comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q ad xp̃m generationes septuagin
ta septem: Relege lucam exigłistam:
et inuenies ita ẽẽ ut cliximus Si¬
cuti gͦ septima generatione cain
peccatum ẽ dissolutũ: ñ iudicabit
quippe ds bis in id ipsũ. et qui semel
recepit mala sua in uita sua. ñ eos.¬
dem cruciatus patit᷑ in morte. qͦs
ẽ passus in uita ista: ita et lamech pec¬
catum idẽ totius mundi. atq san¬
guinis qui effusus ẽ. xp̃i soluet᷑ ad¬
uentu. qui tulit peccata mundi: qͥ
lauit amictũ suũ insanguine uuȩ.
et torcular calcauit solus: qui de e
dom rubicũdus ascendens ad cȩlũ.¬
clamantib angłis miraculũ prebuit.
Leuate portas pͥncipes ur̃as. et introibit
rex głe: et cetera: Referebat mͥ quidã
ri. que diluuio delete sint: & in hoc mi¬
mero de lamech factam eẽ uindictam.
quod genus ipsius usq ad cataclisium
aquȩ ꝑseuerarit: Alii de septẽ uindictis
cam uaria suspicantur: et pͥmũ eius pec¬

Expanded text:
que ad Christum generationes septuagique ad Christum generationes septuagita septem. relege Lucam euangelistam et inuenies ita esse, ut dicimus. sicuti ergo septima generatione Cain peccatum est dissolutum — non uindicabit quippe bis dominus in id ipsum et, qui semel recepit mala sua in uita sua, non eosdem cruciatus patietur in morte, quos est passus in uita — ita et Lamech peccatum, id est totius mundi atque sanguinis, qui effusus est, Christi soluetur aduentu, qui tollit peccata mundi, qui lauit amictum suum in sanguine uuae et torcular calcauit solus, qui de Edom ad caelum rubicundus ascendens clamantibus angelis miraculum praebuit: leuate portas, principes, uestras, et introibit rex gloriae et cetera. referebat mihi quidari, quae diluuio deletae sint, et in hoc numero de Lamech factam esse uindictam, quod genus ipsius usque ad cataclysmum perseuerarit. Alii de septem uindictis Cain uaria suspicantur et primum eius ad
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑: De eo tam̃ qđ aquila posuit
septẽpliciter. ⁊ sunmachꝰ. ebdomadas
siue septimus ultiscet᷑: maioꝵ nr̃oꝵ
ista sententia ẽ. quod putent in septi.¬
ma generatione a lamec int̾fectum
cain: Adam quippe genuit cain: cain
genuit enoch: enoch genuit irad:
irad genuit mauihael: et mauibael
genuit matusael: ⁊ matusael genuit
lamech Qui septimꝰ ab acdam. ñspon¬
te sicut in quodã hebreo uolumine
scribitur interfecit cam. ut ipse pꝰea
confitet᷑: quia uirũ occidi in uuln̾e
meo. et iuuenem in liuore meo. qm̃
septies uindicabit᷑ de cain. de lamech
autẽ septuagies septies: Et quidam
tione a lamech interfectꝰ sit: et uix
ta aliam editionẽ. pęnã su sceleris
dedit. qđ tot generationibꝰ gemens
et tremens uiueret suꝑ terrã Nich̾
obscuri arbitror remansisse: Nune
agimus irrepsit: quȩ sint septua¬
ginta septẽ uindicte que in lamech
exsoluendȩ sint: Aiunt ab adã us¬

Expanded text:
uidetur. De eo autem, quod Aquila posuit uidetur. De eo autem, quod Aquila posuit septempliciter et Symmachus ebdomatos siue septimus ulciscetur, maiorum nostrorum ista sententia est, quod putent in septima generatione a Lamech interfectum Cain. Adam quippe genuit Cain, Cain genuit Enoch, Enoch genuit Gaidad, Gaidad genuit Maleleel, Maleleel genuit Mathusalam, Mathusalam genuit Lamech, qui septimus ab Adam non sponte, sicuti in quodam Hebraeo uolumine scribitur, interfecit Cain. et ipse postea confitetur: quia uirum occidi in uulnere mihi et iuuenem in liuore meo, quoniam septies uindicabitur de Cain, de Lamech autem septuagies septies. et quidem tione interfectus sit et ta aliam editionem, poenam sui sceleris dederit: quod tot generationibus gemens et tremens viveret super terram, nihil obscuri arbitror remansisse. 5. Viagimus, irrepsit. Quae sint septuaginta septem vindictae, quae in Lamech exsolvendae sint. Aiunt, ab Adam us
Abbreviated transcription (Latin):
pendio mortis finire cruciatus. nec
tradens pęnȩ qua se ipse dampnaue¬
rat: ait: Non sic. id est ñ ita ut estimas
morieris. et mortẽ ꝓremedio accipies:
sed uiues usq ad septimã generationẽ.
et conscientiȩ tue igne torqueberis:
ita ut quicunq te occidit. scđm du¬
plicem intelligentiam aut in septima
generatione a magno te liberet cru¬
ultioib subiciendus sit. sed quod septẽ
uindictas que in cam tanto tempore
cucurrert̃. soluat interfector: occi¬
dens eum qui uite fuerat derelictus
ad penam Ut autẽ quod dicimꝰ ma¬
nifestiꝰ fiat: cotidiane consuetudinis
ponamus exemplũ: loquitur inter
uerb̾a seruus ad dñm suũ Quia incen¬
di domũ tuam. ⁊ uniu̾sã substantiã
cdissipaui: int̾fice me: Dñsq respondet:
Non ut uis morieris. ⁊ finies morte sup.¬
plicia: uerũ longo tẽpore custodieris
ad uitam. et tam infeliciter uiues:
int̾p̃tum edicionem: hic nobis sensus

Expanded text:
pendio mortis finire cruciatus nec pendio mortis finire cruciatus nec tradens poenae, qua se ipse damnauerat, ait: non sic, id est: non, ut aestimas, morieris et mortem pro remedio accipies, uerum uiues usque ad septimam generationem et conscientiae tuae igne torqueberis ita, ut, quicumque te occiderit, secundum duplicem intellegentiam aut in septima generatione aut septimo te liberet cruultionibus subiciendus sit, sed quod septem uindictas, quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, soluat interfector occidens eum, qui uitae fuerat derelictus ad poenam. Ut autem, quod dicimus, manifestius fiat, cotidianae consuetudinis ponamus exemplum. loquatur inter uerbera seruus ad dominum: quia incendi domum tuam et uniuersam substantiam dissipaui, interfice me\' dominusque respondeat: non, ut uis, morieris et finies morte supplicia; uerum longo tempore custodieris ad uitam et tam infeliciter in hac nta quidem editionem hic nobis sensus
Abbreviated transcription (Latin):
conferentes sermone digeramꝰ: quo fac¬
ligi: Ualo merlo adonay lachen chol o¬
Aquila Et chi¬
xit ei dñs: ꝓpt̾ea
omĩs qui occid̾it cam. septẽ pliciter ul¬
ciscetur: Simmachus Et dixit ei do¬
minuis: Ipt̾ea om̃is qui occid̾it cain:
Nescio Nũqͥd eustos fr̃is mei sum ego:
Quam obrem maledictione dampnatus.
ut gemens n tremens uiueret super
terram. noluit ueniã dep̾cari: sed pec¬
catis peccata congeminans. tantũ pu¬
tauit nefas. cui a dño ñ posset ignosci
Deniq respondit ad dñm Maior ẽ ini-¬
quitas mea. quam ut dimtitar: id ẽ¬
plus peccaui qͣm ut merear absolui:
Ecce eicis me hodie a facie terre. ⁊ a fa¬
cie tua abscondarꝰ et ero gemens et
bundus. lucem ipsam ferre ñ sustmẽs
abscondar et latitem: eritq omĩs qͥ ĩ¬
uenerit me occidet me: dum extre¬
more corporis et furiositate mentis
agitatum se ẽẽ intelligit qui mereat᷑
int̾fici Uerum ds̃ nolens eum com¬

Expanded text:
conferentes sermone, digeramus, quo facconferentes sermone, digeramus, quo facligi. VAIOMER LO ADONAI LOCHEN CHOL OAquila: et dixit ei dominus: propterea omnis, qui occiderit Cain, septempliciter ulciscetur; Symmachus: et dixit ei dominus: non sic, sed omnis, qui occiderit Cain, nescio: numquid custos fratris mei sum? quam ob rem maledictione damnatus, ut gemens et tremens uiueret super terram, noluit ueniam deprecari, sed peccatis peccata congeminans tantum putauit nefas, cui a domino non posset ignosci. denique respondit ad dominum: maior causa mea, quam ut dimittar—\'id est:pluspeccaui, quamutmerear absolui\' —. ecce eicis me hodie a facie terrae et a facie tua abscondar et ero gemens et celeris lucem ipsam ferre non sustinens abscondar, ut latitem, eritque: omnis, qui inuenerit me, occidet me, dum ex tremore corporis et furiatae mentis agitatu eum esse intellegit, qui mereatur interfici\'. uerum deus nolens eum con
Abbreviated transcription (Latin):
ri singulorum: an libros confici Nã
et origenes in quarto pauli ad roma¬
cisione magnifice disputauit: et de
immundis atq mundis animalib
in leuitico plura disseruit: et si ipse ĩ¬
uenire mebil possemꝰ le eius tamen
fontib mutuarẽ: Et ut uerius loqͣr:
didimi de spũ scõ librum in manib
habeo. quem translatũ tibi cupio de¬
dicare: ne me estimes tantũmꝰ dormi¬
tare. quia lectionem sine stilo sõmun
putas: Ante latis itaq ꝓblematibus
que epłȩ tue subieceras. quid mͥ incdet᷑
annexiii: ueniam postulans et festina¬
tionis pariter et morarũ: festinatiõis.
quia ad unam lucubraciunculã dicta¬
re uolui rem dierũ: tarditatis. qđ alio
oꝑe detentus. ñ statĩ ad interrogata res¬
cripsi Quid sibi uult qđ in genesi
scͥptum̃ ẽ: om̃is qui occidit cai. seꝑtẽ
uindictas ex soluet: Antequam de ques
tione dicamus: rectum uidet᷑. ut ediei¬
ones interp̃tum singłoꝵ. cũ ipso hebreo

Expanded text:
aut singulorum libros confici. nam aut singulorum libros confici. nam et Origenes in quarto Pauli ad Romacisione magnifice disputauit et de mundis atque inmundis animalibus in Leuitico plura disseruit, ut, si ipse inuenire nihil possem, de eius tamen fontibus mutuarem. et ut uerius loquar, Didymi de spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare, ne me aestimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine stilo somnum putas. antelatis itaque problematibus, quae epistulae tuae subieceras, quid mihi uideretur, adnexui ueniam postulans et festinationis pariter et morarum: festinationis, quia ad unam lucubratiunculam dictare uolui rem dierum; tarditatis, quia alio opere detentus non statim ad interrogata rescripsi. Quid sibi uult, quod in Genesi scriptum est: omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet? Atione dicamus, rectum videtur ut editiones interpretum singulorum cum ipso Hebraico
Abbreviated transcription (Latin):
nimus: Postquam epłam tuȩ
sc̃itatis suscepi: confesti acci¬
to notario. ut exciꝑet imꝑaui: Quo
ad officiũ p̃parato: quod eram uoce
ꝓmpturus. ante mͥ cogitatione pin¬
gebam Interim tamen ego linguã
et ille articulum mouebamꝰ: cũ subito
hȩbreus interuenit. deferrens ñ pau¬
ca uolumina que de synagoga quasi
lecturus acceꝑat: Et ilico: habes inqͥt
quod postulaueras: Meq dubium. et
quid facerem nẽcientem. ita festinus
exterruit: ut omib p̃termissis. ad seri¬
bendũ transuolarẽ: qđ quide usq ad
p̃sens facio Uerum quia heri diacono
adme misso. ut tu putas epłam. ut ego
sentio cõmentariũ te expectare dixist.
breuem responsionẽ ad ea desiderans.
p̃termissis. ñ quo ñ potuerim et ad il¬
las aliquid respondere. s quod ab elo¬
⁊ nouatiano. latino sermone sunt edi¬
te et si nouo uoluerimus efferre ser¬
mone. sit latiꝰ disputandum: certe ex¬
pecto quid placeat: utrũne epłari
breuitate sententi as tibi uelis dige

Expanded text:
nymus. Postquam epistulam tuae sanctitatis accepi, confestim accito notario, ut exciperet, imperaui; quo ad officium praeparato, quod eram uoce prompturus, ante mihi cogitatione pingebam. interim iam et ego linguam et ille articulum mouebamus, cum subito Hebraeus interuenit deferens non pauca uolumina, quae de synagoga quasi lecturus acceperat. et ilico habes\', inquit, \'quod postulaueras\' meque dubium et, quid facerem, nescientem ita festinus exterruit, ut omnibus praetermissis ad scribendum transuolarem; quod quidem usque ad praesens facio. uerum, quia heri diacono ad me misso, ut tu putas, epistulam, ut ego sentio, commentarium te expectare dixisti breuem responsionem ad ea desiderans, praetermissis, non quo non potuerim et ad illas aliquid respondere, sed quod ab elo Nouatiano, Latino sermone sint editae et, si noua uoluerimus adferre, sit latius disputandum. certe expecto, quid placeat: utrumne epistolari breuitate sententias tibi uelis digeri
Abbreviated transcription (Latin):
erat in capite. uertat᷑ in caucdã Hec tͥ
uir eruditissime in duplici p̃fecture
honore tͣnsacte. nc̃ in xp̃o honoratior.
tumultuaria & breui lucubratione
dictaui: ne uiderer omĩno reticere:
Eodem enim tẽpore. immo eodem die in
et littere tue reddite sunt. et mee
expetite: ut aut tacendũ fuerit. aut
in cõpto eloquio respondendũ: quor̃
alterũ pudoris. alterũ caritatis est:¬

Expanded text:
eiat in caput, uertatur in caudam. Haec tibi, eiat in caput, uertatur in caudam. Haec tibi, uir eruditissime, in duplicis praefecturae honore transacto nunc in Christo honoratior, tumultuaria et breui lucubratione dictaui, ne uiderer omnino reticere. eodem enim tempore, immo eodem die mihi et litterae tuae redditae sunt et meae expeditae, ut aut tacendum fuerit aut incompto eloquio respondendum, quorum alterum pudoris, alterum caritatis est
Abbreviated transcription (Latin):
templũq subuersũ ẽ: Peinde ciuitatis
usq ad adrianũ pͥncipẽ ꝑ quinquagin¬
ta annos mansere reliquie: pꝰ eu̾sionẽ
et templi ruine ꝑmanent: Ob qđ tan¬
tum facinꝰ: Certe ñ colis idola: s etiã
seruis ꝑsis atq romanis. et captiuitatis
oppressus iugo. ignoras deos alienos: qͦmͦ
clem̃tissimꝰ ds̃ qͥ nũquam oblitus ẽ tui.
nc̃ ꝑtanta spacia tempoꝵ. miseriis tuis¬
non abducit᷑. ut soluat captiuitatem¬
tuãꝰ et ut ueriꝰ dicam. expectatũ tib
mittat antixp̃m: Ob qđ inquã faci¬
nus et tam execrẽbile scelus. auertit
oculos suos ate ignoras: Mem̃to uo¬
ces parentũ tuoꝵ: sanguis eiꝰ suꝑ nos
et suꝑ filios nr̃os: & uenite occidamꝰ
eum. et nr̃a erit possessioͥ et ñ habemꝰ
regem nͥ cesarẽ habemͦ quod elegisti:
Usq ad finẽ mundi seruiturus es cesa¬
ri.donec gentiũ introeat plenitudo.
& sic oĩs isrł saluus fiat: ut qͥ qͦndam

Expanded text:
templumque subuersum est. deinde ciuitatis templumque subuersum est. deinde ciuitatis usque ad Adrianum principem per quinquaginta annos mansere reliquiae. post euersionem et templi ruinae permanent. ob quod tantum facinus ? certe non colis idola, sed etiam seruiens Persis atque Romanis et captiuitatis pressus iugo ignoras alienos deos. quomodo clementissimus deus, qui numquam tui oblitus est, nunc per tanta spatia temponon adducitur, ut solvat captivitatem, et ut verius dicam, expectatum tibi mittat Antichristum? Ob quod, inquam, facinus, et tam execrabile scelus avertit a te oculos suos? Ignoras? Memento vocis parentum tuorum, Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Et, Venite occidamus eum et nostra erit hereditas et: non habemus regem nisi Caesarem. habes, quod elegisti: usque ad finem mundi seruiturus es Caesari, donec gentium introeat plenitudo et sic omnis Israhel saluus fiat, ut, qui quondam
Abbreviated transcription (Latin):
nationib Ob qd̃ factũ: Utiq ꝓpter ido¬
latriam Cumq seruieris. crebro miser¬
tus tui ẽ d̾s: & misit iudices et salua¬
tores. qui te a dñatu moabitarũ et am¬
manitarũ phylistum qͦq et diu̾sarum
gentiũ lib̾auert̃: Nouissime sub regibꝰ
offendisti dm̃ꝰ et omĩs ꝓuincia babylo¬
nio uastante deleta ẽ: et ꝑ. l.xxͣ. annos
mansit solitudo templi: & a cyro rege
ꝑsarũẽ laxata captiuitas Es clras hoc
et neemias plenissime refert̃: Extruc¬
tũẽ templũ sub dario rege ꝑsarũ atq
medoꝵ: a zorobabel filio Salathiel. et
ihu filio iosedech sacerdote magno: Quȩ
isq ñ numero: nec tͥ adducã in memo¬
riã antiochũ epiphanem crudelissimũ
omĩum tyrannoꝵ : nec gneũ pompei¬
um. gabiniũ. scaurũ. uarũ. cassiũq so.¬
siũ replicabo. qui tuis urbib et p̃ci¬
pue insultauere ierosolimȩ: ad extͣ¬
mũ sub uespasiano titõq urbs capta.

Expanded text:
nationibus. ob quod factum? utique propter idonationibus. ob quod factum? utique propter idolatriam. cumque seruires crebro, misertus tui est deus et misit iudices et saluatores, qui te de famulatu Moabitarum et Ammanitarum, Philistiim quoque et diuersarum gentium liberarunt. nouissime sub regibus offendisti deum et omnis prouincia Babylonia uastante deleta est et per septuaginta annos mansit solitudo. a Cyro, rege Persarum, est laxata captiuitas - Hesdra hoc et Neemia plenissime referunt —, extructum est templum sub Dario, rege Persarum atque Medorum, a Zorababel, filio Salathiel, et Iesu, filio Iosedech, sacerdote magno. quae busque, non numero nec tibi adducam in memoriam Antiochum Epiphanen, crudelissimum omnium tyrannorum, nec Gnaeum Pompeium, Gabinium, Scaurum, Uarum, Cassium Sossiumque replicabo, qui tuis urbibus et praecipue insultauere Hierosolymae. ad extremum sub Uespasiano et Tito urbs capta
Abbreviated transcription (Latin):
cłesie p̃fert̃: Si enĩ occidentem tantũ
ostendant t̾ram repmissionis lacte &
melle manantẽ: Sin autẽ ꝑ tropolo¬
giam dictũ putant ꝓ rerum omĩum
habundantiał et nos t̾ram confessio¬
nis. terrãq uiuentiũ t̾rȩ ueprium
p̃ferimꝰ: dicente dño ad moysen de
abiectione urłis. & assũptione genti¬
um: Dimitte me ut deleã populum
istum: et faciã te ingentẽ magnam
Et eodem patre ad filium: Postula a
me. & dabo tͥ gentes hereditatẽ tuã.
et possessionẽ tuam t̃minos terrȩ. Et
aꝑtius in ysaia: Parum tibi ẽ ut sis
puer m̃s ad suscitandas tͥbus iacob:
et feces uel reliquias isrł congregan¬
das. Dedi te in lucẽ cunctis gentib.
ut sis saluator uniu̾se terre: Ex quo
ꝑspicue demonstrat᷑. illtꝰ populi oĩa¬
in imagine et in umbra & typo p̃cessis¬
se: scͥpta autẽ eẽ ꝓ nobis. in quos fines
scłoꝵ decucurrert̃: Multa iudee sce¬
lera cõmisisti: cunctis circate seruisti

Expanded text:
raeferunt. Si enim occidentem tantum ostendant terram repromissionis lacte et melle manantem. Sin autem per tropologiam dictum putant pro rerum omabundantia: et nos terram confessionis terramque viventium, terrae veprium praeferemus, dicente Domino ad Moysen de abjectione Israelis et assumptione gentium, Dimitte me, ut deleam populum istum, et faciam te in gentem magnam . Et eodem Patre ad filium, Postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae et apertius per Esaiam: parum tibi est, ut sis puer meus ad suscitandas tribus Iacob et faeces — uel reliquias — Israhel congregandas. dedite in lucem cunctis gentibus, ut sis saluator uniuersae terr a e. ex quo perspicue demonstratur omnia illius populi in imagine et umbra et typo praecessisse, scripta autem esse pro nobis, i n quos fines saeculorum decucurrerunt. Multa, Iudaee, scelera commisisti, cunctis circa seruisti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter homines qui dilectione con-¬
iugum tumultuari poterant fuis¬
se mentitũ: scilicet ñ qđ hoc sense¬
rit. s ut illoꝵ. placaret᷑ aduersitas:
Non opus ẽ multa cõmemerare: Posst̃
enim uideri etiam de laudib cłi ẽẽ
officiosa m̃dacia. ut apud homines
pigriores dilectio eiꝰ ardescat: atq ita
nunquã certa erit in scĩs libris caste
ueritatis auctoritas: Nonne atten¬
dimus eundem apłm cũ ingenti cu-¬
ra cõmẽdandȩ ueritatis dicere: si

Expanded text:
propter homines, qui dilectione conpropter homines, qui dilectione coniugum tumultuari poterant, fuisse mentitum, scilicet non quod hoc senserit, sed ut illorum placaretur adueršitas? non opus est multa commemorare. possunt enim uideri etiam de laudibus dei esse officiosa mendacia, ut apud homines pigriores dilectio eius ardescat, atque ita nusquam certa erit in sanctis libris castae ueritatis auctoritas. nonne adtendimus eundem apostolum cum ingenti cura commendandae ueritatis dicere: si
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid in libris suis fuisse mentitos:
A lia quipe questio ẽ. sit ne aliquan¬
do mentiri uiriboni: et alia questio
utrũ scͥptorẽ scãrum scͥpturarũ m̃tiri
oportuerit: immo uero ñ alia. s nulla
questio ẽ: Ad misso enim semel intante
auctoritatis fastigium officioso aliquo
mendacio: nulla illoꝵ libroꝵ particu¬
la remanebit: quȩ ñ ut cuiq uidebi¬
tur. uel ad mores difficilis. uel ad fidẽ
incredibilis. eadem ꝑniciosissima re¬
gła. admentientis auctoris consilĩ
officiũq referatur Si enim mentie
iudaice uiuis. quẽadmodũ cogis gen¬
tes iudauare. et recte illi uidebatur
petrus fecisse. quẽ ñ recte fecisse &
dixit & scripsit. ut quasi anmos tu¬
multuantiũ deliniret: quid respon¬
debimus cũ insurrexerint ꝑu̾si ho¬
mines ꝓhibentes nuptias. quos fu¬
turos ipse p̃nunciauit. et dixerint
totum illud quod idem apłs de matͥ¬
monior iure firmando locutus ẽ.

Expanded text:
aliquid in libris suis fuisse mentitos. aliquid in libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, et alia quaestio est, utrum scriptorem sanctarum scripturarum mentiri oportuerit; immo uero non alia, sed nulla quaestio est. admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliquo mendacio nulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auctoris consilium officiumque referatur. si enim mentiebIudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? et \'recte illi uidebatur Petrus fecisse, quem non recte fecisse et dixit et scripsit, ut quasi animos tumultuantium deleniret, quid respondebimus, cum exsurrexerint peruersi homines prohibentes nuptias, quos futuros ipse praenuntiauit, et dixerint totum illud, quod idem apostolus de matrimoniorum iure firmando locutus est,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ posteriores interp̃tarent᷑. ꝙ uer¬
boꝵ locutionũq hebreoꝵ uias atq
regulas mordatiꝰ ut fert᷑ tenerent:
ñ solũ autẽ inter se ñ consenserunt:
s &̃ reliquert̃ multa. quȩ tanto pꝰ
eruenda & ꝓdenda remanerent:
Si enim obseura st̃: te qͦq in illis fal¬
li posse creditur: Si manifesta: illos
in eis falli potuisse ñ credit᷑ huius
gͥ rei ꝓ tua caritate expositis cau¬
sis: certum me facias obsecrauerĩ
Legi etiam quedã scripta. q̃ tua li¬
nit in manꝰ locꝰ ille qͦ apłs petrus a
ꝑniciosa simulatione reuocat᷑: dic¬
tumq ibi patrociniũ m̃dacii sus¬
ceptum eẽ. uł ate tali uiro. uł a qͦpi¬
am. si aliꝰ illa scripsit: fateor ñ medi¬
ocͥter doleo: donec refellantur si for¬
te refelli posst̃ ea que me mouent:
Michi enim uidet᷑ exiciosissime credi
idẽ eos homines. ꝑ quos nobis illa scͥp¬
tura ministrata ẽ atq conscripta.

Expanded text:
cum posteriores interpretarentur et uercum posteriores interpretarentur et uerborum locutionumque Hebraearum uiam atque regulas mordacius, ut fertur, tenerent, non solum inter se non consenserunt, \'sed etiam reliquerunt multa, quae tanto post eruenda et prodenda remanerent. si enim obscura sunt, te quoque in eis falli posse creditur; si manifesta, illos in eis falli potuisse non creditur. huius igitur rei pro tua caritate expositis causis certum me facias obsecrauerim. Legi etiam quaedam scripta, quae tua dinit in manus locus ille, quo apostolus Petrus a perniciosa simulatione reuocatur. ibi patrocinium mendacii susceptum esse uel abs te, tali uiro, uel a quopiam, si alius illa scripsit, fateor, non mediocriter doleo, donec refellantur — si forte refelli possunt — ea, quae me mouent. mihi enim uidetur exitiosissime credi id est eos homines, per quos nobis illa scriptura ministrata est atque conscripta,
Abbreviated transcription (Latin):
litates. et uiatica quedã demonstra
uit itineris: etiam ꝑtuã caritatem
ñ medioc̾t᷑ ministrare diguat᷑. Peti-¬
mus gͦ. & nobiscũ petit omĩs affrica¬
narũ eccłiarũ studiosa societas: ut
int̾pretandis eoꝵ libris qui gͦce scrip¬
turas nr̃as quãoptime tractauerunt.
Potes enim efficere. ut nos quoq habe¬
amus illos tales uiros: et unũ potissi¬
mũ. quẽ tu libentius intuis litteris
sonas: Ne u̾tendis autẽ in linguã lati¬
nam scĩs litteris canonieis laborare
te nollẽ. nͥ eo mͦ quo iob interp̃tatꝰ es:
ut signis adhibitis. qͥd inter hanc tuã
nequeo mirari. si aliqͥd adhuc ĩ hebͣieis¬
litteris & exemplarib inuenit᷑: qd̃
tot interp̃tes illiꝰ linguȩ ꝑitissimos
quã si unus hõ eẽt. ñ audeo in ali¬
qͣm partẽ. certã ferre sententiã: nͥ
qd eis p̾minentẽ auctoritatẽ ĩ hoc
munere sine contͦuersia tͥbuencdam
existimo Illi me plus mouentꝰ qui

Expanded text:
litates et uiatica quaedam demonstrati litates et uiatica quaedam demonstrati a se itineris etiam per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. Petimus ergo et nobiscum petit omnis Africanarum ecclesiarum studiosa societas, ut interpretandis eorum libris, qui graece scripturas nostras quam optime tractauerunt, ris. potes enim efficere, ut nos quoque habeamus tales illos uiros et unum potissimum, • quem tu libentius in tuis lsonas. de uertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem nisi eo modo, quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, quid inter hanc tuam nequeo mirari, si aliquid adhuc in Hebraeis . exemplaribus inueni. tur, quod tot interpretes illius linguae peritissimos quam si unus homo esset, non audeo in aliquam partem certam ferre sententiam, nisi quod eis praeminentem auctoritatem in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo: illi me plus mouent, qui,
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ in dño studioꝵ quieta leticia:
et uera exercitatio in dño lib̾alis Qnͣ¬
qͣm ego ꝑcupiã omĩno te nosse: tam̃
exiguum qͥddã tui minꝰ habeo. p̃sen¬
tiam uidelicet corporis: quam ipse eti
meansq a me uisus sit. negare non
possũ magna ex parte mͥ ẽẽ relatu
eiꝰ imp̃ssam Et ante reditũ cũ te ille
indebat. ego te uidebam: s ocuilis eiꝰ:
Non enim anmo me atq illũ. s corpore
duos qui nouerit dixerit: concordia
dũtaxat et familiaritate fidissima:
ñ meritis quib ille antecellit: Quia
gͦ me pͥmitꝰ cõmunone spc̃ quo ĩ uñu
nitim̃. deinde illiꝰ exore iam diligis:
nequaqͣm impudenter qͣsi aliquis ig¬
notus cõm̃do germanitati tue frẽm
ꝓfuturũ. quem nr̃is conatibus deiñ
acdiutorio tuo uere ꝓfutum sꝑamꝰ: nͥ
forte qd talis ẽ. ut ego tͥ ꝑ illũ fiã com¬
m̃datior: qͣm ille ꝑ me: Hactenꝰ fortas
se scribere debueram: si ẽẽ uellẽ sollẽp
ammus in loquelas cõmumcandas

Expanded text:
tuorum in domino studiorum quieta laetitia et uere exercitatio liberalis. quamquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam uidelicet corporis. quam ipsam etimeansque a me uisus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu eius inpressam et ante reditum, cum te ille ibi uidebat, ego uidebam sed oculis eius. non enim animo me atque illum sed corpore duos, qui nouerit, dixerit, concordia dum taxat et familiaritare fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiutorio tuo uere profuturum speramus, nisi forte quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior quam ille per me. hactenus fse scribere debuerim, si esse uellem epistulatet animus in loquelas communicandas
Abbreviated transcription (Latin):
te in meis scpͥtis mouet. fr̃nȩ acciꝑe
quod contͣ sentias aut de correptione
mea. aut de ipsa tui benuolentia ga¬
uisurꝰ: uerum etiã hoc ate postulẽ ae
flagitem O si licuisset: & si ñ cobabitan.¬
te saltem uicino te in dño ꝑfrui. ad eͤ¬
brũ & dulce colloqͥum: S qͥa id ñ ẽ.
cdatum: peto ut hoc ipsũ quod in xp̃o
qua possumꝰ simul sumꝰ. conseruaristu¬
deas et augeri ac ꝑfici: ac sc̃pta qͣmuis
rara ñsꝑnere: Saluta obsequio meo
scm̃ frẽm paulinianũ: & om̃s fr̃s qui
tecũ ac de te in dño gaudent: Memor

Expanded text:
te in meis scriptis mouerit, fraterne accipere, te in meis scriptis mouerit, fraterne accipere, quid contra sentias, aut de correctione mea aut de ipsa tua beniuolentia gauisurus, uerum etiam hoc a te postulem ac flagitem. 0 si licuisset etsi non cohabitante saltem uicino te in domino perfrui ad crebrum et dulce conloquium! sed quia id non est datum, peto, ut hoc ipsum, quod in Christo, quam possimus, simul simus, conseruare studeas et augeri ac perfici et rescripta quamuis rara non spernere. saluta obsequio meo sanctum fratrem Paulinianum et omnes fratres, qui tecum ac de te in domino gaudent. memor
Abbreviated transcription (Latin):
manꝰ tuas litteras meas: sed quod ad¬
huc rescͥpta ñ meriii. neqͥquã impu¬
tauerĩ dilectioni tuȩ: Aliqͥd ꝓcul¬
dubio impedim̃ti fuit: Uñ agnos¬
uoluntat det facultatẽ mittendi
quod rescripseris: Nam rescribendi
iam dedit: quia cũ uolueris. fac illi¬
me poteris: Etiã hoc quod ad me
sane ꝑlatũ ẽ: utrũ qͥdẽ cred̾em dub¬
taui S hinc quoq tibi aliquid ittm
scͥberem: dubitare ñ debui Hoc au
tem breue ẽ: Suggestũ caritati tue
a nescio quib fr̃ib mͥ dictũ ẽ: quod
librũ aduersus te scripserĩ. romãq
miserĩ Hoc falsũ ẽẽ noueris: dñm
nr̃m testor. hoc me ñ fecisse S si for¬
te aliqua in aliqͥb scͥptis meis reꝑi¬
unt᷑. ĩ qͥb aliqͥd alit̾ quã tu sensisse
reꝑiar: ñ contͣ te dictum. s quod mͥ
uidebat᷑ a me scriptũ eẽ. puto te de¬
bere cognoscere: aut si cognosez non
potest. crede ita. Sane hoc dixerimꝰ¬
ñ ut ego tantũ paratissimus sim. siqͥd

Expanded text:
manus tuas litteras meas; sed quod adhuc rescripta non merui, nequaquam imputaverim dilectioni tuae. Aliquid proculdubio impedimenti fuit. Unde agnosvoluntati det facultatem mittendi, quod rescripseris. Nam rescribendi jam dedit, quia cum volueris, facillime poteris. 2. « Etiam hoc, quod ad me sane perlatum est, utrum quidem crederem, dubitavi; sed hinc quoque tibi aliquid utrum scriberem, dubitare tem breue est: suggestum caritati tuae a nescio quibus fratribus mihi dictum est, quod librum aduersus te scripserim Romamque miserim. hoc falsum esse noueris; deum nostrum testor hoc me non fecisse. sed si forte aliqua in aliquibus scriptis meis reperiuntur, in quibus aliter aliquid quam tu sensisse reperiar, non contra te dictum, sed quod mihi uidebatur, a me scriptum esse puto te debere cognoscere aut, si cognosci non potest, credere. ita sane hoc dixerim, ut ego non tantum paratissimus sim, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. maledicta terra in oꝑib tuis.
aliquis intelligendũ putat: responde¬
at qͦmͦ possit hec stare sententia: qui
oꝑatur t̾rã suã implebitur panibus:
Quanti enim oꝑant᷑ terrã. et exercent
uomere: et tam̃ multis impedienti¬
b causis. egestate conficiunt᷑ et penu¬
ria: S considandũ scͥpt᷑a quid dicat:
que ꝓpͥe iuris sui ẽ: de qͣ nunquã ei¬
ei potest Scdm quẽ sensũ: illud quoq¬

Expanded text:
scriptum est: maledicta terra in operibus, scriptum est: maledicta terra in operibus, aliquis intellegendum putat, respondeat, quomodo possit haec stare sententia: qui operatur terram suam, inplebitur panibus. quanti enim operantur terram et exercent uomere et tamen multis inpedientibus causis egestate conficiuntur et penuria! sed considerandum, scriptura quid dicat: e iuris sui est, de qua numquam eici potest; secundum que
Abbreviated transcription (Latin):
tas portas diligit dñs: quas uidemus in
cineres et fauullas ẽẽ conu̾sas: Nondi¬
co. prudentib: s nec stultis quidẽ hoc
ꝑsuaderi potest: Ego arbitror et illud
qd in sexagesimo quarto psalmo legunꝰ.
iusitasti t̾rã et inebriasti eam. multiplicas¬
ti locupletare eam. fluuius dei repletꝰ
tio tua. sulcos eius inebria. multiplica
genimina eius. in stillicidiis eiꝰ letabit᷑
germinans: huic sensuz conuenire: Il¬
tur: cunctisq ẽ plena diuiciis De hac
fluuius egredit᷑ łi: de qͦ dr̃. fluminis
impetꝰ letificat ciuitatem d̃i Qet in
descriptione templi ierecbiel mystieo
sermone narrat᷑: in cuiꝰ ripis arbores
sunt ex utͣq parte. ꝑsingulos menses
nouis frugib habu̾d̃ates: De qua terra:
et inꝓuerbiis uir scripsit sapientissimꝰ.
Qui oꝑatur terrã suam: implebit᷑ panibꝰ.
Qđ si de hac terra quam cerminꝰ et que
mag̃ a peccatoribus possidetur. de qua

Expanded text:
tas portas diligit deus, quas uidemus in tas portas diligit deus, quas uidemus in cineres et fauillas esse conuersas ? non dico prudentibus, sed ne stultis quidem hoc persuaderi potest. ego arbitror et illud, quod in sexagesimo quarto psalmo legimus: uisitasti terram et inebriasti eam, multiplicasti locupletare illam. fluuius dei repletustio tua. sulcos eius inebria, multiplica genimina illius; in stillicidiis eius laetabitur germinans, huic sensui conuenire. iltur cunctisque est plena diuitiis. de hac fluuius egredipetus laetificat ciuitatem dei, qui et in descriptione templi Ezechihel mystico sermone narratur, in cuius ripis arbores sunt ex utraque parte per singulos menses nouis frugibus abundantes, de qua terra et in Prouerbiis uir scripsit sapientissimus: qui operatur terram suam, inplebitur panibus. quod si de hac terra, quam cernimus et quae magis a peccatoribus possidetur, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentium: terra diuitiarũ et bono¬
rum di: quã pͥmꝰ adam ꝑdidit. et scd̾s in¬
uenit: ĩmo ab illo ꝑditam iste restituit:
dicente apło Regnauit mors ab adã usq
ad moysen: sub ꝑsona cuiꝰ lex intelligit᷑:
insimilitudinẽ p̃uaricationis adam: qͥ
ẽ forma fut᷑i Uolumꝰ seire que sit hec¬
terra manifestiꝰ. Legamꝰ malachiã dic̃n¬
tem: Beatos uos dicent om̃s. dicit dñs ÷
qm eritis uos t̾ra uoluntaria. que signi¬
ficantiꝰ gͦce appellatur tẽnitẽ: quã uel
scĩ desident. uel que placeat deo: Yaias
qͦq in his u̾bis consentit. dicens: Et erit
uir abscondens sermones suos: et appa¬
rebit in terra syon: sicut fluuius glorio¬
sus interra sitienti Que ẽ terra syon.
inqua apparebit fluuiꝰ głosus: Illa ui¬
delicet de qua idem dauid in alio psal¬
mocanit: Głosa dicta sunt de te cutas
dei Et iterũ: Piligit dñs potͥas syon:
suꝑ omia tabernacła iacob Nũquid is¬

Expanded text:
uiuentium, terra diuitiarum et bonouiuentium, terra diuitiarum et bonorum dei, quae primus Adam perdidit et secundus inuenit, immo ab illo perditam iste restituit dicente apostolo: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen — sub cuius persona lex intellegitur — in similitudinem praeuaricationis Adam, qui est forma futuri. uolumus scire, quae sit terra, manifestius? legamus Malachiam: beatos uos dicent omnes, dicit dominus, quoniam eritis uos terra uoluntaria, quae significantius Graece appellatur {}sÂ1Jli\'fJ, quam uel sancti desiderent uel quae placeat deo. Esaias quoque in haec uerba consentit dicens: et erit uir abscondens sermones suos et apparebit in terra Sion sicut fluuius gloriosus in terra sitienti. quae est terra Sion, in qua apparebit fluuius gloriosus? illa uidelicet, de qua idem Dauid in alio psalmo canit: gloriosa dicta sunt de te, ciuitas dei, et iterum: diligit dominus portas Sion super omnia tabernacula Iacob. is
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ qđ scribitur: accingere gladio suꝑ
fem᷑ tuũ potentissimeꝰ specie tua et de¬
core tuo intende & ꝓsꝑare. et regna.
ꝓpter mansuetudinẽ & iusticiã et ue¬
ritatẽ: et deducet te mirabiliter dexte¬
ra tua hic ẽ qͥ & in psalmo alio loqueba¬
tur: Mem̃to dñe dauid: & oĩs mansue¬
tudinis eius: Q iterum: Assumens man¬
suetos dñs Et aꝑtius in eugłio Discite
a me: quia mitis sũ et humilis corde:
Incuiꝰ typo. moyses omĩum hominum
qͥ erant suꝑ terrã. mansuetissimꝰ scribit᷑
Hec ẽ ut diximus t̾ra uiuentiũ. in qua
scĩs uiris atq mansuetis bona dñi p̃pa
ꝓphe. nec alii iusti uiri consequi potuert:
Deniq et abrahã licet diuersis locis cum
lararo uidet᷑ apud inferos: et iacob uir
iustus dicit: Lugens ⁊ gemens descendã
ad infernũ Sanguis. xp̃i clauis parad¬
si ẽ: dicentis ad latͦnem: Hodie mecũ
eris in parachyso Ina ẽ ut diximꝰ terra

Expanded text:
tur, scribitur: accingere gladium super tur, scribitur: accingere gladium super femur tuum, potentissime. specie tua et decore tuo et intende et prosperare et regna propter mansuetudinem et iustitiam et ueritatem et deducet te mirabiliter dextera tua. hic est, qui et in psalmo alio loquebatur: memento, domine, Dauid et omnis mansuetudinis eius et iterum: adsumens mansuetos dominus et apertius in euangelio: discite a me, quia humilis sum et mansuetus corde. in cuius typo et Moyses omnium hominum, qui erant super terram, mansuetissimus scribitur. Haec est, ut diximus, terra uiuentium, in qua sanctis uiris atque mansuetis bona domini praprophetae et alii iusti uiri consequi potuerunt. denique et Abraham, licet diuersis locis, cum Lazaro uidetur apud inferos et Iacob, uir iustus, dicit: lugens et gemens descendam ad infernum. sanguis Christi clauis paradisi est dicentis ad latronem: hodie mecum eris in paradiso. ista est, ut diximus, terra
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ relinqͥm᷑. in aduentu dñi ñ p̃ueni¬
emus eos qͥ dormiert̃: De quib et
ieremias loqͥt᷑: Relinqͤntes te int̾ra
scribent᷑ Quodq ꝓmittit. credo ui¬
dere bona dñi: ad spũalem nos ꝑspi¬
cue trahit intelligentiam: Quȩ enĩ
bona rex alia reqͥrebat. aut qͦ indi¬
gebat: qui tante potentiȩ fuit. ut
partitis ꝑ illũ opib salomon filius
eius qͦ nultꝰ i orbe terrarũ dicior fu¬
it. contentus ẽet: S in terra uiuenti¬
um bona illa requirebat: q̃ nec ocłs
uidit. nec auris audiuit. nec in cor
hõis ascendert̃. que p̃parauit ds̃ dili¬
gentib se: Qd̃ autẽ in eugłio dr̃. beati
mites. qm̃ ipsi possidebt̃ t̃ram: uixta lit¬
terã uidet᷑ sibi eẽ contrariũ: Non enim
terre possessio mansuetoꝵ ẽ ⁊ mitium:
qͥ sepe etiam a parentibꝰ dẽlicta ꝑclunt
ꝓpter mansuetudinẽ: s uiroꝵ fortiũ ⁊
uiolentoꝵ. qui sunt ad bella fortissimi:
monis ad xp̃i eccłieq eiꝰ sacͣmentũ refer¬

Expanded text:
ueniemus eos, qui dormiunt. de quibus et Hieremias loquitur: rel inquentes super terram scribantur. quodque promittit: credo u idere bona domini, ad spiritalem nos perspicue trahit intellegentiam. quae enim bona rex alia requirebat aut quo indigebat, qui tantae potentiae fuit, ut partis per illum opibus Salomon, filius eius, quo nullus in orbe terrarum ditior fuit, contentus esset ? sed in terra uiuentium bona illa requirebat, quae nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparauit deus diligentimites, quoniam ipsi possidebunt terram, iuxta litteram sibi uidetur esse contrarium. non enim terrae promissio mansuetorum est et mitium, qui saepe etiam a parentibus derelicta perdunt propter mansuetudinem, sed uirorum fortium et uiolentorum, qui sunt ad bella promptissimi. isti ecclesiaeque eius sacramentum refer
Abbreviated transcription (Latin):
dei et reꝓmissio: & legis latio. et con¬
fectio testamenti: uerũ quia illi credẽ
noluert̃. ad iacob minorem popłm be¬
nedictionem ẽẽ translatamꝰ neq tam̃
maiorẽ filiũ penitus fuisse defpectum:
quia cũ subintrauerit plenitudo gen

Expanded text:
Dei , et repromissio et legislatio, et conDei , et repromissio et legislatio, et confectio Testamenti ; verum quia illi credere noluerunt, ad Jacob minorem populum benedictionem esse translatam. Neque tamen majorem filium penitus fuisse despectum, quia cum i
Abbreviated transcription (Latin):
et regni aꝑta uoce ꝓnuncians. quod
etiam adorent eum fr̃s: et seruiant
ẽ inimica iusticie: esau in discordiam
concitat᷑: & necẽ fraudulentꝰ ex cogitat.
dicens in corde suoz Appropinquent di¬
es passionis patris mei. et occidam ia¬
cob frẽm meũ Diabolus enim fr̃icida
iudeos in cain ante p̃meditans. in esau
tempus quoq interfectionis ostendẽs.
appropinquent inquit dies passionis¬
ineũ: Quappt̾. rebecca idẽ. patientia
nunciauit uiro. fr̃is insiclias: Qui e¬
uocato lacob. p̃cepit ei ut mesopotamiã
ꝑgeret: et inde acciꝑet uxorẽ. de
genere laban syri. fr̃is matris suez qͦ¬
mocdo itaq fr̃is dolos fugiens mesopo¬
tamiam tendit iacob: ita et. xp̃c iude¬
oꝵ incredulitate compulsus ꝓficiscit᷑
in galileam: inde sibi exgentib spon¬
sam sũpt᷑us ȩccłiam. hȩc supͣ dictus
uir: Nos autẽ dicimus ñ uenisse dñm
nͥ ad oues ꝑditas domꝰ isrł: nec uoluis¬

Expanded text:
et regni aperta uoce praenuntians, quomodo et regni aperta uoce praenuntians, quomodo etiam adorent eum fratres sui et seruiant niquitas est inimica iustitiae, Esau in discordiam concitatur et necem fraudulentus excogitat dicens in corde suo: adpropient dies passionis patris mei et occidam Iacob, fratrem meum. diabolus fratricidae Iudae os in Cain ante praemeditans in Esau tempus quoque interfectionis ostendens: adpropinquent, inquit, dies passionmeum. quapropter Kebecca, id est patientia, nuntiauit uiro fratris insidias, qui uocato Iacob praecepit ei, ut Mesopotamiam pergeret et inde acciperet uxorem de genere Laban Syri, fratris matris suae. quomodo itaque fratris dolos fugiens Mesopotamiam tendit Iacob, ita et Christus Iudaeorum incredulitate conpulsus proficiscitur in Galilaeam inde sibi ex gentibus sponsam sumpturus ecclesiam\'. haec supra dictus uir.\\ Nos autem dicimus non uenisse dominum nisi ad oues perditas domus Israhel nec uoluis
Abbreviated transcription (Latin):
mo dĩ. benedictionis ẽ ꝓmissio: et spes
regni fut᷑i in quo cũ xp̃o scĩ regnat᷑
sunt. et uerum sabbatũ celebraturi
Rebecca plena spũ scõ. et sciens qđ au¬
disset antequam pareret. quia maior
seruiet minori. magis autem forma
sp̃s scĩ. que futura nouerat in xp̃o. ĩ
iacob ante meditabatur. loquit᷑ ad fi¬
lium minorẽ: uade ad gregẽ. et acci¬
pe mͥ inde duos hedos: p̃figurans car¬
neum saluatoris aduentum. in qͦ eos
uel maxime liberaret. qui peccatis
tenebãtur obnoxii: Siquidem ĩ õĩb
teneros et bonos: dociles. innocentes
anime: Stola esau. fides et scripturȩ
sunt hebreoꝵ: quib gentiliũ indu¬
tus ẽ populus: Pelles que eius brachi.
manuũ. cruci secum pariter affixit:
Qđ ysaac querit a iacob eur tã eito ue
ficde: Qd̃ eybi delectabiles offeruntin:
hostia placens deo. salus ẽ populorũ
Post esum sequitur benedictio. et eius
oclore ꝑfruit᷑: uirtute resurrectiõis

Expanded text:
mo dei benedictionis est repromissio et spes mo dei benedictionis est repromissio et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sunt et uerum sabbatum celebraturi. Rebecca plena spiritu sancto et sciens, quid audisset, antequam pareret, quia maior seruiet minori, — magis autem forma spiritus sancti, quae futura norat in Christo, in Iacob ante meditatur — loquitur ad filium minorem: uade ad gregem et accipe mihi inde duos haedos praefigurans carneum saluatoris aduentum, in quo eos uel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii, siquidem in omnibusteneros et bonos, dociles et innocentes animae. stola Esau fides et scripturae sunt Hebraeorum, quibus gentilium indutus est populus; pelles, quae eius brachiise manuum cruci secum pariter adfixit. quod Isaac quaerit ab Iacob, cur tam cito uenidem; quod cibi delectabiles offeruntur, hostia placens deo salus est peccatorum. post esum sequitur benedictio et eius odore perfruitur uirtutem resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ quãd̾i facere uoluntatem:
ret. uox. uox. iacob. manꝰ autẽ ma¬
nus esau: nesciret tamen. nec intel¬
lige̾t minorem ẽẽ filiũ: qͥ ad bene¬
dictionẽ fris p̃reptor assisteret: Cũ
autẽ simus polliciti. et de eo quid
in figura significaret adiungere
ypoliti martyris uerba ponemiis:
a quo & uictorinus nr̃ ñ plurimum
discrepat: ñ quo omĩa pleniꝰ executꝰ
sit: sed quo possit occasionẽ p̃bere lec¬
tori. ad intelligentiã latiorẽ: Ysaac
portat imagĩẽ di patris. rebecca sp̃s
scĩ: esau popłi pͥoris et diaboliꝰ iacob
eccliȩ siue xp̃i: Senuisse ysaac. con¬
sũmationẽ orbis ostendit: oculos illiꝰ
caligasse. fidem ꝑisse de mundo: et
religionis lumen ante eum neglec¬
tum eẽ significat: Quod maior filiꝰ
uocatur: acceptio legis ẽ iudeoꝵ: Qd̾̃
escas eius atq capturam diligit pat᷑:
homines sunt ab errore saluati: quos
ꝑ doctrinam iustꝰ quisq uenat᷑: Ser¬

Expanded text:
magis quam Dei facere voluntatem. magis quam Dei facere voluntatem. ret: uox uox Iacob, manus autem manus Esau, tamen non intellegeret minorem esse filium, qui ad benedictionem fratris praereptor adstiterat. Quoniam autem polliciti sumus et de eo, quid in figura significaret, adiungere, Hippolyti martyris uerba ponemus, a quo et Victorinus noster non plurimum discrepat, non quo omnia plenius exsecutus sit, sed quo possit occasionem praebere lectori ad intellegentiam latiorem: \'Isaac portat imaginem dei patris, Rebecca spiritus sancti, Esau populi prioris et diaboli, Iacob ecclesiae siue Christi. senuisse Isaac consummationem orbis ostendit; oculos illius caligasse fidem perisse de mundo et religionis lumen ante eum neglectum esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatur. ser
Abbreviated transcription (Latin):
uidet in corde Et ꝑsingulos filios¬
septem ignorans: usq ad clauid nes¬
cisse describitur: heliseus quoq qui
duplici glorificatꝰ ẽ spũ. cuiꝰ ossa uitã
exanimo cadaueri reddicderunt. cũ
sumamitis ad eum uenisset inmontẽ.
et ad pedes eiꝰ fiebiliter corruisset. giezi
ꝓhibente ne faceret: ait: Nimitte eã.
condit a me: Plura st̃. quȩ exemplis
debeant docere. scõs uiros et a deo
caros. ea tantum scisse quȩ eis adño
reuelata sunt. ignorasse uero que re
uelata ñ fuerint: et ad singulas uisi¬
ones zachariam atq damelem inter¬
rogare angłm. et suppliciter dep̾cari.
ut exponat sibi que sint illa quȩ ui¬
deant: Unͣ ñ mirũ ẽ. & isaac in suã
maxime utilitatem nescisse qͥd fece¬
rit: cum magis eo tempore errarit
quo filiũ sangumarie deditũ uolup¬
tati. et eum qui pꝰea frẽm posset oc¬
cidere. p̃termisso qui simpliciter ha¬
bitabat domũ. uellet efferre. ꝙ suã

Expanded text:
uidet in corde. et per singulos uidet in corde. et per singulos semper ignorans usque ad Dauid nescisse describitur. Helisaeus quoque, qui duplici glorificatus est spiritu, cuius ossa uitam exanimo cadaueri reddiderant, cum Sunamitis ad eum uenisset in montem et ad pedes eius flebiliter corruisset, Giezi prohibente, ne faceret, ait: dimitte eam, i » . Plura sunt quam ut exemplis debeamus docere, sanctos viros et Deo caros, ea tantummodo scisse, quae eis a Domino revelata sunt: ignorasse vero, quae eis revelata non fuerint: et ad singulas visiones Zachariam atque Danielem interrogare angelum, et suppliciter deprecari, ut exponat sibi quae sint illa quae videant. Unde non mirum est, et Isaac in suam maxime utilitatem nescisse quid faceret, cum magis eo tempore erraret, quo filium sanguinariae deditum voluptati, et eum, qui postea fratrem posset occidere, praetermisso illo qui innocenter habitabat domi, vellet efferre, et suam
Abbreviated transcription (Latin):
que a maiorib nr̃is suꝑ hoc loco sũt
interp̃tata p̃tereo: ñ quo opinon eor̃
ñ acquiescamꝰ s quo hoc tantũ tu qͤras
quare uir iustus aliquid ignorauerit.
et contra suam fecerit uoluntatẽ: Ad
quod districta responsio ẽ: nullũ ho¬
minũ excepto eo qui ob nrrãm salutẽ
carnẽ ẽ dignatꝰ sumere. plenã habu¬
isse scientiam. et certissimã ueritatẽ
Iemq paulus ex parte cognoseit et ex
parte ꝓpħat:⁊ et nc̃ ꝑ speculum et in
enigmate uidet. & scđm quod opor¬
tet orare nescire nos dicit: quia cum
uenerit qđ ꝑfectum ẽ. tunc quod ex
parte ẽ destruetur: Samuel ꝓpħa cõ¬
numeratus moysi in sacerdotib dei.
adunguendũ regem missus. maxi¬
mũ filioꝵ iesse cum uidisset heliab.
ait: Eece corã dño xp̃c eius: Et dix̃
dñs ad samuel Noli aspicere in
faciẽ eiꝰ et in staturã illuis. qm̃ reꝓ
baui eum: quia ñ qͦmͦ uidet homo.
uidet ds̃: Homo uidet in facie: deus

Expanded text:
super hoc loco sunt super hoc loco sunt interpretata, praetereo, non quo opinioni eorum non adquiescam, sed quo tu hoc tantum quaeris, quare uir iustus aliquid ignorauerit et contra suam fecerit uoluntatem. ad quod districta responsio est nullum hominum excepto eo, qui ob nostram salutem carnem est dignatus adsumere, plenam habuisse scientiam et certissimam ueritatem. denique Paulus ex parte cognoscit et ex parte prophetat et nunc per speculum uidet in aenigmate et, secundum quod oportet orare, nescire nos dicit, quia, cum uenerit, quod perfectum est, tunc, quod ex parte est, destruetur. Samuhel propheta connumeratus Moysi in Psalterio ad unguendum regem missus, cum maximum filiorum Iesse uidisset Heliab, ait: ecce coram domino Christus eius. et dixit dominus ad Samuhel: noli adspicere ad faciem eius et in staturam illn, quomodo uidet homo, uidebit deus; homo uidet in facie, deus
Abbreviated transcription (Latin):
scribunt᷑. res. ain. iod. mem. s pastores
roim. amatores legunt᷑ reaim: Unde¬
nr̃is codicib pamatorib pastoꝵ nom̃
sit immutatum Scio hec molesta eẽ
lectori: sed de hebraicis libris disputan¬
tem ñ decet aristotilis argumenta con-¬
quirere: nec ex flumine tullianȩ elo¬
quentie ducendus ẽ riuulus: nec au¬
res. qͥntilliani flosculis. et scolari decla¬
matione mulcende : Iedestris et cotidi¬
ane similis. & nullã lucubrationẽ redo¬
lens oratio necessaria ẽ: quȩ rem expli¬
cet. sensũ edisserat. obscura manifestet:
ñ que uerboꝵ cõpositione frondescat
Sint alii diserti: laudent᷑ ut uolunt: ꝙ
inflati buccis spumantia uerba truti¬
nent᷑: mͥ sufficit sic loqui ut intelligar:
et ut de script᷑is loquens et disputans. scͥp¬
turarũ imiter simplicitatẽ : ¶U. Cur
isaac uir iustus et dõ carus non illi eui
uoluit: s cui noliit deceptꝰ errore be¬

Expanded text:
scribuntur: res, ain, iod, mem, sed pastores scribuntur: res, ain, iod, mem, sed pastores \'roim\', amatores leguntur <reim\'. unde enostris codicibus, pro amatoribus, pastorum nomen sit immutatum. 14. Scio haec molesta esse lectori, sed de Hebraicis litteris disputantem, non decet Aristotelis argumenta conquirere nec ex flumine Tulliano eloquentiae ducendus est riuulus nec aures Quintiliani flosculis et scolari declamatione mulcendae. pedestris et cotidianae similis et nullam lucubrationem redolens oratio necessaria est, quae \'rem explicet, sensum. edisserat, obscura manifestet, non quae uerborum conpositione frondescat sint alii diserti, laudentur, ut uolunt, et inflatis buccis spumantia uerba trutinentur: mihi sufficit sic loqui, ut intellegar et ut de scripturis disputans scripturarum imiter simplicitatem. Cur Isaac, uir iustus et dvoluit, sed cui noluit deceptus errore be