comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cebat eã adopꝰ coniugale. ob archana que
didicerat. Honcognoscebat eã. donec
peꝑit: non qđ pꝰea cognou̾it. s ponitur
donec. ꝓ.&: uł illud tempꝰ remouet de qͦ
maior suspicio habet᷑ sic̃ dauid qui dieit.
donec ponã mimicos tuos.c& ceta.Primo

Expanded text:
cebat eam ad opus conjugale, ob arcana quae cebat eam ad opus conjugale, ob arcana quae didicerat. Non cognoscebat eam donec peperit, non quod postea cognoverit, sed ponitur donec pro et, vel illud tempus removet de quo major suspicio habetur, sicut David qui dicit, donec ponam inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce uirgo intitero habebit: & pariet filiũ.
Et uocabunt nom̃ eiꝰ emmantel. qđ est
interp̃tatũ nob̃cũ ds̃. Quasi diceret. Inna¬
tis est. canti misterii magnitudinẽ. hoc aũ
totũ qđ uirgo ppinquo suo desponsaretur.
qđ ioseph ꝑangłm doceret᷑. & cet̃a. ita facta
st᷑. ut tam ꝑ istaquiã ꝑ illa quȩ sequunt᷑. ꝓpħa
inpleret᷑. Exurgens autẽ iosephasomno:
fecit sic̃ p̃cepit eiangłs dñi. Quis qͥs adco mo¬
netur: soluat moras. surgat a somno: faci¬
at qđ iubetur. Et accepit conitigẽ suam:
& ñcognoscebat cã. donec peꝑtt filit̃ suũ pͥ¬
mogenitũ.: & uocatit nom̃ eiꝰ iħm. Iosephi
pꝰ mariã nolens abicere. cũ iustꝰ cẽt noluit
cã ꝓpalare. ac lege decermi. Nunc autẽ ne
qͣde partueiꝰ ambiguitas existeret. ipsecor¬
cepti xp̃i ex sp̃u scõ testis assumit᷑: cũ despon¬
satã inconiugẽ recipiat. Accep̃gͥ eã ad nom̃
coniugis. ꝓpt̾ causas qs p̃diximꝰ. et ñ cognos¬

Expanded text:
ro habebit, et pariet filium; et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum, nobiscum Deus . Quasi diceret: In ntis est tanti mysterii magnitudinem. Hoc autem totum quod virgo propinquo suo desponsaretur, quod Joseph per angelum doceretur, etc., ita facta sunt ut tam per ista quam per illa quae sequuntur, prophetia impleretur. Exsurgens autem Joseph a somno, fecit sicut praecepit ei angelus Domini. Quisquis a Deo monetur, solvat moras, surgat a somno, faciat quod jubetur. Et accepit conjugem suam, et non cognoscebat illam, donec peperit filium suum primogenitum; et vocavit nomen  Mariam volens abjicere, cum justus esset, noluit eam propalare ac lege decerni. Nunc autem ne qua de partu ejus ambiguitas existeret, ipse concepti Christi ex Spiritu sancto testis assumitur, cum desponsatam in conjugem recipiat. Accepit igitur eam ad nomen conjugis propter causas quas praediximus; et non cognos
Abbreviated transcription (Latin):
Alibi concipi. alibi nasci uoluit dñs: ut insidi¬
antis herodis furorem.facilius euaderet. Nasci¬
turo dño describitur mundus: qr ille apparebat
incarne. qui ȩlectos adscriberet inet̾nitate. E¬
contra de repbis. Deleantar de libro uiuentiũ.
et eum iustis non seribantur. Li. M .in.¬
actum ẽ. autẽ cum eeñt ibi. impleti sunt

Expanded text:
Alibi concipi, alibi nasci voluit Dominus, ut insidiantis Herodis furorem facilius evaderet. Nascituro Domino describitur mundus, quia ille apparebat in carne, qui electos ascriberet in aeternitate. Econtra de reprobis: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Factum est autem cum essent ibi, imp
Abbreviated transcription (Latin):
generi inpussime iezabel. ducens filiã ciꝰ tol¬
luntur tres reges in medio: uł qi ꝓpositũ erat
cũgłiste. ponere tres thesseresce decades.i. cres
nassen. Manasses autẽ. gen̾ ammon. Ammon
aut̃. geñ. iosiã Iosias autẽ: geñ icchomã et fr̃s
eiꝰ intͣnsinigrationẽ babylonis. Transinigra
int̃fectꝰ ẽ. iste iosias apharaone nechao rege
egypti. Cũ gͦ dicit iosias gentut filios intrans¬
migrationẽ: uł in. ꝓante ponit᷑ : uł tt quidã
uolunt eos genuit. subaudis ituros intrans¬
migͣtionẽ. Reqͥre hystoriã: ꝓpe finẽ librire¬
gũ. Et pꝰ transinigrationẽ bab lonis: iecho¬
nas genuit salathiel. Si uoluerimꝰ iechonã¬
istt̃ infine scde thesseresce decadis ponere:

Expanded text:
generi impiissimae Jezabel, ducens filiam ejus, tolgeneri impiissimae Jezabel, ducens filiam ejus, tolluntur tres reges e medio: vel, quia propositum erat evangelistae ponere tres tesseradecades, id est, tres genuit Amon, Amon autem genuit Josiam. Josias autem genuit Jechoniam et fratres ejus in transmigrationem Babylonis. Transmigratiinterfectus est iste Josias a Pharaone Nechao rege Egypti. Cum ergo dicit: Josias genuit filios in transmigrationem , vel in pro ante ponitur, vel ut quidam volunt, eos genuit, subaudis ituros in transmigrationem. Require historiam prope finem libri Reur. Et post transmigrationem Babylonis, Jechonias genuit Salathiel. Si voluerimus Jechoniam in fine primae tessaradecadis ponere,
Abbreviated transcription (Latin):
petͣ. qr idola colunt. et desertũ qr sine lege
uiuunt. Obethautẽ. geñ iesse. Iesse autẽ: geñ
dauid regem. Maluit eũgłista patrẽ dauid
uocare iesse ꝗͣ s sai. cũ utͥusq nominis eẽt. ut
dicaret in xp̃o et in maria illud ĩ pleri ꝓpħicũ.
Egrediet᷑ uirga de radice iesse: et flos de radice
eiꝰ ascendet. Dauid regẽ dic̃: qr pͥmꝰ rex fuit de
tͥbu iuda: ꝑquã ordo gen̾ationis decurrit:
Dauid autẽ rex: geñ salomonẽ exea quȩ fuit
urie. hocẽ. ex bethsabee. que ñ nominatur
hic: qr plus peccauit cet̾is hic nominatis.
Cũ eñĩ eẽt uxor urie: miscuit se dauid inadul¬
terio. Salomon autẽ. geñ roboã. Roboã aut̃.
genuit abiã. Abia autẽ: genasa. Asa aut̃. geñ
iosaphat. Iosaphat aut̃: geñ iorã. Iorã atit̃. geñ
oriã. Inquarto regũ uolumine legit᷑ iorã fuisse
patrẽ ochoriȩ. et ochoriã patrẽ ioe. et ioã patr̃e
amasie: & amasiã patrẽ fuisse azariȩ. qui ap¬

Expanded text:
petra, quia idola colunt; et desertum, quia sine lege vivunt. Obed autem genuit Jesse. Jesse autem genuit David regem. Maluit evangelista patrem David vocare Jesse quam Isai, cum utriusque nominis esset, ut indicaret in Christo et in Maria illud impleri propheticum: Egredietur virga de radice Jessae, et flos de radice ejus ascendet . David regem dicit, quia primus rex fuit de tribu Juda, per quam ordo generationis decurrit. David autem rex genuit Salomonem ex ea quae fuit Uriae. Hoc est, ex Bersabee, quae non nominatur hic, quia plus peccavit caeteris hic nominatis. Cum enim esset uxor Uriae, miscuit se David in adulterio. Salomon autem genuit Roboam. Roboam autem genuit Abiam. Abias autem genuit Asa. Asa autem genuit Josaphat. Josaphaegitur, Joram fuisse patrem Ochoziae, et Ochoziam patrem Joae, et Joam patrem Amasiae, et Amasiam patrem fuisse Azariae, qui ap
Abbreviated transcription (Latin):
t̃prum aptid grecos latinosq confusũ
ẽ. Qđ apud nos dicit᷑ . k. ẽ .c. apud grecos:
et qđ apud nos .x. dicit᷑. chi. apud illos. Ex¬
peditus explanat hoc ier. inexordio da¬
nelis contra porfiriũ. Ioacĩ in qͥt filius
iosie: alio nomine appellatꝰ est elrachim.
Cui successit in regnt̃ filiꝰ eiꝰ ioachim: cog¬
nom̃to iccͤomias. Nemogͥ putet eundẽ in
daniheł pͥncipio ẽẽ ioacim: qͥ in iherecbi¬
elis exordio ioachin scribitur. Iste eñ ex¬
tremã sillabam habet.cim: ille. chin. Et
cim desinit filiũ iosie: et tercia incipit aio¬
achim filio ioacim. Aug̃ uͦ in libro decon

Expanded text:
ecos Latinosque confusum est. Quod apud nos dicitur K, est C, apud Graecos; et quod apud nos ch, dicitur chi apud illos. Expeditius explanat hoc Hieronymus in exordio Danielis contra Porphyrium: « Joacim, inquit, filius Josiae, alio nomine appellatus est Heliacim, cui successit in regnum filius ejus Joachin, cognomento Jechonias. Nemo igitur putet eumdem in Danielis principio esse Joacim, qui in Ezechielis exordio Joachin inscribitur. Iste enim extremam syllabam habet cim, ille chin. Et cim desinit filium Josiae, et tertia incipit a Joachin filio Joacim. » Augustinus vero
Abbreviated transcription (Latin):
tas. et uita. Ine rechia. ut laudemꝰ fortitudi¬
nem dei ptignantẽ ꝓ nob̃: & ut ille ꝑ confor¬
tet nos semꝑ flagitemꝰ. In manasse. ut oblitii¬
osi simꝰ intriarũ nr̃arũ: & p̃t̾ita oblituscen¬
tes. anteriora semꝑ attendamꝰ. In ãmon. ut
stemꝰ infide: inqͣ possimꝰ tela ignea diabolioe
fraudis extinguere. In iosia. ut salucẽ dñi
quã ille nob p̃stare dignatꝰ est. tota uirtute
&e fortitudine consequiam᷑. Inicchonia. ut
inadtientu dñi parati simꝰ. uigilantes et
orantes. ne incidamꝰ intẽptationes. Insa la¬
chiel. ut unã petionẽ pctamꝰ adño: ut in ha¬
bitemꝰ indomo dm̃. om̃ib dieb uitȩ nr̃e:
Inzorobabel. ut simꝰ magistri ueritatis: ꝓhi¬
bentes magisteriũ hereticorũ confusionis.
In abiud. ut nob̾sit ds̃ inpatre: et nos illi in
filiis. Inheliachĩ. ut resurgamꝰ amorte pec¬
cati: ut uiuamꝰ deo in sp̃u sc̃o. In azor: ut ad¬
iuuante deo. inimicos nr̃e salutis uincamꝰ.

Expanded text:
tas . In Ezechia, ut laudemus fortitudinem Dei pugnantem pro nobis, et ut ille confortet nos semper flagitemus. In Manasse, ut obliviosi simus injuriarum nostrarum, et praeterita obliviscentes, anteriora semper attendamus . In Amon, ut stemus in fide, in qua possimus tela ignea diabolicae fraudis exstinguere . In Josia ut, salutem Domini quam ille praestare nobis dignatus est, tota virtute et fortitudine consequamur. In Jechonia, ut in adventu Domini parati simus , vigilantes et orantes ne incidamus in tentationes . In Salathiel, ut unam petitionem petamus a Domino, ut inhabitemus in domo Domini omnibus diebus vitae nostrae . In Zorobabel, ut simus magistri veritatis, prohibentes magisterium haereticorum confusionis. In Abiud, ut nobis Deus sit in patre, et nos illi in filiis. In Eliachim, ut resurgamus a morte peccati, ut vivamus Deo in Spiritu sancto. In Azor, ut adjuvante Deo, inimicos nostrae salutis vincamus.
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m. Ineleatar. ut confiteam᷑ salutem
nrãm in dño ihũ tantũ modo constare: dicen¬
tes: Ad iutoriũ nr̃m in nomine dm̃: qͥ fecit cȩ¬
lũ et terram. In mathan. ut donũ sci sp̃s accipi¬
entes: nonsimꝰ concupicentes malorũ. sic̃ gen¬
tes. In iacob: tit rectores tenebrarũ harũ nr̃a
fortitudine supplantemꝰ. Inioseph. ut defici¬
ente ert̾iore homine. incior augm̃tet᷑ de die

Expanded text:
istum. In Eleazar, ut confiteamur salutem nostram in Domino Jesu tantummodo constare, dicentes: Adjutorium nostrum in nomine Domini, qui fecit coelum et terram . In Mathan, ut donum sancti Spiritus accipientes, non simus concupiscentes malorum sicut gentes. In Jacob, ut rectores tenebrarum harum nostra fortitudine supplantemus. In Joseph, ut deficiente exteriori homine, interior augmentetur de die
Abbreviated transcription (Latin):
angls. Ecce anntntio uob̾ gaudiũ magnũ.
qr ipse stibeneruauit & contriuit diabolũ
uastatorẽ humani gen̾is: & uasa eiꝰ distri¬
buit. Iniuda. confessio. sicut ipsedir. Con¬
fiteor tibi dñe. pat̾ celi et terre. In phares diui¬
sio. qr ipse segregat ouies abhedis. In zara.
oriens. ad nrãm salutẽ: sic̃ dictũ est. Tim̃tib
nom̃ dñi. oriet᷑ sol itsticie. Inthamar palma
uictorie: sic̃ ipse dic. Confidite. qr ego uici
mundũ. Inesrõ sagittas salutis dirigens. sic̃
dictũ est. Sagictȩ potentis acute. Inarã electus:
de quoloquit᷑ pat̾. Ecce puer mns electus quȩ elegi
idẽ. ꝓpħa fortis. qͥdicit. Cũ tienent filiꝰ homins

Expanded text:
angelus: Ecce annuntio vobis gaudium magnum angelus: Ecce annuntio vobis gaudium magnum subuervavit et contrivit diabolum vastatorem humani generis, et vasa ejus distribuit. In Juda, confessio, sicut ipse dixit: Confiteor tibi, Domine, Pater coeli et terrae . In Phares, divisio, quia ipse segregat oves ab haedis . In Zara, oriens ad nostram salutem, sicut dictum est: Timentibus nomen Domini, orietur sol justitiae . In Thamar, palma victoriae, sicut ipse dicit: Confidite quia ego vici mundum . In Esrom, sagittas salutis dirigens, sicut dictum est: Sagittae potentis acutae . In Aram, electus, de quo loquitur Pater: Ecce puer meus electus, quem elegi, id est propheta fortis, cum dicit: Cum venerit Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ. Qꝰ ꝓpt̃ ingen̾ationib matħi signi¬
ficat᷑ susceptio nr̃oꝵ peccatorũ axp̃o: ingene¬
tationib luce abolitio. Et ideo ille ascendens
narrat: istȩ descendens. Qđ enĩ dic̃ apłs misit
ds̃ filiũ stũ insimilitudinẽ carnis peccati:
peccatorũ est susceptio. Quod autẽ addidic
ut de peccato damnaret peccatũ incarne.
peccatorũ ẽ. expiatio. Proinde matħs ꝑsalo¬
monẽ descendit: incuiꝰ matre dauid peccati.
Lucas uͦ ꝑ nathan ascendit: ꝑcuiꝰ noĩs ꝓpħam
nominati patres actu &e nomine incarna¬
tionẽ xp̃i significant: et omia ut ait apłs in
figura contingebant illis. Albinꝰ itaq diaco¬
nus. eorũ nomina sic ad aptat allegorie:
sp̃c patriarcharu in se gerens officiũ. incoꝵ
int̾ptatione nominũ. nram uoluit designa¬
re salutẽ. Inabrahã ille ẽ. pat̾ om̃iũ credenciũ
ce om̃ib clamare libet et dicere. abba pat In
ysaac gaudiũ om̃iũ fideliũ: de quocecunt

Expanded text:
. Quapropter in generationibus Matthaei, significatur susceptio nostrorum peccatorum a Christo; in generationibus Lucae abolitio. Et ideo ille ascendens narrat, iste descendens. Quod enim dicit Apostolus: Misit Deus Filium suum in similitudine carnis peccati , peccatorum est susceptio. Quod autem addidit, ut de peccato damnaret peccatum in carne , peccatorum est expiatio. Proinde Matthaeus per Salomonem descendit, in cujus matre David peccavit. Lucas vero per Nathan ascendit, per cujus nomaenominati patres actu et nomine incarnationem Christi significant, et omnia, ut ait Apostolus, in figura contingebant illis . Albinus itaque diaconus eorum nomina sic adaptat allegoriae: « Christus patriarcharum ingerens officium, in eorum interpretatione nominum nostram voluit designare salutem. In Abraham, ille est pater omnium credentium, et omnibus clamare libet et dicere: Abba, Pater . In Isaac, gaudium omnium fidelium, de quo cecinit
Abbreviated transcription (Latin):
tiones quatuordecĩ. In pͥma quat̃ dena
ẽ.abraham pͥmꝰ. & dauid ultimꝰ. In scdã
est pͥmꝰ solomon: ieconias ultimꝰ Int̾cia. le¬
uenit in mundũ ꝑelec̾tos patres. et ꝑcir¬
cũcisos. Nam elecꝰtio indatiid: et circũcisio
inabraham demonstrat᷑. Non mireris si
lucas a xp̃o usq ad dauid plures successi¬
ratuit unꝰ quã alt̾. et potuit fieri ut alii pa¬
tres. diuitiꝰ uiuerent aliis. et tardiꝰ gen̾arent
Matħs descendendo ex pͥmit xp̃m ad hanc
mortalitatẽ descendisse: ut nos regeret. lu¬
cas autẽ ascendendo tanquã sac̾dotẽ assig¬
nans. narrat gen̾ationes abaptismo xp̃i

Expanded text:
nes quatuordecim. In prima quaterdena est Abraham primus, et David ultimus. In secunda est primus Salomon, Jechonias ultimus. In tertia Jevenit in mundum per electos patres et circumcisos. Nam electio in David, et circumcisio in Abraham demonstratur. Non mireris si Lucas a Christo usque ad David plures successiravit unus quam alter, et potuit fieri ut alii patres diutius viverent aliis, et tardius generarent. Matthaeus descendendo exprimit Christum ad hanc mortalitatem descendisse, ut nos regeret. Lucas autem ascendendo tanquam sacerdotem assignans, narrat generationes a baptismo Christi
Abbreviated transcription (Latin):
& excellentia
euangłii et dif¬
ferentia ipsiꝰ
ad legem: de
figuris euan¬
gelistarum
et corũ modo
scribendi de ma¬
teria euangłii. intentione. fine. et ad
qͣs partes philosophiȩ spectet: dictat
racio prescribere:
ateria euangłi st̃. scẽ trinitatis

Expanded text:
 excellentia Evangelii et differentia ipsius ad legem, de figuris evangelistarum et eorum modo scribendi, de materia Evangelii, intentione, fine et ad quas partes philosophiae spectet, dictat ratio praescribere. Materia Evangelii sunt sanctae Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
seripta sunt. ut credatis quia ihe est
filius dei: et ut credentes. uitã habcatis¬
in nomine eius. finis enĩ .i. finalis cau¬
sa euangłii est: sane credere. ꝑ fec̾te di¬
ligere: sacrainentis insigniri: et horum
trium finalis catisa est uita et̃na. N d
hec qtippe adipiscenda: fuit intñtio

Expanded text:
unt, ut credatis quia Jesus est Filius Dei, et ut credentes vitam habeatisin nomine ejus . Finis enim id est finalis causa Evangelii est sane credere, perfecte diligere, sacramentis insigniri; et horum trium finalis causa est vita aeterna. Ad haec quippe adipiscenda fuit intentio
Abbreviated transcription (Latin):
non resistere malo. In lege ẽ retributio: mneũgłio
gr̃a. Qͥa iudei modũ exedebãt inuindicta: ideo
concessũ ẽ cis. ut si om̃ino condare nollent male¬
factorib stus. saltẽ eqͣlitatẽ ibi attend̾ent & non
excessũ: scił ut ꝓm̃bro ablato. simile m̃brũ acciꝑ¬
ent de inimico. In eũgłio autẽ ñ debemꝰ resistere
malo.i. ꝑ malũ: s in bono uincere malũ. Nec
istudẽ contrariũ iudicib p̃cipientib suspendi
latrones. si solam iusticiã ibi attendant. et non
odiũ: uł aliqd̃ sibi cõmodũ. Equũ ẽ enĩ ut reci¬
piat quisq qđ fecerit: s qr ulciscendi libido ui

Expanded text:
o. HIERON. In lege est retributio, in Evangelio gratia. Quia Judaei modum excedebant in vindicta, ideo concessum est eis, ut si omnino condonare nollent malefactoribus suis, saltem aequalitatem attenderent ibi et non excessum, scilicet ut pro membro ablato simile membrum acciperent de inimico. In Evangelio autem non debemus resistere malo, id est per malum, sed in bono vincere malum . Nec istud est contrarium judicibus praecipientibus suspendi latrones, si solam justitiam ibi attendant, et non odium vel aliquod sibi commodum. Aequum est enim ut recipiat quisque quod fecerit, sed quia ulciscendi libid
Abbreviated transcription (Latin):
&& ꝑpacientiã ille inuitat᷑ ad penitentiã: Se¬
ctindũ mysticos intellectꝰ iubem p̃bere alt̾am
dext̾am: itstus eñ sinistrã ñ habet: Si nos he¬
reticus indisputatione ꝑcusserit. & dextrum
uult tecũ iudicio ꝯtendẽ. & tunicã tuã tollere:
cipe omĩa quȩ tẽporalit̃ possidemꝰ. Si eñi de
necessarus boc imꝑatũ est. quantomagis de
suꝑflius: Magna questio ẽ: utrũ hoc etiã de
sextus accipiendũ sit. Et si abisto dño accõmo¬
datiꝰ addm̃colendũ regant᷑. quã acupienti au¬
ferre: nescioutrũquisquã audeat dicere cos
deb̃e cont̾em. ut uestim̃tũ. Ingreco ẽ palliũ. lu

Expanded text:
 ad poenitentiam? Secundum mysticos intellectus, jubemur praebere alteram dexteram: justus enim sinistram non habet. Si nos haereticus in disputatione percusserit, et dextrum uult teeam in iudicio contendere et tanieam tuam tollere, cipe omnia quae temporaliter possidemus. Si enim de necessariis hoc imperatum est, quanto magis de superfluis? Magna quaestio est utrum hoc etiam de servis accipiendum sit. Et si ab isto Domino accommodatius ad Deum colendum regantur, quam a cupienti auferre: nescio utrum quisquam audeat dicere eos debere contemni ut vestimentum. In Graeco est pallium. Lu
Abbreviated transcription (Latin):
altare. & uade pͥus reconciliari frĩtuo: et
tunc ueniens offer muntis tuũ. Ab surdt̃iẽ
trans marinũ frem si ita accid̾it: credere que¬
rendum. Ergo ad spualia refugere cogim᷑:
ut qđ dictũ ẽ. uade pͥus reconciliari fr̃i tuo.
sine absurditate possit intelligi. Nos sumus
tẽplũ. altare ẽ fides interior. Eũgͦ incorde
nr̃o deo uolumꝰ offerre orationẽ. sunaliqͦ
lesimꝰ frẽm. ꝓgendũ ẽ ñ pedib corporis.s
motib anumi ad reconciliationẽ. Si autẽ
p̃sens sit. reuocandꝰ est ingrãm postulando
ueniã: si pͥus hoc corã deo feceris. M xxxui.

Expanded text:
et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum. » Absurdum est transmarinum fratrem, si ita acciderit, credere quaerendum. Ergo ad spiritalia refugere cogimur, ut quod dictum est: « Vade prius reconciliari fratri tuo, » sine absurditate possit intelligi. Nos sumus templum, altare est fides interior. Cum ergo in corde nostro Domino volumus offerre orationem, si in aliquo laesimus fratrem, pergendum est non pedibus corporis, motibus animi ad reconciliationem. Si autem praesens sit, revocandus est in gratiam, postulando veniam, si prius hic coram Deo fec
Abbreviated transcription (Latin):
incatisa fornicationis licet dimitt̾e urorẽ:
qr illa pͥmo ẽẽ uror noluit. quȩ fidẽ marito
ñ seruanit: & qr scͥptura dicit. Qui adult̾am
tenet. stultꝰ & impiꝰẽ. Quis qͥs cam̃ causa for¬
ncationis uult abicere tixorẽ: pͥor debet ẽẽ
afornicatione purgatꝰ. Ier: oceano in illa
epła. plures annist̃. Precepit dñs urorem
ñ debere dimitti. excepta causa formcatioĩs
ce si dimissa fuierit. manere innuptã. Qeqͥt
uiris iubetur: Hoc consequent̃ redundat
adfeminas. Neq em̃ adultera uxor dimic¬
tenda ẽ: & uir mechꝰ tenendꝰ. Alie st̃ leges
cesarũ. alie xp̃i. Apudillos inuiris pudi¬
citiȩ frena laxant᷑: apud nos qd ñ licet
feminis. equȩ ñ licet uiris: &e eadẽ seruitꝰ.
pari conditione censetur. Et cũ scͥptũ sit
ꝑdidisti omẽm qͥfornicat᷑ abste. ñ ẽ form¬
catiotantũ stupri: s generalit̾ quȩ alege
sa huiꝰ modi forncationis utiq dimitten¬

Expanded text:
in causa fornicationis licet dimittere uxorem; in causa fornicationis licet dimittere uxorem; quia illa primo esse uxor noluit, quae fidem marito non servavit, et quia Scriptura dicit: Qui adulteram tenet, stultus et impius est . Quisquis tamen causa fornicationis vult abjicere uxorem, prior debet esse a fornicatione purgatus. Hieronymus Oceano in illa epistola: Plures anni sunt: Praecepit Dominus uxorem non debere dimitti, excepta causa fornicationis; et si dimissa fuerit, manere innuptam. Quidquid viris jubetur, hoc consequenter redundat ad feminas. Neque enim adultera uxor dimittenda est, et vir moechus tenendus. Aliae sunt leges Caesarum, aliae Christi. Apud illos in viris pudicitiae frena laxantur, apud nos quod non licet feminis, aeque non licet viris: et eadem servitus pari conditione censetur. Et cum scriptum sit: Perdidisti omnem qui fornicatur abs te ; non est fornicatio tantum stupri, sed generaliter quae a lege sa hujusmodi fornicationis utique dimitten
Abbreviated transcription (Latin):
dimiserit urorẽ suã excepta forncationis
causa. facit eã mechari. Et qͥ dimissã duxerit:
adult̾at. Moyses dari iussit libellũ repudu
ꝓpt̃ duriciã maritorũ. ñ concedens discidiũ.
s auferens homicidiũ. Multo eñi meliꝰ ẽ licet
lugubrẽ euenire discordiã: ꝙͣ podiũ sangui¬
nẽ fundi. Unde dñs alibi de hoc interrogatus:
cũ cogitaret libello repudiidato. iã sine ꝑiculo
cam posse alt̃i nub̾e. temerariã iracuntiã facile
tẽꝑaret: ut & urorẽ nullatemꝰ occidẽt᷑: & eam
abicere tił penitꝰ omitteret: uł differret. Qui
gͦ dimittendi morã quȩ fiuit: significaũ se
nolle discidit̃i. Uidet᷑ quia libellꝰ int̃ cȩt̾a. cau¬
sas repudii. i licentiã nubendialt̃i contine¬
bat. cũ dñs oꝑa legis excedens. om̃s molesti¬
as excepta causa formcationis ꝓfide comugii
fustineri itibeat. & adultere scdo ntib̾e uiro
phibeat. Q siqͥs talẽ duxerit. pͥore uiro u¬
tiente: subadulterii crimine sit. Propt̃ea

Expanded text:
dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam moechari. Et qui dimissam duxerit, adulterat. Moyses dari jussit libellum repudii propter duritiam maritorum, non concedens dissidium, ed auferens homicidium. Multo enim melius est, licet lugubrem, evenire discordiam, quam per odium sanguinem fundi. Unde Dominus alibi de hoc interrogatus, cum cogitaret libello repudii dato, jam sine periculo eam posse alteri nubere, temerariam iracundiam facile temperaret, ut et uxorem nullatenus occideret, et eam abjicere vel penitus omitteret vel differret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit se nolle dissidium. Videtur quia libellus inter caetera, causas repudii et licentiam nubendi alteri continebat: cum Dominus opera legis excedens, omnes molestias, excepta causa fornicationis, pro fide conjugii sustineri jubeat, et adulterae secundo viro nubere prohibeat. Quod si quis talem duxerit, priore viro vivente, sub adulterii crimine sit. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
ita peccati tres st̃ differentie. in corde. in facto.
inconsuetudine: tanꝗͣ. tres mortes. Una qͣsi in
debet intelligi. qnͣdo anima relicta suꝑiorilege.
turpi uoltiptate inferiorũ ꝓstituta corrũpit᷑
Qem̃ eo affectu.ꝯ cupiscit imniptã. qđ etiã sinup¬
taeẽt mehilominꝰ ea uteret᷑ si posset: iã adult̃

Expanded text:
ita peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, ita peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tanquam tres mortes. Una quasi in debet intelligi, quando anima relicta superiori lege, turpi voluptate inferiorum prostituta corrumpitur. Qui enim eo affectu concupiscit innuptam, quod etiam si nupta esset, nihilominus ea uteretur, si posset, jam adulter
Abbreviated transcription (Latin):
mine. Ergo titillatꝰ inmulierẽ: ꝓpassione ꝑ¬
culsus est. Si uͦ de cogitatione in affectũ cordis
transierit. ut ait. dauid cransiert̃ in affectũ cordis:
de ꝓpassione tͣnsiuit inpassionẽ. q ñde ẽ ei uo¬
luntas peccandi. s occasio: & ita incorde suo
mechat᷑. Nonem̃ dix̃ dñs qui concupierit mu¬
lierẽ. s qui uidit mulierẽ ad concupiscendũ . i.
hoc fine ut eam concupiscat: & si factiltas det᷑
inca saciet᷑. Suggestione. delec̾tatione. consen¬
su: implet᷑ peccatũ. Suggestio fit ꝑ memoriã
siue ꝑsensus corꝑis. A serpente. fuit suggestio.
inappetitu carnali. tanqͣ ineua delectatio:
inratione. tanꝗͣ. inuiro consensio. Delec̾tatio
ante ꝯsensionẽ uł nulla ẽ tił tã tenuis ut ꝓpe mil¬
la sit. sine ꝯsensti. Qui si infactũ ꝑcesserit satura¬
t᷑. s pꝰca ct̃ĩ suggestio repetitur. maior accendit᷑
delectatio. Sicut tͥb gradib ad peccatũ ꝑtiemit᷑:

Expanded text:
mine. Ergo titillatus in mulierem, propassione percussus est. Si vero de cogitatione in affectum cordis transierit, ut ait David, transierunt in affectum cordis , de propassione transivit in passionem, quia non deest ei voluntas peT. Non enim dixit Dominus, qui concupierit mulierem, sed, qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, id est hoc fine ut eam concupiscat, et si facultas detur, in ea satietur. Suggestione, delectatione, consensu, impletur peccatum. Suggestio fit per memoriam, sive per sensus corporis. A serpente fuit suggestio, in appetitu carnali tanquam in Eva delectatio, in ratione tanquam in viro consensio. Delectatio ante consensionem vel nulla est, vel tam tenuis, ut prope nulla sit sine consensu. Qui si in factum processerit, saturatur; sed postea cum suggestio repetitur, major accenditur delectatio. Sicut tribus gradibus ad peccatum pervenitur,
Abbreviated transcription (Latin):
urores. ut popłs dei augeret᷑ contigit: s nunc
minime licet: qr ppłs adĩ iã auctus ẽ. Gune
ctiã p̃ceptũ erat. ut untis qͥs ꝙ de tͥbu fua urorẽ
possessio timꝰ impossessionẽ alt̾iꝰ: qr terra ꝑtͥb
augeat᷑ caritas: quã ꝑ urorẽ ꝗtiã qͥs ducit.
totã illiꝰ ꝓgeniem magis diligit. Coniugĩ¬
t̃ uero facit. manifestꝰ consenstis legitima¬
rũ ꝑsonarũ. Multa quippe st̃ que coniugi¬
t̃ impediunt: ut cognatio: publicũ uotũ
debiti. Hȩc uͦ ꝓuenit infirmitate. siue de¬
fectu m̃brorũ: seu frigiditate nature.
Coniugii bona sc̃: fides spes plis. saeram̃tũ.
fides thori ẽ uinculũ pudicitie .i. pactio con¬
iugalis: qua neutͥ licet ante mortẽ alt̾ius
alii ꝯmisceri. Inspe ꝓlis ẽ: tit susceptꝰ filiꝰ
religiose educet᷑ Sacram̃tũ ẽ xp̃i ce ecołe:¬
qr sicut uxcor umꝰ uiri. ce uir uniꝰ uxoris est:
udistis qr dictũ ẽ antiquis: ñ peierab̾.

Expanded text:
uxores, ut populus Dei augeretur contigit; sed nunc uxores, ut populus Dei augeretur contigit; sed nunc minime licet, quia populus Dei jam auctus est. Tunc etiam praeceptum erat, ut unusquisque de tribu sua uxorem possessio unius in possessionem alterius, quia terra per augeatur charitas; quia per uxorem quam quis ducit, totam illius progeniem magis diligit. Conjugium vero facit manifestus consensus legitimarum personarum. Multa quippe sunt quae conjugium impediunt, ut cognatio, publicum votum,debiti. Haec vero provenit infirmitate, vel defectu membrorum, seu frigiditate naturae. Conjugii bona sunt, fides, spes prolis, sacramentum, fides thori est vinculum pudicitiae, id est, pactio conjugalis, qua neutri licet ante mortem alterius alii commisceri. In spe prolis est, ut susceptus filius religiose educetur. Sacramentum est Christi et E sicut uxor unius viri, et vir unius uxoris est, Audistis quia dictum est antiquis: Non pejerabis,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ nat᷑ale ẽ: qd diffundit᷑ int̾ om̃s: etiã int̾
infideles. Inde ẽ illud ioħis adherodẽ. Nonlicet
tibihabere uxorẽ frĩs tui. Ad ulteriũ enĩ eiat:
ut ait ioħs cͥsostomꝰ suꝑ illũ locum. Philippus
nãq frat herodis. maritꝰ herodiadis erat:&ge¬
ner patris eiꝰ arethe regis: ut iheronimꝰ ibiaẽ
asserit. Qd̃ etiã int̃ infidelẽ &e fidelẽ conugiũ
sit: docet apls dicens. Siquis frat̾ habet urorẽ
infidelem & hec consentit habitare cũ illo: non
dimittat illã. Est aucẽ comugiũ uiri et feminȩ
federatio legicima: ꝑ quã licct eis adustĩcarnis
ꝑmiscen scd̃m diuinas ethumanas leges. Nota
inconugio. sc̃ẽ trinitatis uestigiũ. Est eñ uir
pͥncipiũ. unde mulier: utrũq pͥncipiũ. unde
ꝓcedit c̾cium. Coniugiũ institutũ ẽ. in parad¬
soante peccatũ. ad officiũ ꝓereandi: pꝰ peccatũ¬
uͦ remediũẽ cẽ ad euitandã fornicationem.
Qđ aut̃ legis tpr̃e licebat um multas hab̾e

Expanded text:
bonum naturale est, quod diffunditur inter omnes, etiam inter infideles. Inde est illud Joannis ad Herodem: Non licet tibi habere uxorem fratris tui . Adulterium enim erat, ut ait Joannes Chrysostomus super illum locum. Philippus namque frater Herodis, maritus Herodiadis erat, et gener patris ejus Aretae regis, ut Hieronymus ibidem asserit. Quod etiam inter fidelem et infidelem conjugium sit, docet Apostolus, dicens: Si quis frater uxorem habet infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam . Est autem conjugium viri et feminae foederatio legitima, per quam licet eis ad usum carnis permisceri, secundum divinas et humanas leges. Nota in conjugio sanctae Trinitatis vestigium. Est enim vir principium, unde mulier, utrumque principium, unde procedit et tertium. Conjugium institutum est in paradiso ante peccatum ad officium procreandi, post peccatumedium est ad evitandam fornicationem. Quod autem legis tempore licebat uni multas habere
Abbreviated transcription (Latin):
tia efficientie cõꝑat᷑ : ddamnũ corporis occio¬
sã eẽt. relicto uoluntatis instintu. Igit᷑ in
oculo et dextera: monstrant᷑ affect quor ũli¬
sinos adeo arcere uolunt. nedũ eos lucrari
uoltimꝰ. ipsicũ eis ꝑeamꝰ. Qtueqͥd gͦ diligis
tantũ ꝗͣtũ dextrũ octilũ. qui carior tibiẽ. qũã
sinister: si te inpedit adbeatitudinẽ ꝓice abste
ne intres ingehennã. Uł consiliariꝰ cuus in¬
telligit᷑ octilus tuus dext̃.: qͥ indituims te do¬
cet. Illu̾etiã resptie: si in aliꝗͣ. heresim te co¬
nat᷑ inducere. Dextͣ manꝰ ẽ: ad iutor et mini¬
ster indiuinis oꝑib. Gotũ corpꝰ tuũ intelli¬
ge te. o amicos tibi famulantes: sic̃ menbra
inuice sibi seruentia. unũ corpꝰ st̃ in qͦus
eris dixerat: cogitationẽ &e senstĩ ad dit̾sa
uolitantẽ. oculũ ñcupatiit. ꝑ dexterã accip̃
initia uoltntatis adeffectũ. Ista quidem
qͣsi anme m̃bra dicunt᷑ dextera. cõparatio¬

Expanded text:
tia efficientiae comparatur, damnum corporis otiosum esset, relicto voluntatis instinctu. Igitur in oculo et dextera, monstratur affectus quorumlisi nos a Deo arcere volunt, ne dum eos lucrari volumus, ipsi cum eis pereamus. Quidquid ergo diligis tantum quantum dexterum oculum, qui charior est tibi quam sinister: si te impedit ad beatitudinem, projice abs te, ne intres in gehennam. Vel consiliarius tuus intelligitur oculus tuus dexter, qui in divinis te docet. Illum etiam respue, si in aliquam haeresim te conatur inducere. Dextra manus est, adjutor et minister in divinis operibus. Totum corpus tuum, intellige te et amicos tibi famulantes, sicut membra invicem sibi servientia, unum corpus sunt in quovis eris dixerat, cogitationem et sensum ad diversa volitantem, oculum nuncupavit, per dexteram accipit initium voluntatis ad effectum. Ista quidem quasi membra animae, dicuntur dextera comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
urãm głam. Dñs p̃cepit ñ itirare nͥ nocessitate:
ut cũuidentur homines pigͥ adcredendum:
Unde ñdixit malũ ẽ. s amalo. i. si cogeris iu¬
rare. de necessitate infirmitatis eorũ qͥb
aliqͥd suades uenit. Guem̃ ñ peccas qͥ bene
uteris iuratione: que quãtis bona ñsit.
tam̃ est necessaria: s ille peccat. cuiꝰ infir¬
mitate tu iurare cogeris Heq ꝑ cętum
Hoc addidit: suꝑsticionẽ uet̾is contumatie
condẽnans. Erat eñi itdeis religio iurare
nominib celi cx terre. ibrłm. &. capitis stu
quib in dei contumeliã uen̾ationẽ uran¬
do deferebant. Quid em̃ mom̃ti erat iu¬
rare ꝑcelũ sedẽ dei. ꝑterrã scabellt̃ pedam

Expanded text:
ram . Dominus praecepit non jurare nisi necessitate, ut cum videntur homines pigri ad credendum. Unde non dixit: Malum est, sed a malo, id est si cogeris jurare, de necessitate infirmitatis eorum quibus aliquid suades, venit. Tu enim non peccas, qui bene uteris juratione: quae, quamvis bona non sit, tamen est necessaria; sed ille peccat, cujus infirmitate tu jurare cogeris. Neque per coelum. Hoc addidit, superstitionem veteris contumaciae condemnans HILAR. Erat enim Judaeis religio, jurare nominibus coeli et terrae, Jerusalem et capitis sui, quibus in Dei contumeliam venerationem jurando deferebant. Quid enim momenti erat, jurare per coelum sedem Dei, per terram scabellum pedum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eã incorde suo. Pret̾missis legis oꝑib. ꝓhibet᷑
animi motꝰ ad concupiscendũ: sic̃ fuꝑiora ꝓhi¬
bent animi motũ ad nocendũ. aꝑte enĩ u̾itas
ostendit: qr etiã solo uisti eũ turpit̃ concupisci¬
mꝰ. adult̾iũ ꝑpetratur. Qd̃ uͦ lex p̃cipit non¬

Expanded text:
 HILARIUS. Praetermissis legis operibus prohibetur animi motus ad concupiscendum, sic superiora prohibent animi motum ad nocendum. Aperte enim Veritas ostendit quia etiam solo visu, cum turpiter concupiscimus, adulteriu
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbunt plenissime: ⁊ cõminat᷑ ds̃ se locũ ipsũ
impleturũ cadau̾ib. ut nequaquã uocet᷑
renda est afrẽ leso. Et hoc ẽ qđ sequitur:
igͦ offers muntis tuũ ad altare. xxuii¬
et ibi recordatꝰ fueris qr fr̃ tuus habet¬

Expanded text:
scribunt plenissime, et comminatur Deus se locum ipsum scribunt plenissime, et comminatur Deus se locum ipsum impleturum cadaveribus, ut nequaquam vocetur uaerenda est a fratre laeso. Et hoc est quod sequitur: « Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris q
Abbreviated transcription (Latin):
itaꝙ ꝓmͦ peccati: dit̾ise mansiones inȩt̾na damna¬
tione. Nota. quãuis irasci fr̃iminꝰ sit quã conui¬
ciari: sepissime tam̃ adeo accendit᷑ ira. ut ce no¬
men &e reatum homicidii suscipiat. Unde iołs
ait. Qui odit frẽm suũ: homicida est. Racha
ut quidã aiunt int̾iectio ẽ indignantis animi
motũ significans: s qdđ interiectiones inaliã linguã
non facile transferuntur. coegit tam grecũ quam
latint̃i int̾p̃tẽ ipsam ponere uoc̃e hebraicã. Nom̃
gehenne inuet̃ib libris ñ inuenit᷑: s a saluatore
fectorũ horribił ac fecidissimi. qui dicit᷑ gehennon.
i. uallis filiorũ ennon: & significat fucura suipplicia
In hac ualle lucus erat consecratꝰ idolo baal: cui
dem̃tia isrł immolabat: &e filios suos demo¬
niis incendebat. Est autẽ locꝰ ipse iuxta ihrłm.
ad radice montis moria: uͥ syloa fluit. Hoc
regũ uoltm̃ &e paralipomenon. & iheremias

Expanded text:
itaque pro modo peccati diversae mansiones in aeterna damnaitaque pro modo peccati diversae mansiones in aeterna damnatione. Nota, quamvis irasci fratri minus sit quam conviciari, saepissime tamen adeo accenditur ira, ut et nomen et reatum homicidii suscipiat, unde Joannes ait: Qui odit fratrem suum, homicida est . Raca, ut quidam aiunt, interjectio est, indignantis animi motum significans, sed quod interjectiones in aliam linguam non facile transferuntur, coegit tam Graecum quam Latinum interpretem, ipsam ponere vocem Hebraicam. Nomen gehennae in veteribus libris non invenitur, sed a Salvatore rfectorum horribilis ac fetidissimi, qui dicitur gehennon, id est, vallis filiorum Ennon, et significat futura supplicia. In hac valle lucus erat consecratus idolo Baal, cui dementia Israel immolabat, et filios suos daemoniis incendebat. Est autem locus ipse juxta Jerusalem, ad radicem montis Moria, ubi Siloa fluit. Hoc Regum volumen et Paralipomenon et Jeremias
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ cenos.i. inanis aut uacuus: quẽ nos uulgata
iniuria absq cȩrebro dicere posstimꝰ. Quigͦ uacui
fit concilio: ac iudicioscõꝵ contumeliã scĩ sp̃s lurtu¬
cesserit: ꝑhuiꝰmodi maledicto ȩt̃m ignis pabu¬
lũ erit: nͨ inde satis fecerit. Iusticia phariseorũẽ.
ut non occidat᷑: iusticia intͣturorũ in regnũ dei.
ut sine cauisa non irascantur. Qui ñ occidit ñ con¬
tinuoẽ. magnꝰ & idoneus regnocelorũ: s tamen
ascendit aliquẽ gradũ. ꝑficietur autẽ: sisine cati¬
sa non irascat᷑. Leuiꝰ ẽ irasei sine causa fr̃i. quã dic̃e
racha: ⁊ leuiꝰ dicẽ racha ꝗͣ. fatue. Primo enĩ ẽ ira
sola: pꝰea duo ua et uox indignatiõt: p̃ea tͥa ĩia
& uor. &e certa ex p̃ssio. Iudiciũ ẽ ire: inquo adhue
datur locus defensioni. Inconcilio: ñ iamcum
ipso reoagit᷑. s iudices int̾ se conferunt de suppli¬
cio. Ingehenna: certa ẽ damnatio. Ex pͥmuntur

Expanded text:
dicitur cenos, id est inanis aut vacuus, quem nos vulgata dicitur cenos, id est inanis aut vacuus, quem nos vulgata injuria absque cerebro dicere possumus. Qui ergo vacuitfit consilio ac judicio sanctorum, contumeliam sancti Spiritus luitucesserit, pro hujusmodi maledicto aeterni ignis pabulum erit, nisi inde satisfecerit. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidatur; justitia intraturorum in regnum Dei, ut sine causa non irascantur. Qui non occidit, non continuo est magnus et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum. Perficietur autem, si sine causa non irascatur. Levius est irasci sine causa fratri, quam dicere raca; et levius est dicere raca, quam fatue. Primo enim est ira sola; postea duo, ira et vox indignationis; postea tria, ira et vox et certa expressio. Judicium est irae, in qua adhuc datur locus defensioni. In concilio non jam cum ipso reo agitur, sed judices inter se conferunt de supplicio. In gehenna, certa est damnatio. Exprimuntur
Abbreviated transcription (Latin):
occides. Qui autẽ occidit: reus erit iudicio.
Egͣnautẽ dicouob̃: quia om̃is qui irascit᷑ fr̃ĩ suo. reus
erit iudicio. Pulchro ingressu opꝰ legis cepit exce¬
dere: non dissoluere. Aꝑit nãq motũ animi ad no¬
cendũ fr̃i in homicidio cõputari. cũ pͥꝰ non actende¬
rent homicidiũ ẽẽ nͥ ꝑemptionẽ corꝑis humani.
Sensus ẽ. Iudicio leges moysi reus ẽ qui occidit
actu: s ego dico uob̃ qr iudicio celestis legis quam
doceo. reus ẽ. omĩs. qui irascit᷑ fr̃i suo. Inqͥb dam
codicib addit᷑ sine causa: s radendũ ẽ. qr ira penit᷑
tollit᷑: & inimicos nrõs amare iubem᷑. Qđ sicontin¬
gat irasci. non fr̃i. s peccato irascendũ ẽ: ut psalmi¬
sta ait. Irascimini: uideł peccato. Uñ ce seqͥt᷑. nolite
peccare. Quiatitẽ dixerit fr̃i suo racha: reus erit
concilio. Qui autẽ dixerit fatuȩ: reus erit gehen
ne ignis. Racha u̾bũ ẽ. ꝓpͥe hebreorũ. Racha eñi

Expanded text:
autem occiderit, reus erit judicio. Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo reus erit judicio. » Pulchro ingressu opus legis coepit excedere, non dissolvere. Aperit namque motum animi ad nocendum fratri in homicidio computari, cum prius non attenderent homicidium esse, nisi peremptionem corporis humani. Sensus est: judicio legis Moysi reus est qui occidit actu; sed ego dico vobis, quia judicio coelestis legis, quam doceo, reus est omnis qui irascitur fratri suo. In quibusdam codicibus additur sine causa; sed radendum est, quia ira petollitur, et inimicos nostros amare jubemur. Quod si contingat irasci, non fratri, sed peccato irascendum est, ut Psalmista ait: Irascimini, videlicet peccato: unde et sequitur: Nolite peccare . Qui autem dixerit fratri suo, Raca, reus erit con est Hebraeorum. Raca enim
Abbreviated transcription (Latin):
bent greci eynokin: quod int̾p̃tat᷑ benuo
Hac benignꝰ. Dũ currimꝰ inuia huiꝰ scłi. qr
endꝰ tͣdaris in manꝰ xp̃i. eui pat̃ omne iu¬
diciũ dedit. Angłicũ agm̃ dic̃ ministrum:
uenturũ cũ eo ad iudicrũ. Carcerẽ dic̃ tene
bet duominuta. Unde cũ tinꝰ cugłista uidtiã
dicat misisse qͣdrantẽ in corbanan. & alitis
duo mintita: ñ ẽ contrariũ. Sensꝰ est. Donec
ctiã minima peccata ꝑsoluas:. ñ egredicris
nichil remanere inpuinitũ: sic̃ solemꝰ dicere tisq
ad fecẽ. cũ uolumꝰ ex pͥmere aliqͥd ita exac̾tum.
ut nichil relinquat᷑. Uł ꝑ qͣdrantẽ posst̃ intel¬
ligi terrena peccata. terra em̃ qͣrtũ elem̃tũ ẽ
acelo. Donec qđ hic ponit᷑: tale ẽ. qͣle illud:
Sede adextris meis: donec ponã inunicos tu¬
os scabellũ pedũ tuorũ. Nongͦ hie finẽ pene
significat: s semꝑ solties nouissimũ qͣ drantẽ.¬

Expanded text:
bent Graeci εὐνοῶν, quod interpretatur benevolus aut benignus. Dum currimus in via hujus saeculi, quia endus tradaris in manus Christi, cui Pater omne judicium dedit . Angelicum agmen dicit ministrum, venturum cum eo ad judicium. bet duo minuta. Unde cum unus evangelista viduam dicat misisse quadrantem in corbonam , et alius duo minuta , non est contrarium. Sensus est: Donec etiam minima peccata persolvas, non egredieris nihil remanere impunitum, sicut solemus dicere, usque ad faecem, cum volumus exprimere aliquid ita exactum, ut nihil relinquatur. Vel per quadrantem possunt intelligi terrena peccata: terra enim quartum elementum est a coelo. Donec quod hic ponitur, tale est, quale illud: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . Non ergo hic finem poenae significat, s
Abbreviated transcription (Latin):
animas eruciet in infernousq ad diẽ rudicii:
&e deinde inferm ignis cruciabit parit̃ demo¬
nes. atq animas incorporib Ad litt̾am ita
bene pot̾ intelligi hoc capłm. Dũes intnia. hoc
est dũ uadis adiudiciũ cũ iniuria. consenti ad¬
u̾sario tuo. qui iustã causã habet contͣte: ne
inde mittaris incarcerem:. & reddas ibi crucia¬
tus quicqͥd abstulisti. usq ad nouissimũ qͣdran¬
Udistis quia dictum ẽ antiquis: ñ mȩcha¬
bis. Ego autẽ dico uob̃: qm̃ om̃is qui ui

Expanded text:
animas in inferno usque ad diem judicii, et deinde inferni ignis cruciabit pariter daemones atque animas in corporibus. Ad litteram, ita bene potest intelligi hoc capitulum: Dum es in via, hoc est, dum vadis ad judicium cum injuria, consenti adversario tuo qui justam causam habet contra te, ne inde mittaris in carcerem, et reddas ibi cruciatus quidquid abstulisti, usque ad novissimum quadranAudistis quia dictum est antiquis: Non moechaberis. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
hoc psalmista de plorat ita. Qm̃ laudat᷑
peccator indesideriis anime suȩ: &e iniquus
benedicit᷑. Cui nou minima penȩ pars est.
non mͦ sua scelera non argui: s insciꝑ quasi
bene gestalaudari. Ipsa eñ peccatinutͥx
adulatio. sic inculpa ardentib solet adini¬
nistrare fom̃tũ: sicut flãmis oleũ. Et qͦm
pauꝑes. esurientes. &e flentes malorũ inꝑ¬
bitate ꝓbantur: ita tacantes diuicus et
epuł. ce risui. male obsequentiũ cdientela.
maiorẽ ad penã fotientur. Sodm hȩc eñi
faciebant ꝓpħis: patres cort̃i. Pscudo pro¬
pħas significat: captantes utilgi fauorem.
quasi futura p̃loquentes. Unde ihezechiel.
et nichil uident. S uob̾dico: qͥ auditis

Expanded text:
Hoc Psalmista deplorat ita: Quoniam laudatur Hoc Psalmista deplorat ita: Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur . Cui non minima poenae pars est, non modo sua scelera non argui, sed insuper quasi bene gesta laudari. Ipsa enim peccati nutrix adulatio, sic in culpa ardentibus solet administrare fomentum sicut flammis oleum. Et quomodo pauperes esurientes et flentes, malorum improbitate probantur, ita vacantes divitiis et epulis et risui male obsequentium clientela majorem ad poenam foventur. Secundum haec enim faciebant prophetis patres eorum. Pseudoprophetas significat, captantes vulgi favorem, quasi futura praeloquentes. Unde Ezechiel: et nihil vident . Sed vobis dico qui aud
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑm ẽẽ dicat᷑. ex opposito apparet. qdđ ab hoc
regnose alienat. qui consolationẽ querit intp̃ra¬
lib. Hon em̃ diuitie s amor adiuiciarũ ineulpa
ẽ. ut ȩccłastes ait. Qui amat diuitias: fructus
ñ capiet exeis. Hocẽ quineseit erogare paupi.
carebit inposterũ. Et alibilegimꝰ. Beatꝰ diues
qui inuentꝰ ẽ sine macula: qui pꝰ aurũñ abiit:
nec sꝑauit inpecuma. et chesauris. Ue uob̃qͥ
saturati estis: qr estirietis. Saturatꝰ erat diues
purpuratꝰ eptilans cotidie splendide. s dirũ.
ue sustinebat. qnͣdo delazar digito quẽ des¬
pererat. guttã aquȩ querebat. Utiq si beati
st̃ semꝑ esurientes iusticiã: infelices sc̃. nullã
ueribom pacientes famẽ. Ue uob̾ qui ridetis
nunc:. qr lugebitis & flebitis. Hinc salomon
ait. Risus dolore miscebit᷑. et extrema gaudis
luctus occupat. Et it̃m. Cor sapientiũ ubi
tristicia ẽ: & corstultorũ uͥ lȩticia est. Lii.
e cum benedixerint uob̾ om̃s homines.

Expanded text:
pauperum esse dicatur, ex opposito apparet quod ab hoc regno se alienat, qui consolationem quaerit in temporalibus. Non enim divitiae, sed amor divitiarum in culpa est, ut Ecclesiastes ait: Qui amat divitias fructus non capiet ex eis , hoc est, qui nescit erogare pauperi, carebit in posterum. Et alibi legimus: Beatus dives qui inventus est sine macula, qui post aurum non abiit, nec speravit in pecunia et thesauris . Vae vobis qui saturati estis, quia esurietis. Saturatus erat dives purpuratus, epulans quotidie splendide ; sed dirum vae sustinebat, quando de Lazari digito quem despexerat, guttam aquae quaerebat. Utique si beati sunt semper esurientes justitiam, infelices sunt nullam veri boni patientes famem. Vae vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis. Hinc Salomon ait: Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat . Et iterum: Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum ubi laetitia est . L. 51X Vae cum benedixerint vobis omnes homines.
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam inqͣ septiformis grã sp̃s lucet. lucernã
ponere ẽ: incarnatũ u̾bum tanquã eccłe capt
p̃dicare: ut luceat ñ solũ iudȩis sub modiolegis
Ideoq credentiũ frontib signũ fidei solet affigi:
ut quiȩccłam uoluerit ingredi. lum̃ u̾itatis
palã queat intueri.m. xxxiii
olite putare. qm̃ ueni legẽ soluere. aut ꝓ¬

Expanded text:
esiam, in qua septiformis gratia Spiritus lucet lucernam ponere, est incarnatum Verbum tanquam Ecclesiae caput praedicare, ut luceat non solum Judaeis sub modio legisIdeoque credentium frontibus signum fidei solet affigi, ut qui Ecclesiam voluerit ingredi, lumen veritatis palam queat intueri. M. 33X Nolite putare quoniam veni solvere
Abbreviated transcription (Latin):
nil ꝓdest docere iusticiã: quã mimma cul¬
qua regnant cęli .i. iusti. qui enarrant głam
di: & in ea minimꝰ in uocat᷑ mandatũ sol¬
uens. licet docuerit sic homines sic̃ ego: qr
cuiꝰ uita despicit᷑: restat ut & p̃dicatio contẽp¬
nat᷑. Dico eñ uob̃. qr insi habundauerit
iusticia ur̃a plusquã scribarũ &e pharis eoꝵ.
non intrabitis in regnũ cȩlorũ. Tale ẽ. hoc.
ac sidicat. Studete mandata implere. atq
docere: ego enĩ cuiꝰ uba non mutant᷑. dico tio¬
bis: qđ insi sciꝑau̾itis iniusticia scͥbas & pha¬
riseos. qui ꝓpt̃ nouas traditiones iustiores¬
reputant᷑. ñ regnabitis incelis. Nota. cum iusticia
sit uirtus. unicuiq reddens quod suũ ẽ. plures sunt
partes iusticiȩ: quarũ conuentu. iustus efficit᷑. Reli¬
gio enim qua reddimꝰ deo quod suũ ẽ. & pietas pa¬
rentib. quȩ sua sc̃ ꝑsoluens: similiter untꝰ. quȩ

Expanded text:
nil prodest docere justitiam, quam minima culnil prodest docere justitiam, quam minima culqua regnant coeli, id est, justi, qui enarrant gloriam Dei , et in ea minimus vocatur, mandatum solvens, licet docuerit sic homines sicut ego; quia, cujus vita despicitur, restat ut praedicatio contemnatur. Dico autem vobis, quia nisi abundajustitia vestra plusquam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regno coelorum. Tale est hoc ac si dicat: Studete mandata implere, atque docere; ego enim cujus verba non mutantur, dico vobis, quod nisi superaveritis in justitia Scribas et Pharisaeorum, qui propter novas traditiones justioresreputantur, non regnabitis in coelis. Nota, cum justitia sit virtus unicuique reddens quod suum est, plures sunt partes justitiae, quorum conventu justus efficitur: religio enim qua reddimus Deo quod suum est; et pietas, parentibus quae sua sunt persolvens. Similiter virtus, quae