comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audeat idoneum mar tirioseputare. cui podrus idoneris nondũ
suerat. quando eum os ados. ipsedñs instrui ebat Siitaq dixe¬
rit aliquis. nandebere dicipopuilis xp̃ianis. audire cupientibrs
quae sint dequib dñs tunc dicebat. ad huc multa habeo uobis
dicere so non potestis portaremꝰ: Siapłi nondum poterant.
multominus uospotestis : quia forte sic multi fossunt audire
quod tunc ñdumpoterat pacrus: sic̃ multiposunt martirio
coronari quod tunc ñ dũ poterat parus : Presertim iammis so
spusc̃o. qui tunc nondum erat missus: dequo continuo sub iunxit
atq ait. Cum autem uenerit illesp̃s ueritatis. docebituo som¬
nẽ ueritatẽ: Sicutiq demonstrans ideo illos quae habebat
Nunquid ideoscimꝰ quȩ sint quȩdicere noluit: quȩ tunc sei¬
remꝰ si ab eo dicta legeremus. uelaudis semꝰ : Aliudesteni
scire utrũ a nobis uel a uobis portaripos sint : Aliud autẽ

Expanded text:
audeat idoneum martyrio se putare, cui Petrus idoneus nondum audeat idoneum martyrio se putare, cui Petrus idoneus nondum fuerat; quando eum os ad os ipse Dominus instruebat? Sic itaque dixerit aliquis non debere dici populis christianis, audire cupientibus quae sint de quibus Dominus tunc dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, Si Apostoli nondum poterant, multo minus vos potestis: quia forte sic multi possunt audire, quod tunc nondum poterat Petrus, sicut multi possunt martyrio coronari, quod tunc nondum poterat Petrus: praesertim jam misso Spiritu sancto, qui tunc nondum erat missus, de quo continuo subjunxit, atque ait, Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem; sic utique demonstrans illos ideo quae habebat iscipuli: numquid ideo scimus quae sint quae dicere noluit, quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus vel audiremus? Aliud est enim scire utrum a nobis vel a vobis portari possint; aliud autem
Abbreviated transcription (Latin):
idonei. qua alii capere nũdũualent : &sino nom̃ia dequibus
magister deus illedicebat. ad huc multa habeo uobis dicere.⁊
tam̃ eoru fortas se nonnulla Sos quȩ nam sint ista. quȩ ipse
nundixit : temerarium estuelle prae sumere. c dicere
Nam & mori proxp̃o nandũ erant idonei tuncap̃li. quib dice¬
bat . non potestis seqͥmͦ.: Vndẽ primꝰeorũ parus qui hocse iampos¬
sepra sumpserat: aliud expertus est quãputabat : o t̾mpostea
uiriꝰmulieres. putri& puelle. iuuenes & uirgies. senes cũ
iuniorib: innumenabiles. martirio coronatisint i epofita
portare muente sunt oues. quodtunc quando istadnis lapua¬
batur ñdũ poterant portare pastores : Nunquid ergo debui¬
it illis ouibus dicimillo tẽptationis articulo. quo. tertare
usq ad mortẽ proueritate oportebat. & proxpinõe uel doctrina
sanguinẽ fundere: Num quid inqua debuit eis dici: quis urm

Expanded text:
idonei, quae alii capere nondum valent; et si non omnia de quibus idonei, quae alii capere nondum valent; et si non omnia de quibus magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temerarium est velle praesumere ac dicere. Nam et mori pro Christo nondum erant idonei tunc Apostoli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo; unde primus eorum Petrus, qui hoc jam se posse praesumpseratmulieres, pueri et puellae, juvenes et virgines, seniores cum junioribus innumerabiles martyrio coronati sunt; et posse inventae sunt oves, quod tunc quando ista Dominus loquebatur, nondum poterant portare pastores. Numquid ergo debuit illis ovibus dici in illo tentationis articulo, quo certare usque ad mortem pro veritate oportebasanguinem fundere; numquid, inquam, debuit eis dici, Quis vestrum
Abbreviated transcription (Latin):
Nisto scĩ &uangeli cupitulo. ubi dñs ait dis cipulis
suis. Ad huc mul tababeo uobis dite re. so non po¬
testis portaremodo: prius qua rendum illud oc¬
currit . quomodo superius dixerit . om̃iaque audiui a patre meo
notaftei uobis & hic dicat. ad huc multa habeo uobis dicere. sac
non potestis portaremodo.: Uerũ illud quomo dodixerit. quod
nondum fecerat. tam quam fecerit : sicut eaquar futum sunt dm̃
fecis seprophaa testitur dicens. quifecit qua futurasunt:
Iam cum ipsa uerba traciaremus. ut potuimus exposumus :
Nuncergo quaristasint. quae apłitunt portare nom poterant.
uultis forsitan scire : S& quis nr̃maudeat eorus edicere iã
capacem : quae illicapere ntinualebant. Ac ꝑ hoc necame
expectanda sunt utdicantur. quȩ forte non caperẽ simihi
ab alio dicerentur: necuos eaportare possetis. c iam siego
tantus essem. uta meista quȩ uobis altiora sunt audiretis ⁊
Et sieriquidem potest. ut sint aliqui in uobis ad ea capienda iã

Expanded text:
isto sancti Evangelii capitulo, ubi Dominus ait discipulis suis, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo, prius quaerendum illud occurrit, quomodo superius dixerit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : et hic dicat, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo. Verum illud quomodo dixerit, quod nondum fecerat tanquam fecerit, sicut ea quae futura sunt, Deum fecisse propheta testatur dicens, Qui fecit quae futura sunt , jam cum ipsa verba tractaremus, ut potuimus, exposuimus. Nunc ergo quae ista sint quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem potest ut sint in vobis aliqui ad ea capienda jam
Abbreviated transcription (Latin):
sint illa inmunda & nefanda portari. ⁊ Alia sunt mala quae
portare non potest qualis cũq: pridor humanus: & alia sunt
bona quȩ portare non potest paruus sensus humanus. ⁊¬
stasiunt incorporib inpudicis : illa remota sunt a corpori¬
b uniuersis. : Hoc in pura carne comittit᷑. illud puram̃¬
teuix cernit᷑. ⁊ Renouami ergospũ mentis urae : & intel¬
ligite quar situo luntas dei: quod bonu. & bene placitu. &
ꝑfectũ : ut in caritate radicati& fandati. possitis cõpͣ hen¬
dere cum om̃ibus sc̃is. quȩ sit longitudo. latitudo. altitudo.

Expanded text:
sint illa immunda et nefanda portari. Alia sunt mala quae portare non potest qualiscumque pudor humanus, et alia sunt bona quae portare non potest parvus sensus humanus: ista fiunt in corporibus impudicis, illa remota sunt a corporibus universis; hoc impura carne committitur, illud pura mente vix cernitur. « Renovamini ergo spiritu mentis vestrae , et intelligite quae sit voluntas Dei, quod bonum est et beneplacitum et perfectum » : « ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere cum omnib
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eum baptitatumuenis se. atq mansisse : in mouero a quo
scimus eum. nuquã separabilem fuisse : uid estergo sinonabi¬
ero paraclitus nonue nio aduos : nisi non potestis capere
iam coeperat spm: & si nouenimus inquid scđm carnem xp̃m.
sccꝰ nunc iam nonnouimus xebiam ipsam quoq carnem xp̃i. non
scđm carnem nouit : qui uerbum carnẽ factum . spiritailiter
nouit ⁊ Hoc nimirum signisicare uoluit magisterbonus di¬
cendo : sienim non abiero : paraclitus nonuenia aduos: siautẽ
abieromittam eum aduos .: xp̃o autem discedente corpora¬
liter : non solum sp̃s sanctus sa & pater & filius illis affuit
spiritaliter :⁊ Namsiabe is sic abces sit xp̃s . ut pro illo nancũ
uobiscum sum usq in consum mationem scłi . Mueniemus
adetum ego& pater. & mansionem apud eum faciemus.
incoernum : Ec perhoc cum ex carnalibus uelam malib
essent spiritales futuri. profecto & patre & filium & sp̃m¬

Expanded text:
super eum baptizatum venisse, atque mansisse , imo vero a quo super eum baptizatum venisse, atque mansisse , imo vero a quo scimus, eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo: Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos? nisi: Non potestis capere jam coeperat Spiritu: Et si noveramus, inquit, secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus . Etiam ipsam quippe carnem Christi non secundum carnem novit, qui Verbum carnem factum spiritualiter novit. Hoc nimirum significare voluit magister bonus dicendo, Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos. 5. Christo autem discedente corporaliter, non solum Spiritus sanctus, sed et Pater et Filius illis adfuit spiritualiter. Nam si ab eis sic abscessit Christus, ut pro illo, non cum vobiscum sum usque in consummationem saeculi ; et, Veniemus ad eum ego et Pater, et mansionin aeternum; ac per hoc cum ex carnalibus vel animalibus essent spirituales futuri, profecto et Patrem et Filium et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
um corporibus ingesturus corpris humanum. soo seipsũ
credentium pectoribus infusurus: Deniq: ad iungit :
Sedegoueritatẽ dicouobis : expedit uobis ut egouadam :
Sienim non abiero: paraclitus nonuenia& aduos. ⁊ Si autem
abiero : mittam eum aduos. ⁊ lamquã dicero : Expedit
uobis : ut hec sormaserui. auferatur auobis ⁊ Caro quidem
factũ uerbum habito in uobis : sed nolo ad huc merarna¬
liter diligatis: Ꝙistolacte contenti. semꝑ in fantes
eẽ. cupiatis : Expedit uobis : ute gouadam.⁊ Sienim
non abiero : para clitus nonue niae aduos., Sialim̃tate¬
nera quibus uos alui non subtraxero : solidumcibum ñ
esuriasis. ⁊ Sicar naliter haeseritis: capaces sp̃s non eri¬
eum non pote rat mit tere: Iuis hoc dixerit : Neq
enĩ ubi il leerat. iste indereces serat: & sic uenerat a pa
tre. utmaneros in patre.: sostremo quomodo eũ
ciam hic constitutus non poterat mit tere. quẽ scimꝰ

Expanded text:
um corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum um corporibus ingesturus corpus humanum, sed seipsum credentium pectoribus infusurus. Denique adjungit: Sed ego veritatem dico vobis: Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletuabiero, mittam eum ad vos: tanquam diceret, Expedit vobis ut haec forma servi auferatur a vobis: caro quidem factum Verbum habito in vobis; sed nolo me carnaliter adhuc diligatis, et isto lacte contenti semper infantes esse cupiatis. Expedit vobis ut ego vadam. Si enim non abiero, Paracletus non veniet ad vos. Si alimenta tenera quibus vos alui, non subtraxero, solidum cibum non esurietis; si carni carnaliter haeseritis, capaces Spiritus non erieum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim tre, ut maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus
Abbreviated transcription (Latin):
cat sicse iturum . ut nullus inter rogara. quod palam
fieri uisu corporis cernerent . ⁊ Nam superius interro¬
gauerant eum. quo eã iturus: & responde ratcis.
seiturum quo ipsi tunc uenire nonpossent. ⁊ Nuno
uero itase promitit iturum : ut nullus eorũ i quo
uadãc interro grc. ⁊ Nubes enĩ susce pit eum. quan¬
do astendit ab eis: & euntẽ in cae lum non uerbis qua¬
sierunt : s& oculis deduxe runt.⁊ Sed qui a hec locu¬
tus sum uobis inquiđ trifticia in pleuit corurm. ⁊̃
Uidebat utiq quid illa sua uerba in eorum cordib
id quod exterius in xp̃o indebant. amittere metuebant :¬
&quia se amis suros eẽ illouero de nuntiante. dubitare
non poterant : contristabatur humanꝰ effectus: quia car¬
nalis desolabatur aspectus. ⁊ Nouerat autem ił le. quid
eis potius expedir&: quia uisus interior. ipseẽ. utiq meli¬
or : quo eos consolaturus sue rat sp̃ssc̃s : Non cernenti¬

Expanded text:
cat sic se iturum, ut nullus interrogaret quod palam cat sic se iturum, ut nullus interrogaret quod palam fieri visu corporis cerneret. Nam superius interrogaverant eum quo esset iturus, et responderat eis eo se iturum quo ipsi tunc venire non possent. Nunc vero ita ipse promittit iturum, ut nullus eorum quo vadit interroget. Nubes enim suscepit eum, quando ascendit ab eis, et euntem in coelum, non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . Sed quia haec locutus sum vobis, inquit, tristitia implevit cor vestrum. Videbat itaque quid illa sua verba in eorum cordibus id quod exterius in Christo videbant, amittere metuebant; et quia se amissuros esse, illo vera denuntiante, dubitare non poterant, contristabatur humanus affectus, quia carnis desolabatur aspectus. Noverat autem ille quid eis potius expediret, quia visus interior ipse est utique melior, quo eos consolaturus fuerat Spiritus sanctus, non cernenti
Abbreviated transcription (Latin):
um sepraestare deo : qm̃ caritas om̃ia tolerat. quae dif
ergo iste totus ducitur sensus : quia facturꝰ eos erat mar¬
tires suos idesttes tis suos. per spm̃scm̃ : ut illo meis operan¬
te. persecutionũ quȩ cumq: asperatolerarent : Mec fri¬
gescerent a carita te prae dicandi : il lo diui noigne suecensi. :¬
Hac ergo inquid locutus sum uobis: ut cum uene rit ho¬
ra eorũ. reminis camini quia ego dixi uobis .: Haec scilic&
locutus sum uobis: quia pas suriestis ista: sec quia cumue¬
nerit paraclitus ille testimonium ꝑhibebit dtͦme. ne
ista timendo taceatis: indefia. ut & iam uos testimoniũ
perhibeatis : Hac autem uobis abinitio ñ dixi : quia uob¬
cum eram : & ego consolabor mea presentia corporaliex
hibita humanis sensibus uris. quam par uuli capere po¬
teratis . ⁊ Nunc autẽ uado ad eum quime misit : & ne¬
mo inquid ex uobis inter rogatme quo uadis. : Signisi¬

Expanded text:
um se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae diffum se praestare Deo: quoniam charitas omnia tolerat , quae differgo iste totus ducitur sensus, quia facturus eos erat martyres suos, id est testes suos per Spiritum sanctum; ut illo in eis operante, persecutionum quaecumque aspera tolerarent, nec frigescerent a charitate praedicandi, illo divino igne succensi. Haec ergo, inquit, locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis . Haec scilicet locutus sum vobis, non tantum quia passuri estis ista; sed quia cum venerit paracletus ille, testimonium perhibebit de me, ne ista timendo taceatis, unde fiet ut etiam vos testimonium perhibeatis. Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram, et ego vos consolabar mea cohibita humanis sensibus vestris, quam parvuli capere poteratis. Nunc autem vado ad eum qui me misit, et nemo, inquit, ex vobis interrogat me: Quo vadis? Signifi
Abbreviated transcription (Latin):
uerum abinitio denuntiata eẽ come morat. ubi primũ
nominatim duodecim exprimunt᷑ apłi. & ad opera diuina
mittunt᷑. Quid sibiergo uult quodait hic. hȩc autẽ uobis
ab initionon dixi quia uobiscum eram: nisiquia ea quae
hic dicit despũsco quod situentur us ad eos. & testimoni¬
um ꝑhibiturus. quando mala illa pas suri sunt. Hac eis ab
initionon dixit : quia cum ipsis erat : Consolator ergo il¬
o de illo non dixerat ab initio. quando cum illis erat : quia eiꝰ
prae sentia consolabantur :: Abscessurus autem. oporte¬
bat ut dicera illum eẽ uenturum : ꝑ quẽ futurum erit.
ut caritate diffusa in cordibus suis. uerbumdei cũ siduci
ap̃ dicarent: C illo intrinsecus apude os testimonium
perhibente dexp̃o. ipsi quoq: testimoni um ꝑ hiberent:
Neq scandalitarentur. cum inimiciiudai absq sy nagogis
facerent eos. cõinter ficerent. arbitrantes obsequi¬

Expanded text:
verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum verum et ab initio denuntiata esse commemorat, ubi primum nominatim duodecim exprimuntur apostoli, et ad opera divina mittuntur? Quid sibi ergo vult, quod hic ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram? nisi quia et ea quae hic dicit de Spiritu sancto, quod sit venturus ad eos, et testimonium perhibiturus, quando illi mala passuri sunt, haec eis ab initio non dixit, quia cum ipsis erat. Consolator ergo ilo de illo non dixerat ab initio, quando cum illis erat, quia ejus praesentia consolabantur. Abscessurus autem oportebat ut diceret illum esse venturum, per quem futurum erat ut charitate diffusa in cordibus suis verbum Dei cum fiducia praedicarent; et illo intrinsecus apud eos testimonium perhibente de Christo, ipsi quoque testimonium perhiberent; neque scandalizarentur cum inimici Judaei absque synagogis facerent eos, et interficerent arbitrantes obsequi
Abbreviated transcription (Latin):
ces sum: subiunxit atq ait .⁊ Hat uobis a¬
binitio non dixi : quia uobis cum. eram .⁊
Munc autem uado ad eum quime misit.⁊ Ubi primu
uidendum est : ut rũ eis futuras non pree dixerat an¬
tepassiones. S& alutres auangłiste satis eum prae¬
dixis seista demonstrant. antequã uentũ etẽ ad cae¬
nam : qu aperacta scđm ihohanne istalocutus est.
ubiait:: Haec autẽ uobis ab initio non dixi. qui auo¬
bis cum eram: Anforte hinc ista soluitur questio.
qui a& illieum narnant passioni proximum suis¬
se. cum hac dicera. Nonergo a binitio quando
cum illis erat.
quia iam discessurus. iamq:¬
cum illis erit : qui quia iam disces surus. iamq:
ad pactriam perrecturus hacdixit :: Etideo & iam se¬
cundum illos aeuangelistas. uerũ ẽ. quod hic dictum est.
hat uobis abinitio non dixi : Sedquid agimus defide euan¬
gelii scđm mathe um: qui haec eis adño non solum cũ iam
e& pascha cum discipulis canaturus imminentepas sione.

Expanded text:
bjunxit, atque ait: Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram: nunc autem vado ad eum qui me misit. Ubi primum videndum est, utrum eis futuras non praedixerit ante passiones. Sed alii tres evangelistae satis eum praedixisse ista demonstrant, antequam ventum esset ad coenam : qua peracta secundum Joannem ista locutus est, ubi ait, Haec autem vobis ab initio non dixi, quia vobiscum eram. An forte hinc ista solvitur quaestio, quia et illi eum narrant passioni proximum fuisse cum haec diceret? Non ergo ab initio quando cum illis erat, quia jam discessurus, jamqcum illis erat, qui jam discessurus, jamque ad Patrem perrecturus haec dixit; et ideo etiam secundum illos evangelistas verum hoc est, quod hic dictum est: Haec autem vobis ab initio non dixi. Sed quid agimus de fide Evangelii secundum Matthaeum, qui haec eis a Domino non solum cum jam esset Pascha, cum discipulis coenaturus imminente passione,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m soñ sit. undenunc pignus ac cepimus. dequa idemdicit
upłs. tunc autem facie ad faciem. & inunc scio exparte. tunc
autẽ cognos cam sicut & cognitus sum: non quod inhacuita.
sas totum quod usq: ad illam perfectonẽ futurũ nobis dñs
promisit ꝑ caritatem sp̃s dicens : docebituos omẽm ueritatẽ.
uel deduca uos in om̃i ueritate :: Iuȩ cumita sint dilectis si¬
mi: mone quos in Karitate xp̃i ut seductores caueatis im¬
puros & obscenȩ turpitudinis sectas: dequib: ait apłs
quȩ autẽ occulte fiunt ab eis turpeest &iam dicere: necu
orrendas inmundicias dicere ceperint. quȩ aures hu

Expanded text:
idem dicit apostolus, Tunc autem facie ad faciem; et, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum : non quod in hac vita scit totum, quod usque ad illam perfectionem futurum nobis Dominus promisit per charitatem Spiritus, dicens, Docebit vos omnem veritatem; vel, deducet vos in omni veritate. 5. Quae cum ita sint, dilectissimi, moneo vos in charitate Christi, ut seductores caveatis impuros et obscoenae turpitudinis sectas, de quibus ait Apostolus, Quae autem occulte fiunt ab istis, turpe est et dicere : ne cum horrendas immunditias docere
Abbreviated transcription (Latin):
princeps mundi & in me nihil inueni& : Idest nihil iuris
sui: ni hil quod ad eumꝑtineat : nullum scilie& om̃inopec¬
catum.  Perhoc enĩ est diabolus princeps mundi . ⁊ Nonenĩ
celi&terrȩ & mare. & om̃ix̃ quar in eis sunt estdiabolus
princeps :: uasignificatione intellegitur mundus. ubi dic¬
tumẽ. & mundus per eum factus est: S&c mundi est dia¬
bolus princeps. de quo mundo ibi continuo subiungit atq:
uit : & mundus eum non cognouit: hoc ẽ. homines infide¬
les : quibus toto orbe terrarum plenꝰ estmundus. ⁊¬
Interquos gemit sidelis mundus : quẽ demundo elegitꝑ
quẽ factus estinundus. ⁊ Bequo ipsedicit ⁊ Nonuenit filius
hominis. ut udic& mundum: so ut salualur mun¬
dusper ipsum . ⁊ Mundus eo udicante damnatur : mundus
cosabuemente saluctur: Iuomam sicut arbor folil
& pomis. sicut area paleis & frumentis : ita in side libus &ssi¬
delibus. ple nus est mundus. ⁊ Princeps ergo mundihuius. hoc

Expanded text:
princeps mundi hujus; et in me nihil invenit, id est, nihil juris princeps mundi hujus; et in me nihil invenit, id est, nihil juris sui, nihil quod ad eum pertineat, nullum scilicet omnino peccatum; per hoc enim est diabolus princeps mundi. Non enim coeli et terrae, et omnium quae in eis sunt, est diabolus princeps, qua significatione intelligitur mundus, ubi dictum est: Et mundus per eum factus est ; sed mundi est diabolus princeps, de quo mundo ibi continuo subjungit atque ait: Et mundus eum non cognovit, hoc est, homines infideles, quibus toto orbe terrarum plenus est mundus: inter quos gemit fidelis mundus, quem de mundo elegit, per quem factus est mundus: de quo ipse dicit: Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Mundus eo judicante damnatur, mundus eo subveniente salvatur: quoniam sicut arbor foliis et pomis, sicut area paleis et frumentis, ita infidelibus et fidelibus plenus est mundus. Princeps ergo mundi hujus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. iam non uidebitis me : Numquid scđm hanc
iusticiam iustus nonerat beatis simus ste phanus. qui
cum lapi darurait. Ecceuide ocelos apertos. & filiũ
hominis stantem addexteramdei: Iuidergo est. ad
patreͦm uado &iam non uidebitis me. nisi quomo dosum.
ut uobis cum sum: Tunc enim ad huc erit mortalis. insi¬
militudine carnispec cati:. quiesurire poterit. ac siti¬
resitigari. atq: dormire :: Hunc ergoxp̃m. id est talẽ
quid ur̃a iusticia quamundus arguetur. quia uado ad pa¬
trẽ & iam non uide bitis me : qm̃ in eum quẽ non idebitis
creditis inme & quando me uidebitis quod tunc ero non
uidebitis me quod sum modo : Nonuidebitis humilẽ : s&
excelsum. ⁊ Nunuide bitis mortalẽ : s& sempiternum :
Nun uidebitis uidicandum : s& iudicatore.⁊ Et dehac side
Argu& & iam de iudicio : quia princeps mundihuius iudi¬
catus est. : Quis ẽ iste nisi dequo ait alio loco : eeceuenit

Expanded text:
dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc dixerat, Jam non videbitis me? Numquid secundum hanc justitiam justus non erat gloriosissimus Stephanus, qui cum lapidaretur, ait: Ecce video coelum apertum, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me; nisi, quomodo sum, cum vobiscum sum? Tunc enim adhuc erat mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat ac sitire, fatigari atque dormire: hunc ergo Christum, id est talem quit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide Arguet etiam De judicio, quia princeps mundi hujus judicatus est. Quis est iste? nisi de quo ait alio loco: Ecce venit
Abbreviated transcription (Latin):
bant : id estfilium hominis : sc quia crede bant quod
non udebant : idestfilium dei .: Cum uero & ipsa for¬
ma serui subtracta eorum eã aspectibus : tum ue ro ex
om̃i parte in plocum est. iustus exfideuiuit.⁊ Estenim
fides sicut in aepisto laquae ad hebreos est definitur spe¬
randoum substantia : conui ctiorerũ quae nonuident᷑ :
cc quidẽ. iam nonui debitis me: Nanenim ait ad patrẽ¬
uado & non udebitisme. ut tẽporis interuallum
quo non uidebitur significas se intelleger& ur : siue
breue siue longum tam̃ utiq termina tum. : S& dicen¬
do iam non uide bitis me. uelut num quam eos decos ero
uisuros xp̃m ueritas pronuntiauit. ⁊ hatine iusticia
e. nũ quã xp̃m uidere. & in eumta men eredere : cum
propterea laud&ursides ex qua iustus uiuit . qm̃crȩ
paulum apłm non suis seiustum confitentẽ seuidis sexp̃m.
post ascensionẽ eius incaelum : de quo utiq iamtẽ pore

Expanded text:
bant, id est, Filium hominis; sed quia credebant, quod bant, id est, Filium hominis; sed quia credebant, quod non videbant, id est, Filium Dei. Cum ergo et ipsa forma servi subtracta eorum esset aspectibus, tum vero ex omni parte impletum est, Justus ex fide vivit . Est enim fides, sicut in Epistola quae ad Hebraeos est definitur, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur. 3. Sed quid est, Jam non videbitis me? Nvado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum; sed dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros Christum Veritas pronuntiavit. Haec injustitia est, nunquam Christum videre, et in eum tamen credere? cum propterea laudetur fides, ex qua justus vivit, quoniam crediPaulum apostolum non fuisse justum, confitentem se vidisse Christum post ascensionem ejus in coelum , de quo utique jam
Abbreviated transcription (Latin):
ad patre uado & iam nonuidebitis me nonait & iam
non uidebunt. dequib dixerat quia non eredunt in
me : s&ꝰ peccatũ quiduo caro& exponens: deillis locutus ẽ.
dicens: quia noncre dunt in me: Exponens autem
quam dicera iusticiam dequadix̃ mundus arguitur . ⁊¬
Adipsos quibis loquebatur seconuertit. atq ait: quia
adpatre uado: & iam non uide bitis me.⁊ Qua propt̃
mundus depeccato qui dẽ suo. deiusticia uero arguitus
aliena: sicut arguuntur delumine tenebre : Omia
enĩ quȩ arguuntur. ait apłs. alumine: manifestant᷑.
scipsum. uerum & iam exbono potest eorum appare¬
requicredunt.: Ꝙqm̃ ista uox infidelium ee consue¬
uit : quo modoere dimus quod non uidemus: Ideo
credentium iusticiam sic oportuit desiniri: quia ad
patre uado. &iam nonui debitis me.: Beatieni qui ñ ui¬
dent. & credunt:: Nam oo qui uiderunt xp̃m. nonide¬
olaudata estfides eorum. qui a credebant quod uide¬

Expanded text:
ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Non ait, Et jam non videbunt me, de quibus dixerat, Quia non credunt in me; sed peccatum quid vocaret, exponens, de illis locutus est, dicens: Quia non credunt in me. Exponens autem, quam diceret justitiam, de qua dixit, mundus arguitur, ad ipsos, quibus loquebatur, se convertit, atque ait: Quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me. Quapropter mundus de peccato quidem suo, de justitia vero arguitur aliena: sicut arguuntur de lumine tenebrae. Omnia enim quae arguuntur, ait Apostolus, a lumine manifestantur seipsum, verum etiam ex bono potest eorum apparere, qui credunt. Et quoniam ista vox infidelium esse consuevit: Quomodo credemus, quod non videmus? Ideo credentium justitiam sic oportuit definiri, Quia ad patrem vado, et jam non videbitis me. Beati enim qui non videbunt, et credent . Nam et qui viderunt Christum, non eo laudata est fides eorum, quia credebant quod vide
Abbreviated transcription (Latin):
guendus ẽ. pec cator propterea quiapec cator est. ar¬
guendum quis quã puta bit a iustum propterea quia
iustus est absit : Nam & si aliquando uistus ar guitur :
ideorecte arguit᷑. quia sicut scriptumẽ. nonẽ. iustus int̃¬
ra quifaciat bonũ & non pecc&. ⁊ Iuocirca & iam cum
nistus arguitur. depeccato arguitur non de iusticia: qm̃
multum: Nan estnotata iusticia sapientis. s& supbi a p̃su¬
mentis ⁊ Qui ergosit multum iustus : ipsonimio sit in¬
iustus ⁊ Aultum enim sefacit iustum. quidicit se non ha¬
bere peccatum : autquiseputat non gradei sa sua uolun¬
tate sufficiente efficiiustum ⁊ Necrecte ui uendo
iustus ẽ : scõ potius inflatus putando eẽ quod non est
uopas to igitur mundus arguendus est deiusticra: nisi
dunt.  Ipsaquippeside lium eõparatio: inside liumest
uituperatio ⁊ hoc & ipsa expositio satis indicat .: Uolens
eni aperire quid dixerit : Beiusticia uero inquid. qr

Expanded text:
guendus est peccator, propterea quia peccator est, arguendus est peccator, propterea quia peccator est, arguendum quisquam putabit et justum propterea quia justus est? Absit; nam et si aliquando justus arguitur, ideo recte arguitur, quia, sicut scriptum est: Non est justus in terra qui faciat bonum, et non peccet . Quocirca etiam cstus arguitur de peccato, arguitur non de justitia. Hincmultum , non est notata justitia sapientis, sed superbia praesumentis. Qui ergo fit justus multum, ipso nimio fit injustus. Multum enim se facit justum, qui dicit se non habere peccatum, aut qui se putat non gratia, sed sua voluntate sufficiente, effici justum. Nec recte videndo justus est, sed potius inflatus, putando se esse quod non est. Quo pacto igitur mundus arguendus est de justitia, nisi dunt. Ipsa quippe fidelium comparatio, infidelium est vituperatio. Hoc et ipsa expositio satis indicat. Volens enim aperire quid dixerit: De justitia vero, inquit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
orbediffusis nanunã gentẽ intelligitur arguisse. s&
mundum : Nanihoc illis ait ascensurus incelum. :
Non esturm scire tẽpora que pater posuit insuapo¬
testate: S& accipiois uirtute sp̃s sc̃ĩ suꝑuenientẽ¬
in uobis : & eritis mihitestes mhierusalem . & intotam
iudeam. & insamariam. & usq ad fines terre
horest argue remundum. ⁊ S&c quis audeat dicere.
quod perdiscipulos xp̃i argua mundum sp̃s sc̃s & ñ¬

Expanded text:
orbe diffusis, non unam gentem intelligatur arguisse, sed orbe diffusis, non unam gentem intelligatur arguisse, sed mundum? Nam hoc illis ait ascensurus in coelum: Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate; sed accipietis virtutem Spos, et eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea et Samaria, et usque in fines terrae . Hoc est, arguere mundum. Sed quis audeat dicere quod per discipulos Christi arguat mundum Spiritus san
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit inquidalle argu& mundum depee¬
cato. & deui dicio. a deiusticia.: Quid est
hoc Numquid nam dñs xp̃s non arguae
mundum depeccato cumait. sinun uenis sem & locu¬
tus eis sius sem. pec catum nonꝰ aberent. Nunc autẽ
excusationem nun abent depecratosuo. D& nefor¬
tequis dicat hoc adiudaxos propriae ꝑtine re. nanadmundũ:¬
Nonneadmundum: Nonne alio loco. Side mundo ess& is inqͥt
mundus quod suum ea diligera : Num quid nuin argua
deiusticia ubiait : pater iuste mundus te non cognouit ͦ
Num quid non ar guo deiuditio : ubi setit sinistris eẽ : dictu¬
rum. ite inignẽ &ernum quiparatus estdiabolo & ange¬
lis eius: & multaalia re periuntur in scõaeuange¬
lio : ubi dehis xp̃s argueo mundum ⁊ Iuid estergo qđ
tamquam propria tribuit hoc spĩuscõ: Anfor tequia
uid&ur arguisse: ut ille intellegatur argui qui au¬
dit arguentẽ: Sp̃s autem sc̃s in discipulis eius toto

Expanded text:
venerit ille, arguet mundum de pecvenerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. Quid est hoc? Nunquidnam Dominus Christus non arguit mundum de peccato, cum ait: Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; nunc autem excusationem non habent de peccato suo ? Sed ne forte quis dicat hoc ad Judaeos proprie pertinere, non ad mundum, nonne ait alio loco: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret ? Nunquid non arguit de justitia, ubi ait: Pater juste, mundus te non cognovit? Nunquid non arguit de judicio, ubi se ait sinistris esse dicturum: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis ejus? et multa alia reperiuntur in sancto Evangelio, ubi de his Christus arguet mundum. Quid est ergo, quod tanquam proprie tribuit hoc Spiritui sancto? An forte quia videtur arguisse, ut ille intelligatur argui, qui audit arguentem: Spiritus autem sanctus in discipulis ejus, toto
Abbreviated transcription (Latin):
esteẽ pater sine filio & spũ sẽo: auts pater aes filius. si¬
ne spuscõ: autfilius sine patre & sp̃ũ sc̃o: aut sine patre
eorum qui liboc unus : trinitas deus unus. ⁊ Oporte bat
autem ita insinua ritrinitatem . ut quã uis nulla eõ
diuersitas substantiarum. singulatimtameN comm̃¬
dar&urdis tinctio ꝑ sonarum : U bieis quirecte intellegunt.
num quã uidem potest separatio naturarum :: Quod autem
sequitur. & cumuenerit. ille arguo mundum depec cato.
&e deiusticia. & deiuditio: De peccato quidem. quia non ere¬
diderunt inme: deiusticia uero quia ad patre uado
&iam nonui debitis me. Deiuditio autem quia princeps
mundi huius iudicatus est. tam quã solum sit pec catum
non credere in xp̃m: otamquam ipsasit iusticia non ui¬
dere xp̃m : & tamquam ipsumsit iudicium. quod princeps
huius mundi hoc ẽ. diabolus iudicatus est: ualde la tebro¬
sum est: nec isto sermone coartandum ẽ. ut fat obscuri¬
us breuitate: sod alio potius quantum dñs adiuuerit ex¬

Expanded text:
Pater sine Filio et Spiritu sancto, aut Pater et Filius sine Spiritu sancto, aut Filius sine Patre et Spiritu sancto, aut sine Patre eorum quilibet unus, ibi Trinitas Deus unus. Oportebat autem ita insinuari Trinitatem, ut quamvis nulla esset diversitas substantiarum, singillatim tamen commendaretur distinctio personarum; ubi eis qui recte intelligunt, nunquam videri potest separatio naturarum. 6. Quod autem sequitur, Et cum venerit ille, arguet mundum de peccato, et de justitia, et de judiPatrem vado, et jam non videbitis me; de judicio autem, quia princeps hujus mundi judicatus est : tanquam solum sit peccatum non credere in Christum, et tanquam ipsa sit justitia non videre Christum, et tanquam ipsum sit judicium quod princeps hujus mundi, hoc est diabolus judicatus est: valde latebrosum est, nec isto sermone coarctandum, ne fiat obscurius brevitate; sed alio potius quantum Dominus adjuverit ex
Abbreviated transcription (Latin):
tem multitudinem congre garent: & nullam so li¬
tudinẽ formidarent :: Hinc ergo accensi caerire pro¬
bic taeci. telum deihabentes s& non scđmscientiam.
Etobsequium sedeo prasta re credentes: occidebant eos:
S& proillis occisus colligebat eos : qui dehis futuris
ante quã octideraur instruxerat eos: neignaros at¬
q: in paratos animo s. mala mopinata & in prouisa. quã¬
uis cito transitu me turbarent : scõ pra cognita
& pacienter accepta. ad bonasempiter naꝑducerent ⁊
hanc enim fuis se causam ut hec eis pre nuntiarte. & iã
ipsede monstrauit : ad uingens. ⁊ Sed hȩc locutus sum
uobis: ut cuuene rit hori eorũ reminis caminiquia
ego dixiuobis : Horaeorum : horatenebrosa : hora noc¬
turna . : Sed indie mandauit dñs miscđiam suam : d
nocte declarauit. Iuando nox iudaeorum. separa¬
tũ a sediem xp̃i anorũ nulla confusionefus cauit: &
quando carnem occidere potuit. fidem tenebrare

Expanded text:
tem multitudinem congregarent, et nullam solitem multitudinem congregarent, et nullam solitudinem formidarent . Hinc ergo accensi caeteri reprobi et caeci, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam, et obsequium se praestare Deo credentes, occidebant eos. Sed pro illis occisus colligebat eos; qui de his futuris, antequam occideretur, instruxerat eos, ne ignaros atque imparatos animos mala inopinata et improvisa, quamvis cito transitura, turbarent, sed praecognita et patienter accepta ad bona sempiterna perducerent. Hanc enim fuisse causam ut haec eis praenuntiaret, etiam ipse demonstravit adjungens: Sed haec locutus sum vobis, ut cum venerit hora eorum, reminiscamini quia ego dixi vobis. Hora eorum hora tenebrosa, hora nocturna. Sed in die mandavit Dominus misericordiam suam, et in nocte declaravit : quando nox Judaeorum separatum a se diem Christianorum nulla confusione fuscavit; et quando carnem occidere potuit, fidem tenebrare
Abbreviated transcription (Latin):
plum quod erat apud eos. & om̃ia legis uoderis sacram̃ta
deserantur : interficiant uos: sic fund entes sanguinẽ
urm. ut deo sȩprestare arbitrentur obsequium . ⁊¬
Icceest illud. quod dehis dixit apłs.⁊ Zelum dei habent:
sa non scđm scientia.⁊ Obsequium sȩputant praesta¬
redeo : interficiendo famulos dei. ⁊ Oerror horren¬
dus : Ita neut placeas deo ꝑcutis placentẽ deo: & dei
tẽplum uiuum teferiente prosternitur. nedeitẽplũ
lapideum deseratur : Oexecrabilis cecitas.⁊ Soo expar¬
te inisrł factaest: ut plenitudogentium intrara
Exparte in quã facta est: non extoto : Noneni oins
sa aliqui ex rimis fracti sunt : ut insertꝰ ur oleaster :
Nt inspũ sco inplentediscipulos xp̃i: cũ linguis om̃i ũgen¬
tium loquaerentur : cumper eos diuina miracula fre¬
quenta rent᷑ & diuina eloquia spargerent᷑ : & iamocei¬
sus. ita dilectus estxp̃s : ut eius discipuli expulsi a con¬
gregationibus iudae orũ. ex ipsis quoq iudaeis ingen¬

Expanded text:
plum quod erat apud eos, et omnia Legis veteris sacramenta deserantur, interficiant vos; sic fundentes sanguinem vestrum, ut Deo se praestare arbitrentur obsequium. Ecce est illud quod de his dixit Apostolus, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam : obsequium se putant praestare Deo, interficiendo famulos Dei. O error horrendus! Itane ut placeas Deo, percutis placentem Deo; et templum Dei vivum te feriente prosternitur, ne Dei templum lapideum deseratur? O exsecrabilis caecitas! Sed ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret: ex parte, inquam, facta est, non ex toto. Non enim omnes, sed aliqui ex ramis fracti sunt, ut insereretur oleaster . Nam Spiritu sancto implente discipulos Christi, cum linguis omnium gentium loquerentur, cum per eos divina miracula frequentarentur, et divina eloquia spargerentur, etiam occisus ita dilectus est Christus, ut ejus discipuli expulsi a congregationibus Judaeorum, ex ipsis quoque Judaeis ingen
Abbreviated transcription (Latin):
abut: Sidimiserimus eum uiuere : ueni ent romani.
& tollent nobis & locum & gente. ⁊ Et quod carphas
dixit : expedit ut unus homo propopulo moriatur
o non totagens pereat. ⁊ Einhocergo suum discipu¬
los suos erexit exẽplum. quibus dixerat . Sime perse¬
cutisunt. & uos per sequentur . Utquẽ ad modum illũ
occidendo. deo se praestitis se obsequium puta uerunt
sic &iam illos. ⁊ Iste itaq: sensus est in his uerbis: extra
synagogas facient uos : scõ nolite solitudinẽ formida¬
re. ⁊ Separati quippe a congregatione eoꝵ. tamultos
in meo nõe congregabitis : ut ilim e tuentes. netem

Expanded text:
abiit : si dimiserimus eum vivere, venient Romani, abiit : si dimiserimus eum vivere, venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem. Et quod Caiphas dixit: Expedit uet non tota gens pereat . Et in hoc ergo suo discipulos exerit exemplo, quibus dixerat: Si me persecuti sunt, et vos persequentur, ut quemadmodum illum occidendo, Deo se praestare obsequium putaverunt, sic etiam illos. Iste itaque sensus est in his verbis, Extra synagogas facient vos; sed nolite solitudinem formidare. Separati quippe a congregatione eorum, tam multos in meo nomine congregabitis, ut illi metuentes ne tem
Abbreviated transcription (Latin):
uid& ur aliud significare uolius se: nisiut intellege¬
rent atq gauderent tãmultos sexp̃o ad quis it uros
cum uideorum congregationibis pellerent᷑ ut eos non suf¬
ficera pellere. s& nonsine rent uiuere : Neom̃s ad nomen
xp̃i sua prae dicatione conuerterent. & ab obseruatione
iudaismitam quã diuinȩ ueritatis auertereNt: Hoc
enim denida eis dictũ debemꝰ ac cipere : dequibus dixe¬
rat. extra sy nagogas facient uos. : Nanitestes id est inar¬
tires xp̃i. oiam sioccisi sunt agentilibus : ñ tamen illiar¬
bitrati sunt deo s&dus suis falsis obsequium prestare.
cum hȩc facerent: Iuda eorum autẽ om̃is qui oc cidit
predicatores xp̃i. deo seprestare putauit obsequium.
credens quod desererent dm̃ isł quicumq: conuerte¬
rentur ad xp̃m ⁊ t enim a ipsum xp̃m occiderent : ista
ratione cõmotisunt.⁊ Nameoru de hacre. & iam uerba
conscripta sunt. ⁊ blid&is quia totus mundus posteum

Expanded text:
videtur aliud significare voluisse, nisi ut intelligevidetur aliud significare voluisse, nisi ut intelligerent atque gauderent tam multos se Christo acquisituros, cum de Judaeorum congregationibus pellerentur, ut eos non sufficeret pellere, sed non sinerent vivere, ne omnes ad nomen Christi sua praedicatione converterent, et ab observatione Judaismi, tanquam divinae veritatis, averterent. Hoc enim de Judaeis dictum debemus accipere, de quibus dixerat, Extra synagogas facient vos. Nam testes, id est martyres Christi, etiamsi occisi sunt a Gentilibus; non tamen illi arbitrati sunt Deo, sed diis suis falsis obsequium se praestare, cum haec facerent. Judaeorum autem omnis qui occidit praedicatores Christi, Deo se praestare putavit obsequium; credens quod desererent Deum Israel, quicumque converterentur ad Christum. Ut enim et ipsum Christum occiderent, ista ratione commoti sunt: nam eorum de hac re etiam verba conscripta sunt. Videtis quia totus mundus post eum
Abbreviated transcription (Latin):
si consolationem eis promit tera postribulationem. cũ
magis dice redebuis seuidea indicatiuo modo. &uenit
hora : scc non ait & uenit : cuntribulationẽ su ꝑtribula¬
tionem. non consolationem postribulationẽ. uenturam
illis ẽẽ p̃dicera : Anforte sic eos illa desynagogis Iepa¬
ratiosuerat tur batura : ut mori mallent . qua in hac
uita sine iudae orum congregationibis immorari:
Absit ut sictur barentur : Iuidei non hominũ głamre¬
quirebant: Quidergoest. extrasy nagogas facient
uos: S&uenit hora cum potius dicerẽ debuis seru¬
deatur. & uenit hora. ut om̃is qui interficit uos arbi¬
tretur obsequiumse praestare deo .: Neq enĩ saltłm
dictum est. sauenit hora ut int̃siciant uos: quas uit
eis mors. proconso lationeillius separationis accedera ⁊
D& uenit hora inquit : ut om̃is qui inter sicit uos. arbi¬
tretur obsequiumse praestaredeo ⁊ Pror sus nan mihi

Expanded text:
si consolationem eis promitteret post tribulationem; cum si consolationem eis promitteret post tribulationem; cum magis dicere debuisse videatur indicativo modo, Et venit hora? Sed non ait, Et venit, cum tribulationem super tribulationem, non consolationem post tribulationem venturam illis esse praediceret. An forte sic eos illa de synagogis separatio fuerat turbatura, ut mori mallent, quam in hac vita sine Judaeorum congregationibus immorari? Absit ut sic turbarentur, qui Dei, non hominum gloriam requirebant. Quid ergo est, Extra synogogas facient vos: sed venit hora; cum potius dicere debuisse videatur, Et venit hora, ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo? Neque enim saltem dictum est, Sed venit hora ut interficiant vos, quasi ut eis mors pro consolatione illius separationis accideret; sed, Venit, inquit, hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Prorsus non mihi
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is qui intsicit uos. arbitretur se obsequium praestare
deo ⁊ Ethȩc facient: quia non nouerunt patrem neq
me .⁊ Hoc est non cognone runt deum. nec eius silium:
cuise in uobis occidendis praestare arbitrantur obsequiu. ⁊
Quae uerbadñs ita subiecit: tamquã ex hoc consolar& ur
suos. quidesy nagogis udaicis expellerentur.⁊ Praenun¬
tians enim quae mala es sent proei testimonio ꝑpessu¬
ri. extrasyna gogas inquiꝗ facient uos. ⁊ Pec ait. & uenit
hora : ut omis qui interficit uos. arbitretur obsequi um se prȩs¬
taredeo Quider goait. Sasuenit hora: quẽ ad modumdice¬
r&. si aliquidboni postinala ista pͣdicarco: Iuid sibiergo uult
extrasy nago gas facient uos. S& uenit hora. tam qua hordie¬
turus fuissa separabunt quidem illiuos. s& ego uos colligã:
Aut sẽparabunt quidem illiuos. s& uenit horaloiciae urae :
Quidergo ibi facit hoc uerbum quod ait. s&s uenit hori. qua¬

Expanded text:
omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo: et haec facient vobis, quia non cognoverunt Patrem neque me. Hoc est, non cognoverunt Deum nec ejus Filium, cui se in vobis occidendis praestare arbitrantur obsequium. Quae verba Dominus ita subjecit, tanquam ex hoc consolaretur suos, qui de synagogis Judaicis pellerentur. Praenuntians enim quae mala essent pro ejus testimonio perpessuri, Extra synagogas, inquit, facient vos. Nec ait, Et venit hora ut omnis qui interficit vos, arbitretur obsequium se praestare Deo. Quid ergo ait? Sed venit hora: quemadmodum diceret, si aliquid boni post mala ista praediceret. Quid sibi ergo vult, Extra synagogas facient vos: sed venit hora? Tanquam hoc dicturus fuisset: Separabunt illi quidem vos, sed ego vos colligam; aut, Separabunt quidem illi vos, sed venit hora laetitiae vestrae. Quid ergo tibi facit hoc verbum quod ait, Sed venit hora, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Crediderunt ergouieum. s& nonsic. quomodo eos uolebat cre¬
dere : qui dicebat : uo modo potestis credere: głam ab inineẽ
expectantes: &gloriim equae a solodeo est non querentes &
Discipuliergo sic in eum eredentibus. ut in pla i spu scõ hoc ÷
donogrẽ dei. non sint denumero eorum quugioraintes dei
iufticiam & suamuolentes conflituere iustitia dei non sunt
subiecti: Nec deillorum dequibus dictumest. dilexerunt
enim głam hominum magis quam dei: Illa congruit prophasi¬
a:. qua deipsis inuenit᷑ in pl&a Dñe in lumine uultus tuiã¬
bulabunt. & in nõe tuo exultabunt totadre. & intua iusti
eia extiltabuntur. Iigła uirtutis corutues .⁊ Merito eis
dicitur: extrasynagogas facient uos : Illi scilic& : qui telum
deihabent . s& non scđm scientiam .: Propt̃ quod ignorantes
dei iusticiam. & suã uolentes constituere : & eos expellunt
qui non in sua. so indei iusticia exaltabuntur : nec expulsi
Deniq: cum hoc eis dixis sas.: adiecit: soc uenico hora : ut

Expanded text:
s volebat credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsultabunniam gloria virtutis eorum tu es . Merito eis dicitur, Extra synagogas facient vos: illi scilicet qui zelum Dei habent, sed non secundum scientiam; propter quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere , eos expellunt qui non in sua, sed in Dei justitia exaltantur, nec expulsi  est. 3. Denique cum hoc eis dixisset, adjecit: Sed venit hora ut
Abbreviated transcription (Latin):
eos praesentia corporali. cumom̃ibus
autẽsuis usq: in conumationẽ scłi suturus prae¬
sentia spirita li: exortatus esteos ad ꝑferendasper¬
secutiones inpiorum : quosmundi nomine nun¬
cupauit Ex quo tamen mundo. &d iam ipsos disci
ter ex pressit: ut om̃i noapparerat & iam ipsos mundidam¬
nabilis appellatione conclusos. qui persequitur scõs:
Cum q deillis dicer&. quod ignorarent eum a quomis¬
sus est : a tameno dissent & filium & patrẽ. hoc est
a eum quimis sus est . & eum a quomis sus est: Dequibus
om̃ib: in alus sermonibus iam disseruimus. : ad hoc per¬
uenit ubiait: ut ad inpleatur sermoeorum quunle¬
ge eorum scriptus ẽ̃ : quia odiome habuerunt gratis:
deinde tamquam consequeter adiun. .xit: unde modo
disputare sus cepimus: Cum autem uenerit paracdi¬
tus quẽ ego mittam uobis a patre. spm̃ ueritatis qui
a patre procedit : illetestimonium perhibebit deme :

Expanded text:
eos praesentia corporali, cum omnibus eos praesentia corporali, cum omnibus autem suis usque in consummationem saeculi futurus praesentia spirituali, exhortatus est eos ad perferendas persecutiones impiorum, quos mundi nomine nuncupavit: ex quo tamen mundo etiam ipsos discip evidenter expressit, ut omnino appareret etiam ipsos mundi damnabilis appellatione conclusos, qui persequitur sanctos. Cumque de illis diceret quod ignorarent eum a quo missus est, et tamen odissent et Fet eum qui missus est, et eum a quo missus est, de quibus omnibus in aliis sermonibus jam disseruimus; ad hoc pervenit ubi ait, Ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Deinde tanquam consequenter adjunxit, unde modo disputare suscepimus: « Cum autem venerit Paracletus quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis qui a Patre procedit, ille