comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ quib testatus ẽ ds̃ daturũ se regnũ suis filiis sẽ¬
pi̾nũ ftqͥa hoc in unigenito se daturũ eẽ testa¬
tus ẽ. de qͦ dictũ ẽ & regni eis ñerit finis Ipsa te¬
stimonia dix̃ inct̃num ẽẽ fundata: qͥa id qđ ꝑea ds̃¬
ꝓmisit ȩt̃num ẽ. Nam ꝑsc ipsa testimonia tc̃ non
erunt necessaria. qñ res ipsa uidebit᷑: ꝓpt̾ quã cre¬
dendã nc̃ testimonia reqͥruntur: Et ideo bene in
strantur: fundamentum enĩ aliud nemo potest
gͦ iste initio cognouit: nͥ quia eccłia loquit᷑. quȩ t̾ris
ñdefuit abinitio generis humani. cuiꝰ primitie
abel sc̃s ẽ umolatus. et ipse intestimonium futi
sanguinis mediatoris ab impio fr̃ẽ fundendi: Hã
et illud abinitio dictum ẽ: erunt duo incarne u¬
na: Qđ magnum sacramentum apłs paulus ex¬
almi huiꝰ ĩcipit lectio de qͣ nc̃ disputare

Expanded text:
nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis semnisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, «Et regni ejus non erit finis» ; ipsa testimonia dixit in aeternum esse fundata, quia id quodtestimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intstrantur. Fundamentum enim aliud nemo potest go iste initio cognovit, nisi quia Ecclesia loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi? Nam et illud ab initio dictum est, «Erunt duo in carne una» : quod magnum sacramentum apostolus Paulus exalmi hujus incipit lectio, de qua nunc disputare
Abbreviated transcription (Latin):
cando subuenit atq ita ñde ẽ miscdiaꝰ et inmi¬
serando idexhibet qđ ꝓmisit: ne ueritas desit:
inȩternum fundasti ea Qđ grecus ait catharcas
aliqui nr̃i abinitio: aliqui initio: aliqui iitus
interpretati s̃ S qͥ pluralit̃ hoc dic̾e maluerunt:
grecã locutionem secuti sunt: Latinȩ autẽ linguȩ
uiud potiꝰ usitatum ẽ. ut abinitio. uł ininitiodi¬
caturꝰ: qđ catharacas grece qͣsi pluraliter s aduerbia¬
liter dr: qͣle ẽ apud nos cum dicimus. alias hoc fa¬
cio Pluralem nmerũ feminim generis dic̃e ui¬
demur: sed adũbium ẽ. et significat alio temꝑe
Quid. c̃ gͦ abinitio cognoui: ut potius ut et nos ad¬
uerbialiter id dicamus. initio cognoui de testimo¬
niis tuis. qͥa inet̃num fundasti eaͣ Lestimonia dñi
iȩt̾nũ abillo dicit. ẽẽ fundata: et hoc se initio
cognouisse testat᷑: nec aliunde cognouisse qͣm de
ipsis utiq testimoniis: sue sunt ista testimonia.

Expanded text:
cando subvenit, atque ita non deest misericordia; et in miserando id exhibet quod promisit, ne veritas desit. in aeternum fundasti ea.» Quod graecus ait, καταρχὰς, aliqui nostri «ab initio,» aliqui «initio,» aliqui «in initiis» interpretati sunt. Sed qui pluraliter hoc dicere maluerunt, graecam locutionem secuti sunt. Latinae autem linguae illud potius usitatum est, ut «ab initio» vel «initio» dicatur, quod καταρχὰς graece quasi pluraliter, sed adverbialiter dicitur: quale est apud nos, cum dicimus, Alias hoc facio; pluralem numerum feminini generis dicere videmur, sed adverbium est, et significat Alio tempore. Quid est ergo, «Ad initio cognovi,» vel potius, ut et nos adverbialiter id dicamus, «Initio cognovi de testimoniis tuis, quia in aeternum fundasti ea?» Testimonia Domini in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique testimoniis. Quae sunt ista testimonia,
Abbreviated transcription (Latin):
quam: et continuo subiecit Uiserationes tue
multe dñe Etiã hoc gͦ qd exquirimꝰ iustificationes
tuas: ꝑtinet admiserationes tuas Secundum
udicium tuũ uiuifica me. Houi enim: qͥa etiudi¬
cium tuũ sine tua miseratione ñerit suꝑ me¬
U ulti ꝑsequentes me et tribulantes me: atestimoniis
tius ñ declinaui factumẽ: nouimus. recolumus :
agnoscimus Purpurata ẽ umu̾sa terra sangͥne
martyrum: floret celum coronis martẏrum:
ornate sunt eccłiȩ memoriis martyrum: in si¬
gnita sunt tempora natalib martyrum: crebre¬
scunt sanitates meritis martyrum Unde hoc
nͥ qͥa impletũ ẽ qđ p̃dictum ẽ. de homine istoto¬
nob fortasse uiuos absorbuissent nos Ecce quare
abeiꝰ destimoniis ñ declinasti: & ad palmam suꝑne
uocationis int̃manus multoꝵ ꝑsequentium tri¬
tos et tabescebã: ut sicut alii codices hñt uidi ñ¬
obseruantes pactum: ethoc plures habent: Sed qͥ
sunt qͥ pactũ ñ obseruauert̃ : ñ qui declinaue

Expanded text:
continuoque subjecit: «Miserationes tuae multae, Domine.» Etiam hoc ergo quod exquirimus justificationes tuas, pertinet ad miserationes tuas. «Secundum judicium tuum vivifica me.» Novi enim quia et judicium tuum sine tua miseratione non erit supesequentes me et tribulantes me; a testimoniis tuis non declinavi.» Factum est, novimus, recolimus, agnoscimus. Purpurata est universa terra sanguine martyrum; floret coelum coronis martyrum, ornatae sunt Ecclesiae memoriis martyrum, insignita sunt tempora natalibus martyrum, crebrescunt sanitates meritis martyrum. Unde hoc, nisi quia completum est quod praedictum est de homine isto tonobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . Ecce quare ab ejus testimoniis non declinasti, et ad palmam supernae vocationis inter manus multorum persequentium tritos, et tabescebam:» vel, sicut alii codices habent, «Vidi non servantes pactum;» et hoc plures habent. Sed qui sunt qui pactum non servaverunt, nisi qui declinave
Abbreviated transcription (Latin):
exqͥsisti Suid enim habes qđ ñ accepisti: Honne tu
lo adquem clamasti: ut eas exquireres accepisti Ipse
te gͥ discernit abeis. aquib ꝓpterea longe ẽ salus. qͥa

Expanded text:
exquisisti. Quid autem habes quod non accepisti ? Nonne tu exquisisti. Quid autem habes quod non accepisti ? Nonne tu lo ad quem clamasti, ut eas exquireres accepisti. Ipse te igitur discernit ab eis a quibus propterea longe est salus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
et eripe me: qͥa legẽ tuã ñ sũ oblitus:
Hoc loco legẽ dĩ nullam conuenientuis intelligim᷑:
nͥ qua immobiliter firum ẽ. ut omĩs qͥse exaltat
humilietur: & omĩs qͥ se humiliat exaltetͣ Suꝑ¬
bus gͦ malis ut humiliet᷑ innectitur: humilis a
diciũ meum & redime me: Supior quodãm sen
tentia repenita ẽ Qã cnĩ ait uide humilitatẽ meã.
ħ ẽ. iudica iudiciũ meũ: et qđ ait eteripe me. hoc ẽ &
redime me: qđ uͦ supͣdictum ẽ quia legẽ tuã ñ sum
oblitus. huic congruit qđ infra ẽ ꝓpt̃ eloquiũ tuũ
uiuficame Ipsũ enim eloquium ẽ lex di: qm nonẽ
oblitus. ut se exaltandus humiliaret. Adipsã uͦ exal
quia iustificationes tuas ñexquisierunt. Quis enĩ
te discernit otu qͥ dixisti longe ẽ apeccatorib salus:
quis te discernt apeccatorib. ut non ate longe. sed̃
tecum sit salus: Hoc te nempe discernt quia id
qđ isti ñegerunt ipse fecisti: hoc ẽ di iustificationes

Expanded text:
et eripe me; quia legem tuam non sum oblitus.» Hoc loco nullam Dei legem convenientius intelligimus, nisi qua immobiliter fixum est ut omnis qui se exaltat, humilietur, et omnis qui se humiliat, exaltetur . Superbus ergo malis, ut humilietur, innectitur; humilis a dicium meum, et redime me.» Superior quodammodo tentia repetita est. Quod enim ait, «Vide humilitatem meam;» hoc est, «Judica judicium meum:» et quod ait, «et eripe me;» hoc est, «et redime me.» Quod vero supra dictum est, «quia legem tuam non sum oblitus;» huic congruit quod infra est, «propter eloquium tuum vivifica me.» Ipsum enim eloquium est lex Dei, quam non est oblitus, ut se exaltandus humiliaret. Ad ipsam vero exquia justificationes tuas non exquisierunt.» Quis enim te discernit, o tu qui dixisti, «Longe est a peccatoribus salus?» quis te discernit a peccatoribus, ut non a te longe, sed tecum sit salus? Hoc te nempe discernit, quia id quod isti non egerunt, ipse fecisti, hoc est, Dei justificationes
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sedebant inumbra mortis lux orta ẽ eis: Nonne
inscĩs qui prius erant interra. ad hoc matutinum
ocłi eccłiȩ preuenerunt: qͥa hoc futurum antea p̃ui¬
derntut meditarentur eloquia dĩ quȩ tc̃ erant in
iustis scdm iudiciũ dabit uitã: qͥa ñ frustra illi hoc

Expanded text:
qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; nonne qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; nonne in sanctis qui prius erant in terra, ad hoc matutinum oculi Ecclesiae praevenerunt, quia hoc futurum antea praeviderunt, ut meditarentur eloquia Dei, quae tunc erant, et in justis secundum judicium dabit vitam; quia non frustra illi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
maturitate. id÷ intempore nocturno & in matu¬
ro. Hactenus deobscuro uerbo fuerit disputatũ:
nunc uideamus qͥs ipse sit sensus Preuem inqͥt
Si hoc adunũ quẽq fideliũ referamꝰ.⁊ adꝓpͥetatem
rei geste: sepe contingit. ut tali noctis tempore
uigilet amor dĩ. & magno surgendi adorationes
affectu non expectetur sed preueniatur qđ post
gallicantũ ꝯsueuit ẽẽ tp̃s orandi: si autẽ accipi¬
amus hoc totum scłm noctem. utiq intempesta
nocte clamamus adđm. & p̃uenimus inmatunta¬
te temporis. inquo nob̃ redditurus ẽ qđ ꝓmisit:
sicut alibi legitur. p̃ueniamus faciem ciꝰ inconfes¬
sione: quãqͣm si uelimus intelligere inmaturum
tempꝰ noctis huius ante qm uenisset plenitudo
retur incarne: nec tunc ȩccłia tacuit. s p̃ueniens
istam maturitatem ꝓpħando clamauit. & inuerb̃
dĩ sꝑauit potentis facere qđ ꝓmisit: ut insemine a
eloquia tua: Ponamus enim matutinum: qͣndo

Expanded text:
mmaturitate,» id est, in tempore nocturno immatummaturitate,» id est, in tempore nocturno immaturo. Hactenus de obscuro verbo fuerit disputatum; nunc videamus quis ipse sit sensus. 4. «Praeveni,Si hoc ad unumquemque fidelium referamus, et ad proprietatem rei gestae; saepe contingit ut tali noctis tempore vigilet amor Dei, et magno urgente orationis affectu, non exspectetur sed praeveniatur quod post galli cantum consuevit esse tempus orandi. Si autem accipiamus hoc totum saeculum noctem; utique intempesta nocte clamamus ad Deum, et praevenimus maturitatem temporis in quo nobis redditurus est quod promisit, sicut alibi legitur: «Praeveniamus faciem ejus in confessione» . Quanquam si velimus intelligere immaturum tempus noctis hujus, antequam venisset plenitudo anifestaretur in carne ; nec tunc Ecclesia tacuit, sed praeveniens Istam maturitatem, prophetando clamavit, et in verbis Dei speravit potentis facere quod promisit, ut in semine Aeloquia tua.» Ponamus enim matutinum, quando
Abbreviated transcription (Latin):
sedmagis subita & splendida serenitate fulgidũ
significauit hoc nomine: Id̾ gͦ grecȩ dictum est
& nomine: hoc interpretes nr̃i quidã dixerunt.
intempesta nocte. plures inmaturitate. ñ duob
uerbis: sed unoꝰ cuius uocabuli nominatiuuuis ẽ.
inmaturitas Hon nulli uͦ induob uerbis sicut
grecus posuit in inmaturitate. aoriã. quippe
inmaturitas ẽ. ẽtiaoriã. in inmaturitate: tanqͣ
siuellet etiam ille qͥdixit. intempesta noc̾te p̃po¬
sitione geminata dicere inintempesta: ut una
p̃positio significet inqua hora altera ꝑtineat ad
compositionẽ nominis Nicħ sane int̃ ẽ adsenten¬
tiam. utrum qͥs dicat. egisse se aliquid gallicantu.
aningllicantui Ita nichil iitereẽt utrum intem¬
pesta noc̾te. an uero inintempesta nocte. id: in noc¬
te intempesta clamasse se dicet Grecꝰ tam̃ innoc¬
te intempesta dixit: qđ idem ualet si dicatur in n¬

Expanded text:
sed magis subita et splendida serenitate fulgidum sed magis subita et splendida serenitate fulgidum significavit hoc nomine. Quod ergo graece dictum est et nomine; hoc interpretes nostri quidam dixerunt, «intempesta nocte,» plures, «immaturitate,» non duobus verbis, sed uno, cujus vocabuli nominativus est immaturitas; nonnulli vero in duobus verbis, sicut graecus posuit, «in immaturitate;» ἀωρία quippe immaturitas est, ἐν ἀωρίᾳ, «in immaturitate:» tanquam si vellet etiam ille qui dixit, «intempesta nocte,» praepositione dicere geminata, «in intempesta;» ut una praepositio significet in qua hora, altera pertineat ad compositionem nominis. Nihil sane interest ad sententiam, utrum quis dicat egisse se aliquid galli cantu, an, in galli cantu: ita nihil interesset, utrum «intempesta,» an vero «in intempesta nocte,» id est, «in nocte intempesta» clamasse se diceret. Graecus tamen «in nocte intempesta» dixit, quod idem valet si dicatur, «in i
Abbreviated transcription (Latin):
nocꝰte: & clamaui: Plures codices ñ habent in¬
tempesta nocte: sed inmaturitate: uix autem in
uentus ẽ unus. qͥ haberet geminatã p̃positionẽ:
id ÷ ininmaturitate: Inmaturitas itaq hoc lo¬
co nocturnum tempꝰ ẽ qđ ñ ẽ maturũ id÷ opor¬
tunum. ut agatur aliqͥd uigilando: qđ etiã uul¬
go dici solet. hora inportuna: Nox qͦ intempesta
id ÷ media. qñ quiescendũ ẽ. hinc ꝓculdubio nun¬
cupata ẽ: qͥa importuna ẽ actionib uigilantiũ.
Tempestiuũ enim dixerunt ueteres oportunum
et intempestiuum inoportiinum: atẽp̃ore du¬
cꝰto uocabulo. ñ abilla tempestate quȩ consuetu¬
dine latine linguȩ celi ꝑturbatio iã uocat᷑. qͣm¬
qͣm isto uerbo libent̃ utuntur hystorici. ut dicant
ea tempestate. qđ uolunt eo tempore intelligiꝰ &
qđ ait locutor egregius. unde ħ tã clara repente
tempestas: Non celum nimbis uentisue turbatũ.

Expanded text:
nocte, et clamavi.» Plures codices non habent, «innocte, et clamavi.» Plures codices non habent, «intempesta nocte;» sed, «immaturitate:» vix autem unus inventus est qui haberet geminatam praepositionem, id est, «in immaturitate.» Immaturitas itaque hoc loco nocturnum tempus est, quod non est maturum, id est, opportunum ut agatur aliquid vigilando: quod etiam vulgo dici solet, hora inopportuna. Nox quoque intempesta, id est media, quando quiescendum est, hinc procul dubio nuncupata est, quia inopportuna est actionibus vigilantium. Tempestivum enim dixerunt veteres opportunum; et intempestivum, inopportunum: a tempore ducto vocabulo, non ab illa tempestate, quae consuetudine latinae linguae coeli perturbatio jam vocatur. Quanquam isto verbo libenter utuntur historici, ut dicant, Ea tempestate, quod volunt Eo tempore intelligi: et quod ait locutor egregius, Unde haec tam clara repente Tempestas? non coelum nimbis ventisve turbatum,
Abbreviated transcription (Latin):
sum poscens adño qđ eum iubet facere dñs.
ut ipse in illo etiam qđ imꝑat oꝑetur: ds̃ est
enim qui oꝑatur innobis & uelle & oꝑari ꝓ
bona uoluntate: clamaui inquit intoto cor¬
de meo exaudi me dñe iustificationes tuas
exquiram: utiq faciendas. ñ tantũm sciendas:
ne similis fiam illi seruo duro. qͥ etiam si intel
maui te. saluum me fac Quid ẽ clamaui de
nͥ clamando inuocaui te: Sed cũ dirisset sal¬
uum me fac quid adiunxit. Ut custodiam
testimonia tua Hec te scilicet infirmitate ne¬
gem: salus quippe animȩ facit. ut fiat qđ faqi¬
endum eẽ cognoscitur: & usq ad mortẽ corꝑis
si hoc flagitat postrema dẽp̃tatio ꝓtestimonioꝵ
diunoꝵ u̾itate certetur. Ubi autem ñẽ salus.
subcumbit infirmitas: et deseritur ueritas:¬
Sed qđ sequitur ht̃ aliqͥd obscuritatis : qđ̃ aliqͣnto
diutius exponendum ẽ Preueni intẽpesta

Expanded text:
sum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, sum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in illo etiam quod imperat operetur; Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate : «Clamavi,» inquit, «in toto corde meo; exaudi me, Domine: justificationes tuas exquiram:» utique faciendas, non tantummodo sciendas; ne similis fiat illi servo duro; qui etiamsi intellmavi te; salvum me fac.» Quid est, «Clamavi te,» nisi, clamando invocavi te? Sed cum dixisset, «salvum me fac,» quid adjunxit? «Et custodiam testimonia tua:» ne te scilicet per infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur: ubi autem non est salus, succumbit infirmitas, et deseritur veritasSed quod sequitur habet aliquid obscuritatis, quod aliquando diutius exponendum est. «Praeveni intempesta
Abbreviated transcription (Latin):
malos ñ inuenire sapientiã si quesierint: s eos
qui intantũ sunt mali. ut oderint eam: Sic
enim et dixit: querent me mali & ñinuenient
derunt cnim sapientiam: Ideo gͦ ñ ĩnuenient:
quia oderunt S rursus si odcrunt. qͦmͦ que¬
runt: nͥ quia ñeam querunt ꝓpt̃ ipsam. s ꝓpt̃
aliquid qd̃ mali amant. & ad hoc se faciliꝰ pu¬
tant ꝑuenturos ꝑ ipsam: Multi sunt enim qͥ
dicta sapientiȩ studiosissimȩ inquirunt. eamq
indoctrina ñ inuita uolunt habere: ut non
ꝑmores qͦs iubet sapientia ꝑueniant addĩ lu¬
cem. qđ ẽ ipsa sapientia: sed ꝑsermones qͦs hĩ
sapientia ꝑueniant ad hominum laudes qd
ẽ uana gła. Hongͣ sapientiam querunt. et qͣndo
eam quertint: quia nonquerunt ipsã alioqͥn
uiuerent scđm ipsam: sed uolunt uerbis eius
inflari Et quanto magis inflantur: tanto
magis efficiunt᷑ extra ipsam: Iste autẽ hoc ip¬

Expanded text:
malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos malos non invenire sapientiam, si quaesierint; sed eos qui in tantum sunt mali, ut oderint eam. Sic enim et dixit: «Quaerent me mali, et non invenient; oderunt enim sapientiam» . Ideo ergo non inveniunt, quia oderunt. Sed rursus si oderunt, quomodo quaerunt; nisi quia non eam quaerunt propter ipsam, sed propter aliquid quod mali amant, et ad hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae studiosissime inquirunt, eamque in doctrina, non in vita volunt habere; ut non per mores quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est vana gloria. Non ergo sapientiam quaerunt et quando eam quaerunt; quia non quaerunt ipsam, alioquin viverent secundum ipsam: sed volunt verbis ejus inflari; et quanto magis inflantur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
oratur Quã longe ẽ adhuc afaciente qͥ exqui¬
rit: Non enim ẽ consequens ut qui exquirit in¬
ueniat: aut qͥ inuenit faciat. N pot̃ autẽ nisi in¬
uenit facere: & nͥ quesierit inuenire S magnã
spem dñs iħs dedit: dicendo. querite & inue¬
nietis: Rursus autem dicit sapientia. Quȩ qͥd
on ergo malis. sedbonis dictum ẽ querite &
inuenictis: immo uero eis dictum. ẽ quib eodẽ
loco paulopost. si gͦ uos inquit cum sitis mali.
nostis bona data dare filiis ur̃is: suomͦ gͥ malis¬
dr̃. querite & inuenictis: cum rursus dicatur.
querent me mali & noninuemient: An aliud
eos dñs quã sapientiam querere uolebat: qñ
eos inuenturos si quererent ꝓmittebat: In ea
quippe sunt omĩa: quȩ abeis qui beati eẽ cupi¬
unt inquirenda sunt: Ibi gͦ sunt: & iustificati¬
ones dĩ. Qua ꝓpt̃ restat ut intelligamꝰ ñ om̃s

Expanded text:
oratur. Quam longe est adhuc a faciente qui exquioratur. Quam longe est adhuc a faciente qui exquirit? Non enim est consequens ut qui exquirit, inveniat; aut qui invenit, faciat: non potest autem nisi invenerit, facere; et nisi quaesierit, invenire. Sed magnam spem Dominus Jesus dedit dicendo: «Quaerite, et invenietis.» Rursus autem dicit sapientia quae quidnvenient.» Non ergo malis, sed bonis dictum est, «Quaerite, et invenietis.» Imo vero eis dictum est, quibus eodem loco paulo post, «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris» . Quomodo ir, «Quaerite, et invenietis;» cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promittebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes
Abbreviated transcription (Latin):
addominũ qͥfit aborantib. si
sonitu uocis corporalis fiat non
intento indñm corde: qͥs dubi¬
tet inaniter fieri: Si autem fiat corde etiam
silente corporis uoce: alium quemlibet homi¬
nem potest latere: non dm̃: Siue gͦ cũ uoce
carnis qñ id opus ẽ. siue cum silentio: ad dm̃
cum oramus. corde clamandum ẽ: Est autẽ
clamor cordis: magna cogitationis intentio
Qurcum ẽ inoratione magnum exprimit de¬
siderantis & petentis affectum: ut ñ desperet
effectum Tẽ porro in goto corde clamatur: qñ
aluunde ñcogitatur: lales orationes rarȩ sunt
nescio: Lalem suam commemorat orationem.
qͥcantat hunc psalmum: dicens: Clamaui in
toto corde meo: exaudi me dñe Cui autem res
suus clamor ꝓficiat: adiunxit Iustificatio¬
nes tuas exquiram: Ad hoc gͦ clamauit intoto
corde suo: & hoc sibi desiderauit ad nõ exaudi¬
ente prestan: ut iustificationes eius exquirat:
Pm̃ qd ut faciamus iubetur: ut exquiramus

Expanded text:
ad Dominum, qui fit ab orantibus, si sonitu corporalis vocis fiat, non intento in Deum corde; quis dubitet inaniter fieri? Si autem fiat corde, etiam silente corporis voce; alium quemlibet hominem potest latere, non Deum. Sive ergo cum voce carnis, quando id opus est, sive cum silentio, ad Deum, cum oramus, corde clamandum est. Est autem clamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt cuiquam, nescio. Talem suam commemorat orationem, qui cantat hunc psalmum, dicens: «Clamavi in toto corde meo; exaudi me, Domine.» Cui autem rei suus clamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas exquiram.» Ad hoc ergo clamavit in toto corde suo, et hoc sibi desideravit a Domino exaudiente praestari, ut justificationes ejus exquirat. Proinde quod ut faciamus jubetur, ut exquiramus
Abbreviated transcription (Latin):
tiones tuas non sum oblitus: ñ sicut inimici
mei. quiã obliti sunt uerboꝵ tuoꝵ: Hidetur au¬
tem minor ȩtate non oblitus iustificationes dei.
dolere ꝓmimicis suis ȩtate maiorib: qͥ oblitis̃
am quid ẽ iunior ego ñsum oblitus: nͥ ili ma¬
iores obliti sunt: Ne oteros. est enim grece:

Expanded text:
tiones tuas non sum oblitus:» non sicut inimici tiones tuas non sum oblitus:» non sicut inimici mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores
Abbreviated transcription (Latin):
ut apls hoc dicerit: Aptaui enim uos inquit
uni uiro uirginem castam: exhibere xp̃o: li¬
meo autẽ ne sic̃ serpens euam seduxit uersutia sua:
mus di: quam tamen zelabat xp̃o ñsibi: Spon¬
sus enim sibi zelat sponsam suam: amicꝰ autẽ
sponsi noneam sibi debet ⁊elare sed sponso: Bonꝰ
gͦ et huius intelligendus ẽ zelus. Causam namq
subiungit: &dicit. Quia obliti sunt uerboꝵ
& ardenter: ut eo zelo tabefactum se dicert:
lli autem obhoc ipsum inimicicias exercebant.
qͥa utiq ut dm̃ amarent uolebat qͦs amando
zelabet. Hon ingratus enim gr̃e dĩ ꝑquem fue¬
rat exinmico reconciliatus dõ: etiam ipse suos
diligebat inimicos. et eos zelabat dõ: dolens &
tionis arderet: ignitum eloquiũ tu ũ ĩ qͥt ualde
& seruus tuus dilexit illud lerito ⁊ elabat
insius inimicis. cor penitens: qui fuerant ob¬
liti uerborum dĩ Adhoc enim eos flagrabat
adducere: qđ ipse flagrantissime diligebat:
unior ego sum inquit & contemptus: iustifica¬

Expanded text:
nim vos,» inquit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, mus Dei, quam tamen zelabat Christo, non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum  ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens et tionis arderet: «Ignitum,» inquit, «eloquium tuum valde, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrantissime diligebat. 4. «vers. 141. Junior ego sum,» inquit, «et contemptus; justifica
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ plures codices habent: nullã ingerit questio¬
nem Suid enim mirum ẽ sizelo suo quisq ta¬
bescit: Qđ uero habent aliqui zelus tiuis: si¬
gnificat hominem dõ zelantem ñ sibi: sed ñ
repugnat. si ipse dicatur. & m̃s: Hã qͥd aliud dic̃
apłs. emulor enĩ uos dõ emulatione dĩ:Nã di¬
cendo emulor uos qͥd nͥ emulationẽ demonstt¬

Expanded text:
quod plures codices habent, nullam ingerit quaestioquod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit Apostolus, «Aemulor enim vos Deo, aemulatione Dei?» Nam dicendo, «Aemulor
Abbreviated transcription (Latin):
dasti iusticiã testimonia tua: et ueritatẽ tuam
ualde: Hec utiq iusticia dĩ. rectumq uidicium
& ueritas: õi est metuenda peccanti Hac enĩ
dampnantur diuinitus quicunq dampnant᷑
nec ẽ omnino qui de sua dampnatione contͣ
dm̃ iustum recte conqueri possit Inde fletus rec¬
tus ẽ penitentis: qm̃ si cor eius inpenitens dam¬
pnaretur. iustissimȩ utiq dampnaretur: Sane¬
Ce
iusticiam dicit: testimonia dĩ Iustum quippe
se ꝓbat: mandando iusticiam: Est enim hec ue¬
rias: ut ds̃ testimoniis talib innotescat S qͥd¬
ẽ qđ seqͥt᷑. tabefecit me zelus ms̃: uł sicut alii
codices habent ⁊elus tuus: Habent non nulli
itiam domus tuȩ. & ñ tabefecit me sed comedit
me Qd exalio psalmo qͣntum mͥ uidetur puta¬
tum ẽ emendandum ubi scriptumẽ. Zelus do¬
mus tuȩ comedit me: qd̃ cõmemoratũ etiam
ineuangłio nouimus: Simile tamen aliquid
ẽ tabefecit: ei qđ ibi ẽ comedit Telus autem m̃s

Expanded text:
iam testimonia tua, et veritatem tuam valde.» Haec utique justitia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenda peccanti: hac enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est etiam haec veritas, ut Deus testimoniis talibus innotescat. 2.  sequitur: «Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,»
Abbreviated transcription (Latin):
rigit iunior uiam suã Hoc autem nom̃ com¬
paratiuumẽ & ideo bene intelligitur in com¬
paratione maioris: Duos gͦ popłos hic agnosca¬
mus: qui etiam in rebecce utero luctabantur.
quando non exoꝑib s ex uocante dictũ ẽ. ei maior
seruiet minori Sed contemptum se dieit hic
minor: ideo factus ẽ maior: quia ignobilia &
contemptibilia mundi elegit ds. et ea quȩ ñ sunt
tanquam sint. in quȩ sunt euacuentur: Et ecce
suã iusticiam constituiere uolurrunt ignorantes
iusticiam dĩ: iste autem iunior ñ ẽ oblitus
quia ñ suã uoluit habere iusticiam. sed dĩ De
qua etiã nunc dic̃ Iusticia tua iusticia in
ȩternum: etlex tua ueritas: Quomͦ enim non
ueritas lex. ꝑquam cognitio peccatiꝰ et quȩ
testimonium ꝑhibet uisticiȩ dĩ : Sic enim

Expanded text:
uam?» Hoc autem nomen comparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic minor; ideo factus est major: quia ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam sint, ut quae sunt evacuentur ; et eccesuam justitiam constituere voluerunt, ignorantes justitiam Dei : iste autem junior non est oblitus, qui non suam voluit habere justitiam, sed Dei, de qua etiam nunc dicit, «Justitia tua justitia in aeternum, et lex tua veritas.» Quomodo enim non veritas lex, per quam cognitio peccati, et quae testimonium perhibet justitiae Dei? Sic eni
Abbreviated transcription (Latin):
psalmum exitus aquarum
descenderunt ocłi mei. qm̃ ñ
custodierunt legem tuã: ubi se
multum fleuisse testatus ẽ pre¬
uaricationem suam Proinde
uelut rationem reddens. cur multum flere de¬
buerit. & suum grauit̃ dolere peccatum.¬

Expanded text:
psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlegẽ et ꝓpħas: Propter hãc ⁊ passus ẽ ꝑsecutio¬
nem uinior amaiore: ut diceret qđ sequitur:
Tribulatio & necessitas inuenerunt me: man¬
data tua meditatio mea ẽ Seuiant: ꝑseqͣn¬
tur: dum tamen mandata dĩ non relinqͣnt᷑:¬
& exipsis mandatis etiam qui seuiunt diligant᷑:
ꝗ si ñ haberet ñsuꝑ seniores intelligeret: S eum
poscit intribulatione & neccessitate: quo intelli¬
gat quã sit contempnendum qđ ei possunt aufer¬
re ꝑsequentes inimici: a quib se dic̃ ẽẽ contẽptũ:
deo dicit & uuiam: quia si ed usq tribulatio ne¬
cessitasq ꝑuenerit. ut ꝑinimicoꝵ ꝑsequentiũ

Expanded text:
ers.» 143. Propter hanc passus est persecutionem junior a majore, ut diceret junior quod sequitur: «Tribulatio et necessitas invenerunt me, mandata tua meditatio mea est.» Saeviant, persequantur; dum tamen mandata Dei non relinquantur, et ex ipsis mandatis etiam qui saeviunt diligantur.quem si non haberet; non super seniores intelligeret: sed eum poscit in tribulatione et necessitate, quo intelligat quam sit contemnendum quod ei possunt auferre persequentes inimici, a quibus se dicit esse contemptum. Ideo dixit, «et vivam:» quia si eo usque tribulatio necessitasque pervenerit,
Abbreviated transcription (Latin):
noluerunt: cum se abomĩum gentium cõ¬
munione preciderunt: qm̃ confirmata ẽ suꝑ
nos miscłia eius: et ueritas dñi manet in
eternum: Hec sunt duo illa. miscđia et ueri
danda commonui Confirmata ẽ autem

Expanded text:
noluerunt, cum se ab omnium gentium comnoluerunt, cum se ab omnium gentium communione praeciderunt. «Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum.» Haec sunt duo illa, misericordia et danda commonui. «Confirmata» «est» autem
Abbreviated transcription (Latin):
sua: conformatus xp̃o. ꝑcalicẽ salutaris. In
atriis inqͥt domus dm̃. Quȩ domus dĩ s̃ hoc
ancilla dĩ ẽ & quȩ domus dĩ: nͥ omĩs popłs
euis: Ideo sequitur. In conspec̾tu omnis popłi
eius. Etaꝑtius iam nominat ipsã matrem
Quid ẽ enim aliud popłs eus: nͥ qđ sequitur
inmedio tui ierłm: Tunc ẽ enim qđ reddit᷑
gratum: si depace. atq inpace reddatui: Qui
autẽ filii huius ancillȩ ñ sunt: bellum qͣm
pacem potius amauerunt: Neqͥs aut̃ existi¬
met atria domus dñi. & omnem popłm eiꝰ
iudeos significari. quia ita clausit ute psalm̃
ut diceret in medio tui ierłm. cuius nomine
carnales isrłitȩ: gloriantur: audite sequen¬
tem psalmum: qui quatuor uersiculiscon¬
tinetur:¬
aydate
aydate dñm om̃s gentes: laudate eũ
om̃s populi. hec sunt atria domus dñi: ille
omnis popłs eius: hec uera ihrłm Audiant
magis uli uidei qui huius ciuitatis filii eẽ

Expanded text:
sua, conformatus Christo per calicem salutaris. «In sua, conformatus Christo per calicem salutaris. «In atriis,» inquit, «domus Domini.» Quae domus Dei est, haec ancilla Dei est: et quae domus Dei, nisi omnis populus ejus? Ideo sequitur, «In conspectu omnis populi ejus.» Et apertius jam nominat ipsam matrem. Quid est enim aliud populus ejus, nisi quod sequitur, «In medio tui, Jerusalem?» Tunc est enim quod redditur gratum, si de pace atque in pace reddatur. Qui autem filii hujus ancillae non sunt, bellum potiusquam pacem amaverunt. Ne quis autem existimet atria domus Domini, et omnem populum ejus Judaeos significari, quia ita clausit iste psalmus, ut diceret, «In medio tui, Jerusalem,» cujus nomine carnales Israelitae gloriantur; audite sequentem psalmum, qui quatuor versiculis contineturaudate Dominum omnes gentes, laudate eum omnes populi.» Haec sunt atria domus Domini, ille omnis populus ejus, haec vera Jerusalem. Audiant magis illi qui hujus civitatis filii esse
Abbreviated transcription (Latin):
filii ancuie tue: ego aut̃ seriuis tuus. et filiꝰ¬
cabo sacrificium laudis: Neq enim inuenio
ulla merita mea. qͣndo tu diripisti uincula
mea: ideo sacrificium laudis tͥ debeo. qͥa et si gła¬
bor qđ seruus sim tiuis et filiꝰ ancille tuȩ. ñ
inme sedinte dño ineo głabor: qͥ dirupisti iuin¬
cula mea. ut afuga rediens religarer tibi
es: Quas uousti uictimas: Quȩ incensa: Quȩ
holocausta: An adillud respicis qđ paulo an¬
te dixisti. calicẽ salutaris accipiam. et nomen
domin inuocabo: & tͥ sacrificabo sacͥficium
laudis: Et reuera quisquis bene cogitat qͥd
uoueat domino. et que uota reddat: seipsũ
uocieat: se ipsum reddat: hoc exigitur: hoc
debetur Inspecto nummo dñs dicit: red dite
cesari que cesaris sunt: et do que cłi sunt Ima¬
go sua redditur cesari: imago sua reddatur
do: Sed qui mciminit ñ solum seruũ sc eẽ dĩ.s
et filium ancille dĩ: uide ubi reddat uota

Expanded text:
filii ancillae tuae: «Ego» autem «servus tuus, et filifilii ancillae tuae: «Ego» autem «servus tuus, et filicabo sacrificium laudis.» Neque enim inveni ulla merita mea, quando tu disrupisti vincula mea; ideo sacrificium laudis tibi debeo: quia etsi gloriabor quod servus tuus sim et filius ancillae tuae; non in me, sed in te Domino meo gloriabor, qui disrupisti vincula mea, ut a fuga rediens religarer tibi. es? Quas vovisti victimas? quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, quod paulo ante dixisti, «Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo;» et, «Tibi sacrificabo sacrificium laudis?» Et revera quisquis bene cogitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipsum voveat, seipsum reddat: hoc exigitur, hoc debetur. Inspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» : imago sua redditur Caesari, imago sua reddatur Sed qui meminit non solum servum se esse Dei, sed et filium ancillae Dei, videt ubi reddat vota
Abbreviated transcription (Latin):
emptus: quia redemptus ẽ filius enim est
ancillȩ secundũ qđ omnis creatura subdita cie¬
atori ẽ: et uerissimo dño. uerissimũ debet fa¬
mulatum: quẽ cũ exhibet libera ẽ. hanc ac¬
cipiens ad nõ grãm. ut ei ñnecessitate sed uo¬
luntate deseruiat. Ergo iste filius ẽ hierłm
celestis quȩ sursum ẽ: mat̃ omĩum nr̃m lib̾a.
Et libera qͥdẽ peccato: sed ancilla iusticie. eiuꝰ
fuit s ad huc pecegrinantib dicitur. uos in lib¬
tatẽ uocati estis Sed rursus eos seruos facit.
dicens. sed incaritate seruite inuicẽ. Quib itẽ
dicit᷑. Cum serui eratis peccato. libi eratis aui¬
sticia: nc̃ uͦ lib̾ati apeccato facti autẽ serui dõꝰ
habetis fructum ur̃m inscĩficationẽ: finem uͦ
uitam ȩternã Dicat gͦ dõ seruus iste Multi¬
gͦ se martyres dicunt: multi seruos tuos. quĩ no¬
men tuum habent inuaruis heresibus. & erro¬
rib: sed quia preter eccłiam tuã sunt. ñ sunt

Expanded text:
emptus, quia redemptus est? Filius enim est emptus, quia redemptus est? Filius enim est ancillae secundum quod omnis creatura subdita Creatori est, et verissimo Domino verissimum debet famulatum: quem cum exhibet, libera est, hanc accipiens a Domino gratiam, ut ei non necessitate, sed voluntate deserviat. Ergo iste filius est Jerusalem coelestis, quae sursum est, mater omnium nostrum libera . Et libera quidem a peccato, sed ancilla justitiae: cujus filiis adhuc peregrinantibus dicitur, «Vos in libertatem vocati estis;» et rursus eos servos facit, dicens, «Sed in charitate servite invicem» : quibus item dicitur, «Cum serviebatis peccato, liberi eratis a justitia; nunc vero liberati a peccato, facti autem servi Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam» . Dicat ergo Deo servus iste, Multi se martyres dicunt, multi servos tuos, quia nomen tuum habent in variis haeresibus et erroribus; sed quia praeter Ecclesiam tuam sunt, non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Sed querit iste qͥd retribuat dño & ñ inuenit nͥ
exeis quȩ ipse dñs retribuit. Calicẽ inquit
salutaris accipiam & nomen dñi inuocabo:
Ohomo peccato tuo mendax dono di uerax &
ideo iam non homo: qͥs tͥ dedit calicẽ salutans
quẽ accipiens. & inuocans nom̃ dñi. retbues
ei ꝓomnib quȩ retribuit tibi: Quis nͥ ille qͥ
ait. potestis bibere calicem quẽ ego bibiturus
sum: Suis tibi dedit imitari passiones suas.
nͥ qͥ propter te passus ẽ prior: Ideoq p̃ciosa in
conspec̾tu dñi mors scõrum eius. Emit enĩ¬
eã sanguine suo. quẽ prior fudit ꝓsalute ser¬
uorum: ne ꝓdñi nomine serui fundere du
tanto precio comparatum: & dicat. O dñe
ego seriuis tuus. ego seruus tiuis. et filiusan¬
cule tue Ergo etemptus ẽ: et uernaculus ẽ.
Ancum matre simul emptus ẽ. an qͥa uerua¬
culus ẽ ꝓpt̃ peccata fuge suę depredatus io

Expanded text:
Sed quaerit iste quid retribuat Domino, et non invenit, nisi Sed quaerit iste quid retribuat Domino, et non invenit, nisi ex eis quae ipse Dominus retribuit. «Calicem,» inquit, «salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo.» O homo, peccato tuo mendax, dono Dei verax, et ideo jam non homo; quis tibi dedit calicem salutaris, quem accipiens, et invocans nomen Domini, retribues ei pro omnibus quae retribuit tibi? quis nisi ille qui ait, «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Quis tibi dedit imitari passiones suas, nisi qui pro te passus est prior? Ideoque, «Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Emit eam sanguine suo, quem prior fudit pro salute servorum, ne pro Domini nomine servi fundere dubtanto pretio comparatum, et dicat: «O Domine, ego servus tuus; ego servus tuus, et filius ancillae tuae.» Ergo et emptus est, et vernaculus est. An cum matre simul est emptus? an quia vernaculus est, pro peccato fugae suae depraedatus, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
firmitatem humanã di miscđia ñ relin¬
quat: incuius infirmitatis pauore dictum
ẽ omnis homo mendax: qͦm̃ consoletur
humiles. & impleat spũ fidutię trepidantes.⁊
ut pene mortuo corde reuiuiscant nec inse¬
met ipsis fidentes sint. sed in eo qui suscitat
mortuos. & linguas infantium facit disertas.
qͥ ait cum autẽ tradent uos. nolite cogitare
qͦmͦ aut quid loquamini. dabit᷑ enim uobis
inilla hora quid loquamini: ñ enim uos estis
qui loquimini. sed sp̃s pat̾ͥs ur̃i qui loquit᷑
inuobis hec gͦ omĩa considerans ille qui dire¬
rat. ego dixi inpauore meo omnis homo m̃¬
dax. et uidens gr̃a dñi se factũ ueracẽ: qͥd retri¬
Quȩ igitur precesserant hominis ut omnium
donoꝵ dĩ. non tributio. sed retributio uoeari
possit: Quȩ precesserant hominis nͥ peccata:
Retribuit gͦ ds̃ bona ꝓmalis: cui homines retͥ¬
buunt mala ꝓbonis: hec enim retribuerunt
qͥ dixerunt. hic ẽ heres: uenite occidamꝰ eum.

Expanded text:
firmitatem humanam Dei misericordia non relinfirmitatem humanam Dei misericordia non relinquat, in cujus infirmitatis pavore dictum est, «Omnis homo mendax;» quomodo consoletur humiles, et impleat spiritu fiduciae trepidantes, ut pene mortuo corde reviviscant, nec in semetipsis fidentes sint, sed in eo qui suscitat mortuos , et linguas infantium facit disertas ; qui ait, «Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim vobis in illa hoqui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis» : haec ergo omnia considerans ille qui dixerat, «Ego dixi in pavore meo, Omnis homo mendax,» et videns gratia Domini se factum veracem, «Quid retriQuae igitur praecesserant hominis, ut omnium donorum Dei non attributio, sed retributio vocari possit? quae praecesserant hominis nisi peccata? Retribuit ergo Deus bona pro malis, cui homines retribuunt mala pro bonis: haec enim retribuerunt qui dixerunt, «Hic
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ de se presumpserat: et docendis erat. de ho¬
mint. non eẽ presumendum. Et si de homine
ñ debet quisq presumere: utiq nec de se ipso:
quia homo ẽ Bene gͦ uidit iste ĩpauore suo om¬
nem hominem ẽẽ mendacem: quia et illi qͥ
nullo pauore uanescunt. ne ꝑsequentib ce¬
dendo mentiant᷑: munerib di tales sunt: ñ
uirib sius: Proide uerissime dictum ẽ omĩs
homo mendax: sed ds̃ uerax qui ait fgo dixi
dii estis: et filii altissimi omnes. Nos autẽ sicut
homines moriemini: et sic̃ unus exprincipib¬
cadetis. Consolatur humiles & implet eosꝰ ñ
solum fide credenda sed etiã fiducia p̃dican¬
de ueritatis. siꝑ seuerantes subdantur dõ. nec
imitentur unum exprincipib diabolum: qͥ
inueritate ñstetit etcecidit Si enim omnis
homo mendax: intantum ñerunt mendaces
inquantum ñerunt homines: qm̃ dii erunt
deuotissimus popłs fideliũ destium. qͦmͦ in¬

Expanded text:
quoniam de se praesumpserat, et docendus erat de hoquoniam de se praesumpserat, et docendus erat de homine non esse praesumendum. Et si de homine non debet quisque praesumere, utique nec de seipso; quia homo est. Bene ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde verissime dictum est, «Omnis homo mendax;» sed Deus verax, qui ait: «Ego dixi, Dii estis, homines moriemini, et sicut unus ex principibcadetis» . Consolatur humiles, et implet eos non solum fide credendae, sed etiam fiducia praedicandae veritatis, si perseveranter subdantur Deo, nec imitentur unum ex principibus diabolum, qui in veritate non stetit, et cecidit. Si enim omnis homo mendax, in tantum non erunt mendaces, in quantum non erunt homines; quoniam dii erunt, devotissimus populus fidelium testium, quomodo in
Abbreviated transcription (Latin):
Cur addidit ego autem. ñ quia homo hu¬
miliari potest abeis qͥueritati contradieunt: ñ
alligatus: sic et iste qͥa ipsaẽ una ꝑsona scõꝵ
sermo quẽ ꝓtuli. sed ego humiliatus sũ nimis.
Ego autẽ dixi inextasi mea: omnis homo mer¬
dax. Extasim pauorẽ dicit: quẽ comminan¬
tib ꝑsecutorib & impendentib passionibus
cruciatus aut mortis. humana infirmitas
patitur Hoc enĩ intelligimus: qͥa inisto psal¬
mo uox martyrũ apparet Nã et alio mͦ d̾r
extasis: cum mens ñ pauore alienatur: sed
aliqua inspiratione reuelationis adsumit᷑.
Ego autem dixi inextasi mea: omnis bomo
mendax Conteͬritus enim. respexit infirmi¬
tatem suã: et uidit ñ de se sibi eẽ presumeni¬
dum: Quantum enĩ adipsum hominẽ ꝑti¬
net mendax ẽ: sed gr̃a dĩ uerax effectus ẽ. nep̃s¬
suris inimicoꝵ cedens ñloqueretur quod
crediderat. sed negaretꝰ sicut petro accidit.

Expanded text:
cur addidit, «Ego autem,» nisi quia homo hucur addidit, «Ego autem,» nisi quia homo humiliari potest ab eis qui veritati contradicunt, non alligatus» . Sic et iste, quia ipsa est una persona sanctorum sermo quem protuli; sed «Ego humiliatus sum nimis.Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Ecstasin pavorem dicit, quem comminantibus persecutoribus, et impendentibus passionibus cruciatus aut mortis, humana infirmitas patitur. Hoc enim intelligimus, quia in isto psalmo vox martyrum apparet. Nam et alio modo dicitur ecstasis, cum mens non pavore alienatur, sed aliqua inspiratione revelationis assumitur. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
quod locutus sum: hoc ẽ ꝑfec¬
te credidi Non enim ꝑfecte cre¬
dunt: qui qd̃ credunt loqui
nolunt. Adipsam enim fidem
ꝑtinet. etiam illud credere qđ
dicꝰtum ẽ: qui me confessus fu¬
erit coram hominib: confitebor cum coram
angłis đi Exhoc enim ẽ appellatus fidelis
ille seruus: ñtantum quia accepitꝰ sed quia
impendit atq lucratus ẽ. Ita et hoc loco non
ait credidi etlocutus sum: sed ꝓpter hoc dicit
se locutum eẽ quia credidit: Simul enim cre¬
didit. et qđ premium loquendo speraret: &
quam penam tacendo timere deberet: Credi¬
di inquit ꝓpter qđ locutus sum: ego autem
humiliatus sum nimis Passus ẽ enim mul¬
tas tribulationes ꝓpter uerbum qđ fideliter
tenehat: fideliter inpendebat: et humiliatus
ẽ nimis Quod illi timuerunt: qͥ amauerunt
głam hominum magis quã łi Sed quidẽ
ego autem: Diceret potius credidi ꝓpter qđ
locutus sum. ethumiliatus sum minis.

Expanded text:
quod locutus sum:» hoc est, perfecquod locutus sum:» hoc est, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est, «Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam tacendo timere deberet. «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem humiliatus sum nimis.» Passus est enim multas tribulationes, propter verbum quod fideliter tenebat, fideliter impendebat; et humiliatus est nimis: quod illi timuerunt qui «amaverunt gloriam hominum magis quam Dei.» Sed quid est, «Ego autem?» Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiliatus sum nimis:
Abbreviated transcription (Latin):
men quia erogare noluit audit adomino ui¬
dlice serue nequã etpiger. & alio euangłii loco
dictum ẽ. qđ multi exprincipib iudeoꝵ credi¬
dissent ineum: sed ñ eum confitebantur: ne
expellerentur desynagogis: Sed etiam ipsi
reprehensi: atq imꝓbati sunt Sequit᷑ enim
euangelista dicens Amauerunt enim głam
hominum: magis quam di Si ergo ⁊ illi
qui uerum quod locuntur ñ credunt. ⁊ illiqͥ
ucrum qđ credunt ñ locuutur. merito repro¬
bantur: quis erit seruus uere dicendus fidelis.
nͥ ille cui dicitur. euge serue bone. qm̃ in mo¬
dico fidelis fusti. supra multa te constituã
intra ingaudium domini tui: Talis itaq
seruus. nec ante quã credat loquitur: nec
cum crediderit tacet ne ł sic eroget ut ipse ñ
habeat: uł qđ habet ñerogando non habeat.
id ÷ sacrificans dño sacrificium laudis: aqͦ
auditurus ẽ. intra ingaudium domini tui: ex¬
ultet et dicat:
IREDIDI PROPTER

Expanded text:
men quia erogare noluit, audit a Domino jumen quia erogare noluit, audit a Domino judice: «Serve nequam et piger.» Et alio Evangelii loco dictum est quod multi ex principibus Judaeorum credidissent in eum, sed non eum confitebantur, ne expellerentur de synagogis; sed etiam ipsi reprehensi atque improbati sunt: sequitur enim Evangelista dicens, «Amaverunt enim gloriam hominum magis quam Dei» . Si ergo et illi qui verum quod loquuntur non credunt, et illi qui verum quod credunt non loquuntur, merito reprobantur; quis erit servus vere dicendus fidelis, nisi ille cui dicitur: «Euge, serve bone, quoniam in modico fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium domini tui?» Talis itaque servus nec antequam credat loquitur, nec cum crediderit tacet; ne vel sic eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non erogando non habeat. id est, sacrificans Domino sacrificium laudis, a quo auditurus est, «Intra in gaudium Domini tui;» exsultet, et dicat, «Credidi, propter