comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illuꝰ delictũ qd̾ trabit᷑ eoc adã: de qͦsuꝑiꝰ
dicebat. mors regnauit ꝑ unũ. Legẽ qͥp¬
pe. siue naturalẽ intelligamꝰ q̃ in eorum
apparet ȩtatib qͥ iã ratione uti possiuł.
siue conscriptã q̃ data. ẽ. ꝑ moysen:q
nec potuit ipsa uiuificare. & lib̾are a
lege peccat & mortis q̃ tracta. ẽ. ab adã
s magis addidit p̃uaricationis augñ¬

Expanded text:
illud delictum quod trahitur ex Adam, de quo superius dicebat, mors regnavit per unum. Legem quippe sive naturalem intelligamus, quae in eorum apparet aetatibus, qui jam ratione uti possunt, sive conscriptam, quae data est per Moysen, quia nec potuit ipsa vivificare et liberare a lege peccati et mortis quae tractata est ex Adam, sed magis addidit praevaricationis augme
Abbreviated transcription (Latin):
di. Non regnet peccatũ in ur̃o mortali
corꝑe. Qͥd.ẽ. ñ regnet: Adobediendũ
desidis eiꝰ. Non dix̃ noli hab̾e desidia
mala. Qm̃ etũ in hac carne mortaliu̾
llud gͦ fac. ñ regnae perccatũ in tir̃o mor¬
tali corꝑe: ad obediendũ desidiis eiꝰ.¬

Expanded text:
 Non regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, Non regnet? Ad obediendum desideriis ejus. Non dixit, Noli habere desideria mala. Quomodo enim in hac carne mortali, uIllud ergo fac, Non regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
bra tua arma iniqͥtatis. ẽ. qͥdẽ iniqͥta
inmẽbris tius. in desiđus illicitis: s ñ
regnat. Qmͦ regnat q̃ arma ñ ht̃ :
ars tua. caro tua. Concupiscentia car¬
nis tuȩ: languore rebellat aduersꝰ
te. Languor iste tẏraunꝰ. ẽ. Si uiste
tyranni. eẽ. uictorẽ: xꝑm inuoca imn¬
qd̾ accepisti: & incipias frustra roga¬
re. Nontines. dis suꝑbis resistit. hu¬

Expanded text:
s, est quidem iniquitas in membris tuis, in desideriis illicitis, sed non regnat. Quomodo regnat, qui arma non habet? Pars tua, caro tua, concupiscentia carnis tuae languore rebellat adversus te. Languor iste tyrannus est: si vis te tyranni esse victorem, Christum invoca impquod accepisti, et incipias frustra rogare. Non times, Deus superbis resistit, hu
Abbreviated transcription (Latin):
delectationi carnis: delecfationẽ m̃tis.
arnẽ qͥppe ur̃am delectant illicitȩ uo¬
luptates: m̃tem ur̃am delectet inuisibił.
pulchra. scã. casta. catiora. dulcis ui¬
sticia: ut ñ ad eã timore cogamini.
Si eñi ad eã timore cogimini: ñ dũ de¬
lectat. Peccare ñdebes. ñ timore pę¬
nȩ. s amore iusticiȩ. Hinc apłs dicit.
Humanũ dico: ꝓpt̾ infirmitatẽ carnis uĩe.
Sic̃ eñĩ exchibiustis mẽbra ur̃a seruire
mẽbra ur̃a seruire iusticiȩ. in scĩficati¬
onẽ. Qͥd dic̃ẽ. Numanũ dico qd̾ po¬
testis portare dico. Qͣndo eochibiustis
mẽbra ur̃a iniqͥtati ad flagitia ꝑpetͣn¬
da. timore ad ducti estis: an delectatio¬
ad peccandũ : an suauitas peccati: Res¬
pondebitis. Suauitas. Ad pecoa t ũ
suauitas adducit. de ad iusticiã tuor
Tollat aurũ qͥminat᷑ suauior. ẽ. usticia.
lucidior. ẽ. usticia. Non det aurũ qͥꝑ
mittit. Preponenda. ẽ. auro. iusticia.
Delectando p̃ponenda. ẽ. fulgentior. ẽ.

Expanded text:
delectationi carnis, delectationem mentis. Carnem quippe vestram delectant illicitae voluptates: mentem vestram delectet invisibilis, pulchra, casta, sancta, canora, dulcis justitia, ut non ad eam timore cogamini. Si enim ad eam timore cogimini, nondum delectat. Peccare non debes, non timore poenae, sed amore justitiae. Hinc Apostolus dicit: Humanum dico propter infirmitatem carnis vestrae. Sicut enim exhibuistis membra vestra servire membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Quid dixi? Humanum dico: quod potestis portare, dico. Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timore adducti estis, an delectatioad peccandum, an suavitas peccati? Respsuavitas ducit; ad justitiam vero timor Tollat aurum qui minatur: suavior est justitia, lucidior est justitia. Non det aurum qui promittit: praeponenda est auro justitia, delectando praeponenda est; fulgentior est,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ ꝓbatio fidei urȩ̃ patientiã oꝑat᷑: pa¬
tientia aũ orꝰ ꝑfectũ hãt. Qͥd addi pot̃:
ut opꝰ ꝑfectũ hãt : Amat: ardet: fer¬
uae: calcat om̃ia q̃ delectant: & tran¬
sit. Uenit ad asꝑa. horrenda: trucu¬
lenta. minatia: calcat. frangit : &¬
transit. O amare ͦre: o sibi ꝑire: Gad

Expanded text:
batio fidei vestrae patientiam operatur; patientia autem opus perfectum habet. Quid addi potest, ut opus perfectum habeat? Amat, ardet, fervet; calcat omnia quae delectant, et transit: venit ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calcat, frangit, et transit. O amare, o ire, o sibi perire, o ad
Abbreviated transcription (Latin):
stra idẽ sp̃s &e patris & filii sp̃s dr̃. Nec uideo
quio aliut significare uoluerit ciun sufflans
ait. Accipite sp̃m scm̃. Neq eni flatus ille
corporeuscumsensu corporalit̃ tangent ꝓce¬
dens excorpore substantia sp̃s scĩ fuit. sed
spm quẽ sufflans dedit. & aliũ quẽ post
ascensionẽ suã misit᷑. Unusem ẽ. spĩ dĩ. sp̃s¬

Expanded text:
stra idem Spiritus et Patris et Filii Spiritus dicitur. Nec uideo quid aliud significare uoluerit, cum sufflans ait: 'Accipite Spiritum Sanctum'. Neque enim flatus ille corporeus, cum sensu corporaliter tangendi procedens ex corpore, substantia Spiritus sancti fuit; sed Spiritum quem sufflans dedit, et alium quem post ascensionem suam misit ? Unus enim est S
Abbreviated transcription (Latin):
&e scientiȩ abscondit. hȩc autẽ duo. io.ẽ.
sapientiã & scientiã distare int̃ se aliquio
alia quoq scripturarũ testantur eloquia.
Maxime loquente scõ iob ub quodãmoto
singula definiuntur: Dixit autẽ homi¬
gimus sapientiã incognitione & dilectiõe
dĩ quod sẽꝑ. ẽ. atq incõmutabilit̾ man&e
tũ latine exprimatur dĩ cultus dic potesł.
Abstinere autẽ amalo quod dixit. eẽ. scien¬
tiam quid ẽ aluid quã inmedio nationis
oniosȩ & ꝑuersȩ tanquã in nocte huus
t caute pitent̃q uersari. ut abstmnens¬
aoquisq ab iniquitate ñ consuntat᷑ tene
i ꝓpri muneris luce discrecus. cũgͦ¬
ipłs concoroẽ grãrũ uarietatẽ in homiui¬
h d̃ĩ uellet offendere. hȩc inprimis duo
posiuit dicens. Ali quioẽ tatur ꝑ spm ser¬
no sapientiȩ. Hoc. eẽ. arbitror solem inpo¬

Expanded text:
ec autem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiuntur; ait eniientiam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, tum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujussaeculi prudenter versari, ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris proprii muneris luce discretus; s concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in po
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sp̃m scm̃. ut cum auoiunt donum
sp̃s sci. illuo genus locutionis agnoscant quo
dictũ . ẽ. in expoliatione corporis carnis.
Sicut enim corpus carinsnichil ÷ aliud quã
quib datur. Apuo se autẽ ds̃ ẽ. & nemins
detur: quia ds̃ erat patri & filio coȩc̃nus an¬
teqũa cuiq iamdaretur. Nec quia illi dant
tpse datur. toeominor. ẽ. illis. Ita eñĩ datus
sicut dĩ donum. ut etiam se ipsũ doc sicut
aput apłm quod supra iam commemorau.
Om̃ia autẽ hȩc oꝑatur unus atq idẽ sp̃s.
diuiders ꝓpria unicuiq ꝓut uult. Non ẽ.
illic conditio dat & dominatio dantiũ.
s concortiadat o tantium orte¬

Expanded text:
dictum Spiritum sanctum, ut cum audiunt, Donum Spiritus sancti, illud genus locutionis agnoscant, quod dictum est, In exspoliatione corporis carnis . Sicut enim corpus carnis nihil est aliud quam datur; apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam cuiquam daretur; nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. Ita enim datur, sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut m quod iam supra commemoraui: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. non est illis condicio dati et dominatio dantium, sed concordia. dati et dantium
Abbreviated transcription (Latin):
sic futura sunt quasiuunc ñ suit. s id ipsũ. ẽe.
seꝑhabuerunt seꝑ habitura sunt. Manent
autẽ ñ tanquã inspacũs locorũ fixa uelut
corpora s innatura. Incorporal sic intelligi¬
bilia sunt p̾sto mentis aspectib sicut ista ins
locis insibilia uł contrectibilia corpanis sensibꝰ.

Expanded text:
sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse sic futura sunt quasi nunc non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrec
Abbreviated transcription (Latin):
& ñdũ apparuit quoderimus. Scimꝰ quia
cũ apparuerit similes e erunus. qm̃ uide¬
d sermo ipse mͥ uidet᷑. eẽ. sermo sapientiȩ.
Abstinere autẽ amalis quã iobscientiã dixit
tẽpus inmalis sumus a quib abstinere debe-¬
musut ad illa ȩternabonauentamꝰ. Quam¬
obrẽ quicquio prudent̃. fortit̃. temꝑanterꝰ.¬
& iuste agimus ad eamꝑtin&e scientiã scier¬
tiam siue disciplinã qua in euitandis malis
bonisq appetendis actio nr̃a uersatur. Et
quic quio ꝓpt̃ exẽplauł cauenda uł imitan¬
daut ꝓpt̃ quarũq rerũ quȩ nr̃is accomodata
sunt usibus necessaria docum̃ta. historiacog¬
nitione colligius. De hisgͦ sermo cũfit.
eũ sermonẽ scientiȩ puto. discernendũ a
sermone sapientiȩ. Ad quã ꝑtinent ea quȩ
ñ fuerunt nec futura funt s sunt. Et ꝓpt̃
ȩternitatẽ inquasunt & fuisse & ẽẽ et fu¬
tura ẽẽ dicunt᷑ sine ulla mutabilitate tẽpoꝵ
Non eñi sic fuerunt ut. ẽẽ. desinerent. Aut

Expanded text:
enim apparuit, quod erimus; scimus, quod cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videse mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job scientiam dixit cundum tempus in malis sumus, a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et propter eam aeternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc om̃ia tanquã stellȩ. Om̃ia eñi liec oꝑat᷑
iusatq ioẽ sp̃s. diuidens ꝓpria unuicuiq
pit uult. & faciens apparere sydera ima¬
nfestationẽ ad utilitatẽ. Sermo autẽ sci¬
cutiȩ qua continentur om̃ia sacram̃ta quȩ
uanantus temporib tanquã luna. & cȩcã
noticiȩ donoꝵ quȩ deincepis tanquã stellȩ
comemarata sunt. quantũ differunt ab
illo cantore sapientiȩ. quo gaito & p̃dictꝰ
dies. tantum inprincipia noctis sunt. His
eñ sunt necessaria. quib ille prudentissimꝰ
seruus tiuis ñ potuit loqui quasi spãlib sed
quasi carnalib. Ille qui sapientiã loquitur
int̃ ꝑfecto s. Animalis autem homo tariquã
paruulus inxp̃o. lactisq potator donec ro¬
borecur aosolidũ cibum & aciẽ firm& ad
solis aspectũ ñ habeat desertã noctẽ suam
s buce lunȩ stellarũq contentus sit. Alteri¬

Expanded text:
ec omnia tamquam stellae. omnia enim haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult et faciens apparere sidera in manifestatione ad utilitatem. sermo autem scientiae, qua continentur omnia sacramenta, quae uariantur temporibus tamquam lunotitiae donorum quae deinceps tanquam stellae commemorata sunt, quantum differunt ab illo candore sapientiae quo gaudet praedictus dies, tantum in principio noctis sunt. His enim sunt necessaria, quibus ille prudentissimus servus tuus non potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus , ille qui sapientiam loquitur inter perfectos . Animalis autem homo tanquam parvulus in Christo lactisque potator, donec roboretur ad solidum cibum, et aciem firmet ad solis aspectum, non habeat desertam noctem suam, sed luce lunae stellarumque contentus sit. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
ille dr̃ dies uidicii. quando uenturus ÷
uidex uiuorum atq mortuorum. Sicut
econtrario uĩoicant᷑ hic aliqua. Et tam̃
si remittant᷑ ꝓfecto infuturo scło ñ noce¬
bunt. ꝓpcẽa de quib dã temporalibus penis
quȩ inhac uita peccantib inrogantur.

Expanded text:
itur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur,
Abbreviated transcription (Latin):
sit in mẽbris scõꝵ eciam genitalib aliqua
turpituto. Dicuntur quidẽ in honesta.
quia ñ habent etiam speciẽ decoris quam
m̃ebra quȩ inꝑintu locata sunt. Uel certe
nr̃e naturȩ. S uidete quid dicat apłs.
cũ ex ipsa mẽbraorum corporis nr̃i unitate
atq compage. caritatẽ ꝑsuad& ȩccłiȩ.
Alultonragis inquit. quȩ uidentur meni¬
bracorporis infirmiora. eẽ. necessaria st̃.
Et quȩ utoentur uiliora. eẽ. corporis. his

Expanded text:
sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt : sed cata sunt. sed uidete, quid dicat apostolus, cum ex ipsa membrorum corporis nostri unitate atque conpage caritatem persuadet ecclesiae. multo magis, inquit, quae uidentur membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt; et quae uidentur uiliora esse cor
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽẽ. inlibro iob. eodẽ scõ uiro loquente.
Ecce pietas. ẽ. sapientia. abstinere autem
amalis scientia ẽ. In hac differentia intelli¬
gendũ ẽ ad contẽplationẽ sapientiã. ad
accionẽ scientiã ꝑtinere. Piecatẽ quippe
hoc locoposuit dĩcultũ. quȩ grece dr̃ theo
sebia. Nã hoc uerbũ ht̃ ista seutentia in co¬
dicib grecis. Et quid ẽ inȩt̃nis excellen¬
tiusnisi dĩ. cuius solius iminutabilis est
natura : Et quis cultus eiꝰ. nisi amor eiꝰ.
Iuonunc desiłamꝰ eũ uidere. credimus¬
quȩ & sꝑamus nos. eẽ. uisuros: Et quat¬
tum ꝓficimus uidemus nune ꝑspeculũ in¬

Expanded text:
esse in libro Job, eodem sancto loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis scientia est. In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei cultum, quae graece dicitur θεοσέβεια. Nam hoc verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc pe
Abbreviated transcription (Latin):
inse homo ipse dedignatur agnoscere:
eccata siue parua sue magna unpunita
eẽ. ñ possunt. quia aut homine pęniten¬
te aut deo uidicante plectunt᷑. Cessat
autẽ uindicta diuina. si conuersio p̃cur¬
rat humana. Amat enĩ d̃s confitentib
parcere. & eos qui senia ipsos urdicant ñ

Expanded text:
e ad dedignatur agnoscere? Peccata, sive parva, sive magna, impunita esse non possunt, quia aut homine, ete, aut Deo judicante plectuntur, cessat autem vindicta divina, si conversio praecurrat humana. Amat enim Deus confitentibus parcere, et eos qui semetipsos judicant non
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibile hoc induerit incorruptio¬
nẽ : & mortale hoc induerit ĩmortali¬
tatẽ. Anteꝗͣ hoc fiat . ẽ. delectatio
ce peccatũ: & uoluptatẽ eiꝰ. Peccatũ &
iniqͥtatẽ oderis. ut uingas te dõ: qͥ te¬
cũ illud oderit. lã c̃ĩuctꝰ m̃te legi da:
m̃te serui legi dĩ. & si carne ꝓptea ser¬
uis legi percati. qr s̃ inte delectatioes¬

Expanded text:
ile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Antequam hoc fiat, est delectatio ce peccatum et voluntatem ejus. Peccatum et iniquitatem oderis, ut jungas te Deo qui tecum illud oderit. Jam conjunctus mente legi Dei, mente servis legi Dei. Et si carne propterea servis legi peccati , qui
Abbreviated transcription (Latin):
eñi qͥa qͣndu ẽ mortale: ẽ. ibi peccatũ.
S. qͥdait: Nongͣ regnet peccatũ. in ur̃o mor¬
tali corꝑe. Qͥd. ẽ. ñ regnet : Ipse expo¬
desidiis tius. ñ sequeris ipsa desidĩa. ñ
illis c̃sentis. Est ibi peccatũ. s amisit

Expanded text:
u mortale est, est ibi peccatum: sed quid ait? Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore. Quid est, non regnet? Ipse expodesideriis tuis, non sequeris ipsa desideria, non illis consentis: est tibi peccatum, sed amisit
Abbreviated transcription (Latin):
tñ qͦdãmͦ peccato inortuꝰ dũ morit᷑ carni.
inqͣerat similitudo peccati: ut cũ scd̾m
uetustatẽ peccati nũ ꝗͣ ipse uixisset:
ur̾am ex morte uet̾i. ꝗͣ inpeccato mortiui
fueramꝰ reuiuiscentẽ uitã nouã sua
resurrectione signaret. Ipsũ. ẽ. qd̾ in
nob̾ cȩlebrat᷑ magnũ baprismatis sacra¬
m̃tũ: ut qͥcũq ad istã ꝑtinent gr̾am mo¬
riant᷑ peccato. sic̃ ipse mortuꝰ d̾r peccato.
qr mortuꝰ.ẽ. carni. hoc ẽ. peccati simili¬
tudini. et uiuant a lauachro renascex¬
eĩi recens nato usq ad decrepitũ senẽ.
sic̃ nullus. ẽ. ꝓhibendꝰ ab aptismo. ita
nullꝰ.ẽ. qͥ ñ peccato moriat᷑ in baptismo
paruuli tantũ originali. maiores aũt¬
etiã his oĩb moriunt᷑ peocatis. q̃cũq

Expanded text:
n quodammodo peccato mortuus est, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mortuus dicitur peccato, quia mortuus est carni, hoc est peccati similitudini, et vivant a lavacro renascenenim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baptismo; sed parvuli tantum originali, majores autem his omnibus mo
Abbreviated transcription (Latin):
se dimittat. Magnũ aduttoriũ habae.
iuncet qd̾ in illa sͥ rebellat. ꝑ seueret
inpugnando. Est peccatũ incorꝑe tuo:
obtẽꝑando facis: ut ñ regnet qd. ẽ. Q̃
ita fiet pꝰtea: ut ñsit qd̾ erat. Qͣndo :¬
ũ ab sorbebit᷑ mors. inuictoriã. Cũ cor¬

Expanded text:
se dimittat, magnum adjutorium habet. Vincit quod in illa sibi rebellat, si perseverat in pugnando. Est peccatum in corpore tuo, obtemperando facis ut non regnet quod est, et ita fiet postea ut non sit quod erat. Quando? Cum absorbebitur mors in victoria
Abbreviated transcription (Latin):
attestatꝰ. ẽ. dicens. Sic̃ moyses eocalta¬
tumeliã dñi moysen fecisse aliqͥs dix̾it:
cũ tantã inea cruce salutẽ hominũ ẽẽ.
cognosc̾et : ut ñ ob aliud ad eiꝰ indiciũ.
serpentẽ illũ erig̾e iub̾et᷑ nͥ ut eũ intuen¬
tes qͥ morsi a serpentib morituri erant:
c̃tinuo sanarent᷑. N gͥ mirũ. si de male¬
dicto uic̃ maledictũ. qͥ uic̃ de morte
mortẽ. de peccato peccatũ: de serpente
serpentẽ. Maledicta aũ mor̾. maledictũ
peccatũ: maledictꝰ scrpens.  hȩc oiã

Expanded text:
exaltantumeliam Domini Moysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec prdicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝑbaptismũ eiꝰ qͥ uenit insimilitudine
carius peccati. id agit᷑: ut euacuet᷑ caro
pecrati. Euacuat᷑ aũ. ñ ut upsa uiuetite
carne c̃cupiscentia c̃spersa ⁊ innatare¬
pente absumat᷑ &e ñsit. s ne obsit
mortuo q̃ ierat nato. Nã si pꝰbaptismũ
uiuante dõ suꝑ&. si ñ inuacuũ gr̾am eiꝰ
suscepit: si repb. eẽ. noluerit. Non ita
q hoc p̃stat᷑ inbaptisino. nͥ forte mira¬
culo in effabili oĩpotentissimi creatoris.
ut lexe peccati q̃ inẽ in mẽbris repug¬

Expanded text:
 baptismum eius, qui ucnit in similitudine carnis peccati, id agitur, ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae inerat nato. nam si post baptismiuuante deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si reprobus esse noque hoc praestatur in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili omnipotentissimi Creatoris, ut lex peccati quae, in membris repug
Abbreviated transcription (Latin):
illũ inueniat. Sauꝰñerat: ⁊ sanari no¬
lebat. Et ne sanaret᷑. sanũ se. ẽẽ. iac¬
tabat. Missa lex.ẽ. ligaũ eũ: inuenit
se reũ. Lã clamat deligatura. Uenit
dñs: curat amaris aliqͣntũ & acrib
m̃dicam̃tis. Dic̃ eñi egroto. ferto: dic̃
tolera: dic̃. noli dilig̾e mundũ. habe¬
to patientiã. Curet᷑ te ignis c̃tinen¬
ti e. ferri ꝑsecutionẽ tolerent uul¬
nera tua. Eapauescebas. ꝗͣuis ligatꝰ
Lib̾ ille ⁊ ñ ligat᷑ bibit qd ł dabat. ł ri.¬
or passus. ẽ. ut te c̃solaret᷑ tãꝗͣ dicenᷤ.¬

Expanded text:
illum inveniat. Sanus non erat, sanari noillum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te c
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓderat suꝑbisut abundaret delictum.
Multũ et̃ sͥ dabant. & qͣsi uirib suis mul¬
tũ assignabant. & ñ poterant implere
iusticiã nadiuuaret ille qͥ uisserat.
Suꝑbiãeoꝵ uolens domare ds̃: dedit
legẽ tãꝗͣ dicens. Ecce implece: ne pu¬
tetis de eẽ. ubentẽ. N de ẽ. qͥ iubeat:
s de ẽ. qͥ impleat. Si gͦ de ẽ. qͥ impleat:
un ñ implet: Quia natꝰ cũ traduce
peccati & mortis de adã: natꝰ traxit
secũ qd̾ ibi c̃ceptũ ẽ. Cecidit pͥmꝰ hõ.
⁊ om̃s qͥ de illo nati s̃ de illo traxert̃
coneupiscentiã carnis. Oportebat ut
nasc̾et᷑ aliꝰ hõ qͥ nullã trax̃ concupiscen
ꝓmissa ⁊ exlubita ñerat ista inuet̾i
testam̃to:qr lex minabat᷑. ñ opitulaba¬
t᷑. lubebat: ñ sanabat. Languorẽ os-¬
tendebat: ñ auferebat. S illi p̃para¬
bat medico uenturo cũ gr̾a ⁊ u̾itate:
tanꝗͣ. ad aliquẽ quẽ curare uult me¬
dicꝰ. mittat pͥmo seruũ suũ ut ligatũ

Expanded text:
derat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscenomissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum suum, ut ligatum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa spes ex ꝓmissiõe u̾itatis certa nobis
ẽ. cũ dic̾et c̃sepulti eñi sumꝰ illiꝑ baptis¬
mũ inmorte: subuuix̃ & ait. Ut quẽto
g inre laboris: s inspe qͥecis. in carne
uetustatis. Semel ĩmolatꝰ ÷ xp̃c inse

Expanded text:
ipsa spes ex promissione ueritatis certa nobis est, cum diceret: Consepulti ergo sumus illi per baptismum in morte, subiunxit et ait: Ut, quem ad go in re laboris, sed in spe quietis, in carne vetustatis. Semel immolatus e
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣmtũ ꝑcipiendo. Cũ aũ saꝑe hõ ceꝑit.
ñ illud sacͣm̃tũ repetit s intelligit: eiq
u̾itati c̃sona etiã uoluntate coaptabit᷑.
Ioc qͣndiuñ pot̃ ualebit sacͣm̃tũ ad eiꝰ tu¬
telã. adu̾sꝰ contrarias potestates: ⁊ tanũ
ualebit si ante maioriᷤᷤ usũ ȩtatis ex
hac uita emigrau̾it: ꝑ ipsũ sacm̃tũ cõ¬
m̃dãte eccłe caritate. ab illa condẽpna¬
tione q̃ ꝑtitiũ hominẽ intrauit in
mundũ xep̃iano adutorio lib̾et᷑. Hocqͥ
ñ eredit ⁊ sieriꝰ posse arbitrat᷑: ꝓfecto

Expanded text:
ndo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fier
Abbreviated transcription (Latin):
respondet᷑ fidẽ hab̾e ꝓpt̾ fidĩ sacm̃tum
& conu̾t̾e se ad dm̃ ꝓpt᷑ conu̾sioĩs sacm̃¬
tũ: qr &e ipsa responsio ad cȩlebrationẽ ꝑ¬
tinet saeram̃tiꝰ. sic̃ de ipso baptismo apłs¬
cauimꝰ s ꝓrsꝰ ait. consepulti sumꝰ. Sac ͦ¬
m̃tũ gͦ tantȩ rei: ñ nͥ eiꝰdẽ rei uocabulo
nuncupauit. Itaq paruulũ ⁊ sinũdũ fide̾ illi
qͣ in credentiũ uoluntate c̃sistit: iã tam̃
ipstꝰ fidei sacͣm̃tũ fidelẽ fac̃. Nã sic̃ cre¬

Expanded text:
detur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti; sicut de ipso baptismo aposcauimus", sed prorsus ait: consepulti sumus. sacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sac
Abbreviated transcription (Latin):
ee cogitatio sca seruat filios hominũ
inꝑtectioẽ alarũ dĩ sꝑantes. ut inebri¬
ent̾ ab ub̾tate domꝰ eiꝰ & torrentẽ uo¬
luptatis eiꝰ potent: qm̃ apd̃ ipsũ ÷ fons
moysen decta. ẽ. lex.⁊ haba aliqͥd ob¬
scurũ traditio ipsa legis. Ad hoc et iu
data . ẽ. lex ut c̃iunc̾et᷑ languidꝰ: ⁊ me¬
dicũ imploraret. Ipsa. ẽ. uia occulta

Expanded text:
ec cogitatio sancta seruat filios hominum in protectione alarum dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus eius et torrentem uoluptatis eius potent, quoniam apud ipsum est fons Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via occulta
Abbreviated transcription (Latin):
habundaũ peccatũ: suꝑ habundauit
g̾ra. Uñ aũ habundauit peccatũ:
ex aũ subintraũ: ut habundaret pec¬
catũ. Quare lege subintrante habũ¬
daũ peccatũ. Quia nolebant se c̃fit̾
homines peccatores: addita lege: fac¬
hoc dic̃. Ubi eñiñ ẽ dex: nec p̃uaricatio.
magnũmistiũ. idõ datã ut crescente
peccato humiliarent᷑ suꝑbi. humiliati
c̃fit̾ent᷑: c̃fessi sanarent᷑. Iste s̃ iuiȩ oo¬
cultȩ qͣs notas fec moysi ꝑ quẽ legẽ de

Expanded text:
atum, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege fachoc dicit: «Ubi enim non est lex, nec praevaricatio» magnum mysterium, ideo eam datam, ut crescente peccato, humiliarentur superbi, humiliati confiterentur, confessi sanarentur: istae sunt viae occultae, quas notas fecit Moys
Abbreviated transcription (Latin):
ipso. Uñ dic̃. Uideo aliã legẽ inmẽbriᷤᷤ
meis repugnantẽ legi m̃tis meȩ: & cap¬
tuu̾me ducentẽ sub lege peccati: q̃ ẽ
in mẽbris meis. Cognouse in miseria.
ingemitu: in rixa: & contentione. Ip¬
se secũ sͥ ñ concordans a se dissonans:
a se resiliens: & qͥd ait optans pacẽ ue¬

Expanded text:
 in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem sub lege peccati, quae est in membris meis.» Cognovit se in miseria, in gemitu, in rixa et contentione; ipse secum sibi non concordans, a se dissonans, a se resiliens: et quid ait, optans pace
Abbreviated transcription (Latin):
recta fide impetrantes: plurib grauio¬
rib delictis. etiã lege p̃uaricata oneriti
s̃. Ac sic magno reatu cõpellente c̃fuger̃
ad fidẽ qͣ miscdiã indulgentiȩ merent᷑.
⁊ auxxiliũ a dño qͥ fec̃ cęlũ ⁊ t̾rã ut dif¬
fusa ꝑsp̾m sc̾m caritate incordib suis.
cũ dilectione ag̾ent q̃ contͣ scłi huiꝰ ẽ¬
cupiscentias iubent᷑. scd̃m id qd p̃dictũ
fuerat inpsalmo: multiplicatȩ s̃ infir¬
mitates eoꝵ pͦtea accelerauer᷑. Legiᷤ¬
uificans desit: occĩdit. Sciri eñi faẽ pec¬
catũ potiꝰ quã caueri. ⁊ iõ magis au¬
geri ꝗ̃ minui: qr malȩ c̃cupiscentiȩ
etiã p̃uaricatio legis accedit. Uolens

Expanded text:
recta fide impetrantes, pluribus gravioribusque delictis etiam lege praevaricata onerati sunt: ac sic magno reatu compellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur, et auxilium a Domino qui fecit coelum sanctum charitate in cordibus suis , cum dilectione agerent quae contra saeculi hujus concupiscentias juberentur, secundum id quod praedictum fuerat in Psalmo: Multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea acceleraveruificans desit, occidit; sciri enim facit peccatum potius quam caueri et ideo magis augeri quam minui, quia malae concupiscentiae etiam praeuaricatio legis accedit. Volens
Abbreviated transcription (Latin):
natũ in eo loco uͥ ei ñ potuit ꝑ xp̃i bap.¬
tismũ subueniri. morte p̃uentũ idas.¬
cotalẽ fuisse. id ⁊ sine lauacro rege¬
neratioĩs exisse: qr. eẽ. aliud ñ potiut.
Absoluat gͦͣ eũ et aꝑiat ei contͣ sententiam

Expanded text:
natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
sisubintrauit ut habundaret delictũ.¬
atq c̃fusꝰ uid̾et. ñ tantũ doctorẽ sͥ eẽ.
necessariũ: uerũ etiã aduitorẽ dĩ aqͥ
eiꝰᷤ tinera dirigant᷑. ne dñec᷑ ei oĩs inhͥ¬
tas & confugiendo ad opẽ diuinȩ miscdiȩ
sanet᷑: atq ita uͥ habundaũ delietũ suꝑ¬
habund& g̃a: ñ peccantis m̾ito: s subue¬

Expanded text:
lex subintrauit, ut abundaret delictulex subintrauit, ut abundaret delictuatque confusus videret non tantum doctorem sibi esse necessarium, verum etiam adjutorem Deum, a quo ejus itinera dirigantur, ne dominetur eis omnis iniquitas; et confugiendo ad opem divinae misericordiae sanetur; atque ita ubi abundavit delictum, superabundet gratia; non peccantis merito, s
Abbreviated transcription (Latin):
de opponens sͥ ipse questionẽ. qͥd gͦ dicenꝰ
inqͥt: ꝑmanebimꝰ in peccatoꝰ: ut gr̾a hi
bundet: Absit. Uidit eñi. aꝑu̾sis ꝑu̾se
posse accipi. qd̾ dixerat. Lex sub intrauit
ut habundaret delictũ. uͥ aũ habunda¬
uit delictũ suꝑ habundaũ gr̾a tãꝙͣ dixe
tũ. Hoc diluens responditabsitatq subiat.
Qͥmortui sumꝰ peccato. qͦm̾ uiuemꝰ ineo
Noo ẽ. cũ id p̃stiterit gr̾a ut morerem᷑ pa¬
cato. qͥd aliud facimꝰ si uiuimꝰ in eo. nͥ
ut gr̃e simꝰ uigrati : Neq eñi qͥ laudar
beneficiũ medicine morbos docae et
uulnera. a qͥb illa hominẽ sanat: s
qͣnto maiorib medicina laudib p̃dia¬
tͦ tantomagis uituꝑant᷑ et horrent᷑ uil¬
nera & morb:a qͥb lib̾at q̃ ita laudat᷑
Sic laus & p̃dicatio gr̃ȩ: uituꝑatio ⁊ dã¬
natio. ẽ. delictoꝵ. Demoustranda ꝓ. fs
hõifȩditas languoris eiꝰ. cui contra iniqͥtat̃
gis aucta.ẽ. iniqͥtas ꝗͣ minuta. qͣndoqͥli

Expanded text:
de opponens sibi ipsequaestionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixetum. Hoc diluens, respondit, Absit: atque subjecit, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Hoc est, cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemus, si vivemus in eo, nisi ut gratiae simus ingrati? Neque enim qui laudat beneficvulnera, a quibus illa hominem sanat. Sed quanto majoribus medicina laudibus praedicatur, tanto magis vituperantur et horrentur vulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. Sic laus et praedicatio gratiae vituperatio et damnatio eoeditas languoris eius, cui contra iniquitatem gis aucta est iniquitas quam minuta, quando quidem
Abbreviated transcription (Latin):
gentesde accepta lege se extollerent. pt¬
ea ꝗͣ dix̃ peccatũ & mortẽ ꝑ unũ hominẽ
intrasse ingenꝰ humanũ. ⁊ ꝑ unũ hom¬
nẽ iusticiã et uitã ęt̾nã illũ adã. hunc
xp̾m aꝑtissime insinuans ait. Lex aũt
subintrauit: ut abundaret delictũ. Ubi
aũ habundaũ delictũ. suꝑ habundaũ
gr̾a: ut quẽadmodũ regnauit peccatũ

Expanded text:
gentes de accepta lege se extollerent; posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum, et per unum hominem justitiam et vitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans, ait: Lex autem subintravit ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia: ut quemadm
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit. S de infante ñ loqͦr. luuenis uł
senex in ea regione defunctus. ẽ. uͥ ñ po
ꝑnaturã & lib̾ũ arbitruĩ : anñ potuit:
Si potuisse dict̃. ecce qd̾ ẽ crucẽ xp̃i eua¬
cuare: sine illa quẽꝗͣ ꝑ naturalẽ legẽ &
uoluntatis arbitriũ iustificari posse coꝵ¬
tend̾e. Dicamꝰ ⁊ hic. Gͦ xp̃c gratis mortuꝰ ÷.¬
Hoc eñĩ possent: etiã si mortuus ille ñ. cẽt.
& simiusti ẽẽnt. qr uellent. eẽnt: ñ qr ui
sti. eẽ. ñ possent. Si aũ sine xp̃i grã iusti¬
ficari õmo ñ potuit: etiã iustũ si aud&

Expanded text:
uit? Sed de infante non loquor: juvenis vel senex in ea regione defunctus est, ubi non pper naturam et liberum arbitrium, an non potuit? Si potuisse dicunt; ecce quod est, crucem Christi evacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et voluntatis arbitrium justificari posse contendere. Dicamus et hic, omnes possent, etiamsi mortuus ille non esset; et si injusti essent, quia vellent, essent, non quia justi esse non possent. Si autem sine Christi gratia justificari omnino non potuit, etiam istum si audet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑibunt. S regnauit inqͥt mors ab adã
usq ad moysen. id ÷ apͥmo homine us¬
q ad ipsã etiã legẽ. q̃ diuinitꝰ ꝓmulgata
.ẽ. qr nec ipsa potuit regnũ martis au¬
ferre. Regnũ eñi mortis uult intelligi.
qͥndo ita dominat᷑ in ͥom̃ib reatꝰ pecc̃i.
ut eos ad uitã ȩt̾nã q̃ uera utta. ẽ. ueni¬
re ñ sinat: s ad sebam ȩciã q̃ pena liter
ȩtña ⁊ mortẽ trabat. Hoc regnũ mortis so¬
la inqͦlibae homine gr̾a destruit saluatoriᷤ.
gr̃am ñ ad legis litt̾am q̃ iub̾e tantũ. ñ
adiuuare pot̾at. ꝑtinebant. ħ nãq occul¬

Expanded text:
ab Adam usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occul
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. ñ ꝓpagatione in alios hoĩos ex
pͥmo homine. s unitatione transisse.
inparuulis nolunt crede. ꝑ baptisinũ
solui originale peccatũ : qd innascen¬
tib nullũ. eẽ. om̃ino contendunt. S
si apłs peccatũ illud cõmemorare uolu¬
isset. qd̾ in hunc mundũ ñ ꝓpagatiõe
s imitatioẽ intrau̾it: eiꝰ p̾rincipẽ ñ
adã s diabolũ dic̾&. de qͦ scriptũ ÷ ab
initio diabolus peccat. de qͦ etiã legit᷑
in libro sapientiȩ. inuidia aũdiabłiorᷤᷤ
intͣuit in orbẽ t̾rar̃ nã qm̃ ista mors. sic a dia¬
bolo uenit in hoĩes. ñ qd ab illo fu̾iñ ꝓpagati:
s qd eum fuerint imitati: continuo
sub iunx̃. Imitant᷑ aũ eũ qͥs̃ ex parte
ipsiꝰ. P inde apłs cũ illud peccatũ ac
mortẽ cõmemoraret. q̃ ab uno in¬

Expanded text:
peccatum non propagatione in alios homines ex primo homine, sed imitatione transisse. in parvulis nolunt credere per Baptismum solvi originale peccatum, quod in nascentibus nullum esse omnino contendunt. Sed si Apostolus peccatum illud commemorare voluisset, quod in hunc mundum, non propagatione, sed imitatione intrauerit, eius principem non Adam, sed diabolum diceret, de quo scriptum est: ab initio diabolus peccat, de quo etiam legitur in libro Sapientiae: inuidia autem diaboli mors intrauit in orbem terrarum. nam quoniam ista mors sic a diabolo uenit in homines, non quod ab illo fuerint propagati, sed quod eum fuerint imitati, continuo subiunxit: imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius. proinde apostolus cum illud peccatum ac mortem co
Abbreviated transcription (Latin):
b libe aliis mundi partib antea malȩ
gestȩ.m̾ta cõpuler. Nondũ eñinatos
apłs cũde rebecȩ geminis loq̃ret᷑. nichil
egisse dic̃ boni uł maliͥ ut ñ ex oꝑib qͥ¬
b nullis alt̃ distinguebat᷑ ab alt̾o .s. ex
uocante dic̾et᷑. minori seruiturũ. eẽ.
maiorẽ. His gͥ sirmissime constitutis.
si tã rec̃ditũ atq abditũ. ẽ. in occultis
oꝑib dĩ. ut nec scripturarũ diuinarũ
manifesto eloqͥo declaret᷑ utrũ ꝓpt̃ea
nichil boni uł mali ñdũ nati egisse cre¬
dendi sint. qr ñ ex aliis ꝓpagatas. s mox
ec nichilo creatas aĩas singł accipuit̃:
anqr cũ ẽent originalit in parentibꝰ ad¬
huc ipsi nulli erant. qͥsuas & ꝓpͥas uitaᷤᷤ
ag̾ent: ila tñsifides salua qͣ credimꝰ nul¬
lũ hominũ. siue maioris siue paruulȩ
quelib&. ⁊ recentis ȩtatis. lib̾ari a c̾tagio
mortis anitq̃. ⁊ obligatioẽ pecẽr qd̾ pͥma
natiuitate c̃trax. si ꝑunũ mediatorẽ

Expanded text:
libet aliis partibus mundi antea male gestae merita compulerint. Nondum enim natos Apostolus, cum de Rebeccae geminis loqueretur, nihil egisse dicit boni vel mali; ut non ex operibus, quibus nullis alter distinguebatur ab altero, sed ex uocante diceretur minori seruiturum esse maiorem. His igitur firmissime constitutis si tam reconditum atque abditum est in occultis operibus dei. ut nec scripturarum diuinarum manifesto eloquio declaretur, utrum propterea nihil boni uel mali nondum nati egisse credendi sint, quia non ex aliis propagatas sed mox ex nihilo creatas animas singuli accipiunt, an quia, cum essent originaliter in parentibus. adhuc ipsi nulli erant. qui suas et proprias uitas agerent. illa tamen sit fides salua, qua credimus nullum hominum sine maioris siue paruulae quamlibet et recentis aetatis liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati, quod prima na
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃: noluit adu̾t̾e. Si noluit ad u̾tere:
ligatis qd̾ dixi pecc̃a coopta s̃ ꝙribi s̃ iuniins.¬
ecta gͦ peccata qͣre diae : Ut ñuident᷑. Qd
eñi erat dĩ uid̾e pecc̃a ⁊ nͥ punure peccata:
cata. qͥd ei dr: Auerte faciẽ tuã a peccatiᷤ
meis. Peccata gͦ tua ñ uideat ut te uide¬

Expanded text:
Deus, noluit advertere; si noluit advertere, ligatis quod dixit, peccata cooperta sunt, quasi ibi secta ergo peccata quare dixit? Ut non viderentur. Quid enim erat Dei videre peccata, nisi punire peccata, cata. Quid ei dicitur : Averte faciem tuam a peccatis meis? Peccata ergo tua non videat, ut te vide
Abbreviated transcription (Latin):
ei qͥppe supplitiũ ds cõminatꝰ fuerat
si peocaret: sic eũ munerans lib̾o ar¬
bitrio. ut tñ regͥet impio. terreret
exitio. atq in ꝑadisi felicitate tãꝙͣ. in
umbra uitȩ. uñ iusticia cꝰtodita in meli¬
ora conscendet collocauit. Hinc pͦt pec.¬
catũ exul effectus. stirpẽ qͦq suã ꝗͣ pec¬
cando inse tanꝗͣ in radice uitiau̾at. pena
mortis ⁊ dãpnatiois obstrurẽ: ut quio¬
qͥo plis ex illo. & simul dãpnata ꝑ ꝗͣ pec¬
cau̾at c̃uige. ꝑ carnalẽ c̃cupiscentiã in
qͣ inobedientiȩ pęna simił retributa .ẽ.
nasc̾et᷑: traheret originale peccatũ. qͦtra¬
heret᷑ ꝑ errores doloresq doleresq diu̾sos.
ad illũ extremũ cũ desertorib angłis.
uitiatorib & possessorib & c̃sortib sius.

Expanded text:
ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat si peccaret: sic enim munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simul dacaverat, conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur, per errores doloresque diversos, ad illud extremum cum desertoribus angelis, vitiatoribus, et possessoribus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ õs iusti.ħ÷ ueraces dĩ cultores. siue
ante incarnationẽ. siue pꝰ incarnatio¬
nẽ & nec uixerint nec uiuant. nͥexfi
tp̃r ualet ad saluandũgenꝰ humanum :
ex qͦ in adã uitiatũ ÷ genꝰ humaniũ. Il¬

Expanded text:
c ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in Adam uitiatum est genus humanum.
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃oꝵ. Simul itaq pecc̃o & morti
pͥmihoĩs obnoii. nascunt᷑ in carne:
sociati: renascunt᷑ in baptismo. Sic &
in eccłastico scriptũ. ẽ. A muliere ini¬
Siue aũt amuliere. siue ab adã dicat᷑.
utrũq ad pͥmũ hominẽ ꝑtin&: qr¬

Expanded text:
etur. simul itaque peccato et morti primi hominis obnoxii nascuntur in carne sociati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere inisiueautem a muliere siue ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet, q
Abbreviated transcription (Latin):
cauer̃. s etiã q̃ addider̃ gr̾a remissioĩs
dat᷑ eisq hominib tanta iusticia dora¬
t᷑ : ut cũ adã c̃senserit ad peccatũ suadgi¬
t. ñced ant isti etiã cogenti : Q qͥd ẽ.
multomagis inuita regnabt̾. cũ mor¬
tis regnũ multo plures in ȩt̾nã pęnam
trahat: nͥintelligamꝰ eos ipsos inutͦt
dici qͥ tnseunt ab adã ad xpͥm. id.ẽ.
a morte anduitã: Quia inuita ȩt̾na
sine fine regnabt̃: magis ꝗͣ in eis marꝰ
uniꝰ delictũ in om̃s hoĩes ad c̃dẽpnat¬
oñe: ita ꝑ uniꝰ iustificationẽ in om̃s
homines ad rꝰtificationẽ uite. Hoc
unius delictũ. si imitationẽ attenda¬
mꝰ ñerit nͥ diaboli. S qr manifestũ:
de adã ñ de diabolo dici: restat in¬
telligenda ñ initatio p̾ecc̃i s ꝓpagatio.¬

Expanded text:
 in eis quae addiderunt, gratia remissionis datur, eisque omnibus tanta justitia donatur, ut cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti? Et quid est, multo magis in vita regnabunt, cum mortis regnum multo plures in aeternam poenam trahat, nisi intelligamus eos ipsos in utroque dici qui transeunt ab Adam, id est a morte ad vitam, quia in vita aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors  in omnes homines ad condemnationem, ita per unius justificationem in omnes homines ad justificationem vitae. » Hoc unius delictum, si imitationem attendamus, non erit nisi diaboli. Sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici restat intelligenda, non imitatio, sed propagatio
Abbreviated transcription (Latin):
inhac uita uͥ tanta torm̃ta s̃. possui
boni & iusti uiri. cũ talia patiunt᷑
ñ solũ eqͦ aĩo tolerare. s eciã indĩ ca¬
ritate głari: qͥd cogitandũ÷ de illa
pore molestiã sentiemꝰ. qm̃ ñ ad ħ¬

Expanded text:
in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa pore molestiam sentiemus? quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
mortui ẽ. multo magis gr̃a dĩ. & donũ in
bundabit: ñ iagis multos. id÷ multo
plures homines. Neq en̾i plures tͦtifican¬
t᷑ qm cdẽpnant᷑. s multomagiꝰ habunda¬
bit. Adã qͥppe ex uno suo delicto reos
gr̃a sua soluit atq donauit. Qd̃ euidentiꝰ
inc̃seq̃ntib dic̃. Uerũ illud diligentiꝰ in¬
tueri lib& qd̾ ait. obuniꝰ delictũ multõ
delicta sua ꝓpͥa. si ħ loco intelligenda ÷
imitatio ñ ꝓpagauo: S attende qͥ seg̃r.¬

Expanded text:
mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in bundavit. » Non magis multos, id est multo plures homines neque enim plures justificantur, quam condemnantur, sed multo magis abundavit. Adam quippe ex uno suo delicto reos gratia sua solvit atque delevit. Quod evidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere quod ait, ob unius delictum multos delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed attende quod se
Abbreviated transcription (Latin):
mult it hoĩes ⁊ umitandi. Ltus aũ & itt¬
eũ qͥ iustificat impiũ: deputat᷑ sides eius
adiusticiã. Q sqͥs gͦ ausꝰ fuerit dicere.
iustifico te. c̃seqñs : ut dicat etiã crede
unme: qd̾ nemo sc̃oꝵ recte dice̾ potuit:¬
te. ut qr ipse iꝰtificat impiũ deputet᷑ si
des eiꝰ aditiciã. Nã si sola imitatio fecit
imitatio eiꝰ iustos fac̃ : ł orro si ꝑpt̾ea¬

Expanded text:
multi iusti homines et imitandi, iustus autem et iustieum qui iustificat impium deputatur fides eius ad iustitiam. quisquis ergo ausus fuerit dicere: \'iustifico te\', consequens est, ut dicat etiam: \'crede inmc\'.quod nemo sanctorumrecte dicere potuitte, ut, quia ipse iustificat impium, credenti ides ejus ad justitiam. Nam si sola imitatio fecit imitatio justos facit? Porro si p
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus. ẽ. Securꝰ esto accepturũ te ui.¬
tã ipsiꝰ. qui pignus habes mortẽ ipsius.
Aroquib enimꝰ mortuus. ẽ: Hunqͥd
ꝓ iustis: Paulum interroga. Et enĩ
eras. & mortuus ẽ. ꝓ te. iustificatus es. ce
deseret te: Qui iustificauit impium:¬
uti posset om̃ps. ipsa pocissimũ eligeret᷑
ut fieret: ubi nec de diuinitate eius ali¬
quid imminutũ. ẽ. aut mutatum. ⁊ de
humanitate suscepta tantum beneficiuor
collatum. ẽ. hominibus. ut adĩ filio sempi¬
terno. eodẽq hominis filio mors tp̃ralis
indebita reddet᷑. qͣ eos a sẽpit̃na morte
debita lib̾aret: Peccata nr̃a diabolꝰ te¬
nebat: & ꝑ illa nosm̾ito adigebat in
mortẽ. Dimisit ea ille qͥ sua ñ habe
indutũ in ȩt̃na morte debita detinere
ꝙ̃s occidit. Cõm̃dat gͦ caritatẽ suam
ds̃ innob̾: qm cũ adhuc peccatores

Expanded text:
mortuus est; securus esto accepturum te vitam ipsius, qui pignus habes mortem ipsius. Pro quibus enim mortuus est? numquid pro justis? Paulum interroga. «Etenim eras, et mortuus est pro te, justificatus es, et deseret te? Qui justificavit impiumliberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habindutum in aeterna morte debita detinere tempus occidit. Commendat ergo charitatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
ingrati. qd̾ scđ̾m placitũ uoluntatiᷤᷤ suę
in laudẽ głȩ gr̾ȩ suȩ. tã multos lib̾at
misericors ds̃ de tã debita ꝑditioẽ: ut si
inde neminẽ lib̾aret. ñ ẽẽt inuistus.
Exuno qͥppe. õs in cdẽpnationẽ ñ unu¬
stã iudicati s̃ filii ire. s iustã. Qͥ gͦ li¬
b̾at᷑ gr̾am diligat : qͥñlib̾at᷑. debitũ ag¬
noscat. Si in remittendo debitũ boni¬
tas. in exxigendo ȩqͥtas intelligit᷑: nꝰquã

Expanded text:
um voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ illiꝑ adã ad c̃dep̃nationẽ. isti per
xp̃m ad iustificationẽ: tanꝗͣ si dicamꝰ
u̾bi gr̾a. una ẽ obstetrix in hac cuita¬
te q̃ os̃ excipitꝰ. & unꝰ ẽ hic luterarum
magist. qͥ os docet. Neq ibi posst̃ intel

Expanded text:
illi per Adam ad condemnationem, isti per Christum ad iustificationem. tamquam si dicamus uerbi gratia: \'una est obstetrix in hac ciuitate, quae omnes excipit, et unus est hic litterarum magister, qui omnes docet\', neque ibi possunt intel