comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re dignatꝰ ẽ. in cuiꝰ potestate st̃ regna om̃a. quãq
nichil cos adiuueruit hi quos deos putant. & potiꝰ
quantũ decipiendo. & fallendo nocuerint: Undenc̃
mani. Nã de noxia fallacia demonũ. qͦs uelut deos
colcbant. ꝗͣtũ maloꝵ inuex morib eoꝵ. in scdõ ma¬
xime libro. ñ pauca iã dicta st̃ͣ Per om̃s aut̃ abso¬
lutos tres libros ubi oportunũ uisũ ẽ. cõmendauimꝰ
morẽ bonis malisq contuler. qͦmͦ qͥ fac̾ solem suum
oriri suꝑ bonos & malos. & pluit suꝑ iustos & iniustos:
Iã itaq indeamꝰ quale sit. qͦd tantã latitudinc̃ ac
diuturnitatẽ ĩꝑu romani illis dis audent tribu¬
ere. quos etia ꝑ turpiũ ludoꝵ obseqͥa & ꝑturpi¬
ũ hominũ ministeria se honeste coluisse contendt̃:
uacquã priꝰ uellem paululũ inqͥ¬
rere que sit iatio. quȩ prudentia. cũ hominũ
felicitatẽ ñ possis ostendert. sc̃ꝑ in
bellicis cladib. & in sanguine ciuili uel hostili ta¬

Expanded text:
egna omnia, quamque nihil eos adiuuerint hi, quos deos putant, et potius quantum decipiendo et fallendo nocuerint: unde nunRomani. Nam de noxia fallacia daemonum, quos uelut deos colebant, quantum malorum inuexerit moribus eorum, in secundo maxime libro non pauca iam dicta sunt. Per omnes autem absolutos tres libros, ubi opportunum uisum est, commendauimus, morem, bonis malisque contulerit, quo modo qui facit solem suum oriri super bonos et malos am itaque videamus quale sit, quod tantam latitudinem ac diuturnitatem imperii Romani illis diis audent tribuere: quos etiam per turpium ludorum obsequia et per turpium hominum ministeria se honeste coluisse contendunt. Quanquam prius vellem paululum inquirere, quae sit ratio, quae prudentia, cum hominum felicitatem non possis ostendere, semper in bellicis cladibus et in sanguine civili, vel hostili, ta
Abbreviated transcription (Latin):
qr sic̃ in illis uera & concordantia dicentib unꝰ pacis
spͦc fuit sic & in istis ñ secũ conferentib & tamen
tanq̃ ort uno cuncta int̾ptontib. idem sp̃c utꝰ ap¬
paruit: Sed ait aliquis: Quomͦ sciã qͦd ionas ꝓphã dixe
sus fuerat trere cõminatione ĩminentis excidii ciuitatẽ:
Quisi tercio dic fucrit futurꝰ interitꝰ. ñ utiq xi dio. Siaũ¬
aliud dicere potuer̃ quod tam̃ ad rt̃ ꝑtincra. & in unũ
cundẽꝙ sensũ quamiuis sub. alitra significatione c̃curre
r&. ad moner&ꝙ̃ lectorẽ. utriq auctoritate ñ spreta.
ab hẏstoria sesc ad tollere. ad ea requirenda ꝓpt̾ quȩ
significanda histoua ipsa conscripta ẽ Geta quippes̃
illa in niniuen ciuitate . s aliqͥd etiã significauer̃. qđ
modũ illiꝰ ciuitatis excedit. sicut gestũ ẽ quod ipse ꝓ¬
phã inuentre cetitriduo fuit. & tam̃ aliud significa¬

Expanded text:
quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus unus pacis quia sicut in illis uera et concordantia dicentibus unus pacis Spiritus fuit, sic et in istis non secum conferentibus et tamen tamquam ore uno cuncta interpretantibus idem Spiritus unus apparusus fuerat terrere comminatione imminentis excidii civitatem? Cui si tertio die fuerat futurus interitus, non utique quadragesialiud dicere potuerunt, quod tamen ad rem pertineret et in unum eundemque sensum, quamvis sub altera significatioret: 91 admoneretque lectorem, utraque auctoritate non spreta, ab historia sese attollere ad ea requirenda propter quae significanda historia ipsa conscripta est. Gesta quippe sunt illa in Ninive civitate, sed aliquid etiam significaverunt quod modum illius civitatis excedat: sicut gestum est quod ipse propheta in ventre ceti triduo fuit, et tamen alium significa
Abbreviated transcription (Latin):
uł addita .s alit̃ dicta sunt: siue aliũ sensũ faciant.
etiam ipsũ non abhorrentẽ. suie aliomͦ eundem sensũ
explicart monstretur. nͥ utrisq codicib inspectis ne
queunt repperiri Sigͦ ut oport& nichil aliud in¬
tueamꝰ in scripturis illis nisi quid ꝑ homines dixerit
spͥc sc̃s. quicquid est in hebreis codicib. & non c̃ apud
int̾̃p̃tis lxx. noluit ea ꝑ istos s ꝑ illos ꝓphãs di spc̃¬
cib ñ ẽ: ꝑ istos ea maluit quã ꝑ illos idem sp̾e dice¬
re. sic ostendens utrosq fuisse ꝓphãs Istomͦ crim
alia ꝑ isaiam. alia ꝑ iheremiã. alia ꝑ aliũ aliũꝙ¬
ꝓphãm. uł alit̾ eadem ꝑhunc ac ꝑ illũ dix̃ ut uoluit:
Quicqͥd porit apud utrosꝙ̃ inuenit᷑. ꝑ utrosꝙ dice¬
re uoluit unꝰ attp̃idem spcꝰ. s ita ut illi p̾cederent
ꝓphetando isti sequerent᷑ ꝓphĩcȩ. illos int p̃tando.

Expanded text:
uel addita, sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciant uel addita, sed aliter dicta sunt, siue alium sensum faciant etiam ipsum non abhorrentem, siue alio modo eundem sensum explicare monstrentur, nisi utrisque codicibus iqueunt reperiri. si ergo, ut oportet, nihil aliud intueamur in scripturis illis, nisi quid per homines dixerit dei spiritus, quidquid est in hebraeis codicibus et non est aput interpretes LXX, noluit ea per istos, sed per illos prophetas dei spcibus non est, per istos ea maluit, quam per illos, idem Spiritus dicere, sic ostendens utrosque fuisse prophetas. Isto enim modo alia per Isaiam, alia per Jeremiam, alia per alium atquit. ut uoluit. Quidquid porro aput utrosque inuenitur, per utrosque dicere uoluit unus adque idem Spiritus; sed ita ut illi praecederent prophetando, isti sequerentur prophetice illos interpretando;
Abbreviated transcription (Latin):
guã int̾pres ẽ uerax. Aut c̃gruit illis Lxx int̾̃p̃tib
dicere potuit tã ꝗͣ ꝓphã. Ille utrũꝙ dixiss&.
qr utrũꝙ idem spc dicera. & hoc ipsũ alit̾. ut si ñ eadẽ
uerba. idem tam̃ sensꝰ bene intelligentib dilucesce¬
r&. & aliqͥd p̃c̃muter&. & aliquid adder&. ut etiam
hinc ostenderet᷑. ñ humanã fuisse in illo oꝑe seruitutẽ
quã uerbis debeat int̾pras.s diuinã potius potestatẽ
quȩ mentt̃ replebiit. & regebat int̾p̃tis Nonnulli
aũ codices grecos int̾p̃tationis lxx. ex hebreis codi
cib em̃odandos putar̃. nec tam̃ ausi sunt detra
ea quȩ signis scdis quib dã instellaꝵ modũ factis ad
capita eoꝵdem uersuũ notauer̃. ꝗͦ signa asteriscos uo¬
ad capita uersiũ iacentib uirgulis sic̃ scribunt᷑ un¬
ciȩ signauer̃ Et mult codices has notas habentes
usq quaq diffusi sunt & latini Quȩ aũ ñ p̃t̃ missa

Expanded text:
guam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta integuam interpres est uerax, aut congruit illis septuaginta intedicere potuit, tamquam propheta ille utrumque dixisset, quia utrumque idem spiritus diceret, et hoc ipsum aliter, ut non eadem uerba, idem tamen sensus bene intellegentibus dilucesceret et aliquid praetermitteret et aliquid adderet, ut etiam hinc ostenderetur non humanam fuiquam uerbis debebat interpres, sed diuinam potius potestatem, quae mentem replebat et regebat interpretis. Nonnulli autem cocibus emendandos” curarunt; “nec tamen ausi sunt detraheaque signis quibusdam in stellarum modum factis ad capita eorundem uersuum notauerunt, quae signa asteriscos uo. similiter ad capita uersuum iacentibus uirgulis, sicut scribuntur unciae, signauerunt. Et multi codices has notas habentes usquequaque diffusi sunt et Latini. Quae autem non praetermissa
Abbreviated transcription (Latin):
hebrea lingua in grecã sac̾ illa eloqͥa
transtuler. sic̃ aqͥla simmachꝰ. theodo¬
ion. sic etiam illa est int̾p̃tatio cuiꝰ auctorñ
appar&. & obhoc sine nomine int̾pͣtis. qͥnta edicio
sic recipit ȩcclã. ea quȩ utunt̾ greci poplĩ axpãni.
quoꝵ pleriq utrũ alia sit aliqͥ. ignorint. Ex hic
& temꝑib nr̃is presbr̃ iheronimꝰ hõ doctissimus
& oĩum triũ linguarũ ꝑitus. qͥ ñ ex grecosed ex he¬
breo in latinũ eloqͥum easdem scripturas conuer
rasse contendunt. tam̃ ecclẽ xp̃i tot hominum
auctoritati ab eleaz aro tc̃ pontifice ad hoctan¬
tũ opꝰ electoꝵ neminẽ uidicant p̃ferendũ: qr
& si ñ in eis unꝰ apparuissa spc sine dubitatione
more hominũ ctulissent. ut qͦd pla cuiss& om̃ib hoc
maner&. nullꝰ as unꝰ int̾pes debuit ante poni. Cũ gͦ tan¬
tũ in eissignũ diuinitatis apparuit. ꝓfecto quisquis
alius illaꝵ scripturaꝵ ex hebrea in quãliba aliã lin¬

Expanded text:
hebraica lingua in grecam sacra illa eloquia hebraica lingua in grecam sacra illa eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Simacus et Theodotion; sicut etiam illa est interpretatio, cuius auctor non apparet et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio “sic recipit Ecclesia, eaque utuntur greci populi christiani, quorum plerique utrum alia sit aliqua ignorant. Ex hac  temporibus nostris presbyter Hieronymus, homo doctissimus et omnium trium linguarum peritus, qui non ex Greco, sed ex Hebreo in Latinum eloquium easdem Scrirasse contendant: tamen ecclesiae Christi tot hominum auctoritati ab Eleazaro tunc pontifice ad hoc tantum opus electorum neminem iudicant praeferendum; quia, etsi non in eis unus apparuisset spiritus sine dubitationmore hominum contulissent, ut quod placuisset omnibus hoc maneret, nullus eis unus interpres debuit anteponi; cum uero tantum in eis signum diuinitatis apparuit, profecto quisquis alius illarum scripturarum rum ei hebraea in quamlibet aliam lin
Abbreviated transcription (Latin):
simã fecerat: Has ei cũ idem pontifex misiss&
hebreas. pꝰ ille etiã int̾p̃tes postulauit. & datist̃
illi septuaginta duo de singulis duodecĩ tribu¬
b senihomines. lingue utriusq doctissimi. hebrec sci
atq stupendr̃ planeq diuinũ in eor uerbis fuisse
consensũ. ut cũ ad hoc opꝰ separitim singuli sed erint.
ita enĩ eoꝵ fidẽ ptholomeo placuit explorare. in
nullo uerbo qͦd idem significara. & tantucidem
ualer&. uł in uerboꝵ ordine alt̃ ab altero dis¬
crepar&. sed tam qͣm unꝰ eẽt int̾pres. ita quod
om̃s int̾p̃tati sunt unũ erat. qm̃ reuera unꝰ erat¬
sp̾c inoĩb. Et ideo tã mirabile dĩ munꝰ acce¬
pant. ut illaꝵ scripturaꝵ ñ tamꝗͣ humanaꝵ.
s sic̃ erant tamꝗ̃ diuinarũ etiam isto mͦ cõmen¬
daretur auctoritas credituris. quandoq gentib
ꝓfutura: quod iam uidemꝰ effectum: XL iii
am cum fuerint & alii int̾p̃tes qͥ ex

Expanded text:
simam fecerat. Has ei cum idem pontifex misisset simam fecerat. Has ei cum idem pontifex misisset Hebraeas, post ille etiam interpretes postulauit; et dati sunt septuaginta duo, de singulis duodecim tribubus seni homines, linguae utriusque doctissimi, Hebraeae scac stupendum planeque diuinum in eorum uerbis fuisse consensum, ut, cum ad hoc opus separatim singuli sederint ita enim eorum fidem Ptolomaeo placuit explorare, in nullo uerbo, quod idem significaret et tantundem ualeret, uel in uerborum ordine alter ab altero discreparet; sed tamquam unus esset interpres, ita quod omnes interpretati sunt unum erat; quoniam re uera acceperant, ut illarum scripturarum non tamquam humanarum, sed, sicut erant, tamquam diuinarum etiam isto modo commendaretur auctoritas, credituris quandoque gentibus profutura, quod iam uidemus effectum. CCCXXICum fuerint et alii interpretes, qui ex
Abbreviated transcription (Latin):
assacras lutas etia unꝰ ptolomeoꝵ ii
regũ egipti nosse studuit & habere
Nlã post alexandri macedonis qui
etiam magnꝰ cognominatꝰ ẽ mrificentissimã mi¬
nimeq diuturnã potentiã. qͣ uniuersam asiam
imo poene totũ orbẽ partim ui & armis. partĩ
t̃rort sub egerat. quando int̾ cetã orientis regna¬
etiã udeã ingressus obtinuit. eo mortuo comi¬
tes eiꝰ cũ regnũ illud amplissimũ ñ pacifioe in¬
t̃ se possessuri diuisissent. s potiꝰ dissipassent bel¬
lis oĩa uastaturi. ptolomcos reges habere coep̃
egiptꝰ. Quoꝵ pͥmus lagi filius. multos ex udea
captiuos in egiptũ transtulit. Huic aut̃ succe¬
dens aliꝰ ptholo meus qͥ ẽ appellatꝰ philadel fus.
om̃s qͦs ille adduxerat subiugatos. libos redire ꝑ¬
misit: in suꝑ & dona regia in templũ dĩ misit̾:
petiuit ꝙ̃ abeleaz aro tc̃ pontifice. dari sibi scrip¬
turas qͣs ꝓfecto audierat fama p̾dicante diuinas
&ideo c̃cupierat habere in biblioteta quã nobilis¬

Expanded text:
as sacras litteras etiam unus Ptolomaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua uniuersam Asiam, immo paene totum orbem, partim ui et annis, partim terrore subegerat, quando inter cetera Orientis etiam Iudaeam ingressus obtinuit; eo mortuo comites eius cum regnum illud amplissimum non pacifice inter se possessuri diuisissent, sed potius dissipassent bellis omnia uastaturi, Ptolomaeos reges habere coepit Aegyptus; quorum primus, Lagi filius, multos ex Iudaea captiuos in Aegyptum transtulit. Huic autem succedens alius Ptolomaeus, qui est appellatus Philadelphus, omnes, quos ille adduxerat subiugatos, liberos redire permisit; insuper et dona regia in templum Dei misit petiuitque ab Eleazaro tunc pontifice dari sibi scripturas, quas profecto audierat fama praedicante diuinas, et ideo concupiuerat habere in bibliotheca, quam nobilis
Abbreviated transcription (Latin):
apud sicionios crato. apud assirios uero ad¬
huc manente baleo mortuus ẽ iacob in egip
aptissime ꝓphãsset dic̃s. In benedictione ui¬
de. ñ defici& pͥnceps ex iuida. neꝙ̃ dux de
femorib eiꝰ. donec ueniant q̃ reposita sunt q
& ipsc crit expectatio gentũ Regnante argosuis
coepit uti frugib grecia. & haberc segetes in agri¬
cultura. delatis aliunde seminib:. Argꝰ quoq:
pꝰ obitũ ds̃ haberi coepit templo & sacrificuis ho¬
noratꝰ: qͥ phoroneo regnante ante illũ delatꝰ ẽ
homini pͥuato. & fulminato cuidã homogiro

Expanded text:
aput Sicyonios Erato, aput Assyrios uero adaput Sicyonios Erato, aput Assyrios uero adhuc manente Baleo mortuus est Iacob in Aegyapertissime prophetasset, dicens in benedictione Iudae: Non deficiet princeps ex Iuda et duxfemoribus ejus, donec veniant quae reposita sunt ei: et ipse exspectatio gentium . Regnante Argo suis coepit uti frugibus Graecia, et habere segetes in agricultura, delatis aliunde seminibus. Argus quoque post obitum deus haberi coepit, templo et sacrificiis honoratus. Qui honor eo regnante ante illum delatus est homini privato et fulminato cuidam Homogyro
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ querebat᷑ & repꝑicbutur uitulꝰ coloris eiꝰdẽ.
hoc ẽ albis quibdam maculis similit̾ insignitus.
mirũ quiddã & diuinitꝰ sibi ꝓcuratũ ec̃ crede¬
bant: Non enĩ magnũ erat demonib ad cos
decipiendos phantasia talis thauri ꝙ sola cerne¬
r& ostentare uacce concipienti atq pregnan¬
ti. unde libido matris ad traher&. quod in eiꝰ
foetu iam corporalit̃ apparer&. sic̃ iacob de
uirgis uariatis ut oues & capre uarie nascerent᷑.
effecit Qͦd enĩ colorib homines & corporib ueris.
hoc demones figuris fictis facillime possunt ani¬
malib concipientib exhibere:uU
pis ergo rex ñ egiptioꝵ.s argiuoꝵ.
mortiuis ẽ in egipto Nuic filiꝰ argus
successit in regnũ: ex cuiꝰ nomine &
argi & ex hoc argiui appellati sunt: Suꝑiori¬
b aut̃ regib nondũ uł locꝰ uł gens habebat
hoc nom̃: Hoc regnante apud argiuos. &

Expanded text:
quoniam quaerebatur et reperiebatur uitulus coloris eiusdem, quoniam quaerebatur et reperiebatur uitulus coloris eiusdem, hoc est albis quibusdam maculis similiter insignitus, mirum quiddam et diuinitus sibi procuratum esse credebant. Non enim magnum erat daemonibus ad eos decipiendos phantasiam talis tauri, quam sola cerneret, ostentare uaccae concipienti adque praegnanti, unde libido matris adtraheret, quod in eius fetu iam corporaliter appareret; sicut Iacob de uirgis uariatis, ut oues et caprae uariae nascerentur, effecit. Quod enim homines coloribus et corporibus ueris, hoc daemones figuris fictis facillime possunt animalibus concipientibus exhibere. pis ergo rex, non Aegyptiorum, sed Argiuorum, mortuus est in Aegypto. Huic filius Argus successit in regnum, ex cuius nomine et Argi et ex hoc Argiui appellati sunt; superioribus autem regibus nondum uel locus uel gens habebat hoc nomen. Hoc regnante aput Argiuos et
Abbreviated transcription (Latin):
apis nauib: transuectꝰ in egiptũ. cũ
ibi mortuus fuisset. factus c̃ serapis
om̃ium maximꝰ exiptioꝵ d̾s Nominis aut̃ huiꝰ
cur ñ apis etiam post mortẽ .s scrapis appellatꝰ sit.
facillimã racionẽ uarro reddidit: Quia enĩ ar¬
cha in qua mortuus ponitur. quod om̃s iam sarcho¬
phagũ uocant. sorors dr̃ grece. & ibi cum uenc¬
rari scpultũ cepant. pͥusquã templũ eiꝰ ess& ex¬
tructũ. uelut sorors & apis sorapis pͥmo. dein¬
de una littera ut fieri ad solet cõmutata serapis
dictus est Et constitutũ ẽ etamde illo. ut quis¬
qͥs eũ hominẽ fuisse dixisset. capitalẽ pender&
penã Et qm̃ fert in om̃ib tẽplis ubi colebant᷑
ISis & scrapis. erat etiã simulachrũ qͦd digito
labis impresso ad monere uideretur ut silen¬
tiũ fier&. & hoc significare idem uarro existi¬
mat. ut homines eos fuisse taceretur Ille au
apis ñ serapis uocabatur Quo boue mortuo

Expanded text:
uibus transuectus in Aegyptum, cum ibi mortuus fuisset, factus est Serapis omnium maximus Aegyptiorum deus. Nominis autem huius, quur non Apis etiam post mortem, sed Serapis appellatus sit, facillimam rationem Varro reddidit. Quia enim arca, in qua mortuus ponitur, quod omnes iam sarcophagum uocant, aopds dicitur Graece, et ibi eum uenerari sepultum coeperant, priusquam templum eius esset exstructum: uelut soros et Apis Sorapis primo, deinde una littera, ut fieri adsolet, commutata Serapis dictus est. Et constitutum est etiam de illo, ut, quisquis eum hominem fuisse dixisset, capitalem penderet poenam. Et quoniam fere in omnibus templis, ubi colebantur Isis et Serapis, erat etiam simulacrum, quod digito labiis inpresso admonere uideretur, ut silentium fieret: hoc significare idem Varro existimat, ut homines eos fuisse taceretur. Ille aut, Apis, non Serapis uocabatur. Quo boue mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
in honunc facile c̃ euitare : Et eudentiꝰ dici de¬
buer̃ homines dii in poplõ dĩ. ut certi ac fidentes
fierent eũ et̃ dm̃ suũ qͥ dictus ẽ ds̃ dõꝵ. qͥa & si¬

Expanded text:
in homine facile est evitare. Et evidentius dici dein homine facile est evitare. Et evidentius dici debuerunt homines dii in populo Dei, ut certi ac fidentes fierent eum esse Deum suum, qui dictus est Deus deorum. Quia ets
Abbreviated transcription (Latin):
sit deinceps ostendit᷑ Seqͥt᷑ enĩ Qm̃ om̃s dii gentiũ
demonia. dñs aut̃ celos fec̃: Suꝑ om̃s gͦ dõs dix̃. s
gentiũ.: id ẽ qͦs gentes ꝓdis habent quę sunt demo¬
ut dicat᷑ rex magnꝰ suꝑ oiã demonia Sed homi¬
nes qͦq in poplõ dĩ. eadem scriptura dõs appellat:
Ego dixi inqͥt dii estis. & filii excelsi om̃s: Potest
suꝑ hosdꝰ rex magnꝰ. qͥ dictꝰ ẽ rex magnꝰ suꝑ om̃s
ti sunt dii. qͦd in populodĩ sunt. quẽ ꝑ anglos uł
ꝑ homines alloqͥtur ds̃. ꝗͣto magis ĩmortales eo
nomine digni st̃. qͥ ea fruunt᷑ beatitudine ad quã
colendo dm̃ cupiunt homines ꝑuenire. qͥd respon¬
debimꝰ nͥ non frustra in scripturis scĩs expressius
homines ñcupatos dõs. ꝗͥ illos ĩ mortales & beatos
qͥb nos equales futuros in resurrectione ꝓmittit᷑.
ne scilic& ꝓpt̾ illoꝵ excellentiã aliquẽ eoꝵ nob̾
constituere dm̃ infidelis auder& infirmitas. qͦd

Expanded text:
s di gentium daemonia, Dominus autem caelos fecit. Super omnes ergo deos dixit, sed gentium, id est quos gentes pro dis habent, quae sunt daemout dicatur rex magnus super omnia daemonia. Sed homines quoque in populo Dei eadem scriptura deos appellat. Ego, inquit, dixi, di estis et filii Excelsi omnes. Potest super hos deos rex magnus, qui dictus est rex magnus super omnes ti sunt dii, quod in populo dii sunt, quem per angelos vel per homines alloquitur Deus; quanto magis immortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines pervenire; quid respondebimus, nisi non frustra in Scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos, quam illos immortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur; ne scilicet propter illorum excellentiam aliquem eorum nobis constituere Deum infidelis auderet infirmitas. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
a sũmodõ factos. & si non ꝑse ipsos. sed ei a quo facꝰ¬
ti sunt adherendo beatos ec̃ dict. hoc dict̃ qͦd dici¬
mꝰ. qͦlibet eos nomine appellant: Hanc aut̃ pla¬
tonicoꝵ et̃ sententiã. siue omiũ siue melioꝵ. in eoꝵ
littĩs inueniri potest:
ã & de ipso nominc qͦd huiꝰ modi ĩ mortalc̃ beatã¬
q creaturã dõs appellant. idõ int̾nos & illos
pene nulla dissensio ẽ: quia & in nr̃is sacris

Expanded text:
a summo Deo factos, et si non per se ipsos, sed ei, a quo faca summo Deo factos, et si non per se ipsos, sed ei, a quo facti sunt, adhaerendo beatos esse dicunt: hoc dicunt quod dicimus, quolibet eos nomine appellent. Hanc autem Platonicorum esse sententiam, siue omnium siue meliorum, in eorum litteris inueniri potNam et de ipso nomine, quo hujusmodi immortalem beatamque creaturam deos appellant; ideo inter nos et ipsos pene nulla dissensio est, quia et in nostris sacris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnunciant: Deniq sepe isti. nũꝗͣ illi oĩno fallut᷑
Aliuidẽ eni teꝑalib tẽꝑalia. & mutabilib mutabilia
coniectare. eisq tẽporale & mutabilẽ modũ suc uo¬
luntatis & facultatis inserere. qͦd demonib certara¬
tione ꝑmissũ ẽ: aliud aũ in et̾nis & in cõmodabilib
potentissima ẽ: oĩum spc̃ eiꝰ participatione cognosce¬
re. qͥd scis anglis recta discrenone donaty ẽ. Itaq¬
ltaq ñ solũ etni. uerũ etiã beati sunt: Bonũ aũ qͦbe¬
ati sunt.ds̃ illis c̃ a qͦ creatist̃: Illiꝰ qͥppe indeclinabilit̃
participatione & conit̃platione ꝑfruunt᷑. hossipla
tonici malunt deos ꝗͣ demones dicere. eisq annume¬
rare qͦs a sũmo dõ conditos dõs scribit eoꝵ auctor & ma¬
gist̃ plato. dicant qͦd uolunt: Non enĩ cũ eis de uerboꝵ
controũsia laborandũ ẽ. Si enĩ sic mortales ut tam̃

Expanded text:
praenuntiant. Denique saepe isti, numquam illi omnino falluntur. praenuntiant. Denique saepe isti, numquam illi omnino falluntur. Aliud est enim temporalibus temporalia et mutabilibus mutabilia coniectare eisque temporalem et mutabilem modum suae uoluntatis et facultatis inserere, quod daemonibus certa ratione permissum est; aliud autem in aeternis adque incommutabilibus potentissima est omnium, spiritus eius participatione cognoscere; quod sanctis angelis recta discretione donatum est. Itaque non solum aeterni, uerum etiam beati sunt. Bonum autem, quo beati sunt, Deus illis est, a quo creati sunt. Illius quippe indeclinabiliter participatione et contemplatione perfruuntonici malunt deos quam daemones dicere eisque adnumerare, quos a summo Deo conditos deos scribit eorum auctor et magister Plato: dicant quod uolunt; non enim cum eis de uerborum controuersia laborandum est. Si enim sic inmortales, ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
is gͥ angłis bonis. oñs corporaliũ dera¬
tẽporaliũq rerũ scientia qͥ inflant᷑ demones ui¬
lis c̃. Non qͦd earũ ignari sint. s qͦd illisdĩ qͥ scĩ¬
ficentꝰ caritas cara c̃ Pre cuiꝰ ñ tantĩ in corporali. ue¬
rũ etiam in cõmutabili & ineffabili pulchritudine cuiꝰ
scõ amore in ardesc̃t or̃a quȩ infra st̃. & qͦdẽ illud. ñ st̃.
seq ipsos int̾ illa contempnt̃. ut ex toto qͦd boni sunt
eo bono ex qͦ boni sunt ꝑfruant᷑. Et idõ certiꝰ etiam
tẽꝑalia & mutabilia ista nouert̃. quia eoꝵ pͥncipales
causas in dĩ uerbo conspiciunt. ꝑ qͦd factꝰ ẽ mundus.
Quib causis quedã ꝓbant᷑. quedã reꝓbant᷑. cuncta or¬
dinant᷑ Demones aũ ñ et̾nas tempoꝵ causas. & quo¬
dã mͦ in dĩ sapientia contẽ plant᷑. s quorundã signoꝵ
nobis occultoꝵ maiore exꝑientia mulit plura qͣ. ho¬
mines futura ꝓspiciunt. dispositionesq suas aliꝗͣdo

Expanded text:
itur angelis bonis omnis corporalium temporaliumque rerum scientia, qua inflantur daemones, uilis est: non quod earum ignari sint, sed quod illis Dei, qua sanctificantur, caritas cara est, prae cuius non tantum incorporali, uerum etiam incommutabili et ineffabili pulchritudine. cuius sancto amore inardescunt, omnia, quae infra sunt et, quod illud est, non sunt seque ipsos inter illa contemnunt, ut ex toto, quod boni sunt, eo bono, ex quo boni sunt, perfruantur. Et ideo certius etiam temporalia et mutabilia ista nouerunt, quia eorum principales causas in Verbo Dei conspiciunt, per quod factus est mundus; quibus causis quaedam probantur, quaedam reprobantur, cuncta ordinantur. Daemones autem non aeternas temporum causas ales in Dei sapientia contemplantur, sed quorundam signorum nobis occultorum maiore experientia multo plura quam homines futura prospiciunt; dispositiones quoque suas aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
erentur sacro fonte baptismatis. Qͥ enĩ dix̃ siqͥs ñ renatꝰ fucrt
ꝙx aqͣ & spũ scõñ intrabit in regnũ celoꝵ: alia sententia istosfẽ¬

Expanded text:
erentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit erentur sacro fonte baptismatis. Qui enim dixit: Si quis non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelo
Abbreviated transcription (Latin):
nulli bona est: Fab& etiã asꝑmsensũ. & contͣ
naturã uis ipsa qͣ utrũq diuellitur. qͦd fuerat in uiuente
coniunctũ. atq c̃sertũ. qͣdiu morit᷑ donec oĩs adimat᷑ sens.
qͥ ex ipso inerit animȩ carnisq cõplexu. Quã tam̃ molestiã
ñ nũꝗͣ unꝰ ictus corporis ł aĩȩ raptꝰ int̾aipit. nec ea sentiri p̃¬
ueniente celeritate ꝓmittit: Qeqͥd tamenẽ illud in inorien¬
tibꝰ. qͦd cũgui sensu adimit sensũ. piȩ fidelit̃q tolerando aug&
meritũ patientiȩ. ñ aufert uocabulũ penȩ. Ita cũ ex homi¬
nis pͥmi ꝑpetuã ꝓpagine ꝓculdubio sit mors pena nascen¬
tis tam̃ si ꝓpͥetate iusticiaq pendat᷑. fit glã renascentis: &
cũ sit mors peccati retͥbutio. aliqͥdo impetrat ut nichil reͥbu¬
regnãtionis lauacro ꝓxp̃i confessione moriunt᷑
tantũ eis ual& ad remutenda peccata. ꝗͣtũ si ablu¬

Expanded text:
nulli bona est. Habet enim asperum sensum et contra nulli bona est. Habet enim asperum sensum et contra naturam uis ipsa, qua utrumque diuellitur, quod fuerat in uiuente coniunctum adque consertum, quamdiu moratur, donec omnis adimatur sensus, qui ex ipso inerat animae carnisque conplexu. Quam totam molestiam nonnumquam unus ictus corporis uel animae raptus intercipit nec eam sentiri praeueniente celeritate permittit. Quidquid tamen illud est in morientibus, quod cum graui sensu adimit sensum, pie fideliterque tolerando auget meritum patientiae, non aufert uocabulum poenae. Ita cum ex hominis primi perpetuata propagine procul dubio sit mors poena nascentis. tamen si pro pietate iustitiaque pendatur, fit gloria renascentis; et cum sit mors peccati retributio, aliquando inpetrat, ut nihil reregenerationis lavacro, pro Christi confessione moriuntur, tantum eis valet ad dimittenda peccata, quantum si ablu
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. ꝑbonũ mͥ oꝑatũ ẽ mortẽ. ut fiat suꝑ modũ peccator
aut peccatũ ꝑ mandatũ: Suꝑ modũ dix̃. qͥa etiã pͥuari¬
catio addit. cũ peccandi aucta libine. etiã lexipsa con¬
tep̃nitur: Cur hoc cõmemorandũ putauimꝰ : Quia sci¬
lic& sic̃ lex ñ ẽ malũ qͣdo aug& peccantiũ concupiscentiã.
itanec mors bonũ ẽ: qm̃ aug& patientiũ glãm. cũ uł illa
ꝓiniqͥtate deserit᷑. & effic̾ p̃uaricatores. ł ista ꝓ ueritate
suscipit᷑. & effic̃ martires: Ac ꝑ hoclex qͥdem bona ẽ. qͥa ꝓ¬
hibitio ẽ peccati. mors aũ mala. qͥa stipendiũ ẽ peccati: S
quẽ ad modũ iuisticia male utit᷑ ñ tantũ malis s etiambo
uat nis. ita iuisticia bene ñ tantũ bonis. s. enia malis. Hine fitut¬
etiã mali male lege utant᷑. ꝗͣ uis sit lex bonũ. & boni bene mo¬
Ua ꝓpt̃ qͦd attin& ad corporis mortẽ. id est seꝑationem
aĩe acorpore. cũ ea patiunt᷑ qͥ morientes appellant᷑

Expanded text:
atum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Supra modum, dixit; quia etiam praevaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur. Cur hoc commemorandum putavimus? Quia scilicet sicut lex non est malum, quando auget peccantium concupiscentiam; iores, uel ista pro ueritate suscipitur et efficit martyres. Ac per hoc lex quidem bona est, quia prohibitio est peccati; mors autem mala, quia stipendium est peccati; sed quem ad modum iniustitia male utitur non tantum malis, uerum etiam bonis: ita iustitia bene non tantum bonis, sed etiam malis. Hinc fitet mali male lege utantur, quamvis sit lex bonum; et boni bene mouapropter quod adtinet ad corporis mortem, id est separationem animae a corpore, cum eam patiuntur, qui morientes appellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse quod dico: Euuangłista matheus generati¬
onem dnĩcȩ carnis ꝑ seriem parentũ uolens cõmen¬
darc memorie. ordiens a patre abrahã atq ad da¬
uid pͥmitus: ut ꝑuenir& intendens. abrabam inqͥt
genuit isaac. Curñ dix̃ ismahel quẽ pͥmitꝰ genuit:
Isiac aũ inqͥt. genuit iacob Cur ñ dix̾ esaũ. qui

Expanded text:
potuisse quod dico. Evangelista Matthaeus generatipotuisse quod dico. Evangelista Matthaeus generationem Dominicae carnis per seriem parentum volens commendare memoriae, ordiens a patre Abraham, atque ad David primitus ut perveniret intendens, Abraham, inquit, genuit Isaac: cur non dixit, Ismael, quem primitus genuit? Isaac autem, inquit, genuit Jacob: cur non dixit, Esau, qui
Abbreviated transcription (Latin):
nuit enosꝰ. quis possit nͥ in consideratꝰ asseuerart hunc
ciꝰ pͥmogenitũ fuisse. ut tã mirantes merito reqͥramꝰ.
quomodo ꝑtot annos in munis fucrit a conubio sine
ullo ꝓposito continentię. uł non genuent conui¬
gitus quando quidem ętiam de ipso legit & genit
filios & filias . & fucr̃ om̃s dics seth. xii & nongenti
anni. & mortuus ẽ. atq ita demceps quoꝵ anni cõ¬
memorantur. nec filiaͦs filiasq genuisse reticentur :
Ac ꝑ hocñ appara omino utrũ qui nominatur ge¬
isse. aut conuigib caruisse uł fetib nec illos eoꝵ
filios primoscis natosfuisse credibile ẽ: s cũ sacre scrip¬
tor historie ad ortũ uitamq noe cuiꝰ tempore dilu¬
uium factum ẽ: ꝑ successiones generationũ notatis
temporib intender& ꝑuenire᷑. eis utiq cõmemora¬
uit. ñ quȩ pͥmȩ suis parentib fucruit: s quȩ in ꝓpa
gationis ordinem uenerint. Exempli gr̃a qͦ id fiat
aꝑtius aliquid int̃ponam. unde nullꝰ ambigat fieri

Expanded text:
nuitEnos: quis possit nisi inconsideratus adseuerare hunc eius primogenitum fuisse? ut admirantes merito requiramus, quo modo per tot annos inmunis fuerit a conubio sine ullo proposito continentiae uel non genuerit coniugatus; quando quidem etiam de ipso legitur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies Seth duodecim et nongenti anni, et mortuus est. Adque ita deinceps, quorum anni commemorantur, nec filios filiasque genuisse reticentur. Ac per hoc non apparet omnino, utrum, qui nominatur geisse aut coniugibus caruisse uel fetibus, nec illos eorum filios primos eis natos fuisse credibile est. Sed cum sacrae scriptor historiae ad ortum uitamque Noe, cuius tempore diluuium factum est, per successiones generationum notatis temporibus intenderet peruenire, eas utique commemorauit, non quae primae suis parentibus fuerint, sed quae ingationis ordinem venerint. 2. Exempli gratia, quo id fiat apertius, aliquid interponam, unde nullus ambigat fieri
Abbreviated transcription (Latin):
meratꝰ sit cũ numerato adam. usq ad octauã
generationẽ. quot annoꝵ fuisset exꝑsus est:
tempora notart ante diluuiũ.s in elestis maluit tan¬
quã eciit memoria digniores: Porro aũ quando sech
natꝰ e: non quidem taciti sunt anni patris ciꝰ. sed uꝰ
genuerat alios. & utrũ solos cam. & abel affirmare
quis audeat: Non enĩ quia soli nominati sunt. ꝓpt̾
ordincs generationũ. quas cõme morari oportebat.
ideo consequens uideri deb& illos solos fuisse tẽ
generatos ex adam: Cum enim silentio cooꝑtis
om̃ium nominib ceitrorũ. legat᷑ eum genuisse fili¬
os & filias qͦta fucrit ista ꝓlesciꝰ. quis p̃sumat asscrart.
si culpam temeritatis cuitat : Potuit quippe adam
duunitꝰ ammonitꝰ dicere. postea quã sech natꝰ &sł:
suscitauit enĩ michi ds semen aliud ꝓ abel: qm̃ta¬

Expanded text:
merata sit connumerato Adam usque ad octauam merata sit connumerato Adam usque ad octauam generationem, quot annorum fuisset expressus est, ationibus tempora notare ante diluuium, sed in caelestis maluit, tamquam essent memoria digniores. Porro autem Seth quando natus est, non quidem taciti sunt anni patris eius, sed iam genuerat alios; et utrum solos Cain et Abel, adfirmare quis audeat? Non enim quia soli nominati sunt propter ordines generationum quas commemorare oportebat, ideo consequens uideri debet solos fuisse tunc generatos ex Adam. Cum enim silentio coopertis omnium nominibus ceterorum legatur eum genuisse filios et filias: quota fuerit ista proles eius, quis praesumat adserere, si culpam temeritatis euitat? Potuit quippe Adam diuinitus admonitus dicere, postea quam Seth natus est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel, q
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc secutus abel. quẽ maior fr̃ occidit. p̃figura¬
tionem qͥndam. ꝑcgrinantis ciuitatis di. qͦd esset ab¬
impiis & quodã modo terrigenis idẽ t̃renã origi¬
nẽ diligentib & terrenę ciuitatis terrena felici¬
tate gaudentib ꝑ sequutiones antiquas passu¬
ra pͥmus ostendit Sed quot annoꝵ erat adam
cum eos genuit. non appar&: Exinde digerun¬
tur generationes. aliç de cam. alie de illo quem
genuit adam in eiꝰ sustessione quẽ fr̃ occidit. &¬
appellauit nom̃ illiꝰ seth dic̃sut scriptũ ẽ. Sus¬
citauit enĩ michidsꝰ semen aliud ꝓ abel. quem
occidit camn Cum itaq iste duc̨ series generati¬
onũ. una de sech. altera de cam. has duas deqͥ¬
b agimꝰ distinctis ordinib insinuent ciuitates.
unam celestem in terris ꝑegrinantẽ. alterã ter¬
renam terrenis tamqͣm sola sint gaudus in hian¬
tẽ uł inherentẽ. Nullꝰ de ꝓgenie cam cũ dinu¬

Expanded text:
Hunc secutus Abel, quem maior frater occidit, praefiguraHunc secutus Abel, quem maior frater occidit, praefigurationem quandam impiis, et quodammodo terrigenis, id est, terrenam originem diligentibus, et terrenae civitatis terrena felicitate gaudentibus, persecutiones passura, primus ostendit. Sed quot annorum erat Adam cum eos genuit, non apparet. Exinde digeruntur aliae generationes ex Cain, aliae de illo quem genuit Adam in ejus successionem, quem frater occidit, appellavitque nomen illius Seth, dicens, ut scriptum est, Suscitavit enim mihi Deus se nen aliud pro Abel, qoccidit Cain. Cum itaque istae duae series generationum, una de Seth, altera de Cain, has duas, de quibus agimus, distinctis ordinibus insinuent ciuitates, unam caelestem in terris peregrinantem, alteram terrenam terrenis tamquam sola sint gaudiis inhiantem uel inhaerentem: nullus de progenie Cain, cum dinu
Abbreviated transcription (Latin):
tinentie .c. & ampliꝰ uł scđm hebreos
ñ multo ampliꝰ. idẽ octoginta. septuaginta.
annos a concumbendi oꝑ̃ẽ uacusse. aut sinon
uacar& nichil ꝓlisgignere potuisse: Hec quesł¬
tio. duob modis soluitur Aut cruĩ tanto serior
fuit ꝓ portione pubertas. quanto inte totiꝰ maior an¬
nositas. aut quod magis uideo et̃ credibile. non hic
pͥmogeniti filii cõmemorati sunt. s quos suc cessio¬
nis ordo poscebat. ut ꝑueniret᷑ ad noc. A quorur¬
sus ad abraham uidemꝰ et̃ ꝑuentũ. aut demde us¬
q ad certũ articulũ temꝑis. quantũ oportebat
signari. etiam generationib cõmemoratis. cur¬
sum gloriosissimc ciuitatis. in hoc mundo pegri¬
nantis. & suꝑnam patriã requirentis: Q uod enĩ
negart ñ potest. pͥor om̃ib cam ex coniunctione
maris & feminc natꝰ est: Neq enĩ illo nato dixisset
adam quod dixisse legitur. ad quisiui hominẽ ꝑdm̃.
nͥ illis duob ipse fuisset homo nascendo addit pͥmꝰ.

Expanded text:
entum et amplius, uel secundum Hebraeos non multo minus, id est octoginta, septuaginta, sexaginta annos a concumbendi opere uacuisse, aut si non uacaret, nihil prolis gignere potuisse?\' Haec quaestio duobus modis soluitur. Aut enim tanto serior fuit proportione pubertas, quanto uitae totius maior annositas; aut, quod magis uideo esse credibile, non hic primogeniti filii commemorati sunt, sed quos successionis ordo poscebat, ut perueniretur ad Noe, a quo rursus ad Abraham uidemus esse peruentum, ac deinde usque ad certum articulum temporis, quantum oportebat signari etiam generationibus commemoratis cursum gloriosissimae ciuitatis in hoc mundo peregrinantis et supernam patriam requirentis. Quod enim negari non potest, prior omnibus Cain ex coniunctione maris et feminae natus est. Neque enim illo nato dixisset Adam, quod dixisse legitur: Adquisiui hominem per Deum, nisi illis duobus ipse fuisset homo nascendo additus primus.
Abbreviated transcription (Latin):
nomine condita est. enoch quod int̾p̃tat᷑ dedi¬
catio. indicat istam ciuitatem. & initium & fi¬
nem habere terrenũ. ubi nichil sꝑatur ampliꝰ
quam in hoc sclõ cerni potest. ita sech quod int᷑¬
p̃tatur resurrectio cum sit generationũ seorsꝰ

Expanded text:
nomine condita est, Enoch, quod interpretatur dedinomine condita est, Enoch, quod interpretatur dedicatio, indicat istam ciuitatem et initium et finem habere terrenum, ubi nihil speratur amplius, quam in hoc saeculo cerni potest: ita Seth, quod interpretatur resurrectio, cum sit generationum seors
Abbreviated transcription (Latin):
Hic erat pat̾ habitantiũ in tabernaculis pecuarioꝵ
& nom̃ fr̃is eiꝰ iobal Hic fuit: qui ostendit psalte¬
rium & cytharã Sella autem peꝑit & ipsa iobel.
& erat malleator & erarius eramenti & ferri:
Soror aut̃ iobel. neoma Huc usq porrectȩ
sunt generationes ex cai: quȩ sunt om̃s ab adã
octo adnumerato ipso adam Septem scilic&
usq ad lamech: qui duarum maritus uxorũ fu¬
it: Et octaua ẽ generatio in filiis.eiꝰ. in quib
cõmemoratur & femina Ubi elegant᷑ significa¬
tum est terrenam ciuitatem usq in sui finem
carnales habituram generationes. quȩ marium
feminarumq conuinctione ꝓueniunt: Unde
& ipse quod p̃ttr euam nusquã repperitur ante di¬
luuium. nominib ꝓpͥis exprimunt᷑. uxores il¬
lius hominis. qui nominatur hic nouissimꝰ pa¬
ter. Sicut aut̃ camn quod intp̃tatur possessio
terrenȩ̨ conditor ciuitatis. & filius eiꝰ in cuius

Expanded text:
hic erat pater habitantium in tabernaculis pecuariorum. hic erat pater habitantium in tabernaculis pecuariorum. Et nomen fratris eius Iobal; hic fuit qui ostendit psalterium et citharam. Sella autem peperit et ipsa Tobel; et erat malleator aerarius aeramenti et ferri. Soror autem Tobel Noemma. Huc usque porrectae sunt generationes ex Cain, quae sunt omnes ab Adam octo adnumerato ipso Adam, septem scilicet usque ad Lamech, qui duarum maritus uxorum fuit, et octaua est generatio in filiis eius, in quibus commemoratur et femina. Ubi eleganter significatum est terrenam ciuitatem usque in sui finem carnales habituram generationes, quae marium feminarumque coniunctione proueniunt. Unde et ipsae, quod praeter Euam nusquam reperitur ante diluuium, nominibus propriis exprimuntur uxores illius hominis, qui nominatur hic nouissimus pater. Sicut autem Cain, quod interpretatur possessio, terrenae conditor ciuitatis, et filius eius, in cuius
Abbreviated transcription (Latin):
illos & cognominauit nom̃ eoꝵ adam: Unde non
ambigitur sic appellatam fuisse feminam euam
ꝓpͥo nomine. ut tam̃ adam quod int̾p̃tatur ho¬
mo. nomen eẽt amboꝵ. Enos aut̃ sic in t̃p̃tatur
homo. ut hoc non posse feminam nuncupari pe¬
riti linguę illiꝰ asseuerent. tamquã filius resur¬
rectionis. ubi non nubent neq uxores ducent.
Non enim erit ibi gencratio. cum illuc ꝑduxerit
regeneratio. Qua re & hoc non ut puto in cas¬
sum notandum arbitror. quod in eis generationi¬
b que ꝓpagantur ex illo qui est appellatꝰ sech:
cum genuisse filios filiasq dicantur. nulla ibi
ge ni ta nominatim femina ex pressa ẽ: in his
aut̃ que ꝓpagantur ex cam. in ipso fine quousq
ꝑtendunt. nouissima femina genita nominatur
Sic enim legitur Mathusalem genuit lamech:
& sumpsit sibi lamech duas uxores Nomen
uni ada: & nom̃ secunde sella Et peꝑit ada iobeth

Expanded text:
illos et cognominauit nomen eorum Adam. Unde non illos et cognominauit nomen eorum Adam. Unde non ambigitur sic appellatam fuisse feminam Euam proprio nomine, ut tamen Adam, quod interpretatur homo, nomen esset amborum. Enos autem sic interpretatur homo, ut hoc non posse feminam nuncupari periti linguae illius adseuerent, tamquam filius resurrectionis, ubi non nubent neque uxores ducent. Non enim erit ibi generatio, cum illuc perduxerit regeneratio. Quare et hoc non incassum notandum arbitror, quod in eis generationibus, quae propagantur ex illo qui est appellatus Seth, cum genuisse filios filiasque dicantur, nulla ibi genita nominatim femina expressa est; in his autem, quae propagantur ex Cain, in ipso fine, quo usque, pertendunt, nouissima femina genita nominatur. Sic enim legitur: Mathusael genuit Lamech; et sumsit sibi Lamech duas uxores, nomen uni Ada et nomen secundae Sella, et peperit Ada Iobel;
Abbreviated transcription (Latin):
facti sunt duo patres singłoꝵ generum
cam. & sech In quoꝵ filiis quos cõmemo¬
rari oportebat. duarũ istarũ ciuitatum
ingenere mortalium euidentius indicia
darert ceperunt: Cam quippe genuit
enoch: in cuiꝰ nomine condidit ciuitatem terrenam sci¬
licet. non ꝑegrinantẽ in hoc mundo. sed ineiꝰ tempo¬
rali pace ac felicitate quiescentẽ. Cam autem inter¬
p̃tatur possessio. Vnde dictum ẽ quando natꝰ est : si¬
ue a patre sue amatre eiꝰ Ad quisiui hominẽ ꝑ dm̃
E noch. uero dedicatio Hic enĩ dedicatur t̾reña ei¬
uitas ubi conditur. qm̃ hic hab& eum quem inten¬
dit. & appetit funem. Porro ille sech interp̃tatur
resurrectio. & enos filius eiꝰ intp̃tatur homo. non
sicut adam: Et ipsũ enĩ nom̃ homo int̃ptatur.
s cõmune ꝑ hibetur et̃ in illa lingua. id est he¬
brea. masculo & femine Nam sic de illo scriptũ
ẽ Masculũ & feminam fecit illos. & benedixit

Expanded text:
facti sunt duo patres singulorum generum, facti sunt duo patres singulorum generum, Cain et Seth, in quorum filiis, quos commemorari oportebat, duarum istarum ciuitatum in genere mortalium euidentius indicia clarere coeperunt. Cain quippe genuit Enoch, in cuius nomine condidit ciuitatem, terrenam scilicet, non peregrinantem in hoc mundo, sed in eius temporali pace ac felicitate quiescentem. Cain autem interpretatur possessio; unde dictum est, quando natus est, siue a patre siue a matre eius: Adquisiui hominem per Deum. Enoch uero dedicatio; hic enim dedicatur terrena ciuitas, ubi conditur, quoniam hic habet eum, quem intendit et adpetit, finem. Porro ille Seth interpretatur resurrectio et Enos filius eius interpretatur homo; non sicut Adam. Et ipsum enim nomen homo interpretatur; sed commune perhibetur esse in illa lingua, id est Hebraea, masculo et feminae. Nam sic de illo scriptum est: Masculum et feminam fecit illos et benedixit
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ attinet ad genus mortalium. quoddã¬
ẽ seminariũ ciuitatis Sed terrena ciuitas ge
Utrũ autẽ aliquod fuerit. uł si fuit quale fue¬
rit corporale atq uisibile regenerationis signũ
ante diluuium. sicut abrahe circum eisio pos¬
tea ẽ imꝑata. sacra historia tac&. sacrificas¬
se tamen dõ etiam illos antiquissimos homi¬
nes non tac&. quod & in duob pͥmis fr̃ib cla¬
ruit. & noe post diluuium cum de archa
fuiss & egressus. hostias dõ legitur in molasse:
De qͣ re in p̃cedentib ubris iam diximꝰ. non
ob alud demones arrogantes sibi diuinitatẽ
deosq se credi cupientes sibi expetere sacrifi¬
cium. & gaudere huius modi honorib nisi
qr uerũ sacrificium. uero deo deberi sciunt:
generis pater. id est & cuius series
ad terrenã. & cuiꝰ series ad celestem
ꝑtin& ciuitatẽ. occiso abel atq in eiꝰ inter¬
fectione commendato mirabili sacram̃to.

Expanded text:
quantum attinet ad genus mortalium, quoddaquantum attinet ad genus mortalium, quoddam seminarium est ciuitatis; sed terrena ciuitas genUtrum autem aliquod fuerit, uel si fuit, quale fuerit corporale adque uisibile regenerationis signum ante diluuium, sicut Abrahae circumcisio postea est imperata, sacra historia tacet. Sacrificasse tamen Deo etiam illos antiquissimos homines non tacet; quod et in duobus primis fratribus claruit, et Noe post diluuium, cum de arca fuisset egressus, hostias Deo legitur immolasse. De qua re in praecedentibus libris iam diximus, non ob aliud daemones adrogantes sibi diuinitatem deosque se credi cupientes sibi expetere sacrificium et gaudere huius modi honoribus, nisi quia uerum sacrificium uero Deo deberi sciunt. generis pater, id est et cuius series ad terrenam, et cuius series ad caelestem pertinet ciuitatem, occiso Abel adque in eius interfectione commendato mirabili sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpagnũ oradnib diranens longiꝰ abira. &
ꝓpinquitas et̃ desister&. eam nondũ longe posi¬
tam rursus matrimonii uinculo colligare. & qͦda
modo reuocare fugientẽ. Unde iam pleno homini¬
b orbe terrarumꝰ. ñ quidem sorores ex patre uł
matre. uł  ambob suis parentib natas . s tam̃ ama¬
bant de suo genere ducere uxores. Uerum quis
dubit& honestus. hoc tempore etiam cũ sobrinoꝵ
ꝓhibita eẽ conuigia. n̾on solum sedm̃ ea quę
disputamꝰ ꝓpt̾ multiplicandas affinitates. ne ha¬
beat duas necessitudines una ꝑsona. cum duç pos¬
sint eas habert. & numerꝰ ꝓpinquitatis augeri .s.
etiam quia nescio quo modo inẽ humane uerecun¬
dic̨ quiddã naturale atq laudabile. ut ein deb&
causa ꝓpinquitatis reuerendũ honorẽ. ab ea
contineat quamuis generatricẽ tam̃ libidinem.
de qua erubescere uidemꝰ & ipsam pudiciciã con¬
iuigalem: Copulatio igitur maris & femine.

Expanded text:
propaginum ordinibus dirimens longius abiret et propaginum ordinibus dirimens longius abiret et propinquitas esse desisteret, eam nondum longe positam rursus matrimonii uinculo conligare et quodam modo reuocare fugientem. Unde iam pleno hominibus orbe terrarum, matre, vel ex ambobus suis parentibus natas, sed tamen amabant de suo genere ducere uxores. Verum quis dubitet honestius hoc tempore etiam consobrinorum prohibita esse conjugia? non solum secundum ea quae disputavimus, propter multiplicandas affinitates, ne habeat duas necessitudines una persona, cum duae possint eas habere, et numerus propinquitatis augeri; sed etiam quia nescio quomodo inest humanae verecundiae quiddam naturale atque laudabile, ut cui debet causa propinquitatis reverendum honorem, ab ea contineat, quamvis generatricem, tamen libidinem, de qua erubescere videmus et ipsam pudicitiam conjugalem. 3. Copulatio igitur maris et feminae,
Abbreviated transcription (Latin):
potucrit. Ad humanũ enĩ sensum uł allicien¬
dũ uł offendendũ mos ualet plurimũ. qui cũ
in hac causa immoderationẽ concupiscentiȩ
coherceat. eum designari atq corrumpi. me¬
rito ec nefariũ iudicatur Sicm̃ ẽ iniquum
auiditate possidendi transgredi limite agroꝵ
quanto ẽ iniquuis libidine concumbendi sub¬
uertere limitt̃ morũ. exꝑti enĩ sumꝰ in conu¬
bus consobrinarũ etiam nr̃is temꝑib ꝓpter
gradũ ꝓpinquitatis fr̃no gradiũ ꝓxximũ. qͣm
raro ꝑ mores fiebat. quod ficri ꝑleges licebat.
qr id nec diuina ꝓhibuit. & ñon dũ ꝓhibu¬
erat lex humana Ueruntam̃ factũ etiam
licitũ ꝓpt̾ uicinitatt̃ horrebatur illiciti. &
quođ fiebat cũ consobrina. pene cum sorore
fieri uidebatur. quia & ipsi intersc ꝓpt̾ tamꝓ
pinquã consangunitatẽ frs uocantur. & penc
germani sunt. fuit aũ antiquis patrib re¬
ligiosȩ curȩ ne ipsa ꝓpinquitas se paulatim

Expanded text:
potuerit. Ad humanum enim sensum uel adlicienpotuerit. Ad humanum enim sensum uel adliciendum uel offendendum mos ualet plurimum; qui cum in hac causa inmoderationem concupiscentiae coherceat, eum dissignari adque corrumpi merito esse nefarium iudicatur. Si enim est iniquum auiditate possidendi transgredi limitem agrorum, quanto est iniquius libidine concumbendi subuertere limitem morum! Experti autem sumus in conubiis consobrinarum etiam nostris temporibus propter gradum propinquitatis fraterno gradui proximum quam raro per mores fiebat, quod fieri per leges licebat, quia id nec diuina prohibuit et nondum prohibuerat lex humana. Verum tamen factum etiam licitum propter uicinitatem horrebatur inliciti et, quod fiebat cum consobrina, paene cum sorore fieri uidebatur; quia et ipsi inter se propter tam propinquam consanguinitatem fratres uocantur et paene germani sunt. Fuit autem antiquis patribus religiosae curae, ne ipsa propinquitas se paulatim