comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ponebat uelam̃ suꝑ faciẽ suã ne intu¬
crent᷑ filii isrł. Ido ponebat uelam̃
qm splendorẽ uultus eiꝰ ferre ñ pote¬
rãr causa prccati. Quo sublato potestaᷤ
conuertant᷑ ad grãm ficti &e sic cuacu¬
atur Accedente enĩ dignitate ꝑ
idẽ euacuatur indignitas s obtunsi
sunt sensus corũ usq in hodiernũ
diẽ. Tam dui obtunsos dicit quam¬
diu non credunt. Que obtunsio infi¬
delitatis causa obuenit. Iło conuersis ad
ndẽ acuit᷑ aties mentis ut uideant qͥn¬
uini luminis splendorẽ. Idipsũ ue¬
lam̃ in lectione uet̾rtestamenti ma¬
net dũ ñ reuelat᷑: quia in xp̃o euacir.¬
a abtunso ait. Nȩx in lectione exodi
manet: quamdm credant. ñ enĩ reue¬
laur nͥ credant. In xp̃o enĩ euacuat᷑:

Expanded text:
 ne intuerentur filii Israel . Ideo ponebat velamen, quoniam splendorem vultus ejus ferre non poterant, causa peccati, quo sublato, potestasconvertantur ad gratiam fidei, et sic evacuatur. Accedente enim dignitate per fidem, evacuatur indignitas. Sed obtusi sunt sensus eorum usque in hodiernum diem. Tamdiu obtusos dicit, quamdiu non credunt. Quae obtusio infidelitatis causa obvenit; ideo conversis ad fidem acuitur acies mentis, ut videant divini luminis splendorem. Hoc ipsum velamen in lectione veteris Testamenti manet, dum non revelatur; quia in Christo evacuatur. Obtusio, ait, haec in lectione Exodi manet, quamdiu credant. Non enim revelatur, nisi credant; in Christo enim evacuatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea lib̾am᷑: ut & nos alios consola¬
ri & de tristicia lib̾are possimꝰ. Aut ita
forinã nob dat alios consolandi: ut ꝑex
hortationẽ qua ipsi a dõ consolam᷑ ag¬
noscamꝰ qđ ds̃ tim̃tiũ se neminẽ dere¬
linquat: & multomagis infuturo re¬
rit. Qm̃ sic̃ habundant passiones
xp̃i in nobis. Idẽ. ꝓ nomine xp̃i. Itace¬
ut & petrus de carcere lib̃atus. & ipse
paulus uisionẽ dm̃ & uoce confirmatꝰ
intẽplo. Siue autẽ augustiã patim᷑

Expanded text:
propterea liberamur, ut et nos alios consolari, et de tristitia liberare possimus. Aut ita formam dat nobis alios consolandi, ut per exhortationenoscimus quod Deus timentium se neminem derelinquat, et multo magis in futuro rerit. Quoniam sicut abundant passiones Christi in nobis. Id est, pro nomine Christi. Ita eUt Petrus est de carcere liberatus, et Paulus visione Domini et voce confirmatus in templo. Sive autem t
Abbreviated transcription (Latin):
quã corũ ad quos litt̾e destinant᷑. Sed
hec auctoritas apłici ordinis quia im¬
noribus scribit. sicut etiã & iudices scłi
solent ad eos quos regunt scripta di¬
rigere Per toluntatẽ dĩ. Dei non ho
miiũ uoluntate: simul ut ostendat
non sine patris uoluntate se missũ¬
a xp̃o Et thimotheus fr̃. eccłiȩ dĩ quȩ
ẽ. corinthi. Non dixit paulus & thi¬
motheus: qr ñ ambo apłi. Ad phili¬
penses uͦ ubi non erat tanta auctoritas necesaria:
ponuntur inuocantes dnm & ad phili¬
penses cũ ep̃is & diacombꝰ. Ido autẽ pꝰt¬
ea nominant᷑ ne parũ intelligentes eos
p̃missos ẽẽ. putarent: cũ iã suit inȩccłia

Expanded text:
quam eorum ad quos litterae destinantur. Sed hoc ex auctoritate apostolici ordinis, quia minoribus scripsit: ut etiam saeculi judices solent ad eos, quos regunt, scripta dirigere. Per voluntatem Dei, minum voluntate. Simul et ostendit, non sine Patris voluntate se missua Christo. Et Timotheus frater Ecclesiae Dei, quae est Corinthi. Non dixit, Paulus et Timotheus, quia non ambo apostoli. Ad Philippenses vero, ubi non erat tanta auctoritas necessaria, ponuntur invocantes Dominum, et ad Philippenses cum episcopis et diaconibus. Ideo autem postea nominantur, ne parum intelligentes, eos praetermissos esse putarent. Cum sint in Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
aduentu eiꝰ quia imago ẽ. epła: p̃sen¬
tia autẽ u̾itas. Non ẽ. itaq ociosũ qͥa
uoluerat it & non irt̃. Intelligi enĩ
uult ẽẽ. aliquos inter eos quorum cau¬
sa uoluntatẽ suam non impleuit: ut
adibita oꝑa purificarentur. Hoc gͦ
cogitans nunqu d leuitate usus sum

Expanded text:
 quia imago est epistola, praesentia autem veritas. Non est itaque otiosum quia voluerat ire, et non iit; intelligi enim vult esse aliquos inter eos, quorum causa voluntatem suam non implevit, ut adhibita opera purificarentur. Hoc ergo cogitans, numquid levitate usus sum?
Abbreviated transcription (Latin):
b obtimos ñ responsatores. ñ fraudan¬
tes. sed omẽm fidem bonam ostenden¬
tes: ut doctriña saluatoris nr̃i dei or¬
nent mom̃ib. Donis oꝑib & fide doc¬
trinã dicit ornari dm̃ic̃a. Tẽ eñ plac¬
ta ẽ. & doctrina si is ⁊ qui eam ꝓfice¬
cur. ñ illã exosam faciat ab negans fa¬
ra ae ꝑhac decora. T c̃ possunt dñ
seruos suos non tantũ a fide ñ ꝓhibere.
uerum etiam gaudere: qi fidẽ eorũ edã
sibi ident ꝓficere. Nemo eñi fidẽ deiꝰ cu¬
tailiens: infdelis pot̾ ee hõĩb. ¶llirxeit
enĩ gr̃a deisaluatoris nr̃i om̃ib hõib

Expanded text:
bus, optimos, non responsatores, non fraudanbus, optimos, non responsatores, non fraudantes, sed omnem fidem bonam ostendentes; ut doctrinam Salvatoris nostri Dei ornent in omnibus. Bonis operibus et fide doctrinam dicit ornari Dominicam; tunc enim placita est doctrina, si hic qui eam profitetur, non illam exosam faciat, abnegans facra, ac per hoc decora. Tunc possunt domini servos suos non tantum a fide non prohibere, verum etiam gaudere; quia fidem eorum etiam sibi vident proficere. Nemo enim fidem Dei custodiens, infidelis potest esse hominibus. Illuxit enim gratia Dei Salvatoris nostri omnib
Abbreviated transcription (Latin):
lios. prudentes pudicas. ẽẽ castas. do¬
mus curam habentes. subditas ꝓpriis
uiris: nec uerbũ dei blasphemet᷑. Ca¬
les precipit seniores. ut exemplo sint
bone conu̾sionis iuniorib: ut si infi¬
deuiros hãnt. cõ gaudeant eis mag̃
qͣm blaspbement nom̃ dei. dũ uident
quia ꝓpter timorẽ dei ꝓpensius obse¬
quntur suis curis. Iumniores similita
hortare continentes d̾e. ꝑ om̃ia de ipsũ
prebens exemplũ bonorum oꝑi iu doc
dice de nob dignũ rep̾hensione. Qm̃ uuentꝰ solet
modũ egredi ĩmo ꝓmptior eẽ ad lapsum: ie¬
cuto salubrib retinacłis contineri iubet᷑.
ut infrenata dncinis legibꝰgub̾net᷑. Qd̾ ut efficiñsi
arcdiuum aut difficile: magistr̃i formã
ee precipit: ut ea quȩ docet qͦmͦ fiant
ostendatrut hi qui ꝓfam sunt & inimu¬
ei fidei erubescant: uidentes. quia quę
uerbis docet uera eͥẽ: ꝓbat factis. Ser¬
uos dñis suis: dicit subditos ẽẽ in om̃i¬

Expanded text:
lios, prudentes, pudicas esse, castas, dolios, prudentes, pudicas esse, castas, domus curam habentes, subditas propriis viris: ne verbum Dei blasphemetur. Tales praecipit esse seniores, ut exemplo sint bonae conversationis junioribus; ut si infideles viros habeant, congaudeant eis magis, quam blasphement nomen Dei, dum vident quia propter Dei timorem propensius obsequuntur suis viris. Juniores similiter hortare continentes esse, per omnia temetipsum praebens exemplum bonorum operum, in dicere de nobis dignum reprehensione. Quoniam juventus solet modum egredi, immo promptior esse ad lapsum, idcirco salubribus retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur. Quod ut effici non sit arduum aut difficile, magistrum formam esse praecipit; ut ea quae docet, quomodo fiant, ostendat; ut ii qui profani sunt, et inimici fidei, erubescant, videntes quia quae verbis docet, vera esse probat factis. Servos dominis suis subditos esse in omni
Abbreviated transcription (Latin):
uis ad oĩs hereticos ꝑtineat᷑ dictũ:
hoc tamen de uideis intelligitur
locutus quise abrahe dm̃ solos dict̃
scire. oꝑib uͦ abnegant. Sicutdicit
dñs. Filii abrabe eẽtis: sioꝑa abrahe
faceretis. Qmꝰ gͦ possunt dm̃ abrabȩ¬
qui scire ministeriũ & fidẽ eius
ignorant non euangłii oꝑa sectan¬
tes sed legis factorum. inneome¬
niis & cicũcisione & cet̾is ꝑturbato
res impii & in reuerentes: Hȩc surs
ctrina. Dei enĩ doctrina salutaris
ẽ. Seniores sobrios ẽẽ graues. pru¬
dentes. sanos fide. dilectione pati¬
entię. Qͥ funt sane doetrine ostendit:
ut minus sobrios minus graues in¬
sideles. sine caritate in pacientes. iti¬
sane doctrine discipłos significaret.
his eñĩ oꝑib nescitur deus neq iultitia
enus. Anꝰ pari mͦ statu religione digno
ñ criminatrices. ñ uino multo seriuen¬
tes.bona docendes: iustituant adoles¬
centulas uiros suos diligere. amare fi¬

Expanded text:
uamvis ad omnes haereticos pertineat dictum, uamvis ad omnes haereticos pertineat dictum, hoc tamen de Judaeis intelligitur locutus, qui se Abrahae Deum solos dicunt scire, operibus vero abnegant, sicut dicit Dominus: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis . Quomodo ergo possunt Deum Abrahae scire, qui mysterium et fidem ejus ignorant, non Evangelii opera sectantes, sed legis factorum in neomeniis, et circumcisione, et caeteris, perturbatores, impii et irreverentes? Haec sunt ctrina; Dei enim doctrina salutaris est. 315 Seniores sobrios esse, graves, prudentes, sanos fide, dilectione, patientia. Qui sint sanae doctrinae, ostendit; ut minus sobrios, minus graves, infideles, sine charitate, impatientes, insanae doctrinae discipulos significaret. His enim operibus nescitur Deus, neque justitia ejus. Anus pari modo in statu religione digno, non criminatrices, non vino multo servientes, bona docentes; ut instituant adolescentulas viros suos diligere, amare fi
Abbreviated transcription (Latin):
malis accepturi mercedẽ. hȩc gͦ ꝓ
uindicta data sunt: ita ut tp̃r quo
Qđ non intelligentes iudei subiugo ꝑ¬
manent: et quordã lib̾tatẽ his uolt̃
uincłis obligare. Idõq hos obiurgan¬
dos admonet. ut abhis auertantur
Om̃ia munda mundis: his ui qͥ contami¬
nati sunt & sine fide: nichil mundũ:
sed inquinata ẽ eorum &̾ mens & con¬
scientia. Istos mundos e̾e̾ significat qͥ&
qͣ causa int̾dicta st̃ norũt. & qͥ causa concessa
munda sunt. Quiuero non intelli¬
gunt in mundi sunt: accusatores e¬
nĩ scͥpturȩ sunt. Sieñ bona facta
ꝓpter dduritiam cordis inter dicta
noscuntur. quia indigni habiti suis
dota itodei creatura. Nã qͥ melioribus
ꝓhibiti uidentur. horũ mens & consci¬
entia inquinata est qr creat᷑am ac¬
cusant ut ereusent semet ipsos. Deum
confitentur se nosse. factis aut̾ẽ ne¬
gant : qm sunt execrabiles & mobe¬
dientes adom̃e opus bonũ repbi. A¬

Expanded text:
malis, accepturi mercedem. Haec ergo pro malis, accepturi mercedem. Haec ergo pro vindicta data sunt, ita ut tempore qQuod non intelligentes Judaei, sub jugo permanent, et quorumdam libertatem his volunt vinculis obligare; ideoque hos objurgandos admonet, ut ab his avertantur. Omnia quidem munda mundis: his vero qui contaminati sunt et sine fide, nihil mundum, sed inquinata est eorum et mens et conscientia. Istos mundos esse significat, qui et qua causa interdicta sunt, norunt, et qua causa concessa munda sunt: qui vero non intelligunt, immundi sunt; accusatores enim Scripturae sunt. Si enim bona facta propter duritiam cordis interdicta noscuntur, quia indigni habiti sunt tota uti Dei creatura. Nam qui a melioribus prohibiti videntur, horum mens et conscientia inquinata est; quia creaturam Dei accusant, ut excusent semetipsos. Deum profitentur se nosse, factis autem negant; quoniam sunt exsecrabiles, inobedientes, et ad omne opus bonum reprobi. Q
Abbreviated transcription (Latin):
bulas dñr narrare ñ ueritat̾e. Putant
enĩ nũqͣm recedendũ abhis quȩ mo¬
yses tradidit. Ut puta de escis aut cõ
mo inmunda dieb septẽ: cd̃nsciãt
pͥmores suos abrahã. ysaac. ꝙ iacob. si¬
ne his iustificatos. & dei amicos appel¬
latos. & ezechielo ꝓpħa contestante.
& propt̃ qđ legẽ dei & iustificationes
eius ꝓfanauerint: precepta accepunt
& mandata ñ bona in quib iustifica.¬
ri non possent. Unde & dñs ait uide¬
is: qr hec adduritiam cordis ur̃i scͥpsit
moyses. hinc ẽ. Unde & petrus apłs.
qͥd imponitis inquit ugũ supra cer¬
uices fr̃m. qđ neq patres nr̃i neq
nos potiumus portare: Nã si utilia
fuissent tc̃data e̾e̾nt. qͣndo aelex in
tabulis data ẽ. S qr post tanta sig¬
na ꝓdigior & legẽ editam in reueren¬
tes. e diffidentes & ceruicosi inuenti
sunt: talia & tanta acceꝑunt man¬
data. inquib respirare ñ possent.
Hinc factũ ẽ. ut & boni laborent cum

Expanded text:
bulas dicuntur narrare, non veritatem; putant bulas dicuntur narrare, non veritatem; putant enim numquam recedendum ab iis, quae Moyses tradidit, ut puta de escis, aut conmo immunda diebus septem; cum sciant primores suos Abraham, Isaac et Jacob sine his justificatos, et Dei amicos appellatos; et Ezechiele propheta contestante, quia propter quod legem Dei et justificationes ejus profanaverint, praecepta acceperunt et mandata non bona, in quibus justificari non possent. Unde et Dominus ait Judaeis: Quia haec ad duritiam cordis vestri scripsit Moyses . Hinc est unde et Petrus apostolus: Quid imponitis, inquit, jugum supra cervices fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Nam si utilia fuissent, tunc data essent, quando et Lex in tabulis data est: sed quia post tanta signa prodigiorum, et Legem editam irreverentes et diffidentes et cervicosi inventi sunt, talia ac tanta acceperunt mandata, in quibus respirare non possent. Hinc factum est, ut et boni laborarent cum
Abbreviated transcription (Latin):
ca qͥd sentiendũ ee̾t de cretensib in¬
doctis expressit: qd & mali e̾ent. & oc¬
ciosi uellent comedere. Malitia enĩ ꝑ as¬
cl uolebant: qui cũ nichil ꝓsint gestiuit.
e nocere. Duplex gͦ malũ est. Cales erant
ecretentes. Unde istũ ꝓpħam appellat:
sel incausa cretensium. Cã enĩ uera he¬
de his ad serit locutũ ut ꝓpħam. falli e¬
ñ ꝓpħam ĩpossibile ẽ. Qõa obeausã
Ague illos dure ut sanĩ sint infide: ñ
indendentes iudaicis fabulis & man¬
datis hominũ auersantiun se auerita¬
te. Insistendũ precipit incorreptione
illorum. ut conuerti possint. & illa sec¬
ari que iusta sunt & dei legi ct̃ alig¬
na: auertentes se a iudaicis fabulis.
Q̾ in lege nemo unstificatur apud dm̃:
qͣntomagis inmandatis hominũ. Quiaͦ¬
qͥd enĩ aduersũ ueritatẽ opponitur:
humana inuentio. ẽ. Nescientes enim
ium scͥpt᷑arũ & interiora uerborum:
legis colorẽ secuntur ñ saporẽ. Ioo fa¬

Expanded text:
nicam, quid sentiendum esset de Cretensibus innicam, quid sentiendum esset de Cretensibus indoctis expressit, quod et mali essent, et otiosi vellent comedere, malitia enim pasci volebant, qui cum nihil prosint, gestiunt et nocere. Duplex ergo malum est. Tales erant Cretenses; unde istum prophetam appellat, sed in causa 314 Cretensium. Tam vera enim hunc illis asserit locutum, ut prophetam; falli enim prophetam impossibile est. Quam ob causam argue illos dure, ut sani sint in fide, non intendentes judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Insistendum praecipit in correptione illorum, ut converti possint, et illa sectari quae justa sunt, et lege Dei condigna, avertentes se a judaicis fabulis; quia in Lege nemo justificatur apud Deum, quanto magis in mandatis hominum! Quidquid enim adversum veritatem opponitur, humana inventio est; nescientes enim vim Scripturarum, et interiora verborum Legis, colorem sequuntur, non saporem. Ideo fa
Abbreviated transcription (Latin):
tem or dinarmult: ut & fr̃s exhortari
possit & contra dicendes conunc̾e. Maxi¬
me eos qui erant ex iudeis qͥ sub nõie xp̃i
iudaizare. docebant qͦs alibi falsos fr̃s
appellat. Renati em̃ inxp̃o ñ puri erant
xp̃iani: partĩ enĩ legem partĩ eñt xp̃m
uenerari uolebant. Hos dicit qͥdomos sub¬
uertebant praua ista doctrina: duplici
genere turpibus  lucris stude¬
bant: Qt ideo hȩc magis agebant ut pla¬
cerent uideis aquib sũptus sꝑabant
ut peccuniam lucrifacerent & prepriti¬
um: hierant questus eorũ: Sicit dñs
dicit iudeis: ambulatis mare & aridã
ut faciatis unũ ꝓselitũ Hec turpia
lucra appellat: ͦ qͥ sub noĩe dei docet
ñ deuotionis causa. sedquestus turpis
lucri captator ẽ. Similit̃ & qui ꝑcireũ¬
cisionẽ aliqũe uult ad quirere. Unde
alibi ait. ̾ gła impudenelis eor Dixit
ƿigritestimonium hoc uerũ est. Qͥdã
ercretensib melioratus ꝑ disciplinã dñi¬

Expanded text:
tem ordinari vult; ut et fratres exhortari possit, et contradicentes convincere, maxime eos qui erant ex Judaeis, qui sub nomine Christi judaizare docebant , quos alibi falsos fratres appellat. Renati enim in Christo, non puri erant christiani; partim enim Legem, partim Christum venerari volebant. Hos dicit, qui domos subvertebant prava ista doctrina. Duplici enim genere turpibus lucris studebant; quia ideo haec magis agebant, ut placerent Judaeis, a quibus sumptus sperabant, ut pecuniam lucrifacerent et praeputium. Hi erant quaestus eorum, sicut Dominus dicit Judaeis: Ambulatis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum . Haec duo turpia lucra appellat; quia qui sub nomine Dei docet, et non devotionis causa, sed quaestus, turpis lucri captator est: similiter et qui per circumcisionem aliquem vult acquirere. Unde alibi ait: Et gloria in pudendis eorum . Dixit igri. Testimonium hoc verum est. Quidam ex Cretensibus melioratus per disciplinam Domi
Abbreviated transcription (Latin):
rit  Qdmone illos pͥticipatib: xepo¬
statib iubdicos ẽe. obedire : ad om̃e
opus bonũ paratos ẽẽ. Que salus ere¬
dentiũ sit admonet ut manifestet cũ
arguuntur. ut sciant cuibono apten¬
tur. ut ñ asꝑe accipiant. certi qr pro
salude sua corripiuntur. & ut ad ma¬
lũ cardi sint adbonũ uͦ parati: non
nescii qͥd singłis ꝑsolui oporteat. lle¬
min̾e blasphemare. ñ litigiosos ẽe. sea
modestos. ostendentes om̃em mansu

Expanded text:
ipatibus et potestatibus subditos esse, dicto obedire, ad omne opus bonum paratos esse. Quae salus credentium sit, admonet; ut manifestet, cum arguuntur, ut sciant cui bono aptentur: ut non aspere accipiant, certi quia pro salute sua corripiuntur: et ut ad malum tardi sint, ad bonum vero parati, non nescii quid singulis persolvi oporteat. Neminem blasphemare, non litigiosos esse; sed modestos, 316 ostendentes om
Abbreviated transcription (Latin):
hõib humiles uult uideri. Sie enim
possunt ꝑfidi ad fut᷑am sp̃e rocari.
inobsequentes errantes. seruientes
desideriis & uoluptatib uariis. in
malitia & inuidia agentes. odibiles
odio nos inuicem habentes. Hec bo¬
na que incredulitas ñ habet xp̃ia¬
nis data memorat: ut in om̃i uisti¬
dia lucentes manifesti fiant. qđ dei
cultores sint. Cũ eni qͦndã inconsul¬
ti nẽ uidentur ꝑ om̃na sani ẽẽ consi¬
lii. laudatur in his deus. Cũ uͦ boni¬
tas & humanitas illucit salutaris

Expanded text:
ibus humiles vult videri; sic enim possunt perfidi ad futuram spem vocari. inobsequentes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odio nos invicem habentes. Haec bona quae incredulitas non habet, christianis data memorat; ut in omni justitia lucentes, manifesti fiant quod Dei cultores sint. Cum enim quondam inconsulti, nunc videntur per omnia sani esse consilii, laudatur in his Deus. Cum vero bonitas et humanitas illuxit salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
deo patre & xp̃o ib̾u saluatore nr̃o. Decre¬
tũ donũ a deo qđ ante scła ꝓmiserat tp̃r
saluatoris in ꝑ redicatione apłoꝵ manife¬
statũ de clarat. Sic enĩ ꝓmiserat quod etiã
sibi dicit creditũ ut gentib insinuaret
ret gr̃a dei & pacẽ: ut accepto dono pa¬
cifici fiant cũ deo & patre ⁊ qr om̃ia
ex ipso sunt. &. xp̃o iħu saluatore nr̃o
qr ipse nos liberauit a morte. Huiꝰ rei
gr̃a reliqui te crete. ut ea quȩ de tuñ
corrigas. & constituas ꝑciuitates prb̃os
sicut & ego tibi disposui. si qͥs sine eri¬
mine unius mulieris uir. filios hñs fide¬
les. ñ in accusatione luxuriȩ aut in obseqͥn¬
tes. Oportet enĩ ep̃m sine crimine esse
sicut dei dispensatorẽ. Non ꝓteruũ. non
iracũdũ non uino dedicũ. non ꝑcussorẽ
ñ turpia lucra appetentẽ. s hospitalem
benignũ prudentem. iustũ sc̃m. continen¬
cẽ. tenac̃e eius sermonis. qͥ scđm doctrinã

Expanded text:
Decretum donum a Deo, quod ante saecula promiserat, tempore Salvatoris in praedicatione apostolorum manifestatum declarat; sic enim promiserat. Quod etiam sibi creditum dicit, ut gentibus insinuaret ret gratiam Dei et pacem, ut accepto dono pacifici fiant cum Deo et Patre; quia omnia ex ipso sunt, et Christo Jesu Salvatore nostro, quia et ipse liberavit nos a morte. Hujus rei gratia reliqui te Cretae, ut ea quae desunt, corrigas, et constituas per civitates presbyteros, sicut et ego tibi disposui. Si quis est sine crimine, unius mulieris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut inobsequentes. Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non protervum, non iracundum, non vino deditum, non percussorem, non turpia lucra appetentem: sed hospitalem, benignum, prudentem, justum, sanctum, continentem, tenacem ejus sermonis, qui secundum doc
Abbreviated transcription (Latin):
possimꝰ. ipso nos in om̃ib adiuuan¬
te. ut ꝑhȩc hereditatẽ regni celorũ
adi sequi possimus. Qũ aobr̃e om̃i de¬
uotione huic obsequi debemꝰ & pre¬
ceptis eius parere: qr quicꝗd in nob
pulcrum est spiritalib linia m̃tis
ipse depingit. Hidelis sermo &e de
his uolo te confirmare ut solliciti
sint adeffectum bonoꝵ oꝑum hii
qui crediderunt deo. Hec sunt bo
ẽ adpresens: et utilis infut᷑um. Ett
hic eñi habet laudẽ: & inditii diȩ
cotona. Dnĩis enĩ deo credens: mnĩȩ
debet studere ꝑ qũa uiuit. ut in hȩc
qͦͣ eẽt sollicitꝰ rec̾tor ppłi admone¬
tur. Stultas aũ questiones & ori¬
ginũ enumerationes & contempdi¬
oñe & pugnas legis deuita. Sunt
enĩ inutiles & uane. has stultas qͥs

Expanded text:
possimus, ipso nos in omnibus adjuvante, ut per haec haereditatem regni coelorum assequi possimus. Quamobrem omni devotione huic obsequi debemus, et praeceptis ejus parere; quia quidquid in nobis pulchrum est, spiritualibus lineamentis ipse depingit. Fidelis sermo: et de his volo te confirmare; ut solliciti sint ad effectum bonorum operum ii, qui crediderunt Deo. Haec sunt boest ad praesens, et utilis in futurum; et hic enim habet laudem, et in judicii die coronam. Omnis enim Deo credens, misericordiae debet studere, per quam vivit. Ut in haec ergo esset sollicitus rector populi, admonetur. Stultas autem quaestiones, et originum enumerationes, et contentiones, et pugnas Legis devita; sunt enim inutiles
Abbreviated transcription (Latin):
tem ũ dei manifestatã in xp̃o:. ut p̃ia
ꝓfessione ercatorẽ predicemꝰ intrinita¬
tis unitate. Qđ prius latuit humanũ
bras euitantes idẽ ignorantiam & impi¬
etatẽ mundanorũ fugientes pii inueni¬
amier in parentẽ om̃iũ dm̃: pficentes eũ
enueritate qđ tradidit ȩuangłm filii
eioiis ut huius rel mercedem habere
possimus: bona oꝑa faciamus. Qmͦ eñ
illi qui solũ patr̃e predicat spes nulla ẽ
si ñ ꝓfiteatur in eadẽ ueritate & filiũ.
ite e huius spes frustrata ẽ. qui solã
ꝓfessionẽ fidei habet sine oꝑib. Expec¬

Expanded text:
tem unius Dei manifestatam in Christo: ut pia professione Creatorem praedicemus in Trinitatis unitate: quod prius latuit humanum bras evitantes, id est, ignorantiam et impietatem mundanorum fugientes, pii inveniamur in parentem omnium Deum, profitentes eum in veritate, quam tradit Evangelium Filii ejus: et ut hujus rei mercedem habere possimus, bona opera faciamus. Quomodo enim illi qui solum Patrem praedicat, spes nulla est, si non profiteatur in eadem veritate et Filium: ita et hujus spes frustra est, qui solam professionem fidei habet sine bonis ope
Abbreviated transcription (Latin):
mensura nos deo seruire prece¬
pit. qua prius famulabamur
diabolo.: cũ utiq propensius de¬
beret seruiri deo quam diabolo.
quippe cum hic salus. illic cdamia¬
tio. operetur. Medicus tamen
sp̃alis non plus a nobis exigit ne
dum precepta quasi grauia fuge¬
remus per pendentes infirmita¬
tem nram maneremus in mor¬
tem. Unde dominꝰ: tollite inquit

Expanded text:
mensura nos Deo servire praecemensura nos Deo servire praecepit, qua prius famulabamur diabolo: cum utique propensius deberet serviri Deo quam diabolo, quippe cum hic salus, illic damnatio operetur; medicus tamen spiritalis non plus a nobis exigit, ne dum praecepta quasi gravia fugeremus, perpendentes infirmitatem nostram, maneremus in morte. Unde Dominus: Tollite, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ram enim habemus ut cognoscamꝰ
a quo et per quem inquo sumus
creati: formaergo doctrinȩ est in
qua tradidit nos creator natura¬
liter. Hoc est quod supra dixit
ipsi sibi sunt lex dum uident
nature suȩ esse quod credunt:
uc quod iudeis lex et propħȩ
predicauerunt de xp̾o hoc gen¬
tiles ex corde confidant. Hinc
grãs refert domino quia cũ esse¬
mus serui peccati: obediuimus
ex corde credentes in xp̃m. ut ser¬
uiremus deo ñ per legem moy¬
si sed per legem naturȩ. Hu¬
manum dico. propter infirmita¬
tem carnis ut̃ȩ. Dum infirmita¬
tem carnis memorat. minus se
significat exigere ab homine
quam dignum est circa dei cultu¬
ram. Deniq sub infertur. Sicut
enun exhiduistis menbra ur̃a ser¬
iure imunditie. et iniquitati ad
iniquitatem ita nunc exhibete
menbra ur̃a seruire iusticie in
sanctificationem. Ut occasionem
nobis auferret timoris accedetidi
ad fidem quia quasi mportabi¬
lis nobis et aspera uideretur. ea

Expanded text:
ra enim habemus, ut cognoscamus ra enim habemus, ut cognoscamus a quo, et per quem, et in quo sumus creati. Forma ergo doctrinae est, in quam tradidit nos creator naturaliter, hoc est, quod supra dixit: 62 Ipsi sibi sunt Lex ; dum vident naturae suae esse, quod credunt; ut quod Judaeis lex et prophetae praedicarunt de Christo, hoc gentiles ex corde confidant. Hinc gratias refert Domino, quia cum essemus servi peccati, obedivimus ex corde credentes in Christum; ut serviremus Deo, non per legem Moysi, sed per legem naturae. Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Dum infirmitatem carnis memorat, minus se significat exigere ab homine, quam dignum est circa Dei culturam. Denique subinfertur: Sicut enim exhibuistis membra vestra servire immunditiae et iniquitati, ad iniquitatem; ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae, in sanctificationem. Ut occasionem nobis auferret timoris accedendi ad fidem, quia quasi importabilis nobis et aspera videretur, ea
Abbreviated transcription (Latin):
faciamus et cum dei serui dicimur.
gestis seruidiaboli inueniamur.
premonet et denuntiat euis nos
seruos esse. cuius ad uoluntatem
explemus operib: et non parum
obesse. deum confiteri dñm: et
actibus diabolo famulari. Nam
hoc olim deus denotat et accusat
dicens. ꝓlebs hec labiis me hono¬
rat cor autem corum longe esta
me. Et dominꝰ ait in euangelio.
nemo pocest duob dm̃s scruire.
Et in lege dictum est deus nonde¬
ridetur. O rãs autem deo quod
cũ fuissetis serui peccati obedistis
ex corde meam formam doctrinȩ:
in qua traditiestis. Credendes autẽ
in xp̃o serui facti sumus iusticis
Sius serui dicimur cui obedimus:
et quia iustum est. obedire xp̃o.
et ipse enim iusticia est. et quę
precepta sunt iusta sunt. Iocirco
dicit seruos nos factos iusticis ex
nr̃a animi iuditio promatur.
Per naturam enim inducti sumꝰ.
a fidẽ. non per legem. In qua for¬
ma doctrinȩ dei imperio facti su¬
mus: qui finxit naturam. Hatu¬

Expanded text:
faciamus, et cum Dei servi dicimur, faciamus, et cum Dei servi dicimur, gestis servi diaboli inveniamur; praemonet et denuntiat ejus nos servos esse, cujus et voluntatem explemus operibus; et non parum obesse Deum confiteri Dominum, et actibus diabolo famulari: nam hoc olim Deus denotat, et accusat dicens: Plebs haec labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Et Dominus ait in Evangelio: Nemo potest duobus Dominis servire . Et in lege dictum est: Deus non deridetur . Gratias autem Deo, quod cum fuissetis servi peccati, obedistis ex corde in eam formam doctrinae, in qua traditi estis. Credentes autem in Christum, servi facti sumus justitiae. Ejus enim dicimur servi, cui obedimus. Et quia justum est obedire Christo et ipse enim justitia est, et quae praecipit, justa sunt idcirco dicit servos nos factos justitiae ex nostra animi judicio promatur. Per naturam enim inducti sumus ad fidem, non per legem, in qua forma doctrinae Dei imperio facti sumus, qui finxit naturam. In natu
Abbreviated transcription (Latin):
est inquit lex cur non debemus ẽe.
gat ac docet cum dei uoluntate
qui legis auctor est axp̃o nosli¬
beratoi de sub lege: quamius enim
recte data sic lex. Data est enum
ut et reos ostenderet apud deum
qui peccauerunt ante legem. et ti¬
mori esset ut de cȩtero nou peccare¬
cur. Sed quia inbecillitate infirmi¬
tatis suȩ genus humanum a pecca¬
tis se in hibere non potuit. factum
obnorium mortis inferne: motus
deus piecate clementiȩ sus quasẽ¬
per humano generi subuenit. pro¬
uidit per xp̃m qua ratione despe¬
ratis iam daretur medela᷑ ut remis¬
sione peccatorum accepta erucia
lege que illos habebat obnoxios
rant repugnarent. Idõq non pec¬
cauimus quasilegem dei speruen
tes: sed ipsius dei ꝓuidentiam se¬
cuti sumus per. xp̃istum. Nescitis
quia cui exhibetis uos seruos ad
obediendum serui estis eius cui
obedistis siue peccati in mortem
siue obeditionis ad iusticiamꝰ.
Nunc ne aliud proficentes aliud

Expanded text:
est, inquit, lex, cur non debemus esse est, inquit, lex, cur non debemus esse gat, ac docet cum Dei voluntate, qui legis auctor est, a Christo nos liberatos de sub lege, quamvis enim recte data sit lex data est enim, ut et reos ostenderet apud Deum, qui peccaverunt ante legem, et timori esset, ut de caetero non peccaretur: sed quia imbecillitate infirmitatis suae genus humanum a peccatis se inhibere non obnoxium mortis inferni; motus Deus pietate clementiae suae, qua semper humano generi subvenit, providit per Christum, qua ratione desperatis jam daretur medela; ut remissione peccatorum accepta, eruti a Lege, quae illos habebat obnoxios, et rant, repugnarent; ideoque non peccavimus quasi Legem spernentes Dei, sed ipsius Dei quasi providentiam secuti sumus per Christum. Nescitis quia cui exhibetis vos servos ad obediendum, servi estis ejus, cui obedistis, sive peccati in mortem, sive obeditionis ad justitiam. Nunc ne aliud profitentes, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
sub lege estis: sed sub gr̃a. Si lecuꝵ¬
dum precepta quş datꝰ ambulem.
peccatum nobis dicit non posse do¬
minari. his enim dñatur qui pec¬
rant. Non enim ita ambulantes
ut precipit. sub lege sumus: siue¬
ro non peccemus. non sumus suble¬
ge: sea sub gr̃a. Si autem peccemꝰ.
uertimur sub lege et incipit nr̃i
dñari peccatum. Quiꝰã facit pecca¬
tum seruus est peccati: et necesse
est ut sit sub lege quam dui remis¬
sã non accipit. Peccatum enim
auctoritate legis reumfacit pec¬
catorem. Ne per hoc cui data re¬
missio est et custodit se ne de ce¬
tero peccet: Neq peccatum ei
dñ abitur. neq sub lege est. Ces¬
sat enim circa eum auctoritas le¬
gis qui liberatus est. Quos enimre
os tenet lex: traditi sunt illi apec¬
cato. Qui ergo peccatis exutus est.
non potest esse sub lege. Quider¬
go: peccabimus quia non sumus
sub lege. sed sub gra: Ab sit. Qm
lex a deo.c̃. ne per hoc forte oppone¬
retur ipse sibi proposuit: si ex deo

Expanded text:
sub lege est, non sub gratia. Si secundum praecepta quae dat, ambulemus, peccatum nobis dicit non posse dominari; his enim dominatur, qui peccant. Non autem ita ambulantes, ut praecipit, sub lege sumus: si vero non peccemus, non sumus sub lege, sed sub gratia. Si autem peccemus, vertimur sub lege, et incipiet nostri dominari peccatum, quia qui facit peccatum, servus est peccati: et necesse est ut sit sub lege, quandiu remissa non accipit; peccatum enim auctoritate legis reum facit peccatorem, ac per hoc cui data remissio est, et custodit se, ne de caetero peccet, neque peccatum ei dominabitur, neque sub lege est. Cessat enim circa eum auctoritas legis, qui liberatus est os tenet lex, traditi sunt illi a peccato. Qui ergo peccatis exutus est, non potest esse sub Lege. Quidgo? peccabimus, quia non sumus sub lege, sed sub gratia? Absit. Quoniam lex a Deo est, ac per hoc ne forte opponeretur, ipse sibi proposuit: Si ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
homines in condennationem. sic et
per unius iusticiam in omnes homi¬
nes u iustificationem uit. Hoc. ẽ.
sicut per unius delictum om̃s con¬
dennationem meruerunt similiter
peccantes: ita et iusticia unius om̃s
iustificabuntur credentes. Si qui
autem cõdennationeihanc genera¬
lẽ esse putant: similimͦ ⁊ itificationẽ general
accipient sed non est uerum: quia
non om̃s credunt. Sicut enim per
inbedientiam unius hominis pec¬
catores constituti sunt plurimi: ita
ꝙ punius obedientiam uisti consti¬
tuentur multi. Quos supra om̃s
dixit hic plures & muldos signifi¬
cai. ꝑ lures enim delictum ade se¬
cuti sunt preuaricando non om̃s.
omĩs. Non ergo in eos regnauit mors
qui non ꝑeccauerunt in similitudi¬
ne preuaricationis adȩ. Lex aũt
sub intrauit ut abundaret delictũ.
Potest dici e contra. Non ergo opor¬
tuit darilegem: ne peccata in cresce¬
rent. Sienim ante legem minus pec¬
catũ erat: non opus fuit lex. Pla¬

Expanded text:
homines in condemnationem, sic et homines in condemnationem, sic et per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae: hoc est, sicut per unius delictum omnes condemnationem meruerunt similiter peccantes, ita et in justitia unius omnes justificabuntur credentes. Si qui 58 autem condemnationem hanc generalem esse putant, simili modo et justificationem generalem accipient. Sed non est verum, quia non omnes credunt. Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt plures: ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Quos supra omnes dixit, hic plures et multos significat; plures enim delictum Adae secuti sunt praevaricando, non omnessti, non omnes. Non ergo in eos regnavit mors, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Potest dici e contra: Non ergo oportuit dari Legem, ne peccata increscerent; si enim ante Legem minus peccatum est, non opus fuit lege. Pla
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa uocantur bonis ꝓpt̃ in nocen¬
tiam. Iusticia eñi ꝑfecta. ẽ. bonitas:
dum explet oꝑe naturȩ suȩ bona.
Commendat autem suam caritatẽ
as innobis. Sio commendat carita¬
tatem suam dum adhuc mimicis be¬

Expanded text:
era vocantur boni, sed propter innocentiam: justitia enim perfecta est bonitas dum explet opere naturae suae bona. Commendat autem suam charitatem Deus in nobis. Sic commendat suam charitatem, dum adhuc inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
pietatib mori: siquis enĩ ꝓiusto aut
bono forte audeat mori miseratio¬
ne quadani aut affectu bonorũ oꝑũ
eiis. ꝓimpiis uͦ nonsolum qđ sudeat
mori de.ẽ. sed & qd̃ inlacrimas ꝓuo¬
tib popłi ad huc ũsui: ut om̃ia quȩ
mundus diffidit faceret credibilia.
Duos gͦ gradus fecit iusti & boniꝰ qu̾a
uis & iustꝰ & bonꝰ dicendus sit: tamen
genera ipsa posuit iustum inererci¬
to significans᷑. Bonum uͦnatura: qͥ
simplicitate innocens dicatur. Unde.
quamuis melioris meriti sit: ꝗtũ ad
locum istum ꝑtinet iͦtus quãbonus:
tam̃ ꝓ bono inquit forte aliqͥs aude¬
at mori. Et qr miserabilior causam
te posse significat. U eniq optant
parentes ꝓbonis filiis morin dicam
uxores ꝓboms maritis. Nam siuelimꝰ
de bono ce iusto ꝓponere. aliqͣndo
meliorem iꝰ tum de prehendimus:
Aliquando p̃ponendum bonum. si
eñi uista cdĩ legem qui iustꝰ. ẽ. meli¬
or bono. ẽ. sed illo qui nec dum secũ

Expanded text:
pietatibus mori; si quis enim pro justo, aut pietatibus mori; si quis enim pro justo, aut bono forte audeat mori, miseratione quadam illectus, aut affectu bonorum operum ejus; pro impiis vero non solum, quod suadeat mori deest, sed et quod in lacrymas protibus populi, et adhuc non sui; ut omnia quae mundus diffidit, faceret credibilia. Duos ergo gradus fecit, justi, et boni: quamvis enim et justus bonus dicendus sit; tamen genera ipsa posuit, justum exercitio significans, bonum vero natura, qui simplicitate innocens dicatur. Unde quamvis melioris meriti sit, quantum ad locum istum pertinet, justus quam bonus; tamen pro bono, inquit, forte aliquis audeat mori; ut quia miserabilior causa posse significat. benique optant parentes pro bonis filiis mori, non dicam uxores pro bonis maritis. Nam si velimus de bono et justo proponere, aliquando meliorem justum deprehendimus, aliquando praeponendum bonum. Si enim juxta Dei legem qui justus est, melior bono est; sed illo qui necdum secum
Abbreviated transcription (Latin):
pus mortuus. ẽ. Uix eñi ꝓ usto quis
moritur. Namꝓbono forsitan quis
audeat mori: si ꝓ incredulis ac dĩ in¬
micis xp̃s ad cẽpns morti se dedit. ad
tempꝰ enĩ mortinus. ẽ qr tercia die re¬
surreritt Quanto magis cũ in illũ cre¬
dimiꝰ auxilis suis mumet nos : Aahoc
et̃i ꝓ nobis mortuus. ẽ. ut & intam &
głam nobis adqͥreret. It aq siꝑini¬
micis mortus. ẽ: quantum prestet
ariucis. debet intelligi. A pna homi
ubi oritur & occidit sol & luna in cre¬
intum &e decrim̃tũ facit. & dic onox
instatu suo ñ ꝑseuerant. Resem̃ q̃
tempꝰ non.ẽ. et etas: ibi ñ solum uiuuis
sed & uictor reꝑtus.ẽ. huit uoluit
affectum saluatoris erganos conm̃¬
dare ꝯdicit. Uix ꝓ iusto qͥs moritur
uix aliquis moritur. ꝓimpiis qͦ mͦ põ¬
test fieri ut quis moriatur: Et sipuno
bono forte audeat qͥs mori. aut for¬
te ñaudeat: qi utrũq difficile ex̃. sig¬
nificit᷑. Quemadmodũ uideri porest
ut audeat aliquis ꝓmultorum im¬

Expanded text:
piis mortuus est? Vix enim pro justo quis moritur; nam pro bono forsitan quis audeat mori? Si pro 53 incredulis ac Deo inimicis Christus ad tempus morti se dedit, ad tempus enim mortuus est, quia tertia die resurrexit; quanto magis cum in illum credimus, auxiliis suis muniet nos? Ad hoc enim pro nobis mortuus est, ut et vitam et gloriam nobis acquireret. Itaque si pro inimicis mortuus est, quantum praestet amicis, debet intelligi. Apud homineubi oritur et occidit sol, et luna incrementum et detrimentum facit, et dies et nox in statu suo non perseverant; res enim quae tempus non est et aetas, ibi non solum vivus, sed et victor repertus est. Hinc voluit affectum Salvatoris erga nos commendare, cum dicit: Vix pro justo quis moriturix aliquis moritur, pro impiis, quomodo potest fieri ut quis moriatur? et si pro bono uno forte audeat quis mori, aut forte non audeat, quia utrumque difficile esse significat, quemadmodum potest videri, ut audeat aliquis pro multorum im
Abbreviated transcription (Latin):
Cum int̾p̃tationibus p̃stitit ad confir¬
mandã spem: & ut caritatẽ dĩ cõmen¬
daret mnobis ut qu. caros falli in pos¬
sibile. ẽ: securos nos faceret de ꝓmissione:
Quia & ds. ẽ. qui ꝓmisit. & his quos ca¬
ros habere uult ꝓmisit: quia eñ fidi
nr̃ȩ rationem humana uerba as¬
serere ñ ualent. Nͥ uirtutum testimo¬
nio. quȩ cũ tacent clamant: rationa¬
bilis apꝓbatur ad confusionem pru¬
dentium mundi: qui audatia ũborũ
terrems armis contra cȩlestia dimnicant.
& carnalibus aduersis sp̃ualia & pru¬
dentes se dicere ñ erubescunt. Nam si¬
cut peregrim hominis in ꝓbabilis ori¬
go int̾ra aliena. ẽ: ita & fidi nr̃e ueri¬
tas peregrinatur interris. Et quia
ranatura eius uerbis explicari ñ po¬
test: uirtutis quȩ maior res. ẽ. testimo

Expanded text:
cum interpretationibus ad confirmandam spem, ut et charitatem Dei commendaret in nobis ; ut quia charos falli impossibile est, securos nos faceret de promissione: quia et Deus est, qui promisit; et iis quos charos habere vult promisit; quia enim fidei nostrae rationem humana verba asserere non valent nisi virtutum testimonio, quae cum tacent, clamant, rationabilis approbatur ad confusionem prudentium mundi: qui audacia verborum terrenis armis contra coelestia dimicant, et carnalibus adversus spiritalia; et prudentes se dicere non erubescunt. Nam sicut peregrini hominis improbabilis origo in terra aliena est; ita et fidei nostrae veritas peregrinatur in terris: et quia natura ejus verbis explicari non potest, virtutis, quae major res est, tes
Abbreviated transcription (Latin):
Scientes qđ tribulatio pacientiã oꝑat᷑.
hoc.ẽ. tribulationem pacientiã oꝑa¬
ri: si tribulatio ipsa motuo ñ pariat᷑
infirmitatis aut dubitationis. Pa¬
cientia aut̾ ꝓbationem. Wanifestũ. ẽ.
qr. pacientia si tał fuerit qualẽ diximꝰ
firma uidebit᷑ ꝓbatio. Probatio aut̃
spem. Spes in eo qͥ ꝓbatꝰ uidetur: ñ in¬
merito dr̃. Dignus enĩ sciet᷑ acceptu¬
rus remunerationẽ in regno dĩ.Spes
aut̾ ñ confundit: qr caritas dĩ diffusa
bis. Spesñ confundit dum stulti. & he¬
betes aꝑfidis iudicantur: credentes qͦ
mundana carent ratione. Pignꝰ enĩ ca¬
ritatis dĩ habemꝰ innobid: ꝑspm̃ scm̃
datum nobis. Pidelẽ eui. eẽ. ꝓmissum

Expanded text:
Scientes quod tribulatio patientiam operatur. Hoc est, tribulationem patientiam operari, si tribulatio ipsa motum non patiatur infirmitatis, aut dubitationis. Patientia autem probationem. Manifestum est quia patientia, si talis fuerit qualem diximus, firma videbitur probatio. Probatio autem spem. Spes in eo qui probatus videtur, non immerito dicitur; dignus enim scietur, accepturus remunerationem in regno Dei. Spes autem non confundit; quia charitas Dei diffusa bis. Spes non confundit, dum stulti et hebetes a perfidis judicamur, credentes quae mundana carent ratione; pignus enim charitatis Dei habemus in nobis Spiritum sanctum datum nobis. Fidele enim esse promissum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Pacem cũ dõ habere fides facit.
ñ lex. Hȩc eñi nos dõ reconciliat subla¬
tis peccatis quȩ nos dõ fecerant inimi
des quam lex. ẽ lex eni nr̃a causa. ẽ.
fides dĩ. Et lex ad p̾sentẽ disciplinã
ꝑtinet. fides uero ad salutem ꝑtinet¬
ꝑpetuam. Sed qͥ de xp̃o ñ ita sentit
ut debet: ad fidei p̃mia ñ poterit ꝑ¬
uenire. qr fidei ñ tenet ueritatem.
Per qũe & accessũ habemꝰ ꝑfidẽ it
gr̃am istã in qua stamꝰ & głam᷑ inspe

Expanded text:
m. Pacem cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos Deo reconciliat, sublatis peccatis, quae nos Deo fecerant inimicdes, quam lex est; lex enim nostra causa est, fides Dei: et lex ad praesentem disciplinam pertinet, fides vero ad salutem perpetuam. Sed qui de Christo non ita sentit, ut debet, ad fidei praemia non poterit pervenire; quia fidei non tenet veritatem. Per quem et accessum habemus per fidem in gra
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat & ysaac. Qui contra sp̃e inspẽ
ñ haberet generandi abraham credi¬
dit dõ fidem habens contra spẽ ge¬
nerare se. s sciens om̃ia ꝑ osse dmꝰ.
Ut pater ficret multarũ gentium se¬
cundũ qđ dictum. ẽ. sic : erit sem̃

Expanded text:
fuerat et Isaac. Qui contra spem in spemfuerat et Isaac. Qui contra spem in spem quia dum spem non haberet generandi Abraham, credidit Deo 51 fidem habens contra spem generare se, sed sciens omnia posse Deum. Ut fieret pater multarum gentium, secundum quod dictum est: Sic erit
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur in xp̃o iustificatus. ẽ. cũ sua
coniuge. Cum. eẽnt. em̃ obsolia eta¬
te semores: reuiruerunt. ita ut ñ dif¬
fidet habiturũ se ex sarra filiũ quam
sterilem sciebat. & in qua iã fliuxꝰ mu¬
liebris naturȩ de fecerat. ut ꝑhoc non
curent neq de p̃putio neq de circum¬
cisione. & promti sint circa fide. securi qi¬
cui crediurt uiuificat mortuos. Rec aliũ
eẽ. qͥ hanc habe at potestatem. ut
cũ uoluerit. eẽ. qͦͣ ñsunt. statim in ciꝰ
uoliuitate subsistant. Idõ abraham
cũpat᷑ addhuc ñ. eẽt: uocatꝰ ẽ. pat̾ multa¬
rum gentiũ. & credidie securꝰ de dĩ po¬
tentia. Ut aut̃ pat̾ xp̃i idẽ. eẽ. deus cre¬
deretur: cui credidit abraham: tale
signũ cdatũ.ẽ. intacharia & elisabech
cum ꝓmissio reddit᷑ inmundo inmi¬
nente xp̃o: quale datũ fuerat in abra¬
ham & sarra quando signata ꝓmissio
.ẽ. ut simili gn̾re  mortua corꝑa senccͤtu¬
te generarent sc̃m ioħm: sicut natus

Expanded text:
dicatur in Christo, vivificatus est cum sua conjuge. Cum essent enim obsoleta aetate, seniores reviruerunt; ita ut non diffideret habiturum se ex Sara filium, quam sterilem sciebat, et in qua jam fluxus muliebris naturae defecerat; ut per haec non curent neque de praeputio, neque de circumcisione, et prompti sint circa fidem: securi quia credunt ei, qui vivificat mortuos, nec alium esse qui hanc habeat potestatem: et cum voluerit esse, quod non sunt, statim ejus voluntate subsistant. Ideo Abraham cum pater adhuc non esset, vocatus est pater multarum gentium, et credidit, securus de Dei potentia. Ut autem pater Christi idem esse Deus crederetur, cui credidit Abraham, tale signum datum est in Zacharia et Elisabeth , cum promissio redditur in mundo, imminente Christo, quale datum fuerat in Abraham et Sara, quando signata promissio est; ut simili genere emortua corpora senectute generarent sanctum Joannem, sicut natus
Abbreviated transcription (Latin):
tizati sunt: om̃s iustificati sunt ꝑda
tã formã fidei trinitatis Lecepto spũ
ficationis ꝓficeret. resurgens p̃ceptis
sius auctoritatem tribuit: ut eorũ
głam adepti clari appareamꝰ in reg¬
no cuĩ. quia iustificati a morte teneri
ñ possumꝰ. Passione enĩ saluatoris
uicta. ẽ. mors: quȩ pͥul peccati causa
dñabatur. Iustificatos abeo retinere

Expanded text:
tizati sunt, omnes justificati sunt per tizati sunt, omnes justificati sunt per datam formam fidei Trinitatis, acceptoque sficationis proficeret, resurgens praeceptis suis auctoritatem tribuit, ut eorum  quam gloriam adepti, clari appareamus in regno Dei, quia justificati a morte teneri non possumus. Passione enim Salvatoris victa mors, quae prius peccati causa dominabatur, justificatos ab eo retinere
Abbreviated transcription (Latin):
& spm̃ scm̃ & reputet᷑ nobis adiusticiã.
quanuis differat qͣ nc̃ credit᷑ unũ tñ
donũ habet fides. Hoc gͦ conseqͥmur
qđ credimꝰ. Credentes enĩ xp̃m ddĩ. ẽẽ.
filium: ã dõ adoptam᷑ infilios. N ich̾
enĩ potuit ultͣ donare credentibus
quam ut filii dĩ dicantur ꝑfidiᷤᷤ ab¬
dicatis. Nos eñi filii dĩ uocamur illi au¬
tẽ nec serui digni sunt ñ cupari.
Pro infinita eniꝰ magnificentia sua do̾
hoc donauit diligentibꝰ se. qđ suȩ dig¬
nũ.ẽ. maiestati. ñ qđ homines mere¬
ant᷑: qr indono plus magis dantis ꝙͣ
accipientis considerat᷑ sullimitas: &
ex eo plus accipit laud̃ cũ paruulis
occidi. se passus. ẽ. ut nos data uenia
a scđa morte erueret: id.ẽ. apęna infer¬
ni & surrexit: ut pleticiã trumphi
mortis euic̾te. grãm tiobis iustificatio¬
nis donaret. ut digni cẽmꝰ dici filii
di. Ante passionem eñi qͥ baptitati
cidit saluatorẽ. Post resurrectionẽ
uͦ tam hi qͥ pͥus quam isti qͥ pꝰ ea bap¬

Expanded text:
 sanctum, et reputetur nobis justitia. Quamvis differat quod nunc creditur, unum tamen donum habet fides. Hoc ergo consequimur, quod credimus: credentes enim Christum Dei esse Filium, a Deo adoptamur in filios; nihil enim ultra potuit donare credentibus, quam ut filii Dei dicantur, perfidis abdicatis. Nos enim filii Dei vocamur, illi autem nec servi digni sunt nuncupari. Pro infinita enim magnificentia sua Deus hoc donavit diligentibus se, quod sua dignum est majestate, non quod homines mereantur; quia in dono plus magis dantis quam accipientis consideratur sublimitas, et ex eo plus accipit laudis, cum parvulis occidi se passus est; ut nos, data venia, a secunda morte erueret, id est, a poena inferni: et surrexit, ut per laetitiam triumphi mortis evictae gratiam nobis, justificationis donaret, ut digni essemus dici filii Dei. Ante passionem enim qui baptizati cidit Salvatorem; post resurrectionem vero tam hi, qui prius, quam isti qui postea bap
Abbreviated transcription (Latin):
& illis adiusticiam Tbrahã cũ. ẽec in
ỹputio credidit dõ. qͥd credidit᷑ scmnse
habiturũ id .ẽ.filium in qͦ om̃s gcs iustifi¬
carent᷑ ꝑfidẽ inp̃putio sicut & abrahã
iustificatus. ẽ. Nam circuncisionẽ signũ
accepit insticiȩ fidei. Credens eñi filiũ
neret᷑. Non em̃ circuncisio aliquid habet
ddignatatis.s. signũ t̃antũ: qđ signũ idõ
accipiebaut filii abrahȩ ut scirentur
eiꝰ filii. eẽ. qͥ credens dõ hoc signũ acce

Expanded text:
et illis ad justitiam . Abraham cum esset in praeputio, credidit Deo. Quid credidit? Semen se habiturum, id est, filium, in quo omnes gentes justificarentur per fidem in praeputio, sicut et Abraham justificatus est. Nam circumcisionem signum accepit justitiae fidei: credens enim se filineretur. Non ergo circumcisio aliquid habet dignitatis, sed signum est tantum. Quod signum ideo accipiebant filii Abrahae, ut scirentur ejus fili
Abbreviated transcription (Latin):
illi stellas cli: dixit sic erit scm̃ tuũ.
Quod credens instificatꝰ. ẽ. Credi¬
dit em̃ qdđ impossibile mundo uide¬
t᷑ dũ inrerum naturã ñ cadit: ut
possint senes generare & tanta copia
multiplicariscm̃ corũ. ut numerari
ñ possit. Idõq p̃ciosa ẽ. fides quia
contra id qđ sit aut uidet: credit fu¬
turum. Ne spe consolantur se. quia ds̃
ẽ. qui ꝓmittit. de quo sentiri plus par
.ẽ. quam humana inbecillitas capit.
Et ñ infirmatꝰ.ẽ. fide noc considerauit
corpꝰ suũ emortuum cũ iã fere centũ
eẽt annorũ & emortuã uuluã sar

Expanded text:
tuum, quod credens justificatus est. Credidit enim quod mundo impossibile videtur, dum in rerum naturam non cadit, ut possint senes generare, et tanta copia multiplicari semen eorum, ut numerari non possit. Ideoque pretiosa est fides, quia contra id quod scit aut videt, credit futurum: hac spe consolatur se, quia Deus est qui promittit; de quo plus sentiri par est, quam humana imbecillitas capit. Et non infirmatus est fide: nec consideravit corpus suum jam emortuum, cum jam fere centum esset annorum, et emo