comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest renasci: neq regeneratio in
eum dicipotest: in quem gnatio
quam renasci:antequam natꝰ sit.
de iacob qͥdam putant: dicimꝰ. Si
scĩficatio ibi accipit᷑ intior emun¬
datio: in miracłis diuine potentie ẽ.
habendum: ut aug̃ ait. ambigue su¬
per hoc loquens. Siusq ãdeo inqͥt
in illo puero acceleratꝰ ẽ. usꝰ r̃onis ⁊
uoluntatis. ut uitͣ mat̾na uiscera
iam posset agnosẽe ⁊ crede : qͦdina¬
liis paruulis expectat᷑ etas. ut possint:
inmiracłis attendendum ẽ diuine
potentiȩ : ñ ad humane tͣhendum
exemplum nat᷑e. t Iam q̃ñ uoluit ds.
etiam iumentum locutum ẽ. Idem.
De iheremia legit᷑. pͥusquam exi. de

Expanded text:
potest renasci; neque regeneratio in eum dici potest, quem generatio quam renasci antequam natus sit.de Jacob quidam putant, dicimus, si sanctificatio ibi accipitur interior emundatio, in miraculis divinae potentiae esse habendum, ut Aug. ait, ambigue super hoc loquens. Si usque adeo, inquit, in illo puero acceleratus est usus rationis et voluntatis, ut intra materna viscera jam posset agnoscere et credere, quod in aliis parvulis expectat aetas ut possint, in miraculis habendum esse divinae potentiae, non ad humanae trahendum exemplum naturae. Nam quando voluit Deus, etiam jumentum locutum est. Idem: De Jeremia legitur: Priusquam exire
Abbreviated transcription (Latin):
nascat᷑. Uñ illa sc̃ificatio pot̾ scđm
p̃destinationem accipi. Eece dubi¬
dicit. Non dict̾um ẽ. qr cradidit in¬
fans in ut̾o: s exultauit: nec elis a¬
beth diẽ. exultauit in fide: s erul¬
tauit inut̾o meo. Ipotont hec esse
scificatio tante rei ad maioris cog¬
noscende indicium: ñ a paruulo
cognite. Absq assertione de hac scĩ¬
ficatione loquit᷑: ñ diffinens qͣlit̃
intelligenda sit illa sanctificatio:
an signum future rei: anueritas
iustificationis ꝑ sp̃m factȩ. S meliꝰ
est ut dicamꝰ. illos p̃t̾ communem le¬
gem in ut̾is iustificatos & gr̃a p̾uen¬
tos dimissiᷤᷤ omnib peccatis: quod
& multis scõꝵs testimoniis edocet᷑.
corrupte ꝓferant᷑ illa u̾ba: anbaptio¬
mus sit. De hoc zachariaᷤᷤ bone faciosẽ¬
bit. Retulerunt mͥ nuncii tui. quod
fuit sac̾dos in eadem ꝓuincia. qͥ latmã¬
linguam penitꝰ ignorabat:⁊ dũ bape¬
zaret nesciꝰ latimi eloqͥi. infringens
derasti rebaptizare. S si ille qͥbapti

Expanded text:
anctificatio potest secundum praedestinationem accipi. Ecce videdicit: Non dictum est quia credidit infans in utero, sed exultavit; nec Elisabeth dicit: Exultavit in fide, sed: Exultavit in utero meo. Et potuit esse haec sanctificatio, tantae rei a majori cognoscendae indicium, non a parvulo cognitae. Absque assertione de hac sanctificatione loquitur, non definiens qualiter intelligenda sit illa sanctificatio, an sit signum futurae rei, an veritas justificationis per Spiritum factae. Sed melius est ut dicamus illos praeter communem legem in uteris justificatos, et gratia praeventos dimissis omnibus peccatis; quod etiam multis sanctorum testimoniis edocetur. 3. corrupte proferantur verba illa, an Baptismus sit. De hoc Zacharias Bonifacio scribit: Retulerunt mihi nuntii tui quod fuerit saclinguam penitus ignorabat: et dum baptizaret, nescius Latini eloquii infringens derasti rebaptizare illos quos i
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilis sanctificatio p̃cessit. Si¬
ne uisibili gͦ. inuisibilis sanc̃tifica¬
tio ẽẽ potest. & ꝓdẽẽ. Uisibilis aut̃
que fit sacramentotenus.sine inui¬
sibili ꝓdẽe non potest: cum ista sit
bilis affuit: ꝓfuit. Nec tantum ua¬
let fides aliena paruulo: qͣntum ꝓ¬
pria adulto. Paruulis enim. ñ suffiẽ
fides eccłiȩ: sine sacram̃to. Qui si abͤ¬
q baptismo fu̾int defuncti: cẽ cum
deferunt᷑ ad baptismum. damnabũ¬
tur: sic̃ multis scõrum destimoniis
comꝓbat᷑. Ad qͦd: hoc unum sufficiat
inut̾is matrumꝰ uiuere incipiunt. &¬
ibi moriunt᷑ . ł de matͥb nati sine sacͣ¬
mento baptismi de hoc scło tͣnseunt.
et̾no supplicio puniendos: qr ⁊si ñ ha

Expanded text:
t. Sine visibili ergo invisibilis sanctificatio esse potest et prodesse: visibilis autem quae fit sacramento tenus, sine invisibili prodesse non potest, cum ita sit bilis affuit, profuit; nec tantum valet fides aliena parvulo, quantum propria adulto. Parvulis enim non sufficit fides Ecclesiae sine sacramento, quia, si absque baptismo fuerint defuncti, etiam cum deferuntur ad baptismum, damnabuntur, sicut multis sanctorum auctoritatibus comprobatur. Ad quod hoc unum sufficiat.in uteris matrum vivere incipiunt et ibi moriuntur, vel de matribus nati sine sacramento Baptismi de hoc seculo transeunt, aeterno supplicio puniendos, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mundare int̾iꝰ deo auct̾ore. qͥ eiꝰ
u̾bo uelut qͦdam minist̾i̾o uteret᷑:
ita cẽ posset ds ꝑ aliquem creare
aliqͣ. ñ ꝑ eum tanqͣm auctorẽ. s
s ipse nobcum ⁊ in nob. ⁊ tñ in illiꝰ
agendis minist᷑ eiꝰ sumꝰ : ñ fumus
auctores. Itagͦ potuit dare seruo
potestatem dimitendi peccata
in bapt̾o .i. ut in mundatione in¬
teriori seruus cum domino oꝑare᷑.
ñ seruus sine domino. nec dominꝰ
sine seruo: s dñs cũ seruo ⁊ insuo:
siẽ in ext̾ioꝵ minist̾io dominus oꝑ¬
atur cum seruo ⁊ in seruo. Unde

Expanded text:
mundaret Deo auctore, qui ejus verbo velut quodam ministerio uteretur. Item etiam posset Deus per aliquem creare aliqua, non per eum tanquam auctorem, sed sed ipse nobiscum et in nobis; et tamen in illis agendis ministri ejus sumus, non auctores. Ita ergo potuit dare servo potestatem dimittendi peccata in Baptismo, id est, ut in mundatione interiori servus cum Domino operaretur, non servus sine Domino; nec Dominus sine servo, sed Dominus cum servo et in servo; sicut in exteriori ministerio Dominus operatur cum servo. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ceps. ⁊ ut diaboli in eo potestas minu¬
atur. Uñ rabanꝰ. Ante baytismum. ca¬
thezizandi debet in hominem p̃cede
eos subutere. ne baptis inum conseqͣnt᷑.
Mongͦ in infantib c̃at᷑a di exsufflatur
ł exorcizat᷑: s diabolꝰ. ut recedat ab
dendum ẽ: de cuiꝰ uirtute queri so¬
signat cͥsmate. Qe d sacramentum. ab
aluiꝰ ꝑfici ñ potest. nͥ a summis sacdotibꝰ.
nec tempore apłors abalus quam
ab ipsis apłis legit᷑ ꝑactum: nec ab ali¬
is quam ab illis qui locum eorum te¬
nent ꝑfici potest: aut debet. Namsi a¬
liter p̃sumptum fu̾it: irritũ habeat᷑
& uacuum: nec int̾ sacram̃ta eccliasti¬
tizatos tangere in pect̾ore: s ñ cͥsmate
signare infronte. Uirtꝰ autem huiꝰ sacͤ¬
menti ẽ donatio sp̃s sc̃i ad robur: qͥm
baptismodatꝰ ẽ ad remissionem. Unde
rabanꝰ. A summosacdote ꝑ impositionẽ
manꝰ. paraclytꝰ tradit᷑ baptizato: ut ro
Om̃s fideles. ꝑ manꝰ impositionem urb¬
ep̃oꝵ. pꝰ baptismum acciꝑe debent

Expanded text:
ceps, et diaboli potestas in eo minuatur. Unde Rabanus: Ante Baptismum, catechizandi debet in homine praevenire eos subvertere, ne Baptismum consequantur. Non ergo ab infantibus creatura Dei efflatur vel exorcizatur, sed diabolus ut recedat ab dendum est; de cujus virtute quaeri sosignat chrismate. Hoc sacramentum ab aliis perfici non potest, nisi a summis sacerdotibus; nec tempore apostolorum ab aliis quam ab ipsis apostolis legitur peractum, nec ab aliis quam ab illis qui locum eorum tenent, perfici potest aut debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritum habetur et vacuum, nec inter ecclesiastitizatos tangere in pectore, sed non chrismate signare in fronte. Virtus autem sacramenti est donatio Spiritus sancti ad robur, qui in Baptismo datus est ad remissionem. Unde Rabanus: A summo sacerdote per impositionem manus Paracletus traditur baptizato, ut robOmnes fideles per manus impositionem episcoporum, post Baptismum accipere debent
Abbreviated transcription (Latin):
dat᷑. nec minꝰ bonꝰ. qͥ ꝑminꝰ bonũ
dat᷑: nec malꝰ. qͥ ꝑ malum datur.
Mec maiꝰ munꝰ dat᷑ in bapt̾o. abono
dato: nec minꝰ in baptismo. datoa
est ille in cuiꝰ potestate dat᷑: ñ qͣlis
est ille ꝑeuiꝰ mist̾i̾um dat᷑. Idem.¬
ꝓrsusfieri potest. ut aliqͥ uerum
hãnt baytismum:⁊ ñ habeant
non est melior baptismͦ. qͥ ꝑ meli¬
orem dat᷑: ita nullo mͦ malꝰ ẽ qͥ
etiã ꝑma lum dat᷑: qr idem
baptismus datur. Iĩo ꝑminis¬
zat malus. illd ꝙ datum ẽ. unumẽ:
nec impar. ꝓpt̾ impares ministros:
s par & equale: ꝓpt̾ hoc. hic est qͥ
baptizat. Item. Ego dico. ⁊ nos di¬
tat iudicis minists. Sint ministͥ ui¬
sti siuolunt ÷ si autem nolu̾int
ẽe iusti qui in cathedra moysi se¬
dent: securum me faẽ magister
tizat. Item. Quos bapti⁊auit in¬
timeo adult̾um. ñ ebriosum. ñ
homicidam: ꝙ columbam atcen
quod sacramentum tam sc̃m est:
ut nec homicida ministrante

Expanded text:
 bonum datur, nec malus qui per malum datur, nec majus munus datur in Baptismo dato a bono, nec minus in Baptismo dato as ille in cujus potestate datur, non qualis est ille per cujus ministerium datur. Itemrsus fieri potest, ut aliqui verum habeant Baptismum, et non habeant non est melior Baptismus qui per meliorem datur; nullo modo malus est qui etiam per malum datur, quia idem Baptismus datur, et ideo per miniszat malus, illud quod datum est, unum est, nec impar propter impares ministros, sed par et aequale propter hoc, hic est qui baptizat. Item, ibid: Ego dico, et nos diti judicis ministros. Sunt ministri justi si volunt, si autem noluerunt esse justi qui in cathedra Moysi sedent, securum me fecit magister tizat, item: quos baptizavit Jutimeo adulterum, nec ebriosum, nec homicidam, quia columbam attendquod sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante
Abbreviated transcription (Latin):
sors ẽẽt. qd dñi erat : tot eẽnt bap¬
tismi. quot ⁊̃ serui: ut sic̃ dictus baptismꝰ¬
est iohis. sic diceret᷑ baptismus
petri.ł pauliq ne fieret: retinu¬
it sͥ dñs potestatem baptismi.
seruis inmist̾ium dedit. Si gͦ ser¬
uus dic̃ se baptizare: rect̾e dicit:
s tanqͣm minist̾ baptirat.⁊ idõ ñ
differt. sue bonꝰ siue malus bapti¬
zet. Inde ⁊̃ nemodic̃. baptismus
m̃s: cum tamen dicat. euangłm
meum: prudentia mea: licet ⁊¬
hec sint ado: in qͥb differentia ẽ.
Alius enim alio meliꝰ oꝑat᷑ in e¬
uangelizando ÷ & aliꝰ alio pru¬
dentior ẽ: alius aut̃ alio magis
minꝰue baptizatꝰ. siue ab inferio¬
re siue amaiore baptiretur.dici
non potest. Qe fuit potestã bapt̃i. qm¬

Expanded text:
ipsorum esset quod Domini erat, tot essent Bapipsorum esset quod Domini erat, tot essent Baptismi quot servi; ut sicut dictus est baptismus Joannis, sic diceretur baptismus Petri vel Pauli. Quod ne fieret, retinuit sibi Dominus potestatem Baptismi, servis autem ministerium dedit. Si ergo servus dicit se baptizare, recte dicit, sed tanquam minister baptizat, et ideo non differt sive bonus sive malus baptizet. Inde etiam nemo dicit, baptismus meus, cum tamen dicat Evangelium meum, prudentia mea, licet sint haec a Deo in quibus differentia est. Alius enim alio melius operatur in evangelizando, et alius alio prudentior est. Alius autem alio magis minusve baptizatus sive ab inferiori sive a majori baptizetur, dici non potest. 3. Quae fuit potestas Baptism
Abbreviated transcription (Latin):
his ꝑspicue c̾nis. baptis mum tierũ
bonis ⁊ malis dari. abonis ⁊a ma¬
nus eiꝰ equale in bonis: siue a bo¬
nis siue a malis baptizent᷑. Qa
Qdnouerat ioħs baptista : Dũm.
Qͥdñ nou̾at: potestatem haptimi
dñici. in nullum hominem adño
tͣnsituram: s ministi̾um plane tn¬
siturum: potestatem a deo in nemi¬
uem: s minist̾ium in bonos ⁊ maloᷤ.
Nexhorreat columba ministium
maloꝵ: respieiat dñi potestatem.
aliqͥd:.s qͥ incrementum dat deus.
Si suꝑbꝰ fint inmist̾: eũ diabolo
sit aqua ad areolas. in canali la¬
pideo nicħ generat᷑. s ortꝰ fructꝰ
boni. s ⁊̃ mnali minist̾ium bapti¬
zandi. s neutͥ potestatem baptis¬
mi. Mist̾ium enim dedit xp̃sseruis:
s potestatem sͥ retinuit: quamquã
si uellet. pot̾at seruis dare: ut ser¬
uus daret baptis mum suum. tan
domini: s noluit: ne seruus in
seruo spemponeret. Baptizat
seruus ut minist̾: baptizat dñs.
tanquam potestatem habens:
quam si daret seruis. ut scł ip

Expanded text:
s Baptismum verum bonis et malis dari, et a bonis et a manus ejus aequale in bonis, sive a bonis, sive a malis baptizentur. 2.noverat Joannes Baptista? Dominum. Quid non noverat? Potestatem baptismi Dominici in nullum hominem a Domino transituram, sed ministerium plane transiturum. Potestatem a Domino in neminem, sed ministerium in bonos et in malos. Non exhorreat columba ministerium malorum; respiciat Domini potestatem. aliquid; sed qui incrementum dat Deus . Si superbus fuerit minister, cum diabolo sit aqua ad areolas. In canali lapideo nibil generat; sed hortus plurimos boni, sed etiam mali, ministerium baptizandi, sed neuter potestatem Baptismi. Ministerium enim dedit Christus servis, sed potestatem sibi retinuit, quam si vellet poterat servis dare, ut servus daret Baptismum suum tanquDomini; sed noluit, ne servus in servo spem poneret. Baptizat servus ut minister, baptizat Dominus tanquam potestatem habens; quam si daret servis, ut scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ f. ⁊ ss. baptismi sacramentum ae¬
cepit: integrum sacramentum
accepit. S salutem que uirtꝰ ẽ
saeram̃ti non habebte: si extra
mentum habuerte. Debet qͥ ad
eccłiam redire: ñ ut sacramentũ
baptismi tt̾m accipiat. qͦd nemo
debet in quolibet repet̾e: s ut in
societate catholicam uitam accipiat.
Baptismus enim extͣ eccłiam neqͥt
ꝓdeẽ. Ibi enim cuiq pͣ ꝓdẽe bapt̃s.¬

Expanded text:
 sancti Baptismi sacramentum acceperit, integrum sacramentum accepit; sed salutem, quae virtus est sacramenti, non habebit si extra amentum habuerit. Debet ergo ad Ecclesiam redire, non ut sacramentum Baptismi iterum accipiat, quod nemo debet in aliquo repetere, sed ut in societate catholica vitam accipiat. Baptismus enim extra Ecclesiam nequit prodesse. Ibi enim cuique prodesse potes
Abbreviated transcription (Latin):
potentiȩ qm ilło. Ad ꝙ dici potest.
qr potuit eis dare potentiam di¬
mitcendi pecc̃a: ñ ipsam eandem
qua ipse potens ẽ: s potentiam c̃a¬
tam. quaseruus posset dimittere
peccata: ñ tam̃ ut auctor remissio¬
nis. sut minist̾: nec sine do auet̾o¬
rerut sic̃ inminist̾io ht̃ extiꝰ scĩfi¬

Expanded text:
potentiae quam illud. Ad quod dici potest quia potuit eis dare potentiam dimittendi peccata, non tamen ipsam eamdem qua ipse potens est, sed potentiam creatam qua servus posset dimittere peccata; non tamen ut auctor remissionis, sed ut minister, nec tamen sine Deo auctore; ut sicut in ministerio habet exterius sanctifi
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli abrenuntiare: Qt
si ñ seruau̾̃it. factꝰ adultꝰ: tenebit᷑ ipse re̾
uel sponsor: Sane dici potest. ibi tene¬
ri ꝓparuulo. qͦd ad maiorem etatem
siuenit. ⁊ pompis diaboli renuncia
sponsor si tam̃ ut cautio impleatur
patͥno diligens cirea eum ꝓ qͦ respondit
sollicitudo. De hoc aus. Certissimam
emisistis cautionem: qr renunciare
pompis diaboli spopondistis. Illa autẽ
mino: cui addit᷑ exorcismꝰ. dnte baptis¬
mum enim fit cathecismͦ ⁊ exorcismus.
Post cathecismum fit exorcismꝰ: ut ab
thezizare ẽ. instruere:ut de symbolo
ac rudimenti fich. Exorcis zare est ad¬
iurare: ut exi ab eosp̃s immunde. Sym¬
bolum dr signum ł collatio. Signũ:
qr eo fideles ab infidelib discernunt᷑
Collatio: qr ibi totꝰ fidi fufficientia &
integͥtas collata est. Cathecismus ⁊ ex¬
orcismꝰ neophitorum sunt: magis¬
q sacramentalia. qm sacramenta di¬
ci debent. Neophitꝰ. nouitiꝰ int̾ptat᷑. ł

Expanded text:
detur abrenuntiare, quod si non servaverit factus adultus, tenebitur ipse, vel sponsor? Sane etiam dici potest ibi sponderi pro parvulo, qui ad majorem aetatem, si venerit, et pompis diaboli renuntiabsponsor, si tamen ut cautio impleatur, ut sit diligens circa eum pro quo spondit sollicitudo. De hoc Aug.: Certissimam emisistis cautionem, qua renuntiare pompis diaboli spopondistis. 8. De catecmo, cui additur exorcismus. Ante Baptismum enim fit catechismus et exorcismus, post catechismum sequitur exorcismus, ut ab techizare est instruere, ut de Symbolo ac rudimentis fidei. Exorcizare est adjurare, ut: Exi ab eo, spiritus immunde. Symbolum est signum vel collatio. Signum, quia eo fideles ab infidelibus discernuntur; collatio, quia ibi totius fidei sufficientia et integritas est collata. Catechismus et exorcismus neophytorum sunt, magisque sacramentalia quam sacramenta dici debent. Neophytus novitius interpretatur vel
Abbreviated transcription (Latin):
fieri tͣdunt scĩ:qr si apena homines
ꝑbaytis mum libarent̃: ipsam lib̾a¬
tionem putarent baptismi p̃crum.
ñ et̾num regnum. Ido soluto reatu
ƿeccĩ. temporalis pena tam̃ manet:
ut illa uita studiosiꝰ querat᷑. q̃ ertta
penis oĩb aliena. Id̾o ⁊̃ manet: ut sit
sides conc̃candi matia.I uicendi occa¬
sio: Qͥ ñ uincet. si ñ pugnaret. nec
qui dat᷑ iam iusto: dicimꝰ ẽẽ fac̃m̃tum

Expanded text:
fieri sancti, quia si a poena homines per Baptismum liberarentur, ipsam putarent Baptismi pretium, non aeternum regnum. Ideo soluto reatu peccati, temporalis poena tamen manet, ut illa vita studiosius quaeratur, quae erit a poenis omnibus aliena. Ideo etiam manet, ut sit fideli et certandi materia, et vincendi occasio, qui non vinceret si non pugnaret, nec qui datur jam justo, dicimus sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. Et sic̃ paruuli qͥ sine baptismo
moriunt᷑. numero infidelium asseri¬
separant᷑: cum orat ecclia ꝓ fidelib
defunctis. fideles gͥ sunt: non ꝓꝓter
uirtutem. s ꝑ fidi sacramentum. Uñ
aus. Paruulum. ⁊ si nondum fides
illa. q̃ ⁊̃ in c̾dentium uoluntate con¬
sistit: iam tam̃ ipsiꝰ fidi sacram̃tum.
rem ipsam m̃te annuendo: s ipsius¬
qͥd eiꝰ conferat baptismꝰ. Nich enim
&e a debito et̾ne mortis absolutos: tñ
adhcic teneri satisfactione dempora¬
li. qͣ penitentes ligant᷑ in eccł̃ia. Cũ
aut̃ baptis mum ꝑceꝑint: & a pecc̃s
siqua intiꝰ post conu̾sionem contͣie

Expanded text:
uia sicut parvuli, qui sine baptismo moriuntur numero infidelium ascriseparantur, cum Ecclesia pro fidelibus defunctis. Fideles ergo sunt non propter virtutem, sed fidei sacramentum. Unde Aug.: Parvulorum etsi nondum fides illa quae etiam in credentium voluntate consistit, jam tamen ipsius fidei sacramentum, id rem ipsam mquid eis conferat Baptismus. Nihil eniet a debito aeternae poenae absolutos; tamen adhuc teneri satisfactione temporali, qua poenitentes ligantur in Ecclesia. Cum autem Baptismum percipiunt, et a peccatis, si qua
Abbreviated transcription (Latin):
Q baptismꝰ quidem potest ã ee:
uͥ conu̾sio cordis defũit. Conuersio
autem cordis pot̃ quidẽ inesse ñꝑ
cepto baptismo: s ꝯtempto baptimo
passionem. s ⁊̃ fidem ⁊ contͥtionem
ꝯferre remissionem: uͥ ñ ꝯtemnũ
sacm̃tum: ut in latͦne illo osten¬
ditur: qͥ ñ ꝑ passionem h ꝑ fidem
augustinum hoc retͣctasse. Retͣcta

Expanded text:
 baptismus quidem potest inesse ubi conuersio cordis defuerit, conuersio autem cordis potest quidem inesse non percepto baptismo, sed contempto baptismo passionem, sed etiam fidem et contritionem conferre remissionem, ubi non contemnitur sacramentum, ut in latrone illo ostenditur, qui non per passionem, sed per fidem t quidam hoc retract
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ erat. ext̾rus lauantis: non inui¬
sibilis gr̃a di int̾ius oꝑantis. S tñ
&e illa ioħis oꝑatio a deo erat: ⁊ bap¬
tismus ille a dõ erat: non ab hoĩe.
rebatur. ꝙ non ageret homo.Si uͦ
quertt᷑ an sacramentum fu̾it : pot̃
satis conceh. ex eosensu qͦd legalia
signa dicunt᷑ sacramenta. Signa¬
bat enim baptis mus ioħis rem sa¬

Expanded text:
 erat exterius lavantis, non invisibilis gratia Dei interius operantis. Sed tamen et illa Joannis operatio a Deo erat, et baptismus ille a Deo erat, non ab homine rebatur quod non ageret homo. Si vero quaeritur an sacramentum fuerit, satis potest concedi, ex eo sensu quo legalia signa dicuntur sacramenta. Significabat enim baptismus Joannis rem sa
Abbreviated transcription (Latin):
gruente mortis necessitate. ante ocꝰ¬
tauum diem circumcidebant sine
ue legis accedamus: que sunt baptiᷤ¬
mus: confirmatio: panis b̃ndict̾iõis.
.i. ev charistia: penitentia: unctio
extrema: ordo: coniugium Quoꝵ
alia remedium contͣ pecc̃m p̾bent. ⁊
grãm ad iutͥcem conferunt. ut bap¬
timus: alia in remedium t̾m sunt.
ut coniugium: alia gr̃a ⁊ uirtute
nosfulciunt: ut eucharistia.⁊ ordo.¬

Expanded text:
gruente necessitate mortis ante octavum diem circumcidebant sine e legis accedamus; quae sunt Baptismus, Confirmatio, panis benedictio, id est, Eucharistia, Poenitentia, Unctio extrema, Ordo, Conjugium. Quorum alia remedium contra peccatum praebent, et gratiam adjutricem conferunt, ut Baptismus; alia in remedium tantum sunt, ut Conjugium; alia gratia et virtute nos fulciunt, ut Eucharistia et Ordo
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ñ subassertione dixit. Quod
ostendit᷑: ex eo ꝙ ait in eod librosie.
Si ad baptis mum fictꝰ accedit: di¬
missa sunt ei peccata. annonsunt
dimissa: Eligant quod uolunt. Ecce
aꝑte e̾nis. si tñ atcendis. id dixisse
augustinum ñ asserendo s q̃rendo.
⁊alioꝵ opinionem referendo. Idem
ci ꝯfessione recesserit: que corde in
malicia ꝑseu̾ante. peccõꝵ ablutionẽ
ñ smebat fieri. N gͦ ficte accedenti
formitate baptizant᷑. ut .s. morianẽ
uetustati pecc̃i. sic̃ xp̃s uetustati pe¬
qͣ ꝑ gr̃am inhabitantem habent. Po¬
test ⁊ alit̾ solui. Duob enĩ modis in
duere xp̃m dicimͣ: uł assumptione sa¬
cͣm̃ti ł rei ꝑceptione. Uñ aus. Indu¬

Expanded text:
mus, non sub assertione dixit; quod mus, non sub assertione dixit; quod ostenditur ex eo quod ait in eodem libro sic: Si ad baptismum fictus accedit, dimissa sunt ei peccata, aut non sunt dimissa; eligant quod voluerint. Ecce aperte cernis, si tamen attendis id dixisse Aug. non asserendo, sed quaerendo, et aliorum opinionem referendo. Idem ci confessione recesserit; quae corde in malitia perseverante, peccatorum ablutionem non sinebat fieri. Non ergo ficte accedenti formitate baptizantur, sicut moriuntur vetustati peccati, sicut Christus vetustati poeper gratiam in habitantem habent. Potest et aliter solvi. Duobus enim modis Christum induere dicimur: vel assumptione sacramenti, vel rei perceptione. Unde Aug.
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ penitet eum uet̾is uitȩ: nouam ñ
pot inchoare. Abhac penitentia: cũ
baptirant᷑. soli paruuli immunes st̃.
His alusq testimonus aꝑte ostendit᷑.
adultis sine fide ⁊ penitudine uiera.
in baptismo ñ ꝯferri gr̃am remissio¬
nis: qr nec paruulis sine fide aliena.
qͥ ꝓpͥam hr̃e nequeunt. dat᷑ in baptis¬
mo remissio. Siqͥs gͦ ficte accedat.
sacram̃tum sine re accipit. Uidetur
quo baptirat᷑ omnia condonentur.
&e post baptis mum mox redeant. S
non hoc asserencdo diẽ: iimo hanc
opimonem ⁊ p̃missam sententiam
corde baptizant᷑. aut peccata nulla
ris punct̾o ꝑuim sacram̃t dimissa.
it̾m ꝑ fictionem replicant᷑ : ut etiam
xp̃m. sc̃itas baptismi: exuat eum .⁊.¬
xp̃m. ꝑnities fictionis. Nam redire
dimissum debitum petit: qr ille con¬
baptismi gr̃a. qͦminꝰ omnia peccata
dimittant᷑: etiam si fẽnum odium in
eiꝰ cu dimutunt᷑ animo ꝑseuerat. Sol¬
uitur enim hest̾nꝰ dies: ce qͥcqͥd suꝑ est.

Expanded text:
nisi poeniteat eum veteris vitae, novam non potest inchoare. Ab hac poenitentia, cum baptizantur, soli parvuli immunes sunt. His aliisque testimoniis aperte ostenditur, adultis sine fide et poenitentia vera in baptismo non conferri gratiam remissionis, quia nec parvulis sine fide aliena, qui propriam habere nequeunt, datur in baptismo remissio. Si quis ergo ficte accedit, sacramentum sine re accipit. Videtur quo baptizatur, omnia condonentur peccata et post baptismum mox redeant. Sed non hoc asserendo dicit, imo hanc opinionem et praemissam sententiam corde baptizantur, aut peccata nullatris puncto per vim sacramenti dimissa, iterum per fictionem replicantur; ut etiam sto sanctitas baptismi, et exuat eum Christo pernicies fictionis. Nam redire dimissum debitum petivit, eo quod ille conbaptismi gratia quominus omnia peccata dimittantur, etiamsi fraternum odium in ejus cui dimittuntur, animo perseveret. Solvitur enim hesternus dies, et quidquid superest; et
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e sine baptismo: nͥ sanguinem
fundat ꝓ dño: subdita inducentes
in eccłia sangͥnem fundunt. aliqͥs
uitam et̾nam acciꝑe ñ pͣ. Item. Nul¬
lum cathecuminum quãuis in bo¬
nis oꝑib defunctum uitam et̾nã
hab̾e ẽdimus: excepto martyrio:.
u baptismi sacramenta tota com¬
antur. Si enim aliqͥs hñs fidem
& caritatem uolu̾it baptizari⁊
ñ potest. necessitate p̃uentꝰ: supplet
omnipotentis benignitas. ꝙ sac¬
mento defuerat. Dum enim sol
ei ds: qui suam potestatem sacra¬
mentis ñ alligauit. Quod uero
inuisibilis sc̃ificatio sineuisibili
sacramento quib dam insit: aꝑte
uisibilem scificationem qͥbdam
affuisse ⁊ ꝓfuisse sine uisibilibus
sacramentis: uisibilem uͦ scificatio¬
nem q̃ fit sacramento uisibili. sine

Expanded text:
habere sine baptismo, nisi sanguinem fundat pro Domino, subdita introducentes in Ecclesia sanguinem fundunt, aliquis vitam aeternam accipere non potest. Item: Nullum catechumenum quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credimus, excepto martyrio, ubi tota sacramenta Baptismi comantur; si enim aliquis habens fidem et charitatem voluerit baptizari, et non valet necessitate praeventus, supplet Omnipotentis benignitas quod sacramento defuerat. Dum enim solvei Deus, qui suam potentiam sacramentis non alligavit. Quod vero invisibilis sanctificatio sine visibili sacramento quibusdam insit, aperte visibilem sanctificationem quibusdam affuisse et profuisse sine visibilibus sacramentis. Visibilem vero sanctificationem, quae fit sacramento visibili si
Abbreviated transcription (Latin):
h̾o tc̃ dici possit: fomes qͦq peccati
in eo ampliꝰ debilitat᷑. Ideoieꝵ dic̃.
qd fides que fideles facit. in aquis
baptisimidat᷑. ł nutrit᷑: qi ñ bnd
aliq̃n ibi dat᷑: s iamhñti. ut plentus
habeat᷑. Sic ce de aliis intelligendum
est. Quigͦ mundus ac cedit. ibi fit
Quod uͦ omnis ext̾ior satisfact̾io
ibi relaxet᷑: amb̃r ostendit suꝑ illum
locum. sine penitentia st̃ dona di ⁊ uo¬
catio: dicens Br̃a deim baptis mo non
de extiori gemitu ł planct̾u: accipi¬
endum ẽ. Nam sine int̾iori gemitu.
nemo adultꝰ renouat᷑: s ertĩores satis¬
factiones ⁊ afflictiones .s. sordes peni¬
tentium. ibi dimittunt᷑. Multum
gͦ confert baptismꝰ ⁊̃ iam ꝑ fidem iu¬
stificato: qui accedens ad baptismum.

Expanded text:
homo tunc dici possit. Fomes quoque peccati in eo amplius debilitatur. Ideo Hier. dicit quod fides quae fideles facit, in aquis Baptismi datur vel nutritur: quia non habenti aliquando ibi datur, et jam habenti ut plenius habeat datur, sic et de aliis intelligendum est. Qui ergo mundus accedit, ibi fit Quod vero omnis exterior satisfactio ibi relaxetur, Ambros. ostendit super illum locum, Rom. 11: Sine poenitentia sunt dona Dei et vocatio, dicens: Gratia Dei in Baptismo non de exteriori gemitu vel planctu accipiendum est. Nam sine interiore nemo adultus renovatur; sed exteriores satisfactiones et afflictiones, scilicet, sordes poenitentium, ibi dimittuntur. Multum ergo confert Baptismus, etiam jam per fidem justificato; quia accedens ad Baptismum,
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim partiulis non ualentib
magis sufficit fides adultis: tio¬
lentibus s ñualentib baptirarꝙ. Uñ
auo. Queris quid sit maiꝰ. fides an
aqua: Ñ dubito quin respondeam.
fides. Si gͦ qd̾ minus ẽ scĩficare pot̃:

Expanded text:
Si enim non valentibus magis sufficit fides adultis volentibus, sed non valentibus baptizari; unde Aug.: Quaeris quid sit majus, fides an aqua? non dubito quin respondeam, fides. Si ergo quod minus est sanctificare potest,
Abbreviated transcription (Latin):
stat baptisma solis sa c̃dotib de of
nͥ necessitate cogente. De ilł di rebapt¬
uͦ. qͥ ab hereticis baptiz ant᷑. ⁊ndisun.
utrum rebaptizandi s int: qui abbe¬
itabaptizat: si seruat᷑ forma a xͦ¬

Expanded text:
stat baptisma solis sacerdotibus esse si necessitate cogente. De illis vero qui ab haereticis baptizantur utrum rebaptizandi sint, quaei baptizet, si servatur forma a
Abbreviated transcription (Latin):
asserit. rep̃henfibilẽ ẽẽ se ꝯstituit. Uñbarmo hainio
In suo sensu abundabat eyprianus. er enĩ
mgebat paruulos: qͥ qͦd intelligebat.
studiose implebat. bonis oꝑib abun¬
dando: licet in hoc nes ciꝰ delinq̃ret.
S qr bonis oꝑib abundabat. postea
correctꝰ a do abundauit altiorisen¬
su. t̾ illos m̃gendo. Ecce habes qͥa
delinquit: qui semel mersit.Sed
serebat. De tͥna mersione augustinꝰ¬

Expanded text:
asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel  parvulos, quia quod intelligebat, studiose implebat bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Ecce habemus, quia deliquit qui semel mersit. Sedserebat. De trina mersione Aug. ai
Abbreviated transcription (Latin):
diu̾sa ⁊̃ sacramenta: qr illa tm̃ signi¬
ficant: hec confert̾ grãm. Precepta ⁊̃
diũsa: qͣntum ad cerimonialia. Nã
quantum admoralia. sunt eadem:. sed
plenius in eugłio continent᷑. Audi¬
stis decem cordas psalterii. utͥq sexui
um positas: que caritate tangende
sunt: ut uitioꝵ fere occidantur

Expanded text:
am sacramenta, quia illa tantum significabant, haec conferunt gratiam. Praecepta etiam diversa, quantum ad caeremonialia. Nam quantum ad moralia sunt eadem, sed plenius in Evangelio continentur. Audistis decem chordas Psalterii utrique sexui impositas, quae charitate tangendae sunt, ut vitiorum ferae occidantur
Abbreviated transcription (Latin):
bimus De baptismo ioħis¬
unc uͦ de baptismi
sacramento uideamus: quod inter
noue gr̃e sacramenta pͥmum est.
nunciauit: qͥ pͥmꝰ baptizasse legit᷑.
s in aqͣ. ñ in sp̃u: sic̃ ipse ait. Ego
baptit ouos in aqͣ. in pęnitentiã.
Sola enĩ corpora abluebat: a pec¬
catis uͦ non mundabat. Baptis mꝰ
iohis erat in penitentiam. ñ in
remissionem: baptismͦ uͦ xͥ. in re

Expanded text:
bimus. 4. De Baptismo. Nunc vero de Baptismi sacramento videamus, quod inter novae gratiae sacramenta primum est. aenuntiavit; qui primus baptizasse legitur, sed in aqua, non in Spiritu, sicut ipse ait: Ego baptizo vos in aqua, in poenitentiam. Sola enim corpora abluebat, a peccatis vero non mundabat. Baptismus Joannis erat in poenitentiam, non in remissionem; Baptismus ve
Abbreviated transcription (Latin):
considandum ẽ. si baptizati baptiᷤ¬
mo ioħis. it̾m baptiiati sunt baptiꝰ¬
mo xͥ: & qua forma u̾borum usus
nentes in illius ⁊ baptismo: pꝰea
baptizati sunt baptismo xp̃i. bap¬

Expanded text:
considerandum est si baptizati a Joanne iterum baptizati sunt Baptismo Christi, et qua forma verborum usus nentes in illius baptismo, postea baptizati sunt Baptismo Christi. Bap
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc considemus. utrum sic̃ in xp̃i
nomine legimꝰ baptismi plenum ẽẽ
sterii plenitudinem. Ratio¬
nem sequam᷑. Qi unum dixit:
tͥnitatem assignauit Si xp̃m dicas:
⁊ patrem a qͦtinctꝰ est filiꝰ. ⁊ ipsum qui
patrem dicas: filium eiꝰ:⁊ sp̃m oris eiꝰ.
parit̾ indicas: si tñ id ⁊̃ corde compre
ĩdicat noꝰ recte po̾se baptizari in sp̃usc̃o¬
Ex his aꝑte intellexisti: in noĩe xp̃iue
rum baptisma tͣdi. uͥ nicħominus in¬
sinuari uiđr. urͣum baptisma dari
teneat: q̃ tͥnitas in quolibet nõium
intelligit᷑. Si autem aliqͥs ꝑuse c̃deus.
& errorem induce intendens.umũ
de tͥbꝰ tm̃ nuncupet: ñ imple mi¬
sterium. Q uͦ ait. nominatis tͥbus
uacuum ẽẽ mist̾ium. si baptiratis
ñ edens unam potentiam tͥum: intel¬
ligendũẽ ħ suꝑ eũ qui ñ intendit
nec credit baptizare: qͥ ñ t̾m caret
fide: s ⁊̃ intentionem bapti zan diñ¬
baptizat in noĩe tͥnitatis. que ib

Expanded text:
Nunc consideremus utrum sicut in Christi nomine legimus Baptismi plenum esse l desit ad mysterii plenitudinem. Rationem sequamur: Qui unum dixerit, Trinitatem signavit. Si Christum dicas, et Patrem a quo unctus est Filius, et ipsum qui Patrem dicas, Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicas, si tamen id etiam corde comprehindicat nos recte posse baptizari in SpEx his aperte intellexisti in nomine Christi verum Baptisma tradi: unde nihilominus insinuari videtur verum Baptisma dari teneat, quae Trinitas in quolibet horum nominum intelligitur. Si autem aliquis perverse credens, et errorem inducere intendens, unum de tribus tantum nuncupet, non complet mysterium. Quod vero ait, nominatis tribus vacuum esse mysterium, si baptizans non credens unam potentiam trium, intelligendum est hoc super eum qui non intendit nec credit baptizare; qui non tantum caret fide, sed etiam intentionem baptizandibaptizat in nomine Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ nicholatis papa. ad con¬
sulta bulgarors: a q̃dam iudeo¬
multos baptizatos asseritis: & qͥd ina
gendum sit consulitis. Hi ꝓfecto si
in nomine sc̃e tͥnitatis. ł in noĩe xp̃i.
sic̃ in act̾ib apłoꝵs legimꝰ. baptizant᷑.
baptizati st̃. Unum enim idemq est:

Expanded text:
Unde Nicolaus Papa ad Consulta Bulgarorum: A quodam Judmultos baptizatos asseritis, et quid inde agendum sit consulitis; hi profecto si in nomine sanctae Trinitatis, vel in nomine Christi, sicut in Actibus apostolorum legimus, baptizantur, baptizati sunt: unum
Abbreviated transcription (Latin):
qi cd̃r: s qr cͥdit᷑. Nlam & in ipso ũbo
aliud ẽ sonꝰ transiens: aliud ẽ uͥtꝰ
manens. In duobꝰ gͦ consistit sacra
G ĩ si alia desint. que ad decorem sa¬
cram enti instituta sunt: ñ ĩo minꝰ
est uerum sacram̃tum ⁊ sc̃m: siuer¬
bum sit ibi. ⁊ elem̃tum. Nam & in
hoc sacram̃to ⁊ in aliis. quedam so¬
lent fieri ad decorem ⁊ honestatẽ
sacramenti: quedam ad sub̃am &
causam sacramenti ꝑtinentia. De
lementum: cet̾a ad sollemnltatẽ

Expanded text:
itur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo aliud est sonus transiens, aliud est virtus intus manens. In duobus ergo consistit sacramet elemento. Ergo etsi alia desint quae ad decorem sacramenti instituta sunt, non ideo minus est verum sacramentum et sanctum, si verbum sit ibi et elementum. Nam et in hoc sacramento et in aliis quaedam solent fieri ad decorem et honestatem sacramenti, quaedam ad substantiam et causam sacramenti pertinentia. De lementum, caetera ad solemnitatem
Abbreviated transcription (Latin):
taret aqm sine spu sc̃o. ad salutem¬
posse sufficere. De hoc ⁊̃ amb̃r. Qͥda
cum baptizatos se dicent ioħis baptisno
qͦs tñ in aduenientis iħu. non in suo
baptizauit nomine. Isti gͦ. qr nec in
xͥ nomine. nec cum fide sp̃s sc̃i bapti¬
zati fuerant: ñ potuerunt acciꝑe
baptis mi sacram̃tum. Baptizati ft̃

Expanded text:
taret aquam sine Spiritu saposse sufficere. De hoc etiam Amb. in pcum baptizatos se dicerent baptismo Joannis, qui in advenientis Jesu, non in suo baptizavit nomine. Isti ergo, quia nec in Christi nomine, neque cum fide Spiritus sancti baptizati fuerant, non potuerunt accipere Baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
Amb̃r uidet᷑ dicere. ꝙ sim fide mi¬
sterium tͥnitatis teneat᷑: ⁊ una ꝑso
na tm nominet᷑: plenum ẽẽ sacram̃¬
tum. leconu̾so. si tres nominentur.
totum subrues. Q sic̃ si unum in ser

Expanded text:
si fide mysterium Trinitatis teneatur et una persona tantum nominetur, plenum esse sacramentum; et, e converso, si tres nominentur et totum subrues. Et quemadmodum si unum in serm
Abbreviated transcription (Latin):
aliquos sacramentum.⁊ non rem.
alios rem & ñ sacramentum. Sa¬
cramentum ⁊ remsimul suscipi¬
unt om̃s paruuli. qͥ in baptismo
ab originali pecc̃o mundantur.
quamuis qͥdam diffiteant᷑ illis
qui ꝑttͣi st̾ paruulis. in baptismo
dimitti peccata: innitentes illi
tis efficiunt ꝙ fig̾ant: non intel¬
ligentes ilłd ita ẽẽ accipiendum.
qr cum in aliis efficiunt remis
ssolis electis. Nam quod oĩb
paruulis in baptismo remittatur
quit recens nato. usq ad dec̃pitum se¬
nem. sic̃ nulꝰ ꝓhibet᷑ abaptismo: ita

Expanded text:
aliquos sacramentum et non rem, aliquos sacramentum et non rem, aliquos rem et non sacramentum. Sacramentum et rem simul suscipiunt omnes parvuli, qui in baptismo ab originali mundantur peccato; quamvis quidam diffiteantur illis qui perituri sunt parvulis, in baptismo dimitti peccata, innitentes illi tis efficiunt quod figurant; non intelligentes illud ita esse accipiendum, quia cum in aliis efficiant sacramsed solis electis. Nam quod omnibus parvulis in baptismo remittatur quit, recens nato usque ad decrepitum senem sicut nullus prohibetur a baptismo, ita
Abbreviated transcription (Latin):
obfuit obseruat orib suis. S usq
ad oblationem uere hostiȩ: potu¬
it ꝓdẽẽ. Si enim ante passionem
legalia finem habuissent: non
ea imminente. uetus pascha cũ
discipulis manducasset.
De causa institutionis.
aysa uͦ institutionis baptismi. in¬
nouatio ẽ mentis: ut hõ qͥ ꝑ pecc̃m
uetꝰ fuerat. ꝑ gr̃am baptismi reno.¬
uetur. Quod fit depositione uitio¬
rum: ⁊ collatione uircutum. Sic i
fit quisq nouus hõ: cum abolitis
peccatis. ornat᷑ uirtutib. Abolitio
peccatorum pellit feditatem: ap¬
positio uirtutum affert decorem
Q hec ẽ res huiꝰ sacramenti: scił in¬
terior mundieia. Si querit᷑ utrũ
baptismꝰ aꝑuit celum. ꝙ ñ aꝑuit¬
circumcisio: dicimꝰ qr nec baptis¬
mus nec circumcisio. aditum reg
oblata fuisset: illiꝰ temporis hoĩeᷤ¬
ĩ regnũ intͣssent. Resgͦ hꝰ saeram̃ti iꝰtificõe.¬
non rem. alii rem ⁊ non sacramentum.
Sic dicendum ẽ. aliqͦs suscipere
sacramentum & rem sacrament:

Expanded text:
obfuerit observatoribus suis. Sed usque ad oblationem verae hostiae potuit prodesse. Si enim ante passionem legalia finem habuissent, non ea imminente vetus pascha cum discipulis manducasset. 11. De causa institutionis. Causa vero institutionis Baptismi est innovatio mentis: ut homo qui per peccatum vetus fuerat, per gratiam Baptismi renovetur, quod fit depositione vitiorum et collatione virtutum. Sic enim fit quisque novus homo, cum abolitis peccatis ornatur virtutibus. Abolitio peccatorum pellit foeditatem: appositio virtutum affert decorem, et haec est res hujus sacramenti, scilicet, interior munditia. 12. Quaeritur an Baptismus aperuit coelum, circumcisio. Dicimus quia nec Baptismus, nec circumcisio regni nobis oblata fuisset, illius temporis homines regnum intrassent. Res ergo hujus sacramenti justificatiNON REM, ALII REM ET NON SACRAMENTUM. 1. Hic dicendum est aliquos suscipere sacramentum et rem sacrementi,
Abbreviated transcription (Latin):
ad dimittenda pecc̃ã ÷ qͣntum si
abluerent᷑ sacͦ fonte baptismi. Au
ta: supplet uicem baptismi. Nec
tm̃ passio uim baptis mi implet: sed
&̃ fides. ⁊ contͥcio: ubi necessitas exclu¬
dit sacramentum: sic̃ aꝑte docet
aus: dicens. baptis mi uicem aliqñ
implere passionem.De latͦne illo.

Expanded text:
ad dimittenda peccata, quantum si abluerentur sacro fonte baptismi. Audta supplet vicem Baptismi. Nec tantum passio vicem Baptismi implet, sed etiam fides et contritio, ubi necessitas excludit sacramentum, sicut aperte docet Aug, dicens Baptismi vicem aliquando implere passionem. De latrone illo
Abbreviated transcription (Latin):
tis abscidet᷑ corruptio: ⁊ ꝑ xp̃i resur¬
rectionem octauo die fact̾am. circũ¬
cidit᷑ a peccĩs aĩa cuiꝰq in eum cre
ri gr̃a accumulatum. Ib enim solũ¬
peccata dimittebant᷑: s nec gr̃a ad
bn oꝑandum aduttͥx. nec uͥtutũ pos¬
sessio. ł augm̃tum ibi p̃stabat᷑. ut in

Expanded text:
tis abscindetur corruptio; et per Christi resurrectionem octava die factam, circumciditur a peccatis anima cujusque in eum credri gratia accumulatum. Ibi enim peccata solum dimittebantur, sed nec gratia ad bene operandum adjutrix, nec virtutum possessio vel au
Abbreviated transcription (Latin):
igrã adiutͥe confert᷑ & uirtutes au¬
gentur. Unde aqͣ refectionis dr: quȩ
aridos fecundat. ⁊ iam fructificantes am¬
plioriub̾tate donat: qr quantũ cũq
ꝑ fidem ⁊ caritatem ante habitam ali
grãm recipit. S ñ ita in cͥc̃cisione. Uñ
abrabe ꝑ fidem iã iustificato signacłm
tm̃ fuit: nicħ ei intꝰ contulit. De par¬
uulis defunctis aute diem. uiii.
fiebat᷑ cͥcumcisio ex lege. utrum salira¬
rentur. ł ñ: idem pͭ responderi. ꝙ sentit᷑
de paruulis ante baptismum defuncꝰ¬
tis: qͦs ꝑire constat uñ beda. Qui nẽ ꝑ¬

Expanded text:
ia adjutrix confertur, et virtutes augentur. Unde aqua refectionis dicitur, quia aridos fecundat, etiam fructificantes ampliori ubertate donat: quia quantumcumque per fidem et charitatem ante habitam aligratiam; sed non ita in circumcisione. Unde Abrahae per fidem jam justificato signaculum tantum fuit, nihil ei intus contulit. 11. De parvulis defunctis ante diem octavumfiebat circumcisio ex lege, utrum salvarentur vel non, Idem potest responderi quod sentitur de parvulis ante Baptismum defunctis; quos perire constat, Unde Beda, super
Abbreviated transcription (Latin):
Sic dicendum ẽ. in quo instituta
fu̾it circumeisio. ⁊ qͣr: ⁊cur mia¬
ta fu̾it ꝑbaptisirum. Abrabam pͥn
mandatum circumcisionis habuit ad
ꝓbationem obedientie. Nec ei soli p̃cepta
ua die: lapideo cultͦ. incarne p̃putii.
ceret deo: cui ꝑ p̃uaricationem adam
displicuerat. Data ⁊̃ fuit in signum
magne fich̃ abrahe: qͥ c̃didit se habi¬
turum filium. in qͦfieret b̃ndictio
omnium. Deinde: ut hoc signo a
cct̾is na nonib disc̾neret᷑ ppłs¬
c ille. In carne uͦ p̃puti io iussa ẽ fienicẽ¬
eisio. q ĩ remediũ instituta ẽ originał
pecq̃: qͦd a parentib trahimꝰ ꝑ concu¬
piscentiam: q̃ in parte illa magis
bedientie pͥus hõsensit: decuit ut
ibi signum obedientie acciꝑet. febat¬
autem die octauo. petͥno cultͦ: q ⁊ in¬

Expanded text:
dicendum est in quo instituta fuerit circumcisio, et quare, et cur mutata per Baptismum. Abraham primus mandatum circumcisionis habuit, ad probationem obedientiae; nec ei soli praecepta va die lapideo cultro in carne praeputii. ceret Deo, cui per praevaricationem Adam displicuerat: data etiam fuit in signum magnae fidei Abrahae, qui credidit se habiturum filium in quo fieret benedictio omnium. Deinde, ut hoc signo a caeteris nationibus discerneretur populus ille. In carne vero praeputii ideo jussa est fieri circumcisio, quia in remedium instituta est originalis peccati, quod a parentibis, quae in parte illa magis bedientiae primus homo sensit, decuit ut ibi signum obedientiae acciperet. 9. Quare die octavo, et petrino cultro. Fi
Abbreviated transcription (Latin):
tionem bonam: ł suam. si adultee
rant: ł parentum. si paruule: eos uͦ
qͥ fuerunt ante circumcisionem. par¬
uulos infide parentum: parentes uͦ
gebant sp̃alit̾ in illis sacficiis. iustifi¬

Expanded text:
tionem bonam, vel suam, si adultae erant, vel parentum, si parvulae. Eos vero qui fuerunt ante circumcisionem, parvulos in fide parentum; parentes vergebant spiritualiter in illis sacrificiis, justifi
Abbreviated transcription (Latin):
Damaritanꝰ enim uuln̾ato appro¬
pians.curationi eiꝰ sacramentorum
alligamenta adhibuit: ꝙ contra¬
peccati originalis ⁊ act̾ualis uul.¬
nera sacramentoꝵ remedia ds̃ in¬
stituit. De qͥb .iiiͦi. pͥmo considan¬
da occurrt̃: qͥd sit sacramentum:
qr institutum: in q̾b cõfistat. ⁊ con¬
ficiat᷑: ⁊ que sit distantia. int̾ sacra
secͥtum: sic̃ dr̃ sacramentum ditatis:
ut sacramentum sit saerumsignans.
⁊ sacrũ signatum. S nc̃ agit̃ de sacra¬
mento. scđm qͦd ẽ signum. Item. Sacram̃¬
tum ẽ: inuisibił gr̃e uisibił forma.

Expanded text:
Samaritanus enim vulnerato approprians, curationi ejus sacramentorum alligamenta adhibuit, quia contra originalis peccati et actualis vulnera, sacramentorum remedia Deus instituit. De quibus, quatuor primo consideranda occurrunt, quid sit sacramentum, quare institutum, in quibus consistat et conficiatur, et quae sit distantia inter sacramsecretum, sicut sacramentum divinitatis, ut sacramentum sit sacrum signans, et sacrum signatum; sed nunc agitur de sacramento secundum quod est signum. Item sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma.
Abbreviated transcription (Latin):
alia st̾ nat᷑alia. ut fumꝰ sigc̾ans ignẽ
alia data. E eorum qͥ datasunt. q̃da
sunt sacramenta: qͣdam ñ. Omne
enim sacram̃tũ ẽ signum. s non
econu̾so sacramentum eiꝰ rei simil¬
tudinem gerit: cuiꝰ signum ẽ. Si
enim sacramenta ñ hrent similitu¬
dinem rerum. qͣs sacram̃ta sunt.
ꝓpͥe sacramenta ñ dicerent᷑. Sacra¬
grẽ dei. & inuisibilis gr̃e forma. ut
ipsiꝰimaginẽ gerat ⁊ c̃a existat. Ngͥ signi¬
ficandi tm̃ gr̃a sacram̃ta insticuta st. h ⁊̃¬

Expanded text:
ia sunt naturalia, ut fumus significans ignem, alia data. Et eorum quae data sunt quaedam sunt sacramenta, quaedam non. Omne enim sacramentum est signum, sed non e converso. Sacramentum ejus rei similitudinem gerit, cujus signum est. Si enim sacramenta non haberent similitudinem rerum quarum sacramenta sunt, proprie sacramenta non dicerentur. Sacrae Dei, et invisibilis gratiae forma, ut ipsius imaginem gerat et causa existat. Non ergo significandi tantum gratia sacramenta instituta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
icinis uitulȩ aspers u inqͥnatos sẽi¬
licãt ad emundationem carnis: ñ
amime. Naminqͥnatio illa: contae¬
dat. nͥ contactum mortui hominis:
quem qͥ tetigerat. immundꝰ erat
ii dieb s purificabat᷑ secd̃m legẽ

Expanded text:
itulae aspersus, inquinatos sanctificabat ad emundationem carnis, non animae. Nam inquinatio illa erat contacdat, nisi contactum mortui hominis, quem qui tetigerat immundus erat septem diebus, sed purificabatur secundum legem
Abbreviated transcription (Latin):
baptizatꝰ ẽ in iordane. qͦ dispensauit.
ñ qr mundari peceata uolu̾it. cum
sine pecc̃o fu̾it: s qi contactu mun¬
de carnis suȩ. ui regeneratiuam
ꝯtulit aqͥs. ut qͥ postea imin̾geret᷑.
inuocato noĩe tͥnitatis. a peccatis
Querit᷑ in quo tantum fiat.
Celebrat᷑ autem hoc sacramentum
tm in aqͣ. ñ in alioliquore: ut xp̃ᷤ ait
formit̾ id fieri in aqͣ p̃cipit᷑: ut in¬
telligat᷑. ꝙ sic̃ aqͣ sordes corporis ac
uestes abluit: ita baptismꝰ macłas
anime. sordesq uitioꝵs emundan¬
do abstgeret. Uł io.ut nullum inopia
excusaret: ꝙ posset fiera. si inuino
ł in oleo fieret: ⁊ ut communis ma¬
terla baptizandi inueniret᷑ apd õs:
ꝙ aqͣ signauit. que de latẽ xͥ mana¬
signum fuit. Non gͥ in alio liquore
fide. nicħ officit eccłie sc̃ẽ ꝯsuetudo
diusa. Qͥa enim in tͥb subsistentus
una sub̃a ẽ: rep̃hensibile ẽẽ nulla¬
tenus potest. infantem in baptismo

Expanded text:
baptizatus est in Jordane; quod dispensavit, non quia mundari voluit, cum sine peccato fuerit, sed quia contactu mundae carnis suae vim regenerativam contulit aquis, ut qui postea immergeretur, invocato nomine Trinitatis, a peccatis Quare in aqua tantum fiat. Celebratur autem hoc sacramentum tantum in aqua, non in alio liquore, ut ait formiter id fieri in aqua praecipitur, ut intelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo fieret, et ut communis materia baptizandi inveniretur apud omnes; quod aqua signavit quae de latere Christi manaignum fuit. Non ergo in alio liquore fide nihil officit Ecclesiae sanctae consuetudo diversa; quia enim in tribus subsistentiis una substantia est, reprehensibile esse nullatenu
Abbreviated transcription (Latin):
instituta. mox post hominis lapsum:
cum in his sit iusticia ⁊ salus. dicimꝰ.
tulit. gr̃e sacramenta fuisse danda:
que ex ipsiꝰ morte ⁊ passione. uirtu¬
dem sortita sunt. Xp̃s autem ueni¬
re noluit. anteqm homo de lege nat᷑a¬
li ⁊ scͥpta conuince̾t᷑. qͦ neutra iuuarp

Expanded text:
instituta mox post hominis lapsum, cum in his sit justitia et salus, dicimus tulit, gratiae sacramenta fuisse danda; quae ex ipsius morte et passione virtutem sortita sunt. Christus autem venire noluit, antequam homo de lege naturali et scripta convinceretur, quod neutra juvari
Abbreviated transcription (Latin):
in illis duob p̾ceptis. ñ mechan
cd.⁊ ñ furandi: ipsa oꝑa notata st̃.
ce ꝓhibita. In his uͦ extremis: ipsa
concupiscentia. Multum gͦ diffe¬
runt illa abistis. Uñ illi p̃cepto
non mechandi. fit suꝑadditio ĩ¬
eugłio:uͥ oĩs concupiscentia me¬
chandi ꝓhibet᷑. S cum hic ꝓhibe¬
tur concupiscentia alienȩ uxoris.
⁊ aliene rei: qͣre dr lex compmere
manum. ⁊ ñ animum: Illud de le¬
dens eo quod m a la
cupiscentiã.⁊ addit p̃uaricationẽ
nͥ libet gr̃a: que gr̃a. non sic abun¬
uirtus peccati: q̃ h rubet: ꝙ sine gr̃a
impleri non potest. Gr̃a aut̃ deerat:
&e ideo liet̾a occidens erat. Distat autẽ

Expanded text:
in illis duobus praeceptis non moechandi et non furandi, ipsa opera notata sunt et prohibita; in his vero extremis, ipsa concupiscentia; multum ergo differunt illa ab istis. Unde illi praecepto non moechandi, fit superadditio iubi omnis concupiscentia moechandi prohibetur. Sed cum hic prohibeatur concupiscentia alienae uxoris, et alienae rei, quare dicitur lex comprimere manum et non animum? Illud de ledens eo quod mala sicupiscentiam, et addit praevaricationem nisi liberet gratia, quae gratia non sic abunvirtus peccati quae jubet quod sine gratia impleri non potest. Gratia autem deerat, et ideo l