comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem scõs eẽ qui sub unte &. ficu reqͥescunt scriptura
cõmemorauerit: & salomon dixerit. qͥs plantat ficũ:
ꝙ. de ficu eiꝰ ñ manducat: & dñs ad ficũ uenerit. s
uit de folus ficus fecit sibi subcinctoriũ: qui de fru¬
ctib eiuis magis gustare debuerit. Iustꝰ fructũ eligit.
folia peccator. Qͥ est fructꝰ: fr̾uctus inquit spcẽ. ca¬
ritas. gaudiũ. pax panentia benignitas. modestia.
continentia dilectio. Non habebat fructũ: qui gau¬
dium ñ habebat. Nonhabebat fidem: qui p̾uarica¬
tus erat mandatũ dci. Non habebat continentiam
qͥ de intdicło sibi gustarierat ligno. Ergo qͥcumq
p̃uaricatur mandatũ dĩ. spoliatur atq nudatur:
& fit ipse sibi turpis. Uult se oꝑire quibusdã ficus
folis: fortasse quibꝰdam mnanibus uł umbratilib ser¬
monibꝰ. quos compositis m̃datuis assuens. & u̾bum de
uelam̃ peccator intextt. ut pudenda sua contegat. la¬

Expanded text:
idem sanctos esse qui sub vite et ficu requiescunt Scriptura idem sanctos esse qui sub vite et ficu requiescunt Scriptura memoraverit , et Salomon dixerit: Quis plantat ficum, et de fructu ejus non manducat , et Dominus ad ficum venerit; sed vit, de foliis ficus fecerit sibi succinctorium, qui de fructibus magis ejus gustare debuerit. Justus fructum eligit, folia peccator. Quis est fructus? Fructus, inquit, spiritus est charitas, gaudium, pax, patientia, benignitas, modestia, continentia, dilectio . Non habebat fructum, qui gaudium non habebat. Non habebat fidem, qui praevaricatus erat mandatum Dei. Non habebat continentiam, qui de interdicto sibi gustaverat ligno. 65. Ergo quicumque praevaricatur mandatum Dei, spoliatur atque nudatur; et fit ipse sibi turpis: vult se operire quibusdam ficus foliis, fortasse quibusdam inanibus, vel umbratilibus sermonibus, quos compositis mendaciis assuens, et verbum de velamen peccator intexit, ut pudenda sua contegat. Ja
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt qd̾ nudi ẽent .&. ante quidẽ nudierant. s ñ
sine urtutũ integum̃tis. Nudi erant ꝓpt̾ moꝵs simpli¬
citatẽ: & quod ainictũ fraudis natura nescirent. Nunc
autẽ multis sunulationũ inuolucris: mens humana
uelatut. Ergo postea quã spoliatos se illa sinceritate ꝙ
simplicitate uiderunt integrȩ incorrupteq uaturs.
querere mundana & manufacta ceperunt: quibus
nuda sue m̃tis oꝑirent. delectationes delectationibus:
&. mundi huiꝰ umbratiles uoluptates. uelut folia fo¬
lns assuentes. quȩ obumbrarent genitale secretũ. Nam
qmͦ clausos oculos corꝑis habuit adam qͥ omnia animan¬
tia ita uidit. ut his ꝙ nomĩ imponeret: Qͦmͦ cognouer̃:
Id ẽ interiore & altiore scientia. ñ tunica sibi. s uir tu¬
tum dec̾e uelamina.  assucrunt inqͥt fblia ficus. &
fecerunt sibi subcuictoria. ficũ hoc loco ꝓ qua spetiȩ
debcamꝰ acciꝑe diuinarum docet series lectionũ: qnqͥ¬

Expanded text:
noverunt quod nudi essent . Et ante quidem nudi erant, sed non noverunt quod nudi essent . Et ante quidem nudi erant, sed non sine virtutum integumentis . Nudi erant propter morum simplicitatem, et quod amictum fraudis natura nesciret. Nunc autem multis simulationum involucris mens humana velatur. Ergo posteaquam spoliatos se illa sinceritate et simplicitate viderunt integrae incorruptaeque naturae, quaerere mundana et manufacta 175 coeperunt, quibus nuda suae mentis operirent: delectationes delectationibus, et mundi hujus umbratiles voluptates velut folia foliis assuentes, quibus obumbrarent genitale secretum. Nam quomodo clausos oculos corporis habuit Adam, qui omnia animantia ita vidit, ut his et nomen imponeret? Quomodo cognoverunt, id est, interiore et altiore scientia non tunicam sibi, sed virtutum deesse velamina? 64. Et assuerunt, inquit, folia ficus, et fecerunt sibi succinctoria . Ficum hoc loco pro qua specie debeamus accipere divinarum nos docet series lectionum: quandoqu
Abbreviated transcription (Latin):
dii: scientes bonum &. malũ In qͦ licet adu̾tere ydola¬
trie auclorem c̾e serpentẽ: eo quod plures deos indu¬
xrisse in hominũ uideatur errorẽ. quedã serpentis astu¬
tia .R. hoc fesellit: quia honio n sic̃ du. Non solum enĩ
sic̃ du eẽ homines desierunt: setiã qui quasi du erant. qͥb
dictũ ẽ ego dixi di estis: sui gr̃am ꝑdiderunt. ꝙ iudit
mulier quia bonum ẽ lignũ ad manducandum: & qͥa
gratum oculis ad uidendũ & speciosũ ad intuendũ. Infir¬
ma aucꝰtor iudicui. que de eo qd̾ non gustauerat iudica¬
bat: & ideo ñ facile nisi quod diligentiꝰ ꝑtrac tauerimꝰ
qd̃ interiore ꝓbauerini affectu uidet᷑ ad opus aliquod
ẽẽ sum̃dum. Accipiens inqͥt defructu eiꝰ manducauit:
&. dedit uiro suo. Sunul eni manducauert ambo. Bene
p̃termissum ẽ ubi decipitur adã: quia ñ sua culpa s uitio
lapsus uxoris ẽ .&. aꝑti sunt inqͥt oculi amboꝵ: & cog¬

Expanded text:
dii scientes bonum et malum. in quo licet aduertere idoladii scientes bonum et malum. in quo licet aduertere idolatriae auctorem esse serpentem, eo quod plures deos induxisse in hominum uideatur en-orem quaedam serpentis astutia. et hoc fefellit, quia homo sicut dii; non solum enim sicut dii esse homines desierunt, sed etiam qui quasi dii erant, quibus dictum est: ego dixi: dii estis, sui gratiam perdiderunt. Et uidit mulier quia bonum est lignum ad manducandum et quia gratum oculis ad uidendum et speciosum est ad intuendum. infirma auctor iudicii. quae de eo quod non gustauerat iudicabat. et ideo non facile nisi quod diligentius pertractauerimus, quod interiore probauerimus affectu uidetur ad opus aliquod esse sumendum. accipiens inquit de fructu eius manducauit et dedit uiro suo simul. epraetermissum est ubi decipitur Adam; quia non sua culpa, sed vitio lapsus uxoris est. 63. Et aperti sunt, inquit, oculi eorum, et cog
Abbreviated transcription (Latin):
augeat inuidiam: Estotanĩ. ut ꝑfectꝰ peccare n possit
In adam deus omnes homines p̾uidelut: & ideo ꝓ¬
miscuo generi ñ conuemiebat humano habere scien¬
tiam boni ꝙ. mali: quã ꝑ carnis uitia ut oportebat
exercere ñ poterat. Discaniꝰ gͥ temptam̃ta diaboli ple¬
na ẽe m̃datii. Uix enim unũ uerum uidet᷑ ex his que
pollicitus ẽ: reliqua falsa composit. Sic enĩ habes. ꝙ
dixit serpens mulieri. Non morte moriemin. Sc̃ce unũ
fallũ. Nam morte mortuus ẽ homo: qͥ secutꝰ est ꝓmis¬
sa serpettis. Demde addidit. Sciebat inqͥt deus. quia
quacumq dic manducaueritis ex eo. idaꝑientur ocli
ur̃i. Hoc solum uerũ: quia infra habes quia mandu¬
cauerunt ambo. & aꝑti sunt oculi eoꝵ. S hoc uerum:
quod noceret. Demiq ñ omnibꝰ aꝑire oculos utile:
quia scͥptum ẽ. uidebunt: & n uidebunt. S statimi
adglitinatũ mñdatium ẽ: quia aduuxit. Uerttis sic̃

Expanded text:
augeat inuidiam? esto tamen ut perfectus peccare non possit: augeat inuidiam? esto tamen ut perfectus peccare non possit: in Adam deus omnes homines praeuidebat et ideo promisce generi non conueniebat humano habere scientiam boni et mali, quam per carnis uitia ut oportebat exercere non poterat. discamus igitur temptamenta diaboli plena esse mendacii; uix enim unum uerum uidetur ex iis quae pollicitus est, reliqua falsa conposuit. sic enim habes: et dixit serpens mulieri: non morte moriemini. ecce unum falsum; nam morte mortuus est homo, qui secutus est promissa serpentis. deinde addidit: sciebat enim inquit deus quia quacumque die manducaueritis ex eo adaperientur oculi uestri. hoc solum uerum, quia infra habes quia manducauerunt ambo et aperti sunt oculi eorum, sed hoc uerum quod noceret. denique non omnibus aperire oculos utile, quia scriptum est: uidebunt et non uidebunt sed statim adglutinatum mendacium est, quia adiunxit:et eritis sicut
Abbreviated transcription (Latin):
scientia ꝑfecto: imꝑfecto tam̃ inutilis ẽ. lmꝑfectum
ausim omnẽ hominẽ dicere: quando ipse paulus qͣsi
imꝑfectꝰ dicat. Non quo iam acceꝑim: aut iã ꝑfectus
sim. Sequor autẽ: si comp̃hendã. & ideo imꝑfectis dic̃
dñs. Nolite iudicare. ut ñ iudicemini. Er̾go imꝑfecto:
inutilis scientia. Deniq peccatũ nesciebam: ñ lex di¬
ceret. ñ concupisces.  infra. Sine lege enĩ: peccatum
mortuũ ẽ. Quid enim mͥ ꝓderat scire: qd̾ uitare non
poteram: Quid mͥ ꝓderat scire: qd̾ lex carins mnee me
impugnaret: Impugnatur paulꝰ &. uidet legem carniᷤ
suȩ repugnantẽ legi m̃tis suȩ. & captiuari se in lege pec¬
fidit se a mortis corꝑe liberandum: & tu quẽquam
opinaris scientẽ non posse peccare : Paulꝰ dicit. ñ euĩ
quod uolo facio bonum s quod nolo malum hoc ago:
& tu arbitiaris honuni ꝓdẽe scientiam. que delicti

Expanded text:
scientia perfecto, inperfecto tamen inutilis est. inperfectum scientia perfecto, inperfecto tamen inutilis est. inperfectum auserim omnem hominem dicere, quando ipse Paulus quasi inperfectus dicat: non quo iam acceperim aut iam perfectus sim, sequor autem si conprehendam, et ideo inperfectis dicit dominus: nolite iudicarinutilis scientia. Denique, peccatum nesciebam, nisi lex diceret: Non concupisces . Et infra: Sine lege enim peccatum mortuum est . Quid enim mihi proderat scire quod vitare non poteram? Quid mihi proderat scire quod lex carnis meae impugnaret? Impugnatur Paulus, et videt legem carnis suae repugnantem legi mentis suae, et captivari se in lege pecfidit se a mortis corpore liberandum: et tu quemquam opinaris scientem non posse peccare? Paulus dicit: Non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum hoc ago: et tu arbitraris homini prodesse scientiam, quae delicti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd utiq dixit deus. ne edatis ab omni ligno quod est
in ꝑadyso. respondisset: de ligno qd̃ ẽ in medio ꝑady¬
si dixit ds̃ ñ manducabitis ex co. In qͦ quãuis mulieris
p̾uaricature fides uideatur infirmior: tam̃ non omni¬
b adam spoliabo uirtutib: ut uideat in ꝑadyso nul¬
lani assecutꝰ fuisse iuir tutẽ: nichil de cȩceris gustasse lig¬
nis. priꝰq culpã incidisse. qua fructus e̾ẽ aliqͥs conse¬
cutũ. Non spoliabo gͣ adam: negenꝰ humauũ omne
dispoliem: qd̾ innocens ẽ antequã sensum accipiat sci¬
entiȩ boni & mali. Neq enĩ ociose dictumẽ. nisi conu̾si
fueritis & efficiamini sic̃ puer iste: ñ intrabitis in reg¬
nũ celoꝵ. Puer enim cũ maledicit᷑: ñ remaledicit. Cũ
ꝑcutit᷑ non reꝑcutit. Ambitionũ & rapinarũ temp¬
tam̃ta ñ nouit. Eigo ueriꝰ puto. qd̾ ne cũ aliis qͥdem
fructib lignum edendũ esse p̾ceꝑit. Nlam & si bona

Expanded text:
quid utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod est quid utique dixit deus, ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? respondisset: quod est in medio paradisi, dixit deus: non manducabitis ex eo. in quo quamuis mulieris praeuaricaturae fides uideatur infirmior, tamen non omnibus Adam spoliabo uirtutibus, ut uideatur in paradiso nullam adsecutus fuisse uirtutem, nihil de ceteris gustauisse lignis priusque culpam incidisse quam fructus esse aliquos consecutus. non spoliabo ergo Adam, ne genus humanum omne dispoliem, quod innocens est, antequam sensum accipiat scientiae boni et mali. neque enim otiose dictum est: nisi conuersi fueritis et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum caelorum. puer enim cum maledicitur, non remaledicit, cum percutitur, non repercutit, ambitionum et rapinarum temptamenta non nouit. ergo uerius puto quod ne cum aliis quidem fructibus lignum edendum esse praeceperit. nam etsi bona
Abbreviated transcription (Latin):
omni ligno. ita de scientie boni &e mali ligno gustaret̃
an uͦ de omni ligno gustandũ. Qͥ ne id quidem putant¬
imitilis ẽẽ rationis. quod quamuis uoxia esa huiꝰ ligni
fuerit: tam̃ si cũ çieris ederet᷑ noxia c̾ẽ ñ posset: quando¬
quidẽ antidotũ tyriacum de corꝑe serpentis confici sole¬
re dicat᷑: quodꝙ uirus corpꝰq serpentis cũ solum sumi¬
tur nocet: cũ admiscetur aliis sanitati ẽ & saluti. Sci¬
enua quoꝙ boni & mali si qͥs sapientiam habeat: si
quis uitȩ semꝑ intendat: si quis cetera uirtutũ ge¬
nera consequat᷑ nequaquã mutilis estimatur. Hac
gͥ ratione pleriq putauerunt posse etiã illud inelligi:
putant dictum. qͥaant deusad adam. Quis tͥ indicauit
qm̃ nudꝰ es. nͥ de ligno. a qͦ preceꝑam tͥ ab hoc solo ne man¬
ducares. manducasti: Quod uideret᷑ dare aliquẽ int̾¬
p̃tandi locũ: nͥ mulier in suꝑiorb dicente serpente.

Expanded text:
omni ligno ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur, omni ligno ita de scientiae boni et mali ligno gustaretur, an uero de omni ligno gustandum, de inutilis esse rationis quod, quamuis noxia esca huius ligni fuerit, tamen si cum ceteris ederetur, noxia esse non posset, quandoquidem antidotum theriacum de corpore serpentis confici solere dicatur, quod utique uirus corpusque serpentis, cum solum sumitur, nocet, cum admiscetur aliis, sanitati est et saluti. scientia quoque boni et mali, si quis sapientiam habeat, si quis uitae semper intendat, si quis cetera uirtutum genera consequatur, nequaquam inutilis aestimatur. hac igitur ratione plerique putauerant posse etiam illud intellegi, putant dictum. quia ait deus ad Adam: quis tibi indicauit quoniam nudus es, nisi de ligno a quo praeceperam tibi, ab hoc solo ne manducares, manducasti? quod uideretur dare aliquem interpretandi locum, nisi mulier in superioribus dicente serpente:
Abbreviated transcription (Latin):
diuiꝰ & testam̃ & adnuntiamꝰ uobis. uides quod ante
manib quibꝰdam ꝑscrutatꝰ sit di uerbum: & postea ad¬
nuntiauerit. W ideo nichil adam & euam fortasse nocu¬
isset ũbum: si ꝑtractantib diligent᷑. m̃tis quibusdam
manib ante retigissent Infirmi enim: ꝑtractando &
diligentĩ requirendo. unicuiꝰq quam ñ intelligunt
possunt inuestigare natuiã. Certe illi infirmi. id lig¬
num in qͦ scientiã mali e̾ẽ cognouerant: ante quẽadmo¬
dum tangerent debuerant ꝑscrutari. Nam &. mali se¬
pe potest nobis ꝓdesse cognitio. Et̃ ideo diaboli fraudes
uł in hac legimꝰ lectione. uł in ꝓpħ̃ia: ut discamꝰ quead¬
modum artes eiꝰ cauere possimꝰ. Cognoscenda sunt enĩ
temptam̃ta eiꝰ. non ut sequam᷑: s ut docti instrucdiq
caueamꝰ. Sunt hoc loco qͥ dubitationẽ habeait: utrũ
ex omni ligno ita dixerit deus cẽ gustandũ. ut cum de

Expanded text:
dimus et testamur et adnuntiamus uobis. uides quod ante dimus et testamur et adnuntiamus uobis. uides quod ante manibus quibusdam perscrutatus sit dei uerbum et postea adnuntiauerit. et ideo nihil Adam et Euam fortasse nocuisset uerbum, si pertractantibus diligenter mentis quibusdam manibus ante tetigissent; infirmi enim pertractando et diligentius requirendo uniuscuiusque quam non intellegunt possunt inuestigare naturam. certe illi infirmi id lignum, in quo scientiam mali esse cognouerant, ante quemadmodum tangerent, debuerant perscrutari. nam et mali saepe nobis potest prodesse cognitio. et ideo diaboli fraudes uel in hac legimus lectione uel prophetia, ut discamus quemadmodum artes eius cauere possimus; cognoscenda sunt enim temptamenta eius non ut sequamur, sed ut docti instructique caueamus. Sunt hoc loco qui dubitationem habeant utrum ex omni ligno ita dixerit deus esse gustandum, ut cum de
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑspiciat: quẽ sequat᷑. uideat uͥ uita sit. tangat demq
diuinarũ uitalia lectionũ: ut nullo pͣuo ofsendatur
int̾prete. Legit illi sabelliꝰ. ego in patre & pat̾ in me:
uultis occidere hominẽ. Legit etiã arrĩ: quia dixit.
one dictum sit. debet ante ꝑtactare sccum: ut rationẽ
dictoꝵ possit adũtere. Ducit᷑ quadã magistroꝵ au¬
ctoritate. s ꝓfuisset ei non quesisse quã talem in¬
uenisse doctorem. S euam gentilis si quis scripturaᷤ
accipiat. legit oculũ ꝓ oculo: dentẽ ꝓdente: legit etiã
si scandalitauerit te dextera tua abscide illam. Non in¬
peiꝰ labitur. quã si ñ legisset. Y ideo docuit quẽadino¬
dum dei u̾bum inuestigare deberent: ñ ꝑfunclorie: ñ
imꝓuide s diligent᷑ atq sollicite. Quod erat inquit
ab untio. qd̾ audimimꝰ & quod uidimꝰ. oculis nr̃is ꝑspe¬
ximꝰ. ꝙ manus nr̃e ꝑscruptatȩ sunt de u̾bo uite: & in¬

Expanded text:
ntis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit, tangat denique ntis perspiciat quid sequatur, uideat ubi uita sit, tangat denique diuinarum uitalia lectionum, ut nullo prauo offendatur interprete. legit illi Sabellius: ego in patre et pater in me uultis occidere hominem? legit etiam Arius quia dixit: qd qua ratione dictum sit debet ante pertractare secum, ut rationem dictorum possit aduertere. ducitur quadam magistrorum auctoritate, et profuisset ei non quaesisse quam talem inuenisse doctorem. sed etiam gentilis si quis scripturas accipiat, legit: oculum pro oculo, dentem pro dente, legit etiam: si scandalizauerit te dextera tua, abscide illam: non inpeius labitur quam si non legisset. et ideo docuit quemadmodum dei uerbum inuestigare deberent, non perfunctorie, non inprouide, sed diligenter atque sollicite. quod erat inquit ab initio, quod audiuimus et quod uidimus oculis nostris, perspeximus et manus nostrae perscrutatae sunt de uerbo uitae: et ui
Abbreviated transcription (Latin):
dedit eũ in escam: ppłts ethyopum. Hoc gͥ de eo di¬
ctum ẽ: quod ñ mandauerit tangi. Quod autẽ non
ꝓhibuerit. quid intelligam accipe. Sunt inulta que
noceant si ante uoluerimꝰ haurire quani quȩ sint
illa cognoscere Nam ꝙ de cibi &. potus plerũq usu
uenit: quippe sud quod amarumẽ anne cognoscas: indu¬
es patientiam. ꝙ si intesligis illa quȩ sunt amara ꝓdesse
indues tolcrantiã: ne offendat amaritudo te repentina:
& incipias reicere ꝓfutiutã. ꝓdest gͦ ante cognoscere: uit
ex eo quod cognoueris ꝓfuturũ: nec amara fastidias.
S hec minus nocere possurt: illud quod magis nͥ ꝓui¬
deatur nocere possit adite. Gentilis qͥdam est. ad fidem
cat a fotino. discat ab arrio: discat a sabellio:tradat se
huꝰmodi magistris quoꝵ quedam eũ trahat auctori¬
tas. & inductꝰ quadam magistroꝵ p̃sumptione tene¬
ris sensib imp̃ssa diudicare ñ nouerit. Priꝰ gͥ oculis m̃¬

Expanded text:
dedit eum in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo didedit eum in escam populis Aethiopum. hoc igitur de eo dictum est quod non mandauerit tangi; quod autem non prohibuerit, quid intellegam accipe. sunt multa quae noceant, si ante uoluerimus haurire quam quae sint illa cognoscere. nam et de cibis et potu plerumque usu uenit, quippe si id quod amarum est ante cognoscas, indues patientiam et si intellegas illa quae sunt amara prodesse, indues tolerantiam, ne offendat amaritudo te repentina et incipias reicere profutura. prodest ergo ante cognoscere, ut ex eo quod cognoueris profuturum nec amara fastidias. sed haec minus nocere possunt, illud quod magis, nisi prouideatur, nocere possit aduerte. gentilis quidam est, ad fidem cat a Photino, discat ab Ario, discat a Sabellio, tradat se huiusmodi magistris, quorum quaedam eum trahat auctoritas. et inductus quadam magistrorum praesumptione teneris sensibus inpressa diiudicare non nouerit. prius igitur oculis me
Abbreviated transcription (Latin):
quia p̃iuditio illa constringit᷑: cuiꝰ & postea prior
error inuentus ẽ. Uiro enĩ mulier: ñ mulieri uir au¬
ctor errorisẽ. Unde & paulus ait. Adam inqͥt non ẽ
deceptus: mulier autẽ seducta in p̾uaricatione fuit.
Nunc ideamꝰ: utrum p̃ter adiectionẽ quȩ mandało
ẽ applicata: quod additũ ẽ obfunse indeatur. Nani re
uera si bonum ẽ neq tangens ex co: ad cautionẽ ꝓfici¬
ebat Cur deus hoc minime it̾dixerit: mimo ñ int̾¬
dicendo ꝑmisisse uideat᷑. Itaq utrũq querendũ: qua
ratione nec ꝑmiserit nec int̾dixerit. Sunt em̃ qui
dicant. Qua ratione quod fecit edi: ñ iussit &. tangi
Uerum cũ in eo ligno audieris naturã fuisse scientiȩ
bom & mali: potest estimari quia noluit te malum
tangere. Satis ẽ nobis uidere sathanan sic̃ fulgur de
celo cadentẽ. scłm uocem dñi & datũ in escam non
lumnis s noctis & tenebrarum filus: quia scriptũ ẽ.

Expanded text:
quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior quia praeiudicio illa constringitur, cuius et postea prior error inuentus est. uiro enim mulier, non mulieri uir auctor erroris est. unde et Paulus ait: Adam inquit non est deceptus, mulier autem seducta in praeuaricatione fuit. Nunc uideamus utrum praeter adiectionem, quae mandato est adplicata, quod additum est obfuisse uideatur. nam re uera si bonum est neque tangetis ex eo et ad cautionem proficiebat, cur deus hoc minime interdixerit, immo non interdicendo permisisse uideatur? itaque utrumque quaerendum, qua ratione nec permiserit nec interdixerit. sunt enim qui dicant: qua ratione quod fecit uideri non iussit et tangi? uerum cum in eo ligno audieris naturam fuisse scientiae boni et mali, potest aestimari quia noluit te malum tangere. satis enim nobis uidere Satanan sicut fulgur de caelo cadentem secundum uocem domini et dantem escam non luminis, sed noctis et tenebrarum filiis, quia scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
apposuerit inqͥt ad hec adiciet in illũ deus plagas que
scͥpte sunt in libro isto. & qͥ dempsertt de u̾bis his ꝓpħie¬
huiꝰ. delebit illiꝰ partem deus de libro uttȩ: quantũ
nichil diuinis mandatis ẽ detrahendũ: Hitic gͦ &e¬
pit p̃uaricatio pͥma ẽẽmandati.  pleriq putant
ñ mulieris hoc uitiũ eẽ s ade fuisse. ita adã dixisse mu¬
lieri. dũ eam uellet face̾ cautiorẽ. ut adderet mandasse
dm̃. neq tangetis ex co qͥcquã. Habemꝰ enim: quia adã
ñ eua mandatũ acceꝑit a dõ. Nondũ enim formata fu¬
erat. Ipsa quidẽ u̾ba ade quibꝰ mulieri dicit seriẽ for¬
maniq mandati ñ ꝓdit lectio: s intelligimꝰ ꝑ uirũ
ad mulierẽ seriem transisse mandati. uidero tam̃ qͥd
alii sentiant: mͥ tam̃ uidetur a muliere cepisse urhum:
unichoasse m̃datium. Nam &. si de dnob uideatur moer¬
tum: tam̃ serus ꝓdit qui prĩ potuerit ertare Adde

Expanded text:
apposuerit, inquit, ad hoc, adjiciet in illum Deus plagas, quae apposuerit, inquit, ad hoc, adjiciet in illum Deus plagas, quae scriptae sunt in libro isto: et qui dempserit de verbis his huius, delebit deus partem illius de libro uitae, quanto nihil diuinis mandatis est detrahendum! hinc ergo coepit praeuaricatio prima esse mandati. et plerique putant non mulieris hoc uitium esse, sed Adae fuisse. ita Adam dixisse mulieri, dum eam uellet facere cautiorem, ut adderet mandasse deum: neque tangetis ex eo quicquam. habemus enim quia Adam, non Eua mandatum acceperit a deo; non enim mulier formata fuerat. ipsa quidem uerba Adae, quibus mulieri dicit formam seriemque mandati, non prodit lectio, sed intellegimus per uirum ad mulierem seriem transisse mandati. uidero tamen quid alii sentiant; mihi tamen uidetur a muliere coepisse uitium, inchoasse mendacium. nam etsi de duobus uideatur incertum, tamen sexus prodit qui prius potuerit errare. adde
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens lectio docet: discimꝰ nichil uł cautionis gr̃a
ungere nos debere mandato. Siqdẽ uel addas uel detra¬
has. p̃uaricatio quedam uidet᷑ ẽẽ mandati. Pura enum
.x. simpler mandati forma seruanida: uł testimonii
series intimanda ẽ. Plerũq testis dũ aliquid ad seriẽ
gestoꝵ ex suo adicit: totã testimonii fidẽ partis men¬
datio decolorat. Nichil gͥ: uel quod bonũ uidetur adden¬
dum ẽ. Namq hic quid offensionis habet pͥma spetie
qd̃ addidit mulier. neq tangetis ex eo quicquam:
Tangetis enim deus ñ dixerat: s ñ edetis. S tam̃ laps
incipit eẽ pͥncipiũ. Nam que addidit: uel suꝑfluuni
addidit: uł addendo de ꝓpͥo. senuplenũ intellexit dei
ee mandatum. Docet gͥ nos p̃sentis series lectionis:
neq aliquid detrahere diuinis debere mandatis: neq
addere. Nam si ioħes hoc tudicauit de suis scͥptis. si qͥs

Expanded text:
praesens lectio docet. discimus nihil uel cautionis gratia praesens lectio docet. discimus nihil uel cautionis gratia iungere nos debere mandato. si quid enim uel addas uel detrahas, praeuaricatio quaedam uidetur esse mandati. pura enim et simplex mandati forma seruanda uel testimoni series intimanda est. plerumque testis dum aliquid ad seriem gestorum ex suo adicit, totam testimonii fidem partis mendacio decolorat. nihil igitur uel quod bonum uidetur addendum est. namque hic quid offensionis habet prima specie quod addidit mulier: neque tangetis ex eo quicquam? — tangetis enim deus non dixerat, sed non edetis — sed tamen lapsus incipit esse principium. nam quae addidit uel superfluum addidit uel addendo de proprio semiplenum intellexit dei esse mneque detrahere aliquid divinis debere mandatis, neque addere. Nam si Joannes hoc judicavit de suis scriptis: Si quis
Abbreviated transcription (Latin):
omini ligno quod ẽ in ꝑadyso edetis ad escam: de ligno
autẽ quod ẽ scientiȩ boni &. mali ñ edatis. qua die autẽ
manducabitis ex eo. morte moriemini: serpens quasi
unit̾rogans mulictẽ. cũ dixisset deus ex omni ligno qd̃
ẽ in ꝑadyso edetis. de ligno aut̃ uno ñ edetis: inseruit
ĩdatium ut diceret ab omni ligno ñ edetis: cũ de u¬
uo tantũ ligno scientiȩ bomi & mali p̃ceꝑit deus non
cẽgustandũ Q ua ratione autẽ sefellerit nichil mirĩr
quia his qui aliquẽ circũscribere conantur con-¬
suetudo ẽ fillere. Non ẽgͥ int̾rogatio ociosa serpentis.
S ut scias in mandato nullum uitrũ ce potuisse:
respondit mulier &. ait. Ex omni ligno ꝑadysi man¬
ducabimus: de fructu autẽ ligni qd̾ ẽ in medio ꝑa¬
dysi dixit deus. Non manducabitis ex eo neq tangetis
ab eo: ne forte moriamini. In mandato quidẽ nullũ
uitiũ ẽ: s in relatione mandati. Et enim quantum

Expanded text:
omni ligno quod est in paradiso edetis ad escam: de ligno omni ligno quod est in paradiso edetis ad escam: de ligno autem quod est scientiae boni et mali non edetis, qua die autem manducabitis ex eo, morte moriemini ; serpens quasi interrogans mulierem, cum dixisset Deus: Ex omni ligno quod est in paradiso edetis: de ligno autem uno non edetis, inseruit mendacium, ut diceret: Ab omni ligno non edetis: cum de uno tantum ligno scientiae boni et mali praeceperit Deus non esse gustandum. Qua ratione autem fefellerit, nihil mirum, quia iis qui aliquem circumscribere conantur, consuetudo est fallere. Non est igitur interrogatio otiosa serpentis. Sed ut scias in mandato nullum vitium esse potuisse, respondit mulier, ut habes: Ex omni ligno paradisi mandemus, de fructu autem ligni quod est in medio paradisi dixit Deus: Non manducabitis ex eo, sed ab eo, ne morte moriamini. in mandato quidem nullum uitium est, sed in relatione mandati. etenim quantum
Abbreviated transcription (Latin):
bonꝰ athleta ad coronam meruit ꝑuenire. Ergo mul¬
tiplicia sunt temptam̃ta st̃ diaboli: & idco bilingius
serpens habetur atq letalis: eo qd̾ diaboli minister.
aliud lingua loquit᷑. aliud. corde meditat᷑. Sunt q
alii ministri: qͥ &. cordis & uocis suȩ infectas ueneno ia¬
uelut u̾bors suoꝵ iactant sagittas. Q uibꝰ dñs ait. Gene¬
ratio uiꝑarum: qͦmͦ potestis potestis bona loqͥ cũ sitis
mali: ꝙ dixit serpens mulieri. Qͥ d itiq dixit deus
ne edatis ex omni ligno qd̃ ẽ in ꝑadyso: Et dixit mu¬
lier serpenti. Ex omni ligno ꝑadysi manducabimꝰ: de
fructu aut̃ ligni qd̾ ẽ in medio ꝑadysi dixit: ñ man¬
ducabitis exeo. neq tangetis ex eo: ne forte moriamini
Cũ audieritis sapientiorẽ bestus omnibꝰ c̾ẽ serpentẽ:
hic eiꝰ iam quero u̾sutiam. Simulauit se n̾ba dei dice¬
re: & ꝓprios intexit dolos. Cũ enum dixisset deus ex

Expanded text:
bonus athleta ad coronam meruit peruenire. ergo mulbonus athleta ad coronam meruit peruenire. ergo multiplicia temptamenta sunt diaboli. et ideo bilinguis serpens habetur atque letalis, eo quod diaboli minister aliud lingua loquitur aliud corde meditatur. sunt et alii ministri, qui et cordis et uocis suae infectas ueneno ueluti uerborum suorum iactant sagittas, quibus dominus ait: generatio uiperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Et dixit serpens ne edatis ex omni ligno quod est in paradiso? Et dixit mulier serpenti: Ex omni ligno paradisi manducabimus: de fructu autem ligni quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non manducabitis ex eo, neque tangetis ex eo, ne moriamini . Cum audieris sapientiorem bestiis omnibus esse serpentem, hic ejus jam quaere versutiam. Simulat se verba Dei dicere, et proprios intexit dolos. Cum enim dixisset Deus: Ex
Abbreviated transcription (Latin):
mundum euomuit: ut uera putarent homines c̾eͣ
que falsa sunt &y spetie quadam hominũ capereiur
affectus. Non enim semꝑ quasi aꝑtus hostis ingre¬
ditur: s sunt quedam potestates quȩ amorem simu¬
lent. gr̾amq p̃tendant: ut paulatim cogitationibꝰ nr̃is
uenenum sue miqͥtatis infundant: a qͥb orunt᷑ illa
peccata que uel ex delectatione. uł ex quadam m̃tis faci¬
litate nascunt᷑. Sunt etiam alie potestaies: quȩ ueluti
colluctantur nobiscũ. Unde & apłs ait: quia ñ ẽ nob
colluctatio adu̾sus carnẽ & sanguinẽ: s adu̾sus prin¬
cipatꝰ & potestates. & rectores huiꝰ mundi tenebrarum
enim hac quadã comentione nos frangere: & ueluti
quoddã animȩ nr̃e corpꝰ elidere. Unde & paulꝰ quasi
bonꝰ athleta. ñ solum ictus adu̾santium potestatum
uitare cognouerat: uerũ etiam adu̾santes ferire. un¬
de &. ait ꝑcutio pugnis: ñ ut aera cedens.  ideo qͣsi

Expanded text:
mundum euomuit, ut uera putarent homines esse mundum euomuit, ut uera putarent homines esse quae falsa sunt et specie quadam hominum caperetur affectus. non enim semper quasi apertus hostis ingreditur, sed sunt quaedam potestates quae amorem simulent gratiamque praetendant, ut paulatim cogitationibus nostris uenenum suae iniquitatis infundant, a quibus oriuntur illa peccata, quae uel ex delectatione uel ex quadam mentis facilitate nascuntur. sunt etiam aliae potestates, quae ueluti conluctantur nobiscum. unde et apostolus ait: quia non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus . principatus et potestates et rectores huius mun di, tenebrarum estibus; uolunt enim hac quadam contentione nos frangere et ueluti quoddam animae nostrae corpus elidere. unde et Paulus quasi bonus athleta non solum ictus aduersantium potestatum uitare cognouerat, uerum etiam aduersantes ferire. unde et ait: percutio pugnis, non ut aera caedens. et ideo quasi
Abbreviated transcription (Latin):
lapsui potest cẽ obnoxia. in corꝑis carcere constitita:
quando ego lapsum uitare ñ potui. Est gͥ uia pͥma
ut decipiat᷑: dum conditione sua maiora desiderat.
hic enĩ quidam ẽ conatꝰ industriȩ. deinde carnis est
quod ñ habeat desiderare. Postremo in qͦ uideor ego
omnib e̾ẽ sapientior: nͥ circũscribam hominem. &
u̾sutia & fraude contendam.: Itaq machinatus est
ut ñ pͥmo adam adoriret᷑. sadam ꝑ mulierẽ circũ¬
scribere conaret᷑. Non adorsus ẽ eitm qui coram as¬
ceꝑat celeste mandatũ. s eam adorsus ẽ que a uiro
didicerat: non a deo quid obseruaret acceꝑat. Neq
enim habes quia mulicri dixit deus:s quia ade dix̾
& ideo ꝑ adam cognouisse mulier estimanda ẽ. Cog-¬
noscens gͥ hoc loco temptamñti genꝰ: plurima etiã abiis
locis temptam̃ti genera reꝑies. Alia sunt ꝑ pͥncipem
istiꝰ mundi: qui quedam uenena sapieutiȩ in hunc

Expanded text:
lapsui potest esse obnoxia in corporis carcere constituta, lapsui potest esse obnoxia in corporis carcere constituta, quando ego lapsum uitare non potui. est igitur uia prima, ut decipiatur. dum condicione sua maiora desiderat. hic enim quidam est conatus industriae. deinde carnis est quod non habeat desiderare. postremo in quo uideor ego omnibus esse sapientior, nisi circumscribam hominem et uersutia et fraude contendam?1 itaque machinatus est ut non primo Adam adoriretur, sed Adam per mulierem circumscribere conaretur. non adorsus est eum qui coram acceperat caeleste mandatum. sed eam adorsus est quae a uiro didicerat, non a deo quid obseruaret acceperat. neque enim habes quia mulieri dixit deus, sed quia Adae dixit, et ideo per Adam cognouisse mulier aestimanda est. cognoscens igitur hoc loco temptamenti genus plurima etiam aliis locis temptamenti genera repperies. alia sunt per principem istius mundi, qui quaedam uenena sapientiae in hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tem me in lege peccati Si autẽ ad diabolum referas:
uerus iimicꝰ ẽ generis humani. Que causa autem
iimiciciarũ: nisi muidia: Sic̃ salomon ait: quia
inuidia diaboli mors intͦiuit in orbẽ terrarum. In¬
iudiȩ causa. autẽ. beatitudo honuiius in ꝑadyso po¬
siti. & ideo qm ipse diabolus acceptami gram tenere
ũ potuit. inuidit homini: eo qd̃ figuratꝰ e luno. ut
incola ꝑachysi cet. electus. Considerabat enim diabol
quod ipse qͥ fuisset suꝑioris nature. in hec sclaria ꝙ
mundana deciderat: homo autẽ inferior creatura
sꝑabat ȩt̾na. hoc ẽ ergo qd̃ inuidit dicens Iste inferi¬
or adipiscit᷑: quod ego seruare ñ potui: Iste de t̾ris mi¬
grabit ad glum: cũ ego de cȩlo lapsus in t̾ras sim:
Multas habeo iuas. quib hominẽ deciꝑe possim.
Delimo factusẽ. terra ei mater ẽ: corruptibilibꝰ in¬
uolutꝰ ẽ. & si anima suꝑioris nature ẽ.: tam̃ & ipsa

Expanded text:
tem me in lege peccati, si autem ad diabolum referas, tem me in lege peccati, si autem ad diabolum referas, uerus inimicus est generis humani. quae causa autem inimicitiarum nisi inuidia? sicut Solomon ait quia inuidia diaboli mors introiuit in orbem terrarum. inuidiae autem causa beatitudo hominis in paradiso positi et ideo, quoniam ipse. diabolus acceptam gratiam tenere non potuit, inuidit homini eo quod figuratus e limo, ut incola paradisi esset, electus est. considerabat enim diabolus quod ipse, qui fuisset superioris naturae, in haec saecularia et mundana deciderat, homo autem inferioris creaturae sperabat aeterna. hoc est ergo quod inuidit dicens: \'iste inferior adipiscetur quod ego seruare non potui? iste de terris migrabit ad caelum, cum ego de caelo lapsus in terras sim? multas uias habeo quibus hominem decipere possim. de limo factus est, terra ei mater est, coruptibilibus inuolutus est. etsi anima superioris naturae, tamen et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
audit & dicentẽ dnm̃: tamquã latroni illi. a scclere
ad confessionẽ. & ad fidem a latrocinio reu̾tenti. ho¬
die mecũ eris in ꝑadyso. Serpens autẽ erat sapienti¬
or omniũ bestiarum quȩ erant suꝑ t̾rani: quã fecit
dus deus. Et dix̃ scrpens mulieri. Qͥ dutiq dixit
deus ne edatis ab omni ligno qd̃ ẽ in ꝑadyso: Cũ di¬
cit sapientiorẽ serpentẽ: intelligis quẽ loquat᷑ id est
illum adu̾sarium nr̃m: qui tantũ habet sapientiã¬
huiꝰ mundi. S & uoluptas atq delectatio bene sapi¬
ens dicit᷑: quia & carnis appellatur sapientia sic̃ ha¬
bes qͥa sapientia huiꝰ carnis inimica ẽ dõ: & ad exqͥ¬
renda deleclationum genera astirti sunt qͥ appeten¬
tes sunt uoluptatum. Siue gͣ delectationem intel¬
ligas: quedam ẽ diuino adu̾sa mandato.&. ininuca
sensibꝰ nr̃is: unde sanctus ait. Uidoo aliam logem in
m̃bris meis repugnantẽ logi m̃tis meȩ: & captiuan¬

Expanded text:
audiet dicentem dominum tamquam latroni illi a scelere audiet dicentem dominum tamquam latroni illi a scelere ad confessionem et ad fidem a latrocinio reuertenti: hodie mecum eris in paradiso. Serpens autem erat sapientior omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecit dominus deus. et dixit serpens mulieri: quid utique dixit deus, needatis ab omni ligno quod est in paradiso? cum dicit sapientiorem serpentem, intellegis quem loquatur, id est illum aduersarium nostrum, qui tamen habet huius sapientiam mundi. sed et uoluptas atque delectatio bene sapiens dicitur, quia et carnis appellatur sapientia, sicut habes quia sapientia huius carnis inimica est deo et ad exquirenda delectationum genera astuti sunt qui adpetentes sunt uoluptatum. siue ergo delectationem intellegas, quaedam est diuino aduersa mandato et inimica sensibus nostris, unde sanctus Paulus ait: uideo aliam legem m membris meis repugnantem legi mentis meae et captiuan
Abbreviated transcription (Latin):
t̾tii celi ascensio tibi ẽ necessaria: rapieris in ꝑadysũ:
rapieris iam sine ꝑicło ut posis diuidicare omnia:
quia sp̃alis duudicat omnia: ipse autẽ a nemine
duudicat᷑. W. fortasse. quasi adhuc fragilis audies
u̾ba meffabilia quȩ ñ liceat homini loqͥ & tc̃ quod
acceꝑis reseruato: & qd̃ audieris custodi. Paulus apl̃s
custodiebat ne laberet᷑ uł alios certe faceret errare.
Aut fortasse ideo dixit pauł quia ñ licet homini
loqui: quia erat adhuc in corꝑe constitutꝰ hoc ẽ
uidebat istiꝰ corꝑis passiones: uidebat legem carnis
suȩ repugnantẽ legi m̃tis suȩ. Hoc enim malo intel¬
ligi: ne uidcam᷑ quendam adhuc futuri ꝑicłi iactare
terrorem. Sit enim uel ꝓpt̾ hanc uitam securitas: ut
nullos p̾uaricationis pꝰ hanc futurȩ laqueos formi¬
demꝰ. Ergo qͥcunq fuerit in ꝑadyso ascensione uir¬
tutis. audit in ysteria dei: archana illa atq secreta.

Expanded text:
tertii caeli ascensio tibi est necessaria, ut rapiaris in paradisum — tertii caeli ascensio tibi est necessaria, ut rapiaris in paradisum — rapieris iam sine periculo, ut possis diiudicare omnia, quia spiritalis diiudicat omnia, ipse autem a nemine diiudicatur, et fortasse quasi adhuc fragilis audies uerba ineffabilia, quae non liceat homini loqui, et tunc quod acceperis reseruato et quod audieris custodi. Paulus apostolus custodiebat, ne laberetur uel alios certe faceret errare. aut fortasse ideo dixit Paulus: quae non licet h omini loqui, quia erat adhuc in corpore constitutus, hoc est uidebat istius corporis passiones, uidebat legem carnis suae repugnantem legi mentis suae. hoc enim malo intellegi, ne uideamur quendam adhuc futuri periculi iactare terrorem; sit enim uel propter hanc uitam securitas, ut nullos praeuaricationis posthac futurae laqueos formidemus. ergo quicumque fuerit in paradiso ascensione uirtutis audiet mysteria dei arcana illa atque secreta,
Abbreviated transcription (Latin):
se: ideo dixit quasi fragiliorib: nolite iudicare. ut non
uidicemini. Eĩgo quia sciuit infirmũ te ee ad iudican¬
duni: uoluit obedientẽ ẽẽ mandato: ideo p̃ceptum po¬
suit. Quodsi ñ p̃naticatꝰ esses: ꝑiculum moerti iudicii
incidere nequiuisses. Ideo qm̃ iudicare uoluisti: ideo
addidit. Ee̾ce adam factus ẽ unus ex nobis. Ut scias
bonum & malum uoluisti tibi atrogare uidiciũ:
ideo penam praui iuditii refutare ñ debes. Posuit ta¬
men te contra ꝑadysum: ne memoriã eiꝰ possis ab¬
olere. Deniq iusti in ꝑadysum rapiunt᷑: sic̃ paulꝰ
raptus ẽ in ꝑadysum. & audiuit u̾ba meffibilia.
Wtu si a pͥmo celo ad scdm: a scdo celo ad t̾cium mñ¬
tis tuȩ iuigore rapiaris hoc ẽ quia pͥmum unusqͥsꝙ
homo ẽ corꝑalis: scdo animalis: t̾cio spalis: si ita ra¬
piaris ad i̾cium celũ. ut uideas fulgorẽ gr̾e spu̾alis.
animalis enum homo que sunt sp̃c nescit: & ideo

Expanded text:
se: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, ut non se: ideo dixit quasi fragilioribus: nolite iudicare, ut non iudicemini. ergo quia sciuit infirmum te esse ad iudicandum, uoluit oboedientem esse mandato: ideo praeceptum posuit. quod si non praeuaricatus esses, periculum incerti iudicii incidere nequiuisses. itaque quoniam iudicare uoluisti, ideo addidit: ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, ut sciat bonum et malum. uoluisti tibi adrogare iudicium: poenam praui iudicii refutare non debes. posuit tamen te contra paradisum, ne memoriam eius posses abolere. denique iusti in paradisum rapiuntur, sicut Paulus raptus est in paradisum et audiuit uerba ineffabilia. et tu si a primo caelo ad secundum, a secundo caelo ad tertium mentis tuae uigore rapiaris, hoc est quia primum unusquisque homo est corporalis, secundo animalis, tertio spiritalis, si ita rapiaris ad tertium caelum, ut uideas fulgorem gratiae spiritalis — animalis enim homo quae sunt spiritus nescit, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
milẽ sibi solam. noys nr̃ potuit inuenire. S forte
argnas: quia hȩc quoq deus in tali ꝑadyso locauit: hoc
ẽ passiones corꝑis x. uanitatẽ quandam fluctuantiũ
uł manium cogitationũ: quod ipse nr̃i fuerit auctor
erroris. Considera: quiddicat. Habete inqͥt potestatem
piscium maris. & uolatiliũ cȩli & omniũ repetittum
quȩ repunt suꝑ t̾ram. Uides qd ille tͥ tribuerit potestatẽ
ut de omnib iudicare tu debeas: singłoꝵ genera. iudi¬
cu tui sobria diffinitione discernere. uocauit ad te om¬
nia deus: iit supͣ omnia m̃tem tuam eẽ cognosceres.
Cur quȩ tͥ suilia mitume repꝑisti: assciscere tͥ & copu¬
lare uoliusti: Dedit tͥ certe sensũ quo uniu̾sa cognoscẽs:
& de cognitis idicares. Meritoq de illo fȩcunido ꝑadysi
agro eiectus es: quia ñ potiusti seruare mandatum.
Sciebat enim deus ẽẽ fragilem: sciebat te iudicare ñ pos¬

Expanded text:
milem sibi solam voo? noster potuit inuenire. Sed forte milem sibi solam voo? noster potuit inuenire. Sed forte arguas quia haec quoque deus in tali paradiso locauit, hoc est passiones corporis et uanitatem quandam fluctuantium uel inanium cogitationum, quod ipse nostri fuerit auctor erroris. considera quid dicat. habete inquit potestatem piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. uides quod ille tibi tribuerit potestatem, ut de omnibus iudicare tu debeas, singulorum genera iudicii tui sobria definitione discernere. uocauit ad te omnia deus, ut supra omnia mentem tuam esse cognosceres. cur quae tibi similia minime repperisti adsciscere tibi et copulare uoluisti? dedit tibi certe sensum, quo uniuersa cognosceres et de cognitis iudicares, meritoque de illo fecundo paradisi agro eiectus es, quia non potuisti seruare mandatum. sciebat enim deus esse te fragilem, sciebat iudicare non pos
Abbreviated transcription (Latin):
nus dei fuit cirea homines uit in ꝑadiso homines col¬
atur: dicunt᷑ etiam bestiȩ & pecora agri & uolatilia
eli in ꝑadyso fiusse: uude pleriq ꝑadysum animã
hominis ẽẽ uoluerunt. in qua uirtutũ quedam ger¬
mina pullulauerint: hommnẽ auttẽ ad oꝑandum &
ad custodiendum ꝑadysum ẽẽ positum hoc ẽ m̃tem
hominis: cuiꝰ uirtus animã uidetur excolere. Non so¬
lum excolere:s etiam cũ excoluerit custodire. Bestiȩ
autẽ agri. & uolatilia cli quȩ adducunt᷑ ad adam. nr̃i
irrationabiles motꝰ sunt: eo quod bestiȩ uł pecora que¬
dam diũsȩ sint corꝑis passiones: uel turbulentiores: uel
etiam languidiores. Uolatilia autẽ cȩli quid altud esti¬
maniꝰ nͥ inanes cogitationes. quȩ uelut uolatiliũ more
nr̃am circũuolant animam: & huc atq illuc uario
motu sepe transducunt: Propterea nullus inuentus
ẽ m̃ti nr̃e similis adiutor nͥ sensus: hoc ẽ esthesis. si¬

Expanded text:
nus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines colnus dei fuit circa homines, ut in paradiso homines colatur, dicuntur etiam bestiae et pecora agri et uolatilia caeli in paradiso fuisse. unde plerique paradisum animam hominis esse uoluerunt, in qua uirtutum quaedam germina pullulauerint, hominem autem et ad operandum et ad custodiendum paradisum esse positum, hoc est mentem hominis. cuius uirtus animam uidetur excolere, non solum excolere, sed etiam cum excoluerit custodire. bestiae autem agri et uolatilia caeli, quae adducuntur ad Adam, nostri inrationabiles motus sunt, eo quod bestiae uel pecora quaedam diuersae Sint corporis passiones uel turbulentiores uel etiam languidiores. uolatilia autem caeli quid aliud aestimamus nisi inanes cogitationes, quae uelut uolatilium more nostram circumuolant animam et huc atque illuc uario motu saepe transducunt? propterea nullus inuentus est menti nostrae similis adiutor nisi sensus, hoc est αἴσθησις. si
Abbreviated transcription (Latin):
dimus animum. ueluti mientos oculos ad dei regnum.
inclinare atq inflectere iuidem᷑ ad quendam sominũ
istiꝰ mundi: & paulisꝑ obdormire dnunis. dũ in scłari¬
bus mundamsq requiescimꝰ: Deniq postea quam
soporẽ inquit inmisit inadam & dormiuit: ⁊c̃ oclifi¬
cauit dñs deus costam quã sumpsit deadam in mulie¬
rem. Bene edificauit dixit. ubi de mulieris creatione
loquebat᷑: quia in uiro & muliere. domꝰ uidetur quȩ¬
dam plena ẽẽ ꝑfectio. Qͥ sine uxore ẽ: quasi sine domo
sit. sic habetur. Sic̃ enim uir publicis officus ita mu¬
lier domesticis ministerus abilior estimat᷑. Considera
quia ex corꝑe costam sũpsit: ñ ex anima portionẽ: hoc
ẽ ñ anuna ex anima: s os ex ossib meis: & caro de
carne mea. Hec uocabit᷑ mulier. Ergo causam humane
generationis agnouimꝰ. S quia plerosꝙ mouet qui
diligentius intuent᷑. quomͦ si uel pͥmo magntm mu¬

Expanded text:
dimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum dimus animum, ueluti intentos oculos ad dei regnum inclinare atque inflectere uidemur ad quendam somnum istius mundi et paulisper obdormire diuinis, dum in saecularibus mundanisque requiescimus? denique posteaquam soporem, inquit, inmisit in Adam et dormiuit, tunc aedificauit dominus deus costam, quam sumpsit de Adam, in mulierem. bene aedificauit dixit, ubi de mulieris creatione loquebatur, quia in uiro et muliere domus uidetur quaedam plena esse perfectio. qui sine uxore est quasi sine domo sit sic habetur; sicut enim uir publicis officiis ita mulier domesticis ministeriis habilior aestimatur. considera quia ex corpore costam sumpsit, non ex anima portionem, hoc est: non anima ex anima, sed os de ossibus meis et caro de carne mea haec uocabitur mulier. ergo causam humanae generationis agnouimus. set quia plerosque mouet. qui diligentius intuentur, quomodo si uel primo magnum mu
Abbreviated transcription (Latin):
caret ea. Qua tatione hoc factumẽ. cum tantũmodo
bestias agri. & uolatilia celi ad adam adduxerit dcus:
Erant enim pecora: scđ̾m suum genꝰ. Demq habes in¬
fra: quia imposint adã nomina omnib pecoribus:
&. omnibꝰ bestus agri. ade autem ñ est inuentꝰ adiutor
similis illi. Quegͥ absolutio ẽ. insi quia indomite be¬
stie .ꝙ. uolatilia cęlidiuina potestate ad hominẽ detucun¬
t᷑: De pecoribꝰ autem domitis congregandis: & homo
habuit potestatẽ. Itaq illud diuine oꝑationis fuerit.
hoc humane diligeutie. Simul accipe qua causa omĩa
deducta sint ad adam. Ut in omnibꝰ uideret ex utroq
sexu substantiã constare naturȩ: idẽ ex masculo & fe¬
mina: & ipse usu exemploq cognosceret. necessarium
sibi in consortium. mulicris adiectũ. ꝙ mimisit inqͥt
deus soporem in adam: & obdormiuit. Qs ẽ iste sopor.
nisi quia paulisꝑ ad coniugium copulandum cũ inten¬

Expanded text:
caret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo caret ea. qua ratione hoc factum est, cum tantummodo bestias agri et uolatilia caeli ad Adam adduxerit deus? erant enim pecora secundum suum genus. denique habes infra quia inposuit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus bestiis agri; Adae autem non est inuentus adiutor similis illi. quae igitur absolutio est nisi quia indomitae bestiae et uolatilia caeli diuina potestate ad hominem deducuntur? de pecoribus autem domitis congregandis et homo habuit potestatem. itaque illud diuinae operationis fuerit, hoc humanae diligentiae. simul accipe qua causa omnia deducta sint ad Adam, ut in omnibus uideret ex utroque sexu substantiam constare naturae, id est ex masculo et femina et ipse usu exemploque cognosceret necessarium sibi consortium mulieris adiectum. Et inmisit inquit deus soporem in Adam, et obdormiuit. quis est iste sopor nisi quia paulisper, ad coniugium copulandum cum inten
Abbreviated transcription (Latin):
neq duȩ mulicres: s pͥmum uir. deinde ex eo mulier
Unam enim naturã uolens hominũ constituere deus.
ab uno pͥncipio creature huiꝰ incipiens: multarũ et
disparium naturaꝵ eripuit facultatẽ. ficiamꝰ inquit
ci adiutoriũ: simile sibi. adiutorium ad gn̾ationẽ
constitutionis humanȩ intelligunꝰ: & uere bonũ adiu¬
torium. Nam si ꝓ meliore accipis adiutoriũ: maior qͦ¬
dam in causa generationis oꝑatio mulieris reꝑitur:
sic̃ istius terrȩ quȩ semina pͥmo accepta. cohibendo
paulatim fõtu suo coalescere facit & ꝓducit in segetẽ.
lno gͥ aditoriũ bomĩ muliers̃ quaquam
etiam inferior dicatur adiutor: ut &. in usu reꝑimiꝰ
humano: quia dignitate potiores plerũq adiutorem
meriti inferioris adsciscunt. Expecta nunc. cur deus
adhuc finxerit de terra om̃s bestias agri & omnia uola¬
tilia celi: & adduxerit ea ad adam .&. uderet quid no¬

Expanded text:
neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. neque duae mulieres, sed primum uir, deinde ex eo mulier. unam enim naturam uolens hominum constituere deus ab uno principio creaturae huius incipiens multarum et disparium naturarum eripuit facultatem. faciamus inquit ei adiutorium simile sibi. adiutorium ad generationem constitutionis humanae intellegimus, et uere bonum adiutorium. nam si pro meliore accipis adiutorium. maior quaedam in causa generationis operatio mulieris repperitur sicut istius terrae, quae semina primo accepta cohibendo paulatim fotu suo adolescere facit et producit in segetem. in eo igitur adiutorium bonum mulieris, quamquam etiam inferior dicatur adiutor, ut et in usu repperimus humano, quia dignitate potiores plerumque adiutorem menti inferioris adsciscunt. I Specta nunc cur deus adhuc finxerit de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxerit ea ad Adam, ut uideret quid uo