comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. quod fecit dñs & ostendit
nobis Et uenerunt festinantes:
& inuenerunt mariam & ioseph.
& infantẽ positũ in presepio:
Pastores quidẽ illi felici gaudio
festinarunt uidere quod aucli¬
erant: & quia ardenti amore
quȩsierunt: continuo saluatorem
quẽ quęsierant: inuenure meru¬
erunt: Sed intellectu alio pasto¬
res gregũ immo cuncti fideles.
qua mentis industria xp̃m quȩ¬
rere debeant: dictis pariter sius
ostenderunt & factis: Transeamus
inquiunt usq bethleem: & iudeamꝰ
hoc uerbũ quod factũ est Transe
do usq bethleem ciuitatẽ dauid:
&e recolamus amando: atq eius¬
incarnationẽ dignis celebremus
honoribus: Transeamus abiectis
concupiscentiis carnalibus. toto
mentis de siderio. usq bethleem
supernã.⁊ id est clomũ panis iuui.
non manu factãꝰ sed ȩternam in
cęlis: & recolamus amando: quia
uerbũ caro factũ est. Illuc enĩ
ascendit: ibi in dextera patris
sedet: Illõ eum tota uirtutum
instantia sequamur: &e sollicita

Expanded text:
 ostendit nobis. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Pastores quidem illi felici gaudio festinarunt videre quod audierant: et quia ardenti amore quaesierunt, continuo Salvatorem quem quaesierunt invenire meruerunt. Sed et intellectualium pastores gregum, imo cuncti fideles qua mentis industria Christum quaerere debeant, dictis pariter suis ostenderunt et factis. Transeamus, inquiunt, usque Bethleem, et videamus hoc verbum quod factum est. Transeado usque Bethleem civitatem David, et recolamus amando quincarnationem dignis celebremus honoribus. Transeamus, abjectis concupiscentiis carnalibus, toto mentis desiderio usque Bethleem supernam, id est, domum panis vivi non manufactam, sed aeternam in coelis, et recolamus amando quia Verbum caro factum est. Illuc carne ascendit, ibi in dextra Dei Patris sedet. Illo eum tota virtutum instantia sequamur, et sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
tiam: sed potius per angłicã speciẽ
ã meridie uisus est: Nobis triguita
tribꝰ annis in terra apparuit: & cũ
hominibꝰ conuersari dignatꝰ ẽ: Iacob
minus apparuit. colluctans cũ eo:
quiq se ab eo suꝑari permisit. ⁊ ut
hunc mundicordem merito benedi¬
ceret.:⁊ atq isrł nominaret:. Nob̾cũ
cłs̃ amplius magisq pro nob̾ mag¬
nificũ certamen adimplens: & usq
ad mortẽ accedens. ut morte sua
mortẽ occideret: & benedictionem
atq immortalitatẽ mundo corde
popło condonaret: qui fiducialit̃
dicit nobiscũ cds̃. per eu̾głistarũ¬
et apłorũ predicationẽ: per scĩ sui cor-¬
poris & sanguinis sacramentum:
per głosȩ crucis signaculũ Per
ista ergo omĩa nobiscũ ds̃: & ad
nos atq in nobis sicut ipse ait:
Ecce ego uobiscũ sũ omĩbꝰ diebus:
usq ad consũmationẽ scłi. qui

Expanded text:
tiam, sed potius per angelicam speciem tiam, sed potius per angelicam speciem a meridie visus est : nobis triginta tribus annis in terra apparuit, et cum hominibus conversari dignatus est. Jacob minus apparuit colluctans cum eo , quique ab eo superari permisit ut hunc mundicordem merito benediceret, atque Israel nominaret. Nobiscum Deus, amplius magis pro nobis magnificum certamen adimplens, et usque ad mortem accedens, ut morte sua mortem occideret, et benedictionem ac immortalitatem mundo corde populo condonaret, qui fiducialiter dicit, Nobiscum Deus per evangelistaruet apostolorum praedicationem, per sui sancti corporis et sanguinis sacramentum, per gloriosae crucis signaculum. Per ista ergo omnia nobiscum Deus, et ad nos atque in nobis, sicut ipse ait: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
genus. quod ꝑ mulieris temerariã
crudelitatẽ fuerat ante deiectum
Q uocabunt nomen eiꝰ enmanuel:
quod ẽ. interpretatũ nobiscũ deus:
uocant nomen eiꝰ prius angeli
psallentes in eius generatione atq¬
gaudentes : sicut dm̃ omĩum. et
regem pacis ad homines uenientẽ:
Deinde apłi unigerati dĩ. dñationẽ
atq uirtutẽ omĩbus gentibꝰ predi¬
cantes: adhuc &e scĩ martyres con¬
tra ignes &e gladios usq ad mortẽ
resistentes: Deinde cuncti creden¬
tes hoc ipsũ nomen usq in consũma¬
tionẽ scłi memorantes atq laudan¬
tes. Q uocabunt nomen eius enima¬
nuhel: quod est interp̃tatũ nob̾cũ
ds̃: Qui uocabunt. nisi isti quorũ
uocabitur in terra nouũ nomen:
non sicut prius in figuris. & imagi¬
nibus: sed facie ad faciẽ oꝑantem:
Nob̾cũ ds̃ abrahȩ patri credentiũ:
tribus horis tẽporis. licet non per
ipsam in effabilẽ clĩtatis suę substan¬

Expanded text:
genus, quod per mulieris temerariam genus, quod per mulieris temerariam credulitatem fuerat dejectum. Et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Vocant nomen prius angeli, psallentes in ejus generatione, sicut Deum omnium et regem pacis, ad homines venientem. Deinde apostoli, Unigeniti Dei dominationem atque virtutem omnibus gentibus praedicantes. Adhuc et sancti martyres, contra ignes et gladios usque in mortem resistentes. Deinde cuncti credentes, hoc ipsum nomen usque ad consummationem saeculi memorantes atque laudantes. Et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, Nobiscum Deus. Qui vocabunt, nisi justit quorum vocabitur in terra nomen novum, non sicu, prius in figuris et in imaginibus, sed facie ad faciem apparentem? Nobiscum Deus. Abrahae patri credentium tribus horis temporis, licet non per ipsam ineffabilem deitatis substan
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibilẽ non tenuistis. Audite
&e letamini: audite & consolamini:
Audite quod uirgo in utero accipi&:
non ex desiderio partũ concipiens.
neq serpentis persuasione decepta
est. neq eius afflatibus uenenosis
infecta: sed uirgo in utero accipiet.
predicationẽ angłi suscipiens: pro¬
phetarũ testimonia assumens:
Uirgo in utero accipiet: Et deuo
dignanter urcarnatũ. ad mundi
pariet salutẽ: Ecce inquit: Hoc
ipsũ quod dicit ecce: admirantis ẽ.
tanti mysterii magnitudinẽ ⁊ ut
om̃s uelut e sompno suscitans: ad
hoc dictũ eiugilet: Ecce uirgo
dicit in utero accipiet. & pariet
filiũ: ad colligandũ illũ fortem
armatũ: ad conculcandũ serpentis
impii caput: ad conterendas iures
eius: ad predã eiꝰ di ripiendam:÷
atq captiuitatẽ sui popłi conuer¬
tendam Pariet filiũ. ad denuo
reparandũ adam: ad iobȩdientiã
ȩuȩ per mariȩ obȩdientiam ex-¬
cludendã:erigendũ iacentium

Expanded text:
ruptibilem non timuistis. Audite ruptibilem non timuistis. Audite et laetamini, audite et consolamini, audite quod virgo in utero accipiet, non ex desiderio partum concipiens. Neque serpentis persuasione decepta est, neque ejus afflatibus venenosis infecta est, sed virgo in utero accipiet, praedicationem angeli suscipiens, prophetarum testimonia assumens. Virgo in utero accipiet, ut Deum dignanter incarnatum ad mundi pariat salutem. Ecce, inquit. Hoc ipsum quod dicit, ecce, admirantis est tanti mysterii magnitudinem, ut omnes velut e somno suscitans, ad hoc dictum evigilent. Ecce virgo, dicit, in utero accipiet, et pariet Filium. Ad colligandum illum fortem armatum, ad conculcandum serpentis impii caput, ad conterendas vires ejus, ad praedam ejus diripiendam, atque captivitatem populi sui convertendam, pariet filium, ad denuo reparandum Adam, ad inobedientiam Evae per Mariae obedientiam excludendam, ad erigendum jacentium
Abbreviated transcription (Latin):
gentes hereditatẽ tuã: & possessionẽ
tuã terminos terrȩ: Ipse saluabit
ppłm suũ. a peccatis eorũ: sanguine
uiclelicet suo cunctos redimens:
morte sua de mortis eos liberans
potestate: Ipse saluabit: hoc ẽ. sal¬
uator omĩum hominũ fideliũ atq
crecdentiũ: Hoc autẽ totũ factũ ẽ
Quid totũ: Hoc per unigeniti des¬
censionẽ: hoc de ista diũ incarnatione⁊
hoc de angłi ad uirginẽ destinatione:
hoc de iplius uirgus desponsatione.⁊
uel castitate: Hoc totũ factũ est: ad
totius mundi salutẽ: Hoc totũ fac
tũ ẽ: ut unũ cõpleret᷑. & unũ consum¬
maret᷑: Quid: Illud quod uirgo ge¬
ruit. quod uirgo permansit.⁊ quod
mater fuit. & intacta uirgo perseue¬
rauit Ecce uirgo in utero accipiet:
Audite quod dicit om̃s filiȩ ȩuę:
Audite om̃s uos quȩ herecditatem
doloris & tristiciȩ post illam: & ex
illius condẽpnatione sũpsistis: uos
quȩ in tristicia generatis filios: uł
magis uos quę concupiscentiã cor-¬

Expanded text:
tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Ipse salvabit populum suum a peccatis eorum, sanguine videlicet suo cunctos redimens, morte sua de mortis eos liberans potestate. Ipse salvabit, hoc est, salvator omnium hominum fidelium atque credentium. Hoc autem totum factum est. Quod totum? Hoc de Unigeniti descensione, hoc de ista Domini incarnatione, hoc de angeli ad Virginem destinatione, hoc de ipsius Virginis desponsatione, vel castitate. Hoc enim totum factum est ad totius mundi salutem: hoc totum est, ut unum compleretur, ut unum consummaretur. Quid illud? Quod virgo genuit, quod virgo permansit, quod mater fuit, et intacta virgo perseveravit. Ecce virgo in utero accipiet. Audite quod dicit, omnes filiae Evae: audite, omnes vos qui haereditatem doloris et tristitiae post illam et ex illius condemnatione sumpsistis; vos quae in tristitia generatis filios, vel magis vos quae concupiscentiam cor
Abbreviated transcription (Latin):
corde consurgant: spem ueniȩ
redderet: & eis per lamenta pę-¬
nitentiȩ. uiã pietatis aperiret:
Exerceamus ergo nos met ipsos in
lamentis: exturguamus fletibus.
& dignis pęnitentiȩ fructibus cul
Quia qui multos ã suis inaquitatibꝰ
iam sanatos aspicimꝰ: quid aliud

Expanded text:
corde consurgant, spem veniae corde consurgant, spem veniae reddat, et eis per lamenta poenitentiae viam pietatis aperiat. Exerceamus ergo nosmetipsos in lamentis, exstinguamus fletibus et dignis poenitentiae fructibus culpquia qui multos a suis iniquitatibus jam sanatos aspicimus, quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
piamus per penitentiã uult a
nobis om̃ps deus talẽ iuolentiam
perpet. nã regnũ cȩlorũ rapi uult
nr̃is flecibus: quod nr̃is meritis non
debetur: Ab sper ergo certitudine
nulla nos malorũ nr̃orum qualitas:
nulla quantitas frangat. Prestat
magnã ueniȩ fiduciã. latro ille ue¬
uerabilis : qui non inde uenerabilis.
unde latro: Nam latro ex crudelitate:
uenerabilis ex confessione: Cogitate
rogo cogitate. quã sint incõprehen¬
sibilia in omĩpotente dõ miscđiȩ
uiscera: Latro iste crxentis manibꝰ
abstractus ã fauce itineris: suspen¬
sus est i patibulo crucis: Ibi con¬
fessus: ibi sanatus. Ibi audire me-¬
ruit : hodie mecũ eris in paradyso:
Quid est hoc ͤ Quis tantã bonitatẽ
dei dicere: quis ȩstimare sufficiat:
De ipsa pęna criminis: ꝑuenit ad
prȩmia uirtutis. Iccirco autẽ om̃ps
deus electos suos in quibus dlam
lapsibus cadere ꝑmisit: ut aliis
in culpa iacentibus. si toto ad eũ

Expanded text:
piamus per poenitentiam. Vult a piamus per poenitentiam. Vult a nobis omnipotens Deus talem violentiam perpeti. Nam regnum coelorum rapi vult nostris fletibus, quod nostris meritis non debetur. A spei ergo certitudine nulla nos malorum nostrorum qualitas, nulla quantitas frangat. Praestat magnam veniae fiduciam latro ille venerabilis, qui non inde venerabilis, unde latro; nam latro ex crudelitate, venerabilis ex confessione. Cogitate ergo, cogitate quam sint incomprehensibilia in omnipotenti Deo misericordiae viscera. Latro iste, cruentis manibus abstractus a fauce itineris, suspensus est in patibulo crucis; ibi confessus, ibi sanatus est, ibi audire meruit: Hodie mecum eris in paradiso . Quid est hoc? Quis tantam bonitatem Dei dicere, quis aestimare sufficiat? De ipsa poena criminis pervenit ad praemia virtutis. Idcirco autem omnipotens Deus electos suos in quibusdam lapsibus cadere permisit, ut aliis in culpa jacentibus, si toto ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
baptista redẽptoris grãm p̃currens
pęnitentiã predicat: ut peccator
qui ex culpa mortuus ẽ. per conuer.¬
sionẽ uiuat: profecto a diebꝰ ioħis
baptistȩ regnũ cȩlorũ uim patitur:
Quid est autẽ regnũ cȩlorũ ium¬
patitur: nisi locus iustorũ: Solis
enĩ iustis. cęlestis patriȩ prȩinia
debent᷑ : ut humiles. casti. mites.
atq mniscđes: ad gaudia ȩterna
perueniant: Cũ uero quis. uel su-¬
perbia tumidus. uel carnis faci-¬
nore pollutus. uel iracũdia accen-¬
sus. uel crudelitate impius. post
culpas ad pęnitentiã redit. ⁊ &
uitã ȩternam ꝑcipit: quasi in lo-¬
cũ peccator intrat alienũ: A diebꝰ
ergo ioħis baptistȩ regnũ cȩlorum
uim patit᷑: & uolenti rapiunt illud.⁊
quia qui pęnitentiã peccatoribus
indixit. ⁊ quid aliud quã cęlorum
regno fieri uiolentiã docuit: Recogi¬
atteramus: & hereditatẽ iustorũ
quã non tenaumus per uitam: ra-¬

Expanded text:
Baptista Redemptoris gratiam praecurrens Baptista Redemptoris gratiam praecurrens poenitentiam praedicat, ut peccator, qui ex culpa mortuus est, per conversionem vivat, profecto a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur. Quid est autem regnum coelorum, nisi locus justorum? Solis enim justis coelestis patriae praemia debentur, ut humiles, casti, mites et misericordes ad gaudia superna perveniant. Cum vero quis vel superbia tumidus, vel carnis facinore pollutus, vel iracundia accensus, vel crudelitate impius, post culpas ad poenitentiam redit, et vitam aeternam percipit, quasi in locum peccator intrat alienum. A diebus ergo Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud, quia qui poenitentiam peccatoribus indixit, quid aliud quam coelorum regno fieri violentiam docuit? Recogiatteramus; haereditatem justorum, quam non tenuimus per vitam, ra
Abbreviated transcription (Latin):
uero ad magna nos opera iohes
ammonet dicens: facite fructus
dignos penitentiȩ.⁊ & rursus. qui
habet duas tunicas det nonhabenti:
&e qui habet ęscas similiter faciat:
iam patenter datur intelligiꝰ quid
est quod ueritas dicit: A diebus
audẽ ioħis baptistȩ usq nunc: reg¬
nũ cęlorũ iuim patit᷑. & iuolenti
rapiunt illud: Quȩ suꝑnę uerba
sententiȩ: nobis sunt magnopere
perscrutanda Nam querendũ est.
quo modo ium perpeti regnũ cȩlorũ
possit: Quis enũ cęlo iuolentiam
irrogat: & rursus quęrendũ est.
si pati uim regnũ cȩlorũ potest:
& uolenti cliripiunt illud: cur
eanilẽ ium a diebus ioħis baptistȩ
&̾ non etiã ante pertulerit: in lege
uero scriptũ est Si quis hȩc uel
illa fecerit: morte moriatur: Cun¬
ctis legentibus liquet.⁊ quia pet¬
catores quosq pęna suȩ securitatis
perculit: non autẽ per pȩnitentiã
ad uitã reduꝑxit Cũ uero ioħes

Expanded text:
vero ad magna nos opera Joannes vero ad magna nos opera Joannes admonet, dicens: Facite ergo fructus dignos poenitentiae . Et rursus: Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat ; jam patenter datur intelligi quid est quod Veritas dicit: A diebus Joannis Baptistae usque nunc regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud . Qusententiae nobis sunt magnopere perscrutanda. Nam quaerendum est quomodo vim perpeti regnum coelorum possit. Quis enim coelo violentiam irrogat? Et rursus quaerendum est si pati vim regnum coelorum potest, et violenti rapiunt illud, cur eamdem vim a diebus Joannis Baptistae, et non etiam ante pertulerit? In lege vero scriptum est: Si quis haec vel illa fecerit, morte moriatur. Cunctis ergo legentibus liquet quia peccatores quosque poena suae severitatis perculit, non autem poenitentia ad vitam reduxit. Cum vero Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
pleni sunt sustentat: ipse quoq
scõrũ uitȩ quanta ualet largitate
inseruiat: & cȩlestiũ bonorũ botros
quos gignendo non ualet. susti¬
nendo ferat Ad hoc buxus ponit᷑.
ut qui habere multos adhuc in
infurmitate positos uerȩ fidei ui.¬
riditatẽ considerat: etiã esse ipse
infidelis erubescat: Bene ergo de-¬
scriptis prius arboribus dicitur.⁊
ut uicleant. & sciant. & recogitent.
&e̾ intelligant: ubi apte subiungit᷑
pariter. Quia cũ intra scãm ȩccłiã
diuersi hominũ mores. diuersi sun
ordines: necesse est ut om̃s simul
tancdũ simul uidentur: Sed ecce
nos dũ monstrare ulmũ querimꝰ
per multa arbusta longiꝰ euagiti
sumus Ad hoc itaq propter quod
propħȩ testimoniũ protulimus:
reuertamur: Qui recipit propħam
in nomine propħȩ: mercedẽ prophȩ
accipiet: Quia & si fructũ ulmus
non habet: uitem tamen cũ fructi¬
bus portans: hȩc ipsa sua efficit.
quȩ bene sustentat aliena: Quia

Expanded text:
pleni sunt sustentat, ipse quoque pleni sunt sustentat, ipse quoque sanctorum vitae quanta valet largitate inserviat, et coelestium bonorum botros quos gignendo non valet sustentando ferat. Ad hoc buxus ponitur, ut qui habere multos adhuc in infirmitate positos verae fidei viriditatem considerat, etiam esse ipse infidelis erubescat. Bene ergo descriptis prius arboribus dicitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant. Ubi et apte subjungitur Pariter, quia cum intra sanctam Ecclesiam diversi hominum mores diversi sunt ordines, necesse est ut omnes simul tandum simul videntur. Sed ecce nos, dum monstrare ulmum quaerimus, per multa arbusta longius evagati sumus. Ad hoc itaque propter quod prophetae testimonium protulimus revertamur. Qui recipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet, quia etsi fructum ulmus non habet, vitem tamen cum fructibus 1524 portans, haec ipsa sua efficit, quae bene sustentat aliena. 14. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ spũaliũ trahit: ipse qͦq
internȩ uitȩ delectatione non
torpeat: sed ad donorũ cęlestium
desideria ignescat: Ad hoc spina
ponitur : ut qui predicationis eiꝰ
uerbo compunctus fuerit: ipse
quoq exemplo illius discat corda
sequentiũ predicationis uerbo
cõpungere: Ad hoc myrtus ponit᷑.
ut qui in ardore tribulationis. ab
ore uel opere preximi cõpatien¬
tis tẽperamentũ consolationis
acceperit: ipse etiam discat: quẽ¬
admodũ afflictis preximis suȩ con-¬
solationis tẽperamentũ proferat:
Ad hoc oliua ponitur: ut qui
alienȩ miscdĩȩ opera cognoscit:
discat quẽ aclinodũ debeat indi¬
genti proximo & ipse misereri: Ad
hoc abies ponitur: ut quisqus uim
contẽplationis eius cognouerit.⁊
ipse quoq ad contẽplanda ȩterna
prȩmia succendatur Ad hoc ul¬
mus ponitur : ut quisquis intue
tur eum qui habere uirtutum
fructũ spũaliũ non ualet⁊ sed
tamen eos qui spũalibus donis

Expanded text:
virtutum spiritalium trahit, ipse quoque virtutum spiritalium trahit, ipse quoque in aeternae vitae dilectione non torpeat, sed ad bonorum coelestium desideria ignescat. Ad hoc spina ponitur, ut qui praedicationis ejus verbo compunctus fuerit, ipse quoque exemplo illius discat corda sequentium praedicationis verbo compungere. Ad hoc myrtus ponitur, ut qui in ardore tribulationis ab ore vel opere promixi compatientis, temperamentum consolationis acceperit, ipse etiam discat quemadmodum afflictis proximis suae consolationis temperamentum proferat. Ad hoc oliva ponitur, ut qui alienae misericordiae opera cognoscit discat quemadmodum debeat indigenti proximo et ipse misereri. Ad hoc abies ponitur, ut quisquis vim contemplationis ejus agnoverit, ipse quoque ad contemplanda aeterna praemia succendatur. Ad hoc ulmus ponitur, ut quisquis intuitus fuerit eum qui habere virtutum fructum spiritalium non valet, sed tamen eos qui spiritalibus donis
Abbreviated transcription (Latin):
quid per ulmũ: nisi scłariũ mentes
expressȩ sunt. quȩ dũ terrenis ad-¬
huc curis inseruiunt: nullũ uirtu¬
tum sp̃ualium fructũ ferunt: sed
& si fructũ propriũ ulmus non
habet: portare tamen uitem cum
fructu solet. Quia & scłares uiri
intra scãm ȩccłiam: quãuis spũa¬
lium uirtutũ dona non habeant.⁊
dum tamen scõs uros donis spũa¬
libus plenos sua largitate susten¬
tant: quid aliud quã uitem cum
botris portant. Buxus autẽ quos
alios designat: qui ui altum non
proficit⁊ & quãuis fructũ non ha¬
beat: uiriditatẽ habet: nisi eos
qui intra scãm ȩccłiam adhuc
ex ȩtatis infirmitate bona oꝑa
ferre non ualent: sed tamen pa¬
rentũ fideliũ credulitatẽ sequen¬
tesꝰ fidem perpetuȩ uiriditatis
tenent: Iost quȩ omĩa apte sub¬
iungitur: Ut uideant. & sci nt.
& recogitent. & intelligant pariter:
Ad hoc enĩ cȩdrus in ȩccłia ponitur.
ut quisquis a preximo odorem

Expanded text:
quid per ulmum nisi saecularium mentes quid per ulmum nisi saecularium mentes expressae sunt? Quae dum terrenis adhuc curis inserviunt, nullum virtutum spiritalium fructum ferunt. Sed etsi fructum proprium ulmus non habet, portare tamen vitem cum fructu solet, quia et saeculares viri intra sanctam Ecclesiam, quamvis spiritalium virtutum dona non habeant, dum tamen sanctos viros donis spiritalibus plenos sua largitate sustentant, quid aliud quam vitem cum botris portant? Buxus autem quos alios designat, quae in altum non proficit, et quamvis fructum non habeat, viriditatem tamen habet, nisi eos qui intra sanctam Ecclesiam adhuc ex aetatis infirmitate bona opera ferre non valent, sed tamen parentum fidelium credulitatem sequentes, fidem perpetuae viriditatis tenent? Post quae omnia apte subjungitur: Ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter. Ad hoc enim cedrus in Ecclesia ponitur, ut quisquis a proximo odorem
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationẽ per cõpassionẽ tẽꝑant:
Iuxta hoc quod scriptũ ẽ Gratias
autẽ dõ. qui consolatur nos in
omni tribulatione nr̃a ut possimꝰ
& ipsi consolari eos qui in omni
pressura sunt: Qui dum afflictis
preximis uerbũ uel opem conso¬
lationis Fer nt: eos proculdubio
ad statũ rectitudinis perstringuns 
ne immoderata tribulatione in
desperationẽ soluantur Quos¬
pimus: Quia &e grece oleõs miseri-¬
cordia uocatur : &e quasi oliue li¬
quor ante om̃ĩpotentis dĩ oculos.
miscđiȩ fructus lucet Cui adhuc
in promissione subiungit᷑: Ponã in
desertũ abietẽ: ulmũ & buxum si¬
mul: Quiꝰ per abietẽ quȩ ualde¬
crescendo ad aeris alta sustollit᷑:
nisi hi designati sunt. qui intra scãm
ȩccłiam adhuc in terrenis corporibꝰ
positi: iam cȩlestia contẽplantur :¬
& quãuis nascendo de derra exeuñ:
contẽplando tamen iam iuxta ȩthe¬
ra uerticem mentis tollunt: Et

Expanded text:
tribulationem per compassionem temperant? tribulationem per compassionem temperant? juxta hoc quod scriptum est: Gratias autem Deo, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt . Qui dum afflictis proximis verbum vel opem consolationis ferunt, eos procul dubio ad statum rectitudinis restringunt, ne immoderata tribulatdesperationem solvantur. Olivrimit, quia et Graece oleos misericordia vocatur, et quasi olivae liquor ante omnipotentis Dei oculos misericordiae fructus lucet. Cui adhuc in promissione subjungitur: Ponam in deserto abietem, ulmum et buxum simul . Qui per abietem, quae crescendo ad aeris alta sustollitur, nisi hi designati sunt qui, intra sanctam Ecclesiam adhuc in terrenis corporibus positi jam coelestia contemplantur? Et quamvis nascendo de terra exierunt, contemplando tamen jam juxta aethera verticem mentis extollunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
terra tua spinas &e tribulos germi¬
nabit tibi: quid mirũ si sc̃ȩ ȩccłiȩ
illud promittitur quod peccanti
homini pro pęna multiplicatur
Sed cędri significantur nomine.
hi qui uirtutes & signa exhibent
in sua oꝑatione. qui dicere cum
paulo ualent: ap̃i bonus odor sumꝰ
dõ Quorũ corda. ita interno amore
solidata sunt: ut ea iam terreni
amoris putredo nulla corrumpat:
Per spinã uero signati sunt doctri¬
ne sp̃ualis uiri: qui dũ de peccatis
ac uirtutibus edisserunt. & modo
ȩterna supplicia minant᷑: modo
cȩlestis regni gaudia promittunt
cor audientiũ pungunt Sicq mentẽ
dolore cõpunctionis perforant: ut
ab eorũ oculis quasi quidã sanguis
animȩ lacrimȩ decurrant: Myrtus
uero tẽperatiuȩ uirtutis est:ita ut
dissoluta membra tẽperando con¬
stringat Qui itaq ꝑ myrtũ nisi
hi signati sunt. qui afflictionibus
preximorũ compati sciunt. eorũq

Expanded text:
Terra tua spinas et tribulos germiTerra tua spinas et tribulos germinabit tibi , quid mirum si sanctae Ecclesiae illud promittitur quod peccanti homini pro poena multiplicatur? Sed cedri signantur nomine hi qui virtutes et signa exhibent in sua operatione, qui dicere cum Paulo valent: Christi bonus odor sumus Deo . Quorum corda ita in aeterno amore solidata sunt, ut eadem jam terreni amoris putredo nulla corrumpat. Per spinam vero signati sunt doctrinae spiritalis viri, qui dum de peccatis ac virtutibus disserunt, et modo aeterna supplicia minantur, modo coelestis regni gaudia promittunt, corda audientium pungunt. Sicque mentem dolore compunctionis perforant, ut ab eorum oculis, quasi quidam sanguis animae, lacrymae decurrant. Myrtus vero temperativae virtutis est, ita ut dissoluta membra temperando restringat. Quid itaque per myrtum nisi hi signati sunt qui afflictionibus proximorum compati sciunt, eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
de siuis diuitus solaciantur: Unde
cũ per ysaiȩ uocẽ. dñs derelictȩ
gentilitati. id est scę eccłiȩ spũaliũ
uirtutũ merita. tanquã deserto
arbusta promitteret: ulmũ quoq
pariter promisit dicens: Ponã deser¬
tum in stagnũ aquę: & t̾ram inuiã
in riuos aquarũ: Dabo in solitudi¬
nẽ cedrũ: & spinã myrtũ: & lignũ
oliuę Ponã in deserto abietem: ul¬
mũ & buxũ simubͣ ut uideant. &
sciant. & recogitent: & intelligant
pariter Desertum quippe dñs in
litati quȩ prius per ariditatẽ men¬
tis nullos bonorũ operũ fructus
ferebat: fluenta sc̃e predicationis
dedit & ipsa ad quam prius pro
asperitate suȩ siccitatis: uia prȩ¬
dicatoribus non patebat: doctrinę
postmodũ riuos emanauit: cui
adhuc ex munere magno ꝓmittit᷑.
dabo in solitudinẽ cedrũ & spinam
Cedrũ: quia magna odoris est.
atq imputribilis naturȩ : iure acci¬
pius in promissionẽ. De spina ue¬
ro: cũ peccanti homini dictũ sit.

Expanded text:
de suis divitiis solatiantur. Unde cum per Isaiae vocem derelictae Dominus gentilitati, id est sanctae Ecclesiae, spiritalium virtutum merita, tanquam deserto arbusta, promitteret, ulmum quoque pariter promisit, dicens: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum; dabo in solitudine ceddeserto abietem, ulmum et buxum simul, ut videant et sciant, et recogitent et intelligant pariter . 13. Desertum quippe Dominus litati, quae prius per ariditatem mentis nullos bonorum operum fructus ferebat, fluenta sanctae praedicationis dedit, et ipsa, ad quam prius pro asperitate suae siccitatis via praedicatoribus non patebat, doctrinae postmodum rivos emanavit. Cui adhuc ex magno munere promittitur: Dabo in solitudine cedrum et spinam . Cedrum, quia magni odoris est, atque imputribilis naturae, jure accipimus in promissione. De spina vero, cum peccanti homini dictum sit:
Abbreviated transcription (Latin):
hunc ne se debeat adorare com-¬
pescit dicens: uide ne feceris.
conseruus enĩ tuus sũ: & frũm
tuorũ: Quid est quod ante re-¬
demptoris acluentũ angeli ab
honurribus adorantur & tacent.
postmodũ uero adorari refuguins
nisi quod naturam nram quam
prius despexerant. postquã hanc
super se assũptam conspiciunt.
substratam sibi uidere ꝑtimescuns.
Nec iam sub se uelut infirmam
contẽpnere ausi sunt: quã suꝑ se
uidelicet in cęli rege uenerant᷑:
Hec habere dedignant᷑ hominẽ
sociũ: qui suꝑ se adorant hominẽ
deum: Curemus ergo fratres
carissimi. ne qua nos immundi¬
cia polluat: qui in ȩterna pre¬
scientia. & dei ciues et angłis
ȩquales sumus Uindicemus
moribus: clignitatẽ nr̃am: Nulla
nos luxuria inquinet: nulla
turpis cogitatio accuset Non
malitia mentem mordeat: non
inuidiȩ rubigo consiunat: Non
elatio uiflet: non ambitio per
terrena oblectamenta dilaniet:
Defende ergo tibi homo contra

Expanded text:
hunc angelus ne se debeat adorare comhunc angelus ne se debeat adorare compescuit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum et fratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant hominem Deum. Curemus ergo, fratres charissimi, ne qua nos immunditia polluat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, Defende ergo tibi, o homo, contra
Abbreviated transcription (Latin):
angłs nuntiat: eiusq uoci angłorũ
chori concinunt : & congaudentes clamant.
gła in excelsis dõ: & in terra pax
hominibus bonȩ uoluntatis:
lrius quippe quam redẽptor nr̃¬
cũ angłis habrumus: a quorũ
claritate atq mundicia. per
primȩ culpȩ meritũ. per cotidi¬
ana delicta. longe distabamꝰ:
Quia enĩ peccando extranei
eramus a dõ: extraneos nos a suo
consortio deputabant angłi ciues
clei: Sed quia nos cognouimus
regem nr̃m: recognouerunt nos
angeli ciues suos: Quia enĩ cȩli
rex terram nr̃ȩ carnis assũpsit:
infirmitatẽ nram illa iam
angelica celsitudo non despicit:
Ad pacẽ nr̃am angeli redeunt.
intentionẽ prioris discordiȩ
postponunt: & quos infirmos priꝰ¬
abiectosq despexerant: iam
sotios uenerantur: Hinc ẽ enĩ
quod loth. uel iosuȩ angelos
aclorant: nec tamen adorare
prohibentur Ioħes uero in
a pocalypsi adorare angelum
uoluit: sed tamen idem angłs

Expanded text:
angelus nuntiat, ejusque voci angelorum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptor noscum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoverunt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit. Ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt; et quos prius infirmos abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi sua adorare angelum voluit, sed tamen 1463 idem
Abbreviated transcription (Latin):
non sccłm potestatẽ dico: sed scdm
naturã: Nlam de potestate eiꝰ scrip¬
tũ est: In propria uenit In natura
etenĩ sua ante tẽpora natus est:
per nr̃am uenit ex tẽpore: Qui ergo
ȩternus permanens temporalis ap¬
paruit: alienũ est ubi descendit:¬
& quia per propħam dicit᷑. om̃is
caro fenũ: factus homo. fęnũ nr̃m
uertit in frumentũ: qui de semet¬
ipso ait Nisi granũ frumenti ca¬
dlens in terrã mortuũ fuerit: ipsũ
solũ manet Unde & natus in prese¬
pi reclinatur. ut fideles om̃s
uidelicet sc̃a animalia carnis suȩ
frumento reficeret: ne ab ȩternȩ in¬
telligentiȩ pabulo ieuina remanerens
Quid est autẽ quod uigilantibus
pastoribus angłs apparet. eosq dei
claritas circũ fulget: nisi quod illi
pre cȩteris uidere sublimia meren¬
tur. qui fidelibus gregibus preesse
sollicite sciunt.⁊ dũq ipsi pie super
gregẽ uigilant. diuina super eos gr̃a
largius choruscat: Regẽ uero natũ

Expanded text:
on secundum potestatem dico, sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent. Quid autem est quod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero natum
Abbreviated transcription (Latin):
perfecte uigilant custodire non
desistunt. Et bene nato dño
pastores super gregem iugilant.
Ille &e enĩ natus est : qui dicit. ego
sum pastor bonus: Bonus pastor:
animam suã dat pro ouibꝰ suis:
Sed & tempus imminebat. quo
idem pastor summe bonus. missis
in mundũ pastoribꝰ: oues suas.
quȩ longe lateq disꝑsȩ errabant:
ad semꝑ iurentia cęlestis uite
pascua reuocaret: quorũ summo
pastori precepit: si diligis me:
pasce oues meas: Quod aperiens
ait. confirma fr̃s tuos: & factũ
est ut discesserunt ab eis angeli:¬

Expanded text:
perfecte vigilant, custodire non perfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque dispersae errabant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocaret. Quarum curam summo pastori praecepit: Si diligis me, pasce oves meas . Quod apertius aperiens, ait: Confirma fratres tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ cę̧lestis uoce sermonis.
uerũ etiã claritate diuinȩ lucis
astruxit: Nusquã enũ in tota ue.¬
teris testamenti serie repperimꝰ
angłos qui tam sedulo apparuere
patribus. cũ luce apparuisse : sed
hoc pruulegiũ recte hodierno
tempori seruatũ est. quando
exortũ est in tenebris lumen
rectis corde: misericors & mise¬
rator dñs: Uerũ ne parua unius
angeli uideretur auctoritas:
postquã unus sacramentũ nouȩ
natiuitatis edocuit: statim mul-¬
titudo cȩlestiũ agminũ quȩ głam
dõ caneret: pacemq simul om̃ibꝰ
predicaret ad fuit: aperte demon-¬
strans. quia per hanc natiuitatẽ
homines ad pacem unius fidei.
spei. & dilectionis: atq ad głam
diuinȩ laudationis essent con-¬
uertendi: Significant autem
mystice pastores isti gregum:
doctores quosq ac rectores fideliũ
animarũ: Nox cuius uigilias
custodiebant. super gregem suum:
pericula temptationũ indicat: quibꝰ
se suos q subiectos. onnes qui

Expanded text:
s voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quando exortum est in tenebris lumen rectis corde, misericors et justus Dominus. Verum ne parva unius angeli videretur auctoritas, postquam unus sacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, pacemque simul hominibus praedicaret, adfuit, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox, cujus vigilias custodiebant super gregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus se suosque subjectos omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
per hoc uerbũ p̃clara designantur:
quod & ds̃ fuerit & dñs: Prius ante
saluandus. iã tunc aduuntiabitur:
& idõ clictũ ẽ. ipse saluũ faciet ppłm
suũ a peccatis eorũ: ut uere ds̃: Dei
enĩ ẽ. uirtutis ã peccato saluare: uel
peccata dimittere: Iste ergo filius
dei habens ppłm suũ: ipsũ uenit ut
dictũ ẽ. liberare ã peccatis. atq
saluare:⁊ siue ex iudeis. siue ex gen¬
tibus ⁊ de quo ipse iã per propħam
fuerat eloquutus dicens Dũs dixit¬

Expanded text:
per hoc verbum praeclara designantur, per hoc verbum praeclara designantur, quod et Deus fuerit et Dominus prius ante bitur. Et ideo dictum est: Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum, ut vere Deus. Dei enim est virtutis, a peccatis salvare vel peccata dimittere. Iste ergo Filius Dei habens populum suum, ipsum venit ut dictum est liberare a peccatis atque salvare, sive ex Judaeis, sive ex gentibus, de quo ipse jam per prophetam fuerat elocu
Abbreviated transcription (Latin):
homines uenit: Iste ẽ. de quo scrip¬
tura prenuntiauit dicens: Iuer na-
tus ẽ. nobis: & filius datus ẽ. nob
Patris & enĩ uragenitus filius ex
uirgine generatus est: ut illam uir¬
ginem priorẽ ȩuã quȩ ceciderat.:
iterũ renouaret atq erigeret: Q qui
per prauã uoluntatẽ filii effecti fu-¬
erant. diaboli: per adoptionẽ gr̃ȩ
filios effice ͤt dĩ Pariet inquit fili.¬
um: & uocabis nomen eius iħm:
Uirgo generat. & tu hunc genitum
uocabis iħm: quod interprecatur
saluator: Ipse enĩ saluũ faciet po¬
pulũ suũ.a peccatis eorũ: uocabis
ait nomen eius hoc quod ante fuit. ⁊¬
quod ante scła nominatũ ẽ: non tu
ei pones nomenz net ex te ei uoca-¬
bulũ constitues: sed nomina. et
uoca exultando iħm. id ẽ. saluator̃e
Saluatorẽ e̾ẽ. testare: nec extẽpore
cȩpisse saluare:⁊ sed iã antiquissi¬
mũ saluatorẽ Ipse enĩ saluũ faciet
popłm suũ ã peccatis eorũ: Duo enĩ

Expanded text:
homines venit. Iste est de quo Scriphomines venit. Iste est de quo Scriptura praenuntiat, dicennobis, et Filius datus est nobis . Patris etenim unigenitus Filius ex Virgine generatus est, ut per illam Virginem priorem Evam quae ceciderat, iterum renovaret atque erigeret; et qui per pravam voluntatem filii effecti fuerant diaboli, per adoptionem gratiae filios efficeret Dei. Pariet, inquit, filium, et vocabis nomen ejus Jesum. Virgo generat, et tu hunc genitum vocabis Jesum, quod interpretatur salvator. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Vocabis, ait, nomen ejus hoc quod ante fuit, quod ante saecula nominatum est. Non tu ei impones nomen, nec ex te ei vocabulum constitues, sed nomina et voca exsultando Jesum, id est, salvatorem. Salvatorem eum esse testare, nec ex tempore coepisse salvare, sed etiam antiquissimum salvatorem. Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Duo enim
Abbreviated transcription (Latin):
iminaculatã: Ita ergo ioseph fili da¬
uid. ne tumueris acciꝑe eã tibi cõmen¬
datã: tuȩ religiositati creditã: serua:
fer curã: attende fugiens ab herode:
duc i egyptũ: iterũ remeans post
herocdis mordẽ: reduc in terram isrł:
Ne tunueris accipere mariã coniu¬
gem tuã Coniugẽ audiens: non
expauescas: non conturberis: nec
tu. nec quisq sequentiũ. usq in con¬
sũmationẽ scłi Coniugẽ eã dico:
propt̃ea ut cliabolo uirginitatẽ eius
occultem: ut iudȩorũ prauitatem¬
excludã: excludã atq deiciã÷ ut le¬
gis iustituta non destruã Et̃ in con-¬
sequentibꝰ demonstrabo: quod ista
nec tua coniux scđm consuetudiunem
conuigii habeatur nec iste qui ge¬
quia scilicet cooperator huiꝰ natiui
qui ante scła ieffabilit̾ ex solo pa-¬
tre natus ẽ: iã scłi propinquante
fine: ex uoluntate patris in huma-¬
no corpore scõ cooperante spũ inter

Expanded text:
immaculatam. Ita ergo, Joseph, fili Daimmaculatam. Ita ergo, Joseph, fili David, ne timueris accipere eam tibi commendatam, tuae religiositati creditam serva, fer curam, attende fugiens ab Herode, duc in Aegyptum, iterum remeans post Herodis mortem, deduc in terram. Israel. Ne timueris accipere Mariam conjugem tuam. Conjugem audiens, non expavescas, nec conturberis, nec tu nec quisque sequentium usque in consummationem saeculi. Conjugem eam dico propterea ut diabolo virginitatem ejus occultem, et Judaeorum pravitatem excludam atque dejiciam, ut legis instituta non destruam, et in sequentibus demonstrabo quod ista nec tua conjux secundum consuetudinem conjugii habeatur, nec iste qui gequia scilicet cooperator hujus nativiqui ante saecula ineffabiliter ex solo Patre natus est, jam saeculi appropinquante fine, ex voluntate Patris in humano corpore, sancto cooperante Spiritu, inter
Abbreviated transcription (Latin):
fer curã: intende & huic qui nascit᷑ :¬
& huic quȩ generat: Q enĩ si tibi
uxor nominatur: si in desponsati¬
one tibi c̾e dicit᷑ non tibi tamen
uxor ẽ: sed dĩ unigeniti electa mat̃
est: Proptea ioseph fili clauid: qui
has promissiones accepit. cui ista fi¬
delia data sunt testamenta: Ioseph
tatẽ accipe eã: quȩ illi promissa suñ
testamenta fidelia: ioseph fili dauid
ne tunueris accipere mariã coniugẽ
tuã Ne tuueris: ne trepicdauens⁊
ne conturberis: sed securus & intre¬
pidus accipe eã. scđm legis p̃ceptũ.
uxorẽ tibi nominatã: & scđm nup¬
tiarũ consuetudinẽ & coniunctionẽ
longe alienã: Accipe ergo eã sicut
cõmendatũ celestẽ thes aurũ: ut
deitatis diuitias: sicut plenissimã
sc̃ĩtatẽ:⁊ sicut perfectã iusticiã Acci¬
pe eã sicut uiugeniti mansionem:
sicut honorabrle templu: sic̃ domũ
dĩ: sicut creatoris om̃ium propriam:
sicut regis sponsi cęlestis domum

Expanded text:
fer curam, intende et huic qui nascitur efer curam, intende et huic qui nascitur et huic quae generat. Etenim si tibi uxor nominatur, si desponsata tibi esse dicitur, non tamen tibi uxor est, sed Dei unigeniti electa mater est. Propterea, Joseph, fili David, qui has promissiones accepit, cui ista fidelia data sunt testamenta; Joseph,tatem accipe ea quae illi promissa sunt, testamenta fidelia. Joseph, fili David, ne timueris accipere Mariam conjugem tuam. Ne timueris, ne trepidaveris, ne conturberis, sed securus et intrepidus, accipe eam secundum legis praeceptum, uxorem tibi nominatam, sed secundum nuptiarum consuetudinem et conjunctionem, longe alienam. Accipe ergo eam sicut commendatum coelestem thesaurum, ut Deitatis divitias, sicut plenissimam sanctitatem, sicut perfectam justitiam. Accipe eam sicut Unigeniti mansionem, sicut honorabile templum, sicut domum Dei, sicut Creatoris omnium propriam, sicut regis sponsi coelestis domum
Abbreviated transcription (Latin):
beatus petrus. dño se humilians aie¬
bat: recede a me dñe: qm̃ homo pec¬
cator sum Uel sicut ille centurto ad
eumdẽ dñm mittens dicebat: Nonsũ
dignus ut sub tectũ meũ intres.
quia nec me ipsũ dignũ ȩstimaui.
ad te uenire Uel sicut sc̃a elisabech
ad ipsam beatã locuta est mariam
cauebat. & tunebat sibi met istius
tantę scĩtatis coniunctionẽ adhi-¬
bere: iccirco uolebat eã occulte dirait¬
tere: Dimitto eã dicens⁊ & ã me
longe faciã eã: & ã cognatione mea
Maior ẽ. enĩ eius dignitas. suꝑexcel¬
lit eius scĩtas nec meȩ congruit in.¬
dignitati Idõ uolebat occulte dimit.¬
tere eã. Hoc eo cogitante: angłs diũi
per uisũ apparuit illi dicens: Quid
dubitas o ioseph: auare imprudent̃
cogitas: quare irrationabiliter me¬
ditaris: Dõ est qui generatur. iurgo¬
mirster es: & non largitor: Seruus:
& non dñs: Mancipiũ: & non plasma-¬
tor: Propt̃ea ministra: serui: custodr᷑

Expanded text:
beatus Petrus Domino se humilians aiebeatus Petrus Domino se humilians aiebat: Recede a me, Domine, quia homo peccator sum . Vel sicut ille centurio ad eumdem Dominum mittens, dicebat: Non sum dignus ut intres sub tectum meum, quia nec meipsum dignum existimavi ad te venire . Vel sicut sancta Elisabeth ad ipsam beatam locuta est Mariam,cavebat et timebat sibimet istius tantae sanctitatis conjunctionem adhibere; et idcirco volebat eam occulte dimittere: Dimittam eam, dicens, et a me longe faciam eam, et a cognitione mea. Major est enim ejus dignitas, superexcellit ejus sanctitas, nec meae congruit indignitati. Ideo volebat eam occulte dimittere. Haec autem eo cogitante, angelus Domini per visum apparuit ei, dicens: Quid dubitas, Joseph? quare imprudenter cogitas? quare irrationabiliter meditaris? Deus est enim qui generatur. Huminister es et non largitor; servus, et non Dominus; mancipium, et non plasmator. Propterea ministra, serva, custodi,
Abbreviated transcription (Latin):
in initio gr̃ȩ: Iustus itaq cũ fusset.:
& nollet eam traducere: uoluit oc¬
culte dimittere: Noluit eã tradu
sed uoluit eã occulte dimittere:
Occulte eã a se dimittere uolebat:
sicut mansuetus: sicut pius: sicut¬
misericors. Ialis ergo cũ e̾e̾t ioseph:
cogitabat occulde eã dimittere
dũ nobis nunc quid cogitauerit.
ut occulte eam dimuter&: Hȩc cogi¬
tabat: ut eã dimitteret: Si suspitio¬
nẽ in ea habebat: quomodo iustus
erat: Si ergo non est suspicatus
uel tale aliquid cogitauit: cur eã
dimittere uolebat ut unmaculatã.
& scãm uellet dimittere: Iniustũ
enĩ & hoc erat: Sedenĩ simplicem
sensũ audi huius orationis. Ioseph
iustus erat: & illa uirgo immacula¬
ta erat: Sed idõ eam dimittere uo¬
lebat: qm̃ uircutẽ mysterii et sacra¬
mentũ. quoddã inagnificũ in eadẽ
cognoscebatͥ cui approximare sese
indignũ ȩstuabat Ergo humilians
se ande tantã & tam ineffabilem rem.
querebat se longe facere: sicut et

Expanded text:
tio gratiae. Justus itaque cum fuisset, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. Noluit eam traducsed voluit eam occulte dimittere. Occulte eam a se dimittere volebat, sicut pius, sicut mansuetus, sicut misericors. Talis ergo cum esset Joseph, cogitabat eam occulte dimittere. est nobis nunc quid cogitaverit, ut occulte eam dimitteret. Haec cogitabat ut eam dimitteret. Si suspicionem in ea habebat, quomodo justus erat? Si ergo non est suspicatus, vel tale aliquid cogitavit, cur eam dimittere volebat? ut immaculatam et sanctam voluit dimittere. Injustum enim et hoc erat. Sed enim simplicem sensum audi hujus dictionis. Joseph justus erat, et illa Virgo immaculata erat. Sed ideo illam dimittere volebat quoniam virtutem mysterii et sacramentum quoddam magnificum in eadem cognoscebat, cui approximare sese indignum aestimabat. Ergo humilians se ante tantam et tam ineffabilem rem, quaerebat se longe facere, sicut et
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea & desponsata fuit ipsi io-¬
leph ut supra lictũ ẽ Si enĩ non
fuisset desponsata ioseph: omniũ
bonorũ incredibiles & inimici iudei
lapidibus eam occiderent Idõ uirũ
eius hic eũ euangłista appellauit:
Ioseph uir eius cũ e̾e̾t iustus homo:
Iustus autẽ in uerbo: iustus in facto:

Expanded text:
propterea et desponsata fuit ipsi Jospropterea et desponsata fuit ipsi Joseph, ut supra dictum est. Si enim non fuisset desponsata Joseph, omnium bonorum incredibiles et inimici Judaei lapidibus eam occidissent; ideo virum ejus hic eum evangelista appellavit. Joseph vir ejus cum esset homo justu
Abbreviated transcription (Latin):
totũ tenet: totũ implet:: totũ illustͣt
& possidet Huius itaq unigeniti
dei clicitur hȩc mater uirgo maria:
cligna digni: immaculata scĩꝰ una
unius: unica unici Nec enĩ alter
unigenitus super terrã uenit: aut
alia uirgo unigenitũ genuit: In
his om̃ibus quę dicta sunt despon-¬
sata legitur mater eiꝰ maria Q ait:
Inuenta est ur utero habens: Cui
inuenta: aut a quo inuenta est:
Primo: ab angłis custodientibus eam:
protegentibus eam: conseruantibus
eam: uel eius beatissimã animam
ad honorẽ illius qui ab ipsa gene¬
randus erat De hinc inuenta non
in congrue putatur. ab ipso beato
ioseph. sco & iusto: qui pene licen-¬
tia naturali. licet eam non con¬
tingeret: futurȩ tamen ut putabat
uxoris omĩa nouerat: Ioseph autẽ
uir eius inquit cũ esset homo iustꝰ.
& nollet eã traducere: Uirũ appel
lauit contra iudȩorũ prauitatẽ:
ut aduersũ uirginẽ non serurent:

Expanded text:
totum tenet, totum implet, totum illustrat totum tenet, totum implet, totum illustrat et possidet. Hujus itaque unigeniti Dei dicitur haec mater virgo Maria, digna digni, immaculata sancti, una unius, unica unici; nec enim alter unigenitus super terram venit, aut alia virgo unigenitum genuit. In his omnibus quae dicta sunt, desponsata legitur mater ejus Maria. Et ait: Inventa est in utero habens. Cui inventa, aut a a quo inventa est? Primo ab angelis custodientibus eam, protegentibus eam, conservantibus eam, vel ejus beatissimam animam ad honorem illius qui ab ipsa generandus erat. Dehinc inventa non incongrue putabatur ab ipso beato Joseph sancto et justo, qui pene licentia maritali, licet eam non contingeret, futurae tamen, ut putabatur, uxoris omnia noverat. Joseph autem vir ejus, inquit, cum esset homo justus, et nollet eam traducerelat contra Judaeorum pravitatem, ut adversus virginem non saevirent: