comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gerens iħu naue. cui popłm scdo
circuncidere iubetur. & iudica
bit quod ex natura ẽ p̃pucium.
legem consummans. te: qui ꝑlit¬
teram et circumcisionẽ p̃uarica¬
tor legis sis. Siue dum litterȩ cir
quod lex dixit: hoc ẽ ut . xp̃m
credens. ueram circumcisionem
acciꝑes. Non enĩ qui in manife-¬
sto iuideus ẽ: neq que mani feste
in carne circuncisio: sed qui in
abscondito uideus. ipse ẽ uerus.
Omĩa enĩ que antea circa exteri¬
orem hominẽ gerebantur: figurã
interioris habebant. Et circunci¬
sio cordis. ẽ De qua scriptũ ẽ in le
ge: In nouissimis dieb cucum eidet
ds̃ cor tuũ: et cor seminis tui: ad

Expanded text:
gerens Iesu Naue populum secundo gerens Iesu Naue populum secundo circumcidere iubetur. Solet, bit quod ex natura est praeputium legem consummans te, qui teram et circumcisionem praevaricator legis es. Sive dum litterae circquod lex dicit: hoc est, ut Christo credens, veram circumcisionem acceperis. Non enim, qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manifesto in carne est circumcisio: sed qui in abscondito Judaeus est. Ipse est verus. Omnia enim, quae antea circa exteriorem hominem gerebantur, figuram interioris habebant. Et circumcisio cordis. De qua scriptum in ge: In novissimis diebus circumcidet Deus cor tuum, et seminis tui, ad
Abbreviated transcription (Latin):
non sequitur id qđ ibi p̃dictum ẽ.
Si igit᷑ p̃putiũ iusticias legis custo¬
diat. nonne p̃putiũ illius incircũ¬
cisionẽ reputabitur : Uisibilia in
digent inuisibilib. inuisibilia nõ
indigent uisibilibꝰ: eo qđ uisibi¬
circuncisio carnis indiget cordis.
circumcisio aũt cordis non indi¬
get carnis: quia imagine non in¬
diget ueritas. imago aũt indiget
ueritate. Queritur aut sane qua¬
re data sit circumcisio. si ꝑ se ipsam
non ꝓdẽ. Primũ. ut agnosceretur
dei popłs int gentes: Deinde: quan¬
do soli erant in heremo circuncisi
non fuerunt: suie ut corꝑa eorũ
agnoscerent inbello. Nam qđ in
tali m̃bro signant. hec causa est:
primũ. ne aliud m̃brũ aut debi¬
le fieret aut turpe. quod publice
inqua erat ꝑ castitatẽ placendũ:
siue ut xp̃s significaretur ex eiꝰ
semine nasciturus: usq ad quẽ
futura erat ista carnalis. qui sp̃i¬
talem habebat afferre. cuiꝰ typũ

Expanded text:
non sequitur id quod ibi praedictum est. non sequitur id quod ibi praedictum est. Si igitur praeputium justitias legis custodiat: nonne praeputium illius in circumcidigent invisibilibus, invisibilia non indigent visibilibus, eo quod visibiCircumcisio carnis indiget cordis circumcisio autem cordis, non indiget carnis: quia imagine non indiget veritas: imago autem indiget veritate. Quaeritur sanere data sit circumcisio si per se non prodest. Primum ut agnosceretur Dei populus inter gentes: quando soli erant in eremo circumcisi non fuerunt; sive ut corpora illorum cognoscerentur in bello. Nam quod in tali membro signatur, haec causa est, primum ne aliud membrum aut debile fiat aut turpe, quod publice in qua erat per castitatem placendum, siue ut Christus significaretur ex eius semine nasciturus, usque ad quem futura erat ista carnalis quae spiritualem habebat afferre. Cuius typum
Abbreviated transcription (Latin):
to ordine: ante posuit testimoniũ.
quã diceret scriptũ. Ita eñi dicen¬
tis sermo dilapsus ẽ: ut quod ex
ꝓpria intentione dicebat. eodem
sensu scriptũ reꝑiret. Reuera. quo¬
rũ iniustis artib nom̃ dñi fuerat
blasfematũ. sicut scriptũ ẽ. pol¬
luerunt nom̃ meũ int̾ gentes: dũ
dicunt᷑ popłs dĩ mei. inter quas
gentes captiui suis peccatis facien-¬
tibus morabant᷑. Item sicut ait
nc̃ non recte conuersantib blasfe¬
matur. Circumcisio quidẽ ꝓdest.
si legem obserues. Si aũt p̃uarica¬
tor legis sis: circumcisio tua p̃pu¬
tium facta ẽ. Quomodo nichil ẽ.
si ꝓdẽ: ĩempore suio signũ ꝓdest:
si iusticia cuiꝰ ẽ signaculũ adsit. Cȩ¬
terũ: sine illa suꝑfluũ erit. Siue
quia uiuere faciebat uideũ: et in¬
fantiã non ex t̃minare ante quam
saꝑet. siue quia in lege fecit eẽ. qͦ
ꝑspecta. inuenit᷑ carnis circumcisio¬
ne cessante. uerã illam cordis eẽ
uenturã. et p̃uaricator legis ẽ dum

Expanded text:
to ordine ante posuit testimonium quam diceret, scriptum. Ita enim dicentis sermo dilapsus est, ut quod ex propria intentione dicebat: eodem sensu scriptum repererit. Vel revera, quorum injustis actibus nomen Dei fuerat blasphematum, sicut scriptum est: Polluerunt nomen meum inter gentes: dum dicuntur populus Dei, inter quas gentes captivi, suis peccatis facientibus morabantur. Item, sicut ait: nunc non recte conversantibus blasphematur. Circumcisio quidem prodest, si legem observes. Si autem praevaricator legis sis, circumcisio tua praeputium dest tempore suo signum: prodest si justitia cujus est signaculum adsit. Caeterum sine illa superfluum erit, sive quia vivere faciebat Judaeum, et infantia exterminari antequam saperet, sive quia in lege faceret esse: qua perspecta invenitur, carnis circumcisione cessante, veram illam cordis esse venturam. Et praevaricator legis est, dum
Abbreviated transcription (Latin):
lathe iam nulliuis criminis ar-¬
guuntur: nisi hoc tantũ quod
callidissimis pseudo apłis credi¬
derunt. Ephesii sane nulla repre¬
hensione: sed multa laude sunt
digni. quia fidẽ aplicam serua¬
uerunt. Philippenses etiã multo
magis collaudant᷑: qui nec audi¬
re quidẽ falsos apłos uoluerunt.
Thessalonicenses nicħominus in
duab epłis om̃i laude ꝓsequit᷑
eo quod non solum fidem in con¬
cussam seruauerint ueritatis:
sed etiã in ꝑsecutione ciiũ fu¬
erint constantes inuenti. Colo
senses aũt tales erant: ut cũ ab
apło uisi corporalit non fuissẽt.
hac laude digni haberentur.
& si corpore inquit absenssũ:
s sp̃u uobiscũ sum. gaudens et
uidens ordinẽ ur̃m. De hebre-¬
is uͦ quid dicendũ ẽ. quorũ thes

Expanded text:
latae vero jam nullius criminis arlatae vero jam nullius criminis arguuntur, nisi hujus tantum quod callidissimis pseudoapostolis crediderunt. Ephesii sane nulla reprehensione, sed multa laude sunt digni, quia fidem apostolicam servaverunt. Philippenses etiam multo magis collaudantur, qui nec audire quidem falsos apostolos voluerunt. Thessalonicenses nihilominus in duabus epistolis omni laude prosequitur, eo quod non solum fidem inconcussam servaverint veritatis, sed etiam in persecutione civium fuerint constantes inventi . Colossenses autem tales erant, ut, cum ab Apostolo visi corporaliter non fuissent, hac laude digni haberentur. Etsi corpore, inquit, absens sum, sed spiritu vobiscum sum, gaudens, et videns ordinem vestrum . De Hebraeis vero quid dicendum est, quorum T
Abbreviated transcription (Latin):
Mouet etiã quosdam: quare ro¬
manorii epła in primo sit posi¬
ta. cũ eam non primã seriptã
ratio manifestet. Nam hanc se
ꝓsiciscentẽ ierosolimã scripsis¬
se testatur: cum corinchios et alios
secum erat portaturiis colligerent
litteris adhortatus sit. Unde qui¬
dam intelligi uolunt. ita omnes
epistolas ordinatas: ut prima po¬
neretur quamuis quȩ posterior
fuerat destinata. ut ꝑ singłas
niretur. Romanoꝵ namq ple¬
riq tam rudes erant. ut non in¬
telligerent dei se gr̃ã et non
sius meritis eẽ saluatos. et ob
hoc duo populi inter se conflic¬
tarent: Idcirco illos indigere as¬
serit confirmari: uitia gentilita¬
tis priora commemorans. Cho¬
rinthiis aũt iam dicit scientiȩ
grãm eẽ concessam: & non tam
om̃s increpat. quam cur peccan-¬
tes non increpauerint rep̃hen¬
dit. sicut ait. Auditur int̾ uos
fornicatio. & iterũ. Congregatis
uobis cũ meo sp̃ũ: tradere huiꝰ¬
laudantur. et ut magis ac ma¬
gis ꝓficiant ammonentur. Ga¬

Expanded text:
Movet etiam quosdam quare Romanorum exempla in prima sint posita, cum eam non primam scriptam ratio manifestet: nam hanc se proficiscente Hierosolymam scripsisse testatur; cum Corinthios et alios,secum portaturus erat, colligerent, litteris adhortatus sit. Unde intelligi quidam volunt ita omnes Epistolas ordinatas, ut prima poneretur, quamvis posterior fuerit destinata, ut per singulniretur. Romanorum namque plerique tam rudes erant, ut non intelligerent Dei se gratia, non suis meritis esse salvatos, et ob hoc duo inter se populi conflictarent; idcirco illos indigere asserit confirmari, vitia gentilitatis priora commemorans; Corinthiis autem jam dicit scientiae gratiam esse concessam, et non tam omnes increpat, quam cur peccantes non increpaverint, reprehendit, sicut ait: Auditur inter vos fornicatio ; et iterum: Congregatis vobis cum meo spiritu, tradere hujulaudantur, et ut magis ac magis proficiant commonentur. Ga
Abbreviated transcription (Latin):
Hec nos de intimo hebreorũ fonte
libauimus. non opinionum riuulos
ꝑsequentes. neq errorũ. quibus to¬
tus mundus expletus ẽ uarietate
ꝑterriti: sed cupientes scire et do¬
cere: quȩ uera sunt. Inprimis di

Expanded text:
ec nos de intimo Hebraeorum fonte libauimus non opinionum riuulos persequentes neque errorum, quibus totus mundus expletus est, uarietate perterriti, sed cupientes et scire et docere, quae uera sunt. quod si ti
Abbreviated transcription (Latin):
quasi me. Nam sꝑo ꝑ orationes ue¬
ftras: donari me uobis. iiIi. Salu¬
tat te epaphras concap̾tuuis m̃s
in xp̃o iħu. marcus. aristarcus. de¬
mas. lucas. aduitores mei. Gr̃ã dñi

Expanded text:
um, nam spero per orationes vestras donari me vobis. Salutat te Epaphras concaptivus meus in Christo Jesu, Marcus, Aristarchus, Demas et Lucas auditores mei. Grati
Abbreviated transcription (Latin):
inscribendo non seruauerit morẽ
suũ. ut uł uocabulĩ nominis sui.
uł ordinis adscriberet dignitatẽ.
Hec causa ẽ. quod ad eos scribens
qui ex cituncisione crediderunt.
quasi gentiũ apłs et non hebreoꝵ
Sciens quoq eoꝵ suꝑbiã. suãq
humilitatẽ ipse demonstransine¬
ritũ officii sui noluit ante ferre.
humilitatẽ in epła sua nom̃ suũ ea¬
dem ratione non p̃tulit. Hanc epi¬
stolam fertur apłs ad hebreos con¬
scriptam ꝑ ebraicam linguã mi¬
sisse. cuiꝰ sensum et ordinem reti¬
nens lucas ȩuangłista: post abs¬

Expanded text:
ervaverit morem suum, ut vel vocabulum nominis sui, vel ordinis describeret dignitatem. Haec causa est quod, ad eos scribens qui ex circumcisione crediderant, quasi gentium Apostolus, et non Hebraeorum; sciens quoque eorum superbiam, suamque humilitatem demonstrans, meritum officii sui noluit anteferre. humilitatem in Epistola sua nomen suum eadem ratione non praetulit. Hanc ergo Epistolam fertur Apostolus ad Hebraeos conscriptam Hebraica lingua misisse. Cujus sensum et ordinem retinens Lucas evangelista, post ex
Abbreviated transcription (Latin):
Scire aũt debes. apud hebreos in
fine libroꝵ unũ ex cribus colorib
subnecti. ut aut amen scribant.
aut selam. aut salam quod expri¬
mit pacem. unde et salomon pa¬
cificus dicitur. Ergo ut nossolemꝰ
completis opusculis ad distinctio¬
nem rei alteruis subsequentis me¬
diũ interponere explicit. aut fe-¬
rant. ut dicant amen. aut insem¬
pitnum. et scripta et scribenda
cominemorant ut ponant selam.
aut transacta felicit ꝓtestantur.
pacẽ inultimo sub notantes. Ex¬

Expanded text:
Scire autem debemus, apud Hebraeos in fine librorum unum e tribus solere subnecti, ut aut amen scribatur, aut sela, aut salom, quod exprimit pacem; unde et Salomon pacificus dicitur. Igitur, ut nos solemus completis opusculis ad distinctionem rei alterius subsequentis medium interponere explicit, aut ferant, ut dicant \'amen\', aut in sempiternum et scripta et scribenda commemorant, ut ponant \'sela\', aut transacta feliciter protestantur \'pacem\' in ultimo subnotantes.
Abbreviated transcription (Latin):
ate: ut ȩternũ illum reciꝑes. Forte¬
sic hoc dĩ ꝓuidentia ꝓcurauit. Iam
non ut seruũ: sed plus seruo. caris¬
simũ frẽm. Iam eni non quasi ex
um: suscipe illũ sicut me. Si aũt
aliquid tibi nocuit aut debet:
hoc michi imputa. Ego paulus
scripsi mea manu. ego reddam.
ut nondicam tibi. quod et te ipsũ
michi debes. Ita frat̃. ego te fruar
indño. refice uiscera mea in dño.
Confidens obedientia tua seripli¬
tibi. sciens qm̃ et suꝑ id qͦd dico faci¬

Expanded text:
orte hoc Dei providentia procuravit. Jam non ut servum, sed pro servo charissimum fratrem. Jam enim non quasi ex um, suscipe illum sicut me; si autem aliquid nocuit tibi aut debet, hoc mihi imputa. Ego Paulus scripsi mea manu: ego reddam, ut non dicum tibi, quod et teipsum mihi debes. Ita frater; ego te fruar in Domino: refice viscera mea in Domino. Confidens de obedientia tua scriptibi, sciens quoniam et super id quod dico faci
Abbreviated transcription (Latin):
III. Gaudium enĩ magnũ habui.
et consolationẽ incaritate tua: quia
uiscera scõꝵ requieuerunt ꝑte fr̃.
Quos hospicio recipiens. refecisti.
Propt̃ quod multam fiduciã habłtis
in xp̃o ib̃u: imꝑandi tibi. Cum no¬
bis causa ipsius dederit sidutiam¬
tate faciente. obsecrare maliumus
quam iubere. Quod ad rem ꝑtinet.
talis: qualis ille qui in senectute
etiã ꝓ xp̃o uincula non recusat.
Ob secro te de meo filio quẽ genui
inuinculis onesimo: qui tibi ali¬
gentilis uł carnalis. Nunc autẽ¬

Expanded text:
. Gaudium enim magnum habui, et consolationem in charitate tua: quia viscera sanctorum requieverunt per te, frater. Quos hospitio recipiens refecisti. Propter quod multam fiduciam habens in Christo Jesu, imperandi tibi. Cum nobis causa ipsius dederit fiduciamtate faciendi obsecrare maluimus, quam jubere. Quod ad rem pertinettalis, qualis ille, qui in senectute etiam pro Christo vincula non recusat. Obsecro te pro meo filio, quem genui in vinculis, Onesimo, qui tibi aligentilis, vel carnalis. Tu aute
Abbreviated transcription (Latin):
pe. quẽ ego uolueram mecũ deti¬
nere. ut ꝓte michi ministraret in
uinculis euangłii. Ex hoc cognos¬
ce qualis sit. qui michi ita placuit. ut
nistrare. Sine consilio aũt tuo nich
uolui facere. Ita loquitur: ut aut ab
ipso ꝑmutatur. siue ut magis euis
utilitas commendetur. Utine ue¬
lud ex necessitate tuũ bonũ eẽt:

Expanded text:
. Quem ego volueram mecum detinere, ut pro te mihi ministraret in vinculis Evangelii. Ex hoc cognosce qualis sit qui mihi ita placuit, ut nistrare. Sine consilio autem tuo nihil volui facere. Ita loquitur, ut eum ad ipsum remittat, sive ut magis ejus utilitas commendetur. Uti ne velut ex necessitate bonum tuum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sos occupari nos ꝑmitit. si correp¬
ti iterum. non corrigantur. ne tem¬
pus inam contentione ꝑdamus. Et
tas arbitrii: et funiculis peccatorũ
suorũ unusquisq constringitur.¬
UIIII. Cum misero adte arthemã
aut tithicum. festina uenire ad¬
me nicopolim. ibi enĩ statui hie-¬
mare. Tenam legis ꝑitum. et apol¬
lo sollicite p̃mitte: ut nichil illis
desit. Ut nichil ꝑdant de fructu
doctrinȩ tardantes. Discant autẽ
et nr̃i. bonis oꝑibus p̃ẽẽ. adusus ne¬
cessarios: ut non sint infructuosi.
Id ipsum repetit. quod suꝑus dixe-¬
rat. Curent bonis oꝑib p̃eẽ. deo
credentes. X. Salutant te. qui me¬
siue qui fidĩ causa nos diligunt.
Notandum. quod excipiat apł̃s
quos salutet. Explicit ad titum.¬

Expanded text:
nos occupari permittit, si correpti iterum non corrigantur: ne tempus inani contentione perdamus; et severat; funiculis enim peccatorum suorum unusquisque constringitur. Cum misero ad te Arthemam, aut Tychicum, festina ad me venire Neapolim: ibi enim statui hiemare. Zenam legis peritum, et Apollo sollicite praemitte, ut nihil illis desit. Ut nihil perdant de fructu doctrinae tardantes. Discant autem et vestris bonis operibus praeesse ad usus necessarios, ut non sint infructuosi. Id ipsi repetit, quod superius diverat. Curent bonis operibus praeesse qui credunt Deo. Salutant te qui mesive qui fidei causa nos amant. Notandum quod excipit apostolos quos salutat.
Abbreviated transcription (Latin):
nis oꝑibus p̃cẽ: qui credunt deo.
Ad bona oꝑa docenda p̃esse. Hȩc
sunt bona: et utilia hominibus.
Hȩc: non illa que sequuntur. Uii.¬
Stultas auit questiones. et genealogi¬
as. et contentiones. Non uult suꝑ
fluis coniectionibus implicari: que
in lege degenerationibus oriuntur.
sed hȩc loqui semꝑ. de quibus ꝓfici¬
ant audientes. Et pugnas legis de
uita: sunt eñĩ inutiles et uanę.

Expanded text:
nis operibus praeesse, qui credunt Deo. Ad bona opera docenda praeesse. Haec sunt bona et utilia hominibus. Haec, non illa quae sequuntur. Stultas autem quaestiones, et genealogias, et contentiones. Non vult nos superfluis contentionibus implicari, quae, in Lege, de generationibus orsed haec loqui semper, de quibus proficiant audienteuita: sunt enim inutiles et uanae.
Abbreviated transcription (Latin):
Indoctrina. in integritate. in gra¬
uitate. Ut quomodo docere pos¬
nec muncribꝰ corrumpitur: nec ac¬
ceptione ꝑsone. Uerbũ sanũ. in re¬
phensibile. Nulluis adulationis
occasione languens. Ut is qui ex
aduerso e uereatur. nichil habens
malũ dicere de nobis. Qui tibi po¬
test contradicere: si quid tale in¬
tes. Quȩ eis imꝑant iuste. Non cõ¬
tradicentes: nec cũ murmuratione
facientes: mercede priuemini: et
homini  existatis ingrati. Non frau¬
dantes: sed in om̃ibus fidẽ bonã
ostendentes. Siue inhis quȩ illis
creduntur. suie ut oꝑe ostendant¬
eiᷤ bonũ eẽ quod credunt. Uit do¬
ctrinam saluatoris nr̃i ornent
in om̃ibus. Dum eorũ oꝑibus collau¬
datur. Apparuit eñi gr̃a dĩ salua¬
nos. Nullam condicionẽ excipi
ens. Ut abnegantes impietatem.
et secularia desideria. Seculare ẽ.
om̃e desideriũ carnale. et om̃is
uentur corda ur̃a in crapula et
ebrietate. et curis huiꝰ uite. Et ui¬
ste et pie uiuamus in hoc seculo.

Expanded text:
integritate, in gravitate. Quo solummodo doceri ponec muneribus corrumpitur, nec acceptione personae. Verbum sanum, irreprehensibile. Nullius adulationis accensione languens. Ut is, qui ex adverso est, vereatur, nihil habens malum dicere de vobis. Qui tibi potest contradicere, si quid in te tates. Quae imperant justa. Non contradicentes. Ne murmurationem facientes, et mercede privemini, et homines existatis ingrati. Non fraudantes, sed in omnibus fidem bonam ostendentes. Sive in his quae illis conceduntur, sive ut in opere ostendant bonum esse quod credunt. Ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus. Dum eorum operibus laudantur. Apparuit enim gratia Dei et Salvabus. Nullams, ut abnegantes impietatem et saecularia desideria. Saeculare est omne desiderium carnale, et omnis ventur corda vestra in crapula, et ebrietate, et curis hujus vitae. Et juste et pie vivamu
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo se dedit: caueamus ergo: ne
beneficiũ mane et irritũ facia
mus. Ui. Hec loquere. et exhor¬
tare. Om̃is tuus sermo in exhorta¬
tione consistat. Et argue cum om¬
ni imꝑio. Acriter argue eos. qui
ita non uiuunt. Nemo te contemp¬

Expanded text:
e mundaret; caveamus ergo ne beneficium ejus irritum et inane faciamus. Haec loquere et exhortare. Omnis tuus sermo in hoc exhortatio sit. Et argue cum omni imperio. Acriter arguit, qui ita non vivit ut docet. Nemo te contem
Abbreviated transcription (Latin):
uinolentum. non ꝑcussorem. non
turpis lucri cupidum. Non de¬
bet discipulus xp̃i ꝑcutere. qui
ꝑcussus ẽ et non ꝑcussit. nec tur¬
pe lucrũ adulando sectari. terre¬
num qui scilicet. cęlestia et diui¬
na ꝓmittit. Sed hospitalẽ. Primũ
uicia dampnauit. ut uirtutes in¬
ferret: scđm consuetudinẽ scrip¬
turarũ. Benignũ. sobriũ. Ut hos¬
pites non cũ tristicia sed cũ beni¬
uolentia suscipiat. Iustum. sc̃m.

Expanded text:
vinolentum, non percussorem, non vinolentum, non percussorem, non turpis lucri cupidum. Non debet discipulus Christi percutere: qui percussus est, et non repercussit. Non turpe lucrum adulando sectari, terrenum scilicet, qui coelestia et divina promittit. Sed hospitalem. Primo vitia damnavit, ut virtutes insereret, secundum consuetudinem Scripturarum. Benignum. Ut hospites non cum tristitia, sed cum benevolentia suscipiat. Sobrium, justum,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ saluatoris nr̃i dĩ. Qui pau¬
lum et barnabã segregare p̃cepit.
ut gentibus p̃dicarent. Tito di¬
lecto filio scđm communẽ fidẽ.
gra et pax adõ patre nr̃o. Scđ̃m¬
fidem filiũ. non natura .ii. Huiꝰ
rei gr̃a reliqui te crete: ut ea quȩ
desunt corrigas. et constituas ꝑ
ciuitates prb̃ros. Quȩ desunt rec¬
to tłinore corrige: et tunc demũ
inp̃senti disposui. Si quis sine cri¬
mine ẽ. unus uxoris uir. Notan¬
dum quod insacerdote: etiã aliis
illicita ꝓhibentur. filios habens fi¬
deles. non in accusatione luxuriȩ.
aut non subditos. Ne non possit
audenter corripere delinquentes.
siue. ut exꝑimentũ doctrine eiꝰ
dem domiis suȩ disciplina nasca¬
tur. Oportet eñi ep̃m: sine cri¬
mine eẽ. Ipsũ dicit ep̃m: quem
prb̃rm suꝑuis nominauit. Sicut
dĩ dispensatorẽ. Si aũt humana¬
rum legũ dispensatores probi
queruntur et iusti: quales eẽ de¬
bent qui diuina uira dispensant:
Non suꝑbum. non iracundũ. non

Expanded text:
ceptum Salvatoris nostri Dei. Quo Paulum et Barnabam segregare praecepit, ut gentibus praedicarent. Tito dilecto filio, secundum communem fidem: Gratia et pax, a Deo Patre et C. Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt corrigas, et constituas per civitates presbyteros. Quae desunt, recto tenore corrige; et tunc demum praesenti mandavi. Si quis sine crimine est, unius uxoris vir. Notandum quod in sacerdote etiam aliis licita prohibentur. Filios habent fideles, non in accusatione luxuriae, aut non subditos. Ne non possit audenter corripere delinquentes: sive ut experimentum ejus doctrinae, de domus suae disciplina noscatur. Oportet enim episcopum sine crimine esse. Ipsum dicit episcopumpresbyterum nominavit. Sicut Dei dispensatorem. Si ergo humanarum legum dispensatores presbyteri quaeruntur, et justi quales esse debent, qui divina jura dispensant! Non superbum, non iracundum, non
Abbreviated transcription (Latin):
Talis ẽ salutatio pauli: ut in ea
omia patris et xp̃i beneficia me¬
morentur. Grãs ago dõ. cui seruio.
Qui nos talem in alterutrõ docui
xp̃i. non maliuolentia: sed legis
int̾missione habeam tui memoriã¬

Expanded text:
Talis est salutatio Pauli, ut in ea omnia Patris et Christi beneficia memorentur. Gratias ago Deo meo. Deo qui nos talem in alterutrum docuitChristi non malevolentia, sed legis intermissione habeam tui memoria
Abbreviated transcription (Latin):
fidelem sermonẽ. Diligentẽ sermo¬
nem doctrinam. et semꝑ inde lo¬
quentẽ. non fabulas seculares et
inanes. Ut potens sit exhortari
indoctrina sana. et eos qui con¬
tradicunt arguere. Talis ẽ eligen¬
dus. qui et exhortari possit. et
res. Apłicȩ doctrine. Maxime qui¬
de circuncisione sunt: quos opor¬
us tradiciones. quã diuna man¬
data loquuntur. Qui uniuersas¬

Expanded text:
em sermonem. Diligentem doctrinam, et semper inde loquentem: non fabulas saeculares et vanas. Ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere. Talis eligendus est, qui exhortari possit, et res. Apostolicae doctrinae de circumcisione suntus traditiones, quam divina mandata loquuntur. « Quos
Abbreviated transcription (Latin):
scił officiũ. Non enĩ seꝑ ero incorꝑe.: ut
possim cõmon̾e. Ego enĩ iã delibor.⁊ tẽpꝰ¬
meȩ resolutionis instat. Mortem suã
sacrificium deb uenturam esse dixit
ut eum ad martiriũ ꝓuocaret. Bonũ
certamen certaui cursũ consummaui.
Modo iam confidenter hoc dicit.
in extremo uitȩ luite constitu¬
tus: comparatione sanȩ utitur
in agone certantiũ. Fidẽ seruani
fidem suscepti officii: infinẽ usq ser¬
uaui. In reliquo. reposita ẽ michi co¬
rona usticie: quã reddet michi do¬
minus in illa die iustus uidex. Qui

Expanded text:
cet. Non enim semper ero in corpore, ut cet. Non enim semper ero in corpore, ut valeam commonere. Ego enim jam delibor, et tempus resolutionis meae instat. Mortem suam, sacrificium Deo futurum dixit, ut eum ad martyrium provocet. Bonum certamen certavi, cursum consummavi. Modo jam confidenter hoc dicit, in extremo vitae limite constitutus. Comparatione autem utitur in agone certantium. Fidem servavi. Fidem suscepti officii in finem usque servavi. In reliquo reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa
Abbreviated transcription (Latin):
inportune. Oportunum ẽ. liben¬
ter audienti. inportunũ. inuito¬
p̃dicare. Argue. obsecra. increpa.
inom̃i pacientia et doctrina.
Argue peccantes: et contesta¬
re ne peccent. Increpa resisten¬
tes. sed hȩc om̃ia cũ pacientia.¬
et scdm doctrinam legis.xix.
Erit eñi tempus cum sanam doctri¬
nam non sustinebunt. Ueram et
ꝑfectam. sicut isrł audire noluit
aꝓphis. Sed ad sua desideria coa¬
ceruabunt sibi magistros. Tales si¬
bi magistros inquirent. qui ea di¬
cant quȩ ipsi audire desiderant. ut
securi delinquant. Prurientes auri
bus. Quia delectari desiderant. ñ
compungi. Et aueritate quidẽ au¬
ditum auertent: ad fabulas aũt
conuertentur. aueritate legis que
uicia dampnat. ad rationes huma¬
nas quȩ dñm id ipsũ non iudica¬
turũ eẽ concinnant. xx. Tu uero
uigila. in om̃ibus labora. Quȩ ad
utilitatem ꝑtinent audientium¬
Opus fac euangliste. Hoc ẽ. uer¬
bũ cuũ oꝑe confirmetur. Mini¬
sterium tuũ imple. Episcopatus

Expanded text:
importune. Opportunum est libenter audienti, importunum invito. Argue, obsecra, increpa, in omni patientia et doctrina. Argue peccantes, obsecra ne peccent, increpa resistentes; sed haec omnia cum patientiaet secundum doctrinam. Erit enim tempus cum sanam doctrinam non sustinebunt. Veram et perfectam: sicut Israel audire noluit prophetas. Sed ad sua desideria coacervabunt sibi magistros. Tales magistros inquirent, qui ea dicunt, quae ipsi audire desiderant, ut securi delinquant. Prurientbus. Qui delectari desiderant, non compungi. Et a veritate quidem auditum avertent: ad fabulas autem convertentur. A veritate legis, quae vitia damnat, ad rationes humanas, quae Deum ut pium non vindicaturum esse, concinnant. Tu vero vigila: in omnibus labora. Quae ad utilitatem Opus fac evangelistae. Ut verbum tuum opere confirmetur. Ministerium tuum imple. Episcopatus
Abbreviated transcription (Latin):
De ipsa lege docetur ignarus. ar¬
guitur insolens. corrigitur decli¬
nans: eruditur ad iusticiã: qui
modũ seruare non nouit. Uit ꝑ¬
fectus sit homo dĩ. ad om̃e opus
bonũ instructus. Ideo data ẽ. le¬
gis instructio. ut eius consilio
facientes. iuste iusta faciamus.
.XUIII.Cestificor coram dõ. et

Expanded text:
De ipsa lege docetur ignorans, arguitur insolens, corripitur errans, eruditur ad justitiam qui modum servare non novit. Ad fectius sit homo Dei ad omne opus bonum instructus. Ideo data est legis instructio, ut ejus consilio cuncta facientes, juste justa faciamus. CAPUT IV. Testificor coram Deo et
Abbreviated transcription (Latin):
diu libenter expectent. Xxi. Cesti¬
na uenire ad me cito. demas eñĩ
me reliquit. diligens hoc seculũ. &
abiit thessalonicam. Necesse erat.
animal: ad sibi simile coniungi¬
tur. Crescens in galathiã. tẏtus
cum. Est enĩ michi utilis in mi¬
nisterio titycũ enĩ misi ephesũ.¬
lam quam reliqui troade apud
carpũ. ueniens affer. et libros: ma¬
xime aũt menbranas. Nondixit
penulam meã: potuit enĩ conuer¬
sus aliquis. ad pedes eius inter cȩ¬
tera posuisse uendendam.xxii.
Alexander erarius multa mala mi¬
chi ostendit: reddet ei dñs scd̾m

Expanded text:
ectent. Festina ad me venire cito. Demas enim me dereliquit, diligens hoc saeculum, et abiit Thessalonicam. Necesse erat, animal ad sibi simile conjungitur. Crescens in Galatiam: Titus incum: est enim mihi utilis in ministerio. Tychicum autem misi Ephesum.lam quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer tecum, et libros, maxime autem et membranas. Non dixit penulam meam: potuit enim conversus aliquis ad pedes ejus, inter ctera imposuisse vendendam. Alexander aerarius multa mala mihi ostendit:
Abbreviated transcription (Latin):
hibet quã ꝓmisit. iustis scilicet
et iniuistis. quamuis hominibus
durũ uideatur. Ds. ante tempora
secularia. Ante omĩa tempora apt
se ꝓposuit. ꝑ filiũ saluare creden¬
tes. Manifestauit aũt temporib: suis
uerbũ suũ. in p̃dicatione que cre

Expanded text:
quam quod promisit, justis, scilicet, et injustis: quamvis hominibus durum esse videatur. Ante tempora saecularia. Ante omnia tempora apud se proposuit per Filium salvare credentes. Manifestavit autem temporibus suis verbum
Abbreviated transcription (Latin):
cha.Si filios ȩducauit: subaudit᷑¬
deo. Si hospicio recepit: si scõꝵ pe¬
des lauit. Si non solum humanita¬
signia: Cui non sufficit hospicio
lauare. Si tribulationẽ pacientibꝰ
subministrauit. In carcere positis
uł egrotis. Si om̃e opus bonum
subsecuta ẽ. Breuit unuersa con¬
clusit. XUII. Ad olescentiores aũt
rio diaconatus p̃ponere: ne ma¬
lum ꝓbono detur exemplũ. Cũ
enĩ luxuriatȩ fuerint. in xp̃o nu¬
bere uolunt. Cum sub obtentu re¬
ligionis. abundantiam habuerĩt.
Quȩ sepe solet generare luxuriã.
Habentes dampnationẽ: quia
primã fidẽ irritam fecerunt.
Quia se uiduas ꝓmiserunt ꝑman¬
suras. Hȩc regula non solũ inui

Expanded text:
tha. Si filios educavit. Subauditutha. Si filios educavit. SubaudituDeo. Si hospitio recepit, si sanctorum pedes lavit. Si non solum humsignia: cui non sufficit hospitio . Si tribulationem patientibus subministravit. Hoc est, in carcere positis, vel aegrotis. Si omne opus bonum subsecuta est. Breviter universa conclusit. Adolescentiores autem rio diaconatus praeponere, ne malum pro bono detur exemplum. Cum enim luxuriatae fuerint, in Christo nubere volunt. Cum sub eo tempore religionis abundantiam habuerint, quae saepe solet generare luxuriam. Habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt. Quae se viduas promiserant permansura
Abbreviated transcription (Latin):
seruire. Quȩ aũt uere iudua est
et desolata. sꝑe̾t indm̃: et instet᷑
obsecrationibus et orationibꝰ nocte
acdie. Qualis erat anna filia pha
deputatur: hic maxime nr̃i tempo¬
ris uiduas tangit. quȩ cum homi¬
nes suȩ nature qualicunq panno
non uestiunt: parietes p̃ciosis mar¬
morũ crustis exornant. Et hoc
p̃cipe. ut in rep̃ hensibiles sint. No¬
tandũ. in rep̃hensibiles eas tam pos¬
se eẽ. quam eẽ debere. Si quis. autẽ
suoꝵ et maxime domesticoꝵ. curã
non habet: fidem negauit. Si quis
uiduas abicit aut pupillos. uł ma¬
xime parentes et pauꝑes. infideli
siqua uidua filios orphanos negli¬
git: huiꝰ sententie crimen incur¬
tandũ ẽ. eẽ quosdam fideles in¬
nomine: qui infidelibꝰ conuersa¬
tione peiores st̃. Uidua eligatur
non minus sexaginta annorũ. Ta
om̃ibus eẽnt exempla uiuendi.¬
oꝑibus bonis. Si ex tempore uidu¬
itatis suę: ista omĩa custodiuit.
Testimoniũ habens. Sicut thabi¬

Expanded text:
serviendi. Quae autem vere vidua est, serviendi. Quae autem vere vidua est, et desolata, speret in Deum, et instet obsecrationibus et orationibus nocte ac die. Qualis erat Anna filia Phandeputatur. Hic maxime nostri temporis viduas tangit, quae cum hominem suae naturae qualicumque panno non vestiant, parietes pretiosis marmorum crustis exornant. Et hoc praecipe, ut irreprehensibiles sint. Notandum irreprehensibiles eas tam posse, quam esse debere. Si quis autem suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit, et esviduas abjicit, aut pupillos, vel maxime parentes et pauperes, deteriosi qua vidua filios orphanos negligat, hujus sententiae crimen incurtandum, quosdam fideles nomine, qui infidelibus conversatione pejores sunt. Vidua eligatur non minus sexaginta annorum, quaomnibus essent exemplum vivendi.eribus bonis. Si ex tempore viduitatis suae ista omnia custodivit. Testimonium habens. Sicut Tabi
Abbreviated transcription (Latin):
facies. et  qui te audiunt. Prim̃
tibi. deinde doctrine: ut ubiq
sollicitus. et te salues et illos. doc¬
trina parit̾ et exemplo.xX. Semo¬
rem ne increpaueris: sed obseera
ut patiẽ. Ne indigne ferens se a
uniore correptum. exaspetur. et
non ꝓficiat. sed obsecra. ut suo qua¬
si pat̃ exemplo instituat iuniores.
rius cominemorantur. sumilit et
sorores. Anus ut matres. Cum om̃i
reuerentia. XUI. Iiuenculas ut
sonores: inom̃i castitate. Et m̃tis
et corporis. Uiduas honora. Neces¬
saria p̃bendo: uł solaciis fouendo
Quȩ uere uiduȩ sunt. Illas ueras
sis curis exutę sunt. et ab om̃ibus
dessolatę. Si qua aũt uidua filios
aut nepotes habet: discat pͥmũ
domũ suã regere. et mutuã uicem
reddere parentibꝰ suis aut nepotibꝰ
Ut quod aparentibꝰ pietatis accspit
filiis reddat. ita tam̃. ut non hac ex¬
cusatione: auaricie studeat. sed suf¬
ficientiã tantũ sibi seruet et libe¬
ris. ne eis ipsa occasionẽ det seculo

Expanded text:
facies, et eos qui te audiunt. Primo facies, et eos qui te audiunt. Primo tsollicitus, ut et te vita salves, et illos doctrina pariter et exemplo. CAPUT V. Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem. Ne indigne ferens se a juniore correptum, exasperetur, et non proficiat; sed obsecra, ut suo quasi pater exemplo instituat juniores. rius commonentur, similiter et sorores. Anus ut matres. Cum omni reverentia. Juvenculas ut sorores, in omni castitate. Et mentis, et corporis. Viduas honora. Necessaria praebendo, vel solatio confovendo. Quae vere viduae sunt. Illas veras sis curis exutae sunt, et ab omnibus desolatae. Si quae autem vidua filios aut nepotes habet: discat primum domum suam regere, et mutuam vicem reddere parentibus. Hoc enim ut quod a parentibus pietatis accepit, filiis reddat: ita tamen, ut non hac excusatione avaritiae studeat, sed sufficientem tantum sibi reservet, et ne liberis ejus ipsa occasionem det saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
beat. ad cuiꝰ comparationẽ etiã
uerbo. in conuersatione. Doctri¬
plum̃ illis dilectionis ostendas In
fide catholica. uł ꝑfecta. In castita¬
te. Mentis et corporis. cuiꝰ insignia.
etiã grauitate habitus p̃ferantur.¬
XIIII. Dum uenio adte: adtende
lectioni. et exhortationi doctrine
Fac. lege. ex hortare ut fiant. doce
quomodo intelligantur obscura.
ut possint fieri quȩ leguntur. No¬
li negligere grãm que inte ẽ. sle¬
gligit gram: qui acceptum talen¬
tum non exercet. Quȩ data ẽ tibi
ꝑ ꝓpħiam. cum impositione manu
cum ordinatione ep̃atus. Hec me¬
ditare. Om̃is enĩ ꝓfectus: ex me¬
ditatione descendit. Inhis esto.
Non enĩ om̃is inhis ẽ quȩ medita¬
tur. Ut ꝓfectusis tiuis manifestꝰ
sit om̃ibus. Tunc manifestus eris
in meditatione: si semꝑ: et cũ illis¬
manifestus fueri̾t.: poterunt tuo¬
exemplo ad meliora ꝓficere. ad¬
tende tibi et doctrine. in illis insta.
Hoc enĩ faciens: et teipsum saluũ

Expanded text:
 etiam verbo, in conversatione. Niplum illis dilectionis ostendat. In fide. Catholica, vel perfecta. In castitate. Mentis et corporis: cujus insignia etiam gravitate habitus praeferuntur. Dum venio attende lectioni, exhortationi et doctrinae. Fac, lege, exhortare ut fiant: doce, quomodo intelligantur obscura: ut possint fieri quae leguntur. Noli negligere gratiam, quae est in te. Negligit gratiam, qui acceptum talentum non exercet. Quae data est tibi per prophetiam, cum impositione manuucum ordinatione episcopatus. Haec meditare. Omnis enim profectus ex meditatione descendit. In his esto. Non enim omnis, qui in his est, meditatur. Ut profectus tuus manifestus sit omnibus. Tunc manifestus erit, si in meditatione sis semper: et cum manifestus fueris, poterunt exemplo tuo ad meliora proficere. Attende enim tibi, et doctrinae insta in illis. Hoc enim faciens, et teipsum salvum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uitanda colloquia. ne ꝑ au¬
res in rationab iliter uulnerent
mentes. Ex quibus ẽ hymeneus
et philetus. qui aueritate excide¬
nomina signat: ut nouerit quos
nem factam: et subuertunt quo¬
rundam fidẽ. Infiliis. siue ossa uiui¬
ficata in ez echiel. isrłem int̃p̃tantes
de captiuitate collectum. quasi amor¬
tius resurrexisse. Sed firmũ funda¬
mentum stat dĩ: habens signacu¬
fundata erat: non sunt seducti
uł moti. hoc quia dĩ eẽnt haben¬
tes indiciũ. sicut moysi tempore.
hi qui ãdathan et abyron subuer¬
ipsis ꝑierunt ds̃ suos illos eẽ op
tune cognoscens. Et discedent
siam dic̃ ut qͥdã putãt. quȩ non habet
maculã neq rugã. s mundũ de qͦ
eẽ non posse. Non solum sunt uasa
aurea et argentea. Preciosa et for

Expanded text:
sunt vitanda colloquia, ne per ausunt vitanda colloquia, ne per aures irremediabiliter vulnerent mentes. Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui a veritate excideNomina signat, ut noverit, quosrectionem jam factam, et subverterunt quorumdam fidem. In filiis, sive ossa vivificata in Ezechiele Israelis, interpretabantur de captivitate collecta, quasi resurrexisse. Sed firmum fundamentum Dei stat, habens signacufundata, non sunt seducti, vel moti: et hoc quia Dei essent habentes judicium, sicut Moysi tempore fuit, in quo Dathan et Abiron subverimpiis perierunt, Deo illos time cognoscente. Et discedat siam dicit, ut quidam putant, quae non habet maculam neque rugam, sed mundum. Unde esse non possunt. Non solum sunt vasa aurea
Abbreviated transcription (Latin):
edificant: sed destruunt audi¬
entes dum putant omĩa ingenia
cominuni sublimitate consistere.
siuie noli uelle uerbis uincere: sed
factis. Sollicite cura te ipsum ꝓba¬
bilem ex hibere dõ. Ante om̃ia hoc
labora. ut talem te apud dm̃ exhi¬
beas: quo. merito possit tibi popu¬
lus obedire. Oꝑ ariũ inconfusibi¬
lem. Ita unie. ne dicta factis deficien¬
tibus erubescant. Recte tractantẽ
uerbũ ueritatis. Iile recte tractat.
qui dicta sua exemplo confirmat.
Ornam̃tũ enĩ uite. doctrina. fir¬
Prophana aũt et in aniloquia de¬
uita. multũ enĩ faciunt adimpie¬
tatẽ.¶Religiosas hereticoꝵ fabulas¬
deuita. qui negant resurrectionem.
ꝑ quod utiq et udicii timore sub¬
lato adomnẽ impietatẽ. et ad cun¬
cta crimina ꝑuenitur. Et sermo
eoꝵ ut cancer serpit. Cancer dici¬
tur eẽ uulnus. quod inmamilla
nascitur feminarũ. quibus nisi
cito subuentum fuerit. cum urꝰ
ad cor serpendo ꝑuenerit. nullũ¬
ultra remediũ ẽ. ita et hereticoꝵ

Expanded text:
ruit audientes: putant enim omnia acumine et subtilitate subsistere. Sive: noli verbis vincere, sed factis. Sollicite autem cura te ipsum probabilem exhibere Deo. Ante omnia hoc labora, ut talem te apud Deum exhibeas, quo merito possit tibi populus obaudire. Operarium inconfusibilem. Ita vive, ne dicta factis deficientibus erubescant. Recte tractantem verbum veritatis. Ille recte tractat, qui exemplis sua dicta confirmat. Ornamentum enim vitae, doctrina: firProfana autem et vaniloquia devita. Multum enim proficiunt ad impietatem. Irreligiosas haereticorum fabulas, qui negant resurrectionem, per quas, utique judicis timore sublato, ad omnem impietatem et ad cuncta crimina pervenitur. Sermo eorum ut cancer serpit. Cancer dicitur vulnus, quod in mamillis nascitur feminarum: cui nisi cito subventum fuerit, cum virus ad cor serpendo pervenerit, nullum remedium est. Ita et haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus eripuit me dñs. Ita et te
de om̃ibus cripiet: si sequaris. Non
cutionem patientur. Non solum
ego: sed om̃s qui non occidunt
animas adulando. Timendũ gͦ
nobis ẽ. ne non pie uiuamus. qui
nichil patimur. ꝓpter dnm. Mali
aũt homines et seductores ꝓfici¬
unt in peuis: errantes et inerrorẽ
mutentes. Hoc de adulantibus
dicit. qui dum abstultis homi¬
nibus diliguntur: magis decep¬
ti decipiunt. siue de hereticis acci¬
piendũ ẽ.XUi. Tu uero ꝑmane
in his que didicisti. Nolo. ut ista
te terreant: uł seducant. Et cre¬
dita sunt tibi. Adeo ꝑ nos. Sciens
tia sacras litteras nosti: quȩ de in¬

Expanded text:
omnibus eripuit me Dominus. Ita et te de omnibus eripiet, si sequaris. Et oatientur. Non solum ego, sed et omnes, qui non occidunt animas in adulando. Timendum ergo nobis est, ne non pie vivamus, qui nihil patimur propter Deum. Mali autem homines, et seductores, proficient in pejus, errantes, et in errorem mittentes. Hoc de adulatoribus dicit, qui dum a stultis hominibus diliguntur, magis decepti decipiunt: sive de haereticis accipiendum. Tu vero permane in his, quae didicistis. Nolo ista te terreant, vel seducant. Et credita sunt tibi. A Deo per nos. Sciens tia sacras litteras nosti. Sive
Abbreviated transcription (Latin):
que grauitati non conueniunt
si non careant leuitatẽ. Sectare
uero iusticiã. fidem. caritatem.
qui inuocant dum̃ de corde puro.
Beati mundo corde. quibus non¬
dicitur: quid me uocatis dñm. et
non facitis quȩ dico: xiii. Stul¬
tas aũt et sine disciplina questio

Expanded text:
eniunt si habeant levitatem. Sectare vero justitiam, fidem, spem, charitatem. qui invocant Dominum de corde puro. Beati mundo corde: de quibus dicitur, quid me vocatis Deum, et non facitis quae dico? Stultas aut
Abbreviated transcription (Latin):
comparationis. uł lumine fuerint
carnis resurrectionẽ negantes. con¬
sequent̃ etiã. xp̃i negabunt. Sed
et aduersum illos qui negant
xp̃m in carne uenisse. quos ioħs
anti xp̃os appellat. Scđm euan¬
uincula. Scđm quod me p̃dicare
so. Ideo om̃ia sustineo ꝓpt̃ electos.
Ideo tribuni auxiliũ petiui. ac po¬
stea cesarem appellaui: ut ꝑme
confirmentur electi: cũ has passi¬
ones potuerim iam moriendo fini¬
re. ut et ipsi salutẽ consequan¬
lesti. Quȩ salus in xp̃o ẽ. non nu¬
da sed gła uestita. nec terrena. sed
celesti. UIII. Fidelis sermo. Nam si
conmortui sumus. et conuiuemus.
Ueritatis ratione subnixus. Si eiũ
auiciis et uoluptatibus sumꝰ con¬
mortu xp̃o: uiułmus cũ illo. ali
se fuerit quȩ ille sustinuit: tunc
demũ simul reguare poterimus.
Si negabimus: et ille negabit nos.
minibus negantes. corã patre et
angłis negaturum. Si non credi¬
mus ille fidelis manet: negare se¬

Expanded text:
comparationis velamine fuerant comparationis velamine fuerant carnis resurrectionem negant, consequenter etiam Christi negabant; sed et adversus illos, qui negant Christum in carne venisse: quos Joannes antichristos appellat. Secundum Evanndum quod me praedicare so. Ideo omnia sastineo propter electos. Ideo tribuni auxilium petivi, ac postea Caesarem appellavi, ut per me confirmentur, cum has passiones potuerim moriendo finire. Ut et ipsi salutem consequancoelesti. Quae salus in Christo est, non nuda, sed gloria vestita: nec terrena gloria, sed coelesti. Fidelis sermo: nam si commortui sumus, et convivemus. Veritatis ratione subnixus. Si enim a vitiis et voluptatibus sumus commortui Christo, vivemus cum illo. Aliose fuerit, quod ille sustinuit, tunc demum regnare poterimus simul. Si negaverimus, et ille negminibus negantes, coram Patre et angelis negaturum. Si non credimus, ille fidelis permanet, negare se
Abbreviated transcription (Latin):
docere. Non solum ipsi facere. sed
et alios ut faciant erudire.La¬
bora sicut bonus miles xp̃i ihu.U.¬
mur. quia hostes habemus. contra
quos laboriose dimicamꝰ. Nemo
militans dõ implicat se negociis
secularibꝰ. ut ei placeat cui se ꝓ¬
bauit. Comparatione militũ uti¬
tur. ut ostendat nos multo magis
anegociis secularibꝰ liberos eẽ de¬
bere: ut xp̃o placeamus. cũ etiã
seculi milites areliquis eius actibꝰ
uacłnt. ut possint regi suo place¬
re ꝑfecte. Nam qui certat in ago¬
ne. non coronabitur: nisi legitime
certauerit. Alia comparatione id
ipsũ dicit. Multi enĩ certant: sed
ille solus qui tota iurtute certando¬
uicerit coronatur. Ui. Laborantẽ
agricolam oportet primũ de fruc¬
tibus accipe. Ne diceret. unde er¬
go uicturus sum. sime totũ occupa¬
uero indoctrina: ostendit eũ pri¬
micias fructuũ apopulo debere
ꝑciꝑe. pret̃ mercedẽ quã adño mes¬
sis accipiãt infuturo. Intellige quȩ

Expanded text:
docere. Non solum ipsi facere, sed docere. Non solum ipsi facere, sed et alios erudire. Labora sicut bonus miles Chmur, quia hostes habemus, contra quos laboriose debemus dimicare. Nemo militans Deo, implicat se negotiis saecularibus, ut placeat ei cui se probavit. Comparatione militantium utitur, ut ostendat multo magis nos a negotiis saecularibus liberos esse debere, ut Christo placeamus: cum etiam saeculi milites a reliquis actibus vacent, ut possint imperatori suo placere perfecte. Nam et qui certat in agone, non coronabitur nisi legitime certaverit. Alia comparatione id ipsum dicit. Multi enim certant: sed ille solus, qui tota virtute vicerit, coronatur. Laborantem agricolam oportet primum de fructibus accipere. Ne diceret, Unde ergo victurus sum, si me totum occupavero in doctrina? ostendit eum primitias fructuum a populo debere accipere, praeter mercedem, quam a Domino accipiet in futuro. Intellige quae
Abbreviated transcription (Latin):
depositũ. Scis hoc. quod auersist̃
ame om̃s qui inasia st̃: ex quibꝰ
ẽ phigelus. et hermogenes. Idcir
co te commoneo. quia quos me ñ
putabã deserere. reliquerunt.
mui. quia frequent me refrigera¬
uit: et cathenã meã non erubu¬
it. Uituꝑat desertores: et laudat
ꝑmanentes. ut deterreat ab imni¬
tatione mala. et ad exemplũ ꝓ¬
uocat bonũ. Sed cũ romã uenis¬
set. sollicite me qu̾esiuit. et inue
ta ephesi ministrauit: meluis
tu nosti. Et ide̾̃o inuenit: quia
sic quesiuit. Unde ostenditur.
quia idcirco non om̃s querentes
inueniunt: quia negligenter
inquirunt. iiIi. Tu ergo fili mi
confortare in gr̃a quȩ ẽ in xp̃o
ihu: et quȩ audisti ame ꝑmul¬
tos testes. Siue p̃sentibꝰ multis
tibi dedi mandata. qualit̃ docere de¬
beas: siue qusa dixi. multis ꝓpħarũ
exemplis et testimoniis confirma¬
ui. Hec commenda fidelibꝰ homi¬
nibus. Qui fidelit possint dĩ gr̃am
dispensare. hoc ẽ soluis dĩ causa p̃¬
dicare. Qui idonei erunt et alios

Expanded text:
obis. Scis hoc, quod aversi sunt a me omnes qui in Asia sunt, ex quibus est Phigellus, et Hermogenco te commoneo, quia quos me non putabam deserere, reliquerunt. mui: quia saepe me refrigeravit, et catenam meam non erubuit. Vituperat desertores, et laudat permanentes: ut deterreat ab imitatione mala, et ad exemplum provocet bonum. Sed cum Romam venisset, sollicite me quaeta Ephesi ministrauit mihi! tu nosti. Ideo invenit quia sollicite requisivit: unde ostenditur, quia idcirco non omnes qui quaerunt inveniunt, quoniam negligenter inquirunt. CAP. II. Tu ergo, fili mi, confortare in gratia, quae est in Christo Jesu: et quae audisti a me per multos testes. Sive praesentibus multis, tibi dedi mandata, qualiter docere debeas: sive quae dixi, multis Prophetarum exemplis, et testimoniis confirmavi. Haec commenda fidelibus hominibus. Qui fideliter possunt gratiam Dei dispensare: hoc est, solius Dei causa praedicare. Qui idonei erunt et alios
Abbreviated transcription (Latin):
indeterius ꝓfecisse. Qui aũt fide¬
les habent dños. non contemp¬
nant quia fr̃s sunt. Nec sibi equa¬
nant. Sed magis seruiant. Quia
fideles sunt. et dilecti: qui bene¬
ficii participes sunt. Si seruiebãt
infidelibꝰ timore odioso. quanto
mag̃ debẽt seruire fidelib caritate.
quoꝵ participes eẽ meruerunt:
XXUI. Hec doce. et exhortare.
p̃miũ ostendendo. Si quis aliter
docae: &e non ad quiescit sanis ser¬

Expanded text:
in deterius defecisse. Qui autem fideles habent dominos, non contemnant, quia fratres sunt. Ne sibi aequad magis serviant, quia fideles sunt, et dilecti, qui beneficii Dei participes sunt. Si serviebant infidelibus timore odioso, quanto magis debent servire fidelibus per charitatem quorum participes esse meruerunt? Haec doce, et exhortare. praemium ostendendo. Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis ser
Abbreviated transcription (Latin):
tes: uoluptatũ amatores. magis qui¬
dĩ. Maior sollicitudo. indicium
abundantioris amoris. Qui eni se¬
culi uoluptates potius quã dñi
p̃cepta libentius aut audit aut
trina. Uirtutem aũt eius abne¬
gantes. Ipsam rem oꝑib ab negan¬
tes. Et hos deuita. Ne corrum¬
pant mores bonos. colloquia ma¬
la. Ex his eñi st̃. qui penetrant
domos: et captiuas ducunt mu¬
lierculas. oneratas peccatis. Illas
capiunt. quȩ sunt onerate pecca¬
tis. inpunitatẽ illis ac ueniam
ꝓmutentes. siue infirmas aui¬
mas. quȩ feminis comparantur.
Quȩ ducuntur uariis desideri¬
nunquã ad scientiã ueritatis ꝑ¬
uenientes. Quia nichil diffini¬
tum tenet: quisquis tradiciones
uult tenere diuersas. etiã non ꝓba¬
tas. Ab uno enĩ dicte: ab alio des¬
truntur. Quẽ ad modũ aũt iam¬
nes et manbres restiterunt moy¬
si: ita et isti resistunt ueritati.
Sicut illi ꝑ magicas artes presti¬
gia: ita et hi ꝑ argum̃torũ fallaciã.
Simulq ostendit moysen uerita¬

Expanded text:
t voluptatum amatores magis quam Dei. Sollicitudo indicium est abundantioris amoris: qui enim saeculi voluptates, quam Domini praecepta libentius audit, aut trina. Virtutem autem ejus abnegantes. Ipsam rem operibus abnegantes. Et hos devita. Ne corrumpant mores bonos colloquia prava. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneracapiunt, quae sunt oneratae peccatis, impunitatem eisdem et veniam promittentes; sive animas infirmas, quae feminis comparantur. Quae ducuntur variis desiderinumquam ad scientiam veritatis pervenientes. Quia nihil definitum tenent, quisque traditiones vult tenere diversas, non probatas. Ab uno enim dicta, ab alio destruuntur. Quemadmodum autem Jamnes et Jambres restiterunt Moysi: ita et hi resistunt veritati. Sicut illi per magicae artis praestigias: ita et isti per argumentorum fallaciam. Simulque ostendit Moysen verita