comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem: Ego ñ corrumpo ueritatẽ:. Audiui¬
mus gͦ quid sibi uelit: ne corrumpas intitu¬
li inscriptionem: Quid gͦ. ẽ. cum fugeret a facie
saul inspeluncam: Qđ quidẽ et dauid ille
fecit. S quia millo ñinuenimus tituli in¬
scriptionẽ: in hoc inueniamus fugã inspe¬
luncam: Figurabat enim aliquid ipsa spe¬
lunca: qua se texit dauid Quare autem se
texit: Ut occultaretur: et ñ mueniretur:
Quid. ẽ. contegi speluncam: Contegi se terra
Qui. enim fugit inspeluncam: t̾ra contegit᷑
ne uideatur Portabat autẽ terram iħs carnẽ
ne aiudeis inuemiretur ds̃: Si enim cogno¬
ca se texerat: ⁊d÷ carnis in firmitatẽ ocłis obi¬
ciebat: maiestatem autem diuinitatis in cor¬
poris tegmine tanquam terrȩ abdito contin¬
gebat: Illi ergo non cognoscentes d̃m: cruci¬
fixerunt hominem: Nec mori potuit nisi
inhomine: nec crucifigi potuit nͥ inhomi¬
ne:quia nec teneri posset nisi inhomine:
Opposuit male querentib terram: seruauit be¬

Expanded text:
sitatem? Ego non corrumpo veritatem. 4. Audivimus ergo quid sibi velit, Ne corrumpas in tituli inscriptionem. Quid ergo est, Cum fugeret a facie Saül in speluncam? Quod quidem et David ille fecit: sed quia in illo non invenimus tituli inscriptionem, in hoc inveniamus fugam in speluncam. Figurabat enim aliquid illa speluncam, qua se texit David. Quare autem se texit? Ut occQuid est contegi spelunca, nisi contegi terra? Qui enim fugit in speluncam, terra tegitur, ne videatur. Portabat autem terram Jesus, id ene a Judaeis inveniretur. Si enim cognoca se texerat, id est, carnis infirmitatem oculis objiciebat, majestatem autem divinitatis in corporis tegmine, tanquam terrae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum, crucifixerunt hominem. Nec mori potuit nisi in homine, nec crucifigi potuit nisi in homine; quia nec teneri posset nisi in homine. Opposuit male quaerentibus terram, servavit be
Abbreviated transcription (Latin):
mo dicit: Cum scõ sẽs e¬
ris: et cum uiro innocen¬
de innocens eris: et cum ꝑuerso ꝑuersus
eris.Quid. ẽ ꝑuersus eris cum ꝑuerso:
Puersum te putabit puersus: non quod ul¬
lomodo ꝑuertatur ds̃. Absit. Quod. ẽ est.

Expanded text:
mo dicit: Cum sancto sanctus eris, et cum viro innocente innocens eris, et cum perverso perversus eris . Quid est, perversus eris cum perverso? Perversum te putabit perversus. Non quod ullo modo pervertatur Deus. Absit: quod est, est.
Abbreviated transcription (Latin):
futuros esse predixit: ꝑillam scilicet conuer¬
sionem. de qua suꝑuis loquebatur: unde
etille psalmus. conuertentur aduesꝑam in
num. ut canes eius fierent cuius fuerant
inimici: responsum ẽ. abipso: Sic enim
legitur: lingua canum tuoꝵ. ex inimicis
abipso. Ipsius utiq dilectione: ipsiꝰ iniscdia.
ipsius gr̃ã. Nam quando id possent a
se ipsis: Et enuim cum inimici essemus:
reconciliati sumus deo ꝑmortẽ filii eius.
Adhoc et dñi fuit exitus mortis. Uisi st̃
turus orbem terrarum. Quos et nubes
meuanglio scõs et fideles suos significa¬
uit: ubi ait. Amodo uidebitis filiũ hominis
uenientem innubib. Excepto illo aduen¬

Expanded text:
futuros esse praedixit, per illam scilicet converfuturos esse praedixit, per illam scilicet conversionem de qua superius loquebatur. Unde et ille psalmus: Convertentur, inquit, ad num, ut canes ejus fierent, cujus fuerant inimici; responsum est, ab ipso. Sic enim legitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Ipsius utique dilectione, ipsius misericordia, ipsius gratia. Nam quando id possent a seipsis? Etenim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus : ad hoc et Domini fuit exitus mortis. 33. versturus orbem terrarum; quos et nubes in Evangelio sanctos et fideles suos significat, ubi ait: Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus . Excepto illo adven
Abbreviated transcription (Latin):
laudabiles non detestabiles: fidem seruã
cos latrantes. Non enim tantummͦ ca¬
num dixit. s canum tuoꝵ: nec eoꝵ den¬
tes s lingua laudata ẽ: qm̃ non utiq fru¬
stra. nec sine magno sacramento gedeon
solos eos iussus ẽ. dicere qui fluminis aꝗͣ
sicut canes lamberent: talesq non am¬
plius quam trecenti. intanta multitu¬
dine inuenti sunt. In quo numero cru¬
cis signum ẽ. ꝓpt̃ tau litteram. quȩ in
grecis numeroꝵ notis trecentos significat.
Detalib canib et inalio psalmo dicitur.
Conuertentur aduesperã: et famempati¬
entur ut canes: Iam et quidam canes
reprehensi sunt aꝓpħa ysaia: non ideo
qđ canes essent. s qđ latrare nescirent:
et dormitare amarent.Ubi utiq demon¬
strauit quia si uigilarent et ꝓdño suo la¬
trarent. laudabiles canes essent: sicut lau¬
dantur isti de quib dicitur. lingua canũ
tuoꝵ: Quos tamen ꝓpħa ex inimicis

Expanded text:
laudabiles, nlaudabiles, ncos latrantes. Non enim tantummodo canum dixit, sed Canum tuorum: nec eorum dentes, sed lingua laudata est. Quos stra, nec sine magno sacramento Gedeon solos eos jussus est ducere, qui fluminis aquam sicut canes lamberent; talesque non amplius quam trecenti in tanta multitudine inventi sunt . In quo numero crucis signum est propter τ litteram, quae in graecis numerorum notis trecentos significat. De talibus canibus et in alio psalmo dicitur: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes . Nam et quidam canes reprehensi sunt a propheta Isaia, non ideo quod canes essent, sed quod latrare nescirent, et dormitare amarent . Ubi utique demonstravit, quia si vigilarent et pro domino suo latrarent, laudabiles canes essent: sicut laudantur isti de quibus dicitur, Lingua canum tuorum. Quos tamen Propheta ex inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. incongruum: et ita eos conuertit
uł. ad eos liberandos ita conuertitur. Ut
te conuertuntur uel adqͦs liberandos con¬
uerteris. licet inꝓfundũ maris onere ini¬
quitatis depressi fuerint: intantũ grã
tua ꝓficie̾nt. quia ubi habundauit pec¬
catum. suꝑ abundauit et gr̃a: ut fiant
pes tuus inter menbra tua. ad annunti¬
andum euuangłium tuũ: et ꝓnomine
tuo diu ducentes martyrium. usq ad san¬
giuinem certent Sic enim ut arbitror con¬
uenientius intelligitur pes eius tinctus
insanguine. Deniq qͥd adiungit. Lin¬
gua canum tuoꝵ exinimicis abipso. fos¬
dem ipsos qͥ usq ad sangͥnẽ fu̾ant profide
euangłica certaturi. etiam canes uocans.
tanquam ꝓsuo dño latrantes: non illos
canes dequib dicit apls. cauete canes:
sed illos qui edunt demicis quȩ cadunt
de mensa dñoꝵ suoꝵ. Hoc enim confessa
chananca.meruit audire: O mulier ma¬
gna ẽ. fides tua: fiat tibi sicut uis. Canes

Expanded text:
non est incongruum: et ita eos convertit, non est incongruum: et ita eos convertit, vel ad eos liberandos ita convertitur, ut te convertuntur, vel ad quos liberandos converteris, licet in profundo maris onere iniquitatis depressi fuerint, in tantum gratia tua proficiant, quoniam ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ut fiant pes tuus inter membra tua, ad annuntiandum Evangelium tuum, et pro nomine tuo diu ducentes martyrium, usque ad sanguinem certent. Sic enim, ut arbitror, convenientius intelligitur pes ejus tinctus in sanguine. 32. Denique adjungit, Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso: eosdem ipsos qui usque ad sanguinem fuerant pro fide evangelica certaturi, etiam canes vocans, tanquam pro suo Domino latrantes. Non illos canes, de quibus dicit Apostolus, Cavete canes : sed illos qui edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Hoc enim confessa Chananaea meruit audire: O mulier, magna est fides tua! fiat tibi sicut vis . Canes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficit eam: cui dicitur. et conuersus uus¬
ficasti me. Dixit ergo dñs. Eocbasan con¬
uertam: conuertã inꝓfundum maris. Si
conuertam: quare inꝓfundum maris: In
se ipsum quippe conuertit dñs. cum salu¬
briter conuertit: et non ẽ utiq ipse ꝓfun¬
dum maris. An forte fallit latina locutio:
et ꝓeo positum ẽ. in ꝓfundum. qđ est pro¬
funde: Non enim ille se conuertit: s sibi
conuertit eos. qui in ꝓfundo huius scłi ia¬
cent dimersi pondere peccatoꝵ: ubi con¬
uersus ille dicit: Deꝓfundis clamaui ad
te dñe. Si autem non ẽ conuertam. sed
conuertar inꝓfundũ maris: hoc intelli
adeos quoq liberandos qui essent desꝑa¬
tissumi peccatores. quamquã in alio greco
inuenerim non inꝓfundum. s in ꝓfundis:
hoc ẽ. embiboes. qd priorem sensum con¬
firmat: qđ etiam ibi ds̃ conuertat adse de
ꝓfundis clamantes. Qui et si intelligat᷑
ibi se conuerti adliberandos etiam tales

Expanded text:
perfecit eam, cui dicitur, Et conversus vivperfecit eam, cui dicitur, Et conversus vivificasti me . Dixit ergo Dominus: Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Si convertam, quare in profundum maris? In seipsum quippe convertit Dominus, cum salubriter convertit, et non est utique ipse profundum maris. An fallit forte latina locutio, et pro eo positum est, in profundum, quod est, profunde? Non enim ille se convertit; sed ibi convertit eos qui in profundo hujus saeculi jacent demersi pondere peccatorum, ubi conversus ille dicit: De profundis clamavi ad te, Domine . Si autem non est, convertam, sed, convertar in profundum maris, hoc intelligad eos quoque liberandos qui essent etiam desperatissimi peccatores. Quanquam in aliquo graeco invenerim, non, in profundum, sed, in profundis, hoc est, ἐν βυθοῖς; quod priorem sensum confirmat, quod etiam ibi Deus convertat ad se de profundis clamantes. Qui et si intelligatur ibi ipse converti ad liberandos etiam tales,
Abbreviated transcription (Latin):
adcelum audebat leuare: ita se conside.¬
rans confundebat᷑: s descendit iustificat᷑.
quia dixit dñs exbasan conuertam: Ba¬
san interpretatur et siccitas: Et recte in¬
telligitur dñs exsiccitate conuertere: id:
exinopia. Nam qui sibi uidentur copio¬
si.cum sint famelici: et pleni cum sint in¬
anissimi: ñ conuertuntur. Beati enim qͥ
esununt et sitiunt iusticiam: qm̃ ipsi sa¬
turabuntur Exista dñs siccitate conuer¬
dit De anima quippe sicca illi dicitur.
Extendi manus meas adte: anima mea
uelut derra sine aqua tͥ Ibi ulud qͦ ñ ab¬
surde intelligitur: qđ habent alii codices
exbasan conuertar. Conuertitur ad nos et¬
am ipse qui dicit: conuertimini adme et
conueitar aduos: Et non nͥ extra confu¬
sionem. cum peccatum nr̃m ante nos ẽ
semꝑ: et extra siccitatem: quia eius desi¬
deramus ymbrem. qui pluuiam uolun¬
tariã segregauit ds̃ hereditati suȩ. Nam
siccitate infurmata ẽ Ipse uero conuersus

Expanded text:
ad coelum audebat levare: ita se considead coelum audebat levare: ita se considerans confundebatur; sed descendit justificatus, quia dixit Dominus, ex Basan convertam. Basan interpretatur et Siccitas; et recte intelligitur Dominus ex siccitate convertere, id est ex inopia. Nam qui sibi videntur copiosi, cum sint famelici, et pleni, cum sint inanissimi, non convertuntur. Beati enim qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ex ista Dominus siccitate convertit: de anima quippe sicca illi dicitur, Extendi manus meas ad te; anima mea velut terra sine aqua tibi . Illud quoque non absurde intelligitur, quod habent alii codices, Ex Basan convertar. Convertitur enim ad nos etiam ipse qui dicit, Convertimini ad me, et ego convertar ad vos : et non, si extra confusionem, cum peccatum nostrum ante nos est semper ; et extra siccitatem, qua ejus desideramus imbrem, qui pluviam voluntariam segregavit haereditati suae. Nam siccitate infirmata est; ipse vero conversus
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis & patientiȩ documentũ. &
sanguine suo delendum nr̃oꝵ cyrogra¬
exitum mortis: ne mortem timeremus
istam. s illam potius. unde nos liberauit
ꝑistam Ueruntamen illisus et mortuus
conquassabit capita inimicoꝵ suoꝵ. de
quibus ait. et resuscita me. et reddam illis
siue bona ꝓmalis. dum sibi subdit capita
credentium: siue iusta ꝓiniustis. dũ pu¬
nit capita suꝑbientium: Ytroq enĩ mͦ
conquassantur. et confringuntur capita
iimicoꝵ suoꝵ: cũ asuꝑbia deiciuntur
siue humilitate correcti. siue inima tarta
san conuertã. Ille quippe conuercit ut
salui simus: dequo supra dictum s̃ ds̃
sanitatũ nr̃arũ: et ds̃ saluos faciendi . fi
quippe et alibi dicitur. Ds̃ uirtutũ con¬
uerte nos: et ostende faciem tuã et salui
erimus:Item alibi.Conuerte nos ds̃ sa¬
lutarium nr̃oꝵ: Ille autem dixit: exba¬
san conuertar: Basan: interpretatur con¬
qui ꝓeis dimittendis precatur miscđiã
đi: Inde ẽ qđ ille publicanus nec ocłos

Expanded text:
tientiae documentum, et sanguine suo delendum nostrorum chirograexitum mortis, ne mortem timeremus istam, sed illam potius unde nos liberavit per istam. Verumtamen illusus et mortuus conquassabit capita inimicorum suorum, de quibus ait, Resuscita me, et reddam illis : sive bona pro malis, dum sibi subdit capita credentium; sive justa pro injustis, dum punit capita superbientium. Utroque enim modo conquassantur et confringuntur capita inimicorum, cum a superbia dejiciuntur, sive humilitate correcti, sive in ima tartarsan convertam. Ille quippe convertit ut salvi simus, de quo supra dictum est: Deus sanitatum nostrarum, et Deus salvos faciendi. Ei quippe et alibi dicitur: Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam et salvi erimus . Item alibi: Converte nos, Deus sanitatum nostrarum . Ille autem dixit: Ex Basan convertam. Basan interpretatur Conqui pro eis dimittendis precatur misericordiam Dei? Inde est quod ille Publicanus nec oculos
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ et uelle et oꝑari ꝓbona uoluntate.: Nã
mandatum sine dñi adiutorio: littera est
occidens: Lex enĩ subintrauit: ut habun¬
Ideo lȩtentur hec milia: Tantum enĩ faci¬
unt iusticiam legis. quantũ adiuuantur

Expanded text:
vobis et velle, et operari, pro bona voluntate ? Nam vobis et velle, et operari, pro bona voluntate ? Nam mandatum sine Domini adjutorio littera est occidens . Lex enim subintravit, ut abunIdeo laetantur haec millia. Tantum enim faciunt justitiam Legis, quantum adjuvantur
Abbreviated transcription (Latin):
rum suũ: uelut in locum aliquem desti¬
natũ . Initium enim xp̃e: deinde qui st̃
xp̃i inpresentia eius: deinde finis. Hȩc
ẽ. scã eccłia: quȩ sunt qđ sequitur. milia
letantium: Spe enim sunt gaudentes.
donec ꝑducantur infinem: quȩ̃ nunc ex¬
pectant ꝑpatientiam: Mirifice autem cũ
dixisset milia letantiũ: continuo subiecit:
Dñs in illis: Nec miremur qđ lȩtantur: dñs
inillis: Nam ꝑmultas tribulationes opor¬
tec nos introire inregnum der: s dñs in
illis. Ideo et si sunt quasi tristes: semꝑ au
tem gaudentes. Nec iam ipso fine quo
nondum uenerunt: s spe sunt gaudenteᷤ
tatur: s hoc puto presenti loco aptiꝰ con¬
uenire: Reddens enim causam quare le¬
tarent᷑ illa milla quib constat currus
ẽ sicut dicit apls: Itaq lex quidẽ scã: &
mandatum scm̃ & iustum. et bonum. S
qͥd ꝓdesset mandatum : nͥ dñs ibi esset.
de quo dicitur. dñs enim ẽ qui oꝑatur in

Expanded text:
rum suum velut in locum aliquem destirum suum velut in locum aliquem destinatum. Initium enim Christus; deinde qui sunt Christi in praesentia ejus; deinde finis . Haec est sancta Ecclesia, quae sunt quod sequitur, Millia laetantium. Spe enim sunt gaudentes, donec perducantur in finem quem nunc exspectant per patientiam . Mirifice autem, cum dixisset, Millia laetantium, continuo subjecit, Dominus in illis. Ne miremur quod laetentur; Dominus in illis. Nam per multas tribulationes oportet nos introire in regnum Dei : sed, Dominus in illis. Ideo etsi sunt quasi tristes, semper tamen gaudentes ; nec jam in ipso fine quo nondum venerunt, sed spe sunt gaudentes,tatur; sed hoc puto praesenti loco aptius convenire. Reddens enim causam quare laetarentur illa millia, quibus constat currus est, sicut dicit Apostolus: Itaque Lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum . Sed quid prodesset mandatum, nisi Dominus ibi esset, de quo dicitur: Deus enim est qui operatur in
Abbreviated transcription (Latin):
ne montium: cui dicit. tu es filius m̃s di¬
lectus inquo bene complacui:Lpse autem
mons dñs ẽ. qͥ alios montes inhabitauit
infinẽ: in quoꝵ cacumine paratus ẽ. Ynꝰ
enim ds̃. etunus mediator di et hominũ
scõꝵ. Vnde dicit. Ego in eis: et tu inme.
Utquid suspicamin ergo montes incasea¬
tos: montẽ in quo complacuit do habi¬
tare meo: Et enim montes illos incasea¬
dos. dñs istȩ mons incaseatus inhabitauit
usq infinem. ut aliquid sint: quib ait.
etiam qđ sequitur Currus di decem
milium multiplex: Uel denum milium
multiplex: uł decies milies multiplex:
Unum enim uerbum grecũ. sicut quisq
potuit latinoꝵ interpretum transtulit. qđ
plura dena milia: Mirias quippe una
decem milia sunt: Ingentẽ autem mul¬
titudinem scõꝵ atq fideliũ. qui portan¬
do Am̃ fiunt quodãmͦ currus dei: signi¬
ficauit hoc nomine: Hanc inmanendo
et regendo ꝑducit infinem. tanquã cur¬

Expanded text:
ne montium; cui dicit: Tu es Filius meus dine montium; cui dicit: Tu es Filius meus dilectus, in quo bene complacui . Ipse autem mons Dominus est, qui alios montes inhabitabit in finem, in quorum cacumine paratus est. Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum sanctorum. Unde dicit: Ego in eis, et tu in me . Utquid ergo suspicamini montes incaseatos, montem in quo placuit Deo inhabitare in eo? Etenim montes illos incaseatos Dominus iste, mons incaseatus, inhabitabit usque in finem, ut aliquid sint quibus ait: etiam quod sequitur: Currus Dei decem millium multiplex; vel, denum millium multiplex; vel, decies millies multiplex. Unum verbum enim graecum sicut quisque potuit latinorum interpretum transtulit, quoες autem plura dena millia; μυριὰς quippe una, decem millia sunt. Ingentem itaque multitudinem sanctorum atque fidelium, qui portando Deum fiunt quodammodo currus Dei, significavit hoc nomine. Hanc immanendo et regendo perducit in finem tanquam cur
Abbreviated transcription (Latin):
ita intelligatur. ds̃ erat inxp̃o. uerbum
erat inhomine: sic erat utiq uerbũ in
carne. ut uerbum etiã caro factum solus
ꝓpriȩ diceretur: id÷ hoc uerbo inunam
xp̃i ꝑsonam copularetur. Ut quid ergo
suspicamini montes incaseatos: eũ mon¬
tem in quo complacuit dõ ĩ habitare ineo:
Longe utiq alit̃. quam in illis montibus:
quoꝵ aliquem etiã hunc suspicamini: N
enu quia & illi ꝑadoptionis grãm filii
di sunt: ideo quisquam uioꝵ ẽ. unigenit᷑
cui diceret sede addexterã meã. donec po¬
nam inimicos tuos subpedib tuis U T¬
enĩ dñs inhabitabit infinem: idest illos
montes ñ comparandos huic monti. quẽ¬
ipse dñs inhabitauit qͥ ẽ mons paratus in
cacumine montium: ut ꝑducat eos infi¬
nem. id: inse ipsum. sicut ds̃ ẽ. contem¬
plandũ finis enim legis. xp̃c: adiusticiã
omni credenti: Deo itaq placuit habi¬
tare inisto monte qui paratus ẽ. ineacumi¬

Expanded text:
ita intelligatur, Deus erat in Christo, Verbum ita intelligatur, Deus erat in Christo, Verbum erat in homine: sic erat utique Verbum in carne, ut Verbum etiam caro factum solus proprie diceretur, id est, homo Verbo in unam Christi personam copularetur. Utquid ergo suspicamini montes incaseatos, eum montem in quo placuit Deo inhabitare in eo? Longe utique aliter quam in illis montibus, quorum aliquem etiam hunc suspicamini. Non enim quia et illi per adoptionis gratiam filii Dei sunt, ideo quisquam illorum est Unigenitus cui diceret: Sede ad dexteram meam, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis . Etenim Dominus inhabitabit usque in finem: id est, illos montes non comparandos huic monti ipse Dominus inhabitabit, qui est mons paratus in cacumine montium; ut perducat eos in finem, id est in seipsum sicut Deus est contemplandum. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Deo itaque placuit habitare in isto monte, qui paratus est in cacumi
Abbreviated transcription (Latin):
comparare qm̃ ñdefuerunt qͥ eũ dicerent.
alii ioħ̃em baptistam. alii heliam. alii ihe¬
remiam. aut unum exꝓpħis: conuertit se
habitare ineo: Ut quid suspicamini: Sic̃
enim lum̃ illi. quia et ipsis dictum ẽ. uoᷤ
estis lumen mundi. s aliud illud dictũ
ẽ lumen uerum qđ uluminat omnẽ ho¬
minẽ: sic montes uli. s longe alius mons
paratus incacumine montium: Monteᷤ
itaq isti. illum montem portando głosi
mundo: ut qui gloriatur. non inse ipso.
s indño glorietur. Ut quid gͦ suspicamini
montes incaseatos: eum montem inquo
placuit deo habitare ineo: Non quia in
aliis non inhabitat: s quia in ipsis ꝑipsũ
Inipso quippe habitat omnis plenitudo di¬
unitatis. non umbraliter. tanquam intem¬
plo arege salomone facto: sed corporalit
idest solide atq ueraciter: qm̃ d̃s erat N
xp̃o. mundũ reconcilians sibi. Qd̃ siue de
patre dictum accipiamus. qm̃ ipse
ait pater autem inme manens ipse facit
oꝑa sua. et ego inpatre. et pater inme:suie

Expanded text:
runt qui eum dicerent, alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex Prophetis ; convertit se uit Deo inhabitare in eo? Utquid suspicamini? Sicut enim lumen illi, quia et ipsis dictum est, Vos estis lumen mundi ; sed aliud illud dictum est, Lumen verum, quod illuminat omnem hominem : sic, montes illi; sed longe alius mons paratus in cacumine montium. Montes itaque isti illum montem portando gloriosi mundo : ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur . Utquid ergo suspicamini montes incaseatos, eum montem in quo placuit Deo habitare in eo? Non quia in aliis non inhabitat, sed quia in ipsis per ipsum. In ipso quippe inhabitat omnis plenitudo divinitatis ; non umbraliter, tanquam in templo a rege Salomone facto, sed corporaliter, id est solide atque veraciter. Quoniam Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Quod sive de Patre dictum accipiamus, quoniam ipse ait, Pater autem in me manens, ipse facit opera sua; ego in Patre, et Pater in me ; sive
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ: quia paschim pati dicitur S con¬
sultum hebreum eloquium aliud indicat.
Pascha. transitum commendat. Qđ ad mo¬
nuit etiam ioħs cuangłista: qͥ imminente
passione. cũ uenirt dñs adecnã qua com¬
mendauit sacramentum corꝑis et sangui¬
nis sui: ita loquitur. Cum autem uenisset
hora qua transiret iħs de hoc mundo ad
patrem Expressit gͦ transitum pasche. S
nisi ipse transiret dehinc adpatrẽ qͥ ꝓpt̃
descendimus. s cecidimus: Ipse autẽ ñ ceci¬
dit. s descendit: ut eum qui ceciderat suble¬
uaret. Transitus gͦ et illius et nr̃: hinc ad
patrem dehoc mundo adregnum cȩloꝵ:
de uita mortali aduitã ȩternam: de uita der

Expanded text:
sionem, quia πασχεῖν, pati dicitur; sed consionem, quia πασχεῖν, pati dicitur; sed consultum hebraeum eloquium, aliud indicat. Pascha transitum commendat. Quod admonuit etiam Joannes evangelista, qui imminente passione, cum veniret Dominus ad coenam qua commendavit sacramentum corporis et sanguinis sui, ita loquitur: Cum autem venisset hora, qua transiret Jesus de hoc mundo ad Patrem . Expressit ergo transitum Paschae. Sed nisi ipse transiret hinc ad Patrem, qui propter descendimus, sed cecidimus? Ipse autem non cecidit; sed descendit, ut eum qui ceciderat sublevaret. Transitus ergo, et illius, et noster, hinc ad Patrem; de hoc mundo ad regnum coelorum, de vita mortali ad vitam aeternam, de vita ter
Abbreviated transcription (Latin):
phis qui cominutabunt᷑ ipsi dauid Nunc
commutationem inmelius audi Cõmu
Adam et eua in deterius: qui exadã et eua
xp̃o heserunt. inmelius commutati sunt:
Sicut enim ꝑunum hominẽ mors: ita et
ꝑunum hominem resurrectio mortuoꝵ.
Et sicut inadã om̃s moriuntur: sic et in
xp̃o om̃s uiuificabuntur. Abeo qđ forma¬
uit ds̃ mutatus adam: s inpeius inqui¬
tatis sue Ab eo qđ oꝑata ẽ ip̃iquĩtãs mu¬
tantur fideles: s inmelius ꝑgrãm d̃. Ut̃.
mutaremur inpeius. nr̃a ipiquitas fuit:
ut mutaremur inmelius. ñnr̃a iusticia
s grã dĩ prestat. Qđ gͦ inpeius mutati
sumus. nob̃ imputemus: qđ inmelius cõ¬
mutamur. dm̃ laudemus: Prohis gͦ iste
psalmus qͥ cõmutabuntur:. Unde autẽ ista
cõmutatio facta ẽ nisi expassione. xp̃i. Pa¬
scha ipsum: latine transitus interpictatur.
Non enun pascha grecũ nomen ẽ sedhebre¬
um: Resonat quidem in greca lingua paᷤ¬

Expanded text:
pro his qui commutabuntur, ipsi David. Nunc pro his qui commutabuntur, ipsi David. Nunc commutationem in melius audi: commutAdam et Eva in deterius; qui ex Adam et Eva Christo adhaeserunt, in melius commutati sunt. Sicut enim per unum hominem mors, ita et per unum hominem resurrectio mortuorum: et sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur Ab eo quod formavit Deus, mutatus est Adam; sed in pejus iniquitatis suae: ab eo quod operata est iniquitas, mutantur fideles; sed in melius per gratiam Dei. Ut mutaremur in pejus, nostra iniquitas fuit: ut mutaremur in melius, non nostra justitia, sed gratia Dei praestat. Quod ergo in pejus mutati sumus, nobis imputemus: quod in melius commutamur, Deum laudemus. Pro his ergo iste psalmus, qui commutabuntur. Unde autem ista commutatio facta est, nisi ex passione Christi? Pascha ipsum latine Transitus interpretatur. Non est enim Pascha graecum nomen, sed hebraeum. Resonat quidem in graeca lingua pas
Abbreviated transcription (Latin):
non solum caput. s et corpus ẽ: exipsis uer¬
dubitare omnino ñꝑmittimur:. hic sunt
enim expressa uerba quȩ ineius passione
completa sunt. dederunt inescam meam
fel. et insiti mea potauerunt me acceto.
Quando ista adlitterã impleta sunt: et ꝓrs
quomodo predict̾a. sic reddita Cũ q xp̃c
ipse dixisset sitio pendens incruce: et ad
hoc uerbum ei açcetum inspongia datũ
esset. quo accepto dixit consummatum ẽ
et sic inclinato capite tradidit spm̃: osten¬
dens ista omnia quȩ predict᷑a sunt. in illo¬
non fuisse tunc consummata: ñ licet hic ali¬
ud intelligere: Apłi etiam loquentes de .xͦ.
testimonia existo psalmo dederunt: Quis
autem deuiet asententiis eoꝵ: Aut qͥs agnꝰ
ñ sequatur arietes: Ergo xp̃c. hic loquit᷑.
magisq nob̃ demonstrandum ẽ. ubi eius
menbra loquantur: ut ostendamus quia
totus hic loquitur quã dubitandum qđ¬
xp̃c loquatur: Titulus psalmi ẽ: infinem

Expanded text:
non solum caputnon solum caputdubitare omnino non permittimur. Hic sunt enim expressa verba quae in ejus passione completa sunt: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto: quando ista et ad litteram impleta sunt, et prorsus quomodo praedicta, sic reddita. Cumque ipse Christus dixisset, Sitio, pendens in cruce, et ad hoc verbum ei acetum in spongia datum esset, quo accepto dixit, Consummatum est, et sic inclinato capite tradidit spiritum , ostendens ista omnia quae praedicta sunt in illo fuisse tunc consummata; non licet hic aliud intelligere. Apostoli etiam loquentes de Christo, testimonia ex isto psalmo dederunt. Quis autem deviet a sententiis eorum? aut quis agnus non sequatur arietes? Ergo Christus hic loquitur: magisque nobis demonstrandum est ubi ejus membra loquantur, ut ostendamus quia totus hic loquitur, quam dubitandum q 1. Titulus Psalmi est: In finem,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ uitã humanani suꝑ terrã: neminẽq om¬
nino esse securũ. nec debere esse securum do¬
nec ad illã patriã ueniatur unde nemo exit
amicus. qͦ nemo admittitur inimicus: etiã
nc̃ impsa eccłiȩ gła agnoscimus uoces tri¬
bulationis nr̃ȩ: et tanquam menbra. xp̃i cõ¬
page cantatis subdita capiti nr̃o. et nos in¬
uicem retinentia. dictmus de psalmis. quod
hic dixisse inuenerimus martyres qui fue¬
runt ante nos: quia tribulatio cõmunis
ẽ. omnib abinitio usq infinẽ Tamen psal¬
mum istum quẽ tractandum suscepimus.
et dequo loqui caritati ur̃e innomine dñi
ꝓposuimus: ingrano sẏnapis agnoscamus
paululum abaltitudine oleris et diffusio¬
ne ramoꝵ: ⁊ ab illa gła. uͥ aues cęli requie¬
scunt. auocemus cogitationem. Et hec ma¬
gnitudo quȩ nos delectat inholere: quam
de paruo surrexerit audiamus . Xp̃c enum
hic loquitur: s iam scientib dicimus. Xp̃c

Expanded text:
esse vitam humanam super terram , neminemque omesse vitam humanam super terram , neminemque omnino esse securum, nec debere esse securum, donec ad illam patriam veniatur, unde nemo exit amicus, quo nemo admittitur inimicus, etiam nunc in ipsa Ecclesiae gloria agnoscimus voces tribulationis nostrae; et tanquam membra Christi, compage charitatis subdita capiti nostro, et nos invicem retinentia, dicemus de Psalmis, quod hic dixisse invenerimus martyres qui fuerunt ante nos, quia tribulatio communis est omnibus, ab initio usque in finem. Tamen istum psalmum quem tractandum suscepimus, et de quo loqui Charitati Vestrae in nomine Domini proposuimus, in grano sinapis agnoscamus: paululum ab altitudine oleris et diffusione ramorum, et ab illa gloria, ubi aves coeli requiescunt, avocemus cogitationem; et haec magnitudo quae nos delectat in olere, quam de parvo surrexerit audiamus. Christus enim hic loquitur sed jam scientibus dicimus; Christus
Abbreviated transcription (Latin):
ac predictum ẽ. qđ plures filios habitura
esset quam illa quȩ habebat uirum. iam
talem inuenimus quȩ oblita esset obpro¬
briorum et ignominiȩ uiduitatis suȩ &
ideo possumus forte mirari. cũ uoces hu
ꝓpħia. Et fien potest. ut minus exeis affi¬
ciamur: quia non eo tempore uenimus
quando ista cum sapore legebantur habun¬
dante pressira Sed rursus si abundantiã
tribulationũ cogitemus. et inqua ambu¬
iemus uia cognoscamus: si camen milla am¬
bulamus quȩ sit angusta. et ꝑpressuras et tri-¬
bulationes ꝑducat adrequie sempiternam:
quamꝗͣ ipsa quȩ inreb humanis uocatur fe¬
licitas. plus sit timenda quã miseria: quan¬
doquidẽ miseria plerũq affert extribulatio¬
ne fructũ bonũ: felicitas autẽ corrumpit ho¬
minem ꝑuersa securitate et dat locũ diabo¬
lo temptatori: cũ gͦ cogitauerimus prudent̃
et rec̾te sic̃ psallit hec uictima temptationẽ

Expanded text:
atque praedictum est, quod plures filios habitura atque praedictum est, quod plures filios habitura esset, quam illa quae habebat virum , jam talem invenimus quae oblita esset opprobriorum et ignominiae viduitatis suae: et ideo possumus forte mirari cum voces humprophetia. Et fieri potest ut minus ex eis afficiamur, quia non eo tempore venimus, quando ista cum sapore legebantur, abundante pressura. Sed rursus si tribulationum abundantiam cogitemus, et in qua ambulemus via cognoscamus si tamen in illa ambulamus, quam sit angusta , et per pressuras atque tribulationes perducat ad requiem sempiternam; quamque ipsa quae in rebus humanis vocatur felicitas, plus sit timenda quam miseria; quandoquidem miseria plerumque affert ex tribulatione fructum bonum, felicitas autem corrumpit animam perversa securitate, et dat locum diabolo tentatori: cum ergo cogitaverimus prudenter et recte, sicut salita victima, tentationem
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc enim et nomen ipsum uerissimȩ
ac plenissimȩ implebitur isrł qđ ẽ iu
uasis fictilib: tunc uero etiam corporum
głosissima commutatione: ipse dabit
uirtutem et fortitudinem plebi sue Se¬
minatur enim hoc corpus ininfirmita¬
te: surget inuirtutem: Ipse ergo dabit
uirtutem quam insua carne premisit:
de qua dicit apłs. uirtutem resurrectionis
eius. Fortitudinem autem: quia inimica
adintelligendũ difficilem psalmum tan
o tempore in hoc scło exorti
sumus. et aggregati popło
di: quo iam olus illud ex
grano synapis tetendit bra¬
chia sua: qm̃ fermentum il¬
lud quod primo contemptibile fuit. fer¬
mentauit tres mensuras: idest orbẽ terra¬
rum. reparatum extrib filiis noe: qm ab
oriente. & occidente. et aquilone. et austro.
ueniunt. qui recumbunt cũ patriarchis:
expulsis foras eis qui de illoꝵ carne suñ
nati: et quoꝵ fidem non sunt imitati: Ad
ꝙillam sterilem cui gaudium indictum.

Expanded text:
Tunc enim et nomen ipsum verissime Tunc enim et nomen ipsum verissime ac plenissime implebitur Israel, quod evasis fictilibus . Tunc vero, etiam corporum gloriosissima commutatione, ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae. Seminatur enim hoc corpus in infirmitate; surget in virtute . Ipse ergo dabit virtutem quam in sua carne praemisit, de qua dicit Apostolus: Virtutem resurrectionis ejus . Fortitudinem autem, qua inimica dad intelligendum difficilem Psalmum tandmpore in hoc saeculo exorti sumus et aggregati populo Dei, quo jam olus illud ex grano sinapis tetendit brachia sua; quo jam fermentum illud, quod primo contemptibile fuit, fermentavit tres mensuras , id est, totum orbem terrarum reparatum ex tribus filiis Noe : quoniam ab oriente et occidente et aquilone et austro veniunt, qui recumbent cum Patriarchis, expulsis foras eis qui de illorum carne sunt nati, et eorum fidem non sunt imitati . Ad s aperuimus; et illam sterilem, cui gaudium indictum
Abbreviated transcription (Latin):
suam: Nec uocem infirmitatis ut iudi¬
candus: sed uocem uirtutis canquam iu¬
dicaturus: Non enim ds̃ occultus sicut
prius. et in hominum iudicio. ñ aꝑiens
os suum: sed ds̃ manifestus ueniet deus
ñr et non silebit: Quid desꝑatis infide¬
les: Quid uridetis: Quid dicit seruus ma¬
lus: Tardat dñs m̃s uenire Ecce dabit
uocem suam: uocem uircutis: Date glo¬
riam do: suꝑ isrł magnificentia eius: De
carnem: Non autem qui filii sunt carnis.
hi filii sunt di: s filii ꝓmissionis deputã¬
tur insemine: Tunc ergo quando erit si¬
ne ulla maloꝵ commixtione popłs eius
tanquam massa uentilabro emundata.
canquã isrł inquo dolus non ẽ: tunc emi¬
nentissima erit suꝑ isrł magnificentia
eius. Et uitus eius innubib. Non enim
solus ueniet adiudicium: sed cum senio¬
rib popłi sui. quib ꝓmisit qđ sedebuñ
ud nubes intelligerentur: secutus ad¬
iunxit. Mirabilis ds̃ inscĩs suis: ds̃ isrł̃:

Expanded text:
suam: nec vocem infirmitatis, tanquam judisuam: nec vocem infirmitatis, tanquam judicandus; sed vocem virtutis, tanquam judicaturus. Non enim Deus occultus, sicut prius, et in hominum judicio non aperiens os suum; sed Deus manifestus veniet; Deus noster, et non silebit . Quid desperatis, infideles? quid irridetis? Quid dicit servus malus: Tardat Dominus meus venire ? Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. 43. riam Deo: super Israel magnificentia ejus. De carnem . Non autem qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Tunc ergo quando erit sine ulla malorum commixtione populus ejus, tanquam massa ventilabro emundata , tanquam Israel in quo dolus non est , tunc eminentissima erit super Israel magnificentia ejus et virtus ejus in nubibus. Non enim solus veniet ad judicium, sed cum senioribus populi sui ; quibus promisit quod sedebunt ud nubes intelligerentur, secutus adjunxit: Mirabilis Deus in sanctis suis, Deus Israel.
Abbreviated transcription (Latin):
cernimus: hortatur adlaudem xp̃i: ac
deinde futurum ꝓnuntiat eius aduen¬
tum: Regna terrȩ cantate deo: psalli¬
te domino: Psallite deo qͥascendit suꝑ celoᷤ
celoꝵ adorientem: ut sicut non nulli co¬
dices habent qui ascendit suꝑ celum cęli
credit:. Adorientem uero qdđ addidit. ñne
etiam ipsum locum qm̃ inpartib orientis
ẽ. ubi resurrexit. et unde ascendit expressit:
Ergo suꝑ celum celi sedet addexteram patͥs
hoc ẽ qđ dicit apłs. ipse ẽ. qui ascendit suꝑ
om̃s celos: Quid enim celoꝵ restat post cȩ¬
lum celi: Quos et cęlos cęloꝵ possumꝰ dice̾:
sicut uocauit firmamentum celum Qđ
tamen cęlum. etiam celos legimus ubi scri¬
ptum ẽ: et aquȩ suꝑ cęlos sunt laudent
nomen dñi. Et q̃m inde uenturus ẽ adu¬
dicandos uiuos et mortuos: attende qđ
sequitur Ecce dabit uocem suã. uocẽ
iurtutis: Ille qui sicut agnus corã ton¬
dente se fuit sine uoce: ecce dabit uocem

Expanded text:
cernimus, hortatur ad laudem Christi, ac cernimus, hortatur ad laudem Christi, ac deinde praenuntiat futurum ejus adventum. Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino; psallite Deo qui ascendit super coelum coelorum ad orientem: vel sicut nonnulli codices habent, Qui ascendit super coelum coeli credit. Ad orientem vero quod addidit, nonne etiam ipsum locum, quoniam in partibus orientis est ubi resurrexit et unde ascendit, expressit? Ergo super coelum coeli sedet ad dexteram Patris. Hoc est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit super omnes coelos . Quid enim coelorum restat post coelum coeli? Quos et coelos coelorum possumus dicere, sicut vocavit firmamentum coelum; quod tamen coelum, etiam coelos legimus, ubi scriptum est: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Et quoniam inde venturus est ad judicandos vivos et mortuos, attende quod sequitur: Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. Ille qui sicut agnus coram tondente se fuit sine voce , ecce dabit vocem
Abbreviated transcription (Latin):
piȩ: Quia hoc ingreco ñ ẽ. ambiguũ: Eius
situm ẽ. Ac ꝑhoc nichil aliud dictum est
quã ethiopia preuemiet manus suas deo:
idest credendo indeum preueniet oꝑa sua:
Existimo enim inquit apłs: iustificari homi¬
nem ꝑfidem. sine oꝑib legis: An iudeoꝵ d̃s
tantum: Nonne &gentium: Sic ergo
ȩthiopiã quȩ uidetur extrema gentium:
iustificatur ꝑfidem sine oꝑib legis: Non
enim ut iustificetur delegis oꝑib głatur.
nec preponit fidei merita sua: s fide preue¬
nit oꝑa sua: Plures sane codices greci non
autem latini interpretes sic transtulissent
ȩchiopia preueniet manus suas. quã ut¬
manum suã deo: qm̃ planius hoc esset
quã nunc qđ dictum ẽ. et salua ueritate¬
sic fieri posset: quia ingreca lingua id ꝓ¬
nomen. non solum eius.s etiã uel suam
uel suas potest intelligi Suã gͦ si manũ:
pħiam reb omnib quas impletas esse iã

Expanded text:
piae? Quia hoc in graeco non est ambiguum: ejus piae? Quia hoc in graeco non est ambiguum: ejus situm est. Ac per hoc nihil aliud dictum est, quam Aethiopia praeveniet manus suas Deo, id est, credendo in Deum praeveniet opera sua. Existimo enim, inquit Apostolus, justificari hominem per fidem sine operibus Legis. An Judaeorum Deus tantum? nonne et Gentium  ? Sic ergo Aethiopia, quae videtur extrema Gentium, justificatur per fidem sine operibus Legis. Non enim, ut justificetur, de Legis operibus gloriatur; nec praeponit fidei merita sua, sed fide praevenit opera sua. Plures sane codices non autem latini interpretes sic transtulissent: Aethiopia praeveniet manus suas, vel manum suam Deo; quoniam planius hoc esset, quam quod nunc dictum est, ejus: et salva veritate fieri posset, quia in graeca lingua id pronomen αὐτῆς, non solum ejus, sed etiam suam vel suas potest intelligi: suam ergo, si manum; prophetiam rebus omnibus, quas impletas esse jam
Abbreviated transcription (Latin):
ista. ñ abistis incipiat ula: qm̃ nullus oꝑa¬
tur ꝑdilectionem dei nisi prius credat in
deum: Hec ẽ. fides de qua dicitur. in xp̃o
enim iħu. neq circumcisio aliqͥd ualet.
neq preputium: sed fides quȩ ꝑdilectio¬
nem oꝑatur. Hec ẽ. fides: de qua ipsi ȩccłiȩ
dicitur incanticis canticoꝵ. uenies et ꝑ¬
transies abinitio fidei. Nenit enim tanqꝗͣ
currus dei. innubib letantium. ꝓsꝑum
iter habens: et ꝑtransiit de hoc mundo
ad patrem: ut fiat inea qđ sponsus ipse
dicit qui transiit dehoc mundo adpa¬
trem: uolo ut ubi ego sum. et isti sint
mecum S abinitio fidei Quia ergo
ut bona oꝑa sequantur precedit fides:¬
nec ulla sunt bona oꝑa nͥ quȩ secuntur p̃¬
cedentem fidem: nichil aliud uidet᷑ dictũ.
echiopia preueniet manus eius doꝰ nisi
echiopia credet do. Sic enĩ preuenit manꝰ
eius: idest oꝑa eius. Quiusꝰ nisi ipsiꝰ ȩchio¬

Expanded text:
ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operaista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectionem operatur . Haec est fides, de qua ipsi Ecclesiae dicitur in Canticis canticorum: Venies, et pertransies ab initio fidei . Venit enim tanquam currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem : ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides,nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, nisi, Aethiopia credet Deo. Sic enim praeveniet manus ejus, id est opera ejus. Cujus, nisi ipsius Aethio
Abbreviated transcription (Latin):
gentes significauit: continuo subiunxit.
Deo regna tenȩ Non sabellio. ñ arrio. non
donato. non ceteris tauris ceruicatis: sed dõ
regna terrȩ. Plures autem codices latini. &
maximȩ greci. ita distinctos habent uersicu¬
los: ut non sit ineis unus uersiculus do re¬
gna terre. sed deo infine sit uersus suꝑioris:
atq ita dicatur. echiopia preueniet manꝰ
eius deo: ac deinde sequatur. in alio uer¬
su. regna terre cantate đo psallite dño:
Quam distinctionẽ multoꝵ codicũ. &
auctoritate dignoꝵ consonantia. sine du¬
bio p̃ferenda. fides commendari mͥ uidet̃
quȩ oꝑa precedit: quia sine oꝑum bonoꝵ
meritis. ꝑfidem iustificatur impius: sic̃
dicit apł̃s. Credenti ineum qui iustifi¬
cat impium. deputatur fides eius ad iu¬
sticiam: ut deinde ipsa fides. ꝑdilectionẽ
incipiat oꝑari. Ea quippe sola bona oꝑa
dicenda sunt: quȩ fiunt ꝑdilectionẽ dĩ. Hec
autem necesse ẽ. antecedat fides. ut inde

Expanded text:
gentes significavit, continuo subjunxit: gentes significavit, continuo subjunxit: Deo regna terrae. Non Sabellio, non Ario, non Donato, non caeteris tauris cervicatis; sed, Deo regna terrae. 41. Plures autem codices latini, et maxime graeci ita distinctos versus habent, ut non sit in eis unus versiculus, Deo regna terrae; sed, Deo, in fine sit versus superioris, atque ita dicatur, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, ac deinde sequatur in alio versu, Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Qua distinctione, multorum codicum et auctoritate digniorum consonantia, sine dubio praeferenda, fides commendari mihi videtur, quae opera praecedit: quia sine bonorum operum meritis per fidem justificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde
Abbreviated transcription (Latin):
ubi series successionis confurmat errorem:¬
Uenient legati exegypto: ethiopia p̃ueni¬
et manus eius: Ex egypti uel ethiopie no¬
mine. omnium gentium fidẽ signifiea¬
uit aparte totum: legatos appellans re¬
conciliationis predicatores: Pro xp̃o enĩ
inquit legatione. fungimur. tanquã dõ
ex hortante ꝑnos: obsecramus ꝓxp̃o re¬
conciliari deo Non ergo de solis isrłitis
unde apłi electi sunt: s etiam decȩteris
gentib futuros predicatores xpĩane pa¬
cis: hoc mͦ mysticȩ ꝓpħatum ẽ. Qđ uero
ait preueniet manus eius: hoc ait p̃ue¬
niet uindictam eius. conuersione sciliet
adeum ut peccata dimittantur. ne peccatores
ꝑmanendo puniantur: Qd̃ etiam in alio
psalmo dicitur: preueniamus faciem eius
inconfessione: Sicut ꝑmanus uindictã:
ita ꝑfaciem reuelationem presentiamq sig¬
nificat quȩ futura ẽ. iniudicio Quia ergo
ꝑegẏptum atq ethiopiam. tocius orbis

Expanded text:
ubi series successionis confirmat erroremubi series successionis confirmat erroremenient legati ex Aegypto; Aethiopia praeveniet manus ejus. Aegypti, vel Aethiopiae nomine, omnium gentium fidem significavit, a parte totum; legatos appellans reconciliationis praedicatores. Pro Christo, inquit, legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos: obsecramus pro Christo reconciliari Deo . Non ergo de solis Israelitis, unde Apostoli electi sunt, sed etiam de caeteris gentibus futuros praedicatores christianae pacis, hoc modo mystice prophetatum est. Quod vero ait, Praeveniet manus ejus, hoc ait, praeveniet vindictam ejus; conversione scilicet ad eum, ut peccata dimittantur, ne peccatores permanendo puniantur. Quod etiam in alio psalmo dicitur: Praeveniamus faciem ejus in confessione . Sicut per manus vindictam, ita per faciem revelationem praesentiamque significat, quae futura est in judicio. Quia ergo per Aegyptum atque Aethiopiam totius orbis
Abbreviated transcription (Latin):
ficauit istȩ psalmus: appellatione uacca¬
rum: Adhanc ergo utilitatem. ꝓuiden¬
tia diuina ꝑmittit tauros congregari
inter uaccas populoꝵ: ut exeludantur. id:
ut emineant qui ꝓbati sunt argento: Ad
hoc enim hereses sinuntur esse. ut ꝓbati
manifesti fiant: quanquam et sic possit
intelligi congregatio tauroꝵ inter uaccas
populorum: ut abeis uaccis excludantur
qui ꝓbati sunt argento. Hanc enĩ habent
intentionẽ heretici doctores: ut abaurib
animarum quas seducere moliuntur. ex¬
cludant eos. id÷ separent eos qui ꝓbati sĩ
argento: idest qui ydonei sunt docere elo¬
quia dñi. S siue ille huius uerbi. siue
iste sit sensus: sequitur. Disꝑge gentes
quȩ bella uolunt. Non enim correctioni
s contentioni student. Hoc ergo ꝓfeit ut
ipsi potius disꝑgantur. qui corrigi nolt̃.
qui gregem xp̃i disꝑgere affectant: Sen¬
tes autem appellauit. ñ ꝓpter generatio¬
nes familiarum. sed ꝓpter genera sectarũ.

Expanded text:
ficavit iste psalmus appellatione vaccaficavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant. Quanquam et sic possit intelligi: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut ab eis vaccis excludantur qui probati sunt argento. Hanc enim habent intentionem haeretici doctores, ut ab auribus animarum, quas seducere moliuntur, excludant eos, id est, separent eos qui probati sunt argento, id est, qui idonei sunt docere eloquia Domini. Sed sive ille hujus verbi, sive iste sit sensus; sequitur: Disperge gentes quae bella volunt. Non enim correctioni, sed contentioni student. Hoc ergo prophetat, ut ipsi potius dispergantur qui corrigi nolunt, qui gregem Christi dispergere affectant. Gentes autem appellavit, non propter generationes familiarum, sed propter genera sectarum,
Abbreviated transcription (Latin):
trimtatis aduersus arrianos. eunomia¬
nos. macedonianos : quam multi de ca¬
tholica eccłia doto orbe diffusa. et de ma¬
loꝵ commixtione usq infinem scłi. qd̃
bonis insacramentoꝵ eius societate non
obsint. aduersus donatistas. et luciferia¬
nos. aliosq si qui sunt. qui simili errore
aueritate dissentiunt: quã multi contͣ
cȩteros hereticos. quos enumerare uł cõ¬
memorare nimis longum ẽ: et presenti
oꝑi ñ necessarium. quoꝵ tamen sensuũ.
ꝓbati assertores. aut ꝓrsus laterent. aut
non ita eminerent. ut eos eminere. fecert̃
suꝑboꝵ contradictiones. quos uelut tau¬
ios id÷ uigo discipline pacifico. leniq ñ
subditos. commemorat apłs: ubi talem
dicit eligendum adepiscopatum. ut po¬
tens sit exhortari indoctrina sana: et con¬
tradicentes redarguere. Sunt enĩ multi
ñ subditi: ut sunt tauri elatione ceruicis.
impatientes aratri atq iuncture: uanilo¬
qui et mentis seductores: Has mentes signi¬

Expanded text:
Trinitatis contra Arianos, EunomiaTrinitatis contra Arianos, Eunomianos, Macedonianos! quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes signi