comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur crudit hebreors de hoc loco
asfumptum putant. S scientum qͦd
hic nezer. ꝑ sade litc̃am scribitur. citiꝰ
ꝓpͥetatem & sonum int̃ zeta & is latinꝰ
sermo ñ expͥmit. Est enm stridulus.
& st̾ctis dentib uix lingue imp̾ssione
ꝓfertur. ex qua etiam syon urbs scͥbit᷑.
Porro natarei quos.lix. sc̃ificatos. sym¬
per scribunt᷑ elementum. Suꝑ hẽ gͥ
florem qͥ de trunco & de radice iesse ꝑ
mariam ttirginem repente consurge
quod in hebreo sermone conscripdum
legunt nazarei. descendit suꝑ eum oĩs

Expanded text:
cabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco cabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco assumptum putant. Sed sciendum quod hic NESER, per SADE litteram scribatur: cujus proprietatem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctificatos, Symper scribuntur elementum. Super hunc igitur florem, qui de trunco et de radice Jesse per Mariam Virginem repente consurgetquod Hebraeo sermone conscriptum legunt Nazaraei: Descendet super eum omnis
Abbreviated transcription (Latin):
&e replebit eum sp̃c timoris domini.
Usq: ad pͥnciyium uisionis uł ponbis
babylonis quod uidit ysaiasfiltus a
ꝓposita atq disserta. lectoris confun¬
dat inemoriam. Uirgam & florem
de radice iesse. ipfum dñm iudes inter¬
precant᷑. quoscilicet in uirga regnan¬
tis potentia: in flore pulchritudo
monstret᷑. Nos autem uirgam de ra¬
dice iesse scãm mariam uirginem in¬
telligamꝰ. que nullum habuit fruti¬
cem sibi coherentem: de qua &e supra
legimꝰ. ecce uirgo concipiet &e pariet
filium: & florem hum saluatorem.
qͥ dicit in cantico canticorum. Ego
flos campi & lilium conuallium. A
radice quam sol.lxx. tͣnstulerunt in
hebraicoscͥptum habet gezã. quod
men transtulerunt: ut ostendent
qͦd multo post tempore babylomȩ cap¬
duitatis nullo de styrpe dauid antiq̃
regni głam possidente qͣsi de trunco
maria: & de maxia xp̃c erortus sit.
llud quod in euangłio mathei om̃s
querunt eccliastic. & non iueni¬
unt ubi scͥptum sit qm nazareus uo¬

Expanded text:
plebit eum spiritus timoris Domini. Usque ad principium Visionis, vel ponderis Babylonis, quod vidit Isaias filius Amproposita atque disserta lectoris confundat memoriam. Virgam et florem de radice Jesse, ipsum Dominum Judaei interpretantur: quod scilicet in virga regnantis potentia, in flore pulchritudo monstretur. Nos autem virgam de radice Jesse, sanctam Mariam Virginem intelligamus, quae nullum habuit sibi fruticem cohaerentem; de qua et supra legimus: Ecce Virgo concipiet et pariet filium . Et florem Dominum Salvatorem, qui dicit in Cantico Canticorum: Ego flos campi et lilium convallium . Pro radice, quam soli LXX transtulerunt, in Hebraico scriptum habet   GEZA, quod Amen transtulerunt, ut ostenderent, quod multo post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud quod in Evangelio Matthaei omnes quaerunt Ecclesiastici, et non inveniunt ubi scriptum sit, Quoniam Nazaraeus vo
Abbreviated transcription (Latin):
nõn .i. dorcłar. quod & ipsum iuxta
inscͥptionem tͥum psalmorum dñi¬
cam sigeat passionem.ipso dicente
in ysaia. Torclan calcaui solus: et
de gentib uir non erat mecum.Lxx.
autem ꝓ torcłari nouum sensum in¬
ferentes: głosos interpretatisunt.
Ot egredietur uirga de radice iesse:
&e flos de radice etus ascendet. Et
requiescet suꝑ eum sp̃e domini sp̃e¬

Expanded text:
 torcular, quod 155 et ipsum juxta inscriptionem trium psalmorum dominicam significat passionem, ipso dicente in Isaia: Torcular calcavi solus, et de gentibus vir non erat mecum . LXX autem pro torculari, novum sensum inferentes, gloriosos interpretati sunt. Cap. XI Et egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet: Et requiescet su
Abbreviated transcription (Latin):
est qͥ baptizat inspuscõ. Porro meuan¬
gelio cuius fupͣ fecimus mentionem:
hec scͥpta repꝑimus. fact̾um ẽ autem cũ
ascendisset de aqua. descendit fons oĩs
illi. filimi in omnib ꝓpħis expectabã
te. ut uenires. & requiescerem in te.Tu
cs enim reqͥes mea. tci es filtus m̃s primo¬
genittis: qui regnas in semptõnum. Oł¬

Expanded text:
rro in Evangelio, cujus supra fecimus mentionem, haec scripta reperimus: Factum est autem cum ascendisset Dominus de aqua, descendit fons omnisilli: Fili mi, in omnibus prophetis exspectabam te, ut venires, et requiescerem in te. Tu es enim requies mea, tu es filius meus primogenitus, qui regnas in sempiternum.
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicaret᷑ eitis imꝑtum. &e pacis ñ
eẽt terminꝰ. Nunc in ꝓlogo aduentꝰ eiꝰ
prtusqͣm dicatur quod de iesse & de dd
sic genere nasciturꝰ. ꝑ tͣnslationem frac¬
te laguncle. passio illiꝰ demonstratur: qͦd
uolente deo iccͥco caro eiꝰ morti tradita
sit. ut iudeorum sublimitas destruatur.
& excelsi quondam in derram corruant.
& libantis cum suis cędris succidatur.
De quo in racharia legimus. Aꝑi liba¬
ne portas tuas. & comedat ignis cędro
tuas. Utula abies quia cecidit cędruᷤ.
qm magnific uastati sunt. Qͦd autẽ
a patre contritꝰ & ꝑcussꝰ ẽẽ dicatur. &
illud indicio ẽ. ꝑccitiam pastorem et
oues dissiꝑabuntur: & altud destimoni
um.qm̃ quem du ꝑcussisti. ipl ꝑsecu

Expanded text:
um, et pacis non esset terminus. Nunc in prologo adventus ejus, prius quam dicatur quod de Jesse et David sit genere nasciturus, per translationem fractae lagunculae passio illius demonstratur: quod, volente Deo, idcirco caro ejus morti tradita sit, ut Judaeorum sublimitas destruatur, et excelsi quondam in terram corruant; et Libanus cum suis cedris succidatur, de quo in Zacharia legimus: Aperi, Libane, portas tuas, et comedat ignis cedros tuas: ulula, abies, quia cecidit cedrus, quoniam magnifici vastati sunt . Quod autem a Patre contritus et percussus esse dicatur, et illud indicio est: Percutiam pastorem, et oves dissipabuntur . Et aliud testimonium: Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tĩam. Et fic̃ dixit ysaias insi dñs
sabaoth reliqͥsset nob̃semen: quasi so¬
doma facti eẽmus & gomorra similes fu¬
issemus. Ubi gͦ tanti uiri p̃cedit aucto¬
ritas: cesset alia omnis interpretatio. ¶
reuera si legamtis iosephum & quanta
hominum mn irłm & in iudeafuerit
multitudo. qñ passtis est dñs: intelligi¬
mus uix paticos in apłis ce apłicis uiris¬
& ꝑfectꝰ sermo euangłicus est. qui pro
cunctis lacrmose legis ccrimonins dedit
p̃ceptum breuissimum dilectionis &
fidei: ut qͦd nob̃ ficri noluerimus ne
fecerimꝰ alteri. Unde & dñs in euan¬
gelio. In his inquit duob mandatis.
hoc capłm ad illa tempora referunt.
qn sub ⁊ orobabel filio salathiel ce ihs
filio iosedech a erra & neemia. quedam
pars popłi retiersa est in iudeam. Qͥb
respondebimus ñ eos seruare ordinem
hystorie. maxime cum ea q̃ sequunt᷑
non aduersum babylonios quorum rex
nabuchodonosor fuit. s aduersum sen¬
nacherib regem dicant᷑ assyriorum.

Expanded text:
 dixit Isaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et Gomorrhae similes fuissemus . Ubi ergo tanti viri praecedit auctoritas, cesset alia omnis interpretatio. Et revera si legamus Josephum , et quanta hominum in Jerusalem, et in Judaea fuerit multitudo, quando passus est Dominus; intelligimus vix paucos in Apostolis et Apostolicisperfectus sermo Evangelicus est, qui pro cunctis laciniosae Legis caeremoniis, dedit praeceptum brevissimum dilectionis et fidei, ut quod nobis fieri noluerimus, ne fecerimus alteri. Unde et Dominus in Evangelio: In his, inquit, duobus mandatis hoc capitulum ad illa tempora referunt, quando sub Zorobabel filio Salatiel, et Jesu filio Josedec, et Esdra, et Neemia quaedam pars populi reversa est in Judaeam. Quibus respondebimus, 150 non eos servare ordinem historiae, maxime cum ea quae sequuntur, non adversum Babylonios, quorum rex Nabuchodonosor fuit, sed adversum Sennacherib regem dicantur Assyriorum.
Abbreviated transcription (Latin):
gat: ce nichili eẽ demonstret. Qui intel¬
ligens infirmitatem cordis humani. &
quod mortali carne circumdatꝰ ñ pos
gentes caꝑe: licec eum alii ammirent᷑¬
& dicant. tu solus es pͥnceps: responde¬
bit eis. Multa sunt que destruere de¬
beo: & adhuc destruere non potui. Scio
quid nesciam. Et quamquam multa
adu̾sariorum argumta suꝑarim: tam̃
sunt pleraq q̃ adhuc sciꝑandasunt.
Simulq spe futurorum ex his que fa¬
perauit etiam ceterorum sibi uictoriam
repromitat. Iubentur autem ululare
simtilachra irłm & samarie. non ipsa
q̃ ficta sunt: s hi qͥ in ea finxerunt Me¬

Expanded text:
gat, et nihil esse demonstret. Qui intelgat, et nihil esse demonstret. Qui intelligens infirmitatem cordis humani, et quod mortali carne circumdatus, non pgentes capere, licet eum alii admirentur, et dicant: Tu solus es princeps, respondebit eis: Multa sunt quae destruere debeo, et adhuc destruere non potui: scio quod nesciam. Et quamquam multa adversariorum argumenta superaverim: tamen sunt pleraque, quae adhuc superanda sunt. Simulque spe futurorum ex his, quae superavit, etiam caeterorum sibi victoriam repromittit. Jubentur autem ululare simulacra Jerusalem, et Samariae: non ipsa quae ficta sunt; sed hi qui ea finxerunt: μ
Abbreviated transcription (Latin):
maꝵ illiꝰ nucro seuret. Prect̾us enĩ
infuꝑbiam. hec ausus est dicere. Duces
mci aliarum gentrum reges sunt cemn
subiecti cunctis nationib imꝑabunt
Quom cepi carchamis. sic ceyi & chalan¬
no. Quomͦ arfad: sic obtinui & emath.
Quomͦ damascum: sic mͥsubieci &e sa¬
mariam. Quomͦ cet̾a regna q̃ idoloꝵ
subiciam potestati. Quomͦ cepisama¬
riam cum idolis suis. sic &e irłm capiã.
qͥa eosdem ueneratur deos. Carchamis
autem .lxx. addentes de suo. regionem
trans babylonem int̃pretati sunt. et
chalanne ubi edificata est turris: ar¬
fad penitꝰ relinquentes. Possumꝰ aute
iuxta tͣnslatonẽ eorum & troyologie
dum modo piasit libtatem ex eo quod
ait. & poplo meo p̃cipiam ut faciat
spolia & p̃dam. ce conculcet critates.
&e ponat eas in puluerem. etiãi hoc dice
adu̾sariorum cruitates que erigunt̃ conͣ
scientiam dei. & heredicorum minio la¬
bore construct̾e sunt in puluerem redi¬

Expanded text:
marum illius mucro saeviret. Erectus enim marum illius mucro saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus est dicere: Duces mei aliarum gentium reges sunt, et mihi subjecti, cunctis nationibus imperabunt. Quomodo cepi Charcamis, sic cepi et Chalanno: quomodo Arphad, sic obtinui et Emath, quomodo Damascum, sic mihi subjeci et Samariam. Quomodo caetera regna, quae idolorum subjiciam potestati. Quo modo cepi Samariam cum idolis suis, sic et Jerusalem capiam, quia eosdem veneratur deos. Pro Charcamis autem LXX addentes de suo, regionem trans Babylonem interpretati sunt, et Chalane ubi aedificata est turris, Arphad penitus relinquentes. Possumus autem juxta translationem eorum, et tropologiae, dummodo pia sit, libertatem, ex eo quod ait, et populo meo praecipiam, ut faciat spolia et praedam, et conculcet civitates, et ponat eas in puladversariorum civitates quae eriguntur contra scientiam Dei, et haereticorum nimio labore constructae sunt, in pulverem redi
Abbreviated transcription (Latin):
ceps es omntum. ille adhuc infirmũ
& damascum & samariam ceꝑim. et
longe positas nationes tͣns babylonẽ
necdum mee fubdiderim potestati:
Quom autem arabiam cepi damas¬
cum & samariam: sic omma mͥregna
ftibsternam. Transeamꝰ ad hebraicum:
a quid nob̃ uideat᷑ breuiter annotemꝰ.
Ue assyrio.i. sennacherib: qͥa ipse ẽ
uirga ce bacłs furoris mei.Anmanu
enim eius indignatiomea. & ꝑ illum
ꝑcutiam gentem fallacissimam. quę
p̃cepta mea se facturam ẽẽ mentita est
&e condra popłm furoris mei ipsi p̃etpi¬
omut spoliet cum atq p̃det᷑ &e red¬
gat in puluerem. & conculcet quasi
lutum platrarum.i. ut ꝑcutiat eum
& non interficat. ut uulneret ce ñ
animam austrat. Ipse autem modũ
iracundie mee egͥssus est. & ñsolum
contra iorł ad quem directus fuerat.
s in g̃s̃ plurtinas debaccatꝰ est. ut oĩa
ꝑ circuitum regna contereret. ce us¬
q ad internitionem gentrum pluri¬

Expanded text:
ceps es omnium, ille adhuc infirmum ceps es omnium, ille adhuc infirmum et Damascum, et Samariam ceperim, et longe positas nationes trans Babylonem, necdum meae subdiderim potestati? Quo modo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mihi regna substernam. Transeamus ad Hebraicum, et quid nobis videatur, breviter annotemus. Vae Assyrio, id est, Sennacherib, quia ipse est virga, et baculus furoris mei, in manu enim ejus indignatio mea, et per illum percutiam gentem fallacissimam, quae  quae praecepta mea se facturam esse mentita est, et contra populum furoris mei ipsi praecipiam, ut spoliet eum atque praedetur, et redigat in pulverem, et conculcet quasi lutum platearum, id est, ut percutiat eum, et non interficiat, ut vulneret, et non animam auferat. Ipse autem modum iracundiae meae egressus est, et non solum contra Israel, ad quem directus fuerat, sed in gentes plurimas debacchatus est, 144 ut omnia per circuitum regna contereret, et usque ad internecionem gentium pluri
Abbreviated transcription (Latin):
dat gs plurimas. Quod sidexerint
e tri soltis es pͥnceps: respondebit. N
duli regionem quȩ ẽ supra babylonẽ
ce chalanne: ubi turris edificata est. Cu¬
li audem arabiam & damascum & sama¬
riam. Diẽ has taili:sic omnia regna ca¬
piam. Ululate sculptilia in irłm & in sa¬
maria. Sic̃ enimfecisamarie & idolis
eiꝰ: sic faciam irłm ce simulacris illiꝰ.
Primum sciendum qͥd in hebraicon
habeat chalannie: s chalanno. Ottima
cium nominis huius licc̃a non est ioth
ut nli putauert̃: s uati. Que litt̾e. sola
uit se distant magnitudine. Turris
autem edificata est in campo sennaar:
betur in hebreo s emath. quam syri
usq hodie eꝑiphaniam uocant. Ulu¬
lare qͦq sculptilia in irłm de fuo ad¬
diderunt. Quodq supra scͥptum ẽ.
si dhixerint e tu solus es pͥnceps. respon¬
debit. ñ tuli regionem illam &e illam.
s tuli atabiam. & damascum & sama¬
riam: hc fuggerit sensum. Cum inqͥt
dixerint assyrio qͥ capti sunt. tu prin¬

Expanded text:
d si dixerint ei: Tu solus es princeps, respondebit: Non tuli regionem quae est supra Babylonem, et Chalane, ubi turris aedificata est. Tuli autem Arabiam, et Damascum, et Samariam: sicut has tuli, sic omnia regna capiam. Ululate sculptilia in Jerusalem, et Samaria; sicut enim feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris illius. Primum sciendum est quod in Hebraico non habet Chalane, sed CHALANNO  . Ultima enim nominis hujus littera non est IOD, ut illi putaverunt, sed VAU, quae litterae sola inter se distant magnitudine. Turris autem aedificata est in campo Sennaar, betur in Hebraeo, sed Emath, quam Syri usque hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque sculptilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Quodque supra scriptum est: Si dixerint ei, tu solus es princeps, respondebit, non tuli regionem illam, et illam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, hunc suggerit sensum: Cum inquit, dixerint Assyrio qui capti sunt, tu prin
Abbreviated transcription (Latin):
ma consumet: ce u̾ba absq uirtutibus
q̃ infruct̾uoso saltu comparant᷑. inuol¬
uentur fumo faꝑbie. Ad eorum penas
contremiscet omnis humꝰ. & decepti po¬
puli ct̾nis tdentur ardorib. quia tͣpis
luc gr̃a ne sins qͥdem parcunt: s certa¬
tm de deceptiᷤ popłis p̾das agunt. re¬
linquentes bona. & in pessimis immo¬
rantes. Cumq semꝑ sinstra inueniãt
tam̃ fuis nunqͣm saciant᷑ errorib. uo¬
rantes carnem brachii fiq.⁊ adu̾stm
eccłiam pari studio dimicantes: Ept̃
luturiam & uoluptates & lucra de po¬
pulis int̾ se habentes dis cordiam ut
de una heresi due fiant. ⁊ rursumip¬
se diuidant᷑ in partes. ut ꝓpͥos abdu¬
cant greges &e deuorent domos uiduaꝵ
& mulierum peccatͥcum semꝑdiscenti¬
um & nunqͣm adscientiam ueritatis
ꝑuenientiũ. In omnnib his ñ auertitur
furor dm̃i consumens uitia atq fubuer¬
tens. s q̃n illi ꝓficiunt ad peccandum:
tanto iste ampliꝰ manum fuam excen¬

Expanded text:
ba absque virtutibus, quae infructuoso saltui comparantur, involventur fumi superbia. Ad eorum poenam contremiscet omnis humus, et decepti populi aeternis tradentur ardoribus, quia turpis lucri gratia, ne suis quidem parcunt, sed certatim de deceptis populis praedas agunt, relinquentes bona, et in pessimis immorantes. Cumque semper sinistra inveniant, tamen suis numquam satiantur erroribus, vorantes carnem brachii sui, et adversum Ecclesiam pari studio dimicantes. Propter luxuriam, et voluptates, et lucra de populis inter se habent discordiam, ut de una haeresi duae fiant, et rursum ipsae dividantur in partes, ut proprios abducant greges et devorent domos mper discentium, et numquam ad scientiam veritatis pervenientium . In omnibus his non avertetur furor Domini, consumens vitia, atque subvertens; sed quanto illi proficiunt ad peccandum, tanto iste amplius manum suam exten
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fect̾is cadatis: Suꝑ omnib his
non est auersus furor eius: s adhuc
manus eius ertenta. Hec pleriq ad¬
huc contͣ decem tͥbus diciarbitrant᷑
q̃ habitant in samaria: quod ad pͥora
scelera etiam ista sociarint. Nobis aut̃¬

Expanded text:
mnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Haec plerique adhuc contra decem tribus dici arbitrantur, quae habitabant in Samaria, quod ad priora scelera etiam ista sociarint  A
Abbreviated transcription (Latin):
strat. q̃ hoc membro utunt᷑ adsterco¬
ra ꝓtegenda & arcenda parua anima¬
lia. Et post caput &e caudam incur¬
uantem utngit & deprauantem: quod
legis ꝑcepta subuertant. & rectam depͣ¬
uent uiam. Longeuum qͦ qͥ caput est. ⁊
pseudo ꝓpħam qui in cauda ponitͣ dis¬
perdet. ⁊ magistros parit & discipłos.
alios qui ꝓpt̃ munera laudant peccato¬
res. Alios qui laudat sua mala non senti¬
unt. nec agunt penicentiam: E pt̃ hoc
ciuitati cuiꝰ rex adolescens. & qui deum
patrem uel dm̃ titrum ꝑdiderunt. non
impetrabunt miscđiam. Omnis enm
hereticꝰ hypocͥta est. aliud agens. ⁊ altud
simulans: & qͥcqͥd loqͥtun licet uideat᷑

Expanded text:
strat, quae hoc membro utuntur ad stercostrat, quae hoc membro utuntur ad stercora protegenda, et ad arcenda parva animalia. Et post caput, et caudam incurvantem jungit et depravantem, quod legis praecepta subvertant, et rectam depravent viam. Longaevum quoque, quia caput est, et pseudoprophetam qui in cauda ponitur, disperdet, et magistros pariter, et discipulos; alios qui propter munera laudant peccatores: alios qui laudati sua mala non sentiunt, nec agunt poenitentiam. Propter hoc civitati cujus rex adolescens . Et qui Deum Patrem vel Dominum verum perdiderunt, non impetrabunt misericordiam. Omnis enim haereticus hypocrita est, aliud agens, et aliud simulans, et quidquid loquitur, licet videatur
Abbreviated transcription (Latin):
in fablime ognsurgens siꝑbum appel¬
lati potest. ꝓquo nescio quid uolentes
lix. transtulerunt. & deuorabit incir¬
cuttu collium omnia. Unde ce ad irã
dñi t̾ra contremuit. ce popłs ignis fes
est pabulum: quia tantafint in eo
crudelitas. ut ne kmno quidem germa¬
nitatis nomine parceret. s dertra dese¬
rens atq conteminens saturaredur in his
q̃ finistra erant: dum uoluptatum &e ma¬
lorum patit᷑ famem. &e semꝑ cupit mał
peiora sociare. Ipse qͦ manasses &e effraim
qui de uno nati sunt ut̃o. & de eodem pa¬
rente gencrati. in tantam rabiem proru¬
perunt: ut hostili int̾ se odio dissibent.
Legamꝰ regum &e paralipomenon tiotu¬
mina & inueniemꝰ samariȩ int̾ se bel
la fuisse citilia. dum alii pro aluis
regib dimicant. & qͦmͦ suis regibus
interfect̾is in iude expugnatione con¬
cordent. Ocđm t᷑pologiam auferet
dñs caput &e caudam maiorem partt̃
ac minorem. Caudamq appellans ñ
homines. s num̃ta hereticos ee demon¬

Expanded text:
in sublime consurgens, superbum appellari potest. Pro quo nescio quid volentes LXX transtulerunt: et devorabit in circuitu collium omnia. Unde et ad iram Domini terra contremuit, et populus ignis factus est pabulum, quia tanta fuit in eo crudelitas, ut ne charissimo quidem germanitatis nomini parceret, sed dextram deserens atque contemnens, saturaretur in his quae sinistra erant: dum voluptatum, et malorum patitur famem, et semper cupit malis pejora sociare. Ipsi quoque Manasses, et Ephraim, qui de uno nati sunt utero, et de eodem parente generati, in tantam rabiem proruperunt, ut hostili odio inter se dissiderent. Legamus Regum et Paralipomenon volumina, et inveniemus Samariae inter so aliis regibus dimicant, et quomodo suis regibus interfectis, in Judae expugnationem concordent. Secundum tropologiam, auferet Dominus caput et caudam, majorem pariter ac minorem. Caudam appellans, non homines, sed jumenta, haereticos esse demon
Abbreviated transcription (Latin):
listiim hoc est palestim ab occidente
moueant᷑ & simul deuorent irłm. Cũq
hoc fecerint. nichominꝰ manus mea
ertenta sitie excelsa e suꝑ isrł &e eosferire
ñ cessat: cesiq a deo ñ reuertent᷑ ad ꝑcu¬
tientem se. nec dñm querent exercituum.
uitulos aurcos adorantes ꝓ deo. Luxca
anagogen hẽ locum nri ita edisserunt.
Misit ds filtum suum ad iacob. hoc est
ad iudeos. & uenit ad isrł hoc est ad gen¬
trum popłm. quos ce apłs appellari dic

Expanded text:
listhiim, hoc est, Palaestini ab Occidente listhiim, hoc est, Palaestini ab Occidente moveantur: et simul devorent Israelem. Cumque haec fecerint, nihilominus manus mea extenta, sive excelsa est super Israel, et eos ferire non cessat. Caesique a Deo non revertentur ad percutientem se, nec Dominum quaerent exercituum, vitulos aureos adorantes pro Deo. Juxta anagogen hunc locum nostri ita edisserunt: Misit Deus Filium suum ad Jacob, hoc est, ad Judaeos: et venit ad Israel, hoc est, ad gentium populum, quos et Apostolus appellari dicit
Abbreviated transcription (Latin):
&e ñ ꝑme. Imꝑiig̾ dignitas quȩ unc̃¬
tione samtielis post abiectum saul ce¬
petat in dauid: missa iniacob hoc ẽ
in duodecim tͥb que iacob olim uo¬
cabantur cecidit in isrł:. nonut .lxx.
tͣnstulerunt uenit. Cecidit enim in
impiis: quod staturum ad scõs direcꝰ¬
tum erat. Sciet gͥ populus efftami ⁊
habitantes samariam qui ꝓpt̃ mul¬
acudinem crigunt᷑ insuꝑbiam. et
dicunt : paruum ẽ regnum rade. ce
nr̃i cõparatione uilissimum. Itaq ilł
ruentib qͣsi lat̾ib. nos quadro lapide
edificemꝰ nobis domum. Iuorum sy¬
comoris que ligna funt uilia hostili
incursione succisis: nos imꝑtum no¬
strum cȩdris extruemꝰ que imputrib¬
les funt: ut regnum sig̃cent semptter¬
num. Ociat gͦ hoc popłs omnis effra¬
im &e habitantes samariam qͦd syrus
qͥnunc ei auxilio ẽ in hostem tans¬
eat. uel certe contra tpsum sẏruin su¬
bita adu̾sariorum bella consurgant.
& oms uertantur in cumultum: ita
ut contra iftł syria aboriende & phy¬

Expanded text:
e . Imperii ergo dignitas, quae in unctione Samuelis post abjectum Saul coeperat in David, missa in Jacob, hoc est, in duodecim tribus, quae Jacob olim vocabantur, cecidit in Israel: non ut LXX transtulerunt, venit: cecidit enim in impiis: quod statutum ad sanctos directum erat. Sciet igitur populus Ephraim et habitantes Samariam, qui propter multitudinem eriguntur in superbiam, et dicunt: Parvum est regnum Judae, et nostri comparatione vilissimum. Itaque illis ruentibus quasi lateribus, nos quadro lapide aedificemus nobis domum. Illorum sycomoris, quae ligna sunt vilia, hostili incursione succisis, nos imperium nostrum cedris exstruemus, quae imputribiles sunt, ut regnum significent sempiternum. Sciat ergo hoc populus omnis Ephraim et habitantes Samariam, quod Syrus qui nunc ei auxilio est, in hostem transeat. Vel certe contra ipsum Syrum, subita adversariorum bella consurgant, et omnes vertantur in tumultum: ita ut contra Israel Syria ab Oriente, et Phi
Abbreviated transcription (Latin):
utt sͥ postulet signum. Et quia idolatra
erat: hoc ĩ facere nolute. Ppterea dñsne¬
quaqm ipsi regi s domui dauid dat sig¬
nrum filiisin de uirgine nascitmri: ad cuiꝰ
inuocationem sint de imminente ꝑicl̃o
int̃precati sumꝰ. Mubtis gͦ misterus in
medio positis. nc̃ reu̾titur ad id quod
ceꝑat: & euersionem rasin & effraim
hoc est syrie & samarie uaticinatur
uerbum inqͥens misit dñsin iacob. ce
cecidit inisrł. Apud hebreos dabar.
qͦd ꝑ tres litteras sebitur consonantes
delech. Sech. Res. ꝓ locoꝵ qualitate si
legatur dabar: uerbum sig̃cat. Sideber
mortem & pestilentiam. Quam ob car¬
sam pleriq sermonis ambiguitate de¬
cepti: ñ uerbum dicunt missum ẽẽ. S
mordem. Misit gͦ dñs uerbum in iacob.
&e oecidit inisrł. Regnare uoluit iu¬
dam ut iacobꝓpħat in genesi: & israel

Expanded text:
ut sibi postulet signum. Et quia idololatra ut sibi postulet signum. Et quia idololatra erat, hoc quoque facere noluit: propterea Dominus nequaquam ipsi regi, sed domui David dat signum filii sui de Virgine nascituri, ad cujus invocationem sint de imminenti periculinterpretati sumus. Multis ergo mysteriis in medio positis, nunc revertitur ad id quod coeperat, et eversionem Rasin 136 et Ephraim, hoc est, Syriae et Samariae vaticinatur: Verbum, inquiens, misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel. Apud Hebraeos DABAR  , quod per tres litteras scribitur consonantes DALETH, BETH, et RES, pro locorum qualitate, si legatur DABAR, verbum significat, si DEBER, mortem et pestilentiam. Quam ob causam plerique sermonis ambiguitate decepti, non verbum dicunt missum esse, sed mortem. Misit ergo Dominus verbum in Jacob, et cecidit in Israel. Regnare voluit Judam, ut Jacob p
Abbreviated transcription (Latin):
Et sciet omnis popłs
efframi. & habitantes
samariam in suꝑbia ⁊
magintudine cordis
dicentes. L. ateres ceciderunt: s qͣdriᷤᷤ
lapidib edificabimꝰ. Sicomoros suic¬
ciderunt: s cędros immutabimꝰ. Et
cletiabit dñs hostes ras in suꝑ eum. &
inimicos eiꝰ in tumultum uertet. sẏriã
ab oriente & pbylistum ab occidente.⁊
deuorabitnt istł coto ore. In omnib
his ñ ẽ auersꝰ fetror eiꝰ: s adhuc manꝰ
iꝰ extenta. Et popłs non ẽ reuersus
ad ꝑcutientem se: & dñm exercituum
non ingtusierunt. Legitis fupra
quod in dieb achar filii ioathan filii o¬
Die regis iuda ascendit rasinrex syrie.
pugnarent eam: & qͦdmissꝯsit ysaias ꝓ¬
pheca in occurfum achaz cum iasub filio
suo. ut ei dicẽt ne timeret & corilliꝰ ne for¬
midaret a duab caudis ticionum fumi¬
gandum: eo qͦd in ipsis ẽẽc syrie & samariȩ
unꝑitm finiendum. Quo ñ credente ꝓpt̃
rei magnitudinẽ & p̃sens ꝑicłm. iubetur

Expanded text:
Et sciet omnis populus Ephraim, et inhabitantes Samariam in superbia et magnitudine cordis, dicentes: Lateres ceciderunt, sed quadris lapidibus aedificabimus: sycomoros succiderunt, sed cedros immutabimus. Et elevabit Dominus hostes Rasin super eum, et inimicos ejus in tumultum vertet, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, et devorabunt Israel toto ore. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta, et populus non est reversus ad percutientem se, et Dominum exercituum non inquisierunt. Legimus supra quod in diebus Achaz filii Joathan, filii Oziae regis Juda, ascenderit Rasin rex Syriae, pugnarent eam. Et quod missus sit Isaias propheta in occursum Achaz cum Jasub filio suo, ut ei diceret, ne timeret, et cor illius ne formidaret a duabus caudis titionum fumigantium, eo quod in ipsis esset Syriae et Israel imperium finiendum. Quo non credente propter rei magnitudinem et praesens periculum, jubetur
Abbreviated transcription (Latin):
dñs noncessat trasci: s adhuc ad ꝑcu¬
tiendum eleciat manum. Et quia ista
fecerunt succendet᷑ quas i ignis impieta ᷤᷤ.
ut ñ cultum agrum. s uepres ⁊ spinas
decioret: nec frugiferas arbores. s infru¬
ct̾iosum saltum in quo habitant bestię
seuiens flamma confumat. Ottamob
rem dr quod denfitas saltꝰ igne suppo¬
sito: fcimi sitꝑbia &e altitudine conuol

Expanded text:
Dominus non cessat irasci, sed adhuc ad percuDominus non cessat irasci, sed adhuc ad percutiendum elevat manum. Et quia ista fecerunt, succendetur quasi ignis impietas, ut non cultum agrum, sed vepres et spinas devoret, nec frugiferas arbores, sed infructuosum saltum, in quo habitant bestiae, rapiens flamma consumat Quam ob rem dicitur quod densitas saltus igne supposito, fumi
Abbreviated transcription (Latin):
dec mantum ad ꝑcutiendum cit disꝑdat de
iscł caput & catidam: incuruantem & depͣ¬
uandem eum uidelicet qͥrect̾a ꝑuiertat.
Qui sit autem caput. ipse interp̃tatus ẽ:
longeuus c&e honorabilis. Et qͥ sit cauda.
ꝓpħa inquit qͥ docet mendactum .i. pseudo¬
ꝓpħe. Dixit de pͥncipib : ñc obtimatib
iungit &e popłm. quod & magistri ce dis¬
cipuli & eruditi & uulgꝰ indoctum parit̃
ꝑeant. Qui enim beatum dicebant po¬
pulum seductores sunt : & qui beati ap¬
pellabant̃ non ꝓpt̃ uirtutem sed ꝓpter
munera: p̃cipitabuntor in mortem. Uñ
& supͣ legimus. Popłs m̃s qui beatum te
dicunt seducunt te: &e semitas pedum
tuorum supplantant. In tali popło nul¬
liꝰ psone miserebitur ds ñ puptlli. ñ
uidue: quia omnis hypocrita ẽ aliud
simulans & altud agens. promitiens ca¬
stitatem. & uiuens luxuriose: p̾ferens
pauꝑtatem: ce replens marsuyium:
Unde rungit ce dicit. Et uniu̾sum.
os locutum ẽ stalticiam. Ppter hec oĩa

Expanded text:
iendum, ut disperdat de Israel caput, et caudam incurvantem et depravantem, eum videlicet, qui recta pervertit . Qui sit autem caput, ipse interpretatus est, longaevus et honorabilis. Et qui sit cauda, Propheta, inquit, qui docet mendacium, id eixit de principibus, nunc optimatibus jungit et populum, quod et magistri et discipuli, et eruditi, et vulgus indoctum pariter pareant. Qui enim beatum dicebant populum, seductores sunt; et qui beati appellabantur, non propter virtutem, sed propter munera, praecipitabuntur in mortem. Unde et supra legimus: Populus meus, qui beatum te dicunt, seducunt te, et semitas pedum tuorum supplantant . In tali populo nullius personae miserebitur Deus: non pupilli, non viduae, quia omnis hypocrita est, aliud simulans, stitatem, et vivens luxuriose: praeferens paupertatem, et replens marsupium. Unde jungit, et dicit: Et universum os locutum est stultitiam. Propter haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
direrint. uenite edificemus turrim &
impugnante soluet᷑ & dissipabit᷑ consensꝰ
corum. & lingue contͣ se inuicem diuidẽt᷑.
ne consentientes peiores fiant: s ase intu¬
cem destruant᷑. Cũq ita ꝑcussi sint & ab
hostib deuorati. tamen non reuercuntur
ad dñm s adhuc manꝰ illiꝰ ad ꝑcutiendõ
p̃parata ẽ: ncta illud quod legimus in
iherennia. Sine causa ꝑcussi filios ur̃os:
disciplinam ñ recepistis. Et disꝑdet dñs
abifrł caput & catidam. incuruantem
& deprauantem in die una. Longeuus ⁊
honorabilis ipse ẽ caput: & ꝓpħa docens
mendacium ipse ẽ cauda. Et erunt qͥ
beatum dicunt popłi istum seducenteᷤᷤ.
& gui beati chicuntur p̃cipitati ꝓpter
hoc suꝑ adolescentulis eiꝰ non letabit᷑

Expanded text:
dixerint: Venite, aedificemus turrim, et dixerint: Venite, aedificemus turrim, et impugnante solvetur, et dissipabitur consensus eorum, et linguae eorum contra se invicem dividentur, ne consentientes pejores fiant, sed a se invicem destruantur. Cumque ita percussi sint, et ab hostibus devorati, tamen non revertentur ad Dominum: sed adhuc manus illius ad percutiendum parata est, juxta illud quod legimus in Jeremia: Sine causa percussi filios vestros: disciplinam non recepistis . Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam incurvantem et depravantem in die una. Longaevus et honorabilis, ipse est caput; et Propheta docens mendacium, ipse est cauda. Et erunt qui beatum dicunt populum istum, seducentes, et qui beati dicuntur, praecipitati. Propter hoc super adolescentulis ejus non laetabi
Abbreviated transcription (Latin):
reticos. qͥd in uidere se iact̾ant. Scient
itaq pͥncipes corum & om̃s qͥ habitant
in samaria.hoc e qͥ det legem custodire
piciunt eceliam. &e simplicitatem eius
arbitͣntesimꝑitiam. dicc̃. ꝓ lat̾ib illtus
qͣdris lapidib atq fortissimis edificab
mus eccłias nr̃as: & ꝓ infructuosis arbo¬
rib eitoq ꝑituris. cedrol sublimissimas
ertruemꝰ. Quas conteret dñs. & quas
rustꝰ sub ꝑsonamigii uidisse se narrat:
& ñ inuentum locum carum. Dicit gͦ dĩ
quod rasin qͥ interp̃tatur sap̃ia sclaris.
cuiꝰ effrai utebatur aucilio. uertatur
contra cum: &e om̃s amici eiꝰ contra illũ
dimicent. & tam aboriente quam ab oc¬
cidente erpugnet᷑: & deuoraturi sint
isrlem toto ore. Pquib interpretati st̃
lxx. Et edificemꝰ nob̃ turrim & allidet
deus qͥ confurgunt cont montem syon.
& inimicos illius dissipabit. Cupiunt
ci ce ipsi insimilitudinem dempli di:
edificare sͥ templum insamaria. Sed
quamuis mouerint pedes ab oriende ⁊

Expanded text:
idere se jactant. Sciant itaque principes eorum, et omnes qui habitant in Samaria, hoc est, qui Dei legem custodire piciunt Ecclesiam, et simplicitatem ejus arbitrantes imperitiam, dicunt: pro lateribus illius, quadris lapidibus atqmus Ecclesias nostras, et pro infructuosis arboribus citoque perituris, cedros sublimissimas exstruemus, quas conteret Dominus, et quas justus sub persona impii vidisse se narrat, et non inventum locum earum . Dicit ergo Dominus, quod Rasin, qui interpretatur sapientia saecularis, cujus Ephraim utebatur auxilio, vertatur contra eum et omnes inimici ejus adversum illum dimicent, et tam ab Oriente, quam ab Occidente expugnetur, et devoraturi sint Israelem toto ore. Pro quibus interpretati sunt LXX: Et aedificemus nobis turrim: et allidet Deus qui consurgunt contra montem Sion, et inimicos illius dissipabit. Cupiunt enim et in similitudinem Templi Dei, aedificare sibi templum in Samaria; sed quamvis moverint pedes ab Oriente, et
Abbreviated transcription (Latin):
& esuriet & comedet ad sinstram &e non
satutabitur. Untisquisq cartiem bra¬
chii fuii uorabit: manasses effraim. & effraĩ
manassen. sintul ipsi contra tudam. In
omnib his ñ est auersꝰ furor eiꝰ. s adhuc
manꝰ illius ercenta. Pon soltm dñs ho¬
stes rasin eletiabit contra eum. & ininicoᷤᷤ
eiꝰ uercet in tumultam. sytiam ab oriende.
& phylistiim ab occidente ut deuorent isrł
toco ore. s quia non ẽ reuersꝰ ad ꝑcutientẽ¬

Expanded text:
n saturabitur: unusquisque carnem brachii sui vorabit. Manasses Ephraim, et Ephraim Manassen, simul ipsi contra Judam. In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta. Non solum Dominus hostes Rasin elevabit contra eum, et inimicos ejus vertet in tumultum, Syriam ab Oriente, et Philisthiim ab Occidente, ut devorent Israel toto ore: sed quia non est revers
Abbreviated transcription (Latin):
est. & cor eiꝰ ñ tea estimauit: s ad con¬
terendum erit cor eiꝰ. ce ad int̾nitionẽ
genttum plurimarum. Dicet enim.
Dum qͥd ñ pͥncipes mei fimul reges st̃:
Numquid ñ ut carchamis sic chalan¬
no. & ut arfad sic emath᷑ Numqͥd ñ
ut damascꝰ sic samaria. Quomͦ inue¬
nt manꝰ mea regna idoli:Sic ce si¬
mulachra eorum de trłm ⁊ de samarie
Num ꝗͥd non sic̃ fecisamarie ae idolis
etus. fic faciam irłm & simtilachris eiꝰ.
Ponamꝰ in hoc loco tͣnslationem.lxx.
que abhebraico discordat in plurimiᷤᷤ
iniqͣm iniitam. & popłomeo precipiam
ut faciat spolta ce p̃dam: ce conculeet
ctuitates. ⁊ ponat cas in puluetem. Ipse

Expanded text:
et cor eius non ita aestimabit sed ad conet cor eius non ita aestimabit sed ad conterendum erit cor eius et ad internicionem gentium non paucarum dicet enim numquid non principes mei simul reges sunt numquid non ut Charchamis sic Chalanno et ut Arfad sic Emath numquid non ut Damascus sic Samaria quomodo invenit manus mea regna idoli sic et simulacra eorum de Hierusalem et de Samaria numquid non sicut feci Samariae et idolis eius sic faciamPonamus in hoc loco translationem LXX, qui ab Hebraico discordat in plurimis. iniquam mittam, et populo meo praecipiam, ut faciat spolia, et 143 praedam, et conculcet civitates,
Abbreviated transcription (Latin):
mos ligauert: Unde &e muisione ual¬
lis syon que dei altitudine derelict̾a ce
heretica humilitate decepta est. dicit᷑
de magist̾s falsi nominis scientie. Os̃
pͥncipes tui fugerunt. & qͥ captisunt
dure ligati sunt. Qtiodq cum singlis
int̾fectis cadant. ce in alioꝵ nece iꝑsi
ꝑeant. & cum multa patiantur. dies¬
q uisitationis aduenerit. non sit finis
eorum interitꝰ: s semꝑ sͥ impendentẽ
manum dñi ꝑtremiscant. Huc usq
nante adhtic achaz cȩpit in populo.
De quib duȩ &e semis trib fub eo captȩ
sunt. ce reliqua sub ezechia qui achar
successit in regnum. Sequens ꝓpħia
contͣ assyrios scribitr. Uȩ assur
uirga furoris mei. & bacłs ipse est. in
manu eorum indignatio mea. Nd
gentem fallacem mittam eum. & contͣ
popłm furoris mei mandabo illi. ut
auferat spolia &e diripiat p̃dam &e po¬
nat illum in conculcationẽ qͣsi lutum
platearum. Iꝑse autem ñ sic arbitratꝰ

Expanded text:
imos ligaverunt. Unde et in visione valimos ligaverunt. Unde et in visione vallis Sion, quae Dei altitudine derelicta, et haeretica humilitate decepta est, dicitur de magistris falsi nominis scientiae: Omnes principes tui fugerunt, et qui capti sunt, dure ligati sunt : quodque cum singulis interfectis cadant, et in aliorum nece ipsi pereant, et cum multa patiantur, diesque visitationis advenerit, non sit finis eorum interitus: sed semper sibi impendentem manum Domini pertremiscant. Hucusque nante adhuc Achaz, coepit in populo: de quibus duae et semis tribus sub eo captae sunt, et reliquae sub Ezechia, qui Achaz successit in regnum . Sequens Prophetia, contra Assyrios scribitur. Vae Assur, virga furoris mei, et baculus ipse est, in manu eorum indignatio mea. Ad gentem fallacem mittam eum, et contra populum furoris mei mandabo illi, ut auferat spolia, et diripiat praedam, et ponat illum in conculcationem quasi lutum platearum ipse autem non sic arbitrabitur
Abbreviated transcription (Latin):
sit finis mali eorum extrema capti¬
uitas: s etiam in hostili derra dñi eoᷤ
gladiꝰ ꝑsequatur. Iuxta anagogen
omnis hereticus scribit iniquitatẽ.
ut pauꝑes & humiles popłi decipi¬
at. uiduas & pupillos diripiat. Qui
enm diues est de qͦ legimꝰ. redemptio a¬
sustinet cõminationẽ. ñ cito ab eis capit᷑.
cito ab eis scandalizat᷑. Uidua qͦ que
trem amiserit creatorem. de qͦ scͥptum
est. dm̃ qͥ te genuit dereliquisti.⁊ obli¬
tus es dei nutritoris dui: facile supplã¬
tantur. Q̾d gͥ facient in die iudicii.
cum tantos deceꝑint. & calamitatis de
longe uenientis: Sicut enm ad tu¬
stum uirtm dr. ꝓpe est cierbum ĩ ore
tuo. & in corde tuio. & in alio loco reg¬
num di intrauos est: sic hereticorum
calamitas delonge tieniet multo eis
tempore p̃parata. Ad quem confugiẽt
cum ficum hãnt dm: Cui tradent
głam fuam cum simulatasint omĩa.
nec poduerint euade uincłm qͦ pluꝵ¬

Expanded text:
sit finis mali  Al. malitiae eorum extrema captisit finis mali  Al. malitiae eorum extrema captivitas, sed etiam in hostili terra Domini eos gladius persequatur. Juxta anagogen, omnis haereticus scribit iniquitatem, ut pauperes et humiles populi decipiat, viduas et pupillos diripiat. Qui enim dives est, de quo legimus: Redemptio asustinet comminationem, non cito ab eis capitur.cito ab eis scandalizatur. Vidua quoque,trem amiserit Creatorem, de quo scriptum est: Deum, qui te genuit, dereliquisti, et oblitus es Dei nutritoris tui , facile supplantantur. Quid igitur facient in die judicii, cum tantos deceperint, 142 et calamitatis de longe venientis? Sicut enim ad justum virum dicitur, Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo ; et in alio loco: Regnum Dei intra vos est ; sic haereticorum calamitas de longe veniet, multo eis tempore praeparata. Ad quem confugient, cum fictum habeant Deum? Cui tradent gloriam suam, cum simulata sint omnia? Nec poterunt evadere vinculum, quo plur
Abbreviated transcription (Latin):
scribas uidelicet dcioerotas. sermo pro¬
phecicꝰ conclamare. qͥd aduerstrm legẽ
dñi iniquas scͥpserunt leges : & tradi¬
tionib sus subu̾iterint iudicii u̾itatẽ.
Deo enum dicente honora patrem tuũ
&e matrem tuam. illi econtrario mony¬
erunt filios parentib dicere donum
rent patrem & matrem: & cẽt̃a his si¬
milia. Ppt̾ea autem scͥpserunt leges
pessimas. ut oppͥmerent pauꝑes &e ho¬
miles popli: ut p̃das agerent de iudy¬
is. & pupillos diriꝑent. Qui interro¬
gantur qͥd facturi sint. cumul capti¬
uitatis uel iudicii dies aduenerit &e ca¬
lamitatis delonge uenientis: q multo
dempore ante p̃dicta ẽ. Ad euiꝰ in qͥt
fuigieas auxilium cum offenderitis
deum qͥ uerus auxiliator est. & ubi
ctosin hostilem t̾ram ducat assirtus:
ne corruatis in p̾lio. Et ad extremũ
sic̃ insuꝑiorib contra samariam cre¬
bro dixerat in omnib his non ẽ au̾s
furor eiꝰ. s adhuc manꝰ eius extenta
etiam contra iudam loquitur qͦd ñ

Expanded text:
Scribas videlicet et δευτερωτὰς, sermo propheticus conclamare, quod adversum legem Dei iniquas scripserint leges, et traditionibus suis subverterint judicii veritatem. Deo enim dicente: Honora patrem tuum, et matrem : illi e contrario monuerunt filios parentibus dicere: Donum rent patrem, et matrem Matth. milia. Propterea autem scripserunt leges pessimas, ut opprimerent pauperes et humiles populi, ut praedas agerent de viduis, et pupillos diriperent. Qui interrogantur quid facturi sint, cum vel captivitatis, vel judicii dies advenerit, et calamitatis de longe venientis, quae multo tempore ante praedicta est. Ad cujus, inquit, fugietis auxilium, cum offenderitis Deum, qui verus auxiliator est, et ubiris, ne vinctos in hostilem terram ducat Assyrius, ne corruatis in praelio . Et ad extremum sicut in superioribus contra Samariam crebro dixerat: In omnibus his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus extenta, etiam contra Judam loquitur, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
bone uoluntatis tue coronastinoᷤ.
Tẽ suecedente gaudio &e letieia fu¬
giet dolor & gemitus. qn uenerit
ex syon quieruat. Que omnia noᷤᷤ
iurta apłm paulum in pͥmo salua¬
toris interprecamur aduentu. Iu¬
dei autem &e nostri udaizantes.
ad scđm referunt uniꝰ occasione
uersiculi. conuertent᷑ ce uemient
insyon cum laude. hostiarũ san¬
guinem. cunctarumq gentium
seruitutem. ce uxorum pulchritu¬
dinem desidantes. Fint liber. xͦ¬

Expanded text:
bonae voluntatis tuae coronasti nos . bonae voluntatis tuae coronasti nos . Tunc succedente gaudio atque laetitia, fugiet dolor et gemitus, quando venerit ex Sion qui eruat. Quae omnia nos juxta apostolum Paulum in primo Salvatoris interpretamur adventu: Judaei autem et nostri Judaizantes, ad secundum referunt, unius occasione versiculi, Convertentur et venient in Sion cum laude, hostiarum sanguinem, cunctarumque gentium servitutem, et uxorum pulchritudinem desiderantes. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
Stulta enim mundi elegit deus:
quorum stultorum pͥnceps loqui¬
tur in psalmo. ds tu scis instpien¬
tiam meam: s stultum dei sapien¬
ce qui disꝑsi fuerant & a societate do¬
mini separati: nequaqͣm errabuns
Sequitur. Non erit ibi leo. aduer¬
sarius ũr diabolus qui cireuit ru¬
giens qͦm ouile domini possit intͣ¬
re: & male bestie satellites eius ñ
ascendent ꝑeam. Neq eñ uestigiũ
colubri inpet̾ra inueniri podest. Am¬
bulabunt autem ꝑ eam qͥ libati
fuerint de uincłis peccatorum. &
redempti sanguine saluatoris. o
egerint penitendiam &e uenerint
in syon. de qua sepius diximus.
accessistis ad syon montem. & ctui¬
datem diuiuentis irłm celestem:
ne more tudaico auream queramꝰ
ꝓphiam danielis in et̃nos cineres
oissoluta est. Ericq ledieia sempi¬
derna laudantium dñm. suꝑ ca¬
put eorum: ut postquam scłmui¬
dicere. Cursum consummaui.
fidem seruaui. de cȩto reposita ẽ
mͥ corona iusticiȩ & dñe ut seuto

Expanded text:
Stulta enim mundi elegit Deus : quorum stultorum princeps loquitur in psalmo, Deus tu scis insipientiam meam. Et stultum Dei sapienEt qui dispersi fuerant , et a societate Domini separati, nequaquam errabunt. Sequitur, Non erit ibi leo: adversarius noster diabolus, qui circuit rugiens, quomodo ovile Domini possit intrare . Et malae bestiae, satellites ejus, non ascendent per eam. Neque enim vestigium colubri in petra inveniri potest. Ambulabunt autem per eam qui liberati fuerint de vinculis peccatorum, et redempti sanguine Salvatoris, et egerint poenitentiam; et venerint in Sion, de qua saepius diximus: Accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem ; ne more Judaico auream quaeramus iam Danielis, in aeternos cineres dissoluta est . Eritque laetitia sempiterna laudantium Dominum super caput eorum, ut postquam saeculum vidicere: Cursum consummavi, fidem servavi, de caetero reposita est mihi corona justitiae : et, Domine, ut scuto
Abbreviated transcription (Latin):
sitanti &e tam erudit uiri fastidi¬
osis lectorib displicent. qͥd de me
facturi erant. qui pro denuitate
ingenioli intuidorum morsib pa¬
deo: Om autem supradiet̾os uiros
magistros eccłie nominaui. illud
intelligant. me non omnitum pro¬
bare fidem. qͥ certe inter se contra¬
rii sunt: s ad distinctionem iose¬
pbi porphiriiq dixisse. qui de hac
questione plurima disputarunt.
Qasi in expositione statue pecdũq
eius. & digitoꝵ discrepantia. ftr¬
rum & testam suꝑ romano imꝑio
interp̃tatus sum. quod primum
forte. deinde imbecillum sc̃ptura
portendit: non in imputent s ꝓ¬
phece. Neq enim sic adulandum
e pncipib: ut scarum scͥptuurarũ
u̾itas negligatur: nec generalis dis¬
putatio untus ꝑsone iniuria ẽ. Qe
cam benigno meorum studio caue¬
retur. dez uidicio repente sublata
est: ut & amicoꝵ in me stuclia et
emulorum insidie monstrarent᷑.

Expanded text:
si tanti et tam eruditi viri fastidisi tanti et tam eruditi viri fastidiosis lectoribus displicent, quid de me facturi erant, qui pro tenuitate ingenioli invidorum morsibus pateo? Sin autem supradictos viros, magistros Ecclesiae nominavi, illud intelligant, me non omnium probare fidem, qui certe inter se contrarii sunt; sed ad distinctionem Josephi, Porphyriique dixisse, qui de hac quaestione plurima disputarunt. Quod si in expositione statuae pedumque ejus, et digitorum discrepantia, ferrum et testam super Romano regno interpretatus sum, quod primum forte, dein imbecillum Scriptura portendit, non mihi imputent, sed Prophetae. Neque enim sic adulandum est principibus, ut sanctarum Scripturarum veritas negligatur, nec generalis disputatio unius personae injuria est. Quae cum benigno meorum studio caveretur, Dei judicio repente sublata est: ut amicorum in me studia, et aemulorum insidiae monstrarent
Abbreviated transcription (Latin):
ifficile immo impossib xi¬
le est. placere hominibus.
etanta uultuum. quanta sen
busdam uisus sum qm oportuit :
ce obhanc causam in comm̃tarioł
damelis breuitati studui. p̃der ulti¬
mam & penultimam uisiones. in
quib me necesse fuit ꝓ obscuritati
magntudine sermones tendere p̃¬
cipue q in expositione .uii. c lxx.¬
duarum & uniꝰ ebdomadarum. in
quib disserendiꝰ qͥd affricantus tom¬
porum scripdor. quid origenes. ce
sariensis eusebius. clemens quoq
alexandrine eccłiȩ prb̃r. ce apolli¬
naris laodicentis. ypolitusq & he¬
brei. & dercullianus senserint bre¬
uiter comp̾hendi: leccoris arbito
derelinquens. qͥd de plurib elige¬
ret.Itaq quod nos uerecuncdia fe¬
cimus iudicandi. & eorum hono¬
re qui lecturi erant. quib dam
forte non placeat. qui non antiqͦꝵ
opiniones. s nr̃am sententiam scrre
desidant. Quib facilis responsio ẽ
noluisse me sic unum reciꝑe: ut iui¬
dear alios condemnare. Et certe

Expanded text:
ifficile, immo impossibile est placere omnibus: nec tanta vultuum, quanta sentibusdam visus sum, quam oportuit; et ob hanc causam in Commentariolis Danielis brevitati studui, praeter ultimam et penultimam visionem, in quibus me necesse fuit ob obscuritatis magnitudinem sermonem tendere: praecipueque in expositione septem duarum et unius hebdomadarum, in quibus disserendis quid Africanus temporum scriptor, quid Origenes, et Caesariensis Eusebius, Clemens quoque Alexandrinae Ecclesiae presbyter, et Apollinaris Laodicenus. Hippolytusque, et Hebraei, et Tertullianus senserint, breviter comprehendi: lectoris arbitrio derelinquens quid de pluribus eligeret. Itaque quod nos verecundia fecimus judicandi, et eorum honore qui lecturi erant, quibusdam forte non placeat, qui non Antiquorum opiniones, sed nostram sententiam scire desiderant. Quibus facilis responsio est, noluisse me sic unum recipere, ut viderer alios condemnare. Et certe