comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓfecto apłica sententia falsa. ẽ: si ta
supplicio. qͥ in illo ñ suerit cͣstitutꝰ in regno.
Qm̃qͥ talia agunt regnũ dĩ ñ possidebt᷑.
Non qͥ adu̾sꝰ talia cͣfligt: s qͥ talia agtͣ. Cum
enĩ c̃fligis aliud opꝰ.ẽ.: cũ uincis aliud opꝰ ÷:
cũ pacẽ & reqͥẽ habes. aliud opꝰ. ẽ. Sugg̾t᷑¬

Expanded text:
tem apostolica sententia falsa est, si talsupplicio, qui illo non fuerit constitutus in regno. talia agunt, regnum Dei non possidebunt» . Non qui adversus talia confligunt, sed qui talia agunt. Cum enim confligis, aliud est opus; cum vincis, aliud opus est; cum pacem et requiem habes, aliud opus est
Abbreviated transcription (Latin):
& illud qd̾ lex ait. ñccupisces: si humana
infirmitas grã dĩ aduita ñ suerit. sub
se reũ tenet: & p̃uaricatorẽ potiꝰ dãp¬
nat ꝗͣ lib̾at peccatorẽ. Caro inquit¬
ut ñ ea qͣ uultis faciatis. & ne ab ipsa
pugna desides fac̾&: et ꝑ hanc senten¬
tiã laxam̃tũ peccandi dedisse uidet᷑: ad
lege. Sub lege. ẽ. enĩ qͥ timore supplicii
qd̾ lax minat᷑ ñ amore u̾ticiȩ se sea¬
tit abstin̾e ab oꝑe peccati: ñdũ liber
nec alienꝰ a uoluntate peccandi. In ip¬
sa enĩ uoluntate reus. ẽ. qͣ mallet si
fieri posset nͣ. ẽẽ. qd̾ timeat: ut lib̾e fa¬
ciat qd̃ occulte desid̾at. Ei si spũ inqͥt
ducimitii. ñ adhic estis sublege: utiq
lege q̃ timorẽ incutit. ñ tribuit caritatẽ :
q̃ caritas dĩ diffusa. ẽ. in cordibꝰ nr̃isũ¬

Expanded text:
 illud, quod lex ait: Non concupisces, si humana infirmitas gratia dei adiuta non fuerit, sub se reum tenet et praeuaricatorem potius damnat, quam liberat peccatorem, quut non ea quaenultis faciatis. et ne ab ipsa pugna desides faceret et per hanc sententiam laxamentum peccandi dedisse uideretur, lege. sub lege est enim, qui timore supplicii quod lex minatur, non amore iustitiae sc sentit abstinere ab opere peccati, nondum liber nec alienus a uoluntate peccandi. in ipsa enim uoluntate reus est, qua mallet, si fieri posset, non esse quod timeat ut libere faciat quod occulte desiderat. ergo sispiritu. inquit, ducimini, non ad huc estis sublege, utique lege, quae timorem incutit, non tribuit caritatem, quae caritas dei diffusa est in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ ⁊ apłs paulꝰ cũ c̃t᷑ oꝑa carnis cõm̃date
fructꝰ sp̃i uellet: a capite hoc posuut.
Fructꝰ inqͥt sp̃s . ẽ. caritas. Ac deinde cȩ¬
tera t̃aꝗͣ existo capite exorta & religa¬
ta cͣtexuit : ꝗͣ s̃. gaudiũ. pax. longani¬
mitas. benignitaᷤᷤ. hotutas. fides. man.¬
suecudo. c̾tinentia. Qͥs au̾ bene gau-
d& : qͥbonũñ diligit unͣ gaud&: Qͥs
pacẽ uerã. nͥcũ illo pot̃ habe qũẽ ue¬
racit̃ diligit. Qͥs. ẽ. longanimis in bo¬
no ꝑseu̾ant᷑ manendo̾. nͥ fẽrueat diligendo :
Q s. ẽ. benignꝰm diligat cui opitulat᷑ Qo¬

Expanded text:
us Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetunon diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulat
Abbreviated transcription (Latin):
S tñ carnẽ sine aĩa c̃cupist̾e̾ nichil posse.
puto qd̾ oũs doctꝰ indoctꝰq ñ dubitae.
Ac ꝑ hoc ipsiꝰ cc̃upiscentiȩ carnalis cau¬
sa.nͣ. ẽ. in anima sola: s multo ininius
.ẽ. in carne sola. E xutͦq enĩ fit : ex
anima scilic&. qd̾ sine illa delectatio
tulla sentit᷑. ex carne aũ. qd̾ sine illa.
carnalis uelectatio ñ sentit᷑. Carnẽ ita¬
q c̃cupiscentẽ adu̾sꝰ sp̃m dic̃ apłs car¬

Expanded text:
sed tamen carnem sine anima concupiscere nihil posse, puto quod omnis doctus indoctusque non dubitet. Ac per hoc ipsius concupiscentiae carnalis causa non est in anima sola, sed multo minus est in carne sola. Ex utroque enim fit: ex anima scilicet, quod sine illa delectatio nulla sentitur; ex carne autem, quod sine illa carnalis delectatio non sentitur. Carnem itaque concupiscentem adversus spiritum dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ses. inuidias. ñ potiꝰ intelligit animi
uicia. eẽ. quã carnis: Q ndo qͥdẽ fieri
pot̃. ut ꝓpt̾ idolatriã uł heresis alicuitis
atq cohib̾e uideat᷑. scdm carnẽ uiuere
hac apłica auctoritate conuincit᷑: & in eo
qd abstinet a uoluntatibꝰ carnis. dãpna.¬
bilia oꝑa carnis ag̾e demonstrat᷑. Quis
mimicitias ñ in animo habeat: Aut qͥs
ita loquat᷑. ut inimico suo uelquẽ putet
mimicũ dicat. malã carnẽ : ac ñ potius
malã animã habes adu̾sꝰ me : P ostremo
sic̃ carnalitates ut ita dicã siqͥs audisset
ñ dubitet carni tribuere: ita nemo du¬
bitet animositates ad animũ ꝑtinere:
ifide & u̾itate oꝑa carnis appellat. nͥqr
eo locutionis mͦ qͦ totũ significat᷑ a parte.
ipsũ hominẽ uult nomine carnis intelli¬
g Qd si qͥsꝗͣ. dic̃. carnẽ occasũ. ẽẽ. in
malis moribꝰ quorũcũq uitioꝵ. eo quod
anima carne affecta sic uiuit: ꝓfecto ñ
uniu̾sã hominis naturã diligenit̃ adu̾tit.

Expanded text:
n potius intellegat animi uitia esse quam carnis? Quando quidem fieri potest, ut propter idololatriam uel haeresis alicuius eadque cohibere uideatur, secundum carnem uiuere hac apostolica auctoritate conuincitur, et in eo, quod abstinet a uoluptatibus carnis, damnabilia opera carnis agere demonstratur. Quis inimicitias non in animo habeat? aut quis ita loquatur, ut inimico suo uel quem putat inimicum dicat: \'Malam carnem,\' ac non potius: \'Malum animum habes aduersus me\'? Postremo sicut carnalitates, ut ita dicam. si quis audisset, non dubitaret carni tribuere, ita nemo dubitat animositates ad animum pertinere. in fide et veritate opera carnis appellat, nisi quia eo locutionis modo, quo totum significatur a parte, ipsum hominem vult nomine carnis intelligi? Quod si quisquam dicit carnem causam esse in malis moribus quorumcunque vitiorum, eo quod anima carne perfecta sic vivit, profecto non universam hominis naturam diligenter advertit.
Abbreviated transcription (Latin):
sensibꝰ. s malicia paruuli estote. ut seri¬
sib ꝑfecti sitis. Noc eñi breuit᷑ clausa seri¬
tentia dici potuit.: nolite. eẽ. pueri. s
estote pueri. & illud. Si qͥs putat se sa¬
pientẽ. eẽ. in uob̾. in hoc scło. stultꝰ fiat
ut sit sapiens. Qͥd etũ aliud dix̃. ꝗͣ ñ
sit sapiens. ut sit sapiens :: Aliqͣndo aũ
dause ita dicunt᷑. ut exerceant inqͥrentẽ.

Expanded text:
ibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit: "nolite esse pueri, sed estote pueri"; et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens, quid aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens"? — aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem;
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. In oꝑib nãq carniis ꝗ̃ manifesta
.eẽ. dix̃. eaq cõmemoratã dãpnauit.
ñ illa tantũ inuenimꝰ q̃ ad uoluptatẽ
ꝑtinent carnis. sicuti s̃ fortucationes.
ĩ mundiciȩ. luxuriȩ. ebrietates. comes.¬
satioẽs: uerũ etiã illa qͥbꝰ animi uicia de

Expanded text:
e. In operibus namque carnis, quae manifesta esse dixit, eaque commemorata damnavit, non illa tantum invenimus, quae ad voluptatem pertinent carnis, sicuti sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, ebrietates, comessationes; verum etiam illa quibus anim
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: qͣndo aunna carnali c̾cupiscentia
spui reluctat᷑. Totũ hoc nos sumꝰ. & caro
ipsa q̃ discedente anima morit᷑. nrã par ᷤᷤ
infima ẽ. Non fugienda dimittit᷑.: s reci¬
pienda deponit᷑: nec recepta ulteriꝰ relin¬
quet᷑. Seminat᷑ aũ corpꝰ animale: surgae
corpꝰ sp̃ale. Lõ iã caro nichil c̃cupiscaᷤ ad¬
u̾sꝰ spm̃. qñdo & ipsa sp̃ctalis uocabitur.:
qm̃ sp̃iui ñ solũ sine ulla repugnantia. uerũ etũ
sine ulla corꝑis alim̃t indigentia in et̃¬
nũ utuificanda subdet᷑. Hec gͥ dno quȩ
eñi alterũ eoꝵ putare debemꝰ inimicum:
s uiciũ quo caro c̃cupiscit adu̾sꝰ sp̃m.¬

Expanded text:
r, quando anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus. et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquetur. seminatur autem corpus animale, resurget corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscet aduquoniam spiritui non solum sine ulla repugnantia uerum etiam sine ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda subdetur. haec igitur duo, quae non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus sp
Abbreviated transcription (Latin):
gtatẽ. tunuit illi tẽptationis fiagilitatẽ:
U n posset tẽptari sp̃itał: ꝙ si ñ ex m̃te.
nał. Idẽ sp̃ilis: idẽq carnalis. Ecce sp̃ał.
u̾ite seruio legi dĩ. Ecce carnał: car¬
ne aũ legi peccati. Idẽ ipse & sp̃italis
ae carnalis : Idẽ plane. Qͣndui hic ui¬

Expanded text:
t, timuit illi tentationis fragilitatem, unde posset tentari spiritualis, etsi non ex mente, nalis: idem spiritualis, idemque carnalis. Ecce spiritualis: Mente servio legi Dei. Ecce carnalis: carne autem legi peccati. Idem ergo ipse et spiritualis et carnalis? Idem plane, quamdiu hic vi
Abbreviated transcription (Latin):
ata atq tͣnquilla cũ os motꝰ eiꝰ rationi
u̾itatiq c̃sentiunt: ⁊ uocant᷑ gaudia &
amores sci. & casti. et boni. Si aũ ñ c̃sẽri¬
tiunt: nichilominꝰ dũ negligent᷑ regunt᷑.
cͣscindunt & dissipant animũ. & faciuiN

Expanded text:
ata atque tranquilla, cum omnes motus ejus rationi veritatique consentiunt; et vocantur gaudia, et amores sancti, et casti et boni. Si autem non consentiunt, nihilominus dum negligenter geruntur, conscindunt et dissipant animum, et faciun
Abbreviated transcription (Latin):
tũ magistri. Ut sapiets inqͥt architec¬
tꝰ fundam̃tũ posui. Audiamꝰ gͦ istũ
architectũ : ꝗͣdã noua construentẽ. qͣ¬
dã uetera deicientẽ. Spti inqͥt ambula¬
te. Noua .ẽ. ista õstructio. E c̃cupiscen¬
uas carnis ne ꝑfeceritis. Ueterũ. ẽ.is¬
ta destructio. Caro eñi inqͥt cc̃upiscit

Expanded text:
tum magistri: Ut sapiens, inquit, architectus fundamentum posui. Audiamus ergo istum architectum, quaedam nova construentem, quaedam vetera dejicientem. Spiritu, inquit, ambulate, nova est ista constructio: et concupiscentias carnis ne perfeceritis, veterum est ista destructio. Caro enim, inquit, concupiscit
Abbreviated transcription (Latin):
caro ccupiscit: quẽadmodũ dictũ. ẽ.
auris audit. oculus uid&. Qͥs em̃ ne¬
scit qͦd aia potiꝰ & ꝑ aurẽ audiat: & ꝑ
oculũ uideat : Ita loqͥm᷑ & cũ dicimꝰ
manꝰ iua subueñ hominii: cũ aliqͥd por.¬
recta manu dat᷑. quo cuiꝗͣ subuenit᷑.
Q d̃ si de ipso ettã fides oculo ad que ꝑ¬
tin&e cred̾e que ꝑ carnẽ ñ iudentur
dictũ. ẽ. uidebit oĩs caro salutare di.
ñ utiq nͥ de anima qͣ uiuit caro cũ

Expanded text:
um dictum est: auris audit et oculus uidet, quis enim nescit, quod anima potius et per aurem audiat et per oculum uideat? ita loquimur et cum dicimus; manus tua subuenit homini, cum aliquid porrecta manu datur, quo cuiquam subueniatur. quodsi de ipso etiam fidei oculo, ad quem pertinet credere, quae per carnem non uidentur, dictum est: uidebit omnis caro salutare dei, non utique nisi de
Abbreviated transcription (Latin):
& farnicator. et ad ult̾ ñ sit: difficile. ẽ.
ebriosꝰ. ñ adult̃. aut forrucator. nec luxu¬
tiosꝰ. aut amator pecuruię. aut ueneficꝰ
⁊ simul hȩc omĩa pot̃ ñ. eẽ: neq eñi unũ
aliqͥs uiciũ oĩa cetera consequunt᷑: ꝗͣuis¬

Expanded text:
t, difficile est. ebriosus nec adulter aut fornicator nec luxuriosus aut amator pecuniae aut ueneficus et simul haec omnia potest non esse. neque enim unum aliquod uitium omnia cetera consequuntu
Abbreviated transcription (Latin):
Confige clauis a tumore tuo carnes meas.
Carnes s̾ carnales c̾cupiscentiȩ: clauis p̃
cepta uisticiȩ. His illas timor dĩ c̃figit :
qͥ nos ill acceptabilẽ hostiã crucifigit. Uñ
itẽ dic̃ apłs. Obsecro itaq uos ꝑ miscđiã¬

Expanded text:
Confige clavis a timore tuo carnes meas . Carnes, sunt carnales concupiscentiae; clavi, sunt praecepta justitiae: his illas timor Domini configit, qui nos illi acceptabilem hostiam crucifigit. Unde item dicit Apostolus: Obsecro itaque vos, fra
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmi.ẽ. causa s pena: nec caro corruptibił
animã peccatricẽ. s anima peccatria fec̃
.eẽ. corruptibilẽ carnẽ. Ex qua corrupti¬
one carnis lic& existant qͣdã incitam̃ta
uicioꝵ. & ipsa desidia uitiosa: ñ tñ om̃ia
uitȩ iniq uitia tribuenda s̃ carni: ne
ab his om̃ib purgemꝰ diabolũ. qui ñ ht̃
carnẽ. & si enĩ diabolus formcator. uel
ebriosꝰ. uel si qͥd huiꝰmodi mal.eͣ. qd̾
ad carnis ꝑtinet uoluptates. ñ potͣ dici.
cũ sit etiã taliũ peccatoꝵ suasor & insti¬
ut ꝓpt̾ hanc eẽt in carceribꝰ caliginosi
huuiꝰ aeris ętͣno supplicio destinatus. Hȩc
aũ uitia q̃ tenent in diabolo pͥncipatũ.
carni tribuit apłs: quã certũ. ẽ. diabo¬
lũ ñ hab̾e. Dic̃ eñĩ inmicitias. cͣtentio¬
nes. emulatioẽs. anmositates. inuidias.
atq ougo suꝑbia.ẽ: qͣ sine carne regnat
in diabolo. Qͥ saũ illo. ẽ. inimicitior
scĩs: Qͥs ad u̾sꝰ eos contentiosior. animo¬

Expanded text:
poena; nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima peccatrix fecit esse corruptibilem carnem. Ex qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non tamen omnia uitae iniquae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. Etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est, quod ad carnis pertinet uoluptates, non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instiut propter hanc esset in carceribus caliginosi huius aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem uitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, inuidias adque origo superbia est, quae sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicior sanctis? Quis aduersus eos contentiosior, animo
Abbreviated transcription (Latin):
carnis ne ꝑfeccritis. N oꝵ diã ne ha¬
bueritis. neq hoc dix̃. ne feceritis: s ne
ꝑfeceritis. Qͥd sit aũ hoc : ad iuuante
dño dicã ut potero. Ad estote ut intelli¬
gatis: si spu̾ ambulatis. Dixi em̃ ñ frustra

Expanded text:
habueritis; neque hoc dixit, Ne feceritis; sed, ne perfeceritis. Quid sit autem hoc, adjuvante Domino, dicam ut potero: adestote, ut intelligatis, si Spiritu ambulatis. Dico autem, Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
deditũ. ueneficũ. discordiosũ. ctentiosũ.
emulũ. animosũ. sediciosũ. iNuidum.
agens talia de qͥbꝰ sic c̃cludit apłs. q̃ pͣ¬
nũ dĩ ñ possidebt̃: Si hoc dicimꝰ: nos
ipsos seducimꝰ. Nã sermo dĩ n̾nos seduẽ:
qͥ nec tacoe. nec parcit. nec ulla adula¬
tione nos decipit. Idõ qͥppe &e alibi dic̃.
Ioc aũ scitore. cognoscentes qm̃ oĩs forni¬
cator. aut imundꝰ. aut auarꝰ. qd̾. ẽ. ido¬
loꝵ seruitus. ñ ht̃ hereditatẽ in regno
xp̃i & dĩ. Nemo uos seducat in anibꝰ
tibis.Ñ. ẽ. gͦ qd̾ de sermone dĩ c̃queri¬
m᷑. Dic̃ om̃ino. & aꝑte ac lib̾e dic̃: eosqͥ
male uiuunt. ad regnũdĩ ñ ꝑtin̾e. His
gͥ õĩb uiciis circũ septũ catholicũ ñ

Expanded text:
deditum, ueneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum, seditiosum, inuidum, ssidebit, agens talia de quibus sic concludit aposnum Dei non possidebunt? Si hoc dicimus, nos ipsos seducimus. Nam sermo Dei non nos seducit, qui nec tacet, nec parcit, nec ulla adulatione nos decipit. Ideo quippe et alibi dicit, Hoc autem scitote cognoscentes, quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut avarrum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei; nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere, dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere. His igitur omnibus uitiis circumseptum catholicum non
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾atioĩs captiuitas. Cupimꝰ qͥdẽ etiã
hoc bello carere: & ad capessendã or¬
dinatissimã pacẽ. uͥ sirmissima stabi¬
litate potiorib inferiara subdant᷑. ig¬
ne diutui amoris accendim᷑. S. si qͦd ab¬
sit illiꝰ tatti boni spes nulla. eẽt: małe
debumꝰ inhutꝰ c̃flictioĩs molestia rema¬
n̾e. ꝗͣ uitũs in nos dñationẽ ñ eis resi¬
qͥsq aũ tẽptat᷑ a ccuipiscentia.S addi¬
dit sua: ut qͥhȩc audit intelligat qͣmͦ
clamare debeat. Ego dioci oñe mise¬
rere mei: satia animã meã qr peccaui
tͥ. Non eñi sanatione indiguissa. nͥpec¬
cando se ipsũ uiciassae. S ut adu̾sꝰ eã
caro sua c̾cupisc̾et: idẽ ipsa sibim & ipsi
ex ea parte qͣ in carne infirmata est
repugnar&. Caro eñi nͥ ꝑ animã nichil c̃¬

Expanded text:
itatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si quod absit illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in huius conftictationis molestia remanere quam uitiis in nos dominationem non eis resisquisque autem tentatur a concupiscentia, sed addidit, sua: ut qui hoc audit, intelligat, quomodo clamare debeat, Ego dixi: Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi. Non enim sanatione indiguisset, nisi peccando se ipsa vitiasset, ut adversus eam caro sua concupisceret, id est ipsa sibimet ipsi, ex ea parte qua in carne infirmata est, repugnaret. Caro enim nihil nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Ub qͥdẽ queri ad huc pot̾. utrũ sp̃e iusticiȩ
dixerit ꝗͣ sꝑat iusticia. an qͣ sꝑat᷑ ipsa
iusticia: qm̃ ustꝰ ex fide uiuens sꝑat ui
ciã. renouatione de die indiẽ int̾ioris
hominis ꝓfic̃ in eã: & sꝑat ea satiari in
uita ȩt̾na: uͥ fiet qͦd inpsalmo de dõ dr̃.
qͥ satiat in bonis desid̾iũ tuũ. Nã inxp̃o

Expanded text:
adhuc potest, utrum spem iustitiae dixerit, quam sperat iustitia an qua speratur ipsa iustitia, quoniam iustus ex fide uiuens sperat utiam renouatione de die in diem interioris hominis proficit in ea et sperat in ea satiari in uita aeterna, ubi fiet quod in psalmo de deo dicitur: qui satiat in bonis desiderium tuum. haec est
Abbreviated transcription (Latin):
Qtud aũ uult falsus restis nͥ nocere mor¬
dendo. & constim̾e mentiendo: deniq
admonens homines dĩ apłi. ne se fal¬
sis criminibꝰ appetant: si mordetis inqͥt
& comeditis inuicẽ: uidete ne ab inui¬

Expanded text:
quid autem uult falsus testis nisi nocere mordendo et consumere mentiendo? denique admonens homines dei apostolus, ne se falsis criminationibus appetant: si mordetis, inquit, et comeditis inuicem, uidete, ne ab inui
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ait apłs. Ñ regnae peccatũ in ur̃o morta¬
catũ uocat᷑: qr m̾ito peccati c̃tigit. Ñ enĩ
inꝑadiso caro c̃cupiscebat ad u̾sꝰ sp̃m: aut
erat ibi ista pugna. ub pax erat sola. S
facta tͣnsgressione pꝰea ꝗͣ hõ noluit serui¬
re dõ & donatꝰ.ẽ. S. nec sic donatꝰ.ẽ. sib
ut possit saltẽ possidẽ se: s ab eo possec¬

Expanded text:
gnet peccatum in vestro mortacatum vocatur, quia merito peccati contigit. Non enim in paradiso caro concupiscebat adversus spiritum, aut erat ibi ista pugna, ubi pax erat sola: sed facta transgressione, posteaquam homo noluit servire Deo, et donatus est sibi; nec sic donatus sibi, ut possit saltem possidere se; sed ab eo posses
Abbreviated transcription (Latin):
hec seruiebant. Int̾rogent᷑ ap̃iani si
mͦ nuilli s̃ tales: tales ad uecus testam̃tũ
ꝑtinẽt. Non eñi nom̃ int̾rogo. s uitã. De
his talibꝰ. heresis. scisma. Fugit a facie
sarȩ illa: ce affligebat eã sara. Quid mi¬
randũ : Affligebat eã corꝑalit̃. Si quid
afflictionuis passa. ẽ. pars donati: ꝓpter
suꝑbiã suã agar passa. ẽ. ancilla sarȩ.
Aud agar uocẽ angł: red ad dnãm tuã.

Expanded text:
ec serviebant. Interrogentur Christiani, si modo nulli sunt tales. Tales ad Vetus Testamentum pertinent. Non enim nomen interrogo, sed vitam. De his talibus sunt haeresis et schisma. Fugit a facie Sarae illa, et affligebat eam Sara. Quid mirandum? Affligebat eam corporaliter. Si quid afflictionis passa est pars Donati, propter superbiam suam Agar passa est ancilla a Sara. Audiat Agar vocem Ang
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. ñ s̃ de malo uoto imp̃cantis: s de p̃¬
scio spũ ꝓnuntiantis. Nã illa qͣ de malo
uoto s̃. phibent᷑. cũ dr̃. Benedicite: &
nolite maledic̾e. Nec aũ sepe inueni¬
unt᷑ in sermone sc̃õꝵ: sicut apłs pati¬

Expanded text:
tur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ heremũ t̾ra ꝓmissioĩs uocat᷑: in qua
pax ⁊ regnũ. & ab immicis uictoria¬
rũ reportatio. & abundantia filioꝵ ac
rant᷑ ad nouũ testam̃tũ ꝑtinentia sp̃i¬
talia. ł am̃ qͥ ꝓpt̃ illa t̾rena suscipit legẽ
dĩ: ipse. ẽ. heres ueteris testam̃t. Ea
qͥppe scđm uecus testam̃tũ ꝓmittunt᷑
atq tribuunt᷑. q̃ scd̾m hominẽ ueterẽ

Expanded text:
 terra promissionis uocatur, in qua pax et regnum et ab inimicis uictoriarum reportatio et abundantia filiorum arantur ad nouum testamentum pertinentia spiritalia, tamen qui propter illa terrena suscipit legem dei, ipse est ueteris heres testamenti. ea quippe secundum uetus testamentum promittuntur atque tribuuntur, q
Abbreviated transcription (Latin):
rũ eratꝰ iõ tc̃ imꝑata .ẽ. circũ cisio qͣndo
de sara ꝓmissꝰ. ẽ. filiꝰ. Q qd̾ om̃s ñ solũ
filios. uerũ etiã seruos. uernaculos. & empr¬
tios circũcid iub&: ad os istã grãm ꝑti¬
n̾e testat᷑. Qͥd eñĩ aliud circũcisio signi¬
ficat: quã naturã exuta uetustate re.¬
nouatã : Et qͥd aliud ꝗͣ xp̃m octauus
dies. qͥ ebdomade cõpleta hoc . ẽ. p̾sab.¬
batũ resurrex̃ : Parentũ mutant᷑ &
nomina: oiã resonant nouitatẽ: &
cultatio: & qͥd. ẽ. aliud qd̾ dr̃ nouũ.

Expanded text:
rum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, etcultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum
Abbreviated transcription (Latin):
aut ñ xp̃i ꝓmittendi causa instituta
ẽẽ. aut adhuc xp̃m ꝓmitt̾e putaret᷑.
legẽ ꝓpħasq ad implere. illa oĩa q̃ hũc
ꝓmittebant obseruare uidebat᷑: lib̾ in
eis qͥ hȩc qͦ ꝑtiu̾ent intelligebant: ser¬
uus aũ in eis qͥ hoc ñ intelligebant.
osterior g̾ ppłs accedens ad fidẽ. qͣ iħc
xp̃c uenisse. passus. eẽ. ac resurrexisse.
p̃dicabat᷑. in his qͥdẽ hoĩbꝰ qs iã talib
sacm̃tis institutos eadẽ fides iniuen̾at:
nec cogebat᷑ ista obseruare. nec ꝓhibe¬
bat᷑. Inhis aũ qͥ talibꝰ uacui. nulla giũs.
nissla c̃suetudinis uł c̃gruentiȩ uetes¬
situdine recenti credider̃. eciã ꝓhibe¬
bat᷑: tt ꝑ cos iã inciꝑet apparere. illa
plente.iã oport̾e cessare. Noc gͥ tẽꝑam̃¬
cũ displicuissa qͥbꝰdã ex citcũcisione
credentbꝰ. qui hȩc ñ intelligebant. in ea
ꝑu̾sitate manser̃. ut & gentes cog̾ent
uidaizare. His s̃ qͦs faustus sẏmmacia¬
noꝵ uł nagarenoꝵ nomine cõmemora.¬

Expanded text:
mittendi causa instituta esse, aut adhuc Christum promittere putaretur. legem prophetasque adimplere, illa omnia, quae hinc promittebant, observare jubebantur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intelligebant; servus autem in eis, qui non intelligebant. Posterior ergo populus accedens ad fidem, quia jam Christus venisse, passus esse, ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos jam talibus sacramentis institutos eadem fides invenerat nec cogebatur ista observare, nec prohibebatur. In his autem qui talibus vacui, nulla generis, nulla consuetudinis, vel congruenti necessitudine retenti crediderant, etiam prohibebatur; ut per eos jam inciperet apparere, illa plente, jam oportere cessare. Hoc igitcum displicuisset quibusdam ex circumcisione credentibus, qui haec non intellegebant, in ea peruersitate manserunt, ut et gentes cogerent iudaizare. hi sunt, quos Faustus Symmachianorum uel Nazaraeorum nomine commemora
Abbreviated transcription (Latin):
umbrȩ luce ueniente: iõ dixc̃ libera
sara. q̃ signifĩcabat lib̾am ciuitatem.
cui rursus alio mͦ significandȩ etiam
illa umbra seruiebat: eice ancillã &
filiũ eiꝰ. N eñĩ heres erit filiꝰ ancillȩ
cũ filio meo ysaaẽ: qd̾ ait apłs cũ filio

Expanded text:
umbrae luce ueniente, ideo dixit libera Sarra, quae significabat liberam ciuitatem, cui rursus alio modo significandae etiam illa umbra seruiebat: Eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quod ait apostolus: Cum filio
Abbreviated transcription (Latin):
Sine dilectione fides inanis. ẽ. Cũ dilecti¬
one fides xp̃iani: sine dilectione fides
demonis. Qaũ ñ credunt peiores st̃ qui
demones: & tardiores quã demones Ne.¬
ronȩ. Nã &e illi piuuri timebant. Adde
huic fide dilectionẽ: ut siat fides. qualt̃
uenisti conciuẽ angłoꝵs: inuenisti inuia

Expanded text:
sine dilectione fides inanis est. Cum dilectione fides christiani, sine dilectione fides daemonis: qui autem non credunt, pejores sunt quam daemones, et tardiores quam daemones. Neronae: nam et illi puniri timebant. Adde huic fidei dilectionem, ut fiat fides qualem venist
Abbreviated transcription (Latin):
ei õĩno nichil ꝓderat. sic̃ alibi aꝑte dic̃.
Nã si ꝑlegẽ iusticia: gͦ xxp̃c gratis mortuus ẽ.
Hoc declarat. & qd̃ ipse cõmemorasti. E ua¬
cuat estis a xp̃o: qͥ in lege iustificamini a
gr̃a excidistis. Illos itaq arguit. qͥ se uisti¬
ficari in lege credebant: ñ qͥ legitima illa
in eiꝰ honorẽ a qͦ mandata s̃ obseruabant:
intelligentes. & qͦ p̃nuntiandȩ u̾itatis ra¬
tione mandata sint. ⁊ qͦusq debeant ꝑdu¬
rare. Illa enĩ ꝗͣ signifĩcatiois causa p̃cepta
s̃. q̃ grã reuelatioũs latiꝰ innotescente ne¬
cesse suerat aboleri: iustificare neminẽ
poterant. Non tñ iõ fuerant tanꝗͣ diabo¬
lica gentiũ sacrilegia fugienda: etiã cum
ipsa gr̃a iã ceꝑat reuelari. q̃ uinbris talibꝰ
fuerant p̃nuntiata: s ꝑmittenda paulu¬
lũ eis maxime qͥ ex illo ppło cui data sunt
uenerant : pꝰea uͦ tãꝗͣ cũ honore sepulta
sint. a xp̃ianis om̃ibꝰ irreꝑabilit̾ dese¬

Expanded text:
 alibi aperte dicit: Nam si per legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant rare. Illa enim quae significationis causa praecepta sunt, quae gratiae revelatione latius innotescente necesse fuerat aboleri, justificare neminem poterant: non ideo tamen fuerant tanquam diabolica gentium saipsa gratia iam coeperit reuelari, quae umbris talibus fuerat praenuntiata, sed permittenda paululum eis maxime, qui ex illo populo, cui data sunt, uenerant. postea uero tamquam cum honore sepulta sint a Christianis omnibus inreparabiliter dese
Abbreviated transcription (Latin):
ducimꝰ: sodm ꝗͣ om̃s ante grãm filii
s̃ irȩ. cont᷑ qd peccatũ militant sub
giã constitiuti: ñ ut ñ sit meoꝵ corꝑe. qͣn¬
diu ita mortale. ẽ. ut ⁊ mortuũ uire di¬
cat᷑: s ut ñregnoe Non aũ regnat. cũ de¬

Expanded text:
dum quam omnes ante gratiam filii sunt irae . Contra quod peccatum militant sub gratia constituti, non ut non sit in eorum corpore, quamdiu ita mortale est, ut et mortuum jure dicatur, sed ut non regnet. Non autem regnat, cum de
Abbreviated transcription (Latin):
ddẽ tua p̃terita anteꝗͣ. credes uł nulla
erant: uel si hora uidebant᷑. in ania erañ.
Si enĩ nulla eiant: sic eras qͣsi hõ sine pedibꝰ
aut uexatis pedib ambulare ñ ualens. Si
aũ bona uidebant᷑ anteꝗͣ credes: currebas
qͥdẽ: s p̃t̃ iuã currendo errabas potiꝰ qũi
ꝑueniebas. Est gͦ nob̾ & currendũ: et in
uia currendũ. Qui p̃t̃ uiã currit. manit̃
currit: imino ad laborẽ currit. Tanto plꝰ
errat: qnͣto p̃t̃ uiã currit. Qͥs. ẽ. uia ꝑꝗͣ¬

Expanded text:
dem tua praeterita, antequam crederes, vel nulla erant; vel si bona videbantur, inania erant. Si enim nulla erant; sic eras quasi homo sine pedibus, aut vexatis pedibus ambulare non valens: si autem bona videbantur; antequam crederes, currebas quidem, sed praeter viam currendo, errabas potius quam perveniebas. Est ergo nobis et currendum, et in via currendum. Qui praeter viam currit, inaniter currit: imo ad laborem currit. Tanto plus errat, quanto praeter viam currit. Quae est via
Abbreviated transcription (Latin):
tate peccatũ facis: seruus es peccat. No
ligͦ lib̾tate abriti ad lib̾e peccandũ: s
utere ad ñ peccandũ. Erit erit uolun¬
tas tua libera: si fu̾it pia. Eris lib̾: si fu¬
eris seruus. Lib̃ peocati. seruus iusticiȩ̨.
dicente apło. Cũ serui eẽcis peccati: lib̃i
eratis iusticię. Nẽ aũ lib̾atia peccato:¬

Expanded text:
ervus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justi
Abbreviated transcription (Latin):
lectores mund: amatores scħ. Qui s̃ se¬
cundũ sp̃mnati : Amatores regni cęlors:
dilectores xp̃i. desid̾antes uitã ȩt̃nã gra¬
tis colentes dm̃. Ludunt: & dic̃ apłs ꝑ
secutionẽ. Nã pꝰea quã diõc apłs hȩc

Expanded text:
lectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit haec
Abbreviated transcription (Latin):
intesligit eccła lusũ illũ. Sara drã. Eice
aucillã & filiũ eiꝰ. N em̃i heres erit filiꝰ
ancillȩ. cũ filio meo ꝯsaac. d ccłĩ dicit.
Eice hereticos & filios eoꝵ. Ñ em̃ heredẽ
er̃ heretici cũ catholicis. S qͣre ñ er̃ here¬
des: Nonne de semine abrahȩ nati: &
habent: heredes fac̾et sem̃ abrahȩ. nͥ ab
hereditate suꝑbia exclud̾et. Eodẽ uerbo
nasceris. eodẽ sacͣm̃to: s ad eandẽ heredi¬
ismahel ceruicẽ: et uoluit seduc̾e fr̃em
suũ ludens cũ illo. Magnũ ib sacm̃tũ Lu¬
debant simul ismahel & ysaac. Uidit illoᷤ
sara ludentes: & ait abiahȩ. Eice ancil.¬
lã: & filiũ eiꝰ. N eñi heres erit filiꝰ ancillȩ:

Expanded text:
intelligit aecclesia lusum illum. Sara dixit: 'Eice intelligit aecclesia lusum illum. Sara dixit: 'Eice ancillam et filium eius, non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Ysaac'. Aecclesia dicit: 'Eice hereses et filios earum, non enim heredes erunt heretici cum catholicis'. Sed quare non erunt heredes? Nonne de semine Abrahae nati? Ethabent, heredem faceret semen Abrahae, nisi ab hereditate superbia excluderet. Eodem verbo nasceris, eodem sacramento, sed ad eandem herediille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim heres
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥd dic̃ scriptura: Eice ancillã: & filiũ
eiꝰ. N enĩ heres erit filiꝰ ancille: cũ filio
lib̾e. Q ub illud dixit scriptura: ibi que¬
ramꝰ. Quid ait ingenesi  W factũ. ẽ. cũ
lud̾et ismahel & ysaac: uidit eos luden¬
tes. Quis ꝑsecutꝰ.ẽ. quẽ ꝑsecutꝰ. ẽ.Lu¬
dentes eosuidit sara : & ait. Eice ancil¬
lã: & filiũ eiꝰ. Quare : Quia uidit eos
ludentes. S lusũ illũ paulus ꝑsecutio¬
nẽ uocat: qr lusio illa illusio erat. Si il¬
ltisio: seductio & deceptio. Om̃is lusꝰ pu¬
eroꝵ. simulachrũ.ẽ. negotii maioris. &
qͣndo maior ludit cũ minore qͣsi ut se¬
ducat᷑ sciens se hab̾e negotia alia quȩ
ittendit: & sunulat quedã puero. id÷
infirmo. ludens cũ illo. Maior erat is¬
mahel: & roboratꝰ inmalicia. S ludens
cũ puero ẏsaac. seducebat ysaac: &
quasdã fraudes ludendi cũ infirmo fa
ciebat. Anĩaduertit mat᷑. lusũ illũ. ẽẽ.¬
ꝑsectitionẽ. S intelligit mat̃ lusũ ill̃:

Expanded text:
 Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae . Ergo ubi illud dicit Scriptura, ibi quaeramus. Quid ait in Genesi? Et factum est, cum luderet Ismael et Isaac, vidit eos ludentes. Quis persecutus est? quem persecutus est? Ludentes eos vidit Sara, et ait: Ejice ancillam et filium ejus. Quare? Quia vidit eos ludentes. Sed lusum illum Paulus persecutionem vocat: quia lusio illa illusio erat. Si illusio, seductio et deceptio est. Omnis lusus puerorum simulacrum est negotii majoris: et quando major ludit cum minore, quasi ut seducatur, sciens se habere negotia alia quae intendit, et simulat quaedam puero, id est infirmo, ludens cum illo. Major erat Ismael, et roboratus in malitia: sed ludens cum puero Isaac, seducebat Isaac, et quasdam fraudes ludendi cum ciebat. Animadvertit mater lusum illum esse persecutionem. Si intelligit mater lusum illum,
Abbreviated transcription (Latin):
abraã: confirmauit dñs dictũ uxxcoris
eiꝰ. Lã hic matufestũ. ẽ. sacͣm̃tũ: qr nescio
qͥd futurũ parturiebat illa res gesta. Lu¬
dentes udit: & dic̃. Eice ancillã: & filiũ
eiꝰ. Qͥd ÷ hoc fr̃s: Qͥd enĩ malifecerat is¬
mahel puero ysaãc. qr ludebat cũ illo:
S illa lusic: illusio erat. Illa lusio: deceptio¬
nẽ signisicabat. Nã magnũ sacm̃tũ at¬
tendat caritas ur̃a. ꝑ secutionẽ uocat apłs¬

Expanded text:
 confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sol. qͥd luna. qͥd exercitus angłoꝵ. Oĩũ
istoꝵ creatorẽ sitio. Ipsũ esurio: ipsũ sitio:
ipsi dico. qm̃ apd̾ te. ẽ. fons iuitȩ : qui mͥ
dic̃. ego sũ panis uiuus. qͥ de cȩlo descendi.
Esuriat & sitiat ꝑegrinatio mea: ut satiet᷑
uarũs. Pulchrior. ẽ. ille qͥ fec: suauior

Expanded text:
Quid sol? Quid luna? Quid exercitus Angelorum? Omnium istorum Creatorem sitio: ipsum esurio, ipsum sitio, ipsi dico, Quoniam apud te est fons vitae . Qui mihi dicit: Ego sum panis qui de coelo descendi . Esuriat et sitiat peregrinatio mea, ut satieturvariis: pulchrior est ille qui fecit, for
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ oꝑat᷑. Ista qͥppe sides. ẽ. xp̃ianoꝵ:
ñ demonioꝵ. Hã & demones credunt.
⁊ contremiscunt. S nũqͥd et diligunt:
Iã si ñ credent᷑ ñ dic̃ent. tu es sc̃sdei. uel
tues filiꝰ dĩ. Si aũ dilig̾ent.: ñ dic̾ent. qͥd

Expanded text:
atur. ista quippe fides est Christianorum non daemoniorum. nam et daemones credunt et contremescunt, sed numquid et diligunt? nam si non crederent, non dicerent: Tu es sanctus dei uel: Tu es filius dei: si autem diligerent, non dicerent: Quid
Abbreviated transcription (Latin):
etiãne ut ille aries in uepre adherens
cornib appareret. ad ullũ augm̃tum
uictime ꝑtinebat. Sic oĩa cũ sid̾antur:
& qͣsi suꝑflua necessariis contexta inue¬
niunt᷑: ad monent humanũ animum.
id÷ animũ rationalẽ. priꝰ aliqͥd significa.¬
re: deinde qͥd significent q̃rere. In pͦpło¬

Expanded text:
etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebat? sic omnia cum considerantur et quasi superflua necessariis contexta inueniuntur, admonent humanum animum, id est animum rationalem prius aliquid significare, deinde quid significent quaerere. I
Abbreviated transcription (Latin):
suadebat utilitas. ut de dormientis la¬
tere fieret.Si causa euadendi diliuus
opꝰ erat fabricari archã: qͥd opꝰ erat m̃¬
suras eiꝰ uit ipsas potissimũ fieri. aut
etiã scriptis ad religionẽ pꝰteritati ꝓpa¬
gandis cõmemorari: Si ꝑpt̾ genꝰ reꝑan¬
dũ animalia indũdi opoetebat: qͥd opͦ
erat illo potissimũ numero. septena de
mundis. bina de ĩmundis: Aditũ ad
archã fieri necessitas utiq cogebat: in la¬
tere aũ ficri. uł etiã memoris cõm̃dari
ꝑ litteras qͥd cogebat Immolare filiũ
ubet᷑ ab rahã: uissꝰ hoc fuerit ut eiꝰ obȩ¬
dientia tali etiã examine ꝓbata pꝰteris
innotesceret: c̾uetuentiꝰ ligna portau̾it fi
ne pat̾ senexq portaret: ñ sit pꝰtea fili¬
ũ ferire ꝑmissus. ne oabitate grauissi¬
ma se feriret: nũqͥd etiã sinullo effuso
sanguine rediret᷑. minꝰ eẽc ꝓbatꝰ ab ra¬
ha : aut si iã opꝰ erat ꝑfici sacrificiũ :

Expanded text:
suadebat utilitas. ut de dormientis lasuadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit postea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium,
Abbreviated transcription (Latin):
uentilari. Forte qͥs putat ingenio fi¬
eri: ut ea q̃ rerũ ordiue ꝑsua tẽꝑa cu¬
currer̃. ad xp̃i significatioẽs int᷑pt̃ando
uertant᷑. Hoc forte iudĩ posst̃ dic̾e : siue
hȩc infigura c̃tingebant illis: & hȩc oĩa
sigurȩ nr̃ȩ suer̃. Nã si ismahel & ysaac̃
homines nati. duo testam̃ta significant :
qͥd credendũ. ẽ. de tot factis q̃nullo na¬
turali usu. nulla negotii necessitate fac¬
ta s̃. nichiltie significant: Si qͥs nr̃m qͥ
hebreas litteras ignoramꝰ. id÷ ipsos uocũ
caracteres. uidet eas in pariete c̃scripiaᷤᷤ
honorato aliqͦ loco: qͥs ẽẽt tã excors. ut
eomͦ pictũ parietẽ putaret. ac ñ potiꝰ
intellig̾et scriptũ. ut sileg̾e ñ ualeret.
ñ tñ illos apices aliqͥd significare dubitaret :
sic oportet moueat᷑. ut aliqͥd ea significa¬
re ñ ambigat. Herb eñ grã: tũqͥd si
oportebat adiuttiũ uiro feminã fieri.
etiã hoc necessitas ulla cogebat. uł ulla

Expanded text:
nisi forte quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significant? si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos uocum characteres, uideret eas in pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret? ac non potius intellegeret scriptum, ut si legere non ualeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? isic oportet moueatur, ut aliquid ea significare non ambigat. Uerbi enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla
Abbreviated transcription (Latin):
uł nolunt aliqͥd ichoare. co qd̃ scđm
uanas doctrinas hominũ fausta uł in¬
fausta estimant tẽꝑa: nͥ magnitudinẽ
ex timore apł pensaremꝰ. qui talibꝰait.
t̾um inuob. Non itaq dies obserua¬
mꝰ a̾ annos et m̃ies. & tẽꝑa: ne audiamꝰ
ab apło. timeo uos ne forae sine causa
labarauerĩ inuob̾. Eos enĩ culpat qͥdiẽt.¬

Expanded text:
vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta aestimant tempora, nisi magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui nunc talibus ait: duntur. non itaque dies obseruamus et annos et menses et tempora, ne audiamus ab apostolo: Timeo uos, ne forte sine causa laborauerim in uobis; eos enim culpat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Parit aũ cuies terrenȩ ciuitatis peccato
uiciata natura: cȩlestis uͦ ciitatis ciues
parit. apeccato naturã lib̾ans grã. Uñ
illa uocant᷑ uasa irȩ: ista uasa miscłie.
ignificatũ. ẽ. hoc etiã in duobꝰ filiis aba.¬
hȩ. qd̾ unꝰ de aricilla qͣ di cebat᷑ agar
scdm carnẽ natꝰ. ẽ. hismahel: alt̃. ẽ aũ

Expanded text:
Parit autem ciues terrenae ciuitatis peccato uitiata natura, caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur Agar, s
Abbreviated transcription (Latin):
stinctionẽ qͥ eciã illo tp̃r ꝑ dĩ grãm in¬
tesligentes filii ꝓmissionis effect s̃. nous
testam̃t heredes in occulto dĩ confilio
deputati s: etiã si uetus testam̃tũ ꝓ tẽpoꝵᷤ
distributione diuinitꝰ datũ ppło ueceri

Expanded text:
nctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem diuinitus datum populo ueteri
Abbreviated transcription (Latin):
adde. discerne. qr & demones credunit:
& contremiscunt qd̾ oder̃. distingue
apłe. & circũcide fidẽ meã: & discerne
causã meã de gante ñ scã. Plane dis.¬
tinguit: discernit: aircũcidit. S fides
fr̃s̃ me inspiciat se intꝰ apd̾ se. pandat
se. ꝓb& se in oĩb factis suis. bonis oꝑibꝰ
siis q̃ faciat cũ caritate: ñ expectans
recributionẽ tẽꝑalẽ : s ꝓmusũ dĩ. faciẽ¬

Expanded text:
adde et discerne, daemones enim credunt, et contremiscunt quod oderunt. Distingue, Apostole, et circumcide fidem meam, et discerne causam meam de gente non sancta . Plane distinguit, discernit, circumcidit. Et fides, res mei, inspiciat se intus, appendat se, probet se in omnibus factis suis, bonis operibus suis, quae faciat cum charitate, non exspectans retributionem temporalem, sed promissum Dei, facie
Abbreviated transcription (Latin):
dit cis potestatẽ filios dĩ fieri: qd̾ illa
ad optio significat ꝗͣ paulus cõmemorat:
cosdẽ dix̃ natos ex deo. Atq ut aꝑtiꝰ os¬
tendet qua gra factũ sit: & u̾bũ inquit
caro factũ.ẽ. & habitauit in nob̾. Taꝗͣ.
diceret. Qͥd mirũ si filu dĩ facti s̃ cũ
caro ẽẽnt. ꝓpt̾ qd̾ unicus caro factꝰ :
cũ u̾bũ eẽt: Hoc sane magna distan¬
tia: qua nos effecti filii dĩ mutam᷑ inme¬
liꝰ: ille aũ filiꝰ dĩ cũ filiꝰ hominis factꝰ

Expanded text:
pta potestate factos Dei filios, quod illa adoptio significat quam Paulus commemorat, eosdem dixit natos ex Deo. Atque ut apertius ostenderet qua gratia factum sit, Et Verbum, inquit, caro factum est, et habitavit in nobis : tanquam diceret, Quid mirum si filii Dei facti sunt cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum Verbum esset? Hac sane magna distantia, quia nos effecti filii Dei mutamur in melius, ille autem Filius Dei cum filius hominis factus
Abbreviated transcription (Latin):
qr tunebant iudeos int᷑ qͦs u̾sabant᷑. Cori
tͣhos paulus apłs multa scripsit. Nã in
hoꝵ simulationẽ etiã pecrũ ad ductũ.
fr̃na obiurgatioẽ correã. S pꝰtea ꝗͣ in
unũ apł c̃gregati etiã c̃cilio suo censue¬
r̃. gentes ad huiꝰmod oꝑa legis ñ. eẽ.
cogendas : displicuit qͥb̾dã ex circũcisi¬
one cep̃ianis. ñ ualentibꝰ m̃te discern̾e.
illos solos ab htuꝰmodi obseruatiõibꝰ ñ
fuisse ꝓhibendos. qͦs fides q̃ reuelata
.ẽ. his iã imbutos unuen̾at. ut in eis

Expanded text:
quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed posteaquam in unum apostoli congregati etiam concilio suo censuerunt gentes ad huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae reuelata est, his iam inbutos inuenerat,
Abbreviated transcription (Latin):
go paulus dico uob̾. qr si circũcidamini.
xp̃c uob̾ nichil ꝓderit circũcidamini sci¬
lice sic̃ ipsi uolebant: sic̃ eis a qͥbꝰdã de¬
prauatis ꝑsuasũ erat. qd̃ sine his legis oꝑi¬
bꝰ salui. eẽ. ñ possent. Nã cũ gentes ad
xp̃i fidẽ itatienirent maxxime ꝑ paul
apłi p̃dicationẽ sic̃ uenire debuer̃. ut
nullis eiꝰmod obseruatiõibꝰ onerarent᷑:
qr a& in solita ista maxxime circũcisione
gndes etate reformidantes decerrerent᷑
a fide. & ñ ita nati ut talibꝰ sacͣm̃tis in¬
buerent᷑. si more pͥstino ꝓseliti fierent.
euã ex gentibꝰ uenire oportebat. ñ in¬
telligentei qͥ ex cirrũcisione uenerant
cur sͦ illa ꝑmissa ẽẽnt. & cur gentibus
ad dĩ ppłm accedentes. ñ solẽpnit̃ ꝓselit
fierent incarnis circũcisione. & cȩteris
huiᷤmnod obsetuatioĩbꝰ legis. atq inhis
erant qͥ hoc iõ fieri magnoꝑe in sistebaxł.

Expanded text:
ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino proselyti fierent, iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant,
Abbreviated transcription (Latin):
natierant atq instituti. siuerunt eos
apħ patrũ ritũ. traditionẽq seruare: &
eos qͥb hoc opꝰ erat ut c̾gruerent illoꝵ
tarditati moribꝰq monuer̃. Inde.ẽ. qd
tymotheũ uidea matre & greco patre
natũ. ꝓpt̃ illos ad qͦs tales cũ eo uen̾at
etiã circũcidit apłs: atq ipse int̾ eos
morẽ huiꝰ mod custodiuit. ñ simulatti¬
one fallaci. s c̾silio prudenti. Neq em̃
itanatis & ita institutis toria erant iba
ꝗͣuis iã ñ tẽnt significandis futuris ne.¬
cessaria. Magis quippe naciũ erat ea
atos inuen̾at: ut iã de cęt̾o qͥ nulla
tali necessitudine tenerent᷑. s exdiu̾¬
soueluti pariete id eoc p̃putio ad illũ
sione uenerant talibꝰq sacram̃tis
ad huc dediti erant. ultro uellent sc̃¬
tẏ motheus cͥferre c̃gruentiã. nphi
b̾ent᷑. Uerũ si in huiꝰmod legis oꝑibꝰ puta¬
rent suã spẽ salutẽq c̃tineri: tãꝗͣ a certa
ꝑnicie uecarent᷑. Uñ.ẽ. illud apł. Ecce

Expanded text:
nati erant atque instituti, siuerunt eos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent illorum tarditati moribusque. monuerunt. inde est quod Timotheum iudaea matre et graeco patre natum propter illos, ad quos tales cum eo uenerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simulatione fallaci, sed consilio prudenti; neque enim ita natis et ita institutis noxia erant ista, quamuis iam non essent significandis futuris necessaria. magis quippe noxium erat ea atos inuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete, id est ex praeputio, ad illum sione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uellent, sicut Timotheus, conferre congruentiam, non erentur, uerum si in huiusmodi legis operibus putarentcie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce