comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mũ pondus eiꝰ. Bare. quod in hoc loco pro
unciȩ pondus habet. Ecce ego sto suꝑ fontẽ
aquȩ e filiȩ hominũ ciuitatis egredient᷑
ad hauriendã aquã. Rerit. uirgo cui ego
dixero. da mͥ bibere paululũ aque de hy¬
dria tua: & cȩt̾a. In hebreo scͥptũẽ. Ecce ego
stans suꝑ fontẽ aquȩ: & erit. ad olescentu¬
la quȩ egrediet᷑ ad hauriendũ. & dixero ei
damͥ bibere paululũ aquȩ de hydria tua:
& ceta. Pro ad olescentula quoq que greco
sermone Neanzie dicit᷑ ibi legimus alma.
Quod quidẽ & in ysaia legitur. Nã in eõ
loco ubi innr᷑is codicib scriptũ ẽ ecce uir¬
go concipiet & pariet. & aquila tnͣstulit
ecce ad olescentula cõncipiet & pariet. in
bebreo legit᷑ ecce alina concipiet & pariet.
Notandum gͦ quod u̾bũ alma. nũquam
nisi inuirgine scͥbitur: & ht̃ e ryaioaonare.
dem in iob& sapientia uͥ non inuenietur :¬
& quis locus intellectus: Et abscondetur

Expanded text:
hmum pondus ejus. BACE  , quod in hoc loco pro hmum pondus ejus. BACE  , quod in hoc loco pro unciae pondus habet. Ecce ego sto super fontem aquae, et filiae hominum civitatis egredientur ad hauriendam aquam: et erit virgo, cui ego dixero, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, etc. In Hebraeo scriptum est: Ecce ego stans juxta fontem aquae, et erit adolescentula, quae egredietur ad hauriendum: et dixero ei, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, et caetera. Pro adolescentula quoque, quae Graeco sermone νεανὶς dicitur, ibi legimus ALMA  , quod quidem et in Isaia habetur. Nam in eo loco ubi in nostris codicibus scriptum est: Ecce virgo concipiet, et pariet , Aquila transtulit: Ecce adolescentula concipiet, et pariet. In Hebraeo legitur: Ecce alma concipiet, et pariet. Notandum ergo, quod verbum alma, numquam nisi de virgidem est in Job: Sapientia unde invenietur? Et quis locus intellectus? et abscondetur
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ nomen eiꝰ scribit᷑ effron. scdm effran.
Uostquã enim p̾cio uiciꝰ ẽ. ut sepulchrum
uenderet & acciꝑet argentũ licet cogente
abtahã: Uau littera quȩ apud illos ꝓ o. legx¬
tur. ablata de eiꝰ nomine ẽ. & ꝓ effron. appel¬
latus ẽ effran. significante scͥptura. ñ eum
rit memorias uendere mortuoꝵ Sciant
gͥ qui sepulchra uenditant & ñ cogunt᷑ ut
accipiant p̾ciũ. s a nolentibꝰ quoq extor¬
quent. immutari nom̃ suũ. & pire quio
de merito eorum: cũ etiã ille rep̃hendatur
occultȩ. qui in uitus acceꝑit. Et posuit seruꝰ
manũ suã sub femore abrahȩ dm̃ sui. & iu¬
rauit ei suꝑ u̾bo hoc. Tradunt hebrei: qđ
in scĩficatione eiꝰ. hoc ẽ in eitcumeisione
iurauerit. Nos autẽ dicimꝰ urasse eum in
semine abrabȩ. hoc ẽ in xp̃o qui ex illo nas¬
citurꝰ erat: iuxta euangłistã matheũ loqñ¬
tem. Lib̃ gen̾ationis iħu xp̃i filii dauid filii
abrahã. Et tulit in aurẽ aureã: clidrag¬

Expanded text:
ribitur Ephron, secundum Ephran. Postquam enim pretio victus est ut sepulcrum venderet, et acciperet argentum, licet cogente Abraham, vau littera, quae apud illos pro a legitur, ablata de ejus nomine est: pro eo Ephron appellatus est Ephran, significante Scriptura non eum rit memorias vendere mortuorum. Sciant igitur, qui sepulcra 341 venditant, et non coguntur, ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent, immutari nomen suum, et perire quid de merito eorum, cum etiam ille reprehendatur occulte, qui invitus acceperit. Et posuit servus manum suam sub femore Abrahae domini sui, et juravit ei super verbo hoc. Tradunt Hebraei, quod in sanctificatione ejus, hoc est, in circumcisione juraverit. Nos autem dicimus, jurasse eum in semine Abrahae, hoc est, in Christo, qui ex illo nasciturus erat, juxta Evangelistam Matthaeum, loquentem: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham . Et tulit vir inaurem auream, didrac
Abbreviated transcription (Latin):
codicib non habet᷑. Nomen quoq ciuitatis
arboc. paulatim ascribentib legentib q cor¬
tuptum ẽ: Neq enim putandum ẽ septua¬
ginta interp̾tes nom̃ ciuitatis hebreȩ. barba¬
re atq corruptȩ. & aliter quã in suo dicitur
transtulisse. Arboc enĩ nichil omnino sig¬
nificat: S dicit᷑ arbeȩ. hoc ẽ. quatuor. quia
ibi abrahã & ysaac & lacob conditꝰ ẽ. & ipse
pͥnceps humani geñis adam. ut in libro iefu
aꝑtiꝰ demonstrabit᷑. Audinos dñe. Rex adõ
estu nob̃. In electo sepulchro nr̃o sepeli
mortuũ tuiĩ. In hebreo ꝓrege. pͥncipẽ ht̃
siue ducẽ: Nasin quippe. ñ rer s. dux dicit᷑.¬
brabã effran argentũ qđ loquut᷑ est in aui

Expanded text:
codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis Arboc paulatim a scribentibus legentibusque corruptum est. Neque enim putandum, Septuaginta Interpretes nomen civitatis Hebraeae, barbare atque corrupte, et aliter quam in suo dicitur, transtulisse. Arboc enim nihil omnino significat. Sed dicitur ARBEE  , hoc est, quatuor, quia ibi Abraham, et Isaac, et Jacob conditus est: et ipse princeps humani generis Adam, ut in Jesu libro apertius demonstrabitur. Audi nos, Domine, rex a Deo tu es nobis, in electo sepulcro nmortuum tuum. Pro rege principem habet sive ducem. Nasin quippe non rex, sed dux dicitubraham Ephron argentum, quod locutus e
Abbreviated transcription (Latin):
quod infine libri ipsius habetur. eo quod
de sẏro sermone translatꝰ sit. et quartꝰ sit
ab esau. et reliqua quȩ ibi continentur.
in hebreis uoluminib non habet᷑. Scd̃s
natus ẽ de melcha bur. quẽ septuaginta
bur transferre uoluerunt. ex cuiꝰgenere
ẽ balaã ille diuinus ut hebrei tradunt.
qui in libro iob dicit᷑ beliu pͥmũ uir sc̃s. ⁊
ꝓphetesdĩ. postea ꝑ in obedientiã et desi¬
dium munerũ. dum isrłi maledicere cu¬
pit diumi uocabulo mncupat᷑. Dicitfs
in eodem libro. et iratꝰ helui filius barachel
burites. de huiꝰ indelicet buri radice descen¬
dens. Chamuel uͦ pater ẽ damasci. Ipsa eñi
uocat᷑ aram. quȩ hic ꝓsyria scripta ẽ. & ipso
nomine legitur in ysaia. Casech quoq qͣrtꝰ
est aquo casdim. idest chaldĩ postea uocati
sunt: E mortua ẽ sara inciuitate arboc. q̃ ẽ
inualle. hoc ẽ ebron. int̾ra chanaan: hoc qd̃
hic positum ẽ quȩ ẽ inualle: in autenticis

Expanded text:
quod in fine libri ipsius habetur, eo quod quod in fine libri ipsius habetur, eo quod de Syro sermone translatum est, et quartus sit ab Esau, et reliqua quae ibi continentur, in Hebraeis voluminibus non habetur. Secundus natus est de Melcha Buz, quem Septuaginta Bauz transferre voluerunt. Et ex hujus genere est Balaam ille divinus, ut Hebraei tradunt, qui in libro Job dicitur Helius primum vir sanctus et prophetes Dei, postea per inobedientiam et desiderium munerum, dum Israel maledicere cupit, divini vocabulo nuncupatur: diciturque in eodem libro: Et iratus Eliu filius Barachiel Buzites , de hujus videlicet Buzi radice descendens. Camuel vero pater est Damasci. 340 Ipsa enim vocatur Aran, quae hic pro Syria scripta est: et ipso nomine legitur in Isaia. Chased quoque quartus est, a quo Chasdim, id est, Chaldaei postea vocati sunt. Et mortua est Sara in civitate Arboc, quae est in valle: haec est Chebron, in terra Chanaan. Hoc quod hic positum est, quae est in valle, in authenticis
Abbreviated transcription (Latin):
stirpiũ condensaꝵ et in modũ retis int̾ se
uirgulta contexta. u̾bũ sabech. s nom̃ sona¬
te uirgulti. quod ita hebraicȩ dicit᷑. Egouͦ
diligent̃ inquirens. ⁊ cyx nu ra. per sa
hodie in monte dñs uidebit. Pro eo quod
Hoc autem apud hebreos exiuit in ꝓu̾btũ.
ut si quando in angustia constituti sunt
& optant dĩ auxilio subleuari: dicant in
monte dñs uidebit᷑ hoc ẽ. sicut abrahȩ mi¬
sertꝰ est. miserebit᷑ &. nr̃i. Vnde et insignũ
dati arietis. solent etiã nunc cormi clang̾e.
Et nuntiauerunt abrahã dicentes: Ecce pe¬
ꝑit melcha & ipsa filios nachor fr̃ĩtuo. us.
patrem sẏroꝵ. & caseth pͥmogenitꝰ nachor
fr̃is abrahã. de melcha uxore eiꝰ filia aran.
natus ẽ. us: de cuiꝰ iob stirpe descendit. sic̃
scͥptumẽ. in exordio uoluminis eiꝰ. Hir fuit
in t̾ra. us: nomen eiꝰ iob. Male gͥ quidã esti
mabant. iob degen̾e eẽ esau. Si quidẽ illud

Expanded text:
stirpium condensarum, et in modum retis inter se stirpium condensarum, et in modum retis inter se virgulta contexta verbum Sabech, sed nomen sonare virgulti, quod ita Hebraice dicitur. Ego vero diligenter inquirens, συχνεῶνα per SAMhodie, in monte Dominus videt. Pro eo quod itur. Hoc autem apud Hebraeos exivit in proverbium, ut si quando in angustia constituti sunt, et Domini optant auxilio sublevari, dicant, In monte Dominus videbitur: hoc est, sicut Abrahae misertus est, miserebitur et nostri. Unde et in signum dati arietis solent etiam nunc cornu clangere. Et nuntiaverunt Abraham, dicentes: Ecce peperit Melcha et ipsa filios Nachor fratri tuo: Us patrem Syrorum, et Cased. Primogenitus Nachor fratris Abraham de Melcha uxore ejus filia Aran, natus est Us: de cujus stirpe Job descendit, sicut scriptum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in terra mant Job de genere esse Esau; siquidem illud
Abbreviated transcription (Latin):
Et abiit in locumquẽ dixit ei ds̃ die tercia.
Notandum qđ de geraris usq ad montem
moria .i. sedem templi. iter triduũ fit: & con
montẽ moria. uix unius diei iter plenũ sit.
E eleuauit abrahã ocłos suos. et ecce aries
post tergum eiꝰ tenebat᷑ in uirgulto sabech
cornib suis. Ridiculã rẽ in hoc loco eme¬
senus eusebiꝰ est locut᷑. Sabech inquiens
dr̃ hẏrcus. qui rectis cornib & ad carpen¬
das. arboris frondes sublimis attollitur.
est. quẽ nos ueprẽ possumus dicere. uel
spinetũ. Et ut u̾bi ium int̾p̃dem̃. conden¬
sa et int̾ se implexa uirgulta. Inde & sim¬
machus in eandẽ ductꝰ opinionẽ: & ap¬
paruit aitaries ꝑost hoc retentꝰ in rete cor¬
nib suis. Uerũ quib dã in hoc dũ taxat
loco. meliꝰ uident᷑ int̾p̃tati eẽ septuagin¬
ta. et theodocion. qui ipsũ nom̃ sabech
posuerunt. dicentes in uirgulto sabech
quod aquila posuit &e simmachꝰ. ꝑ sin.
Ex quo manifestũ est. non int̾p̃tationem

Expanded text:
Et abiit in locum quem condixit ei Deus in die tertia. Notandum quod de Geraris usque ad montem Moria, id montem Moria, vix unius diei iter plenum sit. Et elevavit Abraham oculos suos: et ecce aries post tergum ejus tenebatur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas arboris frondes sublimis attollitur. est, quem nos veprem possumus dicere, vel spinetum: et ut verbi vim interpretemur, condensa et inter se implexa virgulta. Unde et Symmachus in eamdem ductus opinionem, Et apparuit, ait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam, in hoc dumtaxat loco, melius videntur interpretati esse Septuaginta et Theodotio, qui ipsum nomen SABECH   posuerunt, dicentes: In virgulto sabech quod Aquila posuit et Symmachus, per SIex quo manifestum est non interpretationem
Abbreviated transcription (Latin):
in consequentib dicit᷑. Surge & tolle pue¬
rum: & tene manũ eiꝰ. Ex quo manifestũ
ẽ: eum qͥ tenet᷑ non oneri matͥ fuisse. seo
comitẽ. Quod autẽ manu parentis tenet᷑
sollicitꝰ monstrat᷑ affectꝰ. Et dixit ab imelech.
& ocharath ꝓnubꝰ eiꝰ. & fichol pͥnceps exer¬
citꝰ eius. Excepto abimelech & fichol: t̾ciũ
nom̃ quod hic legit᷑ inhebreo uolumine
non habet᷑. Et dixit. Septem has õues ac
cipies ame ut sint intestimoniũ mͥquia
ego fodi puteũ istum. Idõ cognominauit
nom̃ loci illiꝰ puteus iuram̃ti. quia ibi ui-¬
rauerunt ambo. Ubihic legitur puteus
autẽ causa cur ita appellatꝰ sit. Siue qͥa
septẽ agnas abimelech demanu abrabe
acceꝑit: septem enim dicunt᷑ sabeȩ: siue
qđ ibi iurauerint: quia & uiram̃tũ sabeȩ
similit̾ appellat᷑: Quod si ante hanc causã
bantur. Notandũ atitẽ & ex pͥorib & exp̃¬
senti loco. quod ysaac non sit natꝰ ad quer
raris. ubi & ber sabeȩ usq hodie oppidũ ẽ.

Expanded text:
consequentibus dicitur: Surge et tolle puerum, et tene manum ejus . Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Et dixit Abimelech et Ochozath pronubus ejus, et Phicol princeps exercitus ejus. Excepto Abimelech et Phicol, tertium nomen, quod hic legitur, in Hebraeo volumine non habetur. Et dixit: Septem oves cipies a me, ut sint in testimonium mihi, quia ego fodi puteum istum. Ideo cognominavit nomen loci illius Puteus Juramenti: quia juraverant ibi ambo. Ubi hic legitur Puteus autem causa est cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae acceperit septem enim dicuntur Sabee, sive quod ibi juraverint, quia et juramentum Sabee similiter appellatur. Quod si ante hanc causam bantur. Notandum autem et ex prioribus et ex praesenti loco quod Isaac non sit natus ad quercraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tei bituminis. post dĩ iram ce sulfuris plu¬
uiã. in mare mortuũ u̾sa est. quod agrecis
appellat᷑. E conciderunt gigantes in asta¬
roch caruaim. & gentes fortes simulcũ eis.
et omnes insau̾e ciuitate. Antequam so¬
domã ꝑuenirent quatuor reges ꝓfecti de
babylone. int̾fecerunt gigantes hoc est ra¬

Expanded text:
tei bituminis, post Dei iram, et sulphuris plutei bituminis, post Dei iram, et sulphuris pluviam, in mare Mortuum versa est: quod a Graeciappellatur. Et condiderunt gigantes in Astaroth Carnaim, et gentes fortes simul cum eis: et Ominaeos in Save civitate, antequam Sodomam pervenirent. Quatuor reges profecti de Babylone, interfecerunt gigantes, hoc est RA
Abbreviated transcription (Latin):
loco in quo nunc tues ad agiulonẽ & austrr̃.
et ad orientem et ad mare. qlutia omnem
t̃ram quã tu uides. tibi eam dabo ce semi¬
ni tuo Quatuor clymata mundi posuit:
orientẽ & occidentẽ septentrionẽ & meri-¬
dianum: Quod autem in omnidꝰ scͥpturis
ꝑ ꝓ occidente poni: ab eo quod palestinȩ re¬
gio ita sita sit ut matt in occidentẽ habeat
Et rer bale. bȩc ẽ segor. Omnes hic consense¬
runt aptid uallẽ salsam. hoc ẽ mare salis.
Bale. lingua hebrea ka taitocie id est deuo¬
ratio dicit᷑: Tradunt gͥ hebrei. hanc eandẽ
in alio scͥpturaꝵ loco salysa nominari:
t̾remotu ab sorpta sit. et ex eo tempore quo
sodoma ce gomorta. adama &. seboim. cdi¬
uino igne subu̾sȩ sunt: illa paruula nũ¬
cupatur. Si quidem segor transfert᷑ in
paruã. quȩ in lingua syra. ⁊oara dicitur.
Uallis autẽ salinaꝵ sicut in hoc eodem
libro sebitur. inqua fuerunt antea pu¬

Expanded text:
loco, in quo tu nunc es ad Aquilonem, et ad austrum, loco, in quo tu nunc es ad Aquilonem, et ad austrum, et ad orientem, et ad mare: quia omnem terram, quam tu vides, tibi dabo eam et semini tuo. Quatuor climata mundi posuit, orientem et occidentem, septentrionem et meridianum. Quod autem in omnibus Scripturis r pro occidente poni: ab eo quod Palaestinae regio ita sita sit, ut mare in occidentis plaga habeat. Et rex Bale, haec est Segor. Omnes hi consenserunt apud vallem Salsam, hoc est, mare Salis. Bale lingua Hebraea, κατάποσις, id est, devoratio dicitur. Tradunt igitur Hebraei, hanc eamdem in alio Scripturarum loco Salisa nominari:  motu terrae absorpta sit . Et ex eo tempore, quo Sodoma et Gomorrha, Adama et Seboim divino igne subversae sunt, illa parvula nuncupetur. Siquidem Segor transfertur in parvam, quae lingua Syra Zoara dicitur. Vallis autem Salinarum, sicut in hoc eodem libro scribitur, in qua fuerunt ante pu
Abbreviated transcription (Latin):
pti enim pondere grauabat᷑. Et licet uideant᷑
ẽẽ diuitiȩ pecoris. auri. et argenti: cam̃ si egip¬
tie sunt uiro sc̃o graues sunt. Demq noti ut
in septuaginta legimus. abiit unde tiene¬
rat indesertum usq ad bethel: s sieut in
hebreo scͥptum ẽ abiit itmere suo ꝑaustrũ
usq in bethel. Id crto enim de egipto ꝓfectꝰ
est: non ut desertum ingrederit᷑ quod cũ
ogipto reliquerat: sed ut ꝑ austrũ qui aqͥlo¬
in contrariꝰẽ. ueniret ad domũ dĩ. ubi fue¬
rat tab̃naculũ eiꝰ inmedio bethel & gai. E
ginta int̃p̃tib additum ẽ inconspectu dĩ.
mali et peccatores erant. Ille audẽ dr̃ incon¬
spectu dĩ peccator: qui potest apud hoĩes
iustꝰ uideri: quomodo de ⁊acharia. et de¬
elisabeth in preconio ponit᷑ quod fuerint
iusti ambo inconspectu dĩ. Et inpsalterio
dicit᷑. Non iustificabit᷑ inconspectu tuo
omnes iuuens. Leua ocłos tuos & uidde a

Expanded text:
pti enim pondere gravabatur, et licet videantur pti enim pondere gravabatur, et licet videantur esse divitiae pecoris, auri et argenti, tamen si Aegyptiae sunt, viro sancto graves sunt. Denique non ut in LXX legimus, abiit unde venerat per desertum usque Bethel, sed sicut in Hebraeo scriptum est, Abiit in itinere suo per austrum usque Bethel. Idcirco profectus de Aegypto est, ut non desertum ingrederetur, quod cum Aegypto reliquerat: sed ut per Austrum, qui Aquiloni contrarius est, veniret ad domum Dei, ubi fuerat tabernaculum 326 ejus in medio Bethel et Ai  Aginta Interpretibus additum est, in conspectu Dei, mali et peccatores erant. Ille autem dicitur in conspectu Dei peccator, qui potest apud homines justus videri, quomodo de Zacharia et Elizabeth in praeconio ponitur, quod fuerint justi ambo in conspectu Dei . Et in Psalterio dicitur: Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Leva oculos tuos, et vide a
Abbreviated transcription (Latin):
sola regi in ꝑeg̃rmis locis marito coniuen¬
te resistere nequiuerit: tam̃ potest & alit̃
feda necessitas excusari: qd uixta librum
hester. quecũq mulierũ placuisset regi a¬
pud ueteres sex mensib unguebat᷑ oleo
myrteo. & sex mensib inpigmentis ua¬
riis erat & curationib feminaꝵ: ce sic de¬
mum ingrediebat᷑ ad regem. Atq ita po¬
test ficri. ut satai postquã placuerat regi.
dum ꝑ aunũ. eiꝰ ad regem p̾parat᷑ introit᷑.
& ab rabe pharao multa donauerit. & pꝰea
pharao sit ꝑcussus a dño. illa adhuc in
abram exegypto ipse &e uroi eiꝰ. & omnia
quȩ illiꝰ erant. & loth cum eo indeserco:
Erat autẽ abram diues ualde pecore. & ar¬
gento. & auro. & abiit unde uenerat in
deserto usq bethel. Pulchrȩ de egipto lib̾at᷑
ascendisse dicit᷑. S occurrit huic sensui il¬
lud quod sequitur. quomͦ potuerit exiens
de egipto fuisse diues ualde: Quod soluitur

Expanded text:
sola regi in peregrinis locis marito conveniensola regi in peregrinis locis marito conveniente resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur oleo myrtino, et sex mensibus in pigmentis variis erat, et curationibus feminarum, et tunc demum ingrediebatur ad regem: atque ita potest fieri ut Sarai postquam placuerat regi, dum per annum ejus ad regem praepararetur introitus, et Abrae Pharao multa donaverit, et Pharao postea sit percussus a Domino, illa adhuc intAbram ex Aegypto, ipse et uxor ejus, et omnia quae illius erant, et Lot cum eo in deserto. Erat autem Abram dives valde pecore, argento et auro: et abiit unde venit, in desertum usque Bethel. Pulchre de Aegypto liberatus ascendisse dicitur. Sed occurrit huic sensui illud quod sequitur, quomodo potuerit exiens de Aegypto fuisse dives valde? Quod tamen solvitur
Abbreviated transcription (Latin):
illo tempore ei dies uice & tempus repute¬
tur ȩtatis. ex quo confessus ẽ dñm. sꝑnens
idola chaldeoꝵ. P ocest autẽ fieri. ut quia
scͥptura reliquit incertũ ante paucos an¬
nos thara de caldea ꝓfectus uenerit in
charrã quam mortẽ obiret. uel certe statĩ
post ꝑsecutionẽ inchartam uenerit. & ibi
diutiꝰ sit moratꝰ. Si quis gͦ hiuc expositio¬
ni contrariꝰ c̃ querat aliam solutionẽ: &
tunc recte quȩ a nobis dicta sunt i ꝓba¬
bit. Et ꝓsiciscens abraham abiit indeser¬
tum. Et fames facta ẽ suꝑ t̾r̃am. E in p̃sen¬
ti et inplurimis loeis. pro deserto. ad au¬
strum scͥptum ẽ. in bebreo. Hocgͥ notare
debemus. & iuderunt ẽam pͥncipes pha¬
raonis. & laudauerunt eã ad pharaonẽ &
introduxertint eam indomũ pharaonis.
oues& armenta ce asini. & serui & ancil¬
lȩ mul et cameli. Licet corpꝰ scaꝵ mulie¬
rum. ñ uis maculet si uoluntas. & ex¬
cusari possit sarai quod famis tempore

Expanded text:
illo tempore ei dies vitae et tempus reputatur aetatis, ex quo confessus est Dominum, spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut, quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thara de Chaldaea profectus, venerit in Charran, quam morte obiret, vel certe statim post persecutionem Charran veniret, et ibi diutius sit moratus. Si quis ergo huic expositioni contrarius est, quaeret aliam solutionem: et tunc recte ea, quae a nobis dicta sunt, improbabit. Et proficiscens Abram, abiit in desertum: et fames facta est super terram. Et in praesenti et in plurimis aliis locis, pro deserto, ad Austrum, scriptum est in Hebraeo. Hoc igitur notare debemus. Et viderunt eam principes Pharaonis, et laudaverunt eam apud Pharaonem, et introduxerunt eam in domum Pharaonis: oves et armenta, et asini, et servi, et ancillae, muli et cameli. Licet corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari possit Sarai quod famis tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ornȩ iebusei. sieut in paralipomenon scͥptũ
est. Et ceꝑunt edificare templũ m̃se sccło
in scđo die mensis inmonte moria. Qui idẽ¬
co illuminans interp̃tat᷑ et lucens: quia ibi
est dabir. hoc ẽ oraculũ dr̃ et lex & sp̃e sc̃s qͥ¬

Expanded text:
Ornae Jebusaei, sicut et in Paralipomenon scriptum est: Et coeperunt aedificare templum mense secundo, in secunda die mensis in monte Moria: qui idcirco illuminans interpretatur et lucens, quia ibi est Dabir, hoc est oraculum Dei, et lex et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
S quia inhebreo ht̃. uere soror mea ẽ. filia
patris mei. s ñ filia matris meȩ et magis
sonat quod soror abrahȩ fuerit: in excusa¬
tionẽ eius dicimus. necdũ illo tẽpore tales
nuptias lege ꝓhibitas: Et uidit sara filiũ
in hebreo. Dupplicit᷑ itaq boc ab hebreis
exponit᷑ siue quod idola ludo fecerit: uix¬
ta illud qđ alibi scͥptũ ẽ. sedit popłs come¬
dere & bibere. & surrererunt ludẽ:siue
quod adu̾sum ysaac. quasi maioris ȩta¬
tis. ioco sibi & ludo pͥmogenita uendica¬
rit: Quod quidẽ sara audiens: non tulit.
res erit filius ancillȩ: cum filio meo ysa¬
ac. & sumpsit panes et utrẽ aquȩ: &. de¬
dit agar. ponens suꝑ humerũ eius. & par¬
uulũ: & dimisit eã. Quando ysaac natꝰ est:
trecdecĩ annoꝵ erat ismahel. Et post ablacta¬
tionẽ erus: iste cum matre expellitͣ domo: Int̾
hebreos autẽ uaria opinio ẽ: aliis asserentibꝰ

Expanded text:
Sed quia in Hebraeo habet: vere soror mea est, filia Sed quia in Hebraeo habet: vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae: et magis sonat, quod soror Abrahae fuerit, in excusationem ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Et vidit Sara filium in Hebraeo. Dupliciter itaque hoc ab Hebraeis exponitur: sive quod idola ludo fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere et bibere, et surrexerunt ludere : sive quod adversum Isaac, quasi majoris aetatis, joco sibi et ludo primogenita vendicaret. Quod quidem Sara audiens, non tulit: res erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Et sumpsit panes et utrem aquae, et dedit Agar, ponens super humerum ejus, et parvulum, et dimisit eam. Quando Isaac natus est, tredecim annorum erat Ismael. Et post ablactationem ejus, iste cum matre expellitur domo. Inter Hebraeos autem varia opinio est, asserentibus
Abbreviated transcription (Latin):
xilio erutũ: utiq de co quod sͥ concessum
audierat. ambigere non. debuit. Illud
gͥ quod ꝓexcusatione dicit᷑ filiaꝵ. eo qͦd
putauerunt defecisse humanũ genus.
et idõ cum patre concubuerint ñ excusat
patrẽ. Deniq hebrei quod sequit᷑ et nesciuit
cum dormisset cũ ea. et cum surrȩxisset abea:
ad pungunt desuꝑ quasi incredibile: eo qͦd
rerum natura non capiat coire quẽpiam
nescientẽ. Et concepunt duȩ filiȩ loth de
patre suo. & genuit pͥmogenita filium. &
uocauit nom̃ eiꝰ moab. Iste pat̾ moabitaꝵ
usq in banc diem: E minor. & ipsa peꝑit
filiũ. et uocauit nomen eiꝰ. filius popłi mei.¬
Ipse pat̾ filiorũ ammon. Moab int̾p̃tatur
mon uͦ cuiꝰ quasi causa nominis redditur
filius gen̾is mei siue ut meliꝰ ẽ in hebreo. filiꝰ
popłi mei. sic descͥbit᷑. ut ex parte sensus no¬
minis: exparte ipse sit sermo: Ammi eñ.
a quo dicti sunt ammanite. uocat᷑ popłs

Expanded text:
xilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum xilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambigere non debuit. Illud igitur, quod pro excusatione dicitur filiarum, eo quod putaverint defecisse humanum gentis, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei, quod sequitur: Et nescivit cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper, quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et 335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor, et ipsa peperit filium, et Ipse est pater filiorum Ammon. Moab interpretatur, Ammon vero, cujus quasi causa nominis redditur, filius generis mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo: AMMI enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus
Abbreviated transcription (Latin):
Tut toncoy. Et ccce ascendebat flãma de t̾ra:
quasi uapor fornacis. Pro quo legimꝰ in he¬
breo. Coce ascendebat citor. quasi anasyau¬
acic. fornacis: Quod nos uaporẽ uel fumũ.
siue fauillã possumꝰ dicere. E ascendic loch
de segor. et sedit in monte: & duȩ filiȩ eius
cũ eo: Tumuit enim sedere insegor. Querit᷑
quare pͥmũ fugȩ montis. segor p̾tulerit:
& eã in habitacłm suũ uoluerit lib̃ari: nc̃
de segor rut sũ ad montẽ migret: Respon¬
debimꝰ uerã eẽ illã hebreoꝵ comecturã de
segor quod frequenti t̾rȩ motu obruta:
bale pͥmũ et pꝰea salisa appellata sit: timue¬
ritq loth dicens: Sicum ceterȩ adhuc ur¬
bes starent. ista sepe subu̾sa ẽ qͣntomagis
nc̃ incõmuni ruina non pot̾it lib̾ari: Ꝙ
hanc occasionẽ in fidelitatis. etiã in filias
coitꝰ dedisse pͥncipiũ. Qui eñĩ cȩt̾as uid̾̃at
subrui ciuitates. & banc stare. seq dĩ au¬

Expanded text:
 σου. Et ecce ascendebat flamma de terra  σου. Et ecce ascendebat flamma de terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in Hebraeo: Ecce ascendebat CITOR  , quasi ἀναθυμίασις fornacis: quod nos vaporem, vel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte: et duae filiae ejus cum eo. Timuit enim sedere in Segor. Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nunc de Segor rursum ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timueritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei au
Abbreviated transcription (Latin):
sic ẽ locutꝰ ad dñm. Quod ñ uidet᷑ manife¬
ste sonare quid dicat. In hebreo gͥ planius
scͥbitur. Ne queso irascatis dñe: si locutus
fuero. Quia eñi uidebat᷑ int̾rogans dñm
aitare responso. tẽꝑat p̃fatione qͦd quȩxit.
Et locutus ẽ. ad generos suos: qui accepe¬
rant filias eiꝰ. Quia pꝰea duȩ filiȩ loth uir¬
gines fuisse dicunt᷑. de quib dudũ et ip
se ad sodomeos direrat. ecce duȩ filiȩ meȩ
cõmemorat eum habuisse generos: t̃mnuilli
atbitrant᷑ illas quȩ uiros habuerint in so¬
domis remansisse: & eas erisse cũ patre q̃
uirgines fuerint: Quod cũ scͥptura ñ dicat:
hebraica ueritas exponenda ẽ.: in qͣscribit᷑.
Egressus ẽ loth: et locutꝰ ẽ ad sponsos qͥ accep¬
curi erant filias eiꝰ. Necdum gͦ uirgines
filiȩ matͥmonio fuerant copulate. Et cdx̃
ei:. Eoce aminitatꝰ sum faciẽ tuã. Inhebreo
habet. ecce suscepi faciẽ tuã: idẽ ac quiesco
p̃cib tus: Quod simmachus scłm sensũ

Expanded text:
st locutus ad Dominum: quod non videtur manifeste sonare quid dicat. In Hebraeo igitur planius scribitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, si locutus fuero. Quia enim videbatur interrogans, Dominum arctare responsione, temperat praefatione quod quaerit. Et locutus est ad generos suos, qui acceperant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur de quibus et ipse dudum ad Sodomaeos dixerat: Ecce duae filiae meae,Scriptura commemorat eum habuisse generos; nonnulli arbitrantur illas, quae viros habuerunt, in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre, quae virgines fuerunt. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraea veritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est ad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Necdum igitur virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. 334 Et dixit ei: Ecce admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet: Ecce suscepi faciem tuam: id est, acquiesco precibus tuis. Quod Symmachus secundum sensum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum u̾bũ ẽ hebraicũ menechat. scire non
possumꝰ quare ibi substantiã posuerit. hic
ei abangło nom̃ imponit᷑: s: quod impo¬
nendũ adõ sit predicat quodgͥ ibi fufũ¬
ꝓmutit᷑. hic docet᷑ ex pletũ: & factum est
cũ apꝓpinquaret cabratha in t̾ra ut ue
quit᷑ ad ioseph. ego autẽ cum uenirẽ de
mesopotamia syriȩ. mortua ẽ mater tua
rachel int̾ra chanaan.inuia hipodromi.
ut uenirẽ effrata: nescio quid uolentes hi
ubi inhebreo dr̃ & sepelierunt eã inuia
tes ꝓ effrata posuerunt hipodromũ. cum
utiq si cabratha hipodromus ẽ: effrata
hipodromꝰ eẽ non possit: Aquila audem
hoc ita transtulit. & factũ ẽ hae oaoni¬

Expanded text:
ipsum verbum est Hebraicum Meneket, scire non ipsum verbum est Hebraicum Meneket, scire non possumus quare ibi substantiam posuerint, hicei ab angelo nomen imponitur, sed quod imponendum a Deo sit, praedicatur. Quod igitupromittitur, hic docetur expletum. Et factum est dum appropinquaret Chabratha in terra Chanaquitur ad Joseph: Ego autem cum venirem de Mesopotamia Syriae, mortua est mater tua Rachel in terra Chanaan, in via Hippodromi, ut venirem Ephrata : nescio quid volentes, Hiubi in Hebraeo dicitur: Et sepelierunt eam in via pro Ephrata posuerunt Hippodromum: cum utique si CHABRATHA Hippodromus est, Ephrata Hippodromus esse non possit. Aquila autem hoc ita transtulit: Et factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ibi conualuerit & sanatũ sit: ꝓpt̾ea ean¬
dem ciuitatẽ curati atq ꝑfecti uocabulũ
consecutã. Ee uenit emmor & sichẽ filiuᷤ
eius ad portã ciuitatis suȩ & locuti sunt
ad uiros ciuitatis dicentes. Uiri isti paci
pacificos transtulerunt: aquila int̾p̃tatꝰ ẽ
fectos. Pro quo in hebreo legit᷑ salamĩ. Ex
quo ꝑspictũ ẽ uerum ẽẽ illud qđ supra
de salem diximꝰ: & introgressi sunt ciuitatẽ
diligenter. & int̾fecerunt om̃e masculinũ.
Pro eo quod ingreci legitur acoaauc io est
diligenter. in hebreo scriptũ est bete. idest
audacter & confident̃. Et uenit iacob in lu¬
ram int̾ram chanaan quȩ ẽbethel. Ecce ma¬
nifestissime compbat᷑ bethel. ñ tilã maula
ut supradictũ ẽ: sed luran id÷ auYta aaor
ante uocitatam: Et mortua ẽ debbora nu
trix rebeccȩ & sepulta ẽ subtus bethel:Si
mortua ẽ nutrix rebeccȩ nomine debbora.
ut lxx quoq hic interp̃tes tnstulerunt. &

Expanded text:
ibi convaluerit, et sanatum sit, propterea eamibi convaluerit, et sanatum sit, propterea eamdem civitatem curati atque perfecti vocabulum consecutam. Repetiejus ad portam civitatis suae, et locuti sunt ad viros civitatis dicentes, viri isti pacifterpretes pacificos transtulerunt, Aquila interpretatus fectos, pro quo in Hebraeo legitur   SALAMIM. Ex quo perspicuum est, verum esse illud quod supra de Salem diximus. Et introgressi sunt civitatem diligenter, et interfecerunt omne masculum. Pro eo quod in Graecis legitur ἀσφαλὼς, id est, diligenter: in Hebraeo scriptum est, BETE  , id est, audacter et confidenter. Et venit Jacob in Luzam in terram Chanaan, quae est Bethel. Ecce manifestissime comprobatur, Bethel non Ulammaus, ut supra dictum est, sed Luzam, id est, amygdalon ante vocittrix Rebeccae, et sepulta est subtus Bethel . Si mortua est nutrix Rebeccae nomine Debbora, ut LXX quoque hic interpretes transtulerunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
liȩ &e rachel quȩ lib̾ȩ erant cũ filiis earum:
pͥmasq ux̧ faceret ancillas. sccłas lib̃as: ipse
autẽ ante utrũq gregẽ. frẽm adoraturꝰ occur¬
hodie ciuitas transiordanẽ hoc tiocabulo.
in parte scitopoleos: de qua in tibro locors
sichemin t̾ram chanaan: cum uenisset de
mesopotamia syriȩ. Error oborit᷑ quom salẽ
sichẽ ciuitas appellet᷑: cum ierłm in qua
regnauit melchisedech. salem ante sit dicta.
Aut gͥ uniꝰ urbs utraq nominis ẽ. quod
etiã de plurib iudeȩ locis possumꝰ inue¬
nire. ut idẽ urbis & loci nom̃ in alia atq
alia tͥbu sit: aut certe istam salẽ quȩ nuinc
ꝓfichem nominat᷑ dicemꝰ hic interp̾tari
consũmatã atq ꝑfectã: & illam quȩ postea
ierłm dicta ẽ pacificam nr̃o sermone tͣnͣs¬
ferri: Utroq enim accentu paululũ de¬
clinato: hoc uocabulũ sonat. Tradunt
hebrei quod claudicantis femur iacob.

Expanded text:
Liae, et Rachel, quae liberae erant, cum filiis earum: Liae, et Rachel, quae liberae erant, cum filiis earum: primasque ire faceret ancillas, secundas liberas: ipse autem ante utrumque gregem, fratrem adoraturus occurhodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo interpretata, Scythopoleos, de qua in libro LocorumSichem in terra Chanaan, cum venisset de Mesopotamia Syriae . Error oboritur quomodo Salem Sichem civitas appelletur, cum Jerusalem in qua regnavit Melchisedech, Sale ante sit dicta. Aut igitur unius urbs utraque nominis est, quod etiam de pluribus Judaeae locis possumus invenire, ut idem urbis et loci nomen in alia atque alia tribu sit. Aut certe ista salem, quae nunc pro Sichem nominatur, dicimus hi interpretari consummatam atque perfectam, et illam quae postea Jerusalem dicta est, pacificam, nostro sermone transferri. Utrumque enim accentu paululum declinato hoc vocabulum sonat. Tradunt Hebraei quod claudicantis femur Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ uidentem dm̃ transtulerunt: nos
magis scͥpturȩ & angłi uel dĩ qui isrł ipsũ
uocauit auctoritate dticim᷑. quã cuiꝰlibet
eloquentiȩ scłaris. Illud quoq qͦd postea¬
sequit᷑ & benedix̃ tum ibi. & uocauit ia¬
cob nomen loci illiꝰ facies dĩ. uidi eñi dm̃
facie ad faciẽ. &. salua facta ẽ. anima mea.
in hebreo dicit᷑ phanuel. ut sciamꝰ ipsũ
eẽ locũ. qui in cet̾is scͥpture sc̃ȩ uolumi¬
nib. ita ut in hebreo scriptũ ẽ. phanuel
legitur & in greco. Et diuisit pueros suꝑ
liam . &. suꝑ rachel. & suꝑduas aneillas.⁊
& posuit ancillas & filios earum pͥma ᷤ:
liam uͦ & pueros nouissimos. & rachel &
iosepħ nouissimos. & ipse transunt an¬
te eos. Non ut pleriq estimant tres tur¬
mas fecit: sed duas. Beniq uͥ nos ha¬
bemus diuisit aquila posuit. Naaie¬
ceycen. idẽ dimidiauit: ut unũ cuneum
faceret ancillarũ cum paruulis suis. & aliũ

Expanded text:
mentem videntem Deum transtulerunt: nos mentem videntem Deum transtulerunt: nos magis Scripturae, et Angeli, vel Dei, qui ipsum Israel vocavit, auctoritate ducimur, quam cujuslibet eloquentiae si, et vocavit Jacob 358 nomen loci illius, Facies Dei: vidi enim Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea; in Hebraeo dicitur PHANUEL  , ut sciamus ipsum esse locum, qui in caeteris Scripturae sanctae voluminibus, ita ut in Hebraeo scriptum est, Phanuel legitur in Graeco. Et divisit pueros super Liam et super Rachel, et super duas ancillas, et posuit ancillas et filios earum primos: Liam vero et pueros ejus novissimos, et Rachel et Joseph novissimos, et ipse transivit ante eos. Non, ut plerique aestimant, tres turmas fecit, sed duas. Denique ubi nos habemus, divisit, Aquila posuit, ἡμίσευσεν, id est, dimidiavit: ut unum cuneum faceret ancillarum cum parvulis suis, et alium
Abbreviated transcription (Latin):
ep. Sarit enim qd ab isrł uocabulo diri¬
uatur. pͥncipẽ sonat. Sensus itaq bic est.
Non uocabitur nomen tuũ supplantator.
hoc ẽ iacob: sed uocabit᷑ nom̃ tuũ pͥnceps
cum dño. hoc ẽ isrł. Q nomͦ enim ego pͥn¬
ceps sum. sic & tu qui mecũ luctari potui¬
sti pͥnceps uocab̾is. Si autẽ mecũ quids̃
sum. siue angłs. quẽ pleriq uariȩ interp̃¬
tantur. pugnare potuisti: qͣntomagis cũ
hominib siue cũ esau que formidare ñ
debes: Illud autẽ quod in libro nominũ
interp̃tat᷑ isrł uir uidens dm̃. siue mens
uidens dm̃. omniũ pene sermone decri¬
tum. non tã uere quam uiolent mͥ inter¬
pretatum iudetur. Hic enim ifrł ꝑhas lute¬
tas scribitur iot. sin. res. aleph. lamech qͦd
incerp̃tatur pͥnceps ds̃. siue directus ds̾.
ro. hel. exduab. aleph. & lamech. & inter¬
p̃tetur ds̃ siue fortis. Quamuis gͥ grandiꝰ
auctoritatis sint. & eloquentiȩ ipsorum
umbra nos oppͥmat. qui isrł uirũ siue

Expanded text:
est anima mea. Quod ab Israel vocabulo derivatur, principem sonat. Sensus itaque hic est: Non vocabitur nomen tuum supplantator, hoc est, Jacob, sed vocabitur nomen tuum princeps cum Deo, hoc est, Israel. Quomodo enim ego princeps sum, sic et tu, qui mecum luctari potuisti, princeps vocaberis. Si autem mecum qui Deus sum, sive angelus; quoniam plerique varie interptantur, pugnare potuisti, quanto magis cum hominibus, hoc est cum Esau, quem formidare non debes. Illud autem quod in libro Nominum interpretatur Israel vir videns Deum, sive mens videns Deum, omnium pene sermone detritum, non tam vere quam violenter mihi interpretatum videtur. Hic enim Israel per has litteras scribitur: iod, sin, res, aleph, lamech, quod interpretatur princeps Dei, sive directus Dei, ro EL,   ex duabus ALEPH et LAMED: et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint, et eloquentiae ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum, sive
Abbreviated transcription (Latin):
si fuerit uita comitata. Hȩc autẽ e ne eu¬
sara. in semet ipsa dicens: Necdum michi
factũ ẽ usq nunc: & dñs nĩs senex ẽ. Alit̃
multo legit᷑ in hebreo. Et risit sara. in se¬
met ipsa dicens. Postquã actrita sum:
facta ẽ mͥ uoluptas. Simul nota. qđ ubi
nos posiuimꝰ uoluptatẽ: eden scͥptũ est
in hebreo. Simmachus hunc locũ ita
transtulit. Postquã uetustate consenui.
facta ẽ mͥ adolescentia. Et dixit. Numqͥd
est dñe siloquar: Qd grece scͥptum est.¬

Expanded text:
si fuerit vita comitata: haec autem ἀνθρωπsi fuerit vita comitata: haec autem ἀνθρωπSara in semetipsa, dicens: Necdum mihi factum est usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa, dicens: Postquam attrita sum, et facta est mihi voluptas? Simul nota quod ubi nos posuimus, voluptatem EDEN scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est mihi adolescentia? Et dixit: Numquid est, Domine, si loquar? Quod Graece scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
sara seͥbit᷑ discrepare manisestũ ẽ. Et cecidit
abrahã suꝑ faciẽ suam & risit: Et dixit in
corde suo.Si centenario nascetur filiꝰ: & si
sara nonagenaria pariet: E pꝰ paululũ:¬
s: una etoy aiororia: quare appellatꝰ sit
quia sara riserit. idõ eũ risum uocatũ ẽẽ.
quod falsũ ẽ: alii quia riserit abrahã qd̃
et nos ꝓbamꝰ. Postquã enim ad risũ abra¬
hȩ uocatꝰ ẽ filiꝰ eiꝰ ysaac: tc̃ legimꝰ risisse & sarã.
ullo uelamine nominibꝰ sius antequam
nascerent᷑ uocatisunt: Ismahel. ysaae.
salomon. & iosias. Lege scͥpturas: Et dixit
ei. fẽstina. tres mensuras fatinȩ similȩ
cõmisce. Quia tres mensurȩ absolute hic
tres amphoras: ut idem mysteriũ et hie
et in euangłio ubi mulier tria sata ferm̃¬
tens ueniã ad te intẽpore hoc in hora: &
habebit filiũ sara. Pro hora. uitã legimꝰ
in hebreo: ut sit ordo uel sensus. Rcũtar
adte in tẽpore uitȩ: quasi dixerit si utro.⁊

Expanded text:
Sara scribitur, discrepare manifestum est. Et cecidit Abraham super faciem suam, et risit, et dixit in corde suo: Si centenario nascetur filius? et si Sara nonagenaria pariet? et qused una etymologia, quare appellatus sitquia Sara riserit, ideo eum vocatum risum esse, quod falsum est; alii vero quod riserit Abraham, quod et nos probamus. Postquam enim ad risum Abrahae vocatus est filius ejus Isaac, tunc legimus risisse et Saram. ullo velamine, nominibus suis antequam nascerentur, vocati sunt: Ismael, Isaac, Salomon, et Josias. Lege Scripturas. Et dixit ei: Festina, tres mensuras farinae similae commisce. Quia tres mensurae absolute hic tres amphorae sunt, ut idem mysterium et hic et in Evangelio, ubi mulier tria sata fermetens veniam ad te in tempore hoc, et in hora, et habebit filium Sara. Pro hora, vitam legimus in Hebraeo: ut sit ordo vel sensus: Revertar ad te in tempore vitae: quasi dixerit, si vixero,
Abbreviated transcription (Latin):
ad bellũ in ualle salmaꝵ: in hebreo haberi.
in ualle seddim. quod aquila int̾p̃tat᷑tcu r
mena nemora significantes. E tulerunt om¬
nem ȩquitatũ sodomoꝵ & gomorre: Pro equi¬
tatu in hebreo ht̃ rachus. id est substantiam.
t qui fugerat nuntiauit abrã transiton. ip¬
se uͦ scdebat ad quercũ manbre amori fr̃is
eschol. et fr̃is aunan. qui erant comurati a¬
bix̧. Pro eo quod nos posuimus transitori. in
hebreo scͥptum ẽ hebreo. In hoc em̃ transi¬
tor expͥmit᷑. Quod autẽ ait apud quercum
mambrȩ amori. meliꝰ in hebreo legimus.
apud quercũ mamibre amorrei. frĩs eschol.
& frĩs non aunã. ut septuaginta transtule¬
phenicis oppidũ quod nc̃ paneas dr̃. Dan
autẽ unus e fontib ẽ iordanis. Nam & alter
uocatur ior. qd interp̃tat᷑ eispcon. idest
riuus: Duob gͦ fontib qui haud procul
a se distant. in unũ riuulũ fed̾atis. iorda¬

Expanded text:
ad bellum in valle Salinarum, in Hebraeo haberi, ad bellum in valle Salinarum, in Hebraeo haberi, in valle SEDDIM  : quod Aquila interpretatur moena nemora significantes. Et tulerunt omnem equitatum Sodomorum 328 et Gomorrhae. Pro equitatu in Hebraeo habet RACHUS  , id est substantiam. Et qui fugerat, nuntiavit Abram transitori. Ipse vero sedebat ad quercum Mambre Amorrhaei fratris Eschol, et fratris Aunam, qui erant conjurati Abrahae. Pro eo, quod nos posuimus, transitori, in Hebraeo scriptum est IBRI  , hoc enim transitor exprimitur. Quod autem ait: apud quercum Mambre Amorrhaei, melius in Hebraeo legimus, apud quercum Mambre Amorrhaei fratris Escol: et fratris non Aunam, ut Septuaginta transtulePhoenicis oppidum, quod nunc Paneas dicitur. Dan autem unus est e fontibus Jordanis. Nam et alter vocatur Ior quod interpretatur ῥεῖθρον, id est, rivus. Duobus ergo fontibus, qui haud procul a se distant, in unum rivulum foederatis, Jorda
Abbreviated transcription (Latin):
& bortendi int̃p̃tant᷑. Pro quo septuagin¬
ta sensum magis quã u̾bum ex u̾bo tns¬
ferentes. gentes fortissimas tnͣstulerunt.
Porro bahem ꝓ quo cdixetunt. a ainay¬
toic. hoc ẽ cum eis. putauerunt scribi. se
ducti elementi similitudine: cũ ꝑ ech. lit¬
teram scͥptum sit. Bahem enĩ quod per
tres literas scͥbitur. si mediã .e. habet: int̾¬
pretat᷑ ineis. Si autẽ heth. ut in p̃senti:
locum significat. id est in hom. Et reu̾ten¬
ces uenerunt ad foncẽ iuidicii. hoc ẽ cades.
ł anticipationẽ dicit᷑: quod postea sic uoca¬
tum est. Significat autem locum apud pe
ttam. qui fons iudicii nominat᷑: quia ibi ds̃
popłm iudicarit: Et ꝑcusserunt omnẽ regi¬
onẽ amalechitaꝵ & amorreoꝵ sedentẽ in a-¬
sasõn thamar: Hoc opidum ẽ quod nunc
uocat᷑ engaddi. balsami & palmaꝵ fertile.
palmarum resonat: Thamar quippe. palma
dicit᷑: Sciendũ autẽ ꝓ eo quod post paulu¬
lum sequit᷑. et dirererunt contra eos aciem

Expanded text:
et horrendi interpretantur: pro quo Septuaginta, sensum magis quam verbum ex verbo transferentes, gentes fortissimas posuerunt. Porro BAEM, pro quo dixerunt, ἅμα αὐτοῖς, hoc est cum eis, putaverunt scribi per HE  , ducti elementi similitudine, cum per HETH scriptum sit. BAEM   enim cum per tres litteras scribitur: si mediam HE habet, interpretatur, in eis: si autem HETH, ut in praesenti, locum significat, id est, IN HOM  . Et revertentes venerunt ad fontem judicii, haec est Cades. Per anticipationem dicitur, quod postea sic vocatum est. Signiftram, qui fons Judicii nominatur quia ibi Deus populum judicarit. Et percusserunt omnem regionem Amalecitarum, et Amorrhaeum sedentem in Asasonthamar. Hoc oppidum est quod nunc vocatur Engaddi, balsami et palmarum fertile. Palmarum. Thamar quippe palma dicitur. Sciendum autem pro eo, quod post paululum sequitur: Et direxerunt contra eos aciem
Abbreviated transcription (Latin):
id est ñ dices ei pͥnceps mea es. Omniũ qͥppe
gentium. futura iã pͥncepsẽ. Quidã pessimȩ
suspicant᷑. ante eã leprã fuisse uocatã. & pꝰ ea
pͥncipẽ: cum lep̃ sarath dicat᷑. quȩ in nr̃a lin¬

Expanded text:
id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem: cum lepra SARATH   dicatur, quae in nos
Abbreviated transcription (Latin):
tua. non uocabis sarai. s sara erit nomͣ eiꝰ
Errant. qui putant pͥmũ sarã ꝑunũ.r.
scͥptum fuisse. & postea ei alterã .r. addi¬
tum. Et quia .r. apud grecos centenarius
numerꝰ est: multas suꝑ nomine eius
ineptias suspicant᷑ cum utiq ut cumq
uolunt en uocabulũ cõmutatũ. ñ grecã
s hebreã. debeat. habere rationẽ. cum ipsum
nom̃ hebraicũ sit: Nemo autẽ altera lingua
quẽpiã uocans. etoy ao ⁊ot ian uocabulz
dita ẽ e. litera quȩ ꝑ a. legitur. et uocata est
sata. Causa autẽ ita nominis immutati hȩc
est. quod antea dicebat᷑ pͥnceps mea. unius
tantũm domus mater & familiȩ. pꝰea uͦ dicit᷑
Dabotͥ ex ea filium. et benedicã ei. et erit in
gentes. et reges popłoꝵ erunt ex ea. Signant᷑¬
q non ut ingreco legimꝰ. dixit ds̃ ad abrabã.
sarai uxor tua. non uocabit᷑ nom eiꝰ sarai:
Inhebreo habet᷑. non uocabis nomen eiꝰ sarai:

Expanded text:
tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptam fuisse, et postea ei alterum R additum. Et quia R apud Graecos centenarius numerus est, multas super nomine ejus ineptias suspicantur: cum utique utcumque volunt ei vocabulum commulatum, non Graecam, sed Hebraeam debeat habere rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli dita est HE littera, quae per A legitur: et vocata est SARA  . Causa autem ita nominis immutati, haec est, quod antea dicebatur, princeps mea, unius tantum domus materfamiliae. Postea vero dicitur Dabo tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes: et reges populorum 332 erunt ex eo. Signanterque, non ut in Graeco legimus: Dixit Deus ad Abraam. Sarai uxor tua non vocabitur nomen ejus Sarai: in Hebraeo habetur: non vocabis nomen ejus Sarai,
Abbreviated transcription (Latin):
certisq sedib. qui uniu̾sas gentes. quibus
desertũ ex latere iungitur in cursantes. im
Ecce testam̃tũ meũ tecum. & eris pat̾ mui¬
titudinis gentiũ. & non uocabit᷑ ad huc
quia patrẽ multaꝵ gentiũ posui te. No¬
tandum qđ ubicũq ingreco cestam̃tum
legimus: ibi inhebraico sermone sit fedus
siue pactum: id est berith: Dicunt autẽ
hebrei. quod er nomine suo ds̃ quod a¬
pud illos tetragrãmũ ẽ e. litterã abrahȩ &
sarȩ nõibꝰ ad dicłit. Dicebat᷑ enim pͥmum
abram. quod interp̃tat᷑ ds̃ excelsus: &
postea uocatꝰ ẽ. ab tabã. quod transfertur
pater multaꝵ. Nam quod sequit᷑ gentiũ.¬
non habet᷑ in nomine: s sub audit᷑. Nec
mirandũ. quare cũ apud grecos & nos.
a. littera uideat᷑ addita. nos .e. luterã he
breã additam dixerimꝰ. Idioma eni lin¬
sicut econtrario. a. luterã sepe ꝑe. ꝓnun¬
tiant. Et dixit ds̃ ad abtahã. Sarai uxor

Expanded text:
certisque sedibus, qui universas gentes quibus certisque sedibus, qui universas gentes quibus desertum ex latere jungitur incursantes, impEcce testamentum meum tecum, et eris pater multitudinis gentium, et non vocabitur adhuc quia patrem multarum gentium posui te. Notandum 331 quod ubicumque in Graeco, Testamentum legimus, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactum, id est, BERITH  . Dicunt autem Hebraei, quod ex nomine suo, Deus, quod apud illos Tetragrammum est, HE litteram, Abraae et Sarae addiderit: dicebatur enim primum ABRAM  , quod interpretatur, pater excelsus: et postea vocatus est ABRAAM  , quod transfertur pater multanon habetur in nomine, sed subauditur. Nec mirandum, quod apud Graecos et nos a littera videatur addita, et nos e litteram in Hebraeo additam dixerimus. Idioma enim linsicut e contrario A litteram saepe per HE pronuntiant. Et dixit Deus ad Abraam: Sarai uxorem