comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om. E extra eum t̾rorem qui ei ꝓ insigni
crudelitatis incubint: terre quoq maledi¬
ctione punit᷑: maledictus inquit tu a t̾ra
denuo sterilitas terre. inpena culcoris indi¬
citur. Innumera autem generis tormenta:
dumeta terrarum. quib amputandis run-¬
cone armatus culcor mnuigilat. ꝑcam par¬
ricidium germinarunt: & quia omnis
spinosi ruris dñs. peccato qđ spinarum
ub̃tate punitum est. a uob̃ putat᷑ obno¬
xius: om̃s iam paruuli ñ solũ comedis se
poma. quamuis nascant᷑ sine dentibus.
s etiam abelis sanguinẽ effudisse dicent᷑.
Apparet certe ad quem furorem ꝑueniat
manicheoꝵ tradux. Que qm̃ nichil habet
p̃t̃ amentiam. ridet de argum̃tis ur̃is ca-¬
tholicoꝵ grauitas: s de rumis ur̃is eoꝵ dẽ
plorat affectio. Aug. Nempe nichil a¬
git tua tam diuturna & oꝑosissima dis¬
putatio de pęna primi hominis: nisi ut
hac extenuata. etiam ipsa culpa extenuet᷑:

Expanded text:
oni, et extra eum terrorem, qui ei pro insigni oni, et extra eum terrorem, qui ei pro insigni crudelitatis incubuit, terrae quoque maledictione punitur: Maledictus, inquit, tu a terra, denuo sterilitas terrae in poena cultoris indicitur. Innumera autem generis tormenta  nostrarum dumeta terrarum, quibus amputandis runcone armatus cultor invigilat, per Cain parricidium germinarunt? Et quia omnis spinosi ruris dominus, peccato quod spinarum ubertate punitum est, a vobis putatur obnoxius; omnes jam parvuli non solum comedisse poma, quamvis nascantur sine dentibus, sed etiam Abelis sanguinem effudisse dicentur? Apparet certe, ad quem furorem perveniat Manichaeorum tradux: quae quoniam nihil habet praeter amentiam, ridet de argumentis vestris Catholicorum gravitas; sed de ruinis vestris eorumdem plorat affectio. AUG. Nempe nihil agit tua tam diuturna et operosissima disputatio de poena primi hominis, nisi ut hac extenuata, etiam ipsa culpa extenuetur,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatum. nec cam sponte peccanti ꝓ¬
fuit. quod eum patris peccata non p̃sserãt:
nec abeli nocuit. qđ parentes eius delique¬
rant: s suopte ut̃q uidicio. nec untutis
sibi nec uicii naturale infuisse p̃iudiciũua¬
rio. ꝓposito. fine uario publicarunt. Functi
quippe officio sac̾dotum: conditori suo dõ
hostias optulerunt. Cȩterum par obseqͥũ.
impar cura discreuit. Patefecit hoc diui¬
na sententia: quȩ conplacitum sibi abelis
munus ostendit. Offenso aũt cam. causã
suȩ indignationis aꝑuit: dicens cũ bene
obtulisse. s male diuisisse. Nec mora ex¬
arsit ꝓfanus animꝰ in liuorem: & ger¬
mani sc̃itate grauatus. parricidiũ grati¬
ficatur inuidiȩ. Ita prima occasione cla¬
ruit malum non ẽẽ mortem: qđ cã iustus
primus om̃iũ dedirauit. Nec tam̃ irã dĩ.
sontis animi effugit audacia. Int̾rogatur
de fr̃e: conuincitur de scelere: addicit᷑ ulti¬

Expanded text:
voluntatum, nec Cain sponte peccanti provoluntatum, nec Cain sponte peccanti profuit quod eum peccata patris non presserant, nec Abeli nocuit quod parentes ejus deliquerant: sed suopte uterque judicio nec virtutis sibi, nec vitii naturale infuisse praejudicium vario proposito, fine vario publicarunt. Functi quippe officio sacerdotum, conditori suo Deo hostias obtulerunt. Caeterum per obsequium, impar cura discrevit. Patefecit hoc divina sententia, quae complacitum sibi munus Abelis ostendit: offenso autem Cain causam suae indignationis aperuit, dicens eum bene obtulisse, sed male divisisse. Nec mora exarsit profanus animus in livorem, et germani sanctitate gravatus, parricidium gratificatur invidiae. Ita prima occasione claruit malum non esse mortem, quod eam justus primus omnium dedicavit. Nec tamen iram Dei animi sontis audacia effugit. Interrogatur de fratre, convincitur de scelere, addicitur ulti
Abbreviated transcription (Latin):
ista patieris: s: donec conuitaris in terram de
qua sumptus es: quia t̾ra es inquit & int̾rã
ibis. Cur non postquam dixit. donec con¬
u̾taris interram de qua sumptus es. subdi-¬
dit. quia peccasti & mea precepta transgres¬
sus es: hoc enim dicendum erat: si resolutio
corpor adcrimina ꝑtineret. Uerum qͥd
dixit: quia terra es inquit.& interram ibis.
Causam cur in terram rediturus cẽt osten-¬
dit: quia t̃ra es inquit: quomodo autem
ẽẽt t̾ra suꝑior sermo patefeccrat: quia de
terra inquit sumptus es. Sigͦ redeundi
interram hanc ẽẽ racionẽ dixit eds̃. qm̃ fu¬
erat ad sumptus eterra: porro ut assume¬
retur. adiniquitatem spectare non potuit:
ꝓculdubio non miquitatis s nature mor¬
talis fuit: ut qui eterniis non erat. in par¬
te corporis soluerctur. Illagͦ sterilitas ar¬
boꝵ. illa uęprium ubcrtas. illa agri partꝰ
aucta calamitas: ꝑsonis hominum sunt
illata. non generi. Deniq iam natis cain
&e abel. unius nature ambob s diu̾sarũ

Expanded text:
ista patieris; sed donec convertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, inquit, et in terram ibis. Cur non, postquam dixit, donec convertaris in terram de qua sumptus es; subdidit, Quia peccasti et mea praecepta transgressus es? Hoc enim dicendum erat, si resolutio corporum ad crimina pertineret. Verum quid dixit? Quia terra es, inquit, et in terram ibis. Causam cur in terram rediturus esset, ostendit: Quia terra es, inquit. Quomodo autem esset terra, superior sermo patefacerat: Quia de terra, inquit, sumptus es. Si ergo redeundi in terram, hanc esse rationem dixit Deus, quoniam fuerat assumptus e terra, porro ut assumeretur, ad iniquitatem spectare non potuit; procul dubio non iniquitatis, sed naturae mortalis fuit, ut qui aeternus non erat, in corporis parte solveretur. Illa ergo sterilitas arborum, illa veprium ubertas, illa aegri partus aucta calamitas, personis hominum sunt illata, non generi. Denique jam natis Cain et Abel unius naturae ambobus, sed diversarum
Abbreviated transcription (Latin):
lignum uite qđ ẽ dĩ sapientia uitam
salutifere doctrine scĩs mentib submi¬
nistrat. Unde non nulli diuinoꝵ eloqͥ¬
O etiam catholici tractatores. paradisi ĩ
spiritalem cõm̃dare malucit̃: non tamen
ystorie resistentes. que ostendit euidentiꝰ
corporalem. Si uero enoc & heliȩ sp̃itale
iam corpus eẽ responderis:cur non pri
catum existtret. qđ illos aligno uite me¬
rito separaret.animale corpus in spiri¬
tale potuisse transire.sine morte media
confiteris: ne paradisum dĩ. ne locũ fe¬
licium gaudioꝵ. penis mortium atq
morientium. & in numerabilib mortife¬
roꝵ morboꝵ cruciatib implere cogaris:

Expanded text:
lignum vitae, quod est Dei sapientia, vitam lignum vitae, quod est Dei sapientia, vitam salutiferae doctrinae sanctis mentibus subministrat. Unde nonnulli divinorum eloquiorum etiam catholici tractatores paradisum spiritualem commendare maluerunt; non tamen historiae resistentes, quae ostendit evidentius corporalem. Si vero Enoch et Eliae spirituale jam corpus esse responderis: cur non primcatum existeret, quod illos a ligno vitae merito separaret, animale corpus in spirituale potuisse transire sine morte media confiteris, ne paradisum Dei, ne locum felicium gaudiorum, poenis mortium atque morientium, et innumerabilibus mortiferorum morborum cruciatibus implere cogaris?
Abbreviated transcription (Latin):
soleta peccato. tali inscreretur corpori. quã¬
uis deterrena materie creato atq formato
ut ei de ligno uite sub ministrata uiuendi
stabilitas ꝑmaneret. ac inueret interim
panimam uiuentem. quam nulla ab illo
necessitas separaret: atq inde ꝓpt̃ obedi¬
entiam custoditam. aduiuificantem sp̃m
ꝑueniret: ita ut non ei subtraheret᷑ hec ui¬
ta minor. ubi & mori & non mori posset.:
s illa amplior addderetur. uͥ uiueret. sine
ullius ligni beneficio. moriq ñ posset
Nam quero abste. in quali corpore nunc
an spiritali. Si dixeris animali cur
non uis credere adam & euam & posteros
coꝵ. si p̃ceptum dĩ nulla p̃uaricatione
uiolarent quamuis in corpore animali.
ita fuisse uicturos. ut nunc uiuunt isti.
quandoquidẽ ibi erant illi quo transla¬
ti sunt isti. & illic uiuunt isti unde ut
morerent᷑ eiecti sunt uli: Corporale nã¬
ꝙ lignum uite. sic uitam sub ministra¬
bat corporib animalib sicut spiritale

Expanded text:
soleta peccato, tali insereretur corpori, quamsoleta peccato, tali insereretur corpori, quamvis de terrena materie creato atque formato, ut ei de ligno vitae subministrata vivendi stabilitas permaneret; ac viveret interim per animam viventem, quam nulla ab illo necessitas separaret; atque inde, propter obedientiam custoditam, ad vivificantem spiritum perveniret, ita ut non ei subtraheretur haec vita minor, ubi et mori et non mori posset, sed illa amplior adderetur, ubi viveret sine ullius ligni beneficio, morique non posset. Nam quaero a te in quali corpore nunc an spirituali? Si dixeris, Animali: cur non vis credere Adam, et Evam, et posteros eorum, si praeceptum Dei nulla praevaricatione violarent, quamvis in corpore animali, ita fuisse victuros, ut nunc vivunt isti? Quandoquidem ibi erant illi, quo translati sunt isti; et illic vivunt, isti, unde ut morerentur ejecti sunt illi. Corporale namque lignum vitae sic vitam subministrabat corporibus animalibus, sicut spirituale
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitatem. Quam xp̃o applicat. Ui¬
uens ẽ aũt. qui uita utit᷑: s non excludit
mortalitatem. Ergo hoc utrãq sententiã
fine discreuit. ut ostenderet adam factum
ẽẽ inuentem s. non immortalem. Xxp̃m aũ
conferentẽ resurrectionẽ suis głosam oĩb
eternam. Auoꝰ. Nunquid idõ moritur
fuerat adam etiam si non peccasset. qͥ a
incorpore animali non spiritali erat fa¬
ctus: Orsus erras: si ꝓpt̾ea necesse nobis
ẽẽ arbitraris. di paradisum mortib penis¬
q morientium. postremo ignominia. in¬
firmitate. corruptione. in quib nunc ani¬
malia hominũ corpora seminant᷑ imple¬
re. Lignum enim uitȩ qđ in paradiso suo
plantauit ds. etiam corpus animale de¬
fendebat amorte: donec ꝑseuerantis obe¬
dientiç merito. inglam sp̃italem quam
resurgentes habituri sunt uisti. sine
morte int̾ueniente transiret. Iustũ enim
erat ut imago dĩ nullo fuscata atq ob¬

Expanded text:
immortalitatem, quam Christo applicat: viimmortalitatem, quam Christo applicat: vivens est autem, qui vita utitur, sed non excludit mortalitatem. Ergo hoc utramque sententiam fine discrevit, ut ostenderet Adam factum esse viventem, sed non immortalem; Christum conferentem resurrectionem, suis gloriosam, omnibus aeternam. AUG. Numquid ideo moriturus fuerat Adam, etiamsi non peccasset, quia in corpore animali, non spirituali, erat factus? Prorsus erras, si propterea necesse nobis esse arbitraris, paradisum Dei mortibus poenisque morientium, postremo ignominia, infirmitate, corruptione, in quibus nunc animalia hominum corpora seminantur, implere. Lignum enim vitae, quod in paradiso suo plantavit Deus, etiam corpus animale defendebat a morte, donec perseverantis obedientiae merito, in gloriam spiritualem, quam resurgentes habituri sunt justi, sine morte interveniente transiret. Justum enim erat ut imago Dei nullo fuscata et ob
Abbreviated transcription (Latin):
le. cum om̃ipotentia pollicet᷑ effectum.
S sicut resurrectionẽ corpoꝵ. seminum
collatione cõmendat: ita etiã resurgenti¬
um diu̾sitatem. creaturarum uarictatibus
aꝑit. Totum tam̃ loquit᷑ de resurrectione
beatoꝵ: seminat᷑ inquit in ignominia: sur¬
get ingloria seminatur in infirmitate:
surgit inuirtute. Seminatur corpꝰ aĩale:
surgit corpus spiritale. Hoc certe. iisi in
scĩs impleri non potest. Impi quoq ñ in
głam excitantur: s in obpbrium sicut ꝓ¬
pħa asserit sempit̾nũ. Hic oportune distã¬
tiam naturȩ atq gr̃e facit: recordat᷑q tẽ¬
stimonii ueteris qđ dictum est. factus ẽ
homo primus adam in animã uiuen¬
tem. Subditq de suo: nouissimus adam
in sp̃m uiuificantem. Ostenditq immorta¬
litatis dona aduuificantẽ sp̃m ꝑtinere:
animam uͦ solum uiuentẽ. ad naturã qͣndo¬
qi morientem. Nonẽ gͦ inquit hoc uiuens:
qd inuificans. Uiuificans est. qui confert

Expanded text:
le, cum omnipotentia pollicetur effectum. le, cum omnipotentia pollicetur effectum. Sed sicut resurrectionem corporum seminum collatione commendat, ita etiam resurgentum diversitatem creaturarum varietatibus aperit: totum tamen loquitur de resurrectione beatorum. Seminatur, inquit, in ignominia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in virtute; seminatur corpus animale, surget corpus spirituale. Hoc certe nisi in sanctis impleri non potest: impii quoque non in gloriam excitantur, sed in opprobrium, sicut propheta asserit, sempiternum . Hic opportune distantiam naturae atque gratiae facit, recordaturque testimonii veteris quo dictum est, Factus est homo primus Adam in animam viventem: subditque de suo, novissimus Adam in spiritum vivificantem. Ostenditque immortalitatis dona ad vivificantem spiritum pertinere: animam vero solum viventem, ad naturam quandoque morientem. Non est ergo, inquit, hoc vivens quod vivificans: vivificans est, qui confert
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ resurgunt mortui: quo aũt in cor¬
pore ueniunt: insipiens tu qđ seminas
non uiuificat᷑: nisi moriatur. Non omĩs
caro eadem caro. Alia quidem hominis
alia autem pecoris. alia caro uolatilium.
alia autem piscium. & corpora cȩlestia &
terrestria: s alia quidem cȩlestium claritas.
alia uero terrestrium: alia claritas solis.
& alia claritas lunȩ: & alia claritas stella¬
rum. Stella enim astella differt ingła:
ita & resurrectio mortuoꝵ: seminat᷑ in
minat᷑ inignomima: surgit ingła. Semmnat᷑
minfirmitate: surgit in uirtute. Seminat᷑
corpus animale: surget corpus spiritale:
sic etiam scͥptũ est. Factus ẽ homo primꝰ
adam inanimam uiuentem: nouissimꝰ
adam in sp̃m uiuificantem. Primꝰ homo
de terra terrenus: scds homo de celo cȩlestis.
Qualis terrestris: tales & terreni. & qualis
celestis: tales &e celestes. Sicut portauimus¬
plis ẽdomat: & dicit nichil ẽẽ inpossibi¬

Expanded text:
Quomodo resurgunt mortui? quo autem in corQuomodo resurgunt mortui? quo autem in corpore veniunt? Insipiens, tu quod seminas non vivificatur, nisi prius moriatur. Non omnis caro eadem caro; alia quidem hominis, alia pecoris; alia caro volatilium, alia autem piscium: et corpora coelestia et terrestria; sed alia quidem coelestium claritas, alia vero terrestrium; alia claritas solis, et alia claritas lunae, et alia claritas stellarum: stella enim a stella diita et resurrectio mortuorum. seminatur in minatur in contumelia, surgit in gloria. seminatur in infirmitate , surgit in uirtute. seminatur corpus animale, surgit spiritale. sic etiam scriptum est: factus est primus homo adam in animam uiuentem, nouissimus adam in spiride terra, terrenus; secundus homo ae caelo, caelestis: qualis terrenus, tales et terreni; qualis caelestis, tales et caelestes. quid tamplis edomat, et dicit nihil esse impossibi
Abbreviated transcription (Latin):
de ur̃is ante dm̃ possim ꝓfectib głati: si
mortui ñ resurgunt. Curaũt & scđmbo
hominẽ pugnaui bestiis ephesi. idest cur
sustinui bestialem seditiosoꝵ furorem: si ad¬
huc nutat qđ mortui resurgunt: Nolite
quia mala. Ignorantiam enim dĩ quidã
habent. Ad confusionẽ uobis dico. Amor
inquit peccatoꝵ diffidere uos suadet de
futuris. Putatur non ẽẽ iudicium. ut
maiore peccct᷑̃ audacia. Om̃ino inquis
nesciunt estimare dm̃. qui inficiant᷑ resur
debetis erubescere. Ad confusionẽ uobis
dico: posse int̃ uos tales quos piam repꝑi¬
ri Auoꝰ Et hic nichil prorsus qđ ad rem
ꝑtineat. quȩ in nr̃a disceptatione u̾satur.
dicere uoluisti. Proinde u̾bis apłi quȩ ꝓ
tuo captu explanare conatus es. quia ea
que dixisti quamuis in non nullis sensũ
non tenueris quȩ eius auctoris. tam̃ ñ st̃
contra fidem: non opus habeo responde
multiloquio tuo. Iulianꝰ Sed dicctaliqͥs

Expanded text:
de vestris ante Deum possim profectibus gloriari, si de vestris ante Deum possim profectibus gloriari, si mortui non resurgunt? Cur autem et secundum hominem pugnavi bestiis Ephesi, id est, cur sustinui bestialem seditiosorum furorem, si adhuc nutat quod mortui resurgunt? Nolite quia mala. Ignorantiam enim Dei quidam habent: ad confusionem vobis dico . Amor, inquit peccatorum diffidere vos suadet de futuris: putatur non esse judicium, ut majore peccetur audacia. Omnino, inquit, nesciunt aestimare Deum, qui inficiantur resurdebetis erubescere. Ad confusionem vobis dico, posse inter vos tales quospiam reperiri. AUG. Et hic nihil prorsus quod ad rem pertineat, quae in nostra disceptatione versatur, dicere voluisti. Proinde verbis Apostoli, quae pro tuo captu explanare conatus es, quia ea quae dixisti, quamvis in nonnullis sensum non tenueris ejus auctoris, tamen non sunt contra fidem, non opus habeo respondere multiloquio tuo. XXXIX. JUL. Sed dicet aliquis:
Abbreviated transcription (Latin):
glam quam habeo in dño: si scđm homi¬
nem pugnaui bestuis ephesi quid mͥ ꝓdest:
si mortui non resurgunt. Manducemꝰ
& bibamus: cras enim moriem̃. Si inquit
ista spes fucurȩ głȩ qua ds̃ om̃ia in om̃ib
erit. impia in fidelitate quatiatur. neget᷑q
resurrectio mortuoꝵ: quid facient quiba¬
ptrrant᷑ pro mortuis: Natus hinc error
aliquoꝵ ẽ putantum int̃ exordia eugłii
eum morem fuisse. quo asstantes. ꝓcadaue¬
ribus ꝓfiterent᷑: & aqua baptismatis etiã
defunctorum menbra ꝑfunderẽt. Quod
apparet de imꝑitia contigisse. Hoc enuim
quod ait apłs baptizantur promortuis.
nichil aliud indicat. quam illud quod ad
romanos dixit. consepulti sumus illi per
baptisma in mortem. Idest qua gr̃a tali.
onẽ animo accedimus. ut m̃bra nr̃a mor¬
tificemus inposterum. & promoruis
om̃ino degamꝰ:si spes non est quia post
mortem uiuamus: Curaũt ce cotidia¬
nis inquit subdor ꝑiculis. in mortẽ ingit̃
incidens quam inferunt ꝑsequentes. ut

Expanded text:
am, quam habeo in Domino. Si secundum hominem pugnavi bestiis Ephesi, quid mihi prodest, si mortui non resurgunt? Manducemus et bibamus, cras enim moriemur. Si, inquit, ista spes futurae gloriae, qua Deus omnia in omnibus erit, impia infidelitate quatiatur, negeturque resurrectio mortuorum, quid facient qui baptizantur pro mortuis? Natus hinc error aliquorum est, putantium inter exordia Evangelii eum morem fuisse, quo astantes pro cadaveribus profiterentur, et aqua Baptismatis etiam defunctorum membra perfunderent: quod apparet de imperitia contigisse. Hoc enim quod ait Apostolus, Baptizantur pro mortuis, nihil aliud indicat, quam illud quod ad Romanos dixit, Consepulti illi sumus per Baptisma in mortem : id est, Qua gratia, tali onem animo accedimus, ut membra nostra mortificemus in posterum, et pro mortuis omnino degamus, si spes non est, quia post mortem vivamus? Cur autem et quotidianis, inquit, subdor periculis, in mortem jugiter incidens, quam inferunt persequentes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rib tuis. Intristicia manducabis eam oĩb
dieb uitȩ tuȩ: spinas & tribulos edet tͥ:
&e edes fenum agritui. Insudore faciei
tue edes panem tũ. donec conu̾taris
interrã de qua sũptus es: qm̃t̃ra es et
interram ibis. Hic non ẽ dictum mul¬
tiplicabo spinas tuas aut sudores tuos: sed
quasi tunc primum creata dicunt᷑. Atetiã
huiꝰ inuidia. non maiore quam uxoris etꝰ
labore dissoluitur. Initio quippe. non se¬
mini hominis s humo maledicitur. In tuis
inquit oꝑib maledicta terra erit. Quid
cõmerita fuierant arua. quȩ certe detradu¬
ce ade habere nichil poterant: ut ꝓpeccato
uoluntatis alienȩ conuicium maledictioĩs
exciꝑent: an ut etiam ipsoꝵ ces pitum do¬
ceretur exemplo. posse ẽẽ maledictum ubi
culpa non eẽt: nam sim homine peccatum.
in segete maledictum: manifestum est. ñ
semꝑ crimina adherere dispendiis. Si gͦ ppt̃
hoc maledicitur terrȩ. ut ille qui peccauerat

Expanded text:
ribus tuis; in tristitia manducabis eam omnibus ribus tuis; in tristitia manducabis eam omnibus diebus vitae tuae; spinas et tribuloin sudore faciei tuae edes panem tuum, donec convertaris in terram de qua sumptus es; quoniam terra es, et in terram ibis . Hic non est dictum, Multiplicabo spinas tuas, aut sudores tuos: sed quasi tunc primum creata dicuntur. At etiam hujus invidia, non majore quam uxoris ejus labore dissolvitur: initio quippe non semini hominis, sed humo maledicitur. In tuis operibus, inquit, maledicta terra erit. Quid commerita fuerant arva quae certe de traduce Adae habere nihil poterant, ut pro peccato voluntatis alienae convicium maledictionis exciperent? An ut etiam ipsorum cespitum doceretur exemplo, posse esse maledictum, ubi culpa non esset? Nam si in homine peccatum, in segete maledictum; manifestum est crimina non semper adhaerere dispendiis. Si ergo propter hoc maledicitur terrae, ut ille qui peccaverat
Abbreviated transcription (Latin):
cominemoraunt ds̃ quando condidit:
s quando pununt. Uerum ut dixi qͥd
opus ẽ in eo rememorari: qđ utrum libet
sit. nr̃am non impedit causam: prorsus
ds̃ a supplicio quod infligebat mulieri.
ad precipiendum fuerit repente conu̾sꝰ:
& iubendo non dampnando dixerit.ad
uirum tuum conu̾sio tua. &ose tui dña¬
bitur. Qͥdhoc ad questionẽ quam de sup¬
plicio peccatcis ista disputatione u̾samꝰ
de miseriis tecum ago. qua̾m de paradiso
eiectus. eiq contrarius. in para diso locare
conaris: easq non peccantiũ meritis. sed
do naturarum institutori. tanquam &
ips asnacuralit̃ instituerit. tio pudore pe¬
reunte & ore blasphemante tribuere. Dic
iam quid etiam de uiri pena ꝑsuadere ni¬
taris: quando quidem iam satis ẽ. quid
ista mulier: quȩ ante peccatũ nuda erat
&r non confundebatur: te nudauit atq
confudit. IubanLlerum sufficiant ista
de muliere: T̃ ranseamus ad uirimunia:
ade inquit dixit: maledicta terra in ope¬

Expanded text:
commemoravit Deus, quando condidit, commemoravit Deus, quando condidit, sed quando punivit. Verum, ut dixi, quid opus est in eo remorari, quod utrumlibet sit, nostram non impedit causam? Prorsus Deus, a supplicio quod infligebat mulieri, ad praecipiendum fuerit repente conversus, et jubendo non damnando dixerit, Ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur: quid hoc ad quaestionem, quam de supplicio peccatricis ista disputatione versamus? De miseriis tecum ago, quas de paradiso ejectus eique contrarius, in paradiso locare conaris; easque non peccantium meritis, sed Deo naturarum institutori, tanquam et ipsas naturaliter instituerit, tuo pudore pereunte, et ore blasphemante tribuere. Dic jam quid etiam de viri poena persuadere nitaris: quandoquidem jam satis est, quid ista mulier quae ante peccatum nuda erat et non confundebatur, te nudavit atque confudit. XXVII. JUL. Verum sufficiant ista de muliere, transeamus ad viri munia. Adae, inquit, dixit: Maledicta terra in ope
Abbreviated transcription (Latin):
dubitantes. teste patrono suo tullio colc¬
ti sunt confitert᷑. Idq unum ẽc dixerunt.
quod disputatione non egeat. quod ne-¬
mo ẽ quiñ expectat. Hoc arbitrium libe¬
rum adiuuat᷑ pdi gr̃am: ut quod natu¬
ralit̃ uolumus. hoc ẽ beate uiuere. beate
uiuendo habere possimus. Et tudicis.
quamuis mediocres miserias tam̃ miseri¬
as beatitudim nullo negante. nullo am¬
bigente contrarias in primis oꝑib dĩnul¬
locuiusquam p̃cedente peccato natura¬
lit̃ institutas: ut scilicet peccatricis pena
institutio miseriarum. quȩ ut dicis iam
fuerat innatura. s ampliatio quȩ acces¬
sit expena. Quid ego iam tecum agam de
sequentib dĩ u̾bis. ubi postea quam dixit.
quod ad penã ꝑtinebat. intrististicia
paries filios. mox addidit. &. ad uirum
cuum conu̾sio tua. & ipse tui dñabitur:
quidopus ẽ. ut tecum inde confligam u¬
trumista dñatio uiripenasit feminȩ an
ordo naturȩ: quem ordo tam̃ ordinẽ non

Expanded text:
dubitantes, teste patrono suo Tullio, coacdubitantes, teste patrono suo Tullio, coacti sunt confiteri: idque unum esse dixerunt, quod disputatione non egeat, quod nemo est qui non expetat. Hoc arbitrium liberum adjuvatur per Dei gratiam. ut quod naturaliter volumus, hoc est beate vivere bene vivendo habere possimus. Et tu dicis, quamvis mediocres miserias, tamen miserias, beatitudini nullo negante, nullo ambigente contrarias, in primis operibus Dei, nullo cujusquam praecedente peccato, naturaliter institutas, ut scilicet peccatricis mulieinstitutio miseriarum, quae, ut dicis, jam fuerat in natura; sed ampliatio quae accessit ex poena. Quid ego jam tecum agam de sequentibus Dei verbis, ubi posteaquam dixit quod ad poenam pertinebat, In tristitia paries filios; mox addidit, Et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur ? Quid opus est ut tecum inde confligam, utrum ista dominatio viri poena sit feminae an ordo naturae? quem tamen ordinem non
Abbreviated transcription (Latin):
a beatitudins: & beatitudo miscrie: aut
quid significat qđ deparadiso peccator
exelisus. contra paradisum ẽ collocatꝰ.
nisi quia inmiseria collocatus ẽ. que be¬
atitudim sine cuiꝰquam contradictiõc
uel dubitatione contraria ẽ: Et quid sic
fugit natura ut miseriam: quid sic appe¬
tit ut beatitudinẽ: Demiq liberum arbi¬
trium qđ de hac rehabemus. ita nob̃ na¬
turalit̃ insitum est. ut nulla miseria no¬
bis possit auferri qđ miseri ẽe nolumus
& uolumus beatt: Usq adeo ut ĩa ipsi
qui male inuendo sunt miseri. male ui¬
uere quidem uelint᷑ uolint camen esse
miseri s beati. Hoc ẽ liberum arbitriũ nr̃is
mentib immobilit fixum: non quod bene
agere uolumus. Nam id humana miqui¬
beati ẽc̃ uolumus. & miseri nolumꝰ. nec mi¬
seri possunt amittere: nec beati. Beatiqͥp¬
peom̃s eẽ uolumus. qđ ipsi quoq phyloso¬
phi huius scłi. & academici de reb oĩb

Expanded text:
a beatitudini, et beatitudo miseriae? Aut a beatitudini, et beatitudo miseriae? Aut quid significat, quod de paradiso peccator exclusus, contra paradisum est collocatus; nisi quia in miseria collocatus est, quae beatitudini sine cujusquam contradictione vel dubitatione est contraria? Et quid sic fugit natura, ut miseriam? quid sic appetit, ut beatitudinem? Denique liberum arbitrium quod de hac re habemus, ita nobis naturaliter insitum est, ut nulla miseria nobis possit auferri quod miseri esse nolumus, et volumus esse beati. Usque adeo ut jam ipsi qui male vivendo sunt miseri, male vivere quidem velint, nolint tamen esse miseri, sed beati. Hoc est liberum arbitrium nostris mentibus immobiliter fixum, non quo bene agere volumus, nam id humana iniquibeati esse volumus, et miseri nolumus, nec miseri possunt amittere, nec beati. Beati quippe omnes esse volumus, quod ipsi quoque philosophi hujus saeculi, et Academici de rebus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
umndicante cum peccasset accessit. Sic
enim loqueris. ut dicas. S non illa am¬
pliatio miseriarum. parsimoniã mo¬
di naturalis euertit. Promde te docen¬
te. ut feminȩ in partu mediocrit᷑ dole¬
ant. parsimonia naturalis ẽ. Qđuero
peccati merito additũ ẽ euȩ: ampliatio
miseriarumẽ. Necuides cum istadicis.
lier cui ampliate sunt miserie merito
peccati:iam naturalit̃ misera erat anti
peccatum. Tulicet eamdicas parsimo¬
niam naturali mediocrit̃ miseram: ta¬
men uelis nolis cui dicis accessisse am¬
pliationẽ miseriaꝵ. ꝑfecto & ante hanc
accessionẽ miseram confictris. Ecce qd̾
dece meret᷑ natura hominis adõ pͥmitꝰ
insticuti: ecce qđ dece meretur paradisꝰ
dĩ: eiectus quippe &e contra cũ collocatꝰ.
talia contrarius reddidisti:ut in loco bea¬
titudinis diceres miserias diuinitus in¬
stitutas. non aũt cepisse s creuisse pecca¬
tis. Quid tam contrarium. quam miseri¬

Expanded text:
vindicante, cum peccasset, accessit. Sic vindicante, cum peccasset, accessit. Sic enim loqueris, ut dicas, Sed non illa ampliatio miseriarum parcimoniam modi naturalis evertit. Proinde te docente, ut feminae in partu mediocriter doleant, parcimonia naturalis est: quod vero peccati merito additum est Evae, ampliatio miseriarum est. Nec vides, cum ista dicis, lier, cui ampliatae sunt miseriae merito peccati, jam naturaliter misera erat ante peccatum. Tu licet eam dicas parcimonia naturali mediocriter miseram; tamen, velis nolis, cui dicis accessisse ampliationem miseriarum, profecto et ante hanc accessionem miseram confiteris. Ecce quod de te meretur natura hominis a Deo primitus instituti: ecce quod de te meretur paradisus Dei. Ejectus quippe, et contra eum collocatus talia contrarius reddidisti, ut in loco beatitudinis diceres miserias divinitus institutas, non autem coepisse, sed crevisse peccatis. Quid tam contrarium, quam miseri
Abbreviated transcription (Latin):
mulaiplex. qui eẽ noncepit. s ex eterno
ita est. non recte appellatus ẽ multiplex.
quia eum multiplicẽ mlla additam̃ta
fecerunt: quid etiam dicturus es de res¬
sponsodĩ ad abraham uͥ ait. Multipli¬
cans multiplicabo sem̃ tuũ sicut stellas
cȩli u uidemus dm̃ multiplicasse etiam
stellas cęli. sicut se promisit multiplica¬
turum semen abrahe. Nunquid gͦ stelle
ces sunt institute. ex quo sunt insticute.
Cum gͦ non sic accipis qđ dictumẽ. multi¬
plicans multiplicabo tristicias tuas. tan¬
quam dixisset faciam tristicias tuas mul¬
tiplices:nisi quia sic agis. ut in paradisũ
contra quẽ collocatus es si possis introdu¬
cas dolores. & in loco tante beatitudinis
ante peccatum p̃dices miserias institutas.
Qđ enim eua ut affirmas cum dolorib
parturitionẽ naturalit̃ ante quam pec-¬
caret accepit: istam uocas parsimoniã
naturalẽ.quam uideri non uis eũsam.
ex eo qđ ampluis de pena mulieri deo

Expanded text:
multiplex , qui esse non coepit, sed ex aeterno multiplex , qui esse non coepit, sed ex aeterno ita est, non recte appellatus est multiplex, quia eum multiplicem nulla additamenta fecerunt. Quid etiam dicturus es de responso Dei ad Abraham, ubi ait, Multiplicans multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli ? Ubi videmus Deum multiplicasse etiam stellas coeli, sicut se promisit multiplicaturum semen Abrahae? Numquid ergo stellae ces sunt institutae, ex quo sunt institutae? Cur ergo non sic accipis quod dictum est, Multiplicans multiplicabo tristitias tuas: tanquam dixisset, Faciam tristitias tuas multiplices, nisi quia sic agis, ut in paradisum, contra quam collocatus es, si possis introducas dolores, et in loco tantae beatitudinis ante peccatum praedices miserias institutas? Quod enim Eva, ut affirmas, cum doloribus parturitionem naturaliter, antequam peccaret, accepit, istam vocas parcimoniam naturalem; quam videri non vis eversam ex eo quod amplius de poena mulieri Deo
Abbreviated transcription (Latin):
parturientes necesse est ꝑpeti. quia ñ eos
illam necesse erat ꝑpeti cum parturire
cepisset: uenerunt quippe illi dãpnatione
culpe. non conditione nature. Quod uos
negando quidagitis. nisi ut in loco illiꝰ
beatitudinis. ubi ẽc̃ homines ꝑmissi ñ st̃.
quos iam cruciati oportebat. cruciatus
hominum etiam peccante nemme collo¬
cetis: qđ ignoro qua fronte faciatis: nͥ
quia uos paradiso contrarios. contra
paradisum quodammꝰ habitare delectat:
quia & adam de paradiso eiectus contra
paradisum ẽ collocatus. Iamitaq contͣ¬
rius paradiso: qͣnta uanitate contra pa-¬
radisum argum̃teris attende. Multipli¬
cari ñ tibi uidentur. nisi ea quę exalt
ex aliqua parte lam existunt. Ceterũ ante¬
quam sint. non multiplicari putas di¬
dicenda eẽ: s fieri. Nulla gͦ multiplicia
nascunt᷑s non additamentis multipli¬
cantur. idest multiplicia fiunt. Ac ꝑ
hoc ille qui dictus est ẽc̃ insapientia sp̃s

Expanded text:
parturientes, necesse est perpeti; quia non eos parturientes, necesse est perpeti; quia non eos illam necesse erat perpeti, cum parturire coepisset: venerunt quippe illi damnatione culpae, non conditione naturae. Quod vos negando quid agitis, nisi ut in loco illius beatitudinis, ubi esse homines permissi non sunt, quos jam cruciari oportebat, cruciatus hominum etiam peccante nemine collocetis? Quod ignoro qua fronte faciatis; nisi quia vos paradiso contrarios, contra paradisum quodammodo habitare delectat; quia et Adam de paparadiso ejectus, contra paradisum est collocatus . Jam itaque paradiso contrarius, quanta vanitate contra paradisum argumenteris attende. Multiplicari non tibi videntur, nisi ea quae ex aliqua parte jam existunt; caeterum, antequam sint, non multiplicari putas dicenda esse, sed fieri. Nulla ergo multiplicia nascuntur, si non additamentis multiplicantur, id est, fiunt multiplicia. Ac per hoc, ille qui dictus est esse in Sapientia spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
quid te adiuuat. qđ aisti. ꝓpt̃ ea dm̃ non
dixisse. orientur inte dolores. s. multipli¬
cabo dolores tuos quia iamerant in na¬
turali ratione: respondet᷑ enimtͥ. Potuit
dicere. orient᷑ in te quia eos erat multipli¬
caturus es qui in ratione naturali iã erãt:
Anforte dicturus es. iam prorsus orti erant
in ipsa naturali ratione. quanto igitum
manifestius & acceptione dignus t̾ dicit᷑.
iam erant filii adam madam naturali rati¬
lud peccatum grande cõmisit. & omne
hominum genus in comune dãpnauit:
Uelsicut ait collega eius ambrosius. fuit
adam. & in illo fuimus om̃s. periit adam
ce in illo om̃s perierunt. si tuatides dicere.
non solum iam erant.uerum ctiam quod
nos defiliis adam quando peccatum illud
admissum ẽ dicere non audemꝰ. iam orti
erant dolores euȩ. qndo eos ds̃ multipli-¬
caturum se eẽ minatus ẽ. uerũtam̃ in na¬
turali ratione iam erant euȩ dolores. qͦs

Expanded text:
quid te adjuvat quod aisti, Propterea Deum non quid te adjuvat quod aisti, Propterea Deum non dixisse, Orientur in te dolores; sed « Multiplicabo dolores tuos, » quia jam erant in naturali ratione? Respondetur enim tibi: Potuit dicere, Orientur in te; quia eos erat multiplicaturus, qui in ratione naturali jam erant, forte dicturus es, Jam prorsus orti erant in ipsa naturali ratione? Quanto igitur manifestius et acceptione dignius tibi dicitur, Jam erant filii Adam in Adam naturali raticopus, illud peccatum grande commisit, et omne hominum genus in commune damnavit ; vel, sicut ait collega ejus Ambrosius, Fuit Adam, et in illo fuimus omnes; periit Adam, et in illo omnes perierunt : si tu audes dicere, non solnos de filiis Adam, quando peccatum illud admissum est, dicere non audemus, Jam orti erant dolores Evae, quando eos Deus multiplicaturum se esse minatus est? Verumtamen non in naturali ratione jam erant Evae dolores, quos
Abbreviated transcription (Latin):
ceterum antt quam sint. fieri quidẽ ꝓpͥȩ:
augeri aut̃ p̃proꝑe nuncupant᷑: uͥ pͥmũ
abste quero. quomodo dicas dolores eue
iam exstantes fuisse: quos ꝑpessa ñ fuerat.
Quomͦ inquã iam dolores habebat que
nichil dolebat: Qd si non exstabant
in ea dolores. quia non eos habebat. quȩ
nondolebat: poterant gͦ multiplicari
& qui non erant: & recte accipit᷑ dictum.
multiplicabo tristicias tuas. idest mul¬
tas eas eẽ faciam: qđd fieri potest. siue ali¬
quid ẽc̃ iam ceꝑit. siue nec cȩꝑit. frustra
qͥ dixisti. nunquam enim multiplicant᷑
nisi exstantia: qua ecce in ȩua post pec¬
catum dolores sunt multiplicati. qui pͥ¬
usquã peccasset. non erant ulli. Ac ꝑhoc
non ido dixit ds̃ multiplicabo tristitias
tuas quia tristiciȩ in illa ẽẽ iam ceꝑant
aliquȩ: s quia multiplices erant futurȩ
ex quo inciperent ẽẽ s erant inquis in
naturali ratione. Sigͦ in naturali ratiõe
iam sunt etiam quȩ nondum orta sunł.

Expanded text:
eterum antequam sint, fieri quidem proprie, augeri autem praepropere nuncupantur. Ubi primum a te quaero, quomodo dicas dolores Evae jam exstantes fuisse, quos perpessa non fuerat: quomodo, inquam. jam dolores habebat, quae nihil dolebat? Quod si non exstabant in ea dolores, quia eos non habebat quae non dolebat: poterant ergo multiplicari et qui non erant; et recte accipitur dictum, Multiplicabo tristitias tuas, id est, multas eas esse faciam; quod fieri potest, sive aliquid esse jam coeperit, sive nec coeperit. Frustra igitur dixisti, Nunquam enim multiplicantur nisi exstantia: quia ecce in Eva post peccatum dolores sunt multiplicati, qui priusquam peccasset, non erant ulli. Ac per hoc, non ideo dixit Deus, Multiplicabo tristitias tuas, quia tristitiae in illa esse jam coeperant aliquae; sed quia multiplices erant futurae, ex quo inciperent esse. Sed erant, inquis, in naturali ratione. Si ergo in naturali ratione jam sunt etiam quae nondum orta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eum ds̃ pabula examussim inlaborata
suscipere. s indicto oꝑationis quam indi¬
derat excitauit industriam: Quidei no¬
uũ accidisse credimus. sisentisset sudo¬
rem qui exꝑiebat᷑ laborem : sequit᷑ ant̃.
donec consitaris interram ex qua sumptꝰ
es: qm̃ terraes & interram ibis. Hec sane
pars extrema sententie. sicut illa mulieris
ad indicium non adsuppliciũ respicit:
Quin immo ut res indicat. promisso fine
consolatur hominẽ. Quia enim supra cõ¬
memorauerat dolores. labores. sudores:
quoꝵ sensum natura. imietatẽ ꝑsona
susceꝑat: ne hoc ineternum uideretur

Expanded text:
eum Deus pabula examussim illaborata eum Deus pabula examussim illaborata suscipere, sed indicto operationis, quam indiderat excitavit industriam; quid ei novum accidisse credimus, si sentiret sudorem, qui experiebatur laborem? Sequitur autem: Donec convertaris in terram ex qua sumptus es; quoniam terra es, et in terram ibis. Haec sane pars extrema sententiae, sicut illa mulieris, ad indicium, non ad supplicium respicit: quin imo, ut res indicat, promisso fine consolatur hominem. Quia enim supra commemoraverat dolores, labores, sudores, quorum sensum natura, nimietatem persona susceperat; ne hoc in ae
Abbreviated transcription (Latin):
ctam eam afflictus uocaret. cuiꝰ idõ claude¬
bat᷑ opimitas. ut p̃uaricator ille nec natu¬
ram nec terram. s uoluntatẽ atq ꝑsonã
suam maledicto fateretur obnoxiam.Spi¬
nas inquit & tribulos edectͥ. Non fuit con¬
tentus dicere. spinas ac tribulos edet:. sed
addidit tͥ: int̃ uirgulta quippe alia. & ue¬
prium frutices olim iussa ꝓtulerat. Tunc
uero ut compungeret᷑ homo. solito senti¬
cosior futura promutit᷑. Qͦd ad amuehe¬
ment castigare poterat: quem post para-¬
disi fontes & prata. etiam unus rubus
posset offendere. Insudore aũt faciei tue
edes panem tuum: non satis ad erump¬
nam uideo ꝑtinere: siquidẽ naturale etiã
adiumentũ est: ut oꝑantiũ artus. fudore
recieent᷑. Illi aũt ante peccatũ laborem in¬
cubuisse culture. lectio ipsa cestat᷑. Sic em̃
ait. & sumpsit dñs ds̃ hominẽ quẽ fecit.
& posuit illum in paradiso: oꝑari eum
& custodire. Si gͦ etiam in paradiso noluit

Expanded text:
ctam eam afflictus vocaret, cujus ideo claudectam eam afflictus vocaret, cujus ideo claudebatur opimitas, ut praevaricator ille nec naturam, nec terram, sed voluntatem atque personam suam maledicto fateretur obnoxiam. Spinas, inquit, et tribulos edet tibi. Non fuit contentus dicere, Spinas ac tribulos edet; sed addidit, tibi. Inter virgulta quippe alia, et veprium frutices olim jussa protulerat: tunc vero, ut compungeretur homo, solito senticosior futura promittitur. Quod Adam vehementer castigare poterat, quem post paradisi fontes et prata, etiam unus rubus posset offendere. In sudore autem faciei tuae edes panem tuum; non satis ad aerumnam video pertinere: siquidem etiam naturale adjumentum est, ut operantium artus sudore recreentur. Illi autem ante peccatum laborem incubuisse culturae lectio ipsa testatur. Sic enim ait: Et sumpsit Dominus Deus hominem quem fecit, et posuit illum in paradiso, operari eum et custodire . Si ergo etiam in paradiso noluit
Abbreviated transcription (Latin):
memoratione peccati primi afflictio suc¬
cedaneahis quos reos non fecerat.imi¬
tationis male indiceret cautionẽ. qndo¬
quidem & terra obhoc ostenderetur ma¬
ledicti conuicium ꝑtulisse. ut malum a¬
lienȩ uoluntatis argueret. non ut parti¬
cipationẽ criminis sui gigneretur. isi for¬
te credamus cariorem dõ terram ẽẽ. quam
innocentiam: ut scelere alieno cum glebã
non patiat᷑ pollui. addici tam̃ ꝑmittat
infantiam. Maledictum gͦ dirigit᷑ in t̾rã:
nec tam̃ hoc ipsum relinquit᷑ inuolutũ.
Disseritur quippe quo fine eiusmodi sen-¬
tentia tenderetur: uel quomͦ humꝰ maledi¬
cta uocaret᷑. In tristicia in quit manducab̃
cam om̃ib dieb uitȩ tuȩ. Quogͥ se genere
exponat adũtito. Maledicta dicitur t̃rã
non quo in eam animadũti quiuerit. sed
hoc nomine. Opimo animi merentis o¬
stendit᷑. Ut qm̃sterilem sciebat ꝓcultoris sui
meritis. egritudo esurientis oꝑarii imputa¬
ret terrȩ quod ipse promeruerat:de maledi¬

Expanded text:
afflictio succedanea his quos reos non fecerat, imitationis malae indiceret cautionem? Quandoquidem et terra ob hoc ostenderetur maledicti convicium pertulisse, ut malum alienae voluntatis argueret, non ut participationem sui criminis gigneret: nisi forte credamus chariorem Deo terram esse, quam innocentiam, ut scelere alieno cum glebam non patiatur pollui, addici tamen permittat infantiam. Maledictum ergo dirigitur in terram, nec tamen hoc ipsum relinquitur involutum. Disseritur quippe quo fine ejusmodi sententia tenderetur, vel quomodo humus maledicta vocaretur. In tristitia, inquit, manducabis eam omnibus diebus vitae tuae. Quo igitur genere se exponat, advertito: maledicta dicitur terra, non quo in eam animadverti quiverit, sed hoc nomine opinio animi moerentis ostenditur; ut quoniam sterilem sciebat pro cultoris sui meritis, aegritudo esurientis operarii imputaret terrae quod ipse promeruerat, et maledi
Abbreviated transcription (Latin):
ilo asꝑsi sunt contagione peccati & mortis
conditione deuincti. Ac ꝑhoc quamuis
sint paruuli. & bontim quicquã uelmalũ
non agant uoluntate. tam̃ quia induti st̃
illo qui uoluntate peccauit. trahunt ab illo
peccatium reatũ mortisq supplicium: sicut
paruuli qui xp̃o indiunt᷑. quãuis nichil
bonifecerint sua uoluntate. sumunt ab
illo participationẽ iusticie. & uite p̃mium
sempiterne. Ita forma futuri a contrario xp̃c
imus imaginem terreni: induamꝰ & imagi¬
nem eius qui de cȩlo ẽ. Quȩcum ita sint:
ille dicar peccato & morte primi adam ñ
indui qui renascunt᷑: quisquis dicere audet.
iusticia & uita scdi adam non indui qui
renascunt᷑: Quam uis nec illi peccatum¬

Expanded text:
illo aspersi sunt contagione peccati et mortis illo aspersi sunt contagione peccati et mortis conditione devincti. Ac per hoc quamvis sint parvuli, et bonum quidquam vel malum non agant voluntate; tamen quia induti sunt illo, qui voluntate peccavit, trahunt ab illo peccati reatum, mortisque supplicium: sicut parvuli qui Christo induuntur, quamvis nihil boni fecerint sua voluntate, sumunt ab illo participationem justitiae, et vitae praemium sempiternae. Ita forma futuri a contrario Chrisimus imaginem terreni, induamus et imaginem ejus qui de coelo est . Quae cum ita sint, ille dicat, peccato et morte primi Adam non indui qui nascuntur, quisquis dicere audet, justitia et vita Adam secundi non indui qui renascunt
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ primoade unde abstinere illi liberũ fuit:
s ipse primus adam tam excellentis nature
fuit: qm̃uiciata non fuit: ut peccatum eiꝰ
tam longe maius cȩteroꝵ peccatis esset.
quam longe melior ipse cȩteris fuit. Unde
&e pena eus quȩ peccatum eius continuo sub¬
secuta ẽ. tam grandis apparuit. ut concinuo
etiam teneretur necessitate moriendi. cuius
erat in potestate non moriẽt de loco tande fe¬
licitatis foras continuo mitteretur. & aligio
uite continuo uetaret᷑. Hoc aũt quando
factum ẽ: inlumbis eius erat genus humanũ:
unde scđm illa quȩ p̃locutis sumus nimis oc¬
cuita & multum ualentia naturalia iura
propaginis consequens erat. ut qui erant
inlumbis eius ꝑ concupiscentiã carnis uen¬
turi in hoc scłm. simul dampnarẽt᷑.: sicut
consequens erat ut qui eo iure ꝓpagnis
& ratione seminis erant in lumbis abrahȩ
simul decimarent᷑. Om̃s itaq fulnadȩ in

Expanded text:
Deus primo Adae, unde abstinere illi liberum fuit: Deus primo Adae, unde abstinere illi liberum fuit: sed ipse primus Adam naturae tam excellentis fuit, quoniam vitiata non fuit, ut peccatum ejus tam longe majus caeterorum peccatis esset, quam longe melior ipse caeteris fuit: unde et poena ejus, quae peccatum ejus continuo subsecuta est, tam grandis apparuit, ut continuo etiam teneretur necessitate moriendi, cujus erat in potestate non mori; et de loco tantae felicitatis foras continuo mitteretur, et a ligno vitae continuo vetaretur. Hoc autem quando factum est, in lumbis ejus erat genus humanum. Unde secundum illa, quae praelocuti sumus, nimis occulta et multum valentia naturalia jura propaginis, consequens erat ut qui erant in lumbis ejus per concupiscentiam carnis venturi in hoc saeculum, simul damnarentur; sicut consequens erat ut qui eo jure propaginis et ratione seminis erant in lumbis Abrahae, simul decimarentur. Omnes itaque filii Adae in
Abbreviated transcription (Latin):
tanto ẽ dampnabilius. Idõ angłs inrepa¬
rabilit̃ cecidit: qm̃cui plusdat᷑. plus exigit᷑
ab eo. ẽ anto itaq plus debebat obȩdien¬
tiȩ uoluntariȩ: quanto plus habebat in
bonitate nature. Unde sic punitus est. ñ
faciendo quod debuit: ut nec uelle iã pos¬
sit. ȩc̃nis etiam cruciatib destinatus. Adã
uero intam multis posteris suis. ut eosul¬
lus numerare non possit. grãdĩ ꝑiħm xp̃m
seipso. quamuis a sua morte post annorum
aliquot milia. quando xp̃s pronobis mor¬
tuus. ad loca mortuoꝵ non necessitate sed
potestate descendit. & dolores soluit infer¬
ni.Sicenim eum intelligenda est a delicto
suo eduxisse sapientia: qua ꝑcarnẽ scãm u¬
nicifilii dĩ quam ꝑ generauit patrem gene¬
ris humani. ac sic etiam patrem xp̃i qui
prosalute hominum factus ẽ homo. ab il¬
lis uinculis tunc solutum non merito suo
credit ȩccłia. Hoc gͦ imputauit inpeccatum

Expanded text:
tanto est damnabilius. Ideo angelus irrepatanto est damnabilius. Ideo angelus irreparabiliter cecidit, quoniam cui plus datur, plus exigitur ab eo : tanto itaque plus debebat obedientiae voluntariae, quanto plus habebat in bonitate naturae: unde sic punitus est non faciendo quod debuit, ut nec velle jam possit, aeternis etiam cruciatibus destinatus. Adam vero in tam multis posteris suis, ut eos ullus numerare non possit, gratia Dei per Jesse ipso quamvis a sua morte post annorum aliquot millia, quando Christus pro nobis mortuus ad loca mortuorum, non necessitate, sed potestate descendit, et dolores solvit inferni . Sic enim eum intelligenda est a delicto suo eduxisse Sapientia , quia per carnem sanctam unici filii Dei quam progeneravit, patrem generis humani, ac sic etiam patrem Christi, qui pro salute hominum factus est homo, ab illis vinculis tunc solutum, non merito suo, credit Ecclesia. Hoc ergo imputavit in peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
dissoluit: non ipse generatione contͣxit:
idõ adam primitus ille. scđs iste: quia
sine carnis concupiscentia factus ille. na¬
tus ẽ iste. S ille tantum homo: iste uͦ&
ñ sicut iste peceare non potuit. frustra
gͦ peceato ulius. peccata filioꝵ eius quã¬
libet magna & horrenda: uel equare uel
etiam p̃ferre conaris. Illius natura quantoma¬
gis sublimit̃ stabat: tantomagis grauit᷑ cõnci¬
dit. Nacura illa talis fuit. ut nec mori posset
si peccare noluisset: natura illa talis fuit. ut
inse discordiam carnis & sp̃c ñ haberet. natu¬
ra illa talis fuit ut contra suauicia nulla
certaret: Non qd eis cedebat. s: quod in eo nul¬
la erant. T̃unc gͦ debes peccata posteroꝵ
eiꝰ. peccato eius equare. sitalem: tunc uero
& maiora ea dicere simeliorem naturam po¬
tueris inuenire. Natura quippe rationalis
quanco ẽ ipsa suꝑior: tanto riuna eius pe¬
ior. Ꝙ peccatum eius quanco incredibiliꝰ:

Expanded text:
dissolvit, non ipse generatione contraxit. dissolvit, non ipse generatione contraxit. Ideo Adam primus ille, secundus iste; quia sine carnis concupiscentia factus ille, natus est iste: sed ille tantum homo, iste veron peccare, non sicut iste peccare non potuit. Frustra ergo peccato illius peccata filiorum ejus quamlibet magna et horrenda, vel aequare, vel etiam praeferre conaris. Illius natura quanto magis sublimiter stabat, tanto magis graviter concidit. Natura illa talis fuit, ut nec mori posset, si peccare noluisset: natura illa talis fuit, ut in se discordiam carnis, et spiritus non haberet: natura illa talis fuit, ut contra vitia sua nulla certaret; non quod ei cedebat, sed quod in eo nulla erant. Tunc ergo debes peccata posterorum ejus peccato ejus aequare, si talem; tunc vero et majora ea dicere, si meliorem naturam potueris invenire. Natura quippe rationalis quanto est ipsa superior, tanto ruina ejus pejor, et peccatum ejus quanto incredibilius,