comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do s querendo trayctandũ ẽ
inlibris maxime. quos nob̾ diuuina cõmendat
auctoritas. In quib temeritas asserende in¬
certe dubiȩq opinionis. difficile sacrilegii
crim̃ euitat. Ca tamen querendi dubitatio.
catholice fidei metas non debet excedere. oe̾
qͣm multiheretici ad suam sententiã que p̾¬
ter fidem ẽ catholice disciplinȩ expositionẽ
scripturarũ diuinarũ trahere consuert̃:
antetractationem huius libri catholica fi¬
des breuit explicanda ẽ. Est autẽ hec. Deũ
patrem omĩpotentem uniuersam creaturã
fecisse. atq constituisse ꝑfilium suũ unige¬
nitum.id ẽ sapientiam & uirtutẽ suam.
consubstantialem sibi & coȩt̾nam. in unita
Hanc gͦ trinitatẽ dici unum dm̃. eumq fe¬
cisse & creasse omĩa quȩ funt inquantum
sunt: catholica disciplina credi iubet. Ita ut
creatura omĩs siue intellectuał siue corpora¬
lis. uel quod breuius dici potest scđm uer¬
ba diuinarũ scripturarũ. siue muisibilis

Expanded text:
do, sed quaerendo tractandum est; in Libris maxime quos nobis divina commendat auctoritas, in quibus temeritas asserendae incertae dubiaeque opinionis, difficile sacrilegii crimen evitat: ea tamen quaerendi dubitatio catholicae fidei metas non debet excedere. Et quoniam multi haeretici ad suam sententiam, quae praeter fidem est catholicae disciplinae, expositionem Scripturarum divinarum trahere consueverunt; ante tractationem hujus libri catholica fides breviter explicanda est. 2. Est autem haec: Deum Patrem omnipotentem universam creaturam fecisse atque constituisse per Filium suum unigenitum, id est Sapientiam et Virtutem suam consubstantialem sibi et coaeternam, in unitatHanc ergo Trinitatem dici unum Deum, eumque fecisse et creasse omnia quae sunt, in quantum sunt, catholica disciplincreatura omnis siue intellectualis siue corporalis, uel quod breuius dici potest secundum uerba scripturarum diuinarum, sine inuisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
calumniant᷑. partim ꝓpter hoc quia filius
patri debet qͦd ẽ: hoc etiam debens utiq
patri. qͦd eidem patri eqlialis ac par est.¬
Pater autem nulli debet quicqͥd ẽ. De sp̃u
autẽ scõ nondũtã copiose ac diligenter di¬
sputatũ ẽ a doctis magnis diuinarũ scrip¬
turarũ tractatoribꝰ. ut intelligi facile possit.¬
& euis ꝓprium quo ꝓprio fit. ut eum neq fi¬
lium neq patrem dicere possimꝰ: s tantum
sp̃m scm. nisi qͦd eum donum dłi eẽ p̃dicañ.
ut dm̃ credamꝰ non sese ipso infimius donũ
dare. Seruant tam̃ ut non genitũ sp̃m sc̃m
mi patris. nec tam̃ id quod ẽ nulli debere.
& non catholicȩ fidei. s quorũd̾a hereticoꝵ
errori ꝓpriũ. Sunt tam̃ qui ipsam cõmuns¬
onẽ patris & filii. atq ut ita dicam deitatẽ
tate sibi copulantur. & ille gignendo filiũ.
& ille patri coherendo. ei aquo ẽ genituse.¬
quatur: hanc gͦ deitatẽ quam etiã dilecti¬

Expanded text:
calumniantur, partim propterea, quia filius calumniantur, partim propterea, quia filius patri debet, quod est, hoc etiam debens utique patri, quod eidem patri aequalis aut par estpater autem nulli debet quidquid est. De spiritu autem sancto nondum tam copiose ac diligenter disputatum est a doctis et magnis diuinarum scripturarum tractatoribus, ut intellegi facile possit eius proprium, quo proprio fit, ut eum neque filium neque patrem dicere possimus, sed tantum spiritum sanctum, nisi quod eum donum dei esse praedicant, ut deum credamus non se ipso inferius donum dare. seruant tamen, ut non genitum spiritum sanctum mi patris nec tamen id quod est nulli debere,  non catholicae fidei, sed quorundam haereticorum errori proprium. ausi sunt tamen quidam ipsam communionem patris et filii atque, ut ita dicam, deitatem, tas, qua sibi copulantur et ille gignendo filium et ille patri cohaerendo, ei a quo est genitus aequetur. hanc ergo deitatem, quam etiam dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
de illo in scripturis inueniuntur ita dic¬
ta. ut impias hereticoꝵ m̃tes prius uolen-¬
tes docere.quã nosse. in errorem miserint:
ut putarent eum non equałe patri. nec eiꝰ¬
dem eẽ substantiȩ. Qualia sunt illa. qͣm
pater maior me ẽ: & caput mulieris uir.
tunc etiam ipse subiectus erit ei qui illi sub¬
iecit omĩa: & uado ad dm̃ meũ. & dm̃ ue¬
strum: & non nulla huius modi. Quȩ oĩa
posita sunt. ñ ut nature atq substantie in¬
equalitatem significent. ne falsa sint illa ego
tus ẽ d̾s. cum omĩa ꝑ ipsum facta suit. & ñ
rapinã arbitratus ẽ eẽ equalis deo: & cȩtera
talia. S illa posita sunt partim ꝓpt̾ ãmi¬
nistrationẽ suscepti hominis qua dicitur
semetipsum exinanisse: ñ quia mutata ẽ
illa sapientia cum sit omĩno incõmutabi¬
lis: s quia tam humilit᷑ humilib innote¬
scere uoluit. Partigͦ ꝓpter hanc ãmini¬
strationẽ illa scripta sunt de quib heretici

Expanded text:
de illo in scripturis inueniuntur ita dicde illo in scripturis inueniuntur ita dicta, ut inpias haereticorum mentes prius uolentes docere quam nosse in errorem miserint, ut putarent eum non aequalem patri nec eiusdem esse substantiae, qualia sunt illa: quoniam pater maior me est, et: caput mulieris uir, tunc et ipse subiectus erit ei, qui illi subiecit omnia, et: uado ad deum meum et deum uestrum, et nonnulla huius modi: quae omnia posita sunt, non ut naturae atque substantiae inaequalitatem significent, ne falsa sint illa: egotus deus, cum omnia per ipsum facta sint — et: non rapinam arbitratus est esse aequalis deo et cetera talia, sed illa posita sunt partim propter administrationem suscepti hominis, qua dicitur: semet ipsum exinaniuit — non quia mutata est illa sapientia, cum sit omnino incommutabilis, sed quia tam humiliter hominibus innotescere uoluit — partim ergo propter hanc administrationem illa ita scripta sunt, de quibus haeretici
Abbreviated transcription (Latin):
tate s unum colamus. unamq substan.
tiã. &̾ de patre quidẽ ac filio multis libͥs
disseruerunt docti & spiritales uiri. et¬
quib tanquã homines hominib pote¬
rant quẽadmodũ non unus eẽt pater &
filius. s unum eẽnt: & quid ꝓprie pater
ẽẽt. & quid filius insinuare conati sunt.
qͦd ille genitor. ille genitus. ille ñ de filio.
ille de patre. ille huiꝰ principiũ. unde et
caput xp̃i dicitur: quãuis & xp̃c principi¬
um sit. s non patris: hic uͦ illius imago.
quãtus nulla ex parte dissimilis.s onũno
indifferens & equał̃. tractantib hec latiu
eis qui ñ tam breuit quam nos totiꝰ xp̃ia¬
nȩ fidei ꝓfessionem uolunt explicare. Ita¬
q in quantũ filius ẽ & de patre accepit ut
sit. cum ille de filio id non acceꝑit. & inqͣn¬
tũ hominẽ mutabilẽ scilicet creaturã in
melius cõmutandam in effabili miscđia
temporali dispensatione suscepit. multa

Expanded text:
tate, sed unum Deum unamque substantiam tate, sed unum Deum unamque substantiam . 18. Et de Patre quidem ac Filio multis libris disseruerunt docti et spirituales viri, quibus quantum homines hominibus poterant, et quemadmodum non unus esset pater et filius, sed unum essent, et quid proprie pater esset et quid filius, insinuare conati sunt: quod ille genitor, ille genitus; ille non de filio, ille de patre; ille huius principium, unde et caput Christi dicitur, quamuis et Christus principium, sed non patris; hic uero illius imago, quamuis nulla ex parte dissimilis et omnino indifferenter aequalis. tractantur haec latius ab eis, qui non tam breuiter quam nos totius Christianae fidei professionem uolunt explicare. itaque, in quantum filius est, de patre accepit, ut sit, cum ille de filio id non acceperit: et in quantum hominem mutabilem, scilicet creaturam in melius commutandam, ineffabili misericordia temporali dispensatione suscepit, multa
Abbreviated transcription (Latin):
in robore. nc̃ in ramis. s tantummͦ in radi¬
ce:cum illa regula nominis maneat ut
radix lignum sit. et robur lignum. & ra¬
mi lignũ: nec tam̃ tria ligna dicantur s
unũ. Aut sihec habẽt aliquã dissimilitu¬
dinẽ. ut possint non absurde & tria lig¬
na nominari. ꝓpter firmitatis diuersita¬
tem. illud certe om̃s concedunt s ex uno
fonte tria pocula impleantur. posse dici
tria pocula. tres autem aquas ñ posse
dici s omĩno unã aquã: quanquã de
singłis poculis int̾rogatus in quolibet
hoꝵ aquam ẽẽ respondeas: quauis nullꝰ
hic transitus fiat sicut de fonte in flu¬
uiũ dicebamꝰ. S hec non ꝓpter illius di¬
uinȩ nature similitudinẽ. s ꝓpter uisibi¬
lium etiam unitatẽ corporalia exempla
data sunt ut intelligeretur fieri posse ut
aliqua tria non tantum singillatim. sed
etiam simul suigulare nomen obtineañ.
Nec quisquã miretur & absurdum pu.

Expanded text:
in robore, nunc in ramis, sed tantummodo in radiin robore, nunc in ramis, sed tantummodo in radice: cum illa regula nominis maneat, ut radix lignum sit, et robur lignum, et rami lignum; nec tamen tria ligna dicantur, sed unum. Aut si haec habent aliquam dissimilitudinem, ut possint non absurde tria ligna dici, propter firmitatis diversitatem; illud certe omnes concedunt, si ex uno fonte tria pocula impleantur, posse dici tria pocula, tres autem aquas non posse dici, sed omnino unam aquam; quanquam de singulis poculis interrogatus in quolibet horum aquam esse respondeas: quamvis nullus hic transitus fiat, sicut de fonte in fluvium discebamus. Sed haec non propter illius divinae naturae similitudinem, sed propter visibilium etiam unitatem corporalia exempla data sunt, ut intelligeretur fieri posse ut aliqua tria non tantum singillatim, sed etiam simul unum singulare nomen obtineant; nec quisquam miretur et absurdum pute
Abbreviated transcription (Latin):
pondetur. & in illa potione non poterit
alia eẽ responsio: nec tam̃ eas tres aquas s
unam dicimꝰ. Sane cauendum ẽ ne quis.¬
quã in effabilem illiꝰ maiestatis substan¬
tiam sicut fontem istum uisibilem atq
corporeũ uł fluuiũ uł potionẽ. cogitet.
Inhiis enĩ aqua illa quȩ nunc in fonte ẽ.¬
nec transit in fluuiũ nec in se manet. & cũ
de fluuio uł de fonte inpotionẽ transit.
ñ ibi ꝑmanet unde sumitur. Itaq fieri
potest ut eadem aqua runc ad fontis ap¬
pellationẽ ꝑtineat. ñc ad fluuii: ñc adpo¬
tionis. Cum in illa trinitate dixerimꝰ ñ
posse fieri ut pater aliquando sit filius a¬
liquando sp̃s sc̃s. sicut in arbore radix ñ ẽ
nisi radix. nec robur ẽ aliud quã robur. nec
ramos nisi ramos possumus dicere. Non
qͦd dicitur radix. id ẽ potest dici robur et
rami: nec lignũ qͦd ꝑtinet ad radicem po¬
test aliquo transitu nunc in radice ẽẽ nẽ

Expanded text:
pondetur, et in illa potione non poterit pondetur, et in illa potione non poterit esse alia responsio: nec tamen eas tres aquas, sed unam dicimus. Sane cavendum est ne quisquam ineffabilem illius majestatis substantiam sicut fontem istum visibilem atque corporeum vel fluvium vel potionem cogitet. In his enim aqua illa quae nunc in fonte est, exit in fluvium, nec in se manet; et cum de fluvio vel de fonte in potionem transit, non ibi permanet, unde sumitur. Itaque fieri potest ut eadem aqua nunc ad fontis appellationem pertineat, nunc ad fluvii, nunc ad potionis: cum in illa Trinitate dixerimus non posse fieri ut Pater aliquando sit Filius, aliquando Spiritus sanctus; sicut in arbore non est radix nisi radix, nec robur est aliud quam robur, nec ramos nisi ramos possumus dicere: non enim quod dicitur radix, id potest dici robur et rami; nec lignum quod pertinet ad radicem, potest aliquo transitu nunc in radice esse, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
de sp̃u scõ talis interrogatio. aliud eiũ eẽ
debemus respondere quã dm̃: uehem̃ter
cauentes acciꝑe quomͦ de hominib dictũ
ẽ. dii estis. Non enĩ sunt naturalit dii. qui¬
cunq sunt facti atq conditi apatre ꝑ fi¬
lium dono sp̃c scĩ. Ipsa enĩ significatur
inauerit. Nec mirũ qͦd hec de ineffabili
natura dicuntur cũ inhiis etiam rebus
quas corporeis oculis cernmꝰ & corporeo
sensu diuidicamꝰ. tale aliquid accidat.
Nam cum de fonte interrogati ñ possi mꝰ
dicere qͦd ipse sit fluuiꝰ. nec de fluuio interro¬
gati possimꝰ eum fontẽ uocare. rursus poti¬
onem quȩ de fonte uł fluuio ẽ. nec fluuiũ
possimus appellare nec fontẽ: tam̃ hanc
trinitatẽ aquã nominamꝰ. & cum desin¬
gulis queritur singillatim aquã responde¬
mus. Nunc quero utrum aqua infonte
sit: respondetur aqua. Ꝙ si queramus u¬
trum aqua sit in fluuio. nichil aliud res¬

Expanded text:
de spiritu sancto talis interrogatio, aliud eum esse de spiritu sancto talis interrogatio, aliud eum esse debemus respondere quam deum, uehementer cauentes sic accipere, quomodo de hominibus dictum est: dii estis. non enim sunt naturaliter dii, quicumque sunt facti atque conditi ex patre per filium dono spiritus sancti. ipsa enim significatur imaverit. 17. Nec mirum quod haec de ineffabili natura dicuntur, cum in iis etiam rebus quas corporeis oculis cernimus, et corporeo sensu dijudicamus, tale aliquid accidat. Nam cum de fonte interrogati, non possimus dicere quod ipse sit fluvius; nec de fluvio interrogati possimus eum fontem vocare; et rursum potionem quae de fonte vel fluvio est, nec fluvium possimus appellare nec fontem: tamen in hac trinitate aquam nominamus, et cum de singulis quaeritur, singillatim aquam respondemus. Nam si quaero utrum aqua in fonte sit, respondetur aqua; et si quaeramus utrum aqua sit in fluvio, nihil aliud res
Abbreviated transcription (Latin):
uiuos & mortuos. siue istis nominib iusti
& peccatores significentur. siue quos tunc
ante mortẽ interris inuenturꝰ est appella-¬
ti sunt uiui. mortui uͦ qui in eius aduen-¬
tu resurrecturi sunt. hȩc dispensatio tempo¬
ralis. non tantũ est sicut illa generatio se¬
cundum dm̃. s etiam fuit & erit. Nam fuit
tate iudex uiuoꝵ atq mortuoꝵ. Ita enim
ueniet sicut ascendit scđm auctoritatẽ
que apłoꝵ actib continetur. Ex hac ita¬
q temporali dispensatione loquitur in a¬
pochalipsi ubi scriptum ẽ hȩc dicit qui ẽ
&e qui fuit & qui uenturus ẽ. Digesta itaq
fide atq cõmendata diuina generatione
dm̃ nr̃i & humana dispensatione: adiun.
quã pater & filius s ut ita dicam consub¬
stantialis & coȩternus quia ista trinitas u¬
de singulis & dicatur nob̾. d̾s est pater. re¬
spondebimus ds̃.Si queratur utrũ ds̃ sit
filius. hoc respondebimus. Nec si fuerit

Expanded text:
uiuos et mortuos. siue istis nominibus iusti uiuos et mortuos. siue istis nominibus iusti et peccatores significentur, siue quos tunc ante mortem in terris inuenturus est, appellati sint uiui, mortui uero, qui in eius aduentu resurrecturi sunt, haec dispensatio temporalis non tantum est sicut illa generatio secundum deum, sed etiam fuit et erit. nam fuit tate iudex uiuorum atque mortuorum. ita enim ueniet, sicut ascendit, secundum auctoritatem, quae apostolorum actibus continetur. ex hac itaque temporali dispensatione loquitur in Apocalypsi, ubi scriptum est: haec dicit qui est et qui fuit et qui uenturus est. Digesta itaque fideique commendata et diuina generatione domini nostri et humana dispensatione adiungiquam pater et filius, sed, ut ita dicam, consubstantialis et coaeternus, quia ista trinitas ude singulis et dicatur nobis: deus est pater? Respondebimus: deus. si quaeratur, utrum deus sit filius, hoc respondebimus. nec si fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
citur flexis poplitib fieri putandum ẽ ne
illud incidamꝰ sacrilegium. in quo exsecra¬
tur apłs eos qui cõmutauerunt głam incor¬
ruptibilis di. insimilitudinẽ corruptibiliᷤᷤ
hominis. Tale enĩ simulachrũ deo nefas ẽ
xp̃iano intemplo collocare: multo magis
in corde nefarium ẽ. ubi uere templũ dĩ est
si a terrena cupiditate atq errore mundet᷑.
Ad dexteram gͦ intelligendum ẽ. dictum ẽe
in summa beatitudine. tibi iusticia & pax.
& gaudium ẽ: sicut ad sinistram hedi con¬
stituuntur idẽ in miseria. ꝓpter iniquita¬
tates. labores.atq cruciatus. Sedere gͦ qͦd di¬
citur ds̃. non membroꝵ positionẽ. s iudici¬
ariam significat potestatem. qua illa maie
quãuis extremo iudicio multo manifestiꝰ
int̾ homines uingeniti filii di iudicis in¬
uoꝵ atq mortuoꝵ claritas indubitata
futura sit. Credimus etiam inde uenturũ
conuenientissimo tempore & udicaturũ

Expanded text:
citur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne in citur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne in illud incidamus sacrilegium, in quo exsecratur apostolus eos, qui commutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem corruptibilis hominis. tale enim simulacrum deo nefas est christiano in templo conlocare; multo magis in corde nefarium est, ubi uere est templum dei, si a terrena cupiditate atque errore mundetur. ad dexteram ergo intellegendum est dictum esse in summa beatitudine\', ubi iustitia, pax et gaudium est, sicut ad sinistram haedi constituuntur, id est in miseria, propter iniquitatis labores atque cruciatus. sedere ergo quod dicitur deus, non membrorum positionem, sed iudiciariam significat potestatem, qua illa maiesquamuis in extremo iudicio multo manifestius inter homines unigeniti filii dei iudicis uiuorum atque mortuorum claritas indubitata fulsura sit. Credimus etiam inde uenturum conuenientissimo tempore et iudicaturum
Abbreviated transcription (Latin):
&e anima factum. s sp̃ale corpꝰ intelligitur
qͦd ita sp̃u subditum ẽ ut celesti habitati¬
oni conueniat om̃i fragilitate ac labe ter¬
rena in cȩlestem puritatẽ. & stabilitatem
mutata atq conuersa. Hec ẽ ĩmutatio
de qua item dicit apłs. Om̃s resurgemus.
s non om̃s ĩmutabimur. Quam ĩmi̾ta¬
tionẽ. non indeterius.s. in meliꝰ fieri do.¬
cet idem cum dicit. s nos ĩmutabimur.
S ubi & quomͦ sit incelo dñicum corpꝰ.¬
curiosissimũ & suꝑuacaneũ ẽ querere:
tantummͦ in celo ẽẽ credendumẽ. Non
enĩ est fragilitatis nrẽ celoꝵ secreta discute¬
re. s ẽ nr̃ȩ fidei de dñici corporis dignita¬
te sublimia & honesta sentire. Credimuᷤ
etiam qͦd sedet ad dexteram patris. Nec idõ
tam̃ quasi humana forma circũscriptũ
ẽẽ dm̃ patrẽ arbitrandum ẽ ut de illo co¬
gitantib dextrum aut simstrũ latus
occurrat. aut id ipsum qͦd sedere pater di¬

Expanded text:
et anima factum. Sed spirituale corpus intelligitur, et anima factum. Sed spirituale corpus intelligitur, quod ita spiritui subditum est, ut coelesti habitationi conveniat, omni fragilitate ac labe terrena in coelestem puritatem et stabilitatem mutata atque conversa. Haec est immutatio, de qua item dicit Apostolus: Omnes resurgemus, sed non omnes immutabimur. Quam immutationem non in deterius, sed in melius fieri docet idem, cum dicit, Et nos immutabimur . Sed ubi et quomodo sit in coelo corpcuriosissimum et superuacaneum est quaerere; tantummodo in caelo esse credendum est. non enim est fragilitatis nostrae caelorum secreta discutere, sed est nostrae fidei de dominici corporis dignitate sublimia et honesta sentire. Credimus etiam, quod sedet ad dexteram patris. nec ideo tamen quasi humana forma circumscriptum esse deum patrem arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextrum aut sinistrum latus animo occurrat; aut id ipsum, quod sedere pater di
Abbreviated transcription (Latin):
in illo monum̃to nullus alius monum̃.¬
nec postea: sicut in illo utero nec ante post¬
ea quicqͣm mortale conceptum ẽ. Credi¬
mus etiam illum t̾cio die resurrexisse amor¬
tius pͥmogenitum consecuturis fr̃ib. qͦs
in adoptionẽ filioꝵ di uocauit quos con¬
participes & coheredes suos eẽ dignatus ẽ.
Credimus incelum ascendisse quẽ beati¬
tudinis locum etiam ꝓmisit nob dicens.
erunt sicut angłi in celis. in illa ciuitate
in celis. Solet autẽ quosd̾a offendere uel
impios gentiles. uł hereticos. qͦd credamꝰ
assumptũ terrenũ corpꝰ incelũ. S gentile ᷤ
plerumq philosophoꝵ argum̃tis nob̃cum
agere student: ut dicant terrenũ aliquid
incelo eẽ non posse. Nrãs eni scripturas ñ
nouerunt. Nesciunt quomͦ dictum sit. se¬
minatur corpꝰ animale. surgit corpꝰ sp̃ale.
Non enĩ ita dictum ẽ quasi corpꝰ uertat᷑
qͦd animale dicitur ñ in animã uersumẽ

Expanded text:
in illo monumento nullus alius morin illo monumento nullus alius mornec postea, sic in illo utero nec ante nec postea quidquam mortale conceptum est. Credimus etiam illum tertio die resurrexisse a mortuis, primogenitum consecuturis fratribus, quos in adoptionem filiorum dei uocauit, quos conparticipes et coheredes suos esse dignatus est. Credimus in caelum ascendisse, quem beatitudinis locum etiam nobis promisit, dicens: erunt sicut angeli in caelis, in illa ciuitate,em aeterna in caelis. solet autem quosdam offendere uel inpios gentiles uel haereticos, quod credamus adsumptum terrenum corpus in caelum. sed gentiles plerumque philosophorum argumentis nobiscum agere student, ut dicant terrenum aliquid in caelo esse non posse. nostras enim scripturas non nouerunt nec sciunt quomodo dictum sit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. non enim ita dictum est, quasi corpus uertatur quod animale dicitur, non in animam versum est
Abbreviated transcription (Latin):
cretius : Unde manifestum ẽ nullo mͦ po¬
tuisse uerbum di maculari humano cor¬
pore.quo nec ipsa anima humana macu¬
lata ẽ. Non enĩ cum regit corpus atq inui¬
ficat. s cum eius bonã mortalia concupi¬
scit. de corpore anima maculatur.Quod¬
si anime maculas illi uitare uellent. Hec
m̃dacia potius & sacrilegia formidarent.
nascendo: accessit etiam ut mori ꝓmorta¬
lib dignaretur. Humiliauit enĩ se factuᷤᷤ
subditus usq ad mortẽ. mortem autem
crucis: ne qͥs q̃m nrm etiam si mortẽ possit ñ
timere. aliquod genus mortis qͦd homines
ignominosissimũ arbitrantur horreret.
Credimꝰ itaq in eum qui sub pontio pilato
crucifixus ẽ & sepultus. Addendum enĩe¬
rat uidicis nom̃ ꝓpter tempoꝵ cognitionẽ
Sepultura uͦ illa cum creditur fit recor.¬
datio noui monum̃ti qͦd resurrecturo ad
uitę nouitatem p̃beret testimoniũ. sicut
nascituro uterus uirginalis. Nam sict̃

Expanded text:
cretius! unde manifestum est nullo modo pocretius! unde manifestum est nullo modo potuisse uerbum dei maculari humano corpore, quo nec ipsa anima humana maculata est. non enim cum regit corpus atque uiuificat, sed cum eius bona mortalia concupiscit, de corpore anima maculatur. quodsi animae maculas illi uitare uellent, haec mendacia potius et sacrilegia formidarent.,nascendo; accessit etiam, ut mori pro mortalibus dignaretur. humiliauit enim se, factus subditus usque ad mortem, mortem autem crucis, ne quisquam nostrum. etiamsi mortem posset non timere, aliquod genus mortis, quod homines ignominiosissimum arbitrantur, horreret. credimus itaque in eum, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus. addendum enim erat iudicis nomen propter temporum cognitionem. sepultura uero illa cum creditur, fit recordatio noui monumenti, quod resurrecturo ad uitae nouitatem praeberet testimonium, sicut nascituro uterus uirginalis. nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
unt. ñ debere cognosci. Nam si ꝓptea quis¬
q putauerit non eum habuisse matre in
terris. quia dixit que mͥmat̾. cogatur
necesse ẽ & apłos negare habuisse patreᷤ in
cogitatio muliebͥũ uiscum. ut ꝓpt̾ea recusanda uidea t̃
talis cłi nr̃i generatio. quod eam sordidi
sordida putant. quia & stultum dĩ sapi¬
entius ẽ hominib : & omĩa munda mun¬
qui hec putant solis huiꝰ radios. que certe
non tanquam creaturã di laudant. sed
tanquã dm̃ ad orant ꝑ cloacarũ fȩtores. &
quȩcunq horribilia usq quaq diffundi.
& inhis oꝑari scđm naturam suã: nec
tam̃ inde aliqua contaminatione sordes¬
cere.cum uisibilis lux uisibilib sordib
sit natura coniunctior. Quantominuis
gͥ poterat pollui uerbum dĩ ñ corporeũ.
neꝙ uisibile de femineo corpore. ubi hu¬
manã carnem suscepit cum anima &e sp̃u
quib interuenientib habitat maiestas
uerbi ab humani corporis fragilitate se¬

Expanded text:
unt, non eos debere cognosci. nam si propterea quisunt, non eos debere cognosci. nam si propterea quisque putauerit non eum habuisse matrem in terris, quia dixit: quae mihi mater? cogatur necesse est et apostolus negare habuisse patres in cogitatio muliebrium uiscerum, ut propterea recusanda uideatur talis domini nostri generatio, quod eam sordidi sordidam putant, quia et \'stultum dei sapientius est hominibus> et omnia munda munqui hoc putant, solis huius radios, quem certe non tamquam creaturam dei laudant, sed tamquam deum adorant, per cloacarum fetores et quaeque horribilia usquequaque diffundi et in his operari secundum naturam suam nec tamen inde aliqua contaminatione sordescere, cum uisibilis lux uisibilibus sordibus sit natura coniunctior: quanto minus igitur poterat pollui uerbum dei non corporeum neque uisibile de femineo corpore, ubi humanam carnem suscepit cum anima et spiritu, quibus interuenientibus habitat maiestas uerbi ab humani corporis fragilitate se
Abbreviated transcription (Latin):
strauerit ñ solum quẽ suscepit. s illũ etiã
ꝑ quẽ suscepit uirum gerendo nascendo
de femina. Nec nos ad neganda xp̃i ma¬
trem cogit quod ab eo dictum ẽ. quid mi¬
chi & tͥ est mulier. nondũ uenit hora ma:.
s admonet potius ut intelligamus scđm
dđm non eum habuisse mnatrem. cuius ma¬
iestatis ꝑsonam parabat ostendere.aquã
inumũ uertendo. Quod autem crucifixꝰ
ẽ scđ̾m hominẽ crucifixus ẽ: & illa erat ho¬
ra quȩ nondum uenerat quando dictũ ẽ
michi & tͥ quid ẽ. nondũ uenit hora mea.
id ẽ qua te cognoscam. Tunc enĩ ut homo
crucifixus cognouit hominẽ matrẽ. & dile¬
ctissimo discipło humanissime cõmendauit
Nec illud nos moueat. qͦd cum ei nuncia¬
retur mater eiꝰ. & fr̃s. respondit quȩ michi
mater. aut quifr̃s. & cętera. s potius do¬
ceat ministeriũ nr̃m. qͦd cum uerbum
di fr̃ĩb ministramꝰ. parentes cum impedi¬

Expanded text:
strauerit non solum quem suscepit, sed illum etiam, strauerit non solum quem suscepit, sed illum etiam, per quem suscepit, uirum gerendo, nascendo de femina. nec nos ad negandam Christi matrem cogit, quod ab eo dictum est: quid mihi et tibi est, mulier? nondum uenit hora mea, sed admonet potius, ut intellegamus secundum deum non eum habuisse matrem, cuius maiestatis personam parabat ostendere aquam in uinum uertendo. quod autem crucifixus est, secundum hominem crucifixus est; et illa erat hora, quae nondum uenerat, quando dictum est: mihi et tibi quid est? nondum uenit hora mea, id est, qua te cognoscam. tunc enim ut homo crucifixus cognouit hominem matrem et dilectissimo discipulo humanissime commendauit. nec illud nos moueat, quod, cum ei nuntiaretur mater eius et fratres, respondit: quae mihi mater aut qui fratres et cetera? sed potius doceat ministerium nostrum, quo uerbum dei fratribus ministramus, parentes cum inpedi
Abbreviated transcription (Latin):
ci. S si quis tenuerit catholicam fidem. ut
totum hominẽ credat a uerbo di ẽẽ sus¬
ceptum. id ẽ corpus anima. sp̃m. satis contͣ
illos munitus ẽ. Quippe cum ista susceptio¬
ꝓ nr̃a salute gesta sit. cauendumẽ ne cum cre¬
diderit aliquid nr̃m non ꝑtinere ad suscep¬
tionem. non ꝑtineat ad salutẽ. & cum ex
cepta forma membroꝵ que diuersis ge¬
nerib animantiũ diuersa tributa est. ñ
distet apecore nisi rationali sp̃u. quȩ mes
etiam nominatur. quomͦ sana ẽ fides. qͣ
creditur qͦd id nr̃m susceꝑit di sapientia
quod habemꝰ cõmune cum pecore. illud
autẽ non susceꝑit. quod illustratur lu-¬
ce sapientiȩ. & quod hominis ꝓprium ẽ:
Detestandi etiam autẽ illi sunt. qui dñm
nr̃m iħm xp̃m matrẽ mariã in terris ne¬
gant habuisse. cum illa dispensatio utr.¬
q sextm &̾ masculinũ & femininũ ho¬
norauerit: & ad curam di ꝑtinere mon¬

Expanded text:
ci. sed quisquis tenuerit catholicam fidem, ut ci. sed quisquis tenuerit catholicam fidem, ut totum hominem credat a uerbo dei esse susceptum, id est corpus, animam, spiritum, satis contra illos munitus est. quippe cum ista susceptio pro salute nostra gesta sit, cauendum est, ne, cum crediderit aliquid nostrum non pertinere ad istam susceptionem, non pertineat ad salutem. et cum homo excepta forma membrorum, quae diuersis generibus animantium diuersa tributa est, non distet a pecore nisi rationali spiritu, quae mens etiam nominatur, quomodo sana est fides, qua creditur, quod id nostrum susceperit dei sapientia, quod habemus commune cum pecore, illud autem non susceperit, quod inlustratur luce sapientiae et quod hominis proprium est? Detestandi autem etiam illi sunt, qui dominum sum Christum matrem Mariam in terris negant habuisse, cum illa dispensatio utrumque sexum, et masculinum et femininum, honorauerit et ad curam dei pertinere mon
Abbreviated transcription (Latin):
tur. fuit aliquid qͦd iamñ est. & erit quod
nondum ẽ: nichil gͦ habet ds̃ contrariũ. Si
eñ quereretur a nob̃ quid sit albo contra¬
riũ. responderemꝰ nigrũ. Si enĩ quereretur
quid sit calido contrarium. responderemꝰ.
frigidum. Si quereretur quid ueloci con¬
trarium: responderemꝰ. tardum. & quec̃¬
q similia. Cum autẽ queritur quid sit
contrariũ ei quod ẽ. recte respondetur. qͦd
ñ ẽ. S ꝑ temporalem ut diximus dispen-¬
sationem. qm ad nr̃am salutem & reꝑatio¬
nẽ oꝑante cłi benignitate ab illa in cõmu.¬
tabili łi sapientia natura mutabił nr̃a
suscepta ẽ. temporalium rerũ salubrit ꝓno¬
bis gestarũ. adiungimus fidem: credentes
cessa nobis ẽ tanta humilitas dĩ. ut totum
hominẽ susciꝑe dignaretur in utero uir¬
ginis. maternũ corpꝰ integrũ inhabitans.
integrum deserens. Cui temporali dispen¬
sationi multis modis insidiantur hereti¬

Expanded text:
tur, fuit aliquid, quod iam non est, et erit, quod tur, fuit aliquid, quod iam non est, et erit, quod nondum est — nihil habet deus contrarium. si enim quaereretur a nobis, quid sit albo contrarium, responderemus nigrum; si quaereretur, quid sit calido contrarium, responderemus frigidum; si quaereretur, quid sit ueloci contrarium, responderemus tardum, et quaecumque similia. cum autem quaeritur, quid sit contrarium ei quod est, recte respondetur: quod non est. Sed per temporalem, ut dixi, dispensationem quoniam ad nostram salutem et reparationem operante dei benignitate ab illa incommutabili dei sapientia natura mutabilis nostra suscepta est, temporalium rerum salubriter pro nobis gestarum adiungimus fidem, credentes cessa nobis est tanta humilitas tanti dei, ut totum hominem suscipere dignaretur in utero uirginis, maternum corpus integrum inhabitans, integrum deserens. cui temporali dispensationi multis modis insidiantur haereti
Abbreviated transcription (Latin):
simus. Erat enĩ inquit lumen uerũ quod
illuminat omnẽ hoĩem uenientẽ in hẽ mun¬
dũ. Ad dimꝰ itaq fidei rerum eternarũ. etiã
nobis & ministrare ꝓnr̃a salute dignatus
ẽ. Nam scđ̾m id qͦd unigenitus ẽ di filiuᷤ
non potest dici fuit & erit. s tantum est:
quia & qͦd fuit iam ñ ẽ: & quod erit non¬
dum ẽ. Ille gͦ in cõmutabił ẽ sine conditi¬
one tempoꝵ & uarietate: nec aliunde ar¬
bitror manare illud qͦd famulo suo mo¬
yfi tale nomen suum insinuauit. Nam
cum ab eo quereret si se popłs ad quẽ mit¬
tebatur contemneret. a quo se diceret mis
sũ. responsum dicentis accepit: ego sum qui
sum. Deinde subiungit. Hec dices filiis isrł
Qui ẽ misit me aduos. Ex quoiam sp̃alibꝰ
animis patere confido. nullam naturam
deo eẽ posse contrariã. Si enĩ ille ẽ. & de solo
dõ ꝓprie dicipotest hoc uerbum. qͦd enim
uere ẽ. incõmutabilit̾ manet: qm̃ qͦd muta¬

Expanded text:
simus. Erat enim, inquit, Lumen verum, quod simus. Erat enim, inquit, Lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Addimus itaque fidei rerum aeternarum etiam nobis pro nostra salute dignatus est. nam secundum id, quod unigenitus est dei filius, non potest dici: fuit et erit, sed tantum: est, quia et quod fuit, iam non est, et quod erit, nondum est. ille ergo est incommutabilis sine condicione temporum et uarietate. nec aliunde arbitror manare illud, quod famulo suo Moysi tale nomen suum insinuauit. nam cum ab eo quaereret, si se populus, ad quem mittebatur, contemneret, a quo se diceret esse missum, responsum dicentis accepit: ego sum, qui sum. deinde subiunxit: haec dices filiis Israhel: qui est, misit me ad uos. Ex quo iam spiritalibus animis patere confido nullam naturam deo esse posse contrariam. si enim ille est et de solo deo proprie dici potest hoc uerbum — quod enim uere est, incommutabiliter manet, quoniam quod muta
Abbreviated transcription (Latin):
genita ẽ. dignata ẽ etiam in hominib crea¬
ẽ uia recta. qua ꝑueniremꝰ ad dm̃. Non enĩ
redire potuimꝰ. nsi humilitate qui suꝑbia
lapsi sumꝰ. Sicut dictum ẽ pͥmȩ creaturȩ no.¬
stre. gustate & eritis sicut dii. Huius igit᷑
humilitatis exemplum. id ẽ uiȩ qua re¬
deundũ fuit. ipse reparator ñr in semet
ipso demonstrare dignatus ẽ: qui ñ rapi¬
nã arbitratus ẽ ẽẽ se equalem deo. sed se
met ipsum euacuauit formã serui acci¬
piens ut crearetur homo inprincipio ui
fr̃s: scđm id autẽ quod primogenitus est.
fr̃s uocare dignatus ẽ om̃s qui post eius &
ꝑ eius pͥmatum in dei grãm renascuntur.
ꝑ ad optionem filioꝵ: sicut apłica discipli¬
na cõmendat. Naturalis gͦ filius de ipsa
patris substantia unicus natus ẽ: idexisters
qͦd pater ẽ. ds̃ de deo. lum̃ de lumine. Nos
autẽ non lum̃ naturalit̾ sumus s ab illo lu¬
mine illuminam᷑: ut sapientia lucere pos¬

Expanded text:
genita est, dignata est etiam in hominibus creagenita est, dignata est etiam in hominibus creaest uia certa, qua perueniremus ad deum. non enim redire potuimus nisi humilitate, qui superbia lapsi sumus, sicut dictum est primae nostrae creaturae: gustate, et eritis tamquam dii. huius igitur humilitatis exemplum, id est uiae, qua redeundum fuit, ipse reparator noster in se ipso demonstrare dignatus est, qui non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semetipsum evacuavit, formam servi accipiens ; ut crearetur homo in principio vifratres: secundum id autem quod primogenitus est, fratres vocare dignatus est omnes qui post ejus et per ejus primatum in Dei gratiam renascuntur per adoptionem filiorum , sicut apostolica disciplina commendat . Naturalis ergo Filius de ipsa Patris substantia unicus natus est, id existens quod Pater est; Deus de Deo, Lumen de Lumine: nos autem non lumen naturaliter sumus, sed ab illo Lumine illuminamur, ut sapientia lucere pos
Abbreviated transcription (Latin):
filium ẽẽ qui pater ẽ: quia & hoc uerbũ
apud dm̃ ẽẽ non posset. nisi apud patrem
dm̃: & nulli ẽ equalis qui solus ẽ. Exclu¬
duntur etiam illi. qui creaturam dicunt
eẽ filium. quã uis non talem quales sunt ce¬
tere creature. Quantãcunq enĩ creaturam
dicant. si creatura ẽ: condita & facta est.
Nam idem ẽ condere qͦd creare: quã quã
in latine lingue consuetudine dicatur
aliquando creare ꝓeo quod ẽgignere. S
greca discernit. Hoc enĩ dicimus creatu¬
rã qͦd illi ctisma uł ctistin uocant. Q cum
sine ambiguitate loqui uolumꝰ. non dici¬
mus creare. s condere. Ergo si creatura ẽ filiꝰ.
quã libet magna sit: facta ẽ. Nos autẽ in
eum credimꝰ ꝑ quẽ facta sunt omĩa. non in
eũ ꝑ quẽ facta sunt cȩtera. Neq enĩ aliter
hic possumꝰ acciꝑe omĩa. nisi quȩcunq suñ
facta. S qm uerbum caro factum ẽ & habi¬
tauit in nobis eadem sapientia quȩ de deo

Expanded text:
filium esse, qui pater est, quia et hoc uerbum filium esse, qui pater est, quia et hoc uerbum apud deum esse non posset nisi apud patrem deum et nulli est aequalis qui solus est; excluduntur etiam illi, qui creaturam dicunt esse filium, quamuis non talem, quales sunt ceterae creaturae. quantamcumque enim creaturam dicant, si creatura est, condita et facta est; nam idem est condere, quod creare. quamquam in latinae linguae consuetudine dicatur aliquando creare pro eo, quod est gignere; sed graeca discernit. hoc enim dicimus creaturam, quod illi xtfofwi uel xtlatv uocant; et cum sine ambiguitate loqui uolumus, non dicimus creare, sed condere. ergo si creatura est filius, quamlibet magna sit, facta est. nos autem in eum credimus, per quem facta sunt omnia, non in eum, per quem facta sunt cetera; neque enim aliter hic possumus accipere omnia, nisi quaecumque sunt facta. Sed quoniam uerbum caro factum est et habitauit in nobis, eadem sapientia, quae de deo
Abbreviated transcription (Latin):
cupientes. quia tale aliquid ꝓferre ñ possu¬
mus. ce ideo non potest loquentis animꝰ pe¬
nitus innotescere. Inde etiam mendaciis
locus patet. Deus autẽ pater qui uerissime
se indicare animis cognituris & uoluit &¬
potuit. hoc ad se ipsum indicandum genuit
quod ẽ ipse qui genuit: qui etiam uirtus eiꝰ
&e sapientia dicitur quia ꝑ ipsum oꝑatus ẽ:
& disposint omĩa. De quo ꝓpterea dicitur.
attingit a fine usq ad finem fortiter: et
disponit omĩa suauit. Quã obrem uni¬
genitus filius łi. neq factus ẽ a patre. qr¬
sicut dicit eugłista omĩa ꝑ ipsum facta st̃.
neꝙ ex tempore genitus. qm sempiterne
ds sapiens. sempiternã secum habet sapi¬
entiam suam: neq impar ẽ patri id ẽ in ali¬
quo minor. quia & apłs dicit qui cũ infor¬
ma di eẽt constitutus: non rapinã arbitratꝰ
est eẽ se equalem deo. Hac igitur fide catholi¬
ca. & illi excluduntur qui eunde dicunt

Expanded text:
cupientes, quia tale aliquid proferre non possucupientes, quia tale aliquid proferre non possumus; et ideo non potest loquentis animus penitus innotescere. unde etiam mendaciis locus patet. deus autem pater, qui uerissime se indicare animis cognituris et uoluit et potuit, hoc ad se ipsum indicandum genuit, quod est ipse qui genuit: qui uirtus etiam eius et sapientia dicitur, quia per ipsum operatus est et disposuit omnia. de quo pAttingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Quamobrem unigenitus Filius Dei neque factus est a Patre, qsicut dicit euangelista, omnia per ipsum facta sunt, neque ex tempore genitus, quoniam sempiterne deus sapiens sempiternam secum habet sapientiam suam; neque inpar est patri, id est in aliquo minor, quia et apostolus dicit: qui cum in forma dei esset constitutus, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. hac igitur fide catholica et illi excluduntur, qui eundem dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
mũ distat. Nos quippe non gigiuimus so¬
nantia uerba: s facimus. Quib faciendis.
materia subiacet corpus. Plurimum
autẽ interest. int̾ animã & corpꝰ. Ds̃ ue¬
ro cum uerbum genuit. id quod ẽ ipse ge¬
nuit: neq de nichilo. neq de aliqua iam
facta conditaq materia. s de se ipso id qͦd ẽ
ipse. Hoc enĩ & nos conamur cũ loquimur. si
diligenter consideremꝰ nr̃e uoluntatis appe.¬
titum: ñ cum mentimur. s cũ uerũ loquim᷑.
Quid enĩ aliud molimur. nisi animũ ipsũ
nr̃m si fieri potest cognoscendum & ꝑspici¬
endum animo auditoris inferre. ut in nob̃
ipsi maneamꝰ. nec recedamꝰ anobis. & tamen
tale indicium quo fiat in altero nr̃a noticia
ꝓferamus. ut quantũ facultas concedit. qͣsi
alter animꝰ ab animo ꝑ quẽ se indicet ꝓferat᷑:
Id facimꝰ conante fetu uerbi. & ipso sono uo.¬
cis. & uultu. & gestu corporis : tot scilicet ma¬
chinamentis id quod intus est demonstrare

Expanded text:
mum distat. nos quippe non gignimus somum distat. nos quippe non gignimus sonantia uerba, sed facimus: quibus faciendis materia subiacet corpus. plurimum autem interest inter animum et corpus. deus uero, cum uerbum genuit, id quod est ipse genuit, neque de nihilo neque de aliqua iam facta conditaque materia, sed de se ipso id quod est ipse. hoc enim et nos conamur, cum loquimur, si diligenter consideremus nostrae uoluntatis adpetitum, non cum mentimur, sed cum uerum loquimur. quid enim aliud molimur, nisi animum ipsum nostrum, si fieri potest, cognoscendum et perspiciendum animo auditoris inferre? ut in nobis quidem ipsi maneamus nec recedamus a nobis et tamen tale indicium, quo fiat in altero nostra notitia, proferamus, ut, quantum facultas conceditur, quasi alter animus ab animo, per quem se indicet, proferatur. id facimus conantes et uerbis et ipso sono uocis et uultu et gestu corporis, tot scilicet machinamentis id, quod intus est, demonstrare
Abbreviated transcription (Latin):
sunt omĩa condita. generare potuit. nsi
ille qui ꝑ ipsum condidit omĩa. Credimus
etiã in iħm xp̃m filium di patris unigeni.¬
tum. idẽ unicũ dñm nr̃m. quod tam̃ uer¬
bum ñ sicut uerba nr̃a debemus accipere
quȩ uoce atq ore ꝓlata. uerberato aere tͣn¬
seunt: nec diutius manent quã sonant.
Manet enĩ illud uerbum in cõmutabilit̃.
Nam de ipso dictum ẽ: cum de sapientia
diceretur: in se ipsa manens. innouat oĩa.
Uerbum enĩ patris ideo dictum ẽ: quia ꝑ
ipsum innotescit pater. Sicut gͦ uerbis
nr̃is id agimꝰ cum uerum loquimur. ut
nr animits̃ innotescat audienti. & quic¬
qͥd secretum corde gerimꝰ ꝑ signa huiꝰ mo¬
di ad cognitionem alterius ꝓferatur: fic
illa sapientia quã ds̃ pater genuit q̃mꝑ
ipsam in notescit animis secretissimꝰ pater.
uerbum eiꝰ conuenientissime nominatur.
Int̃ animũ autẽ nr̃m. & uerba nr̃a quib
eunde animũ ostendere conamur: pluri.¬

Expanded text:
sunt omnia condita, generare potuit nisi sunt omnia condita, generare potuit nisi ille, qui per ipsum condidit omnia - credimus etiam in Iesum Christum filium dei patris unigenitum, id est unicum, dominum nostrum. quod tamen uerbum non sicut uerba nostra debemus accipere, quae uoce atque ore prolata uerberato aere transeunt nec diutius manent quam sonant; manet enim illud uerbum incommutabiliter. nam de ipso dictum est, cum de sapientia diceretur: in se ipsa manens innouat omnia. uerbum enim patris ideo dictum est, quia per ipsum innotescit pater. sicut enim uerbis nostris id agimus, cum uerum loquimur, ut noster animus innotescat audienti et quidquid secretum in corde gerimus per signa huius modi ad cognitionem alterius proferatur: sic illa sapientia, quam deus pater genuit, quoniam per ipsam innotescit dignis animis secretissimus pater, uerbum eius \'conuenientissime nominatur. Inter animum autem nostrum et uerba nostra, quibus eundem animum ostendere conamur, pluri
Abbreviated transcription (Latin):
ma species incõmutabilis. Ꝙ ideo ipse u¬
nus ẽ: qui cuilibet rei ñsolum ut pulchͣ
sit. s etiam ut pulchra ẽẽ possit attribu¬
it. Qua ꝓpter. rectissi me creditur omĩa
dm̃ fecisse de nichilo: quia etiam si de aliqͣ
materia factus ẽ mundus. eadẽ ipsa ma¬
teria de nichilo facta ẽ: ut oiu̾inatissi.¬
mo dei munere primo capacitas forma¬
rum fieret. ac deinde formarentur quȩ c̃¬
q formata sunt. Hoc autẽ diximus ne
quis existimet contrarias sibi ẽẽ diuina¬
rũ scripturarũ sententias. qm̃ & omĩa dm̃
de nichilo fecisse scriptum ẽ: & mundum
ẽẽ factum de inforim materia. Credentes
itaq indm̃ patrem omĩpotentẽ. nullam
creaturã ẽẽ quȩ ab omipotente non creata
sit estimare debemus: & quia omĩa ꝑuer¬
bum creauit. qͦd uerbum & ueritas dicitur.
& uirtus. ac sapientia di. multisq aliis insi¬
ctor. filius dei. Non enĩ uerbum illud ꝑ qͦd

Expanded text:
ma species incommutabilis, et ideo ipse uma species incommutabilis, et ideo ipse unus est, qui cuilibet rei non solum, ut pulchra sit, sed etiam ut pulchra esse possit adtribuit. quapropter rectissime creditur omnia deum fecisse de nihilo: quia etiam si de aliqua materia factus est mundus, eadem ipsa materia de nihilo facta est, ut ordinatissimo dei munere prima capacitas formarum fieret, ac deinde formarentur quaecumque formata sunt. hoc autem diximus, ne quis existimet contrarias sibi esse diuinarum scripturarum sententias, quoniam et omnia deum de nihilo fecisse scriptum est et mundum esse factum de informi materia. Credentes itaque in deum patrem omnipotentem nullam creaturam esse, quae ab omnipotente non creata sit, existimare debemus. et quia omnia per uerbum creauit, quod uerbum et ueritas dicitur et uirtus et sapientia dei multisque aliis insictor filius dei — non enim uerbum illud, per quod
Abbreviated transcription (Latin):
limo. non utiq fecit. ex eo quod ipse ñ
fecerat: quia t̃ram unde limus ẽ ex nichi¬
lo fecerat. & si ipsum cęlum & terrã. id ẽ
mundũ & omĩa que in eo sunt ex aliqua
materia fecerat sicut scriptũ est. qui fe¬
cisti mundum ex materia inuisa uel etiã
infor mi sicut ñ nulla exemplaria te¬
nent. nullo mͦ credendum ẽ illam ipsam
materiã de qua factus mundus est. quã¬
uis informẽ. quãuis inuisam. quocumq
suũ habebat. ut quoquomͦ eẽt & distinc¬
tarũ rerũ formas posset accipere. ñ habe¬
bat nisi ab omĩpotente deo: cuius be-¬
neficio ẽ res. ñ solum quȩ cunq forma¬
ta: s etiam quȩcunq formabił. Inter for¬
matũ autẽ & formabile hoc interest: qͦd
formatũ iam accepit formã: formabile
autẽ potest acciꝑe. S qui prestat reb for¬
mã. ipse prestat etiam posse formari : qͦ¬
niã de illo & in illo ẽ omĩum speciosissi¬

Expanded text:
limo, non utique fecit ex eo, quod ipse non limo, non utique fecit ex eo, quod ipse non fecerat, quia terram, unde limus est, ex nihilo fecerat. et si ipsum caelum et terram, id est mundum et omnia, quae in eo sunt, ex aliqua materia fecerat, sicut scriptum est: qui fecisti mundum ex materia inuisa, uel etiam informi, sicut nonnulla exemplaria tenent, nullo modo credendum est illam ipsam materiam, de qua factus est mundus, quamuis informem, quamuis inuisam, quocumquesuum, quem habebat, ut quoquo modo esset et distinctarum rerum formas posset accipere, non habebat nisi ab omnipotente deo, cuius beneficio est res non solum quaecumque formata, sed etiam quaecumque formabilis. inter formatum autem et formabile hoc interest, quod formatum iam accepit formam, formabile autem potest accipere. sed qui praestat rebus formam, ipse praestat etiam posse formari, quoniam de illo et in illo est omnium speciosissi
Abbreviated transcription (Latin):
iuincuntur. Cum enĩ dicunt ẽẽ naturã quã
ds̃ omp̃s non creauerit. de qua tam̃ istũ
mundũ fabricauerit quẽ pulchre ẽẽ ordi¬
natum concedunt: ita omĩpotentẽ deũ
negant. ut non eum credant mundum
potuisse facere. nisi ad eum fabricandum
alia natura quȩ iamfuerat. & quã ipse ñ
fecerat uteretur. carnali scilicet consuetu¬
dine uidendi fabros. & domoꝵ structores.
& quoslibet opifices: qui nisi adiuuentur
parata materia: ad effectum sue artis ꝑue.¬
nire non possunt. Ita intelligunt fabri¬
catorem mundi non eẽ omĩpotentem. si
mundũ fabricare non possit. nisieũ ali¬
qua non ab illo fabricata natura tanquã
materies adiuuaret. Aut si omĩpotentẽ
dm̃ fabricatorẽ mundi ẽẽ concedunt. fa¬
teantur necesse ẽ ex nichilo eũ fecisse quȩ fe¬
cit. Non enĩ aliquid ẽẽ po test. cuius cre¬
ator non ẽẽt cum eẽt om̃ps: quia & si a¬
liquid fecit ex aliquo. sic̃ ho minẽ de

Expanded text:
uincuntur. cum enim dicunt esse naturam, quam uincuntur. cum enim dicunt esse naturam, quam mnipotens non creauerit, de qua tamen istum mundum fabricauerit, quem pulchre ordinatum esse concedunt, ita omnipotentem deum negant, ut non eum credant mundum potuisse facere, nisi ad eum fabricandum alia natura, quae iam fuerat et quam ipse non fecerat, uteretur; carnali scilicet consuetudine uidendi fabros et domorum structores et quoslibet opifices, qui, nisi adiuuentur parata materia, ad effectum suae artis peruenire non possunt, ita intellegunt fabricatorem mundi non esse omnipotentem, si mundum fabricare non posset, nisi eum aliqua non ab illo fabricata natura tamquam materies adiuuaret. ac si omnipotentem deum fabricatorem mundi esse concedunt, fateantur necesse est ex nihilo eum fecisse quae fecit. non enim aliquid esse potest, cuius creator non esset, cum esset omnipotens, quia etsi aliquid fecit ex aliquo, sicut hominem de
Abbreviated transcription (Latin):
multis uerbis exponendum eẽt ꝓficientib.
& ad diuinã doctrinã certa humilitatiꝰ
atq caritatis firmitate surgentib. Sub
ipsis gͦ paucis uerbis in symbolo constitu¬
tis. pleriq heretici uenena sua occultare
conati sunt: quib restitit & resistit diui¬
na misccłia. ꝑ spiritales uiros qui catholicã
fidem ñ tantum in his uerbis accipere et
credere.s etiam dño reuelante intelligere
atq cognoscere meruerunt. Scriptum ẽ
cnĩ. nisi credideritis. ñ intelligetis. S trac¬
tatio fidei ad muniendũ symbolum ualet.
non ut ipsa ꝓ symbolo grãm di consequen¬
tib memioriȩ mancdata & reddenda trada¬
tur. s ut illa que in symbolo retinent᷑ contͣ
hereticoꝵ insidias auctoritate catholica &
munitiori defensione custodiant. Conati
sunt enĩ quidam ꝑsuadere dm̃ patrem ñ eẽ
om̃ĩpotentẽ non quia hoc dicere ausi st̃:
s insius traditionib hoc sentire & credere con¬

Expanded text:
multis uerbis exponendum esset proficientibus multis uerbis exponendum esset proficientibus et ad diuinam doctrinam certa humilitatis atque caritatis firmitate surgentibus. sub ipsis ergo uerbis paucis in symbolo constitutis plerique haeretici uenena sua occultare conati sunt: quibus restitit et resistit diuina misericordia per spiritales uiros, qui catholicam fidem non tantum in illis uerbis accipere et credere, sed etiam domino reuelante intellegere atque cognoscere meruerunt. scriptum est enim: nisi credideritis, non intellegetis. sed tractatio fidei ad muniendum symbolum ualet: non ut ipsa pro symbolo gratiam dei consequentibus memoriae mandanda et reddenda tradatur, sed ut illa, quae in symbolo retinentur, contra haereticorum insidias auctoritate catholica et munitiore defensione custodiat. Conati sunt enim quidam persuadere deum patrem non esse omnipotentem; non quia hoc dicere ausi sunt, sed in suis traditionibus hoc sentire et credere con