comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re ualeant. ꝓtestari. quia xp̃i bonꝰ
odor sumus deo in omni loco. Et
erit pauim̃tum tabulis abiegnis.
oc quomͦ factum sit plenius in li¬
bro paralipomenon explicatur
ubi scriptum ẽ. Strauit quoq pa¬
more decore multo. Uude patet
quia tabulas abiegnas quib pa¬
iumentum degeret. ne quaquam
interra posuit. sed pͥmo illud mar¬
more prȩtexit. ac deinde tabulas
marmori supposuit. Ac tciumhis
duob aurouestitum suꝑ addidit.
ut insequentib legicur. Sicut au¬
tem latitudo parietis in altum exur-¬
gens. atq usq adlaquȩaria ꝑue¬
niens. ꝓfectus uirrutum. quib
electi ad regnum cȩlestȩ ꝑueniunt.
uel certe ipsos electorum chorossi¬
binet ꝑtempora uariantia succe¬
dentes significant: ita ȩqualitas
paimenti concordem eorumdẽ
humilitatem. qua intemporaliad¬
huc uita positi socialiter inuicem
caritate dictante conuer santur.
non inmerito demonstrat. Quod
uidelicet paiumentum p̃ciosissi¬

Expanded text:
re valeant protestari quia « Christi bonus re valeant protestari quia « Christi bonus odor sumus Deo » in omni loco . « Et texit pavimentum tabulis abiegnis. » Hoc quomodo factum sit, plenius in libro Paralipomenon explicatur ubi scriptum est: « Stravit quoque pamore decore multo . » Unde patet quod tabulas abiegnas, quibus pavimentum texerat, nequaquam in terra posuit; sed primum illud marmore praetexit, ac deinde tabulas marmori superposuit, ac tertium his duobus auri vestitum superaddidit, ut in sequentibus legitur. Sicut autem altitudo parietis in altum exsurgens atque usque ad laquearia perveniens, profectus virtutum, quibus electi ad regnum coeleste perveniunt, vel certe ipsos electorum choros sibimet per tempora variantia succedentes significat, ita aequalitas pavimenti concordem eorumdem humilitatem, qua in temporali adhuc vita positi socialiter invicem charitate dictante conversantur, non immerito demonstrat. Quod videlicet pavimentum pretiosissi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad portandos alios & ipsi suffi¬
ciant usque ad ultimos qui infi¬
ne mundi nascituri sunt iustos.
Qui quasi insummo domtis dei
cacumine locati docentur quidẽ
& portantur abaliis : sed quos do¬
ceant. quorumue fragilitatem to¬
lerent ipsi ñ habent. Qui uide¬
licet parietes intrinsecus tabula¬
tis cedrinis operiuntur. cum corda
fidelium amore uirtutum redun¬
dant. Sicut enim cȩdri natura
ꝑfectos homines ut supra documꝰ
tẏpice denuntiat: ita etiam locis
oportunis celsitudinem uir tutum
quib ad eandem ꝑfectionem ue¬
nitur. non inmerito designat.
Deguntur autem omĩa lignis a pa¬
uimento domus. usq ad summita¬
tem parietum. ꝙ usq ad laquea¬
ria: cum electi a primis fidei rudi¬
mentis usq ad ꝑfectionem bone
actionis. ꝙ usq ad ingressum patͥe
cȩlestis. bonis insudare ñ desistunt
opib. cuma pͥmis iustis usq ad ul-¬
timos inconsummnatione scĩ om̃s uir¬
tutib student. quarum merito u¬

Expanded text:
ut ad portandos alios et ipsi suffiut ad portandos alios et ipsi sufficiant, usque ad ultimos qui in fine mundi nascituri sunt justos, qui quasi in summo domus Dei cacumine locati, docentur quidem et portantur ab aliis. Sed quos doceant, quorumve fragilitatem tolerent, ipsi non habent. Qui videlicet parietes intrinsecus tabulatis cedrinis operiuntur, cum corda fidelium amore virtutum redundant. Siperfectos homines ut supra Dominus typice denuntiat, ita etiam locis opportunis celsitudinem virtutum quibus ad eamdem perfectionem venitur, non immerito designat. Teguntur autem omnia lignis a pavimento domus usque ad summitatem parietum, usque ad laquearia, cum electi a primis fidei rudimentis, usque ad perfectionem bonae actionis, et usque ad ingressum patriae coelestis, bonis insudare non desistunt operibus, cum a primis justis usque ad ultimos in consummatione saeculi, omnes virtutibus student, quarum merito ju
Abbreviated transcription (Latin):
nis intrinsecus. ntrinsecus qͥ¬
dem domus cedro erat uestita.
Nam forinsecus. tanto nitore la¬
pis ipse de quo facta fuerat fulge¬
bat. ac si calculo eẽt. candido tec¬
ta. Iuxta sensus uero mysticos
parietes templi sunt fidelium
populi ex quib scã uniuersalis
consistit eccłia. quorum dilatatio¬
nem ꝑorbem. latitudo de signat
parietum. Spem uͦ & intentio¬
nem omnem ad cȩlestia erectam
altitudo. Uel certe altitudo pa¬
rietis quȩ ex ordinib lapidum
suꝑ inuicem positis constat. pre¬
sentis statum eccłiȩ significat.
ubi electi suꝑ fundam̃tum xpĩ
om̃s edificati. sibi inuicem mordi
ne ꝑtemporum curricula succe¬
dunt. seseq inuicem portantes
legem xpisti quȩ ẽ. caritas admm¬
plent. Dum enu qui nc̃ a p̃ce¬
dentib erudiuntur magistris.
rursum ipsi alios erudiunt: quasi
suꝑ inuicem positis ordinib. qui¬
q lapidum uiuorum indomo dĩ.
sic abaliis fixa constantia portant᷑.

Expanded text:
nis intrinsecus. » Intrinsecus quinis intrinsecus. » Intrinsecus quidem domus cedro erat vestita: nam forinsecus tanto nitore lapis ipse, de quo facta fuerat, fulgebat, ac si calculo esset candido tecta. Juxta sensus vero mysticos, parietes templi sunt fidelium populi, ex quibus sancta universalis consistit Ecclesia, quorum dilationem per orbem, latitudo designat parietum: spem vero et intentionem omnem ad coelestia erectam, longitudo. Vel certe altitudo parietis quae ex ordinibus lapidum super invicem positis constat praesentis statum Ecclesiae significat, ubi electi super fundamentum Christum omnes aedificati, sibi invicem in ordine, per temporum curricula succedunt, seseque invicem portantes, legem Christi, quae est charitas, adimplent. Dum enim qui nunc a praecedentibus erudiuntur magistris, rursum ipsi alios erudiunt, quasi super invicem positis ordinibus, quique lapidum vivorum in domo Dei, sic ab aliis fixa constantia portantur:
Abbreviated transcription (Latin):
nichil tactus dulce habeat. nisi
diligere dominum dm̃ nr̃m ex
toto corde. tota anuna. tota uir¬
tute. diligere &̃ ꝓrimos tanꝗͣ.
nos ipsos. Et operuit domũlig¬
nis cedrinis. Hic sup̃mum ip¬
sum domꝰ tectum dicit. id ẽ. ta¬
bulatum illud quod sup̃mis tͣbi¬
bus suꝑpositum erat. Non enĩ
habebat templum culm̃ insuꝑi¬
orib. sicut nec tab̾naculum. s
erat ȩqͣle quomͦ omĩb in palesti¬
na. ꝙͫ egy pto domus ȩdificantib
facere moris ẽ. Id ipsum autẽ
hoc tabulatum quo oꝑta ẽ do¬
mus. quod & laquearia desig¬
nat. idẽ. eximios quosq inre¬
surrectionis gła uiros. & singula¬
ri scĩtate ad ipsum uirtutis api¬
nis scire uis: audi quid patri ip¬
sius angelus ait. Ꝙ ipse prȩcedet
ante adominum inspiritu & uir¬
t ȩdificauit parietes domꝰ
intrinsecus tabulatis cedri¬
nis a pauim̃to domus usq
ad summitatem parietum. & usq
ad laquȩaria operuit lignis cedri¬

Expanded text:
nihil tactus dulce habeat, nisi nihil tactus dulce habeat, nisi diligere Dominum Deum nostrum, ex toto corde, tota anima, tota virtute, diligere et proximum tanquam nosmetipsos . « Et operuit domum lignis cedrinis. » Hic supremum ipsum domus tectum dicit, id est, tabulatum illud quod supremis trabibus superpositum erat. Non enim habebat tem plumculmen in superioribus, sicut nec tabernaculum, sed erat aequale, quomodo omnibus in Palaestina et Aegypto domus aedificantibus facere moris est. Id ipsum autem hoc tabulatum, quo operta est domus, laquearia designat, id est, eximios quosque in resurrectionis gloria viros, et singulari sanctitate ad ipsum virtutis apinis scire vis, audi quid Patri ipsius angelus ait: « Et ipse praecedet ante Dominum in Spiritu et virt aedificavit parietes domus intrinsecus tabulatis cedrinis a pavimad summitatem parietum, et usque ad laquearia operuit lignis cedri
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ: nequis ad altiora ꝑueniens re¬
pente laberetur ad ina. quod inom¬
ni domo quam quisq edificaret
moy ses fieri precepit. Cumȩdifi¬
caueris inquiens domum nouam
facies murum tecti ꝑcircuitum.
ne effundatur sanguis indomo tua.
& sisreus labente alio & in p̃ceps
ruente. Hȩc autem tabulata siue
luriculȩ supra sunt latera uocata
ubi cum dictum ee̾t. & edificauit
suꝑ parierem templi tabulata ꝑ
gyrum inparietib domus ꝑcir¬
cuitum templi & oraculi. conti¬
nuo sub iunctum ẽ. Et fecit lat̾a
ꝑcircuitum. Inquib nimirum la¬
terib intelleximus diuina esse
prȩsidia designata. que nos ab
hoc adhuc seculo laborantes. ac
ꝓcaptu nr̃o ad supera nitentes.
cotidie ne deficiamus adiuuant.
to intecto domus dnĩ .U. cubitos
altum ẽẽ. memoratur: quia nimi¬
rum ita nos in illa patria diuinȩ
presidia claritatis ad implet. ut
inchil aliud iususnr̃ nicħ au¬
ditus. nicħ olfatꝰ. nichil gustus.

Expanded text:
tae, ne quis ad altiora perveniens, retae, ne quis ad altiora perveniens, repente laberetur ad ima: quod in omni domo, quam quisque aedificaret, Moyses fieri praecepit: « Cum aedificaveris, inquiens, domum novam, facies murum tecti per circuitum; ne fundatur sanguis in domo tua, et sis reus labente alio et in praeceps ruente . » Haec autem tabulata sive loriculae supra sunt latera vocata: ubi, cum dictum esset, « Et aedificavit super parietem templi tabulata per gyrum in parietibus domus per circuitum templi et oraculi; continuo subjunctum est, Et fecit latera in circuitu. In quibus nimirum lateribus intelleximus divina esse praesidia designata, quae nos in hoc adhuc saeculo laborantes, ac pro captu nostro ad superiora nitentes, quotidie ne deficiamus adjuvant; to, in tecto domus Domini, quinque cubitos altum esse memoratur, quia nimirum ita nos in illa patria divinae praesentia claritatis adimplet, ut nihil aliud visus noster, nihil auditus, nihil olfactus, nihil gustus,
Abbreviated transcription (Latin):
inscã eccła iustos significari creda¬
mus. quorum opꝰ & doctrina cun¬
ctis ineremplo ꝓposita quasilongiꝰ
inalto preminet. quiq suis inter¬
cessiomib & exhortationib annno ᷤ¬
animos infimorum neurtempta¬
tionib deficiant. ꝓtegunt: Quȩ
nimirum laquearia recte cedrina
ẽẽ. describuntur. Cedrus namq
arbor ẽ. inputribilis omnino na¬
turȩ. odoris iocundi. aspectus ni¬
tidi. serpentes accensa nidore fu¬
gans ac perimens. Quȩ uniuersa
ꝑfectis quibq conuenuint quoꝵ
insuperabilis ẽ. patientia. fama
uirtutum exinia. presentia cun¬
ctis gratissima bonis. auctoritas
ad reiincendos confutandosq eo ᷤ
qui ueritati resistunt. constan¬
tissima. Qui & in hac uita & in
futura singulari prȩcet̾is scĩs emi¬
nentia fulgent. Et ȩdificauit
tabulatum suꝑomẽm domum
quinq cubitis altitudinis. Luri¬
culas significat quȩ insupremodo¬
inus tecto ꝑcircuitum erant fac¬

Expanded text:
in sancta Ecclesia justos significari credain sancta Ecclesia justos significari credamus? Quorum opus et doctrina cunctis in exemplo proposita, quasi longius in alto praeeminent, quosque suis intercessionibus et exhortationibus animos infirmorum, ne in tentationibus deficiant, protegunt. Quae nimirum laquearia recte cedrina esse describuntur. Cedrus namque arbor est imputribilis omnino naturae, odoris jucundi, aspectus nitidi, serpentes accensa nidore fugans ac perimens. Quae universa perfectis quibusque conveniunt, quorum insuperabilis est patientia, fama virtutum eximia, praesentia cunctis gratissima, in bonis auctoritas, ad revincendos, confutandosque eos qui veritati resistunt, constantissima: qui et in hac vita et in futura, singulari prae caeteris sanctis eminentia, fulgent. « Et aedificavit tabulatum super omnem domum, quinque cubitis altitudinis . » Loriculas significat, quae in supremo domus tecto per circuitum erant fac
Abbreviated transcription (Latin):
autem omnis altitudo templi . cxx.
tum respicit. quod & primitiua
incȩlos. in hoc numero uirorum gra¬
tiam spc̃ scĩ accepit. Quindecim
namq. quȩ ex .uii. & octo constañ.
solent ñ numquam ad significati¬
onem referri uitȩ futurȩ. quȩ nc̃
insabbatismo geritur animarum
fidelium. ꝑficietur aurem infine
mortaluim. Ipsa autem intrigoni
rio & uicenario. magna elector
beatitudo infutura uita designa¬
tur. Apte in hoc tercium domus
domini cȩnaculum consuminat᷑:
quia post p̃sentes fidelium labores.
post accepiam infuturo requiem
anunarũ. plena totius eccłiȩ feli¬
citas. in resurrectionis gła comple¬
blitur. Et ȩdificauit domum
& consummauit eã. Tex it quoq
domum laquearib cedrinis. La
no decore composita Mornata ab
inferiore parte trabib affigunt᷑.
O quia ter gemine altitudinis do¬
mus dñi facta erat: terna nimirũ
habebat laquearia. Quidaũ aptiꝰ
ꝑlaquearia quam sublimiores qͦsq

Expanded text:
autem omnis altitudo templi centum autem omnis altitudo templi centum tum respicit, quod primitiva ecini in coelos in hoc numero virorum gratiam sancti Spiritus accepit. Quindecim namque, qui ex septem et octo constant, solent nonnunquam ad significationem referri futurae vitae, quae nunc in sabbafidelium: perficietur autem in fine mortalium. Ipsa autem quindecim,rio et vicenario, magna electorum beatitudo in futura vita designatur. Apte etiam in hoc tertium domus Domini coenaculum consummatur: quia post praesentes fidelium labores, post acceptam in futuro requiem animarum, plena totius Ecclesiae felicitas in resurrectionis gloria complebitur « Et aedificavit domum et consummavit eam. Texit quoque domum laquearibus cedrinis. » Lno decore composita et ornata, ab inferiore parte trabibus affiguntur: et quia ter geminae altitudinis domus Domini facta erat, terna nimirum habebat laquearia. Quid autem aptius per laquearia quam sublimiores quosque
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ q̃ usq porticũ q̃ erat circa tẽplũ abalist
aquilone & occasu tectum ꝑuenie¬
bat. ut iosepho narrante didicimꝰ.
Deinde usq ad sup̃mum tecti tem¬
plum. alii sȩxaginta cubiti mime¬
rabantur: & sic tota altitudo do¬
mus iuxtalibrum paralipomenon
incentum uiginti cubitos consum¬
mata ẽ. Porticus quoq quȩ erat
ante frontem templi ad orientem.
uixta fidem p̃fati uoluminis. ean¬
dem cubitorum suminam mnalti¬
tudine habebat. Quu uidelicet
liber illas de quib prediximus
porticus circa templum cellaria
uocat & cubicula. Dedit autẽ
inquit dauid salomoni filio suo
descriptionem porticus templi
& cellariorum & cenaculi ꝙ cubi¬
culoꝵ mabditis. & domus ꝓpi¬
tiationis. Ubi etiam exterioꝵ
domorum quȩ erant extra atriũ
sacerdotum incircurtu templ
fecit mentionem. cum ꝓtinus ad¬
uinxit. Necnon & om̃nium quȩ
cogitauerat atͥorum & exedrarum
ꝑxir cuitum inthesauros domusdo¬
mini. & inthesauris scõrum. Qđ

Expanded text:
 quousque porticus quae erat circa templum ab austro, et aquilone, et occasu, tectum perveniebat, ut Josepho narrante didicimus. Denique usque ad supremum templi tectum, alii sexaginta cubiti numerabantur, et sic tota altitudo domus juxta librum Paralipomenon in centum viginti cubitos consummata est. Porticus quoque quae erat ante frontem templi ad orientem, juxta fidem praefati voluminis, eamdem cubitorum summam in altitudine habebat: qui videlicet liber, illas de quibus praediximus porticus circa templum, cellaria vocat et cubicula. « Dedit autem, inquit, David Salomoni filio suo descriptionem porticus templi, et cellariorum, et coenaculi, et cubiculorum in abditis, et domus propitiationis . » Ubi etiam exteriorum domorum, quae erant extra atrium sacerdotum in circuitu templi, fecit mentionem, cum protinus adjunxit: Necnon et omnium quae cogitaverat, atriorum et exedrarum per circuitum, in thesauris domus Domini, et in thesauris sanctorum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
namq lateris medium in parte
erat domus dextrȩ: quia defuncto
incruce domino unus militum lan¬
cea latus eius aperuit. Et bene
inparte domus dextrȩ. quia
dextrum ei latꝰ amilite aꝑtum scã
credit eccłia. Ubiapto etiam uer¬
bo usus ẽ. euangelista. ut ñ dice¬
si ostium lateris medii ꝑ quod nob̾
iter ad cȩlestia panderetur. Deni¬
q ita subiunxit. Q continuo
exiuit sanguis & aqͣ. Aqua scili¬
cet qua abliumur inbaptismo:
& sanguis quo consecramur inca¬
lice scõ. ꝑ hoc namq ostium nob̃
ẽ. ascensiis inmedium oe naculum.
& a medio intercium: quia ꝑ fidẽ
& mysteria nr̃i redemptoris de
presenti eccliȩ conuersatione.ad
requiem animarum post mortẽ
ascendunus. Pursumq de reqͥe
animarum adueniente die uidi¬
cii adimmortalitatem quoq cor¬
porum quasi intercium cȩnacu¬
lum sublumore ꝓfectu penetra-¬
bimus: ex quo inmagna amboꝵ
& corporis uidelicet & animȩ bea¬
titudine ꝑpetuo uiuamus. Qd̃

Expanded text:
namque lateris medii in parte namque lateris medii in parte erat domus dextrae, quia, defuncto in cruce Domino, « unus militum lancea latus ejus aperuit . » Et bene, « in parte domus dextrae, » quia dextrum ei latus a milite apertum, sancta credit Ecclesia. Ubi apto etiam verbo usus est evangelista, ut non dicesi « ostium lateris medii, » per quod nobis iter ad coelestia panderetur. Denique ita subjunxit: « Et continuo exivit sanguis et aqua . » Aqua scilicet, qua abluimur in baptismo, et sanguis, quo consecramur in calice sancto. Per hoc namque ostium nobis est ascensus in medium coenaculum, et a medio in tertium, et mysteria nostri Redemptoris, de praesenti Ecclesiae conversatione, ad requiem animarum post mortem ascendimus, rursumque de requie animarum adveniente die judicii ad immortalitatem quoque corporum, quasi in tertium coenaculum, sublimiori profectu penetrabimus, ex quo in magna amborum, et corporis videlicet et animae beatitudine, perpetuo vivamus. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
de erat domus dextre. & ꝑ
cocleam ascendebant in me¬
dium cȩnaculum. & a medio inter
cim. Quidam hunc locum ma¬
le intelligentes. putant ostium
templo a meridie fuisse. non ad¬
tendentes quia si hoc significa¬
re uoluisset scriptura. non it a
simpliciter. & habebat domus osti¬
um admeridiem. Hunc autem
longe alud significat. Partem nã¬
q domus dextre latus templi me¬
ridianum dicit. incuius par te
orientali ostium erat in ipso an¬
gulo facꝰtum iuxta t̃ram. in quodintro¬
euntes. statim ad altiora gradatĩ
ascendebant. habentes iuam as-¬
census ꝑipsa parietis interiora.
donec tali itinere ad medium &e¬
na culum. & a medio ꝑuenirent
adc̾cium. Nec dubrtandum ꝙͣ.¬
libet hoc scriptura non dicat:
quia sic ascendentes creberri¬
mas habebant a meridie fene¬
stras. quarum luce certum per
omnia & sine offensione iter age¬
rent. Quinimirum locus ꝓpͥȩ
ad corpus dominicum quod de uir¬
gine sumpsit respicit. Ostium

Expanded text:
te erat domus dextrae, et per te erat domus dextrae, et per cochleam ascendebant in medium coenaculum, et a medio in tertium, etc. » Quidam, hunc locum male intelligentes, putant ostium templi a meridie fuisse, non attendentes quia si hoc significare voluisset Scriptura, non ita simpliciter: « et habebat domus ostium ad meridiem. » Nunc autem longe aliud significat. Partem namque domus dextrae latus templi meridianum dicit, in cujus parte Orientali ostium erat in ipso angulo factum juxta terram: in quod introeuntes statim ad altiora gradatim ascendebant, habentes viam ascensus per ipsa parietis interiora, donec tali itinere ad medium coenaculum et a medio perveniretur ad tertium. Nec dubitandum, quamlibet hoc Scriptura non dicat, quia sic ascendentes creberrimas habebant a Meridie fenestras, quarum luce certum per omnia et sine offensione iter agerent. Qui nimirum locus proprie ad corpus Dominicum, quod de Virgine sumpsit, respicit. Ostium
Abbreviated transcription (Latin):
intemplo de auratum fulgebat.
claritatem illam qua uicȩ lestia
patria. inaspectu sui gaudent
creatoris. figurate denuntiat.
mus autem cum edificaretur. la¬
pidib de dolatis atq ꝑfectis ȩdifi¬
cata ẽ. Et malleus & securis & om¬
ne ferramentum non sunt audi¬
ta indomo cum ȩdificaretur. H ex
huiussȩculi labores & certamina
adet̃na prȩmia meruit introdu¬
ci. ꝓpriȩ ptinent. Ibi & enim ꝑ¬
fecti solummnodo & ĩaculati at¬
ꝙ ab omni labe iniquitatis casti¬
gati ingrediuirtur. Non enimin¬
trabit unillam ciuitatem aliquid
cinquinatum. faciens abhomi¬
nationem & mendatium. sicut
inapocalipsi scripsit ioħs. Ubi
malleus & securis & omne ferram̃¬
tum non auditur. Quia hic tundi¬
mur aduersitatib & disciplina ue¬
ritatis exercemur. ut illic locis
iuxta meritum congtuis dispona¬
mur. & castigatione cessante solo
amoris glutino quo adinuicem co¬
pulemur. uno impleti spũ per¬
stium lateris medii inpar¬

Expanded text:
in templo deauratum fulgebat, in templo deauratum fulgebat, claritatem illam, qua in coelesti patria in aspectu sui gaudent creatoris, figurate denuntiat. « mus autem cum aedificaretur lapidibus dedolatis atque perfectis aedificata est et malleus et securis et omne ferramentum non sunt audita in domo cum aedificaretur ostium hujus saeculi labores et certamina ad aeterna praemia meruit introduci, proprie pertinent. Ibi enim perfecti solummodo et immaculati, atque ab omni labe iniquitatis castigati ingrediuntur. « Non enim intrabit in illam civitatem aliquid coinquinatum, faciens abominationem et mendacium, sicut in Apocalypsi scripsit Joannes . Ubi malleus et securis, et omne ferramentum non auditur, quia hic tundimur adversitatibus, et disciplina veritatis exercemur, ut illic locis juxta meritum congruis disponamur: castigatione cessante, solo amoris glutino quo ad invicem copulemur, uno impleti spiritu perstium lateris medii in par
Abbreviated transcription (Latin):
ris exierant suꝑ posita. Quuta¬
q ꝑ trabes domus quȩ tabulata por¬
tabant. nisi predicatores scĩ sunt
typice designati.: Quidum ipłi
sublim̃ atq honorabilem in ȩccła
dĩ locum tenent. infirmiores qͦl¬
q ac fragiles suis p̃dicationibul
ab infimorum appetitu sustollĩ
itq ad cȩlestia desideranda ac spe-¬
anda suspendunt suis etiam int̃¬
cessionib ut inceptis ꝑsistant adiu¬
uant. Legimus autem in libro pa¬
ralipomenon quod trabes templi
sicut & cȩtera eius interiora fue¬
rint aurd uestita. Quod ita fac¬
tum. cẽ. non dubium ẽ. ut ille tͣ¬
bnim partes quȩ intus intemplo
erant auri e̾e̾nt lãminis tecte:
quȩ uero foris parebant hȩ mini¬
ine de auratȩ. ipsam cedri speci¬
em formamiq cunctis ostenderent:
inqua tamen imposita sibimet ta¬
bulata gestabant. Quod ergo extͥn¬
secus eminebat trabium. uitam
scõrum quȩ nob interris innotes¬
cere potuit designat: quod intꝰ

Expanded text:
ris exierant, superposita. Quid itaris exierant, superposita. Quid itaque per trabes domus, quae tabulata portabant, nisi praedicatores sancti sunt typice designati? Qui dum ipsi sublimem atque honorabilem in Ecclesia Dei locum tenent, infirmiores quosque ac fragiles suis praedicationibus ab infirmorum appetitu sustollunt, atque ad coelestia desideranda ac speranda suspendunt; suis etiam intercessionibus, ut in coeptis persistant, adjuvant. Legimus autem in Paralipomenon quod trabes templi, sicut et caetera ejus interiora, fuerint auro vestitae. Quod ita factum esse non dubium est, ut illae trabum partes, quae intus in templo erant, auri essent laminis tectae; quae vero foris parebant, hae minime deauratae, ipsam cedri speciem formamque cunctis ostenderent, in qua tamen imposita sibimet tabulata gestabant. Quod ergo extrinsecus eminebat trabium, vitam sanctorum, quae nobis in terris innotescere potuit, designat. Quod intus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtectionis erga nos munumna
designant. De quib psalmista. im¬
mit tet inquit angłs dnĩ incircui¬
tu timentium eum. & eripiet eos.
Ascendit quidem incȩnacłm ocho¬
⁊ias rex samariȩ qui se a domo da¬
uid separauerat sed ꝑcancellos de¬
cidit : quia & si hȩretici siue scis¬
matici aliquam bonȩ actionis ar¬
cem conscendere uidentur: quia
tam̃ compagem eccłiasticȩ unita¬
tis non habent. quasi pat entib
& non solidis laterum p̃sidiis. sẽꝑ̃
ad uitiorum infima relabuntur. dũ
diuino destituti auxilio suȩ ꝑtina¬
tiȩ fastu intereunt. Qua autemar¬
te prȩfata tabulata parietib templi
sunt ad sixa declaratur cum subdit᷑.
Trabes autem posuit indomum per
circuitum forisecus. ut non here
bant qr ornabant. tante erant lon¬
gitudinis ut capita eaꝵ forinsecus
ꝓminerent. in insimo quidem or
edrum tabulata. cumponerentur.
ne quaquã muris templi insixa.
s iuxta nuros trabib quȩ de mu¬

Expanded text:
protectionis erga nos munimina protectionis erga nos munimina designant. De quibus Psalmista: « Immittet, inquit, angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . » Ascendit quidem in coenaculum Achazias rex Samariae, qui se a domo David separaverat, sed per cancellos cecidit, quia etsi haeretici, sive schismatici aliquam bonae actionis arcem conscendere videntur, quia tamen compagem ecclesiasticae unitatis non habent, quasi patentibus et non solidis laterum praesidiis semper ad vitiorum infima relabuntur, dum divino destituti auxilio, suae pertinaciae fastu intereunt. Qua autem arte praefata tabulata parietibus templi sint affixa, declaratur cum subditur: « Trabes autem posuit in domum per circuitum forinsecus, ut non haerebant et ornabant, tantae erant longitudinis, ut capita earum forinsecus prominerent, in infimo quidem ordearum tabulata componerentur, nequaquam muris templi infixa, sed juxta muros trabibus quae de mu
Abbreviated transcription (Latin):
ad circumstantem inferius tur¬
bam fecerint sermonem: nusquã
scͥptum inuenimus. Patet uͦ ratio
sacramenti: quia tabulata hec
tria totidem fidelnum gradus. con¬
iugatorum uidelicet. continentiũ
& uirginum designant: distinc¬
tos quidem altitudine ꝓfessionis.
s societate fidei & ueritatis eiꝰ¬
dem om̃s ad domum dni ꝑtinentes.
eiq fixa mente in herentes. Ubi
pulchrȩ dicitur. quia tabulatum
quod suꝑ erat: quinque cubitos
habebat latitudinis. medium sex.
tercium septem. Suptemum ergo
tabulatum erat cȩteris angustius.
medium sup̃mo latius. s infimo
erat factum angustius: quia nimi¬
rum altior. ꝓfessio uirtutis arci¬
orem debet uiam tenere uiuendi.
Singula autem tabulata habe¬
bant incircuitu latera. idẽ. lu¬
riculas. ne facile quis ueisdem
tabulatis consistens siue residens.
posset adinferiora decidere. qd̃
ochoriȩ regi contigisse insama¬
ria legimus. Quȩ nimirũ lat̾a
ñ incongrue cotidiana diuinȩ

Expanded text:
ad circumstantem inferius turad circumstantem inferius turbam fecerint sermonem, nusquam scriptum invenimus, patet vero sacramenti ratio, quod tabulata haec tria totidem fidelium gradus, conjugatorum videlicet, continentium et virginum designant: distinctos quidem altitudine professionis, sed societate fidei et veritatis ejusdem omnes ad domum Domini pertinentes, eique fixa mente inhaerentes. Ubi pulchre dicitur quia tabulatum quod supererat, quinque cubitos habebat latitudinis, medium sex, tertium septem. Supremum ergo tabulatum erat caeteris angustius, medium supremo latius, sed infimo erat factum angustius, quia nimirum altior professio virtutis arctiorem debet viam tenere vivendi. Singula autem tabulata habebant in circuitu latera, id est loriculas, ne facile quis in eisdem tabulatis consistens sive residens, posset ad inferiora decidere, quod Achaziae regi contigisse in Samaria legimus . Quae nimirum latera, non incongrue quotidiana divinae
Abbreviated transcription (Latin):
Quidum ea quȩ inocculto uidett.
publicȩ fidelib pandunt quasi
suscepto lumine solis fenestrȩ cun¬
cta templi penetralia replent.
Unde bene eedem fenestrȩ obli-¬
quȩ: idẽ. intus latiores fuisse ꝑhi¬
bentur quia nimirum necesse ẽ.
ut quisquis iubar suꝑne contem¬
plationis uelad momentum ꝑce¬
perit. mox sinum cordis ampliꝰ
castigando dilatet. atq ad maio¬
ra capessenda sollerti ȩxercitatio
ne p̃paret. Et ȩdificauit super
parietem templi tabulata ꝑgirũ
in parietib domus ꝑcircuitum tẽ¬
pli & oraculi. & fecit latera incir
medium tabulatum sex cubitoꝵ
latitudinis. & tercium tabulatũ
septem habens cubitos latituduns.
ec tabulata in ȩuangelio dominus
temptatur a diabolo. pinnacula
templiuocantur. Sed & iacobum
fratrem domini apłm inpinna cu-¬
lum templi unde ad populum con¬
cionaretur leuatum. eẽ. legimus.
Utrum autem moris fuerit docto¬
rib. ut inhis sedentes tabulatis

Expanded text:
Qui, dum ea quae in occulto vident, Qui, dum ea quae in occulto vident, publice fidelibus pandunt: quasi suscepto lumine solis, fenestrae juncta templi penetralia replent. Unde bene caedem fenestrae obliquae, id est intus latiores fuisse perhibentur: quia nimirum necesse est, ut quisquis jubar supernae contemplationis vel ad momentum perceperit, mox sinum cordis amplius castigando dilatet, atque ad majora capessenda solerti exercitatione  et aedificavit super parietem templi tabulata per gyrum in parietibus domus per circuitum templi et oraculi et fecit latera in ciudinis; et medium tabulatum sex cubitos latitudinis; et tertium tabulatum septem habens cubitos latitudinis. » Haec tabulata in Evangelio, ubi Dominus tenta tur a diabolo, pinnacula templi vocantur . Sed et Jacobum, fratrem Domini, apostolum in pinnaculum templi, unde ad populum concionaretur, levatum esse legimus. Utrum autem moris fuerit doctoribus ut in his sedentes tabulatis,
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. Ego sum ostium. ꝑme si quis
introierit: saluabitur. Ostiũs por¬
ticus sermo ꝓpħicus. qͥ quasi recto
calle ingredientes ad ostium tem¬
uatoris qua mundum erat redẽp¬
turus aꝑte prȩdicabat. Factura
ergo porticus tota. fideles illius
temporis signat: ostium uero in
porticu. doctores qui oeterislu¬
dem uite ianuamq inrtrandi ad
dominum pandebant exprimit.
Et bene unum ostium ꝓpt̃ conso¬
nam inom̃ib scĩs fidem ac dilectio¬
nem ueritatis. Quȩ uidelicet por¬
ticus iuxta latitiidinem templi
uiginti cubitis longa erat. quia
nimirum antiqui iusti ꝑ longani¬
mitatem deuotȩ mentis desidera¬
bant uenire ad dilectionem eccłiȩ
incaritate dei. que ẽ. in xpo iħu
domino nr̃o. xII.¬
ecitq intemplo fenestras obli-¬
quas. F enestre templi docto¬
ressancti sunt & spũalesquiq in ec¬
clesia. quib mente excedentibus
deo. archana secretorum cȩlestium
specialius cȩteris uidere concedit᷑.

Expanded text:
dicit: « Ego sum ostium, per me si quis dicit: « Ego sum ostium, per me si quis introierit salvabitur . » Ostium porticus, sermo propheticus, qui quasi recto calle ingredientes ad ostium tem Domini Salvatoris, qua mundum erat redempturus, aperte praedicabat. Factura ergo porticus tota fideles illius temporis signat: ostium vero in porticu, doctores, qui caeteris lucem vitae januamque intrandi ad Dominum pandebant exprimit. Et bene unum ostium, propter consonam in omnibus sanctis fidem ac dilectionem veritatis. Quae videlicet porticus juxta latitudinem templi viginti cubitis longa erat, quia nimirum antiqui justi per longanimitatem devotae mentis desiderabant venire ad dilatationem Ecclein charitate Dei, quae est in Christo Domino nostro. « Fecitque in templo fenestras obliquas. » Fenestrae templi doctores sancti sunt et spiritales quique in Ecclesia, quibus mente excedentibus, Deo arcana secretorum coelestium specialius caeteris videre conceditur.
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. Porticus erat ante templũ
uigirti cubitor longitudinis ux¬
ta mensurã latitudinis templi. &
habebat .x. cubitos latitudinis
ante faciem templi. Templũ il
ꝓerat conu̾sum adorientem. sic̃
tab̾naculum. Habebatq ostiũ
porticus ab oriente contra ostium
impli. iuxta quod hẏstoricꝰ ude¬
uum iosephus aꝑtissime docet.
ita ut sol equinoctialis oriens dire¬
chis radiorum suorum lineis. ꝑ ostia
a oraculi. harcam testam̃ti ꝑ fun¬
dere posset. Quia uero templiun
scãm eccłiam designat: porticus
quȩ erat ante templum & ꝓpior
lucem solis accipere solebat.quid
aptius quam illam eiꝰ pardem quȩ
dominicȩ incarnationis tempora
p̃cessit tipioe denuntiat. inqua
sunt patriarchȩ & ꝓpħȩ. qui ori¬
entem huic mundo solem iustici¬
e pͥmi susceperunt. & nascenti in
carne domino testimonium suie
uiuendo siue prȩdicando siue
nascendo siue etiammoriendo
prȩbuerunt. Ostium gͦ templi
dominus ẽ: quia nemouenit ad
patrem nͥ ꝑ ipsum & sicut alibi

Expanded text:
templum viginti cubitorum longitudinis juxta mensuram latitudinis templi, et habebat decem cubitos latitudinis ante faciem templi. » Templum namque erat conversum ad orientem, sicut et tabernaculum. Habebatque ostium porticus ab oriente, contra ostium templi, juxta quod historicus Judaeorum Josephus apertissime docet: ita ut sol aequinoctialis oriens, directis radiorum suorum lineis, per ostia et oraculi, arcam testamenti perfundere posset. Quia vero templum sanctam Ecclesiam designat, porticus quae erat ante templum et prior lumen solis accipere solebat, quid aptius Dominicae incarnationis tempora praecessit, typice denuntiat? In qua sunt patriarchae et prophetae, qui orientem huic mundo solem justitiae primi susceperunt, et nascenti in carne Domino testimonium, sive vivendo, sive praedicando, sive nascendo, sive etiam moriendo, praebuerunt. Ostium vero templi Dominus est: quia « nemo venit ad Patrem nisi per ipsum , et sicut alibi
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis. & .xx. cubitos altitudi¬
nis. Quod dicitur uiginti cubi¬
tos altitudinis. parietem signifi¬
cat cedrinum: qui oraculum id
ẽ. sc̃a scõrum abede exteriori segre¬
gabat. sicut & supra diximus. Ora-¬
culum uero ubi erat archa. habe¬
bat uicȩnos cubitos in longitudine
& latitudine & altitudine id est ꝑ
quadrum: quia insuꝑna illa patria
ubi regem indecore suo uident ocłi
scõrum. sola caritatis diuinȩ & fra¬
ternȩ negotia ꝑomnia fulgent.
Quod insequentib quoq uerbis
astruitur. cum dicitur. & oꝑuit
illos atq uestiuit auro purissimo.
Quod ẽ. aꝑte dicere. quia suꝑne
menia ciuitatis grã caritatis im¬

Expanded text:
titudinis, et viginti cubitos altitudititudinis, et viginti cubitos altitudinis. » Quod dicitur viginti cubitos altitudinis parietem significat cedrinum, qui oraculum, id est, Sancta sanctorum ab aede exteriori segregabat, sicut et supra diximus. Oraculum vero ubi erat arca habebat vicenos cubitos in longitudine, et latitudine et altitudine, id est, per quadrum: quia in superna illa patria ubi regem in decore suo vident oculi sanctorum, sola charitatis divinae ac fraterna negotia per omnia fulgent: quod sequentibus quoque verbis astruitur, cum dicitur: « Et operuit illud atque vestivit auro purissimo. » Quod est aperte dicere, quia superna moenia civitatis gratia charitatis im
Abbreviated transcription (Latin):
derit filius hominis insede maiesta¬
tis suȩ. sedebitis & uossuꝑ sedes duo¬
decim. iudicantes duodecĩ tͥb ifrł.
Hiad parietes templi albo de la¬
pide factos. illi figuraliter ad cedri-¬
auri lamininas. quib decorentur
expectant. Dunt inaditis lapides
p̃ciosi. sunt tabulȩ ligni aroma
tici. utraq auro cooꝑta: quia &
illi quunlege domini ĩmacłati am¬
bulauerant. & qui grãm ȩuange¬
lii ꝑfecꝰte susceperant. pariter et̃¬
na uita ꝑfruuntur. Oraculum
autem in medio domus in inte¬
riori parte fecerat: ut poneret
ibi archam federis domini. Hoc
suꝑius prȩoccupaudo expositum
ẽ: quia uidelicet interior domus
secreta patriȩ cȩlestis. archa fede¬
ris dominum saluatorẽ. inquo so¬
lo fȩdus pacis apud patrem habe¬
mus designat: quia post resurrec¬
tionem suam ascendens incelum. car¬
nem quam ex uirgine assumpserat
inpatris dextera collocauit. P or¬
ro oraculum habebat .xx. cubitos
longitudinis. & .xx. cubitos la¬

Expanded text:
inis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel . Hi ad parietes templi albo de lapide factos, illi figuraliter ad cedriauri laminas quibus decorentur, exspectant, sunt in abditis templi lapides pretiosi, sunt tabultici, utraque auro cooperta, quia et illi qui in lege Domini immaculati ambulaverant, et qui gratiam Evangelii perfecte susceperant, pariter aeterna vita perfruuntur. « Oraculum autem in medio domus in interiori parte fecerat, ut poneret ibi arcam foederis Domini. » Hoc superius praeoccupando expositum est, quia videlicet interior domus secreta patriae coelestis, arca foederis Dominum salvatorem, in quo solo foedus pacis apud Patrem habemus, designaret, qui post resurrectionem suam ascendens in coelum, carnem quam de virgine sumpserat, in Patris dextera collocavit. « Porro oraculum habebat viginti cubitos longitudinis, et triginta cubitos la
Abbreviated transcription (Latin):
namq ẽ. in libro paralipomenon.
Numerauit igitur falomon om̃s
uiros ꝓselitos qui erant interra
isrł post dinumerationẽ quam
qui ex aliis nationib ꝓgeniti. in
fidem & consortium populi dei
accepta circum cisione transie¬
runt. Fuerunt itaq operari ĩ
domus dĩ de filiis isrł: fuerunt
de ꝓselitis. suerunt de gentib.
ad precidendas de libano cedros
missi sunt: de ꝓselitis isti de qͥb
nunc loquuti sumus lapidum
cesores. de gentib hrram ipse
& serui eius. qui cum seruis sa¬
lomonis ligna cȩcdebant de liba¬
no. Ome igitur hominum genꝰ
inedificatione templi p̃cessit.
Iudei namq ꝓseliti & gentiles

Expanded text:
namque est in libro Paralipomenon: namque est in libro Paralipomenon: Numeravit autem Salomon omnes viros proselytos, qui erant in terra Israel, post dinumerationem quam  qui ex aliis nationibus progeniti in fidem et consortium populi Dei accepta circumcisione transierunt. Fuerunt itaque operarii domus Domini de filiis Israel, fuerunt de proselytis, fuerunt de gentibus. lia, qui ad praecidendas de Libano cedros missi sunt. De proselytis isti de quibus nunc locuti sumus, lapidum caesores. De gentibus Hiram ipse et servi ejus, qui cum servis Salomonis ligna caedebant de Libano. Omne igitur hominum genus, in aedificio templi praecessit. Judaei namque, proselyti, et gentiles
Abbreviated transcription (Latin):
scios docere & contemptores corri
pere. quomͦ nos inuioem onera
nr̃a portare ut impleamus legẽ
xp̃i conueniat. Necꝰte p̃fati ope
batisinum animarum. septimꝰ
enun dies insabbatum id ẽ. requi
& in nob̃ quoq octaua die simul
& octaua etate futura sꝑatur.
Prȩpositi autem erant tria milia
trecenti: ꝓpt̃ fidem numirum
sc̃ẽ tͥnitatis. quam ꝑscã nobis
eloquia p̃dicant. Q uod uero ꝓ
tͥb milib trecentis prepositis.
in libro paralipomenon tria
milia sexcenti sunt scͥpti: ad
eandem ꝓrsus sublimium uiro¬
rum ꝑfectionem respicit. Nam
quia insenario numero dominꝰ
mundi ornatum compleuit: rec¬
teineo ꝑfecta bonorum solent
opera figurari. & quia scã scriptu¬
ra cum fide ueritatis oꝑa iusticiȩ
docet habenda: recte prȩpositi ope¬
rum templi triamilia. & sexcenti
fuisse ꝑhibentur. Nec prȩtere
cum prepositis suis non fuere de
isrł. s de ꝓselitis idẽ. aduenis. qui
morabantur inter eos. Scriptũ

Expanded text:
scios docere et contescios docere et contepere, quomodo nos invicem onera nostra portare , ut impleamus legem Christi, conveniat. Recte praefati operbatismum animarum: septimus enim dies in sabbatum, id est requieet in nobis quoque octava die simul et octava aetate futura speratur. Praepositi autem erant tria millia trecenti, propter fidem nimirum sanctae Trinitatis, quam per sancta nobis eloquia praedicant. Quod vero pro tribus millibus trecentis praepositis, in libro Paralipomenon tria millia sexcenti sunt scripti, ad eamdem prorsus sublimium vivorum perfectionem respicit. Nam quia in senario numero Dominus mundi ornatum complevit, recte in eo perfecta bonorum solent opera figurari. Et quia sancta Scriptura cum fide veritatis, opera justitiae docet habenda, recte praepositi operum templi tria millia et sexcenti fuisse perhibentur. Nec praetereucum praepositis suis, non fuere de Israel, sed de proselytis, id est advenis, qui morabantur inter eos. Scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
nis traximus. Quicumq autem
gra dei prȩordinati sumus ad
uitam excidimur catecizando
& sacramenta fidei ꝑcipiendo
de monte suꝑbiȩ. & inmontem¬
domus domini transferim᷑: qr
eruti de potestate tenebrarum
ad arcem uirtutum quȩ ẽ. in
unitate sc̃ẽ eccłiȩ p̃uenimus. No¬
tandum autem quod idem opera¬
rii ita erant distributi: ut pars
iumonte lapides cederent. pars
item onera portarent. Diuersa
uamq sunt dona spc. Et quidam
maiorem dicendi ac ꝓteruos ar-¬
guendiconstantiam habent. qui¬
dam mitiores ad consolandos pu¬
sillammes. & infirmos subleuan¬
dos existunt: quidam utriꝰq uir¬
tutis munere p̃diti. ad opus domꝰ¬
domini conueniunt. Quales fie¬
dicens. Corripite inquietos. con¬
solamini pusillanimes. suscipite
infirmos. patientes estote ad om̃s.
Pixpositi autem qui prȩ erant sin¬
gulis oꝑib. ipsi sunt sacrȩ condi¬
tores scripturȩ. quorum magist̾io
in om̃ib erudimur. quomodo in¬

Expanded text:
nis traximus. Quicunque autem nis traximus. Quicunque autem gratia Dei praeordinati sumus ad vitam, excidimur catechizando, et sacramenta fidei percipiendo de monte superbiae, et in montem Domini transferimur, quia eruti de potestate tenebrarum, ad arcem virtutum, quae est in unitate sanctae Ecclesiae, pervenimus. Notandum autem quod iidem operarii ita erant distributi, ut pars in monte lapides caederent, pars item onera portarent. Diversa namque sunt dona Spiritus, quod quidam dicendi ac protervos arguendi constantiam habent, quidam mitiores ad consolandos pusillanimes, et infirmos sublevandos existunt, quidam utriusque virtutis munere pDomini conveniunt, quales fieuitur dicens: Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes . Praepositi autem, qui praeerant singulis operibus, ipsi sunt sacrae conditores Scripturae, quorum magisterio in omnibus erudimur, quomodo in
Abbreviated transcription (Latin):
domum suã reuerti. & hanc
orationib & ieiuniis suꝑno in¬
spectore aciusitatore dignam
reddere. Fuerunt itaq salo¬
moni septua ginrta milia eorum
qui onera portabant. & lx̃xx.
latomorum in monte absq plł¬
positis qui p̃erant singulis oꝑ¬
bus. numero trium milium tre¬
centorum prȩcipientium popl
& his qui faciebant opꝰ. Lato¬
mos dic̃ lapidum cesores. Idem
autem lapidum cȩsores quod &
lignorum cesores figurate desig¬
nant. hoc ẽ. scõs p̃dicatores: qui
mentes insipientium dolabro u̾¬
bi dei exercent. eosq ab ea in qua
natisunt tortitudine ac deformi¬
tate transinutare contendunt.
acregulariter institutos. unita¬
ti fidelium. ȩdificationi uidelicet
domuis dei aptos reddere curaÑ.
Quod autem & ligna & lapides
inmonte oeduntur. & cȩsa acp̃¬
parata utraq materies ad mon¬
tem domus domini transfertur:
patet sensus. quod om̃s in mon
prȩuaricatione primi hominis
quam suꝑbia fecit. originem car

Expanded text:
domum suam, reverti, et hanc domum suam, reverti, et hanc orationibus, ac jejuniis superno inspectore, ac visitatore dignam reddere. » Fuerunt itaque Salomoni septuaginta millia eorum, qui onera portabant, et octoginta millia latomorum in monte, absque praepositis, qui praeerant singulis operibus, numero trium millium trecentorum praecipientium populo, et his, qui faciebant opus, etc. « Latomos dicunt lapidum caesores Idem autem lapidum caesores, quod et lignorum caesores figurate designat: hoc est sanctos praedicatores, qui mentes insipientium de labore verbi Dei exercent, eosque ab ea, in qua nati sunt, turpitudine, ac deformitate transmutare contendunt: ac regulariter institutos unitati fidelium, aedificio videlicet domus Dei, aptos reddere curant. Quod autem et ligna, et lapides in monte ceduntur, et caesa, ac praeparata utraque materia, ad montes domus Domini transfertur, patet sensus; quia omnes hominepraevaricatione primi hominis, quam superbia fecit, origi
Abbreviated transcription (Latin):
um: quib p̃ter ea quȩ erga ne¬
cessitatem frm̃ foris operamur
nr̃ȩ salutis ꝓpͥȩ curam intus con¬
uersa ad dominum mente germꝰ
fraternȩ salutis curam gerunt.
qui se intuitu diinȩ gratiȩ hu¬
militer subdunt: recte sequitur.
Et ad oniram exat suꝑ huiusmodi
indictionem. Adoniram quippe
qui latine dicitur dominus deus
meus excelsus. quem melius quam
ipsum quem nominȩ imitatur in¬
sinuat. dominum uidelicet salua¬
toremꝰ & tuncad oniram operari¬
is templi prȩponitur. ut sua ꝓui¬
sione rite ordinet quib mensib
singuli adoperandum exeant.
quib denuo adcurandam domũ
suam redeant: cum dominus &
saluator nr̃ mentes scõrum predi¬
cator sua familiarius illustratio¬
ne informat. ad discernendum
quando oporteat edificandi ȩccle¬
siam opꝰ inire prȩdicando. uel
alia pietatis officia p̃stando: &
quando rursum conueniat ad
siuam ipsorum conscientiam exa¬
minandam quasi adinspiciendã

Expanded text:
ium, quibus praeterea quae erga neium, quibus praeterea quae erga necessitatem frnostrae salutis proprie curam intus conversa ad Dominum mente, gerimfraternae salutis curam gerunt, qui se intuitione divinae gratiae humiliter subdunt, recte sequitur : « Et Adoniram erat super hujuscemodi indictione. Adoniram namque, qui latine dicitur: Dominus meus excelsus, quem melius, quam ipsum, quem nomine imitatur insinuat, Dominum videlicet Salvatorem? Et tunc Adoniram operariis templi praeponitur, ut sua provisione rite ordinet, quibus mensibus singuli ad operandum exeant, quibus denuo ad curandum domum suam redeant, cum Dominus, et Salvator noster mentes sanctorum praedicatorum sua familiarius illustratione informat, ad discernendum, quando oporteat, aedificandi Ecclesiam opus inire: praedicando, vel alia pietatis officia praestando, et quando rursum conveniat ad suam ipsorum conscientiam examinandam, quasi ad inspiciendam
Abbreviated transcription (Latin):
uidelicet. orationis. & ieiinii.
Pelemosinam namq comp̃hen¬
cduntur omĩa quȩ ad dilectionem
primi explendam beniuolae in
nr̃o conditori coniungim᷑. ꝑieiui¬
nium omĩa quib nos a contagio¬
ne uiciorum & illecebris seculi
obseruamus: ut libera mente &
corpore casto. dilectioni ualeamꝰ
inherere semꝑnrĩ conditoris
& ꝓximi. Et isti sunt tres m̃ses
operariorum templi. Ham qr
mensis plenitudine dierum luna¬
ris circuli ꝑficitur: recte ꝑillum
plenitudo uirtutis cuiusq spũ¬
alis ostenditur. inqua mens fide¬
liuma domino cotidiana illustͣ¬
tione quasi luna a sole respicit᷑.
Unus uero mensis quo ligna ad
opustempli cedebant elemosina
ẽ. idẽ. opus miscđiȩ: quia erga
salutem ꝓximi ut adunitatẽ
niant. docendo. castigando.
temporalia cominoda impen¬
dendo. uitȩ exempla monstran¬
do laborat. Duo autem reli qui
menses quib indomib suis ma¬
nere ac suis necessitatib sunt
uacare ꝑmissi. oratio ẽ. & leium¬

Expanded text:
idelicet, orationis et jejunii. Per eleemosynam namque comprehenduntur omnia quae ad dilectionem proximi explendam benevole in fnostro Conditori conjungimur. Per jejunium, omnia quibus nos a contagione vitiorum, et illecebris saeculi observamus, ut libera mente, et corpore casto, dilectioni valeamus inhaerere semper nostri Conditoris et proximi. Et isti sunt tres menses operariorum templi: Nam quia mensis plenitudine dierum lunaris circuli perficitur, recte per illum plenitudo virtutis cujusque spiritalis ostenditur, in qua mens fidelium a Domino quotidiana illustratione, quasi luna a sole respicitur. Unus vero mensis quo ligna ad opus templi caedebant, eleemosyna est, id est opus misericordiae, qua erga salutem proximi, ut in unitatem niant, docendo, castigando, temporalia commoda impendendo, vitae exempla monstrando laboramus. Duo autem reliqui menses quibus in domibus suis manere, ac suis necessitatibus sunt vacare permissi, oratio est et jejun
Abbreviated transcription (Latin):
ad cȩd endas inlibano templimate¬
rias. uiri strenui atq elecꝰti mit¬
tuntur. Ꝙ quidem numerꝰ .xxx.
milium quo idem lignors cesores
recensebantur: potest ad eorum
siguram apte referri. quuinfide
sc̃ẽ triuitatis sunt ꝑfecti. Quoddo
ctorib maximȩ congruit. Uerũ
denamilia ꝑmenses singłos oꝑiscõ
instarent: magis denarii nume-¬
ri sacramentum ꝑpendere debe¬
mus. Benanamq milia uirorum
de isrł ad cedenda ligna inopus
domus dominimit cuntur: qr
quicumq doctores atq insipien¬
tium eruditores sunt ordinandi.
decem p̃cepta legis ꝑomĩa & ipsi
obseruare & auditorib siuis de¬
bent obseruanda monstrare:
s & prȩmia incęlis futura quȩ
denario solent figurari. & ipsi
sperare. & auditorib suis spe¬
randa debent semꝑintimare.
Terniautem menses quoꝵ di¬
stantia singulis erat lignoꝵ
cesorib imposita: ꝑfectionem tri¬
um uirtutum ȩuangelicarum
typicȩ denuntiat. elemosine

Expanded text:
ad caedendas in Libano templi matead caedendas in Libano templi materias, viri strenui atque electi mittuntur. Et quidem numerus triginta millium, quo iidem lignorum caesores recensebantur, potest ad eorum figuram apte referri, qui in fide sanctae Trinitatis sunt perfecti, quod doctoribus maxime congruit. Verum dena millia per menses singulos operi instarent, magis denarii numeri sacramentum perpendere debemus. Dena namque millia virorum de Israel ad caedenda ligna in opus domus Domini mittuntur, quia quicunque doctores atque insipientium eruditores sunt ordinandi, decem praecepta legis per omnia et ipsi observare, et auditoribus suis debent observanda monstrare, sed et praemia in coelis futura, quae denario solent figurari, et ipsi sperare et auditoribus suis speranda debent semper intimare. Terni autem menses, quorum distantia singulis erat lignorum caesoribus imposita, perfectionem trium virtutum Evangelicarum typice denuntiant: eleemosyn