comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ. ꝓfccto cũ ei soli ea que do debet᷑ seriitute serumꝰ. dño
deo soli serure nos confidimus. Ergo inquis ds pat̃ pars
est aei. Absit. Tres eium ꝑsone sunt. pater et filius et sp̃s
sc̃s. Et̃ hi tres quia unius substantie sunt. unum sunt.
et summe unum sunt. Ubi nulla ẽ naturararum:
nulla est diuersitas uoluntatum. Si autem natu.¬
ra unum ẽẽnt: et consensione non essent. non scun me
unum essent. Si uͦ natura dispares ẽẽnt. unum
non essent. Hi gͦ tres qui unum sunt ꝓpter uiessa¬
bilem coniunctionem deitatis. qua in effabiliter co¬
pulantur: d̾s unus est. Porro autẽ xp̃c una ꝑsona
ẽ germine substantie. quia ds et homo est. Nec tam̃
deus pars huius persone dici potest. Alioquin filiꝰ
ddei dds. antequã susciperet formam sctui. non etat
totus. et creuit cum homo diuinitati eius accessit.
Qđ si inuna persona absurdissime dicitur quia
pars rei ullius esse non potest ds. qͣntomagis parꝰ

Expanded text:
 cum ei soli ea quae Deo debetur servitute servimus, Domino Deo soli nos servire confidimus. 2. Ergo, inquis, Deus Pater pars est Dei. Absit. Tres enim personae sunt Pater et Filius et Spiritus sanctus: et hi tres quia unius substantiae sunt, unum sunt, et summe unum sunt, ubi nulla naturarum, nulla est diversitas voluntatum. Si autem natura unum essent, et consensione non essent, non summe unum essent: si vero natura dispares essent, unum non essent. Hi ergo tres, qui unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis, qua ineffabiliter copulantur, unus Deus est. Porro autem Christus una persona est geminae substantiae, quia et Deus et homo est. Nec tamen Deus pars hujus personae dici potest: alioquin Filius Dei Deus antequam susciperet formam servi, non erat totus, et crevit cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurdissime dicitur, quia pars rei ullius esse non potest Deus; quanto magis pars
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem. non sccłm urm errorem trinitas
unus ẽ deus. beatus ⁊ solus potens. rex re¬
gum ⁊ dominꝰ dominantium. Nunquid
enim ueluos dicere audetis filium non ẽẽ
regem regũ ⁊ dũm dominantium. de qͦ
inter cetera scriptum ẽ in apocalypsi io¬
hannis et ipse calcat torcular uini po¬
tentis. et intunica ⁊ infemore habet no¬
men scriptum. rex regum ⁊ dominꝰ domi¬
nantium: Sed ne forte dicatis quod nom̃
patris filius habebat scriptum inueste
et in femore: alio loco eiusdem libri suꝑius
legitur. et agnus uincet eos. qm̃ dominꝰ
dominantiũ est. ⁊ rex regum. Quappt̃
scdm uos duosunt reges regum. ⁊ domini
dominantium. ⁊ contra uos est si de pa¬
tre tantum ait apłs. beatus ⁊ solꝰ potenᷤ
rex regum ⁊ dominꝰ dominantium. Uerũ

Expanded text:
veritatem, non secundum vestrum errorem, Trinitas veritatem, non secundum vestrum errorem, Trinitas unus est Deus: beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium. Numquid enim vel vos dicere audetis Filium non esse Regem regum et Dominum dominantium? De quo inter caetera scriptum est in Apocalypsi Joannis: Et ipse calcat torcular vini potentis, et in tunica et in femore habet nomen scriptum, Rex regum et Dominus dominantium . Sed ne forte dicatis quod nomen Patris Filius habet scriptum in veste et in femore; alio loco ejusdem libri superius legitur: Et Agnus vincet eos, quoniam Dominus dominantium est et Rex regum . Quapropter secundum vos, duo sunt reges regum et domini dominantium: et contra vos est, si de Patre tantum ait Apostolus, Beatus et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
mo hominum uidit nec uidere pocest
cui ẽ honor ⁊ gloria in scła scłorum am̃.
Nichil hic uideo clictum. quod non con¬
ueniat trinitati. S ut taceam de sp̃n
scõ quem nec saltim minorem filio deum
uultis. quia omnino deum ẽẽ non uul¬
tis sufficit ut uos de patre coniuncamꝰ
et filio. Nunquid enim quia dixit
gͥ quecunꝙ pater facitt hec ⁊ filius similiter
facit Quandoquidem pater ut putas iuuifi¬
cat omnia quod filius non facit: Deinde uͥ ait
sicut pater suscitat mortuos ⁊uuificat. sicr
filius quos uult uinificat quomodo uerũ
est si pater sine filio uiuificat omnia: Quomͦ
quod addidit. ⁊ xp̃o ihu qui testimonum
reddidit sub poncio pilato bonam confessio¬
nem. de filio ꝓprie dicere uoluit. qui a
filius quidem sicut pater iuuificat omnia
sed sub poncio pilato in forma serui filiũ no¬
uimus passum fuisse non patrem. Deide
subiungitur. Ut serues mandatum sine ma
licet aduentum domini xp̃i ostendet utiq
ds: quod non solus ẽ pater. Quia scđm ue

Expanded text:
ec videre potest; cui est honor et gloria in saecula saeculorum. Amen . Nihil hic video dictum quod non conveniat Trinitati. Sed ut nunc taceam de Spiritu sancto, quem nec saltem minorem Filio Deum vultis, quia omnino Deum esse non vultis, sufficit ut vos de Patre convincamus et Filio. Numquid enim quia dixit que. Pater facit, haec et Filius similiter facit? Quandoquidem Pater, ut putas, vivificat omnia, quod Filius non facit. Deinde ubi ait, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat ; quomodo verum est, si Pater sine Filio vivificat omnia? Proinde quod addidit, Et Christo Jesu qui testimonium reddidit sub Pontio Pilato bonam confessionem; de Filio proprie dicere voluit: quia Filius quidem sicut Pater vivificat omnia; sed sub Pontio Pilato in forma servi Filium novimus passum fuisse, non Patrem. Deinde subjungitur, Ut serves mandatum sine maclicet adventum Domini Christi; ostendet utique Deus, quod non solus est Pater, quia secundum
Abbreviated transcription (Latin):
utas deum patrem cum fillio et spititu sc̃o.
unum dm̃ esse non posse. Times enim ue pa-¬
ter solus nonsit unus ds̃. sed pars unius dei.
qui constat ex tribus. Noli cumere. Nulla fit
partium in deitatis unitate diuisio. Unus est
lo scrupulo agnoscimꝰ. quando audimus et le¬
gimus. dñm dm̃ tuum adorabis. ⁊ illi seriues:

Expanded text:
utas Deum Patrem cum Filio et Spiritu sancto unum Deum esse non posse: times enim ne Pater solus non sit unus Deus, sed pars unius Dei qui constat ex tribus. Noli timere, nulla fit partium in deitatis unitate divisio. Unus est ine ullo scrupulo agnoscimus, quando audimus et legimus: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies .
Abbreviated transcription (Latin):
trem. quamn
substantia patris ꝑ genitum filium:
Restat gͦ ut soli sapienti deo gloria sit
⁊ filii ⁊ spiritus sc̃ĩ. ubi precipue comĩ¬
data ẽ huius in diuidue gloria trinita¬
tis. Deus itaq quod est ipsa trinitas ꝓp¬
terea solus sapiens recte clicitur. qi
solus sccłm substanciam suam sapiens
est. non sccłm accidentem uel accedentẽ
par ticipationem sapientie. sicut sa¬
pienꝰ ẽ rationalis quecunꝙ oreatu¬
ra. Quod uͦ adclitum ẽ cui ut cdicere¬
tur. cui gloria cum sufficeret. si dictum
eẽt ei autẽ gloria: inusitatam nr̃e
lingue indicat locutionem. non sen¬
sum quem requiramus. uel de quo
ambigamus insinuat. Quid enim
sensui deperit si dicatur ei gloria

Expanded text:
trem, quam trem, quam substantia Patris per genitum Filium? Restat ergo ut soli sapienti Deo gloria sit et Filii et Spiritus sancti ; ubi praecipue commendata est hujus individuae gloria Trinitatis. Deus itaque, quod est ipsa Trinitas, propterea solus sapiens recte dicitur, quia solus secundum substantiam suam sapiens est: non secundum accidentem vel accedentem participationem sapientiae, sicut sapiens est rationalis quaecumque creatura. Quod vero additum est, cui, ut diceretur, cui gloria; cum sufficeret si dictum esset, Ei autem gloria: inusitatam nostrae linguae indicat locutionem; non sensum quem requiramus, vel de quo ambigamus, insinuat. Quid enim sensui deperit, si dicatur, Ei gloria,
Abbreviated transcription (Latin):
confitentes. aꝑtissime duos deos ⁊ dños
maiorem unum. minorem alterum dici¬
tis. ⁊ reas uos scołm errorem ur̃m p̃cepti
huius uiolati ẽẽ monstratis. quia non so¬
lum maiori. uerumetiã minori ea que do¬
mino deo debetur seruitute seruitis. Ubi
autẽ dixit apłs soli sapienti deo. eñ scri¬
beret ad romanos. in fine epłe sic loquit᷑
mysterii temporib eternis taciti. manifesta¬
ti autem nunc ꝑ scripturam ꝓpħarum. se¬
cundum preceptum eterni dei. inobedien¬
tiam fidei in omnes gentes cogniti soli sa
rum. Hoc estei qui potens ẽ uos confir¬
mare soli sapienti deo gloria secula seculorum
Quod aũtem int̃positum est per iħni
xp̃m: utrum soli sapienti deo. ꝑ iħm
gatur. non participando sed gignen
gloria deo soli sapienti: uidetur ambi
sapiens ds̃ pater. cum secundum substantiam
suam non dubitandum sit eum esse sapientẽ
pociusq sit substantia filii per gignentem pa¬

Expanded text:
confitentes; apertissime duos deos et dominos, confitentes; apertissime duos deos et dominos, majorem unum, minorem alterum dicitis: et reos vos, secundum errorem vestrum, praecepti hujus violati esse monstratis, quia non solum majori, verum etiam minori, ea quae Domino Deo debetur servitute servitis. 2. Ubi autem dixit Apostolus, Soli sapienti Deo; cum scriberet ad Romanos, in fine Epistolae sic loquitur: mysterii temporibus aeternis taciti, manifestati autem nunc per Scripturam Prophetarum; secundum praeceptum aeterni Dei, in obedientiam fidei in omnes gentes cogniti; soli sacula saeculorum . Hoc est, Ei qui potens est vos confirmare, soli sapienti Deo gloria in saecula saeculorum. Quod autem interpositum est, per Jesum Christum; utrum soli sapienti Deo per Jesgatur, non participando, sed gignendgloria Deo soli sapienti, videtur ambigt sit sapiens Deus Pater; cum secundum substantiam suam non dubitandum sit eum esse sapientem, potiusque sit substantia Filii per gignentem Pa
Abbreviated transcription (Latin):
parabiles sunt. sicetiam si dictum ẽẽt soli
sapienti patri. simul intelligi deberet et
filius. quia inseparabiles sunt. Cum uͦ
non sit lictum soli sapienti patri. sed
soli sapienti deo. et d̾s unus sit ipsa trini¬
tas. multo ẽ facilior nob̾ huiis solutio
questionis ut sic intelligamus solum de¬
um sapientem. sicut intelleximus solum
sumus. ne male intelligentes. uel pocuis
non indelligentes contra hoc preceptum
rabis ⁊ illi soli seriuies. ut seriure ꝑmittere¬
nuir ⁊ filio. plus tamen patri tanquam
maiori. minus autem filio tanquam mi¬
nori deo. sed dictum est dominũ deũ tuũ
adorabis. ⁊ illi soli seriues. soli seilicet om̃i¬
potenti. solisapienti deo. ut uos repellere¬
mini qui nolentes accipere. unum sosũ
deum. patrem ⁊ filium et sp̃m sc̃m. et
dicentes unum dominũ dm̃ cui soli ser¬
uendumẽ non eẽ nisi deum patrem. et
tamen etiam filium deum ⁊ dominum

Expanded text:
parabiles sunt: sic etiam si dictum esset, Soli parabiles sunt: sic etiam si dictum esset, Soli sapienti Patri; simul intelligi deberet et Filius, quia inseparabiles sunt. Cum vero non sit dictum, Soli sapienti Patri; sed Soli sapienti Deo; et Deus unus sit ipsa Trinitas: multo est facilior nobis hujus solutio quaestionis; ut sic intelligamus solum Deum sapientem, sicut intelleximus solum sumus: ne male intelligentes, vel potius non intelligentes, contra hoc praeceptum rabis, et illi plus servies; ut servire permitteremur et Filio, plus tamen Patri tanquam majori, minus autem Filio tanquam minori Deo: sed dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies ; soli scilicet omnipotenti, soli sapienti Deo; ut vos repelleremini, qui nolentes accipere unum solum Deum Patrem et Filium et Spiritum sanctum, et dicentes unum Dominum Deum, cui soli serviendum est, non esse nisi Deum Patrem, et tamen etiam Filium Deum et Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
potem gigneret. scdm ur̃am mirabilẽ
sapientiam impotens diceretur. Si¬
militer etiam ille si nepotem ñ gigne¬
ret auo suo. ⁊ pro nepotem proauo suo
non auob̃ appellaretur om̃ipotens. Nec
impleretur generationis series. si semꝑ
alter ex altero nasceretur. nec eam per¬
ficeret ullus. si non sufficeret ullus om̃i¬
potens. Itaq omnipotentom genuit fili¬
um. qm̃ quecunꝙ pater facit. Hec et
filius similiter facit. filium qiuippe ipsum
genuit utiq patris natura. non fecit.
ubi ait apłs soli sapienti deo. non dissimi¬
lis error ẽ ur̃. S quod uob̃ respondimus de
potentia. hoc etiam de sapientia respondemꝰ.
Si enum dixisset apłs. soli sapienti patri.
nec sic inde filium separaret. Non enim
quia in apoca lypsi legitur de filio. habens
nomen scriptum quod nemo scit nisi ipse.
ideo pater nescit hoc nomen: a quo ẽ insepa¬
rabilis filius. Sicut gͦ scit ⁊ pater quod
nemo scire clictus est nisi filius quia inse¬

Expanded text:
potem gigneret, secundum vestram mirabilem potem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam impotens diceretur. Similiter etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem proavo suo, non a vobis appellaretur omnipotens: nec impleretur generationis series, si semper alter ex altero nasceretur; nec eam perficeret ullus, si non sufficeret unus. Omnipotens itaque omnipotentem genuit Filium; quoniam quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit. Filium quippe ipsum genuit utique Patris natura, non fecit. ubi ait Apostolus, Soli sapienti Deo; non dissimilis error est vester: sed quod vobis respondimus de potentia, hoc etiam de sapientia respondemus. Si enim dixisset Apostolus, Soli sapienti Patri; nec sic inde Filium separaret. Num enim quia in Apocalypsi de Filio legitur, Habens nomen scriptum, quod nemo scit nisi ipse ; ideo Pater nescit hoc nomen, a quo est inseparabilis Filius? Sicut ergo scit et Pater quod nemo scire dictus est nisi Filius, quia inse
Abbreviated transcription (Latin):
re potuerunt. & cuicunq nature ratio¬
nali prestatur ut peccare non possit. nõ
ẽ hoc nature ꝓpue. sed dei gratie. Ac ꝑ hoc
solus ds̃ habet immortalitatem. qui nõ
cuiusquam gratia sednatura sua non po¬
teit. nec potuit aliqua conuersione
mutati. Nec potuit. nec poterit aliqua
mutatione peccare. Quem sccłm na¬
turam qua deus ẽ. nemo hominum ui¬
dit. Nec uidere potest. sed poterit aliquando.
si ad illum numerum hominum ꝑtinet
de quib dictum est. beati mundo corcde.
quia ipsi deum uidebunt. Cui deo. idest pa¬
tri ⁊ filio ⁊ sp̃u scõ. que trmitas unus est
cdeus. honor ⁊ gloria in scła scłorum amen.
Absit autem ut quorodo putas ideo pat
sit potentior filio quia creatorem genuit
pater. filius autem non genuit creatorẽ.
Neq enim non potuit. s non oportuit.
Immoderata enim ẽẽt duuina generatio:
si genitus filius nepotem gigneret pa¬
tri. quia ⁊ ipse nepos nisi auo suo prone¬

Expanded text:
re potuerunt. Et cuicumque creaturae ratiore potuerunt. Et cuicumque creaturae rationali praestatur ut peccare non possit, non est hoc naturae propriae, sed Dei gratiae. Ac per hoc solus Deus habet immortalitatem, qui non cujusquam gratia, sed natura sua, nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari, nec potuit nec poterit aliqua mutatione peccare. Quem secundum naturam qua Deus est, nemo hominum vidit, nec videre potest: sed poterit aliquando, si ad illum numerum hominum pertinet, de quibus dictum est, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Cui Deo, id est Patri et Filio et Spiritui sancto, quae Trinitas unus est Deus, honor et gloria in saecula saeculorum. Amen. 3. Absit autem ut, quomodo putas, ideo sit Pater potentior Filio, quia creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit creatorem. Neque enim non potuit, sed non oportuit. Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri: quia et ipse nepos, nisi avo suo prone
Abbreviated transcription (Latin):
dominꝰ dominantium. qrũ solus habet
unmortalitatem. ⁊ lucem habitat in¬
accessibilem. Q quomodo erit uerum ac¬
celite ad eum ⁊ illuminamini. nisi quia
hoc nemo potest. si dese quisꝙ presump¬
serit. sed si ipse donauerit: Immorta¬
litatẽ autẽ d̾s habere dicitur solus
quia ẽ umnmutabilis solus. In oram
enim immutabili natura non nulla
mors est ipsa mutatio. quia facit aliqͥd
in ea non ẽẽ quoderat. Proide ⁊ ipsa am¬
ma humana. que ꝓpterea dicitur ĩmor¬
talis. qm̃ qualitercunq scdm modũ su¬
um nunquam desinit uiuere. habet
tamen pro ipso modo suo quandã mor¬
tem suam. Quia si iuste iuuebat ⁊ peccat.
moritur iusticie. Si peccatrix erat ⁊ iuis¬
tificatur. moritur peccatõ. ut alias
mutationes eius taceam. de quib
longum ẽ disputare. & creaturarum
natura celestium mori potuit. quia pec¬
care potuit. Nam ⁊ angłi peccauerunt.
⁊ demones facti sunt: quorum ẽ diabolꝰ
princeps. & qui non peccauerunt. pecca¬

Expanded text:
s habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem. Et quomodo erit verum, Accedite ad eum, et illuminamini ; nisi quia hoc nemo potest, si de se quisque praesumpserit, sed si ipse donaverit? Immortalitatem autem Deus habere dicitur solus, quia est immutabilis solus. In omni enim mutabmors est ipsa mutatio, quia facit aliquid in ea non esse quod erat. Proinde et ipsa anima humana, quae propterea dicitur immortalis, quia qualitercunque secundum modum suum nunquam desinit vivere, habet tamen pro ipso suo modo quamdam mortem suam. Quia si juste vivebat et peccat, moritur justitiae. Si peccatrix erat et justificatur, moritur peccato: ut alias ejus mutationes taceam, de quibus longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit: nam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et qui non peccaverunt, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem. ut illos etiam demonib cõpa¬
ret dicens. Cu credis qm̃ unus ẽ deus: be¬
ne facis. & demones credunt ⁊ contremis¬
cunt. Quid breuius uerius uehementiꝰ di¬
ci potuitꝰ. cum ita euangłium legamus.
hoc dixisse demonia. cum xp̃m filium
dei confiterentur. ⁊ ab illo corriperentur
quod in petri confessione laudatum est.
Quid proderit ait iacob fr̃s mei. si fidem
dicat se quis habere opera autem non ha¬
beat. Niuiquid potest fides saluare eum:
Dicit etiam quia fides sine operib mortua
ẽ. Quousq gͥ se fallunt qui de fide mortua
sibi uitam ꝑpetuam pollicentur: Qua¬
ꝓꝑter diligenter oportet attendere quomͦ
ad intelligendum difficilis. ubi ait. fun¬
damentũ enim aliud nemo potest pone¬
re preter id quod positum ẽ quod ẽ xp̃c

Expanded text:
ad salutem, ut illos etiam daemonibus compaad salutem, ut illos etiam daemonibus comparet, dicens, Tu credis, quoniam unus est Deus: bene facis; et daemones credunt, et contremiscunt. Quid brevius, verius, vehementius dici potuit, cum et in Evangelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum Filium Dei confiterentur, et ab illo corriperentur , quod in Petri confessione laudatum est ? Quid proderit, ait Jacobus, fratres mei, si fidem dicat se quis habere, opera autem non habeat? Numquid poterit fides salvare eum? Dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est . Quousque ergo falluntur, qui de fide mortua sibi vitam perpetuam pollicentur? 3. « Quapropter diligenter oportet attendere quomodad intelligendum difficilis, ubi ait: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id quod positum est, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
rima ꝓpositio tua ẽ utrum aliquando
qui sint post baptismum peccatores.
exeant degehenna. Aliquantorum namq
suꝑ hoc diuersa inquis sententia ẽ. responden¬
tium. sicut iustorum premium ita pecca¬
tortim finem non habere tormenta. Asseue¬
rare ⁊ enim cupiunt. tam ꝑpetem uin¬
dictam manere quam premium. Quib
contͣ prescribitur euangłica illa sentencia
que ait. non exies inde. donec reddas noui ᷤ¬
simum quadrantem. Suꝑ est gͦ. ut hoc
reddito possit exire. Credimus hoc ⁊ apłi
diffirationi dĩcentis. Ipse autem saluus e¬
rit: sic tamen quasi ꝑ ignem. Sed qm̃ alibi
legimus inquis ⁊ noncognorut eam. donec
peꝑit. quod ita interpretari non possumꝰ
iccirco de hoc cupimus fieri certiores. Huc
usq est ꝓpositio tua. Cui respondeo ex libro
meo qui sic inscribitur de fide ⁊ operibus
ubi de hac re italocutus sum. Iacobus in¬
quam autẽ tam uehement̃ infestus ẽ eis
qui sapiunt fidem sine operib ualere

Expanded text:
ropositio tua est, « Utrum aliquando, ropositio tua est, « Utrum aliquando, qui sunt post Baptismum peccatores, exeant de gehenna. Aliquantorum namque super hoc, inquis, diversa sententia est, respondentium, sicut justorum praemium, ita peccatorum finem non habere tormenta. Asseverare etenim cupiunt tam perpetem vindictam manere, quam praemium. Quibus contra praescribitur evangelica illa sententia, quae ait, Non inde exies, donec reddas novissimum quadrantem . Superest ergo ut hoc reddito possit exire. Credimus hoc et Apostoli definitione dicentis, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Sed quoniam alibi legimus, inquis, Et non cognovit eam, donec peperit , quod ita interpretari non possumus; idcirco de hoc cupimus fieri certiores. » Huc usque est propositio tua. 2. Cui respondeo ex libro meo, qui inscribitur, de Fide et Operibus, ubi de hac re ita locutus sum: « Jacobus, inquam, tam vehementer infestus est eis qui sapiunt fidem sine operibus valere
Abbreviated transcription (Latin):
inde regressus sum ꝑ actis apud nr̃os qͥn¬
decim dieb. qui me post absentiam du¬
turnam curare alia compulerunt. Nam
post tres menses redire ꝑmissus sum. res¬
cribere ista non distuli. et abste missis que¬
stionib que ame ꝑdiuersa opuscula nĩa
iam fuerant ꝑtractate. ex eisdem opus¬
culis reddere uel solutionem. uel certe
disceptationem meam. Deniꝙ tantũmͦ
nimirum prescius futurorum. elegi da¬
iud sodm cor meum. oum ille talia et
tanta commiserit. ubi tractauerim. et
quomodo id exposuerim non potui repe¬
rire. et utrum sit in aliquo libro uł epła
tulisti noue disputationis necessitatem
in hac mea rescriptione idultimum fe¬
ci. prius uolens ea ponere que habebam
in aliis meis uoluminib preparata. ut
nec studio tue scĩtatis deessem quod mͥ ẽ
gratissimũ. nec alio modo eadem dicere
cogerer. quod m̃ eẽt laboriosissimũ. nec¬
te aliquo amplius adiuuaret. .l.¬

Expanded text:
inde regressus sum, peractis apud nostros quininde regressus sum, peractis apud nostros quindecim diebus, qui me post absentiam diuturnam curare alia compulerunt nam post tres menses redire permissus sum; rescribere ista non distuli, et abs te missis quaestionibus, quae a me per diversa opuscula mea jam fuerant pertractatae, ex eisdem opusculis reddere vel solutionem vel certe disceptationem meam. Denique illud tanimirum praescius futurorum, Elegi David secundum cor meum , cum ille talia et tanta commiserit, ubi tractaverim, et quomodo id exposuerim, non potui reperire, et utrum sit in aliquo libro meo vel tulisti novae disputationis necessitatem, in hac mea rescriptione id ultimum feci, prius volens ea ponere quae habebam in aliis meis voluminibus praeparata: ut nec studio tuae sanctitatis deessem, quod mihi est gratissimum; nec alio modo eadem dicere cogerer, quod mihi esset laboriosissimum, necte aliquo amplius adjuvaret.
Abbreviated transcription (Latin):
assidue coramonente non sinere obliuiꝰ¬
ci. profecto interrogatiom tue mea
responsio defuisset. Erpł lib de cura ꝓmor¬
iber quem prenotaui de octo¬
ad dulcicium questionib. non ẽẽt in hoc
opere commemorandus inter libros me¬
os. cum sit confectus ex his que ame in
aluis antea conscripta sunt. nisi ⁊ disputa¬
tionis aliquid a nob̾ interpositum reꝑiret᷑
ineo. ⁊ uni earum questionum. non ex
opusculo aliquo meo responsionem. sed
tunc que potuit occurrere reddidissem.
Hic liber sic incipit. Quantum michi
uidetur fili dilectissime dulcici. expł retͣe
michi indetur fili dilectis¬
sime dulciei non tardaui
respondere interrogatio¬
nib tius. ꝑ pascha quip¬
pe hoc anno. quo domi
thagine michi missas litteras tue dilec¬
tionis accepi. Post eos autem dies scõs
confestm carthaginem sum profectus.
In qua ciuitate nichil me dictare per¬
misit occupationum que ibi non potest
deesse nunia multitudo. Sed postea quã

Expanded text:
assidue commonente me non sineret obliuisassidue commonente me non sineret obliuisci, profecto interrogationi tuae mea responsio defuisset. gerenda pro morLiber quem praenotavi de octo Dulcitii Quaestionibus, non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex iis quae a me in aliis antea conscripta sunt; nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo alio meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili Dulciti. CAPUT mihi videtur, dilectissime fili Dulciti, non tardavi respondere interrogationibus tuis. Per Pascha quippe hoc anno, quo Dominthagine mihi missas litteras tuae dilectionis accepi. Post eos autem dies sanctos confestim Carthaginem sum profectus: in qua civitate nihil me dictare permisit occupationum, quae ibi non potest deesse, nimia multitudo. Sed posteaquam
Abbreviated transcription (Latin):
non credunt. quanto magis debent
facere. qui credunt ut corpori mor¬
tuo. sed tamen resurrecturo. ⁊ in et̃nita¬
te mansuro impensum officium sit eti¬
am quodam modo eiusdem fidei testimo¬
nium: Quod uero quisq apud memo¬
rias martẏrum sepelitur. Hoc tantum
michi uidetur prodesse defuncto. ut cõ¬
mendans eum etiam martyrum patro¬
cinio affectus supplicationis ꝓ illo auge¬
atur. Habes ad ea que a me putasti ẽẽ
querenda. qualem potui reddere res¬
ponsionem meam. Que si ultra quã
sat ẽ prolixa ẽ: da ueniam. Id enim
factum est amore diucius loquendi
ecum. hunc ergo librum quẽadmodũ
acceperit dilectio tua. rescriptis tius
nouerim. quem tibi perlator eiꝰ faciet
sine dubio gratiorem. faiter scilicet ⁊
as litteras cognitum toto corde susce¬
pi. inuitusꝙ dimisi. Multum enĩ
nos in caritate xp̃i sua presentia
consolatus ẽ. oẽ quod fatendum est
eius instantia tibi parui. Nam cor
meum tanta distendunt. ut nisi ip̃o

Expanded text:
non credunt, quanto magis debent non credunt, quanto magis debent facere qui credunt, ut corpori mortuo, sed tamen resurrecturo et in aeternitate mansuro inpensum eius modi officium sit etiam quodam modo eiusdem fidei testimonium! quod uero quisque apud memorias martyrum sepelitur, hoc tantum mihi uidetur prodesse defuncto, ut commendans eum etiam martyrum patrocinio affectus pro illo supplicationis augeatur. Habes ad ea, quae a me putasti esse quaerenda, qualem reddere potui responsionem meam: quae si ultra quam sat est prolixa est, da ueniam; id enim factum est amore diutius loquendi tecum. hunc ergo librum quemadmodum acceperit uenerabilis dilectio tua, rescriptis tuis nouerim, quem tibi perlator eius faciet sine dubio gratiorem, frater scilicet etas litteras cognitum toto corde suscepi inuitusque dimisi. multum enim nos in caritate Christi sua praesentia consolatus est et, quod fatendum est, eius tibi parui instantia. nam cor meum tanta distendunt, ut, nisi ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ciat᷑. Que cum ita sint. non existimemꝰ
ad mortuos pro quib curam gerius
ꝑuenire. nisi quod pro eis siue altaris si¬
ue or̃onum siue elemosinarum sacrifici¬
is sollempnit̃ supplicamus. Quamius
non proquib fiunt omnib prosint: sed
his tantum aquib dum ninant com¬
paratur ut prosint. S quia non discerni¬
mus qui sint. oporter ea ꝓregeneratis om¬
nib facere. ut nullus eorum pret̃mitta¬
tur ad quos hec beneficia possint ⁊ debeant
puenire. Melius enim suꝑerunt istaeis
quib nec obsunt nec prosunt. quam eis de¬
deriuit quib prosunt. Diligentius tñ
facit hec quisꝙ pronecessarus suis: quod¬
uult ut pro illo fiat similiter a suis. Cor¬
pori autem humando quicquid impen¬
humanitatis officium. sod̾m affectum
quo nemo unquam carnem suam odio
habet. Unde oportet ut quam potest
pro carne proximi. curamgerat. cũ
ille inde recesserit qui regebat. Q si hec
faciunt qui carnis resurrectionẽ

Expanded text:
ciat. Quae cum ita sint, non existimemus ciat. Quae cum ita sint, non existimemus ad mortuos, pro quibus curam gerimus, peruenire, nisi quod pro eis siue altaris siue orationum siue elemosynarum sacrificiis sollemniter supplicamus, quamuis non pro quibus fiunt omnibus prosint, sed eis tantum quibus dum uiuunt conparatur, ut prosint. sed quia non discernimus, qui sint, oportet ea pro regeneratis omnibus facere, ut nullus eorum praetermittatur, ad quos haec beneficia possint et debeant peruenire. melius enim supererunt ista eis, quibus nec obsunt nec prosunt, quam eis deerunt, quibus prosunt. diligentius tamen facit haec quisque pro necessariis suis, quo pro illo fiat similiter a suis. corpori autem humando quidquid inpenhumanitatis officium secundum affectum, quo nemo umquam carnem suam odio habet unde oportet ut quam potest pro carne proximi curam gerat. cum ille inde recesserit qui gerebat. et si haec faciunt, qui carnis resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
secrabant. illo aliud agente. atq hoc cum
ageretur omnino nesciente. An forte ali¬
quando ꝑipsam presentiam martyrum
fiant ista. aliquando ꝑ angłorum. ⁊ utrũ
possint. uel quib signis possint a nobis
duo ista discerni. an ea sentire ac duu¬
dicare non ualeat. nisi qui habeat. illud
donum ꝑ dei spm̃ diuidentem propira ꝓ
dicente discerem. ⁊ ea que audirem ue¬
ra ⁊ certa ẽẽ cognoscerem. aut ego crede¬
rem que nescirem illo dicente que sciret.
Quod si mͥ forsitan de sc̃a scriptura res¬
ponderet. ⁊ diceret. altiora te ne quesieris
et fortiora te ne scrutatus fueris. sed qͦ
precepit tibi dñs illa cogita semꝑ: idetiã
gratanter acciperem. Non enim paruus
ẽ fructus si aliqua incerta ⁊ obscura que
comprehendere non ualemus. clarum sal¬
tim certumq sit nob̾ non ẽẽ querenda.
& quod unusquisq uult discerere pu¬
tans ꝓdesse si sciat. discat non obẽe si nes¬

Expanded text:
secrabant illo aliud agente atque hoc cum secrabant illo aliud agente atque hoc cum ageretur omnino nesciente; an uero aliquando per ipsam praesentiam martyrum fiant ista, aliquando per angelorum; et utrum possint uel quibus signis possint a nobis duo ista discerni, an ea sentire ac diiudicare non ualeat, nisi qui habeat illud donum per dei spiritum diuidentem propria undocente discerem et ea quae audirem uera et certa esse cognoscerem, aut ego crederem quae nescirem illo dicente quae sciret. quodsi mihi forsitan de sancta scriptura responderet ac diceret: altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris, sed quae tibi praecepit dominus, illa cogita semper, id etiam gratanter acciperem. non enim paruus est fructus, si aliqua obscura et incerta, quae conprehendere non ualemus, clarum saltem certumque sit nobis non esse quaerenda, et quod unusquisque uult discere putans prodesse si sciat, discat non obesse, si nes
Abbreviated transcription (Latin):
rabili id gratia potuit non natura. et dei
munere non ꝓpria facultate. Si autẽ ipso
aliud agente siue dormiente. et uisis alii ᷤ
occupato eum mulier uidit in somnis: ꝓ¬
quitur ananie de saulo. et indicat ei
quod saulus uideret ad se uenientẽ ana¬
mam. cum hoc ananias ipse nesciret. Qdͦ¬
libet horum michi responderet ille homo dĩ
⁊ de marty rib ab illo ꝑgerem querere. u¬
trum ipsi assint in somnis. uel quocun¬
ꝙ alio modo uidentib eos in qua figurauo¬
luerint ⁊maxime quando ab eis se torqueri
demones in hominib confitentur ⁊ rogant
eos ut parcant sibi. anista fiant dei nutu
ꝑangłicas potestates. in honorem comm̃¬
dationemq scõrum. ad u̾tilitatem homi¬
num illis in summa quiete positis.⁊ adalia
longe meliora uisa uacantib seorsum a
nobis orantib ꝙ pro nob̾. Nam medio¬
lani apuo scos geruasium ⁊ protasium
martyres expresso nomine sicut defunc¬
torum quos eodem modo cominemorabãt

Expanded text:
rabili gratia utique id potuit, non natura, et dei rabili gratia utique id potuit, non natura, et dei munere, non propria facultate; si autem ipso aliud agente, siue dormiente et uisis aliis occupato, cum mulier uidit in somnis, proquitur Ananiae de Saulo et indicat ei, quod Saulus uidit ad se uenientem Ananiam, cum hoc Ananias ipse nesciret. quodlibet horum mihi responderet ille homo dei, et de martyribus ab illo pergerem quaerere, utrum ipsi adsint in somnis uel quocumque alio modo uidentibus eos in qua figura uoluerint, et maxime quando ab eis se torqueri daemones in hominibus confitentur et rogant eos, ut pareant sibi, an ista fiant dei nutu per angelicas potestates in honorem commendationemque sanctorum ad utilitatem hominum illis in summa quiete positis et ad alia longe meliora uisa uacantibus seorsum a nobis orantibusque pro nobis; nam Mediolani apud sanctos Protasium et Geruasium martyres expresso nomine sicut defunctorum, quos eodem modo commemorabant,
Abbreviated transcription (Latin):
uade inquit dic uxori tue. Uidebit me
nocte proxinra. sed in somnis. & fac¬
tum ẽ. Monuit ꝙ illam quicquid fide¬
lem coniuigatum moneri oportebat. Que
cum eiugilasset: talem se uidisse homi¬
nem dei uiro suo qualem ille eum noue¬
rat. ⁊ quid ab illo audierit indicanit. Qui
hoc ab eis comperit retulit michi. iur
grauis ⁊ nobilis. ⁊ lignissimus credi. S
si illum scm̃ monachum ipse iundissem
quia sicut fectur patientissime inter¬
rogabatur. et sapientissime responde¬
bat. quesissem ab eo quod ad istam ꝑtinet
questionem. utrum ipse ad ipsam femi¬
nam uenisset in somnis. ilest spiritus
eius in effigie corporis sui. sicut nos ip¬
sos in effigie corporis nũ somniamus.
an ip̃o aliud agente. uel si dormebat
aliud somniante. siue ꝑ angłm. siue qͦ¬
cunq alio modo inmulieris somnio taliᷤ
facta sit insio. atq id futurum ut ipse
ꝓmitteret ꝓphecie spũ reuelante presci¬
uerit. Si enim ip̃e interfuit sommanti mi

Expanded text:
uade, inquit, dic uxori tuae, uidebit me uade, inquit, dic uxori tuae, uidebit me nocte proxima, sed in somnis. et factum est: monuitque illam quidquid fidelem coniugatam moneri oportebat. quae cum euigilasset, talem se uidisse hominem dei uiro suo, qualem ille eum nouerat, et quid ab illo audierit, iudicauit. qui hoc ab eis conperit, retulit mihi, uir grauis et nobilis et dignissimus credi. sed si illum sanctum monachum ipse uidissem, quia, sicut fertur, patientissime interrogabatur et sapientissime respondebat, quaesissem ab eo, quod ad istam pertinet quaestionem, utrum ipse ad illam feminam uenisset in somnis, id est spiritus eius in effigie corporis sui, sicut nos ipsos in effigie nostri corporis somniamus, an ipso aliud agente uel, si dormiebat, aliud somniante siue per angelum siue quocumque alio modo in mulieris somnio talis facta sit uisio, atque id futurum, ut ipse promitteret, prophetiae spiritu reuelante praesciuerit. si enim ipse interfuit somnianti, mi
Abbreviated transcription (Latin):
nemo ẽ qui hec scrat. non qui sibi scire
uideatur ⁊ nesciat. Dona enim dei sunt
his alia et illis alia largientis. secundũ
apłin qui dicit. unicuiq dari manifes¬
tationem sp̃s adutilitatem. Alii quidẽ¬
Alteri autẽ fides in eodem sp̃ũ. Alii opera¬
precatio sermonum. Omnia autẽ hec oꝑat᷑
pro ut uul uult. Horum omnium sp̃ĩtali¬
um donorum que cõmemorauit apłs. cuicũ¬
q data ẽ diuidicatio sp̃num ipse scit ista sic̃
scienda sunt. Talem fuisse credendum ẽ illũ
iohannem monachum. quem de belli cuulis
euentu maior theodosius consuluit imꝑator.
Habebat quippe etiam ꝓpħiam. Neꝙ enim
singłos singła munerum istorum. s etiam
plura unum habere posse non ambigo. Io¬
hannes gͦ iste cuidam mulieri religiosis¬
sune impatienter eum uidere cupienti
atq ut hoc impetraret ꝑ maritum su¬
uin uehementer instanti. cum ille nol¬
let qm̃ id nunquam ꝑ miserat feminiᷤ

Expanded text:
nemo est, qui haec sciat, non qui sibi scire nemo est, qui haec sciat, non qui sibi scire uideatur et nesciat. dona enim dei sunt his alia et illis alia largientis secundum apostolum, qui dicit unicuique dari manifestationem spiritus ad utilitatem. alii quidealteri autem fides in eodem spiritu; alii donarpretatio sermonum: omnia autem haec operatur icuique prout uult. horum omnium spiritalium donorum, quae commemorauit apostolus, cuicumque data est diiudicatio spirituum, ipse scit ista sicut scienda sunt. Talem fuisse credendum est illum Iohannem monachum, quem de belli ciuilis euentu maior Theodosius consuluit imperator: habebat quippe etiam prophetiam. neque enim singulos singula munerum istorum, sed etiam plura unum habere posse non ambigo. Iohannes ergo iste cuidam mulieri religiosissimae inpatienter eum uidere cupienti atque ut hoc inpetraret per maritum suum uehementer instanti, cum ille nollet, quoniam id numquam permiserat feminis,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut nos oramus pro mortius quib uitiq
non presentamur. nec ubi sint. nec qd
sens. Nec concretus nob̃. nec remotus ano¬
bis. exaudiens martyrum preces ꝑ an¬
gelica ministeria. usꝙ quaq diffusa p̃¬
beat hominib ista solatra. quib in huius
uite miseria iuidicat ẽẽ prebenda. ut suoꝵ¬
merita martyrum. ubi uult quando uult.
quomodo uult. maximeq ꝑ eorum me¬
morias. qm̃ hoc nouit expedire nob̃. adedi¬
ficandam fidem xp̃i. pro cuius illi confes¬
sione sunt passi mirabili atꝙ in effabili
potestate ac bonitate commendet. Res
hec altior ẽ quam ut ame possit attin¬
gi. et abstrusior quam ut ame ualeat ꝑ¬
scrutari. & ideo quid horum duoꝵ sit an
uerum fortasse utrunq sit. ut aliquando
ista fiant ꝑipsam presentiam martyrũ
aliquando ꝑ angłos suscipientes ꝑso¬
nam martyrum. diffinire non audeo. Mal¬
lem a scientib ista ꝑquitere. Neqꝙ enĩ

Expanded text:
sicut nos oramus pro mortuis, quibus utique sicut nos oramus pro mortuis, quibus utique non praesentamur nec ubi sint uel quid sens nec concretus nobis nec remotus a nobis. exaudiens martyrum preces, per angelica ministeria usquequaque diffusa praebeat hominibus ista solacia, quibus in huius uitae miseria iudicat esse praebenda, et suorum martyrum merita ubi uult, quando uult, quomodo uult, maximeque per eorum memorias, quoniam hoc nouit expedire nobis ad aedificandam fidem Christi, pro cuius illi confessione sunt passi, mirabili atque ineffabili potestate ac bonitate commendet. res est haec altior, quam ut a me possit adtingi, et abstrusior, quam ut a me ualeat perscrutari. et ideo quid horum duorum sit, an uero fortassis utrumque sit, ut aliquando ista fiant per ipsam praesentiam martyrum, aliquando per angelos suscipientes personam martyrum, definire non audeo. mallem ab scientibus ista perquirere. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
mites rerum. alia diuinarum signa uir¬
tutum. Alia que naturaliter alia que mi¬
rabiliter fuint. qulamuis ⁊ nature ds̃
assit. ut sit. ⁊ miraculis natura non desit.
Non gͥ ideo deputandum ẽ uiuoꝵ rebus
quoslibet inter ẽe posse defiuctos. qm̃ quib¬
dam sanandis uel adiuandis martyres
assunt. sed ideo pocius intelligentum ẽ quod
ꝑdiuinam potentiam martyres uiuorũ
reb intersint. qm̃ defuncti ꝑ naturam ꝓ¬
priam uiuorum reb interee non possunt
Quanquã ista questio uires intelligentie
mee uincat. quemadmodum opitulent᷑
martyres. his quos ꝑeos celtum ẽ adiuua¬
ri. Utrum ipsi ꝑ se ip̃os assint uno tempo¬
re tam diuersis locis. ⁊ tanta inter selon¬
ginquitate discretis. siue ubi sunt eoꝵ
memorie siue preter suas memorias ubi¬
cunq adẽe sentiuntur. an ipsis in loco suiᷤ
meritis congruo ab omni mortalium cõ¬
uersatione remotis. et tamen generalit
orantib pro indigentia supplicantium.

Expanded text:
mites rerum, alia diuinarum signa uirmites rerum, alia diuinarum signa uirtutum; alia sunt, quae naturaliter, alia, quae mirabiliter fiunt, quamuis et naturae deus adsit, ut sit, et miraculis natura non desit. non igitur ideo putandum est uiuorum rebus quoslibet interesse posse defunctos, quoniam quibusdam sanandis uel adiuuandis martyres adsunt, sed ideo potius intellegendum est, quod per diuinam potentiam martyres uiuorum rebus intersunt, quoniam defuncti per naturam propriam uiuorum rebus interesse non possunt. Quamquam ista quaestio uires intellegentiae meae uincit, quemadmodum opitulentur martyres his, quos per eos certum est adiuuari: utrum ipsi per se ipsos adsint uno tempore tam diuersis locis et tanta inter se longinquitate discretis, siue ubi sunt eorum memoriae siue praeter suas memorias, ubicumque adesse sentiuntur, an ipsis in loco suis meritis congruo ab omni mortalium conuersatione remotis et tamen generaliter orantibus pro indigentia supplicantum —
Abbreviated transcription (Latin):
us non est legitur apparuisse uinentibꝰ:
Hinc ⁊ illa soluitur questio quomodo mar¬
tẏres ipsis beneficiis que dantur orantib
indicant se interẽẽ reb humanis. si nesci¬
unt mortui quid agunt uiui. Non enim
solis beneficiorum effectib. uerum etiam
ipsis hominum aspectib confessorem
apparuisse felicem cuius inquilinatum
pie diligis cum abarbaris nola oppugna¬
retur andiuimus. non incertis rumoribꝰ
sed testib certis. Uerum ista duinitus
exhibentur longe aliter. quam se ha¬
bet usitatus ordo singłis creaturarum
generib attributis. Non enim qui a
in uinum aqua cum uoluit dñs repen¬
te conu̾sa est. ideo non debemus quid a¬
qua ualeat in elementorum ꝓprietate
ab istius liuini operis raritate. uł pociꝰ
singłaritate discernere. Nec qm̃ lazanis
resurrexit. lleo mortuus omnis quando
uult surgit. aut eo modo exanimis aui¬
uente. quomodo auigilante dormiens
excitatur. Alii sunt humanarum li¬

Expanded text:
us non est, legitur adparuisse uiuentibus? us non est, legitur adparuisse uiuentibus? Hinc et illa soluitur quaestio, quomodo martyres ipsis beneficiis, quae dantur orantibus, indicant se interesse rebus humanis, si nesciunt mortui, quid agant uiui. non enim solis beneficiorum effectibus, uerum ipsis etiam hominum aspectibus confessorem adparuisse Felicem, cuius inquilinatum pie diligis, cum a barbaris Nola obpugnaretur, audiuimus non incertis rumoribus, sed testibus certis. uerum ista diuinitus exhibentur longe aliter, quam sese habet usitatus ordo singulis creaturarum generibus adtributus. non enim quia in uinum aqua, cum uoluit dominus, repente conuersa est, ideo non debemus, quid aqua ualeat in elementorum ordine proprio, ab istius diuini operis raritate uel potius singularitate discernere; nec quoniam Lazarus resurrexit, ideo mortuus omnis, quando uult, surgit aut eo modo exanimis a uiuente quomodo a uigilante dormiens excitatur. alii sunt humanarum li
Abbreviated transcription (Latin):
rum etiam futura spũdei reuelante cog¬
noscere. sicut non omnes homines sed
prophe dum hic uiuerent cognoscebant. Nec
ipsi omnia. sed que illis ẽẽ reuelanda dei ꝓ¬
uiolentia iudicabat. Mitti quoq ad uiuos
alrquos exmortuis. sicut e contrario pau¬
lus ex uiuis. in paradysum raptus ẽ. cliuina
scriptura testatur. Nam samulel ꝓpha
defunctus. uiuo regi sauli etiam futura p̃¬
dixit. quamuis non nulli non illum fu¬
isse qui pottusset magicis artib reuoca¬
ri. secl aliquem spm̃ tam malis operib con¬
gruentem illiꝰ existiment similitudinem
scripsisse traditur. et ꝓpter eloquii non¬
nullam similitudinem salomonis ẽẽ pro¬
nunciatur. contineat in lauide patrum
quod samuhel ⁊ mortuus ꝓphetauerit.
Sed si huic libro ex hebreorum. quia in eo non
est canone contradicit᷑ quid de moyse dictu¬
ri sumus. qui certe ⁊ indeuteronomio mor¬
tuus. et in euanglio cum helya qui mortu¬

Expanded text:
rum etiam futura spiritu dei reuelante cogrum etiam futura spiritu dei reuelante cognoscere, sicut non omnes homines, sed prophetae, dum hic uiuerent, cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse reuelanda dei prouidentia iudicabat. mitti quoque ad uiuos aliquos ex mortuis, sicut e contrario Paulus ex uiuis in paradisum raptus est, diuina scriptura testatur. nam Samuhel propheta defunctus uiuo regi Sauli etiam futura praedixit: quamuis nonnulli non ipsum fuisse, qui potuisset magicis artibus euocari, sed aliquem spiritum tam malis operibus congruentem illius existiment similitudinem us Sirach scripsisse traditur et propter eloquii nonnullam similitudinem Salomonis pronuntiatur, contineat in laude patrum, quod Samuhel etiam mortuus prophetauerit. sed si et huic libro ex Hebraeorum quia in eo non est canone contradicitur, quid de Moyse dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomio mortuus et in euangelio cum Helia, qui mortu
Abbreviated transcription (Latin):
inuius. sedeis mortius potuit lazaro indi¬
cante cognoscere. ne falsum sit quodait ꝓ¬
pheta. abraham nescunt uos. Proide fa¬
tendum ẽ nescire quidem mortuos quid
hic agatur. sed dum hic agitur:. postea uͦ
audire ab eis qui hinc ad eos moriendo per¬
gunt. Non quidem omnia: sed que simun¬
tur indicare. que sinuntur etiam ista me¬
minisse. ⁊ que illos quib hec indicant
oportet audire. Possunt ⁊ abangelis qui
reb que hic aguntur presto sunt audi¬
re aliquid mortui: quodunũquemq
illorum audire debere indicat. eni cunc¬
ta subiecta sunt. Nisi enim ẽent angeli
qui possunt interẽẽ ⁊ uiuorum ⁊ mortu¬
orum locis. non dixisset dñs iħc. Conti¬
git autẽ mori inopem illum. et ferri
ab angelis insinum abraham. Nunc gͦ
hic nuncibi ẽẽ potuerunt: qui huic
illuc quem ds̃ uoluit abstulerunt. Pos¬
sunt etiam sp̃s mortuoꝵ aliqua que
se. non solum presentia uel pretenta ne¬

Expanded text:
in uiuis, sed eis mortuis potuit Lazaro indiin uiuis, sed eis mortuis potuit Lazaro indicante cognoscere, ne falsum sit, quod ait propheta: Abraham nesciuit nos. Proinde fatendum est nescire quidem mortuos quid hic agatur, sed dum hic agitur, postea uero audire ab eis. qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse, et quae illos, quibus haec indicant, oportet audire.. possunt et ab , angelis, qui rebus, quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquemque illorum audire debere iudicat, cui cuncta subiecta sunt. nisi enim essent angeli, qui possent interesse et uiuorum et mortuorum locis, non dixisset dominus Iesus: contigit autem mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae. nunc ergo hic, nunc ibi esse potuerunt, qui hinc illuc quem deus uoluit abstulerunt. possunt etiam spiritus mortuorum aliqua, quae se, non solum praesentia uel praeterita, ue
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsi in eundem locum tormentorum. Sed
nunquid quia hoc ille diues dixit. ideo qͥd
fr̃s̃ agerent uel quid paterent᷑ in illo tẽ¬
pore scuut. Ita illi fuit cura de uiis quã¬
is quid agerent omnino nesciret. quem¬
admodũ nob̾ est cura de mortuus. quã ius
quid agant utiq nesciamus. Nam si ni¬
chil cle mortuis curaremus. non utiq pro
illis cdeo supplicaremus. Deniq abraham
nec lazarum misit. secl moysen ⁊ ꝓphetas
hic eos habere respondit quos audire debe¬
rent. ut ad illa supplicia non uenirent. U¬
bi rursus occurrit quomodo quid hic age¬
retur abraham pater ipse nesciebat. ubi
sciebat ẽẽ moysen ⁊ propħas. idest libros
eorum quib homines obediendo tormen¬
ta infernalia uitarent. uibi demq noue¬
rat diuitem illum indeliciis. pauꝑem uͦ
lazarum in laborib dolorib q uixisse. sã
et hoc illi ait. Memento quia recepisti
bona inuita tua. lazarus autẽ mala. Sci
mortuos gesta. Uerum non cum ageretur

Expanded text:
et ipsi in eundem tormentorum locum? sed et ipsi in eundem tormentorum locum? sed numquid quia hoc ille diues dixit, ideo quid fratres agerent uel quid paterentur illo tempore sciuit? ita illi fuit cura de uiuis, quamuis quid agerent omnino nesciret, quemadmodum est nobis cura de mortuis, quamuis quid agant utique nesciamus. nam si nihil de mortuis curaremus, non utique pro illis deo supplicaremus. denique Abraham nec Lazarum misit et Moysen ac prophetas hic eos habere respondit, quos audire deberent, ut ad illa supplicia non uenirent. ubi rursus occurrit, quomodo quid hic ageretur Abraham pater ipse nesciebat, ubi sciebat esse Moysen et prophetas, id est libros eorum, quibus homines oboediendo tormenta inferna euitarent, ubi denique nouerat diuitem illum in deliciis, pauperem uero Lazarum in laboribus doloribusque uixisse. nam et hoc illi ait: memento, fili, quia percepisti bona in uita tua, Lazarus autem mala. sciemortuos gesta fuerant. uerum non cum agerentur