comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dues aaron uestim̃tis suss: utgru¬
tus ueterẽ hominẽ cũ actib sus.
nouũ induat qui scđm d̃m ereat
ẽ iniusticia &e sc̃itate ueritatis. qͣ
sunt aut uestim̃ta quib indiq ae¬
beat. subsequent̃ enumerans art.
nes tyarã incapite eiꝰ. et lamnia
scãm suꝑ tẏarã: & oleũ unc̾tions
fundes suꝑ caput eius: atq hoc
rite consecrabit᷑. Uesties inquit
eũ linea castitatis. & tunica sẽe
conuersationis: & suꝑ humerali
bone oꝑationis. cui rationale qͦq
doctrinȩ & ueritatis om̃isq sapien¬
tiȩ indissolubilit̃ conungat. Un¬
de & balteo utraq stringi sibi iu

Expanded text:
dues Aaron vestimentis suis, » ut exutus « veterem hominem cum actibus suis, novum induat, qui secundum Deum creatus est in justitia, et sanctitate veritatis . » Quae sint autem vestimenta, quibus indui debeat, subsequitur enumerans, et anes tiaram in capite ejus, et laminam sanctam super tiaram, et oleum unctionis fundes super caput ejus, atque hoc ritu consecrabitur. » Vesties, inquit, eum linea castitatis, et tunica sanctae conversationis, et superhumerali bonae operationis: cui rationale quoque doctrinae et veritatis, omnisque sapientiae indissolubiliter conjungatur. Unde et balteo utrumque s
Abbreviated transcription (Latin):
iũ infeminalib uirtus castita¬
us cõm̃dat᷑. Unde &e linea fieri
bent feminalia: qͥ carnẽ turpi¬
tudinis suȩ ñoꝑiunt: qui car¬
nis pudenda ñ constringunt
et refrenant: ne feminea men¬
bra aliquatenus sentiant. Idoq
renes &e totũ fem̃ feminalia oꝑi-¬
unt: quia maior ibi carnis ti¬
tillatio sentit᷑. & eñi suilla parᷤ
corporis diligent̃ custodiat᷑: ñẽ
ubi carnis pudicicia corrũpat᷑.
si templũ deisunt. nũquã se
carnis uoluptati subiciant:
sẽꝑ lũbos precinetos habeant:
ne monant᷑. Hoc aũt sit eis le¬
gitimũ ñ tẽporale sed sẽpituũ
hanc legẽ custodiant: nũquã
feminaliũ & pudiciciȩ obliuis¬
cant̾. S et hoc facies: ut mͥ in
sacerdotio consecrent.
olle uitulũ de armento
& arietes duos inmacula¬
tos. panesq arimos. & crustulã
absq ferm̃to: quȩ consꝑsa sint
oleo. Lagana quoq arima
oleo lita. desimila triticea cunc¬
ta facies. & posita incanistro of¬

Expanded text:
rum in feminalibus virtus castitatis commendatur, unde et linea fieri bent feminalia, qui carnem turpitudinis suae non operiunt, qui carnis pudenda non restringunt, nec refrenant, ne feminea membra aliquatenus sentiant. Ideoque et renes, et totum femur feminalia operiunt, quia major ibi carnis titillatio sentitur: etenim si illa pars corporis diligenter custodiatur, non est unde carnis pudicitia corrumpatur. si templum Dei sunt, nunquam se carnis voluptati subjiciant, semper lumbos praecinctos habeant, ne moriantur; hoc autem sit eis legitimum non temporale, sed sempiternum; hanc legem custodiant, nunquam feminalium et pudicitiae oblivispost eum sed et hoc facies ut mihi in sacerdotio consecrentur tolle vitulum de armento et arietes duos inmaculatos panesque azymos et crustula absque fermento quae conspersa sint oleo lagana quoque azyma oleo lita de simila triticea cuncta facies et posita in canistro of
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ originẽ ducens:
ꝓpeccatis nr̃is inmolatꝰ est. Hic
eñi est ille uitulus sagiatus.:
quẽ ꝓleticia redeuntis filii.
benignissimus ille pat̾ occidẽ
iussit. Notũ ualde ẽ qd̃ dici¬
mus. De hoc aũt uitulo & de
duobus arietib plenissime in
sequentib narrabit᷑. ꝑpanes
aũt atimos & crustulã absq
ferm̃to et lagana arima: incor¬
ruptã uitã. &e scãm conuersati¬
onẽ. & utriꝰq hominis integrita
arimis sinceritatis & ueritatis.
St̃ aũt & oleolita: gr̃a uidelicet
scĩ sp̃s: cuius unctione omnia bo¬
na crescunt & ꝓficiunt. S quia
de his om̃ib pleniꝰ pꝰ modũ locutͣ᷑
sumus: interĩ de his taceamus. Ui¬

Expanded text:
 originem ducens, pro peccatis nostris immolatus est. Hic est enim ille vitulus saginatus, quem pro laetitia redeuntis filii benignissimus ille pater occidere jussit. Notum valde est quod dicimus. De hoc autem vitulo, et de duobus arietibus plenissime in sequentibus tractabitur. Per panes autem azymos, et crustulam absque fermento, et laganam azymam, incorruptam vitam et sanctam conversationem, et utriusque hominis integritatazymis sinceritatis et veritatis. Sunt autem et oleo lita, gratia videlicet sancti Spiritus, cujus unctione omnia bona crescunt et perficiuntur. Sed quia de his omnibus plenius postmodum locuturi sumus, interim de eis taceamus.
Abbreviated transcription (Latin):
fratris sororisq funere conta¬
minabit᷑. Suꝑ monrtuũ enim
ingredi ẽ. mortale & crminale
peccatũ ad mittere. Patris aut̃
&e matris fratris ce sororis fu¬
anere contaminat. qͥ cũq mala
parentũ exempla imitant᷑. N
aut̃ figura. omnia menbra qus
nos scandalirant. acorpore nr̃o
seꝑare iubem̃. Hinc aut̃ ce cñs
patris funere cuidã se contami¬
nare uolenti: ait. Dimite mor¬
tuos sepelire mortuos suos. tu
aut̃ uade. & predica regnũde.
Mortẽ gͥ fugiamus. uitã sequamꝰ.
Ego inquit dñssum uia. ueritĩ.
& uita. Sequit᷑. Si aut̃ mortuius
fuerit subito quispiã corãeo. pol¬
luet᷑ caput consecrationis eius.
Qd̃ radet ilico. &. in eadẽ die pir¬
gationis suȩ. et rursũ septima.¬

Expanded text:
ris, sororisque funere contaminabitur. » Super mortuum enim ingredi, est mortale et criminale peccatum committere. Patris autem et matris, fratris et sororis funere contaminatur quicunque mala parentum exempla imitatur. Hac autem figura, omnia membra, quae nos scandalizant, a corpore nostro separare jubemur. Hinc autem et Dominus patris funere cuidam se contaminare volenti ait: « Dimitte mortuos sepelire mortuos suos, tu autem vade, et praedica regnum Dei . » Mortem ergo fugiamus, et vitam sequamur: « Ego, inquit Dominus, sum via, veritas, t. Sequitur: Sin autem mortuus fuerit subito quispiam coram eo, polluetur caput consecrationis ejus. Quod radet illico, et in eadem die purgationis suae, et rursum septim
Abbreviated transcription (Latin):
ita per actis. factum est uesꝑe. Quo
mane coherente fit dies secundus. Sed
hȩc ad litteram. Quid aut̃ spũalit̾ sig¬
fiat inquit fim amentum inmedio
aquarum: & diuidat aquas abaquis.
Quid enĩ firmamentum. nisi apłi:
Unde & psalmista ait. Cȩli enarrant
głam dei: et oꝑa manuum eius ad nũ¬
ciat firmamentum. Hoc enĩ firma¬
mentum nos munit. & firmat: hoc
salutis pluuias. lumenq ministrat:
hoc inferiores aquas asuꝑioribus di¬
uidit. Aquȩ enĩ quȩ subfrmamento
sunt nouum est testamentum: quȩ
uero suꝑ firmamentũ. uetus testamen¬
tum intelligitur. Sed quomodo has
cidat carnem prepucii sui. E contra
apłs. Ego inquit paulus dico uobis.
qm̃ si circuncidamini. xp̃c uobis ni¬
chil proderit. Uides igitur quanta
diuisio. quantumq int̾ positũ firma¬
mentum. aquis aquas uingi prohibe¬
at: Illud quoq qd dicitur: uocauitq
apłis conuenire uidet᷑. Cȩlant enim
& seruant secreta cȩlestia. Unde apł̃s¬

Expanded text:
ita peractis, factum est vespere, quo ita peractis, factum est vespere, quo mane cohaerente fit dies secundus. Sed haec ad litteram. Quid autem spiritualiter sig« Fiat, inquit, firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis. » Quid enim firmamentum, nisi apostoli? Unde Psalmista ait: « Coeli enarrant gloriam Dei et opera manuum ejus annuntiat firmamentum . » Hoc enim firmamentum nos munit et firmat, hoc salutis pluvias lumenque ministrat, hoc inferiores aquas a superioribus dividit. Aquae enim, quae sub firmamento sunt, Novum est Testamentum: quae vero super firmamentum, Vetus Testamentum intelligitur. Sed quomodo has cidat carnem praeputii sui. Econtra Apostolus: « Ego, inquit Paulus, dico vobis quoniam si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit . » Vides ergo quanta divisio, quantumque interpositum firmamentum aquis aquas jungi prohibeat. Illud quoque quod hic dicitur: « Vocavitque olis convenire videtur; celant enim, et servant secreta coelestia. Unde Apos
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ firmamentum. Et factum est ista.
Uocauitq ds firmamentum celum:
& factum est uespere & mane dies se¬
cundus. Si enĩ qd̾ uerum est inme¬
dio aquatum factum est firmamen¬
tum: & aquas quidem ubiq fuisse:
dubitari non potest. Qd̃ si ubiq erãt:
queso ubi redacte sunt tanto celi
terreq spacio uacuo derelicto: Nõ
festum est. firmamentũ aut̃ quod
inmedio aquarum fact̾um ꝑhibet᷑:
ñ illud intelligitur. qd̾ in principio
creasse ds̃ dicitur: alioqum bis cęlũ
creatum fuisset: sed illud nimirum
qd̾ sine int̾missione uoluitur: in quo
sol & luna & stelle apparent. Est aut̃
& aliud cȩlum supra hoc ualde dig¬
nioris. excellentiorisq naturȩ: suꝑ¬
qd̾ hostis antiquus ascendere cupi¬
ens. talia dicebat. incęlum ascendã.
Incȩlo namq erat. cũ ista diceret.
sed altius ascendere cupiens. talia
dicebat. Utrum aut̃ etiam suꝑiores
aquȩ firmamento int̾posito. naturã
mutauerint. ñ facile dicam. His aut̃

Expanded text:
firmamentum; et factum est ita. Vocavitque Deus firmamentum coelum; et factum est vespere et mane dies secundus. » Si enim, quod verum est, in medio aquarum factum est firmamentum, et aquas quidem ubique fuisse dubitari non potest. Quod si ubique erant, quaeso, ubi redactae sunt, tanto coeli terraeque spatio vacuo relicto? Non festum est. Firmamentum autem, quod in medio aquarum perhibetur, non illud intelligitur, quod in principio Deus creasse dicitur, alioquin bis coelum creatum fuisset, sed illud nimirum, quod sine intermissione volvitur, in quo sol, et luna et stellae apparent. Est autem et illud coelum super hoc, valde dignioris, excellentiorisque naturae, super quod antiquus hostis ascendere cupiens, dicebat: In coelum ascendam . In coelum namque erat, cum ista diceret, sed altius ascendere cupiens talia loquebatur. Utrum autem etiam superiores aquae, firmamento interposito, naturam mutaverint, non facile dixerim. His autem
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eis lucide & aꝑte. ñ aut̃ ĩ nube
sunt quoq hec uerba incordib
iudeorũ: s neq lucide. neq aꝑte.
Idõ de eis dr̃. Cȩcitas ex parte con¬
tigit ĩ isrł. Qd̃ aut̃ ait. ut possit
intrare ĩ terrã lacte & melle ma¬
nantẽ: Hoc significare uidet᷑. qd̾
nemo terram uiuentiũ intrabit.
qui prius ꝑ baptismũ ñ transient.
& nouȩ legis fidẽ atq doctrinã
ñ suscepit.S quid ꝑ altare sign¬
ficatur. qd̾ de lapidib impolitis.
&e saxis infoͬmib. suꝑ montẽ ebal
popło. maxima ex parte constituta ẽ.
hebal eñi uetus uorago int̾pretatur.
Uetus aut̃ uorago ĩ hoc populo
erat: qm̃ ibi abantiquis temporib
maior inferm ꝑditionisq porta pa¬
cebat. Construit᷑ aut̃ hoc altare ex
lapidib impolitis &e saxis informib.
qͣuosferrũ ñ tetigit. qm̃ et scã eccłia
piades colebant. & duri. increduli. in¬
fructuosi. dei formã et pulcritudinẽ

Expanded text:
in eis dilucide et aperte, non autem in nube in eis dilucide et aperte, non autem in nube sunt quoque verba in corde Judaeorum, sed neque lucide, neque aperte, ideoque de eis dicitur: « Caecitas ex parte contigit in Israel . » Quod autem ait, « ut possit intrare in terram lacte et melle manantem, » ex hoc significare videtur, quod nemo terram viventium intrabit, qui prius per baptismum non transierit, et novae legis fidem atque doctrinam non susceperit. Sed quid per altare significatur, quod de lapidibus impolitis et savis informibus supra montem Nabal gentili populo maxima ex parte constituta est. Nabal enim vetus vorago interpretatur. Vetus autem vorago in hoc populo erat, quoniam ibi, ab antiquis temporibus, major inferni perditionisque porta patebat. Constituitur autem hoc altare ex lapidibus et saxis informibus, quae ferrum non tetigit, quoniam et sancta pides colebant, et duri, increduli, infructuosique Dei formam, et pulchritudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
recepit aut̃ moyses.
ut post quã popłus tran¬
sierit iordanẽ. erigat ingentes la¬
pides. quos postquã calce leinga¬
uerit. scribat ĩ eis lucide et aꝑte
omnia uerba legis huiꝰ. ut possit
intrare terrã lacte & melle ma¬
nantẽ. faciat quoq altare suꝑ
montẽ ebal. de lapidib quos fer¬
rũ ñ tetigit. & de saxis informi.¬
bus et impolitis. & offerat suꝑ
eo holocaustũ dño. et immolet
hos ingentes lapides illi erigunt.
qui iam ꝑ iordanẽ transierunt.
Iordanẽ em̃i iosue. iordanẽ aꝓuit
iħe. Ipse nos docuit quid iorda¬
nis aqua significet. qm̃ ibi bapti¬
ratus. disciplis suis precepit di¬
it cens. Ite baptirate om̃s gentes baꝑ¬
tirantes eos ĩ nomine patris et si
ui & sp̃c sei. Istigͥ sunt qui erigunt
ingentes lapides. isti sunt quiubaqr
terrarũ ȩccłias edifficant. isti totius
mundi reges & principes ad fidem
conuertunt. Et isti quidẽ hos lapi¬
des leuigantes. isti eos calce &e can¬
catis glutino solidantes. scribunt

Expanded text:
ecepit autem Moyses, ut postquam populus transierit Jordanem, erigat ingentes lapides, quos postquam calce levigaverint, scribant in eis lucide et aperte omnia verba legis hujus, ut possit intrare terram lacte et melle manantem. Faciat quoque altare super montem Nabal de lapidibus, quos ferrum non tetigit, et de saxis informibus et in politis, et offerat super eo holocaustum Domino Deo suo. » Hos ergo lapides illi erigunt, qui jam per Jordanem transierunt. Jordanem enim Josue, Jordanem aperuit Jesus. Ipse nos docuit, quid Jordanis aqua significet, quoniam ibi baptizatus discipulis suis praecepit, dicens: « Ite, docete omnes gentes, baptizai . » Illi ergo sunt, qui erigunt ingentes lapides: isti sunt, qui ubique terrarum aedificant Ecclesias: isti totius mundi reges, et principes ad fidem convertunt. Isti quidem hos lapides levigantes; isti eos et charitatis glutino solidantes, scribunt
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ẽ predicationis ferramentis dolati
eformati erant.Nũdũ eñĩ adeos do¬
landos uenerat ille qui ait. Ut sapi¬
ens archicectus fundamentũ posui.
Suꝑhoc aut̃ altare holocaustũ
dño offert᷑. & uictima pacifica im
molatur. quia multis modis ei ĩ
scã ȩccłia cotidie sacrificat᷑. Nõ ẽ
aut̃ necessariũ nos aliquid hic de
sacrificiis dicere. de quib cã multa
ĩ suꝑiorib libris locuti sumus.
Qd̾ aut̃ ait comedesq ibi &e epula¬
beris corã dño deo tuo: ñ decarna¬
li. s de spũali cibo intelligide¬
bet. hic enĩ cibus ĩ eccłia sumi¬
tur. hic cib corã dño comedit᷑.
Non em̃i ĩ solo pane uiuit hõ.
s ĩ om̃i uerbo qd̾ procedit de

Expanded text:
e praedicationis ferramentis dolati, et formati erant. Nondum enim ad eos dolandos venerat ille, qui ait: « Ut sapiens architectus fundamentum posui . » Super hoc autem altare holocaustum Domino offertur, et victima pacificmodis ei in sancta Ecclesia sacrificatur. Non est autem necessarium nos hic aliud de sacrificiis dicere, de quibus in superioribus libris multa locuti sumus. Quod autem ait: « Comedesque ibi, et epulaberis coram Domino Deo tuo, » non de carnali, sed de spirituali cibo intelligi debet. Hic enim cibus in Ecclesia sumitur, hic cibus coram Deo comeditur: « Non enim in solo pane vivit homo, sed de omni verbo, quod procedit de
Abbreviated transcription (Latin):
ouẽ & ouẽ. aure & cauda
amputatis. uoluntarie
strii potest. uotũ aut̃ ex his
solui ñ potest. Non enĩ quasi
ex debito exigit᷑. qd̃ uoluntarie
ñ quasi extristicia. aut necessi¬
tes soluere debemus. Unde psal¬
sunt diminuta uoluntarie
offerri possunt: qm̃ ea que uo¬
luntarie facimus. quãuis ad¬
ꝑfectionẽ & ad plenũ ñ faciamꝰ.
adeo tam̃ suscipiunt. Uotũ aut̃
ex eis solui ñ potest. qm̃ que¬
cũq uouemus. in integrũ & si¬
ne aliqua diminutione solu̾e

Expanded text:
et cauda amputatis, voluntarie offerre potes, votum autem ex his solvi non potest. » Non enim quasi ex debito exigitur, quod voluntarie n quasi ex tristitia aut ex necessites, solvere debemus: quae diminuta sunt, voluntarie offerri possunt, quoniam ea quae voluntarie facimus, quamvis perfecte ac plene non faciamus, a Deo tamen suscipiuntur. Votum autem ex eis solvi non potest, quia quaecunque vovemus, in integrum et sine ulla diminutione solvere
Abbreviated transcription (Latin):
est enĩ pat̾ earũ. nisi ille dequo
dr̃: Omĩs sapientia ad nõ deoẽ.
Huic aut̃ centũ siclos dare ẽ. om̃a
quȩ inhis & inaliis scripturis
istarũ magisterio cõpositis con¬
tinent̃. fidelit̃ &e sine errore expo¬
nere &e intelligere. Aut̃ em̃ sieli
ñerunt argentei. nisi abomĩ
corruptione fuerint aliem. Qua¬
re aut̃ centũ omĩa significent. mͦ
superius diximus. Sigͥ hec res ad

Expanded text:
est enim pater illarum, nisi ille, de quo est enim pater illarum, nisi ille, de quo dicitur: « Omnis sapientia a Domino Deo » Huic autem centum siclos dare, est omnia, quae in his, et in aliis Scripturis istarum magisterio, compositis continentur, fideliter, et sine errore exponere et intelligere: aliter enim sicli non erunt argentei, nisi ab omni corruptione fuerint alieni. Qualiter autem centum omnia significent, modo superius diximus. Si ergo haec res ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui dormunt cũea patri puellȩ
centũ siclos argenti. & habebit eã
uxorẽ quia humiliauit eam. ñpo¬
terit dimictere eam. cunctis die¬
bus uitȩ suȩ. Uidetur aut̃ michi.
qd̾ ꝑhanc puellam grãmatica.
dialectica. rechonca. et ceterȩ ar¬
tes lib̾ales significent. Quȩ qui¬
dẽ quantũ ad se ungines st̃. et
incorruptȩ. Dicit aut̃ hec puella
ñ habere sponsũ.quia quãuis
plurib comuncta sit. tam̃ sic uniꝰ¬
cuiusq propͥa fit. ut quȩ ĩ uno
est. ĩ altero cẽ ñ possit. Unde &¬
dicit  grãmatica aristarchi. eo qd̃
illius propria fuerit. Sic gͥ & tu
cũ aliquã artẽ discere incipis. quã
gunt. qui dialecticã sponsam
sibi suscipere meruerunt. Hȩ eñi
puellȩ augustmno. ieronimo.am¬
brosio. cipriano.ceterisq ȩccłieq
doctorib comuncte. multos eio si¬
lios multaq librorũ uolumina
peꝑerunt. Uerũtam̃ illi qui eis
coniungunt᷑. patri illarũ centũ
siclos argenti dare iubent᷑. Quis

Expanded text:
ea patri puellae centum siclos argenti, et habebit eam uxorem; quia humiliavit illam, non poterit dimittere eam cunctis diebus vitae suae. » Videtur enim mihi, quod per hanc puellam, grammatica, dialectica, rhetorica, et caeterae artes liberales significentur, quae quidem, quantum ad se, virgines sunt incorruptae. Dicitur autem haec puella non habere sponsum, quia quamvis pluribus conjuncta sit, tamen sic uniuscujusque propria fit, ut quae in uno est, in altero esse non possit. Unde dicitur grammatica Aristarchi, eo quod illius propria fuerit. Sic ergo et tu cum aliquam artem discere incipis, quamvgunt, qui dialecticam sponsam sibi suscipere meruerunt. Hae enim puellae Augustino, Hieronymo, Ambrosio, Cypriano, caeterisque doctoribus conjunctae multos eis filios, multa scilicet librorum volumina pepererunt. Verumtamen illi, qui eis conjunguntur, patri illarum centum siclos argenti dare jubentur. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
diuersa pondera. manus
eminus. nec erit ⁊̃ domo tua mo¬
dus maior &e minor. Pondus habe¬
bis iustũ et uerũ. & modius ȩqua¬
lis &e uerus erit tibi. ut multo ui¬
uas tempore suꝑ terrã. quã dñs
ds cuus dederit tibi. Abhomina
quantũ lucrarent᷑ custodiendo.
Nos aut̃ ñ habeamus diuersa pon¬
dera ĩ sacculo pectoris nr̃i. sed
iusta. nichil sine ordine. nichil sine
libra. & uera mensura faciamus.
Et quia ñ est ꝑsonarũ acceptor¬

Expanded text:
didinec erit in domo tua modius major, et minor. Pondus habebis justum et verum, et modius aequalis, et verus erit tibi, ut multo tempore vivas super terram, quam Dominus Deus tuus dederit tibi. Abominabiquantum lucrarentur custodiendo. Nos autem non habeamus diversa pondera in sacculo pectoris nostri, sed justa. Nihil sine ordine, nihil sine libra et vera mensura faciamus. Et quia: « Non est personarum accept
Abbreviated transcription (Latin):
ihabuerint int̾ se iuni
um uiri. et unus contra
alterũ rixari ceperit. uolensq
uxor alterius eruere uirũ suum
de manu forcioris. miseritq ma¬
nũ et apprehenderit uerendaeiꝰ.
abscides manũ illius. nec flectẽ¬
dunt. Horũ aut̃ ille quidẽ fortiorẽ.
cuius causa pro sua iusticia maio¬
ies uires habere uidet᷑. Uxor uero
alterius. ñ solũ dota eius eccłia. ue¬
rũ etiam aliquis deplebe illius
intelligi pocest. Hic aut̃ uolens
procacissima statim ẽ absciden¬
da. ce lingua illa infrems fonaices
cohibenda. Qd̃ aut̃ &e lingua ma¬
nũ habeat. scriptura testat᷑. mors
euita ĩ manib lingue. Hoc aũ
michi quoq nuꝑ accidisse me¬
mini. Quidũ pro ȩcclia siponti¬
na contͣ beneuentanũ epm̃ liti¬
garẽ. mox archidiaconus eiꝰ per
uerenda arriꝑe conatus. iniuste
me diffamare cepit. S cius lingue
suꝑba manus confestim abscisaẽ
e atoto concilio reprehensus. ue¬
mam satisfaciens petiit et ĩpetͣuit.
on habebis ĩ sacculo

Expanded text:
habuerint inter se jurgium duo viri, et unus contra alterum rixari coeperit, volensque 211 uxor alterius eruere virum suum de manu fortioris, miseritque manum, et apprehenderit verenda ejus, abscindes manum illius, nec flectedunt. Horum autem ille fortior est, cujus causa pro sua justitia majores vires habere videtur. Uxor vero alterius non solum tota ejus Ecclesia, verum etiam aliquis de plebe illius intelligi potest. Hic autem volens procacissima statim est abscindenda, et lingua illa in frenis fortiter cohibenda. Quod autem et lingua manum habeat, Scriptura testatur: « Mors, et vita in manu linguae . » Haec autem mihi nuper accidisse memini; qui dum pro Ecclesia Sipontina cum Beneventano episcopo litigarem, mox archidiaconus ejus per verenda me arripere conatus, injuste me diffamare coepit; sed ejus linguae superba manus confestim abscissa est; et concilio reprehensus veniam satisfaciens petiit, et impetravit. « Non habebis in saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
terrã. & plantaueritis in
ca ligna pomifera: auferetis pre¬
putia eorũ. Poma quȩ germinat̃:
immunda erit uobis. nec edecis
ex cis usq quarto anno. Omnis¬
enĩ fructus scĩficabit᷑: laudabiliˢᷤ
dño. Qundo aut̃ anno comede¬
tis fructus. congregantes poma
quȩ proferunt. Talia enĩ ligna
apłs plantauerat: qui ait. Ego
plantaui apollo rigauit. ds aut̃
incrementũ dedit. Quorũ quidẽ
prepucia auferebat cũ diceret:
nemimn quicquã debeatis. nͥ ut
inuicẽ diligatis. Qui em̃ diligit
proximũ: legẽ impleuit. Nã ñ
adulterabis. ñ occides. ñ mecha
beris. ñ falsũ testimoniũ dices.
ũ concupisces rem ꝓximi tui: &
similia. Hȩc enĩ prepucia. tollen¬
da sunt. Quȩ nisi prius sublata
fuerint: omnia poma quȩ ger¬
minant ĩmunda erunt. Ideoq
ñ comedent: usq inquartum
annum. Quatuor enĩ anni. qͣ¬
tuor euangłia sunt. Quorum
aqua atq doctrina quecũq
ugna irrorata ñ fuerint: ĩmun¬
da sunt. neq eorũ poma comedi

Expanded text:
terram, et plantaveritis in ea ligna pomifera, et auferetis praeputia eorum: poma quae germinant immunda erunt vobis, nec edetis ex eis usque quarto anno: omnis fructus eorum sanctificabitur laudabiliter Domino: quinto autem anno comedetis fructus, congregantes poma 161 quae proferunt. » Talia enim ligna Apostolus plantaverat, qui ait: « Ego plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit . » Quorum quidem praeputia auferebat, cum diceret: « Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis: qui enim diligit proximum, legem implevit. Non adberis, non falsum testimonium dices, non concupisces rem proximi tui , » et similia: haec enim praeputia tollenda sunt. Quae enim prius sublata fuerint omnia poma quae germinaverint, immunda erunt; ideoque non comedentur usque in quartum annum. Quatuor enim anni, quatuor Evangelia sunt, quorum aqua, atque doctrina quaecunque ligna irrorata non fuerint, immunda erunt, neque eorum poma comedi,
Abbreviated transcription (Latin):
umm sita ẽ: ibi &e tẽplũ & altare cons¬
tructũ. Dicit᷑ gͥ beniamin lupus rapax
propt̾ altare. suꝑ qd̾ cotidie sine int̾¬
missione immolabat᷑: &e tam̃ quasi ra¬
pax lupus cumctis sacrificiis saturari
ñ poterat. Tanta em̃ erat sacerdotũ
& leuitarũ multitudo: ut uix insũptu
cotidiano multa ammalia eis fuffice¬
rent. Unde & tale sacrificiũ preda uo¬
cat. Hanc aũ predam: mane post im¬
molationẽ comedebant: uesꝑe autẽ
spolia idẽ ammaliũ pelles. sacerdoteᷤ
&e leuite. int̾se diuidebant. Auegon¬
ce aut̃ beniamm paulũ apłm signifi¬
cat: qui de ea tribu originẽ duxit.
Unde ipse ait. Nam &e ego ifraheli¬
ta sum: & extribu beniamur. Hic
aut quasi lupus rapar magno furo¬
re scãm ȩccłiam ꝑsequendo tantam
stragem ubiq faciebat: ut abipsis
Mane aut̃ &e uesꝑe: tale ẽ acsidicẽt.
primũ ce postea. Primũ em̃ come¬
debat predã: ꝑsequendo. uastando.
e dilamando eccłiã. Sic eñi dicit̃.

Expanded text:
jamin sita est; ibi et templum et altare constructum. Dicitur ego Benjamin lupus rapax, propter altare, super quod quotidie sine intermissione immolabatur, et tamen quasi rapax lupus cuntis sacrificiis saturari non poterat. Tanta enim erat sacerdotum et levitarum multitudo, ut vix in sumptu quotidiano multa animalia eis sufficerent. Unde et tale sacrificium praeda vocatur. Hanc autem praedam mane post immolationem comedebant; vespere autem spolia, id est animalium pelles sacerdotes et levitae inter se dividebant. Allegorice autem Benjamin Paulum apostolum significat, qui de ea tribu originem duxit; Unde ipse ait: « Nam et ego Israelita sum, et ex tribu Benjamin . » Hic autem quasi lupus rapax, magno furore sanctam Ecclesiam persequendo, tantam stragem ubique faciebat, ut ab ipsis Mane autem et vespere, tale est ac si diceret: Primum, et postea. Primum enim comedebat praedam, persequendo, vastando et dilaniando Ecclesiam; sic enim dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
desidiũ colliũ ẽtnorũ: idẽ patriarcha¬
exultauert̃ ut arietes. Itẽq. Montes
& colles cantabant corã deo laudes.
Et iterũ. fundam̃ta eiꝰ imontibus
scĩs. Ipse em̃ ẽ inquẽ desiderant & an¬
głi ꝓspicere. Hȩ aũt benedictiones si
ant incapite ioseph: &e eorũ quiimm¬
tant᷑ ioseph. Q iuertice nararei: nĩ
fr̃s suos. Narareus em̃ erat ioseph:
ut pote qui primogenitꝰ finit rachel.
& deo ab infantia consecratus. Om̃e
nãq masculmũ adaperiens uuluã.

Expanded text:
desiderium collium aeternorum; id est patriarchaexsultaverunt ut arietes ; » itemque: « Montes et colles cantabunt coram Domino laudes. » Et iterum: « Fundamenta ejus in montibus sanctis ; ipse est enim, in quem desiderant angeli prospicere. » Hae autem benedcapite Joseph, et eorum qui imitantur Joseph; et in vertice Nazaraei inter fratres suos. Nazareus erat Joseph, utpote qui primogenitus fuit Rachel, et Deo ab infantia consecratus. « Omne enim masculinum, adaperiens vulvam,
Abbreviated transcription (Latin):
pastor egͥssꝰ ẽ: pastor utiq bonꝰ. Sic eñi ip̃e
ait Egosũ pastor bonus. Hic eñ scđ̃m car¬
nem desemme iacob natus ẽ. Dicat᷑ gͦ
inde pastor egressus ẽ. Quis pastor: Isrł.
Qunisisrł: lapis. Ergo ñ primus isrł
egressus ẽ de iacob: alioqum de iacob
dem quẽ repbauec̃ edificantes. hic
factus ẽ incaput anguli. Hinc aut̃
adioseph conuertit᷑: dicens. Us patͥstus
erit adiutor tiuis: & om̃ps benedicet
tibi. Hoc em̃ nullo pacto de xp̃o in¬
telligi potest. Hullũ em̃ dm̃ pat̾ eiꝰ
habet: immo ipse ẽ &e as deorũ. et
anis añorum. Hoc gͥ et cetera quȩ se¬
cunt᷑: suꝑ ioseph intelligant᷑. Seqͥt᷑.
Benedictionib cȩli desuꝑ. & bene-¬
dictionib abyssi iacentis deorsum.
benedictionib : Benedictionib in¬

Expanded text:
pastor egressus est, pastor utique bonus. Sic enim ipse ait: « Ego sum pastor bonus ; » hic enim, secundum carnem, de semine Jacob natus .est. Dicatur ergo: inde pastor egressus est. Quis pastor? 46 Israel. Quis Israel? Lapis. Ergo non primus Israel egressus est de Jacob alioquin de Jacob s quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . » Hinc autem ad Joseph loquitur dicens: « Deus patris tui erit adjutor tuus, et omnipotens benedicet tibi. » Hoc autem nullo pacto de Christo intelligi potest; nullum enim dominum pater ejus habet, imo ipse est ei Deus deorum, etnantium. Hoc igitur, et caetera quae sequuntur, super Joseph intelligantur. Sequitur: « Benedictionibus coeli desuper, et benedictionibus abyssi jacentis deorsum, benedictionibus? « Benedictionib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħas intestimoniũ uocant. Bene¬
dictionib uberũ & uluȩ: sub au¬
ditur benedicet tͥ om̃ps. Hȩ autem
benedictiones si adlitterã intelligm¬
tur. & dicere & audire satis absur¬
dũ et turpe ẽẽ uidet. Scdm litterã
tam̃: &e filiorũ multitudinẽ. & uic¬
tus abundantiam. ei sic benedicen¬
do optasse intelligi potest. Sedqͥd
ꝑubera. insi duo testamenta intel¬
liguntur: Unde ꝑsalomonẽ ȩcłiȩ
dicit᷑. Nuo ubera tua sicut duohin¬
nuli capteȩ gemelli. Hȩc aut̃ ubera
cunctis fidelib sufficient lac sub¬
ministrant: his uberib ȩccłiȩ filii
nutriunt᷑. In his benedictiones illȩ
continent᷑: quib om̃s popłi bene¬
dicunt᷑. Quid uͦ ꝑuuluã. nisibaptis

Expanded text:
as in testimonium vocant. « Benedictionibus uberum, et vulvae, » subauditur, benedicat tibi Omnipotens. Hae autem benedictiones, si ad litteram intelligantur, et dicere, et audire satis absurdum, et turpe esse videtur. Secundum litteram tamen et filiorum multitudinem, et victus abundantiam, ei sic benedicendo, optasse intelligi potest. Sed quid per ubera, nisi duo Testamenta intelliguntur? Unde per Salomonem Ecclesiae dicitur: « Duo ubera tua sicut duo hinnuli caprae gemellae . » Haec autem ubera cunctis fidelibus sufficienter lac subministrant: iis uberibus Ecclesiae filii nutriuntur: in iis benedictionibus illae continentur, quibus omnes populi benedicuntur. Quid vero per vulvam, nisi ba
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ ꝓpt̾ inuidiã iurgati sc̃. Hoc aũt eds
fecisse parũ ꝓfuit: qm̃ uigilanti for¬
tiq consilio. & dispositione. ioseph
cuncta agebat. Unde &e subdit. Se¬
det inforti arcus eiꝰ. fortis erat mani
fortis erat &e arcus: id eoq insugentes
aduersanos ñ metuebat. Sequit᷑. Et
dissoluta sunt uincula brachiorũ et
manuũ eiꝰ: ꝑ manꝰ potentis iacob.
cõpedib pedes eiꝰ. Postea uͦ misit rer
& soluit eũ: pͥnceps popłoꝵ & dimisit
eũ. hoc aut̃ soliꝰ di uoluntate. scusq¬

Expanded text:
er invidiam jurgati sunt. Hoc autem eos fecisse parum profuit, quoniam vigilanti fortique consilio, et dispositione, Joseph cuncta agebat. Unde et subditur: « Sedet in forti arcus ejus. » Fortis erat manu, fortis erat et arcu, ideoque insurgentes adversarios non metuebat. Sequitur: « Et soluta vincula brachiorum et manuum ejus, per manus potentis Jacob: compedibus pedes ejus; postea vero misit rex, et solvit eum princeps populorum, et dimisit eum . » Hoc autem soli
Abbreviated transcription (Latin):
pit homo. Magne gͥ sunt uberũ
&e uuluȩ benedictiones: quib et
nascim̃ &e alim̃. S quare ñ priꝰ
uuluȩ et deinde uberũ: nisiqͥa
uberib concipim᷑. auulua uͦ nas¬
cimur: Precedit eñi conceptio
natiuitatẽ: precedit p̃dicatio bap¬
tismũ. Mnabilis generatio: inqua¬
Ahomo prius lactat᷑. quã nascat᷑.
Quis em̃ inprimitiua ȩccłia prius
adbaptismũ uenit: quã fidei sa¬
cramento instrueret᷑. Sequitur.
Benedictiones patris tui confortate

Expanded text:
homo. Magnae igitur sunt uberum et vulvae benedictiones, quibus et nascimur et alimur. Sed quare non prius vulvae, et deinde ubera? Nisi quia uberibus concipimur, vulva vero nascimur? Praecedit enim conceptio nativitatem, praecedit praedicatio baptismum: mirabilis generatio, in qua homo prius lactatur quam nascatur. Quis enim in primitiva Ecclesia prius ad baptismum venit, quam fidei sacramentis instrueretur? Sequitur: « Benedictiones patris tui confortatae
Abbreviated transcription (Latin):
merare. neq sũmã eorũ pones¬
cũ filiisisrł. s constitue eos suꝑ
tabernaculũ testimonii. Cunc¬
ta uasa eius. & qͥcquid ad ceri¬
monias ꝑtinet: ipsi portabunt¬
& tabernaculũ &e om̃a utensi¬
lia eiꝰ. & ert̃ inministerio. acꝑ
girũ tab̾naculi metabunt̃. Nu¬

Expanded text:
merare, neque pones, summam eorum cum filiis Israel; sed constitue eos super tabernaculum testimonii, et cuncta vasa ejus, et quidquid ad caeremonias pertinet: ipsi portabunt tabernaculum et omnia utensilia ejus, et erit in ministerio, ac per gyrum tabernaculi metabuntu
Abbreviated transcription (Latin):
tum qd̾ penitendo reliquerat
iterũ rediit. Nec habeat uxoreᷤ
plurimas. quȩ eiꝰ animũ illiciant.
hec aut̃ salomon surda aure p̃¬
teriens. ñ solũ plurimas. s etiã
alienigenas dixit uxores. Aqͥb
miserabilit̃ illectus. ydola adoras¬
se legit᷑. Spũalit̃ aut muldȩ uxo¬
res multarũ religionũ sectȩ in¬
telligi posst̃. Immensa uͦ pondã
auri & argenti habere ꝓhibent᷑.
qm̃his facillime ĩ contemptũ
dei. & ĩ suꝑbiã eleuat᷑. Hunc
aut̃ librũ quiint̃ noua & uetera
mediꝰ discurrit. scribere sibi & ob¬

Expanded text:
tum, quod poenitendo reliquerat, tum, quod poenitendo reliquerat, iterum redit. Nec habeat uxores plurimas, quae ejus animum illiciant. Hoc autem Salomon surda aure praeteriens, non solum plurimas, sed alienigenas duxit uxores, a quibus miserabiliter illectus, idola adorasse legitur. Spiritualiter autem multae uxores multae religionum sectae intelligi possunt. In mensa vero pondera auri et argenti prohibentur, quoniam his facillime in contemptum Dei, et in superbiam elevatur. Hunc autem librum, qui inter nova et vetera medius discurrit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ eandẽ uiam ñ reu̾tamin.
nec habeat uxores plurimas.
habeat ĩmensa pondẽra auri
& argenti. Post quã aũt sederit
ĩ solio regni. scribat sibi deute¬
ronomiũ legis huiꝰ accipiens
exempla asacerdotib. & legat
illud cunctis dieb. faciens ea qͥ
ĩ eoscripta ft̃. neq declinet ad
dexterã. uł ad sinistrã. ut longo
tepore regnet ĩpse ce filii eiꝰ. I
nam hoc capłm reges nr̃i intelli¬
gnt. intellectũq custodiant.
ncq tantis malis ȩccliã afficiant.
hoc aut̃ ñ solũ descłarib uerũ
itiam de spũalib ȩccliȩ regibus.
ntelligi potest. Utrũq de gente
tuat. humilẽq popłm ꝓsternat.
hoc eñi intelligere possumus.
ut suꝑborũ famulatu. atq consi¬
intelligens ait. Hii incurribus
ehii ĩ equis. nos aut̃ ĩ nomine
dm̃ dei nr̃i magnificabim᷑. Nec re¬
ducat popłm ĩ egyptũ sermõe
uidelicet uel exemplo eũ ad pec¬
cata conuertens. Peandẽ autẽ
uiam reuertitur.qui ad pecca¬

Expanded text:
eamdem viam non revertamini; nec habeat uxores plurimas, habeat in mensa pondera auri, et argenti. Postquam sederit in solio regni, scribat sibi Deuteronomium legis hujus, accipiens exemplar a sacerdotibus, et legat illud cunctis diebus, faciens ea, quae in eo scripta sunt; neque declinet ad dexteram, vel ad sinistram, ut longo tempore regnet ipse, et filii ejus. » tinam hoc 199 capitulum reges nostri intelligant, intellectumque custodiant, neque tantis maln solum de saecularibus, verum etiam de spiritualibus Ecclesiae regibus intelligi potest. Verum eum de gente ruat, humilemque populum prosternat. Per hoc enim intelligere possumus, ut superborum famulatu atque consiintelligens, ait: « Hi in curribus, et in equis, nos autem in nomine Dei nostri magnificabimur . » Nec reducat populum in Aegyptum, sermone videlicet et exemplo eum ad peccata convertens. Per eamdem autem viam revertitur, qui ad pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nerauerit. nulla grnis ẽ. cui ipsa
fidẽ suãñ p̃ dicauerit. Et cũ õs
gentes eiꝰ fidẽ suscepissent. ipsa
nullius gentis fidẽ suscepit. Et
ipsa quidẽ tandẽ dñabit᷑ om̃i¬
bus cui pret̃ dm̃ nemo dñabit᷑.
Uu tibi uenditꝰ
fucui fr tuus hebreus.¬

Expanded text:
neravit: nulla enim gens est, cui ipsa fidem suam non praedicaverit, et cum omnes gentes fidem ejus suscepissent, ipsa nullius gentis fidem suscepit, et ipsa quidem tandem dominabitur omnibus, cui praeter Deum nemo dominabitur. « Cum tibi venditus fuerit frater tuus Hebraeus
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ cibum coquant.
&e digerant. atq ex co cuncła men¬
bra ȩceliastici corporis pascant e
nutriant: Inuentriculo cuum
idẽ instomacho. om̃is cib dign¬
tur. quo omnia corponis menbra
nutriunt᷑. Suscipiunt prettrea
sacerdoces friuñti . uini. & olei et
lanarũ primitias. ut habentes
uictũ atq uestitũ. his contenti
sint. S quales eos ẽẽ putamus.
quib om̃s primitiȩ dantur:
S quare dant᷑: Uis audire qͣre:
Quia primi st̃. quia maiores st̃.
Quia ĩ om̃ib optinent princi¬
patũ. & om̃ia eis debent ẽẽ sub¬
iecta. Istigͥ primi sedeant. pͥm
ambulent. istos cȩtera turba se¬
quat᷑. Qui eñi eos sequit᷑. ñ am¬
bulat ĩ tenebris. s habebit lu

Expanded text:
Scripturarum cibum coquant Scripturarum cibum coquant et digerant, atque ex eo cuncta ecclesiastici corporis membra pascant et nutriant? In ventriculo enim, id est stomacho omnis cibus digeritur, quo omnia corporis membra nutriuntur. Suscipiunt praeterea sacerdotes vini, et olei, et lanarum primitias, ut habentes victum et amictum, his contenti sint. Sed quales eos esse putamus, quibus omnes primitiae dantur? Sed quare dantur? Vis audire quare? Quia primi sunt, quia majores sunt; quia in omnibus obtinent principatum, et omnia eis debent esse subjecta. Isti ergo primi sedeant, primi ambulent, istos reliqua turba sequatur. Qui enim eos sequitur, non ambulat in tenebris, sed habebit lu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illis. Hac enĩ sententia mun¬
dũ relinquere. & solido adhe¬
rere iubent᷑. Et quidin ĩ par¬
te suscepimus. nullã aliã par¬
tẽ queramus. ne forte dũaliam
partẽ querimus. hanc quȩ oĩb
melior ẽ amittamus. Magna eñi
ẽ. hec hereditas. sullũ heredita¬
mus qui omĩa possidet. Hoc
aut̃ illi custodiunt. qͥ solis ne¬
cessariis contenti. omia cõmu¬
diciũ sacerdotũ apopło & abhis
qui offerunt uictimas. siue bo¬
uẽ. siue ouẽ ĩmolauerĩt: dabt̃
partẽ ex ouiũ consione. Ipsum
em̃i elegit dñs d̾s tuus de cunc¬
tis tribub tuis. ut stet & mi¬
nistret nomini dm̃i. ipse et filiꝰ
om̃iũ uictimarũ sacerdotes
suscipiunt. ut ꝑhoc om̃iũ one¬
ra se portare intelligant. Scdm
qd̾ ad aaron dñs ait. Ti &e filii
tui & domus patris tui porta¬
bitis iniquitatẽ scũarii. Eũ gͥ
qui tantis onerib premitur:
multos armos habere oportet.
S quare uentriculũ sacerdo¬
ces suscipiunt. nisi ut sc̃arum

Expanded text:
est illi. » Hac sententia mundum relinquere, et soli Deo adhaerere jubemur, et qui Deum in partem suscepimus, nullam aliam partem quaeramus, ne forte dum aliam partem quaerimus, hanc, quae omnino melior est, amittamus. Magna enim est haereditas, si illum haereditamus, qui omnia possidet. Hoc autem illi custodiunt, qui solis necessariis contenti, omnia commudicium sacerdotum a populo et ab his qui offerunt victimas: sive bovem, sive ovem immolaverint, dabunt partem ex ovium tonsione: ipsum enim elegit Dominus Deus tuus de cunctis tribubus tuis, ut stet, et ministret nomini Domini ipse, et filii omnium victimarum sacerdotes suscipiunt, ut per hoc omnium onera se portare intelligant, secundum quod ad Aaron Dominus ait: « Tu, et filii tui, et domus patris tui portabitis iniquitatem sanctuarii. » Eum ergo, qui multis oneribus premitur, multos armos habere oportet. Sed quare ventriculum sacerdotes suscipiunt, nisi ut sanctarum
Abbreviated transcription (Latin):
plar a sacerdotib suscipiͭ. si se¬
cũdũ eorũ doctrinã custoditur.
Ille uͦ nec ad dexterã. nec adsinis¬
tram declinat. qͥ a ueritate et
arecto itinere ñrecedit.

Expanded text:
plar a sacerdotibus suscipitur, si secundum eorum doctrinam custoditur. Ille vero nec ad dexteram, nec ad sinistram declinat, qui a veritate, et a recto itinere non recedit.
Abbreviated transcription (Latin):
nolo egredi. eoqd̃ diligat ce. & ddo¬
mũ tuam. & bene sibi apud ce
sentiat eẽ. assumes subulam. et
ꝑforabis aurẽ eiꝰ ĩ ianua domus
tuȩ. & seruiat tibi usq ĩ et̾num.
Ancillȩ qͦq similit̃ facies. Nõ au̾¬
tes abeis ocłos tlos quando dum¬
seris eos libos. qm̃ iuxta mercedẽ
mercennarii ꝑsex annos seruiunt
tibi. Qm̃ enĩ hebreus transiens in¬
terp̃tat᷑. omĩs homohebreus incel¬
ligi potest. qui ab infidelitate ad
ȩccłiam transit. Hos aut̃ doctores
eccłiȩ. fideli precio dño emunt. Idẽ
uͦ ꝑ sex annos. qd̾ ꝑ sex dies significa¬
tur. Non eñ ft̃ dies nisi sex. ĩ qͥb
seruile opus fieri liceat. Qui igitur
aseruitute ñ recedit. S sciendũe
quia seruorũ dei aliisponte ser

Expanded text:
Nolo egredi: eo quod diligat te, et domum tuam, et bene sibi apud te esse sentiat: assumes subulam, et perforabis aurem ejus in janua domus tuae, et serviet tibi usque in aeternum. Ancillae quoque similiter facies. Non avertes ab eis oculos tuos, quando dimiseris eos liberos, quonimercenarii per sex annos servivit tibi. » Quoniam enim Hebraeus transiens interpretatur, omnis homo Hebraeus intelligi potest, qui ab infidelitate ad Ecclesiam transit. Hos autem doctores Ecclesiae pretio Domino emunt. Idem vero per sex annos, quod per sex dies significatur; non enim sunt dies nisi sex, in quibus servile opus fieri liceat. Qui igitur servitute non recedit. Sed sciendum est, quia servorum Dei alii spon
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terrã fundat᷑. Qua inre ma¬
nifeste ostendit᷑. qm̃ & si iniquis
cõmunicamꝰ inquorũ tam̃ pecca¬
tis ñ acquiescere. s ea uehement̃
abicere & abhominari debemus.
ideo hic ñ exposuimus. quia in
aliis libris & maxime ĩ leuiti¬
co sufficient̃ de his ex posuius.
onplantabis
lucũ. & omẽ arborẽ
uirta altare dm̃i clei tui. nec faci¬
es tibi atq constitues statuã. quȩ
odit dñs ds tuus. His eñĩ uerbis
om̃is ydolorũ cultura. omnisq
infideliũ suꝑsticio interdicit᷑.¬
iores cause sacerdotũ iudiciofimãt
Cuiꝰ sententiȩ qͥcũq suꝑbiens obeai¬
re noluerit: moriat᷑. Qua inre ia¬
cerdotũ scientia. & iusticia. popu¬
liq circa eos obedientia qualis
& quanta eẽ debeat. breuiter
insinuat.
u ingressus fueris terrã
quã dñs łs tuus dabit

Expanded text:
super terram fundatur. Qua in re masuper terram fundatur. Qua in re manifeste ostenditur, quoniam et si iniquis communicamus, iniquorum tamen peccatis non acquiescere, sed ea vehementer abjicere et abominari debemus. ideo hic non exponimus, quia in aliis libris, et maxime in Levitico sufficienter exposuimus. « Non plantabis lucum, et omnem arborem juxta altare Domini Dei, nec facies tibi, atque constitues statuam, quae odit Dominus Deus tuus. » His enim verbis omnis idolorum cultura, omnisque infidelium superstitio interdicitmajores causae sacerdotum judicio finiantur: cujus sententiae quicunque superbiens obedire noluerit, moriatur. Qua in re sacerdotum scientia et justitia, populique erga eos obedientia, qualis et quanta esse debeat breviter insinuat. « Cum ingressus fueris terram, quam Dominus Deus tuus dabi
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ ꝑforari faciant. Tales
eñi aures dñs querebat cũ diceret.
qui habet aures audiendi audi¬
at. Iste gͥ quia ꝑsex annos. idẽ
om̃i tempore uicȩ suȩ. qͣsi mercẽ¬
narius seruiens sui laboris mer¬
cedẽ semꝑ expectauit. bene re¬
muneratꝰ adsuꝑnȩ patriȩ rediit
libtatẽ. Seriuiuit gͥ ñ ut seriuis.
s ut mercennariꝰ. qm̃ seruo pro
labore ñdant᷑ mercedes.
eqͥt᷑ aut̃ deprimogenitis.
quȩ si masculini generis
& sine macula fuerint. cuncta
deo scĩficati iubent᷑. Et de his
qͥde insuꝑiorib libris satis lo¬
cuti sumus. Qd aut̃ hic dr̃ ut pͥ¬
mogenita. quȩ maculã hñt. ñ
ĩmolent᷑ dño s comedant᷑. & ab
his qui mundi st̃. & abh as qͥ
mundi ñ sunt: Hoc signisicat
qd̾ criminosi ad ordinẽ qͥdẽ sac̃¬
dotalẽ sub uehi ñ posst̃. ab ȩcclȩ
tñ coipore. & a cõmunione fide
liũ sepa rariñdebent. S hoc
solũ inobseruãdũ ẽ. ut eorum
sanguis ñ comedat᷑. s quasi aqͣ

Expanded text:
exemplum perforari faciant. Tales enim aures Domino quaerebat, cum diceret: « Qui habet aures audiendi, audiat . » Iste ergo, quia per sex annos, id est toto tempore vitae suae, quasi mercenarius serviens, sui laboris mercedem semper exspectavit, bene remuneratus ad supernae patriae rediit libertatem: servivit ergo, non ut servus, sed ut mercenarius; quoniam servo pro labore non dantur mercedes. Sequitur autem de primogenitis, quae si masculini generis et sine macula fuerint, cuncta Deo sacrificare jubentur. Et de his quidem in superioribus libris satis locuti sumus. Quod autem hic dicitur, ut primogenita, quae maculam habent, non immolentur Domino, sed comedantur ab his qui mundi sunt, et ab his qui mundi non sunt, hoc significat quod criminosi ad ordinem quidem sacerdotalem subvehi non possunt, ab Ecclesiae tamen corpore et communione sebent. Sed hoc solum in eis observandum est ut Judaeorum sanguis non comedatur, sed quasi aqua
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpinqũu repetendi ñ ha¬
bes potestatẽ. et omnino indi¬
gens & mendicus ñ erit inter
uos. Septimus enĩ dies. & sep¬
timus annus. sicut iam ĩ aliiꝰ
exposuimus. hȩc ultima etas
incelligit᷑. De qua apłs ait.
Nossumus. in quos fines scłoꝵ
deuenerunt. In hac aut̃ ulti¬
ma ȩtate. remissionẽ facere de¬
bemus. Sicut dñs ait. Dimita¬
Nisi remisetitis homimbus
peccata eorũ. nec pat̾ ur̃ celes¬
tis. dimittet uobis peccata
petere. s dimittere debemꝰ. Quod
aut̃ aduenȩ. & peregrino hȩc re¬
petere concedit. dãpnatis & infi¬
delib. hanc remissionẽ ñ ualere
Asignificat. Siue eñi dimittas.
siue ñdimittas. ille tam̃ nichilo¬
minus ꝑiturus est. Quid em̃ ude¬
is ĩ infidelitate ꝑsistentib pro¬
fuit. qd̃ dñs ait. Pat̃ ignosce illiᷤ.

Expanded text:
propinquum repetendi non habes potestatem, et omnino indigens, et mendicus non erit inter vos. » Septimus enim dies, et septimus annus, sicut jam in aliis libris exposuimus, haec ultima aetas intelligitur, de qua Apostolus ait: « Nos sumus, in quos fines saeculorum devenerunt . » In hac ultima autem aetate remissionem facere debemus, sicut Dominus ait: « DimittNisi remiseritis hominibus peccata eorum, nec Pater vester coelestis dimittet vobis peccata petere, sed dimittere debemus. Quod autem ab advena, et peregrino haec repetere concedit, damnatis, et infidelibus hanc remissionem non valere significat, sive etiam dimittas, sive non dimittas, ille tamen nihilominus periturus est. Quid enim Judaeis in infidelitate persistentibus profuit, quod Dominus ait
Abbreviated transcription (Latin):
qui libentissime seruiens. nũquã
adñi sui uult recedere seruitute.
Quare hoc: Quia eũ diligit et
sibi  apud cũ bene ẽẽ sentit.
Hunc̃ gͥducit dñs ad ianuam
domus sue & ꝑforat aurẽ eius.
ut seruiat ĩ ꝑpetuũ. Qui eñi
ad ianuam ducit᷑: ab  om̃ibus¬
qͥ sunt ĩ domo uidet᷑. Merito
gͥ bonus seruus ducit᷑ ad ianuã.
ut quã fidelis & obediens sit om̃i

Expanded text:
qui libentissime serviens, nunquam a Domini sui vult recedere servitute. Quare hoc? Quia eum diligit, et sibi apud eum bene esse sentit. Hunc ergo ducit Dominus ad januam domus suae, et perforat aurem ejus ut ei serviat in perpetuum. Qui enim ad januam ducitur, ab omnibus, qui in domo sunt, videtur; merito ergo bonus servus ducitur ad januam, ut quam fidelis et o
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. alii uͦ ñ sponte. &. onerosã fer̃
seruitutẽ. Et multos quidẽ call
iccłia uidemus. qͥ nehil boni
enuicii. sua sponte faciunt. serui¬
unt tam̃ aut uerecũdia. aut timo
CHos aũt ĩ septimo anno. idẽ
ubos abisse. & uide quã bonus
ansqͥ nec etiam ipsos malos ser¬
uos & ingratos. uacuos abire per¬
mitit. s dat uiaticũ degregibus
e dearea. et de torculari. Intellig̃¬
cm̃i eccłia hoc sacram̃tũ. incelligit
ehoc nom̃. neq ignorat qͥd uiati¬
cũ significet. Unde & ultina ho¬
ra penitentib. hoc uiaticũ reciꝑe
psuadet. stq. ⁊: qͦ ꝑ totã uiã usq ad
scde iudicis securi ꝑferant᷑. Hoc em̃

Expanded text:
n sponte, et onerosam serviunt servitutem. Et multos quidem tales in Ecclesia videmus, qui nihil boni servitii sua sponte faciunt; serviunt tamen aut verecundia, aut timore. Hos autem in septimo anno, id esros abiisse. Et vide quam bonus Dominus, qui nec etiam ipsos malos servos et ingratos vacuos abire permittit, sed dat eis viaticum de gregibus, et de area, et torculari. Intelligit enim hoc sacramentum, intelligit et hoc nomen, nec ignorat quid viaticum significet. Unde et ultima hora poenitentibus hoc viaticum recipere persuadet, qui per totam vitam usque ad sedem jud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑterritꝰ est. Cũq siluerint duceᷤ
exercitus. & finẽ loquendi fecerit.
unusquisq suos cuneos ad bel¬
landũ preparabit.

Expanded text:
territus est. Cumque siluerint duces exercitus, et finem loquendi fecerit, unusquisque suos ad bellandum cuneos praeparabit
Abbreviated transcription (Latin):
agnificentia
eius discurrunt nubes &e
habitaculum eiꝰ sursũ. & subt̃ bra¬
chia sempit̾na. Eiciet a facie tua
inimicũ. dicetq conterere. Hoc em̃¬
& scdm litderam mirabile ẽ. qd nu¬
discurrere. aquas ferre. easq tã or¬
dinate nunc effundẽ. nunc tene¬
re uidemus. Nr̃ẽ quoq nubes. apłi
uidelicet &e doctores aquis spũali¬
b & doctrina eũagłii pleni. eius
uirtute et magnificentia ubiq
discurrunt. & nr̃e mentis agrũ
in ebriant. uariisq uirtutũ fruc¬
tib fertilem faciunt. Est aũt habi¬
taculũ eiꝰ sursũ. qm̃ incelo sedeseiꝰ.
Subt̃ aũt sunt brachia sempit̃na.

Expanded text:
agnificentia ejus discurrunt nubes, habitaculum ejus sursum, et subter brachia sempiterna. Ejiciet a facie tua inimicum, et dicet: Conterere. » Hoc secundum litteram mirabile est quod nudiscurrere, aquas ferre, easque ordinate nunc effundere, et nunc tenere videmus. Nostrae quoque nubes, apostoli videlicet et doctores, aquis spiritualibus et doctrina Evangelii pleni, ejus virtute et magnitudine discurrunt, et nostrae mentis agrum inebriant, variisque virtutum fructibus fertilem faciunt. Est autem ejus habitaculum sursum, quoniam in coelo sedes ejus. Subter autem sunt et brachia sempiterna;