comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lii uero passionẽ. &. resurrectionẽ
a mortuis: & ascensionẽ in celos:
& euentũ singłarũ p̃signauert̃ re¬
rũ. Sed hec qͥdẽ eos ignorasse scire
poterit: qͥsacͥs libris incũbit. Iose¬
pbus aut̃ mathatiȩ filiꝰ atq sacer¬
dos. uirapud iudeos nobilissimus:
nec non & apud romanos dignis¬
simꝰ erit testis de u̾itate xp̃i. Uocare
nãq eũ uirũ ñ audet tãqͣm facto¬
rẽ insigniũ oꝑm. magistrũ q ser¬
monũ u̾aciũ: xp̃m uͦ aꝑte noĩat ꝙ

Expanded text:
onem a mortuis, et ascensionem in coelos, et eventum singularum praesignaverunt rerum. Sed haec quidem eos non ignorasse scire poterit qui sacris litteris incumbit. Josephus autem Matthathiae filius atque sacerdos, vir apud Judaeos nobilissimus, nec non et apud Romanos dignissimus, erit testis de veritate Christi . Vocare namque eum virum non audet, tanquam factorem insignium operum magistrumque sermo
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore tomitanã & scithie
eccłam theotimꝰ guberna¬
bat. uir in philosophẏa nuiͥtꝰ
Cuius uirtudem diligentes bar¬
bari transhystrum habitantes
dm romanoꝵ. eẽ predicabant.
Diinarũ quippe in eo rerum
exꝑimenta sepius ꝑceperunt.
Nam cũ aliquo tempore iter
ageret: illius terre barbari oc¬
currert̃ ei. & dum qui erant cir¬
ca eum derrore turbarent᷑ qͣsi
continuo morituri. ex equo des¬
cendens oiauit. Porro barba¬
ri neq eum neq sequaces eiꝰ.
nec equos. de quib descenderant
uidentes. ꝑtransierunt. Dũ gͥ cre¬
bro transeuntes schytas natu

Expanded text:
o tempore Tomitanam et Scythiae Ecclesiam Theotimus gubernabat, vir in philosophia nutritus, cujus virtutem diligentes barbari trans Istrum habitantes, Deum Romanorum esse praedicabant. Divinarum quippe in eo rerum experimenta saepius perceperunt. Nam cum aliquo tempore iter faceret, illius terrae barbari occurrerunt ei. Et dum hi qui erant circa eum terrore turbarentur, quasi continuo morituri, ex equo descendens oravit. Porro barbari neque eum, neque sequaces ejus, nec equos, de quibus descenderant, videntes, pertransierunt. Dum igitur crebro transeuntes Scythas, natu
Abbreviated transcription (Latin):
te pͥuarent᷑ aliis in frontib caractesi
tales urbes: p̃cipuetam̃ ꝯstantino¬
poli. Qm ꝑsecutionẽ pͥmo tarde̾n¬
tem macedoniꝰ aux̃ ep̃s. Helladice
uͦ ciuitates illirici. nec ñ &. hespie
partes manebant immote. hysto¬

Expanded text:
te privarentur, aliis in frontibus characteres tis urbes, praecipue tamen Constantinopoli. Quam persecutionem primo tardantem Macedonius auxit episcopus. Helladicae vero civitates Illyrici, necnon et Hesperiae partes manebant immotae. SO
Abbreviated transcription (Latin):
ab uniu̾sa creatura sic̃ & filiũ atq pa¬
trẽ: anathema sit Siqͥs de patre &.
filio bñ sapuerit. de scõ aut sp̃u ñ re¬
cte crediderit hereticꝰ ẽ qͥa om̃s here¬
tici de filio dei. & de sp̃u scõ male sapi¬
entes. in iudeoꝵ. atq gentiliũ mere¬
dulitate ꝯsistẽ ꝯuincunt᷑. Si qͥsaũt¬

Expanded text:
ab universa creatura, sicut et Filium atque Patrem, anathema sit. 23. Si quis de Patre et Filio bene sapuerit, de sancto autem Spiritu non recte crediderit, haereticus est: quia omnes haeretici de Filio Dei et de sancto Spiritu male sapientes, in Judaeorum atque gentilium incredulitate consistere convincunt
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse patrẽ. hoc ẽ uisibilia &
inuisibilia. anathema sit. Si
tẽ. iuirtutẽ. unã głam. dñationẽ
imꝑiũ. unã uoluntatẽ & uerita¬
tem. Anathemasit Siqͥs tres
tes. oĩa ꝯtinentes uisibilia. & in¬
uisibilia. õĩpotente. oĩa iudicãte ᷤᷤ oũr
uiuificantes. omnia creantee

Expanded text:
fecisse Patrem, hoc est visibilia et invisibilia, anathema sit. 20. Si tem, ecisse Patrem, hoc est visibilia et ue unam voluntatem, ac veritatem, anathema sit. Si quis tres tes, omnia continentes visibilia et invisibilia, omnia potentes, omnia judicantes, omnia vivific
Abbreviated transcription (Latin):
anima ꝯfirmant. qͥa dĩ uerbũ in
humanã carnẽ ꝯuersũ ẽ. Ipse nãq
filius uerbũ dei ñ ꝓrationali aĩa
& intelligibili. in suo corꝑe factus
ẽ s nr̃am hoc ẽ rationalẽ &. intel¬
ligibilẽ aĩam sine peccato assũp¬
sit atq saluauit Anathemati¬
zamꝰ ⁊ eos qͥ dicunt uerbũ dei ꝓ¬
ductione & corruptione a patre
seꝑatũ. &. sine substan.tia eum
aut t̾minandũ eẽ blasphemant.
fosaut̃ qͥ ab eccłis ad alias eccłas
migrauert̾ tamdiua nr̃a ꝯmuni¬
one alienos habemus. donec ad
eas redeant ciuitates in qͥb pͥmitꝰ
ordinati st̃. Si qͥs aut̃ alio de loco¬
dinat᷑ ÷ tamdiu uac&. sacerdotii
dignitate qͥ propͥam deseruit ci-¬
uitatẽ. donec successor eiꝰ reqͥescat
Si qͥs ñ dixerit uerbũ dm̃ filium
dei sic̃ uerũ patrẽ eiꝰ & omĩa pos¬
se&e. omĩa nosse &. patrieqͣlẽ ẽẽ
anathema sit Siqͥs dixerit qͥa in
carne degens filiuiꝰ dei cũ eẽt in
t̃ra. in celis & cum patre ñ fuit.

Expanded text:
a Dei Verbum in humanam carnem conversum est; ipse namque Filius Verbum Dei, non pro rationali anima et intelligibili in suo corpore factus est; sed nostram, hoc est rationalem et intelligibilem animam sine peccato assumpsit atque salvavit. 8. Anathematizamus et eos qui dicunt Verbum Dei productione et corruptione a Patre separatum, et sine subsistentia ; eum autem terminandum esse blasphemant. Eos autem qui ab Ecclesias ad alias Ecclesias migraverunt, tandiu a nostra communione alienos habemus donec ad eas redeant civitates in quibus primitus ordinati sunt. 9. Si quis autem, alio de locdinatus est, tandiu vacet sacerdotii 338 dignitate, qui propriam deseruit civitatem, donec ejus successor requiescat Si quis non dixerit verum Deum Filium Dei, sicut verum Patrem ejus, et omnia posse, et omnia nosse, et Patri aequalem esse, anathema sit. 13. Si quis dixerit quia in carne degens Filius Dei, cum esset in terra, in coelis et cum Patre non fuit, a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓreligione sanrit. Ut aut̃ conce¬
damꝰ facile potuisse pͥncipẽ loqͥ
sopatro. aut ꝑepłam suã consu¬
luisse ꝓ qͥb uellet ñ ẽ tam̃ ueri si¬
mile ignorasse philosophũ. qͥa ber¬
cłis alcmene pͣgatus athenisẽ p
filii necem in cereris sacͥs: & qͥa pꝰ
hipbiti necem ꝑegͥnũ & amicum
iniuste ꝑemit. Cum gͥ greci in huiꝰ¬
modi delictis pͣgationes annun¬
tient sufficiant quȩ dicta st̃ & ac-¬
cusent de m̃datio eos qͥ sopatrũ
contͣria constantino respondisse
finxert̃. Non enĩ credo hec ignoras.¬
se sopatrũ tẽ nobilisimũ ap̃ grecos e¬
ruditione litt̾arum.uii.¬

Expanded text:
pro religione sanxit. Ut autem concedamus facile potuisse principem loqui Sopatro, aut per epistolam suam consuluisse pro quibus vellet, non est tamen verisimile ignorasse philosophum quia Hercules Alcmenae purgatus Athenis est post filii necem in Cereris sacris; et quia post Hyphiti necem peregrinum et amicum injuste peremit. Cum igitur Graeci in hujusmodi delictis purgationem annuntient, sufficiant quae dicta sunt, et accusent de mendacio eos qui Sopatrum contraria Constantino respondisse finxerunt. Non enim credo haec ignorasse tunc nobilissimum apud Graecos eruditione litterarum.
Abbreviated transcription (Latin):
fuiss qͥd de deo credere conuenira
mox die facta sacerdotes xp̃i con¬
uocans de dogmate consulebat
At illi sacros libros offerentes de
xp̃o loquebant᷑. suaq dicta ex pn¬
pħicis libris ꝯprobabant. Signũ
uͦ qd̃ apparuerat ei. dicebant tro¬
pheũ ẽẽ iuictorie aduersꝰ infernis
qͣm uictoriã ascendens incelos ex¬

Expanded text:
fuisset quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consulebat. At illi sacros libros offerentes, de Christo loquebantur, suaque dicta ex propheticis comprobabant. Signum vero quod apparuerat ei, dicebant tropaeum esse victoriae adversus infernum, quam victoriam ascendens in coelos e
Abbreviated transcription (Latin):
orrolicmiꝰ hinc fugat cupus iiii
seclator fuissi dogiatis ami.
purata uoluntate plurimos
sacerd otũ insuȩ partis a Moit
am deco llegio militari. Niis
stantini bellũ estimans eũ posse
contͥstari ꝓpt̾ calamitatẽ sue reli¬
gionis: simul etiã arbitͣtus quia
orarent & studerent redigi sub
illiꝰ soliꝰ ĩꝑio. Suꝑ hec aut pugna¬
tus denu̾o cont̃ constantinũ. spẽ
& sacͥficia: & seductꝰ ab aliqb ꝓ
nuttentib qͥa bello uinceret ꝯstan¬
tinũ. in ꝑaganitate ꝯu̾sus ẽ De¬
niq etiã grecidicunt. tc̃ eũ exꝑ¬
tũ diuinationẽ mileti. genumq
apollinis. eiq ꝯsulenti de bello res¬
pondisse demoniũ ꝑhosomeriũ¬
sus. Ssener ualde te iuuenes pug¬
natores obseruant. tuaq uita so¬
luta ẽ seuaq te senectꝰ ercipiet Eu
me tam̃ ex ꝑsecutione gentiliũ fu¬
tura. Nãq licinio ꝑseqnte ȩccłas
in suo ĩpio constitutas bellũ inbi¬
thima factũ ẽ qͦ nouissime pugna¬

Expanded text:
orro Licinius hinc fugatus, cum prius sectator fuisset dogmatis Christiani, mutata voluntate, plurimos sacerdotum in suae partis afflixit tamen de collegio militari. Nimisstantini bellum, aestimans eum posse contristari propter calamitatem suae religionis: simul etiam arbitratus, quia orarent et studerent redigi sub illius solius imperio. Super haec autem pugnaturus denuo contra Constantinum, spem uctus ab aliquibus promittentibus quia bello vinceret Constantinum, in paganitatem conversus est . Denique etiam Graeci dicunt tunc eum expertum divinationem Mileti Geminique Apollinis, eique consulenti de bello, respondisse daemonium per hos Homeri versus: O senex, valde te juvenes pugnatores observant, Tuaque vita soluta est, saevaque te senectus excipiet. Ex me tamen ex persecutione gentilium futuro. Namque Licinio persequente Ecclesias in suo imperio constitutas, bellum in Bithynia factum est, quo novissime pugna
Abbreviated transcription (Latin):
abhis qͥ student religioni xͥane de
tͣhere. Crispꝰ & enĩ ꝓpt̃ quẽ dicunt
ꝯstantinũ eguisse pͣgatione: uicesi
ad huc uiueret: multas cũ eo ꝓ xp̃i¬
anis posuit leges. Scdo qͥppe loco
honoratꝰ ĩꝑii &e cesar existens. sic̃
etiã nc̃ pͥncipũ nomina. & tẽꝑa
legib subiecta testant᷑. Sopatrũ uͦ
ñ ẽ credibile ad colloqͥũ constantim
uenire potuisse: in sola occeam cͥca
renũ parte regnantis ꝓpt̃ intenti¬
onẽ uero ꝯtra maxentiũ habitam:
degebat initalia. Tunc romana
res publica tͣbabat᷑ & ñ erat facile
ut britanni & galli conuenirent
cũ illistc̃: apud qͦs constat xp̃iana¬

Expanded text:
ab eisab eis quem dicunt Constantinum eguisse purgatione, anno adhuc viveret, multas cum eo pro Christianis posuit leges; secundo quippe loco honoratus imperii, et Caesar existens; sicut etiam nunc principum nomina et tempora legibus subjecta testantur. Sopatrum vero non est credibile ad colloquium Constantini venire potuisse, in sola Oceani circa Rhenum parte regnantis: propter intentionem vero contra Maxentium habitam degebat in Italia. Tunc Romana respublica turbabatur; et non erat facile ut Britanni et Galli convenirent cum illis tunc, apud quos constat Chri
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit᷑ aut̃ neq aliũ un q̃m huis
signiministrũ. ut solet in bello
uuln̾e mortuũ. aut cladẽ capti¬
uitatis ꝑpessũ. Socrat e
ongress gͥ cͥca ponte moluium
uicit. in flumine necato maren¬
do. Erat enĩ annꝰ septimꝰ ipũ con¬
stantini. int̾̃ hȩc diocletianꝰ salo¬
Non aut̃ ignoro. qͥa grecirefert᷑
ꝯstantinũ eoqd̾ aliqͦs genẽ ꝓrimo
occidiss & cooꝑator eititiss in ne¬
ce filii sui crispi penitentia ductũ
de punficatione consuluisse phi¬
losophũ soꝑatrũ qͥ tẽpe illo p̾erat
in sede platõis⁊ illũq respondisse
nullam eẽ in huiꝰ modi delictis
pͣgationẽ Constantinũ uͭ hac it¬
dictione t̃batũ. inuenisse ep̃os qͥ
penitentia seubaptismate ꝓunt¬
terent eũ ab uniu̾so posse p̾gari
delicto. Tunc gauisũ millis qui
direrant qd̃ uolebat. ammiratũ¬
ad sui similitudinẽ dedurisse suib¬
iectos. Michi aut̃ uident᷑ hȩc ficta

Expanded text:
Dicitur autem neque alium unquam hujus Dicitur autem neque alium unquam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum. SOZOMEongressus ergo circa pontem Milvium vicit, in flumine necato Maxentio. Erat enim annus septimus imperii Constantini. Inter haec Diocletianus Salo autem ignoro quia Graeci referunt Constantinum, eo quod aliquos genere proximos occidisset , et cooperator exstitisset in nece filii sui Crispi, poenitentia ductum, de purificatione consuluisse philosophum Sopatrum, qui tempore illo praeerat in sede Plotini; illumque respondisse nullam esse in hujusmodi delictis purgationem; Constantinum vero hac interdictione turbatum, invenisse episcopos qui poenitentia seu baptismate promitterent eum ab universo posse purgari delicto: tunc gavisum in illis qui dixerant quod volebat, admiratumad sui similitudinem deduxisse subjectos. Mihi autem videntur haec ficta
Abbreviated transcription (Latin):
cipue constantinũ reor nobiliss̃¬
mũdecus ĩꝑii romani insignũ mu¬
tasse crucis ut frequenti uisione
atq cura desuescerent a pͥor mo¬
re subiecti: & eũ solũ arbitrent᷑ dm̃
que coleret iꝑator uł quo duce ato
auriliatore uiteret᷑ aduerso hosteꝰ
ordines uniũsos. qd̾ marime labo¬
rantib acieb in p̃lus ad esse p̃ci¬
piebat Constituit itaq certos
signistros qͥ i eo laborarent qrũ
opuserat ut uicib humeris eũ
ueberent & om̃s acies italustrent
fert᷑ eni eoqd̾ aliqn qdã serens
hoc signũ repente hostib inua¬
dentib erpauiss:. deliss q illuo
alti deuehendũ. Cũq se de p̃lio
subtͣriss & iacła decliass: subito
ꝑcussꝰ interiit. Ille uͦ qͥ sacrũ susce¬
pit tropheũ multis se iacłantib
ꝑmansit in lesus. Mirabilit enĩ
diuma regente uirtute. sagitte
hostiũ figebant᷑ insigno. asignife¬
io aut̃ int̾ ꝑicła ꝓtenus euolabant

Expanded text:
praecipue Constantinum reor nobilissipraecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis, ut frequenti visione atque cura desuescerent a priore more subjecti, et eum solum arbitrarentur Deum, quem coleret imperator, et quo duce et auxiliordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent, quorum opus erat ut vicibus humeris eum veherent, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque illud alteri devehendum; cumque se de praelio subtraxisset et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo; a signifero autem inter pericula protinus evolabant.
Abbreviated transcription (Latin):
. ẽẽ direrunt: qͥa pꝰ huiꝰ uide t̃iiñ
cͥca finẽ scłi p̃sentis. om̃s hoĩes n¬
surgant. ꝙ ĩmortales existant: alli
alii ad supplicia. eo qd̾ ab cis mala
sint gesta. Esse tam̃ etiã in ddelictis
qͣꝯmittunt᷑ hic occasionẽ salutis
purificationẽq peccati. ñdũ inici¬
atis qͥdẽ baptismatis adeptionẽ
scd̾m eccłasticã legẽ: mitiatis aut̃
custodiã ne delmnqͣnt. Sed qͥa hoc
agere omnino paucoꝵ scõꝵ q ui¬
roꝵ ẽ: docebant purificationẽ qͣ¬
sed̾am ex penitentia constitutã.
clem̃tem enĩ eẽ dm̃ & ueniã tͥbuere
delinquentib. si penitentiã agen¬
tes studeant eã oꝑib roborare. Nec
sacerdotib ex planantibꝰ ad mirat᷑
iussit uiros eruditos ex aũro & la¬
pidib p̾ciosis in uexillũ crucis tͣns¬
formare signũ qd labarũ uocabat᷑
Hoc eñ signũ bellicũ int̾ alia p̃cio¬
siꝰ erat eo qd̾ ĩꝑatorẽ p̃cedẽ & ado¬
rarieũ amilitib moris eẽt.Un u

Expanded text:
e dixerunt: quia post hujus vitae terminum circa finem saeculi praesentis, omnes homines resurgant, et immortales existant: alii alii ad supplicia, eo quod ab eis mala sint gesta. Esse tamen etiam in delictis quae committuntur hic occasionem salutis purificationemque peccati: nondum initiatis quidem baptismatis adeptionem secundum ecclesiasticam legem, 208 initiatis autem custodiam, ne delinquant. Sed quia hoc agere omnino paucoruest, docebant quoque purificationem secundam ex poenitentia constitutam; clementem enim esse Deum, et veniam tribuere delinquentibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus roborare. Haec sacerdotibus explanantibus, admiratus jussit pidibus pretiosis in vexillum sanctae crucis transformare signum, quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere et adorari eum a militibus moris esset. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
onstantinꝰ gͥ dũ ad eũ solũ om̃e
iomanoꝵ ꝑueniss ĩꝑiũ edictis
publicis usus ẽ ut orientales subie¬
ctim pauide religionẽ colerent. xp̃i:
& diligent̃ diuinitati ministͣrent
Diuinitatẽ qͥppe solã eã crederent
que & reuera eẽt. & sufficient̃ ha

Expanded text:
onstantinus igitur cum ad eum solum omne Romanum pervenisset imperium, edictis publicis usus est, ut Orientales subjecti impavide religionem colerent Christi, et diligenter Divinitati ministrarent; Divinitatem quippe solam eam crederent quae et revera esset, et sufficienter ha
Abbreviated transcription (Latin):
ditores. Et ideo ad huc suꝑstite
ꝯstantio. ñ udebat᷑ contͣ legẽ qui¬
piã eẽ xp̃ianũ ap̃ eos qͥ ultra in¬
italiã galliasq &. britanniã &
cͥca pẏrmeũ habitabant moni
usq ad oceanũ hesperiũ. Cũ uero
constantinꝰ in eiꝰ successiss ĩꝑium:
potius res ȩccłiȩ defloruerunt. Ma¬
xentio enĩ herculii filio ꝑempto:
cũ eiꝰpars ꝯstantino cessiss. ialicen¬
ter inreligione uigebant. qͥc̾ca ti¬
berim fiuuiũ & eridanũ quẽ pa¬
dum ꝓuntiales appellant cõmo¬
bant: inquẽ sermo fert᷑ aduectã
naiigio argo & ad tirrenũ pelag
fuisse ꝑductã. argo naute enĩ uen¬
tũ ualidũ declinantes. ñ eodẽ na
uigio in regressione st̃ usis tñse¬
antes mare qd̾ suꝑ scitas ẽ ꝑ bec
fumina ueneit̃ ad tminos italoꝵ
& hic hiemantes condidert̃ ciuita¬
tẽ q nucupat᷑ emona. Estate uͭ saꝑ¬
ueniente cooꝑantibꝰ eis ꝓuinciali¬
b fere q̃dringentos stadios aite.

Expanded text:
roditores. Et ideo adhuc superstite roditores. Et ideo adhuc superstite Constantio non videbatur contra legem, quempiam esse Christianum apud eos qui ultra Italiam, Galliasca Pyrenaeum habitabant montem usque ad Oceanum Hesperium. Cum vero Constantinus in ejus successisset imperium, potius res Ecclesiae effloruerunt. Maxentio enim Herculii filio perempto, cum ejus pars Constantino cessisset, jam licenter in religione vigebant qui circa Tiberim fluvium et Eridanum quem Padum provinciales appellant commobant; in quem locum sermo fertur advectam navigio Argo, et ad Tyrrhenum pelagus fuisse perductam. Argonautae enim ventum validum declinantes, non eodem 209 navigio in regressione sunt usi; sed transeuntes mare quod super Scythas est, per haec flumina venerunt ad terminos Italorum; et hic hiemantes condiderunt civitatem quae nuncupatur Aemonia. Aestate vero superveniente, cooperantibus eis provincialibus, fere quadringenta stadia arte
Abbreviated transcription (Latin):
me pͥncipe multis eiꝰ beneficiis
eleuate: q̃s etiã pͥus inconcussas
dñs a ꝑiculis turbis ꝙseruauit. Nã
cũ ꝑsecutiones diu̾sas ecclȩ. in alio
trarũ orbe paterent᷑. solus constan¬
tiꝰ constantim pat̾ licent᷑ xp̃ianis
in sua consistere religione conces¬
sit. Deniq tale aliqd̃ eũ miracłm
& memoria dignũ egisse cognoui.
Isenĩ ꝓbare uolens quosdã in suo
palatio xp̃ianos. sibomi & solidi
ẽent uirr: euocans umuersos p̃ce¬
pit dicens. ut siqͥdẽ uenirent ad
sacrificandũ & eiꝰ colerent deos
cͥca eũ essent: & in suo cingło ꝑma¬
nerent siuero re fugerent egrede¬
rent᷑ de palatio: gr̃as agentes quoc
minime punirent᷑. Cũq inucri¬
q apparuissent. alii qͥdẽdiume
micis & ꝯsilianis uti qͥ in melioril
fideles constantesq ꝑmanserant
Alios aut̃ uelut effeminatos au̾¬
satꝰ expulit a suo colloqͥoͬ creden
nũꝗͣ eos cͥca pͥncipẽ deuotos fo
qͥ fuerint dei sui sic ꝑatissime ꝓ¬

Expanded text:
e  ed., multis ejus beneficiis elevatae; quas etiam prius inconcussas Dominus a periculis turbisque servavit. Nam cum persecutiones diversas Ecclesiae in alio terrarum orbe paterentur, solus Constantius Constantini pater licenter Christianis in sua consistere religione concessit. Denique aliquod tale eum miraculum et memoria dignum egisse cognovi. Is enim probare volens quosdam in suo palatio Christianos, si boni et solidi essent viri, evocans universos praecepit dicens, ut si quidem venirent ad sacrificandum et ejus colerent deos, circa eum essent, et in suo cingulo permanerent; si vero refugerent, egrederentur de palatio gratias agentes quod minime punirentur. Cumque in utroque apparuissent, alii quidem desemicis et consiliariis uti qui in melioribus fideles constanter permanserant; alios autem velut effeminatos aversatus, expulit a suo colloquio: credens nunquam eos circa principem devotos fore, qui fuerint Dei sui sic paratissimi p
Abbreviated transcription (Latin):
um hoc hab̾et qͦ uictorie uira con¬
qͥreret. Eusebiꝰ itaq pãphilicũ uuurr¬
iurando ipso ĩꝑatore dicence audis¬
se se refert: qͥa cura meridiẽ decli¬
nante iã sole. crucis signũ ex lumi¬
ne factũ & script᷑am consertã ei
dicentẽ in hoc uince. Hidisset ipse
& milices qͥcũ eo dc̃ essent. Egenti na

Expanded text:
um hoc haberet, quo victoriae jura conum hoc haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili cum jurejurando ipsum imperatorem dicentem audiisse se refert, quia circa meridiem, declinante jam sole, crucis signum ex lumine factum, et scripturam consertam ei dicentem, IN HOC VINCE, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pe
Abbreviated transcription (Latin):
liũ regno pͥuare qd̃ facẽ neqͥuit
Post hec aut̃ tharso cilicie mortu¬
us ẽ. Porro seuerꝰ rome contͣ ma¬
xentiũ ueniensmilitũ ꝓditione
ꝑemptꝰ ẽ. mariminꝰ aut̃ galeriꝰ ui¬
sticuens liciniũ augustũ mortuꝰ ẽ.
Ptoinde marentiꝰ rome uelut dy¬
ranꝰ habebat᷑ adulteria matro¬
narũ spudent̃ erercens. ꝙ earum
uiros occidens. Quẽ uolens ꝯstan¬
tinꝰ oppͥmere &. romanos acladibꝰ
liberate. cogitabat quẽ inbello dm̃
haberet aurilio: sciens nicħ ꝓdesse
deos qͦs diocleciauꝰ uen̾abatur. &
qͥa pociꝰ eiꝰ pat̃. paganoꝵ. contẽp¬
ta religione felicit aduixissce. Iocomei¬
n hisigt᷑ sollicitudinib ꝯstitut᷑
in sõno uidit crucis signũ celo splẽ¬
dide collocatũ. mitantiq uisionẽ
adstiterunt angłi dicentes. O con¬
stantine. in hoc unce. Fert᷑ aut̃ &
ipsũ xp̃m apparuisse ei . &. signũ
monstrasse crucis. ac p̃cepisse ut fi¬
gurã similẽ facẽt &. in p̃lus auxili¬

Expanded text:
are, quod facere nequivit. Post haec autem Tarso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galerius instituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae velut tyrannus habebatur, adulteria impudenter exercens et earum viros occidens. Quem volens Constantinus opprimere, et Romanos a cladibus liberare, cogitabat quem in bello Deum haberet auxilio: sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater, paganorum contempta religione, feliciter advixisset. SOCn his ergo sollicitudinibus constitutus, in somno vidit crucis signum coelo splendide collocatum: mirantique visionem , astiterunt angeli dicentes: O Constantine, in hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, signumque monstrasse crucis, ac praecepisse ut figuram similem faceret, et in praeliis auxili
Abbreviated transcription (Latin):
&. ꝑ tẽpora pͥncipes ac ꝓceres eoꝵ qͣ
potãnt u̾tute flectebant: & sibimae.
unammes faciebant: ut eoꝵ. consẽ¬
su recta colere putarent᷑ Alii siqͥdẽ
difficile ualde fuit ut ĩueniremꝰ oĩa.
qͥde talib ꝓuenerunt. Qͥa uero p̃ci¬
pua cura ueritatis habenda ẽ ꝓpt̃
historiȩ puritatẽ. necessariũ mͥ ui¬
sũ ẽ etiã lict̾as huiꝰm᷑i ut fuit possi¬
bile ꝑscrutari. Sigͥ etiã seditiones
ecclasticas int̾ alterutros gestas de
p̃sulatu uł de honore pͥmatꝰ ꝓpͥe
hereseos explanaũo. Nongue aut
male uoluntatis ẽẽ uideat᷑ Primo
nãq sicuti dictũ ẽ conscͥptorẽ om̃ĩa
decet u̾itati pꝰ pon̾e. deinde dogma

Expanded text:
et per tempora principes ac proceres eorum, qua et per tempora principes ac proceres eorum, qua poterant virtute flectebant, et sibimet unanimes faciebant, ut eorum consensu recta colere putarentur. Alii siquidem difficile valde fuit ut inveniremus omnia quae de talibus provenerunt. Quia vero praecipua cura veritatis habenda est, propter historisum est etiam litteras hujusmodi, ut fuit 207 possibile, perscrutari. Si igitur etiam seditiones ecclesiasticas inter alterutros gestas de praesulatu vel de honore primatus, propriae haereseos explanavero, non grave aut malae voluntatis esse videatur. Primo namque, sicut dictum est, conscriptorem omnia decet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtẽpora constitutis. ac nouitatib
factis. ⁊ ĩꝑialib atq sacerdotũ epi¬
stolis. qͣrũ alie qͥdẽ actenꝰ in palaci
eccłusq custodiunt᷑ aliȩ uͦ passim
ꝑe meliꝰ ap ꝓbaui ꝓpt̾ magnitudi¬
nẽ lectionis. ut sensꝰ eaꝵ. breuit in¬
dicet᷑ nͥ forte qͤdã uenire possint in
dubiũ. ꝓ qͥb ap̃ multos ẽ diuersa
sententia. Tunc enĩ siqͣmlibet scͥꝑ¬
turã inuenire potuero: ꝓpt̃ ꝓba¬
tionẽ u̾itatis eã pon̾e ñ omitto.
Ut aut̃ nullꝰ ignoratione rerũ as¬
cuset m̃dacẽ eẽ ꝯscͥptionẽ contͣri
legendo forsan epłas. sciendũ ẽ. qũ
occasione dogmatis arriani. & e¬
oꝵ q̃ p̾ea st̃ oborta discordantes in
alterutros p̃sules ęccłarũ singłi. de
qͥb studebant suis ꝯsectatorib scri¬
bebant. & ꝑconcilia congregati de¬
cernebant q̃uellent. & sibi contͣria
sapientes ꝑ absentiã se sepedãpnabãt

Expanded text:
per tempora constitutis, ac novitatibus per tempora constitutis, ac novitatibus factis, et imperialibus, atque sacerdotum epistolis, quarum aliae quidem hactenus in palatiis ecclesiisque custodiuntur, aliae vero passim pere melius approbavi propter magnitudinem lectionis, ut sensus earum breviter indicetur: nisi forte quaedam venire possint in dubium, pro quibus apud multos est diversa sententia. Tunc enim, si quamlibet scripturam invenire potuero, propter probationem veritatis eam ponere non omitto. Ut autem nullus ignoratione rerum accuset mendacem esse conscriptionem, contrarias legendo forsan epistolas, sciendum est quoniam occasione dogmatis Ariani et eorum qui postea sunt oborti, discordantes inter alterutros. Praesules Ecclesiarum, singuli de quibus studebant suis consectatoribus scribebant, et per concilia congregati decernebant quae vellent; et sibi contraria sapientes, per absentiam se saepe damnabant;
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qm̃ argum̃to rei huiꝰ ñ ab ho¬
minib instituto. conscripdor qͦq¬
mopinabinabilit apparebit ñ in¬
ops dõ. Nisus &e enĩsũ pͥmo qͥdẽ hoc
opꝰ aborigine mundi digerẽ: s ꝯ
siderans qm̃ & alii talia fecerunt
usq ad tẽpꝰ suũ. idẽ clemens & ege¬
sippꝰ uiri sapientissimi successionẽ
tor & eusebiꝰ cognomine pamphili
uir in diuinis scͥpturis & grecoꝵ
poetis atq rethorib ꝑscrutator e¬
ruditissimꝰ. Tẽ ego. quecũq in ec¬
clesus ꝯtigerunt post. xp̃i ascensionẽ
ad celos usq ad licinii deiectionẽ col¬
ligens in duob redegi libris. Nc aut̃
fauente do qͦ postea ꝓuenert. appe¬
rire tẽptabo. Quo cͥca memorabo
causas qͥb int̾fui. & abscientib aut
ꝯtẽplantib eas audiui. tã in nr̃ãm
qͣm ante nrãm gn̾ationẽ gestas. Ce¬
teroꝵ uͦ exp anabo noticiã ex legib
positis causa religionis. & ex conciliꝰ

Expanded text:
enim quoniam argumento rei hujus non ab hoenim quoniam argumento rei hujus non ab hominibus instituto, conscriptor quoque inopinabiliter apparebit non inops Deo. Nisus sum etenim primo quidem hoc opus ab origine monsiderans quoniam et alii talia fecerunt usque ad tempus suum, id est, Clemens et Egesippus sapientissimi, successionem tor, et Eusebius cognomine Pamphili, vir in divinis Scripturis et Graecorum poetis atque rhetoribus perscrutator eruditissimus: tunc ego quaecunque in Ecclesiis contigerunt post Christi ascensionem ad coelos, usque ad Licinii dejectionem colligens, in duobus redegi libris: nunc autem, favente Deo, quae postea provenerunt, aperire tentabo. Quocirca memorabo causas quibus interfui, et a scientibus aut contemplantibus eas audivi, tam in nostra quam ante nostram generationem gestas. Caeterorum vero explanabo notitiam ex legibus positis causa religionis, et ex conciliis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbationib phisolophicis uterent᷑.
ad suadendũ. tam̃ ñ obhoc minus
studium fuit cis. s exiiti substantiis
& bona ꝓpͥa contẽnentes atq nu¬
dati. &. uelut in aliis corporibꝰ plu¬
rima pessimaq torm̃taq suscipi¬
entes. & neq ciuitatiũ popłis sũ¬
missi. neq iudicũ blandim̃tis il.
nerent. Qua propt̾ neq suasione
uerboꝵ. opꝰ erat. dũ ꝑdomos & ci¬
uitates ad credendũ res ipse cõpel¬
lerent: que neq̃qͣm pͥmitꝰ iideban¬
atq mirabili mutatione in orbẽ
trarũ facta. ita ut & pͥor religio.
& leges patriȩ sꝑnerent᷑: crudele ni¬
mis erat calidoniũ qͥdẽ aprũ & ma¬
rathoniũ taurũ. &. alia similia ꝑ
ꝓuincias. & ciuitates facta. aut fa¬
bulis diuulgata. tanto nobilitari
studio ut multi grecoꝵ & ꝓbatissi¬
mi conscͥptores. curca talia laboras¬
sent. sc̃bendi habentes ingenium.
me uͦ uĩmeȩ ñ inferre nature. &. hi¬
storiȩ eccłastice gesta narrare. Reor

Expanded text:
bationibus philosophicis uterentur, ad suadendum tamen non ob hoc minus studium fuit eis; sed exuti substantiis, et bona propria contemnentes atque nudati, et velut in aliis corporibus plurima pessimaque tormenta suscipientes, et neque civitatum populis submissi, neque judicum blandimentis illemina sustinerent. Quapropter neque suasione verborum opus erat, dum per domos et civitates ad credendum res ipsae compellerent quae nequaquam primitus videbanatque mirabili mutatione in orbe terrarum facta, ita ut et prior religio, et leges patriae spernerentur, crudele nimis erat Calydonium quidem aprum, et Marathonium taurum, et alia his similia per provincias et civitates facta, aut fabulis divulgata, tanto nobilitari studio, ut multi Graecorum et probatissimi conscriptores circa talia laborassent, scribendi habentes ingenium: me vero vim meae non inferre naturae, et historiae ecclesiasticae gesta narrare. Reor
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃ decet ea sola conscribe. que ad
meã uidebant᷑ noticiã ꝑuenisse de
eccła in romano ĩꝑio constituta:
placuit tam̃ qnͣtum ualuero. ut
etã ap̃ psas ⁊ bardaros que st̃ gesta
de religione ꝯscba. Nonaut absirdũ
erit ab historia eccłiastica. si mhoc
oꝑe etiã illi referant᷑. qͥ quondã pa¬
ties & p̃ceptores fuere monachoꝵ.
aut qͥ pꝰeos ꝑsuccessiones utiles ui
Non enĩ aut nos ingͣti eẽ uidebim̃
tacit᷑mtati tradentes uͥtutẽ eoꝵ:
aut illi exortes erunt huiꝰ historiȩ
qͥb utendes posteri. beatissimo ꝙ
felicissimo fine potient᷑. Sed hec
qͥdẽ sermo ꝓcedens ut potuerit
obseruabit᷑ conũtar nc̃ ad narati¬
tionẽ eoꝵ coopatorẽ inuocans
dm. hinc enĩ habebit p̃sens scͥpt᷑a
cesarib atq consulib rõmane qͥdẽ
ȩccłȩ siluestriꝰ p̃sidebat: alerandri¬
ne aut̃ alerander. & hierosolimoꝵ.
macharꝰ. Antiochiȩ uͦ q̃ ẽ ap̃ oron

Expanded text:
 ed., deceret, ea sola conscribere quae ad meam videbantur notitiam pervenisse de Ecclesia in Romano imperio constituta placuit tamen, quantum valuero, ut etiam apud Persas et Barbaros quae sunt gesta de religione conscribam. Non autem absurdum erit ab historia ecclesiastica, si in hoc opere etiam illi referantur qui quondam patres et praeceptores fuerunt monachorum, aut Non enim aut nos ingrati esse videbimur, taciturnitati tradentes virtutem eorum; aut illi exsortes erunt hujus historiae quibus utentes posteri, beatissimo et felicissimo fine potientur. Sed haec quidem sermo procedens, ut potuerit observabit. Convertar nunc ad narrationem rerum, cooperatorem invocans Deum. Hinc enim habebit praesens scriptura aesaribus atque consulibus , Romanae quidem Ecclesiae Sylvestrius praesidebat. Alexandrinae autem Alexander, et Hierosolymorum Macarius, Antiochiae vero quae est apud Oron
Abbreviated transcription (Latin):
ingens plioꝵ. flãma surgebat.& in te¬
stinũ bellũ xp̃ianoꝵ. inciuitate młti
sangͥnis effusione pullulabat. Qd̃ dũ
audiss ꝯstantiꝰ anthiochia positꝰ un¬
ꝑator hermogeni magistro militũ
tͣchiarũ iniunx̾. ut paulũ eccła pelle¬
ret: Qͥ ꝯstantinopolĩ ueniens maxi
insisce̾t ut militari manu expelle¬
ne paulũ. accensꝰ popłs ut fieriso¬
let intalib irrationabilit ei resi¬
stebat. eiꝰq domũ incendentes ip̃mq
trahendes int̾emeit̃ hec gesta sc̃
Qͦ tp̃r ꝯstans qͥdẽ francos romanoꝵ
subiecit ĩꝑio. Constantiꝰ aũt de in¬
teritu hermogenis audiẽs ab anti¬
ochia uere dis ꝯstantinopolĩueñ.
& paulũ qͥdẽ expulit ciuitate. ur¬
biuͦ damna ꝯcussit. Auferens ei
frum̃ti suo patre collati. ultͣ qͣdraguita
mulia modioꝵ qͦ cotidie frangebant᷑
Nã pene octoginta milia ꝑ dies singłos
urbe alexandiina mutente pͥmo mini¬
strabant᷑: Hoc itaq facto macedoniũ

Expanded text:
ingens praeliorum flamma surgebat, et intestinum bellum Christianorum in civitate multi sanguinis effusione pullulabat. Quod cum audisset Constantius Antiochiae positus imperator, Hermogeni magistro militum Thraciarum injunxit ut Paulum ecclesia pelleret. Qui Constantinopolim veniens, maxiinsisteret ut militari manu expelleret Paulum, accensus populus, ut fieri solet in talibus, irrationabiliter ei resistebat, ejusque domum incendentes, ipsumque trahentes interemerunt. Haec gesta sunt Quo tempore Constans quidem Francos Romanorum subjecit imperio. Constantius autem de interitu Hermogenis agens, ab Antiochia veredis Constantinopolim venit, et Paulum quidem expulit civitate  damna concussit, auferens ei frumenti a suo patre collati ultra quadraginta millia modiorum, quae quotidie frangebantur. Nam pene octoginta millia per dies singulos, urbe Alexandria mittente, primo ministrabantur. Hoc itaque facto Macedonium
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑ lucianꝰ aut̃ hadriopolitis ep̃.s
ob aliã occasionẽ eccła sua pͥuatꝰ
degebat inurbe roma. Cognoscens
om̃s inceno ꝯcilio ꝯcordare ꝯꝑiens.
eos in ꝯmunione suscep̃. Tanqͣm
omniũ curã gerens ꝓpt̃ sedis ꝓpͥe
dignitatẽ. Singłisq reddidit suas
eccłas.&. orientalib seripsit ep̃is
culpans qͥa ñ recte tͣfassent uiros
rent. Quoꝵ. paucos ad certã diẽ sibim&
ad ẽẽ p̃cep̃ ut corã eis ostendẽt iustũ se
suꝑeis ꝓtulisse decretũ. ⁊ decet̾o ñ se paᷤ¬

Expanded text:
titur. Lucianus autem Hadrianopolites episcopus, ob aliam accusationem Ecclesia sua privatus, degebat in urbe Roma. Cognoscens omnes Nicaeno concilio concordare comperiens, eos in communionem suscepit, tanquam omnium curam gerens, propter sedis propriae dignitatem, singulisque reddidit suas ecclesias, et orientalibus scripsit episcopis: culpans quia non recte tractassent viros rent. Quorum paucos ad certam diem sibimet adesse praecepit, ut coram eis ostenderet justum se super eis protulisse decretum. Et de caetero non se pas
Abbreviated transcription (Latin):
efuncto theodosio. eius im¬
ꝑio filii successert archadius
In oriente: honorius aut̃ in occi¬
dente. Hoc tempore romana da¬
masus presidebat eccła. in alex¬
andria theophilus. ierosolimis
ioh̾s. flauianus antiochenam
tenebat sedem.constantinopo¬
litanam quoq nectareus. Igit᷑
cirta octauã diem nouembri
mensis. eodem consulatu corpꝰ
theodosii delatum. cum sollep̃¬
ni honore ab archadio filio sepul
etiã exercitus qui cũ imꝑadore
theodosio fuerat contra tyran¬
num reuersus ẽ. Et dũ imꝑator
archadius scđm consuetudinẽ
ad portas occurriss exertui re¬
meanti. tunc milites rufinũ
prefectum imꝑatoris ꝑeme.¬
rt̃ Erat enĩ suspectus: quasi
tyrannidẽ posset assumere.
Dicebat᷑ aut̃ quia hunos ipse
in romanoꝵ ꝓtuncias euocasset.
qui tunc armeniam os partes¬
orientis ualde uastabant. Cheob¬

Expanded text:
ur Theodosio, in ejus imperio filii successerunt, Arcadius in Oriente, Honorius autem in Occidente. Hoc tempore in Romana Damasus praesidebat Ecclesia, in Alexandria Theophilus, Hierosolymis Joannes, Flavianus Antiochenam tenebat sedem, Constantinopolitanamque Nectarius. Igitur circa octavam diem Novembris mensis, eodem consulatu , corpus Theodosii delatum est cum solemni honore, et ab Arcadio filio sepultetiam exercitus qui cum imperatore Theodosio fuerat contra tyrannum, reversus est. Et dum imperator Arcadius secundum consuetudinem ad portas occurrisset exercitui remeanti, tunc milites Rufinum praefectum imperatoris peremerunt. Erat enim suspectus, quasi tyrannidem posset assumere. Dicebatur autem quia Hunnos ipse in Romanorum provincias evocasset, qui tunc Armeniam et partesOrientis valde vastabant. SO
Abbreviated transcription (Latin):
captiuorum. Iuos dum recreasset
cibis. datis sumptib ad regem ꝓpͥũ
destinauit. Hoc mirabile opus aca¬
tii. ꝑsarum rex magis obstupuit. qͥa
& bello romani & beneficiis eiucissẽt.
Aiunt enim. quia etiam desidĩum
habuerit ꝑsarum rerut uideret a ca¬
tium. & hoc theodosius ꝓhibuerit im

Expanded text:
captivorum. Quos dum recreasset captivorum. Quos dum recreasset cibis, datis sumptibus ad regem proprium destinavit. Hoc mirabile opus Acacii Persarum rex magis obstupuit, quia et bello Romani et beneficiis evicissent. Aiunt enim quia etiam desiderium habuerit Persarum rex ut videret Acacium; sed hoc Theodosius prohibuerit im
Abbreviated transcription (Latin):
cem amplector. s tibi p̃stare uolens.
quia omium romanorum de sapien¬
tem ẽẽ cognosco. & hoc modo bellũ
ꝓpt̾ xpianos exortum. de parthorũ
regione cessauit. Contigit enu
consulatu honorii teio decimo. et
theodosii decimo. So zomenꝰ. xui.¬
unc igit᷑ acatium amide ciuita¬
tis ep̃m. actus optimus reddit cla¬
riorem. Cum enim romani milites cap¬
tiuos ꝑsarũ de macaçena naregio¬
ne uastata reddere re iloni gi parto¬
rum nullo modo uel ᷤ ͥ ͫ lent. cap¬
tiui fame consumebant᷑. dum eent
cura septem milia. Quod ꝑsarum
regem non medioerit᷑ contͥstabat. Tc̃
igit᷑ acatius conuocans cłicos sibi
discis nec calicib opus habet. Nam
neq comedit neq bibit. Et quia mul¬
ta uasa aurea & argentea eccłia nr̃a
ex oblatione xp̃ianorum habet con¬
uenit ex his lib̾ari exercitũ captiuo.¬
rum. egentibq cibos offerri. Hec
& his similia cum dixisset. confla.¬
uit uasa. & militib dedit p̃cium

Expanded text:
cem amplector; sed tibi praestare volens, cem amplector; sed tibi praestare volens, quia omnium Romanorum te sapientem esse cognosco. Et hoc modo bellum contra Christianos exortum de Parthorum regione cessavit. Contigit autem consulatu Honorii tertiodecimo et Theodosii decimo . SOCRATES, liunc igitur Acacium, Amidae civitatis episcopum, actus optimus reddidit clariorem. Cum enim Romani milites captivos Persarum de Azazena regione vastata reddere regi Parthorum nullo modo vellent, captivi fame consumebantur, dum essent circa septem millia, quod Persarum regem non mediocriter contristabat. Tunc igitur Acacius convocans clericos sibi discis, nec calicibus opus habet; nam neque comedit, neque bibit. Et quia multa vasa aurea et argentea ecclesia nostra ex oblatione Christianorum habet, convenit ex his liberari exercitum captivorum, egentibusque cibos offerri. Haec et his similia cum dixisset, conflavit vasa, et militibus dedit pretium
Abbreviated transcription (Latin):
qui uenientes. & in duas acies diuisi.
medos habuere contra romanos. Por.¬
ro romani unam ꝑsarum uidentes
aciem. contra eam se p̃parabant. ali¬
am non uidebant: que paulatim
accessit ad pugnam. Cum ergo iam
cong̾ssio pene eẽt in oꝑe. dĩ ꝓuidentia
ex quodam colle exercitus alt̃ apparu¬
it romanorum eum duce ꝓeopio. Qͥ
cum uidet socios inꝑiculo. instabat
a dorso ꝑsarum. Tune in medio con¬
clusi. qui cireum ded̾ant pͥmo roma¬
nos. inmomento ab eis excincti sunt.
Quo facto. romani ad alios qui erant
insubsidiis positi eucurrerunt. eosq
fortit᷑ iaculati sunt. Sic igit᷑ qui im¬
mortales appellabant᷑. omnes morta¬
les apparuerunt. penas exigente xp̃o
de gente ꝑsarum. eo quod płimos eiꝰ
famulos occidissent. Porro rexpersa¬
rum infortunii sui causas agnoscens.
simulabat se nescie quod gestum ẽ
Suscepitq legationem. dicens. legata¬
rio romanorum non bello cedens pa¬

Expanded text:
Qui venientes, et in duas acies divisi, Qui venientes, et in duas acies divisi, medios habuere Romanos. Porro Romani unam Persarum videntes aciem, contra eam se praeparabant; aliam non videbant, quae paulatim accessit ad pugnam. Cumque ergo jam congressio pene esset in opere, Dei providentia ex quodam colle exercitus alter apparuit Romanorum cum duce Procopio. Qui cum videret socios in periculo, instabat a dorso Persarum. Tunc in medio conclusi, qui circumdederant primo Romanos, in momento ab eis exstincti sunt. Quo facto, Romani ad alios qui erant in subsidiis positi concurrerunt, eosque fortiter jaculati sunt. Sic igitur qui Immortales appellabantur omnes mortales apparuerunt; poenas exigente Christo de gente Persarum, eo quod plurimos ejus famulos occidissent. Porro rex Persarum infortunii sui causam agnoscens, simulabat se nescire quod gestum est. Suscepitque legationem, dicens legatario Romanorum: Non bello cedens pa
Abbreviated transcription (Latin):
tamen pacem non dissimulauit
expetere. misitq helionem uirum
prudentem & honoratum. ut eum
ꝑsis de pace loqueret᷑. Quidum ue¬
nisset mesopothanuam ubi erant
fossata romanorum. misit ꝓ pace
petenda legatarium quendam ma¬
ximum iuuirum eloquentissimum.
ardaburii milicie magistri consilia¬
rrum. qui ꝓ pace ueniens ad psarum
regem. nussum se non ab imꝑatore.
sed aducib asserebat dicens. quia
hoc bellum psui contemptu neq ꝑ¬
uenisset ad pͥncipem. Cumq ꝑsa pa¬
ratus eẽt ut le gatarii uerba susei¬
peret. quia fame eus laborabat exer¬
citus. ueniens Numeru.squi apud
eos immortalium appellat᷑. est enim
decem nilia uuorum ualde fortissi¬
morum. non pͥus dixerunt pacem
cum romanis eẽ faciendam. quam
ipsi eossine custodia constitutos in¬
uadent. Quibus uerbis ꝑsuasum ẽ.
regi. ut se apace suspenderet. Tunc
legatarium quidem clausum ser¬
uari fecit. & misit numerum immor.¬
talium dimicare contra romanos.

Expanded text:
tamen pacem non dissimulavit tamen pacem non dissimulavit expetere, misitque Helionem virum prudentem et honoratum, ut cum Persis de pace loqueretur. Qui dum venisset Mesopotamiam, ubi erant fossata Romanorum, misit pro pace petenda legatarium quemdam Maximum, virum eloquentissimum, Ardaburii militiae magistri consiliarium; qui pro pace veniens ad Persarum regem, missum se non ab imperatore, sed a ducibus asserebat: dicens, quia hoc bellum pro sui contemptu neque pervenisset ad principem. Cumque Persa paratus esset ut legatarii verba susciperet, quia fame ejus laborabat exercitus, veniens Numerus qui apud ipsos Immortalium appellatur est enim decem millia virorum valde fortissimorum, non prius dixerunt pacem cum Romanis esse faciendam, quam ipsi eos sine custodia constitutos invaderent. Quibus verbis persuasum est regi ut se a pace suspenderet. Tunc legatarium quidem clausum servari fecit, et misit Numerum Immortalium dimicare contra Romanos.
Abbreviated transcription (Latin):
t̾emit. aut quo modo ardaburius
se ptem fortissimos ꝑsarum duces
insi diis captos occidit. uel quomͦ
biatianus alt̃ dux romanorum re¬
liquossarracenos extinxit. p̃tere¬
undum ẽ. ne uidear multum a ꝓ¬
posita relatione dig̃ssus. Que tc̃¬
igit᷑ gerebant᷑. uelocit᷑ imꝑatori theo¬
dosio nuntiata sunt. Quomodo aut̃
hec cito cognouerit. indigcare non
piget. lnuenit quendam uirum am¬
mi habitu corporisq fortissimum.
nomine palladium. qui tanta uelo¬
citate ueredos agebat. ut cͥbus dieb
ꝑueniret ad t̾minos romanorum.
atq ꝑsarum. & rursus tocidem re¬
mearet ad constantinopolim eiuita¬
tem. Is enim etiam alios romani im¬
ꝑii t̃minos uelocit transiebat. de qͦ
quidam eloquentissimus sic ait. Iste
uircum fit romana lata respublica
eam paruuilam sua uelocitate de¬
monstrat. quem ediam ꝑsarum per
sepius ammiratus ẽ. Romanorum¬
igit᷑ imꝑator. licet uideret aꝑte colla¬
tam sibi adõ uictoriam ꝓuenisse.

Expanded text:
teremit; aut quomodo Ardaburius teremit; aut quomodo Ardaburius septem fortissimos Persarum duces insidiis captos occidit; vel quomodo Byatianus alter dux Romanorum reliquos Saracenos exstinxit, praetereundum est, ne videar multum a proposita relatione digressus. SOCigitur gerebantur velociter imperatori Theodosio nuntiata sunt. Quomodo autem haec cito cognosceret, indicare non piget. Invenit quemdam virum animi corporisque habitu fortissimum, nomine Palladium, qui tanta velocitate veredos agebat, ut tribus diebus perveniret ad terminos Romanorum atque Persarum, et rursus totidem remearet ad Constantinopolim civitatem. Is enim etiam alios Romani imperii terminos velociter transibat. De quo quidam eloquentissimus sic ait: Iste vir, cum sit lata Romana respublica, eam parvulam sua velocitate demonstrat. Quem etiam Persarum rex saepius admiratus est. SOCRigitur imperator, licet videret aperte sibi collatam a Deo victoriam provenisse,
Abbreviated transcription (Latin):
obsessos. se ipsum eum magno exerei¬
tu p̃parauit occurrere. miratusq ro-¬
manorum uircutem. sarracenorum
rat rer alamandarus iur fortis & p̃lia¬
tor. Quidum multa nilia sarrace¬
norum haberet. ꝑsarum regi uicto¬
riam ꝓmitdebat. seq ei antiochiam
sẏrie traditurum: s non contigit qđ
putauit Ds̃ enim omnib sarracenis
quendam irrationabilem metum
latent̃ imiecit. ita ut putarent sibim&.
romanos insistere. turbatiq nec ha¬
bentes quo fugerent. in fluuium eu¬
fraten semet ipsos armati ꝓiciebant.
ubi plus centum milia uirorum neca¬
ti atq consumpti sunt. His ita pueni¬
entib nisibin obsidentes. cum audi¬
rent ꝑsarum regem płimoselefantos
adducere. ꝑterriti. cuncta quidem
obsessionis machinamenta conere¬
mauerunt. & ad ꝓpͥa loca reuersi st̃.
Que uͦ cong̃ssiones postea ꝓuener̃t.
& quomodo areob indas alt̾ roma¬
norum magist᷑ militum. fortissi¬
mum ꝑsarum monomachum in¬

Expanded text:
obsessos, seipsum cum magno exerciobsessos, seipsum cum magno exercitu praeparavit occurrere. Miratusque Romanorum virtutem, Saracenorum rat rex Alamundarus vir fortis et praeliator, qui dum multa millia Saracenorum haberet, Persarum regi victoriam promittebat, seque ei Antiochiam Syriae traditurum. Sed non contigit quod putavit. Deus enim omnibus Saracenis quemdam irrationabilem metum latenter injecit, ita ut putarent sibimet Romanos insistere. Turbatique nec habentes quo fugerent, in fluvium Euphratem semetipsos armati projiciebant: ubi plus centum millia virorum necata atque consumpta sunt. His ita provenientibus, Nisibin obsidentes cum audirent Persarum regem plurimos elephantos adducere, perterriti cuncta quidem obsessionis machinamenta concremaverunt, et ad propria loca reversi sunt. Quae vero congressiones postea provenerunt, et quomodo Areobindas alter Romanorum magister militum fortissimum Persarum monomachum in
Abbreviated transcription (Latin):
pugnabunt imꝑatorNIerum imꝑa¬
tor. dõ soli spem belli committens.
destinauit exercitum. & quia fideli¬
ter deo supplicans repente impetra¬
uit auxilium. hinc datur agnosei.
Dum constantinopolĩ pro euentu
bellorum estuatio magna consur
geret.angeli di iter agentibus per
bithiniam ad urbem constantino¬
polim se demonstrauerunt. iuben¬
tes ut confiderent .& orarent. & deo
erederent. quia romanos uictoria
sequeretur. dicentes se mediatores
bellidirectos ado. hoc auditum.
non solum ciuitatem. sed etiam mi¬
lites confortauit. Cumq ad meso¬
pothamiam bellum fuisset de ar¬¬
menie regione trans latum. roma¬
ni ꝑsas nisibi clausos. fortit᷑ obsi¬
debant. ligneas turres facientes
adũsus eos. easq contra muros appli¬
cantes. & płimos de muris contra se
pugnantium ꝑimentes. Porro barra¬
banis ꝑsarum rex. audiens marareuã¬
nam regionem ab eis fuisse uastatã.
& eosqui in nisibi clausi uidebantur

Expanded text:
pugnabunt imperatores. Verum imperapugnabunt imperatores. Verum imperator Deo soli spem belli committens, destinavit exercitum. Et quia fideliter Deo supplicans, repente impetravit auxilium, hinc datur agnosci. Dum igitur Constantinopoli pro eventu bellorum aestuatio magna consur geret, angeli Dei iter agentibus per Bithyniam ad urbem Constantinopolim se demonstraverunt: jubentes ut confiderent, et orarent, et Deo crederent, quia Romanos victoria sequeretur, dicentes se mediatores belli directos a Deo. Hoc auditum, non solum civitatem, sed etiam milites confortavit. Cumque ad Mesopotamiam bellum fuisset de Armeniae regione translatum, Romani Persas Nisibi clausos fortiter obsidebant, ligneas turres facientes adversus eos, easque contra muros applicantes, et plurimos de muris contra se pugnantium perimentes. Porro 371 Barabanes Persarum rex, audiens Azazenam regionem ab eis fuisse vastatam, et eos qui in Nisibi clausi videbantur