comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nos sunt cõmmissa peccatis hylariter et ex
corde faciendo. et orationibus indesinent
instando: et hȩc faciendo in doctrina sa¬
na: qua edificat᷑ fides recta. spes firma. ca¬
ritas pura. Hec est nunc nr̃a iusticia qua
currimꝰ esurientes et sitientes ad ꝑfectionẽ
plenitudinemq iusticiȩ: ut ea postea sa¬
turemur. Unde dñs in ȩuangłio cũ dixis¬
set. nolite facere iusticiam ur̃ãm coram ho¬
minib ut uideamini ab eis. ne istum no¬
strum eursum fine humanȩ głȩ metiremur:
non est in expositione iusticiȩ ipsius executꝰ
nisi tria ista. ieiunium elemosinas. oratio¬
nes: Ieiumo scilicet uniuersam corporis ca¬
stigationem significans: elemosinis omnẽ
beniuolentiam et beneficientiam uł dandi
uł ignoscendi: et oratione insinuans om̃s
regulas scĩ desiderii: ut qm̃ in castigatione
corporis frenatur concupiscentia. quȩ ñ
frenari sed omnino ẽẽ non debet. nec erit

Expanded text:
nos sunt commissa peccatis hilariter et ex nos sunt commissa peccatis hilariter et ex corde faciendo et orationibus indesinenter instando et haec faciendo in doctrina sana, qua aedificatur fides recta, spes firma, caritas pura. haec est nunc nostra iustitia, qua currimus esurientes et sitientes ad perfectionem plenitudinemque iustitiae, ut ea postea saturemur. unde dominus in euangelio cum dixisset: nolite facere iustitiam uestram coram hominibus, ut uideamini ab eis, ne istum nostrum cursum fine humanae gloriae metiremur, non est in expositione iustitiae ipsius exsecutus nisi tria ista: ieiunium, elemosynas, orationes; ieiunio scilicet uniuersam corporis castigationem significans, elemosynis omnem beneuolentiam et beneficientiam uel dandi uel ignoscendi et oratione insinuans omnes regulas sancti desiderii: ut quoniam in castigatione corporis frenatur concupiscentia, quae non frenari, sed omnino esse non debet nec erit
Abbreviated transcription (Latin):
egerit. Aliud ẽ enim exire de hoc corpore.
quod om̃s homines dies uitȩ huius ultimꝰ
cogit: aliud ẽ autem liberari de corpore
mortis huius. quod sola dei grã ꝑ iħm xp̃m
hanc autẽ uitam merces ꝑficiens reddit᷑:
sed eis tantum aquibus inhac uita eiusdẽ
mercedis meritum comparatur. Non enĩ
ad saturitatem iusticiȩ cum hinc exierit
quisq ꝑueniet: nisi ad eam cum hic ẽ esu¬
riendo et sitiendo cucurrerit. Beati quippe
qui esuriunt et sitiunt iusticiam: qm̃ ipsi
saturabunt᷑. Quandiu gͦ peregrinantesa
año ꝑfidem ambulamus non ꝑspeciem. un¬
de dictum est. iustus exfide uiuit: hec est
nrã in ipsa peregrinatione iusticia. ut ad
illam ꝑfectionem plenitudinẽꝙ iusticiȩta¬
bi inspecie decoris eius iam plena et ꝑfecta
caritas erit. nunc ipsius cursus rectitudine
et ꝑfectione tendamus. castigando corpus
nr̃m et seruitut subiciendo. et elemosinas
indandis beneficiis. &e dimittendis quȩ in

Expanded text:
egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis huius, quod sola dei gratia per legumhanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis tantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quamdiu ergo peregrinantes a domino per fidem ambulamus, non per speciem — unde dictum est: iustus ex fide uiuit — haec est nostra in ipsa peregrinatione iustitia, ut ad illam perfectionem plenitudinemque iustitiae, ubi in specie decoris eius iam plena et perfecta caritas erit, nunc ipsius cursus rectitudine et perfectione tendamus castigando corpus nostrum et seruituti subiciendo et elemosynas in dandis beneficiis et dimittendis quae in
Abbreviated transcription (Latin):
sum potest homo esse sine peccato: gͦ xp̃c
gratis mortuus ẽ. Non autem gratis mor¬
tuus est xp̃e. Non igitur potest homo esse
sine peccato etiam si uelit: nisi adiuuetur
ficiatur: et nunc in proficientibus agitur:
et omnimodo implebitur contentione mor¬
tis absumpta. et caritate quȩ credendo et
sperando. nutrit᷑: uidendo et obtnendo ꝑ¬
fecta. Deinceps instituit diuinis testimoni¬
is agere quod intendit. Quod quale sit:dili¬
gentius aduertamus. Testimonia inquit
quibus probatur preceptum esse homini
ut absq peccatosit. Ad hoc respondemus.
Non utrum p̃ceptum sit querit᷑. qd ualde
manifestum ẽ: sed hoc ipsum quod p̃ceptũ
esse constat. utrum in corpore mortis huius
possit impleri. ubi caro concupiscit aduersꝰ
uolumus faciamus. De quo corpore mortis
huius. non omnis liberatur qui finit hanc
uitam: sed qui in hac uita susceꝑit gr̃am:
& ne inuanum suscipiat. bonis operibus

Expanded text:
sum potest homo esse sine peccato, ergo Christus sum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est. non autem gratis mortuus est Christus; non igitur potest homo esse sine peccato, etiamsi uelit, nisi adiuuetur strum. quod ut perficiatur, et nunc in proficientibus agitur et omni modo implebitur contentione mortis absumpta et caritate quae credendo et sperando nutritur uidendo et obtinendo perfecta. Deinceps instituit diuinis testimoniis agere quod intendit. quod quale sit, diligentius aduertamus. \'testimonia\', inquit, \'quibus probatur praeceptum esse homini ut absque peccato sit. ad hoc respondemus: non utrum praeceptum sit quaeritur, quod ualde manifestum est; sed hoc ipsum, quod praeceptum esse constat, utrum in corpore mortis huius possit impleri, ubi caro concupiscit aduersusuolumus faciamus. de quo corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
si dixerit mea: dicendum ẽ. Et quomͦ
Iterum facit se interrogari: et dici sibi.
Tu ipse sine peccato es. qui dicis hominẽ
sine peccato eẽ posse: Et respondet: qͦd ñ
sum sine peccato. Cuius culpa ẽ: Quodsi
dixerit inquit tua est: respondendũ ẽ.
Quomodo meãsi eẽ non possum: Nos re¬
spondemus. nullum cum eis de his uer¬
bis eẽ debere conflictum: quia non est au¬
sus dicere ẽẽ hominem sine peccato. uł ali¬
quem uł se ipsum: sed tantũmꝰ eẽ pos se
respondit. Quod neq nos negamus.
Quando autem possit et ꝑquem possit: hoc
queritur. Si enim modo ẽ: non omni ani¬
mȩ fideli posite in corpore mortis huiꝰ. oran¬
dum ẽ et dicendum dimitte nobis debita
nr̃a: cum iam in scõ baptismo uniuersa fu¬
erint dimissa p̃terita. Quisquis autẽ m̃bris
fidelib xp̃i. hoc non esse orandũ ꝑsuade¬
re conatur: nichil aliud quam se ipsum
xp̃ianum non eẽ ꝓfitetur. Porro si ꝑse ip¬

Expanded text:
si dixerit: mea, dicendum est: et quomodo si dixerit: mea, dicendum est: et quomodo iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis hominem sine peccato esse posse?\' et respondet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non possum?\' nos respondemus nullum cum eis de his uerbis esse debere conflictum, quia non est ausus dicere esse hominem sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit, quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. porro si per se ip
Abbreviated transcription (Latin):
contra suꝑbos ẽẽ clamatum. Beatus eui
non imputabit dñs peccatum. Non enĩ
imputat his. qui fidelit̃ e dicunt dimitte
nobis debita nr̃a: sicut et nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is. Et iuste non imputat :
quia iustum ẽ quod ait: in qua mensura
mensi fueritis. in eadem remetiet᷑ uob̃.
Peccatum est autem cum uł non est caritas
quȩ esse debet. uł minor ẽ quam debet: si¬
ue hoc uitari uoluntate possit siue non
possit: Quia si potest: presens uoluntas
hoc facit. Siautem non potest: p̃terita
uoluntas hoc fecit: et tamen uitari potest:
non quando uoluntas suꝑba laudat᷑: sed
ꝑsonam suam quasi cum altero dispu¬
tantem: et facit se interrogari: et quasi ab
interrogante sibi dici. Das michi hominẽ
sine peccato: & respondet. Do tibi qui
esse possit. Et rursus ab interrogante di¬
citur ei. Quis est: Et respondet. Ipse tu.
Quod si dixeris inquit ego eẽ. non possũ:
respondendum est. Cuius culpa ẽ: Quod¬

Expanded text:
contra superbos esse clamatum, Beatus cui contra superbos esse clamatum, Beatus cui non imputavit Dominus peccatum . Non enim imputat his qui fideliter ei dicunt, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Et juste non imputat, quia justum est quod ait, In qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur vobis . Peccatum est autem, cum vel non est charitas quae esse debet, vel minor est quam debet, sive hoc voluntate vitari possit, sive non possit: quia si potest, praesens voluntas hoc facit: si autem non potest, praeterita voluntas hoc fecit; et tamen vitari potest, non quando voluntas superba laudatur, sed personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrogante dicitur ei: quis est?\' et respondet: ipse tu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quod
Abbreviated transcription (Latin):
possibile: Omne enim peccatũ malũ eẽ
quis dubitet: Respondemus & naturã
Hominis bonam eẽ: et eam malo carere
posse. Nam idõ clamamus libera nos a
malo: quod non ꝑficit᷑ quandiu corpus
quod corrumpitur aggrauat animam.
S hoc agitur grã ꝑfidem: ut aliquando
aicatur. Ubi est mors contentio tua: Ubi
ẽ mors aculeus tuus: Aculeus autẽ mor¬
tis peccatum: uirtus uͦ peccati. lex: Qm̃
lex ꝓhibendo auget peccati cupidita¬
tem: nisi diffundat spc̃ caritatem: quȩ
plena et ꝑfecta tunc erit. cum uidebimꝰ
facie ad faciem. Et hoc inquit dicen¬
dum ẽ. Certe iustus ẽ ds̃. Negari enĩ
non potest. Imputat autem ds̃ homini
omne peccatum. Et hoc quoq confiten¬
neq peccatum est quicquid non impu¬
tabit᷑ in peccatum. Et si est aliquod peccatũ
quod uitari non possit:⁊ quomͦ iustus ds̃
dicitur. si imputare cuiquam credit᷑ quod
uitari non possit: Respondemus iã olim

Expanded text:
possibile? omne enim peccatum malum esse possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse et eam malo carere posse. nam ideo clamamus: libera nos a malo. quod non perficitur, quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam. sed hoc agitur gratia per fidem, ut aliquando dicatur: ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uero peccati lex, quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat spiritus caritatem quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negari enim non potest — imputat autem domne peccatum. Et hoc quoque confitenpeccatum est, quidquid non imputabitur in peccatum. Et si est aliquod peccatum quod vitari non possit, quomodo justus Deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod vitari non possit? » Respondemus, jam olim
Abbreviated transcription (Latin):
te. quam uoluntatẽ satis euidenter expres¬
sit apłs dicens. ut non ea quȩ uultis faci¬
atis: si facile potest uoluntas uolunta¬
te mutari: Nec sane isto modo naturã
siue animȩ. siue corporis. quam ds̃ creauit
et quȩ tota bona ẽ accusamus: sed eam di¬
cimus ꝓpria uoluntate uiciatam. sine
dei grã non posse sanari. Iterum ait quȩ¬
rendum est. si non potest homo sine pec¬
cato eẽ: cuius culpa ẽ. ipsiusne hominis.
an cuius libet alterius: Si ipsius homi¬
nis÷ quomodo culpa hominis ẽ.si hoc
non ẽ quod eẽ non potest: Respondemꝰ
ideo ẽẽ hominis culpam qđ non ẽ sine
peccato: quia sola hominis uoluntate fa¬
ctum ẽ. ut ad istam necessitatem ueniret. quã
sola hominis uoluntas superare ñ possit
Iterum ait querendum est. si natura ho¬
minis bona ẽ. quod nullus negare nisi
marchion aut manich eus audebit: quo¬
modo igit᷑ bona ẽ. si malo ei non est carere

Expanded text:
te, quam uoluntatem satis euidenter expreste, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari? nec sane isto modo naturam siue animae siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest homo sine peccato esse, cuius culpa est: ipsiusne hominis an cuiuslibet alterius. si ipsius hominis, quomodo culpa hominis est, si hoc non est quod esse non potest?\' respondemus ideo esse hominis culpam, quod non est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, quam sola hominis uoluntas superare non possit. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere
Abbreviated transcription (Latin):
Sinatura: peccatum non est. Si uolunta¬
te: ꝑfacile potest uoluntas uoluntate mu¬
tari. Respondemus. admonentes. eẽ cogi¬
tandum quanta sit ista p̃sumptio qua di¬
citur. non solum posse quod quidem adiu¬
uante dei grã negandum non est. sed etiã
ꝑ facile posse uoluntatẽ uoluntate mutari:
cum dicat apłs. caro concupiscit aduersus spi¬
ritum. & sp̃s aduersus carnem. Hȩc enim in¬
uicem sibi aduersantur: ut non ea quȩ uul¬
tis faciatis. Non enim ait hȩc sibi inuicem
aduersantur. ut quȩ potestis facere nolitis:
sed ut non ea quȩ uultis faciatis. Cur ergo
concupiscentia carnis quȩ utiq culpabilis
atq uiciosa ẽ. nichilq ẽ aliud quam deside¬
rium peccati. quod idem apłs p̃cipit ne re¬
gnet in nr̃o mortali corpore. ubi satis osten¬
dit ẽẽ tamen in nr̃o mortali corpore qͦd per¬
mittendum non sit ut regnet:⁊ cur gͦ ista
concupiscentia non mutata ẽ ea uolunta.¬

Expanded text:
si natura, peccatum non est; si uoluntasi natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari\'. respondemus ammonentes esse cogitandum quanta sit ista praesumptio, qua dicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem; haec enim inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faciatis. cur ergo concupiscentia carnis — quae utique culpabilis atque uitiosa est nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem apostolus praecipit, ne regnet in nostro mortali corpore, ubi satis ostendit esse tamen in nostro mortali corpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
autem: sed reformaminiin nouitate mentis ur̃e
Illud ꝑtinet ad non concupiscere: hoc ad dil¬
gere. Illud ad continentiam: hoc ad iustici¬
am.Illud ad declinandum amalo: hoc ad
faciendum bonum. Non concupiscendo e¬
nim uetustate expoliamur: et nouitate in¬
auimur diligendo. S nec quisquã esse po¬
test continens: nisi as̃ det. Et caritas dei dif¬
sunditur in cordibus nr̃is: non ꝑnos ipsos. s¬
ꝑ spm sc̃m quiddatus ẽ nobis. Hoc autẽ fit
de die in diem. in his qui uolendo et creden¬
do. et inuocando ꝓficiunt: et p̃terita obli¬
uscentesin ea quȩ ante sunt extenduntus.
Aa hoc enum lex ista precipit. ut cuminhis
implendis homo defecerit. non se extollat
suꝑbia tumidus. sed ad grãm confugiat fati¬
gatus: ac sic eum lex terrendo. ad xp̃m dili¬
gendum pedagog ꝑducat officio. Iterum
querendum ẽ inquit quomͦ non potest ho¬
mo esse sine peccato: uoluntate. annatura.

Expanded text:
autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate induimur diligendo. sed nec quisquam esse potest continens, nisi deus det, et caritas dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsos, s sanctum qui datus est nobis. hoc autem fit de die in diem in his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, \'quomodo non potest homo esse sine peccato: uoluntate an natura.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uetantur posse cauere.quam que impe
rantur efficere: Respondetur multa eẽ. in
scripturis scĩs diuia p̃cepta: quȩ omnia
commemorare operosum ẽ.S dñs qui uer¬
bum consummans et breuians fecit suꝑ
t̾ram. in duob p̃ceptis dixit legem ꝓpħas¬
q pendere: ut intelligeremus quicquid
aliud diuinitus preceptum ẽ. in his duob
habere finem. et ad hec duo eẽ referendũ.
Diliges dñm dm̃ tuum ex toto corde tuo.
et ex tota anima tua. et extota mente tua:
et diliges proximum tuum tanquã te ip¬
sum. Inhis inquit duob p̃ceptis: tota lex
pendet et prophete.Quicqͥd gͦ dei lege
prohibemur⁊ qͥcqͥd iubem᷑ facere: ad hoc ꝓ¬
hibem᷑ et iubem᷑ ut duoista compleamꝰ. Et forte
generał ꝓhibitio ẽ nonconcupisces:igeneralis
iussiodiliges. Unde breuit̃ et apls paulꝰ. quo¬
dam loco utrunq complexus ẽ. Prohibiuo
est enuim: nolite conformari huic seculo. Iussio

Expanded text:
quae uetantur posse cauere quam quae impe- rantur quae uetantur posse cauere quam quae impe- rantur rantur efficere?\' respondetur multa esse in scripturis sanctis diuina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio
Abbreviated transcription (Latin):
faceret imperauit. Quam impium. ut con¬
feteamur hominẽ malũ malum eẽ qͦd nec fa¬
ctus ẽ. nec ei preceptum est: sinegemus eũ
bonum posse eẽ. quod fac̾tus ẽ. et quod ei
ut faceret imperatum ẽ. Respondemus.
Quia ergo non se ipse homo sed ds̃ bonũ ho¬
minem fecit: ds̃ eum non se ipse ut sit ipse¬
bonus efficit. dum uolentẽ. credentem. inuo¬
cantem. liberat amalo quod sibi ipse fecit
die indiem. ⁊ ut ad sempiternam non pe¬
nam sed uitam resurgat homo exterior
nouissimo die. Iterum ait querendum est.
quot modis constet omne peccatũ. Duob.
nisi fallor: si aut illa fiant quȩ prohibent᷑.
aut illa non fiant quȩ iubentur. Tam cer¬
te omnia illa quȩ prohibita sunt uitari pos¬
sunt: quam quȩ precepta sunt ꝑfici. Nam
frustra aut prohiberetur aut iuberetur: qͦd
uł caueri uel impleri non possit. Et quom᷑ͦ
negabimus posse eẽ hominem sine peccato:
cum confiteri necesse sit. eum tam omnia illa

Expanded text:
faceret imperauit. quam inpium, ut confaceret imperauit. quam inpium, ut confiteamur hominem malum esse, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod factus est et quod ei ut faceret imperatum est!\' respondemus: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. die in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa quae prohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa
Abbreviated transcription (Latin):
credentibus aliberatore promittitur.Si
uos inquit filius liberauerit:tunc uere
liberi eritis. Uicta enimuicio in quod ce¬
cidit uoluntate: caruit libertate natura.
Hinc alia scriptura dicit. Aquo enim qͥs
deuictꝰ ẽ: huic et seruus addictus ẽ. Si¬
cut gͦ non est opus sanis medicus s ma¬
le habentib: ita non ẽ opus liberis libe¬
rator. sed seruis: ut ei dicat gratulatio li¬
bertatis. saluam fecisti denecessitatib ani¬
mam meam. Ipsa enim sanitas ẽ uera li¬
bertas: quȩ non perisset.si bona ꝑman¬
sisset uoluntas. Quia uero peccauit uo¬
luntas: secuta ẽ peccantem peccatũ ha¬
bendi dura necessitas: donec tota sanetur
infirmitas. & accipiatur. tanta libertas.
inqua sicut necesse ẽ ꝑmaneat beatȩ ui¬
uendi uoluntas⁊ itaut sit etiam bene
uiuendi et nunquã peccandi. uolunta¬
ria felixq necessitas. Proinde inquit ds̃
bonum hominem fecit: et preter quã
illũ bonum fecit. bonum ei insuꝑ ut¬

Expanded text:
credentibus a liberatore promittitur. si credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. Proinde\\ inquit, \'deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insu
Abbreviated transcription (Latin):
fides ꝑuenerit ad uisionem. Iterũ queren¬
dum est inquit ꝑ quid efficitur homo
cum peccato: ꝑnaturȩ necessitatem. an ꝑar
bitrii lib̾tatem. Si ꝑnaturȩ necessitatem:
culpa caret. Si ꝑ arbitrii libertatem: que¬
rendum ẽ a quo ipsam arbitrii libertatem
acceperit. ꝓculdubio adõ. Ds̃ audem qđ de¬
dit: certe bonum ẽ. Negari enim non po¬
test. Qua igitur ratione bonum ꝓbatur. si
magis ad malum quamad bonum pronũ
est: Magis enim ad malum quam ad bo¬
num pronum est: si homo ꝑ illud potest eẽ
cum peccato. et non potest esse sine peccato.
Respondetur. ꝑ arbitrii libertatem factum:
ut eẽt homo cum peccato.S iam penalis
uiciositas subsecuta: ex libertate fecit ne¬
cessitatem. Unde ad eum fides clamat. De
necessitatibus meis educ me. Sub quib
positi: uł non possumus quod uolumus
intelligere: uł quod intellexerimꝰ uolumuc
nec ualemꝰ implere. Nam et ipsa libertas

Expanded text:
fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerenfides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii libertatem. si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est, a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. procul dubio a deo. deus autem quod dedit, certe bonum est; negari enim non potest. qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato et non potest esse sine peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset homo cum peccato; sed iam poenalis uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intellexerimus uolumus nec ualemus inplere. nam et ipsa libertas
Abbreviated transcription (Latin):
ait querendum ẽ. quomodo uult ds ho¬
minem eẽ: cum peccato. an sine peccato.
ꝓculdubio. non uult esse cum peccato:
Quanta hec impietatis blasphemia sit co¬¬
gitandum ẽ: ut dicatur hominẽ posse eẽ
cum peccato. quod ds̃ non uult. et nege¬
tur posse esse sine peccato quod ds̃ uult.
quasi quem ad hoc ds̃ creauerit ut possit
ẽẽ quod nolit et non possit ẽẽ quod uelit:
et ut contra suam magis. quam ut scd̾m
suam existeret uoluntatem. Iam suꝑius
responsum ẽ: sed addendum uideo quod
spe salui factisumus. Spes autem quȩ ui¬
detur: non est spes. Quod enim uidet qͥs.
quid sperat: Si autem quod non uidemꝰ
speramus: ꝑ patientiam expectamus.
Tunc gͦ plena iusticia erit: quando ple¬
na sanitas. Tunc plena sanitas: quando
plena caritas. Plenitudo enim legis est
caritas. Tunc autem plena caritas: qͣn¬
do udebimus eum sicuti ẽ. Neq enim
non erit quod addatur ad dilectionem. cũ

Expanded text:
ait, \'quaerendum est, quomodo uult deus hoait, \'quaerendum est, quomodo uult deus hominem esse, cum peccato an sine peccato. procul dubio non uult esse cum peccato. quanta haec inpietatis blasphemia sit, cogitandum est, ut dicatur hominem posse esse cum peccato, quod deus non uult, et negetur posse esse sine peccato, quod deus uult; quasi quem ad hoc deus creauerit, ut posset esse quod nolit et non posset esse quod uelit et ut contra suam magis quam ut secundum suam existeret uoluntatem\'. iam superius responsum est, sed addendum uideo, quod spe salui facti sumus; spes autem, quae uidetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quosperamus, per patientiam exspectamus . Tunc ergo erit plena justitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena charitas; plenitudo enim legis est caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
claudicationem. ꝑ eius gr̃am qui uenit ñ
uocare iustos sed peccatores: quia non est
opus sanis medicus. sed male habentibus
Iterum ait querendum est: utrũne p̾cep¬
tum sit homini sine peccato ẽẽ. Aut enim
non potest. et preceptum non ẽ: aut quia
preceptum est. potest. Nam cur p̃ciperetur
quod fieri omnino non posset: Respondet᷑
consultissime homini p̃cipi ut rectis passibus
ambulet: ut cum se non posse ꝑspexerit. me¬
dicinam requirat: quȩ interioris hominis ad
sanandam peccati claudicationem. grã dei ẽ
ꝑculdubio uult: et ꝓculdubio potest. Quis
enim tam demens ut uł dubitet fieri posse
quod dm̃ uelle non dubitet: Respondet᷑.
Si nollet ds̃ hominem sine peccato eẽ: non
mitteret filium suum sine peccato. qui sa¬
naret homines apeccatis. Hoc fit increden¬
tibus et ꝓficientibus renouatione interi¬
oris hominis de die in diem: donec fiat ꝑ¬
fecta iusticia tanquam sanitas plena. Itẽ

Expanded text:
claudicationem, per eius gratiam qui uenit non claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claudicationem gratia dei esprocul dubio uult et procul dubio potest. quis enim tam demens, ut uel dubitet fieri posse, quod deum uelle non dubitet\'? respondetur: si nollet deus hominem sine peccato esse, non mitteret filium suum sine peccato, qui sanaret homines a peccatis. hoc fit in credentibus et proficientibus renouatione interioris hominis de die in diem, donec fiat perfecta iustitia tamquam sanitas plena. \'Item\',
Abbreviated transcription (Latin):
quando nichil agit. unde auariciȩ suȩ ser¬
uiat: etiam quando audit. non concupisces
seq uituperat: et tamen auarus manet. S
ꝑfidem renouatur. id est sanatur de die in
utrum ne debeat homo sine peccato esse.
Droculdubio debet. Si debet: potest. Si
non potest: gͦ nec debet. Et si non debet
homo esse sine peccato: debet gͥ ẽc̃ cum peccato.
Et iam peccatum non erit: si illud habericon¬
sticerit. Aut si hoc etiam dici absurdum est:
confiteri necesse est debere hominẽ sine pec¬
cato eẽ: et constat eum non aliud debere ꝗͣ
potest. Respondetur eadem similitudine:
qua suꝑius iam respondimus. Cum enim
uidemus claudum qui sanari potest: recte
utiq dicimus:. debet esse homo iste sine clau¬
dicatione. Et si debet potest: nec tamen cũ
uult continuo potest: sed cum fuerit adhi¬
bita curatione sanatus. et medicina aduiue¬
rit uoluntatem. Hoc fit ininteriore homi¬
ne. quod ad peccatum attinet. tanqũã eiꝰ

Expanded text:
quando nihil agit. unde auaritiae suae serquando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in utrumne debeat homo sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. At si hoc dici impium ẽ: confiteri
necesse est.peccatum omne actum eẽ. non
rem. Si igitur actus est. immo quia uere
actus ẽ: uitari potest. Respondemus. Pec¬
catum quidem actum dici et eẽ. non rem:
Sicut etiam in corpore claudicatio. eadem
ratione actus ẽ non res: qm̃ res. pes ipse. uł
corpus. uł homo ẽ. qui pede uiciato clau¬
dicat. Nec tamen uitare potest claudica¬
tionem: nisi habuerit sanatum pedem.
Quod etiam in interiore homine fieri
psum sane uicium quo claudicat homo. nec
pes est. nec corpus. nec homo. nec ipsa claui¬
dicatio. quȩ utiq non ẽ quando non ambu¬
iat: cum tamen insit uicium quo fit clau¬
dicatio quando ambulat. Querat gͦ quod
eidem uicio nomen imponat: utrũ remue¬
lit dicere an actum: an rei potius quali¬
tatem malam qua de formis actus existat.
Sic et in homine interiore animus res est.
Rapina actus ẽ. auaricia uicium est. id est
qualitas scđm quam malus ẽ animus. etiã

Expanded text:
bitur. At si hoc dici impium est, et confiteri bitur. At si hoc dici impium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum erem. si igitur actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri ominum nostrum. ipsum sane uitium, quo claudicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
piscit aduersus sp̃m. et sp̃s aduersus carnẽ:
ut ea quȩ uult homo non faciat. Iterũ que¬
rendum ẽ inquit: peccatum uoluntatis.
an necessitatis ẽ. Si necessitatis est: pecca¬
tum non est. Si uoluntatis est: uitaripo¬
test. Respondemus quod supra. Et ut sa¬
nemur: inuocamus eum cui dicit᷑ in psal¬
mo. Denecessitatib meis educ me. Iterum
inquit querendum ẽ: quid ẽ peccatum.
Naturale: an accidens.Sinaturale: pec¬
catum non est. Si autem accidens est: et re¬
cedere potest. Et quod recedere potest: ui
tari potest. Et quia uitari potest: potest
homo sine eo eẽ quod uitari potest. Respon¬
detur naturale non eẽ peccatũ: s nature
p̃sertim uiciate: unde facti sumus natura
filii irȩ. Parum eẽ. ad non peccandũ uo¬
luntatis arbitrium: nisi aduita sanet᷑ gr̃a
res. Sires est: ut auctorem habeat necesse
est. Et si auctorem habere dicit᷑: iam alt̃
preter am̃. rei alicuius auctor induci uide¬

Expanded text:
piscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, piscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut ea quae uult homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere pottari potest; et quod vitari potest, potest homo sine eo esse quod vitari potest. Respondemus naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim vitiatae, unde facti sumus natura filii irae, parum esse ad non peccandum voluntatis arbitrium, nisi adjuta sanetur gratres: si res est, auctorem habeat necesse est; et si auctorem habere dicitur, jam alter praeter Deum, rei alicujus auctor, induci vide
Abbreviated transcription (Latin):
temperare ur̃e fr̃nȩ beniuolentiȩ: ut eti¬
am ego tam breuiter responderem.S
nisi et illa cõmemorem quib respondeo:
quis poterit quẽadmodũ responderĩ iudicare :
Conabor tamen quantũ ualuero. adiu¬
uantib me apud domini miscðiam etiã
orationib urĩs: ut non ultra quã neces¬
se est. m̃s sermo ꝓcurrat. Ante omnia in¬
quit interrogandus ẽ. qui negat homi¬
nem sine peccato esse posse.quid sit qd̃¬
cunq peccatum: quod uitari potest. an
quod uitari non potest. Si quod uita¬
ri non potest: peccatum non ẽ. Si qͦd
uitari potest:potest homo sine pecca¬
to eẽ. quod uitari potest. Nulla enĩ¬
ratio uł iusticia patitur saltim dici peccatũ:
quod uitari nullomodo potest. Responde¬
mus uitariposse peccatum: si natura uicia
tantum enim sana non ẽ. in quantũ id qͦd
faciendum est. aut cecitate non uidet. aut
infirmitate non implet: dum caro concu¬

Expanded text:
temperare uestrae fraternae beniuolentiae, ut etitemperare uestrae fraternae beniuolentiae, ut etiam ego tam breuiter responderem. sed nisi et illa commemorem quibus respondeo, quis poterit quemadmodum responderim iudicare? conabor tamen, quantum ualuero, adiuuantibus me apud domini misericordiam etiam orationibus uestris, ut non ultra quam necesse est meus sermo procurrat. \'Ante omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla eniratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari posse peccatum, si natura uitiatum nostrum. in tantum enim sana non est, in quantum id quod faciendum est aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum caro concu
Abbreviated transcription (Latin):
fectione iusticiȩ hominis.
Panctis fr̃ibus et coepĩs eutro¬
pio et paulo augustinus.
Caritas ur̃a quȩ in uob tan¬
ta est et tam scã. ut etiam iu¬
benti seruire delectet: peti¬
uit. ut de definitionib quȩ
dicuntur cȩlestii esse respondeam. Sic e¬
nim p̃notata ẽ eadem cartula quam dedi¬
stis definitiones ut dicitur cȩlestii quȩ p̃no¬
tatio credo quod non illius. sed corum sit.
qui hoc attulerunt de sicilia: ubi celestius
non eẽ ꝑhibetur. Sunt enim multi talia
garrientes: et sicut ait apłs. ipsi errantes.
et alios in errorem mittentes. ex illius ta¬
m̃ eẽ hȩc doc̃trina. uł etiam quorundam
sociorum eius: Et nos possumus arbitrari.
Nam neq iste breues definitiones. uł pottꝰ
ratiocinationes ab illius abhorrent inge¬
nio: quod in opere alio eius inspexi. cutꝰ
eum constat eẽ auctorem. Et non frustra
istos fr̃s. qui hȩc attulerunt. insicilia exi¬
stimo audisse: quod ipse docuerit ista ł
scripserit. Uellem autem si possem ita ob¬

Expanded text:
FECTIONE IVSTITIAE HOMINIS. Sanctis fratribus et coepiscopis Eutropio et Paulo Augustinus. Caritas uestra, quae in uobis tanta est et tam sancta, ut etiam iubenti seruire delectet, petiuit, ut definitionibus quae dicuntur Caelestii esse respondeam. sic enim praenotata est eadem chartula quam dedistis: definitiones, ut dicitur, Caelestii. quae praenotatio credo quod non illius, sed eorum sit, qui hoc attulerunt de Sicilia, ubi Caelestius non esse perhibetur, sed multi talia garrientes et, sicut ait apostolus, ipsi errantes et alios in errorem mittentes. ex illius tamen haec esse doctrina uel etiam quorundam sociorum eius et nos possumus arbitrari. nam neque istae breues definitiones uel potius ratiocinationes ab illius abhorrent ingenio, 1 quod in opere alio eius inspexi, cuius eum esse constat auctorem, et non frustra istos fratres qui haec attulerunt in Sicilia existimo audisse, quod ipse docuerit ista uel scripserit. uellem autem, si possem, ita ob
Abbreviated transcription (Latin):
ri. nisi caritate faciente: id est spũ scõ quisi¬
gnificatur in latitudine quinquaginta cu¬
bitorum: iccirco archa utrunq numerũ ha¬
bet. Nam et ipsa oꝑa bona propt̃ suꝑnum
finem facit ȩccłia: quẽ significant trigin¬
ta cubiti altitudinis. Reuera enim xp̃e al
titudo nr̃a: ipse scilicet tricennarius doctri¬
nam ȩuangłicam consecrauit. Ipse est e¬
nim et suꝑnus finis: ad quem omnia oꝑa
qui baptirantur. inspe future quietis. qͤ
septimo die significata ẽ baptizantur: et
omnis reatus peccatorum qui indecem p̃¬
ceptis legis admittit᷑ ꝑ uniuersum orbẽ
terrarum qui quatuor partibus continet᷑.
decem quippe quater ducta quadraginta
faciunt: siue ille reatus qui ad diesꝑtinet
ex rerum ꝓsperitate. siue qui ad noctes. ex
rerum aduersitate contractus sit: sacra¬
mentis baptismi cęlestis abluitur. Orosius

Expanded text:
ri nisi charitate faciente, id est Spiritu sancto, qui siri nisi charitate faciente, id est Spiritu sancto, qui significatur in latitudine quinquaginta cubitorum. Idcirco arca utrumque numerum habet. Nam et ipsa opera bona propter supernum finem facit Ecclesia, quod significant triginta cubiti altitudinis. Re enim vera spiritus est altitudo nostra, ipse scilicet tricenarius doctrinam Evangelicam consecravit. Ipse est et supernus finis, atque omni bono qui baptizantur, in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizantur. Et omnis reatus peccatorum, qui in decem praeceptis admittitur, per universum orbem terrarum, qui quatuor partibus continetur: decem quippe quater ducta quadraginta fiunt: sive ille reatus qui ad dies pertinet, ex rerum prosperitate, sive qui ad noctes, ex rerum adversitate contractus sit, sacramento baptismi coelestis abluitur. Quod Noe
Abbreviated transcription (Latin):
libet temptationib stabiles ꝑmanent: non
aduersitatib non ꝓsperitatib cedunt. Bi¬
tumen enim significat caritatem: ꝑ quã sc̃i
nec illis scandalis quȩ fiunt abhis qui intꝰ
sunt cedunt. nec illis que fiunt abhis qui
culo pacis: tolerantes et malos xp̃ianos qui
sunt ineccłia. & hereticos qui sunt foris eccłam.
habuit .ccc. cubitos. et inlatitudine qͥnqua¬
ginta: &. in altitudine triginta: AUG Sc̃ã
eccłia ut faciat mandata dei. adiuuat᷑ ꝑ gra¬
tiam sp̃s dei: dicente psalmographo. Uiã
mandatorum tuorum cucurri: cum dila¬
tasti cormeũ. Nisidilatatum cor habuisset.
uiam domini minime cucurrisset. Et un¬
ce consentit. Os nr̃m patet ad uos o corinthii
cor nr̃m dilatatum est. Unde queso dila¬
igitur septem sunt quadraginta nouem.
addito uno:ut compleatur quinquagena
in celum. quinquagesimo die misit spr̃a¬
sp̃m sc̃m: ut corda credentium dilataret.
Trecenti uero cubiti. significant decem p̃¬

Expanded text:
slibet tentationibus stabiles permanent; non slibet tentationibus stabiles permanent; non adversitatibus, non prosperitatibus cedunt. Bitumen enim significat charitatem; per quam sancti nec illis scandalis quae fiunt ab his qui intus sunt, cedunt, nec illis quae fiunt ab his qui culo pacis, tolerantes et malos christianos qui sunt in Ecclesia, et haereticos qui sunt foris Ecclesiahabuit trecentos cubitos, et in latitudine quinquaginta, et in altitudine triginta ? RESP. Sancta Ecclesia, ut faciat mandata Dei, adjuvatur Spiritu Dei, dicente Psalmographo: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Nisi dilatatum cor habuisset, viam Domini minime cucurrisset. Et unce consentit: Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est . Unde, quaeso, dilaergo septem fiunt quadraginta novem, et addito uno ut compleatur numerus, fiundens in coelum, quinquagesimo die misit Spiritum sanctum , ut corda credentium dilataret. Triginta vero cubiti significant decem pr
Abbreviated transcription (Latin):
tram: suꝑ illam scilicet terram que aꝑuit
ossuum ꝑ confessionem. et bibit sanguinẽ
bibunt: maledicti sunt. Drosius. Quid signi¬
ficat quod enoc septimus ab adam. cũ dõ
ambulauit et non apparuit:Au Enoc
septimus ab adam tranffertur ad dm̃: et
septimo die requies ꝓmittitur sc̃is: quia inser¬
ta etate scłi reformantur magnitionem dei.
ut tͣnfferant᷑ ad requiẽ. osius. Quid significat
qͦd noe ꝑ aquam et lignum liberatur: AUG.
fiqua significat signifieat baptismũ: et li¬
gnum significat crucem. Sicut noe ꝑ aqũa
et lignum liberat᷑: ita et ȩccłia baptismo. et
passionis xp̃i signaculo liberat᷑. Orostꝰ. Quid
significat quod archa de lignis quadratis
constructa. et intrinsecus et extrinsecus bi¬
cumine linitur:U.Sicut archa de lignis
quadratis edificatur: ita eccłia de scĩs constru¬
itur. Quadratam enimformam inquacunq
pdrte posueris. fortiterstat: et scĩ in quib¬

Expanded text:
terram. Super illam scilicet terram, quae aperuit terram. Super illam scilicet terram, quae aperuit os suum per confessionem, et bibit sanguinem bibunt, ideo maledicti sunt. QUAEST. L. Quid significat quod Enoch septimus ab Adam cum Deo ambulavit, et non apparuit ? RESP. Enoch septimus ab Adam transfertur ad Deum, et septimo requies promittitur sanctis; quia in sexta aetate saeculi reformantur in agnitionem Dei, ut transferantur ad requiem. QUAEST. LI. Quid significat quod Noe per aquam et lignum liberatur ? RESP. Aqua significat Baptismum, et lignum significat crucem. Sicut Noe per aquam et lignum liberatur, ita et Ecclesia Baptismo et passionis Christi signaculo liberatur. QUAEST. LII. Quid significat quod arca de lignis quadratis constructa, intrinsecus et extrinsecus bitumine linitur ? RESP. Sicut arca de lignis quadratis aedificatur, ita et Ecclesia de sanctis construitur. Quadratum enim in quacumque parte posueris, fortiter stat: et sancti in quibu
Abbreviated transcription (Latin):
ra reprobantur: et ab el de adipibus gregis
sui munera suscipiunt᷑. Cayn typum por¬
tabat iudeorum: qui illa corporalia sacram̃ta
scđm uetus testamentum exercebant. Horum
enim sa crificia suꝑueniente testamenti noui
accipiunt᷑. Unde etiam dicit᷑ in psalmo.
Oblationes et holocausta noluisti. Orosius.
interfecit: AUG. Iam suꝑius diximus cayn
significare iudeos: qui xp̃m occiderunt. Oc¬
ciditur itaq abel minor natu. occiditur xͤ
caput popłi minoris natu. apopulo iudeoꝵ
maiori natu. ille mnagro. iste in caluarie lo¬
co. Grosius Quomodo intelligendum ẽ qͦd
sanguis abel legitur de terra ad dm̃ clamasse'
Sanguis abel significat sanguinẽ xp̃i. Aue.
quo uniuersa ȩccłia accepto. dicit am̃. Nam
qualem clamorem faciat uniuersa eccłia
dum potatur sanguine xp̃i. ⁊ dicit am̃. si tu
ipse potes considera. Iudei gͦ qui intelligunt᷑
potantur sanguine xp̃i. maledicti sunt suꝑ

Expanded text:
ra reprobantur, et Abel de adipibus gregis ra reprobantur, et Abel de adipibus gregis sui munera suscipiuntur ? RESP. Cain typum gerebat Judaeorum, qui illa corporalia sacramenta secundum Vetus Testamentum exercebant. Horum enim sacrificia superveniente Testamenti Novi accipiuntur. Unde etiam dicitur in Psalmo: Oblationes et holocausta noluisti, etc. . QUinterfecit ? RESP. Jam superius diximus Cain significare Judaeos, qui Christum occiderunt. Occiditur itaque Abel minor natu; occiditur Christus caput populi minoris natu a populo Judaeorum majore natu: ille in agro, iste in Calvariae loco. QUAEST. XLIX. Quomodo intelligendum est quod sanguis Abel legitur de terra ad Deum clamasse ? RESP. Sanguis Abel significat sanguinem Christi, quo universa Ecclesia accepto dicit, Amen. Nam qualem clamorem faciat universa Ecclesia dum potatur sanguine Christi et dicit, Amen, tu ipse si potes, considera. Judaei ergo qui intelliguntur potantur sanguine Christi, maledicti sunt super
Abbreviated transcription (Latin):
ter. et disponat omnia suauiter: AUG. Er¬
go si ibi est filius ubi et pater: non potest
esse pater sine filio. nec filius sine patre: quia
scilicet sicut inseparabiles sunt innatura:
ita et inseparabiles in ꝑsonis. Sic enim ip¬
se filius de patre dicit in euangłio. Qui
misit memecum ẽ. Quomodo igitur dere¬
liquit patrem. ut adhereret uxori sue id ẽ
ȩccłiȩ suȩ: nisi illo modo quo apłs dicit. qͥ
cum in forma dei ẽẽt. non rapinam arbitra¬
tus ẽ esse se ȩqualem dõ. s semet ipsum exin¬
aniuit. formam serui accipiens: Ipsa igit᷑
formȩ seruilis acceptio: est exinanitio. Et
ipsa exinanitio. quanquam non sit diui¬
nitatis ab olitio. aut naturȩ amissio: tam̃
ꝓpter formam serui inqua dinoscit᷑ appa¬
ruisse. iure dicitur ab apło patrẽ reliquis¬
se. Reliquit & matrem. synagogam scilicet
ueteri testamento carnaliter inherentem. et
Drosius. Cur cayn ex terrȩ fructib mune¬

Expanded text:
ter, et disponat omnia suaviter ? Erter, et disponat omnia suaviter ? Ergo si ibi est Filius ubi et Pater, non potest esse Pater sine Filio, nec Filius sine Patre: quia scilicet sicut inseparabiles sunt in natura, ita et inseparabiles in personis. Sic enim ipse Filius de Patre dicit in Evangelio: Qui me misit, mecum est . Quomodo ergo dereliquit Patrem ut adhaereret uxori suae, id est, Ecclesiae suae, nisi illo modo quo Apostolus dicit: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens ? Ipsa ergo formae servilis acceptio est eipsa exinanitio quanquam non sit divinitatis abolitio aut naturae amissio, tamen propter formam servi in qua dinoscitur apparuisse, jure dicitur Patrem reliquisSed reliquit et matrem, synagogam scilicet, Veteri Testamento carnaliter inhaerentem; et QUAEST. XLVII. Cur Cain ex terrae fructibus mune