comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piter crudle. ł cruddit̃ turpe infactis deoꝵ taliũ
celebrari solet. Quanto sacuis crat ad erudiendã iti¬
sticie̾ iuuentutẽ publice recitari leges deoꝵ: quam
laudari in aniter leges atq instituta maioꝵ. Om̃s
cnim cultores talium deoꝵs. mox ut eos libido pe¬
pulerit. feruenti ut ait ꝑsius tincta ueneno: magis
intuent᷑ quidiupit̃ fecerit. quam qͥd docuerit pla¬
to. uel censuerit cato. Hinc apud te ieniũ flagi¬
tiosus adolescens spectat tabulam quandam pictã
inpariete. uͥ inerat pictura ħ. iouem quo pacto da¬
nȩ misissȩ aiunt ingremium qͦndam ymbit̃ aure
um: atq abhac tanta auctoritate adhibet patroq¬
tu concutti. Ego homonuntio idñ face̾m: Ego uͦ¬
deoꝵ: s fabulis poctarum. Nolo dice̾ illa mystica.
qͣm ista teathrica eẽ et turpiora. Hoc dico: qd̾ ne¬
gantes conuncit hystoria. cosdẽ ipsos ludos in qͥb
regnant signĩta poctarũ. ñ ꝑ imꝑitum obsequiũ

Expanded text:
piter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum piter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto Danm: atque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocitu concutit. Ego homuncio hoc non facerem? Ego deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium
Abbreviated transcription (Latin):
rib appetendum cẽt atq fugiendum. quid impsis
ratiocinandi regulis certa conerione traheret᷑ aut
quid ñ eẽt consequens. uel etiam repugnaret. Et qͥdã
eoꝵ quedam magna qͣntum diuinitꝰ adiut sunt in¬
uenerunt. quantũ autẽ humanitꝰ impediti sunt ex¬
rauertirtt. maxime cum coꝵs suꝑbiȩ iustt puidentia
diuina resisteret. ut uiam pietatis abhumilitate in
suꝑna surgentem. etiam istorum comparatione mon¬
strart: tinde postea nobis erit intieri dei uoluntate
disqͥrendi ac disserend locus Weruntam̃ si philoso¬
phi aliquid inuenerunt. quod agende bone uite be¬
ateq adipiscendę satis eẽ possit. quanto iustĩ talib
diuini honores decemernt᷑. Qnto melsꝰ et honestiꝰ
inplatonis templo libni eius legerent᷑ quam in tc̃plis
demonum galli abscideitnt᷑. molles consecrarent᷑. in¬
sani secarert᷑. ⁊ quicqͥd aliud ul crudle łtape. ł tur¬

Expanded text:
ribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel tur
Abbreviated transcription (Latin):
discerent miseri. qd̾ discendum ꝑsius increpat
dicens. Diseite omisen ⁊ causas cognoscice rerũ.
quidsumus. et qͥdnam uenturigignim̃. ordo qͥs datꝰ
aut mete qua mollis flerus. et uñ quis modꝰ argenti
qͥd fas optare. quid asꝑutile nũmus ht̃ patrię caris¬
q ꝓpinquis. quantũ largiri deceat. quem te ds̃ eẽ
iussit. et humana qua parde locatus es inre. Dicat᷑
in quib locis ħ docentium doꝵ solebant p̃cepta
recitari. et a cultorib eor ppłis frequent̃ audiri.
sic̃ nos ostendimꝰ ad hoc eccłias insticutas: quaq̃
u̾sum religio xp̃iana diffundit᷑. An forte nob̾ philo¬
sophorum scolas disputationesq memorabunt :
Primoħ ñ romana s greca sunt. Aut si ꝓpt̾ea iam
romana quia et grecia facta ẽ romana puintia:
ñ deoꝵs p̃cepta sunt s hominũ inuenta. qͥ at cumꝙ
conati sunt ingeniis acutissimis p̃diti. ratiocinando
inuestigare quid interũ natura lattaret. quid in mo¬

Expanded text:
discerent miseri, quod discendum Persius increpat discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio sophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in mo
Abbreviated transcription (Latin):
mina ñ curarunt. ut tam horrendis eos et dete¬
stabilib malis. ñ in agro et uitib. ñ indomo atq
pecunia. ñ deniq in ipsocorpore quod m̃ti subdit̾.
s in ipsa m̃te. in ipso rectore carnis animo. eos imple¬
ri ac pessimos fieri sinc ulla sua terribil phibitio¬
ne ꝑmitterent. Aut si phibebant:. Hoc ostendat᷑
potiꝰ. hoc ꝓbct᷑. Nec nob̾ nescio quos susurros pau¬
cissimoꝵ aurib anhelatos. et archana uelut religio¬
ne traditos iactent. quib uitȩ ꝓbitas castitasq dis¬
cat᷑ s demonstrent᷑ uel cõmemorent᷑ loca. talib
aliqñ conuenticulis consecrata. non uͥ ludi agerent
obscenis uocib et motib istrionum. nec uͥ friga¬
lia celebiarent᷑ esfusa omĩ licentia curpitudinum
et uere fugalia s pudoris et honestatis. s uͥ ipłi
audirent quid dip̃ciꝑent de cohibenda auaricia
ambitione frangenda. luxuria refrenanda: uͥ

Expanded text:
mina non curarunt, ut tam horrendis eos et detemina non curarunt, ut tam horrendis eos et detestabilibus malis non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
norib eam talib aduocarent cultores sui qualibꝰ
conuiciis in quempiam iaculatis cum int̃ hoĩẽs
iuiuet nͥ aures claudet. seseq subtiaheret. crubes¬
cerent ꝓ illa et ꝓpinqui. et maritꝰ et liberi. From̃
talis mat̾ dõrs qualem hab̾e matrẽ pudet qũeb¬
bet etiam pessimũ uirũ. romana s occupatura m̃tes
quesiuit optimum uirum. ñ quẽ monendo et ad¬
iuuando face̾t. s quem fallendo decipet: ei simił
de qͣ scriptumẽ. Mulier autẽ. uiroꝵ p̃ciosas ani¬
mas captat. ut ille magnȩ indoł animus hoc uelut
diuino testimonio sublimatꝰ. et uere se optimum
existimans. ueram piccatem religionemq ñ quere¬
ret: sine qua om̃e quamuis laudabile ingeniũ.
suꝑbia uanescit ⁊ decidit. Quomꝰ gͥ nͥ insidiose
quereret dea illa optimum uirũ: cũ talia querat
in sus sacris. qͣlia uir optimi abhorrent suis ad
ciuitatum atq ppłors. a quib colebant᷑ illa nu¬

Expanded text:
noribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus noribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhciuitatum adque populorum a quibus colebantur illa nu
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ utrũ matrem suam tam optime de republiad
uellet mereri. ut ei diuini honores decernerent᷑.
sic̃ et grecos et romanos. aliasq gc̃s constat qͥb̃dã
decreuisse mortalib. quorum erga se bñficia ma¬
gnipendere̾nt. eosq immortales factos. atq in
deoꝵ numerum receptos eẽ crediderant. Profecho
ille tantam felicitatem. suę mat̾ si fieri posset opta¬
ret Porro si ab illo deinde quereremꝰ. utrum intti
etꝰ diumos honores uellet illa turpia celebran. ĩmne
se malle clamaret ut sua mat̾ sine ullo sensu
mortua iaceret. quam adhoc dea uiuet. ut illa li¬
benter audiret: Absit ut senator popłi romani ea
m̃te p̃ditꝰ quam theachrum ȩdificari in urbe forti¬
um anoꝵs ꝓhibuit. sic uellet coli matit suã. ut tali¬
b dea sacris ⁊pitiaret᷑: qualib matrona u̾bis offen¬
deret᷑. Nec ullomͦ credet uerecundiã laudabił fe¬
minȩ ita in contrarium ditunitate mutari: ut ho¬

Expanded text:
nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
q scrus frequentissima multitudine. Quȩ si illecta
curiositate adeẽ potuit citũfusa: saltem offensa ca¬
stitate debuit abie confusa. Quȩ sunt saclegia. su illa
sunt sacra: Aut que inquinatio. si illa lauatio: Et
hec fercula appellabant᷑. quasi celebraret᷑ coninuiũ.
quo uelut suis epulis immunda demonia pascerent᷑
Quis cnm ñ sentiat cuimodi spc̃ talib obscenitatibꝰ
delectent᷑. nͥ uel nesciens utrũ omĩno sint ulli im¬
mundi spc̃ deoꝵ nomine decipientes. ł talẽ agens
uitam in qͣ istos potiꝰ quã dm̃ uerũ et optet ꝓpitios.
Uit formidet natos: Nequaqͣm istos qui flagiciosis¬
sime consuetudinis uiciis oblectare magis quã
obluctari student: s illum ipsum nasicã scipio¬
nem qͥuir optimꝰ asenatu electus ẽ. cupꝰ manib
ciꝰdem demonis simulachrum susceptũ ẽ inurbĩ¬
q ꝑuectum hab̾e de hac re iudicem uellẽ. Dicert

Expanded text:
sque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta sque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios et formidet iratos? CAsimae consuetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret
Abbreviated transcription (Latin):
male agentib. p̃mia iecdę uiuentib polliceri. Quid
unquã tale indeoꝵ illoꝵ templis ꝓmpta et eminen¬
ti uoce concrepuit: Conueniebamꝰ etiam nos aliqñ
adolescentes adspectacula ludibriaq sacrilegioꝵ.
spectabamꝰ arrepticios. audiebamꝰ simphoniacos. lu¬
dis turpissimis qui diis deabꝰq exhibebant᷑ oblecta¬
bamͣ. scclestruirgimi et berecinciȩ matͥ om̃ium. añ
cuiꝰ lecticam dic sollempni lauationis eiꝰ. talia ꝑ
publicum cantitabant᷑ anequissimis scenicis. qͣlia
libet honestorum uiroꝵ. immo uͦ qͣlia nec matrem
ipsoꝵ scenicoꝵ deceret audire Habet enĩ qͥddã erga¬
parentes humana uerecundia: qd̾ nec ipsa nequitia
possit auferie. Illam ꝓuide turpitudinẽ obscenicoꝵ
dictoꝵ atq factor. scenicos ipsos domu suȩ pludendi
causa coram matrib suis agẽ pudet. quam ꝑpublicũ
agebant corãdõꝵ õiũmatre spectante et audiente utriꝰ¬

Expanded text:
male agentibus, praemia recte viventibus polliceri. Quid male agentibus, praemia recte viventibus polliceri. Quid unquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti voce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adolescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum ; spectabamus arreptitios, audiebamus symphoniacos; ludis turpissimis, qui diis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Coelesti virgini, et Berecynthiae matri omnium: ante cujus lecticam die solemni lavationis ejus, talia per publicum cantitabantur a nequissimis scenicis, qualia, libet honestorum virorum, imo vero qualia nec matrem ipsorum scenicoparentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriu
Abbreviated transcription (Latin):
coluntur ne ista mala patiant᷑ cultores eoꝵ. quoꝵs
siqͥd nunc passi fuerint. nob̾ eẽ imputanda conten¬
dunt. Cur enim ea q̃ dicturis sũ ꝑmiserunt accide
cultorib suis. antequam eos declaratum xp̃i nom̃ of¬
fendẽt: eoꝵq sacrificia ꝓhiberet: Primo. ipsosmores
ne pessimos haberent. qr̃ dii eoꝵ curare noluerunt:
III Ds̃ cnimuerꝰ. eos a quib non colebat᷑ merito negglex̃.
Dii autem illi aquoꝵ cultuse ꝓhibi homines ingra¬
tissimi conquerunt᷑: cultores suos ad bñ iuendũ.
qr̃ nulł legib adiuuerunt: Utiq dignum erat.
ut quomͦꝰ isti illoꝵ sacra: ita ill istoꝵ facta curarent.
S respondet᷑: qd uoluntate ꝓpͥa quisq malus est.
Quis hoc negauerit: Ueruntam̃ ꝑtinebat ad consul¬
tores deos. uitȩ bonȩ p̃cepta non occultare ppłis cul¬
torib suis.s clara predicatione p̃bere: ꝑuates etiã
conuenire atq arguere peccantes. palã minari penas

Expanded text:
coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum, quorum coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum, quorum si quid nunc passi fuerint, nobis imputandum esse contendunt. Cur enim ea quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi nomen offenderet, eorumque sacrificia prohiberene pessimos haberent, quare dii eorum curare noluerunt? Deus enim verus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; dii autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene vivendum quare nullis legibus adjuverunt? Utique dignum erat ut quomodo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod voluntate propria quisque malus est. Quis hoc negaverit? Verumtamen pertinebat ad consultores deos, vitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere; per vates etiam convenire, atque arguere peccantes; palam minari poenas
Abbreviated transcription (Latin):
subditis. Que omĩa xp̃iane religiomi tribuerent:
siam tunc cugłica doctrina adũsus falsos et fallaces
coꝵ deos. testificatione liberrima ꝑsonaret. Mem̃to¬
aũ ne ista commemorantẽ adhuc contra imꝑitos
agẽ: er quoꝵ imꝑitia illud quoq erortum ẽ uulga¬
re puerbiũ. Pluuuadefeẽ causa x̾ani. Stnt nanq qͥ
eoꝵ studiis liberalib instituti. amant hystoriam: qͥ¬
facillime ista notierunt. S ut nob̾ meruditoꝵ turbas
infestissimas reddant se nosse dissimulant. atq hoc
apud uulgꝰ confirmare nitunt᷑ clades quibꝰ ꝑcerta int̃¬
ualla locoꝵ et tempoꝵ genꝰ humanũ oportet affligi.
causa accide nominis xp̃ian: qd̾ contra dos suos ingenti
fama et p̃clarissima celebritate ꝑcuncta diffundit᷑ Re¬
colant gͦ noꝯ̾cum. anteqͣm xp̃e uenisset incarne añqͣm
calamitatib res romane multiplicit̃ uariȩq contritȩ
sunt: et mhis defendant si possunt deos suos. si ꝓpt̾ea

Expanded text:
subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personaret. CAPUTautem me ista commemorantem adhuc contra inperitos agere, ex quorum inperitia illud quoque ortum est uulgare prouerbium: Pluuia defit, causa Christiani sunt. Nam qui eorum studiis liberalibfacillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum et temporum genus humanum oportet affligi, causa accidere nominis christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus venisset in carne, antequam calamitatibus res Romanae multipliciter varieque contritae sint; et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea
Abbreviated transcription (Latin):
lit uerecundiȩ dolorem. et si ñ abstulit pudiciciȩ
firmitatẽ: ne peniteat eas uitȩ quasñ ẽ unde pos¬
sit penitere nequitis Demde patica dixi meos qͥ
xp̃ianos aduersis illis reb affectos. et preapue pui¬
dorem humiliatarũ feminarũ qũauis scãru atq castaꝵ
quors p̃clara multa laudant᷑. et litterarũ memoria
celebrant᷑: inimo illors głe uehenent̃ adu̾si. Romã
qͥipe partam uecerũ auctamq laborib fediorẽ stan¬
tem fecerant qͣm ruentẽ: q̃nqͥdem in ruia eiꝰ lapides
et ligna. mistoꝵ autẽ uita omĩa ñ muroꝵ s moꝵ mu¬
nim̃ta atq ornanita cecidert̃. dum funestiorib eoꝵ
corda cupiditatib qͣm ignib tecta illiꝰ urbis arderent.
Quib dictis. pͥmũ terminau librũ. Deinceps itaq
dicẽ institui: quȩ mala cuutas illa ꝑpessa sit aborigi¬
ne sua. siuc apud seipsam. siue in ꝑuintus sibi iam

Expanded text:
lit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae lit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sancquorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam
Abbreviated transcription (Latin):
tionem. xp̃ianȩ religioni tribuunt qua ꝓhibent᷑
tutum moremq belloꝵ eis quo confugerent ieligio¬
sa et amplissima loca barbari libera p̃buerunt: atq
in multis famulatum debitum xp̃o. ñ solum uerũ
s etiã timore confictum sic honorauerunt. ut qd̾
in eos belli iure fieri licuisset. illicitum sibi eẽ ui¬
dicarent. Inde incidit questio. curhȩc diuina be¬
neficia et adimpios ingratosq ꝑuenerint: et cur
illa itidem dura quȩ hostiliter facta st̃. pioscã
impis parit̃ afflirerint. Quam questionẽ ꝑmul¬
tam diffusam. in om̃ib enim cotidianis uł dei
munerib. uł hominum cladib. quoꝵ utraq
bene ac male uiuentib ꝑmirte atq indiserete se¬
pe accidunt. solent multos mote̾. ut ꝓsuscepti
oꝑis necessitate dissolu̾em. aliqͣntum immoratꝰ
sum: marime ad consolandas scãs feminas et pie
castas. in quib abhoste aliqͥd ꝑpetiatũ ẽ qd intu¬

Expanded text:
tionem Christianae religioni tribuunt, qua prohibentur tionem Christianae religioni tribuunt, qua prohibentur tutum moremque bellorum eis, quo confugerent, religiosa et amplissima loca barbari libera praebuerunt, adque in multis famulatum deditum Christo non solum uerum, sed etiam timore confictum sic honorauerunt, ut, quod in eos belli iure fieri licuisset, inlicitum sibi esse iudicarent. Inde incidit quaestio, quur haec diuina beneficia et ad inpios ingratosque peruenerint, et quur itidem illa dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum inpiis pariter adflixerint? Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim cottidianis uel Dei muneribus uel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intu
Abbreviated transcription (Latin):
si intellexerint non obediant: respondent ut scͥptũ
est et loquunt᷑ iniquitatẽ atq infatigabilit̃ uani st̃.
Quoꝵ dicta contraria. si totiens uelimꝰ refellere. quo¬
tiens obnixa fronte statuerint noͣn cogitare qͥd dicah̃.
Quamobrem nec te ipsũ mifili marcelline. nec alios
qͥb hic labor nr̃ inxp̃i caritate utilit̃ aclib̾alit̃ ser¬
uit. tales incoꝵ scͥptorum uelim iudices. qui respon¬
sionem semꝑ desiderent cũ his q̃ legunt᷑ audierint
aliquid contͣdici: ne fiant simmles earũ muliertulaꝵ:.
quas cõmemorat apłs semꝑ discentes. et ad ueritatis¬
scientiã nunqͣm ꝑuenientes. Suꝑiore itaq libro cũ de
ciuitate dĩ dice instittissem. uñ hoc uniũsũ opꝰ illo
adiuuante in manꝰ sumptum ẽ: occarrit ih resisten¬
dum eẽ pͥmitꝰ eis. qͥ hȩc bella quib mundꝰ iste cont̾it̾.
maximeq romanȩ urbis recentem ab arbaris uasta¬

Expanded text:
si intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum si intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discentes et numquasunt. Superiore itaque libro, cum de ciuitate Dei dicere instituissem, unde hoc uniuersum opus illo adiuuante in manus sumtum est, occurrit mihi resistendum esse primitus eis, qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a barbaris uasta
Abbreviated transcription (Latin):
tiaute sanaret᷑ ñ multo sermone opꝰ eẽt ad con¬
uincendũ quemlibet uane opmationis crrorem.
his qui recde sentiunt et sensa ubis sufficientib
erplicant. Nunc uero qm ille ẽ maior et deterior in¬
sipientium morb animoꝵs. quo irationabiles mo¬
tus suos etiam post rationem plane redditam qͣn¬
ta homini ab homine debet᷑ siue minia cecitate
qua nec aꝑta cernunt᷑ siue obstinatissima ꝑuicatia
qua et ea quȩ cernuntur ñ ferunt᷑. tanquam ipsã
iaconem ueritatemq defendunt: fit necessitas co¬
piosiuis dicendi plerumq res cdaras. uelut eas ñ spe¬
ctantib intuendas s quodãmꝰ tangendas palpan¬
tibus et coniuentib offtramꝰ. Eitam̃ quis disceptandi
finis erit et modꝰ loq̃ndi. si respondendũ eẽ responden¬
tib semꝑ existimemꝰ: Nam qͥ uel ñ possunt intelligere
quod dr̃. uel tam duri sunt adu̾sitate m̃tis. ut etiam¬

Expanded text:
trante sanaretur, non multo sermone opus esset ad contrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
conant᷑ asserere. non ꝓpt̃ uitȩ p̃sentis utilitatẽ
s ꝓpter eam quȩ post mortẽ futura ẽ colendos dõs.
Quȩ nͥ fallor questio multo erit oꝑosior. et subtilio¬
re disputatione dignior: ut et contia philosophos
in ea disseratur. non qͦslibet s qui apud illos excel¬
lentissima gła clari sunt et nob̾cum multa senti¬
unt. et de animȩ immortalitate. et qd ds̃ uerꝰ mun¬
dum condiderit. et de ꝓuidentia eiꝰ qͣ uniu̾sũ quod
condidit regit. S qm̃ et ipsi in illis q̃ cont̾ nos sen¬
tiunt refellendi sunt: deeẽ huic officio ñ debemus.
ut refutatis impiis contradictionib ꝓuirib qͣs ds̃
et dei cultum: in quo uno ueracit̃. sempitna beati¬
tudo ꝓmittit᷑. Hic itaq modꝰ sit huiꝰ uoluminis.
ut deinceps disposita abalio sumamꝰ exordio.
mus huinane consuetudinis
sensus ñ auderet obsistere. sed
suum tanquam medicinȩ sub¬
deret donec diuino adiutorio fide pietatis impe¬

Expanded text:
 uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Quae, nisi fallor, quaestio multo erit operosior et subtiliore disputatione dignior, ut et contra philosophos in ea disseratur, non quoslibet, sed qui aput illos excellentissima gloria clari sunt et nobiscum multa sentiunt, et de animae inmortali tate et quod Deus uerus mundum condiderit et de prouidentia eius, qua uniuersum quod condidit regit. Sed quoniam et ipsi in illis, quae contra nos sentiunt, refellendi sunt, deesse huic officio non debemus, ut refutatis inpiis contradictionibus pro uiribus, quet Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposita ab alio sumamus exordio. mus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpe
Abbreviated transcription (Latin):
pis ces nauium soluerent᷑. Hoc utiq ñleuit̃ noxiũ fu¬
it: quauis in credibilit̃ mirũ. Eodem rursus estu igni¬
um tanta ui fauillę scripsertint oppletam ẽẽ siciliã:
ut catinensis urbis tecta obrupta ⁊ opp̃ssa dirueret.
ca multitudinẽ ꝓdigi similẽ fuisse. cũ iam eẽt ppłi
romani ꝓuincia: littĩs mandauert̃. Consumptis e¬
nim fructib foliisq lignorum. ingentiatq inesti¬
mabili nube. in mare dicunt ec̃ deiectam. Qua mor¬
tua redditaq litorib atq hinc aere corrupto tantã
ortam pestilentiam. ut in solo regno masinisse. lxxx
hominũ milia ꝑisse referant᷑. ⁊ multo ampliꝰ int̾̃ris lit¬
torib proximis. Tunc utice extrigintamilib iunioꝵ
quȩ ibi erant. decẽ milia remansisse confirmat̃t alis
itaq uanitas qualem ferimus. ciq respondẽ compel¬
limur. qd horuim ñ xp̃iane religiomi tribueret si cp̃rib
xp̃ianis uideret: Ettam̃ diis suis ista ñ tribuunt. Quoꝵ

Expanded text:
pices nauium soluerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; ca multitudinem prodigii similem fuisse, cum iam esset populi Romani prouincia, litteris mandauerunt; consumtis enim fructibus foliisque lignorum ingenti adque inaestimabili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum milia perisse referantur et multo amplius in terris litoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta milibus iuniorum, quae ibi erant, decem milia remansisse confirmant. Talis itaque uanitas, qualem ferimus eique respondere conpellimur, quid horum non Christianae religioni tribueret, si temporibus Christianis uideret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
bem opulentissimã cȩpit: inuidia obtrectator uir
tutis sue. et insolentia tribunors plebis itus factꝰ
est. Tamꝙ ingratam sensit quam lib̾auerat ciuitatẽ.
ut de sua cdampnatione certissimꝰ. mexiliũ sponte
discełet. ⁊ decem milibi cris absensetiã dampnaret᷑.
mox iterum agallis uindex patrię futurꝰ ingratȩ.
Multa cõmemorare iampiget feda ⁊ iniusta qͥb
agitabat᷑ illa ciuitas. cum pocentes plebẽ sibi sub¬
dere conarent᷑. plebsq illi subdi recusaret ⁊ utriꝰq¬
paras defensores ma

Expanded text:
bem opulentissimam cepit, obtrectatorum inuidia bem opulentissimam cepit, obtrectatorum inuidia uirtutis suae et insolentia tribunorum plebis reus factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utripartis defensores ma
Abbreviated transcription (Latin):
ni in hoc errauerunt. ut post illam iniquitatẽ dm̃ si¬
bi romulũ consecrarent: quam ut infeminis rapien¬
dis factum eiꝰ imitandum lege ulla uł more ꝑmit¬
terent. Ex hoc iure ac bono. post expulsũ cũ lib̾is
suis regem tarqͥnum. cuiꝰ filiꝰ lucretiã stupro uio¬
lenter opp̃sserat. iuniꝰ brutꝰ consul iuciũ carqͥniũ
collatinum maritum eiꝰdem lucretię. collegã suũ bo
quinior coegit magistratuse abdicare: nec uiuere
inciuitate ꝑmisit. Quod scclus. fauente uel patiente
ipło fecit: a quo ppło consulatum idem collatinus.
sicut etiam ipse brutꝰ acceꝑat. Ex hoc iure ac bono
marcꝰ camillus illiꝰ temporis uir egregiꝰ. qͥ ueientes
grauissimos hostes ppłi romani. post decennale
bellum quo romanꝰ exercitus totiens male pugnan¬
do grauit̃ afflictus ẽ. iam ipsa roma de falute dubi¬
tante atq trepidante facillime suꝑauit. eoꝵq ur¬

Expanded text:
ni in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sini in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cuius filius Lucretiam stupro uiolenter obpresserat. Iunius Brutus consul L. Tarquinium Conlatinum, maritum eiusdem Lucretiae, collegam suum, boatem Tarquiniorum coegit magistratu se abdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, illius temporis uir egregius, qui Veientes, grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque trepidante facillime superauit eorumque ur
Abbreviated transcription (Latin):
filias alienas fraude spectaculi inductas. ñ aparentibꝰ
accipi. s ui ut quisq poterat auferri:ꝰ Nam simmique
facent sabini negare postulatas. quanto fuit inqͥus
raꝑe ñ datas: Iustius aut bellum cum ea gente geri
potuit q̃ filias suas ad matrimoniũ conregionali¬
b suis et confinialib suis negasset petitas: qͣm cũ ea
q̃ repecebat ablatas. Illud gͦ potius fierit. ibi mars
filium suũ pugnantem iuuaret: ut coniugior ne¬
gatorum armis ulcisceret᷑ iniuriam. ⁊ co mͦ ad fe¬
minas quas uoluerat ꝑueniret. Aliquo enim fortasse
iure bellimiuste negatas: iuste uictor auferret. Nul¬
lo autt iure pacis ñdatas rapuit: ⁊ iniustũ bellũ cũ
earũ parentib iuste succensentib gessit. Hoc sane
utiliꝰ. feliciꝰq successit. Quod ⁊ si ad memoriã fraudis
illiꝰ curcensium spectacłm mansit: facinoris c̃n in illa
ciuitate ⁊ imꝑio ñ placuit cremplũ. Faciliꝰq roma¬

Expanded text:
filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate et imperio non placuit exemplum, faciliusque Roma
Abbreviated transcription (Latin):
sican ppter ipsum. Si autem adiis suis romaniuix¬
uendi leges accipe potuissent: ñ aliquot annos pꝰ
somam conditam ab atheniensib mutuarent̃ leges
solonis. Quas tam̃ non ut acceꝑunt s meliores et em̃¬
datiores facẽ conati sunt: qũauis ligurgus lacedemo¬
niis leges ex apollinis auctoritate se instrauuisse consi¬
cessit in regnum quasdam leges q̃ quidem regende
ciuitati nequaquam sufficerent condidisse fert
qui eis multa etiam sacta constituit: Non cam̃ eas
mala uitȩ. mala mors. quȩ tta magna sunt. ut his do¬
ctissimm eoꝵ umi. etiam stantib urbib respublicas
pire confirment. diicor ne sius cultorib acciderent.
mminime curarunt: immo uͦ ut augerent᷑. sic̃ supra
disputatum ẽ omimꝰ curarunt. Anforte ppło roma xuii
no ꝓpt̾ ea leges ñ sunt anuminib constitute. qͥa sic̃
salustiꝰ ait iusbonumq apud cos ñ legib magis ꝗͣ
nat᷑a ualebat: Ex hoc iure acbono.
credo raptas: fabinas. Qͥd enĩiustius ⁊ meli. qͣm

Expanded text:
s mutuari. Si autem a diis suis Romani vivendi leges accipere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis: quas tamen non ut acceperunt datiores facere conati sunt, quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confincessit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen permala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni modo curarunt. CAPUT XVIIropterea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam
Abbreviated transcription (Latin):
ptlis ad hoc congregatis. qͣm excellent̃. qͣm dtuinȩ
ñ tanquam exphilosophoꝵ concertationib stre¬
pere: s tanqͣm ex oraculis ⁊ dei nubib intonare.
Et cam̃ luxti atq auaritia. scuisq ac curpib morib
añ aduentum xp̃i rempublicam pessimam ac fla

Expanded text:
pulis ad hoc congregatis quam excellenter, quam diuine pulis ad hoc congregatis quam excellenter, quam diuine non tamquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed tamquam ex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen luxu adque auaritia saeuisque ac turpibus moribus ante aduentum Christi rem publicam pessimam ac fla
Abbreviated transcription (Latin):
nans. his malis tabescenti ac labenti mundo uͥꝙ
familiam suam sensim subtrahit qua condat ꝙ̃¬
nam. ⁊ñ plausu uanitatis s iudicio ueritatis
gło sissimam cuutatem: Ecce romana respubl.
qđ ñ ego pͥus dico. s auctores eors uñ hȩc mercede di¬
dicimꝰ. tanto ante dixerunt ante xͥ aduentum
paulatim mutata ex pulcherrima atq optima.
pessima ⁊ flagiciosissima facta ẽ. Ecce ante xp̃i ad¬
uentum. post deletam cardaginẽ. maioꝵ mores ñ
paulatim ut antea. s torrentis mͦ precipitat: Adeo
iuuentꝰ luxii atq auaricia corrupta ẽ. Legant no¬
b contͣ luxum ⁊ auaritiam. p̃cepta dõꝵ suoꝵ
ppło romano data. Cui utiam cm̃ casta ⁊ mode¬
sta reticerent ac ñ ab illo etiam ꝓbrosa ⁊ignomi¬
niosa deposcerent: qͥb ꝑ falsam diuinitatt̃ ꝑnicio¬
sam conciliarent auctoritatem. Legant nr̃a ⁊ ꝑ ꝓ
tam multa contͣ auaritiam atq luxuriã. ubiq po¬

Expanded text:
nans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique nans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi aduentum \'paulatim mutata ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est.\' Ecce ante Christi aduentum, post deletam Carthaginem \'maiorum mores non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta est.3 Legant nobis contra luxum et auaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data; cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinitatem perniciosam conciliarent auctoritatem. Legant nostra et ptam multa contra auaritiam adque luxuriam ubique po
Abbreviated transcription (Latin):
plura salustius de sillȩ uiciis cȩteraq feditate reipułli¬
oc: ⁊ alii scriptores in hec consentiunt. quamuis elo¬
quio multum impari. Cernis tñ ut opinor. ⁊ qͥsqͥs
adũcerit facillime ꝑspicit. colluuione moꝵ pessi¬
morum quoilla ciuitas ꝓlapsa fuerit ante nr̃i suꝑ¬
ni regis aduentum. Hȩc enim gesta sunt. ñ solũ añ¬
quam xp̃c incarne p̃sens doct̃ cepisset: uerũ caã
antequam de uirgine natꝰ ec̃t. Cumgͥ tot ⁊ canta
mala. tempoꝵ illoꝵ uel tolerabiliora suꝑiꝰ. uel pͥ
eũsam cartaginem intolleranda ⁊ horrenda. diis
suis imputare ñ audcant. opiniones humanis
m̃tib uñ ⁊ alia uicia siluescerent. astucia maligil
inserentib cur mala p̃sentia xp̃o imputant. qui
doctrina saluberrima ⁊ falsos ⁊ fallaces dõs coli
uetat. ⁊ istas hominũ noxias flagitiosasq cupi¬
ditates diuina auctoritate detestans atq condẽ¬

Expanded text:
plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publiplura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condem
Abbreviated transcription (Latin):
Cernis ex quo tempore. id est paruo int̾uallo. post
reges ex actos quales romani fuerint. de quib art
iusbonumq apud eos ñ legib magis quã natura
ualebat. Porro si illa tp̃ra talia reꝑiunt᷑. quib pul¬
cherrima atq optima fuisse p̃dicat᷑ romana respu¬
blica: qͥd iam de consequenti ȩtate dicendum arit
cogitandum arbitramͣ. cum paulatim mutata ut
eiꝰdem hystorici u̾bis utar. expulcherrima atq op¬
tima. pessima ⁊ flagitiosissima facta ẽ post carcha¬
ginis uidelicet ut commemorauit excidium: Que
tempora ipse salustius quemad modum brcuiter
recolat ⁊ describat. ineiꝰ hystoria legi potest:. qͣntis
malis mors quę scd̾is reb exorta sunt usq ad bel¬
la ciuilia demonstret ẽẽ ꝑuentum. Ex quotp̃r ut
ait. maioꝵ mores ñ paulatim ut antea. s torrentis
mͦ p̃cipitati. Adeo iuuentus luxuatq auaritia cor¬
rupta: ut merito dicat᷑ genitos eẽ qͥ neq ipsi hab̾c
possent res familiares. neq alios pati. Dicit deinde

Expanded text:
Cernis ex quo tempore, id est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde
Abbreviated transcription (Latin):
laborantem. ne animi malis quȩ p̃cipue cauenda ft̃
mores corrumꝑent᷑ humani. nulla sacra edicula di¬
gnum putarunt. ⁊ romulũ suũ diis multis p̃tulert̃.
quamuis ⁊ ipsum semidm̃ potiꝰ quam dm̃. uelut se¬
cretior eoꝵ doctrina cõmendet: Nam etiam flami¬
nẽ illi instituerunt. Quod sacerdotii gñs ad eo in
romanis sacris testante apice excelluit: ut tres solos
flamines haberent trib numinib institutos. Dialc̃
ioui. marcialem marti. qͥrinalẽ romulo. Nam beni¬
uolentia ciuium: uelut receptꝰ in cȩlũ. qͥrmꝰ ẽ postea
nominatꝰ Ac ꝑhoc ⁊ neptuno ⁊ plutomi fr̃ib ious
⁊ ipsi saturo patrieoꝵ. iste romulꝰ honore p̃lat̾ꝰ c̃.¬

Expanded text:
laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri
Abbreviated transcription (Latin):
uis istum nec fit̾m occidisse. nec aliquod ꝓpel¬
se flagitium qͥsqͣm hystoricoꝵ uel poctarum dix̃ aut
finxit: certe uel priapo uel alicui ꝙynocefalo. postre¬
mo uel februo quȩ romani numina partĩ ꝑegrina
ta animi et moꝵ mala bonis p̃ceptis et legib uel
imminentia ꝓhiberent uel insita exstirpanda cura¬
rent diitales. qͥ etiã seminanda et augenda flagitia
curauerunt. talia uel sua uel quasi sua facta ꝑ chea¬
tricas celebritates popłis innotescere cupientes: ut
tanqͣm auctoritate diuina sua sponte neqͥssima
libido accenderet᷑ humana. frustra hoc exclaman¬
te cicerone. qͥ cum de poctis ageret ad quos cum
accessit in qͥt clamor et appbatio populi. qͣsi magni
cuiꝰdam et sapientis magistri. quas illi obducunt
tenebras. quosinuehunt metꝰ quas inflammant cu
ipsoꝵ falsoꝵs iatio ac ñ potius adulatio ẽ. qñ istũ pla¬
tonem quem semidm̃ uolunt tantis disputationib

Expanded text:
uis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod peruis istum nec fratrem occidisse, nec aliquod persse flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numina partim peregrina ta animi et morum mala bonis praeceptis et legibus uel inminentia prohiberent, uel insita extirpanda curarent di tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido accenderetur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret: Ad quos cum accessit, inquit, clamor et adprobatio populi quasi cuiusdam magni et sapientis magistri, quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant cupipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus
Abbreviated transcription (Latin):
ad instituendos bonos. aut corrigendos malos mo¬
res a diissuis possent acciꝑe seusꝑare romani: qͦs
legib suis uincunt atq conuncunt. Illi enĩ ho¬
nori suo deposcunt ludos seenicos: isti abhonori¬
b omnib repellunt homines scenicos. Illi celebra¬
ri sibi iubent figm̃tis poeticis opꝓbria deors: isti abob¬
ꝓbriishominũ deterient impudentiã poetarũ. Se¬
mideus autẽ ille plato et talium deoꝵ libidinire¬
stitit. et ab indole romanors quid ꝑficiendũ eẽt
ostendit: qui poetas ipsos uel ꝓ arbitrio mentientes
uel hominib miseris quasi deoꝵ facta pessima
imitanda ꝓponentes omĩno in ciuitate bñ institu¬
ta iiuere noluit. Nos quidẽ platonẽ. nec dm̃ nec
mrĩ. nec cuiquam xp̃iano homini comparamꝰ. Cus
nrẽ sententiȩ ratio. deo ꝓsꝑante suo loco explicabũ
S eum tam̃ qñqͥdem ipsi uolunt fuisse semidm̃y
ferendum eẽ censemꝰ. siñ romulo et herculi. qͣmn¬

Expanded text:
ad instituendos bonos aut corrigendos malos moad instituendos bonos aut corrigendos malos mores, a diis suis possent accipere seu sperare Romani, quos legibus suis vincunt atque convincunt. Illi enim honori suo deposcunt ludos scenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines scenicos: illi celebrari sibi jubent figmentis poeticis opprobria deorum, isti ab opprobriis hominum deterrent impudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset, ostendit; qui poetas ipsos vel pro arbitrio mentientes, vel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes, omnino in civitate bene instituta vivere noluit. Nos quidem Platonem nec deum, nec hristi martyri, nec cuiquam christiano homini comparamus; cujus nostrae sententiae ratio, Deo prosperante, suo loco explicabitur:  eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi quam