comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo peccatũ qͦd habitat in nobis oꝑat᷑ in
nobis: tẽ nos id ñ oꝑari. qͣndo nequaquã
ei uoluntas nr̃a consentit: & ten& etiam
corporis membra. ne obȩdiant desiđiis eiꝰ.
Quid enĩ oꝑat᷑ peccatũ nolentibꝰ nob̃: nͥ sola
illicita desid̾ia: Quibꝰ si uoluntatis ñ adhi¬
beatur assensus: mouetur quidem. nonnullꝰ
affectus. sed nullus ei relaxat᷑ effectus. Hoc
p̃cepit idem apłs: ubi dicit. Non gͦ regna
peccatum in ur̃o mortali corpore. ad obedi¬
endum desidiis eiꝰ: nec exhibeatis m̃bra ur̃a.
arma iniquitatis peccato. Sunt itaq desidia
peccati: quibꝰ nos ꝓhibuit obedire. Oꝑat g
peccatum nȩc desideria: quibꝰ si obedimꝰ. &
nos oꝑamur. Si autẽ obtemperantes apło ñ
eis obȩdimꝰ: non illud nos oꝑamur. sea quod
in nobis habitat peccatũ. Si autẽ desi deria
nulla haberemꝰ illicita: nec nos nec peccatũ.
mali aliqͥd oꝑaret᷑ in nobis. Motum porro il¬
liciti desideris. cui ñ obȩdiendo non eũ noc

Expanded text:
atur in nobis, tunc nos id non operari; quando nequaquam ei voluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra, ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria? Quibus si voluntatis non adhibeatur assensus; movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus. Hoc praecepit idem apostolus, ubi dicit: «Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nec exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato» . Sunt itaque desideria peccati, quibus nos prohibuit obedire. Operantur ergo peccatum haec desideria; quibus si obedimus, et nos operamur: si autem obtemperantes Apostolo non obedimus eis, non illud nos operamur, sed quod in nobis habitat peccatum. Si autem desideria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obediendo non eum nos
Abbreviated transcription (Latin):
dit nono mabebat oe Nenenim aliqd anix¬
lis quominꝰ dabeant᷑ uistificationci dde
peri quia non desidant᷑. dũ ñ ad ens cinite
feruo. quarum claritas luc&. An hideat
eas atqi faciebat: Nam paulopꝰ acat edet¬
tius autem tuus exercebatur in ustifca¬
tionibꝰ tuis. Sed quibꝰ quasi graduisꝰ adeo
ꝑueniat᷑: ostendit. Priꝰ est enim ut ud¬
atur qͣm sint utiles & honestȩ. demaeut¬
earum desidium c̃cupiscat᷑: postrẽmo u
rũ & oꝑatio. quarũ sola ratio delectabat.

Expanded text:
cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur qearum desiderium concupiscatur; postremo ut rum operatio, quarum sola ratio delectat.
Abbreviated transcription (Latin):
insonar& oraculum. noli altũ dicere: nec se
immerito dampnareris: si humile in oreoꝵ
hominibꝰ & altum in corde corã dño loquitt
lis. ubi sapis: An ido mens altitudine infla¬
tur: ut humilitatẽ lingua m̃tiat᷑: Legl
uł audis. noli altũ saꝑe sed time: & tu med
tum sapis altũ. ut te peccatũ existimes sol
habere: Ac ꝑhoc quia ñ uis timere. mdil
aliud tͥ reman& qͣm timere. Et unde uas

Expanded text:
insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. lis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem lingua mentiatur? Legis, vel audis, «Noli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere. 2. Et unde,
Abbreviated transcription (Latin):
Ceuie Sumuꝰ id in corde suo dicunt. alt sn¬
seipsos in corde seducunt: & in suo corse un¬
tatis lum̃ amatunt. E xclam& auten ior
familia xp̃i fructificans & crescens in iunꝰ¬
so mundo. humilit̃ uerax. & ueracit hu¬
lis. exclam& inquã: si dixerimꝰ qͥa peri
non babemꝰ. nos ipsos seducimꝰ. & uertdi
nobis non ẽ: quod si confessi fuerimꝰ delita
nr̃a. fidelis ẽ & iustus. ut dimittat nobs
peccata nr̃a. & mund& nos ab om̃i iniquitat.
Hȩc ut dicunt᷑: ita sentiant᷑. Tunc eñi ent
humilitas uera. si non solum ostentet᷑ in lin
humilibꝰ consentientes. Non ait colloqͥntes se
consentientes. Quod non fit ore. sed corde. hi¬
pocrita. si dicis te habere cũ credas te ñ haberi
peccatum: foris fingis humilitatẽ. int̾ an¬
plecteris uanitatẽ. Ergo & in ore & in aorde ñ
habes ueritatẽ. Quid tibi ꝓꝰ est uideri ho¬
minibꝰ humile esse qͦd dicis: si ds̃ uid& al¬
tum esse qͦd sapis: Certe si auribꝰ diuinum

Expanded text:
cum vero id in corde suo dicunt, illic seac per hoc seipsos in corde suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet autem sancta familia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Quod si confessi fuerimus delicta nostra, fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita sentiantur. Tunc enim erit humilitas vera, si non sola ostentetur in linghumilibus consentientes» : non ait, colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum
Abbreviated transcription (Latin):
luer̃ Audi continuo respondentẽ: ꝑ senten
lonseqntem. Si qͦs nolo inqͥt ego hoc facio:
Iho ñ epor illud. sed qͦd habitat in me
aim. Qce qͥm ad modum qͥ ambulant
in uiis domini non oꝑant᷑ peccatum. & tam̃
non sunt sine peccato: quia iam ñ ipsi oꝑant᷑
iniquitatem. sed qͦs habitat in eis peccatũ. Hic
dicit aliqͥs. Quomꝰ agebat qͦs nolebat malũ:
&x qͦmͦ ipse non id agebat. sed qͦs habitabat
in illo peccatum: Interim iam illa questio so¬
luta est: satisq apparuit scripturȩ auctori¬
tate canonicȩ fieri posse: ut ambulantes in
uiis domini. qͥmuis ñ sint sine peccato. ñ tam̃
id oꝑent᷑ ipsi. Non enim qui oꝑant᷑ iniquitatẽ
hoc ẽ peccatũ. quia peccatũ iniquitas ẽ: in
uiis eiꝰ ambulauer̃. lam uͦ qua ratione pos¬
sit intelligi. & agens illud ꝓpt̾ corpꝰ mortis huiꝰ
in qͦ lex peccati habitat. & non ipse agens il¬
lud ꝓpt̾ uias dñi in quibꝰ ambulat. aliꝰ ser¬
mo necessariꝰ ẽ: quia iste claudendus est

Expanded text:
 Audi continuo respondentem per sententiam consequentem: «Si quod nolo,» inquit, «ego hoc facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Ecce quemadmodum qui ambulant in viis Domini, non operantur peccatum, et tamen non sunt sine peccato; quia jam non ipsi operantur illud, sed quod habitat in eis peccatum. 3. Hic dicet aliquis: Quomodo agebat quod nolebat malum, et quomodo ipse non id agebat, sed quod habitabat in illo peccatum? Interim jam ista quaestio soluta est, satisque apparuit Scripturae auctoritate canonicae, fieri posse ut ambulantes in viis Domini, quamvis non sint sine peccato, non tamen id operentur ipsi. «Non enim qui operantur iniquitatem,» hoc est peccatum, quia «peccatum iniquitas est, in viis ejus ambulaverunt.» Jam vero qua ratione possit intelligi, et agens illud propter corpus mortis hujus, in quo lex peccati habitat, et non ipse agens illud propter vias Domini in quibus ambulat; alius sermo necessarius est, quia iste claudendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ille ñ scrutabat᷑ testimonia eiꝰ nec qͦrebat eũ.
qͥ dicebat. Magist̃ bone: qͥd boni faciam ut
uitã ȩt̾nam consequar:: Sed qͦmͦ eũ in toto
corde quesiuit. cuiꝰ consilio diuitias p̃tulit:
qͦ audito tristis abscessit: Nã & ꝓpħa dicit
cogitationes suas. Quer̃ itaq dnm̃ & impii &
uisqͥ: ut eo inuento. ñ sint impii & iniqui.
Quomͦ gͦ iam beati. cũ adhuc testimonia eiꝰ
scrutant᷑ & exqͥrunt eũ: cũ hoc facere possint¬
& impii. possint & iniqͥ: Beatos aut̃ ẽẽ un¬
pios & iniquos. qͥs uł impiꝰ dixerit aut iniqꝰ:

Expanded text:
rutabatur testimonia ejus, nec quaerebat eum, qui dicebat, «Magister bone, quid boni faciam, ut vitam aeternam consequar?» Sed quomodo eum in toto corde quaesivit, cujus consilio divitias suas praetulit, quo audito tristis abscessit ? Nam et propheta cogitationes suas» . 3. Quaerunt itaque Deum et impii et iniqui, ut eo invento non sint impii, nec iniqui. Quomodo ergo jam beati, cum adhuc testimonia ejus scrutantur et exquirunt eum, cum hoc facere possint et impii, possint et iniqui? Beatos autem esse impios et iniquos, quis vel impius dixerit aut iniquus?
Abbreviated transcription (Latin):
tas est. & qui oꝑant᷑ iniquitatẽ non utiq in
uiis eiꝰ ambulauer̃: aut quia dubium ñ est
eos ambulare in uiis dni. ñ credant᷑ habere
peccatũ: qͦd ꝓculdubio falsum est. Neq enĩ
ꝓpt᷑ arrogantiã suꝑbiamq uitandã scriptũ
ẽ. si dixerimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ nos ipsoᷤ
seducimꝰ : alioquin ñ adderet᷑. & ueritasin
nobis non ẽ. sed diceret᷑ humilitas in nobis
ñ ẽ: p̃sertĩ quia sequit᷑ unde iste fensus cla¬
riꝰ illustret᷑: om̃sq auferat dubitationis am¬
bages. Cum enĩ hoc beatꝰ ioħs dixiss&: adiun
hic dicit: quid contra dicit dampnabilis im¬
pietatis elatio: Si enĩ ꝓpt̾ arrogantiã deui¬
tandam. ñ ꝓpt̾ ueritatẽ fatendam. ñ di¬
cunt᷑ scĩ se non habere peccatũ: qͥo est qͦd con¬
fitent᷑. ut remissionẽ mundationẽq me¬
reant᷑ hanc : Et hoc fit. ut arrogantia de¬
uitet᷑: Quomꝰ gͦ impetrabit᷑ peccators ue¬
ra mundatio: quoꝵ ẽ falsa confessio: Con

Expanded text:
itas est» , et qui operantur iniquitatem, non utique in viis ejus ambulaverunt; aut quia dubium non est eos ambulare in viis Domini, non credantur habere peccatum, quod procul dubio falsum est. Neque enim propter arrogantiam superbiamque vitandam scriptum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos i veritas in nobis non est;» sed diceretur, Humilitas in nobis non est: praesertim quia sequitur unde iste sensus clarius illustretur, omnesque auferat dubitatione ambages. Cum enim hoc beatus Joannes dixisset, ad junxhic dicit, quid contradicit damnabilis impietatis elatio? Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter veritatem fatendam, non dicunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur? An et hoc fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitur peccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Con
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ ambulent uias dnĩ. qͥs ñ ambulant
qͥ oꝑant̾ iniquitatẽ. soluta c̃ dicente apło paulo:
iã ñ ego oꝑor illud. sed qͦd in me habitat pec¬
catũ. Quomͦ enim ẽ sine peccato: in qͦ habi¬
tat peccatũ : Ambulat tam̃ uias dnĩ. quas
ñ ipse oꝑatur illud. sed qͦd in eo habitat pecca¬
tum. Ueruintam̃ ita soluta ẽ ista questio
ut difficilior altera nasceret᷑: quomͦ agat
homo qͦd ipse ñ agit. Utrũq enim dix̃. & ñ
qͦd uolo ago. & ñ ego oꝑor illud. sed qͦsd habi

Expanded text:
 quas non ambulant qui operantur iniquitatem: soluta est, dicente apostolo Paulo, «Jam non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo habitat peccatum? Ambulat tamen vias Domini, quas non ipse operatur illud, sed quod in eo habitat peccatum. Verumtamen ita soluta est quaestio ista, ut difficilior altera nasceretur, Quomodo agat homo quod ipse non agit. Utrumque enim dixit; et, «Non quod volo, ago;» et, «Non ego operor illud,
Abbreviated transcription (Latin):
up̾ħu: Postremo in qua alia uia cucur¬
itas qͣndo dicebas: bonum certam̃ certaui.
atum consummaui: Satis sint ista respon
escinꝰ: sed ab illo & aliud inquiramꝰ. Dic ob
nius dñi ambulabas. habebas peccatũ. an
Uncato eras: Audiamꝰ utrũ se ipse sedu
Pegistis ubi confiteor dicens: non enim qͦd
Ifaiobonum. sed qͦd nolo malũ hoc ago
smꝰ in uiis diũ ambulabas. si malum qͦd

Expanded text:
u» ? Postremo in qua alia via cucurreram, quando dicebam, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi» ? Satis sint ista responsdidicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obin viis Domini ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seduclegistis ubi confiteor, dicens, «Non enim quod volo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago?» Quomodo in viis Domini ambulabas, si ma
Abbreviated transcription (Latin):
it quȩ dicunt facite. quȩ aut̃ faciunt fa¬
ar nolite. dicunt enim & ñ faciunt. utiq
intabant᷑ testimonia dñi: ut haberent qͤ
lutnt bona. qͣmius facerent mala. Et hos
matamꝰ. Recte qͥppe respondebit᷑ nob̾: qͦd
si sel aliud quer̃ ꝑ ipsa: id ẽ ut glorifi¬
emur ab hominibꝰ uel ditent᷑. Non ẽ scru¬
tii testimonia dĩ: ñ diligere qͦd ostendunt.¬
s nolle ꝑuenire qͦd dicunt. id est ad dm̃. Nã

Expanded text:
ait, «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» ; utique scrutabantur testimonia Domini, ut haberent quae dicerent bona, quamvis facerent mala. Sed hos omittamus: recte quippe respondebitur nobis quod aliud quaerunt per ipsa, id est, ut glorificentur ab hominibus, vel ditentur. Non est hoc scrutari testimonia Dei, non diligere quod ostendunt, nolle pervenire quo ducunt, id est ad Deum. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
maculati. Nam ꝓfecto in hac uita lic& in
lege diũ ambulemꝰ: lic& scrutem᷑ testimonia
eiꝰ. in toto corde reqͥramꝰ eum: si dixerimꝰ
qͥ a peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos seducimꝰ:
& ueritas in nobis non ẽ. Sed hoc diligentꝰ
inqͥrendum est. Sequit᷑ qͥppe. Non enĩ qui
oꝑant᷑ iniqͥtatẽ: in uiis eiꝰ ambulauert̃.
Ex qͦ uideri potest qͥ ambulant in uia dr̃a
id est in lege dñi. serutando testimonia eiꝰ.
& in toto corde exquirendo eum. iam eẽ pos¬
se unmaculatos. hoc ẽ sine peccato. ꝓpt̾ u̾ba
sequentia: non enim qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ. in
uiis eiꝰ ambulauer̃. Qui autem peccatũ facit.
ꝙͥ iniquitatẽ facit: ait beatꝰ ioħis. Et addidit.
Beccatum iniquitas ẽ. Sed iam sermo iste clau¬
dendus est: nec in angustum tanta questio
iniquitatem in uiis eiꝰ ambulaue¬
runt: sed elaborandũ ẽ opitu¬
lante deo in cuiꝰ manu sunt & nos & sermonẽ
nr̃i. ne recte dictum non recte intellectum

Expanded text:
fecto in hac vita, licet in lege Domini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et in toto corde exquiramus eum, «si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est» . Sed hoc diligentius inquirendum est. Sequitur quippe, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Ex quo videri potest, qui ambulant in via Domini, id est in lege Domini, scrutando testimonia ejus, et in toto corde exquirendo eum, jam esse posse immaculatos, hoc est sine peccato, propter verba sequentia: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Qui» autem «peccatum facit, et iniquitatem facit,» ait beatus Joannes; et addidit, «Peccatum iniquitas est» . Sed jam sermo iste claudendus est, nec in angustum tanta quaestioiniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Sed elaborandum est, opitulante Deo, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , ne recte dictum, non recte intellectum,
Abbreviated transcription (Latin):
Nꝗ illos. qͦs ibi apłs paulus enumerat
ꝓa dĩ ñ possessuros: scit iram & indigna¬
x tribulationẽ. & angustias in omne ani
un iudeo pͥmum & grȩco. Hȩc atq huiꝰmo¬
liudicia dĩ euident̃ exp̃ssa nouit eccła: s¬
ĩssa sunt omĩa. cũ sint quȩdã inscrutab
In e ipsa nota sunt quib̾dam excellentiori¬
snanbris hominis huiꝰ: qͥ cũ suo capite sal
luicta st̃ homini: quia uiribꝰ suis ea ñ potest
pritari. Sed cur ñ possit dono sp̃c scĩ: cui

Expanded text:
ue illos, quos ibi apostolus Paulus enumerat, regnum Dei possessuros : scit iram et indignationem, tribulationem et angustias in omnem aninum, Judaeo primum et Graeco . Haec atque hujusmodi judicia Dei evidenter expressa novit EcclesiAn et ipsa nota sunt quibusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvdicta sunt homini, quia viribus suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
nos. ut beatitudinẽ quęramꝰ: quã nemo
ẽ qui ñ expetat. Quis enĩ umquã uel
ẽ. ad eam rem quã sua sponte appetit ani
eidet᷑ uoluntas eiꝰ cũ qͦ agit: ad illud ꝓpt̃
qͦo exhortationis adhibetꝰ alloquiũ. Utqͥd
qͦ nobcum agitur ut uelimꝰ qͦd nolle non
possumꝰ nisi quia om̃s qͥdem beatitudinẽ
concupiscunt. sed quomͦ ad eam perueni¬
atur plurimi nesciunt:dõq hoc doc&
iste qui dicit.
eati immaculati in uia: qͥ am¬
bulant in lege dñi. Tanquã
dicer&. Scio quid uelis: bea¬
titudinẽ quęris. Si gͦ uis eẽ
beatꝰ: esto immaculatꝰ. Iilud
enim om̃s. hoc aut̃ pauci uolunt: sine
qͦ ñ ꝑuenit᷑ ad illud qͦs om̃s uolunt. Sed
ubi erit qͥsq immaculatꝰ. nisi in uia: In
qua uia: nͥ in lege dñi : Ac ꝑ hoc beati
imenaculati in uia qͥ ambulant in lege diũ.
ri supfluo uobis dr̃: sedd exhortatio iecessa¬

Expanded text:
nos ad beatitudinem, quam nemo est qui non expetat. Quis enim usquam vel est ad eam rem quam sua sponte appetit animcitetur voluntas ejus cum quo agit, ad illud propter quod exhortationis adhibetur alloquium. Utquid ergo nobiscum agitur, ut velimus quod nolle non possumus; nisi quia omnes quidem beatitudinem concupiscunt, sed quonam modo ad eam perveniatur, plurimi nesciunt? Ideoque hoc docet iste, qui dicit: «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini.» Tanquam diceret: Scio quid velis, beatitudinem quaeris; si ergo vis esse beatus, esto immaculatus. Illud enim omnes, hoc autem pauci volunt, sine quo non pervenitur ad illud quod omnes volunt. Sed ubi erit quisque immaculatus, nisi in via? In qua via, nisi in lege Domini? Ac per hoc, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini,» non superfluo nobis dicitur, sed exhortatio necessa
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥo possĩ affict᷑um atꝙ adiuturũ dm̃. Sic enĩ
feci de om̃ibꝰ: quȩcumq sufficient᷑ cũ prim
ad intelligendũ uel explicandũ difficilia
ac pene impossibilia uiderent᷑ exposui. Sta¬
tui aut̃ ꝑ sermones id agere qui ꝓferuntur
in populis: quas greci omelias uocant. Hoc
enim iustiꝰ eẽ arbitror: ut conuentꝰ ȩccła

Expanded text:
aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim aliquid possim, adfuturum atque adjuturum Deum. Sic enim fecit in omnibus quaecumque sufficienter, cum prius mihi ad intelligendum vel explicandum difficilia ac pene impossibilia viderentur, exposui. Statui autem per sermones id agere, qui proferantur in populis, quas Graeci ὁμιλίας vocant. Hoc enim justius esse arbitror, ut conventus ecc
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteros quos codicem psalmorũ
nouimꝰ continere. qͦd eccłȩ con¬
suetudine psalt̾ium nuncupat᷑:
partim sermocinando in populis.
partim dictando exposui donante dño
sicut potui: psalmũ uͦ centesimũ octauũ
decimum ñ tam ꝓpt̃ eiꝰ notissimam longo
cibilem differebam. Et cũ molestissime fer¬
rent fr̃s mei. eiꝰ soliꝰ expositionẽ quantũ
ad eiꝰdem corporis psalmi psalmos ꝑtin&
deesse opusculis nr̃is. meq ad hoc soluen¬
dum debttum uehem̃t̃ urgerent. dui po¬
tentibꝰ iubentibꝰq ñ cessi: quia qͦtiescumq
in de cogitare temptaui. semꝑ uires nr̃e in¬
tentionis excessit. Quanto eñĩ uidet᷑ aꝑti¬
or tanto mͥ ꝓfundior uideri sol&: itaut
etiã qͣm sit ꝓfundꝰ demonstrare ñ possim.
Aliorum quippe qͥ difficillime intelligunt᷑
eciã si in obscuritate sensus: ipsa tamen
appar& obscuritas. Huiꝰ aut̃ nec ipsa :
nunc qͦd tandem ad ꝑtͣctationẽ eiꝰ accedo.
qͥd in eo possim ꝓrsus ignoro: spero tam̃ ut

Expanded text:
teros, quos codicem Psalmorum novimus continere, quod Ecclesiae consuetudine Psalterium nuncupatur, partim sermocinando in populis, partim dictando exposui, donante Domino, sicut potui: psalmum vero centesimum octavum decimum, non tam propter ejus notissimam longitcibilem differebam. Et cum molestissime ferrent fratres mei, ejus solius expositionem, quantum ad ejusdem corporis Psalmos pertinet, deesse opusculis nostris, meque ad hoc solvendum debitum vehementer urgerent, diu petentibus jubentibusque non cessi; quia quotiescumque inde cogitare tentavi, semper vires nostrae intentionis excessit. Quanto enim videtur apertior, tanto mihi profundior videri solet; ita ut etiam quam sit profundus, demonstrare non possem. Aliorum quippe, qui difficile intelliguntur, etiamsi in obscuritate sensus latet, ipsa tamen apparet obscuritas: hujus autem nec ipsa; nunc quod tandem ad pertractationem ejus accedo, quid in eo possim, prorsus ignoro: spero tamen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ istud: id ẽ istud caput anguli aaͥd¬
mino factũ ẽ. Quamuis enim hoc ñ eẽt factꝰ.
nͥ passus eẽt : ñ tam̃ hoc ab eis a quibꝰ passus
ẽ factꝰ ẽ. Nam illi qui ȩdificabant repbauer̃
sed in eo qͦd dominꝰ occulte ȩdificabat. fecit
in caput anguli qͦd illi reꝓbauer̃. Et est
mirabilis in oculis nr̃is. In oculis interio¬
ris hominis: in oculis credentium: spanti¬
um: diligentium: non in oculis carnalb̃
eorum qͥ quasi hominẽ contẽpnendo repll¬
uerunt. Hic ẽ dies quẽ fecit dñs. Mhai¬
nit istȩ homo se dixisse in suꝑioribꝰ sdis
unde mͦ dicit. hic ẽ dies quẽ fecit domil¬

Expanded text:
factus est ei»: id est, capiti anguli a Domino factus est. Quamvis enim hoc non esset factus, nisi passus esset; non tamen hoc ab eis a quibus passus est, factus est. Nam illi qui aedificabant, reprobaverunt; sed in eo quod Dominus occulte aedificabat, fecit in caput anguli quod illi reprobaverunt. «Et est mirabilis in oculis nostris:» in oculis interioris hominis, in oculis credentium, sperantium, diligentium; non in oculis carnalibus eorum qui quasi hominem contemnendo rep Hic est dies quem fecit Dominus.» Meminit iste homo se dixisse in superioribus psunde modo dicit, «Hic est dies quem fecit Domi
Abbreviated transcription (Latin):
̃ ibũ intelligere uolunt. ñ eis sufficiat
caro qͦd ꝓpt̾ eos u̾bum factum ẽ. ut lacte
nutrirentur: nec in t̾ra sufficiat dies iste
fertꝰ qͦ agnꝰ occisꝰ ẽ. sed constituat᷑ in confre¬
quentationibꝰ: qͦiisq ꝑueniat᷑ exaltatis a do¬
mino mentibꝰ nr̃is usq ad eiꝰ diuinitatẽ in¬
teriorem. qͥ nob ext̾iorem humanitate̾ lac¬
aliud. nͥ laudes eiꝰ cantabimꝰ: Quid ibi
aliud dicemnꝰ. nͥ ds m̃s es tu & confitebor tͥ
ds m̃s es tu & exaltabo te: Confitebor tͥ
domine qm̃ exaudisti me: & factꝰ es mͥ in sa¬
lutem. Non strepitu u̾borum ista dicimꝰ:
sed dilectio inherens illi ꝑ seipsam clamat
istam uodem. & dilectio ipsa uox ẽ. Itaq sic̃
cȩpit laudem: ita terminat. Confitemini
initio qͦd deseriumꝰ. ita in finem qͦ redimꝰ
ñ ẽ aliquid quod salubriꝰ delectet quam
iaus dei: & semper alleluia. Expł de psal

Expanded text:
bum intelligere volunt, non eis sufficiat caro quae propter eos Verbum factum est, ut late nutrirentur, nec in terra sufficiat iste festus quo agnus occisus est: sed constituatur in confrequentationibus, quousque perveniatur, exaltatis a Domino mentibus nostris, usque ad ejus divinitatem interiorem, qui nobis exteriorem humanitatem lacaliud, nisi laudes ejus cantabimus? Quid ibi aliud dicemus, nisi, «Deus meus es tu, et confitebor tibi; Deus meus es tu, et exaltabo» «te: confitebor tibi, Domine, quoniam exaudisti me, et factus es mihi in salutem?» Non strepitu verborum ista dicemus, sed dilectio inhaerens illi per seipsam clamat istam vocem, et dilectio ipsa vox est ista. Itaque sicut coepit laudem, ita terminat: «Confiteminimitio quod deseruimus, ita in finem quo redimus, non est aliquid quod salubrius delectet, quam laus Dei, et semper «Alleluia.» IN PSAL
Abbreviated transcription (Latin):
beatorum martyrum gła ẽ: uicit uapu¬
emendauit me dñs: & morti non tradidit
me. Non gͦ quicqͣm uiribus suis licuisse ar¬
bitretur: fremitꝰ impiorum. Non habera&
ustã potestatẽ: nisi sibi datũ eẽt desuꝑ. Sepe¬
ri uib& filium: cum illi hereditatẽ. illeꝰ cõ¬
pedes p̃par&. Que ẽ ista hereditas: Auri
ẽ an argenti. an gemmarũ. an fundorum:
an amenorum p̃diorum : U ide qua intre¬
tur: & cognosce qͥd sit. Aperite inqͥt mͥ

Expanded text:
beatorum martyrum gloria est. Vicit vapubeatorum martyrum gloria est. Vicit vapu«emendavit me» «Dominus, et morti non tradidit me.» Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum: non haberet istam potestatem, nisi sibi data esset desuper. Saeri jubet; cum illis haereditatem, illis compedes praeparet. Quae est ista haereditas? Auri est, an argenti, an gemmarum, aut fundorum, amoenorumque praediorum? Vide qua intretur, et cognosce quid si
Abbreviated transcription (Latin):
meroris & exicii putabant eẽ. qui in eorum
corpora seuiebant. Non enim senti. ebant
interiora gaudia scõrum: de spe futura. Un
dentes. Et it᷑m. Non solum aut̃: sed etiam
gloriamur inquit in tribulationibꝰ. Dext̾a¬
dni fecit uirtutem. Quam uirtutem dicit:
Dext̾a inquit dñi exaltauit me. Magna uir¬
tꝰ exaltare humilem: deificare mortalem: pͣ¬
bere de infirmitate ꝑfectionẽ: de subiectio¬
ne głam: de passione uictoriam: dare auxi¬
lium de tribulatione: ut afflictis uera dĩ¬
salus patescers. affligentibꝰ autem uana
salus hominis remaner&. Magna hec. Sed
quid miraris: Audi quid repetat. Non ho¬
mo se exaltauit : ñ homo se ꝑfecit: ñ sibi
homo głam dedit: ñ homo uicit: ñ homo
sibi saluti fuit. dext̾a domini fecit uirtu
tem. Non moriar. sed uiuam: & enarra¬
bo oꝑa dñi. At illi stragem funerum ubiq
facientes: eccłam xp̃i mori arbitrabant᷑
Ecce nc̃ enarrat oꝑa domini. Ubiq xp̃c

Expanded text:
moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia sanctorum de spe futura. Unddentes» ; et iterum, «Non solum autem, sed etiam gloriamur,» inquit, «in tribulationibni fecit virtutem.» Quam virtutem dicit? «Dextera,» inquit, «Domini exaltavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non homo se perfecit, non sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, non homo sibi saluti fuit: «Dextera Domini fecit virtu Non moriar, sed vivam, et enarrabo opera Domini.» At illi stragem funerum ubique facientes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. Ecce nunc enarrat opera Domini. Ubique Christus
Abbreviated transcription (Latin):
in unã societatẽ tanqͣm in cumulũ ducta:
tam̃ quid ẽ homo nͥ qͦs memor es eiꝰ: Non
dixit habundantiã numeri mei. numerus
suscepit me. Multitudinẽ gͦ fideliũ. in u¬
nitate fidei simul habitantẽ. ꝑsecutio gen¬
tium qͦ impeller& ut deicer& ñ habebat.
qͣndo in eum creditũ ẽ qͥ & singulos & om̃s
ubiq susciꝑ&. qͥa in eis inuocantibꝰ nusqͥm
mea dñs. & factꝰ ẽ mͥ in salutem. Qui gͦ ca¬
dunt cum impellunt᷑: nͥ qͥ sua sibi fortitu¬
do: & sua sibi uolunt eẽ laudatio: Nullii
qͥppe in certamine cadit: nͥ cuiꝰ fortitudo
& laudatio cadit. Quaꝓpt᷑ cuiꝰ fortitudo
& laudatio ẽ dñs. tã ñ cadit. qͣm ñ cadit
dñs: & ido eis factꝰ ẽ in salutẽ. Non qͥa ipse
aliqͥd factꝰ ẽ qͦd ante ñ erat: sed quia ipsi
cũ in eũ crederent. qͦd ñ erant facti sunt:
etiã ipse ñ sibi sed illis. Qd au̾sꝰ a se nͥ erat
uitis. in tab̾naculis iustoꝵ: ubi uocem

Expanded text:
in unam societatem tanquam in cumulum ducta; in unam societatem tanquam in cumulum ducta; tamen quid est homo, nisi quod memor es ejus ? Non dixit, Abundantiam numeri mei, numerus ,» inquit, «suscepit me.» Multitudinem ergo fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio gentium quo impelleret, ut dejiceret, non habebat: quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; quia eis invocantibus nusquam mea Dominus; et factus est mihi in salutem.» Qui ergo cadunt, cum impelluntur, nisi qui sua sibi fortitudo, et sua sibi volunt esse laudatio? Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Quapropter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non cadit quam non cadit Dominus. Et ideo eis factus est in salutem; non quia ipse aliquid factus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant facti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se non erat, lutis in tabernaculis justorum:» ubi vocem
Abbreviated transcription (Latin):
erdo contexit᷑. Nam ipsũ dnm̃ caput eccłe
recte accipimꝰ circumdatũ a ꝑsecutoribꝰ: sic̃
eireumdant apes fauũ. Qͥd enĩ ab ignoran
¶gestũ sit: mystica subtilitate sp̃c sc̃s lo
delicta nr̃a. & resurrer̃ ꝓpt̃ iustificationẽ¬
nis in spmnis. in eiꝰ corpore hoc ẽ in populo
ubiq diffuso. meliꝰ intelligit᷑: quẽ circã¬
dederunt oñs gentes. cum sit collectꝰ de õibꝰ
gentibꝰ. Exxarserunt quippe uelut ignis in
spinis: quando peccatricem carnẽ. atq mor¬
talis uitȩ molestiͣmas cõpunctiones. ꝑsecuti¬
onis incendio cremauer̃. Et in nomine dñiĩqͥt¬
ultus sum eos. Siue qͥa & ipsi malicia qͥ in
eis iustos ꝑsequebat᷑ extincta. xp̃iano p̃pło
sociati sunt: siue quia cȩteri eorum qui
contempser̃ hoc tempore uocantis miscđiã.
ueritatem udicantis in fine sensuri sunt.
ut caderem: & dñs suscepit me. Quãuis
enĩ eẽt iam magna multitudo credentiũ.
quasi harenȩ in numerabili comparanda. &

Expanded text:
rdo contexitur. Nam ipsum Dominum caput Ecclesiae recte accipimus circumdatum a persecutoribus, sicut circumdant apes favum. Quid enim ab ignorantibus gestum sit, mystica subtilitate Spiritus sancdelicta nostra, et resurrexit nis in spinis:» in ejus corpore, hoc est, in populo ubique diffuso melius intelligitur; quem circumdederunt omnes gentes, cum sit collectus de omnibus gentibus. «Exarserunt» quippe «velut ignis in spinis,» quando peccatricem carnem atque hujus mortalis vitae molestissimas compunctiones, persecutionis incendio cremaverunt. «Et in nomineultus sum eos:» sive quia et ipsi, malitia quae in eis justos persequebatur exstincta, christiano populo sociati sunt; sive quia caeteri eorum qui contempserunt hoc tempore vocantis misericordiam, veritatem judicantis in fine sensuri sunt. ut caderem, et Dominus suscepit me.» Quamvis enim esset jam magna multitudo credentium, quasi arenae innumerabili comparanda, et
Abbreviated transcription (Latin):
aslit sincerit᷑ dicere qͦs ait apłs: siue enĩ
unt excessimꝰ dõ. siue temꝑantes sumus
ũm Caritas enim xp̃i compellit nos. lp¬
i priuilos benedicunt de interiore domo
an. ubi laus illa in scła scłorum non defi¬
at & idõ uidete quid inde annuncient.

Expanded text:
Sive enim mente excessimus Deo, sive temperantes sumus vobis; charitas enim Christi compellit nos» . Ipsi parvulos benedicunt de interiore domo Domini, ubi laus illa in saecula saeculorum non deficit: et ideo videte quid inde annuntient.
Abbreviated transcription (Latin):
Anibꝰ usq ad cornu altaris. id ẽ. usq ad
iariorem deitatem de qua uos benediximꝰ
ubi sunt altaria excelsa. Constituite diem
fistum. non tepide ac segnit᷑: sed in confre¬
slntationibꝰ. Ipsa ẽ enim uox exultatio¬
nis soni festiuitatẽ celebrantis: ambulan¬
dum in locũ tab̾naculi admirabilis usq
ildomũ dĩ. Si enĩ ẽ ibi sp̾rtale sacrificiũ

Expanded text:
nibus, usque ad cornua» «altaris:» id est, usque ad interiorem domum Dei, de qua vos benediximus, ubi sunt altaris excelsa. «Constituite diem festum,» non tepide ac segniter, sed «in confrequentationibus.» Ipsa est enim vox «exsultationis, soni festivitatem celebrantis,» ambulantium in loco «tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei.» Si enim est ibi spirituale sacrificium,
Abbreviated transcription (Latin):
me & factus es mͥ in salutem. Quan sex
ostenditur. laudis eẽ ista confessio:  ese¬
ra medico ostendens. sed de ꝑcepta sante
grãs agens. Ipse aut̃ medicꝰ salus ẽ: adfi
Lapidem quẽ reꝓbauer̃ edificantes slan

Expanded text:
me, et factus es mihi in salutem.» Quam saepe ostenditur laudis esse ista confessio, non vulnera medico ostendens, sed de percepta sanitate gratias agens. Ipse autem medicus salus est. 17. Lapidem quem reprobaverunt aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
^ouos autͣ inimicis: ñ sic mͥ tanq̃m bonꝰ
ao se amicꝰ opponat. ut in se spem meam
dt collocari. Bonũ ẽ enĩ confidere in
Uine cogitet᷑ ait. ut in eo confidere debe¬
auuare homo uł angłs: cũ hoc uera dile¬
aano ficiunt. ille ꝑ eos facit. qͥ eos ꝓ modo

Expanded text:
s autem inimicis, non sic mihi tanquam bonus homo se amicus opponat, ut ipse in se spem meam jubeat collocari: «Bonum est» enim «confidere in sic a me cogitetur, ut in eo confidere debeadjuvare homo vel angelus, cum hoc vera dilectione faciunt, ille per eos fac
Abbreviated transcription (Latin):
ammine dñi ultꝰ sum in eos. Eͦd ait. om̃s gen¬
tsercũdeder᷑ me. & in nomine dñi ultꝰ sũ
n os: significat eccłȩ labores atq uictori¬
an. Sed quasi causa quereret᷑. unde tanta
nula suꝑare potuerit: respectũ ẽ ad exem¬
sũ. & dix̃ qͥd pͥmo passa sit in capite suo.
adendo qͦd sequit᷑. Circũdantes circũdede¬
runt me. Et bene ibi ñ repetitum ẽ. om̃s
santes: qͦd a udeis solis factum ẽ. Et in

Expanded text:
sum eos.» Quod ait, «Omnes gentes circumdederunt me, et in nomine Domini ultus sum eos,» significat Ecclesiae labores atque victoriam; sed quasi causa quaereretur unde tanta mala superare potuerit, respectum est ad exemplum, et dixit quid primo passa sit in capite suo, addendo quod sequitur, «Circumdantes circumdederunt me:» et bene ibi non repetitum est, «omnes gentes;» quod a Judaeis solis factum est. «Et in
Abbreviated transcription (Latin):
& ad eminentiam ꝑfector ad obedientiam
paruulorum. adiungeret᷑ numerꝰ gentiũ:
ut dicamꝰ om̃s facti unum in xp̃o. facti unꝰ
grex sub pastore uno. & corpꝰ illiꝰ capitis
tan qͣm unꝰ homo dicamꝰ : in tribulatione
inuocatu dñm & exaudiuit me inlatitu¬
dine. Angustia nr̃e tribulationis finit᷑:

Expanded text:
 ad eminentiam perfectorum et ad obedientiam parvulorum adjungeretur numerus Gentium; ut dicamus omnes facti unum in Christo, facti unus grex sub pastore uno, et corpus illius capitis tanquam unus homo dicamus, «In tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine.» Angustia nostrae tri
Abbreviated transcription (Latin):
in scripturis ꝑ uos ipsos potestis aduertere.
non tantũ in peccatis. sed & in laudibꝰ dĩ
c̃fessionẽ diuinis litteris solere nominari:
ꝗͥd congruentiꝰ in hoc psalmo quando alle¬
luia cantamꝰ. qͦd ẽ laudate dnm̃. nos ad¬
moneri intelligimur cũ audimus
onfitemini dño. qm̃ idipsũ scilic&
ut laudemꝰ dm̃: Non potuit lauͤ
utã breuitate ñ uideo: cum ita sit ꝓpͥum
dõ qͦd bonꝰ ẽ ut a qͦdam compellatꝰ ipse filiꝰ
dĩ. cũ audir& magist᷑ bone. ab eo scilic&
qͥ carnem eiꝰ intuens. & diuinitatis pleni¬
tudinẽ ñ intelligens. solum hominẽ arbi¬
trabat᷑. responder&. qͥd me int̾rogas de bo¬
no: nemo bonꝰ nisi unꝰ ds̃. Qd ẽ aliud di¬

Expanded text:
in Scripturis per vos ipsos potestis advertere, in Scripturis per vos ipsos potestis advertere, non tantum in peccatis, sed et in laudibus Dei confessionem divinis Litteris solere nominari; quid congruentius in hoc psalmo, quando «Alleluia» cantamus, quod est, Laudate Dominum, nos admoneri intelligimus, cum audimus, «Confitemini Domino,» quam idipsum, scilicet ut laudemus Dominum? Non potuit laud ista brevitate, non video; cum ita sit proprium Deo quod bonus est, ut a quodam compellatus ipse Filius Dei, cum audiret, «Magister bone,» ab eo scilicet qui carnem ejus intuens, et divinitatis plenitudinem non intelligens, solum hominem arbitrabatur; responderet, «Quid me interrogas de bono? Nemo bonus, nisi unus Deus» . Quod quid
Abbreviated transcription (Latin):
dnmͣ omĩa oꝑa ipsius. date nomini ipsiꝰ mag¬
nificentiam. & confitemini in laudem ipsiꝰ.
in canticis labiorum & cẏtharis. & sic dici
mis: Hic certe nullus uł tardissimꝰ ambi¬
git confessionem in dĩ laudibꝰ poni: nͥ forte
tanta ẽ in cuiꝰquã m̃te ꝑu̾sitas. ut dicere
sua patri eẽ c̃fessum. Qd si aliquis impiꝰ ꝓpt̾
nom̃ confessionis temptar& obicere: facillime
refelleretur ipsa contextione u̾borum. Sic
li & terrȩ : qui abscondisti hȩc a sapientibꝰ &
prudentibꝰ. & reuelasti ea paruulis. Ita pat̃:
qmͣ sic placitum ẽ coram te. Quis non eum
intelligat in laude patris hȩc dicere: Quis
ñ uideat istam c̃fessionẽ. non ad dolorem cor¬
dis. sed ad gaudium ꝑtinere. cũ etiã p̃cesse¬
rit eugłista dicens. in ipsa hora exultauit
spũ scõ & dixit. confiteor tͥ pater: Qua ꝓptͣ¬
Rnũ qm̃ nullomͦ ẽ om̃ino dubitandum.
tot congruentibꝰ testimoniis. quorũ similia

Expanded text:
Dominum omnia opera ipsius, date nomini ipsius magDominum omnia opera ipsius, date nomini ipsius magnificentiam, et confitemini in laudem ipsius in canticis labiorum et in citharis; et sic dicitmis» ? Hic certe nullus vel tardissimus ambigit confessionem in Dei laudibus poni; nisi forte tanta est in cujusquam mente perversitas, ut dicere sua Patri esse concessum. Quod si aliquis impius propter nomen confessionis tentaret objicere, facillime refelleretur ipsa contextione verborum. Sic abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis; ita, Pater, quoniam sic placitum est coram te.» Quis non eum intelligat in laude Patris haec dicere? Quis non videat istam confessionem non ad dolorem cordis, sed ad gaudium pertinere; cum etiam praecesserit Evangelista dicens: «In ipsa hora exsultavit Spiritu sancto et dixit, Confiteor tibi, Pater» ? niam nullo modo est omnino dubitandum, tot congruentibus testimoniis, quorum similia
Abbreviated transcription (Latin):
U dimꝰ fr̃s ammonentẽ uos atq hor¬
tantem sp̃m scm: ut sacrificiũ confes¬
sionis offeramꝰ dõ. Confessio aut̃. uel
laudis ciꝰ ẽ: uł peccatorũ nr̃orũ. Et
illa quidem confessio qua peccata nr̃a dõ con¬
fitem᷑ om̃ibꝰ nota ẽ: tta ut hanc solã confessi¬
onem dici in scͥpturis scĩs minꝰ erudita estim&
multitudo. Nã ubi hoc u̾bum lectoris oris
sonuerit: continuo strepitꝰ piꝰ pectora tonden¬
tium consequit᷑. Sed debent adu̾tere qͦmͦ dictũ
sit in alio psalmo: qm̃ ingrediar in loco tab̃¬
naculi ãmirabilis usq ad domũ dĩ: in uo¬
ce exultationis & c̃fessionis. soni festiuitatẽ
celebrantis. Hinc enĩ certe manifestũ ẽ. uo¬
cem c̃fessionis & sonũ. ñ ad merorem pęniten¬
tiȩ: sed ad lȩticiam festiuitatis celeberrimȩ
ꝑtinere. Aut si de tam manifesto testimo¬
nio. quis adhuc dubitat: qͥd dicturus ẽ ad
illud. qͦd in ȩccłastico scriptum ẽ. benedicite

Expanded text:
 fratres, admonentem nos atque hortantem Spiritum sanctum, ut sacrificium confessionis offeramus Deo. Confessio autem, vel laudis ejus est, vel peccatorum nostrorum. Et illa quidem confessio, qua peccata nostra Deo confitemur, omnibus nota est; ita ut hanc solam dici confessionem in Scripturis sanctis minus erudita existimet multitudo: nam ubi hoc verbum lectoris ore sonuerit, continuo strepitus pius pectora tundentium consequitur. Sed debent advertere quomodo dictum sit in alio psalmo: «Quoniam ingrediar in locum tabernaculi admirabilis usque ad domum Dei, in voce exsultationis et cte manifestum est vocem confessionis et sonum, non ad moerorem poenitentiae, sed ad laetitiam festivitatis celeberrimae pertinere. Aut si de tam manifesto testimonio quisquam adhuc dubitat, quid dicturus est ad illud quod in Ecclesiastico scriptum est: «Benedicite
Abbreviated transcription (Latin):
audate dnm̃ om̃s gentes: laudate
eum om̃s populi. Hȩc sunt atria domꝰ dr̃i:
ille om̃is populꝰ eiꝰ : hȩc uera ierłm. Audi¬
ant magis illi uidei qui huiꝰ ciuitatis filii
ẽẽ noluerunt. cum se ab om̃ium gentium
num. Hȩc sunt duo illa. miscđia & ueritas:
quȩ in centesimo terciodecimo memoriȩ com¬
sumꝰ inimicarũ gentiũ rabida ora cesserunt.
& ueritas dñi man& in et̾num : siue in eis
quȩ ꝓmisit iustis. siue in eis quȩ minatꝰ est

Expanded text:
audate Dominum omnes gentes, laudate eum omnes populi.» Haec sunt atria domus Domini, ille omnis populus ejus, haec vera Jerusalem. Audiant magis illi qui hujus civitatis filii esse noluerunt, cum se ab omnium gentium num.» Haec sunt duo illa, misericordia et veritas, quae in centesimo tertio decimo psalmo memoriae comsumus, inimicarum gentium rabida ora cesserunt: «et veritas Domini manet in aeternum,» sive in eis quae promisit justis, sive in eis quae minatus est
Abbreviated transcription (Latin):
enim qͦd redditur gratum : si de pace atq
qͥs aut̃ existim& atria domꝰ dnũ. & omnem
populũ eiꝰ. uideos significari. quia ita clau¬
sit iste psalmꝰ ut dicer&. in medio tui ierłm.
cuiꝰ nomine carnales isrłitȩ gloriantur: au¬
dite sequentẽ psalmum. qͥ quatuor uersicu¬
lis continetur

Expanded text:
quod offeretur gratum est, si de pace atque quis autem existimet atria domus Domini, et omnem populum ejus Judaeos significari, quia ita clausit iste psalmus, ut diceret, «In medio tui, Jerusalem,» cujus nomine carnales Israelitae gloriantur; audite sequentem psalmum, qui quatuor versiculis continetur
Abbreviated transcription (Latin):
los nec terram erahentem lac e nebre
feros & opacos: non tale aliquid nelta
adi pisrs quale sols hic oculus auatdes
fuge. gehennas deuita : antequam asle
ꝓmittentẽ dnĩ. caue minantem. Senos
deliciarum matrẽ concupisce sapitanui.
Sed micium sapientiȩ timor domiĩde¬
lectabit illa: & in effabilit ꝓcul dubis et¬
etabit. castis atq et̾nis ueritatis amsleas
ed priꝰ̃ tͥ donanda sunt debita. qn ĩmu
Flagitanda. Initium gͦ sapientiȩ tinor o¬
mini: bonus ẽ intellectus. Quis negat:
ꝑpetua: illic inueniunt᷑ mandata fidela
confirmata in scłm scłi. Ipsa ẽ hereditis
noui testam̃ti: mandata in ęt̾num. Unan

Expanded text:
s, nec terram trahentem lac et mel cferos et opacos, non tale aliquid mediteris adipisci, quale solet hic oculus avaritiae fuge, gehennas devita: antequam desideres promittentem Deum, cave minantem. «Sanctdeliciarum matrem concupisce sapientiam: sed, «Initium sapientiae, timor Domini.» Delectabit illa, et ineffabiliter procul dubio delectabit castis atque aeternis veritatis amplexibus: sed prius tibi donanda sunt debita, quam praemia flagitanda. «Initium» ergo «sapientiae timor Domini. Bonus est intellectus.» Quis negat? perpetua. Illic inveniuntur mandata fidelia, confirmata in saeculum saeculi; ipsa est haereditas Novi Testamenti mandata in aeternum. «Unam
Abbreviated transcription (Latin):
uernaculus ẽ. An cũ matre simul ensi
Filius enim ancillȩ scđm qͦd om̃is cratra
subdita creatori ẽ.: & uerissimo dño unl¬
simum deb& famulatum: quẽ cũ gilł
libera ẽ: hanc accipiens a dño gram il
uiis  mnat᷑ omnium nr̃m libera. Et liba
indon peccato sed ancilla iusticie: cuiꝰ filiis
ius pegrinantibꝰ dr̃. uos in libtatẽ uocati
is S eis rursus eos seruos facit: dicens.
ea uꝰ liberati apeccato. facti aut̃ serui dõ:
uiitis fructum urm in scificationẽ. finem

Expanded text:
vernaculus est. An cum matre simul est eFilius enim est ancillae secundum quod omnis creatura subdita Creatori est, et verissimo Domino verissimum debet famulatum: quem cum exhibet, libera est, hanc accipiens a Dsum est, mater omnium nostrum libera . Et libera quidem a peccato, sed ancilla justitiae: cujus filiis adhuc peregrinantibus dicitur, «Vos in libertatem vocati estis;» et rursus eos servos facit, dicens, nunc vero liberati a peccato, facti autem servi Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ sacrificabo sacͥficiũ laudis. Neq enm
inuenio ulla mertta mea quando tu difrupi¬
st uncula mea. ideo sacrificiũ laudis tibi
debeo: quia & si gloriabor qͦd seruus sim¬
tuus. & filius ancillȩ tuȩ. non in me sed in
tedomino meo gloriabor qui disrupisti uin¬
ula mea: ut a fuga rediens. religarer tibi.
aturꝰ es: Quas uouisti uictimas: Quȩ incen¬
N Quȩ holocausta: An ad illud respicis.
egitat qͥd uoueat dño. & quę uota red¬
Et sapsum uoueat. se ipsum reddat. hoc
sigdir: hoc debet᷑. Inspecto nũmo dominꝰ
lit rddite cȩsari quȩ cesariᷤ sunt: & dõ
Nui se cẽ dei. sed & filium ancillȩ dĩ: ui
ibi reddat uota sua. conformatꝰ xp̃o.

Expanded text:
tibi sacrificabo sacrificium laudis.» Neque enim inveni ulla merita mea, quando tu disrupisti vincula mea; ideo sacrificium laudis tibi debeo: quia etsi gloriabor quod servus tuus sim et filius ancillae tuae; non in me, sed in te Domino meo gloriabor, qui disrupisti vincula mea, ut a fuga rediens religarer tibi. diturus es? Quas vovisti victimas? quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, cogitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipsum voveat, seipsum reddat: hoc exigitur, hoc debetur. Inspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo servum se esse Dei, sed et filium ancillae Dei, videt ubi reddat vota sua, conformatus Chris
Abbreviated transcription (Latin):
se dominꝰ recribuit. Calicem inqut sta¬
ris accipiam: ꝙ nomen dni ini uocibs in
mo peccato tuo m̃dax. dono di uetar e
ideo iam ñ homo: quis tͥ dedit calien ui¬
taris. quem accipiens & in uocans nom̃ hss
retribues ei ꝓ om̃ibꝰ quȩ retribuit t: E
nisi ile qui ait. potestis bibere calicenos
ego bibiturus sum: Quis tͥ dedit inir
passiones suas: nͥ qui ꝓpt̾ te passusẽ pre

Expanded text:
se Dominus retribuit. «Calicem,» inquit, «salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo.» O homo, peccato tuo mendax, dono Dei verax, et ideo jam non homo; quis tibi dedit calicem salutaris, quem accipiens, et invocans nomen Domini, retribues ei pro omnibus quae retribuit tibi? quis nisi ille qui ait, «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Quis tibi dedit imitari passiones suas, nisi qui pro te passus e
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩtera uͦ. spe completa sunt in eis: qͥ ñdũ ex
hac uita emigrat᷑. Nunc enĩ cũ lapsus nr̃os
piculo sissi mos cogitamꝰ: ñ cessant a lacrimis
oruli. Tunc autꝰ eximit oculos nr̃os a lacri¬
mis. quando & pedes a lapsu: quia tẽ niusꝰ
it dapsus ambulantiũ pedum. quando in¬
firme cariis nullũ erit lubricũ. Nanc uͦ qͣm
nimꝰ. in ipso ꝓrsus .ꝑ: qͦ eam subditam casti¬
gamꝰ. non in eam cadere magnum ẽ. Non aut̃
in eam labi quis potest: Quappt̃ quia & in
carne sumꝰ. & in carne non suntꝰ: in carne enũ
sumꝰ. eo uinculo qͦs ñdum solutum ẽ. qd dis
pedibꝰ aut̃ tanquam extremis animȩ partibꝰ
aabuc uuibricũ sentiamꝰ. Audi quẽ ad modũ
ad spem ꝑtineat: qͦd ita canitur uelut iam
sit esfeccũ. E demit inqͥt oculos meos alaeri¬

Expanded text:
Caetera vero spe completa sunt in eis qui nondum ex Caetera vero spe completa sunt in eis qui nondum ex hac vita emigrarunt. Nunc enim cum lapsus nostros periculosissimos cogitamus, non cessant a lacrymis oculi: tunc autem eximet oculos nostros a lacrymis, quando et pedes a lapsu. Quia tunc nullus erit lapsus ambulantium pedum, quando infirmae carnis nullum erit lubricum. Nunc vero, qnimus; in ipso prorsus opere quo eam subditam castigamus, non in ea cadere magnum est: non autem in ea labi, quis potest? 8. Quapropter quia et in carne sumus, et in carne non sumus in carne enim sumus eo vinculo quod nondum solutum est, quod «pedibus autem tanquam extremis animae partibus adhuc lubricum sentiamus, audi quemadmodum ad spem pertineat quod ita canitur velut jam sit effectum, «Exemit,» inquit, «oculos meos a lacr
Abbreviated transcription (Latin):
Et enĩ ne mansuetudo ad segnitiẽ duceret᷑:
adiunctũ ẽ oꝑa tua ꝑfice. Neq eni sic̃ in ista
uita. somni reqͥes nos reparat ad actionem:
sul etetio bona. ꝑducit ad iemꝑ uillantem
quieter Iile autem cuncta p̾ntat: cuncta exh.
Alaerimis: pedes meos a lapsu. Hȩc enim in
spe completa erga se cantat: quisqͥs huiꝰ car¬
nis uinculum intelligit. Uere quippe dictũ
ẽbumiliatꝰ sum & saluum me fecit Sed &e
illud apłs uerum dicit.: qm̃ spe salui facti
sumꝰ: Et de morte qͥdem qͦd exempti sum. re¬
ete dr̃. iam eẽ completum: ut mortẽ intelli¬
gamꝰ ñ eredentium. de qualibꝰ ait. dimitte
mortuos sepelire mortuos suos: & illua in su¬
ꝑiori psalmo. non mortui laudabunt te do¬
mine. neq oñs qͥ descendunt in infernum.
sed nos qui uiuimꝰ benedicimꝰ dño. E & hac
gͦ morte potest intelligere homo fidelis iam
exemptã eẽ animã suam: eo ipso qͦd fidelis
inquit: transitum facit a morte ad uitam.

Expanded text:
gnitiem duceretur, adjunctum est, «Opera tua perfice.» Neque enim sicut in ista vita somni requies nos reparat ad actionem; sed actio bona perducit ad semper vigilantem quietem. 7. Ille autem cuncta praestat, cuncta exhiba lacrymis, pedes meos a lapsu.» Haec enim in spe completa erga se cantat quisquis hujus carnis vinculum intelligit. Vere quippe dictum est, «Humiliatus sum, et salvum me fecit:» sed et illud Apostolus verum dicit, Quoniam «spe salvi facti sumus» . Et de morte quidem quod exempti sumus, recte dicitur jam esse completum, ut mortem intelligamus non credentium, de qualibus ait, «Dimitte mortuos sepelire mortuos suos» : et illud in superiore psalmo: «Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum; sed nos qui vivimus, benedicimus Dominum» . Ex hac ergo morte potest recte intelligere homo fidelis jam exemptam esse animam suam, eo ipso quod ex infiinquit, «transitum facit a morte ad vitam» .