comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carperemꝰ. c Siqͥde eẽt etiã tunc liberũ
nob̾ hodiͦ manento atq execratione su ꝑ¬
sticionis eoꝵ : solas ab hisdẽ dexp̃o excer¬
pere ꝓphecias. Adõ mͥ contrariũ non potest
eẽ si & moyses quã uis sit alienꝰ a xpõ non¬
nhil tam̃ uideat᷑ scripsisse de xp̃o. An
qͥs quã hominũ non optauerit de spinis
om̃ib florẽ legere : de omi erba frugẽ :
demuscis om̃ib mel: quãuis nec muscas
nec gram̃ incibũ. nec spinas in corone
usurpemꝰ ornatũ : Anquis quã noll&
in om̃i ꝓfundo margaritã nascrͣ in
om̃ib: tris gẽmas insiluis om̃ib: poma.o
Aut si piscẽ demari edere non noc&
aquã bi bere noc&. Sciuntq homines
utilib sũptis inimica respuere: nob̵ libũ
non eẽt religionis cuiꝰq ritu dãpnato si
eẽt inutił nob̾. solas inde dexp̃o ꝓphȩtias
acciꝑe : neq hoc ꝓdesset errorib ad ca¬
piendos nosin& ac digendos in ꝓpriã ser¬
intutẽ qͣ nec sp̃iritib: inmundis cũ idẽ

Expanded text:
t etiam tum liberum nobis odio manente atque execratione superstitionis eorum solas ab eisdem de Christo excerpere prophetias; adeo mihi contrarium non potest esse, si et Moyses, quamuis sit alienus a Christo, nonnihil tamen uideatur scripsisse de Christo. an quisquam hominum non optauerit de spinis omnibus florem legere, de omni herba frugem, de muscis omnibus mel, quamuis nec muscas nec gramen in cibum nec spinas in coronae usurpemus ornatum? an quisquam nollet in omni profundo margaritam nasci, in omnibus terris gemmas, in siluis omnibus poma? ac si piscem de mari edere non nocet, aquam bibere nocet, sciuntque homines utilibus sumptis inimica respuere: nobis liberum non esset religionis cuiusque ritu damnato, si esset inutilis nobis, solas inde de Christo prophetias accipere? neque hoc prodesset erroribus ad capiendos nosmet ac redigendos in propriam seruitutem. quia nec spiritibus inmundis, cum idem
Abbreviated transcription (Latin):
ginib: etiã pulsantib: se ñ aꝑturũ. Hȩc
ierusalẽ. scã eccła sponsa xpĩ in apo calip¬
si ioħs copiosuis uberiusq de scribit᷑. Non
credat huic ꝓpheticȩ ꝓmissioni uirgo
casta. si non iã ten& qđ ei ꝑ eandẽ ꝓphe¬
tiã hoc tpr̃ futurũ ꝓmissũ ẽ. Audifilia
& uid& inclina aurẽ tuã & obliuiscere popłm¬

Expanded text:
turum. haec Hierusalem, sancta ecclesia, sponsa Christi, in apocalypsi Iohannis copiosius uberiusque describitur. non credat huic propheticae promissioni uirgo casta, si non iam tenet, quod ei per eandem prophetiam hoc tempore futurum promissum est: audi filia et uide et inclina aurem tua
Abbreviated transcription (Latin):
abiciendũ qđ cũ grãrũ actione ꝑcipit᷑.
Hȩc quõ admodũ in uob impleta sint : & liuco
clariꝰ omĩ ũ qͥuos nouerint oculos tangit &
supͣ ꝓtẽpore ostendimꝰ. Ista aut̃ quã doctrina
aplica uirginẽ castã uni uiro exibens xp̃o. a
fallatia serpentis quatu corrupta es mon&
cuiꝰ tanta ꝓmissa cõpletaiã ten& : Nec qͥs quã
dic̃ ad p̃sens tẽpꝰ ei confictos eẽ ꝓpħas: qͦ s in
Insemine tuo bene dicent᷑ om̃s gentes.
Et qͥd certiꝰ iã tonemꝰ exibitũ.Illa certe est
ultima eiꝰ ꝓmissio : quã ꝓpħa breuit̃ ita cõ¬
memorat. Beati qͥ habitant indomotua
in scła scłoꝵ laudabuntte. finita qͥppe om̃ĩ
indigentia & nouissima inimica morte
destructa : ꝑpetua dĩ lauserit ociosorũ¬
s negotiũ. Iuo iã nemo acced& : unde iã nemo
disced&. Qđ a libi ꝓpħa ita cõmemorat. Con-¬

Expanded text:
arum actione percipitur. haec quemadmodum in uobis inpleta sint, et luce clarius omnium, qui uos nouerunt, oculos tangit et supra pro tempore ostendimus. Ista autem, quam doctrina apostolica uirginem castam uni uiro exhibens Christo, a fallacia serpentis, qua tu corrupta es, monet cuius tanta promissa conpleta iam tenet, nec quisquam dicit ad praesens tempus ei confictos esse prophetas, - in semine tuo benedicentur omnes gentes? et quid certius iam tenemus exhibitum? illa certe est ultima eius promissio, quam propheta breuiter ita commemorat: beati, qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te. finita quippe omni indigentia et nouissima inimica morte destructa perpetua dei laus erit otiosorum negotium: quo iam nemo accedet, unde iam nemo discedet. quod alibi propheta ita commemorat: con
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrauit cortuũ : qͥ tecũ infantastis luci
conuitiata es inpudentia sacrilega dõ ꝓpħarũ :
qđ id is uidȩis sibi seruentib: non exibuerit
qđ ꝓmisit. Pec sane dixisti qͥd ꝓmiserit &
non exibuerit : ne ibi conuincerereris aut iã
exibitũ qđ non intelligis. aut ad huc futurũ
qđ non credis. Tibi qͥd ꝓmissũ ẽ. & p̃sentatũ
unde tͥ fier& fides te accepturã triũ phos
aliquos ꝓpħas ꝓculeris inqͥb: gamꝰ cũ laude
p̃dictos futuros manicheo s unde iã tͥ aliqͥd
exibitũ putes hoc ipso qr̾ eẽ. uos uidemus:
Prius ꝓbatura es qđ non ise manicheus tͥss
ꝓpħas finxerit : qͥ sibi ut crederes uolute pde
Neq enĩ putat tͦpe m̃datiũ: aut uero
ouinis : qͥ xpm laudans ad seuerat falsas
cicatrices ostendisse inm̃bris suis. At ego
uos plane p̃dictos lego non solũ aꝓpħis
aliquando obscuriꝰ: uerũ & ab apło ex p̃ssius
Ded uidete quẽ admodũ. Sp̃s in qͥt mani apłs¬

Expanded text:
tenebrauit cor tuum, qui tecum in phantasmatis lucidtenebrauit cor tuum, qui tecum in phantasmatis lucidconuiciata es inpudentia sacrilega deo prophetarum. quod ipsis Iudaeis sibi seruientibus non exhibuerit, quod promisit. nec sane dixisti, quid promiserit et non exhibuerit, ne ibi conuincereris aut iam exhibitum, quod non intellegis, aut adhuc futurum. quod non credis. tibi quid promissum est et praesentatum, unde tibi fides fieret te accepturam triumphos as protuleris, in quibus legamus cum laude praedictos futuros Manichaeos, unde iam tibi aliquid exhibitum putes, hoc ipso, quia esse uos uidemus, prius probatura es, quod non ipse Manichaeus tibi prophetas finxerit, qui sibi ut crederes uoluit. neque enim putat turpe mendacium, aut uero ouinis, qui Christum laudans adseuerat falsas cicatrices ostendisse in membris suis. at ego uos plane praedictos lego, non solum a prophetis aliquando obscurius, uerum et ab apostolo expressius. sed uidete quemadmodum. spiritus, inquit, mani
Abbreviated transcription (Latin):
ec adtendis qͥd tua fabula confecerit: cũ
ex parte dĩtui & ex parte trȩtenebrarũ.
falsũ mundũ fabricat incorde tuo. lta no
ille non e. ippocentaurꝰ semiferꝰ & semids̃.
uere quia nec ippocentaurꝰ dicendus ẽ.
Quid aut̃ sit tu ad tendo & erubesce. & mitese:¬
A ut corruptionẽ tuã aserpente adultero
ꝑ orrescas. Cuiꝰ astutiã si apđ moysen cre¬
dendã non putasti :⁊ apđ paulũ cauere de¬
biusti. Qui uerã ȩccłam uolens uirginẽ castã¬
ipłs exibere xp̃o . timeo in qͥd nesic̃ serpens
ȩuã fefellit mũ sutia sua corrũ pantur m̃tes
urẽ asimplicitate & cafiitate quȩ ẽ in xp̃o.
Hoctu cũ audires. usq ad eotam̃ desipu¬
isti : & uene natis in cantationib: eiꝰ a mens
facta es : ut aliis multis heresib aliud acq
suaserit. Porro sierrant multȩ fallacis
eiꝰ uariis & multi formib: in retitȩ quȩ tam̃
hanc amonitionẽ apłi uerã fatent᷑. tu quan¬
nẽ sponsa xp̃ĩ. tali ãmonitione custodiat .o

Expanded text:
ec adtendis, quid tibi tua fabula confecerit, cum ex parte dei tui et ex parte terrae tenebrarum falsum mundum fabricat in corde tuo. itane ille non est Hippocentaurus semiferus et semideus ? uere, quia nec Hippocentaurus dicendus est. quid autem sit, tu adtende et. erubesce et mitesce, ut corruptionem tuam a serpente adultero perhorrescas: cuius astutiam si apud Moysen credendam non putasti, apud Paulum cauere debuisti, qui ueram ecclesiam uolens uirginem castam exhibere Christo, timeo, inquit, ne sicut serpens Euam fefellit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. hoc tu cum audires, usque adeo tamen desipuisti et uenenatis incantationibus eius amens facta es, ut aliis multis haeresibus aliud atque  esse persuaserit. porro si errant multae fallaciis eius uariis et multiformibus inretitae, quae tamen hanc admonitionem apostoli ueram fatentur, tu quannem sponsam Christi tali admonitione custodiat?
Abbreviated transcription (Latin):
cie. Qđ quadraginta dieb & quad raginta noctibus
pluit. quia om̃is reatꝰ peccatoꝵ qͥ indecẽ p̃ceptis
legis ad mitert᷑. ꝑ uniũ sũ orbẽ t̾rarũ qͥ quattuor
partib: continet᷑ decẽ qͥppe qͥ t̃ ducti quad ragnta
funt. siue ille reatꝰ qđ ad dies ꝑtin& exrerũ ꝓspr¬
tate siue qđ ad noctes exrerũ adũsitate con¬
tractꝰ sit. sacram̃to baptismi cȩlestis ablutur:
ut arcam sibi facer&. & sexcentos agebat annos
cũ in eã eẽt in gress unde intellegit᷑ ꝑcentũ annos
arca fabricataiͦ Quid aliud centũ anni
Unde ista sexta ętas quȩ cõpletis qͥn gentis usq ad sex
centos significatur : in manifestatione euangelica
ecclesiã construit. & idõ qui sibi ad uitã consulit. sit
ueluđ quad ratũ lignũ. paratꝰ ad omẽ opꝰ bonũ : & in¬
tret in fabricã scam̃. quia & secundus mensis anni
sexcentesimi quo intrat noe in arcã. eandẽ senariã
ȩtatẽ significat: Duo enĩ menses sexa genario nu¬

Expanded text:
. Quod quadraginta diebus et quadraginta noctibus pluit, quia omnis reatus peccatorum in decem praeceptis legis admittitur per universum orbem terrarum, qui quatuor partibus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. ut arcam sibi faceret, et sescentos agebat annos, cum in eam esset ingressus — unde intellegitur per centum annos arca fabricata — quid aliud hic uidenturunde ista sexta aetas. quae conpletis quingentis usque ad secentos, significatur, in manifestatione evangelica Ecclesiam construit; et ideo qui sibi ad vitam consulit, sit velut quadratum lignum paratus ad omne opus bonum, et intret in fabricam sanctam, quia et secundus mensis anni sexcentesimi, quo intrat Noe in arcam, eamdem senariam aetatem significat. Duo enim menses sexagenario nu
Abbreviated transcription (Latin):
amicꝰ cũ dicer&. Nã non ad ulter ab̵ non
homicidiũ facies non concupisces& si qđẽ
aliud mandatũ in Noc sermone recapi¬
culat᷑: diliges ꝓximũ tuũ canꝗ te ipsum.
Dilectio ꝓ ximi malũ non oꝑat᷑. Plenitudo
aut legisẽ : caritas. Ibi eni s̃ duo illa p̃cepta
dilectionis dĩ & dilectionis ꝓximi singuł
tabuł explicata. Hoc ergͦ dipticeũ ille
p̃misit qͥt hȩc duo p̃cepta ueniens cõm̃¬
dauit: in qͥb tota lex pend& & ꝓpheto
npͥmo p̃cepto ẽ. castitas niptiarũ cuarũ :

Expanded text:
amicus, cum diceret: Nam, Non adulterabis, Non amicus, cum diceret: Nam, Non adulterabis, Non homicidium facies, Non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur. plenitudo autem legis est caritas. ibi enim sunt duo illa praecepta, dilectionis dei et dilectionis proximi, singulis tabulis explicata. hoc ergo diptychium ille praemisit, qui tibi haec duo praecepta ueniens commendauit, in quibus tota lex pendet et primo praecepto est cast
Abbreviated transcription (Latin):
ficantes
factus ẽ: in caput
anguli. Qa
totũ idẽ p&rus
apłs explicat : & totũ a ꝓpħis a qͥb: istidã p¬
nati alienant᷑ p̃ dictũ . eẽ. cõmemorat.
Lege sane etiã illid dipti ceũ. Neti meas.
Bane sponsitui ẽ. Aliis lapis ille signi¬
ficauit durã stoliditatẽ tibi aut̃ firmã¬
stolauiat stabilitatẽ. Digito dĩ scrip¬
te s̃ stabulȩ illȩ digito dĩ sonsus tuũs s
eiec̃ demonia: digito dĩ expelletu
doctrinas de monioꝵ m̃ dacilo quorũ
cauteriantiũ conscientiã. EX NoC dipti¬
ceo repellis ad ulterũ . qͥ se paraclitũs
diõ ut scõ nomine te seducat. Quin qua¬
gesimo enĩ die post pasca datȩ s̃ illȩ
tabule : & quinqua gesimo die post passi¬
onẽ tui sponsi quã pasca illud p̃si gurabat
olĩ quȩ nunc agnosceres mittebat᷑. Tantũ noli
eẽ. sublege ne illã timore non ĩpleas. sed sub
grã ut sit inte plenitudo legis caritas. Non.
enĩ aliud dipticeũ recensebat sponsitui

Expanded text:
es, factus est in capite anguli. quod totum idem Petrus apostolus explicat et totum a prophetis, a quibus isti damnati alienantur, praedictum esse commemorat. lege sane etiam illud diptychium; ne timeas. plane sponsi tui est. aliis lapis ille significauit duram stoliditatem. tibi autem firmam stabilitatem. digito dei scriptae sunt tabulae illae; digiejecit daemonia : digito Dei expelle tu doctrinas daemoniorum mendaciloquorum cauteriantium conscientiam . Ex hoc diptychio repellis adulterum, qui se Paracletum dicit, ut sancto nomine te seducat. Quinquagesimo enim die post Pascha datae sunt illae tabulae ; et quinquagesimo die post passionem sponsi tui quam Pascha illud praefigurabat,olim, quae nunc agnosceres, mittebantur: tantum noli esse sub lege, ne illam timore non impleas; sed sub gratia, ut sit in te plenitudo legis charitas. Non enim aliud diptychium recensebat sponsi tui
Abbreviated transcription (Latin):
cum animal alicuius elementi ed uescebatur cibo
quinascebatur .in eius elemento: proculdubio.
suaintatem ipsa congruentia faciebat: Si autem
incidiss& in alterius elementi cibũ: ipsa inc̃gruentia
facer& offensionem sensin gustantis:. Aue
offensio uel a maritudo. uł asperitas uł in suauitas.
uł quod lib& aliud. suta nimiũ est ut aliena ui
conpagẽ corporis concordiamq disrumpat : ac sic
interimat. aut uires auferat. etiã uenenũ uocatur.
ñ nisi pinconeruentiã. quoel alterigeneri ꝑ con.¬
gruentiam cib est Sicut panem qui cotidiana
ȩsca nostra est si accipit̃ sumat extinguitur :

Expanded text:
cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentia faciebat: si autem incidisset in alterius elementi cibum, ipsa incongruentia faceret offensionem sensui gustantis: quae offensio uel amaritudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conpagem corporis concordiamque disrumpat ac sic interimat aut uires auferat, etiam uenenum uocatur non nisi per incongruentiam, quod alteri generi per congruentiam cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur
Abbreviated transcription (Latin):
cibos suos: Nũ quam eos appeterent: nunquã eis
corpora uegetarent: itaenim seres hab&: ut pro
euiusq corporis c̃gruentia uł delect&s esca uł offendat.
sidelectat: dulcis aut suauis dr̃ Si autemoffendit.
amara siue aspera: siue aliqua insuauitate respuenda:
Nonne ipsinos homines itasumus. ut plerunq alter
appetat alimentum quod alter ex brreat. siue pro
temperatione naturȩ. siue prousi consuetudinis.
siue pro affectione ualitudinis: Quanto magis
longe diuersi generis corpora bestiarum. possunt illus
habere iocunlum quod nob̾ amarũ est: analiter
ciprȩ ad rodendum suspenderentur oleastrũ : Nam
sicut non nulli morbo hominum mel amarũ est:
ita illi naturȩ peccoꝵ. suauis oleaster Sic insinuatur
prudentib rerũ examinatoribus ordo quid ualeat
cum scilic& sua cuiq: adhibentur atq redelantur. ÷¬
quantũ hoo bonũ sit abimis usq ad summa: a corpora:¬¬
lib usq adspiritalia: Itaq ingente tenebrarum

Expanded text:
cibos suos. numquam eos adpeterent, numquam eis corpora uegetarent. ita enim se res habet, ut pro cuiusque corporis congruentia uel delectet esca uel offendat. si delectat, dulcis aut suauis dicitur; si autem offendit, amara siue aspera siue aliqua insuauitate respuenda. nonne ipsi nos homines ita sumus. ut plerumque alter adpetat alimentum, quod alter exhorreat. siue pro temperatione naturae siue pro usu consuetudinis siue pro adfectione ualetudinis? quanto magis longe diuersi generis corpora bestiarum possunt illud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, quantumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
pientiã suꝑboꝵ. Septe qͥppe & oto coniunti qͥndec̃
fiunt . & quia septua ginta aseptẽ & octoginta ab octo
de nominant᷑ : conuincto utroq: numero centũ qͥn qua¬
ginta dieb exaltata .ẽ. aqua. eandẽ cõmendans noł
atq confirmans altitudinẽ baptisini. in consecrando
nouo homine: ad tenendã quietis & resurrectionis
fidẽ. Qđ post dies quadraginta emis sꝰ coruus nonẽ.
reuersꝰ aut aqͥs utiq intceptus. aut aliqo suꝑna tante
cadauere il lectꝰ: significat homines inmunditia

Expanded text:
pientiam superborum. Septem quippe et octo conjuncti, quindecim fiunt. Et quia septuaginta a septem, et octoginta ab octo denominantur, conjuncto utroque numero, centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis fidem. Quod post dies quadraginta emissus coruus non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia
Abbreviated transcription (Latin):
colligatis. nec siltempleni temporis. sed abortiui fetus
detam excelso interram cadentes. & iuuere potuerint
& crescere: & ista carne. carnium quȩ nuncsunt
innumerabilia genera propagare.  aut copia
ibi nonerat: ubi arbores non tantum in aquis &uentis.
sedeciã inigne & sumo & nasci potuerunt: Et tanta
fecuncditate ditariꝰ ut exerũ frurtibus sui cuiusq
generis animalia gignerentur. & earũ arbor feracitate
nucrita atq pasta conseruarentur: quoꝵ sagine letitiã
prolis quoq fecuncditas testaretur : maxime ubi nullus
ut alternantib temporib anni transcurrerent:
P roinle perpetua fertilitas erat arboꝵ: quib elementã
& alimentũ suigeneris sicut gignendis affuerat.
ita fȩtandis ꝑpetuo suppetebat: & fructus nunquã
de esse faciebat: Sicut iudemus arbores citricior ũ
toto anno a flores & fructus parere : siiugiter
irrigantur: Magna ergo illic copia : &euis habendȩ
magna sccuritas: Nequȩ emim uł grando timebatur.

Expanded text:
colligatis, nec saltem pleni temporis, sed abortivi fetus de tam excelso in terram cadentes, et vivere potuerint et crescere, et ista carnium, quae nunc sunt innumerabilia, genera propagare? aut copia ibi non erat, ubi arbores non tantum in aquis et ventis, sed etiam in igne et fumo et nasci potuerunt et tanta fecunditate ditari, ut ex earum fructibus sui cujusque generis animalia gignerentur, et earum arborum feracitate nutrita atque pasta conservarentur, quorum saginae laetitiam prolis quoque fecunditas testaretut alternantibus temporibus anni transcurrerent ? proinde perpetua fertilitas erat arborum, quibus elementum et alimentum sui generis, -sicut gignendis adfuerat, ita fetandis perpetuo subpetebat et fructus numquum deesse faciebat; sicut uidemus arbores citriorum toto anno flores et fructus parere, si iugiter inrigentur. magna ergo illic copia et eius habendae magna securitas; neque enim uel grando timebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
somile utsi credent masi crederent & xp̃o
łmnio illud pociꝰ eẽ. consequensutsi alteri uidȩi
crederent: alteri ne cessirio repugnarent:
non utiq: diceres si considerationis ooulũ
paululũ attoleres orbẽq trarũ sine con¬
tenptionis cȩcitate conspiceres in hominib
doctis atq: indoctis grȩcis &b arbaris sipi¬
entib & insipientib qͥb se debitore dicebat
apłs& mopsi &e xpõ si mul credentẽ : Siengo
rit cređent. multo minꝰ uerisimile ẽ. ut
orb t̃rarũ moysi & xpõparit̃ credat. Cũ uͦ
uideamꝰ om̃is gentesutriq credẽ &lliꝰ pre¬
phȩtiã cũ euangłohuiꝰ conuenientẽ fide
robustissima & ceberrima retinere non
cimꝰ Nã qoqͥđ dicis de sabbato & decir¬
cum cisione carnus & de different ⁊ eiliea¬
I aliã fuisse

Expanded text:
simile, ut si crederent Moysi, crederent et Christo, simile, ut si crederent Moysi, crederent et Christo, immo illud potius esse consequens, ut si alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent" non utique diceres, si considerationis oculum paululum adtolleres orbemque terrarum sine contentionis caecitate conspiceres in hominibus doctis atque indoctis, Graecis et barbaris, sapientibus et insipientibus, quibus se debitorem dicebat ap pariter crederent. multo minus uerisimile est, ut orbis terrarum Moysi et Christo pariter credat. cum uero uideamus omnes gentes utrique credere et illius prophetiam cum euangelio huius conuenientem fide robustissima et celeberrima retinere, non cimus. Nam quicquid dicis de sabbato et de circumcisione . carnis et de differentia ciborum aliam fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ tuã qua dixisti aut alia dabitis aut nulla
er̃ : & uide nonte ostendisse. nulla nos alia
daturos. Uide etiã nos quã multa alia
iã supͣ dederimꝰ : & qͥd hinc confit᷑tat᷑ adũte.
Scilic& non eẽ. falsũ qđ in euangłio xp̃mdixissẽ
legimꝰ : si credetis morsi credetis & mͥ: deme
enĩ ille scripset: Euangeli qͥdẽ cã eminens est
auctoritas & tã fundata ueritas : ut etiã sinos
ꝓpt̃ carditatẽ intelligentiȩ nr̃ȩ nulla inueniremꝰ
amo se scripta de xpõ. non selũ cẽ. aliqua. sed ad
xpm omña ꝑtinere quȩ scripsit qͥa nonait ade
me scripsit sed deme ille scripst credere debe¬
rem Nunc aut̃ & side istr euangłi capło qđ ab sit
dubitandũ eẽt : cõꝑtistã multis inseriptura
mos si dexp̃o testimoniis omĩsilla dubrtdus
cor silla ullud qđ adungis dissimilẽ faussẽtra¬
ditionẽ xp̃i atq mosseos & ido non fuisse ueri¬

Expanded text:
tionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla tionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, et uide non te ostendisse nulla nos alia daturos. uide etiam nos quam multa alia iam supra dixerimus, et quid hinc conficiatur aduerte: scilicet non esse falsum, quod in euangelio Christum dixisse legimus: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. et euangelii quidem tam eminens est auctoritas et tam fundata ueritas, ut, etiamsi nos propter tarditatem intellegentiae nostrae nulla inueniremus a Moyse scripta de Christo, non solum esse aliqua, sed ad Christum omnia pertinere, quae scripsit, quia non ait: et de me scripsit, sed de me ille scripsit, credere deberemus. nunc autem, etsi de isto euangelii capitulo, quod absit, dubitandum esset, conpertis tam multis in scriptura Moysi de Christo testimoniis omnis illa dubitatio teret. Nam illud quod adiungis "dissimilem fuisse traditionem Christi atque Moyseos et ideo non fuisse ueri
Abbreviated transcription (Latin):
docuimꝰ & alia multa dedimꝰ : argum̃tatio tua¬
in potiꝰ nulla erit. Echȩc qͥdẽ que cõmemonasti quã¬
dare non posse᷑ ut securꝰ inferres nulla eõ
Hunc uͦ tanꝗ libellus tuustã surdo sauditores
uł cecos lectoeseẽt̃ habitunꝰ ut nullus adũter&
qͥd p̃t̃ miseris cu curristi dicene. Si nulla fuerint
necx̾iꝰ potuit ad seuerare qđ nꝰ quã ẽ. Ita si x̾s hoc
minime ad seueraiit capitulũ hoc falsũ eẽ consti¬
cerit. Ohominẽ se cogitantẽ dictorẽ & aliũ non
cogitare contradictorẽ. Vbi ẽ. acum̃tuũ uan in
mala caiusa nom posses alit̃: Sed mala causa te
uana laqͥ coegit : malã uͦ habe causa ne mote cogit.
quid si enĩ alia dabimꝰ : certe utiq: non er̃ nulla qi
er̃ aliqua. & sier̃ aliqua : potuit x̾i asseuerare qđ ẽ.
Ita six̾i hoc asseuerare potuit : capłm illud euan.¬
głiũ falsũ eẽ non constat. Redi ergo ad ꝓposi¬

Expanded text:
docuimus et alia multa dedimus, argumentatio tuadocuimus et alia multa dedimus, argumentatio tua potius nulla erit. et haec quidem, quae conmemorasti, quamdare non posse, ut securus inferres nulla esse. nunc uero tamquam libellus tuus tam surdos auditores uel caecos lectores esset habiturus, ut nullus aduerteret, quid praetermiseris, concurristi dicere: si nulla fuerint, nec Christus potuit adseuerare, quod nusquam est; ita si Christus hoc minime adseuerarit, capitulum hoc falsum esse constiterit. o hominem se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed mala causa te uana loqui coegit; malam uero habere causam nemo te cogit. quid enim ? si alia dabimus ? certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. et si erunt aliqua, potuit Christus adseuerare, quod est. ita si Christus hoc adseuerare potuit, capitulum illud euangelicum falsum esse non constat. redi ergo ad proposi
Abbreviated transcription (Latin):
aciebis acuto int̃ficiantur om̃s qͥnos adõ nr̃o uolunt
aũtere ali qđ ue in fringere mandatoꝵ: Int̃ quos p̃cipue
cadit ine manicheus cũ eiꝰ error assertã legis & ꝓ¬
pħarũ ueritate ꝑimit᷑. uolentis nos autere adõ
& uolentis in fringere mandata legis: inquoꝵ etiã
tissimã dicã nestio. Erat enĩ fausto ingeniũ.
Onde magis arbitror eũ nebulã inicere uoluisse
minꝰ at tento lectori : quã non uidissẽ qđ dicã.
Ait eñĩ. Qđ si hȩc dexpõ minime scripsit: aut
alia dabitis aut nulla cr̃. Hȩc ꝓpositio uera ẽ.
anit̃ horũ fec̃. Quia ihec nos ostendimꝰ quo mͦ de ꝓpo
accipi possint : & siperiꝰ alia multa dedimꝰ. Qquȩ nis
dexpõ intellectũ hab̵e non possint. Nonẽ ergocur
condudas fauste. : Nulla eẽ amoyse scripta de
xpo Attende enĩ qͥd dicas. Qđ si hȩc in qͥsminine
de xpõ scripsit: aut alia dabitisaut nulla er̃.
Perũ dicis Sinde qͥa & d expo uł ꝓpt x pm̃ scrpta

Expanded text:
acie bis acuto interficiantur omnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis nos auertere a duolentis infringere mandata legis, in quorum etitissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium . unde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est,autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodoaccipi possint; et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere non possint. Non est ergo cur concludas, Fauste, nulla esse a Moyse scripta de Christo. Attende enim quid dicas: Quod si haec, inquis, minime de Christo scripsit, aut alia dabitis, aut nulla erunt. Verum dicis
Abbreviated transcription (Latin):
negare uxorẽ & negare saluatorẽ. Nunc uero
qͤum ab eã qđ intelligam: nec hoc intelligam ut
nulla causa cogor temeritate labi adrep̃¬
hendendũ qułm nemo conuincit. timore
lapsum fuisse admentiendũ. neq: enĩ utrũ eiꝰ
uxor ess& interrogatus. non esse respondit.¬
sed cumabeo quȩreretur quid ei ess& illa mulier
indicauit sororẽ non negauit uxorẽ : tacuit
aliquid ueri. non dixit aliquid falsi: Anusq
adeo desipimus. ut hic faustũ sequaniur qui ait
sororẽ mentitũ. quasi genussarȩ alicunde
didicerit. cũ iedsca scriptura non apenuerit.
puto iustũ essẽ ut in eare quã nouerat
habrahã nos autẽ non nouimus. patri archȩ
potius credamus loquenti qđ scit. quã manicheo
criminanti qđ ñscit : Cũ igitur abrahã
eo tẽpore uiuer& in rebus humanis quo
quidẽ iam sr̃s exutroq aut ex altero parente

Expanded text:
negare uxorem et negare saluatorem. nunc uero cum habeam, quod intellegam, ne hoc intellegam, nulla causa cogor temeritate labi ad reprehendendum , quem nemo conuincit timore lapsum fuisse ad mentiendum. neque enim utrum eius uxor esset interrogatus, non esse respondsed cum ab eo quaereretur, quid ei esset illa mulier, indicauit sororem, non negauit uxorem: tacuit aliquid ueri, non dixit aliquid falsi. An usque adeo desipimus, ut hic Faustum sequamur, qui ait sororem mentitum quasi genus Sarae alicunde didicerit, cum id sancta scriptura non aperuerit? puto iustum esse. ut in ea re, quam nouerat Abraham, nos autem non nouimus, patriarchae potius credamus loquenti, quod scit, quam Manichaeo criminanti, quod nescit. cum igitur Abraham eo tempore uiueret in rebus humanis, quo quidem iam fratres ex utroque aut ex altero ue
Abbreviated transcription (Latin):
demagnis tribilationib: scoꝵ &interfectionibus loquer&
adtolerandum ex hortantẽ & dicer&. tempus eut iuditiũ

Expanded text:
de magnis tribulationibus sanctorum et interfectionibus loqueretur, ad tolerandum exhortantem et dicentem: tempus est, ut iudiciu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ omis trena oꝑatio hab& occultã uirtutẽ in¬
telleͥ gendȩ gr̃ȩ̃ xpĩ quȩ non datur udȩis inim¬
pietate. & infidelitate ꝑseuerantib: quia nou o
testam̃to reuelata ẽ. & non transeuntib ad do¬
minum non eis aufertur uelam̃ qđ in lectione ue¬
teris testam̃ti man&. quia in solo xpõ euacuat᷑ non
q̃a lectio ueteris testamti quȩ hab& absconditã uirtutẽ :
sed uelamĩ quo abscondit᷑. Unde xp̃õ in cruce passo
uelũ tẽpli cissumẽ : ut ꝑ xp̃ĩ passionẽ reuelent᷑ se-

Expanded text:
rtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in inpietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur se
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe sanguinẽ xp̃i qui fusus ẽ. in remissionẽ
peccatoꝵ de manii ꝑse cntoris. Nolentis eẽ subgrĩ
sed sub lege. ut. eẽt. ab excła maledictus idest
ut eũ intellȩ ger& etostender & eccła maledic¬
tũ dicente apło. Qincũq enĩ ex oꝑib legis s̃
sub maledicto s̃ legis. Deinde cũ dixisset
maledictus ti at̾ra quȩ aperuit ossuũ acci¬
ꝑe sangͥnẽ fristui demanutua : non dix qm̃
operaberis eã sed ait qm̃ operaberis trã & non
adicie uircutẽ suã daretib. Ende non ẽ neces¬
sẽ eandẽ trã intellere oꝑari camquȩ a peruit os
acciꝑe sanguinẽ fris de manucius sed idõ ma¬
ledictus intellȩgitur ab hac t̾ra qm̃ oꝑatur trã¬

Expanded text:
cipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem cipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum de manu persecutoris, nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus, id est ut eum intelligeret et ostenderet Ecclesia maledictum dicente apostolo: quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit. os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam opera
Abbreviated transcription (Latin):
scãrũ scripturarũ uoce introgamꝰ dexpõnisi
nescire se xpmquẽ dicimꝰ  Fillax enĩ cam
ignoratio uideoꝵ ẽ. falsa negatio. Essent aut̃
quodãmodo xpi custodes: si xpĩanã fidẽ accipe
& custodire uoluissent. Nã qui custodit incorde suo
xpm̃ non dic̃ qđ cam num qͥd ego custos sũ fris
mei : Dic̃ dñs ad cam. qͥd fecisti : uox sangͥnis fris
tin clamat ad me det̾ra. Sic argiut inscripturis
scĩs uox diuina uidȩos. Hab& enĩ magnã uocẽ
xpĩ sangͥs int̾ra. cũ eo accepto ab omĩb gentib
respondet᷑ am̃. Hȩcẽ clara uox sangͥnis. quã
singuis ipse ex primit exore fideliũ eodẽ san¬
gine redẽptorũ: Dic̃ ds̃ ad cam. Et nunc ma¬
ledictus tuãtra quȩ aperuit ossuũ acciꝑe san¬
guinẽ fristui demanutua : qm̃ oꝑ aberis tram.
& non adici& uirtutẽ suã daretib. Gemens
& tremens eris intra. Non dix̃ maledicta t̃ra
quȩ aperuit ossuũ in confessione peccatoꝵ ac¬

Expanded text:
sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguitsanctis uox diuina Iudaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemtorum. Dicit deus ad Cain: et nunc maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram, et non aet tremens eris in terra. Non dixit maledicta terra,quae aperuit os suum in confessione peccatorum ac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis oc ođonẽ hunc paraclitũ dicentes
eẽ. manicheũ uł in manicheo sub repunt in ho¬
minũ m̃tes i gnorantes ille ⁊xpõ ꝓ missusquan Silrer¬
oo sit missus. Quiaut̃ leger̃ canonicũ librum
qͥ actus apłorũ in scribit᷑ indent illã xp̃ĩ ꝓ
missionẽ illic rurs cõmemoratã & illic mani¬
festissime impletã . Sed modo querimꝰ unde illi
gentilifide sfacer& dexpõ. Puto enũ neminẽ eẽ.
tã cȩcũ qui uelit dicere.ma nicheo credo: eũ
dicat. xp̃o noncredo. Deinde sinon ridens
saltẽ stomachans dicer&̃. Ita neꝑsicis libr is
me uibas credere: qͥ hebreis me dixisti

Expanded text:
promissionis occasionem, hunc Paracletum dicentes promissionis occasionem, hunc Paracletum dicentes esse Manichaeum, vel in Manichaeo, subrepunt in hominum mentes ignorantes ille a Christo promissus quado sit missus. Qui autem legerunt canonicum librum, qui actus apostolorum inscribitur, uident illam Christi professionem illic rursus commemoratam et illic manifestissime inpletam. sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo. puto enim neminem esse tam caecum, qui uelit dicere: Manichaeo credo, cum dicat, Christo non credo. deinde si non ridens, saltem stomachans diceret: itane Persicis libris me iubes credere, qui Hebraeis me dixisti
Abbreviated transcription (Latin):
apõ cređẽt dese ipso dicenti ẽi non credẽt
de alus cestificanti : Uere ridiculũ ẽ hoc
putare. Quẽ semel enĩ dignũ fide non ducer& aut omĩno
creder&. Hic forte faustꝰ imnis sib illas hominilegere
&orpheũ & ceteros huiꝰmodi si quos aliũ gentilium
repperir&. dexpo aliquid p̃nuntiasse . sed non facer &
Eosqͥppesibi incognitos fassẽ. dicens sane sis aliqua
ut fama ẽ. sibillȩ dexpõ p̃sagia aut hermetis quẽ
dicunt trimegiftũ aut orphei aliorũq ingentilitate
uitũ. Horũ ergo iste litteras nesciens quando quidẽ
ꝓfamã put& eẽ aliquos tales non eas utiq leger&
ili dicenti nec ꝓpħis credo nec xpõ. Qund igitur
facer&  an ꝓferr& manicheũ & ex illo cõm̃¬
cuiꝰ iã nom̃ ubiq: dulter clarũ ẽ. manicheum
sẽꝑ cõm̃dare conatis̃. ut hoc melle scilic& ue¬
nenati sui poculi labra ꝑunguerent. Cũ en ĩxpͥo
ꝓ miserit suis missurũ sẽ paraclitũ id ẽ. conso¬
latorẽ uł aduocatũ spm̃ scm̃ ueritatis ꝓhanc

Expanded text:
Christo crederet de se ipso dicenti, cui non crederet de aliis testificanti? uere ridiculum est hoc putare. quem semel enim dignum fide non duceret. aut omnincrederet. hic forte Faustus inrisus Sibyllas homini legeret et Orpheum et ceteros eiusmodi. si quos alios gentilium reperiret de Christo aliquid praenuntiasse? sed non faceret; eos quippe sibi incognitos fassus est dicens: sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis, quem dicunt Trismegistum, aut Orphei alioruvatum. Horum ergo iste litteras nesciens, quandoquidem per famam putat esse aliquos tales, non eas utique legeret illi dicenti, Nec Prophetis credo, nec Christo. Quid igitur faceret? An proferret Manichaeum, et ex illo commecujus jam nomen ubique dulciter clarum est, Manichaeum semper commendare conati sunt, ut hoc melle scilicet venenati sui poculi labra perungerent. Cum enim Christus promiserit suis, missurum se Paracletum, id est, consolatorem vel advocatum, Spiritum veritatis ; per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ dereliquer̃ fonte uitȩ dñ m. Quid enũ aliud
clam̾it ꝑ dixꝰ nisi apđ sẽ eẽ. &ase dari fontẽ uitȩ.
decepticuiꝰ nomine iã genebant᷑ inbuti oꝰ ponenĩ
quospeperit congregat sed ut congrego quos non
peperit dic̃. Salus quã xp̃s ꝓmisit apud me ẽ. Eg
dabo. SSed uide iste quid dicat. Saname dñẽ
&esanabor saluũ mefac & saliuis ero. Ende apls
dic̃ Nemo ł oriet᷑ in honune: & iste sub

Expanded text:
am dereliquerunt fontem uitae, dominum. quid enim aliud clamat perdix, nisi apud se esse et a se dari fontem uitae, decepti, cuius nomine iam tenebantur inbuti? non enim quos peperit, congregat, sed ut congreget. quos non peperit, dicit: salus, quam Christus promisit, apud me est; ego dabo. sed uide. iste quid dicat: sana me, domine, et sanabor; saluum me fac, et saluus ero. unde apostolus dicit: nemo glorietur in homine, et iste sub
Abbreviated transcription (Latin):
Nonisit : sed quo aNmienis uulnerib
mederetur. corporis sui cicatrices
ostendit. Nec dixit sidiscipłs es crede:
sinon credis discipłs nones. Tumih hoc
dicas. nondexp̃o dubitanti sed desenten¬¬
tia. utrũsit eiꝰ ansub inducta at inqͥs
beatiores appellat. qͥ ñ uider̃ & credider̃ :
Hoc siideo dictũ pritas ut sine ratione

Expanded text:
non sit; sed quo animi eius uulneribus non sit; sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit nec dixit: si discipulus es, crede; si non credis, discipulus non es. tu mihi hoc dicas non de Christo dubitanti, sed de sententia, utrum sit eius. an subinducta. at, inquis, beatiores appellat, qui non uiderunt et crediderunt. hoc si ideo dictum putas. ut sine ratione
Abbreviated transcription (Latin):
sicristiamis es crede dcenti cristo. quia dese
serpsit moyses. Quodsi non credis cristiamꝰ
Non es Inepta hȩc semper & inbecilla
responsio. est : nihil habentium quod
ostendant. Quanto igitur melius fecisses
sudẽ confitereris simpliciter: & tamen hoc
michi quidem dicere potuisti. quemscias
necesse habere ut credam : causa religionis
qua stimulor cristo. Licet hoc ipsum
adhuc queratur utrumsit & hoc eristi
testimornum. ut credi debeat abso¬
lute : an scriptoris. ut ex aminari sollicite
Nec fiNos nonere dimus faldis:
cristum hine offendimus sed falsatores
tameN ut cumq hoc ferri poterit.
cristiaris oppositum. Qui dautem
de illis agemus quos retuli. uida eo
scilicet atq gentili. qrnbus dicere
nom possumus. sicristiamus es crede.
sinor credis: cristiamis non es. Quam¬
quam Necristiano quidem hoe rectis¬
sime dixerit. cumcristus thomam
apostolum dubitantem dese asꝑnatꝰ

Expanded text:
si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se si christianus es, crede dicenti Christo, quia de se scripsit Moyses; quod si non credis, christianus non es. inepta haec semper et inbecilla responsio est nihil habentium, quod ostendant. quanto igitur melius fecisses, si idem confitereris simpliciter? et tamen hoc mihi quidem dicere potuisti. quem scias necesse habere, ut credam causa religionis, qua famulor Christo, licet hoc ipsum adhuc quaeratur, utrum sit et hoc Christi testimonium, ut credi debeat absolute, an scriptoris, ut examinari sollicite. nec si nos non crediderimus falsis, Christum hinc offendimus, sed falsatores. tamen utcumque hoc ferri poterit christianis obpositum. quid autem de illis agemus, quos retuli, Iudaeo scilicet atque gentili, quibus dicere non possumus: si christianus es, crede; si non credis, christianus non es? quamquam de christiano quidem hoc rectissime dixeris, cum Christus Thomam apostolum dubitantem de se aspernatus
Abbreviated transcription (Latin):
aesseueranti quod eos nichil inos intrans pollueret:
quia quedeore inprudent ꝓcedant. ea solasint
que polluant hominẽ. Haec atq alia multa
moysi contraria. iħm dogmatitare : nemo
qui nesciat. Quȩ ql sengula percurrere longũ
ẽ unũ ꝓmultis ostende Id est quia xp̃ianrũ
heresiũ pars maxima. & quod ẽ in promptu
catholici: hihil eoꝵ seruare curant que
moyses scribit. Quod ipsum smon deerrore
neces se.ẽ. contraria sibi nuicẽ iħm docuisse
atq: moy sen. Id circoq: nec creditũ xpm̃
a uidȩis. q̃r fidẽ uellent exhibere mor si.
Quorsum ergo falsumꝰ erit illud iħm dixisse
dixissẽ ad eos. sicrederetis moxsi. crederetis
& mihi : Cumsit longe manifestũ iderrco
magis cos non eredidisse cħu quia moysi
crederent. Potuisse autem fidem xpõ
habere. somoysi credere destitissent: Tu tam̃
ut dixi ubinã morses de cristo aliquid
scripserit. queso nos doceas. Alias inquiꝗđ

Expanded text:
adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, adseueranti, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedant, ea sola sint, quae polluant hominem. haec atque alia multa Moysi contraria Iesum dogmatizare, nemo qui nesciat. Quae quia singula percurrere longum est, unum pro multis ostendam, id est quia christianarum haeresium pars maxima et, quod est in promptu, catholici nihil eorum seruare curant, quae Moyses scribit. quod ipsum si non de errore necesse est, contraria inuicem sibi Iesum docuisse atque Moysen, idcircoque nec creditum Christum a Iudaeis, quia fidem uellent exhibere Moysi. quorsum ergo falsum non erit illud legum dixisse ad eos: si crederetis Moysi. crederetis et mihi? cum sit longe manifestum idcirco magis eos non credidisse Iesu. quia Moysi crederent, potuisse autem fidem Christo habere, si Moysi credere destitissent. tu tamen, ut dixi, ubinam Moyses de Christo aliquid scripserit, quaeso nos doceas. Alias, inquit.
Abbreviated transcription (Latin):
menti illius qđ ds̃suus disposuerat ad abrahã:
uerit. ex t̃minabit᷑ ille de cribri sua:
ł tereditatis que abrahȩ reꝓmisla sit ac semim
eiꝰ ñuemet in consortiũ : Et hoc ergo uidex
ualde crediderant. acsseuerante mor seo.
Idercoq fidẽdepõ habere nom poterant in fir-¬
mantiea. & insuꝑ adseueranti qđ duplicit̃
gehennȩ filius fieret : qͥ ess& circũ cifuis Itẽ
mor̃ ses carnaliũ crborũ sollicitã focit discre¬
tionẽ : &int̃ pisces acuolucres & quad rupedia
helluonis in modũ disceptator sedet. iubetq
taxat & leporẽ : &siquid inpiscib caret squama leporte¬
aut in quadrupedib ungulã non habet fisłam.¬
nec rumnat. & hȩc gͦ uidei fortit̃ crediderunt
scribente mor̃ seo: idercoq xpõ iã credere
non poterant oidifferentiã docenti ciboꝵ &a suis
quidẽ discipulis onña pentꝰ remouentĩ. sclaribus
uero ulgo concedenti omĩa que possent ȩdratq

Expanded text:
menti illius, quod deus suus disposuerit ad Abraham, menti illius, quod deus suus disposuerit ad Abraham, uerit, exterminabitur ille de tribu sua et hereditatis, quae Abrahae repromissa sit ac semini eius, non ueniet in consortium. et hoc ergo Iudaei ualde crediderant adseuerante Moyse, idcircoque fidem Christo habere non poterant infirmanti ea et insuper adseueranti, quod dupliciter gehennae filius fieret, qui esset circumcisus. item Moyses carnalium ciborum sollicitam facit discretionem et inter pisces ac uolucres et quadrupedia helluonis in modum disceptator sedet iubetque taxat et leporem et si quid in piscibus caret squama aut in quadrupedibus ungulam fissam non habet nec ruminat. haec ergo Iudaei fortiter crediderunt scribente Moyse idcircoque Christo. iam credere non poterant indifferentiam docenti ciborum et a suis quidem discipulis omnia penitus remouenti, saecularibus uero uulgo concedenti omnia, quae possent edi, atque
Abbreviated transcription (Latin):
morsi. crederetis & mͥ: qr dissimilis ad modũ
traditio .ẽ. & longe altera. morseos & xp̃i :
ut si eor alteri iudei crederent. alteri neces¬
sario reprignarent. Nã moy ses qͥdẽ p̃cȩt̃is
ab omi opere abstinemdũ docet insabbato.
causamq inducit religionis huiꝰ hanc esse:
fabricaret. sex hieb indulserit operi:
septima uero cessauerit. qđ ẽ. sabbatũ.
id ercoque benedixerit. id ẽ. scĩ ficauerit.
tanꝗ sue tran qullitatis portũ. legemq
dederit insuꝑ ut qͥ idẽ solueret occideret᷑
Hoc igit᷑ uidei uehem̃t̃ credebant docente
modandas putabant ad serieranti dm̃ sẽꝑ
operari nec ullũ sibi cessationis statuisse
diẽ : er sit iugis & infatigabilis urrtus. seq
adõ idcirco nũquã debere cessare: necsabbatis
oportet operari. Itẽ mor̾ ses carnis peritom̃
insacris &dõ amabilib numerat. ibetq
circũ cidi masculimĩ omẽ carnẽ prepritii
ꝓpsoꝵ eẽq hoc docet necessariũ signũ testa¬

Expanded text:
Moysi, crederetis et mihi, quia dissimilis admodum traditio est et longe altera Moyseos et Christi, ut si eorum alteri Iudaei crederent, alteri necessario repugnarent. nam Moyses quidem prae ceteris ab opere omni abstinendum docet in sabbato causamque inducit religionis huius hanc esse,nt omnia fabricaret, sex diebus indulserit operi, septima uero cessauerit — quod est sabbatum — idcircoque benedixerit, id est sanctificauerit, tamquam suae tranquillitatis portum legemque dederit insuper, ut qui idem solueret, occideretur. hoc igitur Iudaei uehementer credebant docente modandas putabant adseueranti deum semper operari nec ullum sibi cessationis statuisse diem, quia sit iugis et infatigabilis uirtus; seque adeo idcirco numquam debere cessare, ne sabbatis oportet operari. item Moyses carnis peritomen in sacris et deo amabilibus numerat iubetque circumcidi masculinum omne carne praeputii ipsorum esseque hoc docet necessarium signum testa
Abbreviated transcription (Latin):
ut dixi moyseos scripturã scruptatus.
nulla s ibi dexpo prophȩtias mueni
N unc tamen te conpertus melioris in¬
telligentie lectorem. consecuturum
me aliquid eredo ac turumque fateor
gratias. si spem profectus acdoctrinȩ
quam mihi ob urgationis tue fidutia
promittit. nulla frustreris inuidia : sed
doceas siqrud .ẽ. quod me forte legentem
preterierit dedeo acdomino nostro
memoratum inscriptura moysen. Nec

Expanded text:
ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus ut dixi, Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inueni. nunc tamen te conpertus melioris intellegentiae lectorem consecuturum me aliquid credo acturumque fateor gratias, si spem profectus ac doctrinae, quam mihi obiurgationis tuae fiducia promittit. nulla frustreris inuidia, sed doceas, si quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac de domino nostro memoratum in scriptura Moysi. ne
Abbreviated transcription (Latin):
nam tes reclamarent: quia tu dete
testificaris. testimoNium tuum non. ẽ
uerum: nora eum udeo prosecutũ
ubi mazimȩ locus exigebat. ut diceret
dese prophaetasse moysen: sed tamquiã
re uera alienus & millum habens
ex eoꝵ patrib testimonium. res¬
poridit. Nempe in lege uestra
serptum est : quia duor hominũ
testimornum uerum .ẽ. Ego sum
qui testificor deme : & testificatur
deme quimnisit me pat̾. Illud eis con¬
memorans. qđ decȩlo dictũ omnes
audierant: hic .ẽ. filius meus dilectꝰ:
credite illi. Nec non & illud mihi
ueri somile nori uidetur uidȩ os
potuisse tacere. cum xp̃s diceret dese
scripsisse moysen: qrn statim ut pote
maligni & astuti quererenit. quro nã
illud esset quodse amoyse scriptum
putaret. Sed & hȩc eorum omnifaria
taciturnitas: NonmiNus iħm nihil
tale dixisse significat. Quamuis ergo
& hec ton parua uideantur ad con¬
firmandam suspitionẽ falsi decapitulo
isto: plus tamen illo teneor. quia oñem

Expanded text:
nantes reclamarent: quia tu de te nantes reclamarent: quia tu de te testificaris, testimonium tuum non est uerum, non eum uideo prosecutum, ubi maxime locus exigebat, ut diceret de se prophetasse Moysen, sed tamquam reuera alienus et nullum habens ex eorum patribus testimonium respondit: nempe in lege uestra scriptum est, quia duorum hominum testimonium uerum est. ego sum qui testificor de me; et testificatur de me, qui me misit pater, illud eis commemorans, quod de caelo dictum omnes audierant: hic est filius meus dilectissimus, credite illi. necnon et illud mihi uerisimile non uidetur Iudaeos potuisse tacere, cum Christus diceret de se scripsisse Moysen, quin statim, utpote maligni et astuti, quaererent, quidnam illud esset, quod de se a Moyse scriptum putaret. sed et haec eorum omnifaria taciturnitas non minus Iesum nihil tale dixisse significat. Quamuis ergo et haec non parua uideantur ad contirmandam suspicionem falsi de capitulo isto, plus tamen illo teneor, quia omnem,