comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
equitas hoc ꝓbare patit᷑. siꝙ legato¬
rum noĩe ꝑceꝑit. legatarius offẽat
¶Cum quidam filio suo exparte hr̃de
instituto patruũ eius cohrdem eide¬
diss. ⁊ abeo petiss ut filiũ suũ ꝓuitili
portioe .silud siuis cohĩdẽ facer. siqd̾
minus ẽẽt inuirili portiõe quam
frĩs hr̃dit̾as ħt: nicͥ amplius peti
dolo non ꝑceꝑit: hñdam ẽẽ rationẽ
responsum ẽ. non secus quãsi.c.
milib lecatis. rogetur pꝰ tp̃s maio¬
rem qͣnatatẽ restituere cũ xũt roga¬
tur ᷑ quod exhrolitate superit. pꝰ mot̃e
suam restituere. de p̃tio rerũ uendi¬
tarũ abias ꝯꝑat. deminuisse q̃ uendi¬

Expanded text:
equitas hoc probare patitur, si quod legatorum nomine perceperit legatarius offerat. Cum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset et ab eo petisset, ut filium suum pro uirili portione filiis suis coheredem faceret: si quidem minus esset in uirili portione, quam fratris hereditas habuit, nihil amplius peti dolo non cepit, habendam esse rationem responsum est, non secus quam si centum milibus legatis rogetur post tempus maiorem quantitatem restituere. Cum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere de pretio rerum uenditarum alias comparat, deminuisse quae uendi
Abbreviated transcription (Latin):
collatũẽ. hoñatum intelligi dicit᷑¬
prits deiceps certis expͥmo testõ
fidĩ ꝯmissũ. pꝰ mortem uidł eiũs
effectu relinqueret᷑. restitui ¶ Ro
go fundum cũ moriens restutuas
exlib̾tis cui uoles. ꝙ adũbũ attinz.
tp̃ius erit electio. Nec hoc ꝓet̾e ꝗsꝗ̃¬

Expanded text:
atum intellegi, petituris deinceps ceteris ex primo testamento fideicommissum post mortem videlicet eius effectu relinqueretur, rego, fundum cum morieris restituas ex libertis cui uoles.' quod ad uerba attinet, ipsius erit electio nec pete
Abbreviated transcription (Latin):
qm quod abeo relinquit̃ extestõ.
non abrp̃ius ꝓͥo s pupilli iĩe dac¬
debet᷑. ¶ Fr̃e hr̃de instituto petũt
ne domus alienaretur. s ut in
samiliarelinqueret᷑. Si nõ paruĩnt
hr̃s uoluntati. s domũ alienau̾it.
ł extestõ hr̃de instituto decessĩt:
om̃s fidĩ .c. petẽt: qui infamilia
fuerũt. Ꝙd gͦ. si nonfuit cuisdẽ
gradus: Ita res tẽꝑari deb: ut ꝓ¬
ximus ꝗsq pͥmoloco iudeatun
inuitatus. nec tñ iõ sequentiũ
fuit abco qui pͥmo loco admissuᷤ
ẽ desid̾ata: nulla quidẽ eo noĩe
nascetur ꝯdiͣtio.S si domus ad
petitio familit ꝯpetit. caut̾ig̾ẽ
aũt rõe doli mali exceptioĩs pͥͭ
iuste desid̾ari. qͣiuis nemo alius ul¬
t̃ior exfamilia illa sct si ꝗdam sit̃
p̾tea mancipati. ⁊ ractari põt. an¬

Expanded text:
quoniam quod ab eo relinquitur extero, non ipsius proprio, sed pupilli iure debeatur. Fratre herede instituto petit, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur. si non paruerit heres voluntati, sed domum alienaverit vel extero herede instituto decesserit, omnes fideicommissum petent qui in familia fuerunt. quid ergo si non sint eiusdem gradus? ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco videatur invitatus. nec tamen ideo sequentium fuerit ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad petitio familiae competit. cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto iuste desiderari, quamvis nemo alius ulterior ex familia supersit. Si quidam sint postea emancipati, tractari pot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ hr̃de̾ uirum portionẽ p̾ensaticẽ
S si fundum hr̃s uni ex familia reli¬
ter õ restituat. questmẽ. an hoc
at S siꝗd̾ ille prior testator ita
fidĩ ꝯmissum reliquiss. rogofũdr̃
eui uoles. aut quib uoles ex fami¬
lia relinque̾s: rem in expedito fote.
Quodsitalia u̾ba suissent: peto ne
fundus de familia exeat.hitłĩs: hr̃¬

Expanded text:
 heredes virilium portionum pensatione. Sed et si fundum heres uni ex familia relitero restituat, quaesitum est, an hoc  quidem ille prior testator ita fideicommissum reliquisset: "rogo fundum cui voles aut quibus voles ex familia relinquas", rem in expedito fore: quod si talia verba fuissent: "peto non fundus de familia exeat", h
Abbreviated transcription (Latin):
R. ꝙ inpͥmis ẽ nonẽẽ ꝯsũptam de
dote actionem. mulieri cũ patrisuo
non consenẜit utiq non ĩgnotaᷤᷤ.
dic eñĩ res explicabitur ut siꝗdẽ
maios qͣnits mmpore doit fuit
gata amplius ẽ quã in dote pͥticipa¬
li ꝯpensatiofiat usq adeandem
ꝯsequȩ̾tur. nonẽ u̾isimile patrẽ
duplici pr̃atione dons filiũ eũdẽꝙp̃
h̃dem honerare uoluisse. p̃tea cũ
putauĩt se efficatit̃ lic ñ ꝯsentiẽte
filia instituisse adusus gencrũ d̾e
doit actiont̃. ¶Lutius titius relictiꝰ
duob filiis suis hĩdib diu̾si sexus
sinstituns. addidit cap̃ gnale utile¬
sgata ⁊ lib̾tates ab his brdib suis
tiit ut om̃e honus legatorũ inse su¬
stine̾at anhũc modũ ea quȩtũq inle¬
gatis reliqui ł dare p̃cipi abaticiano
quib cũ filia sua intestõ suo pater
locittus c̃. effectũ uideat᷑ ut hr̃dita¬
riis actionib .i. honerily filiũ suũ
legatarũ allocutus ẽẽ uideat᷑. peti¬

Expanded text:
in primis est non esse consumptam de dote actionem mulieri, cum patri suo non consenserit, utique non ignoras. sic enim res explicatur, ut, si quidem maior quantitas in dote fuit, gata amplius sit quam in dote principali, compensatio fiat usque ad eandemsequatur: non est enim uerisimile patrem duplici praestatione dotis filium eundemque heredem onerare uoluisse, praeterea cum putauerit se efficaciter licet non consentiente filia instituisse aduersus generum de dote actionem. Lucius Titius relictis duobus filiis suis heredibus diuersi sexus institutis addidit cap‹u›t generale, uti legata et libertates ab his heredibus sutit, ut omne onus legatorum in se sustineret, in hunc modum: 'ea quaecumque in legatis reliqui uel dari praecepi, ab Attiano quibus cum filia sua in testamento pater locutus est, effectum videatur, ut hereditariis actionibus id est omnibus filium suum legatorum locutus esse videatur, peti
Abbreviated transcription (Latin):
onem ł diem certũ repudiare nõ
possumꝰ. Nam nec ꝑtmñ ad nos ã¬
tequã dies ueniat. ł ꝯditio existat
¶Sipãt̃ filie sue testõ auteoᷤ
tot hĩdes dare usẜit uͥ ea nupsi¬
s. si filia nupta sit cũ testm̃ sit
s absente patre ⁊ ignorante nicͥ¬
ominus legatũ debetur. Sienim
hoc pat̃ non ignorabat audet᷑ de

Expanded text:
onem vel diem certum repudiare non possumus: nam nec pertinet ad nos, antequam dies veniet vel condicio exsistat. Si pater filiae suae testamento aureos tot heredem dare iusserit, ubi ea nupsisset, si filia nupta sit, cum testamentum fit, sed absente patre et ignorante, nihilo minus legatum debetur: si enim hoc pater non ignorab
Abbreviated transcription (Latin):
tuit testõ aqͥb dam nõĩatim religt
legata pꝰca codicillos ad om̃s hĩs
scͥpsit. Quero que legata debeant᷑
exp̃ssit a quib hr̃dib legata prĩri
uellet. licet codicillos adom̃s scͥpͥ¬
sit. apar⁊ tñea que codicillis dedit.
abbis p̃randa ẽẽ quos mu̾ne̾re fũgi
bus institutis incina ⁊ sẽꝑruofiliĩs
sius ex equis partib. pcti it ameuia
ut stichũ ẜuũ suũ manumitter⁊
sima peto. ut stichũ ẜ uũtuũ man¬
umittas cũ inminiffio tuo tot sa¬
pita suorũ tibihis codicillis legauo.
nec legauit: quero quidhis u̾bis re¬
lictum uideat᷑. c̃ut supͣ cautumẽ
duob hrdib instituts defũctã testa¬
trict et mancipia h̃ditana duarũ
ꝑsonarũ fuisse ⁊ codicillis mc relictũ
sit de pĩandis mancipiis nec possit
utilc fidi ꝯmissum putan ꝙ datum
sit non cumlegasse se dixĩt. ncc

Expanded text:
testamento a quibusdam nominatim reli‹q›uit legata, postea codicillos ad omnes heredes scripsit: quaero, quae legata debeant. expresserit, a quibus heredibus legata praestari uellet, licet codicillos ad omnes scripserit, apparet tamen ea quae codicillis dedit ab his praestanda esse, quos munere fungi bus institutis Maeuia et Sempronio filiis suis ex aequis partibus, petit a Maeuia, ut Stichum seruum suum manumitteret, sima, peto, ut Stichum seruum tuum manumittas, cum in ministerio tuo tot capita seruorum tibi his codicillis legauero', nec legauit. quaero, quid his uerbis relictum uideatur, cum, ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam test‹at›ricem et mancipipersonarum fuisse, et codicillis nihil relictum sit de praestandis mancipiis nec possit utile fideicommissum putari, quod datum non sit, cum legasse se dixerit nec
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃clitana legatum repudiauõ mag
placere uideo partem defecisse. ¶Si
Uidendũ ẽ utrũ ħrdi andefuctiꝑ
sona an neutriꝰ spectari debeat.⁊ pꝰ
multas uarietates plac ut ꝗͣ mulł
possit. siñ ullo impeclim̃to adꝗratur
lecgatũ hr̃ditati. atꝙ obid om̃im̃o
adeũ ꝑtineat. ꝗcũq pꝰea hr̃s exutĩt
s ꝙactiꝑe pot reliqua aũt pͥars adeõ
qui iure uocant᷑ uenit.
dies legan cẽdit ab om̃ib ereptusẽ¬
diui aptonini successori eiꝰ debetur.
hoĩes eẽ desierit deficit ꝙ ei relictũ
t̃ sicuti diuus adrianus inplonne¬

Expanded text:
ri‹a› legatum repudiauero, magis placere uideo partem defecisse. Si euidendum est, utrum heredis an defuncti persona an neutrius spectari debeat. et post multas uarietates placet, ut, quia possit, sine ullo impedimento adquiratur legatum hereditati atque ob id omnimodo ad eum pertinea potest: reliqua autem pars ad eos, qui iure uocantur, uenitdies legati cedat, ab hominibus ereptusdiui Antonini successori eius debetur.homines esse desierit, deficit quod ei relictum est, sicuti diuus Hadrianus in Plo
Abbreviated transcription (Latin):
malit. nũꝗd ea ⁊̃ mancipia que
pꝰea exhis mancipiis nata sũt. u¬
xori debeant̃ quero ꝓculus locte
suosał. Siuxor mallet mancipia
quã dotͥem accire. ip̃a mancipia q̃
cxtimata indotem dedit non etã
partus mancipionĩ ei debebuntur.
bonoꝵ possessione curatorida¬
tã dem̃tis. legata acuratore qui
furiosũ defendit peti poter̃ s qui
petẽt caue debebũt. sihr̃ditas e¬
Liuł. ¶Prtuo boue quilegatꝰ ẽ
nec corũi neq caro debet᷑. ¶Si
ticio frum̃tatia tesera legata sit
⁊ is decesẜit: quidam putant ex¬
tingui legatum. s hoc nõ ẽ u̾m
Namcui tesera ł milgia legat̃
existimatio uidet legata. ¶ Lab̃o
refert agrũ cuiꝰ ꝯmertiũ ñbabes
lecari tibi posse trebatiũ. Rdise.
Quod m̃ito pͥscus fulcinus flyẽt
aiebat. s ꝓculus ait. Si quis hr̃dẽ
suum eũ fundũ cuiꝰ ꝯmͣtiũ is hr̃s
non h̃t. dare. uisfit ciqui eius ꝯm̃¬

Expanded text:
malit, numquid etiam ea mancipia, quae postea ex his mancipiis nata sunt, uxori debeantur, quaero. Proculus Lucustae suo salutem. si uxor mallet mancipia quam dotem accipere, ipsa mancipia, quae aestimata in dotem dedit, non etiam partus mancipiorum ei debebuntur. Bonorum possessione dementis curatori data legata a curatore, qui furiosum defendit, peti poterunt: sed qui petent, cavere debebunt, si hereditas epiam. Mortuo boue qui legatus est neque corium neque caro debetur. Si Titio frumentaria tessera legata sit et is decesserit, quidam putant exstingui legatum: sed hoc non est uerum, nam cui tessera uel militia legatur, aestimatio uidetur legata. Labeo refert agrum, cuius commercium non habes, legari tibi posse Trebatium respondisse, quod merito Priscus Fulcinius falsum esse aiebat. Sed Proculus ait, si quis heredem suum eum fundum, cuius commercium is heres non habeat, dare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdote lecgauãt. usq adqͣntitatẽ
legati honus huiꝰ eris alieni susti¬
nẽ reliqua parte dotis abhr̃dib
ei pr̃anda. Fadem erũt dicenda si
hr̃s instituta ꝓdote omiẜit hr̃di¬
tatem ut insubstitutũ acc̃o dec̃¬

Expanded text:
pro dote legaverat, usque ad quantitatem legati onus huius aeris alieni sustinere reliqua parte dotis ab heredibus ei praestanda. Eadem erunt dicenda, si heres instituta pro dote omiserit hereditatem, ut in substitutum actio de
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ idcgisse br̃dem ut cadc̃ põtio
bis eidẽ debeat᷑. S iufimile ẽ de
altã parte cũ cogitasse. Sãne ꝯsti.¬
ꝙꝑ emolum̃tũ legati fuitum ẽ.
¶duoꝵ testamts pars fundi q̃
me̾uii ẽ. ticio legata ẽ. Nõ elegãt᷑
ꝓbrtũ c̃. abuno hr̃de soluta parte
fundi. que meui fuit. exalio testõ
libationem obtingere. neq pꝰ tã
partem alienatã. reuocare actioẽ¬

Expanded text:
idetur id egisse heredem, ut eadem portio bis eidem debeatur, sed verisimile est de altera parte eum cogitasse. sane constiquod emolumentum legati futurum est? Duorum testamentis pars fundi, quae euii est, ‹T›itio legata est: non ineleganter probatum est ab uno herede soluta parte fundi, quae Maeuii fuit, ex alio testamento liberationem optingere, neque postea parte alienata reuocari actio
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. ¶eiuo fundi parte dimidiã seio
parte dimĩdiã lego ᷤ. c̾undẽ fundũ
ticio lergo. si seius decesẜit pars eius
utriq acc̃scit. qr cũ seꝑatim ⁊ ꝑtes
fundi ⁊ totus legatus sit necẽe est
ut ea pars que cessit ꝓportiõe lega¬
ti cuiq eoꝵ qb sundus seꝑatim
lecgatus ẽ accrescat. ¶ Ame hroe¬
instituto uxori mee ita legatũẽ
ꝑuenerit : tantã pecumã seius hr̃s
m̃s det ticie. Quero an deductioẽs
mpensurũ fiꝰ possũt que ficrẽt fide¬

Expanded text:
io fundi partem dimidiam, Seio partem dimidiam lego: eundem fundum Titio lego.' si Seius decesserit, pars eius utrique adcrescit, quia cum separatim et partes fundi et totus legatus sit, necesse est, ut ea pars quae cessat pro portione legati cuique eorum, quibus fundus separatim legatus est, adcrescat. A me hered‹e› uxori meae ita legatum esperuenit, tantam pecuniam Seius heres meus Titiae det': quaero, an deductiones inpensarum fieri possint
Abbreviated transcription (Latin):
dicillis ei extra dotẽ relict᷑a sũt p̾nt
pꝰmortẽ gai seii. excã fidĩ ꝯmissi pe¬
ticio filie ⁊ hr̃di ticie ꝯpet̾e.⁊ ẽarum
terũ noĩe: quas indotẽ gaius acce
agaio scio pꝰquã p̃stuti̾t q̃ĩtestam̃to
legata sũt pedẽ possit.t̃n nicͥ ꝓhib¬

Expanded text:
haec, quae codicillis ei extra dotem relicta sunt, possit post mortem Gaii Seii ex causa fideicommissi petitio filiae et heredi Titiae competere et earum rerum nomine, quas in dotem Gaius Seius accepa Gaio Seio, postquam praestiterit quae testamento legata sunt, petere possit, tamen nihi
Abbreviated transcription (Latin):
plac extingui legatũ x mnic̾ solint
asi diũsosalii .x. alii stichus legatꝰ
fuĩt exeuentu solutiõis legatum
ualet. ¶ Cum ita legatũ qͣntã pe¬
cuniã hr̃s m̃s aticio exegĩt. tantã
meuio dato: si subꝯditiot legatũẽ
anquã exacta pecinia sit. legata¬
rius ag̾e non põt. Quod sistatim

Expanded text:
placet exstingui legatum decem solutis: et si diuersis alii decem, alii Stichus legatus fuerit, ex euentu solutionis legatum ualet. Cum ita legatum est: 'quantam pecuniam heres meus a Titio exegerit, tantam Maeuio dato', si sub condicione legatum est, antequam exacta pecunia sit, legatarius agere non potest: quod si statim
Abbreviated transcription (Latin):
fundo legato sihĩs scpelicrit. extimto
refẽnda erit adtotũ p̃tiũ fundi. quo
potuit añ sepult̾a̾m estimari. Quare
sifu̾it abselutus actiõe: adhuc exte
legate rei abstulit. pꝰea codicilł aꝑti
abom̃ib hr̃dib eiusdẽ rei logate.
iũs utet᷑. non scpiꝰ eandem̃ rem ⁊¬
delegare. s loquisepius. ¶ Fundo
legatosiusus .f. alienus sit. nicͥõmꝰ
letgnt. ꝙ pꝰea qũa electus ẽ exaliote¬
datu. qiͣ creditori relictũ anquam¬
diu põt niutari uoluntas ñ recte
tio fuisse uidet᷑ ẽditor sui mitetmr

Expanded text:
fundo legato si heres sepelierit, aestimatio referenda erit ad totum pretium fundi, quo potuit ante sepulturam aestimari: quare si fuerit solutus, actionem adhuc ex telegatae rei abstulit, postea codicillis apertis ab omnibus heredibus eiusdem rei relictae is uteretur, non saepius eandem rem eidem legare, sed loqui saepius. Fundo legato si usus fructus alienus sit, nihilo milegat quod, posteaquam electus est, ex alio tedatur, quasi creditori relictum, an, quamdiu potest mutari voluntas, non recte tio, fuisse videtur creditor, sive mutetur,
Abbreviated transcription (Latin):
nas esto.dem̃n alio loco ita publu
id adim̃di cã apublio legatũ eẽ
relictũ quinios aureos abutroqꝑ
⁊ feminmigñis libis legatũ uide¬
atur. Namsi ita scͥptũ eẽt fili ĩs
trario accipiendũ ut silia rũnõe¬

Expanded text:
nas esto", deinde alio loco ita: "Publit adimendi causa a Publio legatum esse relictum, quinos aureos ab utroquet feminini liberis legatum videatur? nam si ita scriptum esset: " filiis on est ex contrario accipiendum, ut filiarum no
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑẜũn coꝙ int̃fuit diuisioni a
diariquid põt. s nec ꝑdoli excepti¬
onem sumouet᷑. nͥeuident̃. apparu
erit omittendi fidĩ ꝯmissi ca hoc cũ
fecisse ¶Gaiuisscius cũdomũ suã
hãct.⁊ in p̃tono uxoris sue uanstu¬
liss quasdã res dedomosua in eod̾
p̃torio trastulit ibiq pꝰ multos
dres decedens. testõ uxorẽ suã hr̃dẽ
⁊ alios quã plures rdiquit. quõ testõ

Expanded text:
uod interfuit diuisioni, adiari quidem potest: sed nec per doli exceptionem summouetur, nisi euidenter apperit omittendi fideicommissi causa hoc eum fecisse. Gaius Seius cum domum suam haberet et in praetorio uxoris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtulit ibique post multos dies decedens testamento uxorem suam heredem et alios complures r
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃dem. nam cum actiones suas
hr̃s meuio p̃stiti̾t adu̾sus ticiũ
ui debit᷑ meuiꝰ facto eius lib̾atus
ẽẽ.⁊ iocͥco sc̾iohrs tenebit᷑. ¶ Si is
qui unum reũ habebat ꝙ is sibi
deb̾et duob insolidum seꝑatm le¬
gassi. honerat᷑ hr̃s du ob sati̾facẽ
lini actionẽ cedendo. alt̾i pecunã

Expanded text:
heredem: nam cum actiones suas heres Maeuio praestiterit aduersus Titium, uidetur Maeuius facto eius liberatus esse et idcirco Seio heres tenebitur. Si is qui unum reum habebat quod is sibi deberet duobus in solidum separatim legasset, oneratur heres duobus satisfacere uni a
Abbreviated transcription (Latin):
gaius ganorũ lego inintilam iue
reficiende que ẽ incolonia cotũ usꝙ̃ ad
tum ualeat. Iubentius celsus .i4 ꝓpe¬
modum quidẽ inꝑfecta e ͥ scͥpt̾a intu
gata q̈nta ei rei sufficer simõ ñappa¬
s aliam fuisse defũcti uoluntatem
aut ex magnitudine cius pecunie
aut ex mediocritate facultatum
quã testanx reliquit. Tc̃ eñĩ ꝓoffõ

Expanded text:
iscanorum lego in tutelam viae reficiendae, quae est in colonia eorum usque ad tum valeat. Iuventius Celsus respondit: propemodum quidem inperfecta est haec scriptura in tugata, quanta ei rei sufficeret: si modo non apparet aliam fuisse defuncti voluntatem aut ex magnitudine eius pecuniae aut ex mediocritate facultatium, quam testatrix reliquit: tunc enim officio
Abbreviated transcription (Latin):
cũifidĩ ꝯmissum ita relinꝗt᷑. exlib̾tis
cui uolu̾is arbitrari nͥofferat eiuhr̃s
uelit ⁊ statim offerit sm̃ aliquo .s. in
cũ suꝑsliti soli putet dandũ. nͥfoͣte
an quã uistũ tp̃s p̃tẽt quo ꝓotuit
digẽ cui ponꝰ offerat cctĩ decesẜint.
arẽ. Si tn quib dam absentibus
p̃sentes petęt cũ p̃senti die relictũ
sit fidĩ ꝯmissum: cã cognita statu¬
endũ ẽ. explorandũq an⁊ alii sint
ctuato hrde instituto alicui eum
ẜnũ leg̃auit. non põt hr̃s deli mali
exceptiõe uti. silegatanius uendi¬
care ẜ uũ uell non relicto hr̃dẽ cꝰ¬

Expanded text:
cum fideicommissum ita relinquitur 'ex libertis cui uolueris', arbitrari, nisi offerat cui heres uelit et statim offerat sine aliquo scilicet cur superstiti soli putet dandum, nisi forte antequam iustum tempus praetereat, quo potuit eligere cui potius offe‹r›at, ceteri decesserint.orum Si tamen quibusdam absentibus praesentes petent, cum praesenti die relictum sit fideicommissum, causa cognita statuendum est explorandumque, an et alii sintctuario herede instituto alicui eum seruum legauit. non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius uindicare seruum uellet non relicto heredi
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptã ⁊ euidens ademptio lib̾tatis.
ostendit᷑. legatum p̃ꝑ defũcti uolũ¬
tatem p̃ualebit. ¶ Seruo alieno
hr̃de instituto pꝰ mortẽ dñi ciuis
cui ad qstta hr̃tlitas ẽ ⁊ lib̾tatẽ fidĩ¬
ꝯissariã dari posse ꝯstat.
elsus. Siquiduob hr̃dib ĩstitu¬

Expanded text:
st et euidens ademptio libertatis ostenditur, legatum propter defuncti uoluntatem praeualebit. Seruo alieno herede instituto post mortem domini eius cui adquisita hereditas et libertatem fideicommissariam dari posum Si quis duobus heredibus institu
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾tate ei a bhĩde legan posse cõ¬
stitit. qr suꝑ nacuũ eẽt ei lib̾tatẽ
dare. quã extestõ hr̃dis capt̾us ño sit.
s extestatorisbt̃ ¶Stichũ aut ꝑam¬
filiu utrũ his ĩs uolet ticio dato
dum utrũ uelit dare codie quo testa¬
si stichũ aut pãfilũ dare dẽpnatus
eẽt. utrũ legatarius elegi̾t sidixĩt
sestichũ dare uelle sticho mortuoli

Expanded text:
 posse constitit, quia supervacuum sit ei libertatem dare, quam ex testamento heredis capturus non sit, sed ex testatoris habet. "Stichum aut Pamphilum, utrum heres meus volet, Titio dato, dum, utrum velit dare, eo die, quo testasi Stichum aut Pamphilum dare damnatus esset, utrum legatarius elegerit. si dixerit se Stichum dare velle, Sticho
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sinc ut̃riusq manifesta ealũpniaui.¬
deat̃ ei potius soluendũ cui pͥmum
legatum ẽ. ¶ Si cui cͥtã partẽ hr̃dita¬
tis legauo. diuus adrianus rescͥpsit
ut nec p̃tia manumissorũ netr fun¬
cris inpensa deducent᷑.

Expanded text:
 manifesta calumnia uideatur, ei potius soluendum, cui primum legatum est. Si cui certam partem hereditatis legauero, diuus Hadrianus rescripsit, ut neque pretia manumissorum neque funeris imp
Abbreviated transcription (Latin):
d. Siquis ẜuũ hr̃dis.ł alienũ lega¬
uĩt. ⁊ is fugi̾ss cautiones int̃ponẽde
sunt dereducendo eo. s siꝗdẽ uiuote¬
statore fug̾e̾t. expensis logatari i re¬
ductiur.si pꝰmortem sũptib hr̃dis. ¶ Si

Expanded text:
 Si quis servum heredis vel alienum legaverit et is fugisset, cautiones interponendae sunt de reducendo eo: sed si quidem vivo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem, sumptibus heredis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
d. Iptius ticius in testam̃tosuo
publio meuio militiam suã reliꝗt
siũ pecumã cilis quccũq redigiex
uenditiõe eius potu̾it cũ suis ꝯmo¬
dis. s cũ suꝑuixit testaͣtor cius lu¬
tius titius militiam uendidit. et
am illam ł p̃tiũ cius testõderi uo¬
luerit pꝰ morte lunĩ titũ tr̃m pu

Expanded text:
. Lucius Titius in testamento suo Publio Maeuio militiam suam reliquit siue pecuniam eius quaecumque redigi ex uenditione eius potuerit, cum suis commodis: sed cum superuixit testamento Lucius Titius, militiam uendidit et am militiam uel pretium eius testamento dari uoluerit: post mortem Lucii Titii iterum Pu
Abbreviated transcription (Latin):
stam̃tis legatum in alt̾us
Que enĩ moia ẽ inbom in boni uiri
arbirio: quo inectũ ligato uelut c̾tã
Aułꝰ. ł. Quotiens nõixtim plures in
aũt supp̾lex aut argentũ. aut peculiũ
aut instrum̃tũ legatum sit unum le
d̃. Neminem euis dẽ rei legate sibi pã¬
sydetur. S si unũ exlecgatis onus bt̃. ⁊¬
cum cui .x.⁊ stichus legatus ẽ roggatũ
ẜuũ manumitt̾e. si falcidia locum bt̃.
ex .x. utriꝰꝙ legati quarta dalucitur
Igit᷑ repudiato fu̾o non cuttabit̃ honꝰ
deductionis.s ⁊ legataniis expecinia
duas partes relinquet.

Expanded text:
stamentis legatum in alteriuquae enim mora est in boni uiri arbitrio, quod iniectum legato uelut certam um Quotiens nominatim plures res in autem supellex aut argentum aut peculium aut instrumentum legatum sit, unum leum. Neminem eiusdem rei legatae sibi parrespondetur. Sed si unum ex legatis onus cem et Stichus legatus est, rogatum servum manumittere: si Falcidia locum habet, ex decem utriusque legati quarta deducetur. igitur repudiato servo non evitabitur onus deductionis, sed legatarius ex pecunia duas quartas
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ siforte sit filius et patronus repudiant̃
filio patrono difertur. ¶ Siquis adita
locum habere u̾ba admittunt ut possit
uolet adse inquio eam hereoitatem pet¬
tinere nam hic no uult ⁊ si aliqu̾atoiͣ
uoluit et clico posse ius antiquum locĩ
habere. ¶Utrum aũt ei deferunt succes¬
sio quitime legitimus deprebenditur
anud̃ ei quitunc suit cum filio defertor
ut puta ꝓpoãmus fuisse desimcte consã¬
gumcum euisq filium. delib̾ante fiuo
defuncte consangumeum eius obisse
moxfilium repuoiasse matris heredita
an consanguiei filuis ad mutti po̾sit
⁊ iulianus recte ꝑutat cuca tertullianũ

Expanded text:
 si forte sit filius et patronus, repudiante filio patrono defertur. Si quis aditalocum habere? uerba admittunt, ut possit: 'uolet ad se', inquit, 'eam hereditatem pertinere': nam et hic non uult, etsi aliquando uoluit: et dico posse ius antiquum locum habere. Utrum autem ei defertur successio, qui tunc legitimus deprehenditur, an uero ei, qui tunc fuit, cum filio defertur? ut puta proponamus fuisse defunctae consanguineum eiusque filium, deliberante filio defunctae consanguineum obisse, mox filium repudiasse matris hereditatem: an consanguinei filius admitti possit? et Iulianus recte putat circa Tertullianum
Abbreviated transcription (Latin):
tuna inditateo is qui muto fuit ad¬
mittitur. si fu̾it editus is solet remo¬
rari insequentes sibi asfignatos quib
prefertur si fu̾it editus. Inde. ⁊parteo fa¬
cit hisqui pari gradu sunt ut puta fr̃
parte faciat quia exuno ut̃o plures na¬
sci possunt. Et placuit sinreꝵ natura¶
certum sit. hanc que dieit prognamtẽ¬
niam ⁊ ignorans ħrs sit. quare simedi¬
suum transmittit. ¶Post .x. menses
mortis natus nõ admutetur ad legiti.¬
mam hereditateoi. De eo aũt quicentis¬
simo octogesimo dienatus ẽ ⁊ ut pocra
tes scripsit ⁊ diuus puis pontificib resqͥ¬
sit iusto tp̃r uroi̾ natum. nec uidĩ na
tum inẜuitute conceptum cum mat̃
ipsius ante centesimum octogesinum

Expanded text:
timam hereditatem is qui in utero fuit admittitur, si fuerit editus. inde solet remorari insequentes sibi adgnatos, quibus praefertur, si fuerit editus: inde et partem facit his qui pari gradu sunt, ut puta frapartem faciat, quia ex uno utero plures nasci possunt. et placuit, si in rerum natura certum sit hanc, quae se dicit praegnateniam et ignorans heres fit. quare si medisuum transmittit. Post decem menses mortis natus non admittetur ad legitimam hereditatem. De eo autem, qui centensimo octogensimo secundo die tes scripsit et divus Pius pontificibus rescripsit iusto tempore videri natum, nec videri in servitutem conceptum, cum mater ipsius ante centensimum octogensimum
Abbreviated transcription (Latin):
c. diebus frustra ratum habebit quetipt᷑
patre ita abfñte ut cerciorare eum non
possit ł ⁊̃ surente pet̾e neglexĩt anpetit
implius nõ poss s quid noceat nõ peti¬
tambonorum possessioẽo que sipetita
bussi. Si ẜuus alieurs h̾rs institutus ue¬
niss. queritur an posteriori dño dies bõꝵ
possessioĩs petemde inputae̾ oportet et
placet quamtum priori domiio superfi.

Expanded text:
 diebus frustra ratum habebit. Quaeri possessionem, patre ita absente, ut certiorare eum non possit, uel etiam furente, petere neglexerit, an peti amplius non possit. sed quid noceat non petitam bonorum possessionem, quae, si petita robasset? Si seruus alienus heres institutus uenisset, quaeritur, an posteriori domino dies bonorum possessionis petendae imputari oporteret. et placet, quantum pr
Abbreviated transcription (Latin):
relicti essent. s ⁊nepos exad optiuo fili
filio nepotẽ auus manumiẜit isq
patre. ⁊ auo. ⁊ matre suꝑstitib dece̾sit
pot̃ ques quis pocior ẽẽ debeat.Na sima¬
ter exelur̾it᷑ auum manumisidrem
qui patri añ ponitur editop̃tons indu¬
cetur pat̃ tefiscti quo admissodesmit¬

Expanded text:
relicti essent. Sed et nepos ex adoptiuo filiofilio nepotem auus manumiserit isque patre et auo et matre superstitibus decesserit, potest quaeri, quis potior esse debeat. nam si mater excluserit auum manumissorem, qui patri anteponitur, edicto praetoris inducetur pater defuncti, quo admisso desi
Abbreviated transcription (Latin):
pretarea et pater naturalis hec mat̃¬
et si quideo mater quasi consangine¬
uea uẽniat excludat patreurfu us con¬
sangumee repudiauit uel capitis
diminutionc amsit exsenatus con¬
sulto uenire propter patreor nõ pot̃
repudiante uero patre. rursus exseã¬
tus consulto potestuennt. ¶Sima¬
ter hereditateor filieue nõ adierit.
exsenatus consulto tertulliano in

Expanded text:
praeterea et pater naturalis: haec mater si quidem quasi consanguinea ueniat, excludet patrem: si ius consanguineae repudiauit uel capitis deminutione amisit, ex senatus consulto uenire propter patrem non potest, repudiante uero patre rursum ex senatus consulto potest uenire. Si mater hereditatem filii filiaeue non adierit ex senatus consulto Tertulliano, in
Abbreviated transcription (Latin):
bes arrogatus fit. dicendum est matreor
ad bona enis atmitti que habet fumtesta¬
tus docessiss. ¶Liberi defimcti sui quis
obstabunt matrieuis tan iurilis sexus.
quam femini tam naturaies quam ad¬
optiui matremq egluditur bonoꝵ. pos¬
sefsores uero ⁊ nõ sui. et quideo solinati¬
rales ¶Adoptiui aũt liberi post emanci¬
patiocõ ita admũtuntur si exlib̾is nato¬
ralibus fui̾nt ut putanepos naturalis
abauo ad optatus nam licet sit emana
sci speratur pendet uis matri donce redi¬
erit uel nascatim s fifint sui keredes. ue¬
rũ hereditas ad eos nõ pertineat uideamꝰ
an mat̃ admittatur. ut puta abstinu¬
it se broitate. ¶Affricanus ⁊ publicius
tẽprant dicere incasu quose abstinent:
suimatrem uenire et tume ei obstent qͦ¬

Expanded text:
endum est matrem ad bona eius admitti, quae haberet, si intestatus decessisset. Liberi defuncti sui quidem obstabunt matri eius tam uirilis sexus quam feminini, tam naturales quam adoptiui matremque excludunt, bonorum possessores uero etiam non sui et quidem soli naturales. adoptiui autem liberi post emancipationem ita admittuntur, si ex liberis naturalibus fuerint, ut puta nepos naturalis ab auo adoptatus: nam licet sit emancisci speratur, pendet ius matris, donec redierit uel nascatur. Sed si sint sui heredes, uerum hereditas ad eos non pertineat, uideamus, an mater admittatur, ut puta abstinuit se hereditate. Africanus et Publicius temptant dicere in casum, quo se abstinent sui, matrem uenire, et tunc ei obstent, q
Abbreviated transcription (Latin):
c̾tra mnate: est admitti possunt lib̾i
adłrditatem eius exsenatus ꝯ fulto or¬
¶st. cano ¶ Sita sit matertecuus scati
ꝯubitatut utrun mnat̾ fam: lias sit an
manur ut inulxis cañbus plac̾uit. ¶S
⁊ iuugo quesita admittimitur adnĩa¬
tris iegnt na hereditateo. ¶Interdum¬

Expanded text:
ertina mater est, admitti possunt liberi ad hereditatem eius ex senatus consulto Orphitiano. Si ea sit mater, de cuius statu dubitatur, utrum mater familias sit an ueni‹a›tur, ut in multis casibus placuit. Sed et uulgo quaesiti admittuntur ad matris leg
Abbreviated transcription (Latin):
sit solus iste filius legiims heres. s¬
parteo coꝵ. mat̃ exsenatus consultoeit
uocanda.¶Obicitur matri pat̃ mutri
neq ꝓ auus intertulliano matrinocent
naturalis nõ ⁊ adoptiu matrioceãt
uerius eni ẽ cumpat̃ esse desieit amaire
eum excludi. s nec ad boꝵ. posseffioẽo¬
ocͣ tabulas eum admiti cum pat eẽ de¬
sier̃t. Uñ cumq aũt̃ acceꝑit boꝵ pofses¬
siocõ pat̾ naturał siuelegrtimus fuĩ¬

Expanded text:
sit solus iste filius legitimus heres, ssit solus iste filius legitimus heres, spartem eorum mater ex senatus consulto erit uocanda. Obicitur matri pater in utneque proauus in Tertulliano matri nocent, naturalis, non etiam adoptiuus matri noc‹e›t: uerius est enim, cum pater esse desierit, a matre eum excludi: sed nec ad bonorum possessionem contra tabulas eum admitti, cum pater esse desierit. Undecumque autem acceperit bonorum possessionem pater naturalis, siue legitimus si
Abbreviated transcription (Latin):
ficẽ accepta siluis emancirratus ab sci¬
nuĩt se ħrditare per in integrum restitu¬
cioeõ uerum ⁊̃ senatus consultum pose
locitui hãbere.S. si fuit rursui mmr̃e s
tursus debet mater abstine̾. ¶ Siquis ex
ubens dum ẽ mutero in posseffioeo. mis¬
susfit mornatus sit et añt bonoꝵ. pos¬
sessioc̃o accepta decesẜit an matri no¬
ceat uidendum quasibonoꝵ. posses¬
sor ⁊ puto nõ nocẽ sinõ fiuiis patri agͦ¬
scctur. neq enim fufficit nattimposse̾
possessiorõ. Igitur. ⁊ si furioso decetero
sesfiodor pecierit decefẜit matri nõ ob¬
stabit. ¶S siquis cum status contro¬
uersiam patentur carbonĩanꝗͣm solã
accepit annoceat matri boꝵ̃ possessio¬
aut simpubes cecesẜit matreo posse¬
ad admiti. ¶ S simfanti pertutorẽ
petita sit possessio. licet statim deceͥẜit.
diceudum erit matri obstitiss nõ enĩ
siuilsis ẽ eiqui funoso datur. ¶Ita
denium aũt mat̾ a senatus confuitu
bñficio excluditur. si filius a diit legi

Expanded text:
cepta filius emancipatus abstinuerit se hereditate per in integrum restitutionem, uerum est senatus consultum posse locum habere: sed si fuerit rursus immixtus, rursus debet mater abstinere. Si quis ex liberis, dum est in utero, in possessione missus sit, mox natus sit et ante bonorum possessionem acceptam decesserit, an matri noceat, uidendum, quasi bonorum possessor. et puto non nocere, si non suus patri adgnascitur: neque enim sufficit mitti in possesessionem petierit, decesserit, matri non obstabit. Sed si quis, cum status controuersiam pateretur, Carbonianam solam acceperit, an noceat matri bonorum possessioaut, si impubes decesserit, matrem posse admitti. Sed si infanti per tutorem petita sit possessio, licet statim decesserit, dicendum erit matri obstitisse: non enim similis est ei, quae furioso datur. Ita demum autem mater senatus consulti beneficio excludetur, si filius adiit legiti
Abbreviated transcription (Latin):
uł .ł.¶ icuis ex heredato filio extra¬
ncum heredeo subconoiiocõ institunt
quesitum est sipost mortem patris pt̃¬
dente conditioẽ filius uxoto tuxifs ⁊ fi¬
liũ procreass ⁊ decessiss cem̃ conditio
instituit ħrois defeciss ati ad huc po¬
stumum nepoteo legiiina bereditas
L ai pertinẽt. Re qui post morteor aui
sui concipitur. is neq legitimã heredita¬
teo cius tanquam sius b̾rs. neq bõꝵ
possessioẽoi tanquam cognatus acciꝑt
potest. quia lex .xii. tubularum erm
uocat ad beroitatem qui moriente eo
erint. Nam quod in consuetudine ne¬

Expanded text:
um. Titius exheredato filio extraneum heredem sub condicione instituit: quaesitum est, si post mortem patris pendente condicione filius uxorem duxisset et filium procreasset et decessisset, deinde condicio instituti heredis defecisset, an ad hunc postumum nepotem legitim‹a› hereditas aui pertineret. respondit: qui post mortem aui sui concipitur, is neque legitimam hereditatem eius tamquam suus heres neque bonorum possessionem tamquam cognatus accipere potest, quia lex duodecim tabularum eum uocat ad hereditatem, qui moriente eo, erint. nam quod in consuetudine ne
Abbreviated transcription (Latin):
sine ꝑiculo uite p̃stantun Nec senꝑ
hee que manumissioĩs tp̃r pr̃ari cebu¬
erũt. S. si turpes oꝑas postea exercere
cepit pͥmre debebit eas q̃s manumĩ¬
sioĩs tp̃r pr̃abat tales pat̾nos oꝑe aã¬
tur. quales exetate dignitate uali¬
tud me. necessitate ꝓpoĩto cetisq ciꝰ.

Expanded text:
sine periculo uitae praestantur, nec semper hae, quae manumissionis tempore praestari debuerunt. sed si turpes operas postea exercere coeperit, praestare debebit eas, quas manumissionis tempore praestabat. Tales patrono operae dantur, quales ex aetate dignitate ualetudine necessitate proposito ceterisque eius
Abbreviated transcription (Latin):
senatus consulto admitti. quasnulgo¬
tris qiuis romanus fuerit. ante adirtior
hereditateo inẜuituteoi deducatur le¬
gitima hereditas no defertur nec sipo¬
stea liber factus sit insi forte ẜuus pe¬
ne effectus beneficio effectus principĩ
sit restituti fit matris exsecto uentre
filius editis fit magis dicendum est
quoq adlegĩtimã hereditatam admit¬
ti manet institutus secundum tabu¬
las et ab itestato unde cognãti et onl¬
to magis unde legitimi bõꝵ posseffi¬
ocd̃ petere potuit argumento est quod
bestiñ pugna. ⁊ locauit qui uerei capi¬
tislis dãpnarus noq destitutus exsena¬
tus consito orf.ciano ad matris he¬
reditatem nõ admittebatur s huma

Expanded text:
 natus sit. certe si post manumissionem matris ciuis Romanus fuit, si ante aditam hereditatem in seruitutem deducatur, legitima hereditas non defertur nec si postea liber factus sit, nisi forte seruus poenae effectus beneficio principis sit restitutus. Sed si matris exsecto uentre filius editus sit, magis dicendum est hunc quoque ad legitimam hereditatem admitti: nam et institutus secundum tabulas et ab intestato unde cognati et multo magis unde legitimi bonorum possessionem petere potuit: argumento est, quod bestiis pugnaret locauit quiue rei capitalis damnatus neque restitutus est, ex senatus consulto Orphitiano ad matris hereditatem non admittebatur: sed huma
Abbreviated transcription (Latin):
s̾ .ł. In suis heredibus atitio non est
necessaria quia statim ipso iure here
lio credimus patreo familias decefsis¬
se quamins patria potestate quam di¬
o tp̃r per eum quesitum est habebit.
et non ẽ mrum sipecculium quoq
defuncti pridem filii defetur patri cũ
exeo natus potestatis ip̃ius fiat qui ꝑ¬
preentit filiam ita toteo accepisse ne

Expanded text:
. In suis heredibus aditio non est necessaria, quia statim ipso iure heredlium credimus patrem familias decessisse, quamuis patria potestate, quamdio tempore per eum quaesitum est, habebit, et non est mirum, si peculium quoque defuncti pri‹dem› filii defertur patri, cum ex eo natus potestatis ipsius fiaprehendit filiam ita dotem accepisse, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ciocorsit quesitus. Nam qui acoptatur
histẽ sit agnatus quibus pat̃ ip̃iꝰ filiꝰ
⁊ legitimam eoꝵ ħiditateo habebit
ł ip̃i eius legitima u̾roitas tm̃ ꝓximo
cefertur nec int̃ ẽ unus solus sit an ex
tuob prior plinib ue antuc plures:¬
ne abeodẽ graduuementes qui uł ceło̾¬
añt cedant. ł solisint quia is ẽ proxi¬
nus ẽ ꝗ̃ añt cedit ⁊ is ultimis q̃ nemo
sequitur ⁊ interdum ideo puius po
puta fecit quis testamentum cũ ht̃
stitutus repudiauit b̾rditateo patru

Expanded text:
tione sit quaesitus: nam qui adoptatur isdem fit adgnatus, quibus pater ipsius fuit, et legitimam eorum hereditatem habebit uel ipsi eius. Legitima hereditas tantum proximo defertur. nec interest, unus solus sit an ex duobus prior pluribusue an duo pluresue ab eodem gradu uenientes, qui uel ceantecedant vel soli sint: quia is est proximus quem nemo antecedit, et is ultimus quem nemo sequitur, et interdum idem primus poputa fecit quis testamentum, cum habstitutus repudiavit hereditatem: patru
Abbreviated transcription (Latin):
euisoͥ partes fuccedut. or̃ is nepotes nep¬
tesq eroonati quimꝓtestate funt quod
naturali equitate ꝯtigit. filus. aũ: fuusbrᷤ
eẽ desit. si capitis dimnutioe ł magna ut᷑
minoẽ exieit̃ cepotestate quod si filus ap̃t
rostes fit quam diu uiuit nepotes nõ fuc¬
ccount ꝓm̃ ⁊ si fu̾i̾t redẽptus nõ dum suc
cum placeat eum statu recepto deceffisse
nepotib obstabit. s siquis nõ desiit cẽ in
potestate. f numiquam cepit ut puta si
filus nis uiuo patre meo ab hostibus cap¬
nus ẽ mox ibi me patris familias facto de¬
ceffit nepotes in eius locum succedunt.
nõ mnuis aũt neptes quas nepotes fuc¬
cedent in locum parentum. Interoum
licet parens alicuius inpotestate ẽẽ non
desiett᷑ s nec ceꝑit tñ dicinuis succedentes
alib̾os suos existere ut pota arrogaui eñi
cuius fanis ab hostib erat captis. nepos aũ
incuutate mortuo filio arrogato mortu¬
o ⁊ captuio. ap̃hostes ꝓnepos istes tuus
mortis tp̃r precefserunt tñ posse suos

Expanded text:
otes neptesque ex eo nati qui in potestate sunt: quod naturali aequitate contingit. filius autem suus heres esse desinit, si capitis deminutione uel magna uel minore exiit de potestate. quod si filius apud hostes sit, quamdiu uiuit nepotes non succedunt. proinde etsi fuerit redemptus, nondum succsserit, cum placeat eum statu recepto decessisse, nepotibus obstabit. Sed si quis non desiit esse in potestate, sed numquam coepit, ut puta si filius meus uiuo patre meo ab hostibus captus est, mox ibi me patre familias facto decesserit, nepotes in eius locum succedent. Non minus autem neptes quam nepotes succedent in locum parentium. Interdum licet parens alicuius in potestate esse non desierit, sed nec coeperit, tamen dicimus succedentes ei liberos suos existere: ut puta adrogaui eum, cuius filius ab hostibus erat captus, nepos autem in ciuitate: mortuo filio adrogato, mortuo et captiuo apud hostes pronepos iste suus hmortis tempore praecesserunt, tamen posse suos
Abbreviated transcription (Latin):
ocõ uocat qui ab intestato potuit ẽẽ sr¬
des siue lex xii. tabulaoꝵ es legitimũ
hrdẽ faciat fiue alia lex. senatus ue ꝯ¬
fultũ deniq mat̾ que exsenat᷑ ꝯ fulto ue¬
nit ttulliano. It qui exorficiano ad legi

Expanded text:
uocat, qui ab intestato potuit esse heres, siue lex duodecim tabularum eum legitimum heredem faciat siue alia lex senatusue consultum. denique mater, quae ex senatus consulto uenit Tertulliano, item qui ex Orphitiano ad legi
Abbreviated transcription (Latin):
querimus quitunc fuit cum moreret¬
suus erat qui p̾cedebat ł ꝯsangumer
si nemo eoꝵ cum repudiaretur łirdi¬
ta uiuit. ¶roximum eum accipimros
qui tunc cum repuoiatur hrditas priosꝰ
ħrdeor scriptum rogatum restituereł
uitateo repudiasse eam cum nicbillami¬
nus ꝯpelli potuit adire ħrditatoo ꝯ re
ximũ tecessisse. mox ⁊ eũ qui ertit roga¬
fus restituere dicendum posterioreor
suis deferri bereditateo uerum est sin
nõ fu̾i̾nt tune patrono. ¶Libertum
am rogatus fuit eum manumittere.
numisit ip̃e patronus habetur ad legi¬

Expanded text:
unc fuit, cum intestsuus erat qui praecedebat uel consanguineus, si nemo eorum, cum repudiatur hereditas, uiuit, proximum eum accipimus, qui tunc, cum repudiatur hereditas, primus dem scriptum rogatum restituere hereditatem repudiasse eam, cum nihilo minus compelli potuit adire hereditatem et ximum decessisse, mox et eum, qui erat rogatus restituere: dicendum posteriorem asuis deferri hereditatem uerum est: si hi non fuerint, tunc patrono. Libertum am rogatus fuit eum manumittere: numisit, ipse patronus habetur et ad legi
Abbreviated transcription (Latin):
meruit. Siquideo assignauit p̃tor cuiꝰ
libertins sit fine dubio enuis eit ⁊ ei legi¬
tuna hrditas deferetur. Quod smo addi¬
dit efficietur quideo cuias romanis.
ẜ cius erit libertus cuius ꝓxime fust ser¬
uiis ad legitimã ħ rditateo ip̃e admit¬
tetur nisi sicubi ꝙiͣ in digno denegan¬
da fult ħditasis iquis libertam ficiue̾¬
iurando a degit ne illicite nubat nõ ce¬
bere incitere in lege elia scentiam. Sed
siinti cẽiaũm tp̃s ne ducat neuc aliã
quam dequa patronus senẜit ł nõ nisi
con libertam. aut patroni cognatam
dicendum ẽ incitere eum ĩlegam elia
scentiam nec ablegitimã ħroitateo⁊ ad¬
mitti. Simumꝰcipes ẜuum manimisit
aomittentur ad legitimã brditateo:
bonis lib̾tie lib̾te intestatoꝵ. ¶ Mules

Expanded text:
erit? si quidem adsignauit praetor, cuius libertus sit, sine dubio eius erit et ei legitima hereditas deferetur: quod si non addidit, efficietur quidem ciuis Romanus, sed eius erit libertus, cuius proxime fuerit seruus et ad legitimam hereditatem ipse admittetur, nisi sicubi quasi indigno deneganda fuerit hereditas. Si quis libertam sic iureiurando adegit 'ne illicite nubat', non debere incidere in legem Aeliam Sentiam. sed si 'intra certum tempus ne ducat' 'neue aliam, quam de qua conlibertam' aut 'patroni cognatam', dicendum est incidere eum in legem Aeliam Sentiam nec ad legitimam hereditatem admitti. Si municipes seruum manumiserint, admittentur ad legitimam hereditatem in bonis liberti uel libertae intestatorum. Miles
Abbreviated transcription (Latin):
os ⁊ scierit.⁊ potuĩt aomatẽ ceterũ quacliq
possessiocõ admittẽ. hic incipiat nescio̾
ł nõ posse admittẽ scił scicum intio. cogͦ¬
uiff: eum intestatum decesfisse. postea ꝗͣ
cercio renumtio allato dubitare ceꝑit t
quid testatus tecesẜit ł numquid uurat
quia hic rumor postea perrepfat. Io ⁊ in
contrartum accipi pot̃ ut qui ignorauit
minitio postea scire incipiat. ¶Bies bonoꝵ
possessiois utiles ẽẽ palam ẽ s nc̃ sesfio¬
num numerabuntur simodo ea sit bor̃ ꝑ
possessio que deplario petrpotuit quod si ea
que cause cogninoẽo ꝓtribin̾ali desitat᷑
ł que decretum cxpossit seffioẽs erunt no¬
bis conputande quibus sedit. is quibuꝰ q̃
ꝑ ipsum pretorem factum nõ e quominus
si sedit quideo p̃tor ꝓtribimali s postula¬
milium passuum facta. nec enim expec¬
tae̾ debens ut p̃ses ꝓuintie ueniat agxũm

Expanded text:
es et scierit et potuerit admittere: ceterum quacumque possessionem admittere, hic incipiat nescire uel non posse admittere: scilicet si, cum initio cognouisset eum intestatum decessisse, postea quasi certiore nuntio allato dubitare coeperit, numquid testatus decesserit uel numquid uiuat, quia hic rumor postea perrepserat. idem et in contrarium accipi potest, ut qui ignorauit initio, pos‹t›ea scire incipiat. Dies bonorum possessionis utiles esse palam est: sed non sessionum numerabuntur, si modo ea sit bonorum possessio, quae de plano peti potuit. quod si ea, quae causae cognitionem pro tribunali desiderat uel quae decretum exposcit, sessiones erunt nobis computandae, quibus sedit is quibusque per ipsum prae torem factum non est, quo minus si s‹ed›it quidem praetor pro tribunali, sed postulamilium passuum facta: nec enim exspectare debemus, ut praeses prouinciae ueniat ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
ens scriptus erat quamuis manumiss
exlegibus senatus ue consultis bonoꝵ¬
quaq lege senatus consultobõꝵ tur. Re.
possesfiorõ tare oportebit. ita dãbo nu¬
qũa bõꝵ possessio que exalia parte edieti
agnita ẽ inp̃edit istam bonoꝵ. possesfio¬
nẽ. cum exlege.xii. tabulaꝵ qui habetłr¬
ditatẽ hic nõ petit s tanͣtum ꝙ̃ ei ħrdẽ¬

Expanded text:
es scriptus erat, quamuis manumissus EX LEGIBUS SENATUSUE CONSULTIS BONOquaque lege senatus consulto bonorum possessionem dare oportebit, ita dabo'. Numquam bonorum possessio, quae ex alia parte edicti adgnita est, impedit istam bonorum possessionem. Cum ex lege duodecim tabularum quis habet hereditatem, hinc non petit, sed inde 'tum quem e
Abbreviated transcription (Latin):
sd eos qui ersobrinus. natisunt mt se ꝓ¬
ximrm nomen appellae̾. hos enim nullũ
proprium habere nomen quo int̃ se uocãt᷑
parrui magni pronepos ꝓneptis animꝙ¬
ui magni ꝓnepos ꝓnepins. amite magne
ꝓnepos ꝓneptis mat̾tẽ magne ꝓnepos
magnus quadrifaria intelligitur at sĩ¬
guloꝵ patruum maioꝵ personas tru¬
plicatur. pronepos. iteor ꝓneptis.xxx. tu

Expanded text:
ideo eos, qui ex sobrinis nati sunt, inter se pideo eos, qui ex sobrinis nati sunt, inter se proximum nomen appellare: hos enim nullum proprium habere nomen, quo inter se vocentur. Patrui magni pronepos proneptis. Avunculi magni pronepos proneptis. Amitae magnae pronepos proneptis. Materterae magnae pronepos magnus quadrifariam intellegitur, ad singulorum patruorum magnorum personas quadruplicatus pronepos, item proneptis
Abbreviated transcription (Latin):
tioe queritur consobrine funt aui. aui¬
eq eiusd proprior sobrinus sobrinum¬
quia cum patriuis maximus sedecim
efficiat filius eius eandeo bt̃ nũatioem.
totitẽq filie ⁊ fit exoĩb his quas apatri¬
i igami filio con prebendimus tuctis
nepos personas contim .xui. Est enim
abaui ab auiene ꝓnepos ⁊ cum abauus
acies nũetur nepotis his anes ꝯputati
sup̃ scͥptum nũ efficunt patrui ma¬
iois neptis ite auumnculi maioss nepoqͥ
neptis eadeo ratiõe ꝑsonas conplebt̃.
xxx. duas. amite maioĩs nepos neptisi
etõ ratiõe. It mat̾te̾ maioĩs nepos neptiᷤ
Itẽ ⁊ sic exoib colliginitur. c. xxuiii. bis
ꝑsonis auiis aiia euis deciũ cognatioe
quenitur prioẽs sobrmi sit. ꝑat̃ mat̾. so¬
brmus. sobrina his decuius cognatiõe que¬
ritur sobrino natuis ẽ hic ꝓximo nõie difi¬
niumtur parenti suo sobrmus ut trebatru
ait. Ratioeõ q nominis hanc reddroit ꝙ
habeo ip̃o huuus sobrin filus dicetur. ⁊

Expanded text:
obrinae sunt, aui auiaeque eiusdem propius sobrinis. sinquia, cum patruus maximus sedecim efficiat, filius eius eandem habet enumerationem totidemque filia: et fit ex omnibus his, quas a patru‹i› maximi filio comprehendimus, ductis nepos personas continet sedecim est enim abaui abauiaeue pronepos et cum abauus octies numeretur, nepotes bis octies computati supra scriptum numerum efficiunt. patrui maioris neptis item. auunculi maioris nepos neptis eadem ratione personas conplebunt triginta duo. amitae maioris nepos neptis eadem ratione item. materterae maioris nepos neptis item. et sicus cognatione quaeritur, propius sobrinis sunt, pater mater sobrinus sobrina: is de cuius cognatione quaeritur, sobrino natus est: hic proximo nomine definitur parentis sui sobrinus, ut Trebatius ait, rationemque nominis hanc reddit, quod Ab eo ipso huius sobrini filius dicetur, et