comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eum ꝓut est: Nam expectatio creaturȩ:
reuelationẽ filiorum dĩ expectat. Uani¬
tati enĩ creatura subiecta ẽ non uolens.
De qua unuersali uanitate in ẽ ⁊ nob̾.
⁊ uelle laudari cum simus uituꝑabiles.
⁊ nolle laudare. quos scimꝰ ee laudabi¬
les. S et hoc uanum ẽ. qd nr̃a plerum¬
ꝙ ignorantia ⁊ tacetur quod ẽ. ⁊ p̃di¬
catur quod non ẽ. Quid ad ista dicemꝰ:
nisi quia uani filii hominũ. menda¬
ces filii hominũ in stateris. ut decipiat
ipsi de uanitate in idipsum: Lauda
laudant. Alii adulant᷑ ⁊ ficti sunt. alii
laudant quod putant ⁊ falsi sunt. alii
Solus sapiens. qui cũ apło dieit: par¬
co aut̃ ne quis me existimet sup̃ id qd̃
uidet in me. aut audit aliquid exme.¬
Hȩc int̾im uobis nimis festine. ⁊ obhoc
minus festiue exaraui potiꝰ quã dicta¬
ui: ac fortassis loquaciꝰ quã debui: s
om̃ino u̾aciꝰ non potui ꝓ ut sapui. S
ut inde sumat epła fine̾ uñ sũpsit exor¬

Expanded text:
exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est non volens . De qua universali vanitate inest nobis et velle laudari, cum simus vituperabiles; et nolle laudare quos scimus esse laudabiles. Sed et hoc vanum est, quod nostra plerumque ignorantia et tacetur quod est, et praedicatur quod non est. Quid ad ista dicemus, nisi quia vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum? Laudamlaudant. Alii adulantur, et ficti sunt; alii laudant quod putant, et falsi sunt; alii Solus sapiens qui cum Apoco autem ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex meHaec interim vobis nimis festine, et ob hoc minus festive exaravi potius quam dictavi, ac fortassis loquacius quam debui, sed omnino veracius non potui, prout sapui. Sed ut inde sumat epistola finem, unde sumpsit exor
Abbreviated transcription (Latin):
in mensuram etatis plenitudinis ip̃i. Qd̃
ꝓculdubio erit. cum iusticia conuerte¬
tur iniudicium. hoc ẽ fides in intellectũ:
iusticia uidelicet que exfide ẽ. iniudi¬
cium plenȩ cognitionis: ⁊ item desidiũ
ꝑegrinationis. inplenitudinẽ cõmu¬
tabitur dilectionis. Si enim adhuc
absentes iniciat fides & disidium: p̃sen¬
tes ꝓfecto consũmat intellectꝰ ⁊ amor
Si c̃ aũt fides duc̃ ad plenã cognitionẽ:
sic desidium ad ꝑfectã dilectionẽ. Et
sic̃ dicitur nͥ credideritis non intellige¬
tis: sic dici eque non absurde. dici pot̃.
si non desida ueritis non ꝑfecte amabi¬
tis. Intellectus gͥ. est fructus fidĩ. ꝑfecta
caritas. desidi Interim iustus ex fide
uiuit: nam beatus ex intellectu. Int̾im
iustus desid̾at ad dm̃. sicut ceruus ad¬
fontes ai fontes aquarum: nam beatꝰ
haurit iam ingaudio de fontibus
saluatoris. hoc ẽ delectatur inplenitu¬
dine caritatis. His gͦ fortassis quasi du¬
obus animȩ. brachiis. intellectu uideli¬

Expanded text:
in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quod procul dubio erit, cum justitia convertetur in judicium, hoc est, fides in intellectum, justitia videlicet quae ex fide est, in judicium plenae cognitionis, et item desiderium peregrinationis in plenitudinem commutabitur dilectionis. Si enim adhuc absentes initiat fides, et desiderium, praesentes profecto consummat intellectus et amor. Sicut autem fides ducit ad plenam cognitionem, sic desiderium ad perfectam dilectionem. Et sicut dicitur: Nisi credideritis, non intelligetis : sic dici aeque non absurde potest, Si non desideraveritis, non perfecte amabitis. Intellectus igitur est fructus fidei, perfecta charitas desiderii. Interim justus ex fide vivit ; nam beatus ex intellectu. Interim justus desiderat ad Deum sicut cervus ad fontes aquarum: nam beatus haurit jam in gaudio de fontibus Salvatoris, hoc est, delectatur in plenitudine charitatis. 3. His igitur fortassis quasi duobus animae brachiis, intellectu videli
Abbreviated transcription (Latin):
dicatis. dignitatis uidelicet uiẽ ꝓmiᷤ
filiolis: tc̃ si quid in manibus inuentũ.
aut nr̃o posse adhuc elaborari studio
uisum fuerit qđ forte delectet: ur̃ȩ om̃i¬
no ꝓuiribus non deero uoluntati. Di¬
ligimus enĩ bonã famã urãm. reuerem̃
quã in uobis audiuimus circa res dei
sollicitudinem ⁊ sinceritatẽ. Et idõ ual¬
de gͣtum habemus. si nr̃a uobis forte ma
liquo ee possit officiosa rusticitas:

Expanded text:
dicatis, dignitatis videlicet vestrae prdicatis, dignitatis videlicet vestrae prfiliolis, tunc si quid in manibus inventum, aut nostro posse adhuc elaborari studio visum fuerit quod forte delectet, vestrae omnino pro viribus non deero voluntati. Diligimus enim bonam famam vestram; reveremur quam in vobis audivimus, circa res Dei sollicitudinem et sinceritatem; et ideo valde gratum habemus, si nostra vobis forte in aliquo esse possit offi
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsum quantũ potest. Quod ad uos ñ
ueni ut mandastis: non mea ꝑigri cia.
s causa fuit non contẽpnenda. Siquidẽ
salua ur̾a om̃iumq bonorum reuerentia.
mͥ ꝓpositum ẽ nequaqu̾a egredi de mo¬
nasti̾o nisi certis ex causis: quarum utiq
nulla mͦ se obtulit. ut licite possem ut̃e
inhoc. immo ⁊ nre satifface uoluntati.
Uerum uos quid facitis de eo quod ĩa¬
dudum ur̃arũ pͥorum litt̾arũ promissi¬
one denemus. ur̃o scilicet quẽ adhuc
sustinemꝰ aduentu: Quȩ illa deinde. scͥp
nichil parauimus. Ego enim nescio ne
quippiã quandoq scriptitasse de mora¬
libus: quod ur̃e excellentiȩ studio dig¬
num putem Aliqui fr̃i non nulla ex his
quȩ me coram audiere le quentẽ.stilo
suo excepere. Quorũ unꝰ uobis p̃sto est.
p̃centor u delicet trecensis ⁊ archi dia¬
conus. Gebuinus: & facile potestis hab̾e
si qua placent quȩ ab illo excepta sunt.
Tam̃ sicurȩ uobis. aut curis quandoq
ur̃is uacuum fuerit. ⁊ ita dignum ui¬

Expanded text:
se ipsum quantum potest. Quod ad vos non veni ut mandastis, non mea pigritia, sed causa fuit non contemnenda. Siquidem salva vestra omniumque bonorum reverentia, mihi propositum est nequaquam egredi de monasterio, nisi certis ex causis, quarum utique nulla modo se obtulit, ut licite possem vestrae in hoc, imo et nostrae satisfacere voluntati. Verum vos quid facitis de eo quod jamdudum vestrarum priorum litterarum promissione tenemus, vestro scilicet, quem adhuc sustinemus, adventu? Quae illa deinde scriptnihil paravimus. Ego enim nescio me quidpiam quandoque scriptitasse de moralibus, quod vestrae Excellentiae studio dignum putem. Aliqui fratres nonnulla ex his quae me coram audiere loquentem, stilo suo excepere. Quorum unus vobis praesto est, praecentor videlicet Trecensis et archidiaconus Gebuinus; et facile potestis habere, si qua placent, quae ab illo accepta sunt. Tamen si curae vobis, aut curis quandoque vestris vacuum fuerit, et ita dignum ju
Abbreviated transcription (Latin):
innoticiam: tradidit illos itureꝓbum
sensum. Ex hac gͦ cecitate descendit.
qd plerumq ꝓ eo quod ẽ. amamus uł
apꝓbamus quod non ẽ: qt̾ti dum sumꝰ
in hoc corꝑe ꝑegnamur ab eo qui sũ me
ẽ. Et qͥd ẽ homo o deus: nͥ quod innotu¬
isti ei: Itaq si noticia dĩ causa ẽ. ut hõ
aliquid sit: ignorantia facit ut nichil
sit. S qui uocat ea que non sunt tãꝗͣ
ea quȩ sunt: miseratus quo dãmͦ redac¬
toᷤin nichili: manna illud ab sconditũ
de quo apłs. ⁊ uita inquit ur̃a abscon¬

Expanded text:
adidit illos in reprobum sensum . 2. Ex hac ergo caecitate descendit, quod plerumque pro eo quod est, amamus vel approbamus quod non est: quoniam dum sumus in hoc corpore, peregrinamur ab eo qui summe est. Et quid est homo, o Deus, nisi quod innotuisti ei? Itaque si notitia Dei causa est ut homo aliquid sit, ignorantia facit ut nihil sit. Sed qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, miseratus quodammodo redactos in nihil; manna illud absconditum de quo Apostolus, Et vita, inquit, ves
Abbreviated transcription (Latin):
onem. s ꝑ amorem. Nam quidam exfi¬
liis adam cum cognouissent dm̃. non
sicut dm̃ głificauerunt aut grãs ege¬
runt: s euanuerunt in cogitationib
siuis. Merito ꝓ mn obscuratũ ẽ insipiens
cor eorũ: quia cũ ueritatẽ cognosce¬
rent ⁊ contẽpuerent: iure reperũt
in penam. ut nec cognoscerent. Heu sic
aaherendo ueritati ꝑ cognitionem. s ab
illa defiuendo ꝑ amorem. amando ꝓ il¬
la scilicet uanitatem: homo uanitati
aimilis factus ẽ. Et quid uanius quã
ailige uanitatẽ Et quid iniqui us
qͣm contẽpnere ueritatẽ: Quid uͦ uistiꝰ.
quã contẽptoribus sub trahi ⁊ ipsam cog¬
nitionem: Quid inquam iustius: quam
ut iam de eius cognitione głari non
possit. qui cognitã ñ glorificauit. Itaq¬

Expanded text:
onem, sed per amorem. Nam quidam ex fionem, sed per amorem. Nam quidam ex filiis Adam cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in cogitationibus suis.cor eorum: quia cum veritatem cognoscerent et contemnerent, jure receperunt in poenam ut nec cognoscerent. Heu! sic adhaerendo veritati per cognitionem, sed ab illa defluendo per amorem, amando pro illa scilicet vanitatem, homo vanitati similis factus est. Et quid vanius quam diligere vanitatem; et quid iniquius, quam contemnere veritatem? Quid vero justius quam contemptoribus subtrahi et ipsam cognitionem? quid, inquam, justius, quam ut jam de ejus cognitione gloriari non possit, qui cognitam non glorificavit? Itaq
Abbreviated transcription (Latin):
um totum me dedero uobis: pa¬
rum ẽ ut digne mͥ uidear recõ¬
pensasse uł dimidium. beniuolentiȩ ꝗͣ
erga urãm humilitatẽ habere uos auit
Gaudeo quidem de gra: s temꝑat fate
o ꝓ tanto fauore leticiam. quod eundẽ
mͥi fauorẽ non opꝰ s opinuo acquisierit.
Pudet nimirum gͣndit̃ exultare: cum
sentio inme uenerari uł diligi. non qͥ¬
dem quod sum. s quod ꝑutor Neq enim
ego tunc diligor. quando sic diligor:
s nescio quid in me ꝓ me. qd non sum
ego. Immo ut ueriꝰ loquar non nescio.
nam certissime scio quod nichił. Nichil
enim ꝓculdubio ẽ: quicquid putatur
et non ẽ. Porro cũ amatur qͦd non est.
s ẽẽ putat᷑. non amor uł amans nichil
ẽ. s qͦd amat᷑. Mirandum. s mag̃ dolen¬
dũ quã mn irandũ. qd̃ id qd nichili ẽ.
amari pot̃. Hinc plane sentimꝰ. unde.
quo uenimꝰ: qͥd ꝑdidimꝰ. qͥd in uenimꝰ.
Adhereudo ei qui semꝑ ⁊ beate ẽ.
rendo aũt dixerim: non solũ ꝑ cogniti¬

Expanded text:
um totum me dedero vobis, parum est, ut digne mihi videar recompensasse vel dimidium benevolentiae, quam erga nostram humilitatem habere vos aiunt. Gaudeo quidem de gratia: sed temperat, fateor, pro tanto favore laetitiam, quod eumdem mihi favorem non opus, sed opinio acquisierit. Pudet nimirum granditer exsultare, cum sentio in me 36 venerari vel diligi, non quidem quod sum, sed quod putor. Neque enim ego tunc diligor, quando sic diligor: sed nescio quid in me pro me, quod non sum ego. Imo ut verius loquar, non nescio: nam certissime scio quod nihil. Nihil enim procul dubio est, quidquid putatur et non est. Porro cum amatur quod non est sed esse putatur, non amor vel amans nihil est, sed quod amatur. Mirandum, sed magis dolendum quam mirandum, quod id quod nihil est, amari potest. Hinc plane sentimus unde, quo venimus; quid perdidimus, quid invenimus. Adhaerendo ei qui semper et beate est, rendo autem dixerim, non solum per cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
me bonũ uidet᷑. Credo aũ qđ
et ego sp̃m di habeã ⁊ consiliũ
di in hoc. Scio equidẽ qđ in
regione habitatis infirma. et
multis aliqui ex uob̃ laborãt
infirmitatib : s mem̃tote qͥs
dix̾it. Libent̃ głiabor ĩinfir¬
mitatib meis. ut in habitet ĩ
inqͥt. tc̃ fortior sũ. Cõpatior u¬
mitati corporũ: s tim̃da mł¬
to magis ampliꝰq cauenda
infirmitas animarũ. ꝓpt̃ ea
minime cõpetit religioni ur̃e.
medicinas querere corꝑaleᷤ:
s nec expedit saluti. Nam
de iulib quidẽ herb̃. ⁊ que
paupes deceant. int̾dũ aliqͥd
sume. tołabile ẽ: ⁊ hoc aliq̃n
solet fieri. At uͦ species eme.
quere medicos. acciꝑe poti¬
ones. religioni indecens est.:⁊
contͣriũ puritati: maximeq
ordinis nr̃i nec honestati con¬
gruit. nec puritati. Hec enĩ
omĩa gentes in quirt̃. Scimꝰ
aũ qi qui in carne uiuunt:
dõ placere nõ posst̃. Spirita¬
lia ꝓinde spiritalib cõparan¬
da: ⁊ querenda potio humili¬

Expanded text:
me bonum videtur, credo autem quod et ego spiritum Dei habeam, et consilium Dei in hoc. Scio equidem quod in regione habitatis infirma, et multis aliqui ex vobis laborant infirmitatibus; sed mementote quis dixerit, Libenter gloriabor in infirmitatibus meis, ut inquit, tunc fortior sum. Compatior umitati corporum, sed timenda multo magis, ampliusque cavenda infirmitas animarum; propterea minime competit religioni vestrae medicinas quaerere corporales, sed nec expedit saluti. Nam de vilibus quidem herbis, et quae pauperes deceant, interdum aliquid sumere tolerabile est: et hoc aliquando solet fieri: at vero species emere, quaerere medicos, accipere potiones, religioni indecens est, et contrarium puritati, maximeque ordinis nostri, nec honestati congruit, nec puritati; haec enim omnia gentes inquirunt: scimus autem quia qui in carne vivunt, Deo placere non possunt; spiritlia proinde spiritualibus comparanda , et quaerenda potio humili
Abbreviated transcription (Latin):
mur te p̃uentum in benedictionib
dulcedinis: tibi de bonis meliora sꝑan¬
tes. Exultabimus ⁊ letabimur quod
fidelis seruus ⁊ prudens constitutus
sit suꝑ familiam dñi: futurꝰ ex hoc fi¬
lius felix ⁊ potens suꝑ omĩa bona pa¬¬
tris constituendus. Alioquin si altio¬
rem quã meliorem e̾e delectat: non
p̃mium. s p̃cipitium expectamus.
Optamus et oramus ne hoc contingat:
parati si opus ẽ obuias manus appon̾e:
et ꝓ nr̃o exguo posse. uuare adid po¬
tius quod decet et expedit. Ad eun¬

Expanded text:
mur te praeventum in benedictionibus mur te praeventum in benedictionibus dulcedinis, tibi de bonis meliora sperantes. Exsultabimus et laetabimur, quod fidelis servus et prudens constitutus sit super familiam Domini: futurus ex hoc filius felix et potens, super omnia bona Patris constituendus. Alioquin si altiorem quam meliorem esse delectat, non praemium, sed praecipitium exspectamus. Optamus et oramus ne hoc contingat: parati, si opus est, obvias manus apponere, et pro nostro exiguo posse, juvare ad id potius quod decet et expedit.
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut non om̃e quod libet. licet: sic
non om̃e quod licet. statim eͥxpedit.
Hec melius me ipse nosti: idõq suꝑse-¬
deo. Orari ꝓ me instant̃ postulo: quia
opus ẽ fortitudine. Specula¬
tor dõmui istł factꝰ estis: opꝰ ẽ pruden¬
tia Sapientibus ⁊ insipientibus
debitor estis. opus ẽ iusticia. Postre
mo temꝑantia manme opus ẽ: ne
qui aliis p̃dicat. ipse quod absit re¬
redimus electionẽ tuã ee adõ.
quam tanto cleri popłiq con¬
Sensu fuisse celebratã accepimus. Gra¬
tulamur grẽ eiꝰ ne dicam m̾itis
tius. quoniam ne uͭobis plusquã oportet
blandiamur. non ex oꝑibus iusticiȩ q̃
fecisti s scđm suam miscdiam hoc fecit
tibi. Si serus uos quod absit sapis:
erit exaltatio in ruinam. Si aut̃ cog¬
noscis grãm: uide ne inuacuũ acce¬
ꝑis. Bonas fac de cet̾o uias tuas et stu¬
dia tua: ⁊ minist̾iũ scm̃. si uite sc̃itas
non p̃cessit: sequat᷑ saltẽ: Tc̃ ue fatebi¬

Expanded text:
Sicut non omne quod libet, licet; sic Sicut non omne quod libet, licet; sic non omne quod licet, statim etiam expedit. Haec melius me ipse nosti, ideoque supersedeo. Orari pro me instanter postulo, quia opus est fortitudine. Speculator domui Israel factus estis; opus est prudentia. Sapientibus et insipientibus debitor estis, opus est justitia. Postremo maxime temperantia opus est: ne qui aliis praedicat, ipse quod absit reredimus electionem tuam esse a Deo, quam tanto cleri populique consensu fuisse celebratam accepimus. Gratulamur gratiae ejus, ne dicam meritis tuis, quoniam ne tibi plusquam oportet, blandiamur: non ex operibus justitiae, quae fecisti, sed secundum suam misericordiam hoc fecit tibi. Si secus tu quod absit sapis, erit exaltatio in ruinam. Si 43 autem cognoscis gratiam, vide ne in vacuum acceperis. Bonas fac de caetero vias tuas, et studia tua, et ministerium sanctum: si vitae sanctitas non praecessit, sequatur saltem. Tunc vere fatebi
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ ⁊ arguit quosdam non ueros isrłi¬
tas. quod cõmirti int̾ gentes didicerint
oꝑa eorum.⁊ factum sit illis inscanda¬
lum. Dico gͦ. Sufficiebat tibi apud clu¬
nia censes custodire innocentiam. sicut
scͥptum ẽ. cum uito innocente in nocẽs
inquiens non oportet litigare. s magis pa¬
tientem ẽẽ ad om̃s. Nec solum patientemn
qui nolit uinci amalo: s et pacificum
qui uncat in bono malum. Alterum
ut malos portes. alt̾mi ut ⁊ quos susti¬
nes sanes. Inpatientia tua possides aĩam
tuam: s sis etiam pacifirus. ut ⁊ cõmis¬
sas tibi possideas. Que tanta gła: quã
dicere posse. cum his qui oderunt pa¬
cem eram pacificus: Esto gͦ paciens.
quia es cum malis: esto pacificꝰ. quia p̃¬
es malis. Habeat caritas xelum: s ad¬
hibeat ꝓ tempore modum seueritas:
Censura ñquã quidẽ remissa: int̾miᷤ.¬
sa tñ plerumq plus ꝓficit. Uigor ui¬
sticiȩ semꝑ feruidus: s nonquã p̾ceps

Expanded text:
Unde et arguit quosdam non veros IsraeliUnde et arguit quosdam non veros Israelitas, quod commisti inter gentes didicerint opera eorum, et factum sit illis in scandalum . 2. Dico ergo: sufficiebat tibi apud Cluniacenses custodire innocentiam, sicut scriptum est, Cum viro innocente innocens inquiens, non oportet litigare, sed magis patientem esse ad omnes ; nec solum patientem, qui nolit vinci a malo, sed et pacificum, qui vincat in bono malum: alterum, ut malos portes; alterum, ut et quos sustines, sanes. In patientia tua possides animam tuam : sed sis etiam pacificus, ut et commissas tibi possideas. Quae tanta gloria quam dicere posse: Cum his qui oderunt pacem, eram pacificus? Esto ergo patiens, quia es cum malis: esto pacificus, quia praees malis. Habeat charitas zelum, sed adhibeat pro tempore modum severitas. Censura qutamen plerumque plus proficit. Vigor justitiae semper fervidus, sed nunquam praeceps.
Abbreviated transcription (Latin):
i diei malicia inualescit: non p̃ua¬
Iltat. Si turbat: non ꝑturbet. Mi¬
rabiles elationes maris: s mirabilior in
altis dñs: Benigne si non dissimulas egit
tecum usq adhuc suꝑna miseratio. pat̃
illustris. ꝓuida namq dispensatione
ñ prius p̃fectus e malis. quam sociatus
bonis. quoꝵ consortio ⁊ exemplo bonus
fieres: ⁊ sic pꝰ modum etiam int̾ malos
uiuere bonus posses. Et quidem int̾
bonos bonum eẽ. salutẽ ht̃. int̃ malos
uͦ. ⁊ laudẽ. Iilud tantȩ facilitatis est. qͣn¬
te ⁊ securitatis. Hoc tante uirtutis:
quantȩ ⁊ difficultatis. Quale nempe ÷
istud. tange picem ⁊ non inquinari ex
ea: inigne sine lesione u̾sari. ⁊ intene¬
bris absq caligine: Palpabant quon¬
pulo dĩ scͥpta dicat. Ubicũq isrł erat.
lux erat. Erat dauid uerus isrłita. ⁊ õ
caute se dicebat habitare non incedar.
s cum habitantibus cedar. tamquam qui
semꝑ habitaret in lumine: licet ips fu¬
erit cũ habit̾ cedar corporał cohabitatio.

Expanded text:
i diei malitia invalescit, non praevaleat; si turbat, non perturbet. Mirabiles elationes maris, sed mirabilior in altis Dominus. Benigne, si non dissimulas, egit tecum usque adhuc superna miseratio, pater illustris. Provida namque dispensatione, non prius praefectus es malis, quam sociatus bonis, quorum 42 consortio et exemplo bonus fieres, et sic postmodum etiam inter malos vivere bonus posses. Et quidem inter bonos bonum esse, salutem habet; inter malos vero, et laudem. Illud tantae facilitatis est, quantae et securitatis: hoc tantae virtutis, quantae et difficultatis. Quale nempe est istud, tangere picem, et non inqui ari ex ea; in igne sine laesione versari, et in tenebris absque caligine? Palpabant quonpulo Dei Scriptura dicat: Ubicunque Israel erat, lux erat . Erat David verus Israelita, et ideo caute dicebat se habitare non in Cedar, sed cum habitantibus Cedar , tanquam qui semper habitaret in lumine, licet ipsi fuerit cum habitantibus Cedar corporalis cohabitatio.
Abbreviated transcription (Latin):
expectatione suspendas. En tua eorum¬
q n fallor qui tecũ sunt: ẽt mors ⁊ uita
minanu tuas. Arbrtramur enim qͥcqͥd
fecens tu aut uolueris. illos ẽe facturos. Ni¬
oquin aꝑte denuntia illis. quia uerta om̃i¬
um ab̃bm nr̃orum non contẽpnendam
sententiam. quȩ merito ꝓcessit in uos.
qui redierint uiuent. qui renuerint
morientur.

Expanded text:
exspectatione suspendas. En tua eorumexspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et vita in manu tua est. Arbitramur enim quidquid feceris tu aut volueris, illos esse facturos. Alioquin aperte denuntia illis, quia juxta omnium abbatum nostrorum non contemnendam sententiam, quae merito processit in vos: Qui redierint, vivent; qui renuerint, morientur.
Abbreviated transcription (Latin):
sobrie ⁊ uiste ⁊ pie conuersari. Nam si
qua ex more monast̾ii minus forte distͥ¬
cte qu̾a regła constituisse uidetur. obser¬
uare conpellitur. exeusarebit hoc forsitã
aut illa caritas qua cunctatur migrare
ad melius ꝓp̾t scandalum. iuxta illud.
caritas cooꝑit multitudinem peccatorũ:
aut illa humilitas. qua ꝓprie conscius in¬
firmitatis se reputat imꝑfectũ. Siquidẽ
et de ipsa scriptum ẽ. Deus humilibus
dat grãm. Multa quidẽ tibi carissime
locutus sum. eũ multis opus non habeas.
quippe eui sit ⁊ ingenium uelor ad intel¬
ligendum qͦd dicitur: et uoluntas agilis.
ad eligendum quod utilit̾ suadetur.
S licet sperialit̾ quidem ad te: non tam̃
tam multa ꝓp̃t te scribenda putaui. H
itaq: quibus deus ꝓuidit fore necessaria
Te aut̃ ut meum iam olim familiarissi¬
mũ. paueis ⁊ cũ om̃i fiducia moneo: ne
iam dutius animas desid̾antiũ te. in
tue quidẽ animȩ horrendũ ꝑicłm: tui

Expanded text:
sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si qua ex more monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse videtur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidem et de ipsa scriptum est: Deus humilibus dat gratiam . 20. Multa quidem tibi, charissime, locutus sum, cum multis opus non habeas; quippe cui sit et ingenium velox ad intelligendum quod dicitur, et voluntas agilis ad eligendum quod utiliter suadetur, sed licet specialiter quidem ad te, non tamen tam multa propter te scribenda putavi. Haec itaque, quibus Deus providit fore necessaria. Te autem, ut meum jam olim familiarissimum, paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui
Abbreviated transcription (Latin):
uendo quod debes. Putas ne et tuum non
requiretur debitum: An potiꝰ propt᷑ hoc
magis irritas impie dm̃: quia dicis incorde
tuo non requiret. Quid inquis: Om̃s gͦ
dãpnas. qui similit̾ non faciunt. Non.
S audi. quid et de ipsis sentiam: et no¬
li frustra calũpniari. Quid me uis odie¬
sum facere multis milibus sc̃orũ qui sub
nr̃a ꝓfessione. non nr̃o conuersantes more:
tam̃ aut scẽ iuiuunt. aut beate defime¬
ti sunt: Nũ ignoro. quod reliquerit sibi
deus septẽ milia uirorum: qui non cur¬
uauerunt genua sua ante baal. Nscul¬
is monast̾us ad nr̃a uenientes. recipiendos cen¬
suerim. Nunquid non uenientes dãpnaui :
Exeuso illos: non istos accuso. Soli sunt in¬
uidi: quos excusare nec uolo nec ualeo.
Quibus exceptis: si quis cet̾orũ ad regłȩ
cupiat transire puritatem. s ꝓpt scan¬
dalum non audeat. aut certe etiam
ob certam corꝑis infirmitatem: puto qr
non percat. dum tnͣ in suo studeat loco

Expanded text:
vendo quod debes? Putasne et tuum non vendo quod debes? Putasne et tuum non requiretur debitum? An potius propter hoc magis irritas impie Deum, quia dicis in corde tuo, Non requiret? 19. Quid inquis? omnes ergo damnas qui similiter non faciunt? Non: sed audi quid et de ipsis sentiam; et noli frustra calumniari. Quid me vis odiosum facere multis millibus sanctorum, qui sub nostra professione non nostro conversantes more, tamen aut sancte vivunt, aut beate defuncti sunt? Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem millia virorum, qui non curvaverunt genua sua ante Baal . Auiis monasteriis ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non istos accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco
Abbreviated transcription (Latin):
lutis auctor. Nonne ocłł tuus ne¬
quam ẽ quia ille bonus: Oquis qͥs es
qui inuides alienȩ saluti. parcito uł
tuȩ. An nescis quod inuidia diaboli in¬
trauit mors in orbem terrarum: Attende
itaq tibi: Si enim uͥ inuidia ibi mors:
ꝓfecto non potes simul ⁊ inuidẽre ⁊ u
uere. Quid molestus es fr̃i tuo:qͣm̃ satag̃
qu̾eadmodũ que ꝓcesserunt de labiis
suis non faciat irrita: Si querat homo
uͥ et quomͦ ꝑsoluat quod pollicitus est dõ:
quid tu ꝑdis: fortassis si aliquantȩ pe¬
cuniȩ tu eum debitorem teneres: circu¬
ire cogeres mare et aridam. donec usq
ad nouissimũ quadrantem debitum redde¬
ret uniuersum. Quid gͥ meruit de te deus
tuus: quoniam non uis ut et ipse a suo
quod suum ẽ. debitore recipiat. Immo
uni inuidens. duos tibi reddis infensos:
dum et dñm serui obsequio. et dñi gr̾a
seriũ fraudare conaris. Tu quare illum
pocius non imitaris ⁊ ipse: uidelicet ꝑsol¬

Expanded text:
lutis Auctor: Nonne oculus tuus nelutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irrita? Si quaerat homo, ubi et quomodo persolvat quod pollicitus est Deo; quid tu perdis? Fortassis si aliquantae pecuniae tu eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadrantem debitum redderet universum. Quid igitur meruit de te Deus tuus, quoniam non vis ut et ipse a suo quod suum est, debitore recipiat? Imo uni invidens, duos tibi reddis infensos: dum et dominum servi obsequio, et domini gratia servum fraudare conaris. Tu quare illum potius non imitaris, et ipse videlicet persol
Abbreviated transcription (Latin):
stolam. Uideor nempe contraria loqͥ
rei qu̾a facio. Queri etenim ame potͣ.
si hos dãpno qui abb̃is sui. non solum
consensu. s et uissu suum monasterium
deseruerunt: quo pacto illos ⁊ recipiam
⁊ retineam. qui de aliis monasterus fra¬
cto stabilitatis uoto. et contẽpto semoꝵ
imꝑio. ad nr̃m ordinem ueniunt: Ra
quod quidẽ breuis responsio: s ꝑiculosa
Uereor namq displicere quibusdam.
quod dicturus sum. Cet̾m magis mͥ ue
rendum puto: ne tacendo ueritatem il¬
lũ uersiculum non ueracit̾ cantem.
Iusticiam tuam non abseondi incorde
meo: ueritatem tuam et salutare tuũ
dixi. Hac gͦ illos ratione suscipimus: qm̃
non putamus eͥẽ malum. si uota labioꝵ
suorum quȩ in locis suis potuerunt qͥdẽ
ẽ. ubicumq poterunt reddant: et soliꝰ
ruptȩ stabilitatis dãpna. reliquorum
ĩntegra cõpensent. Si cui displicet ħ
et murmurat aduersus hominẽ quȩ.¬
rentẽ salutẽ suam: respondebit ꝓ eo sa¬

Expanded text:
stolam. Videor nempe contraria loqui stolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota labiorum suorum, quae in locis suis potuerunt quidem est, ubicumque poterunt, reddant; et solius ruptae stabilitatis damna reliquorum rvatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo sa
Abbreviated transcription (Latin):
os quod mentit᷑ occidit anim̃a. et qd
dõ ueracit̾ canit᷑. ꝑ des om̃s qui loqũu¬
tur mendatiũ. et quia unus quisq onꝰ
p̃ortabit suum. et unꝰ quisq ꝓ se ratio¬
nem redadet. Alio quin qua fronte psal¬
lam mentiens in conspectu dĩ et an¬
głorũ illud de psalmo: reddam tibi uo¬
ta mea quȩ distixerunt labia mea
Uiderit deniq abbas meus. quid sibi
faciendum putet. de eo qͦd er regła ad
ipsum specialit̾ dirigitur. ut p̃sentẽ
regłam in om̃ibus conseruet. et item
quod unuiersalit̾ p̃cipit᷑. et nemo exxi¬
pitur. ut om̃s scilicet ꝑ omĩa magist᷑m
sequantur reglam. nec ab ea temere¬
deuetur aquoquam: ego sicipsum se¬
qui decreui semꝑ ⁊ ul iꝙ magistrũ ut
nequaquam a reglȩ quam teste ipso
iuraui et statui custodire deuiem ma¬
gisterio. Occurramus breuiter questio¬
ni. quȩ alat̾e nobis surgere posse uidetur:
et sic iam nimis longam finiamus epi¬

Expanded text:
os quod mentitur, occidit animam ; et quod os quod mentitur, occidit animam ; et quod Deo veraciter canitur, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Regula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus conservet: » et item, quod universaliter praecipitur, et nemo excipitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temeredevietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epi
Abbreviated transcription (Latin):
reus. Si om̃iũ: ⁊ ipsius obedientiȩ Ui
des itaq pondus tuȩ obedientiȩ: Quomͦ
nempe stabilitatis trans gressionẽ fusfiẽ
ereusare: que nec sibi quidẽ ualet patͦ¬
cinari: Item. Notum ẽ. sollempnit᷑ acre¬
głarit᷑ ꝓfiteri queniq in p̃sentia abb̾is
In p̃sentia gͦ tantũ: non etiam ad nu¬
tũ ipsius fit cuiꝰq ꝓfessio. Testis ꝓinde
adhibetur abbas. non dictator ꝓfessio¬
nis. adiutor non fiaudator ad impleti¬
onis: uindex non auctor p̃uaricatioĩs
Quid gͥ: Ponam in manu abbis qͦd
absq ulla exceptione coram dõ et scĩs
ens ex regła. si quando alit̃ fecero. a dõ
me ee dampnandũ quem irrideo: Si
abbas meus aut etiam angłs de cȩlo
contraria iusserit. libere reeusabo huiꝰ¬
modi obedientiam: quȩ me trans gre¬
sorẽ ꝓprii uoti. et peierare faciat no¬
men dĩ mei: Scio enim me uuta scͥp¬
ture ueritatẽ ex ore meo uł condemp¬
nandum ul iustificandum: et quia

Expanded text:
reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptione coram Deo et sanctis ens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo contraria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia
Abbreviated transcription (Latin):
unitate sto. communibus pͥuata non p̃¬
fero. quietus ⁊ subiectꝰ in quo positus sũ
ꝑ maneo: secura dico conscientia. quod
ꝓmisi firmit᷑ teneo. Quomͦ enim stabili¬
tatis p̃uaricot uotum. qui unani mitatiꝰ
non rũpo iunculum: pacis firmamentũ
non desero: E t si corpus non absentaũ
obedientia: s sp̃m semꝑ ibi dem p̃sentem
tenet. concors deuotio. ⁊ innullo dissi¬
milis conuersatio. Qua die aĩ qͦd quidẽ
deus auertat. aliis incipiam uiuere le¬
gibus. aliis moribus conuersari. diuer¬
sis deseruire obseruantiis. adinuenire
noua. extraneas usurpare consuetudi¬
nes: trans gressor ꝓfessionis ꝓmissam
stabilitatẽ iam non me tenere confido.
Dico gͦ abb̃i ꝑ omĩa obtemꝑandum: s
salua ꝓfessione. Uerum tu ꝓfessus se¬
cundũ regłam scĩ benedicti: uͥ ꝓ misisti
obedientiam: ꝓmisisti ⁊ stabilitatem.
Qd si obedieris quidẽ. stabilis aut non
fueris: dum offendis in uno. factꝰ es om̃iũ

Expanded text:
unitate sto, communibus privata non praeunitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed salva professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium
Abbreviated transcription (Latin):
sibi p̃iudicent: ut u̾bi gra. sic te stabilẽ
in loco enbeas. ut abbati subici non con¬
tempnas: sic obedias subiectꝰ abbi. ut
stabilitatem non amiitas. Porro si de te¬
staris in loco licet ꝑseuerantem. qui abb̾is
subdi forte contẽpni imꝑuis: miraris si
rep̃hendimus obedientiam. quȩ uos
ur̃m deserendi locum uł causa ertitit
uł occasio. p̃sertim cum in ꝓfessione re¬
gulari sic ꝓmittat᷑ stabilitas. ut de sub¬
iectione abbi enbenda nulla penitus
mentio fiat: S queris forsitan inqͥens
mͥ. Quia gͦ tu de stabilitate tua facis.
quam apud cisterciũ firmasti: et miinc
alibi habitas: Aa quod respondeo. Ego
quidem cifterciensis monachus. ibidem
ꝓfessus ab abbate meo ubi nc̃ habito mis¬
sus sum: s missus inpace. missus sine scan¬
dalo. sine discordia. missus utrta consu¬
etudinem:⁊ cõmunem institutionem.
Quaindiu gͦ ineadem qua missus sum
pace et concordia ꝑseuero. quã diu in

Expanded text:
sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Sed quaeris forsitan, inquiens mihi: Quid ergo 24 tu de stabilitate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis monachus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua missus sum, pace et concordia persevero, quandiu in
Abbreviated transcription (Latin):
in obedientiȩ carpit. iam iãq degustat
fructum. bonam habens conseientiã.
quod cetĩs collegis siutis ftaterna corda gͣui
scandalo concutientibus. ĩpse int̾ fr̃s inꝓpo¬
stto ⁊ ordine suo sine querela conuersef᷑.
Cuiꝰ. n oͦptio detur. pigram potius elege¬
rim mobedientiam cum ipsius conscien¬
tia: quam horum studiosam obedienti¬
am cum scandalo. E. stimo enim quia
melius agit iste sic mnobediens abbati.
s non caritati. seruando uintatẽ in uin¬
culo pacis: quam illi qui ita obtemꝑant
homim uni. ut unum p̃ferant unitati.
fident̃ et hec addidim. expedire magis
cuilibet. sola hominis ũniis ꝑiclitari o¬
bedientia: quam reliquis omnibus pie.¬
tatis bonis. ⁊ uotis ꝓprie professionis.
Siquidẽ ut cetera taceam. duo p̃cipua
nobis inmonastiis conuersantibus obser¬
uanda traduntur: subiectio abb̃i. ⁊ stabi¬
litas in loco. E t ita obseruanda. quod neu¬
trum p̾pediat alterum. nec alterutrum

Expanded text:
inobedientiae carpit, jamjamque degustat inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis, et votis propriae professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua nobis in monasterio conversantibus observanda traduntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum
Abbreviated transcription (Latin):
iquitatem. et non cõmunieabo cum elec¬
tis eorum: Deiiq et orat dicens. ab occul¬
tis meis munda me dñe: ⁊ ab alienis par¬
ce seruo tuo. Unde etiam malorum. qͦ¬
rum noluit participare malum: studu¬
it declinare consortium. Flit etenim
Pon sedi cum concilio uanitatis. et cum
iniqua gerentibus non introibo. Huic
uersiculo: concunt ⁊ subsequens. Odun
inquit ȩccłam malignantium: et cũ
impiis non sedebo. Audi deniq et sapi¬
entis consilium. Filimi ait. si te lactaue¬
rint peccatores: ne acquiescas eis. Tugͦ
aduerstis hec atq alia in hunc modũ
inmin̾a ueritatis testimonia: putasti
ciuppiam obediendum: Dodiosa ꝑu̾¬
sitas. Obedientiȩ uirtus que semꝑ mni¬
litat ueritati᷑ a duersus ueritatem accingi¬
tur: felicem ego arxerim fris henrici
mobedientiam: eui cito resipiscenti ab
errore et reuertenti exitinere. talem con¬
tigit non exꝑiri obelientiam. Quam
pociorẽ nunc ⁊ dulciorem sue huiusmõi

Expanded text:
iquitatem, et non communicabo cum eleciquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Unde etiam malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu ergo adversus haec atque alia in hunc modum innumera veritatis testimonia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
entes et consentientes paripena puni¬
entur. Ibi fures et socii furum: similem
sunt excepturi sententiam. Ibi par subibt̃
iudicium: et qui lactant et qui lactant᷑
peccatores. ꝑge gͥ iam dicere. quid ad me:
ille uidit. Tange picem. ⁊ dic: non sum
inquinatus ab ea. Absconde ignen in
sinu tuo: et te iactato non aduri. Pone
deniq portionem tuã cum ad ult̾is: ncħ¬
q tua int̾ee putato. Nonita ysaias
Redarguit se ipsum.: enun non solum qi
ipse iminundus. s ⁊ quod socius sit im¬
mundorũ: quia inquiens uir pollutus
labus ego sum. ⁊ immunda inmediopo¬
puli labia habentis ego habito. Redar¬
guit aũt se dnim. ñ quia cũ malis habi¬
taret: s quia mala non redarguerit. Sic ñaq
ait. Ue mihi quia tacui. Quando uero
ipse malum facere acquiesceret: quod se in
aluis non recdarguisse redarguit. Quidenĩ
ctiam dauid. nonne alien contagione.
peccati se senserat in quinari posse: cum
diceret cum hominibus oꝑantibus in¬

Expanded text:
entes et consentientes pari poena punientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi par subibunt judicium et qui lactant, et qui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus in
Abbreviated transcription (Latin):
laam ocłis cadere non cunctatus sis: tu ne
inquam illũ tuo ita beãdũ putasti ob¬
sequio: ut morte illi grauiorem ex hibu¬
eris obedientiam: Reuera nc̃ exꝑior qu̾a
uera sit illa seutentia. In mici hominis
domestici illius. Sic itaq sentiens. sic con¬
scius ipse t: nonne si sapis gemis. et sinon
desipis tremis. quippe cuius obedientia
non meo s ueritatis iudicio. peior inuen¬
ta ẽ homicidio: Si hȩc non ignoras. qͦmͦ
non trepidas: Quod si trepidas. qͣuomͦ ñ
emendare festinas: Aloquin. qualem
hinc ad illud tribunal terrificum con¬
scientiam portas. ubi uidex teste non in¬
diget. uͥ ueritas discutit intentiones.
ubi inquisitio culparum ꝑtingit ad
abdita cordis: ubi deniq secretissimos
recessus mentium diuinus ille inuesti¬
gat intuitus. et ad subitum illum solis
iusticiȩ fulgorem animarum expansi
sinus. cuncta siue bona. siue mala euo¬
munt que celabant.Tbi fr̾ adam. faci¬

Expanded text:
laam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, laam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientiam? Revera nunc experior, quam vera sit illa sententia: Inimici hominis, domestici illius Michaeae scius ipse tibi, nonne, si sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, faci
Abbreviated transcription (Latin):
possis: in crimen tibi reputatur homicidu:
Age gͦ: iude ne forte subp̃tertu obedien¬
tiȩ inquippiam ei grauius inseriueris.
Non ignoras certe qui axerit. nam mͥ
hinc fortasse non crederes: expedire scanda¬
la facientibus demergi potius in ꝓfutidũ
masis. Cur hoc diit: nisi quia significa¬
re uoluit. tasu grauia illos inposterum
manere tormenta. ut eis comꝑata mors
temporalis. ne penalis ẽe uideatur. s commno¬
da: Qui gͦ eum scandala facere iuuisti. iu¬
uisti enim sequendo illum. obsequendo illi:
nonne utilius iuxta p̃missam ueritatis sen¬
tentiamn. molam asinariam collo eius sus¬
penderes. ⁊ sic eum demergeres in ꝓfundum
maris: Quid gͦ: Tuille obedientissimus
discipulus. illum patrem et p̃ceptorem tuũ.
que ne puncto quidem temporis. uł tranᷤ¬
uerso ut dicitur pedis. a te quam diuuyxit
passus eᷤ elongari. ita ut in foueam quoq
post eum. non quidem cecis s aꝑtis more ba¬

Expanded text:
possis, in crimen tibi reputatur homicidii? possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia significare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transverso, ut dicitur, pedis, a te, quandiu vixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Ba
Abbreviated transcription (Latin):
tione ad omĩa nichil hesitans obedires.
Omonachũ obedientissimum: cui ex qͥb¬
libet seniorum uerbulis: ne unum quidẽ
iota p̃teruolet. Non attendit quale sit qͦd
tet: sine causa legitur inȩccłia. omĩa ꝓ¬
bate. quod bonum ẽ tenete. Si ita opor¬
tet: deleamus iam de libro eũgłii. esto¬
te prudentes sicut serpentes: sufficiente
quippe quod sequitur: ⁊ simplices sicut
columbe. Nec dico a subditis mandata
p̃positorum eẽ diudicanda. ubi niliu¬
beri dep̾henditur diuinis contrariũ in¬
stitutis. s necessariam assero ⁊ prudenti¬
an. qua aduertatur. si quid auersatur:
⁊ libertatem qua et ingenue contẽpna¬
tur. Cet̾m iste nichil uniquit habeo int̾ro¬
gare: uidit ille quid uisserit. Dic queso.
sidato in manus gladio. suum te armari
nississet iniugulum: acquieuisses: Aut
si se tuo uoluisset impusu in ignem uł
inaquam p̃cipitem dari÷ obtemꝑasses:
Nonne etiam ab his non ꝓhibere. cum

Expanded text:
tione ad omnia nihil haesitans obedires? tione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attendit quale sit quodtet, sine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a subditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit rumꝑe surditatẽ: Uox nẽpe
illa inuirtute: uox illa in magnificen¬
tia. Et quid clamat: Exurgat deus
et dissipentur inimici eius: Et it̾m
Disꝑge illos inuirtute tua et depone
st adam. sanguis xp̃i ẽ. qui ꝓpus con-¬
gregatis: aduersus impios disꝑsores qͣsi
tuba eraltat uocem suam. Nmatur
aũt se disꝑsores disꝑge: q̃ui ꝓ diꝑsis col¬
ligendis effusus est. Et si eius uocem tu
non audis: audit eam de cuiꝰ latere ma¬
nauit. Quomͦ namq ꝓprium non audit:
qui abel sanguinem audiebat: S quid
adme inquis: Ille uidit: cui michi con¬
tradicere fas non erat. Non ẽ discipulus
su ꝑ magistrum. Docendus. non docturꝰ.
eiꝰ lateri ad herebam. Sequi debui non
p̃ire: p̃ceptorem auditor. Oistorum tẽ.¬
porum paule simplex: si tam̃ ⁊ ille alterũ
se tibi exibuisset antonium. ut quieqͥd
uł leuiter de labus enus ꝓcerleret. neces¬
se non haberes discutere: s sine cuuicta¬

Expanded text:
valuit rumpere surditatem? Vox nempe valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtute tua et dispone  Adam, sanguis Christi est qui pro piis congregatis adversus impios dispersores quasi tuba exaltat vocem suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad me, inquis? Ille viderit cui mihi contradicere fas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cuncta