comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ diligentibus dm̃. omĩa cooꝑ¬
antur in bonum. Omĩa quecũq
fȩcerimus uł passi fuerimus ꝓpt̃
dilectionem dĩ: omĩa nobis ad
mercedem crescunt. Omĩa enim
quȩcumq uistus fecerit: ꝓsꝑa¬
buntur. His qui scdm ꝓpositum
uocati sunt scĩ. Nam quos presci¬
uit. Scđm quod ꝓposuit sola fi¬
de saluare: quos prescierat credi¬
turos. Et quos gratis uocauit ad
salutem: multomagis głificauit
ad salutẽ oꝑances. Et predestina¬
uit conformes fieri imaginis fi¬
lii sui. Predestinare: idem est
quod prescire. Ergo quos preui¬
dit conformes futuros inuita:
uoluit ut fierent conformes in
gła. Qui transformabit corpus
humilitatis nr̃e: conforme corpo¬
ri claritatis suȩ. Ut sit ipse pri¬
mogenitus inmultis fratribus.¬

Expanded text:
quoniam diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum. Omnia quaecumque fecerimus, vel passi fuerimus propter dilectionem Dei, omnia nobis ad mercedem crescunt. Omnia enim quaecumque justus fecerit, prosperabuntur. His qui secundum propositum vocati sunt sancti. Nam quos praescivit. Secundum quod proposuit sola fide salvare, quos praesciverat credituros; et quos gratis vocavit ad salutem, multo magis glorificabit ad salutem operantes. Et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui. Praedestinare idem est, quod praescire. Ergo, quos praevidit conformes futuros in vita, voluit ut fierent conformes in gloria. Qui transformavit corpus humilitatis nostrae, conforme corpori claritatis suae. Ut sit ipse primogenitus in
Abbreviated transcription (Latin):
dendo uicem. et uitam in futu¬
ro. Prudentia uero: ã ꝓuidendo
est appellata. Prudentia autẽ¬
sp̃s: uita et pax. Non ipsa caro
ut manichei dicunt: sed sensus
carnalis inimicus est deo. Ome
eñi non subiectum inimicum ẽ.
et quicumq uoluerit se uindi¬
care: etiã ueteris legis non nun
ꝑius non carnẽ sed oꝑa accusa¬
uerit carnis. quia quibus hoc di¬
cit utiq incarne uiuebant. Qui¬
possunt. Fieri eñĩ non pocest:
ut carni deditus. aliquando ñ
peccet. Uos aũt in carne non¬
estis: sed in sp̃ũ. Hoc est inspiri
lii sit. Item. In illo sp̃s dĩ habitat:
in quo eius apparent fructus.
sicut ait ad galathas. Fructus
aũt sp̃s ẽ. caritas. gaudiũ. et¬

Expanded text:
dendo vicem, et vitam in futudendo vicem, et vitam in futuro. Prudentia vero a providendo est appellata. Quoniam sapiest subjecta. Non ipsa caro, ut Manichaei dicunt, sed sensus carnalis inimicus est Deo. Omne enim non subjectum, inimicum est, et quicumque se voluerit vindicare, etiam veteris legis nonnumquius non carnem, sed opera accusaverat carnis: quia quibus hoc dicitur, utique in carne vivebant. Dpossunt. Fieri enim non potest, ut carni deditus, aliquando non peccet. Vos autem in carne estis, sed in spiritu. Hoc est in spirilii sit. Item in illo spiritus Dei habitat, in quo ejus apparent fructus: sicut ait ad Galatas: Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, et
Abbreviated transcription (Latin):
cta ẽ ut possit non peccare si
uellet. Ut iustificatio legis i¬
pleretur in nobis. Ut qm̃ in illis
repugnante carnali consuetu¬
dine impleri non pocuit: inno¬
bis salti impleatur. qui exem¬
plo. xp̃i mortificauimus carnẽ.
Qui non seđm carnem ambula¬
mus. sed scđm sp̃m. Qui enĩ se¬
cundum carnem sunt: quȩ car
tiunt. homo ex spũ et carne
constructus ẽ. Quando ergo car¬
nalia agit: totus caro dicitur.
Quando uero spiritalia: totus
sp̃s appellatur. Una quȩq eñi
substantia: cum eam altera insu¬
am ditionem redegerit: et uim
quodam modo ꝓpriam et nom̃
amittit. Nam si singulȩ: cogna¬
ta sibi et uicina desiderant.
Nam prudentia carnis mors ẽ.
sed prudentia euis. Mortem aũt
dicens: eternam pęnã signifi¬
cat. Item: ipse alibi dicit: pru¬
dentiam humanam ẽẽ. mali m¬
iucẽ referre. Talis ergo pruden¬
tia mortẽ parit: trans grediendo
p̃ceptũ. Sp̃s uero prudentia. &¬
in p̃senti pacem habet non red¬

Expanded text:
cta est, ut possit non peccare, si cta est, ut possit non peccare, si velit. Ut justificatio legis impleretur in nobis. Ut quod in illis, repugnante carnali consuetudine, implere non potuit, in nobis saltem impleatur, qui exemplo Christi mortificabimus carnem. Qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum. Qui enim secundumtiunt. Homo ex spiritu et carne constructus est. Quando ergo carnalia agit, totus caro dicitur: quando vero spiritualia, totus spiritus appellatur. Unaquaeque enim substantia, cum eadem alteram in suam ditionem erigit, et vim quodammodo propriam et nomen amittit. Nam singulae cognata sibi et vicina desiderant, Nam prudentia carnis mors est:sed prudentia. Ejus autem mortem dicens, aeternam poenam significat. Item ipse alibi dicit: prudentiam humanam esse, malo vicem referre. Talis ergo prudentia mortem parit transgrediendo praeceptum. Spiritus vero prudentiae in praesenti pacem habet, et non red
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ carnẽ sed absq peccato
portasse. Item. Hic similitudo ue¬
ritatem habet: et sicut adam
genuit ad similitudinem suã:
similem ergo cȩteris hominib
Et de peccato dampnauit pecca¬
tum in carne. Quasi dicas. de
hoste expugnauit hostem. Siue
hostias quȩ ꝓ peccato offereban¬
tur in lege. peccati nomine uo¬
cabant cum ipsȩ delicta nes¬
cirent. sicut scriptum ẽ. Et un¬
ponet manũ suꝑ caput peccati
sui sic et. xp̃i caro quȩ ꝓ peccatis
nris oblata est: peccati nomen
accepit. Quidam sane dicunt:
quod de peccato iudeoꝵ qui do¬
minũ occiderunt. peccatũ diabo¬
li quod hostem deceꝑat ꝑhomi¬
nem condempnaret. sicut ad
ebreos dicit. Ut ꝑ mortẽ destru¬
eret eum: qui habebat mortis
imꝑium. Siue de illuis carnis
substantia que ante seriuebat
peccato. uicit nunquam peccan¬
do peccatum. Et in eadem car¬
ne dampnauit peccatũ: ut osten¬
deret uoluntatem eẽ in crimine
non naturam. quȩ talis adeo fa¬

Expanded text:
quidem carnem, sed absque peccato quidem carnem, sed absque peccato portasse. Item hic similitudo veritatem habet: sicut Adam genuit ad similitudinem suam. Similem ergo caeteris hominibusEt de peccato damnavit peccatum in carne. Quasi si dicas, de hoste expugnavit hostem. Sive sicut hostias, quas pro peccato offerebant in lege, peccati nomine vocabant, cum ipsi delicta nescirent, sicut scriptum est: Et imponent manus super caput peccati sui; sic et Christi caro, quae pro peccatis nostris oblata est, peccati nomen accequod peccato Judaeorum, quo Dominum occiderunt, peccatum diaboli, quo hominem deceperat, per hominem condemnarit, sicut ad Hebraeos dicit: ut per mortem destrueret eum, qui habebat mortisimperium. Sive de illius carnis substantia, quae ante serviebat peccato, vicit numquam peccando peccatum: et in eadem carne damnavit peccatum, ut ostenderet voluntatem esse in crimine, non naturam, quae talis a Deo fa
Abbreviated transcription (Latin):
iħu. Notandum quia gratiam
legem appellat. Liberauit me
alege peccati et mortis. quȩ mor¬
tificat peccatores. Nam quod
inpossibile erat legi. Hic osten¬
dit. qm̃ lex ꝑ infirmitatẽ carnis
non potuerit impleri. In eo aũt
inquo dicit. quod ds̃ cum filiũ
suũ misisset insimilitudine car¬
nis peccati. et ꝓpt̾ peccatũ mi¬
sisse : demonstrat qm̃ ante in¬
carnationem erat filius. et sus¬
ceptam postea carnem quȩ ad
peccandũ eẽt ꝓcliuor. ipse tam̃
absq peccato eam susceꝑit. et
id circo dicitur insimilitudine car¬
nis peccati suscepta carne uenis¬
se. et ꝑ peccatum in eadem carne
dampnasse: qm̃ carnẽ quam sus¬
ceꝑat scam et innoxiam seruaue¬
rit ab om̃i cogiiuione peccati.
Quonam modo oporteat pecca¬
tum dampnari incarne. ut iusti¬
ficatio legis inpleatur in nobis.
Inquo infirmabatur ꝑ carnem.
In illis infirmatur: nam non in
se. Ds̃ filiũ suũ mutens. Contra
fotinum: qui negat filiũ ante
peccati: ostendit eum eandem

Expanded text:
u. Notandum, quia gratiam legem appellat. Liberavit me a lege peccati et mortis. Quae mortificat peccatores. Nam quod impossibile erat legi. Hic ostendit quoniam lex per infirmitatem carnis non poterat impleri. In eo autem in quo dixit: Deus, cum Filium suum misisset in similitudinem carnis peccati: et propter peccatum misisse demonstrat, quoniam ante incarnationem erat Filius, et suscepta postea carne, quae ad peccandum esset proclivior, ipse tamen absque peccato eam susceperit. Et idcirco dicitur in similitudinem carnis peccati, suscepta carne, venisse et peccatum in eadem carne damnasse: quoniam carnem, quam susceperat, innoxiam servaverit ab omni contagione peccati.quemadmodum oporteat peccatum damnare in carne, ut justificatio legis impleatur in nobis. In quo infirmabatur per carnem. In illis infirmabatur, non in se. Deus Filium suum mittens. Contra Photinum, qui negat, Filium ante peccati, ostendit eum eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
qui deo placuerunt. et naturali
lege. similit̃ et moysi difeipuli.
Discipuli aũt. xp̃i primitias di
si. Et qui amplioris sint disci¬
puli. xp̃i: ebreis scribens docet.
Sed et hi om̃s testimonio fidei
ꝓbati : non acceꝑunt reꝓmissi¬
onem. deo ꝓ nobis melus aliqͥd
ꝓuidente. uti ne sine nobis con-¬
summarentur. Expectantes re¬
demptionem corporis nr̃i. Spe¬
rẽ ipsã ꝓmissam ꝑcipimus: sed¬

Expanded text:
qui Deo placuerunt naturali qui Deo placuerunt naturali lege, similiter et Moysi. Discipuli autem Christi primitias dicsi. Et quod priores sint discipuli Christi, Hebraeis scribens docet: Sed et hi omnes testimonio fidei probati non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis melius aliquid providente: et ne sine nobis consummarentur. Exspectantes redemptionem corporis nosrem ipsam promissam p
Abbreviated transcription (Latin):
quod om̃is creatura ingemiscit
et parturit usq ad huc.Sicut
gaudent angeli suꝑ penitentes:
ita dolent suꝑ conuerti nolentes.
Item. nunc communem creͣturam
nominat post adam et euam ui¬
stos qui fuerunt usq ad tempus
xp̃i: quia et ipsi. ade et euȩ qͥ
dicuntur creatura simul conge¬
miscunt. reciꝑe desiderantes pre¬
mia uirtutũ quȩ dñs ꝓmisit eis.
Non solum aut illa: sed et nos
ipsi primicias sp̃s habentes. et
ipsi intra nos gemimus ad optio¬
nem filioꝵ dĩ. Non solum angłi
qui benigniores nobis sunt. de
huuismodi dolent: sed etiãnos
qui iam sp̃m sc̃m habemus de
talib ingemiscimus. sicut iere¬
mias in gemiscens aiebat. Heu
michi anima. quia perist a t̾ra
reuertens. et reliqua. Item: dicens.
non solum illa. sed et nos ipsi pri¬
micias sp̃s habentes: manifeste
edocuit quia non de irraciona¬
bili uł in sensibili creatura ser¬
monẽ fecerit.que non partici¬
patur sp̃m scm: sed de scĩs dicit.

Expanded text:
quod omnis creatura ingemiscit quod omnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. Sicut gaudent angeli super poenitentes: ita dolent super converti nolentes. Item nunc communem creaturam nominat, post Adam et Evam, justos, qui fuerunt usque ad tempus Christi: qui et ipsi Adae et Evae, qui dicuntur creatura, simul congemiscunt, recipere desiderantes praemia virtutum, quae Dominus promisit eis. Non solum autem illa, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes, et ipsi intra gemimus adoptionem filiorum Dei. Non solum angeli, qui benigniores nobis sunt de hujusmodi dolent, sed etiam nos qui jam Spiritum sanctum habemus, de talibus ingemiscimus: sicut et Jeremias ingemiscens aiebat: Heu mihi anima! quia periit a terra revertens, et reliqua. Item dicens: Non solum autem illa, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes: manifeste edocuit, quia non de irrationali, vel insensibili creatura sermonem fecerit, quae non participat Spiritum sanctum, sed de sanctis dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
cit: et non sicut quidam estimãt
hec ꝑitura. quando sol obscura¬
bitur. et luna non dabit lumen
suũ. et stellȩ cęli cadent suꝑ ter¬
ram. et tunc erit nouũ cȩlum.
et noua terra. Creatura autem
adam et ȩua est: que adhuc
expectat. se adeo exciꝑe adop¬
tionem. Uanitati enĩ creatura.
Uanitas ẽ: om̃e quod quandoq
finitur. Item uanitas ẽ. preuari¬
catio: cui subiecta ȩua. non pro¬
pria uoluntate. sed a serpente
decepta. spe illa qua audierat.
et eritis quasi dii. scientes bonũ
et malũ. Seruitus aũt est cor¬
ruptionis: quam audiuit adã.
terra es: et in terram ibis. Inre¬
surrectione eñi: recepturi sunt in¬
corruptionem filiorũ dĩ. Subiecta ẽ.
Si angłi. hominibus ministrantes.
Non uolens: sed ꝓpt̃ eum qui sub¬
iecit in spem: Quia et ipsa creatir¬
ra liberabitur ascruitute corrup¬
tionis. inlibertate głȩ filioꝵ dei.
Iam non seruiet eis: qui dĩ imna¬
ginem corruꝑunt. Scimus enim.

Expanded text:
cit, et non sicut quidam existimancit, et non sicut quidam existimanhaec peritura, quando sol obscurabitur, et luna non dabit lumen suum, et stellae coeli cadent super terram: et tunc erit novum coelum et nova tempora. Creatura autem, Adam est et Eva, quae adhuc exspectat se a Deo recipere adoptionem. Vanitati enim creatura. Vanitas est omne quod quandoque finitur. Item vanitas est praevaricatio: cui subjecta Eva, non propria voluntate, sed a serpente decepta, spe illa, qua audierat: Et eritis quasi dii, scientes bonum et malum. Servitus autem est corruptionis, quam audivit Adam: Terra es, et in terram ibis. In resurrectione recepturi sunt incorruptionem filiorum Dei. Subjecta est. Si angeli hominibus ministrant. Non volens, sed propter eum, qui subjecit ra liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei. Jam non serviet eis, qui Dei imaginem corruperunt. Scimus enim
Abbreviated transcription (Latin):
Diuersi hunc locum: diuersis mo¬
dis exponunt. Siue omĩs crea¬
tura resurrectionis tempus ex¬
pectat: quia tunc in meluis com¬
mutabitur: siue angłica raciona¬
bilis creatura petrus enimdicit.
etiã angłos głam desiderare sc̃or.
Quidam etiã sic dicunt. adam et
euam eẽ creaturam: quos olun
serpens abspe diuinitatis uani¬
tati subiectos. corruptioni effe¬
cerit deseruire. Non ex semet ip¬
sis peccantes: sed serpentis insti¬
gantis consilio. Et ipsi inquiunt
liberabuntur: ut iam non cor¬
ruptioni deseriiant. Omnẽ aũt
creaturam dicunt ẽẽ : quicumq
usq ad aduentum. xp̃i iusti fu¬
erunt. quia et ipsi nondum ac¬
cipientes expectant. dc̃i ꝓnobis ali¬
quid melius ꝓuidente. Non solum
aũt illi: sed et nos ipsi in quibus
completa sunt. nec dum tenemus.
sed inspe sustinemus. quam uis
que multi uidere iusti cupierunt
uiderimus. Item: dicens. Si tamen
compatimur ut et głificemur. et
inferens. ex pectacio creature: de
racionabili creatura sermonem fa¬

Expanded text:
Diversi hunc locum diversis modis exponunt. Sive omnis creatura resurrectionis tempus exspectat: quia tunc in melius commutabitur, sive angelica, sive rationalis creatura. Petrus enim dicit, Etiam angelos gloriam desiderare sanctorum. Quidam etiam sic dicunt: Adam et Evam esse creaturam, quos olim serpens a spe divinitatis vanitati subjectos, corruptioni effecerit deservire: non ex semetipsis peccantes, sed serpentis instigatione et consilio. Et ipsi, inquiunt, liberabuntur, ut jam non corruptioni deserviant. Omnem autem creaturam dicunt esse, quicumque usque ad adventum Christi justi fuerunt: quia et ipsi nondum accipientes exspectant, Deo pro nobis aliquid melius providente. Non solum autem illi: sed et nos ipsi, in quibus completa sunt, necdum tenemus, sed in spe sustinemus, quamvis quae multi videre justi cupierunt, viderimus. Item dicens: Si tamen compatimur, ut et glorificemur. Et inferens: Exspectatio creaturae, de rationali creatura sermonem fe
Abbreviated transcription (Latin):
subditi legis imꝑio. inseruitu¬
clamamus abba pater. Qui uo¬
cat patrem: filiũ se eẽ ꝓficetur.
Debet ergo patri inmorib similis
inueniri: ne ꝓnomine quoq in
uacuum usurpato. maiori penȩ
subiaceat. Ipse enĩ sp̃s testimo¬
nium reddit spũi nr̃o: quod su¬
mus filii dĩ. Testimonium adop¬
tionis est: quod habemus sp̃m
ꝑ quem ita oramus tantuam
enĩ arram acciꝑe non poterant:
nisi filii. Si aut̃ filii: et heredes.
heredes quidem dĩ: coheredes
aũt xp̃i. Qui meretur eẽ filuis:
meretur effici heres patris. et ue¬
ri filii coheres. Si tam̃ compaci¬
amur. Si talia patimur cum
apparuerit similes erimus ei.¬
futuram głam commendare: ut
p̃sentes pressuras facilius toleremꝰ.
& reuera nichil posset homo con¬
dignum pati gle celestis: etiam¬
si talis eẽt illa qualis modo est
uita. Quicquid enĩ passus fue¬
rit. amorte plus non est: quam
etiã ꝓ peccatis suis ante mereba¬

Expanded text:
subditi Legis imperio, in servitusubditi Legis imperio, in servituclamamus, Abba pater. Qui vocat patrem, filium se esse profitetur. Debet ergo patri in moribus similis inveniri: ne, nomine quoque in vacuum usurpato, majori poenae subjaceat. Ipse enim spiritus testimonium reddit spiritui notro, quod sumus filii Dei. Testimonium adoptionis est, quod habemus spiritum, per quem ita oramus. Tantam enim arrham accipere non poterant nisi filii. Si autem filii, et haeredes: haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi. Qui meretur esse filius, meretur effici haeres patris, et veri filii cohaeres. Si tamen compatimur. Si talia patimur, cumapparuerit, similes ei efuturam gloriam commendare, ut praesentes pressuras facilius toleremus. Et revera nihil posset homo condignum pati gloria coelesti: etiamsi talis esset illa qualis modo est vita. Quidquid enim passus fuerit a morte, plus non est, quam etiam pro peccatis suis antea mereba
Abbreviated transcription (Latin):
ritalibus actionibus. carnis o¬
pera subieceritis. Notandum
sane. oꝑa carnis non substantiã¬
accusart. Quicumq eñi sp̃u
Quicumq merentur sp̃u scõ guber¬
nari: sicut econtrario qui peccant
spũ diaboli aguntur. ab inicio pec¬
catores. Item. Quicumq scđm
doctrinam sp̃s sc̃i uiuunt: ipsi
sunt qui sp̃u dĩ aguntur. Non
enim accepistis sp̃m seruitutis
iterum intimore. Notandum ẽ.¬
quia uidei et si filii erant. tam̃
cum eẽnt sub lege. uelud subpe¬
dagogo agentes. sp̃m tuoris
habebant. Item. ludei acceꝑunt
spm: qui illos ad seruitutem co¬
geret ꝑtimorẽ. Tunere eñi: seruo¬
rum est: diligere filioꝵ. sicut
scriptũ est. Seruus dñm suum
timebit: et filius diliget pa¬
trem suũ. Illi gͦ qui oꝑari cari¬
tatis uoluntatem nolebant: ti¬
moris necessitate cogebantur.
Nos uero om̃ia uoluntarie oꝑe¬
mur: ut filios nos eẽ ꝓbemus.
non seruos timoris. Item uos ro¬
mani in adoptionem filiorum
uocati estis: non sicut uidȩi qui

Expanded text:
ritualibus actionibus carnis opera subjeceritis, vivetis. Notandum sane opera carnis, non substantiaaccusare. Quicumque enim spiritu Quicumque merentur sancto Spiritu gubernari. Sicut econtrario, qui peccant, spiritu diaboli aguntur, ab initio peccatore. Item quicumque secundum doctrinam Spiritus sancti vivunt: ipsi sunt, qui spiritu Dei aguntur. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed quia Judaei, etsi filii Dei erant, tamen cum essent sub Lege velut sub paedagogo agentes, spiritum timoris habebant. Item Judaei acceperunt spiritum, qui illos ad servitutem cogeret per timorem. Timere enim servorum est: diligere, filiorum, sicut scriptum est: Servus dominum suum timebit, et filius diliget patrem suum: Illi ergo, qui operari charitatis voluntate nolebant, timoris necessitate cogantur. Nos vero omnia voluntarie operemur, ut filios nos omnes probemus, non servos timoris. Item vos, Romani, in adoptionem filiorum vocati estis, non sicut Judaei, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad moysen suie dum non
eẽt qui inter iustum et in ustum
ante distingueret: putabat se om¬
nibus dominari. suie non solum
in eos qui p̃ceptum
Item: mors ex originali malo ue¬
niens: usq ad legem sola regna¬
uit. Ideo dixit regnauit: quia
totum mundũ generalit̃ occupa¬
uerat. Alia uero peccata nequa¬
quam regnare uidebant᷑: quia
sola usq ad moy sen ꝑse mortem
oꝑata regnauit. Alegis aũt tem¬
pore: genus aliud delictoꝵ in
reatum neglecte legis accessit. qđ
ante eius ꝓmulgationem non po¬
terat inputari. Ac sic introeunti¬
bus nouis p̃ceptis: miquitas mul¬
tiplicata ẽ. Lex enĩ non ut tolleret
peccatũ. sed ut demonstraret uel
uindicaret aduenit: et ideo hic
abundantiam gr̃ȩ apłi doctrina
comm̃dat. quia non tantũ adȩ de-¬
bitum quod solum usq ad legem
uelud tyrannica dominatione reg¬
nauerat: sed etiã innumeras offen-¬
sas p̃uaricationis et reꝓbe conuer-¬
dentibus redonauit. Propt̾ea dixit

Expanded text:
usque ad Moysen. Sive dum non usque ad Moysen. Sive dum non esset, qui inter justum et injustum ante distingueret, putabat mors se omnibus dominari. Sive non solum in eos, qui praeceptumt, mors ex originali malo veniens usque ad legem sola regnavit. Ideo dixit: Regnavit, quia totum mundum generaliter occupaverat. Alia vero peccata nequaquam regnare videbantur, quia s usque ad Moysen per se mortem operata regnavit. A legis autem tempore genus aliud delictorum in reatum neglectae legis accessit, quod ante ejus promulgationem non poterat imputari. Ac sic introeuntibus novis praeceptis iniquitas multiplicata est. Lex enim non ut tolleret peccatum, sed ut demonstraret, vel judicaret, advenit: et ideo hic abundantiam gratiae Apostoli doctrina commendat, quia non tantum Adae debitum, quod solum usque ad legem, velut tyrannica dominatione regnaverat; sed etiam innumeras offensas praevaricationis et reprobae converbonitas redonavit. Propterea d
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝑtransiit : qui humano non
cȩlesti ritu uiuebant. Item nunc
apostolus mortẽ animȩ signifi¬
cat: qua adam preuaricans mor¬
tiuis ẽ. sicut et ꝓpħa dicit. Ani¬
ma que peccauerit: ipsa moriet᷑.
Transiuit eñĩ in om̃s homines:
qui naturalem legem p̃uaricati
sunt. In quo om̃s peccauerunt.
hoc ẽ: in eo quod om̃s peccaue¬
runt. exemplo ade peccant. Usq
ad legem eni: peccatũ erat in
mundo. Lex. peccati uindex ad
Erat quidẽ ante legem peccatũ:
sed non ita pͥutabatur eẽ peccatũ.
quia iam pene obliteratum fu¬
erat in natura. Item: dicens usq
ad legem: moysi significat. In¬
ferens aũt. Peccatũ aũt non
inputatur cum lex non ẽ: natu¬
ralem iterum ostendit legem.
ꝑ quam p̃uaricatus ẽ cam. et
post ipsum. qui naturalem legem
preuaricati sunt. Peccatum autem¬
Quomodo mors regnabat si non
inputabatur peccatum. nisi sub
audias. in presenti non inputaba¬
tur : Sed regnauit mors ab adã

Expanded text:
omnes pertransiit, qui humano, non omnes pertransiit, qui humano, non coelesti ritu vivebant. Item nunc Apostolus mortem animae significat: quia Adam praevaricans mortuus est, sicut et Propheta dicit: Anima, quae peccat, ipsa morietur. Transivit enim, et in omnes homines, qui naturalem legem praevaricati sunt. In quo omnes peccaverunt. Hoc est in eo, quod omnes peccaverunt, exemplo Adae peccant. Usque ad legem enim peccatum erat in mundo. Lex peccati vindex aderat quidem ante legem peccatum, sed non ita putabatur esse peccatum, quia jam pene oblitteratum fuerat in natura. Item dicens, usque ad legem, Moysi significat, inferens autem, peccatum non imputatur, cum lex non est. Naturalem iterum ostendit legem, per quam praevaricatus est Cain, et post ipsum, qui naturalem legem praevaricati sunt. Peccatum autemQuomodo mors regnabat, si non imputabatur pecaudias, in praesenti non imputabatur. Sed regnavit mors ab Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
XIII Proptea sicut ꝑ unũ homi¬
nem. Si ꝑ unũ hominẽ etiã pecca¬
tum intrauit inmundũ: insaniĩt
qui dicunt antequam deciꝑet
diabolus euã peccatũ fuisse in
mundo. Item: hic ostendere uult.
ꝓpt̃ea xp̃m passum. ut qui se¬
quentes adam discesseramus adõ.
Inhunc mundũ peccatũ intrauit:
et ꝑ peccatum mors. Exemplum
uł forma quomodo cum non eẽt
peccatũ ꝑ adam aduenit. ita
etiã cum pene apud nullum
iusticia remansisset: ꝑ. xp̃m ẽ
reuocata. & quomodo ꝑ illius
peccatum mors intrauit: ita et
ꝑ huius iusticiam uita ẽ repara¬
ta. futura non presens. Et ita in
om̃s homines mors ꝑtransiit:
dum ita peccent. et similit mo¬
ruintur. Non enim in abraham
et ysaac et iacob ꝑtransiit. de qui¬
bus dicit dñs. Om̃s enĩ illi ui¬
uunt. Hic aũt ideo dicit om̃s
mortuos: quia inmultitudine pec¬
catorũ non excipientur pauci ui¬
sti: sicut ibi. Non ẽ qui faciat bo¬
nũ: non ẽ usq ad unum. Et
om̃is homo mendax. Siue in eos

Expanded text:
Propterea sicut per unum hominem. Si per unum hominem Evam, peccatum intravit in mundum, insaniunt, qui dicunt: antequam deceperit diabolus Evam, peccatum fuisse in mundo. Item hic ostendere vult propterea Christum passum, ut qui sequentes Adam discesseramus a Deo,In hunc mundum peccatum intravit, et per peccatum, mors: Exemplo vel forma. Quomodo cum non esset peccatum, per Adam advenit: ita etiam cum pene apud nullum justitia remansisset, per Christum est revocata. Et quomodo per illius peccatum, mors intravit; ita et per hujus justitiam, vita est reparata futura, non praesens. Et ita in omnes homines mors pertransivit. Dum ita peccant, et similiter moriuntur. Non enim in Abraham, et Isaac, et Jacob pertransiit de quibus dicit Dominus: Omnes enim illi vivunt. Hic autem ideo dicit omnes mortuos, quia in multitudine peccatorum non excipientur pauci justi, sicut ibi: Non est, qui faciat bonum: non est usque ad unum. Et omnis homo mendax. Sive in eos
Abbreviated transcription (Latin):
una mechia nam om̃e quod totũ¬
dõ debet anima. si alicui preter
dm̃ reddiderit: mechatur. Qui ab ho¬
minaris idola. sacrilegium facis:
Sacrilegium ẽ: qđ ꝓprie indm̃
commititur. quasi sacroscĩ iuola¬
cio. Itẽ. In hoc inquit in quo com¬
mutis sacrilegium: idolatra ẽẽ
monstraris. Qui in lege głaris: ꝑ
p̃uaricationẽ legis dm̃ in honoras:
Exposuit: sacrilegiũ quid dixit

Expanded text:
una moechia. Nam omne quod Deuna moechia. Nam omne quod Deo debet anima, si aliquid praeterquam Deo reddiderit, moechatur. Qui abominaris idola, sacrilegium facis. Sacrilegium est, quod proprie in Deum committitur, quasi sacrosancti violatio. Item in hoc, inquit, in quo committis sacrilegium, idololatra esse monstraris. Qui in lege gloriaris, per praevaricationem legis Deum inhonoras. Exponit sacrilegium, quia dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
re transgrederis legem: Qui głaris
indõ. quare in honoras dm̃: Qui
nosti uoluntatẽ eius. quare non ob¬
temꝑas uoluntati: Qui ꝓbas utilio¬
ra. cur inutilia sectaris: Dux cecorũ.
quomͦ uiã non uides rectam: Si enĩ
uidisses: ꝑ ipsã utiq ambulasses.
Silum̃ es aliorũ. cur non abicis
oꝑa tenebrarũ: Eruditor insipien¬
tium. ut quid timorẽ dñi qui est
initiũ sapientie reliquisti: Magist̃
infantũ. quomͦ puer es in sensu:
Qui habes formam scientie et ueri¬
tatis in lege. quare nec ipse seque¬
ris. nec alios sequi pessimo exemplo
ꝑmittis: Quare non conuenit uita
tua doctrinȩ tuȩ. &e opus tuũ des¬
truit fidem tuã : Unde fit. ut lex
ate non custodita. non solum tibi
nicħ ꝓsit: s etiã maioris criminis
reũ. suũ contemptorẽ s obtineat.
Qui p̃dicas non furandũ. furaris :
Quidam dicunt. abscondendo ab
omibus: furaris . xp̃m. Qui dicis
non mechandũ. mecharis: Non ẽ

Expanded text:
re transgrederis legem? Qui gloriaris re transgrederis legem? Qui gloriaris in Deo, quare inhonoras Deum? Qui nosti voluntatem ejus, quare non obtemperas ejus voluntati? Qui probas utiliora, cur inutilia sectaris? Dux caecorum: quomodo viam non vides rectam? Si enim videres: per ipsam utique ambulares. Si lumen es aliorum, cur non abjicis opera tenebrarum? Eruditor insipientium, ut quid timorem Domini, qui est initium sapientiae, reliquisti? Magister infantium, quomodo puer es in sensu? Qui habes formam scientiae veritatis in lege, quare nec ipse sequeris, nec alios sequi pessimo exemplo permittis? Quare non convenit vita tua doctrinae tuae, et opus tuum destruit fidem tuam? Unde fiet ut lex a te non custodita, non solum tibi nihil prosit, sed etiam majoris criminis reum, suum contemptorem obtineat. Qui praedicas non furandum, furaris. Quidam dicunt, abscondendo ab hominibus furaris Christum. Qui dicis non moechandum, moecharis. Non est
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. sicut scriptũ ẽ. Arguam te.
tu uideus cognominaris. Hinc
conuertit᷑ ad iudeos: docens oꝑe
non nomine tantũ debere ẽẽ ui¬
deum: eũq eẽ uerũ. cuiꝰ occulta
st̃ bona. Et requiescis inle¬
ge: confi dis: uł securus es.
Et głaris indõ: et nosti uoluntatẽ
eius. Głaris te solũ nosse din: eiꝰq
uoluntatẽ agnoscere. Et ꝓbas uti¬
liora. instructus ꝑlegem. Eligis
maiora: et int̾ minora discernis.
Quȩ enĩ ꝑnaturã utilia. ꝓbantur
utiliora ꝑlegem. Confidis te ipsũ
lum̃. Lum̃ eoꝵ qui intenebris sũt.
ignorantie. Eruditorẽ in sipienti¬
um. qui dĩ non habent sapientiã
Magistrii infantũ. paruuiloꝵ eta¬
te uł sensu. Habentẽ formã scien¬
tiȩ et ueritatis inlege. ad quam
semꝑ respiciens errare ñ possis.
Qui gͦ aliũ doces: te ipsum non
doces: Similit̾ gentib dixerat. Qui
enĩ aliũ uidicas: te ipsii condempnas.¬
Tu qui in lege requiescis õ iudee. qua¬

Expanded text:
bunt, sicut scriptum est: Arguam te, bunt, sicut scriptum est: Arguam te, tu Judaeus cognominaris. Hic convertit se ad Judaeos, docens opere, non nomine tantum debere esse Judaeum: eumque esse verum, cujus occulta sunt bona: Et requiescis in lege. Confidis vel securus es. Et gloriaris in Deo: et nosti voluntatem ejus. Gloriaris te solum nosse Deum, ejusque voluntatem agnoscere. Et probas utiliora instructus per legem. Eligis majora, et inter minora discernis. Quae enim per naturam utiliora probantur, utiliora sunt per legem. Confidis teipsum st. Lumen eorum, qui in tenebris sunt. Ignorantiae. Eruditorem insipientium. Qui Dei non habent sapientiam. Magistrum infantium. Parvulorum aetate, vel sensu. Habentem formam scientiae, et veritatis in lege. Ad quam semper respiciens, errare non potes. Qui ergo alium doces, teipsum non doces. Similiter gentibus dixerat: Qui enim alium judicas, teipsum condemnas. Qui in lege requiescis, o Judaee, qua
Abbreviated transcription (Latin):
tendit illos non eẽ sine lege: ut &¬
gentes in excusabiles faciat. et ui¬
deos de ꝓpͥetate glę tollat. Qui
ostendunt opus legis fcriptũ in
cordib suis: testimoniũ reddente
illis conscientia ipsoꝵ. Hatura agit
legem incorde ꝑ conscientiȩ testi¬
monuĩ: siue conscientia testatur
legem se habere. timendo dũ pec¬
cat. et uictis gratulando peçcatis.
etiã si nullũ hominũ uereat᷑ ipse
qui peccat. Et int̾ se cogitationũ
inuicem accusantiũ. aut etlam
defendentiũ: indie cũ uidicaue¬
rit d̾s occulta hominũ. Dicit alt̃¬
cationes cogitationum ẽẽ: cum
quid faciendũ uł non faciendũ
diutina deliberatione decernimꝰ:
et scđm hoc nos indie uidicandos.
quia bonũ malũ ue ñ ignorasse
ꝓbamur. Siue conscientiȩ et co¬
gitationes nr̃e erunt indie iudi¬
cii ante oculos nr̃os. tanquã quȩdã
historiȩ cognoscende: aut ipse
nos accusabunt. aut etiã excusa¬

Expanded text:
tendit illos non esse sine lege, ut et tendit illos non esse sine lege, ut et gentes inexcusabiles faciat, et Judaeis de proprietate gloriam tollat. Quid ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis: testimonium reddente illis conscientia ipsorum. Natura agit legem in corde per conscientiae testimonium: sive conscientia testatur legem habere timendo, dum peccat, et victis gratulando peccatis, etiam si nullum hominum vereatur ipse, qui peccat. Et inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam defendentium in die cum judicabit Deus occulta hominum. Dicit altercationes cogitationum esse, cum quid faciendum, vel non faciendum diutina deliberatione decernimus, et secundum hoc nos in die Domini judicandos: quia bonum malumve non ignorasse, probamur. Sive conscientia, et cogitationes nostrae erunt in die judicii ante oculos nostros, tamquam quaedam historiae cognoscendae: aut ipsae nos accusabunt, aut etiam excusa
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ iudiciũ ꝑiit. et qui udicatur
peccator. ꝑiit. sicut scriptũ ẽ. quia
peccatores ꝑibunt. Nam et similes
illos facit: dicendo non auditores
tantũ legis uistos eẽ. s factores.
& paulo inferuis: dicit gentes in
die dñi uidicandas. Quiꝰ enĩ du¬
bitat. tam in lege positos. quã sine
lege degentes. nisi. xp̃o crediderint.
ꝑituros: Non enĩ auditores legis ui¬
sti st̃ apud dm̃: s factores legis ui¬
stificabunt᷑. Reddit rationẽ: quare
non sint gentib meliores. Unde et
nobis tim̃dũ ẽ: ne audientes le¬
gem et non facientes. cũ gentib
ꝑeamus. sicut ipse alibi dicit. ne
cũ hoc mundo dampnem᷑. Cum
eñĩ gentes quȩ legem non habent.
Nequis forte diceret. legem non ha¬
bent. ad quã formã poterunt uidica¬
ri: Naturalit quȩ legis st̃ faciunt.
Siue de his dicit. qui naturalit̾ iusti
fuert̃ ante legem: siue etiã qui nc̃
aliquid boni oꝑant᷑. Cus modi le¬
gem ñ habentes ipsi sibi st̃ lex. Os¬

Expanded text:
Dei judicium perit, et qui judicatur, peccator perit: sicut scriptum est, quia peccatores peribunt. Nam et similes illos facit dicendo: Non auditores tantum legis justos esse, sed factores. Et paulo inferius dicit gentes in die Domini judicandas. Quis enim dubitat, tam sub lege positos quam sine lege degentes, nisi Christum crediderint, perituros? Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur. Reddit rationem, quare non sint gentibus meliores. Unde et nobis timendum est, ne audientes legem, et non facientes, cum gentibus pereamus: sicut ipse alibi dicit: Ne cum hoc mundo damnemur. Cum enim gentes, quae legem non habent. Ne quis forte diceret: Legem non habent: ad quam formam poterunt judicari? Naturaliter ea, quae legis sunt, faciunt. Sive de his dicit, qui naturaliter justi fuerunt ante legem, sive qui etiam nunc boni aliquid operantur. Ejusmodi legem non habentes, ipsi sunt lex. Os
Abbreviated transcription (Latin):
pono insyon lapidem offensionis.
et petram scandali. Qui uidet
lapidem non offendit. qui autẽ
cecus ẽ inpingit se. Quod conti¬
git uideis. quos sua malicia excȩ¬
cauit: et xp̃m non cognoscentes
crucifixerunt. Sed et idcirco la¬
pis offensionis et petra scandali
predictus ẽ. xp̃c: quia multi in
natiuitate eius et passione scan¬
dalum patiuntur. sicut scriptum
est. quia scandaliz abuntur in eo.
deis scandalum. gentibus stulticiã.
Ipsis uero uocatis: xp̃m dĩ uirtu¬
tem. et dĩ sapientiam. Unde et hic
sequitur. Qui credit in eo: non con¬
fundetur. Petrus quoq dicit. quod
credentibiis lapis ȩlectus sit angu¬
laris: incredulis uero offensionis:
Et om̃is qui crediderit in eo: non
confundetur. Non uideus solus:
sed om̃is credens in eo. non con-¬
fundetur de pristinis delictis. Fr̃s.
cratio ad dm̃ fit ꝓ illis in salutẽ. hic se
ostendit. non solum labiis sed et
corde ꝓinimicis orare. xxxi.¬

Expanded text:
pono in Sion lapidem offensionis, pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali. Qui videt lapidem, non offendit: qui autem caecus est, impingit. Quod contigit Judaeis, quos sua malitia excaecavit: et Christum non agnoscentes crucifixerunt. Sed et idcirco lapis offensionis, et petra scandali, praedictus est Christus: quia multi in nativitate ejus et passione scandalum patiuntur, sicut scriptum est: Quia scandalizabuntur in eo. daeis scandalum, gentibus stultitiam: ipsis vero vocatis, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Unde et hic sequitur: Qui credit in eo, non confundetur. Petrus quoque dicit, quod credentibus lapis electus sit angularis: incredulis vero offensionis. Et omnis qui credit in eum, non confundetur. Non Judaeus solus, sed omnes credentes in eo, non confundentur de pristinis delictis. CAPUT cratio ad Deum fit pro illis in salutem. Hic se ostendit, non solis labiis, sed et corde pro inimicis orare.
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus. quod gentes quȩ non sec¬
tabantur iusticiam. apprehendert̃
iusticiam: Si suꝑiora ex ꝑsona
apłi dicuntur: hi nc sibi iterum
ꝓponit quia poterant dicere. si ñ
est ita ut dicimus. qui a non est
uolentis neq currentis. quomodo
gentes inuenerunt iusticiam quã
nunquam antea quesierunt.
Isrł uero querens semꝑ iusticiam.
non potuit inuenire:Si uero to¬
tus suꝑior sensus contradicentib
applicatur. hic respondi̾t apłs. et
breuiter recapitulat questionem
dicens. Quid ergo dicimus ad
ea quȩ nobis obiecta sunt. nisi qͥa
gentes uocate statim credideriud.
et illi credere noluerunt: Iusticia
aũt que ex fide est. Qui a iusti¬
cia ex fide ẽ: cui illi credere nolu¬
erunt. Isrł uero sectans legem
iusticie: in legem iusticiȩ non ꝑ¬
uenit. Quare: Quia non ex fide.
sed quasi exoꝑibus. Quare: quia ñ
tans. in legẽ iusticiȩ id ẽ ad fidem
xp̃i. dedignando non potuit ꝑue¬
nire. Offenderunt enĩ in lapidem
offensionis. sicut scriptũ ẽ. Ecce

Expanded text:
es, quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam. Si superiora ex persona Apostoli dicuntur, hic sibi iterum proponit: quia poterant dicere, si non est ita, ut dicimus, quia non est volentis neque currentis: quomodo gentes invenerunt justitiam, quam numquam antea quaesierunt. Israel vero quaerens semper justitiam, non potuit invenire? Si vero totus superior sensus contradicentibus applicatur: hic respondet Apostolus et breviter, recapitulat quaestionem, dicens: Quid ergo dicemus ad ea, quae nobis objecta sunt, nisi quia gentes vocatae crediderunt: et illi credere noluerunt. Justitiam autem, quae ex fide est. Quia justitia ex fide est, cui illi credere noluerunt. Israel vero sectando legem justitiae, in legem justitiae non pervenit. Quare? Quia non ex fide, sed quasitans, in legem justitiae, id est, ad fidem Christi dedignando non potuit pervenire. Offenderunt enim in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
maxime triumphamius. Presertim
eum leue sit ꝓse pati: quod pro ali¬
is prior dñs pati dignatus est. Cer¬
tus sum eñi: quia neq mors neq
uita. neq angłi neq principatus.
neq instancia neq futura. neq for¬
titudo. neq altitudo neq ꝓfundũ.
Procerto confido: quia nec si michi
quis mortẽ minetur. nec si uitam
promittat. nec si se angłm dicat ã
dño destinatum. nec si se angłorũ
principem m̃tiatur:
nec si inpresenti ho¬
norem conferat. neq
si polliceatur głam
ꝓmittat. et inferno deterreat. uł
ꝓfunditatem scientiȩ suadere co-¬
netur: unquam nos poterit axp̃i
secernere caritate. Neq creatura
alia: poterit nos separare acari¬
tate dĩ. Omẽm pene creaturam
nominauit: et non fuit his con¬
tentus. nisi adderet. ut etiã si sit
alia creatura. nec ipsa ualeat se
datorũ ͦ. sicut ipse ait. Si diligitis
me: mandata mea seruate. Nec
ñec imitacionem amoris sui. in fra-¬

Expanded text:
maxime triumphamus: praesertim maxime triumphamus: praesertim cum leve sit pro se pati, quod pro aliis Christus Dominus pati dignatus est. Certus sum enim, quia neque mors, neque vita, neque angeli, neque prinneque instantia, neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum. Pro certo confido, quia nec si mihi quis mortem minetur, nec si vitam promittat, nec si se angelum dicat a Domino destinatum, nec si se angelorum principem mentiatur, nec si in praesenti honorem conferat, neque si polliceatur gloripromittat, et inferno deterreat, vel profunditatem scientiae suadere conetur, umquam nos poterit a Christi secernere charitate. Neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei. Omnem pene creaturam nominavit: et non fuit his contentus, nisi addiderit, ut etiamsi sit alia creatura, nec ipsa valeat sepdatorum, sicut et ipse ait: Si diligitis me, mandata mea servate. Nec non imitationem amoris sui in fra
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. dum semꝑ patri hominẽ
quem suscepit quasi nr̃m pignus
preclara beneficia uł ꝓmissa. que
poterit tam grauis eẽ pressura. que
nos ab eius caritate diuellat: Et¬
nos dicendo. om̃s docet tales eẽ de¬
bere. qui axp̃o nec ꝑiculis debeant
seꝑari. Tunc uero uidȩi uolebant il¬
los axp̃o ita separari. ut ad legis eos
custodiam reuocarent. Quia ꝓpter
te mortificamur totadie. Non ꝓpt̃
aliquod crimen: sed ꝓpt̃ te qui
dixisti. Beati estis: cum ꝑsequent᷑
uos. et reliqua. Estimati sumus ut
oues occisionis. Hoc in nobis xp̃i¬
anis maxime impletur: quibus
non licet nosmet ipsos defendere.
sed exemplo dñi et magistri. qui
sicut ouis aduictimam ductus ẽ.
omĩa illata patientissime tolerare
Sed in his om̃ibus suꝑamus: ꝓpt̃
eum qui dilexit nos. Has omnes
tribulationes ꝓnichilo ducimus:
ꝓpt̃ eum qui nos tantõ dilexit.
ut etiã moreretur ꝓnobis: et quã¬
do ꝓeius nomine morimur: tunc

Expanded text:
dicitur, dum semper Patri hominem, dicitur, dum semper Patri hominem, quem suscepit, quasi nostrum pignus praeclara beneficia, vel promissa, quae poterit tam gravis esse pressura, quae nos ab ejus charitate divellat: et dicendo omnes docet, tales esse debere, qui a Christo nec periculis debeant separari. Tunc vero Judaei volebant illos a Christo ita separare, ut ad legis eos custodiam revocarent. Quia propter te mortificamur tota die. Non propter aliquod crimen, sed propter te, qui dixisti: Beati eritis cum persequentur vos, et caetera. Aestimati sumus sicut oves occisionis. Hoc in nobis Christianis maxime impletur, quibus non licet nosmetipsos defendere: sed exemplo Domini et magistri, qui sicut ovis ad victimam ductus est, omnia illata patientissime tolerare. Sed in his omnibus superamus, propter eum, qui dilexit nos. Has omnes tribulationes pro nihilo ducimus, propter eum, qui nos tantum dilexit, ut etiam moreretur pro nobis. Et quando pro ejus nomine morimur, tunc
Abbreviated transcription (Latin):
Maneret libertas arbitrii: et no¬
bis pacientiȩ monstraretur exem¬
plum. Quod dicit ꝓ om̃ibus: no¬
tandum quia non ꝓaliquantis.
Quomodo non etiam cum illo om¬
nia nobis donauit: Quid potest
habere carius quod nobis neget.
qui filiũ non negauit: Quis ac¬
cusabit aduersus electos dĩ:
Ds̃ qui iustificat. quis est qui
condempnet: Quos ds elegit
credentes a cesignis ac uirtutib
iustos ostendit. quis ꝓ pristinis
audebit accusare delictis. uł pro
contemptii legalium mandatoꝵ :
qui et resurrexit: qui etiã sedet
ad dexteram dĩ. Scd̾m assumpti
hominis loquitur formam: qui
mortiuis est et resurrexit. Qui
etiã interpellat ꝓnobis. ut cum
ipso simus: ubi ipse est.Solent
plane arriani ex interpellationis
causa mouere calumpniam: dicen¬
tes quod qui int̾pellatur int̃pel¬
lante sit maior. Quibus responden¬
dum est. dm̃ obliuionem non pati.
ut ꝓ ipsis commnoneatur semꝑ qͥs
ipse elegit: sed hyc int̾pellare eũ

Expanded text:
maneret libertas arbitrii, et nomaneret libertas arbitrii, et nobis patientiae monstraretur exemplum. Quod dicit, pro omnibus, notandum quia non pro aliquantis. Quomodo non etiam, cum illo omnia nobis donavit? Quid potest habere charius, quod nobis neget, qui Filium non negavit? Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quis est qui condemnet? Quos Deus elegit credentes, ac signis et virtutibus justos ostendit: quis pro pristinis audebit accusare delictis, vel pro contemptu legalium mandatorum.qui et resurrexit, qui est ad dexteram Dei. Secundum assumpti hominis loquitur formam: qui mortuus est, et resurrexit. Qui etiam interpellat pro nobis. Ut cum ipso simus, ubi ipse est. Solent plane Ariani, ex interpellationis causa, movere calumniam, dicentes, quod qui interpellatur, interpellante sit major. Quibus respondendum est, Deum oblivionem non pati: ut pro ipsis commoneatur semper, quos ipse elegit: sed in hoc interpellare eum
Abbreviated transcription (Latin):
factus est: scdm gratiam quȩ in eo
quasi ds̃ int̾pellat: sed quasi sum¬
mus sacerdos. Quos aũt p̃destina¬
uit: hos et uocauit. Et quos uo¬
cauit: hos et iustificauit. Quos
aũt iustificauit: illos et magni¬
ficauit. Quos prescuut creditu¬
ros: hos uocauit. Uocatio autẽ
uolentes colligit: non inuitos.
aut certe discrecio non in ꝑsonis
sed in tempore est. Hoc ideo dicit.
ꝓpt̃ fidei inimicos: ne fortiutam
dĩ gratiam uidicarent. Ergo uo¬
cantur ꝑ p̃dicationem. ut cre-¬
dant: credentes Iustificantur per
baptismum: głificantur in uirtu¬
tibus gr̃arum. xxii. Quid gͦ
dicemus ad hec: Si ds̃ ꝓnobis.
quis contra nos: Uult ostendere
quod nemo possit impedire eos. qͥ
diligentes dm̃ diliguntur adõ.
quominus głam quȩ ꝓmissa ẽ
consequantur. eo quod ꝑfecta
quȩ in illis est caritas omnẽ cau¬
sam mortalis timoris foras expel¬
lat. Qui etiã filio suo non peꝑ¬
cit: sed ꝓ nobis om̃ibus tradidit
illum. ẜ misit. tradi atradentib:

Expanded text:
factus est, secundum gratiam, quae in eo quasi Deus interpellat, sed quasi summus sacerdos. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit: et quos vocavit, hos et justificavit: quos autem justificavit, illos et magnificavit. Quos praescivit credituros, hos vocavit. Vocatio autem volentes colligit, non invitos. Aut certe discretio non in personis, sed in tempore est. Hoc ideo dicit, propter fidei inimicos: ne fortuitam Dei gratiam judicarent. Ergo vocantur per praedicationem, ut credant: credentes justificentur per baptismum: glorificentur in virtutibus gratiarum. Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Vult ostendere, quod nemo possit impedire eos, qui, diligentes Deum, diliguntur a Deo, quominus gloriam, quae promissa est, consequantur: eo quod perfecta, quae in illis est charitas, omnem causam mortalis timoris foras expellat. Qui etiam proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum. Praemisit tradidit, ut tradentibus
Abbreviated transcription (Latin):
uia.XIIII. Nam non sicut delictũ
ita et donum. ne informa ęquali¬
tas putaretur. Si enĩ unius deli¬
cto multi mortui sunt: multo
magis gr̃a dĩ et donũ. in gratia
unius hominis iħu. xp̃i. in plures
abundauit. Hic manifeste docet.
quia non generalit̃ de om̃i homi¬
ne dicit. dicens unius delicto
multi mortui sunt. quia commnu¬
ni et naturali morte non solum
peccantes sed et iusti moriuntur.
Et non sicut ꝑ unũ peccantẽ: ita
et donũ. sed ampluis. Nam iuidi
cium ex uno incondempnationẽ.
Ex uno iusto peccante: ꝓcessit ui¬
diciũ mortis. Gratia aũt ex mul-¬
tis delictis iniustificationem. Qͥ a
non inuenit adam multam uisti¬
ciam. quam suo exemplo destru
peccata dissoluit. Et adam solã
formã fecit delicti: xp̃c uero
et gratis peccata remisit. et iusti¬
ciȩ dedit. exemplũ. Si eñi in unius
delicto mors regnauit ꝑ unum:
multo magis abundantiam gr̃e

Expanded text:
ientibus. Nam non sicut delictum, ita et donum. Ne in forma aequalitas putaretur. Si enim unius delicto multi mortui sunt: multo magis gratia Dei, et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in plures abundavit. Hic manifeste docet: quia non generaliter de omni homine dicit, dicens: unius delicto, multi mortui sunt: quia communi et naturali morte: non solum peccantes, sed et justi moriuntur. Et non sicut per unum peccatum, ita et donum. Sed amplius. Nam judicium quidem ex uno in condemnationem. Ex uno justo peccante, processit judicium mortis. Gratia autem ex multis delictis in justificationem. Quia non invenit Adam multam justitiam, quam suo exemplo destrueltorum peccata dissolvit. Et Adam solam formam fecit delicti: Christus vero et gratis peccata remisit, et justitiae dedit exemplum. Si enim unius delicto mors regnavit per unum: multo
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. inimica ẽ dõ: Quicumq
eni uoluerit amicus ẽẽ secłi huiꝰ
inimicus dĩ constituetur. Inimici
gͦ: actibus. non natura. Reconcilia¬
ti aũt: quia conciliati naturalit̃
fueramus. Multo magis reconcilia¬
ti: salui erimus inuita ipsius.
Si ꝑ mortẽ xp̃i saluati sumus.
quantomagis in eius głificabim᷑
uita. si eam fuerimꝰ imitati: Non
nunc reconciliationẽ accepimus.
Non solum nobis uita dabitur
sempitna: sed etiã quedam simili¬

Expanded text:
nimica est Deo: Quicumque enim voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei cognoscitur. Inimici ergo actibus, non natura. Reconciliati autem, quia conciliati naturaliter fueramus. Multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Si per mortem Christi salvati sumus: quanto magis in ejus glorificabimur vita, si eam fuerimus imitati! Non nunc reconciliationem accepimus. Non solum nobis vita dabitur sempiterna, sed etiam quaedam simili
Abbreviated transcription (Latin):
nec de ꝓmissionis magnitudine
dubitauit. Dans głam deo. ple¬
nissime sciens. quia quȩcumq
ꝓmisit ds̃. potens ẽ et facere:
Tanquã de ꝑcepto gr̃as agens:
ideo reputatum : illi adiusticiam
quia tam ꝑfecte et firmit̃ credidii
Non est aũt scriptũ tantũ ꝓpter
ipsum. quia reputatum ẽ illi ad
iusticiam: sed et ꝓpter nos quibꝰ
reputabitur: non ut euis solum fi¬

Expanded text:
nec de promissionis magnitudine nec de promissionis magnitudine dubitavit. Dans gloriam Deo: plenissime sciens, quia quaecumque promisit Deus, potens est et facere. Tamquam de recepto gratias agens. Ideo et reputatum est illi ad justitiam. Quia tam perfecte, et firmiter credidit. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quia reputatum est illi ad justitiam: sed et propter nos, quibus reputabitur. Non ut ejus solum fi