comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tant stellam quam asteriscum uocant: quo
significant ea quȩ inhebreo uł aliis interp̃¬
tib grȩcis repperiuntur: in septuaginta ue¬
ro interpretatione. non sunt. Quem uersum
si uelimus exponere: idmͥ uidetur habere
sententiȩ: qđ omnia bona oꝑa nr̃a unum
opus ẽ caritatis. Plenitudo enim legis ẽ: ca¬
ritas. Nam insuꝑiori uersu cum dixisset. &
oꝑa manuum nrarum dirige suꝑnos. isto ul¬
timonon opera. s opus dixit manuum nr̃aꝵ
dirige: tanquam ultimo uersu uolens osten¬
dere ipsa oꝑa unum opus eẽ id÷ adunum
opus duigi. Tunc enim recta sunt oꝑa: cum
adhunc unum finem diriguntur. finis enĩ
precepti ẽ caritas: decore puro. et conscien¬
tia bona: et fide non ficta. Opus gͦ unum ẽ.
inquo sunt omĩa: fides quȩ ꝑdilectionem
oꝑatur. Unde etiã dñs in euangłio dicit hoc
ẽ. opus dei: ut credatis ineum quem ille mi¬
sit. Cum gͥ inisto psalmo et uita uetus. et ui¬

Expanded text:
tant stellam, quos asteriscos vocant, quibus tant stellam, quos asteriscos vocant, quibus significant ea quae in hebraeo vel aliis interpretibus graecis reperiuntur, in Septuaginta vero interpretatione non sunt. Quem versum si velimus exponere, id mihi videtur habere sententiae, quod omnia bona opera nostra, unum opus est charitatis: plenitudo enim Legis charitas . Nam superiore versu cum dixisset, «Et opera manuum nostrarum dirige super nos;» isto ultimo non «opera,» sed «opus» dixit «manuum nostrarum dirige:» tanquam ultimo versu volens ostendere ipsa opera unum opus esse, id est, ad unum opus dirigi. Tunc enim recta sunt opera, cum ad hunc unum finem diriguntur: finis enim praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Opus ergo unum est, in quo sunt omnia, fides quae per dilectionem operatur : unde etiam Dominus in Evangelio dicit, «Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit» . Cum ergo in isto psalmo, et vita vetus et vi
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ aũt in dieb adhuc malignis. dicamus quod
sequitur. Et respice inseruos tuos: et inopera
tua. Ipsi enim serui tui oꝑa tua sunt: non solũ
ut homines sint: s etiam ut sint serui tui: id:
obedientes iussis tius. Ipsius enim sumus fig¬
mentum: non solum inadam: sed etiam creati¬
inxp̃o iħu. inoꝑib bonis. quȩ preparauit deus
ut in illis ambulemus. Ds̃ ẽ. enim qui oꝑatur
umnobis. et uelle et ꝑficere ꝓbona uoluntate.
Et dirige filios eorum: ut sint recti corde: quib
bonus ds̃ es. Bonus ẽ enim ds̃ isrł. s rectis
corde: non sicut illi cui commoti sunt pedes:
quia pacem peccatorum intuenti displicere
cȩperat ds̃: quasi ista nesciens. qͣsi ista non cu¬
rans: et abhumani generis gubernatione dis
mercede faciamus: tunc enim non directa.
s curua sunt. huc usq psalmum istum mul
codices habent. s innonnullis legitur alius.
ultimus uersus. Et opus manuum nrãrum
dinge. Cui uersui diligentes et docti preno¬

Expanded text:
nc autem in diebus adhuc malignis dicamus quod sequitur: «Et respice in servos tuos, et in opera tua.» Ipsi enim servi tui opera tua sunt, non solum ut homines sint, sed etiam ut sint servi tui, id est obedientes jussis tuis. Ipsius enim sumus figmentum, non solum ineparavit Deus ut in illis ambulemus . Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate . «Et dirige filios eorum:» ut sint recti corde, quibus bonus est Deus. Bonus enim Deus Israel, sed rectis corde. Non sicut ille cui commoti sunt pedes, quia pacem peccatorum intuenti displicere coeperat Deus, quasi ista nesciens, quasi ista non curans, et ab humani generis gubernatione dissmercede faciamus; tunc enim non directa, sed curva sunt. Huc usque psalmum istum multi codices habent; sed in nonnullis legitur alius ultimus versus, «Et opus manuum nostrarum dirige.» Cui versui diligentes et docti praeno
Abbreviated transcription (Latin):
talis ẽ benedictio autem dñi inȩternum.
Et ad confumandã benedictionẽ ne quis ti¬
meat. fiat fiat. Ista subscriptio: ẽ cautionis
di. Securi gͦ de ꝓmissionib eius: preterita
credamus: presentia cognoscamus: futura
sꝑemus: non nos auertat inimicus auia: ut
qui colligit nos tanquã pullos suos: sub alis
siuis foueat. nos: nec aberremus abalis eius:
ne accipiter ethereus rapiat implumes adhuc
pullos. Non enim de se debet sꝑare. xp̃ianus:
si uult ẽẽ. firmus: uapore materno nutriat᷑.
Illa ẽ. enim gallina colligans pullos suos: de
quo imꝓperatur illi ciuitati infideli ierłm:
quotiens uolui colligere filios tuos tanquam

Expanded text:
ralis est; «benedictio» autem «Domini in aeternum.» ralis est; «benedictio» autem «Domini in aeternum.» Et ad confirmandam benedictionem, ne quis timeat: «fiat, fiat.» Ista subscriptio est cautionis Dei. Securi ergo de promissionibus ejus, praeterita credamus, praesentia cognoscamus, futura speremus. Non nos avertat inimicus a via, ut qui colligit nos tanquam pullos suos sub alis suis, foveat nos; ne aberremus ab alis ejus, ne accipiter aereus rapiat implumes adhuc pullos. Non enim de se debet sperare christianus: si vult esse firmus, vapore materno nutriatur. Illa est enim gallina colligens pullos suos, de qua improperatur illi civitati infideli Jerusalem: «Quoties volui colligere filios tu
Abbreviated transcription (Latin):
nam et ipsi mutentur: et commutationẽ. xp̃i¬
tui ñ exꝑbrabunt. S displicet. xp̃i mutatio:
quia ip̃si mutari nolunt. Neq enim ẽ. illius
commutatio: etñtimuerunt dm: qđ expro¬
braucrunt inimici tui. commutationẽ. xp̃i
Tu autem quid: Benedictio dñi ineternũ.
agunus. Non damus. nec reddimꝰ nec referi¬
mus. nec rependimus grãs: s tantum uerbis
agimus: retinemus. Ipse nos gratis saluos
fecit: ipse impietates nrãs attendit: ipse nos
non eum querentes quesiuit: inuenit: rede¬
mit: liberauit adñatu diaboli. et potestate
demonioꝵ. Alligauit nos fide mundandoᷤ.
unde soluit illos inimicos qui non credunt:
et ideo mundari non possunt. Dicant qui
dies singłos minus minusq remanebunt.
Obiciant: irrideant: exꝓbrent. ñ interitum
s cominutationẽ. xp̃i tui: ñ uident: quia
cum ista dicunt deficiunt aut credendo.
aut moriendo. Illoꝵ gͦ maledictio tempo¬

Expanded text:
nam et ipsi mutentur; commutationem Chrinam et ipsi mutentur; commutationem Christi non exprobrabunt. Sed displicet Christi mutatio, quia ipsi mutari nolunt: neque enim est illis commutatio, et non timuerunt Deum . «Quod exprobraverunt inimici tui, commutationem Christtu autem quid? «Benedictio Domini» «in aeternum: agimus; non damus, nec reddimus, nec referimus, nec rependimus: gratias verbis agimus, re tenemus. Ipse nos gratis salvos fecit, ipse impietates nostras non attendit; ipse nos non eum quaerentes quaesivit, invenit, redemit, liberavit a dominatu diaboli et potestate daemoniorum: alligavit nos fide mundandos, unde solvit illos inimicos qui non credunt, et ideo mundari non possunt. Dicant qui dies singulos minus minusque remanebunt: objiciant, irrideant, exprobrent, non interitum, sed «commutationem Christi tui.» Non vident quia cum ista dicunt, deficiunt aut credendo, aut moriendo? Illorum enim maledictio tempo
Abbreviated transcription (Latin):
paganum. Grãs dño: memor fuit obꝓbrioꝵ
nĩorum: exaltauit cornu. xp̃i sui: fecit admi¬
rabilem apud reges terrȩ. Iam mͦ nemo insul¬
tat xpĩanis: aut si insultant non publicȩ in¬
sultarit. Sic loquitur mala: ut plus timeat
audiri quã uelit credi. Qd̃ continui insinu
meo multarum gentium. Qd exꝓbrauerunt
tionem xp̃i tui. Hoc enim obiecerunt: quia
mortuus ẽ xp̃e: quia crucifixus ẽ. xp̃c. Quid
obicitis insani: Quamuis iam nemo ẽ qui obi¬
ciat: tamen si qui reliqui remanserunt quid
obicitis: Quia mortuus est. xp̃e: Ille non per¬
imebatur: s commutebatur. Mortuuis dicit᷑.
ꝓpter triduum. Eece quid exꝓbrauerunt in¬
imici tui. Non admissionem: ñꝑditionem:
s plane commutationẽ. xp̃i tui. Mutatus
ẽ. ille atemporali uita adeternam: mutatus
ẽ aiuideis adgentes: mutatus ẽ. etiã aterra
incelum. Eant nunc uani inimici tui: &
adhuc exꝓbrent commutationẽ. xp̃i tu. uti¬

Expanded text:
paganum. Gratias Domino; memor fuit opprobriorum paganum. Gratias Domino; memor fuit opprobriorum nostrorum: exaltavit cornu Christi sui, fecit admirabilem apud reges terrae. Jam modo nemo insultat Christianis, aut si insultat, non publice insultat: sic loquitur, ut plus timeat audiri, quam velit credi. «Quod continui in sinu meo multarum gentium.» 13. «vers. tionem Christi tui:» hoc enim objecerunt, quia mortuus est Christus, quia crucifixus est Christus. Quid objicitis insani? Quamvis jam nemo est qui objiciat; tamen si qui reliqui remanserunt, quid objicitis quia mortuus est Christus? Ille non perimebatur, sed commutabatur. Mortuus dicitur propter triduum. Ecce quid exprobraverunt inimici tui: non amissionem, non perditionem: sed plane «commutationem Christi tui.» Mutatus est ille a temporali vita ad aeternam, mutatus est a Judaeis ad Gentes, mutatus est etiam a terra in coelum. Eant nunc vani inimici tui, et adhuc exprobrent «commutationem Christi tui.» Uti
Abbreviated transcription (Latin):
mento obꝓbrii seruoꝵ tuoꝵ. Iam illo uiuen¬
te iã incelo addexteram patris sedente: obꝓ¬
bria obiecta sunt. xp̃ianis. Crimen de xp̃o:
xp̃iani du habuerunt. Uidua illa pariens
et habens filios habundantiores quam illa
quȩ habebat uirum: audiuit ignominias:
audiuit obꝓbria. S eccłia multiplieata
extendens indexteram atq sinistram igno¬
miniam uidutatis suȩ: iam non ẽ memor.
Memento dñe apud quem ẽ. abundantia sua¬
uitatis memoriȩ tuȩ: memento: noli obliui¬
sci. Quid memento: Memento obpbrii ser¬
uorum tuoꝵ: qđ continui insinu meo mul¬
tarum gentium. Ibam inquit p̃dicare: et ob¬
ꝓbria audiebam: & insinu meo continebã
quia implebam. Blasphemamur: rogam.
quasi purgamenta mundi facti sumꝰ omĩũ
ꝑipsima. Diu continucrunt xpĩani obꝓbna
insinu suo: incorde suo: nee audebant resiste¬
re conuiciantib. ante crimen uidebatur i¬
spondere pagano:nunc iam crimen ẽ reman̾e

Expanded text:
e, opprobrii, servorum tuorum.» Jam illo vivente, jam in coelo ad dexteram Patris sedente, opprobria objecta sunt Christianis: crimen de Christo Christiani diu habuerunt. Vidua illa pariens, et habens filios abundantiores quam illa quae habebat virum , audivit ignominias, audivit opprobria: sed Ecclesia multiplicata, extendens in dexteram atque sinistram, ignominiae viduitatis suae jam non est memor. «Memento, Domine,» apud quem est abundantia suavitatis memoriae tuae; «Memento,» noli oblivisci. Quid, «Memento? Memento opprobrii servorum tuorum, quod continui in sinu meo multarum gentium.» Ibam, inquit, praedicare, et opprobria audiebam, et in sinu meo continebam; quia implebam, «Blasphemamur, rogamus; quasi purgamenta mundi facti sumus, omnium peripsema» . Diu continuerunt Christiani opprobria in sinu suo, in corde suo; nec audebant resistere conviciantibus: antea cum crimen videretur respondere pagano, nunc jam crimen est remanere
Abbreviated transcription (Latin):
diciis meis ñ ambulau̾int Si iusticias me¬
as ꝓphanauerint: et mandata mea non
custodierint. Uisitabo inuirga iniquitates
eorum. et inflagellis delicta eoꝵ. Miscdĩam
uero meã non disꝑgam abeis: neq nocebo eos
inueritate mea. Neq ꝓphanabo testamen¬
tum meum: et quȩ ꝓcedunt delabiis meis

Expanded text:
nt, si iustificationes meas profanaberint, et mandata mea non custodierint  visitabo in virga iniquitates eorum, et in flagellis peccata eorum. Misericordiam autem meam non auferam ab eis, neque nocebo eis in veritate mea: neque profanabo testamentum meum  et quae procedunt de labiis meis
Abbreviated transcription (Latin):
nire. Melius ẽ enim erudiri iniurga patris:
quã inblandimento perire predonis. Uisita
bo inquit inuirga iniquitates eoꝵ: et inuer¬
berib delicta eorum: miscdiam uero meã
non disꝑgam abeo. Aquo: Abillo scilicet
dauid cui talia ꝓmisi: quem unxi inoleo sc̃o
meo preparticipib siuis. Agnoscitis eum. a
quo non disꝑgit ds̃ miscđiam suam: neqͥs
forte sollicitus dicat. quando quidem xp̃m
dicit. aquo se miscđiam suam non disꝑsu¬
rum esse confirmat: Quid ergo peceator
Nunquid enim hoc dixit miscđiam autem
meam non disꝑgam abeis: Nisitabo inqͥt
in iurga iniquitates eoꝵ. & inflagellis delic¬
ta eoꝵ. Expectabas adsecuritatem tuã:
miscłiam uero meã non disꝑgam abeis.
Etquidem hoc non nulli codices habent: s
emendatiores non habent.Iamen et qͥ hoc
ipse saluator corꝑis uel interra. uł incęlo pec¬
gno dicit. quod abillo non disꝑgat miseri¬
cordiam suã: quasi non agnoseamus unge¬

Expanded text:
nire. Melius enim est erudiri in virga patris, quam perire in blandimento praedonis. CAbo,» inquit, «in virga iniquitates eorum, et in flagellis delicta eorum. Misericordiam vero meam non dispergam ab eo.» A quo? Ab illo scilicet David cui talia promisi, quem unxi in oleo sancto meo prae participibus suis . Agnoscitis eum a quo non disperget Deus misericordiam suam? Ne quis forte sollicitus dicat, Quandoquidem Christum dicit, a quo se misericordiam suam non dispersurum esse confirmat, quid ergo peccator? Numquid enim hoc dixit. Misericordiam autem meam non dispergam ab eis? «Visitabo,» inquit, «in virga iniquitates eorum, et in flagellis delicta eorum.» Exspectabas ad securitatem tuam, «Misericordiam vero meam non dispergam ab» eis. Et quidem hoc nonnulli codices habent, sed emendatiores non habent: tamen et qui hoc ipse Salvator corporis vel in terra vel in coelo pecgno dicit quod ab illo non dispergat misericordiam suam, quasi non agnoscimus unige
Abbreviated transcription (Latin):
gem meam. & iniudiciis meis non ambula¬
uerint: si iusticias meas ꝓfanauerint. et man¬
data mea non custodierint: non contẽpnam
eos: neq inꝑditione dimittam eos. Sed qͥd
faciam: Uisitabo inuirga iniquitates eoꝵ:
& inflagellis delicta eoꝵ. Non gͦ tantum mi¬
scd̃ia uocantis ẽ: sed & uerberantis & flagel¬
lantis. Sit itaq manus paterna supte: &
si filius bonus es noli repellere disciplinam.
Quis ẽ enim filius: cui non dat disciplinã
pater eius: Det disciplinam: dum ñ auferat.
mi scłiam. Cȩdat contumacem: dum tam̃
reddat hereditatem. Tu si ꝓmissa patris be¬
ne agnouisti: non tamen timeas flagellari:
sed exheredari. Quem enim diligit dñs
corripit: flagellat autem omnem filium
quem recipit. Peccator filius dedignat᷑ fla¬
gellari: cum sine peccato uidcat unicum
flagellatum: Iisitabo gͦ inuirga ait iniqui

Expanded text:
m meam, et in judiciis meis non ambulaverint; si justificationes meas profanaverint, et mandata mea non custodierint;» non contemnam eos, neque in perditione dimittam eos: sed quid faciam? «Visitabo in virga iniquitates eorum, et in flagellis delicta eorum.» Non ergo tantum misericordia vocantis est, sed et verberantis et flagellantis. Sit itaque manus paterna super te, et si filius bonus es, noli repellere disciplinam: quis est enim filius, cui non dat disciplinam pater ejus? Det disciplinam, dum non auferat misericordiam; caedat contumacem, dum tamen reddat haereditatem. Tu si promissa patris bene agnovisti, non timeas flagellari, sed exhaeredari: quem enim diligit Dominus, corripit; flagellat autem omnem filium quem recipit . Peccator filius dedignatur flagellari, cum sine peccato videat Unicum flagellatum? «Visitabo» ergo, ait, «in vi
Abbreviated transcription (Latin):
filii chore. & om̃s unus homo. quia unum
xp̃i corpus. Quomͦ non ẽ. unus homo: qui
unum caput habet: Caput omnium scõꝵ
Et om̃s inhac uita intoreularib sumus: si
bene sapimus. si iam adtoreularia uenim̃.
Ergo in pressuris tribulationum constituti
edamus hanc uocem: & premittamus
desidium nr̃m.
uam dilectissima tab̃nacła

Expanded text:
filii Core, et omnes unus homo, quia unum filii Core, et omnes unus homo, quia unum Christi corpus. Quomodo non est unus homo, qui unum caput habet? Caput omnium nostruEt omnes in hac vita in torcularibus sumus: si bene sapimus, jam ad torcularia venimus. Ergo in pressuris tentationum constituti, edamus hanc vocem, et praemittamus desiderium nostrum: «Quam dilectissima» «sun
Abbreviated transcription (Latin):
iatem tibi iste mundus arrideat: inpressu¬
ra te computa. ut dicas: tribulationem &
dolorem inueni: & nomen dñi inuocaui.
Non dixit inueni tribulationem: ñ qͣndam
quȩ latet. Quȩdam enim tribulatio et do¬
lor. quosdam in hoc scło latet: qui putant s
bene eẽ. cum peregrinantur a domino. Quan¬
dui enim sumus incorpore inquit: peregri¬
namur adomino. Si apatre tuo homine ꝑe¬
grinareris: miser esses. Adño peregrinaris
et felix es: Ergo sunt qui putant sibi bene
eẽ. Qui autem intelligunt inqualibet cir¬
cumfluentia copiarum & uoluptatum. quã¬
uis adnutum cuncta deseruiant. quãuis
nichil molestum irrepat. nichil aduersum
terreat tamen inmalo se ec̃. quamdii pe¬
grinantur adnõ acutissimo oculo tribu¬
lationem et dolorem inuenerunt: & nom̃
dĩ inuocauerunt. Talis ẽ. qui cantat in
hoc psalmo. Quis ẽ: Corpus xp̃i. Quis est
iste: Uos si uultis. Nos om̃s si uolumus. os

Expanded text:
tate tibi iste mundus arrideat, in pressutate tibi iste mundus arrideat, in pressura te computa, ut dicas, «Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi» . Non dixit, «inveni tribulationem,» nisi quamdam quae latet: quaedam enim tribulatio quosdam in hoc saeculo latet, qui putant sibi bene esse, cum peregrinentur a Domino. «Quamdiu» enim «sumus in corpore,» inquit, «peregrinamur a Domino» . Si a patre tuo homine peregrinareris, miser esses: a Domino peregrinaris, et felix es? Ergo sunt qui putant bene sibi esse. Qui autem intelligunt in qualibet circumfluentia copiarum et voluptatum, quamvis ad nutum cuncta deserviant, quamvis nihil molestum irrepat, nihil adversum terreat, tamen in malo se esse quamdiu peregrinantur a Domino; acutissimo oculo tribulationem et dolorem invenerunt, et nomen Domini invocaverunt. Talis est qui cantat in hoc psalmo. Quis est? Corpus Christi. Quis est iste? Vos, si vultis; nos omnes, si volumus; omnes
Abbreviated transcription (Latin):
dño deo ur̃o quod quisq potuerit: nemo re¬
tro respiciat. nec pristinis suis delectetur. Ne¬
mo auertatur abeo qđ ante c̃. ad id quod
retid ẽ currat donec ꝑueniat. Non autem
pedib: sed desiderio eurrimũs. Nullus au¬
tem inhac uita ꝑuenisse se dicat. Quis enim
pocest tam ꝑfectus eẽ. quam paulus: Et tam̃
ait. fr̃s: ego me non arbitror apprehendisse:
unum autem quȩ retro oblitus. inea que an¬
te sunt extentus: scd̾m intentionem sequor ad
di etiam eum felix es. intelleristi te eẽ. intor¬
culari. Putatis enim fis̃ km̃i infelicitatem se¬
culi metuendam eẽ.:⁊ felicitatẽ ñ ec̃ metuenuã:
mino uͦ nulla infelicitas frangit: quem felicitas
ruptrix nete blandiendo seducat: ne in eum¬
bas inbaculum harundinis: Nam hoc serip¬
tum ẽ quosdam incumbere inbaculũ ha¬
rundinis. Noli ce credere fragile ẽ. quo inte¬
ris. frangitur & interimit te. Si ergo felici¬

Expanded text:
Domino Deo vestro quod quisque potuerit; nemo reDomino Deo vestro quod quisque potuerit; nemo retro respiciat, nemo pristinis suis delectetur, nemo avertatur ab eo quod ante est, ad id quod retro est: currat donec perveniat; non enim pedibus, sed desiderio currimus. Nullus autem in hac vita pervenisse se dicat. Quis enim potest tam perfectus esse quam Paulus? Et ait tamen, «Fratres, ego me non arbUnum autem quae retro sunt obliviscens, in anteriora me extendens, secundum intentionem sequor ad di, etiam cum felix es, intellexisti te esse in torculari. Putatis enim, fratres mei, infelicitatem saeculi metuendam esse, et felicitatem non esse metuendam? Imo vero nulla infelicitas frangit, quem felicitas ruptrix, ne te blandiendo seducat? Ne incumbas in baculum arundinis; nam et hoc scriptum est, quosdam incumbere in baculum arundinis. Noli te credere ; fragile est quo niteris, frangitur et interimit te. Si ergo felici
Abbreviated transcription (Latin):
resperit. Alius exmunere di mauis aliquio
uouit: statuit nec nuptias pati: qui non
dampnaretur si duxisset urorem: post uo¬
tum qđ deo ꝓmisit si duxerit dampnabit᷑
cum hoc faciat qđ ille qui non ꝓmiserat: ta¬
men ille ñ dampnatur: istȩ dampnatur.
Quare: nisi quia istȩ respexit retro: Iam enum¬
mante erat: istȩ autem non dum illue ꝑue¬
nerat. Sic uirgo. quȩ si nuberet non peccart.
sanct̾imonialis si nupserit xp̃i adultera re¬
putabitur. Respexit enim retro de loco qͦ
accesserat. Sic quib placet relicta om̃i spe
scłari. & omni actione derrena conferre se in
societate scõꝵ. in communem illam uitam.
ubi non dicit aliquis aliquid ꝓprium. secd
sunt illis omnia communia. et ẽ. illis ani¬
ma una. et cor unum indeum: quisquis
inde recedere uoluerit: non talis habetur
qualis ile qui non intrauit. Ille enim ñdum
accessit.: iste retro respexit. Qua ꝓpter km̃i
quomodo quisq potest uouete &e reddite

Expanded text:
respexit. Alius ex munere Dei majus aliquid respexit. Alius ex munere Dei majus aliquid vovit, statuit nec nuptias pati; qui non damnaretur, si duxisset uxorem, post votum quod Deo promisit si duxerit, damnabitur: cum hoc faciat quod ille qui non promiserat; tamen ille non damnatur, iste damnatur. Quare, nisi quia iste respexit retro? Jam enim ante erat, iste autem illuc nondum pervenerat. Sic virgo, quae si nuberet, non peccaret , sanctimonialis si nupserit, Christi adultera deputabitur. Respexit enim retro de loco quo accesserat. Sic quibus placet, relicta omni spe saeculari et omni actione terrena, conferre se in societatem sanctorum, in communem illam vitam ubi non dicit aliquis aliquid proprium, sed sunt illis omnia communia, et est illis anima una et cor unum in Deum ; quisquis inde recedere voluerit, non talis habetur qualis ille qui non intravit: ille enim nondum accessit; iste retro respexit. Quapropter, charissimi, quomodo quisque potest, vovete, et reddite
Abbreviated transcription (Latin):
spexit enim retro unde liberata erat aso¬
domis: et ibi remansit ubi respexit: ipso
inloco mansura: & transeuntes alios con¬
ditura. Liberati gͦ asodomis preteritȩ uite:
non respiciamus retro. Fam hoc festinare
ẽ. non attendere qđ ꝓmisit ds̃. quia longe
ẽ: & respicere ad id qđ ꝓximum ẽ unde edd̃ã
liberatus ẽs. De talib quid dicit apłs petrus:
Contigit illis res ueri ꝓuerbii: canis conuersᷤ
adsuum uomitum. Premebat enim pectus
conscientia peccatoꝵ: accepta indulgentia
quasi uomiuisti: & reuelatum ẽ peccatum
tuum. Facta ẽ bona conscientia: exmala
conscientia. Quid rursus conuerteris adtu¬
um uomitum: Si canis hoc faciens. horret
ꝓficiendo ꝑuenit. et quem uouit deo. inde
respicit retro: eum ipsum dimiserit uUerbi
grã. statuit castitatem conugalẽ seruase.
inde enim incipit iusticia: recessit aforni¬
cationib & ab illa illicita inmundicia:
quando se adfornicationes conuerterit retro

Expanded text:
spexit enim retro, unde liberata erat a Sospexit enim retro, unde liberata erat a Sodomis, et ibi remansit, unde respexit; ipsa in loco mansura, et transeuntes alios conditura. Liberati ergo a Sodomis praeteritae vitae, non respiciamus retro: nam hoc festinare est, non attendere quod promisit Deus, quia longe est, et respicere ad id quod proximum est, unde jam liberatus es. De talibus quid dicit apostolus Petrus? «Contingit illis res veri proverbii: Canis conversus» «ad suum vomitum» . Premebat enim pectus conscientia peccatorum; accepta indulgentia quasi vomuisti, et relevatum est pectus tuum; facta est bona conscientia ex mala conscientia: quid rursus converteris ad vomitum tuum? Si canis hoc faciens horret proficiendo pervenit, et quem vovit Deo, inde respicit retro, cum ipsum dimiserit. Verbi gratia, statuit castitatem conjugalem servare inde enim incipit justitia; recessit a fornicationibus et ab illa illicita immunditia: quando se ad fornicationes converterit, retro
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid daturus ẽ. ds̃ deside¬
ranti: aut parum exercendus ẽ. adcapa¬
citatem tanti boni. Non aliquid ds̃ qđ fec̃
daturus ẽ: s: se ipsum qui fecit omnia. Ad
capiendum dm exercere: qđ semꝑ habiturꝰ
es. du desidera. Reꝓbati sunt inpopulo isit.
qui festinauerunt assidue. Affectus iste rep̃¬
henditur inscriptura festinantium. Qui enĩ
sunt qui festinant: Qui conuersi addm. cũ
hic non inuenerint requiem quam querebant
& gaudia que ꝓmittebantur: tanquam iitii¬
nere deficientes. & longum sibi quiddam do¬
nec hoc seculum uel hȩc uita finiatur. restare
arbitrantes: et querentes hic aliquam requiem
quȩ si habetur falsa ẽ. respiciunt retro. et deci¬
dunt aꝓposito: nec attendunt cum quanto
terrore dictum c̃ mementote uroris loth.
Utquid enim instatua salis effecta ẽ. si non
homines condit ut sapiant: Ergo exem¬
plum illius malum. tibi fit bonum: si ca¬
ueas. Mementote inquit uroris loth. Re¬

Expanded text:
aliquid daturus est Deus desidealiquid daturus est Deus desideranti, aut parum exercendus est ad capacitatem tanti boni: non aliquid Deus quod fecit daturus est, sed seipsum qui fecit omnia. Ad capiendum Deum exercere; quod semper habiturus es diu desidera. Reprobati sunt in populo Israel, qui festinaverunt: assidue affectus iste reprehenditur in Scriptura festinantium. Qui sunt enim qui festinant? Qui conversi ad Deum, cum hic non invenerint requiem quam quaerebant, et gaudia quae promittebantur, tanquam in itinere deficientes, et longum sibi quiddam, donec hoc saeculum vel haec vita finiantur, restare arbitrantes, et quaerentes hic aliquam requiem, quae si habetur, falsa est, respiciunt retro, et decidunt a proposito; nec attendunt cum quanto terrore dictum est, «Mementote uxoris Lot» . Ut quid enim statua salis effecta est , si non homines condit, ut sapiant? Ergo exemplum illius malum, tibi fit bonum, si caveris. Mementote, inquit, uxoris Lot: re
Abbreviated transcription (Latin):
inelinauerunt cupiditatem ut ea diligant:
plus eos impleri timorib quam fructib
Quid enim tam incertum quam res uolubi¬
les: Nec inmerito ipsa pecunia rotunda
signatur: quia non stat. Tales ergo &. si ha¬
beant aliquid: pauꝑes sunt. Qui uͦ nicħ
hor habent & habere desidetant: inter re¬
ꝓbandos diuites computantur. Non enĩ
attendit ds̃ facultatem: s uoluntatem.
Pauꝑes igitur destituti om̃i ope seculari.
quia et si ea circumfluant. intelligunt
quam incerta sint. & ingemiscentes ad
dñm. nichil habentes in hoc scło quo de¬
lectentur quo teneantur: inhabundantia
pressurarum & temptationum.tanquã
intorcularib constituti: defluant uinũ.
defluant oleum. Quȩ sunt ista. nisi bona
desideria: Restat enim illis desiderandus
ds̃: iam non amant derram. Amant enim
qui fecit celum & terram: amant. & non¬
dum cum deo sunt. Desidium eoꝵ differ¬
tur ut crescat: crescit ut capiat. Non enĩ

Expanded text:
inclinaverint cupiditatem ut ea diligant, inclinaverint cupiditatem ut ea diligant, plus eos impleri timoribus quam fructibus. Quid enim tam incertum, quam res volubilis? Nec immerito ipsa pecunia rotunda signatur, quia non stat. Tales ergo, etsi habeant aliquid, pauperes sunt. Qui vero nihil horum habent, et habere desiderant, inter reprobandos divites computantur: non enim attendit Deus facultatem, sed voluntatem. Pauperes igitur destituti omni ope saeculari, quia etsi ea circumfluant, intelligunt quam incerta sint; et ingemiscentes ad Deum, nihil habentes in hoc saeculo quo delectentur, quo teneantur, in abundantia pressurarum et tentationum tanquam in torcularibus constituti, defluunt vinum, defluunt oleum. Quae sunt ista, nisi bona desideria? Restat enim illis desiderandus Deus; jam non amant terram. Amant enim qui fecit coelum et terram: amant, et nondum cum eo sunt. Desiderium eorum differtur, ut crescat; crescit, ut capiat. Non enim parvum
Abbreviated transcription (Latin):
Ẽ xpĩanorum g̃ sunt ista torculatia. Inpres¬
suns autem constituti adhoc conterim̃
ut amore pꝰposito qͦ ferebamur inista mũ¬
dana. sccularia. temporalia. fluxa atq pe¬
ritura. passi meis inhac uita tormenta. &
tribulationes pressurarũ. et abundantiã
temptationum: incipiamus querere illã
quietẽ quȩ ñ ẽ. dehac uita. nec de hac ter¬
ra: et sit. dñs ut scriptum ẽ refugium pau¬
peri. Quid ẽ. pauꝑi: Tanquam destituto:
sine ope. sine auxilio: sine aliqua re de qͣ
interra presumat. Talib enim pauꝑib
adẽ. ds̃: quia homines. et si abundent pe¬
cunia inhac terra: respiciunt qđ ait apłs.
precipe diuitib huius mundi non suꝑbe
saꝑe: neq sperare inincerto diuitiarum.
Et considerantes quã sit ineertum unde
gaudebant ante quã accederent adser¬
uitutem di id̃ ante quã introirent intor¬
cularia: uident exipsis diuitiis uł habere
se pressuras cogitationum. quomͦ ea gub¬
nentur. quomͦ custodiant᷑: uel si paululum

Expanded text:
tianorum sunt ergo ista torcularia. 3. In pressuris autem constituti, ad hoc conterimur, ut amore nostro, quo ferebamur in ista mundana, saecularia, temporalia, fluxa atque peritura, passi in eis, in hac vita, tormenta et tribulationes pressurarum et abundantiam tentationum, incipiamus quaerere illam quietem quae non est de hac vita, nec de hac terra: et fit Dominus, ut scriptum est, «refugium pauperi» . Quid est «pauperi?» Tanquam destituto, sine ope, sine auxilio, sine aliqua re de qua in terra praesumat. Talibus enim pauperibus adest Deus. Quia, homines etsi abundent pecunia in hac terra, respiciunt quod ait Apostolus, «Praecipe divitibus hujus mundi non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum» : et considerantes quam sit incertum unde gaudebant, antequam accederent ad servitutem Dei, id est, antequam introirent in torcularia, vident ex ipsis divitiis vel habere se pressuras cogitationum, quomodo ea gubernentur, quomodo custodiantur; vel si paululum
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscant quia nomen tibi dñs: tu solus
altissimus inom̃i terra. Adhanc cognitio¬
nem uenientes. sic confundantur ut place¬
ant. sic pereant ut ꝑmaneant. Cognoscãt
inquit quia nomen tibi dñs: tanquam
nec uero nee suo nomine nuncupentur.
quicunq alii dñi nominant᷑: qm̃ seruilit̃
dominantur: & uero dño comparati. nec
dĩi sunt sicut dictum ẽ. ego sum qui sum:
tanquã non sint ea quȩ fact̾a sunt. si com¬
parentur ei aquo facta sunt. Qđ uero ad¬
iunrit. tu solus altissimus inom̃i terraᷤ ut
sicut alii codices habent suꝑ omnẽ terram:
ħ dice maluit: quo terrena suꝑbia premerte
Desinet enim suꝑbire terra. idest homo cui dic¬
tum ẽ. terra es. & quid suꝑbit terra & cinis.
eum cognoscit dñm eẽ. altissimum suꝑ om¬
nem cerram: id÷ nullius hominis cogitatio

Expanded text:
cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus cognoscant quia nomen tibi Dominus; tu solus altissimus in omni terra:» ad hanc cognitionem venientes sic confundantur, ut placeant; sic pereant, ut permaneant. «Cognoscant,» inquit, «quia nomen tibi Dominus:» tanquam non vero nec suo nomine nuncupentur quicumque alii domini nominantur; quoniam serviliter dominantur, et vero Domino comparati nec domini sunt: sicut dictum est, «Ego sum qui sum» ; tanquam non sint ea quae facta sunt, si comparentur ei a quo facta sunt. Quod vero adjunxit, «tu solus altissimus in omni terra,» vel, sicut alii codices habent, «super omnem terram;» hoc dicere maluit, quo terrena superbia premeretur. Desinit enim superbire terra, id est homo, cui dictum est, «Terra es» ; et, «Quid superbit terra et cinis» ? cum cognoscit Dominum esse altissimum super omnem terram
Abbreviated transcription (Latin):
dicium prestaretur. Quia et nunc idem
et ipsi. et ipsum corpus ẽ. inimicoꝵ. scdđm in¬
uidertiam qua emulantur popłm d̃i. et nẽ
ubi possunt et sonant & leuant caput: s par¬
ticulatim ñuniuersaliter. sicut infinem sełi
nouissimo imminente iudicio.tamen ipsũ
corpus ẽ. & inhis qui inde credituri sunt.
atq meorpus aliud tͣnsituri: Norũ ñ facies
salubriter impletur ignominia. ut querant
nomen dñi: et mnillis qui usq infinem in
eadem malicia ꝑseuerant: qui ponuntur
ut stipula ante faciem uenti: et siluȩ mon¬
tib que infructuosis similes comburuntur.
Adqͦs denuo reuertitur dicens. Erubescant
suoꝵ: ad hoc conturbantur ut querant
nomen domini: ꝑ qđ non conturbentur.
Rursusq adhos redit qui in eadem socie¬
tate inimicoꝵ adhoc confundendi sunt. ne
confundantur inȩternum: & adhoc ꝑdendi
inqntũmale sunt. ut boni facti inueniant᷑
inȩternum. De his enim cum dirisset & con¬
fundantur & pereant: statim subiecit Et

Expanded text:
dicium praestabitur, quia et nunc idem ipsi sunt, et ipsum corpus est inimicorum secundum invidentiam qua aemulantur populum Dei. Et nunc, ubi possunt, et sonant et levant caput; sed particulatim, non universaliter, sicut in fine saeculi, novissimo imminente judicio. Tamen ipsum corpus est et in his qui inde credituri sunt, atque in corpus aliud transituri horum enim facies salubriter impletur ignominia, ut quaerant nomen Domini; et in illis qui usque in finem in eadem malitia perseverant, qui ponuntur ut stipula ante faciem venti, et silvae montibusque infructuosis similes comburuntur. Ad quos denuo revertitur, dicens: «Erubescantsuorum, ad hoc conturbantur, ut quaerant nomen Domini, per quod non conturbentur. 14. Rursusque ad hos redit, qui in eadem societate inimicorum ad hoc confundendi sunt, ne confundantur in aeternum; et ad hoc perdendi in quantum mali sunt, ut boni facti inveniantur in aeternum. De his enim cum dixisset, «Et confundantur, et pereant;» statim subjecit, «Et
Abbreviated transcription (Latin):
sticia adiniquitatem: adeliciis adlaborem:
s quomodo mutantur illi quib dictumẽ
Fuistis aliquando tenebrȩ: nc̃ autẽ lux indo¬
mino: Immutantur isti. intituli inscripti¬
onem: Nostis tituli inscriptionem Titulus
infixus c̃ suꝑ ctucem dñ scriptus: hic est
tex iudeoꝵ Nutantur in huius tituli inscripti¬
onem: qui inregnũ. xp̃i transcunt aregno dia¬
boli: Bene mutantur inhinius dituli in scripti¬
onem: mutantur eñi sic̃ sequitur indoccrinam:
Cum enim dixisset ꝓhis qui immutabunt᷑
intituli inscriptionem: addidit ipsi dauid
indoctrinam: id̃ mutantur ñ sibi. sedipsi
dauid: et mutantur indoctrinam: N enim
rit regnum meum ñ ẽ dehoc mundo: frgo
meius doctrinam transcamus: si uolumus
ĩhãc ꝯscriptionẽ tituli commutari. non nob̃
s ipsi dauid: ut qui uiuunt. iam ñ sibi ui¬
uant. s. ei qui ꝓomnib mortuus ẽ. et resurrex̃.

Expanded text:
ustitia ad iniquitatem, et a deliciis ad laborem; ustitia ad iniquitatem, et a deliciis ad laborem; sed quomodo mutantur illi, quibus dictum est: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Immutantur autem isti in tituli inscriptionem. Nostis tituli inscriptionem. Titulus infixus est super crucem Domini scriptus, Hic est rex Judaeorum : mutantur in hujus tituli inscriptionem qui in regnum Christi transeunt a regno diaboli. Bene mutantur in hujus tituli inscriptionem. Mutantur autem, sicut sequitur, in doctrinam. Cum enim dixisset, Pro his qui immutabuntur in tituli inscriptionem; addidit, ipsi David in doctrinam: id est, mutantur non sibi, sed ipsi David, et mutantur in doctrinam. Non enim rit: Regnum meum non est de hoc mundo . Ergo in ejus doctrinam transeamus, si volumus in conscriptionem tituli commutari, non nobis, sed ipsi David; ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
rerum gestarum. et aliquid dicere qđ in hy¬
storiam ñ inueniatur: et hinc potius admo¬
nere. ñ ꝓpt̃ rerũ cognoscendasresgestas ẽẽ huius¬
mod titulos inscriptos. s ꝓpter futura pre¬
figuranda. sic̃ dictum ẽ qđ coram abime¬
lech. mutauit uultum suũ et dimisit eum
et abiit. cum indicet scriptura regnoꝵ hoc
eum ñ fecisse coram abimelech. s corã achis
rege: ita et in hoc titulo inuenimus aliqͥd
quo commoneamur ad aliquid. Namq
inilla natratione belloꝵ fortiumq factoꝵ
regis dauid. ubi hii homines qͦs comme¬
morauimus debellati sunt: eum aliquid
succen disse ñlegimus: Hic autem maxime
rarum significationes ista discutere: et opa¬
citatẽ umbrarum inlucem uerbi reuocare
Insinẽ qͥd sit: nostis. Fius enim legis: xp̃c
ẽ Eos qui imutantur nostis. Qui enim:
nͥ qui aueten uita innouam transeunt. Ab¬
sit enim. ut hic culpanda immutatio intel¬
ligatur: non quomͦ mutatus ẽ adam aui¬

Expanded text:
rerum gestarum, et aliquid dicere quod in hirerum gestarum, et aliquid dicere quod in historia non invenitur, et hinc potius admonere, non propter cognoscendas res gestas esse hujusmodi titulos inscriptos, sed propter futura praefiguranda; sicut dictum est quod coram Abimelech mutavit vultum suum, et dimisit eum, et abiit , cum indicet scriptura Regnorum hoc eum non fecisse coram Abimelech, sed coram Achis rege : ita et in hoc titulo invenimus aliquid, quo commoneamur ad aliquid. Namque in illa narratione bellorum fortiumque factorum regis David, ubi hi omnes quos commemoravimus, debellati sunt, eum aliquid succendisse non legimus. Hic autem maxime rarum significationes ista discutere, et opacitatem umbrarum in lucem verbi revocare. 2. In finem, quid sit nostis: Finis enim Legis Christus est . Eos qui immutantur nostis. Qui enim, nisi qui a veteri vita in novam transeunt? Absit enim ut hic culpanda immutatio intelligatur. Non quomodo immutatus est Adam a j
Abbreviated transcription (Latin):
nosa dauid. qđ fortit̃ fecerit debellando
quosdã inimicos. et eos tributarios facien¬
do: quando post mortem saulis ꝑsecutoris
sui. illius regnum accepit manifestũ inisrł.
Nam et ante quam ꝑsecutionem pateretur rer
erat: s deo tantum notum erat. Postea ergo
iam manifestato regno. et euidenter atq emi¬
nenter acceptoꝰ debellauit eos qui in hoe ti¬
tulo cominemorant᷑: et natꝰ c̃ psalmi titulus
ita: Infinem. ꝓhis qui cominutabuntur. ĩ
tituli inscriptionẽ ipsi dauid indoctrinam:
cũ succendit mesopotamiam sẏriam. et sy¬
riam sobal: et conuertit ioab et ꝑcussit edom
inualle salinarum duodecim milia. Legimꝰ¬
uii debellatos ẽẽ ad auid: id÷ mesopotamiam
sẏriam. et sẏriam sobal. ioab. edom: facta s̃
ista: et quem adinodum facta sint. ita ibi con¬
scripta sunt: ita leguntur. Legat qui uult.
Ueruntamen sic̃ solet ꝓpħicus sp̃s inpsalmoꝵ
titulis recedere aliquantum ab ex pressione

Expanded text:
riosa David, quod fortiter fecerit debellando riosa David, quod fortiter fecerit debellando quosdam inimicos, et eos tributarios faciendo; quando post mortem Saülis persecutoris sui, regnum illius accepit manifestum in Israel. Nam et antequam persecutionem pateretur, rex erat, sed Deo tantum notus erat. Postea ergo jam manifesto regno, et evidenter atque eminenter accepto debellavit eos qui in hoc titulo commemorantur; et notatus est Psalmi titulus ita: In finem, pro his qui immutabuntur in tituli inscriptione, ipsi David in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam Syriae et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit Edom in valle Salinarum duodecim millia. Quvit, debellatos esse a David, id est Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, Joab, Edom . Facta sunt ista, et quemadmodum facta sunt ita ibi conscripta sunt, ita leguntur: legat qui vult. Verumtamen sicut solet propheticus spiritus in Psalmorum titulis recedere aliquantulum ab expressione
Abbreviated transcription (Latin):
mum audierimus. sic intendamꝰ: qm̃ inno
mine.xp̃i nutritis et nutriendis loquimur
inȩccłia dĩ: nec alienis asapore istarũ lutte¬
rarum: aquib mundus alienus ẽ Non qͣsi
rudia uobis ista semꝑ esse debent. Si enum
ea quȩ sepissime audistis. cum iocunditate
inore cogitationis ruminatis. nec obluuo¬
ne tanquam inuentre sepelistis:eadem ipsa
recordatio ur̃a et memoria. multum nos po¬
terit adiuuare: ne multum loquamur ad
enodanda quasi rudib ea que iam uos nos¬
se nouimus: Certe illuad meminimꝰsepe uos
audisse qđ dicimus Uix est ut inpsalmis
et nos sumus. Ac ꝑhoc quando uoces nr̃as
agnoscimus: sine affec̾tui agnoscere non pos¬
sumus: et tantomagis delectamur. quantoma
gis nos inidem nos esse sentimus. Dauid rex.
unus homo fuit: s:ñunũ hominẽ figurauit
quando scilicet figurauit eccł̃iam exmultis
constantem: distentam usq ad fines terrȩ.
Quando enim unum hominem figurauit:
in huius psalmi titulo dicunt᷑ quedã uicto¬

Expanded text:
mum audierimus, sic intendamus: quoniam in nomine Christi nutritis et nutriendis loquimur in Ecclesia Dei, nec alienis a sapore istarum Litterarum a quibus mundus alienus est, non quasi rudia vobis ista semper esse debent. Si enim ea quae saepissime audistis cum jucunditate in ore cogitationis ruminastis, nec oblivione tanquam in ventre sepelistis; eadem ipsa recordatio vestra, et memoria multum nos poterit adjuvare, ne multum loquamur ad enodanda quasi rudibus ea quae jam vos nosse novimus. Certe illud meminimus saepe vos audisse quod dicimus: vix est ut in Psalmiset nos sumus. Ac per hoc quando voces nostras agnoscimus, sine affectu agnoscere non possumus: et tanto magis delectamur, quando indidem nos esse sentimus. David rex unus homo fuit, sed non unum hominem figuravit: quando scilicet figuravit Ecclesiam ex multis constantem, distentam usque ad fines terrae; quando autem unum hominem figuravit, in hujus psalmi titulo, dicuntur quaedam victo
Abbreviated transcription (Latin):
uisi sunt pre ira uultus cius: & nobis ad
intelligendum appropinquauit cor eius.
Itaq intelligite ulud qđ inpsalmo alio cõ
cornupetarum inter uaccas populorum:
Quas dixit uaccas: Animas seductibiles. Yt¬
quidd hoc: Ht excludantur hi. id: appare¬
ant qͥ latebant: qͥ ꝓbati sunt argento Q a
.ẽ argento: E loquio dĩ Eloquia dñi. eloqͥa
casta: argentum igne examinatum: ꝓbabi¬
le terrȩ. purgatum septies tantũ hunc sen¬
sum obscurum: uidete quemadmodũ in
luce excludat apłs Oportet inquit et here¬
ses esse: ut ꝓbati manifesti fiant inter uos
Quid. ẽ ꝓbati: ꝓbati argento: ꝓbati eloquio
Q uid. ẽ manifesti fiant: Excludant᷑. Quare
hoc: ꝓpter hereticos: Quid.ẽ ꝓpt̃ heretieos:
Propt̃ congregationem tauroꝵ. int̾ uaccas

Expanded text:
visi sunt prae ira vultus ejus, et nobis ad visi sunt prae ira vultus ejus, et nobis ad intelligendum appropinquavit cor ejus. Itaque intelligite illud quod in psalmo alio commperborum cornupetarum, inter vaccas populorum. Quas dixit vaccas? Animas seductibiles. Utquid hoc? Ut excludantur hi, id est appareant qui latebant, qui probati sunt argento. Quid est, argento? Eloquio Dei. Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probabile terrae, purgatum septies tantum . Hunc sensum obscurum, videte quemadmodum in lucem excludat Apostolus: Oportet, inquit, et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Quid est, probati? Probati argento, probati eloquio. Quid est, manifesti fiant? Excludantur. Quare hoc? Propter haereticos. Quid est, propter haereticos? Propter congregationem taurorum inter vacca
Abbreviated transcription (Latin):
argento Excludantur enim dixit emi¬
neant. eant. appareant. Inde dicunt᷑ & in
arte  argentaria exclusores: id÷ exquadã
confusione massȩ. adsuã formã exp̃ssores:
Ergo multi qui optime possunt scripturãs
dinoscere & ꝑtract̾are. latebant inpopło dei.
nec asserebant solutionem questionũ diffici¬
lium: cũ calumpniator nullus instaret.
unquid enim ꝑfecte detrinitate tractatum
ẽ. ante quam oblatrarent arnani: Hunqͥi
ꝑfecte depenitentia tractatum. ẽ ante qͣm
obsisterent nouitiani: Sice non ꝑfecte de
baptismate tractatum ẽ: ante quam con¬
tradicerent foris posit rebaptiratores: Nec
de ipsa unitate. xp̃i. enucleate dicta eranͭ
quȩ dicta sunt: nͥ postea quã separatio illa
urguere cȩpit fr̃s infirmos: ut iam illi qui
nouerant hec tractare atq dissoluere. ne pi¬
rent infirmi sollicitati questionib impioꝵ.
sermonib & disputationib sius obscura
legis inpublieum deduxerunt: Ergo illi di¬

Expanded text:
argento . Excludantur enim dixit, emiargento . Excludantur enim dixit, emineant, appareant. Unde dicuntur et in arte argentaria exclusores, id est, ex quadam confusione massae, formae expressores. Ergo multi qui optime possent Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei; nec asserebant solutionem quaestionum difficilium cum calumniator nullus instaret. Numquid enim perfecte de Trinitate tractatum est, antequam oblatrarent Ariani? numquid perfecte de poenitentia tractatum est, antequam obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de Baptismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptizatores; nec de ipsa unitate Christi enucleate dicta erant quae dicta sunt, nisi posteaquam separatio illa urgere coepit fratres infirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infirmi sollicitati quaestionibus impiorum, sermonibus et disputationibus suis obscura Legis in publicum deducerent. Ergo illi di
Abbreviated transcription (Latin):
confirmatum. nemo irritum facit aut
suꝑordinat: Abrahȩ dictȩ sunt ꝓmissio¬
nes: & semini eius. Non dicit & seminib
tanquam inmultis. s tanquam inuno:
dicentur om̃s gentes lu qui dimisisti unita¬
tem omĩum gentium. & in parte remansisti:
pollusti destamentum eius. Quid tͥ gͦ contig̃.
ut extermminareris: ut abhereditate separare¬
ris. De ira di. ẽ. Adtende enim quid sequatur.
olluerunt testamentum eius. duiisi sunt p̃
ira uultus eius. Quid expect̾atis: qua ma¬
iore nota ostendantur heretier. Diuiisis̃
p̃ira uultus eius: & apꝓpinquauit eor il¬
lius Cuius intelligimus: nͥcurꝰ ira diuisi
sunt: Quomͦ apꝓpinquauit cor illius: ut
intelligamus uoluntatem illi: Et enim
male sentiunt. ꝓbati sunt qͥ bene sentiunt.
Multa enim latebant inscripturis Et cum
ꝓcessissent heretici: questionib agitauert̃
eccłiam di Apta sunt quȩ latebant: et in¬
psalmo Congregatio tauroꝵ int̃ uaccas
popłoꝵ: ut excludant᷑ hi qui ꝓbati suñ

Expanded text:
testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis, sed tanquam in uno, dicentur omnes gentes. Tu qui dimisisti unitatem omnium gentium, et in parte remansisti, polluisti testamentum ejus. Quod tibi ergo contigit, ut exterminareris, ut ab haereditate separareris, de ira Dei est. Attende enim quid sequatur: Polluerunt testamentum ejus; divisi sunt prae ira vultus ejus. Quid exspectatis, qua majore nota ostendantur haeretici? Divisi sunt prae ira vultus ejus. 22. Et appropinquavit cor illius. Cujus intelligimus, nisi cujus ira divisi sunt? Quomodo appropinquavit cor illius? Ut intelligamus voluntatem illius. Etenim male sentiunt, probati sunt, qui bene sentiunt. Multa enim . latebant in Scripturis, et cum praecisi essent haeretici quaestionibus agitaverunt Ecclesiam Dei. Aperta sunt quae latebant, et inpsalmo, Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur hi qui probati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Causam igitur commutationis nr̃ȩ ides ł
ipsam dñi passionem nr̃amq intribulatio¬
nib uocem. intextu psalmi aduertamus:
cognoseamus: congemiscamus: et audien¬
do. cognoscendo. congemiscendo. mutem̃:
ut impleatur in nobis titulus psalmi. pro
his qui commutabuntur:

Expanded text:
Causam igitur commutationis nostrae, id est ipsam Domini passionem, nostramque in tribulationibus vocem in textu Psalmi advertamus, cognoscamus, congemiscamus: et audiendo, cognoscendo, congemiscendo, mutemur, ut impleatur in nobis titulus Psalmi, Pro his qui commutabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
latrones. apud impios. apud sceleratos. apud
turpes: apud flagitiosos & facinorosos uideᷤ
diuitias. Dat illis ds̃ ista. ꝓpt̃ communģonẽ
generis humani: ꝓpter habundantem af¬
fluentiam bonitatis suȩ: qui etiam solem
suũ oriri fac̃ suꝑ bonos & malos: & pluit
suꝑ iustos & iniustos. Tanta dat & malis:
et tibi nichil seruat: Falsum ẽ. qđ tibi ꝓmi¬
sit: Seruat: securus esto. Qui misertus. ẽ tui
cum esses impius: deserit te cum factus es
pius: Qui peccatori donauit mortem filii sui:
quid seruat saluato ꝑmortem filii sui: Secu¬
rus ergo esto. Tene debitorem: quia credidisti
ꝓmissorem. Dñs non priuabit bonis ambu¬
lantes ininnocentia. Ergo quid nob̃ restat
intorculari: inafflictione: inre dura: in pre¬
sentia uitȩ periculose: Quid nobis restat.
ut illuc ꝑueniamus: Domine ds̃ ustutum.
beatus homo qͥ sperat in

Expanded text:
latrones, apud impios, apud sceleratos. apud latrones, apud impios, apud sceleratos. apud turpes; apud flagitiosos et facinorosos vides divitias: dat illis Deus ista propter communionem generis humani, propter abundantem affluentiam bonitatis suae; qui etiam solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Tanta dat et malis, et tibi nihil servat? Falsum est quod tibi promisit? Servat; securus esto. Qui misertus est tui, cum esses impius; deserit te, cum factus es pius? qui peccatori donavit mortem Filii sui, quid servat salvato per mortem Filii sui? Securus ergo esto. Tene debitorem, quia credidisti in promissorem. «Dominus non privabit bonis ambulantes in innocentia.» Ergo quid nobis hic restat in torculari, in afflictione, in re dura, in praesentia vitae periculosae? quid nobis restat, ut illuc perveniamus? «Domine Deus virtutum, beatus homo qui sperat in