comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credidit quod audit anobis. uł qd̃
nos ate ut aliis adnuntiaremus au
Sed dico. Nunquid non audiert:
et quidem. Etiam ante: illos audis¬
hoc testimoniũ ꝑ allegoriã de uo¬
cibus intelligi ꝓpħarũ. Sed
dico. Nunquid isrł non cognouit:
Gentes eẽ uocandas ad fidem. Pri¬
mus moyses dicit. Idõ primus mo¬
yses: quia om̃s pene ꝓpħe postea
de gentiũ salute dixerunt. Ego
ademulationẽ uos adducam. in
non gentẽ. ingentem insipientem.
Quasi gͦ dicat: eos qui non gens mea
michi aduram irritationẽ. ut quib
maiores debiustis eẽ: gaudeatis eqͣ¬
ri.Sicut si quis habeat filiũ inobe¬
dientem. et ad corrigendum eũ dimi¬
diũ patrimonii sui det seruo suo.
ut tandẽ ille conuersus. gaudeat
uł si tantũ acciꝑe mereatur. Siue
non eramus gens: quia mortui era¬
mus in peccatis. Usaias aũt audet
& dicit. inuentus sum a non que¬
rentibus me. Gentib. quȩ non dm̃
in lege. sed inidolatriȩ ignorantia
requirebant. Palam apparui his

Expanded text:
credit, quod auditum a nobis, vel quod nos a te, ut aliis annuntiaremus, auSed dico: Numquid non audierunt? Et quidem. Etiam ante illos audishoc testimonium per allegoriam, vocibus intelligi Prophetarum. Sed dico: Numquid Israel non cognovit? Gentes esse vocandas ad fidem. Primus Moyses dicit. Ideo primus Moyses, quia omnes pene Prophetae postea de gentium salute dixerunt. Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem insipientem, Quasi ergo dicat, eos qui non sunt gens mihi ad vestram irritationem, ut quibus majores debuistis esse, gaudeatis aequari: sicut si quis habeat filium inobedientem, et ad corrigendum eum dimidium patrimonii sui det servo suo, ut tandem ille conversus gaudeat, vel si tantum accipere mereatur. Sive non eramus gens: quia mortui eramus in peccatis. Isaias autem audit, et dicit: Inventus sum a non quaerentibus me. Gentibus quae non Deum in lege, sed in idolo ignoranti requirebant. Palam apparui his
Abbreviated transcription (Latin):
iam quasi finito cextu epłȩ: ut solet.
comindationis gratia subter ad nexu¬
it. Item: hic monstrat apłs. non acci¬
piendam aut eligendam ꝑsonã esse
iuri uł feminȩ. quando romanis ꝑ
mulierẽ ut fertur litteras mitit. In ea¬
dem ȩpła aliis feminis mandat salu¬

Expanded text:
am quasi finito textu Epistolae, ut solet, commendationis gratiam subter annexuit. Item hic monstrat Apostolus, non accipiendam, aut eligendam personam esse viri, vel feminae, quando Romanis per mulierem ut fertur litteras mittit. In eadem Epistola aliis feminis mandat salu
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ ꝓuocat romanos ad simile opꝰ.
ostendens hoc illis non in merito
placuisse. Nam et si spiritalium
eoꝵ participes facti sunt gentiles.
debent et incarnalibꝰ ministrare
eis. Quia doctores ex ipsis habe¬
bant: et socii facti fuerant radicis
et pinguedinis olue: ideoq unus¬
quisq in quo abundat debet alte¬
ri imꝑtire̾. Hoc igitur cum con
ritis: abundabit nobis bona doc¬
trina inuos: quia quantũ ꝓficit
discipulus. tantũ ꝓuocatur ad
docendũ et doctor. sicut alibi ait.
Os nr̃m patet aduos õ corithii.
Siue abundant̃ benedicit᷑ in ad¬
uentu meo xp̃s inuobis. Scto au¬
tem qm̃ ueniens ad uos. inabun

Expanded text:
eorum provocat Romanos ad simile opus, eorum provocat Romanos ad simile opus, ostendens hoc illis non immerito placuisse. Nam si spiritualium eorum participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis. Quia doctores ex ipsis habebant, et socii facti fuerant radicis, et pinguedinis olivae: ideoque unusquisque in quo abundat, debet alteri impertire. Hoc igitur cum consritis, abundabit nobis bona doctrina in vos: quia quantum proficit discipulus, tantum provocatur ad docendum et doctor. Sicut alibi ait: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii. Sive, abundanter benedicitur in adventu meo Christus in vobis. Scio autem
Abbreviated transcription (Latin):
sed tantũ modo confirmari. Siue
ideo ex parte: quia nulla magni¬
tudo temporis satiat caritatem.
Nunc igitur ꝓficiscar ierusalem.
hoc michi restat: deinceps ut ue¬
niam. Ministrare scĩs. Scĩ erant
in ierusalem. qui om̃ibus suis
distractis. et ante apłorũ pedes
depositis. orationi. lectioni. doctri¬
nȩq uacabant: quales aũt fue¬
runt ex hoc cognoseitur. ut ipse
et quibus oblationem suã ẽẽ op¬
tat acceptam. id ẽ. ut eam dig̃¬
nentur acciꝑe. ostendens hoc
non tam ꝓdẽẽ accipientibꝰ: quã
dantibus. Hoc contra illos facit:
qui głam ꝑfectionis inpugnant.
ł bauerunt enĩ macȩdonia et
achaia: collationem aliquam
facere. & bauerunt hoc sibi utile
fore: si collationem aliquam
sumptuũ facerent scĩs. In pau¬
peres scõꝵ qui sunt ierusalem. pla¬
cuit eni eis. Quia ꝓpt̾ scõꝵ edifica
tionẽ eẽ pauꝑes uoluerunt. siue
simplicit᷑ pauꝑes scõs intelligi.
Et debitores sunt eoꝵ. Exemplo

Expanded text:
sed tantummodo confirmari; sive sed tantummodo confirmari; sive ideo ex parte, quia nulla magnitudo temporis faciat charitNunc igitur proficiscar in Jerusalem. Hoc mihi restat deinceps ut veniam. Ministrare sanctis. Sancti erant in Jerusalem, qui omnibus suis distractis, et ante Apostolorum pedes depositis, orationi, lectioni, doctrinaeque vacabant. Quales autem fuerint, ex hoc cognoscitur, ut ipse et quibus oblationem suam esse optat acceptam: id est, ut eam dignentur accipere, ostendens hoc non tam prodesse accipientibus, quam dantibus. Hoc contra illos facit, qui gloriam perfectionis impugnant. Probaverunt enim Macedonia et Achaia collationem aliquam facere. Probaverunt hoc sibi utile fore, si collationem aliquam sumptuum facerent sanctis. In pauperes sanctorum, qui sunt in Jerusalem. Placuit enim eis. Quia propter sae pauperes voluerunt. Sive simpliciter pauperes sanctorum intellige. Et debitores sunt eorum. Exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictũ. Quia quib non ẽ annun¬
tiatum de eo uidebunt: et qui ñ
audierunt intelligent. Ostendit᷑
nomine fiebant. Propt̃ quod et
impediebar plurimũ uenire ad
uos. Exposuit illud quod inca¬
pite dixerat. sed ꝓhibitus sum
usq adhuc. Nunc uero ulteri¬
us locum non habens in his regi¬
onibus. Ubi iam toti firmi sunt:
causam se negat habere ponendi
fundam̃tũ. Cupiditatem autem
habens ueniendi ad uos. Notan¬
dum. eẽ cupiditatem etiã bonã:
sicut. cupio dissolui et eẽ cũ xp̃o.
et concupiuit anima mea deside¬
rare iusti ficationes tuas. Ex mul¬
tis iam prececdentibꝰ annis. Qualis
necessitas fuerit ostendit: quȩ
illũ multis detinuerat annis. Sed¬
cum in hispaniam ꝓficisci ceꝑo
sꝑo quod preteriens uideam uos.
Utrum in hispania fuerit: incer
ut nec apud uos locũ aut neces¬
sitatem habeam dutuis remoran-¬
di. Ideo et ex parte illis frui se di¬
cit: quia non credere indigebant.

Expanded text:
praedictum. Quoniam quibus non est annunpraedictum. Quoniam quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt de eo, intelligent. Ostenditures quae in ejus nomine fiebant. Propter quod et impediebar plurimum venire ad vos. Exposuit illud quod in capite dixerat. Et prohibitus sum usque adhuc. Nunc vero ulterius locum non habens in his regionibus. Ubi jam toti firmi sunt, causam se negat habere ponendi fundamentum. Cupiditatem autem habens veniendi ad vos. Notandum esse cupiditatem etiam bonam: sicut, Cupio dissolvi, et esse cum Christo. Et: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas. Ex multis jam praecedentibus annis. Qualis necessitas fuerit ostendit, quae illum multis detineret annis. Cum in Hispaniam proficisci coepero, spero quod praeteriens videam vos. Utrum in Hispania fuerit, inceut nec apud vos locum aut necessitatem habeam diutius remorandi, ideo et ex parte illis fuisse dicit, quia credere non indigebant,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m facite siue monstrate. Ut fiat
suscepta sed sp̃u sc̃o. sicut scriptũ ẽ
quia sedit suꝑ apłos quasi ignis. et
uisȩ st̃ eis uariȩ linguȩ. Habeo ig¬
apud dm̃: licet apud homines in¬
famer et maculer. Non eñt audeo
aliquid loqui eoꝵ que ꝑme non
non ausus sum. aliquid dicere me
in his dum taxat rebus ꝓpria uira¬
sed de uirtutib loquebatur. Inur¬
te scĩ sp̃s: unam eẽ uirtutem atq
potentiã. Ita ut ab ierusalem ꝑ
circuitũ usq in illiricum repleue¬
rim euangło xp̃i. Repletur euan¬
głioᷤ. etiã gentes credunt. Sic aũt
suꝑ alienũ fundam̃tũ ȩdificat ma¬
lefacit: sed si edificat aurũ et cȩte¬
ra. Hic pseudo apłos tangit: qui
semꝑ ad eos qui iam crediderant
ibuant. et nunquã ad gentes. quia ñ
poterant uirtutes oꝑari. Et osten¬
dit ꝑfecte se laborasse: qui et fun¬
cdam̃tũ posuit. et ȩdificium suꝑex¬
truxit. Sed sicut scriptũ ẽ: osten

Expanded text:
sanctum facite, sive monstrate. Ut fiat sanctum facite, sive monstrate. Ut fiat suscepta, sed Spiritu sancto: sicut scriptum est: Quia sedit super Apostolos quasi ignis, et visae sunt eis variae linguae. Habeo igapud Deum, licet apud homines infamer et maculer. Non enim audeo aliquid loqui eorum, quae per non ausus sum aliquid dicere me in his dumtaxat rebus propria virtsed de virtutibus loquebatur. In vir virtutem atque potentiam. Ita ut ab Jerusalem per circuitum usque ad Illyricum repleverim Evangelium Christi. Repletur Evangelium, cum etiam gentes credunt. Sic autemsuper alienum fundamentum aedificat, male facit, sed si aedificet aurum, et caetera. Hic pseudoapostolos tangit, qui semper ad eos, qui jam crediderant, ibant, et numquam ad gentes: quia non poterant virtutes operari. Et ostendit perfecte se laborasse, qui et fundamentum posuit, et aedificium superstruxit. Sed sicut scriptum est. In Is
Abbreviated transcription (Latin):
bis fratres ex parte. Immo idõ ma¬
gis scribendi fidutiã habui: quia
uos noui ut prudentes cito acciꝑe
rationem. sicut scriptũ ẽ. Argue
sapientẽ et amabit te. Item. hoc
loco aut humilians se apls loqui¬
tur : aut certe qm̃ habentib iam
p̃dicationẽ petri. ipse audeat pre¬
dicare. Tanquã in memoriã uos
reducens. Recordans uos ẽẽ pru¬
dentes non ut ignaros doceo. sed
memoro ut scientes. Propt̃ grãm
qua data ẽ michi. Non ꝓpter mu¬
nera terrena uł laudem: sed ut
impleam officiũ quod accepi.
Ut sim minister xp̃i iħu ingen¬
tibus: seruiens in euangło. hoc ẽ
reuocans ei seruos quosdam fugi¬
tiuos. Sc̃ĩficans ȩuangłi dĩ. Mo¬
neo exemplo. scĩn eẽ demonstrans.
quod cum tanto timore ꝑficio.
Quidã enĩ ut humanũ contemp¬
nunt. quod p̃dicant ut diuinũ.
et ita fit ut res scã. uideatur esse
non sc̃ã. cum non ꝑficiatur. Un¬
de dicitur: scĩficate ieuiniũ: id ẽ

Expanded text:
bis, fratres, ex parte. Immo ideo mabis, fratres, ex parte. Immo ideo magis scribendi fiduciam habui, quia novi vos ut prudentes, cito accipere rationem: sicut scriptum est: Argue sapientem, et amabit te. Item hoc loco aut humilians se Apostolus loquitur: aut certe quoniam habentibus jam praedicationem Petri, ipse audeat praedicare. Tamquam in memoriam vos reducens. Recordans vos esse prudentes, sive non ignaros, non doceo, sed commoneo, ut scientes. Propter gratiam, quae data est mihi a Deo. Non propter munera terrena, vel laudem, sed ut impleam officium, quod accepi. Ut sim minister Christi Jesu in gentibus. Serviens Evangelio, hoc est, revocans ei servos quosdam fugitivos. Sanctificans Evangelium Dei. Meo exemplo sanctum esse demonstrans, quod cum tanto timore perficio. Quidam enim ut humanum contemnunt, quod praedicant ut divinum: et ita fit ut res sancta videatur esse non sancta, cum non perficitur sancte. Unde dicitur: Sanctificate jejunium, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
dux de femorib eius. Unde ꝓbat᷑
uere iam uenisse. xp̃s. in quo om̃s
gentes sꝑare manifestum ẽ. Ds̃ au¬
tem spei. in quo om̃s sꝑamus hoc
ostendit. qm̃ ds̃ absq uirtute sp̃s
scĩ non replet aliquem donatione
gratiȩ. qm̃ unũ donum ẽ patris ⁊ fili¬
et sp̃s scĩ. Repleat uos om̃i gaudio
et pace incredendo. Fidelium in
spe debet eẽ futura et ibi omne
gaudiũ. iibi pax ẽ. Nullũ uero in
dissensione gaudiũ: sed uniuer¬
in sp̃u. uirtutibus consistit et sig¬
nis. Certus sum aũt fr̃s mei. et¬
ego ipse de uobis. Bonus doctor
laudando ꝓuocat ad ꝓfectum: ut
erubescant tales non eẽ. quales ab
apło putantur. Qm̃ et ipsi pleni
estis dilectione. Prouidet ne tanꝗͣ
contenciostis dure increpasse uide¬
atur: uł desidentes aut stultos. oͥs¬
tendit. xp̃ianos semꝑ se alterutrũ
monere debere. Repleti om̃i scien¬
tia. it̾a ut possitis alterutrum mo¬
nere. hõc est noui et ueteris testa¬
menti. Audatus aũt scripsi uo¬

Expanded text:
ux de femoribus ejus. Unde probatur vere jam venisse Christum, in quo omnes gentes sperare manifestum est. Deus autem spei. In quo omnes speramus: hoc ostendit quomodo Deus absque virtute Spiritus sancti, non replet aliquando nationem gratia, quoniam unum donum est Patris et Spiritus sancti. Repleat vos omni gaudio et pace. Pax fidelium, in spe debet esse futura. Et ibi omne gaudium, ubi pax est. Nullum vero in dissensione gaudium: sed univerin Spiritus virtutibus consistit et signis. Certus sum autego ipse de vobis. Bonus doctor laudando provocat ad profectum, ut erubescant tales non esse, quales ab Apostolo putantur. Quoniam et ipsi pleni estis dilectione. Providit ne umquam contentiosius dura increpasse videatur. Vel dissidentes aut stultos ostendit Christianos semper alterutrum monere debere. Repleti omni scientia: ita ut possitis alterutrum monere. Hoc est novi et veteris Testamenti. Audacius autem scripsi vo
Abbreviated transcription (Latin):
ma dĩ erat semet ipsum ex ina¬
niuit. formã serui suscipiens. fa¬
ctus est homo. ꝓpt̾ea dicit. quis
ascendit in cęlũ: hoc ẽ. xp̃m de¬
ducere. Deducere aũt dicitur:
scđm formã dĩ. Reducere autẽ
ex mortuis: scđ̾m formã serui.

Expanded text:
ma Dei erat, semetipsum exinama Dei erat, semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, factus est homo. Propterea dicit: Quis ascendet in coelum, hoc est Christum deducere. Deducere dicitur secundum formam Dei: reducere autem ex mortuis, secundum formam servi.
Abbreviated transcription (Latin):
uet in ea. De iusticia aũt fidei.
ne dicas inquit incorde tuo. quis
ascendit incelũ: Hoc est. ne du¬
bites credere. mandatõ quod fu¬
uenturus ẽ dare tibi iusticiam
ex fide. Qui fecerit homo. iiuet
in ea. Nemo ergo illoꝵ uiuit. qͥa
in hoc tempore nemo ꝑficit legẽ
sine xp̃o: quia et hoc legis ẽ. ut
ipsi credatur. Quidã ex hoc loco
non eẽ dñi uerba declarant. qui de
legis opponit dicens. Siius inuitã
uenire: serua mandata. Unde
intelligimus. quod qui suo tempo¬
re legem seruauit. uitam habuit
ȩternã. Quȩ aũt exfide ẽ iusticia
sic dicit. ne dixeris incorde tuo.
Ille quidẽ scđmn historiã de lege
hoc dixit. sed apłs illud ad xp̃m
aptat. quia lex nec incelo fuit nec
in abysso. Siue ideo illos semꝑ ui¬
bet legͥi meditari: ut ibi xp̃m
ualeant inuenire. Quis ascen¬
aut quis descendit in abissum:
hoc est. xp̃m ex mortuis reuoca¬
re. Quia. xp̃c ds̃ et homo est.
In eo quod ds̃ uerbũ qui in for¬

Expanded text:
vet in ea. De justitia autem fidei: vet in ea. De justitia autem fidei: Ne dicas, inquit, in corde tuo: Quis ascendet in coelum: hoc est, ne dubites credere mandato, quod fuventurus est dare tibi justitiam ex fide. Qui fecerit homo vivet in ea. Nemo enim illorum vivit, quia in hoc tempore nemo perfecit legem sine Christo: quia et hoc legis est, ut ipsi credatur. Quidam ex hoc loco non esse Domini verba declarant: qui, de legis opponit dicens: Si vis in vitam venire, serva mandata. Unde intelligimus, quod qui suo tempore legem servavit, vitam habuit aeternam. Quae autem ex fide est justitia, sic dicit: Ne dixeris in corde tuo. Ille quidem secundum historiam de lege hoc dixit; sed Apostolus illud ad Christum aptat: quia lex nec in coelo fuit, nec in abysso. Sive ideo illud semper jubet lex meditari, ut ibi Christum valeant invenire. Quis ascenaut quis descendet in abyssum: hoc est Christum a mortuis revocare? Quia Christus Deus et homo est, in eo quod Deus Verbum, qui cum in for
Abbreviated transcription (Latin):
uertitur incontrariũ. Ignoran¬
tes enĩ dĩ iusticiam et suã que¬
rentes statuere: iusticiȩ dĩ non
sunt subiecti. Ignorantes quod
ds̃ ex sola fide iustificat. et us¬
tos se ex legis oꝑibus quam nõ
custodierunt ẽẽ putantes: no¬
luerunt se remissioni peccatoꝵ¬
uiderentur. sicut scriptum ẽ.
Pharisei aũt sꝑnentes consiliũ
dĩ insemet ipsis: noluerunt
baptizari baptismo iohannis.
Item quia sacrificia legis. et
cȩtera que umbra erant ueri¬
habebant: presentia xp̃i cessa¬
uerunt. cui credere noluerunt. Be
ad iusticiam om̃i credenti. Talis
ẽ ille qͥ xp̃m credit. die qͣ credidit. qͣ¬
lis ille qui uniuer sam legem. un¬
scripsit. qm̃ iusticiam quȩ ex lege
est. Ipse moy ses distinxit inter
atq factorũ. quod altera oꝑib
altera saluet sola fidĩ credulita¬
te accedentẽ. Item: apłs ostende¬
re uolens differentiam iusticiȩ
legis ac fidei: testem uocat mo¬
ysen. ita docentem de iusticia le¬
gis. quam qui fecerit homo. ui¬

Expanded text:
contraria. Ignorantes enim justitiam Dei, et suam quaerentes statuere: justitiae Dei non sunt subjecti. Ignorantes quod Deus ex sola fide justificat: et justos se ex legis operibus, quam non custodierunt, esse putantes: noluerunt se remissioni viderentur, sicut scriptum est: Pharisaei autem spernentes consilium Dei in semetipsis, noluerunt baptizari baptismo Joannis. Item quia sacrificia legis, et caetera, quae umbra erant verihabebant, praesentia Christi cessaverunt: cui credere noluerunt: Benad justitiam omni credenti. Talis est ille, qui Christum credidit, die qua credidit, qualis ille, qui universam legem imscripsit: quoniam justitiam, quae ex lege est. Moyses distinxit in Levatque factorum, quod altera operibus, altera sola fidei credulitate accedente fiat. Item Apostolus ostendere volens differentiam justitiae legis, ac fidei, testem vocat Moysen. Item docentem de justitia legis: Qui fecerit homo, vi
Abbreviated transcription (Latin):
innoxiam etatem paruuloꝵ crude¬
liter uisserat enecare. Item: compe¬
tens responsum quia pacientia
et eus bonitas fecit eos qui ꝓpriam
habent uoluntatem uiuendi: siue
uasa ire siue uasa miscđie. Uasa
ire apta ininteritũ. Implendo pecca¬
ta sua. uasa irȩ dignaᷤ sunt facti: et
a semet ipsis ad interitum prepara
et minora commiserunt. et graui¬
ter fuerunt afflicti. Quos et uo xxix¬
cauit. nos non solum ex iudȩiss
etiam ex gentibus. Quia et tunc
aliquanti egiptiorũ exierunt
cum filiis isrł. Quod si ds̃ ꝑsonas
acciꝑet: solus isrł debuit habere
salutem. Ita et nunc: non solum
tant. intantũ inquiunt quos uo¬
luit saluauit. ut etiã gentes ele¬
gerit idolatras que nunquã deo¬
seruierunt. et ex isrł paucos uo¬
caret scđm testimonium ysaię:
sicut in osee dicit: nunc populũ
duas tribus dicit: et non miseri¬
cordiam consecutaͬs decem tribꝰ.
Uocabo non plebem meã plebẽ
meã hoc loco uidȩam significat.

Expanded text:
innoxiam aetatem parvulorum crudeinnoxiam aetatem parvulorum crudeliter jusserat enecare. Item competens responsum: quia patientia, et ejus bonitas facit eos, qui propriam habent voluntatem vivendi, sive vasa irae, sirae, apta in interitum. Implendo peccata sua, vasa irae digna sunt facti, et a semetipsis ad interitum praeparatet minora commiserant, et graviter fuerant afflicti. Quos et vocavit, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Quia et tunc aliquanti Aegyptiorum exierant, cum filiis Israel, quod si Deus personam acciperet, solus Israel debuit habere salutem. Ita et nunc non solum tant: Intantum, inquiunt, quos voluit, salvavit; ut etiam gentes elegerit idololatras, qui numquam servierant Deo, et ex Israel paucos vocaret, secundum testimonium Isaiae. Sicut in Osee dicit. Non populum, duas tribus dicit: et non misericordiam consecutam, decem tribus. Vocabo non plebem meam, plebem meam. Hoc loco Judam significat.
Abbreviated transcription (Latin):
luntatem. sicut et lutũ insensibi¬
lis matheria. fictori suo responde-¬
re non potest. quia in potestate
figuli positum est. O homo. tu
quis es qui respondeas dõ: Nun¬
quid dicit figmentũ ei qui se fin¬
xit. quid me fecisti sic: Quibus¬
dam uidetur. et hoc adhuc ex
ipsoꝵ ꝑsona dicere. quia ipsum ẽ
dicere. neminẽ posse contradicere
uoluntati dĩ. alteruis miserentis.
alterum indurantis. et addere. ne¬
minẽ dõ respondere. Quidam uͦ
dicunt: iam hinc apłm respon¬
dere. quod etiã si ita ẽẽt ut illi
calumpniantur. non debere eos
suo respondere factori: eo quod
tales simus ad comparationem
dĩ. quale ad suũ est liti artifi¬
est. õ homo tantomagis. An non
om̃s in egypto commorantes.
quia et isrł ibi idolis deserui¬
erat.xxuiii. Quod si uolens ds̃¬
ostendere iram. et notam facere
pacientia. Quia illum dui sustinu¬
it blasfemantẽ. et populũ suũ ua¬
riis oꝑibus affligentem. ꝓpt̾ea qͥa

Expanded text:
luntatem, sicut et lutum, insensibiluntatem, sicut et lutum, insensibilis materia, fictori suo respondere non potest, quia in potestate figuli positum est. O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit, Quid me fecisti sic? Quibusdam videtur, et hoc adhuc ex persona dicere, quia ipsum est dicere, neminem posse contradicere voluntati Dei alterius miserentis, alterum indurantis, et addere neminem Deo respondere. Quidam vero dicunt jam hinc Apostolum respondere, quod etiam si ita esset, ut illi calumniantur, non debere eos suo respondere factori: eo quod tales simul ad comparationem Dei, quale ad suum est luti artifiest, o homo tanto magis! Annon homnes in Aegypto commorantes: quia et Israel ibi idolis deservierat. Quod si Deus volens ostendere iram, et notam facere . Quia illum diu sustinuit blasphemantem, et populum suum variis operibus affligentem. Praeterea quod
Abbreviated transcription (Latin):
suam clementiam uoluit demon¬
strare.xxuii. Ergo cui uult
miseretur: et quem uult induras
Ergo si hoc sic intelligitur. cui
uult miseretur. et quem uult in¬
durat. quod satis iniquũ est. et ita
ꝓposicio ur̃a concluditur. ut dica¬
tis malitiȩ ur̃e non uos eẽ causã.
sed dñi uoluntatẽ cui contradici
non possit: sed resistit huic ratio¬
ni ure ipsa natura iusticie dĩ.
Dicis itaq michi quid adhuc
queritur. Uoluntati enim eius
quis resistit: Apostolus contra ad¬
uersarios dicit. dicis itaq michi:
quid adhuc queritur: Et iterum
infert: confirmans hoc quod dixe-¬
rat. O homo. tanto magis uere que¬
ritur et iuste. ex uerbis tuis: nemo
eñi ꝓpriam non habens uoluntatẽ.
dicere potest de dõ. quid et alhuc
queritur Inde recte arguens eiꝰ
inprudentiã: dicit: tu quis es qͥ
respondeas dõ: Qui enĩ adõ in¬
duratus ẽ sicut tu dicis. contra¬
dicere suo creatori non potest.
quasi non habens ꝓpriam uo¬

Expanded text:
suam clementiam voluit demonsuam clementiam voluit demonstrare. Ergo cujus vult, miseretur, et quem vult, indurat. Ergo si hoc sic intelligitur: Cujus vult miseretur, et quem vult, indurat: quod satis iniquum est, et ita propositio vestra concluditur, ut dicatis malitiae vestrae non vos esse causam, sed Domini voluntatem, cui contradici non possit: sed resistit hic rationi vestrae ipsa natura justitiae Dei. Dicis itaque mihi: Quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Apostolus contra adversarios dicit: Dicis itaque mihi: Quid adhuc queritur? Et iterum infert, confirmans hoc quod dixerat: homo, tanto magis vere queritur, et juste, ex verbis tuis. Nemo enim propriam non habens voluntatem, dicere potest de Deo: quid adhuc queritur? Unde recte arguens ejus imprudentiam, dicit: Tu quis es, qui respondeas Deo? Qui enim a Deo induratus est, sicut tu dicis, contradicere suo creatori non potest, quasi non habens propriam vo
Abbreviated transcription (Latin):
quam negantis. Dicit eñi scrip¬
tura pharaoni. quia in hoc ipsũ
excitaui te.ut ostendam inte
uirtutem meã: et adnuntietur
nom̃ meũ in uniuersa terra. Et¬
hoc mtchi male ꝓponunt. Sed
hic locus duobiis modis adiuer¬
sis exponitur. siue quod unus¬
quisq modũ et finẽ peccatorum
suoꝵ impleat ut puniatur. sicut¬
et sodomitȩ et amorrei. Hic ergo
iam modũ excesserat: et idcirco
uoluit ds̃ quasi iam de ꝑ ituro
aliis prouidere. ut populus eus
agnosceret iusticiam ipsuis atq
uirtutem. ut nec peccarent. nec
suos aduersarios uererentur. Ta¬
le ẽ hoc quod inpharaone gestum
est: quale si medicus de cruciatu
iam dampnati rei multis inueni¬
at sanitattim. causas inquirendo
morboꝵ. Alł si uidex cum possit
criminosum statim punire. ad
omium timorẽ diuersis penis af¬
ficiat. siue dĩ patientia induratus
est. crescente enĩ plaga dĩ. duri¬
or fiebat. et quamiuis sciret eum
non conuerti: tam̃ etiam in ipso

Expanded text:
quam negantis. Dicit enim Scripquam negantis. Dicit enim Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Hoc et illi male proponunt. Sed hic locus duobus modis a diversis exponitur: sive quod unusquisque modum et finem peccatorum suorum implet, ut puniantur, sicut Sodomitae et Amorrhaei. Hic ergo jam modum excesserat, et idcirco voluit Deus, quasi de jam perituro aliis providere, ut populus ejus agnosceret justitiam ipsius, atque virtutem: ut nec peccarent, nec suos adversarios vererentur. Tale est hoc quod in Pharaone gestum est, quale si medicus de cruciatu jam damnati rei, multis inveniat sanitatem, causas inquirendo morborum. Vel si judex, cum possit criminosum statim punire, ad omnium timorem diversis poenis afficiat. Sive Dei patientia induratus est. Cessante enim plaga Dei, durior fiebat, et quamvis sciret eum non converti: tamen etiam in ipso
Abbreviated transcription (Latin):
quid me fecisti sic: Nunc aposto¬
lus contradicentem sibi suꝑuis in¬
crepat. ostendens hoc ipsum quod
dicit. cui uult miseretur. et quẽ
uult indurat. Quid adhuc queri¬
tur: Uoluntati aũt eiuis quis re¬
sistere poterit. Ex hoc igitur de¬
monstrat. eũ ẽẽ ꝓprii arbitrii uł
uoluntatis. Quod si ut ipse contra¬
rio ueniens dicit. cuiꝰ uult mise¬
retur et quem uult indurat. ni-¬
chil differt quod figulus tractat
inmanibꝰ. quod fingenti ex se uas
aliquod. contradicere non potest
quid ex eo uult efficere: Hic aũt
in eo in quo contradicit. et queri¬
tur de dĩ uoluntate. oftendit li¬
beri sẽẽ arbitrii. qui audet de dĩ
iudicio retractare. Item si non ẽ
uolentis neq currentis ut qui¬
dam putant. quare hic ipse cu¬
currit dicens. cursum consum¬
maui. et alios ut currerent ad¬
hortatus ẽ dicens. sic currite ut
om̃s comp̃hendatis:. Unde intel¬
ligitur quia hic int̾rogantis uo¬
ce utitur. et redarguentis potuis

Expanded text:
Quid me fecisti sic? Nunc ApostoQuid me fecisti sic? Nunc Apostolus contradicentem sibi superius increpat, ostendens hoc ipsum, quod dicit. Cujus vult, miseretur, et quem vult indurat: et quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistere poterit? Ex hoc igitur demonstrat eum esse proprii arbitrii, vel voluntatis, quod si ut ipsi econtrario veniens dicit: Cujus vult, miseretur Deus, et quem vult indurat: nihil differt, quod figulus tractat in manibus, quod fingendi ex se vas aliquid contradicere non potest, quid ex eo vult efficere; hic autem in eo in quo contradicit, queritur de Dei voluntate, ostendit liberi esse arbitrii: qui audet de Dei judicio retractare. Item si non est volentis neque currentis, ut quidam putant, quare ipse currit, dicens: Cursum consummavi, Et alios, ut currerent, adhortatus est, dicens: Sic currite, ut omnes comprehendatis. Unde intelligitur, quia hic interrogantis voce utitur, et redarguentis potius
Abbreviated transcription (Latin):
iudei est. Igicur non uolentis neq
currentis. Et iterũ. Ergo cui uult
miseretur: et quem uult indurat.
Non eñi apłs tollit quod in ꝓpria
uoluntate habemus: qui suꝑuis
dixit. Ignoras. quia bonitas dĩ ad
penitentiã te adducit: Et iterũ
timotheo scribit. In magna autẽ
domo non solum sunt uasa aurea
et argentea: sed et lignea et ficti¬
lia. et quedam quidam quidem
in honorem. quedã incontumeliã.
Siquis aũt mundauerit se abhis.
erit uas in honorem scĩficatum.
Igitur non uolentis neq curren¬
tis: sed miserentis ẽ dĩ. Hoc loco
paulus apłs. usq ad illũ locum.
quid ergo ad huc queritur. Uo¬
luntati enĩ eius quis resistere po¬
terit. ꝑsonã de contrario assumit
uenientis. et dicentis non eẽ inno¬
bis aut recte aut male agere
sed indĩ arbitrio constitutum.
qui cuiꝰ uult miseretur. et quem
uult indurat. Homo. tu quis es
qui contradicas dõ: Nunquid
dicit figmentũ ei qui se fuxit.

Expanded text:
sermo est. Igitur non volentis, neque sermo est. Igitur non volentis, neque currentis. Et iterum ergo cujus vult miseretur: et quem vult, indurat. Non enim Apostolus tollit, quod in propria voluntate habemus, qui superius dicit: Ignoras, quia bonitas Dei te ad poenitentiam adducit? Et iterum Timotheo scribit: In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia. Et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam. Si quis autem mundaverit se ab his, erit vas in honorem sanctificatum. Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Hoc loco Paulus apostolus usque ad illum locum: Quid enim adhuc queritur? voluntati enim ejus quis resistere poterit? personam de contrario assumit, venientis et dicentis, non esse in nobis, aut recte, aut malum agere, sed in Dei arbitrio constitutum: qui cujus vult, miseretur, et quem vult indurat. Homo tu quis es qui contradicas Deo? Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit,
Abbreviated transcription (Latin):
quod dicitur sicut scriptũ ẽ: et
ad geneseos librũ et ad ꝓpħam
malachiã ꝑtinet. In geneseos libro
ad rebeccam dicitur. Duȩ gentes.
et duo populi in utero tuo. Unde
bene ostendit apls. ꝓmissiones ñ
ẽẽ eoꝵ qui scđm carnem filii sunt
abrahe: sed eorũ qui fidem patrũ
dixerat. ut ꝓbaret apud dm̃ pre¬
rogatiuam generis nichil ualere: si¬
ue iam tunc significatũ posteriorẽ
populũ meliorẽ futurũ. non intelli¬
gentes putarent cũ dicere. alios ds̃m
bonos facere alios malos. scđm ipsoꝵ
sententiã. quod erat iniquor puni¬
re qui non sua sponte peccasset.
et ꝓponit sibi ex aduerso testimo¬
nia quibus ipsi hoc affirmare sole¬
bant. quibus exemplis ꝑ breuis sub¬
iectionis respondit: ostendens ita
incelligi non posse. Moysi eñĩ dicit.
prestabo. Hoc recto sensu: ita intel¬
ligitur. Illius miserebor: quẽ ita¬
presciui posse miscđiam ꝓmereri.
ut iam tunc illius sim misertus.
Cui miserebor. Econtrario sermo

Expanded text:
quod dicitur, sicut scriptum est, et ad Geneseos librum, et ad prophetam Malachiam pertinet. In Geneseos libro ad Rebeccam dicitur: Duae gentes et duo populi in utero tuo. Unde bene ostendit Apostolus, promissiones non esse eorum, qui secundum carnem filii sunt Abrahae, sed eorum qui fidem patrum dixerat, ut probaret apud Deum praerogativam generis nil valere: sive jam tunc significatum posteriorem populum meliorem futurum, non intelligentes, putarent eum dicere, quod alios Deus bonos faceret, alios malos: secundum ipsorum sententiam, quod erat iniquorum punire, qui non sua sponte peccasset: proponit sibi ex adverso testimonia, quibus ipsi hoc affirmare solebant. Quibus exemplis per breves subjectiones respondet, ostendens ita intelligi non posse. Moysi enim dixit, Mcordiam praestabo. Hoc recto sensu ita intelligitur: Illius miserebor, quem praescivi posse misericordiam promereri, ut jam tunc illius sim misertus. Cui miserebor. Econtrario Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
tuis iam non moritur: mors illi ul¬
tra non dominabitur. Ita et nos
si hic uoluntate mortui fuerimꝰ
scdam non timebimus mortem:
siue iam non pocestis iterũ bap¬
tizari: quia xp̃c non potest ꝓ
uobis iterũ crucifigi. sicut di¬
cit ad ebreos. Inpossibile ẽ eos qͥ
semel illuminati sunt. et cętera:
quibus iam non pęnitentiam ne¬
gat. sed iterationẽ baptismi dif¬
fitetur. Quod enĩ mortuis est
peccato: mortuus ẽ semel. Quia
ipse peccata nr̃a portauit et ꝓ
nobis doluit. ne de cȩtero pecca¬
remus. Quod aũt uiuit: uuit
deo. Uiuit ingłam deitatis. Ita
et uos: existimate uos mortuos
quidẽ eẽ peccato. uiuentes aũt¬

Expanded text:
tuis, jam non moritur: mors illi ultuis, jam non moritur: mors illi ultra non dominabitur. Ita et nos si hic voluntate mortui fuerimus: secundam non timebimus mortem. Sive jam non potestis iterum baptizari, quia Christus non potest pro vobis iterum crucifigi: sicut dicit ad Hebraeos: Impossibile est eos, qui semel illuminati sunt, etc. Quibus non poenitentiam negat, sed iterationem baptismi diffitetur. Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel. Quia ipse peccata nostra portavit, et pro nobis doluit, ne de caetero peccaremus. Quod autem vivit, vivit Deo. Vivit in gloria deitatis. Ita et vos existimate vos mortuos quidem e
Abbreviated transcription (Latin):
innoxiũ corpus appendit. ut tu
noxiũ suspendas auiciis. In quo
misterio moyses serpenteni eneũ
indeserto suspendit. Ut destruat᷑
corpus peccati: ut ultra non ser¬
uiamus peccato. hoc ẽ. ut om̃ia
uitia destruantur. quia unum
uitiũ m̃brũ ẽ peccati. Om̃ia. cor¬
pus totũ. Xp̃c eñĩ non exparte
sed integer crucifixiis: siue ut
corpus nr̃m destruatur aserui¬
tute peccati: et fiat iusticie man¬
cipium. quod solebat eẽ delicłi.
Omis enĩ qui facit peccatũ:
seruus ẽ peccati. Qui enĩ mor¬
tiuis ẽ iustificatus ẽ ãpeccato.
hoc ẽ. alienatus ẽ a peccato: mor¬
tuus eñi: om̃ino non peccat.
Ita et qui natus ẽ dedõ: non
peccat. Crucifixus em̃: om̃ib
m̃bris dolore occupatis peccare
uix poterit. Si aũt mortui sumus
cum . xp̃o: credimus quia simul
etiã iuuemus cum xp̃o. Si conmor¬
tui non sumus nec conuiuemus.
quia eus non sumus m̃bra. Sci¬
entes quod xp̃c surgens ex mor¬

Expanded text:
innoxium corpus appendit, ut tu innoxium corpus appendit, ut tu noxium suspendas a vitiis, in quo mysterio Moyses serpentem aereum in deserto suspendit. Ut destruatur corpus peccati: ut ultra non serviamus peccato. Hoc est, ut omnia vitia destruantur, quia unum vitium, membrum est peccati: omnia, corpus totum. Christus non ex parte, sed integer est crucifixus. Sive ut corpus nostrum destruatur a servitute peccati, et fiat justitiae mancipium, quod solebat esse delicti. Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati. Qui enim mortuus est, justificatus est a peccato. Hoc est, alienatus est a peccato. Mortuus enim omnino non peccat. Ita et qui natus est de Deo, non peccat. Crucifixus enim omnibus membris dolore occupatis, peccare vix poterit. Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quia simul etiam vivemus cum illo. Si commortui non sumus, nec convivemus: quia ejus non sumus membra. Scientes quod Christus resurgens ex mor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptea ita baptizari: ut ꝑ miste¬
rium consepeliamur xp̃o. crimi¬
nibus morientes. et renunciantes
pristinȩ uitȩ. ut quomodo pater
głificatur in filii resurrectione.
ita et ꝑ nr̃e conuersationis noui¬
tatem ab om̃ibus honoretur. ut
ne signa quidẽ ueteris hominis
agnoscantur innobis. Nec enim
aliquid uelle aut cuꝑe debemꝰ:
quod uolunt aut cupiunt qui
nondũ sunt baptizati. Et qui¬
roribus implicantur. Si eñi con¬
plantati facti sumus similitudi¬
ni mortis eius: suul et resur¬
rectionis erimus. Si eñĩ conse¬
pulti sumus nunc: et tunc re¬
surrectionis euis poterimus eẽ
participes. Et si fuerimus noui
et inmutati inconuersatione. si¬
militer noui et inmutati erimus
ingła. Hoc scientes quia uetus
homo nr. Qui ueterem hominẽ.
terrenũ adam imitando. pecca¬
bat. Simul crucifixiis ẽ. ꝑ bap¬
tismũ te cum xp̃o crucifixum
intellige. qui m̃brũ de corpore
eius effectus es. & ille quidem

Expanded text:
opterea ita baptizari, ut per mysteopterea ita baptizari, ut per mysterium consepeliamur Christo, criminibus morientes, et renuntiantes pristinae vitae: ut quomodo Pater glorificatur in Filii resurrectione, ita et per nostrae conversationis novitatem ab omnibus honoretur: ut ne signa quidem veteris hominis agnoscantur in nobis. Nec enim aliquid velle, aut cupere debemus, quod volunt aut cupiunt, qui nondum sunt baptizati, et quierroribus implicantur. Si enim complantati facti sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus. Si consepulti sumus nunc, et tunc resurrectionis ejus poterimus esse participes; et si fuerimus novi, et immutati in conversatione, similiter novi et immutati erimus in gloria. Hoc scientes, quia vetus homo noster. Qui veterem hominem terrenum Adam imitando peccabant. Simul crucifixus est. Per baptismum te crucifixum intellige, qui membrum de corpore ejus effectus es. Et ille quidem
Abbreviated transcription (Latin):
XU Quid gͦ dicemus : ꝑ manebi¬
mus in peccato ut gracia abundet:
Absit. Qui enim mortui. sumus
peccato. Ne non intelligentes dice-¬
rent. si gratia crescit in magnitu¬
dine delictoꝵ. peccare debemus.
ut possit magis ac magis gratia
abundare: absit. Ego de illis
dico quos ita fides inuenit: non
de nobis qui iam mortui sumus
peccato. ut gratiȩ uiueremus. Quo¬
modo adhuc uiuemus in illo: uult
tam firmum eẽ baptizatum: tamq
Aut nunquid nescitis ipsum sa¬
cram̃tũ baptismatis: Quia qui¬
cumq baptizati sumꝰ in xp̃o iħu.
Tribus modis baptismũ accipit᷑
in scripturis. aquȩ. et sp̃s scĩ qui
et ignis appellatus ẽ. et sanguinis
in martyrio. de quo saluator dice¬
bat. baptismo habeo baptizari.
Inmorte ipsius baptitati sumus.
ut illi conmoreremur inbaptismti.
Consepulti eni sumus cum illo ꝑ
baptismũ in mortẽ. ut quomodo
xp̃s surrexit amortuis ꝑ głam
patris: ita et nos innouitate ui¬
te ambulemus. Ostendit nobis.¬

Expanded text:
 Quid ergo dicemus? Manebimus in peccato: ut gratia abundet? Absit. Qui enim mortui sumus peccato. Ne non intelligentes dicerent: Si gratia crescit in magnitudine delictorum, peccare debemus, ut possit magis ac magis gratia abundare. Absit. Ego de illis dico, quos ita fides invenit, non de nobis, qui jam mortui sumus peccato, ut gratia viveremus. Quomodo adhuc vivemus in illo? Vult tam firmum esse baptizatum, tamque Aut numquid nescitis ipsum sacramentum baptismatis. Quia quicumque baptizati sumus in Christo Jesu. Tribus modis baptismum accipitur in Scripturis: Aquae, et Spiritus sancti, qui et ignis appellatus est, et sanguinis in martyrio, de quo Salvator dicebat: Baptismo habeo baptizari. In morte ipsius baptizati sumus. Ut illi commoriamur in baptismo. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem: ut quomodo Christus surrexit a mortuis, per gloriam Patris: ita et nos in novitate vitae ambulemus. Ostendit nos pr
Abbreviated transcription (Latin):
custodiet iustos: Insanguine ip¬
suis salui erimus ab ira ꝑipsum.
non animaliũ sicut inlege. Caue-¬
amus gͦ: ne peccando eum pollu¬
tum dicamus. sicut dixit ipse
apłs ad ebreos. Si enĩ cum inimi¬
ci essemus. reconciliati sumꝰ deo ꝑ
mortẽ filii eiuis. Peccatores iniqui

Expanded text:
custodiet justos! In sanguine ipcustodiet justos! In sanguine ipsius salvi erimus ab ira per ipsum. Non animalium sicut in lege. Caveamus ergo, ne peccando eum pollutum dicamus: sicut dicit ipse Apostolus ad Hebraeos. Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii
Abbreviated transcription (Latin):
suã p̃posuerit : nec necessariam
nobis denegauerit mortẽ. Ilix
eni ꝓiusto quis moritur. Ideo pro
iusto difficile moritur. quia uistus
non habet mori. Pro iuisto enim:
forte moritur alter. Nam ꝓbono
forsitan quis audeat etiã mori.
Bonus ipse ẽ: qui et iustus. Dicit
eni alibi. Mandatũ sc̃mn et iustũ
et bonũ. Forsitan aũt. hoc est
tam facile audeant. ne illi iniuria
caritatem ds̃ innobis. Amabilem
facit: cum insinuat quantd̃ nos
diligat. Quando eni in debite
aliquid prestatur: tunc maxime
caritas commendatur. Quid eñi
tam indebitum. quam ut sine
peccato dñs ꝓseruis impiis more¬
retur. et unuiersitatis conditor
dignaretur apparere in homine.
res essemus. Notandum. quod
plerumq apł̃s credentes iam
in xp̃m fuisse peccatores dicens iã
non eẽ significat. ut qualit̃ se ex¬
hibere debeant recognoscant. xp̃c
ꝓ nobis mortuus ẽ. multo igitur
magis iustificati nunc. Si peccato¬
res tantũ dilexit: quanto magis

Expanded text:
suam praeposuerit, ne necessariam suam praeposuerit, ne necessariam nobis denegaret mortem. Vix enim pro justo, quis moritur. Ideo pro justo difficile moritur, quia justus non habet mori. Pro morituro enim forte moritur alter. Nam pro bono forsitan, quis audeat mori? Bonus ipse est, qui et justus. Dicit enim alibi: Mandatum sanctum, et justum, et bonum. Forsitan autem, hoc est, tam facile audeat, ne illi injuria charitatem suam Deus in nobis. Amabilem facit, cum insinuat quantum nos diligat: quando enim indebite aliquid praestatur, tunc maxime charitatis commendatur. Quid enim tam indebite, quam ut sine peccato Dominus pro servis impiis moreretur: et universitatis conditor dignaretur apparere in homine, dum tempus. Notandum quod plerumque Apostolus credentes jam in Christo fuisse peccatores, dicens, jam non esse significat: ut qualiter se exhibere debeant, recognoscant. Christus pro nobis mortuus est: multo igitur magis justificati nunc. Si peccatores tantum dilexit: quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
beneficiorũ: excitat inse magni¬
tudinem caritatis. quȩ ꝑfecta con-¬
fidit. et timere non nouit. Item:
manifeste hic ostendit: quia que¬
cumq hominib ado patre do-¬
ꝑ sp̃m scm̃ qui datus ẽ nobis. Qm̃
nos ds̃ diligit. ex hoc cognoscimꝰ:
quia non solum nobis ꝑfilii sui
mortẽ peccata dimisit: sed et
sp̃m sc̃m nobis dedit. qui iam
ostendat głam futuram. Utquid
eni xp̃s cum adhuc in firmi es¬
semus. Utquid indebite ꝓ nobis
mortuus ẽ. nisi ut manifestaret
suã caritatem. cum adhuc pecca
mi: quo iam defecerat pene ui¬
sticia. siuie qu ia inultimo tem¬
pore passus ẽ xp̃c: siue adtri¬
dui tempus ut predicẽbat est
mortuus. Pro impiis mortuus ẽ.
Uult ostendere quia ꝓ impiis
mortuus ẽ: ut ex beneficioꝵ con¬
templatione euis gr̃am com¬
mendaret. & inmerito delsctꝰ quan¬
monstraret. et tanto beneficio et
scõ aliquid p̃ponendũ sit uidere¬
mus. cum ille nobis impiis nec uitã

Expanded text:
beneficiorum excitat in se magnibeneficiorum excitat in se magnitudinem charitatis; quae perfecta confidit, et timere non novit. Item manifeste hoc ostendit: quia quaecumque hominibus a Deo Patre dom sanctum, qui datus est nobis. Quomodo nos Deus diligat, ex hoc cognoscimus: quia non solum nobis per Filii sui mortem peccata dimisit, sed et Spiritum sanctum nobis dedit, qui jam ostendat gloriam futurorum. Ut quid enim Christus cum adhuc infirmi essemus? Ut quid indebite pro nobis mortuus est, nisi ut manifestaret suam charitatem: cum adhuc peccatmi, quo jam defecerat pene justitia. Sive quia ultimo tempore passus est Christus, sive ad tridui tempus, ut praedicebatur, est mortuus. Pro impiis mortuus est: Vult ostendere, quia pro impiis mortuus est: ut ex beneficiorum contemplatione, ejus gratiam commendaret, et in mercato delicti, quanmonstraret: et tanto beneficio et sancto, an aliquid praeponendum sit, videremus: cum ille nobis impiis nec vitam
Abbreviated transcription (Latin):
multi ꝓpt̾ spem parue salutis et
curam corporis. maximos sustinue¬
runt cruciatus: nec tam̃ ꝑfectam
posst̃ consequi sanitatem. Quȩ ctiã
si ꝓuenerit: paulo post morte int̃¬
cedente soluitur. Habemur ergo
honeste: et sine ꝑiculo głemur.
Magna enĩ gła ẽ. de imis ad sum¬
ma crescere: de nichilo ad maxi¬
mam ꝑuenire. De limo ad celũ.
et de seruitute uocamur ad reg¬
num. Si tamen om̃i seculi gła &
iocunditate contempta: in illo
solo quod nobis ꝓmittitur glo¬
riemur. Quod et si feceris: tale
ẽ. quale si quis nummo plumbeo
contempto. gemmam regiam con¬
sequatur. Quamquã nec sic sit
digna comparatio: quia quam¬
uis hic preciũ distet. tamen ma¬
net utriusq corruptio. Ibi uero
incorruptibilib corrupta: et
eternis caduca mutantur. Pro¬
batio aũt spem. Spes aũt non
re spem: qui in preceptis confun¬
dicur xp̃i. Quia caritas dĩ diffu¬
sa ẽ incordib nr̃is. Magnitudo

Expanded text:
multi propter spem parvae salutis, et multi propter spem parvae salutis, et curam corporis, maximos sustinuerint cruciatus: nec tamen perfectam possunt consequi sanitatem; quae etiam si provenerit, paulo post, morte intercedente, solvetur. Habemus ergo unde honeste, et sine periculo gloriemur. Magna enim gloria est de imis ad summa crescere: de nihilo ad maxima pervenire: de limo ad coelum, et de servitute vocamur ad regnum: si tamen omni saeculi gloria, et jucunditate centempta, in illo solo, quod nobis promittitur, gloriemur. Quod et si feceritis, tale est, quale si quis, nummo plumbeo contempto, gemmam regiam consequatur: quamquam nec sit digna comparatio, quia quamvis hic pretium distet: tamen manet utriusque corruptio; ibi vero incorruptibilibus corrupta, et aeternis caduca mutantur. Probatio vero spem: spes autem non re spem, qui praeceptis confunditur Christi. Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Magnitudo
Abbreviated transcription (Latin):
stamus. qui ante iacebamus. Et
sessuros. tantũq est quod sꝑamꝰ
quantũ ex se nullus auderet. ne
non spes sed blasfemia putarẽt᷑.
eo quod multis ꝓ sua magnitudi¬
ne incredibile uidebatur. Non so¬
lum aũt: sed et głamur in tri¬
bulationibꝰ scientes quod tribu¬
latio pacientiã oꝑatur. pacientia
aũt ꝓbationem. Non solum in
głe spe: sed etiã in saluberrimis
tribulationibus głamur. magni¬
tudinẽ premii cognoscentes. si¬
cut iacobus ait. Om̃e gaudiũ
existimate fratres: et reliqua.
Unde gaudere debemꝰ. aliquid
pati ꝓnomine dĩ: ut ad quira¬
mus de tribulatione finienda.
premiũ infinitum. Considerati¬
one enĩ premiorũ: nullũ possu¬
mus condignum estimare labo¬
rem. Nam et scimus homines
ꝓpt̾ aurũ ultro se ad bestias de¬
putare : quod tam̃ in ęternum
non poterunt possidere. quanto
magis nos exemplo apłorũ intri¬
bulationib gaudere debemus:
Que quidẽ cum sint temporales:
ȩternam salutem ad quirunt. et

Expanded text:
stamus. Qui ante jacebamus. Et sessuros. Tantumque est, quod speramus, quantum ex se nullus auderet: ne non spes, sed blasphemia putaretur, eo quod multis pro sua magnitudine incredibile videatur. Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus: scientes quod tribulatio patientiam operatur: patientia autem probationem. Non solum in gloriae spe, sed etiam in saluberrimis tribulationibus gloriamur, magnitudinem praemii cognoscentes, sicut Jacobus ait: Omne gaudium existimate. fratres, et reliqua. Unde et gaudere debemus aliquid pati pro nomine Dei, ut acquiramus de tribulatione finienda praemium infinitum. Consideratione enim praemii nullum possumus condignum aestimare laborem. Nam et scimus homines propter aurum ultro se ad bestias deputare: quod tamen in aeternum non potuerunt possidere: quanto magis nos exemplo Apostolorum in tribulationibus gaudere debeamus! Quae quidem cum sint temporales, aeternam salutem acquirunt: et
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ uiui: uocationem gentiũ
significat. Ysaias aũt clamat ꝓ
isrł. Comminatio ꝓipsis eẽ mon¬
stratur. Si fuerit numerus filiorũ
isrł tan quã arena maris: reliquie
saluȩ fient. Paucitatem eoꝵ cre¬
dituram. Uerbũ enĩ consummans

Expanded text:
filii Dei vivi. Vocationem gentium significat. Isaias autem clamat pro Israel. Communicatio pro ipsis esse monstratur. Si fuerit numerus filiorum Israel, tamquam arena maris reliquiae salvae fient. Paucitatem eorum crei: uerbum, inquit, consummans
Abbreviated transcription (Latin):
rieris. et ille conuersus iusticiã fe¬
cerit: uita uiuet et non morietur.
Quia maior seruiet minori. Inge¬
ne seos libro dictũ ẽ. Due gentes
et duo popłi inutero tuo: et po¬
pulus popłm suꝑabit. et maior ser¬
uiet minori. Ergo ꝓpħia non de
his est qui scđm carnem st̃ iacob
et esau: sed de his qui futuri
erant. ex oꝑib ẽẽ boni et mali.
et ex ipsis oꝑibus aut odiũ dei
habere. aut miscdiam euis con¬
sequi.XXUI Sicut scriptũ est. ia¬
cob dilexi. esau aũt odio habui.

Expanded text:
rieris: et ille conversus justitiam ferieris: et ille conversus justitiam fecerit, vita vivet, et non morietur. Quia major serviet minori. In Geneseos libro dictum est: Duae gentes, et duo populi in utero tuo, et populus populum superabit, et major serviet minori. Ergo prophetia non de his est, qui secundum carnem sunt Jacobi et Esau, sed de his qui futuri erant ex operibus boni et mali: et ex ipsis operibus, aut odium Dei habere, aut misericordiam ejus consequi. Sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui.