comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
los suos ad petra. Sicut eni suꝑ montẽ
scm̃ meũ syon bibisti cũ babiloniis atq
letatꝰ es: sic om̃s gentes quas tecũ habe-¬
bat babilonius in p̃sidio. uerse contͣ te
bibent: & letabunt᷑. Et ñ solũ bibent: s
ita te obseru̾abunt. ut sint idumei qͣsi
ñ sint. Uł certe ipse gentes cũ te absorbu¬
erint: absorbebunt᷑ a medis. Et hoc circu¬
lo uindicta ꝓcedet: ut tu ierłm te ba¬
bilonius. babyloniũ medus. ac persa
consumat. Sequamur int̃pretationis
ordinẽ. Iuxta ẽ oheretice dies dñi suꝑ
om̃s gentes: ꝓpe ẽ dies iudicii in qͦ om̃s
rudicandȩ st̃ nationes. Sicut fecisti con¬
tra eccłiasticos. conuertet᷑ in caput tuũ
dolor tuus. & in uerticẽ titũ iniquitas
tua descendet. Quomͦ enĩ in nece eorũ
letatus es. conuiuiũq celebrasti. & in
monte scõ meo hoc ẽ ȩccłia bibisti non
meũ calicem s diaboli: de quo & in a¬
bacuch đr. Ue qui potat ꝓximũ suũ
subuersione turbida: ita uniu̾se gentẽ

Expanded text:
l. suos ad petram. Sicut enim super montem sanctum meum, Sion, bibisti cum Babyloniis, atque laetatus es: sic omnes gentes quas tecum habebat Babylonius in praesidio, conversae contra te bibent: et laetabuntur. Et non solum bibent: sed ita te absorbebunt, ut sint Idumaei quasi non sint: vel certe ipsae gentes, cum te absorbuerint, absorbebuntur a Medis, et hoc circulo vindicta procedet, ut tu Israelem, te Babylonius, Babylonium Medus, ac Persa consumat. Sequamur interpretationis ordinem. Juxta est, o haeretice, dies Domini super omnes gentes: prope est tempus judicii in quo omnes judicandae sunt nationes. Sicut fecisti contra ecclesiasticos, convertetur in caput tuum dolor tuus, et in verticem tuum iniquitas tua descendet. Quomodo enim in nece eorum laetatus es, conviviumque celebrasti, et in monte sancto meo, hoc est, Ecclesia, bibisti non meum calicem, sed diaboli: de quo et in Abacuc dicitur: Vae qui potat proximum suum subversione turbida : ita universae gentes,
Abbreviated transcription (Latin):
& seruare idiomata ꝓuinciarũ. Quia
gͦ lingua assirioꝵ t̾minꝰ qui hebraice
uocatur gebis dr sapharath: hc̃ sensũ
eẽ conitio transmigratio iherłm: quȩ
in cunctis t̾minis. regionibq diuisa
ẽ urbes austri. idẽ tribus suę recipiet.
Pro eo aut̃ qđ nos interp̃tati sumꝰ. & as¬
cendent saluatores. ac septuaginta tͣus¬
tulerunt. hi qui salui fuerint. in hebra¬
ico scriptũ est mosim. qui ñ ut aquila
& septuaginta transtuler̃. & theodotio

Expanded text:
et servare idiomata provinciarum. Quia et servare idiomata provinciarum. Quia ergo lingua Assyriorum terminus, qui Hebraice vocatur Jebul, dicitur sapharat: hunc sensum esse conjicio. Transmigratio Hierusalem, quae in cunctis terminis, regionibusque divisa est, urbes Austri, id est, tribus suae recipiet. Pro eo autem quod nos interpretati sumus, et ascendent salvatores, ac Septuaginta transtulerunt, 384 hi qui salvi fuerint, in Hebraeo scriptum est, MOSIM  : qui non ut Aquila, et Septuaginta, et Theodotio
Abbreviated transcription (Latin):
mus: possidebt̃ ciuitates austri: quȩ st̃
in tribu uida. Reuersi enĩ in urbem
suam: ea quȩ urbi uicina st̃ obtinebt̃.
Cũq hec expleta fuerint. sic̃ in libro
iudicũ mittebat dñs saluatores. qui
popłm de captiuitate saĩuarent. sic
ascendent. & uenient in montẽ syon:
ut iudicent atq discernant qͣsi sub¬
iectũ. & seruientẽ sibi montẽ esau.
id ẽ idum eos: subiugatisq om̃ib erit
dño regnũ. Ubi nos posuimꝰ bospho¬
rum. in hebraico habet sapharat. qđ
nescio cur septuaginta effratha tranꝰ
qui nos in scripturis erudiuit. didi¬
cimus bosphorum sic uocari. & quasi
iudeus. ista inqͥt ẽ regio: ad quã adri
iudeam etiã illa captiuitas. Possumus
aut̃ locũ quẽlibet regni babilonis in¬
telligere. quanꝗͣ aliud arbitrer. Nam
consuetudinis ꝓpħarũ ẽ. quando lo¬
quunt᷑ contra babilonẽ. ammanitã.
moabitas. philistim. ceterasq nationẽ
multis sermonib linguȩ eoꝵ abuti.

Expanded text:
mus, possidebunt civitates Austri, quae sunt mus, possidebunt civitates Austri, quae sunt in tribu Juda: reversi enim in urbem suam, ea quae urbi vicina sunt obtinebunt. Cumque haec expleta fuerint, sicut in Judicum libro, mittebat Dominus salvatores qui populum de captivitate salvarent: sic ascendent, et venient in montem Sion, ut judicent atque discernant, quasi subjectum, et servientem sibi montem Esau, hoc est, Idumaeos: subjugatisque omnibus, erit Domino regnum. Ubi nos posuimus Bosphorum, in Hebraico habet SAPHARAD  : quod nescio cur Septuaginta Ephratha transfqui nos in Scripturis sanctis erudivit, didicimus bosphorum sic vocari: et quasi Judaeus, Ista, inquit, Judaeam etiam illa captivitas. Possumus autem locum quemlibet regni Babylonis intelligere, quem aliud arbitror. Nam consuetudinis est prophetarum, quando loquuntur contra Babylonem, Ammonitas, Moabitas, Philisthiim, caeteras nationes multis sermonibus eorum abuti,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. Terra chananeoꝵ usq sareptã. et
transmigratio ierłm usq eufrathã pos¬
sidebunt ciuitates nagep. Et ascendent
qui saluati fuerint de monte syon: ut
puniant & ulciscant᷑ montẽ esau. & erit
dño regnũ. Multũ in hoc loco translatio
nr̃a discrepat: ab editione uulgata. Unde
debemꝰ in expositione historiȩ hebraicã
ueritatẽ sequi. Qui de babyloniȩ uixta
uolumen ezre & neemiȩ reuersi fueri
in iudeam: recte transmigratio uocabun¬
tur. Om̃is ille exercitus filioꝵ isrł. ad
meridiem quidem & ad occidentẽ. & ad
septemtrionẽ possidebt̃ idumeos & pales¬
tinos. & montẽ effraim: & samaria. Ben¬
iamin quoq quia confinis ẽ solitudi¬
ni: specialit̃ obtinebit galaad Contra
orientem uero cunctisꝗ̃ in t̾ra chana¬
neoꝵ st̃ imꝑabunt: usq ad sareptham
sydonioꝵ: ubi quondã heliam pauit
uidua. Porro hi qui de ipsa ierłm me¬
tropoli ciuitate translati fuerant in
sapharad quod nos in bosphorũ uerci¬

Expanded text:
Israel: terra Chananaeorum usque Sareptham, et transmigratio Jerusalem usque Euphrathem, possidebunt civitates Nageb. Et ascendent qui salvi fuerant de monte Sion: ut puniant montem Esau, et erit Domino regnum. Multum in hoc loco translatio nostra discrepat ab Editione Vulgata: unde debemus in expositione historiae Hebraicam veritatem sequi. Qui de Babylone juxta volumen Esdrae et Neemiae reversi fuerant in Judaeam, recte transmigratio vocabuntur. Totus ille exercitus filiorum Israel ad Meridiem quidem, et ad Occidentem, et ad Septentrionem possidebunt Idumaeos, 383 et Palaestinos, et montem Ephraim, et Samariam. Benjamin quoque quia confinis est solitudini, specialiter obtinebit Galaad. Contra Orientem vero cunctis quae in terra Chananaeorum sunt, imperabunt usque ad Sareptham Sidoniorum, ubi quondam Eliam pavit vidua . Porro hi qui de ipsa Jerusalem metropoli civitate translati fuerant in Sapharad, quod nos in Bosphorum verti
Abbreviated transcription (Latin):
debit domus iacobignis. & domꝰ iosepħ
flãma: domus aut̃ esau stipula. & suc¬
cendent᷑ in eos: & deuorabunt illos. Et
ñ erit frumentariꝰ domui esau: quia
dñs loquutꝰ ẽ. Idumea subuersa. & ab
inimicis gentib cũ quib prius contͣ
iacob fedus in ierat deuorata: in monte
syon erunt reliquiȩ. eritq saluatio: &
erit sc̃s. Hoc ẽ uł ipse dñs reuertetur
possederant. Et erit domꝰ iacob id ẽ do
mus uida ignis. & domus ioseph idest
decem tribuũ: flamina. De ioseph autẽ
natus ẽ effraim: ex qua tribu samariȩ
imperiũ fuit. Domus quippe esau idẽ
idumeoꝵ: qui tam seui & crudeles ex¬
titerant contra frẽm suũ: uertetur in
stipulam. Et quomͦ ignis & flãma. cito
stipulam deuorat: sic duo regna in uns
sibi uirge iuxta hierechiel copulã fȩde¬
rata. uastabunt idumeã. & deuorabi
eã: & ñ erit residuus ex popło. qui poss
euersionẽ aduersarioꝵ: uicinis genab
stulerunt. Hsco Giror. qđ nos infru¬

Expanded text:
erit domus Jacob ignis, et domus Joseph flamma, domus autem Esau stipula, et succendentur in eos, et devorabunt illos, et non erit frumentarius domui Esau, quia Dominus locutus est. Idumaea subversa, et ab inimicis gentibus, cum quibus prius contra Jacob foedus inierat, devorata, in monte Sion erunt reliquiae, eritque salvatio, et erit sanctus; hoc est, vel ipse Dominus revertetur possederant. Et erit domus Jacob, id est, Juda, ignis, et domus Joseph, id est, decem tribuum, flamma. De Joseph quippe natus est Ephraim, ex qua tribu Samariae imperium fuit; domus autem Esau, id est Idumaeorum, qui tam saevi et crudeles exstiterant contra fratrem suum, vertetur in stipulam. Et quomodo ignis et flamma cito stipulam devorat: sic duo regna in unius sibi virgae juxta 379 Ezechiel copulam foederata, vastabunt Idumaeam et devorabunt eam, et non erit residuus ex populo, qui possit eversionem adversariorum vicinis gentibus stulerunt πυροφόρον, quem nos in Fru
Abbreviated transcription (Latin):
in die ruine coꝵ. Quando enĩ aut nu¬
gatio nos opp̃sserit aut uoluptas: et
rigorẽ pristinũ infelix conscientia ũ
seruauerit: tunc facile ad contraria
dogmata labimur blandientia errori
nr̃o. & ñ curantia uulnus s palpantia
solaciũ miserie ẽ: quãuis ꝑditũ habe¬
re qđ speret. Neq despicies & tu in ma

Expanded text:
in die ruinae eorum: quando enim aut nein die ruinae eorum: quando enim aut negatio nos oppresserit, aut voluptas, et rigorem pristinum infelix conscientia non servaverit, tunc facile ad contraria dogmata labimur, blandientia errori nostro, et non curantia vulnus, sed palpantia. Solatium miseriae est, quamvis perditum, habere quod speret. Neque despicies et
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem. & appellabant᷑ tuda: a chalde¬
is captȩ st̃. Et nequaꝗͣ magna loque¬
ris. & quasi unũ de uictorib ẽẽ te cre¬
dens. in fr̃is ridebis angustia: neq in
ideo ista ñ facies. quia & tu similia
diuersis ꝑsequutionib frẽm tuum:
& abduci uinctũ de eccłiȩ fide: nec
ciuitatem suã. s peregrina queq secta¬
ri: nequaꝗͣ letaberis. quia & tu similia
patieris. Letabaris enĩ quando. ca¬
piebat᷑ iacob & suꝑ filios irida quos
discipłos xp̃i intelligimus. exultaba
indie ꝑditionis eoꝵ. Significat᷑ aut̃
qđ anima in medio tullio uitiorũ.
atq uirtutũ posita sit: & possit in
utrãq partẽ ꝑ horarũ mom̃ta conuer¬
ti.Nequaꝗͣ inquit os tuũ magnifica¬
bis in die angustie. Quod scđm dupli¬
cẽ sensum accipe debemus. corpora¬
lis in ꝑsequutionib & in peccatis spi¬
ritalis angustiȩ: cũ anima hostibus
uitiisq capta ducta fuerit in babilo¬
nẽ. Neq in gredieris portã popłi mei

Expanded text:
appellabantur Juda, a Chaldaeis captae sunt. Et nequaquam 375 magna loqueris, et quasi unum de victoribus esse te credens, in fratris ridebis angustia. Neque inideo ista non facies, quia et tu similia diversis persecutionibus fratrem tuum, et abduci vinctum de Ecclesiae fide, nec civitatem suam, sed peregrina quaeque sectari, nequaquam laetaberis, quia et tu similia patieris. Laetabaris enim quando capiebatur Jacob, et super filios Juda, quos discipulos Christi intelligimus, exsultabas in die perditionis eorum. Significatur autem, quod anima in meditullio vitiorum atque virtutum posita sit, et possit in utramque partem per horarum momenta converti. Nequaquam, inquit, magnificabis os tuum in die angustiae. Quod secundum duplicem sensum accipere debemus: corporalis, in persecutionibus et in peccatis: spiritualis angustiae, eum anima hostibus vitiisque capta, ducta fuerit in Babylonem. Neque ingredieris portam populi mei
Abbreviated transcription (Latin):
uideas exultare hereticos: gaudere iu¬
deũ. & unũ ẽẽ de ꝑsecitorib. & in eth.¬
nicoꝵ eos numero cõputari. Et ñ des¬
picies in die frĩs tui: in die peregrina¬
tionis eiꝰ. Et ñ letaberis suꝑ filios iuda
in die ꝑditionis eoꝵ: & ñ magnifica¬
bis os tuũ in die angustiȩ. neq ingre¬
dieris portã popłi mei: in die rume
eoꝵ.Lex. Et ñ despicies diem fr̃is tui
in die alienoꝵ: or ñ letaberis suꝑ filioᷤ
uida. in die ꝑditionis eoꝵ. Et magna¬
ñ loqueris in die angustie: neq ingre¬
dieris portas popłoꝵ in die laborum
eoꝵ. Idẽ sensus qui supra. Cũ interie¬
rit uir de monte esan ꝓpt̾ int̾fectio¬
nẽ & impietatẽ fratris eius iacob. &
operuerit eũ et̃na confusio: nequa ꝗͣ
faciet que fecit ante: contra germanũ.
Non enĩ despiciet. & paruipendet. ui¬
dens frẽm suũ ire captiuũ: nec leta¬
bitur suꝑ filios iuda. Due enĩ tribus

Expanded text:
ideas exsultare haereticos, gaudere Judaeum, et unum esse de persecutoribus, et in ethnicorum eos numero computari. Et non despicies in die fratris tui, in die peregrinationis ejus. Et non laetaberis super filios Juda in die perditionis eorum, et non magnificabis os tuum in die angustiae: neque ingredieris portam populi mei in die ruinae eorum. LXX: Et non despicies diem fratris tui in die alienorum. Et non laetaberis super filios Juda in die perditionis eorum: et non magna loqueris in die angustiae: neque ingredieris portas populorum in die laborum eorum. Idem sensus qui supra: Cum interierit vir de monte Esau, propter interfectionem, et impietatem in fratrem ejus Jacob, et operuerit eum aeterna confusio, nequaquam faciet quae fecit ante contra germanum; non enim despiciet et parvipendet, videns fratrem suum ire captivum: nec laetabitur  Al
Abbreviated transcription (Latin):
derunt: tantiq contuitus ẽẽ dicitur.
ut cũ super maria inmobili penna
feratur: nec humanis pateat obtutib
de tanta sublimitate pisciculos natare
uideat. & cũ iuxta litus fuerint. torm̃¬
ti instar descendere: raptãq predam
pennis adlitus ꝑtrahere. Si didicimꝰ
hstoriam: sequamur intelligentiã
spiritalem. Licet tͥ o heretice magnꝰ
ẽẽ uidearis: & contẽpnas ȩccłiȩ pauci¬
tatem. tamen paruus in gentibus es.¬
& contẽptibilis. Et non solũ contemp¬
tibilis suꝑbia cordis tui extulit te. Qͥs
enĩ hereticoꝵ non in suꝑbiã extollit᷑.
eccłiȩ simplicitatẽ paruipendens. et
fidem imperitiã reputans: Habitan¬
tem in scissuris petre: & exaltantem
solium suũ. Petra quãquã frequent̃
uł in ꝑsona dñi. uł in soliditate pona¬
tur: unde & ꝓpħa dicit. statui supra
petrã pedes meos: & ad petrũ dicitur.
tu es petrus & suꝑ hanc petrã ȩdifica¬

Expanded text:
derunt: tantique contuitus esse dicitur, derunt: tantique contuitus esse dicitur, ut cum super maria immobili penna feratur, nec humanis pateat obtutibus, de tanta sublimitate pisciculos natare videat, et cum juxta littus fuerint, tormenti instar descendere, raptamque praedam pennis ad littus pertrahere. Si didicimus historiam, sequamur intelligentiam spiritualem. Licet tibi, o haeretice, magnus esse videaris, et contemnas Ecclesiae paucitatem: tamen parvus es in gentibus, et contemptibilis, et non solum contemptibilis. Superbia cordis tui extulit te. Quis enim haereticorum non in superbiam extollitur, Ecclesiae simplicitatem parvipendens, et fidem imperitiam reputans? Habitantem in scissuris petrae, et exaltantem solium suum. Petra quamquam frequenter vel in persona Domini, vel in soliditate ponatur unde et propheta dicit, Statuit supra petram pedes meos : et ad Petrum dicitur, Tu es Petrus, et super hanc petram aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
excelsas turres. & tectoꝵ culmina sub¬
rigamus. O inquit edom. qui cũ mini¬
mus sis int̾ om̃s in circuitu nationes:
& ad cõparationẽ gentiũ cęterarũ par¬
uus in numero. ultra uires ergeris su¬
ꝑbia. Cũq habites in speluncis. immo
in cauernis petrarum. humilis atq
pauperculus: & excelsa ȩdificioꝵ tecta
possidens. quasi aquila in sublime su¬
stolleris. & tantũ cogitatione intumes¬
cis: ut int̾ sidera habitare te credas. eti¬
am si ultra naturã posses cęli alta pe¬
netrare: inde te detraherem. & ad ter¬
ram reducerem. dicit dñs ds̃. Illud
autẽ qđ in iheremia additũ ẽ et adp̃¬
hendere niteris altitudinẽ collis. ape¬
ruit enigia collem significans mon¬
tem syon: ac per hoc uł tpsam urbem
iherłm. uł templũ qđ in ea conditũ ẽ
uult intelligi. Aquilã aut̃ cunctiꝰ aui¬
bus altius uolare: etiã hi qui de natu¬
ra auium disputant memoriale ꝓdi¬

Expanded text:
excelsas turres et tectorum culmina subexcelsas turres et tectorum culmina subrigamus. O, inquit, Edom, qui cum minimus sis, inter omnes in circuitu nationes, et ad comparationem gentium caeterarum parvus in numero, ultra vires erigeris superbia. Cumque habites in speluncis, immo in cavernis petrarum, humilis atque pauperculus, et excelsa aedificiorum tecta non possidens, quasi aquila in sublime sustolleris, et tantum cogitatione intumescis, ut inter sidera habitare te credas: etiam si ultra naturam posses coeli alta penetrare, inde te detraherem, 368 et ad terram deducerem, dicit Dominus Deus. Illud autem quod in Jeremia additum est, et apprehendere niteris altitudinem collis, aperuit aenigma, collem significans montem Sion, ac per hoc vel ipsam urbem Jerusalem, vel templum quod in ea conditum est, vult intelligi. Aquilam autem cunctis avibus altius volitare, etiam hi qui de natura avium disputant, memoriae prodi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui dicis in corde tuo. Quis detrahet me
in t̾ram: Si exaltatus fueris ut aquila.
& si inter sidera posueris nidum tuũ:
inde te detraham dicit dñs.Lxx. Ecce
minimũ te dedi in gentib. inhonoratꝰ
es tu ualde: superbia cordis tui eleuauit
te habitantẽ in foraminib petrarũ. exal¬
tantem habitaculum tuũ: atq dicentẽ
in corde tuo. Quis me deducet in terrã:
Si exaltatus fueris ut aquila: & si int̃
media sidera ponas nidũ tuũ: inde te
detraham dicit dñs. Hieremias cuiꝰ supͣ
fecimus mentionẽ: ꝓpe in eadem uer¬
ba consentit dicens. Ecce paruulum de¬
di te in gentibus: contemptibilem int̃
homines. Arrogantia tua decepit te: et
suꝑbia cordis tui qui habitas in cauerniꝰ
petre. & apprehendere niteris altitudi¬
nẽ collis. Cũ exaltaueris quasi aqͥla ni¬
dum tuũ: inde te detrahã dicit dñs:
Int̃pretatione ꝓpħica. debenus morẽ
nr̃m sequi: ut primũ hystoriȩ funda¬
menta iaciamus. deinde si possumus

Expanded text:
qui dicis in corde tuo: Quis detrahet me in terram? Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum: inde te detraham, dicit Dominus. LXX: Ecce minimum dedi te in gentibus: inhonoratus es tu valde. Superbia cordis tui elevavit te habitantem in foraminibus petrarum, exaltantem habitaculum tuum atque dicentem in corde tuo: Quis me deducet in terram? Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter media sidera ponas nidum tuum: inde te detraham, dicit Dominus. Jeremias, cujus supra fecimus mentionem, prope in eadem verba consentit, dicens: Ecce parvulum dedi te in gentibus; contemptibilem inter homines: arrogantia tua decepit te, et superbia cordis tui, qui habitas in cavernis petrae, et apprehendere niteris altitudinem collis: cum exaltaveris quasi aquila nidum tuum: inde te detraham, dicit Dominus. In interpretatione prophetica debemus morem nostrum sequi, ut primum historiae fundamenta jaciamus, deinde si possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
di in libanũ: & tollit de cacumine cȩ¬
dri. & plantat super aquas multas. ut
uinea plantaria pullulent int̾ sidera
eccłiȩ. de quib & in alio loco đr. Iusti
aut̃ sicut stellȩ fulgebunt. ponere nl¬
dũ suũ. Dixi supra hoc ipsũ. & aduer¬
sũ carnẽ posse intelligi. qđ inminusę
sint uͥres eiꝰ in aduentu xp̃i. & contẽẜ¬
tibilis sit. animȩq subiecta imperio
& frustra erigatur cũ habitet in cana¬
nis petrȩ. uel sensib uł cogitationib
& uelit dominari animȩ. exaltans
soliũ suũ: nec oꝑa sua credens posse
suꝑari. Cui dicit᷑. qđ quamuis se eri¬
gat. & aquile imitetur excelsa. mul¬
sit atq deiecta. Quod in hereticis & in
carne intelleximus: contra uideos qͦq
intelligi potest. Si fures introissent ad
te: si latrones ꝑ noctẽ. quomͦ conticuisses:
Honne furati eent sufficientia sibi:

Expanded text:
di in Libanum, et tollit de cacumine cedi in Libanum, et tollit de cacumine cedri, et plantat super aquas multas, ut in vineam plantaria pullulent, inter sidera Ecclesiae, de quibus et in alio loco dicitur: Justi autem sicut stellae fulgebunt , ponere nidum suum. Dixi supra, hoc ipsum et adversum carnem posse intelligi quod imminutae sint vires ejus in adventu Christi, et contemptibilis sit, animaeque subjecta imperio, et frustra erigatur, cum habitet in cavernis petrae, vel sensibus, vel cogitationibus, et velit dominari animae, exaltans solium suum, nec opera sua credens posse superari. Cui dicitur, quod quamvis se erigat, et aquilae imitetur excelsa, mulsit atque dejecta. Quod in haereticis et in carne intelleximus, contra Judaeos quoque intelligi potest. Si fures introissent ad te: si latrones per noctem, quomodo conticuisses? Nonne furati essent sufficientia sibi?
Abbreviated transcription (Latin):
Et potens ẽ as de lapidib istis suscita
filios abrahȩ: maximeq bic. ubi ñ dix̃
habitantẽ suꝑ petr̃a. in qua prudens edi¬
ficator domũ suam exstruxit. s in scis
sequit᷑. exaltant̾ẽ soliũ suũ. & qui dic̃
in corde suo. quis decrahet me in t̾ram:
tumorẽ hereticȩ mentis ostendit. confi¬
dentium sibi in misteriis. & in secredᷤ
suis: & quantũ in ipsis ẽ. Hiꝑbolice aut̃
hoc accipere debemus: repromittenti¬
um sibi regna cęloꝵ. Unde & ad huius
nobis regnatis. atq utinã regnaretis:
ut & nos uobiscũ regnaremꝰ. Tale quid.
aquilarũ sibi similitudinẽ pollicent᷑
quȩ solent ad cadauer dñicum con¬
gregari. & si int̾ media sidera posue¬
rint nidũ suũ: inde detraham eos q¬
cit dñs. Sicut enĩ dormiente patrefami¬
lias. int̾ bonã sementem inimicus ho¬
mo zizaniam suꝑseminat: ita solet
aquila illa grandis magnarũ alarũ.
longo membroꝵ ductu: plena plumiᷤ
& uarietate quȩ habet ductũ intran¬

Expanded text:
ns est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae : maximeque hic, ubi non dixit, habitantem super petram, in qua prudens aedificator domum suam exstruit; sed in scisssequitur: Exaltantem solium tuum: Et, qui dicit in corde suo: Quis detrahet me in terram? tumorem haereticae mentis ostendit, confidentium sibi in mysteriis et in secretis suis, et quantum in ipsis est hyperbolice autem hoc accipere debemus, repromittentium sibi regna coelorum. Unde ad hujuscm sine nobis regnatis, atque utinam regnaretis, ut et nos vobiscum regnaremus . Tale quid aquilarum sibi similitudinem pollicentur, quae solent ad cadaver Dominicum congregari, et si inter media sidera posuerint nidum suum, inde detraham eos, dicit Dominus. Sicut enim dormiente patrefamilias, inter bonam sementem inimicus homo zizania superseminat : ita solet aquila illa grandis , magnarum alarum, longo membrorum ductu, plena plumis et varietate, quae habet ductum intran
Abbreviated transcription (Latin):
& introibit rex głe: & in isaia stupentã
int̾rogabant. quis ẽ iste qui ascendit de
edom fuluida ueste de bosor: sic formo¬
sus in stola sua candida. & ad ip̃sũ cõmi¬
nus loquebantur: quare rubrũ ẽ indu¬
mentũ tuũ. & uestim̃ta tua sic̃ calcantiũ
in torculari: Et ipse loquitur in trium¬
pho exponens palmas crucis suȩ. torcu¬
lar calcaui solus: & de gentib non ẽ uir
mecũ Sunt qui idumeã ad carnem re¬
ferant. & a diu̾sum illius pugnã animã
existiment prouocari: ut mortifican¬
tes membra nr̃a suꝑ t̾ram: fornications
inmundiciã. passionẽ: eternã in xp̃o
uictoriã consequamur. Iudei frustra
somniant contra urbem romã. regnũꝙ
romanũ hanc fieri ꝓphetiã: & illud qđ
in ysaia scriptũ est. onus duma: pai¬
lulum litterȩ apice commutato ꝓ dalech.
legi posse res. & sonare romã. uaũ qͥppe
littera: & ꝓ .ii. & ꝓ o. in eoꝵ lingua accipit᷑.

Expanded text:
et introibit rex gloriae . » Et in Isaia stupentes, et introibit rex gloriae . » Et in Isaia stupentes, interrogabant: « Quis est iste qui ascendit de Edom fulvida veste de Bosor, sic formosus in stola candida? , » et ad ipsum cominus loquebantur: « Quare rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua sicut calcantium in torculari? » Ipse loquitur in triumpho, exponens palmas crucis suae: « Torcular calcavi solus, et de gentibus vir non est mecum. » Sunt qui Idumaeam ad carnem referant, et adversus illius pugnam animam aestiment provocari: ut mortificantes membra nostra super terram, fornicationem, immunditiam, passionem, aeternam in Christo victoriam consequamur. Judaei frustra somniant contra urbem Romam, regnumque Romanum hanc fieri prophetiam; et illud quod in Isaia scriptum est, Onus Duma  , paululum litterae apice commutato pro DELETH legi posse RES, et sonare Romam  : VAU quippe littera et pro u, et pro o, eorum lingua accipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt: hec dicit dñs exercituũ. Isti
ȩdificabunt. & ego destruam: & uoca¬
buntur t̃mini impietatis. & popłs cui
iratus ẽ dñs: usq in ȩt̃num. Quia ergo
didicimus t̾ram idumeoꝵ. aduersariã
ẽẽ t̃rȩ reꝓmissionis. & esau inimicum
legimus iacob. & popłm eẽ cui iratus ẽ
dñs in sempit̾num: nosse debemꝰ scd̃m
leges tropologie. aut contra iudeos fac¬
tũ eẽ sermonem. qui sunt emuli xp̃ia¬
nis. & ꝑsequuntur fratrẽ suũ iacob po¬
pulũ subplantatorẽ: qui illi primoge¬
nita p̃ripuit: aut certe aduersũ omnẽ
hereses. & contraria dogmata ueritati.
quȩ uidentur quidem nobis ẽẽ uicina:
s magis aduersaria st̃. & de pat̾na here¬
ditate simplicem. & habitatorẽ domus
mea. & t̾rena int̃pretatur. & ꝓpt̃ colorẽ
rubrũ. cruenta quoq intelligi potest:
idcirco saluator reportans ad patrẽ de
mundo uictoriam: quando angłi con¬
clamabant. aꝑite portas principes ur̃as.

Expanded text:
ta sunt. Haec dicit Dominus exercituum: Isti ta sunt. Haec dicit Dominus exercituum: Isti aedificabunt, et ego destruam, et vocabuntur termini impietatis, et populus cui iratus est Dominus usque in aeternum . Quia ergo didicimus terram Idumaeorum adversariam esse terrae repromissionis, et Esau inimicum legimus Jacob, et populum esse cui iratus est Dominus in sempiternum, nosse debemus secundum leges tropologiae, aut contra Judaeos factum esse sermonem qui sunt aemuli Christianis, et persequuntur fratrem suum Jacob, populum supplantatorem, qui illis primogenita praeripuit, aut certe adversus omnes haereses et contraria dogmata veritati, quae videntur quidem nobis esse vicina; sed magis adversaria sunt, et de paterna haereditate simplicem, et habitatorem domus maea et terrena interpretatur et propter colorem rubrum cruenta quoque intelligi potest. Idcirco Salvator portans ad Patrem de mundo victoriam, quando angeli conclamabant: Aperite portas, principes, vestras,
Abbreviated transcription (Latin):
& tenuerit ultra furorẽ suũ. & indig¬
nationẽ suam seruauerit usq in finẽ.
In ysaia quoq iuxta hebraicũ legimꝰ.
onus duma: ad me clamat ex seir. Cus
dem ꝓphetia pari uoce consentit dicens.
Nonquidnon ẽ ultra sapientia in themã:
& reliqua usq ad finẽ eiusdẽ ꝓphetiȩ
ubi dicitur. & erit cor fortium idumeȩ
in die illa quasi cor parturientis: excep¬
toq odine cõmutato. & aliis quȩ uiden¬
tur discrepare. magna pars abdiȩ in
meremiȩ uolumine continet᷑. Isti st̃
montes ser:aduersũ quos hiezechieliᷤ
facies roboratur. & dicit᷑. Dabo montẽ
seir desolatũ & desertũ: & post paulu¬
lũ. dissipatus eris mons seir: & idumea
omnis. Longũ est si uoluero cunctas
scripturas euentilare. & ꝓferre in me¬
diũ suꝑ montes seir: maximeq mala¬
chiȩ ubi statim in principio scriptũ
ẽ. Nonne fr̃ erat esau iacob dic̃ dñs:
Et dilexi iacob: esau aut̃ odio habui.
reuertentes ȩdificabimus quȩ destruc¬

Expanded text:
urorem suum, et indignationem suam servaverit usque in finem . In Isaia quoque juxta Hebraicum legimus: Onus Duma ad me clamat ex Seir: custmdem prophetiam pari voce consentit, dicens: Numquid non est ultra sapientia in Theman ? et reliqua usque ad finem ejus prophetiae, ubi dicitur: Et erit cor fortium Idumaeae in die illa, quasi cor mulieris parturientis. Exceptoque ordine commutato, et aliis quae videntur discrepare, magna pars Abdiae in Jeremiae volumine continetur. Isti sunt montes Seir adversum quos Ezechielis facies roboratur, et dicitur: Dabo montem Seir desolatum, et desertum. Et post paululum: Dissipatus eris, mons Seir, et Idumaea omnis. Longum est si voluero cunctas Scripturas eventilare, et proferre in medium super montes Seir, maximeque Malachiae, ubi statim in principio scriptum est: Nonne frater erat Esau Jacob, dicit Dominus: Et dilexi Jacob, Esau autem odio habui. revertentes aedificabimus quae deser
Abbreviated transcription (Latin):
bor. & illud fuisse puerilis ingenii. & ħ
mature senectutis. In libris quoq contͣ
martionẽ. septimus tertulliamiis hoc
idem passus ẽ: & origenes in cantico can¬
ticorũ. & quintilianus in duodecim li¬
bris institutionis oratorie. Ex quibus
ꝑspicue ostenditur. unã quãq ȩtatem
in suo eẽ ꝑfectam. & ex annoꝵ debere
numero iudicari. Sed iam tempus est
ꝓponere exordium abdiȩ. & orationũ
tuarũ auxilio. cui uolumen hoc scribit᷑.
confragosũ mare. & seculi recursos gur¬
gites transfretare: excetra sibilante

Expanded text:
bor, et illud fuisse puerilis ingenii, et hoc bor, et illud fuisse puerilis ingenii, et hoc maturae senectutis! In libris quoque contra Marcionem Septimius Tertullianus hoc idem passus  Al. fassus est, et Origenes in Cantico canticorum: et Quintilianus in duodecim libris Institutionis oratoriae. Ex quibus perspicue ostenditur unamquamque aetatem in suo esse perfectam, et ex annorum debere numero judicari. Sed jam tempus est proponere exordium Abdiae, et orationum tuarum auxilio, cui volumen hoc scribitur, confragosum mare, et saeculi recurvos gurgites transfretare. INCIPIT LIBE
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiat ostiũ. Ipse egreditur obuiã: anulũ
& stolam parat. Licet germanus inuide¬
at. & scortatorẽ ac nepotẽ uocet: de salute
illiꝰ simphonia angłicȩ leticiȩ. cunctarũ¬
q uirtutũ in cȩlestib ꝑsonat: Hoc ẽ illud
tẽpus mi pammachi hac luce dulcior.
quo egressi scolã rethoꝵ. diuerso studio
ferebam᷑: quando ego & heliodorus hems
parit̾ habitare solitudinẽ syriȩ calcidis
tum ẽ. Per uetera uestigia rursũ ingre¬
diar: emendans si fieri potest curuos
apices literarũ. Infans eram: necdum
scribere nouerã. Titubabat manꝰ: treme¬
bant articuli. Nc̃ ut nichil aliud ꝓfece¬
rim: saltim socraticũ illud habeo. scio qd̃
nesciam. Dicit & tullius tuus. adolescen¬
tulo sibi inchoata quedã. & rudia excidis¬
se.Si hoc ille tam de libris ad herenniũ.
quã de rechoricis quos ego uł ꝑfectissimo
puto. ad cõparationẽ senilis peritie dice¬
re potuit. quantomagis ego libere ꝓfite¬

Expanded text:
aperiat ostium: ipse egreditur obviam, annulum aperiat ostium: ipse egreditur obviam, annulum et stolam parat; licet germanus invideat, et scortatorem ac nepotem vocet, de salute illius symphonia Angelicae laetitiae cunctarumque virtutum in coelestibus personat . Hoc est illud tempus, mi Pammachi, hac luce dulcius, quo egressi scholam Rhetorum, diverso studio ferebamur, quando ego et Heliodorus charissimus pariter habitare solitudinem Syriae Chalcidistum est. Per vetera vestigia rursum ingrediar, emendans, si fieri potest, curvos apices litterarum. Infans eram, necdum scribere noveram: titubabat manus, tremebant articuli. Nunc, ut nihil aliud profecerim, saltem Socraticum illud habeo: Scio, quod nescio. Dicit et Tullius tuus, adolescentulo sibi inchoata quaedam et rudia excidisse. Si hoc ille tam de libris ad Herennium, quam de Rhetoricis, quos ego vel perfectissimos puto, ad comparationem senilis peritiae dicere potuit: quanto magis ego libere profite
Abbreviated transcription (Latin):
dũ error ueteris ignorantiȩ igne sp̃sscĩ
dominũ: ecce ego: mitte me.Sperabam
nioli mei primã temeritatẽ ignib uo¬
uerã: cũ subito de italia affertur exem¬
plar a quodã iuuene tot annis. quot¬
& ego quondã scripserã. laudante opus¬
culũ meũ: fateor miratus sũ: qđ qũauiᷤ
aliquis male scripserit. inuenit lecto¬
rem. similẽ sui. Iue p̃dicabat: ego erube¬
scebam. Iile quasi misticos intellectus fe¬
rebat ad cęlũ: ego demisso capite confi¬
teri meũ pudorẽ ꝓhibebar. Quid gͥ:
Condẽpnamꝰ. in quib pueri lusimꝰ:
Minime. Scimus enĩ in tabernaculo
dĩ. & aurũ. & pilos caprarũ: similiter
oblatos. Legimus in euangłio. uiduȩ pau¬
peris duo minuta. magis diuitũ substan
mus: & nc̃ si tam̃ aliqͥd ꝓfecimꝰ. dño suũ
reddimꝰ. Gr̃a enĩ eiꝰ sũ: id qđ sũ. Nec diffi¬
labore sudasse. Clemens ẽ pat̾. cito reuer¬
tentẽ filiũ suscipit: nec expectat donec

Expanded text:
dum error veteris ignorantiae igne Spiritus sancti fdum error veteris ignorantiae igne Spiritus sancti fDominum: Ecce ego, mitte me. Sperabam nioli mei primam temeritatem ignibus voveram, cum subito de Italia affertur exemplar a quodam juvene tot annis, quot et ego quondam scripseram, laudante opusculum meum. Fateor miratus sum, quod quantumvis aliquis male scripserit, invenit similem lectorem sui. Ille praedicabat, ego erubescebam: ille quasi mysticos intellectus ferebat ad coelum, ego demisso capite confiteri meum pudorem prohibebar. Quid igitur? condemnamus in quibus pueri lusimus? minime. Scimus enim in tabernaculum Dei, et aurum, et pilos caprarum similiter oblatos. Legimus in Evangelio , viduae pauperis duo minuta, magis quam divitum substantmus, et nunc, si tamen aliquid profecimus, Domino suum reddimus. Gratia enim ejus sum quod sum . Nec diffilabore sudasse. Clemens est pater: cito revertentem filium suscipit, nec exspectat donec quis
Abbreviated transcription (Latin):
paruulus. loque¬
bar ut paruulus: sapiebam ut paruulꝰ.
cogitabam ut paruulus. Postquã factus
sum uir: quȩ paruuli erant deposui:
tum dñi saluatoris. stiuam tenens. post
tergũ non respicit: quantomagis ego qͥ
necdũ ad ętatem ꝑfecti uiri. & in m̃su¬
ram xp̃i ueni: mereri debeo ueniam. qđ
in adolescentia mea ꝓuocatus ardore. &
bam. Ardebat animus cognitione misti¬
ca: & quia legerã omnia possibilia cre-¬
dentibus. ignorabam diuersa ẽẽ charis¬
mata. Litterulas seculi nouerã: & ob id
putabam me librũ legere posse signatũ.
Stultus ego. Uiginti quatuor seniores ha¬
bentes in manibus fialas. & citharas. et
quatuor animalia plena oculis consurgt̃
de throno suo. imperitiã confitentes. glo¬
riam agno canunt. & uirgȩ de radice
iesse: & putabam posse me qđ credebam.
cuius in manu ñ fiebat sermo dĩ: nec
dicere poteram. a mandatis tuis intelle
si dm̃ uidebunt. Hecdum de altari car¬
bo sublatus labia mea purgauerat: nec¬

Expanded text:
oquebar, ut parvulus sapiebam, ut parvulus cogitabam: postquam factus sum vir, quae parvuli erant, deposui .tum Domini Salvatoris, stivam tenens, post tergum non respicit : quanto magis ego, qui necdum ad aetatem perfecti viri, et in mensuram Christi veni, mereri debeo veniam, quod in adolescentia mea provocatus ardore et bam. Ardebat animus cognitione mystica, et quia legeram omnia possibilia credentibus, ignorabam diversa esse charismata: litteras saeculi noveram, et ob id putabam me librum legere posse signatum. Stultus ego, viginti quatuor seniores habentes in manibus phialas et citharas, et quatuor animalia plena oculis consurgunt de throno suo, imperitiam confitentur, gloriam Agno canunt , et virgae de radice Jesse, et putabam posse me, quod credebam: cujus in manu non fiebat sermo Dei, nec dicere poteram: A mandatis tuis intellexipsi Deum videbunt . Necdum de altari carbo sublatus, labia mea purgaverat . Nec
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ dñi de eo testimonio ubi alibi in scĩs
scripturis lectus sit: & nisi fallor in regũ
uolumine de eo ita scriptũ ẽ. Anno qͥnto¬
decimo amasiȩ filii ionas regis uida: reg¬
nauit hieroboam filius ioas regis isrł in
samaria. quadraginta annis & uno: fe¬
citq malũ coram dño. & ñ recessit ab uni¬
uersis peccatis hieroboam filii nabath:
qui peccare fecit isrł. Ipse conuertit fine̾
isrł in samariã: ab introitu emath usq
ad mare solitudinis iuxta uerbum dñi
dĩ isrł qđ loquutus ẽ in manu serui sui

Expanded text:
hoc est, Domini de eo testimonio, ut alibi in Scripturis sanctis lectus sit? Et ni fallor in Regum volumine de eo ita scriptum est: Anno quintodecimo Amasiae filii Joas, regis Juda, regnavit Jeroboam, filius Joas, regis Israel in Samaria quadraginta annis et uno. Fecitque malum coram Domino, et non recessit ab universis peccatis Jeroboam filii Nabath, qui peccare fecit Israel, Ipse convertit fines Israel in Samaria ab introitu Emath, usque ad mare solitudinis, juxta verbum Domini Dei Israel, quod locutus est in manu servi sui
Abbreviated transcription (Latin):
eunde uocatũ eẽ seir id ẽ pilosũ. qr
hyspidus erat: & ñ habebat lenitatẽ
iacob. Unus gͦ atq idem trib nomi.¬
nib appellatur: esau. edom. ser. pos¬
seditq eã regionẽ quȩ nc̃ gebalena
t̃pretantur liberi: unde & ipsa urbs po¬
stea sortita uocabulũ est. Qđ gͦ hebrai
nomine: cuiꝰ latina quoq & greca me¬
minit hystoria. Iste ẽ cui dicit᷑ ꝑ amos.
suꝑ trib scelerib edom. & suꝑ . iiͦii. non
conuertã eũ: eo qđ ꝑsecutus ẽ gladio fra¬

Expanded text:
eumdem vocatum esse Seir, id est, pilosum, quia eumdem vocatum esse Seir, id est, pilosum, quia hispidus erat, et non habebat lenitatem Jacob. Unus ergo atque idem tribus nominibus appellatur, Esau, Edom, Seir, posseditque eam regionem, quae nunc Gebalena  interpretantur liberi: unde ipsa urbs postea sortita vocabulum est. Quod ergo Hebraicnomine: cujus Latina quoque et Graeca meminit historia. Iste est cui dicitur per Amos: Super tribus sceleribus Edom, et super quatuor non convertam eum: eo quod persecutus
Abbreviated transcription (Latin):
sensũ haberet expressimꝰ: euanglicus
quoq sermo breuiatꝰ. laciniosis legis
oꝑib angustior ẽ: ita hic quoq ꝓpħa
quasi seruus dñi. iuxta abrahã. y sa ac
& iacob & moysen famulũ dĩ. & apo¬
stolũ seruũ dĩ. ea uidet & audit: que
ꝓpħali digna st̃ seruitute. Multi pu¬
tant iuxta int̾pretationẽ nominis.
qđ seruus iste sit dñi: cui dicitur in
ysaia. magnũ tibi ẽ uocari puerum
meũ. qui se exinaniuit formã serui
accipiens. S si hoc intellexerimꝰ ita:
alius nob querendus erit legatus. qͥ
missus ẽ ad gentes: & dũ tropologiam
sequimur. ꝑdimus manifestissimam
ꝓphetiã. Querimus gͦ qui sit iste edom
uł idumea: ad quã nc̃ ꝑ abdiam dñs
loquit᷑. In libro geneseos. Esau filrũ
rsaac appellatũ fuisse edom. qͥa ꝓpt̃
ruffũ lenticulȩ cibũ primogenita
uendiderit: manifestissime legimꝰ.
ruffus. In eodẽ uolumine scribit᷑. hc̃

Expanded text:
sensum haberet, expressimus. Evangelicus sensum haberet, expressimus. Evangelicus quoque sermo breviatus, laciniosis Legis operibus angustior est. Ita hic quoque propheta quasi servus Domini juxta Abraham, Isaac, et Jacob, et Moysen famulum Dei, et apostolum sermo Christi, ea videt, ea audit, quae prophetali digna sunt servitute. Multi putant juxta interpretationem nominis, quod servus iste sit Domini, cui dicitur in Isaia: Magnum tibi est vocari te puerum meum , qui se exinanivit formam servi accipiens . Sed si hoc ita intellexerimus, alius nobis quaerendus erit legatus, qui est missus ad gentes. Et dum tropologiam sequimur, perdimus manifestissimam prophetiam. Quaerimus ergo quis sit iste Edom, vel Idumaea, ad quam nunc per Abdiam Dominus loquitur. In libro Geneseos Esau filium Isaac appellatum fuisse Edom, quia propter rufum lenticulae cibum primogenita vendiderit, manifestissime legimus : rufus. In eodem volumine scribitur hunc
Abbreviated transcription (Latin):
ab aquilone. & nubes magna & splen¬
dor in circuitu eiꝰ: s post uisionem ab¬
die ꝓtinus inferatur: hec dicit dñs
ad edom: & iterum. Ecce paruulũ te¬
dedi in gentib: de deutero nom io su¬
mamꝰ exemplũ. in quo ñ res s uerba
cernunt᷑. Adtende in qͥt tibi. & conser¬
ua animã tuam uehement̃: ne forte
obliuiscaris sermonũ. quos uiderurt
ocłi tui. Et ioħes in epła. Quod uidimꝰ
inquit oculis nr̃is. qđ ꝑspeximus. et
manus nr̃ȩ palpauerunt de uerbo
uite. & moyses uocẽ dñi quȩ ad eum
loquebat᷑ uidisse se dicit. Siergo post
uisionẽ inferunt᷑ quȩ dicta st̃. & ui¬
dentur mentis oculis quȩ aurib ꝑci¬
pi solent: recte uidens. quia ꝓphete
antea uocabant᷑ uidentes: titulo pre¬
notat uisionem. Hec dicit dñs ds̃ ad
edom. Paruus ꝓpħa uersuũ supputa¬
tione. ñ sensuũ. Auoquin ut in tri¬
bus uoluminib salomonis canticũ
canticoꝵ. quanto breuius ẽ. tantõ
difficilius. & epła ad philemonẽ quẽ

Expanded text:
ab Aquilone, et nubes magna, et splendor in circuitu ejus ; sed post visionem Abdiae protinus inferatur: Haec dicit Dominus ad Edom. Et iterum: Ecce parvulum dedi te in gentibus, de Deuteronomio sumemus exemplum, in quo non res, sed verba cernuntur: Attende, inquit, tibi, et conserva animam tuam vehementer, ne forte obliviscaris sermonum, quos viderunt oculi tui . Et Joannes in Epistola: Quod vidimus, inquit, oculis nostris, quod perspeximus, et manus nostrae 364 palpaverunt de Verbo vitae . Et Moyses vocem Domini, quae ad eum loquebatur, vidisse se dicit . Si ergo post visionem inferuntur quae dicta sunt, et videntur mentis oculis quae auribus percipi solent, recte videns, quia prophetae antea vocabantur videntes, titulo praenotat visionem. Haec dicit Dominus Deus ad Edom: Parvus propheta, versuum supputatione, non sensuum. Alioquin ut in tribus voluminibus Salomonis, Canticum canticorum quanto brevius est, tanto difficilius. Et Epistola ad Philemonem quem
Abbreviated transcription (Latin):
& om̃s gentes suꝑ quas in uocatũ est
nom̃ meũ. reliquos hominũ eos debe¬
inus accipere. qui de uidaico populo
crediderunt. & quasi lapillus ñ ceci¬
derunt de cribro. nec cũ puluere pa¬
leisq & sordibus sunt ꝓiecti. Reliqͥe
enĩ in principio fidei saluȩ fient: et
in fine mundi. ut cũ sub intrauerit
tuũ hominibꝰ. Et ne longuo sermone
regulam differã sponsionũ: & in hoc
ꝓpħa & in ceteris. quecũq de ȩdificati¬
titudine p̃dicantur. rudei in ultimo
tẽpore uana sibi expectatione ꝓmit¬
tunt. & carnalit̃ implenda cõmemo¬
rant. Hos aut̃ qui ñ occidentẽ litter̃ã.
s sp̃m sequimur uiuificantẽ. iam in

Expanded text:
et omnes gentes super quas invocatum est et omnes gentes super quas invocatum est nomen meum, reliquos hominum eos debemus accipere, qui de Judaico populo crediderunt, et quasi lapillus non ceciderunt de cribro, nec cum pulvere paleisque et sordibus sunt projecti. Reliquiae enim in principio fidei salvae fient, et in fine mundi, ut cum subintraverit ptuum hominibus . Et ne longo sermone regulam differam sponsionum, et in hoc propheta, et in caeteris quaecumque de aedificatititudine praedicantur, Judaei in ultimo tempore vana sibi exspectatione promittunt, et carnaliter implenda commemorant. Nos autem qui non occidentem litteram; sed spiritum sequimur vivificantem, jam in
Abbreviated transcription (Latin):
suo: & huic concordant uerba ꝓpharũ.
sic̃ scriptũ ẽ. Post hec reuertar. & edifica¬
bo tab̾naculũ clauid qđ cȩcidit: & diru¬
ta eius reedificabo & erigam illud: ut
requirant ceteri hominũ dñm. & om̃s
gentes suꝑ quas inuocatũ est nom̃ meũ.
dicit dñs faciens hec: notũ a scło ẽ dño¬
opus suũ. Hoc gͥ tabernaculũ dđ quod
cȩciderat. cȩciderat aut̃ in his qͥ dicunt
ñ apꝓpinquabit. & ñ ueniet suꝑ nos
malũ. qđ dñs cribro suo concusserat :
& ꝓbauerat. & quoꝵ areã maiestatiꝰ suȩ pͣgauerat
uentilabro. & quicũq peccatores fuerait
int̾fecit gladio: nc̃ uixta consuetudinẽ
scripturarũ. post corm̃ta. post pęnas.
ꝓsꝑa & leta ꝓmittens. suscitaturũ eẽ
se dicit. & in resurrectionẽ dñi om̃ia
restituturũ: ut qđ in synagogis cecide¬
rat. surgat in ȩccłiis. & possideant cre¬
dentes reliquias idumeȩ. & om̃s nati¬
ones: & quicquid reliquũ fuerat dde
regno sanguinario. atq t̾reno. in ce¬

Expanded text:
erba prophetarum sicut scriptum est post haec revertar et aedificabo tabernaculum David quod decidit et diruta eius reaedificabo et erigam illud ut requirant ceteri hominum Dominum et omnes gentes super quas invocatum est nomen meum dicit Dominus faciens haec notum a sopus suum . Hoc igitur tabernaculum David quod ceciderat ceciderat autem in his qui dicunt, non appropinquabit, et non veniet super nos malum: quos Dominus cribro suo concusserat et probaverat, et quorum aream majestatis suae purgaverat ventilabro, et quicumque peccatores fuerant interfecit gladio nunc juxta consuetudinem Scripturarum, post tormenta, post poenas, prospera et laeta promittens, suscitaturum esse se dicit, et in resurrectione Domini omnia restituturum, ut quod in synagogis ceciderat, surgat in Ecclesiis, et possideant credentes reliquias Idumaeae, et omnes nationes, ut quidquid reliquum fuerit de regno sanguinario atque terreno, in coe
Abbreviated transcription (Latin):
ori meo. Et qui infra montes. immo se¬
cundi a montib fuerint quos sponsus
transilit in cantico canticoꝵ. & appellat.
colles. consiti erunt & mutabunt᷑ para¬
disum dĩ: ut om̃ia in illis poma pende¬
ant doctrinarũ. Tunc siquis in fidelita¬
te captiuus ẽ. & necdũ credit in nomine
añi. & ẽ de reliquiis popłi quondã eius
isrł:. reuertet᷑ ad fidẽ xp̃i. ut quẽ in ꝓphe¬
tis audierat: in euangłio teneat. Hi aut̃
montes qui stillabunt dulcedinẽ. & col¬
les qui consiti fuerint: postquã conuer¬
terit dñs captiuitatẽ popłi sui isrł. ȩdi¬
ficabunt ciuitates ante desertas. & ha

Expanded text:
ori meo . Et qui infra montes, immo seori meo . Et qui infra montes, immo secundi a montibus fuerint, quos sponsus transilit in Cantico Canticorum , et appellat colles, consiti erunt et imitabuntur paradisum Dei: ut omnia in illis poma pendeant doctrinarum. Tunc si quis infidelitate captivus est, et necdum credidit in nomine Domini, et est de reliquiis populi quondam ejus Israel, revertetur ad fidem Christi, ut quem in Prophetis audierat, in Evangelio teneat. Hi autem montes qui stillabunt dulcedinem, et colles qui consiti fuerint, postquam converterit Dominus captivitatem populi sui Israel, aedificabunt civitates antea desertas,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant lapsa. atq subuersa: describit᷑
rerũ omniũ habundantia. quomͦ hi qͥ
prius euntes ibant & flebant portantes
semina sua: uenientes aut̃ uenient
in exultatione portantes manipulos
suos. ut consequat᷑ manipłoꝵ tritura.
uindemiã: siue arator messorẽ. & uua
uarietur. ac ducat colorem in tẽpore
seminis. siue ut uerius ẽ. calcator uuȩ
cõprehendat sementẽ. & sic sibi inuicẽ
cuncta succedant. ut nulla dies sit.
absq frumento. & uino. & gaudio In
illo tempore plenis torcularib uua
calcabitur: & de xp̃i ac martirũ san¬
guine rubentia musta fundent᷑. Et
huiuscemodi calcator uuȩ. erit semina¬
riũ sermonis dĩ: ut sanguis eoꝵ magis
clamet in mundo. quã clamauit san¬
guis abel iusti. Quicũq aut̃ merito
uirtutũ ad montana conscenderit: mel
sudabit. imo stillabit dulcedinẽ ser¬
monis dĩ: de quo scriptũ ẽ. gustate & ui¬
dete quã suauis ẽ dñs. & quã dulcia elo¬
quia tua gutturi meo: suꝑ mel & fauũ

Expanded text:
fuerant lapsa atque subversa, describitur rerum omnium abundantia, quomodo hi qui prius euntes, ibant, et flebant, portantes semina sua, venientes venient cum exsultatione, portantes manipulos suos : ut consequatur manipulorum tritura vindemiam, sive arator messorem et uva varietur, ac ducat colorem in tempore seminis: sive, ut verius est, calcator uvae comprehendat sementem, et sic sibi invicem cuncta succedant, ut nulla dies sit absque frumento, vino et gaudio. In illo tempore, plenis torcularibus uva calcabitur, et de Christi ac martyrum sanguine rubentia musta fundentur, et hujuscemodi calcator uvae erit seminarium sermonis Dei, ut sanguis eorum magis clamet in mundo, quam clamavit sanguis Abel 357 justi. Quicumque autem merito virtutum suarum ad montana conscenderit, melle sudabit, immo stillabit dulcedinem sermonis Dei, de quo scriptum est: Gustate et videte quam suavis est Dominus : Et, Quam dulcia eloquia tua gutturi meo, super mel et favum
Abbreviated transcription (Latin):
gelio loquit᷑. ñ potest cruitas abscondi.
suꝑ mont̾ẽ posita: & in psalmis dicit᷑. flu¬
minis impetus lecificans ciuitatẽ dĩ. Plan¬
tabunt quoq uineas cũ noe: & bibent
uinũ earũ & inebriabunt᷑. ut audiant
mini. Bibent aut̃ uinũ: qđ se in regno
patris cũ apłis suis. nouũ b̾abiturũ esse
pollicitus ẽ Hec ẽ uinea sorech: cuiꝰ uinũ
cotidie misteriis bibamus Nec hac rerũ
felicitate contenti. ꝓpt̃ delicias facient
hortos. & rigabunt eos. ut nulla desint
in eis genera uirtutũ. & comedent fruc¬
tus eorũ. Qui enĩ plantauerint & riga¬
uerint: ipsi cõmedent. Cũq hec omnia
montes & colles fecerint stillantes dulce¬
dinẽ. & edificantes ciuitates & habitan¬
tes in eis. & plantantes uineas. & bibentẽ
uinũ earum: facientes hortos. & come¬
dentes fructus eoꝵ: tunc ipsos plantato¬
res plantabit dñs suꝑ tram suã de qua
dicit᷑. credo uidere bona dñi in t̾ra ui¬
uentiũ. & in euangłio. beati mites: qm̃

Expanded text:
civitas abscondi super montem posita . Et in Psalmis dicitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Plantabunt quoque vineas cum Noe , et bibent vinum earum, et inebriabuntur, et audient mini . Bibent autem vinum, quod se in regno Patris cum apostolis suis novum bibiturum esse pollicitus est . Haec est vinea Sorec, cujus vinum quotidie in mysteriis bibimus. Nec harum rerum felicitate contenti, propter delicias facient hortos, et irrigabunt eos: ut nulla desint in eis genera virtutum, et comedent fructus eorum: qui enim plantaverit et rigaverit, ipse et comedet. Cumque haec omnia montes et colles fecerint, stillantes dulcedinem, et aedificantes civitates, et habitantes in eis, plantantes vineas, et bibentes vinum earum, facientes hortos, et comedentes fructus eorum: tunc ipsos plantatores plantabit Dominus super terram suam, de qua dicitur: Credo videre bona Domini in terra viventium . Et in Evangelio: Beati mi