comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiq iniquissimũ & exsecrabile & ineffabilit̾ sacrilegũ
gaudium erat: si dĩ natura gaudebat se tenebras dilec¬
turam. & lucis scẽ inimicã futurã. Unde hoc tã immane
& scelestum malũ. anteꝗͣ ullum ex gente contraria misce¬
retur malumꝰ Qs tã ꝑu̾sam. & tã impiã ferat insaniã
summo malo tribuere tanta bona. & sumo bono qͥd ẽs̃s
tanta mala: Iam uͭ qͥd ipsam partẽ natuie dicunt u̾q¬
ꝑmixtam incelis. in t̾ris. sub terris. in omib corporisb
siccis & humidis. in omĩb carnib. in omib seminib
arboꝵ. herbarum. hominũ. animaliũ ñ potentia diui¬
nitatis. sine ullo nexu incoinquinabilit̾. inuiolabilit̾.
incorruptibilit̾ omĩb reb amininistrandis regenidisq
p̃sentẽ. qͦd nos de dõ dicimus. s ligatam oppressã. pollu¬
tam. quã solui lib̾ari purgariq dicunt ñ solũ ꝑ discur¬

Expanded text:
utique iniquissimum et execrabile et ineffabiliter sacrilegum utique iniquissimum et execrabile et ineffabiliter sacrilegum gaudium erat, si dei natura gaudebat se tenebras dilecturam et lucis sanctae inimicam futuram. unde hoc tam inmane et scelestum malum, antequam ullum ex gente contraria misceretur malum ? quis tam peruersam et tam inpiam ferat insaniam summo malo tribuere tanta bona et summo bono, quod deus est. tanta mala ? Iam upermixtam in coelis, in terris, sub terris, in omnibus corporibus, siccis et humidis, in omnibus carnibus, in omnibus seminibus arborum, herbarum, hominum, animalium: non potentia divinitatis sine ullo nexu incoinquinabiliter, inviolabiliter, incorruptibiliter omnibus rebus administrandis regendisque praesentem, quod nos de Deo dicimus; sed ligatam, oppressam, pollutam, quam solvi, liberari, purgarique dicunt, non solum per discur
Abbreviated transcription (Latin):
aut sempit̾na miseria. si dolebat. Unde hoc tantũ ma¬
lum summi boni ur̃i. ante ullã cõmixcionẽ sũmi mali
ur̃i: Ipsa certe particula naturȩ ipsius quȩ in illiꝰ glo¬
bi ȩt̾no uinculo configet᷑. si hoc sͥ imminere nesciebat:
ẽ sic erat in natura dĩ sempit̾na ignorantia. Si autẽ
sciebat: sempit̾na miseria. Unde hoc tantum malũ.
anteꝗͣ ullum de gente contraria misceret᷑ malumꝰ An
forte magna caritate gaudebat. quia ꝑ eiꝰ pęnã ꝑpetua
quies cȩt̾is lucis incolis parabatur: Hoc ꝗͣ nefas sit di¬
cere. naturȩ dĩ. a natura hominis sic subueniri: qui ñ¬
uid&. anathema ẽ. S si hoc saltim ita facerae. ut ipsi
luci inimica ñ fierae: poss& fortasse ñ tanꝗͣ dĩ natura.
mali aliquid pati. qͥd quidem malum ad tempꝰ posset ẽ.
ñ ȩcernum. Nunc uͦ & illam in globo tenebrarũ confrio¬
nem dicunt ẽẽ et̾nam : & ñ cuiusq rei. s nature dĩ ẜc

Expanded text:
aut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum maaut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum malum summi boni uestri ante ullam commixtionem summi mali uestri? ipsa certe particula naturae ipsius, quae in illius globi aeterno uinculo configitur, si hoc sibi imminere nesciebat, etiam sic erat in natura dei sempiterna ignorantia; si autem sciebat, sempiterna miseria. unde hoc tantum malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum ? an forte magna caritate gaudebat, quia per eius poenam perpetua quies ceteris lucis incolis parabatur? hoc quam nefas sit dicere naturae dei natura dei sic subueniri qui uidet, anathemet. sed si hoc saltem ita faceret, ut ipsa luci inimica non fieret, posset fortasse non tamquam dei natura, mali aliquid pati, quod quidem malum ad tempus posset esse, non in aeternum. nunc uero et illam in globo tenebrarum confixionem dicunt aeternam et non cuiusque rei, sed naturae dei. et
Abbreviated transcription (Latin):
anteꝗͣ bono misceret᷑ malum. Dicant hoc unde: cũ adhuc
nulla eẽt facta commixtio. Si autẽ necessitas ñ erat: uo¬
luntas gͦ erat. Unde ae hoc ẽ tam magnũ malũ. ut ds ipse
naturȩ suȩ nocere uella&. cui noceri ab hoste ñ poterat.
mutendo eam crudelit̾ miscendã. turpit̾ purgandã. inique
dampnandã. Ecce quantũ malũ ꝑniciosȩ & noxiȩ & in¬
manissimȩ uoluntatis. anteꝗͣ ullum maliĩ degente contͣ¬
ria misceret᷑. an forte nesclebat hoc euenturũ m̃bris suis
ut diligerent tenebras. & inimica existerent sc̃ẽ luci. sicut
ipse dix̃. hoc ẽ ñ tantũ dõ suo. s aẽ patri de q̾ erant : Unde gͥ
hoc in dõ tã magnũ ignorantiȩ malũ. anteqͣ ullũ degñte
contraria misceret᷑ malum: Si autẽ hoc futurũ sciebat.
aut sempit̾na in illo erat crudelitas. si de suȩ naturȩ
futura contaminatione & dampnatione nich dolebat:

Expanded text:
antequam bono misceretur malum. dicant, hoc unde, cum adhuc antequam bono misceretur malum. dicant, hoc unde, cum adhuc nulla esset facta commixtio. si autem necessitas non erat, uoluntas ergo erat. unde et hoc tam magnum malum, ut deus ipse naturae suae nocere uellet, cui noceri ab hoste non poterat, mittendo eam crudeliter miscendam, turpiter purgandam, inique damnandam ? ecce quantum malum perniciosae et noxiae et inmanissimae uoluntatis, antequam ullum malum de gente contraria misceretur. an forte nesciebat hoc euenturum membris suis, ut diligerent tenebras et inimicae existerent sanctae luci, sicut ipse dicit, hoc est non tantum deo suo, sed etiam patri, de quo erant? unde ergo hoc in deo tam magnum ignorantiae malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum? si autem futurum hoc sciebat, aut sempiterna in illo erat crudelitas, si de suae naturae futura contaminatione et damnatione nihil dolebat,
Abbreviated transcription (Latin):
Quã asi uiolenter : tam̃ possidere uoluit ñ extinguere.
Lucis autẽ natura in bello tenebras extinguere uoluit:
eas gͦ uicta dilexit. Quod uultis eligite: utrũ necessitate
compulsa sit. ut diliger& tenebras: an uoluntate seducta
Si necessitate. quare dampnat᷑ꝰ Si uoluntate. quare dĩ
natura in tanta iniquitate deprehendit᷑: Si necessitate
dĩ natura coacta ẽ diligere tenebras: uicta ẽ gͥ ñ uicit
Si uoluntate quid iam miseri dubitant. peccandi uo¬
luntatẽ tribuere nature quã d̾s ex nichilo fec̃. ne tri¬
buant eam luci quã genuit: Qͥd si cẽ ostendimus ante
commixtionẽ mali. quam fabulose confictam dem̃tis¬
sime crediderunt. in ipsa lucis natura. in quã dicunt
magna mala fuisse. quid ad istas blasphemias addi pos¬
se uidebit᷑: Illic enim fuit anteꝗͣ pugnaret᷑. dura & in¬
euitabilis pugnandi necessitas. Ecce iam magnũ malũ:

Expanded text:
quam etsi uiolenter, tamen possidere uoluit, non extinguere, quam etsi uiolenter, tamen possidere uoluit, non extinguere, lucis autem natura in bello tenebras extinguere uoluit ; eas ergo uicta dilexit. quod uultis eligite: utrum necessitate conpulsa, ut diligeret tenebras, in uoluntate seducta: si necessitate, quare damnatur? si uoluntate, quare dei natura in tanta iniquitate deprehenditur ? si necessitate dei natura coacta est diligere tenebras. uicta est ergo, non uicit; si uoluntate, quid iam miseri dubitant peccandi uoluntatem tribuere naturae, quam deus ex nihilo fecit, ne retribuant eam luci, quam genuit? Quid? si etiam ostendimus ante commixtionem mali, quam fabulose confictam dementissime crediderunt, in ipsa lucis natura, quam dicunt, magna mala fuisse, quid ad istas blasphemias addi posse uidebitur? illic enim fuit, antequam pugnaretur, dura et ineuitabilis pugnandi necessitas. ecce iam magnum malum,
Abbreviated transcription (Latin):
hoste extincto quietẽ ꝑpetuam ꝓmittebat. Fcce peior ẽ pena
lucis ꝗ̃ tenebrarum. peior pena diuinȩ naturȩ. ꝗͣ m̃tis ad¬
uerse. Illa quippe & si intenebris int̾ ẽ: ad naturã eiꝰ ꝑti¬
net in tenebris habitare. Animȩ autẽ quȩ hoc st̃ qͦd q̃s.
ñ poterunt recipi sic̃ dic̃ in regna illa pacifica. & a uita
ac lib̾tate sc̃ẽ lucis alienabunt᷑. & confringentur in p̃dic¬
to horribili globo. Unde adherebunt inqͥt his reb ani¬
mȩ cedem quas dixert̃. relictȩ in eodẽ tenebrarũ globo.
suis meritis. id sibi c̃quirentes: certe ñ eẽ lib̃um uolun¬
tatis arbitriũ. uidete quomͦ insaniens. quid dicat. igno¬
rat. & contraria sibi loquendo. peius bellum contra se ge¬
rit ꝗͣ contra dm̃. ipsius gens tenebrarum. Deinde si ꝓp¬
terea dampnant᷑ animȩ lucis qi dilexerunt tenebras:
iniuste dampnat᷑ mens tenebrarum. quȩ lucẽ dilexit.

Expanded text:
hoste extincto quietem perpetuam promittebat: ecce peior est poena hoste extincto quietem perpetuam promittebat: ecce peior est poena lucis quam tenebrarum, peior poena diuinae naturae quam gentis aduersae. illa quippe etsi in tenebris intus est, ad naturam eius pertinet in tenebris habitare; animae autem, quae hoc sunt quod deus, non poterunt recipi, sicut dicit. in regna illa pacifica et a uita ac libertate sanctae lucis alienabuntur et configentur in praedicto horribili globo: unde et adhaerebunt, inquit, iis rebus animae eaedem, quas dilexerunt, relictae in eodem tenebrarum globo, suis meritis id sibi conquirentes. certe non est liberum uoluntatis arbitrium. uidete quomodo insaniens quid dicat ignorat et contraria sibi loquendo peius bellum contra se gerit quam contra deum ipsius gentis tenebrarum. deinde si propterea damnantur animae lucis, quia dilexerunt tenebras, iniuste damnatur gens tenebrarum, quae lucem dilexit.
Abbreviated transcription (Latin):
terram. ut a nullo umꝗͣ moueri aut concuti possent. E cce
a timore nocete uoluit uicinȩ genti. quã destruere & extin¬
guere conatꝰ ẽ: ut ꝑpetua quies lucis incolis pareret᷑. Quare
ũ addidit & ꝑpetuum uinculum: An illȩ animȩ quas ĩ
globo tenebrarum inȩt̾num confixit. ñ erant incolȩ lucis.
de quib aꝑte dic̃. qͦd errare se a priore lucida sua natura
passȩ sint: Ubi & nolens coactus ẽ dicere. libera cas uo¬
luntate peccasse. qui ñ uult peceatum ponere nͥ in neces¬
sitate natuit contrariȩ. ubiq nesciens quid loquatur.
& tamꝗͣ ipse iam inclusus sit in tenebrarũ globo. quẽ fin¬
xit querens qua exeat. & ñ inueniens. S dicat qͦd uult
p̃cio tam longas & tam sacrilegas cis fabulas uendat.
Dicat qͦd uult. includat in globo tanꝗͣ in carcere m̃tem
tenebrarum. & forinsecus affugat naturã lucis. cui de

Expanded text:
terram, ut a nullo umquam moueri aut concuti possent. ecce terram, ut a nullo umquam moueri aut concuti possent. ecce a timore nocere uoluit uicinae genti, quam destruere et extinguere conatus est. ut perpetua quies lucis incolis pararetur. quare non addidit "et perpetuum uinculum?" an illae animae, quas in globo tenebrarum in aeternum configit, non erant incolae lucis, de quibus aperte dicit, quod errare se a priore lucida sua natura passae sint? ubi et nolens coactus est dicere libera eas uoluntate peccasse, qui non uult peccatum ponere nisi in necessitate naturae contrariae ubique nesciens, quid loquatur, et tamquam ipse iam inclusus sit in tenebrarum globo. quem finxit, quaerens, qua exeat, et non inueniens. sed dicat quod uult noratur, ut hoc pretio tam longas et tam sacrilegas eis fabulas uendat. dicat quod uult, includat in globo tamquam in carcere gentem tenebrarum et forinsecus affigat naturam lucis, cui de
Abbreviated transcription (Latin):
natura dĩ nocuit naturȩ tenebrarum: duo gͥ mala sunt:
quȩ sibi inuicem nocuer̃t. Et meliore animo fuit gens
tenebrarum: quia & si nocuit nolens nocuit. neq enĩ no¬
cere s frui uoluit bono dĩ. Ds̃ aũ illam extinguere uolu¬
it. sic̃ manicheus aꝑtissime in epła ruinosi sui fundam̃ti
delirat. Oblit̾ autẽ qͦd paulo ante dixerat. ita enim funda¬
ta sunt eiusdem splendidissima regna supra lucidã & be-¬
atam terram. ut anullo umꝗͣ aut moueri aut concuti
possint. Postea dix̃. Lucis uͦ beatissimȩ pat̾. sciens labẽ mag¬
nam ac uastitatem quȩ ex tenebris surgeret adu̾sum sua
scã impendere scł̃a. nͥ aliqͦd eximium ac p̃clarum & uirtu¬
te potens numen opponat. qͦ suꝑae simul ac destruat stir¬
pem tenebrarum. qua extincta ꝑpetua quies lucis inco¬
lis pareretur: ecce timuit labẽ ac uastitatem impendentẽ
scłis suis. Certe sic erant fundata suꝑ lucidã & beatam

Expanded text:
natura dei nocuit naturae tenebrarum: duo ergo mala sunt, natura dei nocuit naturae tenebrarum: duo ergo mala sunt, quae sibi inuicem nocuerunt, et meliore animo fuit gens tenebrarum, quia etsi nocuit, nolens nocuit; neque enim nocere, sed frui uoluit bono dei. deus autem illam extinguere uoluit, sicut Manichaeus apertissime in epistula ruinosi sui, Fundamenti delirat. oblitus enim, quod paulo ante dixerat: ita autem fundata sunt eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram, ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. postea dixit: lucis uero beatissimae pater sciens labem magnam ac uastitatem, quae ex tenebris surgeret, aduersum sua sancta impendere saecula, nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo superet simul ac destruat stirpem tenebrarum, qua extincta perpetua quies lucis incolis pararetur. ecce timuit labem ac uastitatem impendentem saeculis suis. certe sic erant fundata super lucidam et beatam
Abbreviated transcription (Latin):
substantia dĩ. & eiusdem omnino naturȩ. quȩ ñ sponte
peccauerint. s agente tenebrarum quã mali naturam
dicunt. ad quam debellandam ñ ultro. s patris imꝑio
descenderunt. suꝑate & oppressȩ sint affigi inȩt̾num
globo horribili tenebrarum. ita scđm eorum sacrilega
uaniloquia ds seipsum in quadã parte a magno malo
lib̾auit. & rursus se ipsum in quadã parte dampnauit
quam lib̾are ab hoste ñ potuit. & tamꝗͣ de ipso hoste
deuicco insuꝑ triumphauit. O scelestam & incredibilẽ
audaciam talia de dõ credendi. talia loquendi. talia p̃¬
dicandi. Qͦd cum defende conantur. ut in peiora irru¬
ant clausis oculis dicunt malȩ naturȩ cõmixtionem
facere ista ut bona dĩ natura tanta mala patiat᷑. Nam
ipsam apud se ipsam nicħ horum pati potuisse uel
posse. quasi inde laudanda sit natura incorruptibilis
potest. Danoe si natura tenebrarũ nocuit nature dĩ. &¬

Expanded text:
substantia dei et eiusdem omnino naturae, quae non sponte substantia dei et eiusdem omnino naturae, quae non sponte peccauerint, sed a gente tenebrarum, quam mali naturam dicunt, ad quam debellandam non ultro, sed patris imperio descenderunt, superatae et oppressae sint, affigi in aeternum globo horribili tenebrarum. ita secundum eorum sacrilega uaniloquia deus se ipsum in quadam parte a magno malo liberauit et rursus se ipsum in quadam parte damnauit, quam liberare ab hoste non potuit et tamquam de ipso hoste deuicto insuper triumphauit. o scelestam et incredibilem audaciam talia de deo credendi, talia loquendi, talia praedicandi! quod cum defendere conantur. ut in peiora inruant clausis oculis. dicunt malae naturae commixtionem facere ista, ut bona dei natura tanta mala patiatur; nam ipsam apud se ipsam nihil horum pati potuisse uel posse. quasi inde laudanda sit natura incorruptibilis,aliquo potest deinde si natura tenebrarum nocuit naturae d
Abbreviated transcription (Latin):
uenit: Si ñ amisit sensum: quid uegetat : Si ñ c̃ exce¬
cata. quid illuminat : Si ñ ẽ in dolore quid recreat: Si
ñ ẽ iniqua. quid ꝑ p̃cepta corrigit : Si ñ ẽ dedecorata. qͥd
mundat: Si ñ ẽ in bello. cui ꝓmittit pacẽ : Siñ ẽ ĩ mo¬
derata: cui modum legis imponit: Si ñ ẽ deformis. qͥd
reformat: Si ñ ẽ ꝑu̾sa. quid emendat: Omĩa cnĩ hec
axp̃o ñ illi rei p̃stari dicunt quȩ facca ẽ a dõ. & arbitͥo
ꝓprio peccando deprauata: s ipsi naturȩ ipsi substantiȩ
dĩ: quȩ hoc ẽ qͦd d̾s. Quid istis blaspheiiis comparari
potest: Nichil omĩno. S si aliarũ ꝑu̾sarum seccarum
considerent᷑ errores. si autẽ iste sͥ error ex parte altera de
qua ñdum diximus comparet᷑: adhuc &̃ multo peus
& exsecrabiliꝰ in dĩ naturam blasphemare conuincitur.
Dicunt enim &̃ non nullas animas. quas uolunt eẽ de

Expanded text:
uenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaeuenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaecata, quid inluminat? si non est in dolore, quid recreat? si non est iniqua, quid per praecepta corrigit? si non est dedecorata, quid mundat? si non est in bello, cui promittit pacem? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid reformat? si non est peruersa, quid emendat? omnia enim haec a Christo non illi rei praestari dicunt, quae facta est a deo et arbitrio proprio peccando deprauata, sed ipsi naturae, ipsi substantiae dei, quae hoc est quod deus. Quid istis blasphemiis comparari potest? nihil omnino. sed si aliarum peruersarum sectarum considerentur errores, si autem iste sibi error ex parte altera, de qua nondum diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius et execrabilius in dei naturam blasphemare conuincitur. dicunt enim etiam nonnullas animas, quas uolunt esse de
Abbreviated transcription (Latin):
derent aut biberent. aut seuuirent. aut qͣdlib& aliud sine
aliqua satienite facerent. q̃ ꝗ̃ nec ipsi qui hoc agelunt
fornis suis det̾minati eẽnt: nͥ mod̾ ibi ec̃t. Nunc uͦ talia dic̃
cos egisse iomĩb accionib suis: ut modos sͥ congruos ha¬
buisse negare ñ possint. Si autẽ species ibi ñ fuiss&. nul¬
la ibi qualitas naturalis subsistere. Si nullus ibi ordo fuis¬
set. ñ alii dominarent᷑. alii subderent᷑. ñ in suis elementis
c̃gruent̾ uiuerent. ñ deniq suis locis habent m̃bra dispo¬
sita. ut illa omĩa quȩ uana ista fabulant᷑. agere possent.
Dĩ autẽ naturam si ñ dicunt mortuã. qͥd scđm eorũ uani¬
tatem suscitat xp̃c: Si ñ dicunt egram: quid curat: Si
ñ dicunt oblitam. quid inemorat: Si ñ dicunt insipien¬
tem. quid doc&: Siñ dicunt ꝑturbatam. quid redinte¬
grat: Si ñ uicta & capta ẽ. quid lib̾atꝰ Si ĩ eget: cui sub¬

Expanded text:
derent aut biberent aut saeuirent aut quodlibet aliud sine derent aut biberent aut saeuirent aut quodlibet aliud sine aliqua satietate; quamquam nec ipsi, qui hoc agebant, formis suis determinati essent, nisi modus ibi esset. nunc uero talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare non possint. si autem species ibi non fuisset, nulla ibi qualitas naturalis subsisteret. si nullus ordo ibi fuisset, non alii dominarentur, alii subderentur, non in suis elementis congruenter uiuerent, non denique suis locis haberent membra disposita, ut illa omnia, quae uana isti fabulantur, agere possint. dei autem naturam si non dicunt mortuam, quid secundum eorum uanitatem suscitat Christus ? si non dicunt aegram, quid curat ? si non dicunt oblitam, quid commemorat ? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, quid redintegrat ? si non uicta ei capta est, quid liberat ? si non eget, cui sub
Abbreviated transcription (Latin):
concionatum illic dicunt pͥncipẽ tenebrarũ. ut neq ipsi
talia cernere. neq ab eis quib dicebat audiri sine mano¬
ria & intellectu potuisset & habuisse temꝑiem animo &e
corpori suo congruam. & uirtute potentiȩ regnasse. & co¬
pias elem̃torum suoꝵ ac fecunditatis habuisse. & seusis¬
se se inuicem. ac sibi uicinum lum̃ & oculos habuisse.
quib illud longe conspicerent. qui utiq oculi sine aliqͦ
lumine lumen uidere ñ poterant. unde recte &ẽ lumina
nominant᷑. & in suauitate suȩ uoluptatis eẽ ꝑ fructus.
& dimensis menbris atq habitationib det̾minatos fuis¬
se. Nisi autẽ &ẽ qualiscumq pulchritudo ibi fuiss&. nec
amarent coniugia sua. nec partiũ congruentia corpora
eorum c̃starent. Qod uͥ ñ fuerit: ñ possunt ea fieri. que ibi
facta ẽẽ delirant. Et nͥ pax aliqua ibi eẽt. & pͥncipi suo
ñ obedirent. nͥ modus ibi eẽt. nicħ aliud agerent ꝗͣ come¬

Expanded text:
contionatum illi dicunt prineipem tenebrarum, ut neque ipse contionatum illi dicunt prineipem tenebrarum, ut neque ipse talia dicere neque ab eis, quibus dicebat, audiri sine memoria et intellectu potuisset: et habuisse temperiem animo et corpori suo congruam et uirtute potentiae regnasse et copias elementorum suorum ac fecunditatis habuisse et sensisse se inuicem ac sibi uicinum lumen et oculos habuisse, quibus illud longe conspicerent; qui utique oculi sine aliquo lumine lumen uidere non poterant, unde recte etiam lumina nominantur; et suauitate suae uoluptatis esse perfruitos et dimensis membris atque habitationibus determinatos fuisse. nisi autem etiam qualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent coniugia sua nec partium congruentia corpora eorum constarent: quod ubi non fuerit, non possunt ea fieri, quae ibi facta esse delirant. et nisi pax aliqua ibi esset, principi suo non oboedirent. nisi modus ibi esset, nihil aliud agerent quam come
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. recipiae id qͦo nocuit. & ñ ẽ ꝑsonar̃ acceptio ap̃dm̃.
Qd manichei si uellent sine ꝑnicioso studio defenden¬
di erroris sui & cum dĩ timore cogitare: ñ scelestissime
blasphemarent. inducendo duas naturas. unã bonam
quã dicunt dm̃. alteram malam quã ñ fecerit. ds. ita
errantes. ita delirantes. immo uͦ ita insanientes. ut ñ uide¬
ant. & in eo qͦd dicunt naturã summi mali ponere se uͥ¬
tellectum. temꝑiem. uirtutẽ. copiã. sensũ. lum̃. suauitatẽ
mñsuras. numeros. pacem. modũ. speciẽ. ordinẽ. In eo autẽ
qͦd dicunt summũ bonũ tanta mala. mortẽ. eqͥtudinem.
obliuionẽ. insipientiã. ꝑturbationẽ. impotentiã. egestatẽ.
stoliditatẽ. cecitatem. dolorem. iniquitatẽ. dedecus. bellũ.
immoderationem. deformitatẽ. ꝑu̾sitatẽ. Principes eiĩ
tenebrarum. & uixisse in sua natura dicunt. & in suo
regno saluos fuisse. & meminisse & intellexisse. Sic ã

Expanded text:
apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio apud deum. Quod Manichaei si uellent sine pernicioso studio defendendi erroris sui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas, unam bonam, quam dicunt deum, alteram malam, quam non fecerit deus, ita errantes, ita delirantes, immo uero ita insanientes, ut non uideant et in eo, quod dicunt naturam summi mali, ponere semoriam, intellectum, temperiem, uirtutem, copiam, sensum, lumen, suauitatem, mensuras, numeros, pacem, modum, speciem, ordinem: . in eo autem, quod dicunt summum bonum, tanta mala: mortem, aegritudinem, obliuionem, insipientiam, perturbationem, inpotentiam, egestatem, stoliditatem, caecitatem, dolorem, iniquitatem, dedecus, bellum, inmoderationem, deformitatem, peruersitatem. principes enim tenebrarum et uixisse in sua natura dicunt et in suo regno saluos fuisse et meminisse et intellexisse. sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ qͦd ẽ uerum lum̃ illuminans omnẽ hominẽ uementẽ
in hunc mundũ. ñ erat ille lum̾. Siue qr ipsi &ẽ fili di cõra¬
rati sibi ipsis. quales in illa ꝑfeccione gt̾na fut̾i st̃ ita boni st̃.
ut adhuc & mali sint. Od de illis dice ñ auderẽ. qͥs eni aude¬
at dic̾e malos eẽ. quoꝵ pat̾ ẽ ds. nisi ipse dñs dicet.sigͥ uo¬

Expanded text:
 illuminans omnem hominem venientem in hunc mundum , non erat ille lumen. Sive quia ipsi etiam filii Dei comparati sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuri sunt, ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. Quod de illis dicere non auderem quis enim audeat dicere malos esse, quorum pater est Deus, nisi ipse Dominus diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptum generale sit caritas. quia finis p̃cepti ẽ cari¬
tas. & plenitudo legis ẽ caritas. graue ñ cẽ qͦd diligñdo
fit. ñ timendo: Laborant aut̃ in d̾i p̃ceptis. qui ea tim̃¬
do conant᷑ implere. s ꝑfecta caritas foras mittit timorẽ.
& fac̃ p̃cepti sarcinan leuem. ñ solũ ñ pͥm̃tẽ onere pon¬
derum. uer̃ &ẽ subleuantẽ uice pennarũ. Quȩ tam̃ cari¬
tas ut habeat᷑ ẽ tanta quanta in corpore mortis huius
hab̃i pot̾. parum ẽ nr̃ȩ uoluntatis arbitriũ: nͥ adiuuet

Expanded text:
praeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caripraeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caritas et plenitudo legis est caritas — graue non esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius haberi potest, parum est nostrae uoluntatis arbitrium, nisi adiuuet
Abbreviated transcription (Latin):
bi. & ero inmaculatꝰ cum eo. & alibi. ẜcati in maculati
in uia: qui ambulant in lege dñi. ltẽ apud salomonẽ.
Diligit ds scã corda: accepti sunt illi om̃s inmaculati.
Horũ testimoniorum aliqua: currentes exhortant᷑ ut
ꝑfecte currant. aliqua ipsum finẽ cõmemorant. qͦ cur¬
rendo ꝑtendant. Ingredi autem sine macula ñ absur
onem inrep̃hensibilit̾ currit. carens criminib damp¬
nabilib atq ipsa peccata uenialia ñ negligens elcino¬
sinis mundare. Ingressum quippe boc ẽ it̾ nr̃m qͦ ten¬
dimus ad ꝑfectionẽ: munda mundat oratio. Munda
ẽ aut̾ oratio. uͥ ueracit̾ đr. dimitte nob̃. sic̃ &e nos dimit¬
timꝰ. Ut dũ ñ rep̾hendit᷑ qͦd imputat᷑. sine rep̃hensione
hoc ẽ sine macula nr̃ ad ꝑfectionẽ cursus habeat᷑. in qͣ
ꝑfectione. cũ ad eam uenerimus. iã ñ sit omnino qͦd ig¬
noscendo mundet᷑. Deinde iste adhibae testimonia: qͥb
ostendat ñ eẽ grauia diuina p̃cepta. Qͥs aut̾ nesciat cũ

Expanded text:
eo, et alibi: beati immaculati in uia, qui ambulant in lege domini. item apud Salomonem: diligit dominus sancta corda; accepti sunt autem illi omnes immaculati. horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant, aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendunt. ingredi autem sine macula non absuronem inreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus atque ipsa peccata uenialia non neglegens mundare elemosynis. ingressum quippe, hoc est iter nostrum quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio. munda est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cursus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deinde iste adhibet testimonia, quibus ostendat non esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid cẽ de nichilo facere. Ds̃ autẽ exquo omĩa. ꝑ quẽ
omĩa. in quo om̃ia. ñ opus habebat aliqua materia.
quam ipse ñ fecerat. adiuuari omnipotentiã suam.
Cum autẽ audimus omĩa ex ipso. & ꝑ ipsum. & in ip¬
so om̃s utiq naturas intelligͥe debemꝰ quȩ naturalit
sunt. Neq aum ex ipso sunt peccata. quȩ natura ñ erant.
s uiciant. Quȩ peccata ex uoluntate cẽ peccantium. mul¬
tis modis sc̃a scriptura testat᷑. p̃cipue illo qͦd dic̃ apł̃s. Fxisti¬
mas autẽ hoc o homo qui iudicas eos qui talia agunt. &
facis ca: q̃m tu effugies iudicium dĩ: An diuitias benig¬
nitatis & patientiȩ euis & longanimitatis contempnis.
ignorans qm̃ patientia dĩ ad penitentiã te adducit:

Expanded text:
aliquid etiam de nihaliquid etiam de nihomnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat, adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus: omnia ex ipso et per ipsum et in ipso, omnes utique naturas intellegere debemus, quas naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae naturam non seruant, sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos qui talia agunt et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignorans, quoniam patientia dei ad paenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ u̾bum suum fecit. ñ de his reb quȩ iã erant. s dehis
quȩ omnino ñ erant. hoc ẽ de nichilo fec̃. ita enĩ dic̃ apłs
qui uocat ea quȩ ñ sunt tanꝗͤ sint. aꝑtiꝰ autẽ in libro
machabeoꝵ scriptum ẽ. oro te fili respice ad celum &e
terram & omĩa quȩ in eis sunt. uide & scito. quia ñ erant
ipse dix̃ & facta sunt: manifestum ẽ qͦd ñ de se ista ge¬
nuerit: s in u̾bo atq imꝑio fecerit. Qod autẽ ñ de se:
utiq de nichilo. Hon enim erat aliud: unde facera&.
ipso. Qod enm de ipso ẽ: pocest dici & ex ipso. Non autẽ
omẽ qͦd ex ipso ẽ: recte dr de ipso. Exipso enim celum &
terra: quia ipse fec̃ ea. Non autẽ de ipso: quia ñ de sub¬
stantia sua. Sic̃ aliquis homo si gignat filium & faci¬
at domum. ex ipso filiꝰ. ex ipso domus. S filiꝰ de ipso.
domiis de t̾ra & ligno. S hoc fit: quia homo ẽ qui ñ pot̃

Expanded text:
sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed de his, quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit, ita dicit apostolus: qui uocat ea, quae non sunt, tamquam sunt. apertius autem in librMacchabaeorum scriptum est: oro te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt: uide et scito, quia non erant ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret. ipso." quod enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod" ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest
Abbreviated transcription (Latin):
nus dicere ipsum nichil aliquid ẽẽ: quia factũ ẽ. Godenĩ
reuera ẽ aliquid: int̾ est utrũ ita dicat᷑. sine illo facca ẽ dom̃.
sine illo domus ẽ facta. dum intelligat᷑ aliqͥo sine illo factũ.
cum hominib. qui hoc ipsũ qͦd dixi nichil interest posst̃
dicere. gͦ int̾est aliquit. quia ipsum nich aliqͥd ẽ÷ hi autẽ
qui sanũ habent cerebrũ. rem manifeffissimã uident hoc
idem intelligi cum dixi nicħ int̾est. qͦd intelligeret᷑ si dicat̃
int̾ est nich. Ita fit. si alicui dicant. quid fecisti. & ille res¬
pondeat nicħ se fecisse. consequens ẽ. ut ei calumpnient᷑
dicentes. fecisti gͦ aliquid. quia nicħ fecisti. ipsum enĩ nicħ̃.
aliquid ẽ. Habent autẽ & ipsum dñm in fiue sententiȩ
ponentẽ hoc uerbum. ubi ait. Et in occulto locut᷑ sũ nich.
frgo legant & taccant. Qͥa gͦ ds omĩa quȩ ñ dese genuit.

Expanded text:
nus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factunus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factureuera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur "sine illo facta est domus" an "sine illo domus est facta," dum intellegatur aliquid sine illo factum, cum hominibus, qui hoc ipsum, quod dixi "nihil interest". possunt dicere: ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est ? hi autem, qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intellegi, cum dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem "interest nihil." at isti si alicui dicant: quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: et in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia, quae non de se genuit,
Abbreviated transcription (Latin):
nuit hoc qͦd ipse ẽ. ita ab ipso filio breuit̾ đr: ego & ꝑat̾
unũ sumꝰ. Quia ñ ẽ autem factus filius. quippe cum ꝑ
illum facta sint omĩa: sic scriptũ ẽ. In pͥncipio erat uer¬
bum. & u̾bum erat apud dm̃ & d̃s erat u̾bũ. hoc erat
in pͥncipio apud dm̃. Omnia ꝑ ipsum facta st̃: & sine
ipso factũ ẽ nichil: idest ñ ẽ factum sine ipso aliquid.
Heq enim audienda sunt deliram̃ta hominũ. qui nichil
hoc loco aliquid intelligendum putant. & ad huius modi
uanitatẽ propt̾ea putant cogi posse aliquẽ: quia ipsum
nichil infine sententiȩ̨ positum ẽ E rgo inquiunt fac¬
tũ ẽ. & ios qua factum ẽ ipsum nchuil aliqͥo ẽ. Sensũ
enum ꝑdiderunt studio contradicendi. nec intelligunt ni¬
chil uit̾ ẽẽ utrum dicat᷑ sine illo factum ẽ nicb. an sine illo
ordine diceret᷑. sine illo nichil ẽ factum. possent nichilomi¬

Expanded text:
nuit, hoc est quod ipse est, ita ab ipso Filio breviter dicitur: Ego et Pater nuit, hoc est quod ipse est, ita ab ipso Filio breviter dicitur: Ego et Pater unum sumus . Quia autem non est factus Filius, quippe cum per illum facta sint omnia; sic scriptum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc ein principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, id est: non est factum sine ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huius modi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem, quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. "ergo" inquiunt "factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est." sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur: sine illo factum est nihil, an: sine illo ordine diceretur: sine illo nihil factum est, possint nihilomi
Abbreviated transcription (Latin):
nulla species nullus ordo ẽ: nullum bonũ & nulla na¬
tura ẽ. Hȩc quȩ nr̃a fides ht̃. & utcumq ratio uestigauit.
diuinarũ scripturarum testimoniis munienda st̃. ut qͥ ea
minore intellectu assequi ñ possunt. diuinȩ auccoritati
crelant: & ob hoc intelligere mereant᷑. Qi autẽ intelligunt
s eccłasticis litteris minus instructi sunt. mag̾ ea nos ex
nr̃o intellectu ꝓferre. ꝗͣ in illis libris eẽ ñ arbitrent᷑. Itaq
dm̃ ẽẽ incommutabilẽ: sic scriptũ ẽ in psalmis. Muta¬
bis ea &e mutabunt᷑: tu autẽ idem ipse es. Et in libro sapĩȩ
de ipsa sapientia. In se ipsa manens innouat omĩa. Un¬
de &e paulus apłs. Inuisibili incorruptibili soli dõ. Et
apłs iacobꝰ. Omne datum optimũ. & om̃e donũ ꝑfectũ
desursum ẽ. descendens a patre luminũ. apud quẽ ñ ẽ cõ¬
mutatio. nec mom̃ti obumbratio. Itẽ quia id qͦd de se ge¬

Expanded text:
nulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla nanulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Haec, quae nostra fides habet et utcumque ratio uestigauit, diuinarum scripturarum testimoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi non possunt, diuinae auctoritati credant et ob hoc intellegere mereantur ; qui autem intellegunt, sed ecclesiasticis litteris minus instructi sunt, magis ea nos ex nostro intellectu proferre quam in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa manens innouat omnia. unde et apostolus Paulus: inuisibili, incorruptibili soli deo et apostolus Iacobus: omne datum odesursum est, descendens a Patre luminum, apud quem non est commutatio, nec momenti obumbratio . Item quia id quod de se ge
Abbreviated transcription (Latin):
si dicat᷑ aliquis ñ bono mͦ egisse. quia minus egit ꝗͣ debu¬
it. aut qͦd ita egit. sic̃ in re tali ñ debuit. uł ampliꝰ ꝗͣ opor¬
tebat. uł ñ conuenient̾. ut hoc ipsum qͦd reprehendit᷑
malo modo actum. ñ ob aliud iuste rep̃hendat᷑. nisi qͥa
ñ ẽ ibi seruat᷑ modꝰ. Item species mala uł in comparatiõe
dicit᷑ formosioris atq pulchrioris. qͦd ita sit minor specieᷤᷤ
illa. maior ñ mole s decore. aut quia ñ congruit huic rei
cui adhibita ẽ. ut aliena & inconueniens uideatur. tanꝗͣ
si nudus homo in foro deambul&. qͦd ñ offendit si in bal¬
neo uideatur. Similit̾ & ordo tunc maliis dicit᷑: cũ minꝰ
ipse ordo seruat᷑. Unde ñ ibi ordo s poti in ordinatio ma¬
la ẽ: cum aut minus ordinatum ẽ ꝗͣ debuit. aut ñ sicut
debuit. Tam̃ uͥ aliquis modꝰ aliqua species aliquis ordo ẽ.
aliqͦs bonum & aliqua natura ẽ. ubi autẽ nullus modꝰ.

Expanded text:
si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debusi dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quod ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius quam oportebat uel non conuenienter: ut hoc ipsum, quod reprehenditur malo modo actum, non ob aliud iuste reprehendatur, nisi quia non est ibi seruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non congruit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod non offendit, si in balneo uideatur. similiter et ordo tunc malus dicitur, cum minus ipse ordo seruatur: unde non ibi ordo, sed potius inordinatio mala est, cum aut minus ordinatum est quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, aliqua species, aliquis ordo est, aliquod bonum et aliqua natura est; ubi autem nullus modus,
Abbreviated transcription (Latin):
deratum oportet dici dm̃: tamꝗͣ ab aliquo modũ acce¬
perit. Si autẽ dicamus eum sumiũ modũ. forte aliqͥd
dicimus. sitam̃ in eo qͦd dicimꝰ suminũ modũ. intelligam᷑
summũ bonum. Omĩs enim modꝰ. in quantũ modꝰ ẽ. bonꝰ
ẽ. unde omĩa moderata. modesta modificata dici sine lau¬
de ñ possunt. quãꝗͣ sub alio intellectu. modũ ꝓfine po¬
namus. & nullũ modum dicamus. ubi nullus ẽ finis.
Ud aliquando cum laude dicit᷑: sic̃ dictũ ẽ. ⁊ regni eiꝰ
ñ erit finis. Posset enĩ dici &ẽ ñ erit modꝰ: ne modꝰ pro
fine dictꝰ intelligeret᷑. Nam qui nullo mͦ regnat: ñ
utiq regnat. Malus gͦ modꝰ. uł mala species. uł malꝰ
ordo. aut idõ dicuntur. quia minora sunt ꝗͣ eẽ debuert᷑.
aut quia ñ his reb accommnodant᷑. quib accõmodanda st̃:
ut idõ dicantur mala qͦd sint aliena & incongrua. tanqͣ

Expanded text:
deratum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum accederatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, forte aliquid dicimus, si tamen in eo, quod dicimus summum modum, intellegamus summum bonum. omnis enim modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus, ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum est: et regni eius non erit finis. posset enim dici etiam "non erit modus," ut modus pro fine dictus intellegeretur; nam qui nullo modo regnat, non utique regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam esse debuerunt aut quia non his rebus accomodantur, quibus accommodanda sunt: ut ideo dicantur mala, quia sint aliena et incongrua, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
quis negatꝰ S &̃ ipsa quȩ ꝓprie ab omnib corruptio
corporis dr̃. idest ipsa putredo. si adhuc ht̃ aliquid quod
alte consumat. bonum minuendo: crescit corruptio.
Qd si penitꝰ absumpserit: sicut nullum bonum. ita nul-¬
la natura remanebit. quia iam corruptio qͦd corrũpat
ñ erit. & idõ nec ipsa putredo erit. quia ubi sit. ñ erit
omnino. Iõo quippe & parua atq exigua iã cominuni¬
usu loquendi modica dicunt᷑. quia modꝰ in eis aliquis
resistit. sine quo ñ iã modica. s omnino nulla st̃. Illa aũ
quȩ ꝓpt̾ nimiũ ꝓgressum dicunt᷑ inmodica. ipsa nimie¬
tate culpantur. s tam̃ &̃ ipsa sub dõ. qui omĩa in m̃sura¬
& in numero & pondere disposuit. necesse ẽ. ut mͦ aliqͦ
cohibeantur. Ds̃ autẽ nec modum hab̃e dicendꝰ ẽ. ne finiᷤ
eiꝰ dici putet᷑. Nec idõ tam̃ immoderat᷑ ẽ: a quo modus
om̃is tribuitur. ut aliquomͦ ẽẽ possint. Nec rursus mo¬

Expanded text:
quis negat? sed etiam ipsa, quae proprie ab omnibus corruptio quis negat? sed etiam ipsa, quae proprie ab omnibus corruptio corporis dicitur, id est ipsa putredo. si adhuc habet aliquid, quod alte consumat, bonum minuendo crescit corruptio. quod si penitus absumpserit, sicut nullum bonum, ita nulla natura remanebit, quia iam corruptio quod corrumpat non erit. et ideo nec ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt illa autem, quae propter nimium progressum dicuntur immodica. ipsa nimietate culpantur: sed tamen etiam ipsa sub deo, quia omnia in mensura et numero et pondere disposuit, necesse est. ut modo aliquo cohibeantur. Deus autem nec modum habere dicendus est, ne finis eius dici putetur. nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo esse possint. nec rursum mo
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ. nͥ in naturis bonis. Hoc enim ipsum qͦd resistit ut oo¬
leat. quodammͦ recusat ñ ẽẽ qͦd erat: qr bonũ aliquod
erat. S cum ad meliꝰ cogitur utilis dolor ẽ: cum ad de¬
terius inutilis. In animo gͦ dolorẽ fac̃ uoluntas resisters
potestati maiori: in corpore dolorẽ fac̃ sensus resistens
corpori potentiori. Sunt autẽ mala sine dolore peiora.
Peius est enim gaudere de iniquitate: ꝗͣ dolere de cor¬
ruptione. Ueruntam̃ &ẽ tale gaudium ñ pot̃ ẽẽ: nͥ ad
exceptionẽ bonorum inferioꝵ. S iniquitas ẽ desertio
melioꝵ. Itẽ in corpore meliꝰ ẽ uulnus cũ dolore: ꝗͣ putre¬
do sine dolore. Quȩ specialit̾ corruptio đr quã ñ uidit.
idest ñ passa ẽ mortua caro dñi sicut in ꝓpħia p̃dictũ
erat. nec dabis sc̃m tuum uidere corruptionẽ. Nam uul¬
neratum eẽ confixione clauorum. & ꝑcissum de lancea

Expanded text:
esse nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, quod restitit, ut doesse nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, quod restitit, ut doleat, quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum aliquod erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione . uerumtamen etiam tale gaudium non potest esse nisi ex adeptione bonorum inferiorum; sed iniquitas est desertio meliorum. item in corpore melius est uulnus cum dolore quam putredo sine dolore, quae specialiter corruptio dicitur: quam non uidit, id est non passa est mortua caro domini, sicut in prophetia praedictum erat: nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. nam uulneratum esse confixione clauorum et percussum de lancea
Abbreviated transcription (Latin):
bio bonum aliquid ẽ &e capacitas formȩ. sic̃ quia bonum
ẽ sapientia. nemo dubitat qͦd bonum sit capacẽ eẽ sapĩe.
Et quia om̃e bonum a dõ. neminẽ oportet dubitare.
diuine ds̃ nr̃ famulo suo dix̃. Ego sum qui sum. Idices
filiis isrł. qui ẽ. misit me ad uos. Uere enim ipse ẽ: qr
incommutabilis ẽ. Omĩs enim mutatio: fac̃ ñ ẽẽ quod
erat. uere gͦ ille ẽ: qui incommutabilis ẽ. Cetera quȩ
ab illo facta sunt: ab illo ꝓ modo suo eẽ acceꝑunt. Fi
gͦ qui summe ẽ. ñ pot̾ ẽẽ contrariũ. nͥ qͦd ñ ẽ. Ac ꝑ hoc
sicut ab illo ẽ om̃e q̃s bonum ẽ: sic ab illo ẽ omne
qͥd naturalit̾ ẽ. q̃m om̃e qͥd naturalit̾ ẽ. bonũ ẽ. Om̃is
itaq natura bona ẽ: & om̃e bonum ado ẽ. Omnis gͦ
natura a dõ ẽ. Dolor autem qͦd p̃cipue malum ñ nulli ar¬
bitrantur. siue in animo sit. siue in corpore. nec ipse pot̾

Expanded text:
bio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum bio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum qui sum et: dices filiis Israhel, qui est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis est; omnis enim mutatio facit non esse quod erat uere ergo ille est, qui incommutabilis est; cetera, quae ab illo facta sunt, ab illo pro modo suo esse acceperunt. ei ergo, qui summe est, non potest esse contrarium nisi quod non est; ac per hoc sicut ab illo est omne, quod bonum est, sic ab illo est omne, quod naturale est, quoniam omne, quod naturaliter est, bonum est. omnis itaque natura bona est et omne bonum a deo est; omnis ergo natura a deo est. Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur, siue in animo sit siue in corpore, nec ipse potest
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui dixerunt. malum dicenda ẽ. ñ eã dico quã mani¬
cheus hylen appellat dementissima uanitate. nesciens
quid loquatur. formatricem corporum. Unde recte illi
dictum ẽ: qͦd alterum dm̃ inducat. Nemo enĩ formare
& creare corpora: nͥ d̾s potest. Neq enim creant᷑. nͥ cũ eis
modus & species & ordo subsistit. quȩ bona cẽ ñ posse nͥ
a dõ puto. quia iam cẽ ipsi confitentur. S hylen dico quã
penitus informem & sine qualitate mat̾iem. unde iste
quas sentimus qualitates formant᷑. antiqui dixerunt.
ñ ut aliquid ipsa faciat. s unde aliquid fiat. Nec ista
s ꝑ omnimodã speciei priuationem cogitari uix potest.
Hab&e enim & ipsa capacitatem formarum. Nam si caꝑe
impositam ab artifice formam ñ poss&: nec materies
utiq diceret᷑. Porro si bonum aliquod ẽ forma. unde qͥ
ea p̃ualent formosi appellant᷑. sic̃ ab specie speciosi. ꝓculdu¬

Expanded text:
antiqui di- xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Maniantiqui di- xerunt, malum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod alterum deum inducat; nemo enim formare et creare corpora nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem, unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui dixerunt. ta sit, non ut aliquid ipsa faciat, sed unde aliquid fiat. nec ista iri, sed per omnimodam speciei priuationem cogitari uix potest. habet enim et ipsa capacitatem formarum; nam si capere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique diceretur. porro si bonum aliquod est forma, unde quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul du
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ã priuationes rerum sic uniu̾sitate naturȩ ordi¬
nantur. ut sapient̾ c̃siderantib. ñ indecent̾ uices suas
habeant. Nam & ds certa loca & tempora ñ luminando
tenebras fecit tam decent᷑ ꝗͣ ds̃. Si enim nos c̃tinendo uo¬
cem decent̾ int̾ponimus in loquendo silentium. quanto
magis ille quarũdã rerum pͥuationes decent̾ fac̃. sicut
rerum om̃iũ ꝑfectus artifex: Unde & in hymno triũ
pueroꝵ &̃ lux & tenebrȩ laudant đm: idest eiꝰ laudẽ¬
in bene considerantium cordib pariunt. Non ẽ gͦ mala
inquantũ natura ẽ ulla natura. s cuiq naturȩ ñ est
malũ nisi minui bono. Qd si minuendo absumeret᷑.
sicut nullũ bonũ. ita nulla natura relinqueret᷑. ñ so¬
lum qualẽ inducunt manichei. ubi tanta bona inue¬
niuntur. ubi nimia eoꝵ cecitas mira sit. s qualẽ pot̃
quilib& inducere. Neq enim uł illa materies quã hylen

Expanded text:
tamen etiam priuationes rerum sic in uniuersitate naturae orditamen etiam priuationes rerum sic in uniuersitate naturae ordinantur, ut sapienter considerantibus non indecenter uices suas habeant. nam et deus certa loca et tempora non inluminando tenebras fecit tam decenter quam dies. si enim nos continendo uocem decenter interponimus in loquendo silentium: quanto magis ille quarundam rerum priuationes decenter facit sicut rerum omnium perfectus artifex ? unde et in hymno trium puerorum etiam lux et tenebrae laudant deum, id est eius laudem bene considerantium cordibus pariunt. Non ergo mala, in quantum natura est, ulla natura, sed cuique naturae non est malum nisi minui bono. quod si minuendo absumeretur, sicut nullum bonum, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen
Abbreviated transcription (Latin):
satis fiat. uł ut &̃ ꝑtinaces & aꝑtissimȩ u̾itati repug¬
nantes cogantur qͦ uerũ ẽ confiteri: int̾rogent᷑ utrũ corpo¬
ri simiȩ possit nocere corruptio. Qod si potest ut fidiꝰ fiat
qͦd minuit : sic pulchritudinis bonũ. Unde tãdiu
aliquid remanebit: ꝗͣdui corporis natura subsistit. Pro¬
inde si consumpto bono natura consumit᷑: bona ẽ gͦ
natura. Sic & tardum dicimus ueloci contrarium: s
tam̃ qͥ se omnino ñ mouae. nec tardꝰ dici pot̃. Sic acutȩ
uoci contrariam uocẽ grauẽ dicimꝰ: uł canore asꝑam.
S si omnem speciẽ uocis penitꝰ adimas: silentiũ ẽ. ubi
uox nulla ẽ. Qd tam̃ silentium eo ipso qͦd uox nul¬
la ẽ: tamꝗͣ contrarium uoci solae opponi. Sic ⁊ lucida
& obscura tamꝗͣ duo contraria dicunt᷑. Habent tam̃ &
obscura aliquid lucis. quosi penitus careant: sunt tine¬
brȩ lucis absentia. sicut silentiũ uocis absentia. Qus

Expanded text:
satis fiat, uel etiam pertinaces et apertissime ueritati repugsatis fiat, uel etiam pertinaces et apertissime ueritati repugnantes cogantur quod uerum est confiteri, interrogentur, utrum corpori simiae possit nocere corruptio. quod si potest, ut foedius fiat, quid minuit nisi pulchritudinis bonum ? unde tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura subsistit proinde si consumpto bono natura consumitur, bona est ergo natura. sic et tardum dicimus ueloci contrarium; sed tamen . qui se omnino non monet, nec tardus dici potest. sic acutae. uoci contrariam uocem dicimus grauem uel canorae asperam; sed si omnem speciem uocis penitus adimas, silentium est, ubi uox nulla est: quod tamen silentium eo ipso, quod uox nulla est. tamquam contrarium uoci solet obponi. sic et lucida et obscura tamquam duo contraria dicuntur; habent tamen et obscura aliquid lucis, quod si penitus careant, ita sunt tenebrae lucis absentia sicut silentium uocis absentia. Quae