comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credentẽ accepisse baptisma et uir¬
ginem ꝑmansisse. et nunc ab apło
ut in incorruptione formã sui p̃¬
beat commoneri. Quam quidem
incorruptionẽ in timotheo non
iudemus. Nam cum ei diceret ne¬
mo adolescentiam tuã contemp¬
nat. sed forma esto fidelium in
ritate. in fide. in castitate. de incor¬
ruptione tacuit: et tantũ posuit
castitatem. Castitas aũt et incęliba¬
tu absq uirginitate intelligi po¬
test: nisi forte castitatem accipia¬
mus in mente. incorruptionem
uero incorpore iuxta illud quod
alibi in uirginis diffinitione scri¬
bitur. ut sit sc̃a et corpore et sp̃u.
et ipse nunc consequenter adun¬
xit indoctrina. in incorruptio¬
ne. inpudicicia. Possemus pudi
indoctrinȩ integritate int̾pretani.
nisi quod specialiter sequitur sermo¬
ne sano et inreprehensibili ꝓpriũ
baberet doctrinȩ institutione pre¬
ceptum. Quod aũt ait sermone in¬
reprehensibili. non quo ullus tantȩ

Expanded text:
credentem accepisse baptisma, et vircredentem accepisse baptisma, et virginem permansisse, et nunc ab Apostolo, ut in incorruptione formam sui praebeat commoneri: quam quidem incorruptionem in Timotheo non videmus. Nam cum ei diceret: Nemo adolescentiam tuam contemnat; sed forma esto fidelium Alritate, in fide, in castitate , de incorruptione tacuit, et tantum posuit castitatem. Castitas autem et in coelibatu absque virginitate intelligi potest. Nisi forte castitatem accipiamus in mente, incorruptionem vero in corpore, juxta illud quod alibi in virginis definitione scribitur: Ut sit sancta corpore et spiritu . Et ipse nunc consequenter adjunxit: in doctrina, in incorruptione, in pudicitia. Possemus  Al.in doctrinae integritate interpretari: nisi quod specialiter sequitur, sermone sano et irreprehensibili, proprium haberet super doctrinae institutione praeceptum. Quod autem ait, sermone irreprehensibili, non quod ullus tantae
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod continentia non solum
in carnis oꝑe. et in animi concu¬
piscentia. sed inom̃ibus rebus ne¬
cessaria sit. ne honores indebitos
appetamus. ne accendamur auari¬
cia. ne ulla passione suꝑemur.
Te inquit ipsum formam pre¬
bens bonoꝵ oꝑum. Nichil ꝓdẽ
aliquẽ exercitatum ẽẽ indicendo
et ad loquendum triuisse lin¬
pudicus ẽ. quamuis disertus sit
si ad castitatem audientes cohor¬
tetur sermo euis infirmus est.
et auctoritatem non habet co¬
hortandi: ut econtrario quam¬
ius sit rusticanus et tardus ad lo¬
quendum. si castus fuerit exem¬
plo suo homi a nes potest ad
uite similitudinem impellere.
Q uod aut ait in incorruptione
sic accipiendũ quod incorrup¬
tio ꝓprie urginitatem sonat.
Deniq et uulgo qui uirgines st̃.
incorrupti appellari solent. et qͥ
uirgines eẽ desierint. corrupti
nominantur. et dicimuf Illa quȩ
quondam fuit uirgo corrupta ẽ.
Unde et titum estimo pruis quã
carnis oꝑe occuparetur euangło

Expanded text:
est quod continentia non solum est quod continentia non solum in carnis opere et animi concupiscentia; sed in omnibus rebus necessaria sit: ne honores indebitos appetamus: ne accendamur avaritia: ne ulla passione superemur. Teipsum, inquit, formam praebens bonorum operum. Nihil prodest aliquem exercitatum esse in dicendo, et ad loquendum trivisse linpudicus est, 720 quamvis disertus sit, si ad castitatem audientes cohortetur, sermo ejus infirmus est, et auctoritatem non habet cohortandi. Et econtrario quamvis sit rusticanus et tardus ad loquendum, si castus fuerit, exemplo suo homines potest ad vitae similitudinem impellere. Quod autem ait, in incorruptione, sic accipiendum, quod incorruptio proprie virginitatem sonet. Denique qui virgines sunt, vulgo incorrupti appellari solent; et qui virgines esse desierint, corrupti nominantur; et dicimus, illa quae fuit olim virgo, corrupta est. Unde et Titum existimo, priusquam carnis opere occuparetur, Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
li. Sicut ineo quod supra prece¬
ꝑat dicens. anus similiter inha¬
bitu scõ similitudinẽ anuũ dixe¬
ramus ad senes ẽẽ referendam:
ita nunc in eo quod intulit uiue¬
nes similit̾ hortare ut pudici
sint. similitudinẽ uiuenum ad
anus. et ꝑ anus at senes arbitra¬
mur aptandam:. ut senum habe¬
ant sobrietatem et honesti sint
et pudici. et sani in fide et cari¬
tate et patientia: anuũ aũt in
cusatrices. non multo uino ser¬
uientes bene docentes et cȩtera.
Propriũ aũt ad olescentulorum
hoc posuit ut pudici sint in om¬
nibus tam scilicet mente quam
corpore. tam oꝑe quam co¬
gitatione: ut nulla sit in adoles¬
cente suspicio turpitudinis. Et
licet quidam de latinis ita esti¬
ment legendum iuiuenes simi¬
liter hortare ut pudici sint. et
postea inferant inom̃ibus te ipsũ
formã prebens bonoꝵ oꝑum. tam̃
sciamꝰ in om̃ib ad suꝑiora eẽ refe-¬
rendum. id ẽ. hortare ut pudici
sint inom̃ibus. Sciendum quoq

Expanded text:
li. Sicut in eo quod supra praeceli. Sicut in eo quod supra praeceperat, dicens: Anus similiter in habitu sancto, similitudinem anuum dixeramus, ad senes esse reita nunc in eo quod intulit: « Juvenes similiter hortare, ut pudici sint, » similitudinem juvenum ad anus, et per anus ad senes arbitramur aptandam, ut senum habeant sobrietatem, et honet pudici, et sani in fide, et charitate, et patientia. Anuum autem incusatores, non vino multo servientes, bene docentes, et caetera. Proprium autem adolescentulorum hoc posuit, ut pudici sint in omnibus, tam scilicet mente, quam corpore: tam opere, quam cogitatione, ut nulla sit in adolescente suspicio turpitudinis. Et licet quidam de Latinis ita existiment legendum: Juvenes similiter hortare ut pudici sint, et postea inferant, in omnibus teipsum formam praebens bonorum operum: tamen sciamus, in omnibus, ad superiora esse referendum, id est, hortare ut pudici sint in omnibus. Sciendum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
preceptis. seruire uiro. et marito
eẽ subiectam. ut quodam mͦ eẽt
libera seruitus. et dilectione ple¬
namdõ seruientis iuro dum eũ
metuit offendere. & enum non ẽ
creatus uir ꝓpt̾ mulierem. sed mu¬
lier ꝓpt̃ uirũ. Et cum caput mu¬
iuiro hoc ẽ capiti suo: eiusdẽ cri¬
minis rea ẽ cuiꝰ et uir. si non su¬
biciatur xp̃o capiti suo. Uerbum
aũt dñi dum blasfematur uel
drint contempnitur dĩ prima sen-¬
tentia et ꝓ nichilo ducitur. uł xp̃i
infamatur euangłm. dum contra
legem fidemq nature ea quȩ
xp̃iana ẽ. et ex dĩ lege subiec¬
ta uiro imꝑare desiderat. cum
etiam gentiles feminȩ uiris suis
seruiant communi lege naturȩ.¬
Iuuenes similit̃ ex hortare ut pudi¬
ci sint. in om̃ibus te ipsum exem¬
plum prebens bonorũ oꝑum indo¬
ctrina. in integritate. et castitate.
in sermone sano et in reprehensibi¬
li ut qui exaduerso ẽ reuereatur
nichil habens de nobis dicere ma¬

Expanded text:
praeceptis, servite viro et marito praeceptis, servite viro et marito esse subjecta, ut quodammodo esset libera servitus, et dilectione plena, ideo serviens est viro, dum eum metuit offendere. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum. Et cum caput muviro suo, hoc est capiti suo, ejusdem criminis rea est, cujus et vir si non subjiciatur Christo capiti suo. Verbum autem Domini blasphematur: vel dum contemnitur Dei prima sententia, et pro nihilo ducitur: vel Christi infamatur Evangelium, dum contra legem fidemque naturae, ea quae Christiana est, et ex Dei lege subjecta, viro imperare desiderat. cum etiam gentiles feminae viris suis serviant communi lege naturJuvenes similiter exhortare, ut pudici sint in omnibus: teipsum exemplum praebens bonorum operum, in doctrina, in integritate et castitate, in sermone sano et irreprehensibili: ut qui ex adverso est, revereatur, nihil habens de nobis dicere ma
Abbreviated transcription (Latin):
bile et noctis tenebras et clausum
cubiculum suũ. cum omĩa patere
dĩ oculis cogitarit. E ilios aũt di¬
ligunt: si eos indei erudiant dis¬
ciplina. Ceterum nolle eos contri¬
stare docendo que bona sunt. et
libertatem tribuere peccati: non
antur quoq adolescentulȩ: ut
domus habeant diligentiam. Et
quia poterat euenire ut diligen¬
tia domus austeritate regeretur.
or Matrona fieret inseruulos.
idõ copulauit benignas: ut tũc
se crederet mariti bene domũ
regere. si hoc benignitate aser
non et subditas uiris sus: nefor¬
te diuitiis et nobilitate ꝑflatȩ
dei sententie non meminerit
ꝑ quam subiecte st̃ uiris. Ait
qui ppe ad mulierẽ. Et ad uirum tu¬
um conuersio tua. et ipse tui do¬
minabitur. In quo scẽ scripturȩ
consideranda prudentia ẽ. quia ñ
uiro hoc dñs fuerit loquutus et
dixerit dominaberis uxoris tuȩ
sed ipsi mulieri: ut illi premium
relinqueret obsequelȩ. dum in po¬
testate eus ẽ si dĩ uelit obedire

Expanded text:
bile, et noctis tenebras, et clausum bile, et noctis tenebras, et clausum cubiculum suum, cum omnia patere Dei oculis cogitarit. Filios autem ita diligunt, si eos in Dei erudiant disciplina. Caeterum nolle eos contristare docendo quae bona sunt, et libertatem tribuere peccandi  Alantur quoque adolescentulae, ut domus habeant diligentiam. Et quia poterat evenire, ut diligentia domus cum austeritate regeretur, na severior fieret in servulos: ideo copulavit, benignas: ut tunc se crederet mariti bene domum regere, si cum benignitate impernon et subditas viris suis: ne forte divitiis et nobilitate perflatae Dei sententiae non meminerint, per quam subjectae sunt viris. Ait quippe ad mulierem: Ad virum tuum conversio tua; et ipse tui dominabitur . In quo sanctae Scripturae consideranda prudentia est: quia non viro hoc Dominus sit locutus, et dixerit: Dominaberis uxori tuae; sed ipsi mulieri, ut illi praemium relinqueret obsequelae, dum in potestate ejus est, si Dei velit obedire
Abbreviated transcription (Latin):
patis: nunc consequenter doctri¬
nȩ eis frena ꝑmittit. ut cum ta¬
les fuerint docendi ha m. beãt
libertatem: ut scilicet do¬
ceant ea quȩ bona sunt. Licet
enĩ alio loco dixerit. docere aũt
mulierib non ꝑmitto: sic intel¬
ligendum ẽ. ut in uiros illis sit
doctrina sublata. Ceterum ado¬
lescentulas doceant quasi filias su¬
as. Primũ castitatem quia aduer¬
sus hanc magis in etate florenti
pugnat inimicus. et uirtus eius
om̃is contra feminas inumbili
co uentris ẽ. Deinde ut ament
uiros suos. diligant filios. Que
doctrina ẽ amare uiros. cũ hoc
non in ȩloquio docentis sed in
corde amantis sit constitutum:
Uult eas amare uiros suos caste.
uult inter uirum et mulierem eẽ
pudicam dilectionem. ut cum pu¬
dore et uerecundia et quasi neces¬
sitate sexus reddat potus debitũ
iuro. quam ipsa exigat ab eo.
Et oꝑa liberorũ ante oculos dei
et angłorum ꝑpetrare se credat:
ne illa erubescat etiã secretum cu¬

Expanded text:
patis. Nunc consequenter doctripatis. Nunc consequenter doctrinae eis frena permittit, ut cum tales fuerint, docendi habeant libertatem, ut scilicet doceant ea quae bona sunt. Licet enim in alio loco dixerit: Docere autem mulieribus non permitto , sic intelligendum est, ut in viros sit illis doctrina sublata. Caeterum adolescentulas doceant, quasi filias suas. Primum castitatem: quia adversus hanc magis in aetate florenti pugnat inimicus, et virtus ejus omnis contra feminas in umbilico 718 ventris est: deinde ut ament viros suos, diligant filios. Quae doctrina est amare viros; cum hoc non in eloquio docentis, sed in corde amantis sit constitutum? Vult eas amare viros suos caste: vult inter virum et mulierem esse pudicam dilectionem, ut cum pudore, et verecundia, et quasi necessitate sexus, reddat potius debitum viro quam ipsa exigat ab eo, et opera liberorum ante oculos Dei et angelorum perpetrare se credat: ita nec illa erubescet etiam secretum cu
Abbreviated transcription (Latin):
uir s guncule componantur. ui¬
no se dedere ꝓlibidine. Et cum
inter pocula sibi prudentes uisȩ
fuerint et facundȩ. maioꝵ quasi
austeritatem assumere loquentes
hoc quod sibi uidentur ẽẽ et non
recordantes illud quod fuerunt.
& auini gͦ nimio potu anus pro¬
hibentur. qm̃ quod in adolescenti¬
bus libido. hoc insenibus ȩbrietas
ẽ. Aut quomodo potest docere anꝰ
adolescentulas castitatem. cũ si
ebrietatem uetulȩ mulieris adoles¬
centula fuerit imitata. pudica eẽ
non possit:Signanter aũt et
expresse ait. non multo uino ser¬
iuentes. Seruitus eñĩ quȩdam ẽ.
et extrema conditio uino sensus ho¬
minis occupari: et non suũ ẽẽ sed
iuni. Quia igitur docuit quales
primo anus eẽ deberent. et post
illa quecumq senibus uiris ha¬
bent communia etiam ꝓpria ea¬
rum exposuit. ut honesto et sco
habitu et om̃ĩ decore sint ple¬
nȩ. Ne accusatrices. ne aliis de¬
trahentes. ne uino sensibus occu¬

Expanded text:
virgunculae componantur, vivirgunculae componantur, vino se dedere pro libidine; et cum inter pocula sibi prudentes visae fuerint et facundae, morum quasi austeritatem assumere, loquentes hoc quod sibi videntur esse, et non recordantes illud quod fuerunt. Et a vini ergo nimio potu anus prohibeantur, quoniam quod in adolescentibus libido, hoc in senibus ebrietas est. Aut quomodo potest docere anus adolescentulas castitatem, cum si ebrietatem vetulae mulieris adolescentula fuerit imitata, pudica esse non possit? Signanter autem expressit: Non vino multo servientes. Servitus enim quaedam est et extrema conditio, vino sensus hominis occupari, et non suum esse, sed vini. Quia igitur docuit quales primo anus deberent esse, et post illa quae cum senibus viris habent communia, etiam propria earum exposuit, ut honesto et sancto habitu, et omni decore sint plenae: nec accusatrices, nec aliis detrahentes, nec vino sensibus occu
Abbreviated transcription (Latin):
uultus. sermo. silentiũ. quandam
sacri decoris p̃ferant dignitatem.
Et quia hoc genus muliercularum
solet eẽ garrulum uxta illud. si¬
mul aũt et ociose discunt circu¬
ire domof. Non solum aũt ociosȩ
sed et uerbose et curiosȩ loquen¬
tes que non oportet: Proptẽa . l iult
ẽẽ non incentrices idẽ. non accu¬
satrices: non tales quȩ ut aliis pla¬
ceant de aliis detrahant. aut certe
quia ipsȩ ad olescentiã ia transgres¬
gressȩ sunt de adolescentularũ ȩtati¬
biis disputent et dicant. illa sic or¬
natur. illa sic comitur. illa sic ꝓce¬
dit. amat illĩ. amatur ab illo: cũ
etiã si hec uera sint non tam apud
cȩteros debeat accusare. quã ipsã
secrete xp̃i caritate corriꝑe et
magis docere ne fatiat quã in
publico accusare quod fecerit. So¬
lent he ȩtates quia corporis frixere
luxuriam licet sint plurimȩ quȩ
nec canos suos erubescant. et ante
gre. au gem nepotum trem̃tes

Expanded text:
vultus, sermo, silentium, quamdam vultus, sermo, silentium, quamdam decoris sacri praeferant dignitatem. Et quia hoc genus muliercularum esse solet garrulum, juxta illud: Simul autem et otiosae discunt circumire domos: non solum autem otiosae, sed et verbosae, et curiosae, loquentes quae non oportet : propterea eas vult esse non incentrices, id est, non accusatrices, non tales quae ut aliis placeant, de aliis detrahant. Aut certe quia ipsae 717 adolescentiam jam transgressae sunt, de adolescentularum aetatibus disputent, et dicant: Illa sic ornatur, illa sic comitur, sic illa procedit: amat illum, amatur ab illo: cum etiam si haec vera sint, non tam apud caeteros debeant accusare, quam ipsam secrete Christi charitate corripere, et magis docere ne faciat, quam in publico accusare quod fecerit. Solent hae aetates, quia corporis frixere luxuria  Al. luxuriam licet sint plurimae, quae nec canos suos erubescant, et ante gregem nepotum trementes
Abbreviated transcription (Latin):
Nin habitu scõ. non incentrices. ñ¬
⁊ uino multo seruientes. bene do¬
Hcentes ut ad castitatem erudiant
Nad olescentulas ut ament uiros
Nsuos. ut ament filios. pudicas. ca¬
Sstas. habentes domus diligentiã
Sbenignas. subditas uiris suis ut¬
⁊ uerbũ dĩ non blasfemet᷑. Tamet¬
si apłs petrus p̃ceꝑit ut uiri uxo¬
ribus sius tanquam in firmiori
uasculo honorem tribuant: non ta¬
men arbitrandum ẽ quod uxor
quȩ corparis uasculum habeat in¬
firmum. statim et anima infirmi¬
or sit. Unde et nunc precipitur
eis ut in ipsis quoq illud apłi com¬
pleatur. uirtus in in firmitate ꝑfici¬
tur. et dicitur. ut et om̃ia habeãt
quȩ senib uiris sunt precepta cõ¬
muniter. in eo scilicet quod ait.
anus similiter. hoc ẽ ita ut uri
pudice. sanȩ infide et caritate et
patientia. & ꝓ sexii suo hoc habe¬
ant ꝓpriũ ut sint in habitu scõ:
siue ut melius legitur ingreco. eñ
se quoq earũ incessus. et motus.

Expanded text:
in habitu sancto, non incentrices, noin habitu sancto, non incentrices, non vino multo servientes; bene docentes, ut ad castitatem erudiant adolescentulas, ut ament viros suos, ut ament filios: pudicas, castas, habentes domus diligentiam, benignas, subditas viris suis, ut verbum Dei non blasphemetur. Tametsi apostolus Petrus praeceperit, ut viri uxoribus suis tamquam infirmiori vasculo honorem tribuant, non tamen arbitrandum est, quod uxor, quae corporis vasculum habet infirmum, statim et anima infirmior sit. Unde nunc praecipitur eis, ut in ipsis quoque illud Apostoli compleatur: Virtus in infirmitate perficitur , et dicitur, ut et omnia habeant, quae senibus viris sunt praecepta communiter, in eo scilicet quod ait: Anus similiter, hoc est, ita ut viri pudicae, sanae in fide, et charitate, et patientia, et pro sexu suo hoc habeant proprium, ut sint in habitu sancto, sive ut melius legitur in Graeco, ἐν se quoque earum incessus et motus,
Abbreviated transcription (Latin):
tulas in om̃i castitate. Om̃is aũt
castitas in carne et sp̃u et anima.
ẽ: ne scandalizetur oculus. ne in
pulchritudinẽ uultus feminei he¬
uerba delectet. ne ad simulatos
sermones mens prius dura mar¬
cescat. Caueant gͦ ut diximus tã
uiuenes quam senes. tam adoles¬
centulȩ quam uetulȩ. et om̃i dili¬
gentia custodiant cor suũ. ne ꝑsa
nitatem dilectionis morbus carita¬
tis introeat et ꝑ amorẽ scm fiat
non sc̃ã dilectio quȩ illos ꝑtrahat
ad gehennam. Qui sanus ẽ in fide
qui sanus ẽ incaritate. sanus quoq
sit in patientia: et patientia que
maxime intemptationib comꝓ¬
batur: quia nichil ꝓdẽ habuisse
que supra enumerauimus nisi om¬
nes diuitiȩ et mercimonid quib
onusta nauis ẽ intempestate ser¬
uentur: et ꝑflantib hinc inde
uentis absq naufragio ea que be¬
ne parata sunt liberentur. Qui
eni ꝑseuerauerit usq infinem:
hic saluus erit. Anus similiter

Expanded text:
tulas in omni castitate . Omnis autem tulas in omni castitate . Omnis autem castitas in carne et spiritu et anima est: ne scandalizetur 716 oculus; ne in pulchritudine vultus feminae haeverba delectet: ne ad simulatos sermones mens prius dura marcescat. Caveant ergo, ut diximus, tam juvenes quam senes, tam adolescentulae quam vetulae, et omni diligentia custodiant cor suum: ne per sanitatem dilectionis, morbus charitatis introeat, et per amorem sanctum, fiat non sancta dilectio, quae illos pertrahat ad gehennam. Qui sanus est in fide, qui sanus in charitate, sanus quoque sit in patientia: et patientia, quae maxime in tentationibus comprobatur: quia nihil prodest habuisse quae supra enumeravimus, nisi omnes divitiae et mercimonia, quibus onusta navis est, in tempestate serventur, et perflantibus hinc inde ventis, absque naufragio ea, quae bene parta sunt, liberentur. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Anus similiter
Abbreviated transcription (Latin):
Si intellecta ẽ anobis sanitas cari-¬
tatis de scripturis aliquod suma¬
mus exemplũ eoꝵ qui in infirmi¬
tate sunt caritatis. Ait saluator
de extremis temporib quia cum
multiplicata fuerit iniquitas re¬
frigescet caritas multoꝵ. Calida
quippe ẽ caritas in his qui feruetł
spũ: frigens aũt et glacialis et ge¬
lida in his qui flatus aquilonis
durissimos susceꝑe. Ab aquilone
enĩ exardescent mala. suꝑ om̃s in¬
habitantes terram. De hoc frigo¬
re caritatis et ammon in sorore
sua thamar obriguerat. Timendũ
gͦ ne forte et nos hac infirmitate
caritatis aliquando suꝑemur.
Non nunquam enĩ euenit ut pri¬
mum anobis inuirginem siue in
quamlibet feminam sit scã dile-¬
ctio: et cum mollita mens fuerit
in affectus. paulatim sanitas cari¬
tatis langore pallescat et infirma¬
re incipiat: et ad extrema in mor¬
tem diligentem ferat. Unde et
apłs caute et prudenter timotheo
precipit. ut ex hortetur ad olescen¬

Expanded text:
Si intellecta est a nobis sanitas chariSi intellecta est a nobis sanitas charitatis, de Scripturis aliquod sumamus exemplum, eorum qui in infirmitate sunt charitatis. Ait Salvator de extremis temporibus: Quia cum multiplicata fuerit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Calida quippe est charitas in his qui fervent in spiritu: frigens autem et glacialis et gelida in his qui flatus Aquilonis durissimos suscepere. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes inhabitantes terram . De hoc frigore charitatis et Ammon in sorore sua Thamar obriguerat . Timendum ergo ne forte et nos hac infirmitate charitatis aliquando superemur. Nonnumquam enim evenit, ut primum a nobis in virginem, sive in quamlibet feminam sit sancta dilectio: et cum mollita mens fuerit in affectus, paulatim sanitas charitatis languore pallescat, et infirmari incipiat, et ad extremam mortem diligentem ferat. Unde et Apostolus caute et prudenter Timotheo praecipit, ut exhortetur adolescen
Abbreviated transcription (Latin):
sua ex toto coide suo. et ex totis ui¬
ribus suis deuide. xp̃i preceptũ
audiens inꝑximũ diuiserit cari
tatem. Quia inhis duobus manda¬
tis pendet om̃is lex et ꝓpħe. Qui ha¬
bet sanitatem caritatis non ȩmula¬
tur. non inflatur. non agit ꝑꝑam.
non in honesta. non ad iracundiã
concitatur. non cogitat malũ. non
quia caritas nunquã excidit. qui
in caritatis ẽ sanitate nunquam
et ipse corruit. Si quidem nec tri-¬
bulatio cum. nec angustia. nec
fames. nec ꝑsecutio. nec nuditas.
nec ꝑiculum. nec gladus separa¬
re poterit asanitate caritatis quã
habuerit in xp̃o iħu. Quid de gla¬
dio et ceteris minorib loquar.
quȩ non possunt eum diuidere qͥ
sanitatis possidet caritatẽ. cũ nec
mors. nec uita. nec angłi. nec pͥn¬
cipatus. nec p̃sentia nec futura.
nec fortitudo. nec altitudo. nec
ꝓfundũ. nec alia quȩlibet creatu¬
ra possit suꝑare eum qui habet
caritatẽ sanitatis in xp̃o iħu:

Expanded text:
sua, et ex toto corde suo, et ex totis visua, et ex toto corde suo, et ex totis viribus suis? Deinde Christi praeceptum audiens in proximum: Dilitatem: quia in his duobus mandatis pendet omnis Lex et Prophetae. Qui habet sanitatem charitatis, non aemulatur, non inflatur, non agit perperam, non inhoneste, non ad iracundiam concitatur, non cogitat malum, non quia charitas numquam excidit, qui in charitatis est sanitate, numquam et ipse corruit. Siquidem nec tribulatio eum, nec angustia, nec fames, nec persecutio, nec nuditas, nec periculum, nec gladius separare poterit a sanitate charitatis, quam habuerit in Christo Jesu. Quid de gladio et caeteris minoribus loquar, quae non possunt eum dividere, qui sanitatis possidet charitatem: cum nec mors, nec vita, nec angeli, nec principatus, nec praesentia, nec futura, nec fortitudo, nec altitudo, nec profundum, nec alia quaelibet creatura possit separare eum qui habet charitatem sanitatis in Christo Jesu?
Abbreviated transcription (Latin):
li apłi. siue cuiuscumq alterius eã
eẽ putas quia iam inter ȩccłasticas
ẽ recepta:. et totum illum cathalo.¬
gum fidei enumera in quo scriptũ
ẽ. fide maius sacrifitium abel cain
obtulit dõ. Et enoch trans latus est
ne uideret mortẽ: & noȩ de his quȩ
necdum uidebat dõ credens fabri¬
catus ẽ archam: et abraham inter¬
tam quam nesciebat egressus est.
& ne uideretur scriptura nullum
mulierib fidei exemplũ dare: in
eadem epła scribitur quia et sara
acceꝑit uirtutem ad recipiendũ
semen alieno iam ȩtatis sue tem¬
pore quia fidelem eum qui rȩꝓmi¬
serat arbitrata ẽ. Laudatur ib i fi¬
des ysaac. et iacob. et ioseph. mo¬
ysi quoq et raab. et cȩterorum
quos meluis potest scire qui ipsa
epłam legerit. Quomodo igitur¬
ẽ fidei sanitas: ita eadem sanitas
et in caritate ẽ. Quis aũt sanitatẽ
possidet caritatis nisi ille qui pri¬
mum dmñ dilexerit ex tota anima

Expanded text:
li apostoli sive cujuscumque alterius eam li apostoli sive cujuscumque alterius eam esse putas, quia jam inter Ecclesiasticas est recepta, totum illum catalogum fidei enumera, in quo scriptum est: Fide majus sacrificium Abel a Cain obtulit Deo . Et: Enoch translatus est, ne videret mortem; et Noe de his quae necdum videbat, Deo credens fabricatus est arcam, et Abraham in terram quam nesciebat, egressus est. Et ne videretur Scriptura nullum mulieribus fidei exemplum dare, in eadem Epistola scribitur, quia et Sara acceperit virtutem ad recipiendum semen, alieno jam aetatis suae tempore, quia fidelem eum qui repromiserat, arbitrata est. Laudatur ibi fides Isaac, et Jacob, Joseph, Moysi quoque et Rahab, caeterorum, quos melius potest scire, qui ipsam Epistolam legerit. Quomodo est igitur fidei 715 sanitas: ita eadem sanitas et in charitate est. Quis autem sanitatem possidet charitatis, nisi ille qui primum Deum dilexerit ex tota anima
Abbreviated transcription (Latin):
quam feminis: licet in precepto
mulierũ uetularũ de adolescenti¬
bus fȩminis mandata subiecerit.
ut ñ tã ipse doceret adolescentu
las quam quid auetulis doceren¬
tur exponeret: extrema de seruis
et ꝑ singulas etates et conditiones
sic decenter precepta constituit.
ut sermo euis uitȩ morũq sit re¬
gula. Senes igitur sobrios cẽ. siue
grecos utriunq sonat: honestos.
ut ȩtatis grauitatem morũ graui¬
tas decoret. Pudicos ne in aliena¬
ȩtate luxurient. ne iam frigido ad
libidinem sanguine. ex emplo sint
ad olescentibus ad riunam. Sanos
infide. De qua fidei sanitate supra
diximus. Sanos aũt non tantum
infide. uerũ et incaritate. et inpa¬
tientia. ut cum primã fidei habu¬
erint sanitatem. audiant asalua¬
tore fides tua te saluum fecit. Et̃
fiant filii abrahȩ de quo scriptum
ẽ. credidit abraham dõ. et reputa¬
tum ẽ ei ad iusticiam. Et ab acuch
de hac fidei sanitate commemo

Expanded text:
s videlicet quam feminis; licet in praecepto s videlicet quam feminis; licet in praecepto mulierum vetularum de adolescentibus feminis mandata subjecerit, ut non tam ipse doceret adolelas, quam quid a vetulis docerentur, exponeret. Extremo de servis, et per singulas aetates, et conditiones, sic decenter praecepta constituit, ut sermo ejus vitae morumque sit regula. Senes igitur sobrios esse, sive Graecos utrumque sonat: honestos, ut aetatis gravitatem morum gravitas decoret: pudicos, ne in aliena aetate luxurient, ne jam frigido ad libidinem sanguine, exemplo sint adolescentibus ad ruinam. Sanos in fide, de qua fidei sanitate supra diximus. Sanos autem non tantum in fide, verum et in charitate, et in patientia, ut cum primam fidei habuerint sanitatem, audiant a Salvatore: Fides tua te salvum fecit . Et a sanitatem fiant filii Abrahae, de quo scriptum est: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Et Abacuc de hac fidei sanitate commemor
Abbreviated transcription (Latin):
auro: sed prius fatiant quȩ p̃cepta
sunt. Quicumq uero fecerit et do¬
cuerit: ille uocabitur magnus in
regno cȩlorũ. Nisi enim suꝑgressa
fuerit nr̃a iusticia scribarũ iustici¬
am et phariseorũ: non possumus
ingredi regna celorit. Qui supra
moy si cathedram sedentes dicunt
et non fatiunt: et alligant onera
importabiliora quȩ ceruicibus
hominum imponant: et ipsi mi¬
nimo digito ea nolunt continge¬
re. Hoc igitur nunc apłs titum
filiũ in xp̃o et discipulũ suum
docet. ut ea loquatur quȩ sanȩ
doctrinȩ fit sanitas. cum docto¬
ris doctrina parit̃ et uita con¬
caritate et patientia. Generalit̃
tito ante precipiens quid ipse lo¬
qui deberet ad cunctos in eo qd̃
ait. tu uero loquere quȩ decet
sanam doctrinam: nunc ꝑsin¬
gulas speties quid unam quãq
ȩtatem deceat exponit. Primũ
senib uiris conuenientia. dein¬
de anus quid deceat: tercio quȩ
adolescentibus apta sint tam marib

Expanded text:
auro: sed prius faciant quae praecepta auro: sed prius faciant quae praecepta sunt. Quicumque vero fecerit et docuerit, ille vocabitur magnus in regno coelorum. Nisi enim supergressa fuerit nostra justitia Scribarum justitiam et Pharisaeorum, non possumus ingredi regna coelorum . Qui supra Moysi cathedram sedentes, dicunt et non faciunt, et alligant onera importabilia, quae cervicibus hominum imponunt, et ipsi minimo digito nolunt ea contingere. Hoc igitur nunc Apostolus Titum filium in Christo, et discipulum suum docet, ut ea loquatur quae sanae doctrinae sit sanitas, cum doctoris doctrina pariter, et vita condilectione; in patientia. » Generaliter Tito ante praecipiens quid ipse loqui deberet ad cunctos, in eo, quod ait: « Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam. » Nunc per singulas species, quid unamquamque aetatem deceat; exponit; primum senibus viris convenientia; deinde anus quid deceat; tertio, quae adolescentibus apta sint, tam moribu
Abbreviated transcription (Latin):
adme abneget semiet ipsum. exutꝰ
ueterem hominem cum oꝑib eius
et indiitus nouũ sequetur dñin suũ
Quomodo aũt siquis se ab neget:
contemplandũ ẽ. Pudicus fornicato¬
rem quod prius fuerat negat: sapi¬
ens inprudentem. iustus iniustum.
fortis infirmũt: Et ut in commune
de om̃ibus loquar. tocies nos nega
mus quoties uitia ꝓpria calcantes
desinimus eẽ quod fuimꝰ et incipi¬
mus ẽẽ quod ante non fuimus. Tu
uero loquere quȩ decet sanam do¬
ctrinam. Aliud ẽ sanam doctri-
nam lo qui. aliud ea quȩ sanȩ do¬
cere conuenunt doctrinȩ. quia in
altero simplex tantũ institutio ẽ.
in altero cum eo quod doceas uitȩ
quoq correctio ẽ. Qui eñi solue¬
rit unũ de mandatis minimis. et
docuerit sic hominies. minimus uo¬
cabitur in regno cęloꝵ. saluatore
p̃cipiente discipulis non solum in
memoratione scripturarũ eos la¬
borare debere: ut quȩ scripta sutl¬
replicent et condant inmemoriȩ thes¬

Expanded text:
ad me, abneget semetipsum , exutus ad me, abneget semetipsum , exutus veterem hominem cum operibus ejus, et indutus novum, sequetur Deum suum. Quomodo autem se quis abneget, contemplandum est. Pudicus fornicatorem, quod prius fuerat, negat: sapiens imprudentem, justus injustum, fortis infirmum. Et ut in commune de omnibus loquar, toties negamus nos, quoties priora vitia calcantes, desinimus esse quod fuimus, et incipimus esse quod ante non fuimus. Tu vero loquere quae decet sanam docnam loqui, aliud ea quae sanae doctrinae conveniunt docere: quia in altero simplex tantum est institutio; in altero cum eo quod doceas vitae quoque correptio: Qui enim solverit unum de mandatis minimis, et docuerit sic, minimus vocabitur in regno coelorum . Salvatore praecipiente discmeditatione Scripturarum eos laborare debere, ut quae scripta suntreplicent, et condant in memoriae thes
Abbreviated transcription (Latin):
pientia ẽ. iusticia. ueritas. scĩtas for¬
titudo. Negatur ꝑ insipientiam sa¬
pientia. ꝑ iniquitatem iusticia. ꝑ
mendatiũ ueritas. ꝑ turpitudinem
scĩtas. ꝑ inbecillitatem animi fortitu¬
quid agimus dñm confitemur.
Nec arbitrandum ẽ indie uidicii
illos tantũ adĩ filio denegandos. qͥ
inmartirio xp̃m negarint: sed ꝑ
omĩa oꝑa. sermones. cogitationes.
sus confitetur. De hac puto confes¬
sione: et discipulis precepit di¬
cens. Eritis michi testes in ierłm
et in om̃i uidea et samaria. et usq
ad extremum terrȩ: ut in om̃ibus
bonis oꝑibus atq sermonib mens
xp̃m ipsi dedita confiteatur. Est
et quedam laudanda negatio de
qua et ipse apłs ait. ut ab negan¬
tes impietatem et secularia deside¬
ria caste et iuste et pie uiuamus
inpresenti scło expectantes beatam
spem et aduentum saluatoris nr̃i
dĩ. Quam negationem qui negaue¬
rit. et sequi uoluerit saluatorem lo¬

Expanded text:
pientia est, justitia, veritas, sanctitas, forpientia est, justitia, veritas, sanctitas, fortitudo. Negatur per insipientiam sapientia, per iniquitatem justitia, per mendacium veritas, per turpitudinem sanctitas, per imbecillitatem animi fortituquid agimus, Deum confitemur. Nec arbitrandum est in die judicii illos tantum a Dei Filio denegandos, qui in martyrio Christum denegarunt sed per omnia opera, sermones, cogitationes, sus confitetur. De hac puto confessione et discipulis praecepit, dicens: Eritis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judaea et Samaria, et usque ad extremum terrae , ut in omnibus bonis operibus atque sermonibus, mens Christum ipsi dedita confiteatur. Est et quaedam laudanda negatio, de qua et ipse Apostolus ait: Ut abnegantes impietatem et saecularia desideria, caste, et juste, et pie vivamus in praesenti saeculo: exspectantes beatam 713 spem et adventum Salvatoris nostri Dei . Quam negationem qui negaverit, et sequi voluerit Salvatorem lo
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ab his de quib nunc scribit᷑.
Polluta est. eorum et mens ⁊ consci
entia. Dm̃ confitentur se nosse:
factis autẽ negant: Execrabiles et¬
in obedientes. et ad omne opus bo¬
num reprobi: hii quorum polluta
est mens et conscientia. Deum nos
se se confitentur. factis autem ne¬
gant: scđm illud quod in ysaia dr̃.
Populus hic labiis me honorat: cor
autem eoꝵ longe ẽ ame. Quomodo
igitur labiis quis honorat et corde
ꝓcul recedit: ita dm̃ sermone quis
confitens oꝑib negat. Negans aũt
oꝑibus dm̃: confessione simulata
recte execrabilis et ꝓfanus ẽ. et nul¬
la ueritatis ratione ꝑsuasus. in obe¬
diens et incredulus appellatur. Un¬
de euenit ut ad om̃e opus bonum
repbus sit: quo scilicae etiã ea que
naturali bonitate suꝑatus. forte
bona fecerit non sint bona: dum
mentis puersitate sunt reproba.
Cstimant quidam in eo tantũ negari
factis. dñ asserit denegari. Xp̃c sa¬

Expanded text:
rimus ab his, de quibus nunc scribitur: rimus ab his, de quibus nunc scribitur: Polluta esentia. Deum confitentur se nosse, factis autem negant inobedientes, et ad omne opus bonum reprobi. Hi quorum polluta est, et mens, et conscientia, Deum se nosse confitentur, factis autem negant secundum illud quod in Isaia dicitur: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Quomodo igitur labiis qui honorat, et corde procul recedit: ita Deum sermone quis confitens, operibus negat. Negans autem operibus Deum, confessione simulata recte exsecrabilis et profanus est: et nulla veritatis ratione persuasus, inobediens et incredulus appellatur. Unde evenit ut ad omne opus bonum reprobus sit: quod scilicet, etiam ea quae naturali bonitate superatus forte bona fecerit, non sint bona, dum mentis perversitate sunt reproba. Existimant quidam in eo tantum Deum nefactis, Deum asserit denegari. Christus sa
Abbreviated transcription (Latin):
purgata sunt omnia. Quȩ ille mũ¬
dauit. nos cõmunicare non possumꝰ.
S considerandum ne ista tractanteᷤᷤ
occasionem illi heresi demus quȩ
uxta apocalipsin et ipsum quoq
apłm paulum scribentem adcorurthi¬
os putat deidolotitis. et his quȩ i¬
molantur demonib disputare: sed
aduersum uideos qui scđm legis ab¬
olitȩ. disciplinam. quȩ dam munda.
quȩdam arbitrabantur inmuncda.
Non enim inquit possumꝰ mensȩ
diũ participari et mensȩ demonioꝵ:
nec ualemus simul bibere calicem
domini et calicem demoniorum. In
uł in munda. Si enĩ mundi sũmꝰ.
munda nobis creatura est. Sin au¬
tem mundi et infideles. fiunt nob̃
uniũsa cõmunia siue ꝑ inhabitan¬
tem incordib nostris heresim. siue
ꝑ conscientiam delictorum. Porro
si conscientra nostra nos non repre¬
henderit. et habuerimus fidutiã
pietatis addominum: orabimꝰ spũ.
orabimus et mente. Psallemus
spũ psallemus et m̃tȩ: Et procul e¬

Expanded text:
purgata sunt omnia. Quae ille munpurgata sunt omnia. Quae ille mundavit, nos communicare non possumus. Sed considerandum ne ista tractantes, occasionem illi haeresi demus, quae juxta Apocalypsim , et ipsum quoque apostolum Paulum scribentem ad Corinthios, putat de idolothytis esse mmolantur daemonibus disputare: sed adversus Judaeos, qui secundum Legis abolitae disciplinam, quaedam munda, quaedam arbitrabantur immunda. Non enim, inquit, possumus mensae Domini participare, et mensae daemoniorum: nec valemus simul bibere calicem Domini, et calicem daemoniorum . Inunda, vel immunda. Si enim mundi sumus, munda nobis est creatura. Si autem immundi et infideles, fiunt nobis universa communia: sive per inhabitantem in cordibus nostris haeresim, 712 sive per conscientiam delictorum. Porro si conscientia nostra nos non reprehenderit, et habuerimus fiduciam pietatis ad Dominum; orabimus spiritu, orabimus et mente: psallemus spiritu, psallemus et mente : et procul e
Abbreviated transcription (Latin):
ne sunt: et de his qui ab eis decep¬
ti fuerant consequenter addiderat.
Increpa illos acriter ut sani sint
infide. non intendentes uidaicis
fabulis et mandatis hominũ aduer¬
santium ueritatẽ. Et quomͦ ad ga¬
lathas et ad romanos plenissime dis¬
putatur. putabant inter cybos eẽ
distantiam cum aliqui mundi. ali¬
qui uiderentur inmundi. ꝓptea ñc̃
infert. Oñia munda mundis. his
uidelicet qui in xp̃o credunt et
sciuint omnẽ creaturã bonã eẽ.
et nichil abiciendum quod cum
gr̃arum actione ꝑcipitur. Com¬
quinatis aũt et infidelib nichil
mens et conscientia. Proptẽa etiã
quȩ munda sunt ꝑ naturam. eis¬
inmunda fiunt: non quo uł mundũ
litate uescentiũ et mundũ mundis
et inmundũ contaminatis fiat.
Alioquin infideles quosq atq pol¬
lutos. etiam panis benedictionis et
calix dominicus non iuuat: quia
qui indigne comederit de pane
illo et de calice biberit: iudicium
sibi manducat et bibit. Aduentu xͥ:

Expanded text:
ne sunt, et de his qui ab eis decepne sunt, et de his qui ab eis decepti fuerant, consequenter addiderat: Increpa illos acriter, ut sani sint in fide, non intendentes Judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium veritatem. Et quomodo ad Galatas et ad Romanos plenissime disputatur, putabant inter cibos esse distantiam, cum aliqui mundi, aliqui viderentur immundi, propterea nunc infert: Omnia munda mundis, his videlicet qui in Christo credunt, et sciunt omnem creaturam bonam esse: et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur. Coinquinatimens, et conscientia. Propterea etiam quae munda sunt per naturam, eisimmunda fiunt, non quo immundum litate vescentium, et mundum mundis et immundum contaminatis fiat. Alioquin infideles quosque atque pollutos, etiam panis benedicticalix Dominicus non juvat; quia qui indigne comederit de pane illo, et de calice biberit, judicium sibi manducat et bibit . Adventu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ciditur et non circunciditur. ui¬
ẽ sed qui in occulto: et circumcisio
cordis in sp̃u non littera. Siquis pascha
agit non inazimis sinceritatis et
ueritatis. ut exterminet ex anima
sua om̃e uetus fermentũ malitiȩ et
nequitie: iste attendit fabulas et
umbras sequitur. ueritate neglecta.
Siquis non resurgens cum. xp̃o. nec
querens ea quȩ sursum sunt. sed
quȩ deorsum. dicit Ne tetigeris
ne gustaueris. ne attrectaueris quȩ
sunt in corruptione ipso usu sedm
p̃cepta et doctrinas hominũ: iste
sequitur iusticias non bonas et p̃cep¬
ta non bona. Ubi aũt ẽ ueritas et
lex spiritalis. ibi iustificationes bonȩ
et p̃cepta sunt optima. Quȩ qui fe¬
cerit. uiuet in eis. Om̃ia mund a
mundis. coinquinatis aũt et infi¬
delibus nicħ ẽ mundũ: sed pollu¬
ta ẽ eorũ et mens et conscientia.
Quia suꝑuis dixerat sunt eñĩ mul
ti non subditi. uaniloqͥ & m̃tiũ decep¬
tores. maxime qui de circumcisio¬

Expanded text:
ciditur, et non circumciditur: Juciditur, et non circumciditur: Juifesto Judaeus est, sed qui in occulto: et circumcisio cordis in spiritu, non littera. Si quis Pascha agit, non in azymis sinceritatis et veritatis: ut exterminet ex anima sua omne vetus fermentum malitiae et nequitiae: iste attendit fabulas, et umbras sequitur, veritate neglecta. Si quis non resurgens cum Christo, nec quaerens ea quae sursum sunt, sed quae deorsum, dicit: Ne tetigeris, ne gustaveris, ne tractaveris quae sunt in corruptione, ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum, iste sequitur justitias non bonas, et praecepta non bona. Ubi autem est veritas, et lex 711 spiritualis, ubi justificationes bonae, et praecepta sunt optima: quae qui fecerit, vivet in eis. Omnia munda mundis, coinquinatis autem et infidelibus nihil mundum: sed polluta est eorum et mens, et conscientia. Quia superius dixerat: Sunt enim multi et non subditi, vaniloqui, et deceptores, maxime qui de circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i. et quȩ̨ scdm pietatẽ ẽ
doctrine. Et inscda. Exemplum
habens sanorũ uerboꝵ que ame
audisti. Qui hanc habent fidei et
doctrinȩ sauitatẽ atq uerborũ:
non attendent udaicis fabulis et
mandatis hominum aduersantiũ
se aueritate. Ad qui escamꝰ paulisy
uideis. et eorũ qui apud eos sa¬
pientes uocantur patient̃ inepti¬
as audiamus: et tunc intelligemꝰ
tione rationis. amalia quedam es
fabulosa fingentiũ. De quibus et¬
y saias ꝓpħauit dicens. Eopulus
hic labiis me honorat: cor aũt eorũ
longe ẽ ame. Sine causa aũt me
colunt. docentes doctrinas et man¬
data hominũ. Quod testimoniũ
saluator in ęuangło comꝓbans
arguit eos legi dĩ mandata homi¬
num pretulisse. ds̃ quippe ait.
honora patrẽ et matrẽ: illi uero
tradiderunt quia quicumq di¬
xerit patri et matri. munus qd̾¬
cumq ẽ ex me tibi ꝓderit. et
non honorauit patrẽ suũ et ma¬
trẽ. Si quis post aduentũ xp̃i con¬

Expanded text:
isti, et quae secundum pietatem est isti, et quae secundum pietatem est doctrinae . Et in secunda: Exemplum habens sanorum verborum quae a me audisti . Qui hanc habent fidei et doctrinae sanitatem atque verborum, non attendent Judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Acquiescamus paulisper Judaeis, et eorum, qui apud eos sapientes vocantur, patienter ineptias audiamus; et tunc intelligemustione rationis, animalia quaedam et fabulosa fingentium, de quibus Isaias prophetavit, dicens: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me.colunt: docentes doctrinas et mandata hominum . Quod testimonium Salvator in Evangelio comprobans, arguit eos Legi Dei mandata hominum praetulisse. Deus quippe ait: Honora patrem et matrem: Illi vero tradiderunt: Quia quicumque dixerit patri et matri: munus quodcumque est ex me, tibi proderit, et non honorificabit patrem suum et matrem . Si quis post adventum Christi con
Abbreviated transcription (Latin):
Hic uersiculus. quo mendaces uo¬
cantur: lit utiq qui in una tantũ
poematis parte consensit. cȩtera
confutasse credendussit Quomo¬
do aũt uł cretenses mendaces. et
stulti galathȩ. uł dura ceruice isrł
thas disseruimusẽsto quia nichil
amplius ẽ quod hic possimus af¬
ferre. illo contenti simus. Quam¬
obrem increpa ait illos acriter. Men¬
daces quippe sunt et malȩ bestiȩ
et uentres pigri qui falsa ꝑsua¬
dent. qui ferarũ ritu sangunem
siciunt deceptorũ: et non cum si¬
cant. quorũ ds̃ uenter ẽ. et gła in
Sconfusione eorũ. Et increpa ut sa¬
ni sint infide. De qua fidei sam¬
tate et inconsequentib lo quitur
senes sobrios eẽ. honestos. pudico
sanos. in fide et caritate. et pati¬
entia. Ad quã fidei similitudinẽ
doctrine quoq sanitas appellat.
sermones sanitatis de quibus ad
timotheũ in prima epła loquit.
Siquis aliter docet et non adqui¬
escit sanis sermonibus dñi nr̃i

Expanded text:
hic versiculus quo mendaces vohic versiculus quo mendaces vocantur. Et utique qui in una tantum poematis parte consensit, caetera confutasse credendus est. Quomodo autem vel Cretenses mendaces, et stulti Galatae, vel dura cervice Israetas disseruimus. Et quia nihil amplius est quod hic possimus afferre, illo contenti sumus. Quamobrem increpa, ait, illos acriter: mendaces quippe sunt, et malae bestiae, et ventres pigri: qui falsa persuadent, qui ferarum ritu sanguinem sitiunt deceptorum: et non cum sicant: quorum deus 710 venter est, et gloria in confusione eorum: et increpa, ut sani sint in fide. De qua fidei sanitate et in consequentibus loquitur: Senes sobrios esse, honestos, pudicos, sanos in fide, et charitate, et patientia: ad quam fidei similitudinem, doctrinae quoque sanitas appellatursermones sanitatis, de quibus ad Timotheum in prima Epistola loquitur: Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermonibus Domini
Abbreviated transcription (Latin):
et rixȩ aliquid loquitur ueritatis:
quod et anobis quoq aduersum
quos loquitur non usquequaq re¬
prehenditur: Itaq et callimachus
et epimenides non idõ uera dixert̃
iouem dm̃ ẽẽ et reliqua quȩ in eoꝵ
carminibus continent᷑ quia creten¬
ses fallaces sunt: sed in eo tantũmo¬
do uerũ loquuti sunt. quia ingeni¬
tum cretensium uitiũ ex pressere
mendatii. Qui quia fallaces sunt ñ
statim et uerũ non aliquando dixe¬
runt. Nec eñi iupiter ds idcuro non
eẽt si cretenses uera loquerentur: sed
etiã illis tacentibus qui mortuus e¬
rat dĩ uocabulũ non haberet. De¬
niq ut sclamus apłm non fortuito
et ut libet et transitorie ut illi ar¬
bitrantur. sed considerate et circũ¬
specte et ex om̃i parte se ꝓtegen¬
tẽ aduersum cretenses locutum:
testimonium inquit hoc uerum
ẽ. Non totum carmen de quo testi¬
monium sumptũ ẽ: non unuersũ
opus: sed tantũ hoc testimonium.

Expanded text:
et rixae aliquid loquetur veritatis? et rixae aliquid loquetur veritatis? quod et a nobis quoque adversus quos loquitur, non usquequaque reprehenditur. Itaque et Callimachus et Epimenides, non ideo vera dixerunt, Jovem deum esse, et reliqua quae in eorum carminibus continentur, quia Cretenses fallaces sunt; sed in eo tantummodo verum locuti sunt, quia ingenitum Cretensium vitium expressere mendacii: qui quia fallaces sunt, non statim et verum non aliquando dixerunt. Nec enim Jupiter deus idcirco non esset, si Cretenses vera loquerentur; sed tamen illis tacentibus, qui mortuus erat, dei vocabulum non haberet. Denique ut sciamus Apostolum non fortuito, et ut libet transitorie ut illi arbitrantur, sed considerate et circumspecte, et ex omni parte se protegentem adversus Cretenses locutum: Testimonium, inquit, hoc verum est; non totum carmen, de quo testimonium sumptum, non universum opus: sed tantum hoc testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
genitam mentiendi facilitatẽ de pro¬
prio eos gentis auctore confiitans.
Qui aũt putant totum librũ debe¬
re sequi. eũ qui libri parte usus
testimoniũ posuit inter ȩccłȩ scrip¬
turas reciꝑe: et multa alia que apo¬
stolus paulus de reconditis ẽ locu¬
tus. Possumꝰ enĩ boc argumento dice¬
re. quia apiro athenienses ignotum
dm̃ colere se dixit quem illi in ara ad¬
notauerant: debere paulũ et cetera
quȩ in ara scripta fuerant sequi. et
ea quȩ athenienses faciebant face¬
re: quia cum atheniensib incultu¬
ra ignoti dĩ ex parte consenserat.
Absit ut argumentũ et scolasticam
elegantiam incalumniam traham.
Nemo ẽ tam sicarius. tam parricida
tam ueneficus. qui non aliquid bo¬
ni aliquando fecerit. Ergo suinum
bonum illius uidens ꝓbauero: et in
ceteris michi incumbet necessitas
quȩ mala fuerint ap ꝓbandi. si mni¬
micus aduersus nos uirgitet et cla¬
initet. nonne inter uerba simultatis

Expanded text:
genitam mentiendi facilitatem, de progenitam mentiendi facilitatem, de proprio eos gentis auctore confutans. Qui autem putant totum librum debere sequi eum qui libri parte usus testimonium posuit, inter Ecclesiae Scripturas recipere; et multa alia quae apostolus Paulus de reconditis est locutus. Possumus 709 enim hoc argumento dicere: quia apud Athenienses ignotum Deum colere se dixit, quem illi in ara annotaverant, debere Paulum et caetera, quae in ara scripta fuerant, sequi, et ea quae Athenienses faciebant, facere: quia cum Atheniensibus in cultura ignoti Dei ex parte consenserat. Absit ut argumentum et scholasticam elegantiam in calumniam traham. Nemo est tam sicarius, et tam parricida, tam veneficus, qui non aliquid boni aliquando fecerit. Ergo si unum bonum illius videns probavero, et in caeteris mihi incumbet necessitas, quae mala fuerint approbandi? Si inimicus adversus nos jurgetur et clamitet, nonne inter verba simultatis