comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus. toto exeis corpore uulneratꝰ exiit
Et sic ꝑcutis uulneraeduxit a corpore uul¬
nus mentis: quia uoluptatem trax̃ in
dolorem. Cumq bene penaliter arderet¬
foris: extinxit quod illicite ardebat¬
intus. Uicit itaq peccatum: quia mu¬
tauit incendium. Ex quo uidelicet
tempore. sicut post discipłis ipse ꝑhibebat:
ita in illo ẽ temptatio uoluptatis edom ita:
tit tale inse aliquid minime sendiret. Ceꝑunt
postmodum multi iam mundũ relinque¬
re: atq ad eiꝰ magisterium festinare. Liber
qͥppe a temptationis uicio: iure iam factꝰ
ẽ. uirtutum magister. Unde et ꝑ moysen
p̃cipit᷑. ut leuitȩ auiginti quinq annis et
supra ministrare debeant: abanno uero qͥn¬
quagesimo. custodes uasoꝵ fiant. PetR
am quidem ꝓlati testimonii mͥ aliqͣntulũ
intellectus intlucet: sed tamen hoc planius
iquet petre. quod inuiuentute carnis
temptatio ferueat: ab anno uero qͥnqͣge¬
simo calor corporis frigescat. Uasa audẽ

Expanded text:
tus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, tus, toto ex eis corpore vulneratus exiit, et per cutis vulnera eduxit a corpore vulnus mentis; quia voluptatem traxit in dolorem. Cumque bene poenaliter foris arderet, exstinxit quod intus illicite ardebat. Vicit itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut tale aliquid in se minime sentiret. Coeperunt postmodum multi jam mundum relinquere, atque ad ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentationis vitio, jure jam factus est virtutum magister. Unde et per Moysen praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes vasorum fiant. Petrus. Jam quidem prolati testimonii mihi aliquantum intellectus interlucet: sed tamen hoc plenius Liquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem
Abbreviated transcription (Latin):
ctore alimenta referebant uite.
ꝑtator affuit. Nam ingra paruaq
auis. quẽ uulgo merula uocatur. circa
eius faciem uolitare cepit : eiusq uul¬
tui importune insistere: ita ut manu ca¬
pi posset. si hanc uir sc̃s tenere uoluis¬
set.S signo crueis edito: recessit auis. Tan¬
ta autem carnis temptatio aui eadem re¬
cedente secuta ẽ: quantam uir sẽs nun¬
quam fuerat exꝑtus. Quandam namq
aliquando feminam uiderat. quã mali¬
gnus sp̃s ante cius mentis oculos re¬
duxit: tantoq igne serui dei animũ. in
specie illius accendit: ut se in eiꝰ pectore
amoris flamma uix caꝑet: et iam pene de¬
serere heremum uoluptate uictus delibe¬
raret: cum subito suꝑna grã respectus
ad semet ipsum reuersus ẽ: atq urticarũ
et ueprium iuxta densa succrescere fru¬
tecta conspiciens: exutus indumento. nu¬
dum se in illzs spmarum aculeis. et urci¬
carum incendiis ꝓiecit: ibiq dni uoluta¬

Expanded text:
ctore alimenta referebant vitae. ctore alimenta referebant vitae. ntator adfuit. Nam nigra parvaque avis, quae vulgo merula nominatur, circa ejus faciem volitare coepit, ejusque vultui importune insistere, ita ut manu capi posset, si hanc vir sanctus tenere voluisset: sed signo crucis edito recessit avis. Tanta autem carnis tentatio ave eadem recedente secuta est, quantam vir sanctus nunquam fuerat expertus. Quamdam namque aliquando feminam viderat, quam malignus spiritus ante ejus mentis oculos reduxit: tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut se in ejus pectore amoris flamma vix caperet, et jam etiam pene deserere eremum voluptate victus deliberaret. Cum subito superna gratia respectus ad semetipsum reversus est, atque urticarum et veprium juxta densa succrescere fruteta conspiciens, exutus indumento nudum se in illis spinarum aculeis et urticarum incendiis projecit: ibique diu voluta
Abbreviated transcription (Latin):
pascha ẽ: quia uidere te merui. Longe qͥp¬
pe ab hominib positus: quia die eodem
paschalis eẽt sollemnitas ignorabat Ue¬
nerabilis autem pb̃e: rursus asseruit di.¬
cens. Ueraciter hodie resurrectionis do¬
minicȩ paschalis dies ẽ: abstinere tibi
minime congruit: quia et ego ad hoc
missus sum: ut dona omnipotentis dñi
pariter sumamꝰ. Benedicentes qͥ dm̃: sũ¬
pserunt cibum. Expletaitaq refec̃tione
et colloquio: ad eccłam presbiter recessit.
Rodem quoq tempore: hunc inspecu
latitantem etiam pastores inuenerunt.
Quem dum uestitum pellibus. inter fru¬
cecta cernerent: aliquambestiã ẽẽ cre¬
diderunt. S cognoscentes dei famulũ:
eoꝵ multi ad pietatis grãm a bestiali
mente mutatisunt. Nomen itaq eiꝰ. ꝑ
uicina loca cimctis innotuit. factumq
est: ut ex illo iam tempore. amultis fre¬
quentari cepisset. Qui cum ei cibos de¬
ferrent corporis: ab eius ore in suo pe¬

Expanded text:
Pascha est, quia videre te merui. Longe quipPascha est, quia videre te merui. Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas esset ignorabat. Venerabilis autem presbyter rursus asseruit, dicens: Veraciter hodie Resurrectionis Dominicae Paschalis dies est; abstinere tibi minime congruit, quia et ego ad hoc missus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sumpserunt cibum. Expleta itaque refectione et colloquio, ad ecclesiam presbyter recessit. Eodem quoque tempore hunc in specu latitantem etiam pastores invenerunt: quem dum vestitum pellibus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse crediderunt: sed cognoscentes Dei famulum, eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati sunt. Nomen itaque ejus per vicina loca innotuit cunctis: factumque est ut ex illo jam tempore a multis frequentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent corporis, ab ejus ore in suo pe
Abbreviated transcription (Latin):
desiit. Cum uͦ iam ommipotens ds̃. et ro¬
manũ uellet alabore quiescere. et bene¬
dicti uitam in exemplo hominib demon¬
strare: ut posita suꝑ candelabrũ lucerna
claresceret. quatinus omnib quiindomo
dei sunt luceret: cuidam presbitero longiꝰ
manenti. qui refectionẽ sibi inpaschali
festiuitate parauerat. ꝑuisum dñs appa¬
rere dignatus ẽ dicens. Tu tibi delicias p̃¬
paras: et seruus m̃s illo in loco fame cru¬
ciatur: Qui ꝓtinus surrexit: atq in ipsa
sollemnitate paschali cum alimentis quȩ
sibi parauerat. ad locũ tetendit: et uiru
dei ꝑ abruta montum. ꝑconcaua ual¬
lium. ꝑ defossa terrarũ quesiuit: eumq
latere in specu repꝑit. Cumq oratione fa-¬
c̾ta. et benedicentes omnipotentẽ dñm
consedissent: post dulcia uitȩ colloquia.
is qui aduenerat prebiter dixit. Surge.¬
et sumamꝰ cibum: quia hodie pascha est.
Cui uir dei respondit dicens.Seio quia

Expanded text:
desiit. Cum vero jam Deus omnipotens et Rodesiit. Cum vero jam Deus omnipotens et Romanum vellet a labore quiescere, et Benedicti vitam in exemplum hominibus demonstrare, ut posita supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manenti, qui refectionem sibi in Paschali festivitate paraverat, per visum Dominus apparere dignatus est, dicens: Tu tibi delicias praeparas, et servus meus illo in loco fame cruciatur. Qui protinus surrexit, atque in ipsa solemnitate Paschali cum alimentis quae sibi paraverat, ad locum tetendit, et virum Dei per abrupta montium, per concava vallium, per defossa terrarum quaesivit, eumque latere in specu reperit. Cumque oratione facta, benedicentes Dominum omnipotentem consedissent, post dulcia vitae colloquia, is qui advenerat presbyter dixit: Surge, sumamus cibum, quia hodie Pascha est. Cui vir Dei respondit, dicens: Scio quia
Abbreviated transcription (Latin):
uictus ad eundem locum ꝑueniens. in
artissimo specu se tradidit: tribusq an¬
nis excepto romano monacho.hommib
incognitus mansit. Qui uidelicet romanꝰ:
ñ longe in monasterio. sub deodati patris
regula degebat. S pie eusdem patris
sui oculis furabatur horas: et quẽ sibi ad
manducandũ subriꝑe poterat. dieb cer¬
tis bENE uicto panem ferebat. Ad eundẽ
uͦ specum. a romani cella iter ñ erat: quia
excelsa desuꝑ rupis eminebat: s ex eadẽ
rupe. in longissimo funeligatũ romanꝰ depo¬
ne panc̃ consueuerat. In quo etiam resti. par¬
uum tintinnabulũ inseruit: ut ad soni¬
tum dintinnabuli uir dei cognosceret. qͣn¬
dosibi romanꝰ panem p̃beret: quẽ exiens
acciꝑet. S antiquus hostis unius caritati
inuidens. alterius refectioni: cũ quadam
die submitti panem conspiceret: iactauit
lapidem. et tintinnabulũ fregit. Romanus
tamen: modis congruentib ministrare ñ

Expanded text:
i ad eumdem locum perveniens, in i ad eumdem locum perveniens, in arctissimum specum se tradidit, et tribus annis, excepto Romano monacho, hominibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tamen modis congruentibus ministrare non
Abbreviated transcription (Latin):
scerent. BEHEDiCTUs puer conuersationis
grãm aquanta ꝑfectione cepisset. Quod
annis multis illic ante oculos omniũ fuit:
et usq adhec longobardorum tempora.
suꝑ fores eccłiȩ pependit. S BENEDiCtUS
plus appetens mala mundi ꝑpeti quã lau¬
des. et ꝓ dõ laborib fatigari. quamuite hu¬
ius fauorib extolli ⁊ nutricem suam occul¬
te fugiens. deserti loci secessum petiit. eui
sublãcus uocabulum c̃: qui a romana ur¬
be quadraginta fere milibus distans. fri¬
gidas atq ꝑspicuas enianat aquas. Quȩ
illic uidelicet aquarũ abundantia. in exten¬
so pͥus lacu colligitur: adpostremum ue¬
ro. in amnem deriuatur. Quodum fugi¬
ens ꝑgeret: monachus quidam romanus
nomine. hunc euntem repꝑit: quo den¬
deret requisunit. Cuius cum desideriũ
cognouisset:⁊ et secretum tenuit. et adici¬
torium impendit: eiq sc̃e conuersatio¬
nis habitum tradidit:⁊ et inquantum
licuit ministrauit. Uir autendnĩ Benf¬

Expanded text:
scerent, Benedictus puer conversationis scerent, Benedictus puer conversationis gratiam a quanta perfectione coepisset, quod annis multis illic ante omnium oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed Benedictus plus appetens mala mundi perpeti quam laudes, et plus pro Deo laboribus fatigari quam vitae hujus favoribus extolli, nutricem suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc euntem reperit, quo tenderet requisivit. Cujus cum desiderium cognovisset, et secretum tenuit, et adjutorium impendit, eique sanctae conversationis habitum tradidit, et in quantum licuit, ministravit. Vir autem De
Abbreviated transcription (Latin):
in beati petri ȩcelia demorarent᷑: pre¬
dicta nutrix illius. ad purgandũ triticum aui¬
cł mulierib p̃stari sibi capisterium petiit.
Quod suꝑ mensam incaute derelictum: casu
accidente fractum ẽ: sicq ut in duabus par¬
tibus inueniret᷑ diuisum. Quod mox ut re¬
diens nutrix illius inuenit: uehementis¬
sime flere cepit: quiauas qͦd p̃stitum acce¬
perat. fractum uidebat. Benedictus aũt
religiosus et pius puer cum nutricem su¬
am flere conspiceret: eius dolori compasfꝰ.
ablatis secum utrisq fracti capisterii parti¬
bus. sese cũ lacrimis in orationem dedit.
Qui ab oratione surgens: ita iuxta se uas
uestigia nulla potuissent. Mox autem
nutricem suam blande consolatus: ei sa¬
num capisterium reddidit. qd fractũ tule¬
rat. Quȩ res in loco eodem acunctis ẽ agni¬
ta: atq intanta admiratione. Habita. ut
hoc ipsum capisterium eiusdem loci ineo¬
le. ineccłie ingressu suspenderent: qua¬
tinus et p̃sentes et secuturi omnes agno¬

Expanded text:
i Petri apostoli ecclesia demorarentur, praedicta nutrix illius ad purgandum triticum a vicinis mulieribus praestari sibi capisterium petiit, quod super mensam incaute de relictum, casu accidente fractum est, sic ut in duabus partibus inveniretur divisum. Quod mox rediens nutrix illius, ut ita invenit, vehementissime flere coepit, quia vas quod praestitum acceperat, fractum vi debat. Benedictus autem religiosus et pius puer cum nutricem suam flere conspiceret, ejus dolori compassus, ablatis secum utrisque fracti capisterii partibus, sese cum lacrymis in orationem dedit: qui ab oratione surgens, ita juxta se vas nulla vestigia potuissent Mox autem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et secuturi omnes agno
Abbreviated transcription (Latin):
dõ placere desiderans: scẽ contiersationis
habitum quesiuit. Recessit gͥ scienter neseiꝰ:
& sapient᷑ indoctus. H uitis ego om̃ia
gesta non didici: sed pauca quȩ narro. qͣ¬
tuor discipulis eiꝰ referentibus agnoui: con¬
stantino scilicet reuerentissimo ualde uiro.
qui ei in monasterii regimine successit:
ualentinano quoc. qui annis multis la¬
teranensi monalterio p̃fuit: simplicio qͥ
congregationem illius post eum dercius
rexit: honorato etiamqui nunc adhuc
celle eius inqua pͥus conuersatꝰ iuerat.¬

Expanded text:
placere desiderans, sanctae conversationis habitum quaesivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scilicet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
UM incęnobio siriȩ consistentes
post pͥma fidei rudimenta. succe¬
dentib aliquatenꝰ incrementis.
maiorẽ ꝑfectionis desidare gr̃am
cepissemꝰ: staturmꝰ confestim egyptum petere. ac
remotissima etiam thebaidos heremo penetrata
fuderat. si ñ emulandi. saltim agnoscendi studid
inuisere. Igit᷑ ad oppidũ egypti cui nom̃ thene
seos ẽ. cmersa nauigatione ꝑuenimꝰ: cuiꝰ incoles
ita uel mari. uel stagnis salsis undiq circũluunt:
ut solis qͥa t̃ra deest negotiacionib dedra. opes
atq substantiam nauali cõmercioparent: ita
Aut edificiis cũ uoluerint construendis. tr̃a ñ sup

Expanded text:
um in coenobio Syriae consistentes post prima fidei rudimenta succedentibus aliquatenus incrementis maiorem perfectionis desiderare gratiam coepissemus, statuimus confestim Aegyptum petere ac remotissima etiam Thebaidos heremo penetrata r uniuersa diffuderat, si non aemulandi, saltim agnoscendi studio inuisere. igitur ad oppidum Aegypti, cui Thennesus nomen est, emensa nauigatione peruenimus. cuius accolae ita uel mari uel stagnis salsis undique ciroumlunntur, ut solis, quia terra deest, negotiationibus dediti opes atque substantiam nauali conmercio parent, ita ut aedificiis cum uoluerint extruendis terra non sup
Abbreviated transcription (Latin):
amtir. Nec fas ẽ credi eum qui dixerat. si cnim quȩ
destruxi hec iterũ edifico. p̃uaricatorem me con¬
stituo: mnid incidisse quod ipse damnauerat. Et
intantũ non magis res ipsa quȩ gerit᷑. quã geten¬
tis pensatur affectus: ut econtrario quibusdã rep¬
periatur ueritas nocuisse ac ꝓfuisse mendatiũ.
Nam dohec idumeus regi sauli dc fuga dauid
coram famulis conquerenti. ac dicenti. nunqͥd
omnib uob̃ dauid filius iesse agros. et uineas¬
dabit. et uniuersos faciet tribunos. et centu¬
riones. qm̃ comurastis om̃s aduer sum me. et
non est qui mͥ renuntiet: quid nisi uerũ ꝓtulit di¬
cens. uidi filium iesse in nobe apud abimelech.
filiũ achitofet sacerdotem. qui consuluit ꝓ eo
dñm. & cibaria dedit ei. sed et gladium goliath

Expanded text:
t: nec fas est credi eum qui dixerat: si enim quae destruxi haec iterum reaedifico, praeuaricatorem me constituo in id incidere quod ipse damnauerat. et in tantum non magis res ipsa quae geritur quam gerentis pensatur affectus, ut e contrario quibusdam repperiatur ueritas nocuisse et profuisse mendacium. nam Doec Idumaeus regi Sauli de fuga Dauid coram famulis conquerenti ac dicenti: numquid omnibus uobis dabit filius Iesse agros et uineas, et uniuersos uos faciet tribunos, et centuriones: quoniam coniurastis omnes aduersus me, et non est qui mihi renuntiet? quid nisi uerum prodidit dicens: uidi filium Iesse in Nob ad Abimelech filium Achitob sacerdotem. qui consuluit pro eo dominum, et cibaria dedit ei: sed et gladium Goliath
Abbreviated transcription (Latin):
one orate implcre non poterant: in idipsũ redi¬
re concessit. Siue cum lacte non esca corinthios
potans: ininfirmitate et timore et tremore mul¬
to. apud eos fuisse se dicit. Omĩa autẽ omnibꝰ fa¬
ctus ẽ: ut om̃s faceret saluos. cumdicit. Qui man¬
ducat ñ manducantẽ non spernat: et qͥ ñ man¬
ducat manducantẽ non iudicet: et qͥ matrimo¬
nio iungit uirginẽ suã bene facit: et qͥ ñ iungit
meliꝰ facit. O alibi. Quis inquit infirmat᷑. et ego ñ
infirmor: Quis scandalizat᷑. t ego ñ uror: Atq
hoc modo illua qđ corinthiis p̃ceꝑat adimpletut

Expanded text:
ontinere non poterant in id ipsum redire concessit, sine cum lacte, non esca Corinthios potans in infirmitate et timore et tremore multo apud eos fuisse se dicit. omnia autem omnibus factus est, ut omnes faceret saluos, cum dicit: qui manducat non manducantem non spernat, et qui non manducat manducantem non iudicet, et: qui matrimonio iungit uirginem suam, bene facit, et qui non iungit, melius facit, et alibi quis, inquit, infirmatur, et ego non infirmor? quia scandaiizatur, et ego non uror? atque hoc modo illud quod Corint
Abbreviated transcription (Latin):
de falsis uera confirmans. subdidit dicens. Ge¬
nus ergo cũ simus dei: ñ debcmꝰ estimare au¬
ro. auit argento. aut lapidi sculptarȩ artis: et co¬
gitationib hominis diuinitatẽ eẽ similẽ. Infir¬
mis autẽ infirmus effectus ẽ: cũ scđ̾m indulgen¬
tiam. non scđ̃m imꝑium. his qͥ adhuc sub matri

Expanded text:
de falsis vera confirmans subdidit, dicens: Gede falsis vera confirmans subdidit, dicens: Genus ergo cum simus Dei, non debemus aestimare auro vel argento aut lapidibus sculpturae artis et cogitationi hominis, divinitatem esse similem . Infirmis autem infirmus effectus est, cum secundum indulgentiam, non secundum imperium, his qui se conti
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ legem. atq in templo mosaico ritu. uo¬
ta offerre compellit᷑. Queres ctiam ubi ꝓsalute coꝵ
qui legem dei pciitus ignorabant: tanquã si et
ipse sine lege eẽt effectus sit. Lege in atheniensi¬
um urbe ubi gentiliũ uigebat impietas: qͦ usus sit
p̃dicationis exordio. Preteriens inquit uidi simu¬
lachra ur̃ã: et aram inqua scriptum erat ignoto
dõ. Cumq de coꝵ suꝑstitione sermonẽ fuisset or¬
ditus. tanquam si et ipse sine lege eẽt: sub occasio¬
ne ꝓfani tituli fidem xp̃i intulit dicens. Qđ ergo
ignorantes uos colitis: hoc et ego annuntio uob̃.
Et post pauca uelut si diuinȩ legis penitꝰ cẽt ig¬
narus: gentilis poctȩ uersum potius quã moysi
aut xp̃i maluit ꝓferre sententiam. Et sicut inqͥ¬
ens quidam ur̃oꝵ poetarũ dixcrunt: ipsiꝰ enim
et genus sumus. Cum itaq suis eos quȩ refuta¬
re non possent testimoniis fuisset aggressus: ita

Expanded text:
cundum legem atque in templo Moysaico ritu uocundum legem atque in templo Moysaico ritu uota offerre conpellitur. quaeres etiam ubi pro salute eorum qui legem dei penitus ignorabant, tamquam et ipse sine lege esset effectus sit ? lege, in Atheniensi urbe, ubi gentilium uigebat inpietas, quo usus sit praedicationis exordio: praeteriens, inquit, uidi simulacra uestra et aram in qua scriptum erat: ignoto deo. cumque de eorum superstitione fuisset orditus, tamquam si et ipse absque lege esset, sub occasione profani illius tituli fidem Christi intulit dicens: quod ergo ignorantes uos colitis, hoc ego adnuntio uobis. et post pauca; uelut si diuinae legis penitus esset ignarus, gentilis poetae uersum potius quam Moysi aut Christi maluit proferre sententiam et sicut qens, vestrorum poetarum dixerunt: Ipsius enim et genus sumus . Cum itaque suis eos, quae refutare non possent, testimoniis fuisset aggressus, ita
Abbreviated transcription (Latin):
rursus ubi factus ẽ eis qui sublege erant tanꝗͣ
sub lege esset: Nempe ibi. ubi iacob om̃sq se¬
niores eccłȩ formidantes ne in eum illa irrueret
iudeoꝵ credentium. immo xp̃ianoꝵ uidaizan¬
tium multitudo: quȩ ita fidẽ xp̃i receꝑat. ut
adhuc ricucerimoniarũ legaliũ teneret᷑: discri¬
mim eiꝰ hoc confilio. ac ꝑsuasione succurrunt di¬
autem dete. quia discessionẽ doceas a moyse. eoꝵ
qui ꝑgentes sunt iudeorum: dicens ñ debere eos cir¬
cuncidere filios suos. Et infra. Hoc ergo fac qd̃ tibi
dicimus. Sunt nob̃ uiri quatuor uotum habentes
suꝑse: his adsumptisscificate cũ illis: et impen¬
de in illis ut radant capita: et scient om̃s qm̃ quȩ
stodiens legem. Et ita ꝓillorum qui sublege eran
salute. illam paulisꝑ districtionẽ sententiȩ suȩ
calcans qua dixerat. ego enim ꝑlegẽ legi mortu¬
us sũ. ut dõ uiuam: caput radere. purificari se¬

Expanded text:
rursus ubi factus est eis qui sub lege erant tamquam rursus ubi factus est eis qui sub lege erant tamquam sub lege esset? nempe ibi, ubi Iacobus omnesque seniores ecclesiae formidantes, ne in eum illa inrueret Iudaeorum credentium, immo Christianorum iudaizantium multitudo, quae ita fidem Christi receperat ut adhuc ritu caerimoniarum legalium teneretur, discrimini eius hoc consilio ac persuasione succurrunt diautem de te quia discessionem doceas a Moysi eorum qui per gentes sunt Iudaeorum, dicens non debere eos circumcidere filios suos, etinfra: hoc ergofacquod tibi dieimus. sunt nobis uiri quattuor uotum habentes super se: his adsumptis sanctifica te cum illis, et inpende in illis ut radant capita, et scient omnes quoniam stodiens legem. et ita pro illorum qui sub lege erant salute illam paulisper districtionem sententiae suae calcans qua dixerat: egoenim per legem legi mortuus sum ut deo uiuam, caput radere, purificari se
Abbreviated transcription (Latin):
sine lege erant tanquam sine lege eẽm.cũ sine
lege dei non eẽm. s in lege eẽm xp̃i ut eos qͥ si¬
ne lege erant lucrifacerem: factussũ infirmꝰ in¬
firmis. ut infirmos lucrifacerẽ: omnibꝰ omnia
factussũ. ut om̃s facerem saluos: qͥd aliud osten¬
dit. quã scd̾m infirmitatẽ atq mensurã eoꝵ
qui instiduebant᷑ condescendisse semꝑ. et a ꝑfe
ctionis rigore aliquid relaxasse. nec tenuisse se
id qđ districtio rigida poscere uidebat᷑: s illud
magis p̃posuisse qđ infirmandiũ utilitas exige¬
bat: Et ut hec eadem atcentius indagantes.
sigillatim apostolicarũ uirtutũ insignia repli¬
cemus: querat aliquis quom omnibꝰ ꝑ omĩa
beatꝰ apłs suam ꝓbet᷑ aptasse ꝑsonam. ubi factus
sit iudeis sicut iudeus. Profecto ibi ubi illam sen¬
tentiam intimo corde custodiens. qua galathis
denuntiauerat dicens. ecce ego paulus dico uo
rit: intimothei tamen circuncisione imaginẽ
quodãmͦ ud aicȩ suꝑstitionis assumpsit. Et

Expanded text:
quam sine lege essem, cum sine lege dei non essem sed in lege essem Christi, ut eos qui sine lege erant lucri facerem: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucri facerem: omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem saluos, quid aliud ostendit quam secundum infirmitatem atque mensuram eorum qui instituebantur condescendisse sectionis rigore aliquid relaxasse, nec tenuisse se id quod districtio rigida poscere videbatur; sed illud magis praeposuisse quod infirmantium utilitas exigebat? Et ut haec eadem attentius indagantes sigillatim Apostolicarum virtutum insignia replicemus, quaerat aliquis quomodo omnibus per omnia beatus Apostolus suam probetur aptasse personam? ubi factus sit Judaeis sicut Judaeus? Profecto ibi, ubi illam sententiam intimo corde cusdenuntiauerat dicens: ecce ego Paulus dico uobrit, in Timothei tamen circumcisione imaginem quodammodo Iudaicae superstitionis adsumpsit. et
Abbreviated transcription (Latin):
eccłȩ xp̃i. sicut et ego ꝑomina om̃ib placeo. non
querens qđ michiutile ẽ: s qđ multis ut salui
fiant. Utile emmsine dubio ei fuerat timothe¬
um non circuncide: caput ñ radere: purificati¬
onc̃ itidaicam ñ adsumere: nudipedalia ñ exercẽ:
uota legalia non offerre : s facit hȩc omnia. qr
non querit quod sibi utileẽ: s qͦd multis. Qd ꝗͣ¬
uis dĩ contemplatione sit factum: tam̃ simula¬
tione ñ caruit. Qui enim ꝑlegẽ xp̃i legi mortu¬
tis fucrat ut dõ urueret: quiq illam iusticiã
legis inqua conuersatus fuerat sine querela.
detrimentum fecerat. et arbitrabat᷑ ut stercora.
ca quȩ legis erant ucro cordis affectu offerre ñ

Expanded text:
e Christi, sicut et ego per omnia omnibus placeo, non quaerens quod mihi utile est sed quod multis, ut salui fiant. utile enim sine dubio fuerat Timotheum non circumcidere, caput non radere, purificationem Iudaicam non adsumere, nudipedalia non exercere, uota legalia non offerre: sed facit haec omnia, quia non quaerit quod sibi utile est, sed quod multis. quod quamnis dei contemplatione sit factum, tamen simulatione non caruit. qui enim per legem Christi legi mortuus fuerat ut deo uiueret, quique illam iustitiam legis in qua conuersatus fuerat sine querella detrimentum fecerat et arbitrabatur ut stercora, a quae legis erant uero cordis affectu offerre non
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis idẽ beatus apls ubiq sc semꝑ tenuisse.
testat᷑. Namcumdicit. factus sum iudeis sicuit
iudeus. ut iudeos lucrifacerẽ: his qui sublege
erant quasi sub lege cẽm. cũ ipse non cẽm. stible¬

Expanded text:
verbis idem beatus Apostolus ubique se semper tenuisse verbis idem beatus Apostolus ubique se semper tenuisse testatur. Nam cum dicit, Factus sum Judaeis tamquam Judaeus, ut Judaeos lucrifacerem; his qui sub lege erant, quasi sub lege e
Abbreviated transcription (Latin):
ppłs iacob. om̃sq illius eccłc pͥmitiue p̃ci¬
ad simulationis figmenta descendere ꝓ ibe¬
cillitate infirmantiũ cohortant᷑: eũq purifica¬
ri scđm obscruantiam legis. caput radẽ. uota
offerre compellunt: p̃sens illud dispendiũ qd
ex hac hypocrisi gignebat᷑ nichil reputantes:
s contemplantes potius lucra. quȩ erant ex illiꝰ
diutina p̃dicatione capienda. Non enim tantũ
apło paulo lucrũ exhac eiꝰ fuerat districtione
conferendum: quantum celeri eiꝰ exitio tintuer¬
sis gentib detrimentũ. Quod sine dubio uniu̾¬
se tune euenisset eccłȩ: nisi illũ hec uglis. ac
salubris hypocrisis. p̃dicationi euangłice re¬
seruasset. Tunc enim necessario acueniabilit
adquiescit᷑ mendatii detrimento ⁊ qͣndo ma¬
ius ut diximus imminet de ueritatis confessi
one dispendiũ: et utilitas quȩ nob̃ de uerita¬
te confert᷑. compensare illa quȩ generanda st̃
damna ñ p̃ualet. Quod temꝑamentũ : etiã aliis

Expanded text:
Iacobus omnesque illius ecclesiae primitiuae praeciad simulationis figmenta descendere pro inbecillitate infirmantium cohortantur eumque purificari secundum obseruantiam legis, caput radere, uota offerre conpellunt, praesens illud dispendium quod ex hac hypocrisi gignebatur nihili reputantes, sed contemplantes potius lucra quae erant ei illius diutina praedicatione parienda. non enim tantum apostolo Panlo lucrum ex hac eius fuerat districtione conlatum, quantum celeri eius exitio uniuersis gentibus detrimentum. quod sine dubio uniuersae tunc euenisset ecclesiae, nisi illum haec utilis ac salubris hypocrisis praedicationi euangelicae reseruasset. tunc enim necessario ac ueniabiliter adquiescitur mendacii detrimento, quando maius uone dispendium, et utilitas quae nobis de veritate confertur compensare illa quae generanda sunt damna non praevalet. Quod temperamentum etiam aliis
Abbreviated transcription (Latin):
spinas et tribulos cogitadionũ curarũq mor¬
taliũ naturalit̃ gignit: etiam in apłiei pecto¬
ris t̾ra sollicitudines germinaret: ita lex gr̃ȩ

Expanded text:
spinas et tribulos cogitationum curarumque mortalium naturaliter gignit, etiam in apostolici pectoris terra sollicitudinis germinarit, ista lex gr
Abbreviated transcription (Latin):
dmiranda sunt ualde hec: quȩ me in
in hoc scło. nec modo deesse existimo.
Neq enim si talia signa ñ faciunt: ideo ta¬
les non sunt. Uitȩ namq uera estimatio in
uirtute ẽ oꝑum: non in ostensione signoꝵ.
Naisunt pleriq qͥec si signa ñ faciunt.
signa tamen facientib dispares ñ sunt. Pe kꝰ
nde michi rogo hoc ostendi potest. qd̃
sint quidam qui signa non faciunt:
Tamen facientib disbares non sunt:GR.
est PETRUS¬
cio plane: nec dubium ẽ: quia et si
minimus ẽ omnitĩapostoloꝵ: tamen
plus omnib laboratit. GRE GO Rtꝰ.
uod ipse bene reminisceris: petrus in
mari pedibus ambulauit : paulus
Imari naufragium ꝑtulit. En in uno eo¬
demq elemento. ibi paulus ire cum naue
non poduit: ubi petrus cum pedibꝰ iter
fecit. Aꝑte gͥ constat. quia cũ utriusq
uirtus fuerit dispar inmiraculo: utriꝰq
tamen meritum dispar non ẽ in cȩlo

Expanded text:
dmiranda sunt valde haec, quae me 205 in hoc saeculo nec modo deesse existimo: neque enim si talia signa non faciunt, ideo tales non sunt. Vitae namque vera aestimatio in virtute est operum, non in ostensione signorum. Nam sunt plerique, qui etsi signa non faciunt, signa tamen facientibus dispares non sunt. PETR. Unde mihi, rogo, ostendi potest, quod sint quidam qui signa non faciunt, et tamen signa facientibus dissimiles non sunt? GREGOR. est? PETR. Scio plane, nec dubium est quia etsi minimus omnium apostolorum, plus tamen omnibus laboravit. GREGOR. Quod bene ipse reminisceris, Petrus super mare pedibus ambulavit , Paulus in mari naufragium pertulit : et in uno eodemque elemento ibi Paulus ire cum navi non potuit, ubi Petrus pedibus iter fecit. Aperte igitur constat, quia cum utriusque virtus fuerit dispar in miraculo, utriusque tamen meritum dispar non est in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
conseruo suo centum sibi denarios deben¬
ci. dehitum non õimisit: hoc est iussus exi¬
g. quod ei fuerat iam dimissum. Ex quibꝰ
uidelicet dic̃tis constat quia si hoc qͦd innoᷤᷤ
delinquitur ex corde ñ dimittimus: et il¬
lud rursus a nobis exigit᷑. qͦd nobis ꝑpe
examinat. expect̾at. conflemus inlacrimis
duritiam mentis: formemꝰ in proximis
grãm benignitatis: et fidenter dico. quia
salutari hostia post mortem non indige¬
bimus:si ante mortem. dõ hostia ipsi fu¬

Expanded text:
conservo suo centum sibi denarios debenconservo suo centum sibi denarios debenti debitum non dimisit, et hoc est iussus exigi, quod ei fuerat iam dimissum. Ex quibus videlicet dictis constat, quia, si hoc, quod in nos delinquitur, ex corde non dimittimus, et illud rursus exigimur, quod nobis iam per examinat, expectat, conflemus in lacrimis duritiam mentis, formemus in proximis gratiam benignitatis. Et fidenter dico, quia salutari hostia post mortem non indigebimus, si ante mortem deo hostia ipsi fu
Abbreviated transcription (Latin):
edint̾̃ hec sciendum ẽ. quia ille recte de¬
licti sui ueniam postulat: qui prius
ħoc qͦd in ipso delinquitur. relaxat. Munꝰ
enim ñ accipitur. nisi ante discordia ab ani¬
mo pellatur: dicente ueritate. Si offersmu¬
nus tuum ad altare. et recordatus fueris
quia habet aliquid aduersum te frater tu¬
us: reli que ibi munus tuum ante alta¬
re. et uude prius reconciliari fr̃i tuo: et
tum ueniẽs offeres munus tuum. Qua in
re yensandum est. cum omns culpa mune¬
re soluatur: quam grauis est culpa discor¬
diȩ. ꝓqua nec munus accipitur. Debemus
itaq ad proximum. quamuis longe posi¬
tum. longeq disumctum. mente ire: eiq
animum subicere: humilitate ac beniuo¬
lentia placare. Et scilicet conditor nr̃ aũ
tale placitum munus nr̃e mentis aspexe¬
rit. apeccato nos soluit: quia munus pro
culpa sumit. Ueritatis autẽ uoce atcestante
didicimus: quia seruus qui decẽ milia ta¬
lenta debebat. cum penitentiã ageret. ab¬
solutionem debiti a dñnaccepit: sed quia

Expanded text:
etc. . Sciendum est quia ille recte veniam a Domino postulat, qui prius hoc quod in ipsum delinquitur relaxat. Munus enim non accipitur, nisi ante discordia ab animo repellatur, dicente Veritate: Si offers munus tuum ad altare, et recordatus fueris quod habet aliquid adversum te frater tuus, relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo; et tunc veniens offeres munus tuum. Qua in re pensandum est, cum omnis culpa munere solvatur, quam gravis sit culpa discordiae, pro qua nec munus acciitaque adproximum, quamvis longe positum longeque disiunctum, mente ire eique animum subdere, humilitate illum ac benivolentia placare. Et scilicet conditor noster, dum tale placitum nostrae mentis aspexerit, a peccato nos solvet, quia munus pro culpa sumet. Veritatis autem voce attestante didicimus, quia servus, qui decem milia talenta debebat, cum paenitentiam ageret, absolutionem debiti a domino accepit. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
nuo locaceleri recursu repetamus. Namq quã¬
uis ad ꝓfectum spiritaliũ rerũ uirtutẽꝙ tenden¬
tib ꝑiculosa ac noxia sit et iã paruadilatio.
tamen: pollicitationẽ fidei nr̃e quãuis moroso
reditu solueremꝰ: nisi nos ñ solũ caritate. uerũ
etiam auccoritate senioꝵ nroꝵ sciremꝰ in exsolu¬
biliter colligandos: itaut remeanci adhec lo¬
ca nobis potestas deinceps nullomꝰ t̃buat᷑. u

Expanded text:
nuo loca celeri repetamus recursu. Nam quamnuo loca celeri repetamus recursu. Nam quamvis ad profectum spiritalium rerum virtutemque tendentibus periculosa ac noxia sit etiam tamen pollicitationem fidei nostrae quamuis moroso reditu solueremus, nisi nos non solum auctoritate, neram etiam caritate seniorum nostrorum sciremus inexsolubiliter conligandos, ita ut remeandi ad haec loca nobis potestas deinceps nullo modo tribuatu
Abbreviated transcription (Latin):
latione sectanda. Hoc enim et semoꝵ nr̃oꝵ di¬
lectio sibinos spondere compulit: dũ subli¬
mitatẽ uitȩ urẽ atq doctrine posse. nos aliqͣ¬
tenus imitarimillo cenobio crederemꝰ. Unde
cum ex hoc nob̾ omnẽ estimaremꝰ lȩticiã con¬
ferendam: intolerabili ȩcontrario dolore con¬
ficimur: considantes illo nos ordine id qd̾ sa¬
lutare nob̃ ẽẽ cognoscimus. obtinere ñ posse.
Exutroq gͦ nunc latere coartamur. Si enĩ ꝓ¬
missioni. quã coram cunctis fr̃ibꝰ inspeleo in
quo dñs nr̃ ex aula uteri uirginalis effulsit. ipsote
ste depromsimꝰ satisfacere uoluerimꝰ: summũ spi¬
ritalis uitȩ incurrimus decrimentũ. Sinautẽ
sponsionis immemores. et his regionibꝰ residen¬
tes. ucilitati ꝑfectionis nrẽ illam uoluerimꝰ p̾po¬
midamꝰ. S ne hoc qͥdem ȩstus nr̃os possumꝰ re¬
leuare consilio: ut postqͥuam uelocissimo redi¬
tu. sponsionis fuerit impleta condido: hec de¬

Expanded text:
latione sectanda. hoc enim et seniorum nostrorum dilatione sectanda. hoc enim et seniorum nostrorum dilectio sibi spondere nos conpulit, dum sublimitatem uitae uestrae atque doctrinae posse nos aliquatenus imitari in illo coenobio crederemus. unde cum ex hoc nobis omnem aestimaremus laetitiam conferendam, intolerabili e contraho dolore conficimur, considerantes illo nos ordine id quod salutare nobis esse cognoscimus obtinere non posse. ex utroque ergo nunc latere coartamur. si enim promissioni, quam coram cunctis fratribus in spelaeo in quo dominus noster ex aula uteri uiste deprompsimus, satisfacere voluerimus, summum spiritalis vitae incurrimus detrimentum. Sin autem sponsionis immemores, et in his regionibus residentes, utilitati perfectionis nostrae illam voluerimus postpomidamus. Sed ne hoc quidem aestus nostros possumus relevare consilio, ut postquam velocissimo reditu sponsionis fuerit impleta conditio, haec de
Abbreviated transcription (Latin):
adquietẽ compositi fueramꝰ psiathiis ex more
consedimut. Tum uenerabilis ioseph dciectiores
nos antmo contemplatꝰ⁊ atq hoc nob ñ sine
causa comciens accidisse: illo nos patriarche io¬
tristes sunt hodie: Cui nos non sicut uinculati
illi pharaonis mmistri. sominũ uidimꝰ. ⁊ qͥ it̃¬
p̃tetur non ẽ: s insominẽ inquã ducimꝰ noctẽ:
et qui estuum nr̃õꝵ moles subleuet ñ ẽ: nisi eas
dominꝰtua disctitione submouerit. Ium ille¬
tit pote qui patriarchȩ utrtutẽ et merito refer¬
narũ cogitationũ curatio: ꝓferant᷑ in mediũ:
potens c̃ enim diuina clementia. scd̾m fidem
urãm nrõ eis medelam p̃stare consilio. Ad hȩc
germanꝰ. Credebamus inquit nos urẽ beat̾itu¬
amnis cusione ñ solũlȩticia spiritali. s etiam
ꝓfectu habunde repletos. ad nr̃m cȩnobiũ re¬
cursuros⁊ et ea quȩ funssemus urõ magisttrio
consequud: a nobis post reditũ. uel tenui emu¬

Expanded text:
ad quietem conpositi fueramus psiathiis ex more ad quietem conpositi fueramus psiathiis ex more consedimus. Tum uenerabilis Ioseph deiectiores nos animo contemplatus atque hoc nobis non sine causa coniciens accidisse illo nos patriarchae Iotristes sunt hodie? cui nos: non sicut uinculati illi Pharaonis ministri somnium uidimus et qui interpretetur non est, sed insomnem, inquam, duximus noctem, et qui aestuuDominus tua discretione submoverit. Tum ille, qui patriarchae virtutem, et merito refernarum cogitationum curatio? proferantur in medium: potens enim est diuina clementia secundum fidem uestram Bostro eis medellam praestare consilio. Ad haec GERMANVS: Credebamus, inquit, nos uestrae beatitudinis uisione non solum laetitia spiritali, sed etiam profectu abunde repletos ad nostrum coenobium recursuros et ea, quae fuissemus uestro magisterio consecuti, a nobis post reditum uel tenui aemu
Abbreviated transcription (Latin):
quam angorib afferat nrĩs consiliũ. imm̃o
auctortas senis: adquẽ oportet. tit nr̃as sollicitudi¬
nesdestramꝰ: & quicqͥd eiꝰ fuerit sententia desini¬
tum. uelut diumũ. et celeste responsũ cunctis esti¬
bus nrĩs terminũ ponat: qđ quidẽ nob ꝑos scĩ
huius a dñõ tribuendũ. et ob illiꝰ meritũ. ⁊ ob
nrãm sidẽ minine dubitemꝰ. Ipsicis enĩ munere
salubre consiliũ. et creduli ab indignis. ⁊ incre¬
duli ascĩs. frequent̃ adepdsunt: dño id ul ꝓpt̃
meritũ respondentiũ. uel ꝓpt̃ fidem consulentiũ
largiente. His itaq sermonib a scõ abbate ger¬
mano ea alacritate susceptis. ac si cos ñ ame ipso.
s instinctu domini ꝓtulissem: aduentũ senis
atq iam instantẽ horam nocturnȩ sy naxeos
paululũ p̃stolatim.⁊ postquam cũ solita salu¬
catione suscepimꝰ. et legitimus orationũ atq
psalmoꝵ impletꝰ ẽ numerꝰ: isdem rursus qͥbus

Expanded text:
quam, angoribus adferat nostris consilium, immo quam, angoribus adferat nostris consilium, immo auctoritas senis, ad quem oportet ut nostras sollicitudines deferamus, et quidquid eius fuerit sententia definitum, uelut diuinum et caeleste responsum cunctis aestibus nostris terminum ponat. quod quidem nobis per os sancti huius a domino tribuendum et ob illius meritum et ob nostram fidem minime dubitemus. ipsius enim munere salubre consilium et creduli ab indignis et increduli a sanctis frequenter adepti sunt, domino id uel propter meritum respon- . dentium uel propter fidem consulentium largiente. his itaque sermonibus a sancto abbate Germano ea alacritate susceptis, acsi eos non a me ipso, sed instinctu domini protulissem, aduentum senis atque instantem iam horam nocturnae synaxeos paululum praestolati, postquam eum solita salutatione suscepimus et legitimus orationum atque psalmorum inpletus est numerus, isdem rursus quibus
Abbreviated transcription (Latin):
rere ꝓmissi pactio coartaret. Quod si reuersi fu¬
erimus: copia nobis ulteriꝰ huc remeandi nulla
tribuet᷑. Si uero hic residentes desideriũ nr̃m ma¬
luerimus explere: quid agimus de sponsionis
fide quam senorib nr̃is uelocissimũ reditũ pol¬
licentes dedisse nos nourmnus. ut uel cursim lice¬
ret nobis huius ꝓuinciȩ scõs. ac monasteria
circuire: Cumq sic estuantes quid suꝑstatu sa¬
lutis nr̃e diffiniendũ eẽt nequaquã inuenire
possemus: solo gemitu testabaiꝰ durissime con¬
ditionis necessitatẽ: accusantes tencritudinẽ fron¬
tis nr̃e: et ingenitam nob̃ uerecundiam dete¬
stantes: cuiꝰ reionere p̃grauati. etiam contrati¬
tilitatem ac ꝓpositum nrm redinentiũ p̃cibus
alias non potuissemꝰ obsistere: nisi maturis¬
simo reditu repmisso. illius scilicet nos pudoris
uitio laborasse deflentes. de quo dicit᷑ ẽ pudor
afferens peccatum. Tumego. Compendiũ in¬

Expanded text:
rere promissi pactio coartaret. quo si reuersi furere promissi pactio coartaret. quo si reuersi fuerimus, copia nobis ulterius huc remeandi nulla tribuetur. sin uero hic residentes desiderium nostrum maluerimus explere quid agimus de sacramenti fide, quam senioribus nostris uelocissimum reditum pollicentes dedisse nos nouimus, ut uel cursim liceret nobis huius prouinciae sanctos ac monasteria circuire ? cumque sic aestuantes quid super statu salutis nostrae definiendum esset nequaquam inuenire possemus, solo gemitu testabamur durissimae condicionis necessitatem, accusantes teneritudinem frontis nostrae et ingenitam nobis uerecundiam detestantes, cuius onere praegrauati etiam contra utilitatem ac propositum nostrum retinentium precibus alias non potuissemus obsistere nisi maturissimo reditu repromisso, illius scilicet nos pudoris uitio laborasse deflentes, de quo dicitur: est pudor adferens peccatum. Tum ego: Conpendium, in
Abbreviated transcription (Latin):
collatione finita. paritq noct᷑¬
no int̾cedente silentio. cũ fuissemꝰ
a scõ abbate ioseph ad scpositam
cellulam insecreto causa quietis ab ducti: et ser¬
monib ciꝰ igne quodam ⁊ cordib nr̃is excitato. to¬
tam noccẽ habuissemꝰ insomnẽ: egressi cellula.
et centũ ab ea fere passib secedentes: in locore¬
motiore consedimus. Cum itaꝙ secreti colloqͥi
nob̃ familiarit̃ etiam nocturnis tenebris opor¬
tuntas p̃beret᷑. ilico ut resedimus abb ger¬
manus grauiter ingemiscens: qͥd agimꝰ inquit:
Ingentinanq discrimine nosuidemus: ⁊ ꝑ quã
miserabili conditione constrictos: quos et ratio
ipsa. conuersatioq scõrum. qͥd salubriꝰ sit. ad
ꝓfectum uitȩ spiritalis. efficacit̃ docet: et di¬
gere ia quod expedit. data semoribꝰ sponsio
non admitait. Et enim potiumꝰ exemplis tahũ.
ac tantoꝵ uiroꝵ ad ꝑfectionẽ uitam ꝓpositũ¬
q formari: nisi nos instanter ad cenobiũ recur¬

Expanded text:
conlatione finita pariterque nocturno intercedente silentio cum fuissemus a sancto abbate Ioseph ad sepositam cellulam causa quietis adducti et sermonibus eius igne quodam in nostris cordibus excitato totam noctem habuissemus insomnem, egressi cellam et centum fere ab ea passibus secedentes in loco remotiore consedimus. cum itaque secreti conloquii nobis familiariter etiam nocturnis tenebris oportunitas praeberetur, ilico ut resedimus abba Germanus grauiter ingemescens: Quid agimus? inquit. ingenti namque discrimine nos uidemus et perquam miserabili condicione constrictos, quos et ratio ipsa conuersatioque sanctorum quid salubrius sit ad profectum uitae spiritalis efficaciter docet et eligere id quod expedit data senioribus sponsio non admittit. etenim potuimus exemplis talium ac tantorum uirorum ad perfectiorem uitam propositumque formari, nisi nos instanter ad coenobium recur
Abbreviated transcription (Latin):
irit iterum. Qui in scło isto aliqua cri¬
mina cõmiser int: etiam nolenteᷤ mit¬
dunt᷑ incarcerẽ Et nos ꝓpeccatis nr̃is rediga¬
inus nosmnet ipsos incustodiam: ut uolunta¬
riȩ mentis nrẽ uindicte. futuras anobis pe¬
nas amoueant. Si ieiunas: non tͥ inueni¬
similes egritudines incurrunt. Inchoasti
aliquid bom: non reuoceris ꝑ impedim̃¬
ta inimici: qm̃ ipse inimicus ꝑpatientiã
tuam destruitur. Et enim qui nauigare ce¬
perint: pͥmo pandentes uelũ. aspũ uentũ
inueniunt: postea uero contrariꝰ uentꝰ oc
currit. S naute non mox ꝓpt̃ ineursum
contrariĩ uenti aut exonerant uel deserunt
nauim: s paululũ sustinent repugnantes
aduersus ꝓcellam: donec iterũ rectũ cur¬
sum inueniunt. Ita et nos incontrariũ spm̃
ineurrentes. crucem ꝓuelo erigamꝰ: et sine
ꝑiculo scłi istius nauigium explicamus.

Expanded text:
 supra: Qui in saeculo isto aliqua crimina commiserunt, etiam nolentes mittuntur in carcerem, et nos pro peccato nostro redigamus nosmetipsos in custodiam, ut voluntaria mentis nostrae vindicta futuras a nobis poenas amoveat. Si jejunas, non tibi invenisimiles aegritudines incurrunt. Inchoasti aliquid boni? non revoceris per impedimenta inimici, quoniam et ipse inimicus patientia tua destruetur. Etenim qui navigare coeperint, primo pandentes vela prosperum ventum inveniunt; postea autem contrarius ventus eis occurrit. Sed nautae non mox propter incursum contrarii venti, aut exonerant aut deserunt navim, sed paululum sustinentes aut pugnantes adversus procellam, iterum rectum cursum inveniunt. Ita ergo et nos in contrarium spiritum incurrentes, crucem pro velo erigamus, 587 et sine periculo saeculi istius navigium explicabimus.
Abbreviated transcription (Latin):
orationi incubuit: atq eidem flumini
p̃cipiens ut se sequeretur. ꝑloca quȩ eiui¬
sasunt. rastrũ ꝑ tram traxit. Quem relicto al¬
ueo ꝓprio. tota fluminis aquasecuta ẽ: ita
ut funditꝰ locum consucti cursus desereret:
et ibi sibi alueumubi tracto ꝑt̾ram rastro.
uir dñi signũ fecerat. uindicaret: et queq
essent alimentis hominũ ꝓfutura. sata uł

Expanded text:
orationi incubuit; atque eidem flumini orationi incubuit; atque eidem flumini praecipiens ut se sequeretur, per loca quaeque ei visa sunt rastrum per terram traxit. Quem relicto alveo proprio 296 tota fluminis aqua secuta est, ita ut funditus locum consueti cursus desereret, et ibi sibi alveum, ubi tracto per terram rastro vir Domini signum fecerat, vindicaret, et quaeque essent alimentis hominum profutura sata
Abbreviated transcription (Latin):
et pestilentie immanitate. uastati sunt : tt
set inueniri. Sicq completa ẽ uiri deisen¬
tentia: quatinus post excessum duor se se¬
quentiũ. eiꝰ eccłia pastorem minime haberet
S neq hoc sileam: quod narrante uiro ue¬
nerabili uenantio lunensi epõ. me ante bidu¬
um contigit agnouisse. Lucanȩ nanq eccłȩ
sibimet ꝓpinquȩ. fuisse mire uirtutis uirũ.
memorabile miraculũ: quod ausarit fluuiꝰ.
qui iuxta urbis illius muros influebat. se¬
pe inundatione facta.cursus sui alueum
egressus. ꝑagros diffundi consueuerat: et
queq sata ac plantata reꝑiret. euerteret. Cũ¬
q hoc crebro fieret: et magna eiusdẽ loci
incolas. necessitas urgeret: dato studio o¬
ꝑis. eum ꝑ loca alia deriuare conatisunt.
S quamuis diutius laboratum fuisset: a pro¬
prio alueo deflecti non potuit. Tuncuir do¬
mini fricdianus. rastrum sibi paruubũ fe¬
cit: ad alueum fluminis accessit: et solus

Expanded text:
et pestilentiae immanitate vastati sunt, ut et pestilentiae immanitate vastati sunt, ut set. Sic itaque completa est viri Dei sententia, quatenus post decessum duorum se sequentium ejus Ecclesia pastorem minime haberet neque hoc sileam, quod narrante viro venerabili Venantio Lunensi episcopo me ante biduum contigit agnovisse. Lucanae namque Ecclesiae, sibimet propinquae, fuisse mirae virtutis virum memorari miraculum, quod Auseris fluvius, qui juxta illius urbis muros influebat, saepe inundatione facta cursus sui alveum egressus per agros diffundi consueverat, ut quaeque sata et plantata reperiret everteret. Cumque hoc crebro fieret, et magna ejusdem loci incolas necessitas urgeret, dato studio operis, eum per loca alia derivare conati sunt. Sed quamvis diutius laboratum fuisset, a proprio alveo deflecti non potuit. Tunc vir Domini Frigdianus rastrum sibi parvulum fecit, ad alveum fluminis accessit, et solus