comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eqquadrantib hr̃des scripͥsit. tertũ
siue parit quod assi de ẽ serit. hoc ⁊
utrũ om̃ib semiuntia am adsolũ
sine parte scriptũ puneat. ⁊ uariat᷑
s s uis omuib acrescere ait. quanisc̃
tentiã uĩdiorẽ puto. Nĩtiu intum
adius acrescendi ñ sũt cõniũcti quisi
scriscĩt. neꝙ hõs neq illos coniuttoᷤ¬
S si asse explito aliũ sin prte hr̃dem
scripsent. inaliũ assẽ ue mn ⁊. aliter
atq. si ita sipssiss expleto asse exreli.¬
qua parte hr̃s esto qͣm cũ nicͥ reliq¬
uum ẽ. ex nulla parte hr̃s instrtu¬
tusẽ.S si expleto asse duo sinepat¬
tib scribuntut utrũr insingulos assẽ
quisdip̃põdiũ distribuit ⁊ tertium
sine parte instituit. hic non inali¬
um assem s intrientẽ uenit. ittlabõ
uł iii. posterioꝵ scripsit. nec aristo
f. distribuuss ⁊ aliquẽ sine parte stc̃¬
set hrdem utrũ neis assẽ habiturus
foret. am todũtaxat quod exlipõ¬
dio de eti ⁊ hanc eẽ pellerabilissimã

Expanded text:
quadrantibus heredes scripsit, tertium sine parte: quod assi deest, feret: hoc et utrum omnibus semuncia an ad solum sine parte scriptum pertineat: et uariat. sed Seruius otentiam ueriorem puto: nam quantum ad ius adcrescendi non sunt coniuncti, qui sscripserit, neque hos neque illos coniunctos.Sed si asse expleto alium sine parte heredem scripserit, in alium assem ueniet. aliter atque si ita scripsisset expleto asse: 'ex reliqua parte heres esto', quoniam, cum nihil reliquum est, ex nulla parte heres institutus est. Sed si expleto asse duo sine partibus scribantur, utrum in singulos asses quis dupundium distribuit et tertium sine parte instituit, hic non in alium assem, sed in trientem uenit, ut Labeo quarto posterior‹u›m scripsit, nec Aristo familias distribuisset et aliquem sine parte fecisset heredem, utrumne is assem habiturus foret an id dumtaxat, quod ex dupundio deesset. et hanc esse tolerabilissimam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is nr̃m ptinẽt ita ⁊ urfeminis
ẽ.nam manifestumẽ id quod
fiiaparit. non auo s prti suo
Noñi nisi pat̾ aut non sit su¬
psles. aut. sit egenus.

Expanded text:
onus nostrum pertinent, ita et in feminis est: nam manifestum est id quod filia parit non avo, sed patri suo esse oneri, nisi pater aut non sit superstes aut egens
Abbreviated transcription (Latin):
obstrices ad bibe. E t notandũ ꝙ ñ
ꝑmittit maĩto uel mulicris. obstetͥ¬
õe adibe s. onnis ap̃tore adbibende
sunt. Itẽ p̃tor domum honeste ma¬
trone eligẽ debet. in qua mulier ue¬
ni⁊ ut possar infpici ¶Qui crgo sun¬

Expanded text:
obstetrices adhibere. Et notandum, quod non permittitur marito uel mulieri obstetricem adhibere, sed omnes a praetore adhibendae sunt. Item praetor domum honestae matronae eligere debet, in qua mulier ueniat, ut possit inspici. Quid ergo, s
Abbreviated transcription (Latin):
se cẽ dicẽt ⁊ his ad quos eares ꝑtine¬
bit. ꝓcuratoruit eoꝵ bis ĩñ mense de
nełs tori dũ inspic̃ inuita muliere
uentr̃e tangat. Muliet in domũ h¬
onestissime femine pariat. ꝗͣ ego
constctũã sMulitran dies .xxx.q̃¬

Expanded text:
esse dicet, his ad quos ea res pertinebit procuratorive eorum bis in mense dem dum inspicit inuita muliere uentrem tangat. mulier in domu honestissimae feminae pariat, quam ego constituam. mulier ante dies
Abbreviated transcription (Latin):
fuit᷑ qr non placuit cũea furti agc̃
posse. Quib dam estimantib. nec
quidẽ furtũ eã face̾. ut neruacas¬
sio guia sotictas uite qͦdã modo
duãm cã facẽt. aliis ut sabino ⁊
ꝓco furtũ quid cã facẽ sicuti sili¬
a patͥ fec̃ s furti nõẽt accionẽcõ¬
stituto iure. In q̃ sententia. ⁊ uł

Expanded text:
fuit, quia non placuit cum ea furti agere posse: quibusdam existimantibus ne quidem furtum eam facere, ut Nerua Cassio, quia societas uitae quodammodo dominam eam faceret: aliis, ut Sabino et Proculo, furto quidem eam facere, sicuti filia patri faciat, sed furti non esse actionem constituto iure, in
Abbreviated transcription (Latin):
tiauũit. nulla cã custodiendi cũ
Et hoc rescͥpto euidñtissime appa¬
ret senatusꝯ sulti d̾lib̾is agnoscendi
inmĩto partus eñ añqͣ edat̃ muli¬
eris pͣortio ẽ ut iusccrũ. Post edi¬
tũ plañ partũ amulieit. iã potest
maĩtus uire suo filiũ ꝑ int̃dictũ.
mittiext᷑ ordinẽ. Ig pͥnceps incãne

Expanded text:
tiaverint, nulla causa custodiendi erit". Ex hoc rescripto evidentissime apparet senatus consulta de liberis agnoscendis immerito: partus enim antequam edatur, mulieris portio est vel viscerum. Post editum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filium per interdictum mitti. Extra ordinem igitur princeps
Abbreviated transcription (Latin):
it. non deb audiriut m arcellus sc̃¬
bit. exeqͣt eũq qui mertedes engñ¬
douis lib̾toꝵ amiscrit. s ⁊ patrons
filiũ quicapitis acusauit libtũ pat̃¬
num. negat exhibndũ. s ⁊ lib̃ta
cogͥ patronũ ales de alim̃tis patro¬
ni arbit̃ solzdari. arbitraturus q̃n¬
tũsit. infacultatib ut pm̃ possint
alim̃ta modãrique tã diꝑ prãbũtir
quandiũ. lib̃tõ suꝑ si htronodesit
Patrẽ ⁊ matr̃e patroni. cũpatronus
et filii eiꝰ minime suꝑsut. ale egen¬
tes ip̃i lib̾ti sudoneis facultatib sũt
prando patronus. amissiõe libtatis
cã inpositoꝵ. ⁊ hrditatis lib̃ti pu¬
nietur. Uon aũt necẽc habeb it prã¬
tiotalis ꝓfertur. Cũ ꝓbatũ sit ꝯtumt¬
lus patronos alib̾tis ẽẽ iolatos. ut
illatamanu atrocius sepulsatos
inpõtestate patronoꝵ rcdigi ⁊ mi

Expanded text:
us scribit, exaequatque eum, qui mercedes exigendo ius libertorum amisit. Sed et patroni filium, qui capitis accusauit libertum paternum, negat exhibendum. Sed et liberta cogitur patronum alere. De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu liberto supersit, patrono des‹i›t. Patrem et matrem patroni, cum patronus et filii eius minime supersint, alere egentes, ipsi si idonei faculando patronus amissione libertatis causa impositorum et hereditatis liberti punietur: non autem necesse habebit prautio talis profertur: "Cum probatum sit contumeliis patronos a libertis esse violatos vel illata manu atroci esse pulsatosin potestate patronorum redigi et mi
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽnt urornegaret ꝯ sulti uale¬
tio p̃sciano p̃iori urbano. rescͥp¬
serunt in ħuerba. Nouam rẽ
cles idexare runluis seuetus uide¬
tur. ut uxor que habeo dũ iten
et se non ẽȩ x̃gniatẽ ꝓfaraturcu¬
stodem apponat. ⁊ io nemo mita¬
suggeramꝰ. Ig̾ siꝑseuẽtat in eadpo
stulanone ꝯmodissimũ ẽ eligi ho¬
nestassime femine domũ uqua
domitia ueniet ⁊ ibures obstem¬
cies ꝓbatt ⁊ artis ⁊ fid̃i. quecũ atẽ
Assuꝑte fuerunt eã inspiciant.
mulieri erit ut ꝑiñ custodẽ amit¬
xa nonfiĩt sciat manus ad ini̾u¬
diã exstimationẽq suã ptinere.¬

Expanded text:
diceret, uxor negaret, consulti Ualerio Prisciano praetori urbano rescripserunt in haec uerba: 'Nouam rem desiderare Rutilius Seuerus uidetur, ut uxori, quae ab eo diuerterat et se non esse praegnatem profiteatur, custodem apponat, et ideo nemo mirasuggeramus. Igitur si perstat in eadem postulatione, commodissimum est eligi honestissimae feminae domum, in qua Domitia veniat, et ibi tres obstetrices probatae et artis et fidei, quae a te adsumptae fuerint, eam inspiciant. mulieri erit, ut perinde custodem admitnixa non fuerit, sciat maritus ad invidiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
diant. Inquo ꝯclam suet paritura
tnt. ibi neplures aditiis srẽ. qlia unus.
Sierunt. enutͣti parte tabule p̃figant̃.
Ante hostiũ eĩ ꝯclauls libi tres ⁊ tres
lib̾r. cũbinis cõmitib custodiant. Quo¬
tienscũq ea mulier inidꝯclaue aluttue
ꝙ siũ inbalneũ ibit. custodes siuoliĩt
idañ ꝓẜiciãt. ⁊ eos qui introier᷑ extuc¬
ant. Custodes ꝗ añ ꝯclaue poñti erunt
siuolunt õs quiclaue aut domũ in¬

Expanded text:
diant. In quo conclavi mulier paritura erit, ibi ne plures aditus sint quam unus: si erunt, ex utraque parte tabulis praefigantur. ante ostium eius conclauis liberi tres et tres liberae cum binis comitibus custodiant. quotienscumque ea mulier in id conclaue aliudue quod siue in balineum ibit, custodes, si uolent, id ante prospiciant et eos qui introierint excutiant. custodes, qui ante conclaue positi erunt, si uolunt, o
Abbreviated transcription (Latin):
inpensis nisi ꝑata sit mulier pa
maĩto aut sinouult. patide¬
bus tollentẽ simodo recipiant
seꝑationt̃. Cet̃m sinõrecipiant.
relinquendesunt. Ita cñiꝑmat̾e

Expanded text:
impensis, nisi parata sit mulier patmarito: aut si non vult, pati debet tollentem, si modo recipiant separationem: ceterum si non recipiant, relinquendae sunt: ita enim pe
Abbreviated transcription (Latin):
terponit. quoridã necessitati¬
bus facilius succursur̾ quordã
egritudini. Et cũ excquitateb
ce res descendant cãitateq san¬
guiis singuloꝵ desidiã ꝑpen¬
clere iudic̃e oportet. Iõ ulibiscͦs

Expanded text:
terponat, quorundam necessitatibus facilius succursurus, quorundam aegritudini: et cum ex aequitate haec res descendat caritateque sanguinis, singulorum desideria perpendere iudicem oportet
Abbreviated transcription (Latin):
denutiãte sep̃gnatẽ maĩtus nõ
negauit. noniq suũ illipartũ
effici cogendũ. tm̃ alẽ. Ccm sicess
satis inurio sũ ait ¶Siquis longo
teminutnẽit. ⁊ idcirco ĩriecĩt si

Expanded text:
denuntiante se praegnatem maritus non negaverit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere: ceterum esse satis iniuriosum ait, si quis longo tem invenerit et idcirco reiecerit, si
Abbreviated transcription (Latin):
tralim̃toꝵ noĩe quib netessario
filiam tuã ex hibuisti apagecnis
p̃stari oporteat iudices ertimabũt
nec inpeĩrare debes ea q̃ eng̃ntem¬
at̃no affeccu infilĩa tua erogat̾a c̃es
etiã si apatre suo educ̃retut. ¶ Ami¬
lite qͦ filio qͥinfacultatib sit. erh

Expanded text:
alimentorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt, nec impetrare debes ea, quae exigente materno affectu in filiam tuam erogatura esses, etiamsi a patre suo educaretur". A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exh
Abbreviated transcription (Latin):
socero dat. sit. adũsus socerũ age¬
tur. Plane sifilio datasit. siquidẽ¬
iussu soceti iussusoceri adhuc ab¬
solute socer tenebitur. Quod sifi
dĩ aũt ad eum ꝑuenisse dotem pe
adtodampnãoum: quodẽ in ꝑt¬
culio. ł siquid in repatris ũsum
est  Sin aũt socero dote de̾ dĩt cũ.
marito nõ potĩt experiri nisipa¬
tri hr̃s extitĩt. ¶ Simulier inc̃o¬
ditione mariti errauĩt. puł ĩtꝙ¬

Expanded text:
socero data sit, aduersus socerum agetur. plane si filio data sit, si quidem iussu soceri, adhuc absolute socer tenebitur: quod si fideri enim ad eum peruenisse dotem, peid damnandum quod est in peculio uel si quid in rem patris uer‹s›um est. sin autem socero dotem dederit, cum marito non poterit experiri, nisi patri heres exstiterit. Si mulier in condicione mariti errauerit put
Abbreviated transcription (Latin):
tiandum p̃stitit senatus¶ S h̾ac̃ ir̃
non fac̾e p̃uidiciũ partui arbitro
dicium sibi faccit᷑. Licebit gͥ cipar¬
tũ eclitũ exsenegait. nec ci noceb¬
it ꝙ uentrẽ cusfodicrit. Et itama¬
cellus .ł.xi. d̾scribit. Ait cm̃ siũqͥ

Expanded text:
tiandum praestituit senatus. Sed hanc rem non facere praeiudicium partui arbitrordicium sibi facit. Licebit igitur ei partum editum ex se negare nec ei nocebit, quod ventrem custodierit: et ita Marce
Abbreviated transcription (Latin):
lieie aut satistoti fiert dictum none
ẽẽt actumir icrum amotaꝵ ncħo
minus agi põt nam ⁊ qttos nulla sit
ectem acco detiur ¶ Sabimis ait. sim¬
ulier res quas amctat non uedoat exti¬

Expanded text:
lieri aut satis doti fieret, dictum non esset actum iri rerum amotarum, nihilo minus agi potest: nam et cum dos nulla sit, eadem actio d‹a›tur. Sabinus ait, si mulier res quas amouerit non reddat, aesti
Abbreviated transcription (Latin):
tum quod factũ c̃ delibe¬
ris agnoscendis. duas specie
cuius potestate ẽ. uł ei cui manͣda
uncuius potestate ẽ. aut ad dõmum
denuntiare. sinullius eoꝵ copiãlt¬

Expanded text:
tum, quod factum est de liberis agnoscendis, duas speciescuius potestate est vel ei cui mandatin cuius potestate est, aut domum denuntiare, si nullius eorum copia
Abbreviated transcription (Latin):
aut nõe eiꝰ responderi. Quod si factũ
fuĩt non alias nec ẽt habebit agno¬
scert nis uere filus fuit. ¶Uud no¬
tandũ ẽ. quod denuntiatio anũti
nonincipit. s amulicit. S sima¬

Expanded text:
aut nomine eius responderi: quod si factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi vere filius fuerit. Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere: Sed si
Abbreviated transcription (Latin):
sicm̃ sumiu̾ne faciende ca iã maritꝰ
desicãuit. ccõn sinon iniurie facien¬
e animo s quiauiste odidit. uelni¬
niouoto lidorum fuscipiendorum
mũ erit ignosci maritos Meminisse
aut̃ oportet tp̃s nonc̃ẽ p̃stitutum

Expanded text:
si iniuriae faciendae causa id maritus desideravit: ceterum si non iniuriae faciendae animo, sed quia iuste credidit vel nimio voto liberorum suscipiendorum t, aequissimum erit ignosci marito. Meminisse autem oportet tempus non esse praestitutum
Abbreviated transcription (Latin):
furti accionemdicim. It tierũ ẽ. ꝙ ol
filius ait. ⁊̃ caires quas diuortu.
tp̃e muliet ꝯmedetit᷑ uendidit. do¬
naũt. qͣlib rauons ꝯsũpserit. re¬
rũ amotrarũ iudicioꝯtim̃ ¶ Si fĩ¬
nius aũt. ⁊ depetulio dandã actio
nẽ. qrdisplicuit eã furti obligari.
uł in ipãm obreamotas dari aocio¬
nẽ. s si pat̃ adu̾icta silia dedoit
agat. non alit̃ eidandã accionem
quã sisiliã rerũ amotarũ iudicio

Expanded text:
furti actionem dicimus. Item uerum est quod Ofilius ait etiam eas res, quas diuortii tempore mulier comederit uendiderit donauerit qualibet ratione consumpserit, rerum amotarum iudicio contineri. Si finius aiunt de peculio dnem, quia displicuit eam furti obligari: vel in ipsam ob res amotas dari actionem. Sed si pater adiuncta filia de dote agat, non aliter ei dandam actionem, quam si filiam rerum a
Abbreviated transcription (Latin):
et sipostea dotis craccõ ꝯpetat cõmo ͦ¬
di quoq si quod amotisrel amist
pett. Nec iuro nec mulier ꝓdẽ
in hoc iudicio siface nõp̾sut pendr
em̃ id ex̾furto

Expanded text:
am si postea dotis exactio competat. Commodi quoque, si quod amotis rebus amispetit. Nec uiro nec mulieri prodest in hoc iudicio, si facere non possunt: pendet enim id ex furto
Abbreviated transcription (Latin):
tremexreb amotis ꝑuenerit. u¬
tili iudicio petendũẽ.
hoc iudicium dandum altillici¬
mus ⁊ fulcimus aunt ¶Luonens
filio.f. dõs data sit. socerum obres

Expanded text:
trem ex rebus amotis pervenit, utili iudicio petendum esthoc iudicium dandum Atilicinus et Fulcinius aiunt, quotiens filio familias dos data est: socerum ob res
Abbreviated transcription (Latin):
aũt inpendia.ẜ eã distinctiont̃ ex
dote deduci deheãt nõtã cleᷤ inuĩ¬
nũsum diffiru. quã ꝑsingula
exgñe ⁊ magnitudine inpendioꝵ
cstimarip̃sunt.

Expanded text:
a secundum eam distinctionem ex dote deduci debeant, non tam facile in universum definiri, quam per singula ex genere et magnitudine inpendiorum aestimari possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iam non potuit neq dotis noĩe eñ
conueniri posse necy mantiniuu¬
bacio. fundus estimatus indot̃e
patus. acrediore antecedinit cxͣ
reausa pigrioris ablatuse. quesitũ
est anmutier sic sħ mone̾dotĩ
repetat exceptior. su mouendasit
petenti mulieri dolimali excepti¬
onem obee. Consequi eñi eã pre¬
tium fundi ctucti. eidens ini
ceuola. Sicftmatis rebus in
dotem datis pactũ im̃cessit. ut ex
quatisnt causados reddi cheret
ip̃e res⁊istntutrentur. habitara¬
tione augm̃tum ⁊ diminutio¬

Expanded text:
it, neque dotis nomine eum conveniri posse neque mandati iudicio. Fundus aestimatus in dotem datus a creditore antecedente ex causa pignoris ablatus est: quaesitum est, an mulier, si aestimationem dotis repetat, exceptione summovenda sitpetenti mulieri doli mali exceptionem obesse: consequi enim eam pretium fundi evicti evidens inium Aestimatis rebus in dotem datis pactum intercessit, ut, ex quacumque causa dos reddi deberet, ipsae res restituerentur habita ratione augmenti et deminutio
Abbreviated transcription (Latin):
bit. nec siuoluntate muligris facce
sunt. exacconẽ parere. ¶Donationẽ
int̃uitũ ⁊ uxorem cͥca inpensas q̃q in¬
auł. Omnuno ⁊ medisicandis cdi¬
bus. ⁊ in reponendis ꝓpagandisq ui¬
neis. ⁊ in ulitudinẽ mancipioꝵ mõ¬
dicas inpensas nõdeb aͣrbit curart
Ałioqͥn negonior gestroꝵ potĩquã
dedote iudiciũ iudebitur
Neque stipendiũ. neq tͥbutũ
obdotałem fundũ prestita. engẽ iur
amuliere pot̃. honus cñi fructuuor
bec inpendia sunt.

Expanded text:
bit nec si uoluntate mulieris factae sunt, exactionem parere. Donationem inter uirum et uxorem circa impensas quoque inum Omnino et in aedificandis aedibus et in reponendis propagandisque vineis et in valetudine mancipiorum modicas impensas non debet arbiter curare: alioquin negotiorum gestorum potius quam de dote iudicium videbiturNeque stipendium neque tributum ob dotalem fundum praestita exigere vir a muliere potest: onus enim fructuum haec impendia sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
bebitur. ⁊st resmalegestaẽ non factaꝵ
uł qd̾̃ cunq aliud corpus. ⁊ eñi absur
donec ei sati faciat. Noneñ ip̃o ire
corporis s dõtis sit diminutio. ¶b̃i
ergo ab mittimus diminutionẽ do¬
tis ip̃o uirt fieri. ubi nõ sr̃corꝑa set
pectã. Nã inpeccã ratio admuntdi
minimonẽ ficri. ꝓĩ siestimatacor¬
ꝑaindot̃t datã sint. ip̃o iure dõioi¬
nunuerur. Proter inpẽnsas necessa¬
nas. ħdchis in pensis dictũt᷑ cuit
indotem iꝑãm facͣtr sĩt. cetm sig
Trinsecus nõminuetur dottm.S
simpensis necessariuis mulier sa¬
tis fecerit. uirͣm dos crescat aniͦ
dñs ex mtegro uidĩdotẽ. ⁊ egoubi
se. ¶ Si dos tota soluta sit. ñhabita

Expanded text:
betur, etsi res male gesta est, non factarum uodcumque aliud corpus: etenim absurddonec ei satisfiat: non enim ipso iure corporum, sed dotis fit deminutio. ubi ergo admittimus deminutionem dotis ipso iure fieri? ubi non sunt corpora, sed pecunia: nam in pecunia ratio admittit deminutionem fieri. proinde si aestimata corpora in dotem data sint, ipso iure dos deminuetur per inpensas necessarias. hoc de his inpensis dictum est, quae in dotem ipsam factae sint: ceterum si exstrinsecus, non imminuent dotem. Sed si inpensis necessaritisfecerit, utrum dos crescat an vero dicimus ex integro videri dotem? Et ego, ubi se. Si dos tota soluta sit non habita
Abbreviated transcription (Latin):
eo agat. Qgͣ siquis post mortt
parris nascatur auo suꝑstut:
Incͤluus potestate recafurusẽ
ut si exfiliocius susceptus ꝓbrtur
iusdñdũẽ. qͥddicidebeat. Etcerit pro¬
bandũẽ cũ auo p̃idicm̃ deppnr
agnoscendo similit agñdũs q sis¬

Expanded text:
ergo, si quis post mortem patris nascatur auo superstite, in cuius potestate recasurus est, ut si ex filio eius susceptus probetur? uidendum quid dici debeat. et certe probandum est cum auo praeiudicium de partu agnoscendo similiter agendum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sct. admulicrẽ ꝑͥuincre. ait labeo.
Quia nec̃ meluis. nec equius ec̃t quod
exigere uit abuxore nõpot̾uisset.
ob id exdetrim̃to uirimulierem
peculio scrui restitiĩ cb̃cbit. Et idõ
et dolum ⁊ culpam. in eo peculio.
ut acquirendo. ł conseruando. ma¬

Expanded text:
set, ad mulierem pertinere ait Labeo, quia nec melius aequius esset, quod exigere vir ab uxore non potuisset, ob id ex detrimento viri mulierem peculio serui restitui debebit: et ideo et dolum et culpam in eo peculio uel adquirendo uel conseruando ma
Abbreviated transcription (Latin):
dato marito mila aga. magt̃. ut c̃di
abdite pͣtris br̃dita is. incipiat eido¬
tis exactio. EQuotiens mulic̃i satisdã¬
dumẽ desolutione dotis p̾certũ tp̃s si
miritus satis dare nõp̾sit. tc̃deducti
commodo tpisꝯdepnatio residui re¬
presentat᷑. S sicũ maritus satis dare p̾¬
sço. nollet. insolidũ cũ ꝯdc̃pnandũ mi¬
laait. nõ habita ranone comoditp̃a
Iudicis gͥ. officio ꝯuenit. ut aũt satisde.¬
tione int̃posita obsoluat maritũ.
uelle diłtionẽ pati. qͣm urt ꝓresenta¬
tione deductionẽ. ¶ Siũ Aũt mariti
siue urorisꝑiculo dos fuit nicħ omi¬
eiꝰ prãndis teͣnẽbit᷑. Quod̾sinegot¬
ut offitio iudiciscaueat screstituarũ
uł exobligitione ꝑueniss. ¶Sima¬
ritus seuus inseruos dotales fuĩt iu

Expanded text:
dato marito mulier agat, magis est, ut ex die aditae patris hereditatis incipiat ei dotis exactio. Quotiens mulieri satisdandum est de solutione dotis post certum tempus, si maritus satisdare non possit, tunc deducto commodo temporis condemnatio residui repraes‹en›tatur: sed si, cum maritus satisdare posset, nollet, in solidum eum condemnandum Mela ait non habita ratione commodi temporis. iudicis igitur officio conuenit, ut aut satisdatione interposita absoluat maritum auelle dilationem pati quam in repraesentatione deductionem. Siue autem mariti siue uxoris periculo dos fuit, nihilo miei praestandis tenebitur: quod si negotut officio iudicis caueat restituturum uel ex obligatione peruenisset. Si maritus saeuus in ser
Abbreviated transcription (Latin):
xxui. de inpensis inres dotales fa
inpensas dot̃t minuere. que indote factr
sũnt. Ccc̃m si indote facte nõsũt. non
habebunt inse reputationẽ. Int̃ neces¬
sarias iupensas ẽẽ lab̾o ait. moles in ma¬
orreum necessaĩo factũ sit. innecessa¬
riis inpensis habendũ. ait ꝓ inde fãi¬

Expanded text:
I DE INPENSIS IN RES DOTALES FACinpensas dotem minuere, quae in dotem factae sunt: ceterum si in dotem factae non sint, non habent in se reputationem. Inter necessarias inpensas esse Labeo ait moles in maorreum necessario factum sit, in necessariis impensis habendum ait. Proinde F
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. neq ad hereoem eiꝰ pueniat. quo¬
modo sieri pot̃ ut hoc noĩe tenẽat.
deurro. heredeq eius lertantũ
oquasi omissũ amnotat. Inquabi
igtturtasib lex desicit. nõcrit ułt
utilis acciodanda. ¶Duod. ur lex
quan̾ta petunia erit. tanta peci¬
niã dato. ostendit estimatiane
creditats. uł bonor⁊ lib̃ti nõip̃a
hereditat̃e uoliusse legem hercdi¬
prãre nisimãtus ip̃a res tradere

Expanded text:
num neque ad heredem eius perueniat, quomodo fieri potest, ut hoc nomine teneatur? De uiro heredeque eius lex tantum et hoc Labeo quasi omissum adnotat. in quibus igitur casibus lex deficit, non erit nec utilis actio dand‹a›. Quod ait lex: 'quanta pecunia erit, tantam pecuniam dato', ostendit aestimationem hereditatis uel bonorum liberti, non ipsam hereditatem uoluisse legem praestare, nisi ma
Abbreviated transcription (Latin):
c. conp̃hensumẽ simulier uiro
nuntiatũerit. cũstodes ad uentr̃e
custodiendũ inspiciendũq nõ
misern. neq contestaro dĩt ex
se eã pregnant̃e nonẽe ut e idꝙ edi
ctum sit agnosiert sit nec̃t. nonꝑͦ
tinet. ut siquis agnoscere se filtũ
dicet suũ herddõe habet quãuis cr¬
filio alipͣs conceptus ẽ. sit Q ñdoq
um affert ꝓfiłio ꝯfessiopatris. Iõ ꝑ
contraĩu quoq ait. simulici diuor¬
tio facto nonfeẽtit. ca quesenatus

Expanded text:
 comprehensum est, si mulier uiro nuntiatum erit custodes ad uentrem custodiendum inspiciendumque non misserit neque contestato dixerit eam ex se praegnatem non esse, ut ei idtum sit agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamvis ex alio conceptus sit: quandoque um adfert pro filio confessio patris. Idem per contrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, quae senatus
Abbreviated transcription (Latin):
nomine panp̾sit: Et puto siquidẽ
ꝓibuit cã maritus ꝯmodãt. stat̃i dedu¬
tionẽ fierĩ. Siuero ñ ꝓhibuit c̃ã cõ¬
miodare. arbitrio iuidicis mõdicumt¬
ip̃s ei indulgericautionẽ p̃reͦbcn.¬
ti. E Sibõa mulieris aꝓp̃rte sĩt pu

Expanded text:
t puto, si quidem prohibuit eam maritus commodare, statim deductionem fieri: si uero non prohibuit eam commodare, arbitrio iudicis modicum tempus ei indulgeri cautionem praebenti. Si bona mulieris pro parte sint pu
Abbreviated transcription (Latin):
ac buit restiturre deb. altãm uero
rortionem dotis iidicio simodo uxo
manu mitemuirefragatur
Rulus ᷤ Et desĩt seruus indotẽ
te cuitiu maniu mittendi causadona
rerat teniuodãmodo donareꝰ quoo
permuteret manumititre.

Expanded text:
ac debuit, restituere debet, alteram vero portionem dotis iudicio, si modo uxor manumittenti refragatur.  et desinit seruus in dote esse, quia, cui manumittendi causa donare liceret, ei quodammodo donaret, quod permitteret manumittere.
Abbreviated transcription (Latin):
quasi diuortiũ fecĩt. Humanius quĩ
donsẽe restiutionẽ. ut maritus ca¬
ueat quanduu iuxerit. passurum se.¬
anuerũ sit cirta adiectionẽ hĩdũ lũ¬
dum sit usus fruct̾ib indorem datu
sicum haberet mulier fructũ iuro
cuius crat ꝓprietas fundiusum fruc¬
sirc. Quͣ si fundi sui fructũ mulier
ꝓprictate eñi adheredem eiꝰ transĩ¬
ser hiur initodendo eo non fecisset
moriam. Siutro alicnata sit . ꝓro¬
prictas. aut aliquis fundi sui usu
fructũ mulieris iussu. uiro cĩ dedc̃r
indote. inspiciendũ c̃ primum. qũt¬
admodum mulieri possit restitiu
pot aut ł caucionib inter posius.
ut sicut por̃ uiriure suo cedat mu¬
ueri. frui queeã patiatur. łsise
accom modauit dñs ꝓerictatis. uo

Expanded text:
quasi diuortium fecerit? humanius quis dotis esse restitutionem, ut maritus caueat, quamdiu uixerit, passurum sean verum sit circa adiectionem heredis, dudum sit usus fructus in dotem datus. Si, cum haberet mulier fructum, viro, cuius erat proprietas fundi, usum frucansire. Quod si fundi sui fructum mulierprietate enim ad heredem eius transisset, si uir in reddendo eo non fecisset moram. si uero alienata sit proprietas aut aliquis fundi sui usum fructum mulieris iussu uiro eius dederit in dotem, inspiciendum est primum, quemadmodum mulieri possit restitui: potest autem uel cautionibus interpositis, ut sic ut potest uir iure suo cedat mulieri fruique eam patiatur, uel, si se accommodauit dominus proprietatis, uo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone furenta nuntiũ mitĩt.
ut nullius culpauideat᷑ ẽẽ mat̾¬
moniũ dissolutũ. neq in dãnũ
ultra pars incidat.¶Sin auur
scuissimo furore muliere ꝯsti¬
tuta martt̃ dirine qde matrimi¬
niũ calliditatt̃ nõuult. spernit¬
aũt infelicitate uxoris. ⁊ ñ ad
eã flectit᷑. nullãq ei ꝯpet̾e curã
conpetentẽ. quatiñ necessitas
inponat᷑ marito oẽm tͣlẽm ibe¬

Expanded text:
sonae furenti nuntium mittere, ut nullius culpa uideatur esse matrimonium dissolutum neque in damnum alterutra pars incidat. Sin autem in saeuissimo furore muliere constituta maritus dirimere quidem matrimonium calliditate non uult, sperniinfelicitatem uxoris et non ad eam flectitur nullamque ei competentem curam competentem, quatenus necessitas imponatur marito omnem talem
Abbreviated transcription (Latin):
dimitiueie itair̃ pretandũẽ ut
siquid extͣ tuidã necessaria̾ inres
dotales inpensũNt id nõinea cã
sit. Nam tucri res dotales uirsuo
sũptu dibcrit. Alio qͥntacibaria
dotalib mancipnidata ⁊ quãuiᷤ
modica difitior dõtaliũ refecc̃io
et ag roꝵ qͣ cultura doĩt minuet̃
Omĩa cñi hec insp̃tm necossariarũ¬

Expanded text:
pretandum est, ut, si quid extra tutelam necessariam in res dotales impensum est, ‹id› in ea causa sit: nam tueri res dotales uir suo sumptu debet. alioquin tam cibaria dotalibus mancipiis data et quaeuis modica aedificiorum dotalium refectio et agrorum quoque cultura dotem minuent: om
Abbreviated transcription (Latin):
exceptionẽ habebũt. Soctriheredes
aduersuseũ cuiabs edicitur sur¬
dolo iuderi facere cum qui ñ ip̃i quẽ
conuenit. s alii restiturus: petit. a¬
lioqum. ⁊ sipost mortem patris diũ¬
tiss nondum exacta dote: excludere¬
tur. exaccõe dotis mantus quod nonẽ
ie nepti. que erat inpatris potestate
certampecimie q̃ntitate dotiꝰñõe. lu
cio marito didit. ⁊ instrum̃to dota

Expanded text:
redes aduersus eum, cum absurde dicitur dolo uideri eum facere, qui non ipsi quem conuenit sed alii restituturus petit: alioquin et si post mortem patris diuortisset nondum exacta dote, excluderetur exactione dotis maritus, quod non iae nepti, quae erat in patris potestate, certam pecuniae quantitatem dotis nomine Lucio titio marito dedit et instrumento dota
Abbreviated transcription (Latin):
us causis solutasit ñ srerit accĩo. s
mortuo patre nec ⁊̃ hr̃ ageret. ntc
mulicr. ¶Si mulier solut̾o m̾o̾o̾ e
gent̃e reudotis ꝑnouationẽ. decep¬
ta accipiat. nichilhomiñ acctiodo¬
tis ei manebit. ¶ Sipat̃ filia ab set¬
te dedote egerit. ⁊ omissa sit derato
satis datio. filic d̾ari deb accio. sũi
patri hr̃s extitĩt. siue inlegatotm̃
sandũẽĩ indot̾e ꝙ apatredat᷑. lucͦ¬
qnͣtũ ei dotis noĩe cbatur amarito
tet. itatñ. ut caueat ratã rẽ patr̃e
lia dicat sepatri ꝯsentire. ⁊ anteli¬
tis ꝯtestationẽ mutaĩt uoluntatẽ
uł ⁊̃ emancipͣtasit frustra pat aget

Expanded text:
stis causis soluta sit, non supererit actio. sed mortuo patre nec etiam heredes agent nec mulier. Si mulier soluto matrimonio agentem reum dotis per nouationem decepta accipiat, nihilo minus actio dotis ei manebit. Si pater filia absente de dote egerit, etsi omissa sit de rato satisdatio, filiae denegari debet actio, siue patri heres exstiterit, siue in legato tasandum ei in dotem quod a patre datur lucntum ei dotis nomine debeatur a marito tet, ita tamen, ut caueat ratam rem patrelia dicat se patri consentire et ante litis contestationem mutaverit voluntatem vel etiam emancipata sit, frustra pater aget.
Abbreviated transcription (Latin):
re pot̾ condẽpnatus sit ⁊ noĩa sint ad
dotis qutitatẽ. neꝙ am̃pluis ncꝙ ħ
abebit mandare acͥciones.
tutus adient hr̃ditat̾e quandoq
mortuo patre cũ hr̃ditate cĩ. filiã
dedote acturam nerua ⁊cato respon¬
derunt ut ẽ relatũ ap̃ sexstum põ¬
pomum digestoꝵ ab aristonẽ libro
u. ibidem aristo consensit. gͦ dĩcerẽ
et siemancipasset. pat filiam ip̃ũ qͣ¬
q ue conũeniri posst. ¶Lutius ticius
filie suc nõe .c. dotiꝓmisit gaioseio¬
et int̃gaium seiũ ⁊ lutiũ ticiũ pat¬
remmueriris conuenit: nedos aui¬
ro utublucio ticio .÷. patre mulicris
petẽrctur postea cũlpa mariti diuor¬
decendens alios hr̃des instituit. filia
exhr̃data. Quero abheredib socen
maritus engere dot̃e põt: cũcãmuli¬

Expanded text:
re potest condemnatus sit et nomina sint ad dotis quantitatem neque amplius, necesse habebit mandare actiones. Ptutus adierit hereditatem, quandoque mortuo patre cum herede eius filiam de dote acturam Nerva et Cato responderunt, ut est relatum apud Sextum Pomponium digestorum ab Aristone libro quinto: ibidem Aristoni consensit: ergo dicerem et si emancipasset pater filiam, ipsum quoque conveniri posse. Lucius Titiine centum doti promisit Gaio Seio: inter Gaium Seium et Lucium Titium patrem mulieris conuenit, ne dos a uiro uiuo Lucio Titio id est patre mulieris, peteretur: postea culpa mariti diuorpater mulieris decedens alios heredes instituit filia exheredata: quaero, an ab heredibus soceri maritus exigere dotem potest, cum eam muli
Abbreviated transcription (Latin):
qiuiresidut dotis ꝓinisse fenus sti¬
pulatusc̃: itademũ adsinem uice
mutua debite quantitatis conp̃e¬
sationemopponere iuste iudeuir si
ꝓpriis sũptib uxortmsuã exibuit.
aliqum sipatns sũptu exibitasit.
in anis usurarũ stipulatio copensati¬
oni nõ ꝑderit. ¶Adiurũ urore põt

Expanded text:
qui residuae dotis promissae faenus stipulatus est, ita demum ad finem uice mutua debitae quantitatis compensationem opponere iuste uidetur, si propriis sumptibus uxorem suam exhibuit: alioquin si patris sumptibus exhibita sit, inanis usurarum stipulatio compensationi non proderit. Ad uirum uxore post
Abbreviated transcription (Latin):
non petierat. eque dotis acciomuli¬
eris est. ¶ Fructus exp̃dũs que uidotẽ
data uidebantur bone̾ fide ꝑcepto̾
et mulieris honerib ante causa
libalem absũptos quãuis ẜuam
fuisse p̾ca constiũt. peti nõp̾se pla¬
cuit GSũptus uero necessaiõs ⁊ u¬
tiles inp̃dia que dotalia uidebã¬
tur. factos conp̾ensãtis fructib
perceptis: ad finẽ suꝑflui.: uni.

Expanded text:
‹c›onpetierat, aeque dotis actio mulieris est. Fructus ex praediis, quae in dotem data uidebantur, bona fide perceptos et mulieris oneribus ante causam liberalem absumptos, quamuis seruam fuisse postea constiterit, peti non posse placuit. sumptus uero necessarios et utiles in praedia quae dotalia uidebantur factos, compensatis fructibus perceptis, ad finem superflui
Abbreviated transcription (Latin):
ffricanus. Qbe totis nominẽ
certam pecimĩ. ꝓmiseraĩ quos da
adhibuerat quistipularentur par¬
tem dotis ꝯistracto matrimonio sibi
solui ea nulla data dore obierat. eo¬
dem marito suo broe relicto. uidã¬
pnosam hereditate eius adierat.
nichominus stroulatorib tenc¬
bitur Ep̃ iocundo hr diate delu¬

Expanded text:
stionum. Quae dotis nomine certam pecuniam promiserat, quosdam adhibuerat, qui stipularentur partem dotis distracto matrimonio sibi solui: ea nulla data dote obierat eodem marito suo herede relicto: is damnosam hereditatem eius adierat. nihilo minus stipulatoribus tenebitur
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾e accusãmtib. cãm repudii dedisse
utrũq ꝓnuntiatũ ẽ. Idita accipi cb̾ct
ut ealegt᷑. quã amba contepserumt
neut̃ uindicetur. paria enĩ delicta
mutua c̃opensatiõe dissoluuntur

Expanded text:
icem accusantibus causam repudii dedisse utrumque pronuntiatum est. Id ita accipi debet, ut ea lege quam ambo contempserunt, neuter vindicetur: paria enim delicta mutua pensatione dissolvuntur
Abbreviated transcription (Latin):
accionem eiꝰ pecunie recupande gr̃ã
aduersus coherides ħt ¶Sifun¬
dũ dotalẽ recepiss mulier. non
habita ratione fructuũ. ꝓportiõt
amquo nupta non fuiss nicħ omi.¬
nus oedote ag̃e põt. quia mino¬
rem dot̃e recepiss ¶hoc eñi ad do

Expanded text:
actionem eius pecuniae reciperandae gratia adversus coheredes habet. Si fundum dotalem recepisset mulier non habita ratione fructuum pro portione anni, quo nupta non fuisset, nihilo minus de dote agere potest, quia minorem dotem recepisset: hoc enim ad do
Abbreviated transcription (Latin):
ctas suie ppres ciũtas afilio ł am̃otaᷤ
ab rocõe res peculiaẽs ih oc ip̃o ꝙ hab
accõem pat̃ excꝓsoã filii: mauis peculi¬
um fit ⁊ sic totũ ẽ pr̃andũ mulie̾i. ꝙt̃ in
petulio: quia adhuc sit ꝙ uxori cħ̾atur.
Mraritumn reddenda dot̃ẽ. detolomalo
et culpacauere oportet. Quod sidalo. or
uitis nobcres nr̃as aliusretinẽ nõcłat.
Sipost diuortiũ res dotales deteriores
non alias fundũ mulieri reddi oportẽ.
iri. S ⁊ mulicricauendũ ꝗc qd p̃ter
pͥmũ annũ exlocatione uirconsecut᷑
p̾ea offerente marito muligracciꝑe

Expanded text:
tas a filio uel amotas ab uxore res peculiares hoc ipso, quod habet actionem pater ex persona filii, maius peculium fit, et sic totum est praestandum mulieri quod est in peculio, quia adhuc sit quod uxori debeatur. Maritum in reddenda dote de dolo malo et culpa cauere oportet. quod si dolo maluitis nobis res nostras alius retinere non debeat. Si post diuortium res dotales deteriores non alias fundum mulieri reddi oportere,iri: sed et mulieri cauendum, quidquid praeter primum annum ex locatione uir consecutupostea offerente marito mulier accipere
Abbreviated transcription (Latin):
uir face̾ cogtur Oꝓpe simorã nõfeciꝰ¬
s p̃ciũ fructu mulier hr̃disuoreliꝗss.
odsifacultaiem usus fructus uendend ipͥ¬
etans dnõ mulier nohabuut paciencuã
quã ꝑcipiendi frucins pstare ip̃i debuit
etiam hr̃di eius prestet᷑ :¬

Expanded text:
r facere cogetur: quippe si moram non fecisset, pretium fructus mulier heredi suo reliquisset. quod si facultatem usus fructus uendendi proprietatis domino mulier non habuerit, patientiam, quam percipiendi fructus praestare ipsi debuit, etiam heredi eius praestat.
Abbreviated transcription (Latin):
Mancipia in doñ estimata accepi¬
pisti ptũ conuentũ deinde
sactũẽ ^ diuortiti facio tamtidem
estimata redderes. nec departu do¬
talium ancinlarũ mentio factat̃.
Manebit inquit labo partus tuus
quia is ꝓpiculo macipioꝵ penes te
ta auiro erãntt stipulata erat. la¬
bo putat. quanta dos fuissi. tan
lab̾onis sententiã ꝓbo. ¶Uxordi
partem aput uirũ reliquerat. de¬
inde alu nupsciat. ⁊ uitrũ uidua
uirũ redditurũ ait labeo quib
reddidiss. sisuꝑͣius diuortiũ ntĩ

Expanded text:
Mancipia in dotem aestimata accepisti: pactum conventum deinde factum est, ut divortio facto tantidem aestimata redderes nec de partu dotalium ancillarum mentio facta est. Manebit, inquit Labeo, partus tuus, quia is pro periculo mancipiorum penes te ta a uiro errante stipulata erat. Labeo putat, quanta dos fuisset, tanLabeonis sententiam probo. Uxor dipartem apud uirum reliquerat, deinde alii nupserat et iterum uidua uirum redditurum ait Labeo, quibus reddidisset, si superius diuortium inter
Abbreviated transcription (Latin):
dumẽ. si socriagat dedote debere
rationem habei̾ cius ꝙ inp̃m in
pater ecpiretur s p̾morte euis fi
Cũ eñĩ doli exceptio insit dedote ac¬
exuoluntate filie factu̾sit.

Expanded text:
dum est, si socer agat de dote, debere rationem haberi eius quod in ipspater experiretur, sed post mortem eius ficum enim doli exceptio insit de dote acex uoluntate filiae factus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
agit. cauere deb marito qui eom̃
nõe cdãpm infectieauit siuelit cadr
to. siquocasu titia tibi nuptaẽe de¬
siderit. dot̃c dabis. hac gn̾ãli comunc¬
moratione. ⁊ abhostib capta ca cõm̃i¬
tetur stipulatio. Fctiã side portata

Expanded text:
agit, cauere debet marito, qui aedium nomine damni infecti cauit, si uelit eam to: 'si quo casu Titia tibi nupta esse desierit, dotem dabis?' hac generali commemoratione et ab hostibus capta ea committetur stipula
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dapnandũ eĩrei dotał nõe. inquã
dolũ feciss. atq sidolo eĩ factũdolũ
fecifẜ. eẽt quomin̾ facere possił ce¬
tm̃ sicirca int̾itũ rei dotał. dolus mal
et culpamariti absit. actioẽs solas qũas
eonõc quãimarit̾ ht̃. p̃standas muliet
lp̃S mullier diũiterit ⁊uidicio de
dote ꝯtestato reuersa fiũt inmatmoniũ
red integrato m̾ mõ expͣirat iudiciũ.
constante m̃ mõ dotẽ ut es alienũ lol¬
uat. au p̃dia idonea em̃at. s ut lib̃is
meret. qr uista ⁊ honesta cã ẽ nõiudẽt̃
male acciꝑt ⁊ idõ recit ei soluit᷑ idq
et infilia familias obfuat̃.¬

Expanded text:
um damnandum eius rei dotalis nomine in qua dolum fecisset, atque si dolo eius factum esset, quo minus facere possit. Ceterum si circa interitum rei dotalis dolus malus et culpa mariti absit, actiones solas, quas eo nomine quasi maritus habet, praestandas mulieri, Si mulier diuerterit et iudicio de dote contestato reuersa fuerit in matrimonium, redintegrato matrimonio exspirat iudicium constante matrimonio dotem, ut aes alienum soluat aut praedia idonea emat, sed ut liberismeret, quia iusta et honesta causa est, non uidetur male accipere et ideo recte ei soluitur: idque et in
Abbreviated transcription (Latin):
bitur ei exceptio: quãuis uiẽ cunli
sit obligata. ¶ Si in iudicio dotis ui¬
dex ignorantia uiris lapsus ꝯdẽpna¬
iĩt maritũ insolidũ. neratius: sabi
pnandos labeo ait ¶licet indotalib
reb nonsolũ dolũ. ẜ ĩ cuł pã marit᷑
prẽt. cũ tm̃ querit iniudicio dtdo¬
te anfacẽ p̾sit. dolus dũtarat ꝯp̃hen¬
dit᷑. Quia inrerũ ip̃i anuni stratio¬
ne. non erat ab eoculpã exigenda ⁊̃
quẽ libi aliũ . Ofilius aũt aiebat. sid¬

Expanded text:
bitur ei exceptio, quamvis iure civili sit obligata. Si in iudicio dotis iudex ignorantia iuris lapsus condemnaverit maritum in solidum, Neratius Sabinmnandos Labeo ait. Licet in dotalibus rebus non solum dolum, sed et culpam maritus praestet, cum tamen quaeritur in iudicio de dote an facere possit, dolus dumtaxat comprehenditur, quia in rerum ipsius administratione non erat ab eo culpa exigenda. Ququemlibet alium. Ofilius autem aiebat, si
Abbreviated transcription (Latin):
simesses ãmieĩ quodiuortiũ factũ ẽ. co¬
lonũ exforma locatioĩs sequãtur. anũi¬
demiã solutõ matrimonio nicħomi¬
nus pec̃ta messiũ in ꝯputationẽ cũ sp̃e
future uĩdemie ueniet ¶Upparẽt g
ex his illos fruct̾ quos mulier ꝑcepit
ante quã nub̾ct. ñ dehere intͥbula¬
tione uenire. ¶obdonatiões. itẽ ob
Quod in anno dr̃. pot̃ dici in sex m̃sib.
sibis inanno fruct̾ capiant᷑. ut ẽ inlo¬
cis irriguis. et inplurib annis. id̃dici
põt. ut insilua cedua It silocatio agn
talis sit ut suꝑ annuã m̃cedẽ cõiq¬
conputamꝰ on solũ aũt defundo si
etiã depetcore id dictmꝰ. ut lana ouiũ. fe¬
tusq peccorũ prarto. Quare eñi simarit̃¬

Expanded text:
s eius anni, quo divortium factum est, colonum ex forma locationis sequantur, ante vindemiam soluto matrimonio nihilo minus pecunia messium in computationem cum spe futurae vindemiae veniet. Apparet igitur ex his illos fructus, quos mulier percepit antequam nuberet, non debere in contributionem venire. Ob donationes, item ob Quod in anno dicitur, potest dici et in sex mensibus, si bis in anno fructus capientur, ut est in locis inriguis. Et in pluribus annis idem dici potest, ut in silva caedua. Item si locatio agri talis sit, ut super annuam mercedem quinqcomputamus. Non solum autem de fundo, sed etiam de pecore idem dicemus, ut lana ouium fetusque pecorum praestaretur. quare enim, si maritu
Abbreviated transcription (Latin):
to mariuus nich exegit quia nec po¬
tuit. Quesitũ c̃. sidos amãito peta¬
tur. ancopellendus sit. ⁊̃ illa sũ¬
mam que instrpulam̃to contine¬
tur refundere. Respondi porius¬
se quide cũ. cui acciones mãdates¬

Expanded text:
to maritus nihil exegit, quia nec potuit: quaesitum est, si dos a marito petatur, an compellendus sit etiam illam summam, quae instrumento continetur, refundere? Respondi potuisse quide
Abbreviated transcription (Latin):
tur martrus. ne inidꝙ fac̾c p̾sit cõ¬
denet᷑. s in soudũ: an hoc pactum
seruandũ sit. ⁊ negat ẜuari opor¬
t̾em. Quod quid ẽ imichi uidetur
uerũ. Nãꝙ cͣc bonos mores ippa¬
ctũ ẽe melius ẽ. dic̾e. Quippe cũ
contrareuerentiã receptã. que

Expanded text:
tur maritus, ne in id quod facere possit condemnetur, sed in solidum, an hoc pactum servandum sit? Et negat servari oportere, quod quidem et mihi videtur verum: namque contra bonos mores id pactum esse melius est dicere, quippe cum contra receptam reverentiam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quicirca ea sũt tc̃ inillomodo or¬
tet dirimimamrimoniũ scieni
eaꝑsona que cũgompos mentis
eẽt ⁊ itafurenti quẽ admodũ dii¬
mus nuntiũ misĩt. culpasua n¬
ꝓtias ẽẽ direp̃tas. Quid enĩ tãhu¬
manũẽ. quã ut fortutis casibu
mulieris mãitũ. uł uxorẽ iuiri
particip̃e ẽe. Sin aũt tant̾ fur
est: uafcror. itaꝑnitiosus. ut sa¬
nitatis nulla spes sr̃ sit. circam.¬
nistros terribilis. ⁊ forsitã altã ꝑ¬

Expanded text:
qui circa eam sunt, tunc nullo modo oportet dirimi matrimonium, sciente ea persona, quae, cum compos mentis esset, ita furenti quemadmodum diximus nuntium miserit, culpa sua nuptias esse diremptas: quid enim tam humanum est, quam ut fortuitis casibus mulieris maritum vel uxorem viri participem esse? Sin autem tantus furor est, ita ferox, ita perniciosus, ut sanitatis nulla spes supersit, circa ministros terribilis, et forsitan alt
Abbreviated transcription (Latin):
us insua potestate ẽtdicit. ⁊ dotẽ si
bi postũlat reddi. Ipã sematremfa¬
milias dicit ⁊ dedote agere uult.
Quesitũ ẽ. que partes iudicis sint
respondi patri nisi ꝓb familiam.
nonsolum in sua potestate ẽe. s ĩ
consentire. sibi denẽgandã accio¬
nem. sicuti denegaret᷑: etĩa siconsta¬
Iauł. Simaritus minus face
parrem recepisse. cũcausas cc̃dice¬
diei filia nõ ħret. maxime cũ abco
port ampliore suma dodatatasit.
pat̃ accepit: meiua ticio repudiũ
misit. p̾ea. pat̃ repudiãti abscente
filio. sponsalia. cũtade nõe filii su
fecit: Meuia de inde repudiũ sp̃o¬
salib misit. atq ita alii nupsit.
querosimc̃ uis agit culutis̃ ticio

Expanded text:
us in sua potestate esse dicit et dotem sibi reddi postulat: ipsa se matrem familias dicit et de dote agere uult: quaesitum est, quae partes iudicis sint. respondi patri, nisi probet filiam non solum in sua potestate esse, sed etiam consentire sibi, denegandam actionem, sicuti denegaretur, etiamsi constais. Si maritus minus facerpatrem recepisse, cum causas contradicendi ei filia non haberet, maxime cum ab eo postea ampliore summa dotata sit. pater accepit: Maeuia Titio repudium misit: postea pater repudiati absente filio sponsalia cum ea de nomine filii sui fecit: Maeuia deinde repudium sponsalibus misit atque ita alii nupsit. quaero, si Maeuia aget cum Lucio Titio
Abbreviated transcription (Latin):
limͣpensa sr̃ert̃. Quod sce uola ⁊ a̾ma¬
riti. ⁊ amulieris. ĩpensas refert. Nã
simulier pͥdie iundemias dotidedit:
mox sublatis amaĩto uindemiis d̃iũ¬
tit. ñ putat ei .xi. dũtaxat m̃siũ fruc
restitui.s⁊ inpͥensas q̃anquȩ antequa
portiones. fructuũ fiant. deducend̾it᷑
dẽ annũ utriusq inpense ꝯcurrent.
Ita cͣsum pensarũ amuliere factarũ
ratio habeat̃ qͣplurimis annis im
matrimonio fuĩt. necẽ ẽ pͥmi anni

Expanded text:
inpensa supererunt: quod Scaeuola et ad mariti et ad mulieris inpensas refert. nam si mulier pridie uindemias doti dedit, mox sublatis a marito uindemiis diuortit, non putat ei undecim dumtaxat mensum fructus restitui, sed et impensas, quae, antequam pdem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni
Abbreviated transcription (Latin):
portiõt eum retinẽ oportet. Int̾d̾
uõ et recdoet. si plus ꝑcepit quãeỹ
retinere oportet. Eadem conditio
erit etiã sicũt socero. ł cum hr̃de
altũtrius dedote agatur. ¶npẽd¬
ait quod in arando serendoq agr
inpensũe. quodq intutelã edifici¬
orũ. egrũue. suu curandũ. scił siex
edificio. ł seruo fructꝰ aliqui ꝑcipie
bant̃. S beeͣ inpense non petent̃
cũmaritus totũ fructũ anniretint.
Quia ex frũctib prius inpensis sãtis¬
faciendũ ẽ. planc sinouã uillam
necessario extruxit. łuetẽm totã
sine culpa sua collapsã restitiũt eĩt
ei̾inpense pecitio. dimilimͦ sipa¬
uires necessarias aut inutiles cedĩ
partiũq marito actioñt̃.
inquo lapiscedit. lapidicinarũ ꝯ mo¬
dũ. admaritũ ꝑtinẽ ꝯstat quia pa¬
lam fit eo aĩo dedisse mulier̃t fun¬
dũ. ut iste fruct̾ ad maritũ ptinci.¬

Expanded text:
 eum retinere oportet: interdum vero et reddet, si plus percepit quam eum retinere oportet. Eadem condicio erit etiam, si cum socero vel cum herede alterutrius de dote agatur. Impendait, quod in arando serendoque agro impensum est, quodque in tutelam aedificiorum aegrumve servum curandum, scilicet si ex aedificio vel servo bantur. sed hae inpensae non petentur, cum maritus fructum totum anni retinet, qu‹i›a ex fructibus prius impensis satisfaciendum est. plane si nouam uillam necessario exstruxit uel ueterem totam sine culpa sua conlapsam restituerit, erit eius impensae petitio: similires necessarias aut utiles cedunt pariuntque marito actionem. Pin quo lapis caeditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere constat, quia palam sit eo animo dedisse mulierem fundum, ut iste fructus ad maritum pertinea
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽ ⁊ eũ cui ap̃tore mandatat̃ iu¬
rĩ dicio p̾se de suspecto cognoscere.¬
Oftenduñ qu sut desuspecto cogno¬
scere. nunc uide. sñ ꝗ suspeti sieri
posst̃. Et quid̃ os tũiores p̃st̃. siuie
testam̃tarii st̃. siue nonsint: s al¬

Expanded text:
dicere et eum, cui a praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere.Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere: nunc uideamus, qui suspecti fieri possunt. et quidem omnes tutores possunt, siue testamentarii sint, siue non sint
Abbreviated transcription (Latin):
ectos postulae ⁊ sciendũ ẽ. quãi pub¬
quin un nio ⁊ mulieres aomutiuit᷑
s hesole que pietate necessinidinis
ror. Nam ⁊ insorore ⁊ resiͥpiũ extat
diui scuen ⁊ si qua alia mulier fũit
ciũ p̃tor ꝑpensa pietatt̃ intellexii

Expanded text:
quasi pubQuin immo et mulieres admittuntur, sed hae solae, quae pietate necessitudinis ror, nam in sorore et rescriptum exstat divi Severi: et si qua alia mulier fuerit, cuius praetor perpensam pietatem intellexerit
Abbreviated transcription (Latin):
mox sublatis amaĩto uindemiis d̾iũ¬
restitui.s⁊ inpͥensas q̃anque antenĩa
dc̃ annũ uiriusq inpense ꝯcurrent:
Ita osi impensarũ amuliere factarũ
ratio habeat᷑ q plurimis annisim:
matrimonio fũit. ntit᷑ ẽ pͥmi anni
cõputari tp̃is . ꝙ. sit añ tatũ p̃diũ.

Expanded text:
indemiis divorrestitui, sed et impensas, quae, antequam dem annum, utriusque inpensae concurrent. ita et, si impensarum a muliere factarum ratio habeatur, cum plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est primi anni computar
Abbreviated transcription (Latin):
dirca uroiẽ eafilius sublat̾ĩs imestata
decessit. fili uissu patris ñ aui adierũt
hiiditatẽ querõ ñ auo acquisitasit.hr̃¬
filio mandat adire. certus ẽẽ debet an
ꝓparte. anetasse. ⁊ anexinstitutiõe
anersubsiioe. ⁊ anextestam̃to ab¬

Expanded text:
duxit uxorem: ea filiis sublatis intestata decessit: filii iussu patris, non aui adierunt hereditatem: quaero, an auo adquisita sit herefilio mandat adire, certus esse debet, an pro parte an ex asse, et an ex institutione an ex substitione, et an testamento a