comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amas. Bonꝰ opifex bonũ opꝰ diligit: seruat. ac
regit. Et idõ siqͣndo hõiũ infirmitas a uia tie¬
ritatis peccando declinat: sustinet inmulta pa¬
tientia sua: expectans eos ꝑ penitentiam conu̾¬
ti in meliꝰ. Unde solem suũ oriri fac̃ supbonos
& malos: ce pluit suꝑ iustos &e iniustos.Qui aut̃
patientia abutunt᷑ di. nec ad penitentiã conu̾

Expanded text:
amas. Bonus opifex bonum opus diligit, servat ac regit, et ideo si quando hominum infirmitas a via veritatis peccando declinat, sustinet in multa patientia sua exspectans eos per poenitentiam converti in melius. Unde solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Qui autem patientia Dei abutuntur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam. Potentia gͦ di mixta sẽꝑ bonitate. licoe
nulliꝰ sit indigua. tñ opꝰ suũ ĩ hoĩb ꝓpt̾ delic¬
ta ñ despic̃. s ꝑpenitentiã indulgendo. a peccĩs
abluit: ac pietate pat̾na ad se recolligendo fouice
ac nutͥt. Unde subiungit᷑. Diligis enĩ oĩa qͤst̾. ⁊¬

Expanded text:
nitati, licet nullius sit indiga, tamen opus suum in hominibus propter delicta non despicit, sed per poenitentiam indulgendo a peccatis abluit, ac pietate paterna ad se recolligendum fovet ac nutrit. Unde subjungitur: Diligis enim omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
uarietate sensuũ. diu̾sis uocabulis nuncupatur.
Aluud enĩ sig̾cat sapĩa: aliud iusticia. Qñ enim
sapĩa di: disciplinis te diunaꝵ humanaꝵq re-¬
rum instituet qñ iusticia: distbutor ⁊ iudex me
Circuitus iste diligentiã sig̾cat qͤrendi. ac stu¬
dium meditandi: ꝑ qͦ corda electoꝵ satagunt
ꝑuenire ad noticiam sapĩe. Unde ⁊ sponsain
cantico eanticoꝵ dic̃. Durgam ⁊ circuibo citii

Expanded text:
tur, aliud significat sapientia, aliud justitia. Quando enim sapientia dicitur, disciplinas divinarum humanarumque rerum instituet. Quando justitia, distributor et judex merCircuitus iste diligentiam significat quaerendi, ac studium meditandi, per quae corda electorum satagunt pervenire ad notitiam sapientiae. Unde et sponsa in Cantico canticorum dicit: Su
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ nat᷑a constructa st: numeroꝵ uident᷑ ra¬
tione formata. Hoc enĩ fuit pͥncipale in aĩo
conditoris exemplar. Hinc enĩ .iiiͬ. elem̃toꝵ
multitudo mutata ẽ:. hinc tp̃rm uices: hinc
motꝰ astroꝵ: celiq conu̾sio que ẽ ita sint Cũq
õiũ statꝰ nũoꝵs colligatione fungant᷑: eum qͦq¬

Expanded text:
rerum natura constructa sunt, numerorum videntur ratione formata, hoc enim fuit principale in animo conditoris exemplar. Hinc enim quatuor elementorum multitudo mutata est, hinc temporum vices, hinc motus astrorum coelique conversio. Quae cum ita sint, cumque omnium status numerorum colligatione fingantur, eum q
Abbreviated transcription (Latin):
opem. inde hab̃e nt ultionẽ. sugnat enĩ ꝓ eo orb̃
t̾rarum: contͣ insensatos. S qr in hystoria uet̾is
testam̃ti he spẽs ignotȩ. qͦ numerant᷑ bestiarum.
nusqm inueniunt᷑ alib exp̃sse. ita ũ talia porten¬
ta punirent peccores⁊ meliꝰ ad spĩalẽ sensũ tͣnsfe¬
remus: ut intelligamꝰ õs idoloꝵ cultores. ⁊ here¬
ticos atq scismaticos. qͥ erroꝵ suoꝵs sectas ꝓueri¬
tate colunt. a sp̾italib bestiis. ħ ẽ immundis spĩ¬
tib digne puniendos: a qͥb ꝓpħa orat. ut fideleᷤ
amime dituna gr̃a libent᷑. Ne t̃las inquit dñe be¬
stus aĩas confitentes tͥ.Quoꝵ ⁊ aspectꝰ t̾ribilis. ⁊
torquendos redigi. S qr d̃s neminẽ iniuste dam¬
nat. neminẽ indebite penis subigit:. id̃o fubiun-¬
gitur. S omĩa m̃scira. nũo ⁊ ponde disposuisti.
ẽ aliqͥd in oꝑib eiꝰ ⁊ in fcĩs in ordinatum. seu inque¬
niens: s oĩa iudicia sua sũme eqͥtatis libra mode¬

Expanded text:
orbis terrarum contra insensatos. Sed quia in historia Veteris Testamenti hae species ignotae quae numerantur bestiarum nusquam inveniuntur alibi expressae, ita ut talia portenta punirent peccatores, melius ad spiritualem sensum transferemus, ut intelligamus omnes idolorum cultores, et haereticos atque schismaticos, qui errorum suorum sectas pro veritate colunt, a spiritualibus bestiis, hoc est, ab immundis spiritibus digne puniendos, a quibus Propheta orat ut fideles animae divina gratia liberentur: Ne tradas, inquit, Domine, bestiis animas confitentes tibi . Quorum et aspectus terribilis, et torquendos redigi. Sed quia Deus neminem injuste damnat, neminem indebite poenis subigit, ideo subjungitur: Sed omnia in mensura, numero et pondere disposuisti. est aliquid in operibus ejus, et in factis inordinatum seu inconveniens, sed omnia judicia sua summae aequitatis libra mode
Abbreviated transcription (Latin):
p̃exultatione cordis. ⁊ uos clamabitis p̃dolore
cordis &e p̃ cont̾tione sp̃s uliiabitis. Potꝰ autem
ille hic accipiendꝰ est qͥhauriet᷑ de fontib isrł:
quem qͥ bibit habebit in se fontem a qͥ sauen¬
tis inuitam ȩt̾nam. Quem & saluator ĩ regno
patͥs se bibit̾um ct̃ apłis pollicet᷑. qͥ letificat cor

Expanded text:
exsultatione cordis, et vos clamabitis prae dolore exsultatione cordis, et vos clamabitis prae dolore cordis, et prae contritione Spiritus ululabitis . Potus autem ille hic accipiendus est, qui orietur de fontibus Israel, quem qui biberit habebit in se fontem aquae salientis in vitam aeternam, quem et Salvator in regno Patris se bibiturum cum apostolis pollicetur, qui laetificat cor
Abbreviated transcription (Latin):
sti initstis. Qi cumminuerent᷑ intraductione
infantiũ occisoꝵ: dedisti ilł abundantẽ aqqͣm
insꝑate: ostendens ꝑsitĩ que tc̃fuit quemadino¬
dum tuos exaltares. ⁊ adũsarios illoꝵ necares.
Commemorat bnficia cł qͣ pͥori popło ꝑ mĩam
diuinã collata fc̃. qñsitientib eis de pet aqͣm
ꝓdux̃. ⁊ abundanti potu ipsos refec̃. Sic ⁊ econ¬
trario narrat penas qͣs mimici illoꝵs passi st̃ in
int̾fectione pͥmogenitoꝵ suoꝵ. ⁊ uariãcladẽ qͦ
iusto iudicio deisuꝑ eos tienit. Mistice autẽ de¬
signat qr popłs dĩ & oues pascue eiꝰ. qͣ summꝰ
pastor p̃ciosangͥnis sui redemit. sitim suam re¬
stinguit fonte uiuentis aqͦ: & ꝑsecutores eorũ
et̾na egestate deficientes morti tradet ꝑpetuȩ.
Huic loco ilłd simile est. qͦd ꝑ ysaram ꝓpħam
contͣ adu̾sarios suos dñs loqͥt᷑ dicens. Ecce ser¬
ui mei comedent. ⁊ uos esurietis:ecce seruimes
bibent &e uos sitietis: ecce serui mei lȩtabunt᷑.¬

Expanded text:
erentur in traductione infantium occisorum, dedisti illis abundantem aquam insperate, ostendens per sitim quae tunc fuit, quemadmodum tuos exaltares, et adversarios illorum necares. Commemorat beneficia Dei, quae priori populo per mdivinam collata sunt, quando sitientibus eis de petra aquam produxit, et abundanti potu ipsos refecit. Sic et e contrario narrat poenas quas inimici illorum passi sunt in interfectione primogenitorum suorum et varia clade quae justo judicio Dei super eos venit. Mystice autem designat quia populus Dei et oves pascuae ejus, quas summus pastor pretio sanguinis sui redemit, sitim suam restinguit fonte viventis aquae, et persecutores eorum aeterna egestate deficientes morti tradentur perpetuae. Huic loco illud simile est, quod per Isaiam prophetam, contra adversarios suos Dominus loquitur dicens: Ecce servi mei comedent, et vos esurietis. Ecce servi mei bibent, et vos sitietis. Ecce servi mei laetabunt
Abbreviated transcription (Latin):
siue uniu̾sũ mortaliũ genꝰ. ad cõparationem di
qͣsi stilla situle ft̃.⁊ qͣsi mom̃tũ stat̾e. qͦd leui põ¬
dere in partẽ alt̾am declinat᷑. E qͣm᷑ gutta roriᷤ
ante lucani qͤ oriente sole facile siccat᷑: uł qͦmͦ si
de situla stilla modica fluat aportante negligi¬
tur: ita unuu̾sa gentiũ multitudo cȩlest: splen¬
dore. & suꝑnis minist̾iis atq angłoꝵs multitu¬
dini cõparata. ꝓ nichilo ducit᷑. S misereris õiũ

Expanded text:
sum mortalium ad comparationem Dei quasi stilla situlae sunt et quasi momentum staterae quod levi pondere in partem alteram declinatur, et quomodo gutta roris antelucani quae oriente sole facile siccatur, vel quomodo si de situla stilla modica fluat a portante negligitur, ita universa gentium multitudo coelesti splendori, et supernis ministeriis, atque angelorum multitud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑbiens dicẽt ħ ẽ babylon ⁊ ego feci eam. Cũ enim
cit facile agnoseit. qͦmͦ ds̃ isrłitas sepiꝰ peccantes.
plagis dignis corripuit Et it̾m penitentes opor¬
tunosolatio fouit. Auenigenas aut̃ hoc ẽ egyo¬
tios atq chananeos tanqͣm indignos mĩa fua iu¬
dicans: dura tundict̾a ext̾minauit. Unde ⁊ sequit᷑.
Hosqͥdẽ tanqm pat̾ monens ꝓbasti: illos autem
tanqm durꝰ rex int̾rogans condemnasti: absenteᷤ
enĩ ⁊ p̃sentes similit̾ torquebant᷑. a dic̃ absentes
& p̃sentes similit torquebant᷑: Aut hoc itixta hy¬
storiam sig̾cat qͦd ñ solum illi egyptu qͥp̃sentes e¬
de t̾rebant᷑: qͦd ⁊u̾ba raab m̾etͥcis ad exploratores
bis t̾rã:i enĩ irruit ĩ nos t̾ror t̃r: ⁊ elanguert᷑ om̃s

Expanded text:
biens diceret: Haec est Babylon, et ego feci eam . CAPUT IXnter inspicit, facile agnoscit quomodo Deus Israelitas saepius peccantes plagis dignis corripuit, et iterum poenitentes opportuno solatio fovit. Alienigenas autem, hoc est, Aegyptios atque Chananaeos, tanquam indignos misericordia sua judicans, dura vindicta exterminavit. Unde sequitur: Hos quidem tanquam pater admonens probasti, illos autem tanquam durus rex interrogans condemnasti; absentes enim et praesentes similiter torquebantur. Quod dicit absentes et praesentes similiter torquebantur, aut hoc juxta historiam significat quod non solum illi Aegyptum qui praesentes ede terrebantur: quod et verba Raab meretricis ad exploratores bis terram; etenim irruit in nos terr
Abbreviated transcription (Latin):
piens edificat domũ suã ut nulla tempestate
moueat᷑. De hac ⁊ moyses in cantico deut̾onomii
ait. Suxert̃ mel de pet̾. ⁊ oleum de firma petra
Nus qͣm tale aliqͥdiuxta hystoriã legit᷑. si totate
stamenti uet̾is series recens eat᷑: ⁊ nusqmͣde petra
pꝰ restirrectionẽ eiꝰ ungimeruert̃.Quasi gͦ ĩ fir¬
ma petͣ mel dedit: qn adhuc mortał dñs mira¬
culoꝵ suoꝵ dulcedinem discipłis ostendit. S
firma pet᷑ oleum fudit: qr pꝰresurrextionẽ suã
factꝰ iam impassibił. ꝑ afflã tionẽ sp̃s. donum
pe tenebam᷑ demoniacȩ dñationis. s uncti su

Expanded text:
piens aedificat domum suam ut nulla tempestate moveatur. De hoc et Moyses in cantico Deuteronomii ait: Suxerunt mel de petra, et oleum de firma petra . Nusquam tale aliquid circa historiam legitur; si tota Veteris Testamenti series recenseatur, nusquam de petra t resurrectionem ejus ungi meruerunt. Quasi ergo in firma petra mel dedit, quando adhuc mortalis Dominus miraculorum suorum dulcedinem discipulis ostendit. Sed firma petra oleum fudit, quia post resurrectionem suam factus jam impassibilis, per afflationem Spiritus, donum pe tenebamur daemoniacae dominationis; sed uncti sum
Abbreviated transcription (Latin):
popłm tprib legis agerent᷑. nc̃ tnt̾is a uice iudei
qͥ in carnationẽ filii dei sꝑnebant ⁊ p̾dicatõnẽ eiꝰ
ce gs̃ qͤ receꝑunt fidẽ di ⁊ conu̾s: fc̃ a simulacͥs stus
ad uerũ uniꝰ dĩ cultũ. ñ delinquunt. pat̾nã cor¬
reptionẽ suscipientes. nunqͣm a mĩa di fiunt ex¬
torres. H ẽ enĩ cõmutatio dext̾e excelss: ut qͥ dudũ
fuert̾ captit. ñc sint cauda :⁊ qͥdudam cauda. nc̃
fiant caput. Conũsꝰ ẽ libanꝰ in chermel. ⁊ chermel
in saltũ reputatꝰ. Iustꝰ ẽ dñs ĩ oĩb uiis fuis: ⁊ sc̃s

Expanded text:
egis agerentur, non tamen versa vice Judaei, qui incarnationem Filii Dei spernebant et praedicationem ejus es quae recipiebant fidem Dei, et conversi sunt a simulacris suis ad unius Dei verum cultum, quando delinquunt paternam correptionem suscipientes, nunquam a misericordia Dei fiunt extorres; haec est commutatio dexterae Excelsi, ut qui dudum fuerunt caput, nunc sint cauda, et qui dudum cauda, nunc fiunt caput. Conversus est Libanus in Chermel, et Chermel in saltum reputatu
Abbreviated transcription (Latin):
reseruare.⁊ cȩt̾a. Nota enĩ ẽ hystoria qͦmͦ dñsignẽ
misit ĩpentapolim. ⁊ ciuitates peccatͥces iusta uil¬
tione damnauit: t̾ramq ubrimã insolitudinẽ
redegit. ut fructũ certũ ult̃ ñreferat: ostendens
qͦd aĩe damnate in gehennasine penitentiȩ frue¬
tu inȩc̃nũ ardebt̃. Nam qͦdloth inde fugiente atꝙ
ad montes tendente. uxor eiꝰ eoqͥ asperit retͦ. nec
ti adȩt̾nam uitã uocatisumꝰ: ret̾ ad uet̾em hõiẽ
ñ respiciamꝰ. ⁊ ĩ media uia ut stulti remaneamꝰ.
¶Auͦ eade uxor respiciens remansit.⁊ insalem
conu̾̃sa ẽ: exemplũ p̃stat ad condim̃tũ fideliũ.
unde alii salliant᷑. Nã nec ipsũ tacuit xp̃s dic̃ns.
mem̃tote uxoris loth sciliece ut nostanꝙͣ sale cõ¬
diret. ut ñ tanꝙͣ fatui negligeremꝰ ẜ prudentesca¬
ueremꝰ. hoc eñ ⁊illa ãmonuit. cu ĩ stattiã sał ꝯu̾sa ẽ. Sapr̃a aũ¬
di eosqͥ se obseruant a cunctis doloribꝰ lib̾at: & in

Expanded text:
e, etc. Nota enim historia, quomodo Deus ignem misit in Pentapolim, et civitates peccatrices justa ultione damnavit terramque uberrimam in solitudinem redegit, ut fructum certum ultra non referat, ostendens quod animae damnatae in gehenna sine poenitentiae fructu in aeternum ardebunt. Nam quod Loth inde fugiente atque ad montes tendente, uxor ejus, eo quod aspexerit retro nec ti ad aeternam vitam vocati sumus, retro ad veterem hominem non respiciamus, et in media via ut stulti remaneamus. Quod vero eadem uxor respiciens remansit, et in sale conversa est, exemplum praestat ad condimentum fidelium, unde alii saliantur; nam nec illud tacuit Christus dicens. Mementote uxoris Loth, scilicet ut nos tanquam sale condiret, ut non tanquam fatui negligeremus, sed prudentes caveremus, hoc enim et illa admonuit, cum in statuam salis conversa i eos qui se observant, a cunctis doloribus liberat, et in
Abbreviated transcription (Latin):
dit qͥ macłatiert̃ ulũ: ⁊dedit iuui claritatẽ et̾nam
Hystoria qͥdem ioseph patͥarche calumnias i pͦmo¬
dum felicitatẽ uidet᷑ sonare.Quiuenditꝰ a fr̃ibus
deductꝰ ẽ in egyptũ. Ibiꝙ ꝓpt̃ acctisationẽ dñe
missꝰ ẽ ĩ carc̾em. Unde ꝓpt̾ cometuram somnioꝵ.
iussu pharaonis eductꝰ. pͥncepsegypti constitue¬
bat᷑: s sic̃ illũ sapĩa di lib̃auit ab hostiũmanib⁊
dñatorẽ t̾re constituit: Ita ⁊ sp̃italit̾ scõs mr̃es de¬

Expanded text:
it, qui maculaverunt illum, et dedit illi claritatem aeternam. Historia quidem Joseph patriarchae calumnias, et postmodum felicitatem videtur sonare, qui venditus a fratribus deductus est in Aegyptum, ibique propter accusationem dominae missus est in carcerem, unde propter conjecturam somniorum jussu Pharaonis eductus, princeps Aegypti constituebatur. Sed sicut illum sapientia Dei liberavit ab hostium manibus et dominatorem terrae constituit, ita et sp
Abbreviated transcription (Latin):
&e decantauert dñe nom̃ sc̃m tuũ. ⁊ uictricẽ ma¬
num tuã laudauert̃ parit̾. Popłm iustũ ⁊ semen
sine qͣtela appellat popłm isrłiticũ: qͥ de semine
pat̾archaꝵ descendens uniꝰdi cultor extitit. S
ab egyptus ac cȩt̾is nationib oppͥmebat᷑: ce ꝑ du¬
terismiracłis qͥ apdeos ĩ deserto abtindantissime
fiebant. Oistice autem dñs electos scios lib̾at de ꝑ¬
sequentiũ manib ⁊ ꝑ miracłoꝵ chortiscationem
t̾ret adu̾sarios: datq seruis suiꝰ sapĩam cui ñ poter̃

Expanded text:
ne, nomen sanctum tuum, et victricem manum tuam laudaverunt pariter. Populum justum et semen sine querela appellat populum Israeliticum, qui de semine patriarcharum descendens, unius Dei cultor exstitit, sed ab Aegyptiis ac caeteris nationibus opprimebatur, per duteris miraculis quae apud eos in deserto abundantissime fiebant. Mystice autem Dominus electos suos liberat de persequentium manibus, et per miraculorum coruscationem terret adversarios, datque servis suis sapientiam, cui non poterunt
Abbreviated transcription (Latin):
reparat᷑: ⁊ ħ iudiciũ ẽ magne pietatis oĩpotentis
di: qͦd hoĩem qͥ aliena ꝑsuasione seductꝰ incidit
in peccatum. it̾m restaurare dec̾uit. ne opꝰ fuum
ꝑiret qͦd adimaginẽ ⁊ similitiroinẽ suã ab ini¬
tio fc̃m habebat. Sanabiles enĩ fec̃ nationes orbi
hoc ẽ. ne opꝰ suũ in hoĩe funditꝰ int̾iro.
Ab hac cũ iniustꝰ recessit in irasua: ꝑ irã homicidi
fr̃nitatis deꝑut. Primam sobolem adeħ
nece ꝑemit. Cuiꝰ piacłi uindic̾ta. ẽ in diluiuo fu¬
isset exsoluta. ⁊ cam gn̾atio deleta: rursũ diuina
sapĩa ꝑ arche fab̾cam. noe. de sechstyrpe descen¬
dentem. ad reparationẽ orb̾ c̃ filiis fuis reseruaũ.
qͦd sequenssententia ita demonstrat. Ppt̃ qͦd cũ
aqͥ deleret t̾ram. it̾m sanauit sap̃ia: ꝑ contempti¬
le lignũ iustum gubnans. Aitiore aut̃ sens u ꝑ

Expanded text:
reparatus, et hoc indicium est magnae pietatis omnipotentis Dei, quod hominem qui per alienam suasionem seductus incidit in peccatum, iterum restaurare decrevit, ne opus suum periret, quod ad imaginem et similitudinem suam ab initio factum habebat. Sanabiles enim fecit nationes orbis uum in homine funditus interiret. Ab hac injustus ut recessit in via sua, per iram homicidii fraternitas deperiit. Primam sobolem Adae,nece peremit. Cujus piaculi vindicta cum in diluvio fuisset exsoluta, et Cain generatio deleta, rursum divina sapientia, per arcae fabricam Noe de Seth stirpe descendentem ad reparationem orbis cum filiis suis reservavit, quod sequens sententia ita demonstrat: Propter quod cum aqua deleret terram iterum sanavit sapientia per contemptibile lignum justum gubernans. A
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Qm̃sapĩa aꝑuit os mutoꝵce lings infantiũ
fec̃ disertas. Alanifestum ẽ qͦdñ nͥsapĩa di huma¬
na mens aliqͥd digne excogitare: uł osꝓferre p̃.
Unde ab ipsosolo qͣrend ẽ sobriꝰ intellect̾. ⁊ facul¬
tassani eloqͥi: qm̃ ex ipsoce ꝑ ipsum &e in ipsost̃
ꝑdesexta q̃ ñ habitabant᷑. ⁊ in locis sec̾tiꝰ fixert̃
casaᷤ. Prior popłs ex egypto eg̾diens ductu mos
si ꝑdeserta gͣdiebat᷑. & in locis in habitabilib ta¬
bernacła fixerat. sic̃ pentatͥcuci narrat hystoria:

Expanded text:
Quoniam sapientia aperuit os mutorum, et linguas infantium facit disertas. Manifestum est quod sine sapientia Dei humana mens aliquid digne excogitare, vel os proferre non potest, unde ab ipso solo quaerendus est sobrius intellectus, et facultas sani eloquii, quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt deserta quae non habitabantur, in locis secretis fixerunt casas. Prior populus ex Aegypto egrediens ductu Moysis per deserta gradiebatur, et in locis inhabitabilibus tabernacula fixerat, sicut Pentateuchi narrat historia:
Abbreviated transcription (Latin):
ilucifer oriat᷑ incordib nr̃is. Stecert̃ contra
hostes. ⁊ de inimiciᷤ se tundicauert. Sicierunt
&e inuocatiert̾ te: &e data ẽ illis de pet᷑ altissima
aqͣ. & reqͥes sitis de lapide duro. Qͥd autem illa
petͣ significau̾it de qͣ bibebant isrłite. paulus
testat᷑ dicens. Bibebant aut̃ de sp̃itali conseqͣnti
effudit aqmͣ uiuã qͥ replet õs electos &e sacietate
refiẽ et̾na. Unde ipsau̾itas ait. Q sitit ueniat
ad me ce bibat: ⁊ deuentre eiꝰ fiuent a qͥ uiuȩ. A
alibi. Suibibit inqͥt aqͣm qm ego dofiet in eo

Expanded text:
is . Steterunt contra hostes, et de inimicis se vindicaverunt, sitierunt et invocaverunt te, et data est illis de petra altissima aqua, et requies sitis de lapide duro. Quid autem illa petra significaverit, de qua bibebant Israelitae, Paulus testatur dicens: Bibebant autem de spirituali consequente effudit aquam vivam quae replet omnes electos et satietate reficit aeterna. Unde ipsa Veritas ait: Qui sitit veniat ad me et bibat, et de ventre ejus fluent aquae vivae . Et alibi: Qui biberit, in
Abbreviated transcription (Latin):
reges continebunt ossuũ. ipsum gs dep̃cabunt᷑: &
erit sepulchrũ eiꝰgłosũ. Alit̾. Cȩcꝰ scoꝵ doctorum
natus. claritatẽ ht̃ ad t̾bas. cũ eugłm p̃dieando
&e uͥtutib u̾bũ d̃ cõm̃dando electoꝵ ex oĩb gen¬
tib ad fidem di conuocat multitudinẽ. Ht̃
honorem apd seniores: cum pͥncipat᷑ ⁊ potestateᷤ
istiꝰmundi subiẽ religioni xͥane Siue ⁊̃ iuxta¬
anagogen ht̃ honorẽ apd̾ seniores: ẽ patͥarchis
atq ꝓpħis iungit᷑ in regnocelesti. Iuuenis ⁊acu¬
tus inuenit᷑ in iudicio: cum oĩa scđm legis dei
disc̾nit. atq diiudicat sanct̾ionẽ. Et ĩ ꝯspectu
potentiũ ẽ ãmirabił: c̃ reges t̾re ⁊ pͥncipes stupẽt
ad p̃dicationẽ eugłii. ⁊ mirantes reuerebunt᷑. lo¬
quentemq respicient:atq disputanti resistere
ñualent: qͦd sepissime euenisse sub uno testam̃to

Expanded text:
reges continebunt os suum, ipsum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum . Aliter coetus sanctorum doctorum natus, claritatem habet ad turbas, cum Evangelium praedicando et virtutibus verbum Dei commendando electorum ex omnibus gentibus ad fidem Dei convocat multitudinem. Habet honorem apud seniores cum principatus et potestates istius mundi subjicit religioni Chriorem apud seniores, cum patriarchis ac prophetis jungitur in regno coelesti. Juvenis et acutus invenitur in judicio, cum omnia secundum legis Dei discernit atque dijudicat sanctionem. Et in conspectu potentium est admirabilis, cum reges terrae et principes stupent ad praedicationem Evangelii, et mirantes reverebuntur, loquentemque respicient, ad disputanti resistere non valent, quod saepissime evenisse, sub Novo Testamento
Abbreviated transcription (Latin):
genꝰhumanũ. itatit ꝑhanc tͣnsg̾ssionẽ. lingue
cõmunis ꝑdet unitatẽ: rursc̃ di sapĩa abrahe
styrpẽ adunatuit ĩ fidei sue u̾itatẽ: dans eilegẽ
⁊ cultũ. ĩ qͦuniꝰ di se ꝓbarent ueraces ẽẽ cultorẽ.
de cuiꝰ ĩ semine humani gn̾is redemptorẽ ꝓdo¬
cens bndix̃ in eo õs nationes t̾re:⁊ ita qͦd suꝑbia
diaboli confundit. humilitas xͥ ꝑ grãm suã. in¬

Expanded text:
sgressionem linguae communis perderet unitatem, rursum Dei sapientia Abrahae stirpem adunavit in fidei suae veritate, dans ei legem et cultum in quo unius Dei se probarent veraces esse cultores, de cujus etiam semine humani generis redemptionem producens benedixit in eo omnes nationes terrae, et ita quod superbia diaboli confudit humilitas Christi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc lapsist̾ ut ignorarent bona: s ce insipien¬
diȩ sue reliqͣrt̾ hoĩb memoriã: ut in his qͦ pec¬
cauerunt. nec lat̾e potuissent: sapĩa autẽ hos
qͥ se obseruant:a dolorib libauit. Quam sen¬
tentiam qͦdãm beatꝰ petrꝰ in epła sua exposuit:
de iusticia cłi ita seͥbens siuitates inqͥt sodomo¬
rum ⁊ gomorreoꝵ incinerem redigens eũsione
cdamnauit: exemplũ eoꝵ qͥ impie acturi sunt po¬

Expanded text:
apsi sunt, ut ignorarent bona, sed insipientiae suae reliquerunt hominibus memoriam, ut in his quae peccaverunt, nec latere potuissent. Sapientia autem hos qui se observant, a doloribus liberabit. Quam sententiam quodammodo beatus Petrus in Epistola sua exposuit de justitia Dei ita scribens: Civitates, inquit, Sodomorum et Gomorrhaeorum in cinerem redigens eversione damnavit, exemplum eorum qui impie acturi sunt po
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ p̃dicatores scõs cotidie edificat in laudem ⁊ głã
& honorẽ noĩs sui. Possumꝰ ñ inconuenient̾ has p̃¬
cesqͣs salomon ꝓse obtulit ad ꝑsonam doctorum
ipse largitor sit sũme ꝑfect̾ionis. Qeqͥd enim de sa¬
pientia dei indiuinis libͥs scͥptum est: ñ ad altũ
ꝙͣ ad mediatorẽ dice hõiũ referredebemꝰ. Ipse enĩ¬

Expanded text:
est, praedicatores sanctos quotidie aedificat in laudem et gloriam et honorem nominis sui, possumus non inconvenienter has preces quas Salomon pro se obtulit, ad personam doctorum ipse largitor sit summae perfectionis. Quidquid enim de sapientia Dei in divinis litteris scriptum est, non ad alium quam ad mediatorem Dei et hominum referre debemus; ipse eni
Abbreviated transcription (Latin):
iudicii ⁊ legũ. Et siqͥs erit consũmatꝰ int̾ filios ho¬
minũ: si affu̾it abillo sapĩa tua. innichilũ com¬
putabtt᷑. De ħ& in libꝰ iob legit᷑. ñne in antiqͥs ẽ
sapĩa: ⁊inmulto dempore prudentia: apd̃ ipsum
ẽ sapĩa ⁊ fortitudo: ipse ht̃ consilium ⁊ intelligen¬
tiam: si destrux̾it. nemo ẽ qͥ edificae: si meluserit
hoĩem nuiꝰ ẽ qͥ aꝑiat. Liqͥdo patet qͦd humana in¬
firmitas nͥope sustentet᷑ diuina: casib innum̾is
deficiens ad nichilũ rediget᷑. Grã enĩ̃ saluati

Expanded text:
 filios hominum, si aufugerit ab illo sapientia tua, in nihilum computabitur. De hoc et in libro Job legitur: Nonne in antiquis est sapientia, et in multo tempore prudentia? Apud ipsum est sapientia et fortitudo; ipse habet consilium et intelligentiam; si destruxerit, nemo est qui aedificet; si incluserit hominem, nullus est qui aperiat . Liquido patet quod humana infirmitas nisi ope sustentatur divina, casibus innumeris deficiens ad nihilum redigetur. Gratia enim Dei salva
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Et item. fortior inqͥt est qͥ in uob̃ẽ: ꝙͣ qͥ ĩ mundo
ẽ. Unde qͦ ipsi in multitudine fideliũ uident᷑ pii
atq benigni: in bello aut̃ adu̾sarioꝵ suoꝵ. fidi
atq fortissimi. Hautẽ foris agentib qͥd eis intꝰ sa¬
pientia p̾stet audiamꝰ. Intns in domũ meã ꝯqͥescã
cum illa:. ñ u ħt amaritudinẽ conũsatio illiꝰ. nec
tediũ ꝯuictꝰ ipsiꝰ. s leticiã ⁊ gaudium. P p̃dicatio¬
nem diuini u̾bi pꝰlabores bonoꝵ actuũ. qͥb sc̃i
uiri forinsecꝰ solatia p̃bent suis auditorib: ad do¬
micilia pectoris sui redeuntes. ĩ meditatione sa¬
pientie ꝯtẽplatiõĩ uacant diuine:⁊sic a turbu¬
lentis negotioꝵ scłariũ molesti.i is intꝰ inuenient
qͥetem suꝑne dulcedinis. Nenĩ in qͥt h̃t̃ amaritu¬
dinem conu̾satio illꝰ. nec tedium cõuictꝰ illiꝰ. qͥ a

Expanded text:
dum . Et item: Fortior, inquit, est qui in vobis est, quam qui in mundo est. Unde quoque ipsi in multitudine fidelium videntur pii ac benigni, in bello autem adversariorum suorum fidi atque fortissimi. Haec autem foris agentibus, quid eis intus sapientia praestet audiamus. Intrans in domum meam conquiescam cum illa, non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus ipsius, sed laetitiam et gaudium. Post praedicationem divini verbi, post labores bonorum actuum, quibus sancti viri forinsecus solatia praebent suis auditoribus, ad domicilia pectoris sui redeuntes in meditatione sapientiae contemplationi vacant divinae, et sic a turbulentis negotiorum saecularium molestiis intus convenient quietem supernae dulcedinis. Non enim, inquit, habet amaritudinem
Abbreviated transcription (Latin):
spe ĩmortalitatis future st̃ participes. ⁊ ĩ do¬
cum̃tis sane doctͥne atq bonoꝵ oꝑm exẽpliᷤ
c̃ uͥtutũ fructib. uent᷑is pꝰ se g̾nationib me¬
moriam beatam relinquent. Et m̾ito. qr fide¬
lium discipłoꝵ ex oĩb gentib copiosã t̾bã
sue discipline seruateẽ habebunt. Uñ ⁊ seqt
disponam popłos: & nationes mͥ ert̃ subiecte. Time¬
bunt me audientes reges. horrend in multitudi¬
ne. Uidebor bonꝰ: ⁊ m bellofortis. Disponunt do¬
ctores scĩ popłos ⁊ nationes sͣ subiectas disciplina¬
bedire faciunt: nec iã ꝑ uarias sect᷑as uacillanteᷤ
abire sinunt.: s fidi ueritatẽ ⁊ doetͥne sincerita.¬
tem ĩ oĩb seruare cõpellunt. Iuib ⁊̃ ⁊ ipsi ꝑsecu¬
tores seui ac reges horrendi uicti eoꝵ patientia ce

Expanded text:
documentis sanae doctrinae, atque bonorum operum exemplis cum virtutum fructibus, venturis post se generationibus memoriam beatam relinquent, et merito quia fidelium discipulorum ex omnibus gentibus copiosam turbam suae disciplinae servatricem habebunt. Unde et sequitur: Disponam populos, et nationes mihi erunt subjectae. Timebunt me audientes reges horrendi, in multitudine videbor bonus, et in bello fortis. Disponunt doctores sancti populos, et nationes sibi subjectas disciplinabedire faciunt, nec jam per varias sectas vacillantes abire sinunt, sed fidei veritatem et doctrinae sinceritatem in omnibus servare compellunt, quibus etiam et ipsi persecutor
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ possit resist̾e uoluntati eiꝰ. Oĩa q̃c̃q uoluit
dñs. fec̃ in celo & in t̾ra. in mari. ⁊ in abyssis.
Brachium gͦ dñi ñ aliud qm unigenit᷑ filiꝰ¬
di intelligit᷑: cui ꝑ ysaiam dr. Consurge cõ¬
surge: induere fortitudine brachiũ dñi son¬
surge sic̃ in dieb antiqͥs: ing̾nationib scłoꝵ.¬

Expanded text:
qui possit resistere voluntati ejus. Omnia quaecunque voluit Deus fecit in coelo et in terra, in mari et in abyssis. Brachium ergo Domini non aliud quam unigenitus Filius Dei, cui per Isaiam dicitur: Consurge, consurge, induere fortitudinem brachium Domini. Consurge sicut in diebus antiquis, in generationibus
Abbreviated transcription (Latin):
ducet me ĩ oꝑib meis sobͥe: ⁊ custodiet me ĩsua
potentia. Et ert accepta oꝑamea:⁊ disponam
popłmtuum iuste:⁊ero dignꝰ sediũ patͥs mei.
Dĩa enim nuda ⁊ aꝑta sunt coram ocłis sapĩe di.
nec ulla latet eã cogito: qͣproyt̾ eumqm ips e
regit. uͥtutum calle sob̾e deduc̃.⁊ ab adu̾sarioꝵ
lesionib uieractt̃ ꝓtegit: acceptaq oꝑa eiꝰ facr̃s̃.
dignũ redd& remun̾atione scõꝵs in regno celesti.
d qr soliꝰ diẽ nosse qͥ ipse uult. ⁊ ꝓpͥo nutuagit u¬

Expanded text:
t me in sua potentia. Et erunt accepta opera mea, et disponam populum tuum juste, et ero dignus sedium patris mei. Omnia enim nuda et aperta sunt coram oculis sapientiae Dei, nec ulla latet eam cogitatio; quapropter eum quem ipsa regit, virtutum calle sobrie deducit, et ab adversariorum laesionibus veraciter protegit, acceptaque opera ejus faciens, dignum reddet remuneratione sanctorum in regno coelesti. Sed quia solius Dei est nosse q
Abbreviated transcription (Latin):
seductorib tutauit eum:. ⁊ c̾tam̃ forte dedit ill
ut uine̾et. ⁊ scire qm oĩũ potentior ẽ sapĩa. hͥ
locꝰ licet adiacob pat̾archamspecialit̾ iuxta
hystoriam ꝑtin̾e uideat᷑. qͥ esau frẽmsuum fu¬
giens. ad laban auuncłm suũ in mesopotams¬
am ꝑrex̃. uͥ initin̾e ꝑsomnium scalam erectã
uidit.⁊ angłos dei ꝑeam ascendentes ⁊ des¬
in qͣ dormis tͥ dabo ⁊ semini tuo. Ueniensq ĩ me¬
sopotamiã. lyam & rachel filias auuncłi sui in
coniugiũ accepit. ꝓ qͥb &e eiꝰ oues diutissime
pauit.S qͣmuis cũ ille m̃cede sua pͥuari ꝑfrac¬

Expanded text:
tamen forte dedit illi ut vinceret, et sciret quoniam omnium potentior est sapientia. Hic locus licet ad Jacob patriarcham specialiter juxta historiam pertinere videatur, qui Esau fratrem suum fugiens, ad Laban avunculum suum in Mesopotamiam perrexit, ubi in itinere per somnium scalam erectam vidit, et angelos Dei per eam descendentes et asin qua dormis, dabo tibi et semini tuo . Veniensque in Mesopotamiam Liam et Rachel filias avunculi sui in conjugium accepit, pro quibus et oves ejus diutissime pavit. Sed quamvis eum ille mercede sua per fra
Abbreviated transcription (Latin):
ditus ẽ. tt cunii. ctis t̾renis p̾minet c̃aturis: &
subditꝰ do. subse pos itum reg̾et orbem. qͦd tam̃
altiori sensu ad ipsum redemptorem nr̃m refer¬
ri pot̃. Qͥa patͤ missꝰ inmundũ ꝑ uͥginem homo
nasci dignatꝰ ẽ: qͥ ⁊ orbẽ eccłiȩ ꝓpͥo nutu regit ac
gub̃nat: cuiꝰ iudicium nunquam fallit: qͥa ꝓ¬
pheta testante iusticia erit cingłm lumborũ
eiꝰ ⁊ fides cinctoriũ renũ eiꝰ. Iudicabit orbem t̾re
in ȩqͥtate ⁊ popłos inu̾itate fua: qͥ ñ reꝓbatꝰ sma

Expanded text:
ditus est, ut cunctis terrenis praeemineret creaturis, et subditus Deo sub se positum regeret orbem. Quod tamen altiori sensu ad ipsum Redemptorem nostrum referri potest, qui a Patre missus in mundum per virginem homo nasci dignatus est, qui et orbem Ecclesiae proprio nutu regit ac gubernat. Cujus judicium nunquam fallit, quia Propheta testante: Justitia erit cingulum lumborum ejus, et fides cinctorium renium ejus . Judicabit orbem terrae in aequitate, et populos in veritate
Abbreviated transcription (Latin):
giles qͥ custodiunt ciuitatẽ. Num quem dilexit
aĩamea uidistis: paululũ cũ ꝑtͣnsissem eos: in¬
ueni quem dilexit aĩa mea. Ptier aut̃ erã inge¬
niosꝰ. ⁊ sortitꝰ sũ aĩam bonã. Referente scͥptura re¬
gum didicimꝰ. qͦd salomonĩ pueritia postula¬
uerit a dño sap̃iã. ⁊ cor docibile:. ut rite iudi¬
care posset popłm dñi. ⁊ disc̾ñe int̾ bonum &
malũ: qͦd & impet᷑uit. in tm̃ ut nullꝰ ante se
pot̃. q sortitꝰ sit aiã bonã: in eo qͦd habu̾it cor
sapiens ⁊ intelligens. S uidendum ẽ utrum
id qͦd subiungit᷑ ad ipsum ꝑtin̾e possit. Cum

Expanded text:
giles qui custodiunt civitatem. Num quem dilexit anima vidistis? Paululum cum pertransissem eos, inveni quem dilexit anima mea . Puer autem eram ingeniosus, et sortitus sum animam bonam. Referente Scriptura Regum didicimus quod Salomon in pueritia postulaverit a Domino sapientiam, et cor docibile ut rite judicare posset populum Domini, et discernere inter bonum et malum, quod et impetravit, in tantum, ut nullus ante se potest, quia sortitus sit animam bonam, in eo quod habuerit cor sapiens et intelligens. Sed videndum est utrum id q
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ do. s nemo ad huiꝰmodi ꝑfectionẽ ꝑuenire
pot̾it: nͥ eum diuina gr̃a sublimau̾it. De qua ĩ
scĩȩ donũ. ⁊ uͥtutũ collatio expetenda ⁊ sꝑanda
ẽ: qͥa iuxta iacobi sententiã omne datum opti¬
mum & omne donũ ꝑfectũ desursũ ẽ. descen¬
dens a patre luminũ. qͦd sentiens iste uir sapi

Expanded text:
modi perfectionem pervenire poterit, nisi eum divina gratia sublimaverit. De qua etiam scientiae donum et virtutum collatio expetenda et speranda est, quia juxta Jacobi sententiam: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Quod sentiens
Abbreviated transcription (Latin):
stiregem popłotuio: ⁊ iudicem filioꝵ tuoꝵ &e filia¬
rum. Dixisti ȩdificare tẽplũ inmonte scotuo:im
ciuitate habitationis trie aram. Similitudinẽ
tabnacłi sc̃i tui qͦd p̃parasti ab initio. ⁊ tecum sa¬
pientia q̃ nouit oꝑat᷑. q̃ ⁊ affuit tc̃ cũ orbẽ t̾rarũ
fac̃es: & sciebat qͥd placitum eẽt ocłis tuis: ⁊ qͥd di¬
rectum in p̃ ceptis tuis. Mitte illam de
scĩs cȩlis tuis. te mitte illama sede magnits¬
dinis tue: ut mec̃ sit ⁊ mec̃ laboret. ⁊ sciam qͥd ac¬
ceptum sit apud te. Narrat regum bysto

Expanded text:
sti regem populo tuo et iudicem filiorum tuorum et filiarum dixisti aedificare templum in monte sancto tuo et in civitate habitationis tuae aram similitudinem tabernaculi sancti tui quod praeparasti ab initio et tecum sapientia quae novit opera tua quae et adfuit tunc cum orbem terrarum faceres et sciebat quid placitum esset oculis tuis et quid directum in praeceptis tuis mitte illam de sanctis caelis tuis et mitte illam a sede magnitudinis tuae ut mecum sit et mecum laboret et sciam quid acceptum sit apud te scit enim illa
Abbreviated transcription (Latin):
cum illũ scͥptura in multis rep̃hendat. eo qͦd
amau̾it mulieres alienigenas qͥ au̾ter̾t cor
eiꝰ. ⁊ offendit dñm ȩdificando idola ꝓpt̾ alieni¬
genas uxores. q adolebant thura. ⁊ ĩmolabat̃
diissuis: iccirco magis mͥuidet᷑ conuenire iux¬
ta allegoriã ad scõꝵ popłm: qͥ lauiacͦ sacͦ baptis¬
matis regen̾atꝰ. ⁊ fide saluatoris imbutꝰ. pueri¬
tiam bone indoł ⁊ simplicis innocentiȩ ꝑcep̃:
&e sacͥs studiis intentꝰ ꝓfic̾e certat. ⁊ ꝑcienire ad
culm̃ uirtutũ. Unde & sequit᷑. Et cum eẽm ma¬

Expanded text:
a in multis locis reprehendat, eo quod amaverit mulieres alienigenas, quae averterunt cor ejus, et offendit Dominum aedificando idola, propter alienigenas uxores, quae adolebant thura, et immolabant diis suis, idcirco magis mihi videtur convenire juxta allegoriam ad sanctorum populum, qui lavacro sacri baptismatis regeneratus et fide Salvatoris imbutus, pueritiam bonae indolis, et similis innocentiae percepit, et sacris studiis intentus proficere certat, et pervenire ad culmen virtutum. Unde et sequitur. CAPUT VI.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ ad conuiuendum: sciens qm̃ cõmunicabit
mecũ de bonis: ⁊erit aulocutio cogitationis ⁊ tedii
mei. Pura narransuir sapiens de uͥtutib sap̃ie:
nouissime subieẽ eiꝰ se societati coniungi desidare:
unde habet consolationẽ. ⁊ tedii mei releuationẽ.

Expanded text:
 ad convivendum, sciens quoniam communicavit mecum de bonis, et erit allocutio cogitationis et taedii mei. Plura narrans vir sapiens de virtutibus sapientiae, novissime subjecit ejus se societati conjungi desiderare, unde haberet consolationem, et taedii sui levationem;
Abbreviated transcription (Latin):
la eypro u̾bũ di. ⁊ ibi inueniret pseudoꝓpħam
iudeũ. cui nom̃ erat bariheu. qͥerat c̃ ꝓconsu¬
le sergio paulo uiro pͣdente: hẽ cũ cõꝑisset re¬
sistere sͥ. ⁊ inc̾pans ꝑtulisset cȩcitate: mox ꝓcon¬
sul cũ uidisset fc̃m c̾didit. admirans suꝑ do¬
ctͥnam dñi. ꝓ pt̾ea habeo ꝑhanc ĩmortalitatẽ:

Expanded text:
la Cypro verbum Dei, et ibi inveniret pseudoprophetam Judaeorum cui nomen erat Barhieu, qui erat cum proconsule Sergio Paulo viro prudente, hunc cum comperisset resistere sibi, et increpans perculisset caecitate, mox proconsul, cum vidisset factum, credidit admirans super doctrina Domini . Propterea habeo per hanc immortalita
Abbreviated transcription (Latin):
uiuiosp̃itali iugit̃ man̾e delectat: quẽ pussimũ
atq benignissimũ ẽẽ nouit. ⁊donoꝵ cȩlestium
dispensatorẽ largissimũ. Unde idẽ in apoca
Siqͥs audierit uocẽ meã ⁊ aꝑu̾it ianuã. intro¬
ibo ad illũ. ⁊ cenabo cũ illo. & ipse mecũ.uiui¬

Expanded text:
vivio spiritali jugiter manere delectat, quem piissimum ac benignissimum esse novit, et donorum coelestium dispensatorem largissimum. Unde idem in Apocalsi quis audierit vocem meam, et aperuerit januam, introibo ad illum, et coenabo cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
ad sui meliorationem ꝯtinuoseruet: ⁊ eũ qͥ de hoc
scło mig̃re incipit. fide corroboret: ⁊ spe confortet:
qͣtinꝰ ĩ angustia ultimi tp̃ris fide ñ deficiat. ħ spem
suam do ꝯmittat: qr qͥbn c̾tantibꝰ fidĩ mͥito ꝓmisit
p̃miũ. ipse sꝑantib inse potens ẽ sempit̾num tri¬
buiere regnum. Sapĩam scͥbe intp̃re uacuitatis.:
qͥ minorat᷑ actu. sapĩam ꝑcipiet. Docet gͦ. ut dum
uacat ⁊ otium habeamꝰ. sapĩam diuinã discamꝰ ⁊ eã
ĩ tabtilis cordis nr̃i sc̾bamꝰ: qi ille qͥ ꝯcupiscentus car¬
nis ⁊ uoluptatib scłi seruire desistit. ille scͥpturam in¬
tente meditando suꝑnȩ ꝯtemplationis munere gau
culture tp̃r oportumno insistunt:⁊ artificioꝵs singłoꝵ
qͥbꝰ in p̃senti uita hoĩes studiose laborant ꝑitiam ha¬

Expanded text:
ad sui meliorationem continuo servet, et eum qui de hoc ad sui meliorationem continuo servet, et eum qui de hoc saeculo migrare incipit, fide corroboret, et spe confortet, quatenus in angustia ultimi temporis fide non deficiat, sed spem suam Deo committat, quia qui bene certantibus fidei merito promisit praemium, ipse sperantibus in se potens est sempiternum tribuere regnum. « Sapientiam scribe in tempore vacuitatis, et qui minoratur actu, sapientiam percipiet. » Docet ergo ut, dum vacat et otium habemus, sapientiam divinam discamus, et eam in tabulis cordis nostri scribamus, quia ille qui concupiscentiis carnis et voluptatibus saeculi servire desistit, ille Scripturam intente meditando supernae contemplationis munere gaudculturae tempore opportuno insistunt, et artificiorum singulorum, quibus in praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
orationis obscurꝰ ẽ sensꝰ: dicamꝰ aliqͥd qͦd lucidiore
illũ edisserat sermone. Nec occupet tͥsticia scłi cor
cem p̃sentandꝰ eris: ut recipias ꝓpͥa corꝑis ꝓut ges¬
seras sitie bonũ siue malũ: Pinde nunqͣm obliuõi
tͣdas nouissime hore exitum: s semꝑ paratꝰ esto: qr
pꝰ qm binc exieris. neqͣqm̃ ultͣ huc reũtens. spaciũ
si temetipsũ leseris dolorib imm̃sis afficiendo. Me¬
mor esto iudicii mei. sic enim erit ⁊ taũ. Mheriit
Ibndic̃ mͥheri ⁊ t̾ hodie. ede si diceret. Qd inmeiã
ꝯpletumẽ: in te mͦ instat implendum. Hec enim
ãmonitiobonoꝵs patrum ẽ : ut filiossuos amoneant.
num ñ ẽẽ statum. acido ĩparent sͥbonoꝵ oꝑmiua¬
ticum̃ qͦ ĩ futura uita cũscĩs angłis possint uruere
ĩ ꝑpetuum. In reqͥe mortui reqͥescere fac memoriã eiꝰ.
⁊ ꝯsolare illum ĩ exitu sp̃s sui. Hoc monet. ut ĩ tnsi¬
tu morit᷑ obliuoni memoriã eiꝰ tͣcdat̾. s in m̃te eã

Expanded text:
orationis obscurus est sensus, dicamus aliquid quod lucidiore illum edisserat sermone. Nec occupet tristitia saeculi cem praesentandus eris, ut recipias propria corporis prout gesseras sive bonum sive malum. Proinde nunquam oblivioni tradas novissimae horae exitum, sed semper paratus esto, quia postquam hinc exieris, nequaquam ultra huc revertens spatium si temetipsum laeseris doloribus immensis afficiendo. « Memor esto judicii mei, sic enim erit et tuum: mihi he« Mihi heri et tibi hodie, » ac si diceret: Quod in me jam completum est, in te modo instat implendum. Haec admonitio bonorum patrum est, ut filios suos admoneant, num non esse statum, ac ideo praeparent sibi bonoruticum, quo in futura vita cum sanctis angelis possint vivere in perpetuum. « In requie mortui requiescere fac memoriam ejus, et consolare illum in exitu spiritus sui. » Hoc monet, ut in transitu morituri oblivioni memoriam ejus non tradat, sed in mente eam
Abbreviated transcription (Latin):
auditores fuos istituunt:. q̃tinꝰ int̾oris hoĩs uͥtutem
elieiant.⁊ ad ꝯditoris surimagnic̃ aĩam humanã refor¬
ment: Anñ ille fab ⁊ architectꝰ stremius ĩ arte sua fuit:¬

Expanded text:
auditores suos instituunt, quatenus interioris hominis virtutem auditores suos instituunt, quatenus interioris hominis virtutem eliciant, et ad conditoris sui imaginem animam humanam reforment? An non ille faber et architectus strenuus in arte sua fuit
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑbos qͦsq p̃dicatiomis sermone castigat. ⁊ disci¬
plina eungłica domat. ut ñ uacent otio. s carnem
suam macerantes ⁊ desidia carnalia ĩ se mortificante.
⁊ uitia oĩa a se extirpare festinent. ⁊ uirtutes sp̃italeᷤᷤ
ꝓeis plantare certent. Qdaut̃ ꝑboum ⁊ tatirorum
c̾icitationem. uigłias dic̃ pastoris ẽẽ insagina uacca¬
rum: ostendit boni rect̾oris eẽ officiũ. ut utriꝰq sexꝰ
curam habeat. ⁊ p̃dicationis studio eos pascat. alat.
ic omnis fab̾ ⁊ architectꝰ qui noctem tanqͣm diẽ
tñsigit. qͥsculpit signacło sculptilia. ⁊ assiduitaᷤᷤ
eiꝰ uariat pict̾tiram. Cor futĩ dabit ĩ similitudinem
picture:⁊ uigłia stia ꝑficiet opꝰ. Qͥd ꝑfabrum hunc :
architectum qͥsttidiose noet̾e dieq in oꝑe stio laborat.
ut signacła sculpat ⁊ hoĩs imagenẽ arte gemmaria
formet. nͥ p̃dicatores sc̃ĩ isintant᷑. qͥ õitp̃r. aut docen¬
do aut erhortando. aut bona exempla ostendendo

Expanded text:
bos quosque praedicationis sermone castigat, et disciplina evangelica domat, ut non vacent otio, sed carmen suam macerantes, et desideria carnalia in se mortificantes, et vitia omnia a se exstirpare festinent, et virtutes spiritales pro eis plantare certent. Quod autem per boum et taurorum excitationem, vigilias dicit pastoris esse in sagina vaccarum, ostendit boni rectoris esse officium, utriusque sexus curam habeat, et praedicationis studio eos pascat, alat eificibus. « Sic omnis faber et architectus, qui noctem tanquam diem transigit, qui sculpit signacula sculptilia, et assiduitas ejus variat picturam: cor suum dabit in similitudinem picturae, et vigilia sua perficiet opus. » Quid per fabrum hunc et architectum, qui studiose nocte dieque, in opere suo laborat, ut signacula sculpet et hominis imaginem arte gemmaria formet, nisi praedicatores sancti insinuantur, qui omni tempore aut docendo, aut exhortando, aut bona exempla ostendendo
Abbreviated transcription (Latin):
Uox mallei innotiauit aurẽ eiꝰ. ⁊ cont̾ similitudinem
uasis ocłs eiꝰ. Cor suum dabit in ꝯsũmationẽ oꝑm: &
uigłia sua ornabit imꝑfectionem. ł fabrum ferrartũ
idem qͥ in arcbitecto hoc ẽ ordoscõꝵs p̃dicatorũ erpͥmit᷑:
qͥ uixta incudem. hoc ẽ iurta durũ p̃sentis uite laborẽ
sedens. arma sp̃italia. docum̃ta uidł̃ diuina scbendo
atq docendo fabricat:. qͣtinꝰ cont̾ hostis antiqͥ tempta¬
menta stios fortit̃ dimicare doceat: ⁊ hereticorum atq
phylosophoꝵs sect̾as ꝑu̾sas deuitare. atq ꝑsecutors mi¬
nas otemnere faciat. Huiꝰ gͦ fabri carnes. hoc ẽ corpꝰ
uapor ignis ⁊ calor fornacis urit: cum tͥbulatio et ꝑ¬
secutio mundi cũ fatigare ñ desistit. uor mallei inno¬
uauit atires eiꝰ: cum edict̾a pͥncipum t̾rorem torm̃toꝵ
ñ cessant ingerere sensib illiꝰ. At ipse corsuum dabit.
ciptius fabricator qͥbꝰdam suis auditoribꝰ ita scͥbens

Expanded text:
ilitudinem vasis oculus ejus: cor suum dabit in consummatione operum, et vigilia sua ornabit in perfectionem. » Per fabrum ferrarium idem qui in architecto, hoc est ordo sanctorum praedicatorum exprimitur, qui juxta incudem, hoc est, juxta durum praesentis vitae laborem sedens, arma spiritalia, documenta videlicet divina scribendo atque docendo fabricat, quatenus contra hostis antiqui tentamenta suos fortiter dimicare doceat, et haereticorum atque philosophorum sectas perversas devitare, atque persecutorum minas contemnere faciat. Hujus ergo fabri carnes, hoc est corpus, vapor ignis et calor fornacis urit, cum tribulatio et persecutio mundi eum fatigare non desistit. Vox mallei innovavit aures ejus, cum edicta principum terrorem tormentorum non cessant ingerere sensibus illius; at ipse cor suum dabit,aecipuus fabricator quibusdam suis auditoribus ita scribens,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ custodia mandators eiꝰ ꝑ dilect̾ionem ꝯsistit:. utgot
ipsã arcẽ dignitatis. q̃sola ĩ rebꝰ potestatẽ h̃t itisti ie¬
giminis. Nos qͦ pͥmũ breuit̾ hystoriã tangẽtes singl̃o¬
rum artificioꝵ: allegoriam deinde exponendosibb¬
sequam᷑. Qasapĩa replebit̾ qͥ tenet aratrum ⁊ qui
głat᷑ in iacło. stimtlo boues agitat. ꝯusat᷑ inoꝑibꝰ¬

Expanded text:
er dilectionem consistit, ut ipsa arcem teneat dignitatis, quae sola in rebus potestatem habet justi regiminis. Nos quoque, primum breviter historiam tangentes singulorum artificiorum, allegoriam deinde exponendo subsequamur: « Qua sapientia replebitur, qui tenet aratrum, et qui gloriatur in jaculo. Stimulo boves agitat,
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ adipisq. Addit᷑ p̃tẽa salutaris sacͥfici oblatio. q̃
maxime adiuuat infirmitatem aĩaꝵ nr̃arum.
siex pura m̃te offerat᷑. sic̃ seqñs sententia probat.
Da suauitatem.⁊ memoriã similaginis. ⁊ impit¬
gua oblationẽ:⁊ da locũ medicõ. ⁊ enĩ illũ dñs
creauit: ⁊ ñ discedata te. qr oꝑa eiꝰ st necessaria.
Panis gͦ ⁊ uini sacͥficiũ ĩ memoriã dñicȩ passio¬
nis oblatum. p̃cipue aĩaꝵ uuln̾a curat: eum ꝑ
sac̃dotis ministium ĩ altare sumuil ẽ sacͥs oronib
do offert᷑. Unde sic̃ beatꝰ gͥgoriꝰ in libͥs dialogorũ
dit: si culpe pꝰ mortẽ insolubiles ñst̾. multũ solet
aĩas ⁊̃ pꝰmortẽ sac oblatio hostie salutaris adiu-¬
uare. itauit ñ nunqͣm ipse defunet̾oꝵ aĩe hoc ui¬
deant᷑ ex petere. In solum defuinctis s ⁊̃ uius
multum ꝓfuturum ẽẽ idem sacͥficium credit᷑ si dig¬
ne offerat᷑. Hinc ẽ qͦd auditumꝰ quendã apud ho¬

Expanded text:
ejus adipisci. Additur praeterea salutaris sacrificii oblatio, quae maxime adjuvat infirmitatem animarum nostrarum, si ex pura mente offeratur, sicut sequens sententia probat. « Da suavitatem et memoriam similaginis, et impingua oblationem, et da locum medico, etenim illum Dominus creavit: et non discedat a te, quia opera ejus sunt necessaria. » Panis ergo et vini sacrificium in memoriam Dominicae passionis oblatum praecipue animarum vulnera curat, cum per sacerdotis ministerium in altare simul cum sacris orationibus Deo offertur. Unde sicut beatus Gregorius in libris Dialogorum ait: « Si culpae post mortem insolubiles non sunt, multum solet animas etiam post mortem sacra oblatio hostiae salutaris adjuvare. Ita ut nonnunquam ipsae defunctorum animae hoc videantur expetere; et non solum defunctis, sed etiam vivis multum profuturum esse idem sacrificium creditur, si digne offeratur. » Hinc est quod audivimus quemdam apud ho
Abbreviated transcription (Latin):
mnitate egͥtudinum ⁊ medicoꝵs euratione dispu¬
tauit. ꝯseq̃nt̃ de exeqͥis mortuoꝵ sermonem ꝓtu¬
lie. Qura sic̃ in infirmitate utilł ẽ medicinȩ cu¬
ratio. ita ⁊ in morte necessaria ẽ sepult̾e exi bitio
S tam̃ qr mortis miseria cogit hoĩem lacͥmas fund̃e.
⁊ sollemnes planctꝰ legimꝰ in defunct̾oꝵs patrũ fac̃ꝰ¬
tos obseqͥum. modũ ĩ ipsa lacͥmaꝵ effcisione ⁊ ge¬
am desꝑantium. Mortis enim sententia ꝓpt̃ pec¬
luctum illiꝰ uno die.⁊ ꝯsolare ꝓpt̾ tͥsticiam: ⁊ fac luctũ
sedmm̃itam eiꝰ uno die tił duob ꝓpt̃ detctionem.
Atsticia enĩ festinat mors. ⁊ cooꝑiet uirtutem: et
tͥsticia cordis flectit ceruicem: Ept̃ detract̾ionem in¬
quit hoc ẽ ꝓpt̃ abscessionem ꝓximmi. ꝯdoleas casui
sticia nina mittat te mint̾itum. Atͥsticia enim
bonȩ actionis eiꝰ: ⁊ fortitudinẽ cordis emolliet et
net cor.⁊ abducit᷑ animꝰ. ne recipiat ꝯsolationẽ: ibi ꝑ¬

Expanded text:
m et medicorum curatione disputavit, consequenter de exsequiis mortuorum sermonem protulit: quia sicut in infirmitate utilis est medicinae curatio, ita et in morte necessaria est sepulturae exhibitio. Sed tamen quia mortis miseria cogit hominem lacrymas fundere, et solemnes planctus legimus in defunctorum patrum factos exsequiis, modum in ipsa lacrymarum effusione et ger amentiam desperantium. Mortis enim sententia propter pecluctum illius uno die, et consolare propter tristitiam, et fac luctum secundum meritum ejus uno die vel duobus propter detractionem. A tristitia enim festinat mors, et cooperiet virtutem, et tristitia cordis flectit cervicem. » Propter detractionem, inquit, hoc est, propter abscessionem proximi condoleas casui stitia nimia mittat te in interitum. « A tristitia enim bonae actionis ejus, et fortitudinem cordis emolliet, et net cor, et abducitur animus, ne recipiat consolationem, ibi p