comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ociosum u̾bum est. Nec solum ociosum. s eti.¬
am ꝑiculosum : ꝓ quo rõnem reddituri sumus.
Omne enĩ otiosum u̾bum qd̾cũq locuti fuerimꝰ:
reddem ꝓ eo rõnem. Non gͦ mediocre ꝑicłm est.
gencsi. in exodo. fecit in leuitico. numerĩ. deut̾o.¬
nomio. iñc naue. iudicũ libro. regnoꝵ. atq es.¬
dre libris. fecit in euangłio. uł in accib apłoꝵ :
illis pret̾missis. loquaris qͤ secłi sunt: audias quȩ
seculi sunt. Sepis aures tuas spinis: utinam ⁊ lingͣm¬
tuam obsepias. ne loquaris. S qd̃ peuis est circunda¬
ta est lingua tua spmis: que compungunt ⁊ uul¬
nerant loquentem que inundi sunt. dõ adduersariꝰ
etiam orantibus. freq̃nter seculares infundit cogi¬
tationes. di gͦ non debemꝰ audire aliena. uel suꝑ¬
flua. qͣntomagis non debemꝰ obloqͥ÷ cum dicat uni¬
cuiq nr̃m scͥptura uenerabił. argentũ ⁊ aurũ tuũ

Expanded text:
quia otiosum uerbum est, nec solum otiosum, sed etiquia otiosum uerbum est, nec solum otiosum, sed etiam periculosum. pro quo rationem reddituri sumus. omne enim uerbum otiosum quodcumque locuti fueritis, reddetis pro eo rationem. non enim mediocre periculum est, Genesi, fecit in Exodo, fecit in Leuitico Numeris Deuteronomio, Iesu Naue, Iudicum libro, Regnorum atque Esdrae libris. fecit in euangelio uel Actibus apostolorum, illis praetermissis loquaris quae saeculi sunt, audias quae saeculi sunt. saepi aures tuas spinis; utinam et linguam obsaepias, ne loquaris! sed. quod peius est, circumdata est lingua tua spinis, quae conpungunt et uulnerant loquentem quae mundi sunt. ideo aduersarius etiam orantibus frequenter saeculares offundit cogitationes. si ergo non debemus audire aliena uel superflua, quanto magis non debemus obloqui, cum dicat unicuique nostrum scriptura uenerabilis: argen- tum et aurumtuum
Abbreviated transcription (Latin):
bimꝰ canticũ dñi in t̾ra aliena : in qua impugnet᷑.
in qua captiuet᷑ in lege peccati: in qͣ defleat at¬
q deploret suȩ captiuitatis erumnã. & tugͦ ede
scͥpturarũ cȩlestiũ cibos: & ede ut ꝑmaneant tͥ
in uitã et̾nã: ede cotidie ut ñ efurias: ede ut re¬
plearis. ede ut uerboꝵ. celestiũ eructes saginã.
Sp̃itales epule ñ obẽe solẽt s ꝓdẽẽ. satiatis. Idõq re.¬
pleri uolebat ꝓpħa: qui dicit. Repleat᷑ os meũ
laude tua: ut cantẽ głam tuam. Qcantat dei
głam: ymnũ dño cor eiꝰ eructat. Seqͥtur u̾sus .iiiͦi.
oqͣtur lingua mea u̾bum tuũ: qm̃ om̃ia
mandata tua iusticia est. Qdidic̾it iusticias cłi.
loqͥtur u̾bum dĩ ÷ & qͥ u̾bum di loqͥtur: ociosum
u̾bum: loqͥtur nõn. Ociosum u̾bum est: loqui
oꝑa hominũ. Ido sc̃s dicit dari sibi a domino
grãm ⁊ ut non loqͥtur ossuum oꝑa hominum:

Expanded text:
bimus canticum Domini in terra aliena , in qua impugnetur, bimus canticum Domini in terra aliena , in qua impugnetur, in qua captivetur in lege peccati, in qua defleat atque deploret suae captivitatis aerumnam? 19. Et tu ergo ede scripturarum caelestium cibos et ede, ut permaneant tibi in uitam aeternam, et ede cotidie, ut non esurias, ede ut replearis, ede ut uerborum caelestium eructes saginam. spiritales epulae non obesse solent, sed prodesse satiatis, ideoque repleri uolebat propheta, qui dicit: repleatur os meum laude tua, ut cantem gloriam tuam. qui cantat dei gloriam, hymnum domino cor eius eructat. Sequitur uersus quartus: loquetur lingua mea uerbum tuum , quoniam o mnia mandata tua ius titia . qui didicerit iustitias dei, loquitur uerbum dei, et qui uerbum dei loquitur, otiosum uerbum non loquitur. otiosum uerbum est loqui opera hominum. ideo sanctus dicit dari sibi a domino gratiam, ut non loquatur os suum opera hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
scendit de cȩlo. Bonũ panẽ: quẽ siquis mandu.¬
cau̾it. ñ monetur mȩt̾nũ. Habet u̾bum di epu.¬
las suas: alias fortiores ut est lex & euangłm: ali-¬
as suauiores ut st̃ psalmi & cantica canticoꝵ.
Tructuabat ȩccła ẏmnũ uel anima pia: cui di.¬
cebat cds u̾bum. Insinua mͥ uocẽ tuam: qͥa uox
tua suauis est. Eructuabat ymnũ : cui dicebat.
fauum distilant  labia tua õsponsa: mel &
lac sub lingua tua. S non potest quis ante eru.¬
etuare hẏmnũ. nͥ didiscerit iusticias di: & didi.¬
cerit ab ipso dño do suo. Ido hoc specialit̾ dđ pe-¬
tit: ut eum doceat deus. Audierat enim & cog-¬
nou̾at in sp̃u. qͥa unꝰ magister est: & ido ubiq
ipsum sibi doctorem. fieri postulabat: ut ab ipso
disc̾et iustificationes eiꝰ. Qͦmͦ enim cantare potest
qͥs. in metu positꝰ & timore penarũ: Qͦmͦ cantare
potest gͣuium sibi conscius delictoꝵ: nͥ pͫ fiat ue-¬
mȩ securus. Deniq in postiorib habes. qͦmͦ canta¬

Expanded text:
scendit e caelo, bonum panem, quem si quis manducauerit non morietur in aeternum. habet uerbum dei epulas suas, alias fortiores, ut est lex et euangelium, alias suauiores, ut sunt psalmi et Cantica canticorum. eructabat hymnum ecclesia uel anima pia, cui dicebat deus uerbum: i nsinua mihi uocem tuam, quia uox tua suauis est. eructabat hymnum, cui dicebat: fauum destillant labia tua, o sponsa; mel et lac sub lingua tua. Sed non potest quis ante eructare hymnum, nisi didicerit iustitias dei et didicerit ab ipso domino deo suo. ideo hoc specialiter Dauid petit, ut eum doceat deus; audierat enim et cognouerat in spiritu, quia unus magister est, et ideo ubique ipsum doctorem fieri posdisceret justificationes ejus. Quomodo enim cantare potest quis in metu positus, et timore poenarum? Quomodo cantare potest gravium sibi conscius delictorum, nisi prius fiat veniae securus? Denique in posterioribus habes: Quomodo canta
Abbreviated transcription (Latin):
postules: or̃o tua ñ ad dm̃ dirigit᷑. s in pecca¬
tum. Idoq intellige quȩ petas. Scd̃m inqͥt u̾bũ
intellectũ gen̾alit̾ dixit: s intellectũ scđm u̾.¬
bum di. Est enim intellectus ad mortẽ: sic̃ est
prudentia ad int̾itũ. filiĩ huiꝰ scłi prudentioreᷤᷤ
st̃ qͣm filii lucis: in hac gen̾atione. S prudentia
ista quȩ scłi est : ad uitam ñ suffragat᷑ et̾nam
Circa honores.circa lucella est: questibz coacbandi
intenta. ñ meritis cõparandis.Postremo circa mũ.¬
di elem̃ta est. falerata magis qͣm uera sapientia:
ut philosophiã omnis qͤ aliena querit. cũ sua ne¬
sciat.Scrutat᷑ cȩli plagas: mundi spacia rima.¬
tur. quȩ sibi ꝓdẽe nichil possunt: Dm̃ ignorat:
qͤm solũ deb̃et inqͥrere. Ido uerus sapiens dicit.
Siquis uidet᷑ sapiens ẽẽ int̾ uos. in hoc scło: stul¬
tus fiat. ut sit sapiens. Sapientia enĩ huius

Expanded text:
postules, oratio tua non ad deum dirigitur, sed in peccapostules, oratio tua non ad deum dirigitur, sed in peccatum, ideoque intellege quae petas. Secundum intellectum generaliter dixit, sed intellectum secundum verbum Dei; est enim intellectus ad mortem, sicut est prudentia ad interitum: Filii hujus saeculi prudentiores sunt quam filii lucis in hac generatione . Sed prudentia ista quae saeculi est, ad vitam non suffragatur aeternam. Circa honores, circa lucella est, quaestibus coacervandis intenta, non meritis comparandis. Postremo circa elementa mundi est phalerata magis quam vera sapientia; ut est philosophia omnis quae aliena quaerit, cum sua nesciat: scrutatur coeli plagas, mundi spatia rimatur, quae sibi prodesse nihil possunt: Deum ignorat, quem solum deberet inquirere. 10. Ideo verus sapiens dicit: Si quis videtur sapiens esse inter vos in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens; sapientia enim huju
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sit apꝓpinqͣre. Constitue magistrũ: atq
discipłm. Si discipulꝰ studiosiꝰ magistri hau.¬
rit ingeniũ. uel precepto intendit. ita ut ad
similitudinẽ oꝑis eius atq doctͥnȩ ꝓxime uide.¬
atur acced̾e : nonne dicere solem᷑. qd apꝓpinqͣuit
magistro: Ergo & tu simutatorẽ de p̾beas xp̃i.
sicut ille qui ait. imitatores mei estote sicut &
ego. xp̃i ÷ si dolum nescias. m̃dacium od̾is. ueri.¬
tatem sequaris. iusticiam ñ refugias. diligas
qͣre orõnem : hoc est eleuet᷑ accib nr̃is. Si ele¬
uas accus tuos: eleuasti or̃onem tuã. Q nouit
eleuare manꝰ suas. dirigit orõnẽ suam in conspe¬
ctu dei: sic̃ infra legisti. Dirigat᷑ oratio mea
sic̃ incensũ in conspectu tuo: eleuatio manuũ
mearũ sacͥficium uesꝑtinũ. hec utiq oratio ad
uitam. Alia oratio in peccatũ: & or̃o eiꝰ fiat
in pec̃cm. & tu si secularia petas.: si flagitiosa

Expanded text:
quid sit adpropinquare. constitue magistrum atque quid sit adpropinquare. constitue magistrum atque discipulum. si discipulus studiosius magistri uel hausit ingenium uel praecepto intendit, ita ut ad similitudinem operis eius atque doctrinae proxime uideatur accedere, nonne dicere solemus, quod adpropinquauit magistro r ergo et tu, si imitatorem te praebeas Christi, sicut ille qui ait: imitatores mei estote sicut et ego Christi, si dolum nescias, mendacium oderis, ueritatem sequaris, iustitiam non refugias, diligas quare orationem, hoc est \'eleuetur actibus nostris\'. si eleuas actus tuos, eleuasti orationem tuam. qui nouit leuare manus suas, dirigit orationem suam in conspectu dei, sicut infra legisti: dirigatur oratio mea sicut incensum in conspectu tuo, eleuatio manuum mearum sacrificium uespertinum. haec utique oratio ad uitam, alia oratio in peccatum: et oratio eius fiat in peccatum. et tu si saecularia petas, si flagitiosa
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate gen̾is. recusabant: gemit᷑ & uox ascen¬
d̾it ad dñm dm̃ nr̃m. Ascendit enĩ oratio: qͥa
& si oꝑabant᷑. tam̃ oꝑabant᷑ inuiti. Descende.¬
bat itaq ad illos dei miscdia: qͥa illoꝵ ad dm̃
ascendebat deuotio. Ascendebat itaq ñ corpora.¬
liter: neq enim ꝓpħa tantꝰ p̾cationẽ suam pe-¬
tebat corporaliter apppinqͥre. Nam qui ita pu¬¬
tat: utiq is dm̃ certo in aliquo loco ac sede con¬
cludit. ut diffusiorẽ locũ in quo ds sit arbitre.¬
t: cum utiq inuisibilis. ineffabilis. incõp̾hensi¬
bilis. impleat omnia: & diumitatis in eo hã.¬
bitet plenitudo. Legis moysen apꝓpinqͣsse deo
cũ legem acciꝑet: s solita dd uerecundia non
ut uideat᷑ ordo qͥdam ẽẽ distinctꝰ. qͦ hi qui ꝑfecti.¬
ores sunt. ipsi apppinquent dõ: sequentis aũ
ordinis iusti uirisatis habeant. si eoꝵ appropinquec
oratio. Ex usu aũ sermonis nr̃i. consid̾emus:

Expanded text:
bilitate generis recusabant, generis et uox ascenbilitate generis recusabant, generis et uox ascenderit ad dominum deum nostram. ascendit enim oratio. quia, etsi operabantur, tamen operabantur inuiti. descendebat itaque ad illos dei misericordia, quia illorum ad deum ascendebat deuotio. Ascendebat itaque non corporaliter; neque enim propheta tantus precationem suam petebat corporaliter adpropinquare. nam qui ita putat, utique is deum certo aliquo loco ac sede concludit. ur diffusiorem locum in quo deus sit arbitretur, cum utique inuisibilis ineffabilis inconprehensibilis impleat omnia et diuinitatis in eo habitet plenitudo. legi Moysen adpropinquasse cieo, cum legem acceperit; sed solita Dauid uerecundia non ut uideatur ordo quidam esse distinctus, quo hi qui perfectiores sunt ipsi adpropinquent deo, sequentis autem ordinis iusti uiri satis habeant, si eorum adpropinquet oratio. Ex usu autem sermonis nostri consideremus
Abbreviated transcription (Latin):
lectum tribue mͥ Uolare facit or̃onem bona¬
oramus. subleuat p̾cem iusti: maxime si corde
contͥto. cõpatiens tam comm̃det affectus. Consum.¬
mati autẽ uirr ista est confidentia. Deniq ipse
quirebat: ne in hoc itinere t̾reno ambulans. poᷤ.¬
sit errare. Nc̃ aũt qͣsi iam in fine positꝰ. & ꝓcessu
consũmato uiandi mun̾e tot᷑ assurgit: & or̃o.¬
nem suam dirigit in celestia: mittit eam in c̃.¬
spectu dm̃ nr̃i saluatoris. dans illi flabra iusti.¬
ciȩ: sapientie flamma: remigia deuotioĩs. &
fidei: innocentiȩ. puritatisq subsidia. Peccato
enim gͣuescit oratio: & longe ã deo fit. Tanto
aũ plus gͣuatur: qͣnto imꝓbabilior. uita est de¬
p̾cantis. Innocentiũ autẽ ascendit orͣo. & gemitꝰ
cõpatientis affectuis: si egiptiũ lutũ od̾int: &
oꝑari t̾rena declinent. Deniq sic legisti. qd̾ he.¬
breoꝵ qui dura egiptioꝵ imꝑia ferre ñ pot̾ant:
& ut gͣuia ita & lutulenta oꝑa. indigna sui no.¬

Expanded text:
lectum tribue mihi uolare facit orationem bonaoramus subleuat precem iusti, maxime si corde contrito compatiens eam commendet affectus. consummati autem uiri ista est confidentia. denique ipses pedibus requirebat, ne in hoc itinere terreno ambulans posset errare. nunc autem quasi iam in fine positus et processu consummato uiandi munere totus adsurgit et orationem suam dirigit in caelestia, mittit eam in conspectu domini saluatoris dans illi flabra iustitiae, sapientiae flamina, remigia deuotionis et fidei, innocentiae puritatisque subsidia; peccato enim grauescit oratio et longe a deo fit. tanto autem plus grauatur, quanto inprobior uita est deprecanticonpatientis affectus, si Aegyptium lutum oderint et operari terrena declinent. denique sic legisti, quod Hebraeorum. qui dura Aegyptiorum imperia ferre non poterant et ut grauia, ita et lutulenta opera indigna sui no
Abbreviated transcription (Latin):
rogas cõpatiaris affectu. Intrat or̃o tua dei grãm.
intrat domũ eiꝰ. si tecũ ȩccła dep̾cetur: si popłs uni.¬
u̾sus imploret. ut dm̃ inclinet fauorẽ. Qd autẽ ro¬
gat ⁊ Ut eruat᷑: ut lib̃etur: eo qd̃ iamdiu adu̾so
neqͥtias spiritales. adu̾sus temptam̃ta huiꝰ scłi p̾lie.¬
tur: eo qd gͣue est satis. longeuo cursu istius uitȩ
diut᷑nam sustin̾e militiam. Demq & infra dicit.
Heu me qd incolatꝰ meus ꝓlongat᷑ est. Ingemiscit
enim. qd̾ indefessas iugi labore tendat excubias: &¬
id̾o petit ã tot adu̾santibꝰ lib̃ari: nec cũ t̾renis ho¬
minib uult hr̃e consortium. Sequit᷑ u̾sus t̾cius.
ructuabunt labia mea ymnũ: cũ docueris me
iustificationes tuas. Eructuat ymnũ: qͥ potest di.¬

Expanded text:
rogas compatiaris affectu. intrat oratio tua dei gratiam, rogas compatiaris affectu. intrat oratio tua dei gratiam, intrat domum eius, si tecum ecclesia deprecetur, si populus uniuersus inploret, ut domini inclinet fauorem. Quid autem rogat ? ut eruatur, ut liberetur, eo quod iam diu aduersus nequitias spiritales, aduersus temptamenta huius saeculi proelietur, eo quod graue est satis longaeuo cursu istius uitae diuturnam sustinere militiam. denique et infra dicit: heu me quod incolatus meus prolongatus est! ingemescit enim, quod indefessas iugi labore tendat excubias; ideo petit a tot aduersantibus liberari nec cum terrenis hominibus uult habere consortium. Sequitur uersus tertius: eructabunt labia mea hymnum, cum docueris me iustific ationes tuas. eructat hymnu
Abbreviated transcription (Latin):
magis rogandꝰ est deus: ut ostium miscđiȩ suȩ
ut apiat᷑ sib ostiũ ũbi: acd loquendũ iysteriũ¬
hoc est dignitas mea: licet potuerit & scͥptor er-¬
rare. & fecerit arocit̃. hoc est deprecatio: tam̃
hoc quoq explanemꝰ ut possumꝰ. Nempe cũ homĩẽm
rogas regem. dicis ut contẽplationẽ habeat hono.¬
ris tui: tangat eum tuȩ contemplatio dignitatis:
ut aut misereat᷑ si uenia postulanda est. auc de¬
ferat ꝓ oidine dignitatis. & qͥd dicam: rogãs.
Sic unusqͥsq ingredit᷑: ut dignitatib deferat᷑.
Recte gͦ & deuotus do dicit. Intret dignitas mea
coiam te. habet & xp̃ianꝰ dignitatẽ suam: qͥ tan¬
to imꝑatori militat. St̃ maxime & uerȩ fidei
castimonia: disciplina. St̃ etiam orõnũ dignita.¬
tes: si ꝓ uidua roges. si roges ꝓ pupillo. si roges. ꝓ
miscdi ⁊ roges ꝓ nimiũ deuoto ac fideli: si roges
in tͥbulatione. roges cũ dolore: si mesto & ipse qͥ

Expanded text:
magis rogandus est Deus, ut ostium misericordiae magis rogandus est Deus, ut ostium misericordiae ut aperiatur sibi ostium verbi ad loquendum mysteriuhoc est \'dignitas mea\', licet potuerit et scriptor errare et fuerit ἀξίωσις, hoc est \'deprecatio\', tamen hoc quoque explanemus, ut possumus. nempe cum hominem rogas regem, dicis ut contemplationem habeat honoris tui, tangat eum tuae contemplatio dignitatis, ut aut misereatur, si uenia postulanda est, aut deferat pro ordine dignitatis. et quid dicam? rogans sic unusquisque ingreditur, ut dignitatibus deferatur. recte ergo et deuotus deo dicit: intret dignitas mea coram te. habet et christianus dignitatem suam, qui tanto imperatori militat. Sunt maximae et uerae fidei castimonia disciplina. sunt etiam orationis dignitates, si pro uidua roges, si roges pro pupillo, si roges pro misericordi, roges pro nimium deuoto ac fideli, si roges in tribulatione, roges cum dolore, si maesto et ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne cũ aliqͦm de pͥmariis uiris desid̾as conue¬
nire. pͥmo ad eiꝰ domũ apꝓpinqͣs: pꝰea queris in.
formari atq instrui. ut cognoscas m̃tem patͥsfa.-¬
milias: dẽinde ut ddomũ ingrediaris imploras:
neqͥs te abitiat & excludat: Pulsa gͦ & tu regiã
illam cȩlestem: pulsa ñ manu corporis. s qͣdam
or̃onis tuȩ dext̾a. Honsola manꝰ corporis pulsat:
pulsat & uox. Scͥptum est enim. Uox fr̃is mei pul.¬
meruit ianuam resurrectionis aꝑire. & t̾dicit iħs.
gito: si ñ potes tota manu. Pulsa ianuam: xp̃c
ris: ne forte etiam ingressus. extͣ regis conspectũ
sis. Multi ingrediunt᷑ palatia. & non statim regẽ
istũ t̾renum uident: s frequent̾ obseruant. ut
aliqͥndo uicde m̾eantur: nec p̾sumunt uidendi
copiam. s iussi rep̾sentant᷑ : & p̾cem fundunt.
ut cum beniuolentia suscipiat᷑ pͥmus sui sermoĩs
ingressus:⁊ neqͥd titubet: ne qͥd offendat. Qnto-

Expanded text:
nonne, cum aliquem de primariIs uins desideras conuenonne, cum aliquem de primariIs uins desideras conuemre, pnmo ad eius domum adpropinquas, postea quaeris iformari atque instrui; ut cognoscas mentem patrisfamilias: deinde ut ejus domum ingrediaris, imploras; ne quis te abjiciat et excludat? Pulsa ergo et tu regiam illam coelestem: pulsa non manu corporis, sed quadam orationis tuae dextera. Non sola manus corporis pulsat: pulsat et vox; scriptum est enim: Vox fratris mei pulmeruit januam resurrectionis aperire. Et tibi dicit Jesus: gito, si non potes tota manu. Pulsa januam. Christus ris; ne forte et jam ingressus, extra conspectum regis sis. Multi ingrediuntur palatia, et non statim regem istum terrenum vident: sed frequenter observant; ut aliquando videre mereantur. Nec praesumunt videndi copiam: sed jussi repraesentantur, et precem fundunt; ut cum benevolentia suscipiantur. Primus sui sermonis ingressus est, ne quid titubet, ne quid offendat. Quanto
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Utinã possim unitari illã stulticiã. quã
sim sapiens⁊ illũ uirũ habentẽ amplas posses.¬
siones. s negligigentẽ fłuctũũ÷ intentũ deo:
illũ uirũ qui honores etiam delatos sibi respuał.
doctnam philosophie. non reqͥrat: etiam si an.¬
te cognouit. tam̃ scire dissimulet. ñ reqͥrendo
dediscat ⁊ ñ querat quȩ sua sunt. s aliis sua con.¬
ferat: sibi acqͥrat ȩt̾na. Hic potest dicere. Scdm
bum tuum. qd̃ est uerȩ sapientiȩ bonoꝵq oꝑũ
fundam̃tum : ut suꝑ illud constituat. ꝓpħa au.¬
rum cordis sui÷ argentũ sermonis sui÷ lapides
p̾ciosos oꝑationũ suarum: ut opꝰ suum labi &
ꝑire non possit. Sequit᷑ uersus scds. Intret
postulatio mea coram te: scdm u̾bũ tuũ lib̃a me.
Uide ordinem. Primũ dixit. apꝓpinqͤt or̃o mea÷
pea. intellectũ poposcit scđ̾m u̾bum: t̾cio ait.
intret postulatio mea coram te. Nonne qͦdam
dñs nos inuitat usu: & susciꝑe dignat᷑ affectu:

Expanded text:
. Utinam possim imitari illam stultitiam, qua sim sapiens: illum virum habentem amplas possessiones, sed negligentem fructuum, intentum Deo illum virum, qui honores etiam delatos sibi respuat, doctrinam philosophiae non requirat; etiamsi ante cognovit, tamen scire dissimulet, non requirendo de discat: non quaerat quae sua sunt, sed aliis sua conferat, sibi acquirat aeterna. Hic potest dicere: Secunbum quod est uerae sapientiae bonorumque operum fundamentum, ut super illud constituat propheta aurum cordis sui, argentum sermonis sui, lapides pretiosos operationum suarum, ut opus suum labi et perire non possit. Sequitur uersus secundus: intret et postulatio mea coram te; secundum uerbum tuum libera me. uide ordinem. primum dixit: ad propinquet oratio m e a, postea intellectum poposcit: secundum uerbum, tertio ait: intret postulatio mea coram te. nonne quodam dominus nos inuitat usu et suscipere dignatur affectu?
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ i hoc scło: ut stulti simus. Nichil nob̃ cum
philosophia: neqͥs fidem nr̃am ꝑ elem̃ta mun.¬
di huiꝰ tͣnsducat a uero: neqͥs assertionẽ nr̃am
ꝑ philosophiã depredet᷑. Sic enĩ arrianos inꝑ.¬
fidiam ruisse cognouimꝰ : dũ xp̃i gen̾ationem
putant usu scłi huiꝰ colligendam. Reliqͤrunt
apłm : sequunt᷑ aristotilem.Reliqͤrunt sapien.¬
tiam quȩ apd̃ dm̃ est : elegerunt disputatiois
tendiculas. & aucupia u̾boꝵ scd̃m dalectice disci¬
plinã: cũdamet apłs. Neqͥs uos dep̾det᷑ ꝑ philo.¬

Expanded text:
 in hoc saeculo stulti simus, nihil nobis sit cum philosophia, ne quis fidem nostram per elementa mundi huius transducat a uero, ne quis adsertionem nostram per philosophiam depraedetur. sic enim Arnanos in perfidiam ruisse cognouimus, dum Christi generationem putant usu huius saeculi colligendam. reliquerunt apostolum, secuntur Aristotelem. reliquerunt sapientiam quae apud deum est, elegerunt disputationis tendiculas et aucupia uerborum secundum dialecticae disciplinam, cum clamet apostolus: ne quis uos deprae
Abbreviated transcription (Latin):
ẜapuũ int̾ nolgentiles ꝙꝑ discĩ ẽ: Q hoĩem ad
imaginẽ deiconditum. tam infelicit̃ fati
inolentia.⁊ peccandi putant necessitate
deuinctum: ut his etiam pecudibus
inuide cogat̾. Qͥd ille aduersꝰ cosdem
magists potiꝰ insinuat. quam dei esse

Expanded text:
praecipuum inter nos Gentilesque discrimen est, qui hominem ad praecipuum inter nos Gentilesque discrimen est, qui hominem ad imaginem Dei conditum tam infeliciter fati violentia et peccandi putant necessitate devinctum, ut is etiam pecoribus invidere cogatur? Quid ille adversus eosdem magistros potius insinuat, quam Dei esse
Abbreviated transcription (Latin):
et utilicer ĩꝑat᷑. Qd enĩ ł ad prudentiã erudigꝰ.
ł ad exhortationẽ ignitiꝰ. ł ad dogna purgatiꝰ
nr̃oꝵ aurib offerat᷑: quã p̃clara hec tam in¬
signis animi ingeniiq monim̃ta: Et hoc
maxinie tempore: quo ꝑ occasionem qua¬
rundam nimis difficilium questionum. e¬
dificationi morum. atq ecclesiastice discipli¬
nȩ satis insolent̾ obstrepit᷑. Pro qua certe be¬
atus iohannes cũ in alus operib. tum in hoc
quoq. tantꝰ fere ubiq tamq alacer assur¬
git : ut euuangeliste dicta inter pretan¬
do. ꝓ euuangelica ꝑfectione uobiscum pu¬
gnare uideatur. Quod ille magis hominib
inculcat quã uent᷑am suam nobilitatem ⁊ q̃¬
omniũ recta sapientium consensu conten¬
tuq laudatur: Laudatur autem uel
in admirabilis gła conditoris. uł ob contitanda
studia uirtutis: ł ad castiganda uicia uolupta¬
tis. Qd̃ in quã exp̃ssius ille cõmendat. quã in¬
genite nob a deo libertatis decꝰ: cuiꝰ confessio

Expanded text:
ntiam eruditius, vel ad exercitationem ignitius, vel ad dogma purgatius nostrorum auribus offeratur, quam praeclara haec tam insignis animi ingeniique monumenta? Et hoc maxime tempore, quo per occasionem quarumdam nimis difficilium quaestionum, aedificationi morum atque ecclesiasticae disciplinae satis insolenter obstrepitur: pro qua certe beatus Joannes, cum in aliis operibus, tum in hoc quoque tantus fere ubique, tamque alacer assurgit, ut Evangelistae dicta interpretando pro evangelica perfectione nobiscum pugnare videatur. Quid enim ille magis hominibus inculcat, quam naturae suae nobilitatem, qomnium recta sapientium consensu concentuque laudatur? Laudatur autem vel in admirabilis gloriam Conditoris, vel ob concitanda studia virtutis, vel ad castiganda vitia voluptatis. Quid, inquam, pressius ille commendat, quam ingenitae nobis a Deo libertatis decus; cujus confessio
Abbreviated transcription (Latin):
sum offers munus tuum ante alta¬
re. et ibi recordatus fueris. quia fr̃
tuus habet aliquid aduersus de: re¬
linque munus tuum ante altare.
et uade prius reconciliari frĩ tuo:
et tunc ueniens. offer munus tirũ.¬

Expanded text:
Si offers munus tuum ante altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, relinque munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tu
Abbreviated transcription (Latin):
ossicium: certam uniꝰcuiusq partem
libri expositione complens. reliquam
amtea sibi ⁊ quam ꝑfectissima potest
exhortatione ꝓdueit. In ipsis quoq
expositionum locis. q̃ quidem plena
sunt acuminis. ponderis. consequen¬
de. eruditionis. medulle. nicħ magiᷤ
intendit aliud. quam ne uel erigua
moralteatis punct̾o p̃teat: quasi qu
oĩo pene solꝰ consilgum diume legiᷤ
inspecerit. Que cum innumeris sic
intexta catisis : aduinum tam̃ ot̃a
finem reducit: ut scilicet homine ᷤ
quib data ẽ. ad amorem dĩ ⁊ stuchũ
uirtutis accendat. Quam uͦ istud

Expanded text:
officium, certam uniuscujusque officium, certam uniuscujusque libri partem expositione complens, reliqua amica sibi, et quam perfectissima potest exhortatione, producit. In ipsis quoque expositionum locis, quae quidem plena sunt acuminis, ponderis, consequentiae, eruditionis, medullae, nihil magis intendit aliud, quam ne, vel exigua, moralitatis puncta praetereat, quasi qui omnino pene solus consilium divinae legis inspexerit: quae, cum innumeris sit intexta causis, ad unum tamen finem omnia reducit, ut scilicet homines, quibus data est, ad amorem Dei studiumque virtutis accendat. Quod vero istud
Abbreviated transcription (Latin):
capacem: Quo qͥdem solo ⁊ iniquitaᷤᷤ
ab imꝑante ꝓpellitͣ: ce p̃uaricanti reat᷑
affigitur. Iam uͦ idem iste eruditoꝵ decꝰ.
cum de gr̃a dĩ disserit: qͣnta illam ub¬
tate. quanta etiam cautione concelebtͥ:
Non enm ẽ in alt̾utro aut incautꝰ aut
nimiꝰ: s in utͦq mod̾atꝰ. Sic libas osten¬
dit hõium uoluntates: ut ad di tamen
mandata facienda. diume gr̃e necessa¬
rium uͥq fateat᷑ auxilium. Sic conti¬
nuum diuine gr̃e auxilium cõmendat:
ut nec studia noluntatis int̾mat. ¶ũ
autem in cunctis fere doct̾nȩ partib. tũ
p̃cipue in exhortatione morali. atq in
omnib eccłiastice regłis disciplinȩ. ita
nẽoꝵ concinit ꝑ unuersa sententiis: ut
eospene qͦs nunqͣm oĩo uidit. ad omnẽ
scͥpturaꝵ intelligentiã informasse cre¬
datur. Qtianto enim exortandi. id ẽ
em̃dandi uel etiam exornandi hoĩes
amore deneat᷑. hoc p̃cipue oꝑe decla¬
rat. In qͦ cum susceꝑit comm̃tatoris

Expanded text:
s? Quo quidem solo, et iniquitas ab imperante propellitur, et praevaricanti reatus efficitur. Jam vero iste, eruditorum decus, cum de Dei gratia disserit, quanta illam ubertate, quanta etiam cautione concelebrat! Non enim est in alterutro, aut incautus aut nimius, sed in utroque moderatus. Sic liberas ostendit hominum voluntates, ut ad Dei tamen mandata facienda divinae gratiae necessarium ubique fateatur auxilium: sic continuum divinae gratiae auxilium commendat, ut nec studia voluntatis interimat. Cum autem in cunctis fere doctrinae partibus, tum praecipue in exhortatione morali, atque in omnibus ecclesiasticae regulis disciplinae, ita nostrorum concinit per universa sententiis, ut eos pene, quos numquam vidit omnino, ad omnem Scripturarum intelligentiam informasse credatur. Quanto enim exhortandi, id est, emendandi, vel etiam exornandi homines amore teneatur, hoc praecipue opere declarat: in quo cum susceperit commendatoris
Abbreviated transcription (Latin):
non ibi querere mansionem. ubiclario¬
tes sunt uiri: s ubi fideliores. Nec gau¬
dent ibi epule large sunt: s ubiscitas
autem quasi homo esurisset cibũ: nun¬
ne esuriit: quia semꝑ esuriit qͥ iusticiã

Expanded text:
non ibi querere mansionem, ubi clariores viri sunt, sed ubi fideliores, nec gaudere, ubi epule large sunt, sed ubi sanctitas ris fructum. Si autem quasi homo esurisset, nunne esuriit, quia semper nostram
Abbreviated transcription (Latin):
homo scđm mundum uiuens nũquã
ecuadere apeccato ut sit iustus. freqͤnt̃
enim transentes sp̃s ipsas geminas iusti¬
cic excutiunt de ramis eius. ante quã
aꝑiantur in flores: interdum autem
ipsos flores iam aꝑtos excutiunt: int̾¬
dum uͦ etiam poma ipsa formata depo¬

Expanded text:
Homo secundum mundum vivens numquam potest evadere a peccato, ut sit iustus. Frequenter enim transeuntes spiritus ipsas gemmas iusticie accipiunt de ramis eius, antequam aperiantur in floribus. Interdum autem ipsos flores iam apertos excuciunt, interdum vero eciam poma deponunt formata e
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ difficile ẽ arborem iuxta uiam po¬
sitam fructus suos usq ad maturi¬
tatem seruare: sic difficile ẽ uirũ fidelẽ
Recede de uia & plantare in loco secreto:
ut nec mundus tecum aliquid habeat
commue. nec tucum mundo. Et ait¬
illi. Numquã exde fructus nascatur in
sempiternũ. Non quia maledixit arbo¬
rem ideo fructus non dedit. s quia non
dabat maledixit ci. ut nec folia ipsa ꝓ
eosdereliquit ds̃ quia iusticiã non affe¬
rebant: ut nec ipsa species pietatis eẽt
meis. aut sermo. Et uere sic̃ meliuis est
ut nec sit arbor. quã ut sit quidem et¬

Expanded text:
 Difficile est enim arborem iuxta viam positam fructus suos usque ad maturitatem servare. Sic difficile est virum fidelem Recede de via et plantare in loca secreta, ut nec mundus tecum aliquit habeat commune nec tu cum mundo. Cri Nunquam ex te fructus nascatur in sempiternum. Non quia maledixit arborem, ideo fructus non dedit Synagoga, sed quia non dabat, maledixit ei, ut nec folia ipsa preos dereliquit Deus, quia justitiam non afferebant, ut nec ipsa species pietatis esset in eis, nec sermo. Nam vere, sicut melius est ut nec sit arbor, quam ut sit quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentis ammalis uscera manducat:
ita uiuentium ꝓpħarũ sermones ne¬
Saginati aut̃: grã dĩ pleni. Ideo aũt
non fuerunt saginati: s quia omnes
saginati non fuerunt tauri. Exꝓpħis¬
ꝓphȩ fucrunt. quidam autẽ ꝓpħe
a sacerdotes: sic̃ ih erenias. sic̃ ihere
fucrunt & sacerdodes. Sic̃ enim tauri
duces sunt gregis: ita & sacerdodes st̃¬

Expanded text:
viventis animalis viscera manducantur, ita viventium prophetarum sermones neSaginata sunt gratia Dei plena. Nec ideo  fuerunt saginati, sed non omnes saginati fuerunt tauri. Quiphetae fuerunt, quidam autem prophetae et sacerdotes, sicut Jerefuerunt et sacerdotes. Sicut enim tauri duces sunt gregis, ita et sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
ostendamus tauros & saginata occi
&xp̃s ideo occisi sunt: ut hoc sp̃itale
tabernaculũ firut̾ figeretur. Demq
sicut uiscera agni idest eloquia xp̃i
homines non manducauerant. nisi
post quã occisus est. nam post mortẽ

Expanded text:
sus. Tauri et saginata occisetae et Christus ideo occisi sunt, ut hoc spirituale tabernaculum firmiter figeretur. Nam sicut viscera agni, id est eloquia Christi homines non manducaverunt, nisi postquam occisus est, sed post mortem
Abbreviated transcription (Latin):
appellat. Reliqui uero denuerunt ser¬
uos cius: & contumelia affectos occide¬
runt. De sua morte tacet. qđ iam in
priori parabola dixerat. s ostendit
mortem discipłoꝵ suoꝵ. quos post
ascensum ipsius occiderunt iudei.

Expanded text:
ant. Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contumelia affectos occiderunt. De sua morte tacet, quia in priori parabola inde dixerat, et ostendit mortem discipulorum ascensum ejus occiderunt Judaei,
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid querit᷑ ad salutem: todum
iam adimpletũ est inscripturis. Qui
ignarus ẽ inueniet ibi qđ discat: qui
contumax ẽ & peccator: inueniet ibi fu¬
turi iudicii flagella. Quitimet. qͥ la¬

Expanded text:
quidquid quaeritur ad salutem, totum jam adimpletum est in Scripturis. Qui ignarus est, inveniet ibi quid discat; qui contumax est et peccator, inveniet ibi futuri judicii flagella. Omnes ci
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ aũt non labore manuum nr̃aꝵ.
aut mercari: omne hoc negotiatio ap¬
pellatur. Duob gͦ uerbis omne opus
humanũ conclusit. siue honestũ. siue¬
cultura. sicut ait salomon. Ne oderis¬

Expanded text:
 autem non labore manuum, sed aln mercatione, omne hoc negotiatio appellatur. Duobus ergo verbis omne opus humanum conclusit, sive honestum, ucultura, unde Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
Qd certe dicit & paulus. H ob̃ qui d̃e
oportebat pͥmum annuntiari uer¬
bum dĩ: s qm̃ indignos uos udica¬
antea increduli ꝑmanebant: dam̃
post quã idipsum a magis audiert̃.
confestim ad xp̃m debuerant ad uola¬
re S utiq noluerunt: & ꝓpt̾ea istis dor¬
mientib illi p̃ueniunt. Imitemͣ igit᷑¬

Expanded text:
d certe dicit et Paulus, Vobis, inquit, oportebat primum annuntiari verbum Dei, sed quoniam indignos vos judicaantea incredibiles permanebant, tamen postquam et ipsum a Magis audierunt, confestim ad Christum debuerunt advolare. Sed utique noluerunt, et propterea istis dormientibus illi proveniunt. » Et it
Abbreviated transcription (Latin):
samuhelis necessitudo iuuit parentes:
cuius non fuerunt uirtutis herc des:
Qo autem etiam moysi liberis pat̾ne
potestas quasi ex successione defertur
qui illum uocabulo tantũ signabant
parentem: s ad eum migrat. qui illius
uiqͥd timotheo nocuisse creditur: qd

Expanded text:
Samuelis necessitudo juvit parentis, cujus non fuerunt virtutis haeredes? Quid etiam Moysi liberis paternapotestas quasi ex successione defertur, qui illum vocabulo tantum signabant parentem, et ad eum migravit qui illius vero quid Timotheo nocuisse creditur quod
Abbreviated transcription (Latin):
disticerte: quam non suffecerit ad suf¬
fragium liberis pat̾na nobilitas. Uitia
naturȩ: et peccantem non m̃ de nobili¬
tate patris. uerum de ipsa etiã lib̾tate
pepulerunt. Esau qͦ non ne sc̃ĩ isaac
erat filius. magno etiam patris patris¬
fauore munitus: qui scilicet studebat
atq cupiebat pͥmatus eibenedictioñe
donare. ꝓpt̃ qd̃ etiam ille omnia patͥs
uissa faciebat: S tam̃ quia paruus
morib erat. nichil ex his omnibꝰ ꝓrsus
aduitus est. s et iuxta naturȩ ordinem
prior. et de patris uoluntate securior.
quiatam̃ displicebat deoromniaq̃
iam tenere uideb at᷑ amisit. St quio¬

Expanded text:
s certe quam non sufficiat ad suffragium liberis paterna nobilitas. Vitia et peccantem non modo de nobilitate patris, verum de ipsa etiam libertate pepulerunt. Esau quoque nonne sancti Isaac erat filius, magno etiam patris favore munitus? Qui licet studeret atque cuperet nempe ei benedictionem donare, propter quod etiam ille omnia patris jussa faciebat, sed tamen quia pravis moribus erat, nihil ex his omnibus prorsus adjutus est, sed juxta naturae ordinem prior, et de patris voluntate securior, quia tamen displicebat Deo, omnia quae jam tenere videbatur amisit. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
filios suos. Qd aũt rama ꝑtinet ad
rachels Rachel mat̾ fint beniamin:
quã defunctam sepelierunt in hip¬
podromo qͥ ẽiuxta bethleem. Quia
igit᷑ et sepulchrum uicinũ erat & cam¬
pus ipse inbeniamin sorte contige¬
rat. rama qͦq ad eande ꝑtinebat tri¬
bum: et apͥncipe trib. et ab ipso int̾¬
fectionis loco consequent eos qui occi¬
si sunt. filios eius uocauit. Deinde cũ¬

Expanded text:
ispersa. Quid enim Rama pertinet ad Rachel? Rachel mater fuit Benjamin, quam defunctam sepeliere in hippodromo, qui est juxta Bethel. Quia igitur et sepulcrum vicinum erat, et campus ipsi Benjamin sorte contingerat, Rama quoque ad eamdem pertinebat tribum, et a principibus, et ab ipso interfectionis loco, consequenter eos, qui occisi sunt, filios ejus vocavit. Spirita
Abbreviated transcription (Latin):
Multa enĩ ex ꝓpħicis ꝑiere monim̃tis.
qd de historia paralippomenon ꝓbari
possibile ẽ. Besides enim cum eẽnt uidi.
nec desides mͦ. s et impii: alia quidem
ꝑdiderunt negligent̃: alia uero tum
incenderunt. tum cõciderunt pfane.
Et de ꝓphanitate quid̃e tali. hieremi¬
as refert: de negligentia uͦ inquarto
regum libro legimus: qm̃ post multũ
temporis uix deuderonomii sit uolu¬
men reꝑtum. defossum qͦdam in loco

Expanded text:
Multa enim ex propheticis periere monimentis, quod de historia Paralipomenon probare possibile est. Desides enim cum essent Iudei, nec desides modo, sed et impii, alia quidem perdiderunt neglegenter, alia vero tum incenderunt, tum conciderunt profane. Et de profanitate quidem tali Hieremias refert; de neglegentia vero in quarto Regum libro legimus, quoniam post multum temporis vix Deuteronimii sit volumen repertum, defossum quodam in loco
Abbreviated transcription (Latin):
natura. Sequitur: Tunc oblatisunt
ei paruuliut manus ei imponeret: ⁊¬
oraret: Tunc qͣndo dñs de castitate fa¬
ciebat sermonẽ. & beatos ꝓnuntiabat
eunuchos. degła enĩ continentie do¬
mino referente adq dicente. sunt qͥ se
cumichirant ꝓpt̾ regnum celorum:
audientes quidam optulerunt eun
fantes pueros de castitate mundissi¬
mos. Putabant enĩ quia dñs corpore
mundos tantũ laubabat ñ uolun¬
tate. nescientes quia dñs non illos bea¬
tificauit cunuchos. quos pueritie ne¬
cessitas facit castos: s continentiȩ uirtꝰ.
Discipłi aut̃ uetabant eos. Ocaro ami¬

Expanded text:
t. II Tunc oblati sunt ei parvuli, ut manus eis imponeret et oraret. Tunc, quando Dominus de castitate faciebat sermonem, et beatos pronuntiabat eunuchos. De gloria enim continentiae Domino proferente atque dicente, sunt qui se eunuchizant propter regnum coelorum. Audientes quidam obtulerunt eis infantes pueros de castitate mundissimos. Putabant enim quod Dominus corpore mundos tantum laudaret non et voluntate, nescientes quod Dominus non illos beatificavit eunuchos, quos pueritiae necessitas facit castos, sed continentiae virtus. Discipuli autem increpabant eos. No
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ. Sic̃ enim peccatum opus sine
uoluntate non facit: ita & isticia ex
oꝑt non conconsũmat᷑. nisi uoluntas
ad fuerit. Multi enĩ corpore quidem
castitatistudent. adulterium autem
uoluntate sola. formcatio consũma
tas sine corpore frequent̾ peccat. Illa
ẽ gͦ głosa continentia. non quã trans¬
gredi ñ potest necessitas debilitati cor¬
poris:. s quã complectitur uoluntas

Expanded text:
peccatum sine voluntate opus non facit, ita et justitia ex opere non consummatur, nisi et voluntas affuerit. Multi enim corpore quidem castitati student, adulterium autem voluntate sola fornicatio consummartas sine opere frequenter peccat. Illa est gloriosa continentia, non quam transgredi non potest necessitas debilitati corporis, sed quam complectitur voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
faciant. qđ in excusabilit̾ peccant.
multas feminas: ut uni. masculo¬
liceat multas feminas possidere: neq
masculos aefeminãut unifemine lice¬
at multos uros excipere: s masculũ¬

Expanded text:
faciant, quod inexcusabiliter peccabant. multas feminas, ut uni liceat multas uxores ducere. Neque masculos et feminam, ut uni feminae liceat multos viros accipere. Non enim du
Abbreviated transcription (Latin):
Uidit itaq eos moyses ꝓpter delectatio¬
nem carnalem: circa studia sacrificioꝵ
ẽẽ inclinatos. Si mandasset cisrecedere
a sacrificiis. nonerat audiendus: quia
annosa ꝑassio. medicam̃to mom̃taneo
non curatur. Iussit eos sacͥficare quidẽ:
s non iam demonib. sicut in egypto.
s deo uiuo. Bimidiũ mali ꝑmisit: ne
uos dare libellũ repudii. qui a melius
iudicauit ꝑmittente lege matrimonia
solui: quã odio cõpellente homicidiũ
fieri. ꝑmisit uob̃ male facere: ne facere¬
tis peiora. Ergohoc uob̃ ꝑmittendo.
non uob̃dĩiusticiam demonstrauit.
s apeccato abstulit culpã peccandi:
ut quasi scdm legem agentib uob̾
peccatũ ur̃m. ñ uideat᷑ esse peccatum:
ut pote siquis habeat seruum qui
furatur & in ebriat se considans dñs¬
quia si utrumq illi semel mandauerit
obseruare nichil ꝑficit. mandat illuit
quidem bibat quantũ uult. s publice
re p̃ceptis. Sic ꝑmissũ: et repudiũ: ma

Expanded text:
idit itaque Iudaeos Moyses propter delectationem carnalem circa studia sacrificiorum esse deditos, et si mandasset eis recedere a sacrificiis, non fuerat audiendus, quia annosa passio medicamento momentaneo non curatur; iussit eis sacrificare quidem, sed non iam daemonibus sicut in Egypto, sed Deo vivo. Dimidium mali permisit, ne sit etiam illis dare libellum repudii, quia melius iudicavit permittente lege matrimonia solvi, quam odio compellente homicidium fieri. Permisit eis malum facere, ne facerent peiora. Ergo hoc permittendo non eis Dei iustitiam demonstravit, sed cum peccato abstulit culpam peccandi, ut quasi secundum legem agentibus eis peccatum suum non videatur esse peccatum; utputa si quis habet servum, qui furatur et inebriat se, considerans domquia, si utrumque insimul mandaverit observare, nichil proficit, mandat illi, ut bibat quidem quantum vult, sed publice eceptis. Sic permissu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ autẽ aliud mulier nisi amititia mi¬
mica ineffugabiliᷤ pena: necessarium
malum naturalis temptatio. desidera
bilis calamitas. domesticum ꝑiculum.
delectabile detrimentũ. mali natura.
boni colore depicta: Ergo sidimittere
illam peccatũ est. tenere aut̃ uiro torm̃¬
tum ẽ: necesse ẽ aut dimittentes adulte¬
rĩ faciamꝰ: aut tenentes. cottidianas
pungnas. & amaritudines habeamus.

Expanded text:
id est aliud mulier nisi amicitie inimica, ineffugabilis pena, necessarium malum, naturalis temptatio, desidebilis calamitas, domesticum periculum, delectabile detrimentum; virtus mali, colore boni depicta, dum dimittere illam peccatum est, tenere vero tormentum, ita ut dimittentes eam, adulterium faciamus; aut tenentes, quotidianas pugnas et jurgia amaritudinis habeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ratam castiget & tencat. Quomͦ: Trib
modis. Primũ docendo scđm dm̃. Si au
tem tim orem dĩ ñ sentit. in ꝓꝑando. ut
uel homines erubescat. Si nec pudorẽ
sentit freq̃nter confusa. fatiat illi qd̾
p̃cepit salomon. durum baculo ꝑcute

Expanded text:
at. Quomodo? Tribus modis. Primo, docendo secundum Deum; si timorem Dei non sentit, improperando, ut vel homines erubescat; si nec pudorem sentit frequenter confusa, faciat illi quod praecepit illi Salomon: Durum baculo percute
Abbreviated transcription (Latin):
uel amorem premii. ut non tantum
ipsaeccłia torcular uideatur: quantũ
fossum. Si enim uerbũ noui testam̃ti
quod leue est cruciat hominem contra¬
dicentem carnis nature: quantomagis
uerbum ueteris testamenti. quod impor¬
tabile erat: Ubigͦ uerbũ dĩpositũ erat
in lege modum uiuendi constituens:
torcular erat fossum. Ubi audẽ de fide dĩ¬
tur. & hostium irruptionem ipsi facileñ
paciuntur. & hostes de turre facile con¬

Expanded text:
e verbum Dei: ut non tantum ipsa Ecclesia torcular videatur, quantum fossum. Si enim verbum Novi Testamenti quod leve est, cruciat hominem contradicentem naturae carnis, quanto magis verbum Veteris, quod importabile erat? Ubi ergo verbum Dei positum erat in lege, modum vivendi constituens, torcular erat fossum. Ubi autem de fide prt hostium irruptionem non facile patiuntur, et ipsos hostes de turri facile con
Abbreviated transcription (Latin):
inde frater tiuis. uade. corripe eum
inter te & ipsum solum. et site au¬
dierit. lucratus ẽs fr̃ẽm tuum: si uͦ
non audicrit. adhibe decum ad huc
unum uel duos. ut in ore duorum
uel trium destium stet omne ũbũ.
quod si ñ audierit cos dic eccłie. Et¬

Expanded text:
in te frater tuus, uade et corripe eum inter te et ipsum solum ; et si audierit, lucratus eris fratrem tuum; si autem non te audierit, adhibe tecum adhuc unum uel duos, ut in ore duorum uel trium testium stet omne uerbum. quod si non audierit eos, dic ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
plicia. Caueannus gͥ de nobinetip¬
sis dicere aliquid głose: hoc enm
biles facit: & iccirco quanto ma¬
iora fecerimꝰ bona. tanto de nobis
minora dicamꝰ. Hoc enim mͦ max¬

Expanded text:
. Caveamus igitur de nobismetipsis dicere aliquid gloriose; hoc enim odibiles facit: idcirco quanto magis fecerimus bona, tanto de nobis minora dicamus. Quando enim sa
Abbreviated transcription (Latin):
amplius etiam de tali meremur af¬
fect̾u: quam ꝓpt̃ oꝑa ipsa que facimꝰ.
Ita turaitum omnium merita. bo¬
num humilitatis ex̾uꝑat: q̃ si ñ as¬
sit. nec ille poterunt ẽe laudabiles.¬

Expanded text:
amplius etiam meremur de tali affectu, quam propter opera sua quae fecimus. Ita virtutum omnium merita bonum humilitatis exsuperat. Quae si non adsit, nec illae poterunt esse laudabiles
Abbreviated transcription (Latin):
Huius modi enim si allengenam¬
etiam habeat mnatrem. etiam si
fornicatione pollutam. uel qͦͣlibet
ciꝰmodi dedecore sordidatam: nicħ tñ
de enis aut uilitate fuscabit᷑. aut erimi¬
ne polluctur. Quod si fornicatorem
tpstm admeliora conuersum. nequa¬
quam pͥor uita cõmaculat: multo
magis ẽ meretͥce natus &e adulta. S
cꝓpͥa turcute decoretur. parentam suoꝵ
non decoloratur obprobrris. Neq uͦ

Expanded text:
Hujusmodi enim etiamsi alienigenam habeat matrem, etiam si fornicatione pollutam, vel quolibet hujusmodi dedecore sordidatam, nihil tamen de ejus aut vilitate fuscabitur, aut crimine polluetur. Quod si fornicatorem ipsum ad meliora conversum nequaquam prior vita commaculat, multo magis ex meretrice natus et adultera, si propria virtute decoretur, parentum suorum non decoloratur opprobriis. Item. Non
Abbreviated transcription (Latin):
non solum animaliũ. neq solũ coruors
qui m subditi sunt: s omniũ hominũ.
cciam qui m contrarii sunt. Nam & pec¬
catores conditione quidem mei sunt.
uoluntate autem sua diaboli. Meus est
enim orbis t̾rȩ & plenitudo euis. Dominꝰ
oꝑam corum desiderat. Iustum est ut
aliquando creatura scriuat suo factori.
Gentes enim ds̃ in potestate diaboli pro
tempore reliquit ut temptet: ñ inȩt̾nũ
contempsit ut ꝑdat. Necesse ẽ aũt ut
fiat qđ scriptũ ẽ. Homines et iumenta

Expanded text:
non solum animalium, neque solum eorum, qui mihi subditi sunt, sed omnium hominum, etiam qui mihi contrarii sunt. Nam et peccatores conditione quidem mei sunt, voluntate autem sua diaboli. Meus est enim orbis terrae, et plenitudo ejus . Dominus operam eorum desiderat. Justum est, ut aliquando creatura serviat suo factori. Gentes enim Deus in potestate diaboli pro tempore reliquit ut tentet, non in aeternum contempsit, ut perdat. Necesse est autem ut fiat quod scriptum est: Homines et jumenta
Abbreviated transcription (Latin):
istos petrum & philippũ aplos exponit.
intelligi oportere. Qm̃ inquit̾ hi pͥmum
transgredientes uidaicos fines. gentes
ad duxerunt ad xp̃m. Philippus qͥdem
samariam: qũa ipsam samariã asinam
esse interp̃tat᷑. Petrus aũt gentes accipi¬
ens. comelium exgentib quasi samarie

Expanded text:
istos Petrum et Philippum apostolos exponit intelligi oportere, quoniam hi, primum transgredientes Judaicos fines, gentes adduxerunt ad Christum. Philippus quidem Samariam, quam ipsam Samariam asinam esse interpretatur. Petrus autem gentes accipiens Cornelium ex gentibus quasi Samariae
Abbreviated transcription (Latin):
mines antequã peccemꝰ liberum quidẽ
habemus arbitrium: si uolumꝰ sequi
sic et homo diuinȩ gr̃e auxilio ꝑdito
ꝑ peccatum. non quod uult agit. sed
quod diabolus uult. Et nisi ds̃ uali¬
ad mortem in peccatoꝵ suoꝵ uinculis
ꝑmanebit. Ergo nr̃a quidem uolunta¬
te et negligentia alligam᷑: s ꝑ d̃i miseri¬
mus in istis mundialib regnis. quomͦ
in pͥmis quidem nemo potest facere
se ipsum regem. s popłs creat sͥ regem
quem elegit: s cum rex ille fuerit factꝰ
& confirmatus in regno. iam habet po¬
testatem in omnib & ñ potest populus
ugum eius de ceruice sua repellere. Nã
pͥmum quidem in potestate popłi ẽ face̾
sibi regem quem uult. factum audem de
regno repellere iam nonẽ in potestate eiꝰ:
et sic uoluntas popsi postea in necessitatẽ
conu̾titur: sic & homo priusquã peccet
liberum habet arbitrium utrumuclit
sub regno esse idiaboli. Cum autẽ se pec¬
non potest de potestate eius exire. S: sic

Expanded text:
mines antequam peccemus, liberum quidem habemus arbitrium, si volumus sequi sic et homo divine gracie auxilio perdito per peccatum non vult, quod agit, sed quod dyabolus vult. Et nisi deus valiad mortem peccatorum suorum vinculismanebit. Ergo nostra quidem voluntate et negligencia alligamur, sed per dei miserimus in istis mundialibus regnis quomodo in primis quidem nemo potest facere seipsum regem, sed populus eligit sibi regem, quem vult: sed cum rex ille fuerit factus et confirmatus in regno, jam habet potestatem in hominibus, et non potest populus jugum ejus de cervice sua repellere. Nam primum quidem in potestate populi est facere sibi regem quem vult; factum autem de regno repellere, jam non est in potestate ejus, et sic voluntas populi postea in necessitatem c. Sic et homo, priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit sub regno esse dyaboli. Cum autem pecnon potest de potestate eius exire. Et sic
Abbreviated transcription (Latin):
do. Cumq uir sc̃s orationi incumberet. mox
temptator in coruo affint: furatoq pane aqͣm
effudit. S furgens amatus. his contemplatis
meum augere ienmum. et hoc ꝑtuum ade-¬
rit suffragium. qm̃ nichil est quod in hoc mũ¬
do absq tuo geratur arbitrio. Post aliquod gͥ
temporis pardrum cidem constrintur antrum

Expanded text:
. Cumque vir sanctus orationi incumberet, mox temptator in corvo adfuit, furatoque pane, aquam effudit. Sed surgens Amatus, his contemplatis, meum augere iubes ieiunium. Et hoc per tuum aderit suffragium, quoniam nihil est quod in hoc mundo absque tuo geratur arbitrio'. 4. Post aliquod igitur temporis parvum eidem construitur antrum