comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luti pristine restituitur. Porro
recepto lumine obredendas de
gratias. ad beatam basilitam
cum admirabili oculoꝵ darta¬
te peruenit. Sed et mins ex mer¬
guminis die illa santti uirtrte
curatus est.
uo ceti ex biturigo ueri¬
entes arefattis palpebas
inglutino cõiuictis: ad beati dn¬
ni pedes orantes de tuuabant sa¬
tum est autem in die festrintatis
sne astaute populo. dum uretis¬
tes de uita illius legerentur
factus est super illos splendoz m¬
rusco similis. et confratis hõs¬
turis. que palpebras obseruaue
rant. de fluente ex ocłis sangni¬
ne sate uisu patente cuntta cer
tum ut animal. non uotem ut
homo poterat emittere. fide in¬
siingante. cum magna animi
confidentia. atria beati confesso¬
ris aggreditur. Ibiq multis die¬
bus residens. et stipem simnil ac¬
q oris aꝑtionem postulans. tan¬
dem a santti uirtute respicitur.
dem quodam die dominico dumi
missarum sollempnia celebra-¬
rentur. hec in santta basilita

Expanded text:
luci praestinae restituitur. Porro, luci praestinae restituitur. Porro, recepto lumine, ob reddendas Deo gratias ad beatam basilicam cum admirabili oculorum claritate pervenit. Sed et unus ex inerguminis die illa sancti virtute curatus est. Duo caeci ex Biturigo venientes, arefactis palpebris et glutino coniunctis, ad pedes beati domni orantes decubabant. Factum est autem in die festivitatis suae, adstante populo, dum virtutes de vita illius legerentur, factus est super illos splendor corrusco similis, et confractis ligaturis, quae prant, defluente ex oculis sanguine, lateque visu patente, cuncta cerntum ut animal, non vocem ut homo poterat emittere, fide instigante, cum magna animi confidentia, atria beati Confessoris aggreditur; ibique multis diebus residens, et stipem simul atque oris apertionem postulans, tandem a Sancti virtute respicitur. Nam quadam die Dominica dum missarum solemnia celebrarentur, haec in sancta basilica
Abbreviated transcription (Latin):
cim annos fuerat contratta:
dirigitur. Ipse uero ructolemis
ulteriorem ripam aggressus:
morbo confestim regio santiatur.
acts ab infirmitatibus herodia¬
nis. quas euarrare longnin
uidetur allisus. Et sicut cera
a fatie ignis guctatum defluẽs:
qͥnquagesima die ab ydrope in¬
elatus interiit. Sed nec hoc sĩ¬
lebo. quod illo tempore aluens
fluuii mitu dei. uel uirtute bĩ
uiri absq pluuiarum imunda¬
tiomibus repletus. hostem ne
tiuitatem lederet transire ꝓ¬
hibuit.
N die antem illa recurrentis
sollempnitatis. qua dominus
pro mundi salute passurus cõ¬
fuso proditore discipulo epula
apostolis ministrauit. Cum õt
ad ecclesiam ꝓperarent. deside¬
rabilis domino nota persolue¬
re: quedam mulier diuturna
cetitate grauata. Cum esset in
uilla flere cepit. et dicere. ue
michi. que cetata pectatis non
mereor hanc festiuitatem cur
reliauo populo spectare. Time
cum flectu magno solo prostrat
nomen beati inuotat confess¬
ris. Completa antem oratione

Expanded text:
cim annos fuerat contracta, cim annos fuerat contracta, dirigitur. Ipse vero Ruccolenus ulteriorem ripam adgressus, morbo confestim regio sauciatur atque ab infirmitatibus Herodianis, quae enarrare longum videtur, allisus, et sicut cera a facie ignis guttatim defluens, quinquagesima die ab hydrope conflatus interiit. Sed nec hoc silebo, quod illo tempore alveus fluvii nutu Dei vel virtute beati viri absque pluviarum inundationibus repletus, hostem, ne civitatem laederet, transire prohibuit. n die autem illa recurrentis solemnitatis, qua Dominus pro mundi salute perpessus, confuso proditore discipulo, aepulum apostolis ministravit, cum omnes ad eclesiam properarent desiderabilia Domino vota dissolvere, quaedam mulier diuturna caecitate gravata, cum esset in villa, flere coepit et dicere: 'Vae mihi, quae caecata peccatis non mereor hanc festivitatem cum reliquo populo spectare!' Tunc cum fletu magno solo prostrata, nomen beati invocat confessoris; completa autem oratione,
Abbreviated transcription (Latin):
fluenta latitum hauriens faler¬
na porrexit. ad beati pedes ingi¬
lare disposuit. Transatto rem
pore medie nottis obdorminit.
Qui cum nestio per uisum peri¬
culi cerneret. pauore conterri¬
tus. in hac noce primumi os ob¬
seratum. aperuit. Domine mar¬
tine: libera me. Et sic erumpẽs
ab ore. et fantibus eius sangͥs
geberto rege. chil peritus
reguum exemptus ab immni¬
nente morte cepisset. ruccole¬
nus cum tinomannitus gra¬
nnter ciuitatem turomis ob¬
primebat: ita ut cuntta deua¬
stans nuillam spem alimonii
in domibus eccłie nel paupez
hospitiolis relinqueret. Pos¬
tera antem die legatos ad ci¬
uitatem mittit ut homines qui
propter culpam minime nob̾
in cognitam in santti balilita re¬
si debant extraherentur a deri¬
tis. Qnod si diferatur fieri uni¬
nersa promittit moendio contͤ¬
mari. Hec nos audientes mesti
ualde basilitam sauttam adimus.
et beati auxilia flagitanus. Sta¬
tim q paralraita que per duode¬

Expanded text:
fluenta laticum hauriens Falerfluenta laticum hauriens Falerna porrexit, ad Beati pedes vigilare disposuit. Transacto autem tempore mediae noctis, obdormivit. Qui cum nescio quid per visum periculi cerneret, pavore conterritus, in hanc vocem primum obseratum aperuit os: Domne Martine, libera me. Et sic erumpens ab ore et faucibus ejus sanguis,giberto rege , Chilpericus regnum, exemptus ab imminenti morte, cepisset, Ruccolenus cum Cenomanicis graviter civitatem Turonensem opprimebat, ita ut cuncta devastans, nullam spem alimoniae in domibus ecclesiae, vel pauperum hospitiolis relinqueret. Postera autem die legatos ad civitatem mittit, 1057 ut homines qui propincognitam in sancti basilicam resedebant, extraherentur a clericis; quod si differebatur fieri, universa promittit incendio concremari. Haec nos audientes, maesti valde basilicam sanctam adimus et beati auxilia flagitamus. Statimque paralytica, quae per duode
Abbreviated transcription (Latin):
ceretur. Non est nostre discrecti¬
oms exsoluere. unum tamen sci¬
mus quod in eo ficut et in reli¬
qui infirmis est ostensa gratia
sacerdotis. Nam cum fatius eẽt
decem annoꝵ et accrescentibus
niguibus graues dolores ma¬
mun pateretur. eosdem q fer¬
re non toleraret. limina confes¬
soris adiuit. Ibiq diebus multis
cum suns par symonia demo¬
ratus digito: direttos. manus¬
ꝙ retult sanas. Post annos an¬
tem fere quinq. pessimum incͦ¬
rit inconodum. et dum ui ni¬
nie febris acteritur : notis elo¬
cutione multatur. Ereptusq
afebre sine oquele officio per¬
mauebat. Seo taliter enerat ad¬
itus ozis e es obstrrctis. ut nec
qual̾em cumq mugitum posset
amittere. Sed anettens cuin
corrigis tres tabula. mami fe¬
rebat. Isdem inter se collisis
hoc opus uinitoribus utile est.
Cum uiueta ab infestantium a¬
uium cateruis defensare intñ¬
tur. Cum autem uenisset an¬
dittus ad santti basilitam: in ea

Expanded text:
ceretur, non est nostrae discreticeretur, non est nostrae discretionis exsolvere. Unum tamen scimus, quod in eum, sicut et in reliquis infirmis, est ostensa gratia sacerdotis. Nam cum factus esset decim annorum et adcrescentibus unguibus graves dolores manuum pateretur eosdemque ferre non toleraret, limina beati confessoris adivit. Ibique diebus multis cum summa parsimonia demoratus, digitos directos manusque retulit sanas. Post annos autem fere quinque pessimum incurrit incommodum et, dum vi nimiae febris atteritur, vocis eloquutione multatur, ereptusque a febre, sine loquellae officio permanebat; sed taliter fuerat aditus oris eius obstructus, ut nec qualemcumque mugitum possit emittere, sed adnectens cum corrigia tres tabulas manu ferebat, hisdem inter se conlisis, Hoc opus vinitoribus utile est, cum vinita ab infestantium avium catervis defensare nituntur. Cum autem venisset antedictus ad sancti basilicam in e
Abbreviated transcription (Latin):
mor a cordibus ur̃is om̃is abss¬
dat qma beatus confessor n¬
biscum in habitat. nec om̃ino
credite dyabolo. qui nichil mi¬
qnam protulit uerum. Ine ad
mitio mendax est. et in nerra¬
te non stetit. me aũt ista dicente
omnium lutus layantur in
gaudium. Ip̃e etiam infirmus
coram nobis assurgeus: in pe¬
des constitit. ab solutus. uiden
antem hec omnis populus
in celum clamore prelato plante¬
bat dicens. G loria in excessis
deo. qui situt quondam pasto¬
res angelico umine ita nos so¬
die presentia confessoris besti
clarificauit. et eum nobis ades¬
se presenti uirtute monstrant
et dissimili in xxi¬
uirtute per santtum
pyphamiorum diem: nir bentꝰ
apparuit. cum os muti cuns¬
dam obstructum coram popiss
reserauit. Piolus quidam col¬
detensis cleritus a natiuitat
procedens. manus clarsas sod¬
rioso mundo protulit in usum la¬
uoris in erde. Et hoc cur actide¬
rit. ntrum hic. aut parentes eiꝰ
peccauerint. ut sic mancus nas¬

Expanded text:
mor a cordibus vestris omnis abscmor a cordibus vestris omnis abscedat, quia beatus Confessor nobiscum inhabitat, nec omnino credite diabolo, qui nihil unquam protulit verum. Ille ab initio mendax est, et in veritate non stetit . Me autem ita dicente, omnium luctus laxatur in gaudium. Ipse etiam infirmus coram nobis assurgens, in pedes constitit absolutus. Videns autem haec omnis populus, in coelum clamore prolato, plaudebat dicens: Gloria in excelsis Deo, qui sicut quondam pastores angelico lumine, ita nos hodie praesentia Confessoris beati clarificavit, et eum nobis adesse praesenti virtute monstravit. ec dissimili in virtute per sanctum epiphaniorum diem vir beatus apparuit, cum os muti cuiusdam obstrusum coram populo reseravit. Piolus quidam Condatensis clericus a nativitate procedens manus clausas laborioso mundo protulit, in usu laboris inertes. Et hoc cur accesserit, utrum hic aut parentes eius peccaverint, ut sic mancus nas
Abbreviated transcription (Latin):
pede adhuc debili claudicabat. aute
altare santtum steruitur. Orans
nt qui sibi manus aridas restitu¬
erat. pedem quoq contrattum si¬
mili uirtute dirigeret. In hac
autem oratione a febre niia cir¬
condatur. et tanquam extensus
in equuleo neruozum doloze tor¬
quetur. Int̾ ea de supplice. dolo
exritat contumacem. et qui ue¬
ne rat inquirere meditinam :
cepit inferre caluminiam. aie¬
bat enim. d̾ domine martine:
sanitatem a te non tormenta que¬
siui. Quam si non mereor. nel
doloribus non affligat. Cumq
nos cum flectib circonstantes
beati prestolaremur aduentũ
et inter hec santta sollempnia
agerentur. oblatis super alta¬
re satris muneribus. myste¬
rium q corporis ac sangninis
xpisti palla ex more cooꝑtum
molliuntur contratture ner¬
uorum. et difrupto post infir¬
ini poplitem corio defluente sã¬
gninis riuo. pedem extendit
incolumen. Quod uidens ego:
deo onmnipotenti gratias agẽs:
ad populum uoce prorupi ⁊¬

Expanded text:
pede adhuc debili claudicabat, ante pede adhuc debili claudicabat, ante sanctum altare sternitur, orans ut qui sibi manus aridas restituerat, pedem quoque contractum simili virtute dirigeret. In hac autem oratione a febre nimia circumdatur, et tanquam extensus in eculeum nervorum dolore torquetur. Interea de supplice dolor excitat contumacem, et qui venerat inquirere medicinam, coepit inferre calumniam. Aiebat enim: O domne Martine, sanitatem a te, non tormenta quaesivi. Quam si non mereor, vel doloribus non affligar. Cumque nos cum fletibus circumstantes beati praestolaremur adventum, et inter haec dum sancta solemnia agerentur, oblatis super altare sacris muneribus, mysterioque corporis et sanguinis Christi palla ex more cooperto, molliuntur contracturae nervorum, et disrupto post infirmi poplitis corio, defluente sanguinis rivo, pedem extendit incolumem. Quod videns ego, Deo omnipotenti gratias agens, ad populum voce prorupi: Ti
Abbreviated transcription (Latin):
pulozum larga stabilitatis fir
tam excubuis. procedentes de ec
clesia ad bafilitam santti dispone¬
remus. quidam ex merguminis
atrotio ceteris. cepit nimum de¬
bachari. Et decerpens se acq costi¬
dens: clamabat. frustra marti¬
in lumina petitis. casso eius edẽ
aditis qui nos pro multis crimi¬
nib dereliquit. et ecce nos abor¬
rens rome mirabilia facit. Ce
cozum oculis limen infundit
ibi: paralyticorum gressus diri¬
git. Sed et aliis quoq morbis sua
uirtute finem impouit. Ad hant
dyaboli uocem omnis populus
exturbatur. et non solum bruta
menbroꝵ minorum corda. Sed e¬
tiam nos ipsi pauore concuti¬
mur Ingredientibus antem no¬
bis cum fletu magno uasilitam:
omues pauimento prosternim᷑:
orantes. ut sautti uiri presenti¬
am uereamur. Et ecrenimnis
bonulfas nomine. Cui ante tres
annos per nimiam ualitudinis
febrem maiis ambe. cum uno
pede contraxerert. Et ad festim¬
tatem beati uiri manib direttis.

Expanded text:
pulorum larga stabilitatis firmpulorum larga stabilitatis firmtam excubiis, proceclesia, ad basilicam Sancti ire disponeremus, quidam ex energumenis, atrocior caeteris, coepit nimium debacchari, et discerpens se, atque collidens, clamabat: Frustra appetitis limina Martini, casso ejusdem aedem aditis, quia vos propter multa crimina dereliquit, et ecce vos abhorrens, Romae mirabilia facit. Ibi caecorum oculis lumen infundit, ibi paralyticorum gressus dirigit; sed et aliis quoque morbis sua virtute finem imponit. Ad hanc diaboli vocem omnis populus exturbatur, et non solum obruta membrorum minorum corda, sed etiam nos ipsi pavore concutimur. Ingredientibus autem nobis cum fletu magno basilicam, omnes pavimento prosternimur orantes, ut sancti Viri praesentiam mereamur. Et ecce unus, Bonulfus nomine, cui ante tres annos prae nimia multitudine febris, manus ambae cum 1055 uno pede contraxerant, et ad festivitatem beati Viri manibus directis,
Abbreviated transcription (Latin):
uit iterum ad sollempnitatem
Positus q est in loto. in quo pl
iacuerat. De cursisq sollempa¬
bus festis. diretic omnibus
merabris plenissimam obtimut
saincatem. Qne nec incredibilia
fortas indeantur. ego eum so¬
spitem indi. Nec audita ab anti
quo aliqno. sed ab eius ore. nar¬
rata cognoui. Sed quia dixi hoc
parentibus eius ob pectatum
euenisse. per molationem nottis
dominice cauete o uiri quibus
sunt comuntta ꝯiungia. Satis
est aliis diebus uoluptati ope¬
ram dare. Hunc autem diem
in laudibus dei impolluti dedu¬
tite. quia cum enenerint ex inde
aut contracti. aut epilentici. ant
lepzosi nascuntur. Sit q documẽ¬
tum. ne malum quod umia nocte
comnittitur per multorum an¬
noꝵ spatia perferatur. xxu.
lld pre ceteris admirandum mi¬
ratulum uobis orantib explica¬
bo. Q nod post inmensum meroris
cumulum magnum nobis gau¬
dium patefecit. dum et uirtutẽ
beati protulit. et quod timebat᷑
auertit. Corta q mitantia pu¬

Expanded text:
nit iterum ad solemnitatem, nit iterum ad solemnitatem, positusque est in loco in quo prius iacuerat, decursisque solemnitatibus festis, directis omnibus membris, plenissimam obtenuit sanitatem. Quae nec credibilia fortasse videantur, ego eum sospitem vidi; nec audita ab ali aliquo, sed ab eius ore narrata cognovi. Sed quia dixi, parentibus eius ob peccatum evenisse per violentiam noctis dominicae, cavete, o viri, quibus sunt coniuncta coniugia! Sat est aliis diebus voluptati operam dare; hunc autem diem in laudibus Dei inpolluti deducite. Quia, cum evenerit, exinde aut contracti aut ephilentici aut leprosi nascuntur. Sitque documentum, ne malum, quod una nocte conmittitur, per multorum annorum spatia perferatur. 25. Illud prae ceteris admirandum miraculum, vobis orantibus, explicabo, quod post inmensum maeroris cumolum magnum nobis gaudium patefecit, dum et virtutem beati protulit et quod titubabat avertit cordaque nutantia po
Abbreviated transcription (Latin):
manibus deductus. ut liiina be¬
ati confessoris attigit. lumẽ inte¬
grum opitulãte fide recepit.
quetam mulier que concipiens
peperit filium. Cuiꝰ poplices ad
erant. qui magis monstrum qͥ¬
quod. quam hominis spetien i¬
milabat. Qui cum non sine dei¬
sione multorum aspice retur s
mater argueretur. Cur talios
ina processerit. Confitebatur cir
lacrimis notte illum doumnta :¬
neratum. Quem interimnere
non audens. nt mos matrum ẽ
tanquam sanni puerum mi¬
bat. Adultum q tradidit menoi¬
cis. Qui accipientes. posnerum
eum in carruta. Et trahenti
ostendebant populis. multũ pa
eum stipendii accipientes. Dmi
hec per longa tempora genera¬
tur. anno etatis sue undetimo
aduenit ad festiuitatem beat m̃¬
tini. Proiectus q aforis ante le¬
pulchrum miserabiliter deciba¬
bat. Transacta antem festunta¬
te. uisum. auditum q recepit
Inde reduttus ad solitam consut¬
tudinem: postulabat stipem. pbs
annum fere. aut eo amphꝰ: ie¬

Expanded text:
manibus deductus, ut limina bemanibus deductus, ut limina beati Confessoris attigit, lumen integrum, opitulante fide, recepit.quaedam mulier, quae concipiens peperit filium, cujus poplites ad erant. Qui magis monstrum aliquod quam hominis speciem similabat. Qui cum non sine derisione multorum aspiceretur, et mater argueretur cur talis ex illa processerit, confitebatur cum lacrimis nocte illum dominica generatum. Quem interemere non audens, ut mos matrum est, tamquam sanum puerum nutriebat. Adultumque tradidit mendicis, qui accipientes posuerunt eum in carrucam et trahentes ostendebant populis, multum per eum stipendii accipientes. Dum haec per longa tempora gererentur, anno aetatis suae undecimo advenit ad festivitatem beati Martini, proiectusque a foris ante sepulchrum miserabiliter decubabat. Transacta autem festivitate, visum auditumque recepit. Inde reductus ad solitam consuetudinem, postulabat stipem. Post annum fere aut eo amplius ve
Abbreviated transcription (Latin):
mos aggrauatus: habebat in cõ¬
suetudine adueniens de regione
sua. ad ante dictam sancti cellu¬
lani. pauperib illis alimentum
ampliximũ exhibere. uigiliis q
deuotissime celebratis eos in sati¬
etate reficere. Quibus ipse iuxͣ
possibilitatem: tanqmͣ famuilus
serniebat. Dum igit᷑ hec per
multos ut diximus annos impẽ¬
deret. quadam uice. Impleto uoto
seruitio q simul prosternitur ad
tancellum santn lectuli. Et ozans
ac uale dicens. regredi cupiebat.
Post completam antem ozationẽ
exurgens. apertis parumper o¬
tulis. intuetur cortinam seritam
te cantenopendere. Et ait. uideo
tanquam pallium sericum hic ap¬
pensum. Ci aiunt sui. ueritatem
te uidere cognoscimus. Ipse añt
cepit iterum flere. acq orare nt
beatus confessor opus ceptum di¬
gnanter expleret. Qui dum orat
attentius obdormiuit. Apparuit¬
q uir ei per uisum dicens. uade
ad basilitam domni martim. et
ibi plenam obtinebis sanitatem.
Qui nichil mozatus. fanu lorũ

Expanded text:
mos aggravatus, habebat in conmos aggravatus, habebat in consuetudine, ut veniens de regione sua ad antedictam Sancti cellulam, pauperibus illis amplissimum alimentum exhiberet, vigiliisque devotissime celebratis, eos in satietate reficeret: quibus ipse, juxta possibilitatem, tanquam famulus serviebat. Dum igitur haec per multos, ut diximus, annos impenderet, quadam vice impleto voto, servitioque simul, prosternitur ad cancellum sancti lectuli, et orans ac valedicens, regredi cupiebat. Post completam autem orationem exsurgens, apertis parumper oculis, intuetur cortinam sericam de cancello pendere; et ait: Video tanquam pallium sericum hic appensum. 1053 Cui aiunt sui: Veritatem te videre cognoscimus. Ipse autem coepit iterum flere atque orare, ut beatus Confessor opus coeptum dignanter expleret. Qui dum orat attentius, obdormivit; apparuitque ei vir per visum, dicens: Vade ad basilicam domni Martini, et ibi plenam obtinebis sanitatem. Qui nihil moratus, famulorum
Abbreviated transcription (Latin):
domni lectulum. elens et depretãs
tam dolore instigante. quam fide.
Postera die direttis digitis manũ
migia matrona incurtẽs.
ad beatam cellulam ualde deuota
peruenit. Que uigiliis et oratio¬
mbus inastens cuminatriculã
que ibidem congregata est pace̾t:
aridum brachium cum contratus
digitis. sanim extulit ad miscen¬
dum. Et sic tota die benedictis
pauperibus deseruiens. sospes
remeauit ad propris. Het in po¬
sterum annis singulis. aute dic¬
tis fratribus alimentum suffici¬
ens exhibebat. Fattum est autem.
ut quadam uice. cum una puellax
suaꝵ male a quartam typi febre
bebat uittum. santti uiri implo¬
rat auxilium. Et per quatuor
dies ad beatam cellulam conti
nuatione orationis acq ieimii
decubans. ab omni febre sanata
cum famula. magnificans deuim
domi regressa est.xxiii
alia excercens quidam.¬
uasti nomine. iumen re¬
cepit. dum pauperibus illis uittꝰ
necressaria ministrauit. Hic ceci¬
tate maxima per annos pluri¬

Expanded text:
domni lectulum, flens et deprecans, domni lectulum, flens et deprecans, tam dolore instigante quam fide, postera die directis digitis, manummigia matrona incurrens, ad beatam cellulam valde devota pervenit. Quae vigiliis et orationibus insistens, cum matriculam, quae ibidem congregata est, pasceret, aridum brachium cum contractis digitis sanum extulit ad miscendum. Et sic tota die benedictis pauperibus deserviens, sospes remeavit ad propria. Haec in posterum annis singulis antedictis fratribus alimentum sufficiens exhibebat. Factum est autem, ut quadam vice una puellarum suarum male a quartani typi febre bebat victum, sancti Viri implorat auxilium. Et per quatuor dies ad beatam cellulam continuatione orationis atque ieiuniis decubans, ab omni febre sanata, cum famula magnificans Deum domi regressa est. 23. Talia exVinastis nomine, lumen recepit, dum scilicet pauperibus illis victus necessaria ministravit. Hic autem caecitate maxima per annos pluri
Abbreviated transcription (Latin):
bilis madefecit terram fletib ceii¬
q saspiriis eius uenerabile siomi
tanceli. Iuscescente antem die i¬
seratis cataratiis luuniũ. Nume
uidere promerint. Qud iunqirs
le facere cum ferramentis mediu
cum plus negotium dolozis exeran
quam medele. cum distentam tras¬
fixum q spiculis oculum prius i¬
tis tormenta figurent. quam suni
aperiant: In quo si cautena fefelfmr
eternam misero p̃parant cecitate
Huic autem brato confessori u¬
luitas ferramentum est. et sol
N qua cellula cum desiderius in¬
erguininus ex aruerus nemes
nocte integra tebachatus anss.
mane facto: cepit declamare qd̃
eum beatus martimis inatende¬
ret Inhis uocibus euomens pu¬
rulentum nestio quid cum san¬
gume. demone eietto purgatus
es: Infestinñq same puluerẽ
tis dedigitis detulit Iita ut ugnes
in palma eius affixi. decurrente
interdum sangnine. dolozem q
ninium generarent. ¶Hic proi¬
tiens se ad ante dittum gloriosi

Expanded text:
bilis madefecit terram fletibus, tepuibilis madefecit terram fletibus, tepuitque suspiriis ejus venerabile lignum cancelli; lucescente autem die, reseratis cataractis luminum, lumen videre promeruit. Quid unquam tale fecere cum ferramentis medici, cum plus doloris negotium exerant quam medelae, cum distento transfixoque spiculis oculo, prius mortis tormenta figurent quam lumen aperiant? In quo si cautela fefellerit, aeternam misero praeparat caecitatem. Huic autem beato Cofessori voluntas ferramentum est, et solan qua cellula cum Desiderius energumenus ex Arveruo veniens, nocte integra debacchasset, mane facto, coepit declamare quod eum beatus Martinus incenderet. In his vocibus evomens purulentum nescio quid cum sanguine, daemone ejecto, purgatus est; infectumque sanie pulverem tis digitis detulit, ita ut ungues in palma ejus affixi, decurrente interdum sanguine, dolorem ei nimium generarent. Hic projiciens se ad antedictum gloriosi
Abbreviated transcription (Latin):
in se reuersus. amota omni in¬
recepisse ¶amen post recepta
sanitate. cum cepisset uimmi
uti superflue corpus q duu ab¬
stentum unbre matduisset latꝰ
ei cum uno pede mamiq con¬
trahitur. Sed parsimonie se
iterum depntans. caput q ton¬
sorans. rursum beati uirtute
redditur sam̃tati.  xix.
racula beati uiri succi¬
nete scribimus. nec ea in am¬
pliorem sermonem expandi¬
mus. uerendo ualde. acq timẽ¬
do iter tarpimus inthoatum.
ne forte dicatur a prudentio¬
ribus. Multum hec poterat
peritus extendere. Sed nobis
in ecclefiastito dogmate uer¬
santibus uidetur. ut ystoria q̃
ad edifitationem eccłie perti¬
uet. Post posita uerbositate.
brem. acq simplici sermone
texatur iut ex uirtutem bĩ
antistitis prodat. et sapientibus
fastidium non imponat. Quo fit¬
to et lecto prouocetur in lettiani.
et santtus prodatur in operess.
or annos grauiter absceratos ue¬
nit ad cellulam condatensem. inqͦ
uir beatus trausiit. prostratus a

Expanded text:
in se reversus, amotis omnibus inin se reversus, amotis omnibus inrecepisse. Tamen post receptam sanitatem, cum coepisset vino uti superflue, corpusque ejus diu abstentum imbre maduisset latus ei cum uno pede manuque contrabitur. Sed parcimoniae se iterum deputans, caputque tonsurans, rursum Beati virtute redditur sanitati. CAPUT racula beati Viri succincte scribimus, nec ea in ampliorem sermonem expandimus, verendo valde, atque timendo iter carpimus inchoatum, ne forte dicatur a prudentioribus: Multum haec poterat peritus extendere. Sed nobis in ecclesiastico dogmate versantibus videtur ut historia quae ad aedificationem Ecclesiae pertinet, postposita verbositate, brevi atque simplici sermone texatur, ut et virtutem beati Antistitis prodat, et sapientibus fastidium non imponat. Quo facto et lector provocetur in lectione, et Sanctus prodatur 1051 in opere. or annos graviter obseratos, venit ad cellulam Condatensem, in qua vir beatus transiit. Prostratusque
Abbreviated transcription (Latin):
tisti. nichiꝰ oibi ꝑoterit subuem¬
re. quia nostris es dicionibus
mancipatus. Sed ile ad hec
fidenter inmobilis. signum
crutis opponens. terribiliter
eos per aera tenerum effuga¬
bat. ¶Post has autem uacuas
et maues inmissiones. cum
uideret mimicus eum se¬
sibi indicare non posse
dolis eum temptauit illud̾e̾.
Componens antem se in spe¬
ciem ueteram: uenit ad eñ.
dicens. Ego sum martimis
quem inuocas. Surse. et ado¬
ra coram me. si uis recipe
sanitatem. Cni ile ait. Si
tu es domiius martinus.
fac super me signum crucis.
et credam. At ille audito no¬
mine signi semper contrarii.
tamqmͣ fumꝰ euanuit ¶Post
hec autem stans ad pedes glo¬
riosi domni. fattus est in stu
pore mentis. et uidit beatã
bafilitam nouo lumine ef¬
fulgere. Ex qua egrediens
fanttus: dixit ad eum. Exau¬
dita est oratio tua. et etre e¬
ris samis ab infirmitate
quam pateris. Et ueate cru¬
cis signatulum super caput
eins faciens. abscessit Ine uͦ

Expanded text:
tisti, nihil tibi poterit subvenitisti, nihil tibi poterit subvenire, quia nostris es ditionibus mancipatus'. Sed ille ad haec fidenter immobilis signum crucis opponens, terribiliter eos per aera tenerum effugabat. Post has autem vacuas et inanes inmissiones, cum videret inimicus, ut eumsibi vindicare non posse, dolis eum temptavit inludere. Conponens autem se in speciem veterani venit ad eum, dicens: 'Ego sum Martinus, quem invocas; surge et adora coram me, si vis recipere sanitatem'. Cui ille ait: 'Si tu es domnus Martinus, fac super me signum crucis, et credam'. At ille, audito nomine signi sibi semper contrarii, tamquam fumus evanuit. Post haec autem stans ad pedes gloriosi domni factupore mentis, et vidit beatam basilicam novo lumine effulgere; ex qua egrediens Sanctus dixit ad eum: Exaudita est oratio tua, et ecce eris sanus ab infirmitate quam pateris. Et sic beatae crucis signaculum super caput ejus faciens abscessit. Ille vero
Abbreviated transcription (Latin):
ne gramter a limanci demois
in festatione uexabatur. ra ll
plerunq ab hoste se uallars
pntans in terram corrueret.
sruentas ꝙ ex ore spumas e¬
mittens. tainquam mortuus
habebatur. Quod gemis morbi
epilentitum perito um medico¬
rum uocitauit anttoritas Eusti¬
a uero cadiuum dixere. pro
eo quod caderet. Tuq se an¬
cedittus in hoc exitu inderet af¬
engi. auditꝰ beati presulis fa¬
ma santtam eins adiuit basili¬
cam. ut sibi presentia cunttis
luffragis subuenirent. S cum
in eodem loco plemis fide uenis¬
set ardentius enm seui demo¬
ns punlsat andatia. Nec ei licebat
atrium egredi. ꝓpter publitã
demonũ infestationem. In atrio
tamen nichil nocebatur. Nam
iibbiliter cum magno armorũ
strepitu uementes: conabant᷑
eum cassis telorum a cumini¬
bus perfodere. Q uod sise lubde̾t
terre. ranarum super eum mul¬
titudo horribilis desilire iideba¬
tur. Sed et uoces publice ab eo
audiebantur. ex probrantium et
dicentium. Martinus quem expe¬

Expanded text:
e graviter a lunatici daemonii infestatione vexabatur, ita ut plerumque ab hoste se vallari putans in terram corrueret, cruentasque ex ore spumas emittens, tamquam mortuus habebatur. Quod genus morbi ephilenticum peritorum medicorum vocitavit auctoritas; rustici vero cadivum dixere, pro eo quod caderet. Cumque se antedictus in hoc exitu videret adfligi, audita beati praesolis fama, sanctam eius adivit basilicam, ut sibi praesentia cunctis suffragia subvenirent. Sed cum in eodem loco plenus fide venisset, ardentius eum saevi daemonis pulsat audacia; nec ei licebat atrium egredi propter publicam daemonum infestationem; in atrio tamen nihil nocebatur. Nam visibiliter cum magno armorum strepitu venientes, conabantur eum cassis telorum acuminibus perfodere. Quodsi se subderet terrae, ranarum super eum multitudo horribilis desilire videbatur, sed et voces publice ab eo audiebantur exprobrantium et dicentium: 'Martinus, quem expe
Abbreviated transcription (Latin):
ualiter a febre
dissinteria exutus
sum.
De infirmitate
iustim.¬
De maurusa ciragrica
e seruo symonis p̾sbiteri
e paralitico autisiodor ensi
tẽ de alio paralitico ex uri
turigo¬
De ceco illiumato
De alia ceta.¬
De muliere a proflimio sãn
De ceto illumiinato
De puella paralitica
e ceto illuminato
e hĩs q̃ne nauta retułit
e giratrãno duce
e laudufo iunatico ciii.
e theodem̾e dyacono cẽto
e desiderio mergummo¬

Expanded text:
Qualiter a febre et disenteria erutus sum. 2. De infirmitate IustinDe Maurusa ciracrica. 4. De servo Symonis presbiteri. De paralytico Audisiodorinse. 6. De alio paralytico AuriturigoDe caeco inluminato. 9. De alia caDe muliere a profluxu sanguiDe caeco inluminato. 14. De puella paralytica. 15. De caeco inluminato. 16. De his quae nauta retulit. 17. De Gunthramno duce. De Landulfo lunatico. 19. De Theodomere diacono caeco. De Desiderio inergum
Abbreviated transcription (Latin):
contrattos habebat. s
De alio qui contractũ brachi¬
um detulit.p
De ceco illuminato
De dissintericis
De alis ab humore gram saͥ
De puella li rouinse ceca
palma digitis uenit.Pon
est nendita..
De oculis. et capitis mei dolore¬
per scͥpsi¬
tutes san¬
cti martin
mus. uela
fidelibus uiris de ante atto tempo¬
re reperire poturanis. ardentes
uade in hac siti. ut nõ traderet᷑
oblinom. quod dñs excerc̾ẽ digna¬
tus est. in landẽ antistitis sui. uar¬
rare etiam cupimus que nostro
tempore agi mitamur. relinquẽ¬
tes paruam materiam eloquen¬
tioribus sumentes antem magna¬
ba urtutum in nostris operibus
ut quod peritia nam dilatat in
transitum beati martim antisti¬
tis. sigeberto głosissimo rege duo¬
decimo anno regnante post exces¬
sum santti enfromi episcopi. nõ
meo merito cum sim conscientia
teterrimus et peccatis obuolutꝰ
sed tribuente fideli deo. qui uo¬
cat eaque non sunt tanquain
que sunt somis episcopatꝰ indi¬
omis accepi.Mense antem scd̃o

Expanded text:
habebat. 49. De alio, qui contractum brachium detulit. 50. De caeco inluminato. 51. De disintericis. 52. De alio ab humore gravi sanDe puella Lixovinse caeca. palma digitis venit. 57.est vindita. 50. De oculi et capitis mei doloreperscriptitutibus sancti Martini, mus vel a fidelibus viris de anteacto tempore repperire potuimus, ardentes valde in hac siti, ut non traderetur oblivioni quod Dominus exercere dignatus est in laudem antestitis sui, narrare etiam ea cupimus, quae nostro tempore agi miramur, relinquentes parvam materiam eloquentioribus, sumentes autem magnalia virtutum in nostris operibus, ut, quod peritia non dilatat in transitum beati Martini antestitis, Sigiberto gloriosissimo rege duodecimo anno regnante, post excessum sancti Eufroni episcopi non meo merito, cum sim conscientia teterrimus et peccatis obvolutus, sed tribuente fideli Deo, qui vocat ea quae non sunt tamquam quae sunt, onus episcopati indignus accepi. Mense antem secundo
Abbreviated transcription (Latin):
esset modo mintiauit. Nos post e
tempus habiti consilii solicitẽ req¬
rentes. satis compertum habuimꝰ
ipm diem fuisse conuentus: et eai¬
bi ab episcopis fuisse decreta. quȩ
Hec cum maxime gallus nec dũ
explicitis que statuerat referre
queretur. Puer. faminaris ingrq̃¬
sus est. nuntiaus refrigerium
presbiterum stare ꝓ forib. Dubrs¬
re cepimus utrum gallum adhui
esset melind audire : an ex optatiss¬
mo nobis uiro. qui officii causa
ad nos ueniebat occurxere¶ T mc
gallus. Etiam si non aduentum
canttissimi sacerdotis relinqnenda
nobis hec esset ozatio. Noy ipsa co¬
gebat hnc nsq protractum fiire
cer monem uerum quia de marti¬
ni uirtutib nequaquam explicart
uuuersa potuerunt. hec nos ho¬
die audisse enfficiat. Cras reliqͣ¬
reliqua dicemꝰ. Ita pariter apẽ¬
accepta galli sponsione. sur reximꝰ¬

Expanded text:
esset in synodo, nuntiavit. Nos postea esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Haec cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surrexim
Abbreviated transcription (Latin):
apostolos uideri a se sepius: non
negauit. ¶Iam uero demones ꝓnt
ad eum quisq uenissat. suis noni¬
nibus increpabat. Mercurium
maxime patiebatur in festum.
Iouem brntum acq hebetem esse
dicebat¶ Hec plerisq eciam in
eodem monasterio constitutis ĩ¬
credibilia uidebantur. ne dum
ego confidam om̃s qui hec audi¬
ent credituros. ⁊am insi inesti¬
mabilem uitam acq uirtutem
martimis egisset. Nequaꝙͣ apd̃¬
nos tanta gła predians habere¬
tur o nanꝙͣ minime mirum si
in oꝑib martim infirmitas hu¬
mana dubitau̾it. cum młtos ho¬
die q indeamnis. ne enuͣgeliis
quidem credidisse. ub.
Martino autem sepe ange¬
los uisos famliariter. et
sensimus et experti sumꝰ rem
minimam dictirrus sum. sed ta¬
men dicam. Apud ne mausum.
episcopozum synodus habebat᷑.
Ad quam quidem ire uoluerat:
sed quid gestini esset scire cupi¬
ebat. Casu cum eo iste sulpiciꝰ
nanigabat. sed procul ut semꝑ
aceteris inremota nauis parten
sidebat. Ibi ei angelus quid gestiu

Expanded text:
Apostolos uideri a se saepius non negauit. iam uero daemones, prout ad eum quisque uenisset, suis nominibus increpabat. Mercurium maxime patiebatur infestum, Iouem brutum adque hebetem esse dicebat. haec plerisque etiam in eodem monasterio constitutis incredibilia uidebantur, nedum ego confidam omnes, qui haec audient, credituros. nam nisi inaestimabilem uitam adque uirtutem Martinus egisset, nequaquanos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum
Abbreviated transcription (Latin):
Iles am̃dam. cnigulũ m eccle¬
sia monͣachumi ꝓfessus ab¬
iecerat scellnlam sib emimis in¬
remoto. quasi heremita intlurus
erexerat. Int̾ ea ostutus inimicus
nariis cogitacionibus brutum pectꝰ
agitabat. ut coniuoem suam quam
mertimis in monast̾io puellax esse
preceꝑat. uolmitate mutata. secum
potnis nenet habitare. Edñt ergo
mar tinim fortis heremita: et amd
hateren anin conficetur Ine uero
uehementer abuuere. Feminam
uiro. rursus iam monacho. non ma¬
rito incongrua rõne ^ imiberi. Postͤ¬
mo tum miles instaret. asfirmans
nichi hoc proposito esse nociturum : et¬
se solo ꝯingis uti uelle solatio. Porro
ne rursas. se in sua reuoluerit non
eie metuendum. se esse militem .xͥ.
Inam quoq in eadem eiustẽ milicie
sacramenta iurasse. pat̾etur episcopꝰ
santtus. sexum suum fidei merito nes¬
cientes. pariter milicare Cnmn mar¬
tiis. uerba nobis ipsa. dicturus
sum. dic michi inqͣnit. si unquam ĩ
beno fuisti. si in atie constitisti.¶at ile

Expanded text:
iles quidam cingulum in ecclesia, monachum professus, abiecerat: cellulam sibi eminus inremoto quasi eremita uicturus erexerat. interea astutus inimicus uariis cogitationibus brutum pectus agitabat, ut coniugem suam, quam Martinus in monasterio puellarum esse praeceperat, uoluntate mutata secum potius uellet habitare. adit ergo Martinum fortis eremita et quid haberet animi confitetur. ille uero uehementer abnuere, feminam uiro rursus, iam monacho, non marito, incongrua ratione misceri. postremo cum miles insisteret, adfirmans nihil hoc proposito esse nociturum : se solo coniugis uti uelle solacio, porro ne rursus se in sua reuoluerent, non esse metuendum: se esse militem Christi, illam quoque in eadem militiae sacramenta iurasse: pateretur episcopus sanctos et sexum suum fidei merito nescientes pariter militare. tum Martinus — uerba uobis ipsa dicturus \'sum — dic mihi, inquit, si umquam in bello fuisti, si in acie constitisti ? at ille
Abbreviated transcription (Latin):
te limĩ tuũ: capturs ꝓnemet.
Contigna flimum ut sulpitins
iste descripsit. Habebannis habi¬
taculas. ꝓcessimis cunti. nt po¬
te feriatis diebus nidere pistã¬
tem om̃inm sp̃e bns intentis.
non incassum futura tempta¬
miua : quib pistis martino.
autboze martii usibus quere¬
retur  Ad primũ iactum iren
ꝑ modico iminanem e socem dia¬
comis extraxit. Ad monaster¬
um letins accurrens. nimirũ
ut dixit. poeta nestio qmo nti¬
mur eius nersu scolastico. q̃ si
inter. qu scolastitos fabulamꝰ
captiuũ q suem mirentib m̃¬

Expanded text:
tte linum tuum: captura proveniet. tte linum tuum: captura proveniet. Contigua flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitacula: processimus cuncti, utpote feriatis diebus, videre piscantem, omnium spebus intentis, non incassum futura tentamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. Ad primum jactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit, et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis utimur enim versu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur: Captivumque suem mir
Abbreviated transcription (Latin):
nirtutes inabiliter seruire mar¬
tino humanis etiam oculis cerne
Demantem refri ¶reti¬
gerins michi testis est. mulierem
ꝓ fluuio sangninis laborantem.
Cum martim uestem exemplo mu¬
lieris illius ennͣgelice contigisset:
sub momento temporis fuisse
sanatam. Lii¬
erpens fluuium secabat.
et ripe in qua constiteramꝰ
annatabat. In noie inquit domi¬
.ii. iubeo te redire. Mox se mala
bestia ad uerbum santti retosit.
et in ulteriorem rippami nobis
expectantibus transmeauit. Qd̾
cum om̃s non sine miraculo cꝰ¬
ueremus: altius ingemicens
ait. Serp entes me audiunt: en
homines non audiunt li
iscem pasche diebus ed̾e
consuetus. paulo ante
hozam refectionis. interrogat
an haberetur in promptu. Tñs
cato dyaconus ad quẽ monaste¬
rii administratio pertinebat.
doclus ip̃e piscari. negat ꝑ totumm
diem sibi ullam cessisse captu¬
ram. Sed neq alios piscatores
qui uendere solebant quitquã
agere quinisse ¶ uade mouit mi¬

Expanded text:
virtutes visibiliter servire Marvirtutes visibiliter servire Martino humanis etiam oculis cernerentur. Idem autem Refrigerius mihi testis est, mulierem profluvio sanguinis laborantem, cum Martini vestem exemplo mulieris illius Evangelicae contigisset, sub momento temporis fuisse sanatam. erpens flumen secabat, et ripae in qua constiteramus, adnatabat: In nomine, inquit, Domni jubeo te redire. Mox se mala bestia ad verbum Sancti retorsit, et in ulteriorem ripam nobis exspectantibus transmeavit. Quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemiscens ait, Serpentes me audiunt, et homines non audiunt. X. Piscem Paschae diebus edere consuetus, paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. Tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam; sed neque alios piscatores, qui vendere solebant, quidquam agere quivisse. Vade, inquit, mi
Abbreviated transcription (Latin):
Post aliquantum tempus sepe¬
regressus increpat precbiteꝵ.
Cur adhuc ydoli struttura confiste¬
ret. Ine tausatur uix militari
manu et in publice multitudinis
tantam molem posse subuerti.
Ne dum id facile putaret. ꝑ inbe¬
cilles cl̾itos ant infirmos mona¬
chos qui ausse curari Tunc mͣr¬
tinus returrens ad uota subsi¬
dia. noctem totam in oratione
peruigilat. Mane orta tempestas
edem idoli usq ad fun damentũ
prouoluit. uerum hoc marcello
teste dicta fuit.u¬
Liam eins non dissimi¬
lem in simili opere uir¬
tutem refrigerio asapulante
phibeo. Columpnã inmense
molis cui y̾dolum suꝑ stabat para¬
bat euertere. sed milla erat facul¬
tas. qua id daretur effeciui. Tñc
ad ozationem suo moze conuertit᷑.
uisam certum est parilem quodã¬
modo columpnã ruere de celo que
impacta idolo totam illam inexpu¬
gnabilem molem soluit in pulue¬
rem. Pͥarum scilicet si inuisibilit̾
celi uirtutibus uteretur. nisi ip̃e

Expanded text:
Post aliquantum tempus Post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. Ille causatus, vix militari manu et vi publicae multitudinis tantam molem posse subverti, nedum id facile putaret per imbecilles clericos aut infirmos monachos quivisse curari. Tum Martinus recurrens ad nota subsidia, noctem totam in oratione pervigilat: mane orta tempestas aedem idoli usque ad fundamentum provolvit. Verum haec Marcello teste dicta siliam ejus non dissimilem in simili opere virtutem Refrigerio astipulante perhibeo. Columnam immensae molis, cui idolum superstabat, parabat evertere: sed nulla erat facultas qua id daretur effectui; tum ad orationem suo more convertitur. Visam certum est parilem quodammodo columnam ruere de coelo, quae impacta idolo totam illam inexpugnabilem molem solvit in pulverem: parum scilicet, si invisibiliter coeli virtutibus uteretur, nisi ipsae
Abbreviated transcription (Latin):
ana ita neccesse est. parum lati¬
no loquannir. ex sufflans aui¬
cianis se ex sufflari estimans.
Anid me inquit cancte sic aspi¬
tis: T̃ mic martinꝰ. non te inq̃t.
sed eum qm ceruiti tue teter
incubuit. Ita recessit diabolus.
utͣ reliquit familiare sub sel¬
lum  Satiiͣ q constat ab illo die
auicianũ mitiozem fuisse. seu
quod intenexerit egisse se semꝑ
asfidentis sibi disboli uoluntatẽ.
sen quod in mundus spiritus ab
islins consessu per martinum fu¬
gatus. priuatus est potestate
grassandi. Cum erubesceret
minster antiorem nec nimistͣͫ
enctoz urgeret. ꝑo
uico añt ambatiacensi. id est
castello illo ueteri. quod minc fre¬
quens habitatur a fracribus:
ydolum noueratis grandi opere ꝯ¬
structum. Politissimis saxis mo¬
les turritate surrexerat. Que ĩ
conun sublime ꝓcedenis. suꝑsticio¬
nem loci. operis dignitate serua¬
bat. Huins destrutionem mar cel¬
lo ibidem consistenti presbitero.
uir beatus semper mandau̾at.

Expanded text:
quia ita necesse est, parum Latiquia ita necesse est, parum Latino loquamur exsufflans; Avitianus se exsufflari existimans, Quid me, inquit, Sancte, sic accipis? Tum Martinus, Non te, inquit, sed eum qui cervici tuae teter incumbit. Cessit diabolus, et reliquit familiare subsellium: satisque constat, ab illo die Avitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper assidentis sibi diaboli voluntatem, seu quod immundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus, privatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctorem, nec ministrum auctor urgeret. In vico autem Ambatiensi, id est, castello illo veteri quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noveratis grandi opere constructum. Politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate servabat. Hujus destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, vir beatus saepe mandaverat.
Abbreviated transcription (Latin):
mioz auditoz ex egerit: non uii
hominem ego sed milia multa
ꝓdutam. et totam in testimoni¬
nn uirtutis ex parte se no¬
nuim aduotabo regionem. ¶Et
tamen tu refrigeri pb̃r credo
meministi. imper nobis super
uoc cum romulo auspitui illius
filio. honozato et religioso mro
fuisse sermonem. qui hec nob̾
tamꝙͣ incomperta refere bat.
Et cum futuris ꝓuentibus ꝑ
assidua dampua trepidaret. nt
ip̃e uidisti. magno secum mero¬
re lugebat martinũ non in hes
tp̃zs reseruatum. Iiii
ed ut ad auicianũ recur¬
ram. qui cum in om̃ib
locis. Cunctis q urbib ederet
crudelitatis sue infanda mo¬
mimenta turonis tantum ĩns¬
cens erat et illa bestia que hu¬
mano sangnine. et infelicumi
moztib alebatur. mitem se acq
tranqunllum bõ uiro presente
prestabat. Memini qnodam die
ad eum uenisse martinũ. Qu
un secretarium eiis meressus
est: uidet post tergum ip̃iꝰ demo¬
nem mire magnitudinis asfidẽ¬
tem. Quem emiinis ut uerbo

Expanded text:
mior auditor exegerit, non unum mior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed multa millia producam, et totam in testimonium virtutis expertae Senonum advocabo regionem. Et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio, honorato et religioso viro, fuisse sermonem; qui haec nobis tamquam incomperta referebat, et cum futuris proventibus per assidua damna trepidaret, ut ipse vidisti, magno secum moerore lugebat, Martinum non in haec tempora reservatum. VIII. Sed ut ad Avitianum recurram qui cum in omnibus locis cunctisque urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se atque tranquillum beato viro praesente praestabat, memini quodam die ad eum venisse Martinum: qui ubi secretarium ejus ingressus est, vidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis assidentem. Quem eminus ut verbo,
Abbreviated transcription (Latin):
Cunctos dyaboli ministros cum
ipso cerneres auttoze truciari.
nt iam in martino illud fateam᷑.
impletimi qd̾ scriptum est. quo¬
nam sancti de angelis iuditabt̃.
agum quendam on¬
in senonico annis singn¬
lis grando. uastabat. Compulsi
extremis malis incole. a marti¬
no auxilium poposcerunt. Missa
per anspicmum. prefectorium ni¬
rum. satis fida legatio. cuius agͦs
spetialiter grauio. qmͣ ceteroroꝵ
assueuerar ꝓcella populari. Sed
facta ibi ozatione. martims. ita
uniuersam penitus liberait
Ab ingruenti peste regionem ut
per uiginti aannos quibus postea
mausit in corpore grandinem in
illi s locis nemo pertulerit ¶od̾
ne fortintum esse. et non potius
martino prestitum putaretur.
Eo anno quo ille definitins est
rursum incubuit rediuina tẽ¬
pestas. Adeo senfit. et mundus
uri fidelis excessum. ut cinꝰ uita
iure gandebat. eiustem moztem
lugeret ¶Ceterum si ad hec ꝓbã¬
da que dixinnuis testes etiam infir¬

Expanded text:
cunctos diaboli ministros cum cunctos diaboli ministros cum ipso cerneres auctore cruciari, ut iam in Martino illud fateamur inpletum quod scriptum est: quoniam sancti de angelis iudicabunt. Pagum quendam in Senonico annis singulis grando uextremis malis incolae a Martino auxilium poposcerunt, missa per Auspicium praefectorium virum satis fida legatione, cujus agros specialiter gravior quam caeterorum assueverat procella populari. Sed facta ibi oratione Martinus ita universam penitus liberavit ab ingruenti peste regionem, ut per viginti annos, quibus postea mansit in corpore, grandinem in illis locis nemo pertulerit. Quod ne fortuitum esse et non potius Martino praestitum putaretur, eo anno quo ille defunctus est rursus incubuit rediviva tempestas: adeo sensit et mundus viri fidelis excessum, ut cujus vita jure gaudebat, etiam ejusdem mortem lugeret. Caeterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infir