comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus. cum approbamus & uolumꝰ. ꝑmittimꝰ
aut̃ etiam non uolentes. euitande alicuius
maioris turpitudinis gr̃a. Consensiosane ad
impudiciciam corporalem. etiam castitatem
animi uiolat. Animi quippe castitas ẽ in
bona uoluntate. & sincera dilectione. quȩ ñ
corrumpit᷑. nisi cum amamus atq appetimꝰ
quod non amandum atq appetendum ẽẽ
ueritas docet. Custodienda ẽ gͦ sinceritas di¬
lectionis di ce ꝓximi. In hac enim castitas
animi scĩficatur. Et agendum qͥb possumꝰ
uirib. & pia fupplicatione. ut cum uiolanda
appetit᷑ pudicicia corporis nr̃i. ne ipse animȩ
sensus extremꝰ qui carne implicat᷑ est aliqͣ
delectatione tangat᷑. Si autem hoc ñ potest.
uel mentis in non consentiendo castitas con¬
seruetur. Custodienda ẽ autem animi castita¬
te quod ad dilectionem ꝓximi ꝑtinet. innocen¬
tia. & beniuolentia. Quod aut̃ ad dei. piecaᷤ.
Innocentia est. qua nulli nocemꝰ. Bęniuolen¬

Expanded text:
mus, cum adprobamus et uolumus; permittimus mus, cum adprobamus et uolumus; permittimus autem etiam non uolentes euitandae alicuius maioris turpitudinis gratia. consensio sane ad inpudicitiam corporalem etiam castitatem animi uiolat. animi quippe castitas est in bona uoluntate et sincera dilectione, quae non corrumpitur, nisi cum amamus atque adpetimus, quod amandum atque adpetendum non esse ueritas docet custodienda est ergo sinceritas dilectionis dei et proximi — in hac enim castitas animi sanctificatur — et agendum quibus possumus uiribus et pia supplicatione, ut cum uiolanda adpetitur pudicitia corporis nostri, nec ipse animae sensus extremus, qui carne inplicatus est, aliqua delectatione tangatur; si autem hoc non potest, uel mentis in non consentiendo castitas conseruetur. custodienda est autem in animi castitate, quod ad dilectionem proximi pertinet, innocentia et beniuolentia, quod autem ad dei, pietas. innocentia est, qua nulli uocemus; beniuolen
Abbreviated transcription (Latin):
sinunt ẽẽ peccata. que ꝓpt̃ grauiora uitan¬
da suscipiunt᷑. Sicut enim in reb utilib
uelut pecuniario alioue aliquo commo¬
do corporali. non uocat᷑ damnum quod
ꝓpt̃ matus lucrum admitat᷑. sic & in reb
scĩs non uocat᷑ peccatum quod admittit᷑
num dicit᷑ quod aliquis ꝑdit ne amplius
ꝑdat. uocet᷑ &e hoc peccatum: dum tamen
suscipiendum eẽ ut amplius uitet᷑. it a
nemo dubitet. sic̃ nemo dubitat cauendi
maioris damni causa patiendum eẽ qͦd
minꝰ est. Ista sunt aut̃ quȩ scĩtatis causa ser¬
uanda sunt. pudicicia corporis. & castitaᷤ
animȩ. &e ueritas doctrinȩ. Pudiciciam cor¬
poris non consentiente ac ꝑmittente aĩa
nemo iuolat. Qͥcquid enim nobis muitiᷤ
nullamq tribuentib potestatem. maiori
ui contingit in nr̃o corpore. nulla impudi¬
cicia est. S ꝑmittendi potest ẽẽ aliqua ratio
consentiendi aut̃ nulla. Tunc enim consenti¬

Expanded text:
sinunt esse peccata, quae propter grauiora uitansinunt esse peccata, quae propter grauiora uitanda suscipiuntur. sicut enim in rebus utilibus, uelut in pecunia alioue aliquo commodo corporali, non uocatur damnum, quod propter maius lucrum amittitur, sic et in rebus sanctis non uocatur peccatum, quod, num dicitur, quod aliquis perdit, ne amplius perdat, uocetur et hoc peccatum, dum tamen suscipiendum esse, ut amplius euitetur, ita nemo dubitet, sicut nemo dubitat cauendi maioris damni causa patiendum esse quod minus est. Ista sunt autem, quae sanctitatis causa seruanda sunt: pudicitia corporis et castitas animae et ueritas doctrinae. pudicitiam corporis non consentiente ac permittente anima nemo uiolat. quidquid enim nobis inuitis nullamque tribuentibus potestatem maiore ui contingit in nostro corpore, nulla inpudicitia est. sed permittendi potest esse aliqua ratio, consentiendi autem nulla. tunc enim consenti
Abbreviated transcription (Latin):
tionem uel utilitatem uident᷑ consulere. nã
nullꝰ aliquid hoꝵs alio ꝓposito ac fine com¬
mittit. tam̃ ad illam uitam quȩ semptt̃na
est implicatos omnib modis impediunt.
Hors autem alia sunt quȩ solos facientes
impediunt. alia quȩ eos etiam in quibus
fiunt. Nam illa que utilitatis ad hanc uitã
ꝑtinentis gr̃a seruant᷑. cum auferuntur ab
iniuriosis. illi soli peccant. ce auita ȩterna
impediunt᷑ qui ea faciunt. non hi quib
faciunt. Itaq etiam si ea sibi auferri quisq
consentiat. uel ne faciat aliquid mali. uel
ne in his ipsis maiꝰ aliquod incommodi pa¬
tiatur. non solum non peccat. h alud for¬
titer &e laudabilit̃. hoc utilit̃ & inculpabilit̃
facit. Que autem sanctitatis religionisq
causa seruant᷑. cum hec uiolare iniuriosi
uoluerint. etiam peccatis minorib ñ tam̃
iniurus alioꝵ si conditio ꝓponit᷑ & facul¬
tas dat᷑. redimenda sunt: & tc̃ iam illa de¬

Expanded text:
tionem uel utilitatem uidentur consulere — nam tionem uel utilitatem uidentur consulere — nam nullus aliquid horum alio proposito ac fine committit - tamen ad illam uitam, quae sempiterna est, inplicatos omnibus modis inpediunt. horum autem alia sunt, quae solos facientes inpediunt, alia, quae eos etiam, in quibus fiunt. nam illa, quae utilitatis ad hanc uitam pertinentis gratia seruantur, cum auferuntur ab iniuriosis, illi soli peccant et a uita aeterna inpediuntur, qui ea faciunt, non hi, quibus faciunt. itaque etiamsi ea sibi auferri quisque consentiat, uel ne faciat aliquid mali uel ne in his ipsis maius aliquid incommodi patiatur, non solum non peccat, sed illud fortiter et laudabiliter, hoc utiliter et inculpabiliter facit. quae autem sanctitatis religionisque causa seruantur, cum haec uiolare iniuriosi uoluerint, etiam peccatis minoribus, non tamen iniuriis aliorum, si condicio proponitur et facultas datur, redimenda sunt. et tunc iam illa de
Abbreviated transcription (Latin):
iniq̃ &e illicite auferunt. ut eam pęnitꝰ illa¬
ta morte adimunt. Itaq fures. & raptores.
ce contumeliosos & tortores. atq int̃fectores
magis oderunt quam lasciuos. ebriosos.
luxuriosos. si nulli molesti sint. Non enĩ
intelligunt aut omnino curant qͦd isti oo
faciant iniuriam. ñ quidem in illiꝰ aliqͦd
incommodum.s in suam magnam ꝑni¬
ciem: cum dona eiꝰ in se corrumpunt etiã
temporalia. atq ipsis corruptionib adu̾¬
santur et̾na: maxime si iam templum dĩ
dicit. Nescitis qͥa templum dei estis. & sp̃s
dei habitat in uobis: Quisquis templũ
dei corruꝑit. corrumpet illum d̃s. Templũ
enim dei scm̃ ẽ. quod estis uos. Et omnia
quidem ista peceata. siue quib iniuria fit
hominib. inipsis uitȩ huiꝰ commodis. siue
quib se ipsi homi nes corrumpunt. & nul¬
li inuito nocent. omnia gͦ ista peccata. etiã¬
si huic uitȩ temporali ad aliquam delecta¬

Expanded text:
inique et inlicite auferunt aut eam penitus inlainique et inlicite auferunt aut eam penitus inlata morte adimunt. itaque fures et raptores et contumeliosos et tortores atque interfectores magis oderunt quam lasciuos, ebriosos, luxuriosos, si nulli molesti sunt. non enim intellegunt aut omnino curant, quod isti deo faciant iniuriam non quidem in illius aliquod incommodum, sed in suam magnam perniciem, cum dona eius in se corrumpunt, etiam temporalia, atque ipsis corruptionibus auersantur aeterna, maxime si iam templum dei dicit: nescitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? quisquis templum dei corruperit, corrumpet illum deus; templum enim dei sanctum est, quod estis uos. Et omnia quidem ista peccata, siue quibus iniuria fit hominibus in ipsis uitae huius commodis siue quibus se ipsi homines corrumpunt et nulli inuito nocent, omnia ergo ista peccata, etiamsi huic temporali uitae ad aliquam delecta
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire. ut diligendum uel non odio ha¬
bendum ullum mendacium uideat᷑. s int̃¬
dum mentiendo faciendum eẽ quod oderis.
ut quod ampliꝰ detestandum ẽ deuitetur.
S in hoc errant homines. quosubdunt p̾cio¬
siora uiliorib. Cum enim concesseris admit¬
tendum ẽẽ aliquod malum ne aliud gra¬
uius admitat᷑. non ex regła ueritatis. sed ex
sua qͥsq cupiditate atq consuetudine metitͣ
malum. ce id putat grauiꝰ. quod ipse ampliꝰ
exͥorrescit. non quod ampliꝰ reuera fugiendũ
est. Hoc totum ab amoris ꝑũsitate gignitur
uicium. Cum enim due sint uitȩ nostre.una
sempitña quȩ diuinit᷑ ꝓmitit᷑. alt̾a tp̃ralis
in qua nc̃ sumus. cum quisq istam tempora¬
lem amplius diligere cȩꝑit. quam illam sem¬
piternam. ꝓpt̾ hanc quam diligit putat
ẽẽ omnia facienda. nec ulla estimat graui¬
ora peccata. quam quȩ huic uitȩ faciunt
iniuriam: & uel eius commoditati aliqͥd

Expanded text:
inuenire, ut diligendum uel non odio hainuenire, ut diligendum uel non odio habendum ullum mendacium uideatur, sed interdum mentiendo faciendum esse quod oderis, ut quod amplius detestandum est deuitetur. sed in hoc errant homines, quod subdunt pretiosa uilioribus. cum enim concesseris admittendum esse aliquod malum, ne aliud grauius admittatur, non ex regula ueritatis, sed ex sua quisque cupiditate atque consuetudine metitur malum et id putat grauius, quod ipse amplius exhorrescit, non quod amplius reuera fugiendum est. hoc totum ab amoris peruersitate gignitur uitium. cum enim duae sint uitae nostrae: una sempiterna, quae diuinitus promittitur, altera temporalis, in qua nunc sumus, cum quisque istam temporalem amplius diligere coeperit quam illam sempiternam, propter hanc, quam diligit. putat esse omnia facienda nec ulla aestimat grauiora peccata, quam quae huic uitae faciunt iniuriam et uel ei commoditatis aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
est ueritate ꝑ quam facta sunt omnia. que
incommutabilis semꝑ manet. quando doc¬
trina religionis ad eam contemplandam ꝑ-¬
cducere nitit᷑: potest uideri ad hoc ẽẽ dictum.
&e nich fals de ore ipsius ꝓcedit. ut nichil fal¬
si quod ad doctrinam ꝑtinet dicat. Quod
mendacii genꝰ nulla omnino compensatione
subeundum. penitq ac p̃cipue deuitandũ
est. t sicut quod dictum est nichil falsi. ab¬
surde accipit᷑. si non ad omne mendacium
referat᷑. sic quod dictum ẽ de ore ipsius. scdm
suꝑiorem disputationem os cordis accipien¬
dum ẽẽ contendit. qui aliqͣndo putat esse
mentiendum. Hec certe omnis disputatio
quamiis alt̾net. aliis asserentib nunquã
ẽẽ mentiendum. ad hocq diuina testimo¬
nia recitantib. aliis contradicentib. & inter
ipsa ũba diuinoꝵ testimonioꝵ mendacio
locum querentib. nemo tam̃ podest dicere
hoc se aut in exemplo aut in u̾boscͥpt᷑arum

Expanded text:
est ueritate, per quam facta sunt omnia, quae est ueritate, per quam facta sunt omnia, quae incommutabilis semper manet, quoniam doctrina religionis ad eam contemplandam perducere nititur, potest uideri ad hoc esse dictum: et nihil falsi de ore ipsius procedit, ut nihil falsi, quod ad doctrinam pertinet, dicat. quod mendacii genus nulla omnino conpensatione subeundum penitusque ac praecipue deuitandum est. aut si quod dictum est \'nihil falsi\', absurde accipitur, si non ad omne mendacium referatur, quod dictum est de ore ipsius\\ secundum superiorem disputationem os cordis accipiendum esse contendit, qui aliquando putat esse mentiendum. Haec certe omnia disputatio quamuis alternet aliis asserentibus numquam esse mentiendum et ad hoc diuina testimonia recitantibus, aliis contradicentibus et inter ipsa uerba diuinorum testimoniorum mendacio locum quaerentibus, nemo tamen potest dicere hoc se aut in exemplo aut in uerbo scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
illis s de qua deo placeret excepit sibi. Itaq
non ẽ cur hic dicat᷑ omnes quidem ꝑdet.
qui loquunt᷑ mendacium. s non omne
mendacium. qͣndo uniũ saliter omnia m̃¬
dacia circuncisa sint. ut in eo quod dictũ ẽ.
ce nicħ falsi de ore ipsius ꝓcedit. Sed dicit
alius ita ẽẽ accipiendum. sicut accepit
apłs paulus. quod ait dñs. ego aut̃ dicouo¬
bis non iurare omnino.Nam ce hic omĩs
iuratio circumcisa est: s ab ore cordis. ut
nunquam uoluntatis approbatione fieret.
s necessitate infirmitatis alt̃ius.id est a ma¬
lo altius. cui non aliter uidetur psuaderi
posse quod dicit᷑. nisi urando fides fiat. aut
abillo malo nr̃o quod huiꝰ mortalitatis ad¬
huc pellib inuoluti. cor nr̃m non ualemꝰ osten¬
dere: quod utiq siualeremꝰ. iuratione opus
noneẽt. Quanquam etiam in hac dota sen¬
tentia sicut dictum ẽ. custodiens uerbum fi¬
lius a ꝑditione longe aberit. de ipsa dictũ

Expanded text:
illis, sed de qua deo placeret, excepit sibi. itaque illis, sed de qua deo placeret, excepit sibi. itaque non est, cur hic dicatur: omnes quidem perdet, qui loquuntur mendacium, sed non omne mendacium, quando uniuersaliter omnia mendacia circumcisa sunt in eo, quod dictum est: et nihil falsi de ore ipsius procedit. sed dicit alius ita esse accipiendum, sicut accepit apostolus Paulus, quod ait dominus: ego autem dico uobis, non iurare omnino. nam et hic omnis iuratio circumcisa est, sed ab ore cordis, ut numquam uoluntatis adprobatione fieret, sed necessitate infirmitatis alterius, id est a malo alterius, cui non aliter uidetur persuaderi posse quod dicitur, nisi iurando fides fiat; aut ab illo malo nostro, quod huius mortalitatis adhuc pellibus inuoluti cor nostrum non ualemus ostendere: quod utique si ualeremus, iuratione opus non esset. quamquam etiam in hac tota sententia, si, quod dictum est: custodiens uerbum filius a perditione longe aberit, de ipsa dictum
Abbreviated transcription (Latin):
dei annunciandum uocat᷑. Idem quod scͥp¬
tum est u̾bum custodiens filiꝰ a ꝑditione
longe aberit. excipiens autem excipit illud
sibi. & nich falsi de ore ipsius ꝓcedit. dicit
aliquis non alias accipiendum ẽẽ quodpo¬
situm est. excipiens u̾bum filiꝰ. nisi u̾bũ dei
quod est ueritas. G excipiens ueritatẽ filius.
a ꝑditione longe aberit. refert᷑ ad illud qͦd
dictum est ꝑdes om̃s qui loquunt᷑ mendaqi¬
um. Quod uero sequit᷑. excipiens autem ex¬
cipit illud sibi. quid auud insinuat. nisi
quod apls dicit. opꝰ autem suum probet
unusquisq. &e tunc in semet ipso głam ha
bebit ce non in alt̾o: Qui enim excipit u̾¬
bum. id est ueritatem. nonsibi s ut homi¬
nib placeat. non eam custodit cum eis ui¬
det placeri posse mendacio. Qui autem
excipit sibi. nichil falsum de ore ipsiꝰ ꝓcedit
quia etiam cum placet hominib menda¬
cium. ñ mentit᷑ ille qui ueritatem. ñ de qͣ

Expanded text:
dei adnuntiandum uocatur. Item quod scripdei adnuntiandum uocatur. Item quod scriptum est: uerbum custodiens filius a perditione longe aberit; excipiens autem excipit illud sibi, et nihil falsi de ore ipsius procedit, dicit aliquis non aliud hic accipiendum esse, quod positum est: excipiens uerbum filius, nisi uerbum dei, quod est ueritas. ergo excipiens ueritatem filius a perditione longe aberit\' refertur ad illud, quod dictum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium. quod uero sequitur: excipiens autem excipit illud sibi, quid aliud insinuat, nisi quod apostolus dicit: opus autem suum probet unusquisque, et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero? qui enim excipit uerbum, id est ueritatem non sibi sed ut homnibus placeat, non eam custodit, cum eis uidet placeri posse mendacio. qui autem excipit sibi, nihil falsum de ore ipsius procedit, quia etiam cum placet hominibus mendacium, non mentitur ille, qui ueritatem, non de qua
Abbreviated transcription (Latin):
s apud eos quib expedit & debetur ꝑ nos
cognoscere aut credere ueritatem. sicuti ẽ
iudex. ne in iudicando erret: aut qͥ docetur
doctrinam religionis ne erret infide. aut in
ipsa doctori auctoritate dubiꝰ subfluctuet. Cũ
aut̃ ille te int̾rogat. aut uult ex te aliquid
nosse. si eam rem querit quȩ non ad eum ꝑti¬
neat. aut quam ei nosse non expedit. non te¬
stem s ꝓditorem requirit. Itaq si & mentiaris.
a falso fortasse testimonio alienꝰ eris: s a men¬
dacio ꝓfecto noneris. Saluo gͥeo quod fal¬
sum testimonium dicere nunquam licet.
queritur utrum liceat aliqndo mentiri. dut
sifalsum testimonium est omne m̃dacium.
uidendum ẽ utrum admittat compensato¬
nem. ut dicat᷑ uitandi maioris peccati gr̃a. sic̃
illud quod scͥptum est. honora patrem &
matrem. rapiente officio fortiore conteminit᷑.
Unde ultimum sepulturȩ honorem patri ꝓ¬
hibetur exoluere. qui ab ipso dño ad regnũ

Expanded text:
sed apud eos, quibus expedit et debetur per nos sed apud eos, quibus expedit et debetur per nos cognoscere aut credere ueritatem: sicuti est iudex, ne in iudicando erret; aut qui docetur doctrina religionis, ne erret in fide aut in ipsa doctoris auctoritate dubius fluctuet. cum autem ille te interrogat aut uult ex te aliquid nosse, qui eam rem quaerit, quae non ad eum pertineat, aut quam ei nosse non expedit, non testem, sed proditorem requirit. itaque si ei mentiaris, a falso fortasse testimonio alienus eris, sed a mendacio profecto non eris. Saluo igitur eo, quod falsum testimonium dicere numquam licet, quaeritur, utrum liceat aliquando mentiri. aut si falsum testimonium est omne mendacium, uidendum est, utrum admittat conpensationem, ut dicatur uitandi maioris peccati gratia. sicut illud, quod scriptum est: honora patrem et matrem, rapiente officio potiore contemnitur: unde ultimum sepulturae honorem patri prohibetur exsoluere, qui ab ipso domino ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
distctio non alius intimare uideat᷑. Odisti
om̃s qui oꝑant᷑ iniquitatem. s non ꝑdes:
sipenitendo in confessione ueritatem lo¬
quantur. ut faciendo istam ueritatem ue¬
niant ad lucem. Sicut in euangłio scđm¬
ioħm đr. Qui aut̃ facit ueritatem uenit
ad lucem. ꝑdes aut̃ om̃s qui non solum oꝑ¬
antur quod odisti. s etiam loquuntur
mendacium. falsam iusticiam p̃tenden.¬
do. nec in penitentia confitendo peccata.
Iam de falso testimonio quod in decem
p̃ceptis legis positum est. nullo mͦ qͥdem
contendi potest dilectionem ueritatis in
corde seruandam. & ꝓferendum falsum
ad eum apud quem dicit᷑ testimonium.
Cum autem deo tantum dicit᷑. tunc tantũ
in corde ueritas amplectenda est.Cum aut̃
homini dr. etiam ore corporis uerum ꝓfe¬
rendum ẽ: quia homo nonẽ cordis inspec¬
tor. S plane de ipso testimonionon absur¬
de querit᷑ apud quem quisq sit testis. N
enim apud quoscunq loquam᷑ testes sumꝰ.

Expanded text:
distinctio non aliud intimare uideatur: odisti distinctio non aliud intimare uideatur: odisti omnes, qui operantur iniquitatem — sed non perdes, si paenitendo in confessione ueritatem loquantur, ut faciendo istam ueritatem ueniant ad lucem, sicut in euangelio situr: qui autem facit ueritatem, uenit ad lucem - perdes autem omnes, qui non solum operantur quod odisti, sed etiam loquuntur mendacium, falsam iustitiam praetendendo nec in paenitentia confitendo peccata. Nam de falso testimonio, quod in decem praeceptis legis positum est, nullo modo quidem contendi potest dilectionem ueritatis in corde seruandam et proferendum falsum ad eum, apud quem dicitur testimonium. cum enim deo tantum dicitur, tunc tantum in corde ueritas amplectenda est; cum autem homini dicitur, etiam ore corporis uerum proferendum est, quia homo non est cordis inspector. sed plane de ipso testimonio non absurde quaeritur apud quem quisque sit testis. non enim apud quoscumque loquimur, testes sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec ipsis ꝓficientib assiduitas eiꝰ ꝑmitten¬
dasit. Dictum est enim iam de obstetricib
egyptus. qͦd de indole ad meliꝰ ꝓficiendim̃¬
tientes apꝓbatȩ sunt. quia ñ nullus gradꝰ
est ad diligendam ueram ac sempit̾nam
salutem. cum quisq miscđiter etiam pro
alicuiꝰ salute quamuis mortali mentitur.
Item qͦd scriptum est ꝑdes om̃s qͥ loquunt᷑
mencdacium. aliꝰ dicit nullum hic excep¬
tum ẽe mendacium. s omne damnatum.
alt̾ dicit. ita uͦ. s qui loquunt᷑ ex corde m̃¬
dactum. scđm suꝑiorem disputationem.
Nam ueritatem loquit᷑ in corde qui odit
mentiendi necessitatem. quam penam
huiꝰ uitȩ mortalis intelligit. Alius dicit.
id est si peccata sua quisq confit̃i detrectans.
defendat ea potiꝰ. & nolit agere pęnitentiã.
utrum sit quia oꝑatur iniquitatem. nisi¬
qui etiam iustꝰ uideri uolens. medicinȩ con¬
fessionis ñ succumbat. ut & ipsa uerborum

Expanded text:
ut nec ipsis proficientibus assiduitas eius permittenut nec ipsis proficientibus assiduitas eius permittenda sit. dictum est enim iam de obstetricibus Aegyptiis, quod de indole ad melius proficiendi mentientes adprobatae sunt, quia nonnullus gradus est ad diligendam ueram ac sempiternam salutem, cum quisque misericorditer etiam pro alicuius quamuis mortali Item quod scriptum est: perdes omnes, qui loquuntur mendacium, alius dicit nullum hic exceptum esse mendacium, sed omne damnatum. alius dicit: ita uero, sed qui loquuntur ex corde mendacium secundum superiorem disputationem; nam ueritatem loquitur in corde, qui odit mentiendi necessitatem, quam poenam huius uitae mortalis intellegit. alius dicit: id est, si peccata sua quisque confiteri detrectans defendat ea potius et nolit agere paenitentiam, ut parum sit quia operatur iniquitatem, nisi etiam iustus uideri uolens medicinae confessionis non succumbat, ut et ipsa uerborum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod grauiꝰ. aut noli omne. ut exceptis
aliquib mendaciis. cȩt̾a ꝑmittant᷑: unum
hic ꝓhis quib mentiri nunquã placet. duo
ꝓhis qui aliqnͣdo putant ẽẽ mentiendum
inueniunt᷑. S tamen quod sequit᷑. assidui¬
tas enim eiꝰ non ꝓficiet ad bonum. nes cio
utrum possit pͥme harum tͥum sententiȩ
suffragari. nͥ forte ita. ut ꝑfectoꝵ p̾ceptum
sit: omnino nunquam ñ solum mentiri. s nec
uel uelle m̃tiri. assiduitas uͦ mentiendi nec
ꝓficientib ꝑmittat᷑. Tanquam sicum p̃qi¬
peretur. nunqͣm ꝓrsꝰ non solum mentien.¬
dum. s nec uoluntatem habendam menti¬
encdi. contradiceret᷑ exemplis. quod aliqua
sunt etiam magna auctoritate apꝓbata
mendacia. responderet᷑ aut̃ illa quidem
ẽẽ ꝓficientium. quȩ habent scđm hanc ui¬
tam qualecunq officium miscđiȩ. s usq ad¬
eo ẽẽ omne mendacium malum. &e ꝑfectis
atq sp̾italib animis omni mͦ fugiendum.

Expanded text:
aliquid grauius, aut: noli omne, ut exceptis aliquid grauius, aut: noli omne, ut exceptis aliquibus mendaciis cetera permittantur, unum hic pro his, quibus mentiri numquam placet, duo pro illis, qui aliquando putant esse mentiendum, inueniuntur. sed tamen quod sequitur: assiduitas enim eius non proficiet ad bonum, nescio utrum possit primae harum trium sententiae suffragari; nisi forte ita ut perfectorum praeceptum sit omnino numquam non solum mentiri, sed uel uelle mentiri, assiduitas uero mentiendi nec proficientibus permittatur. tamquam si, cum praeciperetur numquam prorsus non solum mentiendum, sed nec uoluntatem habendam esse mentiendi, contradiceretur exemplis, quod aliqua sunt etiam magna auctoritate adprobata mendacia, responderetur autem illa quidem esse proficientium. quae habent secundum hanc uitam qualecumque officium misericordiae, sed usque adeo esse omne mendacium malum et perfectis atque spiritalibus animis omni modo fugiendum,.
Abbreviated transcription (Latin):
uelle crede omnihomini. nonutiq ut nul¬
l crederet᷑ moneret. s ut non omnib. al¬
quib autem crederet᷑. Et id quod seqͥtur
assiduitas enim eiꝰ non ꝓficiet ad bonum.
ita sonat: quasi non amendacio.s assi¬
duo mendacio. id est a consuetudine atq
amore mentiencdi ꝓhibere uideat᷑. quo ꝓ¬
fecto dilabat᷑ quisquis uel omni m̃dacio
putau̾it abutendum. ita enim nec ullud ca-¬
uebit quod ẽ in doctrina pietatis & religio¬
nis. quo sceleratiꝰ quid facile inuenias. non
int̃ omnia mendacia. s int̃ omnia pecca¬
ta. uł alicui mendacio quãuis facili quan¬
uis innoxio. nutum uoluntatis accõmo¬
dauerit. ut non inuitꝰ euadencli maioris
mali causa. s uolens libensq mentiat᷑. Ita
cum tͥa sint quȩ in hac sententia possint in¬
telligi. aut omne mendacium ñ solum m̃¬
tiri noli. s nec uelle mentiri. aut noli uelle.
s uel muitꝰ mentire. cum fugiendum est

Expanded text:
uelle credere omni homini, non utique ut nuluelle credere omni homini, non utique ut nulli crederetur, moneret, sed ut non omnibus, aliquibus autem crederetur. et id, quod sequitur: assiduitas enim eius non proficiet ad bonum, ita sonat, quasi non a mendacio, sed ab assiduo mendacio, id est a consuetudine atque amore mentiendi prohibere uideatur. quo profecto delabatur, quisquis uel omni mendacio putauerit abutendum — ita enim nec illud cauebit, quod fit in doctrina pietatis et religionis: quo sceleratius quid facile inuenias non inter omnia mendacia, sed inter omnia peccata? — uel alicui mendacio, quamuis facili, quamuis innoxio, nutum uoluntatis adcommodauerit, ut non inuitus euadendi maioris mali causa, sed uolens libensque mentiatur. ita cum tria sint, quae in hac sententia possint intellegi, aut: omne mendacium non solum mentiri noli, sed nec uelle mentiri, aut: noli uelle, sed uel inuitus mentire, cum fugiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
int̾p̃tetur quod non dictum est nol mentiri
omne mendacium.s noli uelle mentiri ome
mendacium. ut non solum ñ mentiri. s nec
uelle mentiri quisq audeat ullo mendacio:
dicit aliꝰ. immo quod ait noli uelle mentiri
omne mendacium. de ore cordis ext̾̃minan¬
dum atq alienandum ẽẽ mendacium uo¬
luit. ut a quibdam mendatiis ore corporis
abstinendum sit. sic̃ illa sunt maxime quȩ
ptinent ad doctrinam religionis. a quibus¬
dam uero non sit ore corporis abstinendũ.
si maioris mali euitandi causa exigit: ore
aut̃ cordis ab omni mendacio penitus ab¬
stinere debeamꝰ. Ubi oportit intelligi qͦd dic¬
tum ost noli uelle. Uoluntas quippe ipsa qͣ¬
si oscordis accipit᷑. ut non ꝑtineat ados cor¬
dis cum maiꝰ malum cauentes mentimur
inuiti. Est &e tercius intellectꝰ quosic accipi¬
as. Noli omne. ut exceptis aliquib menda¬
cus mentiri te sinat. Tanqͣm si diceret. noli

Expanded text:
interpretetur, quod non dictum est: noli mentiri interpretetur, quod non dictum est: noli mentiri omne mendacium, sed: noli uelle mentiri omne mendacium, ut non solum mentiri, sed nec uelle mentiri quisque audeat ullo mendacio, dicit alius: immo quod ait: noli uelle mentiri omne mendacium, de ore cordis exterminandum atque alienandum esse mendacium uoluit, ut a quibusdam mendaciis ore corporis abstinendum sit, sicut illa sunt maxime, quae pertinent ad doctrinam religionis, a quibusdam uero non sit ore corporis abstinendum, si maioris mali euitandi causa exigit, ore autem cordis ab omni mendacio penitus abstinere debeamus. ubi oportet intellegi quod dictum est: noli uelle; uoluntas quippe ipsa quasi os cordis accipitur, ut non pertineat ad os cordis, cum maius malum cauentes mentimur inuiti. est et tertius intellectus, quo sic accipias: noli omne, ut exceptis aliquibus mendaciis mentiri te sinat. tamquam si diceret: noli
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iore ꝓcedat. Sicut aut̃ querit᷑ de qͦ ore
dixerit. os aut̃ quod mentit᷑ occidit animã.
ita queri potest de quo mendaciõ. Uidet᷑ enĩ
de illo ꝓpͥe dicere. quo cuiquam detrahitur.
Ait enim. Abstinete gͦ uos amurmuratione
quȩ nicħ ꝓdest. & a detractione parcite lin-¬
guȩ. fit autem ista detͣctio ꝑ maliuolentiam.
cum quisq non solum ore ac uoce corporis ꝓ.¬
fert quod confingit in aliquem. s etiam taci¬
tus talem uult credi. quod est utiq ore cordis
detrahere. quod dicit obscurum &e occultũ
deo ẽẽ non posse. Nam quod alio loco scrip¬
tum ẽ noli uelle mentiri omne mendactiũ.
non adhoc uolunt ualere ut nullo menda¬
cio quisq mentiat᷑. Itaq cum alius dixerit ex
istoscͥpture testimonio usq adeo generaliter
omne mendacium ẽẽ detestandum. ut etiã
siquis mentiri uelit. etiam si non mentiatur.
iam uoluntas ipsa damnanda sit: atq ad hoc

Expanded text:
interiore procedat. Sicut autem quaeritur de quo ore interiore procedat. Sicut autem quaeritur de quo ore dixerit: os autem, quod mentitur, occidit animam, ita quaeri potest, de quo mendacio. uidetur enim de illo proprie dicere, quo cuiquam detrahitur. ait enim: abstinete ergo uos a murmuratione, quae nihil prodest, et a detractione parcite linguae. fit autem ista detractatio per maliuolentiam, cum quisque non solum ore ac uoce corporis profert, quod confingit in aliquem, sed etiam tacitus talem uult credi — quod est utique ore cordis detrahere — quod dicit obscurum et occultum deo esse non posse. Nam quod alio loco scriptum est: noli uelle mentiri omne mendacium, non ad hoc uolunt ualere, ut nullo mendacio quisque mentiatur. itaque cum alius dixerit ex isto scripturae testimonio usque adeo generaliter omne mendacium esse detestandum, ut etiam, si quis mentiri uelit, etiamsi non mentiatur, iam uoluntas ipsa damnanda sit, atque ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
corde enim exeunt cogitationes malȩ. homi¬
cidia. adult̃ia. fornicationes. furta. falsa te¬
stimonia.blasphemiȩ. Hec sunt que com¬
quinant hominem. Hic si unum quod ẽ
corporis intellexeris: quomͦ intellecturus es.
que autem ꝓcedunt de ore. de corde excunt.
cum &e sput᷑ & uomitꝰ de ore procedant :
Nisi forte tẽ quisq non comquinat᷑ cum
edit aliquid immundum. comquinatur
aut̃ cum id euomit. Quod si absurdissimũ
est.restat ut os cordis intelligamus a dño ex¬
positum cumait. quȩ ꝓcedunt de ore de-
corde exeunt. Nam &e furtum cum possit &
sepe ita fiat in silentio corporalis uocis atq
oris ꝑpetrari. dementissimum ẽ sic intellige¬
re. ut tc̃ putemꝰ quenquam peccato furti con¬
taminari cum id fatet᷑ aut indicat. cum aut̃
id t̾antum committit. incoinquinatum ar.¬
bitrari. At uͦsi ad os cordis qͦd dictum ẽ rcte¬
ramus. nicħ omnino peccati tacite committi
potest. Non enim commitat᷑. nisiexore illo

Expanded text:
 homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae: haec sunt quae coinquinant hominem . Hic si unum os, quod est corporis, intellexeris, quomodo intellecturus es, Quae autem procedunt de ore, de corde exeunt; cum et sputus et vomitus de ore procedant? Nisi forte tunc quisque non coinquinatur, cum edit aliquid immundum; coinquinatur autem, cum id euomit. quod si absurdissimum est, restat, ut os cordis intellegamus a domino expositum, cum ait: quae procedunt de ore, de corde exeunt. nam et furtum, cum possit, et saepe ita fiat, in silentio corporalis uocis atque oris perpetrari, dementissimum est sic intellegere, ut tunc putemus quemquam peccato furti contaminari, cum id fatetur aut indicat, cum autem id tacite committit, incoinquinatum arbitrari. at uero si ad os cordis quod dictum est referamus, nihil omnino peccati tacite committi potest; non enim committitur, nisi ex ore illo
Abbreviated transcription (Latin):
quam &e eo ipso loco ubi scͥptum est os aut̃
quod m̃tit᷑ occidit animam. si circunstantia
lectionis considetur: non accipiat᷑ fortasse ali¬
ud quam os cordis. Obscurum responsum
ibi est. ubi homines latet. qui os cordis nisi
os corporis consonet audire non possunt.
Illud autem os dicit in eo loco scͥptura ꝑue¬
nire ad auditum sp̃s dñi. qui replcũ orbem t̃¬
rarum. ita ut etiam labia &e uocem & linguã
commemoret in eo loco. Nec tamen omnia
sinit intellectꝰ nisi de corde accipi. qͥa dñm
dicit non latere quod dr. Quod autẽ sono
isto ad aures nr̃as ꝑtinente dr. nec homines la¬
det. Ita quippe scͥptum est. Humanꝰ est enim
sp̃s sapientiȩ. & non libabit maledictum a la¬
bis cius. Qm̃ renum illiꝰ testis est deus. &

Expanded text:
quam et eo ipso loco, ubi scriptum est: os autem. quam et eo ipso loco, ubi scriptum est: os autem. quod mentitur, occidit animam, si circumstantia lectionis consideretur, non accipitur fortasse aliud quam os cordis. obscurum enim responsum ibi est, ubi homines latet, qui os cordis, nisi os corporis consonet, audire non possunt. illud autem os dicit in eo loco scriptura peruenire ad auditum spiritus domini, qui repleuit orbem terrarum, ita ut etiam labia et uocem et linguam commemoret in eo loco nec tamen omnia sinat intellectus nisi de corde accipi, quia dominum dicit non latere quod dicitur; quod autem bono isto ad aures nostras pertinente dicitur, nec homines latet. ita quippe scriptum est: humanus est enim spiritus sapientiae, et non liberabit maledicum a labiis eius, quoniam renum illius testis est
Abbreviated transcription (Latin):
est. Os aut̃ quod mentit᷑ occidit animã.
de quo ore dixerit querit᷑. Pierunq enim
script᷑a cum os dicit conceptacłm ipsum
cordis significat. ubi placet &e decernitur.
quicquid etiam ꝑ uocem cum uerum lo¬
quimur enunciat᷑: ut corde mentiat᷑. cui
placet mendacium. Possit aut̃ non corde
mentri. qui ꝑuocem aliud quam est in
animo ita ꝓfert. ut maioris mali euitandi
causa malum se admittere nouerit. cui tñ
utrunq displiceat. Et qui hoc asserunt. ita
dicunt etiam illud intelligendum qͦd scͥp¬
tum ẽ. qui loquit᷑ ueritatem in corde suo.
quia semꝑ ueritas in corde loquenda est
non autem semꝑ inore corporis. si aliqͣ cau¬
sa cauencdi maioris mali aliud quam in
animo ẽ uoce ꝓferre exigat. Quid est os Si
cordis ex hoc iam intelligi pot̃. quod ubi
locutio est. ibi os non absurde intelligitur.
Nec recte diceret᷑ qui loquit᷑ in corde suo.
nisi & os incorde recte intelligeret᷑. Quan¬

Expanded text:
eat: os autem, quod mentitur, occidit animam, eat: os autem, quod mentitur, occidit animam, de quo ore dixerit, quaeritur. plerumque enim scriptura cum os dicit, conceptaculum ipsum cordis significat, ubi placet et decernitur quidquid etiam per uocem, cum uerum loquimur, enuntiatur, ut corde mentiatur. cui placet mendacium, possit autem non corde mentiri, qui per uocem aliud quam est in animo ita profert, ut maioris mali euitandi causa malum se admittere nouerit, cui tamen utrumque displiceat. et qui hoc asserunt, ita dicunt etiam illud intellegendum, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, quia semper in corde ueritas loquenda est; non autem semper in ore corporis, si aliqua causa cauendi maioris mali aliud, quam in animo est, uoce proferri exigat. et esse quidem os cordis ex hoc iam intellegi potest, quod ubi locutio est, ibi os non absurde intellegitur. non recte diceretur: qui loquitur in corde suo, nisi et os in corde recte intellegeretur. quam
Abbreviated transcription (Latin):
uia. ex euangłio uiuerent. & quodam loco
etiam ipse dñs significauit cur hoc dixerit.
cum addidit. dignꝰ est enim oꝑariꝰ mercede
sua. Ubi satis ostendit ꝑmissum hoc ẽẽ ñ
iussum. ne forte qͥ hoc faceret ut in oꝑe p̃¬
dicationis u̾bi aliquid ab eis qͥb p̾dicaret.
inusꝰ huius uite sumeret: illicitum aliqͥd
se facere arbitraret᷑. Posse tamen laudabihꝰ
ñ fieri. in apło paulosatis demonstratum
est. qui cum diceret communicet autẽ
qui caternat᷑ uerbo. ei qui se catezizat in
omnib bonis. & multis locis id salubriter
ficri ab eis. quib u̾bum p̾dicat᷑ ostendet.
s tam̃ ego inquit non sumusꝰ hac potestate.
Potestatem gͦ dedit dñs cum ista diceret. ñ
imꝑio constrinxit. Itaq plerunq in t̃bis
intelligere non ualentes. in factis scorum
colligimꝰ quemadmodum oporteat accipi.
quod facile in aliam partem duceretur.
nisi exemplo reuocaret᷑. Sic gͦ quod scͥptũ

Expanded text:
uia ex euangelio uiuerent. et quodam loco uia ex euangelio uiuerent. et quodam loco etiam ipse dominus significauit, cur hoc dixerit, cum addidit: dignus est enim operarius mercede sua. ubi satis ostendit permissum hoc esse, non iussum, ne forte qui hoc faceret, ut in opere praedicationis uerbi aliquid ab eis, quibus praedicaret, in usus uitae huius sumeret, inlicitum aliquid se facere arbitraretur. posse tamen laudabilius non fieri in apostolo Paulo satis demonstratum est. qui cum diceret: communicet autem qui catechizatur uerbum ei, qui se catechizat in omnibus bonis, et multis locis id salubriter fieri ab eis, quibus uerbum praedicatur, ostenderet, sed tamen ego, inquit, non sum usus hac potestate. potestatem ergo dedit dominus, cum ista diceret, non imperio constrinxit. ita pleraque in uerbis intellegere non ualentes in factis sanctorum colligimus quemadmodum oporteat accipi, quod facile in aliam partem duceretur, nisi exemplo reuocaretur. Sic ergo quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
cepti uiolat reum paulum p̃sertim in
epłis conscriptis atq editis ad sp̃italem
uitam salutemq popłoꝵ nefas ẽ dicere:
intelligendum est illud quod positum ẽ
omnino. ad hoc positum: ut qͣnͣtum in de
est non affectes. non ames. non quasi ꝓ bo¬
no cum aliqua delectatione appetas ius¬
iurandum. sic̃ illud nolite cogitare de cͣ¬
stino. & nolite inqͥt cogitare quid man¬
ducetis & quid bibatis: & quid induami¬
ni. Cum aut̃ uidemus & ipsum dñm ha¬
buisse locłos. quo ea que dabant᷑ mitteban-¬
tur. ut seruari possent ad us ꝓ dempore
necessarios. & ipsos aplos ꝓcurasse multa fr̃m
indigentiȩ. non solum in crastinum s etiam
in ꝓlixius tempꝰ impendentis famis. sicut
in actib apłoꝵs legimꝰ. satis elucet illa p̃cepta
sic intelligenda. ut nicħ oꝑis nastri tempora¬
lium adipiscendoꝵ amore uł timore ege¬
statis. tanqm ex necessitate faciamꝰ. Item dic¬
tum est apłis. ut nicħ secum portantes in

Expanded text:
cepti uiolati reum Paulum, praesertim in cepti uiolati reum Paulum, praesertim in epistulis conscriptis atque editis ad spiritalem uitam salutemque populorum nefas est dicere, intellegendum est illud, quod positum est \'omnino\', ad hoc positum, ut, quantum in te est, non affectes, non ames, non quasi pro bono cum aliqua delectatione adpetas iusiurandum. Sicut illud: nolite cogitare de crastino, et: nolite itaque cogitare quid manducetis et quid bibatis et quid induamini. cum autem uidemus et ipsum dominum habuisse loculos, quo ea quae dabantur mittebantur, ut seruari possent ad usus pro tempore necessarios, et ipsos apostolos procurasse multa fratrum indulgentiae non solum in crastinum, sed etiam in prolixius tempus inpendentis famis, sicut in Actibus apostolorum legimus: satis elucet illa praecepta sic intellegenda, ut nihil operis nostri temporalium adipiscendorum amore uel timore egestatis tamquam ex necessitate faciamus. Item dictum est apostolis, ut nihil secum portantes in
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u. cum illud diceret. s tam̃ cor paratum
habebat. ñ solum ad alias alapas accipien¬
das. s etiam quelibet tormenta: cum eoꝵ
etiam. ego aut̃ dico uob̃. non iurare om¬
nino. Iurauit aut̃ ipse paulus apłs in epi¬
stolis suis. & sic ostendit quomͦ accipiendũ
c̃ẽt quod dictum ẽ. dico uobis non iurare
omnino. Ne seilicet iurando ad facilita¬
tem iurandi ueniat᷑. ex facilitate ad consu¬
etudinem: atq ex consuetudine in ꝑiuriũ
decidatur. Et ideo non inuenit᷑ iurasse nisi
scͥbens. ubi consideratio cautior non habet
linguam p̃cipitem. & hoc utiq a malo. sic̃
dictum ẽ. quod aut̃ ampliꝰ est a malo est:
non tam̃ suo. s eoꝵ infirmitatis. quib etiã
sic fidem facere conabat᷑. Nam qͦd loquens
iurasset dum non scriberet. nescio utrũ
aliqua de illo scͥptura narrau̾it. Et tamen
dñs omnino ait non uirare. Non enim cõ¬
cessit. ut id liceret scͥbentib. S quia pre¬

Expanded text:
spiritu, cum illud diceret; sed tamen cor paratum spiritu, cum illud diceret; sed tamen cor paratum habebat non solum ad alias alapas accipiendas, sed etiam quaelibet tormenta pro ueritetiam: ego autem dico uobis, non iurare omnino. iurauit autem ipse apostolus in epistulis suis et sic ostendit, quomodo accipiendum esset quod dictum est: dico uobis, non iurare omnino: ne scilicet iurando ad facilitatem iurandi ueniatur, ex facilitate ad consuetudinem atque ita ex consuetudine in periurium decidatur. et ideo non inuenitur iurasse nisi scribens, ubi consideratio cautior non habet linguam praecipitem. et hoc utique a malo, sicut dictum est: quod autem amplius est, a malo est, non tamen suo, sed eorum infirmitatis, quibus etiam sic fidem facere conabatur. nam quod loquens iurasset, dum non scriberet, nescio utrum aliqua de illo scriptura narrauerit. et tamen dominus, omnino, ait. non iurare; non enim concessit, ut id liceret scribentibus. sed quia prae
Abbreviated transcription (Latin):
leãit ad exemplar intelligendarum scͥpt᷑aꝵs.
quȩ in p̃ceptis digesta st̃. uelut cum legimꝰ
in euangłio. accepisti alapam. para alt̾am
maxillam. Ex emplum autem patientiȩ nul¬
lum qͣm ipsius domini potentiꝰ & excellenti
inuenimꝰ. E ipse cũ alapa ꝑcussus ẽẽt. Ñ ait.
ecce alt̾am maxillã. s ait. si male dixi exꝓbra
de malo.Si aut̃ bñ qͥd me cedis: Uostendit.
illã p̾parationẽ alt̾ius maxillȩ in corde facien¬
dam. Qͦ d etiam apłs pauiꝰ utiq nouerat.
Nam ce ipse cum eẽt alapa ꝑcussus ante pon¬
tificem. non ait ꝑcute maxillam alteram.
sed pcutiet te dñs inquit paries dealbate:
Et tu sedes iudicare me scđm legem. & contͣ
legem iubes me ꝑcuti: Altissime intuens
sacerdotium iudeoꝵ iam tale factum fuis¬
se. ut nomine forisecus niteret. intrinsecꝰ
aut̃ luteis concupiscentiis sorderet. quod
transiturum ẽẽ uindicta dñi uidebat in

Expanded text:
leant ad exempla intellegendarum scripturarum, leant ad exempla intellegendarum scripturarum, quae in praeceptis digesta sunt. Velut cum legimus in euangelio: accepisti alapam, para alteram maxillam. exemplum autem patientiae nullum quam ipsius domini potentius et excellentius inuenimus. at ipse, cum alapa percussus esset, non ait: ecce altera maxilla, sed ait: si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? ubi ostendit illam praeparationem alterius maxillae in corde faciendam. quod etiam apostolus Paulus utique nouerat; nam et ipse, cum esset alapa percussus, ante pontificem non ait: percute maxillam alteram, sed, percutiet te dominus, inquit, paries dealbate; et tu sedes iudicare me secundum legem, et contra legem iubes me percuti? altissime intuens sacerdotium iudaeorum iam tale factum fuisse, ut nomine forinsecus niteret, intrinsecus autem luteis concupiscentiis sorderet: quod transiturum esse uindicta domini uidebat in
Abbreviated transcription (Latin):
tis itaq his factis q̃ potest quisq ad allegoricã
significationem referre. quamuis gesta ẽẽ ne¬
mo ambigat. sic̃ sunt fere omnia in libris
uetis testamenti Qs enim aliqͥd ibi audeat
affirmare non ꝑtinere ad figuratam p̾nun¬
ciationem. quippe cum apłs ctiam filios a¬
brahe quosutiq nat᷑al ordine ꝓpagandi po¬
pul editos eẽ atq uixisse facillime discit᷑. ñ
enim monstra & ꝓdigia nata sunt. ut ad sig¬
nificationem aliquam ducant animum. duo
tamen testamenta significare asserat. & bene¬
ficium illud mirabile qͦd ds popło israel p̃sti¬
tit aderuendos eos de seruitute qͣ in egypto
p̃mebant᷑. pęnamq uindictȩ cum in itinere
peccassent infigͣa contigisse dicat. quȩ facta
inuenies qͥb istam regłam deroges. & affirma¬
re p̃sumas ad figͣam auquam non ẽẽ redi¬
nouo testam̃to a scĩs facta st̃. ubimoꝵ em̃dato¬
rum euidentissima commendato est. ua¬

Expanded text:
tis itaque his factis, quae potest quisque ad allegoricam tis itaque his factis, quae potest quisque ad allegoricam significationem referre, quamuis gesta esse nemo ambigat — sicuti sunt fere omnia in libris ueteris testamenti; quis enim ibi aliquid audeat adfirmare non pertinere ad figuratam praenuntiationem ? quippe cum apostolus etiam filios Abrahae, quos utique naturali ordine propagandi populi editos esse atque uixisse facillime dicitur non enim monstra et prodigia nata sunt, ut ad significationem aliquam ducant animum duo tamen testamenta significare asserat et beneficium illud mirabile, quod deus populo Israhel praestitit ad eruendos eos de seruitute, qua in Aegypto premebantur, poenamque uindictae, cum in itinere peccassent, in figura contigisse dicat, quae facta inuenies, quibus istam regulam deroges et adfirmare praesumas ad figuram aliquam non esse redinouo testamento a sanctis facta sunt, ubi morum imitandorum euidentissima commendatio est, ua
Abbreviated transcription (Latin):
prum patiat᷑ defendi. aut muniri: sut digi
alia questio est. Nc̃ illud quod instituimꝰ pera¬
gamus. utrum mentiendum sit etiam sime¬
uitabilis conditio ꝓponat᷑: ut aut hoc faciamꝰ
aut stuprum patiam. uel aliquam execrab¬
lem inquinationem. etiam s mentiendonul¬
l faciamꝰ iniuriam. De qua re patebit aliqͥs
considationi locꝰ. si prius diuinas auctorita¬
tes quȩ mendacium ꝓhibent diligent̃ discu¬
tiamus. Si enim ipse nullum dant locum.
frustra querimꝰ qua exeamꝰ. Tenendum ẽ eñ
omni modo p̃ceptum dei. & uoluntas deiin his
que tenendo p̾ceptum eius passi fuerimus. eqͦ
animo sequenda. Si aut̃ relaxatur aliquis eci¬
tus. non est in tali causa recusandum m̃daciũ.
ꝓpt̃ea diuine scͥptͣe non solum p̃cepta dez con¬
tinent. s etiam uitam moresq iustoꝵs. Ut si for¬
te occultum ẽ quemadmodum accipiendũ
sit qͦd p̃cipit᷑. in factis iustoꝵs intelligat᷑. Gecep¬

Expanded text:
prum patiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, prum patiatur, defendi aut muniri. sed, ut dixi, alia quaestio est. Nunc illud, quod instituimus, peragamus: utrum mentiendum sit, si etiam ineuitabilis condicio proponatur, ut aut hoc faciamus aut stuprum patiamur uel aliquam execrabilem inquinationem, etiamsi mentiendo nulli faciamus iniuriam. De qua re patebit aliquis considerationi locus, si prius diuinas auctoritates, quae mendacium prohibent, diligenter discutiamus. si enim ipsae nullum dant locum, frustra quaerimus qua exeamus; tenendum est enim omni modo praeceptum dei et uoluntas dei in his, quae tenendo praeceptum eius passi fuerimus, aequo animo sequenda; si autem relaxatur aliquis exitus, non est in tali causa recusandum mendacium. propterea diuinae scripturae non solum praecepta dei continent, sed etiam uitam moresque iustorum, ut, si forte occultum est, quemadmodum accipiendum sit quod praecipitur, in factis iustorum intellegatur. excep
Abbreviated transcription (Latin):
porali aliquem tueatur. dumtaxat ea quam
suꝑius commemorauimꝰ. Nam etiam ñ lotis
manib manducare. immundiciam putabar̃
iudei. Aut si &e hanc quisqm immundiciam
uocat: ñ tamen talem: ꝓ qua euitanda menti¬
encdum sit. Si autem mendacium tale ẽ qͦd
alicui faciat iniuriam. etiam si ab hac ĩmun¬
dicia qm omnes homines abhorrent ac dete¬
stantur muniat hominem. utrum ce hoc gene¬
re mentiendum sit: si talis fiat iniuria ꝑ m̃da¬
cium que ñ sit in eo genere immundiciȩ. de
quonc̃ agimꝰ: alia questio ẽ. Non enim iam de
mendacio querit᷑. sed querit᷑ utrum alicu fa¬
cienda sit iniuria etiam non ꝑ mendacium.
ut illa ab altõ immundicia repellat᷑. Qͦd nul¬
lo modoputauerim. quanqͣm ꝓponantur le¬
uissimȩ iniuriȩ. ueluti est illa quam de uno
modio amisso supra commemoraui. & multũ
ꝑturbent. utrum non debeamꝰ facere cuiquã
uel talem iniuriam. s ea potest alius ne stu-¬

Expanded text:
porali aliquem tueatur, duntaxat ea quam porali aliquem tueatur, duntaxat ea quam superius commemoravimus. Nam etiam non lotis manibus manducare, immunditiam putabant Judaei . Aut si et hanc quisquam immunditiam vocat; non tamen talem, pro qua evitanda mentiendum sit. si autem mendacium tale est, quod alicui faciat iniuriam, etiamsi ab hac inmunditia, quam omnes homines abhorrent ac detestantur, muniat hominem, utrum et hoc genere mentiendum sit, si talis fiat iniuria per mendacium, quae non sit in eo genere inmunditiae, de quo nunc agimus, alia quaestio est; non enim iam de mendacio quaeritur, sed quaeritur, utrum alicui facienda sit iniuria etiam non per mendacium, ut illa ab altero inmunditia depellatur: quod nullo modo putauerim. quamquam proponantur leuissimae iniuriae — ueluti est illa, quam de uno modio amisso supra commemoraui — et multum perturbent, utrum non debeamus facere cuiquam uel talem iniuriam, si ea potest alius, ne stu
Abbreviated transcription (Latin):
tum. quod fit placendi cupiditate. de suaui¬
loquio. His omnib penitꝰ euitatis atq reiec¬
tis: sequit᷑ sextum genus. qͦd & nulli obest. &
ꝓdest alicui. Uelut si quisquam pecuniam
alicuius iniuste tollendam sciens ubi sit. nescire
scmentiatur quocunq int̾rogante. Septimũ.
lens hominem ad mortem quesitum ꝓdere. m̃ti¬
atus. non solum iustum atq innocentem. sed &
reum: quia xp̃ianȩ disciplinȩ sit ut neq de
cuiusquam correctione despetur. neq cuiqm¬
penitendi aditꝰ int̾cludat᷑. De quib duob ge¬
nerib quȩ solent habere magnam controũsiã
satis tͣctauimus. & quid nobis placeret ostendi¬
mus. ut suscipiendis incommoditatib quȩ ho¬
neste ac fortit tolerant᷑. hȩc quoq genera deui¬
tentur: a fortib & fidelib ac ueracib uiris ce fe¬
minis. Oct̾auum ẽ genus mendacii. qͦd &e nul¬
l obest. & ad hoc ꝓdest. ut ab immundicia cor¬

Expanded text:
tum, quod fit placendi cupiditate de suauitum, quod fit placendi cupiditate de suauiloquio. his omnibus penitus euitatis atque reiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui: uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam sciens, ubi sit, nescire se mentiatur quocumque interrogante. septimum, lens hominem ad mortem quaesitum prodere mentiatur, non solum iustum atque innocentem, sed et reum, quia christianae disciplinae sit, ut neque de cuiusquam correctione desperpoenitendi aditus intercludatur. De quibus duobus generibus, quae solent habere magnam controversiam, satis tractavimus, et quid nobis placeret ostendimus: ut suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera devitentur a fortibus et fidelibus et veracibus viris ac feminis. Octavum est genus mendacii, quod et nulli obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia cor