comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
psa sapientia ñ errat: ñ uritur a sole. Q¬
niuis in eccła & in carne dñi & in his quȩ ꝓ
nob temporalit̃ gesta st̃ ñ errat: ñ uritur
a luna. Omĩs autem homo quamiuis iã cre
dictũ ẽ. dñs tegum̃tũ tuũ suꝑ manũ dex¬
tere tuę. Ideo enim cũ dixiss&e dñs tegum¬
Ne tiũ suꝑmanũ dexterȩ tuȩ: quasi quesissae
ille&e dixisse iam ecce ẽ manꝰ dexterdꝰ mee
iam elegi credere in xp̃m: accepipotestate
int silios dĩ esse: quid est qđ de Prtegu¬
ntũ meũ ẽ adhuc supra. id est Si super
nanũ dexterȩ mee : Sequit᷑. Per diem sol
nom ur& te : neꝙ luna ꝑ noctẽ. Ad hoc ꝙ te¬
gum̃tũ tuũ est suꝑ manũ dexterȩ tuȩ. ut
ni te urat sol ꝑdiem. neq luna ꝑ noctẽ. Na
hinc intelligite fr̃s. qͥa figurate dictum est
Et enĩ reuera solem uisibilem si cogttem̃ u
rit ꝑdiem. Numqͥd luna urit ꝑ nocteS
quid est ustio: Scandalum. Audi apłm
dicentẽ. Quis infirmat᷑: & ego ñ infirmor

Expanded text:
uritur a sole. Quisquis in Ecclesia, et in carne Domini, et in his quae pro nobis temporaliter gesta sunt, non errat, non uritur a luna. Omnis autem homo quamvis jam credidictum est, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae». Ideo enim cum dixisset, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae;» quasi quaesisset ille et dixisset, Jam ecce est manus dexterae meae, jam elegi credere in Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid est quod Deus tegumentum meum est adhuc supra, id est, «super manum dexterae» meae? sequitur, «Per diem sol non uret te, neque luna per noctem.» Ad hoc ignon te urat sol per diem, neque luna per noctem. Nam hinc intelligite, fratres, quia figurate dictum est. Etenim revera, solem visibilem si cogitemus, urit per diem: numquid luna urit per noctem? Sed quid est ustio? Scandalum. Audi Apostolum dicentem, «Quis
Abbreviated transcription (Latin):
Lingua subdola sic nichil nouit dicere qͦ ma¬
gis subdola ẽ: nisi uide. ne ñ possis implere.
multũ ẽ ad te hoc aggredi. Accepisti tu p̃ceptũ
eugłicũ: habes sagiita. s carbones ñdũ habes.
Timꝰdum: ne sagata sola non ualeat aduerȩ
linguã dolosã. St̃ & carbones: ut prita inci¬
pit enĩ tͥ dicere ds̃. Iu ñ potes: quare ille po¬
test: Quare alt̾ potuit: Nũqͥdti delicatior
es illo senatore: Numqͥd tu infirmior es. illo.
aut illo. inualitudine : Numqͥd tu infirmio
es feminis: Feminȩ potuer̃: uiri ñ possuntꝰ
Delicati potuer̾ diuites: paupes non possunt

Expanded text:
Lingua subdola nihil sic novit dicere, quo maLingua subdola nihil sic novit dicere, quo magis subdola est, nisi, Vide ne non possis implere; multum est ad te hoc aggredi. Accepisti tu praeceptum evangelicum, habes sagittam; sed carbones nondum habes. Timendum ne sagitta sola non valeat adversus linguam dolosam: sunt et carbones. Utputa, incipit enim tibi dicere Deus, Tu non potes, quare ille potest? quare alter potuit? Numquid tu delicatior es illo senatore? numquid tu infirmior es illo, aut illo in valetudine? numquid tu infirmior es feminis? Feminae potuerunt, viri non possunt? delicati divites potuerunt, pauperes non possunt?
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus linguam dolosam. qđ opponas lir¬
gue dolosȩ. quo te munias aduersus linguã
dolosam: quid tͥ dabitur aut quid opponet
Interrogauit exercens: nam ipse dictur ẽ qđ
interrogat. Respondit enim: subiciens sibi
sis eodicibꝰ diuerse scriptum ẽ: idem significat.
Uidete. Uastatores carbones dicunt᷑: qui ua¬
stando & desolando. ad desolationẽ facile ꝑdu¬
cunt. Qui sunt isti carbones: Intelligat ca
figunt corda. Sed cum transfixa fuerint cor¬
da sagutis uerbi dnĩ: amor excitatur ñ inte¬
ritus comparatur. Nouit dñs sagittare ad amo¬
uiu& amantem: sagitat. ut faciat amantẽ.
Sagittȩ aut̃ sunt: cũ agimꝰ uerbis. Carbo¬
nes autẽ uastatores qui sunt: Parum ẽ. ubis
agere contra linguam dolosam. & labia iniqua:
parũ ẽ uerbis agere: & exemplis agendum est
Exempla: sunt carbones uastatores : Et quare
uastatores dicuntur: Breuit̃ accipiat caritas
urã. pͥmo: quomͦ exemplis agendũ sit dUidete.

Expanded text:
adversus linguam dolosam, quod opponas linadversus linguam dolosam, quod opponas linguae dolosae, quo te munias adversus linguam dolosam, «quid tibi dabitur, aut quid apponetur tibi?» Interrogavit exercens; nam ipse dicturus est quod interrogat. Respondit enim, subjiciens sibi sis codicibus diverse scriptum est, idem significat. Videte: vastatores carbones dicuntur, quia vastando et desolando ad desolationem facile perducunt. Qui sunt isti carbones? Intelligat Chafigunt corda: sed cum transfixa fuerint corda sagittis verbi Dei, amor excitatur, non interitus comparatur. Novit Dominus sagittare ad amojuvet amantem; sagittat, ut faciat amantem. Sagittae autem sunt, cum agimus verbis. Carbones autem vastatores qui sunt? Parum est verbis agere contra linguam subdolam et labia iniqua, parum est verbis agere; et exemplis agendum est. Exempla sunt carbones vastatores. Et quare vastatores dicuntur, breviter accipiat Charitas vestra. Primo, quomodo exemplis agendum sit, videte.
Abbreviated transcription (Latin):
lingua subdola. & labiis iniquis: Non pote¬
ris forte implere : multum ẽ qͦd aggrederis.
Alii ꝓhibendo deterrent: alii laudando
plus pmunt. Quia enĩ talis ẽ uita quȩ iã
occupauit mundum: tanta auctoritas xp̃i
e. ut reprehendere iam xp̃m nec paganus
audeat: legitur ille qui rep̃hendi ñ potest.
distribue pauꝑibꝰ. & sequere me: xp̃o contra¬
dici non potest: eugłio contradici ñ potest.
gua ad laudem ꝓhibentem. Si laudas: hor¬
tare. Quare laudando p̾mis: M eliꝰ erat ut
e mala. uita ista ẽ. Sed quia nosti. eũ hec
di xeris. p̃mi te posse auctoritate eugsica.
coniitis te ad aliud dissuadendi genͦ. ut
laudando me falso. a uera laude ꝓhibeas.
Quid hoc: Fecce illi fecerunt: forte tu non
poteris. E ncipis ascendere: cadis. Monere
uidetur serpens: dolosa lingua ẽ: uenenũ
us. Quid dabitur tͥ: aut quid apponetur
tͥ. ad linguam dolosam: Ia est: qđ habeas

Expanded text:
lingua subdola et labiis iniquis? Non potelingua subdola et labiis iniquis? Non poteris forte implere; multum est quod aggrederis. Alii prohibendo deterrent, alii laudando plus premunt. Quia enim talis est vita quae jam occupaverit mundum, tanta auctoritas Christi est, ut reprehendere jam Christum nec paganus audeat. Legitur ille qui reprehendi non potest, distribue pauperibus, et sequere me» : Christo contradici non potest, Evangelio contradici non potest, osa ad laudem prohibentem. Si laudas, hortare. Quare laudando premis? Melius vituperest, mala vita ista est. Sed quia nosti, cum haec dixeris, premi te posse auctoritate evangelica; convertis te ad aliud dissuadendi genus, ut laudando falso, me a vera laude prohibeas; Quid est hoc? Ecce illi fecerunt, forte tu non poteris: incipis ascendere, cadis. Monere videtur; serpens est, dolosa lingua est, venenum us, «Quid dabitur tibi, aut quid apponetur tibi ad linguam dolosam?» Id est, quod habeas
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ patiat᷑ lingiias detrahentiũ. & mul¬
A contradicentium: & qͦd est grauiꝰ. quasi
onsulendo a salute auertentium. Qui erã
onsulit alicui. ad salittẽ consulit: ad id qͦd
pdest consulit: ille aut̃ quasi consulens. re¬
dabit a salute. Quia gͦ iuicͥet᷑ habere pal¬
lium consulentis. & hab& uenenũ ꝑimentis:
lingua dolosa dicta ẽ. Ascensurus gͦ: contͣ
ipsas linguas. primo dm̃ deprȩcatur. Ait
Ste domine cum e enĩ.¬
tribularer clamaui: & exaudiuit
me. Unde illum exaudiuit: At
iam constituer& eum ad gradus
surus est exauditꝰ: quid orat:
Domine erue animam meam a labiis iniustis.
& alingua dolosa. Quȩ est lingua dolosa:
Habens imaginem consulendi : & ꝑniciem
nocendi. Ipsi sunt qui dicunt. Et tu hoc
facturus es. qđ nemo fecit: Et tu solus eris
xp̃ianꝰ: Et si ostenderit alios hoc facere. &
legerit eugłm. ubi p̾cepit dñs hoc fieri. &
legerit actus apłorum: illi quid dicunt in

Expanded text:
admodum patiatur linguas detrahentium et muladmodum patiatur linguas detrahentium et multa contradicentium, et quod est gravius, quasi consulendo a salute avertentium. Qui enim consulit alicui, ad salutem consulit, ad id quod prodest consulit; ille autem quasi consulens, retrahit a salute. Quia ergo videtur habere pallium consulentis, et habet venenum perimentis, lingua dolosa dicta est. Ascensurus ergo, contra ipsas linguas primo Deum deprecatur: aitte, Domine, cum tribularer clamavi, et exaudisti me.» Unde illum exaudivit? Ut jam constitueret eum ad gradus surus est exauditus, quid orat? «Domine, erue animam meam a labiis injustis et a lingua dolosa.» Quae est lingua dolosa? Subdola, habens imaginem consulendi, et perniciem nocendi. Ipsi sunt qui dicunt: Et tu hoc facturus es, quod nemo fecit? et tu solus eris christianus? Et si ostenderit alios hoc facere, et legerit Evangelium ubi praecepit Dominus fieri, et legerit Actus Apostolorum; illi quid dicunt in
Abbreviated transcription (Latin):
aur s untellectꝰ spc̃ consilii & fortitũdinis.
fecientiȩ &s pietatis. & spc̃ timoris dñi: a
qpentia cepit. & usꝙ ad timorẽ descendit.
uimꝰ ule qui docebat. a sapientia descendit
as ad timorem: Tu quid dicis : Si ꝓficis.
i tnore ascende ad sapientiam. Scͥptũ est
mñ intium sapientię: timor dnĩ. lam gͦ psal¬
num audite. Ecce ante oculos nros. ponamꝰ
isensurum hominẽ. Ubi ascensurũ: In cor¬
le Inde ascensurum: Ab humilitate. Id est
Quo ascensurum: Ad illud ineffabile: qͦd
ap̾anꝰ cogitare ꝓficere. incipit pati linguas
adũsantiũ. Quicũq illas nondũ passus ẽ:
nondum ꝓficit. Quicumq illas non patit᷑.
ute conatur ꝓficere: uult nosse quid dicamꝰ:
lnmo quid audiamꝰ simul exꝑiatur. Incipit
ꝓficere. incipiat uelle ascendere: uelle contẽp¬
nere t̾rena: fragilitatem temporalem: felicita¬
tem scłi ꝓ nichilo habere: solum dm̃ cogita
re: lucris non gaudere: dampnis non conta¬
bescere: om̃ia ctiam sua uelle uendere. &

Expanded text:
s scientiae et pietatis, et Spiritus timoris Domini» : a sapientia coepit, et usque ad timorem descendit: Quomodo ille qui docebat, a sapientia descendit usque ad timorem; tu qui discis, si proficis, a timore ascende ad sapientiam: scriptum est enim, «Initium sapientiae timor Domini» . Jam ergo Psalmum audite. Ecce ante oculos nostros ponamus ascensurum hominem: ubi ascensurum? «In corde.» Unde ascensurum? Ab humilitate, id est Quo ascensurum? Ad illud ineffabile quod christianus cogitare proficere, incipit pati linguas adversantium. Quicumque illas nondum passus est, nondum profecit: quicumque illas non patitur, nec conatur proficere. Vult nosse quid dicamus? Imo quid audiamus simul, experiatur. Incipiat proficere, incipiat velle ascendere, velle contemnere terrena, fragilia, temporalia, felicitatem saeculi pro nihilo habere, Deum re, lucris non gaudere, damnis non contabescere, omnia sua velle vendere, et
Abbreviated transcription (Latin):
ratꝰ. qualis amator circi. aut amphiteatri.
qualis fraudator: mͦ quomͦ do seruit: quã
innocens factꝰ est. Noli mirari: carbo ẽ. U¬
uum gaudes: quia extinctũ plangebasꝰ.
qͣndo laudas uiuum: si nosti laudare. adhi¬
be illũ mortuo. ut accendat᷑: id est quicũs
adhuc piger est sequi dm̃. ãmoue illi carbs¬
nẽ qui erat extinctꝰ: & habeto sagitam u̾bi
dĩ. & carbonẽ uastatorẽ: ut occurras labis
iniquis & linguȩ subdole QQuid sequitur
Accepit iste sagitas ardentes: accipiat e¬
bones uastatores. Iam repellit linguã sub¬
dolam. & labia iniqua: iam ascendit gra¬
dum: incipit ꝓficere. Sed adhuc uiult̃
ubos̃ inter iniquos: nondũ ẽ area
atudne hoc nos doc& dñs de frum̃tis &¬

Expanded text:
ratus, qualis amator circi aut amphitheatri, ratus, qualis amator circi aut amphitheatri, qualis fraudator: modo quomodo Deo servit, quam innocens factus est! Noli mirari; carbo est. Vivum gaudes, quem exstinctum plangebas. Sed quando laudas vivum, si nosti laudare, adhibe illum mortuo ut accendatur; id est, quicumque adhuc piger est sequi Deum, admove illi carbonem qui erat exstinctus, et habeto sagittam verbi Dei, et carbonem vastatorem, ut occurras labiis iniquis et linguae subdolae. 6. Quid sequitur? Accepit iste sagittas ardentes, accipiat carbones vastatores. Jam repellit linguam subdolam et labia iniqua, jam ascendit gradum, incipit proficere: sed adhuc vivit inter malos, inter iniquos; nondum est areasimilitudine hoc nos docet Dominus, de frumentis
Abbreviated transcription (Latin):
gir. Cum g fueriunt ista enumerita calio &s¬
tim dicti fuerint homines qͥ potiter & uonei
capta saguta in corde. accedentis etia crdere
desolatorus. desolatur in illo cogetia enbos
ꝑducit᷑. Erant autẽ in illo multas qlat loncr
fronduerant: multȩ carnales eogitationde
multi amores scłares. Ipsi uruntur carions
desolatoriis. ut fiat purus lociis de soltre
in cuiꝰ loci puritate. faciat ds̃ edificiu sus
quia facta erat ibi ruina diaboli. &. easut
solatorii. & deiciunt qđ male fuerat edsfia¬
tum: & desolato loco. accedit structura fel¬
citatis ꝑpetue. Uidete gͦ. Quare dicti su
carbones: Quia qͥ se conu̾tunt ad dnm̃ a
mortuis reuiuiscunt. Carbones aut̃ qͥnds
accendunt᷑: anteqͣm accenderent᷑ extincti
erant. Nan extincti carbones. mortui dicm
ardentes uiui appellant᷑. Exempla gͦ mul¬
torũ iniquorũ qui conu̾si st̃ ad dm̃: carbmns
dicti sunt. Audis homines mirari & dicit:
ego illũ noui quã ebriosus fu it. quã secle¬

Expanded text:
. Cum ergo fuerint ista enumerata, et nominatim dicti fuerint homines qui potuerunt, ille accepta sagitta in corde, accedentibus etiam carbonibus desolatoriis, desolatur in illo terrena cogitaperducitur. Erant autem in illo multa quae male fronduerant, multae carnales cogitationemulti amores: ipsi uruntur carbonibus desolatoriis, ut fiat purus locus desolatus, in cujus loci puritate faciat Deus aedificium suum; quia facta erat ibi ruina diaboli, et aedifiesolatorii, et dejiciunt quod male fuerat aedificatum, et desolato loco accedit structura felicitatis perpetuae. Videte ergo quare dicti sunt carbones. Quia qui se convertunt ad Dominum, de mortuis reviviscunt. Carbones autem quando accenduntur, antequam accenderentur, exstincti erant. Nam exstincti carbones, mortui dicuntur; ardentes, vivi appellantur. Exempla ergo multorum iniquorum qui conversi sunt ad Dominum, carbones dicti sunt. Audis homines mirari, et dicere, Ego illum novi, quam ebriosus fuit, quam scele
Abbreviated transcription (Latin):
s quasi carnalibꝰ. Ergo sp̃italis in exculi
loquitur: carnalibꝰ aut̃ ut loquat᷑. desens
Nam ut sciatis quia cum descendit. dello
qui descendit loquitur: ecce ioħ̃s manentẽ
in se loquitur. In pͥncipio erat uerbum de
uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ hoc
erat in pͥncipio: apud dm̃. Om̃ia ꝑipsũ facti
sunt: & sine ipso factũ ẽ nichil. Cape si pas
arripe: cybus ẽ. Sed dicturꝰ es mͥ. Ille qdti
cybꝰ ẽ: s ego infans sum. Lactandus sum
ut idoneus fieri possim ad manducandum
ꝙẏbum. Ergo quia tu lacte nutriendus es
ille aut̃ cybꝰ ẽ: ipse cybꝰ ꝑ carne̾ tibi traietꝰ
ẽ ad fauces. Quomͦ ergo cybũ mat̾ cõmeat
ut ꝑ carnem traiciat ad infantẽ lactert̃
sic cybꝰ angłorum dñs. u̾bũ caro factũ et
s factꝰ ẽ lac: ut dicit apłs. Lac uob̾ ptũ
ciedi: non ȩscam. Nondũ eiuĩ poteratis: ẜ nec
ad huc quidem potestis. Ergo dando lac. des¬
cendit ad paruulos: & quia descendit. desci¬

Expanded text:
 quasi carnalibus.» Ergo spiritualibus in excelsis loquitur; carnalibus autem ut loquatur, descendit. Nam ut sciatis quia cum descendit, de illo qui descendit loquitur; ecce Joannes manentem in se loquitur: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Cape, si potes; arripe, cibus est. Sed dicturus es mihi, Ille quidem cibus est, sed ego infans sum, lactandus sum, ut idoneus fieri possint ad manducandum cibum. Ergo quia tu lacte nutriendus es, ille autem cibus est, ipse cibus per carnem tibi trajectus est ad fauces. Quomodo ergo cibum mater comedit, ut per carnem trajiciat ad infantem lac factum; sic cibus Angelorum Dominus «Verbum caro factum est,» et factus est lac: et dicit Apostolus, «Lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis» . Ergo dando lac descendit ad parvulos; et quia descendit, desce
Abbreviated transcription (Latin):
rumpit᷑ aggrauat animam: & depͥmit t̾rena
rubititi sensum mutta cogitantem. Cuilo¬
quar : Quis auditurus ẽ : Quis capi& uibi
erim pꝰ hanc uitam: si in corde ascenderimꝰ:
Quia gͦ nemo. sꝑat aliquẽ ineffabile beatatu¬
dinis iocu: quẽ sibi disposuit qui ascensiones
etiua in corde sus disposuit. Sed ubi: In conual¬
le plorationis.: C onuallis. humilitatẽ sigrificat.
mons. cel situ dine significat. Est mons qͦ ascen¬
damus : sprtalis quedam celsitudo. Et qͥs ẽ
fecit manendo montẽ ascensionis. Qͥd est ual¬
lam saturat᷑ꝰ ẽ obꝑbriis. Quid eit uallis plo¬
rationis : Colaphi⁊ atꝰ ẽ: sputis illitꝰ: spinis
coronat᷑. crucifixꝰ ẽ. Hȩc est uallis ploratio¬
nis unde tͥ ascendendũ ẽ. Sed quo ascenden

Expanded text:
rumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Cui loquar? quis auditurus est? quis capiet ubi erimus post hanc vitam, si in corde ascenderimus? Quia ergo nemo, spera aliquem ineffabilem beatitudinis locum, quem tibi disposuit qui ascensiones etiam in corde tuo disposuit. Sed ubi? «In convalle plorationis.» Convallis humilitatem significat; mons celsitudinem significat. Est mons quo ascendamus, spiritualis quaedam celsitudo. Et quis esfecit, manendo, montem ascensionis. Quid est vallam; saturatus est opprobriis» . Quid est vallis plorationis? Colaphizatus est, sputis illinitus, spinis coronatus, crucifixus est. Haec est vallis plorationis unde tibi asc
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ quȩ ẽ : In pͥncipio erat u̾bũ. & u̾bũ erat
apud dm̃. & ds̃ erat u̾bum. Posteriora eius
quȩ st̃ : Et u̾bũ caro factũ ẽ. & habitauit
in nob̾. Cũ gͦ credis in hoc qđ ꝓte factũ est
u̾bũ: & resurrex̃ in carne. nẽ tu de tua car¬
ne desꝑares: efficeris isrł. Factꝰ aut̃ isrł cũ
fueris. ñ dormitabit neq obdormi&e qui

Expanded text:
ejus quae est? «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Posteriora ejus quae sunt? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Cum ergo credis in hoc quod pro te factum est Verbum, et resurrexit in carne, ne tu de tua carne desperares, efficeris Israel. Factus autem Israel cum fueris, non dormitabit, neque dormiet, qui
Abbreviated transcription (Latin):
de queris carnali sensu. qͥs ẽ qui ñ dorurte¬
bit ereq ob dormi&.: & cũ queris int simnes
falleris: nũquã inuentur et Noig̃
& dormitabit. Quando dormetat: Pu
portat carnem infirmitatis. Quando ani¬
mi&e. Sum fuerit mortuus. Nolig p̃ siet¬
re de homine. Potest dormitare mo tilis
neq dormi&: Audi quid sequit᷑. Dñg ci¬
stodit te. Non gͦ homo dormitans & dor¬
miens: s dñs custodit te. Quom̃ te cusi¬
dit : Dominus tegum̃tũ tuũ: suꝑ maniꝰ
dexterȩ tuȩ̨. Eia fr̃s. intelligamꝰ a diuiuant
re ñ dixerit dñs custodi& te. absolite & sim¬
plicit᷑: s addidit suꝑ manum dexterȩ tuę
Quid enim: Dext̾am nr̃am ds custodit: &
sinistrã nr̃am non custõdit: Nonne ipse nes
totos fecit: Nonne qui fęcit dext̾am: ipse
fecit & sinistrã : Postremo si placuit diei
de dextera sola: quare dixit suꝑ manum
Cur hoc dicer&: nͥ aliquid hic occultũ qͦ
pulsando ꝑueniremꝰ absconder&: Hiere

Expanded text:
e quaeris carnali sensu, Quis est, qui «non dormitabit, neque obdormiet?» Et cum quaeris inter homines, falleris; nunquam inventurus es. Nol dormitabit. Quando dormitat? Cum portat carnem infirmitatis. Quando dormiet? Cum fuerit mortuus. Noli ergo praesumere de homine. Potest dormitare mortalis: neque dormiet? Audi quid sequitur: «Dominus custodiet» «te.» Non ergo homo dormitans et dormiens, sed Dominus custodit te. Quomodo te custodit? «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae.» Eia, fratres, intelligamus adjuvante re non dixerit, «Dominus custodiet te,» absolute et simpliciter; sed addidit, «super manum dexterae tuae.» Quid enim? dexteram nostram Deus custodit, et sinistram non custodit? Nonne ipse nos totos fecit? nonne qui fecit nobis dexteram, ipse fecit et sinistram? Postremo si placuit dici de dextera sola, quare dixit, «super manum Cur hoc diceret, nisi aliquid hic occultum, quo pulsando perveniremus, absconderet? Diceret
Abbreviated transcription (Latin):
serpens euam seduxit uersittia sua: sra
urãe mentes corrumpant᷑ a simpliettate &
castitate. quȩ ẽ in xp̃o. Comedebat eũ ris
domꝰ dei: quã tam̃ ⁊ elabat xp̃o non sibi
Sponsus enim sibi ⁊elat sponsã suã: amis
aut̃ sponsi non eam sibi deb& ⁊ clare si spen¬
namq subiungit: & dicit. Quia obliti st̃
uerborum tuorum inimici mei. Retribi
tam uehem̃t & ardent᷑. ut eo ⁊ elo tabefacti
se dicer&. Illi aut̃ ob hoc ipsum inimicicos
exercebant: quia utiq ut dm̃ amarent ude¬
bat. qͦs amando ⁊elabat. Non ingratꝰ enim
grẽ dĩ ꝑ quẽ fuerat ex inimico reconciluat
dõ. etiã ipse suos diligebat inimicos. & esꝰ
inquit eloquiũ tuum ualde. & seruus tulłꝰ
dilex̃ illud. Merito zelabat in suisinimia
cor penitens: qͥ fuerant obliti u̾bors di. Ad
hoc enĩ eos flagrabat adduicere: qͦd ipse fla
& contẽptꝰ. iustificationes tuias ñ su oblt̃.¬

Expanded text:
m seduxit versutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo» . Comedebat eum zelus domus Dei, quam tamen zelabat Christo, non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponnamque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum tuorum inimici mei.» Retributam vehementer et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos inquit, «eloquium tuum valde, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flag«et contemptus; justificationes tuas non sum obl
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. P ropitio quippe & aduuiante conspectu
uoluit intelligi dm̃ uidere uias suas: sic̃ ora¬
ut qui dixit ne autas faciẽ tuã ame. Nã utiq¬
ficies dñi. & suꝑ facientes mala: s ut ꝑdat de
itra memoriam eorum. Non sic ꝓfecto iste
drt. uias suas ab illo uideri. s sic̃ nouit diĩs
uas iustorum: & sic̃ ait moysi. scio te p̃ om̃ibꝰ.
lam si hoc eũ ñ adiuuares gradientẽ. qͦd eiꝰ
ib st̃ in conspectu di: ñ dicer& ido̾ secusto¬

Expanded text:
tuo.» Propitio quippe et adjuvante conspectu, tuo.» Propitio quippe et adjuvante conspectu, voluit intelligi Deum videre vias suas; sicut oravit qui dixit, «Ne ai est et super facientes mala, sed ut perdat de terra memoriam eorum . Non sic profecto iste dixit vias suas ab illo videri; sed sicut novit Dominus vias justorum , et sicut ait Moysi, «Scio te prae omnibus» . Nam si hoc cum non adjuvaret gradientem, quod ejus viae sunt in conspectu Dei, non diceret id
Abbreviated transcription (Latin):
qlibeit d t subaudiat᷑ anima mea. Custo¬
aisaur testimonia dei: dum ñ negant᷑. hoc
sntip riũ officium: quia testimonia. g̃ee
artyria nuncupantur. S quia ꝓ testimo
de etiã flamnis concremari sine carita.
anchil ꝓͥdest: iđo addidit. & dilex̃ ea ualde.
hͣ aut᷑ dixerat mandata tua dilexi: de¬
infimonia tua. Qui enim diligit: ipse
uict᷑ libent᷑q custodit. Pierunq enim
anmandata dei custodiunt᷑. fiunt inimi¬
q contra quorum uoluntatẽ custodiuntur.
Tunc uꝰ fortit᷑ & testimonia custodienda st̃:
ne psequentibꝰ inimicis negent᷑. Cũ gͦ siste
utrũq fecisse dixiss&. deo tribuit unde fȩ¬
it: aduingendo atq dicendo. qͥa om̃s uiȩ meȩ
nonspectu tuo dñe. Ido̾ inqͥt custodiui
nindata tua & testimonia tua: qͥa om̃suie
me in conspectu tuo. T̃ anqͣm dicer&. Si
uertisses a me faciem tuã. fierẽ conturba¬
tꝰ nec tua mandata & testimonia custodirẽ.
Custodiui gͦ: quia om̃s uiȩ meȩ in conspectu

Expanded text:
lexit,» ut subaudiatur, «anima mea.» Custodiuntur testimonia Dei, dum non negantur. Hoc est martyrum officium, quia testimonia graece martyria nuncupantur. Sed quia pro testimoniis Dei etiam flammis concremari sine charitate nihil prodest , ideo addidit, «Et dilexi ea valde.» Supra autem dixerat, «Mandata tua dilexi;» detestimonia tua.» Qui enim diligit, ipsa veraciter libenterque custodit. Plerumque autem dum mandata Dei custodiuntur, fiunt inimici contra quorum voluntatem custodiuntur: tunc vero fortiter et testimonia custodienda sunt, ne persequentibus inimicis negentur. 8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset, Deo tribuit unde fecit, adjungendo atque dicendo: «Quia omnes viae meae in conspectu tuo, Domine.» Ideo, inquit, «custodivi madata tua et testimonia tua; quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Tanquam diceret: Si avertisses a me faciem tuam, fierem conturbatus, nec tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, «quia omnes viae meae in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
abst Uidetur aict̃ minor ȩtate ñ oblitꝰ
uesiltiones dĩ. dolere ꝓ iimicis suis ȩtate
dis : qui obliti sunt. Nam qͥd est uinior
ion sum oblitus: nisi illi maiores obliti st̃:
soneros e enim grece: qͦd ẽ etiã in illo loco

Expanded text:
 Videtur autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores obliti sunt? Νεώτερος est enim graece, quod est etiam in illo loco
Abbreviated transcription (Latin):
obtriuerunt cor. Scđm eloquium tuũ da
mͥ intellectum. Promissũ petit. Nam hoc ait.
missum tuum. Promisit enĩ hoc dñs: ubi ait.
me. Repetit qͦdammͦ qͦd petiuit. Nam qͦd
priꝰ dixerat apꝓpinquet oratio mea in con¬
spectu tuo dnẽ: huic simile ẽ qͦd ait posteriꝰ.
intra postulatio mea in conspectu tuo dñe.¬
& qͥd priꝰ scđm eloquium tuum damͥ intelle¬
ctum. huic congruit qͦd posteriꝰ scd̾m elo¬
qͥum tuũ eripe me. Accipiendo qͥppe intel¬
lectũ eripitur: qui ꝑ seipsum ñ intelligen
ymnum: cum docueris me iustificationes
tuas. Nouimꝰ. quẽ ad modum doceat. ds̃ eos:
qui. sunt docibiles dei. Om̃is enim qͥ audiuit
a patre & didicit. uenit ad eum qui iustifi¬
cat impium: ut non solum memoria retinen¬
do. uerũ etiã faciendo custodiat iustificatio
lingua mea eloquia tua: qͥa oĩa man¬
data tua iudicia. Cum hȩc se ꝓnunci¬
aturum dicit: utiq minister fit uerbi

Expanded text:
obtriverunt cor . «Secundum eloquium tuum da obtriverunt cor . «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum.» Promissum petit. Nam hoc ait, cundum promissum tuum. Promisit enim hoc Dominus, ubi ait, me.» Repetit quodammodo quod petivit. Nam quod prius dixerat, «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine;» huic simile est quod ait posterius, «Intret postulatio mea in conspectu tuo, D quod prius, «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum;» huic congruit quod posterius, «Secundum eloquium tuum eripe me.» Accipiendo quippe intellectum eripitur, qui per seipsum non intelligendhymnum, cum docueris me justificationes tuas.» Novimus quemadmodum doceat eos Deus qui sunt docibiles Deo. Omnis enim qui audivit a Patre et didicit, venit ad eum qui justificat impium : ut non solum memoria retinendo, verum etiam faciendo custodiat justification«lingua mea eloquia tua, quia omnia mandata tua justitia». Cum haec se pronuntiaturum dicit, utique minister fit verbi.
Abbreviated transcription (Latin):
pettis a uia iusta: quia nͥ in conspectu
alũ ee̾t. uia iusta ñ eẽt. Nam hc̃ timorem
d enorem: apłs etiã paulus imponit eis
quibꝰ dicit. Cum timore & tremore : ur̃am ip¬
sorum salutẽ oꝑamini. Et cur hoc dixerit aꝑi¬
ens: ds est enĩ inquit qui oꝑat᷑ in uob̃. & uel¬
le & oꝑari ꝓ bona uoluntate. Ad hoc st̃ gͦ
in conspectu dñi uiȩ ustorum. ut dirigat᷑
dictum ẽ in ꝓuerbiis. Uias aut̃ quȩ a dextris
fructu. uias quȩ ad eatris sunt. id est .ii.¬
storum nouerit dñs: continuo subiecit. Ipse
enĩ rectos faci& cursꝰ tuos: & itinera tua in pa¬
ce ꝓdiicet. Ecce quare ait etiã iste. custodi¬
ui mandata & testimonia tua. Et uelut
quereremꝰ hoc unde potuerit: quia omnes
ocem nunc orantis audiamꝰ :
ipsos si reꝓbi non sumꝰ. in m̃bris
huiꝰ orantis agnoscimꝰ. Apꝓpin.¬
quet oratio mea in conspectu tuo
dnẽ: id est oratio mea quȩ fit in conspectu
tuo. apppinqu&tͥ. Prope c̃ enĩ dñs his qui

Expanded text:
via justa» : quia nisi in conspectu Domini esset, via justa non esset. Nam hunc timorem et tremorem apostolus etiam Paulus imponit eis quibus dicit, «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini:» et cur hoc dixerit aperiens, «Deus est enim,» inquit, «qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona» «voluntate» . Ad hoc sunt ergo in conspectu Domini viae justorum, ut dirigat scriptum est in Proverbiis, «Vias autem quae a dextris fructu vias quae a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia omnes,ocem nunc orantis audiamus: ipsos si reprobi non sumus, in membris hujus orantis agnoscimus. «Appropinquet oratio mea in conspectu tuo, Domine:» id est oratio mea, quae fit in conspectu tuo, appropinquet tibi. Prope est enim Dominus his qui
Abbreviated transcription (Latin):
ui inquit sicut ouis ꝑdita: quere seruis
tuũ quia mandata tua ñ sũ oblitꝰ. Nomi¬
li codices habent ñ quere: s uiuifica. Uhi
quippe syllaba int̾est. qua int̾ se greci dis¬
ces grȩci uariant. S qͦdlib& hoꝵ sit. ous
quam pastor eiꝰ nonaginta nouem dimisit
in montibꝰ: & eam querens iudaicis laceraꝰ
uepribꝰ est. Sed adhuc querit᷑. adhuc que¬
ratur: ex parte inuenta. adhuc querat᷑. Fa
ea namq parte qua dicit iste mandata tu
non sum oblitus. inuenta est: s ꝑ eos qͥ ma¬
data dei eligunt. colligunt. diligunt adhit
querit᷑: & ꝑ sui pastoris sanguinem fusum
atq disꝑsum. in om̃ibꝰ gentibꝰ inuenit᷑. Ut
potui quantum a dño adiutus sum. psal¬
mum istum magnum ꝑtractaui & exposui.
qͦd ꝓfecto meliꝰ sapientiores doctioresq fecit̃
siue facturi sunt. Nec ido tam̃ ei nr̃m de¬
esse debuit ministerium: maxime idem &
flagitantibꝰ fr̃ibꝰ quibꝰ sum debitor huiꝰ offi¬
cii. Qđ aut̃ de alfabeto hebreo ubi octon

Expanded text:
quaere servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus.» Nonnulli codices non habent «quaere,» sed «vivifica.» Una quippe syllaba interest, qua inter se in graeco disces graeci variant. Sed quodlibet horum sit, ovis quam pastor ejus nonaginta novem dimisit in montibus, et eam quaerens , Judaicis laceratus est vepribus. Sed adhuc quaeritur, adhuc quaeratur, ex parte inventa adhuc quaeratur. Ex ea namque parte, qua dicit iste, «Mandata tua non sum oblitus,» inventa est; sed per eos qui mandata Dei eligunt, colligunt, diligunt, adhuc quaeritur, et per sui pastoris sanguinem fusum atque dispersum, in omnibus gentibus invenitur. 8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psalmum istum magnum pertractavi et exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt, sive facturi sunt; nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni
Abbreviated transcription (Latin):
odio habui. Unde enim fieri poterat: ut
iniquã uiam ñ odissꝙ̃. diligens rectã: Nam
sic̃ aurũ & lapidem p̃ciosum. si diliger&. odis¬
set ꝓfecto quicqd ei talium rerumꝰ dãpnũ
poss& inferre: ita qm̃ dĩ mandata diligebat.
uuquitatis uiam quẽ ad modum aliqͦd imma¬
nissimũ marini itineris saxũ declinabat:
ubi tã p̃ciosarũ rerũ necesse ẽ pati naufra¬
gium. Qđ ut ñ contingat. longe inde ue¬
lificat: qͥ u ligno crucis cũ mandatoꝵ di¬
ec sunt de quibꝰ adiuuante dñe:¬
dño disputaturi sumꝰ: mirabilia
testimonia tua. ꝓpt̾ hoc seruta¬
ta ẽ ea anima mea. Qͥs eñi en ar

Expanded text:
odio habui.» Unde enim fieri poterat, ut odio habui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum diec sunt de quibus, adjuvante Domino, disputaturi sumus: «Mirabilia testimonia tua; propter hoc scrutata est ea anim
Abbreviated transcription (Latin):
sed implere. Et idem apł̃s. P lenitudo legis
caritas ẽ: ido suꝑ aurum & toparion.
Hoc enĩ & in alio psalmo legimꝰ: suꝑ aurum
& lapidem p̃ciosum multum. Topa ⁊ io quippe
lapidem. multũ ꝑhibent eẽ p̃ciosum. In testa¬
m̃to aut̃ ueteri latentẽ grãm. tanqͣm uelo
int̃posito ñ intelligentes. qͦd significabat᷑ qͣn¬
do ui faciem moysi intendere ñ ualebant: ꝓ
pt̃ mercedem t̾renam atq carnalem dĩ man-¬
data facere conabant᷑. neq faciebant: quia
ñ ipsa s aliud diligebant. Unde illa non
erant oꝑa uolentiũ: s onera potiꝰ inuitorum.
Cum uͦ ipsa mandata diligunt᷑ suꝑ aurum
& lapidem p̾ciosum multum. om̃is pͣt̾ ista
mandata. t̾rena uilis ẽ merces: nec ulla ex
parte comparant᷑ quȩcumq alia hominis
gebar. Utiq cor diłigebam qͥa diligebam:
atq illis rectis ut etiã ipse rectꝰ fierem dile¬
ctione cohȩrebam. Iam illud qͦd adiungit.
consequens erat. Omnem inqͥt uiam iniqͣm

Expanded text:
is charitas» . Ideo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis gebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnem,» inquit, «viam iniquam
Abbreviated transcription (Latin):
septẽ dies currentes & recurrentes: tpra
uniu̾sa uoluunt᷑. Nec ob aliud dictũ ẽ
septies cad& iustꝰ & resurg&: id est ñ ꝑit
iustꝰ. modis om̃ibꝰ humiliatꝰ. s ñ p̃uaricat᷑.
A loqͥn ñ erit ust. Nla ꝓ om̃i genere tri

Expanded text:
er septem dies currentes et recurrentes, tempora universa volvuntur. Nec ob aliud dictum est, «Septies cadet» «justus, et resurget:» id est, non perit justus, modis omnibus humiliatus, sed non praevaricatus, alioquin non erit justus. Nam pro omni genere trib
Abbreviated transcription (Latin):
martyrum glorificata est. Pax multa ns¬
diligentibꝰ legem tuam: & ñ ẽ eis senauo¬
dalum: S utrumq recte intelligtꝰ. U
enĩ diligit dei legem. etiam qͦd in ea nꝰ ua¬
de. potiꝰ se non inttelligere & aliqͥd migiꝰ
latere ibi uidicat. Ido lex di . ñ ẽ ei semi¬
lum. Ut autem nullum scandalũ ominons¬
pendeant: ne aliquibꝰ cadentibꝰ qͦs ꝓ mago
habebat. ipse scandalo ꝑeat: s ipsam lepꝰ
dĩ diligat. ꝙ erit ei pax multa. nullũqso
dalum. Securus enim diligit eam: in qu
etiam si multi peccant. peccare ipse ñ nout
& mandata tua dilexi. Quid erum usti
fuissa. si ab antiquis. dei dilexissent mand¬
ta. nisi eos ap̃c qui ẽ dei salutare liberassa
cuiꝰ etiam spũ imꝑtito mandata dĩ diliger
potuerunt: Si gͦ expectabant salutare
dei qui mandata eiꝰ dilexerant: qͣntomagi
necessariꝰ erat xp̃e. qui ẽ iħc. hoc ẽ salita¬
re dei. salius faciendis eis. qͥ mandata eiꝰ ũ
dilexer̃: Potest ista etiã scĩs istoꝵ tẽpoꝵ

Expanded text:
martyrum gloriata est. 463 Pax multa diligentibus Legem tuam, et non est eis scandscandalum? Sed utrumque recte intelligitur. Qui enim diligit Dei Legem, etiam quod in ea non ine potius non intelligere, et aliquid magnum latere ibi judicat: ideo lex Dei non est ei scandalum. Ut autem nullum scandalum omnino papendeat; ne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccare ipsa non noviet mandata tua dilexi.» Quid enim justis profuisset antiquis Dei dilexisse mandata, nisi cos Christus qui est Dei salutare, liberasset; cujus etiam spiritu impertito mandata Dei diligere potuerunt? Si ergo exspectabant salutare Dei, qui mandata ejus dilexerunt; quanto magis necessarius erat Jesus, hoc est salutare Dei, salvis faciendis eis qui mandata ejus non dilexerunt? Potest ista etiam sanctis istorum temporum,
Abbreviated transcription (Latin):
eeł ũba dicentis. A Principes ꝑiseciti
sunt me gratis: & a uerbis tuis formidauit cor
meum. Quid enim xp̃iani leserant regna t̾re¬
na: qͣmuis eis regna cęlorum ꝓmiserit rex
eorum: Quid inquam leserant regna t̾rena:
Numqͥd eorum rex milites suos ꝓhibuit im¬
pendere. & exhibere quȩ debebant᷑ regibꝰ t̾rȩ:
Nonne de hoc sibi calumpniam molientibꝰ ui¬
deis. ait: reddite cesari quȩ cesaris sunt. & do
quȩ dei st̃: Nonne tribiitum de ore piscis. etiã
ipse ꝑsoluit : Nonne p̾cursor eiꝰ militibꝰ reg¬
ni huiꝰ qͥd facere deberent ꝓ ęt̃na salute que¬
rentibꝰ. non ait cingulum soluite. arma ꝓi¬
cite. regem urm deserite. ut possitis dño mi¬
litare : s ait. neminem concusseritis. nulli
calumpniã fȩceritis. sufficiat uob̃ stipendiũ
ur̃m: Nonne unꝰ militum eiꝰ. & dilectissimꝰ
comes eiꝰ commilitonibꝰ suis. & qͦdammͦ xp̃i¬

Expanded text:
ejus verba dicentis, «Principes persecuti sunt me gratis, et a verbis tuis formidavit cor meum.» Quid enim Christiani laeserant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite, regem vestrum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus et dilectissimus comes ejus, commilitonibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
siũ bonꝰ. de amore ueniens: non liuore. In
qͥhũ ñ seruauer̃ pactũ: secut᷑ꝰ adiunxit.
lua eloquia tua ñ custodier̃. Ea qͥppe in
disfrens ab eis: ac dicit. Uide qm̃ mandata
tua illexi. Non ait eloquia tua uel testimo.
na ñ negaui. qͦd martyres facere cogebant᷑.
sĩ facientes intolerabilia patiebant᷑. s hoc
dt̃. ubi fruetꝰ ẽ om̃ium passionũ: quia si tra¬
didero corpus meum ut ardeam caritatem
aut̃ ñ habeam. nichil mͥ ꝓdest. Hanc iste cõ¬
nidans: ait. ide qm̃ mandata tua dilexi.
Dende postulat p̾mium. Dñe in tua mi¬
selia uiuifica me. Isti mortificant: tu uiui¬
lła. ut obtineretur. cui p̾mium debet᷑. ip

Expanded text:
est enim bonus, de amore veniens, non livore. In est enim bonus, de amore veniens, non livore. In quo enim non servaverunt pactum, secutus adjunxit: «Quia eloquia tua non custodierunt.» Ea quippe in differens ab eis, ac dicit, «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Non ait, Eloquia vel testimonia tua non negavi, quod martyres facere cogebantur, et non facientes intolerabilia patiebantur: sed hoc dixit ubi fructus est omnium passionum; quia si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Hanc iste commendans ait, «Vide quoniam mandata tua dilexi.» Deinde postulavit praemium: «Domine, in tua misericordia vivifica me.» Isti mortificant, tu vivisericordia, ut obtineretur cui praemium deberetur, ip
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ. Purpurata ẽ uniu̾sa t̾ra sanguine mis¬
tỹrũ: flor& cęlũ coronis martỹrũ: ornat
st̃ ȩccłȩ memoriis martyrũ: insignita st̃ qr
natalibꝰ martyrũ: crebrescunt sanitates
meritis martyrũ. Unde hoc. nͥ qͥa impleas
ẽ qͦd p̃dictũ ẽ de homine isto toto terraril
homo. tu in alio psalmo. tu ipse dixisti i
ssent nos. Eece quare ab eꝰ destimoniis non
dedinasti: & ad palmam suꝑne uocationis
it̃ manꝰ multorum ꝑsequentiũ tribulantiũq
uenstiꝰ. Uidi inquit insensatos & tabescebam:
ulsiut alii codices habent. uidi non seruan¬
esuctum: & hoc plures habent. Sed qͥ sunt
an pietum ñ seruauer̃: nisi qui declinauer̃
tstimoniis dei. tribulationes multors ꝑse¬
pientium non ferentes: Hoc ẽ aut̃ pactum:
i qu uicerit coronetur. Hoc pactũ ñ obser¬
i uutr᷑ qͥ ꝑsecutionẽ ñ tolerantes. a testimo¬
as dti negando declinauer̃. Hos gͦ iste ui¬
It & tabescebat: quia diligebat. ⁊ elus ille

Expanded text:
. Purpurata est universa terra sanguine martyrum; floret coelum coronis martyrum, ornatae sunt Ecclesiae memoriis martyrum, insignita sunt tempora natalibus martyrum, crebrescunt sanitates meritis martyrum. Unde hoc, nisi quia completum est quod praedictum est de homine isto toto terrarum stro. Tu namque homo, tu in alio psalmo, tu ipse dixisti: «ssent nos» . Ecce quare ab ejus testimoniis non declinasti, et ad palmam supernae vocationis inter manus multorum persequentium tribulantidi,» inquit, «insensatos, et tabescebam:» vel, sicut alii codices habent, «Vidi non servantes pactum;» et hoc plures habent. Sed qui sunt qui pactum non servaverunt, nisi qui declinaverunt a testimoniis Dei, tribulationes multorum persequentium non ferentes? Hoc est autem pactum, ut qui vicerit, coronetur. Hoc pactum non servaverunt qui persecutionem non tolerantes, a testimoniis Dei negando declinaverunt. Hos ergo iste vidit, et tabescebat, quia diligebat. Zelus ille
Abbreviated transcription (Latin):
dasti uisticiã testimonia tua: & uerttatẽ tuã
ualde. Hȩc utiq usticia dĩ rectũq uidi¬
ciũ & ueritas: om̃i ẽ metuenda peccãti.
Hac enĩ dampnant᷑ diuinit᷑ quicũq dãp¬
nant᷑: nec ẽ om̃ino qui de sua dãpnatione
contͣ dm̃ iustum recte conqueri possit. In¬
de fletus rectꝰ ẽ penitentis: qm̃ si cor eiꝰ im¬
penitens dampnaret᷑. uistissime utiq dãp¬
naretur. Sane iusticiã dicit: testimonia dĩ.
ustũ qͥppe se ꝓbat: mandando iusticiam
Est enĩ hȩc ueritas: ut do testimonuis talibꝰ
eit zelus meus: uel sic̃ alii codices habeũ
⁊elus tuus: Hlabent nonnulli etiã domꝰ
tuȩ. & ñ tabesȩcit me: s comedit me. Od
ex alio psalmo qͣntũ mͥ uidet᷑ putatũ ẽ
emendandũ. ubi scriptũ ẽ. zelus domꝰ

Expanded text:
estimonia tua, et veritatem tuam valde.» Haec utique justitia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenda peccanti: hac enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est ecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus
Abbreviated transcription (Latin):
minationes falsas quas obiciunt ꝑtimescam.¬
cũ patientia donata redemeris: int̾ ipsas ca¬
lumpnias custodiam mandata tua. Faciem¬
tuã illumina inquit suꝑ seruũ tuũ: id est
manifesta subueniendo & opttulando p̾sen¬
tiam. & docendo iustifi cationes tuas. Doce
utiq ut faciam: qđ euidentiꝰ alibi legitur.
doce me ut faciam uoluntatẽ tuã. Qu̾i enim
audiunt: lic& memoria teneant qͦd audi-¬
unt. nequaquã didicisse putandi st̃: si non
faciunt. Ueritatis nãq uerbum ẽ. Om̃is qui
audiuit a patre & didicit: uenit ad me. Qͥ¬

Expanded text:
minationes falsas quas objiciunt pertimescam,minationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemeris; inter ipsas calumnias custodiam mandata tua. t, «illumina super servum tuum:» id est, tuam manifesta, subveniendo et opitulando, praesentiam. «Et doce me justificationes tuas.» Doce utique ut faciam: quod evidentius alibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audiunt, licet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me»
Abbreviated transcription (Latin):
sumne me a calumpniis hominum ut custo¬
dnmandata tua: Si uera illi homines
unit: Cruñ quippe falsum. qͦd ẽ calũp¬
nia. reum non facit hominẽ: nͥ apud uidi¬
cem hominem. Ubi aut̃ uidex ds̃ est. nullꝰ
falso crimine leditur: qͥa ñ cui obicit᷑. s
obicienti potiꝰ imputatur. An hic eccłȩ ꝑ
signatur oratio. & uniu̾si ppłi xp̃iani. qui
redemptꝰ ẽ a calumpniis hominum: quibꝰ
exagitabantur usq quaq xp̃iani: Sed
num qͥd ꝓpt̾ea dei mandata custodit: Non¬
ne int̾ ipsas calumpnias quando feruebant.
multo gloriosiꝰ populꝰ sc̃s in tribulationibꝰ.
dei mandata custodiebat: cum ad ꝑpetrandas
impietates. ꝑsequentibꝰ non cedebat: S iumi¬
rum hoc ẽ redime me a calumpniis hominũ.
ut custodiam mandata tua: tu age infuso
spũ tuo ne me calumpnię hominũ terroribꝰ
uincant. & atius mandatis ad sua mala fa¬
cta tradiicant. Si enim hoc mecũ egeris: id
ẽ hoc modo me ab earum calumpniis. ne cri¬

Expanded text:
me me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua?» Si vera illi homines possunt? Crimen quippe falsum, quod est calumnia, reum non facit hominem, nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur; quia non cui objicitur, sed objicienti potius imputatur. An hic Ecclesiae praesignatur oratio, et universi populi christiani, qui redemptus est a calumniis hominum, quibus exagitabantur usquequaque Christiani? Sed numquid propterea Dei mandata custodit ? Nonne inter ipsas calumnias, quando fervebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne cri
Abbreviated transcription (Latin):
pinquant qͥ ꝑsequunt᷑: qͣndo usq ad
Oyne cruciandam ꝑimendãq ꝑueniunt.
ide psalmꝰ uicesimꝰ pͥmꝰ ubi passio dñi
latio ꝓxima ẽ: cum ea dicant᷑ quȩ ñ unmi¬
nente s iam p̾sente ipsa passione ꝑpessꝰ ẽ:
s ꝓximam dixit tribulationẽ quȩ fiebat
in carne. Nichil ẽ quippe animȩ ꝓpiꝰ carne:
quã gestat. Propinquauer̃ gͦ ꝑsequentes: af¬
fligendo eorum carnem qͦs ꝑsequebant᷑. Sed
attende qͦd sequit᷑. A lege aut̃ tua longe fa¬
cti sunt. Quantomagis ꝓpinquauer̃ ꝑ seqͦn¬
dis iustis: tanto longe facti sunt a iusticia.
Sed quid nocuerunt eis quibꝰ ꝑsequendo ꝓ¬
pinquauer̃: quando interior ẽ ꝓpinquatio
rttas. Etiam in tribulationibꝰ suis. qͦd eas ñ
immerito patiuntur tribuere dõ ueritatẽ:
sc̃orum ẽ usitata confessio. Ita regina hester:
ita sc̃s daniel: ita tres uiri in camino: tta eoꝵ
scĩtatis alii socii confitent᷑. Queri aut̃ po¬
test quomͦ hic dictum sit om̃s uiȩ tuȩ ueri¬

Expanded text:
pinquant qui persequuntur, quando usque ad carnem cruciandam perimendamque perveniunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi passio Dominlatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo persequentes, affligendo eorum carnem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur: «A lege autem tua longe facti sunt.» Quanto magis propinquaverunt persequendis justis, tanto magis longe facti sunt a justitia. Sed quid nocuerunt eis, quibus persequendo propinquaverunt; quando interior est propinquatio ritas.» Etiam in tribulationibus suis, quod eas non immerito patiuntur, tribuere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. Ita regina Esther , ita sanctus Daniel , ita tres viri in camino , ita eorum sanctitatis alii socii confitentur. Quaeri autem potest quomodo hic dictum sit, «Omnes viae tuae veri