comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illis credit᷑: ñ credit᷑ deo qui ait.
quẽ ad modũ cęlũ nouũ et t̾ra
noua. quȩ ego facio manere
corã me dixit dñs: sic stabit no¬
men urm̃ et semen ur̃m. et ent
mensis exmense &e sabbatũ ex sab¬
bato. et ueniet om̃is caro incons¬
pectumeo ut adorent iniheru¬
salẽ. dixit dñs ds: et exibt̃. & ui¬
debunt menbra hominũ qui
preuaricati sunt inme:Nã uer¬
mis eorũ ñ moriͭ. et ignis eorũ
ñ extinguet᷑: & erunt incons¬
pectu uniuersȩ carnis. Si t̃ra

Expanded text:
illis creditur, non creditur Deo, qui ait: illis creditur, non creditur Deo, qui ait: Quemadmodum coelum novum, et terra nova, quae ego facio manere coram me, dicit Dominus, sic stabit nomen vestrum, et semen vestrum: et erit mensis ex mense, et sabbatum ex sabbato: et veniet omnis caro in conspectu meo, ut adorent in Hierusalem, dicit Dominus Deus: et exibunt, et videbunt membra hominum, qui praevaricati sunt in me. Nam vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur, et erunt in aspectum universae carni 87. Si
Abbreviated transcription (Latin):
peterent demonstrauit: sinemo
fuit : fuit utiq uis diuina. Que¬
rib mortuorũ. Nominis tu que¬
ris auxiliũ: ubi opus dei cermiᷤ:
Non egent humanis diuina
ministeriis. Cȩlũ ds̃ fieri uissit.
et factũ est. terrã creari statuit.
ce creataẽ. Quis humerissaxa
cũ uexit. quis c̃gessit in pensas. qͥs
laboranti deo suam oꝑam de mõs¬
trauit. In momento hȩc facta
sunt. Uis scire quã breui: Dixt
&e fecit. Si dicto elementa cũ sur¬
gunt: cur dicto mortui ñresur¬
gunt: Quilicet mortui sint: tam̃
aliquando uixerunt. Habuert̃
spm̃ sentiendi: habuerunt uires
agendi. Piurimũq refert. capax
animi ñ fuisse : et exanimũ re¬
mansisse. Biabolus dicit. dic la¬
pidi huic: ut fiat panis. Confice¬
cur. iubente dño cũ uerti posse
naturam: tuñ credis iubente dño
reformari posse nat᷑a: Desoł cursucel¬
mundũ oculis ꝑscrutati st̃. quia
nullus eorũ cũ de
principio fuit.
nullus eorũ de deo dixit. cũ pa

Expanded text:
peterent, demonstravit? si nemo peterent, demonstravit? si nemo fuit, fuit utique vis divina, qribus mortuorum. Hominis tu quaeris auxilium, ubi opus Dei cernis? 85. Non egent humanis divina ministeriis. Coelum Deus fieri jussit, et factum est: terram creari statuit, et creata est . Quis humeris saxa convexit? quis congessit impensas? quis laboranti Deo suam operam ministravit? In momento haec facta sunt. Vis scire quam brevi? Dixit, et facta sunt . Si dicto elementa consurgunt, cur dicto mortui non resurgant? Qui licet mortui sint, tamen aliquando vixerunt, habuerunt spiritum sentiendi, habuerunt vires agendi; plurimumque refert capax animi non fuisse, 1157 et exanimum remansisse. Diabolus dixit: Dic lapidi huic, ut fiat panis . Confitetur, jubente Deo, converti posse naturam; tu non credis, jubente Deo, reformari posse natmundum oculis perscrutati sunt; quia nullus eorum cum Deo in principio fuit, nullus eorum de Deo dixit: Cum par
Abbreviated transcription (Latin):
peres cũ gratulati crediderunt
pro alimento: et nos adhuc pro
salute ñ credimꝰ: Illi resurrectio¬
nem alienã suis lactimis rede¬
merunt. nos nram̃ nec. xp̃i redi¬
muus passione: qui cũ emitte¬
ret spm̃. ut ostenderet pro nr̃a
resurrectione se mortuũ. seriẽ
ipsam resurrectionis exercuit:
simul etim ut clamans iterũ
uoce magna emisit spm̃: et
terra mota ẽ. & petre scisse sunt.
et montum̃ta aꝑta sunt. et mł¬
ta corpora scõrũ dormientiũ re¬
surrexerunt. & exeundes demonu¬
mento. post resurrectionẽ eius
uenerunt in sanctã ciuitatem.
et multis apparuerunt. Si hec
lecta sunt cũ emitteret spm.
cur incredibilia putamꝰ. cũ re¬
dire ceperit adiudiciũ. prefer¬
tim cũ hȩc resurrectio. docum̃¬
ta illius resurrectionis. et futu
re ueritatis exemplũ sit: Minꝰ
aut̃ exemplũ ẽ. quã ueritas. qͥs
igit᷑ in dñi passione monum̃ta
aperuit. manũ resurgentibus
dedit: uiam qua ciuitatẽ scãm

Expanded text:
peres gratulati crediderunt peres gratulati crediderunt pro alimentis ; et nos adhuc pro salute non credimus? Illi resurrectionem alienam suis lacrymis redemerunt, nos nostram nec Christi credimus passione? Qui cum emitteret spiritum, ut ostenderet pro nostra resurrectione se mortuum, seriem ipsam resurrectionis exercuit; simul enim ut clamans iterum voce magna emisit spiritum; et terra mota est, et petrae scissae sunt, et monumenta aperta sunt, et multa corpora sanctorum dormientium resurrexerunt, et exeuntes de monumento post resurrectionem ejus venerunt in sanctam civitatem, et multis apparuerunt . 84. Si haec facta sunt, cum emitteret spiritum, cur incredibilia putamus, cum redire coeperit ad judicium? praesertim cum haec resurrectio documentum illius resurrectionis, et futurae sit veritatis exemplum: minus autem exemplum est, quam veritas. Quis igitur in Domini passione monumenta aperuit, manum resurgentibus dedit, viam qua civitatem sanctam
Abbreviated transcription (Latin):
rũpt̃ uincula. men¬
cessuas soluunt.
Quid si dũ lararus exuit᷑. popłs
lib̾atur. Dũ latarũ abire ꝑmit¬
tunt. ipsi ad dñm reuertuntur :
Deniq multi quidẽ uenerant
admariam: uidentes quȩ fac¬
ca sunt credidert̃. Nec hoc solũ
Resuscitauit adolescentẽ. fletu
uiduȩ matris inflexus: quando
accessit & tetigit loculũ. dicens.
Ad olescens: tibi dico surge. & rese¬
dit qui erat mortuus: et cȩpit loqͥ.
Statim audiuit: statim resedit :
statim locutusẽ. Aua gͦ uirtucis
gr̃a: alius ordo nature. Nã quid de
archisi nagogi filia loquar: incuiꝰ
obitu flebant turbe: tibicines ꝑso¬
nabant : Et enĩ ad finẽ mortis: põ¬
pa funeris exhibet᷑. Quã cito aduo¬
aduocẽ dei refundi animã. redi¬
re ossib uiscera. cũ meminerimꝰ
propħici tactu corporis mortuum
suscitatũ : Euas orauit. et defunc¬
tũ suscitauit infantẽ. Petrus inno¬
mine xp̃i tabitã resurgere : aͣmbu¬
lare precepit: & redditã sibi pau¬

Expanded text:
unt vincula, mentes suas solvunt? quid si dum Lazarus exuitur, populus liberatur? dum Lazarum abire permittunt, ipsi ad Dominum revertuntur? Denique multi qui venerant ad Mariam, videntes quae facta sunt, crediderunt . 81. Nec hoc solum Resuscitavit adolescentem fletu viduae matris inflexus, quando accessit et tetigit loculum, dicens: Adolescens, tibi dico surge: et resedit qui erat mortuus, et coepit loqui . Statim ut audivit, statim resedit, statim locutus est. Alia ergo virtutis gratia, alius ordo naturae. 82. Nam quid de archisynagogi filia loquar, in cujus obitu flebant turbae, tibicines personabant? Etenim ad fidem mortis pompa funeris exhibetur. Quam cito ad voad vocem Dei refundi animam, redire ossibus viscera; cum meminerimus prophetici tactu corporis mortuum suscitatum ? Elias oravit, et defunctum suscitavit infantem : Petrus in nomine Christi Tabitham surgere atque ambulare praecepit, et redditam sibi pau
Abbreviated transcription (Latin):
ta. & dic. Hec dicit dñs. Ecce ego
aperio uobis monum̃ta ur̃a: et
educam uos demonum̃tis ur̃is in¬
nam dͥs suꝑ derrã urãm. et scietis
qd̾ ego sum dñs. Locutus sũ ce fa¬
ciam dicit dñs. Ad uertimus quẽ¬
ad modũ uitalis sp̃s cõmertia re¬
formant᷑: cognouimus quẽ ad mo¬
dũ dehiscentib tumulis mortui
suscitent᷑. Anuͦ mirandũ ẽ iussu
dñi mortuorũ sepulchra reserari.
cũ tota suis terminis. uno conitru
terra quatiat᷑. mare exundet suis¬
fimbus. idẽq suarũ cursus refrenet
undarũ: Deniq ille qui credidit.
mento oculi. innouissima tuba.¬

Expanded text:
ta et dic: haec dicit Dominus: ecce ego ta et dic: haec dicit Dominus: ecce ego aperio monumenta uestra et educam uos de monumentis uesnam vos super terram vestram, et scietis quia ego sum Dominus: locutus sum, et faciam, dicit Dominus . 76. Advertimus quemadmodum vitalis spiritus commercia resumantur, cognovimus quemadmodum dehiscentibus tumulis, mortui suscitentur. An vero mirandum est jussu Domini mortuorum sepulcra reserari, cum tota suis terminis uno tonitruo terra quatiatur, mare suis exundet finibus, idemque suarum cursus refrenet undarum? Denique ille qui credidit ictu oculi, in novissima tuba
Abbreviated transcription (Latin):
uidit. et fugit: iordanis cũuersus
ẽ retrorsum. Nec suꝑ hoc ambigi
potes: qd̃ duorũ popłorũ alderius
salute alterius obitu cõprobatũ
est: aquarũ cursus stetisse frenatos.
eosdẽq aliis circũ fusos. aliis ad
mortem refusos: ut alios merge¬
rent. alios reseruarent. Quid in
ipso euanglio: Honne tibi proba¬
bit dñs: qd uerbo unda mitescat.
fugentur cȩli nubila: cedant fla¬
bra uentorũ. placidisq littorib
muta deo famulent᷑ elementa:
Si psequam̃ cȩtera: ut et quẽ ad¬
modũ spũ uitȩ animent̃ defunc¬
ti. resurgant iacentes. sepulchra re¬
serent᷑: possimus aduertere. Ꝙ ait
adme. Prophita fili hominis: et dic
spũi. Hec dicit dñs. Aquatuor uen¬
tis cȩli. ueni sp̃s: & insuffla in mor
inpedib suis. congregatio multa
cens. fili hominis: ossa hec. omnis
domus isrł ẽ. Ipsi eñ dicunt. Ari¬
da facta sunt ossa nr̃a: periit spes
nr̃a: interimus. Propterea propħi¬

Expanded text:
vidit et fugit, Jordanis conversus vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum . Nec super hoc ambigi potest, quod duorum populorum alterius salute, alterius obitu comprobatum est, aquarum cursus stetisse frenatos eosdemque aliis circumfusos, aliis ad mortem refusos, ut alios mergerent, alios reservarent . Quid in ipso Evangelio? Nonne ibi probavit Dominus, quod verbo unda mitescat , fugentur coeli nubila, cedantflabra ventorum, placidisque littoribus muta Deo famulentur elementa? 75. Sed persequamur caetera, ut quemadmodum spiritu vitae animentur defuncti, surgant jacentes, sepulcra reserentur, possimus advertere. Et ait ad me: Prophetiza, fili hominis, et dic spiritui: Haec dicit Dominus: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et insuffla in min pedibus suis: congregatio multa cens: Fili hominis, ossa haec omnis domus Israel est. Ipsi dicunt: Arida facta sunt ossa nnostra, expirauimus, propterea prophe
Abbreviated transcription (Latin):
desuꝑ: et sp̃s inhis ñ erat. Magni
dm̃i gr̃a. qd̾ futurȩ resurrectioĩs
qͦq ea illius oculis uideremus.
Neq enĩ om̃s testes adhiberipo¬
terant. s inuno om̃s testes sumꝰ.
quia nec inuirũ sanctũ cadit
mendaciũ. nec intantũ error
propłam. Nec minus uerisi¬
mile debet uideri. quia iuben¬
te deo ossa insuã cõpaginẽ refo¬
mant̃. cũ utiq in numera ha¬
beamus exempla. quib natura
ierũ cȩlestib ẽ obsecuta precep¬
tis. ut terra pabulũ gignere ui¬
beret᷑ ce gigneret. ut auirge tactu
sitientibus popłis petra uomeret
aquã. atq estu torridis miserati¬
one diuina undarent fluentũ
dura saxorũ. Uirga inserpentem
uersa: quid aliud indicauit. isi
uolente deo deinsensibilib sensi¬
bilia posse generari: Anuͦ incre¬
dibilius putas. qͦd ossa cũ iubent᷑
accedunt: quã qd̃ retrorsũ fluen¬
ta uertuntur. maria fugiunt:
Sic eñi propħa destatur. Mare

Expanded text:
desuper, et spiritus in his non erat . 73. Magna desuper, et spiritus in his non erat . 73. Magna Domini gratia, quod futurae resurrectionis quoque eam illius oculis videremus. Neque enim omnes testes adhiberi poterant, sed in uno omnes testes sumus: quia nec in virum sanctum cadit mendacium, nec in tantum error prophetam. 74. Nec nimus verisimile debet videri, quia jubente Deo, ossa in suam compaginem reformantur; cum utique innumera habeamus exempla, quibus natura rerum coelestibus est obsecuta praeceptis; ut terra pabulum gignere juberetur, et gigneret ; ut ad virgae tactum sitientibus populis petra vomeret aquam , atque aestu 1154 torridis miseratione divina undarent fluenta dura saxorum . Virga in serpentem versa quid aliud indicavit, nisi volente Deo ex insensibilibus sensibilia posse generari? An vero incredibilius putas quod ossa, cum jubentur, accedunt ; quam quod retrorsum fluenta vertuntur, maria fugiunt? Sic enim propheta testatur; Mare
Abbreviated transcription (Latin):
nus dñi. et eduxit me inspũ do¬
minus. & posuit me inmedio
cãpo: ethic erat plenus ossibus
humanis. & circũ duxit me ꝑ
girũ eorũ. et ecce multa ualde
infacie cãpi. arida nimis. Et
ait ad me. fili hominis: uiuent
ossa ista: Et dixi. Dñe: tuscis is¬
ta. & ait adme. Propħita suꝑ
ossa ista: et dices illis. Ossa arida.
audite uerbũ dm̃. Hȩc dicit
dñs ossib istis. Ecce ego indu¬
co inuos sp̃m uicȩ: et dabo in
uos neruos. et ad duca supuos
iuscera: & extendam suꝑuos cu¬
tem. et dabo spm̃ meũ inuosa
uiuetis. & scietis qd̃ ego sũ añs.
Et prophaui sicut mandautt mͥ.
& factũ est cũ propħarẽ hȩc
re.quasi sensũ habeant audien¬
di &e hic accessisse eorũ unũqd̾ q
adsuam cõpaginẽ propħico ser¬
mone signat᷑. Sic eñi habes. Et
accedebat os unũqd̾q ad suam
cõpagnẽ. Et uidi. et ecce super
illa nerui et uiscera nasceban¬
tur. & ascendebat suꝑ ea cutis

Expanded text:
nus Domini, et eduxit me in spiritu Donus Domini, et eduxit me in spiritu Dominus, et posuit me in medio campo, et hic erat plenus ossibus humanis: et circumduxit me per gyrum eorum, et ecce ossa multa valde in facie campi, arida nimis. Et ait ad me: Fili hominis, si vivent ossa ista? Et dixi: Domine tu scis. Et ait ad me: Prophetiza super ossa ista, et dices illis: Ossa arida haec, audite verbum Domini. Haec dicit Dominus ossibus istis: Ecce ego induco in vos spiritum vitae, et dabo in vos nervos, et adducam super vos viscera, et extendam super vos cutem, et dabo Spiritum meum in vos; et vivetis, et scietis quod ego sum Dominus. Et prophetavi sicut mandavit mihi. Et factum est cum prophetarem haec re, quasi sensum habeant audiendi: et hic accessisse eorum unumquodque ad suam compaginem prophetico sermone signatur; sic enim habes: Et accedebant ossa, unumquodque ad suam compaginem. Et vidi, et ecce super illa nervi et viscera nascebantur, et ascendebat super ea cutis
Abbreviated transcription (Latin):
ua cr̃surgere: atq ipsa spatia cã¬
iare seminib. Qd̾ si ueteres sapi¬
entes. satis hydriͨ dentib in regi¬
one cebana inhorruisse armato¬
rũ segetẽ credidert̃. cũ utiq al¬
terius nature semina certũ sit
innaturã uerti alterã nequiuis¬
se. neͤ partũ suis discordẽ semini¬
bus fuisse. ut ex serpente homi¬
nes nascerent᷑. ut caro exdentib
gigneret᷑. quanto magis utiq
credendũ est.quȩ sunt semina¬
ta insua natura resurgere. Nec
asatione sua segetes discrepare.
nec duris mollia. nec mollib
dura uiui scere: nec insangui¬
nẽ uenena conuerti. s carnẽ
de carne. os de ossib. sangumnẽ
de sanguine. humorẽ de humo¬
re reparari: Potestis gͦ gentiles
reformationẽ negare nature:
qͥ mutationẽ potestis asserere :
Pocestis ñ credere oraculis. ñ
euangeliis. ñ propħis: qui fa¬
bulis in anib creditis: S iam
ipsũ audiamus propħam. Sic
eñi ait. & facta ẽ super me ma¬

Expanded text:
va consurgere, atque ipsa spatia diva consurgere, atque ipsa spatia dilare seminibus. 70. Quod si veteres sapientes satis hydri dentibus 1153 in regione Thebana inhorruisse armatorum segetem crediderunt: cum utique alterius naturae semina certum sit in naturam verti alteram nequivisse, nec partum suis discordem fudisse seminibus; ut ex serpente homines nascerentur, ut caro ex dentibus gigneretur: quanto magis utique credendum est, quaecumque sunt seminata, in suam naturam resurgere, nec a satione sua segetes discrepare, nec duris mollia, nec mollibus dura viviscere, nec in sanguinem venena converti; sed carnem de carne, os de ossibus, sanguinem de sanguine, humorem de humore reparari. Potestis ergo, gentiles, reformationem negare naturae, qui mutationem potestis asserere? Potestis non credere oraculis, non Evangelio, non prophetiis, qui fabulis inanibus creditis? 71. Sed jam ipsum audiamus prophetam; sic enim ait: Et facta est super me ma
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluat exũna: quib reposi¬
tam resurrectionis esse lȩticiã.
sanitatẽq corporũ solutorum
diumo rore reparabilem.celes¬
tia oracula propħicis uocibus
pollicent᷑. Et bene ros significa¬
tur: quo genitalia omnia ter¬
rarũ semina suscitant᷑. Quid gͥ
mirũ. si fatiscentis quoq corporis
nr̃i cineres ac fauillȩ pinguedine
cȩlestis roris exuberant:& accepto
humore uitali. incõpagẽ suam
menbrorũ nr̃orum habitus refor¬
mat᷑ : Docet etiam sanctus ieze¬
chniel propħa. & plena expositio¬
ne describit. quẽ ad modũ arenti¬
bus uigor ossibus refundat᷑. sensuᷤ
redeat. motus accedat. neruisq
redeuntib cõpago corporis riges¬
cat humani. quẽ ad modũ ni¬
mis arida renatis ossa uisceribus
uestiant᷑: uenarũq hiatus et san¬
guinis riuulos. extentȩ cutis ue¬
iamen obducat. In ipsis dũ legi¬
mus prophicis sermonib. huma¬
norũ uidet᷑ seges corporũ rediui¬

Expanded text:
involvat aerumna, quibus reposiinvolvat aerumna, quibus repositam resurrectionis esse laetitiam, sanitatemque corporum solutorum divino rore reparabilem; coelestia oracula propheticis vocibus pollicentur. Et bene ros significatur, quo genitalia omnia terrarum semina suscitantur. Quid igitur mirum si fatiscentis quoque corporis nostri cineres ac favillae pinguedine coelestis roris exuberant, et accepto humore vitali in compaginem suam membrorum nostrorum habitus reformantur? 69. Docet etiam sanctus Ezechiel propheta, et plena expositione describit, quemadmodum arentibus vigor ossibus refundatur, sensus redeat, motus accedat, nervisque redeuntibus, corporis compago rigescat humani: quemadmodum nimis arida renatis ossa visceribus vestiantur, venarumque hiatus, et sanguinis rivulos extentae cutis velamen obducat. In ipsis, dum legimus, propheticis sermonibus humanorum videtur seges corporum redivi
Abbreviated transcription (Latin):
suscitabis corpus meum. hoc qd
multa mala passũ ẽ: ysaias
quoq resurrectionẽ poptis an¬
nuntians. dominici se nunciũ
dixit eẽ responsi. Sic em̃i habel
os em̃ dñi locutũ ẽ. & dicent de
illa. Quid gͥ os dm̃ locutũsit.
populꝰ esse dicturus inposterion¬
bus declarat᷑. ubi scriptũ ẽ. Prop¬
ter timorẽ tuum inutero acce¬
pimus: & parturiumus spm̃
salutis tuȩ. quẽ effudisti super
terrã. Cadent qui inhabitant
terram: resurgent qui inmonu¬
mentis sunt. Ros eñi qui abᷤ te ẽ.
sanitas ẽ illis: terra uͦ impiorũ
peribit. Ambulate popłs meus.
& intra in recessus tuos: abscon¬
nec transeat ira dm̃. Quã bene
recessus esse signauit mortuoꝵ
dim̃. ut iniudiciũ dei qd̃ ꝓ nr̃is
scelerib uis debitȩ indignatio¬
nis assumet. tolerabilius transi¬
re possimus. Uiuit gͥ qui abscon¬
ditur. & quiescit quasi emedio
se subtrahens. & recedens ne eũ
artiorib laqueis. mundi huiꝰ

Expanded text:
Suscitabis corpus meum hoc, quod Suscitabis corpus meum hoc, quod multa mala passum est ? Esaias quoque resurrectionem populis annuntians, Dominici se nuntium dixit esse responsi; sic enim habes: Os enim Domini locutum est, et dicent die illa . Quid igitur os Domini locutum sit populos esse dicturos, in posterioribus declaratur, ubi scriptum est: Propter timorem tuum, Domine, in utero accepimus et parturivimus spiritum salutis tuae, quem effudisti super terram. Cadent qui inhabitant terram, resurgent qui in monumentis sunt : ros enim qui abs te, sanitas est illis, terra vero impiorum peribit. Ambula, populus meus, et intra in recessus tuos. Absconnec transeat ira Dei. 68. Quam bene recessus esse signavit tumulos dimur; ut in judicium Dei, quod pro nostris sceleribus jus debitae indignationis assumet, tolerabilius transire possimus! Vivit igitur qui absconditur et quiescit, quasi e medio se subtrahens et recedens; ne eum arctioribus laqueis mundi hujus
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt ammas: ne mundus in¬
cereat. S qͥd sit difficilliꝰ. ipsi asse¬
rant: transire animas. antedi¬
re:sua repetere.annoua que¬
rere.S illi dubident. qui ñ di¬
dicerunt: nos uero qui legimꝰ.
dubitare fas ñ ẽ. Quis enĩ dubi¬
tet. cũ legit. & intẽpore illo sal¬
uabit᷑ omnis plebs cua quȩ scͥp¬
ta ẽ in libro. & multi doren¬
tium int̾ra fossu inaptione et¬
debunt ut splendor firmam̃ti.
& exiustis multi sicut stellȩ
tuam: quȩ sõni uice init᷑ adcẽpꝰ.
et ad tẽpus excludit᷑: meliorẽꝙ
profectũ uitȩ eiꝰ ostendit que fu¬
tura post mortẽ ẽ. quã eius que
ante mortẽ merore ac dolore ctã¬
sigit᷑. Si quidẽ illa stellis cõpara¬
cur. hec erũne adicit᷑. Nam qͥd
illa c̃texã. quȩ alio loco scripta
sunt: suscitabis me. & confite¬
bor tibi: Quid etiam illud. qd̾
tia uirtutis exuꝑans. cõpensa¬
tionẽ sibi malorũ presentium
de resurrectione promisit. diceiˢ

Expanded text:
dicunt animas, ne mundus indicunt animas, ne mundus intereat. Sed quid sit difficilius, ipsi asserant, transire animas an redire: sua repetere, an nova quaerere. 66. Sed illi dubitent, qui non didicerunt: nos vero qui legimus dubitare fas non est. Quis enim dubitet, cum legit: Et in tempore illo salvabitur omnis plebs tua, quae scripta est in libro: et multi dormientium in terrae fossis, una apertione exdebunt ut splendor firmamenti, et ex justis multi sicut stellae tuam, quae somni vice initur ad tempus, et ad tempus excluditur: melioremque profectum vitae ejus ostendit, quae futura post mortem est, quam ejus quae ante mortem 1152 moerore ac dolore transigitur. Siquidem illa stellis comparatur, haec aerumnae addicitur. 67. Nam quid illa contexam, quae alio loco scripta sunt: Suscitabis me et confitebor tibi? Quid etiam illud, quodtia virtutis exsuperans, compensationem sibi malorum praesentium de resurrectione promisit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
annus unus est. Et qͥd ẽ mirum.
si annus ẽ unus: quando dies
unus est: Una enĩ die dñs
oꝑarios conduxit aduineam:
dicens. Quid hic statis: totadie
ociosi: Cause originũ. semina
sunt. Sem̃ esse corpus huma¬
nũ: gentiũ doctor asseruit. Er
go ẽ substantia resurgendi. qͣn¬
do secies ẽ semmandi. Qd̾ si subs¬
tantia aut causa ñ eẽt. ardu
tantia eẽ iussit. &e factum est.
Celũ aspice: terrã intuere un¬
de stellarũ ignis: unde orbis
montiũ uertices. dura saxorũ.
nemorosa siluarũ: unde uł dif¬
fusus aer. uł infuse uel suꝑfuse
aquȩ. B si hec omnia ds fecit
ex nichilon Ipse eñi dixit &e fac¬
ta st̃. ipse mandauit et creata st̃:
Cur mirem̃ renasci posse qd̾ fue¬
rit: cũ uideamus natũ eẽ qd̾ ñ fu¬
it : Illud mirũ. qd̾ cũ resurrectio¬
nẽ ñ credant. tam̃ ne genus pe¬
reat humanũ. clem̃ti quadam
benignitate prospiciunt: & idõ
transire ac de migrare incorpora

Expanded text:
annus unus est. Et quid mirum annus unus est. Et quid mirum si annus unus est, quando dies una est? Una enim die Dominus operarios conduxit ad vineam, dicens: Quid hic statis tota die otiosi ? 64. Causae originum semina sunt. Semen esse corpus humanum gentium Doctor asseruit . Est ergo substantia resurgendi, quando est series seminandi. Quod si substantia aut causa non esset, ardutantia esse jussit, et factus est? Coelum aspice, terram intuere. Unde stellarum ignes? unde orbis montium vertices, dura saxorum, nemorosa silvarum? unde vel diffusus aer, vel infusae vel superfusae aquae? Sed si haec omnia Deus fecit ex nihilo  Ipse enim dixit et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt , cur miremur renasci posse, quod fuerit; cum videamus natum esse, quod non fuit? 65. Illud mirum, quod cum resurrectionem non credant, tamen ne genus pereat hominum, clementi quadam benignitate prospiciunt; et ideo transire ac demigrare in corpora
Abbreviated transcription (Latin):
deponere: ipsa sui egens: et ꝓ¬
uentuũ suorũ que inalios tͣns¬
fuderit indotata cõpendiis.
Ergo et nrãm resurrectionẽ.
&e si ñ credis fide. ñ credis exẽ¬
plo: usu es crediturus. & aliis
quidem fructib ut uiti. oleȩ.
pomisq diuersis: anni ȩtas extre¬
ma habilis maturandis. Nobis
quoq mundi consũmatio: tãquã
extremnis anni ac cõmodã resur¬
gendi prescribit ȩtatẽ. Et bene
inconsũmatione mundi resur¬
rectio mortuorũ ẽ: ne post resur¬
rectionẽ. in hoc malũ nob̾ esset
seculũ recidendũ. Ideo eñi. xp̃c
passus est. ut nos ex hoc seculo
liberaret:. ne iterũ nos huiꝰ scłi
cemptam̃ta subruerent: et obeẽt
renasci. si renascerem ad culpã.
Rationẽ igit᷑ resurrectionis et
tempus tenemus. Rationem.
quia inom̃ib sibi fȩtib ȩque
natura respondet: nec insola
hominũ successione degenerat.
T̃empus: quia om̃ia mannifi¬
ne generant᷑. Mundi cẽpora:

Expanded text:
deponere: ipsa sui egens, et pdeponere: ipsa sui egens, et proventuum suorum, quae in alios transfuderit, indotata compendiis. 62. Ergo et nostram resurrectionem et si non credis fide, non credis exemplo, usu es crediturus. Et aliis quidem fructibus, ut viti, oleae, pomisque diversis anni aetas extrema habilis maturandis: nobis quoque mundi consummatio tamquam extremus anni finis accommodam resurgendi praescripsit aetatem. Et bene in consummatione mundi 1151 resurrectio mortuorum est; ne post resurrectionem in hoc malum nobis esset saeculum rpassus, ut nos ex hoc malo saeculo liberaret; ne iterum nos hujus saeculi tentamenta subruerent et obesset renasci, si renasceremur ad culpam. 63. Et rationem igitur resurrectionis, et tempus tenemus: rationem quia in omnibus sibi fetibus aeque natura respondet, nec in sola hominum successione degenerat: tempus, quia omnia in anni fine generantur. Mundi tempora
Abbreviated transcription (Latin):
git corpus spũale. Et tu ergo¬
seminaris ut cȩtera: qͥd mira¬
ris. si resurgis ut cȩtera: S
illa credis. quia uides: ista ñ
credis quia ñ uides. Beatio¬
res qui ñ uiderunt: & credide¬
runt. Tam̃ anteqũã tempris
ueniat: nec illa credunt᷑. Non
em̃ om̃e tempus cõmodũ: ad
resuscitanda semina. Alio tri¬
ticũ seminat᷑: alio nascit᷑. Auo
uitis inseritur: alio gẽmantia
sarmenta pubescunt: luxuri¬
at p̃apinus. uua format᷑. Auo
plantat᷑ olea: alio uelut aluo
graiis & onusta ꝓle bacarum.
fructus su ub̾tate curueᷤscit.
Ante uͦ quã suũ euiq tempus
adueniat. fȩtura restrictior ẽ.
nec generationis etatẽ habet
inpotestate generandi. ipsa qͦ
generat. Hunc informẽ situ. nẽ
fetuũ nudã. nunc uirentem
florib. nunc arentẽ. ipsã om¬
nium cernas parentẽ: quȩ utiq
uellet om̃ib se uestire tẽporib.
nec ũquã abea segetũ aut ui¬
ridantia pratorũ indumenta

Expanded text:
git corpus spgit corpus spseminaris ut caetera, quid miraris si resurges ut caetera? Sed illa credis, quia vides: ista non credis, quia non vides: Beati qui non viderunt, et crediderunt . 61. Tamen antequam tempus veniat, nec illa creduntur; non enim omne tempus accommodum ad resuscitanda semina. Alio triticum seminatur, alio nascitur: alio vitis inseritur, alio gemmantia sarmenta pubescunt, luxuriat pampinus, uva formatur: alio plantatur olea, alio velut alvo gravis et onusta prole baccarum, fructus sui ubertate curvescit. Ante vero quam suum cuique tempus adveniat, fetura restrictior est: nec generationis aetatem habet in potestate generandi ipsa, quae generat. Nunc informem situ, nunc fetu nudam, nunc virentem floribus, nunc arentem ipsam omnium cernas parentem. Quae utique vellet omnibus se vestire temporibus, nec umquam aurea segetum aut viridantia pratorum indumenta
Abbreviated transcription (Latin):
se. natura discretior: fidei qͦq
discretionẽ uideat᷑ afferre In
originẽ principiũq hominis
pro creandi mens nr̃a redeat:
Uiri estis. feminȩ estis. quȩ hi¬
mana sunt non ignoratis. fͥt
si qͥd ignoratis: ex nichilo puta¬
tis ẽẽ qd̾ nascim: quã exparuo
quanti exurgimꝰ: &e si ñ expͥm¬
ius: intelligimuf Tamen
quid uelimus uel potuis qͥd
nolimus dicere: unde hoc ca¬
put. & uultus iste mirabilis:
cuius artificem ñ uidemus:
opus uidemus inuaria officu
ususq formari: unde forme¬
rectior status. excelsior faciendi
uis. sentiendi uiuiacitas. gradi¬
endi facultas: Ignota certe nob
sunt naturȩ organa: s nota
misteria. & tu semen fiuisti.ͥe
tuũ corpus ẽ semen resurrec¬
turi. Audi paulũ. & disce qͥa
semen ẽ.Seminat᷑ in corrup¬
tione: surgit in incorruptiõe.
Seminat᷑ in ignobilitate: sur¬
git ingła. Seminat᷑ ininfir¬
mitate: surgit inuirtute. Se¬
minat᷑ corpus animale: sur¬

Expanded text:
se natura discretior, fidei quoque se natura discretior, fidei quoque discretionem videatur afferre: in originem principiumque hominis procreandi mens nostra redeat. Viri estis, feminae estis quae humana sunt, non ignoratis: et si qui ignoratis, ex nihilo putatis esse, quod nascimur. Quam ex parvo quanti exsurgimus! Et si non exprimimus, intelligitis tamen quid velimus, vel potius quid nolimus dicere. Unde hoc caput, et vultus iste mirabilis, cujus artificem non videmus, opus videmus, in varia officia ususque formatur? Unde forma erectior, status excelsior, faciendi vis, sentiendi vivacitas, gradiendi facultas? Ignota certe nobis sunt naturae organa, sed nota ministeria. Et tu semen fuisti, et tuum corpus semen est resurrecturi. Audi Paulum, et disce quia ente: seminatur in corruptela, resurgit in incorruptione; seminatur in ignominia, resurgit in gloria; seminatur in infirmitate, resurgit in uirtute; seminatur corpus animale, sur
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ uitȩ adeẽ presagio quodã
nature suȩ instigante cognoue¬
rit. thecam sibi de chure et mir¬
ra & cȩteris odorib adonare:
cõpletoq opere parit᷑ ac tẽpo¬
re.intrare illo atq mori. excu¬
ius humore oriri uermẽ. pau¬
latimq eũ inaius eiusdẽ figu¬
ram concrescere. usũq forma¬
ri: subnixa quoq remigio pen¬
narũ renouate uitȩ officia mu¬
nere pietatis ordinari. Nã the¬
cam illam. uel tumulũ corpo¬
ris. uel cunabulũ resurgentĩ.
inqua deficiens &e occidens re¬
surrexit. ex ethiopia in licha¬
oniam uehit: atq ita resurrec¬
tione auis huius. locorum
incolȩ cõpletũ quingentorũ
annorũ tempus intelligunt.
Ergo isti aui quingentesimus
resurrectionis ẽ annus: nobis
millesimus. In hoc seculo illi:
nobis inconsũmatione mundi.
Picriq etiam opinant᷑ qd̾ aiis
hȩc rogũ sibi ipsa suecendat:
et rursus de fauillis suis et
cinerib reuiuscat. S fortas¬

Expanded text:
finem vitae adesse praesaga quadam finem vitae adesse praesaga quadam naturae suae aestimatione cognoverit, thecam sibi de thure et myrrha, et caeteris odoribus adornare, completoque opere pariter ac tempore, intrare illo, atque emori: ex cujus humore oriri vermem, paulatimque eum in avis ejusdem figuram concrescere, usumque formari, subnixam quoque remigio pennarum, renovatae vitae officia munere pietatis ordiri. Nam thecam illam, vel tumulum corporis, vel incunabulum resurgentis, in qua deficiens occidit, et occidens resurgit, ex Aethiopia in Lycaoniam vehit: atque ita resurrectione avis hujus, locorum incolae completum quingentorum annorum tempus intelligunt. Ergo isti avi quingentesimus resurrectionis annus est, nobis millesimus: illi in hoc saeculo, nobis in consummatione mundi. Plerique etiam opinantur quod avis haec rogum sibi ipsa succendat, et rursus 1150 de favillis suis et cineribus reviviscat. 60. Sed fortas
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis. s de parte dubitet᷑.
Esto eñi. ut laceratorũ corpora
ñ resurgant : Resurgant cȩteri:
nec resurrectio destruit᷑: si con¬
ditio excipit᷑. Miror tamen cur
uel dehis dubitandũ pudent:
quasi ñ omia quȩ exterris st̃.
interram redeant. et interrã
resoluant᷑. Mare quoq ipsum
quecũq corpora humana de¬
merserit: uicinis expuit unda
plerũq littorib. Qd̾ nisi ita eẽt:
difficile credo deo foret disꝑsa
conectere. dissipata sociare.
cui mundus obtẽperat. muta
obsequunt᷑ elem̃̃ta. seruit na¬
tura: quasi non maioris sit¬
miraculi. limũ animare. quã
iungere. Aiuis mregione ara¬
biȩ cui nomen ẽ fenix. rediui¬
uo sue carnis humore repa¬
rabilis. cũ mortua fuerit re¬
uiuiscit: solos non credimus
homines resuscitari: At qui
turarũ auctoritate cognouimꝰ.
memoratã auẽ quingentorum
annorũ spacia uitali usui ha¬
bere prescripta: eamq cũ sibi

Expanded text:
rectionis, sed de parte dubitetur. rectionis, sed de parte dubitetur. Esto enim ut laceratorum corpora non resurgant, resurgunt caeteri: nec resurrectio destruitur, si conditio excipitur. Miror tamen cur vel de his dubitandum putent, quasi non omnia quae ex terris sunt, in terram redeant, et in terram resolvantur . Mare quoque ipsum quaecumque corpora humana demerserit, vicinis exspuit unda plerumque littoribus. Quod ni ita esset, difficile, credo, Deo foret dispersa connectere, dissipata sociare; cui mundus obtemperat, muta obsequuntur elementa, servit natura: quasi non majoris miraculi sit limum animare quam jungere? 59. Avis in regione Arabiae, cui nomen est phoenix, redivivo suae carnis humore reparabilis, cum mortua fuerit, reviviscit; solos non credimus homines resuscitari? Atqui turarum auctoritate cognovimus memoratam avem quingentorum annorum spatia vitalis usus habere praescripta; eamque cum sibi
Abbreviated transcription (Latin):
s habet sucũ. Et nostrũ corpus ha¬
uet sanguinẽ suũ: habet humo¬
re suũ. Hic nostri sucus ẽ corpori.
Unde illud quoq explosũ arbi¬
cior. qd̾ arentem suitulũ quidam
reuiuiscere negant. idq ad preui¬
diciũ carms deriuare nituntur.
Non em̃ caro arida. cũ caro om̃i
elimo sit. Limus inhumore: hu¬
mor ẽ terris. Deniq multa gig¬
nentia. quãuis iugi serenitate hu
mido harenosoq nascunt᷑: qm̃
ipsa sibi terra humore sufficit.
Nũ igitur in hominib terra
degenerat. que om̃ia regenera¬
re consueuit: Unde claret nõ
ẽẽ dubitandũ. qd̾ scđm naturã
magis quã contra naturã est.
Exnatura eñi ẽ resurgere. nas¬
centia omnia: contra naturã ẽ
interire. Sequit᷑ illud qd̾ gen¬
tiles plerũq ꝑturbat. qͦmodo
fieri possit. ut quos mare absor¬
buerit. fere dil acerauerint.
bestiȩ deuorauerint. t̾ra resti¬
tuat. Quo ita demũ ueniatur
necesse ẽ: ut non defide resur¬

Expanded text:
Sed habet succum. Et nostrum corpus haSed habet succum. Et nostrum corpus habet sanguinem suum, habet humorem suum. Hic nostri succus est corporis. Unde illud quoque explosum arbitror, quod arentem surculum quidam reviviscere negant, idque ad praejudicium carnis derivare nituntur. Non enim caro arida, cum caro omnis e limo sit, limus in humore, humor e terris. Denique multa gignentia quamvis jugi serenitate humo arida arenosaque nascuntur; quoniam ipsa sibi terra humorem sufficit. 1149 Num igitur in hominibus terra degenerat, quae omnia regenerare consuevit? Unde claret non esse dubitandum quod secundum naturam magis, quam contra naturam est; ex natura enim est resurgere nascentia omnia, contra naturam est interire. 58. Sequitur illud quod gentiles plerumque perturbat, quomodo fieri possit ut quos mare absorbuerit, ferae dilaceraverint, bestiae devoraverint, terra restituat. Quo ita demum veniatur necesse est, ut non de fide resur
Abbreviated transcription (Latin):
acceperit t̾ra restituat: cũ semi¬
nũ corpora quecũq susceperit ii¬
uicet. erigat. uestiat. mumat
atq defendat: Desine gͦ dubita¬
terrȩ fides irddat: quȩ cõmenda¬
ta sibi semina. usuario quodam
fenore multiplicata restituat.
Nlam qͥd degenerib arborũ loqͥt.
quȩ posito iesurgunt desemine
fructusq resolutos rediuiua fe¬
cunditate resuscitanteᷤ fore
ueteri atq imagini suȩ reddun.
multasq ẽtates quȩdã arborum
corpora reparata transinittunt.
ut ipsa durando uincant seculi:
Putrescere uidemus acinuĩ. uiti
resurgere.Surculus inseritur:
arbor renascit᷑. An de reparandi
arborib diuina ẽ prouidentia.
de hominib nulla cura: Et
dit perire non passus ẽ. hon¬
nẽ perire patietur. quẽ aduna¬
ginem sui fecit: S incredibile
tibi uidet᷑. ut mortui reuiuiscant.
Insipiens tu ipse qđ semmas no
pnus montur: ut iuiificet᷑. Sere
quelibet fructũ arentẽ: resuscitat᷑:

Expanded text:
acceperit, terra restituat; cum semiacceperit, terra restituat; cum seminum corpora quaecumque susceperit, vivificet, erigat, vestiat, muniat, atque defendat? Desine ergo dubitaterrae fides reddat, quae commendata sibi semina usurario quodam fenore multiplicata restituat. Nam quid de generibus arborum loquar, quae posito surgunt de semine, fructusque resolutos rediviva fecunditate resuscitant, et formae veteri atque imagini suae reddunt, multasque aetates quaedam arborum corpora reparata transmittunt; ut ipsa durando vincant saecula? Putrescere videmus acinum, vitem resurgere: surculus inseritur, arbor renascitur. An de reparandis arboribus divina est providentia, de hominibus nulla cura? Et dit, perire non passus est; hominem perire patietur, quem ad imaginem sui fecit? 57. Sed incredibile tibi videtur, ut mortui reviviscant: Insipiens tu ipse quod seminas, nonne prius moritur, ut vivificetur ? Sere quemlibet fructum arentem, resuscitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptio ẽ. Quid uberius quie¬
te ꝑpetua: quid locupletius secu¬
ritate diuturna : Hic ẽ multi¬
plex fructus: cuius prouentu
pullulat fecundior hominum
natura post mortẽ. S mira res.
quẽ admodũ putrefacta soliden¬
tur: disꝑsa coeant: absũpta repa¬
ient᷑. Nonmiraris: quẽ ad modũ
semina uapore et conpressu terre
soluta uiridescant: Nam utiq
etiam ipsa. terreno coalitu putre¬
facta soluunt᷑. E cũ obcecata et
mortua soligenitalis sucus am¬
mauerit quodã calore uitali
spũ quȩdã herbȩ uirides exalant.
deinde paulati tenerã spice
adolescentis ȩtatẽ culmus erigit.
&e uaginis quibusdam natura
tãquã sedula mat̾ includit. ne
pubescentem glacies adurat as¬
pera: atq animio solis defen¬
d it ardore: frugẽ qͦq ipsam ad¬
nabulis. mox adultã. ne pliuua
decutiat. ne aura dispgat. ne
aiũ minorũ morsus interimat
uallo aristarũ sepire consueur
Quid igit᷑ miraris si homines qͥs

Expanded text:
incorruptio est. Quid enim uberius quieincorruptio est. Quid enim uberius quiete perpetua? quid locupletius securitate diuturna? Hic est multiplex fructus, cujus proventu pullulat fecundior hominum natura post mortem. 55. Sed miraris quemadmodum putrefacta solidentur, dispersa coeant, absumpta reparentur, non miraris quemadmodum semina vapore et compressu terrae soluta viridescant. Nam utique etiam ipsa terreno coalitu putrefacta solvuntur, et cum occaecata et mortua soli genitalis succus animaverit, quodam calore vitali spiritum quemdam herbae viridantis exhalant. Deinde paulatim teneram spicae adolescentis aetatem culmo erigit, et vaginis quibusdam natura tamquam sedula mater includit; ne pubescentem glacies adurat aspera, atque a nimio solis defendat ardore: frugem quoque ipsam adnabulis, mox adultam ne pluvia decutiat, ne aura dispergat, ne avium minorum morsus interimat, vallo aristarum sepire consuevit. 56. Quid igitur miraris si homines, quos
Abbreviated transcription (Latin):
rima igitur resurrec¬
tionis fides. usus ẽ mun¬
di. rerũq statꝰ om̃iũ generati¬
onũ series: successionũ uices.
obitꝰ otusq signorũ. diei et
noctis occasus: eorũq cottidie
canquã rediuiua successio. Tẽ¬
ꝑamenti qͦq genitalis huius.
alit̾ ratio subesse non posset nͥ
humoris ipsius quo om̃ia c̾re¬
na generant᷑. quantũ diurni soł
estus ex coqueret. tantũ rore
nocturno. dispositio diuina
repararet. Nam qͥd defructib
loquar: Honne tibi uident᷑
occide cũ decedunt: resurgere
cies refonnat᷑. Nos terra pͥmũ
reddidit fructus. inhis primũ
natura nostrȩ speciẽ resurrecti¬
onis imitata ẽ. Quid dubitas
de corpore corpus resurgere:
Granũ serit᷑. granũ resurgit:
pomũ decidit. pomũ resurgit:
s: flore granũ induit᷑. folliculoq
uestitur. Et hoc mortale. opor
tet induere immotalitatẽ: et
hoc corruptibile induere incor¬
ruptionẽ. Flos resurrectionis. im¬
mortalitas ẽ: flos resurrectionis.

Expanded text:
rima igitur resurrectionis fides usus est mundi, rerumque status omnium, generationum series, successionum vices, obitus ortusque signorum, diei et noctis occasus, eorumque quotidie tamquam rediviva successio. Temperamenti quoque genitalis hujus terrae aliter ratio subesse non posset, nisi humoris ipsius quo omnia terrena generantur, quantum diurni solis aestus excoqueret, tantum rore nocturno dispositio divina repararet. Nam quid de fructibus loquar? Nonne tibi videntur occidere, cum decidunt: resurgere, cies reformatur. Hos terra primum reddidit fructus, in his primum natura nostra speciem resurrectionis imitata est. 54. Quid dubitas de corpore corpus resurgere? Granum seritur, granum resurgit: pomum decidit, pomum resurgit; sed flore granum induitur, folliculoque vestitur: Et hoc mortale 1148 tet induere immortalitatem, et hoc corruptibile induere incorruptionem . Flos resurrectionis immortalitas est, flos resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ infirmor inqͥt cc̃ potens sũ
Cauere tam̃ ne ipse sͥ tyranuum
faceret. cui ds adu̾sariũ ñ exci¬
tauit. ñ hoc maximũ dicere qđ
tyrannus ego sim ualentinia¬
ni. Qsi mee legationis obiectum
querit᷑ ad italiã ñ potuisse tͣnsi¬
re. addidi ꝙ nunꝗͣ sacerdotes cy¬
ranni fuert̃. s tyrannos sepe pas¬
si sunt: Exactus ẽ totus ille dieᷤ
in merore nr̃o. scissȩ tñ ab illidñ¬
tib ꝓueris cortinȩ regie. E go
domũ redire ñ potui. qr cutũ¬
fusi erant milites qͥ basilicã cu¬
stodiebant: cũ fr̃ib psalmos
ineccłie basilica minore dixins
Seqñti die lectum ẽ de more is
ione: quo cõpleco hunc sermi¬
nẽ adorsus sum: Lib̾ lectus ẽ te¬

Expanded text:
Cum infirmor, inquit, tunc potens sum . Cum infirmor, inquit, tunc potens sum . Cavere tamen ne ipse sibi tyrannum faceret, cui Deus adversarium non excitavit. Non hoc maximum dicere, quod tyrannus ego sim Valentiniani, qui se meae legationis objectu queritur ad Italiam non potuisse transire. Addidi quia numquam sacerdotes tyranni fuerunt, sed tyrannos saepe sunt passi. 24. Exactus est totus ille dies in moerore nostro: scissae tamen ab illudentibus pueris cortinae regiae. Ego domum redire non potui; quia circumfusi erant milites, qui basilicam custodiebant. Cum fratribus psalmos in ecclesiae basilica minore diximus. 25. Sequenti die lectus est de more liber Jonae, quo completo, hunc sermonem adorsus sum: Liber lectus est
Abbreviated transcription (Latin):
placitũ sit ignoro. qͥdue teicre
factũ dicat᷑ incertũ habeo: Ait:
Cur p̃sbros ad basilicã destinasti:
Sity rannꝰ es scire uolo. ut sciam
queadmodu me adu̾sũ te p̃pa¬
rẽ Retuli me dicens nich inp̃¬
iudiciũ fecisse eccłie Fo tẽpore
quo audierã occupatã ẽẽ ami¬
litib basilicã gemitũ tmmͦ li¬
biorẽ habuisse. młtisq ad hor¬
cantib ut eo ꝑgerẽ dixisse tra¬
dere basilicã ñ possũ. s pugua¬
re ñ debeo: Postea uͦ qͣm cogno¬
uerĩ cortinas regias inde ẽẽ sub¬
latas. cũ me popłs eo ire deposce¬
r& dirȩxisse psbros. me tam̃ no¬
luisse ire: s dixisse: Credo in
ferendi mei corporis pocestatẽ:
Qͥd moraret᷑ ferire. si trrannũ pu¬
tarq: Seteri uite a sacerdotib
donaca imꝑia ñ usurpaca. et
ũ mag̃ optatierint. qͣm imꝑiũ
sacerdotes: A p̃c fug̃ ne rex fiera
Habemꝰ tyramudẽ nr̃am. Trran¬
nis sacerdotis infirmitas ẽ

Expanded text:
placitum sit ignoro, quidve temere placitum sit ignoro, quidve temere factum dicatur, incertum habeo. Ait: Cur presbyteros ad basilicam destinasti? Si tyrannus es, scire volo; ut sciam quemadmodum me adversum te praeparem. Retuli dicens me nihil in praejudicium fecisse Ecclesiae: eo tempore quo audieram occupatam esse a militibus basilicam, gemitum tantummodo liberiorem habuisse, multisque adhortantibus ut eo pergerem, dixisse: Tradere basilicam non possum, sed pugnare non debeo. Postea vero quam cognoverim cortinas regias inde esse sublatas, cum me populus eo ire deposceret, direxisse presbyteros; me tamen noluisse ire, sed dixisse: Credo in ferendi mei corporis potestatem. Quid moraretur ferire, si tyrannum putaret? Veteri jure a sacerdotibus donata imperia, num magis optaverint, quam imperium sacerdotes. Christus fugit, ne rex fieret . Habemus tyrannidem nostram. Tyrannis sacerdotis, infirmitas est:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ad inuadend̾a hereditatẽ ue¬
ner̃. facti s̃ coheredes dĩ De¬
fensores habeo qͦs hostes puta¬
bam: socios teneo qͦs adu̾sarioᷤ
estimabam Cõpletũ ẽ illud qd̃
de dño iħu dauid ꝓpħa cecinit.
qr factus ẽ in pace locus eiꝰ. et
confregit cornua arcuũ. scutũ.¬
& gladiũ .&. bellũ: Cuiꝰ enĩ hoc
Hidebas ad tẽplũ tuũ armacos
uenire. hinc geniere popłi. et
freqñtẽ adet̾ ne basilica cłi tra¬
dere uideret᷑. inde uim militib:
imꝑari. mors añ ocłos mͥ. ne qͥcd
int̾ hec furori licer&: inseruisti
unũ. cõpescuisti armatos dicers
ꝓfecto. si ad arma concurticur.
siintẽplo meo clausi comouent᷑.
que utilitas insanguine meo:
q uuntiꝰ. s cu dñe saluũ fecisti
popłm cuũ. conscidisti saccũ
Hec egodicebã miratꝰ imp̃ris ani¬
mũ studio militũ. obsecratiõe
comitũ. p̃catu popłi posse mi¬
tescere Int̾ea nuntiat᷑ mͥ missũ
notariũ. qͥ mandata deferret:
Concessi paululũ. mandatũ in

Expanded text:
Qui ad invadendam haereditatem venerunt, facti sunt cohaeredes Dei. Defensores habeo, quos hostes putabam: socios teneo, quos adversarios aestimabam. Completum est illud quod de Domino Jesu David propheta cecinit, quia factus est in pace locus ejus, et: Ibi confregit cornua arcuum, scutum, gladium et bellum . Cujus enim hoc Videbas ad templum tuum armatos venire: hinc gemere populum, et frequentem adesse, ne basilicam Dei tradere videretur: inde vim militibus imperari. Mors ante oculos mihi; ne quid inter haec furori liceret: inseruisti unum . Compescuisti armatos, dicens profecto: Si ad arma concurritur, 858 si in templo meo clausi commoventur, quae utilitas in sanguine meo ?  nuntius, sed tu, domine, salvum fecisti populum tuum: conscidisti saccum Haec ego dicebam, miratus imperatoris animum studio militum, obsecratione comitum, precatu populi posse mitescere. Interea nuntiatur mihi missum notarium, qui mandata deferret. Concessi paululum, mandatum int
Abbreviated transcription (Latin):
indicant: Ego tyrannus appel¬
lor: & plus etiã qͣm cyrannus:
Nã cũ impr̃em comites obsecͣreil
ut ꝓdira adeccłiam. idq petitu
milicũ facere se dicera: respon¬
dit: Si uob̾ iusserit ambrosuᷤ:
iunctũ me tradetis: Qͥd pꝰ hanc
uocẽ suꝑsit: consicła: Quã uo¬
cẽ om̃s cohorruerunt: s ht̃ a qͥ¬
b exasꝑetur: Deniq etiã specia¬
li exp̃ssione calligonus p̃positus
cubicłi mandare mͥ ausus ẽ: Me
uiuo tu contẽpins ualentima¬
nũ: Capt̃ tͥ tollo: Respondi:
Ds̃ ꝑmictat tͥ ut impleas qđ mi¬
naris: Ego enĩ patiar qđ ep̃i:
tu facies qđ spadones: Atq ut̃¬
me om̃ia sua tela conuertant:
meo sanguine sitĩ suã exple anis:¬

Expanded text:
indicant. Ego tyrannus appelindicant. Ego tyrannus appellor, et plus etiam quam tyrannus. Nam cum imperatorem comites obsecrarent uti prodiret ad Ecclesiam; idque petitu militum facere se dicerent, respondit: Si vobis jusserit Ambrosius, vinctum me tradetis. Quid post hanc vocem supersit, considera. Quam vocem omnes cohorruerunt, sed habet a quibus exasperetur. 28. Denique etiam speciali expressione Calligonus, praepositus cubiculi, mandare mihi ausus est: Me vivo, tu contemnis Valentinianum? Caput tibi tollo. Respondi: Deus permittat tibi, ut impleas quod minaris; ego enim patiar quod episcopi, tu facies quod spadones. Atque utime omnia sua tela convertant, meo sanguine sitim suam explean
Abbreviated transcription (Latin):
tar&. uł denuntiar& excidiũ ci¬
dicꝰtũ. concͥstatus qͦq sit qdđ a¬
ruiss& cucurbita. dm qͦq ditis¬
se ad ꝓpħam si tͥstis es ꝓcucur¬
bita. respondisse ionã cͥstis qx¬
isse dñm si ille doler& qđ exus¬
ta e̾e̾t cucurbita. qͣntomag̃ :
cure ce oportere tante pleb̾sa¬
lutẽ: ꝙ icło excidiũ qđ paracũ
coci urbi fu̾at. remouisse: Nes
mora nuntiat᷑ impr̃em ussisse
ut recederent milices de basili¬
ca. negotiatorib qͦq qđ exacłi
de condẽpnatione fũant. redde¬
ret᷑ Que tunc pleb totiꝰ letitia
fu̾it. qͥ totiꝰ popłi plausus. quȩ
gr̃a: Erat aut̃ dies quo se se
añs ꝓnobis tradidit: quo in ec¬
cłia penitentia relaxatur: Cer¬
catim hoc nunciare milites ir¬
ruentes in altaria: oscłis signi¬
ficare pacis insigne: Tunc ag¬
noui qd ds uermẽ añlucanũ ꝑ¬
cusserat. ut dota ciuitas serua¬
ret᷑: Hȩc gesta sunt. atq utinã
iã finita: s gͣuiores motꝰ fut᷑os
plena cõmotionis imꝑͥalia u̾ba

Expanded text:
 denuntiaret excidium cidictum, contristatus quoque sit, quod aruisset cucurbita. Deum quoque dixisse ad prophetam: Si tristis es pro cucurbita? Respondisse Jonam: Tristis. Dixisse Dominum, si illud doleret quod exusta esset cucurbita, quanto magis sibi curae esse oportere tantae plebis salutem! Et ideo excidium, quod paratum toti urbi fuerat, removisse. 26. Nec mora, nuntiatur imperatorem jussisse, ut recederent milites de basilica: negotiatoribus quoque, quod exacti de condemnatione fuerant, redderetur. Quae tunc plebis totius laetitia fuit! qui totius populi plausus! quae gratiae! Erat autem dies quo sese Dominus pro nobis tradidit, quo in Ecclesia poenitentia relaxatur. Certatim hoc nuntiare milites, irruentes in altaria, osculis significare pacis insigne. Tunc agnovi quod Deus vermem antelucanum percusserat, ut tota civitas servaretur. 27. Haec gesta sunt, atque utinam jam finita! sed graviores motus futuros plena commotionis imperialia verba