comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
r&. ut fidelis uolentẽ secũ. eẽ. conuigẽ
infidelẽ. ñ dimitat: Ait. Egodiconon
dñs : ut dñs intelligat᷑ ñ quidẽ uibere
nemo in ea re uissionis necessitate tene¬
at᷑. s consilii uoluntate lib̾e faciat. Ue¬
rũtam̃ si quisquã asserat solã illã forni¬
de utroq fideli dixcisse & marito et uao¬
re. ut si ambo fideles sunt. neutriliceat
alterũ relinquere. nisi causa fornicationis
ub ñ potest paganisinꝰ intelligi. quia
ut̃q fidelis. ẽ. Sic eñi & apłs uidetur
distinguere cũ ait. His autẽ qui sunt
intelligitur. qr etiam si una illa causa qͣ
sõla relictio conuigis ꝑmittit᷑ mulier a
iuiro suo recesserit innupta pseuerare de¬
b&e. Aut si se ñ contin& uiro potiꝰ recon¬
ciliari uł correoto uł certe tollerando qͣm
alteri nubere. Sequit᷑ autẽ & dicit. et
uir uxorẽ ne dimittat. Breuit̾ eandem
formã intians inuiro quã p̾cipiebat
infemina. Quib ex p̾cepto dñi in sinua¬

Expanded text:
t, ut fidelis volentem secum esse conjugem infidelem, non dimittat, ait, Ego dico, non Dominus: ut Dominus intelligatur, non quidem jubere nemo in ea re jussionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Verumtamen si quisquam asserat solam illam fornide utroque fideli dixisse, et marito et uxore, ut si ambo fideles sint, neutri liceat alterum relinquere, nisi causa fornicationis; ubi non potest paganismus intelligi, quia uterque fidelis est. Sic enim et Apostolus videtur distinguere, cum ait: His autem qui in cointelligitur quod si una illa causa, qua sola relectio conjugii permittitur, mulier a viro recesserit, innupta perseverare debet: aut si se non continet, viro potius reconciliari vel correcto vel certe tolerando, quam alteri nubere. Sequitur autem, et dicit, Et vir uxorem non dimittat: breviter eamdem formam intimans in viro, quam praecipiebat in femina. Quibus ex praecepto Domini insinua
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ. Seruabat utiq quod congruere
uidebat siue eccłus gentiũ. suie ude¬
orũ. ut nusqu̾ã auferret consuetudi¬
nem quȩ seruata ñ impediebat adop¬
tinendũ regnũ dei. Tantũ aomonet
ne quis insuꝑfluis poneret spẽ salutis
etiam si consuetudine̾ in eis ꝓpt̃ offes¬
sionẽ infirmorũ custodire u̾elloe: huie¬

Expanded text:
ia servabat ubique quod congruere videbat, sive Ecclesiis Gentium, sive Judaeorum, ut nusquam auferret consuetudinem, quae servata non impediebat ad obtinendum regnum Dei: tantum admonens ne quis in superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis propter offensionem infirmorum custodire vellet. Si
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ñ estis fr̃s nr̃s paganos nos dict̃.
Idõ enĩ &e rebaptizare nos uolunt. di¬
centes nos ñ hab̾e qd̃ dant. Und e con¬
sequens. ẽ. error ipsoꝵ ut negent nos
fr̃s suos. ẽẽ. S quare nob̾ dixit ꝓpħa:
Uos dicite illis fr̃s nr̃i estis. nisi quianos
ineis agnoscimus qd̾ ñ repetimus: Illi gͦ
ñ agnoscentdo baptismũ nr̃m negant se¬

Expanded text:
dicunt, Non estis fratres nostri, paganos nos dicunt. Ideo enim et rebaptizare nos volunt, dicentes nos non habere quod dant. Unde consequens est error ipsorum, ut negent nos fratres suos esse. Sed quare nobis dixit propheta: Vos dicite illis, Fratres nostri estis: nisi quia nos in eis agnoscimus quod non repetimus? Illi ergo non agnoscendo baptismum nostrum, negant
Abbreviated transcription (Latin):
xxp̃ : Tantũ gͦ bonũ. ẽ. fidelis conuigis
ut etiã ipsa menbra suit xp̃i. Hoc aũt
bono qm̃n melius . ẽ. bonũ continientiȩ
uidualis. non hac ꝓfessione id agitur.
ut aliquid plus sit catholica iudua
quã menbrũ xp̃i s ut meliorẽ qu̾ã cor¬
iugata locum habeat int̾ menbra xp̃i.
Dicit quidẽ ioẽ apłs. Sicut enĩ in uno
corpore multa menbra habemus. oĩa¬

Expanded text:
 fidelis coniugii, ut etiam ipsa membra sint Christi. hoc autem bono quoniam melius est bonum continentiae uidualis. non hac professione id agitur, ut aliquid plus sit catholica uidua quam membrum Christi, sed ut meliorem quam coniugata . locum habeat inter membra Christi. dicit quippe idem apostolus: sicut enim in uno corpore multa membra habemus, o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uerbũ dĩ & orationẽ qua oramꝰ utiq
nr̃a corpuscula refecturi. Sic̃ gͦ istaci¬
boꝵ sc̃ificatio. ñ efficit ut quod in hos
intrauerit ñ inuentrẽ uadat & inseres¬
sum emittat᷑ ꝑ corruptionẽ qua om̃ia
terrena solunt᷑. Unoe & aliã escã quȩ
ñ corrũpit᷑ nos dñs exhortatur: ita scĩti¬
catio cathecuminꝰ si ñ fuerit bapit atꝰ¬
illa scificatio. cuiꝰcũq modi sit. qu̾a in
filiis fideliũ. ẽẽ. dixit apłs. ad istã de
baptismo &e de peccati origine uel
remissione questionẽ omino ñ ꝑtin&.
Nam&e conuiges infideles in coniugib
fidelib scificari dicit. eo ipso loco na
loquens. Scificatꝰ. ẽ. em̃ uir infidelis
inuxore. & scĩficat᷑ mulier infidelis
infratre. alioquin filii ur̃i immundi
eẽnt. nunc autẽ sc̃i sunt: ñ opinor qͥs¬
in his uerbis intelligat. ut ob hoc exifi.
fuerit uxor eiꝰ. neq iam baptizari opor¬
tere. & ad peccatoꝵ remissionẽ ꝑue

Expanded text:
 uerbum dei et orationem, qua oramus utique nostra corpuscula refecturi. sicut ergo ista ciborum sanctificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si nilla sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir infidelis in uxore et sanctificatur mulier infidelis in frnt, nunc autem sancti sunt . Non, opinor, quisin his verbis intelligat, ut ob hoc existimfuerit uxor ejus, neque jam baptizari oportere, et ad peccatorum remissionem jam
Abbreviated transcription (Latin):
gunus intelligimꝰ. Si autẽ religionẽ qua
colitur ds̃ sicut dignũ. ẽ. cogitares
multo plus. eẽ. cerneres qd̾ hab&e sp̃s
sc̃s templũ. quã si eum legeres ao eratũ.
Tẽplũ uͦ ñ. ẽ. factũ ab hominib nisi
aut uͦ dõ sicut salomon fecit. aut eis
qui ꝓdus habent᷑ sicut gentes quȩ
ignorant dm̃. Sp̃s autẽ scs quod cũ mag¬
no honore de deo dictũ. ẽ. ñ inmanu¬
factis templis habitat. s corpus nr̃m
tẽplũ. ẽ. spł scĩ. Et ne compora nr̃a con¬

Expanded text:
um est. Si autem religionem qua colitur Deus, sicut dignum est cogitares, multo plus esse cerneres quod habet Spiritus sanctus templum, quam si eum legeres adoratum. templum vero non est factum ab hominibus, nisi aut vero Deo, sicut Salomon fecit; aut eis qui pro diis habentur, sicut gentes quae ignorant Deum. Spiritus autem sanctus, quod cum magno honore de Deo dictum est, non in manufactis templis habitat , sed corpus nostrum templum est Spiritus sancti. Et ne corpora n
Abbreviated transcription (Latin):
udiscełe⁊ Dñs itaq p̃ce̾pit mulierem
iuro ñ discede. Qd̃ si discesserit ea
ltiq causa qua discede licitũ . ẽ. man̾e¬
uimptã ininuptã aut uiro suo recon¬
alari. Mulier eñi sub uiro: iuiuo
marito. uincta. ẽ. lege. Et iuiuente
uiro. uocabit᷑ adultera. si fuerit cũ alio

Expanded text:
dit. dominus itaque praecepit mulierem dit. dominus itaque praecepit mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit — ea utique causa, qua discedere licitum est — manere innuptam aut uiro suo reconciliari; mulier enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi; et uiuente uiro uocabitur adultera, si fuerit cum a
Abbreviated transcription (Latin):
iom aioĩ dicentẽ. Precipio mulierẽ a
moñ discedẽ. quod si discesserit ma¬
iere innuptam. aut uiro suo reconci¬
uanꝰ Ecce discessi. noloreconciliari ui
os innupta ꝑmaneo. Non eñi ait si dis
nuptam. aut uiro suo reconciliari. Hoc
nqut faciat: aut illuo. Unũ eduob
dcenoũ ꝑmisit. ñ autẽ in hoꝵ alterũ
compulit. Al anere innuptã eligo ac
sc iceptũ impleo. Corripe. argue. incre¬
pa. utere qua uolueris. suie ate si
nupsero. Quid huic contradicã nisi
nere mulierẽ. nisi eã cui discedere li¬
tuss&. Illa una udeliore causa. que
ili ꝓpt̾ea tacita. ẽ. quia notissua. ẽ.
hoc ẽ. fornicationis. Hanc enĩ solam
d̾s magister excepit. cum de dimitter¬
diloqueretur it rore. Deditq intelligi:
talem formam etiã auiro. ẽẽ. seruandã.
Um̃ ñ solũ mulier ñ habae potestatẽ corꝑi¬
mlitr: C̃pgͦ titũ naritũ arguere de forni cõe ñ possi:
quomͣte putas qd̾ ab eo discedis ñ nu¬
bndo excusare. a quo tibi ñ licce om̃u

Expanded text:
apostolum audio dicentem: praecipio mulierem a uiro non discedere; quodsi discesserit, manere innuptam aut uiro suo reconciliari? ecce discessi, nolo reconciliari uiro, sed innupta permaneo. non enim ait: si disnuptam aut uiro suo reconciliari. hoc, inquit, faciat aut illud. unum e duobus eligendum permisit, non autem in horum alterum conpulit. manere innupta eligo ac sic praeceptum inpleo. corripe. argue, increpa, utere qua uolueris seueritate, si nupsero. Quid huic contradicam nisi:nere mulierem, nisi eam, cui discedere licuisset, illa una uidelicet causa, quae ibi propterea tacita est, quia notissima est, hoc est fornicationis. hanc enim solam deus magister excepit, cum de dimittenda loqueretur uxore, deditque intellegi talem formam etiam a uiro esse seruandam, quoniam non solum mulier non habet potestatem cormulier. Cum ergo tuum maritum arguere de fornicatione non possis, quomodo putas quod ab eo discedis non nubendo excusare, a quo tibi non licet omnino
Abbreviated transcription (Latin):
consensu ad tẽpus ut uacetis orationi.
Et iterũ ad ipsũ estote ne uos tẽpite
sathanas ꝓpt̾ incontinentiã ur̃am.
Qd putari possae ñ.eẽ. peccatũ misceri
scilic&e conuigi ñ filioꝵ ꝓcreand orum
causa. qd̾ bonum. ẽ. nuptiale. s carnał
eciã uoluptatis. ut fornicationis. siue
adulterii. siue cuiꝰquã alterus ĩmun¬
ditię mortiferũ malũ. qd̾ turpe. ẽ. etiã
dicere. quo pot̃ tẽptante sathana li¬
bido ꝑtrahere. incontinentiũ deui¬
toe infirmitas: Possae gͦ ut dixi hoc
putari ñ. cẽ. peccatũ. nisi addidiss&
Hoc autem dico scd̾m ueniã. ñ scd̾m im¬
cũ dare ueniam facientib apłica auc¬
peccata & alia. lic& his minora quȩ fi¬
unt uerboꝵꝰ & cogitationũ offensio¬
nib apło iacobo confitente ac dicente.
Inmultis eñi offendimꝰ om̃s. Oportae
cotidie crebroq oremus dñm atq dica¬
mus. Dimite nob̾ debita nr̃a. ne in eo
qd̾ sequit᷑ mentiam᷑ sicut ⁊ nos dimittmꝰ

Expanded text:
ut vacetis orationi; et iterum ad idipsum estote, ne vos tentet satanas propter incontinentiam vestram: quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi non filiorum procreandorum causa, quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis; ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imcum dari veniam facientibus apostolica aucpeccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente, In multis enim offendimus omnes ; oportet ut quotidie crebroque oremus Dominum, atque dicamus, Dimitte nobis debita nostra; nec in eo quod sequitur mentiamur, sicut et nos dim
Abbreviated transcription (Latin):
susc̃n nescit uxorẽ marito tanquã dũo
acħe serure: S qd̾ ad mẽbra corꝑis
ittince. quib sexus ipse distinguitur
ipł dicit. Similit̃ et uir sui corꝑis pote¬
tatẽ ñ hab&e. s mulier. Ut cũ in cęt̃is
icab ad humanã pacẽ ꝑtinentibꝰ mu¬
uer uiro debeat seruitutẽ. huiꝰ unius
ti qua serus utriꝰq carnali sorte discer¬
ntur: & carnali cõmixtione concernit᷑.
similẽ in se habeant potestatẽ. uir in
rror̃e & uxor in iurũ.Fr̾s mei.
ilii mei. sufficiant uob uxores ur̃ȩ.
qm sufficere uos uultis uxorib ur̃is.
honius ab illa fiat aliquid p̃t te. noli
ficere aliquid p̃t̃ ipsam. Iu dñs es:
raeorũ ur̃arũ. S quando uenit᷑ ad illud
iugotium quo sexus discernit᷑: & serus
bi uterq miscet᷑.: uxor ñ habce potesta¬
ẽ crporis su s uir. Gaudebas: crige¬
ls te iactabas te. Benedixit apłs. op¬
ine dicit uas electionis. Uxor ñ ha

Expanded text:
s enim nescit uxorem marito tanquam domino debere servire? Sed quod ad membra corporis attinet, quibus sexus ipse distinguitur, Apostolus dicit, Similiter et vir sui corporis potestatem non habet, sed mulier : ut cum in caeteris actibus ad humanam pacem pertinentibus, mulier viro debeat servitutem, hujus unius rei, qua sexus utriusque carnali sorte discernitur, et carnali commixtione concernitur, similem in se habeant potestatem, vir in uxorem, et uxor inimmundos. Sufficiant vobis uxores vestrae, quia sufficere vos vultis uxoribus vestris. Non vis ab illa fiat aliquid praeter te: noli facere aliquid praeter ipsam. Tu dominus es, uxorum vestrarum. Sed quando venitur ad illud negotium, quo sexus discernitur, et sexus sibi uterque miscetur; Uxor non habet potestatem corporis sui, sed vir. Gaudebas, erigebas te, jactabas te. Bene dixit Apostolus, optime dixit Vas electionis: Uxor non ha
Abbreviated transcription (Latin):
nunc his dic̃ qui sunt inconugio. S¬
ait ceceris nisi quia suꝑus eis loque¬
batur qui sic copulati erant. ut pari¬
t̃ infide xp̃ essent. Ceteris uͦ nunc
dicit. id÷ eis qui sic copulati sunt. ut
ñ ambo fideles sitit. S quid eis dicit s
Siquis fr̃ hab& uxorẽ infidelẽ &e hȩc
consentit habitare cũ illo. ñ dimit¬
tat illam. Et si qua mulier hab&e

Expanded text:
nunc iis dicit qui sunt in conjugio. ait, caeteris: nisi quia superius eis loquebatur, qui sic copulati erant, ut pariter in fide Christi essent; caeteris vero nunc dicit, id est eis qui sic copulati sunt, ut non ambo fideles sint? Sed quid eis dicit? Si quis frater habet uxorem infidelem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat illam: et si
Abbreviated transcription (Latin):
dunũ ostenoit qui tã diu obseruandũ
dicit quã dui uir eius uiuit. Ilo autẽ mor¬
tuo. dat nubendi licentiam. Hanc etiam
regłam ipse tenuit. Et in ea ñ suũ consi¬
lium sicut & innonnullis monitis s p̾cep¬
tum dñi uibentis ostendit cũ ait. Eis au̾t
mulierẽ a uiro ñ disceđe. Qdꝰ si discesse¬
rit manere innuptã. aut uiro suo recon¬
ciliari. Et uir uxorẽ ne dimittat. Cre¬
do simili forma ut si dimiserit ñ ducat
aliam aut reconciliet᷑ uxor. Feri enim
potest. ut dimittat uxorẽ causa fornica-¬
tionis. quã dñs exceptã. eẽ. uoluit. Lã¬
uͦ si nec illi nubere concedit᷑ uiuo uiro
a quo recessit. neq huic alterã ducere
uiua uxore quã dimisit. multo mintis
fas. ẽ. illicita cũ quib lib& stupra cõmitt̾e.¬

Expanded text:
minum ostendit. Quia tandiu observandum dicit quandiu vir ejus vivit. Illo autem mortuo dat nubendi licentiam. Hanc etiam regulam ipse tenuit, et in ea non suum consilium, sicut et in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem mulierem a viro non discedere, rit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quib
Abbreviated transcription (Latin):
bitũ.ẽ. homini. dimtt̾e uxorẽ. si nulla
causa fornicationis extiterit: & dictũ ÷
quare. ne scilic& faciat eam mechari:
Utiq ideo quia etiam si ñ ipsa dimiserit.
s dimissa fuerit: erit mechata sinupse¬
rit. pt̾ hoc gͦ tam magnũmalũ ñlic&̃
homini dimittere uaxorẽ: nisi ex causa
fornicationis. Lunc eñi ñ ipse dimittento
facit adulterã: s dimittit adulteram.
Quio sigͦ dicat. Dimitto quidẽ uxorem
meã sine ulla causa fortucationis. s conti¬
nens ꝑmanebo Ideo ne dicemꝰ eũ impune
fecuse qd̾ fecit: Quis hoc dicere: aud ebit
qui uoluntatẽ dñi hȩc dicentis inteligt :
gem uoluit. qui solã causam fornicatio¬
nis exrcepit. Redeamꝰigitur ad ipsa apł¬
uerba. & eũ uelut interrogemus & d̃¬
quã p̾sentẽ quodãmͦ consulamus. Cur
dixisti apłȩ. quod si discesserit manere
innuptã. licet ne discede annonlicae
Si om̃ino ñ licce: cur p̃cipis discedenti
ut maneat innuptaꝰ. si autẽ licae. ꝓfer¬

Expanded text:
bitum esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis extiterit? et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari; utique ideo, quia, etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, si nupserit. Propter hoc ergo tam magnum malum non licet homini dimittere uxorem nisi ex causa fornicationis. tunc enim non ipse dimittendo facit adulteram, sed dimittit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit?gem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apet eum uelut interrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem licet, profec
Abbreviated transcription (Latin):
udat ea causa qua dñs ꝑmisit. Aut si
stnine licae uirũ dimittere. etiã p̾t̃ cau¬
sim fornicationis. & ñ lic& iuro. Qd
ispondebimus de hoc qd̾ dixit posteriꝰ.
&ur uxorẽ ne dimittat: Quare ñ ad¬
dit excepta causa fornicationis. qd̃ dnĩs
imutit. nisi quia similẽ formã uult in¬
teligi ut si dimiserit qd̾ causa fornica¬
tionis ꝑmittitur. maneat sine uxore.
ait reconcietur itxori: Non eñi male
monciliaret᷑ uir illi mulieri quã cũ lapi-¬
dare nemo ausus. ẽẽt: dic̃ ei dñs. Uade.
iude deinceps ne pecces. Iuia ⁊ qui dic̃
ñlic& dimittere uxorẽ nisi causa forni¬
cationis. cogit retineri uxorẽ sicausa for¬
meationis ñ fuerit. Si autẽ fuerit ñ cog̃
dimittere. s ꝑmittit. Sicut dr̃. Non
lueat mulierinubere alteri. nisi uiro
meuuo. Si ante uiri mortẽ nupserit.
na.ẽ. Si pꝰ uiri mortẽ nupserit. ñ ẽ.
Isgͦ ad illud confirmandũ ut ñ facile Itẽ ex coden
ns eccepit. Cȩteras uͦ unuersas molestia

Expanded text:
it. Aut si feminae licet virum dimittere etiam praeter causam fornicationis, et non licet viro; quid respondebimus de hoc quod dixit posterius, Et vir uxorem ne dimittat? Quare non addidit, excepta causa fornicationis, quod Dominus permittit; nisi quia similem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem non nupserit, non est us ad illud confirmandum, ut non facile dimittatur uxor, nis excepit, ceteras vero universas molestias,
Abbreviated transcription (Latin):
Singłi autẽ alt̃ altiꝰ menbra. Naben¬
tes auttẽ dona diuersa scđm grãm
quȩ data. ẽ. nobis. Idõ eciamcũ cõmo¬
nerce conuigatos ne debito carnalis
cõmixtionis fraudarent inuicẽ. &
ꝑ hoc alter eorũ. negato sĩbi debito.
conuigal. ꝑ intemꝑantiã suã tẽptatꝰ
a sathana infornicationẽ ꝓlaberet᷑.:
Hoc autẽ dico inquit scđm ueniam
ñ scdm imꝑiũ. Uolo autẽ om̃s homi¬
nes. ẽẽ. stcut me ipsũ. S unusquisq
ꝓprium donũ hab&e a dõ. Aluis sic.
alius quidẽ sic. Uides etiam coniuga¬
lem pudicitiã & thori xp̃ian matri¬
monialem fidẽ donũ. eẽ. & hoc ado
ut illud qd̾ ultra liberoꝵᷤ ꝓcreandoꝵ
necessitatẽ. modũ concũberto aliqua¬
tenus concupiscentia carnalis excedit.
ñ nuptiarũ sit hoc malũ. s ueniale
sit. ꝓpt̾ nuptiarũ bonũ. Non eñi de
causa. & fide pudicitiȩ conuigalis. &
indissolubil qũadiu ambo uuuint
matronii sacram̃to. quȩ om̃ia bona st̃.

Expanded text:
bra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de icitiae coniugalis et indissolubili, quamdiu ambo uiuunt, matrimonii sacramento, quae omnia bona sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ intelligi uoluit quȩ nunquã nupsit.
s etiã eã quȩ nuptiarũ uinculo ꝑ uidiu¬
tatẽ lib̾ata nupta. ẽẽ. destitit. Nã id̃o
&e nuptã. ẽẽ. ñ dicit. nisi eam quȩ ui¬
rũ habae. ñetiã eam quȩ habuit & ñ
habae. Qua ꝓpt̾ utoua om̃is innupta
ẽ. S quia ñ omĩs innuptauidua.ẽ.
sunt eiũ ĩurgines. Idõ hic utrũq posu¬
it ubi ait. Dico autem innuptis&e iu¬
dus. Tanquã dicerae. Quod dico in¬
nuptis ñ eis solis dico quȩ uirgines st̃.
s eis etiam quȩ uiouę sunt. bonũ. eẽ.
illis. si sic ꝑmanserint. sicut & ego. Ec¬
ce. ẽ. bonum tuũ ei bono cõparatũ qd̾
dicit apłs suum si fides adẽ. inmo qr
fides adẽ. Hreuis.ẽ. ista doctrina. nec
idõ contẽpncitoa quia breuis s tõo facdiꝰ
oe carius tenenoa. quia inbreuitate ñ
uilis. Nonetũ qualecunq bonũ hic cõ¬
mendarae apłs. qd̃ fide innuptiarum
sine ulla ambiguitate p̃posuit. Quan¬
tũ autẽ bonum habeat nuptarũ fides.

Expanded text:
voluit, quae nunquam nupsit; sed etiam eam quae nuptiarum vinculo per viduitatem liberata, nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit, nisi eam quae virum habet; non etiam eam quae habuit, et non habet. Quapropter vidua omnis innupta est: sed quia non omnis innupta vidua est; sunt enim et virgines; ideo hic utrumque posuit, ubi ait, Dico autem innuptis et viduis: tanquam diceret, Quod dico innuptis, non eis solis dico quae virgines sunt, sed etiam eis quae viduae sunt; bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendaret apostolus, quod fidei nuptarum sine ulla ambiguitate praeposuit. quantum autem bonum habeat nuptarum fides,
Abbreviated transcription (Latin):
eo Sc̃a scriptura nr̃ȩ doctrinȩ
situt unicuiq d̾s partitus. ẽ. mensu¬
nĩ fide. Hon sit gͦ aliito te docere. iusi
uerba tibi doctoris exponere: & de his
qd dñs dederit dispittare. Ait itaq
iss doctor gentium uas electionis. Dico
litẽ innuptis &e uidius bonum. eẽ.
lissi sic ꝑmanseruit. sicut ⁊ ego. Hȩc
erba ita intelligenda sunt. ut ñ existi¬
nemꝰ uiduas ñ oportere in nuptiͦs dici.
ꝑ nuptias uident᷑ experte. Innupta¬
sũ eñi nomine illas significat quȩ nori
sient nuptĩs alligatȩ. siue fuerint. siue ñ fuerĩt
Lo loco aꝑit ubi dicit. Diuisa. ẽ. mu¬
ler enimpta ce iurgo. Quand o ntiq.
& uirginẽ adiungit. quid mulierẽ uinup¬
tã. nisi uiouã uult intelligi. Unde
etiã deinceps uno umnuptȩ nomine. ꝓ¬
fessionẽ utrãq cõplectitur dicens. Quȩ
innupta. ẽ. sollicita.ẽ. ea quȩ sunt dñi

Expanded text:
 enim scriptura nostrae doctrinae sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere nisi uerba tibi doctoris exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerinto loco aperit, ubi ait: Divisa est mulier innupta et virgo. Quando utique et virginem adjungit, quid mulierem innuptam, nisi viduam vult intelligi? Unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque complectitur dicens: Quae innupta est, sollicita est ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
dam apł auctoritas. Ut si se ñ conti¬
nent nubant. fiat aliquid unde ꝑ¬
ueniatur ad ueniam. ꝑtineat ad ue¬
uiam. ne inruat᷑ in ȩt̾nã pęnam. fut
qõ licae. Unde ignoscat᷑ qõ ñ lice. Hoc
indicat qt̾ sequitur. Mallẽ eos nu¬
bere qu̾a uri. Concessit inquã aliqͥs
incontinentiȩ. quia magis tunuti

Expanded text:
dam Apostoli auctoritas, ut si se non contidam Apostoli auctoritas, ut si se non continent, nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad veniam. Pertineat ad veniam, ne irruatur in aeternam poenam. Fiat quod licet, unde ignoscatur quod non licet. Hoc indicat quod sequitur: Mallem eos nubere, quam uri . Concessit, inquam, aliquid incontinentiae quia majus timui
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitas ꝓpendens inruinã turpiuidi¬
nis. recte excipiturꝰ honestate nupta¬
rum: ut quoo sanis. ẽẽ. possit officiũ.
sit egrotis remedium. Neq eni quia i¬
continentia malũ. ẽ. idõ conubium
uł quo incontinentes copulant᷑ ñ ẽ. bo¬
num: Immo uͦ ñ ꝓpt̃ illud malũ culpa¬
bile. ẽ. hoc bonũ: s ꝓpt̾ hoc bonũ uem¬
habent nuptiȩ. & qd̾ bonȩ sunt nu¬
tiȩ. peccatũ. eẽ. nũquã potest. Hoc
autem: triꝑtitũ. ẽ: fides. ꝓles: sacram̃tũ.
Infide: attendit᷑. ne p̃t̾ uinculũ conu¬
gale. cũ altera uł altero concũbaturꝰ.
Inple: ut amant̃ suscipiatur: benigne
nutriat᷑: religiose educedir. In sacra¬
m̃torut conuigiũ ñ separet᷑: & dimissꝰ
aut dimissa: nec causa ꝓlis alteri con¬
uingatur. Hȩc. ẽ. tanquã regła nup.¬
tiarum: qua uel nature decorat᷑ fe¬
cunditas: uł incontinentiȩ regiar
S ñ possum inquit. Non potes: Ho
possum. Suscipit te nutriactoria quȩ¬

Expanded text:
infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte excipitur honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubium uel quo incontinentes copulantur, non est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum uehabent nuptiae, et quo bonae sunt nuptiae peccatum esse nunquam potest. Hoc autem tripartitum est; fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur . Sed non possum, inquit. Non potes? Non possum. Suscipiat te nutritoria quae
Abbreviated transcription (Latin):
iuroꝵ quos uxores. ⁊ feminarũ quas ma¬
rit lucrifecerant xp̃o & paruuloꝵ ad qͦs
tio qua scificabant᷑ uir uł mulier insidelis
inconiuge fideli. & qua sci nascebantur
filii fudeliũ. siue quia in menstruo cruo¬
re mulieris a concubitu continebat. Qui¬
cunq uir uł femina id inlege didicerat.
Nam hoc ihezechiel int̾ illa p̾cepta ponit
quȩ ñ figurate accipienda sunt: sine ꝓpt̾
aliã qu̾alib& quȩ ibi aꝑte posita ñ. ẽ. ex
ipsanecessitudine conuigioꝵ. atq filiorᷤ
sci̾tatis asꝑginẽ. Illito tam̃ sine dubitatione
re ad xp̃ianos faciendos. atq ad dimitten¬
da peccata nisi xp̃iana & eccłiastica insti¬
tutione sacramentis efficiant᷑ fideles. Nã
ne coniuges in fideles. qu̾alib& sc̃ĩs & iu¬
stis conuigib hereant. ab iniquitate
mundantur. quȩ a regnodĩ separatos
in dãpnati onẽ uenire cõpellit. nec par¬
uul de quib liboe scĩs. iustisq ꝓcreati.
originalis peccati reatu ab soluant᷑. nisi

Expanded text:
uirorum quos uxores et feminarum quas mariti lucrifecerant Christo et paruulorum ad quos tio, qua sanctificabantur uir uel mulier infidelis in coniuge fideli et qua sancti nascebantur filii fidelium, siue quia in menstruo cruore mulieris a concubitu continebat, quicumque uir uel femina id in lege didicerat — nam hoc Hiezechiel inter illa praecepta ponit, quae non figurate accipienda sunt — siue propter aliam quamlibet, quae ibi aperte posita non est, ex ipsa necessitudine coniugiorum atque filiorum sanctitatis asperginem, illud tamen sine dubitatione re ad christianos faciendos, atque ad dimittenda peccata, nisi christiana et ecclesiastica institutione Sacramentis efficiantur fideles. Nam nec conjuges infideles, quamlibet sanctis et justis conjugibus haereant, ab iniquitate mundantur, quae a regno Dei separatos in damnationem venire compellit; nec parvuli de quibuslibet sanctis justisque procreati, originalis peccati reatu absolvuntur, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hocs quib datũ. ẽ: ut intelligat ex eo
qͥ habias tammagnũ bonũ atq p̾clarum.
si potuis dõ & du̾o grãs agere debere.
quã cuiꝰquã uerba. quod uelut exc se ipsa
ohabeat. ut ñ dicamus ad sentantis ad¬
ilatoris. ne de occultis hominũ temere
udicare uto eam᷑. Certe errantis lauda¬
nis audire. Om̃e quippe datũ opti-¬
mum & om̃e donũ ꝑfectũ sicut dicit

Expanded text:
hoc, sed quibus datum est ; ut intelligat ex eo hoc, sed quibus datum est ; ut intelligat ex eo quod habet tam magnum bonum atque praeclarum,  domino nostro gratias agere debere quam cuiusquam uerba, quod uelut ex se ipsa id habeat, ut non dicamus assentantis adulatoris, ne de occultis hominum temere iudicare uideamur, certe errantis laudatoris audire. omne quippe datum optimum et omne donum perfectum, sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
irgo xp̃i quȩ pie intelligit ꝓpriã pau¬
ꝑtatẽ cordis humani. oe dõ nisi spons
sui donis nescit ornari autorat apłm
ginẽ castã eochibere xp̃o. Timeo aute̾
ne sicut serpens euam seduxit inur¬
sutia sua: sic &e urȩ mentes corru̾pant
a castitate quȩ.ẽ. in xp̃o. Et ꝓptea
de his quoq sp̃alib diuitus. ñ istũ
qui dicit. nullus tibi eas p̾t̃ te con¬
ferre potest. Et nisi ex te & inte. ẽẽ.
ñ possunt. s illũ aitoiat qui dicit. Ha¬
bemus thesaurũ istũ inuasis ficclib
ut eminentia uirtutis sit dĩ. & ñ ex
nob̾. De ipsa quoq sacra continentia
uirguiali qd̾ ñ sibi sit ex se ipsa. s sit̃
dĩ donũ qũauis credenti uolentiq
collatũ. eundẽ audiat ueracẽ piũq
aoctorẽ. Qui cũ hinic agerae ait. Uelle
om̃s esse sicut me ipsum. S iiꝰ¬
quisq ꝓpriũ habae donũ ado. alus¬
sic alius autẽ sic. Audiat etiã ipsi
sponsũ de tali castitate aiqi integid¬
te dicentẽ. Non om̃s sapiunt uer h

Expanded text:
irgo Christi, quae pie intellegit propriam paupertatem cordis humani et ideo illic nisi sponsi sui donis nescit ornari. audiat ergo ginem castam exhibere Christo. timeo autem, n e, sicut serpens Euam se-duxit in uersutia sua, sic et uestrae mentes corrumpantur a castitate, quae est in Christo, et propterea de his quoque spiritalibus diuitiis non istum, qui dicit: Nullus tibi eas praeter te conferre potest\' et: \'Nisi ex te et in te esse non possunt, sed illum audiat. qui dicit: Habemus thesaurum istum in uasis fictilibus, ut eminentia uirtutis sit dei et non ex nobis. De ipsa quoque sacra continentia uirginali, quod non sibi sit ex se ipsa, sed sit dei donum quamuis credenti uolentique conlatum, eundem audiat ueracem piumque doctorem, qui, cum hinc ageret, ait: Vellem omnes esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium sic, alius autem sic . Audiat etiam ipsum, sponsum, de tali castitate atque integritate dicentem. Non omnes capiunt verbum
Abbreviated transcription (Latin):
Ego plantaui apollo rigaũ s ds̃ increm̃tũ dedit. Itaq
neq qui plantat. ẽ. aliquid neq qui ri¬
gat s qui increm̃tũ dat d̾s. Ac ꝑhoc
sicut exhortat᷑ & p̃dicat recte. s ille
qui accepit hoc donũ. ita exhortantem
recte atq p̾dicantẽ. ꝓfecto ille obedi¬
ent̃ audit. qui accepit hoc donũ. Huc
.ẽ. qd̾ dñs cũ eis loqueret᷑ qui carnis
aures aꝑtas haberent. dicebat tam̃.
Qui habae aures audiendi airoiat. Is
ñ om̃s hab̾e ꝓculdubio nouerat. Aqͥ
autem habeant quicũq habent ipse
dñs ostendit ubi ait. Dabo eis cor cog.¬
nosceno me. & aures audientes. Aitres
gͦ audiend ipsũ. ẽ. donũ obȩdienos.

Expanded text:
ncrementum dedit. Itaque neque qui plantat, aliquid est, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ac per hoc sicut exhortatur et praedicat recte, sed ille qui accepit hoc donum: ita exhortantem recte atque praedicantem profecto ille obedienter audit, qui accepit hoc donum. Hinc est quod Dominus, cum eis loqueretur, qui carnis aures apertas haberent, dicebat tamen, Qui habet aures audiendi, audiat : quas non omnes habere procul dubio noverat. A quo autem habeant, quicumque habent, ipse Dominus ostendit, ubi ait: Dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes . Aures ergo audiendi, ipsum est donum obediendi,
Abbreviated transcription (Latin):
sic alius uͦ sic. ¶De ipsa quoq pudicitia
coniuigal. nempe apłs ait. Qd̃ uult fa¬
ciat. ñ peccat nubat. Et tam̃ etiam
hoc donum dĩ. ẽ. dicente scriptura. A
dño uingitur mulier uiro. Idõ doccor
gentiũ &e pudicitiã conuigalẽ. ꝑ quã ñ
fiunt adulteria. & ꝑfectiorẽ cottinentiã
ꝑ quã nullus concubitꝰ queritur. suo¬
sermone cõm̃dans. &̾ hoc oe illito do¬

Expanded text:
itrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud do
Abbreviated transcription (Latin):
noluent. Eo autẽ mͦ illã rectissime di¬
mita. si uiro suo dicat. ñ ero uxor tua
nisi mͥde latrocinio diuitias congeras
aut nisi solita lenorinia quib domum
nr̃am transigebas etiã xpĩanꝰ excerceas.
Aut si quio aliud uł facinorosũ. uł fla¬
gitiosum in uiro nouerat. quo delectata
uł libidinẽ explebat. uł facilẽ uictũ
habebat uł etiã incedebat ornatior.
lunc eñi ille cui hoc uxor dixit. si uera¬
cit̃ egit pęnitentiã ab oꝑib mortius
quanto accessit baptismũ hab&q in
sundam̃to fidẽ quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑.¬

Expanded text:
ndunt eo modo illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ bonũ. etiã si coniugałe ñ iuouale
uoluissae ut acciꝑes indum̃tũ. adinde¬
centẽ quoq cõpulissae ornatũ. quo &¬
si aliqua dua conditione cogereris.
posses habere in suꝑbo cultu cor hu.¬
iile: nẽpe aputo patres hester regĩua
dm̃ tunens. dm̃ colets. dõ subdita. ma¬
rito regi alienigenȩ. ñ eundẽ secum
colent dm̃. tam̃ subiecta seruiebat.
Quȩ cũ extremo ꝑiculo. ñ suo tantũ
s etiam gentis suȩ qui tunc erat po¬
płs dĩ dño ꝓsterueret᷑ oranoo. in ipsa
oratione  qixit. Ita sibi. eẽ. ornatũ reguĩ
sicut pannũ menstrualẽ: & ita orantẽ
confestim exaudiuit qui cordis inspec-¬
tor eã uerũ dicere sciuit. Et utiq ma¬
ritũ habebat multarũ mulierũ iurũ &
deoꝵ alienoꝵ falsoꝵq cultorẽ. Tu autẽ
⁊si ille in ꝓposito qd̾ tecũ susceꝑat ꝑdu

Expanded text:
tiae bonum, etiamsi coniugale non uiduale tiae bonum, etiamsi coniugale non uiduale uoluisset ut acciperes indumentum, ad indecentem quoque te compulisset ornatum, quo etsi aliqua dura condicione cogereris. posses habere in superbo cultu cor humile. nempe apud patres Esther illa regina deum timens, deum colens, deo subdita marito regi alienigenae non eundem secum colenti deum tamen subiecta seruiebat. quae cum extremo periculo non suo tantum sed etiam gentis suae, qui tunc erat populus dei, domino prosterneretur orando. in ipsa oratione sua dixit ita sibi esse ornatum regium sicut pannum menstrualem; et ita orantem confestim exaudiuit, qui cordis inspector eam uerum dicere sciuit. et utique maritum habebat multarum mulierum uirum et deorum alienorum falsorumque cultorem. tu autem. si et ille in
Abbreviated transcription (Latin):
formȩ adhiberi solent.l merito rep̃hensa
sunt: s est quidã ꝓ modulo ꝑsonȩ habitꝰ
matronalis. auiduali ueste distinctus.
qui potest fidelib conuigatis salua reli¬
gionis obseruantia conuenire. Huncte
maritꝰ se deponere noluit. ne te uelitt
uiduã illo uiuente iactares. puto quia
ñ fuerat in hac re usq ad dissensionis
scandalũ ꝑducentꝰ. magis inobȩdientiȩ
ialo quam illiꝰ abstinentiȩ bono. Qd
eñi absurdiꝰ quã mulierẽ de humils
ueste iuri suꝑbire. Qui te potius expe¬
durde obtẽꝑare candiois morib quã ni¬
gellis uestib repugnare: quia &e si te
sumi. ꝗͣillo inꝯsulto ꝯcẽptoq p̃siumi. Qđ si oĩo ñ sin̾et. qͥd
tuo ꝓposito deꝑirre e Absit ut hinc
displiceres dõ. qd̾ conuige tuo ñ dum
defuncto ñ induereris sicut auna. sed¬
sicut susanna : neq eñi & ille qui tecũ
iã cęꝑat custodire tã magnũ contiuen¬

Expanded text:
formae adhiberi solent. merito reprehensa formae adhiberi solent. merito reprehensa sunt. sed est quidam pro modulo personae habitus matronalis a uiduali ueste distinctus, qui potest fidelibus coniugatis salua religionis obseruantia conuenire. hunc te maritus si deponere noluit, ne te uelut uiduam illo uiuente iactares, puto, quia non fuerat in hac re usque ad dissensionis scandalum perducendus, magis inobedientiae malo, quam illius abstinentiae bono. Quod enim absurdius quam mulierem de humili veste viro superbire, cui te potius expediret obtemperare candidis moribus quam nigellis vestibus repugnare? Quia etsi te iuam illo inconsulto contemptoque praesumi. Quod si omnino non sineret, quid tuo proposito deperiret? Absit ut hinc displiceres Deo, quod conjuge tuo nondum defuncto non induereris sicut Asicut Susanna. Neque enim et ille, qui tecum iam coeperat custodire tam magnum continen
Abbreviated transcription (Latin):
beretis. parit mod̾aremini. quid thesau¬
rgzandum cẽt incelon cladute huius suffi¬
quenroum ne aliis. eẽt refectio uobis aũ
ingustia. Et in his disponendis atq fa¬
cirois si quio tib forte melius uderet᷑
ut om̃s qui sanũ sapunit. ad quos posse
hac donum ur̃m fama ꝑferre. de domꝰ
uix sructu ac pace gauderent. & aouer¬
sinꝰ reuerterentur nichil habens de
uob̾ dicere praui. Porro si de faciendis
amosinis &e inpauꝑes inpendenois
rb tuis. de quo bono oꝑe &e magno
dncutoentia p̾cepta sunt dt̃u. cũ uiro
uo fideli &e tecũ sc̃a continentiȩ pacta
selante consiliũ cõmunicare deberes.
uisoẽq n sꝑuere uoluntatẽ. quanto
mgis dehabitu atq uestitu nichiltib
telis arbitrũ ĩtandũ it usurpanoũ
uirt. Intoe na diuinitus leginꝰ inꝑatũ ⁊
scriptũ. ẽ. quidẽ Mulieresĩ eẽ. debere
in habitu ornato. auriq circũp ositioẽ ce
intortio erinium. Et cet̾a huiꝰmodi quȩ
uł adinanem pompam. uł ad illecebram

Expanded text:
beretis, pariter moderaremini, quid thesaurizandum esset in caelo, quid ad uitae huius suffiquendum, ne aliis esset refectio. uobis autem angustia. et in his disponendis atque faciendis si quid tibi forte melius uideretuut omnes, qui sanum sapiunt, ad quos posset hoc bonum uestrum fama perferre, de domus uestrae fructu ac pace gauderent et aduersarins reuereretur nihil habens de uobis dicere praui. Porro si de faciendis elemosynis et in pauperes inpendendis rebus tuis, de quo bono opere et magno tam euidentia praecepta sunt domini. cum uiro tuo fideli et tecum sancta continentiae pacta seruante consilium communicare deberes eiusdemque non spernere uoluntatem, quanto magis de habitu atque uestitu nihil tibi praeter eius arbitrium mutandum uel usurpandum fuit, unde nihil diuinitus legimus imperatum! scriptum est quidem mulieres esse debere in habitu ordinato aurique circumpositio et intortio crinium et cetera huius modi, quae uel ad inanem pompam uel ad inlecebram
Abbreviated transcription (Latin):
ceptũ dñi ut dimittat᷑ conũne nisi
causa fornicationis. fornicatio. ẽ. etiã
ipsa infidelitas. Quto eñi tu dicis
apłe : ceite ut uir fidelis consentientem
secũ habitare mulierẽ infidelẽ. ñ di¬
mittat. Ita inquit. Cũgͦ hoc &e dnĩs
p̾cipiat. ne dimittat uir ucorẽ nisi
causa fornicationis: Quare hic dicis.
locũ apło monendi. ut qui uoluerit
ñ dimittat uocorẽ infidelẽ. quo sic for¬
tasse possit fieri fidelis. Quia erũ¬
coniũx fidelis relinquere coniugem
licite potuit infidelẽ. ideo fieri hoc

Expanded text:
eceptum Domini ut dimittatur conjux nisi causa fornicationis, fornicatio est etiam ipsa infidelitas. 45. Quid enim tu dicis, Apostole? Certe ut vir fidelis consentientem secum habitare mulierem infidelem non dimittat. Ita, inquit. Cum ergo hoc et Dominus praecipiat, ne dimittat vir uxorem, nisi causa fornicationis, quare hic dicis, locum Apostolo monendi, ut qui voluerit non dimittat uxorem infidelem, quo sic fortasse possit fieri fidelis. Saconiux fidelis relinquere coniugem licite potuit infidelem, ideo fieri hoc
Abbreviated transcription (Latin):
rit: nontam̃ ut si ñ fecerit. contra p̾ceptũ
fecisse iudicetur. Aliud enĩ. ẽ. quod ui¬
betur. aliud qd̃ monetur. aliud qd̾ ig-¬
noscit᷑. lubetur mulier auiro ñ disced̾e.
Qd̾ si recesserit manere innuptã. aut
uiro reconciliari: alit̃ gͦ. ñ licoe facere.
Monecur aũ uir fidelis si hab& ixo¬
rẽ infidelem consentientẽ secũ habita¬
re: ñ eã dimittere. Licce gͦ & dimit̾te.
quia ñ ÷ p̃ceptũ dñi ne dimittat. s con¬
siliũ apħ. Sicut monetur uirgo ñ nub̃e.
S si nupserit. consilium quide ñ tene.¬
bit. s contra p̾ceptũ ñ faci&e. Ignoscit᷑
cũ dr. Hoc autẽ dico scđm ueniã. non

Expanded text:
rit, non tamen ut si non fecerit, contra praeceptum fecisse judicetur. Aliud enim est quod jubetur, aliud quod monetur, aliud quod ignoscitur. Jubetur mulier a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam aut viro suo reconciliari: aliter ergo non licet facere. Monetur autem vir fidelis, si habet uxorem infidelem consentientem secum habitare, non eam dimittere: licet ergo et dimittere; quia non est praeceptum Domini, ne dimittat, sed consilium Apostoli: sicut monetur virgo non nubere; sed si nupserit, consilium quidem non tenebit, sed contra praeceptum non faciet. Ignoscitur cum dicitur, Hoc autem dico secun
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ ⁊ si ꝑ corpus cõmit tant᷑. ñ tñ animũ hu¬
inanũ concupiscentie carnali ita efficiunt
obstrictũ & obnoxiũ. quẽadmodũ in solo oꝑe
forncationis corꝑalif. Cc̃misceri facit anmũ
soqͦdãm ad glutinari. & deuĩctũ. ẽẽ. intant̃

Expanded text:
quae etsi corpus comitantur, non tamen animum humanum concupiscentiae carnali ita efficiunt obstrictum et obnoxium, quomodo in solo opere fornicationis corporalis commisceri facit, animum so quodammodo agglutinari, et devinctum esse in
Abbreviated transcription (Latin):
lier. Manifestũ. ẽ. ita uoliusse le¬
gem feminã. ẽẽ. sub uiro ut nulla uota
eiꝰ. quȩ abstinentiȩ causa uouerit red¬
dant᷑ ab ea. nisi auctor uir fuerit ꝑmit¬
tendo. Nam cũ ad peccatũ eiꝰdẽ uiri pa¬
nere uoluerit. si prius ꝑmiserit. & po.¬
stea phibuerit. etiam hic tam̃ ñ diaxit
ut fiat mulier qd̃ uouerat. quia ꝑmis¬
sa priꝰ auiro fuerat. S uri dixit. ẽẽ.
peccatũ. quia abnuit qd̃ priꝰ concesse.¬
rat. ñ tam̃ mulieri uł ex hoc ꝑmissum
dedit. ut cũ priꝰ ei uir concesserit. p̾ea
si ꝓhibuerit contẽpnat᷑. Utrũ autem
ista etiã ad uota continentiȩ. & a concu¬
bitu abstinentiȩ ꝑtineant. merito
queritur. ne forte t᷑antũ intelligenta
sint aduersus atumã uoueri quȩ sut̃
incibis &e potib qd̾ uidet᷑ &e illuo sig

Expanded text:
. Manifestum est ita uoluisse legem feminam esse sub uiro, ut nulla uota eius, quae abstinentiae causa uouerit, reddantur ab ea, nisi auctor uir fuerit permittendo. nam cum ad peccatum eiusdem uiri pertinere uoluerit, si prius permiserit et postea prohibuerit, etiam hic tamen non dixit, ut faciat mulier quod uouerat, quia permissa prius a uiro fuerat. uiri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non tamen mulieri uel ex hoc permissum dedit, ut, cum prius ei uir concesserit. postea si prohibuerit contemnatur. Vtrum autem ista etiam ad uota continentiae et a concubitu abstinentiae pertineant, mento quaeritur, ne forte ea tantum intellegenda sunt aduersus animam uoueri, quae sunt in cibis et potionibus. quod uidetur et ill
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃as. maxune cũ hic lex auctoritatẽ
iuro tribuat ñ mulieri quȩ uiro sub¬
dita. ẽ. ut tunc ꝑsoluenda uota milit¬
ris si uir approbauerit. si autẽ remui
bitu coniugatoꝵ loqueretur. ñ ibi ma¬
orem auctoritatẽ. uiro quã feminȩ
dedit. S uxori inquit uir debitũ red.¬
dat. similit̾ uaxor uro. Uxor ñ habe
potestatẽ corporis sui s uir. Similites
autẽ ⁊ uir ñ habe potestatẽ corporis

Expanded text:
uia cum hic lex auctoritatem uiro tribuat, non mulieri quae uiro subdita est, ut tunc persoluenda sint uota mulieris, si uir adprobauerit, si autem rennuede concubitu coniugatarum loqueretur, non ibi maiorem auctoritatem uiro quam feminae dedit, sed, uxori, inquit, uir debitum reddat, similiter et uxor uiro. uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir; similiter autem et uir
Abbreviated transcription (Latin):
carior. eẽ. debuerat. quã huiꝰ ȩterm:
Nonne si ampliorẽ misericordiã cogtas
idõ pauꝑib res tuas erogare differ̃es.
ne scaitdaliatus maritus tuus deoꝑi¬
rte. uberiores di tibi elemosinas cõpu¬
tarae: ꝙ inde si recolis quid adquisst¬
ras. quando lucrata fuieras urũ tuum.
ut tecũ xxp̃o sanctiore castitate serul¬
r&. Intellige ꝑ illas elemosinas tuas
quib or eiꝰ euersũ. ẽ. quanto graus¬
re dãpno ꝑcussa fueris. quã fiu
illa lucra quȩ cȩlestia cogitabas. Sieĩ
habae ibi mragnũ locũ panis fracus
esurienti. quantũ locũ ibi crederto nĩ
hab̾e miscdia qua homo eripit̾adiabd
tanquã leoni rugient. ⁊ quẽ oeuers
inquirent HNeq hoc ita dicumꝰ it bs

Expanded text:
carior esse debuerat quam huius aeterna? carior esse debuerat quam huius aeterna? nonne, si ampliorem misericordiam cogitans ideo pauperibus res tuas erogare differres. ne scandalizatus maritus tuus deo periret, uberiores tibi deus elemosynas inputaret? proinde, si recolis. quid adquisiueras, quando lucrata fueras uirum tuum, ut tecum Christo sanctiore castitate seruiret, intellege, per illas elemosynas tuas. quibus cor eius euersum est, quanto grauiore damno percussa fueris, quam sunt illa lucra, quae caelestia cogitabas. si enim habet ibi magnum locum panis fractus esurienti, quantum locum ibi credenda est habere misericordia, qua homo eripitur diabolo tamquam leoni rugienti et. quem deuoret. inquirenti! Neque hoc ita dicimus
Abbreviated transcription (Latin):
uidebaris. ñ erat p̾sũptione turbanoꝰ.
s dileccione portairous. Quia etiã¬
si ad ipsas elemosinas largiꝰ faciendas
forte pigrius mouebat᷑. possoe et ista
condiscere. si tuis inopinatis ñ feriret᷑
expensis. s expectatis inuitaret᷑ obse¬
quiis. Ut eciã hoc qd̾ temere sola fe¬
cisti. multo consultiꝰ dilectione concor¬
di. multoq ordinatius & honestiusam¬
bo faceretis. ne blasphemarent᷑ serui
dĩ si tam̃ hoc fuer̃. qui marito absente
atq nesciente. ab ignota muliere. ⁊ alie¬
na uxore tanta sũpser̃. Et laudaretur
d̾s inoꝑib ur̃is. quoꝵ ẽẽt tam fioa soci¬
etas. ut a uob̾ cõmunit teneret᷑ ñ solu̾
sũma caritas. uerũ etiã głosa pauꝑtas.
Nunc autẽ inconsidata festinatione
bonũ ẽ. qd̾ pauꝑũ carnẽ largiorib
elemosinis refecisti. quantũ malũ . ẽ.
qd̾ uiri tui mentẽ a tã bono ꝓpositosib¬
rusti.: Ancuiꝰ quã tͥ t̾eporalis salus

Expanded text:
uidebaris, non erat praesumptione turbandus uidebaris, non erat praesumptione turbandus sed dilectione portandus, quia, etiamsi ad ipsas elemosynas largius faciendas forte pigrius mouebatur. posset et ista condiscere, si tuis inopinatis non feriretur expensis, sed expectatis inuitaretur obsequiis. ut etiam hoc, quod temere so\'a fecisti, multo consultius dilectione concordi multoque ordinatius et honestius ambo faceretis nec blasphemarentur serui dei. si tamen hoc fuerunt, qui marito absente atque nesciente ab ignota muliere et aliena uxore tanta sumpserunt. et laudaretur deus in operibus uestris, quorum esset tam fida societas, ut a uobis communiter teneretur non solum summa castitas uerum etiam gloriosa paupertas. Nunc autem inconsiderata febonum est, quod pauperum carnem largioribus elemosynis refecisti, quantum malum est, quod uiri tui mentem a tam bono proposito subruisti? an cuiusquam tibi temporalis salus