comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ultis modis habitum
dicimus. Uel habitum animi. sicut
est cuiꝰcunq disciplinȩ ꝑceptio. usu robora¬
ta atq firmata. uel habitum corporis. scđm
quem dicimꝰ alium alio eẽ succulentiorem
diei solet: uel habitum eors quȩ membris
nrͣis accomodant᷑ extͥnsecus: scđm quem di¬
cimus uestitum. calciatum. armatum. &
siquid eiꝰmodi est. In quib omnib generib.
siquidem nom̃ hoc dictum ẽ ab illo uerbo
quod ẽ habere: manifestum ẽ in ea re dici
habitum. que accidit alicui. itaut eam poᷤ
sit etiam non hab̃e. Namae doctna accidit
animo. & succꝰ ac robur corpori: ce uestis
membris nr̃is. Ita ut ce imꝑitꝰ posset eẽ ani¬
mus si ei doctrina non accederet. & exile atq
languidum corpꝰ sine succo uiscerum a robo¬
re. & nudꝰ sine ueste. & inermissine armis:
& pede nudosine calciamentis eẽ hõ possit.
non mutant᷑ a nobis.s ipsa nos mutant. in
se ipsa integra &e inconcussa manentia:. Sic̃¬
ipsa sapientia cum accidit homini. non ipsa

Expanded text:
ultis modis habitum dicimus: uel habitum animi, sicuti est cuiusque disciplinae perceptio usu roborata atque firmata; uel habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse suculentiorem o dici solet; uel habitus eorum quae membris nostris commodantur extrinsecus, secundum quem dicimus uestitum, calciatum, armatum et si quid eius modi est. in quibus omnibus generibus — si quidem nomen hoc dictum est ab illo uerbo, quod est habere — manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit sit etiam non habere. Nam et doctrina accidit animo, et succus ac robur corporis corpori,membris nostris; ita ut imperitus posset esse animus, si ei doctrina non accederet accideret, et exile atque languidum corpus, sine succo viscerum et robore, et nudus sine veste, et inermis sine armis, et pede nudo sine calceamentis esse homo potest. non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant, in seipsa integra et inconcussa manentia, sicuti sapientia, cum accidit homini, non ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
telligenda sunt: & modus ꝓfe¬
rendi quȩ intellecta sunt. De
inuemendo pꝰ: de ꝓferendo postea disseremus.
Magnum onꝰ ce arduum. Et si ad sustinen¬
dum difficile: uereor ne ad suscipiendum
temerarium. Ita sane: side nob̃ ipsis p̃sumere¬
mus. Nunc uͦ cum in illo sit spes ꝑagendi huiꝰ
oꝑis. a quo nob̃ incogitatione multa de hac
re iam tͣdita tenemꝰ: non ẽ metuendum ne
dare desinat cȩt̾a ÷ cum ea que data sunt cȩ¬
perimus impende. Omnis enim res q̃ dando
ñ deficit. dum habet᷑ & non dat᷑. nondumha¬
betur quomͦ habenda est. Ille autem ait. Or
habet dabit᷑ ci. Dabit gͦ habentib. id est cum
benignitate utentib eo quod acceperunt. ad¬
implebit atq cumulabit quod dedit. Iui. ÷ͦ.
& illi septem erant panes anteqͣm inciperent
cdari esurientib. Quod ubi fieri cepit: cophi¬
nos &e sportas satiatis tot hominum milib im¬
pleuerunt. Sic̃ gͦ ille panis dum frangeretur
accreuit. sic ea quȩ ad hoc opꝰ aggrediendum

Expanded text:
telligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Magnum opus et arduum, et si ad sustinendum difficile, vereor ne ad suscipiendum temerarium. Ita sane si de nobis ipsis praesumeremus: nunc vero cum in illo sit spes peragendi hujus operis, a quo nobis in cogitatione multa de hac re jam tradita tenemus, non est metuendam ne dare desinat caetera, cum ea quae data sunt coeperimus impendere. Omnis enim res quae dando non deficit, dum habetur et non datur, nondum habetur quomodo habenda est. Ille autem ait: Qui habet, dabitur ei . Dabit ergo habentibus, id est, cum benignitate utentibus eo quod acceperunt, adimplebit atque cumulabit quod dedit. Illi quinque et illi septem erant panes, antequam inciperent dari esurientibus; quod ubi fieri coepit, cophinos et sportas satiatis tot hominum millibus impleverunt . Sicut ergo ille panis dum frangeretur accrevit, sic ea quae ad hoc opus aggrediendum
Abbreviated transcription (Latin):
liorem filioꝵ & filiarum: nom̃ et̃num dabo eis
inquit. Non gͦ isti arbitrent᷑ in solo euangłio
tale p̾mium ꝓmitqi scĩs. uentremq uacuum
ce ub̃a arida ce mortificatum sem̃ ne pariant:¬
iintelligant de his eẽ dictum de quib dicit
apłs. Sicut enim iamnes & mambres restitert̃
moysi. sic ce isti resistunt ueritat: homines m̃¬
te corrupti.reꝓbi circa fidem. s ultͣ ñ ꝑficient.
Dementia enim eoꝵ manifesta erit omnib: sic̃
ce illoꝵ fuit. Cum gͦ ultra non ꝓficient: tunc ha¬
bebunt uentrem uacuum ce ubera arida. &
mortificatũ semen. In qua sententia. se isti tanꝙͣ
inspeculo dignent᷑ inspicere. De eo quod scͥp.¬
titm est in anios propħa. Si fieri potest ut ambulantes duom
ua miue se agnoscant. & lto line prela ad cetuilum ltum
riugtatur: si dͥeciclat auis sime aucupe in t̾r̃iz. Si tendlant
muscipulam sine causa ut nichil capiant. si sonum dabit tu

Expanded text:
multo filiorum et filiarum, nomen aeternum dabo eis. multo filiorum et filiarum, nomen aeternum dabo eis. inquit. non ergo isti arbitrentur in solo euangelio tale praemium promitti sanctis uentremque uacuum et ubera arida et mortificatum semintelligant de his esse dictum de quibus dicit Apostolus, Sicut enim Iamnes et Iambres restiterunt Moysi. sic et isti resistunt ueritati, homines mente corrupti. reprobi circa fidem, sed ultra non proficient; dementia enim eorum manifesta erit omnibus, sicut et illorum fuit. cum ergo ultra non proficient, tunc habebunt uentrem uacuum et ubera arida et mortificatum semen. in qua sententia se isti tamquam in speculo dignentur inspicere. De eo, quod scriptum est in Amos propheta: si fieri potest, ut ambulantes duo in uia minime se agnoscant, et leo sine praeda ad catulum suum reuertatur; si decidet auis sine aucupe in terram, si tendunt muscipulam sine causa, ut nihil capiant; si dabit
Abbreviated transcription (Latin):
condit formica qͥd colligit. irascant᷑ etiam illi
thes auro quem dñs in agro dicit inuentum.
De eo quod septum est inosce.da illis uentiem uacuum &
ubera arida. moratica semen uentris ipsoꝵ ne pariant. xxu.¬
ec ꝓphica locutio: est utiq fig̃ata. Nam ce
uentrem ñ carneũ intelligt̃ in eugłio:
cum legt̃. flumina aquȩ uiuȩ fluent de uen¬
tre eius. Et ub̃a quȩdam habebat apłs.cum di¬
ceret. lac uob̾potum ded ñ es cam. Et it̾m. Factus
sum pariuilus in medio ur̃m: tanqm nutrix fo.¬
uens filios suos. Et galathas ad carnalia decli¬
nantes. it̾m parturit: donec xp̃s in eis formetur.
Et ideo huic ꝓpħicȩ sentintiȩ ñ repugnat id qͦo
adimantꝰ posuit ex eungłio: quod in resurrecti¬
one a mortuis neq nubent. neq uxores ducent.
neq morient᷑. s sunt ut angłi dei. Nam hoc ẽ
utiq quod accipiunt etiam spadones: de quibꝰ
ysaias loquit᷑. locum nominatum multo me

Expanded text:
condit formica quod colligit, irascantur etiam illi condit formica quod colligit, irascantur etiam illi thesauro, quem dominus in agro dicit inuentum. De eo, quod scriptum est in Osee: da illis uentrem uacuum et ubera arida; mortifica semen uentris ipsorum, ne pariant. et haec prophetica locutio est utique figurata. nam et uentrem non carneum intellegunt in euangelio, cum legunt: flumina aquae uiuae fluent de uentre eius. et ubera quaedam habebat apostolus, cum diceret: lac uobis potum dedi, non escam et iterum: factus sum paruulus in medio uestrum, tamquam si nutrix fouens filios suos. et Galatas ad earn alia declinantes iterum parturit, donec Christus in eis formetur. et ideo huic propheticae sententiae non repugnat, quod Adimantus posuit ex euangelio, quod in resurrectione a mortuis neque nubent neque uxores ducent neque morientur, sed sunt ut angeli dei. nam hoc est utique quod accipiunt etiam spadones, de quibus Esaias loquitur: locum nominatum meliorem
Abbreviated transcription (Latin):
romanoꝵ.qs passiuos appellant. qui annona
cotidiana satiato uentre. aut donant statim
qͦd restat. aut ꝓiciunt. quam uel dm̃ discipłi.
qui etiam cum ipso dño cęlice t̾rȩ in terra am¬
bulantes. locłos habebant. Uel paulus apłs
qui omnium erat t̾renoꝵ contemptor: sic tam̃
gubnauit ea quȩ p̃senti uite erant necess aria.
ut etiam de uidius p̃ceꝑit dicens. Diqͥs fideł
habet uiduas. sufficient̃ tribuat illis ut non
grauet̃ ȩccłia dei. quo ueris uidius sufficere
possit. S tam̃ illud de formica ita positũ ẽ.
ut quemadmodum illa estate colligit. unde
hieme pascat᷑. sic unus qͥsq xp̃ianus in rerum
tͣnquillitate quam significat estas. colligat uer¬
bum der: ut in adu̾sitate &e tribulationib que
hiemis nomine significant᷑. habeat unde sp̃alit̾
uiuat. Nonenim in pane solo uiuit homo: secd
in omni ũbo dei. Si aut̃ hoc eos mouet qͦd in t̾ra

Expanded text:
Romanorum, quos pasgiuos appellant, qui annona Romanorum, quos pasgiuos appellant, qui annona cotidiana satiato uentre aut donant statim, quod restat, aut proiciunt, quam uel domini discipuli, qui etiam cum ipso domino caeli et terrae in terra ambulantes loculos habebant, uel Paulus apostolus, qui omnium terrenorum contemptor sic tamen gubernauit ea, quae praesenti uitae erant necessaria, ut etiam de uiduis praeceperit dicens: si quis fidelis habet uiduas, sufficienter tribuat illis, ut non grauetur ecclesia, quo ueris uiduis sufficere possit. sed tamen illud de formica ita positum est, ut, quemadmodum illa aestate colligit unde hieme pascatur, sic unusquisque christianus in rerum tranquillitate, quam significat aestas, colligat uerbum dei, ut in aduersitate et tribulationibus, quae hiemis nomine significantur, habeat unde spiritaliter uiuat. non enim in pane solo uiuit homo, sed in omni uerbo dei. si autem hoc eos mouet, quod in terra
Abbreviated transcription (Latin):
oc ꝓpħe fig̃ate dictum. ad significationẽ
eccliȩ ꝑtinere manichei non intelligunt.
regnum cȩloꝵs.S nos iam de uiro ce uxore &
de spadonib. qͣntum satis fuit. in tercio capi¬
tulo disgeriumus. He eo quod scͥptum est apulsa¬
lomonem. SImntare formicam. & iteitre diligentiam eꝰ. quia ab
estatis tempore usq in hiemem legit sibi alimonias. xxiiii.¬
eq hoc intelligunt manichei sp̃italiter
ẽẽ accipiendum: &e putant p̃ceptum esse
ut thes aurizemꝰ in t̾ra: aut etiam curemꝰ hȩc
horrea. quȩ sine ullo p̃cepto multum homineᷤ
implere festinant. Et ideo illud adimantꝰ ex eun¬
gelio dicit adũsum eẽ huic sententiȩ. ubi dñs
ait. nolite cogitare de crastino. D neq hoc in¬
telligunt ad id ꝑtinere ut temporalia ñ amemꝰ.¬
neq timeamꝰ ne nobis des int necessaria: & ꝓpt̃
ipsa conquirenda uel deo uel hominib serui¬
amus. F Iam si hoc ideo dictum ẽ ut ñ seruet᷑
panis in crastinum: magis hoc implent uagi

Expanded text:
ophetam figurate dictum ad significationem ecclesiae pertinere Manichaei non intellegunt et pregnum caelorum. sed nos iam et de uiro et de uxore et de spadonibus, quantum satis fuit, in tertio capitulo disseruimus. De eo, quod scriptum est apud Salomonem: imitare formicam et intuere diligentiam eius, quia ab aestatis tempore usque hiemem colligit sibi alimonias. neque hoc intellegunt Manichaei spiritaliter esse accipiendum et putant praeceptum esse, ut thesaurizemus in terra aut etiam curemus hhorrea, quae sine ullo praecepto multum homines implere festinant. Et ideo illud Adimantus ex Evangelio dicit adversum esse huic sententiae, ubi Dominus ait: Nolite cogitare de crastino . Sed neque hoc intelligunt ad id neque timeamus, ne nobis desint necessaria, et propter ipsa conquirenda uel deo uel hominibus seruiamus. nam si hoc ideo dictum est, ut non seruetur panis in crastinum, magis hoc inplent uagi
Abbreviated transcription (Latin):
cos qui ex iudeis &e eos qui ex gentib credide¬
rant. orta erat: cum illi tanqm ex meritis oꝑũ
legis. sibi redditum eugłii p̾mium arbit̾rent᷑:
quod p̃mium incircuncisis tanqm immertts
nolebant dari: illi cont᷑. uideis se p̃ferre gesti
bit qͥ iam commoti erant auctoritate illoꝵs qͥ
ex iudis erant. & ad obseruationes legis coge¬
bant. & ceꝑant eis crede: tanquam paulus
apłs non eis uera p̃dicasset. quod eos circum¬
cidi noluisset. Et ideo sic cepit. Mꝯiror quod
sic tam cito transferimini ab eo quiuos uocaũ¬

Expanded text:
eos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus credideeos qui ex Judaeis, et eos qui ex Gentibus crediderant, orta erat, cum illi tanquam ex meritis operum Legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod praemium incircumcisis tanquam immeritis nolebant dari; illi contra Judaeis se praeferre gestirbit, qui jam commoti erant auctoritate illorum qui ex Judaeis erant, et ad observationes Legis cogebant; coeperant enim eis credere, tanquam Paulus apostolus non vera praedicasset, quod eos circumcidi noluisset. Et ideo sic coepit: Miror quod sic tam cito transferimini ab eo, qui vos voca
Abbreviated transcription (Latin):
est: ut intelligant gr̃am dĩ id sccũ agere.
ut sub lege iam ñ sint. Cum enim p̾dicata eis es¬
set eugłii gr̃a: non defuerunt quidam ex circũ¬
cisione. quamuis xp̃iani nomine. ñdum tam̃
tenentes ipsum gr̃e beneficium. & adhuc uolen¬
tes eẽ sub onerib legis. quȩ dñs ds̃ imposuerat
ñ usticiȩ seriuientib s peccato: iustam scilicet
legem iniustis hominib dando: ad demonstnͣ¬
da peccata eoꝵ. ñ auferenda. N on enĩ aufert
peccata nisi gr̃a fidei: quȩ ꝑ dilectionem oꝑat᷑.
Sub hac gͦ gr̃a iam galathas constitutos. illi uo¬
iebant constituere sub onerib legis. asseuerante
nicħ eis ꝓdesse cugłm. nisi circunciderent᷑. &e ceta
carnales iudaic ritꝰ obseruationes subirent. ft̃
icdeo apłm paulum suspectum hab̃e cȩꝑant. a
quo illis euangłm p̾dicatumerat: tanquam
chil ꝓdesse gentib cugłm. nisi onera legisim¬
plerent. A qua simulatione. eum apłs pau
nem ipsam diriit. & lidem componit. q̃ int̾

Expanded text:
est, ut intelligant gratiam Dei id secum agere, ut sub Lege jam non sint. Cum enim praedicata eis esset Evangelii gratia, non defuerunt quidam ex circumcisione, quamvis Christiani nomine, nondum tamen tenentes ipsum gratiae beneficium, et adhuc volentes esse sub oneribus Legis, quae Dominus Deus imposuerat, non justitiae servientibus, sed peccato, justam scilicet Legem injustis hominibus dando ad demonstranda peccata eorum, non auferenda: non enim aufert peccata nisi gratia fidei, quae per dilectionem operatur: sub hac ergo gratia jam Galatas constitutos, illi volebant constituere sub oneribus Legis, asseverantes nihil eis prodesse Evangelium, nisi circumciderentur, et caeteras carnales Judaici ritus observationes subirent. Et ideo Paulum apostolum suspectum habere coeperant, a quo illis Evangelium praedicatum erat, tanquam hil prodesse Gentibus Evangelium, nisi onera Legis implerent: a qua simulatione idem apostolusnem ipsam dirimit, litemque componit, quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
riam dei. Singula gͥ ab ipso epłe uestibulo.
ꝑmittente dño &e aduiuante studium nr̃m: sic
consid̃anda &e tractanda suscepimus. Explic̃

Expanded text:
rit. Singula igitur ab ipso Epistolae vestibulo, permittente Domino et adjuvante studium nostrum, sic consideranda et tractanda suscepimus.
Abbreviated transcription (Latin):
coacta est. Int̾pellat p̃fectum: fatet᷑ omnia:
quam fraudem passa eẽt ostendit. Tum uͦ p̃¬
fectus. pͥmo sibireus. quod suis minis ad id
uentum ẽẽt: ꝓnunciat tanquam in aliũ sen¬
tentiam diceret. de acindimibonis auri librã
fiscoinferendam: illam uͦ mulierem dñam in
eam t̾ram. uncde ꝓ auro t̾ram accepit induci.
Sichil hinc in aliquam partem disputo: lice¬
at cuiq existimare qͦd uelit. Non enim de di¬
unis auctoritatib deꝓmpta hystoria est: secd
tamen narrato hoc facto. ñ ita resptut hoc sens
humanꝰ. quod in illa muliere uiro iubente cõ¬
missum ẽ. quemadinodum antea. cum sine
ullo exemplo res ipsa poneret᷑ horroimꝰ. Sed
in hoc euangłii capło. nicħ foruꝰ considandum
ẽ. quam tantum malum ẽẽ fornicationis: ut
cum tanto uincło sib coniugia constringant᷑.
hec una catisa solutionis excepta sit. Que sit
audistis qͥa dictum ẽ antiqͥs. Non ꝑiurabis:

Expanded text:
coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, coacta est: interpellat praefectum, fatetur omnia, quam fraudem passa esset ostendit. Tum vero praefectus primo se reum, quod suis minis ad id ventum esset, pronuntiat, tanquam in alium sententiam dicens, de Acyndini bonis auri libram fisco inferendam; illam vero mulierem dominam in eam terram, unde pro auro terram accepisset, induci. Nihil hinc in aliquam partem disputo; liceat cuique aestimare quod velit: non enim de divinis auctoritatibus deprompta historia est: sed tamen narrato facto, non ita respuit hoc sensus humanus, quod in illa muliere viro jubente commissum est, quemadmodum antea, cum sine ullo exemplo res ipsa poneretur, horruimus. Sed in hoc Evangelii capitulo nihil fortius considerandum est, quam tantum malum esse fornicationis, ut cum tanto vinculo sibi conjugia constringantur, haec una causa solutionis excepta sit: quae sitaudistis quia dictum est antiquis, Non pejerabis,
Abbreviated transcription (Latin):
tutum: misit ad eam. pollicens ꝓuna nocte.
si eimisceri uellet. se auri libram daturum.
Tum illa que sciret non se habe sui corporis
pocestatem. ẜ uirum suum. ꝑtulit ad eum di¬
cens paratam se ẽẽ ꝓ marito id facere: si tñ
ipse conuigalis corporis dñs. cui tota illa ca¬
stitas deb̾et᷑. tanquam dere sua ꝓuita sua.
uellet id fieri. Egit ille grãs. & ut id fierent im¬
perauit: nullomͦ iudicans adultinum ẽẽ
concubitum. quod & libidonulla. & mag¬
na maniti caritas. se uolente & itbente fla¬
gitaret. Uenit mulier inuillam illiꝰ diuitis.
fecit quod uoluit impudicus. Sedilla cor¬
pus ñ nisi manito dedit: ñ concum bere ut
solet. s uiuere cupienti. Accepit aurum. Sil¬
leqͥdedit fraudulent̾ subtraxit qͦd dederat.
& supposuit simile ligam̃tum cum derra.
Qͦ d ub mulier iam domui sue posita in¬
uenit. ꝓsiłuit in publicum: eadem mari¬
ti caritate clamat᷑a qͦd fecerat. qͥa facere

Expanded text:
tutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, tutum, misit ad eam pollicens pro una nocte, si ei misceri vellet, se auri libram daturum. Tum illa quae se sciret non habere sui corporis potestatem, sed virum suum, pertulit ad eum dicens paratam se esse pro marito id facere, si tamen ipse conjugalis corporis dominus, cui tota illa castitas deberetur, tanquam de re sua pro vita sua vellet id fieri. Egit ille gratias, et ut id fieret imperavit, nullo modo judicans adulterinum esse concubitum, quod et libido nulla et magna mariti charitas se jubente et volente flagitaret. Venit mulier ad villam illius divitis, fecit quod voluit impudicus: sed illa corpus nonnisi marito dedit, non concumbere, ut solet, sed vivere cupienti. Accepit aurum: sed ille qui dedit, fraude subtraxit quod dederat, et supposuit simile ligamentum cum terra. Quod ubi mulier jam domi suae posita invenit, prosiluit in publicum eadem mariti charitate clamatura quod fecerat, qua facere
Abbreviated transcription (Latin):
possint existere. ubi & uxor mariti consensu.
ꝓipso marito hoc facere deb̾e uideat᷑. sic̃ an¬
tochie factum eẽ ꝑhibet᷑. ante quinqͦginta
ferme annos. constantii demporib. Namia¬
cindinus tẽ p̃fect᷑. qui etiam consul fuit. cũ
quendam libram auri debitorem fisci exige¬
ret. nesciounde commotꝰ. qͦd plerunq in
istis potestatib ꝑicłosum est. quib qͦdlibet.
licet. uł poti putat᷑ licere: comminatꝰ ẽ iu¬
rans & uehement̃ affirmans. qͦd si certo die
quem constituerat. memoiatum aurum ñ
exolueret. occidet᷑. Itaq cum ille teneret᷑ in
iminani custodia. nec se posset debito illo
expedire: dies metuendus imminere. atq ꝓ¬
pinquare cȩpit. Et forte habebat uxorem pul¬
cherrimam: s nullius pecuniȩ qua subue¬
nire posset uiro. Cuius mulieris pulchritu¬
dine cum qͥdam diues eẽt accensꝰ. & cogno¬
uisset maritum eiꝰ in illo discrimine consti¬

Expanded text:
possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, possint existere, ubi et uxor, mariti consensu, pro ipso marito hoc facere debere videatur: sicut Antiochiae factum esse perhibetur ante quinquaginta ferme annos, Constantii temporibus. Nam Acyndinus tunc praefectus, qui etiam consul fuit, cum quemdam librae auri debitorem fisci exigeret, nescio unde commotus, quod plerumque in istis potestatibus periculosum est, quibus quodlibet licet, aut potius putatur licere, comminatus est jurans et vehementer affirmans, quod si certo die quem constituerat, memoratum aurum non exsolveret, occideretur. Itaque cum ille teneretur immani custodia, nec se posset debito illo expedire, dies metuendus imminere et propinquare coepit. Et forte habebat uxorem pulcherrimam, sed nullius pecuniae qua subveniret viro: cujus mulieris pulchritudine cum quidam dives esset accensus, et cognovisset maritum ejus in illo discrimine consti
Abbreviated transcription (Latin):
innuptam: aut iuiro reconciliari. Rursũ que¬
rit᷑. utrum si ueoris ꝑmissu. siue sterilis. sitie
que concubitum pati ñ uult. adhibuerit sibi
altam uir. ñ alienam. neq a uiroseiunctam.
possit ẽẽ sine crimine fornicationis. Et in hy¬
storia qͥdem uet̾is testam̃ti inuenit᷑ exemplum.
sñc p̃cepta maiora st̃. in que ꝑ illum gradũ
generatio humana ꝑuenit: Tractanda illa st̃
ad distinguendas etates dispensationis di¬
uinȩ ꝓuidentiȩ. que humano generi ordina¬
tissime subuenit: non aut̃ ad uiuendi regłas
usurpanda. S tam̃ utrumq ait apłs. muli¬
mulier Qt idetͣm tm ualere. ut ꝑmittente
uxore quȩ maritalis corporis habet potesta¬
tem. possit uir cum alt̾a. que nec aliena uxor
sit. nec a uiro disiuncta concumbere. S ñ ẽ
ita existimandum. ne hoc etiam femina ui¬
ro ꝑmittente facere posse uideat᷑: qͦd omniũ
sensꝰ excludit. Quanquam ñmullȩ cause

Expanded text:
innuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeinnuptam, aut viro reconciliari. 49. Rursum quaeritur utrum si uxoris permissu, sive sterilis, sive quae concubitum pati non vult, adhibuerit sibi alteram vir, non alienam, neque a viro sejunctam, possit esse sine crimine fornicationis? Et in historia quidem Veteris Testamenti invenitur exemplum; sed nunc praecepta majora sunt, in quae per illum gradum generatio humana pervenit: tractanda illa sunt ad distinguendas aetates dispensationis divinae providentiae, quae humano generi ordinatissime subvenit; non autem ad vivendi regulas usurpandas. Sed tamen utrum quod ait Apostolus, Mulimulier; possit in tantum valere, ut permittente uxore, quae maritalis corporis potestatem habet, possit vir cum altera, quae nec aliena uxor sit, nec a viro disjuncta, concumbere: sed non ita est existimandum, ne hoc etiam femina, viro permittente, facere posse videatur, quod omnium sensus excludit. 50. Quanquam nonnullae causae
Abbreviated transcription (Latin):
utrum qͦmͦ mechat᷑ ille qui ducit. sic & illa
quam ducit. Iubet᷑ enim & illa manere in¬
nupta: aut uiro reconciliari. S si discesserit
int̾est. utrum dimittat an dimiitat᷑. Si enim
ipsa uirum dimiserit. & alt̾i nupserit: uide¬
tur cupiditate mutandi coniugiĩ. uirum pͥ¬
orem reliquisse: quȩ sine dubio adult̾ma co¬
gitatio ẽ. Si aut̃ dimittat᷑ atuiro. cum quo ẽẽ
cupiebat: mechat᷑ qͥdem qͥ eam duxerit. scd̃m
dñi sententiam: s utrum & ipsa tali crimine
deneat᷑ incertum ẽ: quamuis multominus
inueniri possit. qͦmͦ etĩ uir & mulier consensu¬
pari sib inisceant᷑. unꝰ eoꝵ mechus sit. & non sit
alt̾a. Huc accedit. qͥa si mechat᷑ ille ducendo
eam: que soluta est auiro: quanquam ñ dimi¬
serit s dimissa sit: ipsa etm facit mechari. qͦd
nichilominꝰ dñsuetat. Ex qͦ intelligit᷑. siue dimis¬
sa fũit. siue dumiserit. oportere illam manere

Expanded text:
utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa utrum quomodo moechatur ille qui ducit, sic et illa quam ducit. Jubetur enim et illa manere innupta, aut viro reconciliari: sed si discesserit, interest utrum dimittat, an dimittatur. Si enim ipsa virum dimiserit, et alteri nupserit; videtur cupiditate mutandi conjugii virum priorem reliquisse, quae sine dubio adulterina cogitatio est. Si autem dimittatur a viro, cum quo esse cupiebat; moechatur quidem qui eam duxerit, secundum Domini sententiam, sed utrum et ipsa tali crimine teneatur, incertum est. Quamvis multo minus inveniri possit quomodo cum vir et mulier pari consensu sibi misceantur, unus eorum moechus sit, et non sit alter. Huc accedit, quia si moechatur ille ducendo eam quae soluta est a viro, quanquam non dimiserit, sed dimissa sit, ipsa eum facit moechari, quod nihilominus Dominus vetat. Ex quo colligitur, sive dimissa fuerit, sive dimiserit, oportere illam manere
Abbreviated transcription (Latin):
lem & uniu̾salem intelligere cogimur. Cum
aut̃ ait excepta causa fornicationis: ñ dixit cuiꝰ
ipsoꝵ uiri anfeminȩ. Non enim tantum forni¬
cantem uxorem dimittere concedit᷑. s qͥsqͥs eã
uxorẽ qͦq dimittit. a qͣipse cogit᷑ formcari cau¬
sa fornicationis utiq dimittit. Ulelut si aliꝙ̃.
cogat uxor sacͥficare idolis. Qui talem dimit¬
tit. causa fornicationiꝰutiq dimitait. ñ tm̃ illiꝰ.
s & suȩ. Illiꝰ quia fornicat᷑: sue ne fornicet᷑. sli¬
chil aut̃ iniquius quam fornicationis causa
dimittere uxorem: si & ipse conuincit᷑ fornca¬
ri. Occurrit enĩ illud: in qͦ enim alium iu¬
dicas: temet ipsum condemnas. Fadem agis
enim. que iudicas. Quappt̾ quisqͥs formca¬
tionis causa uult abicere uxorem. pͥor debet
cẽ a fornicatione purgatꝰ: qͦd similit̃ etiam de
femina dixerim. Qͦd aut̃ dicit: quisquis so¬
lutam a uiro duxerit. mechat᷑: queri potest.

Expanded text:
lem et universalem intelligere cogimur. Cum lem et universalem intelligere cogimur. Cum autem ait excepta causa fornicationis, non dixit, cujus ipsorum viri, an feminae. Non enim tantum fornicantem uxorem dimiquoque uxorem dimittit, a qua ipse cogitur fornicari, causa fornicationis utique dimittit. Velut si aliquem cogat uxor sacrificare idolis, qui talem dimittit, causa fornicationis dimittit, non tantum illius, sed et suae: illius, quia fornicatur; suae, ne fornicetur. Nihil autem iniquius, quam fornicationis causa dimittere uxorem, si et ipse convincitur fornicari. Occurrit enim illud, In quo enim alterum judicas, temetipsum condemnas: eadem enim agis quae judicas . Quapropter, quisquis fornicationis causa vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus: quod similiter etiam de femina dixerim. 48. Quod autem dicit, Quisquis solutam a viro duxerit, moechatur; quaeri potest
Abbreviated transcription (Latin):
fieret. si uno credente dissociaret᷑ coniugiũ.
& ñ toleraret᷑ infidelitas coniugii.usq ad
oportunitatem credendi. Hoc ẽ gͦ consiliũ
eius: cui credo dictum ẽẽ. Siquid suꝑero¬
gaueris: rediens reddam tͥ Porrosi infideli¬
tas fornicatio ẽ. & idolatͥa infidelitas. &
auaricia idolatͥa: ñ ẽ dubitandum & aua¬
riciam fornicationem ẽẽ. Qͥs gͦ iam quam
libet illicitam concupiscentiam. potest
recte a fornicationis genere separare : Si
auaricia fornicatio est: Ex qͦ intelligit᷑ qͦd
ꝓpt̾ illicitas concupiscentias. non tantũ
quȩ instupͥscum alienis uiris. aut feminiᷤ
committunt᷑. s omnino quas libet. q̃ ani¬
mam corpore male utentem. a lege dei ab¬
errare faciunt & ꝑnitiose turpit̾q corrũ¬
punt. posse sine crimine. & uirum uxorẽ
dimittere. & uxorem uirum: qͥa exceptam
facit dñs causam fornicationis. Quam forns¬
cationem sic̃ supͥ commemoratum ẽ: genera¬

Expanded text:
fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, fieret, nisi uno credente dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem credendi. Hoc est ergo consilium ejus, cui credo dictum esse, Si quid supererogaveris, rediens reddam tibi . 46. Porro si infidelitas fornicatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationelibet illicitam concupiscentiam potest recte a fornicationis genere separare, si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur, quod propter illicitas concupiscentias non tantum quae in stupris cum alienis viris aut feminis committuntur, sed omnino quaslibet, quae animam corpore male utentem a lege Dei aberrare faciunt, et perniciose turpiterque corrumpi, possit sine crimine et vir uxorem dimittere, et uxor virum, quia exceptam facit Dominus causam fornicationis. Quam fornicationem sicut supra commemoratum est genera
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum dñi ut dimittat᷑ coniunx nͥ causa for¬
nicationis: fornicatio ẽ etiam ipsa infidelitas.
Quid enim tu dicis apłe: Certe ut uir fideł.
consentientem secum habitare mulierem in¬
dñs p̃cipiat. ne dimittat uir uxorem. nisi cau¬
sa fornicationis: quare hic dicis. ego dicoñ
dñs: Qͥ a scilicet idolatͥa quam sequuntur
infideles. & quelibet noxia suꝑsticio fornica¬
tio est: dñs aut̃ ꝑmisit caus a fornicationis
uxorem dimitti. S qͥa ꝑmisit. ñ uissit: de¬
dit locum apło monendi. ut qui noluerit.
ñ dimittat uxorem infidelem: qͦd sic possit
lier infidelis. in fr̃e fideli. Credo iam ꝓuene¬
rat. ut ñnullȩ femine. ꝑuiros fideles. & uiri
ꝑuxores fideles. infidem uenirent: & quam
uis ñ dicens nomina. exemplis tam̃ hortatꝰ
ẽ ad confirmandum consilium suum. De¬
inde sequit᷑. Alioquin filii ur̃i immundi
anierant: qui siue auctore uno ex parentib.
siue utroq consentiente. scĩficati erant: qͦd ñ

Expanded text:
aeceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem inhoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, Ego dico, non Dominus? Quia scilicet idololatria quam sequuntur infideles, et quaelibet noxia superstitio, fornicatio est. Dominus autem permisit causa fornicationis uxorem dimitti: sed quia permisit, ndit locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quia sic lier infidelis in fratre fideli. Credo, jam provenerat ut nonnullae feminae per viros fideles, et viri per uxores fideles in fidem venirent. Ibid. vis non dicens nomina, exemplis tamen hortatus est, ad confirmandum consilium suum. Deinde sequitur: Alioquin filii vestri immundi stiani, qui sive auctore uno ex parentibus, sive utroque consentiente sanctificati erant: quod non
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ꝑpessus est reddere: omni petenti a se
aliquid. uł id qͦd petit si habet. & Si recte da¬
re potest. uł consilium bonum. uł beniuolũ
animum dare.nec se aũtere ab eo qͥ mutua¬
ri cupit: diligere inimicos. benefacere his
qͥ se oderunt. orare ꝓ eis qͥ se ꝑsequunt᷑: qͥs gͦ
hec facit. nͥ plene ꝑfecteq misericors. Qͦ imo
consilio miseria deuitat᷑: opitulante illo qͥ

Expanded text:
quod perpessus est reddere; omni petenti a se quod perpessus est reddere; omni petenti a se aliquid, vel id quod petit, si habetur, et si recte dari potest, vel consilium bonum, vel benevolum dare animum, nec se avertere ab eo qui mutuari cupit; diligere inimicos, benefacere his qui se oderunt, orare pro eis qui se persequuntur? quis ergo haec facit, nisi plene perfecteque misericors? Quo uno consilio miseri
Abbreviated transcription (Latin):
meis ne pluant suꝑ eam. S siue hoc siue il¬
lud intelligas. magna dei bonitate fit: que
nob̃ unitanda p̃cipit᷑. si filiĩ di ẽẽ uolumus.
Quantum enim huiꝰ uite solaqum afferat
lux ista uisibilis. & pluuia corporalis⁊ quis
tam ingratꝰ est ut ñ sentiat: Qͦd solatium
uidemus. & iustis in hac uita & peccatorib
communit̃ exhib̃i. Naut̃ ait qͥ facit solem
oriri suꝑbonos & malos. s addidit suum :
id est quem ipse fecit atq constituit: & ã
nullo aliquid sumpsit ut faceret. siẽ in gene¬
si de omnib luminarib scͥbit᷑. Qui ꝓpͥe po¬
test dicere sua ẽẽ omnia q̃ de nichilo creauit.
ut hinc ammonerem᷑ qͣnta lib̃alitate inimi¬
cis nr̃is exp̃cepto eiꝰ p̃stare debeamꝰ quȩ nos¬
ñ creauimꝰ. s munerib eiꝰ accepimus. Quis
aut᷑ potest uł parat᷑ eẽ abinfirmis iniurias
sustinere. qͣntum eoꝵ saluti ꝓdest. & malle
amplius iniquitatis aliene ꝑpeti. quã id

Expanded text:
meis ne pluant super cam . Sed sive hoc sive ilmeis ne pluant super cam . Sed sive hoc sive illud intelligas, magna Dei bonitate fit, quae nobis imitanda praecipitur, si filii Dei esse volumus. Quantum enim hujus vitae solatium afferat lux ista visibilis, et pluvia corporalis, quis tam ingratus est ut non sentiat? Quod solatium videmus et justis in hac vita et peccatoribus communiter exhiberi. Non autem ait, qui facit solem oriri super bonos et malos; sed addidit, suum, id est, quem ipse fecit atque constituit, et a nullo aliquid sumpsit ut faceret, sicut in Genesi de omnibus luminaribus scribitur ; qui proprie potest dicere sua esse omnia quae de nihilo creavit: ut hinc admoneremur quanta liberalitate inimicis nostris ex praecepto eejus accepimus. 80. Quis autem potest vel paratus esse ab infirmis injurias sustinere, quantum eorum saluti prodest; et malle amplius iniquitatis alienae perpeti, quam id
Abbreviated transcription (Latin):
fic̃ consequent̾ dic̃. solem suũ oriri facit suꝑ
bonos & malos: & pluit suꝑiustos & iniu¬
stos. Siue solem suum. ñ istum carneis oculis
uis ibilem accipias.s illam sapientiam de qua
metis nom̃ dñi oriet᷑ sol iusticie: ut etiã plu¬
uiam accipias irrigationem doetͥnȩ ueritatis
qͥa & bonis & malis apparuit. ce bonis &
malis euangelitat᷑ est xp̃s: siue istũ solem
mauis acciꝑe. ñ solum hominum. s etiam
pecoꝵ corporeis ocłis ꝓpalatum: & istam plu¬
uiam qͦ fructus gignunt᷑. qͥ ad refectionem
corporis datift̃: quod ꝓbabilius intelligi ex¬
istimo: ut ille sol sp̃italis non oriat᷑ nisi bonis
et scĩs. quiaᷤ hoc ipsũ est. qͦd plangunt iniqui
in illo libro qͥ sapientia salomonis inscͥbitur.
& sol ñ ort᷑ est nob̾: & illa pluuia sp̃italis non
irriget nisi bonos. qͥa malos significatͣnt ui¬
nea de qua dictum ẽ. mandabo nubibus

Expanded text:
sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super sicut consequenter dicit, solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos.visibilem accipias, sed illam sapientiam, de qua metis nomen Domini, orietur sol justitiae . Ut etiam pluviam accipias irrigationem doctrinae veritatis, quia et bonis et malis apparuit, et bonis et malis evangelizatus est Christus. Sive istum solem mavis accipere non solum hominum, sed etiam pecorum corporeis oculis propalatum; et istam pluviam qua fructus gignuntur, qui ad refectionem corporis dati sunt: quod probabilius intelligi existimo: ut ille sol spiritualis non oriatur, nisi bonis et sanctis; quia hoc ipsum est, quod plangunt iniqui in illo libro qui Sapientia Salomonis inscribitur, Et sol non ortus est nobis : et illa pluvia spiritualis non irriget nisi bonos; quia malos significavit vinea, de qua dictum est, Mandabo nubibus
Abbreviated transcription (Latin):
puniendo illos. non ẽ maliuolus tortor: s iu¬
stiss imus ordinator. Sine ulla gͦ dubitatiõe
sitis filii patͥsur̃i. qͥmcelis est: ex illa regula ẽ
est: qui nescit omnino peccare. Nos autem
potestate accepta efficim᷑ filii: in quantum ea
q̃ ab illo p̃cipiunt᷑ implemus. Unde ꝰ apłica do¬
ctrina adoptionem appellat. qua in ȩt̾nam
hȩreditatem uocam᷑: ut coheredes xp̃i esse
possimus. filii gͦ efficimͣ regeneratione sp̃itali.
& adoptam in regnum dei ñ tanquam ali¬
eni. s tanqͣm ab illo facti & creati: hẽ ꝯditiit
unũ sit bñficiũ qͦd nos fec̃ ẽẽ ꝑomnipotentiã
suam. cum ante nicħ eẽmus: alt̾um qͦ adop¬
tauit. ut cum eo tanqͣm filii uita ȩt̾na ꝓ nr̃a
participatione fruerem᷑. Itaq non ait facite
ista qͥa estis filii: s facite ista ut sitis filii. sũ
aut̃ ad hoc nos uocat ꝑipsum timgenitũ:
ad similitudinem suam nos uocat. Ille enĩ

Expanded text:
puniendo illos non est malevolus tortor, sed jupuniendo illos non est malevolus tortor, sed justissimus ordinator. Sine ulla ergo dubitationsitis filii Patris vestri qui in coelis est, ex illa regula intest, qui nescit omnino peccare: nos autem potestate accepta efficimur filii, in quantum ea quae ab illo praecipiuntur implemus. Unde apostolica disciplina adoptionem appellat, qua in aeternam haereditatem vocamur, ut cohaeredes Christi esse possimus . Filii ergo efficimur regeneratione spirituali, et adoptamur in regnum Dei, non tanquam alieni, sed tanquam ab illo facti et creati: ut unum sit beneficium, quo nos fecit esse per omnipotentiam suam, cum ante nihil essemus; alterum quo adoptavit, ut cum eo tanquam filii vita aeterna pro nostra participatione frueremur. Itaque non ait, Facite ista, quia estis filii; sed, Facite ista, ut sitis filii. 79. Cum autem ad hoc nos vocat per ipsum Unigenitum, ad similitudinem suam nos vocat. Ille enim,
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ regnum peccati petiuerint: Nam ip¬
sa est sincera & plena iusticie ac miscđiȩ tun¬
dicta martyrum. ut eu̾tat᷑ regnum peccati.
qͦ regnante tanta ꝑpessi ft̃:. ad cuiꝰ eũs ionem
peccati regnum.partim correctione hõium
ut caro spm̃ subiciat᷑: partim damnatione
ꝑseuerantium inpeccato: ut ita ordinent᷑
uidet᷑ in se ipso stephanum martẏrem uin¬
dicare cum dicit. ñ sic ptigno tanquam
aerem cedens : s castigo corpꝰ meum & in
seruitutem stbicio᷑: Nam hoc in se utiq ꝓ¬
sternebat. & debilitabat. & iuctum ordina¬
bat. unde stephanum cȩt̾osq: xp̃ianos fue¬
rat ꝑsecutꝰ. Qͥs gͦ conuincit mr̃es scõs non
talem suam uindictam a dño ẽẽ dep̃catos:
cum etiam finem huius scł̃i in qͦ tanta exitia
ꝑtulerunt. ad suam uindictam potuerint li¬
bent̃ optare: Qͦd qͥ orant & ꝓinimicis sus
orant qͥ sanabiles st̃: & cont᷑ illos non orant
qui insanabiles ẽẽ uoluerunt. Qͥa d̃s quoq

Expanded text:
contra regnum peccati petierint? Nam ipcontra regnum peccati petierint? Nam ipsa est sincera et plena justitiae et misericordiae vindicta martyrum, ut evertatur regnum peccati, quo regnante tanta perpessi sunt. Ad cujus eversionem peccati regnum, partim correctione hominum, ut caro spiritui subjiciatur; partim damnatione perseverantium in peccato, ut ita justitia ovidetur in seipso Stephanum martyrem vindicare, cum dicit: Non sic pugno, tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio ? Nam hoc in se utique prosternebat, et debilitabat, et victum ordinabat, unde Stephanum caeterosque Christianos fuerat persecutus. Quis ergo convincit martyres sanctos non talem suam vindictam a Domino esse deprecatos, cum etiam finem hujus saeculi, in quo tanta exitia pertulerunt, ad suam vindictam potuerint licenter optare? Quod qui orant, et pro inimicis suis orant qui sanabiles sunt, et contra illos non orant qui insanabiles esse voluerunt: quia Deus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
benedicite & nolite maledicere. Et illud. Ne.¬
mini malum ꝓ malo reddentes. ł quo aut̃ ñ
oras: ñ etiam contra illum oras. Potes enim ui¬
dere certam eiꝰ cẽ penam: & penitꝰ desꝑatam sa¬
lutem. E ñ quia odisti eum ideo ꝓillo ñ oras:
tuam ñ uis repelli a iustissimo iudice. S qͥd
agimus de his contͣ qͦs oratum a scĩs accepi¬
mus : ñ ut corrigerent᷑. nam hoc mͦ ꝓ ipsis
potius oratum est. s ad illam ultimam damna¬
honem. Nsicut contra dm̃i traditorem ꝑ pro¬
phetam: nam illa ut dictum ẽ p̃dictio fut᷑oꝵ.
non optatio supplicii fuit : nec sic̃ apł̃s contra
alexandrum:nam & inde iam satis dictum
est: s sic̃ in apocalipsi ioħis legimus. marty¬
res orare ut uindicent᷑: cum ille pͥmꝰ martyr
ut lapidatorib stus ignosceret᷑ orauerit. S
hinc ñ oportet moueri. Qͥs enim atideat af¬
firmare. cum illi scĩ candidat se uindicari
petiuerint: utrum cont᷑ ipsos homines an

Expanded text:
Benedicite, et nolite maledicere: et illud, NeBenedicite, et nolite maledicere: et illud, Nemini malum pro malo reddentes . Pro quo autem non oras, non etiam contra illum oras: potes enim videre certam ejus poenam, et penitus desperatam salutem, et non quia odisti eum, ideo pro illo non oras; tuam non vis repelli a justissimo judice. Sed quid agimus de his contra quos oratum a sanctis accepimus, non ut corrigerentur, nam hoc modo potius pro ipsis oratum est; sed ad illam ultimam damnationem: non sicut contra Domini traditorem per prophetam; nam illa, ut dictum est, praedictio futurorum, non optatio supplicii fuit: nec sicut ab Apostolo contra Alexandrum; nam et inde jam satis dictum est: sed sicut in Apocalypsi Joannis legimus martyres orare ut vindicentur ; cum ille primus martyr ut lapidatoribus suis ignosceretur, oraverit. 77. Sed hinc non oportet moveri. Quis enim audeat affirmare, cum illi sancti candidati se vindicari petierint, utrum contra ipsos homines, an
Abbreviated transcription (Latin):
ita peccent. ut ante peccauerunt. Tunc enĩ
in filium hominis dixerunt ũbum nequã:
& potest eis dimitti. si conũsi fuerint. & ei cre
si fr̃nitati inuide. & grãm qm acceperunt
oppugnare uoluerint: ñ eis pot̾ dimitti neq ĩ
hoc scło. neq in fut᷑o. sam si eos sic haberet
condemnatos. ut nullam spem illis reliqͥsset:
ñ adhuc monendos iudicaret. cum addidit di¬
cens. Auit facite arborem bonam & fructum eiꝰ
bonum: aut facite arborem malam. & fructũ
eiꝰmalum. Sic itaq accipiat᷑ diligendos ini¬
micos ẽẽ. & benefaciendum his qui nos oder̃t.
& orandum ꝓhis qui nos ꝑsequunt᷑ : uts qͥb¬
dam etiam fr̃m peccatis. intelligat᷑ non pre¬
ceptum ẽẽ ut oremus: ne ꝑ imꝑitiam nr̃am. di¬
uina scͥptura. qͦd fieri ñ potest. a se dissentire
tudeat᷑. D utrum sic̃ ꝓ quibdam ñ est orandũ
ita etiam contͣ aliqͦs orandum sit: nondum
satis apparuit. Generalit̾ enim dictum est:

Expanded text:
ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim ita peccent, ut nunc peccaverunt. Nunc enim in Filium hominis dixerunt verbum nequam, et potest eis dimitti, si conversi fuerint, et ei credidesi fraternitati invidere, et gratiam quam acceperunt oppugnare voluerint, non eis dimitti, neque in hoc saeculo neque in futuro. Nam si eos sic haberet condemnatos, ut nulla spes illis reliqua esset, non adhuc monendos judicaret, cum addidit dicens: Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum: aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . 76. Sic itaque accipiatur diligendos inimicos esse, et benefaciendum his qui nos oderunt, et orandum pro his qui nos persequuntur, ut pro quibusdam etiam fratrum peccatis intelligatur non praeceptum esse ut oremus; ne per imperitiam nostram divina Scriptura quod fieri non potest a se dissentire videatur. Sed utrum sicut pro quibusdam non est orandum, ita etiam contra aliquos orandum sit, nondum satis apparuit. Generaliter enim dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc est fortasse peccare in sp̃m scm̃: id est ꝑ
dimitti dicit. Unde queri potest utrum in sp̃m
sc̃m iudei peccauerint. quando dixerunt
qͦd in beelzebub pͥncipe demoniorum demo¬
nia dñs expelleret: an hoc in ipsum dñm
dictum accipiamus. quia de se dicit alio lo¬
co: si enim patremfamilias beelrebub uoca¬
uerunt. quantomagis domesticos eiꝰ: an qm̃
de magna inuidentia dixerant. ingrati tam
p̃sentib beneficiis qmuis ñdum xp̃iam fue¬
rint : tam̃ ꝓpt̃ ipsam inuidentię magnitu¬
dinem. in sp̃m sc̃m peccasse credendi sint. Ñ
enim hoc colligit᷑ de ũbis domini. Quãuis
enĩ eodem loco dixerit. quicunq aut̃ dixerit
ũbum nequam adũsus filium hominis re¬
mitcet᷑ ei: qͥ aut̃ dixerit adu̾sus sp̃m sc̃m ñ
remittet᷑ ei. neq in hoc scło neq in futuro:¬
tñ tuderi potest ad hoc eos monuisse. ut ac¬
cecdant ad grãm. & post acceptam grãm. ñ

Expanded text:
Et hoc est fortEt hoc est fortdimitti dicit. Unde quaeri potest utrum in Spiritum sanctum Judaei peccaverint, quando dixerunt quod in Beelzebub principe daemoniorum daemonia Dominus expelleret: utrum hoc in ipsum Dominum dictum accipiamus, quia de se dicit alio loco, Si enim patrem familias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? An quoniam de magna invidentia dixerant, ingrati tam praesentibus beneficiis, quamvis nondum christiani fuerint, tamen propter ipsam invidentiae magnitudinem in Spiritum sanctum peccasse credendi sunt? Non enim hoc colligitur de verbis Domini. Quamvis enim eodem loco dixerit, « Quicumque enim dixerit uerbum aduersus filium hominis remittetur illi: qui autem dixerit aduersus Spiritum sanctum non remittetur illi neque in isto saeculo neque in futurotamen videri potest ad hoc eos monuisse, ut accedant ad gratiam, et post acceptam gratiam non
Abbreviated transcription (Latin):
non illis imputet᷑. Ista differentia peccatorũ:
iudam tradentem. a petro negante distin¬
guit. Non qͥa penitenti non sit ignoscendũ.
ne contͣ illam sententiam dñi ueniamtus.
qua p̃cipit semꝑ ignoscendum ẽẽ fr̃i peten¬
ti.ut sibi frat̃ ignoscat: s qͥa illius peccati
tanta labes est. ut dep̃candi humilitatem
subire ñ possit. etiam si peccatum suum ma¬
la conscĩa agnoscere & enunciare cogatur.
Cum enim dixisset iudas peccaui qͦd tradi¬
derim sanguinem iustum: facilius tam̃
desꝑatione cucurrit ad laqueum quam
humihitate ueniam dep̃catus ẽ. Quappt̃
multum int̾est: quali pęnitentie ignos¬
cat ds. Multi enim multo ciciuᷤ se fatent᷑
peccasse. atq ita sib succensent. ut uebem̃¬
ter se peccasse nollent: s tam̃ animum ad
humiliandum & obterendum cor aimploran¬
damq ueniam ñ deponunt. Quam mentis
affectionem ꝓpt̾ peccati magnitudinem. iã
de damnatione illos hab̃e credendum est.

Expanded text:
nitatis inierant. Ista differentia peccatorum Judam tradentem, a Petro distinguit: non quia petenti non sit ignoscendum, ne contra illam sententiam Domini veniamus qua praecipit semper ignoscendum esse fratri petenti ut sibi frater ignoscat; sed quia illius peccati tanta labes est, ut deprecandi humilitatem subire non possit, etiamsi peccatum suum mala conscientia agnoscere et enuntiare cogatur. Cum enim dixit Judas, Peccavi, quod tradiderim sanguinem justum , facilius tamen desperatione cucurrit ad laqueum, quam humilitate veniam deprecatus est. Quapropter multum interest quali poenitentiae ignoscat Deus. Multi enim multo citius se fatentur peccasse, atque ita sibi succensent ut vehementer se peccasse nollent; sed tamen animum ad humiliandum et obtemperandum obterendum cor, implorandamque veniam non deponunt. Quam mentis affectionem propter peccati magnitudinem, jam de damnatione illos habere credendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
munis. Nec qͦd in lege dic̃tum ẽ. odis inimicũ
tuum. uox iubentis iusto accipienda ẽ: s per¬
mittentis infirmo. Orit᷑ hic sane nullomodo
dissimulanda q̃stio: qͦd huic p̃cepto dñi. qͦ nos
hortat᷑ diligere inimicos nr̃os. benefacere eiᷤᷤ
qͥ nos oderunt. & orare ꝓ his qͥ nos ꝑsequunt᷑:

Expanded text:
munis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum munis. Nec quod in Lege dictum est, Oderis inimicum tuum, vox jubentis justo accipienda est, sed permittentis infirmo. 71. Oritur hic sane nullo modo dissimulanda quaestio, quod huic praecepto Domini, quo nos hortatur diligere inimicos nostros, et benefacere his qui nos oderun
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione qͣ etiam inimicos & ꝑsecutores nr̃os
diligere iubem᷑: ea quȩ suꝑiꝰ dicta fc̃ implere
qͥs potest: ꝑfectio aut̃ imeccłie. qͣ plurimum
anime laboranti consulit᷑. ultͣ dilectionẽ mi¬
mici porrigi ñ potest: & ideosic clauditur.
Estote gͦ uos ꝑfecti: sic̃ & pat̃ ur qui in celis est
ꝑfectꝰ est. Ita tam̃ ut ds intelligat᷑ ꝑfectꝰ tan¬
quam ds: & anima ꝑfecta tanqm anima. Gra¬
dum tñ eẽ aliquiem in phariseoꝵ iusticia qͦ
ad legem uet̾em ꝑtinet. hinc intelligit᷑: qͥd mul¬
tihomines eos etiam a quib diligunt᷑ odert̃:
sic̃ luxuriosi filii. parentes cohercitores luxu¬
riȩ suȩ. Ascendit gͦ aliquem gradum qͥ ꝓximũ
diligit: quamuis adhuc odit mimicum. Ciꝰ
aut̃ imꝑio qͥuenit legem implere. ñ soluere. ꝑ¬
ficiet beniuolentiam & benignitatem: cum
eam usq ad inimici dilectionem ꝓduxerit. Nã
ille gradus quainuis ñ nullus sit: tã paruus
ẽ tam̃ ut cum publicanis etiam possit ẽẽ com¬

Expanded text:
dilectione, qua etiam inimicos et persecutores nostros diligere jubemur, ea quae superius dicta sunt implere quis panimae laboranti consulitur, ultra dilectionem inimici porrigi non potest. Et ideo sic clauditur: Estote ergo vos perfecti, sicut Pater vester qui in coelis est, qui perfectus est. Ita tamen ut Deus intelligatur perfectquam Deus, et anima perfecta tanquam anima. 70. Gradum tamen esse aliquem in Pharisaeorum justitia, quae ad Legem veterem pertinet, hinc intelligitur, quod multi homines eos etiam a quibus diliguntur oderunt; sicut luxuriosi filii parentes coercitores luxuriae suae: ascendit ergo aliquem gradum qui proximum diligit, quamvis adhuc oderit inimicum. Ejus autem imperio, qui venit Legem implere, non solvere, perficiet benevolentiam et benignitatem, cum eam usque ad inimici dilectionem perduxerit. Nam ille gradus quamvis nonnullus sit, tam parvus est tamen, ut cum Publicanis etiam possit esse com