comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat & uita:ut non gle̾tur omĩs
caro.Si gͥ bona uiȩ sunt merita.
sic̃ & patniȩ salus ⁊ uita: & uerũ
ẽ qͦd ait dauid. non ẽ qui faciat
bonum. non ẽ usq ad unũ. illũ
uidelicet unum de quo item dr̃
nemo bonus nͥ solus ds: dei sunt
rem in illis. fecit & nos ꝓmeritore ᷤ
exhis. Ad quȩ tamen condenda me¬
rita dignatur sibi adhibere creat᷑a¬
rum ministeria: non quib egeat:
s quib ꝑ hoc uel de quib prosit.
ꝑatur gͦ illorum salutem quoꝵ
nomina sunt in libro uitȩ: aliqͣndo
ꝑcreaturam sine ipsa: aliq̃n ꝑ cre¬
aturam contra ipsam: aliqͣndo ꝑ
creaturam cum ipsa. Multa ꝓfec¬
to fiunt hominib salubria ꝑ in¬
sensibilem. & item ꝑ irrationalem
creaturam: quȩ iecireo diri fieri si¬
ne ipsa: qͦd non queat indellec̾tu
carens uel conscia ẽẽ. Multa qͦq
ntułtoꝵ saluti utilia fac̃ ds̃ ꝑ ma¬
los siue homines. siue anglos:s
qm inuitos. ideo contra ipsos. Nã

Expanded text:
erat et vita, ut non glorietur omnis erat et vita, ut non glorietur omnis caro. Si ergo bona viae sunt merita, sicut et patriae salus et vita, et verum est quod ait David: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum , illum videlicet unum de quo item dicitur: Nemo bonus, nisi solus Deus : Dei sunt rem in illis, fecit et nos promeritores ex his. Ad quae tamen condenda merita dignatur sibi adhibere creaturarum ministeria, non quibus egeat, sed quibus per hoc, vel de quibus prosit.atur ergo illorum salutem, quorum nomina sunt in libro vitae, aliquando per creaturam sine ipsa, aliquando per creaturam contra ipsam, aliquando per creaturam cum ipsa. Multa profecto fiunt hominibus salubria per insensibilem, et item per irrationalem creaturam: quae idcirco dixi fieri sine ipsa, quod non queat, intellectu carens, esse vel conscia. Multa quoque multorum saluti utilia facit Deus per malos, sive homines, sive angelos: sed quoniam invitos, ideo contra ipsos. Nam,
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ nanq rex nr̃ ante scła cũ oꝑa¬
tus ẽ salutem in medio terrȩ. do¬
na sua quȩ dedit hominib in me¬
rita diuisit & p̾miaᷤ. ut & p̃sen¬
dia ꝑ liberam possessionem nr̃a
interim fierent merita: & futura
ꝑ gratuitam sponsionem expec¬
taremꝰ immo expeteremꝰ ut debita.
Utraq paulus commemorans: ha¬
betis inquit fructũ urm in scĩfi¬
cationem: finem uͦ uitã ȩternã.
Item. Et nos ipsi ait primicias sp̃s
habentes. in gemiscimꝰ adoptionẽ
expectantes filioꝵ dei: primicia ᷤ
sp̃s uocans scĩficationem. id÷ uir¬
tudes quib in p̃sentiarum scĩfica¬
mur a sp̃u. ut merito consequam᷑
ad optionem. Rursum in euangłio
eadem scło abrenuntianti ꝓmit¬
tuntur uͥ dicitur: centuplũ acci¬
piet & uitã ȩternã possidebit. Itaq
non liberi arbitrii. s dñi ẽ saltis.
Immo ipse salus. ipse & uia ẽ ad
saludem. qui ait. salus populie¬
go sum: qui item ꝑhibet ego sũ
uia. Se fecit uiam. qui & salus

Expanded text:
s namque rex noster ante saecula, cum operatus est salutem in medio terrae, dona sua quae dedit hominibus, in merita divisit et praemia: ut et praesentia per liberam possessionem nostra interim fierent merita, et futura per gratuitam sponsionem exspectaremus, imo expeteremus ut debita. Utraque Paulus commemorans: Habetis, inquit, fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam : item: Et nos ipsi, ait, primitias spiritus habentes, ingemiscimus adoptionem exspectantes filiorum Dei ; primitias spiritus vocans sanctificationem, id est virtutes, quibus in praesentiarum sanctificamur a spiritu, ut merito consequamur adoptionem. Rursum in Evangelio, eadem saeculo abrenuntianti promittuntur, ubi dicitur: Centuplum accipiet, et vitam aeternam possidebit . Itaque non liberi arbitrii, sed Domini est salus; imo ipse salus, ipse et via est ad salutem, qui ait: Salus populi ego sum : qui item perhibet: Ego sum via . Se fecit viam, qui et salus
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ homini menta benigne consti¬
tuit: ubi ꝑ ipsum & cum ipso bo¬
ni quippiam oꝑari dignanter in-¬
stituit. Hinc coaduitores dĩ. cooꝑ
nos eẽ presumimꝰ: qͦd ꝑ consen¬
sum utiq uoluntariũ. diuinȩ
uoluntati coniungimur. Quid¬
gͥ: hoc gͦ totum liberi arbitrii
opus: hoc solum eius ẽ meritũ.
qͦd consentit: Est ꝓrsus: non
quidẽ qͦd uł ipse consensꝰ in quo
omne meritum consistit. ab ipso
sit. cum nec cogitare qͦd minus
ẽ. quam consentire. aliquid a no

Expanded text:
Deus homini benigne merita constituit, ubi per ipsum, et cum ipso, boni quidpiam operari dignanter instituit. Hinc coadjutores Dei, coopenos esse praesumimus, quod per consensum utique voluntarium divinae voluntati conjungimur.  hoc ergo totum liberi arbitrii opus, hoc solum ejus est meritum quod consentit? Est prorsus. Non quidem quod vel ipse consensus, in quo omne meritum consistit, ab ipso sit: cum nec cogitare quod minus est, quam consentire aliquid a no
Abbreviated transcription (Latin):
lege: refici parcius. orare frequentiꝰ.
¶ quia eccłiam frequentare nec
uacabat ꝓpt̃ studium. & ꝓ uere¬
cundia non libebat. leuare puras
secrete id posset. Iam tunc siqͥdẽ
eautus fuit. declinare uirus uir¬
tutum: in anem głam. Est uic̃
ꝓpe ciuitatem in qua discebat pu¬
er:quo magister eius frequenter
ꝑgere solitus erat. ulo solo comite.
luo euntib ambob pariter. ipse
ut postea referebat retrahebat pe¬
dem: sistebat gradum: & stans a
tergo magistri. ilo qͥd ẽ ñ cõꝑiente
expansis ad celum manib. raptĩ
quodãmꝰ ac ueluti iaculatã emit¬
tebat orationẽ: & sic dissimulais.
magistrum denuo sequebatur
Istiusmodi pio furto. puer sepius
eludebat comitem pariter ⁊ ma¬
gistrum. Non ẽ dicere omĩa. quȩ
eius principia. colore bone indo¬
lis decorauere: ad maiora atq
utiliora currendum. Unũ tam̃
refero adhuc: qͦd hoc meo quidẽ
iudicio. ñ mͦ bonȩ s ⁊ magne i

Expanded text:
lege, refici parcius, orare frequentius. lege, refici parcius, orare frequentius. Et quia ecclesiam frequentare nec vacabat propter studium, et pro verecundia non libebat; levare puras secrete id posset. Jam tunc siquidem cautus fuit declinare virus virtutum, inanem gloriam. 2. Est vicus prope civitatem, in qua discebat puer, quo magister ejus frequenter pergere solitus erat, ipso solo comite. Illo euntibus ambobus pariter, ipse, ut postea referebat, retrahebat pedem, sistebat gradum, et stans a tergo magistri, illo quidem non comperiente, expansis ad coelum manibus, raptim quodammodo, ac veluti jaculatam emittebat orationem: et sic dissimulans, magistrum denuo sequebatur. Istiusmodi pio furto puer saepius illudebat comitem pariter et magistrum. Non est dicere omnia, quae ejus principia colore bonae indolis decoravere: ad majora atque utiliora currendum. Unum tamen refero adhuc, quod hoc, meo quidem judicio, non modo bonae, sed et magnae i
Abbreviated transcription (Latin):
re materno aquas sapientiȩ sa¬
lutaris: & fiebat indies se ipso
prudentior. Prudentior dicam
an sanctior: Atrumq si dixero
ñ me penitebit: ueritatem enim
dicã. Agebat senẽ morib anniᷤ
puer: expers lascuue puerilis.
Cumq exhoc cunctis eẽt reu̾en¬
diȩ ⁊ stupori: non tamen inde ut
assolet insolentior inueniebat᷑:
s magis quietus ⁊ subditus ĩ om̃i
mansuetudine. Non impatiens
magisterii: non fugitans disci-¬
plinȩ: non lectionis fastidiens:
ñ ludoꝵ deniq appetens: qͦd uel
maxime illa etas dulce ac fami¬
liare habere solet Et ꝓficiebat
supra om̃s coetaneos suos: in ea
quidem litteratura quȩ illi com¬
petebat etati. Nam in disciplina
morum ꝓfec̾tuq uirtutum: eti¬
am suꝑ om̃s docentes se inbre¬
ui enituit: non tã matre tamen.
quam unctione magistra. Hac sol¬
licitante haud segniter ⁊ in duu¬
nis exercebatur: petere secretum.
anticipare uigilias. meditari in

Expanded text:
re materno aquas sapientiae sare materno aquas sapientiae salutaris, et fiebat in dies se ipso prudentior. Prudentior, dicam, an sanctior? Utrumque si dixero, non me poenitebit: veritatem enim dicam. Agebat senem moribus, annis puer, expers lasciviae puerilis. Cumque ex hoc cunctis esset reverentiae ac stupori, non tamen inde, ut assolet, insolentior inveniebatur; sed magis quietus et subditus in omni mansuetudine. Non impatiens magisterii, non fugitans disciplinae, non lectionis fastidiens, non ludorum denique appetens: quod vel maxime illa aetas dulce ac familiare habere solet. Et proficiebat supra omnes coaetaneos suos in ea quidem litteratura, quae illi competebat aetati. Nam in disciplina morum profectuque virtutum, etiam super omnes docentes se in brevi enituit, non tam matre tamen, quam unctione magistra. Hac sollicitante, haud segniter et in divinis exercebatur, petere secretum, anticipare vigilias, meditari in
Abbreviated transcription (Latin):
de populo barbaro: ibi e¬
ducatus. ibi litteias edoc¬
tus ẽ. Ceterum de natali
barbariȩ trarit nichil: non magis
quam de sale materno pisces ma¬
ris. Quam uͦ suaue. qͦd inculta no¬
bis barbaries. tam urbanum ꝓtu¬
lit ciuiem scõrum. & domesticum
di. Qui ꝓducit mel de petra ole¬
umq de saro durissimo: ipse fec̃
hoc. Parentes tamen illi fuere ge¬
nere ⁊ potentia magni: iuxta no¬
men magnorum qui sunt int̾ra.
At mater mente qͣm sanguine
generosior: satagebat in ipso in¬
itio uiarum suarũ. notas paruu¬
lo facere uias uitȩ: hanc pluris
illi existimãs uentosa scientia lit¬
teratur e scłaris. Ad utramq tñ.
huic non defuit ingenium pro
etate. In scolis litteras. domi ti¬
morem dñi docebatur: & cotidi-¬
anis ꝓfectib respondebat ambo¬
bus satis. magistro ⁊ matri.Nem¬
pe aprincipio sp̃m sortitus est
bonũ: ꝑ quem erat puer docilis
⁊ amabilis ualde: mire admo¬
dum omnib ꝑ omĩa gratiosꝰ.
bibebat autem ꝓ lacte de pecto¬

Expanded text:
de populo barbaro, ibi educatus, ibi litteras edoctus est. Caeterum de natali barbarie traxit nihil, non magis quam de sale materno pisces maris. Quam vero suave, quod inculta nobis barbaries tam urbanum protulit civem sanctorum, et domesticum Dei! Qui producit mel de petra, oleumque de saxo durissimo, ipse fecit hoc. Parentes tamen illi fuere genere et potentia magni, juxta nomen magnorum qui sunt in terra. At mater mente, quam sanguine generosior, satagebat in ipso initio viarum suarum, notas parvulo facere vias vitae: hanc pluris illi existimans ventosa scientia litteraturae saecularis. Ad utramque tamen huic non defuit ingenium pro aetate. In scholis litteras, domi timorem Domini docebatur, et quotidianis profectibus respondebat ambobus satis, magistro et matri. Nempe a principio spiritum sortitus est bonum, per quem erat puer docilis, et amabilis valde, mire admodum omnibus per omnia gratiosus. Bibebat autem pro lacte de pecto
Abbreviated transcription (Latin):
tarat qui cum apłis dicere posft̃.
Sic nos existimet homo ut mini¬
stros xp̃i: & dispensatores mist̾ioꝵ
dĩ. Nouit autem fidelis seruus ⁊
sationem: unde bonam possit ha¬
bere recompensationẽ. Hoc qͥppe
queritur int̃ dispensatores: ut fide¬
lis quis inuemiatur. Et eadem for¬
tasse fidelitas asubditis nichilo¬
minus exigitur in obtemꝑando:
quȩ a p̃positis in dispensando.Con¬
stat gͥ ex his quȩ dicta sunt. ur̃am
illam diuisionem integram ẽẽ ac
sufficientem. si mͦ ꝑsone distingu¬
antur & tempora: dum subiectis.
quidem sit omnis reglaris insti¬
dudio. quantum dum taxat ad cor¬
porales obseruantias ꝑtinet ante
ꝓfess ionem uoluntaria. post ꝓfes¬
sionem necessaria: p̃latis uͦ partĩ
uoluntaria ut quȩ inuenta abho

Expanded text:
um apostolis dicere possunt: Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei . Novit autem fidelis servus etsationem, unde bonam possit habere recompensationem. Hoc quippe quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae a praepositis in dispensando. Constat igitur ex his quae dicta sunt, vestram illam divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxat ad corporales observantias pertinet ante professionem voluntaria, post professionem necessaria: praelatis vero partim voluntaria, ut quae inventa ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
in melius cogit
Omnia ꝓinde sci benedic̾ti in¬
stituta. exceptis sane nonnullis
de spũalib uerbi causa caritate.
humilitate. mansuetudine. quȩ
ñ dam ipsum constat instituisse
quam d̃m. & obhoc penit᷑ ñ esse
mutanda : de cetero reliqua uniũ¬
sa. non ꝓfitentib quidẽ monita
tantum seu consilia censenda st̃.
nec grauant ñ obseruata: cum
tamen ꝓfitentib in precepta. pre¬
uaricantib in crimina fiant: siue
ut ur̃a uob̃ reddam. illis uolunta¬
ria uł fac̾ticia. istis necessaria &
tanqͣm naturalia non immerito
reputantur. Ita sane. necessaria di¬
xerim: ut exeis minime p̃iudicet᷑
necessariis rationabilibq dispẽ¬

Expanded text:
in melius . Omnia proinde sancti Benedicti instituta, exceptis sane nonnullis de spiritualibus, verbi causa, charitate, humilitate, mansuetudine, qua non tam ipsum constat instituisse quam Deum, et ob hoc penitus non esse mutanda; de caetero reliqua universa non profitentibus quidem monita tantum, seu consilia censenda sunt, nec gravant non observata: cum tamen profitentibus in praecepta, praevaricantibus in crimina fiant, sive ut vestra vobis reddam illis voluntaria vel factitia, istis necessaria, et tanquam naturalia non immerito reputantur. Ita sane necessaria dixerim, ut ex eis minime praejudicetur necessariis rationabilibusque dispen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊tu de plena uictoria glorieris. Oom¬
mpotens pat peceauinlus tibi.
facti filii alieni: s apꝓpiauimus
inuictore. qui dũ uicerit cupidita¬
dem suã. uineat ⁊ iram tuam. nos
qͦ ingr̃am potenter resticuat. O
uictor ih̾u te in nr̃o uict̾ore lauda¬
mus. quia de in illo uicissȩ cogno¬
scimus. da ei piissime sic de sua
inde uictoria głari. ut non subeat
obluuo nr̃i. fili. dĩ minicte ei nr̃i
semꝑ inconspectu tuo memorem
ẽẽ: nr̃am in tuo tremendo iudi¬
cio susciꝑe ⁊agere causam: qͥcum
patre ⁊ spu scõ uiuis ⁊ regnas ds̃.
ꝑ omnia secula seculoꝵ Amet .I.¬

Expanded text:
et tu de plena victoria glorieris. O omet tu de plena victoria glorieris. O omnipotens Pater, peccavimus tibi facti filii alieni; sed appropiavimus in Victore, qui dum vicit cupiditatem suam, vincat et iram tuam, nos quoque in gratiam potenter restituat. O victor Jesu, te in nostro Victore laudamus, quia te in illo vicisse cognoscimus. Da ei, piissime Jesu, sic de sua in te victoria gloriari, ut non subeat oblivio nostri. Fili Dei, immitte ei nostri semper in conspectu tu memorem esse, nostram in tuo tremendo judicio suscipere et agere causam, qui cum Patre et Spiritu sancto vivis et regnas Deus per omnia saecula saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
tuos. qͥ int̾ hostiles gładios ⁊spiri¬
tales nequicias duis laudibz oc¬
cupamur. Ouictor inclite qͥ de
t̾ra ⁊ de cȩlo gloriosissime drium¬
phasti: illius głam nobiliter suꝑ¬
bus despiciens:⁊ huiꝰ regna pie
iuolentus diripiens. respice de
cȩlo. aduĩctos t̾rȩ ut hȩc sit tuoꝵ
consummatio triumphoꝵ fi &
nob̾ demum uicisse te sentiamꝰ.
Nam ex re nomen tͥ ꝑfect̃a u̾itas
nominis ex nr̃a liberatione cen¬
sebiͥtur. ⁊ certe deest interpreta¬
tioni. quamdui nos qui dui su¬
mus minime liberamur.Quã
pium. qͣm dulce. quã suaue. o
uictor in hoc loco afflictionis. &
in hoc corꝑe mortis.de canere.te
colere. te precari. Nomen tuũ &
memoriale tuũ fauus distillans
in labiis captiuoꝵ. mel ⁊ lac sub
lingua eoꝵ qui tui memoria de¬
lect̾antur. Cia gͦ fortis ad letha
dulcis patrone. aduocate fidelis
erurge inaduitorium nobis ut
et nos de nr̃a ereptione gaudeamꝰ.

Expanded text:
tuos, qui inter hostiles gladios et spirituos, qui inter hostiles gladios et spirituales nequitias tuis laudibus occupamur. O Victor inclyte, qui et de terra, et de coelo gloriosissime triumphasti, illius gloriam nobiliter superbus despiciens, et hujus regna pie violentus diripiens! respice de coelo ad vinctos terrae, ut haec sit tuorum consummatio triumphorum, si et nobis demum vicisse te sentiamus. Nam si ex re nomen tibi, perfecta veritas nominis ex nostra liberatione censebitur. Et certe deest interpretationi, quandiu nos, qui tui sumus, 967 minime liberamur. Quam pium, quam dulce, quam suave, o Victor, in hoc loco afflictionis et in hoc corpore mortis te canere, te colere, te precari! Nomen tuum et memoriale tuum favus distillans in labiis captivorum; mel et lac sub lingua eorum, qui tui memoria delectantur. Eia ergo fortis athleta, dulcis patrone, advocate fidelis, exsurge in adjutorium nobis, ut et nos de nostra ereptione gaudeamus,
Abbreviated transcription (Latin):
angłis scĩtatem. qͣm pari studio
⁊ si dispari uoluntate ⁊ mali fugi¬
tant.⁊ frequentant boni. Nec faci¬
le dixerim qͦd uirum astruat sanc̃¬
tiorem. hoꝵ fauor. an pauor illors.
Corꝑe deniq t̾ras. mente cȩlos in¬
habitans. aliqͣndo familiariꝰ aliqͥd
nunciantes. aliqñ in effabili cant᷑
suauitate pausibiles suꝑnoꝵ uo¬
ces spũum audiebat. Uere anima
tua uictor una ex gemmnis quȩ tͥ
in cruce apparuerunt. uere infixa
cruci. cũ diuinȩ inserta głȩ eandẽ
sibi claritatis ymaginem induit
qͣm inuenit. Yincenti expandit
gremium suum.qui pugnanti de¬
derat sp̃m suũ. Ouix̾trix anima q̃
sicut passer transuolans mundi la¬
queos euasisti: respice ad incautas
ammas intricatas ulis: ꝑielitan¬
tes millis. ut tuo patrocinio eruam᷑.
Omiles emerite. qui xp̃ianȩ mili¬
tiȩ duris laborib angłicȩ felicita¬
tis requiẽ commutasti. respice ad
inbelles & inbectiles commilitoneᷤᷤ

Expanded text:
angelis sanctitatem! quam pari studio, angelis sanctitatem! quam pari studio, etsi dispari voluntate, et mali fugitant et frequentant boni. Nec facile dixerim quid virum astruat sanctiorem, horum favor, aut pavor illorum. Corpore denique terras, mente coelos inhabitans, aliquando familiarius aliquid nuntiantes, aliquando ineffabili cantus suavitate plausibiles supernorum voces spirituum audiebat. Vere anima tua, Victor, una ex gemmis, quae tibi in cruce apparuerunt. Vere infixa cruci, cum divinae inserta gloriae, eamdem sibi claritatis imaginem induit, quam invenit. Vincenti expandit gremium suum, qui pugnanti dederat spiritum suum. O victrix anima, quae sicut passer transvolans, mundi laqueos evasisti! respice ad incautas animas intricatas illis, periclitanin illis, ut tuo patrocinio eruamur. 5. O miles emerite, qui Christianae militiae duris laboribus angelicae felicitatis requiem commutasti! respice ad imbelles et imbecilles commilitones
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ istȩ pincerna pharaonis qui
inuentam grãm denuit sibi: ꝓpħe
sui panter ⁊ concaptiui.minime
missionis. nec socio passionis re¬
gni consortium denegauit. Non
ẽ discipulus contra magistrum.
Non podest uictor quicqͣm facere:
nͥ qͦd uident magistrum facientẽ.
Oꝑa quȩ ille fecit: & istȩ facit simi¬
liter.Iam cȩlos ingressus quos &
ante aꝑtos sibi beatis ocłis suspi¬
ciebat. uere nunc reuelata facie
speculatur głam dĩ. absortus qui¬
dem. s non oblitus clamorẽ pau¬
perum. Beata uisio qua in eandẽ
imaginem transformatur decla¬
ritate in claritatem tanquam a
domim spirtu.
aruus adpugnam. magnus ad
cera exiens. et iam eiciens demo¬
nia. cũ incremento untutum ac
meritorum uictor uiuens int̾ pec¬
eatores translatus ẽ. Ouirum p̃ci¬
pue scĩtatis. qͥ ante sc̃s quã nat᷑
ande oꝑe qͣm nomine uictor. ad¬
huc utero clausus. iam de hoste tͥ¬
umphauit. Oreuerendam etiã ipsi ᷤ

Expanded text:
Non est ille pincerna Pharaonis, qui Non est ille pincerna Pharaonis, qui inventam gratiam retinuit sibi, prophetae sui pariter et captivi minime romissionis, nec socio passionis regni consortium denegavit. Non est discipulus contra magistrum; non potest Victor quidquam facere, nisi quod viderit magistrum facientem. Opera quae ille fecit, et iste fecit similiter. 4. Jam coelos ingressus, quos et ante apertos beatis oculis suspiciebat, vere nunc revelata facie speculatur gloriam Dei, absorptus quidem, sed non oblitus clamorem pauperum. Beata visio, qua in eamdem imaginem transformatur de claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu. Parvulus ad pugnam, magnus ad cdum exiens, et jam ejiciens daemonia, cum incremento virtutum ac meritorum Victor vivens inter peccatores translatus est. O virum praecipuae sanctitatis! qui ante sanctus quam natus, ante opere quam nomine Victor. Adhuc utero clausus jam de hoste triumphavit. O venerandam etiam ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
ñs. latitudo eeli dilatat corda
ñ artat. exhilarat mentes non
alienat. affectiones ñ contrahit
s extendit. Inlumine dĩ serenat᷑
memoria. non obscuratur. In lu¬
mine dĩ discitur qͦd nescitur: ñ
qͦd scitur dediscitur. Suꝑni sp̃s
illi qͥ abuntio cȩlos in habitant.
numquid quia incolunt cȩlos.
despiciunt cerras: ⁊ ñ magis eas
uisitant ⁊ frequentant: Nunqͥd
qͦd semꝑ uident faciẽ patris. my¬
nisterium euacuat pietatis: Os̃
nichilominus administratoriĩ
sp̃s sunt: missi in mynisterium
ꝓpt̃ eos qui hereditatem capiuis
salutis. Quid gͦ: Discurrunt an¬
geli ⁊ succurrunt hominib.⁊ q ex
nebis sunt nesciunt nos nec nort
ĩam compati in quib passi st̃ ipsi:
Qui dolores nesciunt sentiunt tñ
nros:et qui uenerunt de magna
tribuladione. ñ recognoscunt. iam
in quo fuerunt: Scio qui dixit me
expectant iusti donec retribuas mͥ.
Iustus ẽ uictor. expectans ⁊ipse no¬
stram ꝓculdubio retributionem.

Expanded text:
s, latitudo coeli dilatat corda, non arctat; exhilarat mentes, non alienat; affectiones non contrahit, sed extendit. In lumine Dei serenatur memoria, non obscuratur; in lumine Dei discitur quod nescitur, non quod scitur dediscitur. Superni spiritus illi, qui ab initio coelos inhabitant, nunquid quia incolunt coelos, despiciunt terras, et non magis eas visitant et frequentant? Nunquid quod semper vident faciem Patris, ministerium evacuat pietatis? Omnes nihilominus administratorii spiritus sunt, missi in ministerium propter eos qui haereditatem capiunt salutis . Quid ergo? discurrunt angeli, et succurrunt hominibus; et qui ex nobis sunt, nesciunt nos, nec norunt jam compati, in quibus passi sunt et ipsi? qui dolores nesciunt, sentiunt tamen nostros; et qui venerunt de magna tribulatione, non recognoscunt jam in quo fuerunt? Scio qui dixit: Me exspectant justi, donec retribuas mihi . Justus est Victor, etiam exspectans nostram procul dubio retributionem.
Abbreviated transcription (Latin):
ones corporeas. in plurib offendit:
impossibile ẽ tamen te qͦ uł ĩ uno
ñ transgredi. Scis autem. qͥa qui in
uno offendit: omium ẽ reus. Sin uͦ
concedis aliqua posse mutari dispen¬
satorie: ꝓculdubio ⁊ tu illam denes. ⁊
ille quamqͣm dissimiliter. Nã tu qͥdẽ
disinctius: at ille fortasse discredi. Neq
hoc dico quia hȩc exteriora negligen¬
da s int. aut qui se m illis non exercue¬
rit mox ideo sp̃ualis efficiatur: ctum
potius spualia quamqͣm meliora.
nͥ ꝑ ista aut uix aut nullateñ uel
acquirantur uł optineantur.: sicut
scriptum ẽ. Non pruis qͦd spũale. s
qͦd animale: deinde qͦd spuale. Sic̃
nec iacob nͥ prius cognita lẏa desi¬
deratos amplexus rachel meruit
obtinere. Unde rursus in psalmo.
Sumite psalmum: & date tympa¬
num. Qͦd ẽ dicere. Sumite spũalia:
s prius date corporalia. Optimꝰ au¬
tem ille: qui discrete ⁊ congruȩ etiã
& hec oꝑatur ⁊ illa.

Expanded text:
ones corporeas, in pluribus offendit, ones corporeas, in pluribus offendit, impossible est tamen te quoque vel in uno non transgredi. Scis autem quia in uno offendit, omnium est reus. Sin vero concedas aliqua posse mutari dispensatorie, procul dubio et tu illam tenes, et ille, quanquam dissimiliter: nam tu quidem districtius, at ille fortasse discretius. Neque hoc dico, quia haec exteriora negligenda sint; aut qui se in illis non exercuerit, mox ideo spiritualis efficiatur: cum potius spiritualia quanquam meliora nisi per ista, aut vix, aut nullatenus vel acquirantur, vel obtineantur, sicut scriptum est, Non prius quod spirituale, sed quod animale; deinde quod spirituale . Sicut nec Jacob, nisi prius cognita Lia, desideratos Rachelis amplexus meruit obtinere. Unde rursus in psalmo, Sumite psalmum, et date tympanum : quod est dicere, Sumite spiritualia, sed prius date corporalia. Optimus autem ille, qui discrete et congrue et haec operatur, et illa.
Abbreviated transcription (Latin):
dis humilitatem: in quo alios de¬
pͥmis caritatem: quȩ sunt ꝓculdu¬
bio carismata meliora. Tu tuũ corpꝰ
multis nimiisq laborib atteris: ac
regularib asꝑitatib mortificas m̃¬
bra tua quȩ sunt suꝑ terram bene
facis. S quid si ille quẽ similiter ñ
laborantem duudicas. modicum qͥ¬
dem habeat de hac quȩ ad modicỹ
utilis ẽ corꝑali uidelicet exercitatio¬
ne: amplius autem quã tu de illa
que ad omnia ualet. id÷ pietate: Qͥs
queso ium̃ regłam melius tenet:
Annon melius. qui melior: Quis uͦ meli¬
or: humilior anfatigatior: An noniͤ
qui a dño didicit mitis ẽẽ ⁊ humilis
corde: qui ⁊ cum maria optimam
partem elegit quȩ non auferet᷑ ab eo:
Qͦd si regłam ab omnib qui eã ꝓfes¬
si sunt sic ad literam tenendã cen¬
ses. ut nullã omnino dispensationẽ
admitti patiaris: audacter dico. nec
tu eam nec ille tenetis. Nam ⁊ si iie
qͣntum quidem ꝑtinet ad obseruati¬

Expanded text:
erdis humilitatem; in quo alios deerdis humilitatem; in quo alios deprimis, charitatem: quae sunt procul dubio charismata meliora. Tu tuum corpus multis et nimiis laboribus atteris, ac regularibus asperitatibus mortificas membra tua quae sunt super terram. Bene facis. Sed quid si ille quem similiter non laborantem dijudicas, modicum quidem habeat de hac, quae ad modicum est utilis, corporali videlicet exercitatione; amplius autem quam tu de illa, quae ad omnia valet, id est pietate? Quis, quaeso, vestrum Regulam melius tenet? Annon melius qui melior? Quis vero melior, humilior an fatigatior? Annon is qui a Domino didicit mitis esse et humilis corde , qui et cum Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab eo? 14. Quod si Regulam ab omnibus qui eam professi sunt, sic ad litteram tenendam censes, ut nullam omnino dispensationem admitti patiaris, audacter dico, nec tu eam, nec ille tenetis. Nam etsi ille quantum quidem pertinet ad observati
Abbreviated transcription (Latin):
dicum ualet. pietas autem ad omia:
Optimꝰ labor de quo ꝓpħa dicebat.
Laboraui in gemitu meo. & de quo
alibi. Memor fui dĩ et delectatus
sum: & exercitatus sum. Ac ne corꝑa¬
le intelligas exercitium: & defecit
inquit sp̃s m̃s. Ande autem ñ corpꝰ
s sp̃s fatigatur: spũalis ꝓculdubio
Siccine illa sp̃ualia ꝑsuades. ut etiã
hȩc quȩ ex regła habemꝰ corporalia
dampnes: Nequaqͣm. S illa oportet
agere: & ista non omittere. Alioquin cũ
aut ista omitti necesse ẽ aut illa: ista
potius omittenda sunt quam illa.
Quanto enim sp̃s corꝑe melior ẽ: tan¬
to spũalis quam corꝑalis exercitatio
fructuosior. Tugͦ cum de horum obler¬
uatione elatus. aliis eadem ñ obser¬
uantib derogas: ñne te magis trans¬
gressorem regłe iudicas cuilicet mini¬
ma quedã tenens meliora deuitas:
De quib paulus. Esmulamini carisma¬
ta ait meliora. Detrahendo quippe
frib. in quo temet ipsum excollis. ꝑ¬

Expanded text:
dicum valet, pietas autem ad omnia? dicum valet, pietas autem ad omnia? Optimus labor, de quo propheta dicebat: Laboravi in gemitu meo : et de quo alibi, Memor fui Dei, et delectatus sum, et exercitatus sum. Ac ne corporale intelligas exercitium, Et defecit, inquit, spiritus meus . Ubi autem non corpus, sed spiritus fatigatur, spiritualis procul dubio Siccine illa spiritualia persuades, ut etiam haec, quae ex Regula habemus, corporalia damnes? Nequaquam: sed illa oportet agere, et ista non omittere. Alioquin cum aut ista omitti necesse est, aut illa; ista potius omittenda sunt, quam illa. Quanto enim spiritus corpore melior est, tanto spiritualis quam corporalis exercitatio fructuosior. Tu ergo cum de horum observatione elatus, aliis eadem non observantibus derogas, nonne te magis transgressorem Regulae indicas, cujus licet minima quaedam tenens, meliora devitas, de quibus Paulus: Aemulamini, ait, charismata meliora? Detrahendo quippe fratribus, in quo temetipsum extollis, p
Abbreviated transcription (Latin):
guo sagimine ad usũ uesci. ꝗͣ uentoso
leguminȩisq ad ructum ex saturari:
precipue cum ⁊ esaũ de carne. sed
de lente sit reprehensus. & de lig¬
no adam ñ de carne dampnat᷑:
& ionathas ex gustu mellis noN
carnis. morti adiudicat᷑: econtra
uͦ helyas in noxie carnem comed̾s
pauerit: & de ipsis sua fieri sacrificia
aqua ingurgitari ꝑ auiditatem: qͥa
⁊ paulus timotheo modico uino uten
ut uini potator appellatus sit: apłis
cramenta sui sanguinis condidit:
cum econtrario aquam ad nuptias
bibi non passus sit. &ad aquas contra¬
dic̾tionis populi murmur terribilit̃
eastigauerit: dauid qͦ aquam qͥa
desiderauerat potare timuent. uiriq
illi gedeonis qui p̃autiditate toto cor¬
pore ꝓstrato de flumine biberunt.
digni ad prelium ire non fuerint. Iã
uͦ de labore manuum qͥd glamini:
cum & martha laborans increpata
⁊ maria quiescens laudata sit. ⁊ pau¬
lus aꝑte dicat. labor corꝑis admo¬

Expanded text:
guo sagimine ad usum vesci, quam ventoso guo sagimine ad usum vesci, quam ventoso legumine usque ad ructum exsaturari: praecipue cum et Esau non de carne, sed de lente sit reprehensus ; et de ligno Adam, non de carne damnatus ; et Jonathas ex gustu mellis, non carnis, morti adjudicatus : econtra vero Elias innoxie carnem comederit ; Angelos paverit , et de ipsis sua fieri sacrificia aqua ingurgitari per aviditatem: quia et Paulus Timotheo modico utendum viut vini potator appellatus sit ; Apostcramenta sui sanguinis condidit : cum econtrario aquam ad nuptias bibi non passus sit , et ad aquas contradictionis 533 populi murmur terribiliter castigaverit ; David quoque aquam, quam desideraverat, potare timuerit ; virique illi Gedeonis, qui prae aviditate toto corpore prostrato de flumine biberunt, digni ad praelium ire non fuerint , Jam vero de labore manuum quid gloriamini, cum et Martha laborans increpata, et Maria quiescens laudata sit ; et Paulus aperte dicat: Labor corporis ad mo
Abbreviated transcription (Latin):
lib itaq obseruantiis fr̃ib calum¬
piniam firuitis. & quȩ maiora st̃
regłȩ. spũalia scilicet instituta re-¬
linquitis: camelumq gludientes.
culieem liquatis: Magna abusio.
Maxima cura ẽ. ut corpꝰ regłariter
induatur: & contra regłam. suis ue¬
stib anima nuda deseritur. Cum
tanto studio tunica ⁊ cuculla cor¬
pori ꝓcurentur. quatinus cui de¬
erunt monachus ñ putet cur simi¬
liter spũi pietas & humilitas quȩ
ꝓfecto spũalia indumenta sunt t̃
tr⁊ elati abhorremꝰ pellicias. tanꝗͣ
melior ñ sit pellib inuoluta hu¬
militas. quã tunicata suꝑbia: pre¬
sertm. cum ⁊ ds̃ tunicas pellicias pͥ¬
mis hominib fecit. & ioħs inhere¬
mo zona pellicia lumbos accinxerit.¬
⁊ ipse tunicaꝵ institutor ĩ solitudine ñ
tunicis s pellib sese ind̾uerit. Replet
deinde uentrẽ faba. mentẽ suꝑbia. g¬
bos dãpñamꝰ saginatos. qͣsi ñ meliꝰ sit ex¬

Expanded text:
libus itaque observantiis fratribus calumlibus itaque observantiis fratribus calumniam struitis; et quae majora sunt regulae, spiritualia scilicet instituta, relinquitis, camelumque glutientes, culicem liquatis? Magna abusio! Maxima cura est, ut corpus regulariter induatur, et contra regulam suis vestibus anima nuda deseritur. Cum tanto studio et tunica, et cuculla corpori procurentur, quatenus cui deerunt, monachus non putetur: cur similiter spiritui pietas et humilitas, quae profecto spiritualia indumenta sunt, ti et elati abhorremus pellicias! tanquam non melior sit pellibus involuta humilitas, quam tunicata superbia: praesertim cum et Deus tunicas pelliceas primis hominibus fecerit ; et Joannes in eremo zona pellicea lumbos accinxerit ; et ipse tunicarum institutor in solitudine, non tunicis, sed pellibus sese induerit. Repleti deinde ventrem faba, mentem superbia, cibis damnamus saginatos! quasi non melius sit exi
Abbreviated transcription (Latin):
detractori loquatur: certum ẽ exp̃¬
cedentib. Equidem iuste ad se re¬
torquendus. & se compellendus ẽ
intueri: qui auertens faciem suã.
ase aliena potius mala quã sua so¬
let curiosus ꝑscrutari. At inquiunt.¬
Quomͦ reglam tenent. qui pelliciis
induuntur: sani carnib seu ear¬
nium pinguedine uescuntur: tria ł
quatuor pulmentaria una die qͦd
regła ꝓhibet admittunt: opꝰ manu¬
um qͦd iubet non faciunt: multa de¬
niq ꝓlibitu suo uł mutant. uł au¬
gent. uł minuunt: Recte.Non poᷤ¬
sunt hȩc negari. S atcendite in re¬
gulam di: cui utiq ñ dissonat insti¬
tutio sci benedicti. Regnum inquit¬
di intra uosẽ. Hoc ẽ non exterius ĩ
uestimentis. aut alimentis corꝑis:
s inuirtutib interioris hominis.
Unde apłs. Regnũ dĩ non ẽ esca
potus: s iusticia ⁊ pax.⁊ gaudiũ
in sp̃u scõ. Et nrsus. Regnũ dĩ ñẽ¬
in sermone: s in uirtute. De corꝑa¬

Expanded text:
detractori loquatur, certum est ex prdetractori loquatur, certum est ex praecedentibus. Et quidem juste ad se retorquendus, et se compellendus est intueri, qui avertens faciem suam a se, aliena potius mala, quam sua solet curiosius perscrutari. quomodo Regulam tenent, qui pelliciis induuntur; sani carnibus, seu carnium pinguedine vescuntur; tria vel quatuor pulmentaria una die quod Regula prohibet admittunt; opus manuum, quod jubet , non faciunt: multa denique pro libitu suo vel mutant, vel augent, vel minuunt? Recte. Non possunt haec negari. Sed attendite in regulam Dei, cui utique non dissonat institutio sancti Benedicti. Regnum Dei, inquit, intra vos est , hoc est, non exterius in vestimentis aut alimentis corporis, sed in virtutibus interioris hominis. Unde Apostolus, Regnum Dei non est esca et potus, sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto : et rursus, Regnum Dirtute . De corpora
Abbreviated transcription (Latin):
trahitis: Cur contra euangłium an
cordat euangłio uł apło: Alio qͥn
regła iam non ẽ regła: qͥa ñ recta.
Audite & discite ordinem: qui contͦ
ordinem aliis ordinib derogatis.
Hẏpocrita inquit eice pͥmum tra¬
bem de ocło tuo: & sic uidebis eice̾
festueam de ocło fr̃is tui. Queris
quam trabem: Annon grandis ⁊
grossa trabesẽ suꝑbia: qua te pu¬
tans ẽẽ aliquid cum nichil sis. in¬
sanissime tibi tanquam sanus ex¬
ultas. & aliis uanissime trabem por¬
tans de festucis insultas. Grãs inqͥs
ago tͥ ds̃. quia non sum sic̃ ceteri
hominum: iniusti. raptores. adult̾.
Sequere gͦ et dic detract̾ores. Neq .n.
minima ẽ hȩc festuca inter cet̾as.
Quare cum tam diligenter alias
enumeres. istam taces: Si ꝓnulla
uł minima habes: aridi apł̃m.
Neq maledici ait regnum di posside¬
bunt. Audi et deum in psalmo cõ¬
minantem. Arguam te inquit: ⁊ sta¬
tuam contra faciem tuã. Qͦd quia

Expanded text:
trahitis? cur contra Evangelium, antrahitis? cur contra Evangelium, ancordat Evangelio vel Apostolo? alioquin Regula jam non est regula, quia non recta. Audite, et discite ordinem, qui contra ordinem aliis Ordinibus derogatis. Hypocrita, inquit, ejice primum trabem de oculo tuo, et sic videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Quaeris quam trabem? annon grandis et grossa trabes est superbia, qua te putans esse aliquid, cum nihil sis, insanissime tibi tanquam sanus exsultas, et aliis vanissime, trabem portans, de festucis insultas? Gratias, inquis, ego tibi, Deus, quia non sum sicut caeteri hominum, injusti, raptores, adulteri : sequere ergo, et dic, Detractores. Neque enim minima est haec festuca inter caeteras. Quare cum tam diligenter alias enumeres, istam taces? Si pro nulla vel minima habes, audi Apostolum: Neque maledici, ait, regnum Dei possidebunt . Audi et Deum in Psalmo comminantem: Arguam te, inquit, et statuam contra faciem tuam . Quod quia
Abbreviated transcription (Latin):
nifestabit consilia cordium. aliis
ordinib derogare dicuntur: & suã
iusticiã solã uolentes constituere iu¬
sticiȩ di non sunt subiecti. Qͦs ꝓ¬
fecto si qui tam̃ huiusmi sunt: nec
nr̃i nec cuiuspiam ẽẽ ordinis uenꝰ
dixerim. Quippe qui & si ordina¬
de uiuentes. suꝑbȩ tamen loqñtes.
cuies se facuint babylons idest eon¬
fusionis : immo filios tenebrarum
ipsiusq gehenne: ubi nulltus orddo
& sempidernlis horror inhabitar
Uob̃ gͦ in quam fr̃s: qui etiam post
auditam illã dñi de phariseo & pu¬
iustos. aut omnib sanc̾tiores. soloᷤ
uos monachorum regulariter ui¬
uere: ceteros uͦ regłȩ potiꝰ existere
transgressores. Primo quid aduos
de alienis sertiis: Suo dño stant
aut cadunt. Quis uos constituit
iudices suꝑ eos: Demnde. si ita ut
dicitur de ordine ur̃o presumitis:
qualis ordo ẽ. ut anteqͣm de suo qͥs¬
q trabem eiciat. in frm̃ oculis dam
curiose festucas ꝑquiratis. Qui in re¬
gła glamini: cur contra reglam de¬

Expanded text:
nifestabit consilia cordium ; aliis Ordinibus derogare dicuntur, et suam justitiam solam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti: quos profecto si qui tamen hujuscemodi sunt nec nostri, nec cujuspiam esse Ordinis verius dixerim; quippe qui etsi ordinate viventes, superbe tamen loquentes, cives se faciunt Babylonis, id est confusionis; imo filios tenebrarum, ipsiusque gehennae, ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat . Vobis ergo, inquam, fratres, qui etiam post auditam illam Domini de Pharisaeo et Pujustos, aut omnibus sanctiores; solos vos monachorum regulariter vivere, caeteros vero Regulae potius existere transgressores. 11. Primo quid ad vos de alienis servis? Suo domino stant, aut cadunt. Quis vos constituit judices super eos? Deinde si ita, ut dicitur, de Ordine vestro praesumitis; qualis ordo est, ut antequam de suo quisque trabem ejiciat, in fratrum oculis tam curiose festucas perquirat? Qui in Regula gloriamini, cur contra Regulam de
Abbreviated transcription (Latin):
tandem consummabitur: qͥa non
prius qͦd spũale.s qͦd anmale. de¬
inde qͦd spũale. Et pͥꝰ necesse ẽ. por¬
temꝰ imaginem terrestris: deinde
cȩlestis Inprimis gͦ diligit seiplũ
homo ꝓpt̾ se. Caro qͥppe ẽ & nil
ualet saꝑe pret se. Cumq se uidet
ꝑ se non posse subsistere: dm̃ qͣsi sͥ¬

Expanded text:
tandem consummabitur: quia non tandem consummabitur: quia non prius quod spirituale, sed quod animale, deinde quod spirituale; et prius necesse est portemus imaginem terrestris, deinde coelestis . In primis ergo diligit se ipsum homo propter se. Caro quippe est, et nil sapere valet praeter se. Cumque se videt per se no
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmirta deuotio. ipsum ñ adnullat.
s castificat. Pena tantum tollitur
sine q ẽẽ ñ potuit dum fuit seruili ᷤ:
& timor manet in scłm scł̃i castus
& filialis. Nam qͦd legitur ꝑfecta
caritas foras mittit timorẽ: pena in¬
telligenda ẽ quȩ seruili ut diximus
numqͣm deest timori: illo scilicet
genere locutionis. quo sepe causa
ponitur ꝓ effec̾tui. Deinde cupidi¬
tas tunc recte asuꝑueniente carita¬
te ordinat᷑ cum mala quidẽ penit᷑
respuunt᷑ bonis uͦ meliora p̃ferunt᷑.
nec bona nͥ ꝓpt̃ meliora appetunt᷑.
Qͦd cum plene ꝑdĩ gr̃am assecutum
fuit: diligetur corpꝰ & uniuersa cor¬
poris bona tantum ꝓp̃t animam:.
anima ꝓpt̃ dm. ds̃ autem ꝓpter
se ipsum. Uerumtamen qͥa carna¬
les sumꝰ. & de carnis concupiscen¬
tia nascimur: necesse ẽ cupiditas
uł amor ñr acarne incipiat: quȩ
si recto ordine dirigitur. quibdam
siuis gradib duce gr̃a ꝓficiens. sp̃u

Expanded text:
permixta devotio ipsum non annullat, permixta devotio ipsum non annullat, sed castificat. Poena tantum tollitur, sine qua esse non potuit dum fuit servilis; et timor manet in saeculum saeculi castus et filialis . Nam quod legitur, Perfecta haritas foras mittit timorem , poena intelligenda est, quae servili, ut diximus, nunquam deest timori, illo scilicet genere locutionis, quo saepe causa ponitur pro effectu. Deinde cupiditas tunc recte a superveniente charitate ordinatur, cum mala quidem penitus respuuntur, bonis vero meliora praeferuntur, nec bona nisi propter meliora appetuntur. Quod cum plene per Dei gratiam assecutum fuerit, diligetur corpus, et universa corporis bona tantum propter animam, anima propter Deum, Deus autem propter se ipsum. 8. Verumtamen quia carnales sumus, et de carnis concupiscentia nascimur, necesse est cupiditas vel amor noster a carne incipiat: quae si recto ordine dirigitur, quibusdam suis gradibus duce gratia proficiens, spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
essem xp̃i. Unde apte non dicit᷑ iusti
non habent legem. aut isti sunt sine
legeᷤ sz iustis non ẽ lex posita. Hoc ẽ
non tanqͣm inuitis imposita: s uolũ¬
tariis eo liberaliter data: quo suauit̃
inspirata. Unde & pulchre dñs: tolli¬
te ait uigum meum suꝑ uos. Ac si
diceret. Non impono inuitis: s uos
tollite si uultis. Alioquin: ñ requirm
s laborẽ inuenietis animab ur̃s.
Bona itaq lex caritas ⁊ suauis: quȩ
ñ solum leuider suauiterq portat᷑.
s etiã seruoꝵ ⁊ mercennarioꝵ leges.¬
portabiles ac leues reddit: qͣs utiq
ñ destruit s fac̃ ut impleantur di¬
cente dño: ñ uem legẽ soluere. s adim¬
plere Illam temꝑatꝰ istam ordinat:
utramq leuigat. Numqͣm erit cari¬
tas sine timore. s casto: numquam
sine cupiditate. s ordinote. Implet
gͦ caritas legem serui. cũ infundit
deuotionẽ: implet ⁊ mercennarii cũ
ordinat cupiditatem Porro timori

Expanded text:
essem Christi . Unde apte non dicitur, Justi essem Christi . Unde apte non dicitur, Justi non habent legem, aut, Justi sunt sine lege: sed, Justis non est lex posita; hoc est, non tanquam invitis imposita, sed voluntariis eo liberaliter data, quo suaviter inspirata. Unde et pulchre Dominus, Tollite, ait, jugum meum super vos : ac si diceret, Non impono invitis, sed vos tollite si vultis; alioquin non requiem, sed laborem invenietis animabus vestris. 38. Bona itaque lex charitas, et suavis: quae non solum leviter suaviterque portatur, sed etiam servoportabiles ac leves reddit, quas utique non destruit, sed facit ut impleantur, dicente Domino: Non veni legem solvere, sed adimplere . Illam temperat, istam ordinat, utramque levigat. Nunquam erit charitas sine timore, sed casto; nunquam sine cupiditate, sed ordinata. Implet ergo charitas legem servi, cum infundit devotionem; implet et mercenarii, cum ordinat cupiditatem. Porro timori
Abbreviated transcription (Latin):
cem diligatis: ꝓculdubio sic̃ ds̃ ẽ.
& ipsi sunt in hoc mundo: nec seri
aut mercennarii sunt. s filii. Itaq
nec filiĩ sunt sine lege: nͥ forte aliqͥs
aliter sentiat ꝓpt̾ hoc qͦd scriptum
ẽ iustis ñ ẽ lex posita. S sciendum
qͦd alia ẽ lex ꝓmulgata a sp̃u seruitu¬
tis intimore: aliã spũ libertatis data
in suauitate. Nec subilla coguntur
ẽẽ filii: nec sine ista ẽẽ patiunt᷑. uis
audire quia iustis non ẽ lex posita:
Non accepistis ait sp̃m seruitutis iterũ
in timore. Uis audire qͦd tamen sine
lege caritatis ñ sint: S accepistis in¬
quit sp̃m adoptionis filioꝵ. Deniq
audi iustum utrumq de se fatentẽ:
& qͦd non sit sublege. nec tamen sit si¬
ne lege. Fac̾tus sum inquit his qui
sub lege erant qͣsi sub lege eem̃. cum
ipse non eẽm sublege: his qtu sine
lege erant. tanquã sine lege essem:
cum sine lege di non essem. sz in lege

Expanded text:
cem diligatis , procul dubio sicut Deus est, cem diligatis , procul dubio sicut Deus est, et ipsi sunt in hoc mundo; nec servi aut mercenarii 31 sunt, sed filii. Itaque nec filii sunt sine lege, nisi forte aliquis aliter sentiat propter hoc quod scriptum est: Justis non est lex posita . Sed sciendum, quod alia est lex promulgata a spiritu servitutis in timore; alia a spiritu libertatis data in suavitate. Nec sub illa coguntur esse filii; nec sine ista esse patiuntur. Vis audire quia justis non est lex posita? Non accepistis, ait, spiritum servitutis iterum in timore. Vis audire quod tamen sine lege charitatis non sint? Sed accepistis, inquit, spiritum adoptionis filiorum . Denique audi justum utrumque de se fatentem, et quod non sit sub lege, nec tamen sit sine lege. Factus sum, inquit, his qui sub lege erant, quasi sub lege essem; cum ipse non essem sub lege: his qui sine lege erant, tanquam sine lege essem; cum sine lege Dei non essem, sed in lege
Abbreviated transcription (Latin):
contrarium tͥ di se tamen ñ effugis¬
se legem indicauit. Hoc quippe ad
etemã iustamq di legẽ ꝑtinuitꝰ ut
qui noluit suauiter regi. penalit̃ a se¬
ipso regeretur: quiq sponte iugum
suaue ⁊ onus leue caritatis abiecit᷑ ꝓ¬
priȩ uoluntatis onus importabile su-¬
stineret inuitus. Miro itaq & iustomͦ.
subiectum: dum uidelicet nec iusti
cum dõ in sua luce. in sua requie. in
sua gła remansit: subiectus potesta¬
ti. & submotus felicitati. Dñe ds̃
m̃s cur ñtollis peccatum meũ.⁊q.¬
n . a. iniquitatem meã: ut ablecta
graui sarcina ꝓpriȩ uoluntatis.
sub leui onere caritatis respirem nec
iam seruili timore cohercear: nec mer¬
cennaria cupiditate illiciar. s agar
spũ tuo. spũ libertatis quo aguntur
filii tui qui testimonium reddat spi¬
ntui meo. qͦd ⁊ egosim unꝰ ex filiis dũ
siquidem qͥ hoc faciunt qͦd ait apls.
nemini quicqͣm debeatis nͥ ut mui¬

Expanded text:
me contrarium tibi; Dei se tamen non effugisme contrarium tibi; Dei se tamen non effugisse legem indicavit. Hoc quippe ad aeternam justamque Dei legem pertinuit, ut qui a Deo noluit suaviter regi, poenaliter a seipso regeretur: quique sponte jugum suave et onus leve charitatis abjecit, propriae voluntatis onus importabile sustineret invitus. Miro itaque et justo modo subjectum: dum videlicet nec justitcum Deo in sua luce, in sua requie, in sua gloria remansit, subjectus potestati, et submotus felicitati. Domine Deus meus, cur non tollis peccatum meu iniquitatem meam , ut abjecta gravi sarcina propriae voluntatis, sub levi onere charitatis respirem, nec jam servili timore coercear, nec mercenaria cupiditate illiciar, sed agar spiritu tuo, spiritu libertatis, quo aguntur filii tui: qui testimonium reddat spiritui meo, quod et ego sim unus ex filiis, dumsiquidem qui hoc faciunt, quod ait Apostolus, Nemini quidquam debeatis, nisi ut invi
Abbreviated transcription (Latin):
dem suã sibi quisq legẽ fac̾e podue¬
runt: ñ tamen eam incommutabi¬
li ȩternȩ legis ordim subducere po¬
tuerunt. Tunc autem dixerim quẽq
sibi fecisse suã legẽ qͣndo commun
& eternȩ legi ꝓpriam p̃tulit uo-¬
luntatem: ꝑuerse utiq uolens su¬
um imitari creatorẽ: ut sicut ipse
sibi lex suiq iuris ẽ. ita is qͦ se ip¬
sum regeret. & legẽ sibi suã fac̾et.
uoluntatem: graue utiq et im¬
portabile iugum suꝑ om̃s filios
adam: heu inclinans & meuruass
ceruices nras: adeo ut uita nr̃a ĩ¬
ferno apꝓpinquarit. Infelix egoħo
qͥs me lib̾abit de corꝑe mortis huir
Quo utiq p̃mor. & pene oppͥmor:
ita ut nͥ quia dñs adiuuit me. pau¬
lominus habitasset in inferno ani¬
ma mea.Sub hoc onere grauatu
Ubi dixit factus sum mͥmet ipsi gra¬
ius. ostendit qͦd lex ipse sibi eẽt: nec
alius hoc quã sibi ipse fecisset. Qͦd
autem loquens dõ. p̃misit posiusti

Expanded text:
idem suam sibi quisque legem facere potueidem suam sibi quisque legem facere potuerunt: non tamen eam incommutabili aeternae legis ordini subducere potuerunt. Tunc autem dixerim quemque sibi fecisse suam legem, quando communi et aeternae legi propriam praetulit voluntatem, perverse utique volens suum imitari Creatorem: ut sicut ipse sibi lex, suique juris est, ita is quoque se ipsum regeret, et legem sibi suam faceret voluntatem. Grave utique et importabile jugum super omnes filios Adam, heu! inclinans et incurvans cervices nostras, adeo ut vita nostra inferno appropinquarit . Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? quo utique premor, et pene opprimor, ita ut nisi quia Dominus adjuvit me, paulo minus habitasset in inferno anima mea . Sub hoc onere gravatusimet ipsi gravis? Ubi dixit, Factus sum mihimet ipsi gravis, ostendit quod lex ipse sibi esset, nec alius hoc quam sibi ipse fecisset. Quod autem loquens Deo, praemisit, Posuisti