comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potest caꝑe:capiat. Ergo qui potest capi¬
at: quod non om̃s capiunt. Possunt autẽ
capere quibus hoc prestat dei miscđia
occulta: sed non iniusta. Sed in his omnibꝰ
qui se ipsos castrauerunt propt̃ regnũ
cȩloꝵ. alii sunt qui inutroq sexu concu¬
bitum nesciunt: alii qui exꝑti et auersi
sunt: partim quidem illicite: partim uero
licite exꝑti. Porrohi qui licite exꝑti sunt: qͥ¬
dam sunt qui non nisi licite: quidam et illi¬
cite et licite. Sunt quippe in eis qui conu¬
gia sua tantum sciunt: sunt autem qui et
alias feminas ac stupra quȩlibet. S qui
post concubitum conugum se ipsos castͣnt
ꝓpter regnũ cȩloꝵ: aut morte amittunt
coniuges: aut ex consensu cum eis continen¬
tiam profitentur: aut ex necessitate diuor¬
tiorum. ne uiuis comugib se aliis copu¬
lando adulteria ꝑpetrent. castrant se ip¬
sos ꝓpter regnum cȩloꝵ: non ut clariores
ibi esse possint: s quod aliter ibi esse non

Expanded text:
potest capere, capiat. ergo qui potest capipotest capere, capiat. ergo qui potest capiat, quod non omnes capiunt. possunt autem capere quibus hoc praestat dei misericordia occulta, sed non iniusta. sed in his omnibus, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. alii sunt, qui in utroque sexu concubitum nesciunt, alii, qui experti et auersi sunt, partim quidem inlicite, partim uero licite experti. porro in his, qui licite experti sunt, quidam sunt, qui nonnisi licite, quidam et licite et inlicite. sunt quippe in eis, qui coniugia sua tantum sciunt; sunt autem, qui et alias feminas ac stupra quaelibet. sed qui post concubitum coniugum se ipsos castrant propter regnum caelorum, aut morte amittunt coniuges aut ex consensu cum eis continentiam profitentur aut necessitate diuortiorum, ne uiuis coniugibus se aliis copulando adulteria perpetrent, castrant se ipsos propter regnum caelorum, non ut clariores ibi esse possint, sed quod aliter esse ibi non
Abbreviated transcription (Latin):
facit. siue ꝑ baptismum siue ꝑpęnitentiã
liberatus. sine suo adulterio sibi habere
uideatur. quam post prioris adulterium
tanquam hinc soluto matrimonii uincu¬
lo alteram duxit. Quod quidem si fuerit
machinatus: et uxorem suam mecham fa¬
ciet. et ipse quamuis post adulteriũ conu¬
gis aliam ducendo mechus erit: nichilq
illi proderit quod tibi credidit. et non ei po¬
tius. quinullo excepto ait: omnis qui reliqͦ¬
rit uxorem suam et aliam duxerit: mechat᷑.
Quib omnib consideratis atq tractatis:
restat ut ab eis quihȩc fideliter audiunt
dicatur nobis: quod dnõ dictum ẽ. Si
talis est causa cumuxore: non expedit nu¬
bere. Quibus et nos quid respondeamus:
nisi quod ipse respondit: Non om̃s capiunt
uerbum hoc: sed quibus datum ẽ Sunt
enim eunuchi. qui de matris utero sic na¬
tisunt: et sunt eunuchi qui factisunt ab
hominibus: et sunt eunuchi qui sc ipsos
castrauerunt: ꝓpter regnum cęloꝵ. Qui

Expanded text:
fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam fecit, siue per baptismum siue per paenitentiam liberatus sine suo adulterio sibi habere uideatur, quam post prioris adulterium tamquam hinc soluto matrimonii uinculo alteram duxit. quod quidem si fuerit machinatus, et uxorem suam moecham faciet et ipse quamuis post adulterium coniugis aliam ducendo moechus erit nihilque illi proderit, quod tibi. credidit et non ei potius, qui nullo excepto ait: omnis qui reliquerit uxorem suam et aliam duxerit, moechatur. Quibus omnibus consideratis atque tractatis restat, ut ab eis, qui haec fideliter audiunt, dicatur nobis, quod domino dictum est: si talis est causa cum uxore, non expedit nubere. quibus et nos quid respondeamus, nisi quod ipse respondit? non omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum est. sunt enim eunuchi, qui de matris utero sic nati sunt; et sunt. eunuchi. qui facti sunt ab hominibus; et sunt eunuchi, qui se ipsos castrauerunt propter regnum caelorum. qui
Abbreviated transcription (Latin):
sa cogitur ꝑ incontinentiam uiuo priore
alteri copulari. et hoc est mechari. Quod si
hoc ista non fecerit: tamen ille quantum in
ipso est. facere compulit: et hoc ei ds̃ peccatũ
etiam si illa casta ꝑmaneat. imputabit. S
quis nesciat. quam sint rarissime. quȩ ita
pudice uiuant cum uiris: ut etiam si ab
eis dimittantur. alios non querant. In com¬
parabiliter quippe numerus ẽ amplior
feminarum: quȩ cumpudice adhereant
maritis: tamen si dimisse fuerint amaritis.
non differunt nubere. Cum gͦ crediderint
homines domino dicenti. omnisqui dimi¬
serit uxorem suam p̃ter causam fornicatio¬
nis facit eam mechari: si crediderint et tibi
dicentimuliere fornicante licere uiro eius
alteram ducere: quisqͥs uoluerit ꝓpt̃ alias
quaslibet molestias carere uxore cui con¬
iunctus ẽ. prius eam mechari facit sine for¬
nicatione dimittendo: ut tunc ducat al¬
teram cum fuerit illa mecha nubendo:
ac sic apriore peccato quo eam mechari

Expanded text:
sa cogitur per incontinentiam uiuo priore sa cogitur per incontinentiam uiuo priore alteri copulari, et hoc est moechari. quodsi hoc ista non fecerit. tamen ille, quantum in ipso est, facere conpulit; et hoc ei deus peccatum, etiamsi illa casta permaneat, inputabit. sed quis nesciat, quam sint rarissimae, quae ita pudice uiuant cum uiris, ut, etiamsi ab eis dimittantur, alios non quaerant? incomparabiliter quippe numerus est amplior feminarum, quae cum pudice adhaereant maritis, tamen, si dimissae fuerint a maritis, non differunt nubere. cum ergo crediderint homines domino dicenti: omnis qui dimiserit uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari, si crediderint et tibi dicenti muliere fornicante licere uiro eius alteram ducere, quisquis uoluerit propter alias quaslisbet molestias carere uxore, cui iunctus est, prius eam moechari faciat sine fornicatione dimittendo, ut tunc ducat alteram, cum fuerit illa moecha nubendo, ac sic a priore peccato, quo eam moechari
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ scelerã ꝑpetrentur: dicturi sumus non eẽ
adulteria repudiatis p̃ter causam fornicati¬
onis uxorib. sibi alteras copulare: Iam uͦ
ex hoc quod sapis non esse ad ulterium. si uir
uxorem causa fornicationis abiecerit et
alteram duxerit:nonne arbitraris cauen¬
dum. ne discant uiri uxores suas quas ꝓpt̃
alias innumerabiles causas ferre ñ possunt
mechari cogere. ut ab eis umnculo comuga¬
li ꝑ fornicationem sicut putas soluto. liceat
eis alteras ducere: et ex eoquod illas mechari
coegerunt aut baptismate ablui aut peni¬
tendo sanari: Qm̃ illiset gr̃a et medicina
negabitur quã diucum adulteris uiuent.
tionis alteras duxerint: nisi forte quis dicat
neminem posse uxorem suam mechari face¬
re.si pudica est. Et tamen dñs. omnis quidi¬
miscrit inquit uxorem suam pret̃ causam
formeationis. facit eam mechari: utiq ꝓptẽa:
quia cum eẽt pudica eum uiro: tamen dimis¬

Expanded text:
orum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse orum scelera perpetrentur, dicturi sumus non esse adulteria repudiatis. praeter causam fornicationis uxoribus sibi alteras copulare? Iam uero ex hoc, quod sapis non esse adulterium, si uir uxorem causa fornicationis abiecerit et alteram duxerit, nonne arbitraris cauendum, ne discant uiri uxores suas, quas propter alias innumerabiles causas ferre non possunt, moechari cogere, ut ab eis uinculo coniugali per fornicationem, sicut putas, soluto liceat eis alteras ducere, et ex eo, quod illas moechari coegerunt, aut baptismate ablui aut paenitendo sanari, quoniam illis et gratia et medicina negabitur, quamdiu cum adulteris uiuent, pudiatis alteras duxerint? nisi forte quis dicat neminem posse uxorem suam moechari facere, si pudica est. et tamen dominus, omnis qui dimiserit, inquit, uxorem suam praeter causam fornicationis facit eam moechari. utique propterea, quia cum esset pudica cum uiro, tamen dimis
Abbreviated transcription (Latin):
non placere: ut propter hanc uanissimam
inuidiam lex xp̃i cum uera inueniatur et
sana: dura et in humana dicatur. Sic itaq
non tibi debet uideri ideo negandum esse
adulterium. quando uxore adultera uiuen¬
te ducitur altera: quia potest maritus per
hoc cogi adulteram occidere: dum cupit si¬
bilicere illa extincta alteram ducere:si hoc
ea iuuente non licet facere. Quid si enim ec
illud dicant xp̃ianȩ fidei detractores. cogi
homines occidere uxores suas insidiarum
sceleribus. quas molestas ferre non possunt.
siue diuturno languore laborantes. et pati con¬
cubitum non ualentes. siue pauꝑes. siue steri¬
les. siue deformes. aliarum spe ducendarum.
sanarum. opulentarum. fecundarum. pul¬
cherrimarum. quia eas quas ꝑpeti nolunt
preter causam fornicationis repudiare non
licet et alteras ducere: ne ꝑpetuo deuicti ad¬
ulterio nec baptirari possint nec penitendo
sanari: Nunquid ꝓpterea ne ista homicidi¬

Expanded text:
non placere, ut propter hanc uanissimam non placere, ut propter hanc uanissimam inuidiam lex Christi, cum uera inueniatur et sana, dura et inhumana dicatur. sic itaque non tibi debet uideri ideo negandum esse adulterium, quando uxore adultera uiuente ducitur altera, quia potest maritus per hoc cogi adulteram occidere, dum cupit sibi licere illa extincta alteram ducere, si hoc ea uiuente non licet facere. quid? si enim et illud dicant christianae fidei detractores, cogi homines occidere uxores suas insidiarum sceleribus, quas molestas ferre non possunt, siue diuturno languore laborantes et pati concubitum non ualentes siue pauperes siue steriles siue deformes, aliarum spe ducendarum, sanarum, opulentarum, fecundarum, pulcherrimarum, quia eas, quas perpeti nolunt, praeter causam fornicationis repudiare non licet et alteras ducere, ne perpetuo deuincti adulterio nec baptizari possint nec paenitendo sanari, numquid propterea, ne ista homicidi
Abbreviated transcription (Latin):
cidia ꝑpetrare. et earum maritos quas eo
modo repudiatas duxerint uł insidiis qͥ¬
bus potuerint uł calumniis appetere. uł
aliquib ueris criminib accusare et occide¬
re ut eis mortuis possint esse conugia que¬
prius uiuis fuerant adulteria: nonne id
exaggerando tibi dicturus est. non mͥ uide¬
tur amantissime pater hic diuinus eẽ sensus.
ubi non solum benignitas et pictas excludit᷑.
sed etiam ingens malignitas et impietas exci¬
tatur: quandoquidem multo ẽ leuius et tole¬
rabilius ut adulteras mariti. quam ut mari¬
tos adultere occidant: Placet ne tibi. ut ꝓpt̃
hanc uanissimam inuidiam dominice de¬
fensionem sententie deseramus. uł eam insu¬
ꝑ accusemus. dicentes non debere adulteriũ
iudicari. etiam si ꝓpter causam fornicationis
repudiata a uiro alteri comungitur. ne ma¬
ritum eius a quo dimissa ẽ compellat᷑ occi¬
dere: dum adulterium inconubium cupit
uiri prioris morte conuertere: Scio tibi hoc

Expanded text:
cidia perpetrare et earum maritos, quas eo cidia perpetrare et earum maritos, quas eo modo repudiatas duxerint, uel insidiis, quibus potuerint, uel calumniis adpetere uel aliquibus ueris criminibus accusare et occidere, ut eis mortuis possint esse coniugia, quae uiuis fuerant adulteria, nonne id exaggerando tibi dicturus est: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi non solum benignitas et pietas excluditur, sed etiam ingens malignitas et inpietas excitatur?\' quandoquidem multo est leuius et tolerabilius, ut adulteras mariti, quam ut maritos adulteri occidant. placetne tibi, ut propter hanc uanissimam inuidiam dominicae defensionem sententiae deseramus uel eam insuper accusemus, dicentes non debere adulterium iudicari, etiamsi praeter causam fornicationis repudiata a uiro alteri coniugetur, ne maritum eius, a quo dimissa est, conpellatur occidere, dum adulterium in conubium cupit uiri prioris morte conuertere? scio tibi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
terium non ꝑmaneat euacuata muliere
a lege uiri post mortem uiri. sed de trans¬
acto quod factum ẽ ꝑpenitentiam satis
fiat. uł regeneratione deleatur: nunqͥd
ꝓpterea est accusanda lex xp̃i tanquam
compulerit fieri homicidium. cũ sine cri¬
mine fornicationis repudiatam ducere.
dicit eẽ ad ulterium: Hic enim si parũ
quid loquamur attendimus: multo gra¬
uiora dicipossunt quam ipse dixisti.
Namtu dum non uis esse adulteria. si alie
ducantur dimissis adulteris: hoc inue¬
nisti qm̃ sihec adulteria dixerimus: co¬
gentur mariti occidere adulteras: quarũ ui¬
ta impediuntur alteras ducere. atq ut hoc
ex aggerares dixisti. non michi uidetur aman¬
tissime pater hic diumnus esse sensus: ubi be¬
nignitas et pietas excluditur. Si gͦ quispiã
nolens credere esse adulterium quando a ma¬
rito sine fornicationis crimine repudiata
ab altero ducitur. et hoc contra te inueniat.
quia ista ratione suadetur hominib homi¬

Expanded text:
terium non permaneat euacuata muliere terium non permaneat euacuata muliere a lege uiri post mortem uiri. sed de transacto quod factum est per paenitentiam satis fiat uel regeneratione deleatur: numquid propterea est accusanda lex Christi, tamquam conpulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere dicit esse adulterium? Hic enim, si parum quid loquamur adtendimus, multo grauiora dici possunt quam ipse dixisti. nam tu dum non uis esse adulteria, si aliae ducantur dimissis adulteris, hoc inuenisti: quoniam si haec adulteria dixerimus. cogentur mariti occidere adulteras, quarum uita inpediuntur alteras ducere\'. atque, ut hoc exaggerares. dixisti: \'non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. si ergo quispiam nolens credere esse adulterium. quando a marito sine fornicationis crimine repudiata ab altero ducitur, et hoc contra te inueniat, quia ista ratione suadetur hominibus homi
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliari penitens potest: in eadem ne¬
quicia ꝑseuerans. Si autem accusando ad¬
ulteram occiderit: hoc peccatum qm̃ tͣns¬
actum est et in eo non ꝑmanet. et si a cathe¬
cumino factum ẽ. baptismate abluitur: et
si abaptirato: pęnitentia et reconciliatio¬
ne sanatur. Sed nunquid propterea dictu¬
risumus adulterium non esse ad ulteriũ:
Quod sine dubio committit᷑: si coniuge
ad ultera iuiuente. altera ducit᷑. S hoc ad¬
ulterii genere excepto: nempe non dubi¬
tas esse adulterium. si quisquam ducat
uiuentis uxorem. a uiro suo ꝑ libellum re¬
pudii sine ulla mulieris fornicatione di¬
missam. Quid gͦ cum uiderit se nec ad
baptismum admittisi cathecuminus ẽ.
nec utiliter agere pęnitentiam sibaptira¬
tus hoc fecit. non corrigendo et relinquen¬
do quod fecit: si eum uoluerit et potue¬
rit occidere cuius duxit uxorem. ut hoc
scelus uł baptismate diluatur. uł peni¬
tendo soluatur: atq ita etiam illud ad ul¬

Expanded text:
reconciliari paenitens potest in eadem nereconciliari paenitens potest in eadem nequitia perseuerans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum, quoniam transactum est et in eo non permanetur, et, si a catechumeno factum est, baptismate abluitur et, si a baptizato, paenitentia et reconciliatione sanatur. sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si coniuge adultera uiuente altera ducitur? sed hoc adulterii genere excepto nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat uiuentis uxorem a uiro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. quid ergo? cum uiderit se nec ad baptismum admitti, si catechumenus est, nec utiliter agere paenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo et relinquendo quod fecit, si eum uoluerit et potuerit occidere, cuius duxit uxorem, ut hoc scelus uel baptismate diluatur uel paenitendo soluatur atque ita etiam illud adul
Abbreviated transcription (Latin):
rius dicitur non licet homini xp̃iano ad¬
ulteram coniugem occidere. sed tantum
dimittere: quis est tam demens qui ei di¬
cat. fac quod non licet. ut tibiliceat qͦd
non licet: Cum enim utrunq scdm le¬
gem xp̃i illicitum sit siue adulterã occide¬
re siuc illa uiuente alteram ducere: ab u¬
troq abstinendum ẽ: non illicitum ꝓ illi¬
cito faciendum. Si enim facturus est qͦd
non licet: iam faciat adulterium. et non
faciat homicidium: ut uiuente uxore alte¬
ram ducat. et non humanum sanguinẽ
fundat. Quod si est utrunq nefarium:
non debet alterum ꝓ altero ꝑpetrare:
sed utrunq uitare. Hic uideo quid dici ab
incontinentibus possit: quod uidelicet
qui dimittit et uiuere ꝑmittit ad ulteram.
si alteram duxerit quã diu illa prior uiuit
ꝑpetuus adulter est: nec agit pęnitentiam
fructuosam a flagicio non recedens: nec si
cathecuminus est ad baptisinum admitcit᷑.
qm̃ ab eo quod impedit non mutatur: nec

Expanded text:
rius dicitur, non licet homini christiano adrius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare. Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu illa prior uiuit, perpetuus adulter est nec agit paenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec, si catechumenus est, ad baptismum admittitur, quoniam ab eo quod inpedit non mutatur; nec
Abbreviated transcription (Latin):
de uiuentium numero auferre: si earum
uita impedimento uobis eẽt: quo minus
alias duceretis. Nunc uͦ etiam istis uiuenti¬
bus cum liceat uob̃ alia matrimonia pro¬
uidere: quid eas tantoꝑe uultis occidere:
Hȩc si dicimus: nonne attendis quã nr̃a
suasio longe sit a caractere xp̃iano:Quia
et falsum dicimus eis licere quod ñ licet:
hoc ẽ ut illis uiuentibus aliis copulent᷑.
Et si propterea illis peꝑcerint: non par¬
cent ꝓpt̾ pietatem: sed propt̃ aliarũ nup¬
tiarum liberam potestatem. Postremo que¬
ro abste:utrum marito xp̃iano liceat scđm
ueterem deilegem. uł romanis legib adul¬
teram occidere. Silicet: melius ẽ ut ab utro¬
q se temꝑet:. id est et alicito. illa peccante
supplicio: et ab illicito illa uiuente coniu¬
gio. Quod si alterutrum eligendum ꝑseue¬
rat: satius ẽ ei facere quodlicet. ut adultera
puniatur: quam id quod non licet. ut ip¬
fa uiua ille mechetur. Si autem qd ue¬

Expanded text:
de uiuentium numero auferre, si earum de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a charactere christiano? qui et falsum dicimus eis licere, quod non licet, hoc est istis uiuentibus, ut aliis copulentur, et si propterea illis pepercerint, non parcunt propter pietatem, sed propter aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod ue
Abbreviated transcription (Latin):
ut parcant adulterarum sanguini uxorũ:
quod scriptum ẽ eis dicimus. Dimitte in¬
iusticiam proximo tuo: et tunc p̃canti cibi
peccata soluentur: homo homini conser¬
uat iram: et a domino querit medelam:
suꝑ hominem similem sibi non habet
miscdiam: et de peccatis suis dep̃catur ue¬
niam: cum ipse caro sit. conseruat iracun¬
diam: quis ꝓpiciabitur peccatis illius: et
de ȩuangłio. dimittite et dimittetur uo¬
bis: ut possimus dicere. dimitte nob̾ de¬
bita nr̃a. sicut et nos dimittimus debitori¬
bus nr̃is. et de apło. nulli malum ꝓ malo red¬
dentes: et siqua sunt huiꝰmodi inscripturis
scĩs. quibus adulciscendum quando huma¬
nus animus excitatur. quia xp̃ianus est.
mitigatur. Quanto inquam ista meliꝰ dici¬
mus: quam ut dicamus tantum adulte¬
ras istas dimitere. et earum nolite sangui¬
nem querere. Quicqͥd doloris ex earum
flagiciis habetis: consolabuntur uos aliȩ
quas duxeritis. Merito enĩ uelletis istas

Expanded text:
ut parcant adulterarum sanguini uxorum, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino quaerit medellam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur peccatis illius? et de euangelio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris — et de apostolo: nulli malum pro malo reddentes et si qua sunt huius modi in scripturis sanctis, quibus ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christianus est, mitigatur. Quanto, inquam, ista melius dicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas
Abbreviated transcription (Latin):
Tanto quippe debent esse misericordiores. qͣnto
uolunt esse sanctiores. ut ad castitatem inse ip¬
sisseruandam diuinitus adiuuentur. dũ casti¬
tatem abuxorib uiolatam. nec ipsi humanitꝰ
ulciscuntur. Et maxime uox illa dominica
cis est in memoriam reuocanda. qui sine pec¬
cato ẽ prior in illam lapidem iaciat: ñ qui
cis uiris: sed qui sine peccato ẽ. Quod si ẽẽ se
dixerint᷑ se ipsos seducunt: et ueritas in eisñ ẽ.
Porrosi se non seducunt et est in eis ueritas:
non erit ineis cruenta seueritas. Scientes enĩ
se non esse sine peccato: dimittunt ut dimit¬
tatur eis:nec ab eis benignitas et pietas ex¬
cluditur. Magis enim hȩc excluduntur: si pec¬
catum coniugum ab eis impetret ueniam
licentia libidinis. non cura pietatis: id est
ut propterea parcant. quia licet eis alteras
ducere: et non potius propterea. quia uolunt
& sibi dñm parcere. Quanto itaq melius.
honestius. xp̃iana deniq professione digniꝰ.

Expanded text:
tanto quippe debent esse misericordiores, quanto tanto quippe debent esse misericordiores, quanto uolunt esse sanctiores, ut castitate in se ipsis seruanda diuinitus adiuuentur, dum castitatem ab uxoribus uiolatam nec ipsi humanitus ulciscuntur. et maxime uox illa dominica eis est in memoriam reuocanda: qui sine peccato est, prior in illam lapidem iaciat. non qui cis uiris, sed qui sine peccato est: quod si esse se dixerint. se ipsos seducunt, et ueritas in eis non est. porro si se non seducunt et est in eis ueritas, non erit in eis cruenta seueritas. scientes enim se non esse sine peccato, dimittunt, ut dimittatur eis, nec ab eis benignitas et pietas excluditur. magis enim haec excluduntur, si peccatis coniugum ab eis impetret ueniam licentia libidinis, non cura pietatis; id est ut propterea parcant, quia licet eis alteras ducere, et non potius propterea, quia uolunt et sibi dominum parcere. Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius,
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentia: si amore non eligitur con¬
tinentia. Si enim ubi est timor. oꝑetur ia¬
bor: ubi erat labor erit et amor. Nonenĩ
confidendum ẽ de nr̃is uiribus. sed oratio
adiungenda conatibus: ut impleat bonis.
qui deterret amalis.Respondeamus etiã
ad illud. ubi putas maritos ad puniendas
adulteras sine ulla miseratione compelli:
cum uolunt eas mori.si eis uiuentibus. non
eis licet alteras ducere. Quam crudelitatẽ
uolens exaggerare: dixisti. Non michi ui¬
detur amantissime pater hic diumnus eẽ
sensus: ubi benignitas et pietas excludit᷑.
Ita istud dicis: quasi propterea mariti parce¬
re debeant adulteris feminis. quia licet
eis alteras ducere: ut si non licet. non par¬
cant ut liceat. Quin immo propterea de¬
bent peccatricibus prebere miscd̃iam: ut
et ipsi pro suis peccatis miscd̾iã conseqͣnt᷑
Et multomagis hoc eis faciendum ẽ: qui dimis¬
sis uxorib adulteris. cupiunt uiuere continent̃.

Expanded text:
concupiscentia, si amore non eligitur conconcupiscentia, si amore non eligitur continentia. si enim, ubi est timor, operetur labor, ubi erat labor, erit et amor. non enim confidendum est de nostris uiribus; sed oratio adiungenda conatibus, ut inpleat bonis, qui deterret a malis. Respondeamus etiam ad illud, ubi putas maritos ad puniendas adulteras sine ulla miseratione conpelli, cum uolunt eas mori, si eis uiuentibus non eis licet alteras ducere. quam crudelitatem uolens exaggerare dixisti: non mihi uidetur, amantissime pater, hic diuinus esse sensus, ubi benignitas et pietas excluditur\'. ita istuc dicis, quasi propterea mariti parcere debeant adulteris feminis. quia licet eis alteras ducere, ut, si non licet, non parcant, ut liceat. quin immo propterea debent peccatricibus praebere misericordiam, ut et ipsi pro suis peccatis misericordiam consequantur. et multo magis hoc eis faciendum est, qui dimissis uxoribus adulteris cupiunt uiuere continenter.
Abbreviated transcription (Latin):
teram mulierem. et eam non uult recipere
nec post pęnitentiam: custodiat continen¬
tiam: et si non ex uoluntade eligendi poti¬
oris boni: certe ex necessitate uitandi ꝑn¬
ciosi mali. Ac ꝑhoc adhoc exhortarer etiã:¬
siuxor esset in languore insanabili atq di¬
uturno: etiam si alicubi esset corpore sepa¬
rata: quomaritus non posset accedere.
Postremo ad hoc exhortarer etiam.si muli¬
er uolens uiuere continenter. quamuis con¬
tra disciplinam quia non exconsensu:ta¬
men pudicum pudica dimitteret. Puto
enim xp̃ianum neminẽ reluctari ad ulte¬
rum esse: quiuł diu languente uł diuab¬
sente. ul continenter uiuere cupiente sua
uxore. alteri commixtus ẽ feminȩ. Sic gͦ
& dimissa adultera adulter ẽ cum adultera:
qm̃ non ille aut ille. sed omnis qui dimit¬
tit uxorem suam et ducit alteram mechat᷑.
Qua ꝓpter si a coniugali uinculo immunis.
minus appetitur uita scõrum: exhorreat᷑
pena mechorum: et timore saltem frenet᷑

Expanded text:
teram mulierem et eam non uult recipere nec post paenitentiam, custodiat continentiam, etsi non ex uoluntate eligendi potioris boni, certe ex necessitate uitandi perniciosi mali. ad hoc exhortarer, etiamsi uxor esset in languore insanabili atque diuturno, etiamsi alicubi esset corpore separata, quo maritus non posset accedere; postremo ad hoc exhortarer, etiamsi mulier uolens uiuere continenter, quamuis contra disciplinam, quia non ex consensu, tamen pudicum pudica dimitteret. puto enim christianum neminem reluctari adulterum esse, qui uel diu languente uel diu absente uel continenter uiuere cupiente sua uxore alteri commixtus est feminae. sic ergo et dimissa adultera adulter est cum altera, quoniam non ille aut ille, sed omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur. quapropter si a coniugali uinculo inmunis minus adpetitur uita sanctorum, exhorreatur poena moechorum et timore saltem frenetur
Abbreviated transcription (Latin):
quid melius eligunt quam est nuptiarum
bonum: hoc est generatio filior. Unde si
eligitur continentia ut bono nuptiarũ
melius aliquid capessatur: quanto potiꝰ
custodienda est. ut adulterium caueatur:
Cumenim dixisset apłs. quod si se ñ conti¬
non dixit. melius ẽ mechari quam uri.
Non est gͥ ad quod exhortemur eos qui re¬
conciliari timent coniugibus adulteris
penitendo sanatis: nisi ad custodiendã
continentiam :Qm̃ mulier alligata quan¬
diu siue mechus siue castus uir eius uiit.
mechatur si alterinupserit:Et uir alliga¬
tus quandiu siue mecha siue casta uxor
eius uiuit. mechatur si alteram duxerit.
Hȩc nanq alligatio. quandoquidem ñ
soluitur etiamsi ꝑ repudium comunx a
casto coniuge separctur: multo minus sol¬
uitur. si non separata mechetur. Ac ꝑhoc
non eam soluit nisi mors comugis: non in
adulterium corruentis: sea de corpore exe¬
untis. Qua propt̃ sirecesserit mulier ab

Expanded text:
quid utique melius eligunt quam est nuptiarum quid utique melius eligunt quam est nuptiarum bonum, hoc est, generatio filiorum. Unde si eligitur continentia, ut bono nuptiarum melius aliquid capessatur, quanto potius custodienda est, ut adulterium caueatur! cum enim dixisset apostolus: quodsi se non continon dixit \'melius est moechari quam uri\'. Non est igitur, ad quod exhortemur eos qui reconciliari timent coniugibus adulteris paenitendo sanatis nisi ad custodiendam continentiam, quoniam mulier alligata, quamdiu siue moechus siue castus uir eius uiuit, moechatur, si alteri nupserit, et uir alligatus, quamdiu siue moecha . siue casta uxor eius uiuit, moechatur, si alteram duxerit. haec namque alligatio quandoquidem non soluitur, etiamsi per repudium coniux a casto coniuge separetur, multo minus soluitur, si non separata moechetur. ac per hoc non eam soluit nisi mors coniugis non in adulterium corruentis, sed de corpore exeuntis. quapropter si recesserit mulier ab
Abbreviated transcription (Latin):
tio deuitatur. quod faciebat onan filius
iude: & occidit illum propt̃ hoc ds̃. Pro¬
pagatio itaq filiorum: ipsa ẽ prima et
naturalis et legitima causa nuptiarum.
Ac ꝑhoc qui propter incontinentiã con¬
iunguntur: non sic debent temperare
malum suum. ut bonum ext̃minent nup¬
tiarum. id est ꝓpagationẽ filiorũ. De incon¬
tibus quippe loquebatur apłs:. ubi ait. Uolo
gͥ iuniores nubere : filios ꝓcreare: matres
familias esse: nullam occasionẽ dare adu̾¬
sario maledicti grã. Iam enim quedam con¬
uersȩ sunt retro. post sathanam. Cũ itaq
dicebat uolo iuniores nubere: hoc utiq
monebat propter ruinam incontinentiȩ
fulciendam. Sed ne forte ab eis sola car¬
nalis concupiscentie cogitaret᷑ infirmi¬
tas. cui tantũmodo esset inopere conu¬
bii seruiendum: nuptiarum autẽ uel
contemneretur uł negligeretur bonum:
continuo subiunxit. filios ꝓcreare. matres¬
familias esse. Qui uͦ eligunt continere: ali¬

Expanded text:
tio deuitatur. quod faciebat Aunan filius tio deuitatur. quod faciebat Aunan filius Iudae, et occidit illum propter hoc deus. propagatio itaque filiorum ipsa est prima et naturalis et legitima causa nuptiarum. ac per hoc qui propter incontinentiam coniunguntur, non sic debent temperare malum suum, ut bonum exterminent nuptiarum, id est propagationem filiorum. de incontinentibus quippe loquebatur apostolus, ubi ait: uolo igitur iuniores nubere, filios procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan. cum itaque dicebat: uolo iuniomonebat propter ruinam incontinentiae fulciendam. Sed ne forte ab eis sola carnalis concupiscentiae cogitaretur infirmitas, cui tantummodo esset opere connubii serviendum, nuptiarum autem vel contemneretur vel negligeretur bonum; continuo subjunxit, filios procreare, matresfamilias esse. Qui vero eligunt continere, ali
Abbreviated transcription (Latin):
Unde nunc rectissime dicitur: quȩ potest
capere capiat: quȩ autem se non continet
nubat. Tunc gͦ etiam continentia ꝓpter
ꝓpagationem filioꝵ innuptiarũ descen¬
debat officium: nunc autẽ uinculũ nup¬
tiale. incontinentiȩ subuenit uicio: ut
ab eis qui se non continent. non ꝑturpi¬
tudinem stuprorum. sed ꝑhonestatẽ con¬
iugiorum fiat ꝓpagatio filioꝵ. Cur gͦ
non dixit apłs: si filios non habet nubat:
Quia scilicet hoc tempore continendi ab
ampleru: non est necesse filios propagare.
Et quare dixit. sise non continet nubat:
Utiq propterea: ne propter incontinenti¬
am cogatur adulterare. Si gͦ se continet:
nec nubat nec generet. Si autem se non
continet: licite nubat. neturpiter generet:
aut turpius concumbendo non generet:
quanquam hoc quod ultimum dixi. non¬
nulli faciant etiam cũ licite coniugatis.
Illicite nanq et turpiter etiam cum legiti¬
ma uxore concumbit: ubi prolis concep¬

Expanded text:
Unde nunc rectissime dicitur, Qui potest Unde nunc rectissime dicitur, Qui potest capere, capiat; quae autem se non continet, nubat. tunc ergo etiam continentia propter propagationem filiorum in nuptias descendebat officio; nunc autem uinculum nuptiale incontinentiae subuenit uitio, ut ab eis, qui se non continent, non per turpitudinem stuprorum, sed per honestatem coniugiorum fiat propagatio filiorum. cur ergo non dixit apostolus: si filios non habet, nubat? quia scilicet hoc tempore continendi ab amplexu non est necesse filios propagare. et quare dixit: si se non continet, nubat? utique propterea, ne per incontinentiam cogatur adulterare. si ergo se continet, nec nubat nec generet; si autem se non continet, licite nubat, ne turpiter generet aut turpius concumbendo non generet. quamquam hoc, quod ultimum dixi, nonnulli faciant etiam licite coniugati. inlicite namque et turpiter etiam cum legitima uxore concumbitur. ubi prolis concep
Abbreviated transcription (Latin):
tinentiȩ non sunt excusanda adulteria:
quanto minus excusantur ꝓcreandoꝵ
causa filioꝵ: Illi quippe infirmitati hoc ẽ
incontinentie: uoluit apłs subuenire ho¬
nestate nuptiarum. Non enim ait. si filios
non habet. nubat: sed.si se non continet.
nubat. filiorum quidem ꝓpagatione cõ¬
pensatur: quod incontinentiȩ nubendo
ceditur. Nam utiq incontinentia uiciũ
est: coniugium autem non est uicium. Et
ideo fit ꝑhoc bonum: ut illud ueniale sit
malum. Cum sint gͦ nuptiȩ causa generan
di institutȩ: ea causa fiebant a patrib. qui
tantum officio generandi feminis sed non
illicite miscebant᷑. Erat enim tunc quedã
ꝓpagandi necessitas quȩ nunc non ẽ: qm
tempus ẽ amplectendi sicut scriptum ẽ.
quod utiq: tunc fuit: et tempus ẽ conti¬
nendi ab amplexu: quod nunc ẽ. De quo
tempore apls loquensait.De cetero fr̃s tẽ¬
pus breue est.Reliquum ẽ:ut et qui ha¬
bent uxores tanquam non habentessint.

Expanded text:
tinentiae non sunt excusanda adulteria, tinentiae non sunt excusanda adulteria, quanto minus excusantur procreandorum causa filiorum!\' Illi quippe infirmitati, hoc est incontinentiae uoluit apostolus subuenire honestate nuptiarum. non enim ait: si filios non habet, nubat, sed: si se non continet, nubat. filiorum quidem propagatione conpensatur, quod incontinentiae nubendo ceditur. nam utique incontinentia uitium est,- coniugium autem non est uitium; et ideo fit per hoc bonum, ut illud ueniale sit malum. cum sint ergo nuptiae causa gedi institutae, ea causa fiebant a Patribus, qui tantum officio generandi feminis, sed non illicite, miscebantur. Erat enim tunc quaedam propagandi necessitas, quae nunc non est: quoniam tempus amplectendi, sicut scriptum est, quod utique tunc fuit; et tempus continendi ab amplexu , quod nunc est. De quo tempore Apostolus loquens ait: De caetero, fratres, tempus breve est; reliquum est ut et qui habent uxores, tanquam non habentes sint .
Abbreviated transcription (Latin):
interponens addidisti.meq ad ea responde¬
re uoluisti:ubi te mouet et miserearis ho¬
minem qui cubare cum adultera. etiam si ñ
incontinentia certe filiorum ꝓcreandoꝵ
necessitate compellitur:sinon ei licet sic eã
dimittere: ut ea uiuente alteram ducat. Un¬
de recte mouereris. si adulterium non esset:
quamuis adultera uiua uxore alteram du¬
cere. Si autem adulterium ẽ. ut ea quȩ ft̃
disputata docuerunt: quid obtenditur¬
causa procreandoꝵ filiorum: Non enim
ꝓpterea flagiciorum est ꝑmittenda licen¬
tia. Aut uͦ tam cauendum ẽ sine posteris
mori: quam eligendum inposterum uiue¬
re: Quod nonsinentur adulteri: quos ne¬
cesse est. post primam mortem scđe mortis
eternitate damnari. Namprocreandoꝵs
filioꝵ ista causatio: etiam non ad ulteras sed
castissimas feminas si forte sunt steriles co¬
git dimitti. et alteras ducr: quod tibi existi¬
mo non placere. Quaꝓpter si causa incon¬

Expanded text:
interponens addidisti meque ad ea respondeinterponens addidisti meque ad ea respondere uoluisti. ubi te mouet et miseraris hominem, qui cubare cum adultera, etiamsi non incontinentia, certe filiorum procreandorum necessitate conpellitur, si non ei licet sic eam dimittere, ut ea uiuente alteram ducat. unde recte mouereris, si adulterium non esset quamuis adultera uiua uxore alteram ducere. si autem adulterium est, ut ea quae sunt disputata docuerunt, quid obtenditur procreandorum causa filiorum? non enim propterea flagitiorum est permittenda licentia. aut uero tam cauendum est sine posteris mori quam eligendum in posterum uiuere? quod non sinentur adulteri, quos necesse est post primam: mortem secundae mortis aeternitate damnari. nam procreandorum filiorum ista causatio etiam non adulteras, sed castissimas feminas, si forte sint steriles, cogit dimitti et alteras duci: quod tibi existimo non placere. Quapropter si causa incon
Abbreviated transcription (Latin):
duxerit. siue amecho. siue a continente di¬
missa sit: qm̃ mulier alligata ẽ quã diu
uir eius uiuit. S nunc de querelis incon¬
tinentium disputemus. Qui d enĩ uidet᷑
iustius huiꝰ mulieris querela. quȩ dicit.
dimissa sum non dimisie Et qm̃ contine¬
re paucoꝵ est. non me continur: ne forni¬
carer nupsi: et dicor mecha quia nupsi:
Nunqͥd ꝓpter huius quasi iustam quere¬
lam.legem censebimus mutandam esse
diuinam: ut istam non iudicemus adul¬
teram: Absit. S respondebis non eam debu¬
isse dimitti: quia fornicationis nulla causa
p̃cesserat. Uerum dicis.Nam peccatũ maridi
eius dñs expressit: ubi ait. Qui dimiserit
uxorem suam excepta causa fornicationis:
facit eam mechari.S nunquid ista ideo
nubendo postea non peccauit: quia pͥus
dimittendo ille peccauit: Quid gͦ ꝓdest
quod de lege xp̃i mulier incontinens que¬
ritur: nisi ut murmurans puniatur: Iam
nunc etiam illa uideamus quȩ alio loco

Expanded text:
duxerit, siue a moecho siue a continente diduxerit, siue a moecho siue a continente dimissa sit, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit sed nunc de querellis incontinentium disputamus. quid enim uidetur iustius huius mulieris querella, quae dicit: dimissa sum, non dimisi; et quoniam continere paucorum est, non me continui. ne fornicarer nupsi; et dicor moecha quia nupsi? numquid propter huius quasi iustam querellam legem censebimus mutandam esse diuinam, ut istam non iudicemus adulteram? absit. sed respondebis non eam debuisse dimitti, quia fornicationis nulla causa praecesserat. uerum dicis; nam peccatum mariti eius dominus expressit, ubi ait: qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis facit eam moechari. sed numquid ista ideo nubendo postea non peccauit, quia prius dimittendo ille peccauit? quid ergo ei prodest, quod de lege Christi mulier incontinens queritur, nisi ut murmurans puniatur? Iam nunc etiam illa uideamus, quae alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
missam duxerit adulterat. Ecce dimissa ẽ:
non dimisit. Et quia continere paucoꝵ ẽ:
incontinentiȩ cessit et nupsit: et tamen
adulter adulteram duxit. Ambo rei. ambo
damnandisunt: et quȩ nupsit uiuo ma¬
rito. et qui duxit eam cuius uiuit maritꝰ.
Nunquid hic legem xp̃i dicimus inhumanã.
qua constituitur rea tanti eriminis atq pu¬
nitur. quamuir nulla eiꝰ precedente forni¬
catione dimisit: et quia paucorum ẽ conti¬
nere. dimittendo compulit nubere: Cur
non hic dicimus habendum esse ꝓ mortuo
qui male dimittendo. prior conugale uin¬
culum rupit: nam qua ratione dicturus
es eum rupisse uinculum comugale. qui
licet sit mechus. non dimisit uxorem: et
eum non rupisse qui etiam castam dumi¬
sit uxorem: Ego autem dico inutroq mane¬
re hoc uinculum. quo mulier alligata est
quandiuuir eius uiuit. siue continens si¬
ue mechus. & ideo mechari eam quȩ dimi¬
sa nupserit. et mechari eum qui dimissam

Expanded text:
missam duxerit, adulterat. ecce dimissa est,, missam duxerit, adulterat. ecce dimissa est,, non dimisit et quia continere paucorum est, incontinentiae cessit et nupsit; et tamen adulter adulteram duxit. ambo rei, ambo damnandi sunt, et quae nupsit uiuo marito et qui duxit eam, cuius uiuit maritus. numquid hic legem Christi dicimus inhumanam, qua constituitur rea tanti criminis atque punitur, quam uir nulla eius praecedente fornicatione dimisit et, quia paucorum est continere, dimittendo conpulit nubere? cur non hic dicimus habendum esse pro mortuo, qui male dimittendo prior coniugale uinculum rupit? nam qua ratione dicturus es eum rupisse uinculum coniugale, qui, licet sit moechus, non dimisit uxorem, et eum non rupisse, qui etiam castam dimisit uxorem? ego autem dico in utroque manere hoc uinculum, quoniam mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit, siue continens siue moechus, et ideo moechari eam, quae dimissa nupserit, et moechari eum, qui dimissam
Abbreviated transcription (Latin):
dit fieri non debere: scd ad duriciam cordis
illoꝵ moysen ꝑmisisse dari libellum repu¬
dii.et quacunq causa dimittere coniugẽ.
Nonne lex xp̃i incontinentib displicet:
qui uxores litigiosas. iniuriosas. impe¬
riosas. fastidiosas. et ad reddendum debi
tum coniugale difficillimas repudio int̃¬
posito abicere uolunt et alteras ducere:
Iam gͦ quia istoꝵ incontinentia legem xp̃i
horruit: ad eoꝵ lex xp̃i arbitrium commu¬
tanda ẽ : Iamuͦ si maritum relinquit uxor
uł maritus uxorem. non causa fornicati¬
onis sed potius continentiȩ. sitq in con¬
tinens cui libellus repudii propter hoc datur:
quero utrum erit adulter uł ad ultera. si alte¬
ri copuletur. Si nonerit dicitur: dnõ contra¬
dicitur: cuius hȩc uerba sunt. Dictum est
aut̃ qͥcũq dimiserit urorem suam: det illi
libellum repudii. Ego autẽ dico: quia omĩs
qui dimiserit uxorem suam excepta causa
fornicationis. facit eam mechari: et qui di¬

Expanded text:
ditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis ditque fieri non debere, sed ad duritiam cordis illorum Moysen permisisse dari libellum repudii, et quacumque causa dimittere conjugem? nonne lex Christi incontinentibus displicet, qui uxores litigiosas, injuriosas, imperiosas, fastidiosas, et ad retum coniugale difficillimas repudio interposito abicere uolunt et alteras ducere? iam ergo quia istorum incontinentia legem Christi horruit, ad eorum lex Christi arbitrium commutanda est? Iam uero si maritum relinquat uxor uel maritus uxorem non causa fornicationis, sed potius continentiae sitque incontinens, cui repudium propter hoc datur, quaero utrum non erit adulter uel adultera, si alteri copuletur. si non erit\' ut dicitur, domino contradicitur, cuius haec uerba sunt: dictum est autem: quicumque dimiserit uxorem suam, det illi libellum repudii. ego autem dico, quia omnis qui dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et qui di
Abbreviated transcription (Latin):
lem pronuncient. non humanam. Et tam̃
non propt̃ illos ȩuangłium xp̃i ꝑuertere
uł mutare debemus. Te quippe sola illoꝵ
querela ꝑmouet. qui coniuges causa for¬
nicationis intercedente dimittunt: si ali¬
as ducere non sinantur. qm̃ continere pau¬
corum ẽ: atq ad id debent laude adhortari.
non lege compelli. Itaq si dimissa ad ultera¬
non ducitur altera: iustam querelam sicut
putas habebit hominũ incontinentia. S
attende quam plura sint: ubi si querelas
incontinentium uelimus admitdere: neces¬
se nobis erit adulteria facienda ꝑmittere.
Quid si enim aliquo diuturno & insanabili
morbo corporis deneatur coniunx. quo con¬
cubitus impeditur: Quid si cãptiuitas uł
uis aliqua raperet: ita ut sciat uiuere ma¬
ritus uxorem. cuius sibi copia denegatur.
Censesne admittenda incontinentiũ mur¬
mura: et ꝑmittenda ad ulteria: Quod in
hoc ipso unde interrogatus ẽ dñs respon¬

Expanded text:
lem pronuntient, non humanam. et tamen lem pronuntient, non humanam. et tamen non propter illos euangelium Christi peruertere uel mutare debemus. te quippe sola illorum querella permoueret, qui coniuges causa fornicationis intercedente dimittunt, si alias ducere non sinantur, quoniam continere paucorum est atque ad id debent laude adhortari, non lege conpelli. itaque si dimissa adnon ducitur altera, justam querelam, sicut putas, habebit hominum incontinentia. Sed attende quam plura sunt, ubi si querelas incontinentium velimus admittere, necesse nobis erit adulteria facienda permittere. Quid si enim aliquo diuturno et insanabili morbo corporis teneatur conjux, quo concubitus impeditur? quid, si captivitas, vel vis aliqua separet, ita ut sciat vivere maritus uxorem, cujus sibi copia denegatur? censesne admittenda incontinentium murmura, et permittenda adulteria? Quid in hoc ipso unde interrogatus est Dominus, respon
Abbreviated transcription (Latin):
ulteros fieri: si et illa adultero nupserit. et
ille adulteram duxerit. Quamuis enim sce¬
leratius mechetur qui non causa fornica¬
tionis uxore dimissa alteram duxit. quod
genus adulterii commemorauit mathe¬
us: tamen non solum ipse mechatur:sed
sicuti ẽ apud marcum. quicunq dimise¬
rit uxorem suam et aliam duxerit. adul¬
terium committit suꝑ eam: et si uxor dumi
scrit uirum suũ et alii nupserit mechatur:
et sicuti ẽ apud lucam. omnis qui dimit¬
tit uxorem suam et ducit alteram mecha¬
tur: et qui dimissam a uiro duxerit. me¬
chatur. De quibus testimoniis satis insu
ꝑiore libro disserui. S respondes michi.
Continenter uiuere paucorum est: et ideo
qui fornicantes coniuges dimiserunt. qm̃
non possunt reconciliari. tantum se perieli¬
tari uident: ut legem xp̃i non humanã s
feralem ꝓnuncient. O frater quantum ad in¬
continentes ꝑtinet. multas querelas habe¬
re possunt: quib ut dicis legem xp̃i fera¬

Expanded text:
ulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ulteros fieri, si et illa alteri nupserit et ille adulteram duxerit. quamuis enim sceleratius moechetur, qui non causa fornicationis uxore dimissa alteram ducit — quod genus adulterii commemorauit Matthaeus — tamen non solum ipse moechatur, sed, sicuti est apud Marcum, quicumque dimiserit uxorem suam et aliam duxerit, adulterium cserit virum suum, et alium duxerit, moechatur . Item secundum Lucam: Omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, moechatur; et qui dimissam a uiro rit, moechatur. de quibus testimoniis satis in libro superiore disserui. Sed respondes mihi: \'continenter uiuere paucorum est; et ideo qui fornicantes coniuges dimiserunt, quoniam non possunt reconciliari, tantum se periclitari uident, ut legem Christi non humanam, sed feralem pronuntient. o frater, quantum ad incontinentes pertinet, multas querellas habere possunt, quibus, ut dicis, legem Christi fera
Abbreviated transcription (Latin):
ulteria reconciliatio coniugium: ubi ꝑcla¬
ues regni cȩlorum non dubitatur fieri re¬
missio peccatorum: non ut post uiri diuor¬
tium adultera reuocetur: sed ut post xp̃i
consortium ad ultera non uocetur. Uerũ
ecce non fiat: nemo compellit:quia forte
lex aliqua huius scłi uetat. scdm t̾renȩ
ciuitatis modum. ubi cogitata non est abo¬
litio criminũ ꝑ sanguinem sc̃m. Suscipia¬
tur gͦ continentia quam nulla lex ꝓhibet:
in alia non eatur adulteria. Et quid ad nos.
si nec saltem diuina miseratione munda¬
ta marito reconcilictur adultera: dũ tam̃
non reconciliatis adulteris non alia fiant
quasi conubia. quȩ conuicuntur ẽẽ adul¬
teria: Mulier enim alligata est: quã diu
uir eius uiuit. Ergo conscquenter et uir
alligatus ẽ: quandiu mulier eius uiuit.
Hec alligatio facit. ut aliis coniungi sine ad¬
ulterma copulatione non possint. Unde
necesse est exduob coniugibus quatuor ad¬

Expanded text:
ulteria reconciliatio coniugum, ubi per claulteria reconciliatio coniugum, ubi per claues regni caelorum non dubitatur fieri remissio peccatorum, non ut post uiri diuortium adultera reuocetur, sed ut post Christi consortium adultera non uocetur. uerum ecce non fiat, nemo conpellit, quia forte lex aliqua huius saeculi uetat secundum terrenae ciuitatis modum, ubi cogitata non est abolitio criminum per sanguinem sanctum. suscipiatur ergo continentia, quam nulla lex prohibet, in alia non eatur adulteria. et quid ad nos, si nec saltem diuina miseratione mundata marito reconcilietur adultera, dum tamen non reconciliatis adulteris non alia fiant quasi conubia, quae conuincuntur esse adulteria? mulier enim alligata est, quamdiu uir eius uiuit. ergo consequenter et uir alligatus est, quamdiu mulier eius uiuit. haec alligatio facit, ut aliis, coniungi sine adulterina copulatione non possint. unde necesse est ex duobus coniugibus quattuor ad