comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia times dm̃. Idẽ: nunc feci ut cognosce¬
res. quia & ipse sibi in illa tẽptatiorie
ꝓbatus in notuit. Niã & illud utiq dicturus
erat discipulis. tc̃pore oportuno. Dequo futuro
tãqua de preterito loquens ait. Iã ñ uos dicã
seruos seda micos. Seruus enĩ nescit uolunta¬
tẽ domini sui. Uos autẽ dioxi amicos. quia
omĩa quae audiui a patre meo nota feci
uobis. Quod ñdũ fecerat. sed quia certo factu¬
rus erat: quasi iã fecisset locutus ẽ. Ipsis enĩ ait.
Multa habeo uobis dicere. sed ñ potestis illa
portare modo. Int̃quae intelligit᷑. & dedie &
hora. Nã & apłs. Neq enĩ uidicaui meunqͥt
ora de xp̃i deitate ñ poterant. quib etiam
paulo post dicit. Nonpotui loqui uobis quasi
spirita lib sed quasi carnalib Hoc ergo inter
illos nesciebat. qđ ꝑ illũ scire ñ poteratet.
Et hoc solũ se scire dicebat. qđ eos ꝑ illũ scire

Expanded text:
quia times deum, id est "nunc feci, ut cognoscequia times deum, id est "nunc feci, ut cognosceres", quia et ipse sibi in illa temtatione probatus innotuit. nam et illud utique dicturus erat discipulis tempore opportuno, de quo futuro tamquam praeterito loquens ait: iam non dicam uos seruos, sed amicos; seruus enim nescit uoluntatem domini sui, uos autem dixi amicos, quia omnia, quae audiui a patre meo, nota uobis feci; quod nondum fecerat, sed quia certo facturus erat, quasi iam fecisset locutus est. ipsis enim ait: multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo, inter quae intellegitur et de die et de hora. nam et apostolus: neque enim iudicaui me, ora de Christi deitate non poterant. quibus etiam paulo post dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. hoc ergo inter illos nesciebat quod per illum scire non poterant, et hoc solum se scire dicebat quod eos per illum scire
Abbreviated transcription (Latin):
Ua ꝑpt̃ cognita ista regula
intelligendarũ scripturarũ de filiodĩ
ut Adistinguamus qđ in eissonet scđm
formã dĩ inqua ẽ. & aequalis est patri. et
quid scđm formã serui quã accepit. & mi
nor ẽ. patre. ñ conturbabit᷑ tãquã contra¬
riis a crepugnantib. int̃se scõrũ librorum
formã autẽ serui minor ͤ patre. qui a ipse
dixit pat̃ maior me ẽ : minor ẽ seipso. qui a
infiliũ hominis. remittet᷑ ei. Qui autem
eicio demonia: certe suꝑ uenit sũ ꝑ uos regnũ
dĩ. Et apud esaiã dicit quã lectionẽ ipse
insina goga recitauit. & dese cõpletã sine
scrupulo dubitationis ostendit
RUARATIONENESCIRE DICATUR FILIUS
pIEM ET Horã. Quã Scit Pa t̃ Ex Eopt̃
cõm formã dĩ omĩa quae habet pater
nemo scit neq angłi incȩlo. neque filius. nisi
pat̃. Hoc enĩ nescit qđ nescientes facit. idẽ.
qđ ñ ita sciebat ut tunc discipłis indicaret᷑.
sicut dictũ ẽ. ad abrahã. Nunc cognoui.

Expanded text:
uit, cognita ista regula intelligendarum Scripturarum de Filio Dei, ut intelligamus quid in eis sonet secundum formam Dei, in qua aequalis est Patri, et quid secundum formam servi quam accepit, in qua minor est Patre. » Non conturbamur tanquam contrariis ac repugnantibus inter se sanctorum librorum formam servi minor est Patre; quia idixit: Pater major me est: minor est seipso, quia din Filium hominis, remittetur ei; qui autem ejicio daemonia, certe supervenit super vos regnum Dei. Et apud Esaiam dicit, quam lectionem ipse in synagoga recitavit, et de se completam sine scrupulo dubitationis ostendit. Qua ratione nescire dicatur Filius diem et horam quam scit Pater; ex eodem m formam dei omnia, quae habet pater, nemo scit, neque angeli in caelo neque filius, nisi pater. hoc enim nescit quidquid nescientes facit, id est quod non ita sciebat, ut tunc discipulis indicaret, sicut dictum est ad Abraham: nunc cognoui,
Abbreviated transcription (Latin):
EODẼ LIBRO QUESTIONŨ DEGENESI
ũ quid inuenimus hominẽ talẽ
quihabeat spm̃ dĩ inse: Ecce iã nisi fallor. t̃ cio
dixit ds̃. Non ꝑ manebit sp̃s ñs in hominibus
istis ꝓpt̃ qđ carnes sunt. Et t̃cionunc qđ pharao
dicit de ioseph. eẽ. in illo spm̃ dĩ. Nondũ tam̃

Expanded text:
EODEM LIBRO QVAESTIONVM DE GENESI. Numquid inuenimus hominem talem, qui habeat spiritum dei in se? ecce iam, nisi fallor, tertio dixit deus: non permanebit spiritus meus in hominibus istis, propter quod carnes sunt; et tertio nunc, quod Pharao dicit de Ioseph, esse in illo spiritum dei. nondum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
¶UoD dicit scriptura tot animas
peperisse liã. uel tot aut tot
c̃firmare nitunt᷑. a parentib simul animas
cũ corporib ꝓpagari. Anmas autẽ dictas
ꝓhominib a parte totũ significante locuti¬
one : nullus ambigit. Sed quomodo ipsa partẽ
ex quo totũ cõmemoratũ ẽ hoc ẽ. animam.
cuius nomine totus homo significatus est
alienemus ab eo qđ dictũ ẽ. exier̃ defemorib
eius. ut carnes tantũ ex illo natas quã uis
sole animȩ nominentꝰ accipiamus. quaeren¬
di sunt locutionũ modi scđm scripturas

Expanded text:
uod dicit scriptura tot animas peperisse Liam, vel tot aut tot confirmare nituntur, a parentibus simul animas cum corporibus propagari. Animas enim dictas pro hominibus, a parte totum significante locutione, nullus ambigit. Sed quomodo ipsam partem, ex qua totum commemoratum est, hoc est animam, cujus nomine totus homo significatus est, alienemus ab eo quod dictum est, exierunt de femoribus ejus, ut carnes tantum ex illo natas, quamvis solae animae nominentur, accipiamus; quaerendi sunt locutionum modi secundum Scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
canda ñ erit. Aut solũ illũ popłm. ñ etiã
gentes cȩteras iudicabunt. Qđ autẽ ait in
regeneratione : ꝓculdubio mortuorũ resur¬
rectionẽ. nomine uoluit regenerationis
in telligi. Sic enĩ caro nrã regenerabitur
ꝑ incorruptionẽ quẽ a modũ ẽ. anima
nr̃a regenerata ꝑ fidẽ. Multa p̃tereo quȩ
deultimo iudicio ita dicta uident᷑. ut dili¬
gent̃ considerata reperiant᷑ ambigua. uel
magis ad aliud ꝑtinentia. siue scilicet ad eũ
saluatoris aduentũ quoꝑ totũ hoc tempus
in ȩccła sua uenit. hoc ẽ ni menbris suis
particulatĩ atq paulatũ. qm̃ tota corpus ẽ
eius. siue ad excidiũ t̃raenae hỹerłm qi & de
illo cũ loquit᷑ plerũq sic loquit᷑. tã quã definc
scłi atq illo die iudicu nouissimo & magno
loquat᷑. ita ut di nosci ñ possȩt omino nisi
ea quae apud tres euangłistas. matheum.
marcũ & lucã dehacre similit̃ dicta surł.

Expanded text:
cancangentes ceteras iudicabunt. quod autem ait: in regeneratione, procul dubio mortuorum resurrectionem nomine noluit regenerationis intellegi. sio enim caro nostra regenerabitur per incorruptionem, quemadmodum est anima nostra regenerata per fidem. multa praetereo, quae de ultimo iudicio ita dici uidentur, ut diligenter considerata reperiantur ambigua uel magis ad aliud pertinentia, siue scilicet ad eum saluatoris aduentum, quo per totum hoc tempus in ecclesia sua uenit, hoc est in membris suis particulatim atque paulatim, quoniam tota corpus est eius, siue ad excidium terrenae Hierusalem, quia et de illo cum loquitur, plerumque sic loquitur, tamquam de fine saeculi atque illo die iudicii nouissimo et magno loquatur, ita ut dinosci non possit omnia, nisi ea quae apud tres euangelistas Matthaeum, Marcum et Lucam de hac re similiter dicta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
demonia. filii ur̃i in quo eiciunt: ideo ipsi
iudices urĩ erunt. Net qm̃ suꝑ duodecĩ
sedes sessuros eẽ. ait. duodecĩ solos homines
cũ illo udicaturos putare debemus. Ouodena¬
rio quippe numero uni uersa quaedã signifi¬
cata ẽ iudicantiũ multitudo. propt̃ duas
partes numeri sẽptenarii quo signi ficat᷑
plerũq uni uersitas. Quae duae partes id ẽ.
tria & quatuor. altera ꝑ alterã multiplica¬
tȩ . xii. faciunt. Nã & quatuor ter. & tria
quat̃. duodecĩ fiunt & siqua alia huius
duo denarii numeri quae adhoc ualeat racio
re perit᷑. Alioquin qm̃ in locũ iude tra
iudicandũ sedeat ñ habebit. Qui ꝑfecto
cũ aliis scĩs ad numerũ iudicũ se ꝑtinere
demonstrat cũ dicit. Mescitis qx angłos
iudicabimus: Deipsis quoq iudicandis:
in hoc numero duodenario. similis causa est.
Non enĩ qr dictũ ẽ iudicantes duodecĩ trib
isrł. trib leui quae t̃cia decima ẽ. ab eis iudi¬

Expanded text:
onia, filii vestri in quo ejiciunt? Ideo ipsi judices vestri erunt . Nec quoniam super duodecim sedes sessuros esse ait, duodecim solos homines cum illo judicaturos putare debemus. Duodenario quippe numero, universa quaedam significata est judicantium multitudo, propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque universitas: quae duae partes, id est tria et quatuor, altera per alteram multiplicatae duodecim faciunt, nam et quattuor ter et tria quater duodecim sunt, et si qua alia huius duodenarii numeri, quae ad hoc ualeat, ratio reperitur. Alioquin, quoniam in locum Iudae tradiudicandum sedeat non habebit; qui profecto cum aliis sanctis ad numerum iudicum se pertinere demonstrat. cum dicit: Nescitis quia angelos iudicabimus? De ipsis quoque iudicandis in hoc numero duodenario similis causa est. Non enim quia dictum est: Iudicantes duodecim tribus Israel, tribus Leui, quae tertia decima est, ab eis iudi
Abbreviated transcription (Latin):
aluator cũ obiurgaret ciuitates
inquib uirtutes magnas fecerat neq
crediderant. & eis alienigenas ante poneret.
uerũ tam̃ inquit dico uobis. tiro & sidoni
remissius erit in die iudicii quã uobis.
Et paulo post alteri ciuitati. Am̃ inquit
dico uobis quia t̃rae sod omorũ remissius
erit indie iudicii quãtibi. Hic euidentis¬
sime p̃dicat diem iudicii eẽ. uenturum.
Et alio loco Uiri nineuł̾tae inquit surgent
in iudicio cũ generatione ista. & condẽ¬
nabunt eã. qr penitentiã egerunt in p̃dica¬
tione ione. Et ecce plus quã iona hic.

Expanded text:
aluator cum obiurgaret ciuitates, in quibus uirtutes magnas fecerat neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret : aerum tamen, inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam uobis. et paulo post alteri ciuitati: amen, inquit, dico uobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi, hic euidentissime praedicat diem iudicii esse uenturum. et alio loco: uiri Nineuitae, inquit, surgent in iudicio cum generatione ista et condemnabunt eam, quia paenitentiam egerunt in praedicatione Ionae, e
Abbreviated transcription (Latin):
ne ista. & c̃dẽ nabit eã. quia uenit afinib.
terrȩ audire sapientiã salo monis. Et ecce
plus quã salomon. hic. Ouas res hoc loco
discimus. Et uenturũ eẽ. iudiciũ. & cũ mor-¬
tuorũ resurrectione uenturũ. Deniniustis
enĩ & regina austri quando ista dicebat.
de mortuissine dubio loquebat᷑. quos tam̃
in die iudicii resurrecturos eẽ. p̃diocit.
Nec ideo dixit c̃dẽ nabunt. qr ipsi iudica¬
bunt. sed quia ex ipsorũ cõparatione isti
merito dã p̃nabunt᷑. Rursus alio loco cũ
de hominũ bonorũ & malorũ nunc ꝑ mixtio¬
ne. postea separatione. quaȩ utiq die iudicu
fucura ẽ. loqueret᷑ adhibuit similitudinẽ
detritico seminato & suꝑ seminantis ⁊iza¬
nia. Eãq suis ex ponens discipłis. qui seminat
inquit bonũ sem̃. est filius hominis. A ger
autẽ est mundus. Et cȩtera usq ad locum
quo ait. Quihabet aures audiendi audiat.
Hic iudiciũ quidẽ ueldiem iudicii ñ nomi¬
nauit. sed eũ multo clarius ipsis rebus ex¬

Expanded text:
nabunt eam, quia venit a finibus terrae audire sapientiam Salomonis, et ecce plusquam Salomon hic. Duas res hoc loco discimus, et venturum esse judicium, et cum mortuorum resurrectione venturum. De Ninivitis enim, et regina Austri, quando ista dicebat, de mortuis sine dubio loquebatur, quos tamen in die judicii resurrecturos esse praedixit, nec ideo dixit condemnabunt, quia ipsi judicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. Rursus alio loco cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione, quae utique die judicii futura est, loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato, et superseminatis zizaniis, eamque suis exponens discipulis: Qui seminat, inquit, bonum semen, est Filius hominis; ager autem est hic mundus, et caetera usque ad locum quo ait: Qui habet aures audiendi, audiat. Hic judicium quidem vel diem judicii non nominavit, sed eum multo clarius ipsis rebus ex
Abbreviated transcription (Latin):
lugentes. qm̃ ipsi c̃solabuntur .ccc xiii.
mni petentite inquit dai ñ omĩa
petenti. ut iddes qđ dare honeste &
iuste potos. Quidsi enĩ percuniã petat qua
in nocentẽ conet᷑ occidere quid si postremũ
stuprũ petat. Sed ne multa ꝑsequar que
sunt in numerabilia. id ꝓfectodandũ est
qu nec tibi nec alteri noceat. quantũ sciri
aut credi ab homine. & cũ iuste negaueris
qđ petit. indicanda ẽ. ipsa iusticia. ut ñ cũ
in a nẽ dimittas. & omĩ petentite dabis
quã uis ñ semꝑ id qđ petit dabis. Et aliquan¬
do melius aliquid dabis. cũ petentẽ in iusta
correaceris. Qđ autẽ ait. qui uoluerit ate
mutuari ne a uersatus fueris : ad animũ
refertndũ ẽ. Hilarẽ enĩ datorẽ. diligitds
Muiuat᷑ autẽ om̃is qui accipit. etiã si ñ ipse
soluiturus c̃. Cũ enĩ misericordib dsplura
resti tuati om̃is qui beneficiũ prestat

Expanded text:
lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. CCCIIII. Dlugentes, quoniam ipsi consolabuntur. CCCIIII. Dpetenti te, inquit, da, non omnia petenti, ut id des quod dari honeste et iuste potest. quid, si enim pecuniam petat, qua innocentem conetur occidere? quid, si postremo stuprum petat? sed ne multa persequar, quae sunt innumerabilia, id profecto dandum est quod nec tibi nec alteri noceat, quantum sciri aut credi ab homine potest, et cui iuste negaueris quod petit, indicanda est ipsa iustitia, ut non eum inanem dimittas. ita omni petenti te dabis, quamuis non semper id quod petit dabis; et aliquando melius aliquid dabis, cum petentem te iniusta correxeris. Quod autem ait: qui uoluerit a te mutuari, ne auersatus fueris, ad animum referendum est. hilarem enim datorem diligit deus. mutuatur autem omnis, qui accipit, etiam si non ipse soluturus est. cum enim misericordibus deus plura restituat, omnis qui beneficium praestat
Abbreviated transcription (Latin):
fremuit spũ & fleuit. & rursus in fremuit.¬
& post deinde uoce magna clamauit.
Lacare. ueni foras. Qua ꝓpt̃ nomine mȩ¬
chantiũ quiboc capło cõ memorat᷑. omnẽ
carnalẽ & libidinosã c̃cupiscentiã opor¬
ret intelligi. Cũ tnĩ tã assidue idolatriã
scriptura fornicationẽ dicat. paulus aut̃
apłs auariciã ulo latriae nomine appella&.
quis dubitet omnẽ malã c̃cupiscentiã
redte fornicationẽ uocari: quando
anima neglecta superiore lege. qua
regitꝰ. inferiorũ naturarũ turpi uolup¬
ratt quasi mercede ꝓstituta corrũpit᷑:
Etideo quisquis carnalt̃ delectationẽ ad¬
uersus rectã uoluntatẽ siã rebellare
sentit ꝑ consuetu dinẽ peccatorũ. cuius in¬
domitae uiolentia trahit᷑ incaptiuitatẽ.
recolat quantũ potest qualẽ pacẽ peccando
mat lugendo: implorat consolatoris auxiliũ.
Mec paruus ẽ. adbeatitudinẽ accessus. cog¬
nitio infelicitatis suae. Et ideo beati etiã

Expanded text:
nfremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, etnfremuit spiritu et fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando mat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec paruulus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo beati etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quae tam̃ adhuc multo minor ẽ. quã illa.
quȩ assiduis factis in consuetudinẽ uertit᷑
Hanc enĩ uincere difficillimũ ẽ. & tamen
adiutore superabit. acsic in pristinã pacẽ¬
atque ordinẽ. & uir xp̃o. & mulier iuro
subiat᷑. Si cut ergo trib gradibad porca¬
tũ ꝑ uenit᷑ suggestione. delectatione.
consensione : Ita ipsius peccati tressunt
differentiae. Incorde. infacto in c̃surtudi¬
ne. tã quã tres mortes. una quasi indomo
id ẽ. cũ in corde c̃sentit᷑ libidini. Altera
iã plata qua siextra portã cũ fac̾tũ p̃cedit
affensio Tercia cũ ui c̃suetudins malȩ
tã quã mole t̃rena p̃mit᷑ ani mus quasi
insepulchro iã putens. Que tria genera
mortuorũ dnm̃ resuscitasse. quisquis euan-¬
geliũ legit agnoscit. Et fortasse c̃siderat
quas differentias habeat etiã ipsa uo
resuscitatis cũ alibi dicit. Puella surge.
Alibi. luuenis tibi dico surge: A libi i¬

Expanded text:
quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem vertit. Hanc enim vincere difficillimum est: et tameadjutore superabit; ac sic in pristinam paceatque ordinem et vir Christo, et mulier viro subjicitur . 35. Sicut ergo tribus gradibus ad peccatum pervenitur, suggestione, delectatione, consensione; ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tanquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini; altera jam prolata quasi extra portam, cum in factum procedit assensio; tertia, cum vi consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: i
Abbreviated transcription (Latin):
gestio & quaedã suasio. In appetitu autem
carnali tã quã in eua delectatio. h ratione
uero tãquã in uiro c̃sensio Quibus ꝑ actis
tã quã de para dỹso. hoc ẽ debeatis sima luce
iusticiae in mortẽ homo expellit᷑. Iustissi me
om̃ino Non enĩ cogit qui suadet. Et om̃s
naturae in ordine suo gradib suis pulchrae
sunt. sed de superioribi inquib: rationalis
animus ordinatus ẽ. ad inferiora ñ ẽĩde¬
clinandũ. nec quisquã hoc facere cogitur.
Et ideo sĩ feceriti sine usta defensione punit᷑.
Non enĩ cõmitait inuitus. Uerũ tam̃ delec¬
tatio ante consuetudinẽ. uel nulla ẽ. uel
tã tenus. ut ꝓpe nulla sit. cui c̃sentire
magnũ peccatũ ẽ. cũ ẽ. illicita. Cũ autt̃
quisq c̃ senserit : cõmittit peccatũ incorde.
Si autẽ etiã in factũ ꝓcesserit. uidet᷑ saciari
& ex tingui cupiditas. sed postea cũ sugges¬
tio repetit᷑. maior accendit᷑ delectatio.

Expanded text:
gestio et quaedam suasio; in appetitu autem gestio et quaedam suasio; in appetitu autem carnali, tanquam in Eva, delectatio; in ratione vero, tanquam in viro, consensio: quibus peractis, tanquam de paradiso, hoc est, de beatissima luce justitiae in mortem homo expellitur ; justissime omnino. Non enim cogit qui suadet. Et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt: sed de superioribus in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. Nec quisquam hoc facere cogitur; et ideo si fecerit, justa Dei lege punitur: non enim hoc committit invitus. Verumtamen delectatio ante consuetudinem vel nulla est, vel tam tenuis ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum illicita est. Cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. Si autem etiam in factum processerit, videtur satiari et exstingui cupiditas: sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio;
Abbreviated transcription (Latin):
gustamus uel tangimus. Qđ si frui delec¬
tauerit delectatio illicita refrenanda ẽ.
uelut cũ ieiunamus. & uisis cibis palati
appetitus assurgit. ñfit nisi delectatione
Sedhuic tam̃ ñ consentimus. & eã dominan¬
tis rationis iure choibemus. Si autẽ con¬
sensio facta fuerit. plenũ peccatũ notũ dõ
in corde nr̃o. &iã si facto ñ in notescat homi¬
nib. Ita ergo sunt isti gradus. quasi a serpen¬
te suggestiofiat. id ẽ. lubrico & uolubili.
hoc ẽ. tẽporali corporũ motu. Auia & siqua
talia phantas mata in tus uersant᷑ anima.
decorpore forinsecus tracta sunt. Et siquis
occultus p̃ter istos quinq sensus motus corpo-¬
ris animã tangit est etiã ipse tẽporalis &
lubricus. Et ideo quanto in labit᷑ occultius
ut cogitationẽ contingat. tanto c̃uenientius¬
serpenti cõparat᷑a. Tria ergo haec ut dicere
cȩperã. si milia sunt illi gestȩ rei quae in
genesi scripta ẽ. ut quasi a serpente fat sug¬

Expanded text:
gustamus uel tangimus. quod si frui delecgustamus uel tangimus. quod si frui delectauerit, delectatio inlicita refrenanda est. uelut cum ieiunamus et uisis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione; sed huic tamen non consentimus et eam dominantis rationis iure cohibemus. si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum deo in corde nostro, etiam si facto non innotescat hominibus. ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est lubrico et uolubili, hoc est temporali corporum motu, quia et si qua talia phantasmata intus uersantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt, et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto cserpenti comparatur. Tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat sug
Abbreviated transcription (Latin):
Non mȩchaberis. Ego autẽ dico uobus
qr om̃is qui uiderit mulierẽ ad concupis cio¬
dũ cã iã mȩchatusẽ. eã in corde suo. Iustito
ergo minor ẽ ñ mechari corporũ coniunctio¬
ne. iusticia uero maior regnidĩ ñ mȩchari in
corde. Quisquis autt̃ ñ mȩchat᷑ incorde: multo
facilius custodit ne mȩchet᷑ in corpore. Illud
ergo conformauit. qui hoc p̃cepit. Nonenim
uenit legẽ soluere sed implere. Sane consi¬
derandũ ẽ qđ ñ diocit. om̃is qui c̃ cupiscerit
mulierẽ sed qui uiderit mulierẽ ad c̃cupis¬
cendũ . Idẽ. hoc fine & hoc animo attenderit.
ut eã concupiseat. qđ iã ñ ẽ. titillari delec¬
tatione carnis. sed plane consentire libidim.
ita ut ñ refrenet᷑ illicitus appetitus : sed si
facultas clata fuerit societ᷑. Nã tria sunt
quib implet᷑ peccatũ. Suggestione. delec¬
tatione. consensione. Suggestio siue ꝑme
moriã fit. siue ꝑ corporis sensus. cũ aliquid
uidemus uel audimus. uel ol facimus uel

Expanded text:
ego autem dico uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non moechari in corde. quisquis autem non moechatur in corde, multo facilius custodit, ne moechetur in corpore. illud ergo confirmauit qui hoc praecipit; non enim uenit legem soluere, sed implere. sane considerandum est, quod non dixit: omnis qui concupierit mulierem, sed: qui uiderit mulierem ad concupiscendum, id est hoc fine et hoc animo attenderit, ut eam concupiscat, quod iam non est titillari delectatione carnis, sed plane consentire libidini, ita ut non refrenetur inlicitus appetitus, sed, si facultas data fuerit, satietur. Nam tria sunt, quibus impletur peccatum: suggestione, delectatione, consensione. suggestio siue per memoriam fit siue per corporis sensus, cum aliquid uidemus uel audimus uel olfacimus uel
Abbreviated transcription (Latin):
acturus erat. quae nato xp̃o iussa ẽ. relin¬
quere qđ agebit: Siautẽ ut ꝓbabilius
credit᷑. ad de monstrandũ xp̃m quae ñ erat
ex horta ẽ. ñ ideo xp̃s natus ẽ. quia illa
extitit. sed ideo illa ex titit. quia xp̃s natꝰ ẽ.
stellae fatũ fuisse diceremus. Ipse quippe
illi. ñ illa huic. nascendi attulit causam.
Siergo sunt fata quae a fando id ẽ adicendo
Antequã essent dicta sunt omĩa. ñ consortiũ

Expanded text:
acturus erat, quae nato Christo iussa est relinacturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere quod agebat? si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum Christum quae non erat exorta est, non ideo Christus natus est quia illa extitit, sed ideo illa extitit quia Christus natus est. stellae fatum fuisse diceremus; ipse quippe illi, non illa huic nascendi attulit causam. si ergo sunt fata quae a fando, id est a dicendo antequam essent dicta sunt omnia, non consortiu
Abbreviated transcription (Latin):
uni uersorũ creator & dñs: Itaq. illa
stella quã uiderunt magi. xp̃o scđm carnẽ
nato ñ ad decretũ dominabat᷑. sed ad tes¬
timoniũ famulabat᷑. Net eũ subiciebat
imperio. sed indicabat obsequio. Pro inde
ñ ex illis erat haec stellis. quae ab initio
creatura iti nerũ suorũ ordinẽ. subcrea¬
toris lege custodiunt. sed nouo uirginis
partu nouũ sidus apparuit. đ ministe¬
riũ officiisui. etiã ipsis magis quȩrentib
xp̃m. cũ ante faciem p̃iret ex hibuit.
donec eos usq ad ipsũ locũ ubi dĩ uerbũ
in fans erat. pre eundo ꝑduceret ui
tandẽ astrologi ita constituer̃ hominũ
tussu i ordinẽ reliquisse. & ad eũ qui natus ẽ.
ꝑrexisse asseuerent. Sortẽ quippe nas¬
centis. astrorũ ordine co iligari arbitrant᷑
ñ astrorũ ordinẽ ad hominis natidiem
possẽ mutari. Qua ꝓpt̃ si stella illa dehis
erat quae incelo ꝑ agunt ordines suos.
quomodo poterat decernert qđ natis xp̃s

Expanded text:
uniuersorum creator et dominus. itaque illa uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam nato, non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur. Nec ejus subjacebat imperio, sed indicabat obsequio. Proinde non ex illis erat haec stellis quae ab initio creaturae iter suum ordinemque sub creatoris lege custpartu nouum sidus apparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum tus sui ordinem reliquisse et ad eum qui natus est perrexisse asseuerent? sortem quippe nascentis astrorum ordine colligari arbitrantur, non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa de his erat quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere quod natus Christus
Abbreviated transcription (Latin):
creatura primitus condita p̃fixit. sed aliquas
in sua uoluntate seruauit : ñ sunt quidem
illȩ quas insua uoluntate seruauit: ex istarũ
quascreauit netessitate pendentes. Non
tam̃ possunt eẽ c̃trariae. quas in sua uolun
tate seruauit. illis quas sua uoluntate con¬
stituit. quia dĩ uoluntas ñ potest sibi esse
contraria. Ista sergo sic condidit. ut ex illis
eẽ illud cuius causae sunt possit. sed ñ netessẽ
sit. Illas autẽ sic abscondit ut ex eiseẽ neces¬
sesit. hoc qđ ex ipsis fecit ut esse possit. Lii.
DESTELLA QUAM MACISECUTI
SYNT MP̃I FAMUIA NONEATAL.
EX UBRO CONRA FAUSTŨ SCD̃O¬
osquidẽ sub fato stellarũ nullius homi¬
nis genus imponimꝰ. & liberũ uolun¬
tatis arbitriũ qua uel bene uel male uiuit᷑.
ypt̃ iustũ iudiciũ dĩ. ab omĩ necessitatis
uinculo uindicamꝰ. Quantominus illius
it̃poralẽ generationẽ sub astrorũ con¬
ditione credimus factã. qui estaet̃ nus

Expanded text:
creatura primitus condita praefixit, sed aliquas creatura primitus condita praefixit, sed aliquas in sua uoluntate seruauit, non sunt quidem illae, quas in sua uoluntate seruauit, ex istarum quas creauit necessitate pendentes: non tamen possunt esse contrariae, quas in sua uolun- . tate seruauit, illis, quas sua uoluntate constituit, quia dei uoluntas non potest sibi esse contraria. istas ergo sic condidit, ut ex illis esse illud, cuius causae sunt, possit, sed non necesse sit; illas autem sic abscondit, ut ex eis esse necesse sit hoc, De stella quam Magi secuti sunt Christi famula non fatali, ex libro II contra Faustum. Nos quidem sub fato stellarum nullius hominis genus imponimus, et liberum voluntatis arbitrium, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicamus. quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum condicione credimus factam qui est aeternus
Abbreviated transcription (Latin):
Scđm aliquas igit᷑ causas inferiores. iã uitã
finierat. Scđm illas autẽ quae sunt in
uoluntate & p̃scientia dĩ. qui ex at̃nitate
nouerat qđ illo tẽpore facturus erat. & hoc uere
futurũ erat. tunc erat finiturus uitã quando
fituuit uitã. Nã & si oranti concessũ ẽ. etiã
sic oraturũ ut tali orationi concedi opor¬
teret. ille utiq. p̃sciebat. cuius p̃scientia falli
ñ poterat. Et id eo qđ p̃sciebat. necessario futurũ
erat. ua ꝓpt̃si om̃iũ futurorũ causȩ mundo
sunt insitȩ : cũ ille factus ẽ dies quando ds̃
sicut ẽ credibilius. iã ꝑfectȩ uirilitatis quã
erat in illis causis ubi ds̃ hominẽ insex dierũ
operib fecit. Ibi enĩ erat ñ solũ ut ita fieri
posset. uerũ etiã ut ita eũ fieri necesse tsset.
Tã enĩ ñ fecit ds̃ contra causã. quã sine
dubio uolens prestitit. quã contra uolun¬
tatẽ suã ñ facit. Si autẽ ñ om̃s causas in

Expanded text:
secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam secundum aliquas igitur causas inferiores iam uitam finierat; secundum illas autem quae sunt in uoluntate et praescientia dei, qui ex aeternitate nouerat quid illo tempore facturus erat — et hoc uere futurum erat — tunc erat finiturus uitam, quando finiuit uitam. quia etsi oranti concessum est, etiam sic eum oraturum, ut tali orationi concedi oporteret, ille utique praesciebat cuius praescientia falli non poterat; et ideo quod praesciebat necessario futurum erat. Quapropter si omnium futurorum causae mundo sunt insitae, cum ille factus est dies, quando deus sicut est credibilius iam perfectae uirilitatis, quam erat in illis causis, ubi deus hominem in sex dierum operibus fecit. ibi enim erat non solum, ut ita fieri posset, uerum etiam ut ita eum fieri necesse esset. tam enim non facit deus contra causam, quam sine dubio uolens praestituit, quam contra uoluntatem suam non facit. si autem non omnes causas in
Abbreviated transcription (Latin):
est. Hoc enĩ necessario futurũ ẽ qđ ille uult¬
& ea uere futura sunt quae ipse p̾sciuit.
Nã multa scđm inferiores causas futura sunt.
sed si ita sunt & in p̃scientia dĩuere futura sunt.
Si autẽ ibi alit̃ sunt: ita potius futura sunt sicut
ibi sunt. ubi qui p̃scit falli ñ potest. Nã fu tͥa
dr̃ senectus in iuuene. sed tam̃ futura non ẽ.
si ante moriturus ẽ. Hoc autẽ ita erit. sicut
se habent aliae cause. siue mundo contexte.
siue indĩ p̃scientia reseruatȩ. Nã scđm
quasdã futurorũ causas. moriturus erat
ezechias. cui ds̃ addidit quindecĩ annos ad
uitã. id utiq faciens qđ ante constitutionẽ
mundi se facturũ eẽ p̃sciebat. & insua uolun¬
tate reseruabat. Non ergo id fecit qđ futu¬
rũ ñ erat. Hoc enĩ magis erat futurũ qđ se
facturũ eẽ p̃sciebat. Nec tam̃ illi anNi
additi recte dicerent᷑. nisi ad aliquid ad¬
derent᷑ qđ se alit̃ in aliis causis habuerat.

Expanded text:
est. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, etest. hoc enim necessario futurum est quod ille uult, et ea uere futura sunt quae ille praesciuit. nam multa secundum inferiores causas futura sunt; sed si ita sunt et in praescientia dei, uere futura sunt. si autem ibi aliter sunt, ita potius futura sunt, sicut ibi sunt, ubi qui praescit falli non potest. nam futura dicitur senectus in iuuene; sed tamen futura non est, si ante moriturus est. hoc autem ita erit, sicut se habent aliae causae siue mundo contextae siue in dei praescientia reseruatae. nam secundum quasdam futurorum causas moriturus erat Ezechias, cui deus addidit quindecim annos ad uitam: id utique faciens quod ante constitutionem mundi se facturum esse praesciebat et in sua uoluntate seruabat. non ergo id fecit quod futurum non erat. hoc enim magis erat futurum quod se facturum esse praesciebat. nec tamen illi anni additi recte dicerentur, nisi ad aliquid adderentur quod se aliter in aliis causis habuerat.
Abbreviated transcription (Latin):
sed utrũ hoc sit etiã indĩ uoluntait nescimus
Sed net in natura etẽ nisi indĩ uoluntate prius
fuisset. qui condit omĩa. Et utiq occulta racio
ẽ senectutis in corpore iu uenili. uel iuuen¬
cutis in corpore puerili. Neq enĩ oculis cer¬
nitꝰ.sicut ipsa in puero pueritia. sicut iuuen¬
tus in iuuene. Sed alia quadã notitia colli¬
git᷑ inec̃ innatura quq̃dã latens. qͦ educaͥt
in prõpti numeri occulti uel uiuentutis
apuericia. uel senectutis a iuuentute.
Occulta ẽ ergo ista ratio. qua fit ut eẽ possit.
sed oculis. Menti autẽ ñ est occulta. Utrũ
autẽ hoc etiã necesse sit. omĩ modo nescimus.
& illã quidẽ quafit ut eẽ possit. eẽ in natura
ipsius corporis nouimus. Illã uero qua fit
ut necesse sit. manifestũ ẽ illic noneẽ. sed
fortassis in mundo ẽ ut uecesse sit istũ homi¬
nẽ senescere. Suc autẽ nec in mundo ẽ indõ

Expanded text:
sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed utrum etiam hoc sit in dei uoluntate, nescimus. sed nec in natura esset, nisi in dei uoluntate prius fuisset, qui condidit omnia. et utique occulta ratio est senectutis in corpore iuuenali uel iuuentutis in corpore puerili; neque enim oculis cernitur, sicut ipsa in puero pueritia, sicut iuuentus in iuuene, sed alia quadam notitia conligitur inesse in natura quiddam latens, quo educantur in promtu numeri occulti uel iuuentutis a pueritia uel senectutis a iuuentute. occulta est ergo ista ratio, qua fit, ut hoc esse possit, sed oculis; menti autem non est occulta . utrum autem hoc etiam necesse sit, omet illam quidem, qua fit ut esse possit, esse in natura ipsius corporis nouimus; illam uero, qua fit ut necesse sit, manifestum est illic non esse. Sed fortassis in mundo est ut necesse sit istum hominem senescere; si autem nec in mundo est, in deo
Abbreviated transcription (Latin):
An informa iuuenili. ꝓcul dubio sie fecit ut illie
p̃ fixerat. neq enĩ contra dispositionẽ faceret.
Si autẽ tantũ ibi posuit posibilitatis ut homo
fieret quo quo modo fieret ut & sic & sic posset.
id ẽ. ut id quoq ibi eoẽ. quia sic & sic posset:
Unũ autẽ ipsũ modũ quo erat facturus in sua
uoluntate seruauit ñ mundi constitutioni
contexxuit. Manifestũ ẽ enĩ sic ñ factũ esse
hominẽ. contra quã erat illa prima ẽditio
causarũ. quia ibi erat etiã sic fieri posse. quã uis
ñ ibi erat. ita fieri necesse eẽ. Hoc enĩ ñerat
in conditione crea turae sed in placito creatoris.
cuius uoluntas rerũ ẽ necessitas. Nã & nos
ꝓcaptu in firmitatis humanae. iã in ipsis reb
tẽpore exortis possumus nosse. quid incuiusq
natura sit qđ ex perim̃to ꝑceperimus sed utrũ
etiã futurũ sit ignoramus: Est quippe it
natura huius uerbi grã iuuenis ut senescat.

Expanded text:
an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic an in forma iuuenali, procul dubio sic fecit, ut illic praefixerat; neque enim contra dispositionem suam fecerat. si autem uim tantum ibi posuit possibilitatis, ut homo fieret, quoquo modo fieret, ut et sic et sic posset, id est ut id quoque ibi esset, quia et sic et sic posset, unum autem ipsum modum, quo erat facturus, in sua uoluntate seruauit, non mundi constitutioni contexuit. manifestum est enim sic non factum esse hominem, contra quam erat in illa prima condicione causarum, quia ibi erat etiam sic fieri posse, quamuis non ibi erat ita fieri necesse esse. hoc enim non erat in condicione creaturae, sed in placito creatocuius uoluntas rerum est necessitas. Nam et nos pro captu infirmitatis humanae iam in ipsis rebus tempore exortis possumus nosse, quid in cuiusque natura sit, quod experimento perceperimus; sed utrum etiam futurum sit ignoramus. est quippe in natura huius, uerbi gratia, iuuenis, ut senescat;
Abbreviated transcription (Latin):
usi tatissime tẽporalia trans currunt. siue
ad illũ quo rara & mirabilia fiunt. sicut
dõ facere placuerit qđ tepori c̃gruat.
Uerũ tam̃ sic factus ẽ homo quẽ ad modũ
illȩ prime causȩ habebant. ut fieret
primus homo quẽ ñ ex parentib naser qui
nulli p̃cesserant. sed delimo formari oporte¬
bat scđm causalẽ rationẽ inqua primitus
factus fuerat. Nã si alit̃ factus ẽ : ñ eũ ds̃ in
illorũ sex dierũ operib fecerat. In quibus
cũ dicit᷑ factus ipsã causĩ utiq fecerat ds̃.
quo erat suo tẽpore homo futurus & scđm
qđ fuerat ab illo faciendus qui si mul &e con¬
sũ mauerat in choata ꝓpt̃ ꝑfectionẽ cau¬
saliũ rationũ. & inchoauerat c̃sũ manda
ꝓpt̃ ordinẽ tẽporũ. Siergo in illis primis
rerũ causis quas mundo primitus creator
instituit. ñ tantũ posuit qđ de limo forma¬
turus erat hominẽ. sed etiã quẽ ad modũ
formaturus. utrũ sicut in matris utero.

Expanded text:
usitatissime temporalia transcurrunt, sive usitatissime temporalia transcurrunt, sive ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut Deo facere placuerit quod tempori congruat. Verumtamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant ut fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, cui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat, secundum causalem rationem in qua primitus factus erat. Nam si aliter factus est, non eum Deus in illorum sex dierum operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem sed etiam quemadmodum formaturus, utrum sicut in matris utero
Abbreviated transcription (Latin):
merito potest. causales illȩ rationes quas
mundo indidit cũ primũ simul omĩa
creauit. quomodo sint institutȩ. utrũ
quẽ au modũ uidemus cuncta nascentia.
formationibus atq in crem̃tis sua ꝓdiuer¬
sitate generũ. diuersi spacia ꝑ agererat
tẽporũ. An ut quẽ ad modũ credit᷑ factus
adã sine ullo ꝓ gressu in crem̃torũ. uirili
xetate iconti nuo formaret᷑. Sed cur ñ utrũq
illas credimus habuisse. ut hoc ex eis futurũ
eaẽ. qđ factori placuisset: Sienĩ ullo modo
dixcerimus incipit c̃tra ipstis factũ uideri.
ñ solũ etiã illud dequauinũ. sed & omĩ a
miracula quae contra natura usitatũ cursũ
fiunt. Si autẽ isto modo: multo erit abfur¬
dius istas ipsis cotidianas nature formas
& species. contra illas primarias omniũ
nascentiũ causales rationes suorũ tẽporũ
ꝑ agere spacia restat ergo ut adutrũq
modũ habiles creatȩ sint siue ad istũ quo

Expanded text:
merito potest, causales illae rationes quas merito potest, causales illae rationes quas mundo indidit, cum primum simul omnia creavit, quomodo sint institutae? utrum ut quemadmodum videmus cuncta nascentia, formationibus atque incrementis, sua pro diversitate generum diversa spatia peragerent temporum? An ut quemadmodum creditur factus Adam sine ullo progressu incrementorum virili aetate continuo conformarentur? Sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod factori placuisset? Si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum videri, non solum etiam illud de aqua vinum, sed et omnia miracula quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas quotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentum causales rationes suorum temporum peragere spatia. Restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, sive ad istum quo
Abbreviated transcription (Latin):
t̃rae cũ ad radices uitis uenerit duci insagi¬
nã ligni illius. atq in eo sumere qualitatẽ:
qua inuuã ꝓcedat paulatĩ erũ pentem.
atq in ea gra descentẽ uinũ fiat. maturũq.
dulcescat. qđ ad huc feruescat ex p̃ssũ. &
quadã uetustate firmatũ ad usus bibendi
utilius iocundiusq ꝓueniat : Nũ ideo
dñs lignũ quȩ siuit aut t̃rã. aut has tẽporũ
moras. cũ a quã miro cõpendio c̃uertit
in uinũ & tale uinũ qđ ebrius etiã con¬
uiua laudaret. Nũquid aduitorio
tẽporis eguit c̃ditor tẽporũs ñ ne certis
dierũ numeris suo cuiq. generi accomo
datis. om̃is natura serpentiũ coalescit.
format᷑. nascit᷑ roborat᷑ : nũ ex pectatis
hi dies. ut in dra conẽ uirga conuertere t᷑
demanu mor̃si & a aron: Nec ista cum
fiunt. c̃tra naturã fiunt. nisi nobis quib
alit̃ nature cursus in notuit. ñ autẽ dõ.
cui hoc ẽ natura qđ fecerit. Quaeri autẽ

Expanded text:
terrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in sagiterrae, cum ad radices uitis uenerit, duci in sagina ligni illius atque in eo sumere qualitatem, qua in uuam procedat paulatim erumpentem atque in ea grandescente uinum fiat maturumque dulcescat, quod adhuc feruescat expressum et quadam uetustate firmatum ad usus bibendi utilius iucundiusque proueniat P num ideo dominus lignum quaesiuit aut terram aut has temporum moras, cum aquam miro compendio conuertit in uinum, et tale uinum, quod ebrius etiam conuiua laudaret ? numquid adiutorio temporis eguit conditor temporis ? nonne certis dierum datis omnis natura serpentium coalescit, formatur, nascitur, roboratur? Num exspectati sunt hi dies, ut in draconem virga converteretur de manu Mosi et Aaron? nec ista cum fiunt contra naturam fiunt nisi nobis, quibus alter naturae cursus innotuit, non autem Deo, cui hoc est natura quod fecerit. Quaeri autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fecta. atq iuuenili. ansicut nunc usque
format in uteris matrũ : Neq enĩ alius hat
fecit. quã ille quidioxit. Priusquã te forma¬
rẽ in utero nouite. ut illud tantũ ꝓprium
habuerit adã qđ ñ ex parentib natus est
sed factus ex t̃ra. Eotam̃ modo ut hoc ꝓfi¬
ciendo & ꝑ atates augendo intẽporum
numeri cõplerent᷑. quos naturae humani
generis at tributos uidemus. anpotius
ñ hoc requirendũ. Utrũ libet enĩ fecerint.
hoc ferit qđ dm̃ & om̃ĩ potentẽ & sapientẽ
possẽ. facere congruebat. Ita enĩ certas
tẽporũ leges. generib qualitatibiq rerũ
in manifestũ ex abdito ꝓducendis at tribuit
ut eius uoluntas sit suꝑ om̃ia. Potentia qͥppe
sua. numeros creatura dedit. ñ ipsa poten¬
tiã eisdẽ numeris alligauit. Nã sp̃s eius.
ita faciendo mundo suꝑ ferebatꝰ. ut & facto
suꝑ ferat᷑. ñ corporalib locis sed excellentia
potestatis. Quis enĩ nescit aquã concreatã

Expanded text:
 uirili atque iuuenali, an sicut nunc usque format in uteris matrum ? neque enim alius haec facit quam ille qui dixit: priusquam te formarem in utero, noui te; ut illud tantum proprium habuerit Adam, quod non ex parentibus natus est, sed factus ex terra, eo tamen modo, ut hoc proficiendo et per aetates augendo hi temporum numeri complerentur, quos naturae humani generis attributos uidemus. an potius hoc non est requirendum? utrumlibet enim fecerit, hoc fecit quod deum et omnipotentem et sapientem posse et facere congruebat. ita enim certas temporum leges generibus qualitatibusque rerum in manifestum ex abdito producendis attribuit, ut eius uoluntas sit super omnia. potentia quippe sua numeros creaturae dedit, non ipsam potentiam eisdem numeris alligauit. nam spiritus eius ita faciendo mundo superferebatur, ut et facto superferatur, non corporalibus locis, sed excellentia potestatis. quis enim nescit aquam concretam
Abbreviated transcription (Latin):
in mole neq indistantib ꝑloca sua partib
si cut corpora siue cernunt᷑ siue cogitant᷑.
sed in uirtute in telligibili qualis ẽ. iusticia.
m̃ tẽ dicimus. seu nouimus. seu uolumus.
pulchr̃a. & scđm hanc pul chritudinem
reformamꝰ adimaginẽ dĩ. ꝓfecto ipsius
dĩ quinos reformauit & reformat adima¬
ginẽ suã. ñ aliqua mole corporea suspican¬
da est pulchritudo eoq iustorũ mentib
credendus ẽ. in cõparabilit̃ pulchrior quo
est in cõparabilit̃ iustior.

Expanded text:
in mole neque in distantibus per loca sua partibus, in mole neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cogitantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouimus seu uolumus pulchram et secundum hanc pulchritudinem reformamur ad imaginem dei, profecto ipsius dei, qui nos formauit et reformat ad imaginem suam, non in aliqua mole corporea suspicanda est pulchritudo eoque iustorum mentibus credendus est incomparabiliter pulchrior, quo est incomparabiliter iustior.
Abbreviated transcription (Latin):
uel ille uerus ds̃ sũ ma iusticia. quã ꝓfecto
esurire ac sitire ea nr̃a ẽ in hac peregrina¬
tione iusticia. & qua postea saturari ea
nr̃a ẽ. in aet̃nitate plena iusticia Not
ergo dm̃ nr̃ae iusticiae similẽ cogitemus.
sed cogitemus nos potius tanto similiores
dõ. quanto eẽ. potuerimus eius participa¬
tione iustiores. Siergo cauendũ ẽ. ne iusti
ẽ illo qđ illuminat᷑: quantomagis caueri
oportet ne a liquid inferius & quodã modo
decoratius eũ eẽ. credamus quã ẽ nr̃a
iusticia. Quid ẽ. autẽ aliul iusticia cũ in
nobis ẽ. uel quaelibet uirtus quarecte
sa pient̃q ui uit᷑. quã interioris hominis
pulchritudo : Et certe scđm hanc pulchri¬
tudinẽ magis quã corpus sumus ad imaginẽ
dĩ. Unde nobis dicit᷑. Nolite conformari
huic scło. sed reformamini innouitate m̃tis
ur̃e. ad pbandũ uos quaesit uoluntas dĩ.
qđ bonũ. &eplacitũ . & ꝑfectũ. Siergo non

Expanded text:
uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto uel ille uerus deus summa iustitia, quam profecto esurire ac sitire ea nostra est in hac peregrinatione iustitia et qua postea saturari ea nostra est in aeternitate plena iustitia. non ergo deum nostrae iustitiae similem cogitemus, sed cogitemus nos potius tanto similiores deo, quanto esse potuerimus eius participatione iustiores. Si ergo cauendum est, ne iustiest illo, quod inluminatur, quanto magis caueri oportet, ne aliquid inferius et quodam modo decoloratius eum esse credamus, quam est nostra iustitia! quid est autem aliud iustitia, cunobis est, uel quaelibet uirtus, qua recte sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe secundum hanc pulchritudinem magis quam corpus sumus ad imaginem dei. unde nobis dicitur: nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non
Abbreviated transcription (Latin):
tuae nũ. cupent᷑. quã uis quantula cũq uita
ñ desinant uiuere. Ea porro iusticia quae
uiuit in se ipsa: ꝓculdubio ds̃ ẽ. atq. in cõ¬
mutabilit̾ uiuit. Sicut autẽ cũ sit in se ipsa
uita. etiã nobis fit uita cũ eius efficimur
utcũq participes: ita cũ in se ipsa sit iusticia
etiã nobis fit iusticia. cũ ei choherendo iuste
uiuimus & tanto magis minus ue iusti si mꝰ.
quanto illi magis minus ue coheremus.
Unde scriptũ ẽ. de unigenito filiodĩ. cũ sit utiq
patris sapientia atq iusticia. & semꝑinse
ipsa sit: qđ factus sit nobis adõ sapientia
& iusticia & scificatio. & redẽptio ut quẽ¬
ad modũ scriptũ ẽ. qui gloriat᷑ indño gloriet᷑.
Quod quidẽ & ipse uidisti addendo atque
dicendo nisi forte ñ baec humanae aequi¬
tacis sed illa quae ds̃ ẽ. sola asserat᷑ eẽ iusti¬
cia. Est plane ille sũ mus ds̃ uera iusticia

Expanded text:
tuae nuncupentur, quamuis quantulacumque uita tuae nuncupentur, quamuis quantulacumque uita non desinant uiuere. Ea porro iustitia, quae uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus sit nobis a deo sapientia et iustitia et sanctificatio et redemtio, ut, quemad modum scriptum est, qui gloriatur, in domino glorietur. quod quidem et ipse uidisti addendo atque dicendo: Nisi forte non haec humanae aequitatis sed illa, quae deus est, sola adseratur esse iustitia\', est plane ille summus deus uera iustitia