comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inmẽbris meis. Hȩc.ẽ. q̃ remansit in¬
firmitas. Repugnantẽ legi m̃tis meȩ
⁊ captiuantẽ me in lege peccati: quȩ
.ẽ. in mẽbris meis. E& hac parte sen.¬
tit captiuitatẽ: u̾ ñ ẽ. impleta iusti.¬
cia. Hã u̾ c̃delectat᷑ legi dĩ ñ captuiꝰ
s legis amicꝰ. ẽ:⁊ iõ lib̾ qd̾ amicꝰ. Qͥd¬

Expanded text:
in membris meis: haec est quae remansit inin membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus e
Abbreviated transcription (Latin):
uultis faciatis. Ex parte lib̾tas: ex parte
ra lib̾tas: qr ñdũ ȩternitas. Habemꝰ eũ
axparce infirmitatẽ: exparte accepimꝰ
lib̾tatẽ. Ꝙ cqͥd peccatũ. ẽ: a nob̾ antea.
delecũ. ẽ. in baptismo. Nunqͥd. qr dele¬
ta ẽ. tota iniqͥtas: nulla remansit in
firmitas.: Si ñ remansisset: sine pec¬
ñ.ẽ. & ex eo qd̾ remansit aliqͥd infir¬
mitatis: audeo dic̾e. Ex qͥ parte ser¬
uimꝰ dõlib̾i sumꝰ: ex qͥ parte seruimꝰ
legi peccati: adhuc serui sumꝰ. Unde
t̾iorẽ hominẽ. Ecce uñ lib̾i: uñ delec.¬
tam᷑ legi dĩ. Lib̾tas eñi delectat.
te delectat. Qnͣidui ñ te delectat.
ad huc scruus facis. Delectat tẽ: & lib̾
es. Noli tim̾e pęnã: s ama iusticiã. N.¬
dũ potes amare iusticiã. time uł pę¬
nã: ut ꝑuenias ad amandã iusticiã.
G iã ille ex parte suꝑiori liberũ se. eẽ.¬
sentiebat: uri dicebat. condelector legi
dĩ scd̾m int̾iorẽ homitiẽ. Delectat me
me ipsa iusticia. Uideo aũ aliã legẽ

Expanded text:
la faciatis. » Ex parte libertas, ex parte ena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tofirmitas? Si nulla remansisset, sine pecErgo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde teriorem hominem. » Ecce unde liberi, inde delectamur lege Dei. Libertas enim delectat. Deus delectat. Quandiu te non delectat, adhuc servus facis; delectet et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? vel time poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parte superiore liberum se sentiebat, unde dicebat: « Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. » Delectat me me ipsa justitia. Video autem aliam legem
Abbreviated transcription (Latin):
telliciũ ñ p̃beret. ꝑ ficere gͦ inqͥt bonũ:
ñ mͥ adiacae. N possũ implere qd̾ dic¬
impleas: pꝰ c̃cupiscentias tuas neas.
oc age interĩ qͣndui insunt illicite
c̃cupiscentie in carne tua. Et c̃cu¬
piscentias tuas ñ eas. Mane inser¬
uitute diꝰ in lib̾tate xp̃i: m̃te serui
leqi ditui. Noli te donare. c̃cupiscenti
istus. Aluid. ẽ ñpugnare &. ẽẽ.
in pace uera atq ꝑpetuaͥ aliud pug¬
nare ⁊ uinc̾e: aliud pugnare &
unci: aliud nec pugnare s trabi.

Expanded text:
ficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dicimpleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscenti. Aliud est non pugnare, et esse in pace vera atque perpetua. Aliud pugnare, et vincere. Aliud pugnare et vinci. Aliud nec pugnare, sed trahi.
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ aorpꝰ qd̾ corrũpit᷑ ad grauat animã. in
huiꝰ uite mortalitate portabant: absit
ut dicamꝰ sic̃ iste calupniat᷑ sc̃ꝑ ĩ modera¬
talibidinȩ fuisse pollutos: s dicimꝰ ac̃¬
sensiõe pͣuarũ libidinũ lib̾os: de c̃cupis¬
centia tñ carnis ꝗͣ. mod̾ando frenabant.
tanta humilitate ⁊ pietate gemuisse:

Expanded text:
 corpus, quod corrumpitur et adgrauat animam, in huius uitae mortalitate portabant, absit ut dicamus, sicut iste calumniatur, semper inmoderata libidine fuisse pollutos, sed dicimus a consensione prauarum libidinum liberos, de concupiscentia tamen carnis, quam moderando frenabant, tanta humilitate et pietate gemuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ñ cognoui.nͥ ꝑlegẽ. Nã cc̃upiscent¬
ã nesciebã: nͥ lex dic̾et. ñ c̃cupisces. Hic
rursꝰ mouet. Si leax ñ. ẽ. peccatũ. s insi¬
niuatrix peccati: nichilominꝰ his u̾bis
rep̃hendit᷑. Quare intelligit᷑ legẽ ad
hoc datãeeñ ut peccatũ inserereret᷑.
neq ut extirparet᷑ ͥ s tantũ ut demon¬
straret᷑. qd anim̃a humanã qͥsi de inno¬
centia securã ipsa demonstratiõe pec̃¬
reã fac̾et: ut qi peccatũ siue grã dĩ uinqi
ñ posset ipsa reatꝰ sollicitudine ad ꝑcipien¬
dã grãm conu̾teret᷑. Itaq ñ ait. pec¬
catũ ñ feci nͥ ꝑ legẽ ͥ s peccatũ ñ cog¬

Expanded text:
ntiam nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. 2. Hic rursus movet, Si lex non est peccatum, sed insinuatrix peccati, nihilominus his verbis reprehenditur. Quare intelligendum est, legem ad hoc datam esse, non ut peccatum insereretur, neque ut exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur, quo animam humanam quasi de innocentia securam ipsa peccati demonstratione ream faceret: ut quia peccatum sine gratia Dei vinci non posset, ipsa reatus sollicitudine ad percipiendam gratiam converteretur. Itaque non ait, Peccatum non feci, nisi per legem; sed, Peccatum non cog
Abbreviated transcription (Latin):
ens: ñ ẽ. iã sublege s sub gr̾a. Ita litte¬
ra cũ spũ ⁊ lex cũ gr̃a. iã ñ eo mͦlit¬
tera ⁊ lex appellat᷑: sic̃ ꝑ se ipsã cum
occidit habundante delicto Ita eñi
lex ⁊ uirtus peccati dicta. ẽ. cũ au¬
get eiꝰ naxiã delectationẽ ꝑ seueram
phibitionẽꝰ nectñ etiã sic mala.ẽ. s
peccatũ ut appareat ꝑbonũ oꝑatũ ÷

Expanded text:
tera cum spiritu, et lex cum gratia, jam non eo modo littera et lex appellatur, sicut per seipsam, cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est, cum auget ejus noxiam delectationem per severam prohibitionem, nec tamen etiam sic mala est, sed peccat
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ factis. siue uidictis. siue incogitatio¬
nib totũ delecũ. ẽ: sacro baptismate.
Omĩa debita s̃ delcta: una idulgentia.
Restat gͦ cũ carne c̾flictus: qr deleta .ẽ.
iniqͥtas. s manec infirmitas. Qͥ etũ¬

Expanded text:
in factis, sive in dictis, sive in cogitationibus; totum deletum est sacro Baptismate: omnia debita delevit una indulgentia. Restat ergo cum carne conflictus: quia deleta est iniquitas, sed manet infirmitas. Ine
Abbreviated transcription (Latin):
uod dixerat. sine lege
enĩ peccatũ mortuũ. ẽ. ñ intelligamus
nͥ tanqͣm ñ sit. latet: ñ apparet: pęnitꝰ
ignorat᷑ : tanquã in nescio qͥb ignoran¬
tiȩ tenebris sit sepultũ. & qd̾ ait. ego
aũ uiuebã aliqnͣdo sine lege. qͥd ait. nͥ
uiu̾e mͥ uidebar: E qd̾ adiunoeit ad
ueniente mandato peccatũ reuiã: qͥd
.ẽ. aliud quã emicͥuit ⁊ apparuit: Ne
apparebat admissũ. Cũ aũ a nascentib
trahit᷑. tanquã mortuũ sit latet. donti
repugnans iusticiȩ malũ eiꝰ ꝓhibitione
sentiat᷑: cũ aliud ubet᷑ atq ꝓbat᷑ͥ aluid
delectat atq dñat᷑. Tunc peccatũ qͦdã¬
mͦ in noticiã nati hoĩs reuutiscit : qd̾ in
noticia pͥmi facti hõis aliqͣndo iã uixt.
de paulo possit intelligi. Scimꝰ em̃ in¬
qͥt qm̃ lex sp̃itał. ẽ: ego aũ carnalis sũ

Expanded text:
uod dixerat: sine lege enim peccatum mortuum est, non intellegamus nisi, tamquam non sit, \'latet, non apparet, penitus ignoratur\', tamquam in nescio quibus ignorantiae tenebris sit sepultum. et quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine lege, quid ait nisi \'uiuere mihi uidebar\'? et quod adiunxit: ad ueniente autem mandato peccatum reuixit, quid est aliudtum satis apparebat admissum; cum autem a nascentibus trahitur, tamquam mortuum sit, latet, donec repugnans iustitiae malum eius prohibitione sentiatur, cum aliud iubetur atque adprobatur, aliud delectat atque dominatur; tunc peccatum quodammodo in notitia nati hominis reuiueseit, quod in notitia primum facti homide Paulo possit intelligi. Scimus enim, inquit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum .
Abbreviated transcription (Latin):
neq enĩ ibi dic̃ ñ sͥ adiac̾e fac̾e bonũ.
s ꝑfic̾e : neq hic dic̃. c̃cupiscentias car¬
nis ne habueritis: s ne ꝑfeceritis. fi.¬
unt itaq in nob̾ c̾cupiscentiȩ malȩ qͣn.¬
do id qd̾ ñlic&̾ lib&: s ñ ꝑficiunt᷑. cũ le.¬
gi dĩ m̃te seruiente libidines c̃tinen.¬
tur. & bonũ fit cũ id qd̾ male lib&.uĩ.¬
tente bona delectatione ñ fit:. si boni
ꝑfectio ñ implet᷑: qͣnͣdiu legi peccati
carne seruiente libido illicit. & quã.¬
uis c̃tinet᷑. tam̃ mouet᷑. N eñiopꝰ. eẽt
ut contineret᷑. nͥ moueret᷑. Erit qͣndo¬
q eciã ꝑfectio boni : qͣndoq c̃sũptio ma¬
li. Illud sũmũ. hoc erit nullũ. Qd si in
ista mortalitate sꝑandũ putamꝰ. falli.¬
m᷑. Tunc eñi erit qͣndo mors ñ erit:
⁊ ibi erit. uͥ uita ȩt̃na erit. In illo enĩ
scło. ⁊ utullo regno erit bonũ sũmĩtã
malũnullũ: qnͣdo erit. ⁊ uͥerit sapien¬
tiȩ amor sũmꝰ: c̃tinentiȩ labor nullꝰ.¬

Expanded text:
neque enim ibi dicit, non sibi adjacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit, concupiscentias carnis ne habueritis, sed ne perfeceretis. Fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, qiuntur, cum legi Dei mente serviente, libidines continentur; et bonum fit cum id quod male libet, vincente bona delectatione, non fit; sed boni perfectio non impletur, quandiu legi peccati carne serviente libido illicit, et, quamuis contineatur, tamen mouetur. non enim opus esset ut contineretur, si non moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor null
Abbreviated transcription (Latin):
in scõs. sicut ordinaui eccłuis galatiȩ. ita
oe uos factte. Scđm unã sabbat. unuis qͥsq
ur̃m apud se ponat. thesaurizans quod e
placuerit: ut ñ cũ uenero. tunc collectȩ fad
łlis & huiuscemod scripturarũ locis. satis.
apparet dñm nr̃m ñ hoc imꝓbare. siquis
humano more ista ꝓcurae: s siquis ꝓpter isti
dõmilitet. ut inoꝑib suis. ñ regnũ de s
istorũ adquisitionẽ intueatur. Ad hanc
gͦ regulam. hoc totũ p̃ceptũ redigitur:
ut eciam in istori ꝓiusione. regnũ de cogi¬
temus. Inmilitia uͦ regni dei. ista ñ cogite
mus. Ita eñi etiam si aliquando defue¬
rint. quod plerũq ꝓpt̾ exercitationẽ no¬
stram ds̃ sinit: ñ solum ñ debilitant ꝓpo¬
sitũ nr̃m: s etiã excaminatũ ꝓbatũq con¬

Expanded text:
in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite, secundum unam Sabbati. Unusquisque vestrum apud se ponat, thesaurizans quod ei placuerit, ut non, cum venero, tunc collectae fiant. His et hujusmodi Scripturarum locis satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret; sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intueatur. Ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum redigitur, ut etiam in istorum provisione regnum Dei cogitemus, in militia vero regni Dei ista mus. ita enim, etiam si aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram deus sinit, non solum non debilitant propositum, nostrum, sed etiam ex
Abbreviated transcription (Latin):
quas amaras ⁊ asꝑas sentiunt. qui corripi¬
unt᷑: cũ caritare. eẽ. faciandas. Unde &¬
alib cũ dixiss&e. corripite inquiecos. con¬
solamini pusillanimes. suscipite infirmos.
patientes estote ad om̃s: mox aduuxit.
Uidete ne quis malũ ꝓmalo alicui reddat
Ergo & quando corripiunt᷑ inquiet: non
malũ ꝓ malo. s potius bonũ redditur.
Hec autẽ om̃ia. quȩ nisi caritas oꝑatuꝵ.¬
themna maranatha. Simul greco & e¬
syro utitur uerbo. Si quis inquit ñ amat
dũm iłim. sit anathema maranatha. Ana¬
thema greco sermone dixit. condẽpnatꝰ.
maranatha definiuit donec dñs redeat.¬

Expanded text:
quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatuthema, maranatha. Simul Graeco eSyro utitur verbo. Si quis, inquit, non amat minum, sit anathema, maranatha. Anthema Graeco sermone dixit, condemnatus. Maranatha definivit, donec veniat
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ephesi. usq ad pentecosten. Ostiũ
eñi micls aꝑtũ. ẽ. magirũ &e euidens: et
aduersarii multi. Quud hic aliuo pot̾
credidisse multos. & multos eiusdẽ fide
aduersarios extitisse. Scdm illud dñi.
Nemo uenit adme nis tatũ fuerit e a
patre meo: Et uob̃ datũ ẽ. nosse mystĩ¬
um regni cȩlorũ. illis autẽ ñ . ẽ. datũ. Osti

Expanded text:
autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potesus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuantis. Uirtus uͦ peccati lex. Qm̃
lex ꝓhibendo augae peccat cupiditatẽ:
nisi diffundat sp̃s caritatẽ. Deo autẽ
iħmxp̃m. Confidite ego uic mun¬
dum. Confiderunt & uicerunt. In quo.
nisi millo. Non em̃ uicissoe ille mundũ:
s mẽbra euis uincer& mundus. Unde

Expanded text:
AUGUST. Virtus vero peccati lex. Quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat Spiritus charitatem. 84 CAPUT is: Confidite, ego vici mundum. « Confiderunt et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si membra ejus vinceret mundus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
quia etiam p̾uaricatio additur. cũ peccant
uicta libidine etiã lex ipsa contẽpnitur
ugetur enĩ concupiscentia: ⁊ maiores ures
iccipit lege ꝓhibente. nisi aduiice sp̾s
gentium. Aculeus autẽ mortis. ẽ. pecca¬
tũ: uircus uͦ peccati lex. Ecce unde dicit
homo. Uolo legis seruare mantatũ. sed
uirtute concupiscentiȩ meȩ uincor: Et
ci a malo. Quid e ꝓdest: nisi grã surcur¬
rente. fiat quod ipse apłs secutus adiun¬
xit. Nam &e cũ dixissae uirtus percati lea:
continio subiecit. Erãs autẽ deo: qui dat

Expanded text:
quia etiam praeuaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemniturugetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiriGentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et  Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem
Abbreviated transcription (Latin):
quisq qm ex dãpnata ꝑpagine exorit᷑ prims
sit necesse. ẽ. ex adã malus atq carnalis Qui
si in xp̃m renascendo ꝓfecerit. pꝰea erit bonus
⁊ spiritalis. Ista insufflatione cũ factus. ẽ.
homo in animã uiuentẽ. ñ quia illa insuffla
uentẽ. s adhuc animalẽ. Tunc enĩ spiritatꝰ¬
.ẽ. effectus. cum in paradiso hoc. ẽ. in beata
uita constitutus. p̾ceptũ eciam ꝑfectionis ac¬
cepit. ut uerbo d̃ consũmaretur. Itaq pꝰt¬
quã peccauit. recedens a p̃cepto dĩ. & di¬
missus de paradiso ineo remansit ut anima¬
lis. ẽẽt. Et ido animalẽ hominẽ prius
agimus. om̃s qui de illo pꝰ peccatũ nati sumꝰ
donec ad sequam sp̃alẽ adam. it est dũm
nr̃m iħm xp̃m. qui peccatũ ñ fecit. & ab illo
recreat & uiuificati restituam᷑ in paradisũ.
ub latro ille cũ ipso eo die meruit. eẽ. quo
istam uitam finiuit. Sic enĩ apłs dicit. S ñ
prius quod sp̃itale. ẽ. s quot animale. ẽ. Sic¬

Expanded text:
quisque, quoniam ex damnata propagine exoritur, primo sit necesse est ex Adam malus adque carnalis; quod si in Christum renascendo profecerit, post erit s ista insufflatione, cum factus est homo in animam viventem: non quia illa insufflatventem, sed adhuc animalem. Tunc enim spiritualis effectus est, cum in paradiso, hoc est in beata vita constitutus, praeceptum etiam perfectionis accepit, ut verbo Dei consummaretur. Itaque postquam peccavit, recedens a praecepto Dei, et dimissus est de paradiso, in hoc remansit ut animalis esset. Et ideo animalem hominem prius agimus omnes, qui de illo post peccatum nati sumus, donec assequamur spiritualem Adam, id est Dominum hristum, qui peccatum non fecit ; et ab illo recreati et vivificati, restituamur in paradisum, ubi latro ille cum ipso eo die meruit esse, quo vitam istam finivit . Sic enim Apostolus dicit: Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ carnales affectiones caro nominatur᷑.
s hȩc etiã uisibilis caro quȩ naturalit̾. ẽ.
caro. Cuius nom̃ anima ñ ꝓpt̾ naturã. sed
ꝓpt̃ affectiones carnales accepit. Hȩc gͦ iusi¬
bilis quȩ ꝓprie dr̃ caro. sine dubitatione
credenda. ẽ. resurgere. Uidecur eni paulꝰ
apłs eam tanquã digito ostendẽ. cũ dicit:
Oportes corruptibile hoc induere incorrupti¬
onẽ. Cũ em̃ dicit hoc. in eam quasi digitum
intendit. Quod autẽ uisibile. ẽ. hoc potest
tale hoc indu& immortalitatẽ cũ legit᷑. eadẽ
significat᷑ iusibił caro. quia in eãdẽ identi¬
aẽ uelut digitus intenditur. Lotest en̾i
⁊ anima. sicut corruptibilis ꝓpt̾ morũ uitia.
ita etiam mortalis dici. Mors quippe animȩ
.ẽ. apostatare adeo. quod primũ euis peccatã
in paradiso sacris litteris continetur. Resur

Expanded text:
pter carnales affectiones caro nominatur, sed haec etiam uisibilis caro, quae naturaliter est caro, cuius nomen anima non propter naturam, sed propter affectiones carnales accepit, haec ergo uisibilis quae proprie dcredenda est resurgere. Videtur enim Paulus apostolus eam tanquam digito ostendere, cum dicit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem. Cum enim dicit, hoc, in eam quasi digitum intendit. Quod autem visibile est, id potest tale hoc induere immortalitatem , cum legitur, eadem significatur visibilis caro, quia in eam identidem velut digitus intenditur. Potest enim et anima sicut corruptibilis propter morum vitia, ita etiam mortalis dici. Mors quippe animae est apostatare a Deo : quod primum ejus peccatum in paradiso sacris Litteris continetur. 24. R
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalib. Et homospiritalis sic inhac
uita dicitur. ut tam̃ corpore ad huc carnalis
sit. & uideat aliam legẽ inm̃bris suis repug¬
nantẽ legẽ mentis suȩ. Erit autẽ etiã corꝰ¬
pore sp̃alis. cũ eadẽ caro resurreaerit. ut
runq philosophorũ argum̃tis nob̾cũ ag̃e e
.ẽẽ. ñ posse. Nras eñi seripturas ñ nouerunt
nescunt quomͦ dictũ sit. seminat᷑ corpus
animale. surgae corpus spĩtale. Non eñi ita
dictũ. ẽ. quasi corpus uertatur in sp̃m & sp̃s
le tr̃. ñ in animã uersũ. ẽ. & anima fac¬
tũ. S sp̃ĩtale corpꝰ intelligit᷑. quod ita spũs
subditũ. ẽ. ut cȩlest habitation conueni¬
at. om̃i fragilitate ac labe t̾rena in celestẽ
puritat̾e ac stabilitatẽ mutata atq conuer

Expanded text:
carnalibus; et homo spiritalis sic in hac carnalibus; et homo spiritalis sic in hac uita dicitur, ut tamen corpore adhuc carnalis sit et uideat aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae; erit autem etiam corpore spiritalis, cam eadem carrumque philosophorum argumentis nobiscum agere esse non posse. nostras enim scripturas non nouerunt nec sciunt quomodo dictum sit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. non enim ita dictum est, quasi corpus uertatur in spiritum et le dicitur, non in animam uersum est et anima factum; sed spiritale corpus intellegitur, quod ita spiritui subditum est, ut caelesti habitationi conueniat, omni fragilitate ac labe terrena in caelestem puritatem et stabilitatem mutata atque conuer
Abbreviated transcription (Latin):
ista quȩ habent animã uiuentẽ. ñdũ sp̃m
uiuificantẽ. animalia dicunt᷑ corpora.
nectam̃ anime sunt s corpora. ita illa sp̃i.¬
talia uocant᷑ corpora. Absit tam̃ ut sp̃s
ea credamus futura. s corpora carnis ha¬
bitura substantiã. s nullã tarditatẽ cor¬
ruptionẽq carnalẽ sp̃u uiuficante posst̃.
Iunc iã ñ t̾renus si cęlestis homo erit. ñ qr
corpꝰ quod de t̾ra factũ. ẽ. ñ ipsũerit. s qr
dono celest iamtale erit. ut etiã cęlo in co¬
lendo ñ amissa natura. s mutata qualitate
conueniat. Erit gͦ sp̃m subdita caro e¬
sp̃alis. s tam̃ caro ñ sp̃s. Sicut carni subditꝰ
fuit sp̃s ipse carnalis. s tam̃ sp̃s ñ caro.
Cuiis rec habemus exꝑim̃tũ innr̃ȩ pęnȩ
deformitate. ñ enĩ scđm carnẽ si utiq se
cundũ sp̃m carnales erant. Quib ait apłs
Nonpotui uob̃ loqu quasi cͥarnalib s quas

Expanded text:
ista quae habent animam viventem, nondum spiritum ista quae habent animam viventem, nondum spiritum vivificantem, animalia dicuntur corpora, nec tamen animae sunt, sed corpora, ita illa spiritalia vocantur corpora. Absit tamen ut spiritus ea credamus futura, sed corpora carnis habitura substantiam, sed nullam tarditatem corruptionemque carnalem spiritu vivificante passura. Tunc jam non terrenus, sed coelestis homo erit: non quia corpus, quod de terra fictum est, non ipsum erit; sed quia dono coelesti jam tale erit, ut etiam coelo incolendo non amissa natura, sed mutata qualitate, non peribit. erit ergo spiritui subdita caro spiritalis, sed tamen caro, non spiritus; sicut carni subditus fuit spiritus ipse carnalis, sed tamen spiritus, non caro. cuius rei habemus experimentum in nostrae poenae deformindum spiritum carnales erant quibus ait apostolus: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
sicut inspirital hoc. ẽ. intelligibil para¬
diso sapientia dĩ. De qua scriptũ.ẽ. lignũ
uite.ẽ. om̃ib amplectentib eam. Corpo¬
ra gͥ iustorũ quȩ in resurrectione fatura
sunt. neq ullo ligno indigebunt quo stat
ut nulo morbo uel senectute inueterata mo¬
riantur. neq ullis aliis corporalib altm̃¬
tis. quib esuriend ac siiend qualiscunq
molestia deuitetur. Qm certo & om̃unodo
muio labili munere immortalitatis induent᷑.
ut ñ ms uelint possibilitate ñ necessitate
uescantur. Certe fides xp̃iana de ipso salua
tore ñ dubitat quod eciaꝰ pꝰ resurrectionẽ
iam quidẽ insptritali carne. s tam̃uera.
cibũ ac potũ cũ discipulis sũpsit. Non
eñ potestas s egestas edend & bibenti.
talib corporib auferetur. unte ⁊ spirita¬
lia erunt. Non quia corpora. ẽẽ. desistent
s. quia sp̃u uiuficante subsistent. Nonsic̃

Expanded text:
sicut in spiritali, hoc est intellegibili, parasicut in spiritali, hoc est intellegibili, paradiso sapientia Dei, de qua scriptum est: Lignum uitae est amplectentibus eam. CAPra ergo iustorum, quae in resurrectione futura sunt, neque ullo ligno indigebunt, quo fiat ut nullo morbo uel senectute inueterata moriantur, neque ullis aliis corporalibus alimentis, quibus esuriendi ac sitiendi qualiscumque molestia deuitetur; quoniam certo et omni modo inuiolabili munere inmortalitatis induentur, ut non nisi uelint, possibilitate, non necessitate uescantur. tore non dubitat, quod etiam post resurrectionem, iam quidem in spiritali carne, sed tamen uera, cibum ac potum cum discipulis sumsit. Non enim potestas, sed egestas edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur. Unde et spiritalia erunt, -non quia corpora esse sed quia spiritu vivificante subsistent. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
detracta. Nonsolũ em̃ ñ erit tale quale
mine. ẽ. in quauis optima uralitudine. seq̃
nec tale qutoẽ quale suit in primis homi¬
nibi ante peccatũ. ui lica&̾ morituri ñ. ẽeñ
nisi peccassent. alim̃tis tam̃ ut homines
utebant᷑. Nondũ sp̃alia s adhuc animalia
corpora t̾reua gestantes. Quȩlic& senio ĩ
ueterescerent. ut necessitate ꝑducerentur
admortẽ. quistatus eis de ligno uitȩ quod
inmedio paradiso cũ arbore uecita simul
erat. mirabil d̾̃ gr̃a prȩstabat᷑. tam̃ &&
alios sumebant cibos pret̾ unã arborẽ quȩ
sumebant ne animalia corpora molestiȩ
aliquto esuriendo ac sitiendo sentirent. De
ligno autẽ uitȩ ꝓpt̾ea gustabat᷑. ne mors
eis undecũq subreꝑ&. uł senectute con¬
fecta decursis tempoꝵ spatus int̾irent. tãqͣ
cȩcera. eẽnt alim̃to. illito sacram̃to. Ut sic
fusse accipiat᷑ lignũ uite inꝑadiso corporali

Expanded text:
detracta. Non solum enim non erit tale, quale detracta. Non solum enim non erit tale, quale nunc est in quauis optima ualetudine, sed nec tale quidem, quale fuit in primis hominibus ante peccatum, qui licet morituri non essent, nisi peccassent, alimentis tamen ut homines utebantur, nondum spiritalia, sed adhuc animalia corpora terrena gestantes. Quae licet senio non ueterescerent, ut necessitate perducerentur ad mortem qui status eis de ligno uitae, quod in medio paradiso cum arbore uetita simul erat, mirabili Dei gratia praestabatur, tamen et alios sumebant cibos praeter unam arborem, quae sumebant, ne animalia corpora molestiae aliquid esuriendo ac sitiendo sentirent: de ligno autem vitae propterea gustabatur, ne mors eis undecumque subreperet, vel senectute confecta decursis temporum spatiis interirent: tanquam cetera essent alimento, illud sacramento; ut sic fuisse accipiatur lignum uitae in paradiso corporali,
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis. hoc posterius dixit corruptionẽ.
Et quod prius regnũ dĩ. hoc posterius in¬
corruptionẽ. Quantũ attin&e ad substantiam
etiã tunc caro erit. ꝓpt̾ quod ⁊ pꝰ resurreca¬
onẽ. corpꝰ xp̃ caro appellata. ẽ. S ideo ait
Qm̃ tanta erit tunc corora carns ⁊ sp̃s. ui
inficante sp̃u. sine sustentacul alicuius in¬
digentia. subditã carnẽ ut nichil nob̾ re¬
pugna&e ex nob̃. S sicut foris neminẽ. ita
necꝰ uitus nos ipsos patiamur ininicos. Sic
em̃ sp̃s carni seruiens. ñ in congrue carnał
ita caro sp̃u seruiens recte appellabit᷑ sp̃ał.
Non quia inspm̃ conuertet᷑ sicut ñnulli pu¬
tant ex eo quod seriptũ. ẽ. seminat᷑ corpus
animale surgae corpis sp̃ale. s quia sp̃u
summa ⁊ mirabil facilitate subdetur. usq¬
adimplentã immortalitatis in dissolubilis
securissimã uoluntatẽ. Omt molestiȩ
sensu. om̃i corrupribilitate. ⁊ tarditate.

Expanded text:
sanguis, hoc posterius dixit corruptio; sanguis, hoc posterius dixit corruptio; et quod prius dixit regnum Dei, hoc posterius incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam etiam tunc caro erit. Propter quod post resurrectionem corpus Christi caro appellatum est. Ideo ait m tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos. Critus carni seruiens non incongrue carnalis, ita caro spiritui seruiens recte appellabitur spiritalis, non quia in spiritum conuertetur, sicut nonnulli putant ex eo quod scriptum est: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale, sed quia spiritui summa et mirabili ad inplendam inmortalitatis indissolubilis securissimam uoluntatem, omni molestiae sensu, omni corruptibilitate et tarditate
Abbreviated transcription (Latin):
ingłã ut apłs dicit. sic & resurrectio mor¬
tuorũ. Alit̾ em̃ ib lucebit uirginitas alit̃
ib lucebit castitas coniugalis. alit ib lu¬
cebit sc̃a uiduitas. Diuierse lucebitnt sed
om̃s ibi erunt. Splendor dispar. cęlũ cõmu¬
lo uitio sine ulla deformitate sicut sine ulla
corruptione. onere. difficultate. in quib
tanta facilitas. quanta felicitas erit. ꝓpter
quod ⁊ sptritalia dicta sunt. cũ ꝓculdubio
corpora sunt futura ñ sp̃s. S sicut mninccorpꝰ
animale dr̃. quod tam̃ corpꝰ ñ anima. ẽ. ita
tunc sp̃ale corpus erit. corpꝰ tam̃ ñ sp̃s erit.
ꝓ inde quantũ attinet ad corruptionẽ quȩ
nunc aggrauat ammã. & uitia quib caro
aduersus sp̃m concupiscit. tunc ñerit caro
s. corpus. quia & celestia corpora ꝑhibent᷑.
ꝓpt̃̾ quod dictũ. ẽ. caro ⁊ sanguis regnum
dĩ ñ possidebunt. & tanquã exponens qͥd
dixerit. neq corruptio inquit incorruptio¬
n̾e possidebit. Quod prius dixit caro &

Expanded text:
ia, ut Apostolus dicit; sic et resurrectio mortuorum . Aliter enim ibi lucebit virginitas, aliter ibi lucebit castitas conjugalis, aliter ibi lucebit sancta viduitas. Diverse lucebunt: sed omnes ibi erunt. Splendor dispar, coelum commulo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate, in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est, ita nunc spiritale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit . Proinde, quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et vitia quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus, quia et coeles quod dictum est: Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Et tanquam exponens quid dixerit: neque incorruptio, inquit, corruptionem possidebis : quod prius dixit caro et
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo uenit ut t̾rene mortalitatis corpore
uestiretur. quod cęlesti immortalitate ue¬
stirae. Celestes uͦ idõ appellat & alios quia
fuint ꝑ gr̃am mẽbra eius. ut cũillis sit
umis xp̃s. uelut caput ⁊ corpꝰ. Hoc in eadẽ
epłã euidentius itapoiit. ꝑ hominẽ mors ⁊
ꝑ hominẽ resurrectio mortuoꝵ̾. Sicut enĩ
in adã om̃s mortuntur. sic ⁊ in xp̃o om̃s
uiuificabum᷑. Iã utiq incorpore sp̃ital.
quod erit in spm̃ uiuificantẽ. Non quia õs
qui in adã moriunt᷑ m̃ebra erunt xp̃. Ex
illis eñi multo plures. scdã inȩt̃niũ morte
plentent᷑. S idõ dictũ. c̃. om̃s atq om̃s. quia
sicut nemo corpore animali nisi in adã mo¬
ritur. ita nemo spĩtali nisi in xp̃o iuiuficat᷑.
ristina stabilitas corporis quã peccando a¬
misimus. Habebat tantã felicitatẽ. ut nN
defectum ñ uergen& senectutis. Hiuic ergo
pristinȩ stabilitati restituetur hoc corpꝰ.
in resurrectione mortuaiũ: s habebit am¬

Expanded text:
mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut caput et corpus. Hoc in, eadem epistula euidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur; iam utique in corpore spiritali quod erit in spiritum uiuificantem; non quia omnes, qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est omnes adque omnes, quia, sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spiritali nisi in Christo uiuificatur. Pristina stabilitas corporis quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, indefectum non vergeret senectutis. Huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum. Sed habebit am
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ⁊ sp̃m uiuif̾icantẽ. hoc int̃. ẽẽ. uoluit
ut illic sit corpꝰ ammale. hic sp̃ãle. Anima
quippe in corpore animali. uiuit quidem
s ñ iuuificat usq auferendã corruptionẽ
dũo unus sp̃s .ẽ. sic uiuificat ut sp̃ale cor¬
puis efficiat. Absumens autẽ corruptionẽ
nullam metuens separationẽ.  inde seqͦr.¬

Expanded text:
tem et spiritum uiuificantem hoc interesse uoluit, tem et spiritum uiuificantem hoc interesse uoluit, ut illic sit corpus animale hic spiritale. anima quippe in corpore animali uiuit quidem, sed non uiuificat usque ad auferendam corruptionem; deo unus spiritus est, sic uiuificat, ut spiritale corpus efficiat, absumens omnem corruptionem, nullam metuens separationem. Et
Abbreviated transcription (Latin):
tũ.ẽ. dĩ flatu cũ factus.ẽ. homo mani¬
mãuiuam. Etiã ipsum ex aminul sp̃ale
sine mortis interuentu. cẽt futitrum nisi
transgressio p̃cept prius cõmisso peccato in¬
fligerae pęnam. quã d̾s seruate iusticiȩ
nos adnos uenit. cũ peccatores iustus in¬
antnale nob̃. hoc. ẽ ꝑ mortale aorpꝰ appa¬
ruit. Iu utiq si utiq si uoluissoe. cũ cor¬
pore immortali prunitus aduenissae S
quia nos humilitate filii dĩ sanari opor¬
Et fide nr̃e meritũ ac pręmiũ uirtutis
suȩ resurrectionis ostent it. Idõ sequit᷑.
apłs & dicit. ħ ouissimus adam in sp̃m u
uficantẽ. Que intelligat᷑ primus
adam qui de puluere ante formatus. ẽ. no.¬
uissimus autẽ adã qu de uirgine ꝓcreatus
.ẽ. siue inuno quoq homine utrunq com¬
pleatur. Ut primiis adam sit homo incor¬
pore mortali. Nouissimus adam idẽ ipse us
corpore iminortal. tam̃ int̃ animã uiuen¬

Expanded text:
tum est dei flatu, cum factus est homo in anitum est dei flatu, cum factus est homo in animam uiuam, etiam ipsum ei animali spiritale sine mortis interuentu futurum, nisi transgressio praecepti prius commisso peccato infligeret poenam, quam deus. seruatae iustitiae nos ad nos uenit, cum peccatores iustus inanimale nobis, hoc est per mortale corpus apparuit, qui utique, si uoluisset, cum corpore immortali primitus aduenisset. sed quia nos humilitate filii dei sanari oporet fidei nostrae meritum ac praemium uirtute suae resurrectionis apostolus et dicit: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. siue intellegatur primus Adam, qui de puluere ante formatus est, nouissimus autem Adam, qui de uirgine procreatus est, siue in unoquoque homine utrumque compleatur, ut primus Adam sit homo in corpore mortali, nouissimus Adam idem ipse in corpore inmortali, tamen inter animam uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
homo in animam uiuã. Dictũ ẽ : eciã de
mimalib.  ducat terra animã uiuã. In¬
telligitur gͦ corpus animale dic simile cȩ¬
deris animalib ꝓpt̾ mortis dissolictionem
⁊ corraptionẽ que cotidie ciboreficit᷑ & pꝰea
separata animantis cõpago dissoluitur. Sp̃a¬
le autẽ corpꝰ. quod iam cũ spũ immortale
.ẽ. Qũauis ñnulli arbitrent᷑. tunc fieri cor¬
pus sp̃itale cũ eciã & ipsũ corpus miitat᷑ in
sp̃m. Et qriod homo erat ex corpore ⁊ spũ
utrũq ac totũ spũs erit. Quas dixerit
apłs. seminat᷑ corpus surga sp̃i. Dixit
autẽ. seminat᷑ corpus animale. surgor
corpus sp̃ale. ꝓ uide sicut animale corpꝰ
ñ. ẽ. aninra s corpꝰ. ita ⁊ spĩtale corpꝰ ñ
fuisse s sp̃m:: Cũ hanc opinionẽ disci¬
puloꝵ refellat. ubi cũ eũ uidentes existi¬
nec tam̃ sp̃s erat s corpus. Nulla ultertus
morte ab anima resoluendũ atq separau¬
dũ. Sicut corpus animale quale anima¬

Expanded text:
omo in animam uiuam. dictum est autem etiam de animalibus: Producat terra animam uiuam. intellegitur ergo corpus animale dici simile ceteris animalibus propter mortis dissolutionem et corruptionem, quae cotidie cibo reficitur et postea superata animantis compago dissoluitur, spiritale autem corpus. quod iam cum spiritu inmortale est. Quamuis nonnulli arbitrentur tunc fieri corpus spiritale, cum iam et ipsum corpus mutatur in spiritum et, quod homo erat ex corpore et spiritu, utrumque ac totum spiritus erit, quasi dixerit apostolus: \'Seminatur corpus, surget spiritus\'. dixit autem: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. proinde, sicut animale corpus non est anima sed corpus, ita et spiritale corpus non fuisse, sed spiritum, cum hanc opinionem discipulorum refellat, ubi, cum eum uidentes existinec tamen spiritus erat, sed corpus,> nulla ulterius morte ab anima resoluendum atque separandum, sicut corpus animale, quale anima
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ in nob̃ scdm sacram̃tũ regenerationis
fiat. Sicut alib dicit. Quotquot in xp̃o
baptizat estis xpm indiistis. Re autẽ ip¬
sa tunc ꝑficiecur. cũ ⁊ in nob̃ quod. ẽ. ani¬
male nascendo. spiritale factũ fuerit resur¬
gendo. Ot gͦ eiuis itidẽ uerb̃ utar. spe salus
facti sumus. Indumꝰ autẽ imaginẽ terrens
hominis. ꝓpagatione p̾uaricationis & mor¬
tis. qũã nob̃ intulit generatio.
S indiumꝰ unaginẽ celestis
hominis gr̾a indulgentiȩ uitȩq ꝑpẽtuȩ
quod nob̾ prestat regeneratio. ñ nisi ꝑme
diatorẽ d̃i & hominũ. hominẽ xp̃m ibm.¬

Expanded text:
quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominu
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑ hec tria etiã insolititoine sine coditi¬
b uiuunt. Unde uullis arbitror iã im¬
plectũ. cẽ: quod dictũ. ẽ. Siue ꝓpłnȩ eua¬
cuabunt᷑. siue linguȩ cessabunt. siue sci¬
entia euacuabitur. Quib tam̃ quasi ma¬
chinis tantȩ fide spei & caritatis. in eis
surrexit instructio. ut ꝑfectum aliquto
tenentes ea quȩ sunt ex parte ñquȩrant.
ꝑfectum sane quantũ inhac uita potest.
Nam incõꝑationem futurȩ uitȩ. nullius
quit spes. fides. caritas. tria hȩc. Mai¬
or autẽ horũ caritas. uia & cũquisq
ad ȩcña ꝑuenerit: duob istis dectoentib

Expanded text:
ue multi per haec tria etiam in solitudine sine codiciue multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae nullius quit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
ritas. Iria hȩc sunt quib oe scientia om̃u
succedit beatitudo ipsa. ao quã ꝑuentur.
sumus. Caritas autẽ istis decidentib auge¬
bitur potuis. Si eñĩ credendo diligimus qt̃
ñdũ uidemus: quantomagis cũ uidere cȩ¬
ꝑimus : Et si sꝑandodiligimus quo ñ dũ ꝑ¬
uenimus: quantomagis cũꝑuenerimus:
Int̃ tẽporalia quippe atq ȩc̃na hoc imnt̃. ẽ.
quod temporale aliquio plus diligit᷑ ante¬
quã habeatur: uilescit autem cũ aouenerit.
Noneñi satiat animam cui uera & certa. ẽ.
sedes ȩceriuitas. Aeternũ autẽ ardentits
diligitur adeptũ: quã desideratũ. Nulli
eñi desiderant pluscõnceditur de illo exi¬
stimare quã se ht̃. ut e uilescat quãmͣinꝰ
inuenerit: s quantũquisq ueniens exist¬
mare potuerit. plus ꝑueniens inuencu¬
rus. ẽ. Homo itaq fide. spe. caritate. sub¬
nixus: eaq inconcusse retineus. ñ moi¬
gte scripturis nisi ad alios instruendos. Ita

Expanded text:
Itaque tria haec sunt, quibus et scientia omnis succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Si enim credendo dilignondum uidemus, quanto magis, cum uidere coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaq
Abbreviated transcription (Latin):
debit quispiam. Et cur ñ inuenit cũ dñs
ꝓuiserit dicens. querite primũ regnum
c̃i & iusticiam eius & hȩc om̃ia apponent᷑
uob̃. ꝓrsus etiam sic dñs quod ꝓmisit im¬
pleuit. Nam quis alius pisces qui caꝑentur
apposuit. qui ñ obliud credendus. ẽ. eis
in gessisse penuriam qua compellerentur
ire piscatum. nisi dispositũ uolens exhibere
miraculũ. ut simul & p̃dicatores ȩuangłis
sui pascerae. ⁊ ipsũ ȩuangłiũ tanto sacram̃to
quod erat de numero piscium cõm̃daturus

Expanded text:
debit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus debit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus iserit dicens, Quaerite primum regnum et justitiam Dei, et haec omnia apponentur vobis ? Prorsus etiam sic Dominus quod promisit implevit. Nam quis alius pisces qui caperentur apposuit? qui non ob aliud credendus est eis ingessisse penuriam qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens exhibere miraculum: ut simul et praedicatores Evangelii sui pasceret, et ipsum Evangelium tanto sacramento quod erat de numero piscium commendaturus
Abbreviated transcription (Latin):
Egoautẽ nulluis horũ usus sum. Satis gͥ
glio. Et ab eis quib euangłium p̃dican¬
rent. hoc. ẽ. carnis huius sustentaculũ
sumerent. Et tanquã milites xp̃i stipen¬
dium debitũ acciꝑent. sicut ꝓuincialib
xp̃i. Unde tõe ipse miles egregius. paulo
suꝑuis de hac re dixerat. Quis militat
sius stipendiis um quã: quod tam̃ ipse
faciebat. quia plus illis om̃ib laborabat. Si
gͦ beatus paulus ut ea potestate qua ꝓfecto
c̃ çȩceris ȩuangłii p̃dicatorib habebat.
ñ cũ ceteris uteretr. s suo stipendio mili¬
tare. ne gentes a nomine xp̃z pęnitus.
alienas doctrina eius quas uenalis offen-¬
d̃ae. doctrina educatus. artẽ qũa ñ nouerat
didicit. ut dũ suismanib transigitur doc¬
ter. nullus grauaretur auditor. quantoma¬
gis beatus petrus. qui tampiscator fuerat.
quod nouerat fecit. si ad presens illito tẽpꝰ.
aliud unde iuuerae ñ inuenit. S respon¬

Expanded text:
ego autem nullo horum usus sum. » Satis iego autem nullo horum usus sum. » Satis igelio, et ab eis quibus Evangelium praedicanrent, hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent, sicut a provincialibus Christi. Unde idem ipse miles egregius paulo superius de hac re dixerat. Quis militat suis stipendiis unquam ? quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborabat. Si ergo beatus Paulus ut ea potestate, quam profecto cum caeteris Evangelii praedicatoribus habebat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas, doctrina ejus quasi venalis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis manibus transigitur doctor, nullus gravaretur auditor; quanto magis beatus Petrus, qui jam piscator fuerat, quod noverat fecit, si ad praesens illud tempus aliud unde viveret, non invenit? Sed respon
Abbreviated transcription (Latin):
uar&e quib ȩuangłiũ p̃dicabat suũ uictũ
sus manib transigebat. ub magis impletũ
.ẽ. quod ait. plusom̃ib illis laboraui. Et
aouixit. Nonego autẽ s gr̃a dĩ matum.
Ut hoc quoq appareat diꝰ gr̃ae deputan¬
dũ. quod & animo &e corpore poterat.
usq ad eo plus illis om̃ib laborare ut ne¬
q cessarae ab ȩuangłio p̃dicanto. neq
sierat ꝓpħatũ. multo latius atq fertilius
semm. e. Ub ostendit ex euangłio ui¬
nend hoc. ẽ. uictũ habend. ñ necessitatẽ
apłis impositã. s potestatẽ datã. Quã po
testatẽ cõmemorat idẽ apłs dicens. Si nos
uob̃ spiritalia seminauimus. magnũ. ẽ.
s ur̃a carnalia metamus. Si ali potestatis
ur̃ȩ participant. nonne magis nos : sedñ
simusus inquit hac potestate. Et pau¬
lopost. Qui altar seruiunt inquit. altar:
cõpartiunt᷑. Sic & dñs ordinauit his qui
uangłium annuntiant de euanglĩo uiuere.

Expanded text:
varet quibus Evangelium praedicabat, suum victum varet quibus Evangelium praedicabat, suum victum suis manibus transigebat . Ubi magis impletum est quod ait: Plus omnibus illis laboravi ; et adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus omnibus illis laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque fuerat prophetarum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem apostolis impositam, stestatem commemorat idem Apostolus dicens: Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamus? Si alii potestatis vestrae participant, non magis nos? Sed non sumus usi, inquit, hac potestate . Et paulo post: Qui altari serviunt, inquit, altari compartiuntur. Sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere:
Abbreviated transcription (Latin):
tione metuentẽ. ne sediicant᷑ eorũ meutes
& continuũ dolorẽ cordis de isrłitis haben¬
tẽ. quod ignorantes dĩ iusticiã & suã uolen¬
tes constituere. iusticiȩ dĩ n̾ sunt subiect.¬
Nec solum dolorem uerũ etiã luctũ suũ de¬
nuntrantẽ de quibusdam qui ante pecca¬
uerunt & ñ egerunt pęnitentiã. suꝑ im¬
mundicia & fornicationib suis. Quro¬
.ẽ. quod nunc quas apłatu relicto tanqu̾a
nũ suꝑ aratrũ respiciens recro aptus. ẽ. reg¬
minũ s pisciũ piscatores. His gͦ quos hoc
mouae respondentũ. ẽ. ñ fuisse eos ꝓhibitos
arte sua licita si licoe atq concessa uictũ ne¬
cessariũ querere sui aplãtus integritate
seriata. si quandounde uiuerent aluto ñ
haberent. nis forte quispiã putare an¬
debit aut dicere. Apłm paulũ audi ñ ꝑt.¬
nuisse at eorũ ꝑfectionẽ qui relictis om̃ibꝰ¬
xp̃m secut sitiit. qm̃ne quẽquã eorũ gra¬

Expanded text:
tione metuentem, ne seducantur eorum mentes tione metuentem, ne seducantur eorum mentes et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei nonnec solum dolorem, verum etiam luctum suum denuntiantem de quibusdam qui ante peccaverunt et non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicationibus suis.  quod nunc quasi Apostolatu relicto fiunt qunum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regminum, sed piscium piscatores? His ergo quos hoc movet respondendum est non fuisse eos prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui apostolatus integritate servata, si quando unde viverent, aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectionem, qui, relictis omnibm secuti sunt, quoniam ne quemquam eorum gra
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentes illũ optimũ & fortissimũ uirũ
qui in suis infirmitatib głatur. ut eum
potissimũ cõmemoremꝰ qui in ecclĩa xp̃i
ex gentib uenimus doctorẽ gentiũ insioe
& ueritate qui & plus om̃ib suis coapłĩs
laborauit. Et plurib eplis ppłos des ñ
eos tantũ qu p̃sentes ab illo uidebantur.
uerũ ettã illos qui futuri p̃uidebant᷑ in¬
struxit. Illũ inquã uerũ atletam xp̃i. doc¬
tum ab illo. unctũ de illo. crucifixũ cũ
illo. glõsũ in illo. inteatro huiusmurto.
cui spectaculũ factus. ẽ. & angłis & ho¬
minib legitune magno agone certantẽ
ee palmã suꝑnȩ uocationis in anteriora
sectantẽ. oculis fides libentissime spec¬
tant. gauoere cũ gauoentib flere cum
flentib. Foris habentẽ pugnas. intus
timores. Cupientẽ dissolu oe. eẽ. cũ xp̃o
Desid̾antẽ uidẽ romanos ut aliquẽ fruc.¬
tũ habeat & in illis sicut &e inceteris genti¬
b. A emulantẽ corinthios & ipsa ȩmula¬

Expanded text:
uippe optimum et fortissimum uirum, qui in suis infirmitatibus gloriatur, ut eum potissimum commemoremus, qui in ecclesiam Christi ex gentibus uenimus, doctorem gentium in fide et ueritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laborauit et pluribus epistulis populos Dei, non eos tantum, qui praesentes ab illo uidebantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemula