comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod mnc agitur non ꝑtinentibus. putasti aliquid ad iuuari. Hic
sunt et cȩteri. quoꝵ te mouere debet tanta consensio. Nonẽ. ista. si¬
cut stilo maledico scribis conspiratio ꝑditoꝵ. In ȩccła catholica doc¬
trinȩ sanȩ studiis claruerunt. spiritalibus armis muniti et accin¬
cti. stremia contra hereticos bella gesserunt. Perfunctis fidelit᷑ suę
dispensationis suȩ laboribus. inpacis gremio dormierunt. Unum
dicis egressum me ipsum significans. qui inse summã prelii sitã
optat intelligi. Ecce non ego unus. s tot ac tanti sci eruditiq doc¬
tores. tibi ꝓme uł mecũ. proq omnnũ nr̃m et tua ipsius si sapis.
salute respondent. non tibi sicut calumpniaris solum popłi mur¬
mur opponimus. quamquã et ipse popłs aduersus uos ꝓpterea
murmuret. quia non ẽ. talis quȩstio quȩ possit etiam cognicionem

Expanded text:
quod nunc agitur non pertinentibus, putasti aliquid adjuvari. Hic quod nunc agitur non pertinentibus, putasti aliquid adjuvari. Hic sunt et caeteri, quorum te movere debeat tanta consensio. Non est ista, sicut stilo maledico scribis, « conspiratio perditorum. » In Ecclesia catholica doctrinae sa nae studiis claruerunt; spiritualibus armis muniti et accincti strenua contra haereticos bella gesserunt; perfuncti fideliter suae dispensationis laboribus in pacis gremio dormierunt. « Unum » dicis « egressum, » me ipsum significans, « qui in se summam praelii sitam optat intelligi. » Ecce non ego unus, sed tot ac tanti sancti eruditique doctores, tibi pro me vel mecum, proque omnium nostrum et tua ipsius, si sapis, salute respondent. 31. Non tibi, sicut calumniaris, « solum populi murmur opponimus: » quanquam et ipse populus adversus vos propterea murmuret, quia non est talis quaestio, quae possit etiam cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
et nos didicimus et docemus. muta iam istam mentẽ. obliuisce¬
re huius erroris. et ꝓpe modum furoris quot indot actales uiroᷤ
manicheũ iaculabaris opprobriũ. si nesciens hoc fecistr: Cur non
miseram respuis impericiam: si sciens:cur non sacrilegã de po¬
nis audaciam: Conuinceris undiq. luce cdariora sunt destimonia
tanta scõꝵ. In quoꝵ conuentũ te introduxerim. conspice. Hic ẽ.
mediolanensis ambrosius. quem magister tuus pelagius tanta p̃¬
dicatione laudauit. ut diceret in libris eiꝰ precipue fidem lucere ro¬
manam. quia scriptoꝵ int̾ latinos flos quidam speciosus eni¬
tuit. ita ut eius fidem et purissimũ inscripturis sensum. rep̃hen¬
dere nec inimicus auderet. Hicẽ. et constantinopolitanus ioħes. quẽ
tu innumero eruditoꝵ ac scõꝵ excellentissimũ. in hac ipsa tua cui
respondeo disputatione posuisti. Hic ẽ. basilius cuiꝰ te uerbis. ad id

Expanded text:
, quod et nos didicimus et docemus: muta jam istam mentem, oblivisce, quod et nos didicimus et docemus: muta jam istam mentem, obliviscere hujus erroris, et propemodum furoris, quo in tot ac tales patres Manichaeum jacularis opprobrium. Si nesciens hoc fecisti, cur non miseram respuis imperitiam? si sciens, cur non sacrilegam deponis audaciam? 30. Convinceris undique: luce clariora sunt testimonia tanta sanctorum. In quorum conventum te introduxerim conspice. Hic est Mediolanensis Ambrosius, quem magister tuus Pelagius tanta praedicatione laudavit, ut diceret, « in libris ejus praecipue fidem lucere Romanam, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, ita ut ejus fidem et purissimum in Scripturis sensum reprehendere nec inimicus auderet. » Hic est et Constantinopolitanus Joannes, quem tu in numero eruditorum ac sanctorum excellentissimum in hac ipsa tua, cui respondeo, disputatione posuisti. Hic est Basilius, cujus te verbis ad id
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ semꝑ celebrauit erudicio. qui tam̃ ueritati auctoritatem non
suo tribuere consensu. s testimonium et głam decius susceꝑe con¬
sortio. nullũ prudentiũ conturbet conspiratio ꝑditoꝵ. Hec uerb.
tua quo ꝓficiunt. nisi ut appareat. uł quomͦ de hac causa scire
neglereris catholicoꝵ sententias sermonesq doctoꝵ. uł sieos nos¬
se curasti. qua fraude coneris circum uenire nescientes: Nam de
ratione et scarum scripturarũ auctoritate. ut nunc interim taceã.
hãccine sententiam qua negatis peccato primi hominis obnoxi¬
niis indicatur. immo econtrario puto quod iam uideas quan¬
tũ te opinio ista fefellerit. si tam non dolo agis. atq id ande iam
noueras. s ut melius de te credam. si nunc primũ ista cognos¬
cis. si de peccato primo hominis. quod eo sint obligati qui car¬
nalit̾ generantur infantes. nec eonisi spiritali regeneratione

Expanded text:
rorum semper celebravit eruditio, qui tamen veritati auctoritatem non rorum semper celebravit eruditio, qui tamen veritati auctoritatem non suo tribuere consensu, sed testimonium et gloriam de ejus suscepere consortio, nullum prudentum conturbet conspiratio perditorum. » Haec verba tua quo proficiunt, nisi ut appareat, vel quomodo de hac causa scire neglexeris catholicorum sententias sermonesque doctorum; vel si eos nosse curasti, qua fraude coneris circumvenire nescientes? Nam de ratione et de sanctarum Scripturarum auctoritate ut nunc interim taceam; hanccine sententiam, qua negatis peccato primi hominis obnoxiniis indicatur: imo e contrario puto quod jam videas, quantum te opinio ista fefellerit; si tamen non dolo agis atque id ante jam noveras. Sed ut melius de te credam; si nunc primum ista cognoscis, si de peccato primi hominis, quod eo sint obligati, qui carnaliter generantur infantes, nec eo nisi spirituali regeneratione
Abbreviated transcription (Latin):
non eum intelligi nisi ꝓpria uoluisse. hec eiꝰ tammulta testimo
ioħis constantinopolitani. tamquam tibi suffragaretur. testi¬
moniũ ꝓposuisti : An ut unum uerbũ quasi ab eo pret̾missũ.
uelut acuta calliditate captares. et tot uerboꝵ enis quibus
obruereris tam ingentem tibi aggerem commoueres: Intantum
in ꝓuidus. et in cautus. ut nec in ipsa omelia. ubi uix unum de quo
male intellecto decepti deciꝑetis. testimoniũ reꝑire potuistis. ad uer¬
deres scm̃ iohem constantinopolitanũ satis euidenter expressisse.
om̃s homines exceptis debitis ꝓpriis pat̾ni eẽ cyrographi debito¬
res. et tam̃ postea quam u̾ba eiꝰ int̾posunsti. quibus intentionem
tuã putasti aliquid adiuuari. sequeris et dicis. Cum igit᷑ liquido
cdareat hanc sanam et ueram ẽẽ sententiam. quam primo loco
ratio deinde scripturarum muniuit auctoritas. et quã scõꝵ ui¬

Expanded text:
non eum intelligi nisi propria voluisse, ejus tam multa testimonnon eum intelligi nisi propria voluisse, ejus tam multa testimonJoannis Constantinopolitani, tanquam tibi suffragaretur, testimonium posuisti? An ut unum verbum quasi ab eo praetermissum, velut acuta calliditate captares, et tot verborum ejus quibus obruereris, tam ingentem tibi aggerem commoveres? in tantum improvidus et incautus, ut nec in ipsa homilia, ubi vix unum de quo male intellecto decepti deciperetis, testimonium reperire potuisti, adverteres sanctum Joannem Constantinopolitanum satis evidenter expressisse, omnes homines exceptis debitis propriis paterni esse chirographi debitores. Et tamen posteaquam verba ejus interposuisti, quibus intentionem tuam putasti aliquid adjuvari, sequeris et dicis: « Cum igitur liquido clareat hanc sanam et veram esse sententiam, quam primo loco ratio, deinde Scripturarum munivit auctoritas, et quam sanctorum vi
Abbreviated transcription (Latin):
baptizati sumus sic exponit. ut dicat ita eum peccato mori qui
baptizatur in xp̃o. sicut carni mortuus ẽ. xp̃c: Quia in morte
xp̃i baptitari nichil ẽ. aliud quam peccato mori. Cui ergo pec¬
cato paruulus moritur. si originale non traxit: Anforte non
in morte xp̃i paruuli baptizantur. cum apl̃s non dixerit qui¬
dam. s quicũq baptitati sumus in xp̃o. in morte ipsius baptita¬
ti sumus: An quando baptitantur baptismate xp̃ianiͦ dicturi
dione suffocet. qui dicit hoc eẽ baptismum eis qui baptirant᷑
in xp̃o. quod crur et sepulchrũ fuit xp̃o. Ut quem ad modũ
ille mortuus ẽ. carne. sic et istos intelligamus mortuos esse
peccato: Etce eui uiro quam magno xpianȩ fidei. atq huius
catholici dogmatis defensori. uoluisti ur̃m dogma suppone¬
re. quasi dixerit paruulos primi hominis non inquinatos
ẽẽ peccato. cum dixerit parui eos non habere peccata. quȩ non

Expanded text:
baptizati sumus; sic exponit, ut dicat ita eum peccato mori, qui baptizati sumus; sic exponit, ut dicat ita eum peccato mori, qui baptizatur in Christo, sicut carne est mortuus Christus; quia in morte Christi baptizari nihil est aliud quam peccato mori? Cui ergo peccato parvulus moritur, si originale non traxit? An forte non in morte Christi parvuli baptizantur? cum Apostolus non dixerit, Quidam; sed, Quicumque baptizati sumus in Christo, in morte ipsius baptizati sumus. An quando baptizantur Baptismate christiano, dictutione suffocet, qui dicit hoc esse Baptismum eis qui baptizantur in Christo, quod crux et sepulcrum fuit Christo, ut quemadmodum ille mortuus est carne, sic et istos intelligamus mortuos esse peccato? Ecce cui viro, quam magno christianae fidei atque hujus catholici dogmatis defensori, voluisti vestrum dogma supponere, quasi dixerit, « parvulos primi hominis non inquinatos esse peccato; » cum dixerit, « eos non habere peccata: » quae
Abbreviated transcription (Latin):
ni mortis. Mors namq et hoc et illud est. sed eidẽ ñ ipsi sub¬
iacet. Sed hȩc quidem carnis xpͣi nr̃a aut̃ peccati. Quem ad¬
dum ergo illa ueraret hȩc. Numqͥd iã dubitare iam poteris
scđm iohannem tam longe eẽ asensu ur̃o. quam non recedit a sensu
catholico: Numquid in etus difputatione. quȩ exponit apłi locum
huic quęstioni quȩ int̾ nos uertitur ꝑ necessarium. ubi scriptum
ẽ. ꝑ unum hominẽ peccatum intrauit in mundum. et cętera qͦ
conexa sunt. alicubi redolet quod uos dicitis. ꝓpt̾ imitationẽ hoc
ẽẽ dictũ. non ꝓpt̾ carnalem natiuitatem: Nonne illo uno peccato
contaminata dicit ẽẽ omnia. et sic illud distinguit a cȩderis post¬
ea comiissis. introductisq peccatis. quȩ uos dicitis ad imitati¬
onẽ non ad ꝓpagationem ꝑtinere. ut non ulla tantũ. s et hoc
et illa ꝑ gr̃am xp̃i dicat interfici: Nonne de baptismate apłi u̾
ba ubi ait. quicumq baptitati sumus in xp̃o. in morte ipsius

Expanded text:
ni mortis . Mors namque et hoc et illud, sed non eidem ipsi subjacet: sed haec quidem carnis Christi, nostra autem peccati. Quemadmodum ergo illa vera, et haec » . 28. Numquid dubitare jam poteris sanctum Joannem tam longe esse a sensu vestro, quam non recedit a sensu catholico? Numquid in ejus disputatione, qua exponit Apostoli locum huic quaestioni quae inter nos vertitur pernecessarium, ubi scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et caetera quae connexa sunt, alicubi redolet quod vos dicitis, propter imitationem hoc esse dictum, non propter carnalem nativitatem? Nonne illo uno peccato contaminata dicit esse omnia, et sic illud distinguit a caeteris postea commissis introductisque peccatis, quae vos dicitis ad imitationem, non ad propaginem pertinere, ut non illa tantum, sed et hoc et illa per gratiam Christi dicat interfici? Nonne de Baptismate Apostoli verba, ubi ait, Quicumque baptizati sumus in Christo, in morte illius
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum int̾fecit omnes. multomagis et unius gr̃a poterit
interfectũ ẽ. peccatum ꝑ gr̃am. s etiã omnia reliqua. et non
solum peccata intͬfecta sunt. s etiã et tributa iusticia ẽ. et ñ
tantum solũ ꝓfuit xp̃c. quantũ nocuit adam. s multo am¬
plius atq maius. Post hȩc in eodem cum debaptismo ageret
int̾posuit uerba apłi dicentis. An ignoratis inquit fr̃s. qm̃

Expanded text:
peccatum interfecit omnes, multo magis et unius gratia poterit peccatum interfecit omnes, multo magis et unius gratia poterit interfectum est peccatum per gratiam, sed etiam omnia reliqua: et non solum peccata interfecta sunt, sed etiam et tributa justitia est. Et non tantum solum profuit Christus, quantum nocuit Adam, sed multo amplius atque magis. » Post haec in eodem cum de Baptismo ageret, interposuit verba Apostoli dicentis: « An ignoratis, inquit, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
multomagis gr̃a dei. et donum in gr̃a unius hominis iħu xp̾i.
in multos abundauit. Quod enim dicit inquit huius modiẽ. Si
pecc̃m inqͥt ualuit. et peccatum uniꝰ hominis. gr̃a et dei gr̃a. et nͥ
solum patris. s etiam filii. quẽ ad modum non amplius pͣualebit:
Multo enim hoc rationabilius. Nam altum ꝓalio dãpnari: non ual¬
de uidet᷑ habere rationem. Alium aut̃ ꝓalio saluari. et decentius
magis et rationabiltus apparet. Si igit᷑ illud factũ ẽ. multoma¬
gis hoc. Itemq alibi in ꝯsequentibus. Iudiciũ inquit ex uno in
modo interfecit peccatũ. s etiam post illud introeuntia peccata.
et paulopost de hoc ipso. Qm̃ gͦ inquit plura introducta sunt
bona. et non solum illud int̾fectum ẽ peccatũ. s etiam omnia
reliqua ostendit dicens. gr̃a aut̃ ex multis delictis in iustifica¬
tionem. et post paululum. ait. Primo enim dirit. qm si uniuis

Expanded text:
multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Jesu Christi in multos abundavit. Quod enim dicit, » inquit, « hujusmodi est: Si peccatum valuit, et peccatum unius hominis; gratia, et Dei gratia, et non solum Patris, sed etiam Filii, quemadmodum non amplius praevalebit? Multo enim hoc rationabilius. Nam alium pro alio damnari, non valde videtur habere rationem: alium autem pro alio salvari, et decentius magis et rationabilius apparet. Si igitur illud factum est, multo magis hoc. » Itemque alibi in consequentibus: « Judicium, » inquit, « ex uno modo interfecit peccatum, sed etiam post illud introeuntia peccata. » Et paulo post de hoc ipso: « Quoniam ergo, » inquit, « plura introducta sunt bona, et non solum illud interfectum est peccatum, sed etiam omnia reliqua, ostendit dicens: Gratia autem ex multis delictis in justificationem. » Et post paululum ait: « Primo enim dixit quoniam si unius
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad moy sen. et in eos qui non peccauerunt: quomͦ regnauit:
Insimilitudine transgressionis adȩ. qui ẽ. forma futuri. Propterea
et forma ẽ. xp̃i adam. Quomodo forma ẽ. aiunt: Quoniã sic̃ ille
er semet ipso nascentibus. quãuis non manducauerint de ligno.
factus ẽ. causa mortis quȩ ꝑ cybum inducta ẽ: ita et xp̃c is qui
er ipso sunt. tam et sinichil iustȩ egerint. factus ꝓuisor iusticiȩ.
quam ꝑ crucem nobis omnibus condonauit. Alio loco in eodem
sermone. Ut cum dixerit tibi iudeus. inquit. quomͦ unius uir¬
tute xp̃i mundus saluatus ẽ. possis ei dicere. quemadinodũ uno
inobediente ad am.mundus dãpnatus ẽ. Quam quã non sint eq̃¬
lia gr̃a atq peccatũ. neq paria sint mors atq uĩta. non ȩqua¬
lis ds̃ acdiabolus. Item post paululum. Sed non quem ad modũ
delictũ inquit. ita et grã. Sienĩ unius delicto multi mortui st̃

Expanded text:
usque ad Moysen, et in eos qui non peccaverunt. Quomodo regnavit? usque ad Moysen, et in eos qui non peccaverunt. Quomodo regnavit? In similitudine transgressionis Adae, qui est forma futuri. Propterea et forma est Christi Adam. Quomodo forma est, aiunt? Quoniam sicut ille ex semetipso nascentibus, quamvis non manducaverint de ligno, factus est causa mortitametsi nihil juste egerint, factus est provisor justitiae, quam per crucem nobis omnibus condonavit. » Alio loco in eodem sermone: « Ut cum tibi dixerit Judaeus, » inquit, « quomodo unius virtute Christi mundus salvatus est? possis ei dicere, Quemadmodum uno inobediente Adam mundus damnatus est. Quanquam non sint aequalia gratia atque peccatum, neque paria sint mors atque vita, non aequalis Deus ac diabolus. » Item post paululum: « Sed non quemadmodum delictum, » inquit, « ita et gratia. Si enim unius delicto multi mortui sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aptia. ic. quȩ uerbum euerbo intprȩtata sic se habent. Uenit semel
xp̃c. inuenit nr̃m cyrographum pat̾num. quod scripsit adam. Ille
inicium induxit debiti. nos fȩnus auximus posterioribus peccatis.
Numquid contemptꝰ fuit dicere paternũ cyrographũ. nisi adderet
nr̃m: Ut sciremus antequã fęnus peccatis nr̃is posterioribus au¬
geremus. iam illius cyrographi pat̾ni ad nos debitũ ꝑtinere.
Lege etiam quẽ ad modũ exponat idem ipse uir sc̃s. eunde ipsũ apłi
locũ ubi scriptum ẽ: ꝑ unũ hominẽ peccatum intrauit in mundũ.
bi enim luce clarius. in huius fidei catholicȩ ueritate uersatur. Qd̃
totũ quia longum ẽ. huic oꝑi intexere. pauca inde contingam. Ma¬
nifestum ẽ. inquit. qm non ipsum peccatũ quod ex legis transgres¬
sione. s illud peccatum qđ ex adȩ inobedientia. hoc erat qđ omĩa
contaminauit. Et paulopost. Regnauit inquit mors ab ad am

Expanded text:
. » Quae verbum e verbo interpretata sic se habent: « Venit semel Christus, invenit nostrum chirographum paternum, quod scripsit Adam. Ille initium induxit debiti, nos fenus auximus posterioribus peccatis. » Numquid contentus fuit dicere, « paternum chirographum; » nisi adderet, « nostrum? » Ut sciremus, antequam fenus peccatis nostris posterioribus augeremus, jam illius chirographi paterni ad nos debitum pertinere. 27. Lege etiam quemadmodum exponat idem ipse vir sanctus eumdem ipsum Apostoli locum, ubi scriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum. Ibi enim luce clarius in hujus fidei catholicae veritate versatur. Quod totum quia longum est huic operi intexere, pauca inde contingam. « Manifestum, » inquit, « quoniam non ipsum peccatum, quod ex legis transgressione, sed illud peccatum quod ex Adae inobedientia, hoc erat quod omnia contaminavit. » Et paulo post: « Regnavit, » inquit, « mors ab Adam
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimo fratri¬
et coȩpiscopo claudio: augustinus in dña
or libros. quos aduersus unum meum soe
quam peterem ipse misisti. nichil conuet¬
religiosum uirum comitem ualerium. ad uersus eu

Expanded text:
eatissimo fratret coepiscopo CLAUDIO, AUGUSTINUS, in Domior libros, quos adversus unum meum scri, priusquam peterem, ipse misisti; nihil conves ad inlustrem et religiosum uirum comitem Valerium aduersus eu
Abbreviated transcription (Latin):
notescere potuerunt. M uis quis ergo et illum scdm librum me¬
um ad comitem identidem ualerium. sicut primum conscrip¬
tum legit. nouerit ine inquibusdam non respondisse iuliano. s
ei potius. qui de libris eius illa se legit: Et non ita posuit. ut inue¬
nit. s aliquantũ putauit. ẽe inutanda. fortasse ut eomodo quasi sua
faceret. quȩ aliena ęssȩ constaret. Nunc aut̃ ueriora credens exem¬
plaria quȩ tua scĩtas misit. ipsi auctori uideo respondendũ. qui
unũ meum quatuor libris suis refellisse se iactat: et usquequa¬
q: spargere fidei uenena non cessat. Aggressus sum igit᷑ hoc opꝰ
in aduitorio saluatoris pusilloꝵ atq magnoꝵ. et scio te ut adim¬
plerem orasse ꝓme. et ꝓ his quibus huius cemodi labores nr̃os
profuturos credimus. et optamus. Attende ergo iam respon¬
sionem meam. cuius principiũ hanc epłam subsequetur. Ualeas

Expanded text:
notescere potuerunt. quisquis ergo et illum secundum librum menotescere potuerunt. quisquis ergo et illum secundum librum meum ad comitem identidem Valerium sicut primum conscriptum legit, nouerit me in quibusdam non respondisse Iuliano sed ei potius. qui de libris eius illa selegit et non ita posuit, ut inuenit, sed aliquantum putauit esse mutanda, fortasse ut eo modo quasi sua faceret, quae aliena esse constaret. nunc autem ueriora credens exemplaria. quae tua sanctitas misit, ipsi auctori uideo respondendum, qui unum meum quattuor libris suis refellisse se iactat et usquequaque spargere fidei uenena non cessat. adgressus sum igitur hoc opus in adiutorio saluatoris pusillorum atque magnorum et scio te, ut id implerem, orasse pro me et pro his, quibus huiusce modi labores nostros profuturos credimus et optamus. adtende ergo iam responsionem meam, cuius principium hanc epistulam subsequetur. ualeas
Abbreviated transcription (Latin):
et coepiscopo claudio: augustinus in dño salutem
Qm̃ michi in fraterno excitatꝰ affectu. uiliani quatu¬
or libros. quos aduersus unum meum scripsit: priꝰ¬
quam peterem ipse misisti. nichil conuenientius pu¬
taui esse faciendum: quam ut ea tu potissimum legens. uidices
utrum recte congruenterq responderim. Nam de his quatuor
libris. non nulla decerpta scripserat. nescio quis ad illustrem et
religiosum uirum comitem ualerium. aduersus eundẽ librum
meũ. quẽ mead illum scripsisse cognouerat. Quȩ cum in manus
meas. eodem sublimi uiro curante. uenissent. illi primo non distu¬
li scđm uolumen ad iungere : in quo illa omnia sicut potui refu¬
taui. Sed nunc eosdem libros cum diligentius inspicerem. cõpe¬
ri illum qui non nulla inde se legerat. non omnia ita potuisse ut
in his legitur. Unde poterit uideri iuliano uł cuilibet illoꝵ. me
potius fuisse mentitum. quia utiq non sicut hi quatuor libri
ita illa quȩ de his excerpta et memorato pͥncipi missa sunt. in¬

Expanded text:
ET COEPISCOPO CLAUDIO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Quoniam mihi fraterno excitatus affectu Iuliani quattuor libros, quos aduersus unum meum scripsit, priusquam peterem, ipse misisti, nihil conuenientius putaui esse facieutrum recte congruenterque responderim. Nam de his quatuor libris nonnulla decerpta scripserat nescio quis ad illustrem et religiosum virum comitem Valerium, adversus eumdem librum meum, quem me ad illum scrmeas eodem sublimi uiro curante uenissent, illi primo non distuli secundum uolumen adiungere, in quo illa omnia, sicut potui, refutaui. sed nunc eosdem libros cum diligentius inspicerem, comperi illum, qui nonnulla inde selegerat, non omnia ita posuisse, ut in his libris legitur. unde poterit uideri Iuliano uel cuilibet illorum me potius fuisse mentitum, quia utique non sicut hi quattuor libri ita illa, quae de his excerpta et memorato comiti missa sunt. in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb ꝓpħii. nos respondeamꝰ. hebreis. atq
ille subridens dicat. S his ego minime
ridens dicat. Quid. qđ̃ ego nec ipsi credo:
Quid fiet his ita cransatis ⁊ Non ne here¬
bimꝰ. et ille irrisis nob̃ tamꝗͣ. imprudenti¬
deis. Sane si s̃ aliqua ut fama ẽ sybil¬
le de xpo p̃sagia. aut hermetis quẽ dict̃.
trimegistũ. aut orphei. aliorũq ingen¬
cilitate uatũ: hȩc nos aliquanto ad fidẽ
si sint uera. ante sidem inutilia s̃. post fidẽ
suꝑ uacua. qr ante quidẽ eis credere nõ
poteramꝰ. nunc uero ex suꝑfluo credimus.

Expanded text:
 ? nos respondeamus Hebraeis. atque  ? nos respondeamus Hebraeis. atque ille subridens dicat: sed his ego minime ulto magis ridens dicat: quid ? quod ego nec ipsi credo. quid fiet his ita transactis ? nonne haerebimus et ille risis nobis tamquam inprudentidaeis. sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis. quem • dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum, haec nos aliquanto ad fidem si sint uera, ante fidem inutilia sunt, post fidem superuacua. quia ante quidem eis credere non poteramus. nunc uero ex superfluo credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tes appellat. atq ex his postea sumꝰ ad
xp̃iansmum conuersi. ñ ante effecti
udei. ut merito hebraicoꝵ ꝓħarũ seq̃¬
remur fidem. euntes ad xp̃ianisimum.
s sola exciti fama ⁊ uirtutũ opinione
atq sapientia liberatoris nr̃i xp̃i ĩu.
nde simͥ ad huc inpat̾na religione
moranti. p̃dicator ad ueniens xp̃m uel¬
let ex ꝓpħis in sinuare: hunc ego ꝓtinꝰ
dem̃tem putarẽ. qui gentili mnͥ ce longe
alternis religionis homini de magis du¬
biis dubia conaret᷑ astruere. Quid gͦ opꝰ
erat. nͥ ut ante ꝓpħis mͥ credendũ eẽ ꝑsua
ut fieret. opus itẽ erat aliis ꝓpħis. qui ꝓ
istis facerent fidẽ. Qua ꝓpt̾ si tu xp̃m¬
centibꝰ crederet. nec xp̃o de ꝓpħis: ita to¬
cũ nulli alii quã sue fidi deb̾et. quicũq
sit ex gentib xp̃ianꝰ. Atq ut exemplo
fiat id qđ dicimꝰ aꝑtiꝰ: ponamꝰ aliquẽ
nc̃ a nob catetizari gentilẽ. cui assiden¬

Expanded text:
tes appellat. atque ex his postea sumus ad tes appellat. atque ex his postea sumus ad christianismum conuersi, non ante effecti Iudaei, ut merito Hebraicorum prophetarum sequeremur fidem euntes ad christianismum. sed sola exciti fama et uirtutum opinione atque sapientia liberatoris nostri Iesu. unde si mihi adhuc n paterna religione moranti praedicator adueniens Christum uellet ex prophetis insinuare, hunc ego protinus dementem putarem. qui gentili mihi et longe alterius religionis homini de magis dubiis dubia conaretur astruere. quid ergo opus erat, nisi ut ante prophetis mihi credendum esse persuadut fieret, opus item erat aliis prophetis, qui pro istis facerent fidem. quapropter si tu centibus crederet, nec Christo de Prophetis. Ita totum nulli alii, quam suae fidei debet, quicumque fit ex Gentibus Christianus. Atque ut exemplo fiat id quod dicimus apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari Gentilem, cui assiden
Abbreviated transcription (Latin):
fectiq nascamur. T łoc fausto ꝓ monb̾
patriarcharũ et ꝓpħarum ex uoce par¬
uuloꝵ nr̃oꝵ breuit̃ responderĩ. inter
Quoꝵ uitã nob laudabilit̾ apłi euangelio
incẽ duo testam̃ta sicut duo seraphin
generalit atq in definita rep̃hensione
sicit hic fecit. s propriȩ facta eors cõme¬
ter. apteq respondeã. Nunc uͦ illos ho¬
mines faustꝰ manicheus uituꝑat. pau¬
expsagis accipit᷑ fuisse uenturꝰ: p̃m¬
quidẽ nr̃m. id÷ filiũ dĩ hebreoꝵ aliqͦs
aniuntia se ꝓpħas: nescio an ꝓbare quis
possit. cũ res ceꝑit examinari. Uerũta¬
men &ẽ si hoc itase habeat. quid ad nos ÷¬
los manet hȩc rep̃hensio. qui ex iudais¬
mo forte ad xp̃ianis mũ ꝯuersi sub te¬
stimoniis ut ꝑhibes ꝓpħarũ. postea ne¬
glexerint eos. ut beneficioꝵ ingͣti. Por¬
ro ant̃ nos natura gentiles sumꝰ. idest.
qd̃ paulus p̃putiũ uocat. sub alienati¬
a lege ⁊ p̃fatoribꝰ aliis qͦs gentilitas ua-¬

Expanded text:
oc Fausto pro moribus Patriarcharum et Prophetarum ex voce parvulorum nostrorum breviter responderim: inter quorum vitam nobis laudabiliter Apostoli Evangelio nvicem duo Testamenta, sicut duo Seraphim,generali atque indefinita reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commeter apteque respondeam. Nunc vero illos homines Faustus Manichaeus vituperat, Pauex praesagiis accipitur fuisse uenturquidem nostrum. id est filium dei Hebraeorum aliquos adnuntiasse prophetas nescio an probare quis possit, cum res coeperit examinari. uerumtamen etiam si hoc ita se habeat, quid ad nos? illos manet haec reprehensio. qui ex iudaismo forte ad christianismum conuersi sub testimonis, ut perhibes. prophetarum postea neglexerint eos ut beneficiorum ingrati. porro autem nos natura gentiles sumus. id est. quod Paulus praeputium uocat, sub alia nati lege et praefatoribus aliis, quos gentilitas ua
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ: d̾o. Hi sunt fulgentes oculi auino.
S tam̃ qr sequit᷑. siue t̾emꝑantes sumꝰ.
uob̾. nec paruuli relinquunt᷑. ad huc
lacte nutriendi. qr ⁊ hic sequitur &
dendes candidiores lacte. Quid
ad hec respondecis in sanie Ulempe ista
manifesta s̃ nempe om̃s ñ dico calũpmas
ꝯtradictionis. s & nebulas dubitationis ex¬
pellunt. Ialia querite pͥmo millis libris ta¬
libꝰ primo credite. quȩ nc̃ ame nec omnia
cõmemorari posst̾. qr nimiũ ẽ. necinulta.
qr longũ ÷. nec pauca uellẽ. ne sola existi¬
ment᷑ ab eis qui illa Non legunt. & ne
fidelis ac diligens lector me rep̃hendat.
cũ plura euidentiora repererit. qđ ista
potissimũ posuerimquȩ mͥ occurrere inp̃¬
sentia potuer̃. Inuenietis it multa. quȩ
omino nec tali saltẽ indigeant ãmoniti¬
one. quali mͦ usus sum in uerbis iacob.
Quis it iam querat ex positorẽ dũ legit
uelut ouis ad inctimã ductus ÷̃ ⁊ omnia

Expanded text:
simus, deo. hi sunt fulgentes oculi a uino. simus, deo. hi sunt fulgentes oculi a uino. sed tamen quia sequitur: siue temperantes sumus, uobis, nec paruuli relinquuntur adhuc lacte nutriendi, quia et hic sequitur: et dentes candidiores lacte. Quid ad haec respondetis, insani ? nempe ista manifesta sunt, nempe omnes, non dico calumnias contradictionis sed etiam nebulas dubitationis expellunt. talia quaerite primo in illis libris, talibus primo credite, quae nunc a me nec omnia commemorari possunt, quia nimium est, nec multa, quia longum est, nec pauca uellem. ne sola existimentur ab eis. qui illa non legunt, et ne fidelis ac diligens lector me reprehendat, cum plura euidentiora reppererit, quod ista potissimum posuerim, quae mihi occurrere in praesentia potuerunt; inuenietis enim multa, quae omnino nec tali saltem indigeant admonitione, quali modo usus sum in uerbis Iacob. quis enim iam quaerat expositorem, dum legit: uelut ouis ad uictimam ductus est, et omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. id ÷ popłm suũ. incilicio p̃dicans et
damans. agite ꝑenitentiã appropinqͣuit
regnũ cȩloꝵ. Fopulum aut̃ gentiũ illi
subditũ cognoscimꝰ pullo asine cõparatũ.
in quo &̃ sedit ducens eum in hierłm. id ÷.
in uisione pacis. docens mansuetos uias
saiam. si fuerint peccata ur̃a sicut fen¬
qum. camꝗͣ niuẽ de albabo. unde nͥ dimiᷤᷤ¬
sis peccatis & In quo gͦ uino nͥ illo de qͦ¬
dr̃ quod ꝓmultis effundet᷑ in remissio¬
nc̃ peccatoꝵ. Ipse est it botrus ille qui
pependit in ligno. ꝓpterea ⁊ hio uide
quid ad iungat. Et in sanguine uuȩ a¬
mictũ suũ. Iam uͦ fulgere oculos eius
a uino. illa incorpore eius menbra cognoᷤᷤ¬
cunt. quib donatũ est sc̃a quadam ebri¬
etatȩ alienatȩ m̃tis ab infra labentibus
tẽporalibꝰ ȩternã lucem sapientiȩ ꝯtueri.
Vnde quidã paulo ante cõmemorauimꝰ.
dicente paulo. Siue enĩ mente exces¬

Expanded text:
suum, id est populum suum in cilicio praedicans et suum, id est populum suum in cilicio praedicans et clamans: agite paenitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum. populum autem gentium illi subditum cognoscimus pullo asinae conparatum, in quo etiam sedit ducens eum in Hierusalem, id est in uisionem pacis, docens mansuetos uias iam per Esaiam: si fuerint peccata uestra sicut phoenicium. tamquam niuem dealbabo. unde nisi de dimissis peccatis ? in quo ergo uino nisi illo, de qd pro multis effundetur in remissionem pecca- , torum? ipse est enim botrus ille, qui pependit in ligno. propterea et hic uide, quid adiungat: et in sanguine uuae amictum suum. iam uero fulgere oculos eius a uino, illa in corpore eius membra cognoscunt, quibus donatum est sancta quadam ebrietate alienatae mentis ab infra labentibus temporalibus aeternam lucem sapientiae contueri. unde quiddam paulo ante commemorauimus dicente Paulo: siue enim mente exces
Abbreviated transcription (Latin):
filii iacob in reliquiis quȩ ꝑ electionẽ gr̃e
saluȩ factȩ s̃. si ñ ipse est catulus leonis.
ppe reddita ẽ quare catulus leonis. in cuiꝰ
laude alibi scriptũ est. catulus leonis for¬
tior ium̃cis. hoc ẽ etiam paruulꝰ fortior
maioribꝰ. si ñ accendit in crucȩ retũbens
cũ indinato capite reddidit sp̃m si non
dormiuit ut leo. qr & in ipsa morte ñ est
uictus. s uicit. & ut catulus leonis. inde
it mortuus unde ⁊ natus. si ñ ille eum
suscitauit a mortitis: quẽ nemo hominũ
uidit. nec uidẽ potest. eo it qđ dictum ẽ
quis suscitabit eũ. satis ex pressa ẽ tamꝗͣ
ignoti significatio. si defuit pͥnceps ex
iuda ⁊dux ex femorib eiꝰ. donet uenir&
oportuno tp̃r quȩ ꝓmissa tamꝗ  reposita
fuerant. Sunt it litterȩ certissime histo¬
riȩ ipsoꝵ quoq uideoꝵ. quib ostendit᷑
pͥmũ aliengenã herodem regẽ fuisse

Expanded text:
filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae sunt; si non ipse catulus est leonis, causa quippe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis fortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit ut leo, quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tempore, quae promissa tamquam reposita fuerant. sunt enim litterae certissimae historiae ipsorum quoque Iudaeorum, quibus ostenditur primum alienigenam Herodem regem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
Audiamꝰ gͦ quid dicat filio suo pude. decuiꝰ
sicut apostolica doctrina testatur. Iuda in¬
quid. te laudent fr̃s cui. Mamis tuȩ
suꝑ dorsa inimicoꝵ tuoꝵ. Ad orabunt
te filii patris tui. Catulus leoris iyda de
germinatione filius m̃s ascendisti. recũ¬
bens dormisti ut leo. ⁊ ut catulus leonis.
Quis suscitabit eũe Non deerit pͥnceps
ex iuda ⁊ dux defemorib eius. donet ue¬
niant que reposita st̃ ei et ipse ex pestatio
gentiũ. Alligans ad umeã pullũ suũ
et cilicio pullum asinc. Lauabit in ui¬
no stolam suã ⁊ ĩ sanguine uuȩ amictũ
suũ. Fulgentes oculi eiꝰ a umo. & dentes
candidiores lactȩ. Falsa sunt ista. obscu¬
ra s̃ ista. si non in xͦ eiudentissima lucę
ipsius. si ñ sunt manus eiꝰ suꝑ dorsa imi¬
micoꝵ eiꝰ si non de pͥmunt᷑ atq curuã¬
tur crescentib popłis xp̃ianis quicũq illi
ad uersant᷑ ad huc. si non eũ ad orauer̃t

Expanded text:
audiamus ergo, quid dicat filio suo Iudae, de cuiaudiamus ergo, quid dicat filio suo Iudae, de cuisicut apostolica doctrina testatur. Iuda, inquit, te laudent fratres tui; manus tuae super dorsa inimicorum tuorum, adorabunt te filii patris tui. catulus leonis Iuda, de germinatione filius meus, ascendisti recumbens, dormisti ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. falsa sint ista. obscura sint ista, si non in Christo euidentissima luce cipsius; si non sunt manus eius super dorsa inimicorum eius; si non deprimuntur atque curua crescentibus populis christianis, quicumque illi adhuc aduersantur; si non eum adorauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ea rident intheatris. quȩ uenerant᷑ intem¬
plis. inturpitudine nimiũ liberi. in suꝑstiti-
non ideo illa uł gesta uł scripta ut xp̃s in
es inceligat᷑: ee cepta ipsa carta ꝯsonautia
rerum p̃figuratarũ et nc̃ impletarũ. aliis
p̃sagiss ꝓpheticis aꝑtis manifestisq feriotur
sicuti ẽ illud. In semine cuo benedicent᷑ om̃s
gs̃. Hoc dictũ ÷ ad abraham. hoc ad ysaãc.¬
hoc ad iacob. Vnde ñ immerito dicit. Ego
pleturus utiq in benedictione omnium
gentiũ. qđ et eoꝵ semine ꝓmisit. Nec
in merito ipse abraham cũ eiꝰ seruns ei
iurasset. sub femore suo iussit eũ ponere
manũ sciens inde uenturã carnẽ xp̃i.
legerit faustus. tibi uocauit iacob filios
suos & dixit. cong̾gamini ut nuntiẽ uo¬
b quȩ occursura s̃ uob̾ innouissimis die¬
bus ꝯgregamim ⁊ audite filii iacob. au¬
dite isrł patrẽ ur̃m. Hic certe nemo
dubitat. ꝓphetantis ꝑsonã ẽẽ dilucidatã

Expanded text:
ea rident in theatris quae venerantur in temea rident in theatris quae venerantur in templis, in turpitudine nimium liberi, in superstitionnon ideo illa vel gesta vel scripta, ut Christus in eis intelligatur; excepta ipsa tanta consonantia rerum praefiguratarum et nunc impletarum, aliis praesagiis propheticis apertis manifestisque ferietur: sicuti est illud, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Hoc dictum est ad Abraham, hoc ad hoc ad Iacob. unde non inmerito dicit: ego acob. conpleturus utique in benedictione omnium gentium, quod ex eorum semine promisit. nec inmerito ipse Abraham, cum eius seruus ei iurasset, sub femore suo iussit eum ponere manum, sciens inde uenturam carnem Christi, legerit Faustus, ubi uocauit Iacob filios suos et dixit: congregamini, ut nuntiem uobis, quae occursura sunt uobis in nouissimis diebus: congregamini et audite. filii Iacob: audite, Israhel, patrem uestrum. hic certe nemo dubitat prophetantis personam esse dilucidatam.
Abbreviated transcription (Latin):
scribere. Non mirũ si ostio ñ uiento: sic er¬
rauit. Quod si ad xp̃m transisset: ablato
ulamine. sacram̃ta ȩccłȩ manantia ex late¬
re hominiᷤ illius in uenisset. Nam qr p̾dic¬
tũ ẽ. erunt duo incarne una. ꝓpterea in
archa quȩdã ibi ad xp̃m. quȩdã uero ad
eccłiam referuntꝰ. quod cotũ xꝑc est. Sic¬
& inceteris interp̃tationib figurarũ ꝑ uni¬
uersũ texcũ diuinȩ scripturȩ licet ꝯsidera¬
nob̾ in hoc obstrepunt neq audent ꝯtra¬
dicere ne illa non solũ dicta. s etiam facta
figurate accepta int̾pretemꝰ ad rp̃m intel¬
ligendũ. presertĩ qr ea quȩ p̃mintiata in¬
telligimꝰ: etiam de monstramꝰ impleta. cũ
fabulas suas ut aliquo mͦ cõm̃dent ad nes¬
cio quas physiologias uel theologias. id ÷.
rationes naturales uł diumas interp̃tando
referre conent᷑. ex parte plane iudicantes
qualia sint. ex parte aut̃ disilantes dũ

Expanded text:
scribere. Non mirum, si ostio non invento sic erscribere. Non mirum, si ostio non invento sic erravit. Quod si ad Christum transisset, ablato velamine, Sacramenta Ecclesiae manantia ex latere hominis illius invenisset . Nam quia praedictum est, Erunt duo in carne una ; propterea et in arca quaedam ibi ad Christum, quaedam vero ad Ecc in caeteris interpretationibus figurarum per universum textum divinae Scripturae licet consideranobis in hoc obstrepunt; neque enim audent contradicere, ne illa non solum dicta, sed etiam facta, figurate accepta interpretemur ad Christum intelligendum: praesertim quia ea quae praenuntiata intelligimus, etiam demonstramus impleta; cum fabulas suas ut aliquo modo commendent, ad nescio quas physiologias vel theologias, id est, rationes naturales, vel divinas, interpretando referre conentur: ex parte plane satis indicantes, qualia sint; ex parte autem dissimulantes, dum
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ꝓpt̃ quem uere sic dicta s̃. an pret̃
ilum quas libet ꝯiecturas quolibet m̃ti
a cumine ꝑsequaris. quantũq ualeat
qđ apłs ait. cũ t̾sieris ad dnm̃n auferet᷑
uelam̃. Ut it quiddã eiusdẽ phylomꝰ
cõmemorẽ: archam dilunis scđm rati¬
onẽ humam corporis fabricatã uolens
intelligi. tamꝗͣ menbratĩ omnia ꝑtrac¬
tabat. cui subtilissime numeroꝵ etiã
regulas ꝯsulenti. ꝯgruent̾ occurrrbant.
omina. quȩ ad intelligend ũ xp̃m nchil
impedirent. qm̃ incorpore humano &̃ ille
humam generis saluacor apparuit nec tamñ
cogerent: qr corpus humanũ est utiq et
bominũ ceterorã. At ubi uentũ est ad
ostium qđ in arce latere factũ ẽ. omnis hu¬
mani in genii ꝯiectura de fecit. Ut tam̃ ali¬
quid diceret: inferiores corporis partes qua
urina ⁊ fimus egerunt᷑. illo ostio significari
ausus est credere. ausus ẽ et dicere. ausus et

Expanded text:
omnia, propter quem vere sic dicta sunt, an praeter omnia, propter quem vere sic dicta sunt, an praeter illum quaslibet conjecturas quolibet mentis acumine persequaris: » quantumque valeat auferetur velamen . Ut enim quiddam ejusdem Philonis commemorem, arcam diluvii secundum rationem humani corporis fabricatam volens intelligi, tanquam membratim omnia pertractabat. Cui subtilissime numerorum etiam regulas consulenti, congruenter occurrebant omnia, quae ad intelligendum Christum nihil impedirent, quoniam in corpore humano etiam ille humani generis Salvator apparuit; nec tamen cogerent, quia corpus humanum est utique et hominum caeterorum. At ubi ventum est ad ostium, quod in arcae latere factum est, omnis humani ingenii conjectura defecit. Ut tamen aliquid diceret, inferiores corporis partes, per quas urina et fimus egeruntur, illo ostio significari ausus est credere, ausus et dicere, ausus et
Abbreviated transcription (Latin):
aries in uepre adherens cornib appa¬
reret. ad ullũ augmentũ uictimȩ ꝑtins¬
bat e Sic omnia cũ ꝯsiderant᷑. & qͣsi
suꝑflua necessaris ꝯcerta inuennmnẽ.
ãmonent humanũ animũ. id ÷. amimũ
rationalẽ. prius aliquid significare. de¬
inde quid significent querere. Itaq
iam ipsi uidei qui aꝑm cuius passionẽ
nos agnouimꝰ illi derident. nolunt calibꝰ
rerũ non tantũ dictarũ s etiã gestarũ
figuris p̃nuntiatũ uideri: cogunt᷑ a
nob̾ dicere. quid illi significent. quȩ nͥ
aliquid significare ꝯcedant: iam diui¬
ne actoritatis libros ab ineptarũ fabu¬
larũ ignominia ñ defendunt. Uidit
hoc phylo quidã uir liberalit̃ eruditis¬
simꝰ. unus eoꝵ cuiꝰ eloquiũ greci plato¬
ni ȩquare dubitant ñ. ⁊ conatus ẽ aliqͣ
int̾pretari. ñ ad xp̃m intelligendũ in
quẽ ñ crediderat.s ut inde magis appa-
reret qͣntũ intersit utrũ ad xꝑ̃os refera

Expanded text:
aries in uepre adhaerens cornibus adpaaries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius aliquid significare, deinde quid significent quaerere. Itaque etiam ipsi Iudaei, qui Christum, cuius passionem nos agnouimus, illi derident, nolunt talibus rerum non tantum dictarum, sed etiam gestarum figuris praeuntiatum uideri,  coguntur nobis dicere, quid illa significent: quae nisi aliquid significare concedunt, tam diuinae auctoritatis libros ab ineptarum fabularum ignominia non defendunt. uidit hoc Philo quidam, uir liberaliter eruditissimus unus illorum, cuius eloquium Graeci Platoni aequare non dubitant, et conatus est aliqua interpretari non ad Christum intellegendum, in quem non crediderreret quantum intersit utrum ad Christum referas
Abbreviated transcription (Latin):
la cogebat. uł ulla suadebat utilitas
ut de dormientis latere fieret: Si
causa euadendi diluui opus erat fa¬
bricari arcam. quid opus erat m̃sur
eius aut ipsas potissimũ fieri. aut ã
scriptis ad religionũ posteritati ꝓri¬
gandis cõmemorari e Si ꝓpt̃ genuis¬
reparandũ. anim alia indudi opori¬
bat. quid opus erat illo potissimũ ni¬
mero septena de mundis. bina de in¬
mundis e Aditũ fieri: arcȩ necessitas
utiq cogebat. in latere aut̃ fieri uł etũ
memorie cõm̃dari ꝑ litteras. quid cogi¬
bat : Imnmolare filiũ iubetur abra¬
ham iussus obhoc fuerit ut eiꝰ obedi¬
entia tali etiã ex amine ꝓbata postenᷤᷤ
in notesceret. ꝯuenientiusq ligna por¬
tauerit filius ne pater senex portarti.
ñ sit postea filiũ ferire ꝑ missus. ne
orbitate grauissima se feriret. mimqͥd
&̃ si nullo effuso sanguine rediretur.
minꝰ ẽẽt ꝓbatus abraham ⁊ aut si iam
opus erat sacrificiũ etiamne ut ille

Expanded text:
la cogebat uel ulla suadebat utilitas. la cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genureparandum animalia includi oportebat; quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de immundis? Aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri, vel etiam memoriae commendari per litteras , quid cogebat? Immolare filium jubetur Abraham: jussus hoc fuerit, ut ejus obedientia tali etiam examine probata, posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille
Abbreviated transcription (Latin):
eis aut̃ qui sexp̃ianos putari uolunt:
premit cęruicẽ apostolica auctoritas
dicens. Omma hȩc infigura ꝯtingebaĩ
illis. ⁊ hȩc om̃ia figure nr̃ȩ fuer̃. Nam
si hẏsmael ⁊ ysaãc homines nati duo
testam̃ta significant qͥd credendum
ẽ de cot factis. quȩ nullo naturali usu.
negotii necessitateᷤᷤ facta s̃. nchilne sig¬
nificant e Siquis nr̃m qui hebreas lit¬
teras ignoramꝰ. id ÷. ipsos suocũ caractereᷤᷤ
uideret inpariete ꝯscriptas honorato
aliquo loco. quis eẽt tam excors ut eo
mͦ parietẽ pictũ putaret. acñ potius
intelligeret scriptũ : Et si ñ ualeret
legere. non tñ illos apicet aliquid signi¬
ficare dubitaret. Ita prius illa omma
que s̃ imieceri in strum̃to scripturarũ
scãrũ. quisquis ñ ꝑuerso animo legi¬
rit: sic oportet moueat᷑. ut aliquid
ea significare ñ ambigat. Uerbi em̃
gr̃a. nũquid si oportebat ad iutouũ
uiro feminã fieri. & hoc necessitas u¬

Expanded text:
eis autem, qui se christianos putari uolunt, eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significant? si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos uocum characteres, uideret eas in pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis emodo pictum parietem putaret, ac non potius intelligeret scriptum: ut si legere non valeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? Ita prius illa omnia quae sunt in veteri Testamento Scripturarum sanctarum, quisquis non perverso animo legerit, sic oportet moveatur, ut aliquid ea significare gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ul
Abbreviated transcription (Latin):
x ꝑ in uere sacerdotẽ magnũ. cuius
figurã gerebat ille iũc sacerdos mag¬
nus illius temꝑis quo templũ ȩdifica¬
tũ ẽ post captiuitatẽ e Quem ꝓpħa
zacarias uidit insordido habitu. de¬
uictoq diabolo qͥ ad eius accusationẽ¬
ad stabat. ablatã illi sordidã uestẽ. &
in fine tempoꝵ ꝑ iudiciũ suꝑato. aludu
ꝑegrinationis: in głam sempit̾nȩ salu¬
tis asuinit᷑. Quod &̃ inpsalmo dedica¬
tionis domꝰ aꝑtissime canit᷑. Conuer¬
tisti luctũ meũ ingaudiũ mͥ. ꝯscidisti
saccũ meũ. & accinxisti me letitia. ut
cantet tͥ gła mea & ñ cõpungar. Qͥs
potest ex occasione alteriꝰ oꝑis omnia
quȩ in illis ueterib legis & ꝓpħarum
libris figurate xp̃m annuntiant. qͣnta-¬
libet breuitate ꝑstringeres n forte ali¬
quis putat. ingenio fieri. ut ea q̃ rerũ
ordine ꝑsua tꝑa occurrerunt. ad xp̃i
significationẽ int̃precando uertantur.
Nł oc forte iudei posst̃ dicere siue pagam

Expanded text:
 vere sacerdotem magnum, cujus figuram gerebat ille Jesus sacerdos magnus illius temporis, quo templum aedificatum est post captivitatem, quem propheta Zacharias vidit in sordido habitu, devictoque diabolo, qui ad ejus accusationem stabat, ablatam illi sordidam vestem et in fine temporum per judicium superato a luctu peregrinationis in gloriam sempiternae salutis adsumitur. quod etiam in psalmo dedicationis domus apertissime canitur: conuertisti luctum meum in gaudium mihi. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria mea et non conpungar. Quis potest ex occasione alterius operis omnia, quae in illis ueteribus legis et prophetarum libris figurate Christum adnuntiant, quantalibet breuitate perstringere ? nisi forte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani;
Abbreviated transcription (Latin):
steriũ dĩ quod ẽ x p̃ce Quo mysterio:
totus orbis uacuus erat. Nunc aut̃ in
manifestatione: totus orbis id habet. illa
uacuata ẽ. Quid iam regũ cemporib.
ut inde pauca cõmemorẽ. ñ ne ab ipso
ex ordio cõmutatũ sacerdotiũ in samu¬
helem repbato heli. ⁊ cõmutatũ regnum
in dauid reꝓbato saule. clamat p̃min.¬
ciari nouũ sacerdotiũ nouũq regnum
reꝓbato uetere. qd umbra erat futuri.

Expanded text:
sterium dei, quod est Christus, quo mysterio sterium dei, quod est Christus, quo mysterio totus orbis uacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri.