comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cium p̃dicat᷑. Ac ꝑ hoc & quib omnino annuntiata ñ¬
ẽ. ñ credituri p̃sciebant᷑: & quib ñ credituris tamen an¬
nuntiata ẽ. in illoꝵ exemplũ demonstrant᷑. Qib autẽ
credituris aununtiat᷑: hi regno celoꝵ. & scorum angłorũ
societati p̃parantur. Cernitis ne me sine p̃iudicio latentiᷤ
c̃silii dĩ. aliarumq causarum. hoc de p̃scientia xp̃i dicere
uoluisse. qͦd conuincendȩ paganoꝵ infidelitati qui hanc
cradituri: S utrum p̃dicato sibi xp̃o. ase ipsis habituri
eent fidem. an do donante sumpturi: idest utrũ eos can
tunc necessarium ñ putaui. Proinde qͦd dixi tunc uoluis¬
se hominib apparere xp̃m. & apud eos p̃dicari doctrinã
suam. quando sciebat &e ubi sciebat eẽ qui electi fuerant
in ipso ante mundi constitutionẽ. S qm̃ si ita diceretur
lectorem faceret intentum ad ea requirenda. quȩ nunc ex

Expanded text:
cium praedicatur. ac per hoc et, quibcium praedicatur. ac per hoc et, quibest, non credituri praesciebantur; et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiantur, hi regno coelorumsocietati praeparantur » . 18. Cernitisne, me sine praejudicio latentis consilii Dei aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Paganorum infidelitati, qui hanc credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantumtunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, « Tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctsuam, quando sciebat et ubi sciebat esse qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem . Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea requirenda, quae nunc ex
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus uisum ẽ. uec ꝓpħari oestitit. nec qͥ in eũ credent
defuerunt. & ab adam usq ad moysen. & in ipso popło
isrł. quȩ speciali quodam inisterio gens ꝓpħica fuit. & ĩ
aliis gentib anteꝗͣ uenisset in carne. Cum enĩ ñnulli
cominemorant᷑ in sc̃ĩs hebraicis libris iam ex tempore
abrahȩ. nec de stirpe carnis eius. nec ex popło isrł. nec
aduenticia societate in popło isrł. qui tam̃ huius sacra¬
m̃ti participes fuerunt: cur ñ cedamus &̃ in cet̾is hac
atq illac gentib. alias alios fuisse. quãuis eos comine¬
moratos incisdẽ auctoritatib ñ legamus: Ita salus reli¬
gionis huiꝰ ꝑ quam solam ueram. salus uera ueracit̾q
ꝓmittitur: uulli umꝗͣ defuit qui dignus fuit. & cui
defuit dignus non fuit. & ab exordio ꝓpagationis huma¬
nȩ usq infinẽ. quib dam ad p̃mium. quib dã ad iudi¬

Expanded text:
diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudi
Abbreviated transcription (Latin):
his locis quib euangłium eius ñ ẽ p̃dicatum. tales om̃s
in eius p̃dicatione futuros eẽ p̃sciebat. quales ñ qͥdem
om̃s. s tamen multi in eus corporali p̃sentia fuerunt
qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluert̃.
Quales &̃ nc̃ multos uidemus. cum tanta manifesta¬
tione de illo compleantur p̃conia ꝓpħarum. nolle ad¬
huc cred̾e. & malle humana astutia resistere. ꝗͣ tam
clare atq ꝑspicue tamq sublimi & sublimit̾ diffa¬
matȩ diuinȩ cedere auctoritati. ꝗͣdiu paruus & infir¬
mus ẽ intellectꝰ hominis diuinȩ accedere u̾itati. Qid
gͦ mirum si tam infidelib plenum orbem t̾rarum
merito nollet. quos nec uerbis nec miraculis suis credi¬
turos ẽẽ p̃sciebat: Neq enim incredibile ẽ tales fuisse tẽ.
quales ab euis aduentu usq ad hoc tempus tam multos
fuisse atq eẽ miramur. Et tam̃ ab initio gen̾is humani
alias occultius. alias euidentius sicut c̃gruere temporib

Expanded text:
his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarummerito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
lo duro corde respuitur. Ido quippe tribuitur: ut cordis
duritia pͥmit᷑ auferat᷑. Quando gͦ pat̾ intꝰ audit᷑. & doce
ut ueniatur ad filium. aufert cor lapideum. & dat
cor carneum: sicut ꝓpħa p̾dicante ꝓmisit. Sic quippe
facit filios ꝓmissionis: & uasa miscđiȩ quȩ p̾parauit¬

Expanded text:
lo duro corde respuitur: ideo quippe tribuitur, ut cordis lo duro corde respuitur: ideo quippe tribuitur, ut cordis duritia primitus auferatur. Quando ergo Pater intus auditur et docet ut veniatur ad Filium, « aufert cor lapideum, et dat cor carneum, » sicut propheta praedicante promisit . Sic quippe facit « filios promissionis, et vasa misericordiae quae pra
Abbreviated transcription (Latin):
& discat & ñ ueniat ad me: Si enim omĩs qui audiuit
a patre & didicit uenit: ꝓfecto omnis qui ñ uenit. non
audiuit a patre nec didicit. Ham si audisset & didicis¬
set: ueniret. Neq enim ullus audiuit & didicit: & non
uenit. S om̃is ut ait ueritas qui audiuit a patre & di¬
dicit: uenit. Ualde remota ẽ a sensib carnis hȩc scola.
in qua pat̾ auditur & docet ut ueniatur ad filium.
Ibi ẽ & ipse filius. quia ipse ẽ u̾bum eꝰ. ꝑ qͦo sic docet.
Inseparabilia quippe didicimus eẽ oꝑa tͥnitatis. Et
enucleatius disputare. & de trinitate quȩ ds ẽ laborẽ
nr̃m in qͥndecĩ libris ad uos iam existimo ꝑuenisse.
Ualde inq̃ remoca ẽ a sensib carnis hȩc scola: in qua ds
audierint : & didicerint: ñ uidemus. Nuium gra ista se¬
creta ẽ. Gram uͦ eẽ quis ambigat: Hȩc itaq gr̃a quȩ oc¬
culte humanis cordib diuina largitate tribuitur. anul¬

Expanded text:
et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit et discat, et non veniat ad me? Si enim omnis qui audivit a Patre et didicit, venit; profecto omnis qui non venit, non audivit a Patre, nec didicit: nam si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum ejus, per quod sic docet; inseparabilia quippe didicimus esse opera Trinitatis.enucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valdaudierint et didicerint, non videmus. Nimium gratia ista secreta est, gratiam vero esse quis ambigat? Haec itaque gratia, quae occulte humanis cordibus divina largitate tribuitur, a nul
Abbreviated transcription (Latin):
diderat: S si posset sine fide xp̃i ẽẽ saluis: ñ ad eum
cium ñ ꝑtineat fides. quasi ad edificium inꝗͣ ñ ꝑti-¬
neat fundam̃tum. Qod si in primis & maxime ꝑti¬
net. inuanum laborat p̃dicando ȩdificans fidẽ. nͥ eã
quȩ supra memoraui. hoc ẽ opus dĩ ut credatis in eũ
quẽ misit ille: in eodem ipso sermone suo paulopost
ait. Dixi uob̃. quia & uidistis me: & ñ credidistis. Om¬
ne quod dat mͥ pat̾ ad me ueniet. Qid ẽ ad me ueni&e.
nisi in me credet: S ut fiat: pat̾ dat. Item paulopꝰ.
Nolite inquit murmurare inuicẽ. Nemo pot̾ uenire
ad me: nisi pat̾ qui miserit me traxerit eum. Et ego resu¬
scitabo eum in nouissimo die. Est scriptum in ꝓpħis. Et¬
erunt om̃s docibiles dĩ. Omnis qui audiuit apatre &
didicit: uenit ad me. Qͥd ẽ omnis qui audiuit a patre &
didicit uenit ad me. nisi nullus ẽ qui audiat a patre

Expanded text:
diderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum diderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum cium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum: et ego eum resuscitabo i. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me . Quid est, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me; nisi, Nullus est qui audiat a Patre
Abbreviated transcription (Latin):
fidem opus dĩ dic̃ ẽẽ iħe: & hanc ut oꝑemur iubet. Dyxe¬
runt enim ad eã uidei. Qͥd faciemus. ut oꝑemur opus dĩ :¬
Respondit ihc & dixit eiꝰ. Hoc ẽ opus dĩ. ut credatis in
eum quẽ misit ille. Sic gͦ distinguit apls ab oꝑib fi¬
dem. quẽadmodum in duob regnis hebreoꝵ distingui¬
tur uidas ab isrł: cum & ipse iudas sit isrł. Ex fide aũ
ideo dicit iustificari hominẽ ñ ex oꝑib. qr ipsa pͥma
datur. ex qua impetrent᷑ cęt̾a quȩ propͥe oꝑa nuncu¬
pantur. in quib iuste uiuit᷑. Nam dic̃ &ẽ ipse. Grã sal¬
ui facti estis ꝑ fidem. & hoc ñ ex uob̾. s d̾i donum ẽ.
id est. & qͦd dixi ꝑ fidem. ñ ex uob̃ s dĩ donum ẽ. cẽ fi¬
des. Non ex oꝑib inquit: ne forte quis extollat᷑. Solet
enim dici. ioõ etrđe metuit. quia uir bonus erat. &
e orabat. Namq quomodo inuocabat in quẽ ñ cre¬

Expanded text:
fidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. Dixefidem opus Dei dicit esse Jesus, et hanc ut operemur jubet. Dixerunt enim ad Respondit Jesus et dixit illis: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille . Sic ergo distinguit Apostolus ab operibus fidem, quemadmodum in duobus regnis Hebraeorum distinguitur Judas ab Israel, cum et ipse Judas sit Israel. Ex fide autem ideo dicit justificari hominem, non ex operibus , quia ipsa prima datur, ex qua impetrentur caetera, quae proprie opera nuncupantur, in quibus juste vivitur. Nam dicit etiam ipse, Gratia salvi estis facti per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est: id est, et quod dixi per fidem, non ex vobis, sed Dei donum est etiam fides. Non ex operibus, inquit, ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non cre
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: sic̃ scriptum ẽ. Dedit illis d̾s sp̃m conpunctioĩs
oculos ut ñ uideant. & aures ut ñ audiant usq in ho¬
diernum diem. Et dauid dicit. fiat mensa eoꝵ in la-¬
queum. & in retributionẽ. & in scandalum illis. Obscu¬
rentur oculi eorum ne uideant. & dorsum eoꝵ semper
incurua. Ecce miscđia & iudicium. Miscaia in electio¬
nem: quȩ consecuta ẽ iusticiã dĩ. Iudicium uͦ in cet̾os
qui excecati sunt. Et tam̃ illi quia uoluert̾ credidert̃:
in ipsis uoluntatib facta sunt. Eleccio quippe ista gr̃ȩ
ẽ: ñ utiq m̾itorum. Suꝑius enim dixerat. Sic gͦ & in
hoc tempore reliquiȩ ꝑ electionem gr̃ȩ saluȩ factȩ st̃.
Si autẽ gr̃a: iam ñ ex oꝑib. Alioquin gr̃a: iã ñ ẽ gr̃ã.
Gratis gͦ consecuta ẽ: qͦd consecuta ẽ electio. Non p̃cessit
eorum aliquid. qͦd priores darent: & retribueret᷑ illis.
Pro nichilo saluos fecit eos. Cȩteris autẽ qui excecati
sunt. sicut ibi ñ tacitum ẽ. in retributione factum ẽ.

Expanded text:
m est: Dedit illis Deus spiritum compunctionis: oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem . Et David dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, et in retributionem, et in scandalum illis. Obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva . Ecce misericordia et judicium, miseriest justitiam Dei; judicium vero in caeteros, qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt crediderunt; in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illa ineffabilit̾ facta hominis a dõ u̾bo susceptio singu¬
laris. ut filiꝰ dĩ. ⁊ filius hominis. simul ⁊ filius hominis
propt̾ susceptũ hominẽ. & filiꝰ dĩ ꝓpt̾ suscipientẽ unige¬
nitũ dm̃ ueracit᷑ ⁊ propͥe diceretur. ne ñ trinitas s quat᷑
nitas crederetur. Predestinata ẽ ista naturȩ humanȩ tanta
& tam celsa & summa subuectio. ut qͦ at tolleret᷑ altius ñ hab̃e
sic̃ ꝓ nob̾ ipsa diuinitas quousq se deponeret. humiliꝰ ñ habu¬
it. cum suscepta natura hominis cũ infirmitate carnis usq

Expanded text:
est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie dhumanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quousque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis, « usque
Abbreviated transcription (Latin):
cominemorat᷑. quaiuis longe postea ꝓlatum sit ꝓpheti¬
cum testimonium. iacob dilexi. esau autẽ odio habui:
ad hoc ꝑduxi ratiocinationẽ ut dicetẽ. Hon gͦ elegit ds̃
oꝑa cuiusꝗͣ in p̃scientia quȩ ipse daturꝰ ẽ. s fidẽ elegit
in p̾scientia. ut quẽ sibi credicurum eẽ p̾sciuit ipsũ elegerit
cui sp̃m sc̾m daret. ut bona oꝑando aẽ et̾nam uitã c̃seq̃¬
retur. Hondũ diligñtius quesiueram. nec adhuc inuene¬
ram qualis sit electio grẽ. de qua idem dic̃ apłs. Reliquiȩ
ꝑ electionẽ gr̃ȩ saluȩ factȩ st̃. Quȩ utiq ñ ẽ grã. si eam
dic̃ enim idem apłs. idem d̾s qui oꝑat᷑ omĩa in omĩb.
nusꝗͣ autem dictum ẽ ds credit omĩa in omib. ac de¬
inde subiunxi. qͦd enim credimus nr̃m ẽ. qͦd aut̃ bonũ
dicerem. si iam scirẽ ẽ ipsam fidem int̾ di munera repe
dixi. nr̃m ẽ enim credere & uelle. illuis autẽ dare credñ¬

Expanded text:
commemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticommemoratur, quamvis longe postea prolatum, propheticum testimonium, Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ad hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: Non ergo elegit Deus opera cujusquam in praescientia, quae ipse daturus est; sed fidem elegit in praescientia, ut quem sibi crediturum esse praescivit, ipsum elegerit, cui Spiritum sanctum daret, ut bona operando, etiam aeternam vitam consequeretur. Nondum diligentius quaesiveram, nec adhuc inveneram, qualis sit electio gratiae; de qua idem dicit apostolus, Reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi: quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene o dicere non deberem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter dei munera reperdixi: Nostrum est enim credere et velle, illius autem dare creden
Abbreviated transcription (Latin):
re dđi dona. quib temꝑanter & iuste & pie uiuamꝰ in
boc scło. Neq enim fidam putabam dĩ grã p̃ueniri. ut
possemus. si ñ p̃cederet p̃conium u̾itatis. Ut aut̃ p̃dica¬
to nob̃ euangłio c̃sentiremus. nr̃m ẽẽ ꝓprium & nob̃ ex no¬
bis ẽẽ arbitrabar. Quẽ meum errorẽ ñnulla opuscula mea
satis indicant. ante episcopatum meũ scripta. In qͥb ẽ illd
qͦd cominemorastis in litt̾is ur̃is. ubi ẽ expositio quarũdã
ꝓpositionum ex epła quȩ ẽ ad romanos. Deniq cum mea
cuncta opuscula retractarem. eamq retractationẽ stilo
ꝓsequerer. cuiꝰ oꝑis iam duos absolueram libros. antequã
scripta ur̃a ꝓlixiora sumpsissem. cum ad hunc librũ ret̾e¬
tandum in primo uolumine ꝑuenissem: sic inde locutꝰ
sum. Item qͦd disputans inquit. quid elegerit d̾s in ñdũ
nato. cui dix̃ seruiturum ẽẽ maiorem. & quid in eodẽ ma¬
iore similit̾ ñdum nato reprobau̾it. de quib ꝓpt̾ hoc

Expanded text:
e vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut possemus, si non praecederet praeconium veritatis: ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum: « Item disputans, » inquam, « quid elegerit Deus in nondum nato, cui dixit serviturum esse majorem; et quid in eodem majore similiter nondum nato reprobaverit: de quibus propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si dix̾imus istã ꝑseuerantiã tã laudabilẽ tamq felicẽ.
sic ẽẽ hominis ut ei ñ sit ex dõ: illud pͥmitꝰ euacuamꝰ qͦs ait
dñs petro. Rogaui ꝓte: ne deficiat fides tua. Qd enĩ ei roga¬
uit. nͥ ꝑseuerantiã usq in finem: Que ꝓfecto si ab homi
ne homini eẽt: a dõ poscenda ñ ec̃t. Deinde cũ dicat apł̃s
oramꝰ autẽ adđm. neqͥd faciatis mali: ꝓculdubio ꝑseueran¬
tiam eis orat. ad dm. Heq enim nicħ malũ fac̃. qui bonum
deserit. & a qͦ declinare ñ deb&. inclinat᷑ in malum. ñ ꝑse¬
uerans in bono. Illo &̃ lendo loco uͥ dic̃. grãs ago dõ in oĩ
memoria ur̃i semꝑ. in om̃i p̃ce mea ꝓ om̃ĩb uob̃ cum¬

Expanded text:
Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem Nam si dixerimus istam perseverantiam tam laudabilem tamque felicem sic esse hDominus Petro: « Rogavi pro te, ne deficiat fides tua . » Quid enim ei rogavit, nisi perseverantiam usque in finem? Quae profecto si a Deo poscenda non esset. Deinde cum dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali ; procul dubio perseverantiam eis orat ad Deum. Neque enim nihil mali facit, qui bonum deserit, et a quo declinare debet, inclinatur in malum, non perseverans in bono. Illo etiam loco ubi dicit, Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in omni prece mea pro omnibus vob
Abbreviated transcription (Latin):
dicere adhuc. Qd ego feci. qui ñ accepi: Accepi enĩ fidem
quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑: s in illa usq in finẽ ꝑseuerantiã ñ
accepi. An quisꝗͣ dicere audebit istã ꝑseuerantiam ũ eẽ & do¬
num di. & hoc tã magnum bonum ita ẽẽ nrm ut quisquis
id habuerit. ñ ei possit apłs dicere. quid enim habes qͦd ñ
accepisti. qm̃ hoc sic ht̃ ut ñ acceꝑit : Ad hȩc nos negare qͥ¬
dem ñ possumus &̃ ꝑseuerantiam in bono ꝓficientẽ usq ĩ finẽ
magnum ẽẽ di munus: nec eẽ nͥ ab illo de qͦ scriptũ ẽ. Omne
datum optimũ. & om̃e donum ꝑfectum desursũ ẽ descendens
reptio. ne forte det illis d̾s penitñtiam. & resipiscant de di¬
aboli laqueis. Correptionis quippe utilitati : hanc sentñtiã
subiunxit apłs bicens. sic̃ supra cominemoraui cũ modestia
corripientẽ. diu̾sa sentientes. nequando det illis d̾s penitñtiã.

Expanded text:
dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, dicere adhuc, Quid ego feci, qui non accepi? Accepi enim fidem, quae per dilectionem operatur: sed in illa usque in finem perseverantiam non accepi. An quisquam dicere audebit istam perseverantiam non esse donum Dei, et hoc tam magnum bonum ita esse nostrum, ut quisquis id habuerit, non ei possit Apostolus dicere, Quid enim habes quod non accepisti? quoniam hoc sic habet ut non acceperit? » Ad haec nos negare quidem non possumus, etiam perseverantiam in bono proficientem usque in finem, magnum esse Dei munus: nec esse nisi ab illo de quo scriptum est, Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendensenda correptio, ne forte det illi Deus poenitentiam, et resipiscat de diaboli laqueis. Correptionis quippe utilitati hanc sententiam subjunxit Apostolus, dicens, sicut supra commemoravi: Cum modestia corripientem diversa sentientes, nequando det illis Deus poenitentiam .
Abbreviated transcription (Latin):
singłi de parentib trahunt. S ñ sine causa dicunt᷑ ⁊ nr̃a:
go dampnabilis: ut ex dolore correptionis uoluntas rege¬
nerationis oriat᷑. si tam̃ qui corripit᷑ filiꝰ ẽ ꝓmissionis. ut
strepitu correptionis forinsccꝰ insonante ac flagellante.
ds intrinsecus in illo occulta inspiratione oꝑet᷑ & uelle.
Si autẽ iam regen̾at᷑ & iustificat᷑ in malã uitã sola uolũ¬
tate relabit᷑: certe iste ñ pot̾ dicere ñ accepi. qͦd acceptam
grãm dĩ suo in malũ lib̾o amisit arbitrio. Q si correptio¬
ne conpunctꝰ salubrit̾ ingemit: & ad similia bonacoꝑa.
tionis apparet. S ꝑ hominẽ correptio: siue ex cari tate
huc & iste nolens corripi. pot̃ dic̾e. quid ego feci qͥ ñ acce¬
pi. quẽ constat accepisse. & sua culpa qͦd acceꝑat amisis¬
se᷑ Possum inqͥt. possum omnino. quando me arguit
q̃o ex bona uita in malam mea uoluntate relapsus si.

Expanded text:
singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, singuli de parentibus trahunt: sed non sine causa dicuntur et nostra, iatur ergo origo damnabilis, ut ex dolore correptionis voluntas regenerastrepitu correptionis forinsecus insonante ac flagellante, Deus in illo intrinsecus occulta inspiratione operetur et velle. Si autem jam regeneratus et justificatus in malam vitam sua voluntate relabitur, certe iste non potest dicere: Non accepi, qui acceptam Dei gratiam suo in malum libero amisit arbitrio. Qui si correptione compunctus salubriter ingemit, et ad similia bona operationis apparet. Sed per hominem correptio, sive ex charitate huc et iste nolens corripi, potest dicere, « Quid ego feci, qui non accepi? » quem constat accepisse, et sua culpa quod acceperat amisisse? « Possum, » inquit, « possum omnino, quando me arguis, quod ex bona vita in malam mea voluntate relapsus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
obediunt dõ quia utiq ipsa obedientia munus qꝰ ẽ. quȩ
necesse ẽ ut sit meo cui caritas in est. quȩ sine dubio ex dõ
ẽ & dat eam pat̾ filis suis. Hanc inqͥunt ñ accepimꝰ. Qd
itaq corripimur. quasi nos eã nob dare possimus. & nr̃o ar¬
bitrio dare nolimus: Nec attendunt si ñdum regen̾ati
sunt pͥmã eẽ causã cur obiurgati qͦd sint inobedientes dõ
sibi debeant displicere. qr fec̃ d̾s hominẽ rectũ ab initio
humanȩ creaturȩ: & ñ ẽ iniquitas ap̃ đm. Ac ꝑ hoc pͥma
prauitas qua dõ ñ obedit᷑ ab homine ẽ. qͥ ex rectitudine
in qua eũ ds pͥmitꝰ fec̃ sua mala uoluntate decidens: pra¬
uus effectꝰ ẽ. An uͦ idõ prauitas ista corripienda ñ ẽ in ho¬
Immo uͦ corripiat᷑ & in singłis: qͦd ẽ omĩum.
Non enim ꝓpt̾ea cuiusꝗͣ ñ ẽ: qͦd ab ea nullus immunis ẽ.
Peccata qͥdem ista originalia idõ dicunt᷑ aliena. qͦd ea

Expanded text:
obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae obediunt Deo: quia utique ipsa obedientia munus ejus est; quae necesse est ut sit in eo cui charitas inest, quae sine dubio ex Deo est , et dat eam Pater filiis suis. « Hanc, » inquiunt, « non accepimus; quid itaque corripimur, quasi nos eam nobis dare possimus, et nostro arbitrio dare nolimus? » Nec attendunt, si nondum regenerati sunt, primam esse causam, cur objurgati quod sint inobedientes Deo, sibi debeant displicere, quia fecit Deus hominem rectum ab initio humanae creaturae , et non est iniquitas apud Deum . Ac per hoc prima pravitas qua Deo non obeditur, ab homine est; quia ex rectitudine, in qua eum Deus primitus fecit, sua mala voluntate decidens, pravus effectus est. An vero ideo pravitas ista corripienda non est in hoImo vero corripiatur et in singulis, quod est omnium. Non enim propterea cujusquam non est, quod ab ea nullus immunis est. Peccata quidem ista originalia ideo dicuntur aliena, quod ea
Abbreviated transcription (Latin):
potestate ꝑducere. Et sic̃ ñ ẽ ab oratione cessandum. pro
as qͣs cotrigi uolumꝰ. &̃ si nullo hominũ orante ꝓ petro
añs respex̃ eum. & fec̃ eum suum flere peccatum: ita ñ est
negligenda correptio. quãuis ds qͦs uoluerit &̃ ñ correptos
fac̃ eẽ correctos. Cunc aut̾ correptione ꝓfic̃ homo. cũ miseret᷑
atq adiuuat. qui fac̃ qͦs uoluerit &ẽ sine correptione ꝓfic̾e.
S quare isti sic. illi alit̾ atq alii alit̾. diu̾sis & innumera¬
bilib modis uocentur ut reformentur: absit ut dicamꝰ ui¬
dicium luti ẽe deb̾e s figuli. Apłs inqͥunt ait. Qis enĩ te¬
aiscernit: Qd autẽ habes qͦd ñ accepisti: Si aut̃ & acce¬
pisti. qͥd głaris quasi ñ acceꝑis: Cur gͦ corripimur. argu¬
imur. rep̃hendimur. accusamur: gid facimꝰ qͥ ñ accepimꝰ:
Q hec dicunt extra culpam se uideri uolunt in hoc qͦd ñ

Expanded text:
popoeis quos corrigi volumus, etiamsi nullo hominum orante pro Petro, Dominus respexit eum et fecit eum suum flere peccatum, ita non est negligenda correptio, quamvis Deus quos voluerit, etiam non correptos, faciat esse correctos. Tunc autem correptione proficit homo, cum miseretur atque adjuvat, qui facit quos voluerit etiam sine correptione proficere. Sed quare isti sic, illi aliter, atque alii aliter, diversis et innumerabilibus modis vocentur ut reformentur, absit ut dicamus judicium luti esse debere, sed figuli. CAPUT VI. 9. « ernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Cur ergo corripimur, arguimur, reprehendimur, accusamur? Quid facimus, qui non accepimus? » Qui haec dicunt, extra culpam se videri volunt, in hoc quod non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potiꝰ scđ̃m suum prauũ sensũ & ista duo ñ respuunt.¬
se dñm fleuit: Qs hominum paulũ diuinis p̃ceptis ad
fidem xp̃ianã ꝑtinentib erudiuit: Cũ gͦ audiret᷑ p̃di¬
cans euangłm & dicens. notum enĩ uobis facio fr̃s euange¬
enim ego ab homine accepi illud neq didici. s ꝑ reuelatio¬
nem xp̃i iħu: responderet᷑ ei. Qͥd nob molestus es ut abste
accipiamꝰ atq discamꝰ. qͦd tu ñ ab homine accepisti. neq
didicisti. Potens ẽ enim ille qͥt dedit. sic & nob̃ dare qͦmͦ
tͥ. Porro si hoc ñ audent dice. s patiunt᷑ sibi euangłium ab
homine p̃dicari. quãuis possit &̃ ñ ꝑ hominẽ homini
dari: c̃cedant c̃ẽ corripi se debere ap̃positis suis. a qͥb xp̃i¬
ana grã p̃dicat᷑. quãuis ñ negetur d̾s posse quẽ uelit &̃
nullo homine corripiente corrig̾e. & ad dolorẽ salubrẽ
penitentiȩ occultissima & potñtissima medicinȩ suȩ

Expanded text:
non potius secundum suum pravum sensum et ista duo respuunt, etnon potius secundum suum pravum sensum et ista duo respuunt, etse Dominum flevit? Quis hominum Paulum divinis praeceptis ad fidem christianam pertinentibus erudivit? Cum ergo audiretur praedicans Evangelium, et dicens, Notum enim vobis facio, fratres, Evangeenim ego ab homine accepi illud, neque didici, sed per revelationem Christi Jesu : responderetur ei, Quid nobis molestus es, ut abs te accipiamus atque discamus, quod tu non ab homine accepisti neque didicisti? Potens est ille qui tibi dedit, sic et nobis dare quomodo tibi. Porro si hoc non audent dicere, sed patiuntur sibi Evangelium ab homine praedicari; quamvis etiam possit non per hominem homini dari · concedant etiam corripi se debere a praepositis suis, a quibus christiana gratia praedicatur; quamvis non negetur Deus posse, quem velit, etiam nullo homine corripiente, corrigere, et ad dolorem salubrem poenitentiae occultissima et potentissima medicinae suae
Abbreviated transcription (Latin):
fieri qui corripi ñ uult. & dic̃ ora potiꝰ ꝓme: ido corripi¬
endꝰ ẽ. ut faciat ã ipse ꝓse. Dolor quippe ille qͦs displice
quando sentit correctionis aculeum. excitat eum ĩ maio¬
ris orationis affectum. ut do miserante. increm̃to carita¬
tis adiutꝰ. desinat agere pudenda & dolenda. & agat lau¬
danda atq gratanda. Hec ẽ correptionis utilitas. quȩ nẽ
maior minc minor: ꝓpeccatoꝵ diu̾sitate salubrit̾ adhibet᷑.
se tunc ẽ salubris: quando suꝑnus medicus respic̃. Hon
enum aliquid ꝓfic̃. nͥ cum fac ut peccati su quẽq peniteat.
et quis hoc dat nͥ qͣ respexit apłm petrũ negantẽ & fecit
ripiendos ẽẽ diu̾sa sentientes: ꝓtinus addidit. Ne quando d&e
eis dͥs penitentiã ad cognoscendã u̾itatẽ: & resipiscant de
diaboli laqueis. Cur autẽ isti qui corripi nolunt dicunt.
tantum p̃cipe mͥ & ora ꝓme ut qͦd p̃cipis faciam: Cur

Expanded text:
fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripifieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda. Haec est correptionis utilitas, quae nunc major, nunc minor pro peccatorum diversitate salubritr, tunc est salubris, quando supernus medicus respicit. Non enim aliquid proficit, nisi cum fecit ut peccati sui quemque poeniteat. Et quis hoc dat, nisi qui respexit apostolum Petrum negantem et fecit uando det eis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant de diaboli laqueis . 8. Cur autem isti qui corripi nolunt, dicunt, « Tantum praecipe mihi, et ora pro me, ut quod praecipis faciam? » Cur
Abbreviated transcription (Latin):
sa uoluntas a dño p̃paret᷑. cur me corripis qr uides me p̃aꝙ
ta eiꝰ facere nolle. & ñ potꝰi ipsum rogas. ut in me oꝑetut
& uelle: Ad hec respondemꝰ. Ecumq dĩ p̃cepta iam tͥ nota
ñ facis. & corripi ñ uis: ẽ ꝓpt̾ea corripiendꝰ es. q corripi
ñ uis. honuis enim tͥ tua uicia demonstrari. ñ uisut
feriant᷑. fiatq t̃ utilis dolor quo medicum queras. Non uis
tͥ tu ipse ostendi. ut cum deformẽ te uides. reformatorẽ desi¬
deres. eiq supplices ne in illa remancas feditate. Tuum qͥppe
uiciumn ẽ qͦs malus es. & mauis uicium corripi nolle qr
malus es. quasi laudanda uł indifferent̾ habenca sint ui¬
cia. ut neq laudentur neq uituꝑent᷑. Aut uͦ nicħ agat
timor correpti hominis uł pudor uł oolor. aut aliud agãt
cum salubrit̾ stimulat. nͥ ut roget᷑ bonus. & ex malis qͥ
corripiunt᷑ bonos faciat qui laudent᷑. Qͦd enĩ uult ꝓse

Expanded text:
sa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus sa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum rogas, ut in me operet V. 7. Ad haec respondemus: Quicumque Dei praecepta jam tibi nota non facis, et corripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se
Abbreviated transcription (Latin):
omnino aliud. unde tale ac tantũ munus habeat᷑: Pati¬
mini me paululũ fr̃s mei. ñ adu̾sum uos quoꝵ rectũ ẽ cus
cum do: s adu̾sus eos qͥ t̾rena sapiunt. ut adu̾sus ipsas hui¬
manas cogitationes. ꝓclestis & diuinȩ gr̃ẽ caritate certa¬
re. Hoc enim dicunt qui in suis malignis oꝑib ab huiꝰ
gr̃ẽ p̃dicatorib corripi nolunt. Precipe mͥ qͥo faciã. Ec si
fecero. age ꝓme grãs dõ qͥ mͥ ut facerẽ dedit. Si autẽ ñ ficͥd
ñ ego corripiendꝰ sum: s ille orandꝰ ẽ. ut det qͦd ñ dedit. id
est ipsã qua p̃cepta eiꝰ fiunt fidelem dĩ &e ꝓximi caritatẽ. Dia
gͦ. ꝓme ut hanc accipiam. & ꝑ hanc ex animo cũ bona uo¬
luntate quȩ p̃cepit faciam. Recte autẽ corriperer: si cã
mea culpa ñ haberẽ: hoc ẽ si eam possẽ mͥ dare uł sum̾e
ipse. nec facerẽ. uł si dante illo acciꝑe noluissem. Cũ gͦ iip¬

Expanded text:
omnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patiomnino alius unde tale ac tantum munus habeatur? » Patimini me paululum, fratres mei, non adversum vos, quorum rectum est cor cum Deo, sed adversus eos qui terrena sapiunt, vel adversus ipsas humanas cogitationes, pro coelestis et divinae gratiae veritate certare. Hoc enim dicunt, qui in suis malignis operibus ab hujus gratiae praedicatoribus corripi nolunt: « Praecipe mihi quid faciam: et si fecero, age pro me gratias Deo, qui mihi ut facerem dedit; si autem non fecero, non ego corripiendus sum, sed ille orandus est, ut det quod non dedit, id est ipsam, qua praecepta ejus fiunt, fidelem Dei et proximi charitatem. Ora ergo pro me ut hanc accipiam, et per hanc ex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ip
Abbreviated transcription (Latin):
ñ faciendo. siue ex caritate ñ faciendo: orent ut qͦd ñdũ hñt.
nob̾ quid fac̾e debeamus qui nob p̃sunt: & ut faciam oreis
ꝓ nob̃. ñ aut̃ nos corripiant & arguant si ñ fecerimꝰ. Im
mo omĩa fiant: qm̃ doctores ȩccłarũ apłi omĩa facie¬
bant. & p̃cipiebant quȩ fierent. & corripiebant si ñ fie¬
rent: & orabant ut fierent. Precip̃ apłs dicens: om̃ĩa ur̃a
quitatẽ patimini. quare ñ potiꝰ fraudamini. S uos inqͥtatẽ
facitis. & fraudatis: & hoc fr̃ib. Annescitis qr iniusti regnũ
dĩ ñ possidebunt: Audiamꝰ & orantẽ. Uos aũ inqͥt. dñs mul
tiplicet. & abundare faciat. in caritate in inuicẽ. & in om̃s.
Precipit ut habeat᷑ caritas: corripit qr ñ habet᷑ caritas: orat
ut abundet caritas. O homo. in p̃ceptiõe cognosce: qͥd debe¬
as hab̾e. In correccione cognosce: tuo te uicio ñ hab̾e. In

Expanded text:
non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent non faciendo, sive non ex charitate faciendo; orent, ut quod nondum habent nobis quid facere debeamus qui nobis praesunt, et ut faciamus orent pro nobis: non autem nos corripiant et arguant, si non fecerimus. » Imo omnia fiant: quoniam doctores Ecclesiarum Apostoli omnia faciebant, et praecipiebant qurent, et orabant ut fierent. Praecepit Apostolus dicens: « Omnia vestra iquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non possidebuntiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Praecipit, ut habeatur charitas: corripit, quia non habetur charitas: orat, ut abundet charitas. O homo, in praeceptione cognosce quid debeas habere; in correptione cognosce tuo te vitio non habere; in
Abbreviated transcription (Latin):
Monebat. docebat. hortabat᷑. increpabat. S sciebat hec
omĩa ñ ualere: quȩ plantando & rigando faciebat ĩ aꝑto.
nͥ eum ꝓ illis exaudiret orantẽ: qui dat increm̃tum in
quid. neq qui rigat. s qui increm̃tum dat ds. Hon se¬
itaq fallant. qui dicunt. Utquid nob̃ p̃dicat᷑ atq p̃ci¬
pitur ut declinemus amalo & faciamꝰ bonum. si hoc
nos ñ agimus.s id uelle & oꝑari. d̾s oꝑat᷑ in nob: Sed
poti intelligant si fili di sunt. sp̃u dĩ seagi: ut qͥo agñ¬
dum ẽ agant. & cũ egerint. illi a q̃ aguntur gr̃as agant.
Aguntur enim ut agant: ñ ut ipsi nicħ agant. Et ad hoc
eis ostenditur quid agere debeant. ut quaudo id agunt
sic̃ agñdum ẽ. id est cum dilectione & delectatione iusticiȩ.
suauitatem quã dedit dñs. ut t̾ra eiꝰ daret fructum sinim.
accepisse se gaudeant. Quando autẽ ñ agunt siue omĩno

Expanded text:
monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec monebat, docebat, hortabatur, increpabat: sed sciebat haec omnia non valere, quae plantando et rigando faciebat in aperto, nisi eum pro illis exaudiret orantem, qui dat incrementum in cit, Neque qui  fallant qui dicunt: Ut quid nobis praedicatur atque praecipitur ut declinemus a malo et faciamus bonum, si hoc nos non agimus, sed id velle et operari Deus operatur in nobis? Sed potius intelligant, si filii Dei sunt, spiritu Dei se agi, ut quod agendum est agant; et cum egerint, illi a quo aguntur gratias agant. Aguntur enim ut agant, non ut ipsi nihil agant, et ad hoc eis ostenditur quid agere debeant, ut quando id agunt sicut agendum est, id est, cum dilectione et delectatione justitiae, suavitatem quam dedit Dominus, ut terra eorum daret fructum suum , accepisse se gaudeant. Quando autem non agunt, sive omnino
Abbreviated transcription (Latin):
picio dõ correctos ẽẽ iam existimo. qui eum ñ intelligebãt.
sola homines lib̾antur amalo. & sine qua nullum ꝓrsꝰ
siue cogitando. siue uolendo & amando. siue agendo faci¬
unt bonum. ñ solum ut monstrante ipsa quid facien-¬
dum sit sciant. uerum &̃ ut p̃stante ipsa. faciant cum
dilectione qͦd sciunt. Hanc quippe inspirationẽ bonȩ
uoluntatis atq oꝑis: poscebat apłs eis quib dicebat.
Oramus autem ad dm̃. nequio faciatis mali. ñ ut nos
ꝓbati appareamus. s ut uos qͦd bonum ẽ faciatis. Quis
hoc audiat & ñ euigilet. atq fateat᷑ a dño dõ nob̾ eẽ. ut de¬
clinemus a malo & faciamꝰ bonum: Quandoqͥdẽ ñ ait
apłs. monemꝰ. docemꝰ. hortam᷑. increpamꝰ: s ait oramꝰ
ad dm ne quid faciatis mali. s qͦd bonum ẽ faciatis. Et ca¬
m̃ aẽ loquebat᷑ eis: & faciebat illa omĩa quȩ commemoraui.

Expanded text:
ropitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant.ropitio Deo correctos esse jam existimo, qui eum non intelligebant.sola homines liberantur a malo, et sine qua nullum prorsus sive cogitando, sive volendo et amando, sive agendo faciunt bonum: non solum ut monstrante ipsa quid faciendum sit sciant, verum etiam ut praestante ipsa faciant cum dilectione quod sciunt. Hanc quippe inspirationem bonae voluntatis atque operis poscebat Apostolus eis, quibus dicebat, Oramus autem ad Deum, ne quid faciatis mali, non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Quis hoc audiat, et non evigilet, atque fateatur a Domino Deo nobis esse, ut declinemus a malo, et faciamus bonum? Quandoquidem non ait Apostolus, Monemus, docemus, hortamur, increpamus: sed ait, Oramus ad Deum, ne quid faciatis mali, sed quod bonum est faciatis. Et tamen etiam loquebatur eis, et faciebat illa omnia quae commemoravi;
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ gͦ legitime lege utitur: discit in ea malum & bonũ
& ñ confidens in uirtute sua. confugit ad grãm. qua p̃stan¬
te dedinet a malo. & faciat bonum. Qͥs autẽ confugit ad
grãm. nͥ cum a dño gressus hominis dirigunt᷑ &e uiã eiꝰ uo¬
let: Ac ꝑ hoc & desidare auxilium gr̃ȩ: inicium gr̃ȩ ẽ.
De qͦ ait ille. Et dixi nunc cepi: hec ẽ immutatio dext̾e
excelsi. Lib̾um itaq arbitrium. & ad malũ & ad bonũ
faciendum: confitendum ẽ nos hab̾e. S in malo faciẽ¬
do. lib ẽ quisq iusticiȩ. seruusq peccati. In bono autẽ
rau̾it: tunc uere lib̃i eritis. Hec ita. ut cum quisq fue¬
rit a peccati dampnatione lib̾at᷑. iam ñ indigeat sin li-¬
beratoris auxilio. s ita potiꝰ ut ab illo audiens. sine me
nicħ potestis facere: dicat ei & ipse. Adiutor m̃s esto ne
me gaudeo. Unde hi potiꝰ corrigendi sunt: quos qͥdem ꝓ¬

Expanded text:
Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, Qui ergo legitime lege utitur, discit in ea malum et bonum, et non confidens in virtute sua confugit ad gratiam, qua praestante declinet a malo, et faciat bonum. Quis autem confugit ad gratiam, nisi cum a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ? Ac per hoc De quo ait ille: Et dixi: Nunc coepi. Haec est immutatio dexterae Excelsi . Liberum itaque arbitrium et ad malum et ad bonum faciendum certum est nos habere. Sed in malo faciendo liber est quisque justitiae, servusque peccati: in bono autem raverit, tunc vere liberi eritis . Nec ita ut, cum quisque fuerit a peccati dominatione liberatus, jam non indigeat sui liberatoris auxilio: sed ita potius, ut ab illo audiens, Sine me nihil potestis facere ; dicat ei et ipse, Adjutor meus esto, ne me gaudeo: unde hi potius corrigendi sunt, quos quidem p
Abbreviated transcription (Latin):
nitate u̾tente. ad hoc poti ualuit. ut nulli ur̃m destrue¬
rentur in peuis: s ñnulli instruerent᷑ in meliꝰ. N itaq
opꝰ ẽ. omĩa identidẽ retractare: quȩ sufficient̾ uob̃ pleno
ta indicant ur̃a. Ueruntam̃ semel lectum: nullomͦ arbi¬
tremini satis uob innotescere potuisse. Si gͦ eum fructuo¬
sissimũ hab̾e uultis. ñ uos pigeat relegendo hab̃e notis¬
simũ. ut diligñtissime sciatis. quib & qualib q̃stionib
soluendis atq sanandis. ñ ibi humana. s diuina occur¬
rat auctoritas. A qua recede ñ debemus: si uolumꝰ ꝑue¬
nire quo tendimus. Dñs autẽ ipse ñ solum ostendit
nob̃. a qͦ inalo declinemus: & qͦd bonum faciamus. qͦd
solum pot̾ legis littera. uerũ &̃ aduiuat nos ut decline¬
mus amalo. & faciam bonum. q̃ nullus pot̾ sine sp̃u¬
gr̃e. Que sidesit: ad hoc lex ad est. ut reos faciat & occi¬
dat. Propt̾ qͦd dic̃ apłs. litt̾a occidit: sp̃c aut̃ uiuificat.

Expanded text:
nitate vertente, ad hoc potius valuit, ut nulli vestrum destruerentur in pejus, sed nonnulli instruerentur in melius. Non itaque opus est omnia identidem retractare, quae sufficienter vobis pleno ta indicant vestra. Verumtamen semel lectum nullo modo arbitremini satis vobis innotescere potuisse. Si ergo eum fructuosissimum habere vultis, non vos pigeat relegendo habere notissimum, ut diligentissime sciatis quibus et qualibus quaestionibus solvendis atque sanandis, non ibi humana, sed divina occurrat auctoritas, a qua recedere non debemus, si volumus pervenire quo tendimus. 2. Dominus autem ipse non solum ostendit nobis, a quo malo declinemus, et quod bonum faciamus, quod solum potest legis littera: verum etiam adjuvat nos, ut declinemus a malo, et faciamus bonum , quod nullus potest sine spgratiae: quae si desit, ad hoc lex adest, ut reos faciat et occidat. Propter quod dicit Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat .
Abbreviated transcription (Latin):
sub gr̾a constitutꝰ. Longe eium postea ẽ spiritalis hõis.
& hoc ꝓbabiliꝰ eẽ posse illa u̾ba cognoui. Posterior in hoc
libro questio ẽ. ab eo loco uͥ ait. ñ solum autẽ s & rebec¬
ca ex uno c̃cubitu habens ysaac patris nr̃i. usq ad illud

Expanded text:
sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis sub gratia constitutus. Longe enim postea, etiam spiritualis hominis et hoc probabilius esse posse illa verba cognovi. Posterior in hoc libero quaestio est ab eo loco ubi ait, Non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patri
Abbreviated transcription (Latin):
epm̃ mediolanensis ȩcłe sc̃ĩ ambrosii successorem. in ipso
exordio ep̃atus mei. Hisi forte ñ eos nouerunt. Qod si ita
ẽ: facite ut nouerint. De hoc pͥmo duorũ illoꝵ libro
in scđ̾o retractationũ pͥmũ locutus sum: qui sermo
meus ita se hab&. Librorum inquã quos elaboraui
ep̾s. pͥmi duo sunt ad simplicianum ȩccłȩ mediolanen¬
sis antistitẽ. qui beatissimo successit ambrosio: de diu̾¬
sis questionib. quarum duas ex epła pauli apłi ad ro¬
manos: in primum librũ contuli. Harum prior ẽ: de
eo qͦd scriptum ẽ. Qͥd gͦ dicemiis : Lex peccatum est:
Absit. usq ad illud ubi ait. quis me lib̾abit de corpo
qua illa apłi u̾ba. lex spiritalis ẽ. ego autẽ carnalis sũ
& cȩt̾a quib caro contra spm confligere ostendit᷑. eo mͦ
exposui. tanꝗͣ homo describat᷑. adhuc sub lege. ñdum

Expanded text:
episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Librorum, » inquam, « quos elaboravi episcopus, primi duo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque ad illud ubi ait, Quis me liberabit de corpoqua illa Apostoli verba, Lex spiritualis est, ego autem carnalis sum : et caetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tanquam homo describatur adhuc sub lege, nondum
Abbreviated transcription (Latin):
S & illa miscđia p̾cedenti m̾ito fidĩ tribuitur: & ista
obduratio p̾cedenti iniquitati. Qd quidem uerũ ẽ. s ad¬
huc querendum erat. utrum & meritum fidi de miscđia
d̾i ueniat. idest utrum ista miscd̾ia idõ tantummꝰ fiat in
homine quia fidelis ẽ. an &̃ facta fucrit ut fidelis eẽt. Legi¬
essem. Non ait quia fidelis eram. fideli gͦ datur qͥdem
s data ẽ ẽ ut esset fidelis. Rectissime itaq alio loco
uocamur ut credamus. & credentib p̃statur ut bene
oꝑemur. ñ ẽ gentib ista inuidenda miscłia. Quãuis mi¬
nus ibi diligent̾ de illa quȩ ꝑ dĩ ꝓpositum fit uocati
oꝑib sentiebam. quãuis de comm̃danda d̃i gr̃a labora¬
rem. In qua sententia istos fr̃s nr̃os eẽ nunc uideo. qr
metum. Nam si curassent. inuenissent istam questionẽ
scđ̃m u̾itatem diuinarũ scripturarũ solutam in primo
libro duoꝵ. qͦs ad beatȩ memoriȩ simplicianũ scͥpsi

Expanded text:
sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legiessem, non ait: quia fised data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco ericordia Dei et vocamur ut credamus, et credentibus praestatur ut bene operemur, non est gentibus ista invidenda misericordia, quamvis minus ibi diligenter de illa, quae per Dei propositum fit, vocatioperibus sentiebam, quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia icere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi
Abbreviated transcription (Latin):
s eadem regła & utrumq ipsiꝰ ẽ. quia ipse p̃parat uo¬
luntatem ⁊ utrumq nr̃m. quia ñ fit nͥ uolentib nobis.
Ac ꝑ hoc qͦd &̃ postea dixi. quia neq uelle possum nisi
uocemur. & cum pꝰ uocationem uoluerimꝰ ñ sufficit
uoluntas nr̃a & cursus nr̃. nͥ d̾s &e uires currentib p̃be¬
at. & ꝑducat quo uocat. ac deinde subiunxi. manifestũ
ẽ gͦ ñ uolentis neq currentis s miserentis dĩ eẽ qͦd bene oꝑa¬
mur: omnino uerissimũ ẽ. S parũ de ipsa uocatiõe dis¬
serui: quȩ fit scđ̃m ꝓpositum dĩ. Hon enim omĩum qͥ uo¬
cantur talis ẽ: s tantum electorum. Itaq qͦd paulo post
dixi. sic̃ enim qn his qͦs elegit ds̃ ñ oꝑa s fides inchoat
penam &̃ male oꝑentur: uerissime dixi. S fidĩ meritũ
c̃ẽ ipsum cc̃ donum dĩ. nec putaui querendũ eẽ nec dixi.
Ec alio loco. Cuius enim miseretur inꝗͣ. fac̃ eũ bene
oꝑari: & quẽ obdurat. relinquit eum ut mala oꝑetur.

Expanded text:
est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. ac per hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum edixi: Sicut enim in iis quos eligit Deus, non opera, sed fides inchoat poenam etiam male operentur; verissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur.