comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ credendũ. ẽ. ut sit fidutia postulan¬
di. Aut quomͦ credunt ei quẽ non au¬
dicrunt : Aꝑtum. ẽ. ñ posse credi illi cui
obedientia denegat᷑. Quomͦ aut̃ audiert
sinc p̃dicante ⁊ Nec hoc obscurũ . c̃. qͥa qͥ
p̃dicanti resistit auctorẽ eiꝰ ñ recipit. Aut
quomͦ p̃dicabunt nisi mutant᷑: Neq
istud recipit qͧͥstionem qͥa ñ crunt ueri
apłi nisi a xp̃o mutant᷑: nec poterunt p̃di¬
care sine auctoritate. Nulla enĩ signa uir¬
tucũ ꝑhibent testimoniũ. Sicut scriptũ
.E Qͣm speciosi pedes euangłiiantuĩ

Expanded text:
redendum est, ut sit fiducia postulandi. Aut quomodo credent ei, quem non audierunt? Apertum est non posse credi illi, cui obedientia denegatur. Quomodo autem audient sine praedicante? Nec hoc obscurum est; quia qui praedicanti resistit, auctorem ejus non recipit. Aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Neque istud recipit quaestionem; quia non erunt veri apostoli, nisi a Christo mittantur, nec poterunt praedicare sine auctore; nulla enim his signa virtutum perhibent testimonium. Sicut scriptum est: Quam speciosi pedes eva
Abbreviated transcription (Latin):
pucabat᷑ stultũ: aspicient enĩ int̾ cȩteros
se solos głosos & prudentes: qͥ estimati
fucrunt cõ tẽptibiles & stulti. Illic em̃ ÷
uera ꝓbatio: ubi remuneratio & condẽp¬
natio. Non.c̃. enĩ distĩctio: iudei &
greci.. Generalit̾ om̃s aut confundi
ꝓpter diffidenciã dicit. Aut sullimari
causa credulitacis: quia sine xp̃o apud
dm̃ nulla salus. c̃. immo pgna. ẽ. Aut
mors. Nec enĩ uideos cõmendare pot̾it
p̃rogatiua pacrũ aut legis latio qui me¬
ricũ & ꝓmissionẽ pacrũ ñ receperunt.
Gentes aut nullũ habent testimonium
Qđ uł scd̃m carnẽ cõm̃dent᷑ nisi credant
in xp̃m. Nam idc̃ dñs omĩum diues¬

Expanded text:
putabatur. Aspicient enim inter caeteros se solos gloriosos et prudentes, qui aestimati fuerant contemptibiles et stulti. Illic est enim vera approbatio, ubi remuneratio et condemnatio. Non enim est distinctio Judaei, et Graeci. Generaliter omnes aut confundi propter diffidentiam dicit, aut sublimari causa credulitatis; quia sine Christo apud Deum nulla salus est, immo poena est, aut mors. Nec enim Judaeos commendare poterit praerogativa Patrum; aut enim legislatio, qui meritum et promissionem Patrum non receperunt. Gentes autem nullum habent testimonium, quo vel secundum carnem commendentur, nisi credant in Christum. Nam idem D
Abbreviated transcription (Latin):
do: ad uentũ significat apłorũ circueu n¬
tiũ mundũ. & regnũ dĩ aduentait p̃¬
dicantiũ Aduentꝰ cnĩ ipsorũ illuminabat
hoĩes. uiã ostendens qua it̾ in pace addm̃:
qͣm primũ ioħes bapcista uenerat p̃pare.
Hec pax.ẽ. ad qͣm festinant credentes in
iħ̃m. Deniq sc̃s sẏmcon qͥa in mundo
discordia. c̃. letꝰ mortu saluacoris. Nc̃ ait
dñe dimictt seruũ tuũ in pace: qͥa regnũ
dĩ pax. ẽ. Omĩ enĩ amputata discordia:

Expanded text:
gnificat apostolorum circumeuntium mundum, et regnum Dei adventare praedicantium; adventus enim ipsorum illuminabat homines, viam ostendens, qua itur in pace ad Deum, quam primum Joannes Baptista venerat praeparare. Haec pax est, ad quam festinant credentes in Christum. Denique sanctus Simeon, quia in mundo discordia est, laetus in ortu Salvatoris: Nunc, ait, Domine, dimitte servum tuum in pace ; quia regnum Dei pax e
Abbreviated transcription (Latin):
m substantiȩ s differit uoluntate opi¬
ficis in honorẽ. Ita &. ds̃ cũ om̃s exuna
atq ex eadẽ massa simꝰ in substantia &
cuncti peccatores: alii miseret᷑. & alterũ
despicit. ñ sine r̾ticia. Infigulo em̃ sola
uoluntas. ẽ. In dõ aut̃ uoluntas cũ nꝰi¬
cia. S̾cit eni cuiꝰ debeat misereri supra
sicut memoraui. Quod si uolensads

Expanded text:
 substantiae, sed differe voluntate opificis in honore. Ita et Deus, cum omnes ex una atque eadem massa simus in substantia, et cuncti peccatores, alii miseretur, et alterum despicit non sine justitia. In figulo enim sola voluntas est: in Deo autem voluntas cum justitia; scit enim cujus debeat misereri, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
Quiinuis enĩ oculis ñ uideat᷑: natura cam̃
animorũ & loq̃ndi ratione ñ discordat
qđ credimꝰ. In ipła enĩ natura inserta st̃
uelut semina: q̃ auditu & uoluntate extul¬
ca. sructificant testimoniũ creatoras. Hoc ẽ
u̾bum fidei qđ predicamꝰ. Nullũ opꝰ dicit
legis s solã fidc̃ dandã in causa xp̃i. Quia
si conficearis in ore tuo dñm iħ̾m ꝙͦ credi¬
deris in corde tuo qđ ds̃ illũ excitauit a

Expanded text:
oculis non videatur, a natura tamen animarum et loquendi ratione non discordat, quod credimus. In ipsa enim natura inserta sunt velut semina, quae auditu et voluntate exculta fructificant testimonium Creatoris. Hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Nullum opus dicit Legis, sed solam fidem dandam in causa Christi. Quia si confitearis in ore tuo Dominum Jesum, et credideris in cor
Abbreviated transcription (Latin):
ciuis reducere. Hoc ꝓprium apłi.c̃. Itaq
iꝰticiam hanc dicit ẽẽ. fidei. siñ dubitetur
de spe dĩ q̃ in xp̃o. ẽ. ne diffidens dicat
qͥs potuit ascendere in celũ. qͥa idõ passus
.c̃. ut expoliatis inferis uirtute pacris de¬
uicta morte resurgens cũ animabꝰ ereptis
inglũ ascenderet. Onũs cñ quicunq
tuso saluatoro apud inferos sꝑauit de
illo salutẽ liberatꝰ. ẽ. Petro apło hoc
catꝰ. ẽ: qui de his ergo in corde suo ñ dubi¬
tat: iustificatꝰ. ẽ. ex fide. Ex lege aut̃ iꝰti¬
ficari tmor facit. Eimet em̃ legem qͥa ui¬
det illã pęnã in ferre peccantidꝰ. ldõ non
magna iꝰticia legis. ẽ. nec meritũ collocat
apud dm̃ s ad p̃sens. E ides aũt qͥa incre¬
dulis stulticia. ẽ: mercedẽ habet
quid dicit scriptura : ꝓpe.c̃. u̾bum in

Expanded text:
tuis reducere. Hoc proprium Apostoli est. Itaque justitiam hanc dicit esse fidei, si non dubitetur de spe Dei, quae in Christo est; ne diffidens dicat: Quis potuit ascendere in coelum? quia ideo passus est, ut exspoliatis inferis virtute Patris, devicta morte resurgens, cum animabus ereptis in coelum ascenderet. Omnis enim quicumque viso Salvatore apud inferos, speravit de illo salutem, liberatus est, Petro apostolo hoc catus est I Petr. IV, 6. Qui de his ergo in corde suo non dubitat, justificatus est ex fide. Ex lege autem justificari timor facit; timet enim legem, quia videt illam poenam inferre peccantibus. Ideo non magna justitia legis est, nec meritum collocat apud Deum, sed ad praesens: fides autem quia incredulis stultitia, mercedem habet quid dicit Scriptura? Prope
Abbreviated transcription (Latin):
gratiosũ. ut unũ e duobꝰ paribꝰ accipiat.
alterũ respuat᷑. Hoc ẽ unũ cõpungat
ut credat: alterũ indurat. ne credat.
Cui quidẽ ex auctoritate respondit:
Seruata tam̃ iticia lox supͣ memorata
pscientia dicens. Quid adhuc q̃ritur:
uoluntati em̃ eiꝰ qͥs resistat s Prinã dicit
qͥ a resisti ei ñ potest. ẽ. cñ potentissimꝰ ultͣ
om̃s: deuide qͥa d̾s omĩum. ẽ. & parens.
& idõ nulli male uult q̃ fecit enĩ in colu¬
mia uult manere. Nec enĩ conpetit eiuc
iniustꝰ sit cuiꝰ beniuolentia tanta ap¬
paret. ut ñ solũ faceret e̾e̾. q̃ ñ erant. ue¬
rũ ea ipsa uita g̨t̾na donaret ꝙ gła. ut
opus eiꝰ aliquid maiestatis eiꝰ simile ha

Expanded text:
gratiosum; ut unum e duobus paribus accipiat, gratiosum; ut unum e duobus paribus accipiat, alterum respuat, hoc est, unum compungat, ut credat: alterum induret, ne credat. Cui quidem ex auctoritate respondit, servata tamen justitia, ex supra memorata praescientia dicens: Quid adhuc quaeritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Primum dicit, quia resisti ei non potest; est enim potentissimus ultra omnes. Deinde quia Deus omnium est et parens, et ideo nulli male vult; quae fecit enim, incolumia vult manere. Nec enim competit ei, ut injustus sit, cujus benevolentia tanta apparet, ut non solum faceret esse, quae non erant; verum ea ipsa vita aeterna donaret et gloria, ut opus ejus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. scdm carnẽ qͥa udei uet̾es sꝑando fu¬
turũ xp̃m redẽptorem. xp̃iani erant.
Nã raab meretrix dicit exploratoribꝰ mis¬
sis a iħ̾unaue: qui priꝰ auxes dicebat᷑. Au
timent enĩ a facie uĩa. sid hcͦc eñ scruatꝰ
ẽ pharao ut multa signa & plage osten¬
derent᷑ in illũ qͣsi iã mortuũ. Suscitatus
aũt dictus. ẽ: qͥa cũ apud dm̃ mortuus ẽet.
modicũ tempꝰ accepit ut uiuere uideret᷑:
Ut cit in cuiꝰ pęnã & uaria corm̃torũ gene¬
ra usq ad mortẽ. Om̃s qͥ sine dõ erant
metu t̾rici hunc solũ dm̃ et̃. cũ ãmiatio¬
ne maxima faterent᷑. a quo hȩ uindictȩ
st̃. Hoc etiã genere antiqui medici in hõi¬
bus morte dignis uł mortis sententiã cõ¬
in hoĩȩ latebant aptis his cognoscerent
causas egritudinis. ut pena morentis ꝓ¬
ficiat ad salutẽ uiuentis. Igitur cin uult
miseret᷑ & quẽ uult indurat. Dicis
itaq mͥ. Ex ꝑsona contͣ dicentis loqͥtur
qͥ quasi putet dm̃ neglecta iacia alicui

Expanded text:
ecundum carnem; quia Judaei veteres sperando futurum Christum redemptorem, christiani erant: nam Rahab meretrix dicit exploratoribus missis a Jesu Nave, qui prius Auxes dicebatur: Autiment enim a facie vestra . Ad hoc ergo servatus est Pharao, ut multa signa et plagae ostenderentur in illum quasi jam mortuum. Suscitatus autem dictus est; quia cum apud Dut vivere videretur; ut esset in cujus poena et vario tormentorum genere usque ad mortem, omnes qui sine Deo erant, metu territi, hunc solum Deum esse cum admiratione maxima faterentur, a quo hae vindictae fiunt. Hoc etiam genere antiqui medici in hominibus morte dignis, vel mortis sententiam cons, quae in homine latebant, apertis; ut his cognoscerent causas aegritudinis, et poena morientis proficeret ad salutem viventis. Igitur cui vult miseretur, et quem vult indurat. Dicis itaque mihi. Ex persona contradicentis loquitur, qui quasi putet Deum, neglecta justitia, alicui
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ. ꝑ quẽ st̃ omĩa ͦ. Prima eigo hec
iꝰticia. c̃. agnoscere creatorẽ: deuide cͦco¬
dire q̃ p̃cepit. Gentes ergo q̃ priꝰ ñ reqͥ¬
rebant iꝰticiam id. ẽ. lege̾ quȩ creatori
testimoniũ ꝑhibebat: uemiente xp̃o in¬
uenerunt iꝰticiam suꝑ habundantẽ plui¬
qͣm scribarũ & phariscorũ. Qui enĩ tẽ
qd minꝰ.ẽ. ñ sectabant᷑: Comp̃henderuñ
pꝰea qđ maius. ẽ.. Iudĩ aũt in lege positi
qui ꝓficere magis debuerant. dct̾iora¬
uerunt. Nã istł sestando legẽ iꝰticiȩ: in
lege̾ iꝰticis ñ ꝑuenit. ꝑfestio legis: fides
.c̃: qͣm gendes ap̃hendentes totã legẽ im¬
plere uident᷑. Iudei aũt dũ ꝑ inuidiã
saluacori ñ credunt. iticiã q̃ in lege man¬
data. ẽ. ussidicantes. idest sabbatũ cir

Expanded text:
per quem sunt omnia? Prima ergo haec justitia est, agnoscere Creatorem, deinde custodire quae praecepit: gentes ergo quae prius non requirebant justitiam, id est, legem, quae Creatori testimonium perhibebat, veniente Christo, invenerunt justitiam superabundantem plusquam Scribarum et Pharisaeorum: qui enim tunc quod minus est non sectabantur, comprehenderunt postea quod majus est. Judaei autem in lege positi, quia proficere magis debuerant deterioraverunt. Israel vero sectando legem justitiae in legem justitiae non pervenit. Perfectio legis fides est, quam gentes apprehendentes, totam legem implere videntur; Judaei autem dum per invidiam Salvatori non credunt, justitiam quae in lege manda
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina eiꝰ sicut ꝙ ipse dicit scm̃. c̃. uͭ¬
bũ dĩ. Hoc ergo nobis olĩ ꝓmissũ subla¬
tis q̃ oneri erant logis reliquit ad redẽp¬
cionem: ut clata remissione peccatorũ ñ
punirem a lege. sicut ꝑiit sodoma.
Saluatorẽ ergo relictũ nobis dicit adsuf¬
fragiũ uitȩ. qm lex p̾uidere ñ potuit:
qͣndo ab initio ds̃ nasci decreuit: qͥ ꝓpte¬
rea qd solꝰ sinc peccato inueniret᷑. deruc¬
to humam generis hoste. om̃ium pecca¬
ta deleret. Hoc & in apocalipsi ioħis
habet᷑: qui nemo ait dignꝰ inuentꝰ. ẽ.
siue in celo. siue in t̾ra. qui aꝑtrec li¬
brũ & signacula ciꝰ nisi saluator qui

Expanded text:
doctrina ejus, sicut et ipse dicit: Semen est verbum Dei . Hoc ergo nobis olim promissum, sublatis quae oneri erant Legis, reliquit ad redemptionem; ut data remissione peccatorum, non puniremur a Lege, sicut periit Sodoma. Salvatorem ergo relictum nobis dicit ad suffragium vitae, quam Lex providere non potuit, quem ab initio Deus nasci decrevit: qui propterea quod solus sine peccato inveniretur, devicto humani generis hoste, omnium peccata deleret. Hoc et in Apocalypsi Joannis habetur: Quia nemo, ait, dignus inventus est, sive in coelo, sive in terra, qui aperiret librum et signacula ejus; nisi Salvator, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm arena maris: r eliquie salus ficnt.
Recedentibꝰ uidcis a merito & ꝓmissione
patrũ dũ illi ñ recipnint. hireliquist̾ qui
credendo in fide ꝓmissionis patribꝰ factę
quẽ lex solũ ad salutẽ. sufficere ꝓmi¬
sit ñ credunt. Igit᷑ a postate habeant᷑ ne¬
cesse. ẽ: qͥ dũ xp̃m ñ recipiunt rei ft̃ uio¬
late legis. De maxira itaq multitudi¬
ne solos credentes dicit saluari quos
p̃scut ds. Ucrbũ eñi consũmans. & bre¬
uians in eqͥtate: qͥa uerbũ brcuiatũ fa¬
ciet dñs suꝑ t̾ram. Saluari hos ꝓmit¬
definiens breuiauit dñs suꝑ t̾rani.
Conuenit cnĩ ut in solo nomine
dñi conditoris conscquat᷑ salutẽ cira¬
tura. Hoc. ẽ. ꝑ fidc̃: quia sublatis om̃ibꝰ
ncomenis & sabbato & cirtuncisione
& lege escarũ & oblexionibꝰ pecorũ so¬
la fides posita.ẽ. ad salutẽ. Quȩ ad bre¬
uiata ex lege. c̃: quia qđ in fide. ẽ. in
lege habetur quasi prĩcipale legis di¬
cente saluatore. De me enĩ scriplit moy¬

Expanded text:
ae fient. Recedentibus Judaeis a merito et promissione patrum, dum illam non recipiunt, hi reliquiae sunt, qui credendo in fide promissionis patribus factaequem Lex solum ad salutem sufficere promisit, non credunt. Igitur apostatae habeantur necesse est, qui dum Christum non recipiunt, rei sunt violatae Legis. De maxima itaque multitudine solos credentes dicit salvari, quos praesciit Deus. Verbum enim consummans et brevians in aequitate; quia verbum breviatum faciet Dominus super terram. Salvari hos promitdefiniens, breviavit Dominus super terram; convenit enim ut in solo nomine Domini conditoris consequatur salutem creatura, hoc est, per fidem; quia sublatis omnibus neomeniis, et sabbato, circumcisione, et lege escarum, et oblationibus pecorum, sola fides posita est ad salutem. Quae abbreviata ex Lege est; quia quod in fide est, in Lege habetur quasi principale Legis, dicente Salvatore: De me enim scripsit Moy
Abbreviated transcription (Latin):
desertus a sp̃u scõ in iniusticia sua
moriet᷑. Corpus aũt dicens totum
hoĩem significat mortuũ peccati
causa: sicut ꝙ a ꝓpħa sub uocabu¬
lo animȩ totus homo significatur
Quasi a parte ad totum ait enr̾ am¬
ma quȩ peceat ipsa morict᷑. N umnqͥt
sine corꝑe ⁊ Hic corpꝰ ꝑ toto hoĩe po¬
suit : ille animã. Et alns ꝓpħa
carne dicendo totum hoĩem signi¬
ficauit: ait enĩ. Uidebit omĩs caro
salutare dĩ & qm bapcixato datur
sp̃c sc̃s: etiã ipsius ẽẽ. sp̃c dicitur.
leciro cȩtera hoĩs ad comꝑationẽ
eiꝰ corpus appellauit. Pret̾a quod
anima dum peccat caro dicatur.
Hoc enĩ uocat᷑ quod sequitur sicut
sepe iam dixi: simili modo et dñs
cũ impassione sua diuinitatem suã
minime formidare uellet intelligi.s
hoĩs eẽ. mesticiã: ait. Sp̃c quidem¬

Expanded text:
desertus ab Spiritu sancto, in injustitia sua desertus ab Spiritu sancto, in injustitia sua morietur. Corpus autem dicens, totum hominem significat mortuum peccati causa, sicut et a propheta sub vocabulo animae totus homo significatur, quasi a parte totum; ait enim: Anima quae peccat, ipsa morietur . Numquid sine corpore? Hic corpus pro toto homine posuit, ille animam. Et alius propheta carnem dicendo totum hominem significavit; ait enim: Videbit omnis caro salutare Dei . Et quoniam baptizato datur Spiritus sanctus, etiam ipsius esse spiritus dicitur. Idcirco caetera hominis ad comparationem ejus corpus appellavit, propterea quod anima, dum peccat, caro dicatur; hoc enim vocatur, quod sequitur, sicut saepe jam dixi. Simili modo et Dominus cum in passione sua divinitatem suam minime formidare vellet intelligi, sed hominis esse moestitia
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa patris. filii sunt: hoc ergo dic̃
quia qui supra dictis errorib subiec
acceꝑat. Duab eñ ex causis dese
carnis habet: aut gesta. Itaq ꝑ
hec que monet: ad bonã conũ¬
tati dĩ erigantur hoĩes honorãtur
tam̃ filii dei uocati : nisi sic uiperint
sa corpus mortuum asserit eorũ. qͦs
deserit sp̃c sc̃s : nec ad istum id est
sp̃m necis eorũ passione̾ ꝑuenire sp̃c
enĩ dĩ nescit peccare: ad iustificatione̾
cĩ cdatur ut adiutorio suo iustificet.
Ego quia peccare nescit uita est.
Nori enĩ ñ potest: quia ꝑ peccatũ
mors auͣt ꝑ hoc siue sibi peccator
oberit. ñ sp̃m quando accipit. Nec
cnĩ sp̃c erit in causa qui uult iusti¬
ficare signũ enĩ iustificationis hic ẽ.
in hoĩc: ut ꝑ id quod inhabitat in
co iustificatꝰ appareat. ẽẽ. filius dĩ.
Non enĩ inficto hoĩe neq in cor¬
pore subdito peccatis pocest habi¬
tare sp̃c sc̃s: sicut dicit salomon.
Si aut̃ quis ddenuo carnalit̾ iuuat:

Expanded text:
omnia Patris, Filii sunt. Hoc ergo dicit, quia qui supradictis erroribus subjecacceperat. Duabus enim ex causis desercarnis habet, aut gesta. Itaque per haec quae monet, ad bonam convetate Dei erigantur homines, onerantur tamen filii Dei vocati, nisi sic vixerint, sa corpus mortuum asserit eorum, quos deserit Spiritus sanctus, nec ad istum, id est, Spiritum, necis eorum passionem pervenire. Spiritus enim Dei nescit peccare; ad justificationem enim datur, ut adjutorio suo justificet. Ergo quia peccare nescit, vita est; mori enim non potest, quia per peccatum mors: ac per hoc sibi peccator oberit, non Spiritui, quem accepit. Nec enim Spiritus erit in causa, qui vult justificare. Signum enim justificationis hoc est in homine, ut per id quod inhabitat in eo, justificatus appareat esse  neque in corpore subdito peccatis potest habitare Spiritus sanctus, sicut dicit Salomon : si quis autem denuo carnaliter vivat,
Abbreviated transcription (Latin):
ext̃iorem hoĩem qui. ẽ. caro uł cor¬
pus hoc c̃. lex adu̾sa. hoc repugnans
animo. trahens illum captiuum
in conditionẽ peccati. ne ult᷑ ingre¬
diens inueniat ad sertorem. Alia .ẽ.
lex m̃tis quȩ ẽ. lex moysi uł natu¬
ralis que.ẽ. in amino hȩc pressa. ẽ
uiolentia peccati negligentia qui¬
dem suaquia dũ diligit uitia su¬
bicit se peccato. ut ipsa consuetudo
tencretur captiua. Pñatur enĩ hõi
consuetudo qͣtuor quidem leges
nominat. Primam legem sp̃ialem
quȩ.ẽ. etiã nat᷑alis quę reformata
.ẽ. ꝑ moysen. et posita in auctorita¬
te: ipsa c̃. dĩ lex. Deinde legem m̃cis
consentiente̾ legi di. Tertiã legem
peccati qu̾a ex p̾uaricatione primi
hõis in m̃bris dic̃ habitare. ꝙͣ ca¬
uero. quȩ inm̃bris uidetur dum
suggerit mala et recedit. S hȩ le¬
ges it̾ate quatuor uidentur cum
sint duȩ: id est bomi et mali. Lex
enim m̃tis ipsa. ẽ. lex sp̃ialis siue

Expanded text:
exteriore homine, qui est caro vel corexteriore homine, qui est caro vel corpus. Haec est lex adversa, haec repugnans animo, trahens illum captivum in conditionem peccati; ne ultra ingrediens inveniat assertorem. Alia est lex mentis, quae est lex Moysi, vel naturalis, quae est in animo. Haec pressa est violentia peccati, negligentia quidem sua, quia dum diligit vitia, subjicit se peccato, ut ipsa consuetudine teneretur captiva; dominatur enim homini consuetudo. Quatuor quidem leges nominat: primam legem spiritalem, quae est etiam naturalis, quae reformata est per Moysen, et posita in auctoritate, ipsa est Dei Lex: deinde legem mentis consentientem legi Dei: tertiam legem peccati, quam ex praevaricatione primi hominis in membris dicvero quae in membris videtur, dum suggerit mala et recedit. Sed hae leges iteratae quatuor videntur cum sint duae, id est, bona et mala. Lex enim mentis ipsa est lex spiritalis sive
Abbreviated transcription (Latin):
cõsensũ contͣ peccatũ. quod in car¬
ne habitat : qd aliud uult facere
qͣm quod uult hõ & lex. Con¬
delector enĩ legis dĩ scđm int̾iorem
hoĩem. Animũ his oblectari dicit.
quȩ a lege tradunt᷑: hicẽ. int̾ior
hõ: quia ñ in animo habitat pec¬
catum s in carne: quia ẽ. ex origi¬
ne carnis peccati. & ꝑtraduce̾ fit or̃s
caro peccati. Si enĩ anima detͣlu
anima magis adȩ peccauit qũa cor¬
puss ꝑcocatũ animg corrupit cr
pus in carne ergo habitat habr¬
tat peccatũ: quasi ad ianuas ani¬
mȩ: ut ñ illũ ꝑmictat ire quo uult.
In ania aut si habitaret : ñ un¬
qͣm se cognoscert ho. Nunc aut
cognoscit se et delectat᷑ legr dei.
Uideo aũt alia lege inmenbris
meis repugnantẽ legi m̃tis mes. et
captiuum me ducentem in lege pec¬
cati quȩ est in mbris meis. Duas le¬
ges memorat. ex quib unam in mͥ¬
bris suis uide se flagitat᷑. Adest in

Expanded text:
consensum contra peccatum quod in carconsensum contra peccatum quod in carne habitat, quod aliud cogit facere, quam quod vult homo et Lex. Condelector enim Legi Dei secundum interiorem hominem. Animum his oblectari dicit, quae a Lege traduntur: hic est interior homo; quia non in animo habitat peccatum, sed in carne, quae est ex origine carnis peccati, et per traducem fit omnis caro peccati. Si enim anima de tradanima Adae magis peccavit, quam corpus: sed peccatum animae corrupit cpus. In carne ergo habitat peccatum, quasi ad januas animae, ut non illam permittat ire quo vult; in anima autem si habitaret, nunquam se cognosceret homo: nunc autem cognoscit se, et condelectatur legi Dei. Video autem aliam legem in membrmeis repugnantem legi mentis meae et captivum me ducentem in legem peccati quae est in membris meis. Duas leges memorat ex quibus unam in membris suis videre se flagitat, id est, in
Abbreviated transcription (Latin):
malũ hoc ago: sepe repeat ut di¬
lucidet᷑: hoc ergo: ẽ. quod supra
dictũ. ẽ. quia ut captuinis ꝑ supͣ¬
cdictas causas illud cogitur facere:
quod lult peccatũ. Si autẽ quod
nolo hoc facio. iam ñ ego operor
illud. s quod habitat in me pec¬
catum. Hocẽ quod iam supra me¬
morauit. quia p̃ssus ꝙ subrugatus
peccato: ñ suam s illiꝰ ꝑficit uolun¬
tate̾. Nunquid quia inuicũ hoĩem
dicit peccare minunis debet uideri
a crimine. quia hoc agit qđ nͣ
uult pressꝰ ui pocestatis: Honutiq
Ipsius enĩ uitio et desicha hec cep¬
ta sunt: quia enĩ mancipauit se ꝑ
assensũ peccato. iure illius dñatur
Primun enĩ suadet: ut icdo iam
ferat. hȩc exponit de qͣntis malis
hoĩem liberauerit: ut q̃ ericia
exadam trahit. quȩ uero beneficia
uenire potuit demonstraret. In¬
uemo igitur legẽ uolenti mͥ facere
bonũ: quia inc̃. mͥ malũ. Legem
moysi asserit uoluntati suę dare

Expanded text:
malum, hoc ago. Saepe repetit, ut dimalum, hoc ago. Saepe repetit, ut dilucidet. Hoc ergo est, quod supra dictum est, quia ut captivus per supradictas causas illud cogitur facere, quod vult peccatum. Si autem quod nolo, hoc facio; jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Hoc est quod jam supra memoravit, quia pressus et subjugatus peccato, non suam, sed illius perficit voluntatem. Numquid quia invitum hominem dicit peccare, immunis debet videri a crimine; quia hoc agit, quod non vult, pressus vi potestatis? Non utique; ipsius enim vitio et desidia haec coepta sunt. 68 Quia enim mancipavit se per assensum peccato, jure illius dominatur; primum enim suadet, ut victo jam ferat, haec exponit de quantis malis hominem liberaverit, aut quae exitia ex Adam trahit, quae vero beneficia subvenire potuit, demonstraret. Invenio igitur Legem volenti mihi facere bonum, quia inest mihi malum. Legem Moysi asserit voluntati suae dare
Abbreviated transcription (Latin):
robur tenens diuinȩ sententis da¬
tẽm adam: quo dͥ est signum dia
boli cuis instinctu peccauit. Per
id quo ergo facticausa manet:
in habitare dr̃ peceatum in carne.
Ad qͣm diabolus accedit quasi ad
suam legeni: & manet quasi in pec¬
cato peccatum. quia caro iam pec¬
cati est ut decipiat hoĩem suggestio¬
nib malis. ne hõ faciat quod pre¬
cepit lex. N am uelle adiacet
mͥ.Tam bon a asserit quȩ iubet
lex ut naturalit̾ sibi placere di¬
cat q uelit facere. ꝑficere autem
bonum ñ inuenio. Et placet ergo
quod a lege iubetur: ꝙ uoluntas
est faciendi. Sed ut impleatur
pressus. c̃. potestate peccati ut ñ
possit ire quo uult neq ualeat
contͣdicere quia potestatis eius
alt̾. ẽ. dñs: hõ enim iam cõsuctu¬
dnie peccandi grauat᷑: & facilius
succũbit peccato qu̾a legi. quam
scit bona docere ac si uelit bona
facere: p̃mit illum consuetudo
aduitore munico. Non eñ qđ
uolo facio bonum. sed quod nolo

Expanded text:
robur tenens divinae sententiae darobur tenens divinae sententiae datae in Adam quod eboli, cujus instinctu peccavit. Per id ergo quod facti causa manet, inhabitare dicitur peccatum in carne, ad quam diabolus accedit, quasi ad suam legem, et manet quasi in peccato peccatum; quia caro jam peccati est, ut decipiat hominem suggestionibus malis; ne homo faciat, quod praecipit lex. Nam velle adjacet mihi. Tam bona asserit, quae jubet Lex, ut naturaliter sibi placere dicat, et velit facere. Perficere autem bonum non invenio. Et placet ergo quod a Lege jubetur, et voluntas est faciendi: sed ut impleatur, pressus est potestate peccati, ut non possit ire quo vult, neque valeat contradicere; quia potestatis ejus alter est Dominus. Homo enim jam consuetudine peccandi gravatur, et facilius succumbit peccato quam legi, quam scit bona docere; ac si velit bona facere, premit illum consuetudo, adjutore inimico. Non enim quod volo, facio bonum: sed quod nolo
Abbreviated transcription (Latin):
non uult. Si autem quod odi illud
facio cõsendio legi. Probat legem rreꝰ¬
te phibere quando inuitum se hec
facere quod lȩx uetat ꝓfitetur: et
nature suȩ dicit esse quod man¬
dat lex: quia quod extra facito¬
diosum sibi dicit. N unc autem
iam non ego operor illud: sed quod
habitat in me peccatum. Qm̃ lege
uid& ꝓhiberi quod agit. & con¬
sentit non debere fieri: ac ꝑ hoc
aliud est cuius inpulsu hẽc agi
declarat idest peccatum. Poccatũ
audem idõ semꝑ nominat᷑ conscia¬
tur diabolꝰ essẽ cũ angłis suis: qr
nisi peccaset primꝰ homo. hec non
ꝓuenirent: ac ꝑ hoc peceatum est.
quod ea omĩa facit. Scio enim
quod ñ inhabitat iime hoc ẽ. in
carne mea bonum. Non dicit sicut
quibꝰdam uidetur in carnẽ malã
sed quod habitat in carne nonc̃e.¬
bonum: sed esse peccatum: quomͦ¬
inhabitat in carne peccatũ cũ non
ipsa peccati corruptio ꝑ condicio¬
nem offensionis manet incorpore.

Expanded text:
non vult. Si autem quod odi, illud non vult. Si autem quod odi, illud facio, consentio Legi. Probat Legem recte prohibere, quando invitum se hoc facere, quod lex vetat, profitetur: et naturae suae dicit esse, quod mandat Lex; quia quod extra facit, odiosum sibi dicit. Nunc autem jam non ego operor illud, sed quod inhabitat in me peccatum. Quoniam lege videt prohiberi quod agit, et consentit non debere fieri ac per hoc aliud esse, cujus impulsu haec agi declarat, id est, peccatum. Peccatum autem ideo semper nominat, cum sciatur diabolus esse cum angelis suis; quia nisi peccasset primus homo, haec non provenirent: ac per hoc peccatum est, quod ea omnia facit. Scio enim quod non inhabitat in me, hoc est, in carne mea, bonum. Non dicit, sicut quibusdam videtur, carnem malam: sed quod habitat in carne, nonbonum, sed esse peccatum. Quomodo habitat in carne peccatum, cum non ipsa peccati corruptio per conditionem offensionis manet in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
cor eorum ne saluifiant. Unde
idem apłs in alia epła ait. Non
est nobis colluctatio adu̾sus car¬
nem et sangumem sed aduersus
principes et potestates contraspi¬
ritalia nequitia in celestibus:
quos sacellices constat esse satha¬
ne. Nam audem p̾uaricationem ho¬
minis prius quam se manciparet
morti. non erat his potestas adm
teriora hominis accedere: & cogi¬
tationes aduersas inserere. Unde
et astucia eius factum est ut con¬
fabulatione per serpentem ho¬
minem circum ueniret. Postqͣm
autem circum uenit eum ꝙ sub¬
iugauit: potestatem in eum acce¬
pit. ut interiorem hominem pul¬
saret. copulans se menti eius ita
ut non possit agnoscere quid su¬
um sit in cogitatione. quid illnis
nsi respiciat legem. Quod
enim operor non incelligo. Non
intelligit quod operatur: quia ui¬
det aliud se. ꝑ legem scire et ali¬
ud agere. Non enim quod uo¬
lo hoc ago sed quod odi illud fa¬
scio.
Subicctus peccato: facit utiq quod

Expanded text:
cor illorum, ne salvi fiant. Unde cor illorum, ne salvi fiant. Unde idem Apostolus in alia Epistola ait : Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, contra spiritalia nequitiae in coelestibus, quos satellites constat esse Satanae. Nam ante praevaricationem hominis, priusquam se manciparet morti, non erat his potestas ad interiora hominis accedere, et cogitationes adversas inserere. Unde et astutia ejus factum est, ut confabulatione per serpentem hominem circumveniret . Postquam autem circumvenit eum et subjugavit, potestatem in eum accepit, ut interiorem hominem pulsaret, copulans se menti ejus; ita ut non possit agnoscere quid suum sit in cogitatione, quid illius, nisi respiciat legem. Quod enim operor, non intelligo. Non intelligit quod operatur, quia videt aliud se per Legem scire, et aliud agere. Non enim quod volo, hoc ago: sed quod odi, illud facio. Subjectus peccato facit utique, quod
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. uenditum esse sub peccato ex
adam qui prior peccauit. originẽ
trahere: et proprio delicto subiestõ
fieri peccato: sicut dicit ysaias pro¬
pħa. Uenditi estis inquit᷑ peccatis ue¬
stris. Adam enim uendidit se prior:
ac per hec sem̃ eius. subiectum est pec¬
cato. Quam obrem est infirmum ẽẽ.
hominem ad precepta legis seruan¬
da: nisi diuinis auxiliis muniatur:
hinc est unde ait: lex spiritalis ẽ.
Ego autem carnalis sum uenunda¬
tus sub peccato: hȩc est lex firma
est et iusta: et caret culpa. homo
gatus delicto: ut pocestate sui uti
non possit. circa obȩdientiam legis
ideo est ad dei miscdłiam cõfugien¬
dum. ut seueritatem legis effugiat:
Et ģroneratus delictis de cȩtero
deo fauente inimico resistat quq d¬
est enim subiectum esse peccato
Nisi corpus habcre uitio anmiç
captiuum delictis ut faciat uo¬
luntatem eius:. hinc dominꝰ in¬
ter eetera ait. Uenit diabolus et
collit quod seminatum est in

Expanded text:
Hoc est venditum esse sub peccato ex Hoc est venditum esse sub peccato ex Adam qui prior peccavit, originem trahere, et proprio delicto subjectum fieri peccato, sicut dicit Esaias propheta: Venditi estis, inquit, peccatis vestris : Adam enim vendidit se prior, ac per hoc omne semen ejus subjectum est peccato. Quamobrem infirmum esse hominem ad praecepta legis servanda, nisi divinis auxiliis muniatur, hinc est unde ait: Lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, venumdatus sub peccato, hoc est, Lex firma est et justa, et caret culpa: homo gatus delicto; ut potestate sui uti non possit circa obedientiam Legis. Ideo est ad Dei misericordiam confugiendum, ut severitatem Legis effugiat, et exoneratus delictis, de caetero Deo favente, inimico resistat. Quest enim subjectum esse peccato; nisi corpus habere vitio animae captivum delictis, ut faciat voluntatem ejus. Hinc Dominus inter caetera ait : Venit diabolus, et tollit quod seminatum est in
Abbreviated transcription (Latin):
ercerent. ut in mortuo uita discat᷑:
sed alius modus est quem tractat
apłs. Ut ostendat enim plus pecca¬
tum esse sub lege quam fuerat ante
legem. supra hunc modum peccato¬
rum ampliorem modum significat
creuisse post legem. Inuidia et astu¬
cia sathanȩ: ut ꝓuidentia dei con¬
traria fieret hõi. cũ timore legis
minime peccare debuerit. Idõ deus
ut inuidiam diaboli uinceret et ꝓ¬
uidentiam suam homini ratã fa¬
ceret: mutauit ordinem. mittens sal¬
uatorem xp̃m qui et diabolum
uinceret et stacuta dei erga homi¬
nem firmaret. Scimus enim quod
lex spicͥalis est qͣm scientib legem lo¬
quitur: idõ ait. scimus quia lex spi¬
moysi sp̃ualem uocat. quȩ est data
in tabulis. Que quia peccari ꝓhibe¬
ret spiritalis est: quippe cum uisi¬
bilia et carnalia coli ꝓhibeat hec
ad commendationen legis ꝑtinent:
Ne culpa forte digna putaretur quia
se ueritatem ȩxercuit in peccatores.
dum peccat. Uenditus sub peccato:

Expanded text:
ercerent, ut in mortuo vita discatur. ercerent, ut in mortuo vita discatur. Sed alius est modus, quem tractat Apostolus; ut ostendat enim plus peccatum esse sub Lege, quam fuerat ante Legem, supra hunc modum peccatorum ampliorem modum significat crevisse post Legem invidia et astutia Satanae; ut providentia Dei contraria fieret homini, cum timore Legis minime peccare debuerit. Ideo Deus ut invidiam diaboli vinceret, et providentiam suam homini ratam faceret, mutavit ordinem, mittens Salvatorem Christum qui et diabolum vinceret, et statuta Dei erga hominem firmaret. Scimus enim quod Lex spiritalis est. Quoniam scientibus Legem loquitur, ideo ait: Scimus quia Lex spiMoysis spiritalem vocat, quae est data in tabulis: quae quia peccare prohibet, spiritalis est; quippe cum visibilia et carnalia coli prohibeat. Haec ad commendationem Legis pertinent, ne culpa forte digna putaretur ab aliquo; quia severitatem exercuit in peccatores. dum peccat. Venditus sub peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
re non posset. Inimicus tamen quẽ
inpeccato significat: ut appare¬
at ẽe. inimicus. per legem accepit oc¬
casionem operari homini mortem:
dum enim ad illicita illum suasit:
apparet ẽe. mimicus. Quanqͣm et
ante legem mordem homini ꝓcura¬
uerit. excepta prima causa adȩ :
post legem tamen maiores eirps¬
nas apud inferos ubi mors scł̃a. ẽ.
adinuenit. Minus erum crimins. ẽ.
ante legem manifestatam peccasse:
quam post legem. Ut fiat supramo¬
dum ipsum peccatum: peccans per
manclatum. Quid est supra modũ
quasi datus sit modus delinquent¬
bus cum peccari non liceats sed dei
uerba sunt dicentis. Non sunt con¬
pleta peccata amorreorum. Per
quod ostendit mensuram esse quan
dam delictorum. Quam cum im¬
pleuerint peccatores: uita digni
minime iudicentur. Sicut et pha¬
rao quia iustum istum modum.
impleuerat. uirtutes et signa in
illum ostensa sunt: per quȩ eeceri
ext̾rici ad cmolumenta uite se ex¬

Expanded text:
re non posset. Inimicus tamen, quem re non posset. Inimicus tamen, quem in peccato significat, ut appareat esse inimicus, per Legem accepit occasionem operari homini mortem. Dum enim ad illicita illum suasit, apparet esse inimicus. Quamquam et ante legem mortem homini procuraverit, excepta prima causa Adae, post Legem tamen majores ei poenas apud inferos, ubi mors secunda est, adinvenit. Minus enim criminis est ante Legem manifestatam peccasse, quam post Legem. Ut fiat supra modum ipsum peccatum peccans per mandatum . Quid est, supra modum; quasi datus sit modus delinquentibus, cum peccare non liceat? Sed Dei verba sunt dicentis: Non sunt completa peccata Amorrhaeorum . Per quod ostendit mensuram quamdam esse delictorum, quam cum impleverint peccatores, vita digni minime judicentur; sicut et Pharao, quia istum modum impleverat, Dei virtutes et signa in illum ostensa sunt, per quae caeteri territi ad emolumenta vitae se ex
Abbreviated transcription (Latin):
hano sed et scãm et bonam ꝓnunti¬
et.Nam mandatum legem intelligi:
euangłicus sermo testatur: ait enim.
Si uis ad uitam uenire: serua man¬
data. Quod ergo bonum est michi
mors est᷑ absit. Uere absit: unde enĩ
fieri pocest ut quod bonumesse pro¬
batum÷ mors intelligatur. Sed pec¬
catum ut appareat peccatum: per
bonum michi operatum est mortẽ.
diabolum per bonum occasionem¬
dicit accepisse ut malum operare¬
tur homini dum illum se ducit ad
mortem: qutaut ea quȩ ante legẽ
male gesta sunt per illecebram cu¬
pidinis ꝓbarentur esse peccata. et
de cgtero ut uit arentur data est
lex manifestata in literis. Sic tunc
incensus est sathauas: per bonum
utiq Uidit enim ꝓuideri homini:
et illicita illi suasit. ut pro uita ex
lege ei mors ꝓueniret. Quod qui¬
dem negligentiş humanę asscriben¬
dum est: qus sic uigorem naturȩ
suȩ infirmauit cupiditate peccandi.
ut suggestiones aduersarii reprime¬

Expanded text:
hanc, sed et sanctam et bonam pronuntihanc, sed et sanctam et bonam pronuntiet. Nam mandatum Legem intelligi evangelicus sermo testatur. Ait enim: Si vis ad vitam venire, serva mandata . Quod ergo bonum est, mihi mors est? Absit. Vere absit; unde enim fieri potest, ut quod bonum esse probatur, mors intelligatur? Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Diabolum dicit per bonum occasionem accepisse, ut malum operaretur homini, dum illum seducit ad mortem; quia ut ea quae ante Legem male gesta sunt, per illecebram cupidinis probarentur esse peccata, et de caetero vitarentur, data est Lex, manifestata in litteris. Tunc incensus est Satanas, per bonum utique; vidit enim provideri homini, et illicita illi suasit; ut pro vita ex Lege ei mors proveniret. Quod quidem negligentiae humanae ascribendum est, quae sic vigorem naturae suae infirmavit cupiditate peccandi, ut suggestiones adversarii reprime
Abbreviated transcription (Latin):
datum quod erat ad uitam datũ:
hoc esse ad mortem. Uerum est
quod lex ad uitam data est:sed
cũ hominem non solum de p̾eteri¬
co sed et de futuro peccantem re¬
um fecit. facta est lex data ad ui¬
tam. esse ad mortem. Sed ut di¬
xi peccanti: quia o będientib pro¬
ficit ad uitam. Nam peccatum
se duxit me: et per illud occidit.
Peccatum hoc loco diabolum in¬
telligite quia auctor peccati est.
quomodo crudelitatem suam de
nece hominis saciaret. Ut quia lex cõ¬
minata est peccatorib homo in stin
ctu eiusꝓhibita semꝑ admittens.
offenso deo ultionem legis incurre¬
ret: ut ab ea quȩ illi pro fucura
data erat dannaretur. Quia enim
in uito illo lex data est exarsit in¬
uidia aduersus hominem ut eo
Amplius uitiosis uoluptatib macła¬
ret: ne manus eius euaderet.Itaq
lȩx quidem sc̃a et mandatum sc̃m
et iustum et bonum. Ut nichil suspi
aduerse remaneret in lege sic illam
comm̃dat. ut non solum iustam

Expanded text:
datum, quod erat ad vitam datum, datum, quod erat ad vitam datum, hoc esse ad mortem. Verum est, quia Lex ad vitam data est: sed cum hominem non solum de praeterito, sed et de futuro peccantem reum fecit, facta est Lex data ad vitam, esse ad mortem: sed ut dixi, peccanti; quia obedientibus proficit ad vitam. Nam peccatum, seduxit me, et per illud occidit. Peccatum hoc loco diabolum intellige, qui auctor peccati est. quomodo crudelitatem suam de nece hominis satiaret; ut quia Lex comctu ejus prohibita semper admittens, offenso Deo, ultionem legis incurreret, ut ab ea quae illi profutura data erat damnaretur; quia enim invito illo lex data est, exarsit invidia adversus hominem, ut eum amplius vitiosis voluptatibus macularet, ne manus ejus evaderet. Itaque Lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Ut nihil adversae remaneret in Lege, sic illam commendat, ut non solum justam
Abbreviated transcription (Latin):
putaretur. Yiuens ergo pro mortuo
habebatur. Ego autem uiuebã¬
lege. cũ lex semꝑ fuerit sicut supra
memoraui: nisi quia sine amore
dei homo uiuebat securus quod ñ
ẽet. deus iudicaturus actus huma¬
nos. Sed. cũ uenisset mandatum:
peccatum reuixit. Ideo dixit reui¬
xisse peccatum: ut significaret quia
atea uirerat. Postea autem desidia
hominum mortuum estimatum ẽ.
cũ inueret: sicut adsolet falsa fieri
fama peregrinis non uera. Hoc ergo
significat quod in uitiis non latue¬
rit peccatum. lmputari apud deum
est uixisse: sed cũ consuetudo pec¬
candi hoc oblit̾asset: mortuum
estunatum est. ut crim̃ cũ ꝑsona de¬
ficere putaretur. Cũ autẽ data ẽẽt
lex uel reformata reuyxit apud eos
apud quos mortuum ȩstimatũ
crat. ceperunt enim imputare
peccatum. Ego audem mortu¬
us sum. Ooorcuus est homo quia
uidit se reum esse apud deum:
qui ande se putabat non futu¬
rum obnorium ex his quȩ pecca¬
bat. Et inuentum est michi man¬

Expanded text:
putaretur, vivens ergo pro mortuo putaretur, vivens ergo pro mortuo habebatur. Ego autem vivebLege, cum Lex semper fuerit, sicut supra memoravi; nisi quia sine timore Dei homo vivebat, securus quod non esset Deus judicaturus actus humanos. Sed cum venisset mandatum, peccatum revixit. Ideo dixit revixisse peccatum, ut significaret quia ante vixerat: postea autem desidia hominum mortuum aestimatum est, cum viveret, sicut assolet falsa fama fieri peregrinis. Hoc ergo significat quod in initiis non latuerit peccatum imputari apud Deum, hoc est vixisse: sed cum consuetudo peccandi hoc oblitterasset, mortuum aestimatum est; ut crimen cum persona deficere putaretur. Cum autem data esset Lex vel reformata, revixit apud eos, apud quos mortuum aestimatum erat; coeperunt enim scire imputari peccatum. Ego autem mortuus sum. Mortuus est homo; quia videt se reum esse apud Deum, qui ante se putabat non futurum obnoxium ex his quae peccabat. Et inventum est mihi man
Abbreviated transcription (Latin):
ta admittendo. deum rursus of¬
fenderet. et denuo in potestate chia¬
boli caderet. Cgpit non impera¬
re sed subailiter fallere: q̃m in le¬
ge data amisit dĩum diabolus:
sciens de cȩtero hominem Ad dei
iuditium ꝑtinere. Sine lege enim
peccatum mortuum erat. Heͦe du¬
plici genere intelligendum est: ut
et diabolum inpeccato scias signi¬
ficatum et hoc ipsum peccatum.
quod uocatur ꝑ eccatum. Oortu¬
us enim dicitur fuisse diabolus
quia cessabat ab illusione hoĩs
securus enim erat de possessione
eius. Peccatum enim morcuum
dixit: quia putabatur quod non
imputaretur apud deum. Idõ
apud hominem mortuum erat:
quasi impune peccaretur. Nam ñ
latebat peccatum sicut supra dixi:
sed ignorabatur hoc quia deus iudi¬
caturus esset. quod data lege manife¬
stum est reuixisse I quare reuixit:
Nisi quia ante uixerat. et postea
desidia hominum mortuum esti¬
matum est cũ uiueret : Putabatur
enim non imputari peccatum cũim¬

Expanded text:
ta admittendo Deum rursus ofta admittendo Deum rursus offenderet, et denuo in potestatem diaboli caderet. Coepit non imperare, sed subtiliter fallere, quoniam in lege data amisit dominium diabolus, sciens de caetero hominem ad Dei judicium pertinere. Sine lege enim peccatum mortuum erat. Hoc duplici genere intelligendum est, ut et diabolum in peccato sciat significatum, et hoc ipsum peccatum, quod vocatur peccatum: mortuus enim dicitur fuisse diabolus, quia cessabat ab illusione ad ilsecurus enim erat de possessione ejus. Peccatum autem mortuum dixit, quia putabatur quod non imputaretur apud Deum, ideo apud hominem mortuum erat, quasi impune peccaretur. Nam non latebat peccatum, sicut supra dixi, sed ignorabatur hoc, quia Deus judicaturus est: quod cum data lege manifestum est revixisse peccatum. Quare revixit, nisi quia ante vixerat et postea desidia hominum mortuum aestimatum est, cum viveret? putabatur enim non imputari peccatum cum im
Abbreviated transcription (Latin):
cocupiscentiam ꝓhibet: q̃ ꝓpterea
quod oblectamento. ẽ. Non puta¬
batur esse peccatum. Simplex
enim uidebatur causa cõcupisce¬
re aliquid proximi. Hȩc lex pro¬
didit esse peccatum. Scłaribus
namq hominib nichil tam inul¬
tum uidetur et placidum:. quam
uoluntas. O ccasione ergo ac¬
cepta: peccatum per mandatum
operatum.ẽ. in me. omnem cõcu¬
discens. cuncta peccata significat.
Supra enim cocupiscentiam iuxta
legem memorat. cui nunc odera
addens uicia. omẽm dixit c̃ocupis¬
centiam operatam in homine in¬
pulsu diaboli: quem inpeccato si¬
gnificat: ut in contrarium fieret
hominilȩx: quȩ data erat ut pro¬
desset. Uidens enim diabolus au¬
quem in conditione se prop
aduersum se. Quem uidit enim
factum sub lege. pro certo habuit:
de suo sublatum dñio. Agnoue¬
rat enim homo quomodo pęnam
inferni euaderet. Hinc exarsit ira¬
cundiam aduersus hominemut
illi legem inuerteret: ut prohibi¬

Expanded text:
concupiscentiam prohibet, quae propterea concupiscentiam prohibet, quae propterea quod oblectamento est, non putabatur esse peccatum. Simplex enim videbatur causa, concupiscere aliquid proximi, hoc autem Lex prodidit esse peccatum: saecularibus namque hominibus nihil tam inultum videtur et placidum, quam voluptas. Occasione ergo accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam, cuncta peccata significat. Supra enim concupiscentiam juxta Legem memorat, cui nunc caetera addens vitia, omnem dixit concupiscentiam operatam in homine impulsu diaboli, quem in peccato significat; ut in contrarium fieret homini Lex, quae data erat, ut prodesset. Videns enim diabolus auquem in conditione se tam padversum se. Quem enim vidit factum sub Lege, pro certo habuit de suo sublatum dominio; agnoverat enim homo quomodo poenam inferni ecundia adversus hominem, ut illi legem inverteret, ut prohibi
Abbreviated transcription (Latin):
hanc dixit et erutos nos ab eagra¬
tulatur. et in illa dõ serunt negat :
Ne unquam hanc asserere puta¬
retur. Hoc purgat cũ dicit. absit.
Sed peccatum non cognoui nisi
per legem. Non ergo peccatum
est lex: sed index peccati. Osten¬
enim et quȩ latebant peccata: quia
impune futura non essent apud
deum. Quo comꝑto homo factus
est reus. Et ideo non uidetur. gr᷑as
agere legi. Quis enim libenter ha¬
bet eum qui sibi pęnam immine¬
re annuntiat eꝰ Legi autem fidei
gr̃as agit. quia qui per legem moi¬
si reus factus est: per legem fidei
rectinciliatus est deo. quanuis et
illa iusta bona sit. Ostendere et¬
enim imminens periculum bonũ
est: sed huic magnas gr̃as agit per
cupices. Non discreuit cõcupiscen¬
tiam hanc apeccato. sed miscuit:
hoc significans quia cũ nec suspi¬
tio quidem esset istud non licere
apud deum. cognouit inquit esse
peccatum. Sub sua persona quasi
generalem agit causam. Lex itaq

Expanded text:
hanc dicit, et erutos nos ab ea grahanc dicit, et erutos nos ab ea gratulatur, et in illa Deo servire negat; ne iniquam hanc asserere putaretur, hoc purgat, cum dicit: Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per Legem. Non ergo peccatum est Lex, sed index peccati; ostenenim et quae latebant peccata, et quia impune futura non essent apud Deum. Quo comperto, homo factus est reus; et ideo non videtur gratias agere Legi. Quis enim libenter habeat eum, qui sibi poenam imminere annuntiat? Legi autem fidei gratias agit; quia qui per legem Moysi reus factus est, per legem fidei reconciliatus est Deo: quamvis et illa justa et bona sit; ostendere etenim imminens periculum, bonum est. Sed huic magis gratias agit, percupisces . Non discrevit concupiscentiam hanc a peccato, sed miscuit, hoc significans, quia cum nec suspicio quidem esset istud non licere apud Deum; cognovi, inquit, esse peccatum. Sub sua persona quasi generalem agit causam. Lex itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruiamus lege fidei quȩ no¬
bis p̾sidium contulit salutare
quod uetus lex ñ potuit: ne gr̃e
beneficium in anire uideamur legi
ueteri seruientes. Lex uetus non
ris uel etatis: senuit enim᷑. quia ces¬
sauit. Lex autem sp̃e ipsa est lex fi
dei quia fides in animo est: nec ope¬
ribus addiscitur sed corde creditur.
Et meus ipsa intelligit nature suȩ
esse: quod credit. Nec oculis cerni
tur aut manib palpatur: et quȩ
sperantur dona non uisibilia sunt
nec terrena sed sp̃ualia sunt. Uetus
ergo lex in tabulis lapideis forma¬
ta est. Lex autem sp̃c in tabulis
cordis sp̃ualiter scribitur: ut sit
ȩderna. Liters autem legis ueteris
ȩcate consummantur. Est & alia in¬
terp̾catio legis sp̃c. ut quia prior
lex ab opere malo mnhibuit: hec
autem cũ nec corde in peccare de¬
bere dicit. lex sp̃c uocatur: ut to¬
tum hominem faciat sp̃ualem.
Quid ergo dicemuss Lex pecca¬
tum est᷑. absit. Qm legem mortis

Expanded text:
ut serviamus legi fidei, quae nout serviamus legi fidei, quae nobis praesidium contulit salutare, quod vetus lex non potuit; ne gratiae beneficium inanire videamur, legi veteri servientes. Lex vetus non ris vel aetatis; senuit enim, quia cessavit. Lex autem spiritus ipsa est ldei, quia fides in animo est, nec operibus addiscitur, sed corde creditur, et mens ipsa intelligit, naturae suae esse quod credit, nec oculis cetur, aut manibus palpatur: et quae sperantur dona, non visibilia sunt, nec terrena, sed spiritalia. Vetus ergo lex in tabulis lapideis formata est: lex autem spiritus in tabulis cordis spiritaliter scribitur, ut sit aeterna: littera autem legis veteris aetate consumitur. Est et alia interpretatio legis spiritus; ut quia prior lex ab opere malo inhibuit, haec autem, cum nec in corde peccare debere dicit, lex spiritus vocatur; ut totum hominem faciat spiritalem. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Quoniam legem mortis