comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sapientia. Qdđ si donũ eius in nob ẽ. et minꝰ
ẽqͣm illa summa et incõmutabilis quȩ di sap̾ia
dicitur: puto qđ ñ debemꝰ donosuo inferius
cogitare donantẽ. Si autẽ aliqͥs splendor eiꝰ in
culum et in eingmate caꝑe possumꝰ. opoitet eãti ab
trinitas. et sic ẽ inuisibilis ut nec m̃te uideat᷑:
debemꝰ. ut eam reb corporalib uł corporalium
rerum unaginib similẽ eẽ credamꝰ. N enĩ corpora
pulcͥtudine molis. aut magnitudine superat:
s dissimilitudine ac dispatilitate naturȩ. E si
discreta ẽ. a comparatione bonoꝵ animi nr̃i. qͣlia
sunt sapientia. iusticia caritas. castitas. et cetera
talia. quȩ ꝓfecto ñ mole corpons pendimꝰ. nec
eorum quasi corporeas formas cogitatione figura¬
mus. s ea qͣndo recte intelligim᷑ sine aliqua cor¬
pulentia uł similitudine corpulentiȩ in luce nt̃tis
aspicimꝰ ⁊ qͣnto ẽ ab omniũ qualitatũ & qͣntita¬

Expanded text:
est sapientia. quod si donum eius in nobis est et minus est sapientia. quod si donum eius in nobis est et minus est quam illa summa et incommutabilis quae dei sapientia dicitur, puto quod non debemus dono suo inferius cogitare donantem. si autem aliquis splendor eius in speculum eTrinitas, et sic est invisibilis, ut nec mente videatur, debemus, ut eam rebus corporalibus uel corporalium rerum imaginibus similem esse credamus. non enim corpora pulchritudine molis aut magnitudine superat sed dissimilitudine ac disparilitate naturae et, si discreta est a comparatione bonorum animi nostri, qualia sunt sapientia, iustitia, caritas, castitas et cetera talia, quae profecto non mole corporis pendimus nec eorum quasi corporeas formas cogitatione figuramus, sed ea, quando recte intellegimus, sine aliqua corpulentia uel similitudine corpulentiae in luce mentis aspicimus, quanto est ab omnium qualitatum et quantita
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ et mesfabilit̾. et tam̃ intelligibilit̾ lucet.
Tamq nobis certum ẽ: qͣm nob̃ efficit oeita q̃ sed̾m
ipsum cuncta conspicimꝰ. Cuigͥ tͥa sint retum
genera que udent᷑. unum corporaliũ. sic̃ hoc
cxlum et t̾ra. et quicqͥd in eis corporeus sensus tan¬
git et cernit: alt̾um simile corporalib sic̃ sunt ea
que sp̃u cogitata imaginam᷑. siue recordata uł
oblata quasi corpora contuem᷑ unde st̃ etiam ui¬
siones quȩ uł in somniis. uł in aliquo m̃tis exces¬
su his quasi localib qͣntitatib ingerunt᷑: t̾ciũ
ab utroq ddiscretum qd̾ neq sit corpꝰ. neq habeat
ullam similitudinẽ corporis. sicutiẽ sapientia.
que mente intellecta conspicit᷑. et in ciuĩ luce
credendum ẽ eẽ istam qͣm nosse uolumꝰ tͥnita¬
tem. Profecto aut in aliquo aut in nulloSSi in
aliquo: eo utiq qđ est aliis duob p̃stantiꝰ. sic̃

Expanded text:
biliter et ineffabiliter et tamen intellegibiliter lucet biliter et ineffabiliter et tamen intellegibiliter lucet tamque nobis\' certum est, quam nobis effecit certa, quae secundum ipsum cuncta conspicimus. Cum igitur tria sint rerum genera, quae uidentur, unum corporalium, sicut sunt caelum et terra et quicquid in eis corporeus sensus cernit et tangit, alterum simile corporalibus, sicut sunt ea, quae spiritu cogitata imaginamur siue recordata uel oblata quasi corpora contuemur, unde sunt etiam uisiones, quae uel in somnis uel in aliquo mentis excessu his quasi localibus quantitatibus ingeruntur, tertium ab utroque discretum, quod neque sit corpus neque habeat ullam similitudinem corporis, sicuti est sapientia, quae mente intellecta conspicitur et in cuius luce credendum est esse istam quam nosse uolumus trinitatem ? profecto aut in aliquo aut in nullo. si in aliquo, eo utique quod est aliis duobus praestantius, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
di Iusticiã uͥet sapientiã et qͥequid eiusmodis̃.
ñ alit̃ i maginam̃ alit̾ contuem᷑. s hec inuisidilia
simplici m̃tis atq rationis intentione intelleda
conspicimua sine ullis formis et molib corporali¬
b. sine ullis liniam̃tis figurisq m̃broꝵ. sine uils
localib siue sinib siue spaciis infinitis: ipsũq
lum̃ quocuncta istadiscernimꝰ. in quo nob satis
apparet. quid creclam̃ incognitum. qͥd cognitũte¬
neam̃. quã formã sensu corꝑis recordem. qͣm cogi¬
tatione fingam̃: qͥd corꝑis sensꝰ attingat. qͥd ima¬
giet᷑ animus simile corpori. qͥd certũ õium cor¬
porum dissimillimũ intelligentia contẽpletur.
Hoc ꝙͦ lum̃ ubi hȩc cuncta diiudicant᷑. ñ utiq sic̃
huius solis ec cuĩcumq corporei luminis fulgor
ꝑlocalia spacia cirtũquaq diffundit᷑. mentẽꝙ
nr̃am quasi uisibili candore collustrat. s inuisi¬

Expanded text:
di. iustitiam uero et sapientiam et quid- quid eius modi est di. iustitiam uero et sapientiam et quid- quid eius modi est non aliter imaginamur, aliter contuemur, sed haec inuisibiliasimplici mentis atque rationis intentione intellecta conspicimus sine ullis formis et molibus corporalibus, sine ullis liniamentis figurisque membrorum, sine ullis localibus siue finibus siue spatiis infinitis. ipsumque lumen, 6 quo cuncta ista discernimus, in quo nobis satis apparet, quid credamus incognitum, quid cognitum teneamus, quam formam corporis recordemur, quam cogitatione fingamus, quid corporis sensus adtingat, quid imaginetur animus simile corpori, quid certum et omnium corporum dissimillimum intellegentia contempletur, hoc ergo lumen, ubi haec cuncta diiudicantur, non utique sicut huius solis et cuiusque corporei luminis fulgor per localia spatia circumquaque diffunditur mentemque nostram quasi uisibili candore conlustrat, sed inuisi
Abbreviated transcription (Latin):
tiora sunt. qͣmea quȩ corpons sensꝰ attingit. S ił̃o
dicunt᷑ inuisibilia: quia oculis istis mortalib ui¬
deri omnino ñ possunt. At illa quȩ uisibilia st̃
ꝑmanentia. possunt si ostendant᷑ etiã his morta¬
lib oculis conspici. sicut se discipłis post resurre.¬
ctionem dñs ostendit: sicut etiã post ascensionẽ
paulo apło. es diacono stephano. Proinde ista ui¬
sibilia ꝑmanentia ita credimꝰ. ut etiam si nõ de¬
monstrent᷑. sꝑemꝰ ea nos qͣndoq uisuros. Nec ea
iusibilia sunt ab inuisibilib distinctꝰ cogitemus
Et cum cogitatione qualia st̃ imaginamur. satꝰ
utiq nouimꝰ. ea nob̃ nota ñ eẽ. Nam et antiochiã
cogito incognitã: s non sic̃ carthaginẽ cognitã
Iuam quippe uisionẽ cogitatio mea fingit. hanc
recolit. Nequaqͣm tam̃ dubito. siue qd̾ de illa
testib multis. siue qd̾ de ista meio aspectib credi¬

Expanded text:
tiora sunt quam ea quae corporis sensus attingit; sed ideo tiora sunt quam ea quae corporis sensus attingit; sed ideo dicuntur inuisibilia, quia oculis istis mortalibus uideri omnino non possunt. at illa quae uisibilia sunt permanentia possunt, si ostendantur, etiam his mortalibus oculis conspici, sicut se discipulis post resurrectionem dominus ostendit, sicut etiam post ascensionem apostolo Paulo et diacono Stephano. Proinde ista uisibilia permanentia ita credimus, ut, etiam si non demonstrentur, speremus ea nos quandoque uisuros, nec ea  ea, quia uisibilia sunt, ab inuisibilibus distinctius cogitemus: et cum cogitatione qualia sint imaginamur, satis utique nouimus ea nobis nota non esse. nam et Antiochiam cogito incognitam, sed non sicut Carthaginem cognitam; illam quippe uisionem cogitatio mea fingit, hanc recolit, nequaquam tamen dubito, sine quod de illa testibus multis, sine quod de ista meis aspectibus credi
Abbreviated transcription (Latin):
erdit. Si autẽ noc cupit. et ea quȩ intelligenda ft̃.
credenda tantũm existimat: eui rei fides ꝓsit ig¬
norat. Tlam pia fides. sine spe et sine caritate eẽ
ñ uult. Diegͥ homofidelis debet credere qd̾ ñdũ
uidet: ut usionemet sꝑet et amec. Et uisibihũ
quidem rerum p̃teritarũ quȩ temporalit̾ tͥnfiert̃.
sola fides ẽ. q̃m ñ adhuc uidenda sꝑant᷑. s. facta et
ei ultra ñ dñabit᷑. Ea uͦ quȩ ñdum sunt. s futura
sunt. sicut nr̃orum sp̃ualum corpoiũ resurrectio: ⁊ta
credunt᷑. ut etiam uidendasꝑent᷑. S ostendi modo.
nullo possunt modo. Quȩ uͦ ita sunt. ut neq p̃t̾e¬
ant neq futura sint. s et̾na ꝑmaneant: partim
sunt inuisibilia sic̃ iusticia. sic̃ sapientia partim
uisibilia. sic̃ xp̃i immortale iã corpꝰ. S inuisibilia
intellecta conspiciunt᷑: ac ꝑhoc. et ipsa mͦ quodã
sibi congruo uident᷑. Et cum uident᷑: multo cer¬

Expanded text:
credit; si autem nec cupit et ea, quae intellegenda sunt, credit; si autem nec cupit et ea, quae intellegenda sunt, credenda tantum modo existimat, norat. nam pia fides sine spe et sine caritate esse non uult. sic igitur homo fidelis debet credere quod nondum uidet, ut uisionem et speret et amet. Et uisibilium quidem rerum praeteritarum, quae temporaliter transierunt, sola fides est, quoniam non adhuc uidenda sperantur, sed facta et ei ultra non dominabitur. ea uero quae nondum sunt, sed futura sunt, sicut nostrorum spiritalium corporum resurrectio, ita creduntur, ut etiam uidenda sperentur, sed ostendi modo nullo possunt modo. quae uero ita sunt, ut neque praetereant neque futura sint, sed aeterna permaneant, partim sunt inuisibilia, sicut iustitia, sicut sapientia, partim uisibilia, sicut Christi immortale iam corpus. sed inuisibilia intellecta conspiciuntur ac per hoc et ipsa modo quodam sibi congruo uidentur et, cum uidentur, multo cer
Abbreviated transcription (Latin):
nalis cõpositionẽ uanũq figm̃tũ. uͥ ue¬
ra ratiolabefactare incipit: continuo intꝰ
ilo achuuante atq illuminante. qͥcũ talibꝰ ydo¬
lis in cordib nr̃is habitare ñ uult: ita ista cõfrmm¬
gere atq afide nr̃a quodã mͦ excutere festinam̃.
ut ne puluerẽ quidẽ ullum talũ fantasmatũ
illic remanere patiam᷑. Qm̃obrem nͥ rationẽ dis¬
putationis qua forisecꝰ ammoniti. ipsa intͥnsec̃
ueritate luceite. hȩc falsa eẽ ꝑspicimus.fides in
corde nr̃o antecessisset. quȩ nos indueret piecatem :¬
nonne incassum quȩ uera sunt audiremꝰ: Ac ꝑ
hoc qͣmi id qd̾ ad eam ꝑtinebat fides egit: ido sub¬
sequens ratio aliquideoꝵ quȩ inquirebat inuenit.
false itaq rationi.: ñ solum ratiouera qua id qđ
credimꝰ intellimꝰ. uerũetiã fides ipsa rerum ñ in¬
tellectarũ sine dubio p̃serenda ẽ. Melius ẽ enĩ qͣm¬
ius ñdum uisum crede qđ uerumẽ: q̃m putare
tissime uidet. ñdum se uidere qđ credit. Porro au

Expanded text:
nalis compositionem uanumque figmentum ubi uera ratio labefactare incipit, continuo intus illo adiuuante atque inluminante, qui cum talibus idolis in corde nostro habitare non uult, ita ista confringere atque a fide nostra quodam modo excutere festinamus, ut ne puluerem quidem ullum talium phantasmatum illic remanere 5 patiamur. Quam ob rem nisi rationem disputationis, qua forinsecus admoniti ipsi intrinsecus ueritate lucente haec falsa esse perspicimus, fides in nostro corde antecessisset, quae nos indueret pietate, nonne incassum, quae uera sunt, audiremus? ac per hoc, quoniam id, quod ad eam pertinebat, fides egit, ideo subsequens ratio aliquid eorum, quae inquirebat, inuenit. falsae itaque rationi non solum ratio uera, qua id, quod credimus, intellegimus, uerum etiam fides ipsa rerum nondum intellectarum sine dubio praeferenda est. melius est enim quamuis nondum uisum credere, quod uerum est, quam putare tissime uidet nondum se uidere, quod credit. porro autem
Abbreviated transcription (Latin):
qui nec possunt nec debent. nͥ uob̃ in hac re tamq̃m
priorib credẽ. et nc̃ ignorant cui ur̃m potissimũ
credant. Hanc epłam signatã inisi anulo. qui expͥ

Expanded text:
qui nec possunt nec debent nisi uobis in hac re tamquam prioribus credere et nunc ignorant, cui uestrum potissimum credant. hanc epistulam signatam misi anulo, qui exp
Abbreviated transcription (Latin):
plicere dõ quia ñ corrigit᷑. et deinceps ñ faciat
ulud in qͦ iuste rep̃hensꝰ ẽ. Q qͣntum odit
peccatum suũ: tantũ diligit frẽm. quem
sensit. hostem peccati sui. Si autem de ilo
numero ẽ de quo dictum ẽ. corripe stultum
et adiciet ut oderit te. ñ de caritate illiꝰ
dissensio nascit᷑. s tam̃ caritatẽ rephensoris
sui exercet et ꝓbat. quia ñ ei rephendit᷑ odiũ.
s dilectio que cogit rep̃hendẽ imꝑturbata. ꝑ¬
turbat eciã cum ille qui rep̃hensus ẽ odit.
Si autẽ illeqͥ corripit uult reddere. malum ꝓ
malo. ei qui corripienti indignat᷑ ñ fuit dignꝰ
qͥ corriꝑet. s dignꝰplane qͥ ⁊̃ ipse corripi deb̾et.
Hec agite ut aut ñ int̾ uos existant indigna¬
tiones. aut exorcȩ stati celerrima pace ꝑi¬
mant᷑. Maiorẽ date oꝑam concordandis uob̃.
qmͣ redarguendis. quia sic̃ acetũ corrumpit
uas si duitiꝰ ibi fuerit. sic iracorrumpit. cor

Expanded text:
plicere deo. quia non corrigitur, et deinceps non faciat plicere deo. quia non corrigitur, et deinceps non faciat illud, quod iuste reprehensus est. et, quantum odit peccatum suum, tantum diligat fratrem, quem sensit hostem peccati sui. si autem de illo numero est, de quo dictum est: Corripe stultum et adiciet, ut oderitte. non de caritate illius dissensio nascitur. sed tamen caritatem reprehensoris sui exercet et probat, quia non ei rependitur odium, sed dilectio, quae cogit reprehendere. inperturbata perdurat, etiam cum ille, qui reprehensus est, odit. si autem ille. qui corripit, reddere uult malum pro malo ei, qui corripienti indignatur, non fuit dignus, qui corriperet., sed dignus plane, qui etiam ipse corripi deberet. haec agite. ut aut non inter uos existant indignationes aut exortae statim celerrima pace perimantur. maiorem date operam concordandis uobis quam redarguendis, quia, sicut acetum corrumpit uas. si diutius ibi fuerit, sic ira corrumpit cor,
Abbreviated transcription (Latin):
quid p̃parat. sustinentib se: Quoꝵ in numero
uos ꝑ illiꝰ grãm congregatos eẽ gaudece. sustinen¬
tes inuicẽ indilectione. studentes seruare uni¬
tatem sp̃s in uinculo pacis. Non enĩ deeric
qd̾ in uob̾ inuicẽ sufferatis. nͥ cum uos ita pur¬
gauerit dñs absorta morte in uictoriã. ut sit
d̾s omnia in õib. Dissensiones autẽ nunqͣm
debent. amari. s aliqͣndo tam̃ aut a caritate
nascunt᷑ aut caritatem ꝓbant. Quis enĩ facile
inuenit᷑: qui uelit rep̃hendi: & uͥ ẽ ile sapieis
de quo scͥptum ẽ. corripe sapientẽ. ⁊ amabit
te: Numqͥd taĩ ido ñ debemꝰ rep̃hende et
corriꝑe fr̃em: ne securus tendat in mortem:
Solec enun fieri. et frequent̾ accidit. ut ad
horam contristetur cum rep̃hendit᷑. ⁊ resistat
et contendat. et tam̃ postea considłat. secum in
silentio uͥ nemo ẽ. nͥ d̾s et ipse. nec timet dis¬
plicere hominib quia corripit᷑. s tunet dis¬

Expanded text:
quid praeparat sustinentibus se? quorum in numero quid praeparat sustinentibus se? quorum in numero uos per illius gratiam congregatos esse gaudete sustinentes inuicem in dilectione. studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. non enim deerit, quod in uobis inuicem sufferatis, nisi cum uos ita portauerit dominus absorpta morte in uictoriam, ut sit deus omnia in omnibus. Dissensiones autem numquam debent amari. sed aliquando tamen aut caritate nascuntur aut caritatem probant. quis enim facile inuenitur, qui uelit reprehendi? et ubi est ille sapiens, de quo dictum est: Corripe sapientem et amabit te? numquid tamen ideo non debemus reprehendere et corripere fratrem, ne securus tendat in mortem? solet enim fieri et frequenter accidit. ut ad horam contristetur, cum reprehenditur, et resistat et contendat et tamen postea consideret secum in silentio, ubi nemo est nisi deus et ipse nec timet displicere hominibus. quia corripitur, sed timet dis
Abbreviated transcription (Latin):
uscerib consolat᷑. Quantũ enĩ diligat creden¬
tes et sꝑantes in se. et illũ eque inuicẽ diligentes
et qͥd eis in postum seruet. hinc maxime ostendit.
cum infidelib ⁊ desꝑatis . i ꝑu̾sis quib in maloꝵ
uoluntate. usq in finẽ ꝑseuerantib ignemcum
diabolo et̾num minat᷑. in hoc tam̃ scło bona tan
enimaliqͥd dictum ẽ: ut plura cogitent᷑. Quam
multa enĩ habeant impii in hac uita munera
et dona gratuita ab illo quẽ contẽpnunt enume¬
rare qͥs potest. Int̾q illud magnũ qd̾ exẽplis
int̾positarũ tͥbulationũ qͣs huiꝰ scłi dulcelini
tamquã bonus medicus miscet. admonet eos si
attendere uelint. fugere ab irauentura. et cum
inuia sunt. id ẽ in hac uita concordare cũ ser¬
mone di. quẽ sͥ adu̾sariũ male uiuendo fecert̃.
quo etiã tͥbulatio beneficium ẽ. Nam res ꝓsꝑa
donum ẽ consolantis. res autẽ adu̾sa donum ẽ
admonentis dĩ. Ꝙ si hec p̃stat ut dixi malis.

Expanded text:
uisceribus consolatur. quantum enim diligat credentes et sperantes in se et illum atque inuicem diligentes et quid eis in posterum seruet, hinc maxime ostendit, cum infidelibus et desperatis et peruersis, quibus in mala uoluntate usque in finem perseuerantibus ignem cum diabolo aeternum minatur, in hoc tamen saeculo bona tantenim aliquid dictum est. ut plura cogitentur; quam multa enim habeant impii in hac uita munera et dona gratuita ab illo, quem contemnunt, enumerare quis potest? inter quae illud magnum, quod exemplis interpositarum tribulationum. quas huius saeculi dulcedini tamquam bonus medicus miscet. admonet eos, si adtendere uelint, fugere ab ira uentura et, cum in uia sunt, id est in hac uita, concordare cum sermone dei, quem sibi aduersarium male uiuendo fecerunt.quo etiam tribulatio beneficium est? nam res prospera donum est consolantis, res autem aduersa donum est admonentis dei. et si haec praestat. ut dixi, etiam malis,
Abbreviated transcription (Latin):
contra inimicos eccłȩ. Qͥs negat ñ inueniri: Sed
ñdum implebatur illa prophetia. ⁊ nunc reges
intelligite. erudimini qui iudicatis t̾ram. serui¬
te dño intimore. Adhuc enĩ illud implebat᷑ qd̾ ĩ
codem psalmo paulo suꝑius dr̃. Quare fremu¬
ert̃ gentes: & populi meditatis̃ mania: Astite¬
runt reges terrȩ. & pͥncipes conuener̃ munum. ad
ta in prophicis libris figure fuerant futuroꝵ in
irge illo qui appellabat᷑ nabuco donosor utrũq
tempus figuratum ẽ. & quod sub apłis habuit.¬

Expanded text:
contra inimicos Ecclesiae. Quis negat non inveniri? Sed contra inimicos Ecclesiae. Quis negat non inveniri? Sed nondum implebatur illa prophetia: Et nunc, reges, intelligite, erudimini qui judicatis terram; servite Domino in timore. Adhuc enim illud implebatur, quod in eodem psalmo paulo superius dicitur: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principesta in propheticis libris figure fuerant futurorum, in rege illo, qui vocatur Nabochodonosor, utrumque tempus figuratum est, et quod sub apostolis habuit
Abbreviated transcription (Latin):
discerent ñ blasphemare. malum ꝓmalo reddidit:
an potius malos etiã ꝑmalum em̃dare bonũ opꝰ
cẽ iudicauit: Si semꝑ ẽẽt laudabile ꝑsecutionem
pati. sufficeret domino dicere. beati qui ꝑsecuti¬
onem patiuntur. nec adderet. propt̃ iusticiam.
Item si semꝑ cẽt culpabile ꝑsecutionẽ facere. non
scͥptum eẽt inscĩs libris. detrahentẽ proximo su¬
o occulte. hunc ꝑsequebar. Aliqͣndo gͦ & qͥ eam
patitur iustus ẽ. & qui eam facit iustus ẽ. Sed
plane semꝑ & mali ꝑsccuti s̃ bonos. & boni ꝑse¬
cuti sunt malos. Illi nocendo ꝑ inusticiã:. illi
consuiendo ꝑ disciplinã. Iui immanit̃: illi tẽpe
Nam qui trucidat. ñ considat quẽadmodum la¬
niet. Qui autẽ curat. considãt quẽadmodum
secct. Ille enĩ ꝑseqͥtur sanitatẽ: ille putredinem.
humane. tradider̃ & aplĩ homines potestati sa¬
thanȩ. In his omnib quid attenditur nͥqͥs eoꝵ

Expanded text:
discerent non blasphemare, malum pro malo reddidit, discerent non blasphemare, malum pro malo reddidit, an potius malos etiam per malum emendare bonum opus esse iudicauit? Si semper esset laudabile persecutionem pati, sufficeret domino dicere: Beati, qui persecutionem patiuntur, nec adderet \'propter iustitiam\'. item si semper esset culpabile persecutionem facere, non scriptum esset in sanctis libris: Detrahentem proximo suo occulte hunc persequebar. aliquando ergo et qui eam patitur iniustus est et qui eam facit iustus est. sed plane semper et mali persecuti sunt bonos et boni persecuti sunt malos, illi nocendo per iniustitiam, illi consulendo per disciplinam; illi immaniter, illi tempeNam qui trucidat, non considerat quemadmodum laniet; qui autem curat, considerat quemadmodum secet: ille enim persequitur sanitatem, ille putredinem. humanae, tradiderunt et Apostoli homines potestati satanae. In his omnibus quid attenditur, nisi quis
Abbreviated transcription (Latin):
facti. quasi utrosq comungit: Et tam̃ eos causȩ
ꝓme. Nempe & de iuda dr̃. quod introierit ĩ eũ
homo reus: nisi quia in re una quã fecer̃. causa ñ
una ẽ quafeccrunt: Tres cruces in uno loco erant.
inuna latro libandus. in alia latro damnandus.
in medio xp̃e. alterum lib̃aturꝰ. alterũ damnat᷑us.
Qͥd similius istis crucib: Quid dissimiliꝰ istis pen¬
dentib: Traditus ẽ paulus includendus ⁊ colligan¬
dus. s quolibet custode carceris. Peior ẽ utiq
sathanas. cui tam̃ ipse paulus tradidit hominẽ
in int̾tum carnis. ut sp̃c saluus sit in diem dñi
iħu. Et hic quid dicimus: Ecce mitiori tradidit
crudelis traditor. crudeliori tradidit misericors
traditor. Discamus fr̃s in similitudine oꝑũ dis¬
cernere animos oꝑantium. ne clausis oculis calũ¬
niemur. & beniuolos ꝓ nocentib accuscmnus. Itẽ
cũ ait apls idem tradidisse se quosdã sathane ut

Expanded text:
facti quasi utrosque conjungit, et tamen eos causae facti quasi utrosque conjungit, et tamen eos causae pro me : nempe et de Juda dicitur quod introierit in eum homo reus, nisi quia in re una quam fecerunt, causa non una est ob quam fecerunt? Tres cruces in loco uno erant; in una, latro liberandus; in alia, latro damnandus; in media, Christus alterum liberaturus, alterum damnaturus: quid similius istis crucibus? quid dissimilius istis pendentibus? Traditus est Paulus includendus et colligandus , sed quolibet custode csatanas, cui tamen ipse Paulus tradidit hominem in interitum carnis, ut spiritus saluus sit in die domini Iesu. et hic quid dicimus? ecce mitiori tradidit crudelis traditor, crudeliori tradidit misericors traditor. discamus, fratres, in similitudine operum discernere animos operantium, ne clausis oculis calumniemur et beniuolos pro nocentibus accusemus. item cum ait idem apostolus tradidisse se quosdam satanae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mater etiã si asꝑum amarumq sentiat᷑. ñ malũ
ꝓmalo reddit. s bonũ discipline. expellendo ma¬
lum unqͥtatis apponit: ñ odio nocendi. s dilectioẽ
sanandi. Cum boni & mali eadem faciunt. eadẽq
padiunt᷑. ñ factis & penis. s causis utiq discernendi
sunt. Pharao ppłm di duris laborib atderebat:
moyses cundẽ ppłm impie agentem duris coher¬
tionib affligebat. Similia fecerunt. s ñ similit̃
inflamatus ẽ. Iezahel occidit propħas: helias occi-¬
dit pscudo propħas. Puto quod diu̾sa sint m̾ita
facientiũ. & adu̾sa passoꝵ. Ispice etiã temꝑa desta¬
menti noui. quando iam ipsa mansuctudo carita¬
tis ñ solum erat in corde seruanda. uerũ etiam in
luce monstranda: qñ petri gladius inuaginam re¬
uocatur a xp̃o. & ostenditur ñ debuisse de uagina
exine. nec pxp̃o. Legimus tam̃ ñ solum qd̵ cicider̃
iudei paulũ apłm. uerũ etiã qd ciciderunt ⁊ g̾ci

Expanded text:
mater, etiamsi asperum amarumque sentiatur, non malum mater, etiamsi asperum amarumque sentiatur, non malum pro malo reddit; sed bonum disciplinae, expellendo malum iniquitatis, apponit, sanandi. cum boni et mali eadem faciunt eademque patiuntur, non factis et poenis sed causis utique discernendi sunt. Pharao populum dei duris laboribus adterebat, Moyses eundem populum . impie agentem duris cohercitionibus affligebat; similia fecerunt, sed non similitinflammatus est.. Iezabel occidit prophetas, Helias occidit pseudoprophetas; puto, quod diuersa sint merita facientium, diuersa passorum. Aspice etiam tempora testamenti noui, quando iam ipsa mansuetudo caritatis non solum erat in corde seruanda uerum etiam in luce monstranda, quando Petri gladius in uaginam reuocatur a Christo et ostenditur non debuisse de uagina exeri nec pro Christo. legimus tamen non solum, quod ceciderunt Iudaei Paulum apostolum, uerum etiam quod ceciderunt et Graeci
Abbreviated transcription (Latin):
liquando furem au̾tendis pecudib pabulũ spar¬
gere. & aliqñ pastorẽ flagello ad gregem pecora er¬
rantia reuocare: Nonne contumacẽ ancillã. data
sͥ potestate sara potius affligebat: Et utiq ñ eã
quã suꝑius beneficio suo matrẽ fecerat. crudeliteꝵ
odcrat.s in ea suꝑbiam salubrit̃ edomabat. Non
autẽ ignoras quod iste due mulieres sara & agar.
& duo filii eaͬꝵ isaac & ismael pro sꝑitalib ⁊ car¬
nalibus figurent᷑. Et cum legamus ancillã ⁊ filiũ
eius a sara passos graues molestias: paulus tamen
apłs dicit quod ab ismaele ꝑsecutionẽ sit passus
isaac. S sicut tunc inquit ille qui erat scdm car¬
nem ꝑscquebat᷑ eum qui erat scdm sp̃m̃. ita nunc:
ut qui possunt intelligant magis ecclam catho¬
licam ꝑsecutionẽ pati suꝑbia & impietate carna¬
lium. quos temporalib molestiis atq terroribus
em̃dare conatur. Qͥ cquid gͦ facit uera & legitima

Expanded text:
liquando furem avertendis pecoribus pabulum sparliquando furem avertendis pecoribus pabulum spargere, et aliquando pastorem flagello ad gregem pecora errantia revocare! 6. Nonne contumacem ancillam data sibi potestate, Sara potius affligebat? Et utique non eam, quam superius beneficio suo matrem fecerat, crudeliter oderat; sed in ea superbiam salubriter edomabat . Non autem ignoras, quod istae duae mulieres Sara et Agar, et duo filii earum Isaac et Ismael, pro spiritualibus et carnalibus figurentur. Et cum legamus ancillam et filium ejus a Sara passos graves molestias, Paulus tamen apostolus dicit quod ab Ismaele persecutionem sit passus Isaac: Sed sicut tunc, inquit, ille qui erat secundum carnem, persequebatur eum qui erat secundum spiritum, ita et nunc , ut qui possunt, intelligant magis Ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium, quos temporalibus molestiis atque terroribus emendare conatur. Quidquid ergo facit vera et legitima
Abbreviated transcription (Latin):
oriri facit suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos
& iniustos. Sed sicut ista dona eiꝰ laudamus. ita
etiã flagella eiꝰ incos quos diligit cogitemus. Pu¬
tas neminẽ debe cogi ad iusticiam. cũ legas patrẽ
familias dixisse seruis. quoscũq inueneritis cogi¬
te intrare. cũ legas etiã ipsum pͥmo saulum postea
paulum. ad cognoscendã & tenendam ueritatẽ ma¬
gna uiolentia xp̃i cogentis ẽẽ compulsum: Nisi for¬
te cariorẽ putas hominib ẽẽ pecumã. uł qualem
lib&e possessionẽ: quã lucem istam que oculis capit᷑.
Hanc ille cęlesti uoce ꝓstratus subito amissã non
recuperauit. nisicũ scẽ incorporaret᷑ eccłę. & putas
nullam uim adhibendam ẽẽ homini ut ab erroris
ꝑnicie lib̾etur. cũ ipsum dm̃ quo nemo nos utiliꝰ¬
diligit. certissimis exemplis hoc face uideas. ⁊ xp̃m
diuine iracundiȩ timore conu̾tunt. & noueris a¬

Expanded text:
acit oriri super bonos et malos et pluit super iustos acit oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed sicut ista dona eius laudamus, ita etiam flagella eius in eos, quos diligit, cogitemus. Putas neminem debere cogi ad iustitiam, cum legas patrem familias dixisse seruis: \'Quoscumque inueneritis, cogite intrare\', cum legas etiam ipsum primo Saulum postea Paulum ad cognoscendam et tenendam ueritatem magna uiolentia Christi cogentis esse compulsum, nisi forte cariorem putas hominibus esse pecuniam uel qualem libet possessionem quam lucem istam, quae oculis carpitur? hanc ille caelesti uoce prostratus subito amissam non recuperauit, nisi cum sanctae incorporaretur ecclesiae. et putas nullam uim adhibendam esse homini, ut ab erroris pernicie liberetur, cum ipsum deum, quo nemo nos utilidiligit, certissimis exemplis hoc facere videas, et Chdivinae iracundiae timore convertunt; et noveris a
Abbreviated transcription (Latin):
nec omnis qui u̾b̾at inmicus. Mcliora sunt uulnera
amici. quã uoluntaria oscula inimici. Melius est
cum scucritate diligere: quã cũ ienitate decipere:
Utilius esurienti panis tollitur. si de cibo sccurus iu¬
sticiam negligebat. quam esuricnti panis frangitur
ut iniusticie seductus acquiescat. Et qui frencticũ
ugat. & qui letargicum excitat. ambob molestus. ã¬
bos amat. Qͥs nos potest amare amplius quam ds:
& tam̃ nos non solum docere suauit ucrũctiã salubrit̃
terrere ñ cessat. fomentis lembus quibus consolatur.
sepe etiam mordacissimũ medicam̃tum tͥbulationis
adiungens. Exticet fame patriarchas etiam pios &
religiosos. popłm contumac̃e penis gͣuioribus agitat.
ñ aufert ab apło stimulum carnis tercio rogatus. ut
untutem in infirmitate ꝑficiat. Diligamus etiam
imumicos nr̃os quia hoc iustum ẽ. & hoc preccp̃ dñs.
ut simus fuii patris nr̃i qui incelis est. qui solem siuũ

Expanded text:
nec omnis, qui uerberat, inimicus. meliora sunt uulnera nec omnis, qui uerberat, inimicus. meliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. melius est cum seueritate diligere quam cum lenitate decipere. utilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iustitiam neglegebat, quam esurienti panis frangitur, ut iniustitiae seductus adquiescat. et qui phreneticum ligat et qui lethargicum excitat, ambobus molestus ambos amat. quis nos potest amplius amare quam deus? et tamen nos non solum docere suauiter uerum etiam salubriter terrere non cessat. fomentis lenibus, quibus consolatur, saepe etiam mordacissimum medicamentum tribulationis adiungens exercet fame patriarchas etiam pios et religiosos, populum contumacem poenis grauioribus agitat, non aufert ab apostolo stimulum carnis tertio rogatus, ut uirtutem in infirmitate perficiat. diligamus etiam inimicos nostros, quia hoc iustum est et hoc praecepit deus, ut simus filii patris nostri, qui in caelis est, qui solem suum
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ t̾rerentur. uetustate consuetudinis obdurati.
ad capessendã uiam salutis pigriꝰ mouerent᷑. qͣnqͥd
multi quod bñ nouimus. reddita sͥ ratione. ⁊ ma¬
nifestata diuinis testimonuis ucritate responde¬
bant nob̃. cuꝑe se in eccłȩ catholice cõmunionẽ
transire: s uiolentas ꝑditoꝵ hominũ iminiticias
formidare. quas qͥdem ꝓiusticia & ꝓęterna uita
utiq conteminere debuerunt. S taliũ infirmitas
donec firmi efficiantur. sustinenda ẽ. ñ desꝑanda:
nec obliuiscendũ quod ipse dñs adhuc infirmo
iungitur. ut ñ solum denebras erroris lux uitatis
expellat. uerum etiã male confuetudinis uincła
uis timoris abrumpat. de multoꝵ sicut diri sa¬
lute letamur bñdicentium nobcum & gr̃as agẽ¬
tium do. quod sua pollicitatione completa. qua
reges t̾re xp̃o scruituros cẽ ꝓmisit. sic curauit morbidos.
sic sanauit infirmos. Non omnis qui parcit amicus ẽ:

Expanded text:
et non terrerentur, vetustate consuetudinis obdurati et non terrerentur, vetustate consuetudinis obdurati ad capessendam viam salutis pigrius moverentur; quandoquidem multi, quos bene novimus, reddita sibi ratione et manifestata divinis testimoniis veritate, respondebant nobis, cupere se in Ecclesiae catholicae communionem transire, sed violentas perditorum hominum inimicitias formidare: quas quidem pro justitia et pro aeterna vita utique contemnere debuerunt; sed talium infirmitas, donec firmi efficiantur, sustinenda est, non desperanda. Nec obliviscendum quod ipse Dominus adhuc infirmo jungitur, ut non solum tenebrexpellat, uerum etiam malae consuetudinis uincula uis timoris abrumpat, de multorum, sicut dixi, salute laetamur benedicentium nobiscum et gratias agentium deo, quod sua pollicitatione completa, qua reges terrae Christo seruituros esse promisit, sic curauit morbidos, sic sanauit infirmos. Non omnis, qui parcit, amicus est
Abbreviated transcription (Latin):
s quadã uetusta socordia p̾mebantur. dicentes
Nonne salubrit̾ regula temporaliũ molestiarũ
excutiendi erant ut tandẽ de somno lethargico
emergerent. & in salutem unitatis cuigilarent:
Quã multi ex ipsis nunc nob̾cum gaudentes. pͥsti¬
num pondus ꝑnitiosi sui oꝑis accusant. & fatent᷑
nos sͥ molestos ẽẽ debuisse: ne tanquã mortifero
somno ita morbo uet̾nose consuetudinis interi¬
rent. ft enim quibdam ista ñ ꝓsunt. Nũqͥd ido
negligenda medicina. quia ñuulloꝵ ẽ insanabił
pestilentia: Tu ñ attendis nͥ eos qui ita duri sunt
ut nec istã recipiant disciplinã. De talib enĩ scͥptũ
ẽ. Frustra fiagellaui filios ur̃os: disciplinam ñ
receꝑunt. Puto tam̃ quia dilectione ñodio fla¬
gellatis̃. S debes ẽ tam multos attende. de qͦꝵ
salute gaudemꝰ. Si enĩ t̾rerentur & ñ docerentur:
imꝓba quasi dñatio uidetur. Rursus si docent᷑

Expanded text:
sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes nonne salubriter regula temporalium molestiarum excutiendi erant, ut tamquam de somno lethargico emergerent et in salutem unitatis euigilarent? quam multi et ex ipsis nunc nobiscum gaudentes pristinum pondus perniciosi sui operis accusant et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tamquam mortifero somno ita morbo ueternosae consuetudinis interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. numquid ideo neglegenda est medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia? tu non adtendis nisi eos, qui ita duri sunt, ut nec istam recipiant disciplinam. de talibus enim scriptum est: Frustra flagellaui filios uestros; disciplinam non receperunt. puto tamen, quia dilectionegellati sunt Sed debes etiam tam multos attendere, de quorum salute gaudemus. Si enim terrerentur, et non docerentur, improba quasi dominatio videretur. Rursus si docerentur
Abbreviated transcription (Latin):
malo reddemus. Si enĩ quisqͣm mimicũ suũ
ꝑiculosis febrib frencticũ factum currere uidẽc
inp̃ceps. ñne tunc poti malum ꝓmalo redđet
si cum sic ire ꝑmitteret. qua si corripiendum li¬
gandumq curaret: Q tam̃ ei tunc molestissimꝰ
& adũsissimus uidctur. quando utilissimus &
miscricordissimꝰ extitisset. S plane salute ieꝑata
tando ub̃ius ei gr̃as ageret. quanto sͥ eũ minus
peꝑcisse sensisset. O si possem tͥ ostende ex ipsis
circũcellionib quã multos iã catholicos mani¬
festos habeamus. damnandes suã pͥstinam uitã
& miscrabilẽ errorem quo se arbitrabant᷑ ꝓeccłã
di facere. quicqͥd in quieta temeritate faciebant.
Qͥ tam̃ adhanc sanitatẽ ñ ꝑducentur. nͥ legu istaꝵ
que tͥ displicent uinculis tanquã frenetici liga¬
rentur. Quid illud alt̾um genus morbi gͣuissimi
coꝵ qͥ turbulentã qͥdem audatiã non habebant.

Expanded text:
malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiendum ligandumque curaret? et tamen ei tunc molestissimus et aduersissimus uideretur, quando utilissimus et misericordissimus extitisset; sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi eum minus pepercisse sensisset. o si possem tibi ostendere, ex ipsis Circumcellionibus quam multos iam catholicos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miserabilem errorem. quo se arbitrabantur pro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud alterum genus morbi grauissimi eorum, qui turbulentam quidem audaciam non habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
uinis lib̾s ꝓmissam ꝑ omnes gs̃ inuenirent eccłã.
quã suis oculis reddi conspicerent: in qͥb xp̃m
dubitarent. Nũquid nam ego istoꝵ saluti inui¬
dere debebagut collegas incos abciꝰmodi pat̾na
diligentia reuocarẽ. ꝑ quam factum ẽ ut mul¬
tos uideamus accusare suam pͥstinam cecitatẽ:
qui cũ suꝑ cęlos exaltatum xp̃m etiã ñ uidentes
credebant. głam tam̃ eiꝰ suꝑ omnẽ t̾ram etiam
uidendes negabant. cum propħa utrũq una
sententia tanta manifestatione complexus sit
dicens. exaltare suꝑ celos ds. & suꝑ omnẽ t̾ram
gła tua. Istos gͦ atroces quondã inimicos nr̃os
pacẽ & quietem nr̃am uariis uiolentiarũ & in¬
sidiarum generib grauit̃ infestantes fi sic con¬
temneremus & toleraremus. ut nicħ omnino
qđ ad cos terrendos ac corrigendos ualere possa.
excogitarct᷑ & argueret᷑ a nobis: uere malum ꝓ

Expanded text:
uinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, uinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, quam suis oculis reddi conspicerent, in quibus et los esse minime dubitarent. num quidnam ego istorum saluti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credebant, gloriam tamen eius super omnem terram etiam uidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione complexus sit dicens: Exaltare super caelos, deus, et super omnem terram gloria tua. Istos ergo atroces quondam inimicos nostros pacem et quietem nostram uariis uiolentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contemneremus et toleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrendos ac corrigendos ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro
Abbreviated transcription (Latin):
ilec tissimo fr̃i uincen¬
tio: augustinus. Acce¬
pi eplam quã tuam ẽẽ
non mͥ incredibile uisũ
ẽ. Atculit enim eam qͣ
audere non poss&. S & si forde nons utte
tuȩ. ego ei qui scͥpsit rescͥbendum putaui. nẽ
natiste nimium inquicti sunt. quos ꝑordina¬
tas adeo potestates cohiberi atq corrigi non
mͥ uidetur imuitile. Nam de multoꝵ iã correcti¬
one gaudemus. qͥ tam ueracit̾ unitatẽ catholicã
tenent atq defendunt. & a pͥstino errore se lib̾atos
ẽẽ letantur. ut eos cũ magna gͣculatione miremͣ:
Qͥ tam̃ nescio qua ui consuctudinis nullo modo
mutari in melius cogitarent. nͥ hoc t̃rore ꝑculsi.
sollicitam m̃tem ad considationẽ u̾itatis inten¬
sũptione hominum ipsas tẽporales molestias
infructuosa & uana tolerantia paterentur. ap̃
dm̃ postea ñ inuenirent nͥ debitas pęnas impioꝵ.
qui eiꝰ tam lenẽ ammonitionẽ & pat̾na flagella
facti. ñ in calũpmis & fabulis humanis s indi¬

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI VINCENILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quaudere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc natistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non ihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem catholicam tenent atque defendunt et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. qui tamen nescio qua ui consuetudinis nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi sollicitam mentem ad considerationem ueritatis intente et praesumptione hominum ipsas temporales molestias infructuosa et uana tolerantia paterentur, apud deum postea non inuenirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paternafacti non in calumniis et fabulis humanis sed in di
Abbreviated transcription (Latin):
stram. hoc ÷ nec sic defendatis libum arbitum
ut cibona oꝑa sine di gr̃a tribuatis: nec sic de¬
fendatis gr̃am. ut quasi de illa securi mala oꝑa
diligatis: quod ipsa gra dĩ au̾tat a nob̃. Talium
qͥppe uba sͥ ꝓponens apłs: ait. Qͥ d gͣ dicemus:
ꝑmanebimus in peccato. ut gr̃a abundet: Atq
his ubis hominũ errantium & gr̃am di non
intelligentiũ respondit ut debuit. diccnis. ab¬
sit. Si enim mortui sumus peccato. quomͦ ui¬
uimus in eo: Nicħ dici potuit breuiꝰ. ⁊ melius.
Ac ꝑhoc ipsi grẽ inuemetur ingratus. qͥ propt̃
illam uult uiuic in peccato. ꝑ quã morimur pe¬
ccato. Ds autẽ qͥdiues ẽ in miscđia doc uobis
& sanum saꝑe. & usq in finem ꝓficient in bo¬
no proposito ꝑmanere. Hoc ꝓuob. hoc ꝓ nob̾.
hoc pro omnib qͥ diligunt uos. a ꝓeis qͥ uos
oderunt. instant̃ in pace fr̃na ⁊ uigilant orate¬
ut dõ uiuatis. Siquid de uob mercor ueniat

Expanded text:
stram, hoc est, non sic defendatis liberum arbitrium, stram, hoc est, non sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine Dei gratia tribuatis; nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi, mala opera diligatis: quod ipsa gratia Dei avertat a vobis. Talium bi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius.ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficientno proposito permanere. Hoc pro vobis, hoc pro nobis, hoc pro omnibus qui vos diligunt, et pro eis qui vos oderunt, instanter in pace fraterna et vigilanter orate. Deo vivatis. Si quid de vobis mereor, veniat
Abbreviated transcription (Latin):
pondet᷑ nob̃. Cur gͦ dir̃ ñ declines indext̃am neq
in sinistrã. c̃potiꝰ dicere debuisse uideat᷑ tene dext̃ã.
& ne declines in sinistram. si bone s̃ uie q̃ adextͥs
re quippe ille ẽ intelligendus in dext̾am: qͥ bona ip¬
sa oꝑa que ad uias dextras ꝑtinent sͥ uult asigna¬
re non do. Et ido cũ dixisset. uias enim que a de¬
rectos faciet cursus tuos. ⁊ itinera tua in pace pro¬
sus fac pedib tuis. & uias tuas dirige ut noũis
dertͥs. ñ confidens : nuirtute tua: & ipse erit uir¬
tus tua qͥ rectos faciet cursus tuos. & itiera tua
in pace ꝓducet. Quapropt̃ dilectissimi qͥcũq
dicit uoluntas mea mͥsufficit ad facienda oꝑa bo¬
na: declinat in dextam. S rursus illi qͥputanc
bonã uitam eẽ deserendam qn audiunt sic dei
gr̃am p̃dicari. ut credat᷑ & intelligat᷑ uoluntates
hominũ ipsa ex malis bonas facere. ipsas etiam
quas fecerit custodire. & propt̾ea dicunt faciamꝰ
mala ut ueniant bona: insimstram declinant.¬

Expanded text:
it, Ne declines in dexteram, neque in sinistram; cum potius dicere debuisse videatur, Tene dexteram, et ne declines in sinistram; si bonae sunt viae quae a dextris re quippe ille est intelligendus in dexteram, qui bona ipsa opera quae ad vias dexteras pertinent, sibi vult assignare, non Deo. Et ideo cum dixisset, Vias enim quae a derectos facit cursus tuos, itinera autem tua in pace prorsus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige, ut noveris, dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. ꝑu̾se uͦ s̃. que a sinistris sunt. Ipse autẽ rectos
faciet cursus tuos. itinera autẽ tua in pace ꝓduc.¬
In his u̾bis scẽ scͥpture considate fr̃s quia si non
esset libum arbitriũ ñdiceret᷑ rectos cursus fac
pedib tuis & uias tuas dirige. ne declines in de¬
xteram neq insinstrã. & tam̃ sine dĩ gr̃a si pos¬
set hoc fieri ñ postea diceret᷑. ipse autẽ rectos fa¬
ciet cursus tuos. & itinera tua in pace ꝓducet.
Nolite gͦ declinare in dext̾am neq in sinistram.
aũte aute pedem tuũ auia mala hoc ÷ asinistra.
quod manifestat in conseq̃ntib dicens. Uias i
ds̃. de quib in psalmo legit᷑. nouit dñs uias iu¬
storũ. & iter impioꝵ ꝑibit. Hanc enĩ ñ nouit
actsimstrã constitutis ñ noui uos. Quid ẽ aut̃
quod ille ñ nouit. qͥ utiq nouit omnia siue bo

Expanded text:
 sunt quae a sinistris sunt. Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producIn his verbis sanctae Scripturae considerate, fratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige, ne declines ad dexteram neque in sinistram. et tamen, sine dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, Auerte autem pedem tuum a uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, Dominus; de quibus in psalmo legitur, Novit Dominus viam justorum, et via impiorum peribit . Hanc enim non novitad sinistram constitutis: Non noui uos. quid est autem. quod ille non nouit, qui utique nouit omnia siue bon
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis calumniosoꝵ. s in testimoniis librorum
meoꝵ. nisi cognoueris temet ipsam quia de te
dictum ẽ. porrige longus fumculos ⁊ palos ua¬
lidos confirma. etiã atq etiam in dext̾am atq
sinistram extende. Scm̃ enm tuum hereditabit
gentes:⁊ ciuitates que deserte erant inhabitabis.
Non ẽ quod metuas. p̃ualebis enim. nec erubescas
qd̃ detestabilis fueris. confusionẽ enim in ꝑpe¬
tuum obliuisccris ignominie uiduitatis tuȩ
de. dñs nomen eiꝰ. ⁊ qui eruit te ipse ds isrł uni¬
uersȩ terrȩ uocabitur. Nisi cognoueris temetip¬
sam opul chra int̾ mulieres. quia de te dictũ
ẽ. concupiuit rex sp̃em tuam. quia de te dictu :
ꝓpatrib tuis nati sunt tͥ filii. constitues eospͥn¬
cipes suꝑ omnẽ t̾ram. nisi cognoueris demet ip¬

Expanded text:
uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum uerbis calumniosorum sed in testimoniis librorum meorum. nisi cognoueris temet ipsam, quia de te dictum elidos confirma, etiam atque etiam in dextram atque sinistram extende. semen enim tuum hereditabit gentes et ciuitates quae desertae erant inhabitabis. non est quod metuas — praeualebis enim — nec erubescas quod detestabilis fueris. confusionem enim in perpetuum obliuisceris, ignominiae uiduitatis tuae dominus nomen ei et, qui eruit te, ipse deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. nisi cognoueris temetipsam, opulchra inter mulieres, quia de te dictum est: Concupiuit rex speciem tuam, quia de te dictum est: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram. nisi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
culta ⁊ ignota irruam ñ in gregẽ tuum. s ing̾gem
sodalium tuoꝵ. id: hercticoꝵ. quos ita sodales
dicit. sic̃ spinas illas filias. propt̃ cõmumonem
sacram̃toꝵ. De quib alibi d̃r. Tu uͦ unammis m̃s.
dux m̃s ⁊ notus m̃s. qui simul mecũ duces capi¬
ebas cibos: in domo dĩ ambulauimꝰ cũ c̃sensu.
Uemat mors suꝑ illos. ⁊ descendant in infernum
uiuentes. ficut datan ⁊ abiron. impic seꝑationis
auctores. Ipsa ẽ cui continuo respondet᷑. Nisi
cognoueris temet ipsam opulchra int̾ mulieres
exi tu in uestigiis gregum. ⁊ pasce hedos tuos
in tab̃naculis pastoꝵ. O responsio dulcissimi sp¬
onsi. Nisi cognoueris inquit temet ipsam. quia
utiq non potest ciuitas abscondi suꝑ montem
constituta. ⁊ idõ ñ es oꝑta ut incurras in gregem
sodalium meoꝵ. Ego enim sum mons ꝑatus in
cacumine mondium. ad quẽ uenient uniuerse
gentes. Nisi gͦ cognoueris temetipsam non in

Expanded text:
culta et ignota, irruam non in gregem tuum, sed in greges culta et ignota, irruam non in gregem tuum, sed in greges sodalium tuorum, id est haereticorum. Quos ita sodales dicit, sicut spinas illas filias, propter communionem Sacramentorum. De quibus alibi dicitur, Tu vero unanimis meus, et dux meus, et notus meus, qui simul mei ambulauimus cum consensu. ueniat mors super illos et descendant in infernum uiuentes sicut Dathan et Abiron, impiae separationis auctores. ipsa est, cui continuo respondetur: Nisi cognoueris temet ipsam, o pulchra inter mulieres, exi tu in uestigiis gregum et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum. o responsio dulcissimi sponsi! nisi cognoueris, inquit, temet ipsam. quia utique non potest ciuitas abscondi super montem constituta et ideo non es operta, ut incurras in greges sodalium meorum; ego enim sum mons paratus in cacumine montium, ad quem uenient uniuersae gentes. nisi ergo cognoueris temet ipsam non in