comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pressus peccane compeller&: Guigilate. & dicite
nob: quomodo uicit tenebras quẽ uicit necessitas :
Haeciã erat apud illũ hostis maior: aqua uictꝰ & iustꝰ
cum minone pugnauit. Quanto melius nescir&
quo ab eius facie fugiss& aclam. quã ipse primo
a faciȩ durȩ ac dirȩ net essitatis. & postea a facie
diuersȩ acłq aduersae gentis quo fuger& non haber& :
quanto melius naturȩ bumanȩ inuider& uitambeatã
quã naturã cliuinã dar& in miseriam : desiderar&
sanguinẽ & adipem sacrisiciorũ potius quã ipse totiens
etiam idolis mactaretur mixtus adipi & sanguini.
om̃iũ uctimarũ ꝓturbaretur zelo si illa sacrificia
& diis aliis offerrentur potius quã ipse ligatus non
solũ in om̃ib frugib uerũ etiã mom̃ib carnibus
ꝑ om̃s aras om̃ib: demonib: offenret᷑: quanto melius
uel bumana indignatione commotus ac turbidus
peccantib & suis & alienis irasceretur : quã ipse
non solũ in om̃ib irascentib sed etiã in om̃ib: tim̃tibus

Expanded text:
pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus frugibus, uerum etiam in omnibus carnibus per omnes aras omnibus daemonibus offerretur! quanto mvel humana indignatione commotus ac turbidus peccantibus et suis et alienis irasceretur, quam ipse non solum in omnibus irascentibus, sed etiam in omnibus timentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ledicta positũ ẽ ut nec ia cȩtera rectũ ha¬
beant intellectũ nisi ad xp̃ głam qua generi
huma no consulit᷑ ꝓphetata referant᷑. Q uanto
magis hoc & qđ& sitał fuiss& moysesut aliud
corde intuens id ore fund&. Faciliꝰ eũ dicerẽ
ꝓ pħasse nescientẽ: quã cũ audirẽ popło uideoꝵ
dictũ iundeb intã tuã pendentẽ & nor credes
intuebarꝰ animo cuipħas qđ exũb eiꝰ intellectũ
ẽ. cũ xpm ut inimicũ ꝑ seꝗs ait. expedire
ut urꝰ h moreret᷑: neperir& cotagens Vbi euan¬
glista subiec̃ hoc eũ non aso dixisse sedeũ eẽt
poreti fex ꝓpħuse: sed mos ses nen erat ca plus
Quare illudsepopł hebreodix iuidebiutãtaulã peti¬

Expanded text:
ledicta positum est, ut nec ipsa cetera rectum habeant intellectum, nisi ad Christi gloriam, qua generi humano consulitur, prophetata referantur . quanto magis hoc! quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens id ore funderet, facilius eum dicerem prophetasse nescientem, quam, cum audirem populo Iudaeorum dictum: uidebis uitam tuam pendentem et non credes intuebatur animo Caiphas, quod ex uerbis eius intellectum est, cum Christum ut inimicum persequens ait expedire. ut unus homo moreretur. ne periret tota gens. ubi euangelista subiecit hoc eum non a se dixisse, sed cum esset pontifex prophetasse. sed Moyses non erat Caiphas. quare illud
Abbreviated transcription (Latin):
a mis qsq ũbis faustus sapuiss&: si piũ palatũ
adescas dominicas attiliss&. Sic eni sonut for¬
aa se uides qđ dictũ ẽ. ideb uitã tuã penddenteõ
seots mon cre dent.: Sed filꝰ euanglĩcũ andt. ille
enĩ deme scripsit: in hac isͥa ab iguitate sententiȩ
qͥd pores uid& qͥd ꝓpħȩ porcis piciant. qͥd hominib: innu ant
statĩq illi occurrit iuita hominũ x̾s̾pendens eiq
non credentes uidei obhoc isũ qr pendentẽ uident
& aliꝰ qͥdẽ aliqͥs cito dicer& int̃ cȩtera maledicta¬
refequȩ inilla lectione ad aliqͥd dexpõ intelligendũ
quȩ in pio popło ꝓpheticc p̃nuntiabant᷑: hocoꝰͦq
poneret᷑. Sedego & qͥ mecũ aliqͥnto attenti co¬
gitant euangelicã illã dnicãq: sententiã qua
Deme enĩ ille scripsit: ut omem̃ scriptureilliꝰ
intentionẽ non nisi ad intelligendã xp̃ĩ grãm
ꝑscrutando consuleremꝰ: etiã cȩtera in illa

Expanded text:
 his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas attulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem esse non crederent. Sed filius Evangelii cum audit, Ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae videt quid prophetae porcis projiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit vita hominum Christus pendens, eique non credentes Judaei ob hoc ipsum quia pendentem vident. Et alius quidem aliquis cito diceret inter caetera maledicta, quae in lectione ad aliquid de Christo intelligendum quae inpio populo prophetice praenuntiabantur, hoc quoque poneretur. sed ego et qui mecum aliquanto adtentius cogitant euangelicam illam dominicamque sententiam, qua de me enim ille scripsit, ut omnem scripturae illius intentionem nonnisi ad intellegendam Christi gratiam perscrutando consuleremus, etiam cetera in illa
Abbreviated transcription (Latin):
latine un o uerbo dici potest. cũ sit quȩdã ꝓpͥȩ diuni¬
tati debita seruitꝰ. Nec colimꝰ. nec colendũ docemꝰ. nisi
unũ cdm̃: Cũ aut̃ aclhunc cultũ ꝑtineat oblatio
sacrifitu: unde idolatria dicitur : corum
quiboc etiã idolis exibent. nullomͦ. aliquid offerimꝰ

Expanded text:
latine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinilatine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, unde idolatria dicitur eorum, qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerim
Abbreviated transcription (Latin):
orationib: adiuuetur : Ita tamen. ut nulli¬
muer martyrũ sed ipsi dõmartyrũ quã uis in me¬
morus martyrũ. constituamꝰ altaria: Quis enim
antistitũ in locis scõꝵ corpoꝵ adsistens altari
aliquando dixit. offerimꝰ tibi petre aut paule.
aut cipriane: sed qđ offert᷑ offert᷑ dõ qui martires
coronauit. apud meniorias eoꝵ quos coronauit.
ut i psoꝵ locoꝵ admonitione maior affectꝰ exurgat :¬
aclacuendã caritatẽ & in illos quos inutari possumꝰ.
& inillũ quo adiuuante possimus : Colimꝰ ergo
martires eo cultu dilectionis & societatis. quo &
in hac uita coluntur scĩ homines dĩ: quoꝵ cor altalẽ
ꝓ euuangelica ueritate passionem. paratiꝰ. eẽ. sentimꝰ:
Sed illos tanto deuotius: quanto securius post incerta
om̃ia superata: quanto etiã fidentiore laude p̃dicamꝰ.
iam inuita feliciore uictores: quã inista adhic usq
pugnantes: At illo cultu quȩ grȩcȩ lacria clicitur.

Expanded text:
orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulliorationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres coronauit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locoad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotius, quanto securius post certamina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque pugnantes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
incidisse Cũ enĩ dixiss& nos uertisse inmartyres
quos uotis inquit similib colitis: defuntoꝵ unbras.
uino placatis & cdapib. Sunt ergo umbre defunctor:
Nũ quã hoc ur̃is sermonib: audiuimus : nũ quã inlitteris
legimꝰ. inmo contradicere soletis talib opinionib:
ad serentes animas mortuoꝵ malas minꝰ ue purgatas. aut
mreuolutiones ire. aut ingrauiores aliquas poenas :
bonas autẽ innaues in pom. & incalũ nauigantes transire :¬
hinc in illud phantama terrȩ luminis q qua pugnando
perierant . Ita nullas animas. circasuoꝵ corporꝵ sepulora
detineri Vnde igitur umbre defunctoꝵ : que
substantia eoꝵ. quis locus : sed maledicendi cupiditate.
faustus quid ꝓsiteretur oblitus. ẽ : aut forte dormitans
ũ bras somniando dictauit Nec cũ uerba sua leger&
euigilabit: Popuł aut̃ xp̃ianꝰ memorias martyrũ
religiosa sollẽpnitate concelebrat : & ad excitandã
imitationẽ & ut meritis eoꝵ societ᷑. atq

Expanded text:
incidisse. Cum enim dixisset nos vertisse idola in martyres, quos votis, inquit, similibus colitis, defunctorum umbras vino placatis et dapibus: sunt ergo umbrae defunctorum? Nunquam hoc in vestris sermonibus audivimus, nunquam in litteris legimus: imo contradicere soletis talibus opinionibus, asserentes animas mortuorum malas minusve purgatas, aut in revolutiones ire, aut in graviores aliquas poenas; bonas autem in naves imponi, et in coelo navigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant: ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri: unde igitur umbrae defunctorum? quae substantia earum? qui locus? Sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est: aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque
Abbreviated transcription (Latin):
tutꝰs. Quis qͥ sitaq aliũ docere uell& isũ int̃fici Nłs¬
endũ moyses p̃cipiebat. Iuid aut̃ nunc aliud agit
linguainisi ut spirili gladio utriꝰq: testam̃ti

Expanded text:
tiatus est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficitiatus est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
patriimiunꝰ qđ ẽ. ex met ꝓ sit: non honora¬
uerit patrẽ suũ : & irritũ fecistis ũbũ dĩ ꝓpt̃
ma uram̃ traditionẽ. Qua in rẽ. uidete quã multa
nos doceat : & uideos adõ suo se non autere &
eiꝰ mandata ñ tantũ se ñ infringere. uerũ
etiã illos aqͥb: infringerent᷑ arguere & non
nisi dm̃ ꝑ moysen ista mandasse. Quã obrẽ qm̃
noscredimꝰ omĩa quȩ scripsit moyses ad xpĩ cõ¬
mendationẽ ꝑtinere : qđ isto oꝑe qͥa de monstrare
non possumꝰ polliciti sumꝰ inhis hoc ostenđẽ quo
faustus de illa seript᷑a refellenda uł uituꝑanda
delegerit recte a nob debitũ exigit᷑ uit hoc ctiã s
qđ p̃cepit moyses int̃ ficiendũ eẽ ꝓpħam siue
pͥncipẽ qͥ eos adõ suo ułl& aũtere aliqđ ue in frin
rẽ surrecturos hereticos diũsorũ errorũ ma-¬
gistros adũs doccrinã xp̃i: qͥ non eũ xpm̃ p̃ dica¬
eundẽ moysen ceterosq scos eiꝰgentis editas p̃nun¬

Expanded text:
atri. munus, quod est ex me, tibi prosit, non honoruerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem quoniam nos credimus omnia, quae scripsit Moyses, ad Christi conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse prophetam siue principem, qui eos surrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctrinam Christi, qui non eum Chrieundem Moysen ceterosque sanctos eius gentis editas praenun
Abbreviated transcription (Latin):
blas phemum eis patrocinium defensionis adinbeat
ate: ita diem fungatur extremũ : non iam aem̃da¬
tione sed damnatione dignũ lex illa in rep̃hen¬
sibilis cens&: Aeterna ergo legȩ c̃sulta. quȩ
ordinae naturalẽ conseruari iub&. ꝑ turbari uetat
uideamus quid peccauerit. id est contra istã
legẽ fecent pat̃ abrabam. in lnis quȩ uelut
magna crimina faustus obiecit: Habenle inqͥd

Expanded text:
blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat blasphemum eis patrocinium defensionis adhibeat atque ita diem fungatur extremum, non iam emendatione, sed damnatione dignum lex illa inreprehensibilis censet. Aeterna ergo lege consulta, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, uideamus quid peccauerit, id est, quid contra istam legem fecerit pater Abraham in his, quae uelut magna crimina Faustus obiecit. habendae, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
obtẽperat Homo autẽ cuius ꝓpt̃ peccatũ tẽp.¬
tationẽ ẽ. uita suꝑ tenram : subdat sibi qđ hab&
cõmune cũ bestus. subdat dõ qđ hab& cãmune
cũ angłis. donec iustitia & immortalitate ꝑfecta
atq ꝓcepta abistis exaltetur. illis e quetiura:
Mortales aut̃ delectationes usq ad reparandã seu
custodiendã istã mortalem salutẽ. siue utius¬
cuiusq hominis. siue ipsius humani generis. uel
excitandȩ uł relaxandȩ sunt : Ultra si ꝓlapsȩ
suerint. & contra tẽperantiȩ rationẽ hominẽ
non se regentẽ abripuerint. libitdines enunt.
ꝓfecto illicitȩ ac turpes & digne dolorib: em̃ dari:
Qđ si etiã ꝓturbatũ recteẽ intantã uoraginẽ
ꝑditȩ consuetudinis mergant. ut uel in ultas fore
credens confessionis & penitentiȩ negligat
medicinã. qua correctus emergat. uel peiore
morte cordis. contra illã at̃nam prouidentie legẽ

Expanded text:
obtemperat. homo autem, cuius propter peccatum tempobtemperat. homo autem, cuius propter peccatum temptatio est uita super terram, subdat sibi, quod habet commune cum bestiis, subdat deo, quod habet commune cum angelis, donec iustitia et inmortalitate perfecta atque percepta ab istis exaltetur, illis aequetur. Mortales autem delectationes usque ad reparandam seu custodiendam istam mortalem salutem siue uniuscuiusque hominis siue ipsius humani generis uel excitandae uel relaxandae sunt: ultra si prolapsae fuerint et contra temperantiae rationem hominem non se regentem abripuerint libidines, erunt profecto inlicitae ac turpes et dignae doloribus emendari. quodsi etiam perturbatum rectorem in tantam uoraginem perditae consuetudinis mergant. ut uel inultas fore credens confessionis et t paenitentiae neglegat medicinam, qua correctus emergat, uel peiore morte cordis contra illam aeternam prouidentiae legem
Abbreviated transcription (Latin):
possit illicitũ dolectane : magna questio ẽ: qđ si ẽ.
non in eo genere factus ẽ homo nec illa natura angłica
quȩ inueritate nonstetit: Sed in eo genere ista
rationalia facta sunt. ut in eẽt . eis possibilitas
refrenandi delectationẽ ab illicito. quã non re¬
frenando peccauerunt: Magna est itaq: & huma na
creatura quando quidẽ ꝑ eã possibilitatẽ in stau¬
ratur ꝑ quã si uoluiss& : nec cecidiss& : Magnus
ergo dñs & laudabilis ualde : qui condidit eã :
Condidit enĩ & inferiores quȩ non possunt peccare
condidit & meliores q̃ nolunt peccare Bestialis enĩ
Natura non peccat: quia nibil facit contra ret̾nã legẽ.¬
cui sic subdita est : ut ciꝰ particeps eẽ non possit
Rursus angłica sublimis natura non peocat. quia ita
parti cepsẽ legis aetnȩ ut solus eã delect& ds :
Cuius uoluntati sine ullo experim̃to tẽptationis

Expanded text:
possit illicitum delectare, magna quaestio est. Quod si est, possit illicitum delectare, magna quaestio est. Quod si est, non in eo genere factus est homo, nec illa natura angelica, quae in veritate non stetit: sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab illicito, quam non frenando peccaverunt. Magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si voluisset, nec cecidisset. Magnus ergo Dominus, et laudabilis valde , qui condidit eam. Condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt peccare. Bestialis enim natura non peccat, quia nicui sic subdita est, ut eius particeps esse non possit. rursus angelica sublimis natura non peccat, quia ita particeps est legis aeternae, ut solus eam delectet deus, cuius uoluntati sine ullo experimento temptationis
Abbreviated transcription (Latin):
liberaliter. quia suauit̃ seruiunt: Nos uero quoꝵ
corpus mortuũ .ẽ. propt̃ peccatũ. ante quã uiui fic& ds̃
& mortalia corpora nr̃a ꝑ in habitantẽ spm̃ eiꝰ in nolus :
nonficta quȩ ꝑdilectionẽ operatur. habentes in cons¬
ciabona spem repositã incelis. immoitalifatis & incor¬
ruptionis & ipsius ꝑficiende iustitiȩ usq ad quandã
in offabilit̃ suauissimã saturitatẽ quã inisti pere¬
grinatione oport& esuriri ac sitũrari quã diu ꝑfidẽ
ambulamus non ꝑspetiem : Iua ꝓpt̃ hominis
actio seruiens fidei seruenti dõ resyenat om̃s
mortales delectationes & eas coerc& ad naturalẽ
motu meliora infeniorib: ordinata dilectione
p̃ponens: Si enĩ nilul delectar& illicitũ nemo
peccar&ꝰ peceat ergo qui delectationẽ illicitã
relaxat potius quã resrenat Est aut̃ illicitũ
qđ lex illa ꝓhib& qua naturalis ordo seruatur :
Vtrũ autẽ sit aliqua rationalis eneatura. quã nibil

Expanded text:
liberaliter, quia suauiter, seruiunt; nos uero, quorum liberaliter, quia suauiter, seruiunt; nos uero, quorum corpus mortuum est propter peccatum, antequam uiuificet deus et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis pro non ficta, quae per dilectionem operatur, habentes in conscientia bona spem repositam in caelis inmortalitatis et incorruptionis et ipsius perficiendae iustitiae usque ad quandam ineffabiliter suauissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitiri, quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem. Quapropter hominis actio seruiens fidei seruienti deo refrenat omnes mortales delectationes et eas cohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius quam refrenat. est autem inlicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo seruatur. utrum autem s
Abbreviated transcription (Latin):
Nulli aut̃ dubiũ ẽ animã corpori naturali ordine p̃ponen¬
dã. uerũ animae hominis in est ratio quae peccori non e
proinde sicut anima corpori. ita ipsius animȩ ratio.
ceteris eiꝰ partib quas habent & bestiȩ nature lege
prȩponitur : Inquȩ ipsa ratione quȩ partĩ contempla¬
tiua ẽ. partĩ actiua. proculdubio cõtemplatio p̃cellit
In hac enĩ &imagodĩẽ. quȩ ꝑsidẽ adspeciẽ neformatur
Actio itaq: rationalis contẽplationi rationali deb&
oboedire. Siue ꝑfidẽ operanti. sicuti ẽ. quandiu
ritali corpore. ex gña eius aquales angłis eiꝰ. recepta
stola prima in mortalitatis & incorruptionis qua
inductur hoc mortale & connuptibile ñm ut ab¬
sorbeatur mors in uictona. iustitia ꝑfecta ꝓgrãm.
quia & scĩ ac sublimes angłi. habent contẽplationẽ
&actionẽ suam. Iel enĩ sibi agendũ imperant. qđ
ille quẽ contẽ plantur iub&. Cuius aet̃no inꝑio

Expanded text:
nulli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponennulli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponendam. uerum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibus, quas habent et bestiae, naturae lege praeponitur; inque ipsa ratione, quae partim contemplatiua est, partim actiua, procul dubio contemplatio praecellit. in hac enim et imago dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. actio itaque rationalis contemplationi rationali debet oboedire siue per fidem operanti, sicuti est, quamdiuritali corpore ex gratia eius aequales angelis eius recepta stola prima inmortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut absorbeatur mors in uictoria iustitia perfecta per gratiam, quia et sancti ac sublimes angeli habent contemplationem et actionem suam; id enim sibi agendum inperant, quod ille, quem contemplantur, iubet, cuius aeterno imperio
Abbreviated transcription (Latin):
litatẽ uitȩ p̃sentis regendȩ. & future adipiscende
conditas salubrit̃ credimus: Ponno autẽ quȩ-¬
cũq in factis scõꝵ elucent docum̃ta iustitiȩ nullus
uel imperitoꝵ dubitat debiussẽ conseribi:
deillis engo potest. ct̃. questio. quȩ uel in aniter scripta
uideri possunt. si nec recte facta appanent nec peccata
sunt : uel etiã pnitiose si peccata eẽ conuincuntur.
nec ualeant adimitationẽ. siue in ipsis libris rep̃hensa
non sint. &idõ putari etiã possint non ẽẽ peccata. siue
illic quoq rep̾hensa sint. sub facili spe ueniȩ cõmittant᷑
quia & in scĩs inuenta sunt: Ergo peccatũ ẽ factũ
uł clictũ. uł concupitum aliquid contraaet̃nã legẽ
lex uero et̃na .ẽ. ratio liuina uł uoluntas dĩ. ordinẽ
naturalem conseruari iubens ꝓ turban uetans :
quis nã igitur sit in homine naturalis ordo quȩrendũ ẽ.
Constat enĩ homo exanima & corpore. sed hoc & pecus

Expanded text:
litatem uitae praesentis regendae et futurae adipiscendae litatem uitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. porro autem quaecumque in factis sanctorum elucent documenta iustitiae, nullus uel inperitorum dubitat debuisse conscribi. de illis ergo potest esse quaestio, quae uel inaniter scripta uideri possunt, si nec recte facta adparent nec peccata sunt, uel etiam perniciose, si peccata esse conuincuntur, ne ualeant ad imitationem, siue in ipsis libris reprehensa non sint et ideo putari etiam possint non esse peccata, siue illic quoque reprehensa sint, sed sub facili spe ueniae committantur, quia et in sanctis inuenta sunt. Ergo peccatum est factum uel dictum uel concupitum aliquid contra aeternam legem. lex uero aeterna est ratio diuina uel uoluntas dei ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans. quisnam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. constat enim homo ex anima et corpore, sed hoc et pecus.
Abbreviated transcription (Latin):
generis : qđ in illis locutionũ quibus dã uirtutib:
scu uitiis. peratia uł imperitia: hoc in his morg
quãuis longe incliuerso genere uirtutib: seu uitis
sapientia uł insipientia ual&: Qua ꝓpt̃ ne in quȩque
laudanda uel uituperanda. accusanla uł defendenda
cohercenda uł relaxanda damnanda uł ab soluenda
appetanda uel uitanda. tenere irruanus inquib: om̃ib:
peccata seu recte facta fect uersantur. pͥnius qͥel sit
peccatũ considerare debemus. tunc deinde
inspicene facta scor libris conscripta diuinis:
Vt si qua & ipsoꝵ petcata inuenerimꝰ. ob quã utilitat̃ẽ
sint etiã ipsa condita litteris memoriȩq mandata
diligenti quantũ possumꝰ ratione uideamus :
Iuȩ aut̃ neppererimꝰ stultis seu maliuolis uideri
peccata eẽ quȩ ñ sunt: Nec tam̃ in eis eminent
aliqua exẽpla uirtutũ: hȩo quoq: intueamur
quã ob causã illis insertasint litteris quas ad uti¬

Expanded text:
generis quod in illis locutionum quibusdam uirtutibus generis quod in illis locutionum quibusdam uirtutibus seu uitiis peritia uel inperitia, hoc in his morum quamuis longe in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter ne in quaeque laudanda uel uituperanda. accusanda uel defendenda, cohercenda uel relaxanda, damnanda uel absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibus omnibus peccata seu recte facta uersantur, prius quid sit peccatum considerare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae autem reppererimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, quae non sunt, nec tamen in eis eminent aliqua exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob causam illis inserta sint litteris, quas ad uti
Abbreviated transcription (Latin):
quia dix̃ pars infrusta secant. Sebuit enĩ in quiua
dicere secat. & quia norunt religionẽ dici : culpunt¬
culpant eũ quia geminata .l. littera dix̃ rligione¬
patrũ : Vnde non ab surde fortassif indicatur in genere
suo quantũ distant schemata & metaplas mi doctoꝵ
a scloecisiis & barbarismis impcritoꝵ tantũ distare
sigurata facta proph&arũ alibidinosis peccatis iniquoꝵ
Ac ꝑhoc sicut puer in barbaris mo rep̾hensus. si de uirgilii
metaplasmo se uellet defendene ferulis cederetur :
ita quis quis cũ ancilla suȩ coniugis uolutatus habrahȩ
factũ qđ cleagar prolẽ genuerit. in exẽplũ defen¬
sionis assumpserit. utinã non plane fenulis secl uel fustil:
coercitus em̃det᷑. nec ũ ceteris adultenis xterno
supplitiopunatir: Minimȩ quidẽ illȩ res
iste aut magne sunt: Nec ad hoc inde ducta ẽ simi¬
litudo : ut sebema sacramito & solo ecismus adulterio
coȩequetur : Uerũ tam̃ pnoportione sui ciuusq

Expanded text:
quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligionpatrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae factum, quod de Agar prolem genuerit, in exemplum defensionis adsumpserit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coercitus emendetur, ne cum ceteris adulteris aeterno subplicio puniatur. minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc inde ducta similitudo est. ut schema sacramento et soloecismus adulterio coaequetur . uerumtamen proportione sui cuiusque
Abbreviated transcription (Latin):
tu disce int̾rogare qđ pͥmũ ẽ. Viders enĩ mͥ nunc
difi maxime. Rursũq int̾rogasti utrũ aciperes
xp̃mnatũ & respondisti. nonita ẽ. Hancsilic&
causa subiciens qͥa generatio xp̃i. non ptin& ad
euuangłiũ. Quidergo respondeb a pło dicenti¬
memor esto iłm xp̃m resurrexiss a mortis ex
semine daurd scd̾m euangeliũ meũ : uides certe
quã nescias uł te nescire fingas. qͥd sit euangeliũ
nec ex doctrina apłi ca. sed ex ur̃o errore nomi¬
nes euangeliũ. Aut si hoc apellas euangeliũ qđ a płi
a pellauer̃ aber ras euangelio qͥnoncredis xp̃m ex
tatꝰe. Qđ aut̃ erat apłi pauli: euangeliũ . hoc etiã cȩ¬
terorũ a płorũ & om̃iũ fideliũ dispensatoꝵ tanti sa¬
cramenti. Hoc enĩ alibi dic̃ siue ergo ego. siue illi :
sic p̃dicamꝰ & sic oredidistis. Nonem̃ om̃s illi euugłiũ
conscripser̃ sed tamenom̃s p̃di cauer̃ eiugłm. Nar¬

Expanded text:
tu disce interrogare, quod primum est. uideris enim mihi nunc tu disce interrogare, quod primum est. uideris enim mihi nunc disti: maxime. rursusque interrogasti, utrum acciperes Christum natum, et respondisti: non ita est, hanc scilicet causam subiciens, quia generatio Christi non pertinet ad euangelium. quid ergo respondebis Memor esto Christum Jesum resurrexisse a mortuis ex semine David, secundum Evangelium meum ? Vides certe quam nescias, vel te nescire fingas, quid sit Evangelium; nec ex doctrina apostolica, sed ex vestro errore nomines Evangelium. Aut si hoc appellas Evangelium, quod Apostoli appellaverunt; aberras ab Evangelio, qui non credis Christum ex tatus est. quod autem erat apostoli Pauli euangelium, hoc etiam ceterorum apostolorum et omnium fidelium dispensatorum tanti sacramenti. hoc enim alibi dicit: siue ergo ego siue illi; sic praedicamus et sic credidistis. non enim omnes illi euangelium conscripserunt, sed tamen omnes
Abbreviated transcription (Latin):
dicatione xp̃i. & eẽ cepit & nominari. In quo ta men
ipsc nusqũa senatũ ex hominib: dicit: Aruero gene¬
alogia adõ nonẽ eũngłmiutnec ipse eiꝰ scriptor
ausus suerit eã euuangłm nomminare. Qindenim
& stella inducit᷑ quȩ confirmat genesi. utrecte ge¬
nesidiũ hoc magis icupari possits quã eua angłm
Acdemq maraꝰ qͥ generationẽ seribere noncuraint.
sedi peationẽ tantũ filiidĩ qđ ẽ eorangłm: ui
de quã sit cõpetent̃ exorsꝰ. Euigłm inqͥt iħuxp̾i¬
filiidĩ: uthinc satis habundeq appareati gene¬
alogiã non eẽ euuangelĩ. Nãq: &impsomatheo
post inclusũ ioharnẽ in carcerẽ tunclegit᷑ iħ m coe¬
pisse p̃dicare euugłm regni. Ergo qͥc qͥdaste hoc
narratũ ẽ. genealogiã eẽ constat non euugłm.
Alioquin qͥd impediebat & matheũ ponere einiglum
lueris. omissis generationib: quȩre aitsi & de ip¬
sis conferre ẽ animꝰ non e quidẽ recuso cũsit
mͥ magna & de his ad respondendi copia. Sed

Expanded text:
dicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem tantum filii dei, quod est euangelium, de quam sit conpetenter exorsus: euanfilii dei, ut hinc satis abundeque adpareat genealogiam non esse euangelium. namque et in ipso Matthaeo post inclusum Iohannem in carcerem tunc legitur Iesum coepisse praedicare euangelium regni. ergo quicquid ante hoc narratum est, genealogian esse constat, non euangelium. alioquin quid inpediebat et Matthaeum ponere euangelium lueris, omissis generationibus quaere. aut si et de ipsis conferre est animus, non equidem recuso, cum sit mihi magna et de his ad respondendum copia; sed
Abbreviated transcription (Latin):
aqua uentꝰ ignis. Quurergo ea poeuit habere malicia
gentis aduersȩ  hic respondetis. Sed aqua illa gen¬
tis tenebrarũ mala erat. quã uero pͥmꝰ homo attulit
bona erat : & uentꝰ illiꝰ malus: Huiꝰ aut̃ bonꝰ: ita & huiꝰ

Expanded text:
aqua, uentus, ignis. cur ergo ea potuit habere malitia aqua, uentus, ignis. cur ergo ea potuit habere malitia genti's aduersae? hic respondetis: sed aqua illa gentis tenebrarum mala erat, quam uero primus homo adtulit, bona erat; et uentus illius malus, huius au
Abbreviated transcription (Latin):
uł bona a huitiatio. Ađ qͥdẽ cũ aliqͥdbonũ achm̃tiat᷑
seꝑ dicipot est: ꝓpͥe tam̃ hoc uocabulũ obtonuit illa
quã dixi adnũtiatio saluatoris. Siaut̃ uos aliud ađ¬
nũtiatis : extra eugłm. uosee. manifestũ ẽ : utiq s̃
adũsuos paruuli qͦs apellatis semi xpĩa nos. simatris
caritatis uocẽ sibi ex ore a płico ꝑsonantẽ audiant.
& aliud adaltiatis anathema sitis. Qras non aut̃ in¬
deat quanta cȩcitate dicat᷑ qđ nꝰ quã se xp̃s natũ ex
hominib dicat. cũ pene nꝰquã se filiũ hominis taceat.
sedindelic& doctissimi homines ꝓfertis nob exarma¬
rio ur̃o nescio quẽ pͥmũ hominẽ qͥad gentẽ tene¬
brarũ debollandã delucis gente descendit. armatũ
inimicoꝵ uentis. Cur nonergo & fumo suo con¬
tra inimicorũ fumũ tenebrissius contra immicorũ
tenebras: Sed contra fumũ. aere ut dicitis armabat᷑:
& contra tenebras luce. Anqͥa mala s fum & tenebre
nonea potunit habere bonitas eiꝰ  Bona ergos illatria

Expanded text:
bona adnuntiatio. quod quidem cum aliquid bonum adnuntiatur, semper dici potest, proprie tamen hoc uocabulum obtinuit illa quam dixi adnuntiatio saluatoris. si autem uos aliud adnuntiatis, extra euangelium uos esse manifestum est. utique sunt aduersus uos paruuli, quos appellatis semichristianos, si matris caritatis uocem sibi ex ore apostolico personantem audiant: et aliud adnuntiatis, anathema sitis. quis non autem uideat, quanta caecitate dicatur, quod nusquam se Christus natum ex hominibus dicat, cum paene numquam se filium hominis taceat? Sed uidelicet doctissimi homines profertis nobis ex armario uestro necio quem primum hominem, qui ad gentem tenebrarum debellandam de lucis gente descendit, armatum inimicorum uentos. cur non ergo et fumo suo contra inimicorum fumum et tenebris suis contra inimicorum tenebras, sed contra fumum aere, ut dicitis, armabatur et contra tenebras luce ? an quia mala sunt fumus et tenebrae, non ea potuit habere bonitas eius? bona ergo sunt illa tria:
Abbreviated transcription (Latin):
õaudens & udens uram̃ conũsationẽ & id qđ
dee. fidĩ ur̃ȩ in xp̃o. Cernebat utiq: quandã
fabricã spiritualẽ . sic̃ alibi dic̃ di ȩdificatio
estis & in a cernebat utrũq: &unde gaudera
& unde satager&. Gaudebat exeo qđiã ȩdifi¬
catũ uidebet. sata gebat exeo qđ usq adc ulm̃
ꝑfectionis ad hueȩdi ficandũ eẽ sentie ha:
taquos reuera catholicos nondũ ꝑfectos sedquo¬
danmodo udixisti semi xp̃i nos quos fallatis
& seducatis inĩ ꝑ uersitate insectamim. Sed
siqͥ ad huc &iã taless̃ siuos pseudo xp̃ianosee
intellexerint quãius captiosis questionũ urari
ꝓpositionib ꝓpt̃ id qđ eoꝵ fidĩ dee. respon¬
dere non possit nontami sequendos sed deuitin
Nr̃ã intenio ẽ. pseudo xp̃ianos uos ostenderi
ut ronsclũ xp̃iani perit ore suos conuncendẽ
ꝓdant. ed &e iperitiores uos cauendo ꝓficiant:

Expanded text:
gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis quaestionum uestrarum propositionibus propter id, quod eorum fidei deest, respondere non possint, non tamen sequendos, sed deuitannostra intentio est pseudochristianos uos ostendere, ut non solum christiani peritiores uos conuincendo prodant, sed et inperitiores uos cauendo proficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Satis suꝑq in lucẽ iã traductis errorib ac ui¬
daicȩ suꝑstitionis simul & semi xp̃ianorĩ
abunde detecta fallatia adoctissimo scili¬
ca & solo Nob post beatũ patrẽ Nrm mani¬
chea studendo adimanto non abreuusi e.
responsã ꝓpt̃ callidas & astutas confe renti¬
ũriobeu ꝓpositiones scribere. Q uoc uidẽ
uos exmore parentis sui serpentis captias s
circumuerure questiunouł uoluerint. &
ipsi ad respondendũ ingilant cissitis instruc¬
ligatiulteriꝰ hue ttꝙ illii agari non pos¬
sint: Aene pfisi confusa ue oratione legen¬
tiũ inandarent᷑ ingenia tã brep qua
distinete exaduerso sibi ipsorũ aq nrorĩ uer¬
ba estitin Pugustinꝰ respondit. Tusens xep̃ia¬
nos cauendos pͥutas qđ nos et̃ dicisi Nos aut̃ ꝑse
falsue. Quidergo sialiqd deẽ fider corũ ꝗr
crrcumuenire conamini. Nu qͥd idõ id qđ eis
ade destruendir ac nom potiꝰ id qđ deẽ astris¬
endues dic̃ ad ͦsdã in ꝑfectos loquens a płsatt

Expanded text:
Satis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto non ab re uisum responsa propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerint, et ipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instrucligati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque nostrorum uerba constitui. AUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cauendos putas, quod nos esse dicis; nos autem psefalsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
intestimoniũ uocat. Simͦ non creditis dicenis.
oꝑib: credite . Non dix̃ simꝰ non creditis ꝓphetis
credite. Aua ꝓpt̃ nos testimoniis desaluatore nr̃o
null is egemꝰ: exẽplatantũ uitȩ honestȩ & pru¬
dentiã ac uirtutẽ. in ꝓfetis quȩrimꝰ. Quoꝵ niħl
inuudȩoꝵ fuisse uatib qͥ a te non latuerit sentio.
Siqͥdẽ consulente me cur eos accipiendos putares:
non ꝓuide nec inurbant̃ silentio eoꝵ mandatis
oꝑib in sola tansi li isti p̃sagia. oblitꝰ utiq scriptũ
eẽ nunquã uinde miari uuã de spinis. nec decribuł
gatioriẽ tuã responderĩ qͥa quȩris cur non accipiamͦ
ꝓphȩtis Alio qͥn nił eos de xp̃o ꝓphetasse ab unde
iã parentũ pr̃oꝵ libris ostensũ .ẽ. Ego uero illud
adiciam qr si ẽbraiei uates xpm̃ scientes & p̃dican¬
testã flagiciose uixer̃ iure & ini ssos dici poterit
id qđ pauł degentiũ sapientib: contestat᷑. qr cũ cog¬
nouissent dm̃. non ut dm̃ clarificauer̃ aut gr̃as¬

Expanded text:
in testimonium vocat, Si mihi non creditis, dicens, operibus credite . Non dixit, Si mihi non creditis, Prophetis credite. Quapropter nos testimoniis de Salvatore nostro nullis egemus: exempla tantum vitae honestae, et prudentiam ac uirtutem in prophetis quaerimus, quorum nihil in Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scriptum esse "numquam uindemiari uuam de spinis nec de tribuligationem tuam responderim, quia quaeris, cur non accipiamus prophetas; alioquin nihil eos de Christo prophetasse abunde iam parentum nostrorum libris ostensum est. ego uero illud adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent deum, non ut deum clarificauerunt aut gr
Abbreviated transcription (Latin):
ad t̃rã dix hic ẽ. filius m̃s dilectꝰ credite illi : nec¬
non & ipse dese. A patre meo ꝓcessi & uem inhunc
mundũ. Atq multa alia huiꝰ modi: adq ringeges
uidȩi tudete: testificaris dicebant. testimoniũ
tuũ nonẽ uerũ. Quib: ise &siego testificor deme :
testimoniũ meũ uerũ ẽ. qr nonsũ solꝰ: Nã & in lege
urã seriptũ ẽ. Duoꝵ hominũ testimoniũ uerũ ẽ.¬

Expanded text:
ad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necnon et ipse de se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa alia huiusmodi. ad quae ringentes Iudaei "tu de te testificaris" dicebant; "testimonium tuum no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia non sum solus. nam et in lege uestra scriptum est: duorum hominu
Abbreviated transcription (Latin):
tractant᷑ ut discussis om̃ib: c̃cordare inueniant᷑ : Iuã
deficiente homine inqstione quã soluere ñ potest.
saper& quã quã hoc adsimilitudinẽ dixerit ñdũ
ȩc carũ ȩ dificationẽ ñ ꝓficiendi exercitatione
instudiosoꝵ manib: ũ sarent᷑. sed p̃cipiendi auctori¬
tate in eccle si astico canone legerent᷑. Haiͦ Nͤ DIX̃.
bescur debeamꝰ ꝓphetas ac orꝑe : Ept̃ testimonia inqͥđ¬
quȩ de xp̃o p̃fatis: Ego qͥdẽ nulla inueni quã uis
attentiꝰ eos & curiosissime legerĩ. Sed tam̃ & hoc¬
eneruis fidĩ confessio ẽ. inxpm̃ sine teste. & argu¬
m̃to non crede. Nẽpe ipiuos docere soletis idem co
niħ eẽ curiosius ex qͥrendũ qr si plex sit & absolu¬
ta xpiana credulitas. Quomodo ergonunc fidĩ
si plicitatẽ destriustis indiciis eã actestib: fulciendo
& hoc uideis : aut si uob̵ pͥma sententia displica&:
id cireo q: transistis in alterã : qͥ fidelior uobis

Expanded text:
tractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam deficiente homine in quaestione, quam soluere non potest, saperet, quamquam hoc ad similitudinem dixerit, nondum Ecclesiarum aedificationem, non proficiendi exercitatione in studiosorum manibus versarentur, sed praecipiendi auctoritate in ecclesiastico canone legerentur. LIBER DUODECIbes, cur debeamus Prophetas accipere. Propter testimonia, inqe Christo praefati sunt. ego quidem nulla inueni, quamuis adtentius eos et curiosissime legerim. sed tamen et hoceneruis fidei confessio est in Christum sine teste et argumento non credere. nempe ipsi uos docere soletis idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et absoluta christiana credulitas. quomodo ergo nunc fidei simplicitatem destruitis indiciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si prima uobis sententia displicet idcircoque transistis in alteram, quis fidelior uobis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ea nob̵ ad fidĩ firmitatẽ ue ritatẽ consultum
sit & eossuȩ ꝓphetiȩ congruent̃ apteq uix sisse.
In ac triꝑtita disputatione. illud qđ pͥmo posui lon¬
gũ .e. sic ꝓbare ut de ilł omib: libris testimonia
nis leuitatẽ. grauissimo aactoritatis pondẽ con¬
terã. Ita qͥppe non accipit ꝓphetas hebreos: ut ac¬
ipse tanqͥm ex adũ sã uoce int̾rogasset : utrũ eũ acci¬
per& responđ & maximo: qͥd de illoꝵ ꝓphetiadicat au-¬
euangeli ũ dĩ qđ ante ꝓmiserat ꝑꝓphetas suos inscrip¬
turis scis defilio suo qͥ factus e. ei ex semine dđ scđm
carnẽ. Quid uoluÑ ã pliuꝰ. nisi forte hoc de aliis ali¬
qͥb ꝓphetis ñ de pr̃is hebreis dictũ uolunt incel¬
legi. Sed quanquã ꝑ qͦs lib& dictũ si: deillo tam̃
filio dĩ ꝓmissũ ẽ. eugłm. qͥ factꝰ ẽ. ei ex semine

Expanded text:
per ea nobis ad fidei ueritatem firmitatemque consultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia nis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut acipse tanquam ex adversa voce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit, Et maxime , quid de illorum prophetia dicat, auin Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem . Quid vult amplius? Nisi forte hoc de aliis aliquibus Prophetis, non de nostris Hebraeis dictum velit intelligi? Sed quanquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen Filio Dei promissum est Evangelium, qui factus est ei ex semine
Abbreviated transcription (Latin):
qđ deeota pͦ gente apłs at. reliquiȩ pelectionẽ
grȩ salue factȩ s̃. ⁊ pascit᷑ deus tprẽ famis coruis
mane aqfferentib: panẽ & ad uesperã carnes & manichei
non intelligunt inilł libris xpm : cui quodã modo silu¬
tẽ nr̃am esurienti confitent᷑ peccatores fidẽ primicias
sp̃s nunc habentẽ. infine ant̃ uelut aduesperã scłi etiã
carius resurrectionẽ  Mittit᷑ helis pascenđ ad alie¬
nige nã uiduã quȩ uolebat duo ligna colligere priusquã
moreret᷑ . Non hic solo ligni nomine. sed etiã nu mero
lignoꝵ signũ crucis expͥmit᷑. Benedicit᷑ farina ciꝰ &oleũ.
fructꝰ & hilaritas caritatis : quȩ cũ impendit᷑. non

Expanded text:
 de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tempore famis coruis mane adferentibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum inpenditur. non
Abbreviated transcription (Latin):
axpi regna diaboli ꝑ imens : Quidutlus cõplutũ. area
sicca. & postea cõpluta area siceo ułlere. nisi pͥma una
gens hebreoꝵ habens occulte in sanctis misteriũ dĩ
Nunc aut̃ in manifestatione totus orb̵ id hab&. illa
uacuita ẽ. Quid iã regũ tprĩb ut inde pauca cõ¬
memorẽ & Nonne abipo exordio. cõmutatum
sacerdo ciũ in simuelẽ reꝓbato heli & cõmutatum¬
regnũ in dđ reꝓbato saule. clamat p̃nuntiari nouũ
sacerdotiũ nouũq regnũ reꝓbato uetere qđ ũ bra

Expanded text:
i regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis mysterium dei,nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatumregnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra
Abbreviated transcription (Latin):
xerit excecare mentes infideliũ nonnegamꝰ. malis sua¬
sionib quib qui consentiunt. iustie lumer
amittunt: dõ retribuente qđ iustũ.ẽ. Hac om̃ia
leginꝰ inscripturis scis. Nã & illud dictũ .ẽ. deseductione
extriusecus ueniente. timeo ne sicut serpens euam
seduxit inuersutiasua. corrũ pantur mentes ur̃ae
a smplicitate os castitate que ẽ. inxp̃o. cui simile est.
corrũ punt mores bonos conloquia mala: & illud:
qđ & sib quisq seduccor sit. Iui aut̃ putat se. eẽ.

Expanded text:
xerit excaecare mentes infidelium, non negamus malis suasionibus, quibus qui consentiunt justitiae lumen amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illud dictum est de seductione extrinsecus ueniente: timeo ne, sicut serpens Euam seduxit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bonos colloquia mala; et illud, t sibi quisque seductor sit: qui autem p
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ aliquid sciebat: tamquẽm omnib animalib ad hoc
pars diuina consȩ  sit. ut stolida fierent. Quid est
hoc rogo: ciugilate aliquando miseri: & comparate in
fabula ur̃a omnium animantium prius tempus & prȩsens:
Tunc in terra sua. nunc in hoc mundo: tunc firma erant
corpora. nuc in firma sunt: Tunc acris acies oculoꝵ
acluidendũ. cum delectatione inua dendi regionem clei :
nunc ita obtunsa. ut asolis radiis auertatur. Tunc
acutȩ mentes animalium ad intel legendu
contionantis sermonem : nunc hebetes. & ab eius modi
capacitate poritus alienȩ. Tunc naturalis tam
magna & tam potens eloquenta : nunc tanto studio¬
exclam ac labore uix parua & exigua. O quam magna bona.¬
ome cõ mixtione mali perdidit gens tenebrarum.

Expanded text:
eius aliquid sciebat, tamquam omnibus animalibus ad hoc eius aliquid sciebat, tamquam omnibus animalibus ad hoc pars diuina concreta sit, ut stolida fierent. quid est hoc, rogo? euigilate aliquando, miseri, et conparate in fabula uestra omnium animantium prius tempus et praesens, tunc in terra sua, nunc in hoc mundo; tunc firma erant corpora, nunc infirma sunt; tunc acris acies occulorum ad uiuendum cum delectatione inuadendi regionem dei, nunc ita obtunsa, ut a solis radiis auertatur; tunc acutae mentes animalium ad intellegendum contionantis sermonem, nunc hebetes et ab eiusmodi capacitate penitus alienae; tunc naturalis tam magna et tam potens eloquentia, nunc tanto studio ac labore uix parua et exigua. o quam magna bonaonmixtione boni perdidit gens tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
uolatilia. natatilia. audirent. intellegerent. consentiren:
miranclahee & omnino cliuna eloquentia Et neminẽ
gram maticum aut relitorẽ audierant: nec inter
lacrimas ferularum atq uirgarum ista didicerãnt:
Nempe iste faustus ut has uanitates diserte garrir&.
ad disciplinam faciendi sermones. eciã serus accessit:
& quamuis cẽt acer ingenio. tamen legendo stomacum rapit .
ut ei loquenti tam pauci cõassentirentur: Omiserum:
qui inista luce ac non in illis tenebris natus est.
Illic enim eum contra lucem contionantem. omnis bipes
omnis multipes. omnis eciam serpens adracone
usq ad eoleam libenter audir& alacriter oboedires :
hic autem contra tenebras disputantẽ. plures eloquen¬
tem quam doctum. multi autẽm seductorẽ per¬
uersissimum nominabant. Inter paucos uero manicheos
tam quam magno magistro plaudentes: nullum ei
pecus ad nuebat : nec exilla doctrina saltem caballus

Expanded text:
uolatilia, natatilia audirent, intellegerent, consentirent ? uolatilia, natatilia audirent, intellegerent, consentirent ? miranda haec et omnino diuina eloquentia! et neminem grammaticum aut rhetorem audierant nec inter lacrimas ferularum atque uirgarum ista didicerant. nempe iste Faustus, ut has uanitates diserte garriret, ad disciplinam faciendi sermonis etiam serus accessit, et quamuis esset acer ingenio, tamen legendo stomachum rupit, ut ei loquenti tam pauci adsentirentur. o miserum, qui in ista luce ac non in illis tenebris natus est! illic enim eum contra lucem contionantem omnis bipes, omnis multipes, omnis etiam serpens a dracone usque ad cocleam libenter audiret, alacriter oboediret; hic autem contra tenebras disputantem plures eloquentem quam doctum, multi antem seductorem peruersissimum nominabant; inter paucos uero Manichaeos tamquam magno magistro plaudentes nullum ei pecus adimebat nec ex illa doctrina saltem caballus