comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Angłi enim. nullam possunt
creare naturam. gͦ nec formare costam
in mulierem: nͨ carnis supplementũ
in loc̃ coste. ñ ꝙ nicħ agant ut aliqͥd
si costa ministrata sit ꝑ angelos.
causas ⁊ta facta sit mulier .i. an r̃o
seminalis id hab̾et ut ita fieret: antm̃
ita fieri posset ut sic fieret: in dm̃ tñ¬
CoNcreauit id habet. ut scđm
ipsan. ex uiri late feminam creari ne¬
cesse foret: an hoc tm. ut fieri posset:
adꝙ sciendum ẽ. omnium rerũ cãs
in deo ab et̾no ẽẽ. Ut enim homo sic
fieret. ł equusł huiꝰmodsin dei po¬
tentia ⁊ dispositione ab etnofuit: &¬
he dicunt᷑ pͥmordiales cause: qr illaᷤᷤ
alie ñ p̃cedunt. s iste alidque sunt
cause c̾arum: cumq unum sit diui¬
na potentia. siue dispositio. siue uo¬
luntas. ⁊ iõ omniũ una pͥncipalis
rerum in deo ẽẽ:inducens simili¬
tudinem artificis: in cuiꝰ dispositio¬
ne ẽ. qͣlis fut᷑a sit archa. Ita ⁊ in deo:
uniꝰcuiꝰꝙ reifute causa p̃cessit. Qñ

Expanded text:
potentia. Angeli enim nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costam in mulierem, nec carnis supplementum in loco costae: non quod nihil agant ut aliquid si costa ministrata sit per angelos. 6. causas ita facta sit mulier; id est, an ratio seminalis id haberet ut ita fieret, an tantum ut ita fieri posset, sed ut sic fieret in Deo taconcreavit, id haberet ut secundum ipsam ex viri latere feminam fieri necesse foret, an hoc tantum, ut fieri posset. Ad quod sciendum est omnium rerum causas in Deo ab aeterno esse. Ut enim homo sic fieret vel equus et hujusmodi, in Dei potentia et dispositione ab aeterno fuit. Hae dicuntur primordiales causae, quia istas aliae non praecedunt, sed iste causarum. Cumque unum sit divina potentia, dispositio sive voluntas, et ideo una omnium principalis rerum in Deo esse; inducens similitudinem artificis, in cujus dispositione est qualis futura sit arca. Ita et in Deo uniuscujusque rei futurae causa praecessit. In
Abbreviated transcription (Latin):
Hic de origine anime increatione.
formatio scđm corpꝰ descͥbit᷑ cum dr̃.
formauit ds hominem de limo terre:
ita eiꝰdem scđm animam fact᷑a descͥbit᷑.
cũ subdit᷑. ⁊ inspirauit ĩ faciẽ eiꝰ spiracłm
uite Corpꝰ enim de limo t̾re formaũ
ds: cui animam inspirauit. ł scđm ali¬

Expanded text:
Hic de origine animae plura quaeriformatio secundum corpus describitur cum dicitur: Formavit Deus hominem de limo terrae, ita ejusdem secundum animam factura describitur cum subditur: Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae. Corpus enim de limo terrae formavit Deus, cui animam inspiravit. Vel, secundum ali
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ⁊ ĩ c̾atͣis. Qͥrũdã uͦ cause ĩ deo t̃m sunt.
& illaꝵ rerum cause dicunt᷑ abscon¬
dite in deo: qr ita est in diuina dis¬
positione. ut hoc ł ilło fiat: ꝙ non ẽ.
scđm causam seminalem fu̾t. dicunt᷑
nat᷑alit̾ fieri: qi ita curcꝰ nature hõib

Expanded text:
 causae in Deo tantum sunt: et illarum rerum causae dicuntur absconditae in Deo, quia ita est in divina dispositione ut hoc vel illud fiat, quod non est secundum causam seminalem fiunt, dicuntur naturaliter fieri, quia ita cursus naturae hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
In creat᷑is uͦ qͣrtindam rerum. s ñ õium¬
rerum cause fc̃: ut ait aus: qr inseruit
đs. seminales rones reb. sedm qͣs. alia ex
aliis ꝓueniunt᷑. ut de hoc semme. tale
ditione reb a deo insite sunt. ⁊ sicut
creature mutabiles st. ita ⁊ he catise
mutari posst̃. qͦ aut̃ inimutabili do

Expanded text:
In creaturis vero quarumdam rerum, sed non omnium causae sunt, ut ait Aug. Quia inseruit Deus seminales rationes rebus, secundum quas aliae ex aliis proveniunt, ut de hoc semine tale rum conditione rebus a Deo insitae sunt. Et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mutari possunt; quae autem in immutab
Abbreviated transcription (Latin):
decauih facta sit mulier de uiro. non
de qualibet parte corporis uiri. s
de eiꝰ lat̾e formata est: ut ostendet᷑
qr in consortium creabat᷑ dilect̾io¬
nis. ne forte si fuisset de capite fc̃a.
uiro ad dñationem uideret᷑ p̃feren¬
da: aut si pedib ad seruiendum
subicienda. Quia gͥcuro nec dña. nec ãcella
parabat᷑. ħ socia. nec de capite. nec de pedibꝰ.
s de late fuerat ꝓducenda. ut iuxta se po¬
nendam agnosceret: quam de suo latere
sumptam didiciss et. Qr̃ dormienti non
uigilanti costa subtracta est.
lier in adutoriũ gn̾atiõis uiro formata
est .s. ut in eo nullam sensisse penam mon
latꝰ aꝑuit: nec t̾n a qͥete soporis excita
de late uiri dormientis formata est. ita
ecclia ex sacramentis. q̃ de latere xp̃im¬

Expanded text:
causis facta sit mulier de viro, non de qualibet parte corporis viri, sed de latere ejus formata est, ut ostenderetur quia in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta, viro ad dominationem videretur praeferenda; aut si de pedibus, ad servitutem subjicienda. Quia igitur viro nec domina, nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam cognosceret, quam de suo latere sumptam didicisset. 4. Quare dormienti et non vigilanti costa subtracta est. lier in adjutorium generationis viro est formata; scilicet, ut nullam in eo sensisse poenam monslatus aperuit, nec eum tamen a quiete soporis excitavde latere viri dormientis formata est, ita Ecclesia ex sacramentis quae de latere Chri
Abbreviated transcription (Latin):
¶De anima mulieRis. que ñ est ex dĩa
uiri. ut quidam putauerunt: dicentes
animas eẽ ex traduce. Quemadmo¬
dum mulieris corpꝰ. de uiri corpore
traductum fuit: ita putauert aliqui.
ipsiꝰ animam de uiri anima ꝓpagati.
fact̾as ẽẽ ammas docet: s in corporibi
coitum seminatis atq formatis in¬
findi & infindendo creari. ¶ Hic elidun¬

Expanded text:
De anima mulieris, quod non est ex anima De anima mulieris, quod non est ex anima viri, ut quidam putaverunt, dicentes animas esse ex traduce. Quemadmodum mulieris corpus de viri corpore traductum fuit, ita putaverunt aliqui ipsius animam de viri anima propagatafactas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque formatis infundi, et infundendo creari. Un
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃am fiunt. ł a deãsignificandã ñ na¬
turalit̾. s mir abilit̾ fiunt. Int̾ que
mulierem factam de costa turi ponit:
forec ñ in reb condittim:. ħ in deo abs¬
conditum erat. Omnis naturȩ cursus
ħt naturales leges. suꝑ ħe naturalem
cursum ht̃ creator apd se posse de oĩb tut
aliud. quam eoꝵ nat᷑alis ratio ht̃. ut
nat.⁊ in iuuentute sterilis femina. in
senectute pariat. ⁊ ut afmna loqͥt᷑. ⁊ huiꝰ¬
mͦi. Dedit aut̃ natis ut ex eis hȩc̃ fieri posset
ꝓuidentie qͦ nature subsistunt. ut siut
s qͦ illas administrat ut uoluit. qͣs itt
uoluit condidit. Omĩa gͦ que ad gr̃am
significandam ñ naturali motu rerũ
s mirabilit̾ fact̾a fc̃. abscondite causeĩs
fuert̾. Quors unumerat qͦd mulieꝵ
fact̾a ẽ de lat̾e iuri dormientis. Nor
habuit pͥma rerum ꝯditio. ut femina
sic fieret᷑. s ut fieri posset. ne ceͤ causi
qͣs d̾s uoluntarie instituit. mutibils
uoluntate aliquid facere putareum.

Expanded text:
am fiunt, vel ad ea significanda non naturaliter sed mirabiliter fiunt. Inter quae mulieris facturam de costa viri ponit, foret, non in rebus conditum sed in Deo absconditum erat. Omnis creaturae cursus habet naturales leges: super hunc naturalem cursum Creator habet apud se posse de omnibus facere aliud, quam eorum naturalis ratio habet; unat, et in juventute sterilis femina, in senectute pariat, ut asina loquatur, et hujusmodi. Dedit autem naturis, ut ex his etiam haec fieri possent, videntiae, quo naturae subsistunt ut sint; sed quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur 8.
Abbreviated transcription (Latin):
sangui: ⁊ aqͦ: qͥb redimim a penis: atq
abliumur a culpis. Ꝙ de illa costa sine
oetͥnsceo ad diito fact̾a fuit ꝑdi potenti¬
amsicut .uͦ. panes in se multiplicati ft̃.
Silet eciam quers: utrum de costa illa.
sine rei adiectione extͥnsece. fact̾a sit inti¬
lier. ꝙ. qͥb dam ñ placuit. cet̾m si ad ꝑ¬
ficiendum corpꝰ mulieris. d̾s extͥnsecũ
augmentum addidisset: ilłd maiꝰ eẽt
de costa. mulier fc̃a debet dici: de quo
płes accepiss sube partes. Restat gͥ ut
de sola ipsiꝰ coste sub̃a. sine õi extͥnseco
additam̃to ꝑ diuinam potentiam in
semet ipsa multiplicata. mulieris
corpꝰ factum dicat᷑: eosane miracło.

Expanded text:
sanguine et aqua, quibus redimimur a poenis atque abluimur a culpis. 5. Quod de illa costa sine extrinseco additamento facta fuit per Dei potentiam, sicut quinque panes in se multiplicati sunt. Solet etiam quaeri utrum de illa costa sine adjectione rei extrinsecae facta sit mulier; quod quibusdam non placuit. Caeterum si ad perficiendum corpus mulieris Deus extrinsecum augmentum addidisset, majus illud esset ddito quam de ipsa costa mulier facta deberet dici, de quo plures accepisset substantiae partes. Restat ergo ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in secorpus factum credatur, eo sane miraculo
Abbreviated transcription (Latin):
Quidam putant ad gignendos filios pͥ¬
mos homines in paradyso misceri ñ po
sine corruptione ł macla non possefi¬
eri: s ante peccm̃. nͨ corruptio nͨ macla
in homine eẽ potat: qm̃ peccm hec secita¬

Expanded text:
Quidam putant ad gignendos filios primos homines in paradiso misceri non posine corruptione vel macula non posse fieri. Sed ante peccatum nec corruptio, nec macula in homine esse poterat, q
Abbreviated transcription (Latin):
t qͥbꝰ mandatis hoc continebat᷑. ut de ilł
lignis concessis manducaret: ⁊ ab inter¬
dict̃o abstineret: ꝑ hors edulium. ĩmor¬
talitatis dona conseruaret: donec corpo¬
ralib incrementis ꝑductꝰ ad etatem qͦ
conditori placeret. multiplicata ꝓgenie
ipso iubente. sumeret de ligno uite: qͦ
ꝑfect̾e immortal fc̃s. cibi alimenta ñ¬
ultius reqͥreret. ¶ Summatim fuꝑioꝵ¬

Expanded text:
 quibus mandatis hoc continebatur, ut de illis lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec corporalibus incrementis perductus ad aetatem quae Conditori placeret, multiplicata progenie ipso jubente sumeret de ligno vitae, quo perfecte immortalis factus, cibi alimenta ulterius non requireret. 5. Summatim su
Abbreviated transcription (Latin):
tactu accidet: si usur paret᷑ mali.
est. ꝙ malum nonerat: ut ipsa p̃cepti
conseruatio. bonũ illi esset: transgllio.
malum: Nec meliꝰ considat᷑ quantum
malum sit in obȩdientia. quam hoc oͦr
hitus tetigisset. nͦ peccasset. nͨ penam
sensisset. si enim uenenosam herbam
ꝓhibitꝰ tetigeris: pena sequit᷑. ⁊ si ne¬
mo ꝓhibuissec similit̾ sequieret᷑. Si ⁊̃ ꝓ
ti obest. sic̃ aliena pecunia. ideo ꝓhi
nosum. cum uͦ tangit᷑. ꝙ nͨ tangenti
obest si ñ ꝓhibet᷑. nec cuilibet si tan
dientiȩ. ⁊ malum in obedientie ostñ¬
datur: sic pͥm̾ homo a rebona ꝓhibit᷑.
penam incurrit: ut ñ exre mala. s
ex inobedientia ẽẽ pena monstratur.
sic̃ ex obedientia palma. De forma
radysum. hominemq: in eopositum.:
pꝰ unuisa animalia ad eum ducta. su¬
isq nominib designata. subnectit

Expanded text:
tactu accideret si usurparetur. quod malum non erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur quantum malum sit inobedientia, quam hoc modo; rohibitus tetigisset, nec peccasset, nec poenam sensisset. Si vero venenosam herbam prohibitus tetigeris, poena sequitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam ti obest, sicut aliena pecunia; ideo prohnosum. Cum vero tangitur quod nec tangenti obest si non prohibetur, nec cuilibet si tangdientiae et malum inobedientiae monstretur. Sicut primus homo a re bona prohibitus poenam incurrit; ut non ex re mala, sed ex inobedientia poena esse monstretur, sicut ex obedientia palma. DISTINCTIradisum, hominemque in eo positum, et post universa animalia ad eum ducta, suisque nominibus designata, subnectit
Abbreviated transcription (Latin):
do aut̃. nͨ. est ꝙ facit. N gͦ coutͣ dispo¬
sitionem suam ilto fec̃ ds. Erat enim
sic hominem posse fieri: s non ibi erat
nec ẽẽ ut sic fieret: hoc enim non erat
in conditione creat᷑e. s in bñplacito
creatoris: cuiꝰ uoluntas necessitas est.
hoc enim necessitas necessario fut᷑um
feriores causas futura sunt. s in p̾scĩa
dei fut᷑a non sunt. Si autem alit ibi
fut᷑a st̃. potiꝰ futura sunt. sic̃ ibi sunt.
li p̾scit ille qͥ non p̃ falli. Sic gͦ factꝰ ẽ
adam ñ scđm inferiores causas: qr ñ
erat in rerum causis seminalibus ut
ita fieret. s scđm suꝑiores: non contͣ
naturam oꝑantes: qr in rerum cau¬
sis naturalib erat. ut ita posset fieri.
Ꝙ homo extͣ parady sum creatus
inparadysci positus sit: ⁊ quare ita
factum sit. Hominem autem ita
formatum tulit ds. ut scͥptura docet:
e posuit in paradyso uoluptatis: qͣm
plantau̾at a pͥncipio his u̾b aꝑte mo¬
yses insinuat. ꝙ homo extͣ paradysũ

Expanded text:
Deo autem natura est quod facit. Non ergo contra dispositionem suam illud fecit Deus. Erat enim sic hominem posse fieri; sed non ibi erat necesse ut sic fieret: hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in beneplacito Creatoris, cujus voluntas necessitas est. Hoc enim necessario futurum feriores causas futura sunt, sed in praescientia Dei futura non sunt. Si autem ibi aliter futura sunt, potius futura sunt sicut ibi sunt, ubi praescit ille qui non potest falli. Si ergo factus est Adam, non secundum inferiores causas, quia non erat in rerum causis seminalibus ut ita fieret; sed secundum superiores, non contra naturam operantes, quia in rerum causis naturalibus erat ut ita posset fieri . 5. Quod homo extra paradisum creatus, in paradiso sit positus; et quare ita factum sit. Hominem autem ita formatum tulit Deus, ut Scriptura docet, Gen. 2, et posuit in paradiso voluptatis, quem plantaverat a principio. His veyses insinuat hominem extra paradisum
Abbreviated transcription (Latin):
corpore cauit q̃ totũ corpꝰ. in corpore¬
ex p̃ssit: q ħ pars sensib ornata ẽ. ad in¬
tuenda suꝑiora. s quic quid de anima
pͥmi hominis estimet᷑. de aliis certissi¬
me sẽ endum est:q. in corpore cͤent̃n
Creando enim infundit eas ds. ⁊ infim¬
dendo ereat. dicendum est etiam: aũ
In qua etate ds hominem fecerit
Solet etiam queri utrum ds repent
hominem in uirili etate fecerit: anꝑ
ficiendo.⁊ etates augendo. sic̃ ñe for¬
mat in matͥs uto. aus suꝑ genes un¬

Expanded text:
corpore creavit, quae totum corpus anexpressit, quia haec pars sensibus ornata est ad intuenda superiora. Sed quidquid de anima primi hominis aestimetur, de aliis certissime sentiendum est quod in corpore creentur; creando enim infundit eas Deus, et infundendo creat. Dicendum est etiam animam In qua aetate Deus hominem fecerit. Solet etiam quaeri utrum Deus hominem repente in virili aetate fecerit, an perficiendo et aetates augendo, sicut nunc format in matris utero. August., su
Abbreviated transcription (Latin):
boni ⁊ mali iõdicta est: q pꝰ ꝓhibi¬
ceret: qͥd eẽt int̾ bonum obedientie¬
fructu qͥ nasceret᷑ inde positum est illud no¬
men. s de re tͣnsg̾ssione secuta. Cognouit
enim homo pꝰquam tangeret hoc lignũ.
bonum. ⁊ malum: s bonuoꝑ prudentiã¬

Expanded text:
boni et mali ideo dicta est, quia post prohibiboni et mali ideo dicta est, quia post prohibiceret quid esset inter obedientiafructu qui nosceretur inde positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta. Cognovit autem homo, priusquam tangeret hoc lignum, bonum et malum; sed bonum per prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
cipio Beda. a quo pͥncipiosit plantat᷑¬
intelligendim ẽ. ẽẽ locum amenissimũ.
fructuosis arborib magnũ. ⁊ magno fonte
tus latio dicit ad orientem. Uñ uolt̃
in orientali parte eẽ paradysum:lon¬
go intiacente spacio.ł maris ł t̾re a
regionib qͦs incolunt homines
secretum. istra ⁊ in alto situm. usq
lunarem cir culum ꝑtingentem:
uũ nͨ aque diluuii illuc ꝑuener̃t
De lignis paradẏsi. int̾
N hoc autem paradyso erant ligna
diu̾si gr̃ns. int̾ que unum erat. qͥd
uocatum est lignum uite: altin uͦ. lig¬
num scientie boni ⁊ mali. lignum
aut̃ uite dictũ est. sic̃ docet beda. &
ut qͥex eiꝰ fruct̾u comedet. corpꝰ eius
stabili sanitate.⁊ ꝑpetua soliditate
firmaret᷑. nͨ ulla infirmitate ł cor
poris imbec illitate. indet̾ius uł in
occasum labet᷑ Lignum aut̃ scĩe. boni
⁊ mali ñ a nat᷑a hoc nom̃ accepit: sed
ab occasione rei postea secute. Ar¬
bor enim illa non erat mala: s scĩe

Expanded text:
illo principio plantatintelligendum est esse locum amoenissimum fructuosis arboribus, magnum et magno fonte anslatio dicit ad Orientem. Unde volunt in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spatio vel maris vel terrae a regionibus quas incolunt homines secretum, et in alto situm, usque ad lunarem circulum pertingentem, unde nec aquae diluvii illuc pervenerunt. 6. De lignis paradisi, inter oni et mali. In hoc autem paradiso erant ligna versi generis; inter quae unum erat quod vocatum est lignum vitae; alterum vero, lignum scientiae boni et mali. Lignum autem vitae dictum est, sicut docet Beda et ut qui ex ejus fructu coanitate et perpetua soliditate firmaretur; nec ulla infirmitate, vel aetatis imbecillitate in deterius vel in occasum laberetur. Lignum autem scientiae boni et mali, non a natura hoc nomen accepit, sed ab occasione rei postea secutae. Arbor enim illa non erat mala, sed scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ cũ dr d̃s flasse ł spirasse spiracłm in
faciem hominis: ex se sp̃m hominis e¬
misisse intelligit᷑ .i. de stra sub̃a.es¬
ponsio. Qui hoc dict̃: non capiunt.
t᷑yica locutione dictum eẽ sufflauit.ł
fecit. flare enim est: flatum facere.fla¬
tum facere est: animam facẽ. Uñ dñs
sunt gͦ audiendi: qui putant animã
ẽẽ partem dei. Si enim hoc eẽt. nͭ ase.
nͨ ab alio. decipiposset. nͨ ad malum
faciendum ł patiendum compelli. nͦ
in meliꝰ. nͨ in det̾ius mutari. flatꝰ gͦ qͦ
hominem animauit. factꝰ est a deom̃
de deo:. ñ de aliqua mat̾ia.s de nicħo.
Hie s qn fact̾a sit anima: an ante corpꝰ.
losa q̃stio est. aus enim Opimo aus̃¬
neq compulsa est incorporari. s nͣlit̾
illud uoluit .i. sic creata fuit. ut uellet.
sic̃ naturale est nob̃ uelle uiuere. Ma¬
le autem uelle uiuere: non nature. ses
uoluntatis est ꝑu̾se. Alii uͦ dic̃t. alioꝵ¬
animam pͥmihominis in cor opimot¬
pore fuisse ereatamita expo sententia:¬

Expanded text:
ur Deus flasse vel spirasse spiraculum in faciem hominis, ex se spiritum hominis emisisse intelligitur, id est, de sua substantia. Qui hoc dicunt, non capiunt tropica locutione dictum esse sufflavit vel fecit. Flare enim est flatum facere, et flatum facere est animam facere. Unde Domsunt ergo audiendi qui putant animam esse partem Dei. Si enim hoc esset, nec a se nec ab alio decipi posset, nec ad malum faciendum vel patiendum compelli, nec in melius vel deterius mutari. Flatus ergo quo hominem animavit factus est a Deo, non de Deo, nec de aliqua materia, sed de nihilo. 3. Quando facta sit anima, an ante corpus losa quaestio est. Aug. enim, sue compulsa est incorporari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet, sicut naturale nobis est velle vivere. Male autem velle vivere, non naturae, sed voluntatis est perversae. Alii vero dicunt animam primi hominis in corpore fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
memoriam. intelligentiam. ⁊ dilectionẽ:
innocentiam. ⁊ iusticiam: que in m̃te
rationali nat᷑alit̾ st̃: ł imago considatur
in cognitione u̾itatis: similitudo. in
amore uirtictis: ł imago in aliis oĩbus:
talem: indissolubilem fec̃ eã ds.n qͦ
imago gͦ. ꝑtinet ad formam: simi eauo ĩ¬
scdm animam. ad imaginem ⁊ similit.

Expanded text:
ntiam et dilectionem: innocentiam et justitiam, quae in mente rationali naturaliter sunt. Vel imago consideratur in cognitione veritatis, similitudo in amore virtutis; vel imago in aliis omnibus,et indissolubilem fecit eam Deus. Imago ergo pertinet ad formam, simium animam, ad imaginem et similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
qr imago di in eo est: sic̃ imago dicitur.¬
⁊ tabła. ⁊ pi ct̾ura. s ꝓpt̾ picturam. que
mea est. simł ⁊ tabła imago appellatti&:
taꝓpt̾ imaginem tͥnitatis. ⁊̃ iłłd auo in li.
Quo cͥca homo. ⁊ imago đr. ⁊ ad imagi¬
nem: filiꝰ autem imago. non ad imagi¬
nem: qr natꝰ non creatꝰ. equalis: ⁊ in
nullo dissimilis homo creatꝰ est a deoñ
genitꝰ: ñ parilitate equalis. s qͣdam si¬
militudine accedens. Uñ aus. in li. de

Expanded text:
 imago Dei in eo est. Sicut imago dicitur tabula et pictura, sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula imago appellatur. Ita ita propter imaginem Trinitatis etiam illud Quocirca homo et imago dicitur, et ad imagiginem; Filius autem imago, non ad imaginem, quia natus et non creatus, aequalis et in nullo dissimilis: homo creatus est a Deo, non genitus; non parilitate aequalis, sed quadam similitudine accedens ei, unde August. in lib. 7
Abbreviated transcription (Latin):
nem ⁊ simi litudinem di. in homine
querendam ⁊ considandam iam ẽẽ¬
docet. ut una ᷤ ⁊ similitudo creata in
qr de mediomontiũ .i. auct̃oritatibus
scõꝵs ñ manadiꝯgruentꝰ in ipso hoĩe
imago ⁊ similitudodi q̃renda ẽ ⁊ ꝯsidanda¬

Expanded text:
nem et similitudinem Dei in homine quaerendam et considerandam docet, ut imago et similitudo creata intquia de medio montium, id est, auctoritatibus sanctorum non manat, congruentius in ipso homine imago et similitudo Dei quaerenda es
Abbreviated transcription (Latin):
sumit᷑ aliqͥd. Ponit᷑ tñ aliq̃n: abusiue
alt̾m ꝓ alt̾o. Ita ⁊minꝰ ꝓpͥe accipit᷑ imago.
eẽntia tͥnitatiꝰ. si t̃n ea noĩe imaginis
in hoc loco intelligitus¬
telligitar. Opinio eorum qͥ putabant fi¬
lium ꝑ imaginem ⁊ similitadinem hic
accipi. ilius uͦ ꝓpͥe imago patͥs dr. sic̃
supra in tctatu de tͥnitate diximꝰ. Unde
fuert̃ ñnulli. qͥ ita distinguerent: ut
imagnnem in hoc loco intelligerent fi¬
lium: hominem uͦ non imaginem. sed
adimaginem fẽm dicent: qͦs re fellit
ñ qͣsi ad filium fieri dr. Alioqͥn: non
diceret᷑ ad imaginem nr̃am. Quomodo
enim nr̃am diceret: cum filiꝰ soliꝰ patris
unagosit cꝰ fuerunt autem &e alii ꝓspi¬
catiꝰ hec tͥctantes: qͥ ꝑ imaginẽ ¶Alioꝵs¬
filium. & ꝑ similitudinem opinio. qui
litudo est patͥs & filii. ⁊ ideo dixerunt¬
id referentes ad similitu militudinẽ.
uͦ subintelligendum eẽ. meam. hoĩem

Expanded text:
 aliquando abusive alterum pro altero; ita et minus proprie accipitur imago essentia Trinitatis, si tamen ea nomine imaginis in hoc loco intelligitur. 3. Opinio eorum qui putaverunt Filium per imaginem et similitudinem hic accipi. Filius vero proprie imago Patris dicitur, sicut supra in tractatu de Trinitate diximus. Unde fuerunt nonnulli qui ita distinxerunt ut imaginem in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imaginem, sed ad imaginem factum dicerent, quos refellitnon quasi ad Filium dicitur fieri; alioquin non diceretur ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram diceret, cum Filius solius Patris imago sit? § Fuerunt autem et alii perspicacius haec tractantes, qui per imaginem Filium, et per similitudinem Spiritum litudo est Patris et Filii. Et ideo pluraliid referentes ad similitudinem o, subintelligendum esse meam. Hominem
Abbreviated transcription (Latin):
autem dici. ꝙ. ea que de corporib aĩa¬
lium. marimȩ mortuorum nascunt᷑.
cum ammalib creata ñ fuint: nͥ po¬
tentialit̾ ⁊ mat̾ialit: ea uͦ que ex t̾ra.
ł ex aqͥs nas cunt᷑. ł ex eis q̃ t̾ra g̾minan¬

Expanded text:
autem dici quod ea quae de corporibus animaautem dici quod ea quae de corporibus animalium, maxime mortuorum, nascuntur, cum animalibus creata non fuerint, nisi potentialiter et materialiter. Ea vero quae ex terra l ex aq
Abbreviated transcription (Latin):
aqͥs. pisces ⁊ aues creauit: uolatilia leuans in
aera. ⁊ natatilia remutens gurgiti. De oꝑe
uͭͤ. diei: qñ creata funt animalia. ⁊ repti
terra animam uiuentem ⁊ iumenta. &
reptilia: ⁊bestias t̾re. scdm species suas ⁊cet̾a
dici opꝰ descͥbit᷑. cum t̾ra suis animalib
uenenosis ⁊ ꝑnitiosis animãtib. utrũ
pꝰ pecc̃m hominis. aduindictam creata
sint: an potiꝰ creata innoxia. peccatorib
nocere ceꝑint. Sane dicipͣ. ꝙ creata ni¬
chil homini nocuissent: si non peccasset:
cere ceperunt. fuerunt gͦ creata innox
De qͥbdam aialia tẽ ereata fuerint.
etiam minutis animãtib questio est. utr̃
in pͥmis conditionib creata sint: anexrȩ¬
b corruptis pꝰea orta sint. Ptaq enim:
de humidoꝵ corpor uitus. ł ecalatioib.¬
siue de cadauib gignunt᷑. Quedam oẽ
de corruptione lignors.⁊ herbarum. ⁊
fructuum: ⁊ ds auctor omnium est. ꝓͣ

Expanded text:
aquis pisces et aves creavit, volatilia levans in aquis pisces et aves creavit, volatilia levans in aerea, natatilia vero remittens gurgiti. De opere sexti diei, quando creata sunt animalia, et reptilia terra animareptilia, et bestias terrae, secundum species suas, etc. Sextae diei opus describitur, cum terra suis animalibusvenenosis et perniciosis animantibus, utrum t peccatum hominis ad vindictam creata sint? an potius creata innoxia, peccatoribus nocere coeperint? Sane dici potest, quod creata nihil homini nocuissent, si non peccasset. cere coeperunt. Fuerunt ergo creata innox animalia tunc creata fuerint. De quibusdam etiam minutis animantibus quaestio est utrum in primis conditionibus creata sint, an ex rebus corruptis postea orta sint. Pleraque enim de humidorum corporum vitiis, vel exhalationibsive de cadaveribus gignuntur; quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum et fructuum; et Deus auctor omnium est. Potest
Abbreviated transcription (Latin):
celum. añ alia. deor natuceli agit¬
hus factumẽ Quia gͥcȩlum cȩtis ele¬
mentis sp̃e p̃stat: priusq aliis fem est:¬
or nat᷑. in quartodie qͦ fiunt Qua it tili¬
illusfret᷑ inferior parꝰ ne eẽt luminaria.
habitantib tenebros a. infirmitatiho
minum ꝓuisum est ut circum eunte
remaneret: s luna ac sydib consola
dit᷑. ⁊ sint in signa ⁊ tempora Cm acci¬
endum sit: queri solet. Ita enĩ ait. sit in¬
sine tempore non fuit. Ideoꝙ tempo¬
ra que fiunt ꝑ sycl̃a. non spacia mora¬
rum. s uicissitudinẽ aerie qͣlitatis
debemus acciꝑe: qr talia motib syde¬
rum fiunt: sic̃ dies ⁊anni: qͦs usitate
nouimꝰ. Et enimin signa serenitatis.⁊
tempestatis: ⁊ in tempora: qr per ea
tem: autuumum. hyemem. Uel sunt
tempoꝵ nulł notabat᷑ in diciis lineri¬
diana hora. ł quelibet hora: hec .iiii.
S. diei. est formatio piscium ⁊ auium: qͥbus
duo elem̃ta ornant᷑: ⁊ de eadem mat̾ia.i. de

Expanded text:
elum. 7. Ante alia de ornatu coeli agitprius factum est. Quia ergo coelum caeteris elementis speciem praestat, priusque aliis factuornatur in quarto die quo fiunt siillustretur infehabitantibus tenebrosa. Infirmitati ergo hominum provisum est, ut, circumeunte remaneret, sed luna ac sideribus consolarditur: Et sint in signa, et tempora, eendum sit quaeri solet. Ita enim sine tempore non fuerit. Ideoque tempora quae fiunt per sidera, non spatia morarum, sed vicissitudinem aereae qualitatis debemus accipere, quia talia motibus siderum fiunt, sicut dies et anni quos usitate novimus. Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis; et in tempora, quia per ea tem, autumnum, hyemen. Vel sunt temporum nullis notabatur indiciis, vel meridiana hora, vel quaelibet hora. Haec quarta  Opus quinti diei est formatio piscium et avium, quibus duo elementa ornantur, et de eadem materia, id est de
Abbreviated transcription (Latin):
ut᷑q ꝓcedit sp̃s .s. fact̾or omnium. Unde iob̃s
csostomꝰ in expositione epłe adhebreos sic
nit suspicat᷑. tanqͣm aliqͦd instrtimentum
pats extitit filiꝰ. neq ꝑ eum pat̾ dr fecisse.
canqͣm ipse facẽ non posset. ẜ sic̃ dr pater
iudicare ꝑfilium. qr iudicem genuit᷑. sic
opiẽ genuisse. Si enim causa Nota: causa
plius eoꝵ causa est. que ꝑfiltum ter da¬
facta sunt. hec de oꝑe pͥme diei dicta sunt.

Expanded text:
t Spiritus sanctus factor omnium. Unde Joannes Chrys., in expositione Epistolae ad Hebr., sic suspicatur, tanquam aliquod instrumentum Patris extitit Filius; ntanquam ipse facere non posset; sed sicut dicitur Pater judicare per Filium, quia judicem genuit, sic eopificem genuisse. Si enim causa ejus Pater eplius eorum causa est quae per Filium facta sunt. Haec de opere primae diei dicta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ autem est imago. s ñ ad imaginem.
qr equał ẽ patͥ. dictꝰ ⁊̃ gͦ homo ad ima¬
ginem. ꝓpt̃ imparem similitudinẽ. ⁊ io
nr̃am ut imago tͥmtatis ẽẽ homo intel¬
ligat᷑. ñ tͥnitatiȩ qualis: sic̃ filiꝰ patri.
hoc indicat: qr erec militudinem d̾i.¬

Expanded text:
Filius autem est imago, sed non ad imaginem, quia aequalis Patri; dictus est ergo homo ad imaginem, propter imparem similitudinem. Et ideo nostram, ut imago Trinitatis esse homo intelligatur, non Trinitati aequalis sicut Filius Patri. hoc indicat, q
Abbreviated transcription (Latin):
& angłoꝵ. non ẽ una & eadem imago e
similitudo. Qo imago ⁊ similitudo ħ
a duisis accipit᷑ uariȩ: a quibdam
quam fẽs ẽ homoł ereata. in qͦ factꝰ
est homo: ⁊ ipsa homini concreta. In¬
creatã enim imaginẽ que d̾̃s ẽ. intellex¬
isse uidr beda cũ dic̃. non eẽ unam
naꝵs:⁊ iõ ꝑsonis. ñ angłis fit ibiser¬
mo. Imꝓpͥe tam̃ imago dđr: qr imago
relatiue ad aliud dr. cꝰ similitudi¬
nem gerit.⁊ ad ꝙ rep̃sentandum
fc̃a est: sic̃ imago cesaris:. que ips ius
similitudinem p̃ferebat: ipsumq
qͦdãmͦ rep̃sentabat. Inꝓpͥc aut̃ imna¬
go dr: id ad ꝙ aliud fit. dic̃ exemplum

Expanded text:
et angelorum non est eadem imago vel similitudo. 2. Quod imago et similitudo hic a diversis accipitur varie; a quibusdam quam factus est homo; vel creata, in qua factus est homo, et ipsa homini concreata. Increatam imaginem quae Deus est, intellexisse videtur Beda cum dicit non esse unam  personis non angelis fit ibi sermo. Improprie tamen imago dicitur, quia imago relative ad aliud dicitur cujus similitudinem gerit, et ad quod repraesentandum facta est, sicut imago Caesaris quae ipsius similitudinem praeferebat, ipsumque quodammodo repraesentabat proprie autem imago dicitur id ad quod aliud fit, sicut exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ q illa pͥma rerum omnium mo¬
les qñ creata est: ibidem adeẽ uidet᷑ ꝓdi s
se. uͥnc formata subsistit: Cratq treum
subsidens. cetis in una confusione per¬
mixtis: eisq circumquaq in modo
cuiꝰdã nebule oppansis ita iniolutum erat. utt
apparere non posset ꝙ. fuit. Illa uͦ tͥa inuna
ꝑmixtione confusa. cireũqͣ suspensa. co¬
usq in altum porrigebant᷑: quousq nunc
sũmitaᷤ corporee nat᷑e ptingit. ⁊ siẽ qͥb da
uidet᷑ ult᷑ locum firmamerti extendebat᷑
illa moles que ininferior parte spissior. atq
grossior erat. In suꝑior uͦ. rarior ⁊ leuior.
ne ꝓsequamur. Sec dieb sic̃ docet scͥptura
genesis. distinxit ds.⁊ informas redegit

Expanded text:
prima illa rerum omnium moles quando creata est, ibidem tunc adesse prodiit, ubi nunc formata subsistit. Eratque terrenum subsidens caetmixtis; eisdemque circumquaque in modo cujusdam nebulae oppansis, ita obvolutum erat, ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una permixtione confusa circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur, quousque nunc summitas corporeae naturae pertingit. Et sicut quibusdam videtur, ultra locum firmamenti extendebatur illa moles, quae in inferiori parte spissior atque grossior erat, in superiori vero, rarior ac lenior ne prosequamur. Sex diebus, sicut docet Scriptura Genesis, distinxit Deus, et in formas redegit
Abbreviated transcription (Latin):
sit homo: ⁊ qualit̾ sit institutꝰ : que
duo stip̃ tractata sunt: ⁊ qͣlis fact̾us.
creatione ꝓmisimꝰ effectui mancipare
atq ordine explanare Nunc susci¬
pimus: uͥhec considanda uidentur: s.
q̃r creatꝰ sit homo. ⁊ qͣłr instititus.⁊¬

Expanded text:
S HOMO, ET QUALITER SIT INSTITUTUS, QUAE DUO SUPRA TRACTATA SUNT; ET QUALIS FACTUS creatione praemisimus, effectui mancipare atque ordine explanare nunc suscipimus; ubi haec consideranda videntur, scilicet quare creatus sit homo, et qualiter institutus
Abbreviated transcription (Latin):
uti tetigimꝰ: pleniꝰ u̾santes. clariꝰ faciamus.
In hac enimrerum distinctione. eatho¬
lici tract̾atores dissentire. ut supͣdiximꝰ.
intieniunt᷑: aliis dicentib res creatas
atq distinct̾as. scdm species suas. ꝑ int̾¬
ualla .ui. dierum: qͦrs sententie qr litt̾a
genesis mag̃ inseruire uidet᷑. atq eccłia
mag̃ apꝓbat. io̾ hact̾enꝰ studios e dociumꝰ.
mͦ apparent. ab initio extitiss e:⁊ celum
accessum formalit̾ distincta sunt: ut
herbe: arbores:⁊ forte ammalia. Om̃ĩa
initio fact̾a eẽ dict̾. onem: qͥ simł oĩa fc̃a¬

Expanded text:
 tetigimus, plenius versantes clarius faciamus. In hac enim rerum distinctione catholici tractatores dissentire, ut supra diximus, inveniuntur; aliis dicentibus res creatas atque distinctas secundum species per intervalla sex dierum; quorum sententiae quia littera Genes. magimagis approbat, ideo hactenus studiose docuimus modo apparent, ab initio extitisse, et coelum accessum formaliter distincta sunt: ut herbae, arbores, et forte animalia. Omnia initio facta e
Abbreviated transcription (Latin):
& humilitas hominis. de similitu¬
dine sublimaret᷑. diabolꝰ qͥppe alius
a deo pͥncipium ẽẽ concupierat. ioꝙ
ut eiꝰ suꝑbia retunderet᷑. hoc homo
inmunere accepit. ꝙ diabolꝰ ꝑuerse
raꝑe uoluit. s obtinere non potuit.
& ꝑ hoc imago d̃i eum homine appa¬
ruit: qr sic̃ ds omnib reb existit

Expanded text:
 hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus quippe aliud a Deo principium esse concupierat. Ideoque ut ejus superbia retunderetur, hoc homo in munere accepit, quod diabolus perverse rapere voluit, sed obtinere non potuit. Et per hoc imago Dei in homine apparuit;
Abbreviated transcription (Latin):
niuerso oꝑe requieuit: qr nouam cra¬
turam facẽ cessauit. Requi es cere eñ.
c̾ature: ꝙr ultͣ noua non condid. usqne
tam̃. ut u̾itas in eugłio ait. Oꝑat᷑ pat̾
cum filio.s. admmnistrationem eoꝵdẽ

Expanded text:
niverso opere requievit, quia novam creaturam facere cessavit. Requiescere enim creaturae, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cum Filio, scilicet administrationem eorumdem
Abbreviated transcription (Latin):
c̾aturas: Quarto. ex pͥmordialib semini¬
bus. non incognite oriunt᷑ nature: s no¬
distinctionis oꝑatiofuit formatio lucis sic̃
ostendit scͥptura:. que cominemorata rer̃
informitate eaꝵ dispositionem. aluce in¬
choauit subdens: dix̃ ds. fiat lux. ⁊ fca ẽ lur
& diuisit lucẽ ac tenebras. appellatut ꝙli¬
cem diem. ⁊ tenebs noet̾em. ⁊ fem̃ ẽ uesꝑe

Expanded text:
creaturas; quarto, ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed nodistinctionis operatio fuit formatio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras nocte
Abbreviated transcription (Latin):
celum. de qͦ igne syda ⁊ luminaria facta
ẽẽ comect̾ant: qͥb aus̃. consentire uidr.
Utrũ uͦ nomine firmamenti celum qd
ex cedit aerem. an ipse aer hic intelligat᷑.
id auõ. querit nͨ absoluit. mag̃ autemap¬
ꝓbare uidet᷑ celum ilłd hic accipi. quod
spacia aeris ercedit: aqͥs aut̃ que super
celos sunt. dic̃ uaporalit̾ trahi. ⁊ leuissi¬
mis fuspendi guttis. sic̃ aer Qles sint aqͦ qͦ st̃
ꝑ subtiles minutias sus axc. suꝑ genesim
pendit: ⁊ post corpulenti conglobatas
plurualit̃ refundit. Si gͦ p̃. aqua sict̃
uidemꝰ ad tantas minutias ꝑuenire.
ut ferat᷑ uaporalit̾ suꝑ aerem. aquis
naturalit leuiorem: cur ñ credamꝰ
etiam suꝑilłd leuiꝰ celum minutioribꝰ
guttis ⁊ leuiorib immanare uaporib:¬

Expanded text:
coelum; de quo igne sidera et luminaria facta esse conjectant, quibus Augustinus consentire videtur. Utrum vero nomine firmamenti coelum quod excedit aerem, an ipse aer hic intelligatur, idem Aug. quaerit, nec solvit. Magis tamen approbare videtur coelum illud hic accipi quod spatia aeris excedit. Aquas autem quae super illud coelum sunt dicit vaporaliter trahi, et levissimis suspr subtiles minutias suspendit, et post corpulentius conglobatas pluvialiter refundit. Si ergo potest aqua sicut videmus ad tantas minutias pervenire, ut feratur vaporaliter super aerem aquis naturaliter leviorem, cur non credamus etiam super illud levius coelum minutioribus guttis et levioribus emanare vaporib
Abbreviated transcription (Latin):
de ea corpꝰsolis formatum: aut in ea
Pretea inuestigandum ẽ. qͦmͦ accipi¬
endum sit. ꝙ ait: dixit d̾s. utrum tem¬
poralit̾. ł sonouocis ilło dixit.ł alio
modo. aug suꝑ genesim tradit. nͨ tem¬
tum: qr si temporalit̾.⁊ mutabiliter.
⁊ si corporalit dicat᷑ sonuiese uox dei.
nͨ lingua erat qualoqueret᷑. nͨ erat. qͣm
oporteret audire ⁊ intelligere. Bene¬

Expanded text:
de ea corpus soli formatum, aut in ea de ea corpus soli formatum, aut in ea Praeterea investigandum est quomodo accipiendum sit quod ait: Dixit Deus, utrum temporaliter, vel sono vocis illud dixerit, an alio modo. Augutum; quia si temporaliter, et mutabiliter; et si corporaliter dicatur sonuisse vox Dei, nec lingua erat qua loqueretur, nec erat quem oporteret audire et intelligere. Un
Abbreviated transcription (Latin):
& adiungat᷑ dies p̃cedenti noct̃i in com¬
nem p̃cedens dies. sequenti nocti ad¬
iungi debeat: qr hõ a luce ꝑ peccatum
corruit. in tenebͤs ignorantie. ⁊ pecc̃oꝵ:
deinde ꝑ xp̃m. a tenebͥs ad lucẽ redit.
tenebre: nc aut̃ lux in domino. Prim
itaq dies. ñ ab aurora. s aplena luce in
te luce explens. mane sequentis diei er¬
latim. & pꝰ spaciũ diurne longitudi¬
nis inferiores partes subeunte.fc̃m ẽ.
t̾ras releunte: ⁊ aliũ diẽ ĩchoãte. ⁊ fẽs ẽ dieꝰ unꝰ¬
.xx.iiii. horaꝵsꝰ. fuitq nox illo triduo
omnino tenebrosa: que post ereata syda
diei sufficiebat. ad q: dicip. qm̃ lux il¬
la forte suꝑiores partes illustrabat.⁊ ad
illuminationẽ inferiorsm
solem fieri oportebat. uel potiꝰ iõ. quia
fact̾o sole diei fulgor auctus ẽ: amplio¬
ri enim luce multo radiauit dies pꝰea.
quam ante.Siuͦ qr̃ quid de luce illa
fc̃m sit cum mͦ ñ appareat . pͣ.dici. aut

Expanded text:
et adjungatur dies praecedenti nocti in comet adjungatur dies praecedenti nocti in comnem praecedens dies sequenti nocti adjungi debeat, quia homo a luce per peccatum corruit in tenebras ignorantiae et peccatorum, deinde per Christum a tenebris ad lucem rediit. tenebrae, nunc autem lux in Domino. Primus itaque dies non ab aurora, sed a plena luce incte luce, excipiens mane sequentis diei, exlatim, et post spatium divinae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est terram redeunte, et alium diem inchoante, et dies  horarum. Fuitque nox illo triduo omnino tenebrosa, quae post creata sidera diem sufficiebat. Ad quod dici potest quoniam lux illa forte superiores partes illustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliori enim multo luce radiavit dies postea, quam ante. Si autem quaeritur quid de luce illa factum sit, cum modo non appareat, potest dici aut
Abbreviated transcription (Latin):
anm dr finis p̾cedentis. ⁊ initium se¬
quentis diei: ꝙ est aurora: que nͨ ple¬
nam lucem. nec omnino tenebras ht̃.
Hane gͦ pͥmus dies ñ habuit: qi nec
dies p̾cesserat. qͥ sequentis dierinitium
timinaret: ⁊ eo p̃cipue. q luce apparente
mox suꝑ t̾ram plenꝰ atq p̃clarꝰ dies ex¬
titit: qͥ ñ ab aurora. s aplena luce incho¬
auit. ⁊ mane sequentis diei consũmatꝰ
est. Uñ beda suꝑ genesim. Decebat ut¬
dies a luce inciꝑet᷑ ⁊ in mane sequentiᷤᷤ
diei intẽderet: ut omrdi aluce inchoas¬
se. & in luce completa ẽẽ significarent᷑.
Reliqͥ aut̃ dies mane habuerunt. ⁊ ues¬
peram: qͦr qͥsq asuomane incipiens.
iisq ad alt̾ius diei mane tendebatur. de
nat᷑ali ordine ꝯputatioĩs dierum:⁊ de illo.
qͥ pro inistĩo introductis est.¬
Et hnc ẽ nat᷑ał ordo ł distĩctio dier. ut distin¬
guat᷑ atq computet᷑ dies. a mane usq
ut dies computent᷑ a uesꝑa in uesꝑam:

Expanded text:
citur finis praecedentis et initium sequentis diei, quod est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies extitit, quia non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda, super Genes.: Decebat utdies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse et in lucem completa esse significarentur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam; quorum quisque a suo mane incipiens, usque ad alterius diei mane tendebatur. 5. De naturali ordine computationis dierum, et de illo qui pro mysterio introductus est. Hic est natguatur atque computetur dies a mane usque ut dies computetur a vespera in vesperam,
Abbreviated transcription (Latin):
tes p̾bet: uͥ flurtantes aquas reciperet.
que siẽ nebule tegerent t̾ras: s cong̾¬
gatione eẽ spissatas:⁊ iõ facile in u¬
num locum posse redigi.cumq multa
constet ẽẽ maria ⁊ flumina in unum
tris sunt: Qͥa cuct̾a flumina ⁊ mari¬
a magno mari uingunt᷑. Iđoq cum
dixit aqͣs congregatas in untum locũ
qͣrtidiei: quando facta sunt luminania
Sequit᷑. Dixit ds. fiant luminaria
in firmamento celi:. ⁊ diuidant diem
ac noctem. In p̃cedenti tͥduo Qd tluope
disposita est uniu̾sitatis hꝰ denti feae di¬
illustret: duo sequentes dies natꝰ ẽ muis¬
attͥbuti sunt suip̃mȩ ⁊ imfime para
Nam scda die. firmam̃tum desuꝑ ere¬
sum ẽ. Tercia uͦ aqͣrum molib intͣ n¬
ceptacula sua collectis. t̾ra ẽ. reuelati.
atq aer serenatꝰ. Quatuor gͥmundi
elementa. illis dieb suᷝis distincta fi.
& ordinata. tͥb autem sequentib dib
die:ornatum est firmamentum sell

Expanded text:
tes praeberet, ubi fluctuantes aquas reciperet. tes praeberet, ubi fluctuantes aquas reciperet. sic ut nebula tegeret terras, sed congregatione esse spissatas, et ideo facile in unum posse redigi locum. Cumque multa constet esse maria et flumina, in unumterris sunt, quia cuncta flumina et maria magno mari junguntur. Ideoque cum dixerit aquas congregatas in unum locum,  opere quartae diei, quando facta sunt luminaria. Sequitur: Dixit Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, et dividant diem ac noctem. In praecedenti triduo disposita est universitatis hujus illustraret, duo sequentes dies attributi sunt supremae et infimae parti Nam secunda die firmamentum desuper expansum est. Tertia vero equarum molibus intra receptacula sua collectis, terra est revelata atque aer serenatus. Quatuor ergo mundi elementa illis diebus, suis locis distincta sunt et ordinata. Tribus autem sequentibus diebus die ornatum est firmamentum sole,
Abbreviated transcription (Latin):
Querit᷑ etiam sistet anmoueat᷑ celum.
Di mouet᷑ inqͥunt: qͦmͦ ẽ firmamentum:
Si stat. qͦmͦ in eo fixa syb̃a circũeunt:
Sed firmamentum dici potest: ñ ꝓpter
stationem. s ꝓpt̾ firmitatem. uel ter¬
minum aquarum intransgressibilem.
Si autem stat. nicħ impedit moueri.⁊ cir¬
curre syda. Qr tacuit sept᷑a de oꝑe sed̃ȩ
dici: quod in alus dixit.
Post hec queri solet. quare hic ñ est di¬
ctum. sic̃ in alioꝵs dierum oꝑib. uidit
d̃s ꝙ eẽt bonum. Sacramentum hic ali
qd cõm̃dat᷑. Ideo enim fortasse ñ ẽ ħ dic̃¬
tum : ꝙ tam̃ sic̃ in aliis est fẽm: quia
gatio a quaꝵs. niunum locum. Congre¬
gate enim st̃ om̃s aque celo inferiores.
in unam matͥcem: ut lux quãptitobi¬
duo aqͣs clara luce lustrauerat. inpu¬
ro aere clarior fulgeat: ⁊ appareat t̾ra
ret arida.⁊ g̾minib apta. Codem
die ꝓtulit tra herbam uirentem: lig¬
gregate sunt aque.to sint ĩ uũ loc̃ ꝯg̾
fieri ut t̾ra subsidens eũ cõ cauas par¬

Expanded text:
Quaeritur etiam si stet an moveatur coelum. Si movetur, inquiunt, quomodo est firmamentum? Si stat, quomodo in eo fixa sidera circumeunt? Sed firmamentum dici potest, non propter stationem, sed propter firmitatem vel terminum aquarum intransgressibilem. Si autem stat, nihil impedit moveri et circumire sidera. 4. Quare tacuit Scriptura de opere secundae diei quod in aliis dixit. Post haec quaeri solet quare hic non est dictum sicut in aliorum dierum operibus: Vidit Deus quod esset bonum. Sacramentum aliquod hic commendatur. Ideo enim fortassis non est dictum, quod tamen sicut in aliis factum est, quia egatio aquarum in unum locum. Congregatae sunt enim omnes aquae coelo inferiores in unam matricem, ut lux quae praeterito biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat, et appareat terrret arida et germinibus apta. Eodem enim die protulit terra herbam virentem, liggregatae sunt aqfieri ut terra subsidens concavas par
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ hoc accipiendum ẽ : Putauert̃ quidam
heretici ꝙ pat̾ uelut auctor ⁊ artifex filio
& sp̃u sc̃o. inrerum oꝑatione. qͣsi instru¬
mento ut̾et᷑: ex p̃dictis ub errandi occasi¬
nem sumentes:ꝙ uelut blasphemum
atq sane doctrine adu̾sum abicit pra
ter commemorare patrem oꝑari inii
lioł ꝑfilium: tanquam filiꝰ non possit
facere. si ei ñ porrerisset pat̾ dext̾im
ł tanqmͣ aliqͥd instrumentum fu̾it pahͥ
oꝑantis. s potiꝰ illis ub patrem utl¬
isse. filium oꝑari ꝑpatrem.  ł in pate¬
qr filiꝰcum pr̃e. ⁊ sp̃s sc̃s cũ utͦq opaiꝰ¬

Expanded text:
go hoc accipiendum est? Putaverunt quidam haeretici quod Pater, velut auctor et artifex, Filio et Spiritu sancto in rerum operatione, quasi instrumento, uteretur; ex praedictis verbis errandi occasionem sumentes, quod velut blasphemum atque sanae doctrinae adversum abjicit pia nter commemorare Patrem operari in Filio vel per Filium, tanquam Filius non posset facere, si ei non porrexisset Pater dexteram, vel tanquam aliquod instrumentum fuerit Patris operantis, sed potius illis verbis Patrem intelxisse Filium operari per Patrem vel in Patrquia Filius cum P
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ dies fuit nͨ nox: licet tp̃s fuerit.
Slux illa fact̾a ẽ. uͥ solapparet: q̃ int as
alaitudinem tegeret: dicip̃. in illis parti¬
bus facta. qͣsñe illusttͣ solis dturna
lux. Nec mirum. lucem in aqͥs posse lu¬
cere: cum ⁊ nautarum oꝑatione sepius
illustrent᷑. Qui in ꝓfundum mersi: mis¬
soer ore oleo. aqͣs sͥ illustrꝗͣnt: q̃ multora¬
riores fuerunt in pͥncipio. qͣmmͦ sint: qr
ñdum congregate fuerant in uno loco.
bat: q̃ motu suo circumagitata. noct̾em
diemq disenebat. Ibi gͦ pͥmum lucem ap¬
paruisse ueri fimile ẽ. uͥ sol cotidiano cͣ¬
su circumuectꝰ apparet: ut eodem tra¬
mite lux circtimcurrens. ac pͥmo ad oc¬
casum descendens. uesꝑam faceret: de¬
inde reuocata ad ortum. auroram .i.
mane illustraret: ⁊ ita diuisit ds̃ lucẽ
ac tenebras: & appellauit lucẽ diem.⁊
tenebs noc ÷tem. Qd dies diusis mͦis accipit̃
Irc no tandum est. qͦd dies diu̾sis
motis acciꝑit᷑ in scͥpt᷑a. đr enĩ dies

Expanded text:
s fuit nec nox, licet tempus fuerit. 3. Quod lux illa facta est ubi sol apparet, quae altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno loco. bat, quae motu suo circumagitata noctem diemque discernebat. Ibi ergo primum lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret; deinde revocata ad ortum, auroram, id est, mane illustraret; et ita divisit Deus lucem et tenebras, et appellavit lucem diem, et tenebras noctem. 4. Quod dies diversis modis accipitur. Hic notandum est quod dies diversis modis accipitur in Scriptura. Dicitur enim dies
Abbreviated transcription (Latin):
& imꝑfectionem. dem̃ formationis ꝑli
tionem: ⁊ ita diuisit ds lucemac tei¬
creature informitas ⁊ imꝑfectio futt.
anteqͣm formaret᷑ in amore conditoris
ad incommutabile lum̃ u̾bi. Si uͦ cons¬
bile est: corpꝰ lucidum fuisse genesi.¬
intelligit᷑. uelut lucidanubes: ꝙ ñ de ns¬
chilo. s de preiacenti mat̾ia formalite

Expanded text:
et imperfectionem, deinde formationem; et ita divisit Deus lucem a tencreaturae informitas et imperfectio fuit antequam formaretur in amore Conditoris. ad incommutabile lumen Verbi. Si vero corpobabile est, corpus lucidum fuisse intelligitur, velut lucida nubes; quod non de nihilo, sed de praejacenti materia formaliter