comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tanda. si tamen ita uersatur in his
ut ꝑhȩc illa requirat. Haud ꝓcul¬
exulat. Sic considerare: ł repatͥ¬
are appropiare ẽ. Sublimior iste
cum iurta sapientiam pauli inuisi
ules. qͦd udit ipse huius sententiȩ
auct̾or qui cum diceret inuisibilia ꝑ
uisibilia conspici. signanter posuit
acreatura mundi. & uere quid opus
scalis tenenti iam solium: Creatura
celi illa ẽ presto habens ꝑ qͦd potrꝰ
ista intueatur. Uidet uerbum ⁊ in
uerbo facta ꝑuerbum. nec opꝰ habr
exhis quȩ facta sunt factoris noticiã
mendicare. Neq enim ut uł ipsa no¬
uerit ad ipsa descendit: q̃ ibi illa ui¬
det ubi longe melius sunt quam ĩ
se ipsis. Vnde nec medium requirit
adea corꝑissensum: sensus ipsa sͥ
se ipsa sentiens. Optimum uiden¬
cdigenus. si nulluis egueris. ad om̃e
quin iuuan aliunde obnoxium fie¬
ri ẽ minusq aꝑfec̾to istud minusq
liberum. Quid qͦd ⁊ inferiorib eges:
Nonne p̃posterũ ħ ⁊ indignum: Ela¬

Expanded text:
tanda. Si tamen ita versatur in his, tanda. Si tamen ita versatur in his, ut per haec illa requirat, haud exulat. Sic considerare vel appropriare repatriare est. Sublimior iste cum juxta sapientiam Pauli, invisisules. Quod vidit ipse hujus sententiae auctor, qui cum diceret invisibilia per visibilia conspici, signanter posuit, a creatura mundi . Et vere quid opus scalis tenenti jam solium? Creatura coeli illa est, praesto habens per quod potius ista intueatur. Videt Verbum, et in Verbo facta per Verbum. Nec opus habet ex his quae facta sunt, Factoris notitiam mendicare. Neque enim ut vel ipsa noverit, ad ipsa descendit, quae ibi illa videt, ubi longe melius sunt quam in se ipsis. Unde nec medium requirit ad ea corporis sensum: sensus ipsa sibi, se ipsa sentiens. Optimum videndi genus, si nullius egueris, ad omne quin juvari aliunde, obnoxium fieri est minusque a perfecto istud, et minus liberum. 2. Quid, quod et inferioribus eges? nonne praeposterum hoc et indignum? Pla
Abbreviated transcription (Latin):
orationem: qui ammonidionem
contempsit. Cui irasceris tu. dñ
sibi iratum non hominem puter
Qui te non audierit: auditurum
dm̃ & contra se paueat. Quod reli¬
quum ẽ dehis quȩ supra te sunt.
incumbit iam disputatio. Quam
uno libro do adiuuante soluere
spero: & me pariter absoluere ꝓmiˢᷤ¬
ibri suꝑiores & si de considera¬
tione inscribantur. pluumũ
tamen habent actionis ad mutũ:
dum res aliquas non consid̾andaᷤᷤ
tantũ. s agendas docent uł mo¬
nent. At qui in manib modo ẽ so¬
ia inconsideratione uersabitur.
Quȩ enim supra sunt. id quidem
instat: act̾u non indigent. s inspe¬
ctu. Non ẽ qͦd in eis actites:. quȩ u¬
no mͦ semꝑ sunt & mneternum. Por¬
ro aliqua ⁊ ab ȩterno. & hoc uelim
sollerter aduertas uir sagacissime
eugeni. quia totiens ꝑegrinat᷑.
sideratio tua. quodiens ab illis re¬
bus adista deflec̾titur inferiora
⁊ iuisibilia. siue intuenda ad no¬
ticiam siue appetenda ad usum.
siue ꝓ officio disponenda. uel acti¬

Expanded text:
orationem, qui admonitionem contempsit. Cui irasceris tu, Deum sibi iratum, non hominem putet. Qui te non audierit, auditurum Deum, et contra se paveat. Quod reliquum est, de his quae supra te sunt, incumbit jam disputatio: quam uno libro, Deo adjuvante, solvere spero, et me pariter absolvere promisibri superiores, etsi de consideratione inscribantur, plurimum tamen habent actionis admistum dum res aliquas non considerandas tantum, sed agendas docent vel monent. At qui in manibus modo est, sola in consideratione versabitur. Quae enim supra sunt id quidem instat actu non indigent, sed inspectu. Non est quod in eis actites, quae uno modo semper sunt, et in aeternum; porro aliqua et ab aeterno. Et hoc velim solerter advertas, vir sagacissime Eugeni, quia toties peregrinatur consideratio tua, quoties ab illis rebus ad ista deflectitur inferiora et visibilia, sive intuenda ad notitiam, sive appetenda ad usum, sive pro officio disponenda vel acti
Abbreviated transcription (Latin):
nedictio morituri suꝑ me ueniret.
At ille cum iam menbra alia mo¬
uere ñ posset: fortis ad dandam
benedictionem. eleuatis scĩs ma¬
nib suꝑ caput meum benedix̃
mͥ:⁊ benedic̾tionẽ. hereditate possi¬
deo. Et quomͦ ego illũ silere quea:
Postremo tu idmͥ abba congane
iniungis. reuerendus fr̃ ⁊ dulcis
amicus m̃s: ac tecum pariter ut
exhibernia scribis. ur̃a illa omis
eccł̃ia scõrum. Libens obedio: p̃¬
sertm qͦd ñ eloquium exigitis.
s narrationem. Dabo oꝑam uͦ
ut ea sit pura & luculenta: deuotoᷤ
informans. fastidiosos ñ onerans.
Sane narrationis ueritas secura
apud me ẽ. intimata a uobis. haut
alia ꝓculdubio ꝓtestantib. quã
quȩ certissime comꝑta sunt uob̃.¬

Expanded text:
nedictio morituri super me veniret. nedictio morituri super me veniret. At ille cum jam membra alia movere non posset, fortis ad dandam benedictionem, elevatis sanctis manibus super caput meum, benedixit mihi, et benedictionem haereditate possideo: et quomodo ego illum silere queam? Postremo tu id mihi, abba Congane, injungis, reverendus frater, et dulcis amicus meus, ac tecum pariter ut ex Hibernia scribis vestra illa omnis ecclesia sanctorum. Libens obedio, praesertim quod non eloquium exigitis, sed narrationem. Dabo vero operam, ut ea sit pura et luculenta, devotos informans, fastidiosos non onerans. Sane narrationis veritas secura apud me est, intimata a vobis, haud alia procul dubio protestantibus, quam quae certissime comperta sunt vob
Abbreviated transcription (Latin):
lucens: nec extincta ẽ tamen sed
submota. Quis mͥ iure succense¬
at. si readmouero eam: Immo uͦ
nonẽ qͦd mͥ ingrati ẽẽ mei scłi ho¬
mines debeant. ⁊ omnis deincepᷤ
generatio uentura: si quem con¬
ditio tulit. reuocem stilo: si mun¬
do restituam quo dignus ñ erat
mundus. si seruem memorie ho¬
minum. hominem cuiꝰ memoria
inbenedictione sit omnib qui le¬
gere dignabuntur:si me excitande
amicũ dormientẽ. uox turuns au¬
dita fuerit in terra nr̃a dicens:
ecce ego uobiscum sum omĩb di¬
eb usq in consummationem scl̃i.
Deinde sepultus apud nos ẽ: nob̾
specialiter hoc opus incumbit
Quid qͦd me interspeciales amicoᷤ
sc̃s ille habebat: & eo lociut nul¬
li in hac parte glȩ scđm fuisse me
credam: Nec mercede uacat mͥ tan¬
te familiaritas sc̃itatis. Primiciaᷤ
iam accepi. Inextremis positus
erat: immo in principiis iuxta il¬
lud: cum consummatꝰ fuerit ħo
tc̃ incipit. Accucurri ego: ut be¬

Expanded text:
lucens: nec exstincta est tamen, sed lucens: nec exstincta est tamen, sed submota. Quis mihi jure succenseat, si readmovero eam? Imo vero non est quod mihi ingrati esse mei saeculi homines debeant, et omnis deinceps generatio ventura, si quem conditio tulit, revocem stilo; si mundo restituam, quo dignus non erat mundus; si servem memoriae hominum hominem, cujus memoria in benedictione sit omnibus, qui legere dignabuntur; si me excitante amicum dormientem, vox turturis audita fuerit in terra nostra, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Deinde sepultus apud nos est: nobis specialiter hoc opus incumbit. Quid quod me inter speciales amicos Sanctus ille habebat, et eo loci, ut nulli in hac parte gloriae secundum fuisse me credam? Nec mercede vacat mihi tantae familiaritas sanctitatis: primitias jam accepi. In extremis positus erat, imo in principiis, juxta illud: Cum consummatus fuerit homo, tunc incipit . Accurri ego, ut be
Abbreviated transcription (Latin):
cessariis. contemptorem suꝑflu¬
orum: Lex ẽ tamen prefixa ab
apłis. apłorum successorib. Uic¬
tum ⁊ uestitum habentes inqͥ¬
unt. his contenti simus. Ubi
forma hȩc: In libris cernimꝰ eã:
s non in uiris. Habes uͦ de iusto
quia lex dĩ eius in corde ipsius. ⁊ ñ
in codice. Nec ꝑfec̾tionis is gradus.
ꝑfectus carere ⁊ necessariis ꝑat᷑
ẽ. At gratis istud. Utinam suꝑfluiᷤ
ponatur modtis: utinã ñcupiam᷑
minfinitum. S quid: forte reꝑi¬
as qui hoc possit. Id quidẽ diffici¬
le: s uide qͥd egimus. Querebamꝰ
uirum optimum multoꝵ libera¬
torem: & ecce laboramꝰ ininueni¬
endo. qui seipsum saluũ facere
possit. Optimus hodie ẽ: qͥ non ẽ.
nimis malus. uUnde qm̃ aderra de¬
fecit sc̃s: uideor mͥ non suꝑuacue
exhis qui empti sunt de terra re¬
uocare ad medium ep̃m malachi
am: iuirum uere scm: inrõꝵ quidẽ
temporũ singłaris sapientiȩ ⁊ uir¬
tutis. Iste erat lucerna ardens &

Expanded text:
cessariis, contemptorem superflucessariis, contemptorem superfluorum? Lex est tamen praefixa ab Apostolis Apostolorum successoribus: Victum et vestitum habentes, inquiunt, his contenti simus . Ubi forma haec? In libris cernimus eam, sed non in viris. Habes vero de justo, quia lex Dei ejus in corde ipsius , et non in codice. Nec perfectionis is gradus. Perfectus carere et necessariis paratus est. At gratis istud. Utinam superfluis ponatur modus! utinam non cupiamus in infinitum! Sed quid? Forte reperias qui hoc possit? Id quidem difficile: sed vide quid egimus. Quaerebamus virum optimum, multorum liberatorem: et ecce laboramus in inveniendo, qui se ipsum salvum facere possit. Optimus hodie est, qui non est nimis malus. 2. Unde quoniam a terra defecit sanctus, videor mihi non supervacue ex his qui empti sunt de terra, revocare ad medium Malachiuidem temporum, singularis sapientiae et virtutis. Iste erat lucerna ardens et
Abbreviated transcription (Latin):
das uł de illoꝵ numero qͥ uiden¬
tur dati in lucem gentiũ. ñ ma¬
gis de sublimi fumantem. quã
flammantem: & si lum̃ qͦd ĩte
ẽ inquit tenebrȩ sunt. quantȩ
sunt tenebrȩ: Nͥ tu illos forte qͦd
non credo lucere dixeris. qͥ questũ
estimant pietatem: qui in here
sua sunt: ꝑfectus sit ⁊ sc̃s etiã sua
querens suaq retinens:si abali¬
enis cor manusq contineat. Me¬
minerit tamen qui sibi usq huc
forte ꝑuenisse iudetur: eundem
exigi sẽitatis gradum. & ab eth.¬
meo. An non milites suis iuben¬
tur contenti fore stipendiis. ut
salui fiant᷑. Magnum uͦ eccliȩ doc¬
dori. si sit siẽ unꝰ militum: aut cer¬
te qͦd adillorum imꝑꝑium ꝓpha
loquitur. si ut ppls ita ⁊ sacerdos
fuerit. O deformitatem. Itane sũ¬
mus merito reputandus erit. qͥ
summo corruens gradu herebit
uix infimo. ne abysso absorbeat᷑:
Quã rarus tamen iste ipse ĩelero.
Quem item das mͥ contentũ ne.¬

Expanded text:
das vel de illorum numero, qui videndas vel de illorum numero, qui videntur dati in lucem gentium, non magis de sublimi fumantem, quam flammantem? Et si lumen quod in te est, inquit, tenebrae sunt, quantae sunt tenebrae? Nisi tu illos forte quod non credo lucere dixeris, qui quaestum aestimant pietatem; qui in haeresua sunt? Perfectus sit et sanctus etiam sua quaerens, suaque retinens, si ab alienis cor manusque contineat. Meminerit tamen, qui sibi usque huc forte pervenisse videtur, eumdem exigi sanctitatis gradum et ab ethnico. An non milites suis jubentur contenti forte stipendiis, ut salvi fiant? Magnum vero Ecclesiae doctori, si sit sicut unus militum: aut certe quod ad illorum improperium propheta loquitur sicut populus, ita et sacerdos fuerit! O deformitatem! itane summus merito reputandus erit, qui a summo corruens gradu, haerebit vix infimo, ne abysso absorbeatur? Quam rarus tamen iste ipse in clero? Quem item das mihi contentum ne
Abbreviated transcription (Latin):
emꝑ quidem oꝑe preciũ
fuit. illustres scõꝵ deseri¬
bere uitas: ut sint inspe¬
culum ⁊ exemplum ac quoddam ue¬
luti condimentum uitȩ hominum
suꝑ terrã. F hoc enim quodammͦ
apud nos etiã post mortem uiuuñ:
multosq ex his qui uiuentes mor¬
tui sunt. ad uerã ꝓuocant & reuo¬
cant uitam. Uerum nunc marĩe
id requirit raritas scitatis: & nr̃a
plane etas inops uirorum.Quã
sane mnopiam suꝑ nos adeo inua¬
luisse sentimꝰ: ut nulli sit dubium
illa sententia nos feriri. qm̃ abun¬
dabit iniquitas refrigescet caritaˢ
multorum. Et ut suspicor ego. aut
presto aut ꝓpe ẽ. de quo scriptũẽ.
faciem eius precedet egestas. Ni fal¬
lor antixp̃c ẽ istȩ: quẽ fames ac ste¬
rilitas totius boni & preit & co¬
mitatur. Siue gͥ nuncia iã p̃sen¬
tis siue iam iamq affuturi pre¬
nuntia: egestas in euidenti est.
Taceo uulgus. taceo uilem fili¬
orum huius scłi multitudinẽ:
in ipsas eccłiȩ columpnas. uolo
ocłos leues. Quem michi osten¬

Expanded text:
er quidem operae pretium fuit illustres Sanctorum describere vitas, ut sint in speculum et exemplum, ac quoddam veluti condimentum vitae hominum super terram. Per hoc enim quodammodo apud nos etiam post mortem vivunt, multosque ex his, qui viventes mortui sunt, ad veram provocant et revocant vitam. Verum nunc maxime id requirit raritas sanctitatis, et nostra plane aetas inops virorum. Quam sane inopiam super nos adeo invaluisse sentimus, ut nulli sit dubium illa sententia nos feriri: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Et ut suspicor ego, aut praesto, aut prope est, de quo scriptum est: Faciem ejus praecedet egestas . Ni fallor, Antichristus est iste, quem fames et sterilitas totius boni et praeit, et comitatur. Sive igitur nuntia jam praesentis, sive jamjamque adfuturi praenuntia, egestas in evidenti est. Taceo vulgus, taceo vilem filiorum hujus saeculi multitudinem: in ipsas Ecclesiae columnas volo oculos leves. Quem mihi osten
Abbreviated transcription (Latin):
st enim habit᷑ animi liber sui.
Si quidẽ non eogitur: ñ extorque¬
tur. Est quippe uoluntatis non
necessitatis: nec negat sx nec p̃¬
bet cuiqͣm nisi exuoluntate. Alio¬
quin si compelli ualet inuitus:
uiolentꝰ ẽ. non uoluntaruis. Ubi
autẽ uoluntas non ẽ: nec con¬
sensus.Non enim ẽ consensus:
nisi uoluntarius. Abi gͦ consensꝰ.
ibi uoluntas. Porro uͥ uoluntas:
ibi libertas. Et hoc ẽ. qͦd dici pu¬
to liberum arbitrium. S ut ma-
petentius ad id qͦd uolumus ue¬
niamus: paulo altius estimo re¬
petendum. In reb materialib ñ
qͦd appetit᷑: nec ile qͦd consensus.
Eͦd ex singłorum diffinitionib cla¬
rius elucebit.
st enim in quolibet corpore u¬
ta: internus ac naturalis motus.
uigens tantum intrinsecus.
Sensus uͦ: uitalis in corꝑe mot᷑
uigilans & extrinsecus.
ppetitus autem: naturalis uis
in animante mouendis auide
sensib attributa.
erum consensus: nutus ẽ. uolun¬
tatis spontaneus.Uel certe quod
suꝑius dixisse me memim. habitꝰ

Expanded text:
st enim habitus animi, liber sui. Siquidem non cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec praebet cuiquam, nisi ex voluntate. Alioquin si compelli valet invitus, violentus est, non voluntarius. Ubi autem voluntas non est, nec consensus. Non enim est consensus, nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, ibi voluntas. Porro ubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici puto liberum arbitrium. CAPUT II. petentius ad id quod volumus veniamus, paulo altius aestimo repetendum. In rebus naturalibus  quod appetitus; nec ille, quod consensus. Quod ex singulorum definitionibus clarius elucebit. Est enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vigens tantum intrinsecus. Sensus vero, vitalis in corpore motus, vigens et extrinsecus. Appetitus autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensibus attributa. Verum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus
Abbreviated transcription (Latin):
iam requirit: & ẽ de numero be¬
atoꝵ qui ñ uiderunt & credide¬
poculum nͥ utiq paruulo: uł fȩ¬
tem ñ offendit in uerbo ille ꝑfe¬
ctus ẽ. uir. solido plane uesci cibo
ydoneus: & licet in sudore uultus
sui panem uerbi comedit absq
offensione. S & securus ac sine
seandalo loquitur dĩ sapientiã.
dum taxat int̃ ꝑfectos: spũalib
spũalia comꝑans: cũ tamen in¬
fantib siue pecorib cautꝰ sit pro
captu quidẽ eoꝵ ꝓponere tantũ
tamen idemq cyb excelestibus
pascuis. suauiter quidem & ru¬
minatur a pecore & manducat᷑
ab homine: & uiro uires. & par¬
uulo tribuit nutrimentum.¬

Expanded text:
non requirit, et est de numero benon requirit, et est de numero beatorum qui non viderunt et credidepoculum, nisi parvulo; vel fetem non offendit in verbo, ille perfectus est vir, solido plane vesci cibo idoneus: et, licet in sudore vultus sui, panem verbi comedit, absque offensione. Sed et securus ac sine scandalo loquitur Dei sapientiam duntaxat inter perfectos, spiritualibus spiritualia comparans, cum tamen infantibus sive pecoribus cautus sit pro captu quidem eorum proponere tantummtamen idemque cibus ex coelestibus pascuis suaviter quidem et ruminatur a pecore, et manducatur ab homine; et viro vires, et parvulo tribuit nutrimentum.
Abbreviated transcription (Latin):
abes ante omnia in refectione
animarum scãrum. bethleem do¬
mũ panis: in qua primum. is qͥ
gine panis uiuus apparuit. Mon¬
stratur piis ibidem iumentis pre¬
sepium: & in presepio fenum de
prato uirginali: quout sic cogno¬
seat bos possessorem suum. & asi¬
nus p̃sepe dñi sui. Omĩs quippe
caro fenum: comĩs gła¬
ut flos fem. Porro
homo
quia suũ in quo fa.ctus ẽ¬
honorem ñintelligendo. compa¬
ratus ẽ iumentis insipientib ⁊
similis factus ẽ ulis: uerbũ paniᷤ
angłorum factum ẽ cibaria ium̃¬
torum. ut habeat carnis fęnum
qͦd ruminet qui uerbi pane uesci
penit᷑ dissueuit: quousq ꝑ homi¬
nem dm̃ priori redditꝰ dignitati.
& ex pecore rursus conu̾sus ĩho¬
minem. cũ paulo dice̾ possit. Et
ueracit᷑. nͥ qui prius cum petro ex
ore ueritatis illud⁊ tẽ audierit.
Uerba quȩ ego locutus sum uob̃.
sp̃s & uita sunt: caro autem ñ
ꝓdest quicquam. Auoquin qui ĩ
uerbis xp̃i uitã inuenit:. carnẽ ñ

Expanded text:
abes ante omnia in refectione animarum sanctarum Bethlehem domum panis, in qua primum is qui gine panis vivus apparuit. Monstratur piis ibidem jumentis praesepium, et in praesepio fenum de prato virginali, quo vel sic cognoscat bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui. Omnis quippe caro fenum, et omnis glout flos feni . Porro homo quia suum, in quo factus ehonorem non intelligendo, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis ; Verbum panis Angelorum factum est pabulum jumentorum, ut habeat carnis fenum quod ruminet, qui verbi pane vesci penitus dissuevit: quousque per hominem Deum priori redditus dignitati, et ex pecore rursus conversus in hominem, cum Paulo dicere possit, Etsveraciter, nisi qui prius cum Petro ex ore Veritatis illud item audierit: Verba quae ego locutus sum vobis, spiritus et vita sunt; caro autem non prodest quidquam . Alioquin qui in verbis Christi vitam invenit, carnem jam
Abbreviated transcription (Latin):
chariȩ incredulitatem ab hoc ip¬
so anglõ fuisse eastigatam: mariã
autem in aliquo rep̾hensam ñ le¬
gimus: quin potius fidẽ ipsius
elisabeth ꝓph̾ante laudatã agno¬
gnate conceptus uirgini nuncia¬
tur: ut dum miraculo miracu¬
lum additur: gaudium gaudio
cumulet᷑. Porro necesse erat non
modico leticiȩ & amoris p̃uenien¬
de inflammari incendio: quȩ fi¬
lium paternȩ dilectionis cum
gaucdo sc̃i sp̃s mox fuerat con¬
ceptura. Neq enim nͥ in deuotis¬
simo atq hylarissimo corde: tan¬
ta se caꝑe poderat dulcedinis ⁊
alacritatis affluentia. Uel ideo
conceptus elisabeth nunciatur
mariȩ quia ꝓfecto decebat ut
uerbum mox diuulgandum u.¬
biq prius sciret uirgo ꝑ angłm
quam audiret ab homine: ne
mat̾ uidelicet dĩ aconsiliis filii
uideretur amota: si eorum quȩ
intenris cam ꝓpe gererentur. remã¬
sisset ignara. Alel ideo potuis con¬
ceptus elisabeth. Mariȩ nunciat᷑

Expanded text:
Zachariae incredulitatem ab hoc ipZachariae incredulitatem ab hoc ipso angelo fuisse castigatam: Mariam autem in aliquo reprehensam non legimus; quin potius fidem! ipsius Elisabeth prophetante laudatam agnognatae conceptus Virgini nuntiatur, ut, dum miraculo miraculo miraculum additur, gaudium gaudio cumuletur. Porro necesse erat non modico laetitiae et amoris praeveniente inflammari incendio, quae Filium paternae dilectionis cum gaudio Spiritus sancti mox fuerat conceptura. Neque enim nisi in devotissimo corde atque hilarissimo tanta se capere poterat dulcedinis et alacritatis affluentia. Vel ideo conceptus Elisabeth nuntiatur Mariae, quia profecto 752 decebat ut verbum mox divulgandum ubique prius sciret Virgo per angelum, quam audiret ab homine: ne Mater videlicet Dei a consiliis Filii videretur amota, si eorum quae in terris tam prope gererentur, remansisset ignara. Vel ideo potius conceptus Elisabeth Mariae nuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
ut camen non sint duo filii. sed
unus. Et licet aliud quidẽ ex te.
aliud ex illo sit: iam non tamen
cuiusq suus. s unus utriusq filiꝰ
erit. Ideoq et qͦd nascetur. e.t. s.ii.¬
f. dĩ. Attende queso qͣm reu̾ent̃
dixerit. qͦd nascetur exte sem̃ ut¬
quid enim ita simplicit̾ scm̃: &
absq additamento: Credo quia
ñ habuit quid ꝓpriȩ digneue no¬
minaret illud eximium. illud
magnificum. illud reuerendũ:
qͦd de purissima uidelicet uirgi¬
nis carne cum sua anima. unico
patͥs erat uniendum. Si diceret
quic quid tale poneret:parum
sibi dixisse uideretur. Posuit ergo
indefinice scm̃: quia quicqͥd illd̃
sit qͦd uirgo genuit scm̃ ꝓculdu¬
bio ac singłaniter scm̃ fuit: & ꝑ
ipsa concepit filium in senec̾tit¬
te sua. Quid fuit necesse. etiam
huius sterilis. uirgini nunciare
conceptum: Numquid forte du¬
biam adhuc & incredulam oracu¬
lo: recentiori uoluit confirmare
miraculo: Absit. Legimus xa

Expanded text:
ut tamen non sint duo filii sed ut tamen non sint duo filii sed unus. Et licet aliud quidem ex te, aliud ex illo sit; jam non tamen cujusque suus, sed unus utriusque filius erit. Ideoque et quod nascetur ex te s Dei. Attende, quaeso, quam reverenter dixerit, quod nascetur ex te Sanctum. Utquid enim ita simpliciter Sanctum, et absque additamento? Credo quia non habuit quid proprie digneve nominaret illud eximium, illud magnificum, illud reverendum, quod de purissima videlicet Virginis carne cum sua anima Unico Patris erat uniendum. Si diceret, quidquid tale poneret, parum sibi dixisse videretur. Posuit ergo indefinite, Sanctum: quia quidquid illud sit quod Virgo genuit, sanctum procul dubio ac singulariter sanctum fuit, et ipsa concepit filium in senectute sua. Quid fuit necesse etiam hujus sterilis Virgini nuntiare conceptum? Nunquid forte dubiam adhuc et incredulam oraculo, recentiori voluit confirmare miraculo? Absit! Legimus et
Abbreviated transcription (Latin):
datum ẽ exꝑiri. Dicatur gͦ. Sp̃s
potentia fecundabit te. & uirt᷑
altissimi obumbrabit tͥ hoc est
illũ modum quo de spũ sco con¬
cipies. dĩ uirtus & dĩ sapientia.
xp̃c sic in suo secretissimo consilio
obumbrando conteget & occul¬
tabit: quatinus sibi tantũ notꝰ
habeatur & tͥ Ac si angłs respon¬
deat ad uirginem. Quid amȩ re¬
quiris: qͦd inde mox exꝑieris:
Scies. scies: & feliciter scies: s illo
doctore quo & actore. Ego autem
missus sum nunciare uirginalẽ
conceptum: ñ creare. Non potest
doceri nͥ adonante: nec potest ad¬
disei nͥ a suscipiente. Ideoq & qͦd
nascetur exte scm̃: uocabit᷑ filius
dĩ. Qd̃ ẽ dicere. Qm̃ ñ de homine
patͥs in uterum tuũ ueniens obum¬
brabit tͥ: s etiã id qͦd de tua sub̃a
sociabit sibi. ex hoc iam uocabit᷑
filius dĩ: quemadmodum &is qͥ
ã patre ẽ ante scła genitus: tuus
qͦ amodo reputabitur fillius. Sic
autem & qͦd natũ ẽ ex ipso erit¬
tiuis. & qͦd exte nascetur erit er:

Expanded text:
datum est experiri. Dicatur ergo, Spipotentia fecundabit te. Et virtus Altissimi obumbrabit tibi: hoc est, illum modum quo de Spiritu sancto concipies, Dei virtus, et Dei sapientia Christus, sic in suo secretissimo consilio obumbrando conteget et occultabit, quatenus sibi tantum notus habeatur et tibi. Ac si angelus respondeat ad Virginem: Quid a me requiris, quod in te mox experieris? Scies, scies, et feliciter scies, sed illo doctore, quo et auctore. Ego autem missus sum nuntiare virginalem conceptum, non creare. Nec potest doceri nisi a donante: nec potest addisci nisi a suscipiente. Ideoque et quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Quod est dicere: Quoniam non de homine, Patris in uterum tuum veniens obumbrabit tibi, sed etiam id quod de tua substantia sociabit sibi, ex hoc jam vocabitur Filius Dei, quemadmodum et is qui a Patre est ante saecula genitus, tuus quoque amodo reputabitur filius. Sic autem et quod natum etuus; et quod ex te nascetur ejus;
Abbreviated transcription (Latin):
uooni militi xp̃i. & magistro
miliciȩ.xp̃i.bernardus cla¬
reuallis solo nomine abbas:
bonum certamen certare:
Semel & scdo. & tercio. nͥ fallor. pe¬
tsti ame hugo km̃e. ut tibi tuisq
cõmilitonib scriberem exhortati¬
onis sermonem: & aduersus ho¬
stilem tyrannidem.quia lanceã ñ
liceret stilum uibrarem: asserens
uob̾ non parum fore adiutorii. si
qͦs armis non possum litceris ani¬
marem.Distuli sane aliquandu:
ñ qͦd contempnenda uideret᷑ pe¬
dicio. s ne leuis precepsq culpa¬
retur assensio:si qͦd melius meli¬
or implere sufficeret presumerẽ
imꝑitus: & res admodum neces¬
saria ꝑ me minus forte cõmoda
redderetur.Uerum uidens me
longa satis huiuscemodi expec̃¬
tatione frustratum: ne iã magis
nolle qͣm non posse uiderer: tan¬
dem ego quidem qͦd potui feci:
lector iudicet an satis feci. Quã¬
qͣm & si cui forte aut minime pla¬
ceat. aut non sufficiat: non tam̃

Expanded text:
UGONI militi Christi, et magistro Militiae Christi, BERNARDUS Clarae-Vallis solo nomine abbas, bonum certamen certare. Semel, et secundo, et tertio, ni fallor, petiisti a me, Hugo charissime, ut tibi tuisque commilitonibus scriberem exhortationis sermonem; et adversus hostilem tyrannidem, quia lanceam non liceret, stylum vibrarem: asserens vobis non parum fore adjutorii, si quos armis non possum, litteris animarem. Distuli sane aliquandiu: non quod contemnenda videretur petitio, sed ne levis praecepsque culparetur assensio, si quod melius melior implere sufficeret, praesumerem imperitus, et res admodum necessaria per me minus forte commoda redderetur. Verum videns me longa satis hujuscemodi exspectatione frustratum, ne jam magis nolle, quam non posse viderer, tandem ego quidem quod potui feci: lector judicet, an satisfeci. Quanquam etsi cui forte aut minime placeat, aut non sufficiat; non tam
Abbreviated transcription (Latin):
Credimus placere lectori qͦd asensu
apłi nusquam recedimꝰ: & quaqͣ¬
ueisum euagetur oratio. in eadẽ
pene ipsius uerba frequenter re¬
cidimus. Quid enim nr̃a aliud
sonant qͣm illud: ergo neq uo¬
lentis. neq currentis. sed miseren¬
tis ẽ di: Quod sane nondeo di¬
eit. qͣsi quis uelle. aut currere poͤ¬
sit inuanum: s qͦd is qui uult¬
& currit. non inse s in eo aquo
accepit & uelle & currere. debeat
głari. Deniq ait. Quid habes qͦd

Expanded text:
Credimus placere lectori, quod a sensu Credimus placere lectori, quod a sensu Apostoli nusquam recedimus; et quaquaversum evagetur oratio, in eadem pene ipsius verba frequenter recidimus. Quid enim nostra aliud sonant quam illud: Ergo neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei? Quod sane non ideo dicit, quasi quis velle aut currere possit in vanum: sed quod is qui vult et currit, non in se, sed in eo a quo accepit et velle, et currere, debeat gloriari. Denique ait: Quid habes q
Abbreviated transcription (Latin):
tas sufficit: cetera non ꝓsunt si
sola defuerit. Non ꝓsunt dixerĩ
s agenti ñ cernenti. Ualet itaq
intentio ad meritum: actio ad
exemplum:utramqz p̃ueniens
cogitatio. tantummͦ ad exercitã
actitari sentimꝰ : aut nr̃ȩ uolun¬
tati attribuamꝰ quȩ infirma ẽ.
aut dĩ necessitati quȩ nulla est
s soli grẽ qua plenus ẽ. Ipsa li¬
berum excitat arbitrium. cum
seminat cogitatum: sanat cũ
mutat affectum: roborat. ut ꝑ¬
ducat ad ac̾tum: seruat. ne sen¬
diat defectum. Sic audem ista
cum libero arbitrio oꝑatur. ut
in ceteris comitetur: ad hoc utiq
p̃ueniens. ut iam sibi deinceps
cooꝑentur. Ita camen. qͦd asola
gra ceptum̃ ẽ pariter ab utroq
ꝑficitur: ut mixtim. ñ singillatĩ.
simul non uicissim. ꝑ singlłos ꝓ¬
fectus oꝑentur. Non partim gr̃a.
partim liberũ arbitrium: s dotũ
singła. ope in diuiduo ꝑagunt.
Totum quidẽ hoc. & totum iula:
s ut totum in illo. sic dotũ ex illa.

Expanded text:
tas sufficit: caetera non prosunt, si tas sufficit: caetera non prosunt, si sola defuerit. Non prosunt dixerim, sed agenti, non cernenti. Valet itaque intentio ad meritum; actio, ad exemplum; utramque praeveniens cogitatio, tantummodo ad excitandactitari sentimus, aut nostrae voluntati attribuamus, quae infirma est; aut Dei necessitati, quae nulla est; sed soli gratiae, qua plenus est. Ipsa liberum excitat arbitrium, cum seminat cogitatum; sanat, cum immutat affectum; roborat, ut perducat ad actum; servat, ne sentiat defectum. Sic autem ista cum libero arbitrio operatur, ut in caeteris comitetur; ad hoc utique praeveniens, ut jam sibi deinceps cooperetur. Ita tamen quod a sola gratia coeptum est, pariter ab utroque 622 perficitur: ut mistim, non singillatim; simul, non vicissim; per singulos profectus operentur. Non partim gratia, partim liberum arbitrium, sed totum singula opere individuo peragunt. Totum quidem hoc, et totum illa; sed ut totum in illo, sic totum ex illa. 48.
Abbreviated transcription (Latin):
bis qͣsi ex nob̃ sufficientes simus.
omne qͦd boni potest eẽ id⁊ eogi¬
tare & uelle & ꝑficere ꝓ bona uo¬
luntate: attribuit dõ non suo ar¬
bitrio. Si gͦ d̃s tria hȩc. hoc ẽ. bo¬
num cogitare. uelle. ꝑficere. oꝑat᷑
in nobis: pͥmum ꝓfecto sine nob̾.
scđm nobiscum. tercium ꝑ nos fa¬
cit.Siquidem inmittendo bonã
cogitonem nos preuenit: inmu¬
tando etiam malam uoluntatem.
cultatem. uł facilitatem. foris per
aꝑtum opꝰ nrm internus opifexi
innotescit. Sane ipsi nos p̃uenire
nequaquam possumus. Qui aut̃
bonum neminem inuenit: nemi¬
nem saluat quẽ non p̃uenit.adõ
gͦ sine dubio nĩx fit salutis exordi¬
um: nec ꝑnos utiq nec nobiscũ.
Uerum consensus & ꝯpus. & si ñ
ex nob̾: non iam tamen sine nob.
ec pͥmum itaq in quo quippe
nos nil facimus: nec ultimum
qͦd ⁊ plerumq extorquet aut ti¬
mor inutilis aut simulatio dã¬
puabilis: sed tantum medium
nob̾ reputatur in meritum. Sola
nempe interdum bona uolun¬

Expanded text:
bis quasi ex nobis sufficientes simus . omne quod boni potest esse, idem cogitare velle et perficere pro bona voluntate , attribuit Deo, non suo arbitrio. Si ergo Deus tria haec, hoc est bonum cogitare, velle perficere operatur in nobis, primum profecto sine nobis secundum nobiscum, tertium per nos facit. Siquidem immittendo bonam cogitationem nos praevenit, imitando etiam malam voluntatem scultatem vel facilitatem, foris per opertum opus nostrum internus opifex innotescit. Sane ipsi nos praevenire nequaquam possumus. Qui autem bonum neminem invenit, neminem salvat quem non praevenit. A Deo ergo sine dubio nostrae fit salutis exordium, nec per nos utique, nec nobiscum. Verum consensus, et opus, etsi non ex nobis, non jam tamen sine nobis. Neque primum itaque, in quo quippe nos nil facimus; nec ultimum, quod et plerumque extorquet aut timor inutilis, aut simulatio damnabilis; sed tantum medium nobis reputatur in meritum. Sola nempe interdum bona volun
Abbreviated transcription (Latin):
iror autem cum regła dicat ad
magistrum respicere quicqͥd a ddisci¬
nu pastorum requirendũ minet᷑ qͦ
tur:msi forte si audeã dicere nemo
fidenter reprehendit in quo se esse
irreprehensibilem non confidit. Si¬
quidem humanitatis ẽ omnium:
in quo sibi quisq indulget. aliis
non uehementer irasci.Dicam. di¬
cam: p̃sumptuosus dicar. s uerũ
dicam. Quomͦ lux mundi obtene¬
brata ẽ: Quomͦ sal terrȩ infatua¬
cũ ẽ: Quorum nobis uita. uia ui¬
te debuit eẽ : dum exemplum in
suis actib ostendunt suꝑbiȩ. ceci
facti sunt duces cecorum.

Expanded text:
iror autem, cum Regula dicat, ad magistrum respicere quidquid a discinu pastorum requirendum esse minetnisi forte si audeam dicere nemo fidenter reprehendit, in quo se esse irreprehensibilem non confidit. Siquidem humanitatis est omnium, in quo sibi quisque indulget, aliis non vehementer irasci. Dicam, dicam; praesumtuosus dicar, sed verum dicam. Quomodo lux mundi obtenebrata est? quomodo sal terrae infatuatum est? Quorum nobis vita, via vitae debuit esse, dum exemplum in suis actibus ostendunt superbiae, caeci facti sunt duces caecorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ. Quid nam gͥ iã uoluntati
relinquitur: ubi & prelatꝰ de¬
biti necessitate. tenetur: S & de h
item non parum p̾lati p̾scribitur
uoluntati. qͦd is qui ꝓficetur spon¬
det quidem obedientiam. non
tamen omnimodam. s determi¬
nate scđm reglam. nec aliam qͣm
scĩ benedicti: ut oporteat eum qui
preest ñ frena suȩ laxare uolunta¬
ti suꝑ subditos. s prefixam ex re¬
gula sibi scire mensuram: & sic
sua demum imꝑia moderari cir¬
ca id solum qͦd rectum ẽẽ constit̾it:
nec quodlibet rec̾tum. s hoc dm̃
qͦd predic̾tus pat̃ instituit: aut
certe qͦd sit scdm qͦd instituit. Sic
¶se quippe habet ꝓfessio: Pmitto
non quidem regłam: s obedien¬
dam scđm regłam scĩ benedicti.
Non gͦ scłm uoluntatem p̃positi.
Pinde si ꝓfesso scđm ilam regłam
abbas m̃s mͥ aliud forte imponere
temptauerit. qͦd non sit scdm re¬
gulam. aut etiam quod non sit
scđm istam: instituta uerbi cau¬
sa. basilii. augustini. pacomii: quȩ¬

Expanded text:
tiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc item non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omnimodam, sed determinate secundum Regulam; nec aliam, quam sancti Benedicti: ut oporteat eum qui praeest, non frena suae laxare voluntati super subditos, sed praefixam ex Regula sibi scire mensuram; et sic sua demum imperia moderari circa id solum, quod rectum esse constiterit; nec quodlibet rectum, sed hoc tantum quod praedictus Pater instituit, aut certe quod sit secundum quod instituit. Sic se quippe habet professio: « Promitto, » non quidem Regulam, sed, « obedientiam secundum Regulam sancti Benedicti. « Non ergo secundum voluntatem praepositi. Proinde si professo secundum illam regulam abbas meus mihi aliud forte imponere tentaverit quod non sit secundum regulam, aut etiam quod non sit secundum ista instituta, verbi causa, Basilii, Augustini, Pachomii, quae
Abbreviated transcription (Latin):
lia oportet ẽẽ quȩ in audientia ec-¬
cłiȩ ueniunt. qualemue hoꝵ aucto¬
rem. Numqͥd talis ego. aut talia
quȩ paraui : Et tam̃ de pauꝑtate
mea de pulsante.de inquietante. &
si ñ quia amicus es. certe ob tuam
importuntatẽ surgens iuirta uer¬
bum dñi p̃stiti qͦd petisti. Prestiti
dico. ñ qͦd tͥad uotum. s qͦd mͥ ad
manum uenire potuit ꝓposse uti¬
q meo. ñ ꝓ uelle tuo. Seruata tam̃
antiquoꝵ ueritate scriptoꝵ quȩ tu
mͥ transmiseras. de uita scĩ duos
sermones dictaui qualicumq ser¬
mone meo. illud qͣntum potui ca¬
uens. ut nec breuitas obscuros.
nec ꝓlixitas redderet onenerosos.
Deinde qͦd ad cantum spec̾tat. hym¬
num composui. metri negliens
ut sensui ñ deessem. Responsoria
in locis dispostu. ad dito responso¬
rio uno. qͦd priorib uesꝑis assig

Expanded text:
alia oportet esse quae in audientiam Eccalia oportet esse quae in audientiam Ecclesiae veniunt, qualemve horum auctorem. Numquid talis ego, aut talia quae paravi? Et tamen de paupertate 358 mea, te pulsante, te inquietante, et si non quia amicus es, certe ob tuam importunitatem surgens, juxta verbum Domini, praestiti quod petisti . Praestiti dico, non quod tibi ad votum, sed quod mihi ad manum venire potuit, pro posse utique meo, non pro velle tuo. Servata tamen antiquorum veritate scriptorum, quae tu mihi transmiseras, de vita Sancti duos Sermones dictavi qualicunque sermone meo: illud quantum potui cavens, ut nec brevitas obscuros, nec prolixitas redderet onerosos. Deinde, quod ad cantum spectat, hymnum composui, metri negligens, ut sensui non deessem. Responsoria in locis disposui, addito responsorio uno, quod prioribus Vesperis assig
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Non qͦd głificatos ab angłis. ho¬
mines iã laudare ñ audeant. sed
uella audir decet uł leuia. s cer¬
de autentica ⁊ antiqua quȩ et ec¬
clesiam ȩdificent. ⁊ ȩccłiasticã re¬
doleant grauitatem. Qđ si noua
audire libet.⁊causa requirit ea
ut dixi recipienda censuerum q̃
cordib audientiũ qͦ gratiora eo
utiliora reddat ⁊ eloquii dignitas
⁊ auctoris. Porro sensa indubita¬
ta resplendeant ueritate.sonent
iusticiã. humilitatem suadeañ.
rib. crucẽ uiciis. affec̾tib deuo¬
tionem. sensib disciplinã. Cantꝰ
ipse si fuerit plenus sit grauita¬
te. nec lascuuam resonet nec ru¬
sticitatem. Sic suauis. ut ñ sit le¬
ius. Sic mulceat aures. ut moueat
corda. Tristiciam leuet. uã mitiget
sensum littere ñeuacuet. s fecund.
Non ẽ leuis iactura gr̃ȩ spiritalis. le¬
uitate cantus abduci. a sensuum
utilitate:⁊ plus sinuandis intend̾e
uocib qͣm insinuandis reb. En qͣ¬

Expanded text:
est. Non quod glorificatos ab angelis, hoest. Non quod glorificatos ab angelis, homines jam laudare non audeant: sed audiri decet vel levia, sed certe authentica et antiqua, quae et Ecclesiam aedificent, et ecclesiasticam redoleant gravitatem. Quod si nova audire libet, et causa requirit; ea, ut dixi, recipienda censuerim, quae cordibus audientium, quo gratiora, eo utiliora reddat et eloquii dignitas, et auctoris. Porro sensa indubitata resplendeant veritate, sonent justitiam, humilitatem suadeant, ribus, crucem vitiis, affectibus devotionem, sensibus disciplinam. Cantus ipse, si fuerit, plenus sit gravitate; nec lasciviam resonet, nec rusticitatem. Sic suavis, ut non sit levis; sic mulceat aures, ut moveat corda. Tristitiam levet, iram mitiget; sensum litterae non evacuet, sed fecundet. Non est levis jactura gratiae spiritualis, levitate cantus abduci a sensuum utilitate, et plus sinuandis intendere vocibus, quam insinuandis rebus. 3. En qu
Abbreviated transcription (Latin):
Setis km̃e mͥ Guido abbas &
tecum pariter qui tecũ s̃ fr̃s.
dictare me aliqua uob̃ legenda sol¬
lempniter uł canenda infestui¬
tate sci uictoris. cuiꝰ apud uoscor¬
pus sacratissimũ requiescit. Cun¬
danti instas. dissimulantẽ urges.
meã ⁊ si uistam uerecundiã dissi¬
mulans ipse. Adhibes mͥ ⁊alios
p̃catores. qͣsi sit aliquid ad meli¬
nandũ me tuȩ uoluntati. tua ipsa
tare debueras ñ affectum erga me
tuũ. s meum in eccłia locum. Sa¬
ne altitudo negocii ñ amicũ desi¬
derat: s eruditum. s dignũ. Cuiꝰ
auctoritas potior. uita sanctior.
stilus maturior. ⁊ opꝰ illustret. c̃
consonet scĩtati. Quantulus ego
inpopulo xp̃iano. cuiꝰ littere in
eccłiis lec̾titentui: Aut qͣntula mͥ
ingenii eloquii ue facultas ut ame
potissimum festiua ⁊ pͥausibilia
requirant᷑: Quid: Quẽ cȩli habẽt
laudabilem ⁊ laudatũ. ego de no¬
uo laudare incipio suꝑ t̾ram: Su¬
ꝑnis uelle addere laudib detrahe

Expanded text:
issime mihi Guido abbas, et tecum pariter qui tecum sunt fratres, dictare me aliqua vobis legenda solemniter, vel canenda in festivitate sancti Victoris, cujus apud vos corpus sacratissimum requiescit. Cunctanti instas, dissimulantem urges; meam, etsi justam, verecundiam dissimulans. Ipse adhibes mihi et alios precatores, quasi sit aliquid, ad inclinandum me tuae voluntati, tua ipsa tare debueras, non affectum erga me tuum, sed meum in Ecclesia locum. Sane altitudo negotii non amicum desiderat, sed eruditum, sed dignum: cujus auctoritas potior, vita sanctior, stilus maturior et opus illustret, et consonet sanctitati. 2. Quantulus ego in populo christiano, cujus litterae in ecclesiis lectitentur? aut quantula mihi ingenii eloquiive facultas, ut a me potissimum festiva et plausibilia requirantur? Quid? quem coeli habent laudabilem et laudatum, ego de novo laudare incipio super terram? Supernis velle addere laudibus, detrahere
Abbreviated transcription (Latin):
penitet. laborem penitentiȩ non
abhorret: s quicquid sibi ꝓculpa
quam odit iniungitur. tacitaꝰ
scientia patienter amplec̾titur.
n ipsa qͦ obedientia duris ac con¬
trariis reb obortis. quib libet ir¬
rogatis iniuriis. sustinens ñ lases¬
cit: ut in quarto gradu stare se in¬
dicet humilitatis. Cuius uͦ simula¬
ta confessio ẽ: una uł leui contu¬
melia. aut exigua pena interro¬
gatus iam humilitatem simulare.
iam simulationem dissimulare ñ
potest. ¶urmurat: frendet: irascit᷑
nec in quarto stare humilitatis s
innonum suꝑbiȩ gradum corruiᷤ¬
se ꝓbatur. Qui scđm qͦd descͥptus
ẽ recte simulata confessio appel¬
lan potest. Quanta putas tunc
confusio sit in corde suꝑbi: cum
fraus decipitur. par amittit᷑. laus
minuitur. nec culpa diluit᷑: Tan¬
dem notatur ab om̃ĩb iudicȩt᷑ ab
omnib eot uehementius om̃s
indignantur: quo falsum conspi¬
ciunt quicqͥd de eo prius opina-¬

Expanded text:
poenitet, laborem poenitentiae non poenitet, laborem poenitentiae non abhorret: sed quidquid sibi pro culpa quam odit injungitur, tacita conscientia patienter amplectitur. In ipsa quoque obedientia duris ac contrariis rebus obortis, quibuslibet irrogatis injuriis sustinens non lassescit, ut in quarto gradu se stare indicet humilitatis. Cujus vero simulata confessio est, una vel levi contumelia, aut exigua poena interrogatus, jam humilitatem simulare, jam simulationem dissimulare non potest. Murmurat, frendet, irascitur; nec in quarto stare humilitatis, sed in nonum superbiae gradum corruisse probatur, qui secundum quod descriptus est, recte simulata confessio appellari potest. Quanta putas tunc confusio sit in corde superbi cum fraus decipitur, pax amittitur, laus minuitur, nec culpa diluitur? Tandem notatur ab omnibus, judicatur ab omnibus: eoque vehementius omnes indignantur, quo falsum conspiciunt quidquid de eo prius opina
Abbreviated transcription (Latin):
degunt. quando & confessio lau¬
dabiliter sonat inore. & adhuc ini¬
quitas occultatur in corde: quati¬
nus magis ex humilitate quã ex
uentate confiteri putet qͥ audit.
aptans eis illud scripturȩ. Iustus
in principio sermonis accusator
ẽ sui. ¶alunt enĩ apud homine
uentate ꝑiclitari. qͣm humilitate:
cum apud deum ꝑiclitent᷑ utrĩq.
Aut si adeo culpa manifestata sit
qͦd nulla penitus tegi uersutia
possit: nichilominus tamen uocẽ
non cor penitentis assumunt qͣ
notam non culpã deleant. dum
ignorantiam manifeste transgͥs¬
sionis decore recompensant pu-¬
blicȩ confessionis. Gloriosa res
humilitas: qua ipsa qͦ suꝑbia
palliare se appetit ne uilescat.
S hȩc cito terguersatio ap̃lato
deprehenditur: si adhanc suꝑbã
humilitatem non leuiter flectit᷑.
quo magis dissimulet culpam.
uł differat pęnã. Uasa figuli ꝓbat
fornax: & tribulatio uere peniten¬
tes discernit. Qui enim ueraciter

Expanded text:
tegunt; quando et confessio lautegunt; quando et confessio laudabiliter sonat in ore, et adhuc iniquitas occultatur in corde: quatenus magis ex humilitate quam ex veritate confiteri putet qui audit, aptans eis illud Scripturae: Justus in principio sermonis accusator est sui . Malunt enim apud homines veritate periclitari, quam humilitate, cum apud Deum periclitentur utrinque. Aut si adeo culpa manifesta sit quod nulla penitus versutia tegi possit; nihilominus tamen vocem, non cor poenitentis assumunt, qua notam, non culpam deleant, dum ignorantiam manifestae transgressionis, decore recompensant publicae confessionis. 47. Gloriosa res humilitas, qua ipsa quoque superbia palliare se appetit, ne vilescat! Sed haec cito tergiversatio a praelato deprehenditur, si ad hanc superbam humilitatem non leviter flectitur, quo magis dissimulat culpam, vel differat poenam. Vasa figuli probat fornax, et tribulatio vere poenitentes discernit. Qui enim veraciter
Abbreviated transcription (Latin):
nonus gradꝰ simulata ꝯ fessio.
icet uͭ genera hec excusationis
eatenus mala iudicentur. quatin
ore ꝓpħico uerba maliciȩ appel¬
lentur: multo tamen ꝑiculosior
nulli enim cum de aptioribus
arguuntur. scientes si se defendmt¬
qͦd sibi non crederetur: subtilius inue¬
munt argumentum defensionis.
uerba respondentes dolose confessio¬
nis. Est quippe ut scrptum ẽ. qui
nequiter humiliat se: & interiora
eius plena sunt dolo. Uultus de¬
mittitur. ꝓsternitur eorpꝰ᷑ᷤ aliquas
sibi lacrimas extorquent si posst̃
uocem suspiriis. uerba gemitib
interrumpunt. Non solum qui
eius modi ẽ. obiecta ñ excusat. sed
ipse quoq culpam exaggerat: ut
dum impossibile aliquid aut in¬
credibile culpȩ suȩ ore ipsius ad¬
ditum audis. etiam illud qͦd ratũ
putabas discredere possis: & ex eo
qͦd falsum esse non dubitas dum
confitetur. in dubium ueniat qͦd
qͣsi certum cenebatur. Dumq af¬
firmant qͦd credi nolunt. confitẽ¬
do culpã defendunt. & aꝑiendo

Expanded text:
ui est simulata confessio . 46. Licet vero genera haec excusationis eatenus mala judicentur, quatenus ore prophetico verba malitiae appellantur ; multo tamen periculosior nulli enim cum de apertioribus arguuntur, scientes quod si se defenderent, sibi non crederetur, subtilius inveniunt argumentum defensionis, verba respondentes dolosae confessionis. Est quippe, ut scriptum est, qui nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo . Vultus demittitur, prosternitur corpus: aliquas sibi lacrymulas extorquent, si possunt; vocem 578 suspiriis, verba gemitibus interrumpunt. Nec solum qui ejusmodi est, objecta non excusat, sed ipse quoque culpam exaggerat: ut dum impossibile aliquid aut incredibile culpae suae ore ipsius additum audis, etiam illud, quod ratum putabas, discredere possis; et ex eo quod falsum esse non dubitas dum confitetur, in dubium veniat quod quasi certum tenebatur. Dumque affirmant quod credi nolunt, confitendo culpam defendunt, et aperiendo
Abbreviated transcription (Latin):
angustias faucium ꝑcachinnos ex¬
cutitur. Sepe uultum pudibundus
abscondit: claudit labia:. dentẽ stͥn¬
git: ridet tamen nolens: cachinnat
inuitus. Cumq os pugnis obstruxe¬
rit suis ꝑ nares ad huc sternutare au
cere &uesica grossescere ceꝑit: neces¬
se ẽ ut ampliori foramine laxato si¬
nu uentositas eructuetur: alioquin
rumpetur Sic monachus inepta re¬
dundante leticia dum risu. uł signiˢ
eam aꝑire ñ sufficit: in heliii uerba
ꝓrumpit. Enuenter ms̃ qͣsi mustũ
uas dirumpit. Aut loquetur gͦ aut
rumpetur. Plenus ẽ enim sermoni¬
bus: & coartat eum sp̃s uteri sui.
Esunt ⁊ sicit auditores. quib suas iac¬
tiret uanitates: quib ome qͦd sentit
effundat: quib qualis ⁊ quantus
sit innotescat. Inuenta autem occa¬
sione loquendi: li de litteris sermo
exoritur uetera ꝓferuntur ⁊ nouã. uo¬
lant sententiȩ: uerba resonant am¬
pullosa. Preuenit interrogantem:

Expanded text:
angustias faucium per cachinnos exangustias faucium per cachinnos excutitur. Saepe vultum pudibundus abscondit, claudit labia, dentes stringit; ridet non volens, cachinnat invitus. Cumque os pugnis obstruxerit suis, per nares adhuc sternutare audcere, et vesica grossescere coeperit, necesse est ut ampliori foramine, laxato sinu, ventositas eructetur, alioquin rumpetur. Sic monachus inepta redundante laetitia dum risu, vel signis eam aperire non sufficit, in Heliu verba prorumpit: En venter meus, quasi mustum ulas dirumpit . Aut loquetur ergo, aut rumpetur. Plenus est enim sermonibus, et coarctat eum spiritus uteri sui. Esurit et sitit auditores, quibus suas jactitet vanitates, quibus omne quod sentit, effundat: quibus, qualis, et quantus sit, innotescat. Inventa autem occasione loquendi, si de litteris sermo exoritur, vetera proferuntur, et nova; volant sententiae, verba resonant ampullosa. Praevenit interrogantem
Abbreviated transcription (Latin):
prehendas uł in altero. Illum qui eiꝰ¬
mentem audies: lacrimantem ui¬
debis. Putes si atcendas. aut sui ob¬
litum. aut ablutum aculpis. Insi¬
gnis scurrilitas. in fronte hylarita ͤ:
uanitas apparet mnincessu. Pronꝰ
ad iocum: facilis ac ꝓmptus ĩ risu.
Cunctis quippe quȩ in se contempti¬
bilia ⁊ ideo trstia nouerat. amemo¬
ria rasis: bonisq si qua sentit in se
adunatis. uł simulatis ante ocłos
mentis: dum nil cogitat nisi qͦd li¬
bet nec attendit si licet: iam risũ
tenere iam ineptam leticiã dissimu¬
lare ñ ualet. Ut enim uesiea collecto
turgida uento. punctoq forata exi¬
guo. si stringitur crepitat dũ de¬
tumescit: ac uentus egrediens ñ pas¬
sim effusus. s strictim emissus. crebroᷤ
quosdã sonitus reddit: sic monachus
ubi uanis scurrilibq cor suum cogi¬
tationib impleuerit ꝓpt discipli¬
nam silentii ñ inueniens uentus ua¬
nitatis qua pleniꝰ egrediatur: inter

Expanded text:
prehendas, vel in altero. Illum qui ejuprehendas, vel in altero. Illum qui ejumentem audies, aut lacrymantem videbis. Putes, si attendas, aut sui oblitum, aut ablutum a culpis. In signis scurrilitas, in fronte hilaritas, vanitas apparet in incessu. Pronus ad jocum, facilis ac promptus in risu. Cunctis quippe quae in se contemptibilia, et ideo tristia noverat, a memoria rasis; bonisque, si qua sentit in se, adunatis vel simulatis ante oculos mentis, dum nil cogitat nisi quod libet, nec attendit si licet; jam risum tenere, jam ineptam laetitiam dissimulare non valet. Ut enim vesica collecto turgida vento, punctoque perforata exiguo, si stringitur, crepitat dum detumescit; ac ventus egrediens non passim effusus, sed strictim emissus crebros quosdam sonitus reddit: sic monachus, ubi vanis scurrilibusque cor suum cogitationibus impleverit, propter disciplinam silentii non inveniens ventus vanitatis qua plenius egrediatur, inter