comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem ueniunt. prius fuerint infideles:
s ut censura p̃cipientis appareat. dicũt
peccata iameẽ supplicia. Deniq adam
ipsum. & ille liber qui sapientia dicitur
& misltoꝵ opinio. secuta mendatione as¬
serit expiatum. augꝰ. Si non oppugnas
ut dicis eos qui ex istimant adam si dicto
audiens extitisset. ad immortalitatẽ potu
ne immnortalitatem maiorem scilicet ami¬
nore. Nam & ista non absurde immorta¬
litas dicit᷑. qua potest quisq non mori
sinon faciat unde moriat᷑: quãuis pos¬
sit ce facere. In hac ĩ mortalitadefuit adã:
hanc immnortalitatem merito p̃uaricati¬
onis amisit. Hȩc ei subministrabatur
de ligno uitȩ: a quo non ẽ ꝓhibitus qͣndo
legem bonam ne pec caret acceꝑit.s qͣn¬
domala uoluntate peccauit. Tunc eñt
de para diso eiectus est: ne extenderet ma¬
Num adlignum uitȩ. & manducaret. &
uueret inȩternũ. Unde intelligendus c̃
de hoe ligno uitȩ solere sumere sacram̃¬

Expanded text:
dem veniunt, prius fuerint infideles: dem veniunt, prius fuerint infideles: sed ut censura praecipientis appareat, dicuntur peccata jam esse supplicia. Denique Adam ipsum, et ille liber qui Sapientia dicitur, et multorum opinio, secuta emendatione asserit expiatum. AUG. Si non oppugnas, ut dicis, eos qui existimant Adam, si dicto audiens exstitisset, ad immortalitatem pro ne immortalitatem, majorem scilicet a minore. Nam et ista non absurde immortalitas dicitur, qua potest quisque non mori, si non faciat unde moriatur, quamvis possit et facere. In hac immortalitate fuit Adam: hanc immortalitatem merito praevaricationis amisit. Haec ei subministrabatur de ligno vitae, a quo non est prohibitus, quando legem bonam, ne peccaret, accepit, sed quando mala voluntate peccavit: tunc enim de paradiso ejectus est, ne extenderet manum ad lignum vitae, et manducaret, et viveret in aeternum. Unde intelligendus est de hoc ligno vitae solere sumere sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
munificam fecunditatẽ. cum mors aua¬
ra cessauerit. Si gͦ xp̃o teste qui condidit.
fertilitas obhoc creata est. ut cum fragi¬
litate confligeret. & hec conditio nupti¬
arum ante peccatum ordinata est: appa¬
ret quoq mortalitatem ñ ad p̃uaricati¬
onẽ spectare. s adnaturam. ad quã spe¬
ctare legunt᷑ cr nuptiȩ. Illa gͥ ler quȩ
promus gata est. idest. quacũq. dic exint̃¬
dicto ȩderis. morte morieris. penalis mors
intelligit᷑. non corporalis. peccatis ñ semi¬
nib imminens: quam non incurrit. iisi
puiaricatio non euadit nisi em̃datio. Die
aut peccati qdđ dr̃ inferenda. moꝵs scpt̃ẽ
ẽ. que dampnatum solet uocare dãpnan¬
dum. Inde ẽ quod in eugłio dñs. omnis
inquit qui non crediderit in me. lam ui¬
dicatus est. quia non credidit innomine
umgeniti fiuii dĩ: Non qđ infidelitas xp̃m
negans. ante tempus iudicii supplicio
uincta eẽt ꝑpetuo: cumom̃s qui ad fi¬

Expanded text:
munificam fecunditatem, cum mors avamunificam fecunditatem, cum mors avara cessaverit. Si ergo, Christo teste qui condidit, fertilitas ob hoc creata est, ut cum fragilitate confligeret, et haec conditio nuptiarum ante peccatum ordinata est; apparet quoque mortalitatem non ad praevaricationem spectare, sed ad naturam ad quam spectare leguntur et nuptiae. Illa ergo lex quae promulgata est, id est, Quacumque die ex interdicto ederis, morte morieris: poenalis mors intelligitur, non corporalis; peccatis, non seminibus imminens; quam non incurrit nisi praevaricatio, non evadit nisi emendatio. Die autem peccati quod dicitur inferenda, mos Scripturae est, quae damnatum solet vocare damnandum. Inde est quod in Evangelio Dominus, Omnis, inquit, qui non crediderit in me, jam judicatus est; quia non credidit in nomine unigeniti Filii Dei . Non quod infidelitas Christum negans, ante tempus judicii, supplicio juncta esset perpetuo; cum omnes qui ad fi
Abbreviated transcription (Latin):
grasset. Non inficiabili comectura. sed
certo res tenet᷑ exemplo. Si quidem enoc
filii immortalitate parentif. Non potue¬
runt asseri a condicione moriendi. Nec
illud forte pucetur occurrere: qm̃ si non
peccatores. iusti tam̃ om̃s adimmortali¬
tatem sine intercessii corꝑalis disputa¬
tionis euaderent. Si quidem abel iusto¬
rum primus. noȩ. abraham. ysaac. ia¬
cob. & omĩa scõꝵ agmina. tam in nouo
quam in uetere testamento. & meritum
suum uirtutib & naturam morte docu¬
erunt. Rem in absoluto positam xp̃iqͦ
lieris intulissent. rogantes si corporum
excitatio crederetur. a quo marito eẽt po¬
tissimum uendicanda: respondit. Erra¬
tis: nescientes scͥpturas. neq uirtutemdĩ.
Inresuitect̾ione enĩ neq nubent neq
uxores accipient. neq eñimorient᷑. Conscĩ
oꝑis sui. ꝓpt̃ quid coniugia insticuiss et exp̃s¬
sit. indelicet ut dampna mortis fetu¬
ra suppleret: Statim autem cessatum ire

Expanded text:
grasset. Non inficiabili conjectura, sed grasset. Non inficiabili conjectura, sed certo res tenetur exemplo: siquidem Enoch filii, immortalitate parentis non potuerunt asseri a conditione moriendi. Nec illud forte putetur occurrere, quoniam si non peccatores, justi tamen omnes ad immortalitatem sine intercessu corporalis dissipationis evaderent: siquidem Abel justorum primus, Noe, Abraham, Isaac, Jacob, et omnia sanctorum agmina, tam in novo quam in Vetere Testamento, et meritum suum virtutibus, et naturam morte docuerunt. Rem in absoluto positam Christilieris intulissent, rogantes, si corporum excitatio crederetur, a quo marito esset potissimum vindicanda, respondit: Erratis, nescientes Scripturas, neque Dei virtutem; in resurrectione enim neque nubent, neque uxores accipient; neque enim morientur . Conscius operis sui, propter quid conjugia instituisset expressit, videlicet ut damna mortis fetura suppleret; statim autem cessatum ire
Abbreviated transcription (Latin):
donat dñs euellamꝰ: Nisi forte idõ non
laborare te iactas. qm̃ tot libros magia
ingenii facilitate conscribis: ac sicut illę
barbare ac rusticane fetus suos. ita & tu
sine difficultate spinas paris. S puto qd
te de ingenii facilitate in aniter iactes:
Prorsus laboras. Quomͦ enim agis ut
non labores: qui etiam conaris introdu¬
cere in paradisum labores. Nam utq
res ista quanto impossibilior ꝓbat᷑. tanto
tuus labor. & amplior & manior inue¬
nitur. Iuł. Haud sane impugnaueto
eos qui autumant adam si dicto audiens
exticisset. adimmortalitatem pocuissi
pro reminerationc transferri. E noc qͥppc
& helyãn translatos legimus. ne uiderent
mortem. Uerum aliud st̃ instituta naturȩ:
aliud premia obedientiȩ. Non ẽ enuntan¬
trunius meritum: ut uniu̾sa quȩ naturalit̃
sunt instituta ꝑcurbet. Exercuisset se gͥ
inreliquis innatuta mortalitas: etiam si
primus ille mȩternitatẽ a diut̾ntate mi¬

Expanded text:
donat Dominus, evellamus. Nisi forte ideo non donat Dominus, evellamus. Nisi forte ideo non laborare te jactas, quoniam tot libros magna ingenii facilitate conscribis, ac sicut illae barbarae ac rusticanae fetus suos, ita et tu sine difficultate spinas paris. Sed puto quod te de ingenii facilitate inaniter jactes; prorsus laboras: quomodo enim agis ut non labores, qui etiam conaris introducere in paradisum labores? Nam utique res ista quanto impossibilior probatur, tanto tuus labor et amplior, et inanior invenitur. XXX. JUL. Haud sane impugnavero eos qui autumant Adam, si dicto audiens exstitisset, ad immortalitatem potuisse pro remuneratione transferri. Enoch quippe et Eliam translatos legimus, ne viderent mortem. Verum aliud sunt instituta naturae, aliud praemia obedientiae. Non est enim tanti unius meritum, ut universa quae naturaliter sunt instituta perturbet. Exercuisset se igitur in reliquis innata mortalitas, etiamsi primus ille in aeternitatem a diuturnitate mi
Abbreviated transcription (Latin):
tamine laborare: donec donet᷑ nob ad¬
u̾sarium non habere. Qua ppt̃ ut bom
p̃liatores ꝑduicant᷑ ad premia. supplicia
ũtunt᷑ inprelia. Paruuloꝵ quoq soluito
reatu originali. ꝓpt̃ea labores manent:
Quamuis ex ipso reatu doceant᷑ exorti:
quia etiam sic dõ placuit fidem ꝓbare
maioꝵ. A quib ei offerunt᷑ utre. gene¬
rent᷑: qualis & quanta fides e̾et rerũ inui¬
sibiliũ. si insibilis remuneratio continuo
sequeretur. ac non potiꝰ dilata requiȩ qͦ
promittit᷑ ageretur fidĩ negociũ cũ cor¬
de. non cum oculis ac sic futurum scł̃m
ubi nulli labores erunt. qđ nondum ui¬
demus. & crederetur sincerius. & desideta¬
bilius quereretur: Ac ꝑhoc ds̃ labores
nr̃os idest penas nr̃as. adutilitates nr̃as
mirabili benignitate conu̾̃tit. Hec refel¬
lere cupiens.i utilit tu laboras. Labo¬
ras enim. pariendo spinas: non euellendo.
Nos aut̃ laboramus. ut spinas tuas q̃ntũ

Expanded text:
tamine laborare, donec donetur nobis adtamine laborare, donec donetur nobis adversarium non habere. Quapropter ut boni praeliatores perducantur ad praemia, supplicia vertuntur in praelia. Parvulorum quoque, soluto reatu originali, propterea labores manent, quamvis ex ipso reatu doceantur exorti; quia etiam sic Deo placuit fidem probare majorum, a quibus ei offeruntur ut regenerentur. Qualis et quanta fides esset rerum invisibilium, si invisibilis remuneratio continuo sequeretur; ac non potius dilata requie quae promittitur, ageretur fidei negotium cum corde, non cum oculis; ac sic futurum saeculum, ubi nulli labores erunt, quod nondum videmus, et crederetur sincerius, et desiderabilius quaereretur? Ac per hoc Deus labores nostros, id est poenas nostras, ad utilitates nostras mirabili benignitate convertit. Haec refellere cupiens inutiliter tu laboras: laboras enim pariendo spinas, non evellendo; nos autem laboramus ut spinas tuas, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
primunt᷑. curas eẽ huiꝰ uitȩ. & sollicitudi¬
nes diuitiarum ds̃ magister exponit. Qui
certe non solos pauꝑes. uerumetiam diui¬
tes uocat dicens. Uenite ad me om̃s qui
laboratis. Propt̃ quid aũt uocat: nsi qd
paulo ptꝰ dicit. & inuenictis requiem a¬
nimab ur̃is : Quando istuc erit: Nisi qͣn¬
do corruptio corpors quȩ nunc aggra¬
uat animas. non erit:Nunc uͦ laborant
pauꝑes:laborant diuites. Laborant iu-¬
borant magni. laborant pus uli: adiexi¬
tus deuentre matris eoꝵ. usq indiem se¬
pulture in matrem om̃iũ. Tam quippe
malignumest hoc scłm: ut nisi exitum
hinc fuerit. promissa requies nob̃ adẽe
non possit. Quam uis ꝑ preuaricationẽ
primi hominis labor posteris eur adue¬
nerit: tam̃ etiam ieatu p̃uaricationis illius
quem daximus iam soli̾to. ut fidĩ exerceat᷑¬
exam̃. labor remanet ad certam̃. Oportet
enim nos certare cum uiciis. & inipsocer¬

Expanded text:
primuntur, curas esse hujus vitae et sollicitudiprimuntur, curas esse hujus vitae et sollicitudines divitiarum Deus magister exponit ; qui certe non solos pauperes, verum etiam divites vocat dicens, Venite ad me, omnes qui laboratis. Propter quid autem vocat, nisi quod paulo post dicit, Et invenietis requiem animabus vestris ? Quando istud erit, nisi quando corruptio corporum, quae nunc aggravat animas, non erit? Nunc vero laborant pauperes, laborant divites, laborant juborant magni, laborant pusilli, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturae in matrem omnium. Tam quippe malignum est hoc saeculum, ut nisi exitum hinc fuerit, promissa requies nobis adesse non possit: quamvis per praevaricationem primi hominis labor posteris ejus advenerit; tamen etiam reatu praevaricationis illius quem traximus jam soluto, ut fidei examen exerceatur, labor remanet ad certamen. Oportet enim nos certare cum vitiis, et in ipso cer
Abbreviated transcription (Latin):
nib pauꝑes. Nomine quippe sudoris.
genalem sc̃a scͥptura significainit laborem:
a quo ẽ hominum nullus immunis: cũ
alii laborant duris oꝑib alii sollicitanti¬
b curis. Ad eosdem labores ꝑtinent: etiã
studia quoꝵq discentium. & quȩ parit
hec nisi terra hec . quam formator eiꝰ qͣndo
primum hominẽ condidit. Non fecerat
honerosam: Nunc uero sicut scͥptum est.
corpus corruptibile aggrauat animam.
& deprimit terrena in habitatio sensum
multa cogitantem: & difficult̃ estimamꝰ
quȩ int̾ra sunt. & quȩ inꝓspectu sunt.
inuenimus cum labore. Siue gͦ utiles si¬
ue mutiles quasq doctrinas homostu¬
deat discere: aggrauante animam corru¬
ptibili corpore. necesse ẽ laboret. Quocͥ¬
ca: etiam si ei terra ista spinas parit. Nec
abhis spinis diuites dicant᷑ alieni: p̃ser¬
tm quia spinas illas in eugłio quib iacta
semina ne ad fecunditatem ꝑueniant ob¬

Expanded text:
nibus pauperes. Nomine quippe sudoris nibus pauperes. Nomine quippe sudoris generalem sacra Scriptura significavit laborem, a quo nullus hominum est immunis, cum alii laborant operibus duris, alii sollicitantibus curis. Ad eosdem labores pertinent etiam studia quorumque discentium. Et quae parit haec, nisi terra haec, quam formator ejus, quando primum hominem condidit, non fecerat onerosam? Nunc vero, sicut scriptum est, Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit temulta cogitantem; et difficulter aestimamus quae in terra sunt, et quae in prospectu sunt, invenimus cum labore . Sive ergo utiles, sive inutiles quascumque doctrinas studeat homo discere, aggravante animam corruptibili corpore, necesse est laboret. Quocirca etiam sic ei terra ista spinas parit. Nec ab his spinis divites dicantur alieni: praesertim quia spinas illas in Evangelio, quibus jacta semina ne ad fecunditatem perveniant, op
Abbreviated transcription (Latin):
sine dolorib parere feroces agrestesq
mulieres. atq eis ita partum tolerabi¬
lem facilẽq concedis. ut tam̃ eas cũ pa¬
riunt dolere facearis: Nunquididõ est
nulla pena. quia minorest. Siue gͦmi¬
nus doleant cum pariunt iste feminȩ.
siue aliis feminis equales. uelearũ etiã
quibꝰ dam maiores dolores. cõparata ꝑ
exercitationẽ fortitudine mirabilit̃ ferant
nec illo cruciatu fatigent᷑ atq languescatł:
dolent tam̃. Q utiq om̃s dolentes. seu
magis scuminus doleant: maiores
minoresue penas. s tam̃ penas sine ul¬
la dubitatione patiunt᷑. T̃uaũt si te
cogitares non dico xp̃ianũ. s qualẽcũ¬
q hominẽ: facilius nullum ẽe conten¬
deres para disum dĩ. quã eum faceres
tua sacrilega disputatione penalem.
Elegant̃ sane diuites uiros abheredita¬
rio prim hominis labore defendis:
ignorans aut te scire dissimulans. amariꝰ
laborare cogitationib diuites. quã oꝑatio¬

Expanded text:
sine doloribus parere feroces agrestesque sine doloribus parere feroces agrestesque mulieres, atque eis ita partum tolerabilem facilemque concedis, ut tamen eas cum pariunt, dolere fatearis; numquid ideo est nulla poena, quia minor est? Sive ergo minus doleant, cum pariunt istae feminae, sive aliis feminis aequales, vel earum etiam quibusdam majores dolores, comparata per exercitationem fortitudine, mirabiliter ferant, nec illo cruciatu fatigentur atque languescant; dolent tamen, et utique omnes dolentes, seu magis seu minus doleant, majores minoresve poenas, sed tamen poenas, sine ulla dubitatione patiuntur. Tu autem si te cogitares, non dico, christianum, sed qualemcumque hominem, facilius nullum esse contenderes paradisum Dei, quam eum faceres tua sacrilega disputatione poenalem. Eleganter sane divites viros ab haereditario primi hominis labore defendis, ignorans, aut te scire dissimulans, amarius laborare cogitationibus divites, quam operatio
Abbreviated transcription (Latin):
contrarius legereris. S ꝑge: ꝓfer in
medium. contra quam promisisti: quȩ¬
postea cogitasti. Dic parturitionũ labo¬
rẽ ꝓparientium corporib uirib q uan¬
ari: atq ita describe barbaras & rusticas
feminas infacilitate pariendi. ut nec par¬
turire ideantur: ac ꝑhoc non paruum
dolorem inpariendo sentire . s. nullũ. Qd
si ita c̃. quidte adiuuat: Nonne contra
te ipsum loqueris. qui dolores istos itana¬
turales ẽẽ dixisti. ut sine illis euia parere
non posset. etiamsi in paradiso nulla ꝑ
barbaras ac rusticas tuas illa prima mu¬
liere in hac re felitiores ẽẽ dicturus es. ut
inhis erumpnosis t̾res sine dolore pari¬
ant. qđ in paradiso si pareret illa ñ pos¬
set. Tanquam in istis feminea sit mutata
natura in melius quam fuerat insticuta:
plusq ualuerit in ea mutanda humana
exercitatio. quam increanda diuina oꝑa¬
tio. Siuero in cuis u̾bis nonuis intellig

Expanded text:
contrarius legereris. Sed perge, profer in contrarius legereris. Sed perge, profer in medium, contra quam promisisti, qpostea cogitasti. Dic parturitionum laborem pro parientium corporibus viribusque variari; atque ita describe barbaras rusticasque feminas in facilitate pariendi, ut nec parturire videantur; ac per hoc non parvum dolorem in pariendo sentire, sed nullum. Quod si ita est, quid te adjuvat? nonne contra te ipsum loqueris, qui dolores istos ita naturales esse dixisti, ut sine illis Eva parere non posset, etiamsi in paradiso nulla inbarbaras ac rusticas tuas illa prima muliere in hac re feliciores esse dicturus es, ut in his aerumnosis terris sine dolore pariant, quod in paradiso, si pareret illa, non posset? tanquam in istis natura sit mutata feminea in melius quam fuerat instituta, plusque valuerit in ea mutanda humana exercitatio, quam in creanda divina operatio. Si vero in tuis verbis non vis intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
quid secutura eẽt exp̃ssumest. & artib
magis quam errorib applicata: apparet
hic quoq catholicoꝵ ueritati om̃ia con¬
sonare: nec quicquã uob uel feminas ꝓcẽ
uelspinas. Aucꝰtinꝰ Cum de pena quã
ds inflixit primis peccatorib disputares:
siciam dudum a muliere transieras. ut
diceres sufficiant ista demuliere. Curgͦ
non seruasti fidem promissionis tuȩ. Eece
post cam multa redis adeam. Ecce lo¬
quacitati tuȩ non sufficiunt. qͥđ dix̃as.
de muliere sufficiant. S nisi talis u̾bosꝰ
eẽs unde octo librosquosuni meo reddis
impleres: s dic quod t̾ placet. Ecce
post promissã sufficientiã. abundantiã
quoq tuam patient̃ audiuimus. Cur
enim ꝑdas res tam bellas: quȩ postea tͥ
inmentem uenerunt: Quamuis et il¬
lud uenirc debu̾it. ut de libro tuo qui
complendus adhuc in manib erat. tol¬
leres qđ dixeras. sufficiant ista de mulie¬
re: netua pollicitationi tam indecent̃

Expanded text:
quid secutura esset, expressum est, et artibus quid secutura esset, expressum est, et artibus magis quam erroribus applicata: apparet hic quoque Catholicorum veritati omnia consonare, nec quidquam vobis vel feminas prodesse, vel spinas. AUG. Cum de poena, quam Deus inflixit primis peccatoribus, disputares, sic jamdudum a muliere transieras, ut diceres, « Sufficiant ista de muliere. » Cur ergo non servasti fidem promissionis tuae? Ecce post tam multa redis ad eam, ecce loquacitati tuae non sufficiunt, quae dixeras de muliere sufficiant. Sed nisi talis verbosus esses, unde octo libros, quos uni meo reddis, impleres? Sed dic quod tibi placet: ecce post promissam sufficientiam, abundantiam quoque tuam patienter audivimus. Cur enim perdas res tam bellas, quae postea tibi in mentem venerunt? Quamvis et illud venire debuit, ut de libro tuo, qui complendus adhuc in manibus erat, tolleres quod dixeras, Sufficiant ista de muliere: ne tuae pollicitationi tam indecenter
Abbreviated transcription (Latin):
buerit quęq sollicitos. eo amplius & di¬
scit & gestit egrescere: Putatq se tantis
egere quantis abundat obsequiis. Ma¬
ritoꝵ sane dutũ manus. nunquã in
sentib erumpnã primi hominis exꝑit.
Quinimmo fidentes copiis. indignum
se putant mom̃tum aliquo dduotis fer¬
tilitatis impendere. Extra formidinẽ etiã
famis possessionum dilatatione sistentes:
mandant aliquotiens ut ait poeta de iun¬
ge boues dũn tubera mittas. Sigͦ & parien¬
tium dolor spectat ad instituta naturȩ.
int̃ceptio fructuum. exortusq spinarum.
int̃ cȩtera quidem creatus est. ꝑsonis tam̃
quib dam factus est densior & molestior:
sipostremo ut difficultas ipsa parientis.
ita etiam glebarum sꝑmnositas ꝓcorporib
regionibq uariat᷑. Postremo si ꝑdurat
ille angor post gr̃ãm inuiscerib femina¬
rum. hunc uero opulentoꝵ luxuries pe¬
nitus ignorat. si resolutio corporis ꝓpter

Expanded text:
buerit quaeque sollicitos, eo amplius et dibuerit quaeque sollicitos, eo amplius et discit et gestit aegrescere, putatque se tantis egere, quantis abundat obsequiis. Maritorum sane divitum manus nunquam in sentibus aerumnam primi hominis experitur; quinimo fidentes copiis, indignum se putant momentum aliquod votis fertilitatis impendere, extra formidinem etiam famis possessionum dilatatione sistentes, mandant aliquoties, ut ait poeta, Dejunge boves, dum tubera mittas . Si ergo et parientium dolor spectat ad instituta naturae, interceptio fructuum, et exortus spinarum inter caetera quidem creatus est, personis tamen quibusdam factus est densior et molestior; si postremo, ut difficultas ipsa parientis, ita etiam glebarum spinositas pro corporibus regionibusque variatur; postremo, si perdurat ille angor post gratiam in visceribus feminarum, hunc vero opulentorum luxuries penitus ignorat; si resolutio corporis propter
Abbreviated transcription (Latin):
si & tͥ placet spinas ñ congruesparadiso:
ita ne uero natur& human& ut ibi priꝰ
ẽẽt uͥ spine non sunt. & nunc ibisint
ubi sunt. nulla beatitudinis in miseriã
mutatione contingeret: aut sinc ullo pec¬
catimerito contigisset. Cogat gͦ uos agno¬
scere originale peccatum. tale saltem qͣle
ñ potiustis negare stippliciũ. siñ iniustũ
eẽ creditis dm̃. Iulianꝰ. Tam̃ nequid ne¬
gligent̃ p̃tisse uideam̃: accipe aliud. Hũc
parturitionum dolorẽ cõꝑtumẽ. ꝓparien¬
tium corporib uirib ꝙ uariari. Darba¬
roꝵ certe femine & pastoꝵ. quȩ exercita¬
tione indurescunt. in mediis itineribus
tanta facilitate pariunt: ut non int̃mis¬
so uiandi labore. fetus suos ꝓcurent.
& statim uehant. Que nichil pariendi
difficultate marcentes: onera uentris ad
humeros suos transferunt: Et genalit̃
oꝑam non requirit. At eregione locuple¬
tes deliciis moliunt᷑: & quo plures ha¬

Expanded text:
si et tibi placet spinas non congruere paradiso; si et tibi placet spinas non congruere paradiso; itane vero naturae humanae, ut ibi prius esset ubi spinae non sunt, et nunc ibi sit ubi sunt, nulla beatitudinis in miseriam mutatione contingeret, aut sine ullo peccati merito contigisset? Cogat ergo vos agnoscere originale peccatum, tale saltem, quale non potuistis negare supplicium, si non injustum esse creditis Deum. XXIX. JUL. Tamen ne quid negligenter praeteriisse videamur, accipe aliud. Hunc parturitionum dolorem compertum est pro parientium corporibus viribusque variari. Barbarorum certe feminae, et pastorum, quae exercitatione indurescunt, in mediis itineribus tanta facilitate pariunt, ut non intermisso viandi labore fetus suos procurent, et statim vehant, quae nihil pariendi difficultate marcentes, onera ventris ad humeros suos transferunt; et generalittetricum non requirit: at e regione locupletes deliciis molliuntur, et quo plures ha
Abbreviated transcription (Latin):
ab omĩb bestiis quȩ sunt suꝑ terram su¬
ꝑ pectus & uentrem tuũ ambulabis. &
terram manducabis om̃ib dieb uite
tue & cętera: tanto intelligunt᷑ et ex po¬
nunt᷑ melius. quanto congruentiꝰ dedi¬
fidem. multis tam̃ modis de his dispu¬
tari solet. nec ad causam nunc ꝑtinet.
quid eoꝵ magis eligam: promere Satis
ẽ. ut tͥ respondeam. diaboli naturam. ne¬
quaquã ad conexionẽ successionemq
ꝓpaginis ꝑtinere uͥ peccati originalis
questio u̾tit᷑. Despinis uͦ & sudore laboran¬
tis quam impudent̃ affirmes. qđ priꝰquã
peccaret᷑ fuerint instituta: credo qđ ꝑsiade¬
at legentib suꝑior nr̃a responsio. Uultis
quippe facere talem paradisum: ut nulla
ratione dicatur dĩ ẽẽ s ur̃m. Ueruntamen
cum ante peccatum spinas dixeris institu¬
tas. in paradisũ eas non ausus es introdu¬
cereͫ. Immo ex p̃ssisti eas ibt non fuissegdu¬
bitam̃ laborẽ ponere uolinsti: cuiꝰ onus
& si non pungit premit. Uerum tamen

Expanded text:
sunt super terram; super pectus et ventrem tuum ambulabis, et terram manducabis omnibus diebus vitae tuae, et caetera; tanto intelliguntur, et exponuntur melius, quanto congruentius de diam rectam fidem, multis tamen modis de his disputari solet, nec ad causam nunc pertinet quid eorum magis eligam promere; satis est ut tibi respondeam, diaboli naturam nequaquam ad connexionem successionemque propaginis pertinere, ubi peccati originalis quaestio vertitur. De spinis vero et sudore laborantis, quam impudenter affirmes, quod priusquam peccaretur, fuerint instituta, credo quod persuadeat legentibus superior nostra responsio. Vultis quippe facere talem paradisum, ut nulla ratione dicatur Dei esse, sed vestrum. Verumtamen, cum ante peccatum spinas dixeris institutas, in paradisum eas non ausus es, introducere; imo expressisti eas ibi non fuisse: ubi tamen laborem ponere voluisti, cujus onus etsi non pungit, premit. Verumtamen,
Abbreviated transcription (Latin):
beatoꝵ. quẽ penis hominũ contami na-¬
ueras. mundã. Dici aũt non potest. q̃ntũ
mnͥ placeat. qđ dixisti in regno celorum fu¬
turum ẽẽ. ut extincta om̃i cupiditate cul¬
parum ds̃ & contineat cunctos. & cõpleat.
Outnam tue huiꝰ sententie cõmonitione
te corrigas: & cupiditatẽ culparũ quȩ in
carne nr̃a nunc etiam cohercita. nob̃ re¬
pugnare non desinit. tunc uero ut rectis¬
sime confiteris extincta nulla erit. iam
non te libeat laudare ut aliquod bonũ:
s ut malũ potiꝰ accusare. Ipsa ẽ enim tua
illa suscepta. qua caro concupiscit adũ¬
sus sp̃m: ut necesse sit etiam sp̃ui adũsus
carnẽ concupiscere. ne cõmittat᷑. unde ho¬
mo dampnet᷑. Qđ discordiç malũ. rei u¬
triusq bone & adõ bono condite. idest

Expanded text:
beatorum, quem poenis hominum contaminavbeatorum, quem poenis hominum contaminaveras, munda. Dici autem non potest, quantum mihi placeat, quod dixisti, In regno coelorum futurum esse, ut exstincta omni cupiditate culparum, Deus et contineat cunctos, et compleat. O utinam tuae hujus sententiae commonitione te corrigas, et cupiditatem culparum, quae in carne nostra nunc, etiam coercita, nobis repugnare non desinit, tunc vero, ut rectissime confiteris, exstincta nulla erit, jam non te libeat laudare ut aliquod bonum, sed ut malum potius accusare! Ipsa est enim tua illa suscepta, qua caro concupiscit adversus spiritum, ut necesse sit etiam spiritui adversus carnem concupiscere , ne committatur unde homo damnetur. Quod discordiae malum, rei utriusque bonae et a Deo bono conditae, id est
Abbreviated transcription (Latin):
te morientib frequentat᷑. cui contraria
ẽ corporis resurrectio. de qua uthȩc omia
diceret apłs disputabat. hȩc in quã que
nunc agit᷑ usitata & nobis om̃ib nota
mors corporis. tunc utiq nouissima de¬
struet᷑: cum corruptibile hoc induerit in¬
corruptionẽ. & mortale hoc induerit immor¬
talitatẽ. Qđ ꝓculdubio de resurrectione
corporis que tunc erit contra mortẽ corꝑis
quȩ nunc ẽ: dictum ẽẽ ꝑspicimus. Qua¬
ꝓp̃t. simors et̃na que nunquam fuit. non
potest time destrui quando ẽẽ potius inci-¬
pit. nec ũquã destruetur quia semꝑ erit.
restat ut ista quȩ nunc ẽ. ipsa nouissima
hocẽ infine destruatur. quando fiet re¬
surrectione carnis ut non sit. Porro ini¬
mica quomodo eẽt:.sinaturalis ita eẽt. ut
penalis noneẽt: Penalis aũt sub iusto &
om̃ipotente iudice nullo pacto eẽt: nisi
peccati meritis accidisset. Iam tandem
sensum tuũ rogamus em̃da: & paradisũ

Expanded text:
re morientibus frequentatur, cui contraria re morientibus frequentatur, cui contraria est corporis resurrectio, de qua ut haec omnia diceret Apostolus disputabat; haec, inquam, quae nunc agitur, usitata et omnibus nobis nota mors corporis, tunc utique novissima destruetur, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem . Quod procul dubio de resurrectione corporis quae tunc erit, contra mortem corporis quae nunc est, dictum esse perspicimus. Quapropter, si mors aeterna quae nunquam fuit, non potest tunc destrui, quando esse potius incipit, nec unquam destruetur, quia semper erit; restat ut ista quae nunc est, ipsa novissima, hoc est, in fine destruatur, quando fiet resurrectione carnis ut non sit. Porro inimica quomodo esset, si naturalis ita esset, ut poenalis non esset? Poenalis autem sub justo et omnipotente judice nullo pacto esset, nisi meritis peccati accidisset. Jam tandem sensum tuum, rogamus, emenda; et paradisum
Abbreviated transcription (Latin):
ctione corporis apls disserit inserendũ
putasti: nisi ꝓpt̃ illud qđ ait. sicut in a¬
dam om̃s moriunt᷑ ita & inxp̃o om̃s ui¬
uificabunt᷑. quia scilicet corporis mortẽ
non uultis peccato primibomins tribu¬
ere s naturȩ: Quam sic in illo pͥmo hoĩe
dicitis institutam: ut siue peccaret siue ñ
peccaret. moriturus eẽt. Unde satis tibi
existimo ẽẽ responsum. Quamobrem p̃t̃¬
missis eis in quib exponendis suꝑfluo te
dilatare uoluisti. Illud qđ ait apl̃s. nouis¬
sima inimica destruetur mors. discuti¬
endum forsitan sit. de qua morte sit dic¬
tum. utrum de ista quȩ nunc ẽ. qua de
corpore anima exut compellit᷑.ande il¬
la. qua de corpore anima exire ñ sinit̃.
ut simul titrũq sempit̾no igne cruciet᷑
Quȩ mors utiq non dum ẽ. s futura ẽ.
N eq tunc destruetur. s potius eẽ tunc
incipit. quam nunc ñcdum eẽ quis am¬
bigit. hec aut̃ quȩ nunc inom̃ib corpo¬

Expanded text:
ctione corporis Apostolus disserit, inserendum ctione corporis Apostolus disserit, inserendum putasti, nisi propter illud quod ait, Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur? Quia scilicet corporis mortem non vultis peccato primi hominis tribuere, sed naturae: quam sic in illo homine primo dicitis institutam, ut sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset. Unde satis ibi existimo esse responsum. Quamobrem praetermissis eis, in quibus exponendis superfluo te dilatare voluisti, illud quod ait Apostolus, Novissima inimica destruetur mors, discutiendum forsitan sit, de qua morte sit dictum; utrum de ista quae nunc est, qua de corpore exire anima compellitur; an de illa qua de corpore anima exire non sinitur, ut simul utrumque sempiterno igne crucietur: quae mors utique nondum est, sed futura est: neque tunc destruetur, sed potius esse tunc incipit; quam nunc nondum esse quis ambigit? Haec autem, quae tunc in omnibus corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Regnum dĩ & patris ẽ. ut impleto scõrũ¬
numero. qui in eius p̃scientia continetur.
om̃is principatus ct uniu̾sa uirtus adũ¬
saniȩ potestatis int̃eat. Oportet quippe
hanc efficientiam tanti cẽ mysterii. ut õs
inimici iusticiȩ sub diuinis pedib collo¬
cent᷑: qđ tunc fiet. cum destructam se & ui¬
ctam ab om̃ib scĩs. mors eterna conspici¬
et. Cum autem fuerint tam xp̃o quam
corpori eius uniũsa illa potestatum ge¬
nera regni manifestatione subiecta: mul¬
to maxime congregatio om̃is głificata
scõꝵ ẽẽ dõ subdita non desistet S totũ
corpus dignum regnoceloꝵ. qđ sub xp̃i ca¬
pite construit᷑. diuine uoluntatis ꝑfecta
affectione coherebit: ut extincta om̃i cupi¬
ditate culparum. ds̃ & contineat eunctos
& compleat. Auoꝰ. In hac parte disputati¬
onis tue. nichil pene qđ ad causam que
int̃ nos agitur ꝑtineat. ꝓsecutus es. Cur
enim totum ustum locum uͥ de resurre¬

Expanded text:
. Regnum Dei et Patris est, ut impleto . Regnum Dei et Patris est, ut impleto numero omnis principatus et universa virtus adversariae potestatis intereat. Oportet quippe hanc efficientiam tanti esse mysterii, ut omnes inimici justitiae sub divinis pedibus collocentur. Quod tunc fiet, cum destructam se et victam ab omnibus sanctis mors aeterna conspiciet. Cum autem fuerint tam Christo quam corpori ejus omnia illa potestatum genera regni manifestatione subjecta, multo maxime congregatio omnis glorificata sanctorum esse Deo subdita non desistet; sed totum corpus dignum regno coelorum, quod sub Christo capite construitur, divinae voluntati perfecta affectione cohaerebit, ut exstincta omni cupiditate culparum, Deus et contineat cunctos, et compleat. AUG. In hac parte disputationis tuae nihil pene, quod ad causam quae inter nos agitur pertineat, prosecutus es. Cur enim totum locum istum, ubi de resurre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑusticiam euis & grãm. Quia enim pȩnalis¬
ẽ corporis & mors. ido illi resurrectionem
corporis tantũmͦ p̃mialem cum sit alia
quoq penalis. e contrario uidemꝰ opposi¬
tam. Iulianꝰ. Unusquisq aut̃ in suo ordi¬
ne: primitiȩ xp̃e: Deinde hi qui sunt xp̃i
in aduentu eiuf᷑. Deinde finis. Idem & alibi.
qui est primogenitus inquit ex mortuis:
Deinde hi qui sunt xp̃i. idest scĩ. rapiunt᷑
innubib: Post hoc finif. Qm̃ibunt in
regnum ȩternũ: impii uͦ in ignem eternũ:
cum tradiderit regnum dõ & patri cum
equauerit omnẽ pͥncipatum. & omnem¬
potestatem. & uirtutem: oportet enĩ eum
regnart:donec ponat om̃s inimicos sub
pedib eiꝰ. Om̃ĩa enim subiecit subtus pe¬
des eius. Nouissima aũt inimica destruet᷑
mors. Cum autẽ dixerit. omĩa ista subie¬
cta sunt. sine dubio p̃t illum qui illi sub¬
iecit omia. Nam cum subiecta fuerint il¬
li omĩa. tunc & ipse subiectus erit ei. qui
sibi subiecit om̃ia: ut sit ds̃ omĩa in õĩb

Expanded text:
ustitiam ejus et gratiam. Quia enim est poenalis corporis mors, ideo illi resurrectionem corporis tantummodo praemialem cum sit alia quoque poenalis, e contrario videmus oppositam. XXXVII. JUL. Unusquisque autem in suo ordine: primitiae Christus, deinde hi qui sunt Christi in adventu ejus, deinde finis. Idem, et alibi: Qui est primogenitus, inquit, ex mortuis . Deinde hi qui sunt Christi: id est, sancti rapiuntur in nubibus . Post hoc finis: quoniam hi ibunt in regnum aeternum, impii vero in ignem aeternum . Cum tradiderit regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem ptem, et virtutem: oportet enim eum regnare, donec ponat inimicos omnes sub pedibus ejus: omnia enim subjecit subtus pedes ejus; novissima autem inimica destruetur mors. Cum autem dixerit, Omnia ista subjecta sunt, sine dubio praeter illum qui illi subjecit omnia: nam cum subjecta fuerint illi omnia, tunc et ipse subjectus erit ei qui sibi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
nec diabolum terram edere corporaliter.
S & situnc ministerium draconis arripuit.
atq hoc quasi telum quo aduulnerandũ
hominẽ usus fuerat. seueritas postea pat̃¬
na confregit: tam̃ peccatum in soluis agen¬
tis uoluntate resedisse: cibos aut̃ & spinas
& sudores primo fuisse naturalit̃ institu¬
ta. post inaliquib aucta iudicialiter: ad
nr̃am uero ȩtatem sine peccati illius ad¬
miratione uenisse. Res tam aꝑte sunt:
ut longiore penitus assertione ñ egeant.
auoꝰ Qidest quod ui ꝑeas astutias cuas
etiam deserpente contorques: Quis enĩ
diuini libri hac u̾ba que cõmemorasti
congruent̃ intelligens. non uideat india¬
bolum potius qui serpente ad id quod
uoluit ut potuit usus est. quam inipsũ
animal qualecũq terrenum. illam ꝑlatã
fuisse sententiam: S: quia non ꝑse ip¬
sum. ꝑserpentem aũt seductorias loquelas
diabolus oꝑatus est: id̃o ad serpentẽ lo¬

Expanded text:
nec diabolum terram edere corporaliter: nec diabolum terram edere corporaliter: sed etsi tunc ministerium draconis arripuit, atque hoc quasi telum, quo ad vulnerandum hominem usus fuerat, severitas postea paterna confregit; tamen peccatum in solius agentis voluntate resedisse. Cibos autem et spinas et sudores primo fuisse naturaliter instituta, post in aliquibus aucta judicialiter, ad nostram vero aetatem sine peccati illius admiratione venisse; res tam apertae sunt, ut longiore penitus assertione non egeant. AUG. Quid est quod vipereas astutias tuas etiam de serpente contorques? Quis enim divini libri haec verba, quae commemorasti, congruenter intelligens, non videat in diabolum potius, qui serpente ad id quod voluit, ut potuit, usus est, quam in ipsum animal, qualecumque terrenum, illam prolatam fuisse sententiam? Sed quia non per seipsum, per serpentem autem seductorias loquelas diabolus operatus est, ideo ad serpentem lo
Abbreviated transcription (Latin):
am que ait adserpentẽ. maledictus
tu ab om̃ib pecorib & ab om̃ĩb bestus
quȩ sunt suꝑ terram. suꝑ pectus & uen¬
tremtium ambulabis. & terrã mandu¬
cabis om̃ib dieb uitȩ tuȩ. in diaboli sup¬
plicio. anbestiȩ huiꝰ quȩ ũnis caloribus
educit᷑ decaũnis. arbitraris impletam:
Si in huiꝰ serpentis cuiꝰ speties in corpus
enode porrigit᷑. atq obilliꝰ culpe meri¬
tum dicas eam factam eẽ terrifagam: gͦ
& omĩb bestiis tradux iniquitatis in¬
cumbit. quam putas nisi ꝑ libidinem
coeuntium non posse deduct: Fitq ut
etiam serpentum libidinẽ iamq inde
irrationabilium animantũ asseras adi¬
abolo fuisse plantatam: retectaq senten¬
tia. manichei nobis carm̃ inclangas. Sin
autem quicquid ad serpentẽ dicit. intel¬
ligibilit̃ indiabolo ꝓfitearis impletũ: annu¬
es sinc dubio nec hoc quodibi ꝓ ultione ꝓ¬
fertur. indicium nunc reoꝵ cẽ serpentum:

Expanded text:
am quae ait ad serpentem, Maledictus am quae ait ad serpentem, Maledictus tu ab omnibus peccatoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram; super pectus et ventrem tuum ambulabis, et terram manducabis omnibus diebus vitae tuae , in diaboli supplicio, an bestiae hujus quae vernis caloribus educitur de cavernis, arbitraris impletam? Si in hujus serpentis, cujus species in corpus enode porrigitur atque ob illius culpae meritum dicas eam factam esse terrifagam; ergo et omnibus bestiis tradux iniquitatis incumbit, quam putas nisi per libidinem coeuntium non posse deduci: fitque ut etiam serpentum libidinem, jamque inde irrationabilium animantium, asseras a diabolo fuisse plantatam, retectaque sententia Manichaei nobis carmen inclangas. Sin autem quidquid ad serpentem dicitur, intelligibiliter in diabolo profitearis impletum; annues sine dubio, nec hoc quod ibi pro ultione profertur, indicium nunc reorum esse serpentum,
Abbreviated transcription (Latin):
afra tre: s quia patient̃ proiusticia
moriendo malo eius usus est bene.
Nam sicut bono legis male utendo p̃uari¬
catores puniunt᷑: ita econtrario malo
mortis bene utendo martyres coronant᷑.
Pinde si non dedignaris discere. quod te
cerno nescire: mors in morientib oĩb
mala est. in mortuis aũt quib dam ma-¬
la. quib dambona. Hoc secuti sunt: qͥ
debono mortis. laudabiles disputatio¬
nes etiam litteris mandauerunt. Mors
gͦ iusti abelis habitantis in requiȩ. ñ solũ
malam non est: uerumetiam bona est.
ne bonoꝵ ibi requies eẽt. intulisti. Aut
si dicis. sinemo peccasset in paradiso. sine
cruciatu hoĩes morerent᷑: salcẽ qͥa extͣ ꝑadisũ
ñfere qͥsꝗͣ sine cruciat᷑ morit᷑. tandẽ coninic¬
tus acq contortꝰ indeteriꝰ cõmutatã pecc̃o¬
postremo de ipso serpente dicet᷑: Diabo¬
lũ illa maledict̾iõe punitũ anhoc cõmu¬
ne reptile aĩal opinaris. idẽ illã sententi¬

Expanded text:
a fratre, sed quia patienter pro justitia a fratre, sed quia patienter pro justitia moriendo, malo ejus usus est bene. Nam sicut bono legis male utendo praevaricatores puniuntur; ita e contrario malo mortis bene utendo martyres coronantur. Proinde si non dedignaris dicere, quod te cerno nescire, mors in morientibus omnibus mala est; in mortuis autem quibusdam mala, quibusdam bona. Hoc secuti sunt, qui de bono mortis laudabiles disputationes etiam litteris mandaverunt. Mors ergo justi Abelis habitantis in requie, non solum mala non est, verum etiam bona est. ne bonorum ibi requies esset, intulisti. Aut si dicis, Si nemo peccasset, in paradiso sine cruciatu homines morerentur: saltem quia extra paradisum non fere quisquam sine cruciatu moritur, tandem convictus atqpostremo de ipso serpente dicetur? Diabolum maledictione illa punitum, an hoc commune reptile animal opinaris? id est, illam sententi
Abbreviated transcription (Latin):
de. & fier ex nr̃is manib labilis. contͣ᷑
paradisum stabis immobilif: Cuisic es
contrarius. ut eius felicitati quietiq
turbandȩ. & dolores parturientium.
& labores oꝑantium. & iactationes egro¬
tantium. morbosq morientium. orẽ¬
audacissimo & fronte ꝑditissima immit¬
tas. S in laude mortis magnũ te putas
aliquid inuenisse. qđ diceres: prima sci¬
licet occasione claruisse. malum non ẽe
mortem. quod eam iustus primus õiũ
dedicanit. Ergo redde rationẽ quomͦ
non haberet. quam dedicaret iustus: nͥ
hanc ȩdificaret in iustus. Auctor qͥppe
& effector mortis illius. cam extitit: non
abel. Ille itaq dedicauit: qui fabrica¬
uit. Mors enim hominis boni. malũ
opus fuit hominis mali. Iste autẽ qui
ꝓbono malũ ꝑtulit. non mortẽ s mar¬
tyrium dedicauit: gerens eius figuram.
quem ppłs iudoꝵ tanquã malus fr̃
carnalis occidit. ꝓp̾tea itaq glosus
abel: non quia boni aliquid sumꝑsit

Expanded text:
dere, et fieri ex nostris manibus labilis, contra dere, et fieri ex nostris manibus labilis, contra paradisum stabis immobilis; cui sic es contrarius, ut ejus felicitati et quieti turbandae, et dolores parturientium, et labores operantium, et jactationes aegrotantium, morbosque morientium, audacissimo ore et fronte perditissima immittas. Sed in laude mortis magnum te putas aliquid invenisse quod diceres, « prima » scilicet, « occasione claruisse, malum non esse mortem, quod eam justus primus omnium dedicavit. » Ergo redde rationem, quomodo non haberet quam dedicaret justus, nisi hanc aedificaret injustus. Auctor quippe et effector mortis illius Cain exstitit, non Abel. Ille itaque dedicavit, qui fabricavit. Mors enim hominis boni, malum opus fuit hominis mali. Iste autem qui pro bono malum pertulit, non mortem, sed martyrium dedicavit, gerens ejus figuram, quem populus Judaeorum tanquam malus frater carnalis occidit. Propterea itaque gloriosus Abel, non quia aliquid boni sumpsit
Abbreviated transcription (Latin):
diem mortis suȩ. quis fuerit uel utrum
fuerit uel quid admiserit adam nesci¬
unt: Abi pommꝰ tam multos: qui pͥus
moriunt᷑ quam ꝑueniant ad etatem in
qua sentiant cominonentẽ: Ubi ponimꝰ
eos. qui tam in sulso ac fatuo nascunt᷑
ingenio: ut nec grandeᷤ possint cum ali¬
quo fructu tale aliquid admoneri:
Nempe hi om̃s tanta miseria sine ullo me¬
rito. sinculla utilitate plectunt᷑. Ubiest
iusticia dĩ: Quam si cogitares: nun¬
quam crederes sine ullo merito peccati
originalis. tammiseros ẽẽ nascentes.S
qm cum conditione locutuses. non eñi
aisti qm̃ docetur.s aisti siquid doceret᷑
erumpnarum post peccatum primi
hominis nr̃ȩ illatum ẽẽ naturȩ. para¬
tuses ut arbitror dicere nondocetur:
Ac ꝑhoc restat ut dicas mala quȩ uide¬
mus paruulos ꝑpeti etiam in paradi¬
so futura fuisse si nemo peccasset: ne ꝓpt̃
peccatum primi hominis ea fatearis
exhorta. Ita cum hos nodos quȩris eua¬

Expanded text:
diem mortis suae quis fuerit, vel utrum diem mortis suae quis fuerit, vel utrum fuerit, vel quid admiserit Adam nesciunt? Ubi ponimus tam multos qui prius moriuntur, quam perveniant ad aetatem, in qua sentiant commonentem? Ubi ponimus eos qui tam insulso ac fatuo nascuntur ingenio, ut nec grandes possint cum aliquo fructu tale aliquid admoneri? Nempe hi omnes tanta miseria sine ullo merito, sine ulla utilitate plectuntur. Ubi est justitia Dei? quam si cogitares, nunquam crederes sine ullo merito peccati originalis tam miseros esse nascentes. Sed quoniam cum conditione locutus es: non enim aisti, Quoniam docetur; sed aisti, « Si quid doceretur aerumnarum post peccatum primi hominis nostrae illatum esse naturae: » paratus es, ut arbitror, dicere, Non docetur. Ac per hoc restat ut dicas, mala quae videmus parvulos perpeti, etiam in paradiso futura fuisse, si nemo peccasset, ne propter peccatum primi hominis ea fatearis exorta. Ita cum hos nodos quaeris eva
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Maledicta enim terra. unde
adhoc tuum deliramentum sumis exem¬
plum: quia sic potuerunt nascentes effici
miseri. ut cauerent peccata gignentium:
quamuis non ex eis trahant orignale pec¬
catum. Quemadinodum terra maledicta
ẽ ꝓpt̃ hominis penam: quamuis ipsa ñ
habens culpam. Cur non attendis qͥa
sicut non habet culpam. sic ex illa male¬
dictione non habet penam.S peccan¬
tis hominis cum maledicit᷑ terra ipsafit
pena. Nascentes aũt cum miseri sunt ip¬
si sentiunt miserias suas. ipsi nullum sic̃
putatis trahentes peccatum. in meritas
si hoc ita est ꝓculdubio sustinent penas:
Qui nec admonen adhuc ut dixi aliquid
possunt: nec peccatum primi hominis
nutari ꝓpt̃ quod debeant ad moneri.
An expectandum ẽ ut crescendo ꝑueni¬
ant ad liberum arbitrium quando sen-¬
tiant admonentem: atq intuendo mi¬
seriam suã. culpam non imitent᷑ alienã:
S uͥ ponimus tam multos: qui usq ad

Expanded text:
possunt. Maledicta enim terra unde possunt. Maledicta enim terra unde ad hoc tuum deliramentum sumis exemplum, quia sic potuerunt nascentes effici miseri, ut caverent peccata gignentium, quamvis non ex eis trahant originale peccatum, quemadmodum terra maledicta est propter hominis poenam, quamvis ipsa non habens culpam cur non attendis quia sicut non habet culpam, sic ex illa maledictione non habet poenam; sed peccantis hominis, cum maledicitur terra, ipsa fit poena? Nascentes autem cum miseri sunt, ipsi sentiunt miserias suas; ipsi nullum, sicut putatis, trahentes peccatum; immeritas, si hoc ita est, procul dubio sustinent poenas; qui nec admoneri adhuc, ut dixi, aliquid possunt, nec peccatum primi hominis imitari, propter quod debeant admoneri. An exspectandum est ut crescendo perveniant ad liberum arbitrium, quando sentiant admonentem, atque intuendo miseriam suam, culpam non imitentur alienam? Sed ubi ponimus tam multos qui usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
le quid dicas. Idõ ne fuerant queso te
homines innocentes plectendimiseria: ñ
qđullũ peccatum haberent. s ut non ha¬
berent: Debuit gͦ & eua prius fieri mi¬
sera quam rea: ut miseria sua cõmoneret᷑
non consentire serpenti.Debuit & adã
prius puniri malo miseriȩ: ne ad malũ
peccati. seducte consentiret uxori. Placet
enutͥ ut pęnis precedentib crimina ca-¬
ueant᷑. non ut seqͣntib uindicent᷑: Ac sic
mũ se. non quia peccatum ẽ. s nec peccet᷑.
non reatus s innocentia pumat᷑. Corrige
quia utiq tunicam corrigeres. site dexita. in
sinstra forte uestires. Hoc dixi. qm peccata
ne sequant suppliciis p̃cedentib unscaueri:
cum soleant & debeant suppliciis seqͤntib
peccata p̾cedentia uindicari. Deinde dic
nob̃. quomͦ calamitosos commoneamus
infantes. ut intueant᷑ miseriam suam. ne
peccatum primihominis imitent᷑: qui nec
imitari quemquã. nec cominoneri adhuc

Expanded text:
le quid dicas? Ideone fuerant, quaeso te, le quid dicas? Ideone fuerant, quaeso te, homines innocentes plectendi miseria, non quod ullum peccatum haberent, sed ut non haberent? Debuit ergo et Eva prius fieri misera quam rea, ut miseria sua commoneretur non consentire serpenti. Debuit et Adam prius puniri malo miseriae, ne ad malum peccati seductae consentiret uxori. Placet enim tibi, ut poenis praecedentibus crimina caveantur, non ut sequentibus vindicentur; ac sic inverse, non quia peccatum est, sed ne peccetur, non reatus, sed innocentia puniatur. Corrige, utique tunicam corrigeres, si te dextra in sinistra forte vestires. Hoc dixi, quoniam peccata, ne sequantur, suppliciis praecedentibus vis caveri; cum soleant et debeant suppliciis sequentibus peccata praecedentia vindicari. Deinde dic nobis, quomodo calamitosos commoneamus infantes, ut intueantur miseriam suam, ne peccatum primi hominis imitentur; qui nec imitari quemquam, nec commoneri adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
centes ut conuineant᷑ rei. s dicopotiꝰ. ido con¬
uincunt᷑ rei ẽẽ. qm̃ sunt miseri. Iustus ẽ
enim ds̃: quod assiduȩ contrate dicis &
nescis. Iustus ẽ in quam ds̃: & ido nascen¬
tes. nec facere nec fieri sineret miseros. nͥ
ferre adoriginis nexum: detorquere cona¬
ris adimitationis exemplum. Ex quo fit.
ut cumtͥ dicit᷑. cur gͦ miserias generis
humani in ipso incipientis etatis exordio.
innumeris & diũsis malis suis ꝓtestant᷑
infantes. qui nulla imitatione peccarunt:
tanquam grauissima & ineintabili pressu¬
ra stomachi mnhos uomitus erumpnas
& dicas. Non quia rei sunt ido sunt mi¬
seri qui nascunt᷑: s ut hac miseria com¬
moniti. caueant peccatum primq̃ hoĩs
imitari. Sic enim putaui planuis & ex¬
plicatius ẽẽ dicendum: quod tu obscuriꝰ
ꝑplexiusq dixisti. S quomͦlibet hocdi¬
cas: quis non uideat studio defendende
opinionis tuȩ omninote atcendere nol¬

Expanded text:
centes, ut convincantur rei: sed dico potius, Ideo concentes, ut convincantur rei: sed dico potius, Ideo convincuntur rei esse, quoniam sunt miseri. Justus est enim Deus, quod assidue contra te dicis, et nescis: justus est, inquam, Deus; et ideo nascentes nec facere nec fieri sineret miseros, nisi ferre ad originis nexum, detorquere conaris ad imitationis exemplum: ex quo fit, ut cum tibi dicitur, Cur ergo miserias generis humani in ipso incipientis aetatis exordio, innumeris et diversis malis suis protestantur infantes, qui nulla imitatione peccarunt? tanquam gravissima et inevitabili pressura stomachi, in hos vomitus erumpas, et dicas, Non quia rei sunt, ideo sunt miseri qui nascuntur; sed ut hac miseria commoniti, caveant peccatum primi hominis imitari. Sic enim putavi planius et explicatius esse dicendum, quod tu obscurius perplexiusque dixisti. Sed quomodolibet hoc dicas, quis non videat studio defendendae opinionis tuae omnino te attendere nol