comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ricationẽ ade. omne genꝰ humanũ resurgat. et
intantes etiã si ñ b ap̾ticentur habe uitã ct̾uame.
& diuites baptiatos nisi omnib renuntient siqͥd̾
bom uitsi fuerint face ñ repitari islis. nec eos habe
posio regnumdi et grãm dei atq ad ratorum ñ ad
hingłos accus dari. s inlib̾o arbito ce. uł ulegi uiatq¬

Expanded text:
mne genus hominum resurgat; et infantes, etiam si non baptizentur, habere uitam aeternam; et diuites baptizatos, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni uisi fuerint facere, non reputari illis nec eos habere posse regnum dei; et gratiam dei atque adiutorium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse u
Abbreviated transcription (Latin):
mali aliquid mneterctur: ñ frustra und̾etur iniqui¬
tas. ut exea fierent uasa incontumeliã. Cũ ũ płi
bum arbitum pͥmi hoñs incondempnationẽ
timusa defluxerit. ꝓculdubio qd̾ ea xx. fume
uasa in honorcm. non ipsiꝰ iustitic ẽ quegram
ñ imquitati dĩ qđ absit ut sit apud dm̃: s uidi¬
cio deputandiumẽ. hoc quisquis cũ eccła catł¬
olica sapit ñ contra grãm ꝓm̃itis disputat. se
miscłiam et uiditium dno cantat ite nec mi¬
sericordiam rectiset ingratꝰ nec uiditium accus

Expanded text:
mali aliquid mereretur, non frustra videretur iniquitas, ut ex ea fierent vasa in contumeliam. Cum vero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem universa defluxerint, procul dubio quod ex ea fiunt vasa in honorem, non ipsius justitiae, quae gratiam non iniquitati dei, quae absit ut sit apud deum, sed iudicio deputandum est. hoc quisquis cum ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sed misericordiam et iudicium domino cantat, ut nec misericordiam recuset ingratus n
Abbreviated transcription (Latin):
Recolat utrum quesierit: an quesitus sit abillo
scilicet qui uenit querere et saluate ꝗd pierat.
slam si querere uoluerit ante gram quio meru¬
crit ut acciper eam. mala sua pot̾it homo an¬
uetiire ã bona. ctiam sicum unius diei uetam
haber tem saꝑtram grã saluatoris muenit
stus enim exfide iuuit ꝑfecto ante qm̃ gratia
uistificetur idẽ iustus effitiatur impits qͥ
ẽnisi impi Quẽ si debitum sequentur. qͥd¬
cĩmito insi supplicium teddetur: Si gͥ gr̾a
iam ñ exopib: alioquin grã iam nẽ gratia. oꝑ¬
ib enim debitum redditur gratia gͣtis datipe.
iinde etiam nmcupatur. Siquis aute diarere
go qi ana bent opanbi fides mereatur negare ñ
possuan. uno ũ gratissime conłitemaitr banẽ
cartatem que sola ue bene oꝑaturistisir̃e ner
uq adeo donum dĩe ite ds dicatur. Qui gͦ ha¬
bent fioem qͥ impetrent iustificatiorẽ pd̾ei gra¬
ciã pueneriuit ad legem iustitie. Unde dicitur

Expanded text:
recolat, utrum quaesierit, an quaesitus sit ab illo recolat, utrum quaesierit, an quaesitus sit ab illo scilicet, qui uenit quaerere et saluare, quod perierat.y nam si quaerere uoluerit, ante gratiam quid meruerit, ut acciperet eam, mala sua poterit homo inuenire, non bona, etiam si eum unius diei uhabentem super terram gratia Salvatoris invenerit.stus enim ex fide vivit, profecto antequam gratia justificetur, hoc est justus efficiatur impius, quid est nisi impius? Quem si debitum sequeretur, qmerito nisi supplicium redderetur? s i ergo gratia, iam non ex operibus; alioquin gratia iam non est gratia; operibus enim debitum redditur, gratia gratis datur, unde etiam nuncupatur. Si quis autem dixerit, quod gratiam bene operandi fides mereatur, negare non possumus, immo uero gratissime confitemur. hanc caritausque adeo donum dei est, ut deus dicatur. qui ergo habent fidem, qua impetrent iustificationem, per dei gratiam peruenerunt ad legem iustitiae, unde dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm̃ sc̃m quidatus ẽ nob̾: nec ipsa fides eẽt
bitrii sui ueracit̾ dicat fortitudinẽ meam ad
te tustodiam: quia ille qͥ putauit sine ipsiuis
aduttorio se posse custodire quod dedit ꝓfectuis
in longinquͣ regionem. et uiuens ꝓ dige cunc¬
ta consumpsit: et miseria dure seruitutis attri¬
tus ten̾susq insemet ipsum dixit. Surgam et
ibo ad patrem meum. Qtñ cogitationẽ bonam
quͣdo haberet᷑ nisi et ipsam ilti pat̾ miscdissuns
notu testam̃ti. ñ quia ydonei sumꝰ inquit cogita¬
re aliquid quasi ex nob̾met ipsis: s suffitientia
nr̃aexdo ẽ. unde et ille cum dixiss fortitudinẽ
meam ad te custodiam. ne uł hoc quia custodit
siuis uirib arrogaret: tanqm̃ ei tieniss inm̃tem
quia nisi dominꝰ custodierit ciuitatẽ. inuaircĩ
uigilant qͥ custoduut. et ñ dormit. neq dor¬
mitat qui custodit isrł. ad uixit causã. unde
fiat idoneus custodire. uł quo potuis custode
dignaretur eiꝰ eẽ susceptor:. ac si ds̃ eẽt fusceptus.

Expanded text:
 sanctum qui datus est nobis . Nec ipsa fides essetbitrii sui veraciter dicat, Fortitudinem meam ad te custodiam : quia ille qui putavit sine ipsius adjutorio se posse custodire quod dedit, profectus in longinquam regionem, et vivens prodige, cuncta consumpsit, et miseria durae servitutis attritus, reversusque in semetipsum dixit, Surgam, et ibo ad patrem meum : quam cogitationem bonam quando haberet, nisi et ipsam illi in noui testamenti: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. unde et ille cum dixisset: Fortitudinem meam ad te custodiam, ne uel hoc ipsum, quia custodit, suis uiribus adrogaret, tamquam ei uenisset in mentem, quia, nisi dominus custodierit ciuitatem, in uanum uigilant, qui custodiunt, et non dormit neque dormitat, qui qui custodit, adiunxit causam, unde fiat idoneus custodire uel quo potius custode dignaretur eius esse susceptor, ac si deus esset susceptus;
Abbreviated transcription (Latin):
nori. Quamre quã nimis alta et inscrutabilia
sunt uiditia di et inuestigabiles uit eĩ intumtene¬
at homo ñ ec̃ iniquitatẽ apud dĩnꝰ si quaequitate
cuiuult miseretur. et que uult obourat. se tanꝙ̃
hominẽ ignorare fateatur ita sane ut pt ilud̾
qd inconcussum tenetur ñ cẽ imqtaitate apudde¬
um qͣuis nemo abillo iustificetur m̃tis p̃cedẽ¬
tib neminem tam̃ obdutari nsi m̾tto nouu̾t
Die namq et ueraciẽ ereditur ds notinte atq im¬

Expanded text:
n re quoniam nimis alta et inscrutabilia sunt iudicia dei et inuestigabiles uiae eius, interim teneat homo non esse iniquitatem apud deum; sed qua aequitate, cuius uult, misereatur et, quem uult, obduret. se tamquam hominem ignorare fateatur ita sane, ut propter illud, quod inconcussum tenet non esse iniquitatem apud deum, quamuis nemo ab illo iustificetur meritis praecedentibus, neminem tamen obdurari nisi merito nouerit. pie namque et ueraciter creditur deus nocente
Abbreviated transcription (Latin):
Omde abillo attͥbitam fortitudine suã ab illũ
custodieus codem seruatore ñ ꝑ didit. quo largue¬
tesuscepto slec ob aluud metur ampliora insi pie
fiotitq sciendo. a quo sibi bona sunt oĩa. Et hoc
sciendo ñ eescipso. ne uł hoc ñ sit meo. q dñsit ex
ło. Unde optune apłs nos inquit ñ spm̃ hiu̾mũ¬
di accepimus. s spm̃ quierdo ẽ. itt sciamus que
adeo donata sunt nob̾. acꝑ hoc et iꝑsum hois
mttũ donum ẽ gratuitũ. Nec apatre lumitiu
aqͣ descendit. oe datum optimũ. bom aliquio ac¬
cipt qͥsqm m̃etur. nisi accipiendo qd ñ meretur¬
cotiltum ẽ autẽ indulgentiꝰ et sine illa duabnai¬
one gratuttum qd cdigta piħm xp̃m dͥñmur in p̃
tatur infantibr: ut eis ñ obsit exadam genatio ed
psit in xpo regenatio iuqub et ipsum accipiendi
letisũ. tauto ante miscolia di p̾uenit. qͥ certe sunbac
parila etate de corpore exierint utã et̾nam reg

Expanded text:
 Proinde ab illo attributam fortitudinem suam ad illum custodiens, eodem servatore non perdidit, quo largitore suscepit. Nec ob aliud meretur ampliora, nisi pie fideliterque sciendo a quo sibi bona sunt omnia, et hoc sciendo non ex seipso, ne vel hoc sit in eo quod non sit ex Deo. Unde optime Apostolus: Nos, inquit, non spirituqui ex deo est, ut sciamus, quae a deo donata sunt nobis. ac per hoc et ipsum hominis meritum donum est gratuitum nec a patre luminum, a quo descendit omne datum optimum, boni aliquid accipere quisquam meretur nisi accipiendo, quod non meretur. Multum est autem indulgentins et sine ulla dubitatione gratuitum, quod dei gratitatur infantibus, ut eis non obsit ex Adam generatio et prosit in Christo regeneratio, in quibus et ipsum accipiendi sensum tanto ante misericordia dei praeuenit. qui certe si in hac paruula aetate de corpore exierint, u
Abbreviated transcription (Latin):
uos occupationũ. quib nos aliene. uł cupiditates
uł necessitates angaratos trabunt: et quid fatiunt
ꝓrsus nescio: audisti unde mecum dnm̃ dep̃ceris. s
etiam quod tam instanter. ⁊ tam crebro me ad mo¬
nes nolo cesses non tichil agens. Commendo egͥo etĩa
excellentie tue eccłam in nunmdia constitutã. ꝓpt̾ ciñ
necessitates sc̃s fr̃ ⁊ coepẽ m̃s delfinus. afrĩb et coepĩs¬
meis ibi collaborantib ⁊ cõꝑiditantib missus ẽ: nec
dehac re plura scribo uobistum ipsum p̾sentẽ sis au¬
diturus. Cet̃a in cõmonitoriis inuenies que ad presbite¬
rũ misi. siue modo siue ꝑdiaconum ꝑegrimim. ne mͥ
ea totiens iterare necesse sit Semꝑ inxp̃o cor tuum iuge¬
at. dnẽ mñito insignis. multumq kine̾ ac desid̾atitis¬
sinic fili. filium nr̃m rufmum cirtensẽ pͥncipalem:
cõmendo eximietati tue.

Expanded text:
uos occupationum, quibus nos alienae uel cupiditates uos occupationum, quibus nos alienae uel cupiditates uel necessitates angariatos trahunt, et, quid faciam, prorsus nescio. Audisti, unde mecum dominum depreceris; sed etiam quod tam instanter et tam crebro me admones, nolo cesses non nihil agens. commendo etiam ego excellentiae tuae ecclesiam in Numidia constitutam, propter cuius necessitates sanctus frater et coepmeis, ibi collaborantibus et compericlitantibus, missus est. Nec de hac re plura scribo, cum ipsum praesentem sis auditurus. Caetera in Commonitoriis invenies quae ad presbyterum misi, sive modo, sive per diaconum Peregrinum, ne mihi ea toties iterare necesse sit. Semper in Christo cor tuum vigeat, domine merito insignis, multumque charissime ac desiderantissime fili. Filium nostrum Ruffinum Cirtensem principalem commendo Eximietati tuae.
Abbreviated transcription (Latin):
uiatio gestoꝵ consolationis nr̃e satis oposa cum ude¬
rem neminẽ se uelle tanto aggeri litt̾aꝵ legendo com¬
mitt̾e: sic̃ mͥ fuit ctiã epła ad ipsoslaicos douatistas.
dehac eadem conũsatione nrã qm̃ modo aliquot lu
dilectionẽ tuam. alt̾a ad uir̃ illustrem uolusianum.
qͣs uos accepisse iam credo̾ sic̃ nunc habeo in manib
librum adhonoratum ur̃m dequestionib qͥbdam
quinq quas mͥ ꝓposuit. et ꝑ lit̾as intimauit: cui ñ
continuo sespond̃e uides qm̃ minime oporteat kari¬
tas enĩ que tamqm̃ nutrix fouet filios suos ñ ordine
amandi s ordine subueniendi. infirmiores fortiorib
ante pointquos tales uult ẽẽ quales iam illi sunt qͣs
ñ contempnendo s dehis confidendo interim p̃terit.
Iales g̃ m̾ necessitates dictandi aliquid qd̾ me abeis
dictationib impediat quib inagis inardesco. decẽ
ũpossunt: cum paululum spatii uix datur int̃ acer¬

Expanded text:
uiatio gestorum conlationis nostrae satis operosa, cum uideuiatio gestorum conlationis nostrae satis operosa, cum uiderem neminem se uelle tanto aggeri litterarum legendo committere, sicut mihi fuit etiam epistula ad ipsos laicos Donatistas de hac eadem conlatione nostra, quam modo aliquot lucdilectionem tuam, altera ad uirum inlustrem Volusianum, quas uos accepisse iam credo, sicut nunc in manibus habeo librum ad Honoratum nostrum de quaestionibus quibusdam quinque, quas mihi proposuit et per litteras intimauit, cui non continuo respondere uides quam minime oporteat. caritas enim, quae tamquam nutrix fouet filios suos, non ordine amandi sed ordine subueniendi infirmiores fortioribus anteponit, quos tales uult esse, quales iam illi sunt, quos non contemnendo sed de his confidendo interim praeterit. tales ergo mihi necessitates dictandi aliquid, quod me ab eis dictationibus impediat, quibus magis inardesco, deesse non possunt, cum paululum spatii uix datur inter acer
Abbreviated transcription (Latin):
tue misissem. cur abste rursus acceꝑio oblitus sum:
nisi forte cum inspicerẽ ñdosos eos repꝑi. et em̃dare
uolui: qd̾ mirabilit̾ impeditꝰ ad hucusq ñ feci. Epłam
qͦq ad te scribendam et his adiungendam. quam cũ
ibi ẽẽm iam dictare ceꝑ am. ꝓaulo addito fic ec̃ imꝑfec¬
tam scias. Si autem rõnẽ omnium dierũ & lucubratio¬
nun aliis necessitatib impensaꝵ. tͥ possem redd̃egra¬
uit̾ contristatus mirareris qnͣta me distendant que
differi omnino ñ possunt. nec agere illa ꝑmittant:
inqua me petendo & admonendo urges uolentẽ c
meffabilit̾ quia ñ possum dolentẽ. Cũ enĩ ab eoꝵ hoĩũ
necessitatib aliqnͣtulum uaco. qui me sic angariant
ut eos nullo modo liceat euitare nec contempne opor¬
teat. ñ desirit que dictanda p̃pono. sic in artictilis tem¬
poꝵ constituta ut dilationẽ nonferant. sic̃ mͥ fuit bre¬

Expanded text:
tuae misissem, cur abs te rursus acceperim, oblitus sum, tuae misissem, cur abs te rursus acceperim, oblitus sum, nisi forte, cum inspicerem, mendosos eos repperi et emendare uolui, quod mirabiliter impeditus adhuc usque non feci. epistulam quoque ad te scribendam et his adiungendam, quam, cum ibi essem, iam dictare coeperam, paulo addito sic esse inperfectam scias. si autem rationem omnium dierum et lucubrationum aliis necessitatibus inpensarum tibi possem reddere, grauiter contristatus mirareris, quanta me distendant, quae differri omnino non possunt, nec agere illa permittant, in quae me petendo et admonendo urgues uolentem et ineffabiliter, quia non possum, dolentem. cum enim ab eorum hominum necessitatibus aliquantulum uaco, qui me sic angariant, ut eos nullo modo liceat euitare nec contemnere oporteat, non desunt, quae dictanda praepono sic in articulis temporum constituta, ut dilationem non ferant, sicut mihi fuit bre
Abbreviated transcription (Latin):
qñ et ille cum ipso ẽ: Si ꝓ consul uł suul ambo
millum estis sententiam ꝓlaturi. et forte ille ꝑsistie
rielle gladio iundicare qm̃quam sit xp̃ianus & qñ¬
tum ad u̾tere potiumus ñsit ad hec cruenta ꝓcluus.
tam̃si necesse fuerit etiam gestis ubete alligari epłaᷤᷤ
meas. quas dehac re singlas uob̃ mittendas putaui. Si¬
leo tnim audire inpotestate ẽẽ iudicis mollire senten¬
ciam: et mitius uindicare qmͣ leges iubeant. Si autẽ
nec litt̾is meis ad hoc consenserit hoc saltem p̃stet ut
incustodiam recipiantur: atq hoc declem̃tia imꝑato¬
rum impetrare curabimus. ne passiones seraioꝵ dei
nestentur. Scio enim in causa clericorum anaunensi¬
um. quioccisi agentilib nc̃ martires honorant̃ imꝑa¬
torẽ rogatum facile concessisse: ne illi qui eos occidant¬
& capti iam tenebantur. pena simili punirenti librõ
debaptismo paruuloꝵ. cũ iam codicem ipsũ p̃stantie

Expanded text:
quando et ille cum ipso est? si pro consule uel simul ambo quando et ille cum ipso est? si pro consule uel simul ambo in illos estis sententiam prolaturi et forte ille persistit uelle gladio uindicare, quamquam sit Christianus et, quantum aduertere potuimus, non sit ad haec cruenta procliuis, tamen, si necesse fuerit, etiam gestis iubete allegari epistulas meas, quas de hac re singulas nobis mittendas putaui. soleo enim audire in potestate esse iudicis mollire sententiam et mitius uindicare quam leges. si autem nec litteris meis ad hoc consenserit, hoc saltem praestet, ut in custodiam recipiantur. atque hoc de clementia imperatorum impetrare curauimus, ne passiones seruorum deinestentur. scio enim in causa clericorum Anaunensium, qui occisi a gentilibus nunc martyres honorantur, imperatorem rogatum facile concessisse, ne illi, qui eos occiderant et capti iam tenebantur, poena simili punirentur. Libros de baptismo paruulorum, cum iam codicem ipsum praestantiae
Abbreviated transcription (Latin):
orib factis solent turbulentiꝰ excitan egregie luculenta
bonitas apparebit: et obhoc magis eadem gesta legere
atq ostend̾e delectabit. dñe m̃ito insignis. muttumq
uob̾ in cõmune ꝓeccłe utilitate ꝑ lacuerit. hoc adiuuan¬
te dũo fiat quipotens ẽ misodit̾ opitulari intantis ma¬
lis: c odo maciobius ep̃c eorum stipatus cun eis ꝑ ditoꝵ
uttiusq sgxus hac atq ulac curtuit: a pintq sibi basiuias
quas possessori qnͣtuluscumq timor clauscrat. pre¬
sente autẽ ꝓcuratore uri clarissum sceleris spondeo.
quẽ tue dilectioni com̃daui multumq cõm̃do: ut¬
cũq eorũ frangebatur audatia. Nunc uͦ pꝰca qm car¬
thaginem ꝓfectus ẽ. & insundisipsius. basilicas ap¬
uit: ppłos cogregat. Cum ipso ẽ etiam ille donatus
diaconꝰ tebaptitatus cum suerit colonꝰ eccłe: qui ũ¬
satus ẽ in illa cede p̃cipinis. Qui tales ñ cum coft̃.

Expanded text:
oribus factis solent turbulentius excitari, egregie luculenta oribus factis solent turbulentius excitari, egregie luculenta bonitas apparebit et ob hoc magis eadem gesta legere atque ostendere delectabit, domine merito insignis multumque uobis in commune pro ecclesiae utilitate placuerit, hoc adiuuante domino fiat, qui potens est misericorditer opitulari in tantis malis. modo Macrobius, episcopus eorum, stipatus cuneis perditorum utriusque sexus hac atque illac circuit, aperuit sibi basilicas, quas possessorum quantuluscumque timor clauserat. praesente autem procuratore uiri clarissimi Celeris Spondeo, quem tuae dilectioni commendaui multumque commendo, utcumque eorum frangebatur audacia. nunc uero, posteaquam Carthaginem profectus est, etiam in fundis ipsius basilicas aperuit, populos congregat. cum ipso est etiam ille Donatus, diaconus rebaptizatus, cum fuerit colonus ecclesiae, qui uersatus est in illa caede praecipuus. qui tales non cum eo sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
licata gestamoium notitiã ꝑferantur. Qd̃ autẽ scͥpsit
eximietas tua dubitare te utrũ intheo ꝓbria debeas
eadem gesta iube ꝓpom: fiat si potest illuc frequens
confluere multitudo: alioquin auꝰ locus celebrior ꝓui¬
dendus ẽ: ñ tam̃ ullomͦ p̃ter mittendũ. Pena sane illoꝵ
qm̃itis de tantis scelerib confessoꝵ. rogo te ite p̃ter sup¬
plicium mortis sit: & ꝓpt̾ conscientiam nr̃am et ꝓpt̾
cathosicã mansuetudinẽ cõm̃dandam. Ipse enĩ frriccꝰ
adnos ꝑuenit confessionis illoꝵ. qͥa inuenit ecclã cat¬
holica ubi suam erga atrocissimios imnucos seruet atop
ex hibeat lenitatem.: Intanta qui ppe crydelitate. quet̃q
p̃ter sanguinẽ iundicta ꝓcesserit: magna leutras ap¬
parebit. Qd̾ et simodo quib dã nris illa atrocitate cõ¬
motis uidetur in dignum. & qͣsi dissolutionis ⁊ negli¬
gentie surale: tñsactis tam̃ motib animoꝵ. qui recenci¬

Expanded text:
licata gesta in omnium notitiam perferantur! quod autem scripsit licata gesta in omnium notitiam perferantur! quod autem scripsit eximietas tua dubitare te, utrum in Theoprepia debeas eadem gesta iubere proponi, fiat, si potest illuc frequens confluere multitudo; alioquin alius locus celebrior prouidendus est, non tamen ullo modo praetermittendum. Poena sane illorum quamuis de tantis sceleribus confessorum rogo te ut praeter supplicium mortis sit et propter conscientiam nostram et propter catholicam mansuetudinem commendandam. ipse enim fructus ad nos peruenit confessionis illorum, quia inuenit ecclesia catholica, ubi suam erga atrocissimos inimicos seruet atque exhibeat lenitatem. in tanta quippe crudelitate, quaecumque praeter sanguinem uindicta processerit, magna lenitas apparebit. quod etsi modo quibusdam nostris illa atrocitate commotis uidetur indignum et quasi dissolutionis et neglegentiae simile, transactis tamen motibus animorum, qui recenti
Abbreviated transcription (Latin):
omino m̾̃ito ĩ signi multũq kmo ac deside¬
rantissimo filio o atcellino augustimꝰ in dño
salutem. Gesta que ꝓmisit p̃stantia tua
uehem̃t̃ expecto: et in eccła ippomensi iãiã¬
q cupio recitaꝵ. ac si fieri potuerit ꝑ om̃s eccłas. etiã in
hac iliocesi constitutas: ut an diant homines pleneq
agnoscant confessores miqͥtatis ñ dei timore extorquẽ¬
tepenitentiã. s iiditiaria diligentia erudelissimoꝵ pec-¬
tor aꝑiente duritiã: suie illoꝵ qui dehomicidio et
la scire potuisse qmuris sibi dicerent dispticere negare
ñ ausi sunt refugientes catholicam patem. uelut ne
gio ant̾ sceleratoꝵ tam immanium tantã multitudinẽ
ꝑdurantes. siue etiã ulorum qui se inde ñ recessuros etiã
dtmonstrata sibi catholica ũirate. et donatistaꝵ pũsitate
dixert̃. Nonẽ leue qd̾ ds̃ agi uoluit ꝑ oꝑam tuama tuam.
Ntinam tales eorum causas trebras sic audias. et facmora
coꝵ atq in saua ꝑtinatia sic sepe ꝓdatur: eademq pub¬

Expanded text:
OMINO MERITO INSIGNI MULTUMQVE CARISSIMO AC DESIDERANTISSIMO FILIO MARCELLINO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Gesta, quae promisit praestantia tua, uehementer expecto et in ecclesia Hipponiensi iam iamque cupio recitari ac, si fieri potuerit, per omnes ecclesias etiam in dioecesi constitutas, ut audiant homines pleneque agnoscant confessores iniquitatis non dei timore extorquente paenitentiam sed iudiciaria diligentia crudelissimorum pectorum aperiente duritiam siue illorum, qui de homicidio et la scire potuisse, quamuis sibi dicerent displicere, negare non ausi sunt refugientes catholicam pacem, uelut ne gio inter sceleratorum tam immanium tantam multitudinem perdurantes, siue etiam illorum, qui se inde non recessuros etiam demonstrata sibi catholica ueritate et Donatistarum peruersitate dixerunt. non est leue, quod deus agi uoluit per operam tuam. utinam tales eorum causas crebras sic audias et facinora eorum atque insana pertinacia sic saepe prodatur eademque pub
Abbreviated transcription (Latin):
cis qui fidem sͥ hoc emer̃t anteq̃m uid̾e potuissenit. Scͥpsi¬
eis etiam prb̃is ut si qͥd minꝰ fu̾it pꝰ collationẽ seitatis ur̃
compleant ex eo qd̃ habet eccl̃a dumtam̃ uosscdm qd pla¬
at᷑uos dñs ab om̃i malo⁊ hic et in futuro scło: dñi dilec¬
tissimi et desid̾ antissimm fũs.¬

Expanded text:
ntequam uidere potuissent. Scripsi etiam presbyteris. ut, si quid minus fuerit post conlationem sanctitatis uestrae. compleant ex eo, quod habet ecclesia, dum tamen uos, secundum quod plaatur uos dominus ab omni malo et hic et in futuro saeculo, domini dilectissimi et desiderantissimi f
Abbreviated transcription (Latin):
dendis posset occurrere. ⁊ consentiente. ut si ñ posset occurt̾e
consueristis. Nunc gͦ qm̃ absensẽ. restat ut subueniatis
ñ illi quẽ nemo compellat absentem s pollicitationi meȩ
cuiꝰenstimatio uob̃ semꝑ ẽ presens. Iamenm dies ad quẽ se
ꝓmiserat occursur ũ tͣnsacturꝰ ẽ: ⁊ ego eiquisolidos suosfioe
meȩ comniste. qͥd respondeã ñ inuemo. nͥ faciã qd me factu
tecostes qndo aderat maior ur̃a frequentia. sermonẽ in de
facere: peto ut has litteras ꝓliugͣ iea p̃sente hab̾e digne¬
tib nom̃ suum. In qͣuob̾ et nos semꝑ coniuncti sumꝰ. qm̃uis
messemititȩ et̃nȩ ꝓmittit dicente apło. Bonũ aũt facientes
ñ deficiamꝰtemꝑe em̃ suo metemꝰ infatigabiles. Itaq ditm
immꝑat. sine tͥsticia. sine murmuratione. ⁊ cũ leticia: hyla¬
ritate facite. Deo enim credrois ñ homini. q ille ꝓmittit

Expanded text:
dendis posset occurrere, et consentiente, ut, si non posset occurrere, dendis posset occurrere, et consentiente, ut, si non posset occurrere, c ergo, quoniam absens est, restat, ut subueniatis non illi, quem nemo compellat absentem, sed pollicitationi meae. cuius existimatio uobis semper est praesens. iam enim dies, ad quem se promiserat occursurum, transactus est et ego ei. qui solidos suos fidei meae commisit, quid respondeam, non inuenio. nisi ut faciam, quod me facturtecostes. quando aderat maior uestra frequentia, sermonem inde facerem, peto, ut has litteras pro lingua mea praesente habere dignetibus nomen suum, in quo uobis et nos semper coniuncti sumus, quamuimessem uitae aeternae promittit dicente apostolo: Bonum autem facientes non deficiamus; tempore enim suo metemus infatigabiles. itaque, dumimperat, sine tristitia, sine murmuratione et cum laetitia et hilaritate facite; deo enim creditis non homini, quia ille promittit
Abbreviated transcription (Latin):
siderantissimi scȩ pleb̃ cui ministro m̃bris xp̃r
augustims in domino salutem. Notissima
quiame ipsum qui uob̃ in eugłioseruio. angustiam pati.
ñ ꝑmittitis. Cum enim fã nr̃ fasciꝰ debito deceri .uiͭi. solidoꝵ
ab opmatorib urgeret᷑ ut redderet qd̾ ad p̃sensunde expli¬
caret se ñ inuemebat: ne corꝑalẽ pateret᷑ inuiriam ad auxi¬
lium sce eccłe conuolauit. Illietiam ex actores cum proficisci
cogerent᷑ : ud̃õ dilationẽ dare ñ possent: grauissimis meque¬
relis onerauerunt. ita ut eis illum traderẽ. aut qd̾ sͥ deberios¬
tendebant unde acciꝑent prouiderẽ. Cumq obtulissem fascio
utt ur̃am sc̃itatem de necessitatib eiꝰ alloquerer: pudore det̾ritꝰ
ne faceremd ep̃catus ẽ. Ita ego maiore necessitate coartatꝰ a fr̃ẽ
nr̃o oracedomodecemr⁊ septem solidos accepi. qͦs in causã eius
continuo dedi. promittente illo qd̾ ad certũ dicm cũeis red¬

Expanded text:
SIDERANTISSIMIS SANCTAE PLEBIS CUI MINISTRO MEMBRIS CHRISTI AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Notissima quia me ipsum, qui uobis in euangelio seruio, angustiam pati non permittitis. cum enim frater noster Fascius debito decem et septem solidorum ab opinatoribus urgeretur, ut redderet, quod ad praesens, unde explicaret se, non inueniebat, ne corporalem pateretur iniuriam, ad auxilium sanctae ecclesiae conuolauit. illi etiam exactores, cum proficisci cogerentur et ideo dilationem dare non possent, grauissimis me querelis onerauerunt ita, ut eis illum traderem aut, quod sibi deberi ostendebant, unde acciperent, prouiderem. cumque obtulissem Fascio, ut uestram sanctitatem de necessitatibus eius adloquerer. pudore deterritus, ne facerem, deprecatus est. ita ego maiore necessitate coartatus a fratre nostro Macedonio decem et septem solidos accepi, quos in causam eius continuo dedi promittente illo, quod ad certum diem cum eis red
Abbreviated transcription (Latin):
enĩnobis gratia d̃i utiliꝰ tonfert in hoc p̃senti scło
maligno. nisi ut moriamur peccato: de ꝑhoc ipsi gr̃e
inuemetur ingratus. qui ꝓpt̃ illam uult inuere in
peccato. ꝑqmͣ morimur peccato. Ds autem qui diues¬
ẽ inmisericordia det uobis et sanum saꝑc et usq in
fincm ꝓfitient̾ in bono ꝓposito ꝑmanere: Hoc prouo
ꝓeis qui uos oderunt instant̃ inpace fr̃na et iugilan¬
ter orate. ut deo uiuatis. Siquid de uob̃ mereor. uemi¬
at adme fr̃ florus

Expanded text:
enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato ? ac per hoc ipsi gratiae inuenietur ingratus qui propter illam uult uiuere in peccato, est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc pro uo, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanter orate. deo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat ad me frater Florus
Abbreviated transcription (Latin):
tas mea michi sufficit ad fatienda oꝑabona: decli¬
nat moexteram. Sed rursus illi qui putant bonam
uitã esse descrendam. qnͣdo audiunt sic dei grãm
p̾dicari. ut credatur & intelligatur uoluntas homi¬
nũ ipsa ex malis bonas facere. ipsas etiam quas fece¬
rit custodire. et ꝓpt̾ta dicunt faciamꝰ mala ut ueni¬
ant bona: insinistram declinant. Ioeo uob̃ dixi non
declinetis indexteram neq insinistram: hoc ẽ nec sic
defendatis lib̾um arbit̾um. ut ei bona oꝑa sine dei
gratia tͥbuatis: nec sic defendatis gr̃am. ut qͣsi de
illa securi. mala oꝑa diligatis. quodipsa gratia dci
au̾tat a nobis. lalium quippe u̾ba sibiꝑponens apłs
ait:. Quid gͦ dicemus: ꝑ manebimꝰ inpeccato. ut gratia
habundet: atq his u̾bis hominum errantium. et
gr̃ãm dei nonintelligentium respondit ut debuit:
dicens absit. Si enim mortui sumꝰ peccato. qͦmodo ui¬
iumꝰ in eo: slichil dici potuit breuiꝰ et melius. Qͥd

Expanded text:
tas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declitas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic dilla securi mala opera diligatis: quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait quid ergo dicimus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: absit. si enim mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid
Abbreviated transcription (Latin):
Cur putam᷑. nsi quia ita sunt uie bone que adex¬
tris sunt ut indexteram tam̃ declinare non sit bo¬
num: Declinare quippeille ẽ. intelligendus in dex¬
t̃am. qui bona ipsa oꝑa que ad uas dextras ꝑtinẽt
sibi uult ad signare non deo. Et ideo cum dixisset
inas enim que a dextris sunt nouit ds̃. pũse autem
sunt que asmnistris sunt tamqm diceretur ei. quomͦ
gͦ non uis ut declinemꝰ ad dexteram: Setutus admnrẽ.
ipse autem rectos fatiet cursus tuos itinera tua inpa¬
ce ꝓ ducet. sic gͣ intellige quod tͥ preceptum ẽ rectos cur
sus fac pedib tiris. et iuas tuas dirige: ut noueris
cum hoc facis adomino deo tibi prestari ut hoc faciaᷤˢ
et non declinabis ad dexteram. qmͣuis ambules in
uiis dextris. non fides inuirtute tua: et ip̃e erit uirt᷑
tua. quirectos fatiet cursus tuos et itinera tuampa
ce ꝓ ducec. Qua ꝓpt̃ dilectissimi. quicũq dicto uolun¬

Expanded text:
cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dexcur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producetsus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige . » Ut noveris, cum hoc facis, a Domino Deo tibi praestari ut hoc facias, et non declinabis ad dexteram, quamvis ambules in viis dextris, non confidens in virttua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Volun
Abbreviated transcription (Latin):
illis ad simstram constitutis. non noui uos. Qͥd ẽ au¬
tẽ qd̾ ille non nouit. qͥ utiq nouit omiã siuie bona
hominũ siue mala: S quid ẽ non noui uos nisi
tales uos ego non feci: Quẽ ad modum illud qd̃ dic-
tum. Quid ẽ non nouerat nisi non fecerate ac phoc
qd̃ dictum est. uias que adextris sunt. nouit dñs qͦ
modo intelligendum ẽ nisi quia ipse fecit uias
dextras. idẽ iustorum que sunt utiq oꝑa bona
que p̃ꝑauit d̃s sicut dicit apłs. ut nustis ambule-¬
mus. Hias autem sinistras pu̾sas id est uias im-¬
piorum. non utiq nouit quia non eas ip se fecit
homini led homo sibi. Opt̃ quod dicit odiui
autem ego pũsas uias malorum: ipse sunt asi¬
nistris: Sed respondetur nobis: Cur ergo dixit non
declines indextetam neq insinstram. cum potuᷤ
dicere debuisse uideatur tene dexteram. et ne de¬
clines insinistram. sibone sunt uie. que adextris st:

Expanded text:
illis ad sinistram constitutis, Non novi vos . Quid est auillis ad sinistram constitutis, Non novi vos . Quid est autem quod ille non novit, qui utique novit omnia, sive bona hominum, sive mala? Sed quid est, Non vos novi; nisi, tales vos ego non feci? Quemadmtum, quid est nisi non fecerat\'? ac per hoc, quod dictum est: Vias, quae a dextris sunt, nouit dominus, quo modo intellegendum est, nisi qas iustorum, quae sunt utique opera bona, quae praeparauit deus, sicut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\'
Abbreviated transcription (Latin):
teram noq ad sinistram. au̾te autem pedẽ tuũ ama¬
uero sunt que a sinistris st̃. Ipse autem rectos fatiet
cursus tuos. itinera autẽ tua inpace ꝓ ducet. In his
ũbis sancte scͥpture considerate fr̃s quia si non eẽt u¬
berum arbitrium. non diceret reccos cursus facpedi-¬
btuis et inas tuas dirige ne declines inoect̾am. ne¬
q insinistram. et tamꝰ sine ĩ gratia siposset hoc
fieri. non postra dicerttur. ipse autem reccos faciet
cursus tuos: et itinera tua in pace ꝓducct. Nolite gͦ de¬
clinare indext̾am neq insinisttam qmñuis laudent᷑
uia mala. hoc ẽ asmnistra qđ̃ manifestat inconseqñ¬
tib dicens. Uias enĩ que adextris sunt nouit d̾s. pũ¬
se uero sunt que afinistris sc̃. Las utiq uias ambula.
re debem̃quas nouit õs. dequib inpsalmo legitur
nouit dñs uias iustorũ. et it impioꝵ ꝑibit. Hanc
enĩ non nouit dñs qr sinstra ẽ. sicut dicturus ẽ etiã

Expanded text:
tram uel in sinistram, auerte autem pedem tuum atram uel in sinistram, auerte autem pedem tuum avero sunt, quae a sinistris sunt. Ipse autem rectos faciet cursus tuos, itinera autem tua in pace producet . In his verbis sanctae Scripturae considerate, fratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur, Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige; ne declines in dexteram, neque in sinistram: et tamen sine Dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur, Ipse autem rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Nolite ergo declinare in dexteram neque in sinistram, quamuis laudentur uia mala, hoc est a sinistra, quod manifestat in consequentibus dicens: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus; peruersae autem sunt, quae a sinistris sunt. eas itre debemus, quas novit Dominus; de quibus in psalmo legitur, Novit Dominus viam justorum, et via impiorum peribit . Hanc enim non novit Domiminus, quia sinistra est: sicut dicturus est etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sieccłã crederetetiam malas atq infideles hominum
uoluntates ꝑ di grãm inbonumposse conu̾ti. Sed hc̃
librum sc̃i cipͥan qͥa dixerunt etiã illic apuduoscẽ
non misim̃. Meam qͦq eplam ad sixtum romane
legimus cum eis ec ostendimꝰ ad u̾sus eos eẽ conscͥptã
qͥ dicunt gr̃ãm dei scdm merita nr̃a dari. hocẽ ad¬
ũsus eosdem pelagianos. Qnͣtum potumꝰ gͦ egimꝰ
ꝑseuerent: que neq lib̃um arbitrium negat. siue in
uitam bonam sue in malã. neq tantũ ci tribuit ut
sine dĩgratia ualeat aliquid. siue ut ex malo conu̾ta¬
tur in bonũ siue ut inbono ꝑ seuerant̾ ꝓfitiat: si-
exhortor qd̃ nos om̃s exhortatur apłs. non plus sa¬
ꝑe qm̃ oportet saꝑc seo sape ad sobrietatem. sicut uni¬
tuiq d̃s partitus ẽ m̃suram fidei: aAd dendite quid ꝑ
salomonem moneat sp̃s sc̃s. Rectos cursus inquit
fac pedib tuis. et uias tuas dirige. ne declines in dex

Expanded text:
si ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum si ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanalegimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelagianos Quantum potuimus ergo, eperseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine exhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. Adtendite, quid per Salomonem moneat spiritus sanctus: Rectos cursus, inquit. fac pedibus tui
Abbreviated transcription (Latin):
reppulerit. Qd enim scͥptum ẽ ad papã in nocentiũ.
Romaneurbis ep̃m deconcilio ꝓ uincie carthaginẽ¬
simo de affricano concilio scͥptum ẽ. eiꝰq rescriptum
ad uniu̾sos totiꝰ orbis epõs missum. et qd̃ posteriore
contilio plenario totiꝰ affrice contͣ ipsum errorem bre¬
uiter constituimus et supra memoratum librum
meũ quẽ mͦ ad uos scͥpsi. hec omnia et inp̃senti legi¬
mꝰ cumipĩs et peos misimꝰ uobis: Legimus eis etiam
librum beatissimi mnr̾is cipͥam deoratione dũica
et ostendimus quẽadmodum docuerit omĩa que
admores mnb̾s ꝑtinent quib recce uiuim̃ apatre no¬
stro quiẽ incelis. ẽẽ poscenda ne de libero p̾ sumentes
arbitrio adiuina gratia decidamus. Ubietiam demõ.¬
strauim̃ qͦ modo ad monuerit. idem glõsissim̃ martir
etiã ꝓminncis nr̃is quinon dum urxp̃m crediderunt.
nos ut credant orare debere. Qd̃utiq manit fieret. i¬

Expanded text:
reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad uniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cvpriani de oratione dominica et ostendimus, quem ad modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr etiam pro inimicis nostris. qui nondum in Christum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, ni
Abbreviated transcription (Latin):
nebrarum ꝑ gr̃am dĩ noneruuntur nec transferun.¬
tur ad regnum xp̃i. non solum sodm originis. uerum
boni uero etiam ipsi quidem scd̃m sue bone uoluntatis
merita p̃mium consequent᷑ Sed etiam ipsam bonã
uoluntatẽ ꝑ dĩgrãm consetuti st̃. ac sic impletur qd̃
scͥptum ẽ ira et indignatio. tribulatio. et angustia
in omnẽ amimam hois oꝑantis malum uidei pri-
mũ et greci: gła autem et honor. et pax omni oꝑanti-
bonũ uid̃o pͥmum et greco. Dequa difficillua que¬
stione hoc ÷ deuoluntate et gratia. non opus ha¬
iameis dederam tamqm cicius redituris. et scͥpsi ad
nos etiam librum quẽ si adiuuante dño diligenter
legeritis. et uiuacit᷑ intellexeritis: nullas inter uos
dchacre dissensiones existimo ult̾ius iam futuras.¬
Portant autem secum et alia que uobis diligenda
credidimꝰ. quib cognoscatis quemadinodũ catho¬
lica eccl̃a in dei miscd̃ia pelagiane heresis uenena

Expanded text:
nebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferunnebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum eboni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gratiam consecuti sunt. ac sic impletur, quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Imum et Graeci: gloria autem, et honor, et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco . 2. De qua difficillima quaestione, hoc est, de voluntate et gratia, non opus ha et aliam jam eis dederam, tanquam citius redituris. Et scripsi ad vos etiam librum, quem si, adjuvante Domino, diligenter legeritis, et vivaciter intellexeritis, nullas existimo inter vos de hac re dissensiones ultportant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis, quem ad modum catholica ecclesia in dei misericordia Pelagianae haeresis uenena
Abbreviated transcription (Latin):
no dileccissimo et in xp̃i m̃bris honoran¬
do fr̃i ualentino et frĩb qui tecum sunt.
augustinus indñosalutem. Cresconium
felicem et alium felicẽ dei seauos. qui ex
ura congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse
pascha nouerit caritas ur̃a. Quos ideo tenuimꝰ aliqnͣ¬
to diutĩ ut instructiores ad uos redirent: ad u̾sus no¬
uos hereticos pelagianos inquorũ errorem cadit. qͥ
putat scm aliqua merita humana dari grãm dei
rursus qui putat qnͣdo adiuditium drĩs uenerit
non iudicari hominem scd̃m oꝑa sua qui iam ꝑeta¬
tem uti potuit. libero arbitrio uouuntatis nchilo
miñ inerrore ẽ. Soli enim paruuli qͥ mundum habcc̃
opa ꝓpͥa. uł bona uł mala scdm solum originale
peccatum dampnabunt᷑: qͥb ꝑlauacrum regenera¬
cionis non subuenit gratia saluatoris. Ccc̃i autem
om̃s qͥ iamutentes libero arbitrio sua ꝓpͥa peccata.
originali peccato instiꝑ addiderunt. si depotestate te¬

Expanded text:
DILECTISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, rursus qui putat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate te
Abbreviated transcription (Latin):
illo. ibi ÷ qui ubiq est. Cum enĩ sit xp̃c õs et homo
ds̃ utiq undedicit. ego et pat̾unum sumꝰ. homo autẽ
undedicit pat̾ maior me est: idemq filius dĩ uige¬
nit᷑ apatre et filius homiis ex semine dauid sccłm
carnẽ. utrumq in illo obseruandum ẽ. cum loqui¬
tur. uł cum de illa septura loquit᷑: et quid scđm qͥd
dicatur intuendum: Nam sicutunus homo ẽ. am¬
ma rationalis et caro: sic et unus. xp̃c est. u̾bum et
homo. ꝓinde quod ad u̾bum attinet creator ẽ xp̃c.
omiã enĩ ꝑ ipsum facca sunt: qd̃ uero ad hominem
creatus ẽ xpc̃: factus ẽ enĩ ex semine dauid scłm car¬
nẽ. et in similitudrne hominũ factꝰ. Item quia illho

Expanded text:
illo ibi est, qui ubique est. Cum enim sit Christus deus et homo illo ibi est, qui ubique est. Cum enim sit Christus deus et homo — deus utique, unde dicit: Ego et pater unum sumus: homo autem, unde dicit: Pater maior me est — idemque filius dei unigenitus a patre et filius hominis ex semine Dauid secundum carnem, utrumque in illo obseruandum est, cum loquitur uel cum de illo scriptum loquitur, et, quid secundum quid dicatur, intuendum. nam sicut unus homo est anima rationalis et caro, sic unus Christus est uerbum et homo. proinde quod ad uerbum adtinet, creator est Christus, omnia enim per ipsum facta sunt; quod uero ad hominem. creatus est Christus, factus est enim ex semine Dauid secundum carnem et in similitudine hominum factus. item
Abbreviated transcription (Latin):
brahe sinu requiescunt: Ubi si fuit: ipse ẽ intelli¬
gendus para disus quem latronis anime illo die
dignatus ẽ polliceri: Que si ita funt: genetale pa¬
radisi nomen est ubi felicit̃ uiuitur: Neq enim
qͥa paradisus est appellatus ubi adam fuit ante
peccatum. ꝓptea schtura phibita est etiã cccł̃am
uocare padisum cum fructu pomoꝵ. Est autẽ sens
multo expeditior et abhis omnib ambiguitatib
liber: si non scł̃mid qd̃ homo erat s scd̾mid qd̃ ds
piatur erat xp̃c ditisse accipiatur. hodie mecum e¬
ris inparadiso: homo quippe. xp̃c illo die scdm car¬
nem inscpulcro. scđm animam in inferno futurus
p̾hendant: Est uirt᷑ et sapientia dei. deqͣ scͥptum est
qd̾ attingat a fine usq ad finem fortit̃. et disponat
omĩa suainit̾ et attingat ubiq ꝓpt̾ suam mundi¬
ciã: et nichil inquinatum ineam incurrat Ubi¬
cũq sit gͣ paradisus: quisquis beatoꝵ ibiẽ cum

Expanded text:
brahae sinu requiescunt?ubi si fuit, ipse est intellebrahae sinu requiescunt?ubi si fuit, ipse est intellegendus paradisus, quem latronis animae illo die dignatus est polliceri. quae si ita sunt, generale paradisi nomen est, ubi feliciter uiuitur. neque enim quia paradisus est appellatus, ubi Adam fuit ante peccatum, propterea scriptura prohibita est etiam ecclesiam uocare paradisum cum fructu pomorum. Est autem sensus multo expeditior et ab his omnibus arabiguitatibus liber, si non secundum id. quod homo erat, sed secundum id. quod deus erat. Christus dixisse accipiatur: Hodie mecum eris in paradiso. homo quippe Christus illo die secundum carnem in sepulcro, secundum animam in inferno futurus prehendant; est uirtus et sapientia dei, de qua scriptum est, quod adtingat a fine usque ad finem fortiter et disponat omnia suauiter et adtingat ubique propter suam munditiam et nihil inquinatum in eam incurrat. ubicumque sit ergo paradisus, quisquis beatorum ibi est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uł morte. uł requie non sunt inferi nomina¬
ti: scd contigit inquit mori in opem illum. & au¬
ferri abangelis insinum abrahe: Deinde ardenti
diuiti dicit abraham. Int̾ nos et uos chaos mag¬
num firmatum est: tamqmͣ int̾ inferos sedes q
beatorum: Non enim facile alicubi scpͥturarum
inferorum nomen positum inuenttut in bono:
Tnde etiã queri solet. si non insi penalia recte intel¬
liguntur inferna: quomodo animam dnĩ xp̃i
pie credamus fuisse in inferno: Sed bene tespondet᷑
ideo descendisse ii quib oportuit subueniret. In¬
debeatus petrus eum dicit soluisse dolores infer-
ni. inquib impossibile erat teneti eum. Porro si
utͣ᷑q regio et dolentium et requiescentrum idẽ. et
ubi diues ille torquebatur. et ubi pauꝑ ille letabat᷑
minferno ẽẽ credenda est. quis audeat dicere do¬
minum iħ̃m xp̃m ad penales inferm partes ue-¬
nisse tantum modo: nec fuisse apud cos qui in a¬

Expanded text:
autem morte vel requie non sunt inferi nominaautem morte vel requie non sunt inferi nominati: sed, Contigit, inquit, mori inopem illum, et auferri ab Angelis in sinum Abrahae. Deinde ardenti diviti dicit Abraham, Inter nos et vos chaos magnum firmatum est : tanquam inter inferos sedesque beatorum. Non enim facile alicubi Scripturarum inferorum nomen positum invenitur in bono. Unde etiam quaeri solet, si nonnisi poenalia recte intelliguntur inferna, quomodo animam Domini Christi pie credamus fuisse in inferno. Sed bene respondetur ideo descendisse, ut quibus oportuit subveniret: unde beatus Petrus eum dicit solvisse dolores ini, in quibus inpossibile erat teneri eum. porro si utraque regio et dolentium et requiescentium, id est et ubi diues ille torquebatur et ubi pauper ille laetabatur, in inferno esse credenda est, quis audeat dicere dominum legum ad poenales inferni partes uenisse tantum modo nec fuisse apud eos, qui in A
Abbreviated transcription (Latin):
rectione non poturt: sed insepulchro paradisum
nullus intelligit: Et siquisqmͣ itacẽt absurdus ut
hoc saꝑe conaretur eo quod illud sepulchrum in
horto erat certe hinc ab ista opinione reuocaretur
qd̾ ile cui dictum est. hodie mecum eris in para¬
diso: nullo die fuit cum xpõ in illo sepulchro: Nec
eiꝰ fidci ꝓmagno munere offerretur sepultura car¬
nis nchil gaudii uł doloris in morte sentientis:
cum ille de requie ubi sensus est cogitaret. Restat
eris inparadiso. in inferno intelligatur cẽ ꝑadisiõ.
ubierat eo die futurus scdm humanam ammã
xp̃c. Utrum autẽ sinus ille habrahe ubi diues
impius cumintorm̃tis eẽt inferm requiescentem
paupem uidit uł paradisi censendus uocabulo ł
ad inferos ꝑtinere existimandus sit: non facile
dixerim. De illo quippe diuite legimꝰ dictum esse.
Mortuus ẽ autem et diues: et sepultus ẽ in ifer¬
no: et cum apud inferos intormentis eẽt: In paupi ͤ

Expanded text:
rectione non potuit. sed in sepulcro paradisum rectione non potuit. sed in sepulcro paradisum nullus intellegit. et si quisquam ita esset absurdus, ut hoc sapere conaretur eo. quod illud sepulcrum in horto erat, certe hinc ab ista opinione reuocaretur, quod ille. cui dictum est: Hodie mecum eris in paradiso, nullo die fuit cum Christo in illo sepulcro. nec eius fidei pro magno munere offerretur sepultura carnis nihil gaudii uel doloris in morte sentientis, cum ille de requie, ubi sensus est, cogitaret. Restat eris in paradiso, in inferno intellegatur esse paradisus, ubi erat eo die futurus secundum humanam animam Christus. utrum autem sinus ille Abrahae, ubi diues ille impius, cum in tormentis esset inferni, requiescentem pauperem uidit, uel paradisi censendus uocabulo uel ad inferos pertinere existimandus sit, non facile dixerim. de illo quippe diuite legimus diMortuus est autem et dives, et sepultus est in inferno; et, cum apud inferos in tormentis esset. In pauperis