comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est: et ea quȩ nõ
sunt ꝑ se
ds aut dii. faciunt dm̃. Aut si dic̃.
quia ille tres res ita habent nomen
dei ꝑpotestatẽ et uoluntatẽ. sicut
homo dicitur rex ꝑregiam potes¬
tatem: non est ds nomen substantiȩ.
sed accidentaliter dicunt᷑ ille nes¬
cio quȩ tres res tres dii: sicut tres
bomines eandẽ habentes regiam
potestatẽ tres reges dicunt᷑ Tres enĩ
homines: unus ẽẽ rex nequeunt.
Quod quam ne faudum sit. non est
opus dicere. Codex magnus im¬
plendus ẽ. si uoluero scribere absur¬
ditates et impietates quȩ secuntur:
siuerum ẽ. una dei ꝑsona in carna¬
ta reluquas duas consequi. ẽẽ. incar¬
natas. quia tres illȩ ꝑsonȩ sunt u¬
nares scđ̃m id quod cõmuniter de
trib dicimus: aut si sunt tres res
separatȩ. quẽ admodunt ille asserit
contra quẽ ista dixi. qm̃ solus filiꝰ
est in carnatus. Palam ergo ẽ. quia
non debet ẽẽ promtus ad disputandũ
de rebus ꝓfundis: et maxinȩ de illis¬

Expanded text:
est; et ea, quae non est; et ea, quae non sunt per se Deus, aut dii faciunt Deum. Aut si dicit quia illae tres res ita nomen Dei habent per potestatem et voluntatem, sicut homo dicitur rex per regiam potestatem, non est Deus nomen substantiae; sed accidentaliter dicuntur illae nescio quae tres res tres dii, sicut tres homines eamdem habentes regiam potestatem, tres reges dicuntur: tres enim homines unus rex esse nequeunt: quod quam nefandum sit, non est opus dicere. Codex magnus implendus est, si voluero scribere absurditates et impietates, quae sequuntur, si verum est, una Dei persona incarnata, reliquas duas consequi esse incarnatas; quia tres illae personae sunt una res, secundum id quod communiter de tribus dicimus; aut si sunt tres res separatae, quemadmodum ille putat, contra quem ista dixi, quoniam solus Filius est incarnatus. Palam ergo est quod non debeat esse promptus ad disputandum de rebus profundis; et maxime de illis
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ. Quippe si scdm illud quod
separatim sunt habent deitatem:
erunt tres di: et idem in telligi po¬
terunt. sine uoluntate et potesta¬
te. Semꝑ enum ꝓpria discrete in¬
celliguntur acõmunib: et cõmunia
adiscretis. Sed diuina natura:
sine uoluntate aut potestate nul¬
latenus ualet intelligi. Qđ si se¬
cundum unam ⁊ cõmunẽ uolun¬
tatem ⁊ potestatẽ sunt & singulȩ
⁊ bine ⁊ tres simul ds: quiꝰ ibi fa¬
ciunt illȩ tres discordes res quȩ
nec nisi ꝑ aliud ĩunitatẽ ꝯcordari pos¬
sunt deitatis: nec ad ꝑfectionẽ nec
ad auxilium aliquod ut l̃s sint
ualent: Nam si una sufficit uo¬
luntas ⁊ potestas ad ꝑfectionẽ dei:
quȩ sunt ille tres res quib in di¬
get ds. aut ad quid illis eget: Cre¬
dimus enim dm nullo indigere.
Frustra igitur cogitantur ille tres
res indeo. Aut si nec ille tres res.
nec soln uoluntas et potestas. sed
hȩc omnia simul conficiunt
dm̃. Iterũ dico qr
compositus

Expanded text:
naturae. Quippe si secundum illud, quod naturae. Quippe si secundum illud, quod sunt separatim, habent divinitatem, erunt tres dii; et idem intelligi poterunt sine voluntate et potestate. Semper enim propria discrete intelliguntur a communibus, et communia a discretis. Sed divina natura sine voluntate et potestate nullatenus intelligi valet. Quod si secundum unam et communem voluntatem et potestatem sunt et singulae, et binae, et tres simul, Deus; quid ibi faciunt illae tres discordes res, quae nec nisi per aliud in unitatem concordare possunt Deitatis, nec ad perfectionem, nec ad auxilium aliquod, ut Deus sit, valent? Nam si una sufficit voluntas et potestas ad perfectionem Dei: quae sunt illae tres res, quibus indiget Deus, aut ad quid illis eget? Credimus enim Deum nullo indigere: frustra igitur cogitantur illae tres res in Deo. At si nec solae tres illae res, nec sola voluntas et potestas; sed haec omnia simul conficiunt Deum: iterum dico quia compositus
Abbreviated transcription (Latin):
falsa sint non ẽ obseurũ. Q̃
si iste de illis dialecticis moder¬
nis ẽ. qui nichil ẽẽ. credunt nisi
quod ima ginationib cõprebendere
possint: nec putant ẽẽ aliquid in
quo partes nulle sint: uel non ne¬
gabit se intelligere. quia si ẽẽt ali¬
qrad quod nec actu nec intelectu
dissolui posset. maius eẽt quã qd̃¬
actii uel intellectu ẽ. dissolubile. Ita¬
si i omne cõpositũ. saltim cogitat¬
one dissolui potest. Cum dieit din̾
ẽẽ. cõpositũ. dicit aliquid do maiꝰ
se posse intelligere. Transit igitur
intellectus eius ultra dm̃: quod
nullus potest intellectus facere.
S uideanius quid addat quasi
quȩ uidetur nasci: sitres illȩ ꝑ¬
sone sunt tres res. Sic tam̃ inqͥt
ut una trium earum rerum sit
uoluntas et potestas. Hic queren¬
dum ẽ: an illȩ tres res seđm hoc
quod separatim ab inuicẽ intel¬
liguntur: an scđm cõmumem
noliuitatẽ et potestatẽ: an neq scd̃m
ilud solum quod separatim habent.

Expanded text:
falsa sint, non est obscurum. Quod si iste de illis dialecticis modernis est, qui nihil esse credunt, nisi quod imaginationibus comprehendere possunt, nec putat aliquid esse, in quo partes nullae sunt; vel non negabit intelligere se quia si esset aliquid, quod nec actu, nec intellectu dissolvi posset; majus esset, quam quod vel intellectu est dissolubile. Itaque si omne compositum saltem cogitatione dissolvi potest, cum dicit Deum esse compositum, dicit Deo aliquid majus se posse intelligere: transit itaque ejus intellectus ultra Deum: quod nullus facere potest intellectus. Sed videamus quid addat quasi quae videtur nasci, si tres illae personae sunt tres res. Sic tamen, inquit, ut una trium earum rerum sit voluntas et potestas. Hic quaerendum est an illae tres res secundum hoc, quod separatim ab invicem intelliguntur; an secundum communem voluntatem et potestatem; an neque secundum illud solum, quod separatim habent,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ yabolum uel ad parcendũ illie¬
ripet: quȩ hȩc iniusticia eẽt. Qui¬
ius enim homo iuste a dyabolo cor¬
queretur: ipse tamen illũ uiuiste
torquebat. Homo namꝙ meruera
ut pumretur: nec ab ullo conuem¬
entius quam ab illo eui consense¬
rat ut peccaret. Diaboli uero men¬
tum nullum erat ut puniret. un
mo tanto hoc faciebat in iustius.
quanto non ad hoc amore iusticie
trabebatur: sed in. stinctu malicis
impellebatur. Nam non hoc facie¬
bat d̃õ iubente: sed incõprehensibil
sapientia sua qua etiam mala be¬
ue ordinat ꝑmittente.¬
t puto illos qui dyabolum ali¬
quam opinant᷑ habere in pos¬
sidendo hominẽ iusticiam. ad hoc
inde ad duci. quia uident homi¬
nem dẏaboli uexationi iuste sub
iacere: et d̃m hoc iuste ꝑmittere.
et idcirco putant dyabolum illam
iuste in ferre. Contingit enun id̾e
aliquid diuersis consistere ration¬
bus eẽ. iustum et in iustum: et ob
boc a non diligenter in tuentib

Expanded text:
per diabolum, vel ad parcendum illi eper diabolum, vel ad parcendum illi eriperet: quae haec injustitia esset? Quamvis enim homo juste a diabolo torqueretur; ipse tamen illum injuste torquebat. Homo namque meruerat ut puniretur, nec ab ullo convenientius quam ab illo cui consenserat ut peccaret. Diaboli vero meritum nullum erat, ut puniret: imo hoc tanto faciebat injustius, quanto non ad hoc amore justitiae trahebatur; sed instinctu malitiae impellebatur. Nam hoc non faciebat, Deo jubente, sed incomprehensibili sapientia sua, qua mala etiam bene ordinat, permittente. Et puto illos, qui diabolum aliquam opinantur habere in possidendo homine justitiam, ad hoc inde adduci, quia vident hominem diaboli vexationi subjacere juste, et Deum hoc juste permittere: et idcirco putant diabolum illam juste inferre. Contingit enim idem aliquid diversis considerationibus esse justum et injustum; et ob hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
tatem quam suꝑ peceatores habe¬
bat amitteret alioquin in iustam
iuolentiam fecisset illi. qm̃ iuste
possidebat hominẽ. quem non ip¬
se uiolenter attraxerat. sed idem
rat. non uideo quam uim habe¬
bat. Namq si dyabolus aut hõ
suuis eẽt. aut alterus quam dei. aut
in alia quam indei potestate mane¬
ret: forsitan hoc recte diceretur
Cum autem chyribolus aut homo
non sit nisi dei. ⁊ neuter extra po¬
testatem dei consistat: quam cau¬
sam debuit agere d̃s cũ suo. de
suo insuo nisi ut seruũ suum
puniret. qui suo conseruo com¬
munem dñm deserere & ad se tͤͦu¬
sire ꝑ suasisset. ac traditor fugi¬
tium. fur furem cum furto do¬
mini sui suscepisset.: Uterq nãq
fur erat: cũ alter altero ꝑsuaden¬
te se ipsum dnõ suo furabatuꝵ.
Quid enim iustius fieri posset.
si deus hoc faceret: Aut si uidex
ds omniũ hominẽ sic possessum
de potestate tã iniuste possidentis
uł ad puniendum illum aliterꝓ

Expanded text:
tatem, quam super peccatores habetatem, quam super peccatores habebat, amitteret; alioquin injustam violentiam fecisset illi, quoniam juste possidebat hominem, quem non ipse violenter attraxerat, sed idem rat, non video quam vim habebat. Nam, si diabolus aut homo suus esset aut alterius quam Dei, aut in alia quam in Dei potestate maneret, forsitan hoc recte diceretur: cum autem diabolus aut homo non sit nisi Dei, et extra potestatem Dei neuter consistat, quam causam debuit Deus agere cum suo, de suo, in suo, nisi ut servum suum puniret, qui suo conservo communem Dominum deserere, et ad se persuasisset transire, ac traditor fugitivum, fur furem cum furto Domini sui suscepisset? Uterque namque fur erat; cum alter, altero persuadente, seipsum Domino suo furabatur. Quid enim justius fieri posset, sic hoc Deus faceret? Aut si judex omnium Deus hominem sic possessum, de potestate tam injuste possidentis, vel ad puniendum illum aliter quam
Abbreviated transcription (Latin):
Quippe quod dicitis dm̃ taliter
ostendisse quantum uos diligerie
uulla ratione defendit᷑. si uulate¬
nus alit̾ hominẽ potuisse salua¬
re non monstrat᷑. Nam si aliter
non potuusset: tune forsitan ue¬
cesse eẽt. ut hoc modo dilectio¬
nem suam ostenderet. Nunc
uero cum aliter possit saluare
hominem: quȩ ratio ẽ. ut ꝓpter
ostendendam dilectionẽ suam
ea quȩ dicitis faciat. & sustineat:
An enim non ostendit bomis an
gelis quantum eos diligat: pro
quib talia non sustinet Quod
uero dicitis eiun uenisse expug¬
nare. ꝓuobis dyabolum: quo
sensu audetis ꝓferre: Nonne
dei omnipotentia regnat ubiq:
Quomodo ergo indigebat d̃s. ut
ad iuucentdum diabolũ de cęlo
descenderet: Hec nobis in fideles
obicere posse uident᷑i.
dm̃ sedlicet debuisse prius per
iusticiam contra diabolum agere
ut liberaret hominẽ. quam ꝑforti¬
tudinem ut cum diabolus eum
in quo nulla mortis causa erat &¬
qui d̃s erat occideret. uste potes¬

Expanded text:
Quippe quod dicitis Deum taliter Quippe quod dicitis Deum taliter ostendisse quantum vos diligeret, nulla ratione defenditur, si nullatenus hominem aliter potuisse salvare non monstratur. Nam si aliter non potuisset, tunc forsitan necesse esset ut hoc modo suam dilectionem ostenderet: nunc vero, cum aliter possit salvare hominem, quae ratio est ut, propter ostendendam dilectionem suam, ea quae dicitis faciat et sustineat? An enim non ostendit angelis bonis quantum eos diligat, pro quibus talia non sustinet? Quod vero eum dicitis venisse expugnare pro vobis diabolum, quo sensu audetis proferre. Nonne Dei omnipotentia regnat ubique? Quomodo ergo indigebat Deus, ut ad vincendum diabolum de coelo descenderet? Haec nobis infideles objicere posse videntur. Deum scilicet, debuisse prius per justitiam contra diabolum agere, ut liberaret hominem, quam per fortitudinem; ut, cum diabolus eum, in quo nulla mortis erat causa, et qui Deus erat, occideret, juste potes
Abbreviated transcription (Latin):
pondent. Si dicitis quia facere
hec omnia d̾s non potuit solo
do dicitis: repugnatis uobismet¬
ipsis. quia impotentem illũ faci¬
tis. Aut si fatemini quia potuit
sed non uoluit nisi hoc modo. qͦmͦ
quem sine ulla ratione tam inde¬
centia uelle pati asseritis: Omĩa
enim hec quȩ obtenditis in eiꝰ
uoluntate consistunt. Ira nãq
lei. non est aliud quam uolun¬
tas puniendi. Si ergo non uult
punirs peccata hominũ: liber
est homo apeccatis. et abira dĩ.
et ab inferno. ⁊ ã potestate chya¬
boli quȩ omnia ꝓpt̾ peccata pa¬
nisi eius qui fecit omnia : Quȩ¬
cumq itaq timetis aut deside¬
ratis eius uoluntati subiacent.
cui nichil potest resistere. Quapꝑ¬
ter si humanum genus saluare
uoluit. nisi quomodo dicitis. cũ
sola uoluntate potuit: ut ichꝰ
dicam. uidete quomodo eius
sapientiȩ repugnatis. Nam si ho¬
mo quod facile potest cũ graui
labore sine ratione faceret: ñ
utiq sapiens ab ullo udicaret᷑.

Expanded text:
pondent: Si dicitis quia Deus pondent: Si dicitis quia Deus haec omnia facere non potuit solo se dicitis, repugnatis vobismetipsis, quia impotentem illum facitis. Aut si fatemini quia potuit, sed non voluit nisi hoc modo, quomodo quem sine ulla ratione tam indecentia velle pati asseritis? Omnia enim haec quae obtenditis in ejus voluntate consistunt: ira namque Dei non est aliud quam voluntas puniendi. Si ergo non vult punire peccata hominum, liber est homo a peccatis, et ab ira Dei, et ab inferno, et a potestate diaboli, quae omnia propter peccata panisi ejus qui fecit omnia? Quaecunque itaque timetis aut desideratis, ejus voluntati subjacent cui nihil resistere potest. Quapropter si humanum genus salvare noluit, nisi eo quo dicitis modo, cum sola voluntate potuerit, ut mitius dicam, videte quomodo ejus sapientiae repugnatis. Nam si homo, quod facile posset, id cum gravi labore sine ratione faceret, non utique sapiens ab ullo judicaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
nec de alio homine: sed sicut fecit
adam ꝑ quem hoc ipsum fieri opꝰ¬
potuisse uidetur.A. An non m¬
telligis qđ quȩcumq alia ꝑsona
hominem a morte ȩterna redime¬
ret: eius seruus idem homo reei
iudicaretur: Quod si eẽt: nulla¬
tenus restauratus eẽt. in illam
dignitatem quam babiturus erai
si non peccasset: cum ipse qui ñ¬
nisi dei seruus. & equalis angłis
bonis ꝑ omnia futurus erat ser¬
et cuius angeli serui non eẽnt.
hane redemptionem uocamus.
In qua namq arunt nobis cap¬
tione eratis. aut in quo carce
aut in cuius potestate teneba¬
mini: unde uos d̾s non potu¬
it liberare. nisi uos tot laborib
et ad ultimum sanguine suo redi¬
meret: Quib cum dicimꝰ rede¬
mit nos apeccatis. et ab ira sua.
& de inferno. ⁊ de potestate dẏabo¬
ii quem quia nos non poteramus
ppse ꝓ nobis uenit expugnare: ⁊
ndemit nobis regnũ cȩlorũ et
quia hȩc omnia hoc modo fecit.
ostendit quantum nos diligeretres¬

Expanded text:
nec de aliquo homine, sed sicut fecit nec de aliquo homine, sed sicut fecit Adam per quem hoc ipsum opus fieri potuisse videtur. ANS. An non intelligis quia quaecunque alia persona hominem a morte aeterna redimeret, ejus servus idem homo recte judicaretur? Quod si esset, nullatenus restauratus esset in illam dignitatem quam habiturus erat, si non peccasset: cum ipse, qui nonnisi Dei servus et aequalis angelis bonis per omnia futurus erat, seret cujus angeli servi non essent. hanc redemptionem vocamus. In qua namque, aiunt nobis, captione, aut in quo carcere, aut in cujus potestate tenebamini, unde vos Deus non potuit liberare nisi vos tot laboribus et ad ultimum suo sanguine redimeret? Quibus cum dicimus: Redemit nos a peccatis, et ab ira sua, et de inferno et de potestate diaboli, quem quia nos non poteramus, ipse pro nobis venit expugnare, et redemit nobis regnum coelorum: et quia haec omnia hoc modo fecit, ostendit quantum nos diligeret. Res
Abbreviated transcription (Latin):
ut maneat quod pingit. Nemo
enim pingit inaqua uel inaere:
quia ibi nulla manent pictuie
uestigia. Quaꝓpt̾ cũ has conuemi¬
entias quas dicis infidelib qͣsi
quasdam picturas rei gestȩ obtẽ¬
dimus.qm̃ non rem gestam sed
figmentũ arbitrant᷑ eẽ. quodere¬
dimus: quasi suꝑ nubẽ pingere
aut potuisse humiliari: deinde
ut ipsum quasi corpus ueritatis
plus niteat. iste conuenientie qͣsi
picturȩ corporis sunt exponen
de. Nonne satis necessaria ratio
iudetur cur d̾s ea quȩ dicimꝰ
facere debuerit. quia genus hu¬
manũ tamscilic& p̃ciosum opꝰ
eius omnino ꝑierat: nec debebat.
ut quod ds de homine ꝓposue¬
rat pem¬
tus ad nichilaret᷑.:¬
nec idẽ eius ꝓpositum ad effectũ
duci poterat. nisi genus huma¬
num ab ipso creatore suo liberare
suie ꝑ hominẽ eẽ facta quo libet
modo diceretur: mens humanahi
T dolerabilius acciperet. Poruit
enim ds hominẽ aliquẽ facere sur
peccato non de massa peccatrice

Expanded text:
ut maneat quod pingit. Nemo ut maneat quod pingit. Nemo enim pingit in aqua vel in aere; quia ibi nulla manent picturae vestigia. Quapropter cum has convenientias, quas dicis, infidelibus quasi quasdam picturas rei gestae obtendimus, quoniam non rem gestam, sed figmentum arbitrantur esse quod credimus, quasi super nubem pingere aut potuisse humiliari. Deinde, ut ipsum quasi corpus veritatis plus niteat, istae convenientiae quasi picturae corporis 76 sunt exponendae. ANS. Nonne satis necessaria ratio videtur cur Deus ea, quae dicimus, facere debuerit; quia genus humanum, tam scilicet pretiosum opus, ejus omnino perierat; nec decebat ut quod Deus de homine proposuerat, penitus annihilaretur:nec idem ejus propositum ad effectum duci poterat, nisi genus humanum ab ipso Creatore suo liberaretsive per hominem esse facta quolibet modo diceretur, mens humana hoc multo tolerabilius acciperet. Potuit enim Deus hominem aliquem facere sine peccato, non de massa peccatrice,
Abbreviated transcription (Latin):
humana restautio. non deridẽnt
nrãm simplicitatem: sed dei lau
darent nobiscũ sapientẽ benig¬
nitatem. Oportebat namq ut
sicut ꝑ hominis in obedientiã
mors in humanũ genus intraue¬
rat: ita ꝑ hominis obedientiam ui¬
ta restitueretur. E quẽadmodum
peccatum quod fuit causa nr̃ȩ
dampnationus initium habuit
afȩmina: sic nr̃ȩ iusticiȩ ⁊ salutis
actor nasceretur de fȩmina. Et ut
diabolus qui gustũ ligni quem
ꝑsuasit hominem uicerat: ꝑ passi¬
onem ligni quẽm intulit ab ho¬
mine uinceret᷑. Sunt quoq mul¬
ta alia. quȩ studiose considerata:
in enarrabilem quandam nr̃ȩ re
redemptionis hoc modo ꝓcu¬
rate plilchritudi¬
nẽ ostẽdũt.
quasi queda picture suscipien¬
da sunt. Sed si non est aliquid solidĩ
suꝑ quod sedeant non uident᷑ infide¬
lib sufficere: cur dim̃ ea quȩ dici¬
ius pati uoluisse credere debeamꝰ.
Nam qui picturam uult facere eligit
aliquid solidũ suꝑ quod pingat.

Expanded text:
humana restauratio, non deriderent humana restauratio, non deriderent nostram simplicitatem; sed Dei nobiscum laudarent sapientem benignitatem. Oportebat namque ut sicut per hominis inobedientiam mors in humanum genus intraverat, ita per hominis obedientiam vita restitueretur; et quemadmodum peccatum, quod fuit causa nostrae damnationis, initium habuit a femina, sic nostrae justitiae et salutis auctor nasceretur de femina; et ut diabolus, qui per gustum ligni quem persuasit, hominem vicerat, ita per passionem ligni, quam intulit, ab homine vinceretur. Sunt quoque alia multa quae studiose considerata ineffabilem quamdam nostrae redemptionis, hoc modo procuratae, pulchritudinem ostendunt. quasi quaedam picturae suscipienda sunt: sed si non sit aliquid solidum super quod sedeant, non videntur infidelibus sufficere cur Deum ea, quae dicimus, pati voluisse credere debeamus. Nam qui picturam vult facere, aliquid eligit solidum super quod pingat
Abbreviated transcription (Latin):
q tamen ẽ. quod querimꝰ. Et siqͥd
responderis cui auctoritas sacra
obtendere: quatinus quomͦ non
obsistat aꝑias. A. Dic quod tibi
detes simplicitatẽ nram infideles:
quia deo facimus in uiriam et
contumeliam. cum eum asserimꝰ
inuterum mulieris descendisse.
natum eẽ. defemina: lacte ⁊ hu¬
manis alimentis nutritum cre-¬
usse: et ut multa alia taceam qͦ
deo non uidetur conuenire. lassi¬
tudinem. famem. sitim. uerbera
et inter latrones crucẽ mortẽq sictinu¬
sse. A. Nos non facimus deo
iniuriam ullam. aut contumeliã.
sed toto corde gras agentes lauda¬
mus et predicamus in effabilem al¬
tudinem miscdĩȩ illius: qua quan¬
to nos mirabilius et pret opimo¬
nem de tantis et tam debitis malis
quib eramus ad tanta ⁊ tam inde¬
bita bona quȩ ꝑdideramus. restitu¬
it: tanto maiorem dilectionem er-¬
ga nos ⁊ pietatem monstrauit. Si
enim diligenter considerent quã
conuenient̾ hoc modo ꝓcurata sit

Expanded text:
que tamen est quod quaerimus: et si quid que tamen est quod quaerimus: et si quid responderis, cui auctoritas sacra obtendere, quatenus quomodo non obsistat, aperias. ANS. Dic quod tibi dentes simplicitatem nostram infideles; quia Deo facimus injuriam et contumeliam, cum eum asserimus in uterum mulieris descendisse, natum esse de femina, lacte et alimentis humanis nutritum crevisse, et, ut multa alia taceam, quae Deo non videntur convenire, lassitudinem, famem, sitim, verbera et inter latrones crucem mortemque subiisse. ANS. Nos non facimus Deo injuriam ullam aut contumeliam; sed toto corde gratias agentes, laudamus et praedicamus ineffabilem altitudinem misericordiae illius; quia quanto nos mirabilius, et praeter opinionem de tantis et tam debitis malis in quibus eramus ad tanta et tam indebita bona quae perdideramus, restituit, tanto majorem dilectionem erga nos et pietatem monstravit. Si enim diligenter considerarent quam convenienter hoc modo procurata sit
Abbreviated transcription (Latin):
studio petunt. temptabo promea
possibilitate deo adiuuante ⁊ urĩ
orationib quas hoc postulantes
sepe mͥ pecenti ad hoc ipsum ꝓmi¬
sistis. quod queritis non tam os¬
tendere quam tecum querere.s
eo pacto. quo omiia quȩ dico uo¬
lo acripi. Uidelicet ut si quid di¬
xero quod maior non confirmet au¬
ctoritas. quãius illud ratione pri
bare uidear. non alia certitudine
accipiatur. nisi quia interĩ ita mͥ
uidetur: donec mͥ ds melius ali¬
quo modo reuelet. Quod si aliqua¬
renus questioni tuȩ satis facere po¬
tero: certum eẽ. debebit. quia ⁊ sa¬
pientior me plenius hoc facere po
tantȩ rei ad huc latere rationes.
atere igitur ut .iii.B.¬
uerbis utar infidelium. Equũ
nĩ est ut cum nr̃ȩ fidei rationem
studemus inquirere: ponã eorum
obiectiones qui nullatenus ad fi¬
dem eandẽ sine ratione uolunt ac¬
cedere. Quamius enim illi ideo ra¬
tionem querant quia non credunt.
nos uero qui credimus: unum idẽ¬

Expanded text:
studio petunt, tentabo pro mea studio petunt, tentabo pro mea possibilitate Deo adjuvante et vestris orationibus, quas hoc postulantes saepe mihi petenti ad hoc ipsum promisistis, quod quaeritis non tam ostendere, quam tecum quaerere; sed eo pacto quo omnia, quae dico, accipi volo: videlicet, ut si quid dixero quod major non confirmet auctoritas, qun alia certitudine accipiatur, nisi quia interim mihi ita videtur, donec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Quod si aliquatenus quaestioni tuae satisfacere potero, certum esse debebit quia et sapientior me plenius hoc facere pottantae rei adhuc latere rationes. BOS. Patere igitur ut verbis utar infidelium: aequum enim est ut, cum nostrae fidei rationem studemus inquirere, ponamus objectiones eorum, qui nullatenus ad fidem eamdem sine ratione volunt accedere. Quamvis enim illi ideo rationem quaerant, quia non credunt, nos vero, quia credimus, unum idem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑearum noticiam fiunt
facilia. D. Sic breuit̃ de his suis
locis dicere poteris: ut & quod
sufficiat ad p̾sens opus habeamꝰ.
& quod plus dicendum est in ali¬
ud tempus differamus. A. Hoc
quoq multum me retrahit a peti¬
cione tua: quia materia non so¬
lum p̃ciosa. sed sicut est despecioso
forma pre filiis hominum. sic
etiam ẽ. speciosa ratione suꝑ in¬
cellectus hominũ. Unde tumco
ne quẽ admodum ego soleo inclig¬
nari praius pictoribus cum ipsũ
ita michi contingat si tam deco¬
ram materiã in compto. et contẽp¬
tibili dictamine exarare p̾sumo.
Nec hoc te debet retrabere: quia sic̃
tu ꝑmittis ut qui potest melius
dicat: sic nulli prestiteris ut eui
dictamen tuum non placet pul¬
chrius uon scribat. Uerum ut
om̃s excusationes tuas excludam
quod postulo non facies doctis:
sed michi et hoc ipsum mecum
petentibus. .ii. .a.¬
uoniam uideo inportunita¬
tem tuam & illorum qui hoc
tecumexcaritate ⁊ religioso

Expanded text:
quae per earum notitiam fiunt quae per earum notitiam fiunt facilia. BOS. Sic breviter de his suis locis dicere poteris: ut et quod sufficiat ad praesens opus habeamus, et quod plus dicendum est, in aliud tempus differamus. ANS. Hoc quoque multum me retrahit a petitione tua, quia materia non solum pretiosa, sed sicut est de specioso forma prae filiis hominum , sic etiam est de speciosa ratione super intellectus hominum: unde timeo ne, quemadmodum ego soleo indignari pravis pictoribus, cum ipsumita mihi contingat, si tam decoram materiam incompto et contemptibili dictamine exarare praesumo. BOS. Nec hoc te debet retrahere; quia sicut tu permittis ut qui potest melius dicat, sic nulli praestituis ut, cui dictamen tuum non placet, pulchrius non scribat: verum, ut omnes excusationes tuas excludam, quod postulo non facies doctis, sed mihi, et hoc ipsum mecum petentibus. ANS. Quoniam video importunitatem tuam et illorum, qui hoc tecum ex charitate et religioso
Abbreviated transcription (Latin):
me est. et idcirco altiora me tracta¬
re timeo: ne forte cũ putauerit
aut etiam uiderit aliquis me ñ
sibi satis facere plus existimet rei
ueritatẽ mͥ deficere quã intel¬
lectum meum ad eam capiendam
non sufficere.B. Non hoc tantum¬
timere debes. quantũ et reminisei.
quia sepe contingit incolloquendo
de aliqua questione ut ds aperiat
quod prius latebat: & sꝑare debes
de grã dei. quia si ea quȩ gratis ac¬
cepisti libent̾ imꝑtiris: altiora ad
quȩ non dum attigisti mereberis
acciꝑe. A. Est et aliud ꝓpter quod
iudeo aut uix aut nullatemis pos¬
se ad plenum de hac re inter nos
nunc tractari: quoniam ad hoc
est necessaria noticia potestatis
⁊ necessitatis. & uoluntatis. & qua¬
rumdem aliarum rerum: quȩ sic
se habent ut earum nulla possit
plene sine aliis considerari. Et ido
tractus earum opus suum postu¬
lat. non multum ut puto facile:
nec omĩno inutile. Nam eariun
ignorantia quedã facit difficilia

Expanded text:
me est, et idcirco altiora me tractame est, et idcirco altiora me tractare timeo ne forte, cum putaverit, aut etiam viderit aliquis me non sibi satisfacere, plus existimet rei veritatem mihi deficere quam intellectum meum ad eam capiendam non sufficere. BOS. Non hoc tantumtimere debes quantum et reminisci, quia saepe contingit in colloquendo de aliqua quaestione ut Deus aperiat quod prius latebat; et sperare de gratia Dei quia, si ea quae gratis accepisti libenter impartiris, altiora, ad quae nondum attigisti, mereberis accipere. ANS. Est et aliud propter quod video aut vix aut nullatenus posse ad plenum inter nos de hac re nunc tractari; quoniam ad hoc est necessaria notitia potestatis et necessitatis, et voluntatis, et aliarum quarumdam rerum, quae sic se habent ut earum nulla possit plene sine aliis considerari; et ideo tractatus earum suum opus postulat, non multum, ut puto, facile, nec omnino inutile: nam earum ignorantia quaedam facit difficilia,
Abbreviated transcription (Latin):
et licet inquirendo ualde uide¬
atur difficilis. insoluendo tam̃
omĩbꝰ. ẽ. in telligibilis. ⁊ ꝓpt̾ uti¬
litatem uel rationis pulcritudi¬
nem amabilis: quãius ascĩs pa¬
trib inde quod sufficete debeat
dictum sit. tamen de illa curabo
dioribus ingenis magis patent:
et ideo plus placẽt: unum ex illis
qui hoc flagitant qui int̾ alios
instantius ad hoc me sollicitat
accipiam mecũ disputantẽ: ut
boso querat. et anselmus respon
ita negligentia mͥ uidet᷑. si post¬
quã confirmati sumus infide. ñ
studemus quod credimus intelli
ente fidẽ nr̃e redemptionis sic pu¬
to me tenere. ut etiam si nulla pos¬
re. nichil tamen sit quod ab eius
firmitate me ualeat euellere: ate
peto mͥ aꝑiri quod et scĩ plures me¬
cum petunt. qua necessitate scilie&
et ratione d̃s cum sit omp̃s. humi¬
litatẽ et infirmitatẽ humanȩ natu¬
re ꝓ eius restauratione assũꝑserit.
ANSeLMUS. Quod queris ame. supͣ

Expanded text:
et licet in quaerendo valde videet licet in quaerendo valde videatur difficilis, in solvendo tamen omnibus est intelligibilis, et propter utilitatem rationisque pulchritudinem amabilis. Quamvis a sanctis Patribus inde, quod sufficere debeat, dictum sit, tamen de illa 75 curabo,dioribus ingeniis magis patent, et ideo plus placent: unum ex illis qui hoc flagitant, qui inter alios instantius ad hoc me sollicitat, accipiam mecum disputantem: ut Boso quaerat, et Anselmus respondita negligentia mihi videtur, si, postquam confirmati sumus in fide, non studemus quod credimus intelligente, fidem nostrae redemptionis sic puto me tenere, ut etiam si nulla ratre, nihil tamen sit quod me ab ejus firmitate valeat evellere: a te peto mihi aperiri quod, ut scis, plures mecum petunt: qua necessitate scilicet et ratione Deus, cum sit omnipotens, humilitatem et infirmitatem humanae naturae pro ejus restauratione assumpserit. ANS. Quod quaeris a me, supra
Abbreviated transcription (Latin):
epe et studiosissime amul¬
tis rogatus sum et uerbis
et litteris: quatinus cuiꝰda
soleo respondere querentib memo¬
riȩ scribendo cõmendem. Dicunt
enim eas sibi placere: et arbitrant᷑
satis facere. Q uod petunt. non ut ꝑ
rationẽ ad fidẽ accedant. sed ut
eorum quȩ credunt intellectu et
contemplatione delectentur: uit
sint quantum possint parati sẽ¬
per ad satisfactionẽ omĩ poscen¬
n se rationẽ. de ea. quȩ in nob̃
ẽ spe. Quam questionem solent
unfideles nobis simplicitat xin¬
xp̃ianã quasi fatuam deriden¬
tes obicere: et fideles multi in
corde uersare: qua scilicet ra¬
tione uel necessitate d̃s homo
factus sit. ⁊ morte sua si cut
credimus ⁊ confitemur mundo
iutam reddiderit: cum hoc aut
ꝑaliam ꝑsonam siue angelicam
siue humanam. aut sola uolunta¬
ta facere potuerit. Dequa questi¬
one non solum litterati sed etiam
illiterati multi querunt: et ra¬
tionem eius desiderant. Qm̃ ergo
multi de hac tractari postulant.

Expanded text:
epe et studiosissime a multis rogatus sum et verbis, et litteris, quatenus cujusdasoleo respondere quaerentibus, memoriae scribendo commendarem: dicunt enim sibi placere eas, et arbitrantur satisfacere. Quod petunt, non ut per rationem ad fidem accedant, sed ut eorum, quae credunt, intellectu et contemplatione delectentur, et ut sint quantum possunt, parati semper ad satisfactionem omni poscenti se rationem de ea, quae in nobis est, spe. Quam quaestionem solent et infideles nobis, simplicitatem Christianam quasi fatuam deridentes, objicere, et fideles multi in corde versare: qua scilicet ratione vel necessitate Deus homo factus sit, et morte sua, sicut nos credimus et confitemur, mundo vitam reddiderit. Cum hoc aut per aliam personam, sive angelicam, sive humanam, aut sola voluntate facere potuerit, de qua quaestione non solum litterati, sed etiam illitterati multi quaerunt et rationem ejus desiderant, Quoniam ergo multi de hac tractari postulant,
Abbreviated transcription (Latin):
nis creditur exaltata. B̾ Ita sit.
nichil imputetur diuinȩ naturȩ.
quod scdm infirinitatẽ hominis
de xp̃o dicit᷑. Uerum quomodo
iustum aut rationabile poterit
ꝓbari. quia d̃s hominẽ illũ quẽ
pat̃ filium suu̾dilectũ inquos bene
complacuit uocauit. ⁊ quẽ filus
se ipsum fãcit. sic tractauit. aut
tractari ꝑmisit: Quȩ autẽ iusticia
est hominem omniũ iustissimum
morti tradere pro peccatore: Quis
homo siuinocentẽ dãpnaret ut
innocentem lib̾aret dampnandos
non udicaret᷑: Adidem enimres
deduci uidetur inconueniens: qd
supͣdictũ est. Ham si aliter peccato¬
res saluare non potuit. quã iustum
dãpnando: ubi ẽ eiꝰ omnipotentia. Si
uero potuit sed non uoluit: quo¬
modo defendsinus sapientiã eiꝰ.
atq iusticiam. aDs̃ pater non quẽ¬
admodum uideris intelligere ho¬
minem illum tractauit. aut in¬
uocentem ꝑro nocente morti tra¬
didit. Non enim eum inuitũ
ad mortem ille coegit. aut occidi

Expanded text:
nis creditur exaltata. BOS. Ita sit: nis creditur exaltata. BOS. Ita sit: nihil imputetur divinae naturae quod secundum infirmitatem hominis de Christo dicitur; verum quomodo justum aut rationabile probari poterit quia Deus hominem illum, quem Pater Filium suum dilectum, in quo sibi bene complacuit , vocavit, et quem Filius seipsum fecit, sic tractavit aut tractari permisit? Quae autem justitia est hominem omnium justissimum morti tradere pro peccatore? Quis homo, si innocentem damnaret ut nocentem liberaret, damnandus non judicaretur? Ad idem enim res deduci videtur inconveniens, quod supra dictum est. Nam si aliter peccatores non potuit salvare quam justum damnando, ubi est ejus omnipotentia? Si vero potuit, sed noluit, quomodo defendemus sapientiam ejus atque justitiam? ANS. Deus Pater non quemadmodum videris intelligere, hominem illum tractavit, aut innocentem pro nocente morti tradidit. Non enim eum invitum ad mortem ille coegit, aut occidi
Abbreviated transcription (Latin):
ti. d̃m aliquid uelle: siratio repug¬
nare uidetur. .A. Quid tibi uidet᷑
repugnare rationi: cum dm̃ ea
uoluisse fatemur. quȩ de eius
incarnatione credimus: BUt
breuiter dicam. altissimũ ad tam
humilia inclinari: omp̃otentem
aliquid facere cum tanto labore.
AQui hoc dicunt: non intelligunt
quod dicimꝰ. Duunam enim na¬
turam absq dubio asserimꝰ impas¬
sibilem: nec ullatenus posse asua
celsitudine humiliari: nec i eo
naturis. ⁊ duas naturas in una
ꝑsona. Qua ꝓpt̃ cum dicimus
dm̃ aliquid humile aut infir¬
mum pati. non hoc intelligimꝰ
scđm sublimitatẽ impassibilis
naturȩ: sed scđ̃m in firmitatatẽ
humanȩ substantiȩ quã gerebat:
et sic nr̃ȩ fidei nulla ratio obui¬
are cognoscitur. Sic enim nul¬
lam diuinȩ substantię signifi¬
camus humilitatẽ: sed unam
dei et hominis monstramus eẽ.
ꝑsonam. Honenĩ in incarnatio¬
ne dei ulla eius humilitas in¬
telligitur facta: sed natura homi¬

Expanded text:
ti Deum aliquid velle, si rationi repugti Deum aliquid velle, si rationi repugnare videtur. ANS. Quid tibi videtur repugnare rationi, cum Deum ea voluisse fatemur quae de ejus incarnatione credimus. BOS. Ut breviter dicam: Altissimum ad tam humilia inclinari, omnipotentem aliquid facere cum tanto labore. ANS. Qui hoc dicunt non intelligunt quod credimus. Divinam enim naturam absque dubio asserimus impassibilem, nec ullatenus posse a sua celsitudine humiliari, nec in eonaturis, et duas naturas in una persona. Quapropter, cum dicimus Deum aliquid humile aut infirmum pati, non hoc intelligimus secundum sublimitatem impassibilis naturae; sed secundum infirmitatem humanae substantiae quam gerebat; et sic nostrae fidei nulla ratio obviare cognoscitur. Sic enim nullam divinae substantiae significamus humilitatem; sed unam Dei et hominis monstramus esse personam. Non ergo in incarnatione Dei humilitas ejus ulla intelligitur facta; sed natura homi
Abbreviated transcription (Latin):
cyrographum illud non est dyabo¬
decreti. Decretum enim illud non
erat diaboli: sed dei. Iusto namq¬
dei iusticio decretum erat. et quasi
cyrographo confirmatum: ut ho¬
mo qui sponte peccauerat nec pec¬
catiun nec pęnam peccati uitare
ꝑ se posset. Est enim sp̃c uadens
et non rediens. ⁊ qui facit pecca¬
tum seruus est peccati: nec qui
peccat inpunitus debet dimit¬
ti. nisi miscđia peccatori parcat
et eum liberet.at ui ac redu¬
cat. Quam ob Sed rem per
hoc cyrographum nullam inue¬
ruri posse diaboli iusticiam in
nulla omnino ẽ. in iusticia: ita
in malo nulla penitus ẽ. iusticia.
Hichil igitur erat in dyabolo: cur
ds contra illum ad liberandum
hominẽ uti sua fortititudine non
ufficere nobis debet ad ratio¬
nem uoluntas d̃ĩ cum aliqͥd
facit: licet non uideamus cur
uelit. Uoluntas nãq dĩ nunquã
est irracionabilis. B. Uerũ est.
si constat dm id uelle unde agit᷑
Nequaquã enim acquieseunt mul¬

Expanded text:
chirographum illud non est diabochirographum illud non est diabodecreti; decretum autem illud non erat diaboli, sed Dei. Justo namque judicio Dei decretum erat, et quasi chirographo confirmatum, ut homo qui sponte peccaverat, nec peccatum nec poenam peccati per se vitare posset: est enim spiritus vadens, et non rediens ; et qui facit peccatum servus est peccati ; nec qui peccat, impunitus debet dimitti, nisi misericordia peccatori parcat, et eum liberet ac reducat. Quamobrem per hoc chirographum nullam inveniri posse diaboli justitiam in nulla omnino est injustitia; ita in malo nulla est penitus justitia. Nihil igitur erat in diabolo, cur Deus contra illum ad liberandum hominem sua uti fortitudine non ufficere nobis debet ad rationem voluntas Dei, cum aliquid facit, licet non videamus cur ita velit: voluntas namque Dei nunquam est irrationabilis. BOS. Verum est, si constat Deum id velle unde agitur: nequaquam enim acquiescunt mul
Abbreviated transcription (Latin):
cari. Euenit enun ut aliquis in¬
ipse iuste ꝑcuti mereatur. Si tñ
ꝑcussus uindicare se non debet.
et ꝑcutit ꝑcutientẽ se: in iuste
boc facit. Hȩc ergo percussio ex
non debuit se uindicare: ex parce
uero ꝑcussi iusta. quia inuiste ꝑ¬
cutiens iuste meruit ꝑcuti. Diuer¬
so igitur intuitu iusta et in iusta
est eadem actio: quam continge¬
re potest ab alio iudicari iustam
tantum. ab alio in iustam. Hoc itaꝙ
modo dẏabolus dicit᷑ iuste uexare
hominem: quia hoc d̃s iuste per¬
mittit: et honio iuste patitur. S
et hoe quod homo iuste dicitur
punitur. At si obtenditur cyro¬
graphũ illud decreti quod aduer¬
sum uos dicit apłs fuisse. et ꝑ mor¬
tem xpi deletum eẽ. ⁊ putat aliqͥs
ꝑ illud significari quia dyabolus
qͣsi sub cuiꝰdam pacti cyrographo
ab homine iuiste ante. xp̃i passio¬
nem peccatum uelut usuram pͥ¬
mi peccati quod ꝑsuasit homini.
i pęnam peccati exigeret. ut ꝑ
hoc iusticiam suam suꝑ homi¬
ita intelligendum puto. Liuppe

Expanded text:
cari. Evenit enim ut aliquis inipse juste percuti mereatur; si tamen percussus vindicare se non debet et percutit percutientem se, injuste hoc facit. Haec igitur percussio ex non debuit se vindicare; ex parte vero percussi justa, quia injuste percutiens juste percuti meruit. Diverso igitur intuitu justa et injusta est eadem actio, quia contingere potest ab alio judicari justam tantum, ab alio injustam. Hoc itaque modo diabolus dicitur juste vexare hominem; quia Deus hoc juste permittit, et homo hoc 77 juste patitur. Sed et hoc quod homo juste dicitur dicio Dei. At si obtenditur chirographum illud decreti quod adversum nos dicit Apostolus fuisse, et per mortem Christi deletum esse , et putat aliquis per illud significari quia diabolus, quasi sub cujusdam pacti chirographo ab homine juste ante passionem Christi peccatum, velut usuram primi peccati quod persuasit homini, et poenam peccati exigeret, ut per hoc justitiam suam super homiita intelligendum puto. Quippe
Abbreviated transcription (Latin):
aut fluini aut aquę aut nature sunt:
neq tres. aut fontes aut riui aut lacꝰ
Unũ gͥ dicit᷑ hic de trib ⁊ tria de uno:
nec tam̃ tria demincẽ: Ed si obicit ñ
ẽ singulũ quęq aut fontẽ aut ruiũ aut
lacũ aut binos ꝑfectũ nilũ s partes nili:
cogitet totũ hunc nilũ ex quo incepit
usq dũ desinet eẽ in tota quasi ȩtate
sua. quia nec ipse totus est simul. aut
loco aut tempore s ꝑ partes: nec ꝑfectꝰ
trit donec desinat esse. Habet enĩ qͣn
dã in hoc cum oratione similitudinem:
quȩ quamdiu quasi ex oris fonte pro¬
cedit. ꝑfecta non ẽ: ⁊ cũ ꝑfect᷑a ẽ. ĩa non ¶¬
ẽ Si quis enĩ sic consideret ⁊ diligent᷑
incelligat. cognoscet totũ nilũ. esse fon

Expanded text:
aut fluvii, aut naturae, aut aquae sunt; aut fluvii, aut naturae, aut aquae sunt; neque tres, aut fontes, aut rivi, aut lacus. Unum igitur dicitur hic de tribus, et tria de uno; nec tamen tria de invicem. Quod si objicit non esse singulum quemque, aut fontem, aut rivum, aut lacum, aut binos, perfectum Nilum, sed partes Nili; cogitet totum hunc Nilum, ex quo incoepit, usque dum desinet esse, in tota quasi aetate sua, quia nec ipse totus est simul aut loco, aut tempore, sed per partes; nec perfectus erit, donec desinat esse: habet enim Nilus quamdam in hoc cum oratione similitudinem, quae, quandiu quasi ex oris fonte procedit, perfecta non est; et cum perfecta est, jam non est. Si quis enim sic consideret, et diligenter intel
Abbreviated transcription (Latin):
reb ñ uidet. nec in deo intelligere ua¬
ẽ. liberã ab omni lege loci ⁊ tẽporis &
compositionis partiũ. reb quȩ elau
dunt᷑ tẽpore aut loco. aut partibus
componunt᷑. s eredat aliquid in
la eẽ. qͦd in istis eẽ nequit: ⁊ adqͥeser
tra illã. Uideamꝰ tam̃ an in rebus
creatis quȩ ⁊ loci ⁊ temporis ⁊ compo¬
sitionis partiũ legi subiacent. ĩnueni¬
ri possit aliquatenus hoc qd̾ negat
in deo. Ponamꝰ fontẽ de quo nascatur
⁊ fluat riuus. qͥ postea colligatur in
lacũ. sitq nom̃ eiꝰ nilus Sic itaq discre¬
te dicimꝰ fontẽ. riuũ lacũ. uit fontẽ ñ
dicamꝰ riuũ aut lacũ: nec riuũ aut
fontẽ aut lacũ. nec lacũ fontẽ aut
nilus: ⁊ simul tres. fons ⁊ riuus ⁊ lacꝰ
nilus: cũ tam̃ non sit alsꝰ ⁊ alius nilus
s. unus idemq siue cũ singulus quisq
siue cũ bini. seu eũ tres dicunt᷑ nlus
Tres gͥ st̃. fons riuus lacus ⁊ unus mlus

Expanded text:
rebus non videt, nec in Deo intelligere varebus non videt, nec in Deo intelligere vaest libera ab omni lege loci et temporis et compositionis partium, rebus quae loco aut tempore clauduntur, aut partibus componuntur; sed credat aliquid in illa esse, quod in istis esse nequit, et acquiescat icat. Videamus tamen an in rebus creatis, quae et loci, et temporis, et compositionis partium legi subjacent, inveniri possit aliquatenus hoc quod negat in Deo. Ponamus fontem, de quo nascatur et fluat rivus, qui postea colligatur in lacum: sitque nomen ejus Nilus. Sic itaque discrete dicimus fontem, rivum, lacum; ut fontem non dicamus rivum, aut lacum; nec rivum, fontem, aut lacum; nec lNilus; et simul tres fons, et rivus, et lacus, Nilus; cum tamen non sit alius, et alius Nilus; sed unus idemque, sive cum singulus quisque, sive cum bini, sive cum tres dicuntur Nilus. Tres igitur sunt, fons, rivus, lacus; et unus Nilus,
Abbreviated transcription (Latin):
tum filius sit. & nͣ pater. ĩd est adam &
abel. Dicimꝰ itaq de adã patre ⁊ de abel
filio. quia pater ñ ẽ filius. & filiꝰ non ẽ
pater: qm̃ duo homines & sꝑparate ꝑ¬
sonȩ sunt adã & abel: nec ẽ cuiꝰ filiꝰ sit
adã. aut cuiꝰ pater abel Sic itaq fate¬
mur indeo. quia pater ñ est filius aut
filius pater. quamuis duo di ñ sint:
qm̃ pater ñ habet patrẽ. aut filiꝰ filiũ.
Similiter sp̃e sc̃s non ẽ pater aut filius.
quia ñ est euius sit pater aut cuꝰ filiꝰ¬
sit: Qm̃ gͦ pater & filius & sp̃s sc̃s tres
sunt & alii ab inuicẽ. nec de inuicẽ di¬
ci queunt sicut de patre ⁊ filio in di¬
uersis ꝑsonis hominũ ostendimꝰ: ideo
dicunt᷑ tres ꝑsonȩ: ñ quia sint tres res
separate: ¶Aut si negat tria posse dici
de uno.⁊ unũ de trib ut tria non di¬
cantur de inuicẽ. sic̃ in his trib ꝑso¬
nis ⁊ uno deo facimꝰ. qm̃ hoc in aliis

Expanded text:
tum filius sit, et non pater; id est Adam et tum filius sit, et non pater; id est Adam et Abel. Dicimus itaque de Adam patre, et de Abel filio, quia pater non est filius, et filius non est pater; quoniam duo homines et separatae personae sunt Adam et Abel, nec est cujus filius sit Adam aut cujus pater sit Abel. Sic itaque fatemur in Deo quia Pater non est Filius, aut Filius Pater quamvis duo dii non sint; quoniam Pater non habet patrem, aut Filius filium. Similiter Spiritus sanctus non est Pater aut Filius; quia non est cujus sit pater, aut cujus siiam ergo Pater et Filius et Spiritus sanctus tres sunt, et alii ab invicem, nec de invicem dici queunt sicut de patre et filio in diversis personis hominum ostendimus; ideo dicuntur tres personae; non quia sint tres res separatae. At si negat tria dici posse de uno, et unum de tribus: ut tria non dicantur de invicem; sicut in his tribus personis et uno Deo facimus, quoniam hoc in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
S qm̃ & uerbũ est. ds̃. xille assũptus
homo.ẽ homo:uerũ ẽ dicere.quia
ds̃ & homo eadẽ ꝑsona ẽ:s in nomi¬
ne dei subaudiendũ ẽ. uerbũ: & in
nomine hominis sub intelligendus
respondeo in hac epla nichil potui
uidere. pret̾ illud qd̾ supra posui. s
puto sic rei patere ueritatẽ. ex hus
quȩ dixi ut nulli lateat intelligenti
nichil qd̾ contra illã dicit᷑ ium ue¬
ritatis tenere ¶ S si reuocatus a
multitudine doꝵ. pluralitatẽ abnegat
in deo ꝑsonarũ: hoc id̾o facit quia nescit
unde loquit᷑. Nã nec dm nec ꝑsonas eiꝰ
cogitat: s tale aliqͥd quales st̃ plures
humanȩ ꝑsone: & quia uidet unũ
hominẽ plures ꝑsonas eẽ ñ posse:
negat hoc ipsũ de deo: Non enĩ iccir¬
co dicunt᷑ tres ꝑsone. quia sint tres
res seꝑate. sic̃ tres hommes. s quia
similitudinẽ habent quandã eũ tri¬
b separatis ꝑsonis Cũnsideremꝰ hoc
in patre ⁊ filio. ⁊ id ipsũ intelligatur

Expanded text:
erbum est Deus, et ille assumptus homo est homo; verum est dicere quia Deus et homo eadem persona est: sed in nomine Dei, subaudiendum est Verbum, et in nomine hominis subintelligendus est respondeo in hac epistola, nihil potui videre praeter illud quod supra posui; sed puto sic rei veritatem patet ex his quae dixi, ut nulli lateat intelligenti nihil quod contra illam dicitur, vim veritatis tenere. Sed si revocatus a multitudine deorum, pluralitatem abneget in Deo personarum: hoc ideo facit, quia nescit unde loquitur. Nam nec Deum nec personas ejus cogitat, sed tale aliquid: quales sunt plures humanae personae. Et quia videt unum hominem plures personas esse non posse, negat hoc ipsum de Deo. Non enim idcirco dicuntur tres personae, quia sint tres res separatae, sicut tres homines; sed quia similitudinem habent quamdam cum tribus separatis personipsum intelligatur
Abbreviated transcription (Latin):
quasi nichil sciatur de. xp̃o: monstra¬
tur ñ minus aꝑta ratione ⁊ ueritate¬
e naturã humanã ad hoc institutã
esse. ut aliquando immortalitate bea¬
ta totus homo id est in corpoie &e a
nima frueret᷑ ac necesse esse ut hoc
fiat de homine ꝓpter qͦd factus est
s ñ nisi ꝑ hominẽ dm̃ atq ex necesi¬
tate omnia quȩ de xp̃o credimus
fieri oportere. hanc prefaciunculam
cũ capitulis totius oꝑis om̃s qui li¬
brum hunc transcribere uolent
ante eius principiũ ut prefigant
postulo. quatinꝰ in cuiuscunq manꝰ
uenerit. quasi in eius fronte aspici¬
at: si quio in toto corpore sit quod

Expanded text:
quasi nihil sciatur de Christo, monstraquasi nihil sciatur de Christo, monstratur non minus aperta ratione et veritate naturam humanam ad hoc institutam esse, ut aliquando immortalitate beata totus homo, id est in corpore et in anima frueretur: ac necesse esse ut hoc fiat de homine, propter quod factus est; sed nonnisi per hominem Deum, atque ex necessitate omnia, quae de Christo credimus, fieri oportere. Hanc praefatiunculam cum capitulis totius operis, omnes, qui librum hunc transcribere volent, ante ejus principium, ut praefigant, postulo: quatenus in cujuscunque manus venerit, quasi in ejus fronte aspiciat si quid in toto corpore sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
nitus: in eodem libello apte inueniet:¬
pus subditum propter
quosdam qui antequã
ꝑfectum & exquisitũ
esset primas partes eius
me nesciente sibi transcribebant festi¬
nantius quã mͥ oportunũ esset. ac
ideo breuius quam uellem sũ coactus
ut potui consummare: Nam plura
quȩ tacui inseruissem & addissem:
si in quiete & congruo spatio illudd
mͥ edere licuisset In magna enĩ cor¬
dis tribulatione quã unde ⁊ cur
passus sim nouit ds̃ illud in anglia
rogatus incepi. ⁊ in capuana ꝓuin¬
cia peregrinꝰ ꝑfeci Quod scđ̃m ma¬
teriã de qua editũ est. cur ds̃ homo
nominaui.⁊ in duos libellos distinxi:
fidem quia rationi putant illam
repugnare respuentiũ continet ob¬
iectiones. ⁊ fideliũ responsiones. ac tan¬
tdem remoto xp̃o quasi nunquã aliqͥd
fuerit de illo. ꝓbat rationib necessarus
esse impossibile ullũ hominẽ saluari
sine illo: In scdo autẽ libro similiter

Expanded text:
nitus, in eodem libello aperte invenietnitus, in eodem libello aperte invenietpus subditum propter quosdam, qui antequam perfectum et exquisitum esset, primas partes ejus, me nesciente, sibi transcribebant, festinantius quam mihi opportunum esset, ac ideo brevius quam vellem sum coactus, ut potui, consummare. Nam plura, quae tacui, inseruissem et addidissem, si in quiete et congruo spatio illud mihi edere licuisset. In magna enim cordis tribulatione, quam unde et cur passus sim novit Deus, illud in Anglia rogatus incoepi, et in Capuana provincia peregrinus perfeci. Quod secundum materiam, de qua editum est, Cur Deus homo nominavi, et in duos libellos distinxi. ntium Christianam fidem, quia rationi putant illam repugnare, continet objectiones et fidelium responsiones: ac tandem remoto Christo quasi nunquam aliquid fuerit de illo probat rationibus necessariis esse impossibile ullum hominem salvari sine illo. In secundo autem libro similiter,