comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quiuel syderea fata constituunt: qͣm iste qͥ tollit
p̾scientiam futurorum. slam ⁊ confiteri eẽ dm̃
megar p̾scium futuroꝵ: aꝑtissima in sania ẽ.¬
Quod̾ ⁊ ipse cum uideret: etiam ulud temptaurt
asserere quod scͥptumẽ. Dixit insipiens in corde suo ñ
ẽ ds̃.s. non ex sua ꝑsona. Uidit enim quam eẽt iui¬
diosum ⁊ molestum. idõq cottam fecit disputantẽ
de hac re adu̾sus stoicos in libris de doꝵ natura. et ꝓ
lucilio balbo cuistoicoꝵ partes defendendas dedit
maluit ferre sententiam: quam ꝓcotia qͥ nullam
diuinam naturam eẽ contendit. In libris uͦ de di¬
uinatione. ex se ipso aꝑtissime oppugnat p̃scientiã
futurorum. Hoc autem totũ facere uidet᷑. ne fatũ
eẽ consentiat: et ꝑdat lib̾am uoluntatẽ. Putat
enim concessa scientia futurorum ita eẽ conseq̃ns
fatum. ut negari omĩno ñ possit. S qͦ qͦ mͦ se habe¬
ant tortuosissimȩ concertationes. ⁊ disputationes

Expanded text:
qui vel siderea fata constituunt, quam iste, qui tollit qui vel siderea fata constituunt, quam iste, qui tollit praescientiam futurorum. Nam et confiteri esse Deum et negare praescium futuroquod et ipse cum videret, etiam illud tentavit asserere quod scriptum est: Dixit insipiens in corde suo non est Deus . Sed non ex sua persona: Vidit enim quam esset invidiosum et molestum. Ideoque Cottam fecit disputantem de hac re adversus Stoicos, in libris De deorum natura, et pro Lucilio Balbo, cui Stoicorum partes defendendas dedit, maluit ferre sententiam, quam pro Cotta, qui nullam divinam naturam esse contendit. In libris vero De Divinatione, ex se ipso apertissime oppugnat praescientiam futurorum. Hoc autem totum facere videtur, ne fatum esse consentiat, et perdat liberam voluntatem, putat enim, concessa scientia futurorum, ita esse consequens fatum, ut negari omnino non possit. Sed quoquomodo se habeant tortuosissimae concertationes et disputationes
Abbreviated transcription (Latin):
deistoꝵ philosophorum opinione tractat᷑. cũ ꝑistos
uisus quos disputationi adhibent quam de fatoha¬
bent. quid sentiant eẽ fatum aꝑtissime declarat᷑
qͣ̃m iouem appellant quc̃ summũ dm̃ putant a quo
conerionem dicunt pende fator. Hos cicero itare¬
darguere nitit᷑: ut ñ existimet se aliquid adũsus
cosualere. nisi auferat diuinationem. Quam sic
conat᷑ auferre. ut neget eẽ scientiam futurorum.
eamq omnib uirib nullam eẽ omĩno contendai
uel in dõ uł in homine. nullamq rerũ p̃dictionẽ
Ita ⁊ dei p̃scientiam negat ⁊ omnem ꝓpħiam luce
clariorem conat᷑ euertere uanis argumentationib
t opponendo sibi quedam oracula quȩ facile pos¬
sunt refelli. quȩ tamen nec ipsa conuincit. In his
ait̃ mathematicors coniecturis refutandis. eiꝰ re¬
gnat oratio: quia uere tales sunt ut se ipse destru¬
ant ⁊ refellant. Multo autem sunt tolcrabiliores.

Expanded text:
de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos versus, quos disputationi adhibent, quam de fato habent, quid sentiant esse fatum, apertissime declaratur, quoniam Jovem appellant, quem summum deum putant, a quo connexionem dicunt pendere fatordarguere nititur, ut non existimet aliquid se adversus eos valere, nisi auferat divinationem. Quam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam futurorum, eamque omnibus viribus nullam esse omnino contendat, vel in Deo, vel in homine, nullamque rerum praedictionem. Ita et Dei praescientiam negat, et omnem prophetiam luce clariorem conatur evertere vanis argumentationibus, et opponendo sibi quaedam oracula, quae facile possunt refelli: quae tamen nec ipsa convincit. In his autem mathematicorum conjecturis refutandis ejus regnat oratio; quia vere tales sunt, ut se ipsae destruant et refellant. Multo sunt autem tolerabiliores
Abbreviated transcription (Latin):
potestas insuꝑabilit̃ ꝑcuncta porrigit᷑: eos appella¬
re fatum sic ꝓbatur. Annei senecȩ sunt nͥ fallor hi
ũsus. Duc me summe pat̾ altiq dominator poli.
quocunq placuit. nulla parendimora ẽ. Adsum
impiger. fac nolle. comitabor gemens. malusq
patiar. facere quod licuit bono. Duct uolentem fata. N¬
nolentem trahunt. Nempe euidentissime hoc ul¬
timo u̾su ea fata appellauit. quȩ supͣdixerat sũ¬
ini patris uoluntatem. Cuise paratum obedire dic̃.
ut uolens ducatur. ne nolens trahat᷑. qm̃ scilicet du¬
cunt uolentem fata. nolentem trahunt. Illi ꝙͦ ũ sus
homerici huic sententiȩ suffragant᷑ quos cicero in
latinum uͥtit. T̃ales sunt hominum m̃tes. qualis
pat̃ ipse iupiter auctiferas lustrauit lumine tras.
ec in hac questione auctoritatẽ haberet poetica
sententia. s. qm̃ stoicos dic̃ uim fati asserentes astos
ex homero ũsus solere usurpare: ñ de illiꝰ poete s

Expanded text:
potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellapotestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi versus: Duc, summe pater, altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum impiger: fac nolle, comitabor gemens, Malusque patiar facere quod licuit bono. Ducunt volentem fata, nolentem trahunt. Nempe evidentissime hoc ultimo versu ea fata appellavit, quam supra dixerat summi patris voluntatem: cui se paratum obedire dicit, ut volens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt volentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque versus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in latinum vertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Juppiter auctiferas lustravit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit, vim fati asserentes, istos ex Homero versus solere usurpare, non de illius poetae, sed
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑: qr̃ coꝵ constellationib inspectis ista dñr:
Si autem ideo dicunt᷑. qr ñ ad minuta in comp̃¬
hensibilia. s ad tempor spatia ꝑtinent quȩ ob¬
seruar notariq possunt: quid hic agit rota illa
figuli. nisi tt homines luccum cor habentes ingia
mittantur. ne mathematicoꝵ uaniloqͥa conuincasi¬
cũ qͥdq concipit᷑. ł nascit᷑ ł inchoat᷑. s omium
conexionem seriemq causarum qua fit om̃e qd
fit fat nomine appellant: ñ multum cum cais
deũbi controu̾sia laborandum atq ccrtandil l̃
qñqͥdem ipsum causarũ ordinem et qͣndam conerio¬
nem dei summi tribuunt uoluntati ⁊ potestati. qͥ op¬
time et ueracissime credit᷑ ⁊ cuncta scire anteqͣm fi¬
ant et nicħ inordinatum relinq̃re: aquo sunt omsN
potestates. quamuis ab ipso non sint om̃ium uolun¬
tates. Ipsam itaq p̃cipue dĩ summi uoluntatẽ. cuiꝰ

Expanded text:
buntur: quare aliorum constellationibus inspectis ista dicuntur? buntur: quare aliorum constellationibus inspectis ista dicuntur? Si autem ideo dicuntur, quia non ad minuta inconprehensibilia, sed ad temporum spatia pertinent, quae obseruari notarique possunt: quid hic agit rota illa figuli, nisi ut homines luteum cor habentes in gyrum mittantur, ne mathematicorum uaniloquia conuincacum quidque concipitur, vel nascitur, vel inchoatur, sed omnium connexionem seriemque causarum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant; non multum cum eis de verbi controversia laborandum atque certandum est: quandoquidem ipsum causarum ordinem et quandam connexionem Dei summi tribuunt voluntati et potestati, qui optime et veracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamvis ab illo non sint omnium voluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi voluntatem, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
bulet quando uel qͥd prandeat nunqͥdista
gemini antiqua patrum memoria. ut de insignibꝰ
loquar. sic alter post alterum: ut posterior plantã
prioris teneret. Tanta in eorum uita fuerunt mori¬
b q diũsa. tanta in actibus disparilitas. tanta in
parcntũ amore dissimilitudo: ut etiã inimicos int̃
se faccret eos ipsa distantia. Nunqͥd hoc dicit᷑ qr
uno ambulante aliꝰ sedebat. et alio dormiente uigi¬
labat aliꝰ. ⁊ alio loquente tacebat alius. que ꝑtinent
ad illas minutias q̃ non possunt ab eis comp̃hen¬
di. qui constitutione syderum qua quisq nascit᷑ scri¬
bunt uñ mathematici consulant᷑ Unus dux̃ mer¬
cennariam seruitutem: aliꝰ nonseruiuit. Unꝰ amatre
diligebat᷑: alits non diligebatur. Unꝰ honorẽ qͥ ma¬
de urorib. Quid de filiis. Quid de reb̾. Quanta di¬
uersicas: Sigͦħ ad illas ꝑtinent minutias tempor
quȩ int̾ se hñt gemini. ⁊ constellationib ñ ascti¬

Expanded text:
bulet, quando vel quid prandeat? numquid istabulet, quando vel quid prandeat? numquid istagemini antiqua patrum memoria ut de insignibus loquar sic alter post alterum, ut posterior plantam prioris teneret. Tanta in eorum uita fuerunt moribusque diuersa, tanta in actibus disparilitas, tanta in parentum amore dissimilitudo, ut etiam inimicos eos inter se faceret ipsa distantia. Numquid hoc dicitur, quia uno ambulante alius sedebat, et alio dormiente alius uigilabat, et alio loquente tacebat alius; quae pertinent ad illas minutias, quae non possunt ab eis conprehendi, qui constitutionem siderum, qua quisque nascitur, scribunt, unde mathematici consulantur? Unus duxit mercennariam seruitutem, alius non seruiuit; unus a matre diligebatur, alius non diligebatur; unus honorem, qui made uxoribus, quid de filiis, quid de rebus, quanta diuersitas! Si ergo haec ad illas pertinent minutias temporum, quae inter se habent gemini, et constellationibus non adscri
Abbreviated transcription (Latin):
tate nascat᷑. quanta rotam bis ipse ꝑcussi: in cę¬
lospatio plurimum ẽ. Hinc sunt inquit. quȩ¬
ctnq dissimillima ꝑhibentur inmotib casibꝰq
geminoꝵ. Hoc figmentum fragiliꝰ ẽ: quam uasa
q̃ illa rotatione fingunt᷑. Namsi tam multũ in cȩ¬
lo int̃ ẽ. qd constellationib comp̃hen̾di ñ potest.
ut alttri geminoꝵ hereditas obueniat. alieri ñ
obueniat: cur audent cȩceris qͥ geminiñ sunt
cum inspererint eoꝵ constellationes talia ꝓnun¬
tiare. quȩ ad illud secretum ꝑtinent qd̵ nemo
potest comp̃hendere. ⁊ mom̃tis annotare nacen¬
tium. Si autẽ ꝓpterca talia dicunt in alior geni¬
curis. quiaħ ad ꝓductiora spacia tempoꝵ ꝑti¬
nent. mom̃ta uͦ illa parcium minutarũ q̃ int̃
se gemini possunt hab̃e nascentes. reb minimis
tribuunt̃. de quib mathemathici non solent
consuli. quis enim consulat qñ sedeai. qñ deã¬

Expanded text:
tate nascatur, quanta rotam bis ipse percussi, in coetate nascatur, quanta rotam bis ipse percussi, in coeli spatio plurimum est: hinc sunt, inquit, quaecumque dissimillima perhibentur in moribus casibusque geminorum. Hoc figmentum fragilius est, quam vasa, quae illa rotatione finguntur. Nam si tam multum in coelo interest, quod constellationibus comprehendi non potest, ut alteri geminorum haereditas obveniat, alteri non obveniat; cur audent caeteris, qui gemini non sunt, cum inspexerint eorum constellationes, talia pronuntiare, quae ad illud secretum pertinent, quod nemo potest comprehendere, et momentis annotare nascentium? Si autem propterea talia dicunt in aliorum genituris, quia haec ad productiora spatia temporum pertinent; momenta vero illa partium minutarum, quae inter se gemini possunt habere nascentes, rebus minimis tribuuntur, de qualibus mathematici non solent consuli: quis enim consulat quando sedeat, quando deam
Abbreviated transcription (Latin):
b:. morib casib q diuersitas: aut plus cuam ua¬
lti quam ẽ gemminor ł humilitas generis cadem
ł nobilitas. cuiꝰ maximam diu̾sitattm. ñ nͥ in hora
qua quisq nascit᷑ ponunt. Ac ꝑhoc si tam celertt̃
alt̃ post alttrum nascit̾ ut eadẽ pars. C PIeKi¬
tix maneat: paria cuncta quero q̃ innułł possunt
iuenirigeminis. Si aũt sequentis tarditas.
corcRotea muo tat parentes diũsos q̃ro¬
Ftistraitaq afftrt᷑ nobile illud cõm̃tũ de figulirotaq̃ res-¬
pondisse fert᷑ nigidiũ hac questione curbatum: unde
⁊ figulus appellatꝰ ẽ. Dũ cnimrotãfiguliuiqͣnta potu¬
it intorsisset: currentẽ illambis numero de atra¬
mento tanquam uno cius loco summa celeri¬
tate ꝑcussit. Hcinde inuenta sunt signa quȩ fi¬
rerat desistente motu. non paruo int̾uallo in rote
illiꝰ & tremitate distantia. Sic inquit intanta cȩ¬
li rapacitate etiamsi alt̾ post alterum tanta celeri¬

Expanded text:
bus moribus casibusque diuersitas, aut plus etiam uabus moribus casibusque diuersitas, aut plus etiam ualet, quam est geminorum uel humilitas generis eadem uel nobilitas, cuius maximam diuersitatem non nisi in hora, qua quisque nascitur, ponunt. Ac per hoc si tam celeriter alter post alterum nascitur, ut eadem pars horoscopi maneat, paria cuncta quaero, quae in nullis possunt geminis inueniri; si autem sequentis tarditas horoscopum mutat, parentes diuersos quFrustra itaque adfertur nobile illud commentum de figuli rota, quod respondisse ferunt Nigidium hac quaestione turbatum, unde et Figulus appellatus est. Dum enim rotam figuli uiit intorsisset, currente illa bis numero de atramento tanquam uno ejus loco summa celeritate percussit; deinde inventa sunt signa, quae fixerat, desistente motu, non parvo intervallo in rotae illius extremitate distantia. Sic, inquit, in tanta rapacitate coeli, etiamsi alter post alterum tanta celeri
Abbreviated transcription (Latin):
sissimi generis diusissimorum effectuũ ⁊ euentoꝵ
code tpr inuniꝰ regionis tĩa cidem celo subdita
porucrunt concipi ⁊ nasci: nescio cuiꝰ sic inso¬
lentie. Nos aii nouimus geminos. ñ solũ actꝰ et
pogrinationes hr̃e diũsas: uerum etiam dispares
egr itudines ꝑpeci. De quare facillimam qͣncũ mͥ
nidet̃ tationem reddet ypociates: diũsis alim̃tis
⁊ erhortationib quȩ ñ de corporis temꝑatione s
de animi uoluntate ueniunt. dissimiles eis acei¬
de potuisse ualitudines. Porro aũt possidonius.
ł qͥlibce fatalium sy derũ asscrtor. mirũ si pocest hincͥ
ĩuenite qͥd dicat: sinolit imꝑitor m̃tib. ineis qͣs
nesciunt itb illude. Qd̾ enim conant᷑ efficẽ de
int̾uallo exigui temporis qd inter se gemini dũ
nascerent᷑ habuerunt. ꝓpt̃ celi particłam uͥ ponit̃
hore notatio. q̃m copiuercrtion uocant. aut ñ t̾m
ualet quanta inuenit᷑ ingeminor uoluntatibꝰ acdi¬

Expanded text:
sissimi generis diuersissimorum effectuum et euentorum sissimi generis diuersissimorum effectuum et euentorum eodem tempore in unius regionis terra eidem caelo subdita potuerint concipi et nasci, nescio cuius sit insolentiae. Nos autem nouimus geminos non solum actus et peregrinationes habere diuersas, uerum etiam dispares aegritudines perpeti. De qua re facillimam, quantum mihi uidetur, rationem redderet Hippocrates, diuersis alimentis et exercitationibus, quae non de corporis temperatione, sed de animi uoluntate ueniunt, dissimiles eis accidere potuisse ualetudines. Porro autem Posidonius uel quilibet fatalium siderum adsertor mirum si potest hic inuenire quid dicat, si nolit inperitorum mentibus in eis quas nesciunt rebus inludere. Quod enim conantur efficere de interuallo exiguo temporis, quod inter se gemini dum nascerentur habuerunt, propter caeli particulam, ubi ponitur horae notatio, quem horoscopum uocant: aut non tantum ualet, quanta inuenitur in geminorum uoluntatibus acti
Abbreviated transcription (Latin):
asserere. Ita quod medicꝰ ꝑtinere ciedebat ad similli¬
mam temꝑiem ualitudinis: hoc phylosophꝰ astrolo¬
gus aduim constitutionemq syderum q̃ fuerat.
quo tp̃r concepti natiq sunt. In hac causa multo ẽ
acceptabilior.⁊ de ꝓximo credibilior comectura
medicinał: qm̃ parentes ut crant corpore affect.dũ
concumberẽt. ita pͥmordia conceptoꝵ affici potue¬
runt: ut consecutis ex materno corpore prioribus
in crem̃tis. paris ualitudinis nascerent᷑. Demde in
una domo cisdem alimentis nutriti. uͥ aerem et
loci positionem. ⁊ uim aquarum plurimũ uałe
ad corpꝰ. uel bene ł male accipiendum medicina
testatur. eisdem etiam exercitationib assuefacti.
tam similia corpora gereremt: ut etiam ad egro¬
tandum uno tempore eisdemq causis similit̃
mouerent᷑ Constitutionem uꝰ cli ac syderum
A fuit qn concepti siue nati sunt. uellere trahere ad
istam egrotandi parilitatẽ. cum tam multa diuer¬

Expanded text:
adserere. Ita quod medicus pertinere credebat ad similliadserere. Ita quod medicus pertinere credebat ad simillimam temperiem ualetudinis, hoc philosophus astrologus ad uim constitutionemque siderum, quae fuerat quo tempore concepti natique sunt. In hac causa multo est acceptabilior et de proximo credibilior coniectura medicinalis, quoniam parentes ut erant corpore adfecti, dum concumberent, ita primordia conceptorum adfici potuerunt, ut consecutis ex materno corpore prioribus incrementis paris ualetudinis nascerentur; deinde in una domo eisdem alimentis nutriti, ubi aerem et loci positionem et uim aquarum plurimum ualere ad corpus uel bene uel male accipiendum medicina testatur, eisdem etiam exercitationibus adsuefacti tam simi lia corpora gererent, ut etiam ad aegrotandum uno tempore eisdemque causis similiter mouerentur. Constitutionem uero caeli ac siderum, quae fuit quando concepti siue nati sunt, uelle trahere ad istam aegrotandi parilitatem, cum tam multa diuer
Abbreviated transcription (Latin):
micidã significat. s homicidam fas. Ueruntam̃ ist
concedamus non eos ut debent loqui. ⁊ aphilosophie
accipe oportere sermonis regulam. ad ea p̃nuntian¬
da q̃ insiderum positione reppire sepitant. qͥd fu
qd̾ nicħ unquam dicere potuerunt cur inuita gemi¬
nor inactionib. ineuentis. in ꝑfessionib artib. ho¬
norib. ceterisq reb ad humanam uitam ꝑtinen¬
tib. atq impsa morte sit pleranq tanta diu̾sitas.
ut similiores eis sint quantum ad hec atonet mul¬
ti extranei q̃m ipsiint̃ se gemini. ꝓcriguo temporis
in t̃uallo innascendo scparaq. in conceptu autẽ pu
num concubitum. uno etiam momĩto scminati:
tum reliquisse. quosdam fr̃s cum simul egrotart
cepissent. ⁊ corũ morb eodem tp̃r ingrauascet. eo¬
dem lcuaret᷑. geminos suspicatum: quos possido¬
nius stoicus multũ astio ꝓeꝰ logie deditꝰ. cadem con¬
stitutione astrorum natos eademq conceptos solebat

Expanded text:
micidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut micidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus, in euentis, in professionibus, artibus, honoribus ceterisque rebus ad humanam uitam pertinentibus adque in ipsa morte sit plerumque tanta diuersitas, ut similiores eis sint, quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in conceptu autem per unum concubitum uno etiam momento seminati? tum reliquisse, quosdam fratres, cum simul aegrotare coepissent et eorum morbus eodem tempore ingrauesceret, eodem leuaretur, geminos suspicatum; quos Posidonius Stoicus, multum astrologiae deditus, eadem constitutione astrorum natos eademque conceptos solebat
Abbreviated transcription (Latin):
ditam sibi a summa illsꝰ potestate ut uolentes ista
decernant. magnam gglo faciunt iniuriam. incui
uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia. o¬
pinantur scelera facienda decerni. qualia si aliqua
terrena ciuitas decreuisset: genẽ humano decernente
fuerat cũtenda. Q uale deinde iuditium de homi¬
num factis deo relinquit᷑. quib cclestis necessitas
Ac si non dicunt stellas accepta quidẽ potestate a sũ¬
mo deo arbitrio suo ista decernere. s intalib neces¬
sitatib ingerendis illius omĩno iussa complere. ⁊¬
itane de ipso deo sentiendum ẽ quod indignissimi
uisumẽ destellarum uoluntate sentue : Quod si
dicunt᷑ stellȩ significare potius ista quam facere.
ut quasi locutio qued amsit illa positio p̃dicens fu¬
tura non agens. non enim mediocrit doctoꝵ homi¬
num fuit ista sententia: non qͥdemista solent loqui
matemathiqi ut ũbi grã dicant. marsita positꝰ ho¬

Expanded text:
ditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista ditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus caelestis necessitas Aut si non dicunt stellas, accepta quidem potestate a. summo Deo, arbitrio suo ista decernere, sed in talibus necessitatibus ingerendis illius omnino iussa conplere: itane de ipso Deo sentiendum est, quod indignissimum uisum est de stellarum uoluntate sentire? Quod si dicuntur stellae significare potius ista quam facere, ut quasi locutio quaedam sit illa positio praedicens futura, non agens non enim mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia: non quidem ita solent loqui mathematici, ut uerbi gratia dicant: \'Mara ita positus ho
Abbreviated transcription (Latin):
id homines qñ audiunt: usitata loq̃ndi consuctu¬
dine. non intelligunt nisi uimpositionis siderum
qualis ẽ qñ quis nascit᷑ siuc concipit᷑. Qd̾ aliqui
alienant a dei uoluntate: aliqui ex illa etiam hoc
pendẽ confirmant. S: illi qui sinc dei uoluntatẽ
decerne opinantur sydcia quidagamꝰ uel qͥd bonoꝵ
habcamus. malorum ue patiam̃: ab aurib omii
repellendi sunt non solum cor qͥ ueram religonẽ
tenent. s qui dõꝵ qualiũcunq licet falsoꝵ uolunt
ẽẽ cultores. Henimopinio qͥd agn aliud. n̾ ut nultꝰ
om̃ĩno colatur aut roget᷑ ds̃: Contra qͥs mͦ nob̾ di¬
sputatio non ẽ instituta: s. contra eos qui ꝓ defensi¬
onc eoꝵ quos dõs puitant xp̃ianȩ religioni adũsant᷑.
Illi uͦ qui positionem stellarum qͥdammꝰ decernenti¬
um qualis quisq sit. et quid ei ꝓueniat bom. qͥd¬
ue mali accidat ex dei uoluntate suspendunt: si
easdem stellas putant habere hanc potestatem tra¬

Expanded text:
id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetuid homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repellendi sunt, non solum eorum qui ueram religionem tenent sed qui deorum qualiumcumque, licet falsorum, uolunt esse cultores. Haec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hanc potestatem tra
Abbreviated transcription (Latin):
sola colenda merito diceret᷑: iam conseq̃nter uideamꝰ.
qua causa ds̃ qui potest ⁊ illabona dare quȩ habcre
possunt etiam ñ boni. ac ꝑhoc etiam ñ felices. roma¬
num imꝑium tam magnũ tamq diuturnũ ẽẽ uolue¬
rit. Quia enim hoc dõꝵ falsoꝵ illa q̃m colebant mul¬
titudo nfecit. ⁊ multa iam diximꝰ: ⁊ ubi uisum fuerit
tentiam siue opinionẽ. qui ea dicunt eẽ fortuita. q̃
uel nullas causas hñt. ł nonex aliquo rationabilior¬
dine uenientes: et ea fatalia quȩ preter ĩ ⁊ hominũ
uoluntatem. cuiꝰdam ordinis necessitate contingunt
Prorsus diuina ꝓuidentia. regna consticuunt᷑ hu¬
mana. Quȩ si ꝑpterea quisqm fato tribuit. qr ipsã
dei uoluntatem uel potestatem fati nomine appel¬
lat: sententiam teneat. linguam corrigat. Car e¬
nimñ hoc pͥmum dic̃ qd postea dictarus ẽ. cũ ab
illo quisqͣm quesierit quid dixerit fatum: Nam

Expanded text:
sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit tentiam siue opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae uel nullas causas habent uel non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus diuina prouidentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel potestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tarum: ab uno uͦ dõ multo feliciꝰ acceꝑunt. Et si
ñ ineum peccassent impia curiositate tanqͣm ma¬
gicis artib seducti. ad alienos dõs ⁊ ad idola deflu¬
endo. ⁊ postitmo xp̃m ocqidendo: in codẽ regnoe
sin spaciosiore. tam̃ feliciore mansissent. Et nc̃ qd̾
ꝑ onis fere terras gentesq disꝑsi sunt. illiꝰ uniꝰ ue¬
ri dĩ ꝑuidentia ẽ: ut qd dõꝵ falsoꝵ usq qͣq simu¬
lachra. arȩ. luci. templa eũtunt᷑ et sacrificia ꝓhi¬
bentur. de codicib eorum ꝓbet᷑. quemadmodum
Hoc fuerit tanto añ ꝓpħatum: ne forte cũ leget᷑ m
nr̃is. anobis putaret᷑ ẽẽ confictum. Iam qd sequitꝰ
in uolumine seq̃nti uidendum ẽ: et hic dandꝰ ẽ ha¬
ius ꝓlixitatis modus.
Uoniam constat om̃iũ rerũ op¬
candarum plenitudinem ẽc̃ fili¬
citatem. quȩ non ẽ dea s donum
dei. ⁊ idco nullum dm̃ colendĩ¬
nisi qui potest eos facere felices. unde suilla dea eẽt.

Expanded text:
tarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si tarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis modus. uoniam constat omnium rerum optandarum plenitudinem esse felicitatem, quae non est dea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendunisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset,
Abbreviated transcription (Latin):
incredibilit̃ cresceret abegiptioꝵ ꝑsequentium
⁊ infantes om̃s necare uolentium manib ipse lib̾a¬
uit. Sine dea rumina surerunt. sine cunina incu¬
nis fuerunt. sine educa ⁊ potina escam potumq
sumpserunt. sine tot diis puerilib educati sunt.
sine diis coniugalib conugati. sine cultu pͥapi
coniugib mixti. sine inuocatione neptum mare
transcuntib huisum patuit: ⁊ sequentes eoꝵ mni¬
micos fluictib inse redcuntib obruit. Nec con¬
secrauerunt aliquam deam manniã qñ de cęlo
manna sumꝑserunt: nec qñ sitientib aqͣm ꝑcussa
petra ꝑfudit. nimphas limphasq coluert̃. Sine
in sanis sacris martis ⁊ bellonȩ bella gesserunt.
isine uictoria quidem ñ uicerunt: ñ eam tam̃de¬
am s dĩ su munꝰ habuerunt. Sinc segetia sege¬
tes. sine bubona boues. mella sine mellona. po¬
ma sine pomona. ⁊ prorsus omĩa ꝓquib tantę
falsorum dõꝵ turbȩ romani supplicandũ pu¬

Expanded text:
incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sumserunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum pu
Abbreviated transcription (Latin):
boms. Hancenim possunt et non hrẽ ⁊ habere ser¬
uientes: possunt ⁊ non habere ⁊ hab̾e regnantes.
Que tam̃plenamea uita erit: ubi nemo iam seruiet
ulli. Et idõ regna t̾rena. ⁊ bomis ab illo dant̾ ⁊ mał:
ab eo munera quasi magnum aliquid concupis¬
cant. Et hoc ẽ sacram̃tum ueteris testamenti. ubi
oceultum erat nouum. qd̾ illic ꝓmissa et donat̃¬
rena sunt. intelligentib ⁊ iamtunc spualib qͣm¬
uis ñdum inmanifestatione p̃dicantib ⁊ q̃ illis
temporalib reb significaret᷑ eternitas. ⁊ in quib¬
illa terrena bona quib solis inhiant. qͥ meliora co¬
gitare non possunt. in ipsiꝰ uniꝰ dei eẽ posita potesta¬
de.ñ inmultoꝵ falsoꝵ quos colendos romani antea
crediderumt: ipłm suum inegypto de paucissimis
multiplicauit. et eũ inde signis mirabilib lib̾auit.
Hec lucinam mulieres ille inuocauert̃ q̃n earũ par¬
tus ut miris modis multiplicarent᷑. ⁊ gens illa

Expanded text:
bonis. Hanc enim possunt et non habere et habere serbonis. Hanc enim possunt et non habere et habere servientes, possunt et non habere et regnare regnantes, quae tamen plena in ea vita erit, ubi nemo iam serviet ulli. Et ideo regna terrena et bonis ab illo dantur et malis, aec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum veteris testamenti, ubi occultum erat novum, quod illic promissa et dona terrena sunt intelligentibus et tunc spiritalibus, quamvis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, in quibilla terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa
Abbreviated transcription (Latin):
negotiũ fuit ppłm inreligionib falłe: ⁊ ieo ipso
ñ solum colere s imitari etiam de mones. qͥb maxi¬
ma ẽ fallendi cupiditas. Sic̃ enim demones nͥ eos
quos fallendo deceꝑint possidẽ nom possunt. sic et
homines pͥncipes. ñ sane iusti s demonũ similes.
ea q̃ uana eẽ nouerant. religionis noĩe ppłis tan¬
quam uera suadebant: hoc mͦ eos ciuil societat
uelut aptius alligantes. quo similtter subditos pos¬
siderent. Quis autem infirmꝰ ⁊ indoctꝰ cuadet si¬
mul fallaces. et pͥncipes ciuitatis et demones: Ds̃ gͥ
XXXII
ille felicitatis auctor et dator. quia solus ẽ uerꝰ ds̃:
ipse dat regnateritna et bonis ⁊ mał. Neq hoc temiẽ
⁊ quasi fortuitu quia ds̃ ẽ ñ fortuna: s ꝓrerũ ordi¬
ne ac tempoꝵ. occulto nob̾. notissimo sibi. Cui tam̃
ordini tempor ñ subditꝰ seruit. s eum ipse tanqͣm
diĩs regi mod̾atorq disponis felicitatẽ uͦ ñ dat nͥ

Expanded text:
negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos, quos fallendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius adligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus et indoctus euaderet simul fallaces et principes ciuitatis et daemones? CAPUT XXXIIille felicitatis auctor et dator, quia solus est verus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis. Neque hoc temere et quasi fortuitu, quia Deus est, non fortuna; sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi: cui tamen ordini temporum non subditus servit, sed cum ipse tanquam dominus regit, moderatorque disponit. Felicitatem vero non dat nisi
Abbreviated transcription (Latin):
Si enim aliquid contra uetustatẽ tanti posset erroris
ꝓfecto ⁊ unum dm̃ a quo mundum credet gubna¬
n. ⁊ sine simulachro colendum et censeret Atq m
tam ꝓrimo inuent᷑. facile fortasse de animȩ muta¬
bilitate cõmonet᷑. ut naturam potiꝰ in cõmutabilẽ
multoꝵ dõr ludibria posuerunt. confiteri ea potrꝰ
oceulta dei uoluntate compulsi sunt. qͣm ꝑsuadere
conati. Si qua ꝗͥ a nob̾ inde testimonia ꝓferunt᷑:
ad eos redarguendos ꝑferunt᷑. qui nolunt ad ũtere
de quanta ⁊ quã maligna demonũ potestate nos li¬
beret singulare sacrificium tam sc̃i sanguinis fusi.
magis ad poctas quam ad phisicos fuisse ppłos in¬
clinatos: et idõ ⁊ sexum ⁊ generationes dõꝵ maiores
suos. idest uetẽs credidisse romanos. et eoꝵ constitu¬
isse conugia.Qđutiq ñ aliã obeausam factumuidet᷑.
nisi quia hominũ uelut prudentiũ et sapientium

Expanded text:
Si enim aliquid contra uetustatem tanti posset erroris, Si enim aliquid contra uetustatem tanti posset erroris, profecto et unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro colendum esse censeret; adque in tam proximo inuentus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei uoluntate conpulsi sunt quam persuadere conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad eos redarguendos proferuntur, qui nolunt aduertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare sacrificium tam sancti sanguinis fusi magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium
Abbreviated transcription (Latin):
ca cum illo de hac re questio remanerti. qd eum
diceret eẽ animam. et non potiꝰanime creatorẽ Dica
etiam antiquos romanos plus annoscentũ⁊ septui¬
aginta. dõs sine simulacro coluisse. Quod si adhuc
inquit mansisset: castius dii obseruarent᷑. Cui sen¬
tentię suȩ testem adhibet inter gecera etiam gentẽ
iudeam. Nec dubicat eũ locũ ita conclude ut di¬
cat qui pͥmi simulacra deoꝵ popłis posucrunt cos
ciuitatib suis ⁊ metum dẽpsisse. et errorem addidis¬
se: prudenter existimans deos facile posse insi¬
mulachroꝵ stoliditate contempni. Quodũ ñ ait
errorem tradiderunt s addiderunt: iam utiq fuisse
etiam sine simulachris intelligi uult etrorem. Qua¬
ꝓpt̃ cum solos dicit animadũtisse quideẽt ds̃. qͥeũ
crederent animam mundũ gub̾nantẽ. castiusq cri¬
stimant sine simulachris obseruari religionem:
quis non uideat quantum ꝓpinquauerit ueritati:

Expanded text:
ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiquos Romanos plus annos centum et septuaginta deos sine simulacro coluisse. <Quod si adhuc, inquit, mansisset, castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsisse et errorem addidisse, prudenter existimans deos facile posse in simulacrorum stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem tradiderunt\', sed \'addiderunt\', iam utique fuisse etiam sine simulacris uult intellegi errorem. Quapropter cum solos dicit animaduertisse quid esset Deus, qui eum crederent animam mundum gubernantem, castiusque existimat sine simulacris obseruari religionem, quis non uideat quantum propinquauerit ueritati?
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑. Ego ista conicere putari debui. nͥeuident᷑ a¬
lio loco ipse diceret de religionib loquens. multa eẽ
uera quȩ ñmͦ uulgo scire nonsit utile. s etiam tam¬
⁊ si falsa sunt aliter existimare ppłm expediat: et idõ
grecos celetas ac mysteria. caciturnitate parietibꝰq
clausisse. Hic certe totum consiliũ ꝓdidit: uelut sa¬
pientium ꝑ quos ciuitates ⁊ ppłi regerent᷑ Hac tam̃
fallacia miris modis maligni demones delectant᷑:⁊ qͥ
et deceptores et deceptos pariter possident Aquoꝵ do
quod hisoli ei uideant᷑̃ animadũtisse quid eẽt ds̃: qͥ
crediderunt cum ec̃ animam. motu ac ratione mun¬
dum gub̾nantem. Ac ꝑhoc ⁊ siñdum tenebat qd ue¬
ritas ht̃. ds enimuerus ñ anima s animȩ qͦ. c̃ effe¬
ctor ⁊ conditor: tam̃ si contra p̃iudicia consuetudi¬
nis liber eẽ posset. unum dm̃ colendum fateret᷑. atq
suaderet. motu ac ratione mundum gub̾nantẽ. ut

Expanded text:
rentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter arentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et populi regerentur. Hac tamen fallacia miris modis maligni daemones delectantur,, qui et deceptores- et deceptos pariter possident, a quorumquod hi soli ei uideantur animum aduertisse quid esset Deus. qui crediderunt eum esse animam motu ac ratione mundum gubernantem, ac per hoc, etsi nondum tenebat quod ueritas habet Deus enim uerus non anima, sed animae quoque est effector et conditor, tamen si contra praeiudicia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur adque suaderet, motu ac ratione mundum gubernantem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rttate morientium ⁊ cum uertate uiuentiũ. ñ so¬
lum in cordib religiosis. uerum etiam inedib sup¬
sticiosis. libera suorum serintute subuercit Qs ..x.¬
ipse uarro quem dolemꝰ in reb diuinis. ludos sce¬
nicos quamuis non iuditio ꝓprio posuisse. cũ ad
dos colendos multis locis uelut religiosus hortet᷑.
nonne ita conficet non se illa iuditcio suo scqui q̃
ciuitatem romanam institiuisse cõmemorat. ut
si eam ciuitatem nouam constituert. ex natiur
potius formula deos nominaq eoꝵ se fuisse dedi¬
eatutum non dubitet confiteri: S lam quomͣ e q̃n
nueiere poplo et̃. acceptam ab antiquis nõium
et cognominum hystoriam tenẽ ut tradita ẽ debe se
dicit: et ad eum finem illam scrib̾e ac ꝑscrutari. ut
potius eo̾ magis colere quam despicere uulgus uelit.
Quib u̾bis. homo accutissimꝰ satis indicat ñ se apͥi¬
re omĩa quȩ non sibi cantum contemptui eẽnt .s.
etiam ipsi uulgo despicienda uiderent᷑ nsi tace¬

Expanded text:
ritate morientium et cum ueritate uiuentium non solum in cordibus religiosis, uerum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum seruitute subuertit.ipse Varro, quem dolemus in rebus diuinis ludos scaenicos, quamuis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nominaque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tace
Abbreviated transcription (Latin):
iussions Non autẽ ipse occidit qui ministeriũ debet
iubenti: sic̃ ãminicłm gladiꝰ utenti. Et idõ neqͣ
quam contra hoc p̃ceptum fecerunt qͦ dictum ẽ
ñ occides. qui dõ auctore bella gesserunt: aut ꝑso¬
nam gerentes publicȩ potestatis. scđm eiꝰ leges hoc
ẽ iustissimȩ rationis imꝑium. sceleratos morte pu¬
nierunt. Et abraham ñ solum ñ ẽ culpatꝰ crudelita¬
tis crimine. uerum etiam laudatꝰ ẽ noĩe pietatis:
qd uoluit filium nequaqͣm scelerate s obedient̃
occide. Et merito querit᷑. utrum ꝓiussu dĩ sit ha¬
bendum. qd̾ iepte filiam q̃ patri occurrerit occidit:
cum id se uoluisset immolaturũ dõ. qd̾ ei redeunti
de p̃lio uictori primitꝰ occurrisset. Nec sanson alit̃
excusat᷑ qͥ seipsum cũ hostibꝰ ruinadomꝰ opp̃ssit: nͥ qr sp̃c¬

Expanded text:
iussione, non autem ipse occidit, qui ministerium debet iussione, non autem ipse occidit, qui ministerium debet iubenti, sicut adminiculum gladius utenti; et ideo nequa.. quam contra hoc praeceptum fecerunt, quo dictum est: Non occides, qui Deo auctore bella gesserunt aut personam gerentes publicae potestatis secundum eius leges, hoc est iustissimae rationis imperium, sceleratos morte punierunt; et Abraham non solum non est culpatus crudelitatis crimine, uerum etiam laudatus est nomine pietatis, quod uoluit filium nequaquam scelerate, sed oboedienter occidere; et merito quaeritur utrum pro iussu Dei sit habendum, quod Iephte filiam, quae patri occurrit, occidit, cum id se uouisset immolaturum Deo, quod ei redeunti de proelio uictori primitus occurrisset; nec Samson aliter excusatur, quod se ipsum cum hostibus ruina domus obpressit, nis
Abbreviated transcription (Latin):
riat  Et inpsalmo scriptum ẽ. Occidit uites eoꝵ
ingrandine. Num gͥ obhoc cum audiuimꝰ ñ occi¬
des. iurgultum uellere nefas ducimus. et mani¬
cheorum errori in sanissime adquiescimꝰ: His gͥ
deliram̃tis remotis cum legimꝰ ñ occides. si ꝓpt̾ca
ñ accipimꝰ hoc dictum ẽẽ de fructectisq nullus
eis sensus ẽ. nec de irrationabilib animantib
uolatilib natatilib ambulantilib reptilib qm̃
nulla nob̾ ratione sociantur. qͣm ñ eis datum ẽ
nob̾cum hab̾e communẽ: uñ iustissima ordina¬
tione creatoris. et utta et mors eoꝵ nrĩs usib sub¬
dit᷑ restat gͦ ut de homine intelligamꝰ qd dictũ c̃.
ñ occides. Nec alterum gͦ nec te. Neq enim qͥ se ocx¬
cidit: aliud quam hominem occidit. Quasdam¬
ũ erceptiones eadem ipsa diuma fecit auctoritas
ut liceat hominem occidi: s. his ȩeceptis qͦs dõ ocq¬
di iubet. siue data lege. siue ad ꝑsonam ꝓ tp̃r exp̃ssa

Expanded text:
riatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum riatur; et in psalmo scriptum est: Occidit uites eorum in grandine. Num igitur ob hoc, cum audimus: Non occides, uirgultum uellere nefas ducimus et Manichaeorum errori insanissime adquiescimus? His igitur deliramentis remotis cum legimus: Non occides, si propterea non accipimus hoc dictum de frutectis esse, quia nullus eis sensus est, nec de inrationabilibus animantibus, uolatilibus natatilibus, ambulatilibus reptilibus, quia nullanobiscum habere communem; unde justissima ordinatione Creatoris et vita et mors eorum nostris usibus subditur: restat ut de homine intelligamus, quod dictum est, Non occides: nec alterum ergo, nec te. Neque enim qui se occidit, aliud quam hominem occidit. CAuero exceptiones eadem ipsa diuina fecit auctoritas, ut non liceat hominem occidi. Sed his exceptis, quos Deus occidi iubet siue data lege siue ad personam pro tempore expressa
Abbreviated transcription (Latin):
est qui de se iplo falsum fatet᷑ quam si adu̾sus ꝓri¬
mum hoc faceret. cum i eo precepto quo falsum
testimonium ꝓhibet᷑ adu̾sus ꝓrimum ꝓhibeat᷑. pos¬
sitq non recte intelligentib uideri. ñ eẽ ꝓhibitũ
ut adũsus se ipsum quisq falsus testis adsistat᷑ qͣn¬
tomagis intelligendum ẽ. ñ licere homini se ipsũ
occidẽ. cum in eo quod scriptum ẽ ñ occides nichilo
deinde addito. nullus nec ipse utiq cui p̃cipit᷑ in¬
telligat᷑ exceptus: Unde qͥdam hoc p̃ceptum etiã
in bestias ac pecora conant̾ extende: ut exhoc nul¬
lum ctiam illoꝵ liccat occide. Cur ñ gͦ et herbas.
et qͥcqͥd humo radicitꝰ alitur ac figitur: Nam et
hoc genus rerum quãuis ñ sentiat: dr̃ uiuere. Ac
ꝑhoc potest et mori: ꝓinde etiam cum uis adhibet̃
occidi. Unde et apłs cum de huicemodi seminibꝰ lo¬
quert᷑ tuinquic qd seminas ñ uiuificat᷑ nͥ pꝰ mo¬

Expanded text:
est qui de se ipso falsum fatetur, quam si adversus proxiest qui de se ipso falsum fatetur, quam si adversus proximum hoc faceret, quum in eo praecepto, quo falsum testimonium prohibetur, adversus proximum prohibeatur, possitque non recte intellegentibus uideri non esse prohibitum, ut aduersus se ipsum quisque falsus testis adsistat: quanto magis intellegendum est non licere homini se ipsum occidere, cum in eo, quod scriptum est: Non occides, nihilo deinde addito, nullus, nec ipse utique cui praecipitur, intellegatur exceptus! Unde quidam hoc praeceptum etiam in bestias ac pecora conantur extendere, ut ex hoc nullum etiam illorum liceat occidere. Quur ergo non et herbas et quicquid humo radicitus alitur ac figitur? Nam et hoc genus rerum, quamuis non sentiat, dicitur uiuere ac per hoc potest et mori, proinde etiam, cum uis adhibetur, occidi. Unde et apostolus, cum de huius modi seminibus loqueretur: Tu, inquit, quod seminas non uiuificatur, nisi mo
Abbreviated transcription (Latin):
hñt autem coram ocłis dei sui. nec requirunt am¬
plius uͥ quid recte faciant. ñ hñt ampliꝰ ne deuient
ab auctoritate legis diuinȩ: cum male deuitant
offensionem suspicionis humane. Heq enim fru
stra in scĩs canonicisq libris nusquam nob̃ diunitꝰ
p̃ceptũ ꝑmissũue reꝑi potest: ut uel ipsiꝰ adipis¬
cendȩ immortalitatis. uel ullius cauendi carendiue
mali causa. nobismet ipsis necem in feramꝰ. Nam et
ꝓhibitos nos ec̃ intelligendum ẽ. ubi lex ait. ñ occides.
p̃sertm quia non addidit ꝓrimum tuũ. sic̃ falsũ
testimonium cũ uetaret. falsum inquit testimoni¬
um ñ dices adu̾sus ꝓximum tuum. Nec idõ tñ si
adu̾sus scipsum quisqͣm falsum testimoniũ dixerit
abhoc crimine se putauit alienum: qm̃ regulam
diligendi ꝓrimum asemet ipso dilector accepit.
q̃nqͥdem scriptum est. diliges ꝓximum tuum tan¬
quam te ipsum. Porro si falsi testimonii ñ minꝰ reus

Expanded text:
habent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amhabent autem coram oculis Dei sui nec requirunt amplius, ubi quid recte faciant non habent amplius, ne deuient ab auctoritate legis diuinae, cum male deuitant offensionem suspicionis humanae. CAPUT XX. Nustra in sanctis canonicis libris nusquam nobis diuinitus praeceptum permissumue reperiri potest, ut uel ipsius adipiscendae inmortalitatis uel ullius cauendi carendimali causa nobismetipsis necem inferamus. Nam et prohibitos nos esse intelligendum est, ubi lex ait: Non occides, praesertim, quia non addidit, proximum tuum, sicut falsum testimonium quum vetaret: Falsum, inquit, testimonium non dices adversus proximum tuum. Nec ideo tamen, si adversus se ipsum quisquam falsum testimonium dixerit, ab hoc se crimine putaverit alienum, quoniam regulam diligendi proximum a semetipso dilector accepit, quandoquidem scriptum est: Diliges proximum tuum sicut te ipsum. Porro si falsi testimonii non minus reus
Abbreviated transcription (Latin):
admisit. Ialis enim ab eis lucretia magis credita ẽ.
quȩ se nullo adultermo potuerit macularqͥ consen¬
su. Quod gͦ se ipsam qm̃ adult̾ium ꝑtulit etiam ñ
adultera occidit: non est pudicicie caritas.s ptido¬
ris infirmitas. Puduit enim eã turpitudinis alienę
in se cõmisss: etiam siñsecum. Et romana mulier
laudis auida. nimium uerita ẽ. ne putarct᷑ qđ uio¬
lenter ẽ passa cumuiuet: libent̾ passa siuiuet. Uñ
adhibendam putauit: quib conscientiam demon¬
strare ñ potuit. Sociam quippe factise credi eru¬
buit: si qd̃ alius in ea fecerat turpiter. ferret ipsa pa¬
cient̃. Nec hoc fecerunt femine xp̃ianȩ: quȩ passe
similia uiuunt. Iam̃ nec inse ultȩ sunt crim̃ alienũ.
ne alioꝵ scelerib adderent suum: si qm̃ hostes in
eis concupiscendo stupra commiserant. ille inse
ipsis homicida crubescendo cõmiterent. Hñt qͥp¬
pe intus głam castitatis testimonium conscientiȩ.

Expanded text:
admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis credita est, admisit.\' Talis enim ab eis Lucretia magis credita est, quae se nullo adulterino potuerit maculare consensu. Quod ergo se ipsam, quoniam adulterum pertulit, etiam non adultera occidit, non est pudicitiae caritas, sed pudoris infirmitas. Puduit enim eam turpitudinis alienae in se commissae etiamsi non secum, et Romana mulier, laudis auida nimium, uerita est ne putaretur, quod uiolenter est passa cum uiueret, libenter passa si uiueret. Uadhibendam putauit, quibus conscientiam demonstrare non potuit. Sociam quippe facti se credi erubuit, si, quod alius in ea fecerat turpiter, ferret ipsa patienter. Non hoc fecerunt feminae Christianae, quae passae similia uiuunt tamen nec in se ultae sunt crimen alienum, ne aliorum sceleribus adderent sua, si, quoniam hostes in eis concupiscendo stupra commiserant, illae in se ipsis homicidia erubescendo committerent. Habent quippe intus gloriam castitatis, testimonium conscientiae;