comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. illa inuenire desid̾ant. quib ampliꝰ
acensi amore dĩ quasi pane pascant᷑. Et
locm sabbatis. dũ a turbidis cogitatiõib
uacare ⁊ uidere quã suauis ẽ dñs gaudent.
lalunt spicas ⁊ terunt. cũ testimonia scͥo¬
turarũ assumunt. ⁊ discutiunt donec
medullã dilectionis extrahant. q̃ sub uilita¬
te luterȩ quasi sub aristarũ horrore uela¬
tur. S qͥ solam litterȩ suꝑficiẽ secunt᷑. stul¬
ti defensores sabbati. neq m̃tis refectionẽ
norunt. neq ammarũ requiẽ q̃runt. U̾n¬
de sequit᷑. Quidã aũt phariseoꝵ dicebas

Expanded text:
seunt, illa invenire desiderant: quibus amplius seunt, illa invenire desiderant: quibus amplius accensi, amore Dei quasi pane pascantur. Et hoc in Sabbatis, dum a turbidis cogitationibus vacare et videre quam suavis est Dominus, gaudent. Vellunt spicas et terunt, cum testimonia Scripturarum assumunt et discutiunt, donec medullam dilectionis extrahant, quae sub vilitate litterae, quasi sub aristarum horrore velatur; sed qui solam litterae superficiem sequuntur, stulti defensores Sabbati, neque mentis refectionem norunt, neque animarum requiem quaerunt. Unde sequitur: Quidam autem Pharisaeorum dic
Abbreviated transcription (Latin):
a iustis obseruabat᷑ antiquis. Mystice
Surge petre.macta ⁊ manduca. Mira
sacram̃ti concordia ẽ. mactari anima¬
lia & confricari spicas. sicut paulꝰ dicit
Mortificate membra ur̃a quȩ st̃ suꝑ ter¬
ram: & exuite uos uet̾em hoĩem cũ acti¬
b suis. Uellere spicas ẽ. homines a terre¬
na intentione eruere. fricare aũt mani¬
b ab ipsa etiã carnis concupiscentia qͣsi
ab integum̃tis aristarũ. puritatẽ m̃tis
exuere. Grana uͦ manducare ẽ. emunda
pud mareũ discipuli p̃gredientes
dñm hoc egisse referuntur. quia precedit
ris ꝓspe quietis ȩt̾nȩ laborant. ad quã
alios inuitant. Uelita. Ager ẽ mundꝰ. agri
seges humani generis fecunditas. spicȩ
fuctus ȩccłȩ. quib saturant᷑ apłi. nr̃o se
ulentes ꝓfectu. Alit̾. ꝑsata ambulant cũ
lño. qui obtẽꝑantes diuinis imꝑiis. dele¬
tͥantur in sacris eloquiis. Esuriunt in
sitis. cũ in sacris eloquiis q̃ legendo tran¬

Expanded text:
a justis observabatum antiquis. Mystice a justis observabatum antiquis. Mystice Surge, Petre, macta et manduca . Mira sacramenti concordia est, mactari animalia et confricari spicas, sicut Paulus dicit: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus suis . Vellere spicas, est homines a terrena intentione eruere; fricare autem manibus, ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi ab integumentis aristarum, puritatem mentis exuere. Grana vero manducare, est emundatdiscipuli praegredientes Dominum, haec egisse referuntur ; quia praecedit res pro spe quietis aeternae laborant, ad quam et alios invitant. Vel ita: Ager est mundus; agri seges, humani generis fecunditas; spicae, fructus Ecclesiae, quibus saturantur apostoli, nostro se alentes profectu. Aliter: Per sata ambulant cum Domino, qui, obtemperantes divinis imperiis, delectantur in sacris eloquiis. Esuriunt in satis, cum in sacris eloquiis, quae legendo tran
Abbreviated transcription (Latin):
epulas. s cibos simplices. Nota primos
aplos luterã sabbat destruere contra
hebionitas. qui cũ alios apłos recipiar.
paulũ quasi transgressorẽ legis repudian
soluebant deuteroꝓton. hoc ẽ se¬
cundopͥmum nuncupat. Uolebat enm
intimare obseruantiam legis sabbati
ultra cessare debere. ⁊ naturalis sabbati
lib̾tatem q̃ fuit usq ad tẽpora moysi et¬
teris dieb similit᷑ oportere restitui. huiꝰ
itaq tẽporis sabbatũ quo sicut in cet̾s
dieb utilia licet oꝑari. scdo primũ ad di¬
stinctionẽ iudaici sabbati appellat. pͥmũ
uidelicet hoc ẽ prelatũ. scđm uł tẽporis
ordine uł gr̃ę munere. ut nil aliud scco
pͥmum sabbatũ intelligas eẽ. quã inferi¬
primum adam uelit appellare. ñ errat.
qui merito scilicet ⁊ gr̃a ñ humanȩ nati¬
uitatis ordine pͥmum p̃cessit adam. Po¬
test ⁊ ita intelligi. ut sabbatũ noui testa¬
ment scdm ⁊ primũ sit. scđm. quia post
legale ẽ. pͥmum quia ante decreta legis

Expanded text:
epulas, sed cibos simplices. Nota primos apostolos litteram Sabbati destruere, contra Ebionitas, qui cum alios apostolos recipiant, Paulum quasi transgressorem legis repudiantsolvebant, deuteroproton, hoc est, secundo primum nuncupat. Volebat enim intimare observantiam legis Sabbati ultra cessare debere, et naturalis Sabbati libertatem, quae fuit usque ad tempora Moysi, caeteris diebus similis, oportere restitui. Hujus itaque temporis Sabbatum, quo sicut in caeteris diebus utilia licet operari, secundo primum ad distinctionem Judaici Sabbati appellat, primum videlicet, hoc est, praelatum; secundum, vel temporis ordine, vel gratiae munere, ut nil aliud secundo primum Sabbatum intelligas esse, quam inferiprimum Adam velit appellare, non errat: qui merito scilicet et gratia, non humanae nativitatis ordine primum praecessit Adam. Potest et ita intelligi, ut Sabbatum Novi Testamenti secundum et primum sit: secundum, quia post legale est; primum, quia ante decreta legis
Abbreviated transcription (Latin):
defamis ꝑiculo hominẽ liberare. quã dõ
sacͥ̾ficium offerre. Sensus ẽ. Si & dauid
sc̃s ẽ. & athimelech pontifex a uob̃ ñ re¬
preherditur.s legis ut̃q mandatũ ꝓba¬
bili excusatione transgressi st̃. & fames

Expanded text:
de famis periculo hominem liberare, quam Deo de famis periculo hominem liberare, quam Deo sacrificium offerre. Sensus est: Si et David sanctus est, et Achimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames
Abbreviated transcription (Latin):
Iec alii euangłistȩ narrant dño obie¬
cta fuisse. S siue ili siue discipłis eius siue
utrisq dicta sint. ad eũ quasi ad magi¬
strum ꝑtinebat responsio. In qua noue gr̃e
munere designat. otiuĩlegis ẽẽ grẽ opus.
arguens doctores legis nescire legem.
e frugũ quidẽ uastatione Mãs.¬
nulla fit questio. quia licet ꝑ legẽ
de uinca uł fruge uicim edere. s ũ falcẽ
mittere uł foras eicere. Et respondens
quomͦ intrauit in domũ dĩ. et panes ꝓ¬
positionis sumpsit ⁊ manducauit. & de
dit his qͥcũ eo erant. qͦs ñ licebat man¬
ducare nisi solis sacerdotib : leronimꝰ.¬
auid fugiens saulem uenit in nobã.
& ab achimelech sac̾dote postulauit
dit ei conseeratos. quib soli sac̾dotes &
leuttȩ uesci debebant. hoc tantũ int̾roganᷤ
si pueri suia mulierib mundieent. ab
heri ⁊ nudiust̃cius. Non enim dubitauit
salutẽ hominũ ẽẽ hostiã dõ placabilem.
ñ sacrificium. Qd̃ ẽdicere. Magis uolo

Expanded text:
ec alii evangelistae narrant Domino objecta fuisse. Sed sive illi, sive discipulis ejus, sive utrisque dicta sint, ad eum quasi ad magistrum pertinebat responsio, in qua novae gratiae munere designat, otium legis esse gratiae opus, arguens doctores legis nescire legem De frugum quidem vastatione nulla fit quaestio, quia licet per legem de vinea vel fruge vicini edere, sed non falcem mittere vel foras ejicere. Et respondens quomodo intravit in domum Dei, et panes propositionis sumpsit et manducavit, et de cum eo erant, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus? David, fugiens Saulem, venit in Nobam, et ab Achimelech sacerdote postulavit dit ei consecratos, quibus soli sacerdotes et levitae vesci debebant: hoc tamen interrogans, si pueri sui a mulieribus mundi essent ab heri et nudiustertius . Non enim dubitavit, salutem hominum esse hostiam Deo placabilem, non sacrificium? Quod est dicere: Magis volo
Abbreviated transcription (Latin):
signant adam disꝑsũ ꝑ quatuor partes
mundi in filiis siuis. Ideo in principiis
nominũ partiũ mundi: hȩ quatuor litterȩ
ridies. Et quia in adam numerꝰ intelligit᷑
qui ẽ quadraginta sex: tanquã de aliquo
edificata sub hoc numero sumpsit. xp̃c de
adam templũ corporis fin ꝑ mariã uir¬
ginem. Iui dr̃ terra es & interrã ibis. &
hic de se ait. Soluetis templũ hoc. s ego
excitabo illud. Excitattr itaq in xp̃o di¬
sꝑsus adam: & de quatuor partib mundi
colligitur in unũ corpus qd̾ ẽ eccła. Unde

Expanded text:
signant Adam dispersum per quatuor partes signant Adam dispersum per quatuor partes mundi in filiis suis: ideo in principiis nominum partium mundi hae quatuor litterae ridies. Et quia in Adam numerus intelligitur, qui est quadraginta sex tanquam de aliquo aedificato, sub hoc numero sumpsit Christus de Adam templum corporis sui per Mariam virginem. Illi dicitur, Terra es, et in terram ibis , et hic de se ait: Solvetis templum hoc, et ego excitabo illud. Excitatur itaque in Christo dispersus Adam, et de quatuor partibus mundi colligitur in unum corpus Christi, quod e
Abbreviated transcription (Latin):
ta & sex annis edificatũ est templũ hoc:
& tu intrib dieb excitabis illud: Ille aũt
dicebat de tẽplo corporis sui. Albinus.
estructo a chaldeis templo qd salo¬
mon septem annis ꝑfecit. & laxata
captiuitate post septuaginta annos. ad
iussionem cyri ꝑse reȩdificari ceptum ẽ.
s filii transmigrationis illud consũmare
nequiuer̃ ante quadraginta sexannos.
ꝓpt gentiũ uicinarũ impugnationẽ. Qui
numerus congruit humano corpori. Tra¬
dunt nanq physici formã humani corpo¬
ris tot dierum spacio ꝑfici. Sex pͥmis dieb
a conceptione lact̾is ht̃ similitudinẽ. nouẽ
sequentib conu̾tirur in sanguinẽ. duodecĩ
sequentib solidatur. reliquis decẽ & octo for¬
ginta quinq. Quib adice illũ diẽ qͦ corpus
ꝑ membra discretũ incipit crescere. Augustꝰ.¬
Sic etiam numerꝰ in litteris nominis ade
scđm grecos inuenitur. Alpha enĩ de¬
signat unum. delta quatuor. itẽ alpha unũ.
my. quadraginta. Quȩ quatuor litterȩ de¬

Expanded text:
nnis aedificatum est templum hoc, et tu tribus diebus excitabis illud? Ille autem dicebat de templo corporis sui. ALBINUS. Destructo a Chaldaeis templo, quod Salomon septem annis perfecit, et laxata captivitate post septuaginta annos, ad jussionem Cyri Persae reaedificari coeptum est, sed filii transmigrationis illud consummare nequiverunt ante quadraginta sex annos, propter gentium vicinarum impugnationem. Qui numerus congruit humano corpori. Tradunt namque physici formam humani corporis tot dierum spatio perfici. Sex primis diebus a conceptione, lactis habet similitudinem, novem sequentibus convertitur in sanguinem, duodecim sequentibus solidatur, reliquis decem et octo forginta quinque, quibus adjice illum diem quo corpus per membra discretum incipit crescere. Hic etiam numerus in litteris nominis Adam secundum Graecos invenitur: α, alpha, enim designat unum; δ, delta, quatuor, item α, alpha, unum; μ, my, quadraginta. Quae quatuor litterae de
Abbreviated transcription (Latin):
Ubiq solus obsecrat. quia dĩ consiliũ
humana uota ñ capiunt. nec qͥsꝙͣ potest
espondens aũt iu̾c dixit. Beatus es
symon bariona. quia caro & sanguis nͣ
reuelauit tͥ. s pat̾ m̃s qui in cęlis ẽ. Lex.
In petro respondet om̃ib. mercedẽ uerȩ
confessionis. Quasi dicat. Qd̃ caro &
reuelauit. Ergo ex confessione sortit᷑ uo¬
cabulum. quia bariona sonat filius co¬
lumbȩ. Alii dicunt qd̾ symon id÷ petrꝰ
filius sit iohannis. ut illud. symon ioħis
diligis me. & uolunt deprauatũ hoc ẽẽ ui
syuaba. Lohanna interp̃tatur dñi gr̃a.
Ytrunq nom̃ mystice intelligit᷑. quia &

Expanded text:
ubique solus obsecrat, quia Dei consilium ubique solus obsecrat, quia Dei consilium humana vota non capiunt, nec quisquam potest t: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. HIERON. In Petro respondet omnibus mercedem verae confessionis. Quasi dicat: Quod caro et atia tibi revelavit. Ergo ex confessione sortitur vocabulum. Quia Barjona sonat filius columbae. Alii dicunt quod Simon id est, Petrus filius sit Joannis, ut illud, Simon Joannis, diligis me? , et volunt depravatum hoc esse vitsyllaba. Joanna interpretatur, Domini gratia. Utrumque nomen mystice intelligitur, quia et
Abbreviated transcription (Latin):
ei uiui. id incõmutabilis et et̃m.
dictum ẽ ad differentiã deoꝵ. qͦs
gentilitatis dementia uł de mortuis ho¬
minib uł de oꝑe manuũ sͥ instituit ad
phin. supra omem sensũ ẽ. Scrutari ñ
licet suꝑna mysteria. Lacet scire qd̾ natꝰ.
ñ licet discutere quẽadmodũ. Itẽ. Credẽ
iussum ẽ. ñ discutere ꝑmissũ. Hyla̾ius.
ixit se dñs filium hominis. qd̾ con¬
tẽplatioc corporis p̃ferebat. s ad¬
dendo quẽ me ẽẽ dicitis. significauit pre¬
ter id quod in se uidebatur. ẽẽ aliud occtil¬
tum sentiendũ de qͦ querebatur. in qͦd
secredentiũ fides debebat extende. Fides
ẽ ut sicut dĩ filis̃. ita & filiũ hominis me¬
minerimꝰ. quia alt̾um sine alt̾o nichilspei
tribuit ad salutẽ. Aũs de concord̃ engłistaꝵ
Sotest mouere qđ lucas dixit dñm int̾ro¬
gasse discipłos suos. quẽ illũ dicerent ho¬
mines. cum e̾et solus orans. Marcus aũt di¬
cit illos in ua hoc int̾rogatos. S cũ mo¬

Expanded text:
Dei vivi, id est, incommutabilis et aeterni, dictum est ad differentiam deorum quos gentilitatis dementia vel de mortuis hominibus, vel de opere manuum sibi instituit ad phin, supra omnem sensum est. Scrutari non licet superna misteria. Licet scire quod natus, non licet discutere quemadmodum". Item idem: "Credere iussum est, non discutere permissum". Ac rursus Dixit se Dominus Filium hominis, quod contemplatio corporis praeferebat, sed addendo, quem me esse dicitis, significavit praeter id quod in se videbatur, esse aliud occultum sentiendum, de quo quaerebatur, in quod se credentium fides debebat extendere. Fides est, ut sicut Dei Filium, ita et Filium hominis meminerimus, quia alterum sine altero nihil spei tribuit ad salutem. AUGUST., De concordia evangelist.  Potest movere quod Lucas dixit Dominum interrogasse discipulos suos, quem illum dicerent homines, cum esset solus orans, Marcus autem dicit illos in via hoc interrogatos. Sed eum mo
Abbreviated transcription (Latin):
& Beda
hilippus frat̃ herodis tetrarcha itu¬
ree et traconitidis regionũ. imitatus
herodẽ patrẽ suũ. qui in honore augusti
cesaris appellauit eã cesareã ciuitatẽ. que
prius turris stratonis uocabat᷑.: constitu¬
it ciuitatẽ in t̾mino iudeȩ contra septem¬
trionẽ. quã appellauit cesareã philippi.
in memoriã sui nominis. & honorẽ tybe¬
rii cesaris. sub quo ipse regnabat. Iste lo¬
cus cesaree philippi nunc panas dr. et ẽ
in ꝓuincia phenicis. ubi iordanis ad ra-¬
cunt. Et int̾rogabat discipłos suos di¬
cens. Quem dicunt homines ẽẽ filiũ ho¬
apłoꝵ fides firmata uideatur uulgari
hoc ẽ humana doctrina. Leuonimus.¬
ulc̾re dix̃ homines. quia homines st̃
qui defilio hominis locunt᷑. di uero qu
de diuintate intelligunt. At illi dixer̃.
Ali iohannẽ baptistam. alii autẽ helxã. alii
u̾itremiam. aut unũ ex ꝓpħis Querenti
quare hȩc opmio fuerit de iohanne. uł he¬
ua. uł ieremia. respondemꝰ. quia alieni er¬

Expanded text:
--BEDA, Philippus frater Herodis, tetrarcha Ituraeae et Trachonitidis regionum, imitatus Herodem patrem suum, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream civitatem, quae prius Turris Stratonis vocabatur, constituit civitatem in termino Judaeae contra septentrionem, quam appellavit Caesaream Philippi in memoriam sui nominis et honorem Tiberii Caesaris, sub quo ipse regnabat. Iste locus Caesareae Philippi, nunc Paneas dicitur, et est in provincia Phoenicis, ubi Jordanis ad raciunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium hoapostolorum fides firmata videatur vulgari Hoc est, humana doctrina. Pulchre dixit, homines, quia homines sunt qui de Filio hominis loquuntur; dii vero, qui de divinitate intelligunt. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Quaerenti quare haec opinio fuerit de Joanne, vel Elia, vel Jeremia, respondeamus quia alieni er
Abbreviated transcription (Latin):
ecordati uͦ sunt discipłi euis quia scͥptũ ẽ.
relus domus triȩ comedit me. Augustinꝰ
elo domus dĩ comeditur. qui om̃ra ibi
emendare: tolerat gemit. sustinet paleã. ut
intret in horreũ. Uerbigr̃a. Uides frẽm cur¬
rere ad theatrũ. ꝓhibe. mone. contristare.
Yides currere ad uinũ: ꝓhibe si potes. Ami¬
cus ẽ: admoneatur lenit᷑. Uxor ẽ: seueris¬
sime refrenetur. Sic zelus domus di co¬
medit te. Si aũt frigidus & marcidus di¬
xeris in corde tuo. quid ad me aliena pec
cata. sufficit mͥ animam meã seruare dõ.
ꝓfecto ñ uenit tͥ in mentẽ seruus ille qui
talentum abscondit.M.CXII.¬
plo: & sanauit eos. Iexonimus.¬
nter om̃ia signa uidetur hoc mirabiliꝰ.
qd̃ unus homo ad flagelli uerbera tantã
eiecit multitudinẽ. illis quoꝵ lucra destru¬
ebat in eũ seuientib. Igneũ enĩ quiddã
atq sydercum radrabat ex ocłis eius. &
diunitatis maiestas lucebat in facie.

Expanded text:
Recordati vero sunt discipuli ejus quia scriptum est: Recordati vero sunt discipuli ejus quia scriptum est: Zelus domus tuae comedit me . AUGUST. Zelo domus Dei comeditur qui omnia ibi non potest, tolerat, gemit, sustinet paleam, ut intret in horreum. Verbi gratia: Vides fratrem concurrere ad theatrum? prohibe, mone, contristare. Vides concurrere ad vinum; prohibe, si potes. Amicus est? admoneatur leniter. Uxor est? severissime refrenetur. Sic zelus domus Dei comedit te. Si autem frigidus et marcidus dixeris in cocata? sufficit mihi animam meam servare deo, profecto non venit tibi in mentem servus ille, qui talentum abscondit. Eplo, et sanavit eos. HIERON. Inter omnia signa videtur hoc mirabilius, quod unus homo ad flagelli verbera tantam ejecit multitudinem, illis quorum lucra destruebat in eum saevientibus. Igneum enim quiddam atque sidereum radiabat ex oculis ejus, et divinitatis majestas lucebat in facie.
Abbreviated transcription (Latin):
emplum dĩ in ciuitate. est uita religi¬
osa in plebe. Et multi dum ꝓ religionis
habitu sacroꝵ ordinũ locũ ꝑcipiunt. reli¬
gionis officiũ in cõmentum terrenȩ nego¬
ciationis conu̾tunt. In templo uendunt.
qui hoc qđ quib dam nire competit. p̃mio
largiuntur. In templo emunt. qͥ qd facere
debent contẽpnunt. & a patronis redimuis.
Quib dr̃. fecistis domũ meã speluncã lat᷑¬
num. quia dũ ꝑuersi locũ religionis te¬
nent. ibi ꝑ maliciam occidunt. ubi ꝑ ora¬
tionem uiuficare debuerunt. Mens fi¬
delium ẽ dĩtemplũ. quȩ tunc fit latronis
spelunca. quando relict̾a sc̃itate conatur
agere. unde ꝓximis ualeat nocere. Nonst
gͦ in domo pectoris nr̃i negociatio. ñ uen¬
ctum fuerit hoc de. eiectis de templo si¬
uebis ut quibdam iusũ ẽ. quia ioħes longe
alio ordine narrat quã ceteri. niltamen re¬
pugnat narrationi. mͦ antecedentia recapi¬
tulanti. mͦ sequentia p̃occupanti.A.xxi.

Expanded text:
emplum Dei in civitate est vita religiosa in plebe. Et multi dum pro religionis habitu sacrorum ordinum locum percipiunt, religionis officium in commercium terrenae negotiationis convertunt. In templo vendunt, qui hoc quod quibusdam jure competit praemio largiuntur. In templo emunt, qui quod facere debent contemnunt, et a patronis redimunt. Quibus dicitur: Fecistis domum meam speluncam latronum, quia dum perversi locum religionis tenent, ibi per malitiam occidunt, ubi per orationem vivificare debuerunt. Mens fidelium est Dei templum: quae tunc fit latronum spelunca, quando, relicta sanctitate, conatur agere unde proximis valeat nocere. Non sit ergo in domo pectoris nostri negotiatio, non ven fuerit hoc de ejectis de templo, sive bis, ut quibusdam visum est quia Joannes longe alio ordine narrat quam caeteri: nil tamen repugnat narrationi, modo antecedentia recapitulanti, modo sequentia praeoccupanti. A. 21X
Abbreviated transcription (Latin):
uit responsionẽ. Non dixit qđ calummato¬
res audire uolebant. benefaciunt pueruit
n testimoniũ ꝑhibeant. nec rursũ ait. errans
pueri. quasi diceret. ignoscere debetis ȩtati.
si testimoniũ ꝓtulit expsalmo. Ioħs cͥ sost̾.¬
Di recordemur turbe p̃cedentis & sub seq̃n¬
ts suꝑius clamando intelligimus quia
infantes erant. ñ ȩtate. s cordis fimplicita¬
te. nam infantes lac̾tentes. nec intelliguis
nec laudant. Iili aũt pueri lactentes di¬
celantur. qui ita mirabiliũ delectatione
eicitati clamabant. qͣsi lactis suauitate
puer delectatur. Et om̃is simplex doctrina
lac dr̃. quia delectat. sicut lac sine labore¬
runt ei. Qd signũ ostendis nobis quia
Ion ausi manus inicere:. signũ quert̃
quarȩ solita cõmercia de tẽplo ꝓicere
debuerit. Merito autẽ purgat figurale
templũ. quia mundissimũ corpõris sui
templũ ab hominib morte solutũ. susci¬
tabi cũ patre utds̃. Et hoc ẽ qd̾ sequit᷑.¬

Expanded text:
vit responsionem. Non dixit quod calumniatores audire volebant, bene faciunt pueri ut mihi testimonium perhibeant; nec rursum ait: Errant pueri, quasi diceret, Ignoscere debetis aetati, sed testimonium protulit ex psalmo. Si recordemur turbae praecedentis et subsequentis superius clamando, intelligimus quia infantes erant non aetate, sed cordis simplicitate. Nam infantes lactentes nec intelligunt nec laudant. Illi autem pueri lactentes dicebantur, quia ita mirabilium delectatione excitati clamabant, quasi lactis suavitate puer delectatur. Et omnis simplex doctrina lac dicitur, quia delectat sicut lac sine dolorerunt ei: Quod signum ostendis nobis, quia on ausi manus injicere, signum quaerunt, quare solita commercia de templo projicere debuerit. Merito autem purgat figurale templum, quia mundissimum corporis sui templum ab hominibus morte solutum suscitabit cum Patre ut Deus. Et hoc est quod sequit
Abbreviated transcription (Latin):
cor ante riunam exaltat᷑. ut ñ uideant
quid eos sequat᷑. lusti uͦ ante cadunt. qͥa
compuncti humiliant᷑. H espondens aũt
iñc dix. Nonne decẽ mundati st̃. & nouẽ
ubisunt : Nonẽ inuentus qui rediret &e
daret głam deo: nͥ hic alienigena. Et ait
illi. Surge uade: quia fides tua te sal¬
uumfecit. Si fides hc̃ saluauit: ꝑfidia
nouem ꝑdidit. Unum si addattirad no¬
uem. q̃dam effigies unitatis impletur. qͦ
fit tanta cõplexio. ut ultra ñ ꝓgrediatur
numerꝰ. nͥ adunum redeatur.Nouẽ itaq
indigent uno ad quandã unitatẽ. unũ
uͦ ñ indiget eis ad imitatẽ sui. Quã obrẽ
unus qui gr̃as egit. significat illos quim
unitate sunt ȩccłe. nouẽ uͦ. illos qui extra
st̃. Dñs querit ubi sunt. quia scrre dĩ eli¬
gere ẽ. nescire uͭ repbare. Quando mun¬
dati st̃. cognouert̃ dm. s abiert̃ retrorsũ.¬

Expanded text:
cor ante ruinam exaltatur, ut non videant cor ante ruinam exaltatur, ut non videant quid sequatur eos, justi vero ante cadunt, quia compuncti humiliantur. Respondens autem Jesus, dixit: Nonne decem mundati sunt? et novem ubi sunt? Non est inventus qui rediret et daret gloriam Deo, nisi hic alienigena. Et ait illi: Surge, vade, quia fides tua te salvum fecit. Si fides hunc salvavit, perfidia novem perdidit. Unum si addatur ad novem, quaedam effigies unitatis impletur, quo fit tanta complexio, ut ultra non progrediatur numerus, nisi ad unum redeatur. Novem itaque indigent uno ad quamdam unitatem, unum vero non indiget eis ad unitatem sui. Quamobrem unus qui gratias egit significat illos qui in unitate sunt Ecclesiae; novem vero, illos qui extra sunt. Dominus quaerit ubi sunt; quia scire Dei, eligere est; nescire vero, reprobare. Quando mundati sunt, cognoverunt Deum, sed abier
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ seneq̃at. s ut ipsa societas fideliũ in¬
uicem cõmunicando. unã speciẽueri co¬
loris in fide confirmet. Cornelius etiam
precib eus auditis. iussus ẽmittere ad
petrum. ꝓpt̾ unitatẽ confirmandã. Ynꝰ
aũt exitus ut uidit quia mundatꝰ ẽ: re¬
gressus ẽ cum magna uoce magnificans
dm. Et cecidit in faciem ante pedes eiuis:
grãs agens. Et hic erat samaritanꝰ. Y nus
qui regressus ẽ gr̃as agens: significat hu¬
militatem unitatis eccłẽ. Samaritanꝰ
int̾pretatur custos. qͦ nomine ille signifi¬
catur. qui om̃e robur suũ dõ attribuit.
iuxta psalmistã. Fortitudinẽ meã ad te
custodiam. quia ds̃ susceptorm̃s. In fa¬
ciem cadit. qui de malis ꝑpetratis erube¬
scit. De ꝑsecutorib u̾ dñi scriptũ ẽ. quia
abierunt retrorsum & cecidunt. Qui an¬
te se cadit uidet quocadat. qui aũt ret᷑
cadit. ñ uidet. Iniqui gͦ retrocadunt. qͥa

Expanded text:
per se nequeat, sed ut ipsa societas fidelium inper se nequeat, sed ut ipsa societas fidelium invicem communicando unam speciem veri coloris in fide confirmet. Cornelius etiam precibus ejus auditis jussus est mittere ad Petrum propter unitatem confirmandam . « Unus autem ex illis ut vidit quia mundatus est, regressus est cum magna voce magnificans Deum. Et cecidit in faciem ante pedes ejus, gratias agens. Et hic erat Samaritanus. » Unus qui regressus est gratias agens significat humilitatem unitatis Ecclesiae. Samaritanus interpretatur custos. Quo nomine ille significatur, qui omne robur suum Deo attribuit, juxta Psalmistam: « Fortitudinem meam ad te custodiam, quia tu eciem cadit, qui de malis perpetratis erubescit. De persecutoribus vero Domini scriptum est: Quia abierunt retrorsum et ceciderunt . Qui ante se cadit, videt quo cadat, qui autem retro cadit, non videt. Iniqui ergo retro cadunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
currerunt ei decẽ uiri lepsi. Qui stet̾ĩ
alonge. & leuauert uocem dicentes. Inu
preceptor: miserere nostri. Be da.
eprosi sunt. qui scientiã uere fidei ñ
habentes. uarias erroris doctrinas ꝓfi¬
tentur. Uera falsis mordinate ꝑmiscent.
quasi diu̾sos lepre colores ostendentes.
hi uitandi sunt ab eccła & longe remo¬
ti necesse habent. ut magno labore cla¬
ment. qͦusq ꝑ cognitionẽ preceptoris
redeant ad formam salutis. Quosut
uidit dix̃. Ite. ostendite uos sac̾dotib.
Et factum ẽ dũ irent mundat st̃. So¬
los lepsos inuenttur dñs misisse ad sac̾¬
dotes.quia sac̾dotium iudeoꝵ figura
erat sacerdotii qd̾ nunc ẽ in eccła. Et
siquis uł heretica prauitate. uł gentili
suꝑstitione. uł iudaica ꝑfidia. uł etiã
fratno scismate. ꝑ dĩ gr̃am mundatus
caruerit:. necesse ẽ ut ad eccłam ueniat.
colorẽq fidei uerũ aliis similẽ ostendat.
Unde paulus ad ananiam missus est.
ut sacram̃tum fidei ꝑciꝑet. & uerus

Expanded text:
currerunt ei decem viri leprosi. Qui steterunt a longe, et levaverunt vocem, dicentes: Jesu, praeceptor, miserere nostri. BEDA. Leprosi sunt, qui scientiam verae fidei non habentes, varias erroris doctrinas profitentur. Vera falsis inordinate permiscent, quasi diversos leprae colores ostendentes. Hi vitandi sunt ab Ecclesia, et longe remoti, necesse habent ut magno labore clament, quousque per cognitionem praeceptoris redeant ad formam salutis. Quos ut vidit, dixit: Ite, ostendite vos sacerdotibus. Et factum est, dum irent, mundati sunt. » Solos leprosos invenitur Dominus misisse ad sacerdotes, quia sacerdotium Judaeorum figura erat sacerdotii quod nunc est in Ecclesia. Et quisquis vel haeretica pravitate vel gentili superstitione vel Judaica perfidia, vel etiam fraterno schismate per Dei gratiam mundatus caruerit, necesse est ut ad Ecclesiam veniat, coloremque fidei verum aliis similem ostendat. Unde Paulus ad Ananiam missus est , ut sacramentum fidei perciperet, et verus
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ñ sparsi. Oportuit gͦ te cõmittere
pecuniã meã nũmulariis. & ueniensego
recepissẽutiq qđ meũ ẽ cũ usura. Lei¬
eruus malus appellat᷑ qͥa calumniam
facit dño suo. in qͦ suꝑbia notat᷑. Pi¬
ger. quia talentũ ñ duplicauit. in qͦ ac¬
cusatur negligentiȩ. Si aut̃ dñm durũ
exactorẽ sciebat. cur ñ seruiuit eiad lu¬
crum. de eo qd̃ sͥ dedit ad erogandum:
Ubi scͥptum ẽ pecumã meã: grecus sermo
significat pecuniã & argentũ. Unde illud.
id cet̾is doctorib. Pecuniã gͥ nũmula¬
riis dare ẽ: scientiã p̃dicatioĩs impendẽ.
cere. Tollite itaq ab eo talentũ. & date
ei qui habet decem talenta. Tollitur ta¬
lentũ. & datur habenti decẽ talenta. ut in¬
telligamꝰ maius p̃miũ deberi plus labo¬
ranti. licet equale gaudiũ sit. & de dupli
sunt: maxime qui laborant in u̾bo dĩ.

Expanded text:
te committere pecuniam meam nummulariis et veniens ego recepissem utique quod meum est cum usura. Servus malus appellatur, quia calumniam facit domino suo, in quo superbia notatur. Piger, quia talentum non duplicavit, in quo accusatur negligentiae. Si autem dominum durum exactorem sciebat, cur non servivit ei ad lucrum, de eo quod sibi dedit ad erogandum? Ubi scriptum est pecuniam meam, Graecus sermo significat pecuniam et argentum. Unde illud: id est, caeteris doctoribus, pecuniam igitur nummulariis dare est, scientiam praedicationis impendere cere. Tollite itaque ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. Tollitur talentum, et datur habenti decem talenta: ut intelligamus majus praemium deberi plus laboranti, licet aequale gaudium sit et de duplicsunt, maxime qui laborant in verbo Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
rieos qui scriptã negligunt. GREG.
unt pleriq intra ȩccłam quorum
malus seruus imaginẽ tenet. qͥ melioris
uitȩ uias aggredi metuunt. & tam̃ iacere
in sui torporis ignauia ñ ꝑtimescunt. Cũq¬
se peccatores consid̾ant. sc̃itatis uiasar¬
riꝑe trepidant. & remanere in suis iniqͥ

Expanded text:
ri eos qui scriptam negligunt. GREGOR. Sunt plerique intra Ecclesiam, quorum malus servus imaginem tenet, qui melioris vitae vias aggredi metuunt, et tamen jacere in sui torporis ignavia non pertimescunt. Cumque peccatores se considerant, sanctitatis vias arripere trepidant, et reman
Abbreviated transcription (Latin):
carminũ contextis. Unde cũ pascens porcos
cuꝑet saturari. & solidũ aliquid inuenire
ad beatam uitã. ñ poterat. quia nemo illi
dabat aliqd̾ rectũ iter ad beanitudinẽ. In
se aũt reuersus dixit. Quanti mercenna¬
rii patris mei abundant panib. egoaũt

Expanded text:
carminum contextis. Unde cum pascens porcos carminum contextis. Unde cum pascens porcos cuperet saturari, et solidum aliquid invenire ad beatam vitam, non poterat, quia nemo illi dabat aliquod rectum iter ad beatitudinem. In se autem reversus, dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qͥ concupiscentiis t̾renis merito prauita¬
tissuȩ p̃positꝰ. pͥnceps mundi uocat᷑. hic
misit eũ in uillã suã. subiugando cupidi¬
enim porcus sordib delectat᷑: sic diabolus
mydolis cruore ꝑecoꝵ pascit᷑. s morte ho¬
minis p̃cipue saturatur. Misit gͦ eum in
possessionẽ suã. id suũ fecit famulũ. ut
pasceret porcos: immolans eis ammã suã.
Et cupiebat implere uentrẽ suũ de siliqͥs
quas porci manducabant: & nemo illi da
bat. Si liqua cibus porcoꝵ id demonũ.
ẽ ebrietas. fornicatio.⁊ huiꝰmodi q̃ blan¬
dasunt. & ad suiusũ ꝓuocant. unde luxu¬
riosi maxime curant implere uentrẽ. qͦꝵ
uoluptas semꝑ hc̃ famẽ sui. Insuꝑ diabo¬
luscũ aliquẽ suũ fecerit. ultra adiicioꝵ
abundantiã ñ ꝓcurat. sciens iam ẽẽ mor¬
tuũ. Uel silique st̃ doctrinȩ scłares. steri¬
lisuauitate resonantes. de qͥb demonia
delectantur. uario sermone fabularũ atq

Expanded text:
est qui, concupiscentiis terrenis merito pravitaest qui, concupiscentiis terrenis merito pravitatis suae praepositus, princeps mundi vocatur. Hic misit eum in villam suam, subjugando cupidienim porcus sordibus delectatur, sic diabolus in idolis cruore pecorum pascitur, sed morte hominis praecipue saturatur. Misit ergo eum in possessionem suam, id est, suum fecit famulum, ut pasceret porcos, immolans ei animam suam. Et cupiebat implere ventrem suum de siliquis quas porci munducabant, et nemo illi dabat. BEDA. Siliqua cibus porcorum, id est daemonum, est ebrietas, fornicatio, et hujusmodi, quae blanda sunt, et ad sui usum provocant, unde luxuriosi maxime curant implere ventrem, quorvoluptas semper habet famem sui. Insuper diabolus cum aliquem suum facit, ultra ad vitiorum abundantiam non provocat, sciens jam esse mortuum. Vel siliquae sunt doctrinae saeculares, sterili suavitate resonantes, de quibus daemonia delectantur, vario sermone fabularum atque
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ꝓfectus ẽ longe:. ñ locũ mutando
s aniũ: quia quanto quisq delinquit.
tanto longius a gr̃a di recedit. & eo citius
ornam̃ta natiirȩ lururiando consumit.
qd̃ aliqua ȩtas infirma sit ad regnũ
dĩpossidendũ. uł qd̾ fides graueturannꝰ.
s. quicunq recedit a patre. exul patrie &
cuus mundi factꝰ. merito patͥmoniũ ua¬
stat. Et postquã om̃ia consũpsisset. facta
c̃fames ualita in regione illa. & ipse cȩpit
gere. A patre acceꝑat facultatẽ. ut inui¬
sibilia erꝰ ꝑ ea q̃ st̃ uisibilia cognosceret.
ut ex pulchritudine creaturarũ conseqͤn¬
ter intelligeret creatorẽ. Nunc uͦ fames in
regione longinqua ẽ. indigentia u̾bi ue¬
ritatis in obliuione creatoris. Egere cpit.
quia nichil ꝓdige satis ẽ uoluptati Et
abiit & adhesit um ciiũ regionis illiꝰ. &
misit illũ in uillã suã ut pasceret porcos.
Umis ciuiũ cui se sponte illaqueauit. ille

Expanded text:
itaque profectus est longe, non locum mutando, itaque profectus est longe, non locum mutando, sed animum: quia quanto quisque delinquit, tanto longius a Dei gratia recedit, et eo citius ornamenta naturae luxuriando consumit.  quod aliqua aetas infirma sit ad regnum Dei possidendum, vel quod fides gravetur annis; sed quicunque recedit a patre, exsul patriae et civis mundi factus, merito patrimonium vastat. Et postquam omnia consumpsisset, facta est fames valida in regione illa, et ipse coepit egere. A patre acceperat facultatem, ut invisibilia ejus per ea quae sunt visibilia cognosceret, et ex pulchritudine creaturarum consequenter intelligeret creatorem. Nunc vero fames in regione longinqua est, indigentia verbi veritatis in oblivione Creatoris. Egere coepit, quia nihil prodigae satis est voluptati. Et abiit, et adhaesit uni civium regionis illius, et misit illum in villam suam, ut pasceret porcos. Unus civium qui se sponte illaqueavit ille
Abbreviated transcription (Latin):
omo qui duos filios habuit. ds pat̾¬
intelligitur. duoꝵ ppłoꝵ creator. Maior
filius ẽ qui ꝑmansit in cultura unius dr̃.
minor uͭ qui idola coluit. Substantra di¬
uisa. sensus rationalis ẽ in homine. hanc
minor filius a patre expetiit. quando pli
berum arbitriũ absq dĩ gr̃a se regere
putauit. Fidelib p̃stat ds aixili ũ gr̃e sue.
infidelib uͦ concedit beneficium naturalis¬
ui uult gͦ sua potestate uti.uit millo
regente uiuat. sic̃ as ñ habet a qͦ re¬
gatur: a ueritate recedens euranescit. hoc
diabolus fec̃. Homo quoq cui nichil dee¬
rat. nͥ quia sua potestate uti uoluit. ut mil¬
lo ei cdñante fieret sic̃ ds: ꝑ inobedientiã
tetigit bonũ sͥ uetitũ. & inuenit suppli¬
cium Et ñ post multos dies. congrega
tis om̃ib adolescentior filius ꝑegre ꝓfectꝰ
ẽ in regionẽ longinquã. & ibi dissipauit
substantiã suam uiuendo luxuriose. Brda
n longo tẽpore post institutionẽ hu¬

Expanded text:
os habuit, Deus Pateigitur, duorum populorum creator. Major filius est, qui permansit in cultura unius Dei: minor vero, qui idola coluit. Substantia divisa, sensus rationalis est in homine. Hanc minor filius a patre expetiit, quando per liberum arbitrium absque Dei gratia se regere putavit. Fidelibus praestat Deus auxilium gratiae suae, infidelibus vero concedit beneficium ui vult ergo sua potestate uti, ut nullo regente vivat, sicut Deus non habet a quo regatur, a veritate recedens evanescit: hoc diabolus fecit. Homo quoque cui nihil deerat, nisi quia sua potestate uti voluit, ut, nullo ei dominante, fieret sicut Deus, per inobedientiam tetigit pomum sibi vetitum, et invenit supplicium. Et non post multos dies colescentior filius peregre profectus est in regionem longinquam, et ibi dissipavit substantiam suam vivendo luxuriose. BEDA. Non longo tempore post institutionem hu
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ oꝑa diuisa st̃: Qui ñ colligit hocẽqͥ
ñ congregat oues meas mecũ: disꝑgit hoc
ẽ dissipat eas a cetu fideliũ. Aus̃ in omelia.
nomine congreget. Hic om̃ino nos cõpulit
intelligere ñ alibi posse fieri remissionem
peccatoꝵr. nͥ in xp̃i congregatione q̃ ñ spargit.
deo dico uob̃. Om̃e peccatũ ⁊ blasphemia

Expanded text:
quorum opera divisa sunt? Qui non colligit, hoc est, qui quorum opera divisa sunt? Qui non colligit, hoc est, qui non congregat oves meas mecum, dispergit, hoc est dissipat eas a coetu fidelium. unque sub ejus nomine congreget. Hic omnino nos compulit intelligere, non alibi posse fieri remissionem peccatorum, nisi in Christi congregatione quae non spargit. deo dico vo
Abbreviated transcription (Latin):
a demoniolib̾at. Fortis ẽ diabolus. domꝰ illuꝰ
mundꝰ in maligno positꝰ. in qͦusq ad aduen¬
tũ saluatoris qͣsi pacato imꝑiosine contͣai¬
ctione qͥ escebat. Unde dñs. Uenit princips
it ipse dñs. qͥ arma eiꝰ abstulit. id÷ astutias
⁊ dolos nequiciȩ sp̃ualis. et sic adimendo po¬
testatẽ. a seductione electoꝵ cõpescere coegt.
qd fuit alligari fortẽ. Spolia seu uasa sunt
hoĩes ab eo decepti. q̃ uictor xp̃c distribuit.
qd ẽ insigne tͥumphantis. qͥa captiuã duceis
captiuitatẽ dedit dona hõib. qͦsdã apłos.
alios eũgłistas. hos ꝓpħas. alios pastoresor¬
dinans ⁊ doctores. Fuit gͦdomũ fortisdi¬
riꝑe. ereptos a diabolo ȩccłẽ adimare. & ꝑ
distinctas graduũ dignitates ꝓmouere.
ħeticos s ad diabolũ refert᷑. cuiꝰ oꝑa
saluatoris oꝑib comparari neq̃unt. Ille
enĩ cupit animas hõium tenere captiuas
quas dñs liberat. Iue trahit ad uicia. dñs
reuocat ad uirtutes. Quomͦ gͦ concordant.

Expanded text:
liberantur. Fortis est diabolus, domus illius mundus, in maligno positus in quo usque ad adventum Salvatoris quasi pacato imperio sine contradictione quiescebat. Unde Dominus: « Venit princeps it ipse Dominus, qui arma ejus abstulit, id est, astutias et dolos nequitiae spiritualis: et sic adimendo potestatem, a seductione electorum compescere coegit: quod fuit alligari fortem. Spolia seu vasa, sunt homines ab eo decepti, quae victor Christus distribuit, quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem, deditalios evangelistas, alios prophetas, alios pastores ordinans et doctores . Fuit ergo domum fortis diripere, ereptos a diabolo Ecclesiae adunare, et per distinctas graduum dignitates promovere. reticos, sed ad diabolum refertur, cujus opera Salvatoris operibus comparari nequeunt. Ille enim cupit animas hominum tenere captivas, quas Dominus liberat; ille trahit ad vitia, dominus revocat ad virtutes. Quomodo ergo concordant,
Abbreviated transcription (Latin):
eadem sententia damnant᷑. Petroem̃
dr uade retro sathana. id sequere me:
qui contraruis es uoluntati meȩ. Hic ñ
dmn adorare: eiq soli seriure. Beda.¬
rece latria dr̃ seruitus illa quȩ so¬
li dõ conuenit ñ creaturȩ. Unde ydo¬
latrȩ nuncupant᷑ hi qͥ sacrificia q̃ uni
deo debent. ydolis impendunt. Dulia
aũt ẽ seruitꝰ cõmunis siue dõ suie homi¬
iii. Unde etiã seruus dr latine. qͦd dulos

Expanded text:
damnantur. Petro enim dicitur: Vade retro, Satanas, id est, sequere me, qui contrarius es voluntati meae. Hic non um adorare eique soli servire. Graece latria dicitur servitus illa, quae soli Deo convenit, non creaturae. Inde idololatrae nuncupantur hi, qui sacrificia quae uni Deo debent, idolis impendunt. Dulia autem est servitus communis sive Deo sive homini. Unde etiam servus dicitur Latine, quod dulos
Abbreviated transcription (Latin):
si cadens adoraueris me. Magister.
ii montẽ id supramontẽ ostendit reg¬
na. ñ quod uisum eius qui om̃ia uidet
amplificauerit. s quantũ in se fuit. uer¬
bo ⁊ ꝓmissione ostendit uanitatẽ hu¬
mane pompȩ quã amabat. quasi speci¬
osam suadens dño. ut uel sic eũ sͥ subi¬
ceret. Bene qͦd lucas comnemorat in
mom̃to temporis tẽporalia monstrant᷑
quia cito cadunt humanȩ potestates.
Dicens hȩc om̃ia tͥ dabo. suꝑbe loquit᷑.
ñ quod om̃ia regna dare posset. Proci¬
dens adoraueris dictum ẽ. quia adora¬
turus diabolũ ante corruit. Ambrosuis.¬
ota quia om̃is potestas & ordina¬
tio potestatũ a do ẽ. s ã malo po¬
testatis ambitio. Potestas itaq diabolo
ad tempus ꝑmissa ñ mala ẽ: sedis qui
ambiendo male utit᷑ potestate: malus ẽ.¬

Expanded text:
si cadens adoraveris me. In montem, si cadens adoraveris me. In montem, id est, supra montem ostendit regna; non quod visum ejus, qui omnia videt, amplificaverit; sed quantum in se fuit, verbo et promissione ostendit vanitatem humanae pompae, quam amabat quasi speciosam, suadens Domino ut vel sic eum sibi subjiceret. Bene quod Lucas commemorat, in momento temporis temporalia monstrantur, quia cito cadunt humanae potestates. Dicens: Haec omnia tibi dabo, superbe loquitur, non quod omnia regna dare posset. Procidens adoraveris, dictum est quia adoraturus diabolum, ante corruit. AMBR. Nota quia omnis potestas et ordinatio potestatum a Deo est, sed a malo potestatis ambitio. Potestas itaque diabolo ad tempus permissa, non mala est; sed is qui ambiendo male utitur potestate, malus e
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ aspidẽ & basiliscũ ambulaturũ. &
conculcaturũ leonẽ & draconẽ. Ait illi
it̃c rursum. Scriptũ est. Non tẽptabis
dñm dm tuũ. Ueris scripturarum
frangit clypeis falsas diaboli sagitas
de scripturis. qui uel falsa ꝓponit. uel
ueris falsa ꝑsuadere conatur. Testimo¬
ma deuteronomii ꝓtulit dñs. ut scdẽ
legis sacram̃ta monstraret. Beda.
uggerebatur ei quasi homini ut sig¬
no aliquo exploraret. quantũ apud
dm̃ ualeret. Sed scriptum ẽ homini
ne dm̃ temptare audeat quando habet
quid faciat. ut qͦd cauere oportet euadat.
Inde ẽ illud. Si uos ꝑsequuti fuerint in
una ciuitate: fugite in aliam. Postquã
uͦ deficit humana ꝓuidentia. si homo
se totũ diumnȩ committit potentiȩ. ñ est
dicenda temptatio. Nunc aũt poterat
iactantiam se precipitare. Iterum as¬
sumpsit eũ diabolus in montẽ excelsũ
ualde. & ostendit ei om̃ia regna mundi.¬
aegłam coꝵ. & dixit ei. Hȩc om̃ia tibi dabo

Expanded text:
super aspidem et basiliscum ambulaturum, et super aspidem et basiliscum ambulaturum, et conculcaturum leonem et draconem. Ait illi Jesus: Rursus scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum . Veris Scripturarum frangit clypeis falsas diaboli sagittas de Scripturis, qui vel falsa proponit, vel veris falsa persuadere conatur. Testimonia Deuteronomii protulit Dominus, ut secundae legis sacramenta monstraret BEDA.. Suggerebatur ei quasi homini, ut signo aliquo exploraret quantum apud Deum valeret. Sed scriptum est homini, ne Deum tentare audeat, quando habet quid faciat, ut quod cavere oportet evadat. Inde est illud: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Postquam vero deficit humana providentia, si homo se totum divinae committit potentiae, non est dicenda tentatio. Nunc autem Christuam per jactantiam se praecipitare. Iterum assumpsit eum diabolus in montem excelsum valde, et ostendit ei omnia regna mundi dixit illi: Haec omnia tibi dabo,
Abbreviated transcription (Latin):
lapidem pedem tuum. Leronimus
Nom̃ib temptationib hoc agit diabo¬
lus. ut intelligat si filius dei sit. S dñs
sic responsionem temꝑat. ut eũ relinqͣt
ambiguũ. Dicens mitte te deorsũ. qui
om̃s precipitare satagit. infirmꝰ ostendi¬
tur. nam ꝑsuadere potest. precipitare
ñ potest. Testimoniũ quod inducit. ñ de
xp̃o tantum. s de om̃i uiro sc̃õ ꝓphetia ẽ.
Ieronimus psalmo nonagesimo sic expo¬
nit. Quicunq duas naturas dĩ ⁊ hõĩs
ꝑfectas credid̾it in saluatore. hic ange
ñ offendit pedẽ suum. qui lapis ẽ offen¬
sionis:⁊ petra scandali. Augustinꝰ eodẽ
psalmo. In manib angłoꝵ sublatus est
dñs. quando assumptus ẽ incęlũ. ñ qr
si ñ portarent ruiturus erat. s quia ob¬
sequebantur regi. Quod si dicas melio¬
res sunt qui portant quã qui portat᷑.
respondebo. Ergo meliora sunt ium̃ta¬
hominibus. Leron
acuit aũt tergiuer sator de sui
conculcatione. ñ subiungens filium dĩ

Expanded text:
lapidem pedem tuum . In omnibus tentationibus hoc agit diabolus, ut intelligat si Filius Dei sit. Sed Dominus sic responsionem temperat, ut eum relinquat ambiguum. Dicens, mitte te deorsum, qui omnes praecipitare satagit, infirmus ostenditur: nam persuadere potest, praecipitare non potest. Testimonium quod inducit non de Christo tantum, sed de omni viro sancto prophetia est. Hieronymus psalmo nonagesimo sic exponit: « Quicunque duas naturas Dei et hominis perfectas crediderit in Salvatore, hic angeld Christum non offendit pedem suum, qui lapis est offensionis et petra scandali . » Augustinus de eodem psalmo: « In manibus angelorum sublatus est Dominus, quando assumptus est in coelum, non quia si non portarent, ruiturus erat, sed quia obsequebantur regi. » Quod si dicas, meliores sunt qui portant quam qui portatur, respondebo: Ergo jumenta meliora sunt hominibus. HIERON. Tacuit autem tergiversator de sui conculcatione, non subjungens Filium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
angłi accesserunt. & ministrabant ei.
tationẽ dicit. quia his trib tẽpta¬
tionib continentur origines om̃ium
uicioꝵ. ioħe attestante qui ait. Om̃e
qͦd inr mundo ẽ concupiscentia carnis ẽ.
& concupiscentia oculoꝵ. et suꝑbia uitȩ.
Et in euangłica parabola. trib reꝓbi¬
negociis ab et̾nȩ uitȩ dapib excludunt᷑.
Primus dixit. Uillam emi. ⁊ cet̾a. Alter
dixit. Iuga boum emi quinq. Alius di¬
xit. Uxorẽ duxi. Exoris appetitus. ad
concupiscentiã ꝑtinet. sicut gula. Uillȩ
emptio. ad auariciam ⁊ suꝑbiã. ꝓbatio
quinq uigoꝵ refert᷑ ad concupiscentiã
oculoꝵ ubi curiositas ẽ & uanagła. Tri¬
plici telo hostis totidem arma defensi¬
oms oppone. ut concupiscentia carms
pellatur ieuinio. auaricia elemosinis.
iactantia precib

Expanded text:
angeli accesserunt et ministrabant ei. tationem dicit, quia his tribus tentationibus continentur origines omnium vitiorum, Joanne attestante, qui ait: « Omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum et superbia vitae . » Et in e. Primus dixit: Villam emi, etc. . Alter dixit: Juga boum emi quinque. Alius dixit: Uxorem duxi . Uxoris appetitus ad concupiscentiam pertinet, sicut gula. Villae emptio, ad avaritiam et superbiam. Probatio quinque jugorum, refertur ad concupiscentiam oculorum, ubi curiositas est et vana gloria. Triplici telo hostis totidem arma defensionis oppone, ut concupiscentia carnis pellatur jejunio, avaritia eleemosynis, jactantia precib
Abbreviated transcription (Latin):
bitur postũm. quia ipse ꝓ nob̾ passꝰ
reliquit nob exemplũ. ut sequamur uesti¬
gia eius. Unde alibi. Qui uult uenire post
me. abneget semet ipsũ. & tollat crucẽ suã
& sequatur me. Cyrene undeiste symon fu¬
it. libiȩ ciuitas ẽ. sicut in actib apłoꝵ legi¬
mus. Significat aut symoniste gentes qͦn¬
dam ꝑegrinas. nunc aut̃ obediendo factas
ciues &e domesticas di. sicut alibi dr̃. herede ᷤᷤ
quidẽ d̃i coheredes aut̃ xp̃i. Unde pulchre
symon obediens inĩpretatur. cyrene u heres.
Nec pret̾eundum ẽ. qd symon de uilla ue¬
nisse refertur. Uilla enim grece. pagos uo¬
catur. unde pagani nom̃ trahunt. eo qđ ã ci¬
iuitate dĩ aliem sint. De pago symon ueniens
crutem portat post dñm. cũ ppłs nationũ
paganis ritib derelictis. obedient᷑ amplectit᷑
Symon qui portat crucẽ mangaria: ipse ẽ qͥ
laborat ꝓ laude humana. Cogunt eũ hoĩos
huic labori: quẽ ñ cogit timor ułcdilectio dĩ.

Expanded text:
bitur post Jesum, quia ipse pro nobis passus, bitur post Jesum, quia ipse pro nobis passus, reliquit nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Unde alibi: Qui vult venire post me, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me . Cyrene, unde iste Simon fuit, Libyae civitas est, sicut in Actibus apostolorum legimus . Significat autem Simon iste gentes quondam peregrinas, nunc autem obediendo factas cives et domesticas Dei, sicut alibi dicitur: Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Unde pulchre Simon obediens interpretatur, Cyrene vero haeres. Nec praetereundum est quod Simon de villa venisse refertur. Villa enim Graece pagos vocatur, unde pagani nomen trahunt, eo quod a civitate Dei alieni sint. De pago Simon veniens crucem portat post Dominum, cum populus nationum, paganis ritibus derelictis, obedientes amplectitur Simon qui portat crucem in angaria, ipse est qui laborat pro laude humana. Cogunt eum homines huic labori, quem non cogit timor vel dilectio Dei.