comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s pt̃ ꝯmunia specialter
dico ut muli. uiris sius.
subdite sint. sic̃ domino.
.i. in ea simplicitate quado¬
mino suibietre sunt. sicũt
sarra subiecta erat iroq̃¬

Expanded text:
 communia specialiter dico, ut mulieres viris suis sint subditae, sicut Domino, id est ea simplicitate qua Domino subjectae sunt, sicut Sara subdita erat viro
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ar łͥ nec de tuba
certam uocem .s. que
belum nõ significet qͥs
apparabit se ad bellũ:
Q uox illa nescitur .i. ñ

Expanded text:
tur, quia nec de tuba. certam vocem, scilicet quae bellum non significet, quis parabit se ad bellum? : Vox illa nescitur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
c at s deum ẽe uł film̃ dei nescierũt. ⁊ ĩdeo de ntris¬
q sic accipi pot᷑. Si cognouissent. ł minores illum
eẽ messiam in iege ꝓmissum. ł maiores atũ dĩm
ꝑticipatõe humani affectus quam sponte susce¬
ꝑat nõ nature sue ꝑdidit potentiam ꝑ quam tñc¬
ta uiuificat sic in seꝑultro carnẽ suam ꝯmouẽ¬
do nõ deseruit. sicut mut̾o uirginis mascendotor
nõ ꝑeunte potentia. nemo aufert amma euicab
eo. qui in potestatẽ ht potentior ⁊ potestatem sum̃¬
di. Ccce ħ̾s auctor oꝑis ponet animam suam. ec̃ce
potestare sua nõ alio cogente ꝑpetitur ip̃e aucror
ẽ oꝑic. Non gͦ ad mariam localimotu u̾bidiui¬
nitas uenit. s in effabili potentie sue plenitudi¬
ne nõ pͥuata nec dimisit patrẽ xp̃s cum uenit
ĩ tuirgine̾ uͥq totus ubiq ꝑfectus. unotͥ eodẽ¬

Expanded text:
erat; sed Deum esse, vel Filium Dei nescierunt. Et ideo de utrisque sic potest accipi: si cognovissent, vel minores illum esse Messiam in lege promissum, vel majores illum Deumparticipatione humani affectus, quem sponte susceperat; non naturae suae perdidit potentiam, per quam cuncta vivificat. Sic in sepulcro carnem suam commoriendo non deseruit, sicut in utero virginis cum nascendo forNemo aufert animam ejus ab eo, quia potestatem habet ponendi, et potestatem sumendi. Ecce habes auctorem operis, ponet animam suam; ecce hpotestate sua non alio cogente perpetitur. Ipse auctor est operis. Non ergo ad Mariam locali motu verbi divinitatis venit, sed ineffabili potentiae suae plenitudine non privata; nec dimisit Patrem Christus cum venit in Virginem. Ubique totus, ubique perfectus. Uno
Abbreviated transcription (Latin):
pes. Sciebant em̃ ip̃m ẽe qui piissus euit in lege. ñ
tam̃ mist̾ium eiꝰ quod filius dei ent ⁊ ab et̾no nes
sciebant sacram̃tum incarnatõis. passionis. ⁊ te¬
dempcõis. Quod iͦt in enͣngłio clamant demones
iit̾õe dixisse credendi sunt. rel si cognouissit. cta
qd̾ m̃nti eorum dene sed̾e̾t. nunqm .do. głe. cruci¬

Expanded text:
pes. Sciebant enim ipsum esse qui promissus erat in lege, non tamen mysterium ejus quod Filius Dei erat, et ab aeterno; neque sciebant sacramentum incarnationis, passionis et redemptionis. Quod ergo in Evangelio clamant daemones:nitione dixisse credendi sunt. Vel, si cognovissent, ita quod menti eorum bene sede
Abbreviated transcription (Latin):
eqiualis ħttu minor. In forma enim serui quam accep̃
minor ẽ patre. In forma dei u̾bum inqua erat anꝙͣ¬
forma serui ex muliere fc̃s ẽ. In farma dei hominen
In forma ferui fc̃s ẽ homo. gͦ qr forma dei accepit for¬
natꝰ ex uirgine. illo .s. deo facto naturalit᷑ hominis fi¬
lio. qui unus naturali filus dei patris qui om̃ium
naturarum creator est ⁊ dñs creanit uuginem cre¬
atus ex uirgine. hĩc a ꝑsona deus humanam natã
in unitate ꝑsone accepit. qui se humuliãs ꝑ mĩam

Expanded text:
aequalis, habitu minor: in forma enim servi quam accepit aequalis, habitu minor: in forma enim servi quam accepit minor est Patre; in forma Dei, in qua erat an est ex muliere. In forma Dei, hominem fecit; in forma servi, factus est homo. Ergo, quia forma Dei accepit fornatus ex Virgine. Illo, scilicet Deo facto naturaliter hominis filio, qui unus est naturaliter Filius Dei Patris, qui omnium naturarum Creator et Dominus creavit Virginem, creandus ex Virgine. Hic autem Deus humanam naturam in unitate personae suscepit, qui se humilians per m
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ nascendo hr̃et ⁊ eẽt uerus deus ⁊ uerus homo. u¬
nus filus. Pater eñi deus semel de sua natura genuit
filium deũ sibi etrualem. ⁊ eadem qua ip̃e naturalit᷑
et̃nus est diuinitate cret̾num. s idem deus filiꝰ cũ sit
dens et̾nius ⁊ uerꝰ ꝓ nobis est homo sc̃s uerꝰ ⁊ plenꝰ. In
animam. Unde idem unigenitus deus sado̾ natus dr̃
semel ex patre semel ex matre. Natus eñi de patre
deus ubum. natꝰ de matir ũbum caro fcm̃ ẽ. Unus gͥ¬
gine ⁊ cum nasc̾etur integͥtatem uirginitatis secua¬
uit in matre. Istaq causa ẽ qua de fcr ẽ. filius uir¬
ginis. ⁊ uirgo fc̃a ẽ mat̾ ungeutti dei ut qũe pater
gnuit ex eteritate ip̃m uirgo conceptura ꝑferut
in tꝑe. Dei gͦ filus ut carnem hominis animamꝙ nũ
cipiens. ñ enim sic accepit formã serui ut ab ic̾et formã
dei m qua etiualis patri ut in forma dei ⁊ in forma serui
idẽ ip̾e sit ingenitus filiꝰ. Est gͦ dei filius deo patri nat᷑a

Expanded text:
 nascendo, et esset verus Deus et verus homo, unus Filius. Pater enim Deus de sua natura genuit Filium Deum sibi aequalem, et eadem qua ipse naturaliter aeternus est, divinitate coaeternum. Sed idem Deus Filius cum sit Deus aeternus et verus, pro nobis est homo factus verus et plenus. In animam. Unde idem unigenitus Deus, secundo natus dicitur, semel ex Patre, semel ex matre. Natus est enim de Patre, Dei Verbum; natus de matre, Verbum caro factum. Unusgine; et cum nasceretur, integritatem virginitatis servavit in matre. Istaque causa est qua Deus factus est filius Virginis, et Virgo facta est mater Unigeniti Dei, ut quem Pater genuit ex aeternitate, ipsum Virgo conceptum proferret in tempore. Dei ergo Filius, ut carnem hominis animamque mucipiens, non enim sic accepit formam servi, ut abjiceret formam Dei, in qua aequalis Patri, ut in forma servi, et in forma Dei idem ipse sit unigenitus Filius. Est ergo Dei Filius Deo Patri natura
Abbreviated transcription (Latin):
to ⁊ sanguini coagło gn̾are altud nõ ꝑunxtrone s
uirtute ꝓcreare. possunt homines genenite filiꝙ ho¬
mines s nõ fac̾e. Ite̾ ⁊̃ si nõ it̾cessit semen hominis
in cõcepõe tñ uirginis tn qr ex ea carne xp̃s forma¬
tus ẽ que ostat ex semine recte dicitur fẽs ex semĩe
Querens aut̃ utr̃ xp̃ debeat dici creatura uł ros cre¬

Expanded text:
tione, sed virtute procreari. Possunt homines generare filios homines, sed non facere. Item, etsi non intercessit semen hominis in conceptione Virginis, tamen, quia ex ea carne Christus formatus est, quae constat ex semine, recte dicitur factus ex semine. Quaerens autem utrum debeat dici creatura, vel res cre
Abbreviated transcription (Latin):
carnis de ẽẽ ñ destitit. inconu̾tibili manens assũpto
S̃tibili homine natinram suã ñ nunue̾s hominis
alsũpta natura. Scd̾nĩ carnem gͦ ex serme daud
ft̾s est. Deus autem añ scła ex deo natus ẽ. Qui gͦ erat
fc̃e ẽ. s quid erat: quid ẽ fas : u̾bum erat filius dei e

Expanded text:
carnis, Deus esse non destitit, inconvertibilis manens assumpto convertibili homine, naturam suam non minuens hominis assumpta natura. Secundum carnem ergo ex semine David factus est. Deus autem ante saecula ex Deo natus est. Qui ergo erat, factus est. Sed quid erat? quid est factus? Verbum erat, Filius Dei e
Abbreviated transcription (Latin):
nant. ⁊ sacram̃tum uiuus dei ⁊ in carnatõm filii dei
qr cẽs ad filium ducunt. de finodico ñ adoptiuo. s suo
factus ẽ ⁊ c̃. Ecre omendatio auctoris que omendar
iiii. modis ab origine ibi. Ex semine dautõ. a irture
ibi. aui p̾destinatuis ẽ. filius dei in uirtute a gr̃a ibi. sod

Expanded text:
nant, et sacramentum unius Dei et incarnationem Filii Dei ilio, quod omnes ad Filium ducunt. De Filio dico non adoptivo, sed, suofactus est, etc. Ecce commendatio auctoris, quem commendat quatuor modis; ab origine, ibi, ex semine David; a virtute, ibi, qui praedestinatus est Filius Dei in virtute; a gratia, ibi,
Abbreviated transcription (Latin):
uolens gm̾m om̃idare maluit dr̃e de dd̾. qui et cti¬
minosu fuit ñ de semine abralx qui iustus fuit.
ut ñ pro mito s gr̃a natus de eo putit᷑ ⁊ etiã ideoũt
ut ex homine rege scdm carnem rernatus ostendat᷑
sic̾ de deo rege rex an secula natus ẽ dema uͥtute

Expanded text:
olens gratiam commendare maluit David dicere, qui et criminosus fuit, non de semine Abrahae, qui justus fuit, ut non pro merito sed gratia natus de David putetur: et etiam ideo ut ex homine rege secundum carnem rex natus ostendatur, sicut de Deo rege rex ante saecula natus est. Deinde a v
Abbreviated transcription (Latin):
.s. qua equalis est patri.⁊ humanã qua minor est
patre. Utrumq autem simul nõduo s unus est¬
nat̾e ut totũ dicat᷑ deus totũ homo ⁊ uicilłita deꝰ
homo. homo deue. Quod si difficile intłłr mens fide
purgetur mag̃ mag̃ti: a pcc̃is abstiuendo ⁊ bona

Expanded text:
 quae aequalis est Patri; humana vero qua minor est Patre. Utrumque autem simul non duo, sed unus Chrae ut totum dicatur Deus, totum homo, et vicissim Deus homo, homo Deus. Quod si difficile intelligitur, mens fide purgetur magis magisque a peccatis abstinendo, et bona
Abbreviated transcription (Latin):
ĩuuit ex iurtute dei .i. ex eauirtute quadeue est
Illa ẽ iurtus diumnttatis. Talis em̃ erat illa suscep¬

Expanded text:
ivit ex virtute Dei, id est ex ea virtute qua Deus est. Illa est virtus divinitatis. Talis enim erat illa suscep
Abbreviated transcription (Latin):
um miracula quib cõmendat᷑ doctrina qr eñi in¬
credibile uidebatur quod p̾dicabat᷑. ideo signus ⁊ pro¬
digiis ab aplic ftĩs firmabatur ne diffident hoiẽs
de hiic que diceb̾ant qui tanta fatielunt. tilli enu
erubesc̾e de ieuangłio dei. Illos añt crubesc̃e sig̃tat¬

Expanded text:
 miracula quibus commendatur doctrina. Quia enim incredibile videbatur quod praedicabatur, ideo signis et prodigiis ab apostolis factis firmabatur, ne diffiderent homines de his quae dicebant qui tanta faciebant. Ambros. erubescere de Evangelio Dei; illos autem erubescere sig
Abbreviated transcription (Latin):
am ad uos nͥ culpa ur̃a
impedier̃. ideo dic̃. si dñs
uolu̾it. ut̃ ostend̾ẽt si ñ
iret noluisse causa utiq
ĩdignatatic illoꝵ ueniã
tem in fide̾ bona oꝑarr̃e
corum qui inflatisunt
suꝑbia alta sapiendi. ui

Expanded text:
am ad vos nisi culpa vestra impedierit. Ideo dicit, si Dominus voluerit, ut ostenderet, si non iret Deum voluisse, causa utique indignationis illorum. Veniam tem, in fide et bona operatione, eorum qui inflati sunt superbia alta sapiendi et
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Reu̾eri ẽ. cum tim̃o¬
re ronorem impendere.
Nonne ergo mutromag̃
Itemalia ratio hic ostẽ¬
et .i. quia. illi quidem
.s. patres carnis. in tꝑẽ¬

Expanded text:
eos. Revereri est cum timore honorem impendere. Nonne ergo multo magiItem alia ratio hic ostenEt, id est quia, illi quidem, scilicet patres carnis, et in te
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uiuemus. Et
illi quidem in
tpe paucorum
cdierum sccłm
uoluntatẽ suã
erudiebant nõ
hic autem ad
id quod utile
ẽ. in recipiendo

Expanded text:
et uiuemus? et illi quidem in tempore paucorum dierum secundum uoluntatem suam erudiebant nos, hic autem ad id quod utile est in recipiendo
Abbreviated transcription (Latin):
hñte mminĩstrent ꝙ̃
Mulieres. Loquens
de tliaconis int̾serit de
mulierib ordinãdoꝵ
docens quales debeãt
fideles mom̃ib. dc̃is
⁊ factis quia si male
sunt uiri eis regẽtlis
p̾cipit creari ep̃m et
diaconum utiq ple¬

Expanded text:
entes ministrent. Mulieres, loquens de diaconis interserit de mulieribus ordinandorum, docens quales debeant fideles in omnibus dictis et factis, quia si malae sunt, viri eis regendis npraecipit creari episcopum et diaconum, utique pl
Abbreviated transcription (Latin):
sit homo xpͥc ut ꝯtempnenda mostraret ⁊ omĩa t̾re¬
na mala sustimit qͥ sustinenda p̾cipiebat. Ut u̾o in
ilł quer̾et᷑ feliritas. nec in istis tim̃et᷑ infelitas. Na
carnał nobłitatis timorẽ extinxit. Nat̾ etiam in
ciuitate bethleem q̃ int̾ om̃es udee cuituites erat
exigua noluit quẽtͣm de t̾rene ciuitatis subliiitn¬
te głari. Pauꝑ etiam factꝰ ẽ. cuĩ sunt om̃ia ne de t̃¬
renis cliuitiis quisqͣm extolłetur. Nolitit rex ab hõi¬
b fieri quia humilitatis uiamostendebat miseris
Esurunt qui om̃es pascit. situnt quiẽ fons sici¬
entium. fattgatus ẽ. exitin̾e. quiuiam fecit nobis
incelum. Obmutuit ⁊ obsuruit. ꝑ que mutꝰ lou¬
tus. ⁊̃. ⁊ surdus audiut. uinctꝰ est quimfirmitatũ
uincda soluit. Mortuus ẽ. qui mortuñ fusatauit a

Expanded text:
enda monstraret; et omnia terrena mala sustinuit quae sustinenda praecipiebat, ut nec in illis quaereretur felicitas, nec in istis timeretur infelicitas. Natcarnalis nobilitatis tumorem exstinxit. Natus et in civitate Bethlehem, quae inter omnes civitate de terrenae civitatis sublimitate gloriari. Pauper etiam fons est cujus sunt omnia, ne de terrenis divitiis quisquam extolleretur; noluit rex ab hominibus fieri, quia humilitatis viam ostendit miseris. Esuriit qui omnes pascit; sitivit qui est fons sitientium; fatigatus est ex itinere qui viam nobis fecit in coelum; obmutuit et obsurduit, per quem mutus locutus est et surdus audivit; vinctus est qui infirmantium vincula solvit; mor
Abbreviated transcription (Latin):
ftuum ideo ꝑseu̾ate usq infinem in disciplina: pati¬
et̃ ferendo ⁊ debetis quia ilix quod disciplinam dat
offert se tamqͣm fuiis .i. patrem se ẽe osterdit cid̾ ꝓsut
ꝑ similitulinem humanam suidens. Quis enin
Quis enimfiliꝰ

Expanded text:
um, ideo perseverate usque in finem in disciplina, patienter ferendo: et debetis, quia in hoc quod disciplinam dat, offert se tanquam filiis, id est patrem se esse ostendit. Quod probat per similitudinem humanam, subdens: VERS. 7-14.-- Quis en
Abbreviated transcription (Latin):
nicus ille de parris sub̾a na
der u̾̃bum quo facta sunt
laretur. Ad hoc añ carne
undictꝰ est ut sine flagłło
nicum sine peccato. relĩ
plum nob̾ ꝓposuit in passionib sius. Noñ ergo tur¬
pari debemus cum alitrius sc̃s grauia ⁊ intigna ꝑpe¬

Expanded text:
nicus ille de Patris substanti Verbum quo facta sunt,e flagellaretur. Ad hoc autem carne 262 indutus est, ut sine flagello nicum sine peccato, relinqproposuit in passionibus suis. Non ergo conturbari debemus, cum aliquis sanctus gravia et indigna perpe
Abbreviated transcription (Latin):
orat qui munda oscĩa ⁊ integra fide orat. in carne o
rat qui polluta m̃te p̾cauir. tc̾m peccat᷑us nõ cam̃ ui̾
subrepõoe s de ꝓposito. ⁊ in p̃o. sp̃u sitis iugilantes .i.¬
solliciti ⁊ n̾oremisse. s mom̃i instantia. ut .s. om̃ibus
u̾ͥtictib instent. et sĩns uguantes in obsetratõe fc̃a

Expanded text:
orat, qui munda conscientia et integra fide orat. In carne enim orat qui polluta mente precatur, iterum peccaturus non casu, non subreptione, sed de proposito. Et in ipso spiritu sitis vigilantorat, qui munda conscientia et integra fide orat. In carne enim orat qui polluta mente precatur, iterum peccaturus non casu, non subreptione, sed de proposito. Et in ipso spiritu sitis vigilantes
Abbreviated transcription (Latin):
insempiternum ad al¬
tͥam ꝑtem glatlii pertin:
nã ⁊ ideo duotestam̃ta di¬
cuntur. quia uetꝰ t̾rena
acittus ẽ. quia eum que
ferit a mundo diuilit. ⁊¬
st̾ium euãgłii .i. secrẽta
intarnationis ⁊ passio¬
nic. ne pssura tͥbulati¬
onum ĩpa formitine a¬
cum̃e docirine obtũdat.¬

Expanded text:
in sempiternum, ad alteram partem gladii pertinet. Nam et ideo duo testamenta dicuntur, quia vetus terrena acutus est, quia eum quem ferit a mundo dividit. sterium Evangelii, id est secreta incarnationis et passionis, ne pressura tribulationum ipsa formidine acumen doctrinae obtundat
Abbreviated transcription (Latin):
na a re pendentia que in fi¬
gura fut᷑oꝵ tunc fiebant
nuno sunt ñ testimonia. Illud enim erat⁊
tempꝰ significandi. ħ manifestandi. eigo ip̃a script᷑a
q̃ itunc suit exatix oꝑm significand̾um. nũc testis re
nuim. significatarũ. ⁊ que tunc obseruabant᷑ ad pre¬
nunciatõem: nunc recitat᷑ ad ꝯfirmatdem fc̃oꝵ. ergo ñ¬
catum suit. tꝑe aut isto nõ est pcc̃m. sic ⁊ decet̾is. ĩ cic
en̾i fũnt hĩ p̃cepta. nunc aũt testinõĩa ⁊ ofiriatio ũi¬
tatis. ħ omĩa fũnt umbra. corp̾ aũt .i. ĩttas ħumbre

Expanded text:
na a re pendentia, quae in figura futurorum tunc fiebant,praecepta, nunc testimonia. Illud enim erat tempus significandi; hoc, manifestandi. Ergo ipsa Scriptura quae tunc fuit exactrix operum significantium, nunc testis est rerum significatarum: et quae tunc observabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. catum fuit; tempore autem isto, non est peccatum; sic et de caeteris. Tunc enim fuerunt ista praecepta, nunc autem, testimonia et confirmatio veritatis. Haec omnia fuerunt umbra. Corpus autem, id e
Abbreviated transcription (Latin):
In ip̃o quoꝵ uincunt᷑ inimice nob̾ inuisibłes potesta¬
tes. hodie ubi uincunt᷑ inuisibłes cupiditates. fusõ ĩt
sanguine sine culpa om̃ium cu lpae cy rographa. deleca
sunt quib debitores qui eum credunt adiabolo amtea
tenebantiro. uñ qui ꝓmultis effundet᷑. & quia hec
ciat uo mesbo aut in potu
iex p̾cipiat celebrari .i. ne
mo uos dampnet de hoc td̾

Expanded text:
In ipso quoque vincuntur inimicae nobis invisibiles potestates, ubi vincuntur invisibiles cupiditates. Fuso enim sanguine sine culpa, omnium culparum chirographa deleta sunt, quibus debitores qui in eum credunt a diabolo antea tenebantur. Unde: Qui pro multis effundetur. Et quia haecciat in cibo aut in potu,lex praecipiat celebrari, id est nemo vos damnet, de hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
indalmaciam
ucas ẽ metũ
solus. Marcũ
assume ⁊ad¬
duc tecum. Est
enim michui
tilis inministĩ¬
misiephelum
penulam quã
reliqui troade
apud carpum
ueniens affer

Expanded text:
in Dalmatiam. Lucas est mecum solus. Marcum assume, et adduc tecum: est enim mihi utilis in ministermisi Ephesum. Penulam, quam reliqui Troade apud Carpum, veniens affer
Abbreviated transcription (Latin):
gem destruimꝰ ꝑ fidem: absit. non eni deftruitur let¬
arditur. ⁊ quod ꝓmittebat uenturũ fides aduenise̾
testatur. M istica gͦ ⁊ pmitenia in eurngłio imple¬
ta sunt scd̾ sp̃ualem intelligentiam. litta uen ecti¬
dens tollatur. Muralia autem inquid i mus ꝯtine¬

Expanded text:
gem destruimus per fidem? Absit! Non enim destruitur leadditur; et quod promittebat eis venturum, fides advenisse testatur. Mystica ergo et promittentia in Evangelio impleta sunt, secundum spiritualem intelligentiam. Littera vero occidens, tollitur, moralia autem, in quibus minus contine
Abbreviated transcription (Latin):
commilitonem
quonia quidem
omes uos desidera¬
bat ⁊ mestꝰ erat
ꝑꝑea quod audi¬
eratis ilłu infir¬
matũ. namet

Expanded text:
conmilitonem quoniam quidem omnes uos desiderabat et maestus erat propter quod audistis illum infirmatum. nam et
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtuordiferentiaᷤᷤ fatiunt. Dene utitur alituus bo¬
no ꝯtinentiam delicans deo. male utitur quis ro
cupiscentiam restrurgens conubio. Sic̃ gͦ melius
ẽ utt bono quambenenti malo dñ utr̃q bonum sit.
Ita qui dat uirginẽ suam nuptam bene facit.

Expanded text:
quatuor differentias faciunt. Bene utitur aliquis bono continentiam dedicans Deo. Male utitur quis bononcupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit
Abbreviated transcription (Latin):
bonus eris .re. ⁊ opĩoe
enutritꝰ ad aliis u̾bis fi¬
dei ⁊ bone cocirme qͥ ẽ. in
morib. quam etrã stu
narrare iuuenculis
deuita ⁊ quia nõ suffic̃
illa uitare nisi u̾a ꝯfir¬
ment atflit. grce aũt¬

Expanded text:
bonus eris, re et opinionenutritus ab aliis verbis fidei et bonae doctrinae, in moribus, quam etiam tuo studnarrare juvenculis, devita. Et quia non sufficit illa vitare, nisi vera confirmet, addit: Exerce aut
Abbreviated transcription (Latin):
et p̃ponens
frib bonuseri
minister xp̃i
iħu enutritus
u̾bis fidei et bo¬
ne doctrine qͣm
assecutꝰ es I nep¬
tasaũt ⁊ ma
nes fabulas de¬
uita exerce te
ip̃m ad pietatẽ.¬

Expanded text:
ec proponens fratribus bonus eris minister Christi Iesu enutritus verbis fidei et bonae doctrinae quam adsecutus es ineptas autem et aniles fabulas devita exerce te ipsum ad pietate
Abbreviated transcription (Latin):
nim nr̃a non
de errore necde ĩ
mundicia neq
indolo. set sicut
probati sumus
adeo ut credere¬
tur nobis euã¬
głium ita loqui¬
mur nõquasi

Expanded text:
nim nostra non de errore neque de inmunditia neque in dolo: sed sicut probati sumus a deo, ut crederetur nobis euangelium, ita loquimur, non quasi
Abbreviated transcription (Latin):
nõ qͣi ho. pla .i. plac̾e querentex quia nec sp̃em placen
cit ut sibi noi hominib placeamus. quos tusi ip̃e opet᷑
in nob uitare nequimus. Quãs enim iures nocẽndi
hãt humane głe amor nõ sentit quiei bellum inclix¬
rit quia ⁊ sicui quam facile ẽ laudem nõ dduꝑe dum
negati difficile ẽ tam̃ ea nõ delectari cum offerur

Expanded text:
ntes, id est placere quaerentes, quia nec speciem placentcit, ut sibi non hominibus placeamus, quod nisi ipse operetur in nobis, vitare nequimus. Quas enim virhabeat humanae gloriae amor, non sentit, nisi qui ei bellum indixerit. Quia, etsi cuiquam facile est laudem non cupere dum negatur, difficile tamen est in ea non delectari cum offertur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc enum notatur labor
et humiliatio ⁊ cilectio
quia nõ ꝑ mercede fit.
Ita nos. in totolabore
dei sec etiamani
estis fres laboris
nr̃i et fastigati

Expanded text:
hoc enim notatur labor, et humiliatio, et dilectio, quia non pro mercede fit. ita nos in toto laboreDei, sed etiam aniestis, fratres, laboris nostri, et fatigati
Abbreviated transcription (Latin):
& dico. quod nõ in occ̃ce
auaricie p̃dicamimꝰ. cum
nõ ꝑseudo eẽ uobie one¬
ri ut nob̾ ministraretis
neccͣia. possemus ctico u

Expanded text:
 Dico quod non in occasione avaritiae praedicavimus, cum, non pseudo, esse vobis oneri, ut nobis ministraretis necessaria. Possemus, dico, ut
Abbreviated transcription (Latin):
hũnt. Ip̾e em clarus ⁊¬
mirabilis uidebitur in
credentib. Sei̾ius aut̾e¬
Eslls. apparebit in incredulos. cum eos penis et̾nus co¬
arcabit. ⁊ ẽ. horum siborum breuis sensus ueniet pu¬
um u̾tm in .i. de die illo reuelatõis dĩn creditũ est.
.i. quictd iliximiis cretditlistis de illo die uctlicũ ⁊ gl̃a

Expanded text:
. Ipse enim clarus mirabilis videbitur in credentibus, severus autem apparebit in incredulos, cum eos poenis aeternis coarctabit. Et est horum verborum brevis sensus: Veniet puin die, id est de die illo revelationis Domini creditum est, id est quidquid diximus credidistis de illo die judicii, et gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaur̃a hostiam tam̃ obsequium ur̃m. totumu p̃̾dc̃is
sit rõabile .i. cũ discrect̾e. ue quid minus sit s cum tẽ¬
ꝑ antia ur̃a corꝑa castrgetis ut nõ nate defectu cogant᷑
tissolui s uitiis mori:
T̃ nolite. hĩc anima ui¬

Expanded text:
vestra hostiam; tamen, obsequium vestrum, totum in praedictis sit, rationabile, id est cum discretione ne quid minus sit, sed cum temperantia vestra corpora castigetis, ut non naturae defectu cogantur dissolvi, sed vitiis mori. Et nolite. Hic anima
Abbreviated transcription (Latin):
poc̃ores. ⁊ impiis red¬
ba quomodo actipien¬
da sint nõ intłłtgẽtes
detestabili crudelitate
sunt ne ciuqͣm ꝑcc̃ori ideo benefacias quia põcor
ẽ. s quia homo ẽ. ut no sis ad iudicand̾ remissus. nͨ
ad sub uenientum in humanus. cta utr̃q p̃cept̃
tenebis. odias etiam in islo quod deus alit .i. quod
.malũ ẽ. ⁊ corripe ⁊ ꝓseq̾re ut ꝑutias qd̾ homo ferit.
⁊ Ioserua quod homoẽ. Pccm quippe homofecit. homi¬
nem u̾o deue. ⁊ nõ suscipias pc̃corem ut uelis salĩ
ineo ẽẽ qd̾ malus ẽ. s quia homo ut nłłi homini clau
ergo in malis ꝓpͥam iniquitatẽ. miseream᷑ in eisdem.

Expanded text:
ores, et impiis redba quomodo accipienda sint non intelligentes, detestabili crudelitate sunt, ne cuiquam peccatori ideo benefacias quia peccator est; sed quia homo est, ut non sis ad judicandum remissus, nec ad subveniendum inhumanus. Ita utrumque praeceptum tenebis; odias etiam in illo quod Deus odit, id est quod malus est, et corripe et persequere, ut perimas quod homo fecit, et conserva quod homo est. Peccatum quippe homo fecit, hominem vero Deus; et non suscipias peccatorem, ut velis salvum esse in eo quod malus est, sed quia homo, ut nulli homini claudergo in malis propriam iniquitatem, misereamur in eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem .i. ãd xͥanos. om̃ib eñi pari dilectõe uita
et̾na optandaẽ. ⁊ si nõ om̃ib eadem possuuit ex hi¬
beri dilectõis offitia. q̃ frĩb maxime sunt exhibẽ¬
da. quia faciliores ⁊ ꝓpensiores in bono cͥca ftẽs ẽe
debenus quia sumus inuic̾e m̾bra. Si em̃ in cũc

Expanded text:
 ad Christianos. Omnibus enim pari dilectione vita aeterna optanda est, etsi non omnibus eadem possint exhiberi dilectionis officia; quae fratribus maxime exhibenda, quia faciliores et propensiores in bono circa fratres esse debemus, quia sumus invicem membra. Si enim in cunc
Abbreviated transcription (Latin):
ge fugientem. longe enim eramus. insecutꝰ apphe¬
dit no argłice nature data ẽ hec cdignitas. ut deus
ei in uiram ꝑsonam uingetur ⁊ reuera magnum
⁊ mirabłe. ⁊ stupore plenũ ẽ. carnem nr̃am sursum
sed̾e. ⁊ adorari ab artgłis ⁊ archangłis. hoc sepius ergo
in m̃te u̾sans excessum patior magna de gn̾e hua¬
no ymaginans. Inde .s. quia semẽ abrahe ap̃p¬
henlit. debuit simula:¬

Expanded text:
ge fugientem. Longe enim eramus, insecutus apprehendit. Non angelicae naturae data est haec dignitas, ut Deus ei in unam personam jungeretur, et revera magnum et mirabile et stupore plenum est carnem nostram sursum sedere et adorari ab angelis et archangelis. Hoc ergo saepius in mente versans excessum patior magna de genere humano imaginans. Unde, scilicet quia semen Abrahae apprehendit, debuit simila
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ificaret ⁊ lib̾aret. ⁊ rͤte
hec causa apponit᷑ quia
sinõ ẽet eꝙ lib̾at᷑us ñ eis
hendit angłos .i. in nłła
scrptͥa legitur apphenciᷤ¬
se angłicam naturam.
ut angłos redlim̾et set¬
hoc legitur qd̾ sem̃ abrabe

Expanded text:
ctificaret et liberaret, et recte haec causa apponitur, quia non esset eos liberaturus, non eis hendit angelos, id est Scriptura legitur apprehendisse angelicam naturam, ut angelos redimerethoc legitur quod semen Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
indomino nõ inuobis te¬
nebre quidem fuistis in nobis: lux aut estis in domi¬
no qui illuminat omem homine uenientem in hũc
mundura. ideo nõ aclidit in doraino cum ant fui¬
istis tenebre. set cumait. nunc aũt lut. ⁊ qr liꝑx̃ estĩ
indomino. ideo ambui ate bonorum opm gressu. ut

Expanded text:
in Domino, in vobis. Tenebrae quidem fuistis in vobis, lux autem estis in Domino, qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Ideo non addidit in Domino, cum ait fuistis tenebrae, sed cum ait, nunc autem lux et quia lux estis in Domino, ideo ambulate bono operum gressu, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mmiu .o. iaftu .i. malis cum bonie sit pare m̃alorũ
magis au̾t redarguite .ĩ. nõsitis neglitenti i
leniratis teneatur dilectio attende quod quo c̃o¬
iungit ut .s. nõ omunicent ꝯsentiendo ⁊ redat¬
guant. hiis enim duob molis nõ te matulat

Expanded text:
is, id est malis ut cum bonis sit pars malorum. Magis autem redarguite, id est non sitis negligentes in lenitatis teneatur dilectio. Attende quod duo conjungit, ut scilicet non communicent consentiendo, et redarguant. His enim duobus modis non te
Abbreviated transcription (Latin):
ait. aut quis pͥor dedit illi¬
fidem ⁊ bona eꝑa pͥquam
buetur ei: m̾ces a deo ex hor
quod fidem suam prior ei
sunt ex ip̃o. patt̃e. ex quo

Expanded text:
ait: Aut quis prior dedit ill bona opera, priusquam ibuetur ei, merces a Deo ex hoc quod fidem suam prior dedsunt ex ipso Patre, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
que sumus in quo sumnis a quodiscessimꝰ cui dissi¬
miles fc̃i sumꝰ. a quo ꝑ ire nõ ꝑmissi sumꝰ. pͥnci punti
ad quod recurrimꝰ. ⁊ forma quã seqͥmur ⁊ gr̃a qua
retõciliamur. unũ a quo auctore ꝯditi simus ⁊ siłi¬
tudinẽ eiꝰ ꝑ quam ad diumitate reformamͣ ⁊ patẽ

Expanded text:
quem sumus, in quo sumus; a quo discessimus, cui dissimiles facti sumus, a quo perire non permissi sumus: principium ad quod recurrimus, formam quam sequimur, gratiam qua reconciliamur, unum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur, et pacem
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i gła. nondicit ip̃is. Non̾ eium duos aut rtes deos
fides catholica p̃dicat. s ip̾am tͥnitatem unun deum
nõ ut eadem tͥnitas. simul possit dicit. aliq̃n pater
aliqn filius. alitsm sp̃r sanitus. sicut sabellus credit.¬
utiq nat᷑as maiłłig̾e debeamꝰ. ⁊ omĩa q̃ naturalit̃ sũt
neq em̃ ex ip̃o sunt pct̾a. q̃ nat᷑am ñseruant s uiciãt

Expanded text:
ipsi gloria, non dicit ipsis. Non enim duos, aut tres deos fides Catholica praedicat, sed ipsam Trinitatem, unum Deum, non ut eadem Trinitas simul possit dici aliquando Pater, aliquando Filius, aliquando Spiritus sanctus, sicut Sabellius creditutique naturas intelligere debemus, et omnia quae naturaliter sunt. Neque enim ex i
Abbreviated transcription (Latin):
sua auitoritate destruit
iudico me tam̃ uideum
defendit gen̾ ⁊ lex. ⁊ cteͣ
guint: fendit ignorantia. contra quos apłs ait.
Scimus ⁊c̃. ostendens uideos nõ excusan¬

Expanded text:
sua auctoritate destruit e judico, me tamen Judaeum defendit genus et lex; et contra fendit ignorantia. Contra quod Apostolus ait: Scimus, etc., ostendens Judaeos non pos
Abbreviated transcription (Latin):
mala. ⁊ bonus recipiat bona. S illud in hoc laro uidet᷑ ostẽ¬
di. quod solius dei sit scd̾m iu̾tatem uidicium. qr corda hõi¬
num nosse soliuis dei est. ⁊ m̃tis secreta dinoscere. Sunt om̃i
siquis ũbi causa hominem nõ uoluntate occid̾it. alia uero
fiunt oꝑe quidem bono. s animo nõ bono. ut siquis mĩe
opͦ nõ ꝑ mandato dei s ut laudetur ab hominib faciat. Etqͣr

Expanded text:
mala, bonus recipiat bona. Sed illud in hoc loco videtur ostendi, quod solius Dei sit secundum veritatem judicium, quia corda hominum nosse solius Dei est, et mentis secreta dignoscere. Sunt enim si quis verbi causa hominem non voluntate occiderit. Alia vero sunt opere quidem bono, sed animo non bono, ut si quis misericordiae opus non pro mandato Dei, sed ut laudetur ab hominibus faciat. VER
Abbreviated transcription (Latin):
futur ẽ quia spe c̾ta quod fittur ẽ. iam tenemus
idõ iam uelut ꝑfectum ẽẽt sic loquitur un etiam
subd̾. ⁊ ꝯsidere fecit. ut uilices nos ⁊ uo in cebesti¬
b. nõn manit̾ s fidelit̃ iam ꝯpittat fcm: quod futũ¬
rum cẽ nõ clubitant. Certe enim incelestib xp̃s

Expanded text:
futurum est, quia spe certa quod futurum est, jam tenemus: ideo jam velut perfectum esset, sic loquitur. Unde etiam subdit: Et consedere fecit, ut judices, nos et vos, in coelestibus, non inaniter, sed fideliter jam computat factum quod futurum esse no
Abbreviated transcription (Latin):
nĩos. quia bene caꝑe nequi mus datas dico in xp̃o
dei uoluntate saluati
estis ꝑ fidem. quia coo¬

Expanded text:
nostros, quia plene capere nequimus. Datas dico, in ChriDei voluntate, salvati estis per fidem, quia coo
Abbreviated transcription (Latin):
salutti impedim̃tum n aute¬
cͥciumcisus uocatus ẽ non
adducat .i. non cogatur
t᷑ ad iuidaito ritus. scrm¬
um siueuidorum. stusq̃

Expanded text:
saluti impedimentum non affecircumcisus vocatus est, non adducat, id est non cogatur tur ad Judaicos ritus. Servum si
Abbreviated transcription (Latin):
ulatur aliud ⁊ aliud agitur. malignitate. Malig¬
uitas est mala noluntas cum ultra non pot̾ uel de be¬
neficiis gr̾am nõ referre. susarrones int̾ amicos dis¬
cordias semmantes. derratores. qui aliorum bonaue¬
gant. uł mũtunt. ⁊ ne letua putent᷑. susurrat̃o ⁊ de
sos. qui dc̃ie uel ftĩe numelias ⁊ turpiarafer ũt. suꝑ¬
bes. in honorib. elatos. elati sunt qui tolunt pan pͥo¬
rem uel parem. inuentores malorum. qui nouũ genꝰ¬
in alicuiuscũꝙ inueniunt ñbo uł oꝑe. parentibus
carualib. ⁊ sp̾ualib. nõ obedientes .s. feris. in domiti¬
ores. insipientes .s. no discerucntes int bonil ⁊ malũ.
ncompositos. hitu ⁊ incessu. In compoitõ corꝑis uidi¬
eat qualiate̾ mͥtis. sine affectẽe .i. sine dilectõe ꝓxi¬
ditus excludit. tradidit di¬
co. ut faciant oꝑe ea que
non ꝯuemunt rationi.
illos dico. repletos omni
inquitate. qi non paꝵ¬

Expanded text:
ulatur, et aliud agitur. Malignitate. Malignitas est mala voluntas cum ultra non potest, vel de beneficiis gratiam non referre. Susurrones, inter amicos discordias seminantes. Detractores, qui aliorum bona negant vel invertunt, et ne levia putentur susurratio et desos, qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt. Superbos in honoribus. Elatos. Elati sunt illi qui nolunt pati priorem vel parem. Inventores malorum, qui novum genus mali cujuscunque inveniunt verbo vel opere. Parentibus, carnalibus vel spiritualibus, non obedientes, scilicet feris indomitiores. Insipientes, id est non discernentes inter bonum et malum. Incompositos, habitu vel incessu. Incompositio corporis indicat qualitatem mentis. Sine affectione, id est sine dilectione ditus excludit. Tradidit, dico, ut faciant opere ea, quae non conveniunt rationi. Illos dico repletos omni iniquitate, quasi non pa
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. p̃ter legitimum
concubrtum. auaricia.
auaricia ẽ multa acqui¬
crogare. nequicia. fle
sui. illos dico plenos unu¬
dia .i. dolore alieniboni. ĩ¬

Expanded text:
tionis praeter legitimum concubitum. Avaritia. Avaritia est multum acquierogare. Nequitia. Nequsui. Illos dico plenos invidia, id est dolore alieni boni.
Abbreviated transcription (Latin):
bi enum testamẽ¬
tum mors necce ẽ
interceclat testa¬
toris. Testam̃tũ
enim in mortuis
ofirmatum est.
Alioquin nond̾
ualet dum uiut
qui testatus est.

Expanded text:
bi enim testamentum mors necesse est intercedat testatoris testamentum enim in mortuis confirmatum est alioquin nondum valet dum vivit qui testatus est
Abbreviated transcription (Latin):
mini. hoc aũt alios uita¬
ut obseructis .i. discerua¬
tis eos qui faciunt dissen
cogebant credentes uida¬
izare. In hoc pfcudo apo¬
stolos tangit quos ni to
tota epła cauendos ẽẽ
monet. Obseruetis dico

Expanded text:
mini. Hos autem alios vitaut observetis, id est discernatis, eos qui faciunt dissenscogebant credentes judaizare. In hoc pseudo-apostolos tangit, quos in tota Epistola cavendos esse monet. Observetis dico,
Abbreviated transcription (Latin):
.i. facultas obedientie
ure diuulgata ẽ in õi
loco. ĩtbiq enim notũẽ
qr leuit̾ obedistis qd boñ
ẽ uinde gaudeo. unde
subdit. Gaudeo gͥ muo
sapientes. deus añt dater

Expanded text:
tas obedientiae vestrae, divulgata est in omni loco; ubique enim notum est, quia leviter obedisti, quod bonum est, et inde gaudeo. Unde subdit: Gaudeo igitur sapientes. Deus autem, dator
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ⁊ primum ꝑ dm̃. de corde. ⁊ c̃. hic dicfint caritate
.i. de puro inttłłectu. ut nicħ nisi deus cdulcgutur. et de
ꝯscientia .i spe hona. ꝯscientia hic ponitur ꝓ sp̃e. Ise
enim se adid quod iiligit ꝑ uentur ẽe desꝑat cu ma¬
la ꝯstientiae scrupulus mest. Ille eũi sꝑat qui bonã
oscĩam gͣt. Quem u̾o pungit mala ostientia retrahit
se aspe acllit ⁊ de fide non futa .i. simulata inqua is. qͥł
nõ sibi quelibet fingat s catholita. uel fide nõ fit .i. fic¬

Expanded text:
m propter Deum. De corde, etc. Hic definit charitatem id est de puro intellectu, ut nihil nisi Deus diligatur. Et de conscientia, id est spe, bona. Conscientia hic ponitur pro spe. Ille enim se ad id quod diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Ille enim sperat qui bonam conscientiam gerit, quem vero pungit mala conscientia retrahit se a spe. Addit: Et de fide non ficta, id est simulata, in qua scilicet quis non sibi quaelibet fingit, sed Catholica. Vel, fide non ficta, id est fic
Abbreviated transcription (Latin):
miet uel petare uolentem cosseret. Iustus tamen ⁊ siea
ñ eg̾et utttur ut sic eẽt inauctontate aliis. ⁊ firt᷑a attesta¬
retur ftĩs. Quõmodo au̾t bona ẽ iex sine iusto posita: set
fiat iustus ⁊ lege legitĩe utendi multiplex ẽ mad ut
sctłm aliud iustus. ⁊ sod̾ aliud iniustue. recte dicatur
legitime uti lege: Inustus eñi lege utt᷑ legttime cum¬

Expanded text:
et, vel peccare volentem coerceret; justus tamen et si ea non egeret, utitur, ut sic esset in auctoritate aliis, et futura attestaretur factis. Quomodo autem bona est lex, si non justo est posita? Sed Lege autem legitime utendi multiplex est modus, ut secundum aliud justus, et secundum aliud injustus recte dicatur legitime uti lege. Injustus enim ea legitime u
Abbreviated transcription (Latin):
simul ⁊ tui abste dilectio p̃missa no ẽ. Ille aũt sc̃e
⁊ uiste uiuit. qui orlinatam ht dilectõem ne aut di¬
liligat quod nõ ẽ. cdiligend̾. aut n̾o diltgat quod est
diligend̾. aut eque diligat quod minꝰ uł ampliue¬
& m̃quisꝙ amplius debet dilig̾e qm se ip̃m. I tem:
am plius alius homo diltgentus ẽ. qm corp̾ nt̃m. qr

Expanded text:
simul et tui abs te dilectio praetermissa non est. Ille autem sancte et juste vivit qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est diligendum, aut non diligat quod est diligendum: aut aeque diligat quod minus vel ampliuquisque amplius debet diligere quam seipsum. Item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostr
Abbreviated transcription (Latin):
Alit̾ eñi at̾ fiñitur panis. Altt̾ finit᷑ tunica. alit̾ funt᷑
hic uł illic ager. finitur panis manducando. finctur
tunica terendo. ⁊ ibi sonat finis ⁊ illic. set panis funt᷑
ut osumat᷑ tunica ut osumet᷑ panis finitur. uͥ nõ sit.
⁊ amplitutlinem iliumnoꝵ eloquioꝵ secura possidet ca¬
ritas qua dm̃ ꝓrimumq dilegimus. que uadix ẽ. om̃iũ
bonoꝵ.unde in hiis duob mandatic tota lex pendet et
ꝓpħe. Si ergo nõ uacat om̃es paginas santtas ꝑscruta
om̃iũ ẽ. clilectio dei ⁊ ꝓximi. nlłm rerum diligendarũ
gñs. in hiis luob p̃ceptis p̃t̾missum ẽ. Cum em̃ p̾cur¬
rat cdilectio dei. ⁊ sequat᷑ dilectio ꝓximi de dilectõe tua¬

Expanded text:
Aliter enim dicitur, finitur panis, aliter finitur tunica, aliter finitur hic vel ibi ager. Finitur panis manducando, finitur tunica texendo, et ibi sonat finis et illic; sed panis finitur ut consumatur, et tunica ut consummetur; panis finitur ut non sit, et amplitudinem divinorum eloquiorum secura possidet charitas, qua Deum proximumque diligimus, qbonorum. Unde: In his duobus mandatis tota lex pendet et prophetae . Si ergo non vacat omnes paginas sanctas perscrutomnium est dilectio Dei et proximi, nullum rerum diligendarum genus in his duobus praeceptis praetermissum est. Cum enim praecurrat dilectio Dei, et sequatur dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
bitionis ⁊ cumulo p̃uaricatõis aug̾i. ꝯfugiant adustiti¬
cantem gr̃am ⁊ ꝑ eam suanitate gr̃e iusticie delectan. se¬
nam litt̾e imantie euadant. ita nõ sunt ꝯtraria nec it
se repignant. hec duo .s. quosiex bonaẽ ea ꝙ legitime
utit᷑ instus ⁊ tam̃ iusto positaẽ. quiano er en tstifitat᷑
ẽ s ex lege fider lex nõ ẽ. imposita uisto dico s miustt̃
qui ꝯtra legem nat᷑e ag̾e. ⁊ nõ subditis. deo cum benẽ
mou̾entur a ratõe. quiã sint muisti ⁊ no sutom ꝑpar

Expanded text:
bitionis, et cumulo praevaricationis augeri, confugiant ad justificantem gratiam, et per eam suavitate justitiae delectati poenam litterae minantis evadant. Ita non sunt contraria nec inter se repugnant haec duo, scilicet quod lex bona est eaque legitime utitur justus, et tamen justo posita non est, quia non ex ea justificatus est, sed ex lege fidei. Lex non est imposita justo, dico, sed injustis, qui contra legem naturae agunt, et non subditis Deo, cum bene monerentur a ratione. Qui autem sint injusti et non subditi, per
Abbreviated transcription (Latin):
ast inalt̾m loqndo tnffuclit. quas de ut̃o sui uorant.
uͥ dñt ⁊ credunt duas uxores dm pͥmo homuii cteasse
Itritum fecistis p̃ceptum dei. ut traclicõem mĩnn serue
tri corban quod ẽ. donum quodcumq ex me tibi ꝓfũit ⁊
ultra nõdimitis eum quicqͣm fate pat̾ uel mr̃i reci
blasphemat. ⁊ udeos hr̾e suas traclicõos anbrie ꝓpħicis ⁊
legitimne alienas quas appliasse apłm fabulas ꝓphanaᷤᷤ
⁊genea logias nt̾minatus nõ hẽticus s catbolicus lector
intłłigit. qne. fabule magis p̾stant qc̃es .i. lites qͣmecti

Expanded text:
alter in alterum loquendo transfundit, quas Deuterosin vocant, ubi dicunt duas uxores Deum primo homini creasse, Irritum fecistis praeceptum Dei, ut traditionem vestram servtri corban, quod est donum quodcunque est ex me tibi profuerit, et ultra non dimittitis eum quidquam facere patri suo blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum fabulas profanas et genealogias interminatas non haereticus, sed Catholicus lector intelligit. Quae fabulae, magis parant quaestiones, id est
Abbreviated transcription (Latin):
nouo .i. noamans ista cada¬
ea que uana sunt unde sa¬
lom̃o. uanitas uanitatĩl¬
⁊ omĩa uanitas. omĩa eñi
q̃ nascunt᷑ infirma. ⁊ cor

Expanded text:
non amans ista cad quae vana sunt. Unde Salomon: Vanitas vanitatomnia vanitas . Omnia enim quae nascuntur infirma, et cor
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uido uos. sũi
absens audiam
de uobis quia
statis inunospi¬
ritu unanimẽ
collaborantes
fidei euangłii.¬

Expanded text:
 uidens uos siue absens audiam de uobis, quia statis in uno spiritu uno animo conlaborantes fidei euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
ide gͦ bonitatẽ
⁊ seuitatem dei
In eos quidem qͥ
ceciderunt seue¬
ritatem. In te
autem bonita¬
tem si ꝑmanse¬
ris in bonitate.
alioquin ⁊ tu
exideris. S et il¬
li si non ꝑman¬
serint mincre¬
litate inserent᷑¬
dei donum . un ⁊ octasionem ded̾unt gentib ad salitem
qͣm extolłetiam repͥmi uialt ut magis saluat ꝯgaude¬
atur ñ infirmitati exultetur. facile eñi decipit᷑ qui gau

Expanded text:
ide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris; et illi, si non permanserint in incredulitate, inserentDei donum. Unde et occasionem dederunt gentibus ad salutem. Quam extollentiam reprimi vult, ut magis saluti congaudeatur, non infirmitati insultetur. Facile enim decipitur qui gau
Abbreviated transcription (Latin):
ne tu frangaris ꝑ suꝑ¬
biam. ut ille ꝑ incredu¬
litatẽ. s tune. caste
ne deus illu desert̾ dese¬
rat. ⁊ tim̾e debes. Si eñi

Expanded text:
 tu frangaris per superbiam ut ille per incredulitatem, sed time, caste ne Deus illam desertus deserar. Et timere debes: Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
tꝑib ꝯstitutum quod nefas est fieri. ut nõ tanqͣm filiꝰ
tio michi tredita est ut tanqͣm alienum erggans n¬
chil inde ip̃e capiat pt̾ cibaria. alibi tam̃ ⁊ se dispẽsa
clispensare ꝑtitib suis. Sic aũt dispensio talis intłłr¬
ut .q. seruus aliemirunde ip̃e nicħ capit p̃t̾ cibaria.
Alibi uero dcm ẽ fdispensator ałr. qui ut filius mĩstrat
num. Nlon ergo ideo debemus euangłizare ut man

Expanded text:
stitutum. Quod nefas est fieri, ut non tanquam filiutio credita est; ut tanqihil inde ipse capiat praeter cibaria. Alibi tamen et se dispensdispensare participibus suis. Hic autem dispensator talis intum dispenset, unde ipse nil capiet praeter cibaria. Alibi vero, ut dictum est, dispensator dicitur, qui ut filius ministratnum. Non ergo debemus ideo evangelizare, ut man
Abbreviated transcription (Latin):
suftentande huiꝰ uite. micħicumbit. et u̾e. ue em̃
.i. penuria michi est sic̃ pseudo. si nõ euangłiz au̾o .i.
malo meo euangłi abo qr fame cruciabor. ⁊ unde ui¬
uam no habeo. hec ẽ. ergo necc̃itas que incũbit mich¬
ut aquiram temporalem fructũ de pdicatie etuorũ.¬
Sic erum necͣcitas ẽ in euangłizando ⁊ nõ uoluntas.
Siaut uolens .i. sine ulla neccctate huiꝰ utte. hec ago
m̾cedem habeo. sempit̾nam. si aũt inuitus. ħ ago. ut
qui nec̃atate huius inte cogatur. clispensatio michi cre¬
dita ẽ .i. aliis ꝓuidebo non michi.  est sensus si coactus

Expanded text:
sustentandae hujus vitae mihi incumbit. Et vere. Vae enim, id est penuria mihi est sicut pseudo, si non evangelizavero, id est malo meo non evangelizabo, quia fame cruciabor, et unde vivam non habebo. Haec est ergo necessitas quae mihi incumbit ut Sic enim necessitas est in evangelizando, non voluntas. Si autem volens, id est sine ulla necessitate hujus vitae, hoc ago, mercedem habeo, sempiternam; si autem invitus hoc ago, ut qui necessitate hujus vitae cogar, dispensatio est mihi credita, id est aliis provideo, non mihi. Et est sens
Abbreviated transcription (Latin):
xupiscentie secularis a¬
muttit. ⁊ deo se refrene ei
tanq̃m in ꝯmutabili for¬
mne subdita reformatur
nim manuẽ. canformari
manum. qui in adam fiustis deformati. qr̃in eo parũ
formata ẽ. Non eium reformate se ipuam pot̾. sicut
ante sunt se exreudunt nouum hominẽ xp̃m imitã¬
ñ dñant᷑ pectata renonam n ad mod̾ noui homiis. ⁊
mno. se .ur̾i. illud ꝑtinet ad nõ ꝯcupiscẽ. hoc ad dili¬
gere. Illud ad ꝯtinentiam. hoc ad iusticiam. Illd̾ ad de¬
clina nd̾ a malo. hoc ad faciend̾ bonum. non ecupis¬
cendo em̃ uetustate expoliemͣ. ⁊ diligendo nouitare
indiumur. ad hoc utiq utiq reformamim. ut in uob̾¬

Expanded text:
ntiae saecularis aet Deo se referens ei tanquam incommutabili formae subdita reformatur.enim manu est, conformari mini, qui in Adam fuistis deformati, quia in eo partformata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut ante sunt, se extendunt, novum hominem Christum, imitannnsus vestri. Illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad justitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. Non concupiscendo enim vetustate exspoliamur et diligendo novitate induimur. Ad hoc utique reformamini, ut in vob
Abbreviated transcription (Latin):
iuicdens cognomi¬
naris et requie¬
sus in lege ⁊glo¬
riaris in deo et
nosti uoluntatẽ
ra instructus ꝑ
legem conficlis
te ip̃m ducẽ ceco¬
rum eẽ lumen

Expanded text:
udaeus cognominaris et requiescis in lege et gloriaris in deo et nosti uoluntatem tia instructus ex lege, confidis teipsum ducem esse caecorum, lumen
Abbreviated transcription (Latin):
liam ⁊ quia alt̾m horum
ẽ.Sicͥs ergo. ab istis que¬
deũit se recedendo ab nu¬
quitate eoꝵ nõ ad eis er̃
fide ⁊ eꝑib. uel scific̃ .u.

Expanded text:
meliam: et quia alterum horum est, si quis ergo ab istis, qundavit se, recedendo ab quitate eorum, non ab eis, erit fide e
Abbreviated transcription (Latin):
ł ad aliis iudicer sn
tantacñi ꝓfunditas credenda ẽ ẽe in homaine que
lateat ip̃m homine in quo ẽ ut in pc̃ ꝓfunditas ĩ i¬
firmitatis latebat cum se cũ dño moritur temere
ꝓmutebat. Cum ergo quisq de se aut nõ om̃ino aũ
uuix possit u̾am ferre sententiam qͦm pot̾ de alio i¬
iuidicare cũ nemo sciat quid agatur. it homine nisi
dare senĩam ait. neq me ip̃m iudico. qu̾i meluis
me noui qͣmilli. s melius me nouit de qͣm ego ⁊ ĩo
illi relinquend̾ iudiciũ. sucħ enim mꝯscius sum¬

Expanded text:
 ab aliis judicer. Sed profunditas credenda est esse in homine, quae lateat ipsum hominem, in quo est, ut in Petro, profunditas infirmitatis latebat, cum se cum Domino moriturum temerepromittebat. Cum ergo quisque de se aut non omnino aut vix possit veram ferre sententiam, quomodo potest de alio judicare, cum nemo sciat quid agatur in homine, nisidare sententiam, ait: Neque meipsum judico qui melius me novi quam illi, sed melius me novit Deus quam ego, et ideo illi relinquendum est judicium. Nihil enim mihi
Abbreviated transcription (Latin):
m̾it̾ steterant in fide
de carc̾e ꝑ titicums¬
fortatoriam epsam
culpa. s ne relaban¬
tur timentlum erat.
Qui eni stat cadere po¬
test. ⁊ quia nullus¬
crescere nio possit eo ad

Expanded text:
e de carcere per Tychicumfortatoriam Epistoculpa, sed ne relabantur timendum erat. Qui enim stat cadere poet quia nulluscrescere no
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ladore. ⁊ta deus bñcłr
ab homine cum lautli¬
b dignis extollit᷑ hõ aũ
a deo. cum deus ei gre su

Expanded text:
 labore; ita Deus benedicitur ab homine cum laudibus dignis extollitur, homo autem a Deo, cum Deus ei gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
uocare. nec nõ aclhumilitatem accionẽq gr̾̃arum
informare. modus tractancdi talis ẽ. de more suo sa¬
lutationem p̾mittit. Deinde gr̾as agit deo exponens
prius beneficia humano gñi p̾stita. post ip̃is apłis spe¬
cialtter niduita. Deinde ephesiis ipis oftendens a quo
⁊ ati quid uocat sunt. peinde xp̃i ddignitatẽ ⁊ p̃latio
unitatẽ fidei ⁊ ecͣce ꝯmendans ⁊ dona gr̃e enum̃ans.
T̃andem ad certam̃ exbortanc. ꝯtra pͥncipes tenebraꝵ
militie xp̃iane armaturam describit. Prius ergo
salutaris ⁊ se noto nomine significans ait. Daulꝰ¬

Expanded text:
ocare, nec non et ad humilitatem actionemque gratiarum informare. Modus tractandi talis est: De more suo salutationem praemittit. Deinde gratias agit Deo, exponens prius beneficia humano generi praestita, post ipsis apostolis specialiter indulta, deinde Ephesiis ipsis ostendens a quo et ad quid vocati sint. Deinde Christi dignitatem et praelatiounitatem fidei et Ecclesiae commendans et dona gratiae connumerans. Tandem ad certamen exhortans contra principes tenebrarum, militiae Christianae armaturam describit. Prius ergo salutans, et se noto nomine significans, ait: Paul