comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem dese uire. Hoc scientes. nescioan
melius salubrius ue intanto diserimine
rerum agere ualeatis. quam iuxta apłi
monitum auferre malum ex uobis: quã¬
quam amicus sponsi ligare potius quã
fugare curabit. ne iam discurrere et eo
nocere plus possit. Hoc enim et dñs pa¬
pa dum adhuc ess aptd nos. ob mala quȩ
de illo audiebat. fieri scribendo mandauit.
s non fuit qui faceret bonum: Deniq si
capiuulpes pusillas de molientes uineam
scriptura salubriter monet: non multo
mag̃ lupus magnus et ferus religandus
est ne xp̃i irrumpat ouilia. oues mactet

Expanded text:
ordinem desaevire. Hoc scientes, nescio an ordinem desaevire. Hoc scientes, nescio an melius salubriusve in tanto discrimine rerum agere valeatis, quam juxta Apostoli monitum, auferre malum ex vobis . Quanquam amicus sponsi ligare potius, quam fugare curabit, ne jam discurrere et eo nocere plus possit. Hoc enim et dominus Papa, dum adhuc esset apud nos, ob mala quae de illo audiebat, fieri scribendo mandavit; sed non fuit qui faceret bonum. Denique si capi vulpes pusillas demolientes vineam Scriptura salubriter monet , num multo magis lupus magnus et ferus religandus est, ne Christi irrumpat ovilia, oves mactet
Abbreviated transcription (Latin):
giens. circuiens et querens quos deuoret:
et nunc apud uos sicut accȩpimus oꝑatur
iniquitatem. et deuorat plebem urãm sicut
escam panis. Ctius os maledictione et
amaritudine plenum est. ueloces pedes
eius ad effundendum sanguinem. Contri¬
cio et infelicitas in uiis eits: et uiam pacis
non cognouit. Inimicus crucis xp̃r se¬
minator discordiȩ. fabricator scismatum:
turbator pacis. unitatis diuisor. Cuius
dentes arma et sagitte: et lingua eius gla¬
dius acutus. Molliti sunt sermones eits
suꝑoleum: et ipsi sunt iacula. Unde et so¬
let sibi allicere blandis sermonib. et suntt¬
latione uirtutum. diuites et podentes:
iuxta illud. Sedet minsidiis cum diuitib
in occultis. ut interficiat innocentes. De¬
mum cum fuerit de illorum captatabem¬
uolentia. et familiaritate securus. uidebi¬
tis hominem aꝑte insurgere inclerum:
fretum tyrannide militari insurgere in
ipsos epõs: et inomnem passim ȩccłiasticũ

Expanded text:
giens, circuiens et quaerens quem devoret. giens, circuiens et quaerens quem devoret. Et nunc apud vos, sicut accepimus, operatur iniquitatem, et devorat plebem vestram, sicut escam panis. Cujus maledictione et amanguinem: contritio et infelicitas in viis ejus, et viam pacis non cognovit. Inimicus crucis Christi, seminator discordiae, fabricator schismatum, turbator pacis, unitatis divisor: cujus dentes arma et sagittae, et lingua ejus gladius acutus. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Unde et solet sibi allicere blandis sermonibus et simulatione virtutum divites et potentes, juxta illud: Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem . Demum cum fuerit de illorum captata benevolentia et familiaritate securus, videbitis hominem aperte insurgere in clerum, fretum tyrannide militari, insurgere in ipsos episcopos, et in omnem passim ecclesiasticum
Abbreviated transcription (Latin):
aduos inuestimentis ouitim. intrinsecus
autem sunt lupi rapaces. Is gͦ usq adhanc
ȩtatem tibi cum.q conuersatus est. tã feda
post se et tam seua reliquit uestigia: ut ubi
semel fixerit pedem. illuc ultra omio redire
non audeat. Deniq ipsam inqua natus est
ualde atrociter commouit terram: et con¬
turbauit eam. Unde et accusatus aptid
dñm papam scismate pessimo. natali solo
pulsus est etiam et abiurare compulsus
reu̾isionem: nisi ad ipsius apłici ꝑmissionẽ.
ꝓsimili deinde causa. et a regno francorum
exturbatus est scismaticus insignis. Ex¬
tro abailardo: cuius om̃s errores abȩccłia
iam deprehensos.atq damnatos. cum illo
etiam et p̃illo defendere acriter. et ꝑtina¬
citer conabatur. Et in his om̃ib non est
auersus furor eius: s adhuc manus eius
extenta. Nam etiam ita uagus et ꝓfugus
suꝑ terram. quod iam nonlicet inter suos.
non cessat apud alienos tanquam leo ru¬

Expanded text:
ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces . Is ergo usque ad hanc aetatem, ubicumque conversatus est, tam foeda post se, et tam saeva reliquit vestigia, ut ubi semel fixerit pedem, illuc ultra redire omnino non audeat. Denique ipsam, in qua natus est, valde atrociter commovit terram, et conturbavit eam. Unde et accusatus apud dominum Papam schismate pessimo, natali solo pulsus est; etiam et abjurare compulsus reversionem, nisi ad ipsius Apostolici permissionem. Pro simili deinde causa et a regno Francorum exturbatus est schismaticus insignis. Exstro Abaelardo: cujus omnes errores, ab Ecclesia jam deprehensos atque damnatos, cum illo etiam et prae illo defendere acriter et pertinaciter conabatur. 2. Et in his omnibus non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Nam etiam ita vagus et profugus super terram, quod jam non licet inter suos, non cessat apud alienos, tanquam leo ru
Abbreviated transcription (Latin):
i sciret pater familias. qua hora fur
ueniret: uigilaret utiq. et non sine¬
ret ꝑfodi domum suam. Scitis quia fur de
tamen cõmissam: S dubitm ẽẽ non podest.
scire uos quod apuduos fit quando id usq¬
e0
ad nos utiq tam remotos potuit ꝑueni¬
re: Nec mirum si non horam p̃uidẽ. ac
nocturnum furis ingressum obseruare
quiuistis. mirum autem si deprehensum
iam non agnoscitis. non tenetis. non ꝓhi¬
betis exportare spolia ur̃a. immo p̃ciosis¬
simas xp̃i exuuias. animas uidelicet qͦs
stia imagine p̃signiuit. suo cruore redemit.
Adhuc forsan heretis: et miramini quem¬
nam dicere uelim Arnaldum loquor de
brusia: qui utinam tam sane eẽt doctrine.
quam districte est uicȩ. Et si uultis scire.
homo est neq manducans neq bibens.
solo cum diabolo esuriens et sitiens sangui¬
nem animarum. Unus de numero illorũ.
quos apłica uigilantia notat. habentes
formam pietatis. turcutem illius penitus
ab negantes. et ipse dñs. uenient inquiens

Expanded text:
i sciret paterfamilias qua hora fur veniret, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam . Scitis quia fur de tamen commissam? Sed dubium esse non potest, scire vos, quod apud vos fit, quando id usque ad nos utique tam remotos potuit pervenire. Nec mirum, si non horam praevidere, aut nocturnum furis ingressum observare quivistis. Mirum autem, si deprehensum jam non agnoscitis, non tenetis, non prohibetis exportare spolia vestra, imo pretiosissimas Christi exuvias, animas videlicet, quas sua imagine praesignivit, suo cruore redemit. Adhuc forsan haeretis, et miramini, quemnam dicere velim. Arnaldum loquor de Brixia, qui utinam tam sanae esset doctrinae, quam districtae est vitae. Et si vultis scire, homo est neque manducans, neque bibens, solo cum diabolo esuriens et sitiens sanguinem animarum. Unus de numero illorum quos apostolica vigilantia notat, habentes formam pietatis, virtutem illius penitus abnegantes : et ipse Dominus, Venient, inquiens,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i potenti dño grãs agimus. qui in partib
urĩs ꝓpatrib tales filios stiscitauit: et cẽpore
apostolatus nr̃i meccłia sua tam preclaros
uoluit esse pastores. qui noui heretici calum¬
niis studeant obuiare: et immaculatã spõsã
uni uiro uirginem castam exhibere xp̃o. Nos
itaq quiinbeati petri cathedra. cui adño dic̃¬
tum est et tu aliquando conuersus confirma
fr̃s tuos. licet indigni residẽ conspicimur.
dinalium consilio destinata nobis a ur̃a dis¬
cretione capitula et uniu̾sa ipsius petri per¬
uersa dogmata scõrum canonum auctoritate
cum suo auctore damnauimus. eiq tanquã
heretico ꝑpetuum silentium imposuimus.
Vniuersos quoq erroris sui sectatores et defen¬
sores.a fidelium consortio sequestrandos. excõ¬
itnicationis uincło innodandos esse cense¬
mus: Data lat̾am.xuii kł atigusti. Ad¬

Expanded text:
omnipotenti Deo gratias agimus, qui in partibus omnipotenti Deo gratias agimus, qui in partibus vestris pro patribus tales filios suscitavit, et tempore apostolatus nostri in Ecclesia sua tam praeclaros voluit esse pastores, qui novi haeretici calumniis studeant obviare, et immaculatam sponsam uni viro virginem castam exhibere Christo. Nos itaque qui in beati Petri cathedra, cui a Domino est dictum: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos , licet indigni residere conspicimur, dinalium consilio, destinata nobis a vestra discretione capitula et universa ipsius Petri perversa dogmata sanctorum canonum auctoritate cum suo auctore dampnavimus eique tamquam heretico perpetuum silentium imposuimus. Universos quoque erroris sui sectatores et defensores a fidelium consortio sequestrandos et excommunicationis vinculo innodandos esse censemus. Datum Laterani XII. Kal. Augusti.
Abbreviated transcription (Latin):
pape ioħi seribens. ad uersus eos quisacra
mysteria ꝓphanare contendunt: intercetera
sic loquitur dicens. Hemo clericus uel militaris
uel alteriꝰ cuiuslibet conditionis. de fide xp̃iana
publice tractare conetur in posterum. Nam
iniuriam facit iudicio reuerentissime synodi.
si quis semel iudicata et recte disposita retiolu¬
ere. et iterum disputare contendit. et in contemp¬
tores huius legis tanquam insacrilegos pena
non deerit. Igitur si clericus erit qui publice
tractare de religione ausus fuerit. consortio ele¬
ricorum remouebitur. Dolemus autẽ qm̃sicut
litterarum urãrum inspectione. et missis a
urã frat̾nitate nob errorum capitulis cognoui¬
mus. in nouissimis dieb quando instant ꝑicu¬
losa tempora. inpetri abeilardi ꝑnciosa doctri¬
na. et p̃dictorum hereses. et alia ꝑuersa dogina¬
ta catholice fidei obuiantia pullulare cepe¬
runt. Uerum in hoc maxime consolamur. et

Expanded text:
papae Iohanni scribens adversus eos qui sacra papae Iohanni scribens adversus eos qui sacra mysteria profanare contensic loquitur, dicens: « Nemo clericus, vel militaris, vel alterius cujuslibet 187 conditionis, de fide christiana publice tractare conetur in posterum. Nam injuriam facit judicio reverendissimae synodi, si quis semel judicata et recte disposita revolvere, et iterum disputare contendit: et in contemptores hujus legis, tanquam in sacrilegos, poena non deerit. Igitur si clericus erit, qui publice tractare de religione ausus fuerit, consortio clericorum removebitur. » 3. Dolemus autem, quoniam, sicut litterarum vestrarum inspectione, et missis a vestra Fraternitate nobis errorum capitulis cognovimus, in novissimis diebus, quando instant periculosa tempora, in Petri Abaelardi perniciosa doctrina et praedictorum haereses, et alia perversa dogmata catholicae fidei obviantia pullulare coeperunt. Verum in hoc maxime consolamur, et
Abbreviated transcription (Latin):
aliorum ꝓprii sanguinis effusione plantare
non dubitarunt. Demum cessante ꝑsecuto¬
rumrabie imꝑauit dñs uentis. et facta est
ineccłia tranquillitas magna. S quia hostis
humani generis semꝑ cireuit.querens quem
deuoret: ad inpugnandam sinceritatẽ fidei.
fraudulentam hereticorum fallaciam sub¬
indurit. Contra quos uiri eccłiarum pasto¬
res turiliter insurgentes eorum praua dog¬
mata cum ipsorum auctorib condempna¬
runt. In magna nanq nicena synodo arriꝰ
hereticus est damnatus. Constantinopoli¬
tana sẏnodus. manicheum hereticum debita
sententia condemnauit: Incphesina synodo.
nestorius condignam sui erroris damnatio¬
nem excepit. Calcedonensis quoq: synodus.
nestorianam heresim et euticianam cum di¬
oscoro et eius complicib iustissima sententia
confuitauit. Marcianus p̃terca licet laicus
xp̃ianissimus tamen imꝑator catholice fidĩ
amore succensus. predecessori nr̃o scĩssimo

Expanded text:
populorum proprii sanguinis effusione plantare populorum proprii sanguinis effusione plantare non dubitaverunt. Demum cessante persecutorum rabie imperavit Dominus ventis, et facta est in aecclesia tranquillitas magna. Sed quia hostis humani generis semper circuit, querens quem devoret, ad impugnandam sinceritatem fidei fraudulentam hereticorum fallaciam subinduxit. Contra quas veri aecclesiarum rectores viriliter insurgentes eorum prava dogmata cum ipsorum auctoribus condempnarunt. In magna namque Nicena synodo Arrius hereticus est dampnatus. Constantinopolitana synodus Manicheum hereticum debita sententia condempnavit. In Ephesina synodo Nestorius condignam sui erroris condempnationem recepit. Calcedonensis quoque synodus Nestorianam heresim et Euticianam cum Dioscoro et eius complicibus iustissima sententia confutavit. Martianus preterea, licet laicus, christianissimus tamen imperator, katholicae fidei amore succensus, predecessori nostro sanctissimo
Abbreviated transcription (Latin):
aremep̃is. eorumq saffragancis. et hars¬
simo in xp̃o filio Bernardo clareualł abbati:
salutem. et apłicam benedictionẽ. Testante
apło sicut unus dominus. ita una fides esse
dinoscitur: in qua tanquam in immobili
fundamento p̃ter quod nemo potest aliud¬
ponere. firmitas catholice eccłie intnolata
consistit. Inde est quod beatus petrus a¬
postolorũ pͥnceps ꝓerimia huius fidei con¬
fessione. ad nõ ac saluatore nr̃o audire
meruit. Tu es inquit petrus: et suꝑhanc
petiam ȩdificabo eccłiam meam. Petram
utiq firmitatem fidei et cacholice unitatis
soliditatem manifeste designans. Hec siqui¬
dem est inconsutilis tumca redemptoris
nr̃i suꝑ qua milites sortiti sunt. s eam diuii
itio fremuerunt gentes. et popłi medita¬
ti sunt inania. Astiterunt reges terre et pͥn¬
cipes conuenerunt inunum Uerum apłi
duces dominici gregis et eorum successores
apłici uiri ardore caritatis et zelo rectitudi¬
nis succensi. fidem defendere. et eam incordib

Expanded text:
pus, eorumque suffraganeis, et charisimo in Christo filio BERNARDO Claraevallensi, abbati, salutem et apostolicam benedictionem. Testante Apostolo, sicut unus Deus, una fides esse dignoscitur, in qua tanquam immobili fundamento, pponere, firmitas catholicae Ecclesiae inviolata constitit. Inde est quod beatus Petrus Apostolorum princeps, pro eximia hujus fidei confessione, a Domino ac Salvatore nostro audire meruit: Tu es, inquit, Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam : petram utique firmitatem fidei, et catholicae unitatis soliditatem manifeste designans. Haec siquidem est inconsutilis tunica Redemptoris nostri, super qua milites sortiti sunt, sed eam divid4: contra quam in initio fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania. Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum. Verum apostoli duces dominici gregis et eorum successores apostolici viri ardore caritatis et zelo rectitudinis succensi fidem defendere et eam in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
tuum est de cetero beatissime pater ꝓuidẽ.
ne indieb tuis aliqua hereticȩ prauitatis
macula. decor eccłiȩ maculetur. Tibi com¬
missa est sponsa xp̃i. amice sponsi. tuum
est tandem uni uiro uirginem castam ex¬

Expanded text:
tuum est de caetero, beatissime Pater, providere tuum est de caetero, beatissime Pater, providere ne in diebus tuis aliqua haereticae pravitatis macula decor Ecclesiae maculetur. Tibi commissa est sponsa Christi, amice Sponsi, tuum est tandem uni viro virginem castam ex
Abbreviated transcription (Latin):
riatio hominis illius: quod liber suus in cu¬
ria romana habet ubi caput suũ reclinet.
Hinc confirmatus et confortatus est furor
etus. Propterrea cum inconspectu ep̃orum
suꝑhis argueret eum abbas clareuallensis.
zelo fidei et iusticiȩ armatus: nec confessus est
nec negauit: s aloco et iudice quem sibi ipse
elegerat. sine lesione. sine. grauamine. ut sua
ꝓlongaret iniquitatem. sedem apłicam ap¬
pellauit. Ep̃i autem qui ꝓpter hoc in
tinum conuenerant. ur̃ȩ reuerentie de¬
ferentes. nichil in ꝑsonam eius egerunt.
s tantũ modo capitula librorũ eius a scĩs
patrib condemnata. ne morb serꝑet. me¬
dicinali necessitate abiudicatierunt. Quia
gͦ homo ille multitudinem trahit postle.
et popłm qui sibi credat habet: necesse ẽ.
ut huic contagio cȩleri remedio occurra¬
tis. Sero enim medicina paratur.: cum
mala ꝑlongas inualuere moras. Proces¬
simus in hoc negocio quousq atisi sumis.

Expanded text:
riatio hominis illius: quod liber suus in curiatio hominis illius: quod liber suus in curia Romana habet ubi caput suum reclinet, hinc confirmatus et confortatus est furor ejus. Propterea cum in conspectu episcoporum super his argueret eum abbas Claraevallis, zelo fidei et justitiae armatus, nec confessus est, nec negavit: sed a loco et judice, quem ipse sibi elegerat, sine laesione, sine gravamine, ut suam prolongaret iniquitatem, sedem apostolicam appellavit. Episcopi autem qui propter hoc in unum convenerant, vestrae reverentiae deferentes, nihil in personam ejus egerunt, sed tantummodo capitula librorum ejus a sanctis Patribus condemnata, ne morbus serperet, medicinali necessitate abjudicaverunt. Quia vero homo ille multitudinem trahit post se, et populum qui sibi credat, habet, necesse est ut huic contagio celeri remedio occurratis. . . . . Sero enim medicina paratur, Cum mala per longas invaluere moras. Processimus in hoc negotio quousque ausi sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
et km̃o patri deigratia summo pon¬
Uifici. innocentio: sanso remorum ar¬
chiep̃e. Ioslenus suessionensis. Gaufridus ca¬
Aurib occupatis ad plurima sermonem facimꝰ
ad breuiatum. de ꝓlixo negocio: ꝓeo maxime
quia id ipsum diffusius ac plenius continetur
inlitteris dñi senonensis. Petrus abailardus
xp̃iane fidei meritum euacuare nitictur: dum
totum quod deus est humana ratione arbitra¬
tur se posse comp̃hendere. Ascendit usq ad
celos et descendit usq ad abyssos. Nichilẽ quod
lateat eum siue inꝓfundum infern. siue in
excelsum supra. homo est magnus inoculis
suis. de fide contra fidem disputans: ambu¬
librum de sua trinitate. s sub legato romane
ecclie. igne examinatus est: quia inuenta est
ineo iniquitas. Maledictus qui reedificauit
ruinas iherico. Surrexit a mortuis liber ille:
et cum eo multorum hereses quȩ dormierant
surrexerunt: et apparuerunt multis.Iam¬
iam extendit palmites suos usq ad mare:
et usq romanam ꝓpagines eius. Hec glo¬

Expanded text:
mo patri, Dei gratia summo pontifici Innocentio S. Remensis archiepiscopus, Iohelinus Suessionis, Gau. CaAuribus oabbreviatum de prolixo negotio, pro eo maxime quia id ipsum diffusius ac plenius continetur in litteris domini Senonensis. Petrus Abaelardus Christianae fidei meritum evacuare nititur, dum totum quod Deus est, humana ratione arbitratur se posse comprehendere. Ascendit usque ad coelos, et descendit usque ad abyssos; nihil est quod lateat eum, sive in profundum inferni, sive in excelsum supra. Homo est magnus in oculis suis, de fide contra fidem disputans, ambulibrum de sancta Trinitate, sed sub legato Romanae Ecclesiae igne examinatus est, quia inventa est in eo iniquitas. Maledictus qui reaedificabit ruinas Jericho: surrexit a mortuis liber ille, et cum eo multorum haereses quae dormierant, surrexerunt, et apparuerunt multis. Jamjam extendit palmites suos usque ad mare, et usque ad Romam propagines ejus. Haec glo
Abbreviated transcription (Latin):
assertionum. ad destruendam omnem altitu¬
dinem extollentẽ se adu̾sus scientiã dei: et in
captiuitatem redignendum omnem intellectũ
in obsequium xp̃i. Sunt et alia in aliis eius scͥp¬
tis non pauca nec minus mal a capitula: ad
quȩ nec temporis nec epłe angustia respondere
ꝑmittit. Quã quam nec necessarium putem:
cum sint adeo manifesta. ut ipsa ȩtiam uulga¬
ta fide facile refellantur. Collegitam̃ aliqua:

Expanded text:
assertionum, ad destruendam omnem altituassertionum, ad destruendam omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, et in captivitatem redigendum omnem intellectum in obsequium Christi. Sunt et alia in aliis ejus scriptis non pauca, nec minus mala capitula, ad quae nec temporis, nec epistolae angustia respondere permittit. Quanquam nec necessarium putem, cum sint adeo manifesta, ut ipsa etiam vulgata fide facile refellantur. Collegi tamen aliqua,
Abbreviated transcription (Latin):
manducare paschalem. Nisi eñi manduca¬
uero carnem eius. et bibero eius sanguinem:
non habebo uitam in memet ipso. Aliud seqͥ
iħm. aliud tenere: aliud et manducare. Seqͥ
salubre consilium: tenere et amplecti. sollemne
gatidium: manducare. uita beata. Caro em̃
cius tiere est eybus: et sanguis eits uere est
potus. Panis est dei qui de celo descendit: et
consilio. absq uita: Nempe haud alius: quã
picture absq solido. Orgo nec humilitatis ex¬
empla. nec caritatis insignia. p̃ter redemp¬
tionis sacramentum sunt aliquid. Hec dñe
pater de labore mantium puer uestri. qualia¬
cunq tenetis: adu̾sus pauca quidem noue
hereseos capła. Ybi et si non alitd quã ⁊elum
agnoscitis meum: tam̃ ꝓpͥe int̾im conscientie
satisfeci. Nam cum non eẽt quod agerem pro
in itria fidei quam dolebam:oꝑe michi pre¬
cium arbitror. si illum monui cuius arma
potentia deo ad destructionem contrariarũ

Expanded text:
manducare paschalem. Nisi enim manducamanducare paschalem. Nisi enim manducavero carnem ejus, et bibero ejus sanguinem, non habebo vitam in memetipso. Aliud sequi Jesum, aliud tenere, aliud manducare. Sequi, salubre consilium; tenere et amplecti, solemne gaudium; manducare, vita beata. Caro enim ejus vere est cibus, et sanguis ejus vere est potus. Panis est Dei qui de coelo descendit, etconsilio, absque vita? Nempe haud alius quam picturae absque solido. Ergo nec humilitatis exempla, nec charitatis insignia, praeter redemptionis sacramentum, sunt aliquid. 26. Haec, Domine, Pater, de labore manuum pueri vestri qualiacunque tenetis, adversus pauca quidem novae haereseos capitula: ubi etsi non aliud quam zelum agnoscitis meum, tamen propriae interim conscientiae satisfeci. Nam cum non esset quod agerem pro injuria fidei quam dolebam; operae mihi pretium arbitror, si illum monui, cujus arma potentia a Deo ad destructionem contrariarum
Abbreviated transcription (Latin):
et summam salutis. non in uirtute cru¬
cis. non in p̃cio sanguinis. s in nr̃e const¬
tuit conu̾sationis ꝓfectib. Michi autem
absit głari nisi meruce dñi nr̃i ibu xp̃i m¬
qua est salus uita. et resurrectio. Et qui¬
dem tria quedam p̃cipua in hoc oꝑe nr̃e
salutis intueor: formam humilitatis in
qua semetipsum deus exinanitnit: carita¬
tis mensuram. quam usq ad mortem et
mortem crucis extendit: redemptionis sa¬
cramentũ. quo ipsam mortem quã ꝑtulit.
sustulit. Horum duo pͥora sine ultimo. sic
sunt acsi suꝑ inane pingas. Magnum ꝓ¬
fecto et ualde necessarium humilitatis:
magnum et om̃i acceptione dignũ carita¬
tis exemplum. s non habent fundam̃tũ.
ac ꝑinde nec statum. si desit redemptio:
Uolo totis nisib humilem sequi iħm. cupio
eum qui dilexit me. et tradidit semet ip¬
sum ꝓme. quib dam brachiis uicarie dilec¬
tionis amplecti: s oportet me et agnum

Expanded text:
et summam salutis, non in virtute cruet summam salutis, non in virtute crucis, non in pretio sanguinis, sed in nostrae constituit conversationis profectibus. Mihi autem absit gloriari, nisi qua est salus, vita et resurrectio nostra. 25. Et quidem tria quaedam praecipua in hoc opere nostrae salutis intueor: formam humilitatis, in qua Deus semetipsum exinanivit; charitatis mensuram, quam usque ad mortem, et mortem crucis extendit; redemptionis sacramentum, quo ipsam mortem, quam pertulit, sustulit. Horum duo priora sine ultimo sic 657 sunt, ac si super inane pingas. Magnum profecto et valde necessarium humilitatis, magnum et omni acceptione dignum charitatis exemplum: sed non habent fundamentum, ac proinde nec statum, si desit redemptio. Volo totis nisibus humilem sequi Jesum; cupio eum qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me, quibusdam brachiis vicariae dilectionis amplecti: sed oportet me et Agnum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsit. qui se illi possunt conformare per
untam et uicem ei dilectionis rependere:
quid de paruulis:Quam dabit lucem sa¬
pientie. uix adhuc captantibus lucẽ uitȩ:
Unde accendẽt ad dei amorem: qui necdum
matres suas amare nouerunt: Nichil¬
ne ꝓderit eis aduentus xp̃i nichil quod
complantati sunt similitudini mortis
demptio itaq ait nr̃a est. illa suimma in
nobis ꝑ xp̃i passionem dilectio. Ergo par¬
uuli non habent redemptionem:quia non
habent sũmam illam dilectionem : Ansic̃
non habent unde diligant. ita nec unde ꝑ¬
eant᷑: ut non sit eis in xp̃o necessaria rege¬
neratio. ut pote quib generatio exadam
nichil nocuerit: Si hoc sapit: cum pelagi¬
o desipit. Quicquid horum sentiat: patet
quantum humane sacramento salutis in¬
uideat. quantum quod in ipso est etiacuet
alti dispensationem mysterii: qui totum
de salute tribuit deuotioni. regenerati¬
oni nichil: qui nr̃e głam redemptionis

Expanded text:
prosit, qui se illi possunt conformare per prosit, qui se illi possunt conformare per vitam, et vicem ei dilectionis rependere: quid de parvulis? quam dabit lucem sapientiae vix adhuc captantibus lucem vitae? unde accendet  al. ascendent ad Dei amorem, qui necdum matres suas amare noverunt? Nihilne proderit eis adventus Christi? nihil quod complantati sunt similitudini mortis demptio itaque, » ait, « nostra est, illa summa in nobis per Christi passionem dilectio. » Ergo parvuli non habent redemptionem, quia non habent summam illam dilectionem. An sicut non habent unde diligant, ita nec unde pereant, ut non sit eis in Christo necessaria regeneratio, utpote quibus generatio ex Adam nihil nocuerit? Si hoc sapit, cum Pelagio desipit. Quidquid horum sentiat, patet quantum humanae sacramento salutis invideat; quantum, quod in ipso est, evacuet alti dispensationem mysterii, qui totum de salute tribuit devotioni, regenerationi nihil: qui nostrae gloriam redemptionis,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uituficabuntur. Ergo sicut hoc: ita
dedit adam. alia erit similiter qmͣ insti¬
tutio eius: ut ille quidem ad peccatum
eremplo suo.hic uero exemplo et u̾bo ad
beneuiuendum. et se diligendum.homi¬
nes informarent. Aut si xp̃iane fidei et
non heresi pelagiane acquiescentes. gene¬
ratione non institutione traductum in
nos confitemur ade peccatum et ꝑ pec¬
catum mortem: fateamur necesse est et
arp̃o nobis non institutione s regenera¬
tione restitutam iusticiam. et ꝑ iusticiã
tutam: ut sicut ꝑ unius delictum in om̃s
homines in condemnationem:sic et ꝑ
untꝰ iusticiam in om̃s homines. in iusti¬
ficationem uite. Et si ita est. quomodo
is dicit consilium. et causam incarnati¬
onis fuisse. ut mundum luce suȩ sapien¬
de illuminaret: et ad amorem suum
accenderet. Ubi gͦ redemptio: Axp̃o
nempe ut fat̾i dignatur illuminatio et
ꝓuocatio ad amorẽ: redemptio et libera¬
do aquo: Esto. quod illis xp̃i aduentus

Expanded text:
omnes vivificabuntur . Ergo sicut hoc, ita omnes vivificabuntur . Ergo sicut hoc, ita dedit Adam, alia erit similiter quam institutio ejus: ut ille quidem ad peccatum exemplo suo, hic vero exemplo et verbo ad bene vivendum, et se diligendum homines informarent. Aut si christianae fidei, et non haeresi Pelagianae acquiescentes, generatione, non institutione traductum in nos confitemur Adae peccatum, et per peccatum mortem; fateamur necesse est, et a Christo nobis, non institutione, sed regeneratione restitutam justitiam, et per justitiam vitam: ut sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic et per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae . Et si ita est, quomodo is dicit, « consilium et causam incarnationis fuisse, ut mundum luce suae sapientiae illuminaret, et ad amorem suum accenderet. » Ubi ergo redemptio? A Christo nempe ut fateri dignatur, illuminatio et provocatio ad amorem: redemptio et liberatio a quo 24. Esto quod Christi adventus illis
Abbreviated transcription (Latin):
tauit oblatum: non sanguinem sitiens s
salutem: quia salus erat in sanguine. Ba¬
lus plane: et non sicut iste sapit et scribli.
sola caritatis ostensio. Sic enĩ concludit
tot caluminas. et in uectiones suas. qils
in dm̃ tam impie quã imꝑite etomuit.
ut dicat totum ẽẽ quod ds̃ in carne ap¬
paruit. nrãm de t̾ibo et exemplo ipsius
institutionem: siue ut pꝰmodum dicit
instructionem totum quod passus et
mortuus est. suȩ erga nos caritatis osten¬
sionem. uel commendationem. Qet̃m¬
quid ꝓdest quod nos instituit. si non re¬
stituit : fut numquid frustra instrui¬
mur. si non prius destruatur in nob̾ cor¬
pus peccati: ut ultra ñ seruiamus pecca¬
to: Si omne quod ꝓfuit. xp̃c. insola fuit
ostensione uirtutum: restat ut dicatur
quod adam quoq ex sola peccati ostensio¬
ne nocuerit. Siquidem ꝓqualitate uul¬
neris: allata est medicina. Sicut enim
inadam om̃s moriuntur. ita et inxp̃o

Expanded text:
tavit oblatum; non sanguinem sitiens, sed tavit oblatum; non sanguinem sitiens, sed salutem, quia salus erat in sanguine. Salus plane, et non, sicut iste sapit et scribit, sola charitatis ostensio. 656 Sic enim concludit tot calumnias et invectiones suas, quas in Deum tam impie, quam imperite evomuit, ut dicat: « Totum esse quod Deus in carne apparuit, nostram de verbo et exemplo ipsius institutionem, sive, et postmodum dicit, instructionem; totum quod passus et mortuus est, suae erga nos charitatis ostensionem vel commendationem. quid prodest quod nos instituit, si non restituit? Aut nunquid frustra instruimur, si non prius destruatur in nobis corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato? Si omne quod profuit Christus, in sola fuit ostensione virtutum; restat ut dicatur, quod Adam quoque ex sola peccati ostensione nocuerit: siquidem pro qualitate vulneris allata est medicina. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
tinus tanta mediante potentia. antiquũ
illud quamuis grande peccatum necessa¬
rio tamen huic quod in xp̃o cõmissum est
cederet: tanquam minus maiori. Nec pre¬
cato siue peccantib ascribitur hec uictoria.
s bene utenti peccato. et peccantes forct̃
ꝑferenti: et conu̾tenti in uisum pietatis.
quicquid in ipsum ausa est crudelitas
impiorum. Fuit uero sanguis qui effusus
est tam multus ad ignoscendum. ut ip¬
sum quoq peccatum maximum quo fac.¬
tum est ut effunderetur deleret: ac per
hoc de antiqui illius ut pote leuioris de¬
letione. nullam omĩo dubietatem relinque¬
ret. Deinde iste cui uero inquit noncrude¬
le et iniquum uidetur. ut sanguinẽ inno¬
centis inp̃cium aliquod quis requisierit.
aut ullo modo ei plaeuerit in nocentem
interficr:ne dum ds̃ tam acceptam filis
mortem habuerit. ut ꝑ ipsam uniu̾so re¬
conciliatus sit mundo: Non requisiult
deus pater sanguinem filii. s tam̃ accep¬

Expanded text:
atenus tanta mediante potentia antiquum atenus tanta mediante potentia antiquum illud, quamvis grande peccatum, necessario tamen huic, quod in Christo, commissum est, cederet, tanquam minus majori. Nec peccato sive peccantibus ascribitur haec victoria; sed bene utenti peccato, et peccantes fortiter perferenti, et convertenti in usum pietatis, quidquid in ipsum ausa est crudelitas impiorum. 22. Fuit vero sanguis qui effusus est, tam multus ad ignoscendum, ut ipsum quoque peccatum maximum, quo factum est, ut effunderetur, deleret; ac per hoc de antiqui illius, utpote levioris, deletione nullam omnino dubietatem relinqueret. Deinde iste. « Cui vero, » inquit, « non crudele et iniquum videtur, ut sanguinem innocentis in pretium aliquod quis requisierit, ut ullo modo ei placuerit innocentem interfici; nedum Deus tam acceptam Filii mortem habuerit, ut per ipsam universo reconciliatus sit mundo? » Non requisivit Deus Pater sanguinem Filii, sed tamen accep
Abbreviated transcription (Latin):
et interpellationem ipsius qtem occiderunt
fadit etiam: Numquid mors innocentis
filii in tantum deo patri placuit. ut ꝑ ipsam
reconciliaretur nobis. qui hoc peccando com¬
misimus ꝓpter quod in nocens dñs ẽ occisus:
nec nisi hoc maximum fieret peccatũ.
illud multo leuius potuit ignoscere:
Non mors. s uoluntas placuit sponte
morientis. et illa morte expungentis
mortem. oꝑantis salutem. restituentis
innocentiam. triumpbantis principatꝰ
et potestates. spoliantis inferos. ditantis
suꝑos. pacificantis que incelo sunt et que
interra: omĩa instaurantis. Et qm̃ hec
tam preciosa mors uoluntarie suscipien¬
da ad uersus peocatum. non tam̃ pot̾at
fieri insi ꝑ peccatum. non delectatus qui¬
dem.s tamen bene usts malicia scelera¬
torum. et mortem de morte. et de peccato
damnauit peccatum. Et quanto illorũ
maior iniquitas. tanto huius uoluntas
sanctior. et eo potentior ad saluandum.qͥ¬

Expanded text:
et interpellationem ipsius quem occiderunt. et interpellationem ipsius quem occiderunt. Addit etiam: « Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit, ut per ipsam reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus: nec nisi hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere? » Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et illa morte expungentis mortem operantis salutem, restituentis innocentiam, triumphantis principatus et potestates, spoliantis inferos, ditantis superos, pacificantis quae in coelo sunt et quae in terra, omnia instaurantis. Et quoniam haec tam pretiosa mors, voluntarie suscipienda adversus peccatum, non tamen poterat fieri nisi per peccatum, non delectatus quidem, sed tamen bene usus malitia sceleratorum, et mortem de morte, et de peccato damnavit peccatum. Et quanto illorum major iniquitas, tanto ejus voluntas sanctior, et eo potentior, ad salvandum: qu
Abbreviated transcription (Latin):
eius et remissionem peccatorum. scđ̾m diui¬
tias gr̃e eius. Cur inquis ꝑsanguinem: qđ
potuit facere ꝑsermonem: Ipsum interro¬
ga Michi scire licet quod ita: cur ita. ñ licet
Numquid dicit figmentum ei qui se finxit:
quid me finxisti sic: S hec stulticia eiuiden¬
tur: non pot̾ tenere risum. Audite cachin¬
nos: Quomodo ait iustificari nos uł recon¬
ciliari deo ꝑmortem filii sui dicit apłs: qui
tanto amplius aduersus hominem irasci
debuit. quanto amplius homines incruci¬
figendo filium suum deliquerunt. quam
intransgrediendo pͥmum eius p̃ceptũ uniꝰ
pomigustu:Quasi non potu̾it deo inuno eo¬
demq facto. et displicere iniquitas malignã¬
tium: et placere pietas patientis. Et ait:
Quod si tantum fuerat illud adȩ peccatum.
ut expiari non posset nisi morte xp̃i:quam
expiationem habebit ipsum homicidium.
quod inxp̃o commissum est : Breuiter res¬
pondemus: ipsum sanguinem quẽ fudert̃.

Expanded text:
ejus et remissionem peccatorum, secundum diviejus et remissionem peccatorum, secundum divitias gratiae ejus . Cur, inquis, per sanguinem, quod potuit facere per sermonem? Ipsum interroga. Mihi scire licet quod ita: cur ita, non licet. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quid me finxisti sic! 21. Sed haec stultitia ei videntur: non potest tenere risum. Audite cachinnos. « Quomodo, » ait, « justificari nos vel reconciliari Deo per mortem Filii ejus dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius homines in crucifigendo Filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum ejus praeceptum unius pomi gustu? » Quasi non potuerit Deo in uno eodemque et facto displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis. Et ait: « Quod si tantum fuerat illud Adae peccatum, ut expiari non posset nisi morte Christi, quam expiationem habebit ipsum homocidium, quod in Christo commissum est? » Breviter respondemus, ipsum sanguinem quem fuderunt
Abbreviated transcription (Latin):
tis ꝑeipere. Et quod licet setre. non licet
tacere.quia gła regum celare uerbum. et gła
dei inuestigare sermonem. Fidelie sermo et
om̃i acceptione dignus. qm̃ cum adhuc
peccatores essemus. reconciliati sumus
deo ꝑmortem filii erus: Ubi reconciliatio:
et remissio peccatorum. Nam sidicente
scriptura. peccata nr̃a seꝑant inter nos et
dm̃: manente peccato non est reconciliatio.
In quo gͦ remissio peccatorum: Hic calix
inquit noui testamenti in meo sanguine.
qui ꝓuobis effundetur in remissionẽ pec¬
catorum. Itaq ubi reconciliatio: ibi remissi¬
o peccatorum. Et quid ipsa. nisi iustificatio:
Siue gͥ reconciliatio. siue remissio peccatorũ.
siue iustificatio sit. siue etiam redemptio. uel
liberatio de uineulis diaboli aquo captiui de¬
nebantur ad ipsius uoluntatem: interceden¬
te morteunigeniti obtinemus. iustificati
gratis in sanguine ipsitis: in quo sicut item
dicit. habemus redemptionem ꝑ sanguinẽ

Expanded text:
tis percipere. Et quod licet scire, non licet tis percipere. Et quod licet scire, non licet tacere: quia gloria regum celare verbum, et gloria Dei investigare sermonem . Fidelis sermo, et omni acceptione dignus! quoniam cum adhuc peccatores essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus . 655 Ubi reconciliatio, et remissio peccatorum. Nam si, dicente Scriptura, Peccata nostra separant inter nos et Deum , manente peccato, non est reconciliatio. In quo ergo remissio peccatorum? Hic calix, inquit, novi testamenti in meo sanguine, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Itaque ubi reconciliatio, ibi remissio peccatorum. Et quid ipsa, nisi justificatio? Sive igitur reconciliatio, sive remissio peccatorum, sive justificatio sit; sive etiam redemptio, vel liberatio de vinculis diaboli a quo captivi tenebamur ad ipsius voluntatem: intercedente morte Unigeniti obtinemus, justificati gratis in sanguine ipsius, in quo, sicut idem dicit, habemus redemptionem per sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
stium. ut impleretur ꝓpositum uoluntatis
cius: Angłorum. ut numerus impleretur eoꝵ
Porro rõ huius fac̾ti: fuit dignatio facientis
Otus negat om̃ipotenti ad manum fuisse.
alios et alios modos nr̃e redemptionis.iu¬
stificationis. liberationis: Uerum hoc non
p̃iudicat: huius quem e multis elegit effica¬
tie. Et fortasse is p̃stat. ꝑquem interra ob¬
liuionis grauedinis lapstis nr̃i. tot et tan¬
tis grauaminib reparatoris. fortius et uiua¬
tius ammoneremur.Alias autẽ nemo ho¬
mintm notut. nec noscere ad plentm potest.
quid bom ad grãm.quid congruentiȩ adsa¬
pientiam.quid decoris adgłam.quid cõmodi
ad salutem penes se ipsam contineat huiꝰ
tienerandi mysterii inserutabilis altitudo:
quam ꝓpħa considerans. erpauit. non pene¬
tratut et p̃ctissor dñi indignum se iudicauit
qui penetraret. Ceterum si nonlicet ꝑseru¬
tari diuinȩ sacramentum uoluntatis: licet
tamen sentire effectum oꝑis: fructũ utilita¬

Expanded text:
suum, ut impleretur propositum voluntatis suum, ut impleretur propositum voluntatis ejus: Angelorum, ut numerus impleretur eorum. Porro ratio hujus facti fuit dignatio facientis. Quis negat Omnipotenti ad manum fuisse alios et alios modos nostrae redemptionis, justificationis, liberationis? Verum hoc non praejudicat hujus, quem e multis elegit, efficaciae. Et fortasse is praestat, per quem in terra oblivionis, gravedinis, lapsus nostri, tot et tantis gravaminibus Reparatoris fortius et vivacius admoneremur. Alias autem nemo hominum novit, nec noscere ad plenum potest, quid boni ad gratiam, quid congruentiae ad sapientiam, quid decori ad gloriam, quid commodi ad salutem, penes se ipsam contineat hujus venerandi mysterii inscrutabilis altitudo: quam propheta considerans expavit, non penetravit ; et praecursor Domini indignum se judicavit qui penetraret . 20. Caeterum si non licet perscrutari divinae sacramentum voluntatis, licet tamen sentire effectum operis, fructum utilita
Abbreviated transcription (Latin):
me tune consecuti sint benedictionem: serua¬
ta nimirum hac p̃rogatiua tempori gr̃e¬
Deinde laborans docere. et ꝑsuadere dia¬
bolum nullum sͥ ius inhominem uendi¬
care potuisse aut debuisse nisi ꝑmissti dei.
et quod sine iniuria diaboli ture deus ꝑfu¬
gam suum si uellet misereri.repetere. et so¬
lo uerbo eripere posset:quasi hoc quis diffi¬
teatur : post multa aliquando infert. Que
itaq necessitas. aut que rõ. aut quod opus
fuit.cum sola iussione sua diuina miseratio
liberare hominem a peccato posset. ꝓpter re¬
demptionem nram filium dei carne sciscep¬
ta. tot et tantas inedias. obpbria. flagella.
sputa. demq ipsam erucis ignomimosam
et asꝑrimam mortem scistinereut cumimqͥs
patibulum sustineret: Respondemts. Ne¬
cessitas nr̃a fuit: et necessitas dura sedentiũ
intenebris et umbra mortis. Opus eque
nr̃m: et dei ipsits. et scõrum angłorum. Ho¬
strũ. ut auferret iugum captitutatis nr̃e:

Expanded text:
me tunc consecuti sint benedictionem, servame tunc consecuti sint benedictionem, servata nimirum hac praerogativa tempori grDeinde laborans docere et persuadere, diabolum nullum sibi jus in hominem vindicare potuisse aut debuisse, nisi permissu Dei, et quod sine injuria diaboli jure Deus profugum suum, si vellet misereri, repetere, et solo verbo eripere posset, quasi hoc quis diffiteatur, post multa aliquando infert: « Quae itaque necessitas, aut quae ratio, aut quod opus fuit, cum sola jussione sua, divina miseratio liberare hominem a peccato posset; propter redemptionem nostram Filium Dei carne suscepta, tot et tantas inedias, opprobria, flagella, sputa, denique ipsam crucis ignominiosam et asperrimam mortem sustinere, ut cum iniquis patibulum sustineret. » Respondemus: Necessitas nostra fuit, et necessitas dura sedentium in tenebris et umbra mortis. Opus, aeque nostrum, et Dei ipsius, et sanctorum Angelorum. Nostrum, ut auferret jugum captivitatis nostrae:
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus erticiabat: aut etiam in ipsum abra¬
ham domimũ habebat.ceterosq clectos: Non
S habuisset: si nonliberati fuissent fide uien¬
turi sicut de ipso abraham scriptum est. Ore¬
didit abraham deo: et reputatum est ei adiusti¬
ciam. Item. Fbraham erultauit ut uideret
diem meum: et uidit et gauisus est. Propt̾ca
iam tunc sanguis xp̃i rorabat etiam lazaro. ne
flammas sentiret. quod et ipse credidisset in
cum quierat passurus. Sic de om̃ib electis illiꝰ
temporis sentiendum. natos quidem. et ipsos
eque ut nos sub potestate tenebrarum. ꝓpter
originale peccatum. s erutos antequam mo¬
rerentur. et non nisi in sanguine xp̃i Scriptũ
estenim.Turbȩ autem que p̃cedebant et que
sequebantur: clamabant dicentes. Osanna
filio dauid̃ benedictus quiuenit in nomine
dñi. Ergo xp̃o in carne uenienti. et antequã
ueniret et post. benedictum est acurbis bene¬
dictorum. quamtuis p̃cuntes plenam mini¬

Expanded text:
diabolus cruciabat; aut etiam in ipsum Abradiabolus cruciabat; aut etiam in ipsum Abraham dominium habebat, caeterosque electos? » Non: sed habuisset, si non liberati fuissent fide venturi, sicut de ipso Abraham scriptum est: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam ; item: Abraham exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est . Propterea jam tunc sanguis Christi rorabat etiam Lazaro ne flammas sentiret: quod et ipse credidisset in eum qui erat passurus. Sic de omnibus electis illius temporis sentiendum, natos quidem et ipsos, aeque ut nos, sub potestate tenebrarum, propter originale peccatum: sed erutos antequam morerentur, et nonnisi in sanguine Christi. Scriptum est enim: Turbae autem quae praecedebant, et quae sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini . Ergo Christo in carne venienti, et antequam veniret, et post, benedictum est a turbis benedictorum: quamvis praeeuntes plenam mini
Abbreviated transcription (Latin):
adũtite hominem irridentem quȩ sunt sp̃e
apostolo loquenti dei sapientiam in myste¬
rio absconditam. inuehentem in euangłm
dominũ blas phemantem. Quã prudentiꝰ
quod non ualet comprehendere credere
dignaretur. nec auderet contemnere aut
conculcare sacrum reuerendumq mi steri¬
um. Longum est ad om̃s cius ineptias et
calumnias quas diuino struit consilio: res¬
pondere. Pauca tam̃ infero: equib cet̾a esti¬
mentur. Cum solos inquit electos liberaue¬
rit xp̃e.quomodo eos diabolus possidebat.
sitie in hoc scło. siue in futuro. mag̃ quã mͦ:
Respondemus Immo quia diabolus electos
dei possidebat . a quosicut dicit apłs captiui
tenebantur adipsius tioluntatem: ut dei pro¬
positum de ipsis implerctur. opus fuit libera¬
tore. Oportuit autemlibari in hoc scło: ut
liberos haberet in futuro. Deinde infert. Nũ¬
quidȩtiam pauꝑem illum qui insinu abra¬
he requiescebat. sicut et diuitem damnatum

Expanded text:
advertite hominem irridentem quae sunt spiriadvertite hominem irridentem quae sunt spiriApostolo loquenti Dei sapientiam in mysterio absconditam; invehentem in Evangelium, Dominum blasphemantem. Quam prudentius quod non valet comprehendere, credere dignaretur, nec auderet contemnere, aut conculcare sacrum reverendumque mysterium. Longum est ad omnes ejus ineptias et calumnias, quas divino struit consilio, respondere. Pauca tamen infero, e quibus caetera aestimentur. « Cum solos, » inquit, « electos liberaverit Christus, quomodo eos 654 diabolus possidebat, sive in hoc saeculo, sive in futuro magis, quam modo? » Respondemus: Imo quia diabolus electos Dei possidebat, a quo, sicut dicit Apostolus, captivi tenebantur ad ipsius voluntatem : ut Dei propositum de ipsis impleretur, opus fuit liberatore. Oportuit autem liberari in hoc saeculo, ut liberos haberent in futuro. Deinde infert: « Nunquid etiam pauperem illum, qui in sinu Abrahae requiescebat, sicut et divitem damnatum,
Abbreviated transcription (Latin):
metam p̃figeret. Ergo docuit iusticiam
et non dedit: ostendit caritatẽ s non infu¬
dit.et sic rediit in sua: Itane hoc totum
est magnum illud pietatis sacram̃tum.
quod manifestatum est in carne. iustifica¬
tum est inspũ. apparuit angłis. p̃dicatum
est ingentib. creditum est in mundo. assũp¬
tumest ingła: In comparabilis doctor qͥ
etiam ꝓfunda dei sibi aꝑiens. et ea quibus
uult lucida et ꝑuia faciens. altissimum
sacramentum. et misterium absconditũ
a sclis. sic nobis suo mendatio planumet
aptum reddit. ut transire leuicer ꝑ illud
possit quiuis etiam incircun cisus et in¬
mundus:quasi dei sapientia cauere nesci¬
erit aut neglexerit quod ipsa ꝓhibuit: sed
dederit et ipsa scm̃canib et margaritas
porcis. S nonest ita. Nam et si manifestũ
lis homo non ꝑcipiat que sunt sp̃s dei: nec
fides nr̃a sit insapientia uerbi. s in uirtate
dei. Unde saluator ait. Confiteor tibi pato

Expanded text:
metam praefigeret. Ergo docuit justitiam, metam praefigeret. Ergo docuit justitiam, et non dedit; ostendit charitatem, sed non infudit; et sic rediit in sua? Itane hoc totum est magnum illud pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria? . Incomparabilis doctor, qui etiam profunda Dei sibi aperiens, et ea quibus vult lucida et pervia faciens, altissimum sacramentum, et mysterium absconditum a saeculis, sic nobis suo mendacio planum et apertum reddit, ut transire leviter per illud possit quivis, etiam incircumcisus et immundus: quasi Dei sapientia cavere nescierit aut neglexerit quod ipsa prohibuit, sed dederit et ipsa sanctum canibus, et margaritas porcis. Sed non est ita. Nam etsi manifestatumlis homo non percipiat quae sunt spiritus Dei; nec fides nostra sit in sapientia verbi, sed in virtute Dei. Unde Salvator ait, Confiteor tibi, Pate
Abbreviated transcription (Latin):
inquit itisticia adeo patre. Quȩ gͦ michi
iusticia facta est.meanonest:Si mea tra¬
ducta culpa:cur non et mea in dulta iu¬
sticia: Et sane m̾ tutior donata: quã in¬
nata. Nam ista quidem głam ht̃. s non
apud dm̃. illa autẽ cum salutis sit efficar
materiam non habet gloriandi. nisi indño
Namet si iustus fuero inquit. non leuabo
caput: ne uidelicet responsum accipiat
Quid h̃s quod non accepisti: Si autem
accepisti:.quiagłaris quasi non acceperig:
demptoris: quam homo ꝑditionis exsuf¬
flans et subsannans. in tantum euacuare
conatur: ut totum quod dñs gle semet¬
ipsum exinaniuit. quod minoratus est
abangłis. quod natus de femina. quod
conu̾̃satus in mundo. quod exꝑtus infir¬
ma. quod passus indigna. quod demumꝑ
mortem crucis in sua reu̾sus. ⁊d solum pu¬
tet et disputet redigendum. ut traderet
hominib formam uite uiuendo. ec docen¬
do:patiendo autem et moriendo caritatis

Expanded text:
inquit, justitia a Deo Patre . Quae ergo mihi inquit, justitia a Deo Patre . Quae ergo mihi justitia facta est, mea non est? Si mea traducta culpa, cur non eet mea indulta justitia? Et sane mihi tutior donata, quam innata. Nam ista quidem gloriam habet, sed non apud Deum: illa autem, cum sit salutis efficax, materiam non habet gloriandi nisi in Domino. Nam etsi justus fuero, inquit, non levabo caput ; ne videlicet responsum accipiat: Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? demptoris: quam homo perditionis exsufflans et subsannans, in tantum evacuare conatur, ut totum quod Dominus gloriae semetipsum exinanivit, quod minoratus est ab Angelis, quod natus de femina, quod conversatus in mundo, quod expertus infima, quod passus indigna, quod demum per mortem crucis in sua reversus: ad id solum putet et disputet redigendum, ut traderet hominibus formam vitae vivendo et docendo, patiendo autem et moriendo charitatis