comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fatemur. et multa oꝑari desideria reluctantibus nobis. quibꝰ
non consentiendꝰ resistimus. sicut etiam hicuir fatetut᷑. nisi quia
mortuum ẽ. in eo reatu quo nos tenebat. et donec sepulture ꝑ¬
fectione sanetur. rebellat et mortuum: Quam uis iam ñ eom̃
appelletur peccatũ qd faciat reum: s quod sit reatu primi ho¬
minis factũ. et qđ rebellando nos trahere nititur ad reatum
mortuum peccatum rebellet. ut uincendo reuiuiscat. et regnet.
In hoc bello laborantes quandui temptatio ẽ. uita humana su¬
ꝑ terrã. non ideo sine peccato non sumus. quia hoc quod eomͦ
peccatum dicit᷑. oꝑat᷑ in menbris repugnans legi mentis. etiã
non sibi ad illicita consentientibus nobis. Quantũ enĩ ad nos
at tinet. sine peccato semꝑ eemus. donec sanaretur hoc malum.
si ei ñquã consentiremus ad malum. Sed inquibus ab illo
rebellante et si non letaliter s uenialit᷑ tam̃ uincimur: in his

Expanded text:
fatemur, et multa operari desideria reluctantibus nobis, quibus fatemur, et multa operari desideria reluctantibus nobis, quibus non consentiendo resistimus, sicut etiam hic vir fatetur; nisi quia mortuum est in eo reatu quo nos tenebat, et donec sepulturae perfectione sanetur, rebellat et mortuum? Quamvis jam non eo modo appelletur peccatum, quo facit reum; sed quod sit reatu primi hominis factum, et quod rebellando nos trahere nititur ad reatum,mortuum peccatum rebellet, ut vincendo reviviscat et regnet. CAPUT X. 33. In hoc bello laborantes, quamdiu tentatio est vita humana super terram , non ideo sine peccato non sumus, quia hoc quod eo modo peccatum dicitur, operatur in membris repugnans legi mentis, etiam non sibi ad illicita consentientibus nobis quantum enim ad nos attinet, sine peccato semper essemus, donec sanaretur hoc malum, si ei nunquam consentiremus ad malum; sed in quibus ab illo rebellante, etsi non lethaliter, sed venialiter, tamen vincimur, in his
Abbreviated transcription (Latin):
carnẽ & sanguine᷑ adu̾s ꝙͣ luctatꝰ ẽ paub qñ dicebat. Uido ala lee ĩ
bris meis repugnantem legi mentis meȩ. Precipit ne carni nr̃
confidamus. ne nos ei credamus. cum apłs clamet. Scio quia
non habitet inme. idẽ. in carne mea bonũ. Ulelle enĩ ad iacet m.
ꝑficere aut̃ bonum non inuenio. Ecce quantã pugnã nos epns
mortuis habere peccatis. ille strenuus xp̃i miles et eccliȩ fidel
doctor ostendit. Q uomͦ enim peccatum mortuum ẽ. cum multa oꝑe¬
cur in nobis. reluctantibus nobis: Quȩ multa. nisi desideria stui¬
ta et noxia: Quȩ consentientes mergunt in interitum. et ꝑditio¬
nem: Quȩ utiq ꝑpeti eisq non consentire. certamen ẽ. conflictꝰ
ẽ. pugna ẽ. Quoꝵ pugna nisi boni et mali. ñ nature adu̾sus natam.
s nature adu̾sus uiciũ iã mortuũ. szadhuc sepeliendũ idẽ om̃io sanan¬
dum: Quomodo ergo mortuum dicimus hoc peccatũ in baptis¬
mate. sicut etiam iste uirdicit. et quomͦ habitare in nobis

Expanded text:
 quam luctatus est Paulus quando dicebat, Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae. Praecipit ne carni nostrae confidamus, ne nos ei credamus, cum Apostolus clamet, Scio quia non habitat in me, id est, in carne mea, bonum: velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio . Ecce quantam nos pugnam cum mortuis habere peccatis, ille strenuus Christi miles, et Ecclesiae fidelis doctor ostendit. Quomodo enim peccatum mortuum est, cum multa operetur in nobis reluctantibus nobis? Quae multa, nisi desideria stulta et noxia, quae consentientes mergunt in interitum et perditionem ? quae utique perpeti, eisque non consentire, certamen est, conflictus est, pugna est. Quorum pugna, nisi boni et mali, non naturae adversus naturam, sed naturae adversus vitium, jam mortuum, sed adhuc sepeliendum, id est, omnino sanandum? Quomodo ergo mortuum dicimus hoc peccatum in Baptismate, sicut etiam iste vir dicit, et quomodo habitare in membris
Abbreviated transcription (Latin):
Iui neminem dixit iustificari apeccato. nisi cui fuerint ꝑ bapti¬
smum omnia peccata dimissa. Qui coluit iuste iustum dm̃. qui
ꝑfectionem hominis inuirtute atq iusticia. absit. ut impediat
desꝑando. s eam tam̃ ꝑfectionem cui nichil adiciendum sit. in
alia inta sꝑat. quȩ implebit᷑ resurrectione mortuoꝵ. In hac aut̃
uita humanã iusticiam in quadam milicia belloq constituit.
non solum aduersus ȩmulas aerias potestates. s adu̾sus ipsas
nr̃as cupiditates. ꝑ quas et illi exteriores inimici nos deicere
bello: ille uir sẽs monet nos scłm effuge̾. & inea fuga ꝗͣta sit diffi¬
cultas. ĩmo ĩ possibilitas nͥ dĩ grã opitulet᷑ ostñdit. Dic̃ mortua qͥd
uicia. ꝑtemissionẽ ĩ baptismate om̃iũ peccõrũ. s eoꝵ nos curare debe

Expanded text:
Qui neminem dixit justificari a peccato, nisi cui fuerint per BaptiQui neminem dixit justificari a peccato, nisi cui fuerint per Baptismum dimissa omnia peccata. Qui coluit juste justum Deum. Qui perfectionem hominis in virtute atque justitia absit ut impediat desperando: sed eam tamen perfectionem cui nihil adjiciendum sit, in alia vita sperat, quae implebitur resurrectione mortuorum; in hac autem vita humanam justitiam in quadam militia belloque constituit, non solum adversus aemulas aerias potestates, sed adversus ipsas nostras cupiditates, per quas et illi exteriores inimici nos dejicere, bello ille vir sanctus monet nos saeculum effugere, et in ea fuga quanta sit difficultas, imo impossibilitas, nisi Dei gratia opituletur, ostendit. Dicit mortua quidem vitia per remissionem in Baptismate
Abbreviated transcription (Latin):
mentis us q adeo repugnare. ut adu̾sus eam non solum quicũq
boni fideles. s apłicȩ etiam uirtutis magnitudo pugnauerit᷑. ad
hocutꝑrp̃i gr̃am caro animȩ subiugata in concordiam reuocet̃.
mori duoꝵ quȩ primitus sine peccato creata sunt. ex prina bo¬
minis transgressione facta discordia. ẽ. Et quis hȩc dicit: ho¬
mo dei catholicus. et catholicȩ ueritatis aduersus hereticos us¬
q ad ꝑiculum sanguinis defensor acerrimus. sic tui doctoris
testimonio predicatus. ut diceret᷑ quod eiꝰ fidem et in scripturis
purissimum sensum. nec inimicus quidem ausꝰ sit reprehen¬
dere. qui creatorem dm̃. non solum animarũ uerũ etiam corpo¬
rumꝰ adu̾sus platonicoꝵ philosophoꝵ asseuerauit errorẽ. qui
nuptiarum bonũ. et causa ꝓpagandi generis humaniz diuinitꝰ
institutũ. et pudicitia conugalis scãm eiꝰ copulam predicauit.

Expanded text:
mentis usque adeo repugnare, ut adversus eam, non solum quicumque mentis usque adeo repugnare, ut adversus eam, non solum quicumque boni fideles, sed apostolicae etiam virtutis magnitudo pugnaverit, ad hoc ut per Christi gratiam caro animae subjugata, in concordiam revocetur: quorum duorum, quae primitus sine peccato creata sunt, ex primi hominis transgressione facta discordia est Et quis haec dicit? Homo Dei, catholicus, et catholicae veritatis adversus haereticos usque ad periculum sanguinis defensor acerrimus, sic tui doctoris testimonio praedicatus, ut diceretur, quod ejus fidem et in Scripturis purissimum sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere. Qui creatorem Deum non solum animarum, verum etiam corporum, adversus Platonicorum philosophorum asseveravit errorem. Qui nuptiarum bonum et causa propagandi generis humani divinitus institutum, et pudicitia conjugali sanctam ejus copulam praedicavit.
Abbreviated transcription (Latin):
ut᷑a ẽ. contumatia comprimenda. ut apresũptionis impetu re¬
ꝑcussi ⁊ quodammꝰ sauciati. dum tales homines dei sic infide
catholica errare potuisse non creditis. ut aliquid dicerent. unde
eẽt consequens. dm̃ non eẽ hominũ creatorem. nuptias ee damp¬
nandas. in baptismo non omniũ remissionẽ fieri peccatoꝵ. dm̃
refrenetis: et tamquã ex furore resipiscentes. incipiatis inqua nu¬
triti estis. recolere. et aduertere et resumere ueritatem. Dicit
beatus ambrosius. unum solum hominem: mediatorem dei et
hominũ. eo quod sit natus ex uirgine. nec senserit nascendo pec¬
catum. generationis obnoxiȩ uinculis non deneri. Omnes autẽ
homines sub peccato nasci. quoꝵ ipse ortus in uitio ẽ. quia con¬
enpiscentie uoluptate concreti. prius subierut contagia delic¬
sorsi quam uitalem de hoc aere sp̃m ducerent. ipsamq concupi¬
scentiam. tamquã legem peccati in corpore mortis huius. legi

Expanded text:
vestra est contumacia comprimenda, ut a praesumptionis impetu revestra est contumacia comprimenda, ut a praesumptionis impetu repercussi, et quodam modo sauciati, dum tales homines Dei sic in fide catholica errare potuisse non creditis, ut aliquid dicerent, unde esset consequens, Deum non esse hominum creatorem, nuptias esse damnandas, in Baptismo non omnium remissionem fieri peccatorum, Deum refrenetis, et tanquam ex furore resipiscentes, incipiatis in qua nutriti estis, recolere et advertere et resumere veritatem. 32. Dicit beatus Ambrosius, unum solum hominem mediatorem Dei et hominum, eo quod sit natus ex virgine, nec senserit nascendo peccatum, generationis obnoxiae vinculis non teneri. Omnes autem homines sub peccato nasci, quorum ipse ortus in vitio est: quia concupiscentiae voluptate concreti, prius subirent contagia delictorum, quam vitalem de hoc aere spiritum ducerent. Ipsamque concupiscentiam tanquam legem peccati in corpore mortis hujus, legi
Abbreviated transcription (Latin):
creatorem. hoc ẽ. et animȩ et corporis. et bonum eẽ nuptias. et ꝓba
ptismũ xp̃i omnia peccata dimitti. et iustum ẽẽ dm̃. et ꝑfect iu¬
sticiȩ capacem humanam ẽẽ naturã. et tamen cum hȩc omnla
uera sunt. ob nox ios nasci homines originis uitiatȩ. quȩ trahitur
ex homine primo. et ideo ire indampnationem. nisi renascant᷑
in xp̃o. hoc aut ꝓbauimus catholicoꝵ auctoritate scõꝵ. qui et hoc
asserunt quod de originali peccato dicimus. et illa quinq ẽe uera
omnia confitentur. Ac ꝑ hoc non ẽ. consequens. ut hoc falsum sit
quia uera sunt illa. Tales quippe actanti uiri. scđm catholicam fi¬
dem quȩ antiquitus toto orbe diffunditur. et hoc et illa uera ẽẽ
confirmant. ut ur̃a fragilis et quasi argutula nouitas sola au¬
ccoritate conteratur illoꝵ. Preter quod ea dicunt. ut se ꝑ eos
loqui ueritas ipsa testetur s nunc auctoritate primitus illoꝵ

Expanded text:
creatorem, hoc est, et animae et corporis; et bonum esse nuptias; et per creatorem, hoc est, et animae et corporis; et bonum esse nuptias; et per Baptisma Christi omnia peccata dimitti; et justum esse Deum; et perfectae justitiae capacem humanam esse naturam: et tamen cum haec omnia vera sint, obnoxios nasci homines origini vitiatae, quae trahitur ex homine primo; et ideo ire in damnationem, nisi renascantur in Christo. Hoc autem probavimus catholicorum auctoritate sanctorum, qui et hoc asserunt, quod de originali peccato dicimus, et illa quinque esse vera omnia confitentur. Ac per hoc non est consequens ut hoc falsum sit, quia vera sunt illa. Tales quippe ac tanti viri secundum catholicam fidem, quae antiquitus toto orbe diffunditur, et hoc, et illa vera esse confirmant; ut vestra fragilis, et quasi argutula novitas sola auctoritate conteratur illorum: praeterquam quod ea dicunt, ut se per eos loqui veritas ipsa testetur. Sed nunc auctoritate primitus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
iuuenis confidentissime consolari te debes quia talibus displices.
an lugere: Sed iam quid egerimus ꝑ totum istum librum. in sum¬
mam sicut possumus breuiter colligamus. Proposiumus hic
auctoritatis mole scoꝵ. qui ep̃i ante nos non solum sermone cũ
hic uiuerent. uerum etiam scriptis quȩ posteritati relinquerent.
fidem catholicam strenuȩ defenderunt: ur̃a argumenta conffrim¬
gere. Quibus dicitis. Si ds̃ homines creat: non possunt cũ aliqͦ
malo nasci.Si nuptiȩ bonum sunt: nichil ex eis oritur mali. Si
in baptismate omnia peccata remittunt᷑: non possunt nati de
renatis trahere originale peccatum. Si iustus ẽ. ds̃. non potest
infiliis parentum dampnare peccata. cum ipsis parentibus di¬
inittat et ꝓpria. Si ꝑfectȩ iusticiȩ capax ẽ. humana natura. habere
non potest uitia naturalia. Ad hȩc nos dicimus. et dm̃ eẽ hominũ

Expanded text:
juvenis confidentissime, consolari te debes, quia talibus displices, juvenis confidentissime, consolari te debes, quia talibus displices, an lugere? CAPUT IX. 31. Sed jam quid egerimus per totum istum librum, in summam sicut possumus breviter colligamus. Proposuimus hic auctoritatis mole sanctorum, qui episcopi ante nos, non solum sermone, cum hic viverent, verum etiam scriptis, quae posteritati relinquerent, fidem catholicam strenue defenderunt; vestra argumenta confringere, quibus dicitis: Si Deus homines creat, non possunt cum aliquo malo nasci. Si nuptiae bonum sunt, nihil ex eis oritur mali. Si in Baptismate peccata omnia remittuntur, non possunt nati de renatis trahere originale peccatum. Si justus est Deus, non potest in filiis parentum damnare peccata, cum ipsis parentibus dimittat et propria. Si perfectae justitiae capax est humana natura, habere non potest vitia naturalia. Ad haec nos dicimus, et Deum esse hominum
Abbreviated transcription (Latin):
num hoc ago. et hoc preclaro intellectu. nec conuersationis sordẽ
innature refundiꝰ ĩuidiã. nec earum obscenitates apłoꝵ et scoꝵ oĩ
mũ consolaris iniuriis. et hȩc mala quȩ tunon facis. faciebat am¬
brosius cum collegis suis eadem sentientibus. qui beatum apłm
de se ipso dixisse intelligit. non quod uolo facio bonum. s quod
nolo malum hoc ago: et uideo aliam legem inmenbris meis re¬
pugnantem legi mentis meȩ: et cȩtera huius modi : isti ergo scĩ ta¬
lia docendo suffodiunt sicut michi obicis murum pudoris. et uos
ob ꝑfectionis predicationem patimini inandiam: Sed te ut scribis
plurimum consolaris. qm̃ laudis genus ẽ. ei displicuisse qui apłis
non peꝑcit. Si ergo apłis dicendo talia. non peꝑci. ergo nec ambro¬
ista docuerunt. quid me unum appetis: ip. sos aspice. ipsos etiam
atq etiã deposito paulisꝑ tumore ceruicis intuere. ita ne tandem

Expanded text:
num, hoc ago: » et hoc praeclaro intellectu, nec conversationis sordes num, hoc ago: » et hoc praeclaro intellectu, nec conversationis sordes in naturae refundis invidiam; nec earum obscenitates Apostolorum et sanctorum omnium consolaris injuriis: et haec mala quae tu non facis, faciebat Ambrosius cum collegis suis eadem sentientibus, qui beatum Apostolum de se ipso dixisse intelligit, Non quod volo facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago; et, Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae ; et caetera hujusmodi? Isti ergo sancti talia docendo, suffodiunt, sicut mihi objicis, murum pudoris, et vos ob perfectionis praedicationem patimini invidiam? Sed te, ut scribis, plurimum consolaris, quoniam laudis genus est, ei displicuisse qui Apostolis non pepercit. Si ego Apostolis dicendo talia non peperci; ergo nec Ambroista docuerunt, quid me unum appetis? Ipsos aspice, ipsos etiam atque etiam deposito paulisper tumore cervicis intuere. Itane tandem,
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝑ dei gratiam .ttantum uos bellum geritis aduersus ip¬
sam dei gr̃am: sutinam sicut uos uincit insuis. ita suos faci¬
ens. uos quoq ipsos uincat inuobis. Ita ne incorde ur̃o dicere
audetis. quod cum uos audiunt accendunt᷑ homines aduntu¬
ẽ. c̃aut̃ istos audiunt tantoᷤ actales uiroᷤ. cypͥanũ. hylariũ gͥgorũ abrosiũ¬
ani desperatione franguntur. ac remndiant studus ꝑfectionis
heccine monstra cogitationum ascendunt in cor ur̃m. et non
elidunt frontem urãm: Ergo ne uos honoratis scõs dei patri
arthas. ꝓpħas. apłos. laude naturȩ. et de colorant eos ista
lumina ęccłȩ utuꝑatione naturȩ qui eos dicunt incorpore
mortis huius ut tenerent casticatis bonum. dimicasse contͣ
ingenitum concupiscentiȩ malum. ꝑ dei gr̃am prius confli¬
ctatione iuncendum. postea nouissima regeneratione sanan¬
dum: tunc intelligis iudeum ẽẽ qui dicit. Nonenim quod uolo bo¬

Expanded text:
ti per Dei gratiam, tantum vos belum geritis adversus ipti per Dei gratiam, tantum vos belum geritis adversus ipsam Dei gratiam. Sed utinam sicut vos vincit in suis; ita suos faciens, vos quoque ipsos vincat in vobis. 30. Itane in corde vestro dicere audetis, quod cum vos audiunt, accenduntur homines ad virtutem, cum autem istos audiunt tantos ac tales viros, Cyprianum, Hilarium, Gregorium, Ambrosiuni, desperatione franguntur, ac renuntiant studiis perfectionis? Haeccine monstra cogitationum ascendunt in cor vestrum, et non elidunt frontem vestram? Ergone vos honoratis sanctos Dei, Patriarchas, Prophetas, Apostolos laude naturae, et decolorant eos ista lumina Ecclesiae vituperatione naturae; quia eos dicunt in corpore mortis hujus, ut tenerent castitatis bonum, dimicasse contra ingenitum concupiscentiae malum, per Dei gratiam prius conflictatione vincendum, postea novissima regeneratione sanandum? Tu intelligis Judaeum esse qui dicit, « Non enim quod volo bo
Abbreviated transcription (Latin):
illa iusticiȩ oꝑa fufficient ad ꝑfectȩ beatitudims meritum.
nisi miscdia dei etiam in hac iusticiȩ uoluntate. humanarũ¬
demutationum et mortuum uitia non reputet. Hinc illud
minem dei ex illo numero ẽe beatoꝵ de quibus predictum ẽ.
Beatus uir cui non imputabit dñs peccatũ nec est in ore enis
dolus: Confitetur enim etiam peccata iustoꝵ. magis eos asse¬
rens indei miscđia spem ponere. quam de iusticia sua fidere.
et ideo non ẽ. in ore eius dolus. Immo in ore illoꝵ omniũ. qui¬
bus huius ueracis humilitatis uł humilis ueritatis ꝑhibet
testimonium: quid olus habundat in ore ur̃o. ubi enim uit¬
tus non ẽ. et tanta iactantia ẽ. hypocrisis ẽ. et ubi hypocri¬
sis: utiq & dolui. Prorsus quantum scĩ de miscdia dei quȩ mag¬
na ẽ tantum uos de ur̃a quȩ nulla ẽ. uirtute presumitis. et
quantum ipsi adu̾sus ingenerata uitia bellum gerunt ad iu¬

Expanded text:
illa justitiae opera sufficient ad perfectae beatitudinis meritum, illa justitiae opera sufficient ad perfectae beatitudinis meritum, nisi misdemutationum et motuum uitia non reputet. hinc illud ero esse beatorum, de quibus praedictum est, Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum, neque est in ore ejus dolus ? Confitetur enim etiam peccata justorum, magis eos asserens in Dei misericordia spem ponere, quam de justitia sua fidere: et ideo non est in ore ejus dolus, imo in ore illorum omnium, quibus hujus veracis humilitatis vel humilis veritatis perhibet testimonium. Qui dolus abundat in ore vestro. Ubi enim virtus non est, et tanta jactantia est, hypocrisis est: et ubi hypocrisis, utique dolus. Prorsus quantum sancti de misericordia Dei quae magna est, tantum vos de vestra quae nulla est virtute praesumitis: et quantum ipsi adversus ingenerata vitia bellum gerunt adju
Abbreviated transcription (Latin):
cheoꝵq nomen et crimen. quanto buccarum strepitu uentila¬
res: Uunc ergo netui stomachi follis indigesta maledictoꝵ
crudelitate rumpatur. in hunc euome si audes. calumpniosas
tuas uanitates. et insanias mendaces. ad hȩc inquit nos uiti¬
a naturȩ nr̃e ꝓpellit in stinctus. Quȩ ista natura ẽ : Numqͥd
gens tenebrarum. quam manicheoꝵ fabula inducit: Ab sit. sa¬
tholicus loquit᷑ in signis eccłarum doctor loquit᷑. hylarius
loquit᷑. Nr̃a ergo natura ẽ. primi hominis pͣuaricatione ui¬
tiata. non ab alia natura ulla diuisione separanda. s ipsa
sananda. cui diabolum a nobis constituti calumpniaris auc
sincullo sit omnino peccato ꝑfectã duci posse contendis. S̾i
audi quid etiam hinc te ammoneat beatus hylarius. Cum
enim ex poneret psalmum quinquagesimum primum. spes
in quit in miscdia dei. in scłm et in scłm scłi ẽ. Non enim ipsa

Expanded text:
chaeorumque nomen et crimen quanto buccarum strepitu ventilachaeorumque nomen et crimen quanto buccarum strepitu ventilares? Nunc ergo ne tui stomachi follis indigesta maledictorum cruditate rumpatur, in hunc evome, si audes, calumniosas tuas vanitates, et insanias mendaces. Ad haec, inquit, nos vitia naturae nostrae propellit instinctus. Quae ista natura est? Numquid gons tenebrarum, quam Manichaeorum fabula inducit? Absit. Catholicus loquitur, insignis Ecclesiarum doctor loquitur, Hilarius loquitur. Nostra ergo natura est primi hominis praevaricatione vitiata, non ab alia natura ulla divisione separanda, sed ipsa sananda: cui diabolum a nobis constitui calumniaris auctm, ita ut sine ullo sit omnino peccato, perfectam duci posse contendis. 29. Sed audi quid etiam hinc te admoneat beatus Hilarius. Cum enim exponeret Psalmum quinquagesimum primum  Versus finem: Spes, inquit, in misericordia Dei in saeculum et in saeculum saeculi est. Non enim ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
cato ꝑio liberi sunt. ȩccłȩ disciplinam non tenentes. aut auari. ebri¬
osi tumultuosi ꝓcaces. suꝑbi. emulatores. mendaces. rapaces. et
ad hȩc quidem nos uitia naturȩ inquit nr̃e ꝓpellit instinctus.
s utile ẽ. nos auia hac ad quam ferimur abscedere. neq consi¬
stere illic. ad hibito decedendi ex ea non moroso recursu: Et ic¬
circo beatus uir ẽ. qui inuia peccatoꝵ non stetit. natura quidẽ
in uiam hanc ferente. s ex uia hac fidei religione referente: Hum¬
quid nam istum putabimus accusatorem fuisse naturȩ. quem
condidit ds̃: Nonutiq Nonenim dubitabat homo catholicus
humanam dei opus eẽ naturam. s ꝓfecto uitia cum quibus
nascimur accusauit. apłicum illud tenens. Fuimus enĩ et nos
natura filii irȩ. sicut et cȩteri. Uerumtam̃ hȩc uerba quȩ de ser¬
mone sci hylariĩ posui. si mea eͥent. quanta in me diceres. mani¬

Expanded text:
cato per id liberi sunt, Ecclesiae disciplinam non tenentes, ut avari, ebricato per id liberi sunt, Ecclesiae disciplinam non tenentes, ut avari, ebriosi, tumultuosi, procaces, superbi, simulatores, mendaces, rapaces. Et ad haec quidem nos vitia naturae, inquit, nostrae propellit instinctus: sed utile est nos a via ad quam ferimur abscedere, neque consistere illic adhibito decedendi ex ea non moroso recursu. Et idcirco, « Beatus est vir qui in via peccatorum non stetit: » natura quidem in viam hanc ferente, sed ex via hac fidei religione referente . Numquidnam istum putabimus accusatorem fuisse naturae, quam condidit Deus? Non utique: non enim dubitabat homo catholicus, humanam Dei opus esse naturam; sed profecto vitia cum quibus nascimur accusavit, apostolicum illud tenens, Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . Verumtamen haec verba, quae de sermone sancti Hilarii posui, si mea essent, quanta in me diceres, Mani
Abbreviated transcription (Latin):
se emundabit natus ex muliere: quia non exstante hoste. non
erit bellum. cessante deinde bello. uictoria deerit. Collidentiũ aut̃
aduersus nosuicioꝵ uictoria non adepta. non erit emundatio
ulla uicioꝵ. Quia his in sidiis corporis nr̃i pirata uicto. colluc¬
antiũ adu̾sus nos passionũ concertationem purgamur. Memores
igitur inquit et conscii. illa ipsa corpora nr̃a. omniũ uitioꝵ esse
materiem. ꝓ qua polluti et sordidi. nichil in nobis mundum
nchil in nocens obtinemus. gaudeamus nobis eẽ hostem. in cu¬
ius certatione quodam concertationis nr̃ȩ bello dimicemus. In
expositione aut̃ primi psalmi. idem doctor non dubitat dicere
naturam nr̃am utiq istam quȩ de morbo morbum trahit. ad
peccandum ferri. ac sic ne peccemus. adu̾sus eam nos quodãmo¬
do fidei religione pugnare. Plures enim sunt in quit. qui cum
ꝑconfessionem dei ab impietate discreti sunt. non tamen apec¬

Expanded text:
se emundabit natus ex muliere? quia non extante hoste non se emundabit natus ex muliere? quia non extante hoste non erit bellum, cessante deinde bello uictoria deerit. collidentium autem adutrsus nos uitiorum uictoria non adepta non erit emundatio ulla uitiorum, quia his insidiis corporis nostri pirata uicto conluctantium aduersus nos passionum concertatione purgamur. memores igitumateriem, per quam polluti et sordidi nihil in nobis mundum, nihil innocens obtinemus, gaudeamus nobis esse hostem, in cujus concertatione quodam concertationis nostrae bello dimicemus. » 28. In Expositione autem primi Psalmi idem doctor non dubitat dicere, naturam nostram, utique istam quae de morbo morbum trahit, ad peccandum ferri, ac sic ne peccemus, adversus eam nos quodam modo fidei religione pugnare. Plures enim sunt, inquit, qui cum per confessionem Dei ab impietate discreti sint, non tamen a pec
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli aduersus nos indesinens bellum ex hoc fieri asserat. cum
ea mala que in nobis sunt excitat contra nos: quod in nr̃am fie¬
ri utilitatem uult docere. conuertente scilicet diuina miscdĩa
maliciam diaboli ad purgationem nr̃am. tanta enĩ et tam am¬
mirabilis inquit in nos miscdiȩ dei bonitas ẽ. ut ꝑquem in a¬
de offensa generositatẽ et primȩ et beatȩ illius creationis amisi¬
mus. ꝑeum̃ rursum quod amisimus obtinere mereamur. T̃ unc
enim diabolus inuidens nocuit. nunc aut̃ cum nocere nititur
iuncitur. Mouet enim ꝑ infirmitatẽ carnis nr̃ȩ omĩa potestatis
suȩ tela. cum ad lac̾nuam accñdit. cum ad ebrietatẽ illicit. cum
ad odia stimulat. cum ad auariciam ꝓuocat. cum adcedes instru¬
it. cum ad maledicta ex acerbat s cum ꝑ infirmitatem animi
hoꝵ omniũ sub repentia incentiua reprimunt᷑. emundamur
apeccato ꝑ huns uictorię głam. Dictum ita ẽ. enim. Aut quomͦ

Expanded text:
diaboli aduersus nos indesinens bellum ex hoc fieri asserat, cum diaboli aduersus nos indesinens bellum ex hoc fieri asserat, cum ea mala, quae in nobis sunt, excitat contra nos, quod in nostram fieri utilitatem uult docere, conuertente scilicet diuina misericordia malitiam diaboli ad purgationem nostram: Tanta enim et tam admirabilis, inquit, in nos misericordiae dei bonitas est, ut, per quem in Adae offensa generositatem primae et beatae illius creationis amisimus, pereum rursum inquit amisimus, obtinere mereamur. tunc enim diabolus inuidens nocuit, nunc autem, cum nocere nititur, uincitur. mouet enim per infirmitatem carnis nostrae omnia potestatis suae tela, cum ad lasciuiam accendit, cum ad ebrietatem illicit, cum ad odia stimulat, cum ad auaritiam prouocat, cum ad caedes instruit, cum ad maledicta exacerbat. sed cum per firmitatem animi horum omnium subrepentia incentiua reprimuntur, emundamur a peccato per huius uictoriae gloriam; dictum enim ita est: aut quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
pacem meam do uobis. quia lex inquit umbra ẽ. futuroꝵ bonoꝵ.
idcirco ꝑ hanc prefiguratã significationem. docuit nos in hoct¬
reni et morticini corporis habitaculo mundos ẽẽ non posse. nisi
ꝑ ablutionem cȩlestis miscdiȩ emundationẽ consequamur. post
de mutationem resurrectionis terren corporis nr̃i effecta głosio¬
re natura. Bursus in eodem sermone. Ipsis inquit apłis uerbo
licet iam fidei emundatis atq scificatis. non de ee. tamen mali¬
ciam ꝑconditionem communis nobis originis. docuit dicens.
si uos cum sitis mali. nostis bona data dare filiis ur̃is. Uides quẽ¬
ad modum uenerabilis catholicus disputator. nec in hac uita mun¬
dationem nr̃am neget. &e tam̃ humanã ꝑfectionẽ sꝑet idẽ ꝑfectioris mũ¬
dationis in ultimã resurrectione naturã: inquadam uero ome¬
la de libro sc̃i iob attende quid dicat. quem admodum ipsius

Expanded text:
Pacem meam do vobis : « Quia lex, » inquit, umbra erat futurorum bonorum, Pacem meam do vobis : « Quia lex, » inquit, umbra erat futurorum bonorum, idcirco per hanc praefiguratam significantiam docuit nos in hoc terreni et morticini corporis habitaculo mundos esse non posse, nisi per ablutionem coelestis misericordiae emundationem consequamur, post demutationem resurrectionis terreni corporis nostri effecta gloriosiore natura. » Rursus in eodem sermone: « Ipsis, » inquit, « Apostolis verbo licet jam fidei emundatis atque sanctificatis non deesse tamen malitiam, per conditionem communis nobis originis, docuit dicens, Si vos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris » . Vides quemadmodum venerabilis catholicus disputator, nec in hac vita mundationem nostram neget; et tamen humanam perfectiorem speret, id est perfectioris mundationis, in ultima resurrectione naturam. 27. In quadam vero homilia de libro sancti Job attende qu
Abbreviated transcription (Latin):
aut suꝑbus aut stultus ẽ. quam necessaria. quã benigna ẽ. diui¬
na clementia. quȩ cum sciat non de eẽ sanitatiꝰ quȩdam post mo¬
dũ uulnera. dedit curandis denuo sanandisq uulneribus reme¬
dia salutaria. O doctor p̾clarissime. et testis głosissime. sic docuisti.
sic eminuisti. sic te audiendum imitandumq prebuisti. merito fi¬
nitis aluis omnium cupiditatũ certaminibus sanatisq uulnerib.
cum extrema et omniũ maxima uitȩ huius cupiditatẽ ꝓ xp̃i ue
ritate pugnasti. et eiꝰ inte grę largitate uicisti. Secura ẽ. corona
tua. uictoriosa ẽ. doctrina tua. in qua et istos uincis qui confidt̃
in uirtute sua. Ipsi enim clamant. ꝑfectio nobis uirtutis a nobis
ẽ. tu aut̃ reclamas. nemo suis uiribus fortis ẽ. s dei indulgentia
et miscdia tutus ẽ. Audi et beatissimũ hilariũ ubi sꝑet hominis
ꝑfectionem. Cum enim loqueretur de pace ȩuuanglica ubi dñs al.

Expanded text:
aut superbus, aut stultus est; quam necessaria, quam benigna est diviaut superbus, aut stultus est; quam necessaria, quam benigna est divina clementia, quae cum sciat non deesse sanatis quaedam postmodum vulnera, dedit curandis denuo sanandisque vulneribus remedia salutaria! » O doctor praeclarissime et testis gloriosissime, sic docuisti, sic monuisti, sic te audiendum imitandumque praebuisti. Merito finitis aliis omnium cupiditatum certaminibus sanatisque vulneribus, cum extrema et omnium maxima vitae hujus cupiditate, pro Christi veritate pugnasti, et ejus in te gratiae largitate vicisti. Secura est corona tua, victoriosa est doctrina tua, in qua et istos vincis qui confidunt in virtute sua. Ipsi enim clamant, Perfectio nobis virtutis a nobis est: tu autem reclamas, « Nemo suis viribus fortis est, sed Dei indulgentia et misericordia tutus est. » 26. Audi et beatissimum Hilarium, ubi speret hominis perfectionem. Cum enim loqueretur de pace evangelica , ubi Dominus, ait,
Abbreviated transcription (Latin):
cum suꝑbia. aut uinolentum. quia cum uinolentia. aut inuidũ
quia cum inuidia confligebat. Immo uero ideo nichil eoꝵ erat.
quia his malis inotibus. partim de origine. partim de consuetu¬
aine uenientibus. fortiter resistebat. non ad quiescens ẽẽ qd̾ eũ ẽẽ
cogebant. Nec ideo tamen intam ꝑicłoso laboriosoq certami¬
ne nullo telo feriebatur hostili. c̃dicatinȩpła sua de elemosinis.
nec quis quam sic sibi de puro atq immaculato pectore blandia¬
tur: ut innocentia sua fretus medicinã non putet ad hibendam
ee uulneribus. cum scriptum sit. Quis głabit᷑ castum se habere cor.
aut quis głabitur mundum se eẽ apeccatis. Et iterum in ȩpła sua
ioħs ponat et dicat. Si dixerimus quia peccatum non habemus
nos ipsos decipimus: et ueritas in nobis nonẽ. Si aut̃ nemo ẽẽ
sine peccato peccato potest. et quiꝰquis se inculpatum ẽẽ dixerit

Expanded text:
cum superbia; aut vinolentum, quia cum vinolentia; aut invidum, cum superbia; aut vinolentum, quia cum vinolentia; aut invidum, quia cum invidia confligebat. Imo vero ideo nihil eorum erat, quia his malis motibus partim de origine, partim de consuetudine venientibus, fortiter resistebat, non acquiescens esse, quod eum esse cogebant. Nec ideo tamen in tam periculoso laboriosoque certamine nullo telo feriebatur hostili; cum dicat in epistola de Eleemosynis: « Ne quisquam sic sibi de puro atque immaculato pectore blandiatur, ut innocentia sua fretus, medicinam non putet adhibendam esse vulneribus, cum scriptum sit, Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccatis » ? « Et iterum, in epistola sua, » inquit, « Joannes ponat et dicat, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Si autem nemo esse sine peccato potest, et quisquis se inculpatum esse dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
gulis. uix resistit. Si auaricia ꝓstrata ẽ. exurgit libido. si libido
compressa ẽ. succedit ambitio. Si ambicio contempta ẽ. ira ex asꝑat.
inflat suꝑbia. uinolentia inuitat. inuidia concordram rumpit.
amicitiam zelus abscindit. Cogeris maledicere. quod diuna lex
ꝓhibet: compelleris iurare quod non licet: tot ꝑsecutiones animus
patitur cotidie. tot ꝑiculis pectus urgetur. et delectat hic int̾ dia¬
boli gladios stare. cum magis concupiscendum sit et optandum.
ad xp̃m subueniente uelotius morte ꝓperares Absit aut̃ ut scͣm
ciprianum. aut auarũ existimemꝰ fuisse. quia cum auaritia aut
impudicum quia cũ impudicitia. aut ire subditũ quia cũ ira.
aut ambiciosum. quia cũ ambitione. aut carnalem. quia cuͣ
carnalibus uiciis. aut scli huiꝰ amatorem quia cũ illecebris
scłaribus. aut libidinosum quia cum libidine. aut suꝑbum. quia

Expanded text:
gulis, vix resistit. Si avaritia prostrata est, exsurgit Iibido: si libido gulis, vix resistit. Si avaritia prostrata est, exsurgit Iibido: si libido compressa est, succedit ambitio: si ambitio contempta est, ira exasperat, inflat superbia, vinolentia invitat, invidia concordiam rumpit, amicitiam zelus abscindit. Cogeris maledicere, quod divina lex prohibet; compelleris jurare, quod non licet. Tot persecutiones animus quotidie patitur, tot periculis pectus urgetur, et delectat hic inter diaboli gladios diu stare, cum magis concupiscendum sit et optandum, ad Christum subveniente velocius morte properare. » Absit autem ut sanctum Cyprianum aut avarum existimemus fuisse, quia cum avaritia; aut impudicum, quia cum impudicitia; aut irae subditum, quia cum ira; aut ambitiosum, quia cum ambitione; aut carnalem, quia cum carnalibus vitiis; aut saeculi hujus amatorem, quia cum illecebris saecularibus; aut libidinosum, quia cum libidine; aut superbum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
quando ista dicebat. non cum uitiis confligebat. non uicia uin¬
cebat: Non exercitum quendam uariarum cupiditatum intra
semet ipsum. tamquam xp̃i miles egregius debellabat: non
corpus ꝓprium castigabat: numquid non suꝑatis et oppugna¬
tis diaboli oꝑibus. opus dei cum oꝑe dei. hoc ẽ. anima cũ carne
pacem iusticiȩ requirebat. ut non in sua uirtute confidens. sed
sicut ait sp̃c scĩ fulta presidio diceret. non timẽbo quid faciat mͥ
caro: Etce quomodo natura humana capax iustificationis osten¬
ditur: ecce quo modo uirtus in infirmitate ꝑficitur: s audiamus
de hac re etiam uictoriossssimũ martyrem ciprianum in epła
de mortalitate. Cum auaricia nobis inquit. cum ĩnpudicitia. cũ
ira. cum ambitione. congressio ẽ. cum carnalibus uiciis. cum ille¬
cebris secularibus. assidua et molesta luctatio ẽ. obsessa mens ho¬
minis. et undiq diaboli infestatione uallata: uix occurrit sin¬

Expanded text:
quando ista dicebat, non cum vitiis confligebat? non vitia vinquando ista dicebat, non cum vitiis confligebat? non vitia vincebat? non exercitum quemdam variarum cupiditatum intra semet ipsum, tanquam Christi miles egregius debellabat? non corpus proprium castigabat? Numquid non superatis et oppugnatis diaboli operibus, opus Dei cum opere Dei, hoc est, anima cum carne pacem justitiae requirebat, ut non in sua virtute confidens, sed sicut ait, « Spiritus sancti fulta praesidio diceret, Non timebo quid faciat mihi caro? » Ecce quomodo natura humana capax justificationis ostenditur: ecce quomodo virtus in infirmitate perficitur . 25. Sed audiamus de hac re etiam victoriosissimum martyrem Cyprianum in epistola de Mortalitate: « Cum avaritia nobis, » inquit, « cum impudicitia, cum ira, cum ambitione congressio est; cum carnalibus vitiis, cum illecebris saecularibus assidua et molesta luctatio est. Obsessa mens hominis, et undique diaboli infestatione vallata, vix occurrit sin
Abbreviated transcription (Latin):
cur ad hoc dei poscatur auxiliũ. Quanto ergo melius identidẽ
audiuimus ambrosium dei gr̃am confitentẽ. nec de sua uirtu¬
te fidentem: Qui cum hȩc dixisset: ad iecit. Quis aut̃ tambeatꝰ
qui incorde suo semꝑ ascendat: Seo hoc sine auxilio diumo
qui fieri podest : nullo ꝓfecto modo. Deniq inquit supra. eadẽ
rationis. Quis igit᷑ ẽ. inquit. qui carne utit᷑ ad oꝑandũ nisi a¬
nima: Ergo princeps et domina carnis naturalit̾ anima ẽ.
quȩ domare carne debet et regere. Ideoq sp̃c sci fulta p̃sidio
dicit in scõ. Nontimebo quid faciat mͥ caro. Ipsa eadem dicit
in paulo s castigo corpus meum. et inseruituti redigo. Castigat
ergo paulus quod ipsius ẽ. non quod ipseẽ. Aliud ẽ enim quod
ipsius ẽ: aliud quod ipse ẽ. Castigat quod ipsius ẽ: ut mortem
inse lascunȩ corporalis iustus oꝑetur. Numquid sc̃s ambrosius

Expanded text:
cur ad hoc Dei poscatur auxilium. 24. Quanto ergo melius identidem cur ad hoc Dei poscatur auxilium. 24. Quanto ergo melius identidem audimus Ambrosium Dei gratiam confitentem, nec de sua virtute confidentem, qui cum haec dixisset adjecit: « Quis autem tam beatus, qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine auxilio divino qui fieri potest? Nullo profecto modo. Denique, » inquit, « supra eadem rationis: « Quis igitur est, » inquit, « qui carne utitur ad operandum, nisi anima? Ergo princeps et domina carnis naturaliter anima est, quae domare carnem debet et regere. Ideoque Spiritus sancti fulta praesidio, dicit in Psalmo, Non timebo quid faciat mihi caro » . « Ipsa eadem dicit in Paulo, Sed castigo corpus meum, et servituti redigo » . « Castigat ergo Paulus quod ipsius est, non quod ipse est. Aliud enim quod ipsius, aliud quod ipse est. Castigat quod ipsius est, ut mortem in se lasciviae corporalis justus operetur. » Numquid sanctus Ambrosius
Abbreviated transcription (Latin):
tem occupat. Ut quod studeas uitare hoc cogites. animoq uol¬
uas. quod cauere difficile ẽ. homim. exuere aut̃ impossibile.
Deniq uoti magis eam ee̾ rem quam effectus. testatur ꝓpħa di¬
cendo. Declina cormeum in testimonia tua. et non in auariciam.
tuꝓposueris. Ad scłaria reuocant. mundana inserunt. uolupta¬
ria ingerunt. illecebrosa intexunt. Ipsoq intempore quo eleua¬
re mentẽ paramus. insertis inanibus cogitationibus ad terre¬
na plerumq ducimur. hȩc si uos non patimini. ignoscite. non uo¬
bis credimus. Et inhis potius scĩ ambrosii uerbis quod dam spe¬
culum. et hoc si ꝓficimus communis humanȩ infirmitatis ag¬
noscimus. Uobis aut̃ etiam si credamus. et dicamus orate ꝓ nob̃.
ut nec nos ista patiamur. ita uos inuenimus elatos. et alta sa¬
pientes. ut respondeatis nobis. non solum ista uos non pati. ue¬
rum etiã in hominis ee potestate. ne ista patiatur. nec ẽe causã.

Expanded text:
ntem occupat, ut quod studeas vitare, hoc cogites, animoque volntem occupat, ut quod studeas vitare, hoc cogites, animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo, Declina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam » . tu proposueris; ad saecularia revocant, mundana inserunt, voluptuaria ingerunt, illecebrosa intexunt, ipsoque in tempore quo elevare mentem paramus, insertis inanibus cogitationibus, ad terrena plerumque dejicimur » . Haec si vos non patimini; ignoscite, non vobis credimus, sed in his potius sancti Ambrosii verbis quoddam speculum, et hoc si proficimus, communis humanae infirmitatis agnoscimus. Vobis autem etiamsi credamus, et dicamus, Orate pro nobis, ut nec nos ista patiamur; ita vos invenimus elatos et alta sapientes ut respondeatis nobis, non solum ista vos non pati, verum etiam in hominis esse potestate, ne ista patiatur, nec esse causam
Abbreviated transcription (Latin):
dicatis. et iustos credi uelitis. siuȩ ꝓfiteamini ꝑfectionẽ iusticiȩ:
quam ꝓfecto inuobis eẽ nonsentitis. Iustificatio porro in hac uita
nobis. scđ̃m tria ista confertur: prius lauacro regenerationis quo
remittunt᷑ cuncta peccata: deinde congressione cum uiciis aquoꝵ
reatu absoluti fumus: Cercio dum nr̃a exauditur oratio qua dicimꝰ
cemus: homines sumus. Dei aut̃ gr̃a sic nos in hoc corruptibili
corpore adiuuant dimicantes: ut non desit ꝓpter quod exaudiat
ueniam postulantes. Istam suꝑ nos dei miscłiam uobis necessa¬
niam non putatis: qm̃ er eo numero estis de quibus in ꝑsalmo die¬
tum est. Qui confidunt in uirtute sua. Sed quanto melius audi¬
iuimus. ambrosium in libro defuga scłi dicentem. Frequens no
tam cautus et sollicitus affectus. Sed quod penis ẽ frequent
irrepit terrenarũ illecebra cupiditatũ. et uanitatũ offusio. mͦ¬

Expanded text:
dicatis, et justos credi velitis; sive profiteamini perfectionem justitiae, dicatis, et justos credi velitis; sive profiteamini perfectionem justitiae, quam profecto in vobis non esse sentitis. Justificatio porro in hac vita nobis secundum tria ista confertur: prius, lavacro regenerationis, quo remittuntur cuncta peccata: deinde, congressione cum vitiis, a quorum reatu absoluti sumus: tertio, dum nostra exauditur oratio, qua dicimucemus, homines sumus; Dei autem gratia sic nos in hoc corruptibili corpore adjuvat dimicantes; ut non desit propter quod exaudiat veniam postulantes. Istam super nos Dei misericordiam, vobis necessariam non putatis; quoniam ex eo numero estis, de quibus in Psalmo dictum est, Qui confidunt in virtute sua . Sed quanto melius audimus Ambrosium in libro de Fuga saeculi dicentem: « Frequens nobtam cautus et sollicitus affectus. Sed quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio me
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enĩ regeneratio lauacri dicit᷑. ꝑquam detersa peccatoꝵ coltu¬
regeneratio dici uidet᷑. ꝑ quã ab omni corporeȩ concretionis purifi¬
cati labe. mundo animȩ sensu inintã regeneramur ȩternam. Nem¬
pe distinxit uir sc̃s et uerax iustificationem uitȩ huiꝰ quȩ sit ꝑla
uacrum regenerationis. et illius ꝑfectiorem. cum et nr̃a corpora
fuerint inmortalitate renouata. Non itaq fuit ambrosio. ꝗͣuis faderet̃
nascentis originis uicium. iustificationis desꝑata ꝑfectio. Quia sic̃
ẽ humana natura creatori deo formabilis. ita sanabilis redẽptori.
Sed uos festinatis. et presumptionẽ ur̃am festinando p̃cipitatis. hic
enĩ uultis hominem ꝑfici. atq utinã dei dono. et non libero uł po¬
tius seruo ꝓpriȩ uoluntatis arbitrio. Aqua ꝑfectione quidem lon¬
ge uos ẽẽ sentitis. Sed dolus ẽ. in ore ur̃o. siue peccatores uos esse

Expanded text:
sicut enim regeneratio lauacri dicitsicut enim regeneratio lauacri dicitregeneratio dici videtur, per quam ab omni corporeae concretionis purificati labe, mundo animae sensu in vitam regeneramur aeternam. » Nempe distinxit vir sanctus et verax, justificationem vitae hujus, quae fit per lavacrum regenerationis, et illius perfectionem, cum et nostra corpora fuerint immortalitate renovata. Non itaque fuit Ambrosio, quamvis fateretur nascentis originis vitium, justificationis desperata perfectio. Quia sicut est humana natura creatori Deo formabilis, ita sanabilis redemptori. 23. Sed vos festinatis, et praesumptionem vestram festinando praecipitatis. Hic enim vultis hominem perfici, atque utinam Dei dono, et non libero, vel potius servo propriae voluntatis arbitrio. A qua perfectione quidem longe vos esse sentitis: sed dolus est in ore vestro, sive peccatores vos esse
Abbreviated transcription (Latin):
cationis et ꝑfectionis e̾e. naturam. Nec ab hac sententia ꝓpterea
reuocet᷑. quia sepe ac multis modis dicit omnẽ hominem sub
peccato nasci. et eẽ iꝑsum ortum eius in uicio. uerum et hoc iã
supra docui. ubi eũ loco ipso paulo post dixisse memoraui. axp̃i
carne dãpnatum ee peccatum. quod nascendo non sensit. quod
moriendo crucifixit. ut in carne nr̃a e̾et iustificatio ꝑ gr̃am: ubi e¬
rat ante colluuio ꝑ culpam. Ibi enim naturã demonstrauit huma¬
uam etiam istam quȩ subpeccato nascitur. et cuiꝰ ortus inuitio est.
ẽẽ nistificationis capacem. Sed sane ꝑ gr̃am. quod inimicũ uobis
eidem gr̃ę crudelibus inimicis. Uerum si hoc parum ẽ. rursus
qͥd dicat adtende in expositione ysaiȩ ꝓpħȩ. Uideamus inquit. ne
qua sit post huiꝰ uite curriculum nr̃a regeneratio. de quadictum
ẽ. In regeneratione cum sederit filius hominis inthrono głȩ suȩ

Expanded text:
cationis et perfectionis esse naturam; nec ab hac sententia propterea cationis et perfectionis esse naturam; nec ab hac sententia propterea revocetur, quia saepe ac multis modis dicit omnem hominem sub peccato nasci, et esse ipsum ortum ejus in vitio. Verum et hoc jam supra docui, ubi eum loco ipso paulo post dixisse memoravi, « a Christi carne damnatum esse peccatum, quod nascendo non sensit, quod moriendo crucifixit, ut in carne nostra esset justificatio per gratiam, ubi erat ante colluvio per culpam » . Ibi enim naturam demonstravit humanam, etiam istam, quae sub peccato nascitur, et cujus ortus in vitio est, esse justificationis capacem: sed sane per gratiam, quod inimicum est vobis, eidem gratiae crudelibus inimicis. Verum si hoc parum est, rursus quid dicat, attende in Expositione Isaiae prophetae. « Videamus, » inquit, « ne qua sit post hujus vitae curriculum nostra regeest: \'in regeneratione, cum sederit filius hominisin throno gloriae suae.
Abbreviated transcription (Latin):
in quit utriꝰq auctor ẽ. oꝑis. uenit in hunc mundũ ut saluos fa¬
ceret peccatores. Postremo nec caim parricidii reum. prius quã
generaret filios. passus ẽ. interire. Ergo inquit ꝓpt̾ generationẽ
successionis humanȩ. debuit mulies adici uiro. habes ecce ambro¬
sium doctorem meũ: et a tuo memorabilit̾ p̾dicatũ. et opus dei eẽ
omnẽ hominẽ atq hominis carnẽ. et bonas eẽ. nuptias in quan¬
tũ sunt nuptiȩ. non solũ fatentẽ. uerum etiã disserentẽ. Iam uero
quod ꝑ originale peccatũ sacro baptismati nichil deroget. suꝑiꝰ
de monstraui. quando eiꝰ posui u̾ba ubi dicit. illũ uistificari
apeccato. cui ꝑ baptisinũ peccata remittunt᷑ omnia. Iustũ porro
ille dm̃ ubi non p̃dicat. aut quis de hoc potest catholicus dubi¬
tare xp̃ianus. quod pene et omnes impii confitent᷑: Quintum
illud restat. utrum uideat᷑ ambrosio. humanã capacem iustifi¬

Expanded text:
» inquit, « utriusque auctor est operis, venit in hunc mundum, ut salvos fa» inquit, « utriusque auctor est operis, venit in hunc mundum, ut salvos faceret peccatores. Postremo nec Cain parricidii reum priusquam generaret filios, passus est interire. Ergo, » inquit, « propter generationem successionis humanae debuit mulier adjici viro » 21. Habes ecce Ambrosium doctorem meum, et a tuo memorabiliter praedicatum, et opus Dei esse omnem hominem atque hominis carnem, et bonas esse nuptias in quantum sunt nuptiae, non modo fatentem, verum etiam defendentem. Jamvero quod per originale peccatum sacro Baptismati nihil deroget, superius demonstravi, quando ejus posui verba, ubi dicit, « illum justificari a peccato, cui per Baptismum peccata remittuntur omnia » . « Justum porro ille Deum ubi non praedicat, aut quis de hoc potest catholicus dubitare christianus, quod pene et omnes impii confitentur? CAPUT VIII. 22. Quintum illud restat, utrum videatur Ambrosio humanam capacem justifi
Abbreviated transcription (Latin):
ditate carnis. s fide potius castitatis. non immorbo passionis. s
fȩdere coniunctionis. non uoluptate libidinis: s uoluntate ꝓpa¬
ginis. Nam mnulierẽ uiro non nisi generandi causa ꝑhibet insti¬
tutamS nde tam diu frustra. quasi quisquã hoc nr̃m negaret.
disputandũ putasti. hȩc enim sunt de hac re uerba eiꝰ in libro de
paradiso. Si igit᷑ uiro inquit culpȩ auetor ẽ. mulier. quemadmodũ
ꝓbono uidetur ad iecta: uerum si consideres quia deo uniu̾sitatis
ẽ cura. inuenies plus placere deo debuisse id inquo ẽet causa
uniu̾sitatis. quã condẽpnandũ fuisse illud. inquo eet causa pecca¬
ti. Ideo quia ex uiro solo non poterat humani ẽẽ generis ꝓpaga¬
tio. Premintiauit dñs non ee bonũ. solum hominẽ eẽ. Maluit enĩ
ds plures ẽẽ quossaluos facere posset. quibus donaret peccatum.
quam unũ solum adam. qui liber e̾et aculpa. Deniq quia idem

Expanded text:
ditate carnis, sed fide potius castitatis; non morbo passionis, sed ditate carnis, sed fide potius castitatis; non morbo passionis, sed foedere conjunctionis; non voluptate libidinis, sed voluntate propaginis? Nam mulierem viro nonnisi generandi causa perhibet institutam, unde tam diu frustra, quasi quisquam hoc nostrum negaret, disputandum putasti. Haec enim sunt de hac re verba ejus in libro de Paradiso: « Si igitur viro, » inquit, « culpae auctor est mulier, quemadmodum pro bono videtur adjecta? Verum si consideres, quia Deo universitatis est cura, invenies plus placere Domino debuisse id in quo esset causa universitatis, quam condemnandum fuisse illud in quo esset causa peccati. Ideo quia ex viro solo non poterat humani esse generis propagatio, pronuntiavit Dominus, non esse bonum solum hominem esse . Maluit enim Deus plures esse, quos salvos facere posset, quibus donaret peccatum, quam unum solum Adam, qui liber esset a culpa. Denique quia idem,