comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptati deditas: ꝑ bestias m̃tes iracundas.
Si ꝑbestias non nͥ fera animalia congrue in¬
telligere possumꝰ: telinquit᷑ ut nomine anima¬
lium. sola hic mansueta intelligere debeamꝰ
Recte gͥ uoluptuose m̃tes designant᷑ ꝑ ani¬
malia. quȩ solo uentri descruiunt: recte nich¬
ominus m̃tes uacunde designant᷑ ꝑ bestias.
quȩ dente et unguş descuiuint. De talib gͦ¬
& bestie: eo qdđ huiꝰmodi m̃tes ꝑ concupisccn¬
tiam uel uracundiam dissolute. iuste quide
p̃mi debeant rigore disciplinȩ. Recce in ra¬
mis ⁊ quasi in sublimiorib conuersabant᷑ uo¬
lucres ccli: eo qđ sp̃ales uiri et celestib deside¬
riis accensi. metito debcant & in auctoritatẽ
crigi: ce digno honore sublimari. Subt̃ cã
inquit habitabant animalia et bestiȩ: & in
ramis eius conuersabant᷑ uolucres celi. Ergo
bestiales in imuis coercebant: sp̃ales uͦ in alta
subleuabat. Discant p̃lati nr̃i. discant nic

Expanded text:
voluptati deditas; per bestias, mentes iracundas. voluptati deditas; per bestias, mentes iracundas. Si per bestias nonnisi fera animalia congrue intelligere possumus, relinquitur ut nomine animalium sola hic mansueta intelligere debeamus. Recte ergo voluptuosae mentes designantur per animalia quae solo ventri deserviunt. Recte nihilominus mentes iracundae designantur per bestias quae dente et ungue desaeviunt. De talibet bestiae, eo quod hujusmodi mentes per concupiscentiam vel iracundiam dissolutae, juste quidem premi debeant rigore disciplinae. Recte in ramis, et quasi in sublimioribus conversabantur volucres coeli, eo quod spiritales viri et coelestibus desideriis accensi merito debeant et in auctoritatem erigi, et digno honore sublimari: Subter eam, inquit, habitabant animalia, et bestiae, et in ramis ejus conversabantur volucres coeli. Ergo bestiales in imis coercebat, spiritales vero in alta sublevabat. Discant praelati nostri, discant hic
Abbreviated transcription (Latin):
et in plurib oꝑib eius ne fuetis curiosus.
Uultis audire de arborib quȩ etusmodi sũt.
quȩ p̃sumptionis ⁊ curiositatis audatiam
temꝑare nolunt: qͦmͦ sepe sententiam succifi¬
onis incurrunt: Multos enim inqͥt supplan¬
tauit suspicio illoꝵ: et in uanitate detinut
ubiuimus ex precedentib cuiꝰ fuerit
scientiȩ: qui dcsignat᷑ ex hac arbore.
Audiamus adhuc ex sequentib cuiꝰ fuerit
disciplinȩ. Audimus qͦmͦ ꝑ doctrinam.
potuit uel indoctos erudire. uel inconsul¬
tos instruere: audiamus qͦmͦ ꝑ disciplin̾ã
soleat et carnales p̃mere. ⁊ sp̃ales sublimare.
homines animales: m̃tes carnales ⁊ scł̃ares. ꝑ
uolucres. accipe sp̃ales. bonoꝵ. studioꝵ. & scõꝵ
ddesiderioꝵ alis ad celestia uolantes. Ouo autẽ
genera carnalium solemus uidere. unũ qͥdł̃e
qđ seruit concupiscentiȩ: alterum qđ cedit
iracundiȩ. ꝑ animalia itaq intelligimꝰ m̃tes

Expanded text:
et in pluribus operibus ejus ne fueris curiosus. et in pluribus operibus ejus ne fueris curiosus. Vultis audire de arboribus quae ejusmodi sunt, quae praesumptionis et curiositatis audaciam temperare nolunt, quomodo saepe sententiam succisionis incurrunt: Multos enim, inquit, supplantavit suspicio illorum; et in vanitate detinuit udivimus ex praecedentibus cujus fuerit scientiae qui designatur ex hac arbore, audiamus adhuc ex sequentibus cujus fuerit disciplinae. Audivimus quomodo per doctrinam potuit vel indoctos erudire, vel inconsultos instruere, audiamus quomodo per disciplinam soleat et carnales premere, et spiritales sublimare. homines animales, mentes carnales et saeculares; per volucres accipe spiritales, bonorum studiorum, et sanctorum desideriorum alis ad coelestia volantes. Duo autem genera carnalium solemus videre. Unum quidem quod servit concupiscentiae, alterum quod cedit iracundiae. Per animalia itaque intelligimus mentes
Abbreviated transcription (Latin):
ad semetipm attinet. omniũ escam in scipso in¬
uenit: qui quelibet sc̃a desideria nutrire. & ad
quelibet bona oꝑa animũ suũ inflammare.
ꝓpriis meditationib ⁊ sp̃alib theoriis nouit.
quotiens ⁊ quantũ uoluit: S sicut superius
inniumus de arboris altitudine. uideamꝰ ne
forte et inͥ hõc ea sit rep̃hensibile qd̃ dicit᷑ fru¬
ctũ nimiũ habere. Non enĩ dicit᷑ qd̃ fructis
eiꝰ multus. uel fructus eiꝰ copiosus: s fructꝰ inqt
eius nimius. fructũ nimiũ arguit: qui dicit
In reb suꝑuacus noli scrutari multipliciter.
Aliud ẽ importune querere impossibilia. qͣuis
forte sut utilia: atq aliud curiose inuestiga¬
re inutilia. qmͣuis et ipsa sint possibilia. Illud
ꝑtinet ad altitudinis nimictatẽ: istud ꝑtinet
ad fructuũ suꝑfluitatem. Presumptio in
uacuarum rerũ rep̃hendit᷑: in eo qđ dicit᷑. In
reb suꝑuacus noli scrutari multipliciter:

Expanded text:
ad semetipsum attinet, omnium escam in seipso inad semetipsum attinet, omnium escam in seipso invenit, qui quaelibet sancta desideria nutrire, et ad quaelibet bona opera animum suum inflammare propriis meditationibus et spiritualibus theoriis novit, quoties, et quantum voluit? Sed, sicut superius innuimus de arboris altitudine, videamus ne forte et hoc in ea sit reprehensibile quod dicitur fructum nimium habere. Non enim dicitur quod fructus ejus multus, vel fructus ejus copiosus, sed fructus ejus, inquit, nimius, fructum nimium arguit qui dicit, in rebus supervacuis noli scrutari multipliciter. Aliud est importune quaerere impossibilia, quamvis forte sint utilia, atque aliud curiose investigare inutilia, quamvis et ipsa sint possibilia. Illud pertinet ad altitudinis nimietatem, istud pertinet ad fructuum superfluitatem. Praesumptio incsitas supervacuarum rerum reprehenditur in eo quod dicitur, in rebus supervacuis noli scrutari multipliciter,
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ. quȩ sunt scientiam ueram. ut sciam
dispositionem orb̃ terraꝵ. ⁊ uirtutes elem̃to¬
rum: iniciũ & consummationẽ ⁊ medieta¬
tem tempor: uicissitudinũ ꝑmutationes.
⁊ consummationes tempors. Moꝵ muta¬
tiones ⁊ diuisiones tempoꝵ: ann cursus.
& stellarũ dispositiones: naturas animali¬
um.⁊ iras bestiarum: uim uentoꝵ. ⁊ cogi¬
tationes hominum. differentias arborum.
⁊ uirtutes radicum. E quecũq st̃ abscon
dita et imꝓuisa didici. Esca uniuersorum
ñne in illa fuit: quȩ in hoc ip̃m sedebito¬
rem cognouit. cum dixit: Grecis ac barba.¬
ris. sapientib ⁊ insipientib debitor sum.
Nonne esca uniuersoꝵ in ipso ẽ qui doctͥ¬
na sua omnes edificare pot̃: Nonne escam
liĩ qui m̃ti eius presidet. & ꝑ grãm discretio¬
nis qua pollet. quacũcꝙ temptatione cutũ¬
uentos. quacumq tͥbulatione opp̃ssos. salubri con¬
silio instruere. ⁊ blanda ammonitione erigere
sufficient̃ ualet: Nonne similit̃ ⁊ ille quantũ

Expanded text:
michi horum que sunt scienciam veram, ut sciam disposicionem orbis terrarum, et virtutes elementorum, inicium, et consummationem, et medietatem temporum, vicissitudinem permutationes, et commutationes temporumtiones et diuisiones temporum, annorum cursus et stellarum dispositiones, naturas animalium iras bestiarum, uim spiritnum et cogitationes hominum, differentias arborum et uirtutsa, et improvisa, didici . Esca universorum nonne in illo fuit qui in hoc ipsum se debitorem cognovit, cum dixit: Graecis ac barbaris, sapientibus et insipientibus debitor sum . Nonne esca universorum in ipso est qui doctrina sua omnes aedificare potest? Nonne escam lii qui menti ejus praesidet, et per gratiam discretionis qua pollet, quacunque tentatione circumventos, quacunque tribulatione oppressos, salubri consilio instruere, et blanda admonitione erigere sufficienter valet? Nonne similiter et ille quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ro. sub uno eodem tempore reuelauit:
mira. ingenii uiuacitate. summȩ di¬
uinitatis reuelationẽ ꝑpendit. Ex eo
autem qd̃ de sui cordis secreto audiuit.
& uerum ꝓbauit: uerum & illud eẽ
collegit. qd de diuinitatis consilio. uel
ꝓposito. interim ꝑ expientiam ꝓbare ñ
potuit. Prudent᷑ igit᷑ animad uercit
summam sapientiam eẽ: quȩ danieli
potuit in tam tenebroso humanicor¬
dis abysso alienȩ conscientiȩ secreta aꝑ¬
ire. Nam scdm salomonis seutentiam:
solus dds̃ ẽ qui nouit cor omniũ filioꝵ
hominũ. Sagacit̃ nichilominus de¬
p̃hendit summã potestatem eẽ: quȩ
dameli potuit futuroꝵ atq gerendo¬
rum oidinem et dispositionem ꝓ be¬
neplacito reuelare. Quis enĩ alius qmͣ
ds̃ diuinum consilium ei manife¬
stare potuit: Iuxta illud qd̾ isaias
dicit. Quis nouit sensum dnũ: aut
quis consiliariꝰ euis fuit: Teste nãq
apło sicut nemo nouit quȩ sunt ho¬

Expanded text:
ro, sub uno eodemque tempore revelavit, ro, sub uno eodemque tempore revelavit, mira ingenii vivacitate, summae divinitatis revelationem perpendit. Ex eo autem, quod de sui cordis secreto audivit, et verum probavit, verum et illud esse collegit, quod divinitatis consilio vel proposito interim per experientiam probare non potuit. Prudenter igitur animadvertit summam sapientiam esse, quae Danieli potuit in tam tenebroso humani cordis abysso alienae conscientiae secreta aperire. Nam, secundum Salomonis sententiam, solus Deus est, qui novit cor omnium filiorum hominum. Sagaciter nihilominus deprehendit summam potestatem esse quae Danieli potuit futurorum, atque gerendorum ordinem et dispositionem pro beneplacito revelare. Quis enim alius quam Deus divinum consilium ei manifestare potuit? Juxta illud, quod Isaias dixit: Quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit? Teste namque Apostolo, sicut nemo novit quae sunt ho
Abbreviated transcription (Latin):
illoꝵ ꝓpriȩ erat: qui ex gr̃ȩ ipsius mu¬
nere. et meritoꝵ. p̃rogatiua. singula¬
rem pre ceteris apud ipsum famili¬
aritatis locum. & confidentiȩ ausum
obtinuerant. E absq dubio deuotio ẽ
quȩ dm̃ et ꝓpicium reddit. & familia¬
rem efficit. Deus inquit deoꝵ: & dnĩs
regum. Nam et si sunt qui dicant᷑ dii.
siue in celo siue in terra. scdm illud. ego
dixi dii estis. numcupatiue quid̾e sicdi¬
cĩ possunt: nam qd̾ ds̾ naturalit̃ ẽ. sub¬
stantialit̾ omnino ẽẽ non possunt. Est
te apło non ẽ potestas nisi a deo. Nam
quod alii aliis presunt. quod uiri uir¬
tutum. uiciis & passionib sius domina¬
ri possunt: ex summni regis sane mu¬
misteria. Unde autem hec colligat.
atq coniciat: statim ad nectit cũ oicit.
Quia potiusti aꝑire sacramentũ hoc.
Ex eo enim qd sibi secreta cordis sui.
ex eo item qd sibi archana consilii diui¬
ni unum de p̃terito. alterum de futu¬

Expanded text:
illorum proprie erat, qui ex gratiae ipsius muillorum proprie erat, qui ex gratiae ipsius munere, et meritorum praerogativa singularem, prae caeteris apud ipsum familiaritatis locum, et confidentiae ausum obtinuerant. Et absque dubio devotio est, quae Deum et propitium reddit, et familiarem efficit. Deus, inquit, deorum, et Dominus regum. Nam etsi sint qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra, secundum illud: Ego dixi: Dii estis , nuncupative quidem sic dici possunt: nam quod Deus naturaliter et substantialiter est, omnino esse non possunt. Est te Apostolo: Non est potestas nisi a Deo . Nam quod alii aliis praesunt, quod viri virtutum vitiis et passionibus suis dominari possunt, ex summi Regis sane mum, revelans mysteria, unde autem haec colligat, atque conjiciat, statim adnectit, cum dicit: Quia potuisti aperire sacramentum hoc. Ex eo enim, quod sibi secreta cordis sui, ex eo item quod sibi arcana consilii divini, unum de praeterito, alterum de futu
Abbreviated transcription (Latin):
de głari de munere: sed ñ in muncris
a uctore. Quanto meliꝰ. quanto rectius. di¬
ctus rex dm̃ quam danielem adoraret
& sacrificaret: qui eum quidẽ quauis
danielis officio docuerat quod querebat.
gnoscimus. alia ex ratione colligimus: x¬
ed qui rep̃hendenda ut iam dixi¬
mus fecit: uideamus qũa rectã
Cum potestas regia sit principalis et
summa: quid ẽ regem hoc dicere. nisi
ex intimo animȩ sensu hoc fortit᷑ i¬
mobiliterq tenere: Quid ẽ hoc danie¬
lem a rege audire: nisi intimũ animȩ
sensum ueram animi deuotionẽ. nec
debere. nec posse latcre: Uel in co fortas¬
sis qđ alia damel a deo discit. alia &̃
a rege audit: sacra scriptura mistice
innuit. quia in deuotiõnis nr̃e usum.
alia sunt quȩ ex diuna reuelatione
discimus. alia quȩ ex insita nob ratio¬
nis uiuacitate ꝑpendimnus. Qd̃ autem
de deo loquens ur̃ non ñr dicit. respe¬
ctum gr̾ȩ non conditionem nature
attendit. Spetiali enim quodamm

Expanded text:
de gloriari de munere, sed non in muneris de gloriari de munere, sed non in muneris auctore. Quanto melius, quanto rectius dictus rex Deum quam Danielem adoraret, et ei sacrificaret, qui eum quidem quamvis Danielis officio docuerat quod quaerebat.elatione cognoscimus, alia ex ratione colligimus. Sed quia reprehendenda, ut jam diximus, fecit, videamus quam recta dCum potestas regia sit principalis et summa, quid est regem hoc dicere, nisi ex intimo animae sensu hoc fortiter immobiliterque tenere? Quid est hoc Danielem a rege audire, nisi intimum animae sensum, veram animi devotionem non debere, nec posse latere? Vel in eo fortassis quod alia Daniel a Deo discit, alia etiam a rege audivit sacra Scriptura mystice innuit, quia in devotionis nostrae usum alia sunt quae ex divina revelatione discimus, alia quae ex insita nobis rationis vivacitate perpendimus. Quod autem de Deo loquens vester et noster dicit, respectum gratiae, non conditionem naturae attendit. Speciali enim quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
poralem głam ambiens: Quid igit᷑
aliud erit uitulum animal quidem
petulcum & brutum colere: qũã in
głȩ temꝑalis ambitione irrationa¬
bili appetitu deseriure. & in tempo¬
rali et inani gła. głam suam constitu¬
ere: E nabucodonosor quidẽ quem
tam̃ uiste rep̃hendimuis. tolcrabilius
aliquid fecit: qui hominem utiq
animal iuidelicet rationale duuno ho¬
nore donauit. Nam ꝓculdubio ir¬
rationabilius erit: irrationabile qmͣ
rationabile animal colere. Alii con¬
fidunt. & głant᷑ in ꝓpria iurtute:
alii autem de sola uirtitis estima¬
tione. Illi de eo quod habent. uel se credt̃
habere: isti de eo qđ estimant᷑ ab aliis
c̃ẽ. Illi de testimonio conscientie non
quasi apuo dm̃: isti de testimonio fa¬
mȩ quasi apud ꝓximum tantum. Illud
itaq est uelut animal irration abile ⁊stud
uelut auimal rationale colere. felix qui
głatur de conscientiȩ testimonio: sic tam̃
quasi in dño. Aloquin ingratum ual¬

Expanded text:
poralem gloriam ambiens? Quid igitur poralem gloriam ambiens? Quid igitur aliud erit vitulum animal quidem petulcum et brutum colere, quam in gloriae temporalis ambitione irrationabili appetitui deservire, et in temporali et inani gloria gloriam suam constituere? Et Nabuchodonosor quidem, quem tamen juste reprehendimus, tolerabilius aliquid fecit, qui hominem utique animal, videlicet rationale, divino honore donavit. Nam procul dubio irrationabilius erit irrationabile, quam rationabile animal colere. Alii confidunt et gloriantur in propria virtute, alii autem de sola virtutis aestimatione. Illi de eo quod habent vel se credunt habere, isti de eo quod aestimantur ab aliis esse. Illi de testimonio conscientiae, non quasi apud Deum, isti de testimonio famae quasi apud proximum tantum. Illud itaque est velut animal irrationabile, istud velut animal rationale. Felix qui gloriatur de conscientiae testimonio, sic tamen quasi in Domino. Alioquin ingratum val
Abbreviated transcription (Latin):
ad diuina illuminat᷑: inde in imis desi¬
derium turba corrumpit᷑. Quis enim nes¬
ciat quomͦ magnitudo reuelationum
mentẽ incautam in suꝑbiam eleuat.
cum apłs ipse de seipso oicat: Ne mag¬
nitudo reuelationum excollat me. dat᷑
ẽ michi stimulus carñis meȩ angłs sa¬
thanȩ. qui me colaphraet. Sepe & enĩ
quidam adhuc int̃ ipsa diuinarum
reuelationum spectacula constituti ap̃
semet ipsos tacita mente suꝑbuint: iam
magna de se estimantes. magna & ab
alus estimari dignum ducunt. iam
quomͦ & aliis uinotescere ualeant saga¬
ci sollicitudine ꝑquirunt : iam inanis
fauoris auram captant: & illam qũa
apud đm habere consueuerant głam
ueram. in uanam commnutant. De
qualib psalmista. Et mutauerunt
głam suam in similitudinem uituli:
comedentis fenum. Cum enĩ scriptũ
sit omĩs caro fenum & om̃is gła eiꝰ
quasi flos feni: quid aluid erĩt uitu¬
lus fenum comedens. nisi humani
fauoris appetitus carnalem & tem¬

Expanded text:
ad divina illuminatur, inde minus desiad divina illuminatur, inde minus desideriorum turba corrumpatur. Quis enim nesciat quomodo magnitudo revelationum mentem incautam in superbiam elevat, cum Apostolus ipse de seipso dicat: Ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae angelus Satanae, qui me colaphizet . Saepe etenim quidam adhuc inter ipsa divinarum revelationum spectacula constituti, apud semetipsos tacita mente superbiunt, jam magna de se aestimantes, magni ab aliis aestimari dignum ducunt, jam quomodo et aliis innotescere valeant sagaci sollicitudine perquirunt, jam inanis favoris auram captant, et illam quam apud Deum habere consueverant gloriam veram, in vanam commutant. De qualibus Psalmista: Et mutaverunt gloriam in similitudinem vituli comedentis fenum . Cum enim scriptum sit: Omnis caro fenum, et omnis gloria ejus quasi flos feni . Quid aliud erit vitulus fenum comedens, nisi humani favoris appetitus, carnalem et tem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsarum simulacris głari uelle: cũ apud
dm̃ detestabile sit homine de aliqua sua
uirtute p̾sumere. Ecce nabuchodonosor
rep̃hendimus. et merito rep̃hendere debe¬
inus. qd̾ danielem quamius hominem
fidelem diuino honore donari p̃cepisset:
quantomagis si eius imagini idipsum
rium corrumpit᷑. uñ intelligentia illuminat᷑:
ed uideamus int̾ hec quam xl¬
uera de deo senserit uel dixerit:
qui tam mania fieri uoluit.
Loquens gͦ rex ait danieli. Uere deus
ũr ds deoꝵ est. & dominus regum re
uelans misteria: qm̃ potiusti aperire
sacramentum hoc. Eece quam sane &¬
de diuinis sentit: & tamen ydolatrie si¬
mile. quod ꝑ opus exertuit. Sic sic sub
uno eodemq temꝑe et moyses in monte
ad summa et diina contemplanda.
sublimat᷑: & plebs sͥ commissa ad ydo¬
latriȩ scelus et uituli culturam in ualle
deicit᷑. E fit utiq sepe in uno eodẽq
animo. mͦ mirabili atq miserando. ut
unde in summis intelligentia humana

Expanded text:
ipsarum simulacris gloriari velle, cum apud ipsarum simulacris gloriari velle, cum apud Deum detestabile sit hominem de aliqua sua virtute praesumere. Ecce Nabuchodonosor reprehendimus, et merito reprehendere debemus quod Danielem, quamvis hominem fidelem, divino honore donari praecepisset, quanto magis si ejus imagini idipsum rium corrumpitur unde intelligentia illuminatur. Sed videamus inter haec quam era de Deo senserit vel dixerit, qui tam inania fieri voluit. Loquens vester Deus deorum est, et Dominus regum, et revelans mysteria: quoniam potuisti aperire sacramentum hoc. de divinis sentit, et tamem idololatriae simile quod per opus exercuit. Sic sic sub uno eodemque tempore et Moyses in monte ad summa et divina contemplanda sublimatur, et plebs sibi commissa ad idololatriae scelus, et vituli culturam in valle dejicitur, et fit utique saepe in uno eodemque animo, modo mirabili atque miserando, ut unde in summis intelligentia humana
Abbreviated transcription (Latin):
existant ad celestia et diuina: talia pͦmo¬
dicum carnalia consilia inueniant᷑ ad
secularia & humana. Quẽ admodum
enim in sp̃alib et animȩ lucris prius
uident quȩ salubrit facere possuit. et
tamen facere nollint: sic pꝰmodum in
carnalib cõmodis. & temꝑalib lucris
uideant quȩ utilit̃ facienda sint: & tñ
concupiscentia uieti uł socordia deumen
omnino facere non possint. Solet autem
hoc ipsum quibꝰdam etiam utilit accidere:
ita ut ex eo ipso iam incipiant uicia sua
decestari et abhorrere. & suꝑ hoc ipso di¬
uinum auxilium implorare: cum uide¬
ant nec int̾ summa ꝑicula seipsos posse
a sius excessib temꝑare. Unde est illa ꝓ¬
phetica imp̃catio seũ postulatio. Similes
illis fiant qui faciunt ea: & om̃s qͥ con¬
fidunt in cis. S ut ad id redeamus un
digressi sumus: hinc saltem colligamus.
quam ineptum sit & inane de solis ina¬
nib uirtutum scientiis. & quibꝰdam qͣsi

Expanded text:
existant ad coelestia et divina, talia post moexistant ad coelestia et divina, talia post modicum carnalia consilia inveniantur ad saecularia et humana. Quemadmodum enim in spiritualibus et animae lucris prius vident quae salubriter facere possint, et tamen facere nolint; sit postmodum in carnibus commodis et temporalibis lucris videant quae utiliter facienda sint, et tamen concupiscentia victi vel socordia devincti, omnino facere non possint. Solent autem hoc ipsum quibusdam etiam utiliter accidere, ita ut ex eo ipso jam incipiant vitia sua detestari et abhorrere, et super hoc ipso divinum auxilium implorare, cum videant nec inter summa pericula seipsos posse a suis excessibus temperare, unde est illa prophetica imprecatio, seu postulatio: Similes illis fiant qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . Sed ut ad id redeamus unde digressi sumus, hinc saltem colligamus quam ineptum sit et inane de solis inanibus virtutum scientiis, et quibusdam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
trinam. ad solam ostentationem. ñ autem
ad edificationem querere. Carnis pruden¬
tia est ista ꝓfecto: et que ꝓrsus iumica
sit deo. Quid queso ꝓdest. unmo quantũ
obest: cum magno labore & sumino studio
querere & inuestigare. et auxie scire uelle.
quȩ nullo mͦ uelis oꝑe exercere: Nam lu¬
ce clarius constat. quia seriuis sciens uo¬
luntatem dñi sui & non facieus: quinpo¬
tius agens digna plagis uapulabit multiᷤᷤ.
O quale & quam utile consilium confilia
uitȩ ad hoc solum querere. ut habeas qͦ
possis ceteris sapientior apparere: & magi¬
stri nomen obtinere. Quam acuta pru¬
dentia. quam astuta ꝓuidentia. illis con¬
siliis exquirendis. uehement̃ insistere. qͥb
adeptis nullomͦ uelis acquiescere. Sepe
autem huiꝰmodi mentib iusto di uidicio
accidere udemus. ut quales pͥus sunt
sp̃ales ꝓuidentiȩ ad sp̃alia: tales pꝰmodũ
fiant carnales ꝓuidentiȩ ad carnalia.
Qualia inquam sp̃alia consilia prius

Expanded text:
trinam ad solam ostentationem non autem trinam ad solam ostentationem non autem ad aedificationem quaerere. Carnis prudentia est ista profecto, et quae prorsus inimica sit Deo? Quid, quaeso, prodest, imo quantum obest cum magno labore, et summo studio quaerere, et investigare, et anxie scire velle, quae nullo modo velis opere exercere? Nam luce clarius constat, quia servus sciens voluntatem domini sui, et non faciens quin potius agens indigna, plagis vapulabit multis. O quale, et quam inutile consilium, consilia vitae ad hoc solum quaerere, ut habeas quo possis caeteris sapientior apparere, et magistri nomen obtinere! Quam acuta prudentia, quam astuta providentia illis consiliis exquirendis vehementer insistere, quibus adeptis, nullo modo velis acquiescere! Saepe autem hujusmodi mentibus justo Dei judicio accidere videmus, ut quales prius sunt spiritales providentiae ad spiritualia, tales postmodum fiant carnales providentiae ad carnalia. Qualia, inquam, spiritualia consilia prius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illud qd̃ ad os ꝑtinet ante acta mala
dampnare & accusare: scđm qd̃ ad ocłos
ꝑtinet quid agendum sit diligent̃ inue¬
stigare: & ꝑ inuestigationem cognoscere.
Tercium qđ ad obauditionem ꝑtinet.
inuento consilio consentiendo acquies¬
cere. & obtemꝑare uelle: quartum qd̵
quasi narium sit agendo bono insi¬
diantia mala caute dep̃hendere: & pru¬
dent̃ discernere. Quintum qd̃ etiam
quasi ad manus spectat. delib̾atũ bo¬
num oꝑe explere: sextum quasi qͣdam
ꝓmotione pedum ex bono incepto.
semꝑ ad meliora tendere. S quia ad
nullum hoꝵ ꝑ nosmet ipsos suffici¬
entes sumus: ad omnia hec diuinũ auxili¬
um implorare debemus. Si autẽ hec no¬
uimus. nec tam̃ oꝑe exercemus: quid aliud
in exquirendis. & excolendis scientiis ociosis
& inutilib. quam uana & inana simu¬
lacra facimus uel colimus. dum sola iurtu¬
tum noticia contenti sumus: Uide quam
sit ꝑuersum atq dampnabile. sꝑalem doc¬

Expanded text:
m illud quod ad os pertinet, anteacta mala m illud quod ad os pertinet, anteacta mala damnare, et accusare. Secundum quod ad oculos pertinet, quid agendum sit diligenter investigare, et per investigationem cognoscere. Tertium quod ad obauditionem pertinet, invento consilio consentiendo acquiescere, et obtemperare velle. Quartum quod quasi varium sit, agendo bono insidiantia mala caute deprehendere, et prudenter discernere. Quintum quod etiam quasi ad manus spectat, deliberatum bonum opere explere. Sextum quasi quadam promotione pedum, ex bono incoepto semper ad meliora tendere. Sed quia ad nullum horum per nosmetipsos sufficientes sumus, ad omnia haec divinum auxilium implorare debemus. Si autem haec novimus, nec tamen opere exercemus, quid aliud in acquirendis, et excolendis scientiis otiosis, et inutilibus, quam vana et inania simulacra facimus, vel colimus, dum sola virtutum notitia contenti sumus? Vide quam sit perversum atque damnabile, spiritualem doc
Abbreviated transcription (Latin):
entiȩ. & qualis debeat ẽẽ: nec tam̃ uis obe¬
dire: hoc est aures habere. et non obedire.
Per scientiam discernendi. instrumentũ for¬
tassis habes sp̃alis odoramenti: s dum in
morib discernendis nullũ studiũ impen¬
dis. de inutili instrum̃to inanit̃ głaris.
Scis quomͦ te oporteat in bono oꝑe exerc̾e:
nec tam̃ ius fructũ boni oꝑis ꝑ exꝑientiã
capere. Hoc ẽ manus habere: ꝙ non pal¬
palpare. Quid enim ẽ manib palpare:
nisi oꝑum fructus exꝑiendo ꝓbare: ꝓfectu¬
um pedes ꝑ scientiam accepisti: si quomͦ
in anteriora te extendere oporteat didicisti
s pedes habens minime incedis. si ad ꝓ¬
fectum ñ tendis. Supplicandi doctrina
accepisti: & non uis supplicare: hoc est
guttur habere. et nolle clamare.
one. septem ipła oporteat obseruare ⁊ xxxi¬
i autem diligent̃ attendimus: sep¬
tem ista in cuiuscumq uirtitis
executione obseruare debemus. Primũ¬

Expanded text:
entiae, et qualis debeat esse, nec tamen vis obeentiae, et qualis debeat esse, nec tamen vis obedire. Hoc est aures habere, et non audire. Per scientiam discernendi instrumentum fortassis habes spiritualis odoramenti. Sed dum in moribus discernendi nullum studium impendis, de inutili instrumento inaniter gloriaris. Scis quomodo te oporteat in bono opere exercere, nec tamen vis fructum boni operis per experientiam capere, hoc est manus habere, et non palpare. Quid enim est manibus palpare, nisi operum fructus experiendo probare? Profectuum pedes per scientiam accepisti, si quomodo in anteriora extendere oporteat didicisti. Sed pedes habens minime incedis, si ad profectum non tendis. Supplicandi doctrinam accepisti, et non vis supplicare, hoc est guttur habere, et nolle clamare. one septem ista oporteat observare. Si autem diligenter attendimus, septem ista in cujuscunque virtutis exsecutione observare debemus. Primu
Abbreviated transcription (Latin):
uidendi: aures instrumentũ audiendi:
& in hunc modum debet & de aliiᷤᷤ in¬
telligi. Quid itaq est os. oculos. aures.
uel talium quelibet habere. & ea in
nullos usus exercere: nisi officioꝵ in¬
strumenta habere. & instrumentorũ
officiis carere: Legis quia corde credit᷑
ad iusticiam: ore autem confessio fit ad
salutem. Ad hos itaq ꝑtinet confessio:
ad oculos circumspectio: ad aures ob¬
auditio: ad nares discretio: ad manꝰ
oꝑatio: ad pedes ꝓmotio: ad guttur
supplicatio. Ecce illa tua scientia ĩ aniͤ:
optime fortassis nouit. quȩ sit uirtus
confessionis. Nouit quia omnia in
confessione lauant᷑. Nouit fortassis
quomͦ confiteri debeat. nec tam̃ confi¬
tet᷑ : os igit᷑ ht̃ et non boquit᷑. Nouit
fortassis quomͦ uitam suam circumspi¬
cere debeat: eam tam̃ quomͦ oportet
circumspicere dissimulat: uidendi qͦ¬
dammͦ instrumentũ habes: s uidendi offi¬
cio cares. Nosti forte quȩ sit uirtus obedi¬

Expanded text:
videndi; aures, instrumentum audiendi, videndi; aures, instrumentum audiendi, et in hunc modum debet et de aliis intelligi. Quid itaque est os, oculos, aures, vel talium quaelibet habere, et ea in nullos usus exercere, nisi officiorum instrumenta habere, et instrumentorum officiis carere? Legis quia corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Ad os itaque pertinet confessio, ad oculos circumspectio, ad aures obauditio, ad nares discretio, ad manus operatio, ad pedes promotio, ad guttur supplicatio. Ecce illa tua scientia inanis optime fortassis novit quae sit virtus confessionis. Novit quia omnia in confessione lavantur. Novit fortassis quomodo confiteri debeat, nec tamen confitetur. Os igitur habet et non loquitur. Novit fortassis quomodo vitam suam circumspicere debeat, eam tamen quomodo oportet circumspicere dissimulat. Videndi quodammodo instrumentum habes, sed videndi officio cares. Nosti forte quae sit virtus obedi
Abbreviated transcription (Latin):
non dicam de cõ quod iurtutes uel
scĩtatem habeant: s qd de uirtutib
quide prudent̃ disserere. & diserte
disputare sciant. O quanto satius.
o quanto utilius tibi eẽt aurum
scientiȩ. & argentum eloquentiȩ ñ
habere: qua inde tibi idolũ facere¬
Simulacra gentium argentum & aurum:
oꝑa manuum hominum. Uirtutũ modũ
& formam solam. ꝑ intelligentiam & doc¬
tͥnam depingere. & memoria retinere. eaꝵ.
autem effectũ carere: quid aliud ẽ quam
quedam simulacra corde gestare: Scien¬
tia sanctitatis sine intentione bona: quid
aliud ẽ quam imago sine uita: Scientia
sola sine scĩtatis effectu. & bonitatis affe¬
ctu: quid aliud ẽ. quam simulacrũ ua¬
num sine motu & sensu: Os inquit
habent & non loquent᷑: oculos hñt et ñ
iudebunt. Aures hñt & non audient.
nares hñt et non odorabunt. Manus
habent & non palpabunt. pedes hñt
et non ambulabunt: non clamabunt in
gutture suo. Os ut om̃s nouimus ẽ in¬
strumentũ loquendi: oculi instrumentũ

Expanded text:
on dicam de eo quod virtutes vel sanctitatem habeant. Sed quod de virtutibus quidem prudenter disserere, et diserte disputare sciant. O quanto satius, o quanto utilius tibi esset aurum scientiae et argentum eloquentiae non habere, quam inde tibi idolum facereSimulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Virtutum modum, et formam solam per intelligentiam et doctrinam depingere, et memoria retinere, earum autem effectu carere, quid aliud est quam quaedam simulacra corde gestare? Scientia sanctitatis sine intentione bona quid aliud est quam imago sine vita? Scientia sola sine sanctitatis effectu, et bonitatis affectu, quid aliud est quam simulacrum vanum sine motu, et sensu? Os, inquit, habent et non loquentur, oculos habent, et non videbunt; aures habent et non audient, nares habent et non odorabunt. Manus habent, et non palpabunt; pedes habent et non ambulabunt; non clamabunt in gutture suo . Os, ut omnes novimus, est instrumentum loquendi; oculi, instrumentum
Abbreviated transcription (Latin):
ualemꝰ. Ramis siuis inhabitantes uolu¬
cres. arbor amittit: cũ meditationes suaᷤ
cuta assuetam moꝵ. suoꝵ. cutũ spection̾ẽ
exercere: iam neqͥt. Contubernia talium
uoluctũ nos amisisse dolemus sepe. cum
cogitationes niãs ab inepta euagatione
restringere ñ ualemus: ita ut unusqͥsq
nrm̃ illud beati iob recte apud se dicat.
cum suas aues ñ sine suo dolore euolasse
iam uideat. Cogitationes meȩ dissipatȩ
sunt. corquentes cor meum : Qđ turpit̃¬

Expanded text:
valemus. Ramis suis inhabitantes voluvalemus. Ramis suis inhabitantes volucres arbor amittit, cum meditationes suas circa assuetam morum suorum circumspectionem exercere jam nequit. Contubernia talium volucrum nos amisisse saepe dolemus, cum cogitationes nostras ab inepta evagatione restringere non valemus, ita ut unusquisque nostrum illud beati Job recte apud se dicat, cum suas aves non sine suo dolore evolasse jam videat: Cogitationes meae dissipatae sunt, torquentes cor meum . CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
uerticem ulccre pessimo ꝑcussa: Quam
magna & illa arbor erat eui dñs testimo¬
nium ꝑhibebat: qđ hominẽ scdm cor suũ
inuenciat. Nonne conuersabant᷑ in rams
eius uolucres celi cũ ueracit̾ de se ꝓtestet᷑. q̃a
innocentes et recti adheserunt mͣ. Nonne
& tunc temꝑis de ramis eius aufigerant:
cum iterũ in oratione ꝓclamabat. Longe
fecisti notos meos a me: posuerunt me
abhominationẽ gͥ. Ꝙ iterũ. Elongasti
a me amicũ et ꝓximũ. et notos. in. am.
S tunc apud quelibet uirtitis
iurum implet᷑ qđ scribit᷑ de hac
arbore. ut ligni robore succiso.
fugiant subhabitantes bestiȩ:
cũ uigore animi fracto. tempta¬
tionibꝰq exhausto. iam ñ ualet
mens carnales im petus cohibere: uel que¬
libet irrationabilia desideria suib rationis
magisterio cohertere. Auium celi cohabi¬
tationẽ amittimus: cũ sublimiũ iue-¬
stigationum iocunda spectacula. tot fan¬
tasmatũ occursione turbati. exercere non

Expanded text:
verticem ulcere pessimo percussa? Quam verticem ulcere pessimo percussa? Quam magna et illa arbor erat cui Dominus testimonium perhibebat, quod hominem secundum cor suum invenerat. Nonne covolucres coeli, cum veraciter de se protestetur: Quia innocentes, et recti adhaeserunt mihi? Nonne et tunc temporis de ramis ejus aufugerant cum iterum in oratione proclamabat: Longe fecisti notos meos a me, posuerant me abominationem sibi ; et iterum: Elongasti a me amicum, et proximum, e tunc apud quemlibet virtutis virum impletur quod scribitur de hac arbore, ut, ligni robore succiso, fugiant subter habitantes bestiae, cum vigore animi fracto tentationibusque exhausto, jam non valet mens carnales impetus cohibere, vel quaelibet irrationabilia desideria sub rationis magisterio coercere. Avium coeli cohabitationem amittimus, cum sublimium investigationum jucunda spectacula, tot phantasmatum occursione turbati, exercere non
Abbreviated transcription (Latin):
ura bore dicit᷑. fũgiant bestiȩ quȩ subt̃
eam sunt. et uolucres de ramis eius. Bestiȩ
siquidẽ quȩ pͥus subt̾ eam erant diffugiunt.
qñ subiecti ipsius. eius obedientiam detreciãt:
& carnales quiq magisterium eiꝰ contemp¬
nunt. Uolucres emͣi de ramis eiꝰ fugere est:
sp̃uales qͦsq uiros uitȩ illius infamiam nor¬
rere consortiaq declinare. Nonne illiꝰ ma¬
gnę arboris cui scd̾m dominicũ testimo¬
niũ ñ erat similis suꝑ terram. eo qđ uere
eẽt uir magnus int̾ om̃s orientales. & int̾
p̃cipuos primus. ñne inquam magne
illius arboris umbracula uiniores abo¬
minabant᷑. et iam subt̃ eam ẽẽ bestiȩ
dedignabant᷑. cum de se ueracit̾ ꝓtestat᷑:
Nunc aut̃e derident me uiniores temꝑe:
quoꝵ. ñ dignabar patres ponere cũ cani¬
b gregis mei. Quoꝵ uirtus manuum
erat michi ꝓ nichilo: ⁊ uita ipsa puta
deridebant: eo qd arbor tanta eẽt. ex dñi ꝑ
missione succisa. & a planta pedis usq ad

Expanded text:
 Fugiant bestiae quae subter eam sunt, et volucres de ramis ejus. Bestiae siquidem quae prius subter eam erant diffugiunt, quando subjecti ipsius ejus obedientiam detrectant, et carnales quique magisterium ejus contemnunt. Volucres coeli de ramis ejus fugere, est spirituales quosque viros vitae illius infamiam horrere, consortiaque declinare. Nonne illius magnae arboris cui, secundum Dominicum testimonium, non erat similis super terram, eo quod vere esset vir magnus inter omnes orientales, et inter praecipuos primus; nonne, inquam, magnae illius arboris umbracula juniores abominabantur, et jam subter eam esse bestiae dedignabantur cum de se veraciter protestabatur: Nunc autem derident me juniores tempore quorum non dignabar patres ponere cum canibus gregis mei. Quorum virtus manuum erat mihi pro nihilo, et vita ipsa putabes eum deridebant, eo quod arbor tanta esset ex Domini permissione succisa, et a planta pedis usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
minima. ñ contempnit. ⁊ maxime
cũ ꝓpħa. Tu maudasti mandata tua custo¬
diri nimis. Diuisio INobedientiȩ

Expanded text:
minima non contemnere, et maxime cum propheta: Tu mandasti mandata tua custodiri nimis . Ubi, quia non dici
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ ad ina deponit᷑. ꝓfecto in diuinoꝵ
oꝑum rõne eiusq contemplatione. qnͣto
ampliꝰ aminirando delectaris. & delectan¬
do aminiraris: tanto libentiꝰ immoraris.
tanto diligentius ꝑscrutaris. ꝓfundiꝰq
illuminaris. Quotiens ex aminiratione
tua animꝰ tiuis ꝑ diuersa rapit᷑. & ad sin¬
gła delectabilit̾ afficit᷑: totiens archa tua
circũfert᷑. qr contemplatio tua dilatatur.
Si te aminiratio tua ad altiora &a ꝓfun¬
diora rapit: et te in eoꝵ inuestigatione de¬
lectabilit̃ suspendit: nimirũ archa tua
in altum surgit. qr intelligentia tua sub¬
tiliora capit. Oñ decrescit seu etiam deficit.
speculationis ammiratio & ammiratio¬
nis delectatio. archa deponit᷑ ad ima: qͥa
cessat reuelatio diuina. In hunc itaq modũ

Expanded text:
in divinorum operum ratione ejusque contemplatione, quanto amplius admirando delectaris et delectando admiraris, tanto libentius immoraris, tanto diligentius perscrutaris, profundiusque illuminaris. Quoties ex admiratione tua animus tuus per diversa rapitur, et ad singula delectabiliter afficitur, toties arca tua circumfertur quia contemplatio tua dilatatur. Si te admiratio tua ad altiora et profundiora rapit, et te in eorum investigatione delectabiliter suspendit, nimirum arca tua in altum surgit, quia intelligentia tua subtiliora capit. Quando decrescit, seu etiam deficit speculationis admiratio et admirationis delectatio, arca deponitur ad ima, quia cessat revelatio divina.
Abbreviated transcription (Latin):
Sero quidẽ uerũtam̃ tandẽ aliquando paulꝰ
Sͥ fecerat ꝓpitiatoriũ: qui palam ꝓfitet᷑ nicħ
mͥ consciꝰ sum. Sine ingenti enĩ consilio cotꝰ¬
suentiȩ suȩ archam mundare ñ nosset. et
sine aureo ꝓpitiatorio cordis archana. muda
seruare ñ posset. S eo adhuc temꝑe qñ ꝑsecui¬
tus ẽ eccłiam dĩ: puto qr ꝓpitiatorio careret
S reputatum ẽ ei ad indulgentiam eo quod
nescꝰ hoc faceret: & aurũ ñ haberet unde
atorium facere poterat. qñ aꝑtis oculis ncħ
iudebat: S pꝰquã recepit lum̃ oculoꝵ suorꝑ
factuo ẽ uir uidens pauꝑtat̾e suam. & de
reliquo curam sui curiosius agens. reuers
ẽ in semet ip̃m: et exꝑimento didicit:. quam
absq dubio intra nos fit regnũ celoꝵ. Inuen¬
to nainq thesauro abscondito in agro ditatꝰ
e ualde: & factus inclitus cepit possidere
subam multã nimis. suꝑ milia auri ar
argenti. Deniꝙ audi głante ñ tam de auio. qũ
de thelauro. Habenꝰ autẽ ait thelaurũ idi. iu

Expanded text:
quidem, verumtamen tandem aliquando Paulus sibi fecerat propitiatorium, qui palam profitetur: Nihil mihi conscius sum . Sine ingenti enim consilio conscientiae suae arcam mundare non nosset, et sine aureo propitiatorio, cordis arcana munda servare non posset. Sed eo adhuc tempore quando persecutus est Ecclesiam Dei, puto quia propitiatorio careret. Sed reputatum est ei ad indulgentiam, eo quod nescius hoc faceret, et aurum non haberet unde atorium facere poterat, quando apertis oculis nihil videbat? Sed, postquam recepit lumen oculorum suorum , factus est vir videns paupertatem suam, et de reliquo curam sui, curiosius agens reversus est in semetipsum, et experimento didicit quoniam absque dubio intra nos sit regnum coelorum. Invento namque thesauro abscondito in agro ditatus est valde, et factus inclytus coepit possidere substantiam multam nimis super millia auri et argenti. Denique, audi gloriantem non tam de auro quam de thesauro: Habemus autem, ait, thesaurum istum in
Abbreviated transcription (Latin):
quasi imm̃sȩ fluctuationis diluuio. in
aurã uerȩ lib̃tatis effugere: cui ẽ ꝑiculũ
plene euasisse. inferiora omnia ꝑ despecm̃
calcare: &. in summis et ueris bonis ꝑ
delideriũ requiescere. Nichil ueriꝰ. nieb̃
rectius. Utiq & absq ulla disputatione
mundanoꝵ mutabilitas qnͣto diligentiꝰ
conspicitur: tanco melius tanto manife¬
stius et ꝑ fortitudinẽ fugienda. et ꝑ des¬
pectum calcanda cognoscit᷑. Qũauiᷤᷤ eñ
in ipsis sint innumera ex diuina dispositione
miranda: sunt tam̃ eade ipsa et ꝓ sui muta¬
bilitate contempnenda. & ꝓ nĩa utilicare fugiti¬

Expanded text:
quasi immensae fluctuationis diluvio in quasi immensae fluctuationis diluvio in auram verae libertatis effugere cui est periculum plene evasisse inferiora omnia per despectum calcare, et in summis et veris bonis per desiderium requiescere. Nihil verius, nihil certius utique et absque ulla dubitatione mundanorum mutabilitas quanto diligentius conspicitur, tanto melius, tanto manifestius, et per formidinem fugienda, et per despectum calcanda cognoscitur. Quamvis enim in ipsis sint innumera ex divina dispositione miranda, sunt tamen eadem ipsa et pro sui mutabilitate contemnenda, et pro nostra utilitate fugien
Abbreviated transcription (Latin):
& in utraq hartim speculationũ rerũ ex¬
istentiũ rõ querit᷑ : s in ula rõnem rerum
uisibilium. in ista eeñtiarũ inuisibilium
dignitatẽ aut occultam rimam᷑: aut ꝓpa¬
latam miram᷑. Ibi gͦ ligna quedã uelit au¬
ri fulgore ornamꝰ: tibi rerũ causam. modum
dispositionẽ. cum rõnis assignatione discuti¬
mus. S. artificiale illud ꝓpitiatorii nr̃i opꝰ
recte quide lignis omnib suꝑfert᷑: qͥa cal¬
catis undiq corporaliũ fantasmatũ. occursis
sublimis huiꝰ inuestigationis libramine ani¬
mꝰ ad sũma leuat᷑: et in eoꝵ. ammiratione
suspeudit᷑. Ibi quidẽ arche nt̃ȩ deaurano
paulatim surgit ab imo: & dum sensim
ad altiora ꝓficit. qñq archȩ nr̃e summita¬
tem app̃hendit. Sic nimirũ sic ex rerum
iusibiliũ cognitione ex uanitatis mutabi¬
litatisq consideratione cogit᷑ animꝰ ea tp̃a
quȩ in imis mirat᷑ fugere. & de quodam

Expanded text:
et in utraque harum speculationum rerum exet in utraque harum speculationum rerum existentium ratio quaeritur. Sed in illa rationem rerum visibilium, in ista essentiarum invisibilium dignitatem aut occultam rimamur, aut propalatam miramur. Ibi ergo ligna quaedam velut auri fulgore ornamus ubi rerum causam, modum, dispositionem cum rationis assignatione discutimus. Sed artificiale illud propitiatorii nostri opus recte quidem lignis omnibus super fertur, quia, calcatis undique corporalium phantasmatum occursibus, sublimis hujus investigationis libramine animus ad summa levatur, et in eorum admiratione suspenditur. Ibi quidem arcae nostrae deauratio paulatim surgit ab imo, et dum sensim ad altiora proficit quandoque arcae nostrae summitatem apprehendit. Sic nimirum sic ex rerum visibilium cognitione ex vanitatis mutabilitatisque consideratione cogitur animus ea ipsa quae minus miratur fugere, et de quodam
Abbreviated transcription (Latin):
quelibet sp̃m : qu̾a possit ẽẽ differentia
quorũlibet & qũalibet dissimiliũ corpoꝵ.
Puto qͥa scdm distantiam eeñtiarũ: erit
etiã differentia scientiarũ. Quanta autẽ
differentia sit harũ quas hic adiniuicem
conferimꝰ speculationũ: saltem te ad mo¬
neat utriusq instrumentũ. Iua siquidẽ
imaginationi: ista autẽ innitit᷑ ratiom.
S quantũ interẽe putamꝰ int̃ ꝯmaginatio
int̾ inclitam et ignominiosã.
idita /et fatuam: Uidisti qnͣtum
h con  templationis genus suꝑemi¬
neat pͥmo: attende et uunc qnͣtũ differat
a scd̃o. Eomꝑa adinuicẽ figuiã amboꝵ. Eeg¬
ta quid sit int̾ arche deaurationẽ et ꝓpiciaso¬
rium aurtũ: opus udelicet scdm & quartũ
Attende itaq utriusq sitũ ꝙ locũ. ꝙ illus
quidẽ adheret: istud autẽ supponit᷑ ligno.
S et ulud surgit ab imo: istud uͦ iacet ĩsiũm
Eo quidẽ utrũq opus ex auro conficit᷑. nan

Expanded text:
quemlibet spiritum, quam possit esse differentia quemlibet spiritum, quam possit esse differentia quorumlibet, et quamlibet dissimilium corporum. Puto quia secundum distantiam essentiarum erit etiam differentia scientiarum. Quanta autem differentia sit harum quas sic ad invicem conferimus speculationum saltem te admoneat utriusque instrumentum. Illa siquidem imaginationi, ista autem innititur rationi. Sed quantum interesse putamus iinclytam et ignominiosam, eruditam et fatuam? Vidisti quantum hoc contemplationis genus superemineat primo, attende et nunc quantum differat a secundo. Compara adinvicem figuram amborum. Cogita quid sit inter arcae deaurationem et propitiatorium aureum, opus videlicet secundum et quartum. Attende itaque utriusque situm et locum. Et illud quidem adhaeret, istud autem superponitur ligno. Sed et illud surgit ab imo, istud vero jacet in summo et quidem utrumque opus ex auro conficitur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
saꝑe: ut nicħ infimoꝵ omniũ uł ꝑ deside¬
rium respiciat. uł ꝑ cogitationẽ auertat.
Qnͣtum autẽ hoc contemplationis genus.
mira dignitatis suȩ eminentia. p̃dicta tͥa
suꝑet. oiligentiꝰ intuentẽ. rectiꝰ incelligentem
ratio manifesta latere non suit : Quomͦ
plationis genus primo uł scdõ.ii.
is scire quantũ int̾sit int̃ pͥmũ & hoc
de quo loquim᷑ quartũ: Discute sipotes
quantũ a se distent aurũ et lignũ. Niam pͥmũ
opus ex ligno. quartũ ex auro conficit᷑. & pͥ¬
ma ꝑ pͥmũ opus scd̾a ꝑ scd̾m considerationis
species figurat᷑. Quantũ a se differre putamꝰ
sp̃m et corpus: Si tantũ a se distant corpus et
corpꝰ : quanta erit differentia corꝑis et sp̃c :
Compara si placet solem cum silice: & quȩ
sit suminoꝵ et infimoꝵ corpoꝵ differen¬
tia facile potes aduertere. Longe tam̃ ma¬
ior credit᷑ cuiꝰlibet differentia corporis ad

Expanded text:
sapere, ut nihil infimorum omnium, vel per desidesapere, ut nihil infimorum omnium, vel per desiderium respiciat, vel per cogitationem advertat. Quantum autem hoc contemplationis genus mira dignitatis suae eminentia praedicta tria superet, diligentius intuentem, rectius intelligentem ratio manifesta latere non sinit. CAPUT plationis genus primo vel secundo. Vis scire quantum intersit inter primum et hoc de quo loquimur quartum? Discute, si potes, quantum a se distent aurum et lignum. Nam primum opus ex ligno, quartum ex auro conficitur; et prima per primum opus, secunda per secundum considerationis species figuratur. Quantum a se differre putamus spiritum et corpus. Si tantum a se distant corpus et corpus, quanta erit differentia corporis et spiritus? Compara, si placet, solem cum silice, et quae sit summorum et infimorum corporum differentia facile potes advertere. Longe tamen major creditur cujuslibet differentia corporis ad
Abbreviated transcription (Latin):
suram restringere. qui nou̾it cor suũ infima¬
rum rerũ cogitationib in uno relictis insolo
suꝑ mundanoꝵ. spectaculoꝵ. intuitu defige
& quantũ huiꝰ speculationis amplitudo exi¬
git. intelligentię suȩ radios cirtumquaq di¬
sfundere: Quis inqu̾ã ille ẽ qui tantam
apud se auri copiam imieniat. qui tanta
intelligentiȩ uiuacitate uigeat. ut sufficien¬
t̃ et ad manũ habeat. unde & quomͦ possit
ꝓpiciatorium suũ in tantam longnudm̃e
extendere: ꝙ in eam latitudinẽ expandere
quo possit totam archam
operire:
qui eo usq in celestiũ aĩorũ
concor¬
diam. in sp̃italium gaudioꝵ
armo¬
niam intendat: ut omñe mundanã gͥam
omñe humanã prudentiam. & ꝑ despectũ deor¬
sum p̾mat: & sͥ ipsi interum ꝑ obluuon̾e abscon¬
dat: Optimꝰ mundator auri. ꝑitus artifex
ꝓpiciatorii. qui santa nouit intentione in he¬
rere celestib querens sola quȩ sursũ sunt

Expanded text:
suram restringere: qui noverit cor suum infimasuram restringere: qui noverit cor suum infimarum rerum cogitationibus in imo relictis in solo supermundanorum spectaculorum intuitu defigere, et quantum hujus speculationis amplitudo exigit intelligentiae suae radios circumquaque diffundere? Quis, inquam, ille qui tantam apud se auri copiam inveniat, qui tanta intelligentia vivacitate vigeat, ut sufficienter, et ad manum habeat unde et quomodo possit propitiatorium suum in tantam longitudinem extendere, et in eam latitudinem expandere quo possit totam arcam operire, qui eousque in coelestium animorum concordiam, in spiritalium gaudiorum harmoniam intendat, ut omnem mundanam gloriam, omnem humanam prudentiam, et per despectum deorsum premat et sibi ipsi interim per oblivionem abscondat? Optimus mundator auri peritus artifex propitiatorii, qui tanta novit intentione inhaerere coelestibus, quaerens sola quae sursum sunt