comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligat᷑ dext̃a & sinistra. Qͥa ce corpꝰ xp̃i
quod est eccłia in ipsa dext̃a. hoc est in ipsa¬
simul nos exeitauit. & simul sedere fecit in
celestib. Quamius enim corpꝰ nr̃m ñdum
ibi sit: tam̃ spes nr̃a iam ibi est. ꝓpterea &e ipse
dñs post resurrectionem iussit disciplis qͦs
piscantes inuenit: ut in dext̃am partem mit¬
terent retia. Qͦd cum fecissent. cȩperunt pis¬
ces: qͥ om̃s magni erant. id est iustos significa
etiam iniudicio dixit se agnos ad dext̃am: he¬
dos aut̃ ad sinistram eẽ positurum. MDec eos
audiamꝰ qui negant diem iudicii fut᷑um: ce
commemorant quod in eungłio scͥptum est.
eum qͥ credit in xp̃m ñ iudicari. qui autem ñ
credit in illum. iam iudicatum eẽ. Dict̃ enĩ.
Si ce ille qͥ credit ñ uenit in iudicium. &e ille
qui ñ credit iam uidicatꝰ est. ubi sunt quos u
dicaturꝰ est in die iudiciĩ: Non intelligunt sic

Expanded text:
intellegatur dextera et sinistra, quia et corpus Christi, intellegatur dextera et sinistra, quia et corpus Christi, quod est eccet simul nos suscitauit et simul sedere fecit in caelestibus. quamuis enim corpus nostrum nondum ibi sit, tamen spes nostra iam ibi est. propterea et ipse dominus post resurrectionem iussit discipulis, quos piscantes inuenit, ut in dexteram partem mitterent retia. quod cum fecissent, ceperunt pisces, qui omnes magni erant, id est iustos significabquod etiam in iudicio dixit se agnos ad dexteram, haedos autem ad sinistram esse positurum. Nec eos audiamus, qui negant diem iudicii futurum et commemorant, quod in euangelio scriptum est, eum, qui credit in Christum, non iudicari; qui autem non credit in illum, iam iudicatum esse. dicunt enim: si et ille, qui credit, non ueniet in iudicium, et ille, qui non credit, iam iudicadicaturus est in die judicii? Non intelligunt sic
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qͥ de celo descendit. Et dicunt corpꝰ quodñ
descendit de cęlo. ñ potuisse ascendere in cȩ¬
lum. Non enim intelligunt qm̃ corpus non
ascendit incclum. Dñs enim ascendit. Corpꝰ
aut̃ non ascendit. s leuatumẽ in cęlum: illo
leuante qui ascendit. Si enim quisq descen¬
dat uerbi gr̃a nudꝰ de monte. cum audem des¬
cenderit uestiat se. & uestitꝰ iterum ascendat:
recte utiq dicimꝰ nemo ascendit nisi qͥ descen¬
dit. Nec uestem consideramꝰ quam secum le-¬
uauit: s ipsum qͥ uestitꝰ est solum dicimus
ascendisse. ¶Nec eos audiamꝰ. qui negant ad
dext̾am patͥs sedere filium. Dicunt enim. Nun¬
quid ds pat̾ habet dextrum latꝰ. aut simstrũ
sicuti corpora: Nec nos de deo patre hoc senti¬
mus. Nulla enimforma corporis d̾s definitur
sime dicit᷑ miseria ꝑpetua quȩ impiis dat᷑.
ut ñ in ipso deo. s increat̾is hoc mͦ qͦ diximus

Expanded text:
nisi qui de caelo descendit, et dicunt, quia corpus non nisi qui de caelo descendit, et dicunt, quia corpus non descendit de caelo, non potuisse ascendere in caelum. non enim intellegunt, quoniam corpus non ascendit in caelum; dominus enim ascendit, corpus autem non ascendit, sed leuatum est in caelum illo leuante, qui ascendit. si enim quisque descendat uerbi gratia de monte nudus, cum autem descenderit, uestiat se et uestitus iterum ascendat, recte utique dicimus: nemo ascendit, nisi qui descendit, nec uestem consideramus, quam secum leuauit, sed ipsum, qui uestitus est, solum dicimus ascendisse. \'Nec eos audiamus, qui negant ad dexteram patris sedere filium. dicunt enim: numquid deus pater habet latus dextrum aut sinistrum sicuti corpora? nec nos hoc de deo patre sentimus; nulla enim forma corporis deus definitur sime dicitur miseria perpetua, quae inpiis datur: ut non in ipso deo, sed in creaturis hoc modo, quo diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
tis habe. Sicrilegum ẽ enim. credere dñm no¬
strum cum ipse sit ueritas. in aliquo fuisse
mentitum. Nec nos moueat qͦd clausis ostus
subito eum apparuisse disciplis scͥptum est.
ut ꝓpt̾ea negemꝰ illud fuisse corpꝰhumanum
quia contͣ naturam huiꝰ corporis uidemꝰ ẽẽ ꝑ
clausa ostia intratum. Omnia eñĩ possibilia
sunt deo. Nam ce ambulare suꝑ aqͣs contra
nat᷑am huiꝰ corporis eẽ manifestum est: & tñ
non solum ipse dñs aute passionem ambula¬
uit. s etiam petrum ambulare fecit. Ita gͦ &
post resurrectionem de corpore suofecit qͦd
uo luit. Si enim potuit ante passionem
clarificare illud sic̃ splendorem solis: qͣre ñ
potuit &e post passionem ad quantam uellet
subtilitatem in temporis momendo redigere.
ut ꝑclausa ostia posset intrare: ¶Hec eos au¬
diamus. qui negant ipsum corpꝰ secum lauas¬
se incelum dnm̃ nr̃m: ce commemorant in eumn¬
gelio quod scptum ẽ. nemoascendit incȩlum

Expanded text:
tis habere. sacrilegum est enim credere dominum notis habere. sacrilegum est enim credere dominum nostrum, cum ipse sit ueritas, in aliquo fuisse mentitum. nec nos moueat, quod clausis ostiis subito eum apparuisse discipulis scriptum est, ut propterea negemus illud fuisse corpus humanum, quia contra naturam huius corporis uidemus esse per clausa ostia intrare. omnia enim possibilia sunt deo. nam et ambulare super aquas contra naturam huius corporis esse manifestum est; et tamen non solum ipse dominus ante passionem ambulauit, sed etiam Petrum ambulare fecit. ita ergo et post resurrectionem de corpore suo fecit, quod uoluit. si enim potuit ante passionem clarificare illud sicut splendorem solis, quare non potuit et post passionem ad quantam uellet subtilitatem in temporis momento redigere, ut per clausa ostia posset intrare? Nec eos audiamus, qui negant ipsum corpus secum leuasse in caelum dominum nostrum et commemorant in euangelio quod scriptum est: nemo ascendit in caelum,
Abbreviated transcription (Latin):
natus ẽ. Nec in eam ꝑpassionem ipse in dete¬
rius commutatus ẽ: s eam potiꝰ ꝑ resurrectio¬
nem in meliꝰ commutauit. Nec ꝓpt̾ta u̾bum
patͥs id est unicum dei filium ꝑ quem facta ft̃
omnia. negandum ẽ. natum & passum ẽẽ pro
nobis: & martyres enim passos dicimus. &
mortuos ꝓpt̃ regna celoꝵ. nec tam̃ in ea passio.¬
ne & morte. animȩ eoꝵ occisȩ sunt. Dicit enĩ
animȩ aut̃ nichil possunt facere. Sicut ergo
martyres passos & mortuos dicimꝰ in corpoꝵ¬
bus quȩ portabant. sine animarum int̾fectio¬
ne uł morte: sic dei filium passum & mortu¬
um dicimꝰ in homine quem portabat. sine di¬
uinitatis aliqͣ commutatione uel morte.
¶Nec eos audiamꝰ. qui negant tale corpus
dñi resurrexisse quale positum est in monu¬
mento. Sienim tale ñ fuisset: ñ ipse dixisset
post resurrectionem discipłis. palpate & uide¬
te. quia sp̃s ossa ce neruos ñ habet. sic̃ me uide¬

Expanded text:
natus est. nec in ea per passionem ipse in detenatus est. nec in ea per passionem ipse in deterius commutatus est, sed eam potius per resurrectionem in melius commutauit. nec propterea uerbum patris, id est unicum dei filium, per quem facta sunt omnia, negandum est natum et passum esse pro nobis. et martyres enim passos dicimus et mortuos propter regna caelorum; nec tamen in ea passione et morte animae eorum occisae sunt. dicit enim animae autem nihil possunt facere. sicut ergo martyres passos et mortuos dicimus in corporibus, quae portabant, sine animarum interfectione uel morte, sic dei filium passum et mortuum dicimus in homine, quem portabat, sine diuinitatis aliqua commutatione uel morte. Nec eos audiamus, qui negant tale corpus domini resurrexisse, quale positum est in monumento. si enim tale non fuisset, non ipse dixisset post resurrectionem discipulis: palpate et uidete, quoniam spiritus ossa et neruos non habet, sicut me uide
Abbreviated transcription (Latin):
rili semine fabricare: cum creat᷑a corporea &
inuiscerib feminȩ ad formandum hominem.
& in ipso mundo ad formandam columbam
imꝑio dm̃i uoluntatiq seruiret. S stulti hõĩes
&e miseri. qͦd aut ipsi facere ñ possunt. aut inui¬
ta sua nunqͣm uiderunt: ab omnipotente dõ
fieri potuisse non credunt. ¶ Dec eos audia¬
mus. qͥ propt̃ea uolunt cogere ut int̾ creat᷑as
filium dei numeremꝰ: qͥa passꝰ est. Dicunt enĩ
si passus ẽ mutabilis ẽ. & simutabił ẽ. creat᷑a ẽ:
qͥa di substantia non potest immutari. Cũ qͥb
etiam nos dicimꝰ & dei sub̃am commutari ũ
posse: ce creat᷑am c̃ẽ mutabilem. S aliud ẽ cẽ
creaturam: & aliud susciꝑe creaturam. Filius
gͦunigenitꝰ dei. qͥ est uirtꝰ & sapientia dĩsũbum
ꝑ quod facta st̃ omnia. quia mutari omnino
ñ potest. suscepit humanam creat᷑am: quam
lapsam erigere. atq inuetatam renouare dig¬

Expanded text:
rili semine fabricare, cum creatura corporea et rili semine fabricare, cum creatura corporea et in uisceribus feminae ad formandum hominem et in ipso mundo ad formandam columbam imperio domini uoluntatique seruiret. sed stulti homines et miseri quod aut ipsi facere non possunt aut in uita sua numquam uiderunt, et ab omnipotente deo fieri potuisse non credunt. Nec eos audiamus, qui propterea uolunt cogere, ut inter creaturas filium dei numeremus, quia passus eSi passus est, mutabilis est; et si mutabilis est, creatura est, quia Dei substantia non potest immutari. Cum quibus etiam nos dicimus et Dei substantiam commutari non posse, et creaturam esse mutabilem. Sed aliud est esse creaturam, et aliud ergo unigenitus dei, qui est uirtus et sapientia dei et uerbum, per quod facta sunt omnia, quia inmutari omnino non potest, suscepit humanam creaturam, quam lapsam erigere atque inueteratam renouare dig
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾andos. in qͥbꝰ ce mares & feminȩ ꝑtinent ad
salutem: nec mares fastidiuit. quia marem
suscepit: nec feminas quia de femina natꝰ est.
Huc accedit magnum sacramentum: ut qm̃
ꝑfeminam nob mors acciderat. uita nob ꝑ fe-¬
minam nasceret᷑: ut de utraq nat᷑a id est mas.¬
culina & feminina. uictꝰ diabolus cruciaret᷑.
qm de ambarum subũsione lȩtabat᷑. Cui pa-¬
rum fuerat ad penam. si ambȩ nat᷑e in nobis
libarent᷑: nisi etiam ꝑ ambas uberarent᷑. Neq
hoc ita dicimꝰ ut dñm nr̃m ib̃m xp̃m dicamus.
citer apparuisse ocłis hominum: s ambo illa
corpora. uera corpora credimꝰ. Sic̃ enim non
oportebat ut homines falleret dei filius: sic ñ
tenti deo qui uniu̾sam creat᷑am de nichilo fabͥ¬
cauit. ñ erat difficile uerum corpꝰ columbe sine
aliarum columbarum ministĩo figare. sicut ei
ñ fuit difficile uerum corpꝰ inut̾o mariȩ sinc ui¬

Expanded text:
liberandos, in quibus et mares et feminae pertinent ad liberandos, in quibus et mares et feminae pertinent ad salutem, nec mares fastidiuit, quia marem suscepit, nec feminas, quia de femina natus est. huc accedit magnum sacramentum, ut, quoniam per feminam nobis mors acciderat, uita nobis per feminam nasceretur: ut de utraque natura, id est feminina et masculina, uictus diabolus cruciaretur, quoniam de ambarum subuersione laetabatur; cui parum fuerat ad poenam, si ambae naturae in nobis liberarentur, nisi etiam per ambas liberaremur. neque hoc ita dicimus, ut dominum Iesum Christum dicamus citer apparuisse oculis hominum; sed ambo illa corpora uera corpora credimus. sicut enim non oportebat, ut homines falleret filius dei, sic non  omnipotenti deo, qui uniuersam creaturam de nihilo fabricauit, non erat difficile uerum corpus columbae sine aliorum columborum ministerio figurare, sicut ei non fuit difficile uerum corpus in utero Mariae sine ui
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in pecorib uiliꝰ est ce extremius. id est
corpus: A nr̃a gͦ fide etiam ista impietas exclu¬
datur: totumq hominematq ꝑfectum a ũbo
dei susceptum eẽ credamus. Mec eos audia¬
mus qui tale corpꝰ dñm nr̃m habuisse dict̃.
quale apparuit in columba quam uidit io¬
hannes baptista descendentem de cȩlo. & ma¬
nentem fuꝑ eum: in signosp̃s scĩ. Ita enim ꝑ¬
suadere conant᷑ filium deinatum non eẽ de
femina. Qͥ a si carnalib ocłis eum oportebat
ta ẽ aiunt: s tam̃ humanisocłis potuit appa¬
rere. Qͥb illud pͥmo respondendum ẽ: qͦd
na. Et non oportet inparte crede euangłio: &
inparte ñ crederẽ. Unde enim credis in colum¬
ẽẽ de uirgine: quia in euangłiolegi. Quare
autem sp̃s sc̃s non ẽ nat᷑ de columba. quemad¬
modum xp̃s de femina: Illa causa ẽ. quia
quodin columbȩ specie uisibilit̃ figuratum ẽ.
Dñs autem iħs xp̃s qui uenerat ad homines

Expanded text:
tiam in pecoribus uilius est et extremius, id est tiam in pecoribus uilius est et extremius, id est corpus! a nostra ergo fide etiam ista inpietas excludatur, totumque hominem atque perfectum a uerbo dei susceptum esse credamus. Nec eos audiamus, qui tale corpus dominum nostrum habuisse dicunt, quale apparuit in columba, quam uidit Iohannes Baptista descendentem de caelo et manentem super eum in signo spiritus sancti. ita enim persuadere conantur filium dei natum non esse de femina, quia, si carnalibus oculis eum oportebat ta est, aiunt, et tamen humanis oculis potuit apparere. quibus primo illud respondendum est, quod na, et non oportet in parte credere euangelio et in parte non credere. unde enim credis in columesse de uirgine, quia in euangelio legi. quare autem spiritus sanctus non est natus de columba, quemadmodum Christus de femina, illa causa est, quia quod in columbae specie uisibiliter figuratum est. dominus autem Iesus Christus, qui uenerat ad homines
Abbreviated transcription (Latin):
sapientes qͥcunq homines. ñ solum benefici¬
um habet. s etiam ꝑsonam gerit. De cęt̾is
sapientib ce sp̃ualib animis recte dici pot̃.
quod habeant inse u̾bum dei ꝑ quod facta
sunt omnia: S in nullo eoꝵs recte dici pot̃.
quodu̾bum caro factum est. & habitauit in
pus humanum susceptum ẽẽ dicunt a u̾bo
dei: &e sic audiunt quod dictum ẽ. & u̾bum
caro factum. ut negent illum hominemuł
animam uel aliquid hominis habuisse.
nisi carnem solam. Errant enim multum:
nec intelligunt ideo carnem solam nomi¬
natam ẽẽ in eo quod dictum ẽ u̾bum caro
factum: quia hominum ocłis ꝓpt̾ quod
facta est illa sus ceptio. caro sola potuit ap¬
parere. Nam si absurdum ẽ & ualde indig¬
num. ut humanum sp̃m homoille ñ ha¬
buerit. sic̃ suꝑius tractauimꝰ: qͣntomagis
absurdum & indignum ẽ. ut nec sp̃m nec ani¬
mam habuerit. & hoc solum habuerit qͦd¬

Expanded text:
sapientes fiunt quicumque homines, non solum beneficisapientes fiunt quicumque homines, non solum beneficium habet, sed etiam personam gerit. de ceteris enim sapientibus et spiritalibus animis recte dici potest, quod habeant in se uerbum dei,. per quod facta sunt omnia; sed in nullo eorum recte dici potest, quod uerbum caro factum est, et habitauit in pus humanum susceptum esse dicunt a uerbo dei et sic audiunt, quod dictum est: et uerbum caro factum est, ut negent illum hominem uel animam uel aliquid hominis habuisse nisi carnem solam. errant enim multum nec intellegunt ideo carnem solam nominatam esse in eo, quod dictum est: uerbum caro factum est, quia hominum oculis, propter quos facta est illa susceptio, caro sola potuit apparere. nam si absurdum est et ualde indignum, ut humanum spiritum homo ille non habuerit, sicut superius tractauimus, quanto magis absurdum et indignum est, ut nec spiritum nec animam habuerit et hoc solum habuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m animat ce uiuificat. s in capite &e iuiden¬
dosentit. & audiendo ce odorando &e gustan¬
do & tangendo. ineȩt̾is autem membris tan¬
gendo tantum. & ideo capiti cuncta subiecta
sunt adoꝑandum. illud autem supͣ colloca¬
tum c̃ ad consulendum. quia ipsiꝰ animȩ q̃
consulit corpori. quodammͦ ꝑsonam susti¬
net caput. ibi enim omnis sensꝰ apparet: sic
untũso popło sc̃oꝵ tanquam uni corpori ca¬
put ẽ mediator diae hominum. homo iħs
xp̃s. Et ꝓpt̾ea sapientia dei ce u̾bum in pͥnci¬
pio ꝑ quod facta sunt omnia. ñ sic assumꝑsit
illum hominem. ut cȩt̾os sc̃os. s multo excellen¬
tius. multoq sublimius: quomͦ ipsum solũ
assumi oportuit. in qͦ sapientia hominibus
appareret. sic̃ eam uisibilit̃ decebat ostendi.
Quaꝓpt̃ aliter st̃ sapientes cȩt̾i hoĩes
quicunq st̃ uel eẽ potuerunt. uł poteruñ.
&e alit̃ ille unꝰmediator dei & hominum
homo iħs xp̃s. qͥ sapientiȩ ipsiꝰ ꝑ qͣm fiunt

Expanded text:
rum animat et uiuificat, sed in capite et uidendo sentit et audiendo et odorando et gustando et tangendo, in ceteris autem membris tangendo tantum, et ideo capiti cuncta subiecta sunt ad operandum, illud autem supra conlocatum est ad consulendum, quia ipsius animae, quae consulit corpori, quodam modo personam sustinet caput — ibi enim omnis sensus apparet — sic uniuerso populo sanctorum tamquam uni corpori caput est mediator dei et hominum homo Christus Iesus. et propterea sapientia dei et uerbum in principio, per quod facta sunt omnia, non sic adsumpsit illum hominem ut ceteros sanctos, sed multo excellentius multoque sublimius, quomodo ipsum solum adsumi oportuit, in quo sapientia hominibus appareret, sicut eam uisibiliter decebat ostendi. quapropter aliter sunt sapientes ceteri homines, quicumque sunt uel esse potuerunt uel poterunt, et aliter ille unus mediator dei et hominum hom
Abbreviated transcription (Latin):
q̃rit. collocat m̃bra. sic̃ e occͣrerit ad cõmodata ꝓtp̃r
positio corporiᷤᷤ ad mouendũ animũ. Cũ aut̃ ñ q̃rit᷑
s infert᷑ appetitꝰ orandi. hoc ẽ c̃ aliqͥd repente uenit
ĩm̃tẽ qͦ supplicandi moueat᷑ affectꝰ gemitib inenar¬
rabilib. qͦcq mͦ inuenit hõiem. ñ ẽ utiq differenda
oratio. ut q̃ramꝰ qͦ secedamꝰ. aut uͥ sttm̃. auti ubi ꝓ¬
sternam̃. Bignit enĩ sibimñtis intentiosolitudinẽ
&e sepe aẽ obliuiscit᷑ uel ad qͣm celi partẽ. uł in qͣ
positione corporis m̃bra illud tempꝰ inuenerit.
bito apd̃ ipsã. tumale fecisti ut occides filtũ ciꝰ. nicħ¬

Expanded text:
rit accommodata pro tempore positio corporis ad movendum animum. Cum autem non quaeritur, sed infertur appetitus orandi, hoc est cum aliquid repente venit in mentem, quo supplicandi moveatur affectus gemitibus inenarrabilibus, quocunque modo invenerit hominem, non est utique differenda oratio, ut quaeramus, quo secedamus, aut ubi stemus, aut ubi prosternamur: gignit enim sibi mentis intentio solitudinem, et saepe etiam obliviscitur se, vel quam coeli partem, vel in qua positione corporis membra illud tempus invenerit.bito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. qͥd aliud intelligendum ẽ. nͥ qͥa sedit in
conspectu dñi. siue ubierat archa testam̃ti. ꝑ quã
sactior & cõmocdatior q̃dã p̃sentia dñi accipi pot̃.
siue qͥa orat᷑us sedit. qͦd ñfit recte nͥ in conspectu d̾i
hoc ẽ inintimis cordis: Pot̃ aut̃ sic accipi qͦd dictũ
c̃ ante dñm. ubi nullꝰ cẽt hominũ qͥ audiret orantẽ.
Siue gͦ ꝓpt archam testam̃t. siuc ꝓpt̾ secretum locum
remotũ ab arbitͥs. siue ꝓpt̃ intimũ cordis. ubi erat
orantis affectꝰ. conuenient̃ dictũ ẽ sedit ante dñm: nͥ
forte qͦd sedens orauit hoc mouet. c̃ &e sc̃s helyas hoc fe¬
cerit: qñ pluuiã orando ĩpet̾uit. Qͥb ammonem᷑ ex¬
emplis ñ ẽẽ p̃scͥptũ. qͦmͦ corpꝰ constituat᷑ adorandũ.

Expanded text:
Dominum : quid aliud intelligendum est, nisi quia sedit in conspectu Domini; sive ubi erat arca Testamenti, per quam sacratior et commendatior quaedam praesentia Domini accipi potest; sive quia oraturus sedit, quod non fit recte nisi in conspectu Dei, hoc est in intimis cordis? Potest enim et sic accipi quod dictum est, ante Dominum; ubi nullus esset hominum, qui audiret orantem. Sive ergo propter arcam Testamenti, sive propter secretum locum semotum ab arbitris, sive propter intimum cordis ubi erat orantis affectus, convenienter dictum est, Sedit ante Dominum. Nisi forte quod sedens oravit, hoc movet; cum et sanctus Elias hoc fecerit, quando pluviam orando impetravit . Quibus admonemur exemplis, non esse praescriptum quomodo corpus constitua
Abbreviated transcription (Latin):
ul. Queris enim ñ utiq in talium uerboꝵ
intellectu rudis. s rudimenta explorans
mea. studio pat̾no. & benigna cura: qͦmodo
pęniteat aliquid dm̃. in quo sit omnis p̾sci¬
entia. Ego uͦ cum hoc de deo dr. indignum
aliquid diq arbitrarer. si aliquid dignum
inueniret᷑: quod de illo diceret᷑. Cumuero
ũba omnia quib humana colloquia con¬
serunt᷑. illius semptt̃na uirtꝰ &e diuinitas
mirabiliter atq incunctant᷑ excedat. cum¬
netur infirmitas etiam illa quȩ congruent̃
in scͥpturis scĩs de deo dicta existimat. huma

Expanded text:
ül . Quaeris enim, non utique in talium verborum ül . Quaeris enim, non utique in talium verborum intellectu rudis, sed rudimenta explorans mea paterno studio et benigna cura, quomodo poeniteat aliquid Deum, in quo sit omnis praescientia. Ego vero, cum hoc de Deo dicitur, indignum aliquid dici arbitrarer, si aliquid dignum inveniretur quod de illo diceretur. Cum vero verba omnia, quibus humana colloquia conseruntur, illius sempiterna virtus et divinitas mirabiliter atque incunctanter excedat, quinetur infirmitas, etiam illa quae congruenter in Scripturis sanctis de Deo dicta existimat, huma
Abbreviated transcription (Latin):
lignitas a deo: non est tamen potestas nisi a
domino. Dictusq est etiam sopor domini
qui occupauerat milites eiꝰdem saulis. cum
dauid hastam &e sciphum abstulisset a capite
dormientis: non quia sopor tc̃ in dño erat ut
ipse dormiret.s quia ille sopor qui tunc ho¬
mines app̃henderat. nutu dei erat infusus:
ne dauid serui eiꝰ in eo loco p̃sentia sentret᷑.
Neq illud mirum est. rursꝰ eundem saul ac
locum: ubi erat congregatio ꝓpħarum. Sic
enim satis demonstratum est. neminem de
tali munere iam securum cẽ debere. tanꝙͣ
sit acceptissimus deo. si non habeat carita¬
tem: qm̃ quidem illud donum & saul da¬
ri potuit ꝓpt̃ archanum quidem alicuius
sacramenti: s tam̃ dari potuit reprobato. &¬
inuido. & ingrato. &e reddenti mala ꝓbonis.
& ne post ipsam quidem acceptonem sp̃s.
correcto in melius. atq mutato. Alia Quf
sit. pęnitet me quod constituerim regem sa¬

Expanded text:
lignitas a Domino, non est tamen potestas, nisi a lignitas a Domino, non est tamen potestas, nisi a Domino. Dictus est etiam sopor Domini, qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis. Non quia tunc sopor in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille sopor, qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus: ne David, servi ejus, in eo loco praesentia sentiretur. Neque illud mirum est rursus eumdem Saul acclocum, ubi erat congregatio Prophetarum. Sic enim satis demonstratum est, neminem de tali munere jam securum esse debere, tanquam sit acceptissimus Domino si non habeat charitatem; quoniam quidem illud donum, et Sauli dari potuit propter arcanum quidem alicujus sacramenti, sed tamen dari potuit reprobato, invido, et ingrato, et reddenti mala pro bonis, et ne post ipsam quidem acceptionem Spiritus, correpto in melius atque mutato. » Ait namque sit, Poenitet me quod constituerim regem Sa
Abbreviated transcription (Latin):
est acceꝑunt. Non aut̃ bene utit᷑ nisi caritas. ce
caritas quȩ omnia tolerat: atq ideo ñ scindit
unitatem. cuiꝰ ipsa est fortissimum uincłm.
Non enim ce seruus ille non accepit talentũ.
aut aliquid aliud intelligit᷑ talentum qͣm
e. Qui autem non habet: &e quod habet au¬
ferctur ab eo. Qͦd non habet: auferri non po¬
test. S aliud non habet: ut merito auferat᷑
quod habet. Honhabet caritatem utendi. ut
atiferat᷑ quicquid aliud habet: quod sine
caritate non ꝓcdest. Non gͥ mirum est regem
saul ce eo tempore quo primum unctus est
accepisse sp̃m ꝓpħandi. ce postea cum eẽt ꝓpt̃
inobedientiam reprobatus. recedente ab eo
sp̃u domini: arreptum ẽẽ maligno sp̃u a do¬
mino. Qui etiam ipse sp̃i dñi appellatus
est ꝓpter minist̾r̾um. quia omnib etiam spi¬
ritib malis bene utitur dñs. uel ad damna¬
tionem quoꝵdam: uel ad emendationem.
uel adꝓbationem. Et quamuis non fit ma¬

Expanded text:
est, acceperunt. Non autem bene utitur nisi charitas: et est, acceperunt. Non autem bene utitur nisi charitas: et charitas omnia tolerat, atque ideo non scindit unitatem, cujus ipsa est fortissimum vinculum; non enim et servus ille non accepit talentum, aut aliquid aliud intelligitur talentum, quam ed qui feretur ab eo. Quod non habet auferri non potest, sed aliud non habet, ut merito auferatur, quod habet. Non habet charitatem utendi, ut auferatur quidquid aliud habet, quod sine charitate non prodest. « Non igitur mirum est regem Saul, et eo tempore, quo primum unctus est, accepisse spiritum prophetandi; et postea eum esset pro inobedientia reprobatus, recedente ab eo Spiritu Domini, arreptum esse maligno Spiritu a Domino, qui etiam ipse Spiritus Domini appellatus est propter ministerium, quia omnibus etiam spiritibus malis bene utitur Dominus, vel ad damnationem quorumdam, vel ad emendationem, vel ad probationem: et quamvis non sit ma
Abbreviated transcription (Latin):
tionem qͣm mandasti tenuimꝰ. Nam si di¬
cent. non eis respondebit᷑ non noui uos. In
hoc enim cognoscetur inquit quia disci¬
puli mei estis. si uos inuicem diligatis. Ex¬
emplum utiq huiꝰ saul. resistit suꝑbis ñ¬
nullis hereticis. qui uł aliquid boni de
munerib scĩ sp̃s negant posse dari eis qui
ad sortem sc̃oꝵ non ꝑtinent: cum eis dicimꝰ
habe illosposse baptisimi sacramentum. Quod
cum ad eccłiam catholicam ueniunt. non ẽ
eis ullo modo uiolandum.aut quasi non
habeant tradendum. s tamen cos non ideo
salut debere confidere. quia non imꝓbamꝰ
quod illos accepisse concedimꝰ. s oportere cog¬
noscere unitatis societatem uincło caritatis
ineundam. sine qua omnino quicquid habe
potuerint. quamuis ꝑ se scm. atq ueneran¬
dum. ipsi tamen nichil sunt. tanto indignio¬
res effecti p̾mio uide et̃nȩ. qͣnto illis donis ñ
bene usi sunt: que in hac uita quȩ transit᷑a

Expanded text:
tionem, quam mandasti, tenuimus: nam si ditionem, quam mandasti, tenuimus: nam si dicent, non eis respondebitur: non novi vos. In hoc enim cognoscetur, inquit, quia discipuli mei estis si vos invicem diligatis. « Exemplum itaque hujus Saul resistit superbis nonnullis haereticis, qui, vel aliquid boni de muneribus sancti Spiritus negant posse dari eis, qui ad sortem sanctorum non pertinent: cum eis dicimus habere illos posse baptismi sacramentum, quod cum ad Ecclesiam catholicam veniunt, non est in eis ullo modo violandum, aut quasi non habeant, tradendum: sed tamen eos non ideo saluti debere confidere, quia non improbamus, quod illos accepisse concedimus, sed oportere cognoscere unitatis societatem vinculo charitatis in eumdem, sine qua omnino quidquid habere potuerint, quamvis per se sanctum atque venerandum, ipsi tamen nihil sunt; tanto indigniores effecti praemio vitae aeternae, quanto illis donis non bene usi sunt, quae in hac vita, quae transitura
Abbreviated transcription (Latin):
ille balaam reꝓbus apparet. Non enĩ eũ
tacet scriptura diuino iudicio eẽ damna¬
tum. & tamen ꝓpħiam habebat. Et quia
ei caritas decrat. inerat uoluntas maledicen¬
di popło isrł. quam hostis p̃cio comparaue¬
rat. qui eum ad maledicendum mercede
conduxerat᷑. Dono tam̃ illo ꝓpħandi quo
asꝑgebat᷑: benedicebat inuitꝰ. Nec illa uer¬
ba parum attestantur huic sententiȩ. q̃ in
euangłio scͥpta sunt. multos dicturos in il¬
la die. dñe dñe in nomine tuo manduca¬
uimꝰ &e bibimus. & in nomine tuo ꝓpħa¬
uimus. & in nomine tuo uirtutes multas
fecimus. quib tam̃ dicturꝰ est non noui
uos: recedite a me oꝑarii iniquitatis.
enim eos mentientes putamꝰ ista dicturos
in illo iudicio: ub nullus erit fallendi
locus. aut ullam uocem talium legimus di¬
centium. dileximꝰ te. Poterunt gͦ dicere in
nomine tuo ꝓpħauimꝰ. cum sint improb
&e reprobi: non aut̃ poterunt dicere dilec¬

Expanded text:
etiam Balaam reprobus apparet; non enim eum etiam Balaam reprobus apparet; non enim eum tacet scriptura divino judicio esse damnatum, et tamen prophetiam habebat, et quia ei charitas deerat, inerat voluntas maledicendi populo Israelitico, quam hostis pretio comparaverat, qui eum ad maledicendum mercede conduxerat; dono tamen illo prophetandii, quo aspergebatur, benedicebat invitus. Nec illa verba parum attestantur huic sententiae, quae in Evangelio scripta sunt , multos dicturos in illa die: Domine, Domine, in nomine tuo manducavimus, et bibimus, et in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo virtutes multas fecimus. Quibus tamen dicturus est: non novi vos: recedite a me, operarii iniquitatis. Non enim eos mentientes putabimus ista dicturos in illo judicio, ubi nullus erit fallendi locus, aut ullam vocem talium legimus dicentium: dileximus te. Poterunt ergo dicere: in nomine tuo prophetavimus, cum sint improbi, et reprobi: non autem poterunt dicere, dilec
Abbreviated transcription (Latin):
annumeratꝰ inhereat: s fieri non posse ut
ꝓpħiam habeat. & non habeat caritatem.
Nichil enim ẽ homo habens ꝓpħiam sine
caritate. ita fortasse quemad modum pos¬
sumus dicere. nichil ẽẽ hominem habentẽ
animam sine m̃te. non quia possit inue.¬
niri hoino qui mentem ñ habeat. habens
animam. s quia nichil eẽt:si inueniri pos¬
set. Dic etiam dici podest corpꝰ si figuram
habeat colorem ñ habeat uideri ñ potest.
non qͥa est corpus cui desit color. s quia si
eẽt: cerni non posset. Ita fortasse dictum ẽ.
quod si quisquam habeat ꝓpħiam. &e cari.¬
tatem non habeat nichil est. non quia pot̃
in quoqm eẽ ꝓpħia sine caritate : sed quia
si eẽt ꝓclesse non posset. Opus est gͥ ad sol¬
uendam istam questionem. ut ostendamꝰ
aliquem reꝓbum hoc donum habuisse ꝓ¬
pheciȩ. Qͦd si alium neminem inueniremꝰ.
hoc iste saul satis ostenderet. S tam̃ etiã

Expanded text:
annumeratus inhaereat: sed fieri non posse ut annumeratus inhaereat: sed fieri non posse ut prophetiam habeat, et non habeat charitatem; nihil enim est homo habens prophetiam sine charitate. Ita fortasse, quemadmodum possumus dicere, nihil esse hominem habentem animam sine mente: non quia potest inveniri homo qui mentem non habeat habens animam; sed quia nihil esset, si inveniri posset. Sic etiam dici potest, Si corpus figuram habeat, colorem non habeat, videri non potest: non quia est corpus cui desit color; sed quia si esset, cerni non posset. Ita fortasse dictum est quod si quis habeat prophetiam, et charitatem non habeat, nihil est: non quia potest in quoquam esse prophetia sine charitate; sed quia si esset, prodesse non posset. Opus est igitur ad solvendam istam quaestionem, ut ostendamus aliquem reprobum hoc donum habuisse prophetiae: quod si neminem inveniremus, hoc iste ipse Saül satis ostenderet. Sed tamen ille
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiam : quam tam̃ siquis habeat. & cari¬
tatem non habeat: nichil est. Ex quo intelli¬
gitur fieri posse. ut quidam etiam indigri
busdam sp̃s sq̃ munerib non habentes ca¬
ritatem. sine qua illa munera ñ nichil st̃:
s nichil eis ꝓsunt. ꝓpħ̃ia quippe sine cari¬
tate sicut iam demonstratum est. non ꝑdu.¬
cit ad regnum dei. caritas uͦ sine ꝓpħia: uti¬
q ꝑducit. Cum enim loquens de membͥs
ꝓphȩ: indubitant̃ ostendit etiam eum qͥ
ꝓpħiam non habet posse in membris xp̃i
numerari. Ub quem locum haberet. sica¬
ritatem sine qua homo nichil ẽ non hab̃et:
Nullo aut̃ modo ita diceret quando de
membris aiebat: quib xp̃i corpus implet᷑.
Punquid omnes habent caritatem. quem¬
admodum dixit. nunquid om̃s apłi. nun¬
quid omnes ꝓpħe. nunquid om̃s uirtutes.
nunquid omnes dona habent curationũ.
& cet̾a huiꝰmodi. S dicit aliquis posse qͥdẽ
fieri ut ꝓpħiam quisq non habeat. & tam̃
habeat caritatem. atq ideo xp̃i membris

Expanded text:
iam, quam tamen si quis habeat et charitatem non habeat, nihil est. Ex quo intelligitur fieri posse ut quidam etiam indigni ibusdam Spiritus sancti muneribus, non habentes charitatne charitate, sicut jam demonstratum est, non perducit ad regnum Dei: charitas vero sine prophetia utique perducit. Cum enim loquens de membris prophetae? indubitanter ostendit etiam eum qui prophetiam non habet, posse in membris Christi numerari: ubi quem locum haberet, si charitatem, sine qua homo nihil est, non haberet? Nullo autem modo ita diceret, quando de membris agebat quibus Christi corpus impletur, Numquid omnes habent charitatem? quemadmodum dixit, Numquid omnes apostoli? numquid omnes prophetae? numquid omnes virtutes? numquid omnes dona habent curationum ? et caetera hujusmodi. 9. Sed dicit aliquis posse quidem fieri ut prophetiam quisque non habeat, et tamen habeat charitatem, atque ideo Christi membris
Abbreviated transcription (Latin):
& omnem scientiam: & si habuero omnem
fidem itaut montes transferam. caritatem
aut̃ non habeam: nichil sum. Et si distribu¬
ero omnem substantiam meam. ce si tradi¬
dero corpus meum ut ardeam. caritatem au¬
tem non habeam: nicħ michi ꝓdest. Quo
in loco manifestum est eum munera illa
dant᷑: sicut suꝑius dicit. Unicuiq aut̃ dat᷑
manifestatio sp̃s ad utilitatem. Alii qͥdem
datur ꝑ sp̃m sermo sapientie: alii sermo

Expanded text:
 si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum; et si distribuero omnem substantiam meam, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Quo in loco manifestum est eum munera illa dantur, sicut superius dicit: Unicuique autem datur manifestatio Spiritus, ad utilitatem. Alii autem datur per Spiritum sermo scientiae, alii ser
Abbreviated transcription (Latin):
infima pulchritudo. ut rerum transitu ꝑa¬
gatur. & distinguat᷑ morte nas centium. Cuiꝰ
pulchritudinis ordinem & modos si posset
ut defectus quib distinguit᷑. nec corruptione
uocare auderemꝰ. Quod autem in eiꝰ pulcͥtu¬
dinis parte laboramꝰ. dum nos fiuentia de¬
scrunt. per temporalia quȩ diligimꝰ. & pecca

Expanded text:
infima pulchritudo, ut rerum transitu perainfima pulchritudo, ut rerum transitu peragatur et distinguatur morte nascentium. cuius pulchritudinis ordinem et modos si posset ut defectus, quibus distinguitur, nec corruptiones uocare auderemus; quod autem in eius pulchritudinis parte laboramus, dum nos fluentia deserunt temporalia, quae diligimus, pecca
Abbreviated transcription (Latin):
getur corruptio tantomagis tende ut ñ sit.
quid dubites dicere inunaquaq natura
corruptibili quid in ea sit ex deo quid ex ni¬
chilo. cum species scđm nat᷑am sit. corruptio
contͣ nat᷑am. qͥ a species aucta cogit ẽẽ ⁊ dm̃ fate¬
m̃ fũme ẽẽ. corruptiouͦ aucta cogit ñ eẽ. ⁊ ꝯstat
q̃m ñ ẽẽ nicħ ẽ: Qͥd inqͣm dubitas dicere in
nat᷑a corruptibili. qͣm &e nat᷑am dicis ⁊ corrup¬
tibilẽ dicis. qͥd sit ex do qͥd ex nicħo: ¶ qͥd qͦris do
nat᷑am contͣriam. quẽ sic confiteris summe
cẽ. ut des ei non ẽẽ contrarium: Cur gͦ inqͥs
quod natͣe dedit deus. tollit corruptio: E
tollit nͥ ubi ꝑmitat ds. Ibi autem ꝑmitat uͥ
ordinatissimum & iustissimum udicat. pro
rerum gradib & ꝓmertas animarum. Nã
sione ac successione ꝑagit᷑. & moderatis silen¬
tiorum int̾uallis decent̃ suauit̃q distinguit᷑.
Ita sese habet etiam temporalium nat᷑arum

Expanded text:
getur corruptio, tanto magis tendere, ut non sit: getur corruptio, tanto magis tendere, ut non sit: quid dubitas dicere in unaquaque natura corruptibili, quid in ea sit ex deo, quid sit ex nihilo, cum species secundum naturam sit, corruptio contra naturam ? quia species aucta cogit esse et deum fatemur summe esse; corruptio uero aucta cogit non esse, et constat, quod non est, nihil esse: quid, inquam, dubitas dicere, in natura corruptibili, quam et naturam dicis et corruptibilem dicis, quid sit ex deo. quid sit ex nihilo? et quid quaeris deo naturam contrariam. quem si confiteris summe esse, uides ei non esse contrarium ? Cur ergo, inquis, quod naturae deus dedit, tollit corruptio? non tollit, nisi ubi permittit deus; ibi autem permittit, ubi ordinatissimum et iustissimum iudicat pro rerum gradibus et pro meritis animarum. nam sione ac successione peragitur et moderatis silentiorum interuallis decenter suauiterque distinguitur. ita sese habet etiam temporalium natururum
Abbreviated transcription (Latin):
ce nascit᷑. dum auget᷑ eius species. nutrit᷑. con¬
ualescit. roborat᷑. decoratur. firmatur. in qnͣ¬
tum manet &e in qͣntum stabilitur. & in quan
s qͣntomagis forma & specie. & tialentia consta¬
bilitur atq firmat᷑. tantomagis fieri ut sit. &¬
in eam partem tendat qua positum est esse.
forma fedet᷑. dissiliat compago m̃broꝵ. conta¬
bescat & defluat concordia partium. Querat
etiam nẽ ꝑ istam corruptionem qͦ tendat᷑. utrũ
c̃ẽ anñ eẽ. Nputo usq adeo cȩcum &e tardum.
ut dubitet quid sibi ipse respondeat. & ñ senti¬
at quantomagis quidq corrumpit᷑. tantoma¬
gis ad int̾itum tencłe. Omne aut̃ quod ad in¬
teritum tendit. ñ eẽ tendere. Cum gͦ deum
incominutabilit & incorruptibilit᷑ ẽẽ creden¬
dum sit. id aut̃ quod dr nich penitꝰ non esse
manifestum sit. & cum ista tͥ ꝓposueris. ẽẽ &e ñ
cẽ. atq cognou̾is quanto auget᷑ species. tanto
quicquid tendẽ ut sit. quanto aut̃ magis au¬

Expanded text:
 nascitur, dum augetur eius species, nutritur, conualescit, roboratur, decoratur, firmatur, in quantum manet et in quantum stabilitur, in quam pased quanto magis forma et specie et ualentia constabilitur atque firmatur, tanto magis fieri, ut sit, et in eam partem tendat, qua positum est esse. forma foedetur, dissiliat conpago membrorum, contabescat et diffluat concordia partium. quaerat etiam nunc per istam corruptionem quo tendat, utrum esse, an non esse, non puto usque adeo caecum et tardum, ut dubitet, quid sibi ipse respondeat. et non sentiat, quanto magis quidque corrumpitur, tanto magis ad interitum tendere; omne autem quod ad interitum tendit, non esse tendere. cum ergo deum incommutabiliter et incorruptibiliter esse credendum sit, id autem, quod dicitur nihil, penitus non esse manifestum sit; et cum ista tibi proposueris esse et non esse, atque cognoueris, quanto magis augetur species, tanto quidque tendere. ut sit; quanto magis au
Abbreviated transcription (Latin):
cum tradit homines in concupiscentias cor¬
dis coꝵ. non mirum si nichilominus iuste
uindicãs tradit eos etiam in concupiscentias
alioꝵ nocere uolentium. sua semꝑ incõmuta¬
biliȩquitate seruata. Animaduertendum
sane cum additamento dici. sp̃s dei malus.
addatur bonus. ex hoc intelligitur bonus.
Unde apparet bonum sp̃m scd̾m substantiã.
malum aut̃ scđm ministĩum dici sp̃m dei.
Quanquam queri adhuc possit. utrum cũ
sp̃s dei dicitur & ex hoc ipsoiam ce si nichil ad¬
datur intelligit᷑ bonus: intelligat᷑ ille qui ẽ
in trinitate consubstantialis patri &e faio¬

Expanded text:
cum tradit homines ad concupiscentias corcum tradit homines ad concupiscentias cordis eorum, non mirum si nihilominus juste vindicans tradit eos etiam in concupiscentias aliorum nocere volentium, sua semper incommutabili aequitate servata. Animadvertendum sane cum additamento dici, Spiritus Domini malus. addatur bonus, ex hoc intelligitur bonus: unde apparet, bonum spiritum secundum substantiam, malum autem secundum ministerium dici spiritum Dei: quamquam quaeri adhuc possit utrum cum Spiritus Dei dicitur, et ex ipso jam etsi nihil addatur, intelligitur bonus ille qui est in Trinitate consubstantialis Patri et Filio
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem quam uolebat acciꝑe. Cui con.¬
gruit illud in eugłio: quod dñs discipulis
ait. Hac nocte postulauit sathanas: uexare
uos sic̃ triticum. Dictꝰ est gͦ sp̃s dei malus. hoc
est minister dei ad faciendum in saul quod
eum pati iudex omnipotentissimꝰ iudicabat.
erat dei. creatura uͦ qua conditus erat. & po¬
testate quam non sua. s domini omnium
equitate acceꝑat: dei erat. Uerba etiam ipsa
scripturarum. ita se habent. Et ꝑrexit samu¬
el inquit. & abiit in ramatha. & sp̃s dñi re¬
cessit a saul. Et app̃hendit cum sp̃s malignꝰ
a dño. & suffocabat eum. Et dixerunt pueri
saul ad eum. Eece sp̃s dñi malus suffocat de.
scͥpture ce dicentis. sp̃s malignus a domino.
Scđm hoc enim dñi quod a dño. quia ꝑse
ipsum uelle nocere habebat. id est compre¬
hendere saul: posse autem non habebat. nͥ¬
a summa iusticia sineret᷑. Si enim iuste uin¬
dicat ds. quemadinodum ipse dicit apłs.

Expanded text:
potestatem quam volebat accipere. Cui conpotestatem quam volebat accipere. Cui congait: hac nocte postulavit Satanas vexare vos sicut triticum. Dictus est ergo spiritus Dei malus, hoc est minister Dei ad faciendum in Saul, quod eum pati judex omnipotentissimus judicabat:erat Dei; creatura vero, qua conditus erat, et potestate quam non sua, sed Domini omnium, aequitate acceperat, Dei erat. Verba etiam ipsa Scripturarum ita se habent. Et perrexit Samuel, inquit, et abiit in Ramatha, et spiritus Dei recessit a Saul, et comprehendit eum spiritus malignus a Domino, et suffocabat eum. Et dixerunt pueri Saul ad eum: Ecce spiritus Domini malus suffocat te. Scripturae et dicentis: Spiritus malignus a Domino: secundum hoc enim Domini, quod a Domino, quia per seipsum necare velle habebat, id est, comprehendere Saul: posse autem non habebat, nisi summa justitia sineretur; si enim juste vindicat Deus, quemadmodum ipse dicit Apostolus ,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbationem. aliomͦ ad illam rem: alio ad istã.
Quamuis enim inde sit quisq malignꝰ sp̃s.
quia mala uoluntate nocere appetit:tamen
nocendi potestatem non acq pit. nisi ab illo
sub quo sunt omnia certis ce iustis meritoꝵs
gradib ordinata. quia sic̃ non est mala uolun¬
tas a deo: sic non est potestas nisi a deo.Quã¬
uis enim sit in cuiꝰq potestate quid uelit: ñ
est tam̃ in cuiꝰq potestate quid possit uł face¬
re cuiquam uel a quoqm pati. Nam ce ipse
statem hab̃et occidendi eum uł dimittendi:
non haberes inquit in me potestatem. nisi
cdata tibi eẽt desuꝑ. Diabolus etiam uolens
nocere iusto uiro iob. nocendi quidem uo¬
luntate diabolus erat. sed tam̃ a domino d̾o
potestatem petebat: dicens. mitte manum
tuam ce tange carnem eiꝰ. quamuis hoc eẽt.
si ꝑmitteret᷑ ipse facturꝰ. Ipsam enim ꝑmissio¬
nem petebat hoc mͦ. & manum dñi appella¬
bat ꝑmissam a dñomanum suam: id est ipsã

Expanded text:
probationem; alio modo ad illam rem, alio ad istam. probationem; alio modo ad illam rem, alio ad istam. Quamvis enim inde sit quisque malignus spiritus, quia mala voluntate nocere appetit; tamen nocendi potestatem non accipit, nisi ab illo sub quo sunt omnia certis et justis meritorum gradibus ordinata. Quia sicut non est mala voluntas a Deo, sic non est potestas nisi a Deo . Quamvis enim sit in cujusque potestate quid velit, non est tamen in cujusque potestate quid possit vel facere cuiquam vel a quoquam pati. Nam et ipse statem haberet occidendi eum vel dimittendi: Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data tibi esset desuper . Diabolus etiam volens nocere justo viro Job, nocendi quidem voluntas diabolo erat, sed tamen a Domino Deo potestatem petebat, dicens, Mitte manum tuam, et tange carnem ejus : quamvis hoc esset, si permitteretur, ipse facturus. Ipsam enim permissionem petebat hoc modo, et manum Domini appellabat permissam a Domino manum suam, id est, ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
stinguenda uisa. que in sp̃u hominis aliena¬
ta mente imaginarie fiunt: reuelatio ꝓphie
qua pͥmo afflatꝰ est saul. & commixtio sp̃s
mali: quo postea p̃mebatur. Iam uͦ illud qͦd
etiam malus appellatꝰ est sp̃s domini. fic in¬
telligitur quomodo dictum est. dñi est t̃ra.
tanquam creat᷑a. in etus posita potestate. Aut
si ꝓpt̃ea non congruit hoc locutionis exemplũ.
quia t̃ra non est mala. omnis enim creatura
dei bona est: illud congruat quod ipse saul
iam rȩꝓbus ce scelestꝰ. atq ingratꝰ sc̃o dauid ꝑ¬
secutor etiam eiꝰ. cum seuissimȩ inuidiȩ facib¬
agitaret᷑. tamen adhuc xp̃s dñi dicebattr. sic̃
cum appellauit ipse dauid. cum uindicauit
extinctum. S magis arbitror malignum
sp̃m a quouexabatur saul: ideo dictũ sp̃m
dñi quod occulto dñi iudicio saulem uexa.¬
bat. Utitur enim ds ministris. etiam sp̃itib
malis ad uindictam maloꝵs. uł ad bonorũ

Expanded text:
stinguenda visa, quae in spiritu hominis alienastinguenda visa, quae in spiritu hominis alienata mente imaginarie fiunt, revelatio prophetiae qua primo afflatus est Saül, et commixtio spiritus mali quo postea premebatur. 4. Jamvero illud, quod etiam malus appellatus est spiritus Domini, sic intelligitur, quomodo dictum est, Domini est terra : tanquam creatura et in ejus posita potestate. Aut si propterea non congruit hoc locutionis exemplum, quia terra non est mala; omnis enim creatura Dei bona est : illud congruat, quod ipse Saül jam reprobus et scelestus atque ingratus sancto David, persecutor etiam ejus, cum saevissimamen adhuc Christus Domini dicebatur; sicut eum appellavit ipse David, cum vindicavit exstinctum . Sed magis arbitror malignum spiritum a quo vexabatur Saül, ideo dictum spiritum Domini, quod occulto Domini judicio Saülem vexabat. Utitur enim Deus ministris etiam spiritibus malis ad vindictam malorum, vel ad bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
ul̃ meritum. uł habitum excedit. cum forte uult
ds cuiꝰdam significationis grã. tale aliqͥd demon¬
strari. Si aut̃ hoc mouet quod postea saul malo
tum est ex dispensatione aliquid significandi.
hoc ex merito uindicandi. Nec mouere nos de¬
bent hec alt̾nantia in animo humano. hoc est
in creat᷑a mutabili: p̃sertim eotempore qͦ caro
corruptibilis mortalisq portat᷑. Annon uide¬
mus in ipso petro quantum indicat cugłm. ex¬
titisse tantam confessionem. ut audire mereret᷑.
beatꝰ es symon bariona. qͥa non tͥ reuelauit caro
ce sanguis. s pat̾ m̃s qui in cęlis est. & paulopꝰ
tam carnalit̃ eum de dñi passione sensisse ut
stati di audiret. uade post me sathanas. scanda¬
lummichi es. ñ enim sapis quȩ dei sunt. s q̃
hominum: Et fortasse aliquanto interius
intelligentib. tantum ualet ad uisa illa m̃tis
hec differentia qua petrꝰ primo intellexit deo
ne moreret᷑ extimuit: quantum ualet ad di¬

Expanded text:
vel meritum vel habitum excedit, cum forte vult vel meritum vel habitum excedit, cum forte vult Deus cujusdam significationis gratia tale aliquid demonstrari. 3. Si autem hoc movet, quod postea Saül malo tum est ex dispensatione aliquid significandi, hoc ex merito vindicandi. Nec movere nos debent haec alternantia in animo humano, hoc est in creatura mutabili; praesertim eo tempore quo caro corruptibilis mortalisque portatur. An non videmus in ipso Petro, quantum indicat Evangelium, exstitisse tantam confessionem, ut audire meruerit, Beatus es Simon Bar Jona, quia non revelavit tibi caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est: et paulo post tam carnaliter eum de Domini passione sensisse, ut statim audierit, Vade post me, Satana, scandalum mihi es; non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum ? Et fortasse aliquanto interius intelligentibus tantum valet ad visa illa mentis haec differentia, qua Petrus primo intellexit Deo ne moreretur extimuit; quantum valet ad di
Abbreviated transcription (Latin):
necessarium ꝓdigium asina locuta est. in qͣse¬
debat balaam ꝓpħa. Accepit enuim hoc ad
tempꝰ illud iumentum. ut ds quod statuerat
demonstraret: non ut habitu ppetuo int̾ ho¬
mines bestia loqueret᷑. Aut si hoc exemplum
maiore differentia remotum est: multo minꝰ
mirandum est homini reꝓbo datum fuisse ad
momentum temporis affectu transitorio pro¬
pheciam: quando ille dederat. qui & asinam
cum uoluit loqui fecit. Magis enim distat
pecꝰ ab homine. quam homo reꝓbus ab electis: s
tam̃ hominib. Non enim si quisquam dixerit
aliquid quod ad sapientiam ꝑtinet: continuo
sapiens existimandꝰ est. Sic nec quisquam si
aliquando ꝓphauerit iam int̃ ꝓpħas numera¬
bitur: cum ce dñs in cuangłio dicat. quosdam
cum gaudio u̾bum exciꝑe. & radicis altitudi¬
nem ñ hab̃e. sed eẽ temporales. Ideoq ficut con¬
sequens indicat lectio. factum est in parabolam:
cum in hominib apparet diunitꝰ aliquid quoꝵ

Expanded text:
necessarium prodigiam asina locuta est, in qua senecessarium prodigiam asina locuta est, in qua sedebat Balaam propheta . Accepit enim hoc ad tempus illud jumentum, ut Deus quod statuerat demonstraret, non ut habitu perpetuo inter homines bestia loqueretur. Aut si hoc exemplum majore differentia remotum est; multo minus mirandum est homini reprobo datam fuisse ad momentum temporis affectu transitorio prophetiam, quando ille dederat, qui et asinam cum voluit loqui fecit. Magis enim distat pecus ab homine, quam homo reprobus ab electis, sed tamen hominibus. Non enim si quisquam dixerit aliquid quod ad sapientiam pertinet, continuo sapiens existimandus est. Sic nec quisquam, si aliquando prophetaverit, jam inter prophetas numerabitur: cum et Dominus in Evangelio dicat quosdam cum gaudio verbum excipere, et radicis altitudinem non habere, sed esse temporales . Ideoque sicut consequens indicat lectio, factum est in parabolam, cum in hominibus apparet divinitus aliquid, quorum