comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ hab& rationalem mentem qua
cognoscat deũ. & om̃ib inrationabilib
eadem rationis excellentiã p̃ponatur::
Sed illud int̾rius concedit faustus ađo
fieri cũ renoratur inquit in agniti¬
one dei scđm rmaginemeius qͥcreauit
eum: hanc apostolicã plane agnosco
sententiam: Qaare ipse alteram
non agnoscit.  Deus posuit menbra.
singulum quodq eorũ incorpore ꝓ¬
ut uoluit:. Ecce deus &iam ext̾riors
hominis effector ab eodem apło p̃diaat᷑
Quare inde elegit quod ꝓse putat. &tac&
aut respuit qđ manichei fabulas anputat.
Item cũ de t̾reno & cȩlesti homine dis¬
sererer& idem paulus. int̾ mortalem ĩ mortalẽq
discernens. int̃ id qđ madam sumus & illud
quod in xp̃o erimus: ex ipsalege. ex ipso
libro & ex ipso loco adhibuit t̾reni.
id ẽ. amimalis corporis testimonium ubi
ubiscriptum ẽ. quod deus &iam t̃renum
hominem fecit: Hãcum ager&. quo m
resurgent mortui & do corpore uenient.
cũ decdiss& similitudines deseminibus fru-¬

Expanded text:
d habet rationalem mentem, qua cognoscat deum et omnibus inrationalibus eadem rationis excellentia praeponatur. sed illud interius concedit Faustus a deo fieri. cum "renouatur," inquit, "in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum." hanc apostolicam plane agnosco sententiam: quare ipse alteram non agnoscit "deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit?" ecce deus etiam exterioris homiquare inde eligit quod pro se putat, et tacet aut respuit quod Manichaei fabulas amputat? Item cum de terreno et coelesti homine dissereret idem Paulus, inter mortalem immortalemque discernens, inter id quod in Adam sumus, et illud quod in Christo erimus, ex ipsa Lege, ex ipso libro et ex ipso loco adhibuit terreni, id est, animalis corporis testimonium, ubi scriptum est quod Deus etiam terrenum hominem fecit. nam cum ageret, quomodo resurgent mortui et quo corpore uenient, cum dedisset similitudines de seminibus fru
Abbreviated transcription (Latin):
nullus tamen euangelistarũ tacuit qđ habuerit
matrem iħs. Anideo piguit etiã hoc predicare
simulatũ. quia generationes alias mathieus alias
lu cas exequitur. unde uidentur non sibi conueni.¬
re : sedda hominem quinon intelligat. putabit & ĩã
in multis quȩal xp̃i passionem ꝑtin&. euangelisis
sibi non conuenire. dauero qui intellegat. &. nbiq
conueniunt. Anquia mortem simulare honestũ
.ẽ. natiuitatem autem & iã simulare turpe. este
quur ergonos leortatur hoc confiteri qͦ possit ña
contentio
ꝓ fligari
Vnde ergo mihi uidetur natiuitatem xp̃i nec
saltem sicut mortem simulatã sed prorsus nullã
p̃dicare uoluisse : incensequenti sermone apparebit.
ubi alteri respondebimus quęstioni. Absit aũt̃
ut sit in menbris scõꝵ etiã genitalib aliqua
turpitudo: Nicuntur quidem in honesta qi
non habent eam spetieni decoris quã menbra
quȩ in prontu locata sunt: Sed uidete quid

Expanded text:
nullus tamen euangelistarum tacuit, quod habuerit nullus tamen euangelistarum tacuit, quod habuerit matrem Iesus. an ideo piguit etiam hoc praedicare -simulatum. quia generationes alias Matthaeus. alias Lucas exequitur, unde uidentur non sibi conuenire P sed da hominem. qui non intellegat, putabit etiam in multis, quae ad Christi passionem pertinent, euangelistas sibi non conuenire; da uero, qui intellegat, et ubique conueniunt. an quia mortem simulare honestum est, natiuitatem autem etiam simulare turpe est ? cur ergo nos hortatur hoc confiteri, quo possit nostra contentio profligari ? unde ergo mihi uidetur natiuitatem Christi nec saltem sicut mortem simulatam, sed prorsus nullam praedicare uoluisse in consequenti sermone adparebit, ubi alteri respondebimus quaestioni. Absit autem, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra, quae in promptu locata sunt. sed uidete, quid
Abbreviated transcription (Latin):
singularit᷑ facta sunt: Sed uere facta suit uerum¬
que ostenderunt. non oculos hominũ prȩstigus filla¬
cibus iniuserunt. que quidem contra naturam ple¬
runq appellantur: Non qđ natura& aduersentur
sed qđ naturae modũ quinob .ẽ. usitatus excedant.
repellat ergodis aparuuloꝵ suor ũmentib quod
quasi admonendo fiustus ꝑsuadere conatus. ẽ. ut¬
potius ꝓueritate certamem. quã cum illis infalsi¬
tate concordia. Ueruntamen quaro ab eis sinrã
contentio terminatur cũ hoc chxerimus quur
hoc ipsi noudicunt. cur hoc ipsi mortem nonuerã
sed imaginariã xp̃i ad firmant: Natiuitatem
autẽ non saltem talem sed prorsus nullã dicere
delegerunt: Si auctoritatis euangelicȩ¬
respondere erubuerunt. & ideo non ausi sunt xpͥm
non saltem imaginariȩ passũ dicere: natiuitatem
quoque eius eadem euangelica testat᷑ auctoritas:
Et sem̃ duo euangelistȩ ipsum partũ mariae norraus̃.

Expanded text:
singulariter facta sunt; sed uere facta sunt uerumsingulariter facta sunt; sed uere facta sunt uerumque ostenderunt, non oculos hominum praestigiis fallacibus inluserunt: quae quidem contra naturam plerumque appellantur, non quod naturae aduersentur, sed quod naturae modum, qui nobis est usitatus, excedant... repellat ergo dominus a paruulorum suorum mentibus, quod quasi admonendo Faustus persuadere conatus est, ut etpotius pro ueritate certamen quam cum illis in falsitate concordia. Uerumtamen quaero ab eis, si nostra contentio terminatur, cum hoc dixerimus, cur hoc ipsi non dicunt? cur hoc ipsi mortem non ueram, sed imaginariam Christi adfirmant,. natiuitatem autem non saltem talem, sed prorsus nullam dicere delegerunt? si auctoritatis euangelicae pondere erubuerunt et ideo non ausi sunt Christum non saltem imaginarie passum dicere, natiuitatem quoque eius eadem euangelica testatur auctoritas. etsi enim duo euangelistae ipsum partum Mariae narrauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli op̃. cẽ prȩdicatis: Sed illud ẽ qđ magiȩ
simile dicimini asserere: quod passionem motẽq
eiusspecietenus factam & fallaciter dicitis ad¬
umbratam : ut mori uideretur qͥ non moriebat᷑ :
Ex quo fit ut eꝰi quoque resurrectionem um¬
braticam imaginariam fallacem quechicatis:
Neque enĩ eꝰ qui non uere martuus ẽ: uera eẽ.
resurrectio potest: Ita fit ut & eicatrices
discipułs dubitantib falsas ostender&: nec tͥomis
ueritate confirmatus sed sallatia deceptus
clamar&. dñsmeus & deus meus: Et tamen ꝑsua¬
dere conamini lingua uos loqui uerũ cũ xp̃m
dicatis toto corpore fuisse mentitũ. hec sint q uob obiciunt̾:
menclaces uos quoque fueritis: Non aute ideo magia
uideri potest nata ex uirgine hominis caro es caro
xp̃i sola ita nata.ẽ: sicut nec illa magia. ẽ. quia sola
xp̃i caro dietertio resurrexitnũ ꝗulterius mori¬
tura. Alioquin oña miracula dĩ magica erunt. quia

Expanded text:
diaboli opus esse praedicatis. sed illud est, quod magiae diaboli opus esse praedicatis. sed illud est, quod magiae simile dicimini adserere, quod passionem mortemque eius specie tenus factam et fallaciter dicitis adumbratam, ut mori uideretur, qui non moriebatur. ex quo fit, ut eius quoque resurrectionem umbraticam, imaginariam fallacemque dicatis; neque enim eius, qui non uere mortuus est, uera esse resurrectio potest. ita fit, ut et cicatrices discipulis dubitantibus falsas ostenderet nec Thomas ueritate confirmatus, sed fallacia deceptus clamaret: dominus meus et deus meus. et tamen persuadere conamini lingua uos loqui uerum, cum Christum dicatis toto corpore fuisse mentitum. haec sunt, quae uobis obicimendaces uos quoque fueritis. non autem ideo magia uideri potest nata ex uirgine hominis caro, quia caro Christi sola ita nata est, sicut nec illa magia est, quia sola Christi caro die tertio resurrexit, numquam ulterius moritura. alioquin omnia miracula dei magica erunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
nec nec uere martuũ: Uos ꝓcerto puerperiũ fuisse
creditis: & ut̃ro mulierib portatum:. Aut si non
ita ẽ. satemini & uose hoc &lam imaginare sit
factũ ut uideretur natus & om̃is nob̵ erit ꝓfliga¬
ta contentio: Nã illud quid ẽ. qđ sepe ad firmare
soletis. necessariꝰeum. ẽẽ natũ : quia alias hominibus
uideri aut loqui non poss& ridiculũ. est: cũmul
ti totiois ut iã probatũ anr̃is ẽ. angłi. & uisi
moriatur: Nam hoc madam factũ. ẽẽ iami suꝑͣ
adsumpta sed tamen inuera carne appareus nos uera
morte redimer& quis eũ non potuisse dicere
auder& ⁊ sod illud melius erat qđ fecit ut & mã
deuirgine nasceretur: & utrũq sexũ ꝓquo liban¬
do moetuus erat dignaretur etiam commendare
nascendo masculino suo corpore. ex femina ꝓcreato
Contrauos ipsos. maxime facto ipsoloquens uosq
subuertens : qui masculũ & feminam nontdi sed

Expanded text:
ur nec uere mortuum; uos pro certo puerperium fuisse ur nec uere mortuum; uos pro certo puerperium fuisse creditis et utero muliebri portatum. aut si non ita est, fatemini et uos, quia hoc etiam imaginarie sit factum, ut uideretur natus, et omnis nobis erit profligata contentio. nam illud quidem, quod saepe adfirmare soletis necessario eum esse natum, quia alias hominibus uideri aut loqui non posset, ridiculum est, cum multotiens, ut iam probatum a nostris est, angeli et uisi moriatur; nam hoc in Adam factum esse iam supra adsumpta, sed tamen in uera carne adparens nos uera morte redimeret, quis eum non potuisse dicere auderet? sed illud melius erat, quod fecit, ut etiam de uirgine nasceretur . et utrumque sexum, pro quo liberando mortuus erat, dignaretur etiam commendare nascendo, masculino suo corpore ex femina procreato contra uos ipsos maxime facto ipso loquens uosque subuertens, qui masculum et feminam non dei, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quid ꝓtulisti qđ tale uideret᷑: de monstratũ ÷
quã non intelligas Et quid quid ꝓtuleris:
demonstrabitur:. Nulla ergo causa ẽ quare
illis litteris tanta auctoritate prȩditis non
credamus: Et plane ista maxima causa. est.
sinatus non. est. Cadem inte uicissim argu¬
mentatio retorquetur : ut magia & illud
fuerit qđ utero portatus aut qđ editus sit.
si seminatus non fuit: Extra legem naturae
eẽ. constat uirginem peperisse multoq
magis inuentum. &iam post partũ uirginem:.
quare ergo & hoc prȩt̾ naturam nonuis ut
contigerit. pati eũ potuisse uoluntatem sine
sorte natiuitatis: mihi crede. qantũ ad rem
adtin& utriq in hoc nature cont᷑ria ꝓsitem:¬
Sed hoc inter. iẽ. qđ nos oneste. uosturpiter.
Nos passionis eiꝰ rationem aliꝗ reddimus & prõ¬
babilem: uos natiuitatis aut nullã prȩstatis aut
falsam: denique nos spetietenus passũ confitem̃:¬

Expanded text:
quid protulisti,. quod tale uideretur, demonstratum est, quid protulisti,. quod tale uideretur, demonstratum est, quam non intellegas, et quicquid protuleris, demonstrabitur. nulla ergo causa est, quare illis litteris tanta auctoritate praeditis non credamus; et plane ista maxima causa est, si natus non est. eadem in te uicissim argumentatio retorquetur, ut magia et illud fuerit, quod utero portatus aut quod editus sit, si seminatus non fuit. extra legem naturae esse constat uirginem peperisse multoque magis inuentam etiam post partum uirginem. quare ergo et hoc praeter naturam non uis, ut contigerit, pati eum potuisse uolentem sine sorte natiuitatis? mihi crede; quantum ad rem adtinet, utrique in hoc naturae contraria profitemsed hoc interest, quod nos honeste, uos turpiter; nos passionis eius rationem aliquam reddimus et probabilem; uos natiuitatis aut nullam praestatis aut falsam; denique nos specie tenus passum confitem
Abbreviated transcription (Latin):
qui nabilem. ut pars eius quȩdã nec inundari
ualeat & abipso qui eã sciens in nocentem. desius
uisceribus nilulq apud se peccantem tantȩ con¬
taminationi ꝑmiscuit. aet̃no globi supplicatio
punatur: Iste finis. ẽ omniũ argumentorum
fabularũq urarũ. quarũ utinã sit finis: sed in
corde & inore ur̃o. ut aliquando tan execrandas
blasphemias credere acdicere desinatis: Sed
ex ipsis inquit ltteris ꝓbo quã eis non ubiq creden¬
dũ sit : qm contraria sibi loquntur: Curergo
nondicis nusquã eis. eẽ credendũ. tanꝗ in constantib
seseq in pugnantib testib sed hoc inquit eligo.
qđ consentaneum uideo ueritati: Cui ueritati.
fabulȩ scilic& tuae. habenti incapite bellũ di.
in medio c̃taminationẽ dĩ. infinẽ dãnationẽ
dei: & nusꝗ inquit creditur litteris sibim&
aduersis atq contrariis: Sedideo tibi hoc
uidetur : quia non intelligis: Nã &tuid¬

Expanded text:
quinabilem, ut pars eius quaedam nec mundari quinabilem, ut pars eius quaedam nec mundari ualeat et ab ipso, qui eam sciens innocentem de suis uisceribus nihilque apud se peccantem tantae contaminationi permiscuit, aeterno globi subplicio puniatur. iste finis est omnium argumentationum fabularumque uestrarum: quarum utinam sit finis, sed in corde et in ore ublasphemias credere ac dicere desinatis. Sed ex ipsis, inquit, litteris probo, quam eis non ubique credendum sit, quoniam contraria sibi loquuntur. Cur nootius nusquam eis esse credendum tamquam inconstantibus seseque inpugnantibus testibus? sed hoc, inquit, eligo. quod consen- . taneum uideo ueritati. cui ueritati? fabulae scilicet tuae habenti in capite bellum dei, in medio contaminationem dei, in fine damnationem dei, et nusquam, inquit, creditur litteris sibimet aduersis atque contrariis. sed ideo tibi hoc uidetur, quia non intellegis; nam et quic
Abbreviated transcription (Latin):
illi om̃ino non creder&  sedcũ cognouisseat
eum hoc adnuntiantem qđ &iam illi adnun¬
tiabant & in eoꝵ cõmunione atq unitate
uiuentem accedentibus etiã ꝑ eũ talibus
signis qualia & illi oꝑabantur : Ita eũ dño com¬
me: dantȩmeruit auctoritatem. ut uerba illiũ
hodie sic audiantur ineccła. tanꝗ in illo xp̃s
sisut uerissime ipse dixit locutus audiatur
Et putat manicheus credisibi debere ab eccła
Xp̃i loquenti contra seripturas. tanta &tã
ardinata auctoritate firmitas ꝓquas ei prae¬
cipue cõm̃datũ. est ut quisquis illi adnuntia.¬
illis non eẽ. credendum:. Certe non armnentiris.
& tamen in ipsa quoq argumentatione suparis
Ad hoc eñĩ redigitur om̃is argumentatio tua
ut ad extremũ credat anima ideo se in hoe
mundo eẽ. miseram. quia miseria sua dõ suo
Subuenuit. Ne ille regio pruaretur
eiusq naturam atq substantiã usq adeo esse
mutabilem corruptibilem. uiolabilem. co in¬

Expanded text:
illi omnino non crederet? sed cum cognouisset illi omnino non crederet? sed cum cognouisset eum hoc adnuntiantem, quod etiam illi adnuntiabant, et in eorum communione atque unitate uiuentem accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur, ita eum domino commendante meruit auctoritatem, ut uerba illius hodie sic audiantur in ecclesia, tamquam in illo Christus, sicut uerissime ipse dixit, locutus audiatur. et putat Manichaeus credi sibi debere ab ecclesia Christi loquenti contra scripturas tanta et tam ordinata auctoritate firmatas, per quas ei praecipue commendatum est, ut quisquis illi adnuntiaillis non esse credendum. certe non argumentaris ? et tamen in ipsa quoque argumentatione superaris. ad hoc enim redigitur omnis argumentatio tua, ut ad extremum credat anima ideo se in hoc mundo esse miseram, quia miseria sua deo suo subuenit, ne ille regno priuaretur, eiusque naturam atque substantiam usque adeo esse mutabilem, corruptibilem, uiolabilem. coin
Abbreviated transcription (Latin):
qui tunc eidem coherebant. & ꝑillos &ĩã
ad alios ꝑ uenire Quodsi factũ. eẽt ꝑ
illas quas con memoraui pre positorũ
& populoꝵ successiones : confirmatissima aucto¬
ritate clarescerens. Quis. est ergo tandẽ mens.
qui hodie credat. eẽ epistolã xp̃i quã ꝓtulerit
manicheus. & non credat facta uł dicta eẽ xpi.
quae scripsit matheus: aut si&iã demattheo
utrũ iste ipsa scripserit. dubitat deipso quoq
mattheo non potius id credat qđ inuenit
in eccła quȩ abipsii matthei tenporib usq
ad hoc tẽnpus certa suc cessionum serie
declaratur. & credat nescio cui extrans
uerso depside post ducentos uł anplius
annos uenienti. & suadenti ut illius potiũ
quid xp̃s dicerit feceritq credatur
cũ ipse apłs paulus post ascensioñẽ dñ de
celo uocatus si non inuenir& in carne apłos
quibus cõmunicando & cũ quibus conserendo
eutłm eiusdem societatis esse apparer&. ae ccła

Expanded text:
qui tunc eidem cohaerebant, et per illos etiam qui tunc eidem cohaerebant, et per illos etiam ad alios pervenire. Quod si factum esset, per illas quas commemoravi praepositorum et populorum successiones confirmatissima auctoritate clarescerent. Quis est ergo tam demens, qui hodie credat esse epistolam Christi quam protulerit Manichaeus, et non credat facta vel dicta esse Christi quae scripsit Matthaeus? aut si etiam de Matthaeo utrum ipse ista scripserit dubitat, de ipso quoque Matthaeo non potius id credat, quod invenit in Ecclesia, quae ab ipsius Matthaei temporibus usque ad hoc tempus certa successionum serie declaratur; et credat nescio cuerso de Perside post ducentos uel amplius annos uenienti et suadenti, ut illi potius, quid Christus dixerit feceritque credatur, cum ipse apostolus Paulus post ascensionem domini de caelo uocatus, si non inueniret in carne apostolos, quibus communicando et cum quibus conferendo euangelium eiusdem societatis esse adpareret, ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
sinplicit̃ credite : & uos potu tãmale ac
ꝑ uerse argumentari desistite. qđ autẽ
putat quaerendũ esse faustus. quid dese
łis ipse p̃ dicauerit. cui non iustũ uideit᷑
Sed num quid hoc sciri potest nisi discipuł
eus narrantib : quib: sinon creditur ad¬
nuntiantib qđ deuirgine natussit eͦps
eis fides habebitur annuntiantib quid dese
ipse praedicauerit: sieñĩ ꝓlatȩ fuerintt
aliquȩ litterȩ quae nullo alio narrane
ipsius ꝓprie xp̃i. eẽ dicant᷑ unde fieri
poterat ut siuere ipsius. eent̃. non longe
eceła qiae abipso ꝑ apłos succedentibus
sibim& episcopis usq ad hȩc tẽ pora pro¬
pagata dilatatur. multis inea iam
completis. quae ante prȩdicta sunt & usq
infinem quȩ restant sine dubio futuris
atq uenturis: quia &ilȩ littere sip¬
ferrentur : utiq conscderandum erãt
a quibus ꝓferrentur: sibi abipso illis
primitus sine dubio ꝓferripotuerunt

Expanded text:
simpliciter credite et uos potius tam male ac simpliciter credite et uos potius tam male ac peruerse argumentari desistite. Quod autem putat quaerendum esse Faustus, quid de se Iesus ipse praedicauerit, cui non iustum uideatur? sed numquid hoc sciri potest nisi discipulis eius narrantibus? quibus si non creditur adnuntiantibus, quod de uirgine natus sit, quomodo eis fides habebitur adnuntiantibus , quid de se ipse praedicauerit ? si enim prolatae fuerint aliquae litterae, quae nullo alio narrante ipsius proprie Christi esse dicantur, unde fieri pEcclesia, quae ab ipso per Apostolos succedentibus sibimet episcopis, usque ad haec tempora propagata dilatatur; multis in ea jam completis, quae ante praedicta sunt, et usque in finem quae restant, sine dubio futuris atque venturis? Quia et illae litterae si proferrentur, utique considerandum erat a quibus proferrentur. Si ab ipso, illis primitus sine dubio proferri potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
electum & ibi xp̃m natum ex maria nẽe
lecturuses. Cũ ergo necesse sit alterum
horũ libror ũ ẽẽ mendacem cui nos potu̾
censes fidem a com modare debere: ei ne
ꝓuecta certa suc cessionem serie usq ad
hȩc tẽrpora toto t̾rarũ oebedilatata. abi¬
nitio traditũ & conseruatũ agnostit
atq ad ꝓbat. an ei. quẽ eadem eccła in cog¬
nitum reꝓbat. cũ etiã ꝓferatur ab hominib
ita ueracibus ut xpm̃ laudent eẽ mentitume¬
I. hic dicturus es.
Genealogia ipsa consideretur. duorũ eungłis
libror um. utrum sibi conueniat: Iam hine
alibi in hoc oꝑe diximus qđ dicendũ fui
Neq enim uos mou&: nisi quẽ ad modut
duos patres potuerit habere ioseph. Qđsi
cogitatibus non occurriss& unus quigenuit
alius qui adoptauit : Nec sic facile debuistas
aduersus tantã auctoritatem prȩꝓperãi¬
ꝓfer re sententiam: Nunc uero siuł ad moniti
cogitatis quã hoc fieri potuerit euugło

Expanded text:
electum, et ibi Christum natum ex Maria non esse electum, et ibi Christum natum ex Maria non esse lecturus es. cum ergo necesse sit alterum horum librorum esse mendacem, cui nos potius censes fidem adcommodare debere? eine, r apostolos prouecta certa successionum serie usque ad haec tempora toto terrarum orbe dilatata ab initio traditum et conseruatum agnoscit atque adprobat, an ei, quem eadem ecclesia incognitum reprobat, cum etiam proferatur ab hominibus ita ueracibus, ut Christum laudent esse mentitum? Hic dicturus es: genealogia ipsa consideretur duorum euangelii librorum, utrum sibi conueniat. iam hinc alibi in hoc opere diximus, quod dicendum fuit. neque enim uos mouet, nisi quemadmodum duos patres potuerit habere Ioseph. quodsi cogitantibus non occurrisset unus, qui genuit, alius, qui adoptauit, nec sic facile debuistis aduersus tantam auctoritatem praeproperam proferre sententiam; nunc uero si uel admoniti cogitatis, quam hoc fieri potuerit, euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
dese quid ue apłi fu de eoden p̾di carint: cõ coepero
mathei eulam recitare apł̃i eius. ubi narratio
natiuitatis eis tota contexitur. continuo
dices illam narrationem non. eẽ mathei.
quã mat hei. eẽ. dicit uniuersa eccła. ab apħcis
sedibus usq ad p̃sentes episcopos certa sue¬
cessione ꝑducta: Tumihi quid contralecturꝰ
es÷ aliquẽ fortem librũ manichei: ubi iłis
negat᷑. ẽẽ natus ex uirgine: Sicut ergo
ego credo illũ librũ eẽ manichei qm̃ ex
ipso tempore quo manicheus uiuebat in
carne ꝑ discipulo secerta suc cefisione
p̃positorum ur̃oꝵ ad ur̃a uscrie tenpora
custoditus atq ꝑ ductus est: sic & istũ librũ
credite. esse mathei. quem ex illo tenpore
quo matheus ipse in carne uix̃. non inter¬
rupta serie tẽpoꝵ eccła excerta conexi.
& dic mihi cui libro potius credere debeamꝰ:
natus ẽo sed aliũ sorte ꝓferes librũ qͥ nom̃

Expanded text:
de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint, cum coepero de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint, cum coepero Matthaei euangelium recitare apostoli eius, ubi narratio natiuitatiJ eius tota contexitur, continuo dices illam narrationem non esse Matthaei, quam Matthaei esse dicit uniuersa ecclesia ab apostolicis sedibus usque ad praesentes episcopos certa successione perducta. tu mihi quid contra lecturus es ? aliquem forte librum Manichaei, ubi Iesus negatur esse natus ex uirgine. sicut ergo ego credo illum librum esse Manichaei, quoniam ex ipso tempore, quo Manichaeus uiuebat in carne, per discipulos eius certa successione praepositorum uestrorum ad uestra usque tempora custoditus atque perductus est: sic et istum librum credite esse Matthaei, quem ex illo tempore, quo Matthaeus ipse in carne uixit, non interrupta serie temporum ecclesia certa conexion dic mihi, cui libro potius credere debeamus:natus est? sed alium forte proferes librum, qui nomen
Abbreviated transcription (Latin):
nasci potuerit & mori Vides ergo ut ilesatis
non. eẽ. in his consequentiam querere. aut argu¬
mentis agniti cũ dereb agitur quae ꝑtine̾at
adiħm : Sed euȩrendũ potuis ẽ quidipsedese
quidue apłi sui decodem predicarint:. Ipsa¬
quo que adeo ꝑtractandi genealogia. ẽ & ui¬
dendũ sibi conueniat non ex coniectura passionis
natiuitatis eius excrurere ueritatem. Quia
& patinonnatus potuit: & natus minime pati.
prȩ sertim ipsis uob̃ fatentib deo eõ in possibile
nihil. Quod erit & ipsum falsũ: si hoc constiterit
quib confutaris: Nemo tibi dicit non poterat
morinisi natus. ess& : quia mortuus .ẽ. adam
quanius natus non fuiss&: Sed dr̃ tibinatẽ:
quia hoc scm̃ euangeliũ. non nescio quis
hereticus loquitur: Moctuus ẽ : quia hoc
in sco euangelio non in libro alicuius heretici
Ilegit
s ed tu qui ꝓ hibes argumentari cũ derebus ag̃t᷑
quae ꝑtineat adilm. & querendũ censes quio ipse

Expanded text:
nasci potuerit et mori? Vides ergo utile satis nasci potuerit et mori? Vides ergo utile satis non esse, in his consequentiam quaerere, aut argumentis anniti, cum de rebus agitur quae pertineant ad Iesum; sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniectura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuipraesertim ipsis vobis fatentibus Deo esse impossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit, quibus confutaris. Nemo tibi dicit, Non poterat mori, nisi natus esset: quia mortuus est Adam, quamvis natus non fuisset. Sed diciquia hoc sanctum Evangelium, non nescio quis haereticus loquitur: mortuus est, quia hoc in sancto Evangelio, non in libro alicujus haeretici legitur. Sed tu qui prohibes argumentari, cum de rebus agitur quae pertinent ad legum, et quaerendum censes, quid ipse
Abbreviated transcription (Latin):
exuiro. ests. Si uero seminatus ex uiro non est: engo
ner natus exfemma est. Potuit aut̃ ut uoscreditis:
Quare ergo non potuerit. & pati non partus.&
Aouistinus R: Nemo tibi ꝓponit qđ tibipponis
nisi inperitus quem decipis non instructus a quo
conuinceris: Nam iħs& nasci potuit non satus.
& pati non partus:. Sed unũ horũ uoluit: altũ
noluit:. Nasci enim non satus uoluit. patiaut̃
non partus noluit: Quia partus ẽ pasus dicismꝰ
unde scis c cuia hoc euangelio ueritatis legio:
Siaũt tibi dicam unde scis istaquȩ dicis: manichei
mihi opponis auctoritatem:. Hic is eẽ & ine.¬
uangelio falsitatem. Ego aut̃ mancheo istaᵈ
dicenti non crederem: Nec si non mihixp̃m
mentitum. eẽ. laudar& qđ quidem in xp̃onon
inuenit: sed quid ipse diligat ꝓdit NACSTUGU¬
Sed non potuerat morinisi natus ess&: &
ego respondeo : uec nasci poterat nisi ds̃ noness&e.
Aut si potuit & deus. ẽẽ. & nasci. quare & non

Expanded text:
ex uiro est; si uero seminatus ex uiro non est, ergo ex uiro est; si uero seminatus ex uiro non est, ergo nec natus ex femina est." potuit autem, ut uos creditis,on satus; quare ergo non potuerit et pati non partus? AUGUSTINUS respondit: Nemo tibi proponit, quod tibi proponis, nisi inperitus, quem decipis, non instructus, a quo conuinceris. nam Iesus et nasci potuit non satus et pati noluit. Nasci enim non satus voluit, pati autem non partus noluit: quia partus est passus. Dicis mihi: Unde scis? Quia hoc in Evangelio veritatis lego. Si autem tibi dicam, Unde scis ista quae dicis? Manichaei mihi opponis auctoritatem, et dicis esse in Evangelio falsitatem. Ego autem Manichaeo ista dicenti non crederem, nec si non mihi Christum mentitum esse laudaret. Quod quidem in Christo non invenit, sed quid ipse diligat prodit. Sed non poterat mori, nisi natus esset. Et ego respondeo, Nec nasci poterat, nisi Deus non esset: aut si potuit et Deus esse et nasci, quare non et non
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a uerasuot quae ita narrata sunt. ut non eum
simulasse sed plane fecisse. uł exibuisse conscriptasit.
Sane non necessitate conditionis: sed magsterii
uoluntate. & diuina &iam potestate: Nam homo
plerunq & sinolit irascitur & si nolit contristat᷑ :
& sit nolit dormit. & si nolit esurit acsicit Ille
aut̃ om̃a ista quia uoluit: Sic &iam nascuntur
homines atq patiuntur : Non quia uolunt nec qđ uolun
Ille autem etiam ista : quia uoluit: Tamen uera hȩc
& de illo fidelit̃ ueracit̃q conscripta sunt: ut quis quis
euangelio eius crediderit ueritate instruatur. non
Non nobis expedit mihi credite: i lis reb consequentuã
querere naturȩ: Alioquin infirmabitur om̃is ur̃a
fides. Nam &uos iħm exuirgine natum : sine uiri
costu creditis: Et si exconsequentib priora ꝓbanda sunt
erit hoc falsum Pterit eñi & uob respondere in hun
modũ: Quia sinatus ẽ. ex femina iħs: ergo & seminaꝰ

Expanded text:
omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum simulasse. sed plane fecisse uel exhibuisse conscripta sint sane non necessitate condicionis, sed magisterii uoluntate et diuina etiam potestate. nam homo plerumque etsi nolit, irascitur; etsi nolit, contristatur; etsi nolit, dormit; etsi nolit, esurit ac sitit: ille autem omnia ista, quia uoluit. sic etiam nascuntur homines atque patiuntur, non quia uolunt nec quod nolunt; ille autem etiam ista, quia uoluit. tamen uera haec et de illo fideliter ueraciterque conscripta sunt, ut quisquis euangelio eius crediderit, ueritate instruatur, non non uobis expedit, mihi credite, in his rebus consequentiam quaerere naturae; alioquin infirmabitur omnis uestra fides. nam et uos Iesum ex uirgine natum sine uiri coitu creditis et, si ex consequentibus priora probanda sunt, erit hoc falsum. poterit enim et uobis responderi in hunc modum, quia "si natus est ex femina Iesus, ergo et seminatus
Abbreviated transcription (Latin):
sic abre ñerat sunfine consignande aeconomiȩ
gratia fuiss& uisus &mori homo. Pessime
& fallacissime: Quomodo tibi ergo credam
quasi uera dicenti. cũ xp̃m dicas mortem potir¬
isse mentiris Ergo ille mentiebat᷑ ꝗdodicebat
oport& filiũ hominis occidi & terciadie
resurgere . & tunonmentiris. & dicis ut tibi uera dicenti
credamuse ueratior ergo petrus quando eidixit absit
dnẽ Non fi& istud̃ & unde meruit audire redi retro
satanas: Et ille quidem non hoc infructuose audiut.
qui eam postea ueritatem mortis. xp̃i usq adsuã moraẽ
correctus ꝑfectusq prȩhcauit : Uerũ suille quia
tantum putauit xp̃m non moriturũ audire satanas
meruit : tu quid mereris audire. qui non solũ negas
mortuũ sed &iã dicis mortem fuisse mentitũ : sedideo
inquit moitem quoq simulasse credenđ. est : q om̃s
humanae conditionis similanit affectus:. Quisem̃
tibi hoc contra euangeliũ concessurus . ẽ. qđ om̃s
humane conditionis simulauit affectus: ꝓorsus

Expanded text:
si in fine quoque consignandae oec.onomiae gratia fuisset uisus et mori. homo pessime ac fallacissime, quomodo tibi ego credam quasi uera dicenti, cum Christum dicas mortem potuisse mentiri? ergo ille mentiebatur, quando dicebat: oportet filium hominis occidi et tertia resurgere, et tu non mentiris et dicis, ut tibi uera dicenti credamus? ueracior ergo Petrus, quando ei dixit: absit, domine, non fiet istud. et unde meruit audire: redi retro, satanas. et ille quidem non hoc infructuose audiuit, qui eam postea ueritatem mortis Christi usque ad suam mortem correctus perfectus'Iue praedicauit. uerum si ille, quia tantum putauit Christum non moriturum, audire meruit: satanas, tu quid mereris audire, qui non solum negas mortuum, sed etiam dicis mortem fuisse mentitum ? sed ideo, inquit, mortem quoque simulasse credendus est, quia omnes humanae condicionis simulauit adfectus. quis enim tibi hoc contra euangelium concessurus est, quod omnes humanae condicionis simulauit adfectus? prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
tamen fident̃ dicã. nec alit̃ factũ eẽ. quã euuan-¬
gelica ueritas docuit. nec alit̾ fieri oportuisseN
ꝗ dei sapientia iudicauit: Euangelii fidem.
ommb herecicoꝵ disputationibus ait ponimꝰ:
Consiliũ autẽ sapientiae di: supra om̃a consiliũ
creaturae cuius cũq laucdamus: Tamen faustũ
sibi ut credamus hortatur chcens:. Et si mihi
uera dicenti uis credere: ut̃q eoꝵ apud hebx.¬
os falsam traxit opimonem: Iħs demote:
& de in mortalitate helias: Cũ palo post dicat

Expanded text:
tamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euantamen fidenter dicam nec aliter factum esse, quam euangelica ueritas docuit, nec aliter fieri oportuisse, quam dei sapientia iudicauit. euangelii fidem omnibus haereticorum disputationibus anteponimus; consilium autem sapientiae dei supra omne consilium creaturae cuiuscumque laudamus. Tamen Faustus sibi ut credamus, hortatur dicens: et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de in
Abbreviated transcription (Latin):
nullis elementis axporeis quaȩ ꝑeũ creat᷑ sua
corpus assumere. seaprorsus exnihilo¬
sibi creure ueram carnem sicut ꝑcũ creatasiñ
cuncta quȩ nonerant. quis urm̃ contradicere quis
nrm̃ fieri non potuisse contender& Non ergo
ideocredimus natũ ex uirgine maria. qđ alit̾
inuera carne existere atq hominib: apparere
non poss& : sed quia sic scriptũ est. in eascriptura.
cui nisi crediderimus nec xp̃iani nec salui ẽẽ.
poterimus: credimis ergo exuirgine maria
Credimus crucifixũ & moctuũ. qsic scriptũ ÷ ine¬
uangelio: Et uere natũ &uere mortuũ: quiaN
ueritas. ẽ euuangeliũ: Cur aut̃ illa om̃a mcarne
ex utero feminȩ assumpta pati uoluerit. sũma
consili penes illũ. est: Siue qđ utrũq sexum
quem creauerat &iam hoc modo commendan¬
dũ honorandũq iudicauit assumendo formam
uiri & nascendo defemina: siue aliqua alia
causa quȩ nã illasit uontemere dixerim. illud

Expanded text:
nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, nullis elementis corporeis, quae per eum creata sunt, corpus adsumere, sed prorsus ex nihilosibi creare ueram carnem, sicut per eum creata sunt cuncta, quae non erant: quis nostrum contradicere, quis nostrum fieri non potuisse contenderet? non ergo ideo credimus natum ex uirgine Maria, quod aliter in uera carne existere atque hominibus adparere non posset. sed quia sic scriptum est in ea scriptura: cui nisi crediderimus, nec christiani nec salui esse poterimus. credimus ergo ex Maria uirgineangelio; credimus crucifixum et mortuum, quia sic scriptum est in euangelio; et uere natum et uere mortuum, quia ueritas est euangelium. cur autem illa omnia in carne ex utero feminae adsumpta pati uoluerit, summa consilii penes illum est: siue quod utrumque sexum, quem creauerat, etiam hoc modo commendandum honorandumque iudicauit adsumendo formam uiri et nascendo de femina, siue aliqua alia causa. quaenam illa sit, non temere dixerim; illud
Abbreviated transcription (Latin):
Illud autẽ de helia uos negatis quia om̃a si.¬
mulatis: de xp̃o aut̃ qđ nasci nom potuerit¬
& moripotuerit nec uos dicitis : sed eius
& uirgine natiuitatem nullã. mortem aũt
meruce falsam suis se contenditis : Hoc
hnimanos oculos simulatã ad nihilaliud
nisi ut abeis quiista crediderunt: &iam
lici faustus proponit iħis sinatus non ẽ. qͦmͦ
mortuus. est. nisi qͥ parũ considerat ipsum
adam & natũ non esse &tamen mortuũ eẽ¬
Ergo si uoliuss& filiũ dei inde sibi huminam
carnem uerãq formamre unde formauit:
& illẽ primo homini qñ omĩa ꝑ ipsum factas.
quis eũ non potuisse audeat affirmare ÷
Sideniq de cȩlesti uel aeria id humida
creatura corpus assumptum uell& com¬
mutare inhumanȩ carnis uerissimam qua-¬
litatem inqua & ui uere ut mortał homo
poss& etmori. hoc eũ potuisse facere quis
negara s ommipotemtem. om̃i potentis filiũ
non auder&: Postremo si uoluss& de

Expanded text:
illud autem de Helia uos negatis, quia omnia siillud autem de Helia uos negatis, quia omnia simulatis; de Christo autem. quod nasci non potuerit et mori potuerit, nec uos dicitis., sed eius ex uirgine natiuitatem nullam, mortem autem in cruce falsam fuisse contenditis, hoc humanos oculos simulatam; ad nihil aliud, nisi ut ab eis qui ista crediderint, etiam lici Faustus proponit, Jesus si natus non est, quomodo mortuus est? nisi qui parum considerat ipsum Adam et natum non esse et tamen mortuum esse. si uoluisset ergo filius dei inde sibi humanam carnem ueramque formare, unde formauit et illi primo homini, quoniam omnia per ipsum facta sunt, quis eum non potuisse audeat adfirmare? si denique de caelesti uel aeria uel humida creatura corpus adsumptum uellet commutare in humanae carnis uerissimam qualitatem. in qua uiuere et mortalis homo posset et mori, hoc eum potuisse facere quis negaret, omnipotentem omnipotentis filium? non auderet. postremo si uoluisset de
Abbreviated transcription (Latin):
quã demortaliũ genere assumpsit: uerũ
saperes: Nam istam triduanam xp̃iti mortem
pro aet̃nauita hominum factam ueritas euan.¬
gelica prȩdicat: Cũ autẽ uelis triduanam
mortem nulla mortali assunmpta creatura
mipsa diuina natura ideo non absurde
credi: quia potest humana natura in mor¬
talitate donari. ꝓphato sic desipis quomodo
qui nec deum nosti necdona dei: Peinde qͥm
illud qđ sup̃ posui Non dicis acsentis. deum sib
non fecis se unde dannetur inaet̃nũ ꝗdo¬
pars illa dei ur̃i inglobo in ꝑp&uũ conffinget᷑
An & hoc licturus es qiparis lucis lux ẽ. &
pars dei ds̃ non .ẽ. e postremo ut sine ulla
ratione cinacione & pland fidei ueritate a
nob̾ audiatis. cur heliãfi hominem natum raptũ
gine uere natũ & incruce uere martuũ: haex ideo
credimus quia & illud dehelia & hoc dexp̃o
sancta scriptura testatur. cui nemo pius si
qui credit & nisi rmpius nemo non credidit : :¬

Expanded text:
quam de mortalium genere adsumpsit, uerum quam de mortalium genere adsumpsit, uerum saperes; nam istam triduanam Christi mortem pro aeterna uita hominum factam ueritas euangelica praedicat. cum autem uelis triduanam mortem nulla mortali adsumpta creatura in ipsa diuina natura ideo non absurde credi, quia potest humana natura inmortalitate donari, profecto sic desipis, quomodo qui nec deum nosti nec dona dei. deinde quomodo illud, quod supra posui, non dicis ac sentis deum sibi non fecisse, unde damnetur in aeternupars illa dei vestri in globo in perpetuum configetur? An et hoc dicturus es, quia pars lucis lux est, et pars Dei Deus non est? Postremo ut sine ulla ratiocinatione et plana fidei veritate a nobis audiatis, cur Eliam hominem natum, raptum gine uere natum et in cruce uere mortuum: haec ideo credimus. quia et. illud de Helia et hoc de Christo sancta scriptura testatur, cui nemo pius nisi qui credit, nisi inpius nemo non credit.
Abbreviated transcription (Latin):
incommutabilis : mutans ꝓmeritis siue nat᷑a
siue factorm: Num quidꝰ ergo dicturi sumuꝰ.
qđ helias cũ ess& creatura. mutari non poss&
uł indeterius uł in melius aut eo modo non poss&
qui ess& humano generi insolitus scđm dei
om̃i potentis uoluntatem: Quis hoc stultissi¬
mus dixerit: Cur ergo quod de illo iNI
scriptura ueracissima positũ. est. non creda.¬
mus. Ansi putemus hoc solũ possefaceredeũ
qđ uidere consueuimus: Sedsi homosit
inquit helias & potuit nonmori. cur x̃pe
cũ homo nonfuerit non potuerit mori .e
tale ẽ acsiquis ꝗ ticer&. Si potuit nat᷑ra
hominis inaliquid melius conmutari. cur
dĩ natura in deterius non potuerit.  Stulte :
quia hominis. ẽ. natura mutabilis. dĩ autem
in commutabilis: Possit enim &aliquis
parit̃ in sanissimus dicere:. Si homini potest
uitȩ hominis cõpara:. Plane si sic accipes
triduanã mortem dĩ ut caro in illo moret᷑

Expanded text:
incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum incommutabilis, mutans pro meritis siue naturarum siue factorum. numquid ergo dicturi sumus, quod Helias, cum esset creatura, mutari non posset uel in deterius uel in melius, aut eo modo non posset, qui esset humano generi insolitus, secundum dei omnipotentis uoluntatem? quis hoc stultissimus dixerit? cur ergo quod de illo in scriptura ueracissima positum est, non credamus? nisi putemus hoc solum posse facere deum, quod uidere consueuimus. Sed si homo fuit, inquit, Helias et potuit non mori. cur Christus, cum homo non fuerit, non potuerit mori? tale est, ac si quisquam diceret: si potuit natura hominis in aliquid melius commutari, cur dei natura in deterius non potuerit? stulte, quia hominis est natura mutabilis, dei autem incommutabilis. possit enim et aliquis pariter insanissimus dicere: si homini potest uitae hominis compara. plane si sic acciperes triduanam mortem dei, ut caro in illo moreretur,
Abbreviated transcription (Latin):
prius inuenitur inanimo nr̃o cũ id uerũscimias
& dicimus: Sed si & de animo nr̃o ab latafuerit
cũ id qđ scimus obliti fuerimus: manebit ipsa
ueritate: Semꝑ eñi uerũ erit fuisse illud qđ
erat & non. est & ibi uerũ erit iã fuisse qđ erat.
ubi uerũ erat ante quã fier& futurũ ẽẽ qđ
non erat Huic ueritati d̃s non pot est aduer¬
sari in quo ẽ ipsa sũma & in conmutabilis ueritas:
quo illustratur ut sit quicquid inquoꝵq aninis
&mentib uerũ. ẽ.: Ommpotentem autem deũ
non ita dicimus: acsieum ettam mori posse credamꝰ:
& quia hoc non potest: ideo non sit dicendus om̃ip̃s
ille plane omnipotens ueͬre solus dicitur quia
uere est: & a quo solo .ẽ quic quid aliquo moro:
uel spũale. uel corporale. quia unuersa cratur
sua utitur ut ei plac&: Plac& autem
illi secundũ ueram iN conmutabilem que iustitiã
quod ipse sibi . ẽ. om̃a mutabilia cum ipsesit

Expanded text:
prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus prius inuenitur in animo nostro, cum id uerum scimus et dicimus. sed si et de animo nostro ablata fuerit, cum id, quod scimus, obliti fuerimus, manebit ipsa ueritate. semper enim uerum erit fuisse illud, quod erat et non est; et ibi uerum erit iam fuisse, quod erat, ubi uerum erat, antequam fieret futurum esse, quod non erat. huic ueritati deus non potest aduersari, in quo est ipsa summa et incommutabilis ueritas, quo inlustratur, ut sit, quicquid in quorumque animis et mentibus uerum est. omnipotentem autem deum non ita dicimus, acsi eum etiam mori posse credamus, et quia hoc non potest, ideo non sit dicendus omnipotens. ille plane omnipotens uere solus dicitur, quia uere est et a quo solo est, quicquid aliquo modo est uel spiritale uel corporale, quia uniuersa creatura sua utitur, ut ei placet; placet autem illi secundum ueram incommutabilemque iustitiam, quod ipse sibi est, omnia mutabilia, cum ipse sit
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̃ om̃a quȩ uere sutura sunt : sine dibio
fient: Si autem facta nonn fuerint: futura
non erant: Ita om̃a quȩ uere p̃terita sunt.
sine dubio p̃terierunt:. Quisquis itaq dicit
siomni potens. ẽ d̃s faciat ut quae facta sunt
facta non fuerint : non uid& hoc sedicere:
Si ommpotens. ẽ. faciat ut ea quae uerasunt.
eo ipso quo uera sunt falsa sint: Pocest enim
facere : ut aliquid nonsit quod erat: Tunc eñi
facit ut nonsit : quando id ẽẽ inuenerit deqͦ
fiat: ueliit cũ aliquaẽ qui coepit nascendo
faciat non . eẽ. moriendo. hoc enim factũ inuenit :
dequo fier&:. Quis aut̃ dicat ut id qđ iam nonẽ:
faciat non . eẽ.⁊ Quid quic enĩ p̃teritum est &si ẽ¬
quomodo p̃teritũ est: Nonergo ẽ quod uere
sed idõuerũ est illud fuisse
qua dicimus aliquid fuisse ideouera e: quia
illud dequo dicimus iam non. est: Hanc serfnłĩa
d̃s falsam facere non potest: quia non .ẽ contͣriuꝰ
ueritati Qđ siqueras ubisit hȩc uera sententia:

Expanded text:
quapropter omnia, quae uere futura sunt, sine dubio fient; si autem facta non fuerint, futura non erant . ita omnia, quae uere praeterita sunt, sine dubio praeterierunt. Quisquis itaque dicit: si omnipotens est deus, faciat. ut quae facta sunt, facta non fuerint, non uidet hoc se dicere: si omnipotens est, faciat, ut ea, quae uera sunt, eo ipso, quo uera sunt, falsa sint. potest enim facere, ut aliquid non sit. quod erat; tunc enim facit. ut non sit, quando id esse inuenerit, de quo fiat; uelut cum aliquem, qui coepit esse nascendo, faciat non esse moriendo; hoc enim factum inuenit, de quo fieret. quis autem dicat, ut id, quod iam non est, faciat non esse? quicquid enim praeteritum est, teritum est ? non ergo est, quod uere sed ideo uerum est illud fuisse,qua dicimus aliquid fuisse, ideo uera est, quia illud, de quo dicimus, iam non est. hanc sententiam deus falsam facere non potest, quia non est contrarius ueritati. quodsi quaeras, ubi sit haec uera sententia,
Abbreviated transcription (Latin):
ao lamat&̃ s ineseesige cqruafige ; Nonne e nsal¬
& sagitte. & lingua eorũ gladius acutus. Quid
aut̃ fecer̃  Quid nocuer̃ resiirrecturo.
& suꝑcelos ascensuro & totũ orbẽ terrarũ
gła sui nominis possẽssuro.: Bide utrũ hoc
Salmus ante tacuerit: Deqͥt᷑ enĩ exaltare

Expanded text:
fige, nonne et in psalet sagittae, et lingua eorum gladius acutus? quid autem fecerunt, quid nocuerunt resurrecturo et super caelos ascensuro et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? uide, utrum hoc psalmus ante tacuerit; sequitur enim: exaltare
Abbreviated transcription (Latin):
silios heredes regni suscipiat. Ideo dñs dicit.
Iuȩ dicunt facite. quae autem faciunt facere
nolite Unde in labore uinculorum uita
apostolica. siue in quid occasione siue ueritate
xp̃s annuntietur. et in hoc gaudeo. sed et
gaudebo. tanquã & ancilla pariente de prole

Expanded text:
filios haeredes regni sufilios haeredes regni suquae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica: siue, inquit, occasione siue ueritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo, tamquam et ancilla pariente de prole
Abbreviated transcription (Latin):
docenli cessare sicut elegit rachel ex
uiro suo & ancilla suscipere liberos. quam¬
sine filus omnino remanere Bala quippe.
interp̃tari clicitur. inueterata: Hanc
habuit ancillam. rachel: Deuetene
quippe uita carnalib: sensibus declita
corpontȩ cogitantur imagines. etiam cum
aliquid de spiritali & in cõmutabili substantia
cliuinitatis auditur: Suscępit & lia de
ancilla sua filios. amore habendȩ numero¬
sioris prolis accensa. Inuenimꝰ autem zelpham
eius ancillam interp̃tari. os.ins. Quaꝓpter qͥdrefa¬
cum in predicationem ficlei euangelicȩ quorum
oscͥat & cor non eͥat cum inscripturis aduer¬
terimus: haec intellegitur ancilla liae..
Seriptum est enim. dequibus dam Populus hic
labus me honorat. eor autem eorum longe est
ame: Et talib apłs dicit. Iuip̃dicas non fu¬
randum suraris : qui dicis non adulterandum
adulteras. uerum tamen itt etiam perbanc
conclicionalem libera illa uxor iacob laborans.

Expanded text:
docendi cessare, sicut elegit Rachel ex docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quamsine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eterimus, haec intelligitur ancilla Liae. Scriptum est enim de quibusdam: Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me . Et talibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum, adulteras . Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans
Abbreviated transcription (Latin):
negocio. & ileo sterilis Affectanlo quippe
otium quo studia contem plationis ignescunt.
non contemperatur in firmitati hominum.
qui inuariis pressuris sibi desiderant sub
uenir:: Sel quia & ipsa procreandi caritate
in arelescit. uult enim docene quod nouit.
neq: cum in uidia tabescente iter babere.
uidet sororem labore agendi atq paciendi
silis habundantem . et dolet potius currere
homines ad eam uirtutem qua eorum infir¬
mitatibus necessitatibq: consulitur : quam
aclillam unde diuinum. & in commutabile¬
do lorẽ aliquid discitur: Hic dolor siguratus uidetur
in eo quod sriptum est. & zelauit rachel
sororem suam: Pno inde quia liildus purus¬
q intellectus deilla substantia quae corpꝰ
non est. ac ꝑ hoc ad carnis sensum non ꝑtinet
uerbis carne eclitis exprimi non potest: eligit
doctrina sapientiae ꝑ quas libet corporeas
imagines & similituclines ut cumq: cogitanda
insinuare diuna. quam ab officio talia

Expanded text:
negotio, et ideo sterilis. Affectando quippe negotio, et ideo sterilis. Affectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in variis pressuris sibi desiueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia