et ipsam poenitentiam Deum dare: quia licet voluntate quisque agat poenitentiam; praeparatur etiam voluntas a Domino , et haec est immutatio dexterae Excelsi, quam sacer insonat Psalmus Psal. LXXVI, 11; quia ut fleret Petrus, eum respexit Dominus : unde ait de quibusdam coapostolus ejus, Ne forte det illis Deus poenitentiam . Et quod immutabilis malitia dicitur, homini est d autem commendavit admonere Deum, ut relicta malitia peccatores credant in eum, evertit omnino opinionem naturalis mali: quia certum est relinqui non posse congenita. AUG. Possunt etiam congenita relinqui; sed quando id oDei, et dispensatione mitissima, qua non
Abbreviated transcription (Latin):
& amare. qđ auob̃ negat᷑. Quiiuratis in¬
nocentũ animas cẽ subdiabolo. & exosas
dõ: cũ nchil habcant alud. quã qđ ab au¬
ctore sortite sunt. auoꝰ. Ergo scđmte. et
fatuitatẽ ã do auctore sortiunt᷑. Quicũq
animas scdm quendam modũ. idest ut
sint. ut uiuant. ut sentiant. ut quamuis
obtunsa mentis acie tam̃ pecorib antecel¬
lant. Amat utiq ds̃. Alia ẽ aũt̃ illa dile¬
ctio: de qua scͥptũ est. Neminẽ diligit dõ.
nisi eum quicũ sapientia habitat.S uos di¬
cite. unde plus amet ds̃ animas paruuloꝵ.
quib ꝑuidet lanacrum regenationis ut eos
mittat in regnũ. & unde aliis ñ p̃stet hocbe¬
neficiũ. cumeos ñ discernant ulla merita
uoluntatũ. nec sit apud dm̃ quã nob̃ insul¬
sissime soletis obicere. acceptio ꝑsonarum
Quãquã ubi dictum es̃ Amas animas. nec
dictum est om̃s anunas. nulla sit questio:
fortasse quippe sic positũ ẽ. ut om̃s ds̃ ani¬
mas condat. nec om̃s tam̃ diligat: s quas a

Expanded text:
egatur, qui juratis innocentium animas esse sub diabolo, et exosas Deo; cum nihil habeant aliud, quam quod ab auctore sortitae sunt. AUG. Ergo secundum te, et fatuitatem a Deo auctore sortiuntur quicumqueanimas secundum quemdam modum, id est, ut sint, ut vivant, ut sentiant, ut quamvis obtunsa mentis acie, tamen pecoribus antecellant, amat utique Deus. Alia autem est illa dilectio, de qua scriptum est: Neminem diligit Deus, nisi eum qui cum sapientia habitat . Sed vos dicite, unde plus amet Deus animas parvulorum, quibus providet lavacrum regenerationis, ut eos mittat in regnum; et unde aliis non praestet hoc beneficium: cum eos non discernant ulla merita voluntatum, nec sit apud Deum, quam nobis insulsissime soletis objicere, acceptio personarum. Quanquam ubi dictum est, Amas animas, nec dictum est, Omnes animas, nulla sit quaestio. Fortasse quippe sic positum est, ut omnes Deus animas condat; nec omnes tamen diligat, sed quas a
Abbreviated transcription (Latin):
dit in quantũ iniqui sunt: & dampnat
eos quia iniqui sunt: & facit ẽẽ quia ho¬
mines sunt: quia nichil inquit odisti ho¬
rum quȩ fecisti. Amat gͦ ds̃ homines usq
adõ ut etiã cũ iniqui sunt amet ut hoĩes
sint: quãuis oderit quod iniqui sint. Aeꝑ
qͣm dñs amat iudiciũ. Iuł. Cernis ne
quã infesta sit opinioni ur̃e. gratificatio

Expanded text:
dit in quantum iniqui sunt; et damnat dit in quantum iniqui sunt; et damnat eos quia iniqui sunt, et facit esse quia homines sunt: Quia nihil, inquit, odisti horum quae fecisti. Amat ergo Deus homines usque adeo, ut etiam, cum iniqui sunt, amet ut homines sunt, quamvis oderit quod iniqui sint. Ac per quoniam Deus amat judicium. CXXV. JUL. Cernisne quam infesta sit opinioni vestrae gratific
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia & in illis quoꝵ ñ miseret᷑
om̃s homines ita sunt. ut omĩa genera
hominũ intelligant᷑. sicut dictum ẽ. deci¬
matis omne olus. idest omne oleris genꝰ: Qd
aũt te adiuuat. qđ scͥptura libri sapientie ñ
de omib hominib loquebat᷑. ubiait qđ na¬
turalis eẽt malicia illor: Neq enĩ quia de
quibdam. ñ de om̃ib hominib agebat. Idõ
etiã fecit intelligi. nullos alios es. Se
tales. cum apłs dicat. fuimꝰ ce nos aliqͣndo
natura filii irȩ.sicut & cȩteri. Isrłitas autem
illo tp̃re. ñ quidẽ etiã ipsos om̃s s piosab
his de quib dictum est. Naturalis malicia
eoꝵ: ñdiscernebat natura s gr̃a. ꝓpt̃ quod:
etiã dĩ filii nuncupati sunt. Hidendũ est
etiam quomͦ dictum sit. Diligis omĩa quȩ
sunt: qm̃ sunt etiam iniqui & alibi scͥptũẽ.
Odisti om̃s. qui oꝑant᷑ iniquitatẽ. Diligit
gͦ & ipsos in quantũ homines sunt: o¬

Expanded text:
nisi quia et in illis quorum non miseretur, nisi quia et in illis quorum non miseretur, omnes homines ita sunt, ut omnia genera hominum intelligantur; sicut dictum est, Decimatis omne olus , id est, omne oleris genus? Quid autem te adjuvat, quod scriptura libri Sapientiae non de omnibus hominibus loquebatur, ubi ait, quod naturalis esset malitia illorum. Neque enim quia de quibusdam, non de omnibus hominibus agebat, ideo etiam fecit intelligi nullos alios esse tales; cum Apostolus dicat, Fuimus et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri. Israelitas autem illo tempore non quidem etiam ipsos omnes, sed pios, ab his de quibus dictum est, Naturalis malitia eorum, non discernebat natura, sed gratia; propter quod etiam Dei filii sunt nuncupati. Videndum est etiam, quomodo dictum sit, Diligis omnia quae sunt: quoniam sunt etiam iniqui; et alibi scriptum est, Odisti omnes quoperantur iniquitatem . Diligit ergo et ipsos, in quantum homines sunt, o
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso plagiatore suo recipit testimoniũ:
qđ non in om̃s s. in aliquos ꝓlata sit. Ex qͣ
constat. nullum ei negociũ fuisse cũ tradu¬
ce: que nequaquã uniũsos. s plerosq ꝑcel¬
lit. Igit᷑ ostenso nichil de ea exspectare ad
ꝓphanã opinionẽ: ipsiꝰ libri suffragio scͥp¬
toris eiꝰ sanitas asserat᷑. Loquit᷑ ad dm̃. Mi¬
sc̾ris om̃iũ. qm̃ omĩa potes: & dissimulas
peccata hominũ ꝓpt̃ penitentiã. Dili¬
gis eñi omĩa que sunt:&e nichil odisti hoꝵ
que fecisti. Quomͦ enim posset aliquid ꝑ¬
manere. nisi tu uoluisses: parcis aũt om¬
nib. qm̃ tua sunt dñe: qui animas diligis.
Honus enĩ sp̃s tuus ẽ in om̃ib ꝓpt̃ qđ hos
qui errant partib corripis. & dequib
peccant admonens adloqueris. ut relicta
malicia credant in te dñe. auoꝰ. Quomͦ mi¬
seret᷑ om̃iũ ds̃. cum alia scͥptura dicat. ñ
miserearis om̃iũ qui oꝑant᷑ iniquitatẽ:

Expanded text:
ab ipso plagiatore suo recipit testimonium, ab ipso plagiatore suo recipit testimonium, quod non in omnes, sed in aliquos prolata sit. Ex quo constat, nullum ei negotium fuisse cum traduce, quae nequaquam universos, sed plerosque percellit. Igitur ostenso nihil de ea spectare ad profanam opinionem, ipsius libri suffragio scriptoris ejus sanitas asseratur. Loquitur ad Deum: Misereris omnium, quoniam omnia potes, et dissimulas peccata hominum propter poenitentiam: diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti horum quae fecisti. Quomodo enim posset aliquid permanere, nisi tu voluisses? Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt, Domine, qui animas diligis. Bonus enim spiritus tuus est in omnibus: propter quod hos qui errant, partibus corripis, et de quibus peccant admonens alloqueris, ut relicta malitia credant in te, Domine . AUG. Quomodo miseretur omnium Deus, cum alia Scriptura dicat, Non miserearis omnium qui operantur iniquitatem ;
Abbreviated transcription (Latin):
est condita. naturȩ humane felicitas ꝑmane¬
ret. Uos aũt negantes originale peccatum:
ꝑfecto naturã quã ds̃ ñ creauit. ex cuiꝰ com¬
mixtione sint hominũ cũ quib nascunt᷑ ui¬
cia. facitis introduci. O ꝑu̾si hȩrtuci mani¬
cheoꝵ adiutores. de manicheis calũpniato¬
res: & catholicoꝵ eadẽ concordit̃ contrauos
uera dicentiũ. alioꝵ contentiosi criminato¬
res. alioꝵ subdoli adulatores. Iuł. Expe¬
ctet nunc forsitan lector. quomͦ hoc testimo¬
niũ debeat intelligi: qđ certe ñ ꝑtinere ad
traduc̃e peccati. nee ad manicheoꝵ opini¬
onẽ.iste ipse qui fuerat eiꝰ usupator osten¬
dit. Ait em̃. Dequib cũq hoc dicat. de
hominib dicit: Cumcerte si de naturali
peccato diceret. Non dequib cũq sed de
om̃ib loqueret᷑. Opinione quippe maniche¬
oꝵ: genãlit cunctoꝵ mortaliũ infamat
naturam. Sententia uͦ de qua querimꝰ etiã

Expanded text:
est condita, naturae humanae felicitas permaneest condita, naturae humanae felicitas permaneret. Vos autem negantes originale peccatum, profecto naturam quam Deus non creavit, ex cujus commixtione sint hominum cum quibus nascuntur vitia, facitis introduci. O perversi haeretici, Manichaeorum adjutores, de Manichaeis calumniatores, et Catholicorum eadem concorditer contra vos vera dicentium aliorum contentiosi criminatores, aliorum subdoli adulatores! CXXIV. JUL. Exspectet nunc forsitan lector, quomodo hoc testimonium debeat intelligi: quod certe non pertinere ad traducem peccati, nec ad Manichaeorum opinionem, iste ipse qui fuerat ejus usurpator, ostendit; ait enim, « De quibuscumque hoc dicat, de hominibus dicit: » cum certe si de naturali peccato diceret, non de quibuscumque, sed de omnibus loqueretur. Opinio quippe Manichaeorum generaliter cunctorum mortalium infamat naturam: sententia vero de qua quaerimus, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Scimꝰ itaq non uicia. s naturaᷤ ẽẽ tribuen¬
das conditori dõ. S unde sint uicia debec
dicere. qui uult resistere manicheo & de ali¬
arum quidem terum uiciis quas ãdõ creatas
fatem̃. s eiꝰ sapientissima ordinatione siue
bonis siue etiam malis angłis subditas. re¬
spondere facillimũ ẽ. ab eis quib subiacent
earum quoq semina posse uiciari: ut non
solum fiant. uerumetiã concipiant᷑ nascan¬
turq uiciose: de homine agit᷑ de rationa¬
li animante. de imagine dĩ agit᷑. Cuius
natura nullom ludibriũ diaboli fieret.
quẽ recte credimꝰ Sauctorẽ ẽẽ uitioꝵ:¬
nͥ ꝑiustum dĩ iudiciũ ꝓpt̃originale pec¬
catum. Demq nec uos ipsi quantũ existi¬
mo dicere audetis. quãuis dogna ur̃m
hȩctamdira sequat᷑ absurditas. in paradi-¬
so exortura fuiss se tot ac tanta uicia
naturalia: si peccante nemine. illa in qua

Expanded text:
Scimus itaque non vitia, sed naturas esse tribuenScimus itaque non vitia, sed naturas esse tribuendas conditori Deo: sed unde sint vitia, debet dicere, qui vult resistere Manichaeo. Et de aliarum quidem rerum vitiis, quas a Deo creatas fatemur, sed ejus sapientissima ordinatione, sive bonis, sive etiam malis angelis subditas, respondere facillimum est, ab eis quibus subjacent, earum quoque semina posse vitiari, ut non solum fiant, verum etiam concipiantur nascanturque vitiosae. De homine agitur, de rationali animante, de imagine Dei agitur, cujus natura nullo modo diaboli ludibrium fieret, quem recte credimus auctorem esse vitio justum Dei judicium propter originale peccatum. Denique nec vos ipsi, quantum existimo, dicere audetis, quamvis dogma vestrum haec tam dira sequatur absurditas, in paradiso exortura fuisse tot ac tanta vitia naturalia, si peccante nemine, illa in qua
Abbreviated transcription (Latin):
natã nͥ qͦsdã eoꝵ amassaꝑditioĩs grã diuma dis¬
cernat. De alienis gͦ abhac gr̾a etiã petrus apłs
loquens: hiuͦinquit uelut muta animalia
ꝓcreata naturalit incaptunitatẽ &e interitũ.
Nonse quippe exuebant ueterẽ hominẽ. Nisi
aũt uetus om̃is homo nasceret᷑. nullus par¬
uulus renascendo renouaret᷑. Absit gͦ ut cũ
creatoris dicat᷑ iniuria naturalit ẽt̃ homine̾
ire filios. sicut sine ulla eiꝰ iniuria quisq
dr̃ naturalit̃ furdus. aut naturalit̃ cecus
Aut naturalit morbidus. Itẽq aliꝰ nat᷑alit̃
fatuus. aliꝰ nat᷑alit̃ obliuiosus. Ali̾natu¬
ralit̃ iracundus. & cętera innumerabilia
siue corpoꝵ uicia. siue qđ est grausꝰ ani¬
moꝵ dĩ opificio creatoꝵ. eiꝰdẽq dĩoccul¬
to s: iusto iudicio uiciatoꝵ idẽ quippe ip¬
se: totiꝰ hominis creator. Et cam̃ quãuis cũ
eiꝰ laude natura sit homo. nullomͦ tamen
cumeiꝰ uituꝑatione natura uitiosus ẽ hõ.

Expanded text:
natura, nisi quosdam eorum a massa perditionis gratia divina discernat. De alienis ergo ab hac gratia etiam Petrus apostolus loquens: Hi vero, inquit, velut muta animalia procreata naturaliter in captivitatem et interitum . Non se quippe exuebant veterem hominem. Nisi autem vetus omnis homo nasceretur, nullus parvulus renascendo renovaretur. Absit ergo, ut cum Creatoris dicatur injuria, naturaliter esse homines irae filios: sicut sine ulla ejus injuria quisque dicitur naturaliter surdus, aut naturaliter caecus, aut naturaliter morbidus; itemque alius naturaliter fatuus, alius naturaliter obliviosus, alius naturaliter iracundus; et caetera innumerabilia vitia, sive corporum, sive, quod est gravius, animorum, Dei opificio creatorum, ejusdemque Dei occulto, sed justo judicio vitiatorum. Idem quippe ipse totius hominis creator: et tamen quamvis cum ejus laude natura sit homo; nullo modo tamen cum ejus vituperatione natura vitiosus est homo.
Abbreviated transcription (Latin):
fidem catholicã uos negatis Usq ad eõ¬
nececꝰ es. ut ñ uideas quasi ꝓpt̃ta peccatũ
originale ñ est. quia bic cõmemoratum
ñest. nec alia peccata peccata erunt. qͦ
hic cõmemorata non sunt. siue istis mi¬
nora siue maiora: Nũqͥd ido sodomite
deleti ñ sunt. quia ñ de illis dictũ est qd
maleficia & parricidalia sacͥficia facie

Expanded text:
 Usque adeone caecus es, ut non videas, quia si propterea peccatum originale non est, quia hic commemoratum non est, nec alia peccata peccata erunt, quae hic commemorata non sunt, sive istis minora, sive majora? Numquid ideo Sodomitae deleti non sunt, quia non de illis dictum est quod maleficia et parric
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ qđđ naturã criminaret᷑ & semina conti¬
nuãsimulandi ñ potuit tenere patientiã:
s: postquã p̃stigus.patroni sui serenaint au¬
ditum. uelut testudo captit aꝑit.Namcũ di¬
xisset quia nͥ adam peccasset ita homines
generare potuissent. ut solemꝰ aut articłos
cõmouere. aut ungiculas exsecare: addidit.
S si sem̃ ipsũ nullũ habet maledictum. Qd¬

Expanded text:
ctum, quod naturam criminaretur et semina, contictum, quod naturam criminaretur et semina, continuam simulandi non potuit tenere patientiam: sed postquam praestigiis patroni sui serenavit auditum, velut testudo caput aperit. Nam cum dixisset, quia nisi Adam peccasset, ita homines generare potuissent, ut solemus aut articulos commovere, aut unguiculas exsecare: addidit, « Sed si semen ipsum nullum maledictum
Abbreviated transcription (Latin):
subdole. deniq semel ille uincit᷑. cũ mani¬
cheus non ẽẽ demonstrat᷑ ambrosiꝰ tuuero
quia uoluisti eor duplex habere. bis uinceris.
Arguis ambrosiũ manicheũ eẽ. ostendo ñ
ẽẽ. Negas te arguere: ostendo te arguere. U¬
trũq aũt clarebitei qui suꝑiꝰ que dixerit
legerit. Iuł. Uerum uideamꝰ & ceteradehis
queegimꝰ satis suꝑ que lectorem instructum
putoqua uirtute uelmeoꝵ dictoꝵ aliquid
oppugnet. uel opinionẽ tueat᷑ suam: & idõ
non erit necesse sc̃pturoꝵ id om̃iũ repetiti¬
one monstrare. Qm uix singulos sparsosq
usiculos de libromeo pponens sibi eosq lau¬
dans frequent̃. ñ nũsquã etiã titillat sug¬
gillatione breuissima: Cũ tam̃ hoc quod
mordendum putat. a ne ñ sit ita ut suspi¬
cat᷑ platũ. Quã obrẽ adilludopꝰ meum
lectorẽ dirigo. Uidebit assertionẽ concine-¬
re ueritati. Hic sane qͥ sibi querebat᷑ obie¬

Expanded text:
subdole. Denique semel ille vincitur, cum Manisubdole. Denique semel ille vincitur, cum Manichaeus non esse demonstratur Ambrosius: tu vero quia voluisti cor duplex habere, bis vinceris. Arguis Ambrosium Manichaeum esse; ostendo non esse: negas te arguere, ostendo te arguere: utrumque autem clarebit ei qui superius quae dixerit legerit. CXXIII. JUL. Verum videamus et caetera. De his quae egimus satis superque lectorem instructum puto, qua virtute vel meorum dictorum aliquid oppugnet, vel opinionem tueatur suam; et ideo non erit necesse scriptorum id omnium repetitione monstrare. Quoniam vix singulos sparsosque versiculos de libro meo proponens sibi, eosque laudans frequenter, nonnunquam etiam titillat suggillatione brevissima; cum tamen hoc quod mordendum putat, a me non sit ita, ut suspicatur, prolatum. Quamobrem ad illud opus meum lectorem dirigo: videbit assertionem concinere veritati. Hic sane qui sibi querebatur obje
Abbreviated transcription (Latin):
aũt quosdã bonos ñ solũ in regnodĩ ho¬
norem nullũ adepturos. s nec ipsũ regnũ
eẽ uisuros. Ille dicit dĩmysteriis hominẽ
imbutos non posse peccareͬuos dicitis fa¬
cilius quidẽ ꝑdĩ grãm. s & sine illa ꝑlibe¬
rum arbitrium posse homines ñ peccare:¬
nes ñ peecare audacia gigantea repugnan¬
tes dõ. cum de bonis fructib loquerentuꝵ
dicenti. sine me niechil potestis facere. Cũ gͥ
indeteriꝰ tantũ ã iouiniani errore distetis.
nos tam̃ ei subicitis. & manicheo potiꝰ ad¬
equatis. Magno scilicet p̃sidio cõmuniti.
quasi ꝓptea condideritis heresim nouam.
uit quando uos redarguimꝰ. nullis hereti¬
cis adequart possimꝰ. Ego tam̃ in hac cau¬
sa in quat de originali peccato multum
uideor decestandus. & manichȩo potiꝰ coe¬
quandus cũ ambrosiosũ uelis nolis quẽ iomi¬
manꝰ manicheũ dicebat ut cu. s lib̾e ille. tu

Expanded text:
autem, quosdam bonos non solum in regno Dei hoautem, quosdam bonos non solum in regno Dei honorem nullum adepturos, sed nec ipsum regnum esse visuros: ille dicit Dei mysteriis homines imbutos non posse peccare; vos dicitis facilius quidem per Dei gratiam, sed et sine illa per liberum arbitrium posse homines non peccarenes non peccare; audacia gigantea repugnantes Deo, cum de bonis fructibus loqueretur dicenti, Sine me nihil potestis facere . Cum igitur in deterius tantum a Joviniani errore distetis, nos tamen ei subjicitis, et Manichaeo potius adaequatis; magno scilicet praesidio communiti, quasi propterea condideritis haeresim novam, ut quando vos redarguimus, nullis haereticis adaequare possimus. Ego tamen in hac causa, in qua tibi de originali peccato multum videor detestandus, et Manichaeo potius coaequandus, cum Ambrosio sum, velis nolis, quem Jovinianus Manichaeum dicebat, ut tu: sed libere ille, tu
Abbreviated transcription (Latin):
cr bonis malisq conuenient distributa iudicia.
Ecce nos ea in quib nos dicitis ionimano eẽ
peiores. amolim̃ ã nob̃: Los ãuob̃ amolimi¬
ni si pocestis: In quib tios peiores eodem ipso
iouiniano eẽ peiores monstrabo. Illedixit
bomẽe necessitatẽ: uos ddicitis ẽẽ bonã mali
cupiditatem. Ille ait ꝑmystena homines
aberiore cohiberi: uos uie recte᷑ gradiendi᷑
cupiditatẽ non inspirari ãdõ.s arbitrio li¬
bero acquiri. Ille uirginitatem marie. Par¬
tus conditionc dissoluit: uos ipsam carnẽ
scãm deuirgine ꝓcreatam cȩt̾e carni homi¬
num coequatis:similitudinẽ carnis pecca¬
ti. non distinguentes ã carne peccati. Ille
meliora bonis equat. idest integritatẽ conu¬
bio: uos malabonis.Nam discordiã car¬
nis ꝙ. sps.tam dicitis ẽẽ bonũ.quã concor¬
diata nuptiaꝵ. Ille dicit apud dm̃ eqͣlẽ
honorẽ bonos & optimos habituros: tios

Expanded text:
et bonis malisque convenienter distributa judicia. et bonis malisque convenienter distributa judicia. Ecce nos ea, in quibus nos dicitis Joviniano esse pejores, amolimur a nobis: vos a vobis amolimini, si potestis, in quibus vos pejores eodem ipso Joviniano esse monstrabo. Ille dixit boni esse necessitatem; vos dicitis esse bonam mali cupiditatem: ille ait per mysteria homines ab errore cohiberi; vos, viam rectam gradiendi cupiditatem non inspirari a Deo, sed arbitrio libero acquiri: ille virginitatem Mariae partus conditione dissolvit; vos ipsam carnem sanctam de virgine procreatam caeterae carni hominum coaequatis, similitudinem carnis peccati non distinguentes a carne peccati: ille meliora bonis aequat, id est, integritatem connubio; vos, mala bonis; nam discordiam carnis et spiritus tam dicitis esse bonum, quam concordiam nuptiarum: ille dicit apud Deum aequalem honorem bonos et optimos habituros; vos
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ dico paruulos ã malicia reformari. qd
& ambrosiꝰ. & id̃o maliẽ nulla necessitas.
quia & illud dõ sanabile ẽ qđ trahit nati¬
uitas: quantomagis qđ addit uoluntas :
Nondico nec ꝑgrãm homines libari. qđ
absit ut dicat ambrosiꝰ s qđ ñ uis dicimꝰ
ñ nisi ꝑ grãm lib̃ari: ñ solũ ut eis debita di¬
mittant᷑. uerum etiã ne intemptationẽ in¬
ferant᷑. Non transcribinꝰ diabolo mariã
conditione nascendi:s: idõ quia ipsa con¬
ditio soluit grã renascendi. Non tanquã
malo bonũ. s. tanquã bono meliꝰ uirgi¬
nitatẽ nuptiis anteponimꝰ. Non ut calũ¬
pniaris bonos & impios uno supplicio.
s bonos nullo. Impios aũt ñ uno. s pro
diu̾sitate ipsius impietatis. diu̾sis sup¬
pliciis dicimꝰ ẽẽ cruciandos. Non dici¬
mꝰ dm̃ in mysteriis imbecillitate. inpre¬
ceptis immoderatione. iniudiciis im-¬
mantate peccart: cinꝰ ce gẽa regeneratis myste¬
ria sunt utilia: & gr̃a lib̾tatis p̃cepta salubria:

Expanded text:
 dico parvulos a malitia reformari, quod et Ambrosius: et ideo mali nulla est necessitas; quia et illud Deo sanabile est, quod trahit nativitas; quanto magis quod addit voluntas? Non dico, nec per gratiam homines liberari; quod absit ut dicat Ambrosius: sed quod non vis dicimus, nonnisi per gratiam liberari, non solum ut eis debita dimittantur, verum etiam ne in tentationem inferantur. Non transcribimus diabolo Mariam conditione nascendi; sed ideo, quia ipsa conditio solvitur gratia renascendi. Non tanquam malo bonum, sed tanquam bono melius, virginitatem nuptiis anteponimus. Non, ut calumniaris, bonos et impios uno supplicio; sed bonos nullo, impios autem non uno, sed pro diversitate ipsius impietatis, diversis suppliciis dicimus esse cruciandos. Non dicimus Deum in mysteriis imbecillitate, in praeceptis immoderatione, in judiciis immanitate peccare, cujus et gratia regeneratis mysteria sunt utilia, et gratia liberatis praecepta salubria,
Abbreviated transcription (Latin):
hominis tam̃ p̃uaricatriẽe uoluntatem
factum ẽẽ concupiscentiȩ uiciũ. unde ꝑ
cõmixtionẽ sexuum nascentes traunt ori¬
ginale peccatũ. & ambrosiꝰ dicit & ego.
Ambogͥ natos homines ante quã rena¬
scant᷑. ñ ꝓpt̃ eoꝵ substantiã cuiꝰ creator

Expanded text:
hominis tamen praevaricatricem voluntatem hominis tamen praevaricatricem voluntatem factum esse concupiscentiae vitium, unde per commixtionem sexuum nascentes trahunt originale peccatum, et Ambrosius dicit, et ego. Ambo igitur natos homines, antequam renascantur, non propter eorum substantiam, cujus creator
Abbreviated transcription (Latin):
correptꝰ atq correctus ꝓhiberet utiq in
eccłia quã regebat exorcizari & exsuffi¬
ribaptitandos paruulos: ne in tot in¬
nocentib neq ulla ratione ut asseris
sub potestate diaboli constitutis imagi¬
nib di ipsi dõ fieret tam grauis atꝙͦ
insignis inuria. Q tam̃ si fieri ꝓhiberet
ret᷑. Absit enr̃ ut hȩc correchio potiꝰ quam
deceptio nominetur. Absit gͦ ut ille uir uo¬
bcum contra matrẽ catholicã sisteret: sed
uobiseum inuictus. ꝓ illassisteret. Qdest
gͥ. quome ab illo inhac causa separandum
putas : ꝑ cõmixtionẽ corpoꝵ maris et
feminȩ. delicti exꝑtẽ nasci dico neminem.
sicut ille. Nec tam̃ corpora conditori dia¬
bolotribuo. quia nec ille: quẽ admodum
naturȩ uiciũ ambo culpamꝰ. ita nature au
nonuicia. hoc flc & ille: si uero aliunde
ẽ origo uitior. aliunde m̃broꝵ: nec ego
nec ille. Uoluntatem propͥam mnẽe nascen¬
tib nec ãbrosiꝰ dicit nec ego: Per primi

Expanded text:
correptus atque correctus prohiberet utique in correptus atque correctus prohiberet utique in Ecclesia quam regebat, exorcizari et exsufflari baptizandos parvulos; ne in tot innocentibus, neque ulla ratione, ut asseris, sub potestate diaboli constitutis imaginibus Dei, ipsi Deo fieret tam gravis atque insignis injuria: quod tamen si fieri prohiberet retur. Absit enim ut haec correctio potius, quam deceptio nominetur. Absit ergo ut ille vir vobiscum contra matrem Catholicam consisteret: sed vobis invictus pro illa resisteret. Quid est igitur, quo me ab illo in hac causa separandum putas? Per commixtionem corporum maris et feminae, delicti expertem nasci dico neminem, sicut ille; nec tamen corpora diabolo conditori tribuo, quia nec ille: quemadmodum naturae vitium ambo culpamus, ita naturae aucnon vitia; » hoc fecit et ille: si vero aliunde est origo vitiorum, aliunde membrorum; nec ego, nec ille. Voluntatem propriam inesse nascentibus, nec Ambrosius dicit, nec ego: per primi
Abbreviated transcription (Latin):
cłie clarosq doctores. qui de peccato origi¬
nali ꝓpt̃ qđ me manicheũ dicis. ea dicuis
sine ulla obscuritate uel ambiguitate que
dico: ut in pͥmo & scdo sex libroꝵ meoꝵ
quos contra.iiiͦi. tuos edidi. satis euident̃
ostendiis: ꝑtuã scilicet dialecticã t̃rerit᷑
si his dieb suꝑcẽt ambrosiꝰ: ut ex conse¬
quentib falsis inueniens falsũ eẽ qđ sen¬
serat. dicere ñ auderet ulteriꝰ de sexuum
cõmixtione paruulos natos exꝑtes ñee
delicti: ne ꝑhoc eos sub potestate diabo¬
li constitueret. Tuncgͦ. te doctore mani¬
cheus ẽẽ desisteret. Oqͥd ꝑdidit: qui te
audire ñ potuit. Proinde quia ꝓpter
hunc sensũ. manichȩum me eẽ dicis:
fecto in hoc sensu ꝑseuerans. manicheus
te auctore ambrosiꝰ hac excessit ẽuita.
Nlongͥ illũ defende qđ nullomͦ potes. s
dolere debes quia docere iam ñ potes.
Qđ si facere potuisses: magisterio tuo ille

Expanded text:
lesiae clarosque doctores, qui de peccato origilesiae clarosque doctores, qui de peccato originali, propter quod me Manichaeum dicis, ea dicunt sine ulla obscuritate vel ambiguitate, quae dico, ut in primo et secundo sex librorum meorum, quos contra quatuor tuos edidi, satis evidenter ostendi. Sed per tuam scilicet dialecticam terreretur, si his diebus superesset Ambrosius, ut ex consequentibus falsis inveniens falsum esse quod senserat, dicere non auderet ulterius, de sexuum commixtione parvulos natos expertes non esse delicti, ne per hoc eos sub potestate diaboli constitueret: tunc ergo te doctore Manichaeus esse desisteret. O quid perdidit, qui te audire non potuit! Proinde quia propter hunc sensum Manichaeum me esse dicis, profecto in hoc sensu perseverans, Manichaeus, te auctore, Ambrosius hac excessit e vita. Non ergo illum defendere, quod nullo modo potes, sed dolere debes, quia docere jam non potes: quod si facere potuisses, magisterio tuo ille
Abbreviated transcription (Latin):
sint cõmixtione generati: ostendis te ñ
peccata quȩ sine uoluntate ñ sunt. sed
ipsa corpora potestati adũsarie depu¬
tare. Ut gͦ ealibido quȩ &e in hominib
& in pecorib inuenit᷑ naturalis. & adõ
instituta ẽ. ita ista libido quã indispu¬
tationis tuȩ uarietate ꝑpeteris. ꝑ quã int̃
uaria dogmata contrariaq u̾saris.non
mintis abstulticia quã ã ꝑꝓfanitate concep¬
ta est. Haud iniuria gͥ ambrosiũ ãur̃ã
cohorte distinguimꝰ: nec illum sic̃ petis
manichȩũ uocamꝰ. auõ. In anit̃ om̃ino
laborasfiut ad istã conclusionẽ falsam
atq ridiculõsã. longis & tortuosis. falla¬
cib & fugacib anfractib ꝑuenires: ubi
diceres. ñ ininiuria uos ambrosium ano¬
stra coborte distinguere. nec eum dicere
manicheum. Prorsus sullũ ñ dicis: nec
me debes dicere. Siaũt me dicendũ putaᷤᷤ.
& ulũ eogeris dicere. & illos om̃s magnos ȩc¬

Expanded text:
sunt commixtione generati; ostendis te non sunt commixtione generati; ostendis te non peccata, quae sine voluntate non sunt, sed ipsa corpora adversariae potestati deputare. Ut ergo ea libido, quae et in hominibus et in pecoribus invenitur, naturalis et a Deo instituta est: ita ista libido, quam in disputationis tuae varietate perpeteris, per quam inter varia dogmata contrariaque versaris, non minus a stultitia quam a profanitate concepta est. Haud injuria ergo Ambrosium a vestra cohorte distinguimus; nec illum, sicut petis, Manichaeum vocamus. AUG. Inaniter omnino laborasti, ut ad istam conclusionem falsam atque ridiculam, longis et tortuosis, fallacibus et fugacibus anfractibus pervenires, ubi diceres, « non injuria vos Ambrosium a nostra cohorte distinguere, nec eum dicere Manichaeum. » Prorsus si illum non dicis, nec me debes dicere: si autem me dicendum putas, et illum cogeris dicere, et illos omnes magnos Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
mutasse sententiam. Uana loqueris: in¬
sana loqueris: ꝑu̾sa & tuȩ sauiti adu̾sa
loqueris. Quiesce obsecro. Qd tantũ
loqueris: Iuł. Uerũ ꝑgamꝰ ad reliqua.
Nichil prorsus ualet: qđte ais diabolore¬
putare ñ corpora s delicta. Infitiaris om¬
nino. sicut frequent̃ ostendimꝰ: Nullo alio
studio nͥ ut manichei uites inuidiã. cuiꝰ
inspiras uenenũ. Corpora eñĩ prorsus
corpora reputas pͥncipi tenebrarum: qͦꝵ
cõmixtionẽ diabolicã ꝓfiteris. quoꝵ ge¬
nitalia. quoꝵ motꝰ. quoꝵ fructus accu¬
sas.Arguis palam ex primo magisterio:
m̃bra ñ uicia. Illud enim dicis diaboli¬
cũ qd etiã manicheus sicut in scͥpturis
eiꝰ docui. in sexib indignatur uigere.
Et ut repetitione breui lector nr̃ qđ tene¬
re possit accipiat: aut ostende ẽẽ in par¬
uulis uoluntatẽ. aut ab eis crim̃ amoue¬
to. Qđ cum ñ facis. s asseris eos ꝓpt̾ hoc
a diabolo possideri. quia de corporum

Expanded text:
mutasse sententiam. Vana loqueris, inmutasse sententiam. Vana loqueris, insana loqueris, perversa et tuae saluti adversa loqueris: quiesce, obsecro; quid tantum loqueris? CXX. JUL. Verum pergamus ad reliqua. Nihil prorsus valet, quod te ais diabolo reputare, non corpora, sed delicta: inficiaris omnino, sicut frequenter ostendimus, nullo alio studio, nisi ut Manichaei vites invidiam, cujus inspiras venenum. Corpora enim, prorsus corpora reputas principi tenebrarum, quorum commixtionem diabolicam profiteris, quorum genitalia, quorum motus, quorum fructus accusas. Arguis palam ex primo magisterio membra, non vitia: illud enim dicis diabolicum, quod etiam Manichaeus, sicut in scripturis ejus docui, in sexibus indignatur vigere. Et ut repetitione brevi lector noster, quod tenere possit, accipiat: aut ostende esse in parvulis voluntatem, aut ab eis crimen amoveto. Quod cum non facis, sed asseris eos propter hoc a diabolo possideri, quia de corporum
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ de originali peccato hoc sentimꝰ & di¬
cimꝰ. qđ senfit & dixit ambrosiꝰ. Nec solus:
s cum aliis magnis consortib suis. Quos
antistites ȩccłiarum. cum uiros sani capitis
dicas: tu quali capite ista quȩ illi notissi¬
ma consensione didicerunt atq docuert̃.
rep̃hendis atrocit. defendisq fallaciter:
& me arguis dicens eoꝵ ẽ criminatorẽ.
cũ uideas eoꝵ contra tua erimina quȩ
ex obliquo illis obicis defensorẽ: Dicis eoꝵ
negligentiora cõm̃ta ñ eẽ subicienda iudi¬
cio sicine illoꝵ dicta defendis ac deluis:
an potiꝰ nomine negligentiȩ reꝓbas & ac¬
cusas. & nullo dubitante condempnas.
quȩ negligent̃ effusa. & idõ falsa eẽ ꝓnun¬
tias: Rogamꝰ te si falsa eẽ asseris. dictaq
defendis. uera eẽ asserere quȩ rep̃hendis.
Iram non cunctatio breuis inquis. s ꝑti¬
breuẽ s saltẽ pꝰ longam incentionẽ. uel
infinem uitȩ suȩ de peccato originali

Expanded text:
tamen de originali peccato hoc sentimus et ditamen de originali peccato hoc sentimus et dicimus, quod sensit et dixit Ambrosius, nec solus, sed cum aliis magnis consortibus suis. Quos « antistites Ecclesiarum » cum « viros sani capitis » dicas; tu quali capite ista, quae illi notissima consensione didicerunt atque docuerunt, reprehendis atrociter, defendisque fallaciter; et me arguis dicens eorum esse criminatorem, cum videas eorum contra tua crimina, quae ex obliquo illis objicis, defensorem? Dicis eorum « negligentiora commenta non esse subjicienda judicio: » siccine illorum dicta defendis ac deluis? An potius nomine negligentiae reprobas et accusas, et nullo dubitante condemnas, quae negligenter effusa, et ideo falsa esse pronuntias? Rogamus te, si falsa esse asseris dicta quae defendis, vera esse assere quae reprehendis. « Iram non cunctatio brevis, » inquis, « sed pertibrevem, sed saltem post longam intentionem, vel in fine vitae suae de peccato originali
Abbreviated transcription (Latin):
Iamuͦ qui tͥ dicenti credit. malum nichil
ẽẽ aliud quã uoluntatẽ malã. sine aliqͦ
coactunaturaliũ delinquentẽ ut innu¬
merabilia mala taceã. quȩ mali angłi
& homines patiunt᷑ in uiti. ipsũ ȩternũ
suppliciũ non timebit᷑. qđ & maximũ
malũ ẽ. & nẽ uoluntas mala. s pena
uoluntatis malȩ. Hec st̃ ratioeinatinati¬
ones tuȩ: quib putas fulm̃ eẽ u̾bũ tuũ.
cum sit cinis cortuũ. Iuł. Pesine itaq.
uiros sani capitis & eccłiarũ antistites
criminari: non subiciant᷑ iudicio negli¬
gentiora cõm̃ta. Neq enĩ irã cunctatio
breuis. s ꝑtinax meret᷑ intentio. Imitem̃
sanc eoꝵ illud studiũ quo popłos edifi¬
cauerunt: exhortando. obsecrando.coar¬
guendo. Quoꝵ nũ quicquã fecissent.
si ur̃o more peccata ñ uoluntaria s natu¬
ralia credidissent: Aucꝰ Et nos ꝑmodu¬
lo nr̃o popłos edificamus. hortando. obse-¬
crando. arguendo. qđ fecit ambrosius.

Expanded text:
Jam vero qui tibi dicenti credit, « malum nihil Jam vero qui tibi dicenti credit, « malum nihil esse aliud quam voluntatem malam, sine aliquo coactu naturalium delinquentem: » ut innumerabilia mala taceam, quae mali angeli et homines patiuntur inviti; ipsum aeternum supplicium non timebitur, quod et maximumalum est, et non est voluntas mala, sed poena voluntatis malae. Hae sunt ratiocinationes tuae quibus putas fulmen esse verbum tuum, cum sit cinis cor tuum. CXIX. JUL. Desine itaque viros sani capitis et Ecclesiarum antistites criminari: non subjiciantur judicio negligentiora commenta: neque enim iram cunctatio brevis, sed pertinax meretur intentio. Imitemur sane eorum illud studium, quo populos aedificaverunt exhortando, obsecrando, coarguendo: quorum num quidquam fecissent, si vestro more peccata non voluntaria, sed naturalia credidissent? AUG. Et nos pro modulo nostro populos aedificamus, hortando, obsecrando, arguendo, quod fecit Ambrosius; et
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ cuiꝰ auctor ẽ ds̃. s tam̃ concedimꝰ.
cõmixtionẽ dũtaxat conuigalẽ que fit
causa ꝓcreandi. dõ auctori ee tribuendã:
Non quia hoc tua sumpta sequit᷑. s qͥa
ratione alia consideratũ. uerum eẽ per¬
spicit᷑. Qđuͦ ex hoc queris efficere: nec
sequit᷑ illa suꝑiora. nec uerumẽ. Neq
enim quia ds fecit corpꝰ ds̃ instituit
coniugia quoꝵ cõmixtione fetꝰ oriat᷑.
ds creat ipsos fetꝰ animantiũ. idõ uerũ
e qũ adiungis nichil insensib carnis.
nichil infetib sexuũ. alterũ quẽpiã pret̃
dm̃ uerum fecisse. Ubi enim fecit diabo¬
lus. qđ malifecit cum hominib primis:
nisi & insensib carnis illoꝵ. Mala qͥppe
suasione corruptꝰ ẽ sensus: quando est ad
peccandum factus assensus. & uͥfecit.
quicqͥd mali postmodũ generihumano
fecit. nisi infecib sexuũ idest filus hõiũ
Quomͦ aut dicis. dm̃ nichil fecisse quod
malũ ẽ: Anñ ẽ malũ gehenna dãpnatis:

Expanded text:
amen concedimus commixtionem duntaxat conjugalem, quae fit causa procreandi, Deo auctori esse tribuendam; non quia hoc tua sumpta sequitur, sed quia ratione alia consideratum, verum esse perspicitur. Quod vero ex hoc quaeris efficere, nec sequitur illa superiora, nec verum est. Neque enim, quia Deus fecit corpus, Deus instituit conjugia, quorum commixtione fetus oriatur, Deus creat ipsos fetus animantium, ideo verum est quod adjungis, « nihil in sensibus carnis, nihil in fetibus sexuum, alterum quempiam praeter Deum verum fecisse. » Ubi enim fecit diabolus, quod mali fecit cum hominibus primis, nisi et in sensibus carnis illorum? Mala quippe suasione corruptus est sensus, quando est ad peccandum factus assensus. Et ubi fecit, quidquid mali postmodum generi humano fecit, nisi in fetibus sexuum, id est, filiis hominum? Quomodo autem dicis, « Deum nihil fecisse quod malum est? » Annon est malum gehenna damnatis?
Abbreviated transcription (Latin):
cruciandos. Ille gͦ dm̃ clem̃tissimũ uult
uideri: tu iniquissimũ. Illedicit apud cũ¬
mysteriis eiꝰ imbutos homines ñ posse peccare
cuuͦ ipsũ dm̃ & in misteriis inbecillitate &e. ĩp̃cep¬
tis ĩ mod̾atiõe. ⁊ ĩ iudiciis ĩ manitate peccare ꝯtẽdiᷤᷤ.¬

Expanded text:
cruciandos: ille ergo Deum clementissimum vult cruciandos: ille ergo Deum clementissimum vult videri; tu, iniquissimum: ille dicit mysteriis ejus imbutos homines non posse peccare; tu vero ipsum Deum, et in mysteriis imbecillitate, et in praeceptis immoderatione, et i
Abbreviated transcription (Latin):
ut cecũ iotuniani merito cõponat: Ille
quippe dixit boni eẽ necessitatẽ tumali.
Ille ait ꝑmysteria homines aberrore cohi¬
beri: tu uͦ nec ꝑ gr̃am lib̃ari. Ille uirginita¬
tem mariȩ partus conditione dissoluit: tu
ipsam mariã diabolo nascendi conditiõe
transcͥbis. Ille meliora bonis ȩquat. idest
integritatẽ conubio: tu uͦ cõmixtionem
coniugii morbidã uocas: & castitatẽ. fedis¬
simȩ rei collatione dep̃cias. Nec gradũ int̃
hec addis. s genꝰ om̃e cõmiitas: Nonuti¬
q: bono uirginitatẽ. s malo preferens. Eaũt¬
uifgulitatis extreme. nisi teterrimo compa¬
ratum placere ñ posse. Iam uero. qͥd ille
tale de dĩ iniurris. quale tu. Ille iudicui¬
eiꝰ uigorẽ abenignitatis uoluit parte ẽ¬
funde: tua malignitatis. Ille dicit apud
eum bonos & oꝑtimos ȩquo honore fru¬
fruituros tu uero bonos & impios idest
innocentes & diabolum uno supplicio

Expanded text:
ut te cum Joviniani merito componat? Ille ut te cum Joviniani merito componat? Ille quippe dixit boni esse necessitatem; tu, mali: ille ait per mysteria homines ab errore cohiberi; tu vero, nec per gratiam liberari: ille virginitatem Mariae partus conditione dissolvit; tu ipsam Mariam diabolo nascendi conditione transcribis: ille meliora bonis aequat, id est, integritatem connubio; tu vero commixtionem conjugii morbidam vocas, et castitatem foedissimae rei collatione depretias: nec gradum inter haec addis; sed genus omne commutas, non utique bono virginitatem, sed malo praeferens. Est autem vilitatis extremae, nisi teterrimo comparatum, placere non posse. Jam vero quid ille tale de Dei injuriis, quale tu? Ille ejus judicii vigorem a benignitatis voluit parte confundere; tu, a malignitatis: ille dicit apud eum bonos et optimos aequo honore fruituros; tu vero, bonos et impios, id est innocentes et diabolum, uno supplicio