comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cauit ds lucem diem: ⁊ tenebras uo¬
cauit noctem. Nẽ qͥdem post solis
creationem dies appellatur. id: aer
sole lustratus: cum in emispherio
quod supra terram ÷ commoratur.
Nox aũ dicitur terre obumbratio: q̃
sole in occasu condito generat᷑. Hunc
autem non solum corꝑis motu. sed
diffusione pͥncipalis luminis. modo
sub ducentis. mͦ denuo reducentis.
scđm diuinam p̃ceptionẽ dies fie
telligenda ÷. Nam et incipiente
die. et occasu uergente: noxei sua
uicinitate contigna ẽ. Heruntñ
ut natiuitatis diurne p̃uilegia
reseruaret. dixit pͥmo uesꝑam. do¬
cens quia nox diem comitatur. hã
anteqͣm lux crearetur. nox non ha¬
bebatur inmundo: s tenebre. Ob¬
umbratio ergo t̾rȩ quã supͣdiximꝰ
intercidens diem. nox appellata:
cidõ nouo nomine post generationẽ¬
diei uocitata:. Facta ẽ itaq uesꝑa:
& factum÷ mane. Non dixit dies
aq nox s uesꝑa et mane: ut uoca¬
huli uidelicet dignitatem parti

Expanded text:
cavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem. 8. Nunc quidem post solis creationem dies appellatur, id est aer sole illustratus, cum in hemisphaerio quod supra terram est commoratur; nox autem dicitur terrae obumbratio, quae sole in occasu condito generatur, tunc autem non solum corporis motu, sed diffusione principalis luminis, modo se subducentis, modo denuo reducentis, secundum divinam praeceptionem dies fiebtelligenda est. Nam et incipiente die, et ad occasum vergente, nox ei sua vicinitate contigua est: verumtamen ut nativitatis diurnae privilegia reservaret, dixit primo vesperam, dicens quia nox diem comitatur. Nam antequam lux crearetur, nox non habebatur in mundo, sed tenebrae. Obumbratio ergo terrae quam suipra diximus intercidens diem nox appellata est: et deo novo nomine post generationem vocitata est: Facta est itaque vespera, et factum est mane: non dixit dies atque nox, sed vespera et mane, ut vocabuli videlicet dignitatem parti
Abbreviated transcription (Latin):
sitis. et excoloris uenustate formatur:
quomͦ non lucem cuiꝰ natura simplex
ẽ. s̃q ꝑ om̃ia similis aplena p̃dicatio¬
ne quod bona sit possumꝰ explicare:
Ita .u. et aurum bonum dicinꝰ: non
quia bone operatum:: s qͥa coloris
sui magna nobis oblectamenta lar¬
gitur. Similit̃ etiã stella q̃ uocitat᷑
antifer. omniũ syderum pulchritu¬
ma nominat᷑. non propt̃ eximiã cõ¬
paginationẽ menbroꝵ q̃ nulla sunt
ei: s quia letum a lacrẽq fulgorẽ
nr̃is impendit obtutib. Huiꝰ mõi
gͦ dĩ testimoniũ. non adhoc solum
respic̃. quod ꝑ se lux bona ÷ & iocun¬
da cernentib: s etiam propt̃ utili¬
tatem que post modum exea fuit cola¬
ta mortalib bonam dixit. & separa¬
uit ds uiter lucem et tenebras. id÷.
incommixtam naturam illaꝵ. s÷ꝙ
excontrarietate disparem fabricauiꝰ
Qppe qͣs ꝓliris a se spacus ce discreuitꝰ
et destituit: sicut dictum÷. Et uo¬

Expanded text:
sitis, et ex coloris venustate formatur, sitis, et ex coloris venustate formatur, quomodo lucem cujus natura simplex est, sibique per omnia similis, plena praedicatione quod bona sit, possumus explicare? Ita enim et aurum bonum dicimus, non quia bene operatum est, sed quia coloris sui magna nobis oblectamenta largitur. Similiter etiam stella quae vocitatur Antifer, omnium siderum pulcherrima nominatur, non propter eximiam compaginationem membrorum, quae nulla sunt ei, sed quia laetum alacremque fulgorem nostris impendit obtutibus. Hujusmodi ergo Dei testimonium, non ad hoc solum respicit quod per se lux bona est et jucunda cernentibus, sed etiam propter utilitatem quae postmodum ex ea fuit collata mortalibus, bonam dixit. Et separavit Deus inter lucem et tenebras, id est incommixtam naturam illarum, sibique ex contrarietate disparem fabricavit; quippe quas prolixis a se spatiis et destituit et discrevit, sicut dictum est: Et vo
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ hii qui olei asꝑgine ꝑspicuum
sͥ ꝓfundum maris efficiunt: sic
rerum conditor ds̃ sui oris affla¬
tu iocunditatem lucis mundo re¬
pente ꝑt ebuit. Fiat lux dixit ds̃:
confestimiq p̃ceptio fuit opus.
Et facta natura ÷: quia nicħ uolup¬
tuosius infruendo cogitationem
poterit subire mortalium. S &e
si qñ uocem sermonemq uel p̃¬
ceptionem dĩ dicimꝰ debes adu̾¬
tere. non intentione motuq cor¬
poris uocem reddentis sonum quẽpiã
destinari: nec aerem lingua uerbera
mentum: qm̃ ꝓpt̃ eos qui docentur
utilius ẽẽ censemꝰ speciatim figura¬
re p̃ceptum. Et uidit ds̃ quia lux
bona. Quib gͥ lucem celebrare nos
bonitate testimonium aconditore
meruerit: Licet diuina uerba no¬
stros paria ocłos de illa iudicare cõ¬
pellant. Nam sermo non sufficit
explicare quantũ sensus aciei p̃ue¬
niens attestatur. Si. n pulcͥtudo
corꝑea ex menbris int se rite cõpo¬

Expanded text:
sicut hi qui olei aspergine perspicuum sicut hi qui olei aspergine perspicuum sibi profundum maris efficiunt, sic rerum conditor Deus sui oris afflatu, jucunditatem lucis, mundo repente constituit. Fiat lux, dixit Deus: confestimque praeceptio fuit opus, et facta natura est, quia nihil voluptuosius in fruendo cogitationem poterit subire mortalium. Sed et si quando vocem sermonemque, vel praeceptionem Dei dicimus, debes advertere non intentione motuque corporis vocem reddentis sonum quempiam destinari, nec aerem lingua verberatmentum, quoniam propter eos qui docentur utilius esse censemus, speciatim figurare praeceptum. Et vidit Deus quia lux bona. Quibus igitur lucem celebrare nos bonitate testimonium a Conditore meruerit? Licet divina verba nostros paria oculos de illa judicare compellant, nam sermo non sufficit explicare quantum sensus aciei praeveniens attestatur. Si enim pulchritudo corporea ex membris inter se rite compo
Abbreviated transcription (Latin):
tantaq eius pulchritudo ꝑclaru¬
it: quantam nc̃ etiam testificat᷑
aspectus. Aer aũ illustrabatur
exea luce q̃ sͥ erat admixta: acutãq
penetratio ꝓͥi fulgoris ubiq ꝑ õs
suos terminos intendebat. Sur sũ¬
enim ȩther erat celoq uicinus. latitu¬
dine aũ boreales simul & australes
eoasq partes nec non et occiduas con¬
tingebat: quippe ciuꝰ natura luci¬
da ÷ atq ꝑspicua. Propt̃q. nullas
moras ut temporalis lux ꝑ eũ com¬
mearet: sustinebat. Sicut .ii. optu¬
tus nr̃os sine ullo momento tẽꝑis
aer mox ad ea dirigit que uident᷑.
ita lucis accessum uelocit᷑. & om̃i
celeritate ꝑceptum ꝑ omnes fines
sue complexionis infudit. Ether
qͦ uenustius illuminatũ efficitur.
et aque splendidiores apparent:
nonsolum quia lucis candore lu¬
strantur: s etiam reꝑcussione eiꝰ
emicantes. clariorem reddunt ae¬
ris effigiem. Ita om̃ia. uox diuina
grata et honesta constituit. Nam

Expanded text:
tantaque ejus pulchritudo perclarutantaque ejus pulchritudo perclaruit, quantam nunc etiam testificatur aspectus. Aer autem illustrabatur ex ea luce quae sibi erat admixta, acutamque penetrationem proprii fulgoris, ubique per omnes suos terminos intendebat. Sursuenim aetheri erat coeloque vicinus; latitudine autem boreales simul et australes, eoasque partes, necnon et occiduas contingebat, quippe cujus natura lucida est atque perspicua, propter quod nullas moras aut tempora lux per eum commeans sustinebat. Sicut enim obtutus nostros, sine ullo momento temporis, aer mox ad ea dirigit quae videntur; ita lucis accessum velociter, et omni celeritate perceptum, per omnes fines suae complexionis infudit. Aether quoque venustius illuminatum efficitur, et aquae splendidiores apparent, non solum quia lucis candore lustrantur, sed etiam repercussione ejus emicantes, clariorem reddunt aeris effigiem. Ita omnia vox divina, grata et honesta constituit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
Reseruauit .si. scͥptura: ut p̃cipu¬
am huiꝰ competent̃ mentionẽ
nominis declararet. Nullũq
alium sp̃m dictum debemꝰ cre¬
dere nisi scm̃: qui beate ac ue¬
nerabilis trinitatis expletor ẽ.
Et hc̃ intellectum capiens: maiꝰ
tibi subinde commodũ confer¬
genere syri. qui tantum aberat a sapi¬
entia scłari: quantũ uere doctrine ꝓ¬
dicebat. E sẏroꝵ uocem facundiorem
&e:⁊ ꝓpt̃ hebraice lingue cognitionẽ
seͥpturarum magis sermonib indul¬
sisse. Sensus itaq dicti illius. hoc
hoc ÷ fouebat et uiuificabat aquaꝵ
naturam. ad similitudinẽ gallinȩ
cubantis: uitalem uirtutem his
que fouebantur iniciens. Huiꝰ mõi
qͥ ratio quod dixit suꝑferebat᷑. sic
int̾pretatur: id÷ ad uiuificandam
aquarũ naturam compellebat. Ex
qͦ sufficient̃ etiam illud ꝙ aqͥb dã
naturam luminis fabricauit. ac
tenebras dispulit. meroremq dis¬
soluit: et omnẽ subito letam speciẽ
paruit qͥ erat interim celatus adño:

Expanded text:
Reservavit enim Scriptura, ut praecipuam hujus competenter mentionem nominis declararet: nullumque alium spiritum dictum debemus credere, nisi sanctum, qui beatae ac venerabilis Trinitatis expletor est, et hunc intellectum capiens, majus tibi subinde commodum confergenere Syri, qui tantum aberat a sapientia saeculi quantum verae doctrinae proDicebat enim Syrorum vocem facundiorem esse, et propter Hebraicae linguae cognationem, Scripturarum magis sermonibus indulsisse. Sensus itaque dicti illius hoc hoc est fovebat et vivificabat aquarum naturam, ad similitudinem gallinae cubantis: vitalem virtutem his quae fovebantur injiciens. Hujusmodi ergo ratio quod dixit superferebatur, sic interpretatur, id est ad vivificandam aquarum naturam compellebat. Ex quo sufficienter etiam illud quod a quibusdam naturam luminis fabricavit, ac tenebras dispulit, moeroremque dissolvit, et omnem subito laetam speciem paruit, qui erat interim celatus a Domino;
Abbreviated transcription (Latin):
cat tortuosos: acutoq semel fun¬
damine defixus. semet ipse cirrũ fe¬
ret: ita naturȩ ratio expͥore dĩ mã¬
dato sortita pͥntipium. ꝑ omne
transit euum. donec ad comniu¬
nem t̾minum finemq ꝑueniat
Ad quem nos qͦ bonoꝵ operum re¬
pleti fructib ꝓperemꝰ ut plan¬
tati indomo dñi. floreamus in
aula dĩ piissimi in xp̃o iħu. cui
gła et honor sit semꝑ. ⁊ insecula

Expanded text:
cat tortuosos, acutoque funcat tortuosos, acutoque fundamine semel defixus semetipse circumfert; ita naturae ratio ex priore Dei mandato sortita principium, per omne transit aevum, donec ad communem terminum finemque perveniat. Ad quem nos quoque bonorum operum repleti fructibus properemus, ut plantati in domo Domini, floreamus in aula Dei piissimi, in Christo Jesu, cui gloria et honor sit semper, et in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
oni ꝓͥe dilectionẽ creatoris adicia.:
inquirendo quemadmodũ certa
lignoꝵ semꝑ fecit eẽ uirentia. N¬
nulla que nudentur hiberño. E
rursus eorum que semꝑ uirentia
sunt. quedam solã folia mutare
latenter. ut ꝑ hoc numquã possĩt
pͥis frondib spoliari. sicut ẽ oli¬
ua. uel pinus: alia sempiternis
uiduta folus eẽ precepit: ut palinã:
qͥb exprincipali germinationẽ
usq ad extremum finem creditur eẽ
contenta. Illud qͦ considera quomͦ
arbor ea que mirificȩ nominatur.
uelut ambigui generis ÷. quippe
q̃ nonminus locis humidioribus
qͣm sicciorib delectatur. Propter
biles huic uirgulto prudent eqͥ¬
perat. Germinet terra. Ig̾ parua
ista p̃ceptio cog̃ eam iuires pͥasᷤ
qͣntas habet
singłis annoꝵ
curriculis ad Uins¬
informandũ
genus herbarum: seminum lig¬
norumq ꝓduc̾e̾. Nam sic̃ turbo
pineus ictu prioris uerberis inci¬
tatus. curuatis spaciis giros expli¬

Expanded text:
oni propriae dilectionem Creatoris adjicias, oni propriae dilectionem Creatoris adjicias, inquirendo quemadmodum certa lignorum facit semper esse virentia, nonnulla quae nudantur hyberno, et rursus eorum quae semper virentia sunt, quaedam solent folia mutare latenter, ut per hoc nunquam possint propriis frondibus spoliari, sicut est oliva vel pinus; alia sempiternis induta foliis esse praecipit, ut palmam, quibus ex principali germinatione usque ad extremum finem creditur esse contenta. Illud quoque considera, quomodo arbor ea quae myrice nominatur, velut ambigui generis est, quippe quae non minus locis humidioribus quam siccioribus delectatur. Propter biles huic virgulto prudenter aequiparat. 10. Germinet terra. Igitur parva ista praeceptio cogit eam vires proprias quantas, habet, singulis annorum curriculis ad informandum genus herbarum, seminum lignorumque producere. Nam sicut turbe pineus, ictu prioris verberis incitatus, curvatis spatiis gyros expli
Abbreviated transcription (Latin):
quam coloris ostendit. S iam sen¬
tio m sermonem ininmensa spa¬
cia contemplationis auiditate ꝓ¬
serpere. Quem nisi iunctum ad
necessitatẽ creaturȩ redegero. dies
me ꝓfecto deficiet: magnificam uo¬
bis sapientiam exminoꝵ comꝑa¬
tione pandentẽ. Germinet terra
lignum fructuosum. faciens fructũ.
Mor ut p̃ceptum datum : iuga mon¬
tium arborib comantia crebesce¬
bant: orti cernebant᷑ exculti: ripe
fluminum diu̾sis frondium gene¬
rib replebant᷑. Quarum quedã
disposite sunt mensas exornare mor¬
talium. non nulle pabula p̃bere pe¬
cudib: alie
medicandȩ usi¬
bus aptabã¬
tur. Et ut carp¬
q̃cumq nobis
exꝑientia rerum diuturna con¬
gessit. undiq necessaria colligeñ:
hec uelocissima dispensatio condi¬
toris ab initio futura ꝓspiciens.
generari constituit. S tu cũ iud̾iꝰ
domestica. siluestria. terrena. aq̃¬
ria. florea. maiora recognosce ꝑ
minima. ita tam̃ ut ammirati¬

Expanded text:
quam coloris ostendit. Sed jam senquam coloris ostendit. Sed jam sentio mihi sermonem in immensa spatia contemplationis aviditate proserpere. Quem nisi vinctum ad necessitatem creaturae redegero, dies me profecto deficiet, magnificam vobis sapientiam, ex minorum comparatione pandentem. Germinet terra lignum fructuosum faciens fructum. Mox ut praeceptum est datum, juga montium arboribus comantia crebrescebant, horti cernebantur exculti, ripae fluminum diversis frondium generibus replebantur. Quarum quaedam dispositae sunt mensas exornare mortalium, nonnullae pabula praebere pecudibus, aliae medicandi usibus aptantur; et, ut carpque nobis experientia rerum diuturna congessit, undique necessaria colligens, haec velocissime dispensatio Conditoris, ab initio futura prospiciens generari constituit. Sed tu cum videris domestica, silvestria terrena, aquaria, florea, majorem recognosce per minima, ita tamen ut admirati
Abbreviated transcription (Latin):
inuua. alia in malo: alia infico.
alia indactuo. Uolo itaq te ad¬
huic enueleatius hoc examinare ne¬
gotium. quomͦ labioꝵ sensui gus¬
quq placidissimus uidetur humor.
ã inqͥb dam pomis allata matu¬
ntate dulcescit: inaliis acerbus ha¬
retur et anxius. cum acessit. Con¬
tristat aũ sensum ꝑ amaritudinem
nuniam: cum se in absinthio uel in
scammonia diffuderit. Inquernis
uͥ uel corneis pomis stipticus et durꝰ
efficit᷑: in terebintho aũ uel nuce mol¬
lem recipit. pinguemq substantiã.
Seur longinqua ꝓsequimur. cum
inuna eademq ficu mͦ amarissimꝰ
sit humor insuco. mͦ dulcissimus
infructu. inuitȩ autem fit acerbus
cum germinat. suauis iniuia ma¬
tura: Colorum qͦ quantas dicas
ẽ discretiones: Deniq si q̃n florea
rura respextris: uidebis eundem li¬
quorem quomͦ puniceus ꝙ habet᷑
in hoc flore. purpureus autẽ uel
candidus. uel aurosus inalio. ma¬
ioremq rursus odoris differentiã

Expanded text:
in uva, alia in malo, alia in ficu, in uva, alia in malo, alia in ficu, alia in dactylo. Volo itaque te adhuc hoc enucleatius examinare negotium; quomodo labiorum sensui, gustuique placidissimus videtur humor, cum in quibusdam pomis allata maturitate dulcescit, in aliis acerbus habetur et anxius cum acescit. Contristat autem sensum per amaritudinem nimiam: cum se in absynthio vel in scamonia diffuderit. In quernis vero, vel in corneis pomis, stipticus et durus efficitur; in terebintho autem vel nuce, mollem recipit pinguemque substantiam. 9. Sed cur longinqua prosequimur, cum in una eademque ficu, modo amarissimus sit humor in succo, modo dulcissimus in fructu, in vite autem sit acerbus cum germinat, suavis in uva matura? Colorum quoque quantas dicas esse discretiones? Denique si quando florea rura respexeris, videbis eumdem iquorem, quomodo puniceus quidem habetur in hoc flore, purpureus autem vel candidus, vel aurosus in alio, majoremque rursus odoris differentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
aliter trũcum. ⁊ alit̃ medullam:
et quomͦ nc̃ folium sit nc̃ inpalii¬
tes ramosq format᷑. et fructib p̃¬
bet alimenta crescendi. lacrimas
etiam qͣs dam ꝑ ramos eadem fin¬
dit materia: Quarum quanta
sit int̾ se differentia. qͥs poterit ex¬
plicare: Alia ÷ .it. lacrima schimi
alius balsami sucus. alius etiam
de egyptiis libicisq ferulis sudor
emanat. Fama ẽ qͦ quod electrũ
lacrima sit cuiusdam ligni. more
lapidis obdurata. Cui rei testimo¬
nio sunt surculi uel miiscule par¬
ue: q̃ considentes inelectri manan¬
tis suco. cum gelaretur. heserumt
Et oĩo de eoꝵ qualitatib nisi qͥ ex¬
ꝑiendo doctus fuerit. plenam ra¬
tionem ꝓferre non poterit: quomͦ
tterum exipso humore uitis que
uinum generat. olea oleum. E ñ
hoc solum mirabile÷. quia dulciᷤ
hic. et ibi pinguis efficitur: s qͦd
inipsis fructib multiplex ad mo¬
dum saporis mutatione demonst̃¬
tur. Alia ẽ .n. dulcedinis qualitaᷤᷤ

Expanded text:
aliter truncum, et aliter medullam? aliter truncum, et aliter medullam? et quomodo nunc folium fit, nunc in palmites ramosque formatur, et fructibus praebet alimenta crescendi? Lacrymas etiam quasdam per ramos eadem fundit materia, quarum quanta sit inter se differentia quis poterit explicare? Alia est enim lacryma schini, alius balsami succus, alius etiam de Aegyptiis Libycisque ferulis sudor emanat. Fama est quoque quod electrum lacryma sit cujusdam ligni, more lapidis obdurata. Cujus rei testimonio sunt surculi, vel musculae parvae, quae considentes in electri manantis succo, cum gelaretur haeserunt. Et omnino de eorum qualitatibus, nisi qui experiendo doctus fuerit, plenam rationem proferre non poterit: quomodo iterum ex ipso humore, vitis quidem vinum generat, olea oleum. Et non solum hoc mirabile est, quia dulcis hic, et ibi pinguis efficitur: sed quod in ipsis fructibus multiplex admodum saporis mutatione demonstratur. Alia est enim dulcedinis qualitas
Abbreviated transcription (Latin):
turescunt: alie q̃ teguinentorum
p̃sidio defense plenescunt sic̃ fici
menbranarũ textura tenerior ẽ:
sic̃ nuces. Qa sic̃ udelicet ꝓpter
imbecillitatem merito flagitat
opem maioris auxilii: nucib aut
lesionem facere potuisset densior
opacitas folioꝵ. Pampinus etiam
q̃m rationabilit̃ multimoda for¬
matione ꝑfectus ÷. ut uua ꝑ eam
partem q̃ tegitur aeris repellat
iniuriam:ꝑ eam uͦ q̃ pateat. fom̃¬
ta solaru caloris excipiat. Nichil
itaq fortuitum: nichil irrationa¬
le factum uidemꝰ Est in om̃ibꝰ
ineffabilis quedam. mirandaq
sapientia. Que aũ mens aut cuiꝰ
facundia sufficiet comp̃hendere
cunct̾a subtilit̃. ut et contẽplari
pͥetates ualeat et discernere dif¬
ferentias singłoꝵ. uel latentiũ
penitus causarum secreta rima¬
ri: quom̃ unꝰ idemq humor ꝑ
arbustorum radices attractus. mof¬
ficia numerosa disꝑgitur: alit̃ ip¬
sam radicem nutriens. alit̃ cortic̃

Expanded text:
turescunt, aliae quae tegumentorum turescunt, aliae quae tegumentorum praesidio defensae plenescunt? Et quomodmembranarum textura tenerior est, sicut nuces: quia ficus videlicet propter imbecillitatem merito flagitat opem majoris auxilii, nucibus au tem laesionem facere potuisset densior opacitas foliorum. Pampinus etiam quam rationabiliter multifida formatione perfectus est, ut uva per eam partem quae tegitur, aeris repellat injuriam, per eam vero quae patet, fomenta solani caloris excipiat. Nihil itaque fortuitum, nihil irrationabile factum videmus. Est in omnibus ineffabilis quaedam mirandaque sapientia. Quae autem mens aut cujus facundia sufficiet comprehendere cuncta subtiliter, ut et contemplari proprietates valeat, et discernere differentias singulorum, vel latentium penitus causarum secreta rimari? Quomodo unus idemque humor per arbustorum radices attractus, in officia numerosa dispergitur, aliter ipsam radicem nutriens, aliter corticem,
Abbreviated transcription (Latin):
tas agrestes. hortensib narrantur.
apponere. Non nulli etiam fructũ
caprifici domesticis alligant. confe¬
rendȩ ualitudinis causa. qͦ possint
germina sua retinẽ cadentia. Cuiꝰ
rei udelicet figura monere nos
creditur: ut agnoscamꝰ quia opor¬
tet plerumq etiam ab alienigeniꝰ
caꝑe nos fidĩ documentũ. ad ꝓfes¬
sionem bonoꝵ operum declarandã.
Si .ii. uideris quempiam de gentili¬
bus aut hereticis ab eccłia dñi se¬
gregatum uite morumq cultib
honestatum enitescere: debebebis
impensius et studium tuũ magis
ac magis augere. qͦ possis accede
ꝓpe illam fructiferam ficum que
de societate siluestrium uigorẽ
xuis inhibuit. subsidia uͦ uicine
fertilitatis arripuit. Igit᷑ si tanta ra¬
tio generationis illarum ÷. ut uix
pauca ꝓmultis potuerimꝰ expon̾e:
qͥs om̃ium fructuum uarietates.
qualitates. scȩmataue ꝑcurrat. et
quanta insingłis habeat᷑ utilitaᷤ.
cum sint alie que sole decocte ma¬

Expanded text:
tas agrestes hortensibus narratur tas agrestes hortensibus narratur apponere: nonnulli etiam fructum caprifici domesticis alligant, conferendae valitudinis causa, quo possint germina sua retinere cadentia. Cujus rei videlicet figura monere nos creditur ut agnoscamus quia oportet plerumque etiam ab alienigenis capere nos fidei documentum, ad professionem bonorum operum declarandam. Si enim videris quempiam de gentilibus aut haereticis ab Ecclesia Domini segregatum, vitae morumque cultibus honestatum; eniti debebis impensius, et studium tuum magis ac magis augere quo possis accedere prope illam fructiferam ficum, quae de societate silvestrium vigorem xus inhibuit, subsidia vero vicinae fertilitatis arripuit. 8. Igitur si tanta ratio generationis illarum est, ut vix pauca pro multis potuerimus exponere, quis omnium fructuum varietates, qualitates schematave percurrat, et quanta in singulis habeatur utilitas, cum sint aliae quae sole decoctae ma
Abbreviated transcription (Latin):
cuco nullus hominũ caligine
malignitatis offusus. de ꝓpͥa sa¬
lute desperet: sciens ꝙ agri cul¬
tura. ꝙ. pomoꝵ qualitates redu¬
tiam. Et sane tantam in arboꝵ
fecunditatib uidemꝰ ẽẽ distan¬
tiam. quantã nec uerbo ꝙ possu¬
mus explicare. Neq .ii. solum
in alterno gen̾e discretio fetuũ.
continetur: s in singłis etiã plu¬
rima diu̾sitas inuenit᷑. Siqͥdẽ
aliud specimen masculini fruc¬
tus. aliud feminini cultoꝵ fer¬
tur tradidisse sollertia: qͥ etiã
palmas gemini sexus eẽ affir¬
mant. Namuidetur quomͦ apud
eos que femina nominat᷑. ramos ꝓ¬
pͥos incuruat ad marem. uelut
concubitum petens: ut possit ex
ammixtione conciꝑe. Uñ ingeni¬
osi agricole sublatos de masculo
certos ocłos: femine dicunt᷑ in serẽ.
Et ita q̃si coitu desiderato repleta:.
confestim subductis brachus pͥsti¬
num recurrit adstatum. Hȩc autem
de ficis qͦ narrant᷑. Nam qͥdam plan¬

Expanded text:
circo nullus hominum caligine circo nullus hominum caligine malignitatis offusus de propria salute desperet, sciens quod agricultura quidem pomorum qualitates redu superare nequitiam. Et sane tantam in arborum fecunditatibus videmus esse distantiam, quantam nec verbo quidem possumus explicare. Neque enim solum in alterno genere discretio fetuum continetur; sed in singulis etiam plurima diversitas invenitur. Siquidem aliud specimen masculini fructus, aliud feminini, cultorum fertur tradidisse solertia: qui etiam palmas gemini esse sexus affirmant. Nam videtur quomodo apud eos quae femina nominatur, ramos proprios incurvat ad marem velut concubitum petens, ut possit ex ejus admixtione concipere. Unde ingeniosi agricolae, sublatos de masculo certos oculos, feminae dicuntur inserere; et ita quasi coitu desiderato repleta confestim subductis brachiis pristinum recurrit ad statum. Haec autem de ficis quoque narrantur. Nam quidam plan
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑposita ualeat sustentari. Qn¬
ta etiam diuersitas incorticib ẽ.
quoꝵ alii lenes sunt et nttidi ñ¬
nulli nodosi & asperi: alii sun¬
plices certi. etiam multis confer¬
ti caudicibꝰ. Et ꝙ magis mira¬
beris: senectutis et iuuentutis
humane similitudo repperitur
ineis. Nam nouelloꝵ et pollenti¬
um uirgultoꝵ deductus & tensꝰ
ẽ cortex: senescentium uͦ rugosus.
et scaber. Et ex his quedam cum
fuerint amputata. regerminant.
alia mox cum truncant᷑ aresc̃t̃
anquam mortẽ quandã ex incisioni
anuria ꝑferendo. Multis sane ꝓba
qlandiferum se transformant. Ho¬
tum ẽ etiam qͣsdam diligentia cul¬
toꝵ curatas. naturali penitus ma¬
licia caruisse. Nam mala punica
q̃ sunt acidiora uel amaras amig¬
balas. hoc mͦ ferunt posse molli¬
ni. si iuxta radicem truncis earũ
terebratis. tede cuneus ꝑ mediũ
cardinis transfigat᷑: omnẽ mo¬
lestiam saporis in congrui muta¬
tione dulcedinis exempturus. Id¬

Expanded text:
superposita valeat sustentari. Quansuperposita valeat sustentari. Quanta etiam diversitas in corticibus est, quorum alii lenes sunt et nitidi, nonnulli nodosi et asperi, alii simplices, certi etiam multis conserti caudicibus? Et quod magis miraberis, senectutis et juventutis humanae similitudo reperitur in eis. Nam novellorum et pollentium virgultorum deductus et tensus est cortex; senescentium vero rugosus et scaber. Ex his quaedam cum fuerint amputata regerminant, alia mox cum truncantur arescunt, tanquam mortem quamdam ex incisionis injuria perferendo. Multis sane probs in nemus glandiferum se transformant. Notum est etiam quasdam diligentia cultorum curatas, naturali penitus malitia caruisse. Nam mala punica quae sunt acidiora, vel amaras amygdalas, hoc modo ferunt posse molliri, si juxta radicem, truncis earum terebratis taedae cuneus per medium cardinis transfigatur, omnem molestiam saporis incongrui, mutatione dulcedinis exempturus. Id
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sicut oliua fruct᷑ifera nulla
te spe nudaueris: s semꝑ habe¬
to fidĩ uiridem ualidamq con¬
stantiam. Ita .n. uiuacitatem il¬
lius arboris. ⁊ opulentiam fruc¬
tuosam uideberis initari: si ub̃¬
rime miscdi̾am om̃i temꝑe lar¬
giaris. S iam redeamꝰ ad scru¬
tationem dispositionis. artificĩ.
Quanta nc̃ genera extitere lignorum.
quoꝵ q̃dam fecunda s̃. alia ꝓiecti¬
bilia: non nulla nauib fabricandiꝰ
accõmoda. q̃dam focis necessaria.
Rursꝰ in his. uarius expectat᷑ ornat̾
cilis habetur: et differentia singło¬
rum. Namalia ꝓfundiorib. alia
summis et lenibꝰ sunt annexa ra¬
dicib. alia in altum porrecta. sin¬
głisq defixa stirpib. alia humi¬
liora:⁊ de stirpib suis ocłõs plure̾
fundentia. E qͦrum uertices ft̃
excelsi. eoꝵ radices multiplices &
ꝓfundiores habentur: incircoq
diffuse. qͣs uelut fundamina q̃¬
dam natura subiecit. qͥb moles

Expanded text:
autem sicut oliva fructifera nulla autem sicut oliva fructifera nulla te spe nudaveris, sed semper habeto fidei viridem validamque constantiam. Ita enim vivacitatem illius arboris, et opulentiam fructuosam videberis imitari: si uberrime misericordiam omni tempore largiaris. 7. Sed jam redeamus ad scrutationem dispositionis artificis. Quanta tunc genera exstitere lignorum, quorum quaedam fecunda sunt, alia projectibilia, nonnulla navibus fabricandis accommoda, quaedam focis necessaria? Rursus in his varius spectatur ornatus, cilis habetur et differentia singulorum. Nam alia profundioribus, alia summis et levibus sunt annexa radicibus: alia in altum porrecta, singulisque defixa stipitibus, alia humiliora; et de stirpibus suis oculos plures fundentia. Et quorum vertices sunt excelsi, eorum radices multiplices et profundiores habentur, in circoque diffusae: quas velut fundamina quaedam natura subjecit, quibus moles
Abbreviated transcription (Latin):
lime ꝓuexit: nec oĩo passus ÷ m̃tẽ
nr̃am humi iacentem. fieri dignã
calcationibꝰ alioꝵ. Uult etiã nos
quib dam uiteis clauiculis id:
amplexib caritatis astrictos. et ꝓ¬
ximumquẽq diligentes. impetu
anui semꝑ ad suꝑiora contend̾e.
similes effect̾os sarmentis q̃ solent
paulatim crescendo. ad summos
arborum u̾tices ꝑuenire. Erigit
nos etiam fossionẽ pati. Foditur
aũ mens scłarium depositione cu¬
rarum: q̃ cordib nr̃is onus graue
configunt. Frgo qͥ illecebras cor¬
poree uoluptatis abiecerit: et exe¬
erabilis ambitum głȩ diuiciarũq
contempserit. tanqͣm fossionis cul¬
tura nitescens. aspirare libere in¬
cipit. om̃i labe terrene conu̾satio¬
nis abstersa. Conuenit etiã nos
scdm ꝓuerbii rationẽ minime lu¬
xuriantes effluere. id÷ non osten¬
tatorie uiu̾e. nec captare decus
laudis externe: s fertiles nos uͦ
demonstrare cultori. bonoꝵ ope¬
rum pͣferentes industriam. Tu

Expanded text:
lime provexit: nec omnino passus est mentem lime provexit: nec omnino passus est mentem nostram humi jacentem, fieri dignam calcationibus aliorum. Vult etiam nos velut quibusdam viteis claviculis, id est, amplexibus caritatis astrictos, et proximum quemque diligentes, impetu animi semper ad superiora contendere: similes effectos sarmentis quae solent paulatim crescendo, ad summos arborum vertices pervenire. Exigit nos etiam fossionem pati. Foditur autem mens, saecularium depositione curarum; quae cordibus nostris onus grave conficiunt. Ergo qui illecebras corporeae voluptatis abjecerit, et exsecrabilis ambitum gloriae divitiarumque contempserit, tanquam fossionis cultura nitescens, aspirare libere incipit, omni labe terrenae conversationis abstersa. Convenit etiam nos secundum proverbii rationem, minime luxuriantes effluere, id est, non ostentatorie vivere, nec captare decus laudis externae; sed fertiles nos vero demonstratore cultori bonorum operum praeferentes industriam. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
fit labrusca. post hoc uua. Suf¬
ficit gͥ uinea qͦ prudent̃ inspect᷑a:
recordationem tibi naturȩ subi¬
cere. Meministi.N. dñici sermo¬
nis exemplum qͦ se dic̃ ẽẽ utem.
patrem uͦ cultorem. singłos autẽ
nrͣm qͥ ꝑ fidem inserti sumꝰ eccłie.
sarmenta nuncupauit. ꝓuocans
nos ad fructiferandi rationem co¬
piosam: ne desidiȩ accusati. flam¬
mis contradam ur ȩternis. Deniq
non cessat: ubiq animas homi¬
num uitib comꝑando. Sic. it.
dic̃. Uinea fact̾a ÷ dilecto. incor¬
nu pingui. Et iterum. Uineã
plantaui:⁊ sepe circum dedi. Aiãs
uidelicet indicans hominum. qͣs
cȩlestium mandatoꝵ munitione
consepsit. apposita nicħominus
angłoꝵ custodia. sic̃ scͥptum ẽ.
Inmittit angłm dñs incircuitu ti¬
mentium eum:i eripiet eos. Deĩn
uelut uallos qͦsdam qͥb fulcire¬
mur erexit. constitutis in eccłia
gistris. Atq ita nos exemplis
ueterum scõꝵ suscitans. in sub¬

Expanded text:
fit labrusca, post hoc uva. Suffit labrusca, post hoc uva. Sufficit igitur vinea quoque prudenter inspecta, recordationem tibi naturae subjicere. Meministi enim dominici sermonis exemplum, quo se dicit esse vitem, Patrem vero cultorem. Singulos autem nostrum, qui per fidem inserti sumus Ecclesiae, sarmenta nuncupavit: provocans nos ad fructificationem copiosam, ne desidiae accusati, flammis contradamur aeternis. Denique non cessat; ubique animas hominum vitibus comparando. Sic enim dicit: Vinea facta est dilecto in cornu pingui . Et iterum: Vineam plantavi, et sepe circumdedi , animas videlicet indicans hominum, quas coelestium mandatorum munitione consepsit: apposita nihilominus angelorum custodia, sicut scriptum est: Immittit angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . Deinde velut vallos quosdam quibus fulciremur erexit: constitutis in Ecclesigistris . Atque ita nos exemplis veterum sanctorum suscitans in sub
Abbreviated transcription (Latin):
ineis: si qͥs attentius scrutetur. in¬
ueniet. Subictum ÷ . it earum fo¬
lus granũ ꝙ mischum nuncupa¬
re solent: hũ qͥ uocabłoꝵ cõpositi¬
onib operam dederunt. Hoc ium
seminis optinet. Nam ea q̃ de ra¬
moꝵ plantatione nascunt᷑. ex semet¬
ipsis quam plurimũ radices fun¬
dunt. Forsitan et gemme ille que
de stirpe trahunt᷑. rationẽ qͣndã
seminis habent: qͣs agri cultores
auulsas. reꝑandi causa generis
pastimare consuerunt. Primo tñ
ut supra diximꝰ arbores ille digne
memoratu habent᷑. q̃ nr̃am uitã
suis fructib sustentantes. atq
hominẽ nutrientes. inuidiosam
q fact̾ure erant fruendi lib̃tatem
sic̃ tutis: q̃ uinũ generat letifican᷑
corhõis. E olea fructum ferens:
q̃ uultum exhilarat inmiscd̃ta.
Quanta alia tc̃ simul emergebant:
urgente hec &e ꝓducente natura.
Itaq radix uinee ht̃ incico sar¬
menta uirentia. diffusa ꝑ terrã.
Ex qͥb pͥmo germen orttur:. quod

Expanded text:
in eis, si quis attentius scrutetur inin eis, si quis attentius scrutetur inveniet. Subjectum est enim earum foliis granum quod mischum nuncupare solent hi qui vocabulorum compositionibus operam dederunt, hoc vim seminis obtinet. Nam ea quae de ramorum plantatione nascuntur, ex semetipsis, quamplurimum radices fundunt. Forsitan et illae gemmae quae de stirpe truduntur, rationem quamdam seminis habent, quas agricultores avulsas reparandi causa generis, pastinare consueverunt. Primo tamen, ut supra diximus, arbores illae dignae memoratu habentur, quae nostram vitam suis fructibus sustentantes, atque hominem nutrientes invidiosam ei facturae erant fruendi libertatem: sicut vitis quae vinum generat laetificans cor hominis, et olea fructum ferens, qui vultum exhilarat, in misericordia. Quanta alia tunc simul emergebant urgenter, haec producente natura. Itaque radix vineae habet in circo sarmenta virentia, diffusa per terram: ex quibus primo germen oritur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
stiebantur: et frondib uirgulta.
Quin etiam q̃ coronaria uocitant᷑.
roseta dico et myrteta:⁊ laureta.
sub uno demꝑis momento. cũ añ
non eẽnt. singła cum sui ꝓͥetate
surgebant: alterum ab altero mani¬
festis sima ꝓbatione discretum: &
certa designatione ꝓducꝰtum. Ue¬
rumptam̃ illo temꝑe: rosa sine spi¬
na fuit. Nam postea pulcritudim
eiꝰ ad iuncta ẽ ut ẽẽt uidelicet uo¬
luptati sollicitudo contigua: re¬
miniscentib nobis peccatum. Cuiꝰ
grã. diimos et uepres generare t̾ra
dampnata ẽ. Que ꝙ iubetur et
lignum faciens fructum ꝓduce.
S multa ligna uidemꝰ neq semen
neq fructum ferentia. Ad hoc
dicemꝰ quia q̃ sunt utiliora: mã¬
dari memorie pͥncipalit̃ merue¬
runt. Deĩ subtilit̃ inquirentib
patefiet:aut seminaria se se om̃s ar¬
hores. aut similem semini habere
iurtutẽ. Ppłs .ii. uel ulmus.⁊ salix
et alie tales. fructum ꝙ. nullum ui¬
dentur afferre manifestum semen

Expanded text:
stiebantur, et frondibus virgulta. stiebantur, et frondibus virgulta. Quin etiam quae coronaria vocitantur, roseta dico, et myrteta, et laureta sub uno temporis momento, cum ante non essent, singula cum sui proprietate surgebant: alterum ab altero, manifestissima probatione discretum, et certa designatione productum. Verumtamen illo tempore rosa sine spina fuit. Nam postea pulchritudini ejus adjuncta est, ut esset videlicet voluptati sollicitudo contigua, reminiscentibus nobis peccatum, cujus gratia dumos et vepres generare terra damnata est. Quae quidem jubetur et lignum faciens fructum producere; sed multa ligna videmus, neque semen, neque fructum ferentia. Ad hoc dicemus, quia quae sunt utiliora, mandari memoriae principaliter meruerunt, deinde subtiliter inquirentibus patefiet aut seminarias esse omnes arbores, aut similem semini habere virtutem. Populus enim vel ulmus, et salix et aliae tales, fructum quidem nullum videntur afferre manifestum; semen tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tur euexit. Cerneres eo temꝑe sal¬
tus om̃s herbarum uiriditate splen¬
descere: campos etiã turgidis mes¬
sib exornatos. imaginem qͦdãmͦ
peltgi fluctuantes spicarum mo¬
tib emulari. Omne tc̃ fȩnum.⁊
omne genus olitorium.⁊ si quid
arbustium uel seminarium est.
copiosis suꝑ terram fructib eimi¬
nebat. Nulla tẽ erat desperatio
metuenda seminib ñ ignauia
culpanda cultorum. non aerũ in¬
temꝑantia: non illiꝰ cause q̃rela
corruptelam frugib apportantiᷤ:
ñ condempnatio. q̃ fertilitatem
possit impedire terrarũ. Postea .u.
delictum extitit ꝓ quo sumꝰ ad¬
dicti. ut insudore nr̃i uultus pa¬
nem manducaremꝰ. Int hec p̃cepit
qͦ lignum nasci fructuosum fa¬
Sgenus et similitudinẽ. Huius
gͥ editione sermonis. om̃ia confe¬
stim nemora densabant᷑. Arboreᷤᷤ
etiam qͥb mos ẽ in altum surg̃e
id ÷ olea. uel cedrus: ⁊ cip̃ssus. et
pinus. nec non fructices foliis ue¬

Expanded text:
tur evexit. Cerneres eo tempore, saltur evexit. Cerneres eo tempore, saltus omnes herbarum viriditate splendescere: campos etiam turgidis messibus exornatos, imaginem quodammodo pelagi fluctuantis spicarum motibus aemulari. Omne tunc fenum et omne genus olitorium; et si quid arbustivum vel seminarium est, copiosis super terram fructibus eminebat. Nulla tunc erat desperatio metuenda seminibus: non ignavia culpanda cultorum, non aerum intemperantia, non ullius causae querela corruptelam frugibus apportantis, non condemnatio, quae fertilitatem posset impedire terrarum. Postea enim delictum exstitit; proquo sumus addicti, ut in sudore nostri vultus panem manducaremus. 6. Inter haec praecepit quoque lignum nasci fructuosum fa est secundum genus et similitudinem. Hujus igitur editione sermonis omnia confestim nemora densabantur, arbores etiam quibus mos est in altum surgere, id est, olea, vel cedrus, et cypressus, et pinus, nec non frutices foliis ve
Abbreviated transcription (Latin):
cetera adulterina genera q̃ zixania
solet nuncupare scͥptura. uictuali¬
bus admixta segetib. non extriti¬
ci corruptione gignunt᷑: s ex sua
ꝓͥa nascuntur origine horum con¬
sideratio illis conferenda ẽ qͥ dñi
mandata subu̾tunt. et ñ sincere
uerbũ monitionis accipiut̃: s ma¬
ligno magisterio deprauati. au¬
dent se menbris ȩccłie salubrib
admiscere: ut morbi sui clandẽs¬
tinam ꝑniciem latent̃ mentib integͥs
inolescant: licet dñs ꝑfectionem cre¬
dentium merito seminis comparet
increm̃tis ita dicens. Sic̃ homo mit¬
tat sem̃tẽ ¶ suꝑ derram. ⁊ ille dor¬
miat et surgat nocte &e die: messis
aũ leuat᷑ et crescit ipso nesciente.
Sponte. it terra fructiferat. pͥmo fe¬
num. postea spicam. Germinet t̾ra
herbam. Igit᷑ inbreuissimo temꝑiᷤᷤ
momento agerminatione tellus
incipiens. ut legem creatoris imple¬
ret: ꝑ om̃s crescendi ꝑfecta gradus
mox ad maturitatem q̃ nasceban¬

Expanded text:
caetera adulterina genera, quae zizania caetera adulterina genera, quae zizania solet nuncupare Scriptura, victualibus admixta segetibus, non ex tritici corruptione gignuntur, sed ex sua propria nascuntur origine. Horum consideratio illis conferenda est, qui Domini mandata subvertunt, et non sincere verbum monitionis accipiunt; sed maligno magisterio depravati, audent se membris Ecclesiae salubribus admiscere, ut morbi sui clandestinam perniciem latenter mentibus integris inolescant; licet Dominus perfectionem credentium in eum merito seminis comparat incrementis, ita dicens: Ut homo mittut sementem super terram, et ille dormiat, et surgat nocte ac die, messis autem levatur et crescit, ipso nesciente. Sponte enim terra fructiferat: primo fenum, postea spicam. Germinet terra herbam . Igitur in brevissimo temporis momento, a germinatione tellus incipiens, ut legem Creatoris impleret, per omnes crescendi profecta gradus, mox ad maturitatem quae nasceban
Abbreviated transcription (Latin):
minet terra. Quantã gͥ duci alimo¬
niam sponte infolus herbarũ et ra¬
dicib et seminib inueniri. uł qͣn¬
tum excultu et delicia conferri.
quam qͣm non continuo p̃cepit fruc¬
tum sem̃q ꝓduci. s germinare pͥus
statuit et uiuere tellurẽ:⁊ tẽ matu¬
rare semen: ut pͥma illa⁊ p̃ceptio
documentum nature fieret ad
rationẽ sequentium. Qmodo ergo
scdm genus semina terra ꝓducit᷑. cũ
fuluum triticum serentes. atrum
plerumq colligimꝰ: Quod ñ ꝑti¬
net ad mutationẽ generis: s infir¬
mitatem qͣndam et languorem se¬
minis fuisse dicemꝰ. Neq .it. desũt
eẽ frumentum ꝙ adustione nigratũ
÷. sic̃ exipsa possumꝰ appellatione
cognoscere: qͥa nimietate frigoris ex¬
cocta species. inalium semen & colo¬
rem transtulit et saporemꝰ. siẽ econ¬
tra. si ager fecundus extiterit. & ce¬
li clementia potiatur: mox adpͥsti¬
num scema reu̾titur. Lolium uͦ &

Expanded text:
minet terra. Quantam igitur dicit alimominet terra. Quantam igitur dicit alimoniam sponte in foliis herbarum, et radicibus et seminibus inveniri, vel quantum ex cultu et diligentia conferri, quanquam non continuo praecepit fructum semenque produci, sed germinare prius statuit, et virere tellurem. et tunc maturare semen, ut prima illa praeceptio documentum naturae fieret ad rationem sequen tium. Quomodo ergo secundum genus semina terra producit, cum fulvum triticum serentes, atrum plerumque colligimus? Quod non pertinet ad mutationem generis, sed infirmitatem quamdam et languorem seminis fuisse dicemus. Neque enim desiit esse frumentum quod adustione nigratum est, sicut ex ipsa possumus appellatione cognoscere, quia nimietate frigoris excoctas species, in alium semen et colorem transtulit et saporem. Sicut econtra, si ager fecundus exstiterit, et coeli clementia potiatur, mox ad pristinum schema revertitur. Lolium vero et
Abbreviated transcription (Latin):
i poteris ꝑicłõsa uitare. quoꝵ n
chil ÷ ociose uel iutilit constitutũ:
ut .ii. pastum ministrant certis qͥbꝰq
pecudib: aut nobis egrotantib sola¬
tia conferunt ad salutem. Nam citii¬
tam sturni solent edere: euiꝰ uene¬
num ꝓ qualitate sui corꝑis dicunt᷑
effug̾e. Tenuissima.it. sunt ad iacen¬
tia eoꝵ cordi spiramina. pͥusq illis
iuenit ut digerant q̃ sumꝑserunt:
qͣm frigiditas ad intima eoꝵ inte¬
stina ꝑueniat. Coturnicib etiã in
usu escx h̾etur elleborus. huiꝰ uirꝰ
pestiferum nature suȩ qͣdam tem¬
patione deuitant. Hlec tam̃ omnia:.
nos ipsos qͦ iuuare credunt᷑. Ex mã¬
dragora .i. somnifera medicamina
componunt᷑ grauissimis menbroꝵ
dolorib ꝓfutura. Qͥdam aũ ꝑciciitã.
molestissimam uescendi rabiem mi¬
tigarunt. Nonnulli ꝑ elleborum. di¬
tinxerunt. Ergo uñ putabas condi¬
tori cͥmen obice: inde potiꝰ referen¬
dȩ sͥ laudis argumenta sortiris. Ger¬

Expanded text:
mihi, poteris periculosa vitare, quorum mihi, poteris periculosa vitare, quorum nihil est otiose vel inutiliter constitutum? Aut enim pastum ministrant certis quibusque pecudibus, aut nobis aegrotantibus solatia conferunt ad salutem. Nam cicutam sturni solent edere: cujus venenum pro qualitate sui corporis dicuntur effugere. Tenuissima enim sunt adjacentia eorum cordi spiramina, priusque illis evenit ut digerant quae sumpserunt, quam frigiditas ad intima eorum intestina perveniat. Coturnicibus etiam in usu escae habetur helleborus, hujus virus pestiferum naturae suae quadam temperatione devitant; haec autem omnia nos ipsos quoque juvare creduntur. Ex mandragora enim somnifera medicamina componuntur gravissimis membrorum doloribus profutura. Quidam autem per cicutam molestissimam vescendi rabiem mitigarunt; nonnulli per helleborum ditinxerunt. Ergo unde putabas Conditori crimen objicere, inde potius referendae sibi laudis augmenta sortiris. 5. Ger
Abbreviated transcription (Latin):
sucus. Qͥd o̾ gͦ Post posita gr̃aꝵ
actione suꝑ munificentia condito¬
ris: accusemus eum de noxiarum ꝓ¬
ductione causarum: minime consi¬
derantes illud quia non om̃ia ꝓpt̃
nr̃m fact᷑a sunt uentrem: s nobis
qͥdem deputate dapes tam promp¬
tȩ. quã note sunt. Unumquodq coꝵ
onem. Neq .iil. quia taurini san¬
giunis haustus letifer habet᷑. ĩdcͥco
animal ipsum fieri non oportuit.
aut penitus non uideri: cuiꝰ utiq
labor. ad uarios uite nr̃e usus ual¬
de neces sarius estimatur. S tibi
ꝙ sufficiet racionabilitas familia¬
ris hominib ad declinanda quȩ
noxia s̃. E .ii. si ouib et capris
usus suppetit naturalis cauendi
contraria. solo intellectu discer¬
nentib lesionem: tu cui & sermo¬
nis facultas p̃sto÷. et artis me¬
dicinȩ sollertia suppetit reme¬
dia sanitatis explorans. et rerũ
fequens exꝑientia. maloꝵ nobis ef¬
sigia demonstrando difficile. dic

Expanded text:
succus. Quid ergo? postposita gratiarum succus. Quid ergo? postposita gratiarum actione super munificentia Conditoris, accusemus eum de noxiarum productione causarum? Minime: considerantes illud, quia non omnia propter nostrum facta sunt ventrem; sed nobis quidem deputatae dapes, tam promptae quam notae sunt. Unumquodque veronem. Neque enim quia taurini sanguinis haustus lethifer habetur, idcirco animal ipsum fieri non oportuit, aut penitus non videri, cujus utique labor, ad varios vitae nostrae usus valde necessarius aestimatur. Sed tibi quidem sufficiet rationabilitas familiaris hominibus, ad declinanda quae noxia sunt. Etenim si ovibus et capris sensus suppetit naturalis cavendi contraria, solo intellectu discernentibus laesionem: tu cui et sermonis facultas praesto est, et artis medicinae solertia suppetit, remedia sanitatis explorans, et rerum frequens experientia, malorum nobis effugia demonstrando, difficile, dic
Abbreviated transcription (Latin):
intueri sapientiam conditoris ar¬
tificis: Quomͦ tanqͣm genib qͥbꝰ¬
dam stipula frumenti succingit᷑.
ut crebris compagib alligata fa¬
cilius ualeat onus subuectare spi¬
carum: cum grauitudine maturi¬
tatis inflexe. deorsum ceꝑint incli¬
nari. ꝓpterea calamus auene totꝰ
uacuus habetur: quia nullũ scł
gerit pondus incapite. Triticũ aũ
longe alit̃ natura muniuit: cuius
grana ꝓuidenter admodum loca¬
uit inthecis: ut non diripiantur
ab auibꝰ. Et idcuco ei rationabilit̃
aristas causa custodie uelut hastaᷤᷤ
apposuit: quarum aculeis minore
bestiȩ repellant᷑. Quid loquar. qͥd
reticeam tam copiosos respiciens
thesauros creature: et quod diffi¬
cilis assecutio melioꝵ. s lactura ñ
tolerabilis omissorum: Germinet
terra herbam pabuli. Mox cũ uic¬
tualib et ꝑniciosa ꝓcedunt. Id÷
cum tritico cicitta: cum reliquis
seminib el  leborus. ⁊ aconitũ
et mandra gora:. ⁊ papaueris

Expanded text:
intueri sapientiam conditoris arintueri sapientiam conditoris artificis: quomodo tanquam genibus quibusdam stipula frumenti succingitur, ut crebris compagibus alligata, facilius valeat onus subvectare spicarum, cum gravitudine maturitatis inflexae deorsum coeperint inclinari. Et propterea calamus avenae totus vacuus habetur: quia nullum scilicet gerit pondus in capite. Triticum autem longae aliter natura munivit, cujus grana providenter admodum locavit in thecis, ut non diripiantur ab avibus. Et idcirco ei rationabiliter aristas causa custodiae, velut hastas apposuit, quarum aculeis minores bestiae repellantur. 4. Quid loquar, quidve reticeam, tam copiosos respiciens thesauros creaturae? est quidem difficilis assecutio meliorum, sed jactura non tolerabilis omissorum. Germinet terra herbam pabuli. Mox cum victualibus et perniciosa procedunt, id est cum tritico cicuta, cum reliquis seminibus helleborus, et aconitum, et mandragora, et papaveris
Abbreviated transcription (Latin):
flauescente ꝑduci. Germinet t̾ra
herbam pabuli. Semen gͥ cum
ceciderit insolum et in mediocri¬
ter humore fuerit et calore mol¬
litum: mox gremio terre conecti¬
tur: q̃dam subiñ genitiua fom̃¬
ta suscipiens:⁊ inuenas eiꝰ sensĩm
labendo demergit᷑: sparsisq mi¬
nutissuis fibris. tumorẽ suꝑie¬
cte telluris nascendo ꝑrumpit:
fundatumq iam firmit facile
consurgit: tot numero sursum
calamos explicans. quot deorsũ
radices extenderit. Atq ita te¬
neritudo germinis depefacta. subiec¬
to uapore qui tractu caloris illapsꝰ
ẽ ꝑ radices. ⁊ terre nutrimentis adhi¬
betur: partem sui diffundit inculmũ.
partem ducit incorticem. partẽ mi¬
nistrat ingrana: partem porrigit in
aristas. Et hoc mͦ congregatione ꝑfe¬
cꝰta: paulatim ad sui mensuram sin¬
gła queq ꝑueniunt. Eigo siue
tricicum fuerit. siue legumen. siue
olus. siue arbustum. sufficient̃ in¬
struere poterit tuũ sensũ: qͦ possis

Expanded text:
flavescente perduci. Germinet terra flavescente perduci. Germinet terra herbam pabuli. Semen igitur cum ceciderit in solum, et mediocriter humore fuerit et calore mollitum, mox gremio terrae connectitur, quaedam subinde genitiva fomenta suscipiens et in venas ejus sensim labendo demergitur, sparsisque minutissimis fibris tumorem superjectae telluris nascendo perrumpit, fundatumque jam firmiter, facile consurgit tot numero sursum calamos explicans, quot deorsum radices extenderit. Atque ita teneritudo germinis tepefacta, subjecto vapore, qui tractu caloris illapsus est per radices, et terrae nutrimentis adhibetur: partem sui diffundit in culmum, partem ducit in corticem, partem ministrat in grana, partem porrigit in aristas. Et hoc modo concretione perfecta, paulatini ad sui mensuram singula quaeque perveniunt. Ergo sive triticum fuerit, sive legumen, sive olus, sive arbustum, sufficienter instruere poterit tuum sensum, quo possis