comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ apud caypham gesta st̃. cũ iñededo¬
mo annȩ foret ductus. & in pretoriũ pre¬
sidis ñdum ꝑductus. Uerũtam̃ quidã minꝰͣ
diligent̃ attendentes narrationẽ iohanni.¬
& quid ceteri euangłistȩ p̃occupando. qͥd¬
ue recapitulando dixerint: commñtati fc̃
petrum negasse in atrio cay phȩ. Mcc̃eriu.

Expanded text:
quae apud Caipham gesta sunt, cum Jesus de domo Annae foret ductus, et in praetorium prsidis nondum perductus. Verumtamen quidam minus diligenter attendentes narrationem Joannist quid caeteri evangelistae praeoccupando quidve recapitulando dixerint, commentati sunt Petrum negasse in atrio Caiphae. M.
Abbreviated transcription (Latin):
nescio quid dicis: dicunt se sacͥlegia eoꝵ ne¬
scire. & repbando damnare. S has expositio¬
nes & dñs friuolas ẽẽ contestatur. qui t̃ ne¬
gandum sea petro predixerat. & ipse petrus
qui se ñ de industria hȩc locutũ subsequen¬
tib lacrimis manifestat. Deniq ñ solũ ne¬
ita impletur qđ dixit dñs. t̃ me negabis.

Expanded text:
nescio quid dicis, dicunt se sacrilegia eorum nenescio quid dicis, dicunt se sacrilegia eorum nescire, et reprobando damnare. Sed has expositiones et Dominus frivolas esse contestatur, qui ter negandum se a Petro praedixerat; et ipse Petrus, qui se non de industria haec locutum subsequentibus lacrymis manifestat. Denique non solum neita impletur quod dixit Dominus, Ter me negabis.
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ille erat notus pontifici. & intͦiuit cum
Ira̾u in atrium pontificis. August̃.
ius ille discipłs fuerit. quia hic tacetur.
ñ temere diffimatim. Fortasse ioħs fuit. so¬
let enim ita loqui de se quasi de alio. A.clxui.
autem stabat adostium foris. A.cͦ lxuii.
Exiuit gͦ alius discipłs quierat notꝰ ponti¬
fici. & dixit ostiariȩ. & intͦduxit petrum.
pem cum uidisset ancilla ostiaria. & eũ
fuisset intuita: dixit. Nũqͥd & tu exdi¬
scipulis es hominis istius: Dicit ille muli¬
eri. Non noui illũ. neq scio quiddicas.¬
pͥma eũ ꝓdit ancilla. cum uiri eũ non¬
ꝑ dñi passionẽ: Idõ mulier pͥma resurre¬
xisse dñm uidit. ut crederet᷑ uet̾em p̃uari¬
cationis errorẽ aboleuisse etiã in sexu femi¬
neo. Quidã pio erga petrum affectu locum
hunc ita int̾pretantur. qͣ si bene dixerit se
illũ ñ nosse. quem nemo ꝑfecte nouit nͥ pat᷑.
Iterũ qđ inquisitus dixit.o homo ñ sum:
int̾pretati sunt. quia maluut se negare quã

Expanded text:
autem ille erat notus pontifici, et introivit cum Jesu in atrium pontificis. AUGUST. Quis ille discipulus fuerit, quia hic tacetur non temere diffiniatur. Fortasse Joannes fuit. Solet enim ita loqui de se quasi de alio. A. autem stabat ad ostium foris. A. 167X Exivit ergo discipulus alius qui erat notus pontifici, et dixit ostiariae, et introduxit Petrum. uem cum vidisset ancilla ostiaria, et eum fuisset intuita, dixit: Nunquid et tu ex discipulis es hominis istius? Dicit ille: Mulier, non novi illum, neque scio quid dicas.prima eum prodit ancilla, cum viri eum per Domini passionem? Ideo mulier prima resurrexisse Dominum vidit, ut crederetur veterem praevaricationis errorem abolevisse etiam in sexu femineo. Quidam pio erga Petrum affectu locum hunc ita interpretantur, quasi bene dixerit se illum non nosse, quem nemo perfecte novit nisi Pater Iterum quod inquisitus dixit: O homo, non sum, interpretati sunt, quia maluit se negare quam
Abbreviated transcription (Latin):
ad prunas. quia frigus erat. & calefaci¬
ebant se. Erat aut̃ cum eis & petrus stans &
calefaciens se: ut uideret finẽ. M. ccͦcuii.
& cupiditatis. De hoc dr̃ ignẽ ueni mit¬
tere in terrã. & quid uolo nͥ ut ardeat: De
illo. ecceuos om̃s accendentes ignẽ. accincti
flaminis. ambulate in lumine ignis ur̃i.
Iste suꝑcredentes in cenaculo syon descen¬
dens. uariis lugus dm̃ laudare docuit.
ille instinctu maligni sp̃s accensus. in atrio
annȩ ad negandũ & blasphemandũ dñm
linguas ꝑfidoꝵ armabat. Qđ enim intꝰ in
domo pͥncipis maligna synodꝰ sacerdotũ
gerebat: hoc ignis in atrio foris int̃ frigora
noctis materialit᷑ accensus. typice mon¬
strabat. Frigore torpens ad horam petrus
ꝑ secutorũ prunis calefieri cupiebat. quia
temporalis cõmodi solatiũ ꝑfidoꝵ societa¬
te querebat. S mox respectus a dño. cum
ignem eoꝵ reliquit. infidelitatẽ cordis ab
dicit matħs trecentesimorͦii. capitło. Iꝵ.¬
cire cupiebat quid de dño iudicaretur.

Expanded text:
ad prunas, quia frigus erat, et calefaciebant se. Erat autem cum eis et Petrus stans, et calefaciens se, ut videret finem. BEDA. cupiditatis. De hoc dicitur: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat? De illo ecce vos omnes accedentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri. Iste super credentes in coenaculo Sion descendens, variis linguis Deum laudare docuit. Ille instinctu maligni spiritus accensus, in atrio Annae ad negandum et blasphemandum Dominum linguas perfidorum armabat. Quod enim intus in domo principis maligna synodus sacerdotum gerebat, hoc ignis in atrio foris inter frigora noctis materialiter accensus, typice monstrabat. Frigore torpens ad horam Petrus, persecutorum prunis calefieri cupiebat; quia temporalis commodi solatium, perfidorum societate quaerebat. Sed mox respectus a Domino, cum ignem eorum reliquit, infidelitatem cordis abjdicit Matthaeus trecentesimo septimo capitulo: Scire cupiebat quid de Domino judicaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tus ac labor exprimit᷑. & ꝑ ꝓfundũ maris
extrema damnatio signatur. Quigͦ ad sci¬
tatis speciem deductus. u̾bo siue exẽplo
ceteros destruit. melius ẽẽt ei ut t̃rena ac¬
ta constringerent eum sub ext̾iori habi¬
tu ad mortem: quia si solus caderet: tole¬
rabilius in inferno cruciaret᷑. Alit̃. hylari
olȩ opus. labor ẽ cecitatis. Nã clausiꝰ
ium̃toꝵ ocłis agunt᷑ in gyrũ. Sub
asini quidẽ nomine gentilis ppłs frequen¬
ter in scripturis nuncupatur. Hic alli¬
gatus ẽ ad molã. hoc ẽ ad lapideos deos.
circa quos cecis oculis erroris sin gyro
ꝑtrahitur. & sic cũ sua sacrilega mola
demergitur fluctib iudicandi scłi. Sen¬
sus gͦ ẽ. Melius ẽẽt xp̃iano ꝑ cuius scan¬
dalum fr̃s sui uł subditi sͥ ꝑeunt. si pa¬
ganus eẽt. quia ñ tantã pęnam pagam
patiunt᷑ in inferno. quantã xp̃iam fal¬

Expanded text:
tus ac labor exprimitur, et per profundum maris, tus ac labor exprimitur, et per profundum maris, extrema damnatio signatur. Qui ergo sanctitatis ad speciem deductus, verbo sive exemplo caeteros destruit, melius esset ei ut terrena acta constringerent eum sub exteriori habitu ad mortem. Quia, si solus caderet, tolerabilius in inferno cruciaretur. HILAR. Aliter: Molae opus, est labor caecitatis. Nam clausis jumentorum oculis aguntur in gyrum. Sub asini quidem nomine, gentilis populus frequenter in Scripturis nuncupatur. Hic alligatus est ad molam, hoc est, ad lapideos deos, circa quos caecis oculis erroris sui gyro pertrahitur, et sic cum sua sacrilega mola demergitur fluctibus judicandi saeculi. Sensus ergo est: Melius esset Christiano, per cujus scandalum fratres sui vel subditi sibi pereunt, si paganus esset; quia non tantam poenam pagani patiuntur in inferno, quantam Christia
Abbreviated transcription (Latin):
mergatur in ꝓfundũ maris. Ieronimꝰ
ui scandalizat᷑ paruulus ẽ. maiores
aũt scandala ñ recipiunt. Recte gͦ qͥ
scandalizari potest pusillus appellatur.
quia magnus quicqͥd patiat᷑. ñ declinat a
fide. Scdm ritũ ꝓuinciȩ loquit᷑ de mola Sup¬
asinaria. quomaioꝵ criminũ ista apud
ueteres uideos pęna fuit. ut in ꝓfundũ
ligato saxo ad collũ rei demergerent᷑. Hȩc
sententia generalis ẽ tam ad om̃s quã ad
apłos. qui si de honore contende ꝑsiste¬
rent quis eoꝵ maior eẽt: ꝑderent ꝑ su¬
um scandalum illos quos ad fidem uo¬
cabant. Sensus ẽ. Expedit. id multo
melius ẽ ꝓ culpabreuẽ penã acciꝑe. quã
ȩt̃nis seruari cruciatib. Non enĩ uindica
xpedit. hoc ẽ multo melius ẽ. in noxiũ
pena atrocissima. temporal i tam̃ fi¬
nire uitã corporeã: quã ledendo frẽm mor¬
temanimȩ ꝓmereri ꝑpetuã. Si tam̃ de
ueritate scandalũ ponitur: utilius ꝑmit¬
titur scandalũ nasci. quã ueritas relinquat᷑.

Expanded text:
mergatur in profundum maris. HIERON. Qui scandalizatur, parvulus est. Majores enim scandala non recipiunt. Recte igitur qui scandalizari potest, pusillus appellatur. Quia magnus quidquid patiatur, non declinat a fide. Secundum ritum provinciae loquitur de mola asinaria, quo majorum criminum ista apud veteres Judaeos poena fuit, ut in profundum, ligato saxo ad collum, rei demergerentur. Haec sententia generalis est tam ad omnes quam ad apostolos, qui si de honore contendere persisterent, quis, eorum major esset, perderent per suum scandalum illos, quos ad fidem vocabant. Sensus est: Expedit, id est, multo melius est, pro culpa brevem poenam accipere, quam aeternis servari cruciatibus. Nonxpedit, id est, multo utilius est, innoxium poena atrocissima temporali tantum finire vitam corpoream, quam laedendo fratrem, mortem animae promereri perpetuam. Si tamen de veritate scandalum ponitur, utilius permittitur scandalum nasci, quam veritas relinquatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rite sanitatẽ. Siñ potestis. melius ẽ uos
saluari quã cum illis ꝑire. Hico enĩ
uobis. quia angłi eoꝵ in cȩlis semꝑ ui¬
dent faciẽ patris mei qui in celis ẽ. Ue¬
nit enĩ filius hõis saluare qd̃ ꝑierat.
uasi dicat. Si contẽpnatis Mas.¬
Qunum expusillis. angłi uidebus :
& pater m̃s ulciscetur. Qd̾ idõ dicouo¬
bis: quia quod ego uemi saluare. uos
non debetis contempnere: I eromius¬
agna digintas animarũ. ut unaq̃q
habeat ab ortu natiuitatis incusto¬
diam sui angłm deputatũ. Isidorꝰ in lis̾¬
eccle p̃positos angłos hab̾e credunt᷑.
qd ostenditur testimomo angłi. dameli
soquentis. Ego inquit ueni ut nunciatẽ
⁊ s princeps regni ꝑsarum restait mͥ. Et
postea. Non ẽ qui me adiuuet. nͥ micha¬
el princeps ũr. Ieronimus.
atirȩ et phila delphiȩ. & angłis quatuor

Expanded text:
rite sanitatem. Si non potestis, melius est vos rite sanitatem. Si non potestis, melius est vos salvari, quam cum illis perire. Dico enim vobis, quia angeli eorum in coelis semper vident faciem Patris mei qui in coelis est. Venit enim Filius hominis salvare quod perierat. Quasi dicat: Si contemnitis unum ex pusillis, angeli videbunt, et Pater meus ulciscetur. Quod ideo dico vobis, quia quod ego veni salvare, vos non debetis contemnere. Magna dignitas animarum, ut unaquaeque habeat ab ortu nativitatis in custodiam sui angelum delegatum. ISIDOR. Saepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni, ut nunciarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi. Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps athirae et angelo Philadelphiae , et angelis quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum sale asꝑgitur. s & igne consum¬
tur. quia ñ peccati tantũ contagio pelliͥ
s ab electoꝵ mente ipsa etiã uitȩ p̃sentis
quȩ in carne ẽ. delectatio tollit᷑. Unde
Altare dĩ cor electoꝵ ẽ. hostiȩ in hoc al¬
tari offerende. bona oꝑa st̃. In om̃ib au¬
tem sacrificiis sal debet offerri: qura
nullũ ẽ opus bonũ sine sapientia. Igniꝰ
in altari sacͥficia consumt. de qͦ iohes
ait. ipseuos baptizabit in sp̃u scõ et
igni. uł ignis tribulationis qͦ patientia
fidelium exercetur. ut ꝑfectũ opus habe¬
ant. Om̃is gͥ qui cauere uult uermem
ȩt̃ni torm̃ti. igne castigabit᷑. ut om̃e opꝰ
suũ sit uictima dõ sale condita. N .G.¬
tempnatis unum ex his pu¬
Iusteritatẽ qua p̃ceꝑat amicos ꝓpt̾
dm̃amputandos: temꝑat dicens.
Sic prccipio seueritatẽ: ut clemͣtiam
doceam. Quantũ in uob̃ ẽ nolite con¬
tẽpnere. s ꝑ ur̃am salutẽ etiã illoꝵ que¬

Expanded text:
non solum sale aspergitur, sed et igne consumnon solum sale aspergitur, sed et igne consumitur; quia non peccati tantum contagio pellitur, sed ab electorum mente ipsa etiam vitae praesentis, quae in carne est, delectatio tollitur. UndeAltare Dei, cor electorum est, hostiae in hoc altari offerendae, bona opera sunt. In omnibus autem sacrificiis sal debet offerri, quia nullum est opus bonum sine sapientia. Ignis in altari sacrificia consumit, de quo Joannes ait: Ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Vel ignis tribulationis, quo patientia fidelium exercetur, ut perfectum opus habeant. Omnis igitur qui cavere vult vermem aeterni tormenti, igne castigabitur, ut omne opus suum sit victima Deo sale condita. temnatis unum ex his puAusteritatem qua praeceperat amicos propter Deum amputandos temperat, dicens: Sic praecipio severitatem, ut clementiam doceam. Quantum in vobis est, nolite contemnere; sed per vestram salutem etiam illorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
ter ẽ. consumit᷑. Fetor enĩ uermiũ. solec
nasci de corruptione carnis ⁊ sanguinis.
Ideoq caro recens sale condit᷑. ut exsicca¬
to humore sanguineo. uermescere ne¬
queat. Caro gͦ & sanguis uermes creat.
quia delectatio carnalis cui condim̃¬
tum continentiȩ ñ resistit. pęnã luxu¬
riosis generat ȩt̾̃nam. Cinus fetorẽ qͥs¬
quis uitare desiderat. corpus sale conti¬
nentiȩ. & m̃tem studeat condim̃to sa¬
pientiȩ ab erroris & uicioꝵ labe castiga¬
re. Alit̃. Mire dictũ ẽ: om̃is igne salue¬
tur. Quȩ enĩ uictima sale sallit᷑. uermiꝰ
putredinẽ arcet.quȩ uͦ igne sale asꝑso.
carnẽ quoq consumit. Hoc scdm legẽ
in hostiis fiebat. q̃ in altari cremabant᷑.
quia electi ꝑ amorẽ sc̃i sp̃s deouictima
digna consecrant᷑. Et quia sale sapientie
se a uiciis emundant: bene addidit. & om¬
iis uictima salliet᷑. Itaq uictimatalis

Expanded text:
ter, consumitur. Fetor enim vermium, solet ter, consumitur. Fetor enim vermium, solet nasci de corruptione carnis et sanguinis. Ideoque caro recens sale conditur, ut exsiccato humore sanguineo, vermescere nequeat. Caro ergo et sanguis vermes creat; quia delectatio carnalis, cui condimentum continentiae non resistit, poenam luxuriosis generat aeternam. Cujus fetorem quisquis vitare desiderat, corpus sale continentiae et mentem studeat condimento sapientiae ab erroris et vitiorum labe castigare. Aliter: Mire dictum est, omnis igne salietur. Quae enim victima sale salitur, vermis putredinem arcet; quae vero igne sale asperso, carnem quoque consumit Hoc secundum legem in hostiis fiebat, quae in altari cremabantur, quia electi per amorem sancti Spiritus Deo victima digna consecrantur. Et quia sale sapientiae se a vitiis emundant, bene addidit, et omnis victima sale salietur. Itaque victima talis
Abbreviated transcription (Latin):
ta:. ita tolerandi sunt. sicut ante uenti¬
lationem palea toleratur in area. ut ne¬
q: illis ad iniquitatis cõmunionem con¬
sentiatur. nec ꝓpt̃ illos bonoꝵ societas de¬
seratur. Hoc faciunt qͥ habent in se ipsis
salem. & pacẽ habent int̃se. Rc̾ ⁊.
biueriis eoꝵ ñ moritur. & ignis non
extinguit᷑. Om̃ĩs enim igne sallietur.
et om̃is uictima sale sallict᷑. Beda ĩ marẽ.¬
N uerme putredinẽ gehennȩ. in ignear¬
dorem designat. Sic enm uermẽ dicit
seram scelerũ penitudinẽ. q̃ nunquã in
torm̃tis conscientiã mordere cessabit.
ut ignis sit pena extrinsecus. uermis.
dolor int̾ius. Ideo aũt ꝑ ignẽ t̾bulatioĩs
euellas amicos ita tͥ utiles ut manꝰ. pes.
oculus. si te ad gehennã trahere uelint:
quia om̃is qui uictima dĩ ẽ. purgatorio
igne examinabit᷑. & int̾im ratione sa¬
pientiȩ sallitur. dũ sanguinis corrup¬
tio q̃ putredinis custodia & uermiũ ma¬

Expanded text:
ta, ita tolerandi sunt, sicut ante ventita, ita tolerandi sunt, sicut ante ventilationem palea toleratur in area, ut neque illis ad iniquitatis consentiatur communionem, nec propter illos bonorum societas deseratur. Hoc faciunt qui habent in seipsis salem, et pacem habent inter se. R.bi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguitur. Omnis enim igne salietur, et omnis victima sale salietur. BEDA. In verme putredinem gehennae, in igne ardorem designat. Sic enim vermem dicit seram scelerum poenitudinem, quae nunquam in tormentis conscientiam mordere cessabit, ut ignis sit poena extrinsecus, vermis dolor interius. Ideo autem per ignem tribulationis evellas amicos ita tibi utiles, ut manus, pes, oculus, si te ad gehennam trahere velint; quia omnis qui victima Dei est, purgatorio igne examinabitur: et interim ratione sapientiae salitur, dum sanguinis corruptio, quae putredinis custodia est, et vermium ma
Abbreviated transcription (Latin):
otandum qd̾ ille de q ioħes suggesse
solent homines ñdum xp̃i sacram̃ta su-¬
sciꝑe audentes. & tam̃ nomini xp̃iano
fauentes. Tales & si ñ iam tuti sͥ debeañ
uideri. ex hac bemuolentia. quia ñdum
st̃ abluti baptismo: tam̃ miscdia dĩ iam
eos ita gub̃nat. ut ad eam ꝑueniant.atq
ita securi de hoc scło abscedant. Qui ꝓfe¬
cto aliqͣndo etiã priusquã xꝑiani fiant.
utiliores st̃ quam falsi xp̃rani. qui aliis
ea ꝑsuadent ut eos secũ in ȩt̾nam penã
ꝑtrahant. Quos membroꝵ corporaliũ
nomine. tanquã manũ uł ocłm scanda¬
lizantẽ. iubet dñs erui a corpore. hoc ẽ ab
unitatis societate. ut sine his potius eat᷑ ad
uitã. quã cũ eis ingehennã. Et si om̃ib bo¬
nis quib de eis noticia ẽ hac ꝑuersitate
innotescunt: ab om̃ium penitus societa¬
te.atq abipsa diuinoꝵ sacram̃toꝵ par-¬
ticipatione separantur. Si aũt quib dã¬
nota ẽ coꝵ ꝑuersitas. plurib aũt igno¬

Expanded text:
etiam illum de quo Joannes suggesseri sacramenta suscipere audentes, et tamen nomini Christiano faventes. Tales etsi jam non tuti sibi debeant videri ex hac benevolentia, quia nondum sunt abluti baptismo, tamen misericordia Dei jam ita eos gubernat, ut ad eam perveniant, atque ita securi de hoc saeculo abscedant. Qui profecto aliquando etiam priusquam Christiani fiant, utiliores sunt quam falsi Christiani, qui aliis ea persuadent ut eos secum in aeternam poenam pertrahant. Quos membrorum corporalium nomine tanquam manum vel oculum scandalizantem, jubet Dominus erui e corpore, hoc est, ab unitatis societate, ut sine his potius eatur ad vitam, quam cum eis in gehennam. Et si omnibus bonis, quibus de eis notitia est, hac perversitate innotescunt, ab omnium penitus societate, atque ab ipsa divinorum sacramentorum participatione separentur. Si autem quibusdanota est eorum perversitas, pluribus autem igno
Abbreviated transcription (Latin):
dala. Ueruntam̃ ue hominr: ꝑ quẽ scan¬
icut necesse ẽ ignẽ calere. niuẽ frigesce¬
re: ita etiam necesse ẽ. ut iniqͥtas mun¬
dierrorib pleni. scandala pariat. ꝑfecto¬
rum uͦ caritas pietatis oꝑib luceat. Ue¬
runtam̃ quia nulla necessitas cogit hu¬
mana corda ẽẽ iniqua. q̃ tam̃ quia iniqͣ
st̃ necessario scandala mouent: ideo ue
illi cuiꝰ uicio ueniunt. In qua generali
sententia ꝑcutitur iudas. Hylarius.¬
deo enim maxime ait uenire scandala:
quia ad sacram̃tum reddende nob ȩt̾̃ni¬
tatis. om̃is in eo passionis humilitas ẽet
explenda. In hoc nanq ignorantia pluri¬
mum detinet᷑ humana: qd̃ sub deformi
Et quid mundo tam ꝑiculosũ. quã non

Expanded text:
omini per quem scancut necesse est ignem calere, nivem vero frigere, ita etiam necesse est, ut iniquitas mundi erroribus pleni, scandala pariat; perfectorum vero charitas, pietatis operibus luceat. Verumtamen quia nulla necessitas cogit humana corda esse iniqua, quae tamen quia iniqua sunt, necessario scandala movent, ideo vae illi cujus vitio veniunt. In qua generali sententia percutitur Judas. Ideo enim maxime ait venire scandala, quia ad sacramentum reddendae nobis aeternitatis omnis in eo passionis humilitas esset explenda. In hoc namque ignorantia plurimum detinetur humana, quod sub deformitEt quid mundo tam periculosum, quam non
Abbreviated transcription (Latin):
s mͣ: quia uita nr̃a gaudium ẽ eiꝰ. Amen
dico uob̾. quia gaudebit suꝑ eã magis ꝗͣ.
suꝑ nonaginta nouẽ quȩ ñ errauerunt.
& ñ indigent pęnitentia. Masister.¬
icet pastor multo plus nimirũ di¬
ligat oues nonagnita nouẽ quam solã
centesimã. tacitistam̃ aliis de restaurata
multis modis segaudẽ ostendit. Sic qͦq¬
magis gaudet. hoc ẽ magnis & plurib
argum̃tis ostendit se gaudere: quã de
angłoꝵ stabilitate: Uelita. Magis gau
ñ ẽ uoluntas ante patrẽ ur̃m qui in cȩlis¬
ẽ. ut peat unus de pusillis illis S icut
ñ ẽ uoluntas ante patrẽ. hoc ẽ.sic ñ uult
pater. ut unus pusillus ꝑeat. L. cͦ l.x.
ut quȩ mulier habens .xxuiii.¬
draginas decem. si ꝑdid̾it dragmã
unam. nonne accendit lucernã. & eu̾tit

Expanded text:
sed mihi, quia vita nostra gaudium ejus est. Amen sed mihi, quia vita nostra gaudium ejus est. Amen dico vobis, quia gaudebit super eam magis quam super nonaginta novem, quae non erraverunt, et non indigent poenitentia. » Licet pastor et multo plus nimirum diligat nonaginta novem, quam solam centesimam ovem, tacitis tamen aliis de restaurata multis modis se gaudere ostendit. Sic qmagis gaudet, hoc est magis et pluribus argumentis ostendit se gaudere, quam de angelorum stabilitate. Vel ita magis gaudnon est voluntas ante Patrem vestrum qui est in coelis, ut pereat unus de pusillis istis. Sicut non est voluntas ante patrem, hoc est, sic non vult Pater ut unus pusillus pereat. L. 189X Aut quae mulier habens drachmas decem, si perdiderit drachmam unam, nonne ac
Abbreviated transcription (Latin):
domũ conuocat amicos & uicinos dicens
ius. Congratulamini mͥ. quia inueni
ouem meam quȩ ꝑierat. Be da.¬
uia centenarius numerꝰ ẽ ꝑfectus:
dñscentũ oues habuit. postquam
ꝑiit: cũ hõ deliquit. Dimisit aũt dum
se ipsũ exinaniuit diues pastor. cuiꝰ nos
om̃s centesuma portio sumꝰ. nonaginta
nouẽ in montib hocẽ in celestib. uł in
deserto. quia choros angłoꝵ reliqͥt in cȩ¬
lo. Curaũt cȩlũ desertum uocat᷑. nisi qd̾
desertũ dr̃ derelictũ: Tunc enĩ cȩlum
homo deseruit: cũ peccauit. Ouẽ dñs
humeris imposuit. quia humanã na¬
turam suscipiens. peccata nr̃a portauit.
Humeri xp̃i. crucis brachia sc̃. Iuic pec¬
cata mea deposui. in illa nobilis patibuli
ceruice requieri. Oue muenta domũ re¬
diit. quia reparato homine cȩlũ intͣuit.
Angłi sunt eius amici. quia uoluntatẽ
eius stabilit̾ custodiunt. Idem st̃ uicim.
quia claritate uisionis illius fruunt᷑.
Notandũ qd̃ ñ dicit congratulamini oui.

Expanded text:
convocat amicos et vicinos, dicens illis: Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam quae perierat. Quia centenarius numerus est perfectus, Dominus centum oves habuit, postquam periit cum homo deliquit. Dimisit autem, dum seipsum exinanivit dives pastor, cujus nos omnes centesima portio sumus nonaginta novem in montibus, hoc est, in coelestibus, vel in deserto, quia choros angelorum reliquit in coelo. Cur autem coelum desertum vocatur, nisi quod desertum dicitur derelictum? Tunc enim coelum homo deseruit, cum peccavit. Quem Dominus humeris imposuit, quia humanam naturam suscipiens, peccata nostra portavit. Humeri Christi crucis brachia sunt. Illic peccata mea deposui; in illa nobilis patibuli cervice requievi. Qua inventa domum rediit, quia reparato homine coelum intravit. Angeli sunt ejus amici, quia voluntatem ejus stabiliter custodiunt. Idem sunt vicini, quia claritate visionis illius fruuntur. Notandum quod non dicit: Congratulamini ovi,
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ cum illo ñ ẽẽ aliquẽ. inquantũ est
aduersus illum. & intantũ adu̾sus illũ
ñ ẽẽ inquantũ cũ illo ẽ. sicut iste qui in
hoc qd̾ in nomine xp̃i uirtutes faciebat.
ñ erat contrarius discipłis. s in hoc quod
in societate eoꝵ ñ erat. Unde dñs dix̃ eis.
nolite ꝓhibere eũ. Unitatẽ eccłȩ debebais
ci suadere: ñ illud in qͦ cũ illis erat ꝓhib̾e.

Expanded text:
e aliquem, inquantum est adversus eum; et intantum adversus illum non esse, inquantum cum illo est, sicut iste qui in hoc quod in nomine Christi virtutes faciebat, non erat contrarius discipulis, sed in hoc, quod in societate eorum non erat. Unde Dominus dixit eis: Nolite prohibere eum. Unitatem Ecclesiae debebant ei suadere, non illud in quo cum illis
Abbreviated transcription (Latin):
gelis dĩ suꝑ uno peccatore penitentiam
agente. quã suꝑ nonaginta nouẽ iustis.
qui ñ indigent pęnitentia. Gregouius.¬
Plerunq hi qui nullis se opp̃ssos pecca¬
toꝵ molib sciunt. pigri remanent ad ex¬
ercendabona. ut securi qd̾ ñ cõmiserint
mala grauiora. At contra ñnunquã hi
qui seillicita egisse meminer. ipso dolore
cõpuncti. in ardescunt in amorẽ dĩ. Ma¬
iusgͦ gaudiũ fit in celo de peccatore con¬
uerso. quam de stante iusto. Nam & dux
in p̃lio plus illũ militẽ diligit. qͥ post fu¬
gam reuersꝰ hostẽ fortit᷑ premit. quam
illũ qui nunquã t̾ga p̃buit. & nunquam

Expanded text:
nitentiam agente, quam super nonaginta novem justis qui non indigent poenitentia. Plerumque hi qui nullis se oppressos peccatorum molibus sciunt, pigri remanent ad exercenda bona, ut securi quod non commiserunt mala graviora. At contra nonnunquam hi qui se illicita egisse meminerunt, ipso dolore compuncti, inardescunt ad amorem Dei. Majus ergo gaudium fit in coelo de peccatore converso, quam de stante justo. Nam et dux in praelio plus illum militem diligit, qui post fugam reversus hostem fortiter premit, quam illum qui nunquam terga praebuit, et nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
centiam pueri: ñ intrabns in regnũ cȩ¬
ferente cõplexus ẽ puerũ: signifi¬
cat humiles dignos ẽẽ suo complexii.
qui uere possunt głari & dicere. Leua
euis sub capite meo. & dext̾a illiꝰ ample-¬
xabitur me. Quicunq gͦ humiliaue¬
rit se sicut paruulus iste. hic ẽ maior
in regno cȩloꝵ. Siquis uult pͥmus esse
erit om̃ium nouissimꝰ et minist̃. Et qui

Expanded text:
n intrabitis in regnum coferente complexus est puerum, significat humiles dignos esse suo complexu, qui vere possunt gloriari et dicere: Laeva ejus sub capite meo, et dextera ejus amplexabitur me . Quicunque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic major est in regno coelorum. Si quis vult primus esse, e
Abbreviated transcription (Latin):
tibi c̃ ad uitam ingredi debilẽ uł claudũ.
quã duas manus ut duos pedes habentẽ
uia supra docuit ne scandalizaremꝰ
in uicio fallere uł falli. Scandalirat aũt
quidicto uł fact̾o minus recto occasionẽ¬

Expanded text:
di debilem vel claudum, quam duas manus vel duos pedes habentem, uia supra docuit, ne scandalizaremus vitio fallere vel falli. Scandalizat autem, qui dicto vel facto minus recto occasione
Abbreviated transcription (Latin):
collegio: nulla erit officioꝵ p̃latio. Terũ¬
tam̃ ibi scĩtate maior eris int̃ aliqͦs. uel
etiam unus de pͥmis: scđm qd̃ hic iuuante
rationis industria magis sequeris formã
uirtutis. quã natura duce puer obseruat.
Quiaũt sine meritis sola baptismi grã sal¬
uantur. magni quidẽ erunt. s ñ aliquib
maiores. Qui uult gͦ de maiorib eẽ. susci¬
piat paruulos ꝓ amore xp̃i. qd̾ ẽ ipsũ susci¬
pi meis. id puerili simplicitate infirmoᷤ
penses uocat gaudiũ suũ & coronã. Illo
aũt̃ usu qͦ de certissime futuris ut iã de
existentib loquimͣ : accipe dictũ. hic ẽ ma¬
ior in regno cȩloꝵ. et suꝑus. quisputas
maior ẽ : Uelita. Hic ẽ maior. id habens
causã q̃ faciet eũ maiorẽ. M.cͦi.xUIIII.

Expanded text:
collegio, nulla erit officiorum praelatio. Verumtamen ibi sanctitate major eris inter aliquos, vel etiam unus de primis, secundum quod hic juvante rationis industria magis se queris formam virtutis, quam natura duce puer observat. Qui autem sine meritis sola baptismi gratia salvantur, magni quidem erunt, sed non aliquibus majores. Qui vult ergo de majoribus esse suscipiat parvulos pro amore Christi, quod est ipsum suscipi in eis, id est, puerili simplicitate adhuc infpenses gaudium suum et coronam. Illo autem usu, quo de certissime futuris ut jam de existentibus loquimur, accipe dictum, hic est major in regno coelorum: et superius quis putas major est? Vel ita? Hic est major, id est, habens c
Abbreviated transcription (Latin):
nas dicens. Congratulammi mͥ. quia in¬
ueni dragmam quam ꝑdideram. Beba.¬
ragnia ẽ numinus certȩ qͣntitatis.
habens imaginẽ regis. Mulier gͦ
id dĩ sapientia decem dragmas habuit.
cum nouẽ orcdinib angłoꝵ ẽ additꝰ hõ
decimꝰ. ut compleret᷑ electorũ numerus.
Mulier dragmã ꝑdidit. quando hõ qui
conditꝰ ad iaginẽ dĩ fuerat: peccauit.
S mulier lucernã accendit. quia sapien¬
tia dĩm carne apparuit. Lucerna lux est
in testa. id diuinitas in carne. Deqͥ testa
sui corporis dicit ipsa sapientia. exaruit
lidatur. & uirtꝰ eius exaruit. quando assũp¬
tam carnẽ ex tͥbulatione passionis robo¬
rauit adgłam resurrectionis. Accensa au¬
tẽ luc̾na. id carne ꝑ diumitatẽ glificata.
domꝰ euertitur.quia humana consciẽtia
reattis sui confideratiõe ꝑturbat᷑. Sic gͦ
dragia reꝑitur. quia in homine simili¬
tudo creatoris reparat᷑. Amicas & uricina
dic̃ potestates angłicas. q̃ tanto st̃ iuxta¬

Expanded text:
nas dicens: Congratulamini mihi, quia inveni drachmam quam perdideram. » Drachma est numerus certae quantitatis habens imaginem regis. Mulier ergo, id est Dei sapientia, decem drachmas habuit cum novem ordinibus angelorum est additus homo decimus ut compleretur electorum numerus. Mulier drachmam perdidit, quando homo, qui conditus ad imaginem Dei fuerat, peccavit. Sed mulier lucernam accendit, quia sapientia Domini in carne apparuit. Lucerna lux est in testa, id est divinitas in carne. De qua testa sui corporis dicit ipsa Sapientia: « Exaruit lidatur, et virtus ejus exaruit, quando assumptam carnem ex tribulatione passionis roboravit ad gloriam resurrectionis. Accensa autem lucerna, id est carne per divinitatem glorificata, domus evertitur, quia humana conscientia reatus sui consideratione perturbatur. Sic ergo drachma reperitur, quia in homine similitudo Creatoris reparatur. Amicas et vicinas dicit potestates angelicas, quae tanto juxta sunt pa
Abbreviated transcription (Latin):
bant magnum ẽẽ qͦd de quinq panib fere¬
rat.s huic cibo preferebant manna. Mo¬
uebat in suꝑ qͥa plus iħc ꝓmittebat quã
moyses: p̃ponens se illi ꝓmittendo cibũ
pmanentem in uitam ẽt̃nam A. L iuiia
in deserto. sicut scͥptum ẽ. Panẽ de celo

Expanded text:
bant magnum esse quod de quinque panibus fecerat, sed huic cibe praeferebant manna. Movebat insuper quia plus Jesus promittebat quam Moyses, praeponens se illi, promittendo cibum permanentem in vitam aeternam. Patres in deserto, sicut scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
trahat pat̃ quẽ non. quare illũ trahat qͣre
non: noli uelle iudicare. si ñ uis errare.
Nec ista tractio ht̃ uiolentiã.s uoluntatiꝰ
excitationẽ. Intrare aliqͥs ȩccłãm potest
nolens. acciꝑe sacram̃tum potest nolens.
S credere ñ potest nͥ uolens. Tractus est
petrꝰ a patre. tam̃ ꝑfiliũ incarnatũ. cũ ait.
Tu es xp̃c filius dĩ uii. Audunt enĩ. Bea¬
tus es sy mon bariona. quia caro ⁊ sangͥs
ñ reuelauit tͥ. s pat̾ m̃s qͥ incelisẽ. Ista
reuelatio. ipsa ẽ attractio. Ramũ uiridẽ
ostendis oui.⁊ trahis illã. Nuces mon¬
strant᷑ puero. & trahit᷑. Unde dr. trahit
sua quenq uoluptas. Nos gͦ ñ ui. seo
cordis uincło adeo trabim᷑. Resuscitabo
eum ut uideat qd̾ credit. manducet qd
esurit. habeat qd̾ desid̾at dum trabitr
E st scͥptum in ꝓpħis. Et erunt omnes
docibiles dĩ. Omnis qui audiuit a pat

Expanded text:
trahat Pater, quem non; quare illum trahat, quare illum non; noli velle indicare, si non vis errare. Nec ista tractio habet violentiam, sed voluntatis exercitationem. Intrare aliquis Ecclesiam potest nolens; accipere sacramentum potest nolens; sed credere non potest nisi volens. Tractus est Petrus a Patre tamen per Filium incarnatum, cum ait: Tu es Christus, Filius Dei vivi. Audivit enim: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . Ista revelatio, ipsa est attractio. Ramum viridem ostendis ovi, et trahis illam. Nuces monstrantur puero, et trahitur. Unde dicitur: . . . . . . Trahit sua quemque voluptas. Non ergo vi, sed cordis vinculo a Deo tranimur. Resuscitabo eum, ut videat quod credit, manducet quod esurit, habeat quod desiderat, dum trahitur. Est scriptum in prophetis: Et erunt omnes docibiles Dei. Omnis qui audivit a
Abbreviated transcription (Latin):
ao. Pat̃ m̃s. dat uob̾ panẽ uerũ. Panis
enim dĩ ẽ. qui descendit de cęlo. & dat
uitã mundo Pams de cęlo ẽ uerbũ. cuiꝰ
egressio a summo celo. id a patre. & uer¬
titur in lac dũ descendit in carnẽ. quod
fuit descendere de celo. Moyses uͦ ñ sic de
celo s de aere dedit manna. in figura
Huuis ueri panis corda inuificantis. An¬
geli purũ ũbum solidũ cibũ comedunt.
nos idem u̾bum s in lac uersũ. quia si
ñ possumꝰ comedẽ. debemꝰ sugere. Nisi
enim incarnaret᷑. a nob̾ ñ agnosceret᷑.
a nob̃ ñ gustaret᷑. Dixerunt gͦ ad eum.¬
qui eos reficeret querebant ⁊ qui ñ defi¬
ceret. sicut samaritana carere uolens in¬
digentia aquȩ. corporalẽ intelligebat
aquã. de qua dñs dicebat. qd̾ qͥ eã bib̾et
ñ sitiret inȩt̃num. A. Lxͦ. M. Cͦc. laꝰ x.

Expanded text:
 verum. Panis enim Dei est, qui descendit de coelo et dat vitam mundo. Panis de coelo, est verbum Dei, cujus egressio a summo coelo , id est, a Patre, et vertitur in lac, dum descendit in carnem, quod fuit descendere de coelo. Moyses vero non sic de coelo, sed de aere dedit manna, in figura hujus veri panis corda vivificantis. Angeli parum Verbum solidum cibum comedunt, nos idem Verbum, sed in lac versum; quia, si non possumus comedere, possumus sugere. Nisi enim incarnaretur, a nobis non agnosceretur, a nobis non gustaretur. Dixerunt ergo ad eumqui eos reficeret quaerebant, et qui non deficeret, sicut Samaritana volens carere indigentia aquae, corporalem intelligebat aquam, de qua Dominus dicebat, quod qui eam biberet, non sitiret in aeternum .
Abbreviated transcription (Latin):
xisset ego sum panis qui de celo descendi.
Et dicebant. None hic ẽ iu̾c filius ioseph
cuius nos nouimꝰ patrẽ ⁊ matrẽ: Quomͦ
gͦ dicit hic. quia de cȩlo descendi : Isti a
pane de cȩlo longe erant. aurib aꝑtis
surdi erant. uidebant & ceci stabant. Pa¬
nis quippe iste. int̾ioris hominis esuriẽ
querit. Unde alibi. Bcati qui esuriunt
dixit se panẽ qui decȩlo descendit. hortanᷤ
ut credamꝰ in eũ. Credẽ enm m eũ. hoc ẽ
manducare panẽ uiuum. ⁊ inuisibilit
saginatur. qͥ inuisibilit̃ renascit᷑. intus
nouellatur. & intus saciatur. A.Lͦx.

Expanded text:
xisset: Ego sum panis qxisset: Ego sum panis qNonne hic est Jesus, filius Joseph, cujus non novimus patrem et matrem? Quomodo ergo dicit hic, Quia de coelo descendi? Isti a pane de coelo longe erant; auribus apertis, surdi erant; videbant, et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis esuriem quaerit. Unde alibi: Beati qui esuriunt dixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum; et invisibiliter saginatur, qui invisibiliter renascitur; intus novellatur, et intus satiatur. A. 60X
Abbreviated transcription (Latin):
aũt uoluntas eiꝰ qui misit me patris. ut
suscitem illũ in nouissimo die. Dati st̃
ei humiles. in q̃ fit pͥma resurrectio. dũ
anima dm̃ cognoscit. Non ꝑdet ex eis
om̃ib quenquã. qd̾ eẽt si foras eiceretur.
s glose resuscitabit illũ in scdã resurre¬
ctione. Tum̃tes quidẽ ꝑeunt. s de pusil¬
lis nichil. unde alibi. Non ẽ uoluntas dĩ.
ut ꝑeat untis de pusillis. Hec ẽ enĩ uo¬
luntas patͥs mei qui misit me. ut om̃is
qͥuidet filiũ ⁊ credit in eũ. habeat uitã
et̃nam. Et ego resuscitabo eũ in nouissi¬
mo die. Perme mediatorẽ uult pat̾ cre¬
dentib dare utranq uitã. Qui enĩ ui¬
det ⁊ credit in me qui sũ uita sicut ⁊ pat̾:
iam ht̃ in m̃te uitã ⁊in corpore resuscitabit᷑.
Hic ait. qui uidet filiũ ⁊ credit in eũ. & ali¬
credit in patrẽ. et e conu̾so. & sic̃ pat̃ ht̃ uitã
in semet ipso. sic et filius in se ipso.A. ĩ ax
urmurabant gͦ iudȩi de ilio. quia di¬

Expanded text:
untas ejus qui misit me, Patris, ut suscitem illud in novissimo die. Dati sunt ei humiles, in quo fit prima resurrectio, dum anima Deum cognoscit. Non perdit ex eis omnibus quemquam, quod esset, si foras ejiceretur, sed gloriose resuscitabit illum in secunda resurrectione. Tumentes quidem pereunt, sed de pusillis nihil. Unde alibi: Non est voluntas Dei, ut pereat unus de pusillis . Haec est enim voluntas Patris mei qui misit me, ut omnis qui vidit Filium, et credit in eum, habeat vitam aeternam. Et ego resuscitabo eum in novissimo die. Per me mediatorem vult dare Pater credentibus vitam utramque. Qui enim videt et credit in me, qui sum vita sicut et Pater, jam habet in mente vitam, et in corpore resuscitabitur. Hinc ait: Qui videt Filium et credit in eum ; et alicredit in Patrem, et econverso; et sicut Pater habet vitam in seipso, sic et Filius in seipso . A. 36I urmurabant ergo Judaei de illo, quia di
Abbreviated transcription (Latin):
uidetis ⁊ ñ creditis. & ita ẽ culpa ur̃a. Qd̃
aũt ueniunt alii qͦs recipio ege gratia
est. unde sequitur. A. LuI.¬
Qm̃e qd̾ dat mͥ pat᷑ ad me uemet. &
eum qui uenit adme ñ eiciã foras. Pat̃
dat filio. id trahit illos qui ꝓpt̾ea credt̃
in filium. quia eũ cogitant patrẽ hab̾e
dm. Tales gͦ ñ eicientur foras. s intus
manebunt in sccreto beatitudinis. Unde
quoꝵ ẽ foras eici. nichil habent neq
uoluntatẽ faciunt. Humilis uero ñ
omittit facere uoluntatẽ dĩ ꝓ sua. ⁊ ido
ñ eiciam foras m herentẽ humilẽ. quia
ueni facere ñ meã uoluntatẽ solummͦ.

Expanded text:
videtis et non creditis, et ita est culpa vestra. Quod autem veniunt alii quos recipio, ex gratia est. Unde sequitur: Oquod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras. Pater dat Filio, id est, trahit illos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum. Tales ergo non ejicientur foras, sed intus manebunt in secreto beatitudinis. Unde quorum est foras ejici, nihil habent neque voluntatem faciunt. Humilis vero non omittit facere voluntatem Dei pro sua, et ideo non ejiciam foras mihi haerentem humilem, quia veni facere non meam voluntatem solummodo,
Abbreviated transcription (Latin):
liter in ꝓpħis. quia iohel ponit u̾ba. &
alii cum eosententiã. Om̃s homines i¬
biles. dĩ. quia &e si homines foris locun¬
tur.tam̃ solus ds intus sensum aꝑtt.
intus instruit. ueritatis agnitione &
amore. Et ita quicũq audit ⁊ discit a
patre: uenit ad me. S nequis se excuset
sic. nunquã uidi patrẽ quomͦ diseo ab

Expanded text:
liter in prophetis, quia Joel ponit verba, et alii cum eo sententiam. Omnes homines ilbiles Dei , quia etsi homines foris loquantur, tamen solus Deus intus sensum aperit, intus instruit veritatis agnitione et amore. Et ita quicunque audit et discit a Patre, venit ad me. Sed ne quis se excuset sic, Nunquam vidi Patrem, quomodo disco ab
Abbreviated transcription (Latin):
festinantes. ⁊ inuener̃ mariã et ioseph.
& infantẽ positũ in p̃sepio. Uidentes ãu
cognouerunt de u̾bo qͦd dictum erat illiᷤ
de puero hoc. Nonnulli q̃rentes xp̃m
ñ inueniunt. quia desidiose querunt.
Pastores aũt inuener̃. quia fide ñ ficta
eucurrer̃. Sic ȩccłȩ pastores. immo qui¬
libet fideles. cȩlesti doctͥna erecti. quasi
portas bethleem subeuntes. reꝑiunt ec¬
clesiam catholicã. quasi mariam. ⁊ cetũ
doctorũ quasi iosepni. atq humilẽ medi¬
atoris aduentũ. scripturȩ paginis in¬
sertum. quasi in p̃sepio. Uidentes pue¬
rum eognouer̃t deuerbo qͦd dictũ erat.
& nos ꝑ fidem incarnationis ueniemꝰ
ad glam uerbi contuendã. Magisten.
Unde in ysaia. Non fuit uerbũ id res
nomine digna. qͦd ñ ostendet ezechias
chaldeis. Similit̃ dicunt hic pastoreᷤ.
Uideamus hoc uerbũ qͦd factum est.
id÷ istam rem uerbo narrationis dignã.
quam fecit ipse dñs excellentissimam.
⁊ significauit nob̃ ꝑangłos. Ubi uͦ dr̃¬

Expanded text:
 et Joseph, et infantem positum in praesepio. Videntes autem cognoverunt de Verbo, quod dictum erat illis de puero hoc. Nonnulli quaerentes Christum, non inveniunt, quia desidiose quaerunt. Pastores autem invenerunt, quia fide non ficta cucurrerunt. Sic Ecclesiae pastores, imo quilibet fideles, coelesti doctrina allecti, quasi portas Bethlehem subeuntes, reperiunt Ecclesiam Catholicam quasi Mariam, et coetum doctorum quasi Joseph, atque humilem Mediatoris adventum Scripturae paginis insertum, quasi in praesepio. Videntes puerum cognoverunt de verbo quod dictum erat, et nos per fidem Incarnationis, veniead gloriam Verbi contuendam. Notandum q in Isaia: Non fuit verbum, id est, res nomine digna, quod non ostenderet Ezechias Chaldaeis . Similiter dicunt hic pastores: Videamus hoc Verbum quod factum est, id est, illam rem verbo narrationis dignam, quam fecit ipse Dominus excellentissimam, et significavit nobis per angelos. Ubi er
Abbreviated transcription (Latin):
Peclinauit puerũ mater. Iomeliis.¬
Dioseph aũt ñ audebat attingere. quẽ
scieb̾at de se ñ e̾e̾ generatũ. Quicunq es
pauꝑ: accipe consolationẽ. Loseph⁊ maria
mater dñi ñ hñt seruulũ ñ atcillam. ñ
ium̃tum. ipsi sunt dñi ⁊ famuli. Non au¬
det pauꝑtas timida int̾ diuites accedere.
in diu̾sorium uadunt. nascit᷑ in stabulo
qui de stercore inope leuat.Uu
ctis supra gregẽ suũ. Et ecce
angłs dñi stetit iuxta illos. & claritas
dei circũfulsit illos. Beda
ato dño pastores uigilant. gregẽq
suum custodiunt. ut ostendat᷑ adeẽ tẽpꝰ
qͦd ipse olim ꝓmiserat dicens. E cce ego
ipse requirã oues meas. ⁊ usitabo illas
sicut uisitat pastor gregẽ suũ. ꝑ gregẽ
popłs. ꝑ noctem scłm. ꝑ pastores signi¬
ficantur sac̾dotes. animab ꝑuigili cu¬
ra ꝓuisuri. Angłs cũ tanto lumine ap¬
parens. qͦd in tota testam̃ti ueteris serie
ñ inuenitur. mystice p̃monuit. quod

Expanded text:
Reclinavit puerum mater. Joseph autem non audebat attingere, quem sciebat de se non esse generatum. Quicunque es pauper, accipe consolationem. Joseph et Maria mater Domini non habent servulum, non ancillam, non jumentum: ipsi sunt Domini et famuli. Non audet paupertas timida inter divites accedere, in diversorium vadunt; nascitur in stabulo, qui de stercore inopem levat . ctis super gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. BEDA. Nato Domino, pastores vigilant, gregemque suum custodiunt ut ostendatur adesse tempus quod ipse olim promiserat, dicens: Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas sicut visitat pastor gregem suum . Per gregem populus, per noctem saeculum, per pastores significantur sacerdotes, animabus pervigili cura provisuri. Angelus cum tanto lumine apparens, quod in tota Testamenti Veteris serie non invenitur mystice praemonuit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
pregnante. Alibi concipi. alibi nasci Ibic¬
uoluit dñs. ut insidiantis herodis¬
furorẽ facilius euadẽt. Gregorius¬
quia ille apparebat in carne. qͥ¬
electos ascriberet in ȩt̾nitate. E con¬
tra de reꝓbis. Deleantur de libro
uuientium. ⁊ cũ iustis ñ scribantur.
actum ẽ aut cum L MAII¬

Expanded text:
REGOR. Alibi concipi, alibi nasci voluit Dominus, ut insidiantis Herodisfurorem facilius evaderet. Nasquia ille apparebat in carne, qelectos ascriberet in aeternitate. Econtra de reprobis: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Factum est autem cum
Abbreviated transcription (Latin):
trimonioꝵ futurꝰ. in syriã uenit. Ma¬
bilicus totius terrȩ ẽ. census pri¬
mum in medio t̾rȩ exigitur. ut inde
postea usq ad fines orbis requiratur.
Hic pͥmum facta ẽ iudea stipendiaria
mnꝑante augusto ⁊ p̃sidente eyrino:
ibant om̃s ad descriptionẽ. ut singuli
insuam ciuitatẽ reuersi ꝓfiterentur
debitum census. Sigͦ nunc imꝑante xͦ¬

Expanded text:
trimoniorum futurus Syriam venit. Etrimoniorum futurus Syriam venit. Ebilicus totius terrae est, census primum in medio terrae exigitur, ut inde postea usque ad fines orbis requiratur. Hic primum facta est Judaea stipendiaria nte Augusto et praesidente Cyrino ibant omnes ad descriptionem, ut singuli in suam civitatem reversi profiterentur debitum census. Sic ergo nunc imperante
Abbreviated transcription (Latin):
uxta fidẽ hystoriaꝵ tanta pace re¬
gnauit augustus annis duodecim
circa tempus dñicȩ natiuitatis. ut
tam formsecis quã ciuilib bellis toto
orbe sopitis. etiam ad litterã completũ
uideatur illud ꝓpħicũ. Conflabunt
gladios in uomeres.⁊ lanceas in falces.
Non leuabit gens contra gentẽ gladiũ.
tempore congrue nascitur xp̃c q
ficabat pacẽ quã mediator nr̃ facturꝰ
ni nominis umbra ꝓtegerent᷑ discipłi.
quocunq ad p̃dicandũ transirent. Bedi¬
am sicut a cesare exigebat᷑ ꝓfessio
census ab uniu̾so orbe: sic ã xp̃o
cxigenda erat fidei ꝓfessio in toto mun¬
do. Unde illud. Euntes in mundum
uniu̾sum: p̃dicate euangłiũ om̃i crea¬
turȩ. Hȩc descriptio prima facta ẽ.
a p̃side syriȩ cyrino. Et ibant om̃s. ut
ꝓfiterentur singuli in suã ciutatẽ. Hec
descriptio prima dr quantũ ad tẽpus
cyrini. nam antea sepe descriptȩ fuer̃
plerȩq partes trarum. Cyrinus a cesa¬
re missus. ius dare gentib ⁊ censor pa¬

Expanded text:
Juxta fidem historiarum, tanta pace regnavit Augustus annis duodecim circa tempus Dominicae nativitatis, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto orbe sopitis, et ad litteram completum videatur illud propheticum: Conflabunt gladios in vomeres, et lanceas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium tempore congrue nascitur Christuficabat pacem quam mediator noster factuni nominis umbra protegerentur discipuli, quocunque ad praedicandum transirent. Nam, sicut a Caesare exigebatur professio census ab universo orbe, sic a Christo exigenda erat fidei professio in toto mundo. Unde illud: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae . Haec descriptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino. « Et ibant omnes ut profiterentur singuli in suam civitatem. » Nec descriptio prima dicitur quantum ad tempus Cyrini; nam antea saepe descriptae fuerunt pleraeque partes terrarum. Cyrinus a Caesare missus jus dare gentibus, et censor pa
Abbreviated transcription (Latin):
irantur et de misterio Be da.
scirent. s simplici facundia uera predi¬
carent. Sic dñs ñ rethores s piscatoreᷤ
ad euangłizandũ destinauit. Sic ⁊ in
ueteri testam̃to suȩ dispensationis nun¬
cios pastores ordinauit: ideo ñ est par
uipendenda pastors  attestatio. Ma¬
tia aũt conseruabat om̃ia uerba hȩc
conferens in corde suo. M aria ñ minꝰ
ore pudica quã corpore. tacita confert
ea quȩ uiderat circa se acta. ⁊ quȩ lege¬
rat in scripturis agenda. Legerat in
ysaia. ec ce uirgo concipiet et pariet filiỹ.
legerat. bos cognouit possessorẽ suum.
asinus presepe dñi sui. Uidebat in pre¬
sepi dei filium. suũ filium. unũ filium
se. in bethleem peꝑisse. quoꝵ om̃ium
testimonia in ꝓpħis legerat. Comparat
ergo uerba ꝓpħarũ factis.⁊ in om̃ibus
habet argumenta fidei. Si maria a
pastorib didicit: discamus ⁊ nos a sa¬
cerdotib. Et reu̾si sunt pastores głi¬
ficantes ⁊ laudantes dm in om̃ib quȩ

Expanded text:
irantur et de mysterio incarnascirent, sed simplici facundia vera praedicarent. Sed Dominus non rethores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Sic et in Vetere Testamento suae dispensationis nuntios vipendenda pastorum attestatio. « Maria autem conservabat omnia verba haec conferens in corde suo. » Maria non minus ore pudica quam corpore tacita confert ea quae viderat circa se acta, et quae legerat in Scripturis agenda. Legerat in Isaia: « Ecce virgo concipiet et pariet filium . » Legerat: « Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . » Videbat in praesepio Dei Filium, suum Filium, unicum Filium se, in Bethlehem peperisse, quorum omnium testimonia in prophetia legerat. Comparat ergo verba prophetarum factis, et in omnibus habet argumenta fidei. Si Maria a pastoribus didicit, discamus et nos a sacerdotibus. « Et reversi sunt pastores glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae
Abbreviated transcription (Latin):
memorant᷑. quia ioħes illum p̃dicabat
qui rex & sacerdos erat. Masister.¬
actum ẽ ũbum dñi suꝑ ioħem. Rap¬
tus fuit paulus supra se usq ad ter¬
cuim cȩlũ: audiens archana u̾ba. Loħes
quoq m̃te ascendit ad contẽplandã suꝑ
se grãm quã predicabat. Audunt ioħes
auditu m̃tis. uerbũ dñi sola gr̃a desuꝑ
ei loquentis. AmbrosiS.¬
ꝑatur u̾bum prius in ioħe. decla¬
rans ei quid uelit ab ipso ꝓferri. de¬
inde ꝑ ioħem fit u̾bum cdñi in deserto de¬
relictȩ et destitutȩ uideȩ solatiũ redemp¬
tionis annuntiãs. Congregaturꝰ itaq dĩ
filius ȩccłam. primũ oꝑatur in seruulo.
ut eccła ñ ab homine ceꝑit s a u̾bo. Ipsa
quidẽ prius deserta. modo plures filios¬

Expanded text:
memorantur, quia Joannes illum praedicabat memorantur, quia Joannes illum praedicabat qui rex et sacerdos erat. Factum est verbum Domini super Joannem. Raptus fuit Paulus supra se, usque tertium coelum, audiens arcana verba . Joannes quoque mente ascendit ad contemplandam super se gratiam quam praedicabat. Audivit Joannes auditu mentis Verbum Domini, sola gratia desuper ei loquentis. AMBR. Operatur verbum prius in Joanne, declarans ei quid velit ab ipso proferri; deper Joannem fit verbum Domini in deserto, derelictae et destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntians. Congregaturus itaque Dei Filius Ecclesiam, primum operatur in servulo, ut Ecclesia non ab homine coeperit, sed a verbo. Ipsa quidem prius deserta, modo plures