comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meis. Et abraham post qͣm uidit dñm.
& audiuit uocẽ eiꝰ. t̾rã & cinerẽ ẽẽ. se
dixit. & ysaias iuxta .lxx. int̾p̃tes cõ¬
punctum se eẽ. testatur. ñ ob alia
crimina s qͥa labia hab̾ et immun¬
da. felix consientia quȩ tm̃ inser¬
mone petcauit. ñ suo uitio s socisa¬
te spłi habentis polluta labia cũ quo
Ioqui sepisime cogebat᷑. Ex quo osten¬
ditur notiũ ec̃. uiuere cũ peccatorib.
Qui enstangit picem: inquinabit᷑.¬
d qum hebreo legimꝰ. ue mͥqͥa tacui:
angłicas fortitudines intelligimꝰ. Nos
fuit aut̃ ausus laudare dñm. qͥa la¬
bia habebat immunda: & ꝓpt̾ea la¬
tore p̾pło u̾sabat᷑. Uel certe ita intelli¬
gendum qͥa tacui & ñ audacter oriã
regẽ impiũ corripui. id eo labia mea
immunda st̃. & laudes dñi cũ angłis
cantare ñ audeo. ne mͥ dicat᷑. quare
tu enarras iusticias meas. & assumis
testam̃tũ meũ ꝑ ostuũ: Non. ẽ. enĩ
pulchra laudatio in ore peccatoris.

Expanded text:
idit Dominum, et audivit vocem ejus, terram et cinerem esse se dicit et Isaias juxta LXX Interpretes compunctum se esse testatur, non ob alia crimina, sed quia labia haberet immunda. Felix conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim tangit picem, inquinabit in Hebraeo legimus: Vae mihi, quia tacui, Angelicas fortitudines intelligimus. Non fuit autem ausus laudare Dominum: quia labia habebat immunda. Et propterea latore populo versabatur. Vel certe ita intelligendum: Quia tacui, et non audacter Oziam impium regem corripui, ideo labia mea immunda sunt, et laudes Domini cum Angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: Quare tu enarras justitias meas, et assumis testamentum meum per os tuum ? Non epulchra laudatio in ore peccatoris.
Abbreviated transcription (Latin):
ei. In seraphim ex parte ostenditur.
ex parte celat᷑. faciem enĩ & pedes
eius oꝑiunt: qͥa & p̃terita ante mun¬
dũ. & fut᷑a pꝰ mundũ scire ñ possumꝰ.
s media tantũ quȩ in sex dieb facꝰta
sunt contemplamur. Hec mirũ
hoc de seraphym cred̾e. cũ & apłi
saluatorẽ credentib apiant. infide¬
libus abscondant. & uelum ante archã
fuerit testam̃ti. Alas quoꝙ hab̾e di¬
cunt᷑ ꝓpt̾ uelocitatẽ & incuncta dis

Expanded text:
 in Seraphim ex parte ostenditur, ex parte celatur. Faciem enim et pedes ejus operiunt, quia et praeterita ante mundum, et futura post mundum scire non possumus; sed media tantum quae in sex diebus facta sunt, contemplamur. Nec mirum hoc de Seraphim credere, cum, et apostoli Salvatorem credentibus aperiant, infidelibus abscondant: et velum ante Arcam fuerit Testamenti . Alas quoque habere dicuntur, propter velocitatem, et in cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
tim ꝓ ferre testimoniũ ueritatis. & oẽ
qͦd clamat trinitatis sacram̃ta mon¬
strare & mirari & ad inuicẽ qͦd dñs
sabaoth in forma dei patͥs positꝰ. for¬
mã serui accepit. & humiliau̾it se

Expanded text:
tim proferre testimonium veritatis, et omne quod clamant Trinitatis sacramenta monstrare. Et mirari adinvicem quod Dominus Sabaoth in forma Dei Patris positus formam servi acceperit, et humiliaverit se
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnqͣginta duob. cuiꝰ extremo iam tẽ¬
pore uidit ysaias quȩ p̃teritus sermo
disseruit. Quo mortuo & regnante
ꝓeo ioatham filio eiꝰ rege iustissimo:
uidit statim ꝓpħa dñm saluatorem
in sua maiestate regnantẽ. & annun¬
tiantẽ iudaici pͦpłi cecitatẽ. & subũ¬

Expanded text:
quinquaginta duobus . Cujus extremo jam tempore vidit Isaias quae praeteritus sermo disseruit. Quo mortuo, et regnante pro eo Joatham filio ejus, rege justissimo, vidit statim propheta Dominum Salvatorem in sua majestate regnantem, et annuntiantem Judaici populi caecitatem, et sub
Abbreviated transcription (Latin):
grauiter audicit᷑ & dełos cõpressert̃:
ne forte indcant ocłis & aurib audi¬
ant. & corde intelligant & conu̾tant
se & sanc illos. Quo aut̃ hec ꝓpħia imple¬
tasit impͥe:. ipse apłs paulus in conse
crede dixert̃. Uob̃oportebat pͥmũ loqͥ
ũbũ dei. s qm̃ repellitis illud. & indig¬
nosuos iudicastis ȩt̾nȩ uitȩ: ecce conuer
tim̃ adgentes. sic enĩ p̃cepit nob̾ dñs.
posui te in lum̃ gentiũ. ut sis in salutẽ
usꝙ ad extremũ t̾rȩ. Ergo scd̃ m .lxx. faci
hebraico difficultas est qͦmͦ ipse ds̃ p̾ci¬
piat pͦpło ut auditu audiat & ñ intelli¬
gat. & uidens uideat. & ñ agnoscat. &
postea ꝓpħa inducat᷑ loquens & dñm

Expanded text:
s compresserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanem illos . Quo autem haec prophetia impleta sit tempore, ipse Apostolus Paulus in conseqcredere, dixerint: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repulistis illud, et indignos vos judicim praecepit nobis Dominus: Posui te in lucem gentibus, ut sis in salutem usque ad extremum terrae . Ergo secundum LXX faciliHebraico difficultas est, quomodo ipse Deus praecipiat populo, ut auditu audiat, et non intelligat, et videns videat, et non agnoscat, et postea propheta inducatur loquens, et Dom
Abbreviated transcription (Latin):
tors: uere uentꝰ uxta fabulas poeta¬
rum & pictoꝵ licentiã pennas hab̾e
testat᷑. s celerẽ incuncta discursũ. Et
singłi senas alas qͥa de fabricatione
tm̃ mundi. & p̃sentis scłi nouimus.
Qd̃ aut̃ clamat alter ad alterũ uel
iuxta hebreos iste ad istũ id÷ unus
ad unũ inuicẽ se ad laudes dñi co¬

Expanded text:
: vere juxta fabulam poetarum et pictorum, ventos pennas habere testatur, sed celeres in cuncto discursu. Et singulis alas senas, quia de fabricatione tantum mundi ac praesentis saeculi novimus. Quod autem clamat alter ad alterum, vel juxta Hebraeos iste ad istum id est, unus ad unum, invicem se ad laudes Domini co
Abbreviated transcription (Latin):
bim manifestare. qui in lingua nr̃a
int̃p̃tant᷑ scientiȩ multitudo unde
& dñs in aurige modũ suꝑ cherubim
aꝑte sedere ostendit᷑: seraphym aut̃
p̃ter hunc locũ inscͥpt᷑is canonicis ali¬
bi legisse me nescio. Qui stare dicunt᷑
suꝑ templũ uel incircũitu dñi. Ergo
errant qui solent in p̃cib dic̾e qui
sedes suꝑ cherubim & seraphym. qͦd
scͥpt᷑a ñ docuit. Seraphym aut̃¬

Expanded text:
tare : qui in nostra lingua interpretantur scientiae multitudo. Unde et Dominus in aurigae modum super Cherubim aperte sedere ostenditur. Seraphim autem praeter hunc locum, in Scripturis Canonicis alibi legisse me nescio, qui stare dicuntur super Templum, vel in circuitu Domini. Ergo errant qui solent in precibus dicere: Qui sedes super Cherubim et Seraphim, quod Scriptura non docuit. Seraphim aut
Abbreviated transcription (Latin):
tam templi ȩdificauit excelsã. Quo
imꝑante. uidit ysaias sedentẽ dñm
suꝑ soliũ excelsũ & eleuatũ: ut ha¬
bitũ regnantis ostend̾et. & eaquȩ sub
eo erant implebant templũ. siue
ut theodotio & syminacus tͣnstule¬

Expanded text:
tam templi aedificavit excelsam. Quo tam templi aedificavit excelsam. Quo imperante, vidit Isaias sedentem Dominum super solium excelsum et elevatum, ut habitum regnantis ostenderet. Et ea quae sub ipso erant, implebant Templum, sive ut Theodotio et Symmachus transtule
Abbreviated transcription (Latin):
te. & duo seraphim stantia incircũitu
sabaoth. plena. ẽ. om̃is t̾ra gła eiꝰ. &
cõmotũ liminare templi atꝙ concus¬
sum. & domꝰ iudaica tenebris erroriᷤᷤ
impleta & cõparatione diuinȩ glȩ pro¬
pheta immunda labia hab̾e se diceis.
& habitare in medio pͦpłi blasphemai¬
tis qͥ consona impietatis uoce clamabãt.
Crucifige. crucifige talẽ. &. ñ habemꝰ
regẽ. nͥ cesarẽ. Unũq de seraphim mis¬
sum ad ysaiam qui forcipe de altari
carbone cõp̃henso ꝓpħȩ purgari
labia. & ppłs remaneret immundꝰ.
Terciꝰ gͦ in ysaiã liber habet exordi¬
um.PNno quo mortuus. ẽ. rex oriaᷤ.
uidi dñm sedentẽ suꝑ soliũ excelsum
& eleuatũ. Sub qͣttuor reb ꝓpħasse
onis titulo demonstratũ ẽ. id: sub
oria & ioatham. achar. & ezechia. Mor¬
tuo gͦ oria sub quo dicta sunt uniu̾sa
quȩ supͣ exposuimꝰ: successit filiꝰ eius
ioatham qui regnauit annis sexdeci.
& fecit rectũ in conspectu dñi. & por¬

Expanded text:
te; et duo Seraphim stantia in circuitu sabaoth, plena est omnis terra gloria ejus; et commotum liminare templi atque concussum, et domus Judaica tenebris erroris impleta. Et comparatione divinae gloriae Propheta immunda labia habere se dicens, et habitare in medio populi blasphemantis, qui consona impietatis voce clamabant: Crucifige, crucifige talem; et, Non habemus regem, nisi Caesarem . Unumque de Seraphim missum ad Isaiam, qui forcipe de altari carbone comprehenso, prophetae purgaret labia, et populus remaneret immundus. Tertius ergo in Isaiam liber hoc habet exordium. Anno quo mortuus est rex Ozias, vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum. Sub quatuor onis titulo demonstratum est; id est sub Ozia, Joatham; Achaz et Ezechia. Mortuo ergo Ozia, sub quo dicta sunt universa, quae supra exposuimus, successit filius ejus Joatham, qui regnavit annis sedecim, et fecit rectum in conpectu Domini, et por
Abbreviated transcription (Latin):
Et neqͣquã templũ iudeoꝵ sic̃ pͥus. sed
omnẽ terrã illius gła plena. eẽ. testen¬
tur: qui ꝓ nr̃a salute dignatus est hu¬
catori: respondit dñs. Propitius ero
illis. ueruntam̃ uiuo ego & uunt nom̃
meũ: qͥa implebit᷑ gła om̃is t̾ra. &.

Expanded text:
plum Judaeorum, sicut prius, sed omnem terram illius gloria plenam esse testentur, qui pro nostra salute dignatus est hucatori, respondit Dominus: Propitius ero illis. Verumtamen vivo ego, et vivit nomen meum: quia implebitur gloria mea omnis terra . Et
Abbreviated transcription (Latin):
te nat᷑a est posse ocłis carnis aspicere.
s ocłis mentis. De qͥb ipse saluator
ait. Beati mundo corde: qm̃ ipsi d̾m
udebunt. Legimꝰ qͦd abraham uisus
sit dñs in hois figura. & cũ iacob qͣsi
homo luctatus sit qͥds̃ erat. Unde &
appellatꝰ est locus ipse phanuel hoc
ignis. & suꝑiora habebant speciẽ ele¬
ctri. Ergo dei nat᷑a ñ cernit᷑ s uidetur
hõib ut uoluerit. Seraphim stant sr̃
illud sex ale uni. & sex ale alt̾i. Duab¬

Expanded text:
te natura est, posse oculos carnis aspicere; sed oculos mentis, de quibus ipse Salvator ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Legimus quod Abraham visus sit Dominus in hominis figura: et cum Jacob quasi homo luctatus sit, qui Deus erat. Unde et appellatus est locus ipse Phanuel, hocignis, et superiora habebant speciem electri . Ergo Dei natura non cernitur, sed videtur hominibus, ut voluerit. Seraphim stabant super illud, sex alae uni, et sex alae alt
Abbreviated transcription (Latin):
urbis ep̃m. scãrum scͥpturarũ studiis
erudirer. scio me breuem dictasse su¬
bitũq tractatũ. ut exꝑim̃tũ caꝑem
ingenioli mei. & amicis iubentib obe¬
dirẽ. Ad illũ itaq libellũ mitto lecto
sacer dotiũ uindicabat. lepͣ fuisse ꝑcuᷤ¬
sum: sacra narrat hẏstoria. Quo mor¬
tuo: dñs uidet᷑ in templo qͦd ille pollu¬
erat. Ex qͦ aĩaduertimus. regnante no
bis lepso rege nos dñm in sua maie¬
state regnantẽ uidere ñ posse: nec
scẽ trinitatis nosse mysteria. Unde
in exodo pꝰqͣm mortuus. ẽ. pharao qͥ
oppͥmebat isrł luto. & paleis. & late¬
rib. pͦpłs clamauit ad dñm. qͥ illo ui¬
uente clamare ñ pot̾at. Et ezechiel
mortuo phaltia filio banaiȩ pͥncipe
cadit infaciẽ suã: & uoce excelsa cla¬
mat ad dñm. Pulchreq iuxta he¬
braicũ non ipse dñs implebat templũ
cuiꝰ cęlũ thronꝰ est. & t̾ra scabellum
pedũ eiꝰ. & de quo in alio loco legimꝰ
Dñs intemplo scõ suo. dñs incelo sedsᷤᷤ

Expanded text:
iscopum, sanctarum Scripturarum studiis erudirer, scio me brevem dictasse subitumque tractatum, ut ex experimentum caperem ingenioli mei, et amicis jubentibus obedirem. Ad illum itaque libellum mitto lectorsacerdotium vindicabat, lepra fuisse percussum, sacra narrat historia; quo mortuo, Dominus videtur in Templo, quod ille polluerat . Ex quo animadvertimus, regnante in nobis leproso rege, nos Dominum in sua majestate regnantem videre non posse, nec sanctae Trinitatis nosse mysteria. Unde et in Exodo postquam mortuus est Pharao, qui opprimebat Israel luto et paleis, et lateribus, populus clamavit ad Dominum, qui, illo vivente, clamare non poterat. Et Ezechiel, mortuo Phaltia filio Bananiae pessimo principe, cadit in faciem suam, et voce excelsa clamat ad Dominum. Pulchreque juxta Hebraicum, non ipse Dominus implebat Templum, cujus coelum thronos est, et terra scabellum pedum ejus; et de quo in alio loco legimus: Dominus in Templo
Abbreviated transcription (Latin):
qui pugnaturus sit cont᷑ adu̾sarios
sios & suscitaturus zelũ. De quo & in
cantico deutero nomii ꝓpħatum ẽ. Ip¬
si me zelare fecert̃ in eo qui ñ erat ds̃.
& irritauert᷑ me m ydolis suis: & ego
zelare eos faciã in gentẽ quȩ ñ est. &
in gente stultissima irritabo illos. Uo¬
ciferabit᷑ quoq & clamabit contͣ mi¬
micos suos: apte eoꝵ infidelitatẽ rep¬
bans. & cum clamore ꝓmuntians. Tacui.
semꝑ silui. paciens fur: siue ut hex tͣn¬
stulert̃.tacui. nunqͥd semꝑ tacebo: Ut
tes sepe portaui: s qui ante tacueram.
nequaquã ultrareticebo. Et quomͣ pa¬
riens in lucẽ ꝓfundit infantẽ. & aptũ
facit. ẽẽ. qͦd pͥus clausũ uiscerib teneba¬
tur: sic ego dolorẽ meũ & dissimulati¬
onẽ quã semꝑ habui suꝑ scelerib ur̃is

Expanded text:
qui pugnaturus sit contra adversarios suos, suscitaturus zelum. De quo et in Cantico Deuteronomii prophetatum est: Ipsi me zelare fecerunt in eo qui non erat Deus, et irritaverunt me in idolis suis; et ego zelare eos faciam in gente quae non est, et in gente stultissima irritabo illos . Vociferabitur quoque et clamabit contra inimicos suos, aperte eorum infidelitatem reprobans, et cum clamore pronuntians: Tacui, semper silui, patiens fui, sive ut LXX transtulerunt: Tacui, numquid semper tacebo ? Uttes saepe portavi; sed quia ante tacueram, nequaquam ultra reticebo. Et quomodo pariens in lucem profundit infantem, et apertum facit esse quod prius clausum in visceribus tenebatur: sic ego dolorem meum et dissimulationem quam semper habui super sceleribus
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse enĩ dixit & facta sunt: ipse inandauit
& creata sunt. Ex ũbo dñi celi fundati st̾.
& sp̃u oris eiꝰ om̃is uircus eoꝵ. Hȩc fre¬
quenter ingerimꝰ: ne ulla blaspheman¬
di xp̃m hereticis occasio relinquatur.
in stabilitate quoq terrȩ qͣndo illꝰfu
damenta solidabat: nullus erat cum dõ
preter eũ qui erat in eo. Iste gͥ tantus ac
talis cũ p̾finiti misterii tempus aduen̾it
ut cuncta ydola destruantur. & dei so¬
lius noticiã p̃dicet᷑ in mundo: omĩa ua¬
signa atq portenta quib humanũ de¬
cepert̃ genus destruet atq subuertet.
& sapientiã phylosophoꝵ quȩ & ipsa
erroris pars maxima est stultã. ẽẽ. mon
uerbũ pueri siue serui su de quo supra
diximꝰ & consiliũ nuntioꝵ eiꝰ reb ex-¬
plebit apłoꝵ scilicet omniũꝙ doctorũ
qui uoluntatẽ magistri sui gentibus
nuntiabunt. Ipse ergo qui est tanta fa¬
cturus cuiꝰ potentiã breui sermone des¬
cripsit: etiã ad ierłm quȩ destruenda

Expanded text:
andavit, et creata sunt ; et: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus virtus eorum . Haec frequenter ingerimus, ne ulla blasphemandi Christum haereticis occasio relinquatur. In stabilitate quoque terrae, quando illius fundamenta solidabat, nullus erat cum Deo, praeter eum qui erat in eo. Iste igitur tantus ac talis, cum praefiniti mysterii tempus advenerit, ut cuncta idola destruantur, et Dei solius notitia praedicetur in mundo, omnia vasigna atque portenta, quibus humanum deceperunt genus, destruet atque subvertet; et sapientiam philosophorum, quae et ipsa erroris pars maxima est, stultam esse monsverbum pueri, sive servi sui, de quo supra diximus, et consilium nuntiorum ejus, rebus explebit: Apostolorum scilicet omniumque doctorum, qui voluntatem magistri sui gentibus nuntiabunt. Ipse ergo qui est tanta facturus, cujus potentiam brevi sermone descripsi, etiam ad Jerusalem, quae destruenda
Abbreviated transcription (Latin):
illius ifrł. hunc suscipit: & assimilat
sermonisuo. Qui cauere debet ne suum
putet ẽẽ quod loquit᷑ sed omne ad dato¬
risreferat głam: ne &e audire ipse merea
tur accinxi te. & ñ cognoiustime. Cum
detur martion duos deos intelligens.
unum bonũ & alium iustum. alt̾um
iuisibiliũ alt̾m uisibiliũ conditorem

Expanded text:
illius Israel. Hunc suscipit, et assimilat illius Israel. Hunc suscipit, et assimilat sermoni suo, qui cavere debet ne suum putet esse quod loquitur, sed omnia ad datoris referat gloriam; ne et ipse mereatur audire: Accinxi te, et non cognovisti me. Cum detur Marcion, duos deos intelligens, unum bonum, et alium justum; alterum invisibilium, alterum visibilium conditorem
Abbreviated transcription (Latin):
enim luci contrarie tenebre sunt: ita
paci contrariũ bellum est. Unde et con¬
fundat᷑ heresis que malorũ arbitratur
conditorem dm̃: cum hic malum ñ coti¬
trarium bono. s ꝑ afflictione ponatur
et bellum. Scđm illud qd̾ in euũgłio
scͥptum est: sufficit diei malitia sua. Pos
logiam uiro dicere: cui ds̃ dedit sermo¬
nem atq sapientiam. ut om̃s sectas on¬
trarias ueritati sua disputatione sub¬
uertat. dicut et de stephano scã scͥptura
commemorat: qd̾ nullus potuerit respon¬
dere sapientie eius. Et ut reges id est patͥ¬
archas singłarũ hereseon sue subiaceat
potestati. et aꝑiat atq confringat qͦd pͥus
uidebat᷑ dialectica arte conclufum et in
medium ꝑferat archana hereticorul.
suꝑans eos atq conuncens: uel xp̃i secre¬
ta cognoscant in quo sunt om̃s thesauri
sapientiȩ & scientiȩ ⁊ absconditi. Istius¬
mocdi uirum uocat ds̃ ex nomine fuo:
quia defensor ẽ pueri eiꝰ acob. & electi

Expanded text:
odo luci contrariae tenebrae sunt, ita odo luci contrariae tenebrae sunt, ita paci contrarium est bellum. Unde et confunditur haeresis, quae malorum arbitratur conditorem Deum: cum hic malum non contrarium bono, sed pro afflictione ponatur et bello, secundum illud quod in Evangelio scriptum est: « Sufficit diei mastico viro dicere, cui Deus dedit sermonem atque sapientiam, ut omnes sectas contrarias veritati sua disputatione subvertat. Sicut et de Stephano sancta Scriptura commemorat , quod nullus potuerit resistere sapientiae ejus, et ut reges, id est, patriarchas singularum haerese ωn, suae subjiciat potestati: et aperiat atque confringat, quod prius videbatur dialectica arte conclusum: et in medium proferat arcana haereticorum, superans eos atque convincens, ut Christi secreta cognoscant, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Istiusmodi virum vocat Deus ex nomine suo, quia defensor est pueri ejus Jacob, et electi
Abbreviated transcription (Latin):
ait dñs: et non ampluis extra me. stec
sermonẽ quippe atq rõnem uirtutẽq
meam et sapientiam que in me est: mle
alt̾ est dõ. Et hec feci: ut ab oriente et oc¬
dente om̃is orbis agnoscat nullũ eẽ. abse¬
me dm̃ alium. Ego dñs et ñ est alter: pa
enim in filio: et filius in patre. Qui loqt
in eiũgłio. Ego et pater unum sumuo
In erdre uolumine positum est scͥpise
eyrum ad om̃s gentes: nullũ eẽ. dm̃.
solum dm̃ ifrł. Siue ita intelligendũ.
qd̾ captuioeũ laxatio et dĩ in popłm siũ
clementia cunctis gentib dm̃ fecerit
notiorem. Qui igit᷑ tibi dedi fortitudinẽ
et solus ds̃ sum: ipse res int̾ se contcias
facio. lucem et tenebras. id est diem ce
noctem: pacem et malum. hoc est otiũ
& bellum. Eque significat iratum se fuisse
popło suo qͣndo tenebras captiuitatis
malaq sustinuit seruititis: et rursũ
misertum qndo remissi in patͥam. pa¬
cem et gaudium receperunt. Quo mͦ¬

Expanded text:
ait, Dominus, et non est amplius extra me. Praeter ait, Dominus, et non est amplius extra me. Praeter sermonem quippe atque rationem virtutemque meam et sapientiam, quae in me est, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Oriente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum esse alium absque me Deum. Ego Dominus, et non est alter. Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse Deum, nisi solum Deum Israel. Sive ita intelligendum, quod captivorum laxatio, et Dei in populum suum clementia, cunctis gentibus Deum fecerit notiorem. Qui igitur tibi dedi fortitudinem, et solus Deus sum, ipse res inter se contrarias facio, lucem et tennoctem, pacem et malum, hoc est, otium et bellum. Per quae significat iratum se fuisse populo suo, quando tenebras captivitatis, malaque sustinuit servitutis, et rursum misertum, quando remissi in patriam pacem et gaudium receperunt. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus colebas ydola. beneficiis unũ senti¬
res dm̃: p̃sertim cũ scias multo anteqͣm
nascereris tuũ nom̃ eẽ. p̃dictũ. Qđ qͥdem
& iosephus mnundecimo iudaice antiqͥ¬
tatis uolumine refert. legisse cyrũ ab
ysaia dissertũ uaticinatum noĩe : & ic¬
circo iud eos qͣsi familiares plurimũ di¬
lexisse. Hȩc aut̃ in qͥt tribu tibi ꝓpter
iacob seruũ meũ & isrł electũ meum:
& uocaui te nomine tuo. sicut uocaui
abtaham. ysaac & iacob: & multo an¬
te predixi. ut ysaac & iosiã. Ne puta¬
reris ille ẽẽ xp̃c. cui assimilatus es & in
cuiꝰ tẏpũ & imaginẽ p̃cessisti. tuaut̃
ñ cognoiusti me: id ÷ simulachra uo¬
luisti non dm̃. Accinxite fortitudine
multarũ gentiũ. feci eẽ. uictorẽ: & nos
cognouisti auxiliatorẽ tuũ. In quolo¬
co satis mirari nequeo. quȩ stulticia sit
legentiũ ut hȩc ad xp̃m referant: ꝑ
quẽ mund̾ reconciliatus est deo. Ego

Expanded text:
prius colebas idola, beneficiis unum sentiprius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum: praesertim cum scias multo antequam nascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem et Josephus in undecimo Judaicae antiquitatis volumine refert, legisse Cyrum ab Isaia de se certum vaticinatum nomine: et idcirco Judaeos quasi familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, tribui tibi propter Jacob servum meum, et Israel electum meum, et vocavi te nomine tuo, sicut vocavi Abraham, Isaac, et Jacob, et multo ante praedixi ut Isaac, et Josiam: ne putareris ille esse Christus, cui assimilatus es, et in cujus typo et imagine praecessisti: « Tu autem non cognovisti me, » id est simulacra coluisti, non Dmultarum gentium feci esse victorem, et non cognovisti auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari nequeo, quae stultitia sit 533 legentium; ut haec ad Christum referant, per quem mundus reconciliatus est Deo. Ego,
Abbreviated transcription (Latin):
absq me non ẽ. ds̃. Ego dñs & ñ est alter:
formans lucẽ & creans tenebras: faciens
pacem & creans malũ. Ego dñs faciens
omĩa hȩc. Scio in hoc capitulo non solũ
latinoꝵ sed & grecoꝵ plurimos uehe¬
menter errare: estimantiũ scriptũ esse
tur illud qͦd alibi legimꝰ. pluit dñs adno:¬
qͦdd dnm̃ sonat. s cyro dicit᷑ qui hebrai¬
ce appellat᷑ cuores. regi ꝑsarũ qui ba¬
bylonem chaldeosq suꝑauit: & iundts̃¬
regr potestatis. Ut qͦmͦ apud nos diade¬
mi& purpura solis imꝑatorib datur:
Huiꝰ dexceram app̃hendit & tenuit: ut
nullus fortitudim eiꝰ ualeret resistere. Le¬
gimꝰ xenophontis octo libroꝵ cyri maio¬
ris hystoriã: & ꝓpħiam ysaiȩ cernimus
expletã. Quȩ enim ciuitas illi ñ patuit:
Quis ñ regũ terga subiecit : Qui muri
pͥus in expugnabiles. non illiꝰ obsidione
subũsi sunt : Unde ad ipsũ cyrũ ds̃ a¬
postrophã facit. Dedi tͥ thesauros & ab¬
sconditas opes cunctarũ urbiũ. Et qui

Expanded text:
 est alter. Formans lucem, et creans tenebras: faciens pacem, et creans malum. Ego Dominus faciens omnia haec. Scio in hoc capitulo non solum Latinorum, sed Graecorum plurimos vehementer errare, existimantium scriptum esse:juxta illud quod alibi legimus: Pluit Dominus a Doquod Dominum sonat, sed Cyro dicitur, qui Hebraice appellatur regi Persarum, qui Babylonem Chaldaeosque superavit. Et junctiregiae potestatis: ut quomodo apud nos diadema, et purpura solis imperatoribus datur, » Hujus dexteram apprehendit et tenuit ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legimus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, et prophetiam Isaiae cernimus expletam. Quae enim civitas illi non patuit? quis non regum terga subjecit? qui muri prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: « Dedi tibi thesauros absconditos, et opes cunctarum urbium, » ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum. aliꝰ uocabit in noĩe iacob. alui
scribet manu sua ẽẽ se dñ. & cũ ortus
sit in infideli turba gentiũ. in nomine
assimilabit᷑ isrł. ut derelictis ydolis u¬
nus dei cultor sit. incipit altera quam¬

Expanded text:
ego sum: alius vocabit in nomine Jacob: alius scribet manu sua se esse Domini, et cum ortus sit de infideli turba gentilium, in nomine assimilabitur Israel, ut relictis idolis, unius Dei cultor sit: incipit altera
Abbreviated transcription (Latin):
onem desið̾ant. duꝑ quo & flaccus scri¬
bit in satẏra deridens simulacra genti.¬
lium. Olim truncus erã ficulnꝰ in utile
lignũ. Cum faber incertus scannũ fac̾it¬
nepriapũ malint. ẽe. d̃m deos inde ego
furũ atq auiũ maxima formido. Quic
& adherescon pͥncipes. qui simulatra do¬
gmatũ suoꝵ atq mendacii artifici corde
componunt & uenerant᷑ ea quȩ a se sciuis
ẽẽ. simulacra. Nec sufficit eis error ꝓ¬
prius: nisi simplices quoq eoꝵ ad orati¬
one deceperint. Qui questũ putant. ẽẽ.
pietatẽ: & deuorant domos uiduarũ.
Abutentesq uulgi imꝑitia. ita arte dia¬
lectica qͣsi ascia terebro & lima & tun¬
cina formant dm̃ suũ & cudunt malleo
atq maurant sermonis rethorici uenu¬
state: quoꝵ ds̃ uenter. ẽ. & gła in confu¬
sione eoꝵ. Hem̃to hoꝵ iacob. & isrł qm¬

Expanded text:
onem desiderant. Super quo et Flaccus scrionem desiderant. Super quo et Flaccus scribit in satyderidens simulacra gentiium . Olim truncus eram ficulnus, inutile lignum: Cum faber incertus scamnum faceretne Priapum. Maluit esse deum: deus inde ego, furum aviumque, Maxima formido. . . .et ad herese ωn principes, qui simulacra dogmatum suorum atque mendacii, artifici corde componunt, et venerantur ea quae a se sciunt esse simulata. Nec sufficit eis error proprius, nisi simplices quosque eorum adoratione deceperint. Qui quaestum putant esse pietatem, et devorant domos viduarum , abutentesque vulgi imperitia, ita arte dialectica, quasi ascia et terebro, lima et runcina formant Deum suum, et cudunt malleo, atque inaurant sermonis rhetorici venustate: quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum . Memento ho
Abbreviated transcription (Latin):
runcina & angularib circinoq indeos
repente consurgant. p̃sertimq cũ fame
& siti artificis. artis uilitas demonstret᷑:
fit enĩ lignea statua humanã expͥmenᷤ
speciẽ: & qͣnto pulchrior fuerit. tanto
ds̃ putat᷑ augustior. Ponit᷑q in fano
& eterno concludit᷑ carcere: quȩ longo
tempore creuit in saltib. & ꝓ uarieta¬
te arboꝵ cedrus & ylex & quercus & pi¬
nus fuit. Mirũq in modũ segmenta
eius atq rasure mittunt᷑ in focũ. ut ca¬
lefaciant artificẽ der: & coqͣnt diu̾sa
pulm̃ta. Pars autẽ alt̾a format᷑ in dm̃
ut oꝑe cõpleto adoret illã factor suus
& opis sui imp̃cetur auxiliũ. Nec intel¬
liget uel recogitat. mmnia nec catisit
mentis aspicit oculis: qͦd non poru
manu fieri diuina maiestas. Pleniusꝙ
suꝑ irrisione ydoloꝵ ꝓpħicus sermo
contexit᷑: quȩ facilis int̾elligentiȩ sunt
nec lacimosã mmmo suꝑ fluam expositi¬

Expanded text:
runcina, et angularibus circinoque in deos runcina, et angularibus circinoque in deos repente consurgant, praesertimque cum fame et siti artificis artis vilitas demonstretur: fit enim lignea statua humanam exprimens speciem, et quanto pulchrior fuerit, tanto deus putatur augustior, poniturque in fano, et aeterno clauditur carcere, quae longo tempore crevit in saltibus, et pro varietate arborum cedrus, et ilex et quercus vel pinus fuit, mirumque in modum segmenta ejus atque rasurae mittuntur in focum ut calefaciant artificem dei, et coquant diversa pulmenta; pars autem altera formatur in deum ut opere completo adoret illam factor suus, et operis sui imprecetur auxilium, nec intelligit vel recogitat, imo nec carnis nec mentis aspicit oculis, quod non possmanu fieri divina majestas, pleniusque super irrisione idolorum propheticus sermo contexitur, quae facilis intelligentiae sunt, nec laciniosam imo superfluam expositi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. solũ: s preter uirtutẽ suã atꝙ sapien¬
tiam nullũ. ẽẽ externũ dm̃. deoꝵ ꝙ mul¬
toꝵ opinionẽ & simulacra condẽpnans.
Quid inqͥt similis mei est  Uocet ea quȩ
non sunt quasi sint: & exponat ordinem
creaturȩ meȩ : qͥa cuncta ratione liberaue¬
rim. ex quo feci hominẽ suꝑ terrã. Nec
hoc solum uolo: s quero & scientiam
futuroꝵ. Unde tu isrł cuiꝰ ego rex & redẽp
tor sum noli timere simulacra. quȩ. ẽẽ
nichili insina monte didicisti. An forsi¬
tan creator est aliꝰ quẽ ego ñ nouerim.
aut preter hunc alter ẽ. mundꝰ. qui ig¬
noti dei monstret potentiã: Neq uͦea
solũ quȩ fiunt: s & illi qui faciunt ha¬
bebuntur ꝓ nichili. Cũq uindicte tem¬
pus aduenerit. nequaquã potert̃ eos
manuũ suarũ oꝑa lib̾are: quȩ ceca et
insensibilia confundunt artifices suos.
Quis enĩ possit hoc cred̃e qͦd ascia & lima
& teretro malleoꝙ: formetur ds. uel in
prunis simulachia fundant᷑. uel norma

Expanded text:
 sed praeter virtutem suam atque sapientiam nullum esse externum Deum, deorumque multorum opinionem, et simulacra condemnans: Quis, inquit, similis mei est? Vocet ea quae non sunt quasi sint, et exponat ordinem creaturae meae, qui cuncta ratione libraverim, ex quo feci hominem super terram. Nec hoc solum volo, sed quaero etiam scientiam futurorum. Unde tu, Israel, cujus et rextor sum, noli timere simulacra, quae esse nihil in monte Sinai didicisti. An forsitan alius creator est quem ego non noverim, aut praeter hunc alius est mundus qui ignoti Dei monstret potentiam? Neque vero ea solum quae fiunt, sed et illi qui faciunt habebuntur pro nihilo: cumque vindictae tempus advenerit, nequaquam poterunt eos manuum suarum opera liberare, quae caeca et insensibilia confundunt artifices suos. Quis enim possit hoc credere quod a sua lima et terebro malleoque formetur deus, vel in prunis simulacra fundantur, vel norma
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitas: & remissi mierłm qui redue
uoluert̃ sub ⁊orobabel filio salathiel
& iħu filio iosedech sacerdote magno.
Hunc enĩ dñs inspirauit ut suã faceret
uoluntatẽ: & illiꝰ precepta compleret.
Signant̃q addidit. qui dico ierłm edifi¬
caberis. & templo fundabis. Sub cy ro
enĩ iussũ est ut edificaret᷑ ierłm. & tem¬
plũ. cuiꝰ tantũ illo uiuente iacta sunt
fundamenta: ceterũ sub dario anno illiꝰ¬

Expanded text:
ivitas, et remissi in Jerusalem, qui redire voluerunt sub Zorobabel filio Slathiel, et Jesu filio Josedec sacerdote magno. Huic enim Dominus inspiravit ut suam faceret voluntatem, et illius praecepta compleret. Signanterque addidit, qui dico Jerusalem, aedificaberis, et Templo, fundaberis. Sub Cyro enim jussum est, ut aedificaretur Jerusalem et Templum, cujus tantum illo vivente jacta sunt fundamenta. C
Abbreviated transcription (Latin):
maui te puerũ meũ. & tu iscł ne obliuis¬
caris mei. Ecce enĩ deleui sicut nubẽ mmi-¬
quitates tuas: & sicut caliginẽ peccata
tua. Rcuertere ad me: redimã te. Leta
tm cli qm̃ miscitus est dñs isrłis:. canite
Qafundam̃ta t̾rȩ. damate montes leti¬
ciã. colles & omĩa ligna quȩ in eis sunt:
qm redemit dñs iacob & isrł inclituserit.
Cumꝟ se ita habeant. & ydola hominũ
riã facias: ut incurueris oꝑi manuũ tua¬
rum. Quȩ qͥa in aduentũ pueri mei quẽ
elegi penitus destruenda sunt. ꝓpt̾ea
tot̾a mentis auiditate cognosce quod
sicut nubes caligo & nebula uel solis ca¬
lore dissoluit᷑ uel uento raptante tenu.¬
atur: ita iniqͥtates tuas & uniũsa pec¬
cata quib priꝰ me offend̾as dissolui fa¬
ciam. Tu tantũ reuertere. ad me & age
penitentiã: quia redimendus es p̃cio¬
so sanguine. Qđ si feceris. scias in salute
tua cȩlos terrãq letari: & omĩa elem̃ta
concinere: siue angłos qui morant᷑ incȩ¬

Expanded text:
mavi te puerum meum: et tu, Israel, ne obliviscaris mei. Ecce enim delevi sicut nubem iniquitates tuas: et sicut caliginem peccata tua. Revertere ad me, et redimam te. Laetaquoniam misertus est Deus Israelis. Canite tuba, fundamenta terrae, clamate, montes, laetitiam: colles et omnia ligna quae in eis sunt, quoniam redemit Deus Jacob: et Israel inclytus erit. Cum haec se ita habeant, et idola hominum riam facias, ut incurveris operi manuum tuarum. Quae quia in adventu pueri mei, quem elegi, penitus destruenda sunt; propterea tota mentis aviditate cognosce, quod sicut nubes et caligo, et nebula, vel solis calore dissolvitur, vel vento raptante tenuatur: ita iniquitates tuas, et universa peccata, quibus prius me offenderas, dissolvi faciam. Tu tantum revertere ad me, et age poenitentiam, quia redimendus es pretioso sanguine. Quod si feceris, scias in salute tua coelos terramque laetari, et omnia elementa concinere. Sive angelos qui morantur in coe
Abbreviated transcription (Latin):
ficabimini: & deserta illiꝰ oriunt᷑. Qui di¬
co abysso desolab̾is. & flumina tua ate¬
ierłm edificabis: & domũ scãm meam
fundabo. Destructis ydolis & iniqͥtatib
istł peccatisq deletis. qͣndo omĩs simul
creatura gaudebit. & iuxta eungelii fi¬
dem suꝑ penitentia peccatoꝵ angłile¬
tabuntur in cęlis: describit᷑ potentia d̃i.
qͦd nequaquã ei grande sit redimere ia¬
cob & isrł. & instaurare cor rectũ quem
formauit exut̾o. Et si hoc alcui parum
uideat᷑: non sit illi difficile qui exten¬
derit celos solus iuxta qͦd alibi legitur.
Qui extendit cȩlũ qͣsi pellem. Hon quo
filiꝰ excludat᷑ ab extensione cȩloꝵ. omĩa
enim ꝑ ipsum facta sunt & sine ipso fa¬
ctũ est nichil. qͦd factũ est: sed quo ut
sepe diximꝰ. ꝑ hanc sententiã excludan¬
tur ydola. Nam & in ꝓu̾biis salomo¬
nis ex ꝑsona xp̃i uirtutis deiq sapientie¬

Expanded text:
ficabimini, 530 et deserta illius orientur. Qui dico abysso, desolaberis, et flumina tua areJerusalem, aedificaberis: et domum sanctam meam fundabo. Destructis idolis et iniquitatibus Israel, peccatisque deletis, quando omnis simul creatura gaudebit; et juxta Evangelii fidem , super poenitentia peccatorum Angeli laetabuntur in coelis, describitur potentia Dei, quod nequaquam ei grande sit redimere Jacob, et Israel instaurare cor rectum, quem formavit ex utero. Et si hoc alicui non parvum videatur, non sit illi difficile qui extenderit coelos solus. Juxta quod alibi legitur: Qui extendit coelum quasi pellem . Non quo Filius excludatur ab extensione coelorum: Omnia enim per ipsum facta sunt: et sine ipso factum est nihil, quod factum est , sed quo, ut saepe diximus, per hanc sententiam excludantur idola. Nam et in Proverbiis Salomonis ex persona Christi
Abbreviated transcription (Latin):
& templo fundaberis.lxx. Sic dicit unis
quiredemit te. & format ex ut̾o. Ego dr̃s
qui cõpleo omia extendi celũ solus est
maui terrã. Qui aliꝰ dissipauit signa
phytonũ & diuinationes de cordet Un
auerto potentes retrorsũ: & consiliũ eo

Expanded text:
 templo: fundaberis. LXX: Sic dicit Dominus qui redemit te, et formans te ex utero. Ego Dominus, qui compleo omnia: extendi coelum solus, et firmavi terram. Quis alius dissipavit signa pythonum, et divinationes de corde? qui averto
Abbreviated transcription (Latin):
sit seruitꝰ. scd̾a electio. Hec dicit dñs factor
& formator tuus. qui ab ut̃o auxiliatus est
tui. ut adhuc inuentre matris planctam
fr̃ĩs atriꝑes: siue qui in pͥncipio nascentis
eccłiȩ te de ꝑsecutoꝵ manib conserua¬
bi. Noli timere crudelitatẽ eoꝵ serue

Expanded text:
sit servitus, secunda electio. Haec dicit Dominus, factor sit servitus, secunda electio. Haec dicit Dominus, factor et formator tuus, qui ab utero auxiliatus est tui : ut adhuc in ventre matris plantam fratris arriperes. Sive qui in principio nascentis Ecclesiae te de persecutoribus conservavit. Noli
Abbreviated transcription (Latin):
lxx. Nunc autẽ audi iacob puer m̃s:
& isrł q̃uẽ elegi. Ego dñs ds̃ qui feci te &
plasmaui te de uentre: adhuc habebis au¬
xiliũ. Noli timere puer m̃s iacob. & dile¬
cte isrł quẽ elegr: adhuc ego dabo aquã
in siti qui ambulant in inaquoso. Ponã
sp̃m meũ suꝑ sem̃ tuũ. & benedictiones
meas suꝑ filios tuos: & orient᷑. Ut in me¬
dio aquȩ fenũ: & sic̃ salix iuxta preter¬
fluentes aquas. Iste dicet dei sumꝰ: & iste
clamabit in nomine iacob. & alius scribet
in manu fua. dei ego sum: & in nomine
isrł clamabit. Ubi accusat᷑ ppłs iudeoꝵ
ob incredulitatẽ atq blasphemiã: absq
ulla nominis dignitatẽ puris appellat᷑
uocabulis. Non me inuocasti racob: nec
laborastim me ifrł. Et iterũ. Dedi ad int̾¬
netionẽ iacob: & isrł inblasphemiã. Ubi ad
apłoꝵ choꝵs qui ex iudeis est sermonẽ fa¬
cit: iungunt᷑ & nominũ priuilegia. Audi
iacob serue m̃s & isrł quẽ elegi: ut pͥma

Expanded text:
LXX: Nunc autem audi, Jacob puer meus, et Israel quem elegi. Ego Dominus Deus, qui feci te, et plasmavi te de ventre, adhuc habebis auxilium. Noli timere, puer meus Jacob, et dilecte Israel quem elegi, adhuc ego dabo aquam in siti qui ambulant in inaquoso: ponam spiritum meum super semen tuum, et benedictiones meas super filios tuos. Et orientur ut in medio aquae fenum, et sicut salix juxta praeterfluentes aquas. Iste dicet Dei sum: iste clamabit in nomine Jacob. Et alius scribet in manu sua, Dei sum ego, et in nomine Israel clamabit. Ubi accusatur populus Judaeorum ob incredulitatem atque blasphemiam, absque ulla nominis dignitate, puris appellatur vocabulis: Non me invocasti, Jacob, nec laborasti in me, Israel; et iterum: Dedi ad internecionem Jacob, et Israel in blasphem chorum, qui ex Judaeis est, sermonem facit, junguntur et nominum privilegia. Audi, Jacob serve meus, et Israel quem elegi: ut prima
Abbreviated transcription (Latin):
tem in domo. Succidit cedros. tulit ili¬
cem. & quercũ quȩ steterat inter ligna
saltus. Plantauit pinũ quã pluuia nu¬
triuit : & facta est hominib in focum.
Sumpsit ex eis & calefactus est : & suc¬
cendit & coxit panes. De reliquo autẽ
oꝑatus. ẽ. dm̃ & ad orauit: & fecit sculp¬
tile & curuatꝰ est ante illud. Mediũ eiꝰ

Expanded text:
tem in domo. Succidit cedros, tulit ilitem in domo. Succidit cedros, tulit ilicem, et quercum, quae steterat inter ligna saltus. Plantavit pinum, quam pluvia nutrivit: et facta est hominibus in focum: sumpsit ex eis, et calefactus est: succendit, et coxit panes. De reliquo autem operatus est Deum, et adoravit: fecit sculptile, et curvatus es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mẽ non ẽ. dñs. Quis similis mer: Nocet
&̃ annuntiet: & ordinẽ exponat mͥ. Ex
quo constitui pͦpłm antiquũ uent᷑a &¬
quȩ fut᷑a sunt annuntiẽt eis. Nolite ti¬
mere neq conturbemini: ex tunc audi¬
re te feci & annuntiaui. Uos estis testes
mei. Nunqͥd est d̾s absq me & forma¬
tor quẽ ego non noũmi: Plaste ydoli
om̃s nichil sunt: & amantissima eoꝵ
non ꝓdert̃ eis. Ipsi sunt testes eoꝵ quia
ñuid ent neq intelligunt ut confundan¬
tur. Quis formauit dm̃ & sculptile et¬
conflauit ad nichil utile: Ecce om̃s pͥn¬
ex om̃ib. Conuenient om̃s: stabunt &
pauebunt & confundent᷑ simul. faber
ferrariꝰ lima oꝑatus est in prunis & in
malleis formauit illud: & oꝑatus. ẽ. in
brachio fortitudinis suȩ. Esuriet & defi¬
ciet. ñ bibet aquã & lassescet. Artifex li¬
gnariꝰ extendit normã formauit illud
in runcina. fecit illud in angulari &
in circino tornauit illud: & fecit imagi-
nem uiri qͣsi speciosum hoĩem habitan¬

Expanded text:
ocet et annuntiet, et ordinem ponat mihi ex quo constitui populum antiquum, et quae ventura sunt annuntiet eis? Nolite timere, neque conturbemini; ex tunc audire te feci, et annuntiavi futura: vos estis testes mei. Nunquid est Deus absque me, et formator quem ego non noverim? Plastae idoli omnes nihil sunt, et amantissima eorum non proderunt eis. Ipsi sunt testes eorum, quia non vident, neque intelligunt, 526 ut confundantur. Quis formavit Deum, et sculptile conflavit ad niex hominibus convenient omnes stabunt et pavebunt et confundentur simul faber ferrarius lima operatus est in prunis et in malleis formavit illud et operatus est in brachio fortitudinis suae esuriet et deficiet non bibet aquam et lassescet artifex lignarius extendit normam formavit illud in runcina fecit illud in angularibus et in circino tornnem viri, quasi speciosum hominem habitan
Abbreviated transcription (Latin):
capitulo exceptis paucis uerbis non
discrepant ab hebraico: nr̃a ediciont
contenti sumꝰ. Qua intellecta: nosceitꝰ
& cetere. Est sermo aut̃ contra illiꝰ tem¬
poris ydolatrias. quo ysaias ꝓpħauen¬
tura p̾płis nuntiabat: & arguit eosqͥ

Expanded text:
capitulo exceptis 527 paucis verbis non discrepant ab Hebraico, nostra editione contenti sumus, qua intellecta, noscentur et caeterae. Est autem sermo contra illius temporis idololatras, quo Isaias propheta ventura populis nun
Abbreviated transcription (Latin):
in manu sua dei sum: ut nouo tyrocimo
seruitutis. xp̃i se militẽ gloriet᷑. Et in no¬
mine isrł assimilabit᷑. Non enĩ omnis
ex isrł sed magna pars ex gentiũ multi¬
. que i nomine isł assimilabit᷑.
t recipiat legẽ & ꝓpħas. om̃sq gr̃as sp̃c¬

Expanded text:
io servitutis Christi se militem glorietur. Et in nomine Israel assimilabitur. Non enim omnes ex Israel, sed magna pars ex gentium multitudine, in nomine Israel assimilabitur: ut recipiat Legem et Prophetas, omnesque gratias Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ciert̾ neq intellexert̃. obliti sunt ne uide¬
ant ocłi eoꝵ nec intelligant in corde cor¬
de suo. ñ recogitant mente sua neq o¬
gnoscunt neq sentiunt ut dicant. Me.¬
diũ eiꝰ cõbussi igni. & coxi suꝑ carbones
eiꝰ panes. coxi carnes & comedi. & de relicͦ
ydolũ faciã : Ante truncũ ligni ꝓcidam:
Pars eiꝰ cinis est. Cor insipiens ad orabt
illud. & non liberabit animã suã neꝙ di¬
cet. forte m̃daciũ est in dextera mea. Rost¬

Expanded text:
cierunt neque intellexerunt; obliti enim sunt ne videant oculi eorum, ne intelligant corde suo. Nec recogitant mente sua, neque cognoscunt, neque sentiunt, ut dicant: Medium ejus combussi igne, et coxi super carbones eius panes coxi carnes et comedi et de reliquo eius idolum faciam ante truncum ligni procidam pars eius cinis est cor insipiens adoravit illud et non liberabit animam suam neque dicet forte mendacium est in dextera mea
Abbreviated transcription (Latin):
pem tuã: quȩ ex aqua & sp̃u sco inbaptis¬
mate renascent᷑. Quã & in eũngłio saluator
ꝓmisit dicens. Qui sitit ueniat ad me &
bibat: statimq infert᷑ hoc aut̃ dicebat
de spũ scõ quẽ credentes accepti etant.
Comparat. quoq in baptisiate renascen¬
tes herbis uirentib & salici quȩ unta flu¬
psalmo legit᷑. & erit sicut lignũ qͦd plan¬
tatũ est secus decursus aquarũ. quod
fructũ suũ dabit in tp̃re suo. & folium
eius ñ defluet. Aln inter herbas nascentes
salices duplicẽ uocationẽ intelligunt: ut
in herbis p᷑płs nationũ sit. in salice hi qui
ex isrł credidert̃. Simulq describit uari¬
etatẽ credentiũ. Aliꝰ dicet. dñi ego sum qui
iusticiȩ oꝑa in se.eẽ. confidet. aliꝰ uocabit
sub auditur peccatores ad penitentiã i
nomine iacob: ut & ipsi sub plantent ui¬
cia atq peccata. Aliꝰ scribet manu sua

Expanded text:
pem tuam, quae ex aqua et Spiritu Sancto in baptismate renascetur. Quam et in Evangelio Salvator promisit, dicens: Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Statimque infertur: Hoc autem dicebat de Spiritu Sancto, quem credentes accepturi erant . Comparat quoque in baptismate renascentes herbis virentibus, et salici quae juxta flupsalmo legitur: Et erit sicut lignum quod plantatum est secus decursus aquarum, quod fructus suos dabit in tempore suo, et folium ejus non decidet. Alii inter herbas et renascentes salices duplicem vocationem intelligunt: ut in herbis populus nationum sit; in salicibus, hi qui ex Israel crediderunt. Simulque describit varietatem credentium: Alius dicet, Domini ego sum, qui justitiae opera in se esse confidit: alius vocabit, subauditur, peccatores ad poenitentiam in nomine Jacob; ut et ipsi supplantent vitia atque peccata. Alius scribet manu
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ educ foras pͦpłm cecũ. & ocłos haben¬
tem. surdũ & aures ei sunt: multi putãt
de dispso intelligamꝰ isrł qui uocatus sit ꝑ
apłos pͥmusq credid̾it: quibq loqͥtur &
paulus. Uob̃ pͥmum oportuit p̾dicari ser

Expanded text:
uit: educ foras populum caecum et oculos habentem, surdum et aude disperso intelligamus Israel, qui vocatus sit per Apostolos, primusque crediderit; quibus loquitur et Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq posueit̾ insidras contꝰ dñm salua¬
torem & apłos eiꝰ. habentes cauẽ scier¬
tiȩ. nec ipsi intͣntes & alios uodentes in¬
troire ꝓhibentes. Pulchreq pectora eo
in quib habitant cogitationes pessime:
carceres appellauit. Ideo facti sunt inra¬
pinã & in direptionẽ: nec fuit qui libe¬
taret eos. & ꝓ eis sermonẽ faceret. Simul
ꝙ ꝓpħa cohortat᷑ eos ut si om̃s audire ñ
possint saltim pauci fut᷑a cognoscant
& intelligant a quo ista ꝑpessi sunt. cau¬
sasq suȩ uastitatis agnoscant: qui nec
audire nec facere uoluert̃. que lege p̃¬
cepta st̃. Ideo effudit dñs suꝑ eos totam
iram suã. & indignatione furoris plenã:
ut qui priꝰ tacuerat. nequaquã ultra re¬
ticeret. nec ser monib eos s penis torm̃¬
tisq corriꝑet. & cõprehenderet eos bel¬
lum fortissimũ. qͦd nequaquã possint
euadere: ostendens ferociã romanoꝵ.
Cũq ex om̃i parte combustus sit & mi
chil in se habeat sanitatis: tam̃ non

Expanded text:
m Salvatorem et Apostolos ejus : habentes clavem scientiae, nec ipsi intrantes, et alios volentes introire prohibentes. Pulchreque pectora eorum in quibus habitabant cogitationes pessimae, carceres appellavit. Ideo facti sunt in rapinam, et in direptionem: nec fuit qui liberaret eos, et pro eis sermonem faceret. Simulque Propheta cohortatur eos, ut si omnes audire non possint, saltem pauci futura cognoscant et intelligant, a quo ista perpessi sint. Causasque suae vastitatis agnoscant, qui nec audire nec facere voluerunt quae Lege praecepta sunt. Ideo effudit Dominus super eos totam iram suam et indignationem furoris plenam, ut 515 qui prius tacuerat, nequaquam ultra reticeret, nec sermonibus eos, sed poenis tormentisque corriperet, et comprehenderet eos bellum fortissimum, quod nequaquam possint evadere, ostendens ferociam Romanorum. Cumque ex omni parte combustus sit, et nihil in se habeat sanitatis, tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
dicit: quod tertã reꝑmissionis non itͦ¬
uerint. Deniq ad internetionẽ iacob &
isrł in blasphemiã ut nullus preter du¬
os ex his qui de egypto egressi erant in¬
traret inuideã. sed cadauera eoꝵ iacernt
in solitudine. Iuxta lxx qui ad diderun
de suo. dic tu prior iniqͥtates tuas ut ui¬
ficeris: ad penitentiã eos ꝓuocat ds̃ itl
telligant scelera sua atq peccata: & uen¬
am conseqͣntur. Scͥptũ est enim & malio
loco. lustus accusator est sui in pͥncipio
sermonis. Principes quoq eoꝵ & patiil
dicunt᷑ dñi sc̃a uiolasse: non seruientes
legi dei. sed traditiones & mandata ho¬
minũ requirentes. Ptopt̃ quos pit ia¬
cob & in oppbriũ datus est isrł eiectus de
sua ꝓuincia: & totiꝰ orbis exul atq ꝑegrinꝰ.¬

Expanded text:
terram repromissionis non intraverint. Dedique ad internecionem Jacob, et Israel in blasphemiam; ut nullus, praeter duos ex his qui de Aegypto egressi erant, intraret in Judaeam: sed cadavera eorum jacerent in solitudine. Juxta LXX, qui addiderunt de suo: Dic tu prior iniquitates tuas, ut justificeris, ad poenitentiam eos provocat Deus, ut intelligant scelera sua atque peccata, et veniam consequantur. Scriptum est enim et in alio loco: Justus accusator sui est in principio sermonis . Principesque eorum et patres dicuntur Domini sancta violasse, non servientes Legi Dei: sed traditiones et mandata hominum requirentes: propter quos periit Jacob, et in opprobrium datus est Israel, ejectus de sua provincia, et totius orbis exul atque peregrin