comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rogauerat. responsumq aeceꝑat: sufficit tͥ gr̃a mea. nã urtus in
nnfirmitate ꝑficitur. Huic tanto uiro ꝑficiendo necessariũ fuit¬
ut ab illo angłs sathane ñ auferecur a quo ꝓpt̾ ea colafirat᷑ ne
magnitudine iusionum extolleret᷑: & audet quisquam quẽ quã
uel putare. uel dicere positum sub onere uite huiꝰ ab ommino
mundũ ẽẽ peccato. Sint licet hominis tanta excellentes iusti¬
cia. ut ad eos de columna nubis loquat᷑ as qualis moyses & aaron
in sacerdotibꝰ eiꝰ. & samuel in his qui iuocant nomeneiꝰ: Cuiꝰ mag¬
entia. ex quo eum mat̾ uotum soluens. in templo dei constitut
illis. & uindicans in omnes affectiones eoꝵ. In filios quippe dam¬
pnationis uindicat iratus: infilios autẽ gr̾ȩ uindicat ꝓpitiꝰ dũ quẽ
diligit corripit. flagellat omnẽ filium quẽ recipit. Nulla autẽ uindic¬
ta. nulla correptio. nullũ debetur dei flagellum nisi peccato. excepto

Expanded text:
rogauerat responsumque acceperat: sufficit tibi gratia mea; uirtus in rogauerat responsumque acceperat: sufficit tibi gratia mea; uirtus in infirmitate perficitur. huic tanto uiro ut ab illo angelus satanae non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine visionum extolleretur: et audet quel putare uel dicere positum sub onere uitae huius ab omni omnino mundum esse peccato ? Sint licet homines tanta excellentes iustitia, ut ad eos de columna nubis loquatur deus, qualis Moyses et Aaron in sacerdotibus eius et Samuhel in his qui inuocant nomen eius, cuius mag ineunte pueritia, ex quo eum mater uotum soluens in templo dei constituit propitius eras illis et uindicans in omnes affectiones eorum. in filios quippe damnationis uindicat iratus, in filios autem gratiae uindicat propitius, dum quem diligit corripit et flagellat omnem filium quem recipit. nulla autem uindicta, nulla correptio, nullum dei flagellum debetur nisi peccato excepto
Abbreviated transcription (Latin):
quod isti putant. Cum hȩç diceret. iam in illo fuisse completum.
quẽ admodum ad ipsius cursus passionem ꝑtinebat. etiã in cer¬
tamine passionis adu̾sarium suꝑare. quod etiã ipsi necesse ẽ fa¬
teantur. cum hȩc diceret adhuc in illos fuisse complendum.
hoc gͥ cotum nos dianus tuno fusse adhue ꝑficiendũ quãdo¬
de dei ꝓmiussione p̃fidens totum ita dicebat tamquã fuset este¬
tum. Ad ipsius quippe cursus consuminationẽ. ꝑtinebat etiam
quod peccata dimitebat. debitoribꝰ suis. atq ita sibi ut dimit̾et᷑
orabat. Qua domini pollicitatione cercissimus erat in illo fine
quẽ adhuc futurum confitendo dicebat implendum: nullum se
hibiturũ eẽ peccatum. Nlam ut alia omittam miror. sicũ u̾ba illa
dicebat ꝑ quȩ istis uisus ẽ. nullum habuisse peccatum iã fuerat
ab illo ablatus ille stimusꝰ carnis. de quo a se auferendo dum̃ ter

Expanded text:
e peccatum, quod isti putant, cum haec diceret, iam in illo fuisse conpletum, e peccatum, quod isti putant, cum haec diceret, iam in illo fuisse conpletum, quemadmodum ad ipsius cursus consummationem pertinebat etiam in certamine passionis aduersarium superare, quod etiam ipsi necesse est fateantur, cum haec diceret, adhuc in illo fuisse conplendum. hoc ergo totum nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quandode dei promissione praefidens totum ita dicebat, tamquam fuisset effectum. ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat etiam quod peccata dimittebat debitoribus suis atque ita sibi ut dimitterentur orabat; qua domini pollicitatione certissimus erat in illo fine, quem adhuc futurum iam fidendo dicebat inpletum, nullum se habiturum esse peccatum. nam, ut alia omittam, miror si, cum uerba illa dicebat, per quae istis uisus est nullum habuisse peccatum, iam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo dominum ter
Abbreviated transcription (Latin):
taui. cursum consumaui fidem seruaui. suꝑ ẽ michi corona iusticiȩ.
Quod non diceret: si hab̾et ullum peccatũ. Inimo uero respondeãt.
quomodo potuit hȩc dicere. cui adhuc restabat ipsius passionis.
quam sibi iam impende dixerat. tam magna conflictatio. tam
molestum ac grande certamen. An ad eius consummandum cur¬
sum parum adhuc deerat quando illud deerat. ubi erat futurꝰ
acrior & crudelior inimicus. Quod si idõ talibus u̾bis ceitus securꝰq
gaudebat. quia de uictoria futuri certaminis certum eum securũq
iã fecerat. qui candem passionẽ iã illi reuelauerat imminere: ñ
replenissima. s spe firmissima hȩc dixit. Et quod futurum eẽ p̃¬
sumpsit tamquam factum fuerit: indicauit. Si gͦ his u̾bis etiã
hoc adderet. ut diceret. nullum habeo iam peccatũ. hoc quoq il¬
lum intelligeremus. ñ de rei factȩ. s derei future ꝑfectione dixis

Expanded text:
taui, cursum consummaui, fidem seruaui; superest mihi corona iustitiae; taui, cursum consummaui, fidem seruaui; superest mihi corona iustitiae; quod non diceret, si haberet ullum peccatum . immo uero respondeant, quomodo potuit haec dicere, cui adhuc restabat ipsius passionis, quam sibi iam inpendere dixerat, tam magna conflictatio, tam molestum et grande certamen. an ad eius consummandum cursum parum adhuc deerat, quando illud deerat, ubi erat futurus acrior et crudelior inimicus? quodsi ideo talibus uerbis certus securusque gaudebat, quia de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandem passionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixiss
Abbreviated transcription (Latin):
faceret si illi non facerent. Hoc enĩ ne de illa scilicet arbore cbũ
sumerent. non nͥ illis solis des iussit. quia sicut sciebat. quid iusticiȩ
facturi ñ erant. ita non erant sciebat. quid iusticiȩ deillis erat ipse
facturꝰ. Eomiodo gͦ iubet omnibus hominibus. ut non faciant ul¬
lum peccatũ. quamuis sit p̾scius neminẽ hoc impleturũ: ut qͥcq̃
impie ac dampnabilit̾ eis p̾cepta contempserit. ipse faciat eoꝵ
dampnationẽ quod iustumi ẽ. Quic̃q autẽ in cis p̾ceptis obedient᷑
&e pie ꝓficientes. nec tam̃ onnia quȩ p̾cepit implentes. sic̃ sibi
dimitti uolunt. sic aliis peccata dimisserint: ipse faciat in corum
mundatione quod bonum ẽ. quomodo dimitenti dimititur. ꝑ
dei misca̾am si pecratum ñ ẽ: Aut quomodo ñ uetat᷑. ꝑ d̃i iusticiã
si peccatum ẽ  S ecce in quiunt apł̃s dicit. bonum certamen cer¬

Expanded text:
faceret, si illi non facerent; hoc enim, ne de illa scilicet arbore cibum faceret, si illi non facerent; hoc enim, ne de illa scilicet arbore cibum sumerent, non nisi illis solis deus iussit, quia, sicut sciebat quid iustitiae facturi non erant, ita etiam sciebat quid iustitiae de illis erat ipse facturus. eo modo ergo iubet omnibus hominibus ut non faciant ullum peccatum, quamuis sit praescius neminem hoc inpleturum, ut, quicumque impie ac damnabiliter eius praecepta contempserint, ipse faciat eorum damnatione quod iustum est, quicumque autem in eius praeceptis oboedienter et pie proficientes nec tamdimitti volunt, sic aliis peccata dimiserint, ipse faciat in eorum mundatione quod bonum est. Quomodo enim dimittenti dimittitur per Dei misericordiam, si peccatum non est? aut quomodo non vetatur per Deisi peccatum est? Sed ecce, inquiunt, apostolus dicit: bonum certamen cer
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Cum gͦ legit᷑ in scͥpͥturis cuiꝰq ꝑfectio. qua in re dicat᷑. non
negligent᷑ intuendum ẽ quoniam ñ idõ quisq prorsuis sine pec¬
hoc posit ita dici ut non quia iam ñ ẽquo ꝓficiat s quia ẽ ma¬
xima parte ꝓfecit. hoc nomine dignꝰ habeatur. sicut in doctͥ¬
na legis dici potest quisquã ꝑfeccus: etiam si eum aliquid ad¬
huc latet sicut ꝑfectos dicebat apłs. quibus tñ ait. &e si quid
aliter sapitis. id quoq đs uob̾ reuelauit. Uerumptam̃ in quo
ꝑuenimus in eo ambulemus. Nleq negandum ẽ hoc đm iubere.
ita nos infacienda iusticia eẽ debere ꝑfectos. ut nullum habea¬
mus omnino peccatũ. Nam nec peccatum erit. si quid erit si ñ
diuinitus iubetur ut non sit. Curgͦ iubet inquiunt: quod sinul¬
lum hominum eẽ facturum: hoc modo etiam dici potest cur
pͥmis illis hominibꝰ iusserit. qui duo soli erant quod sciebat eos
ñ eẽ facturos. Acq enĩ dicendum ẽ iđo iussisse ut nr̃m aliquis id

Expanded text:
catur, non neglegenter intuendum est, quoniam non ideo quisque prorsus sine pecamquam et in hoc possit ita dici, ut non quia iam non est quo proficiat, sed quia ex maxima parte profecit, hoc nomine dignus habeatur, sicut in doctrina legis dici potest quisque perfectus, etiamsi eum aliquid adhuc latet; sicut perfectos dicebat apostolus, quibus tamen ait: et si quid aliter sapitis, id quoque uobis deus reuclabit; uerum tamen in quod peruenimus, in eo ambulemus. Xeque negandum est hoc deum iubere ita nos in facienda iustitia esse debere perfectos, ut nullum habeamus omnino peccatum. nam neque peccatum erit, si quid erit, d non diuinitus iubetur ut non sit. cur ergo iubet, inquiunt, quod scit nullum hominum esse facturum? hoc modo etiam dici potest, cur primis illis hominibus iusserit, qui duo soli erant, quod sciebat eos non esse facturos. neque enim dicendum est ideo iussisse, ut nostrum aliquis id
Abbreviated transcription (Latin):
tebut. Esent autẽ & duo & cres. & plures. si hoc fieri posset ñ ꝑ
dei ꝓpͥum donum. s ꝑ hominis liberum arbitrium. Hoc gͦ p̃ci¬
pue commendat᷑ hoc in sapientie atq scientiȩ chesauris in xp̃o
absconditis. quantum exstimare audo p̃cipue docetur: & discit᷑.
Idõ quisque nr̃m bonũ opꝰ. suscipere agere implere nc̃ sit. nc̃
nescit: nc̃ delectatur: nc̃ non delecta tur. ut nouerit ñ suȩ fa¬
cultatis s diuni muneris eẽ uel quod sit. uel quod delectatur.
o sic ab lationis unitate sanetur. & saat quam uere ñ de terra
ista s spualit̾ dictum sit. dñs aͣs dabit suauitatẽ. &e terra nr̃a da¬
bit fructum suum. ẽ anto autẽ magis delectat opꝰ bonum: quãto
magis diligit᷑ as. sumnum atq incommutabile bonum. & auc

Expanded text:
tebat; essent autem et duo et tres et plures, si hoc fieri posset non per tebat; essent autem et duo et tres et plures, si hoc fieri posset non per dei proprium donum, sed per hominis liberum arbitrium. hoc ergo praecipue commendatur, hoc in sapientiae atque scientiae thesauris in Christo absconditis, quantum existimare audeo, praecipue docetur et discitur. ideo quisque nostrum bonum opus suscipere, agere, inplere nunc scit, nunc nescit, nunc delectatur, nunc non delectatur, ut nouerit non suae facultatis, sed diuini muneris esse uel quod scit uel quod delectatur, ac sic ab elationis uanitate sanetur et sciat quam ucre non de terra ista, sed spiritaliter dictum sit: dominus dabit suauitatem et terra nostra dabit fructum suum. tanto autem magis delectat opus bonum, quanto magis di
Abbreviated transcription (Latin):
lex peccati manens in membris corporis mortis huiꝰ. cum paruuł
nasatur. In paruulis bapticatis ã reatu soluitur & ad agonem
mortuos nulla dampnatione ꝑsequitur. Paruulos ñ baptiratos
reos innectit. & camquã irȩ filios etiam si paruuli moriant᷑ ad cõ¬
dampnationẽ trahit In grandibus antẽ bapticatis in quibus iã
ratione utentibus. quicquid eidem concupiscentiȩ mens ad pecã¬
dum consentit. ꝓpriȩ uoluntatis ẽ deletis peccitis omnibus. So¬
luto etiã reatu quo iunctos origialiter detinebat. ad agonem
interim talis medicina celitus uenit. Ad elatum hominẽ ꝑ suꝑ
commendans inipso homine quẽ tanta p̃participibꝰ suis carita¬
te suscepit. Neq enĩ &e ipse ita uerbo dei coniunctus ut ipsa cõ¬
iunetione unus filiꝰ dei & idem ipse filius hominis fieret. p̃cedẽ¬
tibus suȩ uoluntatis meritis fecit. Unum quippe illum ẽ opor¬

Expanded text:
lex peccati manens in membris corporis mortis huius cum paruulis lex peccati manens in membris corporis mortis huius cum paruulis nascitur, in paruulis baptizatis a reatu soluitur, ad agonem relinquitur, ante agonem mortuos nulla damnatione persequitur; paruulos non baptizatos reos innectit et tamquam irae filios, etiamsi paruuli moriantur, ad condemnationem trahit. in grandibus autem baptizatis, in quibus iam ratione utentibus quicquid eidem concupiscentiae mens ad peccandum consensit, propriae uoluntatis est; deletis peccatis omnibus, soluto etiam reatu, quo uinctos originaliter detinebat, ad agonem interi manifestamque commendans in ipso homine. quem tanta prae participibus suis caritate suscepit. neque enim et ipse ita uerbo dei coniunctus, ut ea coniunctione unus filius dei et idem ipse unus filius hominis fieret, praecedentibus suae uoluntatis meritis fecit. unum quippe illum esse opor
Abbreviated transcription (Latin):
ud quod male cupuntur. uel quȩ male metuuntur. magnis ali¬
quando. & totis uiribꝰ opus ẽ uoluntatis. quas nos non ꝑfectȩ in
omnibꝰ adhibituros p̃uidit. qui ꝑ propħam unridice diciuoluit. ñ
iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. ẽ ales itaq nos futos
dñs p̃uidens. quedam salubria irmedia contia reatum &e uncda
peccatoꝵ etiã pꝰ baptismum dare ac ualere dignatus ẽ ꝑa salicet
miscdȩ cum ait. dimitite & dimitetur uob̃. dͥate & dabit uob̃.
Qͥs enĩ cum aliqua spe adipiscendͥe salutis ȩt̾ne. dehac uita emigͣ¬
ret manente illa sententia. quod quicumq totam legem serua¬
uerint offendat autẽ in uno factus est. omniũ reus. slisi pꝰ paulu¬
lum loqueretur. sic lo quimini &e sicfacite tamquam ꝑ legẽ lib̾ta¬
tis incipientes uidicari. Iudicium enĩ sine miscđa. illi qui ñ faat
miscd̃am suꝑ eraultat autẽ misclła iudiciũ. Concupiscentia gͥ tãꝙͣ

Expanded text:
uel quae male cupiuntur uel quae male metuuntur, magnis aliuel quae male cupiuntur uel quae male metuuntur, magnis aliquando et totis uiribus opus est uoluntatis, quas nos non perfecte in omnibus adhibituros praeuidit, qui per prophetam ueridice dici uoluit: non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. tales itaque nos futuros dominus praesciens quaedam salubria remedia contra reatum et uincula peccatorum etiam post baptismum dare ac ualere dignatus est, opera scilicet misericordiae, cum ait: dimittite et dimittetur uobis; date et dabitur uobis. quis enim cum aliqua spe adipiscendae salutis aeternae de hac uita emigraret manente illa sententia, quod quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, nisi post paululum tis incipientes iudicari. iudicium enim sine misericordia illi, qui non facit misericordiam; supercxultat autem misericordia iudicio? Concupiscentia igitur tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
Sicuit eñ quidam tm̃ psumentes delib̃o humane uoluntatis
arbitrio ut ad ñ peccandum. nec adiuuandos nos diuinitus opi¬
uentur. semel ipsi naturȩ nr̃ȩ concesso lib̾e uoluntatis arbitrio.
Unde fit consequens ut nec orare debeamus. nec intremus in temp¬
tationẽ hoc ẽin temptationẽ uincam̃. uł cum fallit. & p̃occupat
nescientes. uel cum p̃mit atq urget infirmos. Quam sit autem
ipsiq religioni qua ibiti sumus. &e pietati qua dm̃ colimus. quã
uchementer aduersum. ut ꝓ accipiendo beneficio dͥnm̃ ñ rogenꝰ
atꝙ in ipsa oratione dominica. Nenos inferas in temptationem.
stustra positun existinemus. ũbis explicare non possumꝰ. Acute
autẽ sibi iuidentur dicere quasi nrm hoc nullꝰ ignoret. quod si
nolmꝰ non peccamuis ne p̃aꝑet d̃s hemii quod ẽc humane
imposibile uoluntati s hoc ñ uident. quod ad ñ nulla suꝑanda.

Expanded text:
sunt enim quidam tantum praesumentes de libero humanae uoluntatis sunt enim quidam tantum praesumentes de libero humanae uoluntatis arbitrio, ut ad non peccandum nec adiuuandos nos diuinitus opinentur semel ipsi naturae nostrae concesso liberae uoluntatis arbitrio. unde fit consequens, ut nec orare debeamus, ne intremus in temptationem, hoc est ne temptatione uincamur, uel cum fallit et praeoccupat nescientes uel cum premit atque urguet infirmos. quam sit autem ipsique religioni, qua inbuti sumus, et pietati, qua deum colimus, quam uehementer aduersum, ut pro tali accipiendo beneficio dominum non rogemus atque in ipsa oratione dominica: ne nos inferas in temptationem frustra positum existimemus, uerbis explicare non possumus. Acute autem sibi uidentur dicere. quasi nostrum hoc ullus ignoret, quod \'si nolumus, non peccamus, nec praeciperet deus homini, quod esset humanae inpossibile uoluntati\'. sed hoc minus uident, quod ad nonnulla superanda,
Abbreviated transcription (Latin):
e baptismo paruuloꝵ marcelline
carisime quod non solum eis ad
regnum uerum etiam ad salutẽ
Quitamq ȩt̃nam adipiscendam
betur quam sine dei regno & sine
Ixp̃i saluatoris societate in quam
nos suo sanguine redemit. habere
nulliꝰ potest priore libro satis ut
aroitror disputauimus. In hoc autẽ uinat ne aliquis in hoc sł̃o.
uel uixerif uicturusue sit ne ullo ommino peccato: excepto uno
mediatore dei & hominum homine xp̃o iħu qui dedit semet¬
ipsum redemptionẽ pro omnibꝰ quanta ipse donat diligentia
ul facultate disserendum enodandumq suscepi. cui disputatiõi¬
si se identidem aliqua necessitate. uel oportunttate inseruerit.
questio de peccato uł baptismo paruuloꝵ: mirandum ñ erit.
nec fugiendum ut eis locis ad omnia que responsionẽ nr̃am fla¬
gitant sicut ualemꝰ respondeamus. Huiꝰ autẽ questiones solu¬
to de homuns uita. sine ulla subreptione. uel p̃occupatione pec¬
cati. ꝓpt̃ totidianas etiã nr̃as orationes maxime necessaria est.

Expanded text:
e Baptismo parvulorum, Marcelline charissime, quod non solum eis ad regnum Dei, verum etiam ad salutem vitamque aeternam adipiscendam detur, quam sine Dei regno, et sine Christi salvatoris societate, in quam nos suo sanguine redemit, habere nullus potest, priore libro satis, ut arbitror, disputavimus. In hoc autem, vivatne aliquis in hoc saeculo, vel vixerit, victurusve sit sine ullo omnino peccato, excepto uno Mediatore Dei et hominum homine Christo Jesu, qui dedit semetipsum redemptionem pro omnibus , quanta ipse donat diligentia vel facultate, disserendum enodandumqsi se identidem aliqua necessitate uel oportunitate inseruerit quaestio de peccato uel baptismo paruulorum, mirandum non erit nec defugiendum, ut eis locis ad omnia, quae responsionem nostram flagitant, sicut ualemus respondeamus. Huius autem quaestionis solutio de hominis uita sine ulla subreptione uel praeoccupatione peccati propter cotidianas etiam nostras orationes maxime necessaria est.
Abbreviated transcription (Latin):
temptatione aliquem temptet. nam ds intemptator maloꝵ
ẽ. ipse autẽ neminẽ temptat. s ut si forte temptari ceꝑimꝰ a
concupiscentia nr̃a. adiutorio eꝰ non deseram᷑. ut meoposumꝰ
uincere ne abstrahamur illecti. Dcinde addimꝰ quod ꝑficiet᷑ in fi¬
nẽ cum absorbebit᷑ mortale a uita. s libera nos a malo. Tc̃ enĩ
nulla ent talis concupiscentia. cũ certare. & cui ñ consentire ui¬
bramur. Sic g̃ totum hoe in eb berefitas postũ. breut̃ pea

Expanded text:
temptatione aliquem temptct-nam deus intemptator malorum temptatione aliquem temptct-nam deus intemptator malorum est, ipse autem neminem tcmptat-scd ut, si forte temptari coeperimus a concupiscentia nostra, adiutorio eius non deseramur, ut in eo possimus uincere, ne abstrahamur inlecti. deinde addimus quod perficietur in fine, cum absorbebitur mortale a uita: sed libera nos a malo. tunc enim nulla erit talis concupiscentia, cum qua certare et cui non consentire iubeamur. sic ergo totum hoc in tribus beneficiis positum b
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nob̾ interpellantẽ sanentur. ad scd̾am mortẽ dampnationẽq̃
ꝑducit. fropt̾ hoc e dñs orare nos docens: int̾ cetera nionuit. it
dicamus. dimitte nob̃ debita nra. sic̃ e nos dimitimꝰ debitoribꝰ
nris. & ne nos inferas in temptationẽ. s libera nos amalo. Mam
enĩ malũ in carne nr̃a ñ natura in qua dininitus creatꝰ ẽ homo:
s uitio quo uoluntate ꝓlapsus ẽ ubi amisis uiribꝰ non ea qua
uulneratꝰ ẽ uoluntatis facilitate sanatur. De hoc malo: dic̃ apb̃.
pit: cum dicit. Non gͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore
ad obediendum desidis eiꝰ. Si gͦ his desidis concupiscentia cas¬
nis illicita uoluntatis inclinatione consensimus. ad hoc sanã¬
dum dicimus.: dimitte nob̃ debita nt̃a: adhibentes remediun
ex oꝑe miscdđȩ in eo quod addimꝰ sic̃ & nos dimitimꝰ debitoribꝰ
nr̃is. Ut autẽ ei non consentiamus: dep̾camur adiutoriũ dicen¬

Expanded text:
pro nobis interpellantem sanentur, ad secundam mortem damnationemque pro nobis interpellantem sanentur, ad secundam mortem damnationemque perducit. propter hoc et dominus orare nos docens inter cetera monuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ne nos inferas in temptationem, sed libera nosa malo. manet enim malum in carne nostra non natura, in qua diuinitus creatus est homo, sed uitio, quo uoluntate prolapsus est, ubi amissis uiribus non ea qua uulneratus est uoluntatis facilitpit, cum dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. si ergo his desideriis concupiscentiae carnis inlicita uoluntatis inclinatione consensimus, ad hoc sanandum dicimus: dimitte nobis debita nostra, adhibentes remedium ex opere misericordiae in eo quod addimus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ut autem non ei consentiamus, deprecamur adiutorium dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ autẽ dicunt si peccato mors ista corꝑis accidisset. ñ utiq pꝰ re¬
missionẽ peccatoꝵ quam redemptor nob̾ ebuit moriremur: ñ
intelligunt quomodo res quaꝵ reatum ne pꝰ hanc uitã obsint.
ds soluit. & t̾n eas ad certamen fidei sinit manere. ut ꝑ illas eru¬
diant᷑. e exerceantur ꝓficientes in agone iusticiȩ. Posset eñi. &
aliꝰ hoc non intelligens dicere. si ꝓpt̾ peccatum dixit d̾s homini
in sudore uultus tui edes panẽ tuum. & spinas & tbulos cerrapa
parit etiam cerra fideliũ: Itẽ si ꝓpt̾ peccatũ mulieri dictũ ẽ in
gemitu paries. cur etiã pꝰ peccatoꝵ remissionẽ feminȩ fideles eos-¬
dem dolores in parturiendo patiuntur: Nec tñ constat ꝓpter
peccatũ manet. ñ sibi ad illicita consentientibꝰ nͥ omnino noci¬
tura. donec absorbeatur mors in uictoriam. & pace ꝑfecta. nicħ̃
quod uincatur existat. Consentientes autẽ sibi ad illicita reos ce

Expanded text:
 autem dicunt: Si peccato mors ista corporis accidisset, non utique post remissionem peccatorum, quam Redemptor nobis tribuit, moreremur: non intelligunt quomodo res, quarum reatum, ne post hanc vitam obsint, Deus solvit, tamen eas ad certamen fidei sinit manere, ut per illas erudiantur et exerceantur proficientes in agone justitiae. Posset enim et alius hoc non intelligens dicere, Si propter peccatum dixit Deus homini, In sudore vultus tui edes panem tuum, et spinas et tribulos paparit etiam terra fidelium? item si propter peccatum mulieri dictum est: in gemitu paries, cur etiam post peccatorum remissionem feminae fideles eosdem dolores in parturiendo patiuntur?\' et tamen constat propter erim manet non sibi ad inlicita consentientibus nihil omnino nocitura, donec absorbeatur mors in uictoriam et pace perfecta nihil quod uincatur existat. consentientes autem sibi ad inlicita reos ten
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc ut qui głat᷑ in domino gl̃etur. quibuis hoc ds donare
ẽc quis explicet quam erebro hȩe duo coniuncta diunasꝙͥtira com¬
memoret. Aliquando etiam mutatis nomnibus. it gr̃a ꝓ miscđipo

Expanded text:
ac per hoc ut qui gloriatur, in domino glorietur, quibus hoc deus donare ac per hoc ut qui gloriatur, in domino glorietur, quibus hoc deus donare et ueritas. et quis explicet quam crebro haec duo coniuncta diuina scriptura commemoret? aliquando etiam mutatis nominibus, ut gratia pro miserico
Abbreviated transcription (Latin):
siminus. minus bona est: aut si ormnino non diligimus. ñ ẽ bona.
Qͥs uͦ dubitat᷑ dicere uoluntatẽ nullomodo iusticiam diligentem.
non modo eẽ malam. s etiam pessimã uoluntatẽ: Si gͦ uoluntaᷤ
aut bona est. aut mala. & utiq malum ñ habemus ex dõrestat ut
bonam uoluntatem habeamus ex dõ. Alioquin nescio cũ abeo
iustificamur: quo alio munere ipsius gaudere debeamus. Et hic
scͥptum arbitror. faratur uoluntas a domino. & in psalmis. Adño
gressus hominis dirigentur. e uiam eiꝰ uolet. Et quod apl̃s ait.
DUs̃ ẽ enĩ qui oꝑatur in uob̃. & uelle & oꝑari ꝓ bona uoluntate:
Qͦcͥta qm̃ quod a dõ nos uuertimus nrm ẽ &e hȩc uoluntas mala qͣ
uero ad dm̃ nos conu̾timus. nisi ipso excitante atq adiuuante
ñ possumus. & hȩc ẽ uoluntas bona. quid habemus. quod ñ acce¬
pimus. Si autẽ accepimus: quid głamur. quasi non accepimus

Expanded text:
si minus, minus bona est, aut si omnino non diligimus, non est bona. si minus, minus bona est, aut si omnino non diligimus, non est bona. quis uero dubitet dicere uoluntatem nullo modo iustitiam diligentem non modo esse malam, sed etiam pessimam uoluntatem? si ergo uoluntas aut bona est aut mala et utique malam non habemus ex deo, restat ut bonam uoluntatem habeamus ex deo; alioquin nescio, cum ab eo iustificamur, quo alio munere ipsius gaudere dscriptum arbitror, Paratur voluntas a Domino ; et in Psalmis, A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet ; et quod Apostolus ait, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntQuocirca quoniam quod a deo nos auertimus, nostrum est haec est uoluntas mala - quod uero ad deum nos conuertimus, nisi ipso excitante atque adiuuante non possumus- et haec est uoluntas bona - quid habemus quod non accepimus? si autem accepimus, quid gloriamur, quasi non acceperimus?
Abbreviated transcription (Latin):
in quo esset. Ut autẽ homo sit ds̃ auctor ẽ Ita et ciꝰ male uolun¬
tatis causam. que nͥ hominẽ habet ubi eẽt. ẽẽ omnino ñ posset
ad auctorem dm̃ eẽ referendam. Quod nefas est. dicere. Quappt̃
nnsi obtineanius ñ solum uoluntatis arbitrium. quod huc atq
illuc lib̾um flectitur: atq in eis naturalibus bonis ẽ quibꝰ e male
uti malꝰ pot̾ s etiã uoluntatẽ bonã. quȩ iam in eis bonis est. &¬
quorum esse usus non potest malꝰ nisi ex dõ nob̃ eẽ non posse:
nescio quẽadinodum defendamus quod dictum ẽ. Quid enim
habes quod non accepisti: Nam nisi nob̃ libera quȩdam uolintaᷤ
surdissime dicitur: oportet fateamur etiã bonam uoluitatem.
nos diuinitus adipisci quaniquã uoluntas mirum si pot̾. in me¬
dio quodam ita consistere ut nec bona. nec mala sit. Aut enum
iusticiam diligimus & bona ẽ. &e si magis diligimus. magis bona

Expanded text:
in quo esset. ut autem homo sit, deus auctor est; ita et eius malae uolunin quo esset. ut autem homo sit, deus auctor est; ita et eius malae uoluntatis, quae nisi hominem haberet ubi esset esse omnino non posset, ad auctorem deum esse referendum. quod nefas est dicere. Quapropter nisi obtineamus non solum uoluntatis arbitrium, quod huc atque illuc liberum flectitur atque in eis naturalibus bonis est, quibus et male uti malus potest, sed etiam uoluntatem bonam, quae iam in eis bonis est, quorum esse usus non potest malus, nisi ex deo nobis esse non posse, nescio quemadmodum defendamus quod dictum est: quid enim habes quod non accepisti? nam si nobis libera quaedam uoluntas surdissime dicitur, oportet fateamur etiam bonam uoluntatem nos diuinitus adipisci. quamquam uoluntas mirum si potest in medio quodam ita consistere, ut nec bona nec mala sit. aut enim iustitiam diligimus et bona est et, si magis diligimus, magis bona,
Abbreviated transcription (Latin):
eñ quod apłs at. cum de bonis hominum loquert quid eum
hibes quod non accepisti si autem accepisti quid gloriaris qͣi
ĩ acccꝑis: Ipsa etiam ratio quȩ de his rebus a talibus quales
sumus inquiri potest. quemlibet ntni querentem uehementer
angustat. ne sic defendamus gr̃am ut lib̾um arbitrium auferre
uideamur. rursus ne libum sic asseranus abitͥũ. ut suꝑba imnpi¬
etate ingrati dei gr̃ẽ iudicemur. Nlamq illud apł̃i quod comime¬
moraui. sic defend̾ẽ quidam uoluerint: ut dicerent idõ quicquid
& iã bone uoluntatis habet homo. do cribuendum eẽ quia &e hoc
in illo eẽ non posset si homo ipse ũ eẽt. Cum uͦ ut sit aliquid atq
ut homo sit ñ habet nͥ adõ. cur non auctori dõ tribuatur & ũ
quicquid in illo ẽ bone uoluntatis quod ñ esset. nͥ esset in quo et̃s
S hoc modo etiam illud dici pot̾. malã quoq uolunitatẽ dõ auc¬
tori tbuendam: quia nec ipsa esse posset in homine. nͥ homo cẽt

Expanded text:
hominum loqueretur: quid enim habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?, ipsa etiam ratio, quae de his rebus a talibus quales sumus iniri potest, quemlibet nostrum quaerentem uehementer angustat, ne sic defendamus gratiam, ut liberum arbitrium auferre uideamur, rursus, ne liberum sic asseramus arbitrium, ut superba impietate ingrati dei gratiae iudicemur. Namque illud apostoli quod commemoraui sic defendere quidam uoluerunt, ut dicerent \'ideo quicquid etiam bonae uoluntatis habet homo, deo tribuendum esse, quia et hoc in illo esse non posset, si homo ipse non esset; cum uero, ut sit aliquid atque ut homo sit, non habeat nisi a deo, cur non auctori deo tribuatur etiam quicquid in illo est bonae uoluntatis, quod non esset, nisi esset in quo esset?\' sed hoc modo etiam illud dici potest malam quoque uoluntatem deo auctori esse tribuendam, quia nec ipsa esse posset in homine, nisi homo esset
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsum ipse genuerit: eo plus errat. qͦd ñ solum ds̃ ita
ñ ẽ. s nec spiritalis. nec corporalis creatura. Nulla enĩ
omnino res ẽ: quȩ se ipsam gignat. Ut gͦ ab huuis
creatorẽ. sine situ p̾sentẽ. sine habitu omĩa continentẽ. sine lo¬
co ubiq totum. sine tempore sempit̾nũ. sine ulla sui mutatio
ne. mutabilia facientẽ. nichilq patientẽ. Qsquis d̾m ita
cogitat: & si nondum pot̾ omnimꝰ inuenire quid sit: pie
tam̃ cauet quantum pot̾. aliquid de illo sentire qͦd ñ sit.

Expanded text:
seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut screatorem, sine situ praesentem, sine habitu omnia continentem, sine loco ubique totum, sine tempore sempiternum, sine ulla mutatione sui mutabilia facientem nihilque patientem. Quisquis deum ita cogitat, etsi nondum potest omnimodo inuenire quid sit, pie tamen cauet, quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt scire ñ possunt: p̃sumptiones opinionum suat̃
audacius affirmando. int̾ ludunt sibim& intelligentiȩ
uias. magis digentes sententiam suam ñ corrig̾e ꝑu̾sam
ꝗͣ mutare defensam. Et hic qͥdem om̃ium morb est
trium generum quȩ ꝓposui: & coꝵ scilic& qͥ scđm cor-¬
pus de dõ sapiunt. & coꝵ qui scđ̾m spiritalem creatu¬
ram sicuti ẽ anima. & eoꝵ qui neq scđ̃m corpꝰ. neq se¬
cundũ spiritalẽ craturã. & tam̃ de dõ falsa existiman
eo remotiores a uero. quo id qͦd sapiunt. nec in corpore
reꝑit᷑. nec in facto & condito sp̃u. nec in ipso creatore.
Qͥ enim opinat᷑ dm̃ u̾bi gr̃ã candidum uł rutilũ: Fal¬
litur. S tam̃ hȩc inueniunt᷑ in corpore. Rursus qͥ opi¬
natur dm nunc obliuiscentẽ. nunc recordantẽ. uł siqͥd
hunismodi ẽ: nichilominus in errore ẽ. S tam̃ hȩc in¬
ueniunt᷑ in anima. Qͥ autẽ putat eiꝰ ẽẽ potentiȩ dđm. ut

Expanded text:
volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic quidem omnium morbus est trium generum quae proposui: et eorum scilicet qui secundum corpus de Deo sapiunt; et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniuntur in animo. Qui autem putat ejus esse potentiae Deum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
REC TURUS HEC
quȩ de trinitate disserimus: prius oportet ut noue¬
rit stilum nr̃m adu̾sus eorum uigilare calumpnias
qui fidĩ contẽpnentes initium. iminaturd & ꝑu̾so ratio¬
nis amore falluntur. Quorum ñ nulli eaquȩ de cor¬
poralib reb siue ꝑ sensus corporeos exꝑta notauerunt.
siue quȩ natura bumani ingenii & diligentiȩ uiuaci¬
tate. uł artis adiutorio ꝑceꝑunt. ad res incorporeas &e
spiritales transferre conantur. ut ex his illa metiri atq
opinari uelint. Sunt itẽ alii. qui scd̾m animi huma
ni naturã uł affectum de dõ sentiunt siqͥd sentiunt.
& hoc errore cum de dõ disputant. sermoni suo distor¬
tas & fallaces regulas fingunt. Est itẽ alud hominũ
genius. eoꝵ qͥ uniu̾sam qͥdem creaturã quȩ ꝓfecto muta¬
bilis ẽ. nitunt᷑ transcend̾e: ut ad in commutabilẽ substan¬
tiam quȩ d̾̃s ẽ erigant intentionẽ. S mortalitatis onere
pregrauati. cum & inderi uolunt scire qͥd nesciunt. & qͥd

Expanded text:
Lecturus haec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad res incorporeas et spirituales transferre conantur, ut ex his illas metiri atque opinari velint. Sunt item alii qui secundum humani animi naturam vel affectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur transcendere, ut ad incommutabilem substantiam quae Deus est, erigant intentionem: sed mortalitatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ : cui ꝓfecto ipsum eẽ. unde essentia nominata ẽ: maxune
ac uerissime compecit. Qd enĩ mutatur. ñ seruat ipsũ eẽ.
&e qͦd mutari pot̾. ẽ si ñ mutetur. pot̾ qͦd fuerat ñ eẽ. Ac ꝑ
hoc illud solum qͦd ñ solũ ñ mutatur. uerũ ẽ mutari omni¬
no ñ pot̾: sine scrupulo occurrit. qͦd uerissime dicat᷑ ẽ.
uamobrẽ ut iam cẽ de his quȩ
nec dicunt᷑ ut cogitant᷑. nec cogitantur ut sunt.
respondere incipiamus fidĩ nr̃e adu̾sariis: int̾ multa quȩ ar¬
riani adu̾sus catbolicam fidem solent disputare: hoc sibi
callidissimũ machinam̃tũ ꝓponere uidentur cũ dicunt. Qe¬
quid de dõ dr uł intelligitur: ñ scđm accidens. s scđm sub

Expanded text:
a est, maxime ac verissime competit. Quod enim mutatur, non servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiamsi non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur esse. Quamobrem ut jam etiam de iis quae nec dicuntur ut cogitantur, nec cogitantur ut sunt, respondere incipiamus fidei nostrae adversariis: inter multa quae Ariani adversus catholicam fidem solent disputare, hoc sibi maxime callidissimum machinamentum proponere videntur, cum dicunt: Quidquid de Deo dicitur vel intelligitur, non s
Abbreviated transcription (Latin):
nouat᷑ de die in diẽ. In hoc gͦ qui corrumpit᷑: queramꝰ quẽ¬
admodũ possumꝰ. quandam tͥnitatis effigiẽ. Et si ñ expres¬
siorem: tam̃ fortassis ad dinoscendum faciliorẽ. Heq enĩ
frustra & iste homo dr: nisi quia in est ei ñnulla int̾ioris
similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nr̃e. qͦ mortales
atq carnales effecti sumus: facilius & quasi familiariꝰ uisi¬
bilia. ꝗͣ intelligibilia ꝑtractamꝰ. cum ista sint ext̾ius illa
int̾ius. & ista sensu corporis sentiam᷑. illa m̃te intelligam᷑.
nosq ipsi animi ñ sensibiles simus. id est corpora. s intelli
c̃suetudo. i& ita in hec miro mͦ relabens foras. se nr̃a ꝓiecit
intentio: ut cum ab incerto corpoꝵ ablata fuerit. ut in spu
multa certimre aestahiliore cognitione figat᷑. refugiat ad

Expanded text:
iem . In hoc ergo qui corrumpitur, quaeramus, quemadmodum possumus, quamdam Trinitatis effigiem, et si non expressiorem, tamen fortassis ad dignoscendum faciliorem. Neque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionis nostrae quo mortales atque carnales effecti sumus, facilius et quasi familiarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum ista sint exterius, illa interius, et ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles simus, id est, corpora, sed intellconsuetudo, et ita in haec miro modo relabens foras se nostra projecit intentio, ut cum ab incerto corporum ablata fuerit, ut in spiritum multo certiore ac stabiliore cognitione figatur, refugiat ad
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ intelligñtia: sic ext̾iorẽ sensu corpo¬
ris p̾ditum. Nitamur gͥ si possumus. in hoc
qͦq ext̾iore indagare qualiacũq uestigia
trinitatis: ñ quia & ipse eodem mͦ sit imago dĩ. Manifesta
ẽ quippe apłica sententia: quȩ int̾orẽ hominẽ renouari ĩ
dĩ agnitione declarat: scđm imaginẽ eiꝰ qͥ creauit eũ: cũ &

Expanded text:
hominem intelligentia, sic exteriorem sensu corporis praeditum. Nitamur igitur, si possumus, in hoc quoque exteriore indagare qualecumque vestigium Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnit
Abbreviated transcription (Latin):
opus tam laboriosum adiuuante dño t̾minare curaui.
eosq emendatos ñ ut uolui s ut potui ne ab eis qui sub¬
repti iam in manus hominũ exierant. plurimũ discre.¬
parent: uenerationi tuȩ ꝑ filium nr̃m diaconũ caris.¬
simum misi. & cuicumq audiendos. legendos. scribendos
ꝑmisi. In quib si seruari mea dispositio potuiss&e: esseñ
ꝓfecto & si easdem sententias habentes. multo tam̃ enodati¬
ores atq planiores. quantum terũ tantarũ explicandarũ
difficultas & facultas nr̃a pateret᷑. Sunt autem qui pͥ¬
mos quatuor uł potiꝰ quinq. etiã sine proemiis ha¬
bent: & duodecimum sine extrema parte ñ parua. S
si eis hȩc editio potuerit innotescere: omĩa si uolue¬
rint & ualuerint emendabunt. Peto sane. ut hanc
epłam seorsum qͥdem. s tamen ad caput eoꝵdem libro¬
rum iubeas anteponi. Explicit prolosus.

Expanded text:
opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum misi et cuicumque audiendos, legendos describendosque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi. ora pro me.
Abbreviated transcription (Latin):
ObINO beatissimo & sincerissima &¬
caritate uenerando scõ fr̃i & consacerdo xi¬
ti papȩ aurelio: augustinus in dño salu x¬
tẽ. De trinitate que ds summꝰ &e uerus
ẽ libros iuuenis inchoaui: senex edidi.
Omiseram quippe hoc opꝰ: postea ꝗͣ comperi p̃reptos mͥ
ẽẽ siue subreptos anteꝗͣ cos absoluerem. & retractatos ut
mea dispositio fuerat expolirem. Non enim singillatim.
s om̃s simul edere ea tatione decreueram: qm̃ p̃ceden¬
tib conseq̃ntes inquisitionis ꝓpͥetate nectunt᷑. Cum gͦ
ꝑ eos homines. qui prꝰiꝰꝗͣ uellem ad qͦsdam illoꝵ ꝑuenire
potuerunt. dispositio mea nequiuiss&e impleri. int̾ruptã
dictationẽ reliqueram: cogitans hoc ipsum in aliquib
scriptis meis conqueri. ut scirent qui possent ñ ame fu¬
isse cosdem libros editos. s ablatos: priusꝗͣ mͥ editione
mea digni uiderent᷑. Terũ multorum ftũm uehem̃tis¬
sima postulatione. & maxime tua iussione compulsus:

Expanded text:
OMINO BEATLSSIMO ET SINCERISSIMA CARITATE VENERANDO SANCTO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus
Abbreviated transcription (Latin):
sit ẽ hic aliqua mutatio. ñ ut desit uita sicuti deest insipienti
sapientia: s ut minus sit. Hec tale aliquid in d̾o fit: quia omni¬
dt. In teb enĩ creatis atq mutabilib. qͦd ñ scđ̃m substantiã ar
restat ut scđ̃m accioens dicat᷑. Omĩa enim accidunt eis queq¬
uł amitti possunt uł minui: & magnitudines & qualitates.
ce qͦd dr̃ ad aliquid. sic̃ amicitiȩ. ꝓpinquitates. seruitutes. simi

Expanded text:
fit etiam hic aliqua mutatio, non ut desit vita, sicuti deest insipienti fit etiam hic aliqua mutatio, non ut desit vita, sicuti deest insipienti sapientia, sed ut minus sit: nec tale aliquid in Deo fit, quia omnidicitur. In rebus enim creatis atque mutabilibus quod non secundum substantiam dicitur, restat ut secundum accidens dicatur: omnia enim accidunt eis, quae vel amitti possunt vel minui, et magnitudines et qualitates; et quod dicitur ad aliquid, sicut a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quapropt̾ ipsa materies mutabilis ẽ. Et exeo qͦd desinit ẽẽ ilsd
animaluł illa pluma. totumq illud corpus interrã mutat᷑ &
uertit᷑: amittit utiq ã illum colorẽ. quãuis e accioens qͥd sepa¬
rabile dr̃. ñ separatione. s mutatione amittat᷑ sicuti ẽ capilis
hominum nigritudo. qm̃ dũ capilli st̃. possunt albescte seꝑabile
accidens dr. S diligent̾ intuentib satis apparit. ñ separatione
quasi emigrare aliquid acapite. dũ canescit. ut nigritudo inde
candore succedente discedat & aliquo eat: s illã qualitatẽ colo¬
ris ibi uerti atq mutari. Hichil itaq accidens in dõ: quia nicħ
mutabile aut amissibile. Qd & si illuo dici accidens placet.
qͦd licet ñ amittat᷑: minuit᷑ tam̃ uł augetur. sicuti ẽ animȩ
uita. Ham & qͣdiu anima ẽ. tãdiu uiuit: & quia semꝑ anima
ẽ. semꝑ uiuit. S quia magis uiuit cũ sapit. minusq cũ desipit

Expanded text:
est pluma. Quapropter ipsa materies mutabilis est, et ex eo quod desinit esse illud animal vel illa pluma, totumque illud corpus in terram mutatur et vertitur, amittit utique etiam illum colorem. Quamvis et accidens quod separabile dicitur, non separatione, sed mutatione amittatur; sicuti est capillis hominum nigritudo, quoniam dum capilli sunt possunt albescere, separabile accidens dicitur: sed diligenter intuentibus satis apparet, non separatione quasi emigrare aliquid a capite dum canescit, ut nigritudo inde candore succedente discedat et aliquo eat, sed illam qualitatem coloris ibi verti atque mutari. Nihil itaque accidens in Deo, quia nihil mutabile aut amissibile. Quod si et illud dici accidens placet, quod licet non amittatur, minuitur tamen vel augetur, sicuti est animae vita: nam et quamdiu anima est, tamdiu vivit, et quia semper anima est, semper vivit; sed quia magis vivit cum sapit, minusque cum desipit,
Abbreviated transcription (Latin):
qr ñ ẽ mutabile. Si aut̾ huic sic putant resistendum ẽẽ ser¬
moni. qͦd pat̾ quidem ad filium dr. & filius ad patiẽ: ingenit᷑
tamen & genitus. ad seipsos dicuntur. ñ ad alterutrũ. Hon
enim hoc ẽ dicere ingenitum. qͦd ẽ patrem dic̾e̾: qr ⁊ si filiũ
ñ genuisset. nich̃ ꝓhiberetur eum dicere ingenitum. Et si

Expanded text:
ngeniti. Si autem huic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore librum de unico baptismo amicꝰ
quidam m̃s nescio a quo donatista prb̃ro acce¬
pio indicantem quod petilianus ep̃c eorum
constantinensis eũ scͥpserit. Hc̃ ad me ille attulit. ac uehe¬
menter ut ei responderem rogauit. & factum est. Librũ
autẽ etiã meũ in quo respondi: eundem titulum hab̃e
uolui. Hoc ẽ de unico baptismo. In quo libro illud quodͥ
dixi constantinũ imꝑatorem donatistis criminantib or¬
dinatorẽ ceciliani felicẽ aptugnensem non negasse accusa¬
tionis locũ. quamuis eos in ceciliani fictis cͥminibus calũp¬
licis fecit audiri a ꝓ consule ubi legitur absolutus: & pꝰea
ipsum cecilianũ cum accusatorib eius auditũ. comꝑit
innocentẽ: ubi eos exꝑtus ẽ in eius criminibus calumpni¬
osus. Qui ordo temporum ꝑ consules declaratu: multo
uehementiꝰ in ea causa calumpnias donatistaꝵ conuincit.
penitusq subu̾tit: quod alibi ostendimus. Hic liber sic in¬

Expanded text:
o tempore librum de Unico Baptismo amicus quidam meus, a nescio quo donatista presbytero accepit, indicante quod Petilianus episcopus eorum Constantinensis eum scripserit. Hunc ad me ille attulit, ac vehementer ut ei responderem rogavit; et factum est. Librum autem etiam meum in quo respondi, eumdem titulum habere volui, hoc est, de Unico Baptismo. In quo libro illud quod dixi: Constantinum imperatorem Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptungensem non negasse accusationis locum, quamvis eos in Caeciliani fictis criminibus calumlicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus; et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. Hic liber sic in
Abbreviated transcription (Latin):
e ꝑ penitentiã conu̾sis dum redditur. amitti ñ potuisse iu-¬
dicatur: sic & illi qui ꝑ saclegium scismatis ab eccłe com¬
munione discedunt: habent utiq baptismũ. quẽ priusꝗͣ
discederent habuert̃. Nam a ipsi redeant. ñ eis iterũ datur.
Unde ostendit᷑ illud quod acceꝑant. in unitate positi. non
potuisse amittere separati. Qd̃ si haberi foris potest. etiam
dari cur ñ pot̃  Si dicis. ñ recte foris dat᷑: respondemꝰ Sic̃¬

Expanded text:
et per paenitentiam conuersis dum non redditur, amitti non potuisse iuet per paenitentiam conuersis dum non redditur, amitti non potuisse iudicatur. sic et illi, qui per sacrilegium schismatis ab ecclesiae communione discedunt, habent utique baptismum, quem priusquam discederent acceperunt. nam si et ipsi redeant, non eis iterum datur; unde ostenduntur illud, quod acceperant in unitate positi, non potuisse amittere separati. quod si haberi foris potest, etiam dari cur non potest? si dicis: \'non recte foris datur\', respondemus: sicu