comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ulta lex ponit insacram̃tis &
umbris futurorũ. Quedã ergo insemine
materialis informitas. quae formata corpus
hominis redditura ẽ. in significatione positaẽ.
uitae in formis & ineruditȩ. A qua in formi¬
tate qm̃ oportet hominẽ doctrina forma &
eruditione mundari. In huius rei signũ illa
purificatio p̃cepta ẽ. post seminis emissionẽ.
Neque enĩ & in somnis peccato fit. & tamen
etiã ibi p̃cepta ẽ . purificatio. Aut si & hoc pec¬
catũ quis quã putet. ñ arbitratus accidere
nisi ex aliquo huius modi desiderio. qđ ꝓcul
dubio falsũ ẽ. Nũquid & solita mensiũ
peccata sunt feminarũ. a quib tam̃ eadẽ
legis uetustas p̃cipit ex piari. ñ nisi ꝓpt̃ ipsã
materialẽ in formitatẽ. quae facto c̃cepto.
tãquã in aedificationẽ corporis addit᷑. Ac ꝑ hoc
cũ in formit̃ fluit. significari ꝑ illã lex
uoluit animũ sine disciplinȩ forma in¬
decent̃ fluuidũ ac dissolutũ. quẽ formari

Expanded text:
ulta lex ponit in sacramentis et umbris futurorum. quaedam ergo in semine materialis informitas, quae formata corpus hominis redditura est, in significatione posita est uitae informis et ineruditae. a qua informitate quoniam oportet hominem doctrinae forma et eruditione mundari, in huius rei signum illa purificatio praecepta est post seminis emissionem. neque enim et in somnis peccato fit, et tamen etiam ibi praecepta est purificatio. aut si et hoc peccatum quisquam putat, non arbitrans accidere nisi ex aliquo huius modi desiderio, quod procul dubio falsum est, numquid et solita mensuum peccata sunt feminarum ? a quibus tamen eadem legis uetustas praecipit expiari non nisi propter ipsam materialem informitatem, quae facto conceptu tamquam in aedificationem corporis additur. ac per hoc, cum informiter fluit, significari per illam lex uoluit animum sine disciplinae forma indecenter fluidum ac dissolutum, quem formari
Abbreviated transcription (Latin):
rectionẽ dñĩ indextrã partẽ missa cȩperunł.
Ita multis aliis atq aliis numerorũ formis
quaetłã similitudinũ hiscis libris secreta
ponunt᷑. quȩ ꝓpt̃ numercoxm peritiã legen¬
tib dausa sunt . CCLXIII DERE RUO¬
MSICARUM IONORANTIA EX LIDRO

Expanded text:
rectionem Domini in dexteram partem missa ceperunt . rectionem Domini in dexteram partem missa ceperunt . Ita multis aliis atque alquaedam similitudinum in sanctis libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus clausa sunt. CCLVIII. DE RVSICARVM IGNORANTIA. EX LIBRO
Abbreviated transcription (Latin):
signi ficat scientiã. Nã trinitas ereatorisẽ.
Sep tenarius autẽ numerus creaturã indicati
ꝓpt̾ uitã & corpus Nã illa tria sunt unde
eaã toto corde. tota anima. tota m̃te. ds̃
diligendus ẽ. In corpore autẽ. manifestis¬
sima quatuor apparent. inquib constat
elem̃ta. In hoc ergo denario dũ teporalit̃
nobis infinuat᷑. idẽ. quat̃ ducit᷑. caste &
continent̃ a tẽporaliũ dilectione uiuere.
hoc ẽ quad raginta dieb ieiu nare. Hoclex cuiꝰ
ꝑsenaẽ. in morse. hoc ꝓphecia cuiꝰ ꝑsonã gerit
helias: hoc & dñs monet. quitã quã testimoniũ
habens exlege & ꝓphetis. medius int̃ illos ire
monte tribus discipłis uidentib atq stupen¬
tib daruit. Deinde ita quȩrit᷑. quo modo
quinqua genarius de quadra genario numero¬
ex istat. qui ñ medi oerit̃ in nr̃a religione
sacratus ẽ. ꝓpt̃ pente costeni. Et quomodo
⁊̃ ductus p̾ropt̃ tria tẽpora. ante legẽ. sub

Expanded text:
significat scientiam. Nam trinitas Creatoris est, significat scientiam. Nam trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter vitam et corpus; nam illa tria sunt: unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus: in corpore autem manifestissima quatuor apparent, quibus constat, elementa. in hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione uiuere, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit Helias, hoc ipse dominus monet, qui tamquam testimonium habens ex lege et prophetis medius inter illos in monte tribus discipulis uidentibus atque stupentibus claruit. deinde ita quaeritur, quomodo quinquaexistat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten , et quomodo ter ductus propter tria tempora, ante Legem, sub
Abbreviated transcription (Latin):
RORŨ IMPENTIA UE MUITa fACIINOR
umerorũ etiã imperitia. multa facit ñ
intelligi trans late atq. mystice posita
inscripturis. Ingeniũ quippe ut ita dixcerĩ
ingeniũ ñ potest nisi mouere quidsibi
uelit qđ morses &e helias. & ipse dñs quadraginta
dieh ieuina uerunt. Cuius actionis figuratꝰ
quidã nodus nisi iniius numeri cognitione
& consideratione ñ soluit᷑. Habet enĩ denariũ
quat᷑. tã quã cognitionẽ om̃iũ rerũ. in textã
tẽporib Quat̃ nario nãq numero & diurna
& annua curricula ꝑ aguntꝰ. Diurna.
matutitus & meridianis. uesꝑtinis noctur¬
nisq horarũ spaciis. Annua. uernis aestiuis.
autũ nalib hremalib q m̃sib. Atẽporum
Autẽ delectatione. dũ in tẽporib. uiuimus
nendũ & ieiunandũ ẽ quã uis tẽporũ cursib
ipsa nobis insi nuet᷑ doctrina condt̃ natorũ
tẽporũ & appetendorũ aȩt̃ norũ. Porro autẽ
denarius numerus creatoris atq creature

Expanded text:
RORVM IMPERITIA, QVAE MVLTA FACIT NON RORVM IMPERITIA, QVAE MVLTA FACIT NON Numerorum etiam imperitia multa facit non intellegi translate ac mystice posita in scripturis. ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod et Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis figuratus quidam nodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, nendum et jejunandum est, quamvis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum, et appetendorum aeternorum. Porro autem denarius numerus Creatoris atque creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
liũ quae ñ minus ꝑ similitudines cõmemo¬
rat. Impedit plurimũ intellectorẽ.
Sic lapidũ. sic herbarũ. uel quaq tenentꝰ
radicib Nã & carbunculi notitia. quod
lucet in tenebris. multa illum inat etiã
obscura librorũ ubicũq ꝓpt̃ similitudi¬
nẽ ponit᷑. & ignorantia berilli. uel ad a-¬
mantis. claudit plerũq intelligentiae
fores. Net aliã ob causã facile ẽ. intelli¬
gere pacẽ ꝑ petuã significari oleae ramulo
quẽ rediens ad archã colũba ꝑtulit. nisi
quia nouimus & oleilenẽ c̃tactũ. ñ facile
Alieno humore corrũpi. & arborẽ ipsã
frondere ꝑhennit̃. Multi autẽ propt̃
ignorantiã hr̃sopi. dũ nesciunt quã uim
habeat. uel ad purgandũ pulmonẽ. uel ut
dicit᷑ ad saxa radicib penetranda cũ sit
herba breuis atq humilis. omĩno inueni¬
re ñ possunt quare sit dictũ. asꝑges me
hysopo & mundabor
cclxiii. DNUMe¬

Expanded text:
lium, quae non minus per similitudines commemolium, quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem; sic lapidum, sic herbarum uel quaeque tenentur radicibus. nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa inluminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur, et ignorantia berylli uel adamantis claudet plerumque intellegentiae fores. nec aliam ob causam facile est intellegere pacem perpetuam significari oleae ramulo, quem rediens ad arcam columba pertulit, nisi quia nouimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi et arborem ipsam frondere perenniter. multi autem propter ignorantiam hysopi, dum nesciunt, quam uim habeat uel ad purgandum pulmonem uel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba breuis atque humilis, omnino inuenire non possunt, quare sit dictum: asparge me hysopo, et mundabor. CCLVII. DE NVME
Abbreviated transcription (Latin):
Derũ autẽ ignorantia. facit obscuras figu¬
ratas locutiones cũ ignoranus uel
animantiũ uel lapidũ. uel herbarũ
naturas. aliarũue rerũ quaȩ plerumq
inscripturis. similitudinis alicuius gr̃a
ponunt᷑ Nã & deserpente qđ notũ est
totũ corpus eũ ꝑ capite obicere ferientib.
quantũ illustrat sensũ illũ qđ dñs iubet
astutos nos eẽ. sicut serpentes. ut scilicet
tib offeramus. ne fides xp̃iana tã qua m
neget᷑ in nobis. si parcentes corpori negemꝰ
dm̃. uel illud qđ ꝑ cauernȩ angustias
coartat᷑ deposita uetere tunicauires nouas
accipere dicit᷑. quantũ concinitadimitan¬
dã serpentis astutiã exuendũq ipsũ
ueterẽ hominẽ sicut apłs dicit ut induamꝰ
nouo. exuendũ ꝑ angustias dicente daẽo.
Intrate ꝑ angustã portã. Ut ergo notitia
naturae serpentis illus trat multassi militu¬
dines quae de hoc animante scriptura dare
consueuit. sic ignorantia ñ nullorũ anima¬

Expanded text:
erum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus uel animantium uel lapidum uel herbarum naturas aliarumue rerum, quae plerumque in scripturis similitudinis alicuius gratia ponuntur. nam et de serpente quod notum est totum corpus eum pro capite obicere ferientibus, quantum inlustrat sensum illum, quod dominus iubet astutos nos esse sicut serpentes, ut scilicet tibus offeramus, ne fides christiana tamquam caput necetur in nobis, si parcentes corpori negemus deum. uel illud, quod per cauernae angustias coartatus deposita uetere tunica uires nouas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam serpentis astutiam exuendumque ipsum ueterem hominem, sicut apostolus dicit, ut induamur nouo, et exuendum per angustias dicente domino: intrate per angustam portam! ut ergo notitia naturae serpentis inlustrat multas similitudines, quas de hoc animante scriptura dare consueuit, sic ignorantia nonnullorum anima
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ frum̃ti habet zirania: Sienĩ hoc
ita ẽ. & intus & foris ad hoc dũ taxat par
c̃ditio ẽ Neq enĩ in cizaniis exterioribus
ñ inueniunt᷑ grana frum̃ti. & in interioribus
in ueniunt᷑. Desacra m̃to autẽ cũ quęrit᷑ꝰ
ñ utrũ habeant aliquid frum̃ti zizania
querit᷑. sed utrũ habeant aliquid caȩli. Ex
teriorib enĩ & interiorib. zizanus. cũ ipso
tritico ẽ. pluuia cõmunis. quae caȩlestis &
dulcis est ipsa etiã siex eazizania sterilit̃
crescunt: sic & euangłicũ xp̃i sacram̃tũ diui¬
nũ ẽ. & suaue: neque ꝓpt̃ eorũ sterilitatẽ
quos etiã foris cõpluit imꝓbandum.

Expanded text:
"quid enim frumenti habet zizania?" si enim hoc "quid enim frumenti habet zizania?" si enim hoc ita est, et intus et foris ad hoc dumtaxat par condicio est. neque enim in zizaniis exterioribus non inueniuntur grana frumenti et in interioribus inueniuntur. de sacramento autem cum quaeritur, non utrum habeant aliquid frumenti zizania quaeritur, sed utrum habeant aliquid caeli. et exterioribus enim et interioribus zizaniis cum ipso tritico est pluuia communis, quae caelestis et dulcis est ipsa, etiam si ex ea zizania steriliter crescunt: sic et euangelicum Christi sacramentum diuinum et suaue est neque propter eorum sterilitatem q
Abbreviated transcription (Latin):
exetra unitatẽ eccłe ñ habet sua xp̃s. & in
unitate ȩcłae habet sua diabolus:: Hoc for¬
tasse de hominib dici potest. ut sic ex tra
ecłae cõmunionẽ ñ habeat ds̃ aliquẽ suorũ.
sicut int̃ angłos scõs ñ habet diabolus aliquẽ
suorũ. Ecclesia uero huic quae adhuc mor talia
tattẽ carnis portat. quã diu peregrinat᷑ ad ño
licuerit diabolo miscere tizaniã. hoc est
malos homines. & ꝑmissussit ꝓpt̃ ipsius ȩccł̃&a
peregrinationẽ. ut requies illius patriae
qua sc̃i Angł̃i ꝑfruunt᷑ desideraret᷑ arden¬
tius. De sacram̃tis autẽ. hoc dici ñ potest.
Sicut enĩ ea possunt habere atq tractare
ñ ad salutẽ. sed ad ꝑniti ẽ suã inqua igoi
destinata sunt interiora zizania: sic eax¬
teriora tizania quae ab interiorib. receden¬
tibus acceperint. quia recedentia ñ amiseruns
Qđ sine dubio manifestat᷑. cũ redeuntib. non
restituit᷑. quando forte aliqui ex eis ipsis quu
recesserant reuertunt᷑. Nec quis quã dixeriti

Expanded text:
extra unitatem ecclesiae non habet sua Christus et in unitate ecclesiae habet sua diabolus? hoc fortasse de hominibus dici potest, ut sic extra ecclesiae communionem non habeat deus aliquem suorum. sicut inter angelos sanctos non habet diabolus aliquem suorum, ecclesiae uero huic, quae adhuc carnis mortalitatem portat, quamdiu peregrinatur a domino, licuerit diabolo miscere zizania, hoc est malos homines, et permissus sit propter ipsius ecclesiae peregrinationem, ut requies illius patriae, qua sancti angeli perfruuntur, desideraretur ardentius. de sacramentis autem hoc dici non potest. sicut enim ea possunt habere atque tractare non ad salutem, sed ad perniciem suam, in qua igni destinata sunt, interiora zizania, sic et exteriora zizania, quae ab interioribus recedentibus acceperunt, quia recedentia non amiserunt. quod sine dubio manifestatur, cum redeuntibus non restituitur, quando forte aliquis ex eis ipsis qui recesserant reuertuntur. nec quisquam dixerit:
Abbreviated transcription (Latin):
relinquid. Qđ ergo ille sc̃s debaptismoalit̃
sentiens quã se res habebat quae postea per¬
tractata & diligentissima consideratiorie
firmata incatholica unitate ꝑmansit. &
caritatis ubertate cõpensatũ est. & passionis

Expanded text:
relinquit. quod ergo ille uir sanctus de baptismo aliter relinquit. quod ergo ille uir sanctus de baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate permansit, et caritatis ubertate conpensatum est et passionis
Abbreviated transcription (Latin):
fortit̃ custodi uit. ad mastrrii coronam
meruit ꝑuenire. Ut si qua in eius lucidã iñtẽ
exhumana conditione nebula in repserati
gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fuga
sarm̃ta. p̃cidi dixit eos & deuite auferri
tã quã mutilia sarm̃ta quae fructũ non
darent. Quis est autẽ fructus. nisi nouus
ille fȩtus dequo itẽ dicit mandatũ nouũ
do uobis ut uos in uicẽ diligatis. Ipsa ẽ illa
caritas si ne qua cȩtera nihil ꝓsunt. Dicit
apłs Fructus autẽ sp̃s est caritas. gaudiũ
pax longanimitas benignitas. bonitas. fides
mansuetudo continentia. Quae omia in ci¬
piunt a caritate. & ꝑ ceterã iuncturã quasi
botrũ mirabilẽ faciunt. Nec tam̃ frustra
idẽ dñs addidit. Qua autẽ sarm̃ta in me
dant fructũ purgat illa pat̃ m̃s ut maiorẽ
fructũ afferant. nisi quia & ipsi qui fructũ
p̃ualent caritatis. possunt tam̃ aliquid
habere purgandũ. qđ incultũ agricola non

Expanded text:
fortiter custodiuit, ad martyrii coronam fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugarsarmenta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta, quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nonus ille fetus, de quo item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis? ipsa est illa caritas, sine qua cetera nihil prosunt. dicit et apostolus: fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus ut maiorem fructum adferant, nisi quia et ipsi, qui fructu praeualent caritatis, possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non
Abbreviated transcription (Latin):
APERUIT CỸ PRIANO DEBAPTISMO SEN¬
TENTIÃ. QUÃ POSTEA PLENARIO CON¬
CIUO PATEFECIT. UT EIUSCARITASPIEMUS
APPARERET. E EODEMUBRO S̃S¬
x tant beatimastyris cipriani iN¬
eius litteris docum̃ta. ut ad illũ iam
ueniã. decuius sibi auctoritate isti carna¬
lit̃ blandiunt᷑. cũ eius caritate spiritalit̃
perimantꝰ. Nã illis tẽporib antequam
plenarii concilii sententia quid in hacre
sequendũ et̃ẽ. totius ȩccłae consensio confir¬
maret. uisũ ẽ. ei cũ in ferme octoginta
co ep̃is suis a ffricanarũ ȩccłarũ. hominẽ
qui extra ecđe catholicae cõmunionem
baptizatis fu isset oportere ad ȩccłam
uenientẽ denuo baptitari. Qđ ñ recte fieri
tanto uiro nimirũ ꝓpterea dñs ñ aperuit.
ut eius pia & humilitas & caritas in custo¬
dienda salubrit̃ ȩccłae pace patesceret. Minꝰ
ergo ille penetrauit ut cerneret secretũ ab
Autẽ ñ haberet nihil etẽ. Cũ autẽ minus
illud ꝑ spiciens hanc tam̃ humilit̃. fidelit̃

Expanded text:
aperuit Cypriano de Baptismo sententiam quam postea plenario concilio patefecit, ut ejus charitas plenius appareret, ex eodem libro. Exstant beati martyris Ceius litteris documenta, ut ad illum iam ueniam, de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum est ei cum ferme octoginta coepiscopis suis Africanarum ecclesiarum hominem, qui extra ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad ecclesiam uenientem denuo baptizari: quod non recte fieri tanto uiro nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace patesceret. minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum abdautem non haberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter, fideliter,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicat᷑. magnae angustiae sunt in homine.
quae p̃mit erũ na mortalis. cũ abhis quȩ
foris delectant᷑ p̃cipit᷑ abstinentia. & intus
non ẽ. refectio delȩticia doctrinae salu¬
taris. Et ipsa angustia ẽ. media nux. qua
cogit᷑ uehem̃ter instare petendo. ut acci¬
piat tres panes. Qđ autẽ ei dicit᷑ deintus.
iã ostiũ clausũ eẽ. puerosq eius cũ eo eẽ.
in cubili. significat tẽpus famis uerbi cũ
intelligentia claudit᷑. & illi qui euangłicã
sapientiã tã quã panẽ erogantes. ꝑ orbẽ
t̃rae p̃dicauerunt pueri patris familias
iã sunt inseereta quiete cũ dño. & ta meni
orando efficit᷑ ut accipiat desiderans in¬
tellectũ ab ipso dño. etiã si homo desit ꝑquẽ
sapientia p̃dicetur.
CLXXX III.
DEPANE. HPISCE. ET OUO. EX
UBRO RUESTIONŨ EUANOEUI SCD̃O

Expanded text:
praedicatur, magnae angustiae sunt in homine, praedicatur, magnae angustiae sunt in homine, quem premit haerumna mortalis, cum ab his quae foris delectant praecipitur abstinentia et intus non est refectio de laetitia doctrinae salutaris. et ipsa angustia est media nox, qua cogitur uehementer instare petendo, ut accipiat tres panes. quod autem ei dicitur de intus iam ostium clausum esse puerosque eius cum eo esse in cubili, significat tempus famis uerbi, cum intellegentia clauditur. et illi qui euangelicam sapientiam tamquam panem erogantes per orbem terrae praedicauerunt, pueri patris familias, iam sunt in seorando efficitur ut accipiat desiderans intellectum, ab ipso Deo, etiam si homo desit per quem sapientia praedicetur. CAPUT CLXXXIII. De pane et pisce et ovo; ex libro II Quaestionum Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
micus adquẽ uenit᷑ media nocte. ut
accomodet tres panes. utiq ad similitudinẽ
ponit᷑. scđm quã quis dm̃ rogat in media tribu¬
latione constitutus. ut ei tribuat intelligen¬
tiã trimtatis. qua p̃sentis uitae consoletur
labores. Sed cõparatio ẽ. aminore. Sien ĩ
Amicus homo surgit delecto & dat noniami¬
cicia sed tedio cõpulsus. quanto magisdat
qui sine tedio largissime donat qđ petitur.
sed ad hoc se peti uult ut capaces donorũ eius
fiant qui petunt: In trib. autẽ panib: eti ã
illud significatꝰ. unius eẽ. substantiae trinitatẽ
Amicus autẽ quẽ dicit ille qui petit uenisse
deuia. & non se habere qđ ponat ante illũ.
intelligit᷑ hominis appetitus. qui debet
optẽperare rationi. seruiebat autẽ consue¬
tudini tẽporali. quã uiã uocat. ꝓpt̃ omĩa
ꝑ tẽpus transeuntia. Conuerso autẽ homine
addm̃. etiã ille appetitus a consuetudine
reuocat᷑. Sed si ñ consolat᷑ interius gaudiũ
dedoctrina spiritali quacreatoris trinitas

Expanded text:
micus ad quem venitur media nocte ut accommodet tres panes, utique ad similitudinem ponitur, secundum quam quis Deum rogat in media tribulatione constitutus, ut ei tribuat intelligentiam Trinitatis, qua praesentis vitae consoletur labores. Sed comparatio est a minore. Si enim amicus homo surgit de lecto, et dat, non amicitia, sed taedio compulsus; quanto magis Deus dat, qui sine taedio largissime donat quod petitur, sed ad hoc se peti vult, ut capaces donorum ejus fiant qui petunt? In tribus autem panibus etiam illud significatur, unius esse substantiae Trinitatem. amicus autem, quem dicit ille qui petit uenisse de uia et non se habere quod ponat ante illum, intellegitur hominis appetitus, qui debet obtemperare rationi. seruiebat autem consuetudini temporali, quam uiam uocat propter omnia per tempus transeuntia; conuerso. autem homine ad deum etiam ille appetitus a consuetudine reuocatur. sed si non consolatur interius gaudium de doctrina spiritali, qua creatoris trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
manet. sed ꝑfidẽ renouat᷑ id ẽ. sanat᷑ de
dubio debet. Sidebet: potest. Si ñ potest:
ergo nec debet. Et si ñ debet homo eẽ.si ne
peccato debet ergo eẽ . cũ peccato. Etiam
peccatũ ñ erit. si illud haberi constiterit.
ut si hoc etiã dici ab surdũ ẽ. confiteri enĩ¬
necesse ẽ. debere hominẽ sine peccato eẽ &
constat eũ ñ aliud debere quã potest.
Respondet᷑ eadẽ si militudine qua superius iã
respondimus. Cũ enĩ uidenius claudũ qui
sanari potest : recte utiq dicimus. Debet
eẽ. homo iste sine daudicatione. Et sidebet:
potest. nec tam̃ cũ uult continuo potest.
sed cũ fuerit adhibita curatione sanatus. &
medicina ad iuuerit uoluntatẽ. Hoc fit
in interiore homine. qđ ad peccatũ attinet.
tã quã eius claudicationẽ ꝑ eius grãm qui
uenit ñ uocare iustos sed percatores. quia
nẽ. opus sanis medicus sed male habentib

Expanded text:
manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, potest. nec tamen cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
actus ẽ. immo qui auere actus ẽ. uitari potest.
R espondemꝰ peccatũ quidẽ actũ dici & eẽ. ñ rem.
Sed etiã mͥcorpore claudicatio. eadẽ ratione
actus ẽ. ñ res. Qm̃ res pes ipse. uel corpus. uel
homo ẽ. qui pede uitiato claudicat. nec tam̃
uitare potest claudicationẽ. nisi habuerit
sanatũ pedẽ. Qđ etiã interiore homine fieri
nec corpus Nec homo. nec ipsa claudicatio
quae utiq ñ ẽ. quando ñ ambulat. cũ tam̃
insit uitiũ quosit daudicatio quando ambu¬
labat. Quȩrat ergo qđ eidẽ uitio nom̃ impo¬
nat. utrũ remuelit dicere anactã. An rei
potius qualitatẽ malc̃ . qua de formis actꝰ
existit. Sic & in homine interiore. animus
res est. rapina actus ẽ. auaritia uitiũ est.
idẽ. qualitas scđm quã malus ẽ. animus.
etiã quando nihil agit unde auaritiae
suae seruiat. Etiã quando audit ñ concu¬
pisces. seque ui tuperat. & tam̃ auarus

Expanded text:
actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Respondemus uitari posse peccatũ
homo ñ faciat. Iterũ quȩrendũ ẽ. inquit. pecco¬
tũ uoluntatis aut necessitatis ẽ. Si necessita i¬
tis c̃. pectatũ ñ ẽ. Si uoluntatis ẽ. uitaripotessi¬
Respondeamus qđ supra. & ut sanem᷑ inuoce mui
eũ euidicit᷑ in psalmo. Denecessita tib meis
educ me. Iterũ inquit quȩrendũ ẽ quid est
peccatũ naturale. an accidens. Sinatura.
peccatũ ñ est. Si autẽ accidens ẽi & recederee
podest. Et qđ recedere potest: uitari potefs
Et qđ uitari potest: potest homo sine eo eẽ. quoci
uitari potest. Resporpet᷑ naturale ñ eẽ. pec¬
catũ. sed naturae p̃sert̃ uiciatȩ. unde facti
sumus natura filii ire. ꝑarũ et̃. ad ñ peccandũ ĩ¬
uoluntatis arbitriũ: nisi ad uita sanetꝰ grã dĩs¬
uidebit᷑. Aut si hoc dici impiũ ẽ. & c̃ fiterrs¬
necesse ẽ. peccatũ om̃e actũ eẽ. ñ rem. Sugit᷑

Expanded text:
potest\'. respondemus uitari posse peccatum, potest\'. respondemus uitari posse peccatum, homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccaturespondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accidens. si naturale, peccatum non est; si autem accidens est, et recedere potest; et quod recedere potest, uitari potest; et quod uitari potest, potest homo sine eo esse quod uitari potest\'. respondetur naturale non esse peccatum, sed naturae, praesertim uitiatae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitrium, nisi adiuta sanetur gratiuidebitur; at si hoc dici inpium est, et confiternecesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ naturã fecit. sed eax uulnere qđ naturae
humanae hostis inflixit. ñ hostis scđm mani¬
cheos ꝓsiliens ex natura aliqua quã ñ condi¬
dit ds. sedhostis angl̃s quondã ex opere dĩ
bonus. ex opere suo factus malus. qui se
primũ uulnerando ꝓstrauit. ut elisus clide¬
ret. & ꝑ malã ꝑ suasionẽ p̃uaricationis uulnꝰ
in fligeret. unde genus humanũ etiã in his
qui uiã dĩ ambulant daudicaret.
cccxcuIIIi. COntra obitctiores con¬
CIUSIOES AUE PELAGIANAS SUSTTUI
U. RES Porsa sc̃iAous⁊i. E
ŨBRO ADPAUIUM ETEUTIRORIUM
CPIGCOꝑOS OSPERFECTIONE
IUOSTITIAE HOMINIS
hominẽ sine peccato et̃. posse. quid sit qđ cũq
peccatũ qđ uitari potest. anqđ uitari ñ potest.i
Si qđ uitari ronpotesti peccatũ ñ ẽ. Si quod
uitari potest: potest homo sine peccato eẽ
qđ uitari potest. Nulla enĩ ratio uel iusticia
patit̃ salcĩ dicipeccatũ. qđ uitari nullo modo

Expanded text:
Deus naturam fecit, sed ex vulnere quod naturae Deus naturam fecit, sed ex vulnere quod naturae humanae hostis inflixit: non hostis secundum Manichaeos prosiliens ex natura mali quam non condidit Deus, sed hostis angelus, quondam ex opere Dei bonus, ex opere suo factus malus, qui se primum vulnerando prostravit, ut elisus elideret et per malam suasionem praevaricationis volnus infligeret. Unde genus humanum, etiam in his qui viam Dei ambulant, claudicaret. CAPUT CCC. Contra objectiones conclusionesque Pelagianas, sub titulis  RESPONSA SANCTI AVGVSTINI. EX LIBRO AD PAV- LVM ET EVTROPIVM EPISCOPOS DE PERFECTIONE IVSTITIAE HOMINIS.hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum, quod uitari potest an quod uitari non potest. siuitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
tas ꝑ ficit᷑ inbono. quã diu illarũ cui ñ consen¬
timus ꝑ manet ipse autẽ conflictus in quo
etiã baptizati uelut in agone decertant.
quia ipsa mala desideria ñ absumit. Et caro
facit malũ desideriũ. sed nec ipsa ꝑ ficit. quia
ñ sibi consentiente spũ & ipsa ad opera dã p nan¬
da ñ ꝑuenit. Iste ergo conflictus iud torũ nec
quorũ libet aliorũ sed plane xp̃ia norum
fideliũ. & bene uiuendo in hoc certamine
laborantiũ. breuit̃ ostendit᷑ ad roma nos. ubi
ait. Igit᷑ ipse ego mente seruio legidi. carne
auttẽ legi peccati. Siergo hec ẽ. c̃ditio incor¬
pore mortis huius. quae utiq ñ fuit in para¬
dr̃so in corpore uitae illius. ꝓculdubio satis
euident̃ apparet unde trahant paruuli ob¬
ligationẽ peccati. cũ carnalit̃ nascuntur.
quae ñ soluit᷑ nisi cũ spiritalit̃ renascunt᷑.
Non enĩ hanc trahunt exopere. quo humanã

Expanded text:
tas perficitur in bono, quamdiu illarum cui non consentas perficitur in bono, quamdiu illarum cui non consentimus permanet motus. ipse autem conflictus, in quo etiam baptizati uelut in agone decertant, quia ipsa mala desideria non absumit, et caro facit malum desiderium, sed nec ipsa perficit, quia non sibi consentiente spiritu et ipsa ad opera damnanda non peruenit — iste ergo conflictus non Iudaeorum nec quorumlibet aliorum, sed plane christianorum fidelium et bene uiuendo in hoc certamine laborantium breuiter ostenditur ad Romanos, ubi ait: igitur ipse ego mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. Si ergo haec est condicio in corpore mortis huius, quae utique non fuit in paradiso in corpore uitae illius, procul dubio satis euidenter apparet, unde trahant paruuli obligationem peccati, cum carnaliter nascuntur; quae non soluitur, nisi cum spiritaliter renascuntur. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
operabona quã uis fiant. Sicut enĩ tunc ꝑficit᷑
carnis concupiscentia cũ c̃sentit ei sp̃s ad opera
mala ut ñ concupiscat aduersus illã sed cũ illa
sic & bona opera nr̃a tunc ꝑficiunt᷑. quando ita
spũi caro consenserit. ut ad uersus eũ etiã ipsa
ñ concupis cat. Hoc enĩ uolumus cũ ꝑfectionẽ
ius titiae concupiscimus. Hoc intentione ñ int̃¬
missa uelledebemus. Sed qr id ꝑficere in ista
corruptibili carne ñ possumus: ideo dicit ad
romanos. Uelle ad iacet mihi. ꝑficere autẽ
bonũ ñ inuenio. Uel sicut habent codices
greti. uelle ad iacet mihi. ꝑ ficere autẽ bonũ
post concupiscentias ñ ire ꝑficere autẽ bonũ
ẽ ñ concupiscere. Qđ ergo ẽ ad galathas. concu¬
piscentias carnis ne ꝑfeceritis : hoc econtrari oẽ.
ad romanos ꝑ ficere autẽ bonũ ñ inuenio qr
nec illȩ ꝑficiunt᷑ in malo. quando eis ñ acce¬
dit nr̃ae uoluntatis assensus. nec nr̃a uolun¬

Expanded text:
opera bona, quamuis fiant. sicut enim tunc perficitur opera bona, quamuis fiant. sicut enim tunc perficitur carnis concupiscentia, cum consentit ei spiritus ad opera mala, ut non concupiscat aduersus illam, sed cum illa: sic et bona opera nostra tunc perficientur, quando ita spiritui caro consenserit, ut aduersus eum etiam ipsa non concupiscat. hoc enim uolumus, cum perfectionem iustitiae concupiscimus; hoc intentione non intermissa uelle debemus. sed quia id perficere in ista corruptibili carne non possumus, ideo dixit ad Romanos: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio,. uel, sicut habent codices graeci: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum post concupiscentias non ire; perficere autem bonum est non concupiscere. quod ergo est ad Galataspiscentias carnis ne perfeceritis, hoc e contrario est ad Romanos: Perficere autem bonum non invenio, quia nec illae perficiuntur in malo, quando eis non accedit nostrae voluntatis assensus; nec nostra volun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ feceritis. Nonait ne feceritis. qr eas non
habere ñ poterant. sed ne ꝑfeceritis. id ẽ ne
si non hoc ẽ. ad romanos. Non enĩ qđ uolo
facio bonũ. sed qđ nolo malũ hoc ago. Deinde
adgalathas addit & dicit. Qđ sispũ ducimini.
ñ adhuc estis sublege. Ude siñ hoc ẽ. ad ro-¬
manos. Iã ñ ego operor illud. & c̃delector
legidĩ scđm interiorẽ homint̃. & ñ regnet
peccatũ in ur̃o mortali corpore adobedien¬
dũ desideriis eius. Si enĩ ñ obediat᷑ concu¬
piscentiis quas necesse ẽ.. et̃. in
carne petcati atq in corpore mortis huius
ñ ꝑficiet᷑ qđ ꝑ fici uetat apłsdicens. concupis¬
centias carnis ne ꝑfeceritis. Ipsa quippe suN
opera dequib sequit᷑ & dicit. Manifesta aut̃
sunt opera carnis. Quae sunt fornicationes.
immunditiae. luxuriae. idolorũ seruitus. &
cȩta. Siergo ñ consentiat᷑ concupiscentus
c̃cupiscentiae. quã ius fiant. nec nr̃a ꝑficiunt᷑

Expanded text:
perfeceritis. non ait: "ne feceritis", quia eas non perfeceritis. non ait: "ne feceritis", quia eas non habere non poterant, sed: ne perfeceritis, id est: nsi non hoc est ad Romanos: non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. deinde ad Galatas addit et dicit: quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege. uide, si non hoc est ad Romanos: iam non ego operor illud, et: condelector legi dei secundum interiorem hominem, et: non regnet peccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. si enim non oboediatur concupiscentiis, quas necesse est esse in carne peccati atque in corpore mortis huius, non perficietur quod perfici uetat apostolus dicens: concupiscentias carnis ne perfeceritis. ipsa quippe sunt opera, de quibus sequitur et dicit: manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, idolorum seruitus et cetera. si ergo non consentiatur concupiscentiis concupiscentiae, quamuis fiant, nec nostra perficiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
iserte sane int̾ lasciuientes & continentes
tã quã in medio pudicitiã c̃stitus
coniugalẽ quae illos illicita cõmisisse iN¬
dignat᷑. hos iã licita contẽpsisse mirat᷑. ultimi
uenerata fulgorẽ quae uerecundis manib
& confouet xstuantes & laudat tali remedio¬
ñ egentes. Multũ delector eloquentissimai
ueritate. sed obsecrote. nẽpe sicut dicis. &
disertissime ac uerissime dicis ꝓpt̃ ea contii¬
nentes laudat pudicitia coneugalis. quocu
ta li remedio ñ egeant. quo seipsa ꝑspicit
nubat. Cur ergo quando istã concupiscenti
morbũ eẽ. dico tu negas. qui tam̃ ei necessaris
remediũ confiteris. Si agnoscis remediũ Age¬
nosce morbũ. Sinegas morbũ. nega remedium.
R ogo cede aliquando etiã ꝑ ostiũ tibi loquenti
ueritati. nemo ꝓuidet remediũ sanitati.
ccxCUIII. DΕCONEUEICETIA CARRISAD¬
ecole quida płs scribat ad galathas. certe
homines baptieatos. Dico autẽ inquit.
p̃ũ ambulate. & concupiscentias carnis ne

Expanded text:
iserte sane inter lasciuientes et continentes tamquam in medio pudicitiam constituis coniugalem, quae illos inlicita commisisse indignatur, hos etiam licita contemsisse miratur, ultimi uenerata fulgorem, quae uerecundis manibus et confouet aestuantes et laudat tali remedio non egentes. multum delector eloquentissima ueritate; sed obsecro te, nempe, sicut dicis et disertissime ac uerissime dicis, propterea continentes laudat pudicitia coniugalis, quod tali remedio non egeant, quo se ipsa perspicit on continet nubat. cur ergo, quando istam concupiscentiam morbum esse dico, tu negas, qui tamen ei necessarium remedium confiteris? si agnoscis remedium, agnosce morbum; si negas morbum, nega remedium. rogo, cede aliquando etiam per os tuum tibi loquenti ueritati. nemo prouidet remedium nisi sanitati. CCXCII. DE CONCVPISCENTIA CARNIS ADecole, quid apostolus scribat ad Galatas, certe homines baptizatos. dico autem, inquit, spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ peccatũ habendi dura necessitas. donec
tota sanet᷑ in firmitas. & accipiat᷑ tanta
libertas in qua sicut necesse ẽ. ꝑmaneat¬
beate uiuendi uoluntas. ita ut sit etiam
bene uiuendi&& nũ quã peccandi uolun¬
taria felixq necessitas. Pro inde inquit
ds̃ bonũ hominẽ fecit. & p̃terquã illũ
bonũ fecit. bonũ ei ut faceret insuper

Expanded text:
tem peccatum habendi dura necessitas, donec tem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est beate uiuendi uoluntas, ita ut sit etiam bene uiuendi et numquam peccandi uoluntaria felixque necessitas. X. "Proinde" inquit "deus bonum hominem fecit et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei ut faceret insuper
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. Respondet᷑ ꝑ arbitrii libertatẽ
factũ ut eaẽ. homo cũ peccato. sediã penalis
uitiositas subsecuta ex libertate fecit neces¬
sitatẽ. Unde ad eũ fides clamat. Denecessita¬
tib meis educme. Sub quib positi. uel non
possumus qđ uolumus in telligere. uel quod
intellexerimus uolumus nec ualemus im
plere. Nã & ipsa libertas credentib a libera¬
tore ꝓmittit᷑. Siuos inquit filius libera uerit.
tunc uere liberi eritis. Uicta enĩ uitio in
quod cetidit uoluntate : aruit libertate
natura. Hinc alias scriptura dicit. A quo
enĩ quis deuictus ẽ. huic & seruus addictꝰ
ẽ. Sicut enĩ ñ ẽ. opus sanis medicus. sed
male habentib Ita ñ est opus liberis libe¬
rator sed seruis. ut ei dicat gratulatio liber¬
tatis. Saluã fecisti denecessitatib anima
meã. Ipsa enĩ sanitas ẽ. uere libertas. quaȩ
ñ perisset si bona ꝑ mansisset uoluntas.
qr uere peccauit uoluntas. secuta ẽ. peccan¬

Expanded text:
peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem peccato\'. respondetur per arbitrii libertatem factum, ut esset uitiositas subsecuta ex libertate fecit necessitatem. unde ad deum fides clamat: de necessitatibus meis educ me. sub quibus positi uel non possumus quod uolumus intellegere uel quod intelplere. nam et ipsa libertas credentibus a liberatore promittitur. si uos, inquit, filius liberauerit, tunc uere liberi eritis. uicta enim uitio in quod cecidit uoluntate caruit libertate natura. hinc alia scriptura dicit: a quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. sicut ergo non est opus sanis medicus, sed male habentibus, ita non est opus liberis liberator sed seruis, ut ei dicat gratulatio libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccan
Abbreviated transcription (Latin):
spe salui facti sumus. Spes autẽ quȩ uidet᷑
ñ ẽi spes. Quod enĩ uidet quis quid sperat:
Si autẽ qđ ñ uidemus speramus. ꝑpatientiã
expecta mus. Tunc ergo plena iusticia.
quando plena sanitas. Tunc plena sanitas.
quando plena caritas. Plenitudo enĩ legis
caritas. Tunc autẽ plena caritas. quando
uidebi mus eũ sicuti ẽ. Neque enĩ ñ erit
qđ addat᷑ ad dilectionẽ. cũ fides ꝑuenerit ad
uisionẽ. Iterũ querendũ ẽ. inquit. ꝑ quid
efficit᷑ homo cũ peccato. ꝑnaturae necessi¬
tatẽ. an ꝑ arbitrii libertatẽ. Si ꝑnaturae
necessitatẽ. culpa caret. Siꝑ arbitru liber¬
tatẽ quȩrendũ ẽ a quo ipsã arbi truliber¬
tatẽ acceperit. Procul dubio ado. Ds̃ autẽ
qđ dedit. certe bonũ ẽ. Negari enĩ ñ potest.
Qua igit᷑ ratione bonũ ꝑbat᷑ si magis ad ma-¬
lũ quã adbonũ ꝑꝓnũ est: Magis enĩ ad
malũ quã adbonũ ꝑnũ ẽ. Sihomo ꝑ illud
potest eẽ. cũ peccato. & ñ potest eẽ. si ne

Expanded text:
idetur, non est spes; quod enim uidet quis, quid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. tunc ergo plena iustitia, quando plena sanitas; tunc plena sanitas, quando plena caritas — plenitudo enim legis caritas — tunc autem plena caritas, quando uidebimus eum sicuti est. neque enim non erit quod addatur ad dilectionem, cum fides peruenerit ad uisionem. \'Iterum quaerendum est\\ inquit, per quid efficitur homo cum peccato, per naturae necessitatem an per arbitrii libertatem. si per naturae necessitatem, culpa caret; si per arbitrii libertatem, quaerendum est, a quo ipsam arbitrii libertatem acceperit. procul dubio a deo. deus autem quod dedit, certe bonum est; negari enim non potest. qua igitur ratione bonum probatur, si magis ad malum quam ad bonum pronum est? magis enim ad malum quam ad bonum pronum est, si homo per illud potest esse cum peccato et non potest esse sine
Abbreviated transcription (Latin):
potius intelligamuseis ad alterũ scłm ꝓdẽẽ.
Adõ diuersis malis hominũ ꝑagi. iniugo
graui suꝑ filios adã. adie exitus deuentre
matris eorũ. usq indiem sepulture in matrẽ¬

Expanded text:
potius intelligamus eis ad alterum saeculum prodpotius intelligamus eis ad alterum saeculum proda Deo , diversis malis hominum peragi in jugo gravi super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepultur
Abbreviated transcription (Latin):
ita minores maiorũ c̃tagione sunt rei. Isti
exx eo qđ faciunt. illi ex quib originẽ ducunł.
Quo circa paruuli. bonũ ẽ. qđ homines sunt.
qđ omi no ñ essent. nisi eos ille qui sũ me bonꝰ
nũ quã cũ uitiis uel corpor bus nascerent᷑.
Ds̃ eni qui est animarũ. ipseẽ. etiã corporũ
c̃ditor. Qui utiq humanȩ in ipsa conditione
na turae. uitia ñ infligit immerita. Neq
enĩ de in numerabilib. paruulis qui & in
Animo & in corpore cũ tanta uitiorũ uari¬
etate nascuntꝰ hoc dici potest qđ dñs ait de
illo qui catus ẽ. natus. ñ ꝓpt̃ peccatũ ipsius
uel parentũ id eẽ. factũ. sed ut manifesta¬
rent᷑ opera dĩ in illo. Multi qui ppe net
sanant᷑ omi no. sed cũ eisdẽ uitiis siue qualibet
actate siue in ipsa moriunt᷑ infantia. Naon¬
nullis etiã paruulis iã renatis. uel ꝑmanent
cũ quib sanati sunt. uel accedunt huius modi
mala. ab sit ut dicamus indigne. sed hitic

Expanded text:
ita minores maiorum contagione sunt rei, isti ita minores maiorum contagione sunt rei, isti ex eo quod faciunt, illi ex quibus originem ducunt. quocirca paruuli bonum est, quod homines sunt. quod omnino non essent, nisi eos ille qui summe bonus numquam cum uitiis uel corporalibus nascerentur. deus enim, qui est animarum, ipse est etiam corporum conditor. qui utique humanae in ipsa condicione naturae uitia non infligit inmerite. neque enim de innumerabilibus paruulis, qui et in animo et in corpore cum tanta uitiorum uarietate nascuntur, hoc dici potest, quod dominus ait de illo qui caecus est natus, non propter peccatum ipsius uel parentum id esse factum, sed ut manifestarentur opera dei in illo. multi quippe nec sanantur omnino, sed cum eisdem uitiis siue qualibet aetate siue in ipsa moriuntur infantia. nonnullis etiam paruulis iam. renatis uel permanent cum quibus nati sunt uel accedunt huimala, absit ut dicamus indigne: sed hinc
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias eẽ . ñdico qđ me dicere calũ : nia¬
ris. Nuptiae quippe habent ordinẽ suũ.
& benedictionẽ suã. bonũq. suũ. qđ nec
sub intrante petcato amittere potueruNt.¬
Tu autẽ quare sit subdiabolo ille saltĩ infans
qui manifestissime uexat᷑ adiabolo. ita ut
Aliquando ipsa uexatione moriat᷑. rospon¬
de si potes Nonuis enĩ quẽquã ullã pȩnã
ꝓ alienis subire peccatis. ne hinc fiat credi¬
bile etiã c̃tagia peccatorũ in nascentes eoegig¬
nentib posse transire. Sed uidelicet & egre¬
gius dialicticus ñ me pateris elabi. sed
presse int̃rogabis & preuit̃. in paruulis
actionẽ ream annaturã putẽ & ad
utrũq respondens siactione in quis. osten¬
de quid fecerint. Sinatura. ostende
quis eos fecerit. quasi & actio mala faciat
nisi naturã ream. Actione quippe qui
reus ẽ. honio ẽ. Homo autẽ. natura esti
Homints igit᷑ sicut pec cati actione maiores.

Expanded text:
nuptias esse non dico, quod me dicere calunuptias esse non dico, quod me dicere caluris: nuptiae quippe habent ordinem suum, et benedictionem suam, bonumque suum, quod nec subintrante petu autem, quare sit sub diabolo ille saltem infans, qui manifestissime uexatur a diabolo, ita ut aliquando ipsa uexatione moriatur, responde, si potes. non uis enim quemquam ullam poenam pro alienis subire peccatis, ne hinc fiat credibile etiam contagia peccatorum in nascentes ex gignentibus posse transire. Sed uidelicet egregius dialecticus non me pateris elabi, sed presse interrogabis et breuiter, in paruulis actionem ream an naturam putem, et ad utrumque respondens: "si actione" inquis "ostende, quid fecerint; si natura, ostende quis eos fecerit". quasi et actio mala faciat nisi naturam ream. actione quippe qui reus est, homo est. homo autem natura est hominis. igitur sicut peccati actione maiores,
Abbreviated transcription (Latin):
sed a potestate tenebrarũ ñ eruantur.
Sit eorũ p̃ciũ sanguis qui in remissionem
fusus ẽ. pecca torũ. sed nullius peccati remis¬
sione purgent᷑. Hoc totũ ꝓpt̃ ea. qr timetis
dicere ñ baptixent᷑. ne ñ solũ facies urãẽ
spucis oblinantꝰ uirorũ. uerũ etiã capita
sandalus muliercularũ cõmitigent᷑. Nos
certe causã cursubdi abolo sit qui nascit᷑
donec renascat᷑ xp̃o. peccati ex origine
dicimus eẽ . c̃tagiũ. Uos autẽ qui hoc ne¬
gatis. ea saltĩ quae aꝑta sunt intuemiti.
cur ñ nulli etiã demonẽ patiant᷑ in fantes.
nisi forte & ipsos aut eẽ. aut subdiabolo eẽ.
negabitis. nec uos euangłiũ cõ monebit.
ubi forsitan ꝓpt̃ uos int̃rogauit dñs qđ
sciebat. ut pat̃ pueri responderet fili ũ suũ
ab in fantia sua de monio tã graui uexari.
ut axp̃i discipłis ñ posset expelli. Ecce ego
ut sint paruuli indiaboli potestate. causa

Expanded text:
sed a potestate tenebrarum non eruantur, sed a potestate tenebrarum non eruantur, sit eorum pretium sanguis, qui in remissionem fusus est peccatorum, sed nullius peccati remissione purgentur; hoc totum propterea, quia timetis dicere: "non baptizentur", ne non solum facies uestrae sputis oblinantur uirorum, uerum etiam capita sandaliis muliercularum commitigentur. Nos certe causam, cur sub diabolo sit qui nascitur, donec renascatur in Christo, peccati ex origine dicimus esse contagium. uos autem, qui hoc negatis, ea saltem quae aperta sunt intuemini, cur nonnulli etiam daemonem patiantur infantes. nisi forte et ipsos aut esse aut sub diabolo esse negabitis, nec uos euangelium commonebit, ubi forsitan propter uos interrogauit dominus quod sciebat, ut pater pueri responderet filium suum ab infantia sua daemonio tam graui uexari, ut a Christi discipulis non posset expelli. ecce ego, ut sint paruuli in diaboli potestate, causam
Abbreviated transcription (Latin):
TRustra itaq putas ideo in paruulis ñ eẽ.
delictũ. qr sine uoluntate quae in eis nulla
ẽ. esse ñ potest. Hoc enĩ recte dicit᷑. ꝓpt̃
ꝓpriũ cuiusq petcatũ. ñ ꝓpt̃ primi peccati
originale contagiũ. Quod si nullũ esset
ꝓfecto nullimalo paruuli obstricti. nihil
mali uel in corpore uel in anima substantia
iusti dĩ potestate paterent᷑. Qđ ta men
& ipsũ amala uoluntate priorũ hominũ
sup̃sit exordiũ. lta nisi uoluntas mala ñ ẽ.
cuius quã ulla origo peccati. Haec sisapias
simplicit̃. & ueracit᷑ grãm xp̃i erga paruu¬
los confiteberis. nec cogeris resimpussimas
atq absurdissimas dicere. aut baptizandos
ñ eẽ. paruulos. qđ quidẽ postea estis forte
dicturi. aut tã magnũ sacram̃tũ sic ineis eẽ.
lud ibriũ. ut in saluatore baptizent᷑. sed
ñ saluent᷑. Aliberatore redimant᷑. sed ñ
liberent᷑. Laua chro regenerationis lauent᷑:
sed ñ ablu antꝰ. Ex orcizent᷑ & ex sufflent᷑.

Expanded text:
rustra itaque putas ideo in paruulis non esse delictum, quia sine uoluntate, quae in eis nulla est, esse non potest. hoc enim recte dicitur propter proprium cuiusque peccatum, non propter primi peccati originale contagium. quod si nullum esset, profecto nullo malo paruuli obstricti nihil mali uel in corpore uel in anima sub tanta iusti dei potestate paterentur. quod tamen et ipsum a mala uoluntate primorum hominum sumsit exordium. ita nisi uoluntas mala non est cuiusquam ulla origo peccati. haec si sapias, simpliciter et ueraciter gratiam Christi erga paruulos confiteberis nec cogeris res impiissimas atque absurdissimas dicere, aut baptizandos non esse paruulos, quod quidem postea estis forte dicturi, aut tam magnum sacramentum sic in eis esse ludibrium, ut in saluatore baptizentur, sed non saluentur, a liberatore redimantur, sed non liberentur, lauacro regenerationis lauentur, sed non abluantur, exhorcizentur et exsufflentur,