comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in carne et credit in me: & si morietur ad tempus ꝓpt̾ mortẽ carnis.
hoc ẽ quodait. Et om̃is qui uiuit et credit in me: non moriet᷑ in et̃num.
Credis hoc: Ait uii. utiq dñe. Ego credidi quia tues xp̃c filius dĩuiui:
qui in hunc mundũ uenisti. Quando hoc credidi: credidi quia tues
resurrectio. credidi quia tues uita: credidi qui a qui credit inte
si moriatur uiuet. Et qui uiuit et credit intẽ: non morietꝰ in ęt̾nuĩ.
Et cum haec dixisset: abiit et uocauit mariam soror ẽ suã silentio
dics. Magisteradẽ: & uocat te. adutendum ẽ. quem ad modũ suppressam
uocem : silentium nuncupauit. Nam quomodo siluit quȩ dixit. magister
adẽ. & uocat te: Adu̾tendum etiam que ad modum euuangłista no
dixerit ubi uł quando uel quomodo dñs mariam uocauerit : ut hoc
inu̾bis marthȩ potius in telligeret᷑. narrationis breuitate seruata. Iula

Expanded text:
in carne et credit in me, etsi morietur ad tempus propter mortem carnis, in carne et credit in me, etsi morietur ad tempus propter mortem carnis, ectionis. Hoc est quod ait, Et omnis qui vivit et credit in me, non morietur in aeternum. Credis hoc? Ait illi: Utique, Domine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei, qui in mundum venisti. Quando hoc credidi, credidi quia tu es resurrectio, credidi quia tu es vita; credidi quia qui credit in te, etsi moriatur, vivet; et qui vivit et credit in te, non morietur in aeternum. 16. Et cum haec dixisset, abiit, et vocavit Mariam sororem suam silentio, dicens: Magister adest, et vocat te. Advertendum est quemadmodum suppressam vocem silentium nuncupavit. Nam quomodo siluit, quae dixit, Magister adest, et vocat te? Advertendum etiam quemadmodum Evangelista non dixerit ubi vel quando vel quomodo Mariam Dominus vocaverit, ut hoc in verbis Marthae potius intelligeretur, narrationis brevitate servata. 17. Illa
Abbreviated transcription (Latin):
in eternum. Quid ẽ. hoc Qui credit in me etiam si mortuus fuerit:
sic̃ latarus mortuus ẽ. uiuet: quianone: ds mortuorum. s uiuorum. De
olim mortuis patribus. hocẽ. de abraham. de isaac.⁊ iacob: tale respon¬
sum iudeis dedit. Ego sum dĩ abraham. & dĩisaac & ds̃ iacob. Honẽ. ds
mortuorum : sed iuuorum. Om̃s enim illi: uiuunt. Crede gͦ: & si mor
tuus fueris: uiues. Si aut̃ non credis: ed cumuiuis mortuus es. Cuid am
dñs differenti sequi cum & dicenti. eam prius sepelire patrem tuum̃.
sine inquit mortuos sepelire mortuos suos: tuueni sequere me. Erat ibi
mortuus sepeliendus: erant ibi & mortui mortuũ sepulturi. Iule mor¬
tuus in carne: illi in anima. linde mors in anima: Quia non ẽ. fides.
Undemors in corpore: Quia non ẽ. ibi anima. Ergo animȩ
tuȩ anima. fides ẽ. Quicredit uime inquit: etiam si mortuus fuerit
in carne. uiuet in anima. donec resurgat caro: nunquam postea mori¬
tura. hocẽ. Qui credit in me: licet moriatur. uiuet. Et omis qui uiuit

Expanded text:
credit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet: sicut Lazarus mortuus est, et vivit; quia non est Deus mortuorum, sed vivorum. De olim mortuis patribus, hoc est, de Abraham, de Isaac, de Jacob, tale responsum Judaeis dedit. Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac et Deus Jacob . Non est Deus mortuorum, sed vivorum : omnes enim illi vivunt.us et hoc, quia si non credis, etsi vivis, mortuus es. Cuidam Dominus differenti sequi eum, et dicenti, Eam prius sepelire patrem meum: Sine, inquit, mortuos sepelire mortuos suos; tu veni, sequere me . Erat ibi mortuus sepeliendus, erant ibi et mortui mortuum sepulturi: ille mortuus in carne, illi in anima. Unde mors in anima? Quia non est fides. Unde mors in corpore? Quia non est ibi anima. Ergo animae tuae anima fides est. Qui credit in me, inquit, etiamsi mortuus fuerit in carne, vivet in anima; donec resurgat et caro nunquam postea moritura. Hoc est, Qui credit in me, licet moriatur, vivet. Et omnis qui vivit
Abbreviated transcription (Latin):
non erant dehoc ouili: quasopportebat adduci. ut unũ eet ouile &
unus pastor. hec autẽ scđm p̾destinationem dicta sunt. Nam neq ores
cius nec filii dĩ adhuc erant: qui nondum crediderant. Abillo gͦdie:
cogicauerunt ut int̾ficerent eum. Iesus gͦ iam non inpalam ambula-
bat apud udeos: sed abut in regionem iuxta desertum in ciuitatem
quȩ dr̃ effrem: ⁊ bi monibatur cum discipłis suis. Nonquia poten¬¬
tia eius defecerat: inquautiq si uellet. & palam iuidȩis conu̾saretur.
& nichilei facerent. Sedin hominis infirmitate uiuendi exemplum
disciplis demonstrabat: in quo appareret non ẽẽ. peccatum si fideles
eius qui st̃ menbra eiꝰ: oculis psequentiũ se subtraherent & furorem
sceleratorum latendo potius deuitarent. quam se offendo magis ac¬
cendereNł.¬
AIT PROXIMUM AUTL ERAT PASCHA IUDEORŨ
USQ COCITAUER UNT AUTEM PRINCIDES SACERDOTŨ

Expanded text:
non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor . Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt: nam neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. 28. Ab illo ergo die cogitaverunt ut interficerent eum. Jesus udaeos, sed abiit in regionem juxta desertum, in civitatem quae dicitur Ephrem, et ibi morabatur cum discipulis suis. Non quia potentia ejus defecerat, in qua utique si vellet, et palam Judaeis conversaretur, et nihil ei facerent; sed in hominis infirmitate vivendi exemplum discipulis demonstrabat, in quo appareret non esse peccatum, si fideles ejus qui sunt membra ejus, oculis persequentium se subtraherent, et furorem sceleratorum latendo potius devitarent, quam se offerendo magis accenderent. Proximum erat Pascha Judaeorum; us
Abbreviated transcription (Latin):
tum ut plures ẽẽnt: & ꝑannos singulos uicib ministrarent.
Nam & de ⁊acharia hoc dicitꝰ. factum e. autem cum sac̃dotio fungeretur in ordine
uicis suȩ ante dm̃. sedin consuetudinẽ sacerdotii: sorte exut ut incensum
poneret ingres sus intemplum dii. hinc apparet: plures eos fuisse. &
uicessuas habiusse. Namincensum non licebat ponere: nisi summo sacerdoti.
Et forte etiamunum annum plures amministrabant: quibus alio a nuo
ali succedebant. ex quibus sorte exibat quisut incensum poneret. Q uid
ẽ gͦ quod ꝓpħauit cayphas: Quiaiesus mouturus erat ꝓgente. Et non
tantum ꝓͥgente: sedut filios dĩ qui erant disꝑsi congregaret inunum.¬
hoc euuangłista addidit. Nam cayphas de sola uidacorum gente ꝓphe-¬
tauit: in quaerant oues dequibus ait ipse dñs. Non sum missus: nisi ad
oues quȩ perierunt domus isrł. Sednorierat euanglista alias oues quę

Expanded text:
tum ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent. tum ut plures essent, et per annos singulos vicibus ministrarent. Nam et de Zacharia hoc dicitur: Factum est autem, cum sacerdotio fungeretur in ordine vicis suae ante Deum, secundum consuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse: nam incensum non licebat ponere nisi summo sacerdoti . Et forte etiam unum annum plures administrabant, quibus alio anno alii succedebant, ex quibus sorte exibat quis, ut incensum poneret. Quid est ergo quod prophetavit Caiphas? Quia Jesus moriturus erat pro gente; et non tantum pro genteHoc evangelista addidit; nam Caiphas de sola Judaeorum gente prophetavit, in qua erant oves, de quibus ait ipse Dominus: Non sum missus nisi ad oves, quae perierunt domus Israel . Sed noverat evangelista alias oves quae
Abbreviated transcription (Latin):
quod alibi dictum e. filii autẽ regni huius: ib̾t intenebras exteriores.
hoc autem timuerant ne si om̃s in xp̃m crederent: nemo remanere it.
adũsus romanos ciuitatem dĩ. templumq defendere t. qm̃ con
ipsum tẽplum. & contra suas pat̾nas leges: doctrinam xp̃i eẽ. sentie¬
bant. Unus aut̃ exipsis caiphas cum eẽt. pontifex anni ipsius: dixit eis.
Uos nescitis quicquam nec cogitatis: qui a expedit nobis ut un moriatꝰ
homo ꝓpopło. & non totagens pereat. Hoc autem a semet ipson
dixit: sed cũ eẽt pontifex anniuiius. ꝓpħauit. hic docemꝰ: etiam ꝑ
homines malos ꝓphetiȩ sp̃m futura p̾dicere. Quod tam cuangłista
diuino tribuit sacramento. qui a pontifex fuit: idẽ. summus sac̾dos.
otest autem mouere quomodo dicatur pontifex anni illius: cui
gendum ẽ: ꝑ ambitiones & contemptiones int̾ uideos pꝰea constitu¬

Expanded text:
quod alibi dictum est, Filii autem regni hujus ibunt in tenebrquod alibi dictum est, Filii autem regni hujus ibunt in tenebrHoc autem timuerunt, ne, si omnes in Christum crederent, nemo remaneret qui adversus Romanos civitatem Dei templumque defenderet: quoniam contra ipsum templum et contra suas paternas leges, doctrinam Christi esse sentiebant. Unus autem ex ipsis Caiphas, cum esset pontifex anni illius, dixit eis: Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedit vobis ut populo, et non tota gens pereat. Hoc autem a semetipso non dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit. Hic docemur etiam per homines malos prophetiae Spiritum futura praedicere: quod tamen Evangelista divino tribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum gendum est, per ambitiones et contentiones inter Judaeos postea constitu
Abbreviated transcription (Latin):
ad pharisaeos: & dixerunt quȩ fecit iesus. Non om̃s exiudeis qui conue¬
erant ad mariã credider: s tamen multi. Quidam uͦ exeis. siue ex
iudeis qui conuenerant. siue excis qui crediderant: abierunt ad pha¬
risacos: & dixerunt eis quȩ fecit iesus. Siue annuntiando ut ipsi crede-¬
rent: siue potus ꝓdendo ut seuirent. Sed quomodo libet et quantalib&
a quibus libet ad pharisȩosista ꝑlata sint: collegerunt pontifices o¬
credamus. Plus enim ꝑditi homines cogitabant: quomodo nocerent
et ꝑderent: quam quomodo sibi consulerent ne ꝑirent. Et camen
bant: & quasi consulebant. Dicebant enim. Quid faciemus. quia
hic homo multa signa facit: Si dimittimꝰ cum sic: om̃s credent in cũ.
Ceuenient romani: & tollent nrm & locum & gentem. Temporalia
ꝑdere timuerunt: & uitam ȩc̾nam non cogitauerunt. acsiutrunq
erunt. Nam & romani post dñi passionem & głificationem. tule
eis& locum & gentem: expugnando. & transfredo. & ulud eos seqͥt᷑.

Expanded text:
Pharisaeos, et dixerunt quae fecit Jesus. « Non omnes ex Judaeis qui convenerant ad Mariam, crediderunt: sed tamen multi. Quidam vero ex eis, sive ex Judaeis qui convenerant, sive ex eis qui crediderant, abierunt ad Pharisaeos, et dixerunt eis quae fecit Jesus; sive annuntiando, ut et ipsi crederent; sive potius prodendo, ut saevirent. Sed quomodolibet, et a quibuslibet, ad Pharisaeos ista prolata sunt. CAPUT XXVIII. Pontifices acredamus. Plus enim perditi homines cogitabant quomodo nocerent ut perderent, quam quomodo sibi consulerent ne perirent: et tamen timebant, et quasi consulebant. Dicebant enim: Quid faciemus? Quia hic homo multa signa facit: si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Temporalia perdere timuerunt, et vitam aeternam non cogitaverunt; ac sic utrumque amiserunt. Nam et Romani post Domini passionem et glorificationem, tulerunt eis et locum et gentem, expugnando et transferendo: et illud eos sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
rimus : deum eẽ. fateamur. Et absurda ista uidentur hominibus.
solita trahentib adin solita: iusibilia. adinuisibilia: creaturam
comparantibus creatori. Iuterrogant enimnos aliquando ifidele
&ꝵ dicunt. Patrem quem dicitis. dm̃ dicitis. a Respondemus. Dm̃
F ilium quem dicitis. din dicias. a Respondemus Sp̾m sc̾m quem

Expanded text:
rimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus rimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles et dicunt: Patrem quem dicitis, Deum dicitis? Respondemus: Deum. Filium quem dicitis, Deum dicitis? Respondemus: Deum. Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
facilius. e. intelligitur principium: lumen de quo lumen. & ds
cipium. & patrem principium non dicamꝰ. Sed quid agemus.
N unquid duoerunt principia.  Cauendum ẽ. hoc dicere. Quid gͦ.Ø
s iet pater principium & filius principium. quomodo non duo prin¬
cipia a Quomodo dicimus patrem dm̃. & filium dm̃: nec tamen
dicimus duos deos: Hefas ẽ. enim dicere duos deos: nefas. ẽ. dicere
tros deos. & tamen qui pater ẽ. non ẽ. filius: qui filius. ẽ. non. ẽ.
pater. spͥs autem sc̾s: patris & filũ sp̃s : nec pater ẽ. nec filius. Q uam¬
uis gͦ sicut aures catholicȩ siuit eruditȩ ingremio matris ȩccłȩ: nec
illequiẽ. pater sit filius. nec ille qui ẽ filius sit pater: nec spͥs sc̃s patris
ꝙ filii. sit uel filius uelpater: tres deos tamen ẽẽ. non dicimus. quam¬
s desingulis si quęratur : necesse ẽ. dequocunq interrogati fue.¬

Expanded text:
facilius intelligitur principium lumen de quo lumen, et Defacilius intelligitur principium lumen de quo lumen, et Decipium, et Patrem principium non dicamus. 2. Sed quid agemus? numquid duo erunt principia? Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas est dicere tres deos: et tamen qui Pater est, non est Filius; qui Filius est, non est Pater: Spiritus autem sanctus Patris et Filii Spiritus, nec Pater est nec Filius. Quamvis ergo, sicut aures catholicae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii sit vel Filius vel Pater, tres deos tamen esse non dicimus: quamvis de singulis si quaeratur, necesse est de quocumque interrogati fue
Abbreviated transcription (Latin):
auas hasuit ooo iupaeis : ria moreratis ioauelamo
suam ut & cȩci nonuiderent & fideles oculos aꝑirent: quae
odie de scõ euangelio recitata sunt: ista sunt. Dicebant gͦ uidȩi. Tu
quis es. ⁊ a uia dixerit supra dñs: nisi credideritis quia ego sum: mori¬
emini inpeccatis ur̾is. ad hocgͦ illi. Tuquis es. & Ueluti quȩrentes nos-¬
se inquem deberent credere : nempeccato suo morerentur. Respondit
dicentib tuquis es o & ait. Principium : qui & loquor uobis. Si se
dixit dñs. ẽẽ principium: queri potest. utrum & pater principium.
sit. Sienim filiũ principium. ẽ. qui habet patrem: quanto facilius¬
ẽ. intelligendus : ds pater eẽ. principium: quihab& quidem filiũ
cuipat sit sed non habet dequo sit. a filius enimpatris. e. filius: &
pater utiq filii pater ẽ. Sed ds dedõ filius dicitur: lumen de lumine
filius dr̃. Pater dicitur lumen: sed non delumine. ł ater dicitur ds:
sed non dedõ. Sigͦ ds de dõ. lumen delumine. principium ẽ: qua

Expanded text:
quae habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent, quae hodie de sancto Evangelio recitata sunt, ista sunt: Dicebant ergo Judaei, Tu quis es? Quia dixerat supra Dominus, Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris . Ad hoc ergo illi, Tu quis es? veluti quaerentes nosse in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibus, Tu quis es? et ait, Principium, quia et loquor vobis. Si se dixit Dominus esse principium, quaeri potest utrum et Pater principium sit. Si enim Filisu principium est qui habet Patrem, quanto facilius intelligendus est Deus Pater esse principium, qui habet quidem Filium cui Pater sit, sed non habet de quo sit? Filius enim Patris est Filius, et Pater utique Filii Pater est: sed Deus de Deo Filius dicitur, lumen de lumine Filius dicitur: Pater dicitur lumen, sed non de lumine; Pater dicitur Deus, sed non de Deo. Si ergo Deus de Deo, lumen de lumine principium est; quanto
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa & feruore sp̃s inunum redacti. coeperunt in ipsa societatis unitate.
uendere omia quȩ habebant : & prȩcia ponere ad pedes apłorum. ut
distribueretur unicuiq sicut cuiq opus erat. Et hoc deillis scriptura
dicit: quod erat eis anima una. & cor unum indm. Attendite gͦ fr̃s.
& hic agnoscite misterium trinitatis: quomodo dicamus. & pater ẽ.
oꝵ filus .ẽ. & sp̃s scs ẽ : & tamenunus ds. Coce illi tot milia : & cor unum
erant. Eoce tot milia erant: & una anima erat. Sedubi. & lndõ. auanto
magis ipse ds. a. Numquid erro inu̾bo. quandodico duos homines.
duas anunas : auttres homines. tres animas: aut multos homines. mul¬
tas animas. a Recte utiq dico. accedant addm̃: una anima ẽ. omnium.
Siaccedentes addin multȩ animȩ. ꝑ caritatem una ẽ anima : & multa corda
unum cor : quid agit ipse fons caritatis inpatre & filio. & nonne ibi magis

Expanded text:
ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis unitate ipsa et fervore spiritus in unum redacti, coeperunt in ipsa societatis unitate vendere omnia quae habebant, et pretia ponere ad pedes Apostolorum, ut distribueretur unicuique, sicut cuique opus erat. Et hoc de illis Scriptura dicit, quod erat eis anima una et cor unum in Deum . Attendite ergo, fratres, et hinc agnoscite mysterium Trinitatis, quomodo dicamus, Et Pa sanctus est, et tamen unus Deus est. Ecce illi tot millia erant, et cor unum erat; ecce tot millia erant, et una anima erat. Sed ubi? In Deo. Quanto magis ipse Deus? Numquid erro in verbo, quando dico duos homines duas animas, aut tres homines tres animas, aut multos homines multas animas? Recte utique dico. Accedant ad Deum, una anima est omnium. Si accedentes ad Deum, multae animae per charitatem una anima est, et multa corda unum cor; quid agit ipse fons charitatis in Patre et Filio? Nonne ibi magis
Abbreviated transcription (Latin):
simul cum filio & sp̾usco. non sunt tres omĩp otentes. Quia uero
non adse ẽ. pater sed ad filium : nec filius ad seẽ. sed ad patrem. nec sps ad se
in eo quod dicitur spiritus patris & filii : nonẽ. quid dicam tres: nisi pa¬
trem & filium & sp̾m sc̾m. unum dm̃: unum omĩpotentem. Ergo unum
principium. Accipite aliquid de scripturis sc̃is: unde hoc quod dicitur
iscendit incaelum. decem diebus illic impletis: misit inde sp̃m sc̾m
Quoimpleti quiaderant inconclaui uno: omium gentium linguis coe:¬
perunt loqui. Miraculo excerriti dñi interfectores: compuncti doluert.
dolentes mutati sunt : mutati crediderunt. accesserunt corpori dñi:
dẽ. numero fidelium: triamilia hominum. Item alio facto. quod
miraculo: accesserunt alia quinq milia. factaq ẽ. plebs unan parua.
Inqua omnes accepto sp̾̃usco. quo amor spialis accensus. ẽ: caritate

Expanded text:
simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt tres omnipotentes: quia vero simul cum Filio et Spiritu sancto, non sunt tres omnipotentes: quia vero non ad se est Pater, sed ad Filium; nec Filius ad se est, sed ad Patrem; nec Spiritus ad se, in eo quod dicitur Spiritus Patris et Filii; non est quid dicam tres, nisi Patrem et Filium et Spiritum sanctum unum Deum, unum omnipotentem. Ergo unum principium. 5. Accipite aliquid de Scripturis sanctis, unde hoc quod dicitur  cum voluit ascendit in coelum, decem diebus illic impletis misit inde Spiritum sanctum: quo impleti qui aderant in conclavi uno, omnium gentium linguis coeperunt loqui. Miraculo exterriti Domini interfectores, compuncti doluerunt, dolentes mutati sunt, mutati crediderunt: accesserunt corpori Domini, id est numero fidelium, tria millia hominum. Item alio facto quodam miraculo, accesserunt alia quinque millia; facta est plebs una non parva: in qua omnes accepto Spiritu sancto, quo amor spiritualis accensus est, charitate
Abbreviated transcription (Latin):
& filius ad aliquid : s isti duo homines sunt. At uͦ pater ds̃. adaliquid
pater: idẽ. ad filium. Et filius ds̃. ad aliquid ẽ. filius: idẽ ãpatre. Sec
non quomodo illi duo homines sunt: sic isti duo. dũ. Quare hoc nonita ẽ.
ibi.a. Q uia illud aliud: hoc autem aliud ẽ. a uiaipsa diuinitas ẽ: est
ibi aliquid in effabile. quodũbis explicari non possit. ut & numerꝰ sit :¬
& nunierus non sit. Uidete enun si non quasi apparet numerꝰ: pater &
filius & sp̃s sc̃s trinitas. Sitres. quidtres. Deficit nunerus. Ita dĩ nec
recedit ãnumero: nec capitur numero. auia tres sunt: tanquam nuiner¬
ẽ. Si quęras quid tres : non ẽ. numerus. Unde dictum ẽ. Magnus dñsnr̃.
& magna uirtus eiꝰ. & sapientiȩ cius non ẽ. numerus. Ubi cogitare cȩꝑis:
icipis numerare. Ubi numeraueris: quid numeraueris non potes re¬
Non : sedunus omĩpotens. Hoc solo numerum insinuant quod ad inu-¬

Expanded text:
et filius ad aliquid: sed isti duo homines sunt. At vero Pater Deus ad aliquid et filius ad aliquid: sed isti duo homines sunt. At vero Pater Deus ad aliquid est Pater, id est ad Filium; et Filius Deus ad aliquid est Filius, id est ad Patrem: sed non quomodo illi duo homines sunt, sic isti duo dii. Quare hoc non ita est ibi? Quia illud aliud, hoc autem aliud est: quia illa divinitas est. Est ibi aliquid ineffabile, quod verbis explicari non possit, ut et numerus sit, et numerus non sit. Videte enim si non quasi apparet numerus, Pater et Filius et Spiritus sanctus Trinitas. Si tres, quid tres? Deficit numerus. Ita Deus nec recedit a numero, nec capitur numero. Quia tres sunt, tanquam est numerus: si quaeris quid tres, non est numerus. Unde dictum est, Magnus Dominus noster et magna virtus ejus, et sapientiae ejus non est numerus . Ubi cogitare coeperis, incipis numerare: ubi numeraveris, quid numeraveris non potes reNon; sed unus omnipotens. Hoc solo numerum insinuant quod ad invi
Abbreviated transcription (Latin):
filius. & sp̃s sc̃s̃: tressunt dũ. Respondemꝰ. Non. Turbantur: quia non
illuminantur. Cor clausum habent: quia clauem fidĩ non habent. Nos
sine obscuritate capiamꝰ : quod non intelligimꝰ. sine dubitatione credamus.
dii. Non michi calumniator respondeat. Qui gͦ tres. a Sienim tres ais:
oportet dicas quitres. Respondeo. Pater & filius: & sp̃s sc̃s. Ecce inquit tres
xisti : sed quitres: exprime. Immo tunumera. Nam ego compleo tri
cum dico. pater et filius. & sp̃s sc̃s. Idenun quod pat̾ ad se ẽ: dĩ ẽ. quod
ad filium ẽ : pater ẽ. Quod filius ad se ipsum. ds̃ ẽ : quod ad patrem ẽ:
filius ẽ. Ista quȩ dico: potestis desimilitudinibus agnoscere cotidianis.
no. & alter homo : si ille sit pater. ille filius. quod homo. ẽ. ad se ips
ẽ. quod pater. ẽ: ad filium ẽ. Et filius quod homo ẽ. ad seipsum ẽ : quod
autem filius ẽ: ad patrem. ẽ. Paterenim : nomen ẽ. dictum : ad aliquid.

Expanded text:
itus sanctus tres sunt dii? Respondemus: Non. Turbantur, quia non illuminantur: cor clausum habent, quia clavim fidei non habent. Nos sine obscuritate capiamus; quod non intelligimus, sine dubitatione credamus: dii. Non mihi calumniator respondeat: Quid ergo tres? Si enim tres, ait, oportet dicas quid tres. Respondeo: Pater et Filius et Spiritus sanctus. Ecce, inquit, tres dixisti; sed quid tres exprime. Imo tu numera: nam ego compleo tres, cum dico, Pater et Filius et Spiritus sanctus. Id enim quod Pater ad se est, Deus est; quod ad Filium est, Pater est: quod Filius ad seipsum est, Deus est; quod ad Patrem est, Filius est. 4. Ista quae dico potestis de similitudinibus agnoscere quotidianis. Homo et alter homo, si ille sit pater, ille filius; quod homo est, ad seipsum est; quod pater est, ad filium est: et filius quod homo est, ad seipsum est; quod autem filius est, ad patrem est. Pater enim nomen est dictum ad aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
cuius. ẽ. particeps anima. Cuius particeps si non fuerit anima: omnis
homomendax ẽ. Siomnis homo mendax: nullus homo de suo uerax.
Pater autem uerax. de suo ẽ. uerax : quia genuit ueritatem. aliud ẽ.
uerax ẽ. homo iste. quiaiam ꝑcepit ueritatem. aliud . ẽ. uerax ds : quia
genuit ueritatem. Coce quomodo uerax ẽ. ds̃ : non participando sec
generando ueritatem. Uideo uos intellexisse: & gu̾deo. Sufficiat
uobis hodie. Cȩtera quando dño placuerit: sicut donauerit ex ponem.¬

Expanded text:
cujus est particeps anima. Cujus particeps si non fuerit anima, omnis cujus est particeps anima. Cujus particeps si non fuerit anima, omnis homo mendax : si omnis homo mendax, nullus homo de suo verax. Pater autem verax, de suo est verax; quia genuit veritatem. Aliud est, Verax est homo iste, quia jam percepit veritatem; aliud est, Verax Deus, quia genuit veritatem. Ecce quomodo verax est Deus, non participando, sed generando veritatem. Video vos intellexisse et gaudeo: sufficiat vobis hodie; caetera quando Domino placuerit, sicut donaverit, exponem
Abbreviated transcription (Latin):
anima exdõ. unde sit bona: participando fit bona: quomͦ tuus oculus
participando uidet. Nam lumine subtracto ñuidet. cuius particeps
factus uid&. Quia gͦꝰ anima participando fit bona: simittata c̾e̾. coeꝑit mala.
bonitas manet: cuius erat particeps bona. Bonitatis enim cuiusdam parti¬
ceps facta ẽ. cum bona ẽẽt: quia mutata in peuis. in tegra bonitas manet.
Sirecedat anima &e malafiat: non minuitur bonitas. Sireu̾tatur & bona
fiat: non crescit bonitas. factus ẽ. oculus tuus particeps lucis huius: &
uides. Clausus. ẽ: hanclucem nonminuisti. Apertus ẽ: hanolucem
on auxisti. hacdata similitudine fr̃s intelligite : quia sipiaẽ. anima
ẽ. pietas apud dm̃: cuius sit particeps anima. Si ẽ. casta anima . ẽ. castitas
apud dm : cuius ẽ. particeps anima. Si ẽ. bona anima: e. bonitas apud
dm : cuius. ẽ. particeps anima. Siẽ. uerax anima : ẽ. ueritas apud dñ

Expanded text:
anima ex Deo unde sit bona, participando fit bona: quomodo tuus oculus anima ex Deo unde sit bona, participando fit bona: quomodo tuus oculus participando videt. Nam lumine subtracto non videt, cujus particeps factus videt. Quia ergo anima participando fit bona, si mutata coeperit esse mala, bonitas manet cujus erat particeps bona. Bonitatis enim cujusdam particeps facta est cum bona esset; qua mutata in pejus, integra bonitas permanet. Si recedat anima et mala fiat, non minuitur bonitas; si revertatur et bona fiat, non crescit bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis hujus, et vides: clausus est? hanc lucem non minuisti: apertus est? hanc lucem non auxisti. Hac data similitudine, fratres, intelligite quia si pia est anima, est pietas apud Deum, cujus fit particeps anima; si est casta anima, est castitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est bona anima, est bonitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est verax anima, est veritas apud Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
re patre maiorem. Ait enim aꝑtissime ipse dñs. Ego sum uia & ueritas
& uita. Ergosi filius ueritas: pater quid nͥ quod ait ipsa ueritas. qui
me misit uerax. ẽ.a. Filius ueritas: pater uerax. Quid sit plus quȩ
sed equalitatẽ inuenio. Uerax enim pater: non abea ueritate uerax ẽ.
cuiiis partem cępit: sed quam totam genuit. Uideo planuis. ee. dicen-¬
dum. Et certene uos duiteneam: hodie huc usq tractetꝰ. Cum finiero
quod uolo dicere adiuuante dõ: sermo claudatꝰ. hoc ido dixi: ut
anuna qm̾ mutabilis. e: hoc ẽ. modo credit: modo non credit. mͦ
ult: modo non uult : modo adultera ẽ. modo casta. modo bona.
ẽ. est. Ideo ꝓprium nomen sibi tenuit. egosum quisum. Hoc & filius di¬
cendo. nisi credideritis quia egosum. Ad hoc ꝑtinet. ettu quis es: Prin¬
cipium. D̾s igitur in cominucabilis est: anima mutabilis. Quandoc

Expanded text:
re Patre majorem. Ait enim apertissime ipse Dominus: Ego sum, via et veritas, re Patre majorem. Ait enim apertissime ipse Dominus: Ego sum, via et veritas, et vita . Ergo si Filius veritas; Pater quid, nisi quod ait ipsa veritas, Qui me misit, verax est? Filius veritas, Pater verax: quid plus sit quaero, sed aequalitatem invenio. Verax enim Pater non ab ea veritate verax est cujus partem cepit, sed quam totam genuit. 8. Video planius esse dicendum. Et certe ne vos diu teneam, hodie huc usque tractetur: cum finiero quod volo dicere, adjuvante Deo, sermo claudatur. Hoc ideo dixi, ut anima quoniam mutabilis est, hoc est, modo credit, modo non credit; modo vult, modo non vult; modo adultera est, modo casta; modo bona, quod est; ideo proprium nomen sibi tenuit, Ego sum qui sum . Hoc est Filius, dicendo, Nisi credideritis quia ego sum: ad hoc pertinet et, Tu quis es? Principium . Deus igitur incommutabilis est, anima mutabilis. Quando capit
Abbreviated transcription (Latin):
do głam ei cuius sum filius: quomodo tu suꝑbus es adu̾sus eum cuiꝰ
esseruus. Multa habeo inquit deuobis loqui & uidicare : sed quin
misit uerax ẽ. Tanquam diceret. Ideo uerum dico: quia filius ueracis.
ueritas sum. Pater uerax: filius ueritas. Quid putamus. ẽẽ. amplius. a¬
itemus si possumus : quid ẽ. amplius. uerax anueritas. Dequalib
apietate : nonpietas apio. Potest enim eẽ. pietas: sine pio. Sed si ille qui
pus erat. factus ẽ. impius: ipse ꝑdidit pietatem. pietati nichil abstulit.
Castus & castitas. o Castitas plane plusẽ: quam castus. Si enĩ castitas
nonẽẽt: unde ẽẽt. iste castiis non habet. Si autem noluerit ẽẽ. castus.
stitas integra ꝑseuerat. Si gͦ plus pietas quampius. plus pulcritud
quam pulcher: plus castitas quam castꝰ. numquid dicturi sumus.
plus ueritas. quamuerax. & Si hoc diximus: Filium incipiemus dice¬

Expanded text:
do gloriam ei cujus sum Filius; quomodo tu superbus es adversus eum cujus do gloriam ei cujus sum Filius; quomodo tu superbus es adversus eum cujus servus es? 7. Multa habeo, inquit, de vobis loqui et judicare: sed qui me misit, verax est: tanquam diceret, Ideo verum judico, quia Filius veracis veritas sum. Pater verax, Filius veritas, quid putamus esse amplius? Cogitemus si possimus, quid est amplius, verax an veritas. De quibusd a pietate, non pietas a pio. Potest enim esse pietas, etsi ille qui pius erat, factus est impius. Ipse perdidit pietatem, pietati nihil abstulit. t castitas? Castitas plane plus est quam castus. Si enim castitas non esset, unde esset iste castus, non haberet: si autem noluerit esse castus, castitas integra perseverat. Si ergo plus pietas quam pius, plus pulchritudo quam pulcher, plus castitas quam castus; numquid dicturi sumus plus veritas quam verax? Si hoc dixerimus, Filium incipiemus dice
Abbreviated transcription (Latin):
unum : quantomagis pater & filius & sp̃ssc̃s. ds unus: lumenunum.
numq principium.& audiamus gͦ principium: qd loquitur uo
Multa inquit habeo deuobis loqui & iudicare. Meministis quod ait.
ego non uidico quenquam. Eece modo dicit: multa habeo deuobis loqui
& udicare. Sed aliudẽ. non uidico : aliud ẽ. non habeo udicare. Non
udico : dixit ad presens. Uenerat enim ut saluar& mundum: non ut
udicaret mundũ. Quod autem dicit: multa habeo deuobis loqui &
iudicare : uidicium futurum dicit. Ideo enim ascendit: ut ueniat
iudicare uiuos & mortuos. Nemo iustͥus iudicabit: quam qui iniuste
uidicatus ẽ. Multa inquit habeo deuobis loqui & iudicare: sed qui me misit
rax ẽ. Uidete quem ad modum patri doe głam: ęqualis filius. Exem¬
plum enim nobis pręboꝵ: & tanquam in cordibus nr̃is loquitur. O
homo fidelis: si euangelium meum audis: dicit tͥ dñs ds tuus. Ubi ego
in principio u̾bum. ds apud dm̃ : aequalis patri. coęternus gignenti.

Expanded text:
unum, unumque principium? 6. Audiamus ergo principium quod loquitur nobis. Multa, inquit, habeo loqui de vobis et judicare. Meministis quod ait, Ego non judico quemquam : ecce modo dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare. Sed aliud est, non judico; aliud, habeo judicare. Non judico, dixit ad praesens; venerat enim ut salvaret mundum, non ut judicaret mundum : quod autem dicit, Multa habeo de vobis loqui et judicare, judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus est. Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare: sed qui me misit, verax est. Videte quemadmodum Patri det gloriam aequalis Filius. Exemplum enim nobis praebet, et tanquam in cordibus nostris loquitur: O homo fidelis, si Evangelium meum audis, dicit tibi Dominus Deus tuus, ubi ego in principio Verbum Deus apud Deum, aequalis Patri, coaeternus gignenti,
Abbreviated transcription (Latin):
Ille ẽ. enim qui promitat sanitatem : quimiseratꝰ ẽ. inuia semi iuiuo
ãlatronibis derelicto. infudit oleum & uinum: curauit uulnera.
leuauit inuimentum: ꝑduxit instabulum. ftabulario commen¬¬
clauit. Cui stabulario.⁊ Forte illi qui dixit: proxp̃o legatione
fungunur. Dedit etiam duos nummos: qui impenderentur saucio
curando. forte ipsa st̃ duo praecepta: inquibus tota lex pendet & prophȩ
Ergo fratres aeccła hoc tempore inqua saucius sanatꝰ: stabulum ẽ. uia-¬
toris. sed ipsi a eccłȩ sursum ẽ. hereditas possessoris: iħu xp̃i dñi nr̃i.

Expanded text:
Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latronibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? Forte illi qui dixit, Pro Christo legatione fungimur . Dedit etiam duos nummos, qui impenderentur saucio curando : forte ipsa sunt duo praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Ergo, fratres, et Ecclesia hoc tempore, in qua saucius sanatur, stabulum est viatoris: sed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris. TRACTATUS XLII.
Abbreviated transcription (Latin):
sum implere quod dictum ẽ: non concupisces. Quid gͦ opusẽ. ut impleas.
Uost concupiscentias tuas non eas. Mane inseruitute di: in libertate xpĩ.
iente serui legi ditui : nolite dare concupiscentiis tius. Sequendo
eas: iures eis addis. Dando eis uires: quomodo uncis. quando contratẽ
inimicos nutris uiribus tius.a. Quaeigitur libertas plena atq ꝑfecta
in illo dño iesu qui dixit. siuos filius liberauerit. tuncuere liberieritis.
Quando plena & ꝑfecta lib̾tas erit. & Quando nullae inimicitiae. qͥndo
nouis simamimica destruetur mors. Oportet gͦ corruptibile hoc
contentio tua. a Quid ẽ. ubi ẽ. mors contentiotua. Caro concupis
uigebat. Ubiẽ. mors contentio tua. a lamuiuemus. iam non mori.¬
einur : in illo qui pronobis mortuus ẽ. & resurrexit: ut qui uiuunt
inquit iam nonsibi uiuant. sedei quipronobis mortuus ẽ. & resur-¬
rexit. Praecemur medicum saucii: portemur instabulum curandi.

Expanded text:
sum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, sum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tmente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris viribus tuis? 13. Quae igitur libertas plena atque perfecta in illo Domino Jesu qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruetur mors. Oportet enim corruptible hoccontentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio tua? Caro concupiscvigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexit: ut qui vivunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Precemur medicum saucii, portemur in stabulum curandi.
Abbreviated transcription (Latin):
quod frenaretur. a Et hoc debet conari omis qui attendit ad ꝑfectionẽ.
it et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obȩdiendum mbra: cotid
inproficiente minuatꝰ. Uelle inquit adiacet michi: ꝑficere autem bo¬
num non. Nunquid dixit. non michi adiacet facere bonum. a Si hoc
dixisset: spesnulla eet. Non ait. non michi adiacet facere: sed non m
liacet ꝑficere. Quȩ ẽ. perfectio boni : nisi consummatio & finis mali. a¬
Quȩ ẽ. autem consummatio mali. nisi quod lex dicit. non concupisces.
Omnino autem non concupiscere. ꝑfectio boni ẽ: quia consummatio mali
ẽ. hoc dicebat ille. Perficere bonum non michi adiacet: quia ñ poterat
facere ut nonconcupiscerꝙ. Faciebat tantum ut concupiscentiam refrenari
ut concupiscentiȩ non consentir&: & concupiscentiȩ menbra ad satellitiũ
non preb eret. Perficere gͦ inquit bonum: non michi adiacet. Nonpos¬

Expanded text:
quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisi consumptio et finis mali? Quae est autem consumptio mali, nisi quod Lex dicit, Non concupisces ? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non pos
Abbreviated transcription (Latin):
ait ipse apostolus. Nongꝰ regnet peccatum inur̃o mortaliin corpore adoboe-¬
diendum desideriis eius : neq exhibeatis menbraurã arma iniquitatis peccato.
dare mae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret istaira irratio-
nabilis : nisi peccatum eẽt. in menbris. Sed tolle illiregnũ. Non habeat
arma : unde contrate pugnet. Disce etiam non surgere : cum arma non¬
oeperit inuenire. Non ex hibeatis menbra ur̃a: armainiquitatis pecca
alio quin toti captiui eritis: & non erit dicere. mente seruio legi dĩ. Mens
enim si teneat arma: menbra non mouentur in ministerium furentis
peccati. Teneat arcem imperator interior : quia sub maiore imperatore
uiuandus assistit. Frenet iram : coheroeat concupiscentiã. In est tan
quod frenetur : non ẽ. quod coherceatur. inẽ. quod teneatꝰ. Quid autem
uolebat ille uistus : mente seruiens legi dĩ: nisi ut omnino non eẽt.

Expanded text:
ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obeait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibnon ait non sit, sed non regnet, quandiu peccatum necesse est esse in membris nabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset
Abbreviated transcription (Latin):
me in lege peccati. quȩ ẽ. inmenbris meis. Exparte hac sentit captiuitatem:
ibinon e. implcta nistitia. Namubi condelectatur legidi: non captiuus
sedlegis amicus ẽ: & ideo liber quia amicꝰ. Quid gͦ exeo quod restat.a
Quid nisi respiciamus ad illum qui dixit. siuos filius liberauerit: tunc
uere lib̾i eritis. Deniq & ipse qui loquebat᷑ : ad illum respexit. Infelix ego
homo quisme lib̾abit inquit decorpore mortis huius.a Gradĩ ꝑiħm xp̃m¬
inmnrm. Ergo suos filius liberauerit: tunc uere liberi eritis. Deniq
ita conclusit. Igitur ipse egom̃te seruio legi dĩ: carne autem legi peccati.
Ipsc ego inquit. Non enum duo sumus internos contrarii : de diuersis prin-¬
cipiis uenientes: sedipse ego mente seruio legidĩ: carneautem legi dp̃ eccati.
quam dui languor obluctatꝰ saluti. Sedsi carne seruis legi peccati: fac quod

Expanded text:
me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad illum respexit: « Infelix ego homo, quis me liberabit, inquit, de corpore mortis hujus? Gratia Dei pm. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ.a. Ergo exeo quodremansit aliquid infirmitatis: audeo dicere. ex
quaparte seruimus dõ liberi sumus : ex quaparte seruimus legi peccati.
adhuc serui sumus. Undedicit apłs: quoddicere coeperamus. Condele
legi dĩ. scđm interiorem hominem. Ecce unde liberi: unde condelectamꝰ
legi dĩ. lib̾tas enim dlectat. Nam quam diu timore facis qd iustum ẽ.
ondeus tẽ delectat. Quam du te non delectat: adhuc seruus facis. Delectat te:
& liber es. Noli tunere poenam: sed aia iusticiam. Nondum potes amare iusti
ciam : time uel poenam. ut peruenias ad amandam iusticiam. Ergo iam
ille exparte suꝑiore lib̾um se eẽ. sentiebat: unde dicebat. Condelector legi dĩ
scđm interiorem hominem. Delectat me lex: delectat me quod uib& lex
delectat me ipsa iustitia. Uideo autem aliam legem in menbris meis: haec ẽ.
quae remansit infirmitas. repugnantem legi mentis meae: & captiu antem

Expanded text:
non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce unde liberi, unde condelectamur legi Dei: libertas enim delectat. Nam quamdiu timore facis quod justum est, non Deus te delectat. Quamdt liber es. Noli timere poenam, sed ama justititiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem
Abbreviated transcription (Latin):
Siquis sine crimmine ẽ. Sicutiẽ. homicidium: adulterium. aliqua immun-¬
dicia fornicationis: furtum. fraus. sacrilegium: & cȩçera hiuusmodi.
Cum ꝯperit homo non hab̾e ca. debet autem non hab̾e om̃is xp̃ianus homo.
incipit caput crigere adlib̾tatem. Sed ista inchoata ẽ: non ꝑfecta: lib̾tas. Quar
inquit aliquis. non ẽ. ꝑfecta libertas.a. Quia uideo aliam legem in menbris
meis: repugnantem legi mentis meȩ. Nonenim quod uolo ago ait: sed quod
tota. nondum pura: nondum plena lib̾tas. quia nondum aeternitas. Ha-¬
benius enim exparte infirmitatem : ex parte accipimus libertatem. Quic¬
quidpeccatum ẽ: anobis: antea deletum ẽ. in baptismo. Nunquit quia
deleta ẽ. iniquitas tota. nullaremansit infirmitas. & Si non remansisset.
ine peccato hic uiueremꝰ. Quis autem audeat hoc dicere. nisi suꝑbus. nisi
miscdia liberatoris indignus: nisi quise ipsum uult deciꝑe. & in quo ueritas

Expanded text:
Si quis sine crimine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunSi quis sine crimine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christianus homo, incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae: non enim quod volo ago, ait, sed quod tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur sine crimine. Nulla enim quęrela iusta ẽ. deiis in rebus humanis:
qui non habent crimen. Crimen. ẽ. autem peccatum graue: accusatione
& damnatione dignis simum. Non gͦꝰ dis̃ quȩdam peccata damnat : quȩdam
stificat & laudat. Nulla laudat: odit omnia. Quomodo odit medic
aegritudinem aegroti: & id agit curando ut egritudo pellatur. deger
lcuetur : sic ds̃ grãsua hoc innobis agit ut peccatum consumatur. homo
liberetur. Sed quando consumitur inquies. & Siminuitur: quare non
nsumitur.o Minuitur autem inuita proficientium: quod inuita co¬
sumitur perfectorum. Erima ẽ. gͦ libtas: carere criminibus. Iđo & apostolꝰ
paulus: quando elegit ordinandos uel presbiteros uel diacones. & quicunq
orcdinandus. ẽ. ad praeposituram aeccłae: non ait siquis sine peccato ẽ. Hoc
um sidiceret: omnis homo reprobaretur. nullus ordinaret᷑ Sedait.

Expanded text:
ligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his in rebus humanis, ligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his in rebus humanis, qui non habent crimen. Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectorum. 10. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait,
Abbreviated transcription (Latin):
euangelium. ẽ. in epła sua dicentem. Si dixerimus inquit quia pecca-¬
tum non habemus: nosipsos decipimus. & ueritas innobis non ẽ. Solꝰ
cdicere potuit: inmortuis liber. Desolo dici potuit : qui non noue¬
rat peccatum. De solo dici potuit: & enim expertus ẽ. omnia scdin si-¬
militudinem sine peocato. Solus dicere potuit: ecce ueniet princeps
mundi : & inme nichil inueniae. Quencunq alium licet iustum¬
discusseris: non omnimodo. ẽ. sine peccato. Nec qualis crat iob: eui dñs tale
testimonium ꝑhibebat. ut diabolus inuideret: & postularet temptandum
temptans supcraretur. ut ille probaret᷑. Idõ autem ille probatus ẽ. non qͥa
latebat dm̃ coronandus : sedut innotesceret hominibus imitandus. Etiam
ipse iob quiddicit. a Quis enim mundus. Nec infans cuius ẽ. unius diei
uita suꝑ terram. Sed plane multi iusti dicti sunt sine querela: quod intel-¬

Expanded text:
Evangelium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccaEvangelium est, in Epistola sua dicentem, Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justumdiscusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille probaretur . Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Sed plane multi justi dicti sunt sine querela, quod intel