comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subicere ꝓfanos. uł idolatriȩ cultura
impios ꝓmissione . quȩ facta ꝑlegem
est admelioris spei fiduciam ꝓuocare.
Rocte gͥ głatur in his legis doctor: quia
formã tradit ueritatis. Si aut̃ ñ recipit
eum quem lex ꝓmisit. frustra głat᷑ de lege:
tium: nec magister infantiũ. nec lum̃ eoꝵ
qui intenebris sunt sed dux om̃iũ horum
adꝑditionem. Qui gͦ alium doces te ip¬
sum ñ doces: hoc. ẽ. qui gentiles argu¬
is qđ sine lege & dõ sint. te ipsum ñ argu¬
is Diffidens eñĩ de xp̃o inlege ꝓmisso:
meisdẽ quȩ arguis inueniris. uiprȩ¬
dicas ñ furandum furaris Facis em̃ quod
prȩdicas fieri ñ debere: Dum enĩ fidẽ. xp̃i
ꝑmalã int̾prȩtationẽ sub ripis: negas xp̃m
nr̃m inlege ꝓmissum. Qui dicis ñ
mechandũ mecharis Adulteras autẽ legẽ:
qundo ueritatẽ xp̃i tollis &m̃datiũ ponis.
Unde alio loco dicit adult̾atores ũbi dĩ.

Expanded text:
subjicere profanos: vel ab idololatriae cultura subjicere profanos: vel ab idololatriae cultura impios promissione, quae facta est per Legem, ad melioris spei fiduciam provocare. Recte ergo gloriatur in his legis doctor, quia formam tradit veritatis. Si autem non recipit eum quem Lex promisit, frustra gloriatur de Lege, tium, nec magister infantium, nec lumen eorum, qui in tenebris sunt; sed dux omnium horum ad perditionem. Qui ergo alium doces, te ipsum non doces. Hoc est, tu qui gentiles arguis quod sine Lege et Deo sint, te ipsum non arguis: diffidens enim de Christo in Lege promisso, in iisdem quae arguis, inveniris. Qui praedicas non furandum, furaris; facis enim quod praedicas fieri non debere. Dum enim fidem Christi per malam interpretationem subripis, negas Christum nostrum in Lege promissum. Qui dicis non moechandum, moecharis . Adulteras autem Legem, quando veritatem Christi tollis, et mendacium ponis. Unde alio loco dicit: Adulteratores verbi Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
sed xp̃o: que om̃s cotidie laudant hi. qͦs
fr̃s suos dignatꝰ. ẽ. appellare. Ipse eñ dix̃
mulierib Ete & dicite fr̃ibꝰ ur̃is: quia p̃¬
cedo uos in galileam. Quis enĩ ñ laudet
significatione quȩ posterior numero sed
ꝑfectior merito .ẽ. totum uoluit comprȩ¬
hendi. Quod iudei ñ intelligentes: nom̃
sibi carnalis iudȩ defendunt. Et re-¬
quiescis in lege. & głaris indõ: & nosti uo¬
luntatem eius & ꝓbas utiliora instructꝰ
ꝑlegem. Non magnũ ualde uidi uult
si udeus credat: quippe cũ fit instructꝰ
ꝑlegẽ. Periculosum aut̃ ualde si ñcredat:
ducem eñĩ habet legem. Sed utfpona tur
credens. meritũ facit patrum: qr quam¬
uis aliqus ꝑse floreat. erubescit tamen
insuis. Confidensq te ipsum ducẽ. ẽe.
cecorum. lum̃ eorũ qui intenebris st̃.
eruditorem insipientum. magistrum
infantium. habentem formã scientiȩ &
ueritatis in lege. Uera sunt hȩc: quia le¬
gis docum̃tũ hoc. ẽ. erudire impitos & dõ

Expanded text:
sto, quem omnes quotidie laudant hi quos fratres suos dignatus est appellare; ipse enim dixit mulieribus: Ite et dicite fratribus meis, quia praecedo vos in Galilaeam . Quis enim non laudet significatione, quia posterior numero, sed perfectior merito est, totum voluit comprehendi: quod Judaei non intelligentes, nomen sibi carnalis Judae defendunt. Et requiescis in lege, et gloriaris in Deo, et nosti voluntatem ejus, et probas utiliora instructus per legem. Non magnum valde videri vult, si Judaeus credat; quippe cum sit instructus per Legem: periculosum autem valde si non credat; ducem enim habet Legem. Sed ut praeponatur credens, meritum facit Patrum; quia quamvis aliquis per se floreat, crubescit tamen in suis. Confidisque te ipsum ducem esse caecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, eruditorem insipientium, magistrum infantium, habentem formam scientiae et veritatis in Lege. Vera sunt haec; quia Legis documentum hoc est, erudire imperitos, et Deo
Abbreviated transcription (Latin):
cieus cognominaris. Cognom̃ iudei. ẽ.
qr exprerogatiua parentum. ẽ. ut dican¬
tur israbelite. Eit tam̃ si totum uelimus
qđ ad causam ꝑtinee cõprehendere cog¬
nom̃ iudei triꝑtito genere significandũ
debemꝰ aduertere. Primũ quia filii sunt
abrahȩ qͥ ꝑfidei suȩ meritũ pat̾ positus
.ẽ. cuncꝰtarum gentiliũ. Deinde ꝓpt̾ ia

Expanded text:
daeus cognominaris. Cognomen Judaei est, quia ex praerogativa parentum est, ut dicantur Israelitae. Et tamen si totum velimus quod ad causam pertinet, comprehendere, cognomen Judaeis tripartito genere significatum debemus advertere. Primum quia filii sunt Abrahae, qui per fidei suae meritum pater positus est cunctarum gentium. Deinde p
Abbreviated transcription (Latin):
tem: s unũ quemq ꝓprio merito aut
remunerat aut condennat. Qui¬
cũq em̃ sine lege peccauerunt: sine
iege peribunt. Quo mͦ potest sine pͣec¬
cari. cũ om̃s simul subditi sumꝰ legi
naturali: S de moysi lege dicit: cui uidȩi
obnoxii sunt dum ñ credunt nec ñ &
gentiles. Sed iamdudum: quia ad iuin¬
gere se illi noluerunt. Ion credentes gͦ
gentiles duplici genere fuint rei. Quia
neq legi date ꝑmoysen adsenserunt:
neq xp̃i grãm recepunt. Idõ dignum
est ur pant. Igͥ sicut qui sine lege pec¬
cat ꝑibit: ita & qͥ sine lege legem serua¬
uerit. iustificabit᷑. Iusticiã naturalit᷑
c̃. huic solafides de est ꝑquam fiat ꝑfectꝰ.
quia nichil illi ꝓderit apud dm̃ abstine-¬
re acontrariis. nusi ficiẽ in dm̃ acceꝑit. ut
sit ustus ꝑ utraq quia illa temporis iusti¬
cia. ẽ. hȩc ȩernitatis. Et quicũq in lege
peccauerunt: per legem iudicabuntur.

Expanded text:
 unumquemque proprio merito aut  unumquemque proprio merito aut remunerat, aut condemnat. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt. Quomodo potest sine lege peccari, cum omnes simul subditi simus legi naturali? Sed de Moysis lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt, dum non credunt: nec non et gentiles, sed jam dudum; quia adjungere se illi noluerunt. Non credentes ergo gentiles duplici genere fiunt rei; quia neque legi datae per Moysen assenserunt, neque Christi gratiam receperunt; ideo dignum est ut pereant. Igitur sicut qui sine lege peccat, peribit; ita et qui sine lege legem servaverit, justificabitur. Justitiam enim naturaliter est. Huic sola fides deest, per quam fiat perfectus; quia nihil illi proderit apud Deum abstinere a contrariis, nisi fidem in Deum acceperit, ut sit justus per utraque; quia illa temporis justitia est, haec aeternitatis. Et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
nis artabitur. Iudei pͥmũ & greci.
Semꝑ iudeum ante ponit preroga¬
tiua patrum: ut aut coronet᷑ pͥmꝰ aut
tandus. ẽ. qi donum ꝓmissum patribꝰ
refutauit. Oła aut̾ & honor & pax
om̃i opanti bonum: udeo primum &
greco. Quomͦ in cre dulis tria penalia
posure: sic & fidelibus tria magnifica
ut honorem habeant geminum qͥsi
filii dĩ. Gła autem sit ꝓ ĩmutatione.
Pax uͦ: eo qđ bene uiuentes quiet ert̃
infuturo nulla ꝑturbatione cõmoti.
Quippe qr omnis homo acontrariis
se abstinens apud iudicem habet pa¬
cem. Non eñi ꝑsonarum acceptio
est apud dm̃. Qĩ ostendit iudçum
siue grecum ñ despici a dõ si tam̃ cre¬
dat in xp̃m: sed accepto ferri ambobꝰ
iusticiam fider sic iterum non creden¬
tes pariter reos c̾e quia magis oberit
circuncisio sine fide: & ꝓderit p̾puti¬
um ꝑfidem. Ic ꝑ hoc: docet ꝑsonarũ
acceptorem dm̃ ñ eẽ. Nec cm̃ preroga¬
ꝓpt̾ indignitatem parentum creden¬

Expanded text:
nis arctabitur. Judaei primum, et Graeci. nis arctabitur. Judaei primum, et Graeci. Semper Judaeum anteponit praerogativa Patrum, ut aut coronetur primus, aut tandus est; quia donum promissum Patribus refutavit. Gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum, et Graeco. Quomodo incredulis tria poenalia posuit, sic et fidelibus tria magnifica, ut honorem habeant geminum, quasi filii Dei; gloria sit pro immutatione; pax vero, eo quod bene viventes quieti erunt in futuro, nulla perturbatione commoti; quippe quia omnis homo a contrariis se abstinens, apud judicem habet pacem. Non enim personarum acceptio est apud Deum. Quoniam ostendit Judaeum sive Graecum non despici a Deo, si tamen credat in Christum, sed accepto ferri ambobus justitiam fidei; sic iterum non credentes pariter reos esse, quia magis oberit circumcisio sine fide, et proderit praeputium per fidem: ac per hoc docet personarum acceptorem Deum non esse. Nec enim praerogapropter indignitatem parentum; sed
Abbreviated transcription (Latin):
liũ qͥexcont ẽ tione & qui diffidunt uerita¬
ti obediunt aut̃ inqͥtatr. ira & indigna¬
tio. tribulatio & angustia. hoc. ẽ. iterata
angustia: diffidentes de futuro dĩ iudi
illud cũsit uerum & stabile: credurt
em̃ iniquitati. Iniquitas eni. ẽ. negare
qd as̃ futurum predixit. Tria gͦ alia
posuit in credulitati condigna diceis.
Ira & indignatio & angustia. Ira. ẽ. ñ ei
qui iudicat: sed illi qui uidicatur dũ
fit reus. Irasci em̃ dr̃ ads: ut uindicaturꝰ
credatur. Nam dĩ natura ab his passio¬
nib inmunis. ẽ. Et ut ñ solum irasci
s. & uindicare credatur: adiecit & in¬
dignatio. Indignatio. ẽ. quam adder¬
do suꝑ iram iniuriã suam dm̃ uindi¬
caturum significat. Angustiȩ uͦ sunt:
qͥbuis sententia constrictus tribulabit᷑.
malum. In hoc oꝑe ñsolum facta signi¬
ficat: sed & ꝑfidiȩ ꝓfessionem. De in¬
credulo em̃ dicit. Et idõ suꝑ animam
dixit: ut sp̃ualem pęnam intelligas
ñ corꝑalem: qr anima inuisibilibus pȩ¬

Expanded text:
i ex contentione, et qui diffidunt veritati, obediunt iniquitati, ira et indignatio, tribulatio, et angustia. Hoc est, iterata angustia, diffidentes de futuro Dei judicillud, cum sit verum et stabile; credunt enim iniquitati, iniquitas est enim negare quod Deus futurum praedixit. Tria ergo alia posuit incredulitati condigna dicens, ira et indignatio et angustia, ira est non ei qui judicat, sed illi qui judicatur, dum fit reus: Irasci enim dicitur Deus, ut vindicaturus credatur. Nam Dei natura ab his passionibus immunis est; et ut non solum irasci, sed et vindicare credatur, adjecit, et indignatio. Indignatio est, quam addendo super iram injuriam suam Deum vindicaturum significat. Augustiae vero sunt, quibus sententia constrictus tribulabitur malum. In hoc opere non solum facta significat, sed et perfidiae professionem: de incredulo enim dicit, et ideo super animam dixit, ut spiritalem poenam intelligas non corporalem; quia anima invisibilibus poe
Abbreviated transcription (Latin):
elcarum legẽ seruant: & duce natura creat̃
Prima eñi sapientiȩ pars. ẽ timere dm̃
patrem ex qͦsunt om̃ia. & dnm̃ iħm filiũ
eius. ꝑ quem sunt omnia. Ipsa gͦ natura
ꝓpͥo iudicio creatorẽ suũ agnoscit ñ ꝑle
gem: sed ꝑrationẽ naturȩ. Opus enĩ opi¬
ficem cernit inse. hi legem ñ habentes
ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opꝰ legis
scriptum in cordibus suis. Idem sensus. ẽ.
quia dũ natura duce credunt. opꝰ legis os¬
tendunt: ñ ꝑliteram seũ ꝑ conscientiam.
O pꝰ aut̃ logis. ẽ. fides: ꝗͣ cũ dictis exhibet
naturali iudicio. ostendit semet ipsum
legem sibi. ẽe. quia qđ mandat lex ultro
facit: ut credat in xp̃m. Testimonium red¬
dente illis cũscientia ipsorum. Teste uite¬
riore cũ scientia sua credunt: quia conscũ
sibi sunt corucnirꝭ sibi qd̃ credant. Cor¬
gruum. ẽ. eñi credere creaturȩ & uenera¬
ri suum conditorem: nec absurdum. ẽ. ut

Expanded text:
escarum legem servant, et duce natura creduntescarum legem servant, et duce natura creduntPrima enim sapientiae pars haec est, timere Deum Patrem, ex quo sunt omnia: et Dominum Jesum Filium ejus, per quem sunt omnia. Ipsa ergo natura proprio judicio creatorem suum agnoscit, non per legem, sed per rationem naturae; opus enim opificem cernit in se. Hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. Idem sensus est; quia dum natura duce credunt, opus legis ostendunt non per litteram, sed per conscientiam. Opus autem legis est fides, quam cum dictis exhibet Deo, naturali judicio ostendit semetipsum legem sibi esse; quia quod mandat lex, ultro facit, ut credat in Christum. Testimonium reddente ipsis conscientia ipsorum. Teste interiore conscientia sua credunt, quia conscii sibi sunt convenire sibi, quod credunt; congruum est enim creaturae credere et venerari suum conditorem: nec absurdum est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sum: ꝑ legem uidicabunt᷑ sub qua iuxerẽ.
Ipsa eñi accusante: pęnas ersoluent.Nã
ꝓpe grauior iudeorum causa. ẽ. apud eos
ipsos: ȩtiã gentilium. Sicut enĩ credentes
prȩferuntur: ita & cũ diffidunt peiores in¬
uemuntur. Plus enĩ displicet qͥ qđ habu¬
it amisit: quam qͥ qđ ñ sꝑauit consequi
ñ potuit. Iste eñi ñ intrauit in regnum:
ille foras missus: N on eñi auditores
legis iusti sunt apua dm̃ sed factores legis
iustificabunt᷑. Hoc dicit: quia ñ hi uisti suñ
gem. Omĩs audem ñ facit legem qͥ ñ credit
legi: dum ñ recipit. cui lex testimonium
ꝑhibet. Qui autem in lege uidetur ñ. ẽẽ.
quia incircuncisus. ẽ. carne. credit autẽ
in xp̃m: hic fecisse legem dr̃. Et ille qͥ
se dicit in lege. ẽc. id ẽ. iudeus: auditor le¬
gis sit ñ factor. quia ñ credit in xp̃m scrip¬
tum in lege. sicut dixit philippus ad na
alio loco. Pobil cm̃ dico gentibꝰ. &uiin¬
cirtũcisi neq neomenias neq sabbatum neq

Expanded text:
icabuntur, sub qua vixerunt: ipsa enim accusante, poenas exsolvent, nam prope gravior Judaeorum causa est apud eos ipsos quam gentilium. Sicut enim credentes praeferuntur, ita et cum diffidunt, pejores inveniuntur, plus enim displicet qui quod habuit, amisit, quam qui quod non speravit, consequi non potuit; iste enim non intravit in regiam, ille foras missus est. LIBER Sgis justi sunt apud Deum, sed factores Legis justificabuntur. Hoc dicit, quia non hi justi sunt gem. Omnis autem non facit Legem, qui non credit Legi; dum non recipit, cui Lex testimonium perhibet. Qui autem in Lege non videtur esse; quia incircumcisus est carne, credit autem in Christum, hic fecisse Legem dicitur. Et ille qui se dicit in Lege esse, id est, Judaeus, auditor Legis fit, non factor; quia non credit in Christum scriptum in Lege, sicut dixit Philippus ad Natalio loco: Vobis enim dico gentibus ; quia incircumcisi neque neomenias, neque sabbatum, neque
Abbreviated transcription (Latin):
Tradere autem.ẽ: ꝑmittere ñ incitare
aut inmittere: Ut ea quȩ indesiderus con¬
ceperant. adiiti adiabolo explerent in
opere. Nec eñ possunt huius modibonũ
cogitatum habere. Traditi gͦ sunt in in¬
munditiam: ut contumeliis afficiant
corꝑa sua insemet ipsis. Cum prȩterita
recolat etiam presentis temꝑis significat:
quia traduntur nunc usq. ut contume¬
lus afficiant corpora sua. Originis em̃ il¬
lius nunc usq sunt homines: qui dicunt᷑
corꝑa sua de honestare inuicem. Cum
cogitatio animȩ sit incrimine: corꝑa di¬
cunt᷑ de honestart. Quare. nisi quia ma¬
cula corꝑis indidium est. peccati animȩ:
Cum enĩ corpus contaminat᷑: nemo ã¬
bigit animȩ. c̾eͥ. peccatum. Qui con-¬
mutauerunt ueritatem dĩ inmendatiũ

Expanded text:
Tradere autem est permittere, non incitare Tradere autem est permittere, non incitare aut immittere; ut ea quae in desideriis conceperant, adjuti a diabolo explerent in opere: nec enim possent hujusmodi bonum cogitatum habere. Traditi ergo sunt in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. Cum praeterita recolat, etiam 34 praesentis temporis mala significat; quia traduntur nunc usque ut contumeliis afficiant corpora sua. Originis enim illius nunc usque sunt homines qui dicuntur corpora sua dehonestare invicem. Cum cogitatio animae sit in crimine, corpora dicuntur dehonestari; quare, nisi quia macula corporis indicium est peccati animae? Cum enim corpus contaminatur, nemo ambigit animae esse peccatum. Qui commutaverunt veritate
Abbreviated transcription (Latin):
malum imittatꝰ.ẽ. ieroboam uaccas instru¬
ens insamaria: quibus sacrificarent iudel.
Et uolucres: quia coratina sacra habent
pagani. Harum tam̃ om̃iũ rerum quas
memoraui simulacra coluerunt egyptir:
& alia quȩ nunc dicere ñ ẽ. necesse. Hȩc
his quȩ insibilia sunt sapere potuerunt.
Difficile enĩ in maiorib in prudens. inmi¬
noribus sapit. Propt̾ qđ tradidit
ilos ds̃ in desideria cordis illorum in in¬
mundidiam: ut contumelus afficiante
corꝑa sua in semet ipsis. Qm̃ inquit ad
iniuriam creatoris dĩ figm̃ta & similitu¬
dines rerum deificauerunt: traditi sunt
illudendi. Et traditi ñ ut illa agerent
quȩ nolebant: sed ut illa ꝑficerent quȩ
desiderabant. Et hic bonitas dĩ est.
Qum em̃ dignum fuisset subici illos ut
facerent quȩ nolebant & cruciarentur.
quia licet bonum si contra uoluntatẽ
fiat amarum & malum .ẽ: isti autem
auertentesse adõ traditi sunt diabolo.

Expanded text:
malum imitatus est Jeroboam, vaccas instrumalum imitatus est Jeroboam, vaccas instruens in Samaria, quibus sacrificarent Judaei; et volucres, quia corocina sacra habent pagani: harum tamen omnium rerum quas memoravi, simulacra coluerunt Aegyptii, et alia quae nunc dicere non est necesse; haec his quae visibilia sunt sapere potuerunt; difficile enim in majoribus prudens in minoribus sapit. Propter quod tradidit illos Deus in desiderium cordis illorum, in immunditiam, ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. Quoniam, inquit, ad injuriam creatoris Dei figmenta et similitudines rerum deificaverunt, traditi sunt illudendi; et traditi non ut illa agerent, quae nolebant; sed ut illa perficerent, quae desiderabant. Et hic bonitas Dei est; cum enim dignum fuisset subjici illos, ut facerent quae nolebant et cruciarentur; quia licet bonum, si contra voluntatem fiat, amarum et malum est. Isti autem avertentes se a Deo, traditi sunt diabolo.
Abbreviated transcription (Latin):
tuorum imagines ingłam dĩ recipian.
Quanta ebitudo quanta stulticia hos¬
se sapientes appellare adsuã dannatio¬
nem apud quos plus potest imago
uiuis: Auiuo enĩ dõ recedentes mortu¬
is fauent: in quorum numero sunt.
Sicut scriptum. ẽ. Mortalis mortuum
fingit manibus iniquis. hoc de huius mo¬
di sapientia salomonis dictum. ẽ. Et uo¬
lucrum & quadrupedum & serpentium
his subiettis cumulauit penã ebitudi¬
nis. lit ultra stulticiam & uanitatem sint
huius modi. Sic enĩ dĩ maiestatem & glo¬
riam minuerunt:ut horũ quȩ minima
& parua sunt similitudim dĩ honorifi¬
centiam darent. Primi em̃ babyloniidm̃
uocauerunt figmentũ belis cuiusdam¬
quondam bominis mortur: qui principa¬
tum in eos dr̃ egisse. Uoluerunt & serpen¬
tem draconem quem occidit damhel ho¬
mo di: cuius similitudinẽ habent. Egiptii
autem colebant quadrupedem: quam di¬
cebant apin insimilitudinẽ uacce. Quod

Expanded text:
tuorum imagines in gloriam Dei recipiant. tuorum imagines in gloriam Dei recipiant. Quanta aegritudo, quanta stultitia, hoc sapientes appellare ad suam damnationem, apud quos plus mortui possunvivis! A vivo enim Deo recedentes mortuis favent, in quorum numero sunt, sicut scriptum est: Mortalis mortuum fingit manibus iniquis ; hoc de hujusmodi a Sapientia Salomonis dictum est. Et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. His subjectis cumulavit ad poenam hebetudinis, ut ultra stultitiam et vanitatem sint hujusmodi; sic enim majestatem Dei et gloriam minuerunt, ut horum, quae minima et parva sunt, similitudini Dei honorificentiam darent; primi enim Babylonii Deum vocaverunt figmentum Beli quondam hominis mortui, qui principatum in eos dicitur egisse; coluerunt et serpentem draconem, quem occidit Daniel homo Dei , cujus similitudinem habent; Aegyptii autem colebant quadrupedem, quem dicebant Apin, in similitudinem vaccae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
comites ꝑuenitur ad regem Age. Nun¬
quid tam demens. e̾. aliquis aut salutis
suȩ inmemor ut honorificentiã regis
uidic& comiti: cumde hac re si qui eͥiã
tractare fuerint inuenti. iure ut rei
dampnant᷑ maiestatis: & isti se ñ putan
reos qui honorem noĩs dĩ deferunt
creaturȩ. & relicto dño conseruos ado¬
rant. quasi sit aliquid plus qđ seruetur
dõ: Nam & idõ ad regem ꝑtribunos
aut comites itur: quia homo utiq est
rex. & nescit quibus debeat rem pupli¬
cam credere: addm̃ autem qũe utiq
nichil lateat. omniũ enĩ merita nouit
ꝓmerendum. suffragatore ñ opus.ẽ.
sedmente deuota. Ubi cumq eñĩ talis
locutus ei fuerit respondebit illi. Et
mutauer̃ głamincorruptibilis dĩ insimi¬
litudinem unaginis corruptibilis ho¬
minis. Sic occecatum. ẽ. cor illorum: ut
maiestatem inuisibilis dĩ quem ex his
hoc. ẽ. simulacrum hominis: Et quos
uiuos nomine donare ñ audent: mor¬

Expanded text:
comites pervenitur ad regem. Age, nuncomites pervenitur ad regem. Age, nunquid tam demens est aliquis, aut salutis suae immemor, ut honorificentiam regis vindicet comiti? Cum de hac re si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnentur majestatis, et isti se non putant reos qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino, conservos adorant, quasi sit aliquid plus, quod servetur Deo. Nam et ideo ad regem per tribunos, aut per comites itur, quia homo utique est rex, et nescit quibus debeat rempublicam credere; ad Deum autem, quem utique nihil latet, omnium enim merita novit, promerendum, suffragatore non opus est, sed mente devota; ubicunque enim talis locutus ei fuerit, respondebit illi: Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Sic obcaecatum est cor illorum, ut majestatem invisibilis Dei, quem ex his hoc est simulacrum hominis, ut quos vivos hoc nomine donare non audent, mor
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: celestia & terrestria & inferna. Et
hunc unum ẽẽ: qui om̃ibꝰ decreuerit ꝓpͥ¬
etates & officia naturaliter. Et hȩc sci¬
entes: ñ egerunt gr̃as. Deant̾ioribus lo¬
quit᷑: ut presentes & futuros corrigat.
Sed euanuerunt incogitationibꝰ suis.
Eunuerunt: uidentes enĩ mundum
miro ornatu aptatum. abeo quem eiꝰ
opificem agnouerant dissimulauert̃.
Et obscuratum. ẽ. insipiens cor eorum.
Aebula erroris tȩxit cor illorum: quia
cũ creatorẽ exhis quȩ pulchra sunt am¬
plius honorificare debuerint: obtun¬
si sunt relicto illo hoc solum sibi dicen¬
tes enis arbitrantur quia rationes phi¬
sicas inuestigare putant.scrutantes
cursus siderum. & qualitates elem̃ torũ:
dnm̃ autem horum sꝑnentes. Idõ stulti
sunt.C̾ sihȩc laudanda sint quantoma¬
gis creator illorum: Solent tam̃ pudorẽ
passi neglecͦti dĩ. misera uti excusatione.
dicentes ꝑistos posse irȩ addm̃: sicut ꝑ

Expanded text:
sint, coelestia et terrestria et inferna: et sint, coelestia et terrestria et inferna: et hunc unum esse qui omnibus decreverit proprietates et officia naturaliter; et haec scientes non egerunt gratias. De anterioribus loquitur, ut praesentes et futuros corrigat. Sed evanuerunt in cogitationibus suis. Evanuerunt; videntes enim mundum miro ornatu aptatum ab eo, quem ejus opificem cognoverant, dissimulaverunt. Et obscuratum est insipiens cor eorum. Nebula erroris texit cor illorum, quia cum creatorem ex iis, quae fecit pulchra, amplius honorificare debuerint, obtusi sunt, relicto illo, haec sola dicentes enim se arbitrantur, quia rationes physicas investigasse putant, scrutantes cursum siderum, et qualitates elementorum, Dominum autem horum spernentes, ideo stulti sunt; nam si haec laudanda sint, quanto magis creator illorum! Solent tamen pudorem passi neglecti Dei misera uti excusatione, dicentes per istos posse ire ad Deum, sicut per
Abbreviated transcription (Latin):
ta fuerat ꝑcipere noluerunt:ut dupli¬
cimͦ obnoxii fierent dannationi.
Sempit̾na quoq eiꝰ uirtus & diuinitaᷤ.
ita ut sint in excusabiles. Ut om̃ino excu¬
sari impietas ñpossit. Adiecit etiã uir-¬
tutẽ. dĩ & diuinitatem sempiternam
cognitam etͥ. ab hominibꝰ & stupore qͦdã
hebetasse adhonoran ͤ dm̃: quem & e̾e. et
oꝑari adutilitatem suam ñ ignorarent.
Ea enĩ quȩ humanis usibꝰ euoluto anno
gignuntur: ipsum decreuisse nulli indubi¬
um uenit. Eterna gͦ uirtus eius xp̃c. ẽ:¬
Cuius sidudum ꝑsona agnita ñ ẽ: oꝑata
m̃ manifesta sunt. Diuinitas uͦ: quia m
oꝑe sibi decreto ꝑseuerant elementa rerũ.
Ut sint in excusabiles. Multis enĩ modis qͥ
reus conuincitur excusari ñ potest. Qm̃
C̃ cognouissent dm̃ ñsicut dm̃ magni¬
ficauerunt: aut gr̃as egerunt. Usq ãdõ
ñ ignorauerunt. ut faterent᷑ unum. ẽẽ.
pͥncipium. aquo om̃ia initium sortita

Expanded text:
ta fuerat, percipere noluerunt, ut duplita fuerat, percipere noluerunt, ut duplici modo obnoxii fierent damnationi. Sempiterna quoque ejus virtus et divinitas, ita ut sint inexcusabiles. Ut omnino excusari impietas non possit, adjecit etiam virtutem Dei, et divinitatem sempiternam cognitam esse ab hominibus, et stupore quodam hebetasse ad honorandum Deum, quem et esse, et operari ad utilitatem suam non ignorarent; ea enim quae humanis usibus evoluto anno gignuntur, ipsum decrevisse nulli in dubium venit. Aeterna ergo virtus ejus Chriscujus si dudum persona agnita non est, opera tamen manifesta sunt. Divinitas vero est, quia in opere sibi decreto perdurant elementa rerum. Ut sint inexcusabiles. Multis enim modis qui reus convincitur excusari non potest. Quoniam cum cognovissent Deum; non sicut Deum magnificaverunt, aut gratias egerunt. Usque adeo non ignoraverunt, ut faterentur unum esse principium, a quo omnia initium sortita
Abbreviated transcription (Latin):
lant aueritate ñ fatentes unum dm̃.
Quia qđ notum. ẽ. dĩ manifestum est
millis. Noticia dĩ manifesta. ẽ. ex
mundi fabrica. Ut enĩ ds̃ qui natura in-¬
uisibilis .ẽ. etiamꝰ uisibilibus possit sciri.
tate sua manifestaret: ut ꝑcertum in¬
certum possit sciri. Et ꝑ hoc qđ cȩteris
impossibile. ẽ: ille. ẽẽ. ds̃ omnium credẽ¬
tur qui hoc opus fecit. Ds̾ eñi illis ma¬
nifestauit. hoc. ẽ. opꝰ fecit ꝑ qđ possit ag¬
nosci ꝑfidem. Inuisibilia eñĩ enis ãcrea¬
tura mundi: ꝑea quȩ facta sunt. in tel¬
lesta conspitiuntur. Idem sensus. ẽ. que
repetit ut absolutiꝰ doceat. qr cũ ꝑse po¬
tentia & maiestas dĩ creat᷑e oculis aspici
ñ possit: oꝑa mundi in tellecta conspi¬
tiuntur. Hoc gͥ genere reos fecit eos qͥ
sine lege uixerunt: & naturȩ & moysi.
Consuetudine eñi peccandi obruerunt
legem naturȩ: oblitiꝰ sunt memoriã eius.
Legem autem quȩ adreformationem da¬

Expanded text:
lant a veritate, non fatentes unum Deum. lant a veritate, non fatentes unum Deum. Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Notitia Dei manifesta est ex mundi fabrica; ut enim Deus, qui natura invisibilis est, etiam visibilibus possit sciri, bilitate sua manifestaret, ut per certum incertum posset sciri: ac per hoc quod caeteris impossibile est, ille esse Deus omnium crederetur, qui hoc opus fecit. Deus enim illis manifestavit, hoc est, opus fecit, per quod possit agnosci per fidem. Invisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Idem sensus est, quem repetit; ut absolutius doceat quia cum per se potentia et majestas Dei creaturae oculis aspici non possint, opere mundi intellecta conspiciuntur. Hoc igitur genere reos facit eos, qui sine lege vixerunt et naturae et Moysi; consuetudine enim peccandi obruerunt legem naturae, oblitique memoriam ejus: legem autem quae ad reformationem da
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hȩc presens est sed futura. qr iustꝰ ex
fide uiuit. sed apud dm̃. Heuelatur
enĩ ira dĩ de gelo in omnẽ impietatem & in¬
iusticiam hominum: eorũ qui ueritatt᷑
dĩ miniusticiam detinent. Sicut enĩ in
illo qui credit iusticia dĩ reuelatur sicur
supra memoraui: ita & in eo qui ñ cre¬
dit impietas & iniusticia reuelatur.
Ex ipsa enĩ celi fabrica iratꝰ illi ds̃ uide¬
tur. Ia cirto enĩ tam pulchra astra con¬
didit: ut ex his quantꝰ & quam amira¬
bilis creator eorum. ẽ. possit agnosci. &
solus adorari. Unde scriptum. ẽ. inpsal¬
moxuin. Cęli enarrant głam dĩ & oꝑa
manuum eius annuntiat firmam̃tum.
Pernaturalem gͦ legem reum facit genus
hominum. Potuerunt eñ id ꝑlegem na¬
turȩ apprȩhendẽ fabrica mundi testifi¬
cante auctorem dm̃ solum diligendum:
qđ moy ses litteris tradidit. Sed impii
facti sunt ñ colendo creatorem: & in uis-¬
ticia in eis apparet dum uidentes dissimu¬

Expanded text:
non haec praesens est, sed futura; quia justus ex non haec praesens est, sed futura; quia justus ex fide vivit, sed apud Deum. Revelatur enim ira Dei de coelo in omnem impietatem et injustitiam hominum eorum, qui veritatem Dei in injustitia detinent. Sicut enim in illo qui credit, justitia Dei revelatur, sicut supra memoravi; ita et in eo qui non credit impietas et injustitia revelatur. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus videtur; idcirco enim tam pulchra astra condidit, ut ex iis quantus et quam admirabilis creator eorum est, possit agnosci, et solus adorari. Unde scriptum est in psalmo: Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum ejus annuntiat firmamentum . Per naturalem ergo legem reum facit genus humanum; potuerunt enim id per legem naturae apprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimu
Abbreviated transcription (Latin):
inueniar m illo ñ habens meam iustici¬
am quȩ exlege. ẽ. sed illã quȩ exfide. ẽ.
Quȩ exdõ est iusticia infide: Ipsam ius¬
ticiam dicit reuelari in euangłio: dum
donat homini fidem ꝑquam iustifi¬
cetur. Ostenditur eñ i eo ueritas &
iusticia dĩ. dum credit & ꝓfitet᷑. lusticia
est dĩ: quia qd ꝓmisit dedit. Idõ credeis
hoc eẽ. se consecutum qđ ꝓmiserat deus
ꝑpropħas suos iustum dm̃ ꝓbat: & testis :¬
iusticiȩ eius: exfide infidem. Quid ali¬
qui credit ꝓmittenti ut exfide dĩ ꝓmit¬
tentis. infide hominis credentis dĩ ius¬
ticia reueletur: Incredente eñi iustꝰ
ds̃ apparet. In eo autem qui ñ credit:
iniustus uidetur. Negat enĩ ueracem
dm̃: qui ñ credit dm̃ dedisse qđ ꝓmi¬
sit. hoc contra iudeos loquit᷑: qui ne
conuertit: ut declararet olim osten¬
sum iustum exfide non exlege uiue¬
re. hoc.ẽ. ñ iustificari hominẽ apud
dm̃ ꝑlegem s ꝑfidem. Uita enĩ ex fide

Expanded text:
r in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam quae ex fide est. Quae ex Deo est justitia in fide, ipsam justitiam dicit revelari in Evangelio, dum donat homini fidem, per quam justificetur; ostenditur enim in eo veritas et justitia Dei, dum credit et profitetur: justitia est Dei, quia quod promisit dedit, ideo credens hoc esse se consecutum quod promiserat Deus per prophetas suos justum Deum probat, et testis justitia ejus. Ex fide in fidem, quid aliqui credit promittenti, ut ex fide Dei promittentis, in fidem hominis credentis Dei justitia reveletur; in credente enim justus Deus apparet, in eo autem qui non credit, injustus videtur: negat enim veracem Deum, qui non credit Deum dedisse quod promisit. Hoc contra Judaeos loquitur, qui negconvertit, ut declararet olim ostensum justum ex fide non ex lege vivere, hoc est, non justificari hominem apud d per fidem: vita enim ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
ne uirtute dĩ erat. Idõq ñ se dicit
erubescere ȩuangłium dĩ. Tuos autẽ
erubescere.quia qđ illis tradiderãt
inreprȩhensione uemebat: nec quoꝗͣ
testimonio firmabatur. & discorclaoat
credenti. Dum peccata donat & iusti.¬
ficat: ut ascd̃a morte detineri ñ pos¬
sit signatus misterio crucis. Prȩdica¬
tio eni crucis xp̃i. indicium ẽ. mortis
euicte. Dicente apło ioħe. Adhoc enĩ
uenit filius dĩ ut solueret oꝑa diabo¬
li: ut om̃ĩs credens ñ teneat᷑ amorte.
qr signum habet qdđ uicta mors. ẽ.
udeo primum & greco. Id ẽ hinc qui
exgenere. ẽ. abrahȩ & huic qui ȩxgentibꝰ.
Ingreco enĩ: gentilem significat. Iniuideo
uͦ: cum qui ex genere sit abrahȩ. Nam
iudei extemꝑe iudȩ machabei dici ce¬
perunt: qui in causa cladis restitit sa¬
crilegiis gentium. & fiducia dĩ collegit
popłm & defendit genꝰ suum. Euit au¬
tem exfiliis aaron. Quanuis gͦ prȩpo¬

Expanded text:
ne virtute Dei erat, ideoque non se dicit ne virtute Dei erat, ideoque non se dicit erubescere Evangelium Dei, illos autem erubescere; quia quod illi tradiderant, in reprehensionem veniebat, nec quoquam testimonio firmabatur, et discordabat credenti, dum peccata donat, et justificat; ut a secunda morte detineri non possit signatus mysterio crucis. Praedicatio enim crucis Christi indicium est mortis evictae, dicente apostolo Joanne: Ad hoc enim venit Filius Dei, ut solveret opera diaboli , ut omnis credens non teneatur a morte; quia signum habet quod victa mors est. Judaeo primum, et Graeco. Id est, huic qui ex genere est Abrahae, et huic qui ex gentibus; in Graeco enim gentilem significat: in Judaeo vero eum, qui ex genere fuerit Abrahae. Nam Judaei ex tempore Judae Machabaei dici coeperunt, qui in causa cladis restitit sacrilegiis gentium, et fiducia Dei collegit populum, et defendit genus suum. Fuit autem ex filiis Aaron. Quamvis ergo praepo
Abbreviated transcription (Latin):
quirat.Itaq qđ in me.c̃. ꝓmptus sũ
& uobis qui rome estis euangelizare.
Quanuis missum se predicare omnibꝰ
dicat gentibus ꝓmptum tam̃ se roma¬
nis adserit tradere ȩuangłiũ gr̃ȩ dĩ:
apud quos regni romani caput & sedes
.ẽ. Ad menbrorum eñ utilitatem ꝑti
net uł requiem: sicapur inquietum
ñ fuerit. Idõ romanorum pacem op¬
tat ut ñ multum se iactet sathanas:
& uberiores fructus habeat oꝑis sui.
Non em̃i erubesco ȩuangłium: uirtus
em̃ dĩ ẽ. insalutem om̃i credenti.
hoc dicto illos tangit: ãquibus acce¬
perant ñ rectam fidem. Apłorum ta¬
men doctrinam uirtus commenda¬
bat: ut quia incredibile uidebatur.
qđ prȩdicabatur: signa ac ꝓdigia ab
apłis facta testimonio ẽẽnt. nondif¬
fidendum de his quȩ abillis diceban¬
tur: in quibus tanta uirtus in eẽt.
Nulli eñi dubium uerba uirtuti ce¬
dere: ac ꝑhoc qm̃ illorum nulla uisa
erant portenta. prȩdicatio illorum si¬

Expanded text:
quirat. Itaque quod in me est, promptus sum, quirat. Itaque quod in me est, promptus sum, et vobis qui Romae estis, evangelizare. Quamvis se missum praedicare omnibus dicat gentibus, promptum tamen se Romanis asserit tradere Evangelium gratiae Dei, apud quos regni Romani caput et sedes est. Ad membrorum enim utilitatem vel requiem pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum se jactet Satanas, et uberiores fructus habeat operis sui. Non enim erubesco Evangelium; virtus enim Dei est in salutem omni credenti. Hoc dicto illos tangit, a quibus acceperant non rectam fidem, apostolorum tamen doctrinam virtus commendabat; ut quia incredibile videbatur, quod praedicabatur, signa et prodigia ab apostolis facta testimonio essent, non diffidendum de iis quae ab illis dicebantur, in quibus tanta virtus inesset nulli enim dubium verba virtuti cedere, ac per hoc quoniam illorum nulla visa erant portenta, praedicatio illorum si
Abbreviated transcription (Latin):
at adsentiri. recis ac barbaris sapi¬
entibus & insipientibus debitor sum.
Debitorem sedicit horum quos memo¬
rat: quia ad hoc missus.ẽ. ut omnibus
prȩdicaret ꝑ qđ etiã om̃s significat debitores.
Confiteri autem creatorem dm̃. ex qͦ
omĩa & ꝑquem omnia: debitꝰ & honor
.ẽ. & salus confitentis. Grecos eñi genti¬
les posuit: sed eos qui romani dicantur
siue natione seu adoptione. Barbaros
uersum . ẽ. & nonsunt gentiles. Sapien¬
tes autem illos dix̃. quimundanis ratio¬
nibus eruditi. sapientes uocantur in
scło. dum aut siderum speculatores st̃.
aut m̃suris. aut numeris. aut arti gra-¬
maticȩ student: aut rethoricȩ. aut mu¬
sicȩ. his omnibus ostendit. nichil hȩc
simplicitatem sequentes: harũ rerum
impiti sunt. his oomibus missum se prȩ¬
dicare testatur. De iudeis autem tacuit:
quia magister gentium. ẽ. Ac ꝑhoc de¬
bitorem se ꝓfitetur: quia adhoc accepie
doctrinum ut tradat. & cum tradit ad¬

Expanded text:
at assentiri. Graecis et Barbaris, sapiat assentiri. Graecis et Barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum. Debitorem se dicit horum, quos memorat, quia ad hoc missus est, ut omnibus praedicaret: per quod etiam omnes significat debitores; confiteri enim creatorem Deum, ex quo omnia, et per quem omnia, et debitus honor est, et salus confitentis. Graecos ergo gentiles posuit, sed eos qui Romani dicantur sive natione, sive adoptione: Barbaros versum est et non sunt gentiles. Sapientes autem illos dixit, qui mundanis rationibus eruditi, sapientes vocantur in saeculo, dum aut siderum speculatores sunt, aut mensuris, aut numeris, aut arti grammaticae student, aut rhetoricae, aut musicae; his omnibus ostendit nihil haec simplicitatem sequentes, harum rerum imperiti sunt. His omnibus missum se praedicare testatur. De Judaeis autem tacuit, quia magister gentium est. Ac per hoc debitorem se profitetur; quia ad hoc accepit doctrinam, ut tradat: et cum tradit, ac
Abbreviated transcription (Latin):
mine agerent saluatoris: sed uiciis ꝓhibe¬
bantur carnalibus. ne digni iam eent ad
discere sp̃ialia.Deniq: uolentes aliquando
& silas. Cur nisi sciret adhuc iffectum de¬
c̃ẽ : apudd corrinthios autẽ cõmonet᷑ apłs di¬
cente dño. Loquere ne tacueris: qr popłs
mͥ multus. ẽ. in hac ciuitate. Non gͦ ociose ꝓbi¬
bitum se dicit: sed & causas morarũ discre¬
uit. E thos ur se prȩparent adhortatus
trandam fore. dignosse efficerent auici¬
is carnalibus abstinentes ad excipiendã
eam. Ut aliquem fructum habeam
& in uobis. sicut & in cȩteris gentibꝰ. Pro
utilitate commun cupidum se uenien¬
di adhos declarat. ut & hi salutem sp̃ua¬
lis gr̃ȩ consequantur. Ratam habentes
fidei sue ꝓfessionem: & hic fructum ha¬
beat apud dm̃ ministerii sui. Per qđ
lacessit illos adfidem rectam exẽplo &ȩ¬
terarum gentium. Promptior enĩ fit qͥs
adrem sibi traditam: si illis multos uide¬

Expanded text:
mine agerent Salvatoris, sed vitiis prohibemine agerent Salvatoris, sed vitiis prohibebantur cadiscere spiritalia. Denique volentes aliquando aulus et Silas : cur, nisi sciret adhuc affectum deesse? Apud Corinthios autem commonetur Apostolus, dicente Domino: Loquere, ne tacueris; quia populus mihi multus est in hac civitate . Non ergo otiose prohibitum se dicit, sed et causas morarum discrevit, et hos ut se praepararent adhortatus trandam fore, dignos se efficerent, a vitiis carnalibus abstinentes, ad excipiendam eam. Ut aliquem fructum habeam et in vobis, sicut et in caeteris gentibus. Pro utilitate communi cupidum se veniendi ad hos declarat, ut et hi salutem spiritalis gratiae consequantur, ratam habentes fidei suae professionem; ut hic fructum habeat apud Deum ministerii sui, per quod lacessit illos ad fidem rectam, exemplo caeterarum gentium: promptior enim fit quis ad rem sibi traditam, si illi multos vide
Abbreviated transcription (Latin):
& uotum suũ ostendit. quod qͥdem scire
illos ñ ambigit ꝑ eos fr̃s qui ab ierłm uel
confinib ciuitatibus causa aliqua siue reli
gionis adurbem ueniebant. sicut aqͥla &
priscilla: uotum eius insinuantes romaniᷤ.
Cum em̃ sepe uellet uenire & ꝓhiberetur.
sic factum.ẽ. ut scriberet ȩpłam ne duim ma¬
la ȩxercitatione detenti ñfacile corrigerent᷑.
Et fr̃s eos uocat. ñ solum quia renati eratit:
sed quia erant inter eos licet pauci qui rec¬
te sentirent. Unde dicit. uocatis scĩs. Quid
tam̃.ẽ. uocatis scĩs: si eñ iam scĩ sunt: qͦmodo
uocant᷑ ut sc̃ificent᷑: Sed hoc addĩ ꝑtinet p̃¬
scientiã. qr qđ scit ds̃ futuros scõs iam apud
illum scĩ sunt: & uocati ꝑmanent. Pro hibi¬
tum se tam̃ dicit usq ad tempꝰ date ȩpłȩ. a
dõ utiq qͥsciens adhuc inparatos illos. adaliaᷤ
urbes direxit apłm: quȩ iã ad recipiendã
ueritatem eent capaces. Quanuis subno¬

Expanded text:
et votum suum ostendit, quod quidem scire et votum suum ostendit, quod quidem scire illos non ambigit per eos fratres qui ab Hierusalem vel confinibus civitatibus causa aliqua, sive religionis ad Urbem veniebant, sicut Aquilla et Priscilla, votum ejus insinuantes Romanis. Cum enim saepe vellet venire, et prohiberetur, sic factum est ut scriberet epistolam; ne diu in mala exercitatione detenti, non facile corrigerentur. Et fratres eos vocat, non solum quia renati erant; sed et quia erant inter eos, licet pauci, qui recte sentirent. Unde dixit: Vocatis sanctis . Quid tamen est, Vocatis sanctis? Si enim jam sancti sunt, quomodo vocantur, ut sanctificentur? Sed hoc ad Dei pertinet paescientiam, quia quos scit Deus futuros sanctos, jam apud illum sancti sunt, et vocati permanent. Prohibitum se tamen dicit usque ad tempus datae Epistolae a Deo utique, qui sciens adhuc imparatos illos, ad alias urbes direxit Apostolum, quae jam ad recipiendam veritatem essent capaces, quamvis sub no
Abbreviated transcription (Latin):
rapi sicut abhȩreticis fit: Idõ desiderat
ut prȩsens doctrinam euangłicam sen¬
su quo scribit his tradat: ne sub aucto¬
ritate literđum eius non auferretur
error sed firmaret᷑. Quippe cõnprȩ¬
sens quȩ uerb̃ suadere ñ poterat sua¬
deret uirtute: ut magis illis ꝓficiat ad¬
ditis. Id ẽ simul consolari in uobis ꝑ eã
quȩ inuicem.ẽ. fidem ur̃ãm atq meã.
Consolari se dicit cũ illis si apprȩhendatł
spualia. Quia quanuis gaudeat fidei illo¬
rum: dolet tam̃ quia ñ rectã accipiebaut
fidem. Hoc affecͤtu fuit apłs. lit aliena
uitia quasi sua doleret.Ac ꝑhoc conso¬
lem inquit ꝑunam atq eandem fidem:
ut cunc consolatio una sit. siunius fidei ef¬
ficerẽtur inxp̃o:ut administracio gr̃ȩ spͣua¬
lis ȩuangelizante apło hunc prȩstaret
effectum. Lon autem arbitror ignora¬
re uos fr̃s quia sepe posui uenire aduos:
& ꝓhibitus sum usq adhuc. Propositũ

Expanded text:
rapi, sicut ab haereticis fit? Ideo desiderat rapi, sicut ab haereticis fit? Ideo desiderat ut praesens doctrinam evangelicam sensu quo scribit, his tradat; ne sub auctoritate litterarum ejus non auferretur error, sed firmaretur: quippe cum praesens quae verbis suadere non poterat, suaderet virtute, ut magis illis proficiat aditis. Id est, simul consolari in vobis per eam quae invicem est, fidem vestram atque meConsolari se dicit cum illis, si apprehendant spiritalia, quia quamvis congaudeat fidei illorum, dolet tamen, quia non rectam accipiebant fidem: hoc affectu fuit Apostolus, ut aliena vitia quasi sua doleret, ac per hoc consolemur, inquit, per unam atque eamdem fidem, ut cuncta tunc consolatio una sit, si unius fidei efficerentur in Christo, ut administratio gratiae spiritalis, evangelizante Apostolo, hunc praestaret effectum. Non enim arbitror ignorare vos, fratres, quia saepe proposui venire ad vos, et prohibitus sum usque adhuc. Propositum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ desiderii sui uoluntatem ostendit:
quonam eẽt uoto circa illos. Cum enĩ
carnalem illos sensum assecutos signi¬
xp̃s docuerat fuerant assecuti. sed ea que
fuerant aiudeis tradita. Se autem cũꝑe
citius uenire. ut ab hac illos traditione
abstraheret: & sp̃uale illis traderet do¬
num. Ut adquirat illos dõparticipes
illos faciens gr̃e spualis. ut inꝑfessione
& fide sua cent ꝑfecti. Binc datur in¬
telligi suꝑius ñfidem illorum laudasse:
bant simpliciter sicut illis fuerat tra¬
ditum. Nam miscdia dĩ addhoc data ẽ.
ut lex cessaret quod sepe iam dixi: quia
ds̃ consulens infirmitati humane. so¬
la fide addita legi naturali. bominũ
genꝰ saluari decreuit. Quid ẽ. ut cum
scriptis illos corrigat. & ãcarnali sen¬
su abstrahat. prȩsentiam suam neces¬
sariam dicit. ut geãm illis spũalem
ministraret. Cũ q̃ seribit spiritalia
sint. nisi quia aliter dic̾ta ad aliud soleñ

Expanded text:
ergo desiderii sui voluntatem ostendit, ergo desiderii sui voluntatem ostendit, quonam esset voto circa illos; cum enim nistrem, carnalem illos sensum assecutos signiuae Christus docuerat, fuerant assecuti, sed ea quae fuerant a Judaeis tradita. Se autem cupere citius venire, ut 30 ab hac illos traditione abstraheret, et spirituale illis traderet donum, ut acquirat illos Deo, participes illos faciens gratiae spiritalis, ut in professione et fide sua essent perfecti. Hinc datur intelligi superius non fidem illorum laudasse, bant simpliciter, sicut illis fuerat traditum. Nam misericordia Dei ad hoc data est, ut Lex cessaret, quod saepe jam dixi; quia Deus consulens infirmitati humanae, sola fide addita legi naturali, hominum genus salvare decrevit. Quid est tamen ut cum scriptis illos corrigat, et a carnali sensu abstrahat, praesentiam suam necessariam dicat, ut gratiam illis spiritalem ministraret; cum ea quae scribit, spiritalia sint: nisi propter hoc quia aliter dicta ad aliud solent
Abbreviated transcription (Latin):
ut ds̃ impleat uocando illos ad suam
grãm Auiditate animi loquitur.Deside¬
rat em̃i illos: sciens & illis & sibi ꝓdesse si¬
cut alibi dicit. Qd̃. ẽ. gaudium nr̃m ce
corona. Nonne uosaduentum in dñie
fructus enĩ apłi. ẽ. ub̃ior: silucretur mul¬
tos. Propterea maius gaudium. ẽ. si
potentes mundi conuertantur addm̃:
quia quanto inimici graues sunt: tan¬
to magis reconciliati necessarii. Polun¬
tati itaq eius sic occasio. data. ẽ: ut co¬
actus appellaret cȩsarem: & dirigere¬
tur exalia causa adurbem romã dõ uo¬
lente: ut inpleret ꝓpositum uolunta¬
tis suȩ. Deniq in naufragio posito ad¬
stitit dñs dicens. Noli timere paule:. si¬
cut enĩ testificatus es de me hierosolimiᷤᷤ.
ita & & romȩ. Desiderd eni udẽ
uos. ut grãm spũalem uobis administrẽ
ad confirmandos uos. Vonfirmatio ħ:
tres ꝑsonas requirit. Annuentis dĩ: mi¬
nistrantis apłi. accipientis popłi. Aunc

Expanded text:
ut Deus impleat, vocando illos ad suam ut Deus impleat, vocando illos ad suam gratiam. Aviditate animi loquitur; desiderat enim illos, sciens et illis et sibi prodesse, sicut alibi dicit: Quod est gaudium nostrum et corona? Nonne vos in adventum Domini ? Fructus enim Apostoli est uberior, si lucretur multos. Praeterea quia majus gaudium est, si potentes mundi convertantur ad Deum, quia quanto inimici graves sunt, tanto magis reconciliati necessarii. Voluntati itaque ejus sic occasio data est, ut coactus appellaret Caesarem, et dirigeretur ex alia causa ad urbem Romam, Deo volente; ut impleret propositum voluntatis suae. Denique in naufragio posito astitit Dominus dicens: Noli timere, Paule, sicut enim testificatus es de me Hierosolymis, ita et Romae . Desidero enim videre vos, ut gratiam spiritualem vobis administrem ad confirmandos vos. Confirmatio haec tres personas requirit, annuentis Dei, administrantis Apostoli, accipientis populi. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
omnia & unum ꝑquem omnia. Hos ꝗ̃¬
rit adorares pater. Nemorem gͦ se illo¬
rum morationibus suis flagitat: ut semi¬
net millis caritatem. Hacit enĩ illis desi¬
derium sui. Quis em̃ ñ amet eum qu̾e
audit memorem sui. ẽẽ:si eñ abhis qui
missi nͨ erant libenter acceperant doc
tolũ. & cuiꝰ uerba comitaret᷑ uirtus. de-¬
siderarent audiree Obsecrans siqͦ mo¬
do tandem aliqnͣdo ꝓsꝑum iter habe¬
am in uoluntate dĩ ueniendi aduos.
Orationis suȩ ꝓillis sensum ostendit.
Dm̃ enĩ se dicit petere ut ueniret ao
urbem ad ꝓfectum illoꝵ cum dĩ uolun-¬
tate. cuiis prȩdicat donum. Tlinc eñi
ꝓfectus adẽ. si quod agendum. ẽ. cum
dĩ uoluntate agatur. Orat gͦ ut quacun¬
q ex causa iam detur occasio qua ueni¬
ret adurbem: quia occupatus erat ali¬
is predicando. Sic ꝓsperum iter inpu¬
tans. si dõ uolente ueniret: quia ꝓuida
.ẽ. dĩ uoluntas. Prosꝑum gͦ it᷑. ẽ: ñ incas¬
sum laborem itineris subire. hȩc rogat

Expanded text:
omnia, et unum per quem omnia . Hos quaerit adoratores Pater. Memorem ergo se illorum in orationibus suis flagitat, ut seminet in illis charitatem; facit enim illis desiderium sui. Quis enim non amet eum, quem audit memorem sui esse? Si enim ab iis qui missi non erant, libenter acceperant docttolum, et cujus verba comitaretur virtus, desiderarent audire! Obsecrans si quomodo tandem aliquando prosperum iter habeam in voluntate Dei, veniendi ad vos. Orationis suae pro illis sensum ostendit; Deum enim se dicit petere, ut veniret ad Urbem ad profectum illorum cum Dei voluntate, cujus praedicat donum. Tunc enim profectus adest, si quod agendum est, cum Dei voluntate agatur. Orat ergo ut quacumque ex causa jam daretur occasio, qua veniret ad Urbem; quia occupatus erat aliis praedicando: sic prosperum iter reputans, si Deo volente veniret; quia provida est Dei voluntas. Prosperum ergo iter est non incassum laborem itineris subire. Haec rogat