comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
possit: oportunitatẽ noscere: et scđm men¬
suram reddere sit iustitie: et in omnibus
istis magnanimitas necessaria sit.⁊ quȩdã
fortitudo mentis plerumq et corporis: ut
quis quod uelit implere possit. Iustitia
igitur ad societatẽ generis humani: et ad
communitatem refertur. Sotietatis enĩ
ratio diuit᷑ in parces duas: iustitiam. et
beneficientiã. Quam eandẽ lib̾alitatẽ
et benignitatem uocant. Iustitia michi ex¬
celsior uidetur: liberalitas gratior. Illa cen¬
suram tenet: ista bonitatẽ. S pͥmum ipsũ
quod putant phylosophi iustitiȩ munus:
apuad nos excluditur. Dicunt enĩ illi hanc
pͥmam ẽe̾. iustitiȩ formã: ut nemini quis
noceat nisi lacessitus iniuria: quod euan¬
gelii auctoritate euacuatur. Uult enim
scͥptura ut sit sp̃c innobis filii hominis: qui
uenit conferre gratiã: non inferre iniuriã.
Deinde formã iustitie putauerunt: ut qͥs
communia idest puplica ꝓpublicis habe¬

Expanded text:
possit: opportunitatem noscere, et secundum menpossit: opportunitatem noscere, et secundum mensuram reddere, sit justitiae: et in omnibus istis magnanimitas necessaria sit, et quaedam fortitudo mentis, plerumque et corporis; ut quis quod velit, possit iigitur ad societatem generis humani, et ad communitatem refertur. Societatis enim ratio dividitur in duas partes, justitiam et beneficentiam, quam eamdem liberalitatem et benignitatem vocant: justitia mihi excelsior videtur, liberalitas gratior: illa censuram tenet, ista bonitatem. 131. Sed primum ipsum quod putant philosophi justitiae munus, apud nos excluditur. Dicunt enim illi eam primam esse justitiae formam, ut nemini quis noceat, nisi lacessitus injuria: quod Evangelii auctoritate vacuatur ; vult enim Scriptura, ut sit in nobis spiritus Filii hominis, qui venit conferre gratiam, non inferre injuriam. 132. Deinde formam justitiae putaverunt, ut quis communia, id est, publica pro publicis habe
Abbreviated transcription (Latin):
inquib ẽ principatꝰ iustitie. Omnib quoq
animantib innascit᷑ primo salutem tueri:
cauere quȩ noceant: expetere quȩ ꝓsint: ut
pastum: ut latibula: quib se aꝑiculo. im¬
bribus. sole. defendant: quod est pruden¬
tiȩ. Succedit quoq ut omnium genera
animantium congregabilia natura sint:
primo naturȩ suȩ ac formȩ consortib: cunc
etiam ceteris: ut boues uidemus armentis
equos gregibus. et marime pares paribus
delectari: ceruos quoq ceruis:⁊ plerumq
hominib ad iungi. Iam deprocreandi stu-¬
dio et sobole. ut etiam generantũ amore
cognitas sibi esse uirtutes. Siquidem ⁊ for¬
titudo quȩ uel inbello tuetur abarbaris
patriam. uel domi defendit infirmos. uel
alatronib sotios plena iustitie sit: et scire
quo consilio defendat atq adiuuet. cap.¬
tare etiam temporum. et locorũ oportuni¬
tates prudentiȩ ac modestiȩ sit:⁊ temꝑan¬
tia ipsa sine piudentia modum scire non

Expanded text:
in quibus est principatus justitiae. 128. Omnibus quoque in quibus est principatus justitiae. 128. Omnibus quoque animantibus innascitur, primum salutem tueri, cavere quae noceant, expetere quae prosint, ut pastum, ut latibula quibus se a periculo, imbribus, sole defendant, quod est prudentiae. Succedit quoque ut omnium genera animantium congregabilia natura sint: primo generis sui ac formae consortibus, tum etiam caeteris; ut videmus boves armentis, equos gregibus, et maxime pares paribus delectari: cervos quoque cervis, et plerumque 35 hominibus adjungi. Jam de procreandi studio et sobole, vel etiam generantium amore, cognatas sibi esse virtutes. Siquidem et fortitudo quae vel in bello tuetur a barbaris patriam, vel domi defendit infirmos, vel a latronibus socios, plena sit justitiae: et scire quo consilio defendat atque adjuvet, captare etiam temporum et locorum opportunitates, prudentiae ac modestiae sit: et temperantia ipsa sine prudentia modum scire non
Abbreviated transcription (Latin):
uant magis. Primꝰ igit᷑ officii fons: pru¬
dentia ẽ. Quid enim tam plenum offitii:
quã deferre auctori studium atq reu̾entiã:
Qͥ tamen fons: et inuirtutes diriuatur
ceteras. Heq enĩ pocest iusticia sine prudẽ¬
tia esse: cum examinare quid iustum. qͥd¬
ue inustum sit. non mediocris prudentiȩ
iudicat iniustum: iniustum aũt iustum:
execrabilis est apud dm̃. Ut quid abundãt
iustitiȩ imprudenti: Salomon ait. Neq
prudentia sine iustitia est: pietas enĩ in dm̃
initium intellectus ẽ. Quod aduertimus
illud abhuius scłi translatum magis quã
inuentum sapientib: quia pietas fundam̃
in parentes: item in om̃s: quȩ et ipsa sedi
nature ẽ magisterium. Siquidem ab in eun¬
de ȩcate ubi primum sensus infundi ceꝑit:
uitam amamus tanꝗͣ dei munus: patriã
parentesq diligimus: deinde equales qͥb
sotiari cupimꝰ Hinc caritas nascitur. quȩ
alios sibi prefert: non querens quȩ sua sũt:

Expanded text:
ant. 126. Primus igitur Officii fons prudentia est. Quid enim tam plenum officii, quam deferre Auctori studium atque reverentiam? Qui tamen fons et in virtutes derivatur caeteras; neque enim potest justitia sine prudentia esse, cum examinare quid justum, quidve injustum sit, non mediocris prudentiae iudicat iniustum, iniustum autem iustum, abominabilis est apud djustitiae imprudenti? Salomon ait . Neque iterum prudentia sine justitia est; pietas enim in Deum initium intellectus. Quo advertimus illud ab hujus saeculi translatum magis quam inventum sapientibus; quia pietas fundamenin parentes, item in omnes: quae et ipsa secundum naturae est magisterium. Siquidem ab ineunte aetate ubi primum sensus infundi coeperit, vitam amamus tamquam Dei munus, patriam, parentesque diligimus, deinde aequales quibus sociari cupimus. Hinc charitas nascitur, quae alios sibi praefert, non quaerens quae sua sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
debuit illa cuangłii parabola: quod di-¬
ues bẏsso & purpura induebatur. ⁊ epulaᷤ
copiosas erhibebat cotidie: pauꝑ autem
plenus ulcerum de mensa eius colligebat
reliquias. Post obitum aut̃ utriusq: pau-¬
per erat in sinu abrahe. requiem habens:
diues aut̃ insuppliciis. Nonne euidens
ẽ meritorum aut premia aut supplicia
post mortem manere: & recte: quia in cer-¬
tamine labor est: post certamen aliis uic¬
toria : aliis ignominia. Nunquid priusꝗͣ.
cursus conficiat᷑ palma ciuiquam datur:
aut defertur corona: Merito paulus certam̃
inquit bonum cercaui: cursum consũmaui
fidem seruaui. Quod reliquum reposita ẽ
michi corona iustitie: quam redaet mͥ
dñs in illa die iustus iuder. Nonsolũ aũt
mͥ: sed etiam his qui diligunt aduentum
eius. In illa inquit die redlet non hic. hic
autem in laboribus. inꝑiculis. in naufra¬
giis. quasi bonus atͥleta decertabat: qͥa
sciebat qm̃ ꝑ multas tribulationes opor¬

Expanded text:
debuit illa Evangelii parabola, quod didebuit illa Evangelii parabola, quod dives bysso et purpura induebatur, et epulas copiosas exhibebat quotidie: pauper autem plenus ulcerum de mensa ejus colligebat reliquias. Post obitum vero utriusque, pauper erat in sinu Abrahae requiem habens, dives in suppliciis . Nonne evidens est meritorum aut praemia aut supplicia post mortem manere? 58. Et recte, quia in certamine labor est, post certamen aliis victoria, aliis ignominia. Numquid priusquam cursus conficiatur, palma cuiquam datur, aut defertur corona? Merito Paulus: Certamen, inquit, bonum certavi, cursum consummavi, fidem servavi: quod reliquum est, reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus 17 in illa die, justus judex: non solum autem mihi, sed etiam his qui diligunt adventum ejus . In illa, inquit, die reddet, non hic. Hic autem in laboribus, in periculis, in naufragiis, quasi athleta bonus decertabat; quia sciebat quoniam per multas tribulationes opor
Abbreviated transcription (Latin):
ubi clementia celi arrisent: uarios se t̃ra
fundit infructus. Si igitur racdius solis
fundit lumen suum suꝑ omnem terrã:
et inca que clausa sunt inserit. nec uecti¬
bus ferrcis. aut grauium ualuarum obi-¬
cibus quominus penetret impeditur:
quomodo non potest intelligibilis dei
splendor incogitationes hominum et
corcla scmnet que ipse creauit inserere:s
ca que ipse fecit non uidet: Et fecit ut
meliora suit que fact̾a sunt. et potentio.¬
ra quam ipse c̃ qui ea fecit ⁊ ut possint
quando uolunt cognitionem sui oꝑato¬
ris latere: Tantam ergo iuirtutem et po¬
testatem inseruit pectorib nr̃is ÷ ut cam
comprehendere cum uelit ipse non pos¬
non incongrue nobis huiusmodi ceci¬
dit disputatio. Tertium genus questio¬
ns residet huiusmodi: cur peccatores
abundent opibus: & diuitus epulentur
iugit̃ sine merore. sine luctu: iusti aũt̃
egeant. et afficiantur aut conugum a¬
missione aut liberorum. Quib satisfacẽ

Expanded text:
ubi clementia coeli arriserit, varios terra se ubi clementia coeli arriserit, varios terra se fundit in fructus. 56. Si igitur radius solis fundit lumen suum super omnem terram, et in ea quae clausa sunt, se inserit, nec vectibus ferreis aut gravium valvarum obicibus, quominus penetret, impeditur; quomodo non potest intelligibilis Dei splendor in cogitationes hominum et corda semet quae ipse creavit, inserere: sed ea quae ipse fecit, non videt, et fecit ut meliora sint quae facta sunt, et potentiora, quam ipse est qui ea fecit, ut possint quando volunt, cognitionem sui operatoris latere? Tantam ergo virtutem et potestatem inseruit mentibus nostris; ut eam comprehendere cum velit, ipse non posnon incongrue nobis hujusmodi cecidit disputatio. Tertium genus quaestionis residet hujusmodi: cur peccatores abundent opibus et divitiis, epulentur jugiter, sine moerore, sine luctu; justi autem egeant, et afficiantur aut conjugum amissione, aut liberorum? Quibus satisfacere
Abbreviated transcription (Latin):
ulteri seruabit tenebras ddicens: non coi¬
siderabit me oculus: et latibulum ꝑso¬
ne posuit sue. Omnis enĩ qui lucem fu¬
git cdiligit tenebras: studens latere cũ
abyssi. ⁊ intra hominum mentes. non
solum traccata:sed etiam uoluenda cog¬
noscit. Demiq et ille qui dicit in eccłiastico
quis uidet me. et tenebre operiunt me.
et parietes: quem uereor. quamius in
lecto suo positus hec cogitet : ubi non pu¬
tauent deprehenditur: et erit inquit
dedecus quod non intellexerit timorẽ
dĩ. Quid aut̃ tam stolidum quam pu¬
tare quod dm̃ quicꝗͣ precereat. cũ sol
qui minister luminis est etiam abdita
penecret: et infundamenta domus
uel sccreta conclauia us caloris eius
irrumpat: Quis neget uernali temꝑie
tepe fieri interiora terratum: quas gla¬
ties hyberne constrinxerant: Morunt
ergo arboꝵ occulta uim caloris uel frigo¬
ris: adco ut radices arborum aut urant᷑
frigore. aut fotu solis uirescant. Demiq

Expanded text:
ulteri servabit tenebras, dicens: Non conulteri servabit tenebras, dicens: Non considerabit me oculus: et latibulum personae posuit suae . 16 Omnis enim qui lucem fugit, diligit tenebras, studens latere, cumabyssi, et intra hominum mentes non solum tractata, sed etiam volvenda cognoscit. Denique et ille qui dicit in Ecclesiastico: Quis videt me? Et tenebrae cooperiunt me, et parietes, quem vereor ? quamvis in lecto suo positus haec cogitet, ubi non putaverit, comprehenditur. Et erit, inquit, dedecus, quod non intellexerit timorem Dei . 55. Quid autem tam stolidum, quam putare quod Deum quidquam praetereat; cum sol qui minister luminis est, etiam abdita penetret, et in fundamenta domus vel secreta conclavia vis caloris ejus irrumpat? Quis neget verna temperie tepefieri interiora terrarum, quas glacies hiberna constrinxerit? Norunt ergo arborum occultam vim caloris vel frigoris, adeo ut radices arborum aut urantur frigore, aut fotu solis virescant. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
deprehenit. ea quȩ sc̃a sunt nescit:
et ignorat quod ipse fecit: Pocest opꝰ
suum ignorare arcifer: homo artifer
ẽ. et moꝑe suo latentia de prehendit:
et ds opus suum nescit : Altius ergo
ꝓfundum in opere quam in auctore:
Q fecit aliquid quod supra se eẽt: cuiᷤ
meritum ignoraret auctor. cuiꝰ affectũ
nesciret arbiter: hec illis. Cecerũ nobiᷤᷤ
satis ẽ ipsius testimonium qui ait.
Egosum serutans corda: et renes. Et
in euanglio. quod ait dñs iħc. Quid
cogitatis mala incordib ur̃is: Sciebat
cui: quod cogitarent mala: Deniq
euangłista testatur dicens. Sciebat
cnim iħc cogitationes eorum. Quoꝵ
non poterit satis mouere opimo: si fac¬
ta corum consideremꝰ. Molunt supra
se ẽẽ iudicem quem nichil fallat: no¬
lunt ei dare occultoꝵ scientiam: qui
metuunt occulta sua ꝓdi. S etiam dñs
sciens opera coꝵ:tradidit cos intenebͣs.
Innocte inquit erit fur. et oculus ad¬

Expanded text:
deprehendit, ea quae sancta sunt, nescit, deprehendit, ea quae sancta sunt, nescit, et ignorat quod ipse fecit? Potest opus suum ignorare artifex? Homo est, et in opere suo latentia deprehendit; et Deus opus suum nescit? Altius ergo profundum in opere, quam in auctore. Et fecit aliquid quod supra se esset, cujus meritum ignoraret auctor, cujus affectum nesciret arbiter? Haec illis. 53. Caeterum nobis satis est ipsius testimonium, qui ait: Ego sum scrutans corda et renes . Et in Evangelio ait Dominus Jesus: Quid cogitatis mala in cordibus vestris ? Sciebat enim quod cogitarent mala. Denique Evangelista testatur dicens: Sciebat enim Jesus cogitationes eorum . 54. Quorum non poterit satis movere opinio, si facta eorum consideremus. Nolunt supra se esse judicem, quem nihil fallat: nolunt ei dare occultorum scientiam, qui metuunt occulta sua prodi. Sed etiam Dominus sciens opera eorum, tradidit eos in tenebras. In nocte, inquit, erit fur. Et oculus ad
Abbreviated transcription (Latin):
se bellum ercicent: Similit̃ gͦ aiserit
quod t̾rarum curam non habeat: sicut
maris uel inferm non habec. Et quomͦ
ipsi excludunt quos sequunt᷑ poctas:¬
Sequitur illa responsio: utrum dm̃ si
oꝑis sui cura non preterit : precereat
scientia.Ergo qui plantauit aurem
non audit: qui fiuxit oculum non ui¬
det. non considerat: Non preceriit hec
uana opinio scõs ꝓphas. Demq daiud
inlucit eos loquentes: quos suꝑbia in¬
flatos asserit. Quid ciũ tam superbũ:
quam cum ipsi subpeccato sint. alios
indigne ferant peccatores uiuere dicen¬
tes ⁊ usq quo peccatores dñe: usq quo
peccatores gloriabuntur.de dixerunt
Quib respondit ꝓph̾a dicens: intelligi¬
te nunc insipientes inppło: et stulti ałi¬
quando sapite. Qui plantauit aurẽ
non audit: et qui fuyxit oculum non
considerat: Q̾ corripit gentes non ar¬
guet : qui docet hominẽ scientiam :
Dñs scit cogitationes hominum: qm
uane sunt. Qui ea quecunq uana st̃

Expanded text:
se bellum excitent. Similiter ergo asserit se bellum excitent. Similiter ergo asserit quod terrarum curam non habeat, sicut maris vel inferni non habet. Et quomodo ipsi excludunt quos sequuntur, poetasSequitur illa responsio, utrum Deum, si operis sui cura non praeterierit, praetereat scientia. Ergo qui plantavit aurem, non audit: qui finxit oculum, non videt, non considerat? 52. Non praeteriit haec vana opinio sanctos prophetas. Denique David inducit eos loquentes, quos superbia inflatos asserit. Quid enim tam superbum, quam cum ipsi sub peccato sint, alios indigne ferant peccatores vivere, dicentes: Usquequo peccatores, Domine, usquequo peccatores gloriabuntur ? Et Quibus respondet propheta dicens: Intelligite nunc insipientes in populo, et stulti aliquando sapite. Qui plantavit aurem, non audit: et qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes, non arguit, qui docet hominem scientiam? Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Qui ea quaecumque vana sunt
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse: cũ aliqͥd ñfecisse nulla ĩiusticia
sit. ñ curare qͦd feceris sũma ĩclem̃tia: Od
si aut dm̃ creatorem suum ab negant.
aut ferarum et bestiarum se haberi nu¬
mero censent: quid de illis dicamꝰ. qui
hac se condemnant iniuria. ut ꝑomĩa
ire dm̃ ipsi asserant. ⁊ omnia inuircute
eius consistere: um et maiestatẽ eiꝰ per
omnia elementa penetrare. terras. cȩlũ.
maria : et putant in iuriam eiꝰ si mentẽ
hominis qua nichil nobis ipse p̃stan¬
tius dedit penetret : et diuinȩ maiesta-¬
tis ingrediatur scientia :s horum ma¬
gistrum uelut ebrium. et uoluptatis
patronum:ipsi qui putabantur so¬
brii irrident philosophi. Nam de
aristotilis opimone quid loquar :
qui putat dm̃ suis contentũ ec̃ finib
et prescripto regni modo. degere. ut poe¬
alii inferna cohercenda imꝑio. sorte ob¬
uenerint : eosq cauere. ne usurpata alie¬
narum partium sollicitudine. inter

Expanded text:
fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia fecisse; cum aliquid non fecisse nulla injustitia sit, non curare quod feceris, summa inclementia? 49. Quod si aut Deum creatorem suum abnegant, aut ferarum et bestiarum se haberi numero censent: quid de illis dicamus, qui hac se condemnant injuria? Per omnia Deum ire ipsi asserunt, et omnia in virtute ejus consistere, vim et majestatem ejus per omnia elementa penetrare, terras, coelum, maria: et putant injuriam ejus, si mentem hominis qua nihil nobis ipse praestantius dedit, penetret, et divinae majestatis ingrediatur scientia? 50. Sed horum magistrum velut ebrium, et 15 voluptatis patronum, ipsi qui putantur sobrii, irrident philosophi? Nam de Aristotelis opinione quid loquar, qui putat Deum suis contentum esse finibus, et praescripto regni modo degere, ut poealii inferna coercenda imperio, sorte obvenerint: eosque cavere ne usurpata alienarum partium sollicitudine, inter
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpositum. ne diuisione facta ipsum
preterisse uideamur: qua occurrimꝰ opi¬
niom eoꝵ qui uidentes sceleratos quosq
diuites. letos. honoratos. potentes: cũ pleri¬
q iustoꝵ egeant atq infirmi sint: putent¬
curei dicunt. uel nescire actus hominum
ut flagitiosi putant: uel si scit omnia mi-¬
quum ẽẽ iudicem: ut bonos egere patiat᷑:
abundare imꝓbos. Nec suꝑfluus uelut qͥ¬
dam excursus fuit. ut opiniomi huiusmo¬
di ipsoꝵ affectus responderet. quos beatos
iudicant: cum ipsi se miseros pucent. ar¬
bitratu enĩ sum: quod ipsi sibi facilius
quam nobis crederent. Quodecurso: ꝓ¬
cliue estimo ut refellam cetera. Et primo
corum assertionem. qui dm̃ putant curã
mundi nequaquam habere: sicut aristo.¬
tiles asserit usq ad lunam eiꝰ descendere
ꝓuidentiam. Et quis oꝑator negligat
operis sui curam: Quis deserat et desti¬
tuat quod ipse condendum putauit:
Si inuria ẽ regere: ñne ẽ maior ĩiuria

Expanded text:
ad propositum, ne divisionem factam ad propositum, ne divisionem factam praeteriisse videamur, quia occurrimus opinioni eorum qui videntes sceleratos quosque divites, laetos, honoratos, potentes, cum plerique justorum egeant, atque infirmi sint, putantcurei dicunt: vel nescire actus hominum, ut flagitiosi putant: vel si scit omnia, iniquum esse judicem; ut bonos egere patiatur, abundare improbos. Nec superfluus velut quidam excursus fuit, ut opinioni hujusmodi ipsorum affectus responderet, quos beatos judicant, cum ipsi se miseros putent. Arbitratus enim sum quod ipsi sibi facilius quam nobis crederent. 48. Quo decurso, proclive aestimo, ut refellam caetera. Et primo eorum assertionem, qui Deum putant curam mundi nequaquam habere, sicut Aristoteles asserit usque ad lunam ejus descendere providentiam. Et quis operator negligat operis sui curam? Quis deserat et destituat quod ipse condendum putavit? Si injuria est regere, nonne est major injuria
Abbreviated transcription (Latin):
uit requies eiꝰ: euanuit delectatio: licet
ipsa que iudetur etiam dum uiuunt
impiorum requies in inferno est. Uiuẽ¬
tes enim ininferna descendunt. Uides
conuiuium peccatoris: int̾roga eiꝰ con¬
scientiam. Honne grauius omnibus
fecet sepulchris: Intueris letitiam eiꝰ:
et salubritatem miraris corporis: fili¬
orum atq opum abundantiã. Intros¬
pice ulcera et uibices anime eius: cordis
mestitudinem. Nam deopib qͥd loqͣr.
cum legeris quia non in abundantia ẽ
uita cius: cum scias quia et si tͥ uideat᷑
diues. sibi pauꝑ ẽ. et tuum iuditium
suo refellat: De multitudine quoq fili¬
orum et de mdolentia quidloquar.
cum se ipse lugeat. et sine herede futu¬
rum iudicet: cum imitatores sui succes¬
sores suos ẽe nolit: Hulla enĩ hereditas
peccatoris. Ergo impius ipse sibi pena
est: iustus aũt ipse sibi gratia: et utͥq
aut bonorum aut malorum operum
merces: ex se ipso soluitur.s reuertam᷑¬

Expanded text:
vit requies ejus, evanuit delectatio: licet vit requies ejus, evanuit delectatio: licet ipsa quae videtur, etiam dum vivunt, impiorum requies in inferno sit: viventes enim in inferna descendunt. 46. Vides convivium peccatoris, interroga conscientiam ejus. Nonne gravius omnibus fetet sepulcris? Intueris laetitiam ejus, et salubritatem miraris corporis filiorum atque opum abundantiam: introspice ulcera et vibices animae ejus, et cordis moestitudinem. Nam de opibus quid loquar, cum legeris: Quia non in abundantia est vita ejus : cum scias quia etsi tibi videatur dives, sibi pauper est, et tuum judicium 14 suo refellat? De multitudine quoque filiorum, et de indolentia quid loquar; cum se ipse lugeat, et sine haerede futurum judicet, cum imitatores sui successores suos esse nolit? Nulla enim haereditas peccatoris. Ergo impius ipse sibi poena est: justus autem ipse sibi gratia; et utrique aut bonorum aut malorum operum merces ex se ipso solvitur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
et futura sit eorum cuersio: non falli dm̃
rensem abundantiam estimandam bea-¬
titudinem singuloꝵ:s scdm interiorem
conscientiam. que innocentium et flagi.¬
tiosorum merita discernit. uera atq in¬
corrupta penarum premiorumq arbitra
Moritur innocens in potestate simplicita¬
tis sue: in abundantia ꝓprie uoluptatis:
sicut adipe repletam aminam gerens.
at uero peccator quamuis foris abundet.¬
et deliciis defluat: odorib flagret:
in amaritudine animȩ suȩ uitã crig̃.
et ultimum diem claudit: nehil eoꝵs
que epulatus fucrit referens bon: in¬
uim ẽẽ iuditii remunerationem. Iue suo
suo affectu beatus: hic miser. Iue suo iu¬
ditio absolutus: hic reus Ille mexitu le¬
tus: hic merens. Cui absolui potest qui
nec sibi inuocens est: Dicite inquit mͥ
ubi ẽ ꝓtectio tabern aculorum eiꝰ Sigiũ
eius non inueniet᷑. Uita et enĩ facinoro¬
si: ut somnium. Aperuit ocłos: transi¬

Expanded text:
et futura sit eorum eversio : non falli Deum et futura sit eorum eversio : non falli Deum rensem abundantiam aestimandam beatitudinem singulorum; sed secundum interiorem conscientiam, quae innocentium et flagitiosorum merita discernit, vera atque incorrupta poenarum praemiorumque arbitra. Moritur innocens in potestate simplicitatis suae, in abundantia propriae voluntatis, sicut adipe repletam animam gerens . At vero peccator quamvis foris abundet, deliciis diffluat, et odoribus fragret, in amaritudine animae suae vitam exigit, et ultimum diem claudit, nihil secum eorum quae epulatus fuerit, boni referens: nvini esse judicii remunerationem. Ille suo affectu beatus, hic miser: ille suo judicio absolutus, hic reus: ille in exitu laetus, hic moerens. Cui absolvi potest, qui nec sibi innocens est? Dicite, inquit, mihi, ubi est protectio tabernaculorum ejus ? Signum ejus non invenietur. Vita etenim facinorosi, ut somnium. Aperuit oculos, transi
Abbreviated transcription (Latin):
gui dignus sum: quia non exeuiden¬
ti culpa me arguitis: sed ex iniuriis
estimatis merita delict̾oꝵ Uidens ergo
infirmus abundare imustos successib
ꝓsperis: se aũt atteri: dicit dño. Disce¬
de ame: uias tuas scire nolo. Quid ꝓdẽ.
quia scrunumus ipsi: Aut que utilitas
qͥa occurrimꝰ ipsi: In manibus eorum
onña bona:oꝑa aũt impiorum non
uidet. Laudatur in platone quod in
politia sua posuit eum qui contra iu-¬
stitiam disputandi partes recepisset:
postulare ueniam delictorum que non
ꝓbaret: et ueri inueniendi. atq exami-¬
nande disputationis gratia illam sibi
impositam ꝑsonam dicere. Quodeo¬
usq tullius ꝓbauit: ut ipse in libris qͦs
scripsit de re publica. in cam sententiã
dicendam putauerit. Quanto atiquior
illis iob. qui hec pͥmus repperit: nec clo¬
quentie falerande gr̃a. sed ueritatis pro¬
bande premitcenda estimauit : Statĩq
ipse questionem enodem reddidit: subi¬
ciens quod extinguatur lucerna impioꝵ:

Expanded text:
gui dignus sum; quia non ex evidenti culpa me arguitis, sed ex injuriis aestimatis merita delictorum. Videns ergo infirmus abundare injustos successibus prosperis, se autem alteri, dicit Domino: Discede a me, vias tuas scire nolo . Quid prodest, quia servivimus ipsi: aut quae utilitas, quia occurrimus ipsi? In manibus ipsorum omnia bona, opera autem impiorum non videt. 43. Laudatur in Platone, quod in Politia sua 13 posuit eum qui contra justitiam disputandi partes recepisset, postulare veniam dictorum quae non probaret, et veri inveniendi atque examinandae disputationis gratia, illam sibi impositam personam dicere. Quod eousque Tullius probavit, ut ipse in libris quos scripsit de Republica, in eam sententiam dicendum putaverit. 44. Quanto antiquior illis Job, qui haec primus reperit, nec eloquentiae phalerandae gratia, sed veritatis probandae, praemittenda aestimavit? Statimque ipse quaestionem enodem reddidit, subjiciens quod exstinguatur lucerna impiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝓuenisse: ut qͥsq uulnerat᷑
m illam serpentis crucẽ aut respi¬
ceret aut sꝑaret. statim remediũ
salutis acciꝑet. Cunꝰ facti etiã dñs in
euangłio meminit. dicens. Sicut
moyses exaltauit serpentẽ indeser¬
to: ita exaltari oportet filiũ homĩs.
Unde si affixus serpens ligno. fi¬
liis isrł contulit sanitatẽ ⁊ qͣnto
magis salutẽ p̃stat popłis dñs in
patibulo crucifixus: Et si figura
tantũ ꝓfuit: qͣntũ ꝓdesse credimꝰ
ueritatẽ: Serpens igit᷑ primꝰ cru¬
cifigit᷑. Recte plane: ut quia pͥmꝰ
apud dm̃ peccauerat diabolus:
primꝰ. crucis sententia feriretur.
In ligno enĩ crucifigit᷑: racionabi¬
liter factum: ut quia hõ inpara¬
dyso ꝑ arborẽ concupiscentie de¬
ceptus fucrat. nẽ idem ꝑligni ar¬
borem saluaret᷑. atq eadẽ materia
dium sanitatis. Deinde pꝰ serpen¬
tem insaluatore hõ ipse crucifigit᷑.
scilicet ut pꝰ auctoritatẽ puniat᷑ &

Expanded text:
dum provenisse, ut, quisquis vulneratus dum provenisse, ut, quisquis vulneratus in illam serpentis crucem aut respiceret, aut speraret, statim remedium salutis acciperet, cujus facti etiam Dominus in Evangelio meminit, dicens: Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis . Unde si affixus serpens ligno filiis Israel contulit sanitatem; quanto magis salutem praestat populis Dominus in patibulo crucifixus? Etsi figura tantum profuit, quantum prodesse credimus veritatem? Serpens igitur primus crucifigitur: recte plane, ut, quia primus apud Deum peccaverat diabolus, primus crucis sententia feriretur; in ligno enim crucifigitur; rationabiliter factum, ut, quia homo in paradiso per arborem concupiscentiae deceptus fuerat, nunc idem per ligni arborem salvaretur, atque eadem materia, dium sanitatis. Deinde post serpentem in Salvatore homo ipse crucifigitur; scilicet ut post auctorem puniatur et
Abbreviated transcription (Latin):
pturis diuinis clauserit: dulcẽ
ꝓcellam luxurie ñtimebit. Sy¬
renarum enĩ quedã suauis figu
ra ẽ. mollis concupiscentia uolu¬
ptatũ: quȩ norus blandimentis
constantiã captate m̃tis effemi¬
nat. Ergo dñs xp̃c pependit in
cruce: ut omne genus hominũ
de mundi naufragio lib̃aret:
S ut omittamꝰ ulixis fabulam
quȩ ficta ñ facta ẽ iudeamꝰ si qd̃
inscript᷑is diuinis exemplũ simi¬
le possumꝰ inuenire: qđ dñs ꝑ se¬
met ipsũ postea com pleturus. ꝑ
ꝓpħas suos ante p̃miserit. Legimꝰ
inuet̾i testam̃to. cum moy ses sc̃s
filios isrł de captiuitate egyptip¬
duxisset. atq idem popłs indeser¬
to graui a serpentibꝰ incursione
laboraret. nec aliqua illis armoꝵ
defensio posset obsiste: tc̃ moy sen
ercum afficũ ligno int̾ medias
morientiũ erexisse turbas: & man¬
dasse popło. ut de illo signo spem
gererent sanitatis: atq: hac re
tantã medicinã contͣ morsũ aspi¬

Expanded text:
pturis divinis clauserit, dulcem pturis divinis clauserit, dulcem procellam luxuriae non timebit. Sirenarum enim quaedam suavis figura 152 est mollis concupiscentia voluptatis, quae noxiis blandimentis constantiam captae mentis effeminat. Ergo Dominus Christus pependit in cruce, ut omne genus hominum de mundi naufragio liberaret. Sed ut omittamus Ulyssis fabulam, quae ficta, non facta est, videamus si quod in Scripturis divinis exemplum simile possumus invenire, quod Dominus per semetipsum postea completurus, per prophetas suos ante promiserit. Legimus in Veteri Testamento , cum Moyses sanctus filios Israel de captivitate Aegypti produxisset, atque idem populus in deserto gravi a serpentibus incursione laboraret, nec aliqua illis armorum defensio posset obsistere; tunc sanctaereum affixum ligno, inter medias morientium erexisse turbas, et mandasse populo, ut de illo signo spem gererent sanitatis, atque hac re tantam medicinam contra morsum aspi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qd hodie omne genus hominũ
de mortis ꝑiculo crucis arbor
ligatus in cruce ẽ. ex qͦ nosmun¬
di illecebrosa discrimina uelut
cͥausa aure transimꝰ: nec ꝑnicio
so scł̃i detinem᷑ auditu: necacur¬
su melioris uite deflectim᷑ in sc̃o¬
pulos uoluptatis. Crucis eñi
arbor. ñ solũ religatũ sͥ hominẽ
patrie rep̃sentat: s etiã socios
circa se positos. uirtutis suȩ um¬
bra custodit. Qd̃ aũt crux ad
patriã pꝰ multoᷤ errores redire
nos faciat: dñs declarat. dicens
latrom incruce posito. Hodie
mecũ eris in paradyso. Qui utiq
latro oberrans aut naufragus.
alit̃ ad patriam paradysi ile qua
pͥmus homo ȩxierat. redire non
poterat: nisi fuisset arbori religa¬
tus. Arbor enĩ quedã in naui est.
crux in eccłia: que int̾ totius scłi
blanda ⁊ ꝑniciosa naufragia. mn¬
columis sola scruat᷑. In hac ergo
naui. quisq aut arbori crucis se
religauerit: aut aures suas scri¬

Expanded text:
est, quod hodie omne genus hominum est, quod hodie omne genus hominum de mortis periculo crucis arbor nus religatus in cruce est, ex eo nos mundi illecebrosa discrimina velut clausa aure transimus; nec pernicioso enim saeculi detinemur auditu, nec cursum melioris vitae deflectimus in scopulos voluptatis. Crucis enim arbor non solum religatum sibi hominem patriae repraesentat, sed etiam socios circa se positos virtutis suae umbra custodit. Quod autem crux ad patriam post multos errones redire nos faciat, Dominus declarat dicens latroni in cruce posito: Hodie mecum eris in paradiso . Qui utique latro diu oberrans, ac naufragus, aliter ad patriam paradisi, de qua primus homo exierat, redire non poterat, nisi fuisset arbori religatus; arbor enim quaedam in navi crux est in Ecclesia, quae inter totius saeculi blanda et perniciosa naufragia incolumis sola servatur. In hac ergo navi quisquis aut arbori crucis se religaverit, aut aures suas Scri
Abbreviated transcription (Latin):
eculi ferunt fabulȩ ulirẽ¬
illum qui decennio ma¬
rinis iactatus errorib.
ad patriã ꝑuenire non
poterat: cum in locũ quendã cur¬
sus illũ nauigii deculisset. in quo
syrenarũ dulcis cantꝰ crudeli sua¬
uitate resonabat: et aduenientes
sic blanda modulatione mulce¬
bant: ut ñ tam spectaculũ uo¬
luptatis capent. quã naufragiũ
salutis in currerent. Talis eñ erat
illiꝰ olectatio cantilenȩ: ut quisqͥs
audisset uocis sonitũ. qͣsiquadã
captus illecebra. ñ iam tend̾et ad
eum quẽ uolebat portũ: s ꝑ gẽt
ad exitiũ qđ nolebat. Igit᷑ cum
ulixes mcidisset hoc dulce nau¬
fragiũ. et suauitatis illiꝰ uellet de
aurib socioꝵ. se ipsum ad arbo¬
rem nauigu religasse: quo & illi
carerent ꝑniciosa auditus ille¬
cebra: et se de ꝑiculo. nauigi c̃sus
auferret. Sigͦ de ulixe illo refert
fabula. qđ eum arboris religa¬
tio de ꝑiculo lib̾aret ⁊ qͣntomag̃
p̃dicandũ ẽ. qđ uere factũ ẽ. hoc

Expanded text:
eculi ferunt fabulae Ulysseillum, qui decennio marinis jactatus erroribus, ad patriam pervenire non poterat, cum in locum quemdam cursus illum navigii detulisset, in quo Sirenarum dulci cantus crudelis varietate resonabat; et advenientes sic blanda modulatione mulcebat, ut non tam spectaculum voluptatis caperent, quam naufragium salutis incurrerent. Talis enim erat illis oblectatio cantilenae, ut, quisquis audisset vocis sonitum, quasi quadam captus illecebra, non jam tenderet ad eum quem volebat portum, sed pergeret ad exitium, quod nolebat. Igitur cum Ulysses incidisset hoc dulce naufragium, et suavitatis illius vellet decauribus sociorum, seipsum ad arborem navigii religasse: quo et illi carerent perniciosa auditus illecebra, et se de periculo navigii cursus auferret. Si ergo de Ulysse illo refert fabula, quod eum arboris religatio de periculo liberavit: quanto magis praedicandum est quod vere factum est; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in hominẽ transfud̾ãt: nc̃ reicit᷑.
nc̃ curat᷑. Nam cũ hõ passioni addi¬
cit᷑: ñ mortitradit᷑.s mortis in eo
hominẽ quẽ suscepit: ut dum
in nocens patit᷑: p̃uaricationis
illius diabolice. in eo mobedien¬
tia corrigat᷑: et deinceps liber a
culpa fieret: ac liber ẽẽt a morte.
passione sua lib̾auit: in ipsũ aspi¬
ciamꝰ semꝑ: et ex ipsius signo sꝑemꝰ
nr̃is uulneribꝰ medicinã: hoc est.
si forte nob uenenũ auaricie. se
diffundit: mipsũ consideremꝰ et
sanat. Siscorpionis nos libido
compungit: ipsũ rogemꝰ. et curat.
Si t̾renarum cogitationũ nos mor¬
sus lacerant: eundẽ p̃cem᷑. e uiuemꝰ.
hii enĩ sunt sp̃ales serpentes aĩaꝵ
crucifixus ẽ. De quib ipse ait. Suꝑ
serpentes et scorpiones ambula

Expanded text:
in hominem transfuderat, nunc rejicitur, nunc curatur; nam cum homo passioni addicitur, non morti traditur, sed mortis in eo hominem, quem suscepit, ut dum innocens patitur, praevaricationis illius diabolicae in eo inobedientia corrigatur, 153 et deinceps liber a culpa fieret, ac liber esset a morte. passione sua liberavit, in ipsum aspiciamus semper, et ipsius signo speremus, nostris vulneribus medicinam; hoc est si forte nobis venenum avaritiae se diffundit, ipsum consideremus, et sanat; si scorpionis nos libido compungit, ipsum rogemus, et curat; 154 si terrenarum cogitationum nos morsus lacerant, eumdem precemur, et vivimus. Hi enim sunt spirituales serpentes animarcrucifixus est, de quibus ipse ait: Super serpentes et scorpiones ambula
Abbreviated transcription (Latin):
illa maria magdalenȩ que dñm
int̃ cet̾os defunctos insepulcro
reqͥrebat. arguit᷑. e dr̃ illi. Quid
queris uiuentẽ cũ mortuis: hoc
ẽ Quid queris apud inferos :¬
quẽ redisse iam constat ad supe¬
ros: Qĩe illa adhuc ñ intelligeis
nec cognoscens: respondit illi:
Qñe si tu sustulisti eũ. dicito mͥ
nͥ posuisti eũ. et ego illũ tollam.
Estimabat enĩ illũ sic̃ dic̃ scͥpta
hortolanũ cẽ. Scã gͦ et simplex fe
Ait eñ dño dde scmet ipso. Situ sris¬
talisti eum: dicitomͥ. Recte interro¬
gat: si tu sustulisti eũ. Ipse eñĩ tu¬
lit corpus suũ: qui suscitauit. Ipse¬
sepulcro. Ipse tulit corpus: qͥ illud
iacens et dormiens. sua aspiratio¬
ne collegit. Ipse tulit corpꝰ. qͥ illud
diuinitatis uirtute gestans. por¬
tauit ad celos. Atq ideo mulier
sapient int̾rogat et requirit. si¬
tu sustilisti eũ. dicito mͥ uͥ posusti
eum: hoc ẽ. si illud auferens de se¬
pulcro ad para dy sũ transtulisti.
Audierat cñi eum dicente latroni:

Expanded text:
illa Maria Magdalene, quae Dominum inter caeteros defunctos in sepulcro quaerebat, arguitur et dicitur illi: Quid quaeris viventem cum mortuis ? Hoc est: quid quaeris apud inferos quem rediisse jam constat ad superos? quem illa adhuc non intelligens nec cognoscens, respondit illi: Domine, si tulisti eum, dicito mihi  posuisti eum, et ego eum tollam . Aestimabat enim eum, sicut dicit Scriptura, hortulanum esse. Sancta ergo et simplex femAit enim Domino de semetipso, Si tu sustulisti eum, dicito mihi. Recte interrogat, Si tu sustulisti eum: ipse enim tulit corpus suum, qui illud psepulcro; ipse tulit corpus, qui illud jacens et dormiens sua aspiratione collegit; ipse tulit corpus suum, qui illud divinitatis virtute gestans portavit ad coelos. Atque ideo mulier sapienter inttu tulisti eum, dicito mihi ubi posuisti eum? hoc est, si illud auferens de sepulcro ad paradisum transtulisti. Audierat enim illum dicentem latroni,
Abbreviated transcription (Latin):
tanto amplius xp̃m dñm perti¬
mescit. Nouo ammirationis ge¬
nere alius illum torquet: & alii
seiuentis tormenta ꝓficiunt. De¬
uotiorem laurentim saluatori:
supplicia atrociora fecerunt.

Expanded text:
tanto amplius Christum Dominum pertimescit. Novo admirationis genere alius illum torquet, et alii saevientis tormenta proficiunt. Devotiorem Laurentium Salvatori supplicia atrociora fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ta simul. que antea dicebatur deser
tum cades. hoc ẽ desertum scĩtatis:
Si quidẽ quȩ ñ habuerat sc̃ĩtatem. ce¬
pit parere ceruos: ⁊ scõrũ suoꝵ emitt̾e
gͦges qͥ serpentes in t̾ris int̾ficiunt: qͣ
uenena contempnunt. quibꝰ discurren¬
głam. Sequitur. Dñs diluuium in ha¬
uitare facit. Considcremus totũ orbem:
respiciamus barbaras nationes : roma¬
num quoq mente lustremus imꝑium.
Ubiq uxꝑm creduntꝰ ubiq innr̃m bap¬

Expanded text:
ta. Simul illa, quae antea dicebatur deseta. Simul illa, quae antea dicebatur desetum Cades, hoc est, desertum sanctitatis: Siquidem quae non habuerat sanctitatem, coepit parere cervos, et sanctorum emittere greges, qui serpentes interficiunt, qui venena contemnunt: quibus discurrengloriam Deo. Sequitur, Dominus diluvium inhabitare facit. Consideremus totum orbem, respiciamus barbaras nationes, Romanum quoque mente lustremus imperium: ubique Christo credunt, ubique in
Abbreviated transcription (Latin):
intonuit. quando pat̾ filio testimoni¬
um reddidit dicens. hic ẽ filius meus
dilectus: in quo michi cõplaeui. Nox
dñi confringentis cedros. Baptiratꝰ
demones corruerunt. Succidit eos
dñs quasi cedros libani: & cõminuit
eos tanquam uitulus fragmenta ar¬
borum uentilans. & ealcib stirpes
indiuersa disꝑgens. At econtrario
de saluatore quid dicitur. R dilectus
sic̃ silius unicornium. Dilectus dñsnr
atq saluator. ẽ filius unicornium: filiꝰ
erueis. De quo dieit᷑ in cantieo abba¬
erc. Cornua inmanib etus: ibi abs¬
condit fortitudinem suam. Postquã
gͦ dilectus ipse crucifixus ẽ: implecũe
illud quod dicꝰtum ẽ in psalmo. Nox
dñi int̾cidentis flammam ignis. Illo
enim baptizato. & irniuso mundõ xͦ
lauante mundado: gehenne ignis ex¬
tinctus ẽ. Uox dñi concutientis deser¬
tum. Deserta fuit eccłia: que prius
filios non habebat. Ad p̃dicationẽ
xp̃i deserta ista cõmota ẽ. et parturiuit.
& peꝑit. & nata ẽ in una die gens to¬

Expanded text:
stimonium reddidit, dicens: Hic est Filius meus dilectus in quo mihi complacui . Vox Domini confringentis cedros. Baptizatuse sublimes daemones corruerunt. Succidit eos Dominus quasi cedros Libani, et comminuit eos tanquam vitulos; fragmenta arborum ventilans, et calcibus stirpes in diversa dispergens. E contrario de Salvatore quid dicitur? Et dilectus sicut filius unicornium. Dilectus Dominus atque Salvator est Filius Dei: unicornium, filius crucis, de quo dicitur in cantico Habacuic, Cornua in manibus ejus: ibi abscondit fortitudinem suam . Postquam autem dilectus iste crucifixus est, impletum est illud quod sequitur in Psalmo. Vox Domini intercidentiim baptizato, et universo mundo, Christo lavante, mundato, gehennae ignis exstinctus est. Vox Domini concutientis desertum. Deserta fuit Ecclesia, quae prius filios non habebat. Ad praedicationem Christi deserta ista commota est; et parturivit, et peperit, et nata est in una die gens to
Abbreviated transcription (Latin):
greco nomine uoca p̾so¬
tur. Quod enim noᷤ xxu¬
apparitionẽ. aut os¬
tensionem dieimꝰ.¬
annorum explesset etatem:tamen igno¬
rabat᷑ amundo. So dempore cognitus
ẽ quo ad iohannem baptistam ut in ior.¬
dane baptiraret᷑ aduenit: & uox de eelo
pat̾s intonantis audita ẽ: hic ẽ filiꝰ meus
dilectus. in quo michi complacui. Qũe
ipsius sedens. tacꝰtu quoq ipso uoluit
demonstrare: ne quis alius dĩ filius puca.¬
recur expplõ. Quid hac humilitate sub¬
limius:: Quid hac itilitate nobilius:
Baptirat᷑ aseruo: & adeo filius appellat᷑.
Int̃ publicanos & meret̾ees. & peccatores.¬
qui sanctior. ẽ baptiratore suo. uenit¬
ne: s ipse iohannẽ in spũ lauat. Aque.
que cetera mundare consueuerant: do-¬
mino nr̃o lauante. mundate sunt. Ior¬
danis fluuius qui eo tempore quando
induxit exsiccatus ẽ: nunc totis si potu¬
isset undis in unum locum uoluerat con¬
gregari. ut dñi corpus attingeret. Uidece
frs̃: quomodo id quod in euglio lecꝰtum

Expanded text:
Graeco nomine sic vocatur. Quod enim nos apparitionem, vel ostensionem dicimannorum explesset aetatem: tamen ignorabatur a mundo. Eo tempore cognitus est, quo ad Joannem Baptistam, ut in Jordane baptizaretur, advenit, et vox de coelo Patris intonantis audita est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Quemillius sedens, tactu quoque ipso voluit demonstrare, ne quis alius Dei Filius putaretur a populo. Quid hac humilitate sublimius? quid hac vilitate nobilius? Baptizatur a servo, et a Domino Filius appellatur. Inter publicanos, et meretrices, et peccatores sanctior est baptizatore suo. Bne; sed ipse Joannem in spiritu lavat. Aquae quae caetera mundare consueverant, Domino nostro lavante, mundatae sunt. Jordanis fluvius, qui eo tempore, quando induxit, fuerat exsiccatus: nunc totis, si potuisset, undis in unum locum voluit congregari, ut Dete, fratres, quomodo id quod in Evangelio lectum
Abbreviated transcription (Latin):
ait. diuiscrunt sibi uestimenta
mea. et sup uestem mcã miscrunt
sortem⁊ hoc factum in euangłio
repꝑimus: quod milites quatuor
qui cricifirerunt saluatorem. in
quatuor partes. eius sibi diuise¬
runt uestim̃ta: uestim̃tum uero
eius. quod assutum non erat. s
erat de suꝑiori condextum: sorte
annuntiatum ẽ sacramentum.
Quas ꝓpħias. unum canentes.
et uum ꝑ omnia nuntiantes:
aduersaru saluatoris. hoc ẽ ꝑuer¬
si heretici. qui cotidie in illo tanqͣ
milites. manus impias mittunt.¬
sͥ diuidunt uoluntate: atq spoli¬
antes dũm. sua falsa doginata uesti¬
crunt. Uestimentum uero eius qͦd
nonerat consutum. sapientiam
cius cclestem possumꝰ approbare.
quia erat de suꝑiori contertum.
Hrã enim sapientia hocẽ huma¬
na: consuitur. Assuitur enĩcum
liberos ddamus adstudia: gr̃ama¬
ticis tradimus: philosophis com
mendamus: ut sapientiã m illis
que non erat adquirat᷑ bnĩ autẽ
sapientia ñ assuitur : non queri¬
tur. Hon enim didicit a magi¬

Expanded text:
dicit: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem : hoc factum in Evangelio reperimus, quod milites quatuor, qui crucifixerunt Salvatorem, in quatuor partes ejus sibi diviserunt vestimenta; vestimentum vero ejus, quod assutum non erat, sed erat de superiore contextum, sorte annuntiatum est sacramentum: quas prophetias unum canentes, et unum per omnia nuntiantes adversarii Salvatoris, hoc est 140 perversi haeretici, qui quotidie in illo tanquam milites manus impias insibi dividunt voluntate, et antes Dominum, sua falsa dogmata vestierunt. Vestimentum autem ejus, quod non erat consutum, sapientiam ejus coelestem possumus approbare: quia erat de superiore contextum. Nostra autem sapientia, hoc est humana consuitur; assuitur enim cum liberos damus ad studia grammaticis, tradimus philosophis, erudimus eos, ut sapientia in illis, quae non erat, acquiratur. Domini autem sapientia non assuta est, non quaesita; non enim didicit a magi
Abbreviated transcription (Latin):
bit indigne: uidicium sͥ mandu¬
cat et bibit. Quod filus isrł sub¬
tiliter p̃dicatum ẽ inueteri testa¬
mento. Manna enim illis contͣ
diuina p̃cepta tractantib: u̾mes
effecti sunt: id est contumacie
ultores et iuidices. Que similitu¬
do xp̃m indicat dñm: quẽ qui
suauem cibum et dulcẽ potum
haurire neglexerit: iudicem pa¬
tictur: sicut ipse ait. Neq enĩ pat̾
uidicat quemquã s omne uidi¬
cium dedit filio. Nam quodidem

Expanded text:
bit indigne, judicium sibi manducat . Quod filiis Israel subtiliter 139 prophetatum est in Testamento. Manna enim illis contra divina praecepta tractantibus, vermes effecti sunt; id est contumaciae ultores et judices. Quae similitudo Christum indicat Dominum: quem qui suavem cibum et dulcem potum haurire neglexerit, judicem patietur, sicut ipse ait: Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Quod
Abbreviated transcription (Latin):
hic iusticie arbitror designari:
tate submersis. celestis doctͥnȩ
sue lum̃ infundit: et quos ñ babe¬
bamus. oculos cordis. inserit: qͥ
lutis in nobis tenebris pecatoꝵ
matutina susceptione nosillu¬
minent: ut deinceps facilius pos¬
simus tolerare solis ardorem:
Huiꝰ itaq solis iusticie matutino.
no interficiebam om̃s peccatores
t̾rȩ: hoc ẽ oriente in nob̃ sole iu¬
sticie. qui habitaculum dĩ sumiis:
omnis cogitatio iniqua subuerti¬

Expanded text:
hic justitiae arbitror designari; hic justitiae arbitror designari; tate submersis, coelestis doctrinae suae lumen infudit; et quos non habebamus, oculos cordis inseruit, et lutis in nobis tenebris peccatorum, matutina nos susceptione consuescerent; ut perfecti facilius possimus tolerare solis ardorem, Hujus itaque solis justitiae matutino, nis interficiebam omnes peccatores terrae . Hoc est: oriente in nobis sole justitiae, qui habitaculum Domini sumus, omnis cogitatio iniqua subverti
Abbreviated transcription (Latin):
salmi uicesimi primi
qui lectus ẽ seriem
decursuri: diligent̃ pͥ
debemꝰ intend̾e qͥdin suꝑ¬
scͥptione contineatcontineat: ut
cognita eius origine. intelligen¬
tiam ipsius facilius consequa¬
mur: et manifestato capite. pos¬
sint rectius membra distribui
Inscribitur enim ita. In finem
ꝓsusceptione matutina: psalmꝰ
ipsi dauid. Hisi fallor. susceptio
matutina. solis ortum semper
anteuenit: et priusquã orbem
radioꝵ clarus splendor illum¬
net. matutinum. noctium tene¬
bris. terminũ ponit: ac resolu¬
ta sensim caliginum cecitate.
rebus cunctis facies quedam
ac lumen infunditur : et cum
ueluti sub una materie tene¬
brarum. mundus. inconfusio¬
ne. iacuerit. interueniente ma¬
tutino. diuersa specierum ua¬
rietate distinguitur: hoc est
cum omnia ceca fuerint: ocłi
omnium reparant᷑. Nox enĩ
quodamm aufert ocłos mun¬
do: aurora restituit: atq ita
ante. matutina susceptione
ꝑfruimur. ut gloriosius post¬
modum solis splendore potia

Expanded text:
salmi vigesimi primi, qui lectus est seriem decursuri, diligenter prius debemus intendere quid in superscriptione contineat, ut, cognita ejus origine, intelligentiam ipsius facilius consequamur, et manifestato capite, possint rectius membra distribui. Inscribitur enim ita: In finem pro susceptione matutina psalmus ipsi David. Nisi fallor, susceptio matutina solis ortum semper antevertit, et priusquam orbem radiorum clarus splendor illuminet, matutinum noctium tenebris terminum ponit; ac resoluta sensim caliginum caecitate, rebus cunctis facies quaedam ac lumen infunditur; et cum veluti sub una materie tenebrarum mundus in confusione jacuerit, interveniente matutino, diversa specierum varietate distinguitur; hoc est, cum omnia caeca fuerint, oculi omnium reparantur. Nox enim quodammodo aufert oculos mundo, aurora restituit; atque ita ante matutina susceptione perfruimur, ut gloriosius postmodum solis splendore potiam
Abbreviated transcription (Latin):
mis. nulla extrinsecus ad mixtio¬
ne alieni corporis. s de sola & pura
terra ꝓcreatur. ideo illi compara¬
tur dñs: qm̃ et ipse saluator de
sola et pura maria gencratur.
miculos ꝓcreatos. Digna pla¬
ne et iusta comparatio. Si qͥdẽ
de manna. uermiculus gignit᷑
et dominꝰ xp̃c de uirgine ꝓcre¬
atur: quin potius ipsam ma¬
riam. manna dixerim: quia ẽ
subtilis. et splendida. suauis.
et uirgo: que uelut cclitus ue¬
niens. cunctis eccłarum popłis.
cibum dulciorem melle deflux̃.
Quem qui edere ac manduca¬
re neglexerit: uitam in semet¬
ipso habere non poterit: sicut
ipse dominꝰ ait. Nisi manduca¬

Expanded text:
mis nulla extrinsecus admistiomis nulla extrinsecus admistione alieni corporis, sed de sola et pura terra procreatur: ideo illum comparatum Domino, quoniam et ipse Salvator de sola et pura Maria generatur. miculos procreatos : digna plane et justa comparatio; siquidem de manna vermiculus gignitur, et Dominus Christus de Virgine procreatur. Quin potius ipsam Mariam manna dixerim, quia est subtilis, splendida, suavis et virgo; quae velut coelitus veniens, cunctis Ecclesiarum populis cibum dulciorem melle defluxit, quem qui edere et manducare neglexerit, vitam in semetipso habere non poterit, sicut ipse Dominus ait: Nisi quis manduca