comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tribuens. s illud tantum modo qd
fide saluberruma que ad ueram be¬
atitudinem ducit. gignitur. nutri¬
tur. defenditur. roboratur: Qua sci¬
entia non pollent fideles plurimi:
quamuis polleant ipsa fide plu¬
rimum: Aluid ẽ enim scire tantũ¬
modo quid homo credere debeat.
ꝓpt̃ adipiscendam uitam beatam.
quȩ ñ nisi eterna ẽ: aliud aũt scire.
quemadinodum hoc ipsum & pus
opituletur: & contra impios defen¬
datur: Quam ꝓprio appellare uoca¬
bulo scientiam uidetur apłs: de qͣ
prius cum loquerer. ipsam p̃cipue
fidem commendare curauii: adem¬
poralibus eterna breuit ante di-¬
stinguens: atq ibi de temporalib
disserens: eterna uͦ inhunc librum
differens. etiam de reb et̾nis fide
temporalem quidem.⁊ tempralit̃
in credentium cordib habitare e¬
cessariam tamen ꝓpter adipiscens
ipsa eterna cẽ monstraui: fidemũ
de temporalib reb quas ꝓ nob̾et̃
temporaliter gessit. atq ad eternas

Expanded text:
tribuens, sed illud tantummodo quo tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Apostolus. De qua prius cum loquerer, ipsam praecipue fidem commendare curavi, a temporalibus aeterna breviter ante distinguens, atque ibi de temporalibus disserens: aeterna vero in hunc librum differens, etiam de rebus aeternis fidem temporalem quidem, et temporaliter in credentium cordibus habitare, necessariam tamen propter adipiscenda ipsa aeterna esse monstravi . Fidem quoque de temporalibus rebus, quas pro nobis d aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
bant ẽẽ sapientẽ: Hoc aũt nr̃a scͥp¬
tura non dic̃: Que dicit Argue sa¬
pientẽ. & amabit te ꝓfecto enim
iudicat hr̃e peccatũ: quemcenset
arguendum: S ego ne sic quid sa-¬
pientem audeo ꝓfiteri : Satis ẽ m.
cere destiter: qui se amatores sap̃iȩ
potius quam sapientes ẽẽ ꝓfessis̃:
nierunt eam dicentes.sapientia est
rerũ humanaꝵ diuinaꝵq scientia:
ũn ego qͦ in libro supiore. utrarũq
rerum cognitionẽ .i. diuinaꝵ atq
humanaꝵ: ⁊ sapientiã & scientiam
dici posse ñ racui: Uerum ẜ hanc
sermo sapientiȩ. alii sermo scientie.
ista diffinitio diuidenda ẽ. ut reꝵ
diuinarum scientia ꝓprie sapien¬
tia nuncupetur: humanarũ aũt
ꝓprie scientiȩ nomen obtineat: De
qua uolumine t̃cio decimo dispu¬
taui: Nonutiq quicquid sciri ab
homine pot̾ in rebus humanis. ubi
plurimum suꝑuacuaneȩ uanitatiˢ
& noxiȩ curiositatis ẽ. huic scientiȩ

Expanded text:
bant esse sapientem? Hoc autem nostra Scripbant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. Sed ego nec sic quidem sapientem me audeo profiteri: satis est mihi, cere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi snierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro superiore utrarumque rerum cognitionem, id est divinarum atque humanarum, et sapientiam et scientiam dici posse non tacui . Verusermo sapientiae, alii sermo scientiae ; ista definitio dividenda est, ut rerum divinarum scientia proprie sapientia nuncupetur, humanarum autem proprie scientiae nomen obtineat: de qua volumine tertio decimo disputavi, non utique quidquid sciri ab homine potest in rebus humanis, ubi plurimum supervacaneae vanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
Et illud euidentius in eadẽ: Om̃is
reddet iusticie: Ds̃ gͦ ipse summa
sapientia. cultus aũt dĩ sapientia
est hominis: de qua nc̃ loquimur:
Nam sapientia huius mundi stul¬
ticia ẽ apud dm̃: Scd̾m hanc itaq
sapientiã que dĩ cultus ẽ. ait scͥpt᷑a
scã: Multitudo sapientium: sanitaᷤᷤ
est orbis trarum. S si de sapientia
disputare sapientiũ ẽ. quid agimꝰ:
Numqͥd nã ꝓfiteri audebimꝰ sapi¬
entiã. ne sit nr̃a de illa impudens
ailputatio: Nonne t̾rebimur exẽ¬
plopitagore. qui cum ausus ñ fuis¬
set sapientiam ꝓfiteri. philosophũ
potuis. id ẽ amatorẽ sapientiȩ sec̃ẽ
respondit: Aquo id nom̃ exortum
ita deinceps posteris placuit: ut qͣn¬
talibet de reb ad sapientiã ꝑtinen¬
tinentib doctrina quisq ł sibi uel
aliis uidẽtur excellere: non nͥ phi¬
losophus uocaret᷑ : Anideo sapientẽ
profiteri talium hominum nullus
audebat: quia sine ullo pecc̃o puta¬

Expanded text:
et illud evidentius in eadem, Omnis et illud evidentius in eadem, Omnis reddet justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato puta
Abbreviated transcription (Latin):
unc de sapientia nob ẽ disse¬
rendum. ñ illa dĩ. quȩ ꝓcul
dubio ds̃ est. Nam sapientia
deisius eius unigenitus dr̃. sedlo¬
quimur de hominis sapientia. u̾a
puus cultus eius ẽ. quȩ uno nõie
nr̃i sic̃ iam cõmemoraui ne uolen¬
tes & ipsi uno nomine ĩ terp̃tari
pietatẽ dixerunt. cum pietas apud
grecos eusebia usitatius nuncupetͥ
ut dicatur potius dĩ cultus: Hanc
cẽ hominis sapientiã. qd̾ ⁊ induode
gitur dĩ sapientia dixisse homini.
cecc pietas ẽ sapientia: abstinere
amalis scientia: Siue cẽ ut ñnulli
de greco ẽpistimen interpretati s̃
lisciplina ẽ: Que utiq adiscendo
nom̃ accepit. unde & scientia dici
potest: Ad hoc enim queq res dr̃
ut sciatur: quamuis alia notione.
mhis quȩ pro peccatis suis mala
unusqͥsq patitur ut corrigatur.
dicisoleat disciplina Ande illud ẽ
inepta ad hebreos: Quis enim ẽ fi¬
lius. eui non det disciplinã pat̃ eiꝰ:

Expanded text:
unc de sapientia nobis est disserendum: non de illa Dei, quae procul dubio Deus est; nam sapientia Dei Filius ejus unigenitus dicitur : sed loquemur de hominis sapientia, verapuus cultus ejus est, quae uno nomine nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitatius nuncupeturrpretatur, ut dicatur potius Dei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecgitur Dei sapientiam dixisse homini, Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis, scientia ; sive etiam, ut non nulli de graeco ἐπιστήμην interpretati sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus?
Abbreviated transcription (Latin):
ad illã tendendum sit: ꝗͣ nemopossit
eẽ qui nolit Beatos ẽẽ se uelle om̃s
in corde suo uident. tantaq ẽ inhac
re nature humanȩ c̃spiratio: ut ñ
fallat᷑ homo qͥ ħ ex animo suo. de
animoconiẽ alieno: Demq: oms id
uelle nosnouimꝰ: Nulti uͦ ĩmortale
se ẽẽ posse desꝑant: cum id qd om̃s

Expanded text:
ad illam tendendum sit quam nemo potest ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit. Beatos esse se velle, omnes in corde suo vident, tantaque est in hac re naturae humanae conspiratio, ut non fallatur homo qui hoc ex animo suo de animo conjicit alieno; denique omnes id velle nos novimus. Multi vero immortales se esse posse desperant, cum id
Abbreviated transcription (Latin):
poralibus inserit: ipse de sempiter¬
nis exhibet ueritatem: ꝑipsum
ꝑgimus. ad ipsum tendimꝰ ꝑscien¬
tiam ad sapientiam: ab uno tñ eo¬
thesauri sapientiȩ ⁊scientiȩ abscon¬
diti: S nunc de scientia loquimur:
pꝰ de sapientia qͣntũ ipse donauit
locuturi: Nec ista duo sic accipia¬
mus. qͣsi ñ liceat dicere. uł istã sa¬
pientiã q̃ in reb humanis ẽ: ł illã
scientiã q̃ indiuinis: Loquendie¬
nim latiore ꝯsuetudine. utrumq
sapientia utrumq scientia dici
pot̃: Nullomͦ tamen scͥptũ eẽt apud
apłm. alii datur sermo sapientiȩ. alii
sermo scientiȩ inͥ & ꝓprie singulis
nominib hec singła uocarent᷑: de
quoꝵ distinctione ñc agimus: Iam
itaq udeamꝰ quid sermo iste ꝓlixꝰ
effecerit. qͥd collegerit. qͦ ꝑuenerit:
eatos eẽ se uelle om̃ium ho.xx.¬
minũ ẽ. nec tñ om̃ium ẽ fides.:
qͣ cor mundante. ad heatitudinẽ ꝑue¬
nitur: Ita fit. ut ꝑ istam ꝗͣ ñ õs uolt̃.

Expanded text:
poralibus inserit, ipse de sempiternis exhibet veritatem. Per ipsum pergimus ad ipsum, tendimus per scientiam ad sapientiam: ab uno tamen eothesauri sapientiae et scientiae absconditi. Sed nunc de scientia loquimur, post de sapientia, quantum ipse donaverit, locuturi. Nec ista duo sic accipiamus, quasi non liceat dicere, vel istam sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, de quitaque videamus quid sermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo pervenerit. Beatos esse se velle, omnium hominum est: nec tamen omnium est fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& scientie: Nam scribens apl̃s ad co¬
losenses. uoloenim uos scire inqͥt¬
quantum certamen habeam pro
dum misterium dĩ qd̃ ẽ xp̃c inq̃
s̃ om̃s thesauri sapientiȩ ⁊ scientie
absconditi: quatenus nouerat apq
thea̾uros istos quantũ eoꝵ pene¬
trauerat.⁊ in eis ad qͣnta ꝑueneta
quis pot̃ nosse: Ego tñ scd̃m id
qd̾ scͥptum ẽ. unicuiq aũt nr̃m&
tur manifestatio sp̃c adutilitat
alii quidẽ dat᷑ ꝑ sp̃m sermo sasͤ.¬
alii sermo scientiȩ scdm eundem
sp̃m. si ita int̾ se distant ħduo. ut
sapientia diuinis. scientia huma¬
nis attributa sit reb: utrũq cogno¬
sco in xp̃o. ⁊ mec̃ om̃s eius fideles:
Etcum lego u̾bũ caro factũ ẽ oe ha¬
bitauit in nob̃. in u̾bo intelligo uerũ
dĩ filium. in carne agnosco uerũ ho¬
minis filiũ a utrumq simul inuña
psonã. dm̃ ⁊ hominẽ ineffabił gr̃ȩ
lirgitate c̃iunctũ: Porro qd sequit᷑

Expanded text:
et scientiae. Nam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo enim vos scire, inqquantum certamen pro eis habicumque non uiderant faciem eius in carne,  omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Quatenus noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem dalii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum , si ita inter se distant haec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul in unam personam Dei et hominis ineffabili gratiae largitate con
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si grãm referamꝰ ad scientiã. ue¬
ritatem adsapientiã: puto nos ab
illã duaꝵ istarum rerũ distinctiõe
ꝗͦ comm̃dauimꝰ. ñ ab horrere In
reb enĩ ꝑ tempꝰ ortis. illa sũma gr̃a ẽ.
qđ hõ inunitatẽ ꝑsone ꝯiunctus ẽ
dõ: in reb uͦ et̃nis. sũma u̾itas rec¬
te tribuitur dĩ uerbo: Id u̾bũ. idẽ
ipse ẽ unigenitus a patre. plenus
gr̃a ⁊ ueritate. Id actumẽ ut idem
ipse sit in reb ꝓ nob̃ tempr̃aliter
gestis. cui ꝑeandẽ fidẽ mundamur:
ut eũ stabilit̃ contemplem᷑ in reb
aeriis: Illi aũt precipui gentiũ
philosophi. qͥ inuisibiliadĩ ꝑea q̃
facta s̃ intellecta: ꝯspicere potuer̃.¬
ũ qr sine mediatore id ẽ sine hoĩe
xp̃o philosophati s̃. quem nec uen¬
turum ꝓpb̃is. nec uenisse apłis cre¬
diderunt: ueritatẽ dctinuer̃. sic̃de
illis diccũ ẽ in iniqͥtate: Hõ potu¬
er̃ enim in his rerũ infimis c̃stituti.
nͥquerere aliqͣ media ꝑ q̃ ad illa q̃

Expanded text:
 Si gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem prphilosophi, qui invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspicere potuerunt, sine mediatore, id est sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum prophetis nec venisse apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti, nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
tundũ trinitatẽ int̾ioris hominis
iuuitur: Scdm ħ enĩ uiuit quisq
qd diligit: Quomͦ aũt diligant᷑ q̃
nesciuntur. s tm̃ creduntur: Iam
questio ista tractata ẽ. insuꝑiorib
libris. uinuentũ. neminẽ diligere
quod penitus ignorat: Exhis aũt
quȩ notas diligi. quando diligi
dicuntur ignota: Nẽ librũ istum
ita claudimus. ui amoneamꝰ quod
uistus ex fide uiuit. q̃ fides ꝑdilec¬
tionem oꝑatur: ita ut uirtutes qͦ
ipsȩ quib prudent̃. fortit᷑. temꝑan¬
ter. iusteq uiuit᷑. om̃s ad eandem
referantur fidem: Non enĩ aliter
hac uita ñualent tm̃ ut aliqͣndo¬
ñ sit hic necessaria qualiumcũq
remissio peccatoꝵ:q̃ non fit nͥ ꝑ
cum qͥ sanguine suo uic̃ pͥncipẽ
pec̃coꝵ Ex hac fide & tali uita.
quecumq naͣtiones s̃ in animo fi¬
delis hominis.cum memoria ẽci¬
nentur. ⁊ recordatione inspicunt᷑:
& uoluntati placent: redot qͣndam
sui gen̾is trinitatẽ: S imago dĩ deqͣ

Expanded text:
atem interioris hominis ivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod diligit. Quomodo autem diligantur quae nesciuntur, sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata est in superioribus libris , et inventum neminem diligere quod penitus ignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et taliumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
& inde formatur acies recordatio¬
nis cius q̃ndehis cogitat. ⁊ uolun¬
sas recordantis atq cogitantis il¬
trumq contungit: nullomꝰ tñdi¬
rerimus istum cum ħ agit. scd̾m
trinitatẽ int̾ioris hominis agere.
s potius extioris: qr id solũ memi¬
nit. & q̃n uult. qͣntum uult intuet᷑.
qdad sensum corpr̃is ꝑtinet. qui uo¬
catur auditus: nec aliud ꝗͣ corpr̃aliũ
rerum.i. sonoꝵ tali cogitationei¬
magines uersat: Si aũt qd u̾ba
llasignificant teneat ⁊ recolat.iã
quidẽ aliquid int̾ioris hominis
agit. s nondũ dicendꝰ uł putandꝰ¬
t̃uuere ẜ int̾ioris hominis tͥmitatẽ.
siea ñ diligit q̃ ibi predicant᷑. pre¬
cipiuntur ꝓmittuntur: Pot̃ enĩ
cẽ existimans. conetur &̃ redargu¬
cre yosluntas gͦ illa q̃ ibi c̃iungit
ca q̃memoria tenebantur. & ea q̃
inde in acie cogitationis imp̃ssas̃.

Expanded text:
r acies recordationis ejus, quando de his cogitat; et voluntas recordantis atque cogitantis utrumque conjungit? Nullo modo tamen dixerimus istum, cum hoc agit, secundum trinitatem interioris hominis agere, sed potius exterioris: quia id solum meminit, et quando vult, quantum vult intuetur, quod ad sensum corporis pertinet, qui vocatur auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putandum interioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest eniesse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie co
Abbreviated transcription (Latin):
tempr̃ĩs disputaui ⁊ cum &̃ & inq¬
to libro huius oꝑis multa dehaere
dixerim: S ibi ꝓpt̃ aliuid. hic ꝓpt
alud Ibi scilicet ut ostenderẽ eura
⁊ eum qͥ missꝰ ẽ. equales nat᷑a ẽẽ non
posse: hic aũt. ad distinguendam a¬
tiuã scientiã. a ẽtemplatiua sapicnt
Placuit quippe uelut gradatim as¬
cendentib. inutraq requirere apis
interiorẽ hominẽ qͣndam sui cuĩc
generis trinitatẽ ⁊ sic̃ priꝰ apudei¬
uł ħ possumꝰ saltẽ in enignate
⁊ ꝑ speculum c̃tuendã. exerciatiers
inhis inferiorib reb m̃te ueman

Expanded text:
s disputavi, cum jam et in quarto libro hujus operis multa de hac re dixerim ; sed ibi propter aliud, hic propter aliud: ibi scilicet ut ostenderem cur eet eum qui missus est, aequales natura esse non posse; hic autem, ad distinguendam activam scientiam a contemplativa sapientia. 26. Placuit quippe velut gradatim ascendentibus in utraque requirere apud interiorem hominem quamdam sui cujusque generis trinitatevel hoc possumus, saltem in aenigmate et per speculum contuendam exercitatiore in his inferioribus rebus mente ven
Abbreviated transcription (Latin):
Quia concupiscentia. cum conce¬
ꝑit. parit peccatum: Unde dñs
clamat. uenite adme om̃s qͥlabo¬
ratis ⁊ onati estiᷤ. Galio loco. be pris¬
nantibus & mammantib millis
diebus: Cum itaq ad partum u̾bi
referret hȩc omia⁊ uł recte facta
uł peccata: ex ore inquit tuo iusti¬
ficab̃is. & exore tuo condempna¬
beris: os uolens intelligi nonħ
uisibile: sed interius inuisibile co

Expanded text:
Quia concupiscentia cum conceQuia concupiscentia cum conceperit, parit peccatum . Unde Dominus clamat, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis : et alio loco, Vae praegnantibus et mammantibus in illis diebus . Cum itaque ad partum verbi referret omnia vel recte facta vel peccata, Ex ore, inquit, tuo justificaberis, et ex ore tuo condemnaberis : os volens intelligi, non hoc visibile, sed interius invisibile co
Abbreviated transcription (Latin):
enim uerbi gr̃a ꝑfecte nouit. ꝑfec¬
teq amat iusticiam. iam iustus ẽ:
etiam si nulla existat secundum
eam forinsecus ꝑ membra corprĩs
oꝑandi necessitas: In amore autem
carnalium temporaliumq rerum.
sicut in ipsis animalium fetibus.
alius est conceptus uerbi. alius
partus: Illic enim quod concipien¬
do concipitur. adipiscendo nascit᷑:
quoniam non sufficit auaricie.
nosse & amare aurum. nisi et
habeat illeq nosse & amare ues¬
ci aut concumbere: nisi etiam id
agat: Neq nosse & amare hono¬
res & imꝑia: nisi proueniant: ue
tamen om̃ia: nec adepta sufficuuł:
Concepit inquit dolorem:⁊peꝑit
iniquitatem: Dolorem uł laborẽ
dicit concipi: cum ea concipunt᷑.
que nosse acuelle non sufficit.
Et in ardescit atq egrotat animus
indigentia: donec ad ea ꝑueniat:
& quasi pariat ea: Unde elegant̃
in latina lingua. parta dicuntur.
& reꝑta. atq comꝑta: Quȩ uerba.
quasi apartu ducta resonant:

Expanded text:
enim, verbi gratia, perfecte novit, perfecenim, verbi gratia, perfecte novit, perfecteque amat justitiam, jam justus est, etiamsi nulla existat secundum eam forinsecus per membra corporis operandi necessitas. In amore autem carnalium temporaliumque rerum, sicut in ipsis animalium fetibus, alius est conceptus verbi, alius partus. Illic enim quod cupiendo concipitur, adipiscendo nascitur. Quoniam non sufficit avaritiae nosse et amare aurum, nisi et habeat; neque nosse et amare vesci, aut concumbere, nisi etiam id agat; neque nosse et amare honores et imperia, nisi proveniant. Quae tamen omnia, nec adepta sufficiunt. Concepit, inquit, dolorem, et peperit iniquitatem . Dolorem vel laborem dicit concipi, cum ea concipiuntur quae nosse ac velle non sufficit, et inardescit atque aegrotat animus indigentia, donec ad ea perveniat, et quasi pariat ea. Unde eleganter in latina lingua parta dicuntur et reperta atque comperta, quae verba quasi a partu ducta resonant.
Abbreviated transcription (Latin):
rgo aut cupiditate aut caritate.
non quod non sit amanda crea¬
tura: nam si adcreatorem refertur
ille amor: iam non cupiditas sed
caritas:: Tunc enim cupiditos est:
cum ꝓpter se amatur creatura: Tũc
enim ñ utentem aduuat: sed corrũ¬
pit fruentem: Cum gͦ aut par nob̃.
aut inferior creatura sit: inferiore
utendum ẽ ad dm̃ : pari autem fru¬
endum sedin dõ: Sicut enim te ipso.
noninte ipso frui debes:sed in eo qui
fecit te: sicetiam illo quem diligis
tanquam te ipsum: Et nob gͦ & frĩ¬
bus in domino fruamur: & in
nos. nec ad nos met ipsos remitt̾e.
&e quasi relaxare deorsum uersus
audeamus: Nascitur autem uer¬
bum cum excogitatum pͥacet.: aut
ad peccandum. aut ad recte facien¬
dum: Uerbum gͦ nr̃m ⁊ mentem
de qua gignitur. quasi medius a¬
mor coniungit: seq cum eis t̃cium.
complexu incorporeo. sine ulla cõ¬
fusione constringit:Iy.
onceptum autem uerbum. et
natum idipsum ẽ: cum uolun¬
tas in ipsa noticia conquiescit:
quod fit in amore sp̃alium. Iui

Expanded text:
rgo aut cupiditate, aut charitate: non quo non sit amanda creatura; sed si ad Creatorem refertur ille amor, non jam cupiditas, sed charitas erit. Tunc enim est cupiditas, cum propter se amatur creatura. Tunc non utentem adjuvat, sed corrumpit fruentem. Cum ergo aut par nobis, aut inferior creatura sit, inferiore utendum est ad Deum; pari autem fruendum, sed in Deo. Sicut enim te ipso, non in te ipso frui debes, sed in eo qui fecit te; sic etiam illo quem diligis tanquam te ipsum. Et nobis ergo et fratribus in Domino fruamur, et inde nos nec ad nosmetipsos remittere, et quasi relaxare deorsum versus audeamus. Nascitur autem verbum, cum excogitatum placet, aut ad peccandum, aut ad recte faciendum. Verbum ergo nostrum et mentem de qua gignitur, quasi medius amor conjungit, seque cum eis tertium complexu incorporeo, sine ulla confusione constringit. onceptum autem verbum et natum idipsum est, cum voluntas in ipsa notitia conquiescit, quod fit in amore spiritualium. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
quantalibet acerba &e indigna ip¬
sa humilis atq infirma patiatir:
quoadusq iusticia quam nc̃ ht̃
infirmitas piorum conuertatur
iniudicium hoc ẽ iudicandi ac¬
cipiat potestatẽ uod iustis in fi¬
ne seruatur: cum precedentẽ ui¬
sticiam ordine suo potentia fue¬
rit subsecuta: Potentia quippe
adiuncta iusticię uł iusticia acce¬
dente potentis: iudiciariam pote¬
statem facit: ꝑtinet autem iusti

Expanded text:
quantalibet acerba et indigna ipquantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma patiatur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit
Abbreviated transcription (Latin):
sed iusticia uinceretur: Atq ita
et homines imitantes xp̃m. u
sticia quererent diabolum um¬
cere nͥ potentiaꝰ non quod pl¬
tentia quasi mali aliquid fug¬
enda sit: s ordo seruandus ẽ qͥ
prior ẽ iusticia: Nam quanta
potentia potest ẽẽ mortalium
teneant ergo mortales iusticiam:
potentia immortalibus dabitur.
cui comparata quantalibet eoꝵ
hominum qui potentes uocan¬
tur in terra ridicula infirmitas
inuenitur: & ibi foditur pecca¬
tori fouea. ubi uidentur maliplu¬
rimũ posse: Cantat autem iustꝰ.
& dicit: Beatus homo quem tu
erudieris domine: & de lege tua
docueris eum. Ut mitiges ei a
diebus malignis: donce fodiatur
peccatori fouea: in non repellet
dominus plebem suam. & here¬
ditatem suam ñ derelinquet: qͦ¬
adusq iusticia conuertatur inru¬
dicium. & qui habent eam om̃s
recti s̃ corde: Hoc igitur tempore
quo differtur potentia ppłidĩ. ñ
repellet dominus plebem suam.
& hereditatem suam ñ derelinqͦt.

Expanded text:
sed justitia vinceretur; atque ita sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui potentes vocantur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus homo quem tu erudieris, Domine, et de lege tua docueris eum: ut mitiges ei a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Quoniam non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet: quoadusque justitia convertatur in judicium, et qui habent eam, omnes recto sunt corde . Hoc ergo tempore quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet;
Abbreviated transcription (Latin):
inira sua miserationes suas: nec
hominem a lege suȩ potestatis
amisit. quando in potestate di¬
aboli eẽ ꝑmisit: quia nec ipse di¬
abolus a potestate omnipotentis
alienus ẽ. sicut neq abonitate:
Nam & maligni angłi unde
qualicumq subsisterent uitaͥ
nisi ꝑ cum qͥ inuificat omnia:
Si gͦ commissio peccatorum
ꝑ tramdĩ iustam. hominem
subdidit diabolo: profector¬
missio peccatoritm ꝑ reconcili.¬
tionem dĩ benignam. eruit ho¬
dei: s iusticia suꝑandus fu
Dam quid omnipotente potentis
aut cutus creaturȩ potestas po¬
testati creatoris comparari por
S cum diabolus uitio ꝑuersita¬
tis sue factus sit amator potent¬
& desertor oppugnatorq usticie
sic & enim homines eum tanto
magis imitantur. quantomagiss
neglecta uł etiam ꝑosa iusticia
potentiȩ student: ciusq uł ad¬
eptione letantur uł inflaminat¬
tur cupiditate: placuit deo ut ꝓ
cruendum hominem de diaboli
potestate. non potentia diabol

Expanded text:
in ira sua miserationes suas . Nec in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse permisit: quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei justam hominem subdidit diabolo, profecto remissio peccatorum per reconciliationem Dei benignam eruit hoDei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
fidentiȩ. in quibus & nos omnes
aliquando conuersati sumuis ii
desiderus carnis nr̃e. facientes¬
uoluntates carnis & affectionum:
& eramus natura filii irȩ. sicut
& ceteri. filii diffidentie s̃ infide¬
les: & quis hoc ẽ antequam fide¬
lis fiat: Quo circa om̃s homines
ab origine sub principe sunt pote¬
statis acris. qui oꝑatur in filus dif¬
fidentiȩ: & quod dixi aborigine. ħ
est quod dicit apls: Natura filios ire
fuisse. sicut & ceteros: Datura scili¬
cet ut est deprauata peccato: non
ut recta creata ẽ abinicio: Modus
autem iste quo traditus ẽ homo
indiaboli potestatem. nonita de¬
bet intelligi. tanquam hoc ds̃ fe¬
cerit aut fieri iusserit. s quod tan¬
tum ꝑmiserit: iuste tamen: Illo
enim deserente peccantem. pecca¬
ti auetor ilico inuasit: nec ita sane
ds deseruit creaturam suam: nt
non se illi exhiberet dm̃ creantẽ
et uuuficantem. ot inter penalia
mala etiam bona malis multa
prestantem: Non enum continuit

Expanded text:
fidentiae, in quibus et nos omnes fidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conuersati sumus in desideriis carnis et cogitvoluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit
Abbreviated transcription (Latin):
uadam iusticia dĩ. inpotestatẽ
iaboli traditum ẽ genus hu¬
ilanum: Peccato primi hominis.
mom̃s utriusq sexus commixti¬
one nascentes. originalit̾ tran¬
scunte: &e parentum primorum
debito. uniuersos posteros obligan¬
te: Hȩc traditio prius in genesi
significata ẽ: ubi cum serpenti
dictum c̾ẽt. terram manducabis.
homini dictum ẽ terra es. et in
terram ibis: Co quod dictum est
in terram ibis. mors corporis pre¬
nunciata ẽ:quia nec ipsam fuerat
exꝑturus. si ꝑmansisset ut factus
est rectus: Quod uero uiuenti ait.
terra es: ostendit totum hominẽ
indeterius commutatum: Tale ẽ
enum t̾ra es: quale illud: Non ꝑma¬
nebit sp̃s m̃s in hominib istis:
quoniam caro sunt: Tunc uerode¬
monstrauit ei traditum: cui dic¬
tum fuerat t̾ram manducabis:
Apłs autem aꝑtius hoc p̾dicat
Idelictis & peccatis ur̃is inquib
aliquando ambulastis: scđm se¬
culum huius mundi. secundun
principem potestatis aeris: sp̃s
eius qui nunc oꝑatur in filus dif¬

Expanded text:
uadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus meus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, i delictis et peccatis uestris, in quibus aliquando ambulastis secundum saeculum huius mundi, secundum principem potestatis aeris huius, spiritus qui nunc operatur in filios dif
Abbreviated transcription (Latin):
modo alios scõs. regebat illum
hominem. sed gerebat: Hec tanta
dĩ dona. & siqua alia sunt. que de
hae re nob̾ ce querere nc̃ & dusere¬
re longum ẽ: nisi uerbũ caro fiat

Expanded text:
modo alios sanctos, regebat illum hominem, sed gerebat. Haec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere longum
Abbreviated transcription (Latin):
ti Nẽ aũt illã talẽ ẽẽ sentimꝰ. ut
repugnans legi m̃tis. & si nulla:
causa generandi. stimulos inge¬
rat coeund uͥ si es ceditur. peccan¬
peccando satietur : si non cedituR.
dissentiendo frenetur: Que duo a¬
liena fuisse a paradiso ante pẽcem.
dubitare quispossit: Nam neq illa
honestas faciebat aliquid indecoꝵ.
neq illa felicitas patiebat᷑ aliquid
impacatũ: O portebat itaq ut ista
carnał concupiscentia nulla ibieẽt
om̃ino. qñ concipiebat᷑ uirginis
partus: In qͦ nicħ morte dignum
fuerat inuenturꝰ. ⁊ eũ tñ occisurꝰ
auctor mortis: auctoris uitȩ mor¬
te uncendꝰ Uictor primi adã. ⁊
batum ex humano genẽ abhumano
crimine. ꝑeũ qui ñerat in cͥmine.
qͣuis eẽt ex genere ut deceptor
ille abeo uinceret᷑ genere: qd unce¬
rat crimine: & ħ ita gestum ẽ. ut
homo ñ extollat᷑: s qui głatur in
dño głetur: Iui enim uictus ẽ. hõ¬

Expanded text:
ti. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut ti. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa generandi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino, quando concipiebatur virginis partus, in quo nihil dignum morte fuerat inventurus, et eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et beratum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui enim victus est, ho
Abbreviated transcription (Latin):
retͥ uictor pͥoris: s meliꝰ uidicaũ.¬
it de ipso qd̾ uictum fuerat ge
nere. assumeroe hominẽ ds̃:ꝑquẽ¬
generis humani uinceret inimi
nec int̾fuit carnis concupiscentia:
trahunt originale pec̃cm: s ea pe¬
nitus remotissima credendo non
concumbendo. scã ẽ fecundata uir¬
ginitas: ut illud qd nascebat᷑ ex ꝓ¬
genie pͥmi hominis: tantumm
gen̾is. ñ &e criminis originẽ duce̾t:
Nascebat᷑ namq ñ transgressionis
contagione uiciata nat᷑a: s om̃ium
taliũ uicioꝵ sola medicina: Hasce¬
lum habiturꝰ om̃ino pec̃em: ꝑ quẽ
renascerent᷑ libandi a pec̃co: qͥ nasci
non possent sine pec̃co: Quamuiᷤ
enim carnali concupiscentia q̃ in:
genitalib m̃bris. bene utatur ca¬
stitas conugalis: habet tñ motꝰ
ñ uoluntarios. qͥb ostendit ł nul¬
lam in paradiso ante pecem eẽ po¬
tuisse ł non talem fuisse si fuit.
ut aliquando resisteret uolunta¬

Expanded text:
retur uictor prioris. Sed melius iudicauretur uictor prioris. Sed melius iudicauit de ipso quod uictnere assumere hominem, per quem hominis vinceret inimicNec interfuit carnis concupiscentia, trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo sancta est fecundata virginitas; ut illud quod nascebatur ex propagine primi hominis, tantummodo generis, non etiam criminis originem duceret. Nascebatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nascelum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret volunta
Abbreviated transcription (Latin):
hominis q̃ maxine impediñts
ne inhercatur dõ: ꝑ tantam dĩ humi¬
litatẽ. redargui possit atq sanari:
Discit qͦ homo. ꝗͣ longe recesserit
adõ. qd illi ualeat ad medicinalẽ
dolorẽ. qñ ꝑtalem mediatorẽ redit.
qͥ hominib & ds̃ diuinitate subue¬
nit. & homo infirmitate ꝯuenit.
exemplũ qui ꝑ inobedientiã peri¬
eramus: quam dõ patͥ. ds̃ filius
obediens usq ad mortem crucis:
Qd premiũ ipsus obedientie uͥ
ostendet᷑ melius: ꝗͣ in carne tanti
mediatoris: q̃ adiutã resurrex̃ eter¬
nã : ꝑtinebat cẽ ad iusticiã boni¬
tatemq creatoris: ut ꝑ eandẽ ratio¬
nalẽ creaturã suꝑaret᷑ diabolꝰ quã
se suꝑasse gauclebat: & de ipso ge¬
nere uenientẽ. qd genus origine ui¬
uata. ꝑ unum tenebat uniisum:
hominẽ aliunde susciꝑe. in qͦ
cẽt mediator dĩ & hominũ. ñ de
primũ erxauit. ñde genere creaũ
alicuiꝰ pot̾at gͦ uł sic. uł alio quo
uellet mͦ creare unũ aliũ. deqͦ uince¬

Expanded text:
hominis quae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divinitate subvenit, et homo infirmitate convenit. exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit aeternam? Pertinebat etiam ad justitiam bonitatemque Creatoris, ut per eamdem rationalem creaturam superaretur diabolus, quam se superasse gaudebat, et de ipso genere venientem, quod genus origine vitiata per unum tenebat universumhominem aesset mediator Dei et hominum, non de primum creauit non de genere creauit alicuius. Poterat uel sic uel alio quo uellet modo creare unum alium, de quo uince
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiungi potuit humana nat᷑a. ut
ex duab substantiis fierce una ꝑso¬
na. ac ꝑħ iam extrib dõ anima &
carne. ut suꝑbi illi malignispẽq
audeant homini p̃pone. qr ñ hñt¬
ne mori dignatus ẽ. ne idõ illi tan¬
quã dõs se coli ꝑsuadeant: qr i
dent᷑ ẽẽ immortales: Deinde ut
gr̃a dĩ nob̃ sine ullis p̃cedentibus
meritis in homine xp̃o cõm̃tart¬
tur: qr nec ipse ut tanta unitare
u̾bo dõ conunctus. una cũ illoꝑ
sona filius dĩ fieret: ullis ẽ p̃ceden¬
tib m̾itis assecutus Idẽ ipse hõ¬
assumptus: mox ut homo etiam

Expanded text:
conjungi potuit humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiriaudeant homini praeponere, est Filius Dei, ne ideo illi tanquam deos se coli persuadeant, quia videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo hoassumptus, mox ut homo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dicta: Non enim sic̃ hominis. per¬
turbatio ẽ animi ira dĩ: s illiꝰ iraẽ.
cui dic̃ alio loco scͥpturasc̃a: Uiaũt¬
dñs uirtutũ cũ tranquillitate uidi¬
cas: Si ergo uista diuina undicta
tale nom̃ accepit. &e reconciliatio dĩ
qm recte intelligitur: nͥ cũ tał irafi¬
nitur: Nec inuici eramus dõ. nisi
queadmodũ iusticiȩ s̃ inimica pec¬
cata: quib remissis. tales inimici¬
cie finiuntur:⁊ reconciliant᷑ uisto.
qͦs ipse iustificat: Qͦs etiam tamen
iniicos utiq dilex̃: qͣndoquidẽ

Expanded text:
dicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta ne virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilex
Abbreviated transcription (Latin):
temptatione etiam exitũ. ut pofsi¬
tis sustinere: Prosunt autem ista
mala quȩ fideles pie ꝑferunt. il
ad emĩdanda peccata. uł ad exer¬
cendã ꝓbandamq iusticiam. uł ad
demonstrandã uitȩ huius misen¬
am: ut illa ubi erit beatitudo ne¬
ra atq ꝑpetua. & desideret᷑ ardeiti
& instantius inquiratur: S custa
eos ista seruantur. de qͥb apls diẽ.¬

Expanded text:
tentatione etiam exitum, ut possitentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista servantur, de quibus Apos
Abbreviated transcription (Latin):
solum ipsa. sed om̃ia huius scłi
mala. dolores laboresꝙ hominũ.
qͣmqͣm de pec̃coꝵ. et maxime de
pecc̃i originalis meritis ueniant:
unde facta ẽ & ipsa uita uinculo
mortis obstricta: tamen & remis¬
sis peccatis remanere debuer̃ cũ
quib homo ꝓueritate certaretꝰ. i
unde exerceretur uirtus fideliũ.
ut nouus homo. ꝑtestamentum
nouum. intͣ mala huiꝰ scłi nouo
scło p̃pararetur: miseriam ꝗͣ me¬
ruit uita ista dampnata sapi¬
enter tolerans: & quia finsetur
prudent̃ gratulans: beatitudinẽ
bitura ẽ: fideliter & patient̃ ex¬
spectans: Diabolus enim adñatu
lacordibus fidelium foras mis¬
sus. in quoꝵ dampnatione atq
infidelitate licet dampnatꝰ. &̃ ipse
regnabat: tantum ꝓconditione
mortalitatis huiꝰ adusari sinitur
qͣntũ eis expedire nouit. de qͦ sacrȩ
litterȩ ꝑsonant ꝑ os aplicum.: fide¬
lis ds̃ qͥñ ꝑmittet uos temptati
suꝑ id qd potestis: sed faciet cum

Expanded text:
solum ipsa, sed omnia saeculi hujus solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem bitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo sacrae Litterae personant per os apostolicum: Fidelis Deus, qui non permittet vos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum
Abbreviated transcription (Latin):
atenebris & potestate sathane ad
dm̃: ce ut accipiant remissionẽ pec¬
catoꝵ. ⁊ sortẽ q̃ in scĩs & fidẽ q̃ in me
ẽ. Uñ & exhortans idemapłs cre¬
dentes ad gr̃aꝵ actionẽ dõ patriqͥ
eruit nos inquit de potestate te¬
nebrarum. & tͣnstulit in regnũ filii
dilectionis suȩ. in qͦ habemus re¬
nẽ peccatoꝵ: In hac redemptiõe tan¬
quã p̃ciũ ꝓ nob̃ datus ẽ sanguis xp̃i:
qͥ accepto diabolꝰ. ñ ditatus ẽ s liga¬
tus: ut nos ab eius nexib soluerem᷑:
ne quemquam secum eoꝵ qͦs xp̃e
sanguine suo redemisset: peccato¬
rum retib inuolutũ. traheret adse¬
cunde ac sempitnȩ mortis exiciũ.:
s hactenus morerent᷑ ad xp̃i gr̃ãm
ꝑtinentes: p̃cogniti. & p̃destinati⁊
electi ante ẽstitutionẽ mundi qͣtenꝰ
pro illis ipse mortuus ẽ xp̃c: car¬
nis tantum morte ñ sp̃e: XuI.
de pecc̃o pͥmi hominis origina¬
lit̾ ueneritꝰ tamen bonus eiꝰ usꝰ.
głosissimos mr̃es fecit: Et idõ ñ

Expanded text:
ae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem quae in sanctis, et fidem quae in me est . Unde et exhortans idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo Patri: Qui eruit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habemus renem peccatorum . In hac redemptione tanquam pretium pro nobis datus est sanguis Christi, quo accepto diabolus non ditatus est, sed ligatus: ut nos ab ejus nexibus solveremur, nec quemquam secum eorum quos Chsanguine redemisset, peccatorum retibus involutum traheret ad secundae ac sempiternae mortis exitium ; sed hactenus morerentur ad Christi gratiam pertinentes, praecogniti et praedestinati et electi ante constitutionem mundi , quatenus pro illis ipse mortuus est Christus, carnis tantum morte, non spiritus. de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
& ita in om̃s homines mors ꝑtͣnsut.
in qͦ om̃s peccauer̃. & cet̃a: In quib
ꝓlixius de duob hominib dispu¬
tat. Uno eodemq pͥmo adã ꝑ ciuius
peccatũ & mortẽ tanꝗͣ heredita¬
riis mał posteri eiꝰ obligati su
mus: alt̾o aut̃ scd̃o adã. qui ñ hõ
tantum s cẽ ds̃ ẽ Quo ꝓ nob̃ sol¬
uente qd ñ debebat: a debitis pa
ternis. & ꝓpriis. lib̾ati sumus: ꝓ¬

Expanded text:
et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et caetera, in quibus prolixius de duobus hominibus disputat; uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus oblimus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed et Deus est. Quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis et paternis et propriis liberati sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
unmerito ẽ ꝑductus ad mortem:
ĩanti ualuit sanguis ille. ut ne¬
minẽ xp̃o indutũ. in et̾na morte
debita detinere debuerit: ꝗͥ xp̃m
morte indebita uł ad tempꝰ occidit:
Cõmendat autẽ caritatem suamds
in nob̃. qm̃ cum adhuc peccatores

Expanded text:
immerito est perductus ad mortem. immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quos uocauit. ipsos & ustifis¬
uit: quos autem iustificauit. ip¬
sos &e głificabit: Horum p̃destina¬
toꝵ nemocum diabło ꝑit: nemo
usq ad mortẽ. subdiabłi potestate
remanebit: Deinde sequitur quod
iam supͣ cominemoraui: Qͥd gͦ dice¬
mus ad hec: Si ds̃ ꝓnob quis con¬
tranos: Qͥ filio ꝓprio ñ peꝑcit. s
ꝓ nob̃ om̃ib tradidit eum: quomͦ
ñ & cum illo om̃ia nob̃ donauit:
Cur gͦ non fieret mors xp̃i: Immo
cur ñ pretermissis aliis innumera¬
bilib modis. quib ad nos liban¬
dos uti posset om̃ps. ipsa potissi¬
mum eligeretur ut fieret. uͥ nec
de diuinitate eiꝰ aliqͥd imminutum
ẽ aut mutatũ. & de humanitate
fuscepta. tantum beneficii collatũ
c̃ hominib ut a dĩ filio sempit̾no.
codẽ hominis filio mors tp̃ralis in¬
debita redderetur: qͣ eos a sempit¬
na morte debita lib̾aret: Peccata
nr̃a diabłs tenebat: & ꝑ illa nosme¬
rito adigebat inmortẽ: Dimisit
ea ille qui sua ñ habebat: & ab illo

Expanded text:
t, illos et justifvit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit. Horum praedestinatorum nemo cum diabolo peribit; nemo usque ad mortem sub diaboli potestate remanebit. Deinde sequitur quod jam supra commemoravi : Quid ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filiopro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non et cum illo omnia nobis donavit . 21. Cur ergo non fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
qr eos diabłs m̾ido tenebat. qͦs pecca¬
ti reos ꝯditione mortis obstruxxit:
hos ꝑcum m̾ido dimitteret: quem
nulliꝰ peccati reũ. ĩmerito pena mor¬
tis affec̃: Hac iusticia uictꝰ. & ħ uin¬
culo iunctus ÷ fortis: ut uasa eiꝰ eri¬

Expanded text:
s illos merito tenebat quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis. Et ideo non e
Abbreviated transcription (Latin):
untia diabłm deuicisset. & si abillo
ñ potusset occidi: qͣuis maioris sit
potentiȩ. &̃ ipsã mortẽ uincere re¬
surgendo: ꝗͣ uitare uiuendo: S a¬
liud ÷ ꝓpt̃ qd iustificamur in xp̃i
sanguine: cũ ꝑ remissionẽ peccatoꝵ.
eruimur dediaboli potestate: hocad
uincitur ñ potentia: Ex infirmita¬
it qͥppe ꝗͣ suscepit in carne mortali.
ñeximortali potentia. crucifixus ẽ
Qd infirmũ ẽ dĩ fortius ẽ hominib¬

Expanded text:
tentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo tentia diabolum vicisset, etiamsi ab illo non potuisset occidi: quamvis majoris sit potentiae etiam ipsam mortem vincere resurgendo, quam vitare vivendo. Sed aliud est propter quod justificamur in Christi sanguine, cum per remissionem peccatorum eruimur a diaboli potestate: hoc ad vincitur, non potentia. Ex infirmitate quippe quam suscepit in carne mortali, non ex immortali potentia crucifixus est Quod infirmum est Dei, fortius est hominib