comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
babitant̾ẽ grãm. ꝓfecto fides in corde tuo:
est xp̃c in corde tuo: Sicut misit me
uiuens pat̾: & ego uiuo ꝓpt̃ patrem
& qui manducat me: & ipse uiuet ꝓpt̾
fecit. Ut gͦ ad illum canqu̾a maiorem
referam uitã meã. exinanitio mea fet̾.
in qua me misit. Ut autẽ quisq ui¬
uat ꝓpt̾ me: participatio facit. qͣman
mus ip̃m uitã ȩternã Uel munit filiꝰ ꝓpter
patr̃e: qͥa ipse ẽ ex patre. Sicut enĩ pat̾ ñ
ẽ indigens iuta: sic fuius ñ indiget al¬
terius uitȩ Uterq enĩ una uita: quia
unus ds. Hic ẽ panis: qui decelo descen¬
dit. Non sic̃ manducauerunt pats uñ
manna: & mortui sunt. Qui mandu¬
cat hunc panẽ: uiuet ineternũ. Hic .i.
in hoc loco: uł hic scilicet filiꝰ hominis.
de quo supͣ. ẽ panis de celo. Non sic mo¬
rient᷑ in anima. qui me celestẽ pan̾e
manducant: sic̃ patres ur̃i mandusa¬
uerunt manna & mortui sunt. Hoc
dixit in synagoga docens in caphar¬

Expanded text:
inhabitantem gratiam; profecto fides in corde tuo, inhabitantem gratiam; profecto fides in corde tuo, est Christus in corde tuo. Sicut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem. Et qui manducat me, et ipse vivet propter est, ut ad illum tanquam ad majorem referam vitam meam, exinanitio mea fecit, in qua me misit; ut autem quisque vivat propter me, participatio facit, qua  mus ipsum vitam aeternam. Vel vivit Filius propter Patrem, quia ipse est ex Patre. Sicut enim Pater non est indigens vita, sic Filius non indiget alterius vitae. Utrique enim sunt una vita, quia unus Deus. Hic est panis, qui de coelo descendit. Non sicut manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt. Qui manducat hunc panem vivet in aeternum. Hic, id est, in hoc loco; vel hic, scilicet Filius hominis, de quo supra est panis de coelo. Non sic morientur in anima, qui me coelestem panem manducant, sicut patres vestri manducaverunt manna, et mortui sunt. Haec dixit in Synagoga, docens in Caphar
Abbreviated transcription (Latin):
remediũ facite de urõ scelere. Date
scł elemosinam: qͥa sic̃ aqua extingist
ignem: ita elemosina extinguit peccatũ.
Qui uult ordinate dare elemosinam.
a scipso debet inciꝑe: & eam sͥ pͥmũ dare.
idẽ. miscdiam sibi faccre. Est enĩ elemosi¬
na opus miscdiȩ: uerissimeq dictum ẽ
miserere anime tue placens deo. Prima
elcmosina ẽ cum renascimͣ: scda quicqͥd
boni postea facimus. Mundatis gͦ cordi¬
b ꝑ fidem. munda sunt omnia: idẽ.
nulla coinquinant mentẽ: lxxxiiii.

Expanded text:
Date eleemosynam, quia sicut aqua exstinguit ignem, ita eleemosyna exstinguit peccatum . Qui vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare, id est misericordiam sibi facere. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Prima eleemosyna est, cum renascimur; secunda, quidquid boni postea facimus. Mundatis ergo cordibus per fidem, munda sunt omnia, id est nulla coinquinant mentem.
Abbreviated transcription (Latin):
in sacram̃to. qdđ multi faciunt mali:
s usq ad sp̃c participationẽ mandu¬
cemus & bibamꝰ ut in dñi corꝑe tanꝗͣ.
m̃bra maneamꝰ. ut eus sp̃u uegetem᷑:
& ñ scandalirem᷑ ctiam simulti mͦ
nob̾cum manducant & bibunt tẽ¬
poralit̾ sacram̃ta. qui habebunt in
fine ȩt̃na corm̃ta. Modo enĩ corpꝰ xp̃i
mixtũ ẽ tanquã area: s nouit dñs
qui st̃ eiꝰ. Notandum qͥa ñnulli do¬
ctores aliqua de p̾dictis incident̃ ad
altans sactam̃ta referunt: s in con¬
tinua expositione nullus. In centesi¬
mo autẽ quinquagesimo sexdo capi¬
tulo huiꝰ oꝑis: ꝓpͥe habet᷑ de sacrificio
altaris. Lxxxiii. Lexxxu. mccxxxui.¬

Expanded text:
d multi faciunt mali, sed usque ad spiritus participationem manducemus et bibamus, ut in Domini corpore tanquam membra maneamus, ut ejus spiritu vegetemur et non scandalizemur, etiamsi multi modo nobiscum manducant et bibunt temporaliter sacramenta, qui habebunt in fine aeterna tormenta. Modo enim corpus Christi mistum est tanquam area, sed novit Dominus qui sunt ejus . Notandum quia nonnulli doctores aliqua de praedictis incidenter ad altaris sacramenta referunt, sed in continua expositione nullus. In centesimo autem quinquagesimo sexto capitulo hujus operis proprie habetur de sacrificio altaris. CAPUT LXXXIII. L.
Abbreviated transcription (Latin):
nec manducat cius carnẽ. nec bibit
eiꝰ sanguinẽ: etiam si tantȩ rei sacram̃¬
tum ad iudiciũ sͥ manducet & bibat.
Manducare & bibere plena refectiono¬
ligimus: quia sangus sedes anime est:

Expanded text:
manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, etiamsi tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducet et bibat. Manducare et bibere, plena refectio noligimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rentes ih̃m. Turbȩ quȩ adhuc erat tnͣs
mare unde discipuli uenerant insinu¬
atum ẽ hoc miraculũ qđ suꝑ aquaᷤ
iħe ambulasset: quia ñ fuerat ibi nisi
una nauis: & in eam ñ intrauit ihc
cum discipulis. Unde gͦ factus eẽt
transmare: nisi suꝑ aquas ambulass&.
Una nauis catholicam designat ȩccłiã:
alie uͦ a tyberiade suꝑuenientes quib
turbȩ transportant᷑: significant con¬
uentus eoꝵ. qui ñ sincere querunt

Expanded text:
AUGUST. Turbis quae adhuc erant trans mare, unde discipuli venerant, insinuatum est hoc miraculum, quod super aquas Jesus ambulasset, quia non fuerat ibi nisi una navis, et in eam non intravit Jesus cum discipulis suis. Unde ergo factus esset trans mare, nisi super aquas ambulasset? Una navis catholicam designat Ecclesiam; aliae vero a Tiberiade supervenientes, quibus turbae transportantur, significant conventus e
Abbreviated transcription (Latin):
simo die. Quem tranat pat̾. quẽ ñ. qͣre
illum trahat. quare illum ñ: noli uel¬
le iudicare. si ñ uis errate. Nec ista tra¬
dio ht̃ uiolentiam: s uoluntatis excitati¬
onem. Intrare aliquis eccliam pot̃ uolcis:
acciꝑe sacramentũ pot̾ nolens: s credẽ
ñ pot̾ nisi uolens. Tractus ẽ petrus apatͤ:
tam̃ ꝑ filium incarnatũ. cum ait. Tu es
xp̃c filius dĩ uiui. Audiuit enĩ. Beatꝰ
es symon bariona: quia caro & sangͥs
ñ reuelauit tibi s pat m̃s qui inceł
ẽ. Ista reuelatio: ipsa ẽ attractio. Ramũ
uiridem ostendis oui: & trahis illam.
Nuces monstrant᷑ puero: et tranitur.
trahim᷑. Resuscitabo eum: ut uideat
qđ credit. manducet qđ esurit. habe¬
at qđ desiderat. dum trahitur. Est
ioel ponit uerba & alii cum eo sententi¬
am. Om̃s homines illius regni. idẽ xp̃ia¬
ne fidi crunt docibiles d̃ĩ: quia &e si ho¬
mines foris loquunt᷑. tam̃ solus ds intꝰ
sensum aꝑit ÷ intus instruit. ueritatis

Expanded text:
ST. Quem trahat Pater, quem non; quare illum trahat, quare illum non; noli velle indicare, si non vis errare. Nec ista tractio habet violentiam, sed voluntatis exercitationem. Intrare aliquis Ecclesiam potest nolens; accipere sacramentum potest nolens; sed credere non potest nisi volens. Tractus est Petrus a Patre tamen per Filium incarnatum, cum ait: Tu es Christus, Filius Dei vivi. Audivit enim: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Ista revelatio, ipsa est attractio. Ramum viridem ostendis ovi, et trahis illam. Nuces monstrantur puero, et trahitur. tranimur. Resuscitabo eum, ut videat quod credit, manducet quod esurit, habeat quod desiderat, dum trahitur. Est Joel ponit verba, et alii cum eo sententiam. Omnes homines illius regni, id est, Christianae fidei, erunt docibiles Dei , quia etsi homines foris loquantur, tamen solus Deus intus sensum aperit, intus instruit veritatis
Abbreviated transcription (Latin):
licris chananitidis magna fides eccłie.
magna patientia & humilitas p̃dicat᷑.
quȩ credidit posse sanari filiam: & to¬
ciens contempta. passa ẽ in p̃cib ꝑse¬
uerare: & humilitate se ñ canib. s ca¬
tulis comꝑauit: quappt̾ lib̾ata ẽ filia.
Ubi dat᷑ exempłi cat᷑eniandi & bapti¬
randi infantes: qui ꝑ fidem et confessi
diabolo. Qd̃ aut̃ẽ dñs puerũ centu¬
rionis. & filiam chananeȩ ñ ueniens
ad cos sanat: significat gentes. ad qͦs
ñ uenit ꝑ p̾sentiam corꝑis. saluandas

Expanded text:
lieris Chananitidis magna fides Ecclesiae, lieris Chananitidis magna fides Ecclesiae, magna patientia et humilitas praedicatur, quae credidit posse sanari filiam, et toties contempta passa est in precibus perseverare, et humilitate se non canibus, sed catulis comparavit. Quapropter liberata est filia. Ubi datur exemplum cathechizandi et baptizandi infantes, qui per fidem diabolo. Quod autem Dominus puerum centurionis et filiam Chananaeae, non veniens ad eos sanat, significat gentes, ad quas non venit, per poenitentiam corporis salvandas
Abbreviated transcription (Latin):
panis & canũ conuenient̾ facere potes:
nam et ꝓ &̃. idẽ certe catelli edunt dẽ
micis. Ergo si sum indigna cui integrũ
panẽ p̃beas: saltẽ da mͥ filiȩ meç saui¬
tatem quasi mic̾a: comꝑatione multoꝵ.
mirabiliũ quȩ fecisti. Mystice m̃sa ẽ
scͥptura sc̃a: panẽ uitȩ ministrans. Hinc
m̃sa. Micȩ sunt int̾na mysteria scri¬
pturarũ. quib humilium corda refici¬
unt᷑: iuxta ulud. Adipe frum̃ti saciat
te. Non gͦ crustas edunt catelli: quia
conuersi ad fidem de gentib ñ litt̾ȩ su¬
ꝑficiem. s sp̃ualem inquirunt medul¬
lam. & hoc sub m̃sa dñoꝵ: dum uerb̃
sacͥ cloquii humilit̾ subditi officia cor¬
dis & corꝑis supponunt. ad implenda
p̃cepta. Uel dñi m̃se possunt intelligi
seͥpturarũ compositores: scu interp̾tes.
Et tunc ait illi. O mulier magna ẽ
fides tua: fiat tͥ sicut uis. Ꝙ sanata ẽ
filia illiꝰ: ex illa hora. Sub ꝑsona mu¬

Expanded text:
panis et canum convenienter facere potes; panis et canum convenienter facere potes; nam et pro etiam, id est certe catelli edunt de micis. Ergo si sum indigna cui integrum panem praebeas, saltem da mihi filiae meae sanitatem, quasi micam comparatione multorum mirabilium quae fecisti. Mystice mensa est Scriptura sacra, panem vitae ministrans. Hinc mensam . Micae sunt interna mysteria Scripturarum, quibus humilium corda reficiuntur, juxta illud: Adipe frumenti satiat te . Non ergo crustas edunt catelli; quia conversi ad fidem de gentibus, non litterae superficiem, sed spiritualem inquirunt medullam, et hoc sub mensa dominorum, dum verbis sacri eloquii humiliter subditi officia cordis et corporis supponunt ad implenda praecepta. Vel Domini mensae possunt intelligi Scripturarum compositores seu interpretes. Et tunc ait illi: « O mulier, magna est fides tua. Fiat tibi sicut vis. Et sanata est filia ejus ex illa hora. » Sub persona mu
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ salutem resurrectionis tempoure¬
scruans. ꝑchananea discipuli roga¬
bant. nescientes mysteria dñi: uel
miscd̃ia commoti. uł importunita¬
te cuis carere cupientes: m. clyiu.¬
Non sum missus: nisi ad oues quȩ
ꝑierant domus isrł̃. Hoc dixit qu
primũ missus sit ad isrł: quẽ negli¬
gentem çuangłium dimissurus erat.
ꝙ transiturus ad gentes: m. clouui.
& Qui dixit. Sine pͥus saturari filioᷤͤ.¬
ore Non ẽ enim bonũ sumere pan̾e
filioꝵ: & mittere canib. Tale ẽ qđ
dicit. futurum ẽ ut et uos gentes sa¬
lutẽ consequamini s pͥus oportet
saltem aliquos iudeos. qui antiqua
electione filui dĩ nominant᷑ pane
celi refici: & sic candẽ gentib uite
pabula ministrari. Canes dicunt᷑
echnici ꝓpt̃ ydolatriam: qͥ esui san¬
guinis dediti. & cadauerib mortu¬
oꝵ ferunt᷑ in rabiem. O mira con¬
uersio. Quondã isrł̃ erat filius. nos
canes: & pꝰea dictum ẽ de eo. Circum
canib. S ideo ñ desisto p̾cari tuam

Expanded text:
tium resurrectionis tempori reservans. Pro Chananaea discipuli rogabant, nescientes mysteria Domini, vel misericordia commoti, vel importunitate ejus carere cupientes. M. Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Hoc dicitur quod primum missus sit ad Israel, quem negligentem Evangelium dimissurus erat, et transiturus ad gentes. M. 159V L Qui dixit: Sine prius saturari filios.os. Non est enim bonum sumere panem filiorum et mittere canibus. » Tale est quod dicit. Futurum est ut et vos gentes salutem consequamini, sed prius oportet saltem aliquos Judaeos, qui antiqua electione filii Dei nominantur, pane coeli refici, et sic tandem gentibus vitae pabula ministrari. Canes dicuntur ethnici propter idololatriam, qui esui sanguinis dediti et cadaveribus mortuorum, feruntur in rabiem. O mira conversio! Quondam Israel erat filius, nos canes. Et postea dictum est de eo: « Circucanibus, sed ideo non desisto precari tuam
Abbreviated transcription (Latin):
distingunt maleficia A uaricia aute
radix maloꝵ. seruitus ẽ ydoloꝵ: quia
sic̃ uoratiũ ds uent̃ ẽ: ita cupidoꝵ qͦ
istissime pecumia ds dici pot̃. Nequi¬
cia ẽ defectus boni: qđ nequã seruiss
dicit se facere nequire. Dolus ẽ occul¬
da malicia: blandis uerbis adornata.
Impudicitia ẽ om̃is incontinentia
ad libidinem ꝑtinens: uelut illicituᷤᷤ
carnis tactus: & turpia uerba: et tͣpis
cogitatio. Oculus malus intelligit᷑
inuidia: qđ ẽ aliena felicitate corque¬
ri. Suꝑbie autẽ sp̃es sunt: uelle p̾cẽ:
nolle subẽẽ: nolle parem habere. Int̾
stultum & insipientẽ hoc int̾ẽ: qđ
qͣntusubet philosophus ẽ uisipiens.
si dĩ sapientia pͥuet᷑ stuitus uͦ nec in tem¬
poralib astutiam ht̃. Marchus ꝓ com¬
quinat. ponit communicat: qđ ꝓpriȩ
scripturarũ ẽ: s tam̃ publico sermone ñ
terit᷑. Iudei cominunes cibos uocant
quib om̃s utunt᷑ homines: ut lepores
ꝙ huiꝰmodi animalia quȩ ungulam

Expanded text:
Avaritia autem radix malorum, servitus est idolorum ; quia sicut voracium deus venter est, ita cupidorum quoque justissime pecunia deus dici potest. Nequitia est defectus boni, quod nequam servus dicit se facere nequire. Dolus est occulta malitia, blandis verbis adornata; impudicitia est omnis incontinentia ad libidinem pertinens, velut illicitus carnis tactus et turpia verba, et turpis cogitatio. Oculus malus intelligitur invidia, quod est aliena facilitate torqueri. Superbiae autem species sunt, velle praeesse, nolle subesse, nolle parem habere. Inter stultum et insipientem hoc interest, quod quantuslibet philosophus insipiens si Dei sapientia privetur, stultus vero nec in temporalibus astutiam habet. Marcus pro coinquinat, ponit communicat , quod proprie Scripturarum est, sed tamen publico sermone non teritur. Judaei communes cibos vocant, quibus omnes utuntur homines, ut lepores et cujusmodi animalia quae ungulam
Abbreviated transcription (Latin):
eternũ uiuet ꝑ iusticiam. ueritat̾ẽ
& sapientiam. Et panis quẽ ego
dabo: caro mea ẽ ꝓ mundi uita. Hoc
quando caꝑet caro: qđ dixit panem
carnẽ: Nocat᷑ caro qđ non capit caro:
& ideo magis ñ capit caro. quia uo¬
cat᷑ caro. Iuxta qđ augustinus & al¬
binus exponunt.& panẽ et carnẽ
suam uocat nic dominus fideliũ soci¬
etatem in corꝑe suo: qđ ẽ ȩccłia. Pan̾e
qͥa eccłia cotidie reficit quos recipit:¬
& in ea quousq ad plenam sacieta¬
tem ꝑueniant. alt̾ alterum uerbo &
exemplo pascit. Unde dñs ad petrũ.

Expanded text:
aeternum vivet per justitiam et veritatem aeternum vivet per justitiam et veritatem et sapientiam. Et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quomodo caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro; et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Juxta quod Augustinus et Albinus exponunt, et panem et carnem suam vocat hic Dominus fidelium societatem in corpore suo, quod est Ecclesia. Panem, quia Ecclesia quotidie reficit quos recipit: et in ea quousque ad plenam satietatem perveniant, alter alterum verbo et exemplo pascit. Unde Dominus ad Petrum.
Abbreviated transcription (Latin):
potum spũalem biberunt. Aliud illi.
aluid nos: s specie usibili qđ cam̃
hoc idẽ significaret uirtute spũali.
Quomͦ eunde potum: Bibebant inqt
de sp̃uali: sequenti eos petra. Petra aũ.
in carne. Et quomͦ biberunt: Pcus¬
sa ẽ petra de uirga bis: qđ significat
duo ligna crucis. Hic ẽ gͦ panis de
celo descendens: ut siquis ex eoman¬
ducauerit ñ moriat᷑ uieternũ. sed
qd̃ ꝑtinet ad urtutẽ sacram̃ti. non
ad uisibile sacramentũ: qui man¬
dicat in corde. ñ qui p̃mit dente.
Hic. idẽ in hoc loco ẽ panis: ꝙ conse¬
quent̃ det̾minat quis panis: A .lxu.
Ego sum panis uius: qui de celo
descendi. Siquis manducauerit ex
hoc pane: iuuet uieternũ. Talem
se exhibuit panis uiuus. idẽ uiufi¬
cans & eternus descendendo in t̾ram:
ut panẽ angłorũ manducaret homo
Ipsa enĩ ucritas. sapientia uirtus dei.
cib ẽ anglorum ꝙ. hominũ. Quigͦ
fide & dilectione manducauerit ex
hoc pane celesti. et ei se counierit: in

Expanded text:
potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos, sed specie visibili, quod tamen hoc idem est virtute spirituali. Quomodo eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente eos petra, petra autem in carne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis, quod significat duo ligna crucis. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis ex eo manducaverit, non moriatur in aeternum, sed quod pertinet ad virtutem sacramenti, non ad visibile sacramentum, qui manducat in corde, non qui premit dente. Hic, id est, in hoc loco est panis, et consequenter determinat quis panis. A. Ego sum panis vivus qui de coelo descendi. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum. Talem se exhibuit panis vivus, id est, vivificans et aeternus descendendo in terram, ut panem angelorum manducaret homo. Ipsa enim veritas, sapientia, virtus Dei, cibus est angelorum et hominum. Qui ergo fide et dilectione manducaverit ex hoc pane coelesti, et ei se counierit, in
Abbreviated transcription (Latin):
patiem. Ego uidi patrẽ ñ uos: & tam̃
ñ uenitis ad me: nisi tracti a patre. Tra¬
hi a patre ẽ discere a patre: discere a patͤ.
ẽ audire a patre: audire a patre. ẽ au¬
dire uerbum patris. idẽ me: a lxi.

Expanded text:
T. Ego vidi Patrem, non vos, et tamen non venietis ad me, nisi tracti a Patre. Trahi a Patre, est discere a Patre; discere a Patre, est audire a Patre; audire a Patre, est audire verbum Patris, id est, me.
Abbreviated transcription (Latin):
nos idẽ uerbũ. s in lac uersum: quia siũ
possumꝰ comedere. possumꝰ suggere. Nisi
enĩ incarnarct᷑. a nob̃ ñ agnosceret᷑: a nob̃
reficeret querebant &. qui ñ deficeret: sic̃
samaritana uolens carere indigentia aqͤ
corꝑalem intelligebat aquam: de qua
dñs dicebat qđ qui eam biberet. ñ siti¬
Ego sum panis uite. Qui uenit ad me
ñ esuriet: & qui credit in me ñ sitiet
unquam. S dixi uob̃: quia indistis
me.&. ñ credidistis. Sicut uenire ad
iħm. ẽ credere in eum: ita ñ esurire & ñ
eternam sacictatẽ. Dixi quia sũ panis
tis dixi. quia uidetis & ñ creditis: & ita
ẽ culpa ur̃a. Qd̃ aut̃e ueniunt alii qͦs
recipio. ex gr̃a ẽ: unde sequit᷑ A lui.
Omne qđ dat mͥ pat̾ ad me ueniet:
& cum qui uenit ad me: ñ eiciã foras.
Pat̃ dat filio: idẽ trahit illos qui ꝓpt̃ca
credunt in fiium. quia cũ cogitant
patr̃e habere dm̃. Tales gͦ ñ eicient᷑ foras:
s uitꝰ manebunt. in sccreto beatitudiniꝰ

Expanded text:
nos vero verbum, sed in lac versum, quia si non possumus comedere, possumus sugere. Nisi enim incarnaretur, a nobis non cognosceretur, a nobis reficeret quaerebant, et qui non deficeret, sicut Samaritana volens carere indigentia aquae, corporalem intelligebat aquam, de qua Dominus dicebat, quod qui eam biberet, non sitiEgo sum panis vitae. Qui venit ad me non esuriet, et qui credit in me, non sitiet unquam. Sed dixi vobis quia vidistis me, et non credidistis. Sicut venire ad Jesum, est credere in eum, ita non esurire et non eternam satietatem. Dixi quia sum panis tis dixi, quia videtis et non creditis, et ita est culpa vestra. Quod autem veniunt alii quos recipio, ex gratia est. Unde sequitur: Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Pater dat Filio, id est, trahit illos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum. Tales ergo non ejicientur foras, sed intus manebunt in secreto beatitudinis.
Abbreviated transcription (Latin):
di. Et dicebant. Nonne hic ẽ ihc filius
ioseph. cuiꝰ nos nouimꝰ patr̃e &. matr̃e:
Quomͦ gͦ dicit hic quia de celo descen¬
di: Isti a pane de celo longe erant: au¬
rib aꝑtis surdi erant: iudebant et ceci
stabant. Panis quippe iste: interioris
hominis esuriem querit. Inde alibi
qui de celo descendit: hortans ut creda¬
mus incum. Credere enim in eum
hoc ẽ manducare pane uiuũ  & inui¬
sibilit saginat᷑. qui inuisibiĩt renascit᷑.
intus nouellat᷑. & intus saciatur: alx.¬

Expanded text:
 Nonne hic est Jesus, filius Joseph, cujus non novimus patrem et matrem? Quomodo ergo dicit hic, Quia de coelo descendi? Isti a pane de coelo longe erant; auribus apertis, surdi erant; videbant, et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis esuriem quaerit. Unde alibi:qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum; et invisibiliter saginatur, qui invisibiliter renascitur; intus novellatur,
Abbreviated transcription (Latin):
in m̃de uitam: & ii corꝑe. resuscitabit᷑.
Hic ait qui udet filium et credit in
eum. & alibi. qui audit uerbũ meũ
et econuerso. & sic̃ pat̃ habet uitail
in semet ipso. sic & filius in seipso:

Expanded text:
in mente vitam, et in corpore resuscitabitur. Hinc ait: Qui videt Filium et credit in eum ; et alibi: Qui audit verbum meum,et econverso; et sicut Pater habet vitam in seipso, sic et Filius in seipso
Abbreviated transcription (Latin):
qui misit me. Bescendi de celo ds̃ factꝰ
homo. ut humiłe dm̃ sequat᷑ ille: qu̾e
puderet sequi homine humilẽ Hec
ẽ autẽ uoluntas cius qui misit me patͥs.
ut omne qđ dedit mͥ pat̾ ñ ꝑdam exco:
s resuscitem illũ in nouissimo die. Da¬
ti sunt ei humiles: in quo fit pͥmare¬
surrectio. dum anima dm̃ cognoscit.
Non ꝑdet exeis omnib quẽqu̾a. qđ
ec̃t si foras eiceret᷑: s glõse resuscitabit
illum in scda resurretione. Tumenteᷤᷤ
quidẽ ꝑcunt: s de pusillis nicbil: uñ
alibi. Non ẽ uoluntas di: ut ꝑeat unꝰ¬

Expanded text:
AUGUST. Descendit de coelo Deus factus homo, ut humilem Deum sequatur ille, quem puderet sequi humilem hominem. Haec est autem voluntas ejus qui misit me, Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo, sed resuscitem illud in novissimo die. Dati sunt ei humiles, in quo fit prima resurrectio, dum anima Deum cognoscit. Non perdit ex eis omnibus quemquam, quod esset, si foras ejiceretur, sed gloriose resuscitabit illum in secunda resurrectione. Tumentes quidem pereunt, sed de pusillis nihil. Unde alibi: Non e
Abbreviated transcription (Latin):
qd de quinq panib feccrat: s huic
cibo p̃ferebant manna. Alouebat
insuꝑ quia plus ihc ꝓmitcebat qmͣ
moyses. p̃ponens se illi: ꝓmittendo
cibũ ꝑmanentẽ in uitã et̃na: a luu.
Patres nr̃i manna manducauerunt in
deicito: sic̃ scͥptum ẽ. Panem de celo dedit

Expanded text:
quod de quinque panibus fecerat, sed huic cibe praeferebant manna. Movebat insuper quia plus Jesus promittebat quam Moyses, praeponens se illi, promittendo cibum permanentem in vitam aeternam. Patres nostri manna manducaverunt in deserto, sicut scriptum est: Pan
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ diuina fastidiosis cirib bñficia sub¬
traho. ꝓpħarum gestis ñ aduersat᷑: quia
sic̃ temꝑe famis nemo ẽ in uidea reꝑtus
helyȩ dignus nospitio. s extere gentis u¬
dua ẽ quesita: ꝙ sic̃ multis ibidem leꝑsis.
naaman syrus ab helysco solus curari
ꝓmeruit: sic & uos ꝑfidiȩ causa suꝑno
muncre pͥuabit. Uidua ad qũa helias
missus ẽ. gentium designat eccłiam: quȩ
a suo conditore diu deserta. ppłm fidĩ nes¬
cium quasi pauꝑem filium egena stipe
nutͥebat. idẽ uerbo secularis scientiȩ ab̃q
utilitatis fructu docebat. Unde bene ħ
uidua in sarepta sidoniȩ dicit᷑ eẽ mora¬
ta. Sydonia quippe. uenatio inutilis:
sarepta uͦ incendium. uł angustia pansˢ
interp̃tat᷑. His autẽ gentilitas exprimit᷑:
quȩ inutili uenatiom dedita. idẽ lucris
& negocuis seculi seruiens. incendiũ car¬
nalium cupiditatum. panisq sp̃ualis
angustias patiebat᷑. donec helias .i. ꝓpħi¬

Expanded text:
 divina fastidiosis civibus beneficia subtraho, prophetarum gestis non adversatur; quia, sicut tempore famis nemo est in Judaea repertus Eliae dignus hospitio , sed exterae gentis vidua est quaesita, et sicut multis ibidem leprosis, Naaman Syrus ab Eliseo solus curari promeruit : sic et vos perfidiae causa superno munere privabit. Vidua ad quam Elias missus est, gentium designat Ecclesiam, quae a suo Conditore diu deserta, populum fidei nescium, quasi pauperem filium egena stipe nutriebat, id est verbo saecularis scientiae absque utilitatis fructu docebat. Unde bene haec vidua in Sarepta Sidoniae dicitur esse morata. Sidonia quippe venatio inutilis; Sarepta vero incendium vel angustia panis interpretatur. His autem gentilitas exprimitur, quae inutili venationi dedita, id est, lucris et negotiis saeculi serviens, incendium carnalium cupiditatum, panisque spiritualis angustias patiebatur, donec Elias, id
Abbreviated transcription (Latin):
hit: deinde plenum frumentum. qñ
iam uirtus ad robustum & ꝑfectum
opus ꝓmouetur. Falcem mittit: quia
iam ꝑatus ad marcyrium. optat dis
fructum boni oꝑis. uitam scił ct̃nam.
Tunc adẽ messis: qñ omnia bona sua
representant᷑ ei coram angłis dĩ: m cal.
unc dimissis turbis: uenit in
domũ. Et accesserunt ad cum disci¬
puli cius: dicentes. Dissere nob̃ ꝑabo

Expanded text:
hit; deinde plenum frumentum, quando hit; deinde plenum frumentum, quando jam virtus ad robustum et perfectum opus promovetur. Falcem mittit, qui jam paratus ad martyrium optat dissfructum boni operis, vitam scilicet aeternam. Tunc adest messis, quoniam omnia bona sua repraesentantur ei coram angelis Dei. M. 140X Tunc dimissis turbis, venit in domum. Et accesserunt ad eum discipuli ejus, dicent
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ nr̃am ds̃ expectat dicens.
Si uis ꝑuenire ad uitam: serua mã¬
data. H ec t̾ra pͥmũ ꝓducit herbam:
idẽ timorẽ. Initium sapiertię: timor
domini. Deiude spicam. idẽ lacͥmo¬
sam penitentiam: deinde plenum
frumentũ. scił caritatem. Plenitu¬
do enim legis: ẽ caritas. Tempoie
messis resecat eam ꝑ falcemͭ quia
temꝑalem uitam incidit ꝑ emissã
mottis sententiam: granũ ad celestaa
matio seculi: in qua iusti gaudebunt.
qui in lacrimis seminauerunt. Homo
ũ qui ubet scm̃ iactat in t̾ram. cũ cordi
luo bonam intentionẽ inserit: dormit:
quia iam in spe boni oꝑis quiescit. No¬
aie nescit: quia cum adhuc metiri in¬
crem̃ta sua ñ ualet. iuirtus concepta
ad ꝓfectum ducit᷑. Ultro t̾ra fructificat:
quia p̃ueniente gr̃ã. mens hominis
Hec t̾ra primũ ꝓdiicit nerbam. habeis
adhuc teneritudinem inchoationis bo¬
ne deinde spicam. cum uirtus ammo
concepta se ad fructum. boni oꝑis ꝑtra¬

Expanded text:
luntatem nostram Deus exspectat, dicens: luntatem nostram Deus exspectat, dicens: Si vis pervenire ad vitam, serva mandata . Haec terra primum producit herbam, id est, timorem: initium enim sapientiae timor Domini . Deinde spicam, id est, lacrymosam poenitentiam, deinde plenum frumentum, scilicet charitatem. Plenitudo enim legis charitas est . Tempore messis resecat eam per falcem, quia temporalem vitam incidit per emissam mortis sententiam, granum ad coelestiamatio saeculi, in qua justi gaudebunt qui in lacrymis seminaverunt. Homo vero quilibet semen jactat in terram, cum cordi suo bonam intentionem inserit; dormit, quia jam in spe boni operis quiescit. Nom nescit ille; quia, cum adhuc metiri incrementa sua non valet, virtus concepta ad profectum ducitur. Ultro terra fructificat, quia praeveniente gratia, mens hominis Haec terra primum producit herbam, habens adhuc teneritudinem inchoationis bonae; deinde spicam cum virtus animo concepta, se ad fructum boni operis pertra
Abbreviated transcription (Latin):
contra consuetudinem carnis. Solet
enum otium concedi sexagenarus: post
nliciam. Tricesimus comugatorum:
quia hec ẽ etas p̾liautium: &. his ẽ ma¬
ior confliccus. ne libidine suꝑentur:
dem in t̾ram & dormiat & exurgat
nocte ac die: et semen germinet et
increscat dum nescit ille. Hicro em̾
terra fructificat: pͥmũ herbam dem̾
spicam÷ deinde plenum frumentũ
in spica. Et cum se ꝓduxerit fructus
statim mittit falcem: qm̃ adẽ messis
cat. Homo iactans sem̃ filius homi¬
nis ẽ: semen uerbum terra: corda hu¬
mana. Bormitio uͦ homiuis: morsẽ
saluatoris. Exurgit semen nocte &
die post somnum xp̃i: quia nume¬
rus credentium int̃ aduersa & ꝓsꝑa
magis magisq multiplicat᷑. Dem̃
germinat bona intentione. &. cres¬
cit in oꝑe dum ille nescit᷑ .i. nescire
nos facit. quis quẽ fructum afferat.
in finem: dum dicit. Qui. ꝑseuera¬
uerit usq in finem: ipse saluus e¬
rit. Ultro terra fructificat: dum uo¬

Expanded text:
contra consuetudinem carnis. Solet contra consuetudinem carnis. Solet enim otium concedi sexagenariis post militiam. Trigesimus conjugatorum, quia haec est aetas praeliantium, et his est major conflictus, ne libidine superenturtem in terram, et dormiat et exsurgat nocte ac die, et semen germinet et increscat, dum nescit ille. Ultro enim terra fructificat, primum herbam, deinde spicam, deinde plenum frumentum in spica, et cum se produxerit fructus, statim mittet falcem, quoniam adest messis. cat. Homo jactans semen, Filius hominis est; semen, verbum; terra, corda humana; dormitio vero hominis, mors est Salvatoris. Exsurgit semen nocte et die post somnum Christi, quia numerus credentium intra adversa et prospera magis magisque multiplicatur. Semen germinat bona intentione, et crescit in opere, dum ille nescit, id est nescire nos facit, quis quem fructum afferat in finem, dum dicit: Qui perseveraverit usque in finem, ipse salvabitur . Ultro terra fructificat, dum vo
Abbreviated transcription (Latin):
seminatus ẽ: hic ẽ qui audit uerbum
& intelligit. et fructum affertͥ & facit
aliud quidẽ centum. aliud atitem sexa¬
ginta: porro aliud tͥginta. Diuersitas¬
bone terrȩ: animȩ sunt pie credentiũ
Hȩ uerbum dĩ suscipiunt. conseruãt:¬
& ut lucas habet in pacientia fructifi¬
cant: quia bona agunt. & mala ꝓxi¬
moꝵ. ęquanimit̾ colerant: ut post
flagella humilit̾ suscepta ad requiẽ
suscipiant᷑. Sic uua calcib tunditur:
& in olei liquorem pinguescit. Sic ꝑ
trituiram areȩ a paleis grana separant᷑:
et ad horreum purgata ꝑueniunt.
Quicumq gͦ appetit plene uicia uin¬
cere: studeat humilit̃ purgationis suȩ
flagella colerare. Centesimũ fructum
tias. digitoꝵ coniunctio insinuat: quȩ
quasi molliosculo se complectens. ma¬
tanto maius premium recipiunt. Cen¬
martẏrium: ꝓpt̃ scĩtatem uitȩ uł con¬
temptũ mortis. Sexagesimus ẽ uirginũ.
ꝓpt̾ ocium interius: qͥuia ñ pugnant

Expanded text:
seminatus est hic est qui audit verbum seminatus est hic est qui audit verbum et intellegit et fructum adfert et facit aliud quidem centum aliud autem sexaginta porro aliud triginta aliabonae terrae, animae sunt pie credentium. Hae verbum Dei suscipiunt, conservant, et, ut Lucas habet ait, in patientia fructificant, quia bona agunt, et mala proximorum aequanimiter tolerant, ut post flagella humiliter suscepta ad requiem suscipiantur. Sic uva calcibus tunditur,  in olei liquorem pinguescit. Sic per trituram areae a paleis grana separantur, et in horreum purgata perveniunt. Quisquis ergo appetit plene vitia vincere, studeat humiliter purgationis suae flagella tolerare. Centesimum fructum tias, digitorum conjunctio insinuat, quae quasi molli osculo se complectens, matanto majus praemium recipiunt. Cenmartyrum, propter sanctitatem vitae vel contemptum mortis. Sexagesimus est virginum, propter otium interius, quia non pugnant
Abbreviated transcription (Latin):
boniun desiderium ad cor intrare ñsinũt:
quasi aditum uitalis flatus daudendo
necant. Duo sunt in diuicus contraria.
sollicitudines uideł & noluptates: que
possessores suos & afflictos. et lubricos
faciunt. S quia uoluptas afflictioni
ñ conuenit. alio temꝑe spe acquirendi
seu timore ꝑdendi affligit: alio uolup¬
tas ꝑ afflrientiam emollit & effluere
facit. Multi quidẽ audientes disputa¬
tionem contra auariciam uł luxuriã.
dicunt contemptores scli. & castos ho¬
mines ẽẽ beatos: s ubi speties concupis¬
cibiles eoꝵ obtutib presentant᷑: mox
recedit ab eis quicquid recte cogitaue¬
rant. Seminati gͦ suꝑ petrosam t̃ram
et in spinis. sunt illi qui uerbum et
ꝓbant. & desiderio gustant: s ne ad
utilitatem uerbi ꝑueniant: uite nuiꝰ
aduersa teritudo. uł ꝓsꝑa blandiendo
eos retardant. Contra quȩ dampna i¬
traq: semen qđ acceꝑat tutari curabat
paulus. qui ait. Parma uisticie: adex¬

Expanded text:
bonum desiderium ad cor intrare non sinunt, bonum desiderium ad cor intrare non sinunt, quasi aditum vitalis flatus claudendo necant. Duo sunt in divitiis contraria, sollicitudines videlicet et voluptates, quae possessores suos et afflictos et lubricos faciunt. Sed quia voluntas afflictioni non convenit, alio tempore sollicitudo spe acquirendi seu timore perdendi affligit, alio voluptas per affluentiam emollit, et effluere facit. Multi quidem, audientes disputationem contra avaritiam vel luxuriam, dicunt contemptores saeculi et castos homines esse beatos; sed ubi species concupiscibiles eorum obtutibus praesentantur, mox recedit ab eis quidquid recte cogitaverant. Seminati ergo supra petrosam terram et in spinis, sunt illi, qui verbum et probant et desiderio gustant, sed ne ad utilitatem verbi perveniant, vitae hujus adversa terrendo vel prospera blandiendo eos retardant. Contra quae damna utraque semen quod acceperat, tutari curabat Paulus qui ait: Per arma justitiae a dex
Abbreviated transcription (Latin):
cem: s c̃ temporalis. facta aut̃e tͥbula¬
dione & ꝑsequitione ꝓpt̃ uerbum:
continuo scandalirat᷑. Ita dicit᷑ homo
qui sem̃ uerbi suscipit seminatus:
sic̃ terra pꝰquam sem̃ recepit dicitur
ad retinendum qđ libent̃ audiunt. tem¬
porales dicunt᷑ : quia ad tempus cred̃t.
& in temꝑe temptationis scandalitant᷑.
qd̃ ẽ a tranquillitate mentis ruere.
tis tͥbulationib dominũ negare com¬
pellit᷑: & eum qui ad pͥmam ꝑsequu¬
tionem corruit. Qui aut̃e ẽ seminatꝰ
in spinis: hic ẽ qui uerbũ audit. et
delectent: tam̃ spine sunt. quia cogita¬
tionũ suarum punctionib mentem
lacerant: & cum usq ad peccatũ ꝑtra¬
hunt. quasi inflicto uulnere cruentant.
Quas uñ dominus fallaces appellat: quia
aui nob̾cum ꝑmanere ñ possuntꝰ: nec m̃tis
inopiam expellunt. Solȩ diuicie uerȩ ft̃:
quȩ nos in uirtitib diuites faciunt.
Sollicitudines & diuicie. et uoluptates.
susfocant. quia umpoitunis cogitationi¬

Expanded text:
acta autem tribulatione et persecutione propter verbum, continuo scandalizatur. Ita dicitur homo qui semen verbi suscipit, seminatus, sicut terra postquam semen receperit, dicitur ad retinendum quod libenter audiunt, temporales dicuntur; quia ad tempus credunt, et in tempore tentationis scandalizantur, quod est a tranquillitate mentis ruere. tis tribulationibus Dominum negare compellitur, et eum qui ad primam persecutionem corruit. Qui autem est seminatus in spinis, hic est qui verbum audit, et delectent, tamen spinae sunt, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant; et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto vulnere cruentant. Quas bene Dominus fallaces appellat, quia diu nobiscum permanere non possunt, nec mentis inopiam expellunt. Solae divitiae verae sunt, quae nos in virtutibus divites faciunt. Sollicitudines et divitiae et voluptates suffocant, quia importunis cogitationi
Abbreviated transcription (Latin):
uenisti: Presentat seturbis a quib
ne rapetur in mont̾e fugerat. qd
confirmat nob̃ omnia illa facta in
magno sacram̃to eẽ. N esponditibe
& dixit. Amen am̃ dico uob̃: queritis me.
ñ quia uidistis signaͤ s quia mandu

Expanded text:
UST. Praesentat se turbis, a quibus ne raperetur, in montem fugerat, quod confirmat nobis, omnia illa facta in magno sacramento esse. Respondit Jesus et dixit: Amen, amen dico vobis, quaeritis me, et non quia vidistis signa, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus respondit. Tu es xp̃c filiꝰ dĩ uui
Primus passionẽ dũ malũ putat de¬
testatus ẽ: pͥmus ꝙ moriturũ se. & ñ
negaturum spopondit.. Primꝰ lauari
suꝑ aquas ambulauit: respondeant
qͦm᷑ petrus ambulauit. que hominem
ñ negant: Cum cepisset meigi. animi
fides ardebat: s humana fraguitas in
ꝓfundum trahebat. De dño quidem
sic ait dionisius: in opusculis de diui¬
nis nominib. Ignoramꝰ qualit̃ de uir¬
gineis sanguinib alia lege prẽt̃ natu¬
ralem formabat᷑: & quasi ñ infusis pe¬
dib corꝑale pondus. et materiale onus
habentib. deambulabat in humidam
& instabaem aque subam. Mare c̃sclm:¬
uerit usq in finem: hic saluus crit
Amas dm̃: sub pedib tuis ẽ cumor scli.
Amas scłm: absorbet te. Cum fluctuat
cupiditate cor tuum: inuoca dm̃. Qd
autẽ pettus unplorat ne mergat᷑: signi¬
ficat quibdam tͥbulationib etiam pꝰ
uitimã ꝑsequutionem purgari ȩccłiam
Unde illud pauli. Saluus crit: sic tam̃

Expanded text:
mus respondit: Tu es Christus filius Dei vivi. Primus passionem, dum malum putat, detestatus est. Primus et moriturum se, et non negaturum spopondit. Primus lavari super aquas ambulavit, respondeant quomodo Petrus ambulavit quem hominem non negant. Cum coepisset mergi, animi fides ardebat, sed humana fragilitas in profundum trahebat. De Domino quidem sic ait Dionysius in Opusculis de divinis nominibus. Ignoramus qualiter de virgineis sanguinibus alia lege praeter naturalem formabatur; et quasi non infusis pedibus corporale pondus et materiale onus habentibus, deambulabat in humidam et instabilem aquae substantiam. Mare est sverit usque in finem, hic salvus erit. Amas Deum? sub pedibus tuis timor est saeculi. Amas saeculum? absorbet te. Cum fluctuat cupiditate cor tuum, invoca Deum. Quod autem Petrus implorat ne mergatur, significat quibusdam tribulationibus etiam post ultimam persecutionem purgari Ecclesiam. Unde illud Pauli: Salvus erit, sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
auiq nouos cibos a lege susceptu¬
ros ÷ s qđ in deserto bechsaidȩ
mira ic culũ factum ẽ. expresse
figurauit dnm̃ uerbi pabula largi¬
turum in deserto eccłiȩ. uirũ ñ na¬
bentis. Unde pulchre bethsayda: do¬
mus fructuũ int̃prctat᷑. Hinc ysaias.
Letabit᷑ deserta & inuia : & exulta¬
bit solitudo: et floiebit quasi liliũ.

Expanded text:
s novos cibos a lege susceptus novos cibos a lege suscepturos, sed quod in deserto Bethsaidae miraculum factum est, expresse figuravit Dominum verbi pabula largiturum in deserto Ecclesiae virum non habentis. Unde pulchre Bethsaida domus fructuum interpretatur. Hinc Isaias: Laetabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo, et florebit quasi lil
Abbreviated transcription (Latin):
institui legalib adhuc p̾ceptis. Nam
qui mundo adintegrum renuntiant.
& quatuor sunt milia. et sept̾e panib
refecti: hoc ẽ & ȩuangłica refectione
tab̃naculi quinq columpnas deau¬
ratas uissas fieriᷤ ante oraculum uͦ
tes ꝑ legem castigant᷑ ne perient ꝑfeca
ꝑ grãm ammonent᷑. ut deo deuot ais
t statim iussit discipulos ascende¬
re in nauiculam. & p̃cedere eum trans
fretum ad bechsaidam: donec dimit
stagnum genesarech. Ubi ergo lucas
refert illud memorabile miraculũ fa¬
ctum in loco deserco bechsaide: recte
intelligit᷑ ñ ipsam ciuitatẽ dixisse. s
locum desertum ꝑtinentem ad eam.
Narrat ioħes turbas manducasse iuxta
tybiadem. & discipulos uenisse in ca¬
pharnaum. quȩ ambe ciuitates sũt
in galilea iuxta stagnum genesareth:
qđ etiam tyb̃iadis uocat᷑. a ciuitate
ꝑ bethsaidam transierint in caphar¬
naum. Plene quoq notandũ. qͥa dñs¬
iui ontub deos pauit. tan quã deincepᷤ¬

Expanded text:
institui legalibus adhuc praeceptis. Nam institui legalibus adhuc praeceptis. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatuor sunt millia, et septem panibus refecti, hoc est, et evangelica refectione tabernaculi quinque columnas deauratas jussas fieri; ante oraculum vertes per legem, castigantur ne peccent; perfecti per gratiam admonentur ut Deo devotius Et statim jussit discipulos ascendere in naviculam, et praecedere eum trans fretum ad Bethsaidam, donec dimittstagnum Genesareth. BEDA. Ubi ergo Lucas refert illud memorabile miraculum factum in loco deserto Bethsaidae, recte intelligitur non ipsam civitatem dixisse, sed locum desertum pertinentem ad eam. Narrat Joannes turbas manducasse juxta Tiberiadem, et discipulos venisse in Capharnaum, quae ambae civitates sunt in Galilaea juxta stagnum Genezareth quod etiam Tyberiadis a civitate per Bethsaidam transierint in Capharnaum. Plene quoque notandum quia Dominus Judaeos pavit tanquam deincep
Abbreviated transcription (Latin):
quia fregit: nam clausa sacram̃ta legis
&e ꝓpħarum patefecit. Panes frangen¬
do multiplicant᷑: quia multi libri fa¬
cci sunt exponendo legem. frangensdi¬
stribuit discipulis. & illi p̾factum fran¬
gentes distribuerunt turb̃: quia scĩs do¬
ctorib aꝑuit sensum ut intelligerent
a rudib ñ capiunt᷑. a ꝑfectis inquirunt᷑.
Sunt eñi fragm̃ta que ppłs ñ potuit
manducare queda secretioia intelligen¬
tiȩ: quib impleti sunt apłi. quasi co
foris quide hominib despecti. s intus
ad alenda humilium corda cibis salu¬
tarib cumulati. Solent enim oꝑa ser¬
uilia geri cophinis. S dñs cophinos
fragmentis impleuit: qui ut fortia con¬
funderet. infirma mundi elegit. Et qͥa
quinq sunt sensus exterioris hominis:
quinq milia uirorum sequiiti dñm
desiguant eos. qui in scło bene nouer̃t
uti exteriorb quȩ possident. Qui recte
quinq panib alunt᷑: qͥa tales necẽe ẽ

Expanded text:
quia fregit: nam clausa sacramenta legis quia fregit: nam clausa sacramenta legis et prophetarum patefecit. Panes frangendo multiplicentur, quia multi libri facti sunt legem exponendo. Frangens distribuit discipulis, et illi praefractum frangentes, distribuerunt turbis; quia sanctis doctoribus aperuit sensum, ut intelligerent a rudibus non capiuntur, a perfectis inquiruntur. Sunt enim fragmenta, quae populus non potuit manducare, quaedam secretiora intelligentiae, quibus impleti sunt apostoli quasi copforis quidem hominibus despecti, sed intus ad alenda humilium corda cibis salutaribus cumulati. Solent enim opera servilia geri cophinis. Sed Dominus cophinos fragmentis implebit, qui, ut fortia confunderet, infirma mundi elegit . Et quia quinque sunt sensus exterioris hominis, quinque millia virorum secuti Dominum, designant eos qui in saeculo bene noverunt uti exterioribus quae possident. Qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s & saturati sunt. Tulerunt reli¬
quias: duodecim cophinos fragm̃toꝵ.
plenos. Manducantiũ aut̃e fuit
erat ipse confessus : ut qui adcẽnt
incelligerent. a quo tante urcictis
accepisset effectum: dirigentes &. ip̃i
rent᷑. ñ alerent tantam turbam: sic
& lex si ñ aꝑurt᷑. ñ pasceret mulcos
quos aꝑta pascit. Unusquisq apłoꝵ
de reliquus implet cophinũ suum:
ut uel habeat unde pꝰea gentib cy¬
bos p̃beat: uel ex teliquuis ueros fuis¬
se panes doceat. Quinq milia uiroꝵ:
idẽ. ꝑfectoꝵ. Sexus fragilis & minor
ȩxas: indigni sunt numero. Unde
ꝙ in numeroꝵ. libro quotiens sacer¬
dotes et leuite. & turbȩ pugnantiũ
descbunt᷑. scrui et mulieres. & par¬
uuli. & ignobile uulgus pret̾imntetunt᷑.¬
Non noua creat saluator cibaria. s p̃sen¬
tib benedicit: quia in carne ueniensñ
alia p̾dicat: s ꝓpħiȩ dicta mysteriis
gre grauida demonstiat. Unde sequit᷑

Expanded text:
omnes, et saturati sunt. Tulerunt reliomnes, et saturati sunt. Tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentorum plenos. Manducantium autem fuit erat ipse confessus, ut qui adessent intelligerent a quo tantae virtutis accepisset effectum, dirigentes et ipsi rentur, non alerent tantam turbam; sic et lex si non aperiretur, non pasceret multos quos aperta pascit. Unusquisque apostolorum de reliquiis implet cophinum suum, ut vel habeat unde postea gentibus cibos praebeat, vel ex reliquis veros fuisse panes doceat. Quinque millia virorum, id est, perfectorum. Sexus fragilis et minor aetas indigni sunt numero. BEDA. Unde et in Numerorum libro, quoties sacerdotes et levitae et turbae pugnantium describuntur, servi et mulieres et parvuli et ignobile vulgus praetermittunturNon nova creat Salvator cibaria, sed praesentibus benedicit; quia in carne veniens non alia praedicat, sed prophetiae dicta mysteriis gratiae gravida demonstrat. Unde sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ac si dicat᷑. ꝑ multis alimenta sp̃ua¬
lia petituris supͣ omnẽ sensũ corꝑis
omnẽq litteram: quid ꝓdẽ littera
uctus: Quia carnalit̾ sapiebant.
& in spe carnali quiescebant quib
lex temꝑalia ꝓmiserat: precipit᷑¬
eis suꝑ uiride fenum iacere. Om̃is
enim caro fenũ: & claritas hominis
sicut fios feni. Discumbit gͦ suꝑ fenũ
qui carnẽ suam calcat. & fłores illiꝰ
quasi arens fenũ conterit: scłi uolupta¬
tes sibi subiciens. Diuersi discubitus
conuiuantiũ: diuersos signant con¬
uentus eccłiarum. Quinquagem aũ
discumbunt: qui adhuc in peniten¬
tia positi. auditum uerbi ꝑcipunt.
Nam quinquagenarius numerus:
penitentie: ẽ & remissionis. Centeni
uͦ discũbunt: qui ꝑ penitentiam qͥn¬
quagenarti ad ꝑfectum centesimi nu-
meri culm̃ ascendentes. in solo iam
uite et̾nȩ desiderio suspirant..m.Rla
illis. et fregit. & distribuit discipulis
discipuli autẽ turb: & manducaueit̃

Expanded text:
» Ac si dicatur: Permultis aliment» Ac si dicatur: Permultis alimenta petituris supra omnem sensum corporis, omnemque litteram, quid prodest littera vetus? Quia carnaliter sapiebant et in spemiserat, praecipitur super viride fenum jacere: « Omnis enim caro fenum, et claritas hominis sicut flos feni . » Discumbit ergo super fenum qui carnem suam calcat, et flores illius quasi arens fenum conterit saeculi voluptates sibi subjiciens. Diversi discubitus convivantium diversos significant conventus Ecclesiarum. Quinquageni autem discumbunt, quia adhuc in poenitentia positi auditum verbi percipiunt. Nam quinquagenarius numerus poenitentiae et remissionis est. Centeni vero discumbunt, quia per poenitentiam quinquameri culmen ascendentes, in solo jam vitae aeternae desiderio suspirant. M. L. illis, et fregit et distribuit discipulis, discipuli autem turbis: et manducaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
cepta. Ammalis enim homo: ñ ꝑcipit
uirib dona tͥbuens. & semꝑ ad ꝑfectio¬
ra ꝓuocans. pͥmo quinq panib. qͥnq
milia reficit: scdõ septem panib qͣtuor
milia hominũ: tercio discipulis. suȩ
carnis & sanguinis mysteriũ credit.
Ad ultimũ dat: ut edant & bibant
suꝑ mensã suam in regno suo. Uelica
Ordeacei erant panes. quia ad uetus
testamentũ ꝑtinebant: & sic̃ iux ꝑue¬
nit᷑ ad medullam ordei. ita uetus testa¬
mentũ uestit᷑ tegmine carnalium:
s saciat. cum uitus ꝑuenit᷑. Duo aut̃
pisces qui saporem pani dabant sua¬
uem. sunt due ꝑsone saccidotis & re¬
gis. quib ppłs isrł griebat᷑ .ui. ut
acciꝑet. Quib int̾ turbas
flucttiantis scculi. more  pisciũ
quassatis nec deficientib: figurabat᷑
xp̃c uerus sacerdos & rector. Quer
portans ẽ ppłs ille pucrilis in sensu:
nec manducans que quasi onꝰ clau¬
sa portabat nec alios pascens. Uude

Expanded text:
aecepta. Animalis enim homo non percipit aecepta. Animalis enim homo non percipit uribus dona tribuens et semper ad perfectiora provocans, primo quinque panibus quinque millia reficit, secundo septem panibus quatuor millia hominum, tertio discipulis suae carnis et sanguinis mysterium credit, ad ultimum dat ut edant et bibant super mensam suam in regno suo. Vel ita: Hordeacei erant panes, quia ad Vetus Testamentum pertinebant, et sicut vix pervenitur ad medullam hordei, ita Vetus Testamentum vestsed satiat, cum intus pervenitur. Duo autem pisces qui saporem pani dabant suavem, sunt duae personae sacerdotis et regis, quibus populus Israel regebatur, ut accipiat. Quibus inter turbas fluctuantis saeculi more piscium quassatis nec deficientibus, figurabatur Christus verus sacerdos et rector. Puer portans est populus ille puerilis in sensu, nec manducans, quae quasi onus clausa portabat, nec alios pascens. Unde