comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ se contͣrias facio. lucem & tenebraᷤᷤ
.i. ctiem &e nocdem. pacem &e malum.
hoc ẽ otium ce bellum. ꝑquȩ sig̾cat
iratum se fuisse popłosuo. quando de¬
nebras captiuitatis malaq sustinuit
seruitatis: & rursum misertum qͣndo
remiss in pat̾am pacis gaudium recep¬
unt. Qͦmͦ enm luqi contrarie denebre
sunt: ita pac contͣrtum bellum est.
Unde & confundat᷑ heresis q̃ maloꝵ
arbitratur conditorem dm: cum hic
malum ñ contrariumbono. s ꝓ af¬
flictione ponat᷑ &e bello. scdm illud
qͦd in eungłio scͥptum ẽ. Sufficit diez
maliciastia. Possumꝰ tuxta tͦpologiã
hec & de ecełiastico uiro dicere. cui
ds dedit sermonem atq sapientiam.
ut om̃s sect̾as contͣrias ueritati sua
disputatione subũtat: sic̃ & de stepħo
scã scͥptura commemorat. qͦd nullꝰ
potũit resistere sapientie eiꝰ: ce utre
ges .i. patͥarchas singlarum herese
on sue subiciat potestati. &e aꝑiat atq
confringat quod priꝰuidebatur di¬

Expanded text:
ias, lucem et tenebras, id est, diem et noctem, pacem et malum, hoc est, otium et bellum. Per quae significat iratum se fuisse populo suo, quando tenebras captivitatis, malaque sustinuit servitutis, et rursum misertum, quando remissi in patriam pacem et gaudium receperunt. Quomodo luci contrariae tenebrae sunt, ita paci contrarium est bellum. Unde et confunditur haeresis, quae malorum arbitratur conditorem Deum: cum hic malum non contrarium bono, sed pro afflictione ponatur et bello, secundum illud quod in Evangelio scriptum est: « Sufficit diei malitia sua . Possumus juxta tropologiam haec et de ecclesiastico viro dicere, cui Deus dedit sermonem atque sapientiam, ut omnes sectas contrarias veritati sua disputatione subvertat. Sicut et de Stephano sancta Scriptura commemorat , quod nullus potuerit resistere sapientiae est, patriarchas singularum haerese ωn, suae subjiciat potestati: et aperiat atque confringat, quod prius videbatur di
Abbreviated transcription (Latin):
dat de regnisupbia. & inpuluere se¬
deat. Mirgo audem appellat᷑ & filia.
uł qͥa om̃s homines creata di fumus.
nec est babylonis iurta hereticos nała
ddamnabilis. uł obluxuriam & orna¬
tum urb quondam potentissime. q̃
cum senuissee. & uicina ẽet occascui.
uirgunclam ae ptiellam se ee iactabst
hect ex co quodiurta lxx. scriptum ẽ.
qlia babylonis non ipsam babylo¬
nem quidam s romanam urbem ĩ¬
terpretent᷑. que et in apocaliꝑsi ioħi ᷤ
& in epła petri babylon specialiter
aupellat᷑. & cunct̾a que nẽ ad baby¬
ionem dm̃r. illiꝰ ruine conuenire te¬
stentur: contͣ qmtiocanda sit aus.
deiq iusticia: ut postqm syon. id ẽ
eccłia saluata fuerit. illa ꝑeat in et̃¬

Expanded text:
de regni superbia, et in pulvere sedeat. Virgo autem appellatur et filia: vel quia omnes homines creatura Dei sumus; nec est Babylonis juxta haereticos natura damnabilis: vel ob luxuriam et ornatum urbis quondam potentissimae, quae cum senuisset, et vicina esset occasui, virgunculam, et puellam se esse jactabat. Licet ex eo quod juxta LXX scriptum est, filia Babylonis, non ipsam Babylonem quidam, sed Romanam urbem interpretentur, quae in Apocalypsi Joannis et in Epistola Petri , Babylon specialiter appellatur, et cuncta quae nunc ad Babylonem dicuntur, illius ruinae convenire testentur, contra quem vocanda sit avis, Deique justitia: ut postquam Sion, id est, Ecclesia salvata fuerit, illa pereat in aete
Abbreviated transcription (Latin):
is confundet᷑ errorib. & negligeret
sponsionem di. qui idolis ante credi¬
derat: siuc eum intrauerit plenitudo
gentium tec̃ etiam isrł popłs conu̾itet᷑.
&e penitebit eum erroris sui ꝑ quẽ idol
ante seruierat. aut certe post uocatio¬
nem gentium reuertet᷑ ad pͥncipium.
crede noluerunt insuis idolis con¬
fundendas. Surdi audite. & cecii
tuemini ad uidendum. Quis cecꝰ¬

Expanded text:
is confunderetur erroribus, et negligeret is confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo gentium, tunc etiam Israel populus convertetur , et poenitebit eum erroris sui, per quem idolis ante servierat. Aut certe post vocationem gentium revertetur ad principium: credere noluerunt, in suis idolis confundendas. Surdi, audite, et caeci, intuemini ad videndum. Quis caec
Abbreviated transcription (Latin):
gentem & omnẽ suꝑbiam montium
ignobile: in desertum redigam. Qd
in .lxx. ex theododionis editione addi¬
tum ẽ. qͥ hec uerba tacuerant. Cũq
uos a capite usq ad pedes exsiccaue¬
ro atq delcuero: tc̃ flumina doctue
mce in insulis gentium currere faciã.
& stagna ur̃a siue paludes redigam
in ariditatem ut in gentib sit scĩa
scͥpturarũ. & in uob doctͥne ariditas.
Ducamq cecos ꝑuiam quam antea
nesciebant. De quib & supͣlegimꝰ.
Dedi de in fedus popli. in lucem gen
ciam. Tunc tenebre eorum inutabun¬
tur in lucem. & praua uertenturr in
recta: ut intelligant que legunt. a
cordis ocłis clarum inueci testam̃
do xp̃i lum̃ aspiciant. Simulq in¬
fert. Hec tiba q̃ fecisiue faciam eis.
nequaqm ultra futura ꝓmittens. ħ
que ante ꝓmiseram reddens. Me aut̃
ista dicente conu̾sus est retͦrsum popłs
iudeorũ ut ñ credet ꝓmitcenti. & infu¬

Expanded text:
gentem, et omnem superbiam montium gentem, et omnem superbiam montium es quam vulgus ignobile, in desertum redigam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra legimus: Dedi te in foedus populi, in lucem genciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infert: Haec verba quae feci, sive faciam eis, nequaquam ultra futura promittens; sed quae ante promiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in su
Abbreviated transcription (Latin):
& eum uiro fortissimo comparat. qͥ
pugnaturꝰ sit contͣ aduers arios su¬
os ce suscitaturꝰ zelum. De quo & in
cantico deutõnonii ꝓphatum est.
Ipsime zelare fecerunt in eo qui ñ
crat ds. ce irritauerunt me in idol
suis. ce ego zelare eos faciam in gente
que nonẽ. & ingente stultissima ir¬
ritabo illos. Uoci ferabitur quoq
& clamabit contra inimicos suos:
aꝑte corum infidelitatem reprobãs
ce cum clamore ꝓnuncians. Cacui.
semꝑsilus: patiens fui. Siue ut.lxx
tͣnstulerunt. tactii. nunqͥd semꝑ ta¬
cebo: Ut impleat᷑ illud quod ꝑsalo¬
monem dr. Tempꝰ tacendi. & dempꝰ
loquendi. Et ẽ sensus. Diuuos de¬
linquentes sepe portaui.s qui ante
tacueram. nequaqm ultra reticebo.
Et qͦm pariens in lucem ꝓfndic in¬
fantem. & aꝑtum facit eẽ quod priꝰ
clausum uiscerib denebat᷑: sic ce ego
dolorem meum & dissimulationẽ
quam semꝑ habi suꝑscelerib ur̃is.
ñc ꝓferam. & dissipabo ura consilla.
unoq tempore absorbebo timũsam

Expanded text:
 eum viro fortissimo comparat, qui pugnaturus sit contra adversarios suos, suscitaturus zelum. De quo et in Cantico Deuteronomii prophetatum est: Ipsi me zelare fecerunt in eo qui non erat Deus, et irritaverunt me in idolis suis; et ego zelare eos faciam in gente quae non est, et in gente stultissima irritabo illos . Vociferabitur quoque et clamabit contra inimicos suos, aperte eorum infidelitatem reprobans, et cum clamore pronuntians: Tacui, semper silui, patiens fui, sive ut LXX transtulerunt: Tacui, numquid semper tacebo ? Ut impleatur illud quod per Salomonem dicitur: Tempus tacendi, et tempus loquendi. Et est sensus: Diu vos delinquentes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem quam semper habui super sceleribus vestris, nunc proferam, et dissipabo vestra consilia: unoque tempore absorbebo universam
Abbreviated transcription (Latin):
in suggillatione pops dici supra er¬
posumus: s multo itliꝰ domꝰ iacob
& reliquias ifrł ob ꝓpinqͥtatem carmꝰ
& sanguims. & qͥsi feces reliquiarum
isrł. Docetq eos instar puerorum
atq lact̾entrum ita do quasi mat̾s
uto & uultia p̃gnantis ei egypto eẽ
portatos: ñ qͦ in effabilis di incomp̃¬
hensibilisq matestas. aut uterum
habeat atit uuluam. pedesq & ma¬
nus &e cȩt̾a corꝑis m̃bra: s qtio nos
affect̾um dei ꝑ nra uerba discamus.
di hoc idem cantẽ̾. In eo enim loco
eiferum genui te: in hebreoscͥptum
habet. merehin. quod inter pretat
de uulua. in ꝑsentiarum uͦ ñ solum
dde ut̃o & trtilua scͥpttm ẽ hoc est me

Expanded text:
pra exposuimus: sed multo vilius, domus Jacob, et reliquias Israel, ob propinquitatem carnis et sanguinis, et quasi faeces reliquiarum Israel. Docetque eos instar puerorum atque lactentium, ita a Deo, quasi matris utero, et vulva praegnantis, ex Aegypto esse portatos. Non quo ineffabilis 546 Dei incomprehensibilisque majestas, aut uterum habeat, aut vulvam, pedesque, et manus, et caetera corporis membra; sed quo nos affectum Dei perDei hoc idem canitur. In eo enim loco ciferum genui te, in Hebraeo scriptum habet, MEREHEM quod interpretatur, de vulva. In praesentiarum vero non solum de utero, et de vulva scriptum est, hoc est, ME
Abbreviated transcription (Latin):
b legis &e cerimoniis derelietis. seque¬
rentur euangliiueritatem. S quia
ul credere noluerunt. & indignos
se iudicauerunt salute: ꝓptea dico
gentib. Congregamini de totoor¬
be: & uenite & accedite ad me simul
qͥ saluati estis ex gentib. ꝑ quodos¬
tendit ñ statm oms gentes ẽe credi¬
tinas. s paulatim &e ꝑpartes. Den¬
q corripit eos qͥ ierrore pͥstino per¬
manserunt. dicens. Nescierunt al
Non intellexerunt sermones meos.
suntilachrorũ stiorum onere p̾gia¬
nat: &e sꝑantes in cis in qͥb nulla ẽ
salus. Unde apłis p̃cipitur ut opor¬
tune importune annuncient tntatẽ.
& meant consiltum salutis gentiũ. Hoc
autem .i. ut congregarent᷑ & uenirent
er gentib plurnmi qui saluarent̾: ab
mitio locutꝰ est deus. & cunctorum ꝓ

Expanded text:
equerentur Evangelii veritatem. Sed quia illi credere noluerunt, et indignos se judicaverunt salute; propterea dico gentibus: Congregamini de toto orbe; et venite et accedite ad me simul qui salvati estis ex gentibus. Per quod ostendit, non statim omnes gentes esse credituras, sed paulatim et per partes. Denique corripit eos qui in errore pristino permanserunt, dicens: Nescierunt quiNon intellexerunt sermones meos, simulacrorum 543 suorum onere praegravati, et sperantes in eis, in quibus nulla est salus. Unde Apostolis praecipitur, ut opportune, importune annuntient veritatem , et ineant consilium salutis gentium. Hoc autem, id est, ut congregarentur et venirent ex gentibus plurimi qui salvarentur, ab initio locutus est
Abbreviated transcription (Latin):
Iusticia ce gła ad eumueniet: & con¬
e fundent᷑ om̃s qui seꝑant se a dño.
Iastificabrnt: & in dño glificabitr
omne semenfiliorum isrł. Uocatis
egypto &e echiopia & sabaim uiris ex¬
celsis. ꝑ q̃ monstrat᷑ salus uniu̾sarum
gentium barbararum & dotiꝰ mun¬
di ad dm̃ conu̾isio: ostendit deus ui
sticiam suam quod ñ solum iudoꝵ
sit dñs. s ce gentium. Iple enim celi
fact̾or ce terre equaliter omntũ ds̃
est: & non ob aliam causam creauit
t̾ram. nͥ ut hominum ẽec habitacł̃m
qͥfuum adorarent & intelligerent
creatorem. & idola unuers a contẽ¬
nerent. Nam ce in monte syna deȩx¬
celso eiꝰ u̾tice hoc audientib popłisẽ
locutus. Non erunt tͥ dii aliem absq
me: nec facies tͥ idolum. O melius
ut hoc dict̾um de euangłica p̃dicatio¬
ne credamꝰ. Moyses enim in abscon¬
dita solitudine uni tantum locutꝰ
est popło: apłorum audem sonꝰ uni
uersum orbem exiit. & uerba corum
dixi inquit semini iacob frustra q̃ri¬

Expanded text:
a ad eum veniet, et confundentur omnes qui separant se a Domino: justificabitur et in Deo glorificabitur omne semen filiorum Israel. Vocatis Aegypto, et Aethiopia, et Sabaim viris excelsis, per quae monstratur salus universarum gentium barbararum, et totius mundi ad Deum conversio, ostendit Dquod non solum Judaeorum sit Dominus, sed et gentium. Ipse enim coeli factor et terrae aequaliter omnium Deus est, et non ob aliam causam creavit terram, nisi ut hominum esset habitaculum, qui suum adorarent et intelligerent Creatorem, et idola universa contemnerent. Nam et in monte Sina, de excelso ejus vertice haec audientibus populis est locutus: Non erunt tibi dii alieni absque me, nec facies tibi idolum . Sed melius, ut hoc dictum de Evangelica praedicatione credamus: Moyses enim in abscondita solitudine uni tantum locutus est populo. Apostolorum autem sonus, in universum orbem exiit, et verba eorum dixi, inquit, semini Jacob, frustra quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
ple & syene extremis mundi dminis
p̃dicare. Psyene teliqͥ int̃predes po¬
suierunt saba. unde fuit regina austͥ
chorꝰ. in conspecta dñi. &e dilect̾us ab
eo. & cunccorũ hoĩum salus atq po¬
pulortm qͥ ꝑ eos ad eugłm sunt uo¬
cati. & reputabunt᷑ in salutem aĩaꝵ
corum. Unde rungit &e dic̃. Noli time.¬

Expanded text:
piae, et Syenae, et extremis mundi terminis piae, et Syenae, et extremis mundi terminis praedicare. Pro Syene, reliqui Interpretes posuerunt SABA  , unde fuit regina Austrichorus in conspectu Dei, et dilectus ab eo: et cunctorum hominum salus atque populorum, qui per eos ad Evangelium sunt vocati, et reputabuntur in salutem animarum eorum. Unde jungit e
Abbreviated transcription (Latin):
& surdi nͥ qͥ dñant᷑ eorum. & erceca¬
tisunt serui dei: de rursum factꝰ est
popls uastatꝰ atq direptꝰ. & his simi¬
lia. Deniq infert. Effudit suꝑ eum
indignationem furoris sui. & force
bellum: & cobussit eum in cireuitu
& ñ cognouit. & succendit eum & ñ
intellexit. Qͦ qͦd supͣdiximꝰ duos cẽ
iacob & duos ifrł. untm carnalem
ce alt̾m spĩtalem. eorum qͥ in salua¬
torem crede noluerunt. ce eorum qͥ
recepunt filium dei. hoc etiam nẽ
cutores qͥa redemptꝰ sit xp̃i sanguine.
qͥ uocauerit cum nomine suo. ce ob
familiaritatem specialit appellet
ae nulla ꝑicła reformidet. Quodq
infert. aquas ce flumina ce ignem
& flammas : ꝑsecutoꝵ impecum fu¬
roremq des cribit. qui salut gen¬
dium inuideant. & nolint sermonẽ
euanglicum p̃dicari. qmqͣm uides
in aqͥsegyptios. in fluminib baby¬
lonios. in igne macedonas. in flam¬
ma romanos intelligiuelint. Iccͥco
autem p̃cipit eis ne timeant. quia
cum eis: qͥ fecerit eos egypto ce ethio¬

Expanded text:
 surdi, nisi qui dominantur eorum? et excaecati sunt servi Dei. Et rursum: Factus est populus vastatus atque direptus, et his similia. Denique infert: Effudit super eum indignationem furoris sui, et forte bellum: et combussit eum in circuitu, et non cognovit, et sucintellexit. Ergo quod supra diximus, duos esse Jacob, et duos Israel, unum carnalem, et alterum spiritualem, eorum qui in Salvatorem credere noluerunt, et eorum qui receperunt Filium Dei: hoc etiam nunccutores quia redemptus sit Christi sanguine, qui vocaverit eum nomine suo: et ob familiaritatem specialiter appellet et nulla pericula reformidet. Quodque infert: aquas et flumina, et ignem et flammas, persecutorum impetum furoremque describit, qui saluti gentium invideant, et nolint sermonem evangelicum praedicari. Quamquam Judaei, in aquis Aegyptios, in fluminibus Babylonios, in igne Macedonas, in flamma Romanos intelligi velint. Idcirco autem praecipit eis ne timeant, quia cum eis, qui fecerit eos Aegypto, Aethio
Abbreviated transcription (Latin):
qui eduxit captiuos de babylone. et
edificauit ciaitatem. & extruxit tem¬
plum. ꝓpħantib aggeo & zacharia at¬
q dicentib. Manꝰ zorobabel fitndaue¬
tunt domum istam: & manꝰ eitis com¬
plebunt eam. S nos recłi dicimus ce
ueriꝰ. nec cẏrum edificasse ciuitatem
que postea extructa est sub neemia.
nec om̃s tuias eiꝰ fitisse direct̾as. eiti supͣ
dict̾um ẽ assumps &e accinxi te. & ñ
cognotustime: & ⁊ orobabeł statum qͥ
scib nutu & potestate medorum fuit.
atq ꝑsarum omnia q̃ dñr excedere.
Neq emm zorobabel excrurit ciuita¬
tem. neq captiuitatẽ dinisit: nec rex
appellari potest. qͥstib aliis uiuens re¬
gib hoc nomine caruit. Q̾ͥa fibi aut̃
figul. nunquid qui arat arabit tram.
scire ñ ualeo: ñ forte theodotionis edi
tionem seqͣr. qui ꝓ hoc postt. uȩ e qͥ
contendit contra fact̾orem suum a¬
rans arantis terram: quod scilicet uul¬
neret inpenitentiam corda mortali¬

Expanded text:
qui eduxit captivos de Babylone, et qui eduxit captivos de Babylone, et aedificavit civitatem, et exstruxit templum, prophetantibus Aggaeo et Zacharia, atque dicentibus: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus complebunt eam . Sed nos rectius dicimus et verius, nec Cyrum aedificasse civitatem quae postea exstructa est sub Neemia, nec omnes vias ejus fuisse directas. Cui supra dictum est: Assumpsi, et accinxi te: et non cognovisti me; et Zorobabel statum, qui sub nutu ac potestate Medorum fuit atque Persarum, omnia quae dicuntur excedere. Neque enim Zorobabel exstruxit civitatem, nec captivitatem dimisit, nec rex appellari potest, qui sub aliis vivens regibus, hoc nomine caruit. Quid sibi autemfiguli? Numquid qui arat, arabit terram? Scire non valeo: nisi forte Theodotionis sequar editionem, qui pro hoc posuit: Vae ei qui contendit contra factorem suum, arans arantes terram: quod scilicet vulneret in poenitentia corda mortali
Abbreviated transcription (Latin):
stib lege. Hec gͦ dicit dñs sc̃s ifrł. qui
plasinauit in uirginali uto salua¬
torem: dicens ꝑ gabrielem sp̃c sc̃s
uocabitur filius dei. Interroget me
testa & futurorum secreta ꝑquirat:
beam regere. Dicit & euangłista io¬
hannes. Quotquot eum receꝑunt:
dedit eis potestatem filios do fieri.
Sin autem ego fec t̾ramut habitaret᷑
ab hominib ce celos extendi desuper.
ce eos astrortim uarietate decorauii. ut
morarentur in d̾ra cultores dei.quid
mirum si filium meũ tustum regem
miscrim mundo. siue ab inferis
suscitauerim. cuiꝰ omnes tuȩ directe ft̃ :
Peccatum enim ñ fecit: nec dolꝰ inuentꝰ
est in ore eiꝰ. Qui ȩdificabit etuitatẽ me¬
am fuꝑ petram. aduersum quam por
uincłis alligatos. om̃s dimitcet libos.
ñ in p̃cio neq in mimerib. Gratis eñĩ
salui factisumus. audientib apł̃is atq
facientib. gͣcis accepistis gratis date.
nonnull hec ad ⁊ orobabel refertiñ:

Expanded text:
sub lege. Haec ergo dicit Dominus Sanctus Israel, qui sub lege. Haec ergo dicit Dominus Sanctus Israel, qui plasmavit in virginali utero Salvatorem, dicens per Gabrielem: Spiritus vocabitur Filius Dei: interroget me testa, et futurorum secreta perquiratbeam regenerare. Dicit et evangelista Joannes: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Sin autem ego feci terram, ut habitaretur ab hominibus, et coelos extendi desuper, et eos astrorum varietate decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum si Filium meum, justum regem miserim mundo, sive ab inferis suscitaverim, cujus omnes viae rectae sunt? Peccatum enim non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . Qui aedificet civitatem meam super petram, adversum quam portvinculis alligatos, omnes dimittat liberos, non in pretio neque in muneribus: gratis enim salvi facti sumus, audientibus Apostolis atque facientibus: Gratis accepistis, gratis date . Nonnulli haec ad Zorobabel referunt,
Abbreviated transcription (Latin):
manuum mearum non ur̃o arbitrio
h meatioluntate diepensem: ut q̃ priꝰ
eis tenebras & malum creaui. nc lucẽ
ce ꝑacem tͥbuam. Ego emmsum ds
qui non in uacuum creaui terram
ut ẽẽt deserta ce sqͣlida: s ut homines
habitarent in ea. Ego ertendi siue
firmaui celos ut angłorum ẽẽnt ha¬
bitaculum. stellarumq uarietate coᷤ¬
distinxi: & imꝑaui singłis qͦ curreren
ordine. & dierum ac m̃sium annoꝵq
diũsa spacia cõplerent. Qui gͥ cȩlum
feci & terram. quid magnum ẽ si unũ
regem creatum qui mea mandata
conseruet. & omnes uias illiꝰ dirigam.
Iyse enim iussurꝰ est. ut edificet᷑ euitaᷤ
ñ obp̃crum neq ob munera s obmeã
uoluntatem diete dñs d̾s exercituum
Qͥ autem ceꝑtam ad xp̃m refert intel¬
ligentiam. sic erplanationis suȩ u̾ba
moderatur. Ue eis qui contradiẽt do.
lutum &e testa de testis contͣdicat figło
suo. Ue qui dicit omnipodenti patri
quare generas filium: &e mulieriscẽ ma¬

Expanded text:
manuum mearum, non vestro arbitrio, manuum mearum, non vestro arbitrio, sed mea voluntate dispensem: ut qui prius eis tenebraset pacem tribuam. Ego enim sum Deus, qui non in vacuum creavi terram; ut esset deserta et squalida, sed ut homines habitarent in ea. Ego extendi sive firmavi coelos, ut Angelorum essent habitaculum. Stellarumque eos varietate distinxi; et imperavi singulis quo currerent ordine, et dierum ac mensium annorumque diversa spatia complerent. Qui igitur coelum feci et terram, quid magnum est, si unum regem creaverim, qui mea mandata conservet; et omnes vias illius dirigam? Ipse enim jussurus est, ut aedificetur civitas n ob pretium, neque munera, sed ob meam voluntatem, dicit Dominus Deus exercituum. Qui autem coeptam ad Christum refert intelligentiam, sic explanationis suae verba moderatur: Vae eis qui contradicunt Deolutum et testa de testis contradicat figulo suo. Vae qui dicit Omnipotenti Patri, quare tu generas filium, et mulieri sanctae Ma
Abbreviated transcription (Latin):
deus sẽs isrł. qui facit uentura. Interro¬
gate me de filus meis. & de oꝑib manu¬
um incarum mandate mͥ. Ego feciter¬
ram. & hominem suꝑ eam: egomanu
mea firmaui eclum. ego omnib stellis
mandaui. Ego suscitabo etm eum iu¬
sticia regem. &e omnes uie illtus recte
Ipse edificabit cruitatem meam. & cap¬
e tuitatem popłi mei conu̾tet: non cum
p̃cio neq cum mimerib dixit dñs sa¬
baoth. Qui ad ꝙyriꝑsonam uolunt
referre q̃ dictast̃: locum istum sic int̾¬
pretant᷑. Me ingentia pollicente. qͦd
ꝓpt̃ reũsionem popłime iniudeam.
omnia cyto regnanti substernam: ue
ꝗqui ineredulus ẽ. & ñputat uentura
q̃ dico. qͣsi si lutum et testa confrac̾t̾a
caluminet᷑ figulum suum. qͣre facta
uel curita facta sint. & opꝰ contra arti¬
ficis loquat᷑ mnanꝰ: & pat ac matͥ calum¬
metur filius. cuꝵ in terram nature le¬
generat᷑ sit: suꝑfluum facitis ambi¬
gere de futuris. Qͥn potitis nosse debe¬
tis quod filios meos popłm isrł &e opus

Expanded text:
nterrogate me de filiis meis, et de operibus manuum mearum mandate mihi. Ego feci terram, et hominem super eam. Ego manu mea firmavi coelum: ego omnibus stellis mandavi. Ego suscitavi eum cum justitia regem: omnes viae illius rectae. Ipse aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei convertet: non cum pretio neque cum muneribus, dixit Dominus Deus sabaoth. Qui ad Cyri personam volunt referre quae dicta sunt, sic locum istum interpretantur. Me ingentia pollicente, quod propter reversionem populi mei in Judaeam, omnia Cyro regna substernam: Vae ei qui incredulus est, et non putat ventura quae dico, quasi si lutum et testa confracta calumnietur figulum suum, quare facta, vel cur ita facta sit; et opus contra artificis loquatur manus; et patrem ac matrem calumnietur filius, cur in terram naturae legeneratus sit, superfluum facitis ambigere de futuris; quin potius nosse debetis, quod filios meos, populum Israel, et opus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd me fecistisic: Annon habet pote¬
statem figulus luti ex eadem massa fa¬
cere aliud quidem uasm honorem. a¬
liud uͦ in contumeliam: Et in ihere¬
mia prolixiꝰ scribit᷑. qui narrat post
cct̾a. Descendi in domum figuli: et ec¬
ce ipse faciebat opꝰ in rota. ce dissipatũ
est uas qͦd faciebat manib fuis. Rux¬
sumq fecit ex eodem luto aliuduas
sic̃ placuit in conspectu eiꝰ. Et factꝰ ẽ
sermo dñi ad me dicens. Si non poᷤ¬
sum sic̃ iste figłs facere uob domꝰ isił
dicit dñs: Ecce sic̃ lutum in manus
figuli: sic uos estis in manib meis
domꝰ isrł. Illudq quod scͥptum ẽ ego
omnib stellis p̃cepi. occasionem qͥb¬
dam tͥbuit. quod astra rationalia
sint: & anmamsensumq habeant
Neq enim auint p̃cipec nͥ incelligen¬
tib: non recordantes quod & in io¬
na scͥptum sit. p̃cepit dñs spm̃ cobu¬
renti. & rursum p̃cepit uermi matu¬
tino. Et quod in euanglio saluator
uentos & mare increpauertt: in qͥbts

Expanded text:
t potestatem figulus luti, ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Et in Jeremia prolixius scribitur, qui narrat post caetera: Descendi in domum figuli, et ecce ipse faciebat opus in rota, et dissipatum est vas quod faciebat in manibus suis. Rursumque fecit ex eodem luto aliud vas, sicut placuit in conspectu ejus. Et factus est sermo Domini ad me dicens: Si non possum sicut iste figulus facere vos domus Israel, dicit Dominus? Ecce sicut lutum in manu figuli: sic vos estis in manibus meis domus Israel . Illudque quod scriptum est: ego omnibus stellis praecepi, occasionem quibusdam tribuit, quod astra rationalia sint, et animam sensumque habeant. Neque enim, aiunt, praeciperet, nisi intelligentibus: non recordantes quod in Jona scriptum sit: Praecepit Dominus spiritui comburenti . Et rursum: Praecepit vermi matutino . Et quod in Evangelio Salvator ventos et mare increpaverit , in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum in p̃senti scło. s & infcituro.
Seruisse autẽ ei egyptum &e ethiopes
&e sabaun cxcelsos curos atq suiblimes
nemo dubitat. cum e mundum uide¬
at eẽ subiectum: & ex paucarum noĩe
nationũ q̃ habitant in extremis finib
derrȩ. cunctos celorum cardines. & oĩa
t̃re litcora e credit᷑a ꝑspiciat. Unde
pulchre quasi laborantib in errote
idolate. cessare labor egypti nominat᷑
Nulla enĩ gens idolate dedita ita fuit.¬
& taminnumerabilia portenta uene¬
rata ẽ quam egyptꝰ: de qua supͣlegimꝰ.¬

Expanded text:
senti saeculo, sed et in futuro. Servisse autem ei Aegyptum, et Aethiopas, et Sabaim, excelsos viros atque sublimes, nemo dubitat, cum ei mundum videat esse subjectum, et ex paucarum nomine nationum, quae habitant in extremis finibus terrae, cunctos coelorum cardines, et omnia terrae littora ei creditura perspiciat. Unde pulchre quasi laborantibus in errore idololatriae, cessare labor Aegypti nominatur. Nulla enim gens ita idololatriae dedita fuit, et tam innumerabilia portenta venerata est, quam Aegyptus, de qua sup
Abbreviated transcription (Latin):
ds isił saluator. qͦmͦ possint cyri ꝑso¬
ne conuenire ñ intelligo. nisi forte¬
thoodotionis utar editone quitͣnstu¬
lit in te fortis. & non est alius p̃ter eũ
ds. ꝓptea tu fortis absconditꝰ ds israel
saluator. Quocunq se uerterint : ñ
ualebunt laqueos ueritatis effugere
fac enim ẽẽ in eyro dm̃. ce ñ ẽe alium
pͣt cum qͥsit in cyrods. Quomͦ cyri
ꝑsone diei conuemet. uerc tu es dcus
absconditus. ds isrł saluator: G detis
in qͦ deus ẽ dñsñr iħc xp̃e rectꝰi intel
ligitur: & ueriꝰ qui in euangłio loquit᷑.
ditus ꝓpt̃ assumpti corporis sacram̃¬
dum. & ds isrł saluator. quod int̃preta¬
dur iħc. Hic enm tuxta angłmgabri¬
elem saluabit popłm suum. Confus
sunt &e crubuert̃ om̃ssimul. scribeui¬
delicet & pharisei: & abi erunt ĩ con¬
fusionem fabricatores erroris. qui in
todo mundo disseminauere m̃dactũ:
ut eum dicent ab apłis furdo eẽ sub¬

Expanded text:
Deus Israel Salvator, quomodo possit Cyri persoDeus Israel Salvator, quomodo possit Cyri personae conTheodotionis utantur editione, qui transtulit, In te est fortis, et non est alius praeter eum Deus: propterea tu fortis absconditus Deus Israel Salvator. Quodcumque se verterint, non valebunt laqueos veritatis effugere. Fac enim esse in Cyro Deum, et non esse alium praeter eum qui sit in Cyro Deus, quomodo Cyri personae dici conveniet, Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel Salvator? Ergo Deus in quo eur et verius, qui in Evangelio loquitur: ditus propter assumpti corporis sacramentum, et Deus Israel Salvator, quod interpretatur Jesus. Hic enim juxta Angelum Gabrielem salvabit populum suum . Confusi sunt et erubuerunt omnes simul. Scribae videlicet et Pharisaei. Et abierunt in confusione fabricatores erroris, qui in toto mundo disseminavere mendacium, ut eum dicerent ab Apostolis furto esse sub
Abbreviated transcription (Latin):
precabunt᷑. Tm̃in te ds: & non est
absq te ds. Uere tu es d̾s abscondit̾.
ds ifrł saltiator. Confusi sunt &re
rubuerunt: om̃s simul. Abierunt
in confusionem: fabricatores erro¬
rum. Ifrł saluatus est in domino
salute eterna. Non confundemim
& non erubescetis tisq in scłm sel.¬
Ltͣx. Sic dicit dñs sabaoth. labora¬
ce sabaim. Uiri excelsi ad de tͥnsibi
&e non est ds absq te. Tu enim deus
es ae nesciebamꝰ. de ifrl faluato. son¬
fundantur & erubescant om̃s adu̾sa¬
rii ciꝰ. & ambulent in confusione. In¬
nouamini ad me insulȩ isrł saluat᷑
a dñosalute et̃ria. Non confundent᷑
neq erubescent usq in cc̾num. Et in
hoc loco qͥ sequuntur hystoriam di¬
cunt egyptum & echioyes gentemq
sabeam que tͣns ethiopiam ẽ seruis¬
se cyro. & ei g̃s̃ ultimas fuisse subiec¬
tas. atq ex mirabili intellexisse uie¬
p̃t̃ eum qͥ in illo habitaret ds. S hoc
qͦd scquitur uere tu es ds absconditꝰ

Expanded text:
on est absque te, Deus. Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel salvator. Confusi sunt, et erubuerunt omnes: simul abierunt in confusionem fabricatores errorum. Israel salvatus est in Domino salute aeterna: non confundemini, et non erubescetis usque in saete: Sic dicit Dominus Deus Sabaoth: Laboras; Sabaim viri excelsi ad te transibunt, et non est Deus absque te. Tu enim Deus es, et nesciebamus: Deus Israel Salvator: confundantur et erubescant omnes adversarii ejus, et ambulent in confusione. ÷ Innovamini ad me insulae  Israel salvatur a Domino salute aeterna: non confundentur neque erubescent usque in aeternum. Et in hoc loco qui sequuntur historiam, dicunt Aegyptum, et Aethiopes gentesque Sabaim, quae trans Aethiopiam sunt, servisse Cyro, et ei gentes ultimas fuisse subjectas: atque ex mirabili intellexisse vicpraeter eum qui in illo habitaret Deus. Sed hoc quod sequitur: Vere tu es Deus absconditus,
Abbreviated transcription (Latin):
lastis me: Uidete & excogitate qui
erratis & confertis aitrum de saccło.
& argentũ in statera appenditis & con¬
ducitis artificem. feccrunt oꝑa ma¬
nuum: & incuruati adorauerunt.
Portant illud in humeris fuis & uadt̃.
Si autem posumt illud in locosuoma¬
nec. & non mouebit᷑. Et qͥ clamau̾it
ad illud non audiet: & de malis non
libabit eum. Neguaquam appellat¬

Expanded text:
lastis me? Videte, excogitate qui lastis me? Videte, excogitate qui erratis et confertis aurum de sacculo, et argentum in statera appenditis, et conducitis aurificem: fecerunt opera manuum, et incurvati adoraverunt: portant illud in humeris, et vadunt. Si autem posuerint illud in loco suo, manet, et non movebitur: et qui clamaverit ad illud, non audiet, et de malis non liberabit eum. Nequaquam e
Abbreviated transcription (Latin):
onꝰ ingentib error fuerit idolate
que cultores fuos depͥmebat ad ter¬
ram. & saluare ñ poterat. amimas¬
q eorum faciebat &e diabolo & de¬
monib ẽẽ captiuas. Audite me domꝰ
iacob. & omne residuum domꝰ ifrael.
qͥ portamini a meo uto. qͥ gestami¬
ni amea uulta. Usq ad senectam
ego ipse: ce usq ad canos ego porta¬
me & adequastisce comparastisme.
& fecistis similem. Qui confertis
aurum de saccło. & argentum sta¬
tera pondatis: conducentes auri¬
ficem ut faciat dm̃. & ꝓcidunt et
adorant. Portant illum in hume¬
ris gestantes. & ponentes in locosuo
& stabit. ac de locosuo non mouebr̃
S & cum clamai̾unt ad eum non
audict: de tͥbulatione non salua¬
& oms reliquie isrł̃. qui portamimde
uico. & ercichimini a paruulo usq ad
senectutom. ego sum. & donec senesca¬
tis egosum Ego sustineo uos. Egofe¬
ci. & ego dimitcam: ego suscipiam.¬
ce ego saluos uos faciam. Cui assimi¬

Expanded text:
onus in gentibus, error fuerit idololatriae, onus in gentibus, error fuerit idololatriae, quae cultores suos deprimebat ad terram, et salvare non poterat, animasque eorum faciebat diabolo et daemonibus esse captivas. Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel, qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva. Usque aego ipse, et usque ad canos me, et adaequastis, et comparastis me, et fecistis similem? Qui confertis aurum de sacculo, et argentum statera ponderatis: Conducentes aurificem, ut faciat deum; et procidunt, et adorant. Portant illum in humeris gestantes, et ponentes in loco suo: Et stabit, ac de loco suo non movebitur. Sed et cum clamaverint ad eum, non audiet: de tribulatione non salva omnes reliquiae Israel qui portamini de utero, et erudimini a parvulo usque ad senectutem. Ego sum, et donec senescatis ego sum: ego sustineo vos: ego feci, et ego portabo: ego suscipiam, et salvos vos faciam. Cui assimi
Abbreviated transcription (Latin):
&e tumentors erposita sunt. s quore¬
ligio nationtm simulachra fint be¬
stiarum & bratorum animantiim.
que maxime in egypto diuinocul¬
tui consecrata sunt. De quib ceuir¬
gilius. Omnigenũq dm̃ monstra.
& latratora nuibis. Nam de pleraꝙ:
oppicda eorum ex bestus & iumentis
a. ab hyrco. aikoo. a lupo: ut taccã
de formidolosa &e horribili cede. &
crepituuents inflati. q̃ pelusiaca
religio est. Hec inquit simulacra
que ñ possunt saluare portantes:
nicħ sunt aliud nͥ onera sac̾dotum.
depͥmentia eos usq ad lassitudinẽ.
Que cum captiuitas uenerit ꝓ p̃cio
metallorũ de qͥb facta sunt. ducun¬
tur pͥma captuia. & animam fuam
siue portantiũ libare non possunt:
ñ quo muta simulachra habeant
ammam ce aliquem sensum dolo¬
ris. q̃ insenfibilia sunt. s qͦ kataxy¬
eaꝵ rerum q̃ absq sensu & membs
sunt. Alioqum & in ꝓu̾bus legit᷑
Inmanu lingue mors ce uita. citm¬
Uel hoc dicenctum. quod gͣuissimũ

Expanded text:
et jumentorum exposita sint: sed quo reet jumentorum exposita sint: sed quo religio nationum, simulacra sint bestiarum, et brutorum animantium, quae maxime in Aegypto divino cultui consecrata sunt. De quibus Virgilius : Omnigenumque deum monstra, et latrator Anubis. Nam et pleraque oppida eorum ex bestiis et jumentis a ab hirco, λύκων a lupo, ut taceam de formidoloso et horribili cepe, et crepitu ventris inflati, quae Pelusiaca religio est. Haec, inquit, simulacra quae non possunt salvare portantes, nihil sunt aliud nisi onera sacerdotum, 545 deprimentia eos usque ad lassitudinem. Quae cum captivitas venerit, pro pretio metallorum, de quibus facta sunt, ducuntur prima captiva, et animam suam sive portantium, liberare non possunt. Non quo muta simulacra habeant animam et aliquem sensum doloris, quae insensibilia sunt; sed quo καταχearum rerum quae absque sensu et membris sunt. Alioquin et in Proverbiis legitur: In manu linguae, mors et vitVel hoc dicendum, quod gravissimum
Abbreviated transcription (Latin):
fact̾a sunt sculptilia eorum in bestias
& iumenta. portantes ea colligata.
quas: onꝰ laborant &e deficienti. et
esurienti. nec p̃ualenti simul. qui non
potuerunt saluare de bello. Iysi aut
post uocationem gentium. & elect̾io¬
nem credentrum ex isrł idola corru¬
isse testat᷑. Cecidit cecidit siue con¬
flatus ẽ bel quem greci belum .i. satͣ¬
num uocant. Cuius tanta fint apd
ucteres religio. ut ei non solum hua¬
nas hostias captiuorum ignobilit̃ĩq
mortalium. s & suos liberos immo¬
larent. Nabo autem & ipsum idolũ
est. & quod interỹtatur. ꝓpħia &e di¬
uinatio qͣm post etiangłii ueritatom
in toto orbe conticinsse siginficat.
Siue iurta.lxx. dagon qui tam̃ in
hebraico non habetur. &e est idolum
ascalonis. gaze. & reliquarum urbi¬
um phylistum. & de spectali tͣnsit ad
generale. fact̾a sunt simtlaera eoꝵ
bestus & utmentis: non quo simula¬
chra gontilitim in predam bestiarũ

Expanded text:
facta sunt sculptilia eorum in bestias facta sunt sculptilia eorum in bestias et jumenta, portatis ea colligata quasi onus laboranti, et deficienti, et esurienti, nec praevalenti simul, qui non poterunt salvare de bello: ipsi autem Post vocationem gentium, et electionem credentium ex Israel, idola corruisse testatur. Cecidit, cecidit, sive confractus est Bel: quem Graeci Belum, Latini Saturnum vocant. Cujus tanta fuit apud veteres religio, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque mortalium, sed et suos liberos immolarent. Nabo autem et ipsum idolum est, quod interpretatur prophetia et divinatio, quam post Evangelii veritatem in toto orbe conticuisse significat. Sive, juxta LXX, Dagon, qui tamen in Hebraico non habetur. Et est idolum Ascalonis, Gazae, et reliquarum urbium Philisthiim. Et a speciali transit ad generale: Facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis. Non quo simulacra gentilium in praedam bestiarum
Abbreviated transcription (Latin):
eccliis conficet᷑ dñi. Omins aut̃ lin¬
gua ep̃o confitens in dño loquetur.
a dicet. Mee sunt iusticie & meum
ẽ imꝑium. non popłi tudeorum.
d eum cimete gs̃uenient. & con¬
fundent̾ qui prius illius euangłio
repugnabant:. & iustificabtt᷑ atq
laudabit᷑ omne semen isrł. quorum
p̃dicatio &e sementis fertilissima in
toto orbe ubrimos attulit fructus.
Stue turta lxx. omnis linguaitirais
& conficens dm̃ dicit. quod iusticia &
gła todi orbis ad eumueniat. & con¬
fundant᷑ iude quise ab eoseparant.
hi autem qui de styrpe filiorum isrł
ortisunt &e qui de apłorum semine
pullcilauerunt & crediderunt in xͦ
habeant iusticiam &e głam sempiter¬
nabo. facta sunt simtilachra eortim
bestuis &e iumtis. Onera ur̃a graui
pondere usq ad lassicudinem con¬
tabuerunt: & contrita funt simtul.
Non potuerunt saluare portantẽ:
& atuma corumin captuntatẽ ibit.
Irx. Cecidit bel. contritꝰ est dagon.

Expanded text:
Ecclesiis confitetur Deum. Omnis autem linEcclesiis confitetur Deum. Omnis autem lingua Christum confitens, in Domino loquetur, et dicet: Meae sunt justitiae, et meum est imperium, non populi Judaeorum. Ad eum cunctae gentes venient, et confundentur qui prius illius Evangelio repugnabant; et justificabitur atque laudabitur omne semen Israel, quorum praedicatio et sementis fertilissima in toto orbe uberrimos attulit fructus. Septuaginta omnis lingua jurans et confitens Deum, dicet quod justitia et gloria totius orbis ad eum veniat, et confundantur Judaei, qui se ab eo separant. Hi autem qui de stirpe filiorum Israel orti sunt, et qui de Apostolorum semine pullulaverunt, et crediderunt in Christo, habeant justitiam et gloriam sempiterest Nabo: facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis, onera vestra gravi pondere usque ad lassitudinem. Contabuerunt, et contrita sunt simul: non potuerunt salvare portantem, et anima eorum in captivitatem ibit. LXX: Cecidit Bel, contritus est Dagon:
Abbreviated transcription (Latin):
enim ñ absq eo. s in eo ds est. Pulehre¬
ꝙ iungit ds tustus. neqͣqͣm uniꝰ gentiᷤᷤ
s unnũss inundi cui loquit᷑. conuerti¬
mini ad me & saltueritis om̃s fines t̃re:
impleto illo quod pat̃ filio reꝓmisit.
derre. Iuratq ꝑ scmetipsum. qm sen¬
tentia oris sui. & uerbum qͦd semel ꝓ
tulit suꝑ salute gentrũ nequaquam
irritum fiat: s reꝓmissio eiꝰ oꝑe com¬
pleatur diccntis supra: conu̾timini
ad me ce salui erttis om̃s fines terre.
immobiles in quib impossibile est
m̃tiri dm̃: firmam consolationem
habeamꝰ. S & hoc iurat. qͦd idolis
dcrelictis omne genu ei flectat᷑. cele¬
sttum trestrium &e infernoꝵ : &e om¬
nium ꝑ illum iuret lingua mortali¬
um. in ꝗtio pspicue significat᷑ popłs
xp̃ianꝰ. Moris est entm̃ eccłiastici xp̃o
genu flectere. qͦd tude intissuybiam
demonstrantes. omnino ñ faciunt.
S & omnis lingua cunctarũ gentiũ
barbararer. non in synagogis s in xͥ

Expanded text:
enim non absque eo, sed in eo Deus est. Pulchreque jungit: Deus justus, nequaquam unius gentis, sed universi mundi, cui loquitur: Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae; impleto illo quod Pater Filio repromisit: errae . Juratque per semetipsum, quoniam sententia oris sui, et verbum quod protulit semel super salute gentium, nequaquam irritum fiat; sed repromissio ejus opere compleatur, dicentis supra: Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae. per duas res immobiles, in quibus impossibile est mentiri Deum, firmam consolationem habeamus; sed et hoc jurat, quod idolis derelictis, omne genu ei flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis per illum juret lingua mortalium . In quo perspicue significatur populus christianus. Moris est enim ecclesiastici Christo genu flectere: quod Judaei, mentis superbiam demonstrantes, omnino non faciunt. Sed et omnis lingua cunctarum gentium barbararum, non in synagogis, sed in Christi
Abbreviated transcription (Latin):
eccłias de gentib congregatas inno¬
uariin xp̃o. & appellari infulas quod
ꝑsecutorum rabiem ꝓcellasq sustincãt
& fundate suꝑ petiam nulla turbinũ
mole qͣtiant᷑. Hebrei stulta contentio¬
ne nitunt᷑ assercreusq ad eum locũ
ubi legit᷑. tantum in te ds ẽ. & non ẽ
absq te ds: uel adirłm uel ad ꝙyrũ¬
dici. Hoc autem quod sequit᷑. uere tu
es ds absconditꝰ. deus isrł saluator:
fubito ad ommpotentem dm apostͦ¬
pham fieri. cum etiam stultis ꝑspiciũ
sit. unum contertum ẽẽ sermonis
nec posse sensum duich. qui ipsonar¬
rationis ordine &e ratione comunctꝰ ẽ
Qͥa hec dicit dñs creins celos tpse d̃s:
formans terram. &e faciens eam. ipse
plastes eiꝰ. Non inuantim creauut eam:
tus sum in loco terre tenebroso. Non
dixi semini iacob frustra querite me.
Ego dñs loquens tusticiam: annun¬
cians recta. Congregamini & uenite
& accechte sintul qui saluati estisex
gentib. Nescierunt qͥ leuant signum

Expanded text:
innovari in Christo, appellari insulas, quod persecutorum rabiem procellasque sustineant, et fundatae supra petram, nulla turbinum mole quatiantur. Hebraei stulta contentione nituntur asserere, usque ad eum locum ubi legitur: Tantum in te est, Deus, et non est absque te, Deus, vel ad Jec autem quod sequitur: Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel salvator, subito ad omnipotentem Deum apostropham fieri, cum etiam stultis perspicuum sit, unum contextum esse sermonis, nec posse sensum dividi qui in ipso narrationis ordine et ratione conjunctus est. Quia haec dicit Dominus, creans coelos, ipse Deus formans terram, et faciens eam, ipse plastes ejus: non in vanum creavit eam, tus sdixi semini Jacob, frustra queritis me: ego Dominus loquens iustitiam et adnuncians recta. Congregamini et venite: et accedite simul qui salvatis ex gentibus. Nescierunt qui lebant signum
Abbreviated transcription (Latin):
&e iosephꝰ in .xiͦ. iudaicȩ antiquitatis
uolumine refert cyrum legisse ab y
saia de se certotiaticinatũ nomine.
& iccͥco itideos qͣs dĩ familiares plu¬
rimum dilerisse. Hec aucem inquit
tͥbui tͥ ꝓpt̃ iacobseruum meum. cis¬
rael electum meum. Et uocaui de
assimilatꝰ es. ce in cuius typumeti¬
maginem p̃cessisti. Tt autem ñ cogno¬
uisti me.i. simulachra coluistin dm̃.
Nccinxi de fortitudine. multarũ gentiũ
feci ẽẽ uictorem: & ñ cognouistime atre¬
iliatorem tuum. In qͦ loco satis mirari
ampliꝰ ertra me ñẽ ds. Pret̃ sermonẽ
qppe acq racionem turtuttinq meam
ce sapientiam q̃ i me ẽ. nullus est alter
ds. Et hec feci ut aboriente & occidente
omnis orbis agnoscat. nullum ẽe aliũ
absq me dm̃. Ego dñs. &e non est alt̾.
Pat enim in filio. & filicis in patre qui
loquit᷑ in euangłio. ego & pat̾ unum
sumꝰ. Et in erre uolumine posicumẽ
scͥpsisse cyrum ad om̃s gs̃ nullum ẽẽ

Expanded text:
et Josephus in undecimo Judaicae antiquitatis et Josephus in undecimo Judaicae antiquitatis volumine refert, legisse Cyrum ab Isaia de se certum vaticinatum nomine: et idcirco Judaeos quasi familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, tribui tibi propter Jacob servum meum, et Israel electum meum, et vocavi te assimilatus es, et in cujus typum et imaginem praecessisti. Tu autem non cognovisti me, id est, simulacra coluisti, non Deum. Accinxi te fortitudine; multarum gentium feci esse victorem, et non cognovisti auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari amplius extra me. Praeter sermonem quippe atque rationem virtutemque meam et sapientiam, quae in me est, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Oriente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum esse alium absque me Deum. Ego Dominus, et non est alter. Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse
Abbreviated transcription (Latin):
dixit dñs dño meo. Neq enim Ryrio
quod dñmsonat. s cyro dicitr.
qui hebraice appellatur chores regi
ꝑsarum qͥ babylonem chaldeosꝙ u¬
insigne aptid hebreos regie potestatis.
ut qͦm aptid nos diadema &e purpura
solis imꝑatorib dat᷑: sic & apud hebreoᷤᷤ
regnaturi ꝑfunderẽt᷑ unguento. Unde
mus. Nolide tangere xp̃os meos. & in ꝓ¬
phetis meis nolite malignari. Pinus
dertam app̾hendit & tenuit: ut nuls
foritaidini eiꝰ ualeret resistere. Legamꝰ
renofontis . uiii. librorũ cyrimaioris
hystoriã. & ꝓpħiam ysaie cernimꝰ ex¬
plecam. Quȩ enĩ ciuitas illi ñ patcut :
Quis ñ regum terga subiecit: Qͥ mu¬
ripriꝰ merpugnabiles. ñ illiꝰ obfidio¬
ne fubũs sunt: Unde ad ipsum cy¬
rum d̾s apostropham facit. Dedi tͥ
thesauros & absconditas oꝑes cuncta¬
rum urbtum: ut qͥ priꝰ colebas idola
bnficiis tinum sentires dm̃: p̃sertim
cum sctas multo anteqͣm nascereris
tum nom̃ ẽẽ p̃dict̾um. Qͦd qͥdem

Expanded text:
Dixit Dominus Domino meo . Neque enim κυρίῳ, quod Dominum sonat, sed Cyro dicitur, qui Hebraice appellatur CHORES  , regi Persarum, qui Babylonem Chaldaeosque suinsigne apud Hebraeos regiae potestatis, ut quomodo apud nos diadema et purpura solis Imperatoribus datur: sic apud Hebraeos regnaturi perfundebantur unguento. Unde mus: Nolite tangere Christos meos: et in Prophetis meis nolite malignari . Hujus dexteram apprehendit et tenuit, ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legamus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, et prophetiam Isaiae cernemus expletam. Quae enim cquis non regum terga subjecit? qui muri prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: « Dedi tibi thesauros absconditos, et opes cunctarum urbium, » ut qui prius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum: praesertim cum scias multo antequam nascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem
Abbreviated transcription (Latin):
gulo suo quid facis. & opus tuium ab¬
generas. & mulieri quid parturis
opꝰ manuum mearum mandate mͥ.
Ogo fecitram: ce hominẽ luꝑ eam cre¬
aui ego. Manus meȩ detenderunt celoᷤᷤ.
& omni milicie eorum mancdaui. Ego
fuscitati eum ad tusticiam: &e omneᷤᷤ
uias eiꝰ dirigam. Ipseedificabte ciuita¬
tem meam. &e captiuitatẽ meã dimit.¬
tet ñ in p̃cioneq in mun̾ib dicit dñs

Expanded text:
gulo suo: quid facis, & opus tuum abgeneras? & mulieri: quiopus manuum mearum mandate mici. Ego feci terram: et hominem super eam creabi ego. Manus mee tetenderunt celos: et omni militie eorum mandabi. Ego suscitabo eum ad iustitiam: et omnes vias eius dirigam. Ipse edificabit civitatem meam: et captivitatem meam dimittet. Non in pretio neque in muneribus: dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
lȩtari. methonomicos ꝓ eo qͦd ẽ illos
qui in celomorant᷑ &e terra. Atii a scꝑi¬
orib separant. &ꝓprtum capitulihuiꝰ
tiolinit eẽ pͥncipium. ac de aduentu
bus supͣ scͥptum ẽ mandabo irtibibus
ne pluant fuꝑ eam imbrem .i. uineam
isrł. & ad quas ꝑuenit uitas diut plu¬
ant mundo iustum fitie iusticiam. t̃¬
iaq aꝑiat᷑ & germinet saluatorem.
De qua & inpsalmis canit᷑. Uerttas
de terra orta ẽ. & tristicia de celo ꝓsyer

Expanded text:
illos qui in coelo morantur et terra. Alii a superioribus separant et proprium capituli hujus volunt esse principium, ac de adventu ibus supra scriptum est: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbrem, id est, vineam Israel: et ad quas pervenit veritas Dei, ut pluant mundo justum sive justitiam; terraque aperiatur et germinet Salvatorem. De qua in Psalmis canitur: Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit :