comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dis ꝓ fuisse languentib. in uia qua
fuerant transi turi positos inordine in¬
numerabiles morbis uariis loborantib
ut ambulantiũ suꝑ eos umbra transiret.
continuo salutẽ solere recipere & alia
multa stupenda in xp̃i nomine ꝑeos
facta pos tremo etiã mortuos resurrexcisse
cernebant. Quae siut legunt᷑ gesta eẽ. c̃cedunł
ecce tot incredibilia trib illis incredibilib
ad dimus. & ut credat᷑ unũ incredibile
qđ de carnis resurrectione atq in caelũ
Ascensione dicit᷑. multorũ in credibilium
testimonia tanta congerimus. & ñdũ
ad credendũ horrenda duricia incredu-¬
crederetꝰ resurrectionẽ atq ascensionẽ
p̃dicantib xp̃i. etiã ista mira cula facta
eẽ . ñ credunt. hoc nobis unũ grande
miraculũ sufficit. qđ cũ t̃rarũ orbissine
ullis miraculis credidit. Recolamus
etiã hoc loco illud. qđ derom uli credita
diuinitate tullius adimirat᷑. Uerba

Expanded text:
dis profuisse languentibus, in uia qua dis profuisse languentibus, in uia qua fuerant transituri positos in ordine innumerabiles morbis uariis laborantes, ut ambulantium super eos umbra transiret, continuo salutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per facta, postremo etiam mortuos resun-exisse cernebant, Quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus, et ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione adque in caascensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum ad credendum horrenda duritia increducrederetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non credunt, hoc nobis unum grande miraculum sufficit, quod eam terrarum orbis sine ullis miraculis credidit. Recolamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba
Abbreviated transcription (Latin):
eis mundũ credidisse ñ mirũ ẽ. sed istos
Adhuc credere nolle ꝑdurũ est. Si autẽ
ut uerũ ẽ. paucis. obscuris. minimis. indoc¬
tis. eã se uidisse dicentib & scribentib. cre¬
didit mundus. cur pauci obstinatissi mi
qui remanserunt. ipsi mundo iã credenti
ad huc usq ñ credunt: Qui ꝓpterea nume
exiguo ignobiliũ. infirmorũ. imperitorũ
hominũ credidit. quia intã contentibilib
testib multo mirabilius diuinitas se i psa
ꝑsua sit. Eloquia nãq ꝑsuadentiũ. quae
dicebant. mira fuerunt facta non uerba.
Q uienĩ xp̃m incarne resurrexisse. & cũ illa
incaelũ ascendisse ñ uiderant. id se uidisse
narrantib ñ loquentib tantũ sed etiã
mirifica facientib. signa credebant.
Homines quippe quos unius. uel ut multũ
duarũ linguarũ fuisse nouerant. repente
linguis om̃iũ gentiũ loquentes mirabi¬
lit̃ audiebant. Claudũ ab uberibus
sudaria de corporib eorũ ablata. sanan-¬

Expanded text:
eis mundum credidisse non mirum est, sed istos eis mundum credidisse non mirum est, sed istos adhuc credere nolle perdurum est; si autem, ut verum est, paucis obscuris minimis indoctis eam se vidisse dicentibus et scribentibus credidit mundus, cur pauci obstinatissimi qui remanserunt, ipsi mundo jam credenti adhuc usque non credunt? 102 Qui propterea numeexiguo ignobilium, infimorum, inperitorum hominum credidit, quia in tam contemtibilibus testibus multo mirabilius diuinitas se ipsa persuasit. Eloquia namque persuadentium, quae dicebant, mira fuerunt facta, non uerba Qui enim Christum in carne resurrexisse et cum illa in caelum adscendisse non uiderant, id se uidisse narrantibus non loquentibus tantum, sed etiam mirifica facientibus signa credebant. Homines quippe, quos unius uel, ut multum, duarum linguarum fuisse nouerant, repente linguis omnium gentium loquentes mirabiliter audiebant; claudum ab uberibus sudaria de corporibus eorum ablata sanan
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos philosophos cepit. Duob. illis incredi¬
bi lib siplacet. immo quia placere debet.
addamus hoc t̃ciũ. Iã ergo tria sunt
incredibilia. quae tam̃ facta sunt. In cre¬
dibile ẽ . xp̃m resurrexisse in carne. & in
caelũ ascendisse cũ carne. Incredibile est
mundũ remtã incredibilẽ credidisse.
incredibile ẽ. homines ignobiles. infirmos
paucissimos imperitos rẽ tã incredibilẽ
tã effica cit̃ mundo & in illo lȩticiã doctis
ꝑsuadere potuisse. Horũ triũ in credibi¬
liũ primũ nolunt isti cũ quib. agimus
credere. scđm cogunt᷑ & cernere. qđ non
in ueniunt undesit factũ . si ñ credunt
t̃ciũ. Resurrectio certe xp̃i. & incaelũ
cũ carne inqua resurrexit ascensio. toto
iã mundo p̃dicat᷑ & creditꝰ. Si credibilis
ñ ẽ. unde toto t̃rarũ orbe iã credita est:
Si multi nobiles. sublimes. docti eã se uidisse
dixerunt & qđ uiderunt diffamare curar̃.:

Expanded text:
ipsos philosophos cepit. Duobus illis incrediipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, imo quia placere debet, addamus hoc tertium. Jam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos, paucissimos, imperitos, rem tam incredibilem tam efficaciter mundo, et in illo etiam doctis, persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti cum quibus agimus credere; secundum coguntur, et cernere quod non inveniunt unde sit factum, si non credunt tertium. Resurrectio certe Christi, et in coelum cum carne in qua resurrexit ascensio, toto jam mundo praedicatur et creditur. Si credibilis non est, unde toto terrarum orbe jam credita est? si multi nobiles, sublimes, docti eam se vidisse dixerunt, et quod viderunt diffamare curarunt,
Abbreviated transcription (Latin):
credibilẽ mundũ eẽ. crediturũ idem ds̃
Antequã uel unũ horũ fieret. ambo fut᷑a
eẽ p̃dixit. Unũ duorũ incredibiliũ iã
factũ uidemus. ut qđ erat incredibile
crederet mundus. Cur id qđ reliquũ est
desperat᷑ ut etiã hoc ueniat qđ in credibile
credidit mundus. sicut iã uenit qđ similit̃
in credibile fuit ut rẽtã incredibilẽ cređet
mundus : quando quidẽ hoc utrũq incre
CLU. QUOD UTMUNOUS INXT̃M CREOE¬
RET UIRTUTIS EUERAT DIUINE. NON
t ipse modus quo mundus credidit si con¬
sideret᷑. Incredibilior inuenit᷑. In erudi¬
tos liberalib disciplinis. & omĩno quantũ
Ad istorũ doctrinas attinet impolitos. ñ
peritos grã matica. ñ armatos dialectica.
ñ rethorica inflatos piscatores xp̃s cũ retib
fidei ad mare huius scłi paucissimos misit
atq ita ex om̃i genere tã multos pisces. &
tanto mirabili ores quanto rariores. etiã

Expanded text:
credibilem mundum esse crediturum, idem deus, credibilem mundum esse crediturum, idem deus, antequam uel unum horum fieret, ambo futura esse praedixit. unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut quod erat incredibile crederet mundus: cur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc utrumque increCLV. Quod ut mundus in Christum crederet, virtutis fuerit divinae, non libro XXII. Et ipse modus quo mundus credidit, si consideretur, incredibilior invenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino quantum ad istorum doctrinas attinet impolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica inflatos, piscatores Christus cum retibus fidei, ad mare hujus saeculi paucissimos misit. Atque ita ex omni genere tam multos pisces, et tanto mirabiliores quanto rariores, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ sumus. nec aliquando adhuc ui¬
dimus. Nã ꝓfecto sobria ratione c̃sulta
mirabilioris eẽ. diuinioperis re peritur.
incorporalib. corporalia quodã modo attexere
quã licet diuersa. qui a illa celestia ista
t̃restria. tam̃ corporalia. & corpora copu
lare sed hoc incredibile fuerit aliquando.
CLIIII. DERE SURRECTIONE
CAR NIS AUAM QUIDAM
MUNDO CREDINTENON CRENUNT
EX EODEM UBRO.
Icce iã credidit mundus sublatũ trenũ
Ixp̃i corpus in celũ. resurrectionem
carnis & ascensionẽ insuꝑnassedes. paucis¬
simis remanentib. atq stupentib uel doctis
uel indoctis: Iã crediderunt & docti in doc-¬
⁊ si rem credibilẽ crediderant. uideat
quã sint stolidi qui ñ crediderunt. Siaut̃
res in credibilis credita ẽ: etiã hoc utiq in¬
credibile ẽ. si c̃reditũ eẽ. qđ incredibile ẽ.
Haec igit᷑ duo incredibilia resurrectionẽ
scilicet nr̃i corporis inaẽt̃nũ. & rem tã in¬

Expanded text:
nondum sumus, nec aliquando adhuc vinondum sumus, nec aliquando adhuc vidimus? Nam profecto, sobria ratione consulta, mirabilioris esse divini operis reperitur, incorporalibus corporalia quodammodo attexere, quam licet diversa, quia illa coelestia, ista terrestria, tamen corpora et corpora, copulare copulari; sed hoc incredibile fuerit aliquando. CAPUT CLIV. De resurrectione carnis, quam quidam mundo credente non credunt; ex eodem libro XXII. Ecce jam credidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in coelum, resurrectionem carnis et ascensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus atque stupentibus, vel doctis, vel indoctis. Jam crediderunt docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, videant quam sint stolidi qui non credunt. Si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est, sic creditum esse quod incredibile est. haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam in
Abbreviated transcription (Latin):
Animis haȩc m̃bra t̃rena miro sibi modo
conexa & implicita. Cur ergo eodẽ uolente
dõ qui fecit hoc animal ñ poterit t̃renũ
corpus incaeleste corpus ad tolli si animus
t̃reno corpori potuit illigari: ant̃retia
particula tã exigua potuit aliquid caelesti
corpore melius apud se tenere ut sensum
haberet & uitã & sentientẽ eã atq uiuentẽ
de dignabit᷑ caelũ suscipere. aut susceptũ
ñ poterit sustinere. cũ dere sentiat & uiuat
ista meliore quã ẽ. corpus ome caeleste :
Sedideo nunc ñ fit. qr ñdũ ẽ. tẽpis quo id
fieri uoluit. qui hoc qđ uidendo iã uoluit
multo mirabilius quã illud qđ ab istis
credit᷑ fecit. Cur enĩ ñ uehem̃tius ad¬
miram᷑ incorporeos animos caelesti corpore
potiores. t̃renis illigari corporib quam
corpora licet t̃raena sedib quã uiscȩlestib
tam̃ corporeis sublimari: nisi qi hoc uidere
consueuimus & hoc sumus. illud uero

Expanded text:
animis quibus haec membra terrena miro sibi modo animis quibus haec membra terrena miro sibi modo connexa et implicita. Cur ergo, eodem volente Deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in coeleste corpus attolli, si animus terreno corpori potuit illigari? An terrena particula tam exigua potuit aliquid coelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et vitam, et eam sentientem atque viventem dedignabitur coelum suscipere, aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et vivat ista meliore quam est corpus omne coeleste? Sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus, quo id fieri voluit, qui hoc quod videndo jam viluit, multo mirabilius quam illud quod ab istis non creditur fecit. Cur enim non vehementius admiramur incorporeos animos, coelesti corpore potiores, terrenis illigari corporibus, quam corpora, licet terrena, sedibus quamvis coelestibus, tamen corporeis, sublimari, nisi quia hoc videre consuevimus et hoc sumus, illud vero
Abbreviated transcription (Latin):
ed uidelicet homines docti atq sapientes
c̃tra uĩ tantae auctoritatis quae omĩa
genera hominũ sicuti ante p̃dixit. in hoc
credendũ. sperandũq c̃uertit. acute sibi
argum̃tari uident᷑ aduersus corporũ
resurrectionẽ. & dicere qđ in t̃cio dere
deos eẽ. factos asseuerarot : quorũ ñ corpora
inquit sunt incaelũ elata. Neq enĩ nat᷑a
pateret᷑ ut id qđ eaẽ. et̃ra. nisi in t̃ra ma¬
neret. Haet ẽ. magna ratiosapientiũ. quoꝵ
dñs nouit cogitationes qm̃ uanȩsunt
Sienĩ animȩ tantũ modo essemus. id est
sine ullo cor pore sp̃si & incaelo habitantes
t̃rena animalia nesciremus. nobisq futurã
eẽ. diceret᷑ ut t̃renis corporib. animandis
quodã uinculo mirabili necterem᷑. ñ ne
multo fortius argum̃ taremꝰ id credere
recusantes. & diceremus naturã ñ pati
ut res in corporea ligam̃to corporeo uinci¬
retꝰ & tam̃ plena ẽ. t̾ra uegetantibus

Expanded text:
XXII. Sed videlicet homines docti atque sapientes XXII. Sed videlicet homines docti atque sapientes contra vim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque convertit, acute sibi argumentari videntur adversus corporum resurrectionem, et dicere quod in tertio de Redeos esse factos asseveraret, quorum non corpora, inquit, sunt in coelum elata, neque enim natura pateretur ut id quod esset e terra nisi in terra maneret; haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus novit cogitationes, quoniam vanae sunt. Si animae tantummodo essemus, id est, sine ullo corpore spiritus, et in coelo habitantes, terrena animalia nesciremus, nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam vinculo mirabili necteremur. Nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati ut res incorporea ligamento corporeo vinciretur? Et tamen plena est terra vegetantibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ego faciã hyerłm exultationẽ & popłm
meũ leticiã & exultabo in hyerłm &
letabor in popłomeo & ultra ñ audietꝰ in
illa uox fletus. Et ꝑ aliũ ꝓphetã. qđ p̃nun¬
ciauit dicens eidẽ ꝓphetae. In tẽpore illo
saluabit᷑ popłs tuus. om̃is qui inuentus
fuerit scriptus in libro. & multi dormientiũ
in t̾rae puluere . siue ut quidã int̃p̃tatis
aggere ex urgent. hi inuitã &ȩt̃nã & hi in
obꝓbriũ & confusionẽ aȩt̃nã. Et alio loco
ꝑ eudẽ ꝓphetã. Accipient regnũ sc̃i altissimi.
regnũ sẽpit̃nũ. & alia quae ad hoc ꝑtinentia¬
uener̃ quae increduli ñ putabant eẽ. uentura
Idẽ quippe ds̃ utraq ꝓmisic. utraq uentura
eẽ. p̃dixit. quẽ ꝑ horrescunt ndmina paga¬
norũ. etiã teste porfirio nobilissimo philo¬
sopho paganorũ. CLIII. CONTRA
SAPIENTES MUNDI QUIPUTANT
TERREMA HOMINUM CORPORA
AD CAELESTE HABITACUIŨNONPOSSE
TRANSFERRI EX EODEM VBRO

Expanded text:
Ecce ego faciam Jerusalem exsultationem, et populum Ecce ego faciam Jerusalem exsultationem, et populum meum laetitiam, et exsultabo in Jerusalem, et laetabor in populo meo, et ultra non audietur in ea vox fletus. Et per alium prophetam, quod praenuntiavit dicens eidem prophetae, In tempore illo saluabitur populus tuus omnis, qui inuentus fuerit scriptus in libro, et multi dormientium in terrae puluere — siue, ut quidam interpretati sunt, aggere — exsurgent, hi in uitam aeternam et hi in opprobrium et in confusionem aeternam. et alio loco per eundem prophetam: accipient regnum sancti altissimi et regnum sempiternum; et alia, quae ad hoc venerunt, quae increduli idem quippe deus utraque promisit, utraque uentura esse praedixit, quem perhorrescunt nomina paganorum etiam teste Porphyrio, nobilissimo philosopho paganorum. sapientes mundi, qui putant terrena hominum corpora ad coeleste habitaculum non posse transferri, ex eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
fierisinit. miscđiã suã iusticiãq demonstrat.
Sicut enĩ uult ut homo ñ peccet: ita uult pec ca¬
tori parcere ut reuertat᷑ & uiuat. Ita etiã
uult inpeccatis ꝑseuerantẽ punire. ut iusti¬
ciae potentiã contumax ñ euadat. Acsic
quicquid legeris ohomo. ñdeerit dõ unde
suã dete cõpleat uoluntatẽ. Siue ergo
iustificet impiũ siue arguat pigrũ. si ue
expectet auersũ. seu deserat puniendum:
BEATITUDINIS SCÕRŨ. ETPERERTUSS
Syreucus lm Piorum. Ex Eodtm
ua ꝓpc̃ ut cȩtera tã multa p̃tereã. sicut
nunc in xp̃o uidemus impleri qđ ꝓmisit
abra hȩ dicens. insemine tuobenedicent᷑
om̃s gentes ita qđ eidẽ semini eius ꝓmisit
implebit᷑. ubi ait ꝑ ꝓphetã. Resurgent
qui erant in monum̃tis: Et qđ ait. Erit
caelũ nouũ & t̃ra noua. & ñerunt memo¬
res priorũ. nec ascendent in cor ipsorũ sed
leticiã & exultationẽ inuenient in ea.

Expanded text:
fieri sinit, misericordiam suam iustitiamque demonstrat. fieri sinit, misericordiam suam iustitiamque demonstrat. sicut enim uult, ut homo non peccet, ita uult peccatori parcere, ut reuertatur et uiuat, ita etiam uult in peccatis perseuerantem punire, ut iustitiae potentiam contumax non euadat: ac sic quidquid delegeris, o homo, non deerit deo unde suam de te compleat uoluntatem. siue ergo iustificet impium siue arguat pigrum siue exspectet auersum beatitudinis Sanctorum, et perpetuis suppliciis impiorum, ex eodem pter, ut cetera tam multa praeteream, sicut nunc in Christo uidemus impleri quod promisit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes, ita quod eidem semini eius promisimplebitur, ubi ait, per prophetam, Resurgent qui erant in monumentis, et quod ait, Erit coelum novum, et terra nova, et nonerunt memores priorum, nec ascendent in cor ipsorum; sed laetitiam et exsultationem invenient in ea:
Abbreviated transcription (Latin):
possumus illomodo locutionis dicere. uult
ds̃ & ñ facit ut ipsũ dicamus uelle. qui ut
uelint ista facit. Scđm illã uero uolun¬
tatẽ suã qui cũ ei p̃scientia sempit̃ naẽ.
ꝓfecto incaelo & in t̾ra omiã quaetũq.
uoluit ñ solũ p̃terita. uel p̃sentia. sed etiã
futura iã fecit. Uerũ antequã uenia t tẽpus
quo uoluit ut fieret qđ ante tẽpora uni uersa
p̃sciuit atq dis posuit. dicimus: fi et quando
ds̃ uoluerit. Si autẽ ñ solũ tẽpus quo futurũ
ẽ. uerũ etiã utrũ futurũ sit ignoramus.
dicimus. fiet sids̃ uoluerit. Nonquia ds̃
nouã uoluntatẽ quã ñ habuit tunchabebit.
sed quia id qđ ex aet̃nitate in eius immuta¬
bili p̃paratũ ẽ. uoluntate . tunc erit.
quire : inuestiga si potes om̃s uoluntates
dni. In om̃ib semꝑ. magna opera eius in¬
uenies. Nulla enĩ uoluntas. potentior
ẽ ipsius uoluntate. Contra quã cũ aliquid

Expanded text:
possumus illo modo locutionis dicere: "uult possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecto in caelo et in terra omnia quaecumque uoluit non solum praeterita uel praesentia sed etiam futura iam fecit. uerum antequam ueniat tempus, quo uoluit, ut fieret quod ante tempora uniuersa praesciuit atque disposuit., dicimus: "fiet quando deus uoluerit; si autem non solum tempus, quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramus, dicimus: „fiet, si deus uoluerit"; non quia deus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit, sed quia id quod ex aeternitate in eius immutabili praeparatum est uoluntate tunc erit. quire, uestiga, si potes, omnes uoluntates domini, in omnibus semper magna opera eius inuenies. nulla enim uoluntas potentior est ipsius uoluntate, contra quam cum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cđm hanc uoluntatẽ quã ds̃ operat᷑ in
om̃ib. etiã uelle dicit᷑. qđ ñ ipse uult
sed suos id uolentes facit. sicut dicitur.
cogno uisse me. qđ ut cognosceretꝰ fecit
A quibi ignorabat᷑. Neq enĩ dicente a pło
nunc autẽ cognoscentes dm̃ immo cog¬
niti a dõ. fas est ut credamus qđ eos tunc
cognouerit ds̃. p̃ cognitos ante constitu¬
tionẽ mundi. sed tunc cognouisse dictus
ẽ. qđ tunc ut cognosceret᷑ effecit. Dehis
locutionũ modis iã & insuperiorib libris
memini disputatũ. Scđm hanc ergo uolun¬
tatẽ qua dm̃ uelle dicimus. qđ alios efficit
uelle. a quib futura nesciunt᷑. multa uult.
ñ facit. Multa enĩ uolunt fieri scĩ eius
ab illo inspirata scã uoluntate. nec fiunt.
sicut orant ꝓquibus dã piescẽq Et qđ orant
ñ facit. cũ ipse in cis hanc orandi uoluntatẽ
spũ scõsuo fecerit. Hac ꝑ hoc quando scđm
dm̃ uolunt & orant scĩ. ut quisq sit saluus:

Expanded text:
secundum hanc uoluntatem, quam deus operatur in secundum hanc uoluntatem, quam deus operatur in hominibus, etiam uelle dicitur quod non ipse uult, sed suos id nolentes facit; sicut dicitur cognouisse quod ut cognosceretur fecit, a quibus ignorabatur. neque enim dicente apostolo: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo, fas est, ut credamus, quod eos tunc cognouerit deus praecognitos ante constitutionem mundi; sed tunc cognouisse dictus est, quod tunc ut cognosceretur effecit. de his locutionum modis iam et in superioribus libris memini disputatum. secundum hanc ergo uoluntatem, qua deum uelle dicimus quod alios effecit uelle, a quibus futura nesciuntur, multa uult nec facit. multa enim uolunt fieri sancti eius ab illo inspirata sancta uoluntate nec fiunt; sicut orant pro quibusdam pie sancteque, et quod orant non facit, cum ipse in eis hanc orandi uoluntatem sancto spiritu suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Multa fiunt quidẽ a malis con tra
uoluntatẽ dũ sed tantȩ ẽ ille sapientiae. tantȩq
uirtutis ut in eos exitus siue fines quos bonos
& iustos ipse p̃sciuit tendant omĩa quae
uoluntati eius uident᷑ aduersa. Ac ꝑ hoc cũ
ds̃ mutare dicit᷑ uoluntatẽ. ut quibi lenis
erat uerbi grã reddat᷑ iratus. ille potius
quã ipse mutatus : & eũ quodã modo muta¬
tũ inhisquȩ patiunt᷑ inueniunt. sicut
mutat᷑ soloculis sauciatis & asper quodã¬
modo ex miti. & ex delectabilȩ molestus
efficit᷑. cũ ipse apud se ipsũ maneat idem
qui fuit. Dicit᷑ etiã uoluntas dĩ. quã facit
in cordib obȩdientiũ mandatis eius. dequa
dicit apłs. Ds̃ ẽ. enĩ qui operat᷑ in uobis. &
uelle. Sicut iusticia dĩ ñ solũ qua ipse
ius tus ẽ. dicit᷑. sed illa etiã quã in homine
sed ab ipsodata. Nã utiq homines erant.
quib ait iħs. Inlege ur̃a scriptũ ẽ. cũ alio
loco legamus. Lex dĩ eius incorde eius.

Expanded text:
m fiunt quidem a malis contra uoluntatem Dei; sed tantae est ille sapientiae tantaeque uirtutis, ut in eos exitus siue fines, quos bonos et iustos ipse praesciuit, tendant omnia, quae uoluntati eius uidentur aduersa. Ac per hoc cum Deus mutare dicitur uoluntatem, ut quibus lenis erat uerbi gratia reddatur iratus, illi potius quam ipse mutantur et eum quodam modo mutatum in his quae patiuntur inueniunt; sicut mutatmodo ex miti et ex delectabili molestus efficitur, cum ipse apud se ipsum maneat idem qui fuit. dicitur etiam uoluntas dei, quam facit in cordibus oboedientium mandatis eius, de qua dicit apostolus: deus est enim, qui operatur in uobis et uelle; sicut iustitia dei non solum qua ipse iustus est dicitur, sed illa etiam quam in homine, sed ab ipso data; nam utique homines erant quibus ait Iesus: in lege uestra scriptum est, cum alio loco legamus: lex dei eius in corde eius.
Abbreviated transcription (Latin):
incaelo. Aequales utiq angł̃is immortalitate
Ac felicitate : ñ carne. sicut nec resurrecti¬
one. qua ñ indiguerunt angli. qm̃ nec mori
potuerunt. Nuptias ergo dñs fu turas negauit¬
eẽ in resurrectione. ñ feminasi Et ibi ne-¬
gauit. ubi talis quaestio uertebatꝰ. ut eam
negato sexu muliebri. celeriore facilitate
dissolueret si cũ ibi p̃nosceret non futurũ.
I mmo etiã. futurũ eẽ. firmauit dicendo.
ñ nubent qđ ad feminas ꝑtinet. nec uxores
ducent. qđ ad uiros. Erunt ergo quae
uel nubere hic solent. uel ducere uxores.
sed ibi ñ hoc facient.

Expanded text:
in coelo. Aequales utique angelis immortalitate in coelo. Aequales utique angelis immortalitate ac felicitate, non carne sicut nec resurrectione, qua non indiguerunt angeli, quoniam nec mori potuerunt. Nuptias ergo Desse in resurrectione, non feminas, et ibi negauit, ubi talis quaestio uertebatur, ut eam negato sexu muliebri celeriore facilitate dissolueret, si eum ibi praenosceret non futurum; immo etiam futurum esse firmauit dicendo: Non nubent, quod ad feminas pertinet nec uxores ducent, quod ad uiros. Erunt ergo, quae uel nubere hic solent, uel ducere uxores; sed ibi hoc non facient.
Abbreviated transcription (Latin):
incruce pendentis latus lancea ꝑforatũ ẽ.
atq inde sanguis & aqua ꝓfluxit. quae
sacram̃ta eẽ. nouimus quib. aedificatur
ȩccła. Nã hoc etiã uerbo scriptura usa ẽ.
ubi ñ legit᷑. formauit aut finxit sed aedifi¬
cauit eã in mulierẽ. Unde & apłs dicit.
ut deuiro fieret. unitas ẽ. cõmendata.
Ut autẽ illo modo fieret. xp̃s utdictũ est
& ȩccła figurata ẽ. Qiuiergo utrũq sexũ insti¬
tuit. utrũq restituet. Deniq ipse iħs in ter¬
rogatus a saduceis qui negant resurrectionẽ.
cuius septẽ frm̃ erit uxor quã singuli
habuerunt.dũ quisq eorũ uellet defuncti
sem̃ sicut lex p̃ceperat eoc citare. Erratis inqͥt
nescientes scripturas neq uirtutẽ dĩ. Et cũ
locus etẽ ut diceret. dequa enĩ me in t̾rogatis
uir erit etiã ipsa ñ mulieri ñ hoc diaxit. sed
dixit. In resurrectione enĩ neq nubent.
neq uxores ducent. sed sunt sicut angłi dĩ

Expanded text:
in cruce pein cruce peatque inde sanguis et aqua profluxit, quae sacramenta esse novimus quibus aedificatur Ecclesia. Nam hoc etiam verbo Scriptura usa est, ubi non legitur formavit, aut finxit, sed aedificavit eam in mulierem; unde et Apostolus dicit: ut de viro fieret unitas commendata est; ut autem illo modo fieret Christus, ut dictum est, et Ecclesia figurata est. Qui ergo utrumque sexum instituit, utrumque restituet. Denique ipse Jesus interrogatus a Sadducaeis, qui negabant resurrectionem: Cujus septem fratrum erit uxor quam singuli habuerunt? dum quisque eorum vellet defuncti semen, sicut lex praeceperat excitare: Erratis, inquit, nescientes Scripturas neque virtutem Dei; et cum locus esset ut diceret, De qua enim me interrogatis, vir erit etiam ipsa, non mulier; non hoc dixit, sed dixit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent, sed sunt sicut angeli Dei
Abbreviated transcription (Latin):
in m̃surã aȩtatis plenitudinis xp̃i. & con¬
formes imaginis filii dĩ. nec in sexu femi neo
resurrecturas feminas credunt. sed in uirili.
om̃s aiunt qm̃ds̃ solũ uirũ fecit ex limo.
feminã ex uiro. Sed mihi melius sa pere
uident᷑. qui utrũq sexũ resurrecturũ eẽ.
ñ dubitant. Nonenĩ libido ibi erit. quae
confusionis ẽ. causa. Nã prius quã peccasser̃.
nudierant. & ñ confundebant᷑ uira femina.
Corporib ergo illis uitia de trahent᷑. natura
seruabit᷑. Non ẽ. autẽ uitiũ sexus femintus.
sed natura. Quae tunc quidẽ & a concubitu
& partii immunis erit. erunt tam̃ m̃bra
feminea ñ ac comodata usui ueteri sed de¬
cori nouo. quo ñ alliciat᷑ aspicientis cota¬
cu piscentia quae nulla erit. seddĩ laudet᷑
sa pientia atq lem̃tia. qui & qđ non erat
de latere iuiri dormientis costa de tracta
lã tunc ꝓphetari oportebat. Sopor quippe
ille uiri. mors erat xxp̃i. cuius exanimis

Expanded text:
in mensuram aetatis plenitudinis Christi, et: Conin mensuram aetatis plenitudinis Christi, et: Conformes imaginis filii Dei, nec in sexu femineo resurrecturas feminas credunt, sed in uirili omnes aiunt, quoniam Deus solum uirum fecit ex limo, feminam ex uiro. Sed mihi melius sapere uidentur, qui utrumque sexum resurrecturum esse non dubitant. Non enim libido ibi erit, quae confusionis est causa. Nam priusquam peccassent, nudi erant, et non confundebantur uir et femina. Corporibus ergo illis uitia detrahentur, natura seruabitur. Non est autem uitium sexus femineus, sed natura, quae tunc quidem et a concubitu et a partu inmunis erit; erunt tamen membra feminea non adcommodata usui ueteri, sed decori nouo, quo non adliciatur adspicientis concupiscentia, quae nulla erit, sed Dei laudetur sapientia adque clementia, qui et quod non erat de latere uiri dormientis costa detracta iam tunc prophetari oportebat. Sopor quippe ille uiri mors erat Christi, cuius exanimis
Abbreviated transcription (Latin):
ibi conformam᷑ dĩ filio. Potest & sic accipi.
ut quẽ ad modũ nobis ille mortalitate.:
ita nos illi efficiamꝰ immortalitate con¬
formes. Qđ quidẽ & ad ipsã resurrectionẽ
corporũ ꝑ tinet. Si autẽ etiã in his uerbisi
qua forma resurrectura sunt corpora
sumus ad moniti. Sicut illa m̃sura & ita
ista conformatio : ñ quanti tatis intelligen¬
daẽ. sed ae tatis. Resurgent itaq om̃s tam
magni corpore quã uelerant. uel futuri
erant. a tate iuuenili. quã uis nihil oberit
etiã sierit infantulus uel senilis corporis
forma. ubi nec m̃tis nec ipsius corporis
ulla remanebit infirmitas. Vnde etã
siquis in eo corporis modo in quo de functus ÷
resurrecturũ unũ quẽq contendit ñ ẽ.
cũ illo laboriosa contradictione pugnan¬
dũ.CLUIIII. AN INSUOSEXU RE¬
SUSCITANDA ATQUE MANSURASUNT
oꝵ nulli ꝓpt̃ hoc qđ dictũ est. LIBRO.¬
donec occurramus om̃s inuirũ ꝑfectũ

Expanded text:
ibi conformamur Dei filio; potest et sic accipi, ibi conformamur Dei filio; potest et sic accipi, ut, quem ad modum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur inmortalitate conformes; quod quidem et ad ipsam resurrectionem corporum pertinet. Si autem etiam inqua forma resurrectura sint corpora sumus admoniti; sicut illa mensura, ita et ista conformatio, non quantitatis intelligenda est, sed aetatis. Resurgent itaque omnes tam magni corpore, quam vel erant, vel futuri erant in juvenili aetate, quamvis nihil oberit, etiamsi erit infantilis vel senilis corporis forma, ubi nec mentis, nec ipsius corporis ulla remanebit infirmitas. Unde etiam si quis in eo corporis modo, in quo defunctus est, resurrecturum unumquemque contendit, non est cum illo laboriosa contradictione pugnandum. CAPUT XVII.-- An in suo sexu resuscitanda atque mansura sint onnulli propter hoc quod dictum est, Donec occurramus omnes in
Abbreviated transcription (Latin):
telligamus dicꝰtũ eẽ. ut illi capiti inpopłis
xp̃ianis accedente om̃iũ ꝑfectione m̃broꝵ
detatis eius m̃sura cõpleatur. Aut si hoc
deresurrectione corporũ dictũ ẽ. sic acci¬
piamus dictũ . ut nec in fra. nec ultra
iu uenilẽ formã resurgant corpora mortu¬
orũ. sed ui cius aetate & robore usq ad quã
quippe annos definierunt eẽ. etiã scłi
huius doctissimi homines iuuentutẽ.
quae cũ fuerit spacio ꝓprio t̃minata. inde
iã hominẽ indetriĩta uergere grauioris
ac senilis aetatis. & ideo ñ eẽ. dictũ in m̃surã
corporis. uel in m̃surã staturae. sed in m̃ surã
aetatis plenitudinis xp̃i.¬
llud etiã qđ ait p̃destinatos confor mes
imaginis filiidĩ. potest & scđm in teriorẽ
hominẽ intelligi. Unde nobis alio loco dicit.
Nolite conformari huic scło. sed reforma¬
mini in nouitate m̃tis ur̃ae. Vbi ergo
reformam᷑ ne conformem᷑ huic scło.

Expanded text:
e, id est. ut illi capiti in populis e, id est. ut illi capiti in populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis eius mensura conpleatur, aut, si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuuenalem formam resurgant corpora mortuorum, sed in eius aetatquippe annos definierunt esse etiam saeculi hujus doctissimi homines juventutem, quae cum fuerit spatio proprio terminata inde jam hominem in detrimenta vergere gravioris ac sensualis aetatis; et ideo non esse dictum in mensuram corporis vel in mensuram staturae, sed in mensuram aetatis plenitudinis Chrillud etiam, quod ait praedestinatos conformes imaginis filii Dei. potest et secundum interiorem hominem intellegi unde nobis alio loco dicit: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae; ubi ergo reformamur, ne conformemur huic saeculo,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris. maxime si magna sit ciuitas
Et quando alibi aliisq narrant᷑ ñ tanta
ea cõm̃dat auctoritas. ut sine difficulta¬
te uel dubitatione credant᷑. quã uis
AN ADOÑICI COREORIS MODŨ OM¬
NIUM MORTUORUM RESURREC
resurrexit. nec fas ẽ. dicert cũ resurrecti¬
onis om̃iũ tẽpus uenerit accessurã corpori
cius eã magnitudinẽ quã ñ habuit quando
in ea discipłis inqua illis notus erat apparuit.
ut longissimis fieri possit aequalis. Siautẽ
dixerimus ad dnĩci corporis modũ etiã
quorũq maiora corpora redigenda. peribit
de multorũ corporib plurimũ. cũ ipse noc
capillũ periturũ eẽ. ꝓmiserit. Resta tergo
ut suã recipiat quisq m̃ surã. quã uel habuit
in iuuentuit etiã si senex sit mortuusi uel
fuerat habiturus etiã si ẽ. ante de functus
Atq illud qđ cõ memorauit apłs dem̃sura
aetatis plenitudinis xp̃i. aut ꝓpt̃ illud in

Expanded text:
ceteris, maxime si magna sit ciuitas; ceteris, maxime si magna sit ciuitas; et quando alibi aliisque narrantur, non tanta ea commendat auctoritas, ut sine difficultate uel dubitatione credantur, quamuis An ad Dominici corporis modum omnium mortuorum resurrectresurrexit, nec fas est dicere, cum resurrectionis omnium tempus venerit, accessuram corpori ejus eam magnitudinem quam non habuit, quando in ea discipulis in qua illis erat notus apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. Si autem dixerimus ad dominici corporis modum etiam quorumque majora corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. Restat ergo ut suam recipiat quisque mensuram, quam vel habuit in juventute, etiam si senex sit mortuus, vel fuerat habiturus, etiam si est ante defunctus. 103 Atque illud quod commemoravit Apostolus de mensura aetatis plenitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
illi uni grandi salubriq mira culo quo
xp̃s incaelũ cũ carne in qua resurrecit
Ascendit: negare ñ possumus. In eis dem
qui ppe uera cissimis libris cuncta cons¬
cripta sunt. & quȩ facta sunt & ꝓpt̃ quod
credendũ facta sunt haec ut sidẽ facerent
innotuerunt. haec ꝑfidẽ qua feter̃ multo
clarius in notescunt. Legunt᷑ quippe
popłis ut credant᷑. nec inpopłis. ta men
nisi credita legerent᷑. Nã etiã nunc
fiunt miracula in eius nomine. siue
ꝑsacra m̃ta eius. siue ꝑ orationes uel me
morias scõrũ eius. sed ñ eadẽ claritate
illustranf᷑. ut tanta quanta illa gloria
diffam̃ t᷑. Ca non quippe sacrarũ litte¬
rarũ quẽ definitũ eẽ. oportebat. illa
facit utiq recitari. & memoriae cunctorũ
inherere popłorũ. Haec autẽ ubicũq. fiust.
ibi sciunt᷑ uix a tota ipsa ciuitate. uel
quocũq cõmanentiũ loco. Nã plerũq
etiã ibi paucissi mi sciunt. ignorantibus

Expanded text:
illi uni grandi salubrique miraculo, quo illi uni grandi salubrique miraculo, quo Christus in caelum cum carne in qua resurrexit adscendit, negare non possumus. In eisdem quippe ueracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae facta sunt, et propter quod credendum facta sunt. Haec, ut fidem facerent, innotuerunt; haec per fidem, quam fecerunt, multo clarius innotescunt. Leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. Nam etiam nunc fiunt miracula in eius nomine, siue per sacramenta eius siue per oramoriae sanctorum eius; sed non eadem claritate inlustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esse oportebat, illa facit ubique recitari et memoriae cunctorum inhaerere populorum. haec autem ubicumque fiunt, ibi sciuntur uix a tota ipsa ciuitate uel quocumque commanentium loco. nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus
Abbreviated transcription (Latin):
XPM CREDERET fACTAGUNT ET
DESINUNT EXEODEM UBRO
Ur inquiunt nunc illa miracula quae
 p̃dicatis facta eẽ ñ fiunt: Possem quidẽ
dicere necessaria faisse prius quã crederet
inquirit. magnũ ẽ ipse ꝑdigiũ. qui mundo
credente ñ credit. Uerũ hoc ideo dicunit.¬
ut nec tunc illa miracula facsta fuisse
credant᷑. Unde ergo tanta fide xp̃s usque¬
quaq cantat᷑ incaelũ cũ carne sublatus.
unde tẽporib eruditis & om̃e qđ fieri
ñ potest respuentib. sine ullis miraculis
Anforte credibilia fuisse. & ideo credita eẽ.
dicturi sunt : curergo ipsi ñ credunit:
Breuis ẽ igit᷑ nr̃a cõplexio. Aut in credibilis
rti quae ñ uidebat᷑ alia in credibilia quae
tam̃ fiebant & uidebant᷑ fecerunt fidem.
Aut certe resita credibilis ut nullis quib
ꝑsua deret᷑ miraculis indigeret istorũ
nimiã redarguit in fidelitatẽ. Hoc ad
refellendos uanissimos dixerim. Nã
facta eẽ . multa miracula quae ad testarent᷑

Expanded text:
 crederet facta sunt, et desinunt, ex eodem libro XXII. Cur, inquiunt, nunc illa miracula quae praedicatis facta esse non fiunt? Possem quidem dicere necessaria fuisse priusquam crederet minquirit, magnum est ipse prodigium, qui mundo credente non credit. Verum hoc ideo dicunut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. Unde ergo tanta fide Christus usquequaque cantatur in caelum cum carne sublatus? Unde temporibus eruditis et omne quod fieri non potest respuentibus sine ullis miraculis An forte credibilia fuisse et ideo credita esse dicturi sunt? Quur ergo ipsi non credunt? Breuis est igitur nostra conplexio: Aut incredibilis rei, quae non uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. Hoc ad refellendos uanissimos dixerim. Nam facta esse multa miracula, quae adtestarentur
Abbreviated transcription (Latin):
ox angłi decaelo ad abrahã. Ne inicias
manus in puerũ. neq facias ei quicquã.
odo enĩ cognoui. qm̃ times dm̃tu. Etiã ista
questio. simili locutione soluitꝰ. Hoc ẽ. enĩ.
nunc cognoui qm̃ times dm̃ tu. qđ significat.
nunc te feci cognoscere. In consequentibus
autẽ. hoc genus locutionis euidentius
apparet. ubi dr̃ Et uocauit abrahã nom̃
loci illius. dñs uidit. ut dicant. hodie in
monte dñs apparuit. Uidit. ꝓeo qđ est
apparuit. Hoc ẽ uidit. ꝓ eo qđ ẽ. uideri
fecit. significans ꝑ efficientẽ id qđ efficit᷑.
sicut frigus pigrũ. qđ pigros facit

Expanded text:
ox angeli de caelo ad Abraham: ne inicias manum in puerum neque facias ei quidquam; modo enim cognoui quoniam times deum tu. etiam ista quaestio simili locutione soluitur; hoc est enim: nunc cognoui, quoniam times deum tu, quod significat: "nunc te feci cognoscere". in consequentibus autem hoc genus locutionis euidenter adparet, ubi dicitur: et uocauitAbraham nomen loci illius "dominus uidit", ut dicant hodie: in monte dominus adparuit. "uidit" pro eo quod est fadparuit", hoc est uidit" pro eo quod est" uideri fecit", significans per efficientem id quod efficitur, sicut frigus pigrum quod pigros facit
Abbreviated transcription (Latin):
uid est demanu hominis fr̃is ex quirã
Animã hominis : an omnẽ hominẽ
fr̃em̃ om̃s homines intelligiuoluit. scđm
cognationẽ ex uno ductã. laxxi.
CURcha PECCANS. ÑINSE IPSO SEDIN
FILIO MALE DICITUR. EX EODẼ UBRO
UERITUR quare peccans chã in patris
offensã. ñ in se ipso sed infiliosuo chana an
maledicit᷑. nisi qr ꝓphetatũ ẽ. quodã modo
t̃rã chanaan eiectis inde chananeis &
debellatis accepturos fuisse filios isrł. qui
uenirent desemine sem. LxXXII. ERAT
OAĨS T̃RA IABIT̃ UNŨ PRE CAPITUIA¬
TIOIUT̃ DICTŨ. EX EODẼ VBRO
terat omis t̃ra. labiũ unũ. Zuomodo
potest intelligi. quando superius dictũ est
qđ filii noe uel filiorũ eius distributi essent
linguas suas: nisi qr ꝑ capitulationẽ postea
cõmemorat qđ prius erat : Sed obscuritatẽ
facit quo degenere locutionis ista c̃ texit.¬
CŨALIQUOT DIESAPUDREÕT̃ XGITI

Expanded text:
 Et de manu fratris hominis exquiram animam hominis? An omnem hominem fratrem omnis hominis intelligi voluit secundum cognationem ex uno ductam? CAPUT LXXXI. Cham peccans, non in seipso sed in filio maledicitur; ex eodem libro. tur, quare peccans Cham in patris offensa, non in seipso, sed in filio suo Chanaan maledicitur, nisi quia prophetatum est quodammodo terram Chanaan, ejectis inde Chananaeis et debellatis, accepturos fuisse filios Israel qui venirent de semine Sem. CAPUT LXXXII. Erat omnis terra labium unum per recapitulationem dictum, ex eodem libro. erat omnis terra labium unum. quomodo hoc potest intellegi, quando superius dictum est, quod filii Noe uel filiorum eius distributi essent linguas suas, nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit, quod eo genere locutionis ista ccum aliquot dies apud regem Aegypti
Abbreviated transcription (Latin):
potuit & sic dici qr sciebat ds̃ibi ñ eẽ. uel decẽ.
Et ideo sic respondebat᷑ abrabȩ. ut significaret᷑
nec tot ibi posse in ueniri. ad ex aggerationẽ
iniquitatis illorũ. Nonenĩ necesse erat dõ
tã sceleratis hominib parcere. ne cũ illis ꝑderet
iustos. cũ posset iustis inde liberatis reddere
impus digna supplicia. Sedut dixi. ad osten¬
dendã malignitatẽ multi tudinis illius dixit.
Sidecẽ ibi inuenero. parcã uniuerse ciuitati.
T ãquã diceret. Certe uh possũ nec pios cũ impus
ꝑdere. nec tam̃ ꝓpt̃ ea impus parcere. quia
liberatis & separatis inde piis. possũ impiis digna
rependere. Et tam̃ suibi inuemant᷑. parco.
Hoc ẽ. quia nec tot ibi possent inueniri.
Tale aliquidẽ. apud hieremiã. ubi ait.
Circũite uias hierłm & uidete. & querite
in plateis eius. & cognoscite si inuenietis
hominẽ facientẽ iusticiã & quaerentẽ fidẽ.

Expanded text:
potuit sic dici, quia sciebat Deus ibi non esse vel decem, potuit sic dici, quia sciebat Deus ibi non esse vel decem, et ideo sic respondebatur Abrahae, ut significaretur nec tot ibi esse posse inveniri, ad exaggerationem iniquitatis illorum: non enim necesse erat Deo tam sceleratis hominibus parcere, nec cum illis perdere justos, cum posset justis inde liberatis reddere impiis digna supplicia; sed, ut dixi, ad ostendendam malignitatem multitudinis illorum, dixit, Si decem ibi invenero, parcam universae civitati - tamquam si diceret, Certe possum nec pios cum impiis perdere, nec tamen propterea impiis parcere, quia liberatis et separatis inde piis, possum impiis digna rehoc est, quia nec tot ibi possent inveniri. Tale aliquid est apud Jeremiam, ubi ait: Circuite vias Jerusalem et videte et quaerite in plateis ejus, et cognoscite si invenietis hominem facientem justitiam, et quaerentem fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
nantis accipiamus nulla quaestio ẽ. More
quippe humano ds̃ inscripturis ad homines
loquitꝰ. & eius irã nouerunt sine ꝑ turbatione
eius intelligere quo nouer̃. Solemus autẽ etiã
sic minant̃ loqui. Uideamussi non tibi facio.
Aut uideamus si ñ illi facio. & si non potuero
tibi facere. uel sciã. id ẽ. hoc ipsũ experibor.
utrũ ñ possẽ. Qđ cõminando ñ ignorando
dr̃ Irati apparet affectus sed ꝑ turbatio ñ
cadit indm̃. Mos autẽ humanae locutionis
NONPERUÃ SUNU ENERO DECEA
IUSTOS EXEODEM LIBRO.
ucri solet utrũ qđ de sodomis dixit ds̃ ñ se
ꝑ dere locũ si inuenirent᷑ illic ueldecẽ iusti.
speciali quadã sententia de illa ciuitate. an
de om̃ib intelligendũ sit generalit̃ parcere
dm̃. loco inquocũq uel decẽ iustifuerint. Inqua
quȩstione. ñ est quidẽ necessẽ. ut hoc deom̃i
loco accipere cõpellamꝰ. Uerũ tam̃ desodomis

Expanded text:
nantis, accipiamus, nulla quaestio est. More nantis, accipiamus, nulla quaestio est. More quippe humano Deus in Scripturis ad homines loquitur, et ejus iram noverunt sine perturbatione ejus intelligere qui noverunt. Solemus autem etiam sic minanter loqui: Videamus si non tibi facio, aut Videamus si non illi fecero, et si non potuero tibi facere, vel sciam, id est, hoc ipsum experibor utrum non possim. Quod cum minando, non ignorando dicitur, irati apparet affectus, sed perturbatio non cadit in Deum. Mos autem humanae locutionis Non perdam, si invenero decem ustos; ex eodem libro. Quaeri solet utrum quod de Sodomis dixit Deus, non se perdere locum, si invenirentur illic vel decem justi, speciali quadam sententia de illa civitate, an de omnibus intelligendum sit, generaliter parcere Deum loco in quocunque vel decem justi fuerint. In qua quaestione non est quidem necesse ut hoc de omni loco accipere compellamur; verumtamen de Sodomis
Abbreviated transcription (Latin):
locutionis eã. Uerborũ quippe illi sunt nobis
auctores ñ rerũ uel sententiarũ. Si autẽ
defenduntꝰ᷑ scripturae scđm locutiones ꝓprias.
quae idiomata uocant᷑: quanto magis scđm eas¬
quas cũ aliis lingus cõmunes habent:
LXXXU. SCIEBÃ IN QUIT QUOD CONSTI¬
IUIT FILIISSUISPOSTSECUSTODIRE
ciebã enĩ quia constituit filiis suis &
domui suae post se custodire uias drũĩ
facere iusticiã & iudiciũ ut adducat dñs
in abrahã omĩa quae locutus ẽ. ad illũ. Ecce
ubi ꝓmitat dñs abrahae ñ solũ p̃mia. sed etiã
obȩdientiã iusticiae filiorũ eius. ut circa eis
etiã p̃mia ꝓmissa cõpleant᷑. Lxxcx ui.
UENIINTEM ADME CONSŨMANTUR.
SIAUTẼNONUTSCIAM. EX GODẼ
escendensergo uidebo si scđm clamorẽ ipsoꝵ
uenientẽ ad me c̃sũ mant᷑. Si autẽ non.
ut sciã. Uerba haec si ñ dubitantis quid duorũ
potius euenturũ sit. acd sed irascentis & mi¬

Expanded text:
locutionis esset; uerborum quippe illi sunt nobis locutionis esset; uerborum quippe illi sunt nobis auctores, non rerum uel sententiarum. si autem defenduntur scripturae secundum locutiones proprias, quae idiomata uocantur, quanto magis squas cum aliis linguis communes habent? CAPUT LXXXV. Sciebam, inquit, quod constituit filiis suis post se custodire Sciebam enim quia constituit filiis suis et domui suae post se, et custodient uias domini facere iustitiam et iudicium, ut adducat dominus in Abraham omnia quae locutus est ad illum. ecce ubi promittit dominus Abrahae non solum praemia, sed etiam oboedientiam iustitiae filiorum eius, ut circa eos etiam praemia promissa compleantur. venientem ad me consumatur; si autem non, ut sciam; ex eodem Descendens ergo videbo si secundum clamorem ipsorum venientem ad me, consumantur; si autem non, ut sciam. Verba haec si non dubitantis quid duorum potius eventurum sit, sed irascentis et mi
Abbreviated transcription (Latin):
caueret qđ poterat quantũ homo poterat.
& dõ cõ m̃daret qđ cauere ñ poterat. Nesi &
illa quae cauere poterat dõ tantũ dimitteret.
ñ indm̃ credere sed dm̃ tẽptare potius inue¬
niretꝰ.¬
habitas. omnẽ t̃rã cultã in possessionẽ
xt̃nã. Quaestio ẽ. quomodo dixxerit at̃nã.
cũ israhelitis tẽporalit̃ data sit. utrũ scđm hoc¬
si latine diciposset scłare. an ex hoc aliquid
scđm spiritalẽ ꝓmissĩonẽ hic intelligere
cogam᷑ ut a t̃nũ ideo dictũ sic qr hinc aet̃nũ
Aliquid significat᷑. An potius locutionis est
scripturarũ ut at̾nũ appellent cui reifinis
ñ constituit᷑. aut ñ ita sit ut de inceps ñ sit
faciendũ. quantũ ꝑtinet ad curã uel potestatẽ
facientis. sicut ait oratius. Serutt in at̃nũ.
qui paruo nesciat uti. Non enĩ potest in
aet̾nũ seruire. cuius ipsa uita qua seruit aet̃ na
eẽ. ñ potest. Qđ testimoniũ ñ ad hiberẽ : nisi

Expanded text:
caueret quod poterat, quantum homo poterat, caueret quod poterat, quantum homo poterat, et deo commendaret quod cauere non poterat; ne, si et illa quae cauere poterat deo tantum dimitteret, non in deum credere, sed deum temtare potius inueniretuhabitas, omnem terram cultam in possessionem aeternam. quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israhelitis temporalitsi latine posset dici "saeculare", an ex hoc aliquid secundum spiritalem promissionem hic intellegere cogamur, ut aeternum ideo dictum sit, quia hinc aeternum aliquid significatur. an potius locutionis est scripturarum ? ut aeternum appellent, cuius rei finis non constituitur aut non ita fit, ut deinceps non sit faciendum, quantum pertinet ad curam uel potestatem facientis. sicut ait Horatius: seruiet aeternum qui paruo nesciet uti. non enim potest in aeternum seruire, cuius ipsa uita, qua seruit, aeterna esse non potest. quod testimonium non adhiberem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
RITergo cũ uiderint agẏptii dicent.
qr̃ ux or illius es. Factũ ẽ autẽ statim
ũt in trauit abrabã in aegiptũ. uidentes
Aegỹptii mulierẽ quia speciosa erat ualde.
Quomodo accipiat᷑ qđ abrahã ueniens in agiptũ
celare uoluit uxorẽ suã eẽ sarã. scđm omĩa
quae de hacre scripta sunt. utrũ hoc conuenerit
tã scõ uiro. Ansub defectio sidei eius intelligat᷑
sicut non nulli arbitrati sunt. Iã quidẽ &
contra faustũ de hac re disputaui. & diligen¬
tius a prbo hieronimo expositũ est. quare
ñ sit c̃sequens ut cũ aliquot dies apud regẽ
xgipt sara fecerit. etiã eius c̃cubitu credat᷑
et̃. polluta. Am̃ mos erat regib. uicib ad se
am mittere mulieres suas. & nisi lom̃tis
& unguentis diu prius accurato corpore.
nulla in trabat ad regẽ. Quaedũ fierent.
afflictus ẽ pharao manudũ & uiro redibet
in tactã quã ipsidõ maritus cõmiserat. tacens
qđ uoxor eã sed ñ mentiens qđ soror eãẽ. ut

Expanded text:
rit ergo cum te uiderint Aegyptii, dicent quia uxor illius haec. factum est autem, statim ut intrauit Abraham in Aegyptum, uidentes Aegyptii mulierem quia speciosa erat ualde. quomodo accipiatur quod Abraham ueniens in Aegyptum celare uoluit uxorem suam esse Sarram secundum omnia, quae de hac re scripta sunt? utrum hoc conuenerit tam sancto uiro, an subdefectio fidei eius intellegatur, sicut nonnulli arbitrati sunt? iam quidem et contra Faustum de hac re disputaui et diligentius a presbytero Hieronymo expositum est, quare non sit consequens ut, cum aliquot dies apud regem Aegypti Sarra fecerit, etiam eius concubitu credatur esse polluta. quoniam mos erat regius uicibus ad se admittere mulieres suas et nisi lomentis et ungentis diu prius accurato corpore nulla intrabat ad regem. quae dum fierent, afflictus est Pharao manu dei, ut uiro redhiberet intactam, quam ipsi deo maritus commiserat tacens quod uxor esset, sed non mentiens quod soror esset, ut