comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
merum tencde. Qͥ enim dic̃ scio me
uiuere unum aliquid scire sedicit.
Pinde sidicat scio me scire me uui̾e:
um scire ẽ. Sic pot̃ addere & qͣrtũ
& quintum ⁊ innum erabilia si suf¬
ficiat.S quia innumerabilem
numerum uł comp̃hende singła
addendo. uł dicere innumerabilit̃
non pot̃. hoc ipsum certissime
comprehendit ac dic̃ & uerumħ
cius infinitum numerũ ñ possit
comprehenđe ac dicere. Hoc ce ui
uoluntate certa similiter aduerti
pot̃. Quis ẽ enim cui non impu¬
denter respondeatur forte falleris
dicenti uo¬
lo beatus esse. & sidicat sciome hoc
uelle. & hoc me scire scio. iam his du¬
sciat. ⁊ similit̃ ininfinitũ numerũ
ꝑgere. Item siquispiam dicat errare
nolo. nonne siue erret. siue ñerret:
ł rrare tam̃ cum nolle ueruiẽ: Qͥs
est qui huic ñ impudentissime dicat
forsitan falleris. cum ꝓfecto uͥcũq
fallatur. falii se tamen nolle ñ fallit᷑:
&x si hoc scire se dicat addit qͣntum

Expanded text:
merum tendere. Qui enim dicit, Scio me merum tendere. Qui enim dicit, Scio me vivere, unum aliquid scire se dicit: proinde si dicat, Scio me scire me vivere;um scire est: sic potest addere et quartum, et quintum, et innumerabilia, si sufficiat. Sed quia innumerabilem numerum vel comprehendere singula addendo, vel dicere innumerabiliter non potest, hoc ipsum certissime comprehendit ac dicit, et veruejus infinitum numerum non possit comprehendere ac dicere. Hoc et in voluntate certa similiter adverti potest. Quis est enim cui non impudenter respondeatur, Forte falleris, dicenti, Volo beatus esse? Et si dicat, Scio me hoc velle, et hoc me scire scio; jam his dusciat, et similiter in infinitum numerum pergere. Item si quispiam dicat, Errare nolo; nonne sive erret sive non erret, errare tamen eum nolle verum erit? Quis est qui huic non impudentissime dicat, Forsitan falleris? cum profecto ubicumque fallatur, falli se tamen nolle non fallitur. Et si hoc scire se dicat, addit quantum
Abbreviated transcription (Latin):
sescenta q̃ aliter s̃ quam uidentur
qr nec ꝑ ocłm carnis ħcernitur. In¬
tima scientia ẽ qͣ nos uruere scumꝰ
uͥne illud quid achademicus dice
pot̃. fortasse dormis & nescis. it
in sompnis uides. Uisa quippesõp¬
niantium simillima ẽẽ uisis iugi¬
lantium quis ignorat: S qͥceita
nec in ea scientia ꝑsompnia falli
pot̃. qr & dormire & in sompiis
uide uiuentis ẽ. Dec illud potest
achademicꝰ aduersus istã scientia
dicere. furis fortassis & nescis.s
sanorum uisis. simillima s̃ etiam
uisa furentiũ. S qui furit uiuit.
nte contͣ achademicos dic̃ scio me
falli nec m̃tiri pot̃. qui se uiuere
arxerit scire. Mille itaq fallacium
uisoꝵ genera obiciantur ei qui dic̃
scio me uiuere. Nicħ hor timebit:
q̃n& qͥ fallitur uiuit. S si talia sola
ptinent ad humanã scientiã ꝑ pau
tiplicantur. ut ñ solum pauca ñsit̃.
ucrum cẽ repꝑiant᷑ ꝑ infinitũ nu¬

Expanded text:
sexcenta quae aliter sunt quam videntur; sexcenta quae aliter sunt quam videntur; quia nec per oculum carnis hoc cernitur. Intima scientia est qua nos vivere scimus, ubi ne illud quidem Academicus dicere potest: Fortasse dormis, et nescis, et in somnis vides. Visa quippe somniantium simillima esse visis vigilantium quis ignorat? Sed qui cerNec in ea scientia per somnia falli potest; quia et dormire et in somnis videre, viventis est. Nec illud potest Academicus adversus istam scientiam dicere, Furis fortassis et nescis; quia sanorum visis simillima sunt etiam visa furentium: sed qui furit vivit. Nec contra Academicos dicit, Scio me falli nec mentiri potest, qui se vivere dixerit scire. Mille itaque fallacium visorum genera objiciantur ei qui dicit, Scio me vivere; nihil horum timebit, quando et qui fallitur vivit. Sed si talia sola pertinent ad humanam scientiam, perpatiplicantur, ut non solum pauca non sint, verum etiam reperiantur per infinitum nu
Abbreviated transcription (Latin):
ciem. Nunc uͦ in ħ speculo in hoc
enigmate inbac qualic̃q sumilitu.¬
dine qͣnta sit cẽ dissimilitudo quis
pot̃ explicare: Attingã tam̃ aliqͣ
cit̃ cogitatio nr̃a formatur qñ
q̃ scimus loqͥmur. quat aut qͣnta
pot̃ homini ꝓuenire. quãlib& ꝑi¬
tisfimo atq doctissimo. Exceptis
enimq̃ inanimũ ueniunt a sensib
corporis. in quib tam młta alit̃ s̃
ꝗͣ uident᷑. ut eoꝵ ueri similitudi¬
ne nimium constipatꝰ. sanus sͥ
eẽ uideatur qui insanit. Unde
achademica philosophia sic imi¬
luit ut de om̃ib dubitans multo
miseriꝰ insaniroe: His gͦ excepte
q̃ acorporis sensib in auimũ uen¬
unt. quantum rerũ remance ꝙ uai
sciamus sic̃ nos uiuere scimmusqͥn
qͦ ꝓrsus ñ metumus nealiqͣ ueri¬
similitudine forte fallamur. q̃m
nec meis uisis habentur ħ. que oh¬
ciuntur extrinsecus. ut meis sic fal¬
lat᷑ ocłs. quemadmodũ fallit᷑cum
in aqua remus uidet᷑ infractus.
nauigantib turres mou̾i. & alla

Expanded text:
ciem . Nunc vero in hoc speculo, in hoc aenigmate, in hac qualicumque similitudine, quanta sit etiam dissimilitudo, quis potest explicare? Attingam tamen aliqua, citer cogitatio nostra formatur, quando quae scimus loquimur, qualis aut quanta potest homini provenire, quamlibet peritissimo atque doctissimo? Exceptis enim quae in animum veniunt a sensibus corporis, in quibus tam multa aliter sunt quam videntur, ut eorum verisimilitudine nimium constipatus, sanus sibi esse videatur qui insanit; unde Academica philosophia sic invaluit, ut de omnibus dubitans multo miserius insaniret: his ergo exceptis quae a corporis sensibus in animum veniunt, quantum rerum remanet quod ita sciamus, sicut nos vivere scimus? in quo prorsus non metuimus, ne aliqua verisimilitudine forte fallamur, quonnec in eis visis hoc habetur , quae objiciuntur extrinsecus, ut in eo sic fallatur oculus, quemadmodum fallitur cum in aqua remus videtur infractus, et navigantibus turres moveri, et alia
Abbreviated transcription (Latin):
est nr̃a pacientia: s ꝙ ab ipso nob̃
est.Sic̃ alibi legitur. Qm̃ abipso ẽ
pacientia mea. Hunc quippe sen¬
sũ facile refellit scͥpturarum ipsa
lia. Non ẽ aũt dictum. dñe caritaᷤᷤ
mea. aut tues caritas mea. aut ds̃
caritas mea: s ita dictumẽ ds̃ cari¬

Expanded text:
stra patientia; sed quod ab ipso nobis est, sicut alibi legitur, Quoniam ab ipso est patientia mea . Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipsa lia. Non est autem dictum, Domine charitas mea; aut. Tu es charitas mea; aut, Deus charitas mea: sed ita dictum est, Deus chari
Abbreviated transcription (Latin):
unc de sp̃u scõ qͣntum
filii solius s amborum. E idõ com¬
munẽ qͣ inuicem se diligunt. pat̃
maiori studio fecit inquiri.Nõ itaq
istius abstulisset. S dix̃. ds̃ caritas
ẽ. ut incertum sit: & idõ requirendũ
utrum ds̃ pat̃ sit caritas. an ds̃ filiꝰ
enim dicturi sumus ñ ꝓpterea dm̃
dictum ẽẽ caritatem ꝙ ipsa caritas
sit ulla suba q̃ dĩ digna sit nomi¬
ne. s ꝙ donum sit dĩ sic̃ dictumẽ¬

Expanded text:
unc de spiritu sancto, quantum filii solius, sed amborum, et 95 ideo communem, quia inuicem se diligunt pamaiore studio fecit inquiri. non ita distius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus filiuss. neque enim dicturi sumus non propterea deum dictum esse caritatem, quod ipsa caritas sit ulla substantia, quae dei digna sit nomine, sed quod donum sit dei, sicut dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑħ specłm atq in h enigiate aliꝗͣ
uerbi illius similitudinẽ de qͦdictũ ẽ.
Inprincipio erat uerbum. & uerbũ
erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbum. Ne¬
cesse ẽ enim cumuerũ loquim᷑. id ẽ
qd scimus loquamur. ex ipsa scientia
ꝗͣ memoria tenemus. nascatur uibũ
scientia de qua nascitur. formata
quippe cogitatio abea re ꝗͣ scimꝰ.
Uerbum ẽ qđ nec incorde dicimus.
ꝙ nec grecum ẽ nec latinum: neclin¬
guȩ alicuius alterius.S cum idopꝰ
est in eoꝵ quib loquimur ꝑferre
noticiam: aliqd̃ signum qͦ significet᷑
assumitur. Et plerumq sonꝰ aliqñ
etiam nutus. ille aurib ille ocłis
exhibetur: ut ꝑ signa corpr̃alia. t̃
corporis sensib uerbum qͦdm̃te ge¬
rimus innotescat. Nam & innue¬
re quidẽ. nͥ quodammͦ uisibibit̃ di¬
cere: Est inscͥpturis scĩs huius sen¬
tentie testimonium. Nam ineugłio¬

Expanded text:
 speculum atque in hoc aenigmate aliquam  speculum atque in hoc aenigmate aliquam Verbi illius similitudinem, de quo dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Necesse est enim cum verum loquimur, id est, quod scimus loquimur, ex ipsa scientia quam memoria tenemus, nascatur verbum scientia de qua nascitur. Formata quippe cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est quod in corde dicimus: quod nec graecum est, nec latinum, nec linguae alicujus alterius; sed cum id opus est in eorum quibus loquimur perferre notitiam, aliquod signum quo significetur assumitur. Et plerumque sonus, aliquando etiam nutus, ille auribus, ille oculis exhibetur, ut per signa corporalia etiam corporis sensibus verbum quod mente gerimus innotescat. Nam et innuere quid est, nisi quodam modo visibiliter dicere? Est in Scripturis sanctis hujus sententiae testimonium; nam in
Abbreviated transcription (Latin):
dens. que autem ꝓcedunt inquitde
oe decorde exeunt:⁊ ea coinquinãt
hominem. De corde enim excunt oo¬
gitationes male & cet̾a. Qd hac expo¬
sitione lucidius: Nec tam̃ qr dicimꝰ
locutiones cordis eẽ cogitationes:
corpus hȩc fuint: aliud ẽ locutio aliud
uisio. Intus autem cum cogitamus
utrumq unum ẽ. Sic̃ auditio ⁊iusio
duo quedã s̃ inter se distantia insen¬
sib corporis. In animo aũt ñ ẽ altud
atq aliud uide &e audire. Ac ꝑh̾cum
locutio foris ñ uideatur. s pocius
audiatur. locutiones tam̃ interiores
intra se. Hic blasphemat. Dcinde sub¬
iunx̃. & cum uidisset iħc cogitatio¬
nes eoꝵ. Uidit gͦ ꝙ dixer̃. uidit enĩ
cogitatione sua cogitationes eoꝵ:
quas illisoli se putabant uid̾e. Qͥs
anteꝗͣ sonoꝵ eius imagines cogita¬
tione uoluantur. hẽ enim qd ad
nullã ꝑtince linguam. earum scił¬
quȩ lingue appellantur gentium
quaꝵ nr̃a latina ẽ. Quisquis inqͣm
hoc intelligere pot̃. iam pot̃ uiłe

Expanded text:
unt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. De corde enim exeunt cogitationes malae , etc. Quid hac expositione lucidius? Nec tamen quia dicimus locutiones cordis esse cogitationes, corpus haec fiunt, aliud est locutio, aliud visio: intus autem cum cogitamus, utrumque unum est. Sicut auditio et visio duo quaedam sunt inter se distantia in sensibus corporis, in animo autem non est aliud atque aliud videre et audire: ac per hoc cum locutio foris non videatur, sed potius audiatur, locutiones tamen interioresintra se, Hic blasphemat; deinde subjunxit, Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum. Vidit ergo quae dixerunt. Vidit enim cogitatione sua cogitationes eorum, quas illi soli se putabant videre. 19.antequam sonorum ejus imagines cogitatione volvantur: hoc enim est quod ad nullam pertinet linguam, earum scilquae linguae appellantur gentium, quarum nostra latina est: quisquis, inquam, hoc intelligere potest, jam pote
Abbreviated transcription (Latin):
Qd utiq qͥ dixit hanc ꝓculdubio
q̃ nunc ẽ dissimilitudmẽ attendic:
nec tunc naturae illi erimus eqͣles.
Semꝑ enim natura minor ẽ facien¬
te quȩ facta ẽ. & tunc quid̃ u̾bum
nr̃m ñ erit falsum: qr neq m̃tiem᷑
neq fallemur. fortassis &̃ ñ erunt
inalia euntes atq̃ redeuntes: seb
omnẽ scientiam nr̃am unosimul
conspectu uidebimus. Tam̃ cum
& hoc fuerit si oe ħ fuerit. formata
erit ereatura q̃ formabił fuit. ut
nicħ iamdesit eius forme ad quã
ꝑuenire deb̾et. s tamen cocquanda
ñerit illi simplicitati. uͥ ñ forma¬
bile aliquid formatum uł reforma¬
tum ẽ. s forma neq informis neq
formata ipsa sͥ eterna ẽ immutabi¬

Expanded text:
quod utique qui dixit, hanc procul dubio quod utique qui dixit, hanc procul dubio quae nunc est dissimilitudinem attendit, nec tunc natura illi erimus aequales. Semper enim natura minor est faciente, quae facta est. Et tunc quidem verbum nostrum non erit falsum, quia neque mentiemur, neque fallemur: fortassis etiam volubiin alia euntes atque redeuntes, sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus: tamen cum et hoc fuerit, si et hoc fuerit, formata erit creatura quae formabilis fuit, ut nihil jam desit ejus formae, ad quam pervenire deberet: sed tamen coaequanda non erit illi simplicitati, ubi non formabile aliquid formatum vel reformatum est, sed forma neque informis, neque formata ipsa ibi aeterna est immutabi
Abbreviated transcription (Latin):
uappter itã dr̃ illud dĩ u̾bum
ut dĩ cogitatio ñ dicatur. nea¬
liquid eẽ quasi uolubile credatiR
indo. ꝙ nune accipiet. nẽ recipiet
formam ut u̾bum sit. eamq possit
amittere. atq informit̃ quodamiñ
uolutari. Bene quippe nouerat ul
&e ium cogitationis inspexerat lo¬
cutor egregius qui dixit in carmi¬
ne. Secumq uolutat euentus belli
uarios. idẽ cogitat. Nongͦ ille dĩ
filius cogitatiodĩ. s uerbum dĩ dr̃
Cogitatio quippe nr̃a ꝑueniens ad
id ꝙ scimus atq inde formata. u̾bũ
nr̃m uerum ẽ. & idõ uerbum dĩ si¬
ne cogitatione dĩ debet intelligi.
ut forma ipsa simplex intelligat᷑.
possit informe. Dicuntur quid̃ cẽ
in scͥpturis scĩs cogitationes dĩ .s
co locutionis mͦ quoibi ⁊ obluriodĩ
dr̃. quȩ utiq ad ꝓprietatem in deo
nulla ẽ. Quamobrem cum tanta
sit nunc in isto enigmate dissimi¬
litudo dĩ & uerb dĩ in qͣ tam̃ non¬
nulla similitudo comꝑta ẽ. illud
rimus qñ eum uidebimꝰ sicuti est.

Expanded text:
uapropter ita dicitur illud Dei Verbum, ut Dei cogitatio non dicatur, ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat, nunc recipiat formam, ut verbum sit, eamque possit amittere, atque informiter quodam modo volutari. Bene quippe noverat verba, et vim cogitationis inspexerat locutor egregius, qui dixit in carmine, Secumque volutat Eventus belli varios: id est, cogitat. Non ergo ille Dei Filius cogitatio Dei, sed Verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra perveniens ad id quod scimus, atque inde formata, verbum nostrum verum est. Et ideo Verbum Dei sine cogitatione Dei debet intelligi, ut forma ipsa simplex intelligatur,possit informe. Dicuntur quidem etiam in Scripturis sanctis cogitationes Dei; sed eo locutionis modo, quo ibi et oblivio Dei dicitur, quae utique ad proprietatem in Deo nulla est. 26. Quamobrem cum tanta sit nunc in isto aenigmate dissimilitudo Dei et Verbi Dei, in qua tamen nonnulla similitudo comperta est; illud sicuti est
Abbreviated transcription (Latin):
reb de quib loquimur. ñ in uerbo
nr̃o uera sunt: quia u̾bum uerum
ñ ẽ. nisi qd de req̃ scitur gignitur.
falsum ẽ gͦ istomodo uerbum nr̃m.
ñcum m̃timur s cum fallimur. Cũ
autem dubitamꝰ ñdum ⁊ uerbũde
re de qͣdubitamus: s de ipsadubita¬
tione uerbum ẽ. Quamius cñi ñ no¬
uerimus anuerum fit uñ dubita¬
mus: tamen dubitare nos nouunꝰ¬

Expanded text:
rebus de quibus loquimur, non in verbo rebus de quibus loquimur, non in verbo nostro vera sunt; quia verbum verum non est, nisi quod de re quae scitur, gignitur. Falsum est ergo isto modo verbum nostrum, non cum mentimur, sed cum fallimur. Cum autem dubitamus, nondum est verbum de re de qua dubitamus, sed de ipsa dubitatione verbum est. Quamvis enim non noverimus an verum sit unde dubitamus, tamen dubitare nos no
Abbreviated transcription (Latin):
s. que ipse filius nouit in se ipso ⁊¬
unt gͦ inuicem paterce filius .s. il
gignendo ille nascendo. E om̃iaq̃
in eorum scientia. ineoꝵ sapientia.
eorum cẽntia. unusquisq eoꝵ sirt
uidet. ñ particłatim aut singillati
uelut alternante conspectu hinc il¬
luc & inde huc: & rursus inde ual
inde in aliud atq aluid. ut aliqua
uide ñ possit nͥ ñ uidens abia. s tt
dixi simul omia uident. quoꝵ milũ¬
ẽ ꝙ ñ semꝑ uident. Uerbum auttms
nr̃m illud ꝙ ñ ht̃ sonum. neq cogi¬
tationem soni. s eius rei ꝗͣuidendo
intus dicimus. & idõ nullius lingue
ẽ. atq inde utcumq simile ẽ in boc
tum ẽ. Nr̃m gͦ tale uerbumq inue¬
nimus eẽ. ut cumq illi simile. qͣn¬
tum sit oẽ dissimile. sic̃ a nob̃ dici po¬
tuerit non pigeat intueri.
umqͥd uerbum nr̃m de sola sci¬
entia nr̃a nascitur: Nonne ml¬
ta dicimus &̃ q̃ nescimus: necdub¬
tant̃ ea dicimus. s ueracẽ arbitꝰ¬
tes. Que si forte uera sunt in ipsis

Expanded text:
e Filius novit in se ipso. Sciunt ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia: sed, ut dixi, simul omnia videt, quorum nud non semper videt. 24. Verbum autem nostrum illud quod non habet sonum neque cogitationem soni, sed ejus rei quam videndo intus dicimus, et ideo nullius linguae est; atque inde utcumque simile est in hoc tum est: nostrum ergo tale verbum, quod invenimus esse utcumque illi simile, quantum sit etiam dissimile sicut a nobis dici potuerit, non pigeat intueri.umquid verbum nostrum de sola scientia nostra nascitur? Nonne multa dicimus etiam quae nescimus? Nec dubitantes ea dicimus, sed vera esse arbitrantes: quae forte si vera sunt, in ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
dendim᷑ qui concessꝰ ẽ huic uite. ꝑ
speculum scit mnenigmate laborare
nos: ut quomͦc̃q uideamꝰ: Nom̃ qͥppe
hic ñ sonarce enigmatis. sieẽt facilitaᷤᷤ
enim ñ uidet cogitationẽ suamẽt
quis uidet cogitationem suã. Nono¬
culis carnalib dico. s ipso int̾iore con¬
spectu: quis ñeam udet. & quis eam
uidet: q̃nquid cogitatio uisio ẽ ani¬
mi quedam. siue assint ea quȩ ocłis
qͦ corpr̃alib uideantur. uł cet̾is senti¬
antur sensib siie ñ assint. & eoꝵ si¬
militudines cogitatione cernantur:
siue nicħ eoꝵ s ea cogitentur quȩ nec
corpr̃alia s̃. nec corpr̃alium similitu¬
dines. sic̃ uirtutes & uiciaͥ si c̃ ipsa
deniq cogitatio cogitat᷑ isiue illa
q̃ ꝑ disciplinas traduntur libalesq
doctrinas. siue om̃ium istoꝵ causȩ
suꝑiores. atq rationes. innatura
ummutabili cogitenturꝵ:ͥ siue c̃ẽ ma¬
la ⁊ bona uera ac falsa cogitemusł
ñ consentiente sensu uł errante con¬
sensu:¬

Expanded text:
modo, qui concessus est huic vitae per speculum, scilicet in aenigmate laborare nos, ut quomodocunque videamus. Nomen quippe hic non sonaret aenigmatis, si esset facilitas enim non videt cogitationem suam? et quis videt cogitationem suam, non oculis carnalibus dico, sed ipso interiore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; sive istorum omnium causae superiores atque rationes in natura immutabili cogitentur; sive etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente sensu, vel errante consensu
Abbreviated transcription (Latin):
u u̾bi nr̃i uł contemplatione uel
oꝑatione mendacium. Uerum hec
huius imaginis ẽ quandoq fut᷑a
ꝑfectio. Ad hanc consequendam nos
erudit magister bonus fide xp̃iana
pietatisq doctrina. ut reuelata facie
a legis uelamine qd ẽ umbra fut᷑oꝵ
głam domini speculantes. ꝑspecłim
scit intuentes. in eandem imaginẽ
uerbis disputationẽ. Cum gͦ hac tͣns¬
formatione ad ꝑfectum fuerit. hec
imago renouata: similes dõ erimꝰ¬

Expanded text:
verbi nostri vel contemplatione vel operatione mendacium. Verum haec hujus imaginis est quandoque futura perfectio. Ad hanc consequendam nos erudit magister bonus fide christiana pietatisque doctrina, ut revelata facie a Legis velamine quod est umbra futurorum, gloriam Domini speculantes, per speculum scilicet intuentes, in eamdem imaginem verbis disputationem. 21. Cum ergo hac transformatione ad perfectum fuerit haec imago renovata, similes Deo erim
Abbreviated transcription (Latin):
ñ . ñ: & idõ uerbum hoc uere ueritaᷤᷤ
est. Qm̃ quicquid ẽ in ea scientia
de qua ẽ genitum. & in ipsoẽ. Qd
auteminea ñẽ. siec in ipso ẽ. Et fal¬
sum hab̾e aliquid ħ uerbum nũqͣm
pot̃. quia immutabiliter sic se haboe
ut se habet dequo ẽ. Don enim pot̃
filius a se facere quicquam nͥ qd iri¬
dit patrem facientẽ. Potenter h nõ
pot̾. Nec ẽ infirmitas ista s firmi¬
tas: qua falsa ẽẽ non pot̾ ueritas.
Nouit itaq om̃ia ds̃ pater in se ipso.
nouit infilio. S in se ipso tanquam
se ipsum. infilio tanꝗͣ uerbum su¬
um ꝙ ẽ de his om̃ib quȩ s̃ in seip¬
so om̃ia. Similit̃ nouit & filius oĩa
in se scił tanꝗͣ ea que nata sunt ꝓ
his quȩ pater nouit inse ipso. In

Expanded text:
Non, non . Et ideo Verbum hoc vere veritas Non, non . Et ideo Verbum hoc vere veritas est: quoniam quidquid est in ea scientia de qua genitum est, et in ipso est; quod autem in ea non est, nec in ipso est. Et falsum habere aliquid hoc Verbum nunquam potest: quia immutabiliter sic se habet, ut se habet de quo est. Non enim potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Potenter hoc non potest, nec est infirmitas ista, sed firmitas, qua falsa esse non potest veritas. Novit itaque omnia Deus Pater in se ipso, novit in Filio: sed in se ipso tanquam se ipsum, in Filio tanquam Verbum suum, quod est de his omnibus quae sunt in se ipso. Omnia similiter novit et Filius, in se scilicet, tanquam ea quae nata sunt de iis quae Pater novit in se i
Abbreviated transcription (Latin):
mus. &̃ si nesciamus neq sapiamꝰ
ea quȩ aliunde didicimus. Propter
h sic̃ nr̃a scientia illiscientiȩ dĩ. sic
ox nr̃m uerbum ꝙ nascitur de nr̃a
scientia dissimile ẽ illi u̾bo dõ ꝙ
natum est de patris ẽentia. Taleest
aũt ac si dicerem de patris scientia.
de patre scientia de patre sapientia.
erbum gͦ dĩ patris. unige. ¶xnii¬
nitus filius ꝑom̃ia pat̾ simił
& equalis ds̃ de dõ lumen de lumi¬
ne. sapientia de sapientia. eẽntia
de cẽntia ẽ. Hoc omnino qd̾ pat̃ ñ
camen pater. quia iste filius ille pat̾.
ac ꝑ ħ nouit omnia que nouit pat̾.
s ci nosse de patre ẽ. sicut ẽẽ. Dosse
enim & ẽẽ ibi unum ẽ: & idõ patri
sicut ẽẽ non ẽ afilio. ita nec nosse.
Pinde tanquam se ipsum dicens
pater. genuit u̾bum sͥ equale ꝑoĩa.
Non enim se ipsum integre ꝑfecceq
dixisset: si aliquid minus aut am¬
plius eẽt in eius u̾bo quam in ipso.
Ibi summe illud agnoscitur. est est.

Expanded text:
mus, etiam si nesciamus, neque sapiamus ea quae aliunde didicimus. Propter hoc, sicut nostra scientia illi scientiae Dei, sic et nostrum verbum quod nascitur de nostra scientia, dissimile est illi Verbo Dei quod natum est de Patris essentia. Tale est autem ac si dicerem, De Patris scientia, ressius, De Patre scientia, de Patre sapientia.Verbum ergo Dei Patris unigenitus Filius, per omnia Patri similis et aequalis, Deus de Deo, lumen de lumine, sapientia de sapientia, essentia de essentia; est hoc omnino quod Pater, non tamen Pater; quia iste Filius, ille Pater. Ac per hoc novit omnia quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque dixisset, si aliquid minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in ipso. Ibi summe illud agnoscitur, Est, est;
Abbreviated transcription (Latin):
iħe cogitationes coꝵ: respondens dñ
ad illos. Quid cogitatis incordibus
ur̃is: Quale ẽ in libro sapientie dre¬
r̃ cogitantes: tale hic ẽ cogitauert̃
dicentes. & illicenim & hic ostendñ
intra se atq incorde suodic̾e:. ideẽ co¬
gitando dicere. Dixer̃ quippe intͣ se
& dictum ẽ eis quid cogitatis. Ꝙ de
illo diuite. cuius uberes fructus ager
attulit. ait ipse dominus. & cogia¬
bat intͣ se dicens. Quedã gͦ cogitan¬
ones locutiones s̃ cordis: uͥ & os cẽdo¬
minus ostendit cum ait. Non qdm
trat inos comquinat hominẽ: sed
qd̃ ꝓcedit ex ore hoc coinquinat ho¬
minem. Una sententia duoquedam
hominis ora complexus ẽ: uinumcor¬
por.s. alterum cordis. Nam utiq ũ̾n
illi hominẽ putauerant in quinari.
in os intrat corprĩs. Uñ aũt dñs diẽ
inquinari hominẽ de cordis ore ꝓce¬
dit. Ita quippe exposuit ipse ꝙ dire¬
rat. Nam paulopꝰ de hac re discipii¬
lis suis adhuc ce uos inquit sine
intellectu estis: ñ intelligitis quia

Expanded text:
 respondens dixit ad illos: Quid cogitatis in cordibus vestris ? Quale est in libro Sapientiae, Dixerunt cogitantes; tale hic est, Cogitaverunt dicentes. Et illic enim et hic ostenditur, intra se atque in corde suo dicere, id est, cogitando dicere. Dixerunt quippe intra se, et dictum est eis, Quid cogitatis? Et de illo divite cujus uberes fructus ager attulit, ait ipse Dominus, Et cogitabat intra se, dicens . 18. Quaedam ergo cogitationes locutiones sunt cordis, ubi et os esse Dominus ostendit, cum ait: Non quod intrat in os coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. Una sententia duo quaedam hominis ora complexus est, unum corporis, alterum cordis. Nam utique unde illi hominem putaverant inquinari, in os intrat corporis: unde autem Dominus dixit inquinari hominem, de cordis ore procedit. Ita quippe exposuit ipse quod dixerat. Nam paulo post de hac re discipulis suis: Adhuc et vos, inquit, sine intellectu estis? Non intelligitis quia
Abbreviated transcription (Latin):
precedit. ⁊gignitur de scientia quȩ
mance in animo: qñ ead̾ scientia iatꝰ
dr̃ sicuti ẽ. Simillima ẽ enum uisio
agnoscitur. ẽ ẽ. ñ ñ. Sic accedit qͣn¬
tum pot̃ ista similitudo imaginis
factȩ. ad illã similitudinẽ unaginiᷤ
natȩ. qua dĩ filius patri ꝑom̃ia sub¬
stantialiter simił predicat᷑. Anim

Expanded text:
a quae manet in animo, quando eadem scientia intus dicitur, sicuti est. Simillima est enim visio agnoscitur, Est, est; Non, non . Sic accedit, quantum potest, ista similitudo imaginis factae ad illam similitudinem imaginis natae, qua Deus Filius Patri per omnia substantialiter
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit tanquã a dñi sp̃u: osten¬
dit gr̃a dei nob conferri. tam opta¬
bilis transformationis bonũ .IX.¬
dit in enigmate. multis ħ incognitũ
ẽ. qui eas litteras nesciunt. in quib
ẽ doctrina quedã de locutionũ mod.
qͦsgreci tropos uocant: eoq greco uo¬
cabulo oe nos utimur ꝓlatino: Siẽ
enim schemata usitatius dicimus
ꝗͣ figuras ita usitatius tropos quã
modos: Singłoꝵ aũt modoꝵ siue tro¬
poꝵ nomina ut singła singłis refe¬
rantur difficillimũ ẽ & insolentissi¬
mum latine enunciare: Uñ quidͥ
lum ponere. circumloquendo inter¬
pretati s̃. dicentes: quȩ s̃ aliud exalio
significantia: Huius aũt tropi idẽ
allegorie. plures s̃ species: in quib
est etiam qd̃ dr̃ enigina: Definitio
aũt ipsus nominis generat: om̃s c̃
species complectatur necesse ẽ: Acꝑ

Expanded text:
adjunxit, tanquam a Domini Spiritu; ostenadjunxit, tanquam a Domini Spiritu; ostendit gratia Dei nobis conferri tam optabilis transformationis bonum.dit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidalum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur
Abbreviated transcription (Latin):
Satisq apparoe. apłm aspeculo. ñ aspe¬
cula. dixisse głam domini speculante:
Qd uͦ ait in eandem imaginẽ trans.¬
formamur utiq imaginem d̃i uult
umago ẽ ce gła dĩ. sicut alibi dixit:
Uirquidem ñdebet uelare caput: cũ
sit imago & gła dĩ: De quib uerbis
iam in libro duodecimo disseruimꝰ.
Transformamur gͦ dix̃ de forma iti
formam mutamur. atq transimus
de forma obscura. informam luci-¬
dam: qr & ipsa obscura imago dei
homines creati sumus. p̃stantiores
cet̾is animalib: De ipsa quippe
natura humana scriptum ẽ: Uir
quid non debet uelare caput cum
sit imago & gła dĩ : Que natura in
reb creatis excellentissima. cum asuo
creatore abimpiecate iustificatur:
a deformi forma. formosam tͣnsfor¬
matur informam: Est quippe et
in ipsa impietate quantomagis dãp¬
nabile uicium: tanto certiꝰ natura
laudabilis: Q ꝓpter ħ addidit de
sumus: ingłam qua similes ei erimꝰ

Expanded text:
satisque apparet Apostolum a speculo, non a spesatisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult imago est et gloria Dei, sicut alibi dicit, Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana dictum est, Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, desumus, in gloriam qua similes ei erimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tione mea exardescet ignis: ut q̃rã
faciem tuam semꝑ:. UIII.
ncorporalem sub̃am scio ẽẽ sapi-¬
entiam. & lumen ẽẽ in qͦ uidentur
que ocłis carnalib ñ uidentur. &
tam̃ uir tantus tamq spãlis. iii¬
demus mnc inquit ꝑspeculũ in e-¬
nigmate: tunc aũt facie ad faciem:
Quale sit & quiͦd sit. hspeculũ si que¬
ramus: ꝓfecto illud occurrit. ꝙ in¬
g facere conati sumus. ut ꝑhanc
imaginem qͦd nos sumus. uidẽmꝰ
uteumq a qͦ facti sumus. tanquã
att idemapłs: Nos autem reuelata
facie głam dĩ speculantes. in eandẽ
imaginem transformamur. de gla
ingłam: tanqͣ a domini sp̃u. Specu¬
lantes dix̃ ꝑspeculum uidentes ñ
de specula ꝓspicientes: qd in greca
lingua non ẽ ambiguum. uñ in
latinam linguã translatȩ s̃ aplicȩ
luterȩ: Ibi quippe speculum uͥappa-¬
rent imagines rerum. abspecula de
cuius altitudine longuis aliquidi¬
tuemur: &̃ sono uerbi distat õm̃o:

Expanded text:
tione mea exardescit ignis, ut quaeram tione mea exardescit ignis, ut quaeram faciem tuam semper.am scio esse sapientiam, et lumen esse in quo videntur quae oculis carnalibus non videntur: et tamen vir tantus tamque spiritualis, Videmus nunc, inquit, per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Quale sit et quod sit hoc speculum si quaeramus, profecto illud occurrit, ergo facere conati sumus, ut per hanc imaginem, quod nos sumus videremus utcunque a quo facti sumus, tanquam t idem apostolos: nos autem reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tamquam a domini splantes dixit, per speculum videntes, non de specula prospicientes. Quod in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino;
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝓferendis ualent plurimũ: ñ
solet corum ꝓuidentia. s memoria
predicari: fieri ista in animo. ułab
animonr̃o nouimnus. & certissims
sumus: Quomͦ aũt fiant. quanto
attentius uoluerimꝰ aduertere.
tantomagis nr̃ oe sermosuccũbit.
& ipsa ñ ꝑdurat intentio: ut adli¬
quictum aliqͥd nr̃a intelligentia
⁊ si ñ lingua ꝑueniat: & putamꝰ
nos utrum dĩ prouidentia cade
sit quȩ memoria. & intelligentia.
qui non singula cogitando aspicit.
s una et̃na & immutabili atq in¬
effabil uisione. complectitur cunc¬
ta quȩ nouit: tanta m̃tis infirmi¬
tate posse comp̃hendẽ: In hac gͥ
difficultate ⁊ angustiis: libet excla¬
mare ad dm̃ uiuum: Mirificata ẽ
scientia tua ex me: inualuit nec po¬
tero adillam: Ex me quippe intelli¬
go quam sit mirabił &e incomp̃hen¬
sibilis scientia tua qua me fecist:
quando nec me ipsum comp̃hendẽ
ualeo quem fecisti. ⁊ tam̃ inmedita-¬

Expanded text:
ita proferendis valent plurimum, non ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem squi non singula cogitando aspicit, sed una et aeterna, et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me, invaluit et non potero ad illam . Ex me, inquit, intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua qua me fecisti, quando nec meipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in medita
Abbreviated transcription (Latin):
sensib ut intelligentie nr̃e assunt.
possumus urcumq conspicere:ea
uͦ quȩ absunt. & tamen affuerunt.
ꝑ memoriam nouimus. q̃ obliti
non sumus. nec ex futuris p̃terita.
s futura ex preteritis. ñ tñ firma
cogniti one conicimus: Nã quas¬
dam cogitationes nr̃as. quas fut᷑as
uelut manifestus atq certius pri¬
mas quasq prospicunus. memori¬
a faciente idagimus. cumagere ua¬
lemus quantum ualemus: q̃ ui¬
dentur ñ ad ea q̃ futura st̃. s ad p̃te¬
rita ꝑtinere: Qł licet exꝑiri meis
dictis uł canticis: quorum seriem
memorit̃ reddim. Nisi enim pre¬
uidẽmus cogitatione qͦd sequitur
ñ utiq diceremus: Q tñ ut preui¬
deamus. ñ ꝓuidentia nos instruit.
s memoria: Nam donec finiatur
om̃e qd dicimus siue canimus. ni¬
chil est ꝙ ñ prouisum ꝓspectũq
proferatur: & tñ cum id agimus.
ñ dicimus ꝓuidenter. s memorit̃
canere uł dicere: & qui ħ in multis

Expanded text:
sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, sensibus vel intelligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis di. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod non provisum prospectumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter, sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis
Abbreviated transcription (Latin):
de patre de quo natus ẽ: Sp̃c etiam
sc̃s quia sapientia. procedens de sa¬
pientia: non patrem h̃t memoriã.
& filium intelligentiam.⁊ se dilecti¬
onem: Neq enim sapientia eẽt. si
alius ei meminisset eiq alius intel¬
ligeret: ac tantumm sͥ ipse diliger&:
S ipse habet hec tria: & ea sic haboe.
ut hec ipsa ipse sit Ueruntam̃ ut ita
sit: inde illi est. unde ꝓcedit: Quis
gͦ hominum pot̃ istam sapientiã
qͣ nouit ds̃ omnia. ita ut nec ea quȩ
dicuntur preterita ibi p̃tereant. nec
ea que dicuntur futura quasi desint
exspectentur ut ueniant. s & p̃teri¬
ta ce futura cum presentib sint cunc¬
ta presentia. nec singła cogitentur
& ab aliis ad alia cogitãdo transea¬
tur. s inuno c̃spectu simul p̃stosit
uniuersã. quis inquam hominum
comp̃hendit istam sapientiã ean¬
demq prudentiam. eandemq scien¬
tiam. qͣndoquidem a nob̃ nec nr̃a
comprehenditur: Ea quippe q̃ uł

Expanded text:
t, de quo natus est. Spiritus etiam t, de quo natus est. Spiritus etiam sanctus quia sapientia est procedens de sapientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe quae vel
Abbreviated transcription (Latin):
pater: de quo genitus filius ẽ: Quo¬
circa consequent̃ ẽ & intelligens
pater. ea qua ipse sua ẽ intelligen¬
tia: Neq enimeẽt sapiens. qͥñ eẽt
intelligens: filius aũt intelligentia
patͥs. de intelligentia genitus ꝙ ẽ
pat̃: Hoc & de memoria ñ inconue¬
nienter dici pot̃: Quomͦ ẽ enim sapi¬
ens. qui nicħ meminit. uł sui ñ me¬
minit. Pinde qr sapientia pat̃. sa¬
pientia filius. sicsibi meminit pat̾.
ita filius: & sic̃ sui oe filii meminit
pater. memoria ñfilii s sua: itasu
& patris meminit filius: memoria
ñ patris s sua: Dilectio quoq ubi
nulla ẽ. quis ullam dicat ẽẽ sapien¬
tiam: Ex qͦ colligitur ita ẽẽ patrẽ
dilectionem suam. ut intelligentiã.
& memoriam suã: Ecce gͦ tria illa.
id ẽ memoria. intelligentia. dilectio.
genita de sapientia: sic̃ nec pater
ita nec pater ei meminit. nec sp̃c
sc̃s̃ ei diligit. sedipse sͥ: Suaenim ẽ
& ipse memoria. sua intelligentia.

Expanded text:
Pater, de quo genitus est Filius. QuoPater, de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non meminit? Proinde, quia sapientia Pater, sapientia Filius, sicut sui meminit Pater, ita et Filius: et sicut sui et Filii meminit Pater, memoria non Filii, sed sua; ita sui et Patris meminit Filius, memoria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et memoriam suam. Ecce ergo tria illa, id est, memoria, intelligentia, dilectio genita de sapientia, sicut nec Pater  ipse sibi; ita nec Pater ei meminit, nec Spiritus sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia,
Abbreviated transcription (Latin):
& se& patrem. & filium. tanquam
memoria sit pater. & sua. & filii. et
sp̃c sc̃i : filius aũt intelligentia. et
hȩc in illa trinitate opinari. uł affir¬
mare p̃sumat: Si ti solus ibi filiꝰ in¬
scõ: ad illam reditur absurditatẽ. ut
pater ñ sit sapiens de se ipso.s de
filio: nec sapientia sapientiam ge¬
nuerit. s ea sapientia pat dicatur
sapiens eẽ quam genuit Ubi enim
non ẽ intelligentia: nec sapientia
pot̃ ẽẽ: Ac ꝑhoc si pater ñ intelligit
ipse sͥ sed filius intelligit patri: ꝓ¬
fecto filius patrem sapientẽ ẽẽ fac̃:
& si hoc ẽ deo ẽẽ quod saꝑe. & ea illz
cẽntia est que sapientia. ñ filius a
patre quod uerum ẽ. s afilio pociꝰ
habet pater eẽntiam: quod absurdis¬
simum atq falsissimum ẽ: Hanc
absurditatẽ nos in libro septimo
discussisse. conuicisse. abiecisse: cer¬
tissimum ẽ: Est gͦ ds̃ pater sapiens.
ca qua ipse sua ẽ sapientia: & filiꝰ
sapientia patris de sapientia ꝙ ẽ

Expanded text:
et Patrem et Filium: tanquam memoria sit Pater et sua et Filii et Spiritus sancti, Filius autem intelligentia et shaec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius insancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est
Abbreviated transcription (Latin):
merata atq digesta s̃. id ẽ eternus.
immortał. incorruptibił. immu¬
tabilis. unũ aliquid eligamus: qr
unum .iiii. ista significant. sic̃ iam
disserui: ne ꝑmulta distendatur
intentio. ⁊ illud potus qd positũ
est prius. id÷ eternus Hoc facia¬
sapiens potens. speciosus. ⁊ qm̃u
ia qualis cumq inẽ ⁊ pecori. cui
sapientia ñ inest: duo uͦ ista sapi¬
entia scił atq potentia ita s̃ int̃
st in homine comꝑata: ut scã scͥp¬
tura diceret. melior ẽ sapiens quam
fortisspeciosa porro ⁊̃ corꝑa dici so-¬
lent: Unum ex his.iiͦii. quȩ diges¬
simus sapiens eligatur: quamuis
hec.iiͦiͦi. indeo ñ inequalia dicenda
sint: Nomina enimiiͬͬi. res autẽ
una ẽ: De terciis uͦ ultimis quatu¬
or. quamuis in dõ idem sit iustum eẽ
qd bonum. qd beatum. idẽq sp̃m eẽ.¬

Expanded text:
merata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciasapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpora dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, idemque sp
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. nec qñ silentio cogitat᷑. Omĩĩ nãꝙ
sonantiũ uerba linguarum ⁊̃ insilt¬
tio cogitantur: E carmina ꝑeurruntꝰ
animo. tacente ore corpr̃is. Nec soli
numeri sillabarum. uerum cẽ modi
cantilenarum. cum sint corpr̃ales
⁊ adeum qui uocatur auditus seasũ
corporis ꝑtinentes. ꝑ incorporeas qͣs¬
dam imagines suas p̃sto s̃ cogitan¬
tib. & tacite cuncta ista uoluentib
s transeunda s̃ hec. ut ad illud ꝑue¬
niatur hominis u̾bum. ꝑcuius qua¬
lemcumq similitudinẽ sic̃ menig¬
mate uideatur. uteun.q dĩ u̾bimn
ñ illud ꝙ factum ẽ ad illum uł illũ
aũt dĩ crescebat ce multiplicabatta
oe de quo iterum dictum ẽ. Igitur
fides ex auditu. auditus aũt ꝑ u̾br̃
nob̃ uerbum auditus dĩ accepistis
ñ ut uerbum hominum. s sic̃ uere
ẽ u̾bum dĩ. Et innumerabilia situ¬
lit̃ in scͥpturis dicunt᷑ de dĩ u̾bo qdis
sonis multarum diu̾saꝵq linguaꝵ
ꝑcorda ce ora disseminatur huimar

Expanded text:
 nec quando silentio cogitatur. Omnium namque sonantium verba linguarum etiam in silentio cogitantur, et carmina percurruntur animo, tacente ore corporis: nec solum numeri syllabarum, verum etiam modi cantilenarum, cum sint corporales, et ad eum, qui vocatur auditus, sensum corporis pertinentes, per incorporeas quasdam imagines suas praesto sunt cogitantibus, et tacite cuncta ista volventibus. Sed transeunda sunt haec, ut ad illud perveniatur hominis verbum, per cujus qualemcumque similitudinem sicut in aenigmate videatur utcumque Dei Verbum: non illud quod factum est ad illum vel illum autem Dei crescebat et multiplicabatur ; et de quo iterum dictum est, Igitur fides ex auditu, auditus autem per vernobis verbum auditus Dei, accepistis non ut verbum hominum, sed sicuti est vere verbum Dei . Et innumerabilia similiter in Scripturis dicuntur de Dei verbo, quod in sonis multarum diversarumque linguarum per corda et ora disseminatur humana.
Abbreviated transcription (Latin):
hec. ut corpora cogitanda sunt. Nõ
gͥ anima. s quod excellit mnanima:
mens uocatur: Numqͥdaũt possu¬
mus dicere triitatẽ sicẽẽ in dõ ut
aliquid dĩ sit nec ipsa sit ds̃: Qua¬
ꝓpter singulus quisq homo. qui
non sccłm om̃ia quȩ ad naturamꝑ
tinent eius. s scđd̾m solam m̃tem
ẽ trinitatis inm̃te: Trinitas uͦilla
cuius imago ẽ. nicħ aliudẽ tota qͣ
ds̃ : nicħ aliud ẽ tota quam trinitas
nec aliquid ad naturam dĩꝑtinet.
quod ad illam ñ ꝑtineat trinitatem
& tres ꝑsone sunt unius ẽẽntiȩ. ñ
sic̃ singulus quisq homo una ꝑso¬
na: Itemq in hoc magna distantia
est. quod siue m̃tẽ dicamus in homi
ne. eiusq noticiam. ⁊ dilectionẽ siue
memoriam. intelligentiã uoluntatẽ.
nicħ m̃tis meminimus. nͥ ꝑ memo¬
riam: nec intelligimus nͥ ꝑ intelli¬
gentiam: nec amamꝰ nͥ ꝑ uolunta¬
tem: At uͦ in illa trinitate. quis au¬
modo filium. nec sui nec patris me¬

Expanded text:
haec ut corpora cogitanda sunt. Non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed secundum solam mentem est trinitatis in mente. Trinitas vero illa, cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil aliud est tota quam Trinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem ne, ejusque notitiam et dilectionem, sive memoriam, intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus, nisi riam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis aueodemque modo Filium nec sui nec Patris me
Abbreviated transcription (Latin):
ñuideat. ubi nulla scientia ẽ. nul-¬
lomodo eẽ sapientiam: Aut uero
putandum ẽ. sapientiam que ds̃ẽ.
seure alia ⁊ nescire se ipsam uł dilige̾
cce gͦ trinitas. sapientia .UII.¬
scił & noticia sui. & dilectio sui:
Sic enim ⁊ inhomine inuenimus
trinitatẽ. id⁊ mentem. ⁊ noticiam
qua se nouit: & dilectionem qua se
diligit: S ħ tria ita sunt in homine:
ut non ipsa sint homo: Homo est
enum sic̃ ueteres definier̃. animal
rationale. mortale: Illa gͦ excellt̃
in homine. ñ ipsa sunt homo. Et
una ꝑsona. id ẽ singulus quisq hõ.
habet illa tria inmente: uł mentem:
Qd si cẽ sic definiamus hominem. ut
dicamus. homo ẽ suba rationalis. con¬
stans ex anuna & corpore: Don est
dubium hominem hab̃e animam
que ñ ÷ corpus: habere corpus ꝙ ñẽ
s hominis sunt. uł in homine sunt:
Detracto&e corpr̃e. si sola anima cogi¬
tetur: aliquid cius ẽ mens. tanquã
caput eius. uł ocłs. uel facies: S ñ

Expanded text:
non videat, ubi nulla scientia est, nulnon videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia , ergo trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui: sic enim et in homine invenimus trinitatem, id est mentem, et notitiam, qua se novit, et dilectionem, qua se diligit. Sed haec tria ita sunt iut non ipsa sint homo. Homo est enim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo. Et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod nosed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non