comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nalit̃ uiueret. Nam hoc modo
ꝑlegẽ legiut morerent᷑ uolebat
cũ eis paulopostait. dicite
mihi sublege uolentes eẽ. legẽ
non legistis scriptũ ẽ. enim
qđ abrahã duos filios habuit
et cetera. ut ꝑ eandem legem
spiritalit̃ intellectã legi mor e¬
uor rentur carnalib ob¬
seruationibus legis. Quod aut̃
ad iungit ut dõ uiuam: dõ uiuit
qui sub dõ ẽ. legi aut̃ qui sub
lege ẽ. Sublege aut̃ uiuit in
cator. ẽ : id ẽ. in quantũ a
tatus. sua enĩ uita uiuit
et ideo supra illum ẽ. quia
qui eam non impl& infra
illam ẽ. Nam iusto lex po¬
sita non ẽ. id ẽ inposita. ut
supra illũ sit. In illa enĩ po¬
tius quã sub illa quia non
sua uita uiuit. cui coercendȩ
lex in ponitur. Uit enĩsic
dicam ipsam quodammodo
legem uiuit. qui cum dilecti¬
one iustitiae iuste uiuit
non proprio actransitorio
sed communi ac stabili gau¬
dens bono. Et ideo paulo non
erat lex imponenda quidicit
uiuo aut̃ lam non ego uiuit

Expanded text:
naliter viveret. Nam hoc modo naliter viveret. Nam hoc modo per Legem Legi ut morerentur volebat, cum eis paulo post ait, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit , etc., ut per eamdem Legem spiritualiter intellectam morerentur carnalibus observationibus Legis. Quod autem adjungit, Ut Deo vivam; Deo vivit qui sub Deo est; Legi autem, qui sub Lege est: sub Lege autem vivit, in cator est, id est, in quantum a tatus; sua enim vita vivit, et ideo Lex supra illum est; quia qui eam non implet, infra illam est. Nam justo Lex posita non est , id est imposita, ut supra illum sit: in illa est enim potius quam sub illa; quia non sua vita vivit, cui coercendae Lex imponitur. Ut enim sic dicam, ipsa quodammodo Lege vivit, qui cum dilectione justitiae juste vivit, non proprio ac transitorio, sed communi ac stabili gaudens bono. Et ideo Paulo non erat Lex imponenda, qui dicit, Viro autem jam non ego, vivit
Abbreviated transcription (Latin):
rursus aedifico. p̃uaricatorẽ
quid ergo quia fidem xp̃l ob
pugnabas antea. quã nunc
aedificas p̃uaricatorem te
constuis. Sed illam ñ destruxi
quia destrui ñ potest. hanc
autẽ suꝑbiã uere destruxerat
constanterq destruebat qi
destruipoterat. Et ideo non
ille p̃uaritor ẽ. qui rem uerã
cum conarent᷑ destruere et
postea ueram eẽ. ac destrui
non possẽ cognosceret. tenuit
eam. ut in ea aedificetur
sed ille praeuaritator .ẽ. qui
cũ destruxerit rem falsam
quia deferu potest. eam
autẽ se legidicit ut iam sub
lege non esset sed tam̃ ꝑ legẽ
siue quia iudaeus eratet tã quã
pedagogũ legẽ acceperat
sicut postea manifestat
hoc aut̃ agitur ꝑpedagogũ
ut non sit necessarius peda¬
gogus sicut ꝑubera nutritur
infans. ut ĩa uberib ñ indigeat
et ꝑ naue peruenit᷑ ad patriã.
ut iam naui opus ñsit. siue
ꝑlegẽ spiritalit̃ intellectam
legi mortuus ẽ. ne sub ea car¬

Expanded text:
rursus aedifico, praevaricatorem rursus aedifico, praevaricatorem Quid ergo, quia fidem Christi oppugnabas antea, quam nunc aedificas, praevaricatorem te constituis? Sed illam non destruxit, quia destrui non potest. Hanc autem superbiam vere destruxerat, constanterque destruebat, quia destrui poterat. Et ideo non ille praevaricator est, qui rem veram cum conaretur destruere, et postea veram esse ac destrui non posse cognosceret, tenuit eam ut in ea aedificaretur: sed ille praevaricator est, qui cum destruxerit rem falsam, quia destrui potest, eam autem se Legi dicit, ut jam sub Lege non esset, sed tamen per Legem: sive quia Judaeus erat, et tanquam paedagogum Legem acceperat, sicut postea manifestat . Hoc autem agitur per paedagogum, ut non sit necessarius paedagogus: sicut per ubera nutritur infans, ut jam uberibus non indigeat; et per navem pervenitur ad patriam, ut jam navi opus non sit. Sive per Legem spiritualiter intellectam Legi mortuus est, ne sub ea car
Abbreviated transcription (Latin):
tiles essemꝰ. ñ quoᷤ ipsi peccato¬
res appellant. tam̃ & nos pec¬
catores in xp̃oihũ credimus.
ut iustificemur ꝑfidem xp̃i
Non aut̃ quererent iustifica¬
ri nisi essent peccatores
Anforte quia in xp̃o uolu¬
erunt iustificarẽ peccauer̃
quia si iam iustierant aliud
quaerendo utiq peccauer̃:
sed si ita ẽ. inquit: ergo xp̃s
peccati minister est : quod
utiq non possuint dicere : quia
et ipsi qui nolebant nisi cir¬
cũcisis gentib tradi euange¬
lium. in xp̃o crediderantꝰ
et ideo qđ dicit absit ñ solus
sedcũ ipsĩs dicit. destruxit
autẽ suꝑbiã gloriantẽ de
operib legis. quae destrui
et deberet & posset. negr̃a
fidei uideretur non necessã¬
ria. si opera legis &iã sine
illa iustificare crederentur.
et ideo preuaricator. ẽ sirur¬
sus illa aedificat dicens.
quod opera legis etiã sine
gratia iustificant. ut xp̃s
set ergo et illi obicienti si
enĩ quae destruxi haec eadẽ

Expanded text:
tiles non essemus, quos ipsi peccatotiles non essemus, quos ipsi peccatores appellant, tamen et nos peccatores in Christo Jesu credidimus, ut justificemur per fidem Christi. Non autem quaererent justificari, nisi essent peccatores. An forte quia in Christo voluerunt justificari, peccaverunt? quia, si jam justi erant, aliud quaerendo utique peccaverunt: sed, si ita est, inquit, ergo Christus peccati minister est. Quod utique non possunt dicere, quia et ipsi qui nolebant nisi circumcisis Gentibus tradi Evangelium, in Christo crediderant. Et ideo quod dicit, Absit, non solus, sed cum ipsis dicit. Destruxit autem superbiam gloriantem de operibus Legis, quae destrui et deberet et posset, ne gratia fidei videretur non necessaria, si opera Legis etiam sine illa justificare crederentur. Et ideo praevaricator est, si rursus illa aedificat, dicens quod opera Legis etiam sine gratia justificant, ut Chrisset ergo illi objici dicenti, Si enim quae destruxi, haec eadem
Abbreviated transcription (Latin):
sua tam quã debitũ redditũ.
sed scientes qñm non iustifica¬
tur homo ex operib legis nisi
opera legis adiuuante infir¬
mitatẽ suã non in merito suo
sed gr̃adĩ. non exigerent de
gent̾ib carnales legis obserua¬
tiones sed ꝑ ipsam grãm sidei
spiritalia opera legis eos imple¬
re posse cognoscerent. Iñm
exoperib legis cum suis uirib
ea quisq tribuit non gratiae
miserantis dĩ. non iustificabit᷑
omnis caro id ẽ om̃is homo. siue
omnes carnalit̾ sentientes et
ideo illi quicũ iam essent sũblege
xp̃o crediderunt non quia
iusti erant sed ut iustificarent᷑
aut̃ nom̃ gentib imposuerant
iudaei. iã uetusta quadã suꝓbia
tamqũã ipsĩ iusti essent. uidendo
stipulã in oculo alieno et non
trabem in suo. Scđm eorum
morẽ locutus a postolus ait
Nos natura iuda ei et non ex
gentib peccatores id÷ quos
appellant peccatores. cumsint
& ipsi peccatores Nosergo
inquit natura iudȩi cum gen¬

Expanded text:
suae tanquam debitum redditum: suae tanquam debitum redditum: sed scientes quoniam non justificatur homo ex operibus Legis, nisopera Legis, adjuvante infirmitatem suam, non merito suo, sed gratia Dei; non exigerent de Gentibus carnales Legis observationes, sed per ipsam gratiam fidei, spiritualia opera Legis eos implere posse cognoscerent. Quoniam ex operibus Legis, cum suis viribus ea quisque tribuerit, non gratiae miserantis Dei, non justificabitur omnis caro, id est, omnis homo, sive omnes carnaliter sentientes. Et ideo illi, qui cum jam essent sub Lege, Christo crediderunt, non quia justi erant, sed ut justificarentur, autem nomen Gentibus imposuerant Judaei, jam vetusta quadam superbia, tanquam ipsi justi essent, videndo stipulam in oculo alieno, et non trabem in suo. Secundum eorum morem locutus Apostolus ait, Nos natura Judaei, et non ex Gentibus peccatores; id est, quos appellant peccatores, cum sint et ipsi peccatores: Nos ergo, inquit, natura Judaei, cum Gen
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ad magnũ humilitatis
exemplum . quae maxima
ẽ. disciplina xp̃iana. Hu¬
militate enĩ conseruatur
caritas. Nam nihil eam
citius uolat. quã sũperbia.
et ideo dñs nonait tollite
iugũ meũ et discite ame qnm
quatriduana de sẽpulcris
cadauera exsuscito. atq
om̃ia de monia detorporib
hominũ morbosq depello.
et cetera huius modi. sed tol¬
lite inquit iugũ meũ. et dis¬
cite ame quia mitis sum et
humilis corde. Illa enĩ signa
sunt rerũ spiritaliũ. mitem
autẽ et̃ & humilẽ caritatis
conseruatorẽ. res ipse spirita¬
les sunt ad quas ꝑ illa ducunt᷑
qui oculis corporis dediti. fidẽ
in uisibilium qui denotis usi¬
tatisq non possunt de nouis
& repentinis uisibilib quȩruñ
Siergo & illi qui cogebant gen¬
tes iudaitare didicissent mi¬
tes eẽ et humiles corde. qđ a
dño petrus didicerat. saltem
correpto tanto uiro adimi¬
tandũ inuitarent᷑. nec puta¬
rent euangeliũ xp̃i iustitiae

Expanded text:
hoc ad magnum humilitatis hoc ad magnum humilitatis exemplum, quae maxima est disciplina christiana: humilitate enim conservatur charitas. Nam nihil eam citius violat quam superbia. Et ideo Dominus non ait, Tollite jugum meum et discite a me quoniam quatriduana de sepulcris cadavera exsuscito, atque omnia daemonia de corporibus hominum morbosque depello, et caetera hujus modi: sed, Tollite, inquit, jugum meum, et discite a me quia mitis sum, et humilis corde . Illa enim signa sunt rerum spiritualium: mitem autem esse et humilem charitatis conservatorem, res ipsae spirituales sunt, ad quas per illa ducuntur, qui oculis corporis dediti fidem invisibilium, quia jam de notis usitatisque non possunt, de novis et repentinis visibilibus quaerunt. Si ergo et illi qui cogebant Gentes judaizare, didicissent mites esse et humiles corde, quod a Domino Petrus didicerat; saltem correcto tanto viro ad imitandum invitarentur, nec putarent Evangelium Christi justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
gentib illa onera seruitutis
Iuod in ipsius obiurgatione
uerbis satis apparet. Non
enĩ ait sĩtucum indaeus sis
gentilit̃ uiuis et noniudaicȩ
quẽ ad modũ rursus ad con¬
suetudinẽ iud&orũ reuer¬
teris sed quẽ ad modũ inqͥd̃
gentes cogis iudaitare :
Quod aut̃ hoc ei coram om̃ib
dixit. necessitas coegit¬
ut om̃s illius obiurgatione
sanarent᷑. Non enĩ utileena
errorẽ qui palã noceret in se¬
creto emendare huc accedit
qđ firmitas et caritas petiai
cuiter ad nõdictumẽ amas
me pasce ouesmeas : obiur¬
gationẽ talẽ posterioris
pastoris prosalute gregis
libentissime sustinebat
Nam erat obiurgatore suo
ipsẽ qui obiurgabat᷑ mirabili¬
or et ad imitandũ difficilior
facilius ẽ. enim uidere quid
inalio corrigas atq id uitu¬
perando uel obiurgando cor¬
rigere : quã uidere quid inte
corrigendũ sit libenterq:
corrigi uel ꝑte ipsũ nedum
ꝑ aliũ. adde posteriorẽ. ad de
coram om̃ib ualet autem

Expanded text:
Gentibus illa onera servitutis: Gentibus illa onera servitutis: quod in ipsius objurgationis verbis satis apparet. Non enim ait, Si tu, cum Judaeus sis, Gentiliter, et non Judaice vivis, quemadmodum rursus ad consuetudinem Judaeorum reverteris? sed, quemadmodum, inquit, Gentes cogis judaizare? Quod autem hoc ei coram omnibus dixit, necessitas coegitut omnes illius objurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret, in secreto emendare. Huc accedit quod firmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est, Amas me? pasce oves meas , objurgationem talem posterioris pastoris pro salute gregis libentissime sustinebat. Nam erat objurgatore suo ipse qui objurgabatur mirabilior, et ad imitandum difficilior. Facilius est enim videre quid in alio corrigas, atque id vituperando vel objurgando corrigere, quam videre quid in te corrigendum sit, libenterque corrigi, vel per teipsum, nedum per alium; adde posteriorem, adde coram omnibus. Valet autem
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ad corinthios dicit
circumcisus quis uocatus ẽ.
non adducat p̃putium. In
praeputio quis uocatus est
non circũcidatur. Circũcisio
nihil est. et p̃putiũ nihil ẽ
sed obseruatio mandatorũdĩ
Unusquisq inqua uocatione
uocatus est in ea ꝑmaneat¬
hoc enĩ ad eas consuetudines
uel conditiones uitae retulit
que nihil obsunt fidei bonisq
morib Non enĩ si latro
erat quisq cum uocatus. ẽ.
debet in latrocinio ꝑmanere
Pecrus autẽ cumuenis sec
antio chiam obiurgatus ẽ.
apaulo. non quia seruabat
consuetudinẽ iudaeorũ
inqua natus atq: educatus
erat quanquã apud gentes
eam conseruaret: sed ob¬
iurgatus quia gentib eam
uolebat imponere. cum
uidisset quosdã uenisse ab
ia cobo idẽ aiudaea. Nam
ecclesiȩ hiero solimitanȩ.
lacobus p̃buit: Timensergo
cos quiadhuc putabant in
illis obseruationib salutẽ
constitutã. segregabat sẽ
agentib et simusate illis
consentiebat ad imponenda

Expanded text:
Sicut ad Corinthios dicit: « Sicut ad Corinthios dicit: « Circunon adducat praeputium. in praeputio quis uocatus est? non circumcidatur. circumcisio nihil est, et praeputium nihil est sed obseruatio mandatorum dei. unusquisque in qua uocatione uocatus est, in ea Hoc enim ad eas consuetudines vel conditiones vitae retulit, quae nihil obsunt fidei bonisque moribus. Non enim si latro erat quisque cum vocatus est, debet in latrocinio permanere. Petrus autem cum venisset Antiochiam, objurgatus est a Paulo, non quia servabat consuetudinem Judaeorum, in qua natus atque educatus erat quanquam apud Gentes eam non servaret: sed objurgatus est, quia Gentibus eam volebat imponere, cum vidisset quosdam venisse ab Jacobo, id est, a Judaea; nam Ecclesiae Jerosolymitanae Jacobus praefuit. Timens ergo eos qui adhuc putabant in illis observationibus salutem constitutam, segregabat se a Gentibus, et simulate illis consentiebat ad imponenda
Abbreviated transcription (Latin):
entiae & pietatis et timoris
dñi. quib: operationibus
hoc ipsũ facere. communis
cura erat om̃ib apłis de pau¬
perib scoꝵ quierant iniudȩa
qui rerũ suarũ uenditarũ
p̃tia ad pedes apłoꝵ posuerant
Sic ergo ad gentes missi sunt
paulus et barnabas ut eccłȩ
gentium quae hoc ñfecerant
ministrarent hortatione
ipsorũ eis qui hoc fecerant
Sicut ad romanos dicit
Nunc autẽ ꝑgã iherusalẽ
ministrarescĩs. Placuit
enĩmacecdomae et achaie
cõmunionẽ aliquã facere
inpauperes sc̃oꝵ qui sunt
in ierusalem. Placuit enĩ
illis et debitores eorũ sunt
Si enĩ spiritalib eorũ com¬
municauerunt gentes. deben
et incarnalib minisrare
eis. Innulla ergo simulatione
paulus lapsus erat quia ser¬
uabat ubiq: quod congruere
uidebat siue ecclesiis gentiũ
siue iudaeorũ. ut nusqũa
auferret consuetudinẽ.
superfluis poneret spem
salutis etiam si consuetudi¬
nẽ in eis propter offensionẽ
infirmorũ custodire uellet

Expanded text:
entiae et pietatis, et timoris entiae et pietatis, et timoris Dei , quibus operationibus hoc ipsum facere: communis cura erat omnibus Apostolis de pauperibus sanctorum, qui erant in Judaea, qui rerum suarum venditarum pretia ad pedes Apostolorum posuerant . Sic ergo ad Gentes missi sunt Paulus et Barnabas, ut Ecclesiae Gentium quae hoc non fecerant, ministrarent, hortatione ipsorum, eis qui hoc fecerant: sicut ad RomNunc autem pergam Jerusalem ministrare sanctis. Placuit enim Macedoniae et Achaiae communionem aliquam facere in pauperes sanctos, qui sunt in Jerusalem. Placuit enim illis, et debitores eorum sunt. Si enim in spiritalibus eorum communicaverunt gentes, debent et carnalibus ministrare In nullam ergo simulationem Paulus lapsus erat, quia servabat ubique quod congruere videbat, sive Ecclesiis Gentium, sive Judaeorum, ut nusquam auferret consuetudinem, superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis propter offensionem infirmorum custodire vellet.
Abbreviated transcription (Latin):
sedꝰ quia carnales & suꝑbi
homines siquid deuita ipsoꝵ
praterita dicitur irascun¬
tur et in contumeliã accipiuts¬
ex animo suo coniciunt a płos
petrus autẽ et iacobus et
iohannes honoratiores
a postoli erant. quia ipsis
ostendit᷑ insignificatione
regnisui. Cumante sex
dies dixisset. sunt hic qͥdã
decircũstantib qui non
gustabunt mortẽ donec
uideant filiũ hominis ue¬
nientẽ in regnopatrissui.
Nec ipsi erant colum ne
seduidebantur. Nouerat
enĩ paulus sapientiã aedificas¬
se sibi domũ. et nontres
columnas constituis sẽ sed
septem Quinumerus
uel adunitatẽ ecclesiarum
so poni sicut in euangelio dictũẽ
accipiet in hoc scło sẽpties tantũ
acsi diceret quasinihil habentes
et om̃ã possidentes. Vnde etiã
iohannes ad septẽ scribit
uel certe adseptenariã ope¬
rationẽ sp̃sscĩ magis refert᷑
septenarius numerus columna¬
rũ. sapientiae et intellectus
consilii et fortitudinis. sci¬

Expanded text:
Sed quia carnales et superbi Sed quia carnales et superbi homines, si quid de vita ipsorum praeterita dicitur, irascuntur, et in contumeliam accipiuex animo suo conjiciunt Apostolos. Petrus autem et Jacobus et Joannes honoratiores in Apostolis erant, quia ipsis ostendit in significatione regni sui, cum ante sex dies dixisset: Sunt hic quidam de circumstantibus, qui non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis in regno Patris sui . Nec ipsi erant columnae, sed videbantur. Noverat enim Paulus sapientiam aedificasse sibi domum, et non tres columnas constituisse, sed septem : qui numerus vel ad unitatem Ecclso poni. Sicut in Evangelio dictum est, Accipiet in seculo hoc septies tantum. ac si diceret: Quasi nihil habentes, et omnia possidentes. Unde etiam Ioannes ad septem Ecclesias vel certe ad septenariam operationem Spiritus sancti magis refertur septenarius numerus columnarum, sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, sci
Abbreviated transcription (Latin):
et paruerunt uoluntatidñi.
consentientes ut paulus et
barnabas irent ad gentes
ipsi aut̃ incircũcisionẽ. quȩ
prȩputio id ẽ. gentib con¬
traria uidet᷑ Nam &i am
sic potest intelligi qđ ait
econtrario. ut ordo iste
sit. Mihi aut̃ qui uident᷑
trario ut nos quidẽ ingen¬
tes iremꝰ quae sunt con¬
trariae circũcisioni ipsi
aut̃ incircũcisionẽ. con¬
senser̃ mihi et barnabȩ
hoc ẽ dexteras societatis
nobis dederunt. Neq
in contumeliã p̃ces sorũ eiꝰ
putet quis ab eodictũ. qui
uidentur eẽ aliqͥd quales
aliquando fuerint nihil
mea inter .ẽ. Et illi enĩ tam¬
quã spiritales uiri uolebant
resisti carnalib quiputa¬
bant aliqͥd ipsos eẽ et non
potius xp̃m in eis. multũq
gaudebant cum ꝑsuade¬
ret᷑ hominib et seipsos
p̃cessores pauli sic̃ eundem
paulũ expeccatorib iusti¬
ficatos ẽe ad ño quiꝑsonã
hominis non accipit. quia
dĩgłam quaerebant ñ suã.

Expanded text:
et paruerunt voluntati Domini, et paruerunt voluntati Domini, consentientes ut Paulus et Barnabas irent ad Gentes, ipsi autem in circumcisionem, quae praeputio, id est, Gentibus contraria videtur. Nam etiam sic potest intelligi, quod ait, e contrario, ut ordo iste sit: Mihi enim qui videnturtrario, ut nos quidem in Gentes iremus, quae sunt contrariae circumcisioni, ipsi autem in circumcisionem, consenserunt mihi et Barnabae; hoc est, dexteras societatis nobis dederunt. 13. Neque in contumeliam praecessorum ejus putet quis ab eo dictum, Qui videntur esse aliquid, quales aliquando fuerint, nihil mea interest. Et illi enim tanquam spirituales viri volebant resisti carnalibus, qui putabant aliquid ipsos esse, et non potius Christum in eis: multumque gaudebant, cum persuaderetur hominibus, et seipsos praecessores Pauli, sicut eumdem Paulum, ex peccatoribus justificatos esse a Domino, qui personam hominis non accipit: quia Dei gloriam quaerebant, non suam.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando fuerint. nihil
mea inter est. Quia et qui
uident᷑ eẽ aliqͥd. carnalibus
hominib uident᷑ eẽ aliqͥd.
Nam non sunt ipsi aliquid
Namsi ipsi perse essent aliqͥd
semꝑfuissent aliqͥd. Quales
aliquando fuerint idẽ. quia
et ipsi peccatores fuer̃
nihil sua dicit int̾eẽ. quia
id ẽ. sine ꝑsonarũ acceptio¬
ne om̃s ad salutẽ uocauit.
ñ reputans illis delicta eoꝵ
Et icleo absentib illis qui pri¬
ores facti erant apłi paulus
adño profectus est: ut quando
cum eis contulit nihil esset
quod ꝑfectioni eius adderent
facit hoc dedisse paulo ut
ministraret gentib qđ etiã
petro dederat ut ministra¬
ret iuda eis . Non ergo in¬
uentisurt in aliquo dissenti¬
re ab illo. ut cumse ille ꝑfectũ
euangeliũ accepisse diceret
illi negarent. & aliqͥd uellent
tam quã in ꝑfecto addere.
sed econtrario prorep̃hen¬
sorib imꝑfectionis. appro¬
batores ꝑfectionis fuerunt
t deder̃ dexteras societatis:
idẽ consenser̃ insocietatem

Expanded text:
aliquando fuerint, nihil mea interest. Quia et qui videntur esse aliquid, carnalibus hominibus videntur esse aliquid: nam non sunt ipsi aliquid.Nam si ipsi per se essent aliquid, semper fuissent aliquid. Quales aliquando fuerint, id est, quia et ipsi peccatores fuerunt, nihil sua dicit interesse: quiid est, sine personarum acceptione omnes ad salutem vocavit, non reputans illis delicta eorum. Et ideo absentibus illis qui priores facti erant apostoli, Paulus a Domino perfectus est: ut quando cum eis contulit, nihil esset quod perfectioni ejus adderent;facit, hoc dedisse Paulo ut ministraret Gentibus, quod etiam Petro dederat ut ministraret Judaeis. Non ergo inventi sunt in aliquo dissentire ab illo, ut cum ille se perfectum Evangelium accepisse diceret, illi negarent, et aliquid vellent tanquam imperfecto addere: sed e contrario pro reprehensoribus imperfectionis, approbatores perfectionis fuerunt. Et dederunt dexteras societatis, id est, consenserunt in societatem,
Abbreviated transcription (Latin):
iħu: libauit me alege peccati imortis. Trib:
ergo existentib: legib: ⁊ iħi asseuerante nob
qrñuenit soluere legẽ sed adiplere : ñ parua
cura ac diligentia opꝰ.ẽ. dequa earũ dixerit
intelligere. Itẽ ꝓ pħȩ alii s̃ uideorũ alii ge¬
tiũ : alii ueritatis. Sed de uideoꝵ qͥdẽ nullꝰ
quȩsierit. Notũ ẽ enĩ. Degentiũ uͦ siqͥs ãbigit
audiat paulũ qͥ scribens adtitũ decretensib

Expanded text:
u liberavit me a lege peccati et mortis . Tribus ergo existentibus legibus, et Jesu asseverante nobis quia non venit solvere Legem, sed adimplere, non parva cura ac diligentia opus est, de qua earum dixerit intelligere. Item Prophetae, alii sunt Judaeorum, alii Gentium. alii ueritatis. sed de Iudaeorum quidem nullus quaesiuerit: notum est enim. de gentium uero si quis ambigit, audiat Paulum, qui scribens ad Titum de Cretensibus
Abbreviated transcription (Latin):
ut creditis omiã xp̃s ñ uenit soluere s ad¬
ĩplere & ur atimoꝵ anniũ sile ius i magta¬
pħȩ p̃cipiunt uosipiatis.: Curdeniq: neo menias
tibaptismata & senophegias ac reliqͣ huiꝰ modi
legis atq ꝓpħarũ sacram̃ta parũ deuitatis in

Expanded text:
ut creditis, omnia Christus non uenit soluere, sed adut creditis, omnia Christus non uenit soluere, sed adinplere ? cur et azymorum anniuersale ius et mactaprophetae praecipiunt, uos inpiatis? cur denique neomenias et baptismata et scenopegiam ac reliqua huiusmodi legis atque prophetarum sacramenta carnalia
Abbreviated transcription (Latin):
periculo me manichȩi ueneranda fides
eriput. Tutam̃ qͥd fidutiȩ gerens hȩc obi¬
cias quȩro aut quare contra me idcẽ . pu¬
tes solũ qđ tͥ ñ minꝰ uideat᷑ eẽ c̃trariũ.
nec xpĩanorũ. Cur gͦ uos eadẽ soluitis:
ansensim fatemini uos ñ eẽ : xp̃i anos.
Quidlegi ⁊ ꝓpħis om̃ib: sacro scm̃ illũ
sabbatoꝵ dic̃ in quo & mundi ipsũ opi ficẽ dm̃
reqͥeuis se testant᷑ uosomĩ oꝑe ꝓfanatis nec
poenã mortis ꝗ adũsũ uiolatoresciꝰ statuit:
neo maledicti ꝑtimestcentes in famiã .
Quid nacircuncisionis dedẽ corosa illo
signaculo legi ac ꝓpħis omib honorato.
& maxime habra t pꝰ opinatã suã fidẽ
ñ hac fuerit i gnomiinia p̃signatꝰ cCur
⁊ sicrificioꝵ legtima q̃ nec moyses ar ꝓphe
sub lege nec subfide sua in scđis¬
habint habrahã uos ꝑnitis. ⁊ cur uͦꝰ ⁊ ciborũ
indifferentia animas pollutis urãs si hȩc

Expanded text:
periculo me Manichaei ueneranda fides periculo me Manichaei ueneranda fides eripuit. Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod tibi non minus uideatur esse contrarium. nec christianorum. cur ergo uos eadem soluitis? an sensim fatemini uos non esse christianos? quid legi et prophetis omnibus sacrosanctum illum sabbatorum diem, in quo et mundi ipsum opificem deum requieuisse testantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec maledicti pertimescentes infamiam r quid et a circumcisionis dedecoroso illo signaculo legi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem us, quicumque non hac fuerit ignominia praesignatus ? cur et sacrificiorum legitima. quae nec Moyses ac prophetae sub lege nec sub fide sua in shabuit Abraham, uos spernitis? cur uero et ciborum indifferentia animas polluitis uestras, si haec,
Abbreviated transcription (Latin):
replenđ eo cuiꝰ adhuc uderet᷑ cẽ capatior. Si
tam̃ ⁊ ise pͥora ñ suer&: alioqͥn ne oirea eũ
adĩplotio hec eẽt : s ex austio: at ego ex gentib
ueniens incassũ me accessise putibã ad xpm̃.
qi nihil tale afferrẽ qđ i me desiuisposset
adiectionib: ad iplere. Quȩrensergo
quȩ nã eẽt pͥor illa m̃ sur inuenio sibbata:
peritomen sacrificia . neo menias baptis¬
mata. atimo fagias ciboꝵ discretiones.
potuũ uestim̃toꝵ ⁊ alia quȩ ꝑcurrere
longũ ẽ. Arbitratꝰ ergͦ sũ hoc eẽ nec
enĩ lex sine mandatis ꝗͥd ꝓpħe sine
p̃fatib Ad hec inuenio ȩtiã amarũ illic
in ditũ maledictũ adũ seos qͥ non ꝑman¬
serint in omĩb: quȩ scripta s̃ in librolegis
illiꝰ ut faciant ea. & illincergꝰ malediccũ
dicentẽ audiens. qđ enĩ non uenerit eađ
soluere sed adĩplere: iude siqͥd ĩpedire iã
poterat qͥn fasistꝰ. eem̃. uideus. Sed hiuc

Expanded text:
deretur esse capacior, si deretur esse capacior, si tamen et ipse priora non solueret; alioquin nec circa eum adinpletio haec esset, sed exhaustio. at ego ex gentibus ueniens incassum me accessisse putabam ad Christum, quia nihil tale adferrem, quod in me de suis posset adiectionibus adinplere. quaerens ergo, quaenam esset prior illa mensura, inuenio sabbata. peritomen, sacrificia, neomenias ac baptismata. azymophagias ciborum, discretiones potuum, uestimentorum et alia, quae percurrere longum est. arbitratus ergo sum hoc esse nec aenim lex sine mandatis? quid prophetae sine praefatibus? ad haec inuenio etiam amarum illic inditum maledictum aduersus eos. qui non permanserint in omnibus, quae scripta sunt in lillius, ut faciant ea . Et illinc ergo maledictum enerit eadem soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam poterat. quin factus essem Iudaeus. sed huic
Abbreviated transcription (Latin):
ame molestiã demolirer . łuͦ nequaquã con¬
gredi metuã nulł conconfigo uirib: ⁊ inpuden¬
tia potiꝰ lacessenti : ut faciliꝰ tẽptari me putem
abste quã cogi. ut credã dixisse xpm̃ qđ necte ui
desidẽ obuirgas ac p̃uaricatorẽ ex huiꝰ obiec¬
tione capituli. dn atuiã de truncatore ingnũ
obsceno illo signaculo głiris tanꝗ udeus ant na¬
Tareus  an suꝑciliũ deobseruatione erigis
sabbatorũ.  Ande porcinȩ abstinentiꝰ tͥ c̃stiꝰ¬
ñ uenis selegẽ soluere s adĩplere contendis. &¬
Quare indeficiente sergͦ p̃ceptori meo resero
gras qͥ me similit̃ labantẽ retinuit ut cem̃.
hodie xp̃ranꝰ. Nã ego qͦq cũ capitulũ hoc
im prudens legerẽ quẽ ad modũ tu : pene
ierã in consiliũ uideus fieri. Nec in merito
⁊enĩ si xp̃c legẽ ñ uenit soluere s adĩplere
Ad ĩpletio aut̃ non ꝗ inuase in anidr̃: sed insemo.
maxima exparte lege ac ꝓpħis ad xp̃m uenir&¬

Expanded text:
a me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam cona me molestiam demolirer, tibi uero nequaquam congredi metuam nullis confiso uiribus et inpudentia potius lacessenti, ut facilius temptar, me putem abs te quam desidem objurgas ac praevaricatorem, ex hujus objectione capituli. An et tu jam de truncatorum inguinum obscoeno illo signaculo gloriaris, tanquam Judaeus aut Nazaraeus? An supercilium de observatione erigis sabbatorum?  ita Christum non uenisse legem soluere. sed adinplere contendis? Quare indeficientes ego praeceptori meo refero gratias, qui me similiter labantem retinuit, ut essem hodie -christianus. nam ego quoque, cum capitulum hoc inprudens legerem, quemadmodum tu paene ieram in consilium Iudaeus fieri. nec inmerito; etenim si Christus legem non uenit soluere, sed adinplere, adinpletio autem numquam in uase inani dicitur, sed in semo, maxima ex parte lege ac propheti
Abbreviated transcription (Latin):
orate: łq destructio ẽ. Dictũ .ẽ. qͥ uoluerit
uxorẽ dimittere : d& eirepudiũ. Ego aut̃ dico:
qͥcũq: uxorẽ suã dimiserit. excepto causa for¬
nicationis: iipsã moechari faci& etiserit
moecꝰ sipeã altam duxerit. Hȩc igit᷑ sint de
manifesto moyseos p̃cepta id circoq destructa:
illa uet̃um itorũ ⁊ obħ ad ĩpleta : qđ si & tͥ ita
intelligere plac& : ñ abre erit ⁊ illud dixisse
shm qł ñ uenit soluere legẽ s ad ĩplere. Sin
hȩctͥ nrã displic& expofitio aliã quere tantũ
ne iħm m̃titũ dicere cogaris: aut te necesse
sit iudeũ fierine etiã nonͣ legẽ soluere ꝑseueres
enĩ corpore atq: animo simullege obsitꝰ ag ꝓpħis.
Nã huiꝰ modi qͦs aio. ⁊ circũ cisionẽ portant ⁊ obser¬
uant sabbatũ & porcina acreliqͥs abstinent huiꝰ¬
modi q̃ p̃cepit lex sub xpĩani ꝗuis nominis ꝓfes¬
dixerit sed adĩplendã. Quare cũ tali. eẽt mͥ
non pꝰillũ. ut dixi certam̃ donec captui huiꝰ

Expanded text:
o est. dictum est: qui uoluerit uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico: quicumque uxorem suam dimiserit excepto causa fornicationis, et ipsam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos praecepta idcircoque destructa, illa ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. quod si et tibi ita intellegere placet, non ab re erit et illud dixisset soluere legem, sed adinplere. sin haec tibi nostra displicet expositio. aliam quaere: tantum ne Iesum mentitum dicere cogaris, aut te necesse sit Iudaeum fieri. ne etiam nunc legem soluere perseueres,enim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nam huiusmodi, quos aio, et circumcisionem portant et obseruant sabbatum et porcina ac reliquis abstinent huiusmodi, quae praecepit lex, sub christiani quamuis nominis profesdixerit. sed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec capitulij huius
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis cui non iudeat᷑ hoc eũ deueritatis dixise
lege. ⁊ eiꝰ ꝓpħis.  Deniq etiã ad ĩpletio ꝓbat᷑
eiꝰcirca hȩg adẽ que p̾misit. Quid enĩ dicit
Audistis dictũ eẽ. antiqs: non occides Ego aut̃
dico uob: ne ira scamini qͥdẽ : ad ĩpletio ẽ: dudistis
dictũ eẽ non mechabis. Ego aut̃ dico uob ne
conoripiscatis qͥdẽ ad ĩ pletio ẽ. Dictũ ẽ. non¬
peierab : ego aut̃ dico. ne uiretis qͥdẽ & quȩ
ad ĩplecio ẽ. In is enĩ & pͥora roborat. ⁊ qđ de fuit
adieit. Ubiuͦꝰ uideoꝵ quȩdã uis. ẽ. no minasse.
Illa qͥ dẽ nec adĩpleuit. sed etiã penitꝰ eradicauit.
p̃ceptione contrarioꝵ. Quid enĩ seqͥt᷑. : audistis
dictũ eẽ. oculũ ꝓoculo: dentẽ ꝓdente. Ego
aut̃ dico uob. qͥte ꝑcserit in maxillã. p̃be ei &

Expanded text:
eum de ueritatis dixisse lege et eius prophetis? denique etiam adinpletio probatur eius. circa haec eadem quam promisit. quid enim dicit? audistis dictum esse antiquis: non occides: ego autem dico uobis, ne irascamini quidem: adinpletio est. audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quideue adinpletio est. in his enim et priora roborat et quod defuit, adicit. ubi uero Iudaeorum quaedam uisus est nominasse, illa quidem nec adinpleuit. sed etiam penitus eradicauit praeceptione contrariorum. quid enim sequitur? audistis dictum esse: oculum pro oculo, dentem pro dente; ego a
Abbreviated transcription (Latin):
i plerdon ueri soluere lego ⁊ ꝑh̃as.
sed adimplere. Ecçe ia consen¬
tio dictus. Querendũ tapisrisaa
hoc dixerit iħs. Ctrũne cõplanran di
uideoꝵ furoris causa qidẽ sacro¬
sca sua ab eodẽ conculcam uidentes
indignarent᷑ : eũq acsi impiũ dema¬
bodid sanũ ne audiendũ quidem
existimarent nedũ sequendũ ans
ut nosqei credebamꝰ ex gentib ins¬
tituer & atq in forma r&ꝰ patuent̃
ac morigere mandatorũ subire

Expanded text:
 Non ueni soluere. legem et prophetas, sed adinplere. ecce iam consentio dictum. quaerendum tamen est, cur hoc dixerit Iesus. utrumne conpalpandi Iudaeorum furoris causa. quia idem sacrosancta sua ab eodem conculcari uidentes indignarentur eumque ac si inpium ac malesanum ne audiendum quidem existimarent, nedum sequendum, an ut nos, qui ei credebamus ex gentibus, institueret atque informaret patienter ac morigere mandatorum subire
Abbreviated transcription (Latin):
Ex qͥbcũ idẽ colligerent lege ac ꝓppłas
suos ab eodẽ soliu. in digarent᷑ necesseiẽr
Mophocrepͥ m̃di furoris eorũ ganabre
nauit legẽ. Sunt aut̃ legũ grã tria. bnũ
qͥdẽ hebreorũ qđ peccati ⁊ mortis
paulus appellat: aliud uͦ gentiũ. qđ natura¬
le uocatꝰ. Gentes enĩ inqͥd naturalit̃ quȩ legis
s facunt᷑. ⁊ ciꝰ modi legẽ ñ habentes ipsi sibi s

Expanded text:
ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re nauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. gentes enim, inquit. naturaliter, quae legis sunt. faciunt; et eiusmodi legem non habentes ipsi sibi s
Abbreviated transcription (Latin):
for manis : Qinppe quẽ diçitis ne sua
menbra illiꝰ ĩpetu capta & uastaso
ꝯpiciat uelũ contra se posiuisse:. Eande
nullas ex hoc capitulo patiunt᷑ angͦtias.
qdđ qͣsi legis & ꝓpħarũ p̃cepta ñ seruent.
quia &dex gr̃a xp̃ĩ habent legtimã curitate bon¬

Expanded text:
us maniae; quippe quem dicitis, ne sua us maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angustias, quod quasi legis et prophetarum praecepta non seruent, quia et ex gratia Christi habent legitimam caritate
Abbreviated transcription (Latin):
fuer. Nã sic̃ te manicheus int¬
pie docui ꝓũsitatẽ ut ex euanoł
pđ heresim tuã non impedit hoode¬
cipias qđ aut̃ impedit ñ accipias. sic nos
nob annuntiauerit p̃ter id qđ ac¬
cepimꝰ a nathema sit. Vnde xp̃ĩani
catholici & uos int̃ tizania nume¬
rant er dñs ex posuit qͥd sit tirania
ñ aliqua falsaueris scripturis in mases¬
sa sicut tu intp̃taris sed hominesfilios
maligni ide imitatores diabolicefal¬
suatis. Nec omĩa temere credunt
ndo manicheo ceterisq hereticis non
utiq eredunt. Nec rationẽ ex hominib
dãnant : sed quã uos dicitis eẽ ratione
errorẽ eẽ. conuincunt: Nec uerũ fal¬
sũq iuidicare impiũ putant. Idõ uram̃
fecstar falsisima. fidẽ aut̃ catholicã
uerissimã iudicant. Nec bonũ acontra¬
po separare formidant : sed malũ nor
ero natura qł contra naturã . ẽ intel¬
liguat: Nongente nestio quã tenebrarũ
cente &r ebellante. quȩ uere ãpliore
forimidine intulit dõ ur̃o quã in fantibi¬

Expanded text:
. Nam sicut te Manichaeus impiam docuit perversitatem, ut ex Evangelio, quod haeresim tuam non impedit, hoc accipias; quod autem impedit, non accipias: sic nos nobis annuntiaverit praeter id quod accepimus, anathema sit . Unde Christiani catholici et vos inter zizania numerant, quia Dominus exposuit quid sint zizania, non aliqua falsa veris scripturis immissa, sicut tu interpretaris; sed homines filios maligni, id est, imitatores diabolicae falsitatis . Nec omnia temere credunt: et ideo Manichaeo caeterisque haereticis non utique credunt. Nec rationem ex hominibus damnant: sed quam vos dicitis esse rationem, errorem esse convincunt. Nec verum falsumque judicare impium putant: ideo vestram sectam falsissimam, fidem autem catholicam verissimam judicant. Nec bonum a contrario separare formidant; sed malum non esse naturam, quia contra naturam est, intelligunt: non gentem nescio quam tenebrarum, ebellantem, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantib
Abbreviated transcription (Latin):
bunatinde nec uanȩ suꝑ sticionisue
cu bimꝰ nec illud euangłii capitula falsae
eũ aiimꝰͤnec xp̃i discipulos nos negamꝰ
Quuaonratione ueritatis quã ꝓmic̃is
uuirib: tociens ex posiui : ñ aliã Peice tec

Expanded text:
unde nec uanae superstitioni suc cumbimus nec illud euangelii capitulum falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec
Abbreviated transcription (Latin):
ode rbitnimini aliud com siđiremon marte
ucur ex die septimo qđ sabbatũ aregeno
ssu mnatũe. diuinis scripturis satopo
mmportare conamini qr eũ diẽ satm gentes
appellauer̃.  Hẽpẽ iã indecis : cũ quanta¬
q̃ puieate dediretis. Besacrificus aut animaliũ

Expanded text:
arbitramini aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo quod sabbatum a requie nominatum est, divinis Scripturis Saturnum importare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellaverunt. Nempe jam videtis cum quanta pietate deliretis. De sa
Abbreviated transcription (Latin):
bitandũ nonẽ. ⁊ gentes suos habe ꝓpħas. Nec¬
non ⁊ueritatẽ habe ꝓpħas suos tã idẽ paulꝰ
significat : ꝗ etiã iħs. Et iħs qͥdẽ ubi dic̃.
Ecce mitto ad uos sapientes ⁊ ꝓpħas. &
ex ipsis int̃ficietis in singuł locis. Paulus
uͦ : cũ dic̃. Ipse dñs constituit pͥmo apłos.
deinde ꝓphas. Lege ergͦ triꝑtita ⁊ triꝑtitis
ꝓpħis: de quonã eoꝵ iħs dixerit ñ satis liqu&
Est tam̃ conicere ex consequentib: Qenĩ
si circũ cisionẽ statĩ nomin ar& et sabbata
⁊ sa crificid. & obseruationes hebraicas.
inquȩ eas aliqͥd ad ĩplecionis grã ꝓtuliss&:
dubiũ ñ erat qͥn deuidȩoꝵ lege dixiss&
⁊ ꝓpħis: qͥa eos ñ soluere uenerit s adiplere
Ubi uͦꝰ hoꝵ qͥdẽ nihil memorat. sola uͦ recen¬
s& antiqͥora p̃cepta. idẽ. non occides. ñ¬
s mechaberis.
ñ peierab̵: Hec aut̃ erit antiqͥtꝰ innationib:

Expanded text:
necnon et ueritatem habere prophetas suos tam idem Paulus significat quam etiam Iesus. et Iesus quidem ubi dicit: ecce mitto ad uos sapientes et prophetas, et ex ipsis interficietis in singulis locis: Paulus uero cum dicit: ipse dominus constituit primo apostolos, deinde prophetas. Lege ergo tripertita et tripertitis prophetis. de quonam eorum Iesus dixerit. non satis liquet, est tamen conicere ex consequentibus. etenim si circumcisionem statim nominaret et sabbata ac sacrificia et obseruationes Hebraicas inque eas aliquid adinpletionis gratia protulisset, dubium non erat. quin de Iudaeorum lege dixisset et prophetis. quia eos non soluere uenerit, sed adinplere. ubi uero horum quidem nihil memorat, sola uero recenset antiquiora praecepta. id est: non occides. non moechaberis, non peierabis — haec autem erant anti
Abbreviated transcription (Latin):
admolum decleo impudent̃ ielem tanta sinxerunt.
Nucͦ eum intenebris exȩterno uersatũ licentes.
& postea miratum cũ uidiss& lucem: nunc ignarum
futuri ut prȩceptũ illud quod non ess& seruaturus
alam eimanclar&: nunc & in ꝓuclũ ut eũ latentem
in angulo paradisi post nuditatẽ cognitã uidere
non poss& : Nunc & inuidum ac timentẽ. nesi gustaret
homo siuis deligno uitȩ inaeternũ uiuer&: Nunc alias
& appetentem sanguinis atq ad ipis. ex om̃i genere

Expanded text:
admodum de deo inpudenter idem tanta finxerunt, admodum de deo inpudenter idem tanta finxerunt, nuet postea miratum cum vidisset lucem; nunc ignarum futuri, ut praeceptum illud quod non esset servaturus Adam, ei mandaret; nunc et improvidum, ut eum latentem in angulo paradisi post nuditatem cognitam videre non posset; nunc et invidum ac timentem, ne si gustaret homo suus de ligno vitae, in aeternum viveret; nunc alias et appetentem sanguinis atque adipis ex omni genere
Abbreviated transcription (Latin):
deformationis eius crimen scriptorib inputate : & statim
uidebitis nos iudaismi iimicos fuisse non legis .
Nomenest quo el uos clecipit: quia cui iure debeat aAscribi
non nostis: Adhec : & ꝓphołas ac patriarchas ur̃os cur
nos blaspbemare existimetis: ego non uideo:
Namsi anobis scriptabaeo dictataue suissent: que iclem
cõmississe leguntur : eẽt ur̃a hec innos non inrationalis
accusatio: Vbi ueno aut abipsis caclem scripta sunt.
contra honestatis morẽ cleuitus captantib głam. aut
ab eor socus acparib : Nostra quȩ istic culpa est dimnamꝰ
enĩ detestati actꝰ iniquos: quos ultro dese nec interro¬
gati comfessi sunt rei Aut si hec ꝑiniudiam seriptoꝵ
aduersus eos malignitas finxit: puniantur scriptores :
clampnantur eoꝵ libri. purgetur prophecicũ nonĩ
indigna fama : grauitati atq: censurȩ suȩ. patriarchar̃
reddatur auctaritas: Et sane fieri potuit : ut quẽ¬

Expanded text:
deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, ego non uideo. nam si a nobis scripta haec dictataue fuissent, quae idem commisisse leguntur, esset uestra haec in nos non inrationabilis accusatio; ubi uero aut ab ipsis eadem scripta sunt contra honestatis morem de uitiis captantibus gloriam aut ab eorum sociis ac paribus, nostra quae istic culpa est? damnamus enim detestati actus iniquos, quos ultro de se nec interrogati confessi sunt rei; aut si haec per inuidiam scriptorum aduersus eos malignitas finxit, puniantur scriptores, damnentur eorum libri, purgetur propheticum nomen indigna fama, grauitati atque censurae suae patriarcharum reddatur auctoritas. Et sane fieri potuit, ut quem
Abbreviated transcription (Latin):
lerabile conutium iudicans. siquis te negligentem
prȩceptihuius appell& quod dictũ est non occieles.
uel non moehaberis: ĩta eciam exardesceres siquis te
d incircũ cisum uocar& & neglegentem sabbati: erat
intelligi ꝓeuldubio. qđ eẽt utrũq lex & dei mandatũ:
Nunc ueno & cle illis superiorib laudem quȩris & głnm
si ea conserues: & deliis nullam eius olẽ boni iacturã
metuis quia contempnas Quare : constat hȩc
ut dixi nonet̃. legem: secllegis potius maculas
& c̃ibiem: Que si clamnantur a nob̃: damnant᷑
uti falsa. seel non legitima: Nec tangit conutiũ
hoc legem. nec legis auctorem deũ: seleos qui¬
& hunc & illam nefarissius religionib: inscripserunt :
VU tautem intordũ legis nos reuerendum nom̃ cũ iudaica
prȩcepta ꝑ sequim̃. lacessamus: ur̃o fit uitio : qͥ inter
hebraicas institutiones & legem. nullum uultis. eẽ discrim̃
A lioquin: reoledite leg propriam dignitatt̃: srabeliticas
ab eadem turpitudines tam quã uerrucas incidite :

Expanded text:
lerabile conuicium iudicans, si quis te neglegentem praecepti huius appellet, quo dictum est: non occides uel non moechaberis. ita etiam exardesceres, si quis te et incircumcisum uocaret et neglegentem sabbati. erat intellegi procul dubio, quod esset utrumque lex et dei mandatum; nunc uero et de illis superioribus laudem quaeris et gloriam, si ea conserues, et de his nullam eiusdem boni iacturam metuis, quia contemnis. quare constat haec, ut dixi, non esse legem, sed legis potius maculas et scabiem: quae si damnantur a nobis, damnantur uti falsa, non ut legitima. nec tangit conuicium hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem turpitudines tamquam uerrucas incidite,
Abbreviated transcription (Latin):
spectant & sacnfitia. Age sies certo & tuamicus
logis: clamna eos mecum. quibanc uiolare ausi sun
cõmixtione inconuenientiũ eidem preceptoꝵ:
Iuȩ prȩcepta nisi &&uos legem non eẽ sciretis nec legis
partẽ : autiq aut eaclem seruare niteremini professi¬
scorã iustitiã: aut uos corã fateremini eẽ. non iustos:
Nunc ueno & deillis quȩ scelera prohibent manclatis
sollicita uob. ẽ. cura . recte uolentib uiuere : & delns
quȩ ꝑtinent adiuleos. nulla fit mentio: Quod
quatinus excusatum uobis erte. insi eadẽ legem
non.cẽ. constiterit.  Deniq siut incenderis. into

Expanded text:
spectant et sacrificia, age, si es certo et tu amicus legis, damna eos mecum, qui hanc uiolare ausi sunt hac commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse non iustos. nunc uero et de illis, quae scelera prohibent mandatis, sollicita uobis est cura recte uolentibus uiuere, et de his, quae pertinent ad Iudaeos, nulla fit mentio: quod quatenus excusatum uobis erit, nisi eadem legem non esse constiterit? denique si, sicut incenderis into
Abbreviated transcription (Latin):
quam totꝰ ds̃ ipse non babuit : Quia si eas non
mitter & in peccatũ. totus a tenebrarũ gente
ꝑuasus peccare cogeretur : Quod si cogi non post&
peccauit cum eas eomisit ubi cogo possent: & idõ
magis ipse pec̃cauit illo uelut parricidali culleo
dignus erat quiboc fecit libero arbitrio:
quã ille qui obtem perando illuc ierunt. ubi

Expanded text:
quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam illud fatemini. multo melius eẽ. hominũ
milia obnullam uł leuem culpam tẽporali morte
interficere. quã menbra sua dẽ menbradi.
substantiam dĩ. & plane dm̃. & inpeccati uoraginẽ
tradere. & poenȩ sempiterna colligatione damnare:
Sienĩ eẽt illis menbris peccandi uł non peccandi
liberũ arbitrium : quã quam de subftantia dĩ
quȩ uere substantia dĩ est. ac ꝑhoc om̃ino in¬
cõmutabilis. quẽ ad modũ hoc dicatur non uenit :
D s̃ enim omĩno peccane non potest. sicut negare
scipsũ non potest : Homo aut̃ potest peceane
& dm̃ negare. sed si nolit non facit: Si ergo
istis menbris dĩ ur̃i. uelut bumanȩ animȩ
acrationali eẽt ut dixi peccandi uł non peccandi
liberum uoluntatis arbitriũ : recte fortaisse
prograuib criminibus illo globi supplicio plec¬
terentur: nunc aut̃ lib̵tatẽ uolũtatis illas
particulas habuisse dicere non potestis.

Expanded text:
etiam illud fatemini multo melius esse hominum etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culpam temporali morte interficere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei et plane deum et in peccati uoraginem tradere et poenae sempiternae conligatione damnare. si enim esset illis membris peccandi uel non.peccandi liberum arbitrium - quamquam de substantia dei, quae uere substantia dei est ac per hoc omnino incommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non inuenitur; deus enim omnino peccare non potest, sicut negare se ipsum non potest; homo autem potest peccare et deum negare, sed si nolit, non facit — si ergo istis membris dei uestri uelut animae humanae ac rationali esset, ut dixi, peccandi uel non peccandi liberum uoluntatis arbitrium, recte fortasse pro grauibus criminibus illo globi subplicio plecterentur. nunc autem libertatem uoluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis,
Abbreviated transcription (Latin):
turbaret᷑ : in peccantib: om̃ib: coinqu̾naretur :
inclamnatis om̃ib: puniretur. ubiq: ligatus ex illa
sua parte quã ad tale dedetus in nocentem ipse
damnauit. ut ꝑ illã uincer& qđ timebat &iam ipse
subtam exiciosa necessitate damnatus. ut ei cdamnata
pars cius posset ignoscere. sicum iam miser sit uł
humilis eẽt: Nunc aut̃ quis ferat rep̃hendi a uob
dm̃ irascentẽ suis alienisq peccantib cum ds̃
quẽ fingitis. menbra sua quȩ coactus coegit ire
infauces peccati postea damn& in globo: quod qͥdẽ¬
sront᷑ cum faciet ut dicitis irã non habebit : Secd miror
si frontẽ habebit inferendo inferendo in eos
quasi uindictam. a quib: petere deber& ueniam
& dicere obsecro ignoscite. menbra mea estis.
quando ego inuos istud nisi uictus necessitate
facere pͦssem : scitis & uos qđ tunc quando uos
huc misi. horrendꝰ hostis eruper&. qđ aut̃ nunc
uos hcilligo. timeo ne rursus erũpat. lam certe

Expanded text:
turbaretur, in peccantibus omnibus coinquinaretur, turbaretur, in peccantibus omnibus coinquinaretur, in damnatis omnibus puniretur; ubique ligatus ex illa sua parte, quam damnauit, ut per illam uinceret, quod timebat, etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars eius posset ignoscere, si cum iam miser sit. uel humilis esset! nunc autem quis ferat reprehendi a uobis deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quide cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictam, a quibus petere deberet ueniam et dicere: obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego in uos istuc nisi uictus necessitate facere possum? scitis et uos, quod tunc, quando uos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe