comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tem suã cũ uita beata caret. quȩ uere anime
ratio uł intellectꝰ nunc in ea sit sopitꝰ. nc̃ paruus nunc
magnus appareat. nunꝗͣ nͥ tationalis & intellectualis ẽ
anima humana. Ac ꝑ hoc si scđm hoc facta ẽ adimagi¬
nem dĩ qͦd uti ratione atq intellectu ad intelligendum
& conspiciendum d̾m pot̾ ꝓfecto ab initio qͦ eẽ cep̃ ista tã
magna & mira natura. siue ita absoluta sit hec imago.
ut pene nulla sit. siue obscura atq deformis. siue clara
& pulchra sit: semꝑ ẽ. Deniq deformitatẽ dignitatis eiꝰ
miserans diuina scriptura: quãꝗͣ inquit in imagine dĩ¬
ambul& homo: tam̃ uane conturbabitur. thesaurrrat
&e nescit cui congregabit ea. non itaq uanitatẽ imagini¬
dei cribuerae. nisi dformem cerneret factã. nec tantũ uale¬
re illam deformitatẽ ut auferat qͦd imago ẽ. satis ostendit
dicendo quãꝗͣ in imagine ambulat homo. Quaꝑꝑ ex utͣq
parte ueracit̾ ꝓnuntiari pot̾ ista sententia. ut quẽadmo¬

Expanded text:
tem suam, cum vita beata caret, quae vera animaeratio vel intellectus nunc in ea sit sopitus, nunc parvus, nunc magnus appareat, nunquam nisi rationalis et intellectualis est anima humana; ac per hoc si secundum hoc facta est ad imaginem Dei quod uti ratione atque intellectu ad intelligendum et conspiciendum Deum potest, profecto ab initio quo esse coepit ista tam magna et mira natura, sive ita obsoleta sit haec imago, ut pene nulla sit, sive obscura atque deformis, sive clara et pulchra sit, semper est. Denique deformitatem dignitatis ejus miserans divina Scriptura, Quanquam, inquit, in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur: thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Non itaque vanitatem imaginDei tribueret, nisi deformem cerneret factam. Nec tantum valere illam deformitatem, ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in imagine ambulat homo. Quapropter ex utraque parte veraciter pronuntiari potest ista sententia, ut quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiori ec̃ subditũ debae. Cercio decimo autẽ de munere ĩfe¬
rioris qͦd humanarũ rerũ scientia salubris continet᷑. ut ĩ
hac temporali uita idagamꝰ. qͦ c̃sequam̃ et̾nam. qͣnta po¬
tui u̾itate acbreuitate disserui. Qñqͥoem rẽ tã multiplicẽ

Expanded text:
superiori subditum esse debet; tertio decimo autem de munere infesuperiori subditum esse debet; tertio decimo autem de munere inferioris, quo humanarum rerum scientia salubris continetur, ut in hac temporali vita id agamus quo consequamur aeternam, quanta potui veritate ac brevitate disse
Abbreviated transcription (Latin):
cogitamꝰ om̃e qͦd dicimꝰ ã illo int̾iore u̾bo qͦd ad nulliꝰ gentis
ꝑtin&e linguã. in trib potiꝰ illis unago ita cognoscit᷑. memoria
scilic& incelligñtia. uoluntate. Hanc aũ nc̃ dico intelligñtiã.
qua intelligim̾ cogitantes: idest qñ eis reꝑtis. quȩ memoriȩ
p̾sto fucrant. s ñ cogitabant᷑. cogitatio nr̃a format᷑. aẽ uolun¬
tatẽ siue amorẽ uł dilectionẽ. qui istã ꝓlẽ parentẽ quȩ con¬
iungit & qͦdam mͦ utͥq cõmunis ẽ. Hinc factũ ẽ. ut ã perte¬
riora sensibilia quȩ ꝑ oculos carnis uident᷑ legentiũ duc̾e¬
intraditatẽ. in undecimo scilic& libro. atq inde cũ eis ingre¬
derer ad hominis int̾oris eã potentiã qua ratiocinat᷑ detẽ¬
poralib reb differens illam pͥncipalit̾ dominantẽ qua con¬
templat᷑ eternas. atq id duob uolum inib egi: duodecimo
utrũq discernens. quoꝵ unum ẽ suꝑiꝰ alterũ inferiꝰ. quod

Expanded text:
entis pertinet linguam, in tribus potius illis imago ista cognoscitur, memoria scilicet, intelligentia, voluntate. Hanc autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes, id est, quando eis repertis quae memoriae praesto fuerant, sed non cogitabantur, cogitatio nostra formatur; et em, quae istam prolem parentemque conjungit, et quodam modo utrisque communis est. Hinc factum est ut etiam per exteriora sensibilia quae per oculos carnis videntur, legentium ducerem tarditatem, in undecimo scilicet libro; atque inde cum eis ingrederer ad hominis interioris eam potentiam qua ratiocinatur de temporalibus rebus, differens illam principaliter dominantem qua contemplatur aeternas: atque id duobus voluminibus egi, duodecimo utrumque discernens, quorum unum est superius, alterum inferius, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͣn eã recordabimur in nob̃ fuisse ñ eẽ: alia ꝓfecto erit. hãc
enĩ qͣ nc ẽ fac̃ res ipsa p̾sens: & animo credentis affixa. illã
q̃ tẽ erit faciae rei pret̾itȩ imaginatio in recordantis memo¬
nec ista unago đi ẽ quȩ tt̃ ñ erit.S ea inuenienda ẽ in aĩa
hominis idest rationali siue intellectuali imago tͥnitatis.
quȩ ĩmorcalit̾ immortalitate eius ẽ insita. Quod natura¬

Expanded text:
quando eam recordabimur in nobis fuisse, non esse, alia profecto erit. Hanc quando eam recordabimur in nobis fuisse, non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae nunc est, facit res ipsa praesens et animo credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio in recordantis memonec ista imago Dei est, quae tunc non erit: sed ea est invenienda in anima hominis, id est rationali, sive intellectuali, imago Creatoris, quae immortaliter immortalitati ejus est insita. Nam sicu
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ illud qͦd cernebat᷑ interisse dilapsum: nec eiꝰ reman¬
sisse aliquid in ullo loco ud qͦd uidendum recurrat as¬
pectꝰ. Hunqͥd qr imago rei corporalis iam transactȩ atq
p̃t̾itȩ. reman&e in memoria. unde informet᷑ cogitantis
obtutus. atq id utrũq t̾cia uoluntate ungat᷑. eadẽ tͥni¬
tas eẽ dicenda ẽ quȩ fuerat. qñ species in loco positi corporis
uidebat᷑ : Non utiq s prorsus alia. Nã pret̾ qͦd illa erat
extͥnsecꝰ hec inͥnsccus: illã ꝓfecto ficiebat species p̃sentis cor¬
poris. hanc imago pret̾iti. Sic & in hacre dequa nc̃ agimꝰ &
ꝓpt̾ quã putabimꝰ adhibendum illud exemplũ: fides que nc̃
in animo nr̃o ẽ. uelut illud corpꝰ in loco dũ tenet᷑. aspicitur.
amat᷑. quandã efficit tͥnitatẽ. S ñ ipsaerit: quando fides
hȩc in auimo sic̃ corp̾ illud in loco iã ñ erit. Quȩ uͦ tc̃ erit:

Expanded text:
corpus illud quod cernebatur, interisse dilapsum, nec ejus remancorpus illud quod cernebatur, interisse dilapsum, nec ejus remansisse aliquid in ullo loco, ad quod videndum recurrat aspectus: numquid quia imago rei corporalis jam transactae atque praeteritae remanet in memoria, unde informetur recordantis obtutus, atque id utrumque tertia voluntate jungatur, eadem trinitas esse dicenda est, quae fuerat quando species in loco positi corporis videbatur? Non utique, sed prorsus alia: nam praeter quod illa erat extrinsecus, haec intrinsecus; illam profecto faciebat species praesentis corporis; hanc, imago praeteriti. Sic et in hac re, de qua nunc agimus, et propter quam putavimus adhibendum illud exemplum, fides quae nunc in animo nostro est, velut illud corpus in loco, dum tenetur, aspicitur, amatur, quamdam efficit trinitatem: sed non ipsa erit, quando fides haec in animo, sicut corpus illud in loco jam non erit. Quae vero tunc erit,
Abbreviated transcription (Latin):
corporalib reb. dequib in libro undecimo satis locuti sumꝰ.
Nempe ab inferiorib ad suꝑiora ascendentes. ut ab ext̾iorib
ad int̾iora ingredientes. pͥmã reꝑim̾ tͥntatẽ in corpore qͥs
uidet᷑ & acie uidentis quȩ cum uidet᷑ inde format᷑ & in uo¬
luntatis intentione. q̃ utrũq coniungit. Huic tͥnitati similẽ
c̃stituamꝰ: cũ fides q̃nc̃ in est nob̃ tanꝗͣ corpꝰ illud in loco. ita
in nr̃a memoria ẽstituta ẽ. dequa informat᷑ cogitatio recor¬
dantis. sic̃ ex illo corpore acies intuentis. Qͥb duob ut tri¬
nitas impleat᷑: annumerat᷑ t̾cia uoluntas. quȩ fidẽ in me¬
moria c̃stitutã. & quandã eiꝰ effigiẽ. in c̃tuitu recordatiõis
inp̾ssa connectit & iungit. sic̃ in illa corporalis tͥnitate ui¬
sionis formã corporis q̃uidet᷑. & c̃formationẽ quȩ fit ĩ cer¬
nentis aspeccu coniungit intentio uoluntatis. Faciamꝰ gͦ

Expanded text:
corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . Nempe ab inferioribus ad superiora ascendentes, vel ab exterioribus ad interiora ingredientes, primam reperimus trinitatem in corpore quod videtur, et acie videntis quae cum videt, inde formatur, et in voluntatis intentione quae utrumque conjungit. Huic trinitati similem constituamus, cum fides quae nunc inest nobis, tanquam corpus illud in loco, ita in nostra memoria constituta est, de qua informatur cogitatio recordantis, sicut ex illo corpore acies intuentis: quibus duobus, ut trinitas impleatur, annumeratur tertia voluntas, quae fidem in memoria constitutam et q sicut in illa corporalis trinitate visionis, formam corporis quod videtur, et conformationem quae fit in cernentis aspectu, conjungit intentio voluntatis. Faciamus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ita &ẽ tunc cũ eam nos habuisse memoriam tenebimꝰ & reco¬
limus. & hoc utrũq t̾cia uoluntate iungimꝰ: eadẽ trinitas
ꝑmanebit. Qm̃ si nullũ in nob̾ quasi uestigiũ transiens re¬
liquerit. ꝓfecto nec in memoria nr̃a eis aliqͥd habebimꝰ. quo
recurramꝰ eam p̾teritam recordantes. atq id utrũq intenti¬
one tercia copulantes. & qͦd erat scilicet in memoria ñ in¬
de cogitantib nob̃. & qͦd in de cogitatione format᷑. S qͥ hoc
dic̃. ñ discernit aliã nc̃ ẽẽ tͥnitatẽ qñ p̾sentẽ fidẽ cenemꝰ.
uidemꝰ amamꝰ in nob̾ aliã tunc futuram qñ ñ ipsã s eius
uelut imaginariũ uestigium in memoria reconditũ. tecor¬
datione contuebim᷑. Et duo hec idest qͦd erat in memoria
retinentis. & qͦd inde impͥmit᷑ in acie recordantis. tercia uo¬
luntate iungimꝰ. Qd ut possit intelligi. sumam exẽplũ de

Expanded text:
ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recoita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione formatur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur, et duo haec, id est, quod erat in memoria retinentis, et quod inde imprimitur in acie recordantis, tertia voluntate jungemus. Quod ut possit intelligi, sumamus exemplum de
Abbreviated transcription (Latin):
fidĩ p̃sentis ac manentis memoria. contuitu. dilectione
consistit: tunc transacta & pret̾ita. reꝑietur eẽ. ñ ꝑma¬
nens. Ex quo colligit᷑. ut siiam imago dĩ ẽ ista trinitas.
&ẽ ipsa non in eis quȩ semꝑ sunt. s inteb sit habenda tͣn
natura sit immortalis. nec ab initio quo creata
ẽ umꝗͣ deinceps ẽẽ desistat: id quo nichil meliꝰ ħt.
ñ cum eius immortalitate ꝑduret. Qͥd uͦ meliꝰ in eiꝰ nat᷑a
creatum ẽ: ꝗͣ qͦd ad suicreatoris unaginẽ facta ẽ: Ngͥ in¬
fidĩ retentione. c̾templatione. dileccione: q̃ ñ erit semꝑ: s
in eo qͦd semꝑ erit. inuenienda ẽ: quã dici oporteat imagi¬
nem dĩ. An adhuc utrũ ita se res habeat aliquanto diligñ¬
tius atq abstrusius ꝑscrutabimur: Dici enĩ pot̾ ñꝑire
istã tͥnitatẽ. &̃ cum fides ipsa transierit: ꝙ sic̃ uc̃ eã & memo¬
ria tenemꝰ. & cogitatione cernimꝰ. & uoluntate diligimꝰ:

Expanded text:
fidei praesentis ac manentis memoria, contuitu, dilectione fidei praesentis ac manentis memoria, contuitu, dilectione consistit, tunc transacta et praeterita reperietur esse, non permanens. Ex quo colligitur, ut si jam imago Dei est ista trinitas, etiam ipsa non in eis quae semper sunt, sed in rebus sit habenda tranatura sit immortalis, nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, id quo nihil melius habet, non cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, qione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus;
Abbreviated transcription (Latin):
lis recentione. contemplatione dilectione n̾dum talis ẽ tͥnitas.
ut dͥi iam imago dicenda sit. ne in reb temporalib constituta
uideat᷑. quȩ constituenda ẽ inȩt̾nis. Mens quippe humana fi
dem suã uid&e. qua credit qͦd ñ uid&. non aliud quid sempiter¬
num uid&. Hon enim semꝑ hoc erit qͦd utiq ñ erit. quando
ambulare necesse sit: species illa succed a& ꝑ quã uidebimͦ
facie adfaciem. sic̃ mͦ ñ uidentes. tam̃ quia credimus uiðe
merebimur. atq ad sp̾em nos ꝑfidem ꝑductos eẽ gaude¬
bimus. Heq enim iam fides erit. qua credant᷑ quȩ ñ uiden¬
tur: s species qua uideant᷑ quȩ credebantur. Cunc gͦ & si ui¬
tȩ huius mortalis transactȩ meminerimꝰ. & credidisse nos
aliqn quȩ ñ uidebamus memorit̾ recoluerimꝰ: inp̃t̾itis atq
transactis deputabit᷑ fides ista: ñ inp̾sentib teb semꝑq
manentib. Ac ꝑ hoc &̃ trinitas ista. quȩ nunc in eiusdem

Expanded text:
lis retentione, contemplatione, dilectione, nondum talis est trinitas, ut Dei jam imago dicenda sit: ne in rebus temporalibus constituta videatur, quae constituenda est in aeternis. Mens quippe humana cum fidem suam videt, qua credit quod non videt, non aliquid sempiternum videt. Non enim semper hoc erit, quod utique non erit, quando ambulare necesse sit, species illa succedet, per quam videbimus facie ad faciem : sicut modo non videntes, tamen quia credimus, videre merebimur, atque ad speciem nos per fidem perductos esse gaudebimus. Neque enim jam fides erit, qua credantur quae non videntur; sed species, qua videantur quae credebantur. Tunc ergo etsi vitae hujus mortalis transactae meminerimus, et credidisse nos aliquando quae non videbamus, memoriter recoluerimus, in praeteritis atque transactis deputabitur fides ista, non in praesentibus rebus semperque manentibus: ac per hoc etiam trinitas ista quae nunc in ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
thacus discrimine tanto. Uigiliꝰeni cũ sui ñ oblitũ dicet
ulixẽ. quid aliud intelligi uoliit. nͥ qͦd meminerat susꝰ cũ
sibi gͦ p̾sens eẽt. nullomͦ᷑ suimeminissa. nͥ adres p̾sentes memo¬
ria ꝑtin̾et. Quaꝑꝑ sic̃ in reb p̾ceritis ea memoria dr. qua fit
ut ualeant recoli & recordari. sic intͣ p̾sentia qͦd sibi ẽ mens
iemoria sine absurditate dicenda ẽ qui sibi p̾sto ẽ ut sua
cogitatione possit intelligi. utrumq sui amore non iungi.¬

Expanded text:
Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret Ulyssem, quid aliud intelligi voluit, nisi quod meminerit sui? Cum ergo sibi praesens esset, nullo modo sui meminisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea memoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjungi.
Abbreviated transcription (Latin):
agerent. in quib ẽ iã tulliꝰ: in tria ista prudentiã diuisert̃.
memoriã. intelligentiã ꝓuidentiã. memoriã scilic& p̃titis.
intelligñtiã p̾sentib ꝓuidentiã reb tribuentes futuris. quã
ñ hnt certam nͥ p̾scii futuroꝵ. qͦd ñ ẽ manus hominũ. nͥ det᷑
desuꝑ ut propħis. Unde script᷑a sapientiȩ de hominib ageis
cogitationes inquit mortaliũ timidȩ & incertȩ ꝓuidentiȩ
inx̃. Memoria uͦ de pret̾itis. & intelligentia de p̾sentib. cer¬
ia ẽ. S p̾sentib: utiq incorporalib reb. Ham corporales:
corporalium p̾sentes sunt aspectib oculoꝵ.S qui dic̃ me¬
moriam ñ eẽ p̾sentium: atcendat quẽadinodũ dictũ sit
in ipsis scłarib litteris. uͥ maioris curȩ finit u̾boꝵ integri¬
tas. ꝗ̃ ueritas rerũ. nec talia passus ulixes. oblitꝰ ue sui est

Expanded text:
agerent, in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, agerent, in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intelligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Coia de praesentibus certa est, sed praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium praesentes sunt aspectibus oculorum. Sed qui dicit memoriam non esse praesentium, attendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integritas quam veritas rerum: Nec talia passus Ulysses, Oblitusve sui est
Abbreviated transcription (Latin):
ueuerit aliunde eadẽ ipsa quȩ ñerat. aut ñ aliunde uen̾it.
s in se ipsa quȩ iam erat nata. sit ea ipsa quȩ ñerat sic̃ in
m̃te quȩ iam erat. Oritur fides que ñ erat aut p̃cognitio¬
nem sui recordatio seipsã uelut in memoria sua c̃stitutã
uid& : quasi ñ ibi fuerit anͣꝗͣ se ipsa cognosceret. cum ꝓfec¬
to ex qͦ eẽ cepit. nunꝗͣ sui meminisse. nũꝗͣ se intellig̾e. nũꝗͣ
se amare destiterit. sic̃ iam ostendimꝰ. Ac ꝑhoc quando ad
se ipsam cogitatione conu̾tit᷑: hoc qñ fit trinitas. in qua &ẽ
& uerbum posset intelligi. formatur quippe ex ipsa cogi¬
tatione: uoluntate utrumq uingente. Ibi gͦ magis agno¬
scenda est imago quã querimus. An semꝑ memoria pre
ed dic̃ aliquis. Non ẽ ista memoria. qua mens sui
meininisse ꝑhibet᷑: que sͥ semꝑ ẽ p̾sens. Memoria
enim pret̾itoꝵ ẽ: ñ p̃sentium. Nam quidam cũ de uirtutib

Expanded text:
venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, venerit aliunde eadem ipsa quae non erat; aut non aliunde venerit, sed in se ipsa quae jam erat, nata sit ea ipsa quae non erat; sicut in mente quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando se ipsam velut in memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis agnoscenda est imago quam quaerimus. CAPUT XI. 14. An Sed dicet aliquis: Non est ista memoria, qua mens sui meminisse perhibetur, quae sibi semper est praesens. Memoria enim praeteritorum est, non praesentium: nam quidam cum de virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
temporalium rerũ scientia. quedã cognoscibilia cognitionẽ
int̾positione temporis antecedunt: sic̃ sunt ea sensibilia qͣ
iam erant inreb añꝗͣ cognoscerent᷑: uł ea omĩa quȩ per
historiã cognoscunt᷑. Quedã uͦ simul eẽ incipiunt. uelut
si aliquid uisibile qͦd omnino ñ erat ante nr̃os oculos ori¬
atur. cognitionẽ nr̃am utiq ñ p̾cedit. Aut si aliqͥd son&e
ubi adest auditor: simul ꝓfecto incipiunt eẽ quȩ desinunt.
& sonus & eꝰ audit᷑. Uerumtam̃ siue tempore p̾cedentia. si¬
ue simul eẽ incipientia. cognitionẽ gignunt: ñ cognitione
gignunt᷑. Cognitione uͦ facta cũ ea quȩ cognouimꝰ posita in
memoria recordatione reuisunt᷑: quis ñ uideat pͥorẽ ẽẽ tẽpo¬
re in memoria retentionẽ. ꝗͣ in recordatione uisionẽ. & huiꝰ
utriꝰq t̾cia uoluntate iunctionẽꝰ Porro autẽ in m̃te ñ sic ẽ
Neq enĩ aduenticia sibi ipsa ẽ. quasi ad seipsã que iãrerat

Expanded text:
temporalium rerum scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adest auditor, simul profecto incipiunt esse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse incipgignuntur. Cognitione vero facta, cum ea quae cognovimus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est: neque enim adventitia sibi ipsa est, quasi ad se ipsam quae jam erat,
Abbreviated transcription (Latin):
placuit: ut quantalib& dereb adsapientiã ꝑtinentib doc¬
trina. quisq uł sibi ał aliis uideret᷑ excellere: ñ nͥphilosophꝰ
uocaret᷑. Anid̾o sapientiã ꝓfiteri calium bominũ nullus
audebat. quia sine ullo peccato. putabant ẽẽ sapientẽ: Hoc
aũ nr̃a scriptura ñ dic̃: q̃ dic̃. Argue sapientẽ. & amabit te.
Profecto enim iudicat hr̃e peccatum: quẽ censet arguendũ.
si negare ñ possunt ẽẽ &̃ philosophi. idest amatores sapien¬
tiȩ ae sapientia disputare. Hon enĩ hoc illi fac̾e destitert̾:
qui se amatores sapientiȩ potiꝰ ꝗͣ sapientes eẽ ꝓfessi st̃. Dis¬
putantes autẽ de sapientia: definierunt eam dicentes. Sa¬
pientia ẽ rerũ humanarũ diuinarũq scientia. Unde ego
quoq in libro suꝑiore. utrarũq rerũ cognitionẽ. idest di¬
uinarũ atq humanarũ. & sapientiã & scientiã dici pos¬

Expanded text:
placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus docplacuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. An ideo sapientem profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapientem, et amabit te . Profecto enim judicat habere peccatum, quem censet arguendum. si negare non possunt, esse etiam philosophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro superiore utrarumque rerum cognitionem, id est divinarum atque humanarum, et sapientiam et scientiam dici pos
Abbreviated transcription (Latin):
enim ẽ filiꝰ. cui ñ d&e disciplinã pat̾ eiꝰ: Et illud euidentiꝰ
in eadem. Omĩs uͦ disciplina. ad tempus ñ gaudii uidet᷑ eẽ.
s tristiciȩ: postea uͦ fructũ pacificum. his qui ꝑ eam certaue¬
rint reddet iusticiȩ. D̾s gͦ ipsa summa sapientia. cultus
autem dĩ. sapientia ẽ hominis: dequa nc̃ loquim᷑. nam
sapientia huiꝰ mundi. stultitia ẽ apud đm: scd̾m hanc
itaq sapientiã quȩ dĩ cultꝰ ẽ: ait scã script᷑a. Multitudo
sapientiũ: sanitas ẽ orbis t̾rarũ. S si de sapientia disputa¬
re sapientiũ ẽ: quid agimꝰ: Nũquidnã ꝓfiteri audebimꝰ
sapientiã ne sit nr̃a de illa impudens disputatio: Honne
t̾rebimur exẽplo pytagorȩ. qͥcũ ausus ñ fuissae sapientiã
ꝓfiteri: philosophum potiꝰ. id est amatorem sapientiȩ se
eẽ respondit: A quo id nom̃ exortum ita dcinceps ꝑoffis

Expanded text:
enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud evidentius in eadem, Ome: postea vero fructum pacificum iis qui per eam certarunt, reddet justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum hanc itaque sapientiam, quae Dei cultus est, ait sancta Scriptura: Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sapientem profiteri, philosophum potius, id est amatorem sapientiae se esse respondit: a quo id nomen exortum ita deinceps posteris
Abbreviated transcription (Latin):
UNc de sapientia nobis ẽ disserendum.
ñ illa dĩ quȩ ꝓculdubio ds ẽ. nam sapien¬
tia di filius cius unigenit᷑ dr̃: s loqͥmur
uno nomine theosebia grece appellat᷑. Qd nom̃ nr̃i sic̃ iam
cõmemorauimꝰ uolentes & ipsi uno nomine int̾pretari. pi¬
etatẽ dixert̾: cum pietas apud grecos. eusebia usitatiꝰ nun¬
sapientiã. qͦd & in duodecimo huiꝰ oꝑis uolumine iã posui¬
mus. scripturȩ scã auctoritate monstrat᷑ in libro serui
dĩ iob: ubi legit᷑ dĩ sapientia dixisse homini. ecce pietas
ẽ sapientia: abstinere autẽ amalis scientia. Siue ẽ ut ñ nul¬
li degreco epistemem int̾pretati sunt disciplinã: quȩ utiq
adiscendo nom̃ accepit: unde & scientia dici pot̾. Ad hoc
enim quȩq res discit᷑: ut sciatur. ꝗͣuiᷤᷤ alia notione in his
que ꝓpeccatis suis mala qͥsq pati tur ut corrigat᷑. dici
soleat disciplina. Unde illud est in epła ad hebreos. Qs

Expanded text:
isserendum: non de illa Dei, quae procul dubio Deus est; nam sapientia Dei Filius ejus unigenitus dicitur : sed loquemur uno nomine θεοσέβεια graece appellatur. Quod nomen nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitatius nunsapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapientiam dixisse homini, Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis, scientia ; sive etiam, ut non nulli de graeco ἐπιστήμην interpretati sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est in Epistola ad Hebraeos, Quis
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nesciunt᷑. s tantũ credunt᷑: iam questio ista tractata
dicunt᷑ ignota. Hunc librũ istum ita claudimꝰ: ut am¬
moneam᷑ qͦd iustus ex fide uiuit. Quȩ fides ꝑdilectionẽ
oꝑatur. ita ut uirtutes quoq ipse. quib prudent̾. fortit̾
temꝑant̾ iusteq uiuitur. om̃s ad eandẽ referant᷑ fidem.
Non enim alit̾ uere poterunt ẽẽ uirtutes. Quȩ tam̃ in
hac uita ñ ualent taritũ. ut aliquando ñ sit hic necessa¬
ria. qualium cũq renissio peccatoꝵ. quȩ ñ fit nͥ ꝑeum qui
sanguine suo uicit principẽ peccatoꝵ. Ex hac fide &e cali
uita. quecũq notiones sunt in animo fidelis hominis. cum
memnoria continent᷑ & recordatione inspiciunt᷑ & uolun¬
tati placent. reddunt quandã sui gn̾is tͥnitatem. S ima¬
go dĩ. de qua in eius adiutorio post loquemur: ñdum in
ipsa ẽ. Quod tunc meliꝰ apparebit: cum demonstratũ

Expanded text:
quae nesciuntur, sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata quae nesciuntur, sed tantum creduntur? Jam quaestio ista tractata dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temperanter, justeque vivitur, omnes ad eamdem referantur fidem: non enim aliter poterunt verae esse virtutes. Quae tamen in hac vita non valent tantum, ut aliquando non sit hic necessaria qualiumcumque remissio peccatorum; quae non fit nisi per eum qui sanguine suo vicit principem peccatorum. Ex hac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memoria continentur, et recordatione inspiciuntur, et voluntati placent, reddunt quamdam sui generis trinitatem. Sed imago Dei, de qua in ejus adjutorio post loquemur, nondum in ipsa est: quod tunc melius apparebit, cum demonstratum
Abbreviated transcription (Latin):
corporis ꝑtin&e qui uocat᷑ auditꝰ: nec aliud ꝗͣ corporaliũ
rerũ. idest sonoꝵ tali cogitatione unagines u̾sat. Si autẽ
qͦd u̾ba illa significant ceneat & recolat: iam qͥdem aliqͥd
int̾ioris hominis agit. s ñdum dicendꝰ ẽ. ut putandꝰ ui¬
uere. scđ̾m int̾ioris hominis tͥnitatẽ. si ea ñ diligit quȩ
ibi p̾dicantur. p̾cipiunt᷑. ꝓmittunt᷑. Pot̾ cuĩ &ẽ ad hoc te¬
nere atq cogitare. ut falsa eẽ existimans. conet᷑ ẽ redar¬
guere. Uoluntas gͦ illa quȩ ibi coniungit ea quȩ memo¬
ria tenebantur. & ea quȩ inde in acie cogitationis impres¬
ia sunt: impl& quidem aliꝗ̃ tͥnitatẽ. cum ipsa sit t̾cia. s
ñ scđm eam uiuit᷑ q̾n illa quȩ cogitant᷑ uelut falsa ñ pla¬
cent. Cum autẽ uera ẽẽ credunt᷑. & quȩ ibi diligenda st̃ dili¬
gunt᷑: iam scd̾m tͥnitatẽ int̾ioris hominis uiuit᷑. Scam
hoc enim uiuit quisq: qͦd diligit. Quomͦ autẽ diligant᷑

Expanded text:
auditus, nec aliud quam corporalium rerum, id est sonorum, tali cogitatione imagines versat. Si autem quod verba illa significant, teneat et recolat; jam quidem aliquid interioris hominis agit: sed nondum dicendus vel putanduioris hominis trinitatem, si ea non diligat quae ibi praedicantur, praecipiuntur, promittuntur. Potest enim etiam ad hoc tenere atque cogitare, ut falsa esse existimans, conetur etiam redarguere. Voluntas ergo illa, quae ibi conjungit ea quae memoria tenebantur, et ea quae inde in acie cogitationis impressa sunt, implet quidem aliquam trinitatem, cum ipsa sit tertia: sed non secundum eam vivitur, quando illa quae cogitantur velut falsa non placent. Cum autem vera esse creduntur, et quae ibi diligenda sunt diliguntur, jam secundum trinitatem interioris hominis vivitur: secundum hoc enim vivit quisque quod diligit. Quomodo autem diligantur
Abbreviated transcription (Latin):
omnib liberati. Lib̾ati autem aꝑeccatis omĩb. qm̃ pro
nob ẽ dĩ filius. qui nullũ habebat occisus. Salui gͦ erimꝰ
dic̃ alio loco scã script᷑a. Tuaut̃ dñe uirtutũ. cũ tranquilli
tate udicas. Si gͦ usta diuina uindicta tale nom̃ accep̃.
cẽ reconciliacio dĩ quȩ recte intelligit᷑. cũ talis ira finitur.
nec inmici eramus dõ. nͥ quẽ admodũ iusticiȩ st̃ ininica
peccata. Qͥb remissis cales inimicitiȩ finiunt᷑. e reconci¬
liant᷑ iusto. quos ipse iustificat. Os tam̃ &ẽ in inicos utiq
dilexit: q̃nqͥdẽ filio ꝓpͥo ñ peꝑcit. s ꝓ nob om̃ib cũ ad¬
huc inimici essemus tradidit eum. Racte gͣ apłs secutus
adiunxit. Si enĩ cũ inimici essemus reconciliati sum̃ dõ ꝑ
mortẽ filii eius. ꝑ quã facca ẽ illa remissio peccatoꝵ. multo
magis reconciliati salui erimus. inuita ipsuis. In uita salui:

Expanded text:
omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, et jam reconciliatio Dei quomodo recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remissis tales inimicitiae finiuntur, et reconciliantur justo, quos ipse justificat: quos tamen etiam inimicos utique dilexit, quando quidem Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus cum adhuc inimici essemus tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo, per mortem Filii ejus, per quam facta est illa remissio pemagis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi,
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ querere aliqua media: ꝑ quȩ ad illa quȩ intellexerant
sublimia ꝑuenirent: atq ita in deceptores demones in¬
ciderunt. Per quos factum ẽ ut immutarent głam ĩcor¬
ruptibilis dĩ in similitudinẽ imaginis corruptibilis
hominis. & uolucrũ & quadrupedum. & serpentium. Incali¬

Expanded text:
nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant nisi quaerere aliqua media per quae ad illa quae intellexerant sublimia pervenirent: atque ita in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et volucrum et quadrupedum
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam. u̾itatem ad sapientiam: puto nos ab illa duar
rerum istarum distinctione quã comm̃dauimꝰ ñ ab¬
horrere. In reb enim ꝑtempus ortis: illa summa gr̃a ẽ:
qͦd homo in unitatẽ ꝑsonȩ coniunctus ẽ dõ. Inreb uͦ et̾nis.
summa ueritas recte tribuit᷑ dĩ u̾bo. Oͦd uͦ idem ipse est
unigenitus a patre. plenus grẽ & u̾itatis. id actum ẽ ut
idem ipse sit in reb ꝓ nob̃ temporalit̾ gestis. cui ꝑ eandẽ
fidem mundamur. ut eum stabilit̾ contẽplemur in reb
ȩt̾nis. Illi autem p̾cipue gentium philosophi. qui inuisi¬
bilia dĩ ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta conspicere potuert᷑.
tam̃ quia sine mediatore idest sine homine. xp̃o. philoso¬
phati sunt. quẽ nec uenturum ꝓpħis. nec uenisse apłis
crediderunt. u̾itatẽ detinuert sic̃ de illis dictũ ẽ. in iniqͥ¬
tate. Non potuert̾ enim in his rerum infimis constituti.

Expanded text:
scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum scientiam, veritatem ad sapientiam, puto nos ab illa duarum istarum rerum distinctione, quam commendavimus, non abhorrere. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem fidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id est, sine homine Christo philosophati sunt, quem nec venturum Prophetis, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum infimis constituti,
Abbreviated transcription (Latin):
carne. ut consolent᷑ corda eoꝵ copulati incaritate. & in om¬
nib diuitiis plenitudinis intellectꝰ ad cognoscendũ miste¬
absconditi. Certe apłs nouerat thesauros istos. Quantum
eoꝵ penetrauerat. & in eis ad quanta ꝑuenerat: quis pot
nosse: Ego tam scđm id qͦd scriptum ẽ. unicuiq autẽ nr̃m
dat᷑ manifestatio sp̃c adutilitatem. alii qͥdem ꝑ sp̃m dat᷑¬
int̾ se distant hec duo. ut sapientia diuinis. scientia huma¬
nis attributa sit reb: utrumq agnosco in xp̃o. & mecum
om̃s eiꝰ fideles. Et cum lego u̾bum caro factũ ẽ ⁊ habitauit
in nobis: in u̾bo intelligo uerum dĩ filium: in carne agnos¬
co uerum hominis filium. & utrũq simul in unã ꝑsonã
dĩ & hominis. in effabili gr̃ȩ largitate coniunctũ. Propt̾
qͦd sequitur & dic̃. Et uidimꝰ glam eius głam quasi unige¬
niti a patre. plenum grẽ & u̾itatis. Si grãm referamus ad

Expanded text:
carne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omcarne, ut cordibus consolarentur copulati in caritate et in omnibus diuitiis plenitudinis intelectus ad cognoscendum mystes noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Ego tamen secundum id quod scriptum est, Unicuique autem nostrum datur manifestatio Spiritus ad utilitatem: alii quidem inter se distant haec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul in unam personam Dei et hominis ineffabili gratiae largitate conjunctum. Propter quod sequitur et dicit, Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Si gratiam referamus ad
Abbreviated transcription (Latin):
Et idõ uictus ẽ: quia suꝑbe d̾s ẽẽ cupiebat. Qͥ autem
uicit: & homo & d̾s erat. Et idõ sic uicit natus ex uir¬
gine: quia d̾s humilit̾ ñ quomͦ alios scõs regebat il¬
ec tanta di dona & siqua alia sunt. ⁊ scientiȩ.xix¬
quȩ de hac re nob̾ & querere nunc &e disserere longũ
ẽ: nisi u̾bum caro fieret. nulla eẽnt. Hec autem omĩa q̃ pro¬
nobis u̾bum caro factum tẽporalit̾ & localit̾ & fec̃ & ꝑtulit.
scđ̾m distinctionẽ quã demonstrare suscepim̾. ad scientiã
ꝑtinent. ñ ad sapientiã. Qͦd autẽ u̾bum ẽ: sine tẽpore & si¬
ne loco ẽ patri coȩt̾num & ubiq totum. De qͦsi quisꝗͣ pot
quantũ pot̾ ueracem ꝓferre sermonẽ: sermo erit ille sapi¬
ses. uolo enim uos scire inqͥt. quantũ certam̃ habeã ꝓuob̃¬
& ꝓhis qui laodiciȩ sunt. & qͥcũq ñ uiderunt faciẽ meã in

Expanded text:
et ideo victus est, quia superbe deus esse cupiebat: qui autem et ideo victus est, quia superbe deus esse cupiebat: qui autem vicit, et homo erat et Deus; et ideo sic vicit natus ex virgine, quia Deus humiliter, non quomodo alios sanctos, regebat ilec tanta Dei dona, et si qua alia sunt, quae de hac re nobis et quaerere nunc et disserere longum est, nisi Verbum caro fieret, nulla essent. CAPUT XIX. nobis Verbum caro factum temporaliter et localiter fecit et pertulit, secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patriquantum potest, veracem proferre sermonem, sermo ille erit sapises: Volo enim vos scire, inquit, quantum certamen habeam pro his, qui Laodiciae fuerant et quicumque non uiderant faciem eius in
Abbreviated transcription (Latin):
randi stimulos ingerat cocundi. Ubi si ei cedit᷑: peccando
satietur. Si ñceditur: dissentiendo frenetur. Quȩ duo ali¬
ena fuisse a paradiso ante peccatum dubitare quis possit:ͣ
Nam neq illa honestas faciebat aliquid indecorum: neq
illa felicitas. patiebat᷑ aliquid inpacatũ. Oportebat itaq
ut ista carnalis c̃cupiscentia. nulla ibi cẽt omnino. qn
c̃cipiebatur uirginis partus: in qͦ nicħ morte dignum
fuerat inuenturus. & eum tam̃ occisurus auctor mortiᷤᷤ
auctoris uitȩ morte uincendꝰ. Uictor pͥmi adam & teneis
genus humanũ: uictꝰ a scd̃o adã & amittens genus xp̃i¬
anum. lib̾atum ex humano gen̾e ab humano crimine.
ꝑ eum qͥñ erat in crimine. ꝗͣuis eẽt ex gen̾e. ut deceptor
ille ab eo uinceret᷑ genere. qui uicerat crimine. Et
hoc ita gestum ẽ: ut homo ñ extollatur: s qui głatur.
in dño gloriet᷑. Qͥ enim uictus eͣ : homo tantũ erat.

Expanded text:
randi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando randi, stimulos ingerat coeundi: ubi si ei ceditur, peccando satietur; si non ceditur, dissentiendo frenetur: quae duo aliena fuisse a paradiso ante peccatum, dubitare quis possit? Nam neque illa honestas faciebat aliquid indecorum, nec illa felicitas patiebatur aliquid impacatum. Oportebat itaque ut ista carnalis concupiscentia nulla ibi esset omnino, quando concipiebatur virginis partus, in quo nihil dignum morte fuerat inventurus, et eum tamen occisurus auctor mortis, auctoris vitae morte vincendus: victor primi Adam et tenens genus humanum, victus a secundo Adam et amittens genus christianum, liberatum ex humano genere ab humano crimine, per eum qui non erat in crimine, quamvis esset ex genere; ut deceptor ille ab eo vinceretur genere, quod vicerat crimine. Et hoc ita gestum est, ut homo non extollatur; sed qui gloriatur, in Domino glorietur . Qui enim victus est, homo tantum erat;
Abbreviated transcription (Latin):
inunicũ: & cani ex uirgine. cuius c̃ceptum sp̃s nͥ caro: fi¬
des. ñ libido p̾uenit. Hec int̾fuit carnis c̃cupiscentia: per
quã seminant᷑ & c̃cipiuntur cęt̾i. qui trahunt originale
peccatũ. s ea penitus remotissima credendo ñ concũbendo
Nascebat᷑ namq ñ transgressionis c̃tagione. uiciata nat᷑a:
s om̃iũ talium uicioꝵ sola medicina. Hascebat᷑ inꝗͣ ħo
nullũ habens. nullũ habitur᷑ omĩno peccatum : ꝑquẽ
renascerent᷑ lib̾andi apeccato. qͥ nasci ñ possent sine pec¬
cato. Quãuis enĩ carnali ccupiscentia q̃ in est genitalibꝰ
menbris. bene utatur castitas coniugalis: bt̃ tam̃ motꝰ
ñ uoluntarios. quib ostendit. uł nullam se in paradiso
ante peccatum ẽẽ potuisse. uł ñtalem fuisse si fuit. ut
aliquando resisteret uoluntati. Hunc autẽ illã talẽ ẽẽ
scimus: ut repugnans legim̃tis. &e si nulla ẽ causa gene¬

Expanded text:
inimicum; et tamen ex virgine, cujus conceptum spiritus, non caro: fiinimicum; et tamen ex virgine, cujus conceptum spiritus, non caro: fides, non libido praevenit . Nec interfuit carnis concupiscentia, per quam seminantur et concipiuntur caeteri, qui trahunt originale peccatum: sed ea penitus remotissima, credendo, non concumbendo Nascebatur namque non transgressionis contagione vitiata natura, sed omnium talium vitiorum sola medicina. Nascebatur homo, inquam, nullum habens, nullum habiturus omnino peccatum, per quem renascerentur liberandi a peccato, qui nasci non possent sine peccato. Quamvis enim carnali concupiscentia, quae inest genitalibus membris, bene utatur castitas conjugalis; habet tamen motus non voluntarios, quibus ostendit vel nullam se in paradiso ante peccatum esse potuisse, vel non talem fuisse si fuit, ut aliquando resisteret voluntati. Nunc autem illam talem esse sentimus, ut repugnans legi mentis, etiam si nulla est causa gene
Abbreviated transcription (Latin):
tate subuenit. & homo infirmitate conuenit. Qid aut̾
maiꝰ obedientie nob p̾beretur exemplum. qͥ ꝑ mobedi¬
entiã ꝑieramꝰ. ꝗͣ dõ patri d̾s filius obediens usq admor¬
tem crucis. & qui p̃miũ ipsius obedientiȩ uͥ ostenderet᷑
meliꝰ ꝗ̃ in carne tanti mediatoris quȩ ad uitã resur¬
rexit ȩcernamꝰ ꝑtinebat aẽ ad iusticiam bonitatẽq crea¬
toris: ut ꝑ eandem rationalẽ creaturam. suꝑaretur diabolꝰ.
quã se suꝑasse gaudebat. & de ipso genere uenientẽ. qͦd
quo eẽt mediator dĩ & hominũ. ñ degenere illiꝰ adã.
qui peccato suo genus obligauit humanũ: sic̃ ipsũ
quẽ primũ creauit. ñ degenere creauit alicuiꝰ. Poterat gͦ
uł sic uł alio qͦuella mͦ creare unum alium: deqͦ uinceret᷑
uictor prioris. S meliꝰ udicauit. & deipso qͦd uictũ fuerat
genere assumere hominẽ ds. ꝑ quẽ gn̾is humani uinc̾et

Expanded text:
tate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem tate subvenit, et homo infirmitate convenit. Quod autem majus obedientiae nobis praeberetur exemplum, qui per inobedientiam perieramus, quam Deo Patri Deus Filius obediens usque ad mortem crucis ? Quid, praemium ipsius obedientiae ubi ostenderetur melius, quam in carne tanti Mediatoris, quae ad vitam resurrexit aeternam? Pertinebat etiam ad justitiam bonitatemque Creatoris, ut per eamdem rationalem creaturam superaretur diabolus, quam se superasse gaudebat, et de ipso genere venientem, quod quo esset mediator Dei et hominum, non de genere illius Adam, qui peccato suo genus obligavit humanum; sicut ipsum quem primum creavit, non de genere creavit alicujus. Poterat ergo vel sic, vel alio quo vellet modo creare unum alium de quo vinceretur victor prioris: sed melius judicavit, et de ipso quod victum fuerat genere assumere hominem Deus, per quem generis humani vinceret
Abbreviated transcription (Latin):
na natura. ut ex duab substantiis. fierae una ꝑsona. ac
ꝑ hoc iam ex trib do. anima & carne. ut suꝑbi illi ma¬
ligni sp̃c̃ qui se ad decipiendum quasi ad adiuuandũ
inedios int̾ponunt. ñ idõ se audeant homini p̃ponere.
q ñ bñt carnem. & maxime. qi & mori in eadẽ carne
uidentur eẽ in mortales. Deinde ut gra dĩ nob̃ sine
ullis p̾cedentib m̾itis in homine. xp̃o comm̃daret᷑. qr
nec ipse ut tanta unitate uero dõ conunctus. una cũ
illo ꝑsona filius dĩ fieret. ullis ẽ p̾cedentib m̾itis assecu¬
tus. s ex qͦ eẽ homocepit. ex illo ẽ &e ds. Unde dictum ẽ.
u̾bum caro factum ẽ. Est aẽ illud. ut suꝑbia hominis q̃
marime impedim̃to ẽ ne ihereatur dõ: ꝑ tantam dĩ
humilitatẽ redargui posset atq sanari. Discit qͦq ħo
ꝗͥ longe recesserit a dõ. qͦd illi ualeat ad medicinalẽ dolorẽ:
qñ ꝑ calẽ mediatorem redit. qui hominib & d̾s diuini¬

Expanded text:
na natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona, ac per hoc jam ex tribus, Deo, anima et carne: ut superbi illi maligni spiritus, qui se ad decipiendum quasi ad adjuvandum medios interponunt, non ideo se audeant homini praeponere, quia non habent carnem; et maxime quia et mori in eadem carne videntur esse immortales. Deinde, ut gratia Dei nobis sine ullis praecedentibus meritis in homine Christo commendaretur: quia nec ipse ut tanta unitate Deo vero conjunctus una cum illo persona Filius Dei fieret, ullis est praecedentibus meritis assecutus; sed ex quo homo esse coepit, ex illo est et Deus: unde dictum est, Verbum caro factum est . Etiam illud est, ut superbia hominis quae maxime impedimento est ne inhaereatur Deo, per tantam Dei humilitatem redargui posset atque sanari. Discit quoque homo quam longe recesserit a Deo, et quid illi valeat ad medicinalem dolorem, quando per talem Mediatorem redit, qui hominibus et Deus divini
Abbreviated transcription (Latin):
talitatis huiꝰ adu̾sari sintur. quantũ eis expedire nouit. de
tit uos temptari. suꝑid qͦd potestis. s facia& cum temptatiõe
aẽ exitum. ut possitis sustinere. P rosunt autem ista mala q̃
fideles pie ꝑferunt. uł ad emendanda peccata. uł ad exer¬
cendam ꝓbandãq iusticiã. uł ad demonstrandã uitȩ huiꝰ
miseriam. ut illa uͥ erat beatitudo uera atq ꝑpetua. & de¬
sideretur ardentius. & instanti inquirat᷑. S circa eos ista

Expanded text:
talitatis hujus adversari sinitur, quantum eis talitatis hujus adversari sinitur, quantum eis tet vos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . Prosunt autem ista mala quae fideles pie perferunt, vel ad emendanda peccata, vel ad exercendam probandamque justitiam, vel ad demonstrandam vitae hujus miseriam, ut illa ubi erit beatitudo vera atque perpetua, et desideretur ardentius, et instantius inquiratur. Sed circa eos ista
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ &e ipsa mors carnis de peccato pͥmi hominis ori¬
ginalit̾ uen̾it: tam bonus eiꝰ usus. głosissimos mar¬
tires fec̃. Et idõ n̾ solum ipsa: s omĩa scłi huiꝰ mala. dolo¬
res laboresq hominũ. quãꝗͣ de peccatoꝵ & maxime de pec¬
cati originalis m̾itis ueniant. Unde facta ẽ & ipsa uita
uinculo mortis obstricta: tamen & remissis peccatis rema¬
nere debuerunt. cum quib homo ꝓu̾itate certaret. &¬
unde exerceretur uirtus fidelium. ut nouus homo ꝑte
stam̃tum nouũ. int̾ mala huiꝰ scł̃i nouo scło p̃pararetur.
miseriam quã meruit uita ista dampnata. sapient̾ to¬
lerans. & quia finietur prudent̾ gratulans. Beatitudinẽ
uͦ quã lib̾ata uita futura sine fine habitura ẽ: fidelit̾
& patient̾ expectans. Diabolus enĩ a dñatu ⁊ acordib fi¬
delium foras missus in quoꝵ damꝑnatione atq infideli¬
tate licet dampnat᷑. ẽ ipse regnabut: cantũ ꝓconditione mor¬

Expanded text:
enim et ipsa mors carnis de peccato primi hominis originaliter venerit, tamen bonus ejus usus gloriosissimos martyres fecit. Et ideo non solum ipsa, sed omnia saeculi hujus mala, dolores laboresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo per testamentum novum, inter mala hujus saeculi novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatitudinem vero quam liberata vita futura sine fine habitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mor