comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
condẽpnat: & ostendit mentib con-¬
serratis do. totum qd currimꝰ. quod¬
Uñ et apłs: Esca inquit uentri. et uen¬
ter escis: d̾s autẽ et hunc et has des¬
truet: Et e contrario de lururiosis
Quoꝵ d̾s uenter ẽ: et gła in confusioe¬
uerem quẽ adorauerat isrł incontẽp¬
tum suꝑsticionis. in potũ accipit po¬
pulus: ut discat contempnere quẽ
insecessũ ꝓici uiderat: P recipitur
sacerdotib ne ministraturi in tem¬
plo. uinũ et sincerã bibantꝰ ne ĩ ebri¬
etate et crapula et curis huiꝰ uite
p̃grauent᷑ corda eoꝵ ⁊ ne partẽ ba¬
beant in terra nͥ solũ dnm̃: aut ne¬
ulla debilitate in segnes sint: ne
truncis aurib. leso oculo. semis
narib. claudo pede. cutis colore
dotib semine fluxerit. ad sacerdo¬
talẽ mensã ꝓhibet᷑ accedere: et e
contrario uidua euiꝰ cũ sara defece¬
rt̃ muliebria. ꝓpt̾ continentiã et
castitatem recipit᷑ in domo patris.

Expanded text:
condemnat et ostendit mentibus concondemnat et ostendit mentibus consecratis deo totum, quod ligurrimus, quodunde et apostolus: esca, inquit, uentri et uenter escis; deus autem et hunc et illa destruet, et e contrario de luxuriosis: quorum deus uenter est et gloria in confusionuerem, quem adorauerat Israhel, in contemptu superstitionis in potu accipit populus, ut discat contemnere, quod in secessu proici uiderat. praecipitur sacerdotibus, ne ministraturi in templo uinum et siceram bibant, ne ebrietate et crapulaet curis huius uitae praegrauentur corda eorum; ne partem habeant in terra nisi solum deum; ut nulla debilitate insignes sint, ne truncis auribus, laeso oculo, simis naribus, claudo pede, cutis colore dotibus semine fluxerit, ad sacerdotalem mensam prohibetur accedere;,et e contrario uidua, cuius cum Sarra defecerunt muliebria, propter. continentiam et castitatem et recipitur in domum patris
Abbreviated transcription (Latin):
unt scientiam. et legem requirẽt
dotib legis doctrinȩq noticiã ÷ et
additam̃to gr̃ȩ spũalis talem uirum
institui. qu possit contͣdicentibus
resistere. et nichil in se sinistri habe̾
oꝑis. qd ducat ad tartarũ. sed dextͣm
brachiũ et separatũ: ut opera sacer¬
dotis comparatione uͥtutũ eiꝰ acunc¬
tis hominib separata sint: hȩc de
uictimis. ceterisq quȩ offeruntur
in altari: et sacerdotib dant᷑ a dño:
Ceterũ et alia tͥa exceptis pͥmitiis hos¬
tiarũ. & de pͥuato & de macello pub¬
lio. ubi ñ religio s uictꝰ necessitaᷤ ẽ.
sacerdotib menbra tͥbuunt᷑: brachi¬
um. maxilla et uenter: De brachio
iam diximus: Maxilla eloquentẽ
eruditũq significat: ut qđ pectore
concipimꝰ ore ꝓmamꝰ: Henter recep¬
taculũ ciboꝵ in scorto madianitide
sacerdotali pugione defossus. uniu̾¬
sos hominũ labores. & mom̃tanea
blandim̃ta gulȩ et stercoris. fimũq

Expanded text:
ent scientiam et legem reqent scientiam et legem reqdotibus legis doctrinaeque notitiam et additamento gratiae spiritalis talem uirum institui. qui possit contradicentibus resistere et nihil in se sinistri habere operis, quod ducat ad tartarum, sed dextrum brachium et separatum, ut opera sacerdotis couparatione uirtutum eius a cunctis hominibus separata sint. haec de uictimis et de his, quae offeruntur in altari, sacerdotibus dantur a domino. Ceterum et alia tria exceptis primitiis hostiarum de priuato et de macello publico, ubi non religio, sed uictus necessitas est, sacerdotibus membra tribuuntur: brachium, maxilla et uenter. de brachio iam diximus; maxilla eloquentem eruditumque significat, ut, quod pectore concepimus, ore promamus; uenter, receptaculum ciborum, in scorto Madianitide sacerdotali pugione perfossus uniuersos hominum labores et momentanea blandimenta gulae stercoris fine
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c monstrat in corde: Beati mun¬
do corde qm̃ ipsi dm̃ udebunt: et
de corde ꝓcedt̃ cogitationes malȩ:
& qͥd cogitatis mala in cordib ur̃is:
Uoluptas et concupiscentia uixta eos
qͥ de phisicis disputant: consistit in
iecore Huiꝰ pinnulã in diu̾sa uoli¬
tãtẽ. & ꝑ ocłoꝵ fenestras erumpentẽ
foras. accipiunt sacerdotes et offert
do: ut pꝰqm oꝑe dixerĩt dõ. holocau¬
stũ tuum pingue fiat. et concupis¬
centias. libidinis seminariũ. igne
sp̃c concremauerint. mereantur
acciꝑe premiũ pectꝰ et brachium
Inpectore mundas cogitationes. legis
noticiam. dogiatũ ueritatem: in
brachio oꝑa bona. et pugnã contͣ dia-¬
bolũ. & armatã manũ: ut qđ meute
conceꝑint. exemplo ꝓbent: Ih̾e enim
cȩpit facere et docere: Ipsũ quoq pec¬
tusculũ appellat᷑ epitematoe: id ẽ ad¬
ditamentum. siue p̃cipuũ uel egre¬
giũ: Thenufa quippe. hoc magis so¬
malachiȩ. labia sacerdotis custodi¬

Expanded text:
Christus monstrat in corde: beati. munChristus monstrat in corde: beati. mundo corde; quoniam ipsi deum uidebunt, et: de corde procedunt cogitationes malae, et: quid cogitatis nequam in cordibus uestris? uoluptas et concupiscentia iuxta eos, qui de physicis disputant, consistit in iecore. huius pinnulam in diuersa uolitantem et per oculorum fenestras erumpentem foras sacerdotes offerunt deo, ut, postquam opere dixerint: holocaustum tuum pingue fiat et concupiscentiam, libidinis seminarium, igne spiritus concremarint, mereantur accipere praemium pectus et brachium: in pectore mundas cogitationes, legis notitiam, dogmatum ueritatem, in brachio opera bona et pugnam contra diabolum et armatam manum, ut, quod mente conceperint, exemplo probent. Iesus enim coepit facere et docere. ipsum quoque pectusculum appellatur έπιθέματΟς, id est additamenti, siue praecipuum et egregium — thenufa quippe hoc magis soMalachiae: labia sacerdotis custodi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗsq hodie in lectione ueteris
testamenti. suꝑ faciẽ moy¬
si uelamen positũẽ: Loqͥt᷑
glor ificato uultu: ꝙ populus loquen¬
tis głam ferre non sustinet: Cũ autẽ
conuersi fuerimꝰ ad dñm: aufertur
uelamen eiꝰ: Occĩdens littera morit᷑:
uiuificans sp̃c suscitat᷑: Nominꝰ enum.¬
dauid orabat in psalmo: Reuela ocłos
meos: & considerabo mirabilia de lege
tua: Nũqͥd de bubus cura ẽ deo: utiq
non: Multomagis de iecore bouis.
arietis. hẏrcoꝵ. et armo dextri pedis.
et uentre quo stercora digeruntur:
quoꝵ duos in ęsu accipiunt sacerdo¬
tes : terciũ finees meret᷑ in p̃mio Ne
uictinis salutarib adipes quib pec¬
tus obuoluit᷑. & pinnulȩ iecoris of¬
ferunt᷑ suꝑ altare: ipsũ uero pectus
et brachium dextrũ dant᷑ aaron et
filiis eiꝰ legitimũ sempiternũ a fili¬
is isrł. Sensus in corde ẽ: habitacu¬
lum cordis in pectore: Querit᷑ uͥ sit
animȩ pͥncipatꝰ: Plato in cerebro:

Expanded text:
sque hodie in lectione ueteris testamenti super faciem Moysi uelamen positum est. loquitur glorificato uultu et populus loquentis gloriam ferre non sustinet. cum autem conuersi fuerimus ad dominum, auferetur uelamen: occidens littera moritur, uiuificans spiritus suscitatur. dominus enDauid orabat in psalmo: reuela oculos meos et considerabo mirabilia de lege tua. numquid de bubus cura est deo? utique non. multo magis de iecore bouis, arietis, hircorum et armo dextri pedis et uentre, quo stercora digeruntur, quorum duo in esum accipiunt sacerdotes, tertium Finees meretur in praemio. de uictimis salutaribus adipes, quibus pectus obuoluitur, et pinnula iecoris offeruntur super altare; ipsum uero pectus et brachium dextrum dantur Aaron et filiis eius legitimum sempiternum a filiis Israhel. sensus in corde est, habitaculum cordis in pectore. quaeritur, ubi sit animae principale. Plato in cerebro,
Abbreviated transcription (Latin):
te alim̃ta delectent: Aliis dulcia pla-¬
cent: ñmillos subamara delectant :
horum stomachũ. acida renouant. ⁊¬
illoꝵ. salsa sustentant: Hidi ego. nau¬
seam & capitis uertiginem antidoto.
qui appellat᷑ pikra sepe sanari: et uix¬
ta hẏpocratem contraria contrario¬
rum remedia Itaq nr̃am amari¬
tudinem illius nectareo melle cura¬
to: & mitte in myrra lignũ crucis.
semlemq pituitã iuuenili austerita¬
te compesce:: ut possis leta cantare.
quam dultia gutturi meo eloquia
UR iohannes discipii Icipit.¬
los suos mittit ad dñm ut

Expanded text:
te alimenta delectant. aliis dulcia plate alimenta delectant. aliis dulcia placent, nonnullos subamara delectant, horum stomachum acida renouant, illorum salsa sustentant. uidi ego nauseam et capitis uertiginem antidoto, quae appellatur πικρά, saepe sanari et iuxta Hippocraten contraria contrariorum remedia. itaque nostram amaritudinem illius nectareo melle curato et mitte in Merram lignum crucis senilemque pituitam iuuenili austeritate conpesce, ut possis laeta cantare: quam dulcia gutturi meo eloquia ur Iohannes discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
te. indicant te ueterẽ scripturã aut
ñ satis legere. aut ñ satis intelligere:
quȩ tantis obscuritatib et futuroꝵ
cypis obuoluta ẽ. ut omĩs interp̃tatio¬
ne egeat: et porta orientalis de qua ue¬
rũ lumen exoritur. et ꝑquam ponti¬
fex ingͣditur et egredit᷑. semꝑ clausa
sit: et soli xp̃o pateat. qui habet clauẽ
dauid . qͥ aꝑit. & nemo claudit. clau¬
dit et nemo aꝑit. ut illo reserante
intͦeas cubiculũ eius. & dicas. intro¬
duxit me rex incubiculũ suũ Pre¬
terea satis miratꝰ sum. cur purissimo
fonte uicino nr̃i tã ꝓcul riuuli flu¬
enta quesieris: & omissis aquis syloe
quȩ uadunt cũ silentio. desiderares
seor: que turbidis scłi huius uiciis
sordidant᷑ Habes ibi sc̃m uirũ aleti¬
um prb̃m: qui uiuaut aiũt uoce
et prudenti disertoq sermone. poss
soluere que requiris: insi forte pere¬
grinas merces desidas: et ꝓuarietate
gustus. nr̃oꝵ. quoq condimentorũ

Expanded text:
tae indicant te ueterem scripturam aut tae indicant te ueterem scripturam aut non satis legere aut non satis intellegere, quae tantis obscuritatibus et futurorum typis inuoluta est, ut omnis interpretatione egeat et porta orientalis, de qua uerum lumen exoritur et per quam pontifex ingreditur et egreditur, semper clausa sit et soli Christo pateat, qui habet clauem Dauid, aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit, ut illo reserante introeas cubiculum eius et dicas: introduxit me rex in cubiculum s u u m. praeterea satis miratus sum, cur purissimo fonte uicmo nostri tam procul riuuli fluenta quaesieris et omissis aquis Siloe, quae uadunt cum silentio, desideres aquas Sior, quae turbidis saeculi huius uitiis sordidantur. habes ibi sanctum uirum Alethium presbyterum, qui uiua, ut aiunt, uoce et prudenti disertoque sermone possit soluere, quae requiris, nisi forte peregrinas merces desideras et pro uarietate gustus nostrorum quoque condimentorum
Abbreviated transcription (Latin):
ilius meus apodennius.
qui int̾pretationẽ noĩs
sui longa acl nos ueniens
nauigatione signauit. et de oc¬
ceam littore atq ultimis finib
galliarũ. roma p̃terita quesiuit
Ibethleem. ut inueniret in eacȩ¬
Elestem panẽ. & saturatꝰ eruetua¬
ret indño ac diceret. eructauit cor
meũ uerbũ bonũ. dico ego oꝑa mea
regi: detulit mͥ in parua scedula maxi¬
mas questiones. quas ate datas. mͥq
tradendas diceret: Ad quarũ lectio¬
nem intellexi studiũ reginȩ saba in
te eẽ cõpletũ: quȩ de finib terre sa¬
pientiã uenit audire salomonis:
Hon qͥdem ego salomon. qui et ante
se & post se cunctis hominib p̃fert᷑
insapientiaͥ s tu regina appellanda
es saba. in cuius mortali corpore non
regnat peccatum: et quȩ ad dñm to¬
ta mente conuersa audies ab eo. con¬
u̾tere conu̾tere sunamitis Et enun
saba. in lingua nr̃a conuersionẽ sonat:
Simulq animaduerti. qđ questiuncłe
tuȩ de eugłio tantum et de apło. ꝓposi¬

Expanded text:
ilius meus Apodemius, qui interpretationem nominis sui longa ad nos ueniens nauigatione signauit et de oceani litore atque ultimis finibus Galliarum Roma praeterita quaesiuit Bethleem, ut inueniret in ea caelestem panem et saturatus eructuaret in domino ac diceret: eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi, detulit mihi in parua scidula maximas quaestiones, quas a te datas mihique tradendas diceret. ad quarum lectionem intellexi studium reginae Saba in te esse conpletum, quae de finibus terrae sapientiam uenit audire Salomonis. non quidem ego Salomon, qui et ante se et post se cunctis hominibus praefertur in sapientia, sed tu regina appellanda es Saba, in cuius mortali corpore non regnat peccatum et quae ad dominum tota mente conuersa audies ab eo: conuertere, conuertere, Sunamitis. etenim Saba in lingua nostra \'conuersionem\' sonat. simulque animaduerti, quod quaestiunculae tuae de euangelio tantum et de apostolo posi
Abbreviated transcription (Latin):
extinxit. iudiciũ quoq ꝑduxit ad
uictoriã: cuius iudicia uera sunt
iustificata in semet ipsis. ut iustifi¬
cetur in sermonib suis. & uincat
cum iudicat᷑: et tamdiu lumen p̃di¬
cationis eius in mundo resplen
deat. nulliꝰq conterat᷑ & uincatur
insidiis. donec ponat intͣra iudi¬
cium. et impleat᷑ illud qđ scriptũ
ẽ. fiat uoluntas tua sicut in celo &
ne flatuq uentoꝵ. et crebris tem¬
pestatib feriunt᷑ quidẽ. sed ñ sub¬
uertunt᷑. in exemplũ ȩugłice do-¬
mus. que suꝑ petram robusta mo¬
le fundata ẽ: ita et ȩccłiȩ quȩ sꝑa¬
bt̃ in lege. & in nomine dñi salua¬
toris. locunt᷑ ꝑ ysaiam: ego ciuitas
firma: ciuitas quȩ oppugnatur:

Expanded text:
extinxit, iudicium quoque perduxit ad extinxit, iudicium quoque perduxit ad uictoriam, cuius iudicia uera sunt, iustificata in semet ipsis, ut iustificetur in sermonibus suis et uincat, cum iudicatur, et tam diu lumen praedicationis eius in mundo resdeat, nulliusque conteratur, et vincatur insidiis, donec ponat in terra judicium, et impleatur illud quod scriptum est: Fiat voluntas tua, sicut in coelo et ne flatuque ventopestatibus feriuntur quidem, sed non subuertuntur in exemplum euangelicae domus, quae super petram robusta mole fundata est, ita et ecclesiae, quae sperant in lege et in nomine domini saluatoris, loquuntur per Esaiam: ego ciuitas firma, ciuitas, quae obpugnatur
Abbreviated transcription (Latin):
rectissime per ysaiã o s. appellat᷑
calamus fractus: cin qu uniti uo¬
luerit. ꝑtundet᷑ manꝰ eius: Nui eni
pꝰ aduentũ dñi saluatoris. eugłicȩ in¬
terpretationis sp̃m derelinquens.
iniudaicȩ litterȩ morte requiescit:
istius cuncta oꝑa uulnerantur: La¬
num quoq fumigans ñ extinguetꝰ
populũ de gentib congregatũ. qui
extincto legis naturalis ardore. fu
mi amarissimi et qui noxius ocłis
est. tenebrosȩq caliginis inuolueba¬
tur errorib quem ñ solũ non extin¬
xit et redegit incinerẽ. sed e contͣ¬
rio de parua scintilla et pene mori¬
ente. maxima suscitauit incendia:
ita ut totus orbis arderet igne dm̃i
saluatoris. quẽ uenit mittere suꝑ
terram. et in om̃ib ardere deside¬
rat: Scd̾m tropologiam quid nobis
uidet᷑ de hoc loco: in cõmentariolis
mathei breuit annotauimus: Iste
autẽ qui harundinem quassatã nõ
confringet. et linum fumigans nõ

Expanded text:
rectissime per Esaiam appellatur rectissime per Esaiam appellatur calamus fractus, cui qui inniti uoluerit, pertundetur manus eius. qui enim post aduentum domini saluatoris euangelicae interpretationis spiritum derelinquens in Iudaicae litterae morte requiescit, istius cuncta opera uulnerantur. 1inum quoque fumigans non extinguet, populum de gentibus congregatum, qui extincto legis nami amarissimi et qui noxius oculis est tenebrosaeque caliginis involvebatur erroribus, quem non solum non exstinxit et redegit in cinerem, sed e contrario de parva scintilla et pene moriente maxima suscitauit incendia ita, ut totus orbis arderet igne domini saluatoris, quem uenit mittere super terram et in omnibus ardere desiderat. secundum tropologiam quid nobis uidetur de hoc loco, in commentariolis Matthei breuiter adnotauimus. iste autem, qui harundinem quassatam non confregit et linum fumigans non
Abbreviated transcription (Latin):
enim gła filiȩ regis abintus: et arta
et angusta uia ẽ. quȩ ducit ad uitã
Unde et in plateis uox illius non au¬
ditur: in quib confidenter ait sa¬
pientia: latam spaciosamq uiã non
ingͣdiens. s arguens. atq condẽpuãs:
Uñ & in his qͥ foris erant. ñ sua uoce
sed ꝑ parabolas loquebatur: Harun¬
dinem inquit quassatam ñ confrin¬
get. siue ut .lxxͣ. transtulert̃. calamũ
fractum ñ conteret: Calamus fractꝰ
qui fint ante uocalis. et in laudes do¬
mini concinebat. appellandꝰ ẽ isrł: qͥ
quondam impegit in angularẽ la¬
pidem. et cecidit suꝑ eum. fractus
ꝑa dñe bestias calami Et in iħu uo¬
lumine torrens appellat᷑ canne. id
ẽ calami. qui aquas habet turbidas.
quas elegit isrł. purissima fluenta
iordans contempnens: reuersus¬
q mente inegyptũ. et desiderans
cenosam ac palustrem regionẽ. pe¬
ponesq et cepe. et allia. et cucume¬
res. ollasq egiptiarũa carnum.

Expanded text:
enim gloria filiae regis ab intus et arta enim gloria filiae regis ab intus et arta et angusta uia est, quae ducit ad uitam. unde in plateis uox illius non audietur, in quibus confidenter agit sapientia latam spatiosamque uiam non ingrediens, sed arguens atque condemnans. unde et illis, qui foris erant, non sua uoce, sed per parabolas loquebatur: harundinem, inquit, quassatam non confringet siue, ut Septuaginta transtulerunt. calamum fractum non conteret. calamus fractus, qui fuit ante uocalis et in laudes domini concinebat, appellandus est Israhel, qui quondam inpegit in angularem lapidem et cecidit super eum fractusqupa, domine, bestias calami et in Iesu uolumine torrens appellatur Cane, id est \'calami\', qui aquas habet turbidas, quas elegit Israhel. purissima Iordanis fluenta contemnens reuersusque mente in Aegyptum et desiderans caenosam ac palustrem regionem peponesque et caepe et alia et cucumes ollasque Aegyptiarum carnium
Abbreviated transcription (Latin):
do anima nominet᷑: cũ uniu̾sa hu¬
mani corporis menbra scdm leges
tropologie. et diu̾sas intelligentias
habere dicat᷑: Posuit quoq spm̃ su
timoris dñi: qui inspeciȩ columbe
descendit suꝑ eũ: De qͦ et ioħs bap¬
tista a deo patre audisse se narrat:
suꝑ quẽ uideris sp̃m scm uenientem.
et manentẽ in eo. ipse ẽ: Et iudiciũ
gentib nuntiabit: Ne quo in psalmis
legimus Ds̃ iudiciũ tuũ regida: ꝙ
iusticiã tuam filio regis: Qui et ip¬
se loquit᷑ in eugłio: Non enĩ pater
iudicat quenquã: sed omẽ iudici¬
ũ dedit filio Non contendet: sicut
agnꝰ ductꝰ ẽ ad uictimã Ncontẽdet ĩ subu̾¬
sioͬe audientiũ. Neq clamabit: uixta illud
qd̾ paulus apłs scribit: Omĩs clamor &
ira et a maritudo auferatur a uob̾
Hon clamabit: quia isrł ñ fecit iudi¬
cium. s clamorẽ: Neq audiet qͥsqͣm
in plateis siue foris uocem eiꝰ Onũs

Expanded text:
deo anima nominetur, cum uniuersa hudeo anima nominetur, cum uniuersa humani corporis membra secundum leges tropologiae et diuersas intellegentias habere dicatur. posuit quoque spiritutimoris dei, qui in specie columbae descendit super eum, de quo et Iohannes Baptista a deo patre audisse se narrat: super quem uideris spiritum sanctum uenientem et manentem in eo, ipse est. et iudicium gentibus nuntiabit, de quo et in psalmis legimus: deus, iudicium tujustitiam tuam filio regis . Qui et ipse loquitur in Evangelio: Non enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Non contendet: sicut agnus ductus est ad victimam: non contendet in subversione audientium. neque clamabit iuxta illud, quod Paulus apostolus scribit: omnis clamor et ira et amaritudo auferatur a uobis. non clam a b i t, quia Israhel non fecit iudicium, sed clamorem. neque audiet quisquam in plateis siue foris uocem eius. omnis
Abbreviated transcription (Latin):
tiam in uerbo iudicii eẽ fuitam.
putauit inferioris sententiȩ ul¬
timũ uerbũ eẽ iudiciũ: et pauca
uerba quȩ in medio. hoc ẽ int̾ iu¬
diciũ & iudiciũ fuerant preter¬
misit: Rursũq qđ apud hebreos
legitur. et in lege eius sperabunt¬
insulȩ: matheus sensũ potiusquã
uerba interp̃tans. ꝓ lege et insulis
nomen posuit & gentes: Et hoc non
solum in p̃senti loco: sed ubicunq
sed sensum: et ubi. Lxxͣ. ab hebraico
discrepant. hebreum sensũ suis ex¬
pressisse sermonibus: Puer gͥ dei
omĩpotentis: iuxta dispensationẽ
carnis assumptȩ qua ad nos mitti¬
tur. saluator. ẽ appellatꝰ: Adquem
et in alio loco dicit pat̾: Magnũ
tibi ẽ uocari puerũ meũ: ut con¬
greges tribus iacob Hȩc ẽ uinea
soreth. quȩ interp̃tatur electa᷑ hic¬
ẽ filius amantissimus in quo sibi cõ¬
placuit anima dei: ñ qđ ds animã
habeat.ł sed quod in aĩa. omĩs dei
monstret᷑ affectus Et ñ mirũ si ĩ

Expanded text:
tiam in uerbo iudicii esse finitam tiam in uerbo iudicii esse finitam putauit inferioris sententiae ultimum uerbum esse \'iudicium\' et pauca uerba, quae in medio, hoc est inter \'iudicium\' et \'iudicium, fuerant, praetermisit. rursumque, quod apud Hebraeos legitur: et in lege eius sperabuntinsulae, Mattheus sensum potius quam uerba interpretans pro lege et insulis nomen posuit et gentes. et hoc non solum in praesenti loco, sed, ubicumqused sensum et, ubi Septuaginta ab Hebraico discrepant, Hebraeum sensum suis expressisse sermonibus. puer igitur dei omnipotentis iuxta dispensationem carnis adsumptae, qua ad nos mittitur, saluator est appellatus. ad quem et in alio loco dicit pater: m agnum tibi est uocari i puerum meum, ut congreges tribus Iacob. hic est uinea Sorech, quae interpretatur\'electa\', hic filius amantissimus, in quo sibi conplacuit anima dei, non quo deus animam habeat, sed quod in anima omnis dei monstretur affectus. et non mirum, si in
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ: ñ erit tͥstis neq turbulentus:
donec ponat interra iudiciũ: et le.¬
gem eius insulȩ expectabunt: Ex
quo apparet matheũ ȩugłistam ñ
ueteris interp̃tationis auctorita¬
te constrictum dimisisse hȩbraicã
ueritatemꝰ s quasi hȩbreũ ex hȩ¬
breis et in dm̃i lege doctissimum.
ea gentib ꝓtulisse. quȩ in hȩbreo
puer m̃s suscipiam eum. isrł elec¬
tus m̃s. suscipit eũ anima mea: qͦ¬
mͦ in iħu intelligimus eẽ cõpletum.
qđ de iacob et isrł scriptũ ẽ: Quod
beatũ matheũ ñ solũ in hoc testimo¬
mo sed in alio fecisse legimus. exegyp.
Qd̾ utiq nisi sequamͣ hebraicã uerita¬
tem: ad dñm saluatorem ñ ꝑtinere
manifestũ ẽ Sequit᷑ enim Ipsi au¬
tem ĩmolabant baalim. Qd̃ autẽ
de assũpto testimonio in eugłio¬
minus ẽ. splendebit & ñ quassabit᷑.
donec ponat suꝑ t̾rã iudiciũ: uide¬
tur mͥ accidisse pͥmi scriptoris er¬
rore: qui legens suꝑiorem senten¬

Expanded text:
dicium. Non erit tristis neque turbulentus, donec ponat in terra judicium: et legem ejus insulae expectabunt. » Ex quo apparet 855 Matthaeum Evangelistam, non veteris interpretationis auctoritate constrictum, dimisisse Hebraicam Veritatem: sed quasi Hebraeum ex Hebraeis, et in Lege Domini doctissimum ea gentibus protulisse, quae in Hebraeo puer meus, suscipiam eum: Israel electus meus, suscepit eum anima mea, quomodo in Jesu intelligimus esse completum, quod de Iacob et de Israhele scriptum est ? quod beatum Mattheum non solum in hoc testimonio, sed et in alio fecisse legimus: ex Aegypquod utique, nisi sequamur Hebraicam ueritatem, ad dominum saluatorem non pertinere manifestum est. sequitur enim: ipsi autem immolabant Baalim. quod autem de adsumpto testimonio in euaminus est: splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium, uidetur mihi accidisse primi scriptoris errore, qui legens superiorem senten
Abbreviated transcription (Latin):
finis: sed ille. qui ioh̾is testimonio
p̃dicatus ẽ: Ioħs autẽ scd̾m misteriuĩ
quod in malachia scriptũ ẽ. ipse est
helias qui uenturus ẽ: ñ qđ eadem
ut helias: uiuens in heremo ut heli¬
as⁊ ꝑsecutionem passus ab herodiade.
ut ille sustinuit ab ierabel: ut qͦmo¬
do helias scd̃i p̃cursor aduentus est.
ita ioħs uenturũ in carne dñm sal¬
uatorem ñ solũ in heremo. sed et in
matris utero salutarit. et ex ultatio¬
ne corporis nunciarit: n¬
uid significet quod in matheo
scͥptum ẽ: harundinẽ quas
satã ñ confringet. & linum fumigãs
ñ extinguet: Ad cuius expositionẽ
locitotũ quod matheus de ysaia
ꝓpħa assũpsit testimoniũ ponendũ
int̾pretes.ipsũq hebraicumꝰ cui
theodotion. aquila. simachusq cõ¬
sentiunt: Sic gͦ de quatuor. eugłi¬
stis solus matheus posuit: Iħs aut̃
sciens secessit inde: et secuti st̃ eũ
multi. & curauit eos om̃s÷ ꝙ p̃cepit
eis ne manifestũ eum facerent:

Expanded text:
is, sed ille, qui Iohannis testimonio praedicatus est. Iohannes autem secundum mysterium, quod in Malachia scriptum est, ipse est Helias, qui uenturus est, non quo eadem ut Helias, uiuens in heremo ut Helias, persecutionem passus ab Herodiade, ut ille sustinuit ab Iezabel, ut, quomodo Helias secundi praecursor aduentus est, ita Iohannes uenturum in carne dominum saluatorem non solum in heremo, sed et in matris utero saltu et exultatione corporis nuntiarit. Quid significet, quod in Mattheo scriptum est: harundinem qu as s at am non co nf r ing et et linum f umigans non extinguet. — Ad cuius expositionem loci totum, quod Mattheus de Esaia propheta adsumpsit, testimonium ponendum interpretes ipsumque Hebraicum, cui Theodotio, Aquila Symmachusque consentiunt. sic ergo de quattuor euangelistis solus Mattheus posuit: Iesus autem sciens recessit inde et secuti sunt eum multi et curauit eos omnes et praecepit eis, ne mani
Abbreviated transcription (Latin):
cet artes. nescio an corpore. qđ seio.
spũ uirgo ñ ꝑmanet: Rethoricati
sumus: & in more declamatoꝵ pau¬
lulũ lusimꝰ: Tu nos heluidi coegis¬
ti: qui iam eugłio choruscante. eiꝰ¬
dem uis ẽẽ głȩ uirgines et mari
tatas: Et quia arbitror te uerita.¬
te suꝑatũ: ad detractatiõẽ uite me¬
e & ad maledicta conuert̾e: Solẽt
enim hoc et mulierculȩ facere:
que uictorib dñis male optant ĩ
angulis: Illud dico p̃ueniens. głȩ¬
mͥ tua fore conuicia: cum eodem
quo mariȩ detraxisti ore me lace¬
res et caninã facundiã seruus do¬
mini pariter exꝑiatur cũ matre:¬

Expanded text:
cet artes, nescio an corpore, quod scio, cet artes, nescio an corpore, quod scio, spiritu virgo non permanet. 22. Rhetoricati sumus, et in morem declamatorum, paululum lusimus. Tu nos, Helvidi, coegisti, qui jam Evangelio coruscante, ejusdem vis esse gloriae virgines et maritatas  Al. maritas. Et quia arbitror te veritate superatum, ad detractionem vitae meae et ad maledicta converti solent enim hoc et mulierculae facere, quae victoribus dominis male optant in angulis, illud dico praeveniens, gloriae mihi fore tua convicia, cum eodem quo Mariae detraxisti, ore me laceres, et caninam facundiam servus Domini pariter experiatur et mate
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sic esse: Que ẽ illa necessitas: Ue
pregnantib & nutentib in illa die
do silua succrescit: ut postea succida¬
tur: Ido ager serit᷑: ut metat᷑ Iam
plenus ẽ orbis: t̾ra nos ñ capit: coti¬
die bella secant: morbi subtrahunt:
naufragia obsorbunt: et nichilominꝰ
de t̃minis litigamꝰ: De hoc numero
sunt illi qui agnũ secunt᷑. qui uesti.¬
m̃ta sua ñ coĩquina uert̃: uͥgines enĩ
ꝑmansert̃: Obserua: quid significet¬
ñ comquina uert̃ Ego ñ audeo ex¬
ponere: ne heluidiꝰ calumpnietur.
Qđ autẽ ais quasdam eẽ uirgines ta¬
bernarias : ego tibi plus dico ẽẽ in
his et adulteras: & quo magis mi¬
reris. & clericos ẽẽ caupones: ꝙ& mo¬
nachos impudicos: Sed qͥs ñ statim
intelligat. nec tab̾nariã uirginem.
nec adulterũ monachũ. nec cleri
uͥginitatis incrimine ẽ: Ego certe
ut ꝑsonis aliis p̃termissis ad uirgi.¬
nem ueniam: que iustitorias exer¬

Expanded text:
ni sic esse. Quae est ista necessitas? Vae ni sic esse. Quae est ista necessitas? Vae praegnantibus et nutrientibus in illa die . Ideo silva succrescit, ut postea recidatur. Ideo ager seritur, ut metatur. Jam plenus est orbis, terra nos non capit. Quotidie bella 230 nos secant, morbi subtrahunt, naufragia absorbent, et nihilominus de terminis litigamus? De hoc numero sunt illi, qui Agnum sequuntur , qui vestimenta sua non coinquinaverunt, virgines enim permanserunt. Observa quid significet, coinquinaverunt. Ego non audeo exponere, ne Helvidius calumnietur. Quod autem ais quasdam esse virgines tabernarias; ego tibi plus dico, esse in his et adulteras, et, quo magis mireris, clericos esse caupones, et monachos impudicos. Sed quis non statim intelligat, nec tabernariam virginem, nec adulterum monachum, nec clericvirginitatis in crimine est? Ego certe, ut aliis personis praetermissis ad Virginem veniam: quae institorias exer
Abbreviated transcription (Latin):
fit libera: nec ẽ ad uirũ conu̾sio eius.
s econtrario uir subicit᷑ ei. et dñi ei
audi uocem eiꝰ E sic incipiunt uaca¬
re orationi: quia quãdui in comu¬
gio debitũ soluit᷑. orandi p̃terit᷑ in¬
stantia: Non negamus uiduas. non
quȩ in ipsa necessitate comugii imi¬
Neq tam̃ alicui necessitatẽ imponit
aut laqueum: s id qđ honestum
ẽ suacdet: uolens om̃s ẽẽ. sicut se ip¬
sum Et quanqͣm de uirginitate p̃¬
ceptum dñi ñ habeat. quia ultra ho¬
mines ẽ. et quodãmꝰi impudentius
erat adu̾sũ naturam cogere. alioq
dicere mͦ. uolo uos ẽẽ qđ angłi sunt.
ũn et uͥgo melioris mercedis ẽ. dum
id contempnit. quod si fecerit non
delinquit: nichilominus in coheren.¬
tib infert Consiliũ autẽ do. tanqͣm
miscdia consecutꝰ a dño: ut sim fide¬
lis: Existimo gͦ hoc bonũ eẽ ꝓpter in
stantem necessitatem : qͥa bonũ hõi¬

Expanded text:
fit libera: nec est ad virum conversio ejus, fit libera: nec est ad virum conversio ejus, sed e contrario vir subjicitur ei, et Domini ei audi vocem ejus : et sic incipiunt vacare orationi. Quia quamdiu in conjugio debitum solvitur, orandi praeteritur instantia. 21. Non negamus viduas, non quae in ipsa necessitate conjugii virNeque tamen alicui necessitatem imponit aut laqueum, sed id quod honestum est, suadet, volens omnes esse sicut seipsum. Et quamquam de virginitate praeceptum Domini non habeat: quia ultra homines est; et quodammodo impudentis erat, adversum naturam cogere, alioque modo dicere, Volo vos esse, quod Angeli sunt: unde et virgo majoris est mercedis, dum id contemnit, quod si fecerit, non delinquit; nihilominus in cohaerentibus infert: Consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis. Existimo ergo hoc bonum esse propter ina bonum est homi
Abbreviated transcription (Latin):
ta uerruerint: si ordinata fint po¬
cula: si prandiũ p̃paratũ: Responde
queso. int̾ ista ubi sit dei cogitatio.
et an hȩ felices domꝰ Ceterũ ubi tỹ¬
pana sonant.tibia clamitat. lira gar¬
rit. cymbalũ concrepat: quis ibidĩ
timor: Parasitus in contumeliis
głat᷑: ingrediunt᷑ expositȩ libidinũt
uictime: et tenuitate uestiũ nudȩ
impudicis ocłis ingerunt᷑ His infe¬
lix uxor aut letat᷑ et perit: aut of¬
fendit᷑. et maritꝰ in uirgia coneitat᷑
hinc discordia: seminariũ repudii
Aut si aliqua inuenitur domus in qͣ
pensatio domꝰ. liberoꝵ educatio. neces¬
sitates mariti. correctio seruuloꝵ qͦm
a xp̃i cogitatione ñ auocent: Defece¬
runt ait scriptura sarȩ muliebria
Post qł. dr̃ ad abraham Oiã quecũq
dicit tͥ sara: audi uocẽ eiꝰ. Que ñ est
inpartꝰ anxietatib et dolore. que de¬
ficientib menstrui cruoris officiis.
mulier eẽ desistit. a di maledictione

Expanded text:
nta verrerint, si ornata sint ponta verrerint, si ornata sint pocula, si prandium praeparatum. Responde, quaeso, inter ista ubi sit Dei cogitatio? Et hae felices domus? Caeterum ubi tympana sonant, tibia clamitat, lyra garrit, cymbalum concrepat, quis ibi Dei timor? Parasitus in contumeliis gloriatur: ingrediuntur expositae libidinum victimae, et tenuitate vestium nudae impudicis oculis ingeruntur. His infelix uxor, aut laetatur, et perit: aut offenditur, et maritus in jurgia concitatur. Hinc discordia, seminarium repudii. Aut si aliqua invenitur domus, in qun ipsa dispensatio domus, liberorum educatio, necessitates mariti, correctio servulorum, quam a Dei cogitatione non avocent? Defecerunt, inquit Scriptura, Sarae muliebria : post quod dicitur ad Abraham: Omnia quaecumque dicit tibi Sara, audi vocem ejus . Quae non est in partus anxietatibus et dolore, quae deficientibus menstrui cruoris officiis, mulier esse desiit, a Dei maledictione
Abbreviated transcription (Latin):
sexus amiserit: Uirgo: iam mulier
ñ uocatur Quȩ ñ ẽ nupta cogitat qͦ
sunt dñi: ut sit scã corpore et spũ: Uir¬
ginis definitio. scãm ẽẽ corpore dicit et
spũ: quia nichil ꝓsit carnem habere
uirginem. si mente quis nupserit:
Que uero nupta ẽ cogitat que sunt
mundi: quomͦ placeat uiro: Idemtu
putas eẽ dieb et noctib uacare ora¬
tioni. uacare ieumiis: et ad aduen¬
tum mariti expolire faciem. gressũ
frangere. simulare blandicias: Illa hoc
agit. ut turpior pareat: et nature
bonũ fuscet iniuria hec ad speculũ
ƿingit᷑: et in contumeliã artificis
conat᷑ pulchrior ẽẽ quã nata ẽ Inde
infantes garriunt: familia ꝑstrepitꝰ
liberi ab oculis. liberi abore depen¬
dent: computant᷑ sũptꝰ. impendia
p̃parant᷑: hinc coquoꝵ accincta ma¬
mis carnes terit: hinc textricum
turba cõmurmurat: Nunciat᷑ inte¬
rim uir uenire cũ sociis: illa ad hy¬
rundinis modũ lustrat uniuersa pe¬
netralia. si thorus rigeat: si pauim̃¬

Expanded text:
Virgo jam mulier non vocatur. Quae non est nupta, cogitat quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu. Virginis definitio, sanctam esse corpore et spiritu; quia nihil prosit carnem habere virginem, si mente quis nupserit. Quae vero nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat viro. Idem tu putas esse diebus et noctibus vacare orationi, vacare jejuniis; et ad adventum mariti expolire faciem, gressum frangere, simulare blanditias? Illa hoc agit, ut turpior appareat, et naturae bonum infuscet injuria. Haec ad speculum pingitur, et in contumeliam artificis conatur pulchrior esse quam nata est. Inde infantes garriunt, familia perstrepit, liberi ab osculis et ab ore dependent, computantur sumptus, impendia praeparantur. Hinc cocorum accincta manus carnes terit, hinc textricum turba commurmurat: nuntiatur interim vir venisse cum sociis. Illa ad hirundinis modum lustrat universa penetralia, si torus rigeat, si pavime
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiam eum: ifrł electus meus:
suscepit eum anima mea: Dedi spm̃
meũ suꝑ eum: uudiciũ gentib ꝓ¬
feret: ñ clamabit. neq dumitet.
nec audiet᷑ foris uox eiꝰ: Harundi-¬
nem confractã ñ conteretꝰ et linũ
fumigans ñ extinguet: sed in ueri¬
tate ꝓferet iudiciũ Splendebit
et non quassabit᷑. donec ponat suꝑ
t̃ram iudiciũ: et in nomine eiꝰ gen

Expanded text:
assumam eum: Israel electus meus, suscepit eum anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus educet: non clamabit, neque dimittet: nec audietur foris vox enem confractam non conteret et linum fumigans non extinguet, sed in ueritate proferet iudicium. splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium; et in nomin
Abbreviated transcription (Latin):
dico. etiam ipsũ ioseph uirgine̾ fuis¬
se ꝑ mariã: ut ex uirginali comugio
uͥgo filius nasceret᷑ Si enĩ in uirũ
scm̃ fornicatio ñ cadit. et aliam eũ
uxorem habuisse ñ scribit᷑ marie
autẽ quam putatꝰ ẽ habuisse. custos
fuit pociꝰ quã maritꝰ: relinquetur
uirginem eũ mansisse cũ maria. qͥ
pater dñi meruit appellari Et qͥa
de comparatione uirginitatis et
nuptiarũ. sũ aliqua dicturus: obse¬
ero lecturos ne me putent nuptiis
detraxisse in uirginũ laude. ꝙ ali¬
quam fecisse distantiã inter scõs ue¬
teris testam̃ti et noui idẽ inter
eos qui habuere comugia. & hos qͥ
a cõplexu mulierũ penitꝰ recessert᷑.
uerum ꝓ conditione tempoꝵ. alii
eos tunc subiacuisse sententie. et alii
nos. in quos fines scłoꝵ decurcurert
Quã dui lex illa ꝑmansit. crescite et
multiplicamim et replete terram.
et maledicta sterilis quȩ ñ facit se¬
men in isrł. nubebant om̃s et nube¬

Expanded text:
dico, etiam ipsum Joseph virginem fuisdico, etiam ipsum Joseph virginem fuisse per Mariam, ut ex virginali conjugio virgo filius nasceretur. Si enim in virum sanctum fornicatio non cadit, et aliam eum uxorem habuisse non scribitur: Mariae autem, quam putatus est habuisse, custos potius fuit, quam maritus: relinquitur, virginem eum mansisse cum Maria, qui pater Domini meruit appellari. 20. Et quia de comparatione virginitatis et nuptiarum sum aliqua dicturus, obsecro lecturos ne me putent nuptiis detraxisse in virginum laude, et aliquam fecisse distantiam inter sanctos veteris Testamenti et novi, id est, inter eos qui habuere conjugia, et hos qui a complexu mulierum penitus recesserunt, verum pro conditione temporum alii eos tunc subjacuisse sententiae, et alii nos, in quos fines saeculorum decurrerunt. Quamdiu lex illa permansit: Crescite, et multiplicamini, et replete terram ; et, Maledicta sterilis, quae non parit semen in Israel , nubebant omnes, et nube
Abbreviated transcription (Latin):
diei circũcisioꝰ tempꝰ purgationis:
ut ꝓbet᷑ inmundus: Non erubesci
mus. ⁊ ñ silemus: quanto st̃ humili.¬
ora que ꝓ me passus ẽ: tanto illi plꝰ
debeo: Et cũ omĩa replicaueris: ni¬
chil eruce contumeliosius ꝓferes:
quam ꝓfitemur et credimus: et in
qua de hostib triumphamꝰ: Sed ut
hȩc que scripta sunt ñ negamus: ita
ea quȩ ñ st̃ scͥpta reniumꝰ: Hatum
dm̃ eẽ de uͥgine credimus. quia legimꝰ
mariã nupsisse pꝰ partum ñ credi¬
mus. qͥ a ñ legimus: Nec hoc ideo di¬
cimus. quo nuptias condẽpnemꝰ⁊ ip¬
sa quippe uirginitas fructꝰ ẽ nupti¬
arum: sed qđ nobis de scĩs uiris te¬
mere estimare nil liceat: Possumꝰ
enim hac estimationis possibilitate
contendere. plures quoq uxores ha¬
buisse ioseph. quia plures habuerit
abraham. plures habuerit iacob.
riq ñ tam pia quã audaci temeri¬
tate confingunt: Gu dicis mariam
uirginem ñ mansisse: ego mͥ plus uin¬

Expanded text:
diei circumcisio, tempus purgationis, diei circumcisio, tempus purgationis, ut probetur immundus. Non ermus, non silemus. Quanto sunt humiliora quae pro me passus est, tanto illi plus debeo. Et cum omnia replicaveris, nihil cruce contumeliosius proferes, quam profitemur, et credimus, et in qua de hostibus triumphamus. 19. Sed ut haec quae scripta sunt, non negamus, ita ea quae non sunt scripta, renuimus. Natum Deum esse de Virgine 227 credimus, quia legimus. Mariam nupsisse post partum, non credimus, quia non legimus. Nec hoc ideo dicimus, quo nuptias condemnemus, ipsa quippe virginitas fructus est nuptiarum: sed quod nobis de sanctis viris temere aestimare nihil liceat. Possumus enim hac aestimatione possibilitatis contendere, plures quoque uxores habuisse Joseph, quia plures habuerit Abraham, plures habuerit Jacob; quod plerique non tam pia quam audaci temeritate confingunt. Tu dicis Mariam virginem non permansisse: ego mihi plus vin
Abbreviated transcription (Latin):
tinum hec eadem sentientes. plena
sapientie uolumina conscripserunt
Quȩ si legisses aliquando: plus saꝑes:
Sed melius puto breuiter ad singła res¬
facio: in quo tu uirginitatẽ et nup¬
tias comparando. disertꝰ eẽ uoluisti.
Risimꝰ inte ꝓuerbiũ: camelũ uidimꝰ
saltitantem: Nicis: Nũqͥd meliores
sunt uͥgines. abraham.ysaac. et ia¬
cob. qui habuerunt coniugia: Nũ¬
qͥd ñ cotidie dĩ manib paruuli fin¬
gunt᷑ inuentͥb÷ ut merito erubes¬
cere debeamꝰ. mariã nupsisse pꝰ par¬
tum: Quod si hoc illis turpe uide¬
tur: suꝑ ẽ ut ñ credant etiã dm̃ ꝑ
genitalia uirginis natum: Turpius
ẽ enim iuxta eos. dm̃ ꝑuirginis pu¬
denda genitũ: quam uirginẽ uiro
suo nupsisse pꝰ partum: Iunge si libet
alias nature contumelias: nouem
mensib uterũ insolescentẽ: fastidia.
partũ. sanguinẽ. pannos: ipse tibi
describat᷑ infans tegmine menbrana.¬
rum solito conuolutus: ingerant᷑
dura p̃sepia÷ uagitꝰ paruuliꝰ octaue

Expanded text:
tinum, haec eadem sentientes, plena sapientiae volumina conscripserunt? Quae si legisses aliquando, plus saperes. Sed melius puto breviter ad singula resnc impetum facio, in quo tu virginitatem et nuptias comparando, disertus esse voluisti. Risimus in te proverbium, Camelum vidimus saltitantem. Dicis: « Numquid meliores sunt virgines Abraham, Isaac, et Jacob, qui habuere conjugia? Numquid non quotidie Dei manibus, parvuli finguntur in ventribus, ut merito erubescere debeamus, Mariam nupsisse post partum? Quod si hoc illis turpe videtur, superest ut non credant, etiam Deum per genitalia virginis natum. Turpius est enim juxta eos, Deum per virginis pudenda genitum, quam virginem suo viro nupsisse post partum. » Junge si libet et alias naturae contumelias, novem mensibus uterum insolescentem, fastidia, partum, sanguinem, pannos. Ipse tibi describatur infans, tegmine membranorum solito convolutus. Ingerantur dura praesepia, vagitus parvuli, octavae
Abbreviated transcription (Latin):
nandum. et tc̃ plenã uictoriã dari
si fuerit in campestrib si in abel satĩ
qđ int̾pretat᷑ luctus. spinarũ fleuerit
antiqua peccata. et sꝑinas quȩ suffo¬
cauerunt sementẽ uerbi di. et deqͥ¬
bus ꝓpħa dicit uersatus sũ ĩmiseriã.
dum mͥ configitur spina: et nẽ p̃pa¬
ratꝰ deficiente manna sub duce iħu
iordanem transeat. & circũcisus cułt᷑
eugłii. pͥmũ comedat de cȩlesti pane.
et occurrat ei pͥnceps exerciturũ di.
ut uerũ pascha nequaquã in egyptos
infinib terrȩ scẽ comedat: O ꝓfundũ
diuitiarũ sapientie et scientiȩ dei:
quam inscrutabilia st̃ iudicia eiꝰ. et ĩ

Expanded text:
nandum: et tunc plenam victoriam dari, nandum: et tunc plenam victoriam dari, si fuerit in campestribus, si in ABEL SITIM, quod interpretatur, luctus spinarum, fleverit antiqua peccata, et spinas, quae suffocaverunt sementem verbi Dei , et de quibus Propheta dicit: Versatus sum in miseria, dum mihi configitur spina : et tunc praeparatus, deficiente Manna, sub duce Jesu Jordanem transeat : et circumcisus cultro Evangelii, primum comedat de coelesti pane: et occurrat ei princeps exercituum Dei, ut verum Pascha nequaquam in Aegypto, sed in finibus Terrae sanctae comedat. O profundum divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
in quo aꝑtissime synagoga ꝓicitur.¬
et ȩccłia dño copullat᷑ Impinguatꝰ
ẽ & incrassatꝰ ac dilatatꝰ : et recalei¬
trauit dilectus: et oblitꝰ ẽ di saluato¬
ris sui Et iterũ: Generatio pessima.
filii in eruditiꝰ ipsi ad emulationem
me ꝓuocauert̃ in eo qui ñ erat ds̃. ꝙ
irritauert̃ me insculptilib suis et
ego delare eos faciã nationes. et contͣ
gentẽ stultã irritabo eos Benedicimt᷑
filii isrł: et rursus in symeone iudas
miserandus excludit᷑: Ascendit moy¬
ses admontẽ nabo in uertice phasga.¬
qui ẽ contͣ iericho: et ostendit ei dñs
omẽm t̾ram galaad usq ad dan et nep¬
talim. et ephraui. et manassen. & um¬
uersã t̃rã iuda. usq ad mare magnũ.
contra austrũ. & regionem campestrẽ
ierichuntis ciuitatis palmarũ usq se¬
gor: Quis potest tanta nosse mysteria:
quis in extremis legis huiꝰ uitȩ finib
constitutꝰ. intelligit semꝑ sibi ẽẽ pug¬

Expanded text:
in quo apertissime synagoga in quo apertissime synagoga et Ecclesia Domino copulatur. Impinguatus est et incrassatus ac dilatatus, et recalcitravit dilectus; et oblitus est Dei salvatoris sui . Et iterum: Gefilii ineruditi ipsi ad aemulationem me prouocauerunt in eo, qui non erat deus. inritauerunt me in sculptilibus suis; et ego zelare eos faciam nationes et contra gentem stultam inritabo eos. benedicuntur filii Israhel et rursus in Simeone ludas miserandus excluditur. ascendit Moyses ad montem Nabo, in; uerticequi est contra Jericho: et ostendit ei Dominus omnem terram Galaad usque 497 Dan, et Nephthalim et Ephraim et Manassen, et universam terram Juda, usque ad mare magnum contra austrum, et regionem campestrem Jerichontis, civitatis palmarum, usque Segor . Quis potest tanta nosse mysteria? Quis in extremis Legis, et hujus vitae finibus constitutus intelligit semper sibi esse pug
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta: & necdũ ad id uenerant ut pos¬
sent habitare: cum intemplo doce¬
tur popłs. ut in templo scõ idola des¬
truat: et nullus de pͥori habitatore
seruet᷑ Descͥbit᷑ olim cupita ꝓuin¬
cia: duarũ semis tribuũ hereditas
separat᷑ Numerant᷑ tͥbuum pͥncipes.
qͥ t̾rã scãm debeant introire: Quadra¬
ginta duas urbes cũ suburbanis su¬
is usq ad mille passus ꝑcircuitum le¬
uite accipiunt: tot numero quot
et istȩ st̃ mansiones: & addunt᷑ fugi¬
tuoꝵ sex alie ciuitates: tres intra
iordanẽ. & tres trans iordanẽ. ut sĩt si
tem pontificis maximi reseruari
Suecedit deuteronomiũ. scda lex:
meditatoriũ eugłii: Ubiq breuiter
discimus quȩ int pharan. et tobel.
& laban. et aseroth. et loca aurea. ab¬
iecto iuida infelicissimo. undecĩ die¬
b uia de choreb ꝑ uiã montis seon us¬
q ad cades barne. moyses popło sit
locutus. et extremũ canit canticũ:

Expanded text:
menta et necdum ad id uenerant, ut posmenta et necdum ad id uenerant, ut possent habitare cum templo. docetur populus, ut in terra sancta idola destruat et nullus de priori habitatore seruetur. describitur olim cupita prouincia et duarum semis tribuum hereditas separatur. numerantur tribuum principes, qui terram sanctam debeant introire. quadraginta duas urbes cum suburbanis suis usque ad mille passus per circuitum Leuitae accipiunt, tot numero, quot et istae sunt mansiones. et adduntur fugitiuorum sex aliae ciuitates, tres intra Iordanen et tres trans Iordanen, ut sint simtem pontificis maximi reseruari. succedit Deuteronomium, secunda lex, meditatorium euangelii: ibique breuiter discimus, quae inter Pharan et Thobel et Laban et Aseroth et loca aurea, abiecto Iuda infelicissimo, undecim diebus uia de Choreb, per uiam montis Seir usque ad Cades-Barne Moyses populo sit locutus et extremum canat canticum.
Abbreviated transcription (Latin):
timȩ : Humerat᷑ rursũ popłs: nu
mis. uoinus popłs di censeat᷑ Interpel¬
lant qͥnq filię salphaat: et iudicio
dm̃. hereditatem accipiunt inter
fr̃s suos: nec femineus a possessione
di serus excludit᷑ Ihe moysi in mon¬
te suecedit: ꝙ discit a lege quȩ sp̃ua¬
lit̾ offerre debeat ĩ eccłia Primum
quid ꝑsingulos dies: deinde quid ĩ
sabbato: quid in kalendis: qͥd in pas¬
cha: qͥd in pentecosten: qͥd in neome¬
na mensis septimiͥ qͥd in ieiumo
eiꝰdem mensis die decimo: qͥd insce¬
nophegia: qnͣdo figunt᷑ tabernacła qͥn¬
to decimo die supradicti mensis. Uxo¬
rum et filioꝵ uota: absq auctorita¬
te patrũ & uiroꝵ. cassa memorant᷑:
Bellũ contra madianitas. ꝙ mors diui¬
m balaam: & p̃dȩ diuisio. et oblatio
ex ea in tabernaculo cdi Primus ru¬
ben. & gad. & dimidia tͥb manasse.
tͣns iordanem in heremo possessionẽ
accipiunt płima enĩ habebant ui¬

Expanded text:
timae. numeratur rursum poputimae. numeratur rursum popumis, novus populus Dei censeatur. Interpellant quinque filiae Salphaad, et ex judicio Domini haereditatem accipiunt inter fratres suos , nec femineus a possessione Dei sexus excluditur. Jesus Moysi in montem succedit, et discit a Lege, quae spiritualiter offerre debeat in Ecclesia. Primum quid per singulos dies, deinde quid in sabbato, quid in Kalendis, quid in Pascha, qnia mensis septimi, quid in ieiunio, eiusdem mensis die decimo, quid in scenopegia, quando figuntur tabernacula, quinto decimo die supradicti mensis. uxorum et filiarumuotaabsque auctoritate patrum et uirorum cassa memorantur. bellum contra Madianitas et mors diuini Balaam et praedae diuisio et oblatio ex ea in tabernaculo dei. primus Ruben et Gad et dimidium tribus Manasse citra Iordanen in heremo possessionem accipiunt; plurima enim habebant iu
Abbreviated transcription (Latin):
tam ꝑiculosũ ẽ. quã głȩ cupiditas.
et iactantia. et animus conscientia
uͥtutũ tumens Et ꝓfecti de monti¬
b abarim: castra metatist̃ in cãpes¬
trib moab suꝑ iordanẽ. iuxta ieri¬
cho: ibiq fixerunt tentoria: adomo
solitudinis usq ad belsatim inplani¬
ciem moab In quadragesima secła
que extrema mansio ẽ: cursĩ que ft̃
gesta uarremꝰ. Residens in ea popłs
a diuino balaam.quẽ mercede con¬
duxerat balac filiꝰ sephor di benedi¬
citur iussione: & maledictio muta¬
tur in laudes: Audit uoces dm̃ ex
ꝓphano ore resonantes: oriet᷑ stella
ex iacob & consurget bomo de isrł.
& ꝑcutiet pͥncipes moab. et uastabit
cunctos filios seth: et erit edom he¬
reditas eiꝰ fornicat᷑ cum filia macli¬
an: et finees filiꝰ eleatar zelatus delũ
dñi. Tambri & scortum madiã. idem
pugione tranfigit Uñ et accepit p̃¬
miũ in et̾nam memoriã: album uic¬

Expanded text:
tam periculosum est, quam gloriae cupiditas tam periculosum est, quam gloriae cupiditas et iactantia et animus conscientia uirtutum tumens. Et profecti de montibusAbarim castra metati sunt in cam pestribus Moab super Iordanen iuxta Hiericho ibique fixerunt tentoria a domo solitudinis usque ad Abel Sattim in planitie Moab. In quadragesima secunda, quae et extrema mansio est, cursim, quae sint gesta, narremus. residens in ea populus a diuino Balaam, quem mercede conduxerat Balac, filius Sepphor, dei benedicitur iussione et maledictio mutatur in laudes. audit uoces domini ex profano ore resonantes: orietur stella ex Iacob et , consurget homo de Israhel; et percutiet principes Moab et uastabit cunctos filios Seth et erit Edom hereditas eius. fornicatur cum filiabus Madian et Finees, filius Eleazar, zelatus zelum domini Zamri et scortum Madianitidem pugione transfigit; unde et accepit praemium in aeternam memoriam aluum uic