comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ec est post apłitum reguli
simbolum certissima fides quam
toctores nri tradiduñt ut profite¬
amur prem̃ et filium et spm̃ stm̃
unis essencie eiusdemq potestatis
sempiternitatis unũ deum inuisibilẽ

Expanded text:
ec est, post Apostolorum Symbolum certissima fides, quam doctores nostri tradiderunt, ut profiteamur Patrem, et Filium, et Spiritum sanctum unius essentiae, ejusdemque potestatis et sempiternitatis. Unum Deum
Abbreviated transcription (Latin):
cui dimiseritis pccã dimittunt᷑ illis
et cui decenueritis detinebunt᷑. Et
necessitudo qd̾ ⁊̃ ⁊ laicis fidelibus ple¬
rũq ꝑmittitur ne quis sũ remedio sa
se uon iterum baptizandi s solo cͥs¬
mate et manus imposicione purgã¬
fidelis baptizet qd̾ sacͣmentum tã
scm̃ est ut necͥ omicida inĩstrante
nichil illi ꝓdest at ubi ingressus fu̾it
statim baptismũ qd̾ habu̾at foris ad
ꝑniciem incipit iam illi prodesse ñ¬
potest ad salutem qd̾ enĩ accipit ad¬
probo qui aforis accipit improbo dũ
aut̃ uen̾it non mutatur s agnoscit᷑
caractem emĩ regis mei non error sacͥ¬
legus corrigo desertorem ñ muto¬
moyses pͥmũ in exodo. iubente
tatis ꝑuncti sunt deinde quoq ⁊ re
nolite tang̾e xpõs meos. Eratq eo
temꝑe tãtum in regibus ⁊ sac̾dotib
mistica in unctio qua xp̃o figurabat
uñ ⁊ ipm nom̃ a cͥsmate edicitur sed

Expanded text:
um remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta erunt. Et necessitas: quod etiam et laicis fidelibus plerumque permittitur, ne quisquam sine remedio salse, non iterum baptizandi, sed solo chrismate et manus impositione purganfidelis baptizet. 10. Quod sacramentum tam sanctum est, ut nec homicida ministrante nihil ei prodest. At ubi ingressus fuerit, statim baptisma, quod habuerat foris ad perniciem, incipit illi jam prodesse ad salutem. Quod enim accipit, approbo: sed quia foris accepit, improbo. Dum autem venerit, non mutatur, sed agnoscitur; character est enim regis mei: non ero sacrilegus, si corrigo desertorem, etMoyses primum in Exodo, jubente tatis peruncti sunt . Deinde quoque et regNolite tangere christos meos , eratque eo tempore tantum in regibus et sacerdotibus mystica unctio, qua Christus figurabatur; unde et ipsum nomen a c
Abbreviated transcription (Latin):
at originale delictum pena tam̃ mor¬
tis que ꝑ p̾uaricatoem̃ mandati ĩtro¬
iit manet ⁊ in eos quos a reatu ori¬
ginis purgant baptisma saluatoris
et hos proinde ut homo noui̾t ꝓfu
ture beatitud̾is spẽ regen̾atoĩs conse¬
qui nõ ut ad pena temꝑalis mortis
possit absolui illud u̾o qd̃ nec pͥuatis
nec cłicis baptizare liceat nͥ tantu
sac̾dotib in ewangłio legimꝰ apłi tã¬

Expanded text:
at originale peccatum, poena tamen morat originale peccatum, poena tamen mortis, quae per praevaricationem mandati introivit, manet et in eos quos a reatu originis purgat baptisma Salvatoris. Et hoc proinde, ut homo noverit, pro futurae beatitudinis spe regenerationem consequi, non ut a poena temporalis mortis possit absolvi. Illud vero, quod nec privatis nec clericis baptizare liceat, nisi tantum sacerdotibus, in Evangelio legimus sa
Abbreviated transcription (Latin):
isse probatur in colube spẽ due sunt
namq pactoẽs credencium. pͥma enĩ
pactio est in qua renũciatur diabolo et
pompis eius et uniuersa com̾satõ illuiꝰ
scd̾a pactio est in qua se credere in patrẽ
em̃ unus deus et fides una est necessa¬
rium et iiũ baptisma sit. quia et xpĩ
mors una pro nobis in cuiꝰ imagine
erigim᷑ per misteriũ satri fontis ut cũ¬
sepeliamur in xp̃o morientes huic
mundo et ab hisdem aquis quibus ĩ¬
formã resurrectoĩs eius emergimur
nõ reu̾suri ad correptionẽ sicut nec¬
gatoĩs originalis noxie uł ad ablu¬
tatem traxerunt quia si pͥus quã re¬
generẽtur transierunt protul dubio
a regno xp̃ alieni sunt ip̃o saluatore
testante nͥ quis renatus fui̾t ex aqua
et spũ scõ nõ intrabit in regnũ dei
tente baptizantur quia adhuc loqui
uł cred̾e̾ nestiit̃ sicut eciam egri mu¬
ti et surdi quoꝵ uice alios profitem᷑
ut pro eis respondeat dum baptiz an¬
tur. Quãuis aut̃ ꝑ regen̾a tõem pere¬

Expanded text:
isse probatur in specie columbae . Duae sunt autem pactiones credentium. Prima enim pactio est in qua renuntiatur diabolo, et pompis, et universae conversationi illius. Secunda pactio est qua se credere in Patrem,enim unus Deus, et fides una est, necessario et unum baptisma sit , quia et Christi mors una pro nobis est, in cujus imaginem mergimur per mysterium sacri fontis, ut consepeliamur Christo morientes huic mundo , et ab iisdem aquis in forma resurrectionis ejus emergimur, non reversuri ad corruptionem, sicut neqgationem originalis noxae, vel ad abolitatem traxerunt. Qui si priusquam regenerentur transierint, procul dubio a regno Christi alieni sunt, ipso Salvatore testante: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non intrabit in regnum Dei tente, baptizantur, quia adhuc loqui vel credere nesciunt, sicut etiam aegri, muti, vel surdi, quorum vice alius profitetur, ut pro eis respondeat, dum baptizantur. 8. Quamvis autem per regenerationem pere
Abbreviated transcription (Latin):
in decessumm ꝓpterea quibus renũciam᷑
tres alii in ascensum ꝓpt̾ea que cõfu¬
temur. septimꝰ u̾o ũte est qui et qrͣ¬
cus similis filii hoĩs extinguens for¬
nacem ignis stabilim̃tum pedum fun¬
dam̃tum aque in quo plenitudo diui¬
nitatis hĩtat corꝑaliter. In patre aut̃
et filio et spũ stõ salutari baptismm
tona consistunt unde nequaquã bap¬
tismi scĩficatur officio nͥ qui subtrini¬
tatis tangitur sacram̃to sicut ⁊ dñs
baptismũ detur manifeste in regen̾aci¬
onis sollempnitate nicħ agitur nͥ to¬
ta tͥnitas inuocetur nam et dũs du
A iohẽ baptiz aretur eundem baptismũ

Expanded text:
in descensu propter tria quibus renuntiamus; in descensu propter tria quibus renuntiamus; tres alii in ascensu propter tria quae confitemur; septimus vero id est, qui et quartus similis filii hominis, exstinguens fornacem ignis , stabilimentum pedum, fundamentum aquae, in quo omnis plenitudo divinitatis habitat corporaliter . In Patre autem, et Filio, et Spiritu sancto salutaria baptismi dona consistunt. Unde nequaquam baptismi sanctificatur officio, nisi qui sub Trinitatis tingitur sacramento, sicut et Dominus baptisma detur, manifeste in regenerationis solemnitate nihil agitur, nisi tota Trinitas invocetur. 5. Nam et Dominus, dum a Joanne baptizaret
Abbreviated transcription (Latin):
scõ ⁊ igne hec est ꝑfectio baptismi d̾s
enĩ qui baptizat ut possent ⁊᷑ qͥ bap¬
tizantur filii d̾i. tria sunt aũt gen̾a
peccatorum per regeneratoĩs lauacrũ
sanguine suo ꝑ martiriũ baptiz atur
quo baptismo etiam xpc̃ baptizatꝰ
est ut et in hoc sicut in cet̾is formã
credentibus daret sicut dicebat ad
discipulos suos filio ebedei potestis
bib̾e̾ calicem quem ego bibiturus sũ
et baptismo quod ego baptizabor Itaq
tismatis unũ quo regen̾emur ex la¬
uacro aliuid qd̾ consecramur in san¬
guine et est t̾cium baptismũ lacͥma¬
rum qd̾ laboriosius trans agitur sicut
ille qui per singłas noctes stratum
uitarum ꝑ quam miscd̾iam consetu¬
ti sunt qui mittantur oracionẽ publi¬
xit nullum q aliud elem̃tum est. qd̾
in hoc mundo purget unu̾sa qd uiui¬
ficet cuncta Id̾oq cum baptiz amur
in xp̃o ꝑ ip̃m renastim᷑ ut purificati ui¬
inficemur fons aut̃ origo om̃ium gła¬
rum est cuiꝰ septem gradus sunt. Ts

Expanded text:
o et igni . Haec est perfectio baptismi: Deus est enim, qui baptizat, ut possint et qui baptizantur, fieri filii Dei. Tria sunt autem genera peccatorum per regenerationis lavacrum sanguine suo per martyrium baptizatur, 466 quo baptismo etiam Christus baptizatus est, ut et in hoc, sicut et in caeteris, formam credentibus daret, sicut dicebat ad discipulos suos, filios Zebedaei: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum, et baptismo quo ego baptismatis: unum quo regeneramur ex baptismo,aliud quo consecramur in sanguine. Est et tertium baptisma lacrymarum, quod laboriosius transigitur; sicut et ille qui per singulas noctes stratum vitarum, per quam misericordiam consecuti sunt . Qui imitatur publixit: nullumque aliud elementum est, quod in hoc mundo purget cuncta, quod vivificet universa. Ideoque cum baptizamur in Christo, per ipsum renascimur, ut purificati vivificemur. Fons iste origo est omnium gtiarum est, cujus septem gradus sunt: tres
Abbreviated transcription (Latin):
fragilitatem et uita deponentes. Id ip¬
sum quoq sachanã eum angłis suis
acq cultorib et̾no incendio cõdep̃¬
nandum neq scd̾m quoꝵdam sacͥ¬
legam disputacionem ad pͥstinam
id est angłicam dignitatem ex qua
ꝓpͥam malignitate cecidit reducen¬
dumm ħ est catholice traditoĩs fid̾i
uera integͥtas de qua siunũ qd̃ lib
respnacur tota fid̾i credulitas amit¬
titur de baptismo
aptismi sacram̃tum si pͥma repe¬
tens ab origine pandam baptiz a¬
uit moyses ĩmari et in nube. ⁊ in ty¬
po et in figura Ita enĩ paulus promũ¬
ciauit habuit ergo mare formam aq̃
Illic enĩ sicut patrũ exempla docet
uestigio baptizauit ⁊ ioh̾es s nõ
ex toto indaice nõ enĩ in aqua nec
cñ in spũ s hoc solum addidit qd̾

Expanded text:
fragilitatem et vitia deponentes. Ipfragilitatem et vitia deponentes. Ipsum quoque Satanam cum angelis suisatque cultoribus aeterno incendio condemnandum, neque secundum quorumdam sacrilegam dispositionem ad pristinam, id est, angelicam dignitatem, ex qua propria malignitate cecidit, reducendum . Haec est catholicae traditionis fidei vera integritas, de qua si unum quodlibet respuatur, tota fidei credulitas amitXXV. De baptismo. 1. Baptismi sacramentum si prima repetens ab origine pandam, baptizavit Moyses in nube, et in mari, in typo et in figura, ita enim Paulus pronuntiat . Habuit ergo mare formam aquaIllic enim, sicut Patrum exempla docentvestigio. Baptizavit et Joannes , sed non ex toto Judaice; non enim solum in aqua, nec tamen in Spiritu, sed hoc solum addidit, quo
Abbreviated transcription (Latin):
quoq suis iuribus s ꝑ diuina gr̃ã
capite xp̃o subiũgeat que in difrup¬
te pacis ꝑseua̾ntia in unitate eccłie
adquiri bona quoq temꝑalia boĩs
malis q ꝯmunia a deo c̾ari eiusq
dispensacione singłis quib qꝙ uł tri
bui uł negari cor bonũ in uno quoq
fidelium nõ hĩtus s usus aut ꝓbandꝰ
est aut probandus. Certa n̾o et̾na¬
q bona solus posse bonus in futu¬
ro ꝯsequi. quoꝵ pignore eccł̾iam nc̃
in formatam credimus detenere h
hñtem pͥmicias spc̃ in futuro per¬
fectionem hic sustentare in spe post¬
ea pasti in re hic uidere ꝑ speculum
ĩ enigmate in futuro aut̃ facie ad
faciem. Cum ad spem̃ fun̾t ꝑducta
ꝑ fidem qd idoneo ꝑficiatur ut sũ¬
in deo noi̾imus ⁊ proxĩs eam quoq
nos sꝑem resurrectois hr̃e ut eodem
ordine eademq formam qua ip̃e do¬
minus resurrexit a mortuis nos qͦ
resurrecturos ẽẽ credamus in eode
turam aut sexum mutantes s tantũ

Expanded text:
quoque suis viribus, sed per divinam gratiam capiti Christo subjungi, atque in disruptae pacis perseverantia in unitate Ecclesiae acquiri. Bona quoque temporalia bonis malisque communia a Deo creari, ejusque dispensatione singulis quibusque vel vel negari. Quorum bonorum in unofidelium non habitus, sed usus aut improbandus est, aut probandus; certa vero aeternaque bona solos posse bonos in futuro consequi, quorum pignore Ecclesiam nunc informatam credimus detineri; hic habentem primitias spiritus, in futuro perfectionem; hic sustentari in spe, postea pasci in re; hic videre per speculum et in aenigmate, in futuro autem facie ad faciem, cum ad speciem fuerit ducta per fidem, quando perficiatur, ut sumin Deo, non oberimus et proximis. Eam quoque nos spem resurrectionis habere, ut eodem ordine, eademque forma qua ipse Dominus resurrexit a mortuis, nos quoque resurrecturos esse credamus in eodem turam aut sexum mutantes, sed tantum
Abbreviated transcription (Latin):
uilibus hoc obseruare fecerunt
uocis id est ⁊ tuos est atq eadem in¬
latini uł signa uł indicia nũcupant
ut si forte occurrit quis de quo dubi¬
tetur int̾rogatis simbolum prodeat
si sit hostis an socius id circo aut̃ pa¬
tres hoc nõ scribere membranis s
retinere cordib tradidunt ut c̾tũ
eet̃ neminem hoc ex lectione que
int̾dum ꝓuenire ⁊̃ ad fideles solet
s ex apłoꝵ traditõne didicisse disses¬
suri itaq ut dcm̃ est ad p̾dicand̾ istud
umnanimittatis ⁊ fidei sue apłi indi¬
cium imposuere est aut̃ simbolum
signũ ꝑ quod agnoscitur deus qd̾ ꝙ
pnide credentes accipiant ut noue¬
rint qualit̾ contra diabolũ fidei c̾¬
tamina p̃pararent in quo quidem¬
pauta sunt u̾ba s omĩa continent᷑
sacͣmenta de cotis enĩ scͥpturis hec
breuiatim collecta sunt aib apłis ut
quia plures credentium lrãs nesciũt
uł qui sciut p̃occupatõib scłi scͥptu¬
ras leg̾e nõ possunt hec corde retinẽ¬

Expanded text:
s hoc observari ferunt, vocis, id est ut mos unus sit atque eadem inLatine ut signa, ut indicia nuncupantur; ut si forte occurrerit quis de quo dubitetur, interrogatus Symbolum, prodat si sit hostis an socius. Idcirco autem Patres hoc non scribi in membranis, sed retinere cordibus tradiderunt; ut certum esset neminem hoc ex lectione, quae interdum pervenire etiam ad infideles solet, sed ex apostolorum traditione didicisse. Discessuri itaque, ut dictum est, ad praedicandum, istud, unanimitatis et fidei suae apostoli indicium imposuere. V. Est autem Symbolum signum per quod agnoscitur Deus quodque proinde credentes accipiunt, ut noverint qualiter contra diabolum fidei certamina ppauca sunt verba, sed omnia continentur sacramenta. De totis enim Scripturis, haec breviatim collecta sunt ab apostolis; ut quoniam plures credentium litteras nesciunt, vel qui sciunt praeoccupatione saeculi Scripturas legere non possunt, haec corde retinen
Abbreviated transcription (Latin):
tius ad implendum que legit ꝙͣ
ad sciendum erit ꝓmptissimꝰ. oi¬
nor enĩ pena est nestire quid ap¬
petas. quam ea que nouis non
implere: sicut em̃ legendo scire
concupiscimꝰ si sciendo recta que
diditimꝰ implere debemꝰ lex dei
et p̾miũ habet et penam: legẽ¬
tib eam p̾miũ in eis qui eam
uiuendo custoduit. penam uero
Om̃ĩs qui a p̃ceptis dei discedit
oꝑe. quociens eadem dei p̾cepta
leg̾e uł audire uolui̾t corde suo
rep̃hensus ꝯfmditur: quia id
quod non agit memorat et
teste consciencia interius accu¬
satur. unde et dauid ꝓphã dep̾¬
caruir dicens tunc nõ ꝯfundar cũ
ꝑꝑexero in omĩa mandata tua. Gra¬
uiter namq unus quisq confundi¬
tur. qũ madata dei uł legendo uł
audiendo respicit. que iudendo cõ¬
tempnit. corde enĩ rep̾henditur
dum mandatoꝵ meditacione doce¬
tur quia nõ impleuit oꝑe qd̾ di¬

Expanded text:
tius ad implendum quae legit, quam tius ad implendum quae legit, quam ad sciendum, erit promptissimus. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta quae didicimus implere debemus. 7. Lex Dei et praemium habet, et poenam legentibus eam. Praemium his qui eam bene vivendo custodiunt; poenam vero 8. Omnis qui a praeceptis Dei discedit opere, quoties eadem Dei praecepta legere vel audire potuerit, corde suo reprehensus confunditur, quia id quod non agit memoratur, et teste conscientia interius accusatur. Unde et David propheta deprcatur dicens: Tunc non confundar, dum respicio in omnia mandata tua . Graviter namque unusquisque confunditur quando mandata Dei vel legendo, vel audiendo respicit, quae vivendo contemnit. Corde enim reprehenditur, dum mandatorum meditatione docetur, quia non implevit opere quod di
Abbreviated transcription (Latin):
instruimir. uerum utrumq
bonũ si liceat. Si nõ liceat. meliꝰ
est orare quã lege̾. Qui uult cũ¬
delet
Nam cum oramus ip̃i cum deo lo¬
quimur cum u̾o leginus. Deus
uobiscum loquitur. Om̃is ꝓfc̃s
ex lectione et meditatione ꝓcedit
Que enim nescimꝰ: lectione disci¬
mus Que aut̃ didicimꝰ medita¬
cuonib conseruamꝰ. Geminũ cõ¬
fert donũ lectio scãrum scriptu¬
rarum suie quia incellcm̃ mentis
erudit: seu quod amũdi uanita¬
tibus abstractum hoie ad amorẽ
dei ꝑducit / excitati enĩ sepe illius
sermone subtrahimur a desiderio
uite mũdane. atq accensi in amo¬
re sapiencie: tanto uana spes mor¬
talicatis huiꝰ uilescit. nobis qnͣto
amꝑlius legendo spes et̾na claru¬
erit. Geminũ est lectoĩs studiũ:
pͥmo. quomodo scͥpture intelligan¬
tur. scd̾m qua utilitate uł dignita¬
te dicantur: erit em̃ antea quisq
ꝓmptus ad intelligendum que le¬
git sequenter idonens ad ꝓferen¬
dum que dicit lector strenuus po¬

Expanded text:
instruimur: utrumque bonum est, si liceat; si vero non liceat, melius est orare quam legere. Qui vult cudebet Nam cum oramus, ipquimur: cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. Omnis profectus, ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectione discimus: quae autem didicimus, meditationibus conservamus. 4. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum: sive quia intellectum mentis erudit, seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem ad amorem Dei perducit. Excitati enim saepe illius sermone, subtrahimur a desiderio vitae mundanae; atque accensi in amorem sapientiae, tanto vana spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo spes aeterna claruerit. 5. Geminum est lectionis studium: primum, quomodo Scripturae intelligantur; secundum, qua utilitate vel dignitate dicantur. 289 Erit enim antea quisque promptus ad intelligendum quae legit, sequenter idoneus ad proferendum quae didicit. 6. Lector strenuus po
Abbreviated transcription (Latin):
Quint igitur ab exordio mundi
hoc est in anno qͥnto imperii era¬
clii ⁊ quarto anno religiosissimi
gitet tnͣsitu sicut sacra scriptura
migrat cunc illi cõsumatõ scłi ẽ¬

Expanded text:
unt igitur ab exordio mundi hoc est in anno quinto imperatoris Heraclii, et quarto 106 gloriosissimi gitet transitu, sicut sacra Scriptura migrat
Abbreviated transcription (Latin):
petrus crucifixus est: sic enim oportu¬
erat᷑ ut hii qui simul ꝯfessi sunt⁊ u¬
no die coronarentur. Sepultus ͤ ro-
me uia ostͥensi. anno post passionem
dñi tricesim septimo: tercio ab urbe
udreas qui int̾pretatur decorꝰ frat̾
petri. scd̾m iohannem pͥmus. iuxͣ
matheum a pͥmo scd̃s hic in sorte p̾¬
dicatoĩs sithiam acq achayam acce¬
ꝑit: in qua et eciam ciuitatem patras
tus in ordine. duodecim trib quest̃
in disꝑsione gentium scripsit᷑atq ĩ
hispaniã. et occidentalium locorum
euuangelium ppłis. p̾dicauit᷑. et in
occasum mundi lucem p̾dicatoĩs in¬
s. fudit. hic ab herodẽ tetrarcha gladio
cesus ocrubuit. sepultus in achamarica

Expanded text:
Petrus crucifixus est. Sic enim oportuPetrus crucifixus est. Sic enim oportuerat ut hi qui simul confessi sunt uno die coronarentur. Sepultus Romae in via Ostiensi, anno post passionem Domini tricesimo sexto, tertio ab urbe 24. Andreas, qui interpretatur decorus, frater Petri, secundum Joannem primus, juxta Matthaeum a primo secundus. Hic in sorte praedicationis Scythiam atque Achaiam accepit, in qua etiam civitate Patris tus in ordine, 183 duodecim tribubus quae sunt in dispersione gentium scripsit, atque Hispaniae, et occidentalium locorum gentibus Evangelium praedicavit, et in occasu mundi lucem praedicationis infudit. Hic ab Herode tetrarcha gladio caesus occubuit. Sepultus in Marmarica
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ dñi anno baptizatusͥ dignita¬
tem meruit apostolatus atq plux
om̃ibus laborans. multo lacius uit̾¬
q doctrinam enuangłicam sua p̾¬
dicacione ꝯpleuit. incipiens enĩ ab
iherosolimis usq ad illiritũ ⁊ itali¬
ã/spaniãs q processit. ac nom̃ xͥ
multarum manifestauit gentiũ
ducentem phiconis spm̃ imperat¬
ac discensione dampnauit. adolescenti
mortuo uitalem reitegrauit spñt ce¬
citate ꝑcutit magumꝰ: cdlaudo ꝓpͥum re¬
formauit in cessum. diri serpentis nͨ
sentit nec horruit morsus. s igni de¬
dit arsurum. Patrem etiam publii
a febribus orando sanauit: ob amo
q corꝑis sustinuit torm̃ta. In p̾mis
uidaios ꝑsecutoẽs. et gentiumꝰ mi se¬
rias et laborem famensitim frigus
risꝰ naufragia. et nulle ꝑicula. rabiem fe¬
rarum. u̾bera. carcerales tenebras. et
ꝑ murum dimittitur. uirgis cedit᷑.
penis artaturꝰ. in cartere uñctus terre¬
motu facto resoluitu ad ultimũ a
uerone gladio ceditur: eo die quo et

Expanded text:
sionem Domini anno baptizatus, dignitatem meruit apostolatus, atque plus omnibus laborans, multo latius inque doctrinam evangelicam sua praedicatione implevit. 120. Incipiens enim ab Jerosolymis, usque ad Illyricum, et Italiam Hispaniasque processit, ac nomen Christi multarum manifestavit gentium ducentem Pythonis spiritum imperata discessione damnavit, adolescenti mortuo vitalem redintegravit spiritum, caecitate percussit magum, claudo proprium reformavit incessum; diri quoque serpentis nec sensit nec horruit morsum, sed igni dedit arsurum, patrem etiam Publii a febribus orando sanavit. 122. Hique corporis sustinuit tormenta. In primis Judaicas persecutiones, et gentium miserias, et laborem, famem, sitim, frigus, naufragia, et mille pericula, rabiem ferarum, verbera, carcerales tenebras, et per murum demittitur, virgis caeditur, poenis arctatur, in carcere vinctus terraemotu facto resolvitur, ad ultimum a Nerone gladio caeditur eo die quo et
Abbreviated transcription (Latin):
to non indiget: fidelis sermo sa¬
tͣmenti retinet. locum firma sit
sacͣmenti tui fides fac limũ quod
sporondisti
on sis in u̾bis facilis ⁊ in de eo qͥ ĩ
opus difficilis urãdo u̾bis facil̾
ris multum deo reus eris si nõ red¬
dis quod noueris. displicent deo. qͥ
uota sua non explent. Inter infi de¬
les computantur. qui quod uouert
non impleuerunt. Melius est enĩ
nõ promitt̾e. quam fide ꝑrom issa ñ¬

Expanded text:
nto non indiget; fidelis sermo santo non indiget; fidelis sermo sacramenti retinet locum, firma etiam sit sacramenti tui fides. 57. Fac bonum quod spopondisti. Non sis in verbis facilis, et in opere difficilis. Coram Deo aliquid ris. Multum Deo reus eris, si non reddideris quod voveris; displicent Deo qui vota sua non explent. 58. Inter infideles computantur, qui quod voverunt, non impleverunt; melius est enim non promittere quam fidem promissi
Abbreviated transcription (Latin):
opere fuge nec oasu nec studio lo¬
quaris falsuꝰ nec ut p̾stet m̃tiri
studeas. nec qual fallacia uitam
aliciuns deffendas. Dane m̃ daciũ
quod au̾tate .. discordrat ini¬
quitas est. leges: seculi falsarios
dampnant mendaces puniunt
fallaces ꝑimunt. Si mendaces
apud homines lege dampnãtur
si fallacia humano indicio plectit᷑
si falsitas capitali pena conscribi¬
tur:. quanto magis añ deum tes¬
⁊ de ocioso u̾bo racionẽ unusqͥsq¬
prestabit. añ quem et pro ocioso
sermone penas quisq luet: Os¬
⁊ perdes om̃es qui loquũtur mẽ¬
daciũ. et testis falsus ñe rit᷑ im
declina mendacium caue falsum
uis nillum fallendo decipias mil¬
lum argum̃tis u̾borum łeducas.¬
ꝓhibr eciam tͥ iuram̃turi: tolle ui¬
randi usum. iusiuirandura inter¬
dic tibi ꝑiculosum est enĩ uirare
assiduitas iurandi ꝑiurii consue¬
tudinem facit iurandi usus ad ꝑ¬
iurium ducit sit in ore tuo ẽsit
in ore tuo nõ. est u̾itas iuram̃¬

Expanded text:
opere fuge, nec casu, nec studio loquaris falsum, nec, ut praestes, mentiri studeas, nec qualibet fallacia vitam alicujus defendas. Cave mendacium quod a veritate discordat iniquitas est. 54. Leges saeculi falsarios damnant, mendaces puniunt, fallaces perimunt. Si mendacia apud homines lege damnantur, si fallacia humano judicio plectitur, si falsitas capitali poena conscribitur, quanto magis ante Deum teset de otioso verbo rationem unusquisqurus est, ante quem et pro otioso sermone poenas quisque sperdes eos qui loquuntur mendacium , et testis falsus non erit impdeclina mendacium; cave falsum, erbis, nullum fallendo decipias, nullum argumentis verborum mehibe etiam tibi juramentum, tolle jurandi usum; jusjurandum interdic tibi; periculosum est enim jurare, assiduitas jurandi perjurii consuetudinem facit. Jurandi usus ad perjurium ducit; sit in ore tuo, est; sit in ore tuo, non est ; veritas jurame
Abbreviated transcription (Latin):
uluũ ne in cordẽ tuo dicas. u̾bum
malum nẽc filencio abscondas¬
ditum non celabiturͥ paudit᷑
enĩ in manifesto. quod in occulto
lam positum. puta lapides enĩ
quibus conscii loquimur nõ ce¬
labunt: ⁊ ip̃i parietes quod audi¬
erint non tacebunt. si hoĩes ta¬
ceant: iumenta loquentur. Ita
quia si celare non possis: ibi pecca
ubi deum esse nescis nichil celatͤ
añ deum. uidet occulta qui fecit
abscondita diuinis eñ iudiciis
deus ubiq p̾sens est spc̃ eius ĩ
totum implet: ma iestas eius ora
penetrat: elementa cuncta poten
cie sue attingit p̃sentia: exͣ eum
locus nullus est. coguicioni eius
nichil octultum est: om̃ia secre¬
ta ius uirtutis eius irrumpit:
nullum occliltum sibi lacere im¬
posuit patitur nullis odicibus
ut penetret impeditur. Ip̃e coꝙi¬
taciones nouit ip̃e cor inspicit᷑ꝰ qd̾
nitus agitur aut lacet uidet. qd̾ ĩ¬
tus disponitur ip̃e comp̾hendit. eci¬
am homo quod in se ignorat. ille
nouit. nemo pocest iam seniet ip¬

Expanded text:
iquum nec in corde tuo dicas: verbum malum nec silentio abscondditum non celabitur; panditur enim in manifesto, quod in occulto lam positum puta. Lapides enim quibus consciis loquimur non celabunt, et ipsi parietes quod audierint non tacebunt. Si homines tacent, jumenta loquentur. Ita quasi celare non possis. Ibi pecca, ubi Deum esse nescis: nihil celatur ante Deum, videt occulta qui fecit abscondita. 60. Divinis enim judiciis Deus ubique praesens est, spiritus ejus totum implet: majestas ejus omnia penetrat elementa, cuncta suae potentiae attingit praesentia, extra eum locus nullus est. Cognitioni ejus nihil occultum est, omnia secreta vis virtutis ejus irrumpit, nulla occulta sibi latere patitur, nullis obicibus, ut penetret impeditur. Ipse cogitationes novit, ipse cor inspicit; quod intus agitur aut latet ipse videt, quod intus disponitur ipse comprehendit, etiam quod homo in se ignorat ille novit. 61. Nemo potest etiam semetip
Abbreviated transcription (Latin):
de exteriorib scłaris uite curis
abstrahit. et totũ scͥpturaꝵ me
ditacione defigit. Quidam hñt
intelligenciẽ ingenium s negli¬
guint ͥ eddeuĩs studiũ et quod legen¬
dostire potuerunt negligenes eõ¬
tempnũt. Quidam uo amorem sti¬
endi hñt. s tarditate sensus pp̃edi¬
untur qui tam̃ assidua lectione ra¬
piunt. quod ingeniosi ꝑ desidiam
non nou̾mit nouerunt. Ingeniõ
tardus es sinon ꝑ nacurã ꝑ assidui¬
tatem tñ lectoĩs augm̃tatur slam
quãuis sensus hebitudo sit freqñs
tñ lectio incelligenciam adhibet.
sicut qui tardus est ad capiendum
pro intencione tñ boni studii p̃miũ
ꝑcipit ita qui presticũ sibi ex deo ĩ¬
geniũ intelligencie negligit: cõ¬
dep̃nacione reus existit quia do¬
nũ quod accepit despicit et ꝑ desi¬
diam delinquit. Quidam dei iudi¬
cio donũ sciencie. Quod negligt̃
accipiunt. ut durius de rebus cre¬
ditis puniantur tardiores autẽ

Expanded text:
de exterioribus saeculi curis de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum seditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius etsi non per naturam, per assiduitatem tamen lectionis augmentatur. Nam quamvis sensus hebetudo sit, frequens tamen lectio intelligentiam auget. 7. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii praemium percipit, ita qui praestitum sibi ex Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnationis reus existit, quia donum quod accepit despicit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ legendi samiliaritate ficut scͥptũ¬
est ama illam et exaltabit te. glori¬
ficabis ab ea. cum eam fu̾s ample¬
xatus. Qnͣto quisq magis in sacͥs
eloquiis assiduus fui̾t. tanto ex eis
uberiorem intelligenciam capit
sicut terra que qͣnto amplius ex¬
colitur tanto uberius fructificat᷑.
Qnͣto amplius ad qmlibet artem
homo conscendit. cancomagis ad
hoiẽnr ars ipã descendit. sicut in
lege scribitur. Moises ascendit in
montem. ⁊ dñs descendit uerum
est de ocio spiritalitali quod ille tã¬
tum secreta diuinorum scrutabit᷑
mandatorum qui ab actione terre¬
ne cure auocauit animũs et assi¬
dua familiaritate scͥpturis stis
iheserit. Nam sicut cecus ut ui
dens quidem potest ambulare. s
nõ simili lib̾tate:dum cecus ꝑ gẽs
quo non uidet offendat. uidens uͦ
offendicula oaueat. quo sit ꝑgen¬
dum agnoscat sic et qui nubilo
terrene cure fuscatur. si temꝑtet
qr caligine curarũ nõ uidet. Qd̾
ille tantum effic̾e ualet. qui se

Expanded text:
 legendi familiaritate, sicut est scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terrenae curae a vocaverit animum, et sedula familiaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus etest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dt, quia caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet, qui sese
Abbreviated transcription (Latin):
b caro sustentatur inserta sunt. ⁊
neruoꝵ uincłis coilligata ut ap¬
tissimo motu plectantur ħ lactan¬
cius ceteriq de racione corꝑis scͥpse¬
ciã ⁊ reliquat etates.
rima hoĩs etas infancia ẽ scd̾a
pu̾icia: t̾cia adolescencia: qͣrta
uiuentus: qͥnta senectus. sexta se¬
niũ. due pͥme etaces singulis an¬
noꝵ t̾minantur ebdomadib ꝓpt̾
simplicem uitam. Nam infancia
sepcimo anno fintur quartodeci¬
mo pu̾icia. De hinc sequens ado¬
lescencia duob constat ebdoma¬
dib ꝓpter intellcm̃ ⁊ racionẽ que
nũdum erant in pueris ⁊ parnu¬
fert quod senectus est u̾gens etas
aniuentute ⁊ senium nondũ tñ de¬
crepica seniũ u̾o est festa atq ex¬
trema etas ⁊ nitam ultimã alie

Expanded text:
ibus caro sustentatur, inserta sunt, et ibus caro sustentatur, inserta sunt, et nervorum vinculis colligata, ut aptissimo motu flectantur. Haec Lactantius caeterique de ratione corporis scripse reliquasque aetates. Prima hominis aetas infantia est, secunda pueritia, tertia adulescentia, quarta iuuentus, quinta senectus, sexta senium. Duae primae aetates singulis annorum terminantur ebdomadibus, propter simplicem uitam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; dehinc sequens adulescentia duabus constat ebdomadibus propter intellectum et rationem. Quae duo nondum erant in pueris, et porrifert, quod senectus vergens aetas a juventute in senium, nondum tamen decrepita; senium vero est fessa atque extrema aetas, et vitam ultimam anhe
Abbreviated transcription (Latin):
tñ hoc auctores ⁊ uterũ ꝓ utͥusq
sexus uentre ponũt. Genitalia
aut sicut nom̃ ipm docet a giguẽ¬
do dcã. Naciumcaro conglobata sẽ¬
dendi officio foã est ne pmiinẽtẽ
corꝑis molem ossib sedere. fenĩ¬
ne sunt femoꝵ partes quib meqͥ¬
tando tergis equoꝵ ad heremus mn¬
de et p̾liacores feminib eliuos ad¬
misisse dicuntur. Genua a genig
dcã eo quod in utero cohereant et
conuc̃ta sint oculis: unde enius at¬
q gena cõpͥmit artagena. Tibie¬
autem dicte sunt quasi tube plau¬
te no̾ a planicie nũcupate qr non
rotunde ut in quadrum pedib ne
stare posłit homo s plane atq lõ¬
giores fixmate sunt ut stabile
corpus effecerint. Calces aut̃ a
calopedum sic nominate sunt pe¬
dum digiti ⁊ decorẽ ⁊ usum fu̾nt.
nam curr̾e̾ nõ possumꝰ nͥ digitis ĩ
unũ pressis soloq nicentib impe¬
tum saltumq capiamꝰ. reliqͣ ossa
corꝑis uelud columpne quedam qͥ¬

Expanded text:
tamen haec auctores, et uterum pro utriusque tamen haec auctores, et uterum pro utriusque sexus ventre ponunt. 70. Genitalia autem, sicut ipsum nomen docet, a gignendo dicta. Natium caro conglobata sedendi officio facta est, ne, premente corporis mole, ossibus cederet. Femina sunt femorum partes, quibus in equitando tergis equorum adhaeremus. Unde et praeliatores feminibus equos admisisse dicuntur. 71. Genua a genis dicta, eo quod in utero cohaereant, et cognata sint oculis. Unde Ennius, genua comprimit arta gena. Tibiae dictae sunt quasi tubae. Plantae vero a planitie nuncupatae, quia non rotundae, ut in quadrupedibus, ne stare non possit homo, sed planae et longiores formatae sunt, ut stabile corpus efficerent. Calces autem a callo pedum sic nominatae sunt. 72. Pedum digiti et decorem et usum ferunt. Nam currere 92 non possemus, nisi digitis in humum pressis soloque nitentibus impetum saltumque capiamus. Reliqua ossa corporis, velut columnae quaedam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
rias uocant diffunditur ut paula¬
tim inspirandi respirando q̃ trac¬
tu totum anima ⁊ corpus in ieco¬
re ignis heat qui uelud subuola¬
re ostendit᷑ in excelsum. Cerebri
locum tanqmͣ in celo corꝑis nr̃i
unde ⁊ radii emicant oculorum¬
⁊ de cuiꝰ medio uelut centro q̃dã
nõ solum ad ocłos s ad ceteros
sensus tenues fistule deducũtur
in eo officio uoliuntates sede cocti¬
ones ciboꝵ plexos ⁊ calefactio
sno ⁊ in sanguine mutat odoꝵ
In testinaꝵ aut̃ racio idcirto an
fractib in circuloꝵ ordinata st̃
modo ut susceptus cib paulatĩ
digerant ⁊ ex ipĩs ea que intͥnse¬
cus sunt humorem sensi in sus¬
cipiant. Alnus dc̃s eo quod in
eum quasi in alueum om̃s hu-¬
mores cibo ꝑmixtus defluat ac
decurrat ⁊ menarrabili modo
ciborum succo uniu̾sum corpꝰ qͣsi
lat̾e uallis uitinas inrigando ad¬
impleant. porro alius uenter ⁊
gari solet. uterũ sole mulieres
hñt in quo concipiut̃. Confundt̃

Expanded text:
rias uocant diffunditur, ut paularias uocant diffunditur, ut paulatim inspirandi respirandique tractu totum animet corpus. In iecore ignis habet sedem, qui uelut subuolare ostenditur in excelsum cerebri locum, tanquam in caelum corporis nostri, unde et radii emicant oculorum, de cuius medio, uelut centro quaedam non solum ad oculos, sed ad ceteros sensus tenues fistulae deducuntur. Siquidem in eo officium uolunt esse decoctionis ciborum amplexu et calefacto suo et in sanguine mutandorum. Intestinarum autem ratio: idcirco longis anfractibus in circulorum ordinatae sunt modo, ut susceptos cibos paulatim egerant, et ex ipsis ea quae intrinsecus sunt, humorem sensim suscipiant. Aluus dictus eo quod in eum, quasi in alueum, omnis humor cibo permixtus defluat ac recurrat, et inenarrabili modo ciborum suco uniuersum corpus quasi e latere, ualles uicinas inrigando adimpleat. Porro aluus, uenter et gari solet. Uterum solae mulieres habent in quo concipiunt. Confundunt
Abbreviated transcription (Latin):
tu uocat ur. innuuitis enĩ animã¬
tib ad terram opp̾ssum est atq
ab aspectu remotum hoĩs aũt̃
pacens ad rectum plenũ emin
racionem nõ decebat esse latẽs
uł hũilem papille sunt capita
mamine. Mãme aut̃ tumoris
pcoris leuiter exurgens hee
feminis ad alendos fecꝰ date
marib ad solũ decꝰ ne informe
pectus esse uid̾etur. Neq emin
decebat in feminis alibi esse
qmͣ ut animal incelligens ex
corde alimoniam sumeret⁊ por¬
ro umbicus est nota imp̾ssa q̃
mediũ u̾entrẽ desiguat ad hoc¬
f̾actus ut ꝑ eum fetuus dum est
in utero mitͥatur. ꝯplenis aut̃
⁊ iecoris iuscera quasi ex ꝯtur¬
bato sanguine indentur esse cõ¬
creta iuxta eos aut̃ qui de fisicii
dispurant uoluptatib uenerie
concupiscencie ꝯsisti dicunt in
iecore affectũ aut̃ iracundie in
felle. pauoris in corde. in splene
leticie. ui pulmonib uo̾ aerem con¬
tin̾e Quiã corde uenas quas arti¬

Expanded text:
ctu uocatum. Ιn multis enim animanctu uocatum. Ιn multis enim animantibus ad terram oppressum est, atque ab aspectu remotum. Hominis autem patens et erectum. Plenum enim ratione non decebat esse latens uel humile. Papillae sunt capitula mammae. Mammae autem tumores pectoris leuiter exurgentes. Haec feminis ad alendos fetus datae, maribus ad solum decus, ne informe pectus esse uideretur. Neque enim decebat in feminis alibi esse, quam ut animal intellegens ex corde alimoniam sumeret. Porro umbilicus est nota inpressa quae medium uentrem designat, ad hocfactus, ut per eum fetus dum est in utero nutriatur. Splenis autem et iecoris uiscera quasi ex conturbato sanguine uidentur esse concreta, iuxta eos autem qui de fisicis disputant. Voluptates ueneriae concupiscentiae consisti dicunt in iecore, affectum autem iracundiae in felle; pauoris in corde; in splene laetitiae. In pulmonibus uero aerem contineri, qui a corde per uenas quas arte
Abbreviated transcription (Latin):
macho tradunt. horum pͥores
qui cibum p̾cidruit adn̾si dẽtes
dicuntur molares intum qͥ sub
iũgunt. Camim qui uicesimo
etatis anno existunt. Gingiue
aguigendis dentib nominate
que magnam pulcͥtudinẽ oris
ꝯfu̾nt dum nuditatem dentiũ
tegunt fauces sunt auguste
ab intimo pectore exiliens so¬
nũ noces emiccit. Mandibule
maxillarum partes sũt quibus
mandimꝰ. Dicta aut̃ maxilla ꝑ
dimunitionẽ sicut paxillus a pa¬
lo. Collum ad instar colume
uocatũ est enĩ rigidum ⁊ rotũ¬
dum. Manus dce eo quod abip¬
sis mandemꝰ palma manꝰ est
Item os digitis sicut ⁊ arbor dis¬
pansis ramis. Itẽ sic̃ ꝯcͣctis di¬
pollex uocatur: eo quod płimũ
int̾ cetos polleat. idest ualeat
Scd̾s index ⁊ salutaris uocatur
quia eo fere ostendimus ⁊ salu¬
tamꝰ . Tercius medius. quartꝰ
medicus. quod eo tricũ coliriũ
a medicis colligitur. Qntus
auricularis eo qd aurẽ scalpi¬
nius sporro pectus hoĩs ab aspᷤ¬

Expanded text:
macho tradunt. Horum priores, macho tradunt. Horum priores, qui cibum praecidunt, adversi dentes dicuntur; molares intimi, qui cibos subigunt; canini, qui vigesimo aetatis anno existunt. 90 60. Gingivae a gignendis dentibus nominatae, quae magnam pulchritudinem ori conferunt, dum nuditatem dentium tegunt. Fauces sunt angustaecalis spiritus ab intimo pectore exiliens sonum vocis emittit. 61. Mandibulae maxillarum partes sunt quibus mandimus. Dicta autem maxilla per diminutionem, sicut paxillus a palo. Collum ad instar columnae vocatum. Est enim rigidum et rotun. Manus dictae eo quod ab ipsis mandimus. Palma manus est dispansis digitis, sicut et arbor dispansis ramis. Item sicut contractis dipollex uocatur, eo quod plurimum inter ceteros polleat, id est ualeat. Secundus index et salutaris uocatur, quia eo fere ostendimus et salutamus. Tertius medius. Quartus medicus, quod eo tritum collirium a medicis colligitur. Quintus auricularis, quod eo aurem scalpimus. Porro pectus hominis ab aspe
Abbreviated transcription (Latin):
uelud audes sunt nominate ꝑꝑ has
depend̾e dicunt quod creatus in
cirtulum orbemq moueatur. Ge¬
ne a genib dicte deniq cõplica¬
tum in utero gigni forma que
hominẽ ica ut genua susurri sit̃
quib oculi formentur ut cani ac
recondici fiant. Ideoq ⁊ qui aliqͦs
lacͥmas elicere cupiunt gena tã¬
genaꝵ tumor iustar colliũ leuit̾
exurgent ab oĩ parte cõtra ĩmi¬
sunt officia. unũ ducendi spc̃ al¬
tu̾m capiendi odoris terciũ purga¬
menta cerebri defluentes. Os dcm̃
quasi corꝑis hostiũ cuiꝰ spẽs ĩ du¬
ob constat officiis sumẽdi uictꝰ
⁊ loquendi lingua labia a lambi¬
endo noĩata quod aut̃ suꝑius
est labiũ dicimꝰ quod inferius
labrum lingne nom̃ alingendo
cibo impositum hec int̾pres ani¬
me uocem mocib suis in u̾ba
distinguit uł mlicione palati ac
dencium uł ꝯpressione labrorum
q̃ dentes dicti quasi cibos diuiden¬
tes siquidem escam incidunt et

Expanded text:
uelut audes sunt nominatae. Per has uelut audes sunt nominatae. Per has descendere, quod aer ictus in circulum orbemque moueatur. Genae a genibus dictae. Denique conplicatum in utero gigni formarique hominem, ita ut genua sursum sint, quibus oculi formentur, ut caui ac reconditi fiant. Ideoque et qui alicuius lacrimas elicere cupiunt genua tangenarum tumor instar collium leniter exsurgens ab omni parte contra immisunt officia: unum ducendi spiritus, alterum capiendi odoris, tertium purgamenta cerebri defluendi. Os dictum est, quasi corporis ostium. Cujus species in duobus constat officiis: sumendi victum, et loquendi lingua. 58. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est labium dicimus; quod inferius, labrum. Linguae nomen a ligando cibo impositum. Haec interpres animae vocem motibus suis in verba distinguit, vel illisione palati, ac dentium, vel compressione labiorum. 59. Dentes dicti, quasi cibos dividentes. Siquidem escam incidunt et
Abbreviated transcription (Latin):
ficat ⁊ sexius natura distin¬
guit. Oculi autem in faciem cõ¬
cauis foraminib inclusi sunt
a quo foratu frons noĩãta ẽ id¬
est quod oculi gẽmaꝵ hũtes si¬
milicudinem menbranis ꝑ lu¬
centib contegunt᷑ ꝑ quas m̃¬
branas quasi ꝑ uitreum uł spe¬
culo refulgenti. mens ea que
foris sunt aspicit in medio ant̃
urbiũ scincille luminũ tenent᷑
conchuse quas pupillas uocamꝰ
quib c̾nendi grã cõtinentur:
Qt ut oculi municiores essent
ab iniuriis eos ab exsumꝰ cilici¬
orum tegminib oculit. ⁊ oculꝰ
esse dictus quib adhibite sunt
palpebre a palpitando dõẽ qr cõ¬
currẽtes inuicem oculoꝵ obtu¬
tum reficuit pilis in ordinem
abstantib ad eoꝵ municionem
Suꝑcilia quoq pilis brenibus
adornata sunt quibdam agge¬
ribus ocłis p̾bentes custodiam e
quid suꝑne incedat ãurnĩ inde dic¬
cum est nom̃ a uocib hauriendis
ꝑ nmutacionẽ enĩ liccere aureb

Expanded text:
ificat et sexus naturam distinificat et sexus naturam distinguit. Oculi autem in facie concauis foraminibus inclusi sunt, a quo foratu frons nominata est. Idem quoque oculi gemmarum habentes similitudinem membranis perlucentibus conteguntur. Per quas membranas, quasi per uitro uel speculo refulgenti, mens ea quae foris sunt transpicit. Ιn medio autem orbium scintillae luminum conclusae tenentur, quas pupillas uocamus, quibus cernendi gratia continetur; et ut oculi munitiores essent ab iniuria, eos Opifex summus ciliorum tegminibus occulit. Vnde et oculos esse dictos, quibus adhibitae sunt palpebrae a palpitando dictae, quia concurrentes inuicem oculorum obtutum reficiunt, pilis in ordinem adstantibus ad eorum munitionem. Supercilia quoque pilis breuibus adornata sunt, quasi quibusdam aggeribus oculis praebentes custodiam, ne quid superne incidat. Aurium inditum est nomen a uocibus auriendis. Per inmutationem enim litterae aures
Abbreviated transcription (Latin):
tus non sicut pectora in humũ
ꝓna atq u̾gencia in cuiꝰ sũmi¬
tate caput est collocatum datũ¬
q illi ħ nom̃ quod hinc capiat
iicium sensus ⁊ uerui. Capilli
aut̃ capitis ad sꝑeciem sunt de¬
coris. uł ad arcendam inuiriã
frigoris sine caloris. In capite
aut̃ ut ait sc̃s̃ angustinus tͤs
tanqmͣ uentͥculi cerebri cõsti¬
tuti surit unꝰ ant̾ior ad faciem
a quo sensus om̃is alter post̾ior
ad ceruicem aquo motus omis
t̾cius int̾ utrũq in quo memo¬
ria uig̾e̾ demonstratur ne cũ
sensus sequitur mocus. ñ ꝯnec¬
tat homo quod faciendũ est si
fi̾it quod fecit oblitus facies
dcã est eo quod noticiam faciat
hominis. Int̾ faciem aut̃ ⁊ uul¬
tum hec diffe̾ncia est quod faci¬
letus mͦ tͥstis. unde ⁊ uultuosi
dicuntur qui uultũ sepe ꝯmit¬
tant. Iam barbe racio qnͣtum
uultus cõserit dignoscenciam
barba est decoris signũ uirili¬
tatis indiciũ ⁊ iuuentutẽ sigͥ¬

Expanded text:
tus, non sicut pecora in humum tus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. Capilli autem capitis uel ad speciem sunt decoris uel ad arcendam iniuriam frigorís siue caloris. In capite autem, ut ait sanctus Augustinus, tres tamquam uentriculi cerebri constituti sunt: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis; alter posterior ad ceruicem, a quo motus omnis; tertius inter utrumque, in quo memoria uigere demonstratur, ne cum sensus sequitur motus, non connectat homo quod faciendum est, si fuerit quod fecit oblítus. Facies dicta est eo quod notitiam faciat hominis. Inter faciem autem et uultum haec differentia est, quod faciletus modo tristis, unde solet didicuntur qui uultum saepe commutant. Iam barbae ratio quantam uultus conferet dinoscentiam! Barba est decoris signum, uirilitatis indicium, quae et iuuentutem sign
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq auctores ita diffiniert̃
dicences homo dictus ab humo
Sic ex diu̾sis subsistit substan¬
ciis ex mortali ⁊ in mortali corpꝰ
aut̃ eius ex ossib ⁊ carnib cõ¬
stat diuiditur in quatuor elem̃¬
tis ht̃ enĩ in se aliquid ignis.
ii carne est humoris in sangui¬
ne aeris in spũ. ignis in calore ui¬
tali. Siquidem ⁊ quescͥꝑtita hũa¬
ni corꝑis racio quatuor elem̃to¬
rũ designat spem. Capud nãq
ad celum refertur in quo sunt
duo oculi quasi duo luminaria
solis ⁊ lune pectus u̾o aeris con¬
uingitur qr sic inde emitit᷑ in
spiraminis sicut ex aere uencoꝵ
spc̃ uenter aut̃ mari assimilat᷑
ꝓpt̾ collectionem oĩum humoꝵ
quasi congregacionũ aquarũ
uestigia postremo terre comꝑãt᷑
eo quod sut ultima mẽbrorũ
arida siue sicca sicut et terra.
Iam u̾o in capitis arce mens
collocata est tanqmͣ in celo d̾s.
ut ab alco speculetur omia atq
regat. Factus est aut̃ hõ ad ꝯ¬
templacionẽ celi rigidus ⁊ rec¬

Expanded text:
plerique auctorum ita definierunt dicentes: "Homo dictus ab humo". Hic ex diuersis subsistit substantiis, ex mortali et inmortali. Corpus autem eius ex ossibus et carnibus constat, diuiditur in quattuor elementis. Habet enim in se aliquid ignis, em terrae in carne est; humoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentorum spiritus. Venter autem mari adsimilatur, propter collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis arce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erec
Abbreviated transcription (Latin):
uitaq soli tempe celebres tardi
ad sapienciam ꝓpter quod pondꝰ¬
infirmitatis ex lutea traxim̾it
mat̾ia probat psalmista. ꝓpter
oarnis condictionẽ reditu pat̾e
cnemorare. que sit mea substan¬
cia at no diabolus uł maligni spc̃
nͨ poscunt ueniam nec m̾entur sscͥp
tum est de eodem apostata cuius
cor quasi lapis obduratus scilicet
ut penitentie cõpiictione nĩꝙͣ
emolliatur int̾ hoiẽ ⁊ pecus iste¬

Expanded text:
uita queruli, tempore celeres, tardi uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiaminfirmitatis ex lutea traxerunt materia. Probat Psalmista propter carnis conditionem reditum patere Memorare quae sit mea substantia. At uero diabolus, uel maligni spiritus, nec poscunt ueniam, nec merentur, sicut scriptum est de eodem apostata cuius cor, quasi lapis, indurabitur, scilicet, ut penitentiae conpunctione numquam emolliatur. Inter hominem et pecus ist
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. missi corꝑa excellentia re
sumũt in celestib cõmorantur
Demones sunt impuri spc̃ subtiles
⁊ uagi animo passibiles ⁊ corpe
mici: nocendi cuꝑidi. suꝑbia tu¬
midi fallacia callidi semꝑ ĩ fran¬
de noui ꝯmouent sensus fĩgut
affc̃s̃: uitam tͥbant sompnos ĩqͥ¬
etant : morbos infu̾nt. mẽtes ter¬
rent: menbra distorquent. sortes
regunt: prestigiis oracula fm¬
gunt: cupidinem amoris ilici
unt. ardorem cupiditatis infun¬
dunt consecratis imaginibus
delitescunt. Inuocati assunt m̾¬
similia mentiũtur mutantur
in diu̾sis figuris. interdum in
angłorum imaginibus tnͣffor¬
mantur. hii quodam a sede celi
obsuꝑbiam lapsi nc̃ in aerem
cõmorantur homines sunt raci¬
one capaces. incellcũ sapientes.
ore rapaces loquaces. nata mag̾
qmͣ doctͥna ualentes statu rigi¬
di uultu erecti. figura similes u¬
niu̾si ⁊ int̾ se dissimiles. Singłi
giles m̃te leues. diu̾sis morib
tim mortales ꝑles mucabłes

Expanded text:
gunt, missi corpora ex excellenti aere gunt, missi corpora ex excellenti aere sumunt, in coelestibus commorantur. 86 42. Daemones sunt impuri spiritus, subtiles et vagi, animo passibiles, mente rmici, nocendi cupidi, superbia tumidi, fallacia callidi, semper in fraude novi. Commovent sensus, fingunt affectus, vitam turbant, somnos inquietant, morbos inferunt, mentes terrent, membra distorquent, sortes regunt, praestigiis oracula fingunt, cupidinem amoris iunt, ardorem cupiditatis infundunt, in consecratis imaginibus delitescunt; inuocati adsunt, uerisimilia mentiuntur, mutantur in diuersis figuris, interdum in angelorum imaginibus transformantur. Hii quondam a sede caeli ob superbiam lapsi, nunc in aere commorantur. Homines sunt ratione capaces, intellectu sapientes, ore loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, uultu erecti, figura similes uniuersi, et inter se dissimiles singuli,giles, mente leues, diuersi moribus, tim mortales, prole mutabiles,