comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ. oportet in quit ut insimplicita¬
te cordis hoc faciat: hoc ẽ ne uide¬
atur quidem benefacere indigen¬
tibus: corde uero laudẽ querat ab
hominibus. Non ẽ gͦ simplicitas.
si aluid agi udeatur in manibus:
et aliud querat᷑ in corde. Qui uͦ p̃¬
ũ rerum: hȩc enĩ sollicitudo aliena
debet eẽ abhis qui ȩccłȩ p̃sunt.:
s talem recipiat sollicitudinẽ
qualem apłs dicit. Concursus
in me cotidianꝰ. sollicitudo omĩ¬
um ȩccłarum. Quis infirmatur et
ego ñ infirmor: Quis scandalizat᷑

Expanded text:
tibus, oportet, inquit, ut in simplicitatibus, oportet, inquit, ut in simplicitate cordis hoc faciat, hoc est, ne videatur quidem benefacere indigentibus, corde vero laudem quaerat ab hominibus. Non est ergo simplicitas, si aliud agi videatur in manibus, et aliud quaeratur in corde. Qui pum rerum, haec enim sollicitudo aliena debet esse ab his qui Ecclesiae praesunt; sed talem recipiat sollicitudinem, qualem Apostolus dicit: Concursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scanda
Abbreviated transcription (Latin):
Possumꝰ hȩc omĩa ad illam regłam
reuocare quȩ suꝑius dicta ẽ. hoc
ẽ ñ plus saꝑe quã oportet saꝑe:
et u̾bi causa. dicamus ñ debere
eũ qui ministrat in ministrando
plus saꝑe quã oportet saꝑe: et
qui docet indoctrina. ñ plus sa¬
ꝑe quã oportet saꝑe: et qui ex hor¬
tat᷑ in exhortando. ñ plus saꝑe
quã oportet saꝑe. Multi enim
accepto ministerio. uł accepta
doctrina plus sapuerunt quã
oporteret saꝑe: et elati in arro¬
gantiam. uł indelicias resoluti
p̃cipites corruerunt. Qui exhortat᷑¬
ẽ doctrinȩ et u̾bi: quo afflietȩ aĩȩ
in unũ collectis sermonibus. reue¬
lant᷑. Accidit enĩ sepe animȩ tri¬
bulationum numietate desꝑatio.
nec facile reparari aut refici quibꝰ¬
cũq u̾bis pot̾. quã uis polita illa
sint. et plausibilia. Siuͦ sermo ha¬
bens uirtutẽ gr̃ȩ di. fuerit adhibi¬
tꝰ : tunc cor eius penetrat. et conso¬
lationẽ p̃bet. ac spem reuocat. des
loquimini in corde iherłm. Qui¬

Expanded text:
Possumus haec omnia ad illam regulam revocare quae superius data est, hoc est, non plus sapere quam oportet sapere, ut verbi causa dicamus, non debere cum qui ministrat, in ministrando plus sapere quam oportet sapere; et qui docet, in doctrina non plus sapere quam oportet sapere; et qui exhortatur, in exhortatione non plus sapere quam oportet sapere. Multi enim accepto ministerio, vel accepta doctrina plus sapuerunt quam oportuit sapere, et elati in arrogantiam vel in delicias resoluti, praecipites corruerunt. Exhortat doctrinae et verbi, quo afflictae animaein unum collectis sermonibus relevantur. Accidit enim saepe animae tribulationum nimietate desperatio, nec facile reparari aut refici quibuscunque verbis potest, quamvis polita illa sint et plausibilia: si vero sermo habens virtutem gratiae Dei fuerit adbibitus, tunc cor ejus penetrat, et consolationem praebet, ac spem revocat despeloquimini in corde Jeru
Abbreviated transcription (Latin):
somnus quidã. Si enĩ sunt eiut
sepe iam diximus ꝓprii ocłi. et
aures ꝓpriȩ et manus. et pedes.
quȩ singła ñtam m̃bra corpora¬
lia messe ei quã uirtutes quibus
ad unũ quodq mouet᷑ incitatur.
reputande sunt: accidit sine du¬
bio ei scđm ocłos suos etiã somnꝰ.
Si enĩ ñ agat tempore oportuno gͦ
łi sunt. s desidia torpescat: meri¬
in somno desidiȩ positũ. annun¬
tiat ad eẽ iam lucẽ. et tempꝰ ẽe̾
ut surgatur de somno. noctẽq hoc
ẽ tempus illud quo ignorantia
hominibus dñata ẽ p̃cessisse: et
ꝓmaximante iusticiȩ solis aduen¬
tũ. rarescentibus tenebris immi¬
nere iã agnitionis diem: atq
idõ clamat et ꝑsistendũ ẽẽ. ne
ꝑ segniciem quis noctẽ patiat᷑¬

Expanded text:
somnus quidam; si enim sunt ei, ut saepe jam diximus, proprii oculi et aures propriae, et manus et pedes quae singula non tam membra corporalia inesse ei, quam virtutes quibus ad unumquodque movetur et incitatur reputandae sunt, accidit sine dubio ei secundum oculos suos etiam somnus: si enim non agat tempore opportuno, quae Dei sunt, sed desidia torpescat, meriin somno desidiae positum, annuntiat adesse jam lucem, et tempus esse, ut surgatur e somno, noctemque, hoc est, tempus illud, quo ignorantia hominibus dominata est, praecessisse, et proximante justitiae solis adventura, recedentibus tenebris, imminere jam agnitionis diem, atque ideo clamat expergiscendum esse, ne per segnitiem quis noctem patiat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ad nichilũ reputabit᷑. Et ita in
omĩbꝰ his quȩ numerata st̃. ẽ que¬
dã ꝑfectio int̾ filios hominũ. quã
labore et studiis ꝓpriis assequun¬
tͣ. siue insapientia. siue indoctͥna.
siue in aliis officiis: quȩ tam̃ si ñ
si desit eis grã sp̃e. nec menbra
eẽ xp̃i corporis possunt. S in his
querit᷑ si pot̾ eẽ aliqua in nobis
uł ex nobis ꝓpħiȩ species: quȩ ñ
totũ habeat exło. s aliquantulũ
etiam ex humanis studiis capi¬
at. Hoc quidem apuo cȩtõs ualde
impossibile iudebit᷑: apud paulũ
tam̃ euident̾ ꝓbatur dicentem.
Emulamini aut̃ dona maiora: ma¬
gis aut̃ ut ꝓpħetis. In quo sicut
emulatur quis ministeriũ. et do¬
ctrinã. et exhortationẽ. et cȩtera:
ꝑ hoc qđ ad bibet erga hec studi¬
um. ac laborẽ. ita et erga ꝓpħiam
fieri debere ostendit apłs. Unde

Expanded text:
um reputabitur, et ita in omnibus his quae enumerata sunt est quaedam perfectio inter filios hominum quam labore et studiis propriis assequuntur, sive in sapientia, sive in doctrina, sive in aliis officiis, quae tamen si noa si desit eis gratia Spiritus, nec membra esse Christi corporis possunt. Sed in his quaeritur si potest esse aliqua in nobis vel ex nobis Prophetiae species, quae non totum habeat ex Deo, sed aliquantulum etiam ex humanis studiis capiat. Hoc quidem apud caeteros valde impossibile videbitur, apud Paulum tamen evidenter probatur dicentem: Aemulamini autem dona majora, magis autem ut prophetetis ; in quo sicut aemulatur quis ministerium et doctrinam, exhortationem et caetera, per hoc, quod adhibet erga haec studium ac laborem, ita et erga prophetiam fieri debere ostendit Apostolus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
cȩtera de quibus dicat fortasse
aliquis. Si hȩc omĩa ꝑgr̃am dan¬
t᷑: ñ erit in culpa. si quidẽ ñ ꝓpħet.
at ñ ministret. aut ñ doceat. aut
ñ exhortet᷑. aut ñ tribuat. aut ñ
p̃sit. aut ñ miseret᷑. aut ñ diligat.
qui boꝵ omium gr̃ãm ñ accipit.
S adhȩc dicemꝰ. Sicut ẽ fides quã
docuimus eẽ in nobis. et rursus
ẽ fides quȩ ꝑ grãm dat᷑ sic̃ supra
diximus scriptum eẽ. alii fides in eo¬
dem spũ: ita etiam in uno quoq
hoꝵ quȩ enumerauimus ađo ꝑ
grãm dari. ẽ et in nobis aliquid
ad cuius unusquisq m̃surã uł ra¬
tionẽ. grãm ꝓmeret᷑. Neq enim
de sola sapientia accipiendũ ẽ il¬
lud qđ scriptũ ẽ. Quia et si sit a¬
liquis ꝑfectus infiliis hominum:
sicde sit ei sapientia quȩ exte ẽ. ad
nichilum reputabit᷑. Eodẽ nam¬
q mͦ possumꝰ dicere: etiã si sit a¬
liquis ꝑfectus infide et in filiis¬

Expanded text:
tur a Deo. Sed dicat fortasse aliquis, si haec omnia per gratiam dantur, non erit in culpa si quis non prophetet, aut non ministret, aut non doceat, aut non exhortetur, aut non tribuat, aut non praesit, aut non misereatur, aut non diligat, quia horum omnium gratiam non accepit. Sed ad haec dicemus: sicut est fides quam docuimus esse in nobis, et rursus est fides quae per gratiam datur, sicut supra diximus scriptum esse, alii fides in eodem Spiritu; ita etiam in unoquoque horum quae enumeravimus a Deo per gratiam dari, est et in nobis aliquid ad cujus unusquisque mensuram vel rationem gratiani promeretur. Neque enim de sola sapientia accipiendum est illud quod scriptum est: quia etsi sit aliquis perfectus in filiis hominum, si desit ei sapientia, quae ex te est, ad nihilum deputabitur . Eodem namque modo possumus dicere: etiamsi sit aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
carnis oꝑa appellant᷑ in his. qui car¬
nẽ suam luxuriȩ et impudicitiȩ.
ñ scĩtati. neq dño manciparunt.
Commessationes enĩ hoc ẽ in honesta
et luxuriosa conuuua. quibus neces¬
sario comes ẽ turpissima temulen¬
tͥa: quid aliud suli sequet᷑ nͥ cubilia.
et impudicitia: Afedis cogitationibꝰ
cubilia appellata sunt: quȩ ñ tam
rationalibus uideant᷑ hominibus.
quã feris et belius conuenire. Non¬
in contentione. et emulatione. Illa
quȩ supra dixit. carnis sunt uitia.
et emulatio in malis eoꝵ ẽ. qui
scđm carnem uiuunt. et qui in te¬
nebris ambulant. Qui aut̃ in lu¬
ce ẽ. et sicut indie honeste ambu¬
lat: nichil ꝑ contentionem neq

Expanded text:
carnis opera appellantur, in his qui carnem suam luxuriae et impudicitiae, non sanctitati, neque Domino manciparunt.Comessationes autem, sicut inhonesta et luxuriosa convivia, quibus necessario comes est turpissima temulentia, et quid aliud subsequitur, nisi cubilia et impudicitiae. Non in contentione cubilia appellata sunt, quae non tam rationabilibus videantur hominibus, quam feris et belluis convenire. n contentione et aemulatione. Illa quae superius dixit carnis sunt vitia,  aemulatio in malis eorum est, qui secundum carnem vivunt, et qui in tenebris ambulant; qui autem in luce est, et sicut in die honeste ambulat, nihil per contentionem, neq
Abbreviated transcription (Latin):
ciuꝰq diu̾sitates dari ꝓnunciat
ad corinthios uero scribetis ait.
unicuiq aut̃ dat᷑ manifestatio
sp̃e. ad id qđ expedit. Et pꝰ pauca
addit. Oniã aũt oꝑat᷑ unus atq
uult. Unde mͥ uidetur tã ad roma¬
nos quã ad corinthios seribens
tres capiende grẽ modos dicere:
ut ex nobis meo agi aliquid osten¬
dat: plurimũ tam̃ incłi largitio¬
ne consistere. Ponit gͦ et m̃suram
fidei eẽ. ꝑ quam quis gr̃am capit
ponit et ad id qđ expedit dari:
et sp̃m diuidere ꝓ ut uult. Ut gͦ
tanta in nobis fides inueniatur.
quanta possit subluniorẽ grãm ꝓ
mereri. nr̃i oꝑis uidet᷑ et studii:
ut aut̃ ad id detͣ qđ expedit. et
utile sit accipienti cui uidiciũ ẽ. uł
omĩno si dari uelit. in ipso ẽ. Ido
et in aliis idem apłs dicit. Nunc
aut̃ ds posuit incorpoie unũ qđ¬
q m̃brũ ꝓ ut uoluit. Uoluit aut̃

Expanded text:
cujusque diversitates dari pronuntiat nthios vero scribens ait: Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad id quod expedit ; et post pauca addit: Omnia autem operatur unus atque vult . Unde mihi videtur, tam ad Romanos quam ad Corinthios scribens, tres capiendae gratiae modos docere, ut ex nobis in eo agi aliquid ostendat, plurimum tamen in Dei largitione consistere. Ponit ergo et « mensuram fidei » esse, per quam quis gratiam capit, ponit et « ad id quod expedit » dari, et Spiritum dividere « prout vult. » Ut ergo tanta in nobis fides inveniatur, quanta possit sublimiorem gratiam promereri, nostri operis videtur et studii. Ut autem ad id detur quod expedit, et utile sit accipienti, Dei judicium est, vel omnino si dari velit, in ipso est; ideo et in aliis idem Apostolus dicit : Nunc autem Deus posuit in corpore unumquodque membrum prout voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis diuinis sobrietas ama¬
ioribus int̃pretatum ẽ: ab aliis
una ex quatuor generalibꝰ uirtu¬
tibus habet᷑. Et in hoc gͦ loco me¬
lius apłi dicta lucerent: si habere¬
mus et nos scriptum scđm greci
sermonis uirtutẽ. s saꝑe ad tẽꝑan¬
tiam: hocẽ. ut in omĩbus uł quȩ
agimus. uł quȩ loquimur. uł senti¬
inus. temꝑantiã teneamus. In his
enim quȩ supͣ enumerauimꝰ neq
amplius neq minus fieri debere.
modũ seruare nouit sola temꝑan¬
tia. Post hȩe ait. U nicuiq sicut
diuisit cls m̃suram fidi: hoc ẽ ut¬
sciat unusquisq et intelligat qͤ
meo sit m̃sura grẽ di: quã conse¬
qui meruit ꝑfidem. Interclũ enĩ ac
cipit quis ado. ut sapiat in oꝑe ca¬
ritatis. aut sapiat in officio uisitan¬
di. aut erga miscđias pauꝑũ. aut
cirea debiliũ curam: aut erga ui¬
duarũ et pupilloꝵ defensionem:
aut gͣ hospitalitatis sollicitudinẽ.
Hȩc gͦ singła diuisit d̾s unicuiq se

Expanded text:
Scripturis divinis, sobrietas a maScripturis divinis, sobrietas a majoribus interpretatum est, ab aliis una ex quatuor generalibus virtutibus habetur, et in hoc ergo loco melius Apostoli dicta lucerent, si haberemus et nos scriptum secundum graeci sermonis virtutem, « sed sapere ad temperantiam, » hoc est, ut in omnibus, vel quae agimus, vel quae loquimur, vel sentimus, temperantiam teneamus. In his enim quae supra numeravimus neque amplius, neque minus fieri debere, modum servare novit sola temperantia. Quod autem ait, unicuique sicut divisit Deus mensuram fidintelligat, quae in eo sit mensura gratiae Dei, quam consequi meruit per fidem. Interdum enim quis accipit a Deo ut sapiat in opere charitatis, aut ut sapiat in officio visitandi, aut erga misericordias pauperum, aut circa debilium curam, aut erga viduarum et pupillorum defensionem, aut erga hospitalitatis sollicitudinem; haec ergo singula divisit
Abbreviated transcription (Latin):
paradyso prudentior dictus sit
cȩteris bestiis: hoc ẽ m̃suram exce
dens prudentiȩ. et in partes ma¬
litiȩ ꝓlapsus. Inde et filii huius
scłi prudentiores clicunt᷑ quã filii
lucis: plus enim sapiunt quã o¬
portet saꝑe. Et sic insingłis quibꝰ¬
q uirtutitibus pot̾ aliquis plus
saꝑe quã opoitet saꝑe: ut sunt
cauteriatam habentes conscien¬
tiam suam: ꝓhibentes nubere.
te: quã oportet saꝑe. Minus aut̃ sa¬
pit quam oportet luxuriosus et
incestus. Ego aut̃ dico qđ et here¬
tici plus sapiunt de xp̃o quã opor¬
tet saꝑe: qui negant eũ di creato¬
ris eẽ filium. s alterius. nescio cuꝰ
minoris dei. S et illi plus dexp̃o
sapiunt. quã oportet saꝑe: qui ne¬
gant eũ in carne uenisse. et na¬
tũ eẽ ex uirgine: s cȩlestȩ ei corpꝰ
ad signant. In his omibus paulus
nos uult ñ plus saꝑe. s saꝑe ad¬
sobrietatẽ. qđ in greco dicit᷑ sofro¬
sin: in nrĩs aut̃ eodicibus. hoc ẽ in

Expanded text:
Paradiso prudentior dictus sit Paradiso prudentior dictus sit caeteris bestiis, hoc est, excedens mensuram prudentiae, et in partes malitiae prolapsus. Inde et filii hujus saeculi prudentiores dicuntur quam filii lucis : plus enim sapiunt quam oportet sapere, et sic in singulis quibusque virtutibus potest aliquis plus sapere quam oportet sapere. Potcauteriatam dicit habere conscientiam, qui prohibentes nubere, te, quam oportet sapere; minus autem sapit quam oportet luxuriosus et incestus. Ego autem dico quod haeretici plus sapiunt de Christo, quam oportet sapere, qui negant eum filium Dei creatoris esse, sed alterius nescio cujus melioris Dei. Sed et illi plus de Christo sapiunt quam oportet sapere, qui negant eum in carne venisse et natum esse ex virgine: sed coeleste ei corpus assignant. In his ergo omnibus Paulus nos vult non plus sapere sobrietatem, quod in Graeco dicitur σοφροσύνη, in nostris codicibus, hoc est, in
Abbreviated transcription (Latin):
ad suꝑbientes ramos oleastri. et
insultantes ramis qui de bona
oluia defracti sunt. etiã hune ap¬
tare sermonẽ : et dicere eis. ñ de¬
bere plus saꝑe quã oportet saꝑe.
Qd simile ẽ illi sermoni. quẽ dixit.
noli suꝑbe saꝑe: hoc ẽ enĩ plus sa¬
hac diffinitione: ut naturam uł¬
causam peccati in eo ponant: si
aut adlatur aliquid uirtutibus.
aut minuatur. Uerbi grã. Iusticia
uirtus ẽ. Et si quis minus aliquid
facit quã iusticia patit᷑: sine dubio
iniustus ẽ. Si quis uͦ sub speciȩ ui¬
sticiȩ erga undictas nimius fiat.
et seuius agitet ultiones in crude¬
litatẽ ex iusticia deuolutus ẽ. Un¬
de et salomon dicit. Noli fieri uistꝰ
multum. Similit̃ et libertas sunt᷑
temꝑantiam suam sit. uirtus ẽ.
siminus habeat. formido: si ampliꝰ.
temeritas nominatur. Pari mͦ et
prudentia si in sua m̃sura sit uirtꝰ
ẽ: siminus habeat. imprudentia:
si plus quã oportet. malitia appel¬
latur. Inde puto qđ et serpens in

Expanded text:
ad superbientes ramos oleastri, et insultantes ramis qui de bona oliva defracti sunt, etiam hunc aptare sermonem, et dicere eis, non debere plus sapere quam oportet sapere: quod simile est illi sermoni, quem dixit: Noli superbe sapere ; hoc est enim plus sahac definitione, ut naturam causam peccati in eo ponant, si aut addatur aliquid virtutibus aut minuatur: verbi gratia, justitia virtus est, et si quis minus aliquid facit, quam justitia patitur, sine dubio injustus est: si quis vero sub specie justitiae erga vindictas nimius fiat, et saevius agitet ultiones, in crudelitatem, ex justitia devolutus est. Unde et Salomon dicit: Noli fieri multum justus . Similiter et libertas, si intra temperantiam suam sit, virtus est; si minus habeat, timiditas; si amplius, temeritas nominatur. Pari modo et prudentia si in sua mensura sit, virtus est; si minus habeat, imprudentia; si plus quam oportet, malitia appellatur. Inde puto quod et serpens in
Abbreviated transcription (Latin):
entiã dei et doctrinã u̾bi adhibet
et in meditatione legis diuinȩ die
nocteq ꝑsistit. et ẽ magni huius
corporis ocłs: alius ut supͣ diximꝰ
alius studiosus auditor ẽ u̾bi dei
et auris ẽ corporis: alius ad uisen¬
dos decũbentes. et requirendos
tribulantes. et positos in necessi¬
tatibus eruendos. ẽ inpiger: qui
pes sine dubio ȩccłastici corporis
appellat᷑. Et ita in uenies unũquẽ¬
q ꝓpensius erga unũ aliqđ offi¬
cium et specialius oꝑam dare: cę¬
t̃a uͦ sequentia babere. Neq enĩ
hoc dicimus. qđ unũ sufficere de¬
Sicut u̾bi grã ocłs speciale officiũ
habet. ut uideat. unũ tam̃ ẽ x oĩ¬
bꝰ et in omĩbus m̃bris: et cũ singłis
agit omĩa. et cũ ipso singła queq
agunt omĩa: ita et qui ꝑ grãm
di unum aliqđ donũ speciale
meruerit. illud quidẽ pͥncipalit̃
ad ministrat: in omĩbus uero ac¬
tibꝰ socuis cũ cęt̾is habet᷑ et par¬

Expanded text:
entiam Dei et doctrinam verbi adhibet, entiam Dei et doctrinam verbi adhibet, et in meditatione legis divinae die ac nocte persistit, et est magni hujus corporis oculus; alius, ut supra diximus, alius studiosus auditor est verbi Dei, et auris est corporis; alius ad videndos decumbentes, et requirendos tribulantes, et positos in necessitatibus eruendos est impiger; qui pes sine dubio ecclesiastici corporis appellatur, et ita invenias unumquemque propensius erga unum aliquod officium et specialius operam dare, caetera vero sequentia habere. Neque enim hoc dicimus, quod unum sufficere desicut verbi gratia, oculus speciale officium habet ut videat, unum tamen est ex omnibus et in omnibus membris, et cum singulis agit omnia, et cum ipso singula quaeque agunt omnia: ita et qui per gratiam fidei unum aliquod donum speciale meruerit, illud quidem principaliter administrat, in omnibus vero actibus socius cum caeteris habetur et par
Abbreviated transcription (Latin):
saꝑe. ñ intelligat m̃suram gr̃e si¬
bi datȩ. s uelit saꝑe de sapientia
dei. de u̾bo doctrinȩ. de ꝓfundio¬
ri scientia rationẽ. in quo gr̃am
ñ accepit. et ñ tam discere uelit.
quã docere. quȩ nescit: iste cum
minus sapiat. plus uult saꝑe quã
oportet. Non enĩ sapit ad temꝑau¬
tiam: ut custodiat unicuiq sicut
diuisit d̾s m̃suram fidĩ. Uerum
ut euidentius ad huc de his apł̃s
designaret. introducit exempłu
et dicit: sicut enĩ in uno corpore
inulta m̃bra habemus. menbra aut̃
omĩa ñ eundẽ actũ habent. ita
multi unũ corpus sumus in xp̃o.
singłi aut̃ alt̃ alt̾ius m̃bra: ordi¬
natissime ꝑ hȩc componens omẽ
corpus eccłȩ: ut sicut m̃bra corpo¬
ris singła queq ꝓprios habent
actus. et officiis suis unũ qđq¬
deseruit. nec tam̃ possibile ẽ ut
ñ sensu mutuo sibi inuicẽ cedant:
ita inquit et in ȩccła que ẽ corpus xp̃i.
duisos singłi habemus actꝰ. U erbi
grã. Alius omẽ studium erga sapi¬

Expanded text:
uram gratiae sibi datae, sed velit sapere de sapientia Dei, de verbo doctrinae, de profundioris scientiae ratione, in quo gratiam non accepit, et non tam discere velit, quam docere quae nescit, iste cum minus sapiat, plus vult sapere quam oportet. Non enim sapit ad temperantiam, ut custodiat unicuique sicut divisit Deus mensuram fidei. » Verum ut evidentius adhuc de his Apostolus assignaret, introducit exemplum, et dicit: Sicut enim in uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eumdem actum habent, ita multi unum corpus sumus in Christo singuli autem, alter alterius membra. Ordinatissime per haec componens omne corpus Ecclesiae, ut sicut membra corporis, singula quaeque proprios habent actus, et deservit, nec tamen possibile est ut non consensu mutuo sibi invicem cedant; ita, inquit, et in Ecclesia quae est corpus Christi, diversos singuli habemus actus, verbi gratia: alius omne studium erga sapi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ẽ. qr et ioseph in uenit grãm
inconspectu pͥncipis carceris: et
hester inuenit gr̃am apud regẽ.
Repperimus aut̃ nos in quodam
secretiore libello scriptũ. qua si an¬
głm quenclã ẽẽ grẽ qui etiam
uocabulum ex grã traheret: ana¬
bel enĩ dieit᷑. qđ ẽ int̾pretatum
grã di. Hoc gͦ scriptura illa contine¬
bat: qd missus e̾et ado istȩ angłs
ad hester. ut ei gr̃am daret apud

Expanded text:
 et Joseph invenit gratiam in conspectu principis carceris, et Esther invenit gratiam apud regem. Reperimus autem nos in quodam secretiore libello Scripturarum, quasi angelum quemdam gratiae, qui etiam vocabulum ex gratia traheret? Anachel enim dicitur, quod interpretatur gratia Dei. Hoc ergo Scriptura illa continet quod missus esset a Domino iste angelus ad Esther, ut ei gratiam daret apud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter iram: s et ꝓpter conscientiã.
Icło enim et tributa penditis. Mini¬
stri enim di sunt in hoc ipsũ instan¬
tes. Ordinat quidẽ ꝑ hȩc paulus
eccłam cdi. ut nichil adu̾si pͥncipibus
et potestatibus scłi ingerens. ꝑ
quietem et tranquillitatẽ uitȩ. opꝰ
iusticiȩ et pietatis exerceat. Si enĩ
ponamus u̾bi gr̃a credentes xp̃o.
potestatibus scłi ñ eẽ subiectos.
tributa ñ reddere. nec uectigalia
pensitare. nulli timorem. nulli ho¬
norem deferre: nonne ꝑ hȩc rec¬
toꝵ et principũ merito in semet¬
ipsos arma conu̾terent. et ꝑ secu¬
tores quidem suos quidẽ excusa¬
biles. semet ipsos uͦ culpabiles. fa¬
cerent: Non enim iam fidei s con
tumaciȩ causa inpugnari uderen¬
t᷑: et e̾e̾t eis causa quidem mortis
digna: meritum uero mortis in
tͥbutum. eui uectigal uectigal:
cui timorem. tuorem. eui honorẽ
honorem. Nemini quicquã debea

Expanded text:
pter iram, sed et propter conscientiam: pter iram, sed et propter conscientiam: ideo enim et tributa praestatis: ministri enim sunt Dei in hoc ipsum servient. Ordinat quidem per haec Paulus Ecclesiam Dei, ut nihil adversi principibus et potestatibus saeculi gerens, per quietem et tranquillitatem vitae, opus justitiae et pietatis exerceat. Si enim ponamus, verbi gratia, credentes Christo potestatibus saeculi non esse subjectos, tributa non reddere, nec vectigalia pensitare, nulli timorem, nulli honorem deferre; nonne per haec rectorum et principum merito in semetipsos arma converterent, et persecutores quidem suos excusabiles, semetipsos vero culpabiles facerentumatiae causa impugnari viderentur, et esset iis causa quidem mortis digna, meritum vero mortis indtributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem; nemini quicquam deb
Abbreviated transcription (Latin):
tes quidem puniunt: ñ peccantes
deamus. ne forte paulus etiam cum
moralia uidet᷑ docere. in serere sẽꝑ
etiam de mysteriis aliquid ñ omit¬
tat: et enim sciens qđ om̃s qͥ in lege
peccauerunt. ꝑ legẽ iudicabunt᷑. u
numquẽq aut̃ iniudicio illa lex si¬
humanȩ legi locũ dedisse. Certum
ẽ gͦ. qr in die iudicii habebit etiã
existis legibus laudẽ apud dm̃.
is qui nichil contͣ statutas cõmise¬
rit leges: cũ dicet᷑ ei adnõ. Euge
serue bone et fidelis: suꝑ pauca
fusti fidelis: supra multa te con¬
stituam. Sciendũ tam̃ ẽ. qđ iusto
lex ñ ẽ posita: s iniustis. et ñ sub¬
ditis. celestis. homicidis. contami¬
natis. ꝑiuris. et ceteris qui huius¬
modi st̃. Ipsi enĩ sunt qui timent
legem. Qui aut̃ facit bonum. hoc
ẽ. qui ñ metu legis s amore boni
facit qđ bonũ ẽ: iste iam ñ sub
lege litterȩ. s sub lege spẽ uiuit.
Id̃o necesse ẽ. subditos eẽ ñ solum¬

Expanded text:
tes quidem puniunt, nec peccantes tes quidem puniunt, nec peccantes deamus, ne forte Paulus etiam cum moralia videtur docere, inserere semper etiam de mysteriis aliquid non omittat: etenim sciens quod « omnes qui in lege peccaverunt, per legem judicabuntur, » unumquemque autem in judicio illa lex sihumanae legi locum dedisse, certum est ergo, quia in die judicii habebit etiam ex istis legibus laudem apud Deum is qui nihil contra statutas commiserit leges, cum dicetur ei a Domino: Euge, serve bone et fidelis, super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam . Sciendum tamen est, quod justo « lex non est posita, sed injustis et non subditis, scelestis, homicidis, contaminatis, perjuris et caeteris, qui hujusmodi sunt. » Ipsi enim sunt, qui timent legem. Qui autem facit bonum, hoc est, qui non metu legis, sed amore boni facit quod bonum est, iste jam non sub lege litterae, sed sub lege vivit spiritus. Ideoque necessitate subditi e
Abbreviated transcription (Latin):
crimina. quȩ diuinis et humanis
legibꝰ pumunt᷑. Qđ si illa quȩ supͣ
memorauit. obseruanda dicit ẽẽ
xpĩanis: iudebit᷑ eis de cetĩs dedis¬
se licentiam. S uide ordinẽ sp̃e seĩ¬
Qm̃quidẽ cȩt̾a crimina scłi legibus
uindicant᷑. et suꝑfluũ uidebat᷑ eẽ
nẽ diuina lege ꝓhiberi. quȩ suffici¬
ent̾ humana lege plectunt᷑: illa
sola de quibꝰ nichil bumana lex di¬
xerat. religionitam̃ udebantur
conuenirẽ. decernit. Ex quo apparet
iudicẽ mundi partẽ maximã dei
legibus implere. Omĩa enĩ crimmi¬
na quȩ uindicari uult ds̃: ñ ꝑ an¬
tistites et pͥncipes ȩccłarũ. s ꝑ mun¬
di iudicem uoluit undicari. Et
hoc sciens paulus. recte eũ minis¬
trũ dĩ nominat et uindicẽ: in eo
qui qđ malum ẽ agit. Qd̃ aũt diẽ
de potestate. fac qđ bonum ẽ. et ha
bebis laudem exea : altius requiren¬
dum mͥ uidet᷑. Non enĩ consuetudo
ẽ potestatibus scłi: laudare eos qui
ñ fuerint criminosi. Nam peccan¬

Expanded text:
crimina, quae divinis et humanis legibus puniuntur; quod si illa sola quae supra memoravit observanda dicit esse Christianis, videbitur eis de caeteris dedisse licentiam: sed vide ordinationem Spiimina saeculi legibus vindicantur, et superfluum videbatur ea nunc divina lege prohiberi, quae sufficienter humana lege plectuntur, illa sola de quibus nihil humana lex dixerat, et quae religioni videbantur convenire, decernit, ex quo apparet judicem mundi, partem maximam Dei legis implere; omnia enim crimina, quae vindicari vult Deus, non per antistites et principes Ecclesiarum, sed per mundi judicem voluit vindicari; et hoc sciens Paulus, recte eum ministrum Dei nominat, et vindicem in eum qui quod malum est agit. Quod autem dicit de potestate, fac dem ex ea, altius mihi requirendum videtur: non enim consuetudo est potestatibus saeculi laudari hos qui non fuerint criminosi; nam peccan
Abbreviated transcription (Latin):
membra. Sciendum primo ẽ qđ uͥ
nos habemus. omĩbus qui sunt int̾
uos: ingreco habet᷑. omĩ quiẽ in
uobis. Qui sermo utiq adeos in¬
dicat u̾bum fieri: qui cũ ante ñ
fuerint. nunc ee ceꝑuit. Us enim
ut idem apłs ait. uocat quȩ non
sunt. tamquam quȩ sunt. Non st̃
aũt hi qui participes eius ñ sunt.
qui uere ẽ: qui dixit ad moysen.
Dic filiis isrł. Qui ẽ: misit me ad
uos. Qcł gͦ ait paulus. dico enim
cos haberi diximus. omĩ quiẽ in
uobis: simile ẽ. ac si diceret. Dico
enĩ omĩ qui incło ẽ: ñ plus saꝑe
dendum ẽ qi paulus sicut et in aliis
dicit. ñ in suasoriis sapientiȩ carna¬
lis u̾bis. s ꝑ grãm quȩ sibi data ẽ
loquit᷑. Est enim multa differentia.
ꝑ grãm loquentis: et ꝑ humanam
et eruditos uiros ñ solũ in sermo¬
cũ multa in ȩccłiis dixeruit. et in¬
gentẽ plausum laudis acceꝑint.
neminẽ tam̃ auditoꝵ ex his quȩ
dicta sunt compunctionẽ cordis
acciꝑe. nec ꝓficere adfidem: nec

Expanded text:
ei. Sciendum primo est, quod ubi nos habemus omnibus qui sunt inter vos, in Graeco habetur, omni qui est in vobis. Qui sermo utique ad eos indicat verbum fieri, qui cum ante non fuerint, nunc esse coeperunt. Deus enim, ut idem Apostolus ait, vocat quae non sunt tanquam quae sunt Non sunt autem hi qui participes non sunt ejus qui vere est: qui dixit ad Moysen: Dic filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Quod ergo ait Paulus: Dico enim  in Graecis haberi diximus, omni, qui est in vobis, simile est ac si diceret: Dico enim omni qui in Deo est, non plus sapere dendum est quia Paulus, sicut et alias dicit, non in suasoriis sapientiae carnalis verbis, sed per gratiam quae sibi data est, loquitur. Est enim multa differentia per gratiam loquentis, et per humanam et eruditos viros, cum multa in Ecum multa in Ecclesiis dixerint, et ingentem plausum laudis acceperint, neminem tamen auditorum ex his quae dicta sunt, compunctionem cordis accipere, nec proficere ad fidem, nec
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ fieri. ut non omĩs sensus in hoc
agnitione scientiȩ dilatetur. Pot
eiũ renouari sensus ad iusticiam:
pot̾ renouari ad continentiã: acl
misccłiam. fidẽ. pacientiam. S uid
quid in sequentibus huic renouati¬
oni sensus. adiungat apłs. Ut ꝓbe¬
tis quȩ sit uoluntas cłi: qđ bonũ.
et beneplacitũ et ꝑfectum. Et utiq
nͥ ad omnẽ scientiam renouatus sit
sensus. et ita cłi sapientia illumina¬
tus: ꝓbare ñ potest. quȩ sit uoluntas
cłi. In multis enim putat᷑ ẽẽ uolun¬
tas cłi. et ñ ẽ. In quo his utiq qui
sensum ñ habet renouatũ. errat
et fallitur. Est aut̃ reuera ñ cuius¬
cũq sensus. s ualde renouati. et ut
ita dicã. ad di imaginẽ reformati.
ꝓbare insingłis quȩ agimus. quȩ

Expanded text:
men fieri ut non omnis sensus in hoc agnitione scientiae dilatetur. Potest enim renovari sensus ad justitiam, potest renovari ad continentiam, et misericordiam, fidem, patientiam. Sed vide quid in sequentibus huic renovationi sensus adjungat Apostolus: Ut probetis quae sit voluntas Dei bona, et bene placens, et peenovatus sit sensus, et totus Dei sapientia illuminatus, probare non potest quae sit voluntas Dei: in multis enim putatur esse voluntas Dei, et non est. In quo hi utique qui sensum non habent renovatum, errant et falluntur. Est autem revera non cujuscunque sensus, sed valde renovati, et, ut ita dicam, ad Dei jam imaginem reformati, probare in singulis quibusque
Abbreviated transcription (Latin):
gerit. et dicit. Mortẽ ib̃u in corpo¬
re nr̃o circumferimus: ut et uita
scitis q templũ cłi estis: et sp̃e
dĩ habitat in uobis: Placentẽ dõ:
ut pote apeccatis et auitiis sepa¬
ratam. Hȩc aut̃ omĩa. rationabi¬
lis cultus ẽ łĩ. Potest enĩ ꝓtali cul¬
tu redli ratio: et ostendiqr dig¬
num ẽ tales hostias immolari: a¬
rietes aut̃ et hyrcos. et uitulos.
immortali et incorporeo do offer¬
ri. nulla ratio recta et honesta suscipi¬

Expanded text:
gerit, et dicit: Mortem Jesu in corpogerit, et dicit: Mortem Jesu in corpore nostro circumferimus, ut et vita scitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Placentem Deo, ut pote a peccatis et vitiis separatam. Haec autem omnia rationabilis cultus est Dei. Potest enim pro tali cultu reddi ratio, et ostendi quia dignum est Deo tales hostias immolare: arietes autem et hircos, et vitulos immortali et incorporali Deo offerri nulla ratio recta et honesta suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbi causa. Ibi offerebant uitulũ
pͥmo in loco. uł scđo arietẽ. aut
t̃cio hẏreum. aut quarto turtureᷤ.
uł etiã pullos columbarũ: ut his
unius euiusq anima purificaret᷑
ꝓ qualitate gestoꝵ. Hsc nunc in
suo corpore unusquisq purificans
et spũali sensu discernens: rationa¬
bili obsequio hostiam uuentẽ offert
dõ. De quibus singulis cũ inlibrũ
leuitici aliqua diceremus. ꝓuiribꝰ
explanare tẽptauimus: quomͦ unꝰ¬
quisq rationabili obsequio cultus
di. si suꝑbiam corporis sui uincat.
immolet uitulũ: si iracũdiã suꝑet.
arietẽ iugulet : si libidinẽ uincat
in holocaustũ offerat hyreũ: si ua¬
gos et lubricos cogitationũ resecet
uolatus. columbas et turtures im¬
molet. S hȩc ut dixi qui scire dig¬
num putat: ibi latius disserta re¬
ꝑiet. Nunc aut̃ paulus obseerat
credentes in xp̃o: ut corpora sua
exhibeant hostiam uiuentẽ. sc̃am.
placentem dõ. Uiuentẽ dicit ho

Expanded text:
Verbi causa, ut ibi offerebant vitulum Verbi causa, ut ibi offerebant vitulum primo loco, vel secundo arietem, aut tertio hircum, aut quarto turtures, vel etiam pullos columbarum, ut in his uniuscujusque anima purificaretur pro qualitate gestorum; haec nunc in suo corpore unusquisque purificans, et spiritali sensu discernens, rationabili obsequio viventem hostiam offert Deo. De quibus singulis, cum in librum Levitici aliqua diceremus, pro viribus explanare tentavimus quomodo unusquisque rationali obsequio cultus Dei, si superbiam corporis sui vincat, immolet vitulum; si iracundiam superet, arietem jugulet; si libidinem vincat, in holocaustum offerat hircum; si vagos et lubricos cogitationum resecet volatus, columbas et turtures immolet. Sed haec, ut dixi, si quis scire dignum putat, ibi latius disserta reperiet. Nunc autem Paulus obsecrat credentes in Christo, ut corpora sua exhibeant, hostiam viventem, sanctam, Deo placentem. Viventem dicit hos
Abbreviated transcription (Latin):
ostendimus a sacrificiis carnali
isti. nec placita sunt tͥ nunc ait
doceo uos quibus hostiis delee¬
tetur ds̃. et hȩc doceo ñ quasi im¬
ꝑans. nichil enim ꝓfecit imꝑiuni le¬
gis: s quasi qui officium susceꝑim
reconciliandi uos dõ obsecro uos
pra ostendi om̃s conclusi sant. sub
Quid aut̃ ẽ qd uos obsecro: ut exhibe¬
atis corpora ur̃a hostiam uiuentẽ.
scãm dõ placentẽ. ut sit rationabi¬
le obsequium ur̃m. Obsequiũ hic
cultũ di dicit. Qui cultus qm̃ dudũ
inpecudum mutoꝵ corporibus con¬
sistebat. nunc inquit incorpore ra¬
tionalis hominis offerat᷑: et corpo¬
ra magis ur̃a quã pecudũ fiant
sacrificium. atq in sacris altaribꝰ
collocentur. Hi enim qui m̃bra sua
mortificant ab incentuio libidinis.
et furoris. et actus corporis sui dõ
placitos exhibent: hostiã uiuentẽ
scãm cło placentẽ. rationabiliter
offerunt: et legẽ sacrificioꝵ quȩ
in leuitico collata ẽ. scđm sp̃ua¬
lem intelligentiam complent.

Expanded text:
ostendimus a sacrificiis carnalibisti , nec placita sunt tibi: nunc, ait, doceo vos quibus hostiis delectetur Deus; et haec doceo non quasi imrans, nihil enim proficit legis imperium, sed quasi qui officium susceperim reconciliandi vos Deo, obsecro vos, m, sicut supra ostendi, omnes conclusi sunt sub Quid autem est, quod vos obsecro? Ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, placentem Deo, ut sit rationabile obsequium vestrum. Obsequium hic cultum dicit; qui cultus quoniam dudum in pecudum mutorum corporibus consistebat, nunc, inquit, in corpore rationabilis hominis offeratur, et corpora magis vestra quam pecudum fiant sacrificium Deo, atque in sacris altaribus collocentur. Hi enim qui membra sua mortificant ab incentivo libidinis et furoris, et actus corporis sui Deo placitos habent, hostiam viventem, sanctam, placentem Deo rationabiliter offerunt, et legem sacrificiorum, quae in Levitico lata est, secundum spiritalem intelligentiam complent.
Abbreviated transcription (Latin):
tius. ñ solũ si ex mundis e̾e̾t ani¬
malibus: s ne aut in ocło haberet
uitiũ. aut in auribus. aut in pe¬
dibꝰ: ne claudũ. ne luscum. ne sur¬
dũ animal diuino ad moueretur
altari. Sic gͦ ꝑ omĩa m̃bra discu¬
tit᷑ et ꝑ tractatur hostia uiuens.
scã. do placens: quȩ rationabilit̃
offerenda ẽ. Et nolite conforma¬

Expanded text:
tius, non solum si ex mundis esset anitius, non solum si ex mundis esset animalibus, sed ne aut in oculo haberet vitium, aut in auribus, aut in pedibus, ne claudum, ne luscum, ne surdum animal divino admoveretur altari. Sic ergo per omnia membra discutitur et pertractatur hostia vivens, sancta, Deo placens, quae rationabiliter offerenda est. Et nolite conforma
Abbreviated transcription (Latin):
cens: corpus eẽ in contaminatũ.
aliquos etiã apłoꝵ habuisse con¬
iugia: ñ usquequaq possumus
hoc de sola uirginitate sentire. Quã¬
uis in huiuscemodi hostiis habere
primũ ordinẽ possit. sicut et in
lege. alia erat hostia sacerdotis.
alia principis. alia synagogȩ. et a¬
lia unius animȩ : et quã uis in ȩccła
pͥma post apłos hostia martyrũ.
scda uirginum uideat᷑. tc̃ia conti¬
nentium: puto tam̃ qđ nec hi qui
in coniugiis positi sunt. et excon¬
sensu ad tempus uacant orationi.
uelut nazareoꝵ uota soluentes.
si in ceteris scȩ agant et iuste. ne¬
gandi sunt corpora sua ex hibere
posse hostiam uiuentẽ. sc̃am cđo
placentẽ: nec rursũ corpora uir¬
ginum. uł continentiũ. si aut suꝑ¬
biȩ macła. aut auaritie sordibus
inmunditia polluant᷑. hostiam
scãm et cło placentẽ putandi st̃
ex sola uirginitate corporis obtu¬
lisse:ꝙ et in lege hostia cũ offere¬
t᷑. inspiciebat᷑ a sacerdote diligen¬

Expanded text:
taminatum. aliquos etiam apostolorum habuisse conjugia, non usquequaque possumus hoc de sola virginitate sentire, quamvis in hujuscemodi hostiis habere primum ordinem possit: sicut in lege alia erat hostia sacerdotis, alia principis, alia synagogae, et alia unius animae. Et quamvis in Ecclesia prima post apostolos hostia martyrum, secunda virginum videatur, tertia continentium: puto tamen quod neque hi qui in conjugiis positi sunt, et ex consensu ad tempus vacant orationi, vel ut Nazaraeorum vota solventes, si in caeteris sancte agant et juste, negandi sunt corpora sua exhibere posse « hostiam viventem, sanctam, placentem Deo: » nec rursum corpora virginum, vel continentium, si aut superbiae macula, aut avaritiae sordibus, immunditia polluantur, hostiam sanctam et Deo placentem putandi sunt ex sola virginitate corporis obtulisse: quia et in lege hostia cum offerretur, inspiciebatur a sacerdote diligen
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus formã malitiȩ habuit omĩs
anima. s ad hortat᷑ ad hoc sermo
apłicus. ut illa abieta ad singłarũ
uirtutũ speciem reformem᷑: et ita
demũ possimus reuelato uultu
cordis. głam dñi speculari. ab huiꝰ¬
modi imagine tranfformati. Quo¬
mͦ aut̃ in hȩc tranfformem᷑. ipse e¬
docet dicens: renouatione sens
urĩ. Renouat᷑ aut̃ sensus nr̃ ꝑ ex¬
ercitia sapientiȩ. et meditationẽ
u̾bicłi. et legis eius intelligentiã
sp̃ualem: et quanto quis cotidiȩ
ex scripturarũ ꝓficit lectione. qͣn¬
to altius in tellectꝰ eius accedit:
tanto semꝑ nouus. et cotidie no¬

Expanded text:
prius enim formam malitiae habuit omnis prius enim formam malitiae habuit omnis anima. Sed adhortatur ex hoc sermo Apostolicus, ut illa abjecta ad singularum virtutum speciem reformemur, et ita demum possimus revelato vultu cordis gloriam Domini speculari ab hujusmodi imagine transformati. Quomodo autem in haec transformemur ipse edocet dicens, renovatione sensus vestri. Renovatur autem sensus noster per exercitia sapientiae, et meditationem verbi Dei, et legis ejus intelligentiam spiritalem, et quanto quis quotidie ex Scripturarum proficit lectione, quanto altius intellectus ejus accedit, tanto semper novus et quotidie no
Abbreviated transcription (Latin):
formant᷑ et renouant᷑ ad futuri scłi
formã: et inde fit ut eos ñ agnos¬
cat hic mundus. s odio habeat et
ꝑsequat᷑: s agnoscat ipsam formã
angłi dei qui sunt de illo scło uen¬
turo. Simile mͥ uidet᷑ eẽ hoc illi
dicto quo ait. Sicut portaumus
imaginẽ t̾reni. portemus et una¬
ginẽ cȩlestis. Uide gͦ ne forte cũ
uenit ira incor tuum. conformem
te faciat huic scło: similit̾ aut̃ et
concupiscentia mala. et auaritia.
delectatur. formã tͥ scłi p̃sentis
in ponant. Si uͦ e contrario man¬
suetudo. pacientia. lenitas. con¬
tinentia. fides. ueritas. cȩterȩq uir¬
tutes habitent in sensu tuo. confor¬
mem te futuri scłi facient: et ita
pulchrã animȩ tuȩ speciem red¬
dent: ut u̾bum dĩ qđ despondit
eam sibi in miscłia et fide. dicat
ad eam. Tota formosa ꝓxima mea.
et macła ñ ẽ inte. Intende aut̃ cli¬
ligentius qđ ait. si reformamini
renouatione sensus ur̃i: ut osten¬
dat ꝙ formã quidẽ culpabilem

Expanded text:
formantur et renovantur ad futuri saeculi formam: et inde fit ut eos non agnoscat hic mundus, sed odio habeat et persequatur. Sed agnoscunt istam formam Angeli Dei, qui sunt de illo saeculo venturo. Et simile mihi videtur esse hoc illi dicto, quo ait: Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis Vide ergo, ne forte cum venit ira in cor tuum, corformem te faciat huic saeculo; similiter autem et concupiscentia mala, et avaritia, delectatur, formam tibi saeculi praesentis imponant. Si vero e contrario mansuetudo, patientia, lenitas, continentia, fides, veritas, caeteraeque virtutes habitent in sensu tuo conformem te futuri saeculi facient, et ita pulchram animae tuae speciem reddent, ut verbum Dei quod despondit eam sibi in misericordia et fide, dicat ad eam: Tota es formosa, proxima mea, et macula non est in te . Intende autem diligentius quod ait: Sed reformamini in novitate sensus vestri, ut ostendat formam quidem culpabilem:
Abbreviated transcription (Latin):
iutiarũ. patrẽ ex quo dicit eẽ signi¬
ficat: sapientiȩ altitudinẽ. xp̃m qui
ẽ sapientia eius ostendit: et scien
dicit ex ipso: hoc ipsum qđ sumus
uidentiam dispensamur inuita:
in ipso uero: qđ ꝑfectio omĩum et
In scła dicit. ꝓpter hoc qđ ꝑ fectio
om̃ĩum ñ intra unũ scłm conclu¬
dit᷑ .s. in multa p̃tendit̾: et uix ali¬
quando ad implenda sꝑatur. Iungit
aut̃ et am̃: ut intelligamus ꝑ illum
ad istam beatitudinẽ ueniendũ: de
quo scriptũ ẽ in apocalypsi: hȩc di¬
cit. qui ẽ amen. Ex plicit liber oeta¬
Ium ꝑ omnem textũ epłȩ in
suꝑioribus docuisset apłs.
a circumcisione ad fidẽ. a t̃¬
ra ad sp̃m. abumbra adueritatem.
ab obseruantia carnali ad obseruan¬
tiam sp̃ualem religionis sumina
tͣnslata sit. et hȩc ita futura ꝓpħi¬
cis ostendisset uocibus designata:
iam nunc spũalis huius obseruanti¬
e ad quã cultus di ritũ docuit ẽẽ
tͣnslatũ. aggredit᷑ mores et statuta¬

Expanded text:
itiarum, Patrem ex quo omnia dicit esse significat; et sapientiae altitudinem Christum, qui est sapientia ejus, ostendit: et scienttamen quod dicit, ex ipso, hoc ipsum quod sumus rovidentiam dispensamur in vita; in ipso vero quod perfectio omnium et pter hoc quod perfectio omnium non intra unum saeculum concluditur, sed in multa protenditur, et vix aliquando adimplenda speratur. Jungit autem et Amen, ut intelligamus per illum ad istam beatitudinem veniendum de quo scriptum est in Apocalypsi: Haec dicit qui est Amen . LIBER SECum per omnem textum Epistolae in superioribus docuisset Apostoa circumcisione ad fidem, a littera ad spiritum, ab umbra ad veritatem, ab observantia carnali ad observantiam spiritalem Religionis summa translata sit, et haec ita futura Propheticis ostendisset vocibus designata, jam nunc spiritalis hujus observantiae, ad quam cultus Dei ritum docuit esse translatum, aggredit
Abbreviated transcription (Latin):
eugłio dic̃ ad patrẽ. Pat̃ oia mea tua et
tua mea. Et de sp̃u scõ ipse paulus
ꝓnuntiat dicens. Nemo enim scit ho¬
minũ quȩ sint hominis nisi spc̃ ho¬
minis qui in ipso est ita et
quȩ incło sunt nemo cognouit:¬
nͥ sp̃c dĩ. Uides gͦ qł paulus in p̃¬
senti capło in his quȩ dicit quis
enĩ cognouit sensum dnĩ. aut qͥs¬
illi consiliarus fuit. de creaturis
dicat. naturã uͦ trinitatis excipi¬
at . quippe cui nichil sit cũ creat᷑a
cõmune. nͥ beneficientiȩ opus:s
et qđ ait. quis illi consiliarius fuit:
ñ quasi minus ipse sufficiens con¬
silio indigeret alterius: s consilii
participem nullum quidẽ inter
creaturas ẽẽ ꝓnunciat. Consiliũ
uero sapienti necessario insapien
dedit ei. et retribuet᷑ ei: intelligendũ
ẽ. Nemo enim aliquid factori suo
pͥor contulit. quippe cũ etiam hoc
ipsum qđ ẽ unusquisq susceꝑit.¬

Expanded text:
Evangelio dicit ad Patrem: Pater, omnia mea tua sunt, et tua mea ; et de Spiritu sancto ipse Paulus pronuntiat dicens: Nemo enim scit hominum quae sunt hominis, nisi Spiritus hominis qui in ipso est ; ita et quae in Deo sunt nemo cognovitPaulus in praesenti capitulo in his quae dicit: Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius illi fuit? de creaturis dicat, naturam vero Trinitatis excipiat: quippe cui nihil sit cum creatura commune, nisi beneficentiae opus. Sed et quod ait: Quis illi consiliarius fuit? non quasi minus ipse sufficiens consilio indigeret alterius, sed consilii participem nullum quidem inter creaturas esse pronuntiat. Consilium vero sapienti necessario in sapiendedit ei; et retribuetur illi? intelligendum est. Nemo enim aliquid factori suo prior contulit: quippe cum etiam hoc ipsum quod est, unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
altitudo. ad omĩa enĩ hȩe altitudi¬
nis sermo deseruit: ut scrutari
iudicia eius quibus unã quãq
animam atq omẽm naturã ra¬
tionalem dispensat. nemo suffici¬
at: nec ulas di quibus ꝓuidentia eius¬
incedit. in uestigare aliquis possit.
Aliquis aut̃ dicimus: ñ solũ hominum
s et totius creature. Neq enĩ in scru¬
tabilia iudicia eius. et inuestigabiles
uiȩ eius dicerent᷑: nisi ꝙ nulla est
creatura. quȩ uł in uestigare ualeat
illa uł scrutari. Solus ẽ eiũ filius
qui nouerit patrẽ. et solus ẽ sp̃c sẽs¬

Expanded text:
altitudo ad omnia enim haec altitudialtitudo ad omnia enim haec altitudinis sermo deservit, ut scrutari judicia ejus, quibus unamquamque animam atque omnem naturam rationabilem dispensat, nemo sufficiat, nec vias Domini quibus providentia incedit investigare aliquis possit. Aliquis autem dicimus non solum hominum, sed et totius creaturae: neque enim inscrutabilia judicia et investigabiles viae ejus dicerentur, nisi quia nulla est creatura quae vel investigare valeat, vel scrutari. Solus est enim Filius qui noverit Patrem, et solus est « S
Abbreviated transcription (Latin):
quam uis illi ꝑnitiosa sit. de quo
ꝓcedit. beneficium tam̃ p̃stare dispen¬
setur ei eui agones cõmouet. cum
erit suꝑ ata. Considerans igit᷑ sc̃s
et tantũ diuinȩ sapientiȩ opus gͣ
rationales agi naturas. et q tan
interioribus eas cordis ocłis intu¬
ens. inmensitatẽq earũ ꝑspiciens.
stupore simul et pauore ꝑcussus.
exclamat et dicit. O altitudo diui¬
tiarũ sapientiȩ et scientiȩ cłi: quam¬
sunt inscrutabilia iudicia eius. et
in uestigabiles uȩ eius. Unde et
enim humanȩ mentis sensus ista
posset opinari ut seruata unicuiq
arbitrii libertate. alterius malitie
opus. uerteret᷑ alteri ad salutẽ: et
uincenti se. malitia palmã confer¬
ret. quȩ utenti se ꝑniciem p̃bet:
His gͥ generali quantũ uidetur apłs
ratione ꝑspectis. exclamat et dic̃.
qr tanta altitudo ẽ diuitiarũ dei.
et sapientie eiꝰ tanta ẽ altitudo.
et scientie nichilominus tanta ẽ

Expanded text:
quamvis illi perniciosa sit, de quo quamvis illi perniciosa sit, de quo procedit, beneficium tamen praestare dispensetur cui agones commovet, cum fuerit superata. Considerans igitur sancet tantum divinae sapientiae opus erga rationabiles agi naturas, et quia tantum interioribus eas cordis oculis intuens immensitatemque earum perspiciens, stupore simul et pavore perculsus exclamat et dicit: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investienim humanae mentis sensus ista posset opinari, ut servata unicuique arbitrii libertate, alterius malitiae opus verteretur alteri ad salutem, et vincenti se malitia palmam conferret, quae utenti se perniciem praebet? His igitur generali, quantum videtur, Apostolus ratione perspectis, exclamat, et dicit, quia tanta altitudo est divitiarum Dei, et sapientiae ejus tanta est altitudo, et scientiae nihilominus tanta est
Abbreviated transcription (Latin):
Inquo uolens apłs bonitatẽ dĩ osten¬
dere. qua incredulitatẽ alioꝵ salu¬
tẽ facit. conclusit inquit ds om̃s
in incredulitate. ut omĩbus misere¬
atur: ñ quo ipse eis in iecerit inere¬
dulitatis ꝓpositum: s ex ipsoꝵ in¬
credulitatis ꝓposito credendi aditũ
aliis qui et ipsi prius increduli fu¬
locis paulus. et altius huiusmodi
lum ꝓpositum ñ continuo resecet.
et excidat. s paciatur et reseruet.
ꝓspiciens. qr aliquid boni in aliis
futurum sit. ꝑ alteruis ꝓpositum
malum: abhis opinor de quibus
loquebat᷑ retulit ocłos eordis sui
ad ipsam malitiȩ originẽ. quã cls
ex initio in his quibus oborta est.
quicũq illi sunt pullulantẽ et ar¬
bitrii libertate crescentẽ utile ñ
iudicauerit resecare: s ꝑmiserit
eos uti ꝓposito suo: sciens et ꝓspici¬
ens. qđ multoꝵ ꝓfectus et utilitas
ex malicie ipsoꝵ occasione consur¬
get. Et in tantũ apud bonũ dm̃
uirtuti locus ẽ: ut et maliciȩ opꝰ

Expanded text:
In quo volens Apostolus bonitatem Dei ostendere, qua per incredulitatem aliorum salutem facit, Conclusit, inquit, Deus omnes in incredulitate ut omnibus misereatur: non quo ipse eis injecerit incredulitatis propositum, sed ex ipsorum incredulitatis proposito credendi aditum aliis qui et ipsi prius increduli fulocis Paulus, et altius intuens hujusmodi lum propositum non continuo resecet, et excidat, sed patiatur, et reservet: prospiciens quia aliquid boni in aliis facturus sit per alterius propositum malum: ab his, opinor, de quibus loquebatur, retulit oculos cordis sui ad ipsam malitiae originem, quod eam Deus ex initio in his quibus orta est, quicunque illi sunt, pullulantem et arbitrii libertate crescentem utile non judicaverit resecare; sed permiserit eos uti proposito suo, sciens et prospiciens quia multorum profectus et utilitas ex malitiae illorum occasione consurget, et in tantum apud bonum Deum virtuti locus est, ut et malitiae opus