comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam lam̃tatus ẽ craro in consolatione
demorte filię sicut potuit sed quantũ .ẽ.
quod potuit. Ca quippe quaedicuntur
prima naturȩ: quando ubi quomodo tã
bene sehabere inhacuita pos sunt. utñ
sub incertis casib fluctuent. Quis enĩ
dolor contrarius uoluptati quainquie¬
tudo contraria quieti incorpus cadere
sapientis non potest. manbrorum certe
amputatio uel debilitas. hominis expug¬
nat in colomitatẽ: deformitas pulcritu¬
dinon. in becillitas sanitatẽ. uires lassi¬
tudo. mobilitatẽ torpor aut tarditas.:
& quidhorũ .ẽ. quod nequeat in carnem

Expanded text:
Quam lamentatus est Cicero in consolatione Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae, quando, ubi, quo modo tam bene se habere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor contrarius uoluptati, quae inquietudo contraria quieti in corpus cadere sapientis non potest? Membrorum certe amputatio uel debilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobilitatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in carnem
Abbreviated transcription (Latin):
acternã uita . eẽ. sũmũbonũ. &ternam
uero mortem sumũ malum ꝓͥpt̃ illam
Proinde adipis cendã istamq: uitandã
retenob. eẽ. uiuendũ. Propt̃ qđ scrip¬
tum .ẽ. Iustus ex fide uiuit: qm̃neque
bonum nr̃m iamuidem̃ undeo port&¬
ut credonda queram nequeipsum recte
uiuere nob̵ ex nob ẽ. nisi credente sad¬
iuu& et orantes. qui et ipsam fidem dedit
quanos abillo adiuuandos. eẽ. credamꝰ:
lliautem quiinista uita fines bonor ũ
& malorum . eẽ. putauer̾. siue in corpore
siue in animo. siue in utroq: ponentes
sũmum bonum. atque utid explicatius
eloquar.: siue in uoluptate. siueinuir
mul et quiete. siue inuirtute siue inu¬
mira uanitate uoluerunt: In risit hosue¬
ritas. ꝑ propħã dicentem Dñsnouit cogi
tationes hominũ qm̃uanesunt. uel sicut
hoc testimonium posuit apłs paulus.
Quis enim sufficit quanto uis cloquentię
fluminȩ. uitȩ huius miscrias explicare :

Expanded text:
aeternam uitam esse summum bonum, aeternam aeternam uitam esse summum bonum, aeternam uero mortem summum malum; propter illam proinde adipiscendam istamque uitandam recte nobis esse uiuendum. Propter quod scriptum est: Iustus ex fide uiuit; quoniam neque bonum nostrum iam uidemus, unde oportut credendo quaeramus, neque ipsum recte uiuere nobis ex nobis est, nisi credentes adiuuet et orantes qui et ipsam fidem dedit. qua nos ab illo adiuuandos esse credamus. Illi autem, qui in ista uita fines bonorum et malorum esse putauerunt, siue in corpore siue in animo siue in utroque ponentes summum bonum, adque, ut id explicatius eloquar, siue in uoluptate siue in uirmul et quiete siue in uirtute siue in umira uanitate uoluerunt. Inrisit hos Veritas per prophetam dicentem: Dominus nouit cogita- . tiones hominum uel, sicut hoc testimonium posuit apostolus Pauquoniam uanae sunt. Quis enim sufficit quantouis eloquentiae flumine uitae huius miserias explicare?
Abbreviated transcription (Latin):
mana coniungit. siue in ipso mundo quice¬
setur nom̃e cęli &terrę sicut . ee. dicunt
deos quos uolunt amicas. cẽ hominisa¬
pienti quosnos familiarius angelos dicimꝰ
Debonorum autẽ &econtrario malorũ
finib: negant ullomodo. eẽ dubitandũ
& hanc interse et nouos achademicos
affirmant . eẽ. distantiã. nec corũ int̃. ẽ.
quicquam siuecynĩco siuealio quolib& ha¬
bitu & uictirinhis finib quos uerosputant
quis que philosophetur. Extrib porroillis
uitȩ generib otioso actuoso. & quod exu¬
troque conpositũ. ẽ. hoc tertium sibi pla¬
cere ad seuerant. hȩc sensis se atq docuisse
achademicos ueteres uarro adserit: auc¬
tore athioco magistro ey ceronis & suo:
quae sane eycero inplurib fuis se stoicũ
quamueterem achademicum uult uideri
Sedquid adnos quipotius dereb ipsis iudi¬
caredebemꝰ quam promagno dehominib: qu
respondeat. ac primum definib bonoꝵ
malorumq quid sentiat. respondebit᷑.

Expanded text:
mana coniungit, siue in ipso mundo, qui cemana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, siue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium sibi placere adseuerant. Haec sensisse adque docuisse Academicos ueteres Varro adserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem sane Cicero in pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid respondeat ac primum de finibus bonorum malorumque quid sentiat: respondebit
Abbreviated transcription (Latin):
uita quod uirtus: qm̃non om̃is uita sed sa¬
piens uita uirtus . e. & tamen qualiscũq
uita sine ulla uir tute potest . eẽ. Uirtus
uero sineulla uita non potest. c̃e hoc & de
memoria dixerim atq ratione. & siquid
tale aliud . ẽ. in homine: sunt enim hȩc &
ante doctrinam: sineis autẽ non potest. &c̃.
ulla doctrina: Aꝙꝑ hoc nec uirtus q̃utiq
discitur: beneautẽ currere. pulchr̃u esse
corpore. uirib ingentib p̃ualere. & c&
huius modi talia sunt: ut & uirtus sinehis eẽ
diligit uirtus. utit᷑q illis & fruitur. sic̃
uir tutẽ dec&: hanc uitã beata. &iam
socialem ꝑhibent. eẽ: quea micoꝵ bona
ꝓpter seipsã diligat sicut sua eisq ꝓpter
ipsos hocuelit quod sibisiue in domo sint
sicut conuix & liberi & quicũq domefacr
siue in loco ubi domꝰ ẽ. cius sicuti .ẽ. urbs
ut sunt hi qui ciues uocant᷑. siueinor be
toto ubi sunt gentes. quas a soci&as hu¬

Expanded text:
uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sauita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et uirtus sine his esse diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas hu
Abbreviated transcription (Latin):
simulq &iam scipsa omnibq simul & sciꝑsa
utitur eo fine ut omnib delect& atque
ꝑfruatur magis minꝰq ut quęq interse
maiora atq minora sunt : tam̃ omnibus
gaudens. & quaedã minora sineces sitas
postulat ꝓpt̃ maiora. ueladipis cenda
ueltenenda contẽpnens Omniũ autẽ
bonorum uelanimi uelcor poris. niħ sibi
uirtus omnino p̃ponit. Hec enimbene
utitur & scipsa & ateris quaȩ hominem
faciunt beatum bonis: ubiuero ipsa
non .e. quam lib& multa sint bona. non
bono eius sunt cuius sunt. acꝑhoc iã
nec cius bona dicenda sunt: cuimaleaten¬
ei utilia . ee. non possunt Hecergo uita
hominis. quauir tute & alus animi
&corporis bonis. sinequib uirtus . ee. non
potest fruit᷑: beata ee. dr̃ : siuero &aliis
sinequib eẽ. uirtus potest. ued ullis uel
plurib beatior Si autẽ proꝵ sus omnib
ut nullamomnino bonum desit. Lanimi
uel corporis. beatissima: non enim hoc ẽ.

Expanded text:
simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam nec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
ad cõmodatus. anuero nec anima sola.
nec solum corpus. sed simul utruq sit ho¬
mo. cuius sit pars una siue anima siue
corpus. Ill eautẽ totus ex utroq const&
ut homosit. sicut duos equos iunctos.
bigas uocam Quorũ siue dexter siue
sinister pars .e. bigarum. unuuero corũ
quo quomodo schabeat ad alterumbigas
non dicim. sed ambossimul. Horũ autẽ
trium. hocelegit tertium. hominem¬
Neque animam solam. nec solum corpus.
sed animã simul& corpus. eẽ. arbitrat̃:
pinde sumũ bonum hominis. quo fit beat:
ex utriusq rabonis constare dicit. &
animȩ scilic& etcorporis. ac ꝑhoc prima
illa naturę ꝓpter scipsa exiftimat ex¬
petenda. ipsamq uirtute quã doc trina
inserit. uelut artem uiuendi quȩ inanimȩ
bonis .e. excelletissimũ bonum: Quaꝓpt̃
eade uirtus id .e. ars agende uitȩ. cum
acceperit prima naturȩ quaesine illa criN
sedtam̃ era N &iã quando eis doc trina
adhuc deerat. om̃a ꝓpter sepsa app&it:

Expanded text:
adcommodatus, an uero nec anima sola adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars est bigarum, unum uero eorum, quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium hominemque nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem uiuendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit
Abbreviated transcription (Latin):
cum uel prima naturȩ ꝓpter uir tatem uel
uirtus ꝓpter primã naturȩ. uelutra que
id & uirtus & prima naturę ꝓpter scipsa
sunt expetenda. Quid ergo istorũ triũ sit¬
uerum atq sec tandũ: isto modo ꝑ sua dere
conatur: Primum: quia sumũ bonũ inphilo¬
sophia non arboris. non pecoris non dĩ sed
hominiss quȩrit. quid sit ipse homo queren¬
dumputat Sentit quippe in einatura: duo
.eẽ. quaedam corp̃ & animam: & horũ quidẽ
duorum melius. eẽ. animam: longeq pres¬
tabilius omnino non dubitat: sedutrum
anima solasit homo utitasit ei corp̾. tam¬
quam ȩqułs equiti: eques enim non homo
& equus. sed solus homo .e. Ideo tamen
eques dr̃: quodaliquo modo sehub& ade¬
quum. ancorp̃ solũ sit homo aliquo modo
sehabens ad animam sicut poculũ ad po¬
tionem. non enim calix & potio quã con¬
tin& calix simuldr poculum. sed calix solus
Ideoͬ tamen. quod potioni continendesit

Expanded text:
cum uel prima naturae propter uirtutem, uel cum uel prima naturae propter uirtutem, uel uirtus propter prima naturae, uel utraque, id est et uirtus et prima naturae, propter se ipsa sunt expetenda. uerum adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim calix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria uirtus put&. Aliquando iun¬
guntur. ut propter seipsã & uirtus &
ista appetenda credantur: quat᷑ nariũ
numerum triplum reddunt. & ad xii
sectas ꝑueniunt. Ex illis autẽ iiiͦiͦ. reb
uarro trestollit uoluptatẽ scilic& & qͥ¬
etem: & utruq: non qued eas in prob&
sed quod primigenia illa naturȩ. & uo¬
luptatem inse habeant & qui etem
Quidergo opus .ẽ. ex his duab: tria quȩdã
facere. duoscilic& cum singillatim appe¬
tuntur. uoluptas autquies. & tertiũ cum
ambe simul quando quidem primanaturȩ
& ipsas & prȩter ipsas alia multa contine¬
ant: detrib ergo sectis aplac& diligent
eẽ. tractandum: quȩ nam sit potius eli¬
genda Non enim ueram plusquã unã
uera ratio eẽ. ꝑmittit. siuan his tribus
sit. siue alicubi alibi. quod post uidebimꝰ.
Interim dehis trib: quomodo unã uarro
digat : quantũ breuiter aꝑteq pos sum
dis seram. Iste nempe tres secte ita fiunt

Expanded text:
cessaria uirtus putetur, aliquando iuncessaria uirtus putetur, aliquando iunguntur, ut propter se ipsa et uirtus et ista adpetenda credantur, quaternarium numerum triplum reddunt et ad duodecim sectas perueniunt. Ex illis autem quattuor rebus Varro tres tollit, uoluptatem scilicet et quietem et utrumque; non quod eas inprobet, sed quod primigenia illa naturae et uoluptatem in se habeant et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, cum singillatim adpetuntur uoluptas aut quies, et tertium cum ambae simul, quando quidem prima naturae et ipsas et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim ueram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. reuertitur Namremoto illo triꝑtito¬
genereuite. duę p̾artes huius numeride¬
trahuntur: & secte non aginta sex rema¬
nent. Remota uero differentia exerni¬
cis addita: ad dimidium rediguntur.
achadomicis nouis adhibitũ . ẽ. rursus
ciali quoq uita quod acces serat. simłt
auferatur: XIi sunt relique. quasista dif
ferentia ut xxiiͦii. fierent duplicauerat.
chis ergo xii niħ dicipotest: cur sectę
non sint habende Nihil quippeineis qua¬
ritur : quam finis bonorum & malorũ.
Inuentis autẽ bonorum finib ꝓfecto cron¬
trario smalorũ. Hȩe autẽ ut fiant xII
sectȩ : illeuiͦ s triplicant᷑: Voluptas quies
utruq et prima naturȩ. quae primigenia
uarro uocat Hec quippe uiiꝰ. dũ singu¬
latim uir tuti aliquando subdunturꝰ.
ut non ꝓpter scipsa. sed propt officiũ uir¬
tutis appetenda uideant: aliquando
p̃foruntur ut non ꝓpter scipsam sed ꝓp¬
ter hȩc adipis cenda uel conseruanda ne¬

Expanded text:
esse, revertitur. Nam remoto illo triesse, revertitur. Nam remoto illo trigenere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex remanent. Remota uero differentia ex Cynicis addita ad dimidium rediguntur eAcademicis nouis adhibitum est: rursus ciali quoque uita quod accesserat similiter auferatur: duodecim sunt reliquae, quas ista differentia, ut uiginti quattuor fierent, duplicauerat. De his ergo duodecim nihil dici potest, quur sectae non sint habendae. Nihil quippe aliud in eis quaeritur quam fines bonorum et malorum. Inuentis autem bonorum finibus profecto e contrario sunt malorum. Hae autem ut sectae, illa quattuor triplicantur, uoluptas, quies, utrumque et prima naturae, quae primigenia Varro uocat. Haec quippe quattuor dum singillatim uirtuti aliquando subduntur, ut non propter se ipsa, sed propter officium uirtutis adpetenda uideantur, aliquando praeferuntur, ut non propter se ipsa, sed propter haec adipiscenda uel conseruanda ne
Abbreviated transcription (Latin):
litterato. uel innegotio publico. uelquan¬
do utrumq inuicib agitur. non continuo
quisq beatus . ẽ Multi quippe in quo lib&
horum trium pos sunt uiuere: & in appe¬
tando bonifine. quo fit homo beatus. erra¬
re : alia .ẽ. igitur questio definib bonoꝵ
& malorum. quaunã quãq philosophoꝵ
sectam fecit: &alie sunt questiones desoci¬
aliuita. detunctatione acha demicorum.
deuestitu & uictu cinicoꝵ. detrib uitęgone¬
ribus otioso actuoso. ex utroq modificato:
quarũ nulla ẽ: inqua debonoru & maloꝵ
finib: disputatur. Pro in deqm̃marcus uar¬
ro has iiiiͦ. adhibens differentias. iđ exu
ta sociali & ex achademicis nouis. excyni¬
cis. existo uite genere triꝑtito adsecias
tando sumobono. nullã infer̃ questionẽ:
& ideo sectȩ̨ nec sunt. necdicende sunt. ad
illas xii Inquib queritur quid sit bonum
hominis. quo as secuto fit beatus. utexas.
unamucram. ceteras uero falsas ostendat

Expanded text:
litterato, uel in negotio publico, uel quanlitterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad secttando suet ideo sectae nec sunt, nec vocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur quid sit bonum hominis, quo assecuto fit beatus, ut ex eis unam veram, caeteras falsas ostendat
Abbreviated transcription (Latin):
querentur bona finalia aliiuirtutẽ alii
uoluptatẽ: eunde tam̃ habitũ & consuctu¬
dinem tenebant. ex qua cinici appella¬
bantur: Ita illud quicquid .e. undephilo¬
sophi crnici discernuntur aceteris: ad eli¬
gendum actenendũ bonũ. quobeatifie¬
rent. utiq niħ ualebat: Nã si aliquid
adhoc inter e&: ꝓfecto idem habitus cun¬
de fine seqͥ coger& & diuers habitus cun¬
den sequi finẽ non siner̾&: Intrib quoq¬
illis uitę generib uno scilic& non segniter.
sed in contẽplatione uel inquisitione uerita¬
tis otioso. altero ingerendis rebus humanis
negotioso. tertio exutroq gentre tepcra¬
tio. Cum queritur quidhorum sit potiuscli¬
gindum: non finis boni hab& controuer¬
siam : sed quidhorum trium difficultatẽ.
uel facilitate afferat. ad consequendum
uel retinendum finemboni qͥdinista quefti¬
one uersatur : finis enim boni: cũadeãquisq
ꝑuenerit ꝓtinus beatum facit. Inotio aut

Expanded text:
querentur bona finalia, alii uirtutem, alii querentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eundem finem sequi cogeret, et diuersus habitus eundem sequi finem non sinerillis uitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem
Abbreviated transcription (Latin):
socio ad huius participationẽ boni.
non ꝓpter seipsum: sed ꝓpc̃ eundẽ sociũ.
ut eĩ bono ita gaudeat. sicut gaud& suo
Itecũ queritur deachademicis nouis qͥb:
incertas om̃a. utrũ ita sint res habendȩ
inquib philosophandũ .e. ansicut alus
philosophis placuit. certas eas habere
debeamꝰ: non quęrit᷑ quod inbonifine:
sec tandũ sit. sed deipsius boni ueritate
quod sectandũ uid&. utrũ sit nec nedubi¬
tandum. hoc .ẽ. utid planius eloquar
utrũ ita sectandũ sit utquisectat᷑ dicat. cẽ.
uerum anita ut quisectat᷑ dicat uerũ sibi
uideri &iam siforte sit falsum. tam̃ uterq:
sectetur unum atq idombonũ. In illa &ia
differentia quȩa dib& ex abitu & consu¬
etudine crnicorũ. non querit quisnã sit
finis boni sedutruinillo habitu & consue¬
tudine sit uiuendu ei. quiuerũ sectatur
bonũ quod lib& eiuerum uideat̾ .eẽ. atque
sectandu ⁊eniq fuer̃ quicũ diuersa se¬

Expanded text:
socio ad hujus participationem boni, socio ad hujus participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eumdem socium, ut ejus bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis novis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit certas eas habere debeamus; non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni veritate, quod sectandum videtur, utrum sit, necne, dubitandum: hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut qui sectatur, dicat esse verum; an ita, ut qui sectatur, dicat verum sibi videri, etiamsi forte sit falsum; tamen uterque sectetur unum atque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa se
Abbreviated transcription (Latin):
recarere arbitretur : Longum .ẽ. ꝑ om̃a
deonstrare. Nec tam̃omni ex parte
res omitenda est. Remou& ergo prius
illas om̃s differentias: quanumerũ mul¬
tiplicauere sectarum: quas ideo remo¬
uenda sputat : quia noninos .ẽ. finis bo¬
ni ꝯsiequeenim existimat illã philoso¬
phiȩ sectam ẽẽ. dicendam. quȩ ñ in co
diftet a ceteris. quod diuersos habeat
fines. bomnorum & malorũ : Quando qͥdẽ
nulla .ẽ. homini causa philoso phandi.
nisiutbeatussit. Quod autẽ beatum
facit. ipse .ẽ. finis boni Nulla. ẽ igit᷑
causa philosophandi nisi finis boni
Quam obrem quȩ nullũ bonifine sectat᷑
nulla philosophię secta dicenda est
Cumergo quaeritur desocialiuita utrũ
sit tenenda sapienti ut sumũ bonum
quofit homobeatus. itauelit & cur&
amicisui. quẽ ammodum sui ansue
tantũ modo bectitudinis causa faciat
quicquid facit: non deseipso sumobano
questio .ẽ. sed deas sum̃ do ł ñ as sum̃ do¬

Expanded text:
re carere arbitretur, longum est per omnia re carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio e
Abbreviated transcription (Latin):
pharentur . tam̃ adminis tratione rei
publicȩ regendisq reb humanis occupa¬
tis simi fuerunt: autex utroq genere
teperatam. sicut hi quipartim erudito
otio. parton neces sario negotio. alter¬
nantia uitȩ suȩ tẽpora tribuer : ꝓpter
has differentias potest &iam triplican
numerus iste sectarum : adducenta soc¬
toginta octo ꝑ duci. Hȩc deuarronis libro
quantũ potui breuitr. ac delucide posui
sententias eius: meis explicans uerbis.
Quomodo autẽ refutatis ceteris una digat.
quam uult. eẽ. acha donicorum ueterũ.
quos aplatone institutos: usquea dpale¬
monem qui abillo quartus ciꝰ scolã tenuit.
quȩ achademica dicta .e. habuis se cer¬
ta dogmata uult uideri: & obhoc dis¬
tingui abachadonicis nouis. quibus in¬
certa sunt omnia: quod philosophiegenꝰ
abarce sila cępit successore palononis.
eamq sectam id .e. ueterum achadoni¬
corum. sicut dubitatione ita omnierro¬

Expanded text:
pharentur tamen administratione rei pharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tempora tribuerunt: propter has differentias potest etiam triplicari numerus iste sectarum et ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem, qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni erro
Abbreviated transcription (Latin):
Sed iftequoque numerus duplicatur addi¬
ta una differentia. socialis uidelic& uitę
qm̃ quis sectatur aliquam istarũ duode¬
cim secta h ꝓ fecto aut propterse tan¬
tum id agit. aut &iam ꝓpter socium cui
deb& hocuelle quod sibi: Quo circa du¬
geminantur : addita differentia exa
fendere uttertam quẽ aminodum defon¬
derunt stoici. quod hominis bonum
quo beatos. e&. in animi tantũ modo uir¬
tute consifitre potest alit ut incertã:
sicut defenderunt achademici noui. qđ
cis & sinancer tum : tam̃ ueri simile uide
uerisimilitudinẽ sequendas putant Rursis
sophorum. Iteq alius potest habitu cini¬
corum: ex hac etum differentia duplican¬
tur. & nonaginta. sex fiunt. Dein dequia
earum singulas quasq itatueri homines
possunt atq sectari. ut aut otiosã diligi
uitam : sicut hiqui tantũ modo stadiis doc¬
trinȩ uacare uoluerunt. atq ualueruNt
aut negotiosam. sicut hi quicũ philoso¬

Expanded text:
Sed iste quoque numerus duplicatur adhibiSed iste quoque numerus duplicatur adhibita una differentia, socialis uidelicet uitae, quoniam, quisquis sectatur aliquam istarum duodecim sectam, profecto aut propter se tantum id agit aut etiam propter socium, cui debet hoc uelle quod sibi. Quocirca duterum geminantur addita differentia ex Afendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam, sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri simile uidebueri similitudinem sequendas putant. Rursussophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philoso
Abbreviated transcription (Latin):
bitur ut generatio ꝓpag&cur. Cumergo
p̃fertur uirtut. ipsa appetitur ꝓpt̃ se
ipsam: uirtus autẽ assum̃da credit᷑ ꝓpt̃ illã
Id est utnihil uirtus agat. nisi ad conse¬
quendam uel conseruandam corporis.
uoluntatẽ: quȩ uita deformis .c̃.
Quidon quippe ubi uirtus seruit do¬
mine uoluptati. quãuis nullomodo
hec dicendasit uirtus sed tam̃ &iam
ifta hor ribilis turpitudo. habuit quos¬
dam philo sophos patronos & defenso¬
ressuos Virtuti porro uoluptas iun¬
gitur : quando natura earumꝰ ꝓpter
alteram. sed propter seipsam. ambeappe¬
tuntur Qua propter sicut uoluptas.
uel subdita. uel p̃ lata uel iuncta uir¬
tuti. tres sec tas fecit: ita quies itautrũq¬
qo. Ita primanaturȩ. alias ternas inue¬
niuntur efficere ꝓuarietate quippe
hum anarum opinionum uirtuti aliquan¬
do subdiuitur: aliquando p̃feruntur:
aliquando iungunt᷑: ac sic ad duodina¬
rium sectarum numerum ꝑuenitur

Expanded text:
bitur, ut generatio propagetur. Cum uero bitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenarium sectarum numerum peruenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qua fit ut nullã molestiam corporis quisq
patiatur : aututrã quequam tam̃ unono
mine uoluptatis epicurus appellat aut
uniuersaditer prima nature. inquib & hec
sunt & alia uelincor pore ut membrorum
integritas. & salus atque in colomita seius.
uelinanimo. ut sunt ea quȩuel parua. ł
magna. in hominum repperiuntur in
uirtus quẽ postea doctrina inferit. propt̃
hec appetenda sit. autista propt uirtute
singulȩ triplicant᷑: Quod cum in una de¬
monstrauero difficile nonerit idincece¬
ris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis
animi uirtuti aut subditur. autp̃fertur.
autiungitur: triꝑtita uariatur diuer¬
sitate sectarum. Subditur autẽ uircuti:
quan do inus umuirtutis assumitur
erstin& quippe aduirtutis officium :¬
& piuere pagiȩ & propter patriã filios
pnocrtare. quorum neatru ficri potest sine
corporis uoluntate. Namsine illa neccib
pͥciiusq ad sumit᷑ ut uiuat̃: nec concum¬

Expanded text:
qua fit ut nullam molestiam corporis quisque qua fit ut nullam molestiam corporis quisque pamine voluptatis Epicurus appellat; aut universaliter prima naturae, in quibus et haec sunt, et alia, vel in corpore, ut membrorum integritas, et salus atque incolumitas ejus; vel in animo, ut sunt ea quae vel parva, vel magna in hominum reperiuntur ingvirtus, quam postea doctrina inserit, propter haec appetenda sit, aut ista propter virtutem, singulae triplicantur; quod cum in una demonstrauero, difficile non erit id in ceteris inuenire. Cum ergo uoluptas corporis animi uirtuti aut subditur aut praefertur aut iungitur, tripertita uariatur diuersitate sectarum. Subditur autem uirtuti, quando in usum uirtutis adsumitur. Pertinet quippe ad uirtutis officium et uiuere patriae et propter patriam filios procreare, quorum neutrum fieri potest sine corporis uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concum
Abbreviated transcription (Latin):
inueniendis. atq in hãc utta sumobono
adipiscendo. uitando autẽ sũmo inalo.
multũ sicut dixilabor auerunt. qui stu¬
dium sapientiȩ in scłi huius uanitateꝓ
fessi sunt. Nec tam̃ eos quãuis diuersis
errantes modis. nature limes intantum
abitinere ueritatis deuia reꝑmisit: ut non
alii inanimo alii incorpore. ali inutroq
fines bonorum ponerent & malorum:
Exqua triꝑuta uelut generalium diftribu¬
tione sectarum. marcus uarro ie libro
dephilo sophia. tã multã dogmatũ uari¬
etatẽ. diligent̃ & subtiliter scratatus.
facillimepuenir&. Quodut breuiter
cfuendam: indeo port& incipiam qđ
ipse aduertit & posuit in libro menorato
uui. eẽ. quedam que homines sine magis¬
tro sin  ullo doctrine amminiculosine
industria uel arte uiuendi quȩ uirtus dr̃
& ꝓcul dubio discitur uelutnatura liter
appetunt: Autuo luptatẽ quadel ectabi¬
liter mouetur corporis sensus: autqͥete

Expanded text:
inueniendis adque in hac uita summo bono inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut generalium distributione sectarum Marcus Varro in libro de philosophia tam multam dogmatum uarietatem diligenter et subtiliter scrutatus facillime perueniret. Quod ut breuiter ostendam, inde oportet incipiam, quod ipse aduertit et posuit in libro memorato, quattuor esse quaedam, quae homines sine magistro, sine ullo doctrinae adminiculo, sine industria uel arte uiuendi, quae uirtus dicitur et procul dubio discitur, uelut naturaliter adpetunt, aut uoluptatem, qua delectabiliter mouetur corporis sensus, aut quietem,
Abbreviated transcription (Latin):
ius uitȩ infelicitate molitis. ut abeor ũ
rebus uanis spesnr̃a quid differat quã¬
ds̃ nob dedit & resipsa hoc ẽ. uerabea¬
titudo quamdabit. non tantũ auctorita¬
tediuina sedhabita &iam ratione qualẽ
ꝓpt̃ infideles possum adhibere: clares¬
cat: Definib enim bonorũ & malorũ:
multa & multipliciter interse ꝑhiloso¬
phi disputarunt. Quam questionem
ma xima intentione uersantes. inuenire
conatisunt quidefficiat homine bectũ¬
ludenim .ẽ. finis boni nri. propter quđ
appetenda sunt cetera: ipsum autẽ ꝓp¬
ter scipsum & illud finis mali propter
quoduitanda sunt cetera: ipsum aute
propter seipsum &illud finis maliꝓpt̃
quoduitandisunt: eetera ipsuautem
propter seipsunt ł inem boniergo nunc
dicimus non quo consumatur ut non sit:
sed quo ꝑ ficiatur ut plenũ sit i& finem
mali non quo. eẽ. desinat : sed quo ẽẽ que
nocendo ꝑducat. finesitaq istisunt:
sũmũ bonũ & sũmũ malum ⁊ Dequibus

Expanded text:
ius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum ius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spesDeus nobis dedit, et res ipsa, hoc est vera beatitudo quam dabit, non tantum auctoritate divina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt: quam quaestionem maxima intentione versantes, invenire conati sunt quid efficiat hominem beatumIllud enim est finis boni nostri, propter quod appetenda sunt caetera, ipsum autem propter seisum autem propter se ipsum; et illud finis mali, propter quod uitanda sunt cetera, ipsum autem propter se ipsum. Finem boni ergo nunc dicimus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo per- ficiatur, ut plenum sit; et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque nocendo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus
Abbreviated transcription (Latin):
hunc librum: uc usq disserentes. & quan
tum uisũ .e. demonstrantes. quisna sit
duarũ ciuitatũ cęlestis atq terrene ab
initiousq infinẽ ꝑ mixtarũ imortalis
excursus : quarum illa qu terrera est
ficit sibi quos uoluit uelundecũq l&ia
ex hominib: falsos deos quibus sacrifi¬
cando seruir& Illa aute quȩ cdestispe¬
regrinatur interra. falsos deos ñ facit:
dauerodo ipsa fit. cuius uerũ sicrificiũ
ipsasit: Ambe tam tẽporalib uelbonis
parit utuntur. uelmalis parit̃ ad fligunt᷑
diuersa fide. diuersa spe. diuerso amore:
donec ultimo iudicio separent᷑. & ꝑciput
una quȩquȩ suum finem cuius nullus .ẽ.
finis: de quibus amba rum finib deinceps
m̃ deciuitatis utriusq t̾renę scilic&
& celestis debitis finib dcinceps
mihi uideo disputandum: prius ex po¬
nenda sunt quantũ operis huius termi¬
nandi ratio patiatur argum̃ta mor taliũ.
quibus ipsisibibeatitudinem facere in hu¬

Expanded text:
hunc librum, huc usque disserentes et quantum hunc librum, huc usque disserentes et quantum satis uisum est demonstrantes, quisnam sit duarum ciuitatum, caelestis adque terrenae, ab initio usque in finem permixtarum mortalis excursus; quarum illa, quae terrena est, fecit sibi quos uoluit uel undecumque uel etiam ex hominibus falsos deos, quibus sacrificando seruiret; illa autem, quae caelestis peregrinatur in terra, falsos deos non facit, sed a uero Deo ipsa fit, cuius uerum sacrificium ipsa sit. Ambae tamen temporalibus uel bonis pariter utuntur uel malis pariter adfliguntur, diuersa fide, diuersa spe, diuerso amore, donec ultimo iudicio separentur, et percipiat unaquaeque suum finem, cuius nullus est finis; de quibus ambarum finibus deinceps m de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in hu
Abbreviated transcription (Latin):
terraru partes forsitan factũsit. ñ fuit
neces se ꝑ quirere Interim qđ scim inciuita¬
te notissima & eminentissima carthagi¬
ne africe. Gaudentius. & iouius comites
imperatoris honorii quarto decimo h
apriles. falsorum deorum tẽpla cuerter:
Csimula cra fregerunt: Ex quo usque
alhoc tepus . ꝑXXX. ferme annos. quisn
uideat quantũ creuerit cultus nominis xp̃i
p̃sertim postea quã multicorum xp̃iani
factisunt. quitãqua uercalla diuinatione
reuocabantur a fide: eamq completo
codẽ numero annorum. in anẽ ridendãq
uiderunt. Nosergo qui sum. uocam̃ que
xp̃iani: non inpetru credidimꝰ sed inquẽ
credidit petrus. petride xp̃o adificiti
sermonib non carminib uenenatis. nec
decepti maleficus sed beneficiis ciadut:
Ille petrimagister xp̃s. in doctrina quȩ
aduitã ducit &nam: ipse .ẽ. magist̃
& nr̃ : Sed aliquando iam concludam

Expanded text:
terrarum partes forsitan factum sit, non fuit terrarum partes forsitan factum sit, non fuit necesse perquirere; interim, quod scimus, in ciuitate notissima et eminentissima Carthagine Africae Gaudentius et Iouius comites imperatoris Honorii quarto decimo Kalendas Aprilis falsorum deorum templa euerterunt et simulacra fregerunt. Ex quo usque ad hoc tempus per triginta ferme annos quis non uideat quantum creuerit cultus nominis Christi. praesertim postea quam multi eorum Christiani facti sunt, qui tamquam uera illa diuinatione reuocabantur a fide eamque conpleto eodem numero annorum inanem ridendamque uiderunt? Nos ergo, qui sumus uocamurque Christiani, non in Petrum credimus, sed in quem credidit Petrus; Petri de Christo aedificati sermonibus, non carminibus uenenati; nec decepti maleficiis, sed beneficiis eius adiuti. Ille Petri magister Christus in doctrina, quae ad uitam ducit aeternam, ipse est magister et noster. Sed aliquando iam concludamus
Abbreviated transcription (Latin):
xldies ascendit in calum: post decẽdies.
id .ẽ. quinquagesimo post suã resurrecti¬
onem die. misit sp̃m scm̃ tunc tria milia
hominum. apłis eum p̃dicantib credider:
Tunc itaq nominis illius cultus exorsus .c̃.
sicut nos credimꝰ & ueritas hab& efficatia
sp̃s scĩ. Sicut autem finxit uanitas impia
uel putauit magicis artibus petripaulop
&iam signo mirabili facto. quando adubũ
ipsius petri quidãm̃ dicus abutero matris
tta claudus utabaliis portar&. & ad por¬
tam templi ubistipem peter& poner&ur.
in nomine Ihũ xp̃i saluus exiliuit: Quinq
hominũ milia crediderunt: acdande aliis
atq aliis accessib credentiũ creuit ecła.
acꝑ hoc colligitur &iam dies exquo annꝰ
ipse sumpsit initium Sciliae quandomis sus
euticiani Porro sequenti anno consulemari¬
lio theodoro. quando iam seđi illudora¬
culum dęmonum aut figitu hominũn ulla
ce. debuit religio xpiana Quid ꝑ alias

Expanded text:
dies adscendit in caelum; post decem dies, id est quinquagensimo post suam resurrectionem die, misit Spiritum sanctum. Tunc tria milia hominum apostolis eum praedicantibus crediderunt. Tunc itaque nominis illius cultus exorsus est, sicut nos credimus et ueritas habet, efficacia Spiritus sancti; sicut autem finxit uanitas inpia uel putauit, magicis artibus Petri. Paulo post etiam signo mirabili facto, quando ad uerbum ipsius Petri quidam mendicus ab utero matris ita claudus, ut ab aliis portaretur et ad portam templi, ubi stipem peteret, poneretur, in nomine Iesu Christi saluus exsiliuit, quinque hominum milia crediderunt; ac deinde aliis adque aliis accessibus credentium creuit ecclesia. Ac per hoc colligitur etiam dies, ex quo annus ipse sumsit initium, scilicet quando missus et Eutychiani. Porro sequenti anno, consule Mallio Theodoro, quando iam secundum illud oraculum daemonum aut figmentum hominum nulla esse debuit religio Christiana, quid per alias
Abbreviated transcription (Latin):
quam gens iudea cępit non haberep¬
phas: procul dubio deterior facta:
Coscilic& tempore: quo spercibat
instaurato templo post captiuitate
qua fuit in babrlonia. futura uitã¬
ee. meliorem: Sicquippe intellegebti
magna erit gloria domus istius no¬
uissime plus quam prime: quod de
nouo testamto dictu. eepaulo supe¬
rius dimonsirauit. ubiait aꝑte xp̃m¬

Expanded text:
quam gens Iudaea coepit non habere pquam gens Iudaea coepit non habere prophetas, procul dubio deterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captiuitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intellegebat Magna erit gloria domus istius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstrauit, ubi ait ap
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiam: ut qualis fuerat iam non
gentium cuius illa niniue figuramn
duum idem ipse significatus. ẽ. xp̃s:
cum discipulis suis post resurrectionẽ:
& ascendit incȩlum: Per triduum uero:
quia die tertio resurrexit: tãqua lec¬
toren nihil aliud quam historiererum
gestarum inherere cupienten. desomno
excitauerint. lxx. interpretes idemq:
ꝓphecę. ad ꝑscrutandam altitudinem
prophetiȩ: & quod ammodo dixerint:
duum potueris inuenire: illud in a scen¬
sione: hoc in eius resurrectione rep¬
peries: ꝓpter quod utroq numero sig¬
nificari conuenientissime potuit :
quor um unum ꝑ ionam ꝓphetam. al
fugio. utnonhec ꝑmulta demonstrem
intellecti inueniunt᷑. eẽ. concordes:
Vnde&iam ego promodulomeo uestigia
sequens apłorum: quia &ipst exutrisq
nia prophetica posuerunt : utra que
auctoritate ut endumputaui. qͥmutraq
una atquediuina .e: Sediam queres¬
tant: ut possum exsequa murssostta¬

Expanded text:
paenitentiam, ut qualis fuerat iam non paenitentiam, ut qualis fuerat iam non gentium, cuius illa Nineue figuram duum idem ipse significatus est Christucum discipulis suis post resurrectionem et adscendit in caelum; per triduum uero, quia die tertio resurrexit; tamquam lectorem nihil aliud quam historiae rerum gestarum inhaerere cupientem de somno excitauerint septuaginta interpretes idemque prophetae ad perscrutandam altitudinem prophetiae et quodam modo dixerint: duum potueris inuenire; illud in adscensione, hoc in eius resurrectione reperies.\' Propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorum unum per Ionam prophetam, altfugio, ut non haec per multa demonstrem, intellecti inueniuntur esse concordes. Unde etiam ego pro meo modulo uestigia sequens apostolorum, quia et ipsi ex utriusque, nia prophetica posuerunt, utraque auctoritate utendum putaui, quoniam utraque una adque diuina est. Sed iam quae restant, ut possumus, exsequamur
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse utrumq tunc dici aꝓpheta.
quimissus fuerat terrere cõminatione
inminentis excidii ciuitatem: cui siter¬
tio die fuerat futurus interitus: non
utique quadra gesimo die: Sia utem
ritur ame quid horum ionas dixerit:
hoc puto potius quod legitur inhebreo:
ud dicere potuerunt. quod tam̃ ad rẽ
ꝑtiner& : & inunum eundemq sensum.
quamuis sub altera significatione con¬
currer& s ad moner&que lectore
u traq auctoritate non spreta. ab isto¬
ria sese ad tollere. ad ea requirenda
propter quȩ significanda istoria ip¬
sa conscripta est Gesta quippesunt
illa innituuen ciuitate: sedaliquid&iã
significauerunt quod modũ illius ciui¬
tatis excedat : sicut gestum .e. quod ipse
ꝓpheta. inuentreceti triduo fuit: &
tam̃ aliud significauit. in ꝓfundo in¬
ferni triduo futurum qui dñs .e. omnũ
ꝓphetarum: Qua propter siꝑ illam
ciuitatem recte accipitur ecla gentiu
ꝓpheticę figurata. euersa scilic& ꝑ

Expanded text:
potuisse utrumque tunc dici a propheta, potuisse utrumque tunc dici a propheta, qui missus fuerat terrere comminatione inminenti exitii ciuitatem? Cui si tertio die fuerat futurus interitus, non utique quadragensimo die; si autem quaeritur, quid horum Ionas dixerit, hoc puto potius quod legitur in Hebraeoud dicere potuerunt, quod tamen ad rem pertineret et in unum eundemque sensum, quamuis sub altera significatione, concurreret, admoneretque lectorem utraque auctoritate non spreta ab historia sese adtollere ad ea requirenda, propter quae significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in , Nineue ciuitate, sed aliquid etiam significauerunt, quod modum illius ciuitatis excedat; sicut gestum est, quod ipse propheta in uentre ceti triduo fuit, et tamen alium significauit in profundo inferni triduo futurum, qui dominus est omnium prophetarum. Quapropter si per illam ciuitatem recte accipitur ecclesia gentium prophetice figurata, euersa scilicet per
Abbreviated transcription (Latin):
uto port& nihil aliud intucamur in serp¬
turis illis. nisi quid ꝑ homines dixerit
dĩ sp̃s : quicquid ẽ. in hebres codicib:
& non .ẽ. apud interp̃tes lxx. Noluit
ea ꝑ istos. sed ꝑillos ꝓphetas dĩ sp̃s dicere
Quicquid ucro .ẽ. apud lxx. in hebras
autet̃odicib non .ẽ. ꝑ istos ca maluit
quam ꝑ illos idem sps dicere : sicosten¬
dens utrosq fuis se ꝓphetas: Isto
remiam. alia ꝑalium. aliumq pro¬
phetam : uelaliter eaden ꝑhunc ac ꝑ
illum dix̃ utuoluit : Quicquid porro
apud utrosq inuenitur : ꝑ utrosq di¬
core uoluit unus atqueidon sp̃s:
Sedita ut illi precederent ꝓphetando:
istisequerentur prophetice illos inter¬
pretando: Quia sicut in illis uera &
concordantia dicentib unus pacis
sp̃s fuit: sic&inistis non secum confe¬
rentibus. & tamentam quã ore uno
cuncta interpretantibus. idem sp̃s un
apparuit: Sed ait aliquis: Quomodo
sciam quidionas ꝓpheta dixerit nini

Expanded text:
ut oportet, nihil aliud intueamur in scriput oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis, nisi quid per homines dixerit dei spiritus, quidquid est in hebraeis codicibus et non est aput interpretes LXX, noluit ea per istos, sed per illos prophetas dei spiritus dicere. quidquid uero est apud LXX, in hebraeis autem codicibus non est, per istos ea maluit quam per illos idem spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. isto remiam, alia per alium aliumque prophetam, uel aliter eadem per hunc ac per illum dixit, ut uoluit. quidquid porro aput utrosque inuenitur, per utrosque dicere noluit unus atque idem spiritus, sed ita, ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando: quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus pacis spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamquam ore uno cuncta interpretantibus idem spiritus unus apparusciam quid Ionas propheta dixerit Nini