comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re mundũ. ⁊eũ dicitur diligite mi¬
micos ur̃os: ut quorum execramur
iniquitatem. obtemus salutem. De
docentis. Tucius enĩ auditur ueritas
qͣm p̃dicatur: qm̃ cũ doctrina reci¬
pitur. humilitas custodit᷑. Cũ autẽ
disputatio placet: uix ẽ ut disserentẽ
non pulset quantulacũq iactantia.
eui cauendũ est suꝑbire. Ueus
autẽ quantumeũq se laudet ñ ex
tollit se excelsus: nec uult se sua
uideri maiestate maiorem. S cũ
homini loquitur potentiã suam:
ñ hoc agit ut ipse gloriosior. s ut
ille melior fiat ⁊ doctior. Nobis enĩ
ꝓdest auctorem nr̃m aguoscere.
nei qui est suꝑ omnia subiacere.
ut de quo non possumus compre¬
hendere qͦd ẽ. possimus sentire qͦd
ad ꝑfecte pietatis ꝓfectũ. ꝑmu¬
tuam maxi ⁊ me ꝑuenit indulgen¬
tiam pecca torum: dante nob̾ dño
sue bonitatis exemplũ. Nam si ille
in quo nullum fuit omnino pecca¬
tum interpellat ꝓ pecẽis nr̃is: qͣnto

Expanded text:
re mundum ; et cum dicitur, Diligite inire mundum ; et cum dicitur, Diligite inimicos vestros : ut quorum exsecramur iniquitatem, optemus salutem. CCCdocentis. Tutius enim auditur veritas, quam praedicatur. Quoniam cum doctrina recipitur, humilitas custoditur: cum autem disputatio placet, vix est ut disserentem non pulset quantulacumque jactantia.cui cavendum est superbire. Deus autem quantumcumque se laudet, non se extollit excelsus, nec vult se sua videri majestate majorem. Sed cum homini loquitur potentiam suam, non hoc agit, ut gloriosior ipse, sed ut ille melior fiat et doctior. Nobis enim prodest auctorem nostrum agnoscere, et ei qui est super omnia, subjacere: nec de quo non possumus comprehendere quid est, possumus sentire quod rfectae pietatis profectum per mutuam maxime pervenit 600 indulgentiam peccatorum, dante nobis Domino suae bonitatis exemplum. Nam si ille, in quo nullum omnino fuit peccatum, interpellat pro peccatis nostris, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
credere in saluatorem qui uenit que¬
rere n saluare quod ꝑierat: credere
in eum qui dixit. sine me nicbil po¬
testis facere. S hanc fidem ñ appre¬
hendit. qui ignorans dei iusticiam
qua iustificatur impius: suam uult
constituere qua conuincatur suꝑb.
Talia enim sentientes sua elatione
obdurantur ⁊ excecantur: quia ne¬
gando dei grãm ñ adiuuantur.
aritatem habens de caritate.
quȩ ẽ de corde puro nconscientia
bona ⁊ fide ñ ficta : diligit dm̃ ⁊ ꝓxi¬
mum sic̃ se ipsum. Amator eñ dei :
amator ẽ sui. Et ñ diligens deũ. non
diligit ꝓximum: qr ñ diligit se ipsũ.
Pro hac aut̃ dilectione pacienter ȩtiã
mundi odia toleranda sunt. Necesse
ẽ enim ut nos oderit: qͦs uidet odisse
mundi nomine nuncupantur.
Sieut enĩ dicitur mundus inimpiis:
ita dicitur mundus in sc̃is. Unde cũ
totus a semet ipso ⁊ in odio ꝯmamore
discordet: nos eum nodisse iubemur
namare. eũ dicitur nobis. nolite dilige¬

Expanded text:
credere in Salvatorem qui venit quaecredere in Salvatorem qui venit quaerere et salvare quod perierat, credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obdurantur, et excaecantur: quia negando Dei gratiam non adjuvantur.aritatem habens, quae est de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, diligit Deum et proximum sicut se ipsum. Amator enim Dei, amator est sui: et non diligens Deum, non diligit proximum; quia non diligit se ipsum. Pro hac autem dilectione patienter etiam mundi odia sunt toleranda: necesse est enim ut nos oderit, quos videt odisse mundi nomine nuncupantur. Sicut enim dicitur mundus in impiis, ita dicitur mundus in sanctis. Unde cum totus a semetipso et in odio et in amore discordet, nos eum et odisse jubemur et amare, cum dicitur nobis, Nolite dilige
Abbreviated transcription (Latin):
tantam unitatem multarũ animarũ
n multoꝵ cordium facit: quantoma¬
gis certiusq in patre ⁊⁊ filio ⁊ sp̃u sc̃o
eterna incommutabilis unitas manet.
ubi indifferens trinitas unus deus est:
doctum genuerit: n⁊ scientiã con¬
tia. Et hoc ẽ apatre doceri: quod est a
patre generari. Quia simplicis ueri¬
tatis nature eẽ ⁊ nosse. non ẽ aliud atq
ides semꝑ preuenit uisionem. Credi
mus enim ut cognoscamus: ñ cog¬
noscitis ut credamus. Fides gͦ ẽ quod
ñ uides credere: ueritas qͦd credidisti
onus xp̃i odor ẽ: predicatio u̾itatis.
Quem odorem in uitam capit: qui
euangłio bonis moribus seruit et con¬
gruit. Mortem incurrit: cuiꝰ ab his
quȩ bene loquit᷑ uita dissentit. Quȩ
conditio ȩtiã auditores obstringit:. eũ
recta predicatio ab aliis ꝑ incredulitatẽ
auditur in mortem: ab aliis ꝑfidem
ides xp̃i est credere in eum qui iusti¬
ficat impium: eredere in mediato¬
rem sine quo nullus reconciliat᷑ deo:

Expanded text:
tantam unitatem multarum animarum et multorum cordium facit; quanto magis certiusque in Patre et Filio et Spiritu sancto aeterna et incommutabilis unitas manet, ubi indifferens Trinitas unus Deus est, doctum genuerit, et scientiam contia; et hoc est a Patre doceri, quod est a Patre generari: quia simplici veritatis naturae esse et nosse, non est aliud atque ide mus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Fides ergo est, quod non vides credere; veritas, quod credidistiBonus Christi odor est, praedicatio veritatis; quem odorem in vitam capit qui Evangelio bonis moribus servit et congruit. Mortem incurrit, cujus ab his quae bene loquitur, vita dissentit, quae conditio etiam auditores obstringit cum recta praedicatio ab aliis per incredulitatem auditur in mortem, ab aliis per fidem Fides Christi est, credere in eum qui justificat impium: credere in Mediatorem sine quo nullus reconciliatur Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
rum iustũ elearari filium. alterũ
iniustũ filium heli. Sacerdotes
qui custodiunt os suum ne exeat

Expanded text:
rum justum Eleazari filium, alterum injustum, filium Heli. Sacerdotes, qui custodiunt os suum, ne exeat
Abbreviated transcription (Latin):
tem. qua distinguitur apatre. In eo enu
qd̾ filius ẽ unus deus cũ patre. una natura.
una sub̃a. ȩqualis ẽ patri. s scđm quod
de patre ẽ genitus. ñ ȩqualis ẽ ei. gͦ in ȩqͣlis
ẽ: ñ ẽ uerũ quia sed̾m hoc quod pater ẽ
ingenitus. filius genitus. nec equalitas nec
in equalitaᷤᷤ considerat᷑. Idem n de spu sc̃o.¬

Expanded text:
tem qua distinguitur a Patre. In eo enim quod Filius est, unus Deus cum Patre, una natura, una substantia, aequalis est Patri. Si secundum quod de Patre est genitus non est aequalis, ergo inaequalis, quod non est verum, quia secundum hoc quod Pater est ingenitus, Filius genitus, nec aequalitas  f. nec inaequalitas consideratur; idem et de Sp
Abbreviated transcription (Latin):
similit̃. Queritur cum sp̃ui sc̃o non con¬
ueniat. eẽ. genitũ. si ẽẽ ingenitus dici pos¬
qr si dix̾imus ingenitũ. duos patres affir¬
mare uidebimur. si aut̃ genitũ. duos filioᷤ
credere culpabimur. Item orosuis ad au¬
gustinum. Uoluntate genuit pat̾ filiũ
uel necessitate : Augustinus. Nec uolun¬
tate. nec necessitate. qr necessitas in deo ñ
ẽ. preire uoluntas sapientiã non potest.
Nam quidã nr̃m cũ eum interrogasset
heretieus. utrum uolens an nolens ge¬
nuit pat̾ filiũ. laudabilit̃ respondisse
fertur. Dic inquit ⁊tu heretice ds̃ pat̃
necessitate ẽ deus. an uoluntate: Si dix¬
isset necessitate. grandis sequebat᷑ absur¬
ditas. si uoluntate respondebat᷑ ei. gͦ uo¬
luntate ds ẽ ñ nat᷑a.Itaq sic̃ ꝑat̃ nat᷑a ẽ ds.¬

Expanded text:
similiter. Quaeritur cum Spiritui sancto non conveniat genitum esse, si esse ingenitus dici posquia si dixerimus ingenitum, duos patres affirmare videbimur; si autem genitum, duos filios credere culpabimur. Item Orosius ad Augustinum: Voluntate genuit Pater Filium an necessitate? Augustinus, nec voluntate, nec necessitate; quia necessitas in Deo non est, praeire voluntas sapientiam non potest. Nam quidam nostrum, cum eum interrogasset haereticus, utrum nolens an volens genuerit Pater Filium, laudabiliter respondisse fertur. Dic, inquit, et tu, haeretice, Deus Pater necessitate est Deus, an voluntate? Si dixisset necessitate, grandis absurditas sequebatur; si voluntate, respondebatur illi, ergo voluntate Deus est non nat
Abbreviated transcription (Latin):
seret᷑.⁊ quẽ uult indurat. S ħ uoluntaᷤᷤ
dĩ ñ pot̃ ẽẽ in ita. Uenit enim de oc¬
cultissimis m̾itis quia ⁊ ipsi peccatores
cũ ꝓpter gen̾ale peccatũ. unam massã
quãuis nondum sint iustificati. digni
nisi forte dixerimus hoc intellexisse. qͦd

Expanded text:
seretur; et quem vult, indurat . » Sed haec voluntas Dei non potest esse injusta, venit enim de occultis meritis, quia et ipsi peccatores, cum propter generale peccatum unam massam us, quo, quamvis nondum sint justificati, digni nisi forte dixerimus hoc intellexisse, q
Abbreviated transcription (Latin):
turarũ. ⁊ similiter licet pat̾ non sit
sapiens sapĩa genita exse. ñ tñ alia
sapientia sapiens ẽ. Augustinus in libro
ñ sit sapiens de se ipso. s de filio. uec sa¬
pientia sapientiã genuit si ea sapientia
pat̃ dicat᷑ sapieus ẽẽ quã genuit. ubi enĩ
ñ est iutelligentia. nec sapientia potest
ẽẽ. Ac ꝑ hoc pater si ñ intelligit ipse sibi.¬

Expanded text:
turarum. Similiter, licet Pater non sit turarum. Similiter, licet Pater non sit sapiens Sapientia genita ex se, non tamen alia sapientia sapiens est. Augustinus in lib. non sit sapiens de se ipso, sed de Filio, nec Sapientia Sapientiam genuit, si ea Sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse; ac per hoc Pater si non ipse sib
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ qͥa genitꝰ.⁊ qͥa filiꝰ utiq genitus. Sic̃
atitem filius ad patrem
sic genitus adgenitorem. ⁊sic̃ pat̃ ad filiũ.
sic genitor adgenitũ. In hoc loco notan¬
dum ẽ cum filius sit sapientia genita de
patre. ⁊ pater sit sapiens. utrum sapientia
sua sit pat̾ sapiens. an sapĩa genita de se.
Augustinꝰ dicit. ñ ẽẽ hoc concedendũ. Si enĩ
sapĩa ex se genita. s sapĩa ingenita qͦ ipse
ẽ. Pater enĩ est sapĩa ingenita. Si oppontt ᷑
cũ pater sit sapiens sapientia ingenita. gͦ
alia: non ẽ uerum quia una sapĩa tota tri¬
nitas. s in patre ingenita. in filio genita.
sic̃ dr̃ filius ẽ deus de deo. lum̃ de lumine.
pͥncipiũ de pͥncipio. Pater ñ ẽ deusde dõ.
Ergo aliud: Non. Non ẽ principium de
pͥncipio. Ergo aliud: Non ẽ uerũ. qr unus
creaturarũ. Pat̃ est pͥncipium filii. quia
de deo filius. pat̃ ⁊ filius pͥncipiũ sp̃c scĩ.
tota trinitas unũ pͥncipiũ omniũ crea¬

Expanded text:
Filius, quia genitus, et quia Filius, utique genitus. Sicut autem Filius ad Patrem, sic genitus ad genitorem. Sicut Pater ad Filium, sic genitor ad genitum. In hoc loco notandum est quod, cum Filius sit Sapientia genita de Patre, et Pater sit sapiens sapientia sua, utrum Pater sit sapiens Sapientia genita de se. Augustinus dicit hoc non esse concedendum. Si enim ns Pater sapientia ex se genita, sed sapientia ingenita quae ipse est. Pater enim est sapientia ingenita. Si opponatur: Cum Pater sit sapiens sapientia vel genita, vel alia, non est verum, quia una sapientia tota Trinitas, 1031 sed in Patre ingenita, in Filio genita; sicut dicitur: Filius est Deus de Deo, lumen de lumine, principium de principio. Pater non est Deus de Deo, ergo aliud, non est principium de principio, ergo aliud. Quod non est verum, quia creaturarum. Pater enim principium Filii, quia de eo Filius; Pater et Filius principium Spiritus sancti; tota Trinitas unum principium omnium crea
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alii. qđ ꝑsimilitudinem ostendunt scĩ.
In radio namq solis sibi inseꝑabilit̃ ad¬
iunguntur splendor ⁊ calor. ⁊ tñ splendor
illuminat. calor exsiccat. nec calor illu¬
minat. nec splendor exsiccat. Similit̃ ui
sc̃a trinitate tota tͥnitas oꝑata ẽ incarna¬
tionem filii. tota enĩ trinitas oꝑata est ut
hõ ille ẽẽt. ⁊ ut uerbo uniretur. s ñ ut to¬
ti tͥnitati uniret᷑. Ergo oꝑatio illa ñ mag̃
filis quã patris. s unio filii ⁊ ñ patͥs. sieut
solius uox patris de nube audita ẽ hic ẽ¬

Expanded text:
non aliis. Quod per similitudinem ostendunt sancti. non aliis. Quod per similitudinem ostendunt sancti. In radio namque solis sicut inseparabiliter adjunguntur splendor et calor; tamen splendor illuminat, calor exsiccat, nec calor illuminat, nec splendor exsiccat. Similiter in sancta Trinitate, tota Trinitas operata est incarnationem Filii. Tota enim Trinitas operata est, ut homo ille esset et ut verbo uniretur; sed non ut toti Trinitati uniretur. Ergo illa operatio non magis Filii quam Patris; sed unio Filii et non Patris, sicut solius Patris
Abbreviated transcription (Latin):
l̃t eẽutiam. qđ falsum ẽ. E. st gͦ ds pat̃
sapiens ea quȩ ipse ẽ sua sapientia. ⁊ filius
sapientia patris. Solet aquibdã talis quȩ¬
stio fieri. Deus pater genuit dm̃ filiũ. &
ita d̾s genuit dm̃. quod sane potest conce¬
di. Legitur enĩ de filio. d̃s de deo. lum̃ de
lumine. Si ds̃ genuit dm̃. uł se. uł aliũ.
Quorum neutrũ ẽ concedendũ. Quod ñ
genuit dm̃ alium. manifestũ est. qr ñ ẽ
nisi unus deus. Quod ñ sit concedendũ d̃s
genuit se: augustinus ostendit in libro
de trinitate dicens. Qui putat huius po¬
tentiȩ dm̃ ut se ipsum ipse genuerit.
eo plus errat quod ñ solũ deus ita nonẽ.
s nec sp̃ualis creatura. nec corꝑalis. Nul¬
nat. ⁊iõ ñ debet dici d̃s genuit se. Hon
genuit ꝑsonam filii. Preterea sciendũ ẽ
soli filio conuenit assumpsisse carnẽ. s
hoc ẽ quedã oꝑatio. gͥ aliquid oꝑatur fi¬
luis quod ñ pat̃. quod ñ sp̃c sc̃s. Ad quod¬
filius. sp̃c sc̃s. tñ aliquid conuenit uni qͦd

Expanded text:
t essentiam, quod falsum est. Est ergo Deus Pater sapiens ea, quae ipse est, sapientia sua, et Filius sapientia Patris. Solet a quibusdam talis quaestio fieri: Deus Pater genuit Deum Filium, et ita Deus genuit Deum; quod sane potest concedi. Legitur enim de Filio: Deus de Deo, lumen de lumine. Si Deus genuit Deum, vel se, vel alium, quorum neutrum concedendum est. Quod non genuit alium Deum manifesnisi unus. Quod non sit concedendum, Deus genuit se, Augustinus ostendit in libro De Trinitate, dicens: Qui putat hujus potentiae Deum esse, ut seipsum genuerit; eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis creatura nec corporalis. Nulnat; et ideo non debet dici, Deus genuit se. Non genuit personam Filii. Praeterea sciendum est Soli filio convenit assumpsisse carnem, sed hoc est quaedam operatio: igitur aliquid operatur Filius quod non Pater, quod non Spiritus itus sanctus, tamen aliquid convenit uni quod
Abbreviated transcription (Latin):
eas abȩterno: nec creatori suo sunt coẽt¬
ne. Et cũ pater sit dominus ncreator. et
tudinem rei quȩ incipit ẽẽ preciũ sine
sui mutatione. In libro quarto de trini¬
tate. Numinus cum dr̃ preciũ. relatiue
dicitur. nec tñ mutatus. ẽ. cũ ẽẽ ceꝑit pre¬
cium. neq cũ dr̃ pignus. ⁊ siqua similia.
Si gͦ nummꝰ nulla sui mutatione potest
relatiue dici. qͣnto facilius de cõmutabili
substantia dei accipiendũ ẽ. ut quãuis
temꝑaliter incipiat dici. ñ tam̃ sub̃e dĩ
aliquid accidisse dicat᷑. uł intelligat᷑. sed
poraliter dici qͦd ante ñ dicebatur. mani¬
festum ẽ relatiue dici. ñ scd̾m accidens

Expanded text:
eam ab aeterno, nec creatori est coaeteam ab aeterno, nec creatori est coaeterna. Et cum Pater sit Dominus et creator, et er similitudinem rei quae incipit esse pretium sine sui mutatione, in libro quarto De Trinitate. Nummus cum dicitur pretium, relative dicitur, nec tamen mutatus est cum esse coepit pretium, neque cum dicitur pignus, et si qua similia. Si ergo nummus nulla sui mutatione potest relative dici, quanto facilius de incommutabili substantia Dei accipiendum est, ut quamvis temporaliter incipiat dici, non tamen substantiae Dei aliquid accidisse dicatur, vel intelligatur, sed cipit temporaliter dici, quod ante non dicebatur, manifestum est relative dici, non secundum accidens
Abbreviated transcription (Latin):
nsimilia. totũ hoc potentiȩ ẽ. si ꝓuidus.
inspector. ⁊ intelligens. totũ hoc sapientiȩ
ẽ. si pius. mansuetus. misericors. hoc bo¬
nitatis ẽ. ⁊ in his trib summa ꝑfectio ẽ.
ubi enĩ concurrunt ista tria. posse scire.
nuelle. quod ẽ benignitatis. nil de est.Si
aliqͦd horum tollas: non ẽ summa ꝑfectio.
Est gͥ trinitas ꝑfecta quȩ ñ pot̾ augeri:
nec potest minui. In creaturis quoq huiꝰ
sc̃e ⁊ indiuiduȩ tͥnitatis signa apparent.
Signum potentiȩ ẽ immensitas rerum.
sapientiȩ pulcritudo. bonitatis utilitas.
noscuntur a creatura rationali. Sic̃ noĩa
substantialia de quib pͥus diximus dicun¬
tur de singulis ꝑsonis. similiter illa noĩa
quȩ respectu creaturȩ competunt dõ dem¬
poraliter. uelut hec nomina. dñs. ereator.
miserator. ut enĩ augustinus att in libro
Similiter deus cep̃ creator ẽẽ intemꝑe
ex quo fecit creaturas. Non enĩ creauit

Expanded text:
et similia, totum hoc potentiae est. Si providus, et similia, totum hoc potentiae est. Si providus, inspector, intelligens, totum sapientiae est. Si pius, mansuetus, misericors, hoc bonitatis est. Et in his tribus summa perfectio est. Ubi enim occurrunt ista tria, posse, scire, velle, quod est benignitas, nihil deest. Si aliquod horum tollas, non est summa perfectio. Est ergo Trinitas perfecta, quae nec potest minui, nec augeri. In creaturis quoque hujus sanctae et individuae Trinitatis signa appSignum potentiae est rerum immensitas: sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas.  Dei cognoscuntur a creatura rationali. Sicut nomina substantia, de quibus prius diximus, dicuntur de singulis personis; similiter illa nomina quae respectu creaturae competunt Deo temporaliter, velut haec nomina, Dominus creator, miserator. Ut enim Augustinus ait in libro Similiter coepit Deus esse creator in tempore ex quo fecit creaturam. Non enim creavit
Abbreviated transcription (Latin):
deo significare: attribuit᷑ patri potentia.
filio sapientia. In hominib enĩ pater
prior ẽ filio. filius post̾ior. ⁊ ex antiqͥtate
in patre defectus. expost̾iori etate infilio
patri potentia ne uideatur prior filio.
ninde impotentior. filio sapientia. ne
uideat᷑ post̾ior ⁊ mn minus sapiens patͤ
uł inferior. Nec dr̃ filius sapientia i̾o
qͦd ipse sit solus sapiens. cũ tota trinitas
una sit sapientia. nec pat̾ potentia. quod
ipse sit solus potens. cũ tota tͥnitas una
fuit ubi plus dubitari potuit. Unde in
simbolo dr̃. credo in deum patrẽ omĩ¬
potentẽ. Sp̃e ȩtiã solet poni ad rigorẽ
tare. ⁊io bonitas uł benignitas freqͤn¬
tius appellatur. Hic oritur questio diffi¬
plures. cũ sit fortis. iustus. ꝓuidus. puis¬
nçeta. Ad quod dici potest. qđ quȩcũq
dicunt᷑ de deo. ⁊credunt᷑ ueracit̾ indeo.
ad hec tria referuntur. Si enim fortis
deus dr̃. incorruptus. incommutabilis.

Expanded text:
Deo significare, attribuitur Patri potentia, Deo significare, attribuitur Patri potentia, Filio sapientia; in hominibus enim pater prior est filio, filius posterior; et ex antiquitate in patre defectus, ex posteriori aetate in filio Patri potentia, ne videatur prior Filio, et inde impotentior; Filio sapientia, ne videatur posterior, et inde minus sapiens Patre vel inferior. Nec dicitur Filius sapientia, ideo quod ipse solus sit sapiens, cum tota Trinitas una sit sapientia; nec Pater potentia quod ipsendum, ubi plus dubitari potuit. Unde in Symbolo dicitur: Credo in Deum Patrem omnipotentem. Spiritus etiam solet poni ad significtare ; et ideo bonitas et benignitas frequentius appellatur. Hic oritur quaestio diffiplures, cum sit fortis, justus, misericors, pius, etc. Ad quod dici potest quod quaecunque dicuntur de Deo, et creduntur veraciter, ad haec tria referuntur. Si enim fortis dicitur, incorruptus, incommutabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ętiã nomine sp̃c usus ẽ ieronimꝰ
insignificatione ꝑsonarũ sic dicens.
In psalmo confessionis tres sp̃e postulat
dauid dicens. sp̃u pͥncipali confirma
nimus dicit tres sp̃s. idẽ tres ꝑsonas.
na tres res dixit ad pluralitatẽ ꝑsona¬
rũ respiciens. dit quippe sic. Res aliȩ
sunt quib fruendũ ẽ: aliȩ quib uten¬
dum ẽ. Illȩ quib ẽ fruendũ. nos beatos
faciunt: illis quib ẽ utendũ tendentes
ad beatitudinẽ adiuuam᷑. Si redire inpa¬
triam uolumus utendũ ẽ mundo. ñ
fruendũ. Frui enĩ est. amare. in herere
alicui rei ꝓpter se ipsam. Res gͥ quib
nuntur. Similiter hec nomina. potentia.
sapientia. bonitas. nomina sub̃e sunt.n
singulis ꝑsonis equalit̃ conueniunt. et
tñ sepissime in saera scriptura ꝑpotenti¬
inutile uł querere. uł querenti satisface̾.
Cũ hec nomina. pater. filius. sp̃s transla¬
da sunt acreaturis ad ipsum creatorem.
ne uideant᷑ quȩ in nobis significant in

Expanded text:
Hoc etiam nomine usus est saepe Hieronymus in significatione personarum, sic dicens: In psalmo confessionis tres spiritus postulat David, dicens: « Spiritu principali confirma nymus dicit tres spiritus, id est tres personas. na : tres res dixit, ad pluralitatem personarum respiciens. Ait quippe sic: Res aliae sunt quibus fruendum est; aliae quibus utendum. Illae, quibus fruendum est, nos beatos efficiunt; illis, quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, si redire in patriam volumus. Utendum est modo, non fruendum; frui enim est inhaerere alicui rei propter se ipsam. Res igitur qununtur. Similiter haec nomina: Potentia, sapientia, bonitas, nomina substantiae sunt, et singulis personis aequaliter conveniunt, et tamen saepissime in sacra Scriptura per potentiinutile vel quaerere, vel quaerenti satisfacere; cum haec nomina, Pater, Filius, Spiritus, translata sint a creaturis ad Creatorem ipsum, ne videantur quod in nobis significant in
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ: quȩ aliquomͦ ȩnariari potest.
Queri solet cũ gen̾atio filii apatre nec pͥn¬
cipium habeat nec finem qr ȩterna est.
ihe xp̃c in eo quod uirtus ⁊ sapientia dĩ ẽ
de patre ante. demꝑa natus ẽ. uł potiusq
nec çepit nasci nec desiit. dicamus uerius
semꝑ natus. Non aut̃ possumus dicere
semꝑ nascitur. ne imꝑfectus ẽẽ udeatur.
At uero ut ȩternus de signari ualeat ⁊⁊
ꝑfectus. ⁊ semꝑ dicamus ⁊ natus. quatinus
nnatus adꝑfectionem ꝑtineat. ⁊ semꝑ ad
deuiamus. quia quod factum ñ est nec po

Expanded text:
secundum carnem, quae aliquo modo enarrari potest. secundum carnem, quae aliquo modo enarrari potest. Quaeri solet, cum generatio Filii a Patre nec principium habeat, nec finem, quia aeterna est, Christus, in eo quod uirtus et sapientia Dei est, de Patre ante tempora natus est, uel potius, quia nec cepit nasci nec desiit, dicamus uerius semper nasci. Non autem possumus dicere 'semper nascitur', ne imperfectus esse uideatur. At uero ut perfectus, et semper dicamus et natus, quatinus et natus ad perfectionem pertineat, et semper ad deuiamus, quia quod factum non est, nec pot
Abbreviated transcription (Latin):
Ego ex deo ꝓcessi ⁊ueni. Ꝙ ita filius a pat᷑¬
cendo s ꝓcedendo. Uterq enĩ ꝓcedit apat᷑:
sc̃s genitus. qr cũ sit a patre na filio. si eẽt
genitus iam haberet duos patres. ⁊ sic
intrinitate eẽt confusio. in qua ⁊ duo pa¬
tres ⁊duo filii ẽẽnt. Quid aut̃ sit gigni.
qͥd ꝓcedere: in hac uita sciri ñ potest. Au¬
gustinus tñ in libro de tͥnitate qͥnto de hac
Quomͦ filius apatre sit genitus: impossi
bile ẽ scire. Mens deficit. uox silet. non
rubin. suꝑ seraphin. suꝑ omnem sensũ ẽ.
Credere iubem᷑: discutere ñ ꝑmittim᷑. Au¬
fer argum̃ta: uͥ fides queritur. Idem. Licet
scire qͦd natus sit filius. non aut̃ licet discu¬
tere quẽadmodũ natus sit. Quidã de ingenio
tes illi auctoritati ieronimi suꝑ eccłasten.
Quis in sacris scripturis sepissime ñ ꝓun
possibili s ꝓdifficili ponitur: ut ibi. Gene¬
rationem eius qͥs euarrabit: S hoc intel¬
lexit ieronimus de gen̾atione quȩ fuit

Expanded text:
Ego ex Deo processi et veni . Spiritus autcendo, sed procedendo, uterque enim procedit a Patre, s genitus, quia cum sit a Patre et Filio, si genitus esset, jam haberet duos patres, et sic in Trinitate esset confusio, in qua et duo patres, et duo filii essent. Quid autem sit gigni, quid sit procedere, in hac vita sciri non potest. Augustinus tamen in libro De Trinitate secundo de hac Quomodo Filius a Patre sibile est scire. Mens deficit, vox silet: non rubim, super seraphim, super omnem sensum est. Credere jubemur, discutere non permittimur. Aufer argumenta ubi fides quaeritur. Idem: Licet scire quod natus sit, non autem licet discutere quemadmodum natus sit. Quidam tamen de ingenio ; adhaerentes illi auctoritati Hieronymi super Ecclesiastem. Quis in sacris Scripturis saepissime non pro impossibili, sed pro difficili ponitur, ut ibi: Generationem ejus quis enarrabit? Sed hoc intellexit Hieronymus de generatione quae fuit
Abbreviated transcription (Latin):
arrium. unam eandemq sub̃am tͥnitatis
dicimus. impietatẽ sabellii dedignantes.
tres ꝑsonas expressas sub ꝓpͥetate diftingui¬
mus. Item. Non enĩ nomina tantummꝰ. si
ȩtiam nominũ ꝓpͥetates. idẽ ꝑsonas uelut
greci exprimunt ypoͬtasis. idest subsiften¬
tiaf confitemur. Ecce qͦd ieronimꝰ dicit.
simplex dr̃ siue ñ amittendo qd ht̃. siue¬
qr ñ est aliuo ipse. ⁊ aliud qđ in ipso ẽ. Rati¬
one ȩtiã potest ei obuiari hoc mͦ. Si tres
ꝓpetates uł relationes in deo sunt quȩ ñ sunt
ipsa diuina sub̾a. apparet ñ fuisse solam ab
ȩterno diuinã essentiã quȩ trinitas ẽ. S
sola tͥnitas ab ȩterno ẽ quȩ unus deus ẽ. fate¬
amur gͥ ires ꝑsonas uł tres illarũ ꝓpͥetates
unũ deum. unam sub̃am. ⁊ unã diuinam
sub̃am illas tres ꝑsonas eẽ. uł illas tres ꝓpͥ¬
etates. quod quãuis longe sit absensib nr̃is.
tant̃. Ut enĩ ait b̃s. gg̃. fides ñ ht̃ merttum

Expanded text:
Arium unam eamdemque substantiam Trinitatis dicimus: Impietatem Sabellii declinantes, tres personas expressas sub proprietate distinguimus. Item: Non enim nomina tantummodo, sed etiam nominum proprietates, id est personas vel, ut Graeci exprimunt, hypostases, id est subsistentias confitemur. Ecce quod Hieronymus dicit simplex dicitur sive non amittendo quod habequia non est aliud ipse, et aliud quod in ipso est. Ratione etiam potest ei obviari hoc modo: Si tres proprietates vel relationes in Deo sunt quae non sunt, ipsa divina substantia apparent non faeterno divinam substantiam, quae Trinitas est. Sed sola Trinitas est ab aeterno quae unus Deus est; fateamur igitur tres personas, vel tres illarum proprietates unum Deum, unam essentiam et unam divinam substantiam: illas tres personas esse vel illas proprietates. Quod quamvis longe sit a sensibus nostrit, ut enim ait Gregorius: Fides non habet meritum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsone. idẽ. discreti ꝑtres ꝓprictates. sic̃ enĩ
cũ dr̃ filius ẽ deus. ñ distinguitur apat.
s cũ additur filius ẽ deus de deo. lam fit
iudico. Pret̾ea ẽ unũ nom̃. scilicet tri¬
nitas qͦd de nulla ꝑsona singillaã dr̃¬

Expanded text:
e, id est disereti per tres proprietates. Sicut enim cum dicitur: Filius est Deus, non distinguitur a Patre, sed cum additur: Filius est Deus de Deo, jam fit aejudico. Praeterea est unum nomen, scilicet, Trinitas, quod de nulla persona singillatim d
Abbreviated transcription (Latin):
tres ẽẽntias quã tres deos. dici fas non ẽ.
Sunt alia nomina quib distinguitur
trinitas. pater. ingenitus. genitor. n hȩc
conueniunt patri tm. filio soli conue¬
niunt ł alia. filius. genitus. natus. uer¬
sc̃s. donum. ꝓcedens a patre ⁊ filio.  ħ
omĩa significant ꝓpͥetates quib ꝑsonȩ

Expanded text:
tres essentias quam tres deos dici fas non est. tres essentias quam tres deos dici fas non est. Sunt et alia nomina quibus distinguitur Trinitas. Pater, ingenitus, genitor: et haec conveniunt Patri tantum. Filio soli conveniunt haec alia; Filius genitus, natus, Vernctus, donum, procedens a Patre et Filio; et haec nomina significant proprietates quib
Abbreviated transcription (Latin):
eo filius ⁊ sp̃e sc̃s. ipse anullo. Quod afilio
ꝓcedat sp̃c sc̃s. habemꝰ auctoritates mul
ideo dicunt qr in simbolo apłoꝵ nulla fit¬
inde mentio. hoc incredo minori. nec in
simbolo qͦd fuit datũ in nycena synodo.
in fine cuius habet᷑. Qui alit̃ dix̾it: ana¬
thema sit. Quod nos ita exponimus. Qui
alit̃. idẽ contrariũ. S cũ istud ñ sit ibi af¬
firmatũ uł negatũ: ñ dicimꝰ illi simbolo con¬
Us p̃missis. uidendũ ẽ quod in sc̃a tͥni¬
tate sunt quecdã nomina distinguen¬
tia ꝑsonaᷤᷤ. sunt ⁊alia unitatẽ nate᷑ uel
substantię significantia. ht hec nomina
deus. omĩpotens. ȩternus. immensus: et¬
ud ẽ illi naturȩ. eẽ. quã deũ esse. omĩpo¬
iustum. ⁊ similia. E ideo sic̃ una essentia
nñ tres. ita unus ds̃ nñ tres. unus omp̃s¬
ncet᷑a. Augustinꝰ. in libro septimo de tri¬
nitate. Quia hoc ẽ illi ẽẽ dm̃ qͦd ẽẽ tam

Expanded text:
eo Filius et Spiritus sanctus, ipse a nullo. Quod a Filio eo Filius et Spiritus sanctus, ipse a nullo. Quod a Filio procedat Spiritus sanctus auctoritates multideo dicunt, quia in Symbolo apoinde mentio, hoc est in Credo minori, nec in Symbolo quod fuit datum in Nicaena synodo: in fine cujus habetur, qui aliter dixerit anathema sit, quod nos ita exponimus: qui aliter, id est contrarium. Sed cum istud non sit ibi affirmatum vel negatum, non dicimus illi Symbolo cons praemissis videndum est quod in sancta Trinitate sunt quaedam nomina distinguentia personas. Sunt et alia unitatem naturae vel substantiae significantia, ut haec nomina: Deus, omnipotens, aeternus, immensus, etm est aliud naturae esse, quam Deum esse, omnipoet similia, et ideo sicut una essentia et non tres; ita unus Deus et non tres, unus omet caetera. Augustinus in libro septimo De Trinitate: Quia hoc est illi esse Deum, quod esse: tam
Abbreviated transcription (Latin):
a filio. ꝓcedit apatre. ꝓcedit ⁊a filio:. qr
neius missio ẽ ipsa ꝓcessio qua expatre
n filio. ꝓcedit. Augustinꝰ. in libro qͥnto
de trinitate ait. Procedit non quomodo
natus: s quomͦ datus. Quod autem datũ¬
ẽ. nadeum qui dedit refertur. nad eos qͥb
Nam donũ potest eẽ antequã detur. dona¬
tum aut̃ nisi datũ fuerit. nullomͦ dici
potest. hic oritur magna questio quare
illa tria quȩ in anima sunt ñ dicant᷑
tres ꝑsonȩ sic̃ illa quȩ eorũ similitudine
in deitate reꝑta sunt tres ꝑsone dicunt᷑
nsunt. Ad quod potest dici qd̾ ideo ñ sunt
ꝑsonȩ qr sunt affectiones mutabiles circa
aminã. Aliquando enĩ anima sine noti¬
cia ẽ namore. nec dici pot̾ noticia homi¬
nis ẽ homo. amor hominis ẽ homo. sed
sapientia dei deus ẽ. amor dĩ ds̃ ẽ. qr ñ ẽ
in deo aliud abipso. Tres gͥ ꝑsonȩ unus
dicit. Pater ẽ pͥncipiũ tͥnitatis. hoc ẽ intri¬
nitate. qr ñ est principiũ sui ipsius. s ab

Expanded text:
a Filio, procedit a Patre, procedit et a Filio; quia et ejus missio ipsa processio est qua ex Patre et Filio procedit. Augustinus in libro quinto De Trinitate ait: Procedit non quomodo natus sed quomest, et ad eum qui dedit refertur et ad eos quibus Nam donum potest esse et antequam detur, donatum autem nisi datum fuerit nullo modo dici potest. Hic magna oritur quaestio, quare illa tria quae in anima sunt, non dicantur tres personae, sicut illa quae horum similitudine in Deitate reperta sunt, tres personae dicuntur, et sunt. Ad quod dici potest quod ideo non sunt personae, quia sunt affectiones mutabiles circa animam. Aliquando enim anima est sine notitia et amore. Nec potest dici: Notitia hominis est homo, amor hominis est homo; sed sapientia Dei Deus est, amor Dei Deus est, quia non est in Deo, aliud ab ipso. Tres igitur personae unus dicit : Pater est principium Trinitatis, hoc est in Trinitate, quia non est principium sui ipsius, sed ab
Abbreviated transcription (Latin):
discendo etiã quȩ nescit. ut in angłis.
In hoc enĩ pͥus npost̾us. consideratur
deus nec ꝑ temꝑa nec ꝑloca moueri. S
ubi augustinꝰ dicit quod spualis creata
ñ mouet᷑ ꝑloca. hoc intellexit. ñ habet
localem circũscriptionẽ. Ea enĩ que ha¬
bent dim̾sionem. loco circũseribunt᷑:¬
qm̃ eis scđm locũ. pͥncipiũ. ⁊ mediũ.
quia ita ẽ hic quod ñ alibi. localis ẽ. licet
ñ faciat distantiã in loco. quia si multi
de corꝑib contineret. Solus gͥ deus quia¬
intra se omnia continet iuxta illud. in
habet terminũ. loeale ẽ. scdđ̾m aliqͥd loca¬
le ẽ. Ambrosuis in libro de fide ad grati¬
anum imꝑatorem. Sic enĩ dixit ysaias.
in minist̾ium. sp̃c oꝑatur minist̾ium. se¬
raphim de loco ad locũ transit. ñ enĩ com¬
plet omnia s ipsum repletur a spũ: hic pla¬
ne dicit ambrosius quod angeli locales sint.
is consicderatis: restat de his uidere quȩ

Expanded text:
discendo etiam quae nescit, ut in angelis, discendo etiam quae nescit, ut in angelis, in hoc enim prius et posterius consideratur. Deus nec per tempora, nec per loca. Sed ubi Augustinus dicit: Spiritualis creatura non movetur per loca; hoc intellexit, non habet localem circumscriptionem. Ea enim quae habent dimensionem loco circumscribuntm eis secundum locum, principium, medium, quia ita est hic quod non alibi, localis est, licet non faciat distantiam in loco; quia, etsi mulde corporibus contineret. Solus intra se omnia continet, juxta illud: « Ihabet terminum, secundum aliquid est locale. Ambrosius in libro De fide ad Gratianum imperatorem: Sic enim dixit Isaias: in ministerium; seraphim operatur ministerium. Seraphim de loco ad locum transit, non enim complet omnia, sed ipsum repletur a Spiritu. Hic plane dicit Ambrosius, quod angeli locales sunt. His consideratis, restat de his videre quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ essentiã. ꝑ habitantẽ gr̾am ñ in om̃ibꝰ.
s in bonis tm̃. nec equalit̃.qr quanto
meliores. tanto habundantiꝰ in eis deus
habitat. idest ꝑfectius cognoscit᷑ ⁊ dilig̃r
culas corꝑis tota simul adẽ. nec minor
in minorib nec maior in maiorib. s tñ
inaliis intensius. in aliis remissuis effe¬
ctus suos exercet. cũ insingłis parcicu¬
lis corꝑis eẽntialiter sit. In malis ñ est
nantur ab eo. Uñ scribitur. Lux inte¬
nebris lucet: ⁊ tenebre eã ñ cõprehen¬
derunt. Sic̃ lux solis ꝑfundit ocłos ceer
s ñ capit᷑ ab eo. Bonos uͦ illuminat lux
ista. s ñ equaliter. Augustinus ad darda¬
nũ. Cũ deus qui uͥq est ñ in om̃ĩb ha¬
bitet: etiã in quib habitat. ñ equaliter
liabitat. Nam inde ẽ illud qd heliseus
ma alii sanctiores sunt qui habundan¬
tius habent dm̃ habitatorẽ. Illi ab eo
longe ẽẽ dicunt᷑. qui peccando dissimil
nec in loco. nimis inherentes isti aucto¬

Expanded text:
 gratiam, non in omnibus, sed in bonis tantum, nec aequaliter, quia quanto meliores, tanto abundantius in eis habitat, id est perfectius cognoscitur et diligitur culas corporis tota simul adest, nec minor in minoribus, nec major in majoribus; sed tamen in aliis intensius, in aliis remissius effectus suos exercet, cum in singulis partibus corporis essentialiter sit. In malis non estnantur ab eo, unde: « Lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt , » sicut lux solis perfundit ocsed non capitur eo. Bonos vero illuminat lux ista, sed non aequaliter. Augustinus ad Dardanum: Cum Deus qui ubique est non in omnibus habitet, etiam in quibus habitat non aequaliter habitat. Nam inde est illud quod Eliseus bus sanctis alii sanctiores sunt, nisi abundantius habeant Deum habitatorem? Hi quoque ab eo longe esse dicuntur qui peccando dissimilenec in loco: nimis inhaerentes isti sent
Abbreviated transcription (Latin):
creator. ⁊ tñ uerum ẽ dñs omniũ est ab
ȩterno. creator ẽ ab ȩterno. s non ab ȩt̾̃no
dñs. ab ȩterno creator. Nec debet mirum
uideri quod aliquid ei competere ex tp̃r
dicitur. Namq assumpsisse carnen extem¬

Expanded text:
nus omnium est ab aeterno, creator est ab aeterno; sed non ab aeterno Dominus vel creator. Non debet mirum videri, quod aliquid ei competere ex tempore dicitur. Namque assumpsisse carnem
Abbreviated transcription (Latin):
maculari. nec ꝓsui simplicitate diuidi.
Augustinꝰ. ad dardanũ. Non solũ uniu̾si¬
tati creature: uerũ etiã cuilibet parti
eiꝰ totus parit̃ adest. In eadem. fatendũ ẽ
ubiq eẽ deũ ꝑdiuinitatis p̃sentiã. s non
uͥq ꝑhabitationis gratiã. Propt̃ hanc enĩ
inhabitationẽ ubi ꝓculdubio gr̃a dilec

Expanded text:
maculari, nec pro sui simplicitate dividi. maculari, nec pro sui simplicitate dividi. Augustinus ad Dardanum: Non solum universitati creaturae? verum etiam cuilibet parti ejus totus pariter adest. In eodem: Fatendum est ubique esse Deum per Divinitatis praesentiam; sed non ubique per inhabitantis gratiam. Propter hanc enim in
Abbreviated transcription (Latin):
nichilo facta. ñ erat deus in ea cum nil
erat. mͦ ẽ in ea. gͦ ẽ ubi ñ erat pͥus. mu
tabilis ẽ gͥ. S quẽ admodũ si nubes oppo¬
natur radio solis. ñ est tñ radius alibi ꝗͣ
pͥus. nubes uͦ ẽ ubi ñ erat s radius ñ. ꝙ
nubes ubi radius erat ibi cep̃ eẽ. ita ds̃
cũ anteꝗͣ creatura illa eẽt ubiq foret.
ibidem erat ubi facta ẽ illa. Non gͦ mͦ
alibi ẽ quã prius. Ita ętiã dicimꝰ de mun¬
do ⁊ de omnib creaturis. qͦd licet ñ sẽꝑ
fuerint. cũ auctoritas dicat deũ in sin¬
gulis eẽ. non tñ est uͥ ñ erat. quia ubiq
sine loco ueraciter ẽ sic̃ sempiternus
sine temꝑe. ut augustinus dic̃. Quãius
gͥ ad plenum discutere ñ sufficimꝰ. indu¬
bitanter tñ credimꝰ deũ ubiq essentialit̃
ẽẽ. nec sine eo potest aliquid subsist̾e
lo continetur. qui non potest comp̃hen¬
di ꝓsui immensitate. nec ꝓsui puritate

Expanded text:
nihilo facta, non enihilo facta, non eerat; modo est in ea: ergo est ubi non erat prius, igitur mutabilis est. Sed, quemadmodum, si nubes opponitur radio solis, non est tprius; nubes vero est ubi non erat, sed radius non; quia nubes ubi radius erat ibi coepit esse. Ita Deus cum antequam creatura illa esset ubique foret, ibidem erat ubi illa facta est: non ergo modo alibi quam prius. Ita etiam dicimus de mundo et de omnibus creaturis: quae, licet non semper fuerunt cum auctoritas dicat Deum in singulis esse, non tamen est ubi non erat; quia ubique sine loco veraciter est, sicut sempiternus sine tempore, ut Augustinus dicit. Quamvis igitur ad plenum discutere non sufficimus, indubitanter tamen credimus Deum ubique essentialiter esse; nec sine eo potest aliquid subsisterelo continetur; qui non potest comprehendi pro sui immensitate, nec pro sui puritate
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ itaq deũ in om̃i loco ueraciter nessen¬
tialiter eẽ. nec tñ loco ꝯp̃hendit᷑ ullo
dine opinemur deũ ꝑcuncta distendi. sic̃
humus aut lux ista diffunditur. s ita potiꝰ
sicuti ẽ sapientia in duob quoꝵ neuter
sapientior ẽ. s alter corꝑe grandior. Una
sapientia inutroq. Non ẽ in maiore
maior. ninminore minor: aut minor
in uno quã induob. Ita ndeus sine la¬
bore regens. sine onere continens mun¬
dũ. in celo totus. in terra totus. ninutͦq
totus. ⁊nullo contentus loco. s in se ip¬
so ubiq totus. Ideo uͥq eẽ dicitur: quia
nulli parti rerum ẽ absens. Ideo totus.
quia ñ parti rerum partẽ suã presentẽ
exhibet. ⁊ alt̾i parti alterã partẽ. In se¬
ipso: quia ñ continetur eis in quib pre¬
sens ẽ tanquã sine illis eẽ non possit.
Nam spacia locorum tolle corꝑib corꝑa
non erunt. tolle ipsa corꝑa qualitatib.
ñ erit ubi sint. Sdeo necesse ẽ ut non

Expanded text:
itaque Deum in omni loco veraciter et essentialiter esse, nec tamen loco comprehendi ullo, dine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus aut lux ista diffunditur; sed ita potius sicuti est sapientia in duobus quorum neuter sapientior, sed alter corpore grandior. Una sapientia in utroque non est in majore major, nec in minore minor; aut minor in uno quam in duobus; ita et Deus sine labore regens, sine onere continens mundum, in coelo totus, in terra totus, et in utroque totus; et nullo contentus loco, sed in seipso ubique totus. Ideo ubique esse dicitur, quia nulli parti rerum absens; ideo totus, quia non parti rerum partem sui praesentem exhibet, et alteri parti alteram partem in seipso; quia non continetur in eis quibus praesens est tanquam sine illis esse non possit. Nam spatia locorum tolle corporibus, et corpora non erunt; tolle ipsa corpora qualitatibus, non erit ubi sint, et ideo necesse est ut non
Abbreviated transcription (Latin):
tem. eẽ immensum neternũ. bonũ. iustũ.
Cum aut̃ dicit᷑ iustus ⁊⁊ sapiens ⁊⁊ cęt̾a. ñ
diuersitatem ꝓpͥetatũ ostendimꝰ. q in deo
nulla ẽ: s diuersos effectus qͦs deus incre¬
aturas oꝑatur. Cũ enĩ dicit᷑ iustus. intel¬
ligimus qr iuste iudicat: sapiens. quia
sapienter omnia facit igub̃nat. Miseri
peccatorib parcit. Augustinus contra ar¬
rium. Intelligamus deũ quantũ possumꝰ
sine qualitate bonũ. sine quantitate mag¬
num. sine indigentia creatorem. sine situ
tabilia facientẽ. nichilq patientẽ. Quod
siquis ita dm̃ cogitat. ⁊ nundũ potest om¬
nino inuenire quid sit. pie tñ caueat qͣn¬
tum potest aliquid sentire de illo qͦd non
sit. Hȩc diuina substantia. ubiq tota. et
erant. idest immutabiliter. qr eorũ disposi¬
tio ⁊ordo. in ipso fuit abȩterno. Non enĩ
in deo ceꝑunt ẽẽ quȩ in actu nortũ ha¬
bent ⁊mutabilitatẽ. Quod deus ubiq et
in omni creatura sit: ipse ait ꝑꝓpħam.

Expanded text:
bonum, justum. Cum autem dicitur justus, sapiens, etc., non diversitatem proprietatum ostendimus, quae in Deo nulla est, sed diversos effectus, quos Deus in creaturis operatur. Cum enim dicitur justus, intelligimus quia juste judicat; sapiens, quia speccatoribus parcit. Augustinus contra Arium: Intelligamus, inquit, Deum quantum possumus sine qualitate bonum, sine quantitate magnum, sine indigentia creatorem, sine situ tabilia facientem, nihilque patientem. Qusi quis ita Deum cogitat, et nondum potest invenire quid sit, tamen pie caveat, quantum potest, aliquid sentire de illo quod non sit. Haec divina substantia ubique tota, et erant , » id est immutabiliter, quia eorum dispositio et ordo in ipso fuit ab aeterno; non enim in Deo coeperunt esse, quae in actu et ortum habent et mutabilitatem. Quod Deus ubique et in omni creatura sit, ipse ait per prop
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ã trinitate illa ꝑsona quȩ anullo ẽ appel¬
latur pater. Ideo scilicet qͦd de sub̾a sua
genuit filium. Sapientia patris seu uer¬
bum.dicit᷑ filius. quia genita ab ipso pat᷑.
sc̃ificandũ. Non tñ uenit sine pat̾ ⁊⁊ filio.
quia tͥnitas indiuisa ẽ. s inspirari a patre
⁊ filio. hoc illi ẽ eẽ apatre ⁊ filio. qͦd eternũ
ẽ illi qui datur ex temꝑe naccipit᷑. sicut
spiritus sc̃s donũ est patris nfilii. ⁊ cũ dat᷑
extemꝑe datur. ⁊dari a patre ⁊filio. ñ altud
illi ẽ quã cũ datur ẽẽ a patre ⁊ filio. qͦd
eternum illi est nñ temꝑale. qui datur ex
temꝑe. Sic. qͦd sp̃c sc̃s ẽ patris ⁊ filii. ȩter¬
nũ illi ẽ. qd ex temꝑe inspiratur apatre

Expanded text:
sancta Trinitate illa persona quae a nullo est appelsancta Trinitate illa persona quae a nullo est appellatur Pater. Ideo scilicet quia de substantia sua genuit Filium. Sapientia Patris seu Verbum dicitur Filius, quia genita ab ipso Patre. sanctificandum, et non tamen venit sine Patre et Filio, quia trinitas indivisa est; sed inspirari a Patre et Filio, hoc illi est esse a Patre et Filio, quod aeternum illi est, qui datur ex tempore, et accipitur. Sic Spiritus sanctus donuex tempore datur; et dari a Patre et Filio non aliud illi est quam esse a Patre et Filio; quod aeternum illi est et non temporale qui datur ex tempore. Sic quod spiritus est Patris et Filii, aeternum illi est qui ex tempore inspiratur a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
mens abistis adcreatorem suũ. ⁊ consicłat
eũ sapientiã habere. ⁊qm̃ nunquã sine
sapientia fuit. considerat ȩtiã quod sapi¬
entiam suã semꝑ dilexit. ⁊ qͦd amorẽ ad
eam semꝑ habuit. nẽ amor coeternus
eterno ⁊ coeternę sapientie ipsius. Rursꝰ
considerat qd̾ non potest in deo aliqͥd diu̾¬
sum eẽ abeo. ⁊ ita sapientia dei deus est.
namor eius deus ẽ. ⁊ ideo manet unitas
nsapientia patris quȩ apatre genita est.
me indiuina scriptura amor patris et
filii appellatur. ⁊sunt iste tres ꝑsone di¬
stinctȩ. quia pat̾ non ẽ filius. nec sp̃c sc̃s.
nec filius pat̾ uł sp̃c sc̃s. et tñ iste tres¬
ꝑsonȩ una substantia. unus deus. Augu¬
stinus. in libro de tͥnitate. Tres ꝑsonas
eiusdem essentiȩ: uł tres ꝑsonas unã es¬
sentiã dicimus. Tres aut̃ ꝑsonas ex eadẽ
essentia ñ dicimus. quasi aliud qͦd essentia.
aliud qͦd ꝑsona. Hic uidendũ est quare in

Expanded text:
mens ab istis ad Creatorem suum, et considerat mens ab istis ad Creatorem suum, et considerat eum sapientiam habere. Et quoniam nunquam sine sapientia fuit, considerat etiam quod sapientiam suam semper dilexit, et quod amorem ad eam semper habuerit, et est amor coaeternus aeterno, et coaeternae sapientiae ipsius. Rursus considerat quod non potest in Deo aliquid diversum esse a Deo, et ita sapientia Dei Deus est, et amor Dei Deus, et ideo unitas et sapientia Patris, quae a Patre genita est, me in divina Scriptura amor Patris et Filii appellatur; et sunt istae tres personae distinctae, quia Pater non est Filius, nec Spiritus sanctus, nec Filius estn una substantia, unus Deus. Augustinus in libro De Trinitate: Tres personas ejusdem essentiae vel tres personas unam essentiam dicimus, tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud quod essentia, aliud quod persona. Hic videndum est quare in
Abbreviated transcription (Latin):
in his quȩ facta sunt. Ueus enĩ qui in se
uideri non potest: in oꝑe suo manife¬
status ẽ Nam sic̃ sapientia hominis
ñ udetur nisi ab ipso homine. donec ma¬
nifestetur ꝑuerbũ. ita sapientia dĩ non
potuit agnosei. donec manifestata ẽ ꝑuer
bũ suũ. qͦd ẽ quasi extrinset᷑um uerbum.
sapientiã dĩ quodãmodo reuelans. sicut ꝑ
uerbũ oris manifestatur uerbũ cordis.
idẽ cogitatio mentis. Ꝙ quia inter omnes
creaturas magis accedit adsimilitudinem
dei creatura rationalis. ea enĩ sola adima¬
ginem ⁊similitudinẽ dĩ est facta. in se ip̃a
potuit humana mens uestigiũ trinitatis
inuentre euidentius quã incet̾is. Hidit enĩ
qm̃ ex ipsa nascit᷑ sapientia quȩ ẽ in ipsa.
nqm̃ ipsa diligit sapientiã suã: nita ꝓced̾
qͦ ⁊psa mens diligit sapĩam genitã a se.
se distincta. qm̃ mens. ñ est sapientia uł
amor. nec sapientia. mens uel amor. et tñ
unitaᷤᷤ substantię ñ recedit. n conscendit

Expanded text:
eus enim qui in se videri non potest, in opere suo manifestatus est. Nam, sicut sapientia hominis non videtur, nisi ab ipso homine, nisi manifestetur per verbum, ita sapientia Dei non potuit agnosci, donec manifestata est per opus suum, quod est quasi extrinsecus verbum, sapientiam Dei quodammodo revelans, sicut per verbum oris manifestatur verbum cordis, id est cogitatio 1020 mentis. Et, quia inter omnes creaturas magis accedit ad similitudinem Dei rationalis creatura, ea enim sola ad imaginem et similitudinem Dei facta est, in se ipsa potuit humana mens vestigium Trinitatis invenire evidentius quam in caeteris, vidit enim quod in seipsa nascitur sapientia, quae est ipsa, et quoniam ipsa diligit sapientiam suam, et ita procquo ipsa mens diligit sapientiam genitam a se, se distincta; quoniam mens non est sapientia vel amor, nec sapientia mens vel amor, et tamen unitas substantiae non recedit. Et conscendit
Abbreviated transcription (Latin):
ita alicrbi sit diuina substantia qͦd non
ubiq gͦ localis. Concedat᷑ gͦ quod ubiq
essentialit̾. Auctoritas namq auigustini
quã solent inducere. illorũ errorem potiꝰ
quã iuuet destruit. hoc ẽ. deus ubiq est
ñ locis s actionib. ut foueant errorem.

Expanded text:
ita alicubi divina substantia, quid non ita alicubi divina substantia, quid non ubique? Ergo localis? Concedant ergo quod ubique essentialiter est. Auctoritas namque quam solent inducere, illorum errorem, potius quam juvet, destruit, hoc scilicet: Deus ubique est, non locis, sed actionibus. Ut errorem
Abbreviated transcription (Latin):
ficis. ita omnia in deo abȩterno. nec tamen
sequit᷑. gͦ ab eterno fuerunt. s in deo ab
ȩterno. quia si in deo cepissent. iã in dõ
eẽt mutatio. Solet opponi. si creaturȩ st̃
in deo. quia ab eo sciuntur anteqͣm fiãt:
fiant. S ut diximus creatẽ in deo sunt.
qr earũ dispositio ncausa in eo. Maloꝵ¬
uero non ẽ auctor deus. Ut ostendimꝰ
creature non sunt in deo ꝑ essentiã. d̃s
uͦ in omnẽ creaturã ꝑ eẽntiam. Quidã
quasi eum contingere possent inqui¬
nationes sordium si ubiq eẽt essentia¬
liter. Quod tam friuolũ est. ut nec re¬
prehensione sit dignũ: cũ etiã sp̃e ere¬
atus sordib corꝑis ⁊ si leꝑsi. uł quan¬
tumeũq polluti. inquinari ñ possit.
Postremo queratur ab eis quid potuis
de deo concedendũ sit. uel quod nusquã
alicubi. ⁊ ita qđ ñ ubiq sit. S qͥs audeat
dicere qͦd nusquã diuina eẽntia sit. quis
ȩtiã quod alicubi ⁊ non ubiq : Si enim

Expanded text:
ficis, ita omnia in Deo absequitur: ergo ab aeterno fuerunt, sed in Deo ab aeterno; quia si in Deo coepissent, jam in eo esset mutatio. Solet opponi: Si creaturae sunt in Deo, quia a Deo sciuntur antequam fiant,fiant. Sed, ut diximus, creaturae in Deo sunt, quia dispositio earum est in eo, vero non est auctor Deus. Ut enim ostendimus, creaturae non sunt in Deo per essentiam; Deus vero in omni creatura est per essentiam. Quidam quasi eum contingere possent inquinationes sordium, si ubique esset essentialiter, quod tam frivolum est, ut nec responsione sit dignum, cum etiam spiritus creatus sordibus corporis etsi leprosi, vel quantumcunque polluti inquinari non possit. Postremo, quaeratur ab eis quid potius de Deo concedendum sit, vel quod nusquam alicubi, ita quod non ubique. Si quis audeat dicere quod nusquam divina essentia sit, quid est quod alicubi, et non ubique? Si enim