comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ cęlum cęli dño. t̾ram aut̃ dedit fi¬
liis hominũ: ut ab eo qͦd intelleximꝰ ñ rece¬
dat intentio. Dixeramꝰ enĩ magnos & pusil¬
los significari etio n eoqd adiectũ ẽ bene¬
dicti uos dño qͥ fecit cęlum & tͣram. Si gͦ
magnos cęli. pusillos aut̃ t̾re nomine acci¬
pimꝰ : qm̃ pusilli crescendo futuri st̃ cęlũ &
in ipsa spe lacte nutriunt᷑. sic st̃ illi magni
cȩlum t̾rȩ cũ paruulos nutriunt. ut etiã
cȩlum cęli se ẽẽ intelligant. dũ cõgitant
in qua spe paruuli nutriunt᷑. sed tamen
uuia iam ui non ab nomine neq ꝑ hominẽ
sea pipsum dm̃ carpunt sinceritatẽ. libta

Expanded text:
dictum est, «Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum:» ut ab eo quod diximus, non recedat intentio. Dixeramus enim magnos et pusillos significari etiam eo quod adjectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pusilli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe parvuli nutriantur. Sed tamen quia jam illi non ab homine, neque per hominem, sed per ipsum Deum carpunt sinceri
Abbreviated transcription (Latin):
uit quorundam scõrum m̃tes in tantũ ut
nulli hominum. sed ipsi dõ suo docibiles fie¬
rent: in cuiꝰ cęli docibilis comparatione. qͥc¬
quid carneis oculis cernit᷑. terra dicenda ẽ
quã dedit filiis hominũ: ut eiꝰ considatio¬
ne siue ab ea parte qua suꝑ illustrat. sicut
ẽ hoc qͦd dr̃ cęlum. siue ab ea quȩ subtͣ illu¬
stratur. cui ꝓprie terra nom̃ ẽ. cũ totũ sic̃
cõmemorauimꝰ in illiꝰ cõparatione qͦd cęlum.
cęli dr̃ terra sit: t̾ram gͦ istam totã dedit fi¬
liis hominum: ut eiꝰ comparatione qͣntum
possunt coniciant creatorem. quẽ infirmis

Expanded text:
vit quorumdam sanctorum mentes in tantum, ut vit quorumdam sanctorum mentes in tantum, ut nulli hominum, sed ipsi Deo suo docibiles fierent: in cujus coeli comparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione sive ab ea parte quae super illustrat, sicut est hoc quod dicitur coelum, sive ab ea quae subter illustratur, cui proprie terra nomen est, cum totum sicut commemoravimus, in illius comparatione quod coelum coeli dicitur, terra sit; «terram» ergo istam totam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione, quantum possunt, conjiciant Creator
Abbreviated transcription (Latin):
it eium etiã de lapidibꝰ suscitati filii
lan: aecesser̃ oues quȩ ñ erant de hoc
A. t fiere unꝰ grex. & unꝰ pastor. Ac.¬
. sies om̃ium gentiũ. & creuit numerꝰ¬
sapientiũ antistitum. sed etiam
obedientium populorum: adiciente dño. non
solum suꝑ patres. qui ad illum in xp̃o cȩteros
imitaturos pͣirent: sed etiã suꝑ filios eorum
qui patrũ pia uestigia sequerent᷑. Nam sic
mitatores mei estote: sic̃ & ego. xp̃i. Adie¬
cit itaq dñs non solum suꝑ montes gestientes.
sic̃ arietes: sed etiam suꝑ colles gestientes. sicut
agnos ouium. Proinde his utrisq magnis &
pusillis. montibꝰ & collibꝰ. arietibꝰ & agnis:
dic& ꝓpħa qͦd sequit᷑. Benedicti uos domino
qui fecit cęlum & terram. Tanqͣm dicer&. Be¬
nedicti uos dño qui nos fecit cęlum in magnis
terram in pusillis: sed cęlum non istud uisibi¬
le plenum luminaribꝰ. ad hos oculos ꝑtinentibꝰ
Celum enim cęli dño. qui erexit & sublima¬

Expanded text:
serunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numersapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum; adjiciente Domino non solum super patres, qui ad illum in Christo caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. Nam sic «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super colles gestientes sicut agnos ovium. 11. Proinde his utrisque magnis et pusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dicit Propheta quod sequitur: «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Tanquam diceret, Benedicti vos Domino, qui vos fecit coelum in magnis, terram in pusillis: sed coelum non istud visibile, plenum luminaribus ad hos oculos pertinentibus. «Coelum» enim «coeli Domino;» qui erexit et sublima
Abbreviated transcription (Latin):
do ad uidendum ꝑueniremꝰ. Quã enum
multa multitirdo dulcedinis tuȩ do¬
mine: quã ab scondi sti tim̃¬
tibꝰ te. E rgo ab scondi sti: & reman¬
ser᷑. Absit. P erfecisti aut̃ sperantibꝰ inte.
Mirabile gͦ mysterium xp̃i: sedentis in
dext̾am dei. Occultatum ẽ ut crederet᷑:
ba sunt. Recognoscitis quidem: sed ꝓpt̾
rudes comm̃do. Qͥd gͦ ait apłs: Spe in¬
quit salui facti sumꝰ: Spes autem quȩ ui¬
detur: non ẽ spes. Qͦ enim uid& qͥs. qͥd
sꝑat: Si aut̃ qͦs non uidemꝰ sꝑamꝰ: ꝑ pati¬

Expanded text:
idendum perveniremus. «Quam» enim «multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te!» Ergo «abscondisti,» et remanserunt? Absit: «Perfecisti autem sperantibus in te» . Mirabile ergo mysterium Christi sedentis ad dexteram Dei: occultatum est ut crederetur,  Apostoli verba sunt. Recognoscitis quidem, sed propter rudes commendo. Quid ergo ait Apostolus? «Spe,» inquit, «salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem q
Abbreviated transcription (Latin):
do nominibꝰ eirum rerum quas fabricauat
as. transmutant ueritatem dĩ in mendaci¬
um : res aut̃ ipsas ꝓdiis habendo & uene¬
orat inttuens si mula chrũ. qͥ ñ sic effictt᷑ ut
ab eo se exaudiri put&: ab eo sibi p̃stari
fo alesidut spa: Itaq homines talibꝰ suꝑ¬
toesonibꝰ oblugati. plerumq ad ipsu solem
dorsum ponentes. p̃ces fundunt statile
ua solem uocant: & cũ sonitu maris atͥgo
fertanẽ tieptuni itatuam quã ꝓ ipso ma¬
ri colunt. quai sentientẽ gemitibꝰ ferius̃¬

Expanded text:
do nominibus earum rerum, quas fabricavit do nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et veneorat intab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriu
Abbreviated transcription (Latin):
luciferum. sic̃ ueneris: alio solem alio lunã:
quorum simulachris cadem nomina siẽ tellu¬
ris unponunt: alio illud. alio illud sydus. ut
illam aut illam creaturã. Neq enum cuncta
enumerare sufficimꝰ. De quibꝰ rursũ cũ exagita¬
ri cęperint qͦd corpora colant: maximeq t̾ram.
s̃ mare. & aerem. & ignem. quorum nob us in
ꝓmptu ẽ: nam de cȩleitibꝰ quia nr̃o ea corpore
contrectare atq contingere nͥ oculorũ radus
ñ ualemꝰ. non ita erubescunt: audent respon¬
dere ñ se ipia corpora colexe. sed quȩ illis regen¬
dis p̾sident numina. Itaq apłi una senten¬
tia penam utorum dampnationẽq testatur.
qui transmutauer inquit ueritatẽ dĩ in men¬
dacium. & coluer̃ & seruier̃ creature potius
qont ereatori. qiui ẽ ds benedictꝰ in sela. Nam
ponteriore parte huiꝰ sententiȩ simulachra
dampnauit:. pͥore aut̃. int̾pͣtationes simula¬
hr orum ssfigies enĩ a f̾abro factas appellan¬

Expanded text:
luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei in mendacium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui epriore parte hujus sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellan
Abbreviated transcription (Latin):
fallacia. mortiferi seminant᷑ & multipli¬
cantur errores. Auis itaq locis etiã econt᷑
ista diuinę littere uigilant: ne quisqͣm dicat
cũ irrisa fuerint simulachra. ñ hoc uisibile
colo sed numen qͦd illic inuisibilit̾ habitat.
Ipsa gͦ nũmina in alio psalmo. eadẽ scͥpt᷑a
sic dampnat: qm̃ d̾ii gentium inquit de¬
monia. dñs aut̃ celos fecit. Dicit & apłs.
Non qͦd idolũ sit aliquid: sed qm̃ que
immolant gentes. demoniis immolant &
non dõ: & nolo uos socios fieri demonioꝵ.
Uidentur autem sibi purgatͥoris eẽ religi¬
oiuis qui dicunt. nec simulachirum nec demo¬
nium colo: sed effigiem corporalem eiꝰ rei sig.¬
num intueor. quam colere debeo. Ita uͦ int̾p̃¬
tant᷑ simulachra. ut alio dicant significari t̃¬
ram. unde templum solent appellare telluris
alio mare. sic̃ neptuni simulachrum: alio ae¬
rem. sic̃ iunonis: alio ignem. u̾ẽ uulcani: alio

Expanded text:
fallacia mortiferi seminantur et multiplifallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Apostolus: «Non quod idolum sit aliquid, sed quoniam quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio
Abbreviated transcription (Latin):
bent & non uidebunt. & cȩtera quȩ diuinus
curat scripturarum pluribꝰ locis hȩc insinu¬
are atq inculcare ueluti nescientibꝰ. quasi
non hominibꝰ aꝑtissima suit atq notissima:
nͥ quia speciem membrorum significat quã
naturalit̃ in animantibꝰ uiuentem uidere.
atq in nobism& ipsis sentire consueiumus :
Quãqͣm ut illi asser̃ in signo aliquo fabrefa¬
cto atq eminenti collocato. suggestu. cum
adorari atq honorari a multitudine cȩperit.
p̃arit in uno quoq sordidissimum erroris
affectum: ut qmͣ in illo figmento non inue¬
nit uitalem motum. credat numen occul¬
tum: effigiem tam̃ uiue xem. corporis simi¬
lem. seductus forma. & commotus auctoꝵi¬
tate. quasi sapientia institutorum obseqͦn¬
tiumq turbarum. sine uiuo aliqͦ habitatore
eẽ non putat. Hinc & mala demonia ad pos¬
sidenda gentium simulachra. talis hominum
affectus inuitat: quorum p̾sidentiũ uaria

Expanded text:
bent, et non videbunt,» et caetera quae divinus bent, et non videbunt,» et caetera quae divinus curat Scripturarum plurimis locis haec insinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia
Abbreviated transcription (Latin):
lls mures atq serpentes. & id genꝰ animan¬
Alia colerent: quȩ de simulachris gentium
lia dicendum ẽ. quodammͦ uidicant. in
U quia non sentiunt humanam uitam
urant humanã figuram. ita ut in eis
lsumq nidificent: & nisi humanis mo
aeterreant᷑. nulla sibi habitacula mu¬
fiora conquirant. Mouet gͦ se homo. ut
lientẽ bestiam adeo suo deterreat: & il
⁊ñ s mouentem quasi potentẽ colit.
a qͦ meliorem deterruit. Deterruit enim ui¬
dentem a cęco: audientem a surdo: clamantem
a muto: ambulantẽ ab immobili: sentientẽ
ab insensato: uiuentẽ a mortuo: immo dete¬
riore qͣm mortuo. Mortuũ quippe sic̾ ma¬
nifestum ẽ non uiuere: ita manifestũ ẽ ali¬
quando uixisse. Quaꝓpt᷑. dm̃ qui nec uiuit.
nec uixit: ꝓfecto & mortuus antecedit. Qͥa
hoc manifestius fr̾s mei dilectissimi: quid
euidentiꝰ: Quis puer interrogatus. non hoc
certum ẽẽ responder&. qͦd simulachra gen¬
tium os habent & non loquentur. oculos ha¬

Expanded text:
nimantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur, nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc certum esse respondeat, quod «Simulacra gentium os habent, et non loquentur; oculos ha
Abbreviated transcription (Latin):
moris se tanquam excitas iñtes R mioe
in consuetudine corporum dormients
rum. sed ds fecit argentum s aurũ. q
uiquit manuum hominũ. Hoc eñ ee¬
rant᷑: qͦd ipsi ex auro argento ꝙ fecer
brandorum sacram̃torum. quȩ ipso mult¬
rio conseerata. scã dicunt᷑: in eiꝰ honeta cus
ꝓ salute nr̃a inde seruit. Et sunt ꝓfito¬

Expanded text:
emoret et tanquam excitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. aurum, sed Deus fecit argentum et aurum, opera, inquit, manuum hominum. Hoc enim venerantur, quod ipsi ex auro argentoque fecerbrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, et in ejus honore cui pro salute nostra inde servit
Abbreviated transcription (Latin):
hutita ẽ abrahȩ fides ad iusticiã: & signũ
nipit circumcisionis. signaculũ iusticiȩ fi
hquȩ ẽ in p̃putio. ut deputet᷑ & illis ad ui¬
luram: ut sit pat̾ circumcisionis his qͥ ñ solũ
garcuicisione sunt. sed & his qͥ sequunt᷑ uesti
u sid quȩ ẽ in pͣputio patris nr̃i abrahe.
lln eñ carnalit̾ circumcisȩ genti tantũmͦ
fitꝰ ẽ pat̾: cui dictum ẽ patrem multarũ
sanomine isrł arbitret᷑ extraneum. Illis
mĩ qͥ credider̃ ex uideis. in quorum nume
npncipalit̃ apłos inueruimꝰ: in angulari la
Pupulam᷑. Hinc ait dñs in alio loco. Ha

Expanded text:
 Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum ianorum se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait Dominus alio loco: «Ha
Abbreviated transcription (Latin):
bunt in gutture suo. lam gͦ artifexoł
melior eis: qͥ ea potuit m̃brorum no
atq officio fabricare. quẽ tam̃ artill
te utiq puder& adorare. Melior aus
uis ea non feceris: qm̃ quȩ illa ñ possis
facis. Melior ẽ etiam bestia. Ad hoc eull
additum ẽ : ñ clamabt̃ in faucibꝰ suls
Nam cum suꝑiꝰ dixisset os habent & ud
loquent᷑. qd opus erat pꝰquã a capit uli
ad pedes membra decursa sunt. de fall¬
amnseut simiȩ. manibꝰ contrectant. Illud

Expanded text:
bunt in faucibus suis.» Jam ergo artifex melior est eis, quia ea potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puderet adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc enim additum est, «Non clamabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de fauciam, sicut sim
Abbreviated transcription (Latin):
luts. benedixit om̃s tim̃tes dnmͣ. Quęris
qis utrosq: Respondetꝰ. pusillis cũ mag¬
us. hc ẽ domꝰ isrł cum domo aaron: eos
ueqͥ ex ipsa gente credider̃ in saluatorẽ
li. Quia non in om̃ibꝰ illis beneplacuit
ar io si quidam illorum non crediderunt:
ilmqd incredulitas illorum fidem dĩ eua¬
uut: Absit. Neq enim om̃s qui st̃ ex isrł¬

Expanded text:
benedixit omnes timentes Dominum. Quaeris: Quos utrosque? Respondetur, pusillos cum magnis, hoc est, domum Israel cum domo Aaron; eos utique qui ex ipsa gente crediderunt in Salvatorem Jesum, quia non in omnibus illis bene placuit Deo; sed si quidem illorum non crediderunt, nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? Absit. Neque enim omnes qui sunt ex Isr
Abbreviated transcription (Latin):
srũ qͣmuis carnalibꝰ oculis ur̃is ñ possimꝰ
ostendere. quẽ ꝑ oꝑa intelligere debiustis.:
nolite tam̃ seduici uanitatibꝰ ur̃is. qͥa uos ea
que colitis digito potestis ostendere. Mul¬
to quippe honestiꝰ ñ haberetis qͦd possetis
ostendere: quam ut in eo qͦd istiꝰ oculis
a uob̾ ostenditur. ur̃i cordis cȩcitas osten¬
dat᷑. Qd enim ostenditis: nͥ aurũ & ar¬
gentu: Habent qͥ dem & erea & lignea:

Expanded text:
strum carnalibus oculis vestris non possimus ostendere, quem per opera intelligere debuistis; nolite tamen seduci vanitatibus vestris, quia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non haberetis quod possetis ostendere, quam ut in eo quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis caecitas ostendatur: quid enim ostenditis, nisi aurum et argentum? Habent quidem et aerea, et lignea,
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃ dicendum ẽ tempore: qͦdam enim tp̃re
uenturi sumꝰ ad non tempꝰ: inde mͥ uidet᷑ dic¬
tum. qͦd sine p̃uidicio dicam: siqͥs intelligere
aliqd meliꝰ. expeditiꝰ. ꝓbabiliꝰ. possit: inde mͥ ui¬
detͣ dictum. tecum pͥncipium in die uirtutis
tuȩ. Deniq hoc qͣntum puto: uersu conseqͦn¬
ti satis explanat. Quia enĩ & hic dicta ẽ uirtꝰ
eiꝰ. qua subicit gentes iuigo suo: qͥ strauit ppłos
ñ ferro sed ligno: & si in carne. & si in humuli¬
tate. & si adhuc qͥntum seruilis forma patit᷑

Expanded text:
cendum est, tempore; quodam enim tempore venturi sumus ad non tempus: inde mihi videtur dictum; quod sine praejudicio dicam, si quis intelligere aliquid melius, expeditius, probabilius possit: inde mihi videtur dictum, «Tecum principium in die virtutis tuae.» Denique hoc, quantum puto, versu consequente satis explanat. Quia enim et hic dicta est virtus ejus, qua subjecit gentes jugo suo, qua stravit populos, non ferro, sed ligno, etsi in carne, etsi in humilitate, etsi adhuc quantum servilis forma patitur,
Abbreviated transcription (Latin):
as Rm̃os moneo: hi sunt de quibꝰ dr̃. afferte
anꝰ filios arictum. Attendite ꝑ om̃s terras.
iuestis ista mirari. & gaudere. atq cantare do¬
ano dõ nr̃o: attendite ista compleri ꝑ omnes
gutes. quȩ ante tam longa tempora figurate
sild atq p̾dicta sunt: int̾rogate & dictte. Eo¬

Expanded text:
simos moneo» : hi sunt de quibus dicitur, «Afferte Domino filios arietum» . Attendite per omnes terras, qui nostis ista mirari, et gaudere atque cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri per omnes gentes, quae ante tam longa tempora figurate gesta atque praedicta sunt. 9. Interrogate et dicite,
Abbreviated transcription (Latin):
tir petram in stagna aquarum. & rupem in
fontes aquarũ. Scipsum enĩ & qͣndam suam
duriciam liquefecit ad irrigandos fideles suos
ut fier& in eis fons aquȩ salientis in uitã et̃¬
nam: qͥa priꝰ cũ ignoraret᷑. durus uidebatur.
Inde illi turbati sunt. & ñ expectauerͣ donec
scripturis aꝑtis influer& atq inundar& in
eos : qͥ dixerunt. durus ẽ hic sermo. qͥs potest
eum audire. Ista duricia. ista petra. conu̾sa
ẽ in stagna aquarum. & ista rupis in fontes
aquarum: cũ resurgens exposuit eis incipi¬
ens a moyse ꝑ om̃s ꝓpħas. quia sic oportebat

Expanded text:
tit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum.» Seipsum enim et quamdam suam duritiam liquefecit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposuit eis, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, quia sic oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
ubi solem & lunam uident oꝑa dĩ quę colunt.
sed in cęlo sursum qͦd trans gredit᷑ om̃ia cor¬
pora. cęlestia. & tͣrestria. Nec sic ẽ in cęlo ds̃
nrͣ. quasi subtracto cęlo. ruinam sine sede
formid&. In cęlis enum & in terra. omĩa qͦc̃q
uoluit fecit: nec indig& oꝑibꝰ suis. tanquam
in eis collocet᷑ ut maneat. sed in sua ęt̃nita¬
te psistit: in qͦ manens. om̃ia qͦcũq uoluit
reeit u elo & in terra. N eq enum iam eum¬

Expanded text:
ubi solem et lunam vident, opera Dei quae colunt; sed «in coelo sursum,» quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelo ruinam sine sede formidet. «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Nec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et in terra: neque en
Abbreviated transcription (Latin):
cordlis uitendat: si mulachra gemtei
tum & aurum. Non abieetum alio es
firmior. Noli gͦ addere mañ hontes
ut ex eo metallo qͦd fectt uerꝰ ds̃. utiis
cere falsum dm̃: immo falsum homiie p
ꝓ uero uenereris dõ: quẽ quisqs ꝓ uean
ma corda mortalium formata similtib
& m̃brorum imitata compago. Sed sic̃ s
singuloꝵ. quoꝵ te effigies & humana ui¬
nitas trahit. Os enim habent & ñ loquet̃s¬

Expanded text:
cordis intendat: «Simulacra Gentium argentum et aurum.» Non abjectum aliquid et firmior. Noli ergo addere manus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo; quem quisquis pro vero rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago: sed sicut singulorum, quorum te effigies et humana vanitas trahit. Os enim habent, et non loque
Abbreviated transcription (Latin):
quin: contͣ eugłicum testimonium cogimur.
etiam illa non de futuro p̃nunciata. sed de
p̃terito cõmemorata intelligere: diuiser̃ sibi
uestim̃ta mea. & suꝑ uestem meam miser̃ sortẽ.
Que quamuis uerbi p̃tertti temporis dicta
sint: id tamen ꝓnuntiabant qͦd tantopꝰ futu¬
rum i passione dñi compleret᷑. Sed tam̃ dile¬
ctissimi. ꝓpħa iste quẽ commemoraui. etiam
crassa corda limauit: & ad intelligenda de p̃¬
teritis relꝰ gestis futura incunctant̃ extendit.
ut non solum apłica auctorttate figuras nr̃as
illas eredamꝰ fuisse : sed nec ab ipsis ꝓphetis
hoc p̃tmissum ẽ. ut etiã eorum eloquia pan¬
derent᷑. uidentes atq gaudentes certi ac se¬
curi de thesauro aei et noua s uetera concor¬
tbot sibune coberentia ꝓferamꝰ. Cum eñ tan¬
topoit egressum illiꝰ ppłi ex egrpto ⁊ tanto
ante citã eccłȩ tempora hec quȩ cominemora

Expanded text:
quin contra Evangelicum testimonium cogimur quin contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de praeterito commemorata, intelligere: «Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem» . Quae quamvis verbis praeteriti temporis dicta sint, id tamen praenuntiabant quod tanto post futurum in passione Domini compleretur. Sed tamen, dilectissimi, propheta iste quem commemoravi, etiam grossa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate figuras nostras illas fuisse credamus, sed nec ab ipsis Prophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑: diligentes terrã uelut serpentes trahenteᷤ
t̾ram conturbabunt᷑: de conclusionibꝰ eor
in dño dõ nr̃o excident m̃te: & t̾rebunt᷑ ate.
Qͥs do tuo similis auferens iniqͥtatẽ: & trans¬
grediens impietatẽ residuis hereditatis tuȩ :
Et ñ continuit in testimonio iram suam.
qmͣ uoluntariꝰ & misericors ẽ: ipse coni̾t&
& miserebitur. nr̃i. Dimerg& delicta nr̃a: di¬
merg& in maris ꝓfundum om̃s culpas nr̃as. Nem¬
pe adũtitis fis: manifestiꝰ hic apiri saerosca
mysteria. In hoc enim psalmo quamiuis futura
intueat᷑ mirabilis ꝓphetiȩ sp̃s: tam̃ uidetur
uelut tͥnsacta narrare. Facta ẽ inqͥt iudea
scĩficatio eiꝰ. mare uidit & fugit. Et facta
ẽ & uidit. & fugit. p̃teriti temporis uerba st̃:
& conu̾sus ẽ iordanis. & gestierunt montes. &
commota ẽ terra. eodem modo p̃teritũ sonant:
sine p̾iudicio tam̃ intelligendi futura. Alio¬

Expanded text:
buntur, delingentes terram, velut serpentes trahentes buntur, delingentes terram, velut serpentes trahentes terram; conturbabuntur de conclusionibus eorum, in Domino Deo nostro excident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et transgrediens impietatem residuis haereditatis tuae? Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam voluntarius et misericors est; ipse convertet et miserebitur nostri, demerget delicta nostra, demerget in maris profundum omnes culpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur mirabilis prophetiae Spiritus, tamen videtur velut transacta narrare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et «fugit,» praeteriti temporis verba sunt; et «conversus est Jordanis,» et «gestierunt montes,» et «commota est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alio
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. Sed non in om̃ibꝰ illis: beneplacuit dõ.
Prostrati enim sunt. in deserto. Hȩc aut figu¬
re nr̃e facte sunt. Quid uultis ampliꝰ fr̃s di¬
lectissimi: Certe manifestum ẽ non humana
suspicione. sed apłico. id ẽ diuino & domini¬
co magisterio. ds̃ erum loquebat᷑ in eis: & qͣm¬
uis de carneis nubibꝰ. tam̃ dñs intonabat:
certe gͦ tanto testimonio manifestũ ẽ illa
omia figurate gesta. nc̃ in nr̃a salute cõpleri:
qͥa tẽ futura p̾nuntiabant᷑. nc̃ p̃terita le¬
guntur. & p̾sentia cognoscunt᷑. Audite qͦd
ẽ mirabiliꝰ: libroꝵ ueterũ sacram̃ta occul¬
tata atq uelata. ñ nulla ex parte libris ue¬
teribꝰ reuelari. Nam micheas ꝓpħa. ita loqͥt᷑.
Pro ut dies inquit ꝓfectionis illorũ ex egypto:
ostendam mirabilia illis. Uidebunt natio¬
nes & confundent᷑ ab om̃i uigore eoꝵ: ma¬
nibꝰ ora sua obstruent: aures illis exsurda¬

Expanded text:
Christus. Sed non in omnibus illis bene complacuit Deo: Christus. Sed non in omnibus illis bene complacuit Deo: prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt» . Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum sacramenta occultata atque velata, nonnulla ex parte a Libris veteribus revelari. Nam Michaeas propheta ita loquitur: «Prout dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni robore eorum, manibus ora sua obstruent, aures illis obsurd
Abbreviated transcription (Latin):
ll a qͥ sp̃rtalit᷑ recedendũ ẽ: ne simꝰ iugũ
ducentes cũ infidelibꝰ. Sic enim quisq ierłm
cȩlestis. fit ciuis idoneꝰ. cum pͥmum huic scło
renuntiauerit: qͦmadmodum ille populꝰ in tͣrã
ꝓmissionis duci non potuit. nͥ priꝰ ab egypto
receder&. Sed sic̃ ille ñ inde discessit. nisi diui¬
no liberatꝰ auxilio: sic nemo corde ab hoc scło
auertit᷑. nisi dominicȩ miscđiȩ munere aduitꝰ.
Qͦd enim illis semel p̃figuratum ẽ: hoc in isto
fine scłi in hac sic̃ iohannes apłs scribit hora
nouissima cotidianis ȩccłȩ fȩtibꝰ in uno quoq
credente complet᷑. Audite apłm doctorem gen¬
tium: docentẽ & instruentẽ. Nolo enim uos in¬
qͥt ignorare fr̃s. qͥa om̃s patres nr̃i sub nube fu¬
erunt. & om̃s ꝑ mare transier̃: & om̃s in moy¬
sen baptizati sunt. in nube & in mari: & om̃s
eundem cibum sp̃italem manducauer. & om̃s
eundem potum sp̃italem biber̃. Bibebant aut̃
de spĩtali: consequenti petra. Petra aut̃ erat

Expanded text:
 a quo spiritualiter recedendum est, ne simus jugum ducentes cum infidelibus . Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus auxilio; sic nemo corde ab hoc saeculo avertitur, nisi divinae misericordiae munere adjutus. Quod enim illic semel praefiguratum est, hoc in isto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem: «Nolo enim vos,» inquit, «ignorare, fratres, quia omnes patres nostri sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, sen baptizati sunt, in nube et in mari: et omnes eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Bibebant enim de spirituali sequente petra: petra autem erat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona scõrum testium. hoc ẽ martyrũ dei
credidi inquit ꝓpt̃ qͦd locitꝰ sum: ego autĩ.
ñ illud qͦd credidi: ñ sermo quẽ ꝓtuli: sed
egt humiliatꝰ sum nimis. Ego autem dixi in¬
eiasi mea: om̃is homo mendax. Extasin pa¬
uorani dicit: quc̃ cõminantibꝰ ꝑsecutorisꝰ & im¬
pendentibꝰ passionibꝰ cruciatꝰ. aut mortis hu¬
mana infirmitas patitur. Hoc eium intelligi¬
me nuia in isto psalmo uox martyrum appara.
am & alio modo dr̃ extasis: cum mens non
pauore alieuuat᷑: sedͥ aliqua inspirations rene¬
lationis assumitur. Ego aut̃ dixi in extasi
nea: om̃is homo mendax. Conterratꝰ eni res¬
perit infirmitatẽ suam : & uidit non de se
sibi eẽ pͥsum̃dum. Quancũ enim ad ipsum
bominem ꝑtinoe. m̃dax ẽ: ses gr̃a di ucrax
esseciẽ e: nc pressuris inimicorum cedens non
loqueret᷑ qͦo credidat. sed negar&: ssec petro

Expanded text:
persona sanctorum testium, hoc est, martyrum Dei, persona sanctorum testium, hoc est, martyrum Dei, «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem,» non illud quod credidi, non sermo quem protuli; sed «Ego humiliatmendax.» Ecstasin pavorem dicit, quem comminantibus persecutoribus, et impendentibus passionibus cruciatus aut mortis, humana infirmitas patitur. Hoc enim intelligimus, quia in isto psalmo vox martyrum apparet. Nam et alio modo dicitur ecstasis, cum mens non pavore alienatur, sed aliqua inspiratione revelationis assumitur. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum hominem pertinet mendax est, sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens, non loqueretur quod crediderat, sed negaret, sicut Petro
Abbreviated transcription (Latin):
me confessus fuerit coram hominibꝰ. confite¬
bor eum coram angłis dĩ. Ex hoc enĩ ẽ appel¬
latꝰ fidelis ille seruus : non tantum quia acce¬
pit. sed qͥa impendit atq lucratꝰ ẽ. Ita & hoc
loco ñ ait. credidi & locutꝰ sum : sed ꝓpt̾ hoc
dicit se locutum eẽ. quia credidit. Simul
enim credidit. & qͦd p̃mium loqͤndo sꝑar& :
& quam penam tacendo timere deber&. Credi¬
di inquit ꝓpt̃ qͦd locutus sum: ego aut̃ hu¬
miliatꝰ sum nimis. Passus ẽ enim multas tri¬
bulationes ꝓpt̾ u̾bum qͦd fidelit̾ tenebat: fi¬
delit̾ impendebat: & humiliatꝰ est nimis.
U illi timuerunt: qͥ amauer̃ głam hominũ
magis qͣm dĩ. Sed qͥd ẽ ego aut̃: Dicer& potiꝰ
credidi ꝓpt̃ qͦd & locutꝰ sum: & humiliatꝰ sum
nimis. Cur addidit ego aut̃. nͥ quia homo hu¬
miliari potest ab eis qui ueritati contͣdicun.
quit dĩ ñ ẽ alligatꝰ. Sic & iste qͥa ipsa ẽ una

Expanded text:
me confessus fuerit coram hominibus, confiteme confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam tacendo timere deberet. «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem humiliatus sum nimis.» Passus est enim multas tribulationes, propter verbum quod fideliter tenebat, fideliter impendebat; et humiliatus est nimis: quod illi timuerunt qui «amaverunt gloriam hominum magis quam Dei.» Sed quid est, «Ego autem?» Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiliatus sum nimis: cur addidit, «Ego autem,» nisi quia homo humiliari potest ab eis qui veritati contradicuntquit, «Dei non est alligatus» . Sic et iste, quia ipsa est una
Abbreviated transcription (Latin):
In habuerit: tam̃ quia erogare noluit.
ulderum credidissent in eum: sed non
d confitebant᷑. ne expellerent᷑ de synago
mertto rȩꝓbant᷑: quis erit seruus uere dicendꝰ
fidelis. nisi ille cui arͣ. euge serue bone qmͣ in
modico fidelis fuisti. supra multa te constituã.
intra in gaudium dñi tui: Talis itaq seruus.
nec antequam credat loquit᷑. nec cũ crediderit
tac&: ut sic erog& ut ipse non habeat. uł qͦd
hab& non erogando non habeat. Sic enim di¬
ctum ẽ. qui hab& dabitur ei : qui aut̃ nonhi . sc. & qͦ
hab&. auferetur ab eo. Dicat gͦ iste bonꝰ seruus¬
cantans alleliuia id ẽ sacrificans dño sacrifci¬
um laudis: ei a qͦ auditurꝰ ẽ. intra in gaudiũ
diũ tui. exultet & dicat.
redidi ꝓptͣ qͦd locutus sum: hoc
est ꝑfecte credidi. Non enim ꝑfe¬
cte credunt: qui qͦd credunt lo¬
qui nolunt. Ad ipsam erũ fidem
ꝑtin&. etiam illud credere qͦd dictum ẽ: qui

Expanded text:
tum habuerit, tamen quia erogare noluit, tum habuerit, tamen quia erogare noluit, Judaeorum credidissent in eum, sed non eum confitebantur, ne expellerentur de synagogis; merito reprobantur; quis erit servus vere dicendus fidelis, nisi ille cui dicitur: «Euge, serve bone, quoniam in modico fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium domini tui?» Talis itaque servus nec antequam credat loquitur, nec cum crediderit tacet; ne vel sic eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non erogando non habeat. Sic enim dictum est: «Qui habet, dabitur ei; qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo» . 2. rificium laudis, a quo auditurus est, «Intra in gaudium Domini tui;» exsultet, et dicat, «Credidi, propter quod locutus sum:» hoc est, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est, «Qui
Abbreviated transcription (Latin):
qm ea potiꝰ crederent quȩ ipsi faciebañ
a urerent᷑: ea tam̃ pͣdicabant quȩ s̃i
ii qdentes facerent saluarent᷑. Non enĩ
lus annunciabant: pret᷑ regulam fidei.
es muppe excludit apłs dicens: si quis uo
s munciauerit pret̾ id qͦd accepistis:
ntema sit. Illi non xp̃m annunciant
quaununciant falsitatẽ : quia xp̃e ueri
tsi. De istis autem dicit. qͦd xp̃m annun¬
unt. sed non caste: id ẽ non animo simpli
au puro. ex fide sincera quȩ ꝑ dilectionem
pitur: Terrenis quippe cupiditatibꝰ consu¬
lentes. regnum cȩlorum annunciabant:
abentes in pectore falsitatem. in lingua
uritatem. Sciens itaq apłs etiã ꝑ iudam
ngli:antem credentes ẽẽ liberatos: istos qͦq
itte: xp̃c annuncietur. Ueritatẽ qͥppe
inunciabant. etiã si ñ ueritate: id ẽ ñ ue
mdnmo. Isti loquunt᷑ qͦd non credunt:
sd reꝓbati sunt quamuis sint utiles eis.
Nbnloquunt᷑ qd credunt: uel pigricia
amore. Nam & ille seruus qͣmuis talen¬

Expanded text:
m ea potius crederent quae ipsi faciebant, ut morerentur: ea tamen praedicabant, quae si alii credentes facerent, salvarentur; non enim aliud annuntiabant praeter regulam fidei. Eos quippe excludit Apostolus, dicens: «Si quis vobis annuntiaverit praeter id quod accepistis, anathema sit» . Illi non Christum annuntiant qui annuntiant falsitatem; quia Chrit . De istis autem dicit quod Christum annuntient; sed non caste, id est, non animo simplici et puro, et fide sincera quae per dilectionem operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, regnum coelorum annuntiabant, habentes in pectore falsitatem, in lingua veritatem. Sciens itaque Apostolus etiam per Judam evangelizantem credentes esse liberatos, istos quoquritate Christus annuntietur» . Veritatem quippe annuntiabant, etiamsi non veritate, id est non vero animo. Isti loquuntur quod non credunt, et ideo reprobati sunt; quamvis sint utiles eis non loquuntur quod credunt, vel pigritia, vel timore. Nam et ille servus quamvis talen
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. E xcelsus suꝑ omnes gentes dominus.
Gentes. homines sunt. Quid mirum si suꝑ
homines excelsus ẽ dñs: Iili suꝑ se excelsos
qͦs colunt oculis uident in cęlo fulgere. solẽ
& lunam. & stellas. cui creaturȩ seruiunt:
deserentes creatorem dñm. Et ñ solum excel¬
sus suꝑ om̃s gentes dñs: uerum eciam supra
celos gloria eꝰ. Celi supͣ se suscipiunt eum.¬

Expanded text:
 Excelsus super omnes gentes Dominus.» Gentes homines sunt: quid mirum si super homines excelsus est Dominus? Illi super se excelsos quos colunt, oculis vident in coelo fulgere, solem et lunam et stellas, qui creaturae serviunt, deserentes Creatorem Sed non solum «excelsus super omnes gentes Dominus;» verum etiam «super coelos gloria ejus.» Coeli supra se suspiciunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quid ẽ laudate pueri ex hoc. laudate se¬
nes & usq in scłm: Quia senectꝰ nrã albes¬
cit quidem canis sapientiȩ: sed non marcese&
tem potiꝰ uidetur significare puericia. cui
contraria ẽ uana & falsa suꝑbiȩ magnitu¬
do: & idõ dnm̃ nͥ pueri ñ iaudant: quia su¬
ꝓbi eum laudare ñ possunt. Sit senectꝰ ur̃a
puerilis. & puericia senilis: id ẽ ut nec sa¬
pientia ur̃a sit cum suꝑbia. nec humilitas
sine sapientia: ut laudetis dnm̃ ex hoc nunc¬
& usq in scłm. Quacumq autem in paruulis

Expanded text:
est qui est. «Laudate, pueri, ex hoc,» laudate, seest qui est. «Laudate, pueri, ex hoc,» laudate, senes, «et usque in saeculum.» Quia senectus vestra albescet quidem canis sapientiae, sed non carnis vetem potius videtur significare pueritia, cui contraria est vana et falsa superbiae magnitudo; et ideo Dominum nisi pueri non laudant, quia superbi eum laudare non norunt: sit senectus vestra puerilis, et pueritia senilis; id est: ut nec sapientia vestra sit cum superbia, nec humilitas sine sapientia, ut laudetis Dominum «ex hoc et usque in saeculum.» Quacumque autem in parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
laus. Anm̃ nr̃m dec& honor semꝑ. & ubiq p̃di¬
cari. Semꝑ gͦ p̃dicet᷑. Sit nom̃ diĩ benedictũ.
ex hoc nunc & usq in scłm. Ubiq pͣdicetur.
Asolis ortu usq ad occasum: laudabile nom̃
domini. Querat ex me aliquis puerorum scõrum
liudantiũ nom̃ dñi & dicat mͥ eccȩ usq in se¬
culum accipio usq in etͣnum: cur aut̃ ex hoc.
& ñ ante hoc. & ante om̃ia scła sit nom̃ dr̃
benedictum: Respondebo paruulo: q̃ ñ con¬
tumacit᷑ querit. Uobis dr̃ dominici pueri.
uobis dr̃ laudate nomĩ diũ: sit nom̃ dñi be¬
uedictum: sit a uob̾ nom̃ dñi benedictũ. ex
hoc utiq ex qͦ uobis dr̃. Incipitis enim lau¬
dare: sed sine fine laudate. Ex hoc gͦ usq
incipimꝰ qͥdem laudare dnmͣ. qͥa pueri sumꝰ:
sed cum creuerimꝰ. magniq fuerimꝰ. nos ip¬
sos laudabimꝰ. Non sic pueri. nonsic. Pro¬
pterea dicit dñs ꝑ ẏsaiam. Ego sum: & usq
dum senescatis ego sum. Ille semꝑ laudandꝰ

Expanded text:
ubique praedicari. Semper ergo praedicetur: «Sit nomen Domini benedictum, ex hoc et usque in saeculum.» Ubique praedicetur: «A solis ortu usque ad occasum, laudate nomen Domini. 2. Quaerat ex me aliquis puerorum sanctorum laudantium nomen Domini, et dicat mihi: Ecce «usque in saeculum,» accipio usque in aeternum; cur autem «ex hoc,» et non ante hoc et ante omnia saecula «sit nomen Domini benedictum?» Respondebo parvulo, qui non contumaciter quaerit: Vobis dicitur, domini et pueri, vobis dicitur, «Laudate nomen Domini: sit nomen Domini benedictum;» sit a vobis nomen Domini benedictum, «ex hoc» utique ex quo vobis dicitur. Incipitis enim laudare, sed sine fine laudate. «Ex hoc» ergo «Incipimus quidem laudare Dominum, quia pueri sumus; sed cum creverimus magnique fuerimus, nos ipsos laudabimus. Non sic, pueri, non sic: propterea dicit Dominus per Isaiam, «Ego sum; et usque dum senescatis, ego sum» . Ille semper laudandus
Abbreviated transcription (Latin):
dei cite: frangite: cõminuite atq consumite. et
audate pueri dnm. laudate nom̃
dñi. Illa enim ꝓstrata & extincta. ex ore in¬
fantium & lactentiũ ꝑficitꝰ laus: illa oppssa
suꝑbi. Nom̃ suum potiꝰ p̃dicari uolunt: & ñ
laudant nom̃ dñi. Itaq euanuer in cogitati¬
onibꝰ suis. & obscuratũ ẽ insipiens cor eoꝵ:
dicentes se eẽ sapientes stulti facti st̃. Uoluer̃¬

Expanded text:
dejicite, frangite, comminuite atque consumite, et dejicite, frangite, comminuite atque consumite, et «laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini.» Illa enim prostrata et exstincta, ex ore infantium et lactentium perficitur laus ; illa oppresunt. Nomen suum potius praedicari volunt, et non laudant nomen Domini. Itaque evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum; et dicentes se e
Abbreviated transcription (Latin):
ostis fr̃s & sepissime audutis in
eugłio dnm̃ dicere. sinite pueros
uenire ad me. talium ẽ enĩ reg¬
militatis exemplum. suꝑbiam ueteris homi¬
nis ad uinouandam humilit̃ uttam simili¬
tudine puerilis ętatis accusat. Quaꝓpt̃ di
lectissimi cum cantari auditis in psalmis.
laudate pueri dnm̃: ne arbitremini ad uos
istam exhortationẽ ñ ꝑtinere. qͥ iam corporis
puericiam suꝑ gressi. uel iuuenili decore ui¬
rescitis: uel senili honore canescitis. Om̃ibus
Qua malicia maxime. nͥ suꝑbia: Ipsa enĩ
de uana granditate p̾sumens ñ suit hominẽ
ambulare ꝑ artam uiam: & intrare ꝑ an¬
gustam portam. Pueri aut̃: facile intrant
ꝑ angustam portam. Et idõ nemo. nͥ ut pu¬
er intrat in regnum cęlorum. Qͥd aut̃ suꝑ¬
bie malicia deteriꝰ : quę p̃positũ nͣ uult ha¬
bere nec dm̃: Nam scriptum ẽ. Initiũ suꝑ¬
biȩ hominis: apostatare a do. Hanc se ad¬
uersus p̃cepta diuina tumidis ceruicibus
crigentem & suaui iugo dni resistentem.

Expanded text:
ostis, fratres, et saepissime audistis in Evangelio Dominum dicere, «Sinite pueros venire ad me; talium est enim regmilitatis exemplum superbiam veteris hominis ad innovandam humiliter vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quapropter, charissimi, cum cantari auditis in Psalmis, «Laudate, pueri, Dominum,» ne arbitremini ad vos istam exhortationem non pertinere, quia jam corporis pueritiam supergressi, vel juvenili decore virescitis, vel senili honore canescitis: omnibus Qua malitia maxime, nisi superbia? Ipsa enim de vana granditate praesumens non sinit hominem ambulare per arctam viam, et intrare per angustam portam: puer autem facile intrat per angustum; et ideo nemo, nisi ut puer, intrat in regnum coelorum. Quid autem superbiae malitia deterius, quae praepositum non vult habere nec Deum? Nam scriptum est, «Initium superbiae hominis, apostatare a Deo» . Hanc se adversus praecepta divina tumidis cervicibus erigentem et suavi jugo Domini resistentem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ nos: in quos finis scłorum obuenit.
Cum igitur audimus in psalmor
Nexitu isrł de egypto. domꝰ iacob de
populo barbaro. facta ẽ iudea sc̃ĩficato
eiꝰ. isrł potestas eiꝰ. mare uidit & fugit
iordanis conuersus ẽ retrorsum: ne arti¬
tremini nob̾ narrari p̃terita. sed futur
potiꝰ p̃dici: quia illa qͦq nuiracula cũ u
illo populo fierent. p̃sentia qͥdem. sed non
sine futurorum significatione gerebanti.
dõq ut ostender& qui psallendo ista p̃d¬
ris rerum atq u̾borum p̃currentibꝰ iil¬
tiaret᷑: ñ om̃ino ea dix̃ quȩ ibi gesta sull
sed alit̾̃ qͤdam qͣm illic lecta didicimꝰ: l
uere putaret᷑ trans acta recolere. posiqs
uentura p̃uidere. Primo enim iordanenl
ipsũ ñ reu̾sum eẽ retrorsum. sed stetiss
legimꝰ. ab ea parte qͦ aquȩ desuꝑ fluelas
eũ popusꝰ ille transir&s: deinde gestieno¬

Expanded text:
tram, in quos finis saeculorum obvenit» . Cum igitur audimus in Psalmo, «In exitu Israel de Aegypto, domus Jacob de populo barbaro, facta est Judaea sanctificatio ejus, Israel potestas ejus; mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum:» ne arbitremini nobis narrari praeterita, sed potius futura praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedifiguris rerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestien
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ. Piuitias querit: qui ñ uist dar
pauꝑibꝰ. Attende qͦd scͥptũ ẽ: habebis ehe¬
saurũ in cęlo. Nongͦ eris ingloriꝰ. ignosetn¬
do: qͥa de ira uicta laudabiliꝰ triumphatis
ñ egenꝰ tribuendo: qͥa thesaurꝰ cȩlestis arĩ
possidet᷑. Hunc uersum parturiebat ille
itaq facit : dispon& sermones suos in uidici.
Facta ipsa. sermones sunt: quibꝰ in udico
defendet᷑. qͦd ei ñ erit sine miscdia: qͥla
ad dexterã segregatꝰ audi&. Uenite benido

Expanded text:
ivitias quaerit qui non vult dare pauperibus; attende quod scriptum est: «Habebis thesaurum in coelo» . Non ergo eris inglorius ignoscendo; quia de ira victa laudabilius triumphatur: non egenus tribuendo; quia thesaurus coelestis certius possidetur. Hunc versum parturiebat ille itaque facit, «Disponet sermones suos in judicio.» Facta ipsa sermones sunt quibus in judicio defendetur; quod ei non erit sine misericordia, quia ad dexteram segregatus aud
Abbreviated transcription (Latin):
marima impictatis insanę: qͦd płꝰ uala ii
affectibꝰ miserorum uiuenti similis for
quȩ sibi efficit supplicari. qͣm qͦd eũ m¬
nifestũ ẽ non eẽ uiuentem. ut debeat i
uiuente contempni. Plꝰ enũ ualent simi¬
lachra ad curuandã infelicem animat
qͦd os habent. oculos habent. aures has¬
pedes habent. nares & manꝰ habent.¬

Expanded text:
t impietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam quod os habent, oculos habent, aures habent, nares habent