comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ qͥd opꝰerat ut adder& uiuentẽ. cũ aĩa nͥ uiuat
eẽ ñ possit. Aut qͥd opꝰ erat ut adder& uitt. cũ dixiss&
rã suomore dixisse. cũ animalia id est animata corpo¬
ra uell& intelligi. qͥbꝰ in ẽẽt ꝑ aĩam ꝑspicuus istt etiã
corporis sensꝰ. In hominis aũ conditionc obliuscim̃. quẽ¬
ad modũ loqͥ scriptura c̃sucucrit. cũ suo ꝓrsus more lo

Expanded text:
dicimus, Quid opus erat ut adderet, viventem, cum anima nisi vivat esse non possit? aut, Quid opus erat ut adderam suo more dixisse, cum animalia, id est corpora animata, vellet intelligi, quibus inesset per animam perspicuus iste etiam corporis sensus. In hominis autem conditione obliviscimur, quemadmodum loqui Scriptura consuever
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd tam̃ & singula ñ amittunt. etiã cũ de singulis loqͥmur:
Q senĩ dicert ꝓhibet᷑ cottidiana quadã lege sermonis. ho¬
mo ille defunctꝰ ẽ: & nc̃ in reqͥe est. uł in penis. cũ de ani¬
ma sola possit hoc dici. & illo aut illo loco hõ ille sepul
tꝰ ẽ. cũ hoc nisi de solo corpore ñ possit intelligi: An
dicturi sunt. sic loqͥ scripturã ñ solere diuina. i mouͦ
illa nobis ita in hoc adiestat᷑. ut etiã cũ duo ista coniuncꝰ¬
ta st̃ & uiuit hõ. tam̃ etiã singula hominis uocabulum
appell&. animã scilic& interiorẽ hominẽ. corpꝰ uͦ exte¬
riorẽ hominẽ uocans. tamꝗͣ duo sint homines. cũ simul

Expanded text:
quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur quotidiani quadam lege sermonis, Homo ille defunctus est, et nunc in requie est vel in poenis; cum de anima sola possit hoc dici: et, Illo aut illo loco htus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamqu
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura ipsa conuersa ẽ Siue aut̃ formauit siue finxꝰ
Magis tamen ꝓpͥc dr̃ finx̃. s ambiguitas uisa ẽ deuitanda
eis: qui formauit dicere malueriN eo qͦd in latina lingua
illud magis obtinuit consuetudo. ut hidicant᷑ fingere.
qͥ aliqͥd mendacio simulant. & cõponunt: Hunc gͥ strma¬
tũ hominẽ de terrę puluere siuc limo. erat enĩ pulius hu¬
mectꝰ. hunc inquã ut expressiꝰ dicã. sicut scriptura locu¬
taest: pulucrt̃ de t̾ra animale corpꝰ factũ eẽ doc& apos¬
toluscũ animã accepit Et factꝰ ẽ istt hõ in animã uiucn¬
tẽ. idest formatꝰ iste puluis. factꝰ c̃ in animã uiuentẽ. Iam
inqͥunt habebat animã: Alioquin ñ appellaret᷑ homo. qnꝰ¬
Noc qͥdem uerũ est. qͦd ñ totꝰ homo. s pars melior hominisa¬
nima c̃. Nec totꝰ homo corpꝰ.s inferior hominis parsest:
Sed cũ ẽ utrũq c̃ iunctũ ẽsimul. hab& hominis nomen:

Expanded text:
scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit ie dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoHoc quidem verum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est: sed cum est utrumque conjunctum simul, habet hominis nomen;
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo homini datã. sed eã quȩ iã inerat in spũ scõ uiuificatã:
Mou& enĩeos qͦd dnꝰs ihc postea ꝗ resurrex̾ a mortuis in sufflauit
dicens discipulis suis. accipite spm̃ scm̃. unde tale aliquid fac¬
tũ existimant. quale tunc factũ factum est: qͥsi & hic secutꝰe
uuangłista dixerit. & facti sunt in animã uiuentẽ Qd qui¬
dem sidictũ ẽẽt. hoc intelligeremꝰ. qͦd animarũ quȩdã uita
sit spedĩ. sine qͦ anime racionales mortuȩ deputandȩ sunt.
quãuis earũ p̃sentia uiuere corpora uideantur: Sednonita
factũ quando ẽ conditꝰ hõ satis ipsa libri uerba testantur.
qͣ ita sc habent: Et for mauit ds̃ hominẽ puluerẽ de t̾ra:
bat de t̾ra irrigans om̃em facic̃ terrȩ. ut ex hoc limꝰ intel¬
ligendꝰ uiderctur. humore scilic& t̾raq concretꝰ. Ubi enĩ
hoc dictũ ẽ: continuoseqͥtur. & formauit dꝰ hominẽ pul¬
uerc̃ det̾ra. sic̃ greti codices habent: Unde in latinã lingiã.

Expanded text:
 sed eam, quae iam inerat, Spiritu sancto uiuificatam. Mouet enim eos, quod Dominus Iesus, postea quam resurrexit a mortuis, insufflauit dicens discipulis suis: Accipite Spiritum sanctum. Unde tale aliquid factum existimant, quale tunc factum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animarum quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. bat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ senẽ. & annã induã iãq grandeuã. &
ipsũ iohannẽ nouissimũ qͥ uiuenis iam iuue¬
nẽ xp̃m ñ quidem futurũ p̃dix.s tam̃ in cog¬
nitũ ꝓphĩca cognitione mõstrauit łpt̃ qͦđ
ipse dñs ait Lex & ꝓphẽ. usq ad iohannẽ:¬
S istoꝵ hanc ꝓphetiã. uidei reꝓbi ñ accipiunt.
acceper̃ aũ qͥ ex eis innumerabiles euuanglio
credider̃: Ic̃ enĩ uere isrł ẽ diuisus in duo.
diuisione illa qͤ ꝑ samuelẽ ꝓphãm siuli regi
ẽ inmutabilis p̃nunciata Malachiã uͦ. ag¬
geũ. ⁊ achariã. & esdrã: etiã iudei reꝓbi
in auctoritatẽ canonicã receptos. nou̾issimos
ser̃. quȩ auctoritatẽ canonis obtinerent. De

Expanded text:
nem senem et Annam uiduam iamque grandaeuam et ipsum Iohannem nouissimum; qui iuuenis iam iuuenem Christum non quidem futurum praedixit, sed tamen incognitum prophetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex ec istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos serunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De
Abbreviated transcription (Latin):
sanctos anglõs ec̃ significatos in eo qͦd scriptũ ẽ
fiat lux & facta c̃lux.s quã lib& lucẽ tunc pͥ¬
mũ factã ẽẽ corporeã. aut opinet᷑ aut doceat.
angłos aut̃ priꝰfactos. ñ tantũ ante firmam̃tũ. qͦd
inter aquas & aqͥs factũ & appellatũ ẽ celũ. s ante
illud de qͦ dictũ ẽ. in pͥncipio fec̃ dꝰ clũ & t̾ram.
atq illud deqͦ dictum est in pͥncipio ñ ita dictum

Expanded text:
criptum est: Fiat lux, et facta est lux, sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream ant opinetur aut doceat; angelos autem prius esse factos non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum appellatum est caelum, sed ante illud de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram; adque illud, quod dictum est: In principio, non ita dict
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nesciremꝰ. & in hoc libro similit̾ scriptũ ẽct. qͦd dꝰ
humorẽ fluidũ & frigidũ ac ꝑhoc gͣum in suꝑiorẽ
omibꝰ cettris humamꝰ corporis partt̃ posuerit. isti tru¬
tinatores elementoꝵ nequaꝗͣ crederent: Et si auctori
dũ ẽc̃ censcrent: Sed qͦmͦ si diligent̃ singulas crutem
atq tractemꝰ quȩ in illo diuino libro de constitutione
mundi scripta sunt: & multa dicenda. & a ꝓposito in¬
stituti oꝑis longe digrediendũ ẽ: Iam de duabꝰ istis int̾

Expanded text:
hoc nesciremus et in hoc libro similiter scriptum esset, quod Deus hoc nesciremus et in hoc libro similiter scriptum esset, quod Deus umorem fluuidum et frigidum ac per hoc grauem in superiore omnibus ceteris humani corporis parte posuerit, isti trutinatores elementorum nequaquam crederent, et si auctoritdum esse censerent. Sed quoniam, si diligenter singula scrutemur adque tractemus, quae in illo diuino libro de constitutione mundi scripta sunt, et multa dicenda et a proposito instituti operis longe digrediendum est, iamque de duabus istis
Abbreviated transcription (Latin):
uł maloꝵ angloꝵ multitudo. uł omĩum hominũ
gentes Qd si ita c̃: non ibi appar& ubi facti sunt an i¬
gli s ubi discreti. ꝗͣ uis & aquas qͦd ꝑuersissime atq
impiȩ uanitatis ẽ. negent quidã factas a dõ. qm̃nus
tate etiã de t̾ra dicere Nusꝗͣ eni legit᷑ dixꝰ ds fiat
lũ & terram: Illic gͦ & aqua intelligenda ẽ. unoeniꝰ
nomine utrũq comp̃hensum est Nã ipsiꝰ ẽ inare.
sic̃ in psalmo legitur. & ipse fec̃ illud. & aridã terrã
manꝰ eiꝰ finxer̃: S hi qͥ in nomine aquarũ que suꝑ¬
cȩlos sunt anglos intelligi uolułt. ponderibꝰ elemen¬
toꝵ mouentur. & ideo non putant aqͥrũ fli uidam
gͣuemq naturã. in suꝑioribꝰ mundi locis potuisse
constitui. Qui scdm̃ rationes suas. si ipsi hominẽ
faccre possent. ñ ci pituntã qͦd grece flegina dr̃. & tãquã
inelem̃tis corporis nr̃i aquarũ uicem obtinet in capite
tissime. Sedm̃ istoꝵ aut̃ coniecturã tã absurde. ut si

Expanded text:
angelorum multitudo uel omnium hominum gentes. Quod si ita est, non illic apparet ubi facti sint angeli, sed ubi discreti; quamuis et aquas, quod peruersissimae adque inpiae uanitatis est, negent quidam factas a Deo, quoniamtate etiam de terra dicere; nusquam enim legitur: Dixit Deus: Fiat lum et terram. Illic ergo et aqua intellegenda est; uno enim nomine utrumque conprehensum est. Nam ipsius est mare, sicut in psalmo legitur, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxercaelos sunt, angelos intellegi uolunt, ponderibus elementorum mouentur et ideo non putant aquarum fluuidam grauemque naturam in superioribus mundi locis potuisse constitui; qui secundum rationes suas, si ipsi hominem facere possent, non ei pituitam, quod Graece φλέγμα dicitur et tamquam in elementis corporis nostri aquarum uicem obtinet, in capite tissime, secundum istorum autem coniecturam tam absurde, ut, si
Abbreviated transcription (Latin):
aũ qͥd ꝓpt̾ quid expetat cogitat. & inhis quid uerũ est luce
mñtis appareat: Uoluptas gͦ qͥd iocundũ corporis sensibꝰ blan¬
diat᷑ expectat. sed tantũ ualet in naturis racionalibꝰ qͦddã
ueluti pondꝰ uoluptatis & amoris. ut cum ordine naturȩ
anglĩ hominibꝰ. tam̃ lege iustitiȩ boni homines malis angli
recte intelligimꝰ. hoc ẽ initiũ figmentidĩ. quia sine dubio
ubi eẽ uiciũ maliciȩ. natura ñ uiciata p̃cessit: Uiciũ aũ
ita cont᷑ naturã ẽ : ut ñ possit nͥ nature nocere Nonitaq
c̃ẽt unciũ recedere adõ nͥ nature. cuiꝰ id uicium est. potiꝰ¬
stã ii feũpeter& ẽc̃ cũ dõ Qua ꝓpter etiã uoluntas mala gran¬
sude testimoniũ ẽ nature bonȩ. sed ds sic̃ naturarũ bonarũ
optimꝰ creator ẽ: ita malarũ uoluntatũ iustissimꝰ orelinator

Expanded text:
autem quid propter quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci autem quid propter quid expetat cogitat, et ista quid uerum luci mentis appareat. uoluptas uero quid iucundum corporis sensibus blandiatur expectat. Sed tantum ualet in naturis rationalibus quoddam ueluti pondus uoluntatis et amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis angelis recte intellegimus: Hoc est initium figmenti Domini. Quia sine dubio, ubi esset uitium malitiae, natura non uitiata praecessit. Vitium autem ita contra naturam est, ut non possit nisi nocere naturae. Non itaque esset uitium recedere a Deo, nisi naturae, cuius id uitium est, potiuteret esse cum Deo. Quapropter etiam uoluntas mala grande testimonium est naturae bonae. Sed Deus sicut naturarum bonarum optimus creator est, ita malarum uo
Abbreviated transcription (Latin):
Etinhis quȩ intelligunt p̃ponunt᷑ in mortalia mor¬
talibꝰ. sic̃ angłi hominibꝰ. s ista p̃ponunt᷑ nature ordine:
Est aut̃ aliꝰ atq aliꝰ ꝓsuo cuiꝰq usu estimationis modus. si¬
quofit ut quedã sensu carentia qͥbꝰdã sentientibꝰ p̃ponan ꝗa
in tantũ. ut si potestas ẽet ea ꝓrsus de natura rerũ aust¬
re uellemꝰ. siue quẽ in ea locũ habeant ignorantes. siue
etiam sciamꝰ nr̃is eam cõmodis pꝰ ponentes: Quis enimñ
domui suȩ panẽ habere ꝙͣ mures. nũmos ꝗͣ pulices malt¬
Ded qͥd mirũ cum in ipsoꝵ etiã hominũ estimatione
quoꝵ certa natura tantȩ ẽ dignitatis. plerumq cari
cõparat᷑ ȩquus qͥ seruiꝰ. gẽma quã famula: Ita lib¬
tatt uidicandi plurimũ distat ratione considerantis. a ne
cessitate indigentis. seu uoluptate cupientis. cumista qͥd ꝑse
ipsũ in reRu gradibꝰ pendat. in manifesto sit N ecessitas

Expanded text:
et in his, quae intellegunt, praeponuntur inmortalia moret in his, quae intellegunt, praeponuntur inmortalia mortalibus, sicut angeli hominibus. Sed ita praeponuntur naturae ordine; est autem alius adque alius pro suo cuiusque usu aestimationis modus, quo fit, ut quaedam sensu carentia quibusdam sentientibus praeponamus, in tantum, ut si potestas esset ea prorsus de natura rerum auferre uellemus, siue quem in ea locum habeant ignorantes. siue etiamsi sciamus nostris ea commodis postponentes. Quis enim non domi suae panem habere quam mures, nummos Sed quid mirum, cum ipsorum etiam hominum aestimatione, quorum certe natura tantae est dignitatis, plerumque carius comparetur equus quam servus, gemma quam famula? Ita libertate judicandi plurimum cessitate indigentis seu uoluptate cupientis, cum ista quid per se ipsum in rerum gradibus pendat, necessitas
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ in qͦ legit᷑. dracho hic quẽ finxisti ad inludendũ. sic
intellegendũ ẽ: ut existemꝰ non talc̃ ab initio creatum
cui ab anglis illuderetur. sed in hac pena pꝰ peccatum os¬
dinatũ. Iniciũ gͦ eiꝰ. figm̃tũ c̃ dñi Non enĩ ẽ ullanar¬
tura etiã in extremis infimisq bestiolis quã ille non con¬
stituit. a qͦ ẽ om̃is modꝰ. omis species. om̃is ordo. sine qͥbꝰ
nichil rerũ inueniri uł cogitari potest: Quantoma¬
gis anglica creatura. quȩ oma cetã quȩ ds condidit¬
non sunt quod ds est: a quo facta sunt. p̃ponuntur
uiuentia ñ uiuentibꝰ. sic̃ ea quȩ habent ium gignen¬
di. uł etiam appetendi his quȩ isto motu carent.
Etinhis quȩ uiuunt p̃ponunt᷑ sentientia ñ sentientibꝰ.
sic̃ arboribꝰ animalia: Et in his quȩ sentiunt p̃ponurt̃
intelligentia ñ intelligentibꝰ. sic̃ homines peccoribꝰ.

Expanded text:
mus, ubi legitur: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, sic mus, ubi legitur: Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, sic intellegendum est, ut exc poena post peccatum ordinatum. Initium ergo eius figmentum est Domini; non enim est ulla natura etiam in extremis infimisque bestiolis, quam non ille constituit, a quo est omnis modus, omnis species, omnis ordo, sine quibus nihil rerum inueniri uel cogitari potest; quanto magis angelica creatura, quae omnia cetera, qunon sunt quod Deus est a quo facta sunt, praeponuntur uiuentia non uiuentibus, sicut ea, quae habent uim gignendi uel etiam adpetendi, his, quae isto motu carent; et in his, quae uiuunt, praeponuntur sentientia non sentientibus, sicut arboribus animalia; et in his, quae sentiunt, praeponuntur intellegentia non intellegentibus, sicut homines pecoribus;
Abbreviated transcription (Latin):
diabolꝰ peccat. non intelligunt si naturalis ẽ: nullo modoͫ
esse peccatũ. S qͥd respondet᷑ ꝓphicis testimoniis. siue qͦd
ait isaias. sub figurata ꝑsona principis babiloniȩ diabolũ
notans. qͦmͦ cecidit lucifer qͥ manc oriebat᷑. siue quod eze¬
chiel. in delicus paradisi dĩ fiusti. oñi lapide p̃cioso orna¬
tꝰ es: ubi intelligitur fuisse aliquando sine peccato: Nã
exp̃ssiꝰ ei paulo post dr̃. Ambulasti in diebꝰ tuis sine ui¬
tio Quȩ si alit̾ conuenientiꝰ intelligi nequeunt. opor¬
t& etiam illud quod dictũ ẽ inueritate non stetit. sic
accipiamꝰ. qͦd inueritate fuerit. sed non ꝑmanserit: &
peccare putandꝰ est. sed abinitio peccati. qͦd ab ipsiꝰ suꝑbu
cepit ẽc̃ peccatũ. Nec illud quod scriptũ est: in libro
iob cũ de diabolo sermo ẽet hoc ẽ iitiũ figmenti dñĩ qͥd
fec̃ in ludendũ ab anglis suis. cui consonare udet᷑ & psil¬

Expanded text:
diabolus peccat, non intellegunt, si natura talis est, nullo modo diabolus peccat, non intellegunt, si natura talis est, nullo modo esse peccatum. Sed quid respondetur propheticis testimoniis, siue quod ait Esaias sub figurata persona principis Babyloniae diabolum notans: Quo modo cecidit Lucifer. qui mane oriebatur; siue quod Hiezechiel: In deliciis paradisi Dei fuisti, omni lapide pretioso ornatus es? Ubi intellegitur fuisse aliquando sine peccato. Nam expresses ei paulo post dicitur: Ambulasti in diebus tuis sine uitio. Quae si aliter conuenientius intellegi nequeunt, oportet etiam illud, quod dictum est: In ueritate non stetit, sic accipiamus, quod in ueritate fuerit, sed non permanserit; et peccare putandus est, sed ab initio peccati, quod ab ipsius superbia coeperit esse peccatum. Nec illud, quod scriptum est in libro Iob, cum de diabolo sermo esset: Hoc est initium figmenti Domini, quod fecit ad inludendum ab angelis suis cui consonare uidetur et psal
Abbreviated transcription (Latin):
sũ intelligi uoluit: In qͣutiq sistetisset. eiꝰ particeps factꝰ.
qͣsi quesissemꝰ. unde ostendat᷑ qͦd in ueritate ñ steterit.
atq ait. quia non ẽ ueritas in eo Esset aut̃ in eo. si in il¬
la stetisset. Loquutione aũ dictũ ẽ minꝰ usitata. Sic
enĩ uidet᷑ sonare inueritate ñ stetit. quia ueritas non c̃
in eo. tãꝗͣ easit cansa ut inueritate non steterit. qͦd in
eo ueritas ñ sit. cũ ea potiꝰ sit causa. ut in eo ueritas non
sit. qͦd inueritate non stetit. Ista loquutio ẽ & in psalmo:
Ego clamaui qm̃ exaudisti me dꝰ. cũ dicendũ fuisse ui¬
deat᷑. ex audisti me d qm̃ clamaui adte S cũ dixis
set ego clamaui. tãꝙͣ ab eo quartret᷑. unde sese clamasse
monstrar&. ab affectu exauditionis dĩ clamoris sui ostendit̃
effectũ tanꝗͣ diceret. Hinc ostendo clamasse me. qm̃ ex¬
audisti me Illud etiam quod ait de diabolo iohs. ab intio

Expanded text:
sum intellegi uoluit, in qua utique si stetisset, eius particeps factus sum intellegi uoluit, in qua utique si stetisset, eius particeps factus quasi quaesissemus, unde ostendatur, quod in ueritate non steterit, adque ait: Quia non est ueritas in eo. Esset autem in eo, si in illa stetisset. Locutione autem dictum est minus usitata. Sic enim uidetur sonare: In ueritate non stetit, quia ueritas non est in eo, tamquam ea sit causa, ut in ueritate non steterit, quod in eo ueritas non sit; cum potius ea sit causa, ut in eo ueritas non sit, quod in ueritate non stetit. Ista locutio est et in psalmo: Ego clamaui, quoniam exaudisti me Deus; cum dicendum fuisse uideatur: Exaudisti me Deus, quoniam clamaui. Sed cum dset, Ego clamavi; tanquam ab eo quaereretur, unde se clamasse monstraret, ab effectu exauditionis Dei clamoris sui ostendit affectum; tanquam diceret, Hinc ostendo clamasse me, quoniam exat. Illud etiam, quod ait de diabolo Iohannes: Ab initio
Abbreviated transcription (Latin):
do possit occidere. uerũ etiã ab initio suȩ conditio¬
nis in ueritate ñ steterit. & ideo nũꝗͣ beatꝰ cũ sc̃ĩs an¬
glis fuerit. suo recusans subditꝰ eẽ conditori. & sua
ꝑ suꝑbiam uelut p̾uata potestate letatꝰ. ac ꝑ hoc fal¬
sus & fallax. qͥa nec unꝗͣ potestatẽ omĩpotentis eua¬
dit. & qͥ ꝑpiã subiectionẽ noluit tenere qͦd ucre c̃.
abolus peccat. Noc ẽ ex qͦ creatꝰ ẽ iusticiã recusauit.
tquã nͥ pia dõ subdita uoluntas habere ñ possit. Huic
sententiȩ qͥsqͥs ad qͥescit. ñcũ illis hereticis sapit id est
manicheos. & siquȩ aliȩ partes ita sentiunt. qͦd suã
quandã ꝓpͥam tãꝗ̃ ex aduerso quodã pͥncipio dia¬
bołꝰ habeat naturam mali Qui tanta uanitate de¬
sipiunt. ut cũ uerba ista euuanglica in auctoritate
nobiscũ habeant. ñ adtendant ñ dixisse dñm auerita¬
te alienꝰ fuit. s inueritate ñ stetit. ubi aueritate lap¬

Expanded text:
do posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditiodo posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec quisquam potestatem Omnipotentis euadit, et qui per piam subiectionem noluit tenere quod uere estabolus peccat, hoc est, ex quo creatus est, iustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere non posset. Huic sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cum uerba ista euangelica in auctoritate nobiscum habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit, ubi a ueritate lap
Abbreviated transcription (Latin):
tit fidelibꝰ. quod eruntꝰ equales anglis dĩ : quibꝰ etiã
ꝓmittit᷑. qͦd ibunt in uitã ȩt̾nam: Porro autẽ si nos cer¬
tisumꝰ nũꝗͣ. nos ex illa inmortali felicitate casuros. illi
uͦ sicerti ñ sunt. iã potiores non eqͥles eis erimꝰ: Sed qͥa
neqͥꝗͣ ueritas fallit. & eqͣleseis crimꝰ. ꝓfecto etiã ipsi
certi sunt suȩ flicitatis ȩt̃nę. cuiꝰ illi aliqͣdo certinon
fuer̃. Non enĩ erat eoꝵ ęt̃na felicitas cuiꝰ certi ẽent.
quȩ finem fuerat habitura. restat ut aut iam pares fu¬
erint. aut si pares fuer̃. pꝰ illoꝵ ruinã illis certa scien¬
tia suȩ sempit̾nę felicitatis accesserit. nͥ forte qͥsdicat.
id quod dnꝰs de diabolo ait in euuangłio. ille homici¬
da erat ab inicio. & in ueritatt non stetit. sic ẽẽ accipi¬
endũ. ut ñ solũ ab inicio fuerit homicida. idẽ in itio
humani generis. ex qͦ utiq homo factꝰ ẽ quẽ decipien¬

Expanded text:
tit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam tit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veritas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fuerat habitura, restat, ut aut inpares fuerint, aut, si pares fuerunt, post istorum ruinam illis certa scientia suae sempiternae felicitatis accesserit. Nisi forte quis dicat id, quod Dominus ait de diabolo in euangelio: Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipien
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗ̃ & si ñ p̃sciã beatitudinẽ. siuitam eger̃ ante
peccatũ ꝑfecto credendi sunt Aut si durũ uidet᷑
quando facti sunt anglĩ alios credere ita factos. ut
non acciperent p̃sentiã uł ꝑseuerantiã casus sui
alios autem ita ut ueritate certissima et̃nitatem
sue beatitudinis nossent. sed eqͣlis felicitatis om̃s ab
inicio om̃s creati sunt. & ita fuer̾ donec isti qͥ nc̃
mali st̃ ab illo bonitatis lumine sua uolutitate
cecidissent ꝓculdubio multo ẽ duriꝰ nc̃ puta¬
re anglos scos eternitate suȩ beatitudinis incer¬
tos. & ipsos de semet ipsis ignorare. quod nos de
ilis ꝑ scrpturas scãs nosse pͥotiamꝰ: Quis enĩ catho¬
licus xp̃ianꝰ ignorat. nullũ nouũ diabolũ exbonis an¬
głis ulteriꝰ futurũ. sic̃ nec istũ insocietatẽ bonoꝵ angłoꝵ
ulteriꝰ rediturũ: Ueritas qͥppe in euuangło scĩ ꝓmit

Expanded text:
aliquam, etsi non praesciam beatitudinem, si vitam egerunt ante aliquam, etsi non praesciam beatitudinem, si vitam egerunt ante peccatum, profecto credendi sunt. Aut si durum videtur, quando facti sunt Angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam vel perseverantiae vel casus sui, alios autem ita ut veritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent; sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua voluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare Angelos sanctos aeternae suae beatitatis incertos, et ipsos de semetipsis ignorare, quod nos de illis per Scripturas sanctas nosse potuimus. Quis enim catholicus christianus ignorat, nullum novum diabolum ex bonis Angelis ulterius futurum; sicut nec istum in societatem bonorum Angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe in
Abbreviated transcription (Latin):
lectationẽ p̃sentis boni. beatior erat pͥmꝰ homo in
paradiso. quã quilib& iustus in hac infirmitate
mortali. Quantũ aut̃ ad spem futuri. beatior qͥ¬
lib& in qͥb lib& cruciatibꝰ corporis. cui non opi¬
mone sed certa ucritate manifestũ ẽ. sine fine
se habiturũ omi molestia carentẽ. societatem
angeloꝵ. participatione sũmi dĩ. qua erat ille
homo sui casus in cortꝰ in magna illa felicitate
currit. utroq coniuncto effici beatitudinẽ. quã
recto ꝓposito intellectualis natura desiderat. hoc
ẽ ut & bono in cõmutabili qͥd dsꝰ est. sine ullamo¬
lestia ꝑfruat᷑. & in cosesanum in et̾nũ ẽc̃ mansu¬
rum. nec ulla dubitatione cunctet᷑. nec ullo
errore fallat᷑. hanc habere anglõs lucis. pra fide
credimꝰ. Hanc nec anteq̃ cadcrent habuisse an¬
gelos peccatores: qͥ sua p̃uitatt illa luce p̾uatist̃.
consequenti ratione colligimꝰ. habuisse tamen

Expanded text:
lectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in lectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri, beatior quilibet in quibuslibet cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitate currit utroque conjuncto effici beatitudinem, quam recto proposito intellectualis natura desiderat; hoc est, ut et bono incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur, et in eo se in aeternum esse mansuram, nec ulla dubitatione cunctetur, nec ullo errore fallatur. Hanc habere Angelos lucis pia fide credimus: hanc nec antequam caderent, habuisse angelos peccatores, qui sua pravitate illa luce privati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisse tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ quod attinet᷑ ad rationalẽ uł intellectua¬
lem creaturã. beatos nuncupandos putamꝰ. Quis
enim pͥmos ilos homines in paradiso negare audeat
beatos fuisse ante peccatũ. quãuis sua beatitudoquȩ
diuturna uł utrum eterna eẽt. in certos ẽẽ. ẽẽt aut̃ꝰ
eterna nisi peccassent: cum hodie non impudent᷑ bea¬
tos uocemus. quos uidemꝰ iuste ac pie cumspe futu¬
re immortalitatis hanc uitã ducere sine crimme
uastante conscientia. facile impetrantts peccatis
huiꝰ infirmitatis diuinã miscdãm: Qui licet de suę
ꝑseuerantiȩ p̃mio certi sint. de ipsa tam̃ ꝑseuerantia
sua reppcriunt᷑ incerti. Quis enĩ hominum se in acꝰ¬
tione ꝓuectuq iusticię pseueraturũ usq infinẽ
sciat. nisi aliqͣ reuelatione ab illo fiat certꝰ. qͥ de
hac re iusto latentiq uidicio. non om̃s instruit.
sed neminẽ fallit: Quantũ itaq ꝑtinet ad de¬

Expanded text:
tantum, quod adtinet ad rationalem uel intellectuatantum, quod adtinet ad rationalem uel intellectualem creaturam, beatos nuncupandos putamus. Quis enim primos illos homines in paradiso negare audeat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna esset incertos esset autem aeterna, nisi peccassent, cum hodie non inpudenter beatos uocemus, quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae inmortalitatis hanc uitam ducere sine crimine uastante conscientiam, facile inpetrantes peccatis huius infirmitatis diuinam misericordiam. Qui licet de suae perseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione prouectuque iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? Quantum itaque pertinet ad de
Abbreviated transcription (Latin):
tate mansissent. parit̾ beati. quia parit̃ certi : Neq
enĩ sic̃ uita quan dui cumq fuerit. ita eterna uita
ucracit᷑ dici pottrit. si finem habitura sit: Si quidem
uita tantũ modo uiuendo. eterna uͦ finc̃ non haben
quandoq desitura. & ꝓpterea ñ ȩt̾na. siue id scirent
siue nescientes alud putarent. quia scientes timor
nescientes error. beatos ẽẽ utiq non sinebat. Si dut̃
hoc ita nesciebant. ut in certis falsisue ñ fiderentꝰ.
sed utrũ sempiternũ an quandoq finẽ habiturũ ẽẽt
bonũ suũ. in neutram partẽ firma assensione ferrent᷑.
Neq enĩ ita uocabulũ beate uite contrahimus
ad quasdã sigificationis angustias. ut solũ dm̃ dica¬
mꝰ ec̃ beatũ. Qui tam̃ ita uere beatus est. ut maior
beatitudo ẽc̃ non possit. In cuiꝰ cõparatione qͥd an¬
gli beati sunt: sua quadã beatitudine. quanta eẽ
in anglis potest. quid aut quantũ ẽ : Nlec ipsos¬

Expanded text:
tate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque tate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem habitura sit; si quidem uita tantummodo uiuendo, aeterna uero finem non habendquandoque desitura et propterea non aeterna, siue id scirent, siue nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos esse utique non sinebat. Si autem hoc ita nesciebant, ut falsis incertisue non fiderent, sed utrum sempiternum an quandoque finem habiturum esset boae uitae uocabulum ita contrahimus ad quasdam significationis angustias, ut solum Deum dicamus beatum; qui tamen uere ita beatus est, ut maior beatitudo esse non possit, in cuius conparatione, quod angeli beati sunt summa quadam sua beatitudine, quanta esse in angelis potest, quid aut quantum est?
Abbreviated transcription (Latin):
potest Porro si sciens fec̾ om̃a. ea utiq fec̃ quȩ nouerat:
Ex qͦ occurrit animo quiddã mirũ. sed tamen uerũ. qł
iste mundus nob̾ notꝰ eẽ ñ potuisset: nͥ ess& Dõ autẽ
sedm̃ spacium aliquod temporis priuserant spꝰs alitene¬
brȩ qͦs anglos dicimꝰ. sed simul ut facti sunt. lux factist̃.
rent. sed ctiã illuminati. ut sapiont̃ beateq uiucrent.
Ab hac illuminatione auersi quidã anglĩ. non obtinue¬
r̃ excellentiã sapientis beateq uitt. que ꝓculdubio ñ nͥ
eterna est: ȩitrnitatisq suę certa atq secura. sed ratio¬
nabilem uitã licet insipientẽ sic habent. ut eam non
possit amittere nec si uelint Quatoniꝰ aut̃ ante qͥ pec¬
cassent illiꝰ sapientię fuerint participes. diffinire qͥs
inpotest : In eiꝰ tam̃ participatione eqͣles fuisse istos. illis
quando quidem si in ea eqͣlos fuissent. etiã isti in ciꝰ et̃ni¬

Expanded text:
potest: porro, si sciens fecit omnia, ea utique fecit quae noverat. potest: porro, si sciens fecit omnia, ea utique fecit quae noverat. Ex quo occurrit animo quiddam mirum, sed tamen verum, quod iste mundus nobis notus esse non posset, nisi esset; Deo autem secundum spatium aliquod temporis prius erant spiritus illi tenebrae, quos angelos dicimus; sed simul ut facti sunt, lux facti suntrent; sed etiam inluminati, ut sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt excellentiam sapientis beataeque uitae. quae procul dubio non nisi aeterna est aeternitatisque suae certa adque secura; sed rationalem uitam licet insipientem sic habent, ut eam non possint amittere, nec si uelint. Quatenus autem, antequam peccassent, illius sapientiae fuerint participes, definire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos illis, quando quidem si aequales in ea fuissent, etiam isti in eius aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
corporeã cogitare naturam. sed habent hec adilꝰ¬
la etiam in magna disparilitate quandã similitu¬
dinẽ. ut ñ in conuenint̃ dicat᷑. sic in luminari dni¬
mam incorporeã luce in corporea simplicis sapi¬
entic dĩ. sicut illuminatur aeris corpꝰ luce corporea
& sicut aer tenebrescit ista luce desertꝰ. nã nichil
sapientiȩ luce pͥuatã: Sedm̃ hoc gͦ dicunt᷑ illa sim¬
plicia. quȩ pͥncipalit̾ uereq diuina sunt. qͦd non
aliud est in eis qͥlitas. aliud substantia. nec alioꝵ
participatione uł diumna. uel sapientia. ł beata si
Cetm̃ dictꝰ est inscripturis scĩs sp̾c sapientię multi¬
plex. eo qͦd multa in se habeat. sed quod hab&¬
thesauri rerum intelligibilium. in quibꝰ st̃ om̃s in uisibi¬
les atq in cõmutabiles rationes rerũ. etiam iusibiliũ & mu¬
tabilium quȩ pipsam facto sunt. qm̃ ds non aliquid nes¬
ciens fec̃. quod nec deq̾lib& homine artifice recte dici

Expanded text:
corpoream cogitare naturam. Sed habent haec ad ilcorpoream cogitare naturam. Sed habent haec ad illa etiam in magna disparilitate quamdam similitudinem, ut non inconvenienter dicatur, sic illuminari animam incorpoream luce incorporea simplicis sapientiae Dei, sicut illuminatur aeris corpus luce corporea; et sicut aer tenebrescit ista luce desertus nam nihil sapientiae luce priuatam. Secundum hoc ergo dicuntur illa simplicia, quae principaliter uereque diuina sunt, quod non aliud est in eis qualitas, aliud substantia, nec aliorum participatione uel diuina uel sapientia uel beata sunt. Ceterum dictus est in scripturis sanctis Spiritus sapientiae multiplex, eo quod multa in sese habeat; sed quae habthesauri rerum intelligibilium, in quibus sunt omnes invisibiles atque incommutabiles rationes rerum, etiam visibilium et mutabilium, quae per ipsam factae sunt. Quoniam Deus non aliquid nesciens fecit, quod nec de quolibet homine artifice recte dici
Abbreviated transcription (Latin):
utiq corpꝰ. quod non ubiq sui totũ ẽ. aliud in¬
corruptio. quȩ ubiq eiꝰ tota est : quia om̃is pars
in corruptibilis corporis. etiam ceteris in eqͥlis eqͣ¬
liter incorrupta ẽ. Neq enĩ uerbigrã quia digi¬
tꝰ minor est quã tota manꝰ. ideo in corruptibilio
manꝰ ꝗͣ digitꝰ. ita cũ sint in eqͥles manꝰ & digitꝰ. eqͣ¬
tam̃ substantia qua corpꝰ dr̃. alia qualitas eiꝰ qui
incorruptibile nuncupat᷑. & ideo etiã sic hoc non¬
est. quod hab&. Anima qͦq ipsa etiã si semꝑ sit
sapiens. sic̃ erit cũ & liberabit᷑ ingt̃nũ : participatio¬
ne tam̃ in cõmutabilis sapientie sapiens eritꝰ. que
non c̃ qͦd ipsa. Neq enim si acr in fusa luce nũ quã
deseratur. ideo non aliud ẽ ipse. aliud lux qua in¬
luminat᷑. Neq hoc ita dixerim. quasi aersit ani¬
ma . qͦd putauerunt quidã. qͥ non potuerunt in¬

Expanded text:
itaque corpus, quod non ubique sui totum est: alia initaque corpus, quod non ubique sui totum est: alia incorruptio, quae ubique ejus tota est; quia omnis pars incorruptibilis corporis etiam caeteris inaequalis aequaliter incorrupta est. Neque enim, verbi gratia, quia digitus minor est quam tota manus, ideo incorruptibilior manus quam digitus. Ita cum sint inaequales manus et digitus, aequtamen substantia, qua corpus dicitur, aliud qualitas ejus, qua incorruptibile nuncupatur. Et ideo etiam sic quod habet. Anima quoque ipsa, etiamsi semper sit sapiens, sicut erit cum liberabitur in aeternum; participatione tamen incommutabilis sapientiae sapiens erit, quae non est quod ipsa. Neque enim si aer infusa luce nunquam deseratur, ideo non aliud est ipse, aliud lux qua illuminatur. Neque hoc ita dixerim, quasi aer sit anima: quod putaverunt quidam, qui non potuerunt in
Abbreviated transcription (Latin):
pientiam. Nichil hoꝵ enĩ ẽ: id qͦd hab&. Nam
neq uas liqͦrc̃.: neq corpꝰ color. neq aer lux est.¬
suie feruor. neq amma sapientia ẽ: Hinc ẽ qͦd
etiam p̾uari possunt rebꝰ quas habent. & in alios habitꝰ
uł qualitates uertiatq mutari: & uas euacuet᷑ humore
qͦ plenũ est: & corpꝰ decoloret᷑. & aer tenebrescat. atq fri¬
gscat. & anima desipiat Sed & sisit corpꝰ in corruptibi¬
le quale & sc̃is in resurrectione ꝓmittit᷑. hab& quidẽ
ipsiꝰ incorruptionis in amissibilẽ qualitatẽ in corrup
qͦd ipsa in corruptio. Nam illa etiã ꝑsingulas parci¬
tes corporis tota ẽ: nec alibi maior. nec alibi minoi.
Neq enĩ ulla pars ẽ in corruptior. ꝗͣ. altera. Corpꝰ uͦ
ipsũ maiꝰ est in toto. quã in parte. Et cum alia pars
est in eo amplior. alia minor. non ea quę amplior
ẽ: in corruptior. quã ea quę minor. Aliud est

Expanded text:
pientiam. Nihil enim horum est id quod habet: nam pientiam. Nihil enim horum est id quod habet: nam neque uas liquor est, nec corpus color, nec aer lux siue feruor, neque anima sapientia eat. Hinc est quod etiam priuari possunt rebus quas habent, et in alios habitus uel qualitates uerti adque mutari, ut et uas euacuetur umore quo plenum est, et corpus decoloretur et aer tenebrescat siue frigescat et anima desipiat. Sed etsi sit corpus incorruptibile, quale sanctis in resurrectione promittitur, habet quidem ipsius incorruptionis inamissibilem qualitatem, sed quod ipsa incorruptio. Nam illa etiam per singulas partes corporis tota est, nec alibi major, alibi minor; neque enim ulla pars est incorruptior quam altera: corpus vero ipsum majus est in toto quam in parte; et cum alia pars est in eo amplior, alia minor, non ea quae amplior est incorruptior quam ea quae minor. Aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
lii. & spꝰc scꝰs ꝓpͥa quadã notione huiꝰ nominis insa¬
cris litteris nuncupat᷑: Aliꝰ ẽ aut̃ ꝗͣ ꝑat̾ & filiꝰ. quia
nec pat̾ ẽ nec filius. Sed aliꝰ dixi non aliud: qͥa &
hoc parit̾᷑ simplex parit᷑q in cõmutabile bonũ ẽ: &
coeternũ. & hȩc trinitas unꝰ est dꝰ. Nec idõ simplex
qͥa trinitas. Neq enĩ ꝓpt᷑ hoc naturã istam bonist᷑¬
plicẽ dicimꝰ. qͥa pat̾ in ea solꝰ. aut solus filiꝰ. aut solus
sp̃s sc̃s Aut uͦ sola est ista nominis trintas. siue sub¬
stantia ꝑsonarũ. sic̾ sabelliani heretici putauer̃. sed¬
filium. nec tam̃ ipse est filiꝰ. Et filiꝰ habet patrẽ. nec
tam̃ ipse ẽ pat᷑. In qͦ gͦ ad sem& ipsum dr̃ non ad
alteriĩ hoc c̃ quod hab&. sicut ad semet ipsũ dr̃ uiuꝰ
habendo utiq uitã. & eadem uita ipse est Propt̃
aliud q̃d hab&. sic̃ &uas aliquẽ liquorẽ. aut corpꝰ
colorem. aut aer lucẽ siue ftruorẽ. aut anima sa¬

Expanded text:
itus sanctus propria quadam notione huius nominis in sacris litteris nuncupatur. Alius est autem quam Pater et Filius, quia nec Pater est nec Filius; sed \'alius\' dixi, non ‛aliud\', quia et hoc pariter simplex pariterque incommutabile bonum est et coaeternum. Et haec trinitas unus est quia trinitas. Neque enim propter hoc naturam istam boni simplicem dicimus, quia Pater in ea solus aut solus Filius aut solus Spiritus sanctus, aut uero sola est ista nominis trinitas sine subsistentia personarum, sicut Sabelliani haeretici putauerFilium, nec tamen ipse est Filius, et Filius Patrem, nec tamen est Pater, in quo vero ad semetipsum dicitur, non ad alterum, hoc est quod habet, sicut ad semetipsum dicitur habendo utique vitam, et eadem vita ipse est. 2. Propter aliud quod habet; sicut vas aliquem liquorem, aut corpus colorem, aut aer lucem sive fervorem, aut anima sa
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥncipio. qr in ũbo unigenito fec̾. cum scriptũ esł.
in pͥncipio fec̃ ds celũ & terrã Quibꝰ nominibꝰ uniũ¬
salis est significata creatura. uł spũalis. uł corporalis
qͦd est credibiliꝰ. uł magne duȩ mundi partes. qͥbꝰoĩa
quȩ creata sunt continentur. ut pͥmitꝰ ea totã ꝓponc¬
r&. ac deinde partes eiꝰ sedm̃ misticũ dierũ numerũ

Expanded text:
in principio, quia in Verbo unigenito fecit, scriptum sit: in principio, quia in Verbo unigenito fecit, scriptum sit: In principio fecit Deus caelum et terram; quibus nominibus uniuersalis est significata creatura, uel spiritalis et corporalis, quod est credibilius, uel magnae duae mundi partes, quibus omnia quae creata sunt continentur, ut primitus eam totam proponeret ac deinde partes eius secundum mysticum dierum numerum
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc libro cui nom̃ senesis: lucis tenebrarũq uoca¬
bulis signficatas existimauimꝰ: Etiã si aliud hoclocoson
sit forte quiscripsit: nonc̃ in utilit̾ obscuritas huiꝰ ꝑtrac̾¬
tata sententiȩ Quia & si uoluntatẽ auctoris librihuiꝰ
indagare neqͥuimꝰ. a regula tam̃ fidei que ꝑ alias eius¬
dem auctoritatis sacras litteras satis fiddib nota est:
ñ ab horruimꝰ: Et si enĩ corporalia hic cõmemorata st̃
oꝑa dĩ. habent ꝓcul dubio ñ nullã similitudinẽ spũaliũ¬
sumꝰ noctis neq tenebrarũ. Si autẽ hoc sensit ctiã illeqͥ
scripsit. ad ꝑfectiosiẽ disputationis finem nr̃a ꝑuenit in¬
tentio. ut homo dĩ tam eximiȩ diuineq sapicutię. unmo
ꝑ eũ spꝰc dĩ in cõmemorandis oꝑibꝰ dĩ. quȩ om̃a sexto dicit
et̃ ꝑfecta. nullomͦ anglos p̃termisisse credatur: Siue
in pͥncipio qr pͥmo fecꝰ. siue qͦd conuenientiꝰ intelligit᷑

Expanded text:
in hoc libro, cui nomen est Genesis, lucis tenebrarumque vocain hoc libro, cui nomen est Genesis, lucis tenebrarumque vocabulis significatas existimavimus, etiamsi aliud sensit hoc loco forte qui scripsit, non est inutiliter obscuritas hujus pertractata sententiae: quia etsi voluntatem auctoris libri hujus indagare nequivimus, a regula tamen fidei, quae per alias ejusdem auctoritatis sacras Litteras satis fidelibus nota est, non aberravimus. Etsi enim corporalia hic commemorata sunt opera Dei, habent procul dubio nonnullam similitudinem spisumus noctis neque tenebrarum. Si autem hoc sensit etiam ille qui scripsit, ad perfectiorem disputationis finem nostra peruenit intentio, ut homo Dei tam eximiae diuinaeque sapientiae, immo per eum Spiritus Dei in commemorandis operibus Dei, quae omnia sexto die dixit esse perfecta, nullo modo angelos praetermisisse credatur siue in principio, quia primo fecit, siue quod conuenientius intellegitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Et qm̃ sic̃ scriptũ ẽ. dsꝰ suꝑbis resistit. humilibꝰ aut̃
dat grãm. illã in celis celoꝵ habitantẽ. istã inde de
iectam. in hoc infimo acrio cęlo tumultuantẽ. illã
luminosa pietate tranquillã. istam tenebrosis cupi¬
ditatibꝰ turbulentã. illã dĩ nutu clement᷑ subuenien¬
tẽ. iuste ulciscentẽ. istam suo fastu subdendi & no¬
cendi libidine estuantẽ. illã ut quantũ uult con¬
b sulat dĩ bonitatiministram istã neꝗͣtũ¬
ab uult noceat dĩ potestate frenatã. illam
huic illudentẽ: ut nolens ꝓst ꝑsequutionibꝰ
suis. hanc illi in uidentẽ cum peregrinos colligit suos
Nosgͦ has duas societates angelicas int̾ sc dispares atq con¬
traruis unã & natura bonã & uoluntate rectã. aliã uͦ
natura bonã. s uoluntate ꝑuersa. aliis manifestatioribꝰ
diuinarũ scripturarũ testimoniis declaratas. quasetiam

Expanded text:
tem; et quoniam, sicut scriptum est, Deus superbis resistit, humilibus autem tem; et quoniam, sicut scriptum est, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, illam in caelis caelorum habjectam in hoc infimo aerio coelo tumultuantem: illam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam: illam Dei nutu clementer subvenientem, juste ulciscentem; istam suo fastu subdendi et nocendi libidine exaestuantem: illam, ut quantum vult consulat, Dei bonitati ministram; istam, ne quantum vult noceat, Dei potestate frenatam: illam huic illudentem, ut nolens prosit persecutionibus suis; hanc illi invidentem, cum peregrinos colligit suos: nos ergo has duas societates angelicas inter se dispares atque contrarias, unam et natura bonam, et voluntate rectam; aliam vero natura bonam, sed voluntate perversam, aliis manifestioribus divinarum Scripturarum testimoniis declaratas, quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
enilos reseruari: Int̾ hos gͦ & illos dm̃. ł pͣscientia uł
ri quis contradicat. ꝗͣdoquidem nos ad huc infide
uiuientes. & eoꝵ ęqualitatẽ ad huc sꝑantes. utiq
ñ dum tenentes. iã lux dicti ab aplõ sumꝰ. fuistis in
quid aliquando tenebre. nc̃ aut̃ lux in domino.
istos uͦ desertores tencbras a ꝑtissime nuncupari. ꝓ¬
fecto aduertunt. qͥ peiores eos eẽ hominibꝰ infide¬
libꝰ siue intelligunt. siue credunt: Qua ꝓpt̃ &sialia
lux inisto huiꝰ libri loco intelligenda ẽ: ubi legimꝰ
dix̃ dsꝰ fiat lux. & factaẽ lux. & alie tenebre signi¬
ficatȩ sunt in eo qͦd scriptũ est: diuisit dsꝰ int̾ lucem
& tenebras. nos tam̃ has duas angłicas societates. unã
fruentẽ dõ. alterã tumentẽ tẏpho. unã cui dr̃ adora¬
te dm̃ om̃s angli eiꝰ. aliã cuiꝰ pͥnceps dic̃. hȩc om̃a tͥ
dabo si ꝓcidens ad oraueris me. unã dĩ scõamore flag¬
grantẽ. alterã ꝓpͥe celsitudinis in mundo amore fuman¬

Expanded text:
seruari. Inter hos ergo et illos Deum uel praescientia uel ri quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi alia lux in isto huius libri loco intellegenda est, ubi legimus: Dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, et aliae tenebrae significatae sunt in eo quod scriptum est: Diuisit Deus inter lucem et tenebras: nos tamen has duas angelicas societates, unam fruentem Deo, alteram tumentem typho; unam cui dicitur: Adorate eum omnes angeli eius, aliam cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsitudinis inmundo amore fuman
Abbreviated transcription (Latin):
dõ coȩternos. sed de sua sempiterna & uera felicitate se¬
curos & certos ẽẽ nemo ambigat: Ad quoꝵ societatt̃
ꝑtinere paruulos suosdnꝰs docens. ñ solũ illud ait erunt
ȩquales anglis dĩ. uerũ ipsi quoq angli̾ qua contem¬
platione fruant᷑ ostendit. ubiait: Uidete ne contemp¬
natis unũ ex hispusillis: Dico enĩ uobis quia anglĩ eoꝵ
casse aut̃ quosdã anglo̾s. & in huiꝰ mundi ima detru¬
sos. qͥ eis uelut carcerc̃ usq ad futurã in diciudicii
ultimã dampnationẽ. apłsꝰ petrus aꝑtissimc ostendit

Expanded text:
Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et vera felicitate seDeo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et vera felicitate securos et certos esse, nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere parvulos suos Dominus docens, non solum illud ait, Erunt aequales Angelis Dei : verum ipsi quoque Angeli qua contemplatione fruantur, ostendit, ubi ait, Videte ne contemnatis unum ex pusillis istis: dico enim vobis casse autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnationem apostolus Petrus apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
tura pͥncipiũ nominauit. sic̃ ipse in euuanglõ uide¬
is querentibꝰ qͥs ẽẽt. respondit se ẽc pͥncipiũ. ñ econ¬
trario referam contentionẽ. maxime qͥa hoc mede¬
lectat plurimũ qͦd etiã in summo ex ordio scĩ libri
genescos trinitas cõmendat᷑: Cũ enĩ ita dr̃. in pͥn¬
cipio fec̃ dꝰ celũ & terrã. ut pat̾ fecisse intellegat᷑
infilio. sic adtestat᷑ psalmꝰ ubi legit᷑. ꝗͣ magnificaita
st̃ oꝑatiia dñẽ. oiã in sapientia fecisti. conue¬
uł ꝗͣ molẽ materiãue future constructi¬
onis mundi. ꝗli & terrę nomine nuncupa dul¬
uerit. subiciendo & adde⁊ndo. terta autem eratꝰ
inuisibilis & in composita. & tenebre crant suꝑ abyssũ.
mox ut trinitatis cõmemoratio compleret᷑. & sp̃c inqͥt dĩ
quod ita ꝓfundumẽ. ut ad exercitationẽ legentiũ a
fidei regula ñ oberrantes. plures possit generare senten¬
tias: dum tam̃ anglõs scõs in sublimibꝰ sedibꝰ ñ quidẽ

Expanded text:
 nominauit sicut ipse in euangelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se esse principium: non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri geneseos trinitas commendatur. Cum enim ita dicitur: In principio fecit Deus caelum et terram, ut Pater fecisse intellegatur in Filioomine! omnia in sapientia fecisti : convevel quam molem materiamve futurae constructionis mundi coeli et terrae nomine nuncupaverit, subjiciendo et addendo, Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum: mox ut Trinitatis commemoratio compleretur, Et spiritus, inqquod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non aberrantes plures possit generare sententias: dum tamen Angelos sanctos in sublimibus sedibus, non quidem