comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ tc unus homo om̃ibus linguis: qͥa
locutura erat unitas eccłe in om̃ibus
linguis. Expauer̃t qui audiebant: no¬
uerant enĩ homines idiotas fuisse
uniꝰ tantũ lingue: & mirabant᷑ ac stu¬
pebant. qͦd unuis lingue homines uł
ut multũ duarũ. linguis om̃iũ genti¬
um loquerent᷑. Suspensi st̃ stupore:
ꝑdidert̃ elationẽ: de monte facti sunt
ualles. Iam si humiles st̃: ualles st̃. Qͦd
infuderis capiunt. ñ dimittunt. Siue¬
nerit aqua suꝑ altitudinẽ: decurrit
et defluit. Si uenerit aqua ad conca¬
uũ et humilẽ locũ: et capitur. et stat.
Tales iam illi erant: stupebant. mirabã
sibi petro compuncti st̃. et factum ẽ
in illis. quod psalmus p̃dixerat. Con¬
uersus sum in erumna mea: dũ confi¬
geretur spina. Quid ẽ spina: Com¬
punctio penitentiȩ. Sic habes et uer¬
ba ipsa scripture: inactib apłorũ. Cõ¬
puncti st̃ cordẽ. et dixert̃ ad apłos.

Expanded text:
enim tunc unus homo omnibus linguis; quia enim tunc unus homo omnibus linguis; quia locutura erat unitas Ecclesiae in omnibus linguis. Expaverunt qui audiebant. Noverant enim homines idiotas fuisse, unius tantum linguae; et mirabantur ac stupebant, quod unius linguae homines, vel ut multum duarum, linguis omnium gentium loquerentur: suspensi sunt stupore, perdiderunt elationem, de monte facti sunt valles. Jam si humiles sunt, valles sunt; quod infuderis capiunt, non dimittunt. Si venerit aqua super altitudinem, decurrit et defluit: si venerit aqua ad concavum et humilem locum, et capitur et stat. Tales jam illi erant; stupebant, mirabantsibi Petro, compuncti sunt, et factum est in illis quod Psalmus praedixerat: Conversus sum in aerumnam, cum configeretur spina . Quid est spina? Compunctio poenitentiae. Sic habes et verba ipsa Scripturae in Actibus Apostolorum: Compuncti sunt corde, et dixerunt ad Apostolos,
Abbreviated transcription (Latin):
stra uere dixit. Pat̃ ignosce illis. quia
nesciunt. quid faciunt. Orat xp̃ianꝰ
et exauditur: o̾rat. xp̃c et ñ exaudit᷑:
Nam qui exaudit cũ patre. quia ds̃ ẽ.
quomͦ ñ exauditur homo. qui ꝓnobis
factus ẽ: rsus exauditus ẽ. Ibi erant.
ibi seuiebant. de his erant qui rep̃hen¬
debant eũ. et dicebant. Ecce cũ publi¬
canis et peccatorib conuescitur. Erãt
in ipso popło. aquo ipse medicus occide¬
batur: et in eius sanguine. etiã ipsis an¬
tidotũ parabat᷑. Cũ eñi dñs ñ solũ san¬
guinem funderet. uerũ etiã ipsã suã
mortẽ ad medicam̃ti confectionem
impenderet: resurrexit. ad demons¬
trandũ resurrectionis exemplui: pati¬
entia sua passus ẽ. ut doceret pacien¬
tiam nr̃amꝰ et in resurrectione sua
p̃miii pattentie demonstrauit. Item
ut nostis et om̃s confitemur ascendit
dete inciuitate: donec induamini uir¬
tute ex alto. Uenit gͦ et ꝓmissio ipsiꝰ

Expanded text:
frustra dixit, Pater, ignosce illis, quia frustra dixit, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Orat christianus, et exauditur; orat Christus, et non exauditur? Nam qui exaudit cum Patre, quia Deus est, quomodo non exauditur homo, quod pro nobis factus est? Prorsus exauditus est. Ibi erant, ibi saeviebant: de his erant qui reprehendebant eum, et dicebant, Ecce cum publicanis et peccatoribus convescitur . Erant in ipso populo, a quo ipse medicus occidebatur, et in ejus sanguine etiam ipsis antidotum parabatur. Cum enim Dominus non solum sanguinem funderet, verum etiam ipsam suam mortem ad medicamenti confectionem impenderet; resurrexit ad demonstrandum resurrectionis exemplum. Patientia sua passus est, ut doceret patientiam nostram; et in resurrectione sua aemium patientiae demonstravit. Item, ut nostis, et omnes confitemur, ascendit dete in civitate, donec induamini virtute ex alto . Venit ergo et promissio ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
an plorare sanĩ: eligit sibi homo fle¬
tum cũ sanitate: quã risũ cũ am̃tia.
Tantũ ualet m̃tis sanitas: ut etiã cũ
planctu eligatur. Isti gͦ qui sanos se
putabant. multo ꝑicłosus et desꝑa¬
tius egrotabant: et ipsa egritudine
qua m̃tes ꝑdiderant. etiã medicum
cȩdebant. Parũ ẽ cȩdebant. Dicã to¬
tũ. Nonsolũ cȩdebant: s etiã occi¬
debant. lile aũt etiã cũ occideretur. medi¬
cus erat: uapulabat: et curabat. Paciebat᷑
freneticũ: nec deserebat egrotũ. Teneba¬
tur.: alligabatur: colapbis ꝑcutiebatur:
arundine plagas accipiebat. Irridebat᷑:
insultabatur ei: postremo audiebatur::
dampnabat᷑. Ligno suspendebat᷑. undiq
circumuenoebat᷑. et medicus erat. Ag
Pat̃ ignosce illis: quia nesciunt quid fa¬
cunt. Illi ꝑdita m̃te seuiebant: et me¬
dici sanguinẽ seuiendo fundebant.
Ille aũt. etiã de. ipso sanguine suo: egro¬
tis medicam̃ta faciebat. Non enĩ fru

Expanded text:
an plorare sanum? eligit sibi homo flean plorare sanum? eligit sibi homo fletum cum sanitate, quam risum cum amentia. Tantum valet mentis sanitas, ut etiam cum planctu eligatur. Isti ergo qui sanos se putabant, multo periculosius et desperatius aegrotabant; et ipsa aegritudine qua mentes perdiderant, etiam medicum caedebant. Parum est, caedebant: dicam totum; non solum caedebant, sed etiam occidebant. Ille autem etiam cum occideretur, medicus erat, vapulabat, et curabat; patiebatur phreneticum, nec deserebat aegrotum: tenebatur, alligabatur, colaphis percutiebatur, arundine plagas accipiebat, irridebatur, insultabatur ei, postremo audiebatur, damnabatur, ligno suspendebatur, undique circumfremebatur; et medicus erat. CAPPater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Illi perdita mente saeviebant, et medici sanguinem saeviendo fundebant: ille autem etiam de ipso sanguine suo aegrotis medicamenta faciebat. Non enim vere
Abbreviated transcription (Latin):
unus sine peccato: qui saluos faceret
apeccato. Isti aũt suꝑbiendo quod est
peuis et egrotabant: et sanos se ẽẽ cre¬
febrib ꝑdidert̃. Illi rident: et saniplo¬
rant. Ridet eñi freneticus. s ñ ẽ sanꝰ.
Porro aũt qui m̃tis ẽ sane. plorat fre¬
neticũ ridentẽ. Primũ si duo ista ꝓpo¬
nas.: quid ẽ melius. ridere an plorare.
quis ñ sibi eligat ridere: Deniq prop¬
ter dolorẽ salubrẽ penitentie. infle¬
tu dñs posuit officiũ. inrisu benefi¬
cuĩ. Quomͦ: Quando ait in euangło:
beati qui plorant. qm̃ ipsi ridebunt.
Ergo inploratu officiũ ẽ: in risu premi¬
um ẽ sapientiȩ. Risum eñi ꝓgaudio
posuit: ñ cachinnationẽ. s exultatio¬
nẽ. Ergo siduo ista ꝓponas. et queras
quid horũ sit meluis. ridere anplora¬
te: om̃is homo plorare ñ uult. et ri¬
dere iuilt. Porro si addas ꝑsonas ad
istos affectus. et ita ꝓponas cũ ꝑso¬
nis. quid ẽ melius ridere freneticum.

Expanded text:
unus sine peccato, qui salvos faceret unus sine peccato, qui salvos faceret a peccato. Isti autem superbiendo, quod est pejus, et aegrotabant, et sanos se esse crefebribus perdiderunt. Illi rident, et sani plorant. Ridet enim phreneticus; sed non est sanus. Porro autem qui mentis est sanae, plorat phreneticum ridentem. Primum, si duo ista proponas, Quid est melius, ridere, an plorare? quis non sibi eligat ridere? Denique propter dolorem salubrem poenitentiae, in fletu Dominus posuit officium, in risu beneficium. Quomodo? Quando ait in Evangelio, Beati qui plorant, quoniam ridebunt . Ergo in ploratu officium est, in risu est praemium sapientiae. Risum enim pro gaudio posuit, non cachinnationem, sed exsultationem. Ergo si duo ista proponas, et quaeras quid horum sit melius, ridere, an plorare; omnis homo plorare non vult, et ridere vult. Porro si addas personas ad istos affectus, et ita proponas cum personis, Quid est melius, ridere phreneticum,
Abbreviated transcription (Latin):
iħc uenit inhunc mundũ peccato¬
res saluos facere: quoꝵ primus ego
sum. Nulla causa fuit ueniendi. xp̃o
dĩo: nisi peccatores saluos facere. Tol¬
le morbos: tolle uuluera: et nulla can¬
sa ẽ medicine. Siuenĩ de cȩlo mag¬
nus medicus. magnus ꝑtotũ orbem
iacebat egrotus. Ipse egrotuf. genis
humanũ ẽ s ñ om̃iũ ẽ fides. Nouit
extollebant se: alte sapiebant: iustos
se putabant: et dm̃ colligentẽ peca¬
tores insuꝑ recusabant. Qui gͦ supbi¬
erant. et alta sapiebant. relicti st̃ in
montib ad nonaginta nou ẽ ꝑtinen
Quid ẽ. relicti st̃ inmontibꝰ: Relict
st̃ in tumore treno. Quid ẽ. ad nona¬
ginta nouẽ ꝑtinent: In sinistra st̃a
indext̃a. Nonaguita etem̃ nouẽ:
insinistra numerantur. U nũ adde.
addexterã transitur. Uenit gͦ. ut iy¬
se alio loco dicit. uenit filius homi¬
nis. querere et saluare quod ꝑierat.
Totũ eñĩ ꝑierat: ex quo peccauit iͥ
ubi erat totũ: pierat totũ S uenl

Expanded text:
 venit in mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Nulla causa fuit veniendi Christo Domino, nisi peccatores salvos facere. Tolle morbos, tolle vulnera, et nulla causa est medicinae. Si venit de coelo magnus medicus, magnus per totum orbem terrae jacebat aegrotus. Ipse aegrotus genus humanum est. Sed non omnium est fides . Novit extollebant se, alta sapiebant, justos se putabant, et Dominum colligentem peccatores insuper accusabant. Qui ergo superbiebant et alta sapiebant, relicti sunt in montibus, ad nonaginta novem pertinent . Quid est, relicti sunt in montibus? Relicti sunt in timore terreno. Quid est, ad nonaginta novem pertinent? In sinistra sunt, non in dextera. Nonaginta enim et novem in sinistra numerantur; unum adde, ad dexteram transitur. Venit ergo, ut ipse alio loco dicit, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Totum enim perierat: ex quo peccavit unus, ubi erat totum periit totum. Sed venit
Abbreviated transcription (Latin):
hic fortit̾ uigilate: neforte dicat sp̃s ũr.
Si subtrax erit se cooꝑatio dĩ. et aduitori¬
um dĩ: sp̃c m̃s facit hoc. Et si cũ labore:
et si cũ aliqua difficultate: potest. tam̃ im¬
plere: ñ potest. Quomͦ si aliquis dicat. re¬
mis quidẽ ꝑuenimꝰ. s cũ aliquo labore::
Osi uentũ habeamꝰ. facilius ꝑuenimꝰͦ. Nõ
sic ẽ aduitoriũ dĩ: ñ sic ẽ adiutoriũ xp̃i:
ñ sic ẽ adiutoriũ sp̃s sc̃ĩ. Prorsus si defue¬
rit:. nichil boni agere poteris. Agis qui¬
dem illo ñ adiuuante libera uoluntate.:
s male ad hoc idonea ẽ uoluntas tua.
que uocatur libera: et male agendofit
dampnabilis ancilla. Cũ dico tibi. sine
adiutorio dĩ nichil agis. nichil boni di¬
co. slam ad male agendũ habes sine ad¬
utorio dĩ liberã uoluntatẽ. Quamquã
non ẽ illa libera. Aquo enĩ quis deuictꝰ
ẽ: huic et seruus addictus ẽ. Et omnis
qui facit peccatũ: seruus ẽ peccati. Et

Expanded text:
hic fortiter vigilate, ne forte dicat spiritus vester: Si subtraxerit se cooperatio Dei et adjutorium Dei, spiritus meus facit hoc: etsi cum labore, etsi cum aliqua difficultate potest, tamen implere potest. Quomodo si aliquis dicat: Remis quidem pervenimus, sed cum aliquo labore, o si ventum habeamus, facilius pervenimus. Non sic est adjutorium Dei, non sic est adjutorium Christi, non sic est adjutorium Spiritus sancti. Prorsus si defuerit, nihil boni agere poteris. Agis quidem illo non adjuvante libera voluntate, sed male. Ad hoc idonea est voluntas tua, quae vocatur libera, et male agendo fit damnabilis ancilla. Cum dico tibi, Sine adjutorio Dei nihil agis, nihil boni dico. Nam ad male agendum habes sine adjutorio Dei liberam voluntatem: quanquam non est illa libera. A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; et, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati; et
Abbreviated transcription (Latin):
gere. minuere:. frenare: interimere.
Quã multi enĩ ꝓficientes ñ iam delec¬
tant. que antea delectabant: Quando
gͦ delectabat. et ñ ei consentiebat᷑. morti¬
ficabat᷑ quia iam ñ delectat. mortifica¬
tum ẽ. Calca mortuũ: transi ad uiuũ.
Calca iacentẽ: conflige cũ resistente.
Mortua ẽ eñi una delectatio: s uiuit
altera. Et illi dum ñ consentis: mortisi¬
cas. Cũ ceꝑit om̃ino ñ delectari: morti¬
ficasti. Hȩc ẽ actio nr̃a: hȩc ẽ milicia
nr̃a. In hoc agone cũ confligimus: dm̃
habemꝰ spectatorẽ. In hoc agone cum
laboramus: dm̃ poscimꝰ ad uitorẽ. Si enim
nos ipse ñ adiuuat.: ñ dico uincere. s nec
ritis. uiuetif. Id ẽ. illas concupiscentias
carnis. quib non consentire magna
laus ẽ. quas ñ babere ꝑfectio ẽ. si has
actiones carnis morbidas. et de morte
habentes contencionẽ. sp̃u mortifica¬

Expanded text:
gere, minuere, frenare, interimere. Quam multa enim proficientes jam non delectant, quae antea delectabant. Quandoergo delectabat, et non ei consentiebatur, mortificabatur: quia jam non delectat, mortificatum est. Calca mortuum, transi ad vivum: calca jacentem, conflige cum resistente. Mortua est enim delectatio una, sed vivit altera: et illam, dum non consentis, mortificas; cum coeperit omnino non delectare, mortificasti. Haec est actio nostra, haec est militia nostra. In hoc agone cum confligimus, Deum habemus spectatorem: in hoc agone cum laboramus, Deum poscimus adjutorem. Si enim nos ipse non adjuvat, non dico vincere, sed nec id est, illas concupiscentias carnis, quibus non consentire magna laus est, quas non habere perfectio est: si has actiones carnis morbidas, et de morte habentes contentionem, spiritu mortifica
Abbreviated transcription (Latin):
scdm carnẽ uixeritis. nͥem̃ dictũ ẽ. qͥd mͥ
faciat hõ. udictũ ẽ. qͥd mfaciat caro:. si scdin¬
carnẽ uix̾itis. moriemini ñ ista morte qͦ de cor¬
pore exit᷑. ista em̃ moriemini. ce si scđm spi¬
ritum uixeritis: S illa morte. de qua
dñs in eu̾gło t̃ribilit̃ dicit. Cum timete:
qui habet potestatẽ. et animã et corpꝰ
ꝑdere ingehennã ignis. Si e̾r̃i scdm

Expanded text:
secundum carnem vixeritis. Ubi enim dictum est, Quid secundum carnem vixeritis. Ubi enim dictum est, Quid faciat mihi carnem vixeritis, moriemini. Non ista morte, cum de corpore exitur; ista enim moriemini, etsi secundum spiritum vixeritis: sed illa morte, de qua Dominus in Evangelio terribiliter dicit, Eum timete, qui habet potestatem et animam et corpus perdere in geh
Abbreviated transcription (Latin):
tulert̃ cũ illo scđ̾m carnẽ uiuentes. cõ¬
tuler̃t cũ illo scd̾m animã uiuentes:
contulit cũ illis scđm dm̃ uiuens. Di¬
cebat epicureus michi frui carne. bo¬
nũ ẽ: dicebat stoicus michi frui mea
atus cuiꝰ ẽ infructu. uoluptas carnis
eius : Dicebat stoicus. immo beatus cuiꝰ
ẽ infructu uirtus anime euif. Dicebat
apłs. beatus cuiꝰ ẽ nom̃ dñi spes eius.
eius. Fallitur et.stoicus: falsũ ẽ eñi et
om̃ino m̃dosissimũ. beatũ eẽ hominẽ.
cuiꝰ infructii ẽ. uirtus animȩ euis. Bea¬
tus gͦ cuiꝰ ẽ nom̃ dñi spes eius. & quia
ali uanist: et iñtiuntur et ñ respexit
inuanitates et insanias m̃daces. Crgo fr̃s¬
debitores sumꝰ ñ carni. ut scđm carnẽ ui¬
uamus sicut epicurei. S etiã si scđm se si¬
bi uiuere uoluerit anima: carnalis erit:
carnẽ sapit. de carne ñ surgit. Non est
eñi quẽ admodũ inde surgat: qui bra¬
chiũ porrectũ iacenti ñ tenet. Si enim

Expanded text:
m carnem viventes, contulerunt cum illo secundum animam viventes, contulit cum illis secundum Deum vivens. Dicebat Epicureus: Mihi frui carne, bonum est. Dicebat Stoicus: Mihi frui mea atus cujus est in fructu voluptas carnis ejus. Dicebat Stoicus: Imo beatus cujus est in fructu virtus animae ejus. Dicebat Apostolus: Beatus cujus est nomen Domini spes ejus. is ejus. Fallitur et Stoicus: falsum est enim, et omnino mendosissimum, beatum esse hominem, cujus est in fructu virtus animae ejus. Beatus ergo cujus est nomen Domini spes ejus. Et quia illi vani sunt et mentiuntur: Et non respexit, in vanitates et insanias mendaces . itores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus, sicut Epicurei. Sed etiam si secundum se ipsam vivere voluerit anima, carnalis erit; carnem sapit, de carne non surgit. Non est enim quemadmodum inde surgat, qui brachium porrectum jacenti non tenet. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Tunc aũt recte uiuit caro scđm ani¬
mam: si anima uiuat scđm dm̃. Nam
sianima ñ dico scđm carnẽ. s scđ̾m se
ipsam ut dixi uoluerit uiuere: dicturꝰ
uobis sum. quid sit scđm seipsam uiue¬
it. Bonũ ẽ eñi ut hoc noueritis. et ualde
Alii putauert̃ ñ eẽ beatitudinẽ. nisi se¬
cđ̾m carnẽ uiuere. Et bonũ hominis uo
luptatẽ corporis posuer̃t. leti phylosophi
epicurei dicti st̃. ab epicuro magistro
suo: Et quid̃ alii similes eorũ: ex titert̃
aũt alii suꝑbi quasi acarne se remouen¬
tes: et totã spem beatitudinis suȩ in
anima sua constituentes᷑: Posuert̃ sum¬
mũ bonũ iniuitute sua. Uocẽ psalmi. in
tiob̾ affectus pietatis agnouit. Scitis. no¬
stis. agnouistis. quomͦ irrisi sint in sc̃o psal¬
mo: Qui confidunt iniurtute sua. Tales
fuert̃ phylosophi. qui stoici nuncupati
isti scđ̾m dm̃ uiuentes. Ideo cũ ad urbẽ
atheniensiũ ubi iste phylosophoꝵ disci¬

Expanded text:
cit? Tunc autem recte vivit caro secundum anicit? Tunc autem recte vivit caro secundum animam, si anima vivat secundum Deum. Nam si anima, non dico secundum carnem, sed secundum se ipsam, ut dixi, voluerit vivere; dicturus vobis sum quid sit secundum se ipsam vivere: bonum est enim, ut hoc noveritis, et valde alii putaverunt non esse beatitudinem, nisi secundum carnem vivere, et bonum hominis in voluptate corporis posuerunt. Isti philosophi Epicurei dicti sunt, ab Epicuro quosuo, et qui alii similes eorum. Exstiterunt autem alii superbi, quasi a carne se removentes, et totam spem beatitudinis suae in anima sua constituentes, posuerunt summum bonum in virtute sua. Vocem Psalmi in vobis affectus pietatis agnovit: scitis, nostis, agnovistis quomodo irrisi sunt in sancto Psalmo, qui confidunt in virtute sua . Tales fuerunt philosophi, qui Stoici nuncupati isti secundum Deum viventes. Ideo cum ad urbem Atheniensium, ubi istae philosophorum disci
Abbreviated transcription (Latin):
bonus. Anima uͦ ut dixi creata asim¬
mo bono. ñ tam̃ summũ bonũ. s na¬
nũ bonũ. Item caro nec summũ boni
nec magnũ bonũ: s paruũ tam̃ bonũ.
Anima gͦ magnũ bonũ. s ñ summũ
bonũ. Uiuens int̾ summũ bonũ et
paruũ bonũ. id ẽ. int̃ dm̃ et carueñ
Inferior dõ. carne suꝑior. Quare nõ
scam paruũ bonũ: Hoc planius dicitur:
carnẽ. Debitrix eñi ẽ ñ carni. ut seđin
carnẽ uiuat. Caro debet scđm ipsã ui¬
uere: ñ ipsa scđdm carnẽ. Ipsa uiuat se¬
cam ipsã: quȩ uiuit de ipsa. Certe una¬
queq sedm hoc uiuat: unde uiuit. Un¬
de iuuit caro tua: De anima tua. Unde
uiuit anima tua: De dõ tuo. Una queq
harũ scdm uitam suã uiuit. Caro sibi
non ẽ uita: s anima carnis ẽ uita. Ani¬
ma sibi ñ ẽ uita: s ds̃ ẽ animȩ uita.
dnima g̃ quȩ debet scđm dm̃ uiuere:
ñ enĩ debitrix ẽ carni. ut scđm carnẽ¬
re si scdm seipsam uiuat. deficit.Si se¬

Expanded text:
bonus. Anima vero, ut dixi, creata a sumbonus. Anima vero, ut dixi, creata a summo bono, non tamen summum bonum, sed magnum bonum. Item caro nec summum bonum, nec magnum bonum; sed tamen parvum bonum. Anima ergo magnum bonum, sed non summum bonum: vivens inter summum bonum et parvum bonum, id est, inter Deum et carnem, inferior Deo, carne superior; quare non secundum parvum bonum? Hoc planius dicitur: carnem? Debitrix enim est non carni, ut secundum carnem vivat. Caro debet secundum ipsam vivere, non ipsa secundum carnem. Ipsa vivat secundum ipsam, quae vivit de ipsa. Certe unaquaeque secundum hoc vivat, unde vivit. Unde vivit caro tua? De anima tua. Unde vivit anima tua? De Deo tuo. Unaquaeque harum secundum vitam suam vivat. Caro enim sibi non est vita; sed anima carnis est vita. Anima sibi non est vita: sed Deus est animae vita. Anima ergo quae debet secundum Deum vivere; non enim debitrix est carnire, si secundum se ipsam vivat, deficit; se
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s debitores sumꝰ ñ carni: ut scđm
carnẽ uuiamus. Si eñĩ scđ̾m carnem
uixeritis: moriemini: Non quia ca¬
ro malũ ẽ. nam et ipsa dĩ creatura ẽ.
et ab eo condita a quo et anima: nec il¬
la nec illa pars dĩ: s et illa et illa creatu¬
ra dĩ. Ergo caro ñ ẽ malũ: s scđ̾m carnẽ
uiuere malũ ẽ. Ds̃ summe bonus ẽ:
quia summe ẽ. qui ait. Egosum. qui
sum. Ds̃ gͦ. summe bonus ẽ. Ania
magnũ bonũ: s ñ sumiũ bonũ. Cum
aũt audis ds̃ summe bonus ẽ: noli pu
tare de dõ tantũ patre dictũ: s de pa¬
tre et filio et sp̃u scõ. Hec enĩ trinitas
unũ st̃: et unus ẽ ds̃. et summe bonus
ẽ. Ita plane unus ẽ ds̃: ut quando de
ipsa trinitate int̾rogaris. hoc respon¬
deas: ne forte cum audieris unus ds̃ ẽ
s sp̃s patris. idemq sp̃s filii. Ipse et
enĩ unus sp̃s sc̃s et patris et filii. coct̃¬
nus patri et filio. consubstancialis qͥ¬
lis. Hec tota trinitas. unus ds: summe

Expanded text:
carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini. Non quia caro malum est: nam et ipsa Dei creatura est, et ab eo condita a quo et anima; nec illa, nec illa pars Dei, sed et illa et illa creatura Dei. Ergo caro non est malum: sed secundum carnem vivere malum est. Deus summe bonus est, quia summe est qui ait, Ego sum qui sum . Deus ergo summe bonus est: anima magnum bonum, sed non summum bonum. Cum aused de Patre et Filio et Spiritu sancto. Haec enim Trinitas unum sunt, et unus est Deus, et summe bonus est. Ita plane unus est Deus, ut quando de ipsa Trinitate interrogaris, hoc respondeas: ne forte cum audieris, Unus est Desed Spiritus Patris, idemque Spiritus Filii. Ipse est enim unus Spiritus sanctus et Patris et Filii, coaeternus Patri et Filio, consubstantialis, aequalis. Haec tota Trinitas, unus Deus summe
Abbreviated transcription (Latin):
unuis ñ ẽ: Quia int̾ duos utiq media¬
tor ẽ. Si unus ẽ ds̃. et mediator ñ ẽ. uniꝰ.
uit̃ quid et dm̃ querimus mediatorem:
quia mediator unius ñ ẽ. ds̃ aũt unus
um non haberes. Quia uͦ iaces. et surgere
non potes: mediator ẽ Quodãmͦ ds̃ tibi
porrexit brachiũ suũ: et brachiũ dñi ciu
reuelatũ ẽ: Nemo gͦ dicat: qm̃ ñ sumꝰ
sublege.s: sub gr̃a. Ergo peccemus: ex
go quod uolumus faciamꝰ Qui hoc dicit:
egritudinẽ amat ñ sanitatẽ: gr̃a. medi¬
cina ẽ. Qui uult semꝑ egrotare. ingra¬
tus ẽ medicine. Ergo fr̃s accepto adui¬
torio. porrecto nobis desuꝑ diuino au¬
xilio brachio dñi. et ipso brachio dñi.
porrecto nobis auxilio spu sco: Debito¬
res sumꝰ ñ carni. ut scđm carnẽ uiua¬
mus: quia fides bene oꝑari ñ potest. ni¬
si ꝑdilectionẽ. Ipsa ẽ eñi fideliũ fides.
ne sit demonũ fides: quia et demones
credunt et contremiscunt. Illa ẽ gͦ lau¬
dabilis fides. ipsa ẽ uera gr̃e fides: quȩ

Expanded text:
est? Quia inter duos utique mediator est. Si unus est Deus, et mediator non est unius; inter quid et Deum quaerimus mediatorem? quia mediator unius non est, Deus autem unus um non haberes: quia vero jaces, et surgere non potes, mediatorem quodam modo Deus tibi porrexit brachium suum. Et brachium Domini cui revelatum est ? Nemo ergo dicat: Quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia; ergo pecod volumus faciamus. Qui hoc dicit, aegritudinem amat, non sanitatem. Gratia medicina est. Qui vult semper aegrotare, ingratus est medicinae. Ergo, fratres, accepto adjutorio, porrecto nobis desuper divino auxilio, brachio Domini, et ipso brachio Domini porrecto nobis auxilio Spiritu sancto, debitores sumus non carni, ut secundum carnem ambulemus. Quia fides bene operari non potest, nisi per dilectionem. Ipsa est enim fidelium fides, ne sit daemonum fides: quia et daemones credunt, et contremiscunt . Illa est ergo laudabilis fides, ipsa est vera gratiae fides, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ucio temꝑantiã p̃ciꝑe dignatus ẽ.
Quã si ille seruasset: medicũ postea mor¬
bo suo ñ desideraret. S quia ñ seruauit.
languidus factus ẽ. cecidit. Infirmus
infirmos. Et tam̃ in om̃ib qui nascun¬
tur infirmis. ds quod bonũ ẽ oꝑatur:
formando corpus. iuuificando corpus:
alim̃ta p̃bendo. Pluuiã suã et solẽ suũ.
suꝑ bonos et malos dando. Nẽ unde accu¬
sent bonũ nec bõinec mali. Insuꝑ etiã ge¬
nus humanũ iusto suo uidicio condẽp¬
natum. noluit ininteritũ sempit̾aum
relinquere: s misit et medicũ. misit
saluatorẽ: misit eũ qui gratis sanaret.
Parũ ẽ. qui gratis sanaret: qui sanatis
etiã mercedẽ daret. Nichil addi ad iti
beniuolentiã potest. Quis ẽ qui dicat.
sanem te. et do tibi mercedẽ: Optimne
fecit. Sciebat enĩ se diuitem uenisse a
pauꝑem et sanat egrotos. et donat sa
natis. Et ñ aliud quã seipsũ donat al

Expanded text:
vitio temperantiam praecipere dignatus est: vitio temperantiam praecipere dignatus est: quam si ille servasset, medicum postea morbo suo non desideraret. Sed quia non servavit, languidus factus est, cecidit; infirmus infirmos. Et tamen in omnibus qui nascuntur infirmis Deus quod bonum est operatur, formando corpus, vivificando corpus, alimenta praebendo, pluviam suam et solem suum super bonos et malos dando: non est unde accusent bonum, nec mali. Insuper etiam genus humanum justo suo judicio condemnatum noluit in interitum sempiternum relinquere: sed misit et medicum, misit Salvatorem, misit eum qui gratis sanaret; parum est qui gratis sanaret, qui sanatis etiam mercedem daret. Nihil addi ad istam benevolentiam potest. Quis est qui dicat: Sanem te, et do tibi mercedem? Optime fecit. Sciebat enim se divitem venisse ad pauperem: et sanat aegrotos, et sanatis donat, et non aliud quam se ipsum d
Abbreviated transcription (Latin):
dit quare sit data. Quia etiã sic in ad¬
uitorio data ẽ. ne te sanũ putares. Si
enĩ data eẽt lex quȩ posset uiuificare:
omino ex lege eẽt iusticia. & quasi
quereremꝰ quare gͦ data ẽ: S conclu¬
sit scriptura om̃ia sub peccato ut ꝓmis¬
sio ex fide ihu xp̃i daretur credentibꝰ
Quando audis ꝓmissorẽ: ex pecta fac¬
torem. Idonea fuit natura humana ꝑ
liberũ arbitriũ uulnerare se. s iam
uulnerata et saucia.ñ ẽ idonea ꝑliberũ
arbitriũ sanare se. Si enĩ uolueris intẽ¬
perant uiuere. ut egrotes: adhoc medi¬
cũ ñ requiris: ad labem sufficis tibi. Cũ
aũt intemꝑant̃ agens. ceꝑis eẽ egrotus:
ñ sic potes ab egritudine liberare te: qͦ¬
modo potiusti ꝑ intemꝑantiã te in egri¬
tudinẽ p̃cipitare. Et tam̃ medicus etiã
sano p̃cepit temꝑantiã. Bonus medicꝰ
hoc facit: ñ uult ẽẽ necessarus egrotan¬
ti. Sic etiã dñs ds̃ creato. homini sine

Expanded text:
dit quare sit data: quia etiam sic in addit quare sit data: quia etiam sic in adjutorium data est, ne te sanum putares. Si ergo data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia. Et quasi quaereremus, Quare iptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quando audis promissorem, exspecta factorem. Idonea fuit humana natura per liberum arbitrium vulnerare se: sed jam vulnerata et saucia, non est idonea per liberum arbitrium sanare se. Si enim volueris intemperanter vivere ut aegrotes, ad hoc medicum non requiris: ad labem sufficis tibi. Cum autem intemperanter agens coeperis esse aegrotus, non sic potes ab aegritudine liberare te, quomodo potuisti per intemperantiam te in aegritudinem praecipitare. Et tamen medicus etiam sano praecipit temperantiam. Bonus medicus hoc facit, non vult esse necessarius aegrotanti. Sic etiam Dominus Deus creato homini sine
Abbreviated transcription (Latin):
frustra data fuisse crederet᷑: dicta ẽ et
causa quare sit lex data: quia et ipsa
in aduitoriũ data ẽ. s ñ sicut gr̃a. Data¬
ẽ eñi sicut iam exposuimꝰ. et tenere de¬
betis: et uob̾ uehem̃tius et diligentiꝰ
nͨͦ comm̃dare debemꝰ. Data ẽ. ut inue¬
niret se homo. ñ ut morbus sanaretur.
s ut p̃uaricatiõe morbo crescente. me¬
dicus quereret᷑. & quis ẽ iste medicus.
nisi qui dixit. ñ ẽ opus sanis medicꝰ¬
s male babentibꝰ: Qui gͦ ñ conficetur
creatorẽ: negat suꝑb auctorẽ. Qui aũt
negat egritudinẽ suã: suꝑfluũ uidicat
saluatorẽ. Ergo et innatura nr̃a creato¬
rem laudemꝰ et ꝓpt̾ uicuĩ quod nob̾
infliximus. saluatorẽ queramꝰ. Et quo¬
mͦ querimꝰ saluatorẽ: Ut det legem:
Parũ ẽ. Si eñi data eẽt lex quȩ posset
uiuificare: om̃ino ex lege ẽẽt iusticia.
Si gͦ non ẽ data lex que posset uiuifi¬
care: quare data ẽ: Sequit᷑. et osten¬

Expanded text:
frustra data fuisse crederetur, dicta est et frustra data fuisse crederetur, dicta est et causa quare sit lex data, quia et ipsa in adjutorium data est, sed non sicut gratest enim, sicut jam exposuimus, et tenere debetis, et vobis vehementius et diligentius nos commendare debemus; data est ut inveniret se homo, non ut morbus sanaretur, sed ut praevaricatione morbo crescente medicus quaereretur . Et quis est iste medicus, nisi qui dixit: Non est opus sanis medicsed male habentibus . Qui ergo non confitetur Creatorem, negat superbus auctorem. Qui autem negat aegritudinem suam, superfluum judicat Salvatorem. Ergo et in natura nostra Creatorem laudemus; et propter vitium quod nobis infliximus, Salvatorem quaeramus. Et quomodo quaerimus Salvatorem? Ut det legem? Parum est: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino esset ex lege justitia. Si ergo non est data lex, quae posset vivificare, quare data est? Sequitur, et osten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnobis et ꝓuobis. Quantũ aũt existi¬
mo adiuuit dñs et nos et uos: et ea que
ꝓrsus difficillima uidebantur. sic ꝑnos
enodare dignatus ẽ. ut nulla questio
remaneret. quȩ conturbet mñtẽ piam.
lmpia eñi mens. odit etiã ipsũ intellectũ:
Et homo aliquando nimiũ m̃te ꝑuer¬
sa timet intelligere: ne cogatur qͦd in¬
tellexerit facere. De talib ait psalmꝰ
re de uobis. exigitis intellectum: exigit
restat. et bodie recitatũ ẽ. quãuis ũ de¬
beat tantã difficultatẽ quantã habue¬
runt suꝑiora. quȩ iam ut potiumꝰ ad¬
uiuante dño transuecti sumꝰ: deside¬
rat tam̃ intentionẽ ur̃am. Uelud eñi
conclusio fit. ꝓpt̾ illa quȩ dicta sunt
in suꝑiorib lectionib. Laboratur. ne
forte reus constitueretur apłs omium
quodãmͦ peccatoꝵ dicendo. Non enim
quod uolo ago. Deinde ne lex uideret᷑
aut sufficere posse homini habenti
liberũ arbitriũ. etiã si nullũ ultra au¬
xilium diuinũ porrigeret᷑: aut certe

Expanded text:
s. Quantum autem existimo, adjuvit Dominus et nos et vos; et ea quae prorsus difficillima videbantur, sic per nos enodare dignatus est, ut nulla quaestio remaneret, quae conturbet mentem piam. Impia enim mens odit etiam ipsum intellectum; et homo aliquando nimium mente perversa timet intelligere, ne cogatur quod intellexerit facere. De talibus ait Psalmure de vobis, exigitis intellectum, exigit restat et hodie recitatum est, quamvis non habeat tantam difficultatem, quantam habuerunt superiora, quae jam, ut potuimus, adjuvante Domino, transvecti sumus, desiderat tamen intentionem vestram: velut enim conclusio fit, propter illa quae dicta sunt in superioribus lectionibus, ubi laborabatur, ne forte reus constitueretur Apostolus omnium quodam modo peccatorum dicendo, Non enim quod volo ago . Deinde ne lex videretur aut sufficere posse homini habenti liberum arbitrium, etiamsi nullum ultra auxilium divinum porrigeretur, aut certe
Abbreviated transcription (Latin):
die estis admoniti. debitores sumꝰ non
carni: ut scđm carnẽ uuamꝰ. Ad hoc
eñi aduiti sumꝰ. ad hoc sp̃m dĩ accepi¬
mus: ad hoc etiã in laborib nr̃is cotid¬
anũ aduitoriũ postulamus. Lex cuimi¬
natur ñ implendo quod iubet: cũ facli
eẽ subse. Hist̃ sub lege. ñ sub gr̃a. Bond
ẽ lex si quis ea legitime utatur Quis
ẽ gͣ legitime uti lege: ꝑlegẽ agnoscere
morbũ suũ. et querere ad sanitatẽ diui¬
num aduitoriut. Quia sicut dixi. et sepe
dicendũ ẽ. silex posset uuificare: om̃i¬
no ex lege eẽt iusticia. Nec quereretur
salnator: nec ueniret. xp̃c. nec sangui¬
ne suo ouem ꝑditam quereret. Sic enun

Expanded text:
is, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Ad hoc enim adjuti sumus, ad hoc Spiritum Dei accepimus, ad hoc etiam in laboribus nostris quotidianum adjutorium postulamus. Lex cui minatur non implendo quod jubet, eum facit esse sub se: hi sunt sub lege, non sub gratia. Bona est lex, si quis ea legitime utatur . Quid est ergo legitime uti lege? Per legem agnoscere morbum suum, et quaerere ad sanitatem divinum adjutorium. Quia, sicut dixi, et saepe dicendum est, Si lex posset vivificare, omnino ex lege esset justitia: nec quaereretur salvator, nec veniret Christus, nec sanguine suo ovem perditam quaereret. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq lex inquit pedagogus nr̃ erat. in
xp̃o ib̾u. Ex ista similitudine. rem de
qua loquor adtendite. Pedagogus pue¬
rũ ñ ducit ad seipsũ. s ad magistrũ. S
cũ puer bene institutus iam creuerit:
apłs etiã alio loco U alde eñĩ assidue
hoc comm̃dat. s utinã ñ surdis: Cõmen¬
dat aũt hoc assidue. cõmendans fidẽ
gentib qui iam fide impetrant adu¬
toriũ ut impleant legem ñ ꝑ legem.
s uires implendi impetrantes ꝑfidem:
ad hoc assidue dicit. et commnendat is
tur. et libero arbitrio suo legem suf¬
ficere arbitrabant᷑: ac ꝑ hoc quia libe
ro arbitrio suo legem sufficere arbi¬
trabantur. ignorantes dĩ iusticiã id ẽ.
ex fide iusticiã adõ datã et suã uolen¬
des constituere. quasi siuis uirib imple¬
tam. Non clamante fide impetratã. iusti
his tractat: opposuit sibi. Quid gͦ lex:
Quasi quȩ utilitas legis: Respondit.
Preuaricationis gra posita ẽ. Hoc ẽ qͦd
dicit alibi. Lex subintrauit: ut abunda¬

Expanded text:
Itaque lex, inquit, paedagogus noster erat in Christo Jesu . Ex ista similitudine rem de qua loquor, attendite. Paedagogus puerum non ducit ad se ipsum, sed ad magistrum: sed cum puer bene institutus jam creverit, Apostolus etiam alio loco: valde enim assidue hoc commendat; sed utinam non surdis. Commendat autem hoc assidue, commendans fidem Gentibus; quia fide impetrant adjutorium, ut impleant legem, non per legem, sed vires implendi impetrantes per fidem: ad hoc assidue dicit et commendat isttur, et libero suo arbitrio legem sufficere arbitrabantur: ac per hoc quia libero suo arbitrio legem sufficere arbitrabantur, Ignorantes Dei justitiam, id est, ex fide justitiam datam a Deo, et suam volentes statuere, quasi suis viribus impletam, non clamante fide impetratam, justithis tractat, opposuit sibi, Quid ergo lex? Quasi, Quae utilitas legis? Respondit: Praevaricationis gratia posita est. Hoc est quod dicit alibi, Lex subintravit, ut abunda
Abbreviated transcription (Latin):
erbi dĩ altitudo exercet studiũ:
ñ denegat intellectũ. Si eñi om¬
nͣła elausa eẽnt: nichil ẽẽt. unde reue¬
lirentur obscura. Rursus si omia tec¬
ta eẽnt: ñ ẽẽt unde alim̃tum ꝑciꝑet
iima᷑ et hab̾e iures. quib posset ad
clausa pulsare. Inlectionib apłicis su¬
ꝑioribus. quas caritati ur̃e quantum
dñs aduiuare dignatus ẽ. exposuimꝰ:
multũ laborẽ et sollicitudinẽ passi sumꝰ.

Expanded text:
erbi Dei altitudo exercet studium, non denegat intellectum. Si enim omnia clausa essent, nihil esset unde revelarentur obscura. Rursus si omnia tecta essent, non esset unde alimentum perciperet anima, et haberet vires quibus posset ad clausa pulsare. In lectionibus apostolicis superioribus, quas Charitati vestrae, quantum Dominus adjuvare dignatus est, exposuimus, multum
Abbreviated transcription (Latin):
morẽ. Cũ factus fueris sanus. idẽ. cum
uiste ceꝑis uiuere: dõ tribue. ñ tibi. Non
eñi laudando te. saluus factus es: s con¬
tra te ꝓnunciando. Nam si te laudaue¬
ris ꝑ suꝑbiã grauius egrotabis. Om̃is
eñ qui se exaltat humiliabit᷑: et qui se
humiliat exaltabitur. Item eiusdẽ de¬

Expanded text:
morem. Cum factus fueris sanus, id est, cum morem. Cum factus fueris sanus, id est, cum juste coeperis vivere, Deo tribue, non tibi. Non enim laudando te, salvus factus es; sed contra te pronuntiando. Nam si te laudaveris per superbiam, gravius aegrotabis. Omnis enim qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . Conversi
Abbreviated transcription (Latin):
Si atanto medico tam desꝑatus eger sani¬
tus ẽ. ego cũ uulnerib meis illas manus
ñ optabo: ad illas manus ñ festinabo:
Ut hoc dicerent homines. idõ saulus
factus ẽ ex ꝑsecutore apłs: quia quo
uenit medicus. querit aliquẽ ibi despa¬
tum. et ipsũ sanat. Et si pauꝑrimũ
ueniat. tam̃ desꝑatũ inueniat᷑. ñ ibi
querit mercedẽ. s comindat artem.
Dicã gͦ quod ceꝑam. Quomͦ gͦ saulis
tum gratulatur. se a xp̃o quia peccan
erat assumptũ atq sanatum: Nec di
xit maneã in peccato. quia ꝓpt̾ me ut
tores uenit. noli tibi dormire indul¬
ci strato. s audi ipsũ paulũ dicent̃.
Surge qui dormis. et exurge amo¬
tuis: et illuminabit te xp̃c. Noli amare
tratũ peccati. Totũ stratũ eius. uersasti
minfirmitate euis. Dictum ẽ antea: sur¬
ge sanus ergosanitatẽ ama: et noli rur¬
sis ꝑsuꝑbiã de dextera ire ad sinistram:
de ualle ad montẽ. de humilitate ad tu¬

Expanded text:
Si a tanto medico tam desperatus aeger sanaSi a tanto medico tam desperatus aeger sanatus est, ego cur vulneribus meis illas manus non aptabo? ad illas manus non festinabo? Ut hoc dicerent homines, ideo Saulus factus est ex persecutore apostolus . Quia quo venit medicus, quaerit aliquem ibi desperatum, et ipsum sanat: et si pauperrimum inveniat, tamen desperatum inveniat; non ibi quaerit mercedem, sed commendat artem. Dicam ergo quod coeperam. Quomodo ergo Saulus congratulatur se a Christo, quia peccator erat, assumptum atque sanatum, nec dixit, Maneam in peccato, quia propter me er peccatores venit, noli tibi dormire in dulci stratu; sed audi ipsum Paulum dicentem, Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Noli amare stratum peccati. Totum stratum ejus vertisti in infirmitate ejus , dictum est antea. Surge, sanus esto, sanitatem ama, et noli rursus per superbiam de dextera ire ad sinistram, de valle ad montem, de humilitate ad tu
Abbreviated transcription (Latin):
uocaretur. credo quia recolitis: et ꝓpt̃
uid sauli de celo saule. saule.quid me
ꝑ sequeris: Ananias ouis int̾ptatur:
loquebat᷑ oui pastor: et timebat ouis
lupũ. Tanta huiꝰ lupi fame̾s p̃cesse¬
rat. ut ñ se putaret tutã ouis. nec int̾
manus pastoris. Et dñs ad illũ quasi
ad ouẽ trem̃tẽ. Ille eñi cũ audisset
hoc: dixit. One̾. audiui de isto homi
ihrłm: et modo dicit᷑ epłas accepisse
apͥncipib sacerdotũ. ut quoscumq
tenuerit. ligatos ducat. Quo me mit¬
tis. ouẽ ad lupũ: S ille ñ audiuit
hanc excusationẽ. Iam enĩ dixerat
paueis ouiculis suis. Ecce ego mitto
uossicut oues inmedio luporũ. Simis¬
se st̃ oues inmedio luporũ. quare tre¬
pidasire anania adeũ. qui iam ñ ẽ
lupus : Lupũ timebas: s respondit
tibi dñs tuus. De lupo ouẽ feci. facio
postea paulus gratulatur se ad dimi
ẽ excellens inpeccatis. inuentus est:
si paulus sanatus ẽ. ego quare despo:

Expanded text:
vocaretur, credo quia recolitis, et propter vocaretur, credo quia recolitis, et propter vid Saüli de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris? Ananias Ovis interpretatur: loquebatur ovi pastor, et timebat ovis lupum. Tanta hujus lupi fama praecesserat, ut non se putaret tutam ovis, nec inter manus pastoris. Et Dominus ad illum, quasi ad ovem trementem. Ille enim cum audisset hoc, dixit: Domine, audivi de isto hominusalem, et modo dicitur epistolas accepisse a principibus sacerdotum, ut quoscumque tenuerit, alligatos ducat. Quo me mittis? ovem ad lupum? Sed ille non audivit hanc excusationem. Jam enim dixerat paucis oviculis suis: Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum . Si missae sunt oves in medio luporum, quare trepidas ire, Anania, ad eum qui jam non est lupus? Lupum timebas: sed respondet tibi Dominus Deus tuus, De lupo ovem feci; facio postea Paulus gratulatur se ad Dei pest excellens in peccatis inventus est: Si Paulus sanatus est, ego quare despero?
Abbreviated transcription (Latin):
distis ad pastorẽ: obliti estis lupũ. Non¬
ne ille ẽ. cui adlapidandũ stepbanũ
manus una ñ sufficiebat᷑. et alioꝵ ue¬
stim̃ta seruabat: Nonne ille ẽ. qui
eccłam ubiq ꝑsequebat᷑: Nonne ip¬
se ẽ. qui litteras acceꝑat apͥncipibus
sacerdotũ: quia parũ illi erat ꝑsequi
xp̃ianos qui erant in ierłm. s uole¬
bat ad alia loca uenire. ubi eos inueni¬
ret et ligaret. et puniendos adduceret:
Nonne cũ iter agens spirat et anhe¬
lat cȩdes de cȩlo ꝑeussus ẽ. et uocem
diii ad salutẽ fulminatus audiuit: Dum
ambulat ꝓstratur: ut uideat excecat᷑.
Ipse ẽ gͦ qui priꝰ erat ꝑsecutor: illo
ligatis: ananiȩ loquebatur ipse dñs xp̃c.
Uade ad uicũ illũ. ibi inuenies saulum
atharso cilicie: loquere ei: qm̃ uidit
uirũ ananiam intrantẽ ad se. et bap¬
tizantem se. Ille audiuit nom̃ sauli:
et int̾ manus ipsius medici tremuit.
Quid ẽ aũt dulcuis: Saulus unde

Expanded text:
ditis ad pastorem, obliti estis lupum. Nonditis ad pastorem, obliti estis lupum. Nonne ille est cui ad lapidandum Stephanum manus una non sufficiebat, et aliorum vestimenta servabat? Nonne ipse est qui Ecclesiam ubique persequebatur? Nonne ipse est qui litteras acceperat a principibus sacerdotum? Quia parum illi erat persequi Christianos, qui erant in Jerusalem; sed volebat ad alia loca venire, ubi eos inveniret, et ligaret, et puniendos adduceret. Nonne cum iter agens spirat et anhelat caedes, de coelo percussus est, et vocem Domini ad salutem fulminatus audivit? Dum ambulat, prosternitur; ut videat, excaecatur. Ipse est ergo qui primus erat persecutor, illo ligatis. Ananiae loquebatur ipse Dominus ChrVade ad vicum illum, ibi invenies Saulum a Tarsis Ciliciae, loquere ei. Quoniam vidit virum Ananiam intrantem ad se, et baptizantem se. Ille audivit nomen Sauli, et inter manus ipsius medici tremuit. Quod est autem dulcius, Saulus unde
Abbreviated transcription (Latin):
requoꝵ primus ego sum dixit. Quo¬
mͦ erat primus: Ante illum non fue¬
rant peccatores. tot uidei: Ante illũ
ñ fuerant peccatores. ingenere huma¬
no: Ante illũ in om̃ib hominib non
peccato tenebat᷑ Adam:̃ ante illum
fuit qui primꝰ peccauit. et nos om̃s in
mortẽ p̃cipitauit: Quid ẽ. quorũ pri¬
mus ego sũ: ad quosuenit primꝰ sum
ego. S nec hoc uerũ ẽ. Erimus electꝰ
cator: Ante peccauit petrus. Quomͦ:
Ipsũ dñm ter negauit. Noli dicere. quia
et ipse nisi peccator inuentus eẽt: de
uult edificare. quid dicit: Quis ẽ hic
primus constructor: Quis ẽ primus
faber: Aut si curari uult. quis ẽ hic
primꝰ medicus: ñ utiq int̾rogat. quis
prior sit ȩtate: aut quis prior sit ꝓfes¬
sione:aut quis prior sit arte. Quomͦ
illi inarte primi: sic iste miniquitate
primꝰ. Quare primꝰ mniniquitate pau¬
lus: Recolite saulũ. et inuenietis. Ad¬
tenditi ᷤ paulũ: obliti estis saulũ. Adten¬

Expanded text:
rum primus ego sum. Quomodo erat primus? Ante illum non fuerunt peccatores tot Judaei? Ante illum non fuerunt peccatores in genere humano? Ante illum in omnibus hominibus nemo peccato tenebatur? Adam non ante illum fuit, qui primus peccavit, et nos omnes in mortem praecipitavit? Quid est, Quorum primus ego sum? Ad quos venit, primus ego sum? Sed nec hoc verum est. Primus electuscator? Ante te peccavit Petrus, quando ipsum Dominum ter negavit . Nolo dicere, quia et ipse nisi peccator inventus esset, de vult aedificare, quid dicit? Quis est hic primus structor? quis est primus faber? Aut si curari vult, Quis est hic primus medicus? Non utique interrogat quis prior sit aetate, aut quis prior sit professione; sed quis prior sit arte. Quomodo illi in arte primi, sic iste in iniquitate primus. Quare Paulus in iniquitate primus? Recolite Saulum, et invenietis. Attenditis Paulum, obliti estis Saulum: atten
Abbreviated transcription (Latin):
uis. et eris stoicus: Siue epicureus eris.
siue stoicus eris. int̾ filios dĩ ñ eris. Qͦt¬
quot eñĩ spu dĩ aguntur: hi filii st̃ dĩ.
Nonqui scđm carnẽ suã uiuunt: non
qui sed̾m sp̃m suũ uiuunt. ñ qui car¬
nis uoluptate ducunt᷑. ñ qui sp̃u suo
aguntur.s quotqͦt spu dĩ aguntur.
ui filii st̃ dĩ. Dicit michi aliquis. Ergo
agimur: ñ agimus. Respondeo. lmmo et
igis et ageris. Et tunc bene agis.si abo¬
no agaris. Sp̃c eñi dĩ qui te agit: agenti¬
buis aduitor ẽ Ipsũ nom̃ adiutoris p̃scri¬
bit tibi: quia et tu ipse aliquid agis. Ag¬
nosce quid poscas: agnosce quid confitea¬
ris. Quando dicis: aduitor m̃s esto. ne de¬
relinquas me: aduitorẽ utiq inuocas
dm̃. Neno adiuuatur: si ab illo nichil
agatur. Qu otqͦt enĩ inqͥt spu dĩ agunt᷑.
hi fili st̃ dt̃ Non lutera. s spĩt. Non le¬
sp̃u exhortante. illuminante. adiuuan¬

Expanded text:
us, et eris Stoicus? Sive Epicureus eris, us, et eris Stoicus? Sive Epicureus eris, sive Stoicus eris, inter filios Dei non eris. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Non qui secundum carnem qui secundum spiritum suum vivunt, non qui carnis voluptate ducuntur, non qui spiritu suo aguntur: sed quotquot spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Dicet mihi aliquis, ergo agimur agis, et ageris; et tunc bene agis, si a bono agaris. Spiritus enim Dei qui te agit, agenti adjutor est tibi. Ipsum nomen adjutoris praescribit tibi, quia et tu ipse aliquid agis. Agnosce quid poscas; agnosce quid confitearis, quando dicis: Adjutor meus esto, ne derelinquas me . Adjutorem utique invocas Deum. Nemo adjuvatur, si ab illo nihil agatur. Quotquot enim, inquit, Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei: non littera, sed Spiritu: non Lespiritu exhortante, illuminante, adjuvan
Abbreviated transcription (Latin):
Hic iam metuendũ ẽ. ne quisq rursus
ad mortificandas actiones carnis. de sp̃i
ẽ. Et cũ dicis m̃te seruio legi dĩ. carne
aũt legi peccati. quia sp̃c concupiscit
aduersus carnẽ. et caro aduersus
spm̃. Ergone ad carnis actiones mor¬
tificandas de sp̃u tuo p̃sumas. et sup¬
quid sequatur. Cũ eñi dixisset si spa
actiones carnis mortificaueritis. ui¬
uetis: ne hic se extolleret humanis
sp̃c. et ad hoc opus se idoneũ firmũq
iactaret. subiecit. et ait. Quotquot
eñi spũ dĩ aguntur: hi filii st̃ dĩ. Qud
te gͦ iam uolebas extollere. uibi ad
uiietis: Dicturus eñĩ eras: hoc potest uo¬
luntas mea: hoc potest liberũ arbitriũ
meũ. Quȩ uoluntas: quod liberũ arbitri¬
um: Nisi ille regat: cadis. Nisi ille regat:
iaces. Quomͦ gͦ sp̃n tuo. cũ audias apłm
drentẽ: quotquot enĩ spũ dĩ aguntur.
in filii st̃ dĩe Tute uis agere: a te ipso
us agi. ad actiones carnis mortificandas:
Quid tibi prodẽ. quia non eris epicure¬

Expanded text:
Hic jam metuendum est, ne quisquam rursus ad mortificandas actiones carnis de spiritest. Et cum dicis, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati : quia spiritus concupiscit adversus carnem, et caro adversus spiritum . Ergo ne ad carnis actiones mortificandas de spiritu tuo praesumas, et superquid sequatur. Cum enim dixisset, Si spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis; ne hic se extolleret humanus spiritus, et ad hoc opus se idoneum firmumque jactaret, subjecit, et ait, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Quid te ergo jam volebas extollere, ubi audiritis, vivetis? Dicturus enim eras: Hoc potest voluntas mea, hoc potest liberum arbitrium meum. Quae voluntas? quod liberum arbitrium? Nisi ille regat, cadis: nisi ille erigat, jaces. Quomodo ergo spiritu tuo, cum audias Apostolum dicentem, Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei? Tu te vis agere, a te ipso vis agi ad actiones carnis mortificandas? Quid tibi prodest quia non eris Epicure
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: quod faciet et ipse cũ suo. Duo¬
quȩ breuit̃ ipse diis posuit in euan¬
gło. Dimittite. et dimitetur uobis: Da¬
ce. et dabitur uobis. Dimittite et di¬
mittetur uobis: ad ignoscendũ ꝑti¬
net. Date et dabitur uobis: ad p̃stan¬
dum beneficiũ ꝑtinet. Quod ait de
ignoscendo: et tu uis tibi ignosci qͦd
peccas. et habes aliũ cui tu possis ig¬
noscere. Rursus quod ꝑtinet ad tr¬
es: non miror quod solidam carnem

Expanded text:
tuo, quod faciet et ipse cum suo. Duotuo, quod faciet et ipse cum suo. Duosuit in Evangelio, Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis . Dimittite, et dimittetur vobis, ad ignoscendum pertinet. Date, et dabitur vobis, ad praestandum beneficium pertinet. Quod ait de ignoscendo; et tu vis tibi ignosci quod peccas, et habes alium cui tu possis ignoscere. Rursus quod pertinet ad tres