comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re uoluer̃t: nec u̾ba saltim eiꝰ¬
quibus coarguantur in iudicio
merent᷑ audire: s ad hoc tantũ
ueniunt ad iudicium: ut cum
eis qui iudicant᷑ peccatorib in
damnationem mittant᷑ et̾nam.
Nerum his cum timore et pauo
tis: ad letissima potius dñi et sal¬
uatoris nr̃i ꝓmissa conu̾tamus
p̃mia suis sequacib. s et p̃sentis
mun̾a pollicet᷑ eximia. Et omĩs
inquit qui reliquerit domum
ut fr̃s. aut sorores. aut patrem.
aut matrẽ. aut urorem. aut fili¬
os. aut agros ꝓpter nom̃ meum:
centuplum accipiet. et uitã ȩter¬
nam possidebit. Qui enim t̾re¬
nis affectibꝰ. stue possessionibus
ꝓcrp̃i discipulatu renuntiauerit:
plures muemiet qui se int̾no fus¬
ciꝑe affectui. & suis gaudeant su¬
stentare substantiis: eiꝰdem nimi¬
rum ꝓfessionis uitȩq consortes.
in suis domib agrisq recipere.
et maiore ꝓrsus quam uxor. pa¬
rens. fr̃. aut filiꝰ carnalis deuoti¬
one karitatis refouere delectent᷑.

Expanded text:
re voluerunt, nec verba saltem equibus coarguantur  Al. add. in judicio, merentur audire. sed ad hoc tantum veniunt in judicium, ut cum eis qui judicantur peccatoribus, in damnationem mittantur aeternam. Verum his cum timore et pavortis, ad laetissima potius Domini et Salvatoris nostri promissa convertamus praemia suis sequacibus, sed et praesentis munera pollicetur eximia. Et omnis, inquit, qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros propter nomen meum, centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit. Qui enim terrenis affectibus sive possessionibus pro Christi discipulatu renuntiaverit, plures inveniet qui se interno suscipere affectu, et suis gaudeant sustentare substantiis: ejus nimirum professionibus vitaeque consortes, in suis domibus agrisque recipere, et majore prorsus quam uxor, parens, frater, aut filius carnalis devotione charitatis refovere delectentur.
Abbreviated transcription (Latin):
conformes fieri imaginis filii sui. ut
sit ipse pͥmogenitꝰ in multis fr̃ibus.
Primogenitꝰ quippe mortuoꝵ uo¬
catur. qui a post multos licet fr̃es
incarnatus. pͥmus omniũ surrexit
a mortuis: et uiam de morte credenti¬
bus uite celestis aꝑuit. Primogenitꝰ¬
ẽ in multis fr̃ib: quia quotquot re¬
cepert̃ eum. dedit eis potestatẽ filioᷤ
dĩ ficri. Quoꝵ recte pͥmogenitꝰ appel¬
latur: quia om̃s adoptionis filios.
etiam illos qui incarnationis eiꝰtem¬
ꝑa nascendo p̃cessert̃ dignitate pre¬
greditur. Siquidem illi possunt cũ
iohe ueracissime testari qͥa qui post
nos uenit. ante nos factus ẽ: id ẽ post
nos quidẽ in mundo genitus:s me
rito uirtutis et regni. pͥmogenitus
omniũ nr̃m iure uocatꝰ. Qui et in
ipsa diumna natiuitate ñ inconue¬
nient̾ potest pͥmogenitꝰ dici: quia
pͥusquã creaturam faciendo gigne¬
ret aliquam. coeternũ sibi pat̾ et̾nꝰ

Expanded text:
conformes fieri imaginis Filii sui, ut conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus . Primogenitus quippe mortuorum vocatur, quia post multos licet fratres incarnatus, primus omnium surrexit a mortuis, et viam de morte credentibus vitae coelestis aperuit. Primogenitus in multis fratribus, quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri ; quorum recte primogenitus appellatur, quia omnes adoptionis filios etiam et illos qui incarnationis ejus tempora nascendo praecesserunt, dignitate praegreditur. Siquidem possunt illi cum Joanne veracissime testari: Quia qui post nos venit, ante nos factus est, id est, post nos quidem in mundo genitus est, sed merito virtutis et regni primogenitus omnium nostrum jure vocatur. Qui et in ipsa divina nativitate non inconvenienter potest primogenitus dici, quia priusquam creaturam faciendo gigneret aliquam, coaeternum sibi Pater
Abbreviated transcription (Latin):
nitate p̃claros: et ñ filios s cognatõ
eoꝵ fr̃es dñi consueto scͥpturarum
more nuncupari. s ob id eugłistã
an post natum ei filium eãcognoue¬
rit dicere ñ curasse: quia nulli m¬
hoc ambigendum putauerit. Et
reuera nulli ambigendum ẽ qđ iꝰti
comuges. quib in uirginitatis ca¬
stimonia ꝑmanentib dĩ filium
nasci singłari grã datũ ẽ. nullatenꝰ
ex eo castitatis uira temerare: et tem¬
plum dĩ sacroscm̃n sue semine corrup¬
tionis attaminare potuerint. Notan¬
dum qͦ ẽ. qđ pͥmogeniti ñ iuxta he-¬
reticoꝵ opinationẽ soli sint. qͦs fr̃es
secunt᷑ alii. s uixta auctoritatem¬
scͥpturarum om̃s qui pͥmi uul¬
uam aꝑiunt. siue frẽs eos aliqui
speciali ratione potest pͥmogenitꝰ
dictus intelligi: iuxta hoc qđ in
apocalipsi dicit deilloioħs. Qui ẽ¬
testis fidelis. pͥmogenitꝰ mortuoꝵ: &
pͥnceps regum terre. Et apłs pauluᷤ.

Expanded text:
nitate praeclaros, et non filios, sed cognatos nitate praeclaros, et non filios, sed cognatos eorum fratres Domini consueto Scripturarum more nuncupari, sed ob id evangelistam an post natum ei filium eam cognoverit dicere non curasse, quia nulli hoc ambigendum putaverit. Et revera nulli ambigendum est quod justi conjuges, quibus in virginitatis castimonia permanentibus Dei Filium nasci singulari gratia datum est, nullatenus ex eo castitatis jura temerare, et templum Dei sacrosanctum suae semine corruptionis attaminare potuerint. Notandum quoque est quod primogeniti non juxta haereticorum opinationem soli sint quos fratres sequuntur alii, sScripturarum, omnes qui primi vulvam aperiunt, sive fratres eos aliqui, speciali ratione potest primogenitus dictus intelligi, juxta hoc quod in Apocalypsi dicit de illo Joannes: « Qui etestis fidelis, primogenitus mortuorum, et princeps regum terrae . » Et apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
a nullo uiro fuisse attactam: cum
eẽt iustus. et iuste om̃ia uellet ag̾e
optimum duxrit. ut neq hoc aliis
ꝓderet. neq ipse eam acciꝑet urorẽ.
s mutato occulte nuptiaꝵ ꝓposito
in conditione eam sponse manere
pat̾etur ut erat. Nam et in isaia le¬
gerat. uirginem de domo dauid ẽe¬
concepturã. & pariturã dñm: de qua
etiam domo nouerat genus duxisse
mariã: atq idõ ñ discredebat in ea
ꝓphiam hanc fuisse complendam.
S si eam occulte dimittẽt. neq acci¬
ꝑet coniugem. et illa sponsa pareret:
nimirũ ꝑpauci eent qui eam uir¬
ginem et ñ potiꝰ autumarent ẽẽ me¬
retͥcem. Unde consiliũ ioseph repente
consilio meliore mutat᷑ : ut uidelicet
ad conseruandam mariȩ famam.
ipse eam celebrato nuptiarũ comnuio
coniuigem acciꝑet: s castam ꝑpetuo
custodiret. M aluit namq dñs aliqͦs
modũ sue generationis ignorare:quã
sue castitatem infamare genitricis.

Expanded text:
a nullo viro fuisse attactam, cum a nullo viro fuisse attactam, cum esset justus et juste omnia vellet agere, optimum duxit ut neque hoc aliis proderet, neque ipse eam acciperet uxorem, sed mutato occulte nuptiarum proposito, in conditione eam sponsae manere pateretur ut erat: nam et in Isaia legerat virginem de domo David concepturam et parituram Dominum, de qua etiam domo noverat genus duxisse Mariam, atque ideo non discredebat in ea prophetiam hanc fuisse complendam; sed si eam occulte dimitteret, neque acciperet conjugem, et illa sponsa pareret, nimirum perpauci essent qui eam virginem et non potius autumarent esse meretricem. Unde consilium Joseph repente consilio meliore mutatur, ut videlicet ad conservandam Mariae famam, ipse eam, celebrato nuptiarum convivio, conjugem acciperet, sed castam perpetuo custodiret. Maluit namque Dominus aliquos modum suae generationis ignorare, quam suae castitatem infamare genitricis.
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e scĩtati constat ẽẽ notissimum:
dicendum paucis de his que matheꝰ
scribit. Notandũq in pͥmis in eo
qđ ait. anteꝗͣ conuenirent u̾bo. con¬
ueniendi. ñ ipsum concubitũ s nup¬
tiarũ que p̃cedere solent tempꝰ in¬
sinuatũ: quando ea que pͥus spon¬
sata fuerat ẽẽ coniunr incipit.
Eego antequã conuenirent. dicit
anteꝗͣ nuptiaꝵ sollemnia rite cele¬
brarent: inuenta ẽ in ut̾o habens
de sp̃ũ scõ. Si quidẽ memorato or¬
dine postea conuenert: quando
iosephad p̃ceptum angłi accepit con¬
iugem suam. S ñ concumbebant:
quia sequit᷑. et ñ cognoscebat eam.
quam ioseph. qui licentia maritali
fut᷑e uroris pene om̃ia nouerat: idõq
tum̃tem eiꝰ uterum mox curiose de¬
p̃hendit intuitu. S equit᷑. Ioseph
autẽ uir eiꝰ cum eẽt uir iustus et nol¬
let eam traducere: uoluit occulte di¬
mitte eam. Nidens ioseph sponsam
concepisse suã. quam bene nouerat

Expanded text:
vestrae sanctitati constat esse notissimum, vestrae sanctitati constat esse notissimum, dicendum est paucis de his quae Matthaeus scribit. Notandumque in primis, in eo quod ait, « antequam convenirent, » verbo conveniendi non ipsum concubitum, sed nuptiarum, quae praecedere solent, tempus insinuatur, quando ea quae prius sponsata fuerat, esse conjux incipit. Ergo « antequam convenirent, » dicit, antequam nuptiarum solemnia rite celebrarent, « inventa est in utero habens de Spiritu sancto. » Siquidem memorato ordine postea convenerunt, quando Joseph ad praeceptum angeli accepit conjugem suam, sed non concumbebant, quia sequitur, « et non cognoscebat eam. quam Joseph, qui licentia maritali futurae uxoris pene omnia noverat, ideoque tumentem ejus uterum mox curioso deprehendit intuiti. Sequitur: « Joseph autem vir ejus cum esset vir justus, et nollet eam traducere, voluit occulte dimittere eam. Videns Joseph sponsam concepisse suam, quam bene noverat
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ cȩlestis: oues oꝑa munditiȩ et
pietatis: columbȩ sp̃s scĩ dona desi¬
gnant: quia nimirũ boum tuua¬
mine solec ager exerceri. Agerautẽ
ẽ dm̃. cor celesti excultũ doctrina: et
suscipiendis u̾bi dĩ p̃paratum rite
seminibis Oues innocentes sua uella
uestiendis hominib p̃stant: sp̃c suꝑ¬

Expanded text:
vitae coelestis, oves opera munditiae et vitae coelestis, oves opera munditiae et pietatis, columbae sancti Spiritus dona designant. Quia nimirum boum juvamine solet ager exerceri; ager autem est Domini, cor coelesti excultum doctrina, et suscipiendis verbi Dei praeparatum rite seminibus. Oves innocenter sua vellera vestiendis hominibus praestant. Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
teste aplõqui ai ait: templũ enim
dĩ sc̃m ẽ quod qui estis uos: ipsi ci¬
uitas regis mag in de qua canit᷑
fundam̃ta eiꝰm montib sc̃is id est
fundam̃ta ȩccł̃iȩ in soliditate fidei
dum. quia p̃misit apls dicens. siqͥs
autem templũ dĩ uiolau̾it. disꝑdet
illũ ds̃: et ipse iude᷑ iustꝰ. disꝑdam
inquit de ciuitate dñi om̃s qui oꝑan¬
tur miquitatẽ. Gaudendũ. quia in
nob̃ paschȩ sollemnitas agit᷑. cum
de uiciis ad uirtutes transire satagi¬
mꝰ. Pascha quippe. transitꝰ dr̃. Gauden¬
dum quia dñs nr̃a pectora. ciuitatẽ
uidelicet suam uisitare: quia idem
pascha nr̃e bonȩ actionis p̃sentia suȩ
pietatis illustrare dignat᷑: s tũdũ
satis. ne nos in ciuitate sua aliud
quam ipse diligit agentes inueniat
stͥctus redditor ostendat: ne nos in tẽ¬
plo nummularios. ne uenditores
boum. ouiũ columbarũ ue reꝑiens
damnet. Boues quippe. doctrinã

Expanded text:
teste Apostolo, qui ait: Templum Dei teste Apostolo, qui ait: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Ipsi civitas regis magni, de qua canitur: Fundamenta ejus in montibus sanctis , id est, fundamenta Ecclesiae in soliditate fidei ndum, quia praemisit Apostolus dicens: Si quis autem templum Dei violarit, disperdet illum Deus . Et ipse judex justus, Disperdam, inquit, de civitate Domini omnes, qui operantur iniquitatem . Gaudendum, quia in nobis Paschae solemnitas agitur, cum de vitiis ad virtutes transire satagimus. Pascha quippe transitus dicitur. Gaudendum quia Dominus nostra pectora, civitatem videlicet suam visitare, quia idem Pascha nostrae bonae actionis, praesentia suae pietatis illustrare dignatur. Sed timendum satis, ne nos in civitate sua aliud quam ipse diligit, agentes inveniat,strictus redditor ostendat; ne nos in templo nummularios, ne venditores boum, ovium, columbarumve reperiens damnet . Boves quippe doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
natione damnari. Nlam bis qͥdem
in scõ euglio legimꝰ. qđ ueniens
in templo dñs. huiꝰmodi negotia¬
tores eiecerit. nc̃ uidelicet. id ẽ t̾cio
ante passionẽ suam anno. sicut
cum antequinq dies pasche sedeis
asino iherosolimã uenisset.S hoc
idem eum in templo sc̃e ȩccłĩȩ exa¬
mine. cotidianȩ uisitationis ag̾e.
om̃is qui recte sapit intelligit.
Unde multum trem̃da st̃ hȩc di¬
lectissimi. et digno expauescenda
timore. sedulaq p̃cauendum in¬
sum quid in nob̃. unde merito fla¬
gellari. ac de ecclia eici debeamꝰ in¬
ueniat. Et marime in illa que spe¬
cialit̾ domꝰ orationis uocat᷑. obser¬
uandũ ne quid ineptũ geramus:
necum corinthiis audiamꝰ. ab apłõ.
Numquid domos ñ habetisao agen¬
da uł loquenda temporalia: aut
eccłiam dĩ contemnitis: Eta pro¬
pheta cum iud eis. Dilectus meus
in domo mea fecit scelera multa.
Etquidem gaudendũ ẽ quia ipsi
sumꝰ in baptismo templum dĩ facti

Expanded text:
natione damnari. Nam bis quidem natione damnari. Nam bis quidem in sancto Evangelio legimus quod veniens in templo Dominus hujusmodi negotiatores ejecit, primum videlicet, id est, tertio ante passionem suam anno, sicut cum ante quinque dies Paschae sedens asino, Hiersolymam venisset. Sed et hoc idem eum in templo sanctae Ecclesiae examine quotidianae visitationis agere, omnis qui recte sapit, intelligit. Unde multum tremenda sunt haec, dilectissimi, et digno expavescenda timore; sedulaque praecavendum insum quid in nobis, unde merito flagellari, ac de Ecclesia ejici debeamus, inveniat. Et maxime in illa, quae specialiter domus orationis vocatur, observandum ne quid ineptum geramus, ne cum Corinthiis audiamus ab Apostolo: Nunquid domos non habetis ad agenda vel loquenda temporalia ? aut Ecclesiam Dei contemnitis? Et a Propheta cum Judaeis: Dilectus meus in domo mea fecit scelera multa . Et quidem gaudendum est, quia ipsi sumus in baptismo templum Dei facti,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmpta eẽt pecuniȩ taxatio. Nide¬
banturgͦ licite uendi intemplo:
que ad hoc emebant᷑. ut offerrent᷑
in eodem templo dño.S nolens
ipse dñs aliquid in domo sua t̾re
negotiationis. nec eiꝰ quidẽ que
honesta putaret᷑ exhib̃i: dispulit
negotiatores iniustos: et foras om̃s
simul cum his que negociabant᷑
eiecit. Quid gͦ fr̃s mei. quid puta¬
mus fac̾et dñs. si rixis dissidentes
si fabulis uacantes. si risu dissolu¬
tos. uł alio quolibet scelere reꝑiret
irretitos: qui hostias que sibi immo¬
larent᷑ emĩtes. in templo uidit. et eli¬
minare festinauit: Hec ꝓpter illos
diximꝰ qui eccłiam ingssi. ñ solum
intentionẽ orandi negligt̃. uerum
etiam ea ꝓ quibꝰ orare debuerant
augent: insuꝑ et arguentes se ꝓ huiꝰ¬
modi stulticia conuituis odisq uł
etiam detractionib insecunt᷑: ad¬
dentes uidelicet peccata peccatis:
et quasi finem longissimũ incau¬
ta eoꝵ argm̃tatione texentes: nec
tum̃tei ex eo distͥcti uidicis exami¬

Expanded text:
et pecuniae taxatio. Videbantur ergo licite vendi in templo quae ad hoc emebantur ut offerrentur in eodem templo Domino; sed nolens ipse Dominus aliquid in domo sua terrenae negotiationis, nec ejus quidem quae honesta putaretur exhiberi, dispulit negotiatores injustos, et foras omnes simul cum his quae negotiabantur ejecit. Quid ergo, fratres mei, quid putatis faceret Dominus, si rixis dissidentes, si fabulis tos, vel alio quolibet scelere reperiret irretitos, qui hostias quae sibi immolarentur ementes in templo vidit et eliminare festinavit? Haec propter illos diximus, qui ecclesiam ingressi non solum intentionem orandi negligunt, verum etiam ea pro quibus orare debuerant, augent, insuper et arguentes se pro hujusmodi stultitia conviciis odiisque, vel etiam detractationibus insequuntur, addentes videlicet peccata peccatis, et quasi funem longissimum sibi incauta eorum augmentatione texentes, nec timentes ex eo districti judicis exami
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quia dñs octauadie. id ẽ post
septimam sabbati a morte surrex̃: me¬
rito hic numerus etiam nr̃ȩ resurre¬
ctionis futura gaudia designat. Hec
de fut᷑a templi pauca ex pluribus
commemorasse sufficiat: ut quam
cuncta sp̃uali intellectu refulgeant
clarꝰappareat. S finituri sermonẽ
redeamꝰ ad dnĩ sententiã: qua que¬
rentib signum iudeis dicit. soluite
templũ hoc: et in tͥbus dieb excita¬
nis a mortuis: qđ temptantib se infi¬
delibus clauso sermone ꝓposuit: no¬
bis iam in se credentibus clara luce
reserauit. Et quia iam ꝓpe ẽ tempus
quo solutionẽ eusdem templi uene¬
rabilis quȩ facta ẽ a ꝑfidis. simul et

Expanded text:
Nam quia Dominus octava die, id est post Nam quia Dominus octava die, id est post septimam sabbati a morte surrexit, merito hic numerus etiam nostrae resurrectionis futura gaudia designat. Haec de factura pauca ex pluribus commemorasse sufficiat, ut quam cuncta spirituali intellectu refulgeant clarius appareat. Sed finituri sermonem redeamus ad Domini sententiam, qua quaerentibus signum Judaeis dicit: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitanis a mortuis, quod tentantibus se infidelibus clauso sermone proposuit, nobis jam in se credentibus clara luce reseravit. Et quia jam prope est tempus quo solutionem ejusdem templi venerabilis quae facta est a perfidis, si
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ in terra uuentiũ: que sola
scõꝵ terra ẽ. carnis simul immor¬
talis et animȩ felicis gaudia ȩt̾na
ꝑcipent. Inferiorgͦ domꝰ p̃sentẽ
sc̃oꝵ conu̾sationẽ significat: suꝑior.
requiem animarũ. que post hanc ui¬
tam ꝑcipitur: suprema. głam resur-¬
rectionis. que nullo umquã fine mu¬
tabitur. Ostium lat̾is medii. qđ in
parte domꝰ dextrȩ positum. iter ad
suꝑiora pandebat: fides ẽ passionis
xp̃i. cuiꝰ dextrum latus foratum in
cruce nob̃ emanauit sacram̃ta: qͥb
imbuti: ad celestis uitȩ gaudia possi¬
mus ascendẽ. Septem annis et totidẽ
m̃sib pͥma templi structura ꝑfecta ẽ
octauo autẽ anno. et octauo m̃se ex
quo ȩdificari cępit. dedicationis sol¬
lemnitas secuta ẽ: ec ecclia ꝑ totũ p̃sens
lia suoꝵ sum̾e ñ desinit increm̃ta m̃¬
broꝵ: usq ad temꝑa future resurrec¬
tionis et̾na: quando cum pacifico
rege festa sue dedicationis introibit

Expanded text:
id est, in terra viventium, quae sola id est, in terra viventium, quae sola sanctorum terra est, carnis simul et animae felicis gaudia aeterna percipient. Inferior ergo domus praesentem torum conversationem significat, superior requiem animarum quae post hanc vitam percipitur, suprema gloriam resurrectionis quae nullo unquam fine mutabitur; ostium lateris medii, quod in parte domus dextrae positum iter ad superiora pandebat, fides est passionis Christi, cujus dextrum latus foratum in cruce nobis emanavit sacramenta, quibus imbuti ad coelestis vitae gaudia possimus ascendere. Septem annis et totidem mensibus prima templi structura perfecta est, octavo autem anno, et octavo mense ex quo aedificari coepit, dedicationis solemnitas secuta est; et Ecclesia per totum praesens lia suorum sumere non desinit incrementa membrorum usque ad tempora futurae resurrectionis aeterna, quando cum pacifico rege festa suae dedicationis introibit.
Abbreviated transcription (Latin):
rietis. quasi inuisibili gressu factus
ẽ: ita ut initium tantũ eiꝰdem ascen¬
sus ab orientali angulo memorati
parietis appareret: ꝓfectum uͦ as¬
censionis ipsius. solus qui scandẽt
nosset: cuiꝰ scͥptura ita meminit.
ostium autem lat̾is medii in parte
erat domꝰ dextrȩ: et ꝑ cocleã ascende¬
bant in medium cenacłi: et a me¬
dio in t̾cium. Passo incruce dño
imꝰ militum lancea latꝰ eiꝰ aꝑuit:
et continuo exiuit sanguis et aqua
Hecẽ aqua baptismi qua abluim᷑
et hic sanguis calicis dñici quoscĩ
rito inuisibilis fidĩ ascendimꝰ de p̃¬
t̾ris. in uitã suꝑnȩ beatitudinis:
qua exutȩ corꝑib fruunt᷑ ammȩ
iustoꝵ. S et de illa uita receptis
in resurrectione corꝑib: usq ad
suꝑnam ꝑpetuȩ felicitatis głam
eiꝰdem dñicȩ passionis fide p̃uia
transimꝰ. De qua nimirũ gładic̃
ysaias. Int̾ra sua duplicia possi¬
debunt: leticia sempit̾na erit eis.

Expanded text:
rietis quasi invisibili gressu factus rietis quasi invisibili gressu factus est, ita ut initium tantum ejusdem ascensus ab orientali angulo memorati parietis appareret, profectum vero ascensionis ipsius solus qui scanderet nosset, cujus Scriptura ita meminit: Ostium autem lateris medii in parte erat domus dextrae, et per cochleam ascendebant in medium coenaculum et a medio in tertium . Passo in cruce Domino, unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Haec est aqua baptismi qua abluimur, et hic sanguis calicis Domini quo sancrito invisibilis fidei ascendimus de prterris, in vitam supernae beatitudinis, qua exutae corporibus fruuntur animae justorum. Sed et de illa vita receptis in resurrectione corporibus, usque ad supernam perpetuae felicitatis gloriam ejusdem Dominicae passionis fide praevia transimus; de qua nimirum gloria dicit Isaias: In terra sua duplicia possidebunt, laetitia sempiterna erit eis ,
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ uirtutib p̃mineat int̾iuᷤ
quanta in singłis bicaritatiᷤᷤ luce
flagret intelligunt. Ipse auri lã¬
mine cedrinis sunt tabulis affixe
uł abiegnis. uł certe de lignis oli¬
uarum. paratis: que om̃ia ligna
eẽ egregia. constat. Et fulgordñi¬
cȩdilectionis. ꝑ memoriã sacratis¬
simȩ passionis ipsius. quȩ p̃cioso
crucis ligno consummata ẽ: fide¬
liũ cordib ne labat᷑ impͥmit᷑. Tem¬
plum ipsũ uelam̃to medii parie¬
tis discretum ẽ: domꝰq ext̾ior. sc̃u¬
arium: int̾ior autẽ ubia rcha te¬
stam̃ti positierant. sc̃m scõꝵ uoca¬
bat᷑. Et eccłia partim in terris ꝑe¬
grinat᷑ a dño: partim cum dño
regnat in cȩlis. Mediꝰ nãq parieᷤ psũ
intelligit᷑ celum: archa testam̃ti
dñs: qui solus pat̾noꝵ conscius
archanoꝵ. cęli int̾na penetrauit as¬
census qui in suꝑiorem. et t̾ciam do¬
mum ducebat ꝑ uiscamithiani ⁊ pai¬

Expanded text:
animae virtutibus praemineat interius, animae virtutibus praemineat interius, quanta in singulis his charitatis luce flagret intelligunt. Ipsae auri laminae cedrinis sunt tabulis affixae vel abiegnis, vel certe de lignis olivarum paratis: quae omnia ligna esse egregie constat. Et fulgor Dominicae dilectionis per memoriam sacratissimae passionis ipsius, quae pretioso crucis ligno consummata est, fidelium cordibus, ne labatur imprimitur. Templum ipsum velamento medii parietis discretum earium, interior autem ubi arca testamenti posita erat, sanctum sanctorum vocabatur. Et Ecclesia partim in terris peregrinatur a Domino, partim cum Domino regnat in coelis. Medius namque paries ipsum intelligitur coelum, arca testamenti Dominus, qui solus paternorum conscius arcanorum, coeli interna penetravit. Ascensus qui in superiorem et tertiam domum ducebat per viscera meridiani pa
Abbreviated transcription (Latin):
orientẽ: habens ostiũ contͣ ortũ soliᷤ.
qui statim exortus. cuncta eiꝰ int̾io¬
ra suo iubare ꝑfundẽt. Et eccłia
scã totam m̃tis intentionẽ ad illiꝰ
dirigit grãm. de quo zacharias ait.
uisitauit nos oriens exalto: illumi¬
nare his qui in tenebris et in um¬
bra mortis sedent. Memorq semꝑ
ꝓmissi ipsiꝰ quo dic̃. dilata os tuũ
et ego adimplebo illud. leca respon¬
det.os meũ apui et attrari spm̃.
quia mandata tuadesiderabam.
Qd ẽ dicere. Deuotionẽ cordis mei
aꝑui: et lucem tui sp̃s haurire ꝓ¬
merui: quia ỹ alia in mundo quã
obseruationem mandatoꝵ tuoꝵ
desiderare didici. foris albo lapide
constructũ parebat: intꝰ laquearia.
parietes. pauim̃tum. trabes. ostia.
et quicquid erat uasoꝵ. aurum te¬
gebat obrirum. Et eccłia. foris qͥdẽ
om̃ib fortitudinem ꝑfecte monstͣtͣ
actionis: s soli qui hanc pie consi¬
derando intrare didicerint. quot

Expanded text:
orientem, habens ostium contra ortum solis, orientem, habens ostium contra ortum solis, qui statim exortus cuncta ejus interiora suo jubare perfunderet. Et Ecclesia sancta totam mentis intentionem ad illius dirigit gratiam, de quo Zacharias ait: Visitavit nos oriens ex alto illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent . Memorque semper promissi ipsius quo dicit, Dilata os tuum, et ego adimplebo illud ; laeta respondet: Os meum aperui et attraxi spiritum, quia mandata tua desiderabam ; quod est dicere: Devotionem cordis mei aperui, et lucem tui spiritus haurire promerui, quia non alia in mundo quam observationem mandatorum tuorum observare didici. Foris albo lapide constructum parebat, intus laquearia, parietes, pavimentum, trabes, ostia, et quidquid erat vasorum aurum tegebat obrisum. Et Ecclesia foris quidem omnibus fortitudinem perfectae monstrat actionis; sed soli qui hanc pie considerando intrare didicerint, quot
Abbreviated transcription (Latin):
bus nouem conu̾tat᷑ in sanguinẽ:
deinde duodecĩ solidet᷑: reliquis de¬
cem et octo formet᷑ usq ad ꝑfecta
linam̃ta om̃ium m̃broꝵ: et hinc¬
iam reliquo temꝑe usq ad tempꝰ
partus magnitudine augeat᷑. Sex
autem et nouem et duodecĩ. & de¬
cem et octo. quadragiata quinq
faciunt. Quib si adiecerimꝰ unum
idẽ ipsum diem. quo discretum ꝑ
m̃bra corpꝰ crem̃tum sum̾e incipit
cot ininirum dies in edificatione
corꝑis dñi. quot in fabrica templi
annos inuenimꝰ. Et quia templũ
illud manufactũ sacroscãm dñi
carnem quam ex uirgine sũpsit.
ut ex hoc loco discimꝰ figurabat
quia eque corpus eiꝰ qđ ẽ ecclĩa. qͥa
uniꝰcunꝰq fidelium corpꝰ animãq
designabat. ut in plerisꝰ scͥpturaꝵ
locis inuenimꝰ. libet aliqua de tem¬
pli ipsiꝰ factura commemorare: qͥ¬
bus ur̃a fr̃nitas. quomͦ om̃ia que
de eo scͥpta st̃ap̃o et eccłiȩ conueni¬
antagnoscat. Conu̾sum stabat ad

Expanded text:
bus novem convertatur in sanguinem, bus novem convertatur in sanguinem, deinde duodecim solidetur; reliquis decem et octo formetur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum; et hinc reliquo jam tempore usque ad tempus partus magnitudine augeatur. Sex autem et novem et duodecim et decem et octo quadraginta quinque faciunt, quibus si adjecerimus unum, id est ipsum diem quo discretum per membra corpus crementum sumere incipit, tot nimirum dies in aedificatione corporis Domini, quot in fabrica templi annos invenimus. Et quia templum illud manufactum sacrosanctam Domini carnem quam ex Virgine sumpsit, ut ex hoc loco discimus, figurabat; quia aeque corpus ejus quod est Ecclesia, quia uniuscujusque fidelium corpus animamque designabat, ut in plerisque Scripturarum locis invenimus, libet aliqua de templi ipsius factura commemorare, quibus vestra fraternitas quomodo omnia quae de eo scripta sunt Christo et Ecclesiae conveniant agnoscat. Conversum stabat ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ intellȩxert̃: ita responder̃t.
S ne nos qͦ sp̃ualem dñi sermonẽ
carnalit̾ sentiremꝰ. euglĩsta conse¬
quent̾ de quo templo loqueret᷑ ex¬
posuit. Qd autẽ aiunt templum
quadraginta et sex annis ȩdificatũ:
ñ pͥmam. s scdam illiꝰ edificationem
significant. Primꝰ enm salomon
templum in maxima regni sui pace
citissimo septem annoꝵ oꝑe ꝑfecit:
qđ destructum a chaldeis post sep¬
tuaginta annos. ad iussionẽ cyri
ꝑse relarata captiuitate. reȩdificari
ceptum ẽ: s filii transmigrationis
opus qd sub pͥncipib rorobabel et
ih̃ u faciebant. ꝓpter impugnatio¬
nem gentium uicinarũ. ante qua¬
draginta et sex annos. implere neqͥ¬
uer̃t. Qui etiam numerꝰ annoꝵ: ꝑfe¬
ctioni dñici corꝑis aptissime congru¬
it. Tradunt et enim nat᷑aliũ scͥpto¬
res rerũ. formam corꝑis humani
tot dierum spacio ꝑfici: quia uide¬
licet pͥmis sex a conceptione diebus
lactis habeat similitudinẽ. seq̃nti¬

Expanded text:
ta responderunt: sed ne nos quoque spiritualem Domini sermonem carnaliter sentiremus, Evangelista consequenter de quo templo loqueretur exposuit: Quod autem aiunt templum quadraginta et sex annis aedificatum, non primam, sed secundam illius aedificationem significant. Primus enim Salomon templum in maxima regni sui pace citissimo septem annorum opere perfecit, quod destructum a Chaldaeis post septuaginta annos ad jussionem Cyri Persae, relaxata captivitate, reaedificari coeptum est: sed filii transmigrationis opus quod sub principibus Zorobabel et Jesu faciebant, propter impugnationem gentium vicinarum ante quadraginta et sex annos implere nequiverunt. Qui etiam numerus annorum perfectioni Dominici corporis aptissime congruit. Tradunt etenim naturalium scriptores rerum formam corporis humani tot dierum spatio perfici, quia videlicet primis sex a conceptionis diebus lactis habeat similitudinem; sequenti
Abbreviated transcription (Latin):
ban: s ꝓpt̾ cognationẽ st̃ fr̃s nun-¬
cupati. Hacgͣ regła in scͥpturis scĩs
ut diri frequentissima: etiã cogna¬
tos mariȩ uł ioseph. fr̃s dñi appella¬
tos. oportet intelligi. Qd̃ autẽ ꝓpin¬
quante pascha iħc ascendit iheros¬
olimam: nod ꝓfecto dat exemplũ
quanta animi uigilantia dñicis su-¬
bici debeamꝰ imꝑiis: cum ipse in ho¬
minis infirmitate apparens. eadẽ
que ex diuinitatis auctoritate sta¬
tuit decreta custodiat. Ne enĩ puta¬
rent serui absq crebris orationum
bonoꝵq actuum uictimis. uł flagel¬
la euadere. uł p̃mia se posse ꝑciꝑe.
landumq dĩ filiꝰ ascendit. Quenieis
ihetosolimã: quid ibi gerentes inue¬
nerit: quid ibidem ipsegesserit:
Et cum fecisset quasi flagalum
de funicłis. om̃s eiecit detemplo

Expanded text:
ban. Sed propter cognationem sunt fratres nunban. Sed propter cognationem sunt fratres nuncupati. Hac ergo regula, in Scripturis sanctis, ut dixi, frequentissima, etiam cognatos Mariae vel Joseph, fratres Domini appellatos oportet intelligi. Quod autem propinquante Pascha, Jesus ascendit Hierosolymam. nobis profecto dat exemplum quanta animi vigilantia Dominicis subjici debeamus imperiis, cum ipse in hominis infirmitate apparens, eadem, quae ex divinitatis auctoritate statuit, decreta custodiat. Ne enim putarent servi, absque crebris orationum bonorumque actuum victimis, vel flagella evadere, vel praemia se posse percipere, landumque Dei Filius ascendit. Qui veniens Hierosolymam, quid ibi gerentes invenerit, quid ibidem ipse gesserit,Et cum fecisset quasi flagellum de funiculis, omnes ejecit de templo,
Abbreviated transcription (Latin):
olet mou̾e quosdam.
qđ̃ in exordio lectionis
huiꝰ eugłice dictum ẽ:
quia descendente caphar¬
naum dño ñ solum mat̾ et disci¬
puli. s et frẽs eiꝰ secuti st̃ eũ. Nec
defuere heretici. qui ioseph uirũ
beate semꝑ uirginis mariȩ puta¬
rent ex alia uyore genuisse. eos qͦs
frẽs dñi scͥptura appellat: alii ma¬
iori ꝑfidia hos eũ ex ipsa maria post
nis scire & confiteri oportet: ñ tantũ
beatam dĩgenitͥtem t s et beatisfi¬
mum castitatis oues eiꝰ testẽ atq
custodem ioseph. ab om̃i ꝓrsus
actione coniugali mansisse semper
immunẽ: nec natos s cognatos eoꝵ
more scͥpturis usitato. fr̃s sorores ue
saluatoris uocari. Deniq abraham
hoc mͦ loquit᷑ ad loth. Ne queso sit
iurgiũ int̾ me et te. et pastores medᷤ
et pastores tuos: fr̃s enim sumꝰ. Et
laban ad iacob. Num quia fr̃m̃s es
gratis seruies mͥ: Etquidẽ constat
quia loth filius aran fr̃is abrabam
et iacob sit filius rebecce sororis la¬

Expanded text:
olet movere quosdam, quod in exordio lectionis hujus evangelicae dictum est quia descendente Capharnaum Domino, non solum mater et discipuli, sed et fratres ejus secuti sunt eum. Nec defuere haeretici qui Joseph virum beatae semper virginis Mariae putarent ex alia uxore genuisse eos, quos fratres Domini Scriptura appellat. Alii majore perfidia hos eum ex ipsa Maria, post nis, scire et confiteri oportet, non tantum beatam Dei genitricem, sed et beatissimum castitatis ejus testem atque custodem Joseph, ab omni prorsus actione conjugali mansisse semper immunem; nec natos, sed cognatos eorum, more Scripturae usitato, fratres, sororesve Salvatoris vocari. Denique Abraham hoc modo loquitur ad Lot: Ne quaeso sit jurgium inter me et te, et pastores meos et pastores tuos, fratres enim sumus . Et Laban ad Jacob: Num quia frater meus es, gratis servies mihi ? Et quidem constat quia Lot filius Aran fratris Abrahae fuit, et Jacob filius Rebeccae sororis La
Abbreviated transcription (Latin):
negotiationis. Aꝑte namq se fi¬
lium dĩ patͥs ostendit: qui tẽplũ
dĩ. domum sui patͥs cognominat.
Et rursum ut uerus hominis fi¬
liꝰ sentiat᷑: recolamꝰ qđ in huiꝰ capi¬
te lectionis. descendens incaphar¬
naum. matrẽ comitẽ habuisse ꝑi¬
bet᷑. Sequit᷑. Retordati uͦ st̃ disciplĩ
eiꝰ. quia scͥptum ẽ. Telus domꝰ tue
comedit me.⁊elo domꝰ patͥs: sal¬
uator eiecit impios de templo.Ze
prauũ gerat᷑. insistamꝰ. Si uideri¬
mꝰ frẽm qui ad domum dĩꝑtinet
supbia tumidum: si detractionib
assuetum: si ebrietati seruientem:
si lururia eneruatum⁊ si iracundia
turbidum: si alio cuiquã uicio sub¬
stratum: studeamꝰ in quantũ facul¬
tas suppetit castigare: polluta acꝑ
u̾sa corrig̾e: et si quid detalib em̃¬
dolore: et maxime in ipsa domo
orationis. ubi corpꝰ dñi consecrat᷑
ubi angloꝵ p̃sentia semꝑ adẽẽ ñ
dubitat᷑: ne quid ineptũ fiat. ne

Expanded text:
negotiationis. Aperte namque se Finegotiationis. Aperte namque se Filium Dei Patris ostendit, qui templum Dei domum sui Patris cognominat. Et ut rursum verus hominis filius sentiatur, recolamus quod in hujus capite lectionis descendens in Capharnaum, matrem comitem  Berdati vero sunt discipuli ejus quia scriptum est: Zelus domus tuae comedit me. Zelo domus Patris Salvator ejecit impios de templo: Zepravum geratur insistamus. Si viderimus fratrem qui ad domum Dei pertinet superbia tumidum, si detractionibus assuetum, si ebrietati servientem, si luxuria enervatum, si iracundia turbidum, si alio cuiquam vitio substratum, studeamus, in quantum facultas suppetit, castigare, polluta ac perversa corrigere; et si quid de talibus emendolore, et maxime in ipsa domo orationis, ubi corpus Dei consecratur, ubi angelorum praesentia semper adesse non dubitatur, ne quid ineptum fiat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Notandum autẽ. quia ñ soliuen¬
ditores st̃ columbarũ. et domum
dĩ faciunt domũ negotiationis
qui sacros ordines largiendo p̃ci¬
um petuniȩ uł laudis. uł etiã
honoris inquirt̃: uerũ hi qͦ qui
gradum uł grãm in ecclla spũalem
quam dño largiente ꝑceꝑe. ñ simpli¬
ci intentione. s cuiuslibet humane
causa retͥbutionis exercent. contra
illud aplĩ petͥ. Qui loquit᷑ quasi
sermones di: qui ministrat tãquã
ex uirtute quam administrat ds̃
ui in om̃ib honorificet᷑ ds̃. ꝑ iħm
xp̃m. Quicunq gͦ tales st̃. si nolt̃
ueniente dño de eccłia auferri:
auferant ista de suis actibus:
ne faciant domũ dĩ. domum ne¬
gotiationis. N ec p̃tereundũ qͥa
sollicite nob̃ scͥptura. utramq
saluatoris nr̃i naturam. et hu¬
manã uidelicet comm̃dat et diui¬
nam. It enĩ uerus dĩ filiꝰ intelli¬
gat᷑. audiamꝰ qđ ipse dicit. Noli¬
te fac̾e domum patͥs mei domũ

Expanded text:
» Notandum autem quia non solum ven» Notandum autem quia non solum venditores sunt columbarum, et domum Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines largiendo, pretium pecuniae vel laudis vel etiam honoris inquirunt; verum hi quoque qui gradum vel gratiam in Ecclesia spiritualem, quam Deo largiente percepere, non simplici intentione, sed cujuslibet humanae causa retributionis exercent, contra illud apostoli Petri: « Qui loquitur quasi sermones Dei, qui ministrat tanquam ex virtute quam administrat Deus, ut . Quicunque ergo tales sunt, si nolint veniente Domino de Ecclesia auferri, auferant ista de suis actibus, ne faciant domum Dei domum negotiationis. Nec praetereundum quia sollicite nobis Scriptura utramque Salvatoris nostri naturam, et humanam videlicet commendat et divinam. Ut enim verus Dei Filius intelligatur, audiamus quod ipse dicit: Nolite facere domum Patris mei, domum
Abbreviated transcription (Latin):
Ne qui trahitis miquitatẽ infuni¬
cłis uanitatis. Et in ꝓu̾biis salomon.
Iniquitates inquit suȩ capiunt
impium: et funib peccatoꝵ suoꝵ
constͥngit᷑. Qui enim peccata pecca¬
tis. ꝓ quib acͥus damnet᷑ accumu¬
lat: quasi funicłos quib ligetur
ac flagellet᷑. paulatim augendo
ꝓlongat. Nummularioꝵ qͦ quos
expusat. effudit ȩs. et m̃sas subu̾¬
tit: quia damnatis in fine reꝓbiᷤᷤ
etiam ipsarum quas dilexere re¬
rum. tollet figurã: iuxta hoc qd̃
scͥptum ẽ. Et mundus transibit.
et concupiscentia eiꝰ. Et eis quico¬
lumbas uendebant dix̃. Auferte
ista hinc: et nolite facere domũ
patͥs mei. domũ negotiationis.
Uenditionẽ columbarũ de tem¬
plo auferri p̃cepit: quia grãm
sp̃s qui gratis accepit. gratis de¬
bet dare. Unde symon magus ille
qui hanc em̾e pecunia uoluit. ut
maiore p̃cio uenderet. audiuit.
Pecuna tua tecũ sit in ꝑditione
ñ ẽt̾ pars. neq sors in sermone hoc.

Expanded text:
Vae qui trahitis iniquitatem in funiVae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis . » Et in Proverbiis Salomon: « Iniquitates, inquit, suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constringitur . » Qui enim peccata peccatis pro quibus acrius damnetur accumulat, quasi funiculos quibus ligetur ac flagelletur paulatim augendo prolongat. Numulariorum quoque quos expulerat effudit aes, et mensas subvertit, quia damnatis in fine reprobis etiam ipsarum quas dilexere rerum tollet figuram, justa hoc quod scriptum est, « et mundus transiet et concupiscentia ejus . » Et eis qui columbas vendebant dixit: « Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Venditionem columbarum de templo auferri praecepit, quia gratiam Spiritus qui gratis accepit gratis debet dare: unde Simon Magus ille qui hanc pecunia emere voluit, ut majore pretio venderet, audivit: Pecunia tua tecum sit in perditioneNon est tibi pars neque sors in sermone hoc .
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiarent ñ sincere. Uendurns
oues. qui humanȩ gr̃ã laudis. oꝑa
pietatis exercent. de quib dñsait.
quia recepert̃ mercedẽ suam. Uen¬
dunt columbas. qui acceptam sp̃s
grãm. ñ gratis ut p̃ceptum ẽ. s ad
p̃mium dant. qui impositionem
manꝰ qua sp̃s accipit᷑. et si ñ ad q̃stũ
pecuniȩ: ad uulgi tam̃ fauorem
tͥbuunt: qui sacros ordines ñ ad ui¬
tȩ meritũ. s ad grãm largiunt᷑. Nũ¬
mos mutuo dant in templo: qui ñ
simulate cęlestib. s aꝑte terrenis
reb in ȩccl̃ĩa deseruiunt: sua que¬
modi oꝑarios fraudulentos. que
merces maneat ostendit dñs: cum
facto de funicłis flagello. om̃s eiecit
de templo. Eiciunt᷑ enim de parte
Ouesqͦ et boues eiecit: quia talium¬
uitam parit̾ et doctrinã ostendit
eẽ reꝓbam. funicłi quib flagellan¬
do impios de templo expulit: crem̃¬
ta st̃ actionũ malarũ: de quib ma¬
teria damnandi reꝓbos dist̾ͥcto iu¬
dici dat᷑. hinc etenim dicitysaias.

Expanded text:
annuntient sincere . Vendunt oves, qui humanae gratia laudis opera pietatis exercent, de quibus Dominus ait: Quia receperunt mercedem suam . Vendunt columbas, qui acceptam Spiritus gratiam, non gratis, ut praeceptum est , sed ad praemium dant; qui impositionem manuum, qua Spiritus accipitur, etsi non ad quaestum pecuniae, ad vulgi tamen favorem tribuunt. Qui sacros ordines non ad vitae meritum, sed ad gratiam largiuntur. Nummos mutuo dant in templo, qui non simulate coelestibus, sed aperte terrenis rebus in Ecclesia deserviunt, sua quaesmodi operarios fraudulentos, quae merces maneat, ostendit Dominus, cum facto de funiculis flagello omnes ejecit de templo. Ejiciuntur enim de parte quoque et boves evitam pariter et doctrinam ostendit esse reprobam. Funiculi quibus flagellando impios de templo expulit, incrementa sunt actionum malarum, de quibus materia damnandi reprobos districto judici datur. Hinc etenim dicit Isaias: «
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃eis Qđ signum ostendis nob̃ qͥa
hec facis: Respondit iħe: et dixit
eis. Soluite templum hoc: et in tͥb
dieb excitabo illud. De quo templo
dic̾et eugłista post aꝑuit. uidelicet
de templo corꝑis sui: qđ ab illis pas¬
sione solutum. ipse post tͥduum ex¬
citauit de morte. Quia gͦ signũque¬
rebant a dño quare solita commer
dit ideo se rectissime impios exter¬
minare de templo: quia ipsum
templũ significau̾it templũ corꝑiᷤ
sui: in quo nulla eẽt ꝓrsus alicuiꝰ
macła peccati. Neq immerito ty¬
picum purgauerit a scelerib tem¬
plum: qui uerum dĩ templũ ab
hominib morte solutum. diuine po¬
tentia maiestatis excitare posseta mor¬

Expanded text:
stendis nobis, quia haec facis? Respondit Jesus, et dixit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. De quo templo diceret, evangelista post aperuit; videlicet de templo corporis sui, quod ab illis passione solutum, ipse post triduum excitavit de morte. Quia ergo signum quaerebant a Domino, quare solita commercdit; ideo se rectissime impios 489 exterminare de templo, quia ipsum templum significaverit templum corporis sui, in quo nulla prorsus esset alicujus macula peccati. Neque immerito typicum purgaverit a sceleribus templum, qui verum Dei templum ab hominibus morte solutum, divinae potentia majestatis excitare posset a mor
Abbreviated transcription (Latin):
ñẽ seruus maior dño suo: neq: apls
maior co qui misit illum. Hoc idõ
dix̃. quia lauerat pedes seruoꝵ dñs
et ipse qui misit. eoꝵ quos misitꝰ a¬
ut ostendet ea que excelsus fecerat
humilit̾: multomagis humilib
et infirmis humilit̾ ẽẽ facienda.
mon̾et: quia si ipse qui peccatũ ñ
fecit. nec inuentus ẽ dolus in ore eiꝰ
int̾pellat ꝓ nr̃is excessib: multoma¬
gis ipsi debeamꝰ orare ꝓ inuicem.
S et si dimittit nob̃ ille cui ñ habe¬
mus qđ dimitramꝰ. multomagis
oporteat nos alt̾utrum nob̃ dimit

Expanded text:
non est servus major domino suo, neque apostolus major eo qui misit illum. Hoc ideo dixit, quia laverat pedes servorum Dominus, et ipse qui misit eorum quos misit. ut ostenderet ea quae Excelsus fecit humiliter, multo magis humilibus et infirmis humiliter esse facienda. mmoneret, quia si ipse qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus , interpellat pro nostris excessibus, multo magis ipsi debeamus orare pro invicem. Sed etsi dimittit nobis ille cui non habemus quod dimittamus, multo magis oportet no
Abbreviated transcription (Latin):
tionum suarũ corꝑe mundꝰ. excep¬
tis dumtaxat his que m̃ti necessi¬
tate curȩ temꝑalis adhesert̃: ob
quoꝵ cotidianam sordidationem¬
simulet emundationẽ. cotidie di¬
cimꝰ orantes. Et dimitte nob̃ debi¬
ta nr̃a: sic̃ et nos dimittimꝰ debi¬
torib nr̃is. U erum hȩc de apłis
eoꝵq similib dicta sint: beatis

Expanded text:
tionum suarum corpore mundus, exceptionum suarum corpore mundus, exceptis duntaxat iis quae menti necessitate curae temporalis adhaeserunt: ob quosimul et emundationem quotidie dicimus orantes, Et dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Verum haec de apostolis eorumque similib
Abbreviated transcription (Latin):
quib in hac uita ñ uiuit᷑. cotidia-¬
na eiꝰ gr̃a mundant᷑. Pedes namq
quib incedentes t̾ram tangimus
ideoq eos a contagione pulu̾is sic̃
reliquum corpꝰ immimes custodi¬
re nequimꝰ ipsam t̾renȩ inhabitati¬
onis necessitatẽ designant: qr in¬
qͣntũ cotidie nos desides et negligen¬
tes efficimꝰ: in tantum etiã magni
quiq et summȩ conu̾sationis uiri.
a celesti quã marime diligunt con¬
templatione reuocant᷑: ut si dixe¬
rimꝰ quia peccatũ ñ habemꝰ. nos
ipsos seducimꝰ. & u̾itas in nob̃ ñ sit.
Qui gͦ lotus ẽ. ñ indiget nͥ ut pedes
lauet. s ẽ mundus totꝰ: quia qui
ablutꝰ ẽ fonte baptismatiᷤ in remis¬
sionem om̃ium peccatoꝵ. ñ indiget
rursus. immo ñ potest eodem mͦ a-
blui: s cotidiana tantũ mundanȩ
cont̾sationis contagia. necesse hab
cotidia na sui redemptoris indul¬
gentia tergant᷑. Est enim toto ac¬

Expanded text:
quibus in hac vita non vivitur, quotidiaquibus in hac vita non vivitur, quotidiana ejus gratia mundantur. Pedes namque, quibus incedentes terram tangimus, ideoque eos a contagio pulveris, sicut reliquum corpus, immunes custodire nequimus, ipsam terrenae inhabitationis necessitatem designant. Quiquantum quotidie desides nos et negligentes afficimur, in tantum etiam ut magni quique et summae conversationis viri a coelesti, quam maxime diligunt, contemplatione revocantur, ut si dixerimus, Quia peccatum non habemus, nos ipsos seducamus, et veritas non Qui ergo lotus est, non indiget, nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus, quia qui ablutus est fonte baptismatis in remissionem omnium peccatorum, non indiget rursus, imo non potest eodem modo ablui; sed quotidiana tantum mundanae conversationis contagia, necesse habet quotidiana sui Redemptoris indulgentia tergantur. Est enim toto ac
Abbreviated transcription (Latin):
lauatio sp̃ualem carnis & anime
purificationẽ. sine qua ad consorti¬
um rp̃i ꝑueniri ñ potest insinuat.
Unde petrus hec audiens. solito
mor amoris diuini feruore corrept
respondit. Dñe. ñ tantũ pedes meoᷤᷤ
s et manꝰ et caput. Ac si aꝑte dicat
Quia iam te docente intelligo. qͥa
lauando pedes meos errata mea
te mundare significas ñ solum pe¬
des. s et manꝰ et caput.tͥ lauanda
offero: quia ñ solum incessu. s etiã
actu. uisuqͦ auditu. gustu. olfactu
et tactu. multa me committ̾e. que a
te debeant dimitti ñ ambigo. S fer¬
uido amatori quid respondeat dñs
quomꝰ hunc ad intelligentiã my¬
sticȩ lauationiᷤ paulatĩ ꝓuocet audiamꝰ.
Qui lotus ẽ inquit. ñ indiget nͥ ut
pedes lauet: s ẽ mundꝰ totus: ma¬
dum illa. remissionẽ quidẽ pecca¬
toꝵ designaret: ñ tam̃ eam que se¬
mel inbaptismate dat᷑. s illã potiꝰ
qua cotidiam fideliũ reatus. sine

Expanded text:
lavatio spiritualem carnis et animae lavatio spiritualem carnis et animae purificationem, sine qua ad consortium Christi pervenire non potest, insinuat. Unde Petrus haec audiens, solito mox amoris divini fervore correptus, respondit, Domine, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Ac si aperte dicat: Quia, jam te docente intelligo, quod lavando pedes meos errata mea te mundare significas, non solum pedes, sed et manus et caput tibi lavandum offero; quia non solum incessu, sed etiam actu, visu quoque, auditu, gustu, olfactu et tactu, multa me committere, quae a te debeant dimitti, non ambigo. Sed fervido amatori quid respondeat Dominus, quomodo hunc ad intelligentiam mysticae lavationis paulatim provocet, audiamus. Qui lotus est, inquit, non indiget, nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus. Madum illa remissionem quidem peccatorum designat; non tamen eam quae semel in baptismate datur, sed illam potius qua quotidiani fidelium reatus, sine
Abbreviated transcription (Latin):
teo p̃cingitur: ut significet fehabi¬
tum corꝑis quem induit. ñ sine p̃s¬
sura doloꝵ. s longa crucis tͥbulati¬
one depon̾e. Misit aquam in peluĩ
et cepit lauare pedes disciploꝵ. et ex¬
terg̾e lintheo quo erat p̃cinctus. qͣn¬
do defunctus in cruce. aquam una
cum sanguine de lat̾e suo ꝓfudit
in t̾ram: quib credentiũ oꝑa mun¬
daret: eadenq oꝑa ñ solum sue paᷤ¬
sionis sacram̃tis sc̃ificare. s etiam
eiusdem passionis exemplis confir¬
mare dignatus ẽ. Qd̃ autẽ inchoata
pedum lauatione dr̃. uenit gͦ ad
symonẽ petrũ: ñ ita intelligendũ
ẽ. quasi post aliquos ad ipsum ue¬
nerit. s quia ab illo qui p̾mꝰ apłoꝵ
quia mysteriũ nesciebat ñ frustra
horruerit: qđ etiam quilibet eoꝵ
adturus fuisse ñ dubitat᷑. si ñ illa ter¬
rerent᷑ sententia qua petro dictũ ẽ
si ñ lauero te: ñhabebis partẽ mec̃
Ubi aꝑte monstrat᷑. qdđ hec pedum

Expanded text:
teo praecingitur, ut significet se habiteo praecingitur, ut significet se habitum corporis, quem induit, non sine pressura dolorum, sed longa crucis tribulatione deponere. Misit aquam in pelvim, et coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus, quando defunctus in cruce aquam una cum sanguine de latere suo profundit in terram, quibus credentium opera mundaret, eademque opera non solum passionis sacramentis sanctificare, sed etiam ejusdem exemplis confirmare dignatus est. Quod autem, inchoata pedum lavatione, dicitur, Venit ergo ad Simonem Petrum, non ita intelligendum est, quasi post aliquos ad illum venerit, sed quia ab illo qui primus aposquia mysterium nesciebat, non frustra horruerit. Quod etiam quilibet eorum acturus fuisse non dubitatur, si non illa terreretur sententia, qua Petro dictum est: Si non lavero te, non habebis partem mecum. Ubi aperte monstratur quod haec pedum