comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sime matris que omnib gentib et regeneran.¬
dis p̃bet sinum et regenerantis ubera infundit.
tamqm uniꝰ possessionis xp̃i sese usq ad terre
t̾minos porrigentis: si hoc uere facis cur non erũ¬
pis in exultantẽs et liberam uocem: Cur lucerne tue
tam utilem splendorem p̃mis sub modio: Cur ñ
discissis atq abiectis ueterib pellib tumde serui¬
tutis. xp̃iana potiꝰ indut᷑ fiducia existis etdicis. ego
unũ baptismum noui. patris et filu et sp̃s sancti
nomine consecratum atq signatũ: Hanc formã
ubi inuenio: necesse ẽ ut appbem. Non destruo
qd̃ dñicum agnosco: ñ exsufflo uexillum regis
mei. Uestẽ xp̃i et qui diuiserẽ non miolauerunt.
Et illi ad huc xp̃m ñ resurrecturum crediderant:
sed morientem uidebant. Si aꝑsecutorib uestis ñ
concissa est pendentis ineruce: cur axp̃ianis destru¬
itur sacram̃tum sedentis incelo: Si uet̾is ppłi tem¬

Expanded text:
simae matris, quae omnibus gentibus et regeneransimae matris, quae omnibus gentibus et regenerandis praebet sinum et regeneratis ubera infundit tamquam unius possessionis Christi sese usque ad terrae terminos porrigentis, — si hoc uere facis, cur non erumpis in exultantem et liberam uocem ? cur lucernae tuae tam utilem splendorem premis sub modio? cur non discissis atque abiectis ueteribus pellibus timidae seruitutis christiana potius indutus fiducia existis et dicis: Ego unum baptismum noui patris et filii et spiritus sancti nomine consecratum atque signatum; hanc formam ubi inuenio, necesse est ut adprobem; non destruo, quod dominicum agnosco, non exsufflo uexillum regis mei\'? uestem Christi et qui diuiserunt, non uiolauerunt; et illi adhuc Christum non resurrecturum crediderant, sed morientem uidebant. si a persecutoribus uestis non conscissa est pendentis in cruce, cur a Christianis destruitur sacramentum sedentis in caelo? si ueteris populi tem
Abbreviated transcription (Latin):
endum eẽ defenderis: ñ solum non succensebunt.
sed etiam p̃dicabunt. Si autẽ non rebaptitas: arri¬
pe lib̾tatem xp̃ianam fr̃ maximine arripe que¬
so te. ñcuiꝰquam hoĩs incontẽplatione xp̃i aut
rep̃hensionem uerearis. aut exhorreas potestatem
łransit honor huiꝰ seculi transit ambitio. Infuturo
xp̃iiuditio. nec abside gradate. nec cathedre uelate.
nec scĩmomialium occursantium atq cantantiũ
greges adhibebuntur aodefensionẽ. ubi ceꝑit ac¬
tusate conscientia. et conscientiarũ arbiter uidi¬
cate: Que hic honorant ibi honerant. Quehie rele¬
uant: ibi grauant. Ista queꝑ tempcee ꝓpt̾ ȩcelesiȩ
utilitatem honori nr̃õ exbibentur defendentur
forte bona conscientia: defendere autem ñ potert
malam. Qõ gͦ tam pio et tarti retigioso animo fa-¬
cis. si tam̃ facis ut etcse catholice baptismum non
iteres sed appbes potius. tamqm unius ueris¬

Expanded text:
endum esse defenderis, non solum non suscensebunt, endum esse defenderis, non solum non suscensebunt, sed etiam praedicabunt. si autem non rebaptizas, arripe libertatem christianam, frater Maximine, arripe, quaeso te; non cuiusquam hominis in contemplatione Christi aut reprehensionem uerearis aut exhorreas potestatem. transit honor huius saeculi, transit ambitio. in futuro Christi iudicio nec absidae gradatae nec cathedrae uelatae nec sanctimonialium occursantium atque cantantium greges adhibebuntur ad defensionem, ubi coeperit accusare conscientia et conscientiarum arbiter iudicare. quae hic honorant, ibi onerant; quae hic releuant, ibi grauant. ista quae pro tempore propter ecclesiae utilitatem honori nostro exhibentur, defendentur forte bona conscientia, defendere autem non poterunt malam. Quod ergo tam pio et tam religioso animo facis, si tamen facis, ut ecclesiae catholicae baptismum non iteres, sed adprobes potius tamquam unius ueris
Abbreviated transcription (Latin):
uos: aut si non nostis: adnͣtite: facillime auolenti¬
b sciri potest: Rebaptirare igitur hereticum homi
didit disciplina omnino peccatũ ẽ. Rebaptitare
autẽ catholicum: in manissimũ scelus ẽ. lamen
ñ adeo credens. quia de te michi bene ꝑsuasum te¬
nebam. mutugennã ipse ꝑrexi. et eum quidem mi¬
serũ indere non potin: aparentib uero eius audui
qd̃ uestet iam etiã diaconus fact sit. Et tam̃ tam
bene adhuc de tuo corde sentio: ut eum rebaptita¬
tuam uelle retitare: Qd̃ ideo scͥpsi. ne cum id post¬
ea facerem. qd̃ me ñ sꝑares ẽẽ sacturum offenderẽ
caritatem. & iustam de me apud cõmunes amicos
querelam deponeres. Quid ergo te impediat ad re-¬
scribendum: non uideo: Sienim rebaptiras: nichil
ẽ qd homines de tuo collegio formides cum id te
rescpͥseris facere. qd̾ te illi facere etiam si nolles iube¬
rent. Cum autem id qnͣtis potueris docum̃tis fati¬

Expanded text:
uos aut, si non nostis, aduertite; facillime a uolentiuos aut, si non nostis, aduertite; facillime a uolentibus sciri potest. rebaptizare igitur haereticum homididit disciplina, omnino peccatum est; rebaptizare autem catholicum immanissimum scelus est. tamen non adeo credens, quia de te mihi bene persuasum tenebam, Mutugennam ipse perrexi et eum quidem miserum uidere non potui, a parentibus uero eius audiui, quod uester iam etiam diaconus factus sit. et tamen tam bene adhuc de tuo corde sentio, ut eum rebaptizatuam uelle recitare. quod ideo scripsi, ne, cum id postea facerem, quod me non sperares esse facturum, offenderem caritatem et iustam de me apud communes amicos querelam deponeres. quid ergo te impediat ad rescribendum, non uideo. si enim rebaptizas, nihil est quod homines de tuo collegio formides, cum id te rescripseris facere, quod te illi facere, etiam si nolles, iuberent. cum autem id quantis potueris documentis faci
Abbreviated transcription (Latin):
que secuntinz Ego cum mista regione consuetudi.¬
nẽ hominũ lugendam atq plangendã. qui cum
xp̃iano nomine głentur. xp̃ianos rebaptirabare
non dubitant: quib ũbis poteram detestarer.
ñ defuerunt. laudatores tui. qui michi dicerent re
ista non facere: fateor pͥmo non credidi: Demde cõ¬
siderans posse fieri. ut animam humanã defutu-¬
ra uita cogitantẽ dei timor inuaderet ut se absce¬
lere aꝑtissimo temparet: gratulatus credidi. quod
tali ꝓposito ab eccła catholica nolueris ẽẽ nimis.
alienus: Querebam sane occasionem loquendi te¬
cum. ut si fieri posset. ea que parua remanserat
int̾ nos dissensio toueretur. cum ecce ante paucos
dies diaconum nr̃m mutugenensem de tebapti-¬
rasse nuntiatum ẽ: Dolui uehement̃. et ulius mi¬
serabilem lapsum: et tuum frat̾ in opinatum sce¬
lus. Nom enĩ que sit eccla catholica: Gentes sunt he¬
peditas xp̃r et possessio xp̃i t̾mim terre. Nostis et

Expanded text:
quae sequuntur. Ego cum in ista regione consuetudiquae sequuntur. Ego cum in ista regione consuetudinem hominum lugendam + atque plangendam, qui cum christiano nomine glorientur, Christianos rebaptizare non dubitant, quibus uerbis poteram, detestarer, non defuerunt laudatores tui, qui mihi dicerent te ista non facere. fateor, primo non credidi. deinde considerans posse fieri, ut animam humanam de futura uita cogitantem dei timor inuaderet, ut se ab scelere apertissimo temperaret, gratulatus credidi, quod tali proposito ab ecclesia catholica nolueris esse nimis alienus. quaerebam sane occasionem loquendi tecum, ut, si fieri posset, ea quae parua remanserat inter nos dissensio tolleretur, cum ecce ante paucos dies diaconum nostrum Mutugennensem te rebaptizasse nuntiatum est. dolui uehementer et illius miserabilem lapsum et tuum, frater, inopinatum scelus. noui etenim, quae sit ecclesia catholica. gentes sunt hereditas Christi et possessio Christi termini terrae. nostis et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ .ñ. Neq enim ignoras aut quisqm hominũ qͥ
presbit̾um tuum honorabilem gͥ ex ea regula te
libent̾ appello. qua noui te eẽ homine et noui
hominẽ ad imaginiem dei et similitudinem factũ.
et in honore positum apso ordine et iurenatute:
si tam̃in delligendo que intelligenda sunt seruet
honorem suum. Nam ita scͥptum ẽ. Homo in ho¬
nore positꝰ non intellexit: cõparatus ẽ ium̃tis in¬
sensatis. et similis factus est illis. Cur gͦ te hono.¬
rabilem inqsitum homo es ñ appellem: cũ p̃ser¬
tun de tua salute atq correctione. qmͣ di in hac
uita es desꝑare non audeam: frẽm uerout uocem.
ñ te latet p̃ceptum nobis ẽẽ diunit᷑. ut etiam eis
qui negant se frẽs nr̃os esse. dicamus frẽs nri estis:
& hoc uehement̾ ualet ad causam. ꝓpt̾ qm̃scribere
uolui fr̃nitati tue. Iam enim redoita ratione cur
eple talem ianuam feterim: audi placidissime

Expanded text:
non non. neque enim ignoras aut quisquam hominum, qui non non. neque enim ignoras aut quisquam hominum, qui que me presbyterum tuum. honorabilem igitur ex ea regula te libenter appello, qua noui te esse hominem et noui hominem ad imaginem dei et similitudinem factum et in honore positum ipso ordine et iure naturae, si tamen intellegendo, quae intellegenda sunt, seruet honorem suum. nam ita scriptum est: Homo in honore positus non intellexit; comparatus est iumentis insensatis et similis factus est illis. cur ergo te honorabilem, in quantum homo es, non appellem, cum praesertim de tua salute atque correctione, quam diu in hac uita es, desperare non audeam? fratrem uero ut uocem, non te latet praeceptum nobis esse diuinitus, ut etiam eis, qui negant se fratres nostros esse, dicamus: Fratres nostri estis\\ et hoc uehementer ualet ad causam, propter quam scribere uolui fraternitati tuae. iam enim reddita ratione, cur epistulae talem ianuam fecerim, audi placidissime,
Abbreviated transcription (Latin):
honorabili frĩ maximino: augustinꝰ
p̃sb̾r eccłe catholice indomino salutẽ.
Prĩquam adrem ueniam. de q̃ tuebe¬
niuolentie icribe nolui: tituli huius epłe ne uł te
uł alium quempiã moueat. rationem breuiter
reddam: Domino scͥsi quia scͥptum ẽ uos inli¬
bertatem uocati estis fr̃s: tartum ne lib̾tatẽ inoe¬
casionem carnis detis. sed ꝑcaritatem seraitem
uicem. Cum gͦ uł hoc ipso offitio litterarum ꝑ ca-¬
ritatem tͥ seruam non ab surde de dñm uoco:
ꝓpt̾ unum et uerum dñm nr̃m qͥ nobis ista pre¬
cepit: Oilectissimo autẽ qd̃ scripsi. nouit d̃s quod
nonsolum te diugam. sed ita diligam ut me ipsũ
qnͣdo qͥdem bene michi sum consciꝰ. bona me tibi
optare qux̧inichi: honorabili uero quod addidi. ñ
ad h addidi ut honorarem ep̃atum tuum: michi
enim epc̃ non es neq hoc cum contumelia dictũ
acceꝑis. sed exanimo quo in ore nr̃o debet ẽẽ. ẽ. ẽ.

Expanded text:
HONORABILI FRATRI MAXIMINO AUGUSTINUS PRESBVTER ECCLESIAE CATHOLICAE IN DOMINO SALUTEM. Priusquam ad rem ueniam, de qua tuae beniuolentiae scribere uolui, tituli huius epistulae, ne uel te uel alium quempiam moueat, rationem breuiter reddam. \'domino\' scripsi, quia scriptum est: Uos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per caritatem seruite inuicem. cum ergo uel hoc ipso officio litterarum per caritatem tibi seruiam, non absurde te dominum uoco propter unum et uerum dominum nostrum, qui nobis ista praecepit. \'dilectissimo\' autem quod scripsi, nouit deus, quod non solum te diligam, sed ita diligam ut me ipsum, quando quidem bene mihi sum conscius et bona me tibi optare quae mihi. \'honorabili\' uero quod addidi, non ad hoc addidi, ut honorarem episcopatum tuum; mihi enim episcopus non es. neque hoc cum contumelia dictum acceperis,. sed ex animo, quo in ore nostro esse debet est est,
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtum attinet ad minus capaces. et contenciosos non sa¬
tis: qnͣtum autẽ ad pacatos. et intelligentes plus forte ꝙͣ
sat ẽ. nec tibi adexcusationem meã. obieci firmissimã
consuetudinem sed saluberrime consuetuduns reddidi
qmͣ potui rationcor¬

Expanded text:
quantum adtinet ad minus capaces et contentiosos, non saquantum adtinet ad minus capaces et contentiosos, non satis, quantum autem ad pacatos et intellegentes, plus forte quam satis. nec tibi ad excusationem meam obieci firmissimam consuetudinem, sed saluberrimae consuetudinis reddidi, quam potui, ration
Abbreviated transcription (Latin):
tut:. ita etiã fideles uocantur. non rẽ ipsam m̃te annu¬
endo. sedipsius rei sacramentum ꝑcipiendo. Cum autẽ
saꝑe homo ceꝑit. non illud sacram̃tum repecet sed
intelliget: enisq ueritati consona etiã uoluntate coap¬
tabitur: hocqm̃ diunon potest.ualebit sacratitum. ad
eiꝰ tutelam adusus contrarias potestates. et tantum ua¬
lebitut si ante mnaioris usum exhac inta migraucrit.¬
ꝑ ip̃m satram̃tum cõmendante eccłie catitate. ab illa
condempnatione queꝑunũ hominẽ intrauit mnitin¬
dũ xp̃iano adiutorio liberetur. Hoc qͥ non credit. et fie¬
ri non posse arbitratur ꝑfecto infidelis ẽ. et si habeat
fideisaeram̃tum longeq melior ẽ. ille paruulus quietiã.
si fidem non dũ habet incogitatione.nonei tam̃ obicem
contrarie cogitationis opponit unde sacram̃tum eiꝰ sa¬
lubrit̾ ꝑcipit. Respondi sicut existimo questionib tuis

Expanded text:
ntur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuntur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante mper ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, Christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui, etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum eius salubriter percipit. respondi, sicut existimo, quaestionibus tuis,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta st̃ non haberent omnino sacram̃ta non ec̃nt. Ex
hac autẽ similitudine. plerũq iam ipsarũ rerum no¬
mina accipiunt Sicut gͦ sccłm quendam modũ sacra¬
m̃tum corꝑoris xp̃i corpus xpi est sacram̃tum sangui¬
nis xp̃i sanguis. xp̃iẽ. itasacram̃tum fidei fides ẽ. Nichil
il est autem aliuo credcre qmͣ fidem habere. ac ꝑhoc
cum respondetur paruulus eredere qui fidei non dũ
habet affectum respondetur fidem habere ppt̃ fidci sa¬
cram̃tum. et conu̾tere se ad dm̃ ꝓpt̾ conũsionis sacram̃¬
tum quia et ipsa responsio ad celebrationem ꝑtinct sa¬
rã significauimꝰ. sed ꝓrsus ait consepulti sumꝰ: Sacra¬
m̃tum gͦ tante rei. non nisi eiꝰdem rei uocabulo nũ¬
cupauit. Itaq paruulum et si nondum fides illa que
incredentium uoluntate consistit. iam tam̃ ipsius fidĩ
sacram̃tum fidelem facit. Nam sicut credere responde¬

Expanded text:
menta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex menta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex hac autem similitudine plerumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secundum quendam modum sacramentum corporis Christi corpus Christi est, sacramentum sanguinl est autem aliud credere quam fidem habere; ac per hoc, cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet saram significauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere responde
Abbreviated transcription (Latin):
loquimur ut pascha ꝓpinqnͣte dicamꝰ crastinam uł
ꝑendinam dñi passionem: cũille ante tam multos
annos passus sit. net omninonis semel illa passio
facta sit.Nempe ipso die adm̃co dicimus. hodie dominus
resurrxxit. cum exquo resurrexit tot anm transierint: cur
nemo tamineptꝰ est ut nos ita loquentes arguat ẽẽ men¬
tttos. isi quia istos dies scłm illoꝵ qͥb hec gestasunt
similitudinem nũcupam᷑ ut dicat᷑ ipse qui non ẽ ipse.
sed reuolutione temporis similis eiꝰ et dicatur illo cdie fi¬
eri ꝓpt̃ sacram̃ti celebrationem qđ non illo die. sediam
olin factum c̃: ⁊onne semel immolatus ẽ xp̃e in se
ipso et tamen insacram̃to non solum ꝑ om̃s pasche
sollempnitates sed omni dic ppłis iimolat᷑᷑ Nec utiq
m̃titur qͥ in t̾rogatus eum responderit ĩmolari. Si enĩ sa¬
cram̃ta qnͣdam similitudinc̃ rerũ earum qͣrũ sacra¬

Expanded text:
loquimur, ut pascha propinquante dicamus crastinam uel loquimur, ut pascha propinquante dicamus crastinam uel perendinam domini passionem, cum ille ante tam multos annos passus sit nec omnino nisi semel illa passio facta sit. nempe ipso die dominico dicimus: Hodie dominus resurrexit\', cum, ex quo resurrexit, tot anni transierint. cur nemo tam ineptus est, ut nos ita loquentes arguat esse mentitos, nisi quia istos dies secundum illorum, quibus haec gesta sunt, similitudinem nuncupamus, ut dicatur ipse dies, qui non est ipse sed reuolutione temporis similis eius, et dicatur illo die fieri propter sacramenti celebrationem, quod non illo die sed iam olim factum est? nonne semel immolatus est Christus in se ipso et tamen in sacramento non solum per omnes paschae sollemnitates sed omni die populis immolatur nec utique mentitur, qui interrogatus eum responderit immolari? si enim sacramenta quandam similitudinem rerum earum, quarum sacra
Abbreviated transcription (Latin):
recordatus sum nebridium amicũ meum. quicũ ẽet rer̃
obscurarum addoctrinã pietatis maxime ꝑtinentium
diligentissimꝰ et acerrimꝰ inqͥsitor: ualde oderat de que¬
stione magna responsionem breuem. et quisqͥs id po¬
poscisset egerrime ferebat eumq si eiꝰ ꝑsona pateretim
uultri indignabundus et uoce cohibebat. in dignum
de putans qui talia quereret. cum dere tanta qm̃ multa
dicipossent deberentq nesciret. Sed ego tibi non similtẽ
ut solebat ile succensto: Es enim ep̃c muttis curis occu¬
patꝰ utego. Unde nec tibi facile uacat plixum aliqund
legere nec michi scribere: Nam illetunc ad olescens qui
talia breuiter nolebat. audire. et de multis in nr̃a sermo¬
cinacione querebat abocioso quetebat ociosus: lu uero
cogitãs nunc quis et aquo ista fagites biciit dereta¬
ta respondere mne iubes. Ecccfatio qnͣtum possum: do¬
minꝰ ad iuuec ut qd postulas possim: Nempe sepe ita

Expanded text:
recordatus sum Nebridium amicum meum, qui cum esset rerum recordatus sum Nebridium amicum meum, qui cum esset rerum obscurarum ad doctrinam pietatis maxime pertinentium diligentissimus et acerrimus inquisitor, ualde oderat de quaestione magna responsionem breuem. et quisquis id poposcisset, aegerrime ferebat eumque, si eius persona pateretur, uultu indignabundus et uoce cohibebat indignum deputans, qui talia quaereret, cum, de re tanta quam multa dici possent deberentque, nesciret. sed ego tibi non similiter, ut solebat ille, suscenseo; es enim episcopus multis curis occupatus ut ego; unde nec tibi facile uacat prolixum aliquid legere nec mihi scribere. nam ille tunc adulescens, qui talia breuiter nolebat audire et de me multa in nostra sermocinatione quaerebat, ab otioso quaerebat otiosus; tu uero cogitans nunc, quis et a quo ista flagites, breuiter de re tanta respondere me iubes. ecce facio, quantum possum; dominus adiuuet, ut, quod postulas, possim. Nempe saepe ita
Abbreviated transcription (Latin):
cogitate non potest aut si potest occultum ẽ: Int̾rogam᷑
enim cos aquib offeruntur et dicimꝰ credit in dm̃ de il¬
la etate queutrum sit d̃s ignorat respondent credit et
adcct̾a sic respondetur singła que geruntur. unde mi¬
ror parentes inistis reb tam fident᷑ ꝓparuulo responde¬
re. ut dicant eum facere tanta bona que ad horam qua
baptizatur baptirator int̾rogat tam̃ eadem hora si su¬
biciam erir castus qui baptiratur aut nonerit fur: nes¬
tio utrum audet aliquis aliquid hoꝵ erit. aut non erit.
sicut michi sinc dubitatione respondet quod credat in
cłm. et qd̃ se conũtat ad dm̃. Deinde tua scpͥta condu¬
dens: ad iungis et dicis. ad istas gͦ questiones petobreui¬
ter respondere digneris ataut non michi de consuetudi¬
ne p̾scribas sed racionem redlas: his litt̃is tuis lectis. et
reletus et qñtum sinebant tẽporis angustie consideratis.

Expanded text:
cogitare non potest aut, si potest, occultum est? interrogamus cogitare non potest aut, si potest, occultum est? interrogamus enim eos, a quibus offeruntur, et dicimus: Credit in deum? de illa aetate, quae, utrum sit deus, ignorat; respondent: Credit; et ad cetera sic respondetur singula, quae geruntur. unde miror parentes in istis rebus tam fidenter pro paruulo respondere, ut dicant eum facere tanta bona, quae ad horam, qua baptizatur, baptizator interrogat; tamen eadem hora si subiciam: Erit castus, qui baptizatur, aut non erit fur? nescio utrum audet aliquis dicere, aliquid horum erit aut non erit, sicut mihi sine dubitatione respondet, quod credat in deum et quod se conuertat ad deum.\' deinde tua scripta concludens adiungis et dicis: Ad istas ergo quaestiones peto breuiter respondere digneris, ita ut non. mihi de consuetudine praescribas, sed rationem reddas.\' His litteris tuis lectis et relectis et, quantum sinebant temporis angustiae, consideratis
Abbreviated transcription (Latin):
que certe ꝓpͥos fiuos. nechabuerunt. illos. nechabere
disponunt ac ꝑhoc nichil aliud hic fieri uides nisi qd̃
in eungłio siͥtum ẽ. cum dñs int̾rogasset quis isli ala¬
tronib sauciato et semi uiuo inuia derelicco primus
fuisset responsum ẽ enĩ quim ulũ fecit misericordiao
Difficillumam sanc questionẽ tibi ꝓposuisse insus es.
mextremo inqͥsitionis tue ea indelicet intentione qua
soles uehement̃ cauere mendatium: Si constituã in¬
qͥs ante te. paruulum et int̾rogem utrũ cũ crtuetit
futurus sit castꝰ uł fur non sit fututus: sine dubio
respondebis nescio. et utrum in eadem paruula ctate
constitutꝰ cogitet aliqͥd bom uł mali. dices nescio. Si
itaq de morib eĩ futuris nichil audes certi ꝓmittere.
et deciꝰ presenti cogitatione. quid ẽ illud qd̾ qnͣdo ad
baptismum offeruntur ꝓeis patentes tamqm fide¬
dictores respondent. et ditunt illos facere quodilla etas

Expanded text:
quae certe proprios filios nec habuerunt ullos nec habere quae certe proprios filios nec habuerunt ullos nec habere disponunt. ac per hoc nihil aliud hic fieri uides, nisi quod in euangelio scriptum est, cum dominus interrogasset, quis illi a latronibus sauciato et semiuiuo in uia derelicto proximus fuisset; responsum est enim: Qui in illum fecit misericordiam. Difficillimam sane quaestionem tibi proposuisse uisus es in extremo inquisitionis tuae ea uidelicet intentione, qua soles uehementer cauere mendacium. si constituam\', inquis, ante te paruulum et interrogem, utrum, cum creuerit, futurus sit castus uel fur non sit futurus, sine dubio respondebis: Nescio, et utrum in eadem paruula aetate constitutus cogitet aliquid boni uel mali, dices: Nescio. si itaque de moribus eius futuris nihil audes certi promittere et de eius praesenti cogitatione, quid est illud, quod, quando ad baptismum offeruntur, pro eis parentes tamquam fidedictores respondent et dicunt illos facere, quod illa aetas
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina non iterum similit̾ consecrandũ. qnͣto potiꝰ
in catholicaeccła etiã ꝑ stipule minist̾ĩum frum̃ta
purganda portantur ut ad masse societatem median¬
te area ꝑducantur: Illud autem te nolo fallat ut existi¬
mes reatus uinculum exadam tractum alit̃ nonpos¬
se disrumpi: nisi pariusi ad ꝑcipiendam xp̃i gr̾am
a parentib offerantur. Sic enĩ scribens dicis. ut sicut
parentes fuerunt. auctores ad eorũ penam. ꝑfidem
parentum idẽtidẽ iustificentur. cum uideas multos
non offerri aparentib sed etiam aquiblibet extra¬
neis sicut a dnĩs seruuli aliqñ do offerunt᷑. et non¬
numquam mortus parentib suis paruuili baptirã¬
tur. abcis oblatiqui m illis huiꝰmodi miscdĩam p̾bere
potuert̃. Aliqñdo etiã quos crudelit̃ parentes exposu¬
exunt. nutriendi aqͥblibet: non uũqmͣ a sacris uirgi¬
nib colliguntur et abeis offeruntur ad baptismum

Expanded text:
doctrina, non iterum similiter consecrandum, quanto potius doctrina, non iterum similiter consecrandum, quanto potius in catholica ecclesia etiam per stipulae ministerium frumenta purganda portantur, ut ad massae societatem mediante area perducantur! lllud autem nolo te fallat, ut existimes reatus uinculum ex Adam tractum aliter non posse disrumpi, nisi paruuli ad percipiendam Christi gratiam a parentibus offerantur; sic enim scribens dicis: \'Ut, sicut parentes fuerunt auctores ad eorum poenam, per fidem parentum identidem iustificentur\', cum uideas multos non offerri a parentibus sed etiam a quibuslibet extraneis, sicut a dominis seruuli aliquando offeruntur. et nonnumquam mortuis parentibus suis paruuli baptizantur ab eis oblati, qui in illis huius modi misericordiam praebere potuerunt. aliquando etiam, quos crudeliter parentes exposuerint, nutriendi a quibuslibet, nonnumquam a sacris uirginibus colliguntur et ab eis offeruntur ad baptismum,
Abbreviated transcription (Latin):
potest. sp̃c autem ille sanctꝰ quih abitat in sc̃is. exqͥb
una illa columba de argentata caritatis igne conflat᷑
agit quod agit etiam ꝑ seruitutẽ aliqnͣdo non solũ sim¬
plicit̃ ignorantium. uerũetiam damptiabilit̾ in dignoꝵ.
Offeruntur quippe pariuili ad ꝑcipiendam spiritalẽ
grãm. non tam abcis quorũ gestantur manib qmuis
et abipsis. si et ipsi boni fideles sunt quã ab uniu̾sa so¬
cietate sc̃drum atq fidelium: ab omĩb namq offerri
recte intelliguntur qͥb placit qd offeruntur et quoꝵ
quia totaomis. tota singłos parit. Nam sixp̃iani baptis¬
mi sacram̃tum qnͣdo unũ atq id ip̃m est. etiam apud
hereticos ualet et sufficit ad consecrationt̃ qmͣuis adin¬
te et̾ne participationem non suffitiat. que consecratio.
rerum quidẽ facit hereticum extra dñ gregem haben¬
tem dñicum caracterem. corrigendũ tam̃ ãmonet sana

Expanded text:
potest. spiritus autem ille sanctus, qui habitat in sanctis, ex quibus potest. spiritus autem ille sanctus, qui habitat in sanctis, ex quibus una illa columba deargentata caritatis igne conflatur; agit, quod agit, etiam per seruitutem aliquando non solum simpliciter ignorantium uerum etiam damnabiliter indignorum. offeruntur quippe paruuli ad percipiendam spiritalem gratiam non tam ab eis, quorum gestantur manibus, quamuis et ab ipsis, si et ipsi boni fideles sunt, quam ab uniuersa societate sanctorum atque fidelium. ab omnibus namque offerri recte intelleguntur, quibus placet, quod offeruntur, et quorquia tota omnes, tota singulos parit. nam si Christiani baptismi. sacramentum, quando unum atque id ipsum est, etiam apud haereticos ualet et sufficit ad consecrationem, quamuis ad uitae aeternae participationem non sufficiat, quae consecratio reum quidem facit haereticum extra domini gregem habentem dominicum characterem, corrigendum tamen admonet sana
Abbreviated transcription (Latin):
Porro situt ꝑ ammal in racionale sonuit aliquid homĩ
simillimum. q miraculo diuino non cordi asinino
tribuendum sit. ita potuit omp̃s pinfantis animam
non ubi tatio nulla erat. sedubi ad huc sopita erat. gestu
corporis eiꝰ ostendere. quidilli qͥ et in se & inparuulos
suos peccauerant curare deberent. Ccc̃um cum in fans
non redcat in parentem ut cum illo et millo un homo
sit. sed omnino alt̾ sit habens carnem suã et ammã
suã: amina que peccauerit ipsa morietur. Nec illud et
moueat qd̃ quidam non ea fide ad baptismum ꝑcipien¬
dum pariuilos fert̃. ut gratia spiritali ad uitam rege¬
nerentur et̃nam. sed qd̃ eos putant. hoc remedio tem¬
poralẽ retinere uł rtciꝑe sanitatem. Non enim ꝓpt̾ea
illi non regenerant᷑ quia non abistis hac intentione
offeruntur. Celebrantur enĩ ꝑ cos necessaria minist̾ia.
et u̾ba sacram̃toꝵ sine quib consecrari paruulus non

Expanded text:
porro si per animal inrationale sonuit aliquid homini porro si per animal inrationale sonuit aliquid homini simillimum, quod miraculo diuino, non cordi asinino tribuendum sit, ita potuit omnipotens per infantis animam, non ubi ratio nulla erat, sed ubi adhuc sopita erat, gestu corporis eius ostendere, quid illi, qui et in se et in paruulos suos peccauerant, curare deberent. ceterum cum infans non redeat in parentem, ut cum illo et in illo unus homo sit, sed omnino alter sit habens carnem suam et animam suam, anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Nec illud te moueat, quod quidam non ea fide ad baptismum percipiendum paruulos ferunt, ut gratia spiritali ad uitam regenerentur aeternam, sed quod eos putant hoc remedio temporalem retinere uel recipere sanitatem. non enim propterea illi non regenerantur, quia non ab istis hac intentione offeruntur. celebrantur enim per eos necessaria ministeria et uerba sacramentorum, sine quibus consecrari paruulus non
Abbreviated transcription (Latin):
fecimꝰ anima que peccauerit. ipsa moriet᷑. nec illi ꝑibũt
sub deniusto iuditio. quos parentes suo scelere. qnͣtum ad
parentib nutrici derelictam atq abcadem nutrice de-¬
monum sacrilegiis inpactam. postea in eccłia inlatã
sibi eucharistiam miris motib respuisse. idco michi
uidetur diumnitus factum. ne maiores putarent nichil
se in paruulos mn illa inquitate pcecare. seo potius intel¬
ligerent ꝑ illum significantem quodam modo gestum cor¬
poris corum quilo qui non potant se mirabilit̃ amio¬
neri. quidipsi facere deberent. qui post tantum illud ne¬
fas gre sacͣ m̃ti salutaris irruebant: unde se utiq
penitendo abstinere deberent: Nec cum tale ali¬
quid diuina ꝓuidentia ꝑ in fantulos agitipsos id a-¬
gere scientia uł reuclatione credcudum c̃. Neq enim
qr cuiꝰdam ꝓpħȩ dem̃tiã d̃s uoluit euã asina
loquente coertere: idco iam miranda ẽ asinoꝵ sapic̃ua.

Expanded text:
fecimus; anima, quae peccauerit, ipsa morietur/ nec illi peribunt fecimus; anima, quae peccauerit, ipsa morietur/ nec illi peribunt sub dei iusto iudicio, quos parentes suo scelere, quantum ad parentibus nutrici derelictam atque ab eadem nutrice daemonum sacrilegiis impactam postea in ecclesia inlatam sibi eucharistiam miris motibus respuisse, ideo mihi uidetur diuinitus factum, ne maiores putarent nihil se in paruulos illa iniquitate peccare, sed potius intellegerent per illum significantem quodam modo gestum corporis eorum, qui loqui non poterant, se mirabiliter admoneri, quid ipsi facere deberent, qui post tantum illud nefas sacramentis salutaribus inruebant, unde se utique paenitendo abstinere deberent. nec cum tale aliquid diuina prouidentia per infantulos agit, ipsos id agere scientia uel ratione credendum est. neque enim, quia cuiusdam prophetae dementiam deus uoluit etiam asina loquente cohercere, ideo iam miranda est asinorum sapientia.
Abbreviated transcription (Latin):
ctimserunt dixit qnͣtum attiniit ad illorũ scelus aquibͦ
amittere coacti sunt. Amiserunt in eoꝵ m̃te ac uolunta¬
tequi millos tantum facinꝰ cõmisert̃. Nam si in se ipĩs
amisissent remansissent utiq diuina sententia fine ul¬
la defensionc dampnandi. Quod si sanctus cipͥanus arbi¬
traretur: non eorum defensionem continuo subiceret di-¬
cens. Nonne illicum iuditu cdies uenerit dicent. nos nichil
fecimus. nec derelicto cibo et poculo domini ad ꝓfana con-¬
tagia sponte ꝓpauimus. ꝑ didit nos aliena ꝑfidia: pa-¬
tentes sensimus parricidas. Illi nobis ecclł̃iam matrẽ. illi
parrem ctñm negauerunt. ut dum pariui et in ꝓuidi et
tanti facinoris ignari. ꝑ alios. ad consortium criminis
uingumr. aliena fraude capemur: Hanc defensionẽ
non sub necteret nisi uistissimam crederet. et in dei nidi¬
tio paruulis ꝓfuturam: Si enm uere dicitͣ nos nichil

Expanded text:
amiserunt, dixit, quantum adtinuit ad illorum scelus, a quibus amiserunt, dixit, quantum adtinuit ad illorum scelus, a quibus amittere coacti sunt; amiserunt in eorum mente ac uoluntate, qui in illos tantum facinus commiserunt; nam si in se ipsis amisissent, remansissent utique diuina sententia sine ulla defensione damnandi. quod si sanctus Cyprianus arbitraretur, non eorum defensionem continuo subiceret dicens: \'Nonne illi, cum iudicii dies uenerit, dicent: Nos nihil fecimus nec derelicto cibo et poculo domini ad profana contagia sponte properauimus; perdidit nos aliena perfidia, parentes sensimus parricidas; illi nobis ecclesiam matrem, illi patrem dominum negauerunt, ut, dum parui et inprouidi et tanti facinoris ignari per alios ad consortium criminis iungimur, aliena fraude caperemur?\' hanc defensionem non subnecteret, nisi iustissimam crederet et in dei iudicio paruulis profuturam. si enim uere dicitur: Nos nihil
Abbreviated transcription (Latin):
rantur. sed alia curatione sanentur. uerumptam̃ recte
dicuntur parentes uł quicumq maiores fiuos. seu qͦs¬
libet paruulos baptiratos. demomiorũ sacrilegiis obli¬
gare conantes spiritalit̾ homitide. nam millis quidem
int̾fectionem non fatiunt. sed qnͣtum in ip̃is ẽ int̾feccores
fiunt: Recte illis dicitur qnͣdo ab hoc scclere ꝓhibentur.
nolite occidere paruulos urõs. Dicit enim et apłs. sp̃m no
lite extinguere non quia ille extingui potest sed quantũ
iip̃is ẽ extintores eiꝰ merito dicunt᷑ qui sic agunt. ut ex¬
tinctum uelint: Isto sensu recte intelligi potest quod scͥp¬
sit beatissimꝰ cipͥanus in epsa delapsis. tum cos qui temꝑe
ꝑsecutionis idos ĩmolauerant arguens. ac nequid de¬
ẽẽt inquit ad criminis cumulum: infantes quoq paren¬
tum manib in positi uł attracti amiserunt paruuli:
qd̃ inpͥmo statim natiuitatis exordiofuerant consecuti.

Expanded text:
rantrantdicuntur parentes, vel quicumque majores, filios seu quoslibet parvulos baptizatos daemoniorum sacrilegiis obligare conantes, spiritualiter homicidae. Nam in illis quidem interfectionem non faciunt, sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt. recte illis dicitur, quando ab hoc scelere prohibentur: \'Nolite occidere paruulos uestros\', dicit enim et apostolus: Spiritum nolite extinguere, non quia ille extingui potest, sed, quantum in ipsis est, extinctores eius merito dicuntur, qui sic agunt, ut extinctum uelint. isto sensu recte intellegi potest, quod scripsit beatissimus Cyprianus in epistula de lapsis, cum eos, qui tempore persecutionis idolis immolauerant, arguens: Ac ne quid deesset\', inquit, ad criminis cumulum, infantes quoque parentum manibus inpositi uel adtracti amiserunt paruuli quod in primo statim natiuitatis exordio fuerant consecuti\'.
Abbreviated transcription (Latin):
culis non est anima utrorumq cõmunis: ut etiam
culpam possint habere communẽ. Non enĩsic cõmu¬
nicatur culpa ꝑ alt̾ius uoluntatem: quẽ ad modum
cõmunicatur grã ꝑ sancti sp̃c unitatem. Potest enĩ et
in hoc et in illo homine cẽ unus sp̃c sancc᷑ etiam si
inuicẽ nesciant ꝑ quem sit utriꝰq gr̃a commnunis: non
autem potest sp̃s hominis ẽc̃ et huiꝰ et illius. ꝑ quem
peccante alt̾o. & altero non peccante: sit tam̃ culpa cõ¬
munis. ac ꝑ hoc potest paruulus semel exparentum
carne generatus. dĩ sp̃u regenerari. ut exillis obliga¬
tio contracta soluatur. nonpotest autem semel dĩ spũ
regeneratus exparentum carne regenerari. ut obligatio
que soluta ẽ it̾um contrahatur. et ulco semel ꝑceptam
pariulus xp̃i gram non amitct nsi ꝓpͥa impietate:
sietatis accessu tam malus euaserit. Lunc enĩ etiam pro¬
pͥa incipiet habere peccata que non regeneratione aufe¬

Expanded text:
culis, non est anima utrorumque communis, ut etiam culis, non est anima utrorumque communis, ut etiam culpam possint habere communem. non enim sic communicatur culpa per alterius uoluntatem, quem ad modum communicatur gratia per sancti spiritus unitatem. potest enim et in hoc et in illo homine esse unus spiritus sanctus, etiam si inuicem nesciant. per quem sit utriusque gratia communis; non autem potest spiritus hominis esse et huius et illius, per quem peccante altero et altero non peccante sit tamen culpa communis. ac per hoc potest paruulus semel ex parentum carne generatus dei spiritu regenerari, ut ex illis obligatio contracta soluatur; non potest autem semel dei spiritu regeneratus ex parentum carne regenerari, ut obligatio, quae soluta est, iterum contrahatur. et ideo semel perceptam paruulus Christi gratiam non amittit nisi propria impietate, si aetatis accessu tam malus euaserit. tunc enim etiam propria incipiet habere peccata, quae non regeneratione aufe
Abbreviated transcription (Latin):
cum homo inseipso ẽ abeo quigenuit alt̾ iffectus: pec¬
cato alt̾ius sincsua consensione non tenetur obnoxius.
łraxit gͣ reatum. quia unꝰ erat cum illo et in illo aqͣ tratit
qnͣdo qd̾ traxit ad missim ẽ. Non autem trahit alt̾ ab al¬
tero quando suauno quoq ꝓpͥauita uiuente. iam ẽ unde
dicatur anima que peccauerit ipsa moriet᷑. Ut autẽ possit
regenerari ꝑoffitium uoluntatis aliene cũ offert᷑ consecrã¬
dus facit hoc uñ sp̃c ex quo regeneratur oblatus: Non
aut ex offerentium uł ininistrantium fide. sed nisi quis
renat᷑ fuerit exaqua et spur: aqua gͥ gchibens forusecus
soluens uinculum culpe. reconcilians bonũ nature rege¬
nerant hommẽ in uno xp̃o exuno adam generatum. Re¬
generans gͦ sp̃c in maiorib offerentib et paruulo obla
Qñdo autem inparuulo maiores pectant offerentes
eum atq obligare conantes demonum sacrilegis uĩ¬

Expanded text:
cum homo in se ipso est ab eo, qui genuit, alter effectus, peccum homo in se ipso est ab eo, qui genuit, alter effectus, peccato alterius sine sua consensione non tenetur obnoxius. traxit ergo reatum, quia unus erat cum illo et in illo, a quo traxit, quando, quod traxit, admissum est; non autem trahit alter ab altero, quando sua unoquoque propria uita uiuente iam est, unde dicatur: Anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Ut autem possit regenerari per officium uoluntatis alienae, cum offertur consecrandus, facit hoc unus spiritus, ex quo regeneratur oblatus. non aut \'ex offerentium uel ministrantium fide sed: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu. aqua igitur exhibens forinsecus soluens uinculum culpae, reconcilians bonum naturae regenerant hominem in uno Christo ex uno Adam generatum. regenerans ergo spiritus in maioribus offerentibus et paruulo oblatquando autem in paruulum maiores peccant offerentes eum atque obligare conantes daemonum sacrilegis uin
Abbreviated transcription (Latin):
augustius indominosalutẽ. Queris ame
utrum parentes baptiratis paruulis suis
noceant: cum eos demonioꝵ sacrifitus sana-¬
re conantur: et si non noceant quomodoeis ꝑsitcum bap¬
tirant᷑ parentum fides. quorumeis non potest obc̃e ꝑficdia.
Ubi respondeo tantam illĩ saẽmenti. hoc ẽ baptisim salu¬
taris cẽ uirtutẽ. in sc̃ã cõpage corporis xp̃iut semel genera¬
tus ꝑ aliorũ carnalem uoluptatem. cum semel regenerat᷑
fuent ꝑ auorum spiitalem uoluntatẽ. deinceps non possit
uinculo alicne iniquitatis obstringi cui nulla sua uolunta¬
te consentit. Et anima enĩ patris mea ẽ inquit et ani¬
ma filii meaẽ. Anima que peccauerit ip̃a morietur. Non
autẽ peccat ipsa cũ parentes ei ominno nescienti. uł quili¬
bet alius adhibet sacruegia demonioꝵ Sedideo exadam
traxit qd sacram̃n illius gr̾a solueretur quia nondum
erat anima seꝑatu uiuens. id ẽ alt̾a anima de qͣ diceret᷑
et anima patris mea ẽ: et anima filii mea ẽ: Iam itaq

Expanded text:
AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quaeris a me, utrum parentes baptizatis paruulis suis noceant, cum eos daemoniorum sacrificiis sanare conantur, et, si non nocent, quo modo eis prosit, cum baptizantur, parentum fides, quorum eis non potest obesse perfidia. ubi respondeo tantam illius sacramenti, hoc est baptismi salutaris esse uirtutem in sancta compage corporis Christi, ut semel generatus per aliorum carnalem uoluptatem, cum semel regeneratus fuerit per aliorum spiritalem uoluntatem, deinceps non possit uinculo alienae iniquitatis obstringi, cui nulla sua uoluntate consentit. et anima enim patris mea est, inquit, et anima filii mea est. anima, quae peccauerit, ipsa morietur. non autem peccat ipsa, cum parentes ei omnino nescienti uel quilibet alius adhibet sacrilegia daemoniorum, sed ideo ex Adam traxit, quod sacramenti illius gratia solueretur, quia nondum erat anima separatim uiuens, id est altera anima, de qua diceretur: Et anima patris mea est et anima filii mea est. iam itaque
Abbreviated transcription (Latin):
anccoritatem contempnendi baptismum: quẽ
usq adeo ñ contẽpnendum ipsa apsica discipli¬
na cõm̃dat. ut cornelius centurio. et hi qui cũ illo
erant etiã iam accepto sp̃u scõ. fuerint baptirati.
Sicut antiqui iusti si ñ circumiciderentur ñ erat
cis peccatum. postea uͭ qtñ iussit d̃s ut cirtumcide¬
retur abtaham eiꝰꝙ posteritas. iam si ñ fierec gͣue
sua. sacram̃tum noui testamenti ꝓcircumcisio¬
ne carins sc̃m baptisium dedit. ctͥ aꝑtissime dyx¬
te siqͥs renatus ñ fuerit exaqua et spũscõ. non in¬
taabit inregnum celoꝵ. iam ñ debenĩ querere
celoꝵaĩnisi baptiratos intelligere oebemus: nisi
forte qͥs angustia passionis imienit. et nolentes
negare xp̃m anteqmͣ baptitarentur occisi sunt:
qͥb ipsa passio ꝓbaptismo deputata ẽ. Sednum¬
quid hoc possumus de aplis dicere. qͥ usq adeo lar¬
gum temp̃ habuerunt qͦ baptirarentur. ute alios

Expanded text:
auctoritatem contemnendi baptismum. quem auctoritatem contemnendi baptismum. quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cornelius centurio et hi, qui cum illo erant. etiam iam accepto spiritu sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam si non fieret, grasua sacramentum noui testamenti pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit et apertissime dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non intrabit in regnum caelorum. iam non debemus quaerere, caelorum, nonnisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, occisi sunt, quibus ipsa passio pro baptismo deputata est. sed numquid hoc possumus de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur, ut alios
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit die pentecostes: uł illa in spiratione qmͣ
de monstrauit dñs postea qmͣ resurrexit amortuis.
cum sufflauro in eoꝵ fatiẽ dicens. accipite sp̃m
scm̃. Unde recte dicipotest. quia cum petrus nega¬
uit dñm non dũ fuerant apli baptiaati: ñ tam̃
aqua sed sp̃uscõ: hoc enĩ dixio cis postea qm re¬
surrexit: et conu̾satus ẽ cumeis: Ioħs quidẽ bapti¬
taiit aqua. uos autem spũ sancto baptitabimi¬
ni quem accepturi estis: nonpost multo hos dies
usq adpentecosten: aliqui autem codices habent.
uos autẽ spũ scõ incipietis baptirari. Sed siue dica-¬
tur baptizabimini. siue dicatur incipietis bapti¬
⁊ arr adrem nichil int̾ est: slam inquib tumq codi.¬
cib inueniuntur baptirabitis aut incipietis ba¬
ptitare m̃dosi sunt: qui exgretis facillime conum.¬
cunt᷑. Si autẽ dicimus aq̃ non fuisse baptitatos.
metuendum ẽ ne grauit̾ ineis erremꝰ. nedem᷑ hoĩsꝰ

Expanded text:
apparuit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam apparuit die pentecostes, uel illa inspiratione. quam demonstrauit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, cum sufflauit in eorum faciem dicens: Accipite spiritum sanctum. Unde recte dici potest, quia, cum Petrus negauit dominum, nondum fuerant apostoli baptizati non tamen aqua sed spiritu sancto. hoc enim eis dixit, posteaquam resurrexit et conuersatus est cum eis: Iohannes quidem baptizauit aqua. uos autem spiritu sancto baptizabimini, quem et accepturi estis non post multos dies hos usque ad pentecosten. aliqui autem codices habent: Vos autem spiritu sancto incipietis baptizari; sed siue dicatur "baptizabimini siue dicatur incipietis baptizari\', ad rem nihil interest. nam in quibuscumque codicibus inueniuntur \'baptizabis\' aut \'incipietis baptizare\', mendosi sunt, qui ex Graecis facillime conuincuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter in eis erremus, ne demus hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
indomino salutẽ. lectis litt̾is tus de
salute ur̃a letatus: ad ea que scͥpͥsisti respondere
non distuli. Et pͥmum miratus sum q̃modo dicat
nouatianus iste. petrum baptitatum non fuis.¬
se. cum paulo suꝑius scͥseris eum ditisse. qd
apłi fuerunt baptitati: unde illi uideatur qd inrẽ
apsos baptizatos. petrus non fuerit baptiratus
ignoro. Et ideo exemplum epłe̾ tue ne forsitan
tuñ habeas misi tͥm quo diligentiꝰ consideres
ad ea me responõe que inuem inlitt̾is tuis. Si tm
notariꝰ non m̃dose excepit aut sepͥsit: nescio qͣle
cor habeat qui cum aplos baptiratos dicat. petr̃
baptiratum negat. Qd̾ autẽ dicitur petrus egisse
penitentiantcauendum ẽ ne ita putetur egisse. qͦ
modo agurq eccłã. qui ꝓpͥe penitentes uocantu
Et quis hoc ferat ut pͥmum apsoꝵ. int̾ tales peniten.¬
qͥa fleuit amare: Non dum enĩ fuerunt in resur¬
reccione dm̃i confirmati. et illo aduentu sp̃c sc̃ĩ qui

Expanded text:
DOMINO SALUTEM. Lectis litteris tuis de salute uestra laetatus ad ea, quae scripsisti, respondere non distuli. et primum miratus sum, quo modo dicat Nouatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixisse. quod apostoli fuerint baptizati. unde illi uideatur, quod inter apostolos baptizatos Petrus non fuerit baptizatus, ignoro et ideo exemplum epistulae tuae. ne forsitan tu non habeas, misi tibi, in quo diligentius consideres ad ea me respondere, quae inueni in litteris tuis: si enim notarius non mendose excepit aut scripsit, nescio. quale cor habeat. qui, cum apostolos baptizatos dicat. Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse paenitentiam, cauendum est, ne ita putetur egisse, quo modo agunt in ecclesia. qui proprie paenitentes uocantur. et quis hoc ferat, ut primum apostolorum inter tales paenitenquia fleuit amare. nondum enim fuerant resurrectione domini confirmati et illo aduentu spiritus sancti, qui
Abbreviated transcription (Latin):
telligar. quis ñ sentiat. quis non uidcat eos in ca
uictos. quorum inde cõmunio sepata ẽ: Cligãt
gͦ utrum malint cred̃e qd̃ ꝓnuntiauert̃ eccłasti.¬
ci cognitores. an qd murmurant ucti litigato¬
res. adu̾sus istam complexionẽ dictu breuissimã.
inteuectu facillimam: attendite diligent̃ ꝓur̃a
prudentia. qmͣ nichii sobrium respondcti pos¬
sit: et tam̃ malus polemo magis ebrietate inue¬
terati erroris eũtitur: Date uemam plixiori fortas¬
se epłẽ qmͣ iocundiori. uerũptam̃ ut arbitror
utiliori qmͣ blandioridomim honorantissimi
et merito suspcciendi knũ. ac desid̃ antissimi fr̃s.
De aduentu autem aduos nr̃o: utrorumq desi-¬
deriam d̃s impleat. Qnͣto enim caritatis ar-¬
dore accendamur aduisendos uos. u̾bis expli¬
care non possumus:s uos benigne cred̾e mi-¬
nime dubitamus. M¬

Expanded text:
tellegat, quis non sentiat, quis non uideat eos in ea tellegat, quis non sentiat, quis non uideat eos in ea uictos, quorum inde communio separata est? eligant ergo, utrum malint credere, quod pronuntiauerunt ecclesiastici cognitores an quod murmurant uicti litigatores. aduersus istam complexionem dictu breuissimam, intellectu facillimam adtendite diligenter pro uestra prudentia quam nihil sobrium responderi possit; et tamen malus Polemon magis ebrietate .............. inueterati erroris euertitur. Date ueniam prolixiori fortassis epistulae quam iucundiori uerum tamen, ut arbitror, utiliori quam blandiori, domini honorabiles et merito suscipiendi, carissimi ac desiderantissimi fratres. de aduentu autem ad uos nostro utrorumque desiderium deus impleat. quanto enim caritatis ardore accendamur ad uisendos uos, uerbis explicare non possumus, sed uos benigne credere minime dubitamus.
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ilios dequestione ipsius unitatis. ꝓsue salu¬
tis sollicitudine ꝑmouet. hoc sibi qnͣtum existimo
uistissimum extorqueant ut decatholica eccła
id ẽ toto orbe. diffusa. idpotiꝰ credant qb̃ scͥpͥture di¬
ume dicunt: ñ qd̃ lingue humane maiedicunt
De ipsa uͦ dissensione que int̾ homines orta t̃. qͥ
qualiẜet fuerint nͥ utiq p̃iudicant ꝓmissis dei
qui dicit ad abraham in semine tuo benedicent᷑
omĩs gentes: qd̾ creditum ẽ cum audiretur p̾dic¬
tum. et negatur cum uidectur impletum: hoc tam̃
int̾im breuissimum. et nisi fallor inuiccissimũ
cogitent: aut actam tẽ istam causam ineccłasti¬
co transmnarmo iuditio. aut ñ ẽẽ accam Si accaibi
u̾est innocens ẽ xp̃i societas ꝑ omnes tnͣsinarinaᷤ
gentes. cuiꝰ societatis nos cõmunione gaude m̾. et
ideo abeis innocentib. utiq sacrilega direptio¬
ne seꝑantur: Si uero actaibi ẽ ista causãquis ñ in¬

Expanded text:
autem illos de quaestione ipsius unitatis pro suae saluautem illos de quaestione ipsius unitatis pro suae salutis sollicitudine permouet, hoc sibi, quantum existimo, iustissimum extorqueant, ut de catholica ecclesia, id est toto orbe diffusa-id potius credant, quod scripturae diuinae dicunt, non quod linguae humanae maledicunt. de ipsa uero dissensione, quae inter homines orta est — qui quales libet fuerint, non utique praeiudicant promissis dei, qui dixit ad Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes, quod creditum est, cum audiretur praedictum, et negatur, cum uidetur impletum —, hoc tamen interim breuissimum et, nisi fallor, inuictissimum cogitent, aut actam esse istam causam in ecclesiastico transmarino iudicio aut non esse actam; si, acta ibi non est, innocens est Christi societas per omnes transmarinas gentes, cuius societatis nos communione gaudemus, et ideo ab eis innocentibus utique sacrilega diremptione separantur; si uero acta ibi est ista causa, quis non in