comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tam̃ itinere. dum agimꝰ donec ꝑueniamꝰ
ad illud scłm. ubi sit euacuatio omnis pͥncipa¬
tus &e potestatis. conditionem nr̃ãm ꝓipsorerũ
humanarum ordine toleremꝰ: nicħ simulate
tauerint abistis potestatib ꝑsecutionem se pas
ñ solum non sunt laudati ab istis potestatibus
s etiam penis affecti ce necati funt: Considanda
gͦ sunt u̾ba apłi. fͦ Ion enim ait fae. & laudabit
te potestas:s ait. bonum fac. & habebis laudẽ
ex illa. Suie enim ꝓbet factum tuum bonum
siue ꝑsequat᷑. laudem habebis ex illa: uel cũ
eam in obsequium d̃ lucratꝰ fueris. uel cum eꝰ
ꝑsecutione coronam merueris. Hoc etiam in cõ¬
sequentib intelligit᷑ cum dicit. Dei enim mi¬
nister ẽ tͥ in bonum: etiam si sib in malũ. Et
ualet. ut intelligamꝰ quia necesse ẽ ꝓpt̾ hanc
uitam subditos nos eẽ oportere. ñ resistentes
illi auferre siquid uoluerint in quosibi po

Expanded text:
hoc tamen itinere dum agimus, donec perveniamus hoc tamen itinere dum agimus, donec perveniamus ad illud saeculum ubi fit evacuatio omnis principatus et potestatis, conditionem nostram pro ipso rerum humanarum ordine toleremus, nihil simulate taverint ab istis potestatibus persecutionem saepe passnon solum non sunt laudati ab istis potestatibus, sed etiam poenis affecti et necati sunt? Consideranda ergo sunt verba Apostoli. Non enim ait, Bonum fac, et laudabit te potestas; sed ait, Bonum fac, et habebis laudem ex illa. Sive enim probet factum tuum bonum, sive persequatur, laudem habebis ex illa; vel cum eam in obsequium Dei lucratus fueris, vel cum ejus persecutione coronam merueris. Hoc etiam in consequentibus intelligitur, cum dicit, Dei enim minister est tibi in bonum, etiam si sibi in malum. LXXvalet, ut intelligamus quia necesse est propter hanc vitam subditos nos esse oportere, non resistentes si quid illi auferre vo
Abbreviated transcription (Latin):
sublimiorib quib ꝓ tempore rerum dempo¬
ralium gub̃natio tradita est. existimet non se
ẽẽ subdendum. Cum enim constemꝰ ex anima
&e corpore: qnͣdui in hac uita temporal sumꝰ.
&e reb temporalib ad subsidium degende
huiꝰ uite utimͣ. oportet nos ex ea parte q̃ ad
administrantib. Ex illauͦ parte qua credimus
deo. & in regnum eiꝰ uocam᷑: non nos oportet ẽẽ
subditos cuiqͣm homini. id ipsum in nob̃ eũt̾e
nec ẽẽ exibendum honorem debitum eis qui
hec curant potestatib: i magno errore u̾sat᷑.
Item siquis fc se putat ẽt̃ subditum ut etiam¬
in suam fidem bab̃e potestatem arbitret᷑ eum
qui temporalib reb administrandis. aliqua
sublimitate p̃cellit: in maiorem errorem labit᷑
S modꝰ iste seruandus est. quem d̾s ipse p̾scͥ¬
bit: ut reddamꝰ cesari. quȩ cesaris sunt. & deo.
quȩ dei st̃. Quanquam enĩ ad illud regnum
uocem᷑ ubi nulla erit potestas huiꝰmodi. in

Expanded text:
sublimioribus, quibus pro tempore rerum temposublimioribus, quibus pro tempore rerum temporalium gubernatio tradita est, existimet non se esse subdendum. Cum enim constemus ex anima et corpore, et quandiu in hac vita temporali sumus, etiam rebus temporalibus ad subsidium degendae hujus vitae utamur, oportet nos ex ea parte quae aadministrantibus. Ex illa vero parte qua credimus Deo, et in regnum ejus vocamur, non nos oportet esse subditos cuiquam homini, idipsum in nobis evertenon esse exhibendum honorem debitum eis quae haec curant potestatibus, in magno errore versatur. Item si quis sic se putat esse subdendum, ut etiamin suam fidem habere potestatem arbitretur eum qui temporalibus administrandis aliqua sublimitate praecellit; in majorem errorem labitur. Sed modus iste servandus est, quem Dominus ipse praescribit, ut reddamus Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt . Quanquam enim ad illud regnum vocemur ubi nulla erit potestas hujusmodi, in
Abbreviated transcription (Latin):
Rulli malum ꝓ malo reddentes. Quomͦ enĩ
quisq diligit cum. cui ꝓpt̃ta cibum & potum
dat. ut carbones ignis congerat suꝑ caput eiꝰ:
si carbones ignis hoc loco aliquam grauempe¬
nam significant: quappt̃ intelligendum est.
ad hoc dictum ẽẽ. ut eum qui nos leserit. ꝓuo¬
cemus ad penitentiam facti sui: cum ei nos bñ¬
faciamus. Isti enim carbones ignis ad exustio¬
nem. id est contͥbulationem sp̃s ualent. qui est
quasi caput animȩ. in qua exurit᷑ omnis ma¬
licia: cum homo in meliꝰ ꝑ penitentiam com¬
mutatur. Hisunt illi carbones: de quib dr
inpsalmis. Qͥd detur tibi. & quid appo¬
natur tͥ ad linguam dolos am: Sagite po¬
tentis acutȩ: cum carbonib desolatorus. Qͦ¬
aut̃ ait. omnis anima potestatib sublimmiori¬
bus fubdita sit. ñ est enĩ potestas nisi a dõ: rec¬
tissime admonet. neqͥs ex eo qͦd a dño suo in li
suꝑbiam: & ñ arbitret᷑ in huius uitȩ itinere
seruandum ẽẽ ordinem suum. ut potestatib

Expanded text:
Nulli malum pro malo reddentes. Quomodo enim quisque diligit eum, cui propterea cibum et potum dat, ut carbones ignis congerat super caput ejus, si carbones ignis hoc loco aliquam gravem poenam significant? Quapropter intelligendum est, ad hoc dictum esse, ut eum qui nos laeserit provocemus ad poenitentiam facti sui, cum ei nos benefaciamus; isti enim carbones ignis ad exustionem, id est, contribulationem spiritus valent, qui est quasi caput animae, in qua exuritur omnis malitia, cum homo in melius post poenitentiam commutatur, ut sint illi carbones de quibus dicitur in Psalmis : Quid detur tibi et quid apponatur tibi ad linguam dolosam? Sagittae potentis acutautem ait: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit, non est enim potestas nisi a Deo, rectissime admonet, ne quis ex eo, quod a Domino suo in libsuperbiam, et non arbitretur in hujus vitae itinere servandum esse ordinem suum, et potestatibus
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. non gͦ blasphemet᷑ bonum nr̃m. Hoc ẽ
etiam qͦd nc̃ ait. ande istam sententiam. Tu
fidem quam habes penes temet ipsum: habe
coram deo. Ut qm̃ bona ẽ hȩc fides qua credi¬
mus omnia munda mundis. &e in ea fide noᷤ
ꝓbamꝰ: bene utam ipso bono nr̃o. ne forte cũ
ꝑ offendicłm infirmoꝵ frm. eo bono abusi fu¬
erimus. peccemꝰ infr̃s: &e in eo ipso bono nos
iudicemus. eum seandalizamꝰ infirmos. in
quo bono nos ꝓbamꝰ cũ ipsa fides nob placet.

Expanded text:
dixit, Non ergo blasphemetur bonum nostrum. Hoc est dixit, Non ergo blasphemetur bonum nostrum. Hoc est etiam quod nunc ait ante istam sententiam, Tu fidem quam habes penes temetipsum, habe coram Deo: ut quoniam bona est haec fides qua credimus omnia munda mundis , et in ea fide nos probamus, bene utamur ipso bono nostro; ne forte cum ad offendiculum infirmorum fratrum eo bono abusi fuerimus, peccemus in fratres; et in eo ipso bono nos judicemus, cum scandalizamus infirmos, in quo bono nos probamus, cum ipsa fides nobis placet.
Abbreviated transcription (Latin):
&e filiis ur̃is. Qͦo autem ait. aliꝰ quidem uidi¬
cat alt̾nos dies. alius aut̃ iudicat omnẽ dic̃:
sequestrata iam meliore consid̃atione. ñ de duo¬
bus hominib mͥ uidet᷑ dictum. S de hoĩe & d̃o
Qui enim alt̾nos dies iudicat: homo est. Po.¬
test enĩ hodie aliud. eras aluid uidieare: id ẽ
ut quencunq hodie malum conuictum
confessumq damnauit. eras bonum inueni
prauatum. Qui aut̃ iudicat omnem diẽ.
ds est: quia non solum qualis quisq sit. sed
etiam qualis omni die futurꝰ sit. nouit. Unꝰ
quisq in suo intellectu abundet. inquit: id
est. quantum humano intelleetui uel uni¬
cuiq homini concessum ẽ. tantum audeat
uidicare. Qui sapit inqͥt diem. dñosapit. id
est qui hoc ipsum ad p̃sentem diem bene ui¬
dicat. dño sapit. Hoc est aut̃ bene iudicare
ad diem. ut nou̾is non cẽ de correctione eiꝰ
des ꝑandum in fut᷑um: de cuiꝰ culꝑa manife
ad id potissimum referendum ẽ quod suꝑiꝰ

Expanded text:
 XIV, 5, 6. Quod autem ait, Alius quidem judicat alternos dies, alius autem judicat omnem diem, sequestrata interim meliore consideratione, non de duobus hominibus mihi videtur dictum, sed de homine et Deo. Qui enim alternos dies judicat, homo est: potest enim hodie aliud, cras aliud judicare: id est, ut quemcumque hodie malum convictum confessumve damnaverit, cras bonum inveniapravatum. Qui autem judicat omnem diem, Deus est; quia non solum qualis quisque sit, sed etiam qualis omni die futurus sit, novit. Ergo, Unusquisque in suo intellectu abundet, inquit: id est, quantum humano intellectui, vel unicuique homini concessum est, tantum audeat judicare. Qui sapit, inquit, diem, Domino sapit: id est, quia hoc ipsum quod praesentem diem bene judicat, Domino sapit. Hoc est autem bene judicare ad diem, ut noveris non esse de correctione ejus desperandum in futurum, de cujus culpa manifesad id potissimum referendum est, quod superius
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ manifeste scribit᷑. cum dicunt apłi iui
deis. uob pͥmum oportuit p̃dieari uerbum:
s qm̃ indignos uos iudicastis: ecce conũtimus
nos ad gentes. Dedm ipsa etiam dñ testimo.¬
nia: cum dicit. Non sum missus nisi ad oues
ꝑditas domꝰ isrł. Et it̾m. Non est bonum. pa.¬
nem filioꝵ mittere canib. Qo gentes si bene
considerent. intelligent ex ista fide qua iam
credunt omnia munda mundis: ñse debe
insultare his. qui forte infirmi ex circuncisio
ut minist̾ sim xp̃i iħu in gentib. consecrans
cungłm dei. ut fiat oblatio gentium accepta¬
bilis. scĩficata in sp̃u sc̃o. hoc intelligit᷑. ut of

Expanded text:
 manifestissime scribitur, cum dicunt Apostoli Judaeis, Vobis primum oportuit praedicari verbum; sed quoniam indignos vos judicastis, ecce convertimus nos ad Gentes . Secundum ipsa etiam Domini testimonia, cum dicit, Non sum missus nisi ad oves perditas domus Israel; et iterum, Non est bonum panem filiorum mittere canibus . Quod Gentes si bene considerent, intelligunt ista sua fide, qua jam credunt omnia munda mundis, non se debere insultare his, si qui forte infirmi ex circumcisionUt minister sim Christi Jesu in Gentibus, consecrans Evangelium Dei, ut fiat oblatio Gentium acceptabilis, sanctific
Abbreviated transcription (Latin):
qui st̃ exisrł. hi funt ifraelite. neq qui semen
sunt abraham om̃s filii. s in ysaac uocabit᷑
tͥ sem̃: ut de ipsoscilicet popło uideoꝵ illi de¬
putent᷑ in sem̃. qui dño crediderunt. De hoc
item dicit suꝑiꝰ. Reliquie saluȩ fient. Quod¬

Expanded text:
t ex Israel, hi sunt Israelitae; neque quia sunt ex semine Abraham, omnes filii; sed in Isaac vocabitur tibi semen: ut de ipso scilicet populo Judaeorum illi deputentur in semen, qui Domino crediderunt. De hoc item dicit superius, reliquiae salvae fient. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut cadent. absit: s illoꝵ delictum salꝰ gentib ẽ:
ñ idõ dicit quia ñ ceciderunt: s qͥa cas ipsors ñ
fuit inanis: qm̃ ad salutem gentium profecit.
Ngͦ ita de liquert̃ ut cad̾ent. id ẽ ut t̾mmͦ ca¬
derent. qͣsi ad penã suã solũ. s ut hoc ipsũ qͦdce¬
ciderunt. ꝓdesset gentib ad salutem. Deinde
incipit ex hoc locoudeoꝵ popłm comm̃dare.
etiam de ipso casu infidelitatis. ut ñ suꝑbiañ
gentes: quia etiam casꝰ uideoꝵ tam p̃ciosꝰ exti¬
tit ꝓsalute gentium:. s mag̃ debeant eauere
gentes. ne dum suꝑbiunt. similit̾ cadant. Qͦ¬

Expanded text:
ent? Absit. Sed illorum delicto salus Gentibus, non ideo dicit, quia non ceciderunt; sed quia casus ipsorum non fuit inanis, quoniam ad salutem Gentium profecit. Non ergo ita deliquerunt ut caderent, id est, ut tantummodo caderent, quasi ad poenam suam solum; sed ut hoc ipsum quod ceciderunt, prodesset Gentibus ad salutem. Deinde incipit ex hoc loco Judaeorum populum commendare, etiam de ipso casu infidelitatis, ut non superbiant Gentes; quia etiam casus Judaeorum tam pretiosus existit pro salute Gentium: sed magis debent cavere Gentes ne, dum, superbiunt, similiter cadant.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bens. Qed aut̃ ait. quos & uocauit. ñ solũ
ꝑducit. ut qm̃ docuit miscdiam dii ẽe quod
bona oꝑamur. ñ tanquam ex oꝑib uidei glo¬
riarent᷑: qui cum cungłin ꝑcepissent. tanqͣm
meritis suis id redͥbuendum existimantes. no¬
lebant gentib dari: aqua suꝑbia iam deb̾ent
desisttre. intelligentes qm̃ si non ex oꝑib. sed
miscłia dei & uocatione hoc crederitib p̃stat᷑.
ut bene oꝑent᷑: non gentib istam inuidendã
miscdiam. quasi p̃lato merito eoꝵ. qͦd nullũ
est. Qͦd aut̃ ait. ysaias aut̃ clamat ꝓisrael. si
fũit numerus filioꝵ isrł quasi arena maris.
reliquiȩ saluȩ fient: ostendit quemadmodum
sit dñs lapis angularis. utrunq parietem in
se uingens. Cestimonium enim osee ꝓphȩ dic
fient: ut ips deputent᷑ in sem̃ abrahȩ. qui ere¬
diderunt in xp̃m. Ita concordes ambos popłos
gelio de gentib. Habeo alias oues q̃ ñ sunt ex

Expanded text:
praebens. Quod autem subjungit quos et vocavit nopraebens. Quod autem subjungit quos et vocavit noperducit, ut quoniam docuit misericordiam Dei esse, quod bene operamur, non tanquam ex operibus Judaei glorientur, qui cum Evangelium percepissent, tanquam meritis suis id retribuendum existimantes, nolebant gentibus dari, a qua superbia jam debent desistere, intelligentes, quoniam non ex operibus, sed misericordia Dei, et vocatione hoc credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quasi praelato merito Judaeorum, quod nullum  Quod autem dicit, Isaias autem clamat pro Israel, Si fuerit numerus filiorum Israel quasi arena maris, reliquiae salvae fient, ostendit quemadmodum sit Deus lapis angularis, utrumque parietem in se conjungens . Testimonium enim Osee prophetae fient , ut ipsae deputentur in semen Abrahae, quae crediderunt in Christum: ita concordes ambos populosgelio de Gentibus, Habeo alias oves quae non sunt de
Abbreviated transcription (Latin):
in te priꝰ uirga illa ferrea: de qua dictum ẽ.
reges eos in uirga ferrea.tanquam uas sigu¬
li confringes eos: ut corrupto ext̾iore homine.
intiore innouato. possis in caritate radicatus
&e fundatꝰ. comprehendere latitudinem. lon¬
gitudinem. altitudinem ꝓfundum. Cognos¬
cere etiam suꝑeminentiam scientiȩ caritatis
xp̃i. F Iunc itaq cur ex eadem consꝑsione.
ds alia uasa in honorem faciat. alia in contu¬
carnalit̾ sapis. Quod aut̃ ait. attulit in mul
ta patientia uasa irȩ. q̃ ꝑfecta sunt in ꝑditio.¬
nem:. Hinc satis significauit. obdurationem
illam cordis quȩ in pharaone facta ẽ. ex me¬
rito uenisse occulte suꝑioris impietatis: quã
tam̃ patient̃ sustinuit ds̃. donec ad illud tp̃s
ꝑduceret᷑. quo oportune in eum uindicta ꝓ¬
cederit. ad correctionem eoꝵ qͦs ab errore in.¬
stituerat lib̾are. & ad cultum suum pietate
uocando ꝑducere : p̃cib eoꝵ & gemitib opẽ

Expanded text:
in te prius virga illa ferrea, de qua dictum est: « in te prius virga illa ferrea, de qua dictum est: « Reges eos in virga ferrea, et tanquam vas figuli confringes eos , ut corrupto exteriore homine, et interiore innovato, possis in charitate radicatus et fundatus comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem, et profundum, cognoscere etiam supereminentiam scientiae charitatis Christi. Nunc itaque cum ex eadem conspersione Deus alia vasa in honorem facit, alia in contucarnaliter sapis. » « ta patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, illam cordis, quae in Pharaone facta est, ex merito venisse occulte superiori impietati, quam tamen patienter sustinuit Deus donec ad illud tempus perduceretur, quo opportune in eum vindicta procederet ad correctionem eorum quos ab errore instituerat liberare, et ad cultum suum pietate vocando perducere, precibus eorum et gemitibus opem
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia longe remotͦ est: sic refellit inqͥ¬
rentem. ut intelligat se deponere pꝰ hominẽ
Itacꝙ inquit. O homõ tu qͥs es qͥ respondeas do:
Nunquid dicit figmentum ei qui se fixit:
quare sic me fecisti: An non habet potestatem
figulus luti. ex eadem consꝑsione uas facere.
aliud quidem in honorem. aliud in contume¬
liam: quandui figm̃tum es inquit. & ad mas¬
sam luti ꝑtines. ñdum ꝑductꝰ ad sp̃italia. ut
sis sp̃italis omnia iuidicans & a nemine uidi¬
ceris: cohibeas te oportet ab huiꝰmodi inqui¬
sitione. ce ñ respondeas deo: cuiꝰ consilium qͥs¬
q seire cupiens. oportet ut priꝰ in eius ami¬
ciciam recipiat᷑. Qͦd contingere nisi sp̃itali¬
bus non potest:iam portantib imaginem
cȩlestis hominis. dit enim dominus. Iam ñ
dicam uos seruos: s amicos. Omnia enim q̃
audiui a patre meo. nota feci uob̃. Quandiu
itaq uas figul es. conterendum ẽ hoc ipsum

Expanded text:
prudentia longe remotus est; sic refellit inqprudentia longe remotus est; sic refellit inqrentem, ut intelligat se deponere debere priuItaque, inquit, O homo tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem conspersione vas facere, aliud quidem in honorem, aliud in contumeliam? Quamdiu figmentum es, inquit, et ad massam luti pertines, nondum perductus ad spiritualia, ut sis spiritualis omnia judicans, et a nemine judiceris, cohibeas te oportet ab hujusmodi inquisitione, et non respondeas Deo. Cujus consilium quis scire cupiens, oportet ut prius in ejus amicitiam recipiatur: quod contingere nisi spiritualibus non potest, jam portantibus imaginem coelestis hominis; Jam enim inquit, non vos dicam saudivi a patre meo nota feci vobis . » Quandiu itaque vas figuli es, conterendum est hoc ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Et qm̃ non probauerunt dm̃ in notiq¬
am hab̾e. tradidit illos ds in reꝓbum sensũ:
ut faciant quȩ ñ conueniunt. Qua propter
ita concludit apłs. Gͤ eui uult miseret᷑. a qm
uult obdurat. Cuii enim miseret᷑. facit eum
bonum oꝑari: & quem obdurat. relinquit
cum ut mala oꝑet᷑. S illa miscdia p̃cedenti
merito fidi tribuit᷑. & ista obduratio prece
denti impietati ut & bona ꝑ donum dezoꝑ.¬
emur. & mala ꝑ supplicium. Non gͦ au¬
fertur libum uoluntatis arbitrium. siue
Qua conclusione illata:. infext questionem
tanquam a contradicente. Ait enim. Dicis
itaq mͥ. Qͥd adhuc quęrit᷑: nam uolunta.¬
d eius quis resistit: cui sane inquisitioni sic
ds p̃scientia eligat credit᷑os. & damnet inere¬
dulos: non illos ex oꝑib eligens. nec istos ex
oꝑib damnans: s illoꝵ fidei p̃stans. ut bene
raus. ut male oꝑent᷑. Qui quoniã intellec¬
tus ut dixi sp̃italib patet. a carnali autẽ

Expanded text:
 non probaverunt Deum in notitia habere, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt . Quapropter ita concludit Apostolus, Ergo cui vult miseretur, et quem vult obdurat. Cujus enim miseretur, facit eum bene operari; et quem obdurat, relinquit eum ut male operetur. Sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur, et ista odenti impietati, ut et bona per donum Dei operemur, et mala per supplicium; non aufertur liberum voluntatis arbitrium, sive qua conclusione illata, infert quaestionem tanquam a contradicente, ait enim: Dicis itaque mihi: Quid adhuc quaeritur, nam voluntati ejus quis resistit? Cui sane inquisitioni sic Deus praescientia eligat credituros, et damnet incredulos, non illos ex operibus eligens, nec istos ex operibus damnans, sed illorum fidei praestans ut bene rendo, ut male operentur; qui quoniam intellectus, ut dixi, spiritalibus patet, a carnali autem
Abbreviated transcription (Latin):
uus eris: corde enim eredit᷑ ad iusticiam.ore
aut̃ confessio fit ad salutem: totꝰ hic locꝰ ad illd̾
refirt᷑. quod suꝑius dix̃. Uerbum enim cõsum¬
mans ce breuians faciet dñs suꝑ t̾ram. Remotis
ut breuitate confessionis ficd̃ ad saludem ꝑue¬
moysi. ego ad emulationem uos adducam in
ñ gentem. in gentem insipientem irritabolios:
dicendo gentem insipientem. expofuit qͥd di̾it
in ũgrutem: quasi quod ne gens dicenda sit.
quȩ insipiens est. De cuius tam̃ fide irritandũ
dicit popłm uidaicum: qͥa ill app̃hendert̃
quod isti respuerunt. Uel certe in non gentem.
in gentem insipientem: qͥa cum esset gens insi¬
piens omnis ppłs idola colens. tam̃ gentilita.¬
tem credendo deposuit. Unde etiam illud est.¬
Si gͥ p̃pucium iusticias legis custodiat: non.¬
ne p̃putium ciꝰ in circuncisionem deputabit᷑
ut hic sens sit. Ego in cmulationem uos ad.¬
ducam in eam que ñ gens facta est deponendo
gentilitatem ꝑ fidem xp̃i: cum fuisset gens in¬

Expanded text:
ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem; » totus hic locus ad illud refertur quod superius dixit, Verbum enim consummans et brevians faciet Dominus super terram . Remotis ut brevitate confessionis fidei ad salutem perveMoysi, Ego ad aemulationem vos perducam in non gentem; in gentem insipientem irritabo vos; dicendo, gentem insipientem, exposuit quid dixerit, in non gentem: quasi quod nec gens dicenda sit quae insipiens est. De cujus tamen fide irritandum dicit populum Judaicum, quia illi apprehenderunt quod isti respuerunt. Vel certe in non gentem, in gentem insipientem; quia cum esset gens insipiens omnis populus idola colens, tamen gentilitatem credendo deposuit. Unde illud etustodiat, nonne praeputium ejus in circumcisione deputabitur ? Ut sit hic sensus: Ego in aemulationem vos adducam in eam quae non gens facta est, deponendo gentilitatem per fidem Christi, cum fuisset gens in
Abbreviated transcription (Latin):
hinc iam incipit de spe uidoꝵ loqui: ne etiã
gentes suꝑbire audeant adũsꝰ uideos. Sic̃ enĩ
iudeoꝵ suꝑbia refellenda erat. tanquam ex oꝑib
głantium: sic &e gentilib occurrendum. ne tan¬
quam iudeis p̃lati suꝑbiant. Qͦd autem dicit.¬

Expanded text:
Hic jam incipit de spe Judaeorum loqui, ne etiam gentes superbire audeant adversus Judaeos. Sicut enim Judaeorum superbia refellenda erat tanquam ex operibus gloriantium, sic et gentibus occurrendum, ne tanquam Judaeis praelati superbiant. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
qusquam potest dicere obdurationem ilã
cordis immerito accidisse pharaoni. s iudicio
dei. retͥbuentis incredulitat eius debitam pe¬
nam. F Ion gͦ hoc ill imputat᷑. quod tunc ñ
obtemꝑarit. qnͣdoquidem obdurato corde
obtemꝑare non pot̾at. s qͥa dignum se p̃bu¬
it. cui cor obduraret᷑ priori infidelitate. Sict̃
enim in his quos elegit ds. non oꝑa sed fides
inchoat meritum. ut ꝑmunꝰ dei bene oꝑent᷑:
sic in his quos damnat. infidelitas & impie¬
tas inchoat pene meritum: ut ꝑ ipsam pe

Expanded text:
quisquam potest dicere obdurationem illam quisquam potest dicere obdurationem illam cordis immerito accidisse Pharaoni, sed judicio Dei retribuentis incredulitati ejus debitam poenam. Non ergo hoc illi imputatur, quod tunc non obtemperaret, quandoquidem obdurato corde obtemperare non poterat; sed quia dignum se praebuit, cui cor obduraretur priore infidelitate. Sicut enim in iis quos elegit Deus, non opera sed fides inchoat meritum, ut per munus Dei bene operentur: sic in his quos damnat, infidelitas et impietas inchoat poen
Abbreviated transcription (Latin):
uolentis neq currentis. s miserentis est dei :¬
ñ tollit libum uoluntatis arbitͥum: s nonsuf¬
ficere dicit uelle nr̃m nisi adiuuet ds miscđes
cui misertꝰ ero. & miscdiam p̾stabo cui miseri¬
cors fuero: quia neq uelle possumꝰ nisi uocem᷑:¬
ce cum post uocationem uoluerimꝰ. ñ sufficit
uoluntas nr̃a. & cursꝰ noster. nisi d̾s &e uires
currentib p̾beat: & ꝑducat quouocat. Ma¬
nifestum est gͦ non uolentis neq currentis. s mi¬
serantis ẽẽ dei quod bñoꝑamͣ: quanquam ibi sit
etiam uoluntas nr̃a. quȩ sola nil posset. Unde se¬
quitur. etiam de pharaonis supplicio testimo¬
nium: cum ait scͥpt᷑a de pharaone. Qͥa ad hoc
te excitaui. ut ostendam in te potentiam meam:
& annunciet᷑ nomenmeum in uniu̾sa terra.
Sicut enm legimꝰ in exodo. obduratum  cor
pharaonis: ut tam eiudentib signis ñ moucre¬
tur. Qͦd gͦ tunc pharao ñ obtemꝑabat p̃ceptis
di.iam de supplicio ueniebat. Non autem

Expanded text:
volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, non tollit liberum arbitrium, sed non sufficere dicit velle nostrum, nisi adjuvet Deus, misericordes cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quia neque velle possumus, nisi vocemet cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quonifestum est ergo non volentis neque currentis, sed miserentis Dei esse, quod bonum operamur: quanquam ibi sit etiam voluntas nostra, quae sola nihil posset. Unde sequitur etiam de Pharaonis supplicio testimonium, cum ait Scriptura de Pharaone, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Sicut enim legimus in Exodo, obduratum est cor Pharaonis , ut tam evidentibus signis non moveretur. Quod ergo tunc Pharao non obtemperabat praeceptis Dei, jam de supplicio veniebat. Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
na opemur: s tam̃ eligit fidem: qͥa nisi quisq
credat &e in accipienda uoluntate ꝑmaneat. ñ
accipit donum dei id est sp̃m sc̃m: per quem
infusa caritate bonum possit oꝑari. Non ergo
elegit ds oꝑa cuiꝰquam in p̃scientia. quȩ ipse
donaturꝰ est. S fidem elegit in p̃scientia: ut qͣm
sib credit᷑um ẽẽ p̾sciuit. ipsum eligeret. cui spi
ritum scm̃ daret: ut bona oꝑando etiam et̾nam
uitam consequeret᷑. Dicit enim idem apłs. Idẽ
cłs qui oꝑat᷑ omnia in omnib. Nus qm autem
dictum ẽ. ds credit omnia in omnib. Quod
gͦ credimꝰ. nr̃m est: quod aut̃ bonum oꝑam᷑ il¬

Expanded text:
na operemur, sed tamen eligit fidem, quia, nisi quisque credat et in accipiendi uoluntate permaneat, non accipit donum dei, id est spiritum sanctum. per quem infusa caritate bonum possit operari. non ergo eligit opera cuiusquam in praescientia, quae ipse donaturus est, sed fidem eligit in praescientia, ut, quem crediturum esse praesciuit, ipsum eligereritum sanctum daret, ut bona operando etiam vitam aeternam consequeretur. Dicit enim idem apostolus, Idem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nusquam autem dictum est, Deus credit omnia in omnibus. Quod ergo credimus, nostrum est: quod autem bonum operamur, il
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuat ds: & frustra salus optat᷑ quȩ aliqͣn¬
do adũsa est. cum delectatione & amore huiꝰ
uitȩ implicat animam. Inde est etiam illud.
Tribulationem &e dolorem inueni: ce nom̃
domini inuocaui. Cum enim dicit inueni.
significat utilem. Non enim recte gratulamͣ
nos inuenisse: nisi qͦd quȩrebamus. Ergo qͥd
oremꝰ sicut oportet nescimꝰ. Ds enim & quid
nobis in hac uita expediat. & quid post hanc
uitam daturꝰ sit. ipse scit. S ipse sp̃s int̾pellat¬
ꝓ nob̃. gemitib inenarrabilib. Semere dic̃
sp̃m. quod nos gemere faciat: caritate conci
ut scire uos faciat. Non enim dm̃ aliquid
om̃s qui uocati sunt. iustificent᷑. D alibi le¬
gimus. Multi uocati: pauci uͦ electi. Tam̃
quia ipsi quoq electi utiq uocati sunt. ma¬
nifestum est ñ iustificatos. nͥ uocatos: qͣmꝗͣ
non om̃s uocatos. s eos qui scđm ꝓpositum¬

Expanded text:
adjvuat Deus; et frustra salus optatur, quae aliquanadjvuat Deus; et frustra salus optatur, quae aliquando adversa est, cum delectatione et amore hujus vitae implicat animam. Inde est et illud: Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi . Cum enim dicit, inveni, significat utilem: non enim recte gratulamur nos invenisse, nisi quod quaerebamus. Ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus. Deus enim novit quid nobis in hac vita expediat, et quid post hanc vitam daturus sit. Sed ipse Spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. Gemere dicit Spiritum, quod nos gemere faciat charitate, concitut scire vos faciat. Non enim Deum aliquidomnes qui vocati sunt, justificentur. Sed alibi legimus, Multi vocati, pauci autem electi . Tamen quia ipsi quoque electi utique vocati sunt, manifestum est non justificatos nisi vocatos, quanquam non omnes vocatos, sed eos qui s
Abbreviated transcription (Latin):
nict: q̃ ꝑtinet ad quartum illum gradum.
ubi ex toto ꝑfecta pax erit & quies ȩt̾na. nul¬
la nob̾ ex aliqua parte corruptione resisten¬
te. aut sollicitante molestia. Quod aut̃ ait.
similit̾ sp̃s adiuuat infirmitatem nr̃am. qͥd
enim oremꝰ ficut oportet nescimus: manife.¬
stum est de sp̃u sco eũ dicere: qͦd in conseqͤnti¬
bus clarum ẽ. ubi ait. quia scđm dm̃ int̾pel¬
lat ꝓscĩs. Fͦ Ios gͦ quid oremus sic̃ oportet.
nescimus duas obres: quia & ulud quod
fut᷑um sꝑamus & quo tendimꝰ. nondum ap¬
paret: & in hac ipsa uita muita posst̾ nob ꝓsꝑa
uideri. quȩ adũsa sunt: &e adũsa. quȩ ꝓsꝑa.
Nam & tribulatio quȩ accidit seruo dei. ab
ꝓbationem uł em̃dationem: uidet᷑ non nũ¬
quamminus intelligentib. inutilis. Sed si
referat᷑ ad illud quod dictum ẽ. da nobis aux¬
ilium de tͥbulatione. & uana salus hoĩum:
intelligit᷑ quia plerunq de tͥbulatione uos

Expanded text:
eniet: quae pertinet ad quartum illum gradum, eniet: quae pertinet ad quartum illum gradum, ubi ex toto perfecta pax erit, et quies aeterna, nulla nobis ex aliqua parte corruptione resistente, aut sollicitante molestia. LIV. Ib.Spiritus adjuvat infirmitatem nostram: quid enim oremus, sicut oportet, nescimus, manifestum eum de Spiritu sancto dicere; quod in consequentibus clarum est, ubi ait: Quia secundum Deum interpellat pro sanctis. Nos ergo quid oremus, sicut oportet, nescimus, duas ob res quod et illud: quod futurum speramus, et quo tendimus, nondum apparet; et in hac ipsa vita multa possunt nobis prospera videri quae adversa sunt, et adversa quae prospera. Nam et tribulatio quando accidit servo Dei, ad probationem vel emendationem videtur nonnunquam minus intelligentibus inutilis: sed si referatur ad illud quod dictum est: Da nobis auxilium de tribulatione; et vana salus hominis , intelligitur quia plerumque de tribulatione nos
Abbreviated transcription (Latin):
lestias & sollicitationes mortalitatis nr̃e pa¬
timur: ideo addidit dicens. Non solum autẽ:
sed & nos ipsi pͥmitias sp̃s habentes. & ipsi in
nobis met ipsis ingemis cimꝰ. Non solum ergo
inquit ipsa quȩ tantum mͦ creat᷑a dr in hõibꝰ.
qͥ nondum crediderunt. & ideo nondum in
filioꝵ dei numero constituti sunt. congemis¬
eit &e dolet:s etiam nos met ipsi qui credimꝰ.
mus deoꝑ fidem. & ideo non iam creatura s
filii dei appellamͣ: tamen & ipsi in nob̃ ipsis
ingemis cimꝰ. adoptionem expectantes. redem¬
ptionem corporis nr̃i. Hȩc enim adoptio quȩ
iam facta est in his qui crediderunt: sp̃u non
corpore facta est. Nondum enim etiam corpꝰ
reformatum est in cęlestem illam mutatio.¬
nem: sic̃ sp̃s iam mutatꝰ est reconciliatione
fidei. ab errorib conu̾sus ad dm̃. Ergo etiam
in his qͥ crediderunt expectat᷑ adhuc illa ma¬
nifestatio quȩ in corporis resurrectione ꝓue-¬

Expanded text:
lestias et sollicitudines mortalitatis nostrae palestias et sollicitudines mortalitatis nostrae patimur, ideo addidit, dicens: Non solum autem ipsi, sed et nos primitias spiritus habentes, et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus. Non solum ergo, inquit, ipsa quae tantummodo creatura dicitur in hominibus qui nondum crediderunt, et ideo nondum in filiorum Dei numero constituti sunt, congemiscit et dolet: sed etiam nosmetipsi qui credimus,mus Deo per fidem, et ideo non jam creatura, sed filii Dei appellamur; tamen et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri. Haec enim adoptio, quae jam facta est in iis qui crediderunt, spiritu non corpore facta est. Nondum enim etiam corpus reformatum est in coelestem illam immutationem, sicut spiritus jam mutatus est reconciliatione fidei ab erroribus conversus ad Deum. Ergo etiam in iis qui crediderunt, exspectatur adhuc illa manifestatio quae in corporis resurrectione prov
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quȩ tantũmͦ creat᷑a est. nondum ꝑfidẽ
agg̾gata numero filioꝵ dei:s tamen in eis qͥ
credituri erant. uidebat apl̃s quod dicit. qͥa
creatura libabitur a seruitute int̾itus. ut in¬
teritui non seruiat. cui seruiunt õs peccato.¬
res. Peccatori enim dictum est. Morte morie¬
ris. Lib̃abitur autem in lib̾tatem głȩ filioꝵ
dei: id est ut &e ipsa ꝑueniat ad lib̃tatẽ głȩ filioꝵ
dei ꝑ fidem. Quȩ fides cum in ea non erat. tan¬
tummꝰ creat᷑a dicebat᷑. & ad ipsam refert᷑ qͦd
sequit᷑. Scimus enim quia creat᷑a congemis¬
cit &e dolet: usq adhuc. Frant enim adhuc
creditͣi: qui etiam sp̃u subiacebant laboriosis
errorib. S nequis putaret de ipsoꝵ labore¬
tantum dictum eẽ: subiungit etiam de his qͥ
iam crediderant. quanquam enim sp̃u hoc ẽ
mente seruirent legidi: tamen quia carne
seruit᷑ legi peccati. quandiui in hac uita mo¬

Expanded text:
ipsa quae tantummodo creatura est, nondum per fidem ipsa quae tantummodo creatura est, nondum per fidem aggregata numero filiorum Dei: sed tamen in eis qui credituri erant, videbat Apostolus quod dicit, quia creatura liberabitur a servitute interitus, ut interitui non serviat, cui serviunt omnes peccatores. Peccatori enim dictum est, Morte morieris . Liberabitur autem in libertatem gloriae filiorum Dei, id est, ut et ipsa perveniat ad libertatem gloriae filiorum Dei per fidem: quae fides cum in ea non erat, tantummodo creatura dicebatur. Et ad ipsam refert quod sequitur: Scimus enim quia creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Erant enim adhuc credituri qui etiam spiritu subjacebant laboriosis erroribus. Sed ne quis putaret de ipsotantum dictum esse, subjungit etiam de his qui jam crediderant. Quanquam enim spiritu, hoc est, mente servirent legi Dei, tamen quia carne servitur legi peccati, quandiu in hac vita mo
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ quia cum apparu̾it similes ei erimꝰ: qm̃
uidebimꝰ cum sicuti ẽ. Hanc gͦ reuelationẽ
filioꝵs dei expectat creat᷑a. quȩ in homine nẽ
uanitati subiecta est: quandu dedita ẽ tem¬
poralib reb. quȩ transeunt tanqͣm umbra.
Unde ce in psalmo dr. Homouanitati simił
factꝰ est: dies eius uelut umbra pretereunt.
De qua uantrate etiam salomon loquit᷑: cum
dicit. Uanitas uanitatum: & omniauanitas.
Quȩ abundantia homini in omni labore fuo.
quem ipse laborat sub sole: De qua daurodi
cit. Ut quid diligitis uanitatem. & queritis m̃¬
dacium: Non sponte aut̃ dicit ẽẽ subiectã
uanitati creaturam: qm̃ penalis est ista subiec¬
tio. Non enim homo sic̃ sponte peccauit: Sic
etiam sponte damnatꝰ est. Quȩ tam̃ damna¬
tio: ñ sine spe reparationis irrogata ẽ nature
nr̃e. Et ideo ꝓpt̾ eum inquit qui subiecit in
spe. quia &e ipsa creat᷑a liberabit᷑ a seruitute
int̾itus. in libtatem głe filioꝵ dei: id est etiã

Expanded text:
quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Hanc ergo revelationem filiorum Dei exspectat creatura quae in homine nunc vanitati subjecta est, quamdiu dedita est temporalibus rebus, quae transeunt tanquam umbra. Unde et in Psalmo dicitur: Homo vanitati similis factus est; dies ejus velut umbra praetereunt . De qua vanitate etiam Salomon loquitur, cum dicit: Vanitas vanitantium, et omnia vanitas: quae abundantia homini in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole ? De qua item David dicit: Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Non sponte autem dicit esse subjectam vanitati creaturam, quoniam poenalis est ista subjectio. Non enim homo sicut sponte peccavit, sic etiam sponte damnatus est: quae tamen damnatio non sine spe reparationis irrogata est naturae nostrae. Et ideo, Propter eum, inquit, qui subjecit in spe; quia et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus, in libertatem gloriae filiorum Dei; id est, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
e dicebant se eungłii grãm ꝑ sua bona opera p̃¬
cedentia meruisse: cum bona oꝑa in nullo esse
possint. nisi qͥ acceꝑtt gr̃am. Est aut̃ gratia ut
uocatio peccatori p̃roget᷑: cum eius merita nul¬
la nͥ ad damnationem p̃cesserint. Qͦd si uocatus
ri: in quo ꝑmanens. quod nichilominus ẽ in li¬
bero arbito. merebitur etiam uitam et̾nam: q̃
nulla possit labe corrumpi. Qͦt aut̃ ait. mistre.¬
pstibo hinc ostendit᷑ non c̾e iniquitatem apd̃
dm̃: quod possunt dicere quidam. cum aud̃i¬
unt antequam nascerent᷑. iacob dilexi. es au
aut̃ odio habui. Miserebor inquit cui misertꝰ
ero. Primo enim misertꝰ est nr̃i d̾s. cum pecca¬
tores eẽmꝰ: ut uocaret. Cui gͦ misertꝰ tro inqͥt
ut eum uocem: miserebor adhuc eiꝰ cum cre¬
diderit. Quomͦ autem adhuc. nͥ ut creden¬
eum misericordem. qͦbona possit ꝑ dilectio¬
nem oꝑari: Nemo gͦ sibi audeat tribuere

Expanded text:
e ipsam Evangelii gratiam per sua bona opera praecedentia meruisse; cum bona opera in nullo esse possint, nisi qui acceperit gratiam. Est autem gratia ut vocatio peccatori praerogetur, cum ejus merita nulla, nisi ad damnationem praecesserint. Quod si vocatus ri; in quo permanens quod nihilominus est in libero arbitrio merebitur etiam vitam aeternam, quae nulla possit labe corrumpi. LXI. Ib. Ifuero, hinc ostenditur non esse iniquitatem apud Deum; quod possunt dicere quidam, cum audiunt, Antequam nascerentur, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Miserebor enim, inquit, cui misertus ero. Primo enim misertus est nostri Deus, cum peccatores essemus ut vocaret nos. Cui ergo misertus ero, inquit, ut eum vocem, miserebor adhuc ejus cum crediderit. Quomodo autem adhuc, nisi ut det credeneum misericordem quo bona possit per dilectionem operari. Nemo ergo sibi audeat tribuere,
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ nat᷑a ce frigore congelas cit. & calore solui¬
tur. Sic gͦ dictum est. legi dei non est subiecta
prudentia carnis. nec enim potest: tanquam di
bito calore soluit᷑ e cales cens fit aqͣ: iam nemo
potest eam nuem dicere. Qͦd aut̃ ait. corpus
quidem mortuum est ꝓpt̃ peccatum. sp̃s autem
uita est ꝓpt̾ iusticiam: corpꝰ mortuum dr morta¬
le. Ex ipsius enim mortalitate. indigentia rerũ
terrenarum sollicitat ammam: & quedam de.¬
sideria excitat quib ad peccandum ñ obtemꝑat.
qui iam mente seruit legi dei. Qed autem ait. si

Expanded text:
aquae natura et frigore congelascit, et calore resolviaquae natura et frigore congelascit, et calore resolvitur. Sic ergo dictum est, Legi Dei non est subjecta prudentia carnis; nec enim potest; quomodo recbito calore solvitur, et calescit aqua, jam nemo potest eam nivem dicere. L. Ib. quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. si autem le. Ex ipsius enim mortalitate indigentia rerum terrenarum sollicitat animam, et quaedam desideria excitat, quibus ad peccandum non obtemperat qui jam mente servit Legi Dei. LI. Ib. VI
Abbreviated transcription (Latin):
quia prudentia carnis inmica ẽ in dm̃. legi
enim deinon ẽ fubiecta. nec enim potest: osten¬
dit quid dixerit inimica: nequis putar et tãꝗͣ
ex adũso principio aliquam nat᷑am quam ñ
condidit ds. inimicicias adũsum dm̃ exer¬
cere. Inimicus gͦ dei dr. qui legi ipsius non ob¬
temꝑat. & hoc ꝑcarnis prudentiam: id est cum
appetit temporalia bona. & timet temporalia
mala. Diffinitio enim prudentiȩ: in appeten¬
dis bonis &e uitandis malis. explicari solet. Q¬
ꝓpt̃ recte appellat apłs carnis prudentiam. qͣ
hec appetunt᷑ ꝓ magnis bonis. quȩ ñ ꝑseuerãt
cum homine: & ne hec amittant᷑ timetur. quȩ
quandoq amittenda st̃. N Ion potest autem
talis prudentia legi dei obtemꝑare. s tc̃ obtem¬
peratur legi. cum hec prudentia extincta fu̾it.
ut ei succedat prudentia sp̃s: qua neq in bonͤ
Eadem nanq animȩ nat᷑a &e prudentiam car¬
nis habet. cum inferiora sectat᷑. ce prudentiam
sp̃s cum suꝑiora eligit: quemadmodum eadem

Expanded text:
Quia prudentia carnis inimica in Deum: Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest, ostendit quid dixerit, inimica: ne quis putaret tanquam ex adverso principio aliquam naturam, quam non condidit Deus, inimicitias adversus Deum exercere. Inimicus ergo Dei dicitur, qui Legi ipsius non obtemperat, et hoc per carnis prudentiam, id est, cum appetit temporalia bona, et timet temporalia mala. Definitio enim prudentiae in appetendis bonis et vitandis malis explicari solet. Quapropter recte appellat Apostolus carnis prudentiam, qua haec appetuntur pro magnis bonis, quae non perseverant cum homine; et ne haec amittantur timetur, quae quandoque amittenda sunt. Non potest autem talis prudentia Legi Dei obtemperare. Sed tunc obtemperatur Legi, cum haec prudentia exstincta fuerit, ut ei succedat prudentia spiritus, qua nec in teEadem namque animae natura et prudentiam carnis habet, cum inferiora sectatur; et prudentiam spiritus, cum superiora eligit: quemadmodum eadem
Abbreviated transcription (Latin):
incipit des cͥbere bominem sub grã constitutum:
qui t̾cius gradus ẽ illoꝵ quatuor quos superiꝰ
distinximus. Ad hunc gradum iam ꝑtinet qͦd
statim subuingit. G ego ipse mente seruio legi di
carne aut̃ legi peccati.: quia licet existentib desi
deriis carnalib non iam seruit consentiendo ad
faciendum peccatum. qͥ sub gr̃a constitutꝰ mente
seruit legi cħ. carne aut̃ legi peccati. Legẽ autẽ
peccati dic̃ ex tͣnsg̾ssione ade ꝯtͣdict̾ionẽ mortalẽ qͣ

Expanded text:
incipit describere hominem sub gratia constitutum: qui tertius gradus est illorum quatuor quos superius distinximus . Ad hunc gradum jam pertinet quod statim subjungit, Igitur ego ipse mente servio Legi Dei, carne autem legi pederiis carnalibus, jam non servit consentiendo ad faciendum peccatum, qui sub gratia constitutus mente servit legi Dei, carne autem legi peccati. Legem autem peccati di
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd autem dicit. nulla gͦ condemnatio ẽ nunc
his qͥsunt in xp̃o ibu: satis ostendit condemna¬
tionem non c̃e si existant defideria carnalia. s
si eis ad peccandum obȩdiat᷑. quod contingit
his qui sub lege constituti sunt. ñdum sub gr̃a.
Nam sub lege constitut. non solum repugnan¬
tem habent concupiscentiam: s etiam captiui
ducunt᷑ cum obtemꝑant e. Non hoc aũ ꝯtĩgit
his qui m̃te seruiunt legi cł. Qd autem ait. qͦd¬

Expanded text:
d autem dicit, Nulla ergo condemnatio est nunc his qui sunt in Christo Jesu, satis ostendit condemnationem non esse, si existant desideria carnalia, sed si eis ad peccandum non obediatur. Quod contingit his qui sub Lege constituti sunt, nondum sub gratia. Nam sub Lege constituti non solum repugnantem habent concupiscentiam, sed etiam captivi ducuntur, cum obtemperant ei. Non autem contingit his qui mente serviunt Legi Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
rentur. ae in eosuꝑabundasse gr̃am. ut p̃cita
peccata dimitterent᷑. Ergo quis quis adhuc q̃¬
rit auginenta peccati. ut augm̃tum gr̃e senti¬
at: non intelligit id se agere ut nichil in eo gr̃a
oꝑet᷑. Opꝰ enim gr̃e est: ut moriam᷑ peccato. Qͦo¬
aut̃ dicit. hoc scientes quoduetꝰ homonoster
simul crucifixus est. ut euacuet᷑ corpus peccati.
refert᷑ ad illud quod ꝑmoysen dictum ẽ. Ma¬
ledictus omnis qui in ligno pependerit. Uet̾is
enim hominis crucifixio significata est in cru¬
ce dñi: sicut noui hominis instauratio in resur¬
rectione significata est. Manifestum est enim
scđm eum nos agere ueterem hominem qui
esse nemo ambigit. quod dñs peccata nostra
portauit. & quod eum pat̾ peccatum ꝓ nobis
fecit: ce de peccato condemnauit peccatum. Qt
sit aut̃ euacuari corpus peccati. ipse exposuit:¬
dicens. ut ultͣ non seruiamꝰ peccato. Et illud.
Si mortui sumus cum xp̃o: hoc est si crucifrei

Expanded text:
rentur, et in eo superabundasse gratiam, ut praeterita rentur, et in eo superabundasse gratiam, ut praeterita peccata dimitterentur. Ergo quisquis adhuc quaerit augmenta peccati, ut augmentum gratiae sentiat, non intelligit se id agere, ut nihil in eo gratia operetur. Opus enim gratiae est ut moriamur peccato. autem ait, Hoc scientes, quia vetus homo noster simul crucifixus est, ut evacuaretur corpus peccati, refertur ad illud quod per Moysen dictum est, Maledictus omnis qui in ligno pependerit . Veteris enim hominis crucifixio significata est in cruce Domini, sicut novi hominis instauratio in resurrectione significata est. Manifestum est autem secundum eum nos agere veterem hominem, quiesse nemo ambigit, quod peccata nostra portavit , et peccatum pro nobis fecit , et de peccato condemnavit peccatum . Quid est autem evacuare corpus peccati? Ipse exposuit: Ut ultra non serviamus peccato. Et illud quod ait, Si mortui sumus cum Christo, hoc est, si crucifixi
Abbreviated transcription (Latin):
entiam uniꝰ hominis. peccatores constituti st̃
mutt: ita ce ꝑunius obedientiam. iusti consti¬
tuent᷑ multi. Hec est fuqͣ forma adam. de qua
supius loqui cȩpat ce cius aliqͥs differentias
disponens distulerat ordinem. ad quem nũc
ait. lex subintrauit ut abundaret delictum. ip¬
so u̾bo satis significauit nes cisse uideos qͣ dis¬
pensatione lex data sit. Non enĩ lex data est qͤ
posset uiuificare: qͥa grã uiuificat ꝑ fidem: sed
data ẽ lex ad ostendendum quantisquam q
artis iuncłis peccatoꝵ constricti tenerent᷑. qui
de suis uirib ad implendam iusticiam p̃su¬
mebant. Sic abundauit peccatum. cum ce
concupiscentia ex ꝓhibitione ardentior facta ẽ.
& peccantib contra legem . p̃uaricationis crim̃
accessit: quod intelligit qui scđm gradum in
ait. quid gͦ dicemus. ꝑmanebimꝰ in peccato.
ut gr̃a abundet: Absit. Qui enim mortui su¬
mus peccato: quomodo uiuemus in eo: Hinc
ostendit de p̾titis peccatis factum ẽe ut dona¬

Expanded text:
tores constituti sunt multi; ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Haec est forma futuri Adam, de qua superius loqui coeperat, et ejus aliquas differentias interponens distulerat ordinem, ad quem nunc V, 20. Quod autem ait, Lex subintravit ut abundaret delictum, ipso verbo satis significavit nescisse Judaeos qua dispensatione Lex data sit. Non enim data est quae posset vivificare; quia gratia vivificat per fidem: sed data est Lex ad ostendendum quantis quamque arctis vinculis peccatorum constringerentur, qui de suis viribus ad implendam justitiam praesumebant. Sic abundavit peccatum, cum et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Quod intelligit qui secundum gradum in ait, Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? Absit. Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? hinc ostendit de praeteritis peccatis factum esse ut dona
Abbreviated transcription (Latin):
tia illa:. in qua impleri legis p̾cepta non pote¬
rant.Hac aut̃ prudentia in homine dominico
destructa & ablata. iusticia legis implet᷑. cum
scd̃m carnem non ambulat᷑.s scd̾m sp̃m Unde¬

Expanded text:
tia, in qua impleri Legis praecepta non potetia, in qua impleri Legis praecepta non poterant. Hac autem prudentia in homine Dominico destructa et ablata, justitia Legis impletur, cum secundum carnem non ambulatur, sed secund
Abbreviated transcription (Latin):
festissime docet eadem ipsa p̃cepta legis ꝓpt̃ca ñ
impleta qͣmuis eẽnt implenda qm̃ qͥbꝰ data erat
lex añgr̃ã. deditierãt carnalibꝰ boniᷤᷤ ⁊ ex hi b̃itudi¬
nem acquirere cupiebant: neq metuebant
nisi cum talib bonis imminebat aduersitas.
&e ideo cum illa bona temporalia turbarent᷑.
facile recedebant a p̃ceptis legis. Infirmabat᷑
gͦ lex non implendo quod p̃cipiebat. non sua
culpa. s ꝑ carnem: id est ꝑ eos homines qui car¬
nalia bona appetendo.ñ amabant legis iu¬
sticiam. s e temporalia commoda p̃ponebãt.
illa mors domini. dignationis fuit. non debi¬
ty.ce tamen hoc quoq apłs peccatum uocat
susceptionem scilicet mortalis carnis. qͣmius
ñ peccatͥcis:. ideo quia immortalis tanquam
peccatum fecit cum morit᷑. s de peccato inquit
damnauit peccatum in carne. Id enim egit
mors dñi ne mors timeret᷑. ce ex eoiam non ap¬
piterent᷑ temporalia bona. nec metuerent᷑ tem¬
poralia mala: in quib carnalis erat pruden¬

Expanded text:
festissime docet, eadem ipsa praecepta Legis propterea non impleta, quamvis essent implenda, quoniam quibus data erat Lex ante gratiam, dediti erant carnalibus bonis, et ex his beatitudinem acquirere cupiebant, neque metuebant, nisi cum talibus bonis imminebat adversitas; et ideo cum illa temporalia bona turbarentur, facile recedebant a praeceptis Legis. Infirmabatur ergo Lex non implendo quod praecipiebat; non sua culpa, sed per carnem, id est, eos homines qui carnalia bona appetendo non amabant Legis justitiam, sed ei temporalia commoda praeponebantilla mors Domini, dignationis fuit, non debiti: et tamen hoc quoque Apostolus peccatum vocat susceptionem mortalis carnis, quamvis non peccatricis, ideo quia immortalis tanquam peccatum facit cum moritur. Sed de peccato, inquit, damnavit peccatum in carne. Id enim egit mors Domini, ne mors timeretur, et ex eo jam non appeterentur temporalia bona, nec metuerentur temporalia mala, in quibus carnalis erat illa pruden
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. sine lege enim peccatum mortuum ẽ.
ideo dixisse. quia latet: quandoquidem nũc
dicit non illudbonum. id est legem. factum ẽe
sibi mortem. s peccatum oꝑatum eẽ mortẽ
ꝑbonum legis. id est̾ ut appareret peccatum
quod latebat sine lege. Tunc enim mortuũ se¬
quisq cognoscit. cum illut quod recte p̃ceptũ
ẽe confitetur implere non potest: & p̃uaricatio¬
nis crimine amplius peccat. quam si ñ ꝓhibert¬
tur. Hoc est quod in consequentib dic̃. ut fiat
supͣ modum peccans peccatum ꝑmandatum.

Expanded text:
dixerat, Sine Lege enim peccatum mortuum est , dixerat, Sine Lege enim peccatum mortuum est , ideo dixisse, quia latet: quandoquidem nunc dicit, non illud bonum, id est, Legem factam sibi esse mortem, sed peccatum operatum esse mortem per bonum Legis, id est, ut appareret peccatum quod latebat sine Lege. Tunc enim se mortuum quisque cognoscit, cum illud quod recte praeceptum esse confitetur, implere non potest; et praevaricationis crimine amplius peccat, quam si non prohiberetur. Hoc est quod in consequentibus dicit, Ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum