comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliud in eo qd̃ ꝑte securius uiuunt uelis. nisi ut
hinc illum ꝓm̾eantur. apud quẽ beate uiuent.⁊
uere ille uintutes crunt. & illiꝰ opitulatione cuiꝰ
largitate donate s̃. ita crescent. & ꝑficientur. ut
te ad uitã uẽbeatam q̃ ñ nisi et̾̃na ẽ. sine ulla du¬
bitatione ꝑducant. ubi iam nec prudent̃ disc̾nan¬
tur abonis mala q̃ñerunt. nec fortiter tolerentur
adũsa. quia ñ ibi erit nisi qd amemus. ñ etiam qd
toleiemus. nec temꝑant̃ libido frenctur. ubi nulla
eiꝰ incitam̃ta sentiemꝰ. nec iuste subueniat᷑ ope in¬
digentib. ubi inopem atq indigum ñ habebimꝰ.
Una ibi untus erit. & idipsum erit unrtus. p̃miũq
untutis. qd̾ dicit in scĩs eloquus homo qui hoc
amat. michi autẽ adberere dobonum ẽ. Hec ibi
crit plena & sempit̾na sapientia. cademq uita
ucracit̃ iam beata. ꝑuentio quippe ẽ ad et̃num
ac sũmum bonum: eui adherere inet̃num ẽ finis

Expanded text:
aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut hinc illum promereantur, apud quem beate uiuent, et uerae illae uirtutes erunt et illius opitulatione, cuius largitate donatae sunt, ita crescent et perficientur, ut te ad uitam uere beatam, quae non nisi aeterna est, sine ulla dubitatione perducant, ubi iam nec prudenter discernantur a bonis mala, quae non erunt, nec fortiter tolerentur aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremus, nec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec iuste subueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque indiguum non habebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis, quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit plena et sempiterna sapientia eademque uita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi amicitiȩ quam mecũ mire dignatus es iu¬
re displiccã.: siminus lib in ãmonendo fuero. quod
me ammonere salubrime eristimo. Sim certe
uerecundior: cũ t ꝓ aliis intercedo. Cum uͦ ꝓte
ipso tanto lib̃ior quanto amicitior. quia tanto
amicitior quanto fidelior. quaquã hec ipsa ñdi¬
cerem. nͥ u̾ecundius ag̾em. Que si maxima est
ut ipse scͥpsisti difficilium interbonos efficatia.
adiuuet mepte apud te. ut in illo te fruar qͥ mͥ
hanc ad te ianuam fiduciamq p̃stitit: p̃sertim
quia id qd̾ suggero iam facile ẽẽ arbitror animo
tuo. tot diuinis munerib ãminculato & in¬
structo. Si enim uirtutes quas accepisti a quo
acceꝑis sentiens. eiq gr̃as agens. eas ad ipsiꝰ cul¬
tum etiã in tuis istis secularib honorib ẽferas.
tuȩq potestati subditos homines. ad eũ colendũ
exemplo religiosȩ uite tuȩ. & ipso studio ꝯsulendi
seu fouendo seu t̾rendo erigas & adducas. nichq

Expanded text:
ipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iuipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iure displiceam, si minus liber in admonendo fuero, quod me admonere saluberrime existimo. sim certe uerecundior, cum tibi pro aliis intercedo, cum uero pro te ipso, tanto liberior quanto amicior, quia tanto amicior quanto fidelior; quamquam haec ipsa non dicerem, nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo te fruar, qui mihi hanc ad te ianuam fiduciamque praestitit, praesertim quia id, quod suggero. iam facile esse arbitror animo tuo tot diuinis muneribus adminiculato et instructo. Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, sentiens eique gratias agens eas ad ipsius cultum etiam in tuis istis saecularibus honoribus conferas tuaeque potestati subditos homines ad eum colendum et exemplo religiosae tuae uitae et ipso studio consulendi seu fouendo seu terrendo erigas et adducas nihilque
Abbreviated transcription (Latin):
crassos boues. nec maceriȩ ruina deforma: p̃diũ.
nec litigantium clamor ꝑson&: in plateis eorum:
ita ñ erunt uere untutes tuȩ. sic̃ nec istorũ beati¬
tudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea u̾e̾¬
cundia quã intua epła benigno sermone lau¬
dasti me impedire ñ deb&. Si quelib& inquam
ãministratio tua illis quas cõmemoraui instru¬
cta uirtutib hoc intentionis fine det̾minat᷑ ut
homines scđm carnem nullas iniquas molestias
patiantur. nec adte eristimas ꝑtinere quo istam
quietem quã p̃stare niteris referant. id: ut u̾bis
ñ ambiam quomͦ dm̃ uerum ubi ẽ quicte uite
om̃is fructus colant. nichil ⁊ prodest ad uitam
uere beatam tantus labor. Inu̾ecundius hoc di¬
cere uideor: & oblitus quodãmͦ consuetudine ĩ¬
tercessionum mearũ. S si nichil ẽ u̾ecundia nͥ
quidã displicendi metus: ego inhac causa metu¬
endo ñ uereor. Metuo enim ne pͥmum do dem̃

Expanded text:
crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non debet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum. sed si nihil est uerecundia nisi quidam displicendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑemus. & beatam uitã qua pꝰistam uitam in
eiꝰ ȩt̃nitate ꝑfruamͣ. ut & in uirtute & inp̃mio
uirtutis sic̃ apłs dicit. qui glatur in dño glecirꝵ
hoc nob uelimus. hoc ciuitati euiꝰ eiues sumus.
Non enim aliunde beata ciuitas. aliunde homo:
cũ aliud ciuitas ñ sit quã concors hominũ mul¬
titudo. Itaq si omĩs prudentia tua qͣ consulere
conaris reb humanis. si om̃is fortitudo q̃ nulliꝰ
inquitate adu̾sante terreris. si om̃is tẽperantia
qͣ in tanta labe nequissime consuetudinis hõiũ
te a corruptionib abstines. si omĩs iusticia qͣ
recte iudicando sua cuiq distribius. idiaborat.
id intitur. ut hi quib uis ut bene sit. salui sint
corpore. & ab om̃i cuiꝰquã imꝓbitate tuti atq
pacati habeant filios sic̃ nouellas constabilitas
filias ornatas sic̃ similitudinẽ templi. cellaria
plena eructantia er hoc in hoc. fȩcundas oues.

Expanded text:
superemus, et beatam uitam, qua post istam uitam in superemus, et beatam uitam, qua post istam uitam in eius aeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praemio uirtutis, sicut apostolus dicit, qui gloriatur, in domino glorietur. hoc nobis uelimus, hoc ciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere conaris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis, id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut similitudinem templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues,
Abbreviated transcription (Latin):
usibili & corꝑali felicitate constituit: s ñdum
transcendiss& om̃s uanitates. & insanias m̃daces.
Maledictus enim om̃is sic̃ alibi eedem litt̾ẽ doceñ:
qui spem suã ponit in homine. E rgo nec in seip̃o
quisq debet. quia & ipse homo ẽ. Pinde ut trã¬
siret omniũ uanitatum & insaniãrũ m̃dacium
limites. atq ibi beatam uitã ponerẽ ubi uere ẽ:
beatus inquit popłs cuiꝰ ÷ dñs ds ipsius. Cernis
gͥ unde petendum sit qd̾ om̃s docti indoctiq
desidant: & multi errando ac suꝑbiendo unde
petatur. & ubi accipiatur ignorant. Utriq aũ
in quodã diuino psalmo simul rẽp̃henduntur.
& qui confidunt in uirtute sua. & qui in abun¬
dantia diuitiarũ suarum głantur. id÷ & philos o¬
phi huiꝰ scłi. & abhorrentes uł atali philosophia.
beatum qz dicentes popłm cui suppetit derrena
opulentia. Ae ꝑhoc a dño dõ nr̃o a quo facti su¬
mus. & uirtutem petamus qua huiꝰ uitȩ mala

Expanded text:
uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam uitam poneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac superbiendo, unde petatur et ubi accipiatur, ignorant. utrique autem in quodam diuino psalmo simul reprehenduntur, et qui confidunt in uirtute sua et qui in abundantia diuitiarum suarum gloriantur, id est et philosophi huius saeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala
Abbreviated transcription (Latin):
des exaggerationẽ t̾renȩ felicitatis. beatũ popłm
nerationem qua efficiur filui dĩ:aquorũ manu
iste eximi p̃catur. ne ab eis in hanc opimonem.
atq in peccata impia ꝑtrahatur. Loquendo qͥp¬
pe uanitatẽ. beatum dixerunt popłm ecui hec s̃ q̃
supra comemorauit. quib ca felicitas constat. qͣ
solam dilectores mundi huiꝰ inquirunt. & ido de¬
xtera eoꝵ dext̃a iniquitatis: qm̃ia hec p̃posuerunt
que fuerant pꝰponenda. sic̃ sinistix p̃ponitur dert̾a
Si enim habentur ñ in eis beata uita ponenda ẽ s
subdita debent ẽẽ ñ p̃dita. sequentia ñ ducentia:
Huc autẽ qui sic orabat. & a filuis alienis qͥbeatũ
dixerunt popłm cui hec s̃. eximi discerniq eu¬
piebat. tanquã dic̾emus ipse quid sentis quem
beatum popłm dicis. ñ ait. beatus popłs cinꝰ est
uirtus animi eiꝰ. Qd̃ si dixiss&. discreuissor quidẽ
etiã istum popłm ab illo qui beatam uitã in ista

Expanded text:
des exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum des exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum s ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beatum dixerunt populum, cui haec sunt, quae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uirtus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista
Abbreviated transcription (Latin):
philosophoꝵ uanitates. & insanas mendaces:
quia nec uirtus nob̃ enit nisi adsit ipse qͦ iuuemͣ.
nec beatitudo. nͥ adsit ipse quo fruam. & totum
ĩmortalitatis atq icorruptionis absorbeat. Qm̃
uͦ te rei publice scimus amatorẽ. ñ aliunde ẽẽ bea¬
tum hominẽ. aliunde ciuitatẽ. uide ꝗ̃ sit in illis
sacris litt̾is clarum. Nam quidam meis sc̃o sp̃u
plenus: hȩc loquitur orans. Exime me de manu
filioꝵ alienorũ quoꝵ os locutum ẽ uanitatẽ. &
dext̾a corũ dextera iniquitatis. Quoꝵ filii uelut
nouelle constabilite in uiuentute sua. filie eorum
composite e ornate sic̃ simuitudo templi. cellaria
corũ plena. eructantia ex hoc inhoc. Oues corũ
fecunde. multiplicantes in exitib suis. bones e¬
orum crassi. Non ẽ ruina maceriȩ. nec transitus
neq clamor in plateis eors. Beatum dixer̃ ppłm
cui hec sunt. beatus popłs cuiꝰ dñs ds̃ ipsius. Ui¬

Expanded text:
philosophorum uanitates et insanias mendaces, philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia nec uirtus nobis erit, nisi adsit ipse, quo iuuemur, nec beatitudo, nisi adsit ipse, quo fruamur, et totum inmortalitatis atque incorruptionis absorbeat. Quoniam uero te rei publicae scimus amatorem, non aliunde esse beatum hominem, aliunde ciuitatem uide quam sit in illis sacris litteris clarum. nam quidam in eis sancto spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniquitatis; quorum filii ueentute sua, filiae eorum compositae et ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassi. non est ruina maceriae nec transitus neque clamor in plateis eorum. beatum dixerunt populum, cui haec sunt; beatus populus, cuius dominus deus ipsius. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
debita. s cum gratuita gr̃a uenit. om̃s peccatores
solus a peccatis lib et liberator inuenit: Si gͦ nos
untus uera delectat: ei dicamus qđ in cius sacris
littis legimꝰ. Diligam te dñe uirtus mea. Et si ue̾
beati cẽ uolumus. qđ̾ nolle ñ possumꝰ. id qd̾ meis¬
dem litt̾is didicimus. fido corde teneamus. Be¬
atus uir cuiꝰ ẽ nom̃ dñi spes eius: ⁊ ñ respexit in
uanitates ⁊ insanias mendaces quanta ẽ autẽ
uanitas. quanta insama. q̃ntumq m̃datium.
hominẽ mortalem. erunnosam uitam mutabili
& sp̃u ⁊ carne ducentem. dot peccatis oneratum.
tot temptationib subditum. tot corruptionibꝰ
obnorium. pęnisq iustissimis destinatum. inse
ipso fidere itc beat̾ sit. qñ ne illud qͥdem qd̾ ht̃ in
natuix suȩ dignitate p̃cipuum. id÷ mentẽ atq
rationẽ potest uendicare ab erroribus nisi ds ad¬
sit lux m̃tium: Abiciamꝰ itaq obsecrote falsoꝵ

Expanded text:
debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est autem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerumnosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptionibus obnoxium poenisque iustissimis destinatum se ipso fidere, ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem potest uindicare ab erroribus, nisi deus adsit lux mentium! abiciamus itaque, obsecro te, falsorum
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Hinc enim ausus sum hȩc ad de loqui. ut tibi
sapientiam ñ qualis michi sit ostentarem. s quał
c̃ẽ debcat ostendẽm. Hic ÷ autẽ in p̃senti scło uerꝰ
ueri dĩ cultus. ut sit eiꝰ infuturo scło certus atq in¬
teger fructus. Hic constantissima pietas: ĩbi sem¬
piterna felicitas. Ex ista sapientia que una uera
ẽ. si quid habeo ado sumpsi. ñ a me p̾sumpsi: atq
ab illo in me ꝑfici fidelit̃ sꝑo. a quo inchoatũ eẽ
humilit̃ gaudeo. Nec in eo qd̃ adhuc ñ donauit.
in credulus. nec in eo qđ̵ iam donauit ingratus.
Non enim meo uł ingenio uł merito. s eiꝰ dono sũ
siquid laudabilit̃ sum. Nam queda acutissima
⁊ cxcellentissima ingenia tanto in maiores erro¬
res icrunt. qͣnto p̃fidentiꝰ tanquã suis uirib eu¬
currerunt. nec supplicit̾ ac ueracit dm̃ ut uiams̾
ostendet petruerunt. Mcrita uͦ quorũliba ho¬
minum quȩ s. qñquidem ille qui ñ cũ meroede

Expanded text:
sti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter spero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede
Abbreviated transcription (Latin):
ster latente maiestate diuinitatis. ⁊ carnis infir¬
mitate apparente. ñ solum sermonis oraculo docu¬
it. uerum ctiã suȩ passionis ⁊ resurrectionis exem¬
plo. In alt̾a enim qualia tolerare. in altera qualia
debeamꝰ sperare monstrauit. Cuiꝰ & illi grãm mere¬
rentur. nisi elati inflatiq suꝑbia inanit̃ conarent᷑
istam uitam beatam ipsi sͥ facere. qd̃ solus ds̃ ue¬
raciter cultorib suis pꝰhanc uitam se largiturũ
cẽ ꝓmisit. Samor quippe ẽ eiusdẽ ciceronis illa
sententia: ubi ait. Nam hȩc quidem uita mors ẽ.
quam lamentari possem si liberet. quomͦ gͦ si re¬
cte lam̃tatur beata compbatur: ac ñ potius qm̃
recte lam̃tatur. misera ẽẽ conuincitur: Quare
assuesce obsecro te uir bone beatus ẽẽ int̾m spe. ut
sis etiã re: cum pietati ꝑscu̾antissime retribuetur
merces felicitatis ȩt̃ne: Si plixa epła onerosus sũ.
tu te hoc impetrasti tibi qui me sapientẽ appella¬

Expanded text:
ster latente maiestate diuinitatis et carnis infirster latente maiestate diuinitatis et carnis infirmitate apparente non solum sermonis oraculo docuit uerum etiam suae passionis et resun-ectionis exemplo; in altera enim, qualia tolerare, in altera, qualia debeamus sperare, monstrauit. cuius et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia inaniter conarentur istam uitam beatam sibi ipsi facere, quod solus deus ueraciter cultoribus suis post hanc uitam se largiturum esse promisit. sanior quippe est eiusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors est, quam lamentari possem, si liberet\'. quo modo ergo, si recte lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam recte lamentatur, misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appella
Abbreviated transcription (Latin):
iactantia. Si beata uita ẽ incruciatib corporis:
cur ñ inea manet sapiens ut fruatur: Si audem
misera ẽ. quid obsecro te nisi typhus impedit ne
fateatur. ne oret dm̃. ne iusto & misericordi suppli¬
cet. qui potens ẽ ⁊ uitȩ huiꝰ mala uł aũtere uł miti¬
gare. uł ad ca toleranda fortitudine armare. uł ab
eis omnim liberare. ⁊ post hȩc uere beatam uit̃ã
dare. quo nullum malum admittatur. & uͥsum¬
mũ bonum nũquã amittatur: Hoc piorum p̃¬
mium ẽ. cuiꝰ adipiscendi spe uitã istam tempora¬
lem atq mortalem. ñ tam delectabilit̃ quã tole¬
rabiliter ducimus. ⁊ mala eiꝰ tunc bono consilio
⁊ diulniomunere fortiter ferimus. cum bonorũ
ȩt̾norum fideli dĩ ꝓmissione ⁊ fideli nr̃a expectati¬
one gaudemus. Ad hoc nos exhortans apłs ait.
Spe gaudentes: intribulatione patientes. Osten¬
dit enim quare in tribulatione patientes. p̃mit¬

Expanded text:
iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli dei promissione et fideli nostra expectatione gaudemus. ad hoc nos exhortatus apostolus ait: Spe gaudentes, in tribulatione patientes: ostendit enim, quare in tribulatione patientes\', praemit
Abbreviated transcription (Latin):
simis cladib atq succumbit. intantum ut eis
cogatur & in seipsum homicidiũ ꝑpetrare. Cui iã
parcat ut ilt careat malis.qui sͥ ipse ñ parcit:
Certe semꝑ beatus ẽ certe beatam uitam in sua
potestate constitutã nulla ui podest tullius cala¬
mitatis amittere. Ecce incecitate ⁊ surditate. ⁊ a¬
trocissimis cruciatib corꝑis. aut amisit beatam
uitam. aut si : in istis afflictionib adhuc beata
ẽ fit ꝑhuiꝰmodi doctissimoꝵ hominũ disputa¬
tiones. ut sit aliq̃n beata uita quã sapiens fer¬
re ñ possit. uel qd̃ ÷ absurdius quã sapiens ferre
ñ debeat. eamq fugiat. abrumpat. abiciat. seseq
abea ferro etiã. seu ueneno illa ul alia uoluntaria
morte subducat. ut in portu ñ sentiendi. uł nullꝰ
omnino sit qd epicurer ⁊ siqui alii simili stultitia
putauer̃. uł ido beatus qm̃ fu̾it ab illa uitabeata
tanꝙͣ ab aliꝗͣ peste lib̃atus. Onimium superba

Expanded text:
simis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis simis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis cogatur et in se ipsum homicidium perpetrare. cui iam parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe semper beatus est, certe beatam uitam in sua potestate constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amittere. ecce in caecitate et surditate et atrocissimis cruciatibus corporis aut amisit beatam uitam aut, si et in istis afflictionibus adhuc beata est, fit per huius modi doctissimorum hominum disputationes, ut sit aliquando beata uita, quam sapiens ferre non possit uel, quod est absurdius, quam sapiens ferre non debeat eamque fugiat, abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro etiam seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo libro trium illoꝵ quos benignissime ⁊ stu¬
diosissime ꝑlegisti. multa iam diximus. S cer¬
te considetur nec suꝑbe s sobrie iudicetur q̃mͦ
uita beata sit. qua ñ sapiens retenta fruitur. sed
illatis sͥ manib carere cõpellitur. Est apud ci¬
ceronem in extrema ut scis parte quinti tuscula¬
narum libri locus. propt̃ qd dico anmadu̾ten¬
dus. Cum enim de cecitate corporis ageret. atq
affirmaret etiam cecum beatum eẽ posse sapi¬
entem: multa dix̃ que ꝑ aures ꝑcipiendo gaude¬
ret. Itemq si surdus eẽt. ea quib oblectaretur ad
oculos transtulit. Si autẽ utroq sensu pͥuaretur.
& cecus surdusq fieret. ñ ÷ ausus hinc ferre sentẽ¬
tiam. eumq beatum dicere: s addidit etiã dolo¬
res grauissimos corꝑis qui eum si ñ int̾emerint
ipse se interimat. ⁊ adportum ñ sentiendi hac li¬
beratus uirtute ꝑueniat. Cedit gͥ sapiens ĩmanis¬

Expanded text:
primo libro trium illorum, quos benignissime et stuprimo libro trium illorum, quos benignissime et studiosissime perlegisti, multa iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed sobrie iudicetur, quo modo uita beata sit, qua non sapiens retenta fruitur, sed inlatis sibi manibus carere compellitur. Est apud Ciceronem in extrema, ut scis, parte quinti Tusculanarum libri locus propter hoc, quod dico. animaduertendus. cum enim de caecitate corporis ageret atque adfirmaret etiam caecum beatum esse posse sapientem, multa dixit, quae per aures percipiendo gauderet, itemque, si surdus esset, ea, quibus oblectaretur, ad oculos transtulit; si autem utroque sensu priuaretur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententiam eumque beatum dicere, sed addidit etiam dolores grauissimos corporis, qui eum si non interemerint, ipse se interimat et ad portum non sentiendi hac liberatus uirtute perueniat. cedit igitur sapiens immanis
Abbreviated transcription (Latin):
mines sint. ut uigentes sensibus. ualentes uiribus.
affluentes opib sint. se ipsum bonis dabit ut beati
sint. quia eiꝰ etiam hoc ÷ munus ut bom sint. Iuiuͦ
qui in hac erunnosa uita in his moribundis m̃bris
sub hac sarcina corruptibilis carnis. auctores suȩ
beate uitȩ. & quasi conditores ẽẽ uoluerunt. ue¬
lut propͥis eam uirtutib appetentes. iãq retinẽ¬
tes. ñ ab illo fonte uirtutum petentes atqr sꝑan¬
tes: dm̃ suꝑbiȩ suȩ resistentẽs sentire minime po¬
tuerunt. Uñ in errorem absurdissimũ lapsi s̃. ut
cum asseuerant etiã in phalaridis tauro beatum
eẽ sapientẽ. cogantur fateri intam beatam aliqñ
esse fugiendã. Exaggeratis enim malis corꝑis
cȩdunt. atq in eoꝵ molestuis grauissimis absce¬
dendum ex hac uta ẽẽ decernunt. Ubi nolo dic̃e
qͣntum sit nefas seipsum hominẽ occidẽ inson¬
tem. cũ om̃ino ñ debeat uł nocentem. Unde in

Expanded text:
mines sint, ut uigentes sensibus, ualentes uiribus, mines sint, ut uigentes sensibus, ualentes uiribus, adfluentes opibus sint, se ipsum bonis dabit, ut beati sint, quia eius etiam hoc est munus, ut boni sint. illi uero, qui in hac aerumnosa uita, in his moribundis membris. sub hac sarcina corruptibilis carnis auctores suae beatae uitae et quasi conditores esse uoluerunt uelut propriis eam uirtutibus appetentes iamque retinentes, non ab illo fonte uirtutum petentes atque sperantes, deum superbiae suae resistentem sentire minime potuerunt. unde in errorem absurdissimum lapsi sunt, ut. cum adseuerant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sapientem, cogantur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam. exaggeratis enim malis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscedendum ex hac uita esse decernunt. ubi nolo dicere. quantum sit nefas se ipsum hominem occidere insontem, cum omnino non debeat uel nocentem, unde in
Abbreviated transcription (Latin):
regnator ẽ xp̃c. & inqͣ sola semꝑbeateq uiuendũ
ẽ. si recte hic pieq uiuatur agnosco inhiantẽ. ui¬
dco ꝓpinqͣntẽ. eiꝰq potiunde amplector ardentẽ.
Inde qͥppe manat etiam uera amiticia. ñ pensanda
temporalib cõmodis. s gratuito amore potanda
Nemo enim potest ueracit amicus ẽẽ hominis: nͥ
fu̾it ipsius pͥmitus ueritatis. Qd̃ si gratis ñ fiat:
nullo fieri pacto potest. De qua re etiã philos ophi
multa direr̃. S apud eos uera pietas. id÷ uerax ue¬
ri di cultus unde om̃ia recte uiuendi duci oportet
officia ñ inuenitur. ñ ob aliud qͣntum intelligo. nͥ
quia beatã uitam ipsi sͥ quodammꝰ fabricare uolu¬
erunt. potiꝰq patrandã quã impetrandã putarunł.
cũ eiꝰ dator ñ sit insi ds. Neq enim facit beatũ ho¬
minẽ: nisi qui fecit hominẽ. Nam qui tanta crea¬
turȩ suȩ bona bomis malisq largitur ut sint. ut ho¬

Expanded text:
rrest, si recte hic pieque uiuatur, agnosco inhiantem, uideo propinquantem eiusque potiundae amplector ardentem. inde quippe manat etiam uera amicitia, non pensanda temporalibus commodis sed gratuito amore potanda. nemo enim potest ueraciter amicus esse hominis, nisi fuerit ipsius primitus ueritatis; quod si gratis non fiat, nullo fieri pacto potest. De qua re etiam philosophi multa dixerunt; sed apud eos uera pietas, id est uerax ueri dei cultus, unde omnia recte uiuendi duci oportet officia, non inuenitur non ob aliud, quantum intellego, nisi quia beatam uitam ipsi sibi quodam modo fabricare uoluerunt potiusque patrandam quam impetrandam putarunt, cum eius dator non sit nisi deus. neque enim facit beatum hominem, nisi qui fecit hominem. nam qui tanta creaturae suae bona bonis malisque largitur, ut sint, ut ho
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ argum̃ta ueritatis accersire. hȩc interim occu
patus aliis curis. q̃ & si uane s̃ cũ rerum exitum
cogitamus: tam̃ quasi necessarie ꝓnascendi condi¬
tione rescͥpsi. Si otium fu̾it. ⁊ suꝑstes uita etiam
de italia resc̾bam. ut tantȩ doctrinȩ opus debitis
⁊si ñ satiffacientib remuneretur officuis. Incolu¬
mẽ letamq sanctitatẽ tuam ds om̃ip̃s euo lar¬
gissimo tueatur. dñe merito desidabilis & uere
Ugustinus ep̃c famulus .xͥ. familieq eiꝰ.
dilecto filio macedomo indñosalutẽ
Quamuis sapientiã quam mͥ tribuis
in me ñ agnoscam. tantȩ tam̃ gͣ me
beniuolentiȩ tuȩ tamq sincere gr̃as ago debeoq
plurimas. ⁊ meoꝵ studioꝵ labores tali ac tanto ui¬
ro placuisse delector. Multo uͦ amplius qđ ãimũ
tuum caritate ȩc̃nitatis ⁊ ueritatis atq ipsius ca¬
ritatis affectum diuinȩ illi clestiq rei publice euiͦ

Expanded text:
inde argumenta ueritatis accersere. Hinde argumenta ueritatis accersere. Hpatus aliis curis, quae etsi vanae sunt, cum rerum exitum cogitamus, tamen quasi necessariae pro nascendi conditione, rescripsi Si otium fuerit et superstes vita, etiam de Italia rescribam, ut tantae doctrinae opus debitis, etsi non satisfacientibus, remuneretur officiis. Incolumem laetamque Sanctitatem tuam Deus omnipotens aevo largissimo tueatur, domine merito desiderabilis, et vere UGUSTINUS EPISCOPUS FAMULUS CHRISTI FAMILIAEQVE EIUS DILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Quamuis sapientiam, quam mihi tribuis. in me non agnoscam. tantae tamen erga me beniuolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas et meorum studiorum labores tali ac tanto uiro placuisse delector, multo uero amplius, quod animum tuum caritate aeternitatis et ueritatis atque ipsius caritatis affectum diuinae illi caelestique rei publicae, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
in ilł magis mirer. sacerdotii ꝑfectionẽ. philophiȩ
dogiata. hystorie plenã noticiam. an facundie
iocunditatẽ. Quȩ ita cẽ imꝑitos illicere podest. ut
donec explicent ñ desistant:⁊ cũ explicauerint ad¬
huc reqͥrant. Conuicti nãq s̃ impudent̃ ꝑtinaces.
iã in abonis q̃ memorant scłis ꝓnatura rerũ obseͣi¬
tate contigisse peiora. falsoq õs inolitis quadã
dulcedine felicitatib suis ꝑqͣs ñ ad beatitudinẽ.
s ad p̃rupta s̃ ducti. Hec uͦ nr̃a p̃cepta.⁊ simpliciᷤ
ueriq dĩ misteria p̃ter uitam ꝑpetuã ꝗͣ purissi¬
mis uirtutibꝰ pollicentur ẽ hȩc secularia & neceᷤ¬
sario qͥnati sumus euentura mitigare. & usus es
ualidissimo exemplo recentis calamitatis. qͦ licet
firmissime causam muniueris. tam̃ si utrumuis
licuisset. id tͥ nolueram fuffragari. s qñ inde orta
fu̾at conuincendoꝵ stulticiȩ querela. necesse fuit

Expanded text:
in illis magis mirer, sacerdotii perfectionem, philosophiae in illis magis mirer, sacerdotii perfectionem, philosophiae dogmata, historiae plenam notitiam an facundiae iucunditatem, quae ita etiam inperitos allicere potest, ut, donec explicent, non desistant, et, cum explicauerint, adhuc requirant. conuicti namque sunt inpudenter pertinaces iam inde a bonis, quae memorant, saeculis pro naturae rerum obscuritate contigisse peiora falsosque omnes inlitis quadam dulcedine felicitatibus suis, per quas non ad beatitudinem sed ad praerupta sunt ducti, haec uero nostra praecepta et simplicis uerique dei mysteria praeter uitam perpetuam, quam purissimis uirtutibus pollicentur, etiam haec saecularia et necessario, qua nati sumus, euentura mitigare. et usus es ualidissimo exemplo recentis calamitatis, quo licet firmissime causam muniueris, tamen, si utrumuis licuisset, id tibi nolueram suffragari. sed quando inde orta fuerat conuincendorum stultitiae querela, necesse fuit
Abbreviated transcription (Latin):
ommo merido uenerabili &
uere suspiciendo patͥ augu¬
stino ep̃o. macedoniꝰ. M iro
mͦ afficior sapientia tua: &
graueris. Nam ⁊ illa tantum hñt acuminis. sei¬
entiȩ. sc̃itatis. ut nicħ supͣ sit: & hec tantũ ue̾cun¬
diȩ. ut nͥ faciam qd mandas. culpã penes me re-¬
manere ñ in negocio eẽ diuidicẽ. dñe m̾ito uena¬
bilis ⁊ uẽ suspiciende pat̾. Nonenĩ instas quod
pleriq homines istiꝰ loci faciunt. ut qdcũq sol¬
licitus uolueris extorq̃as. s qđ̾ tͥ anidice tot curi
obstricto petibile uisum fu̾it. ammones sub ser¬
uiente uerecundia: q̃ maxima difficiliũ int̃bono̾
efficacia ẽ: ꝓinde statim cõmendatis: effectum
desid̃i tribui. Nam sꝑandi uiã: ante patefecerã
Explicui libros tuos. neq enĩ tam languidi aut in-¬
ertes erant. ut me aliud ꝗͣ se curare pat̾ent᷑. Iniecer̃
manũ. ereptumq aliis sollicitudinib suis uiculis
illigar. Ita enim mͥ ꝓpitiꝰ ds sit ut ego anceps sũ. qͥd

Expanded text:
DOMINO MERITO VENERABILI ET VERE SUSCIPIENDO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO MACEDONIUS. Miro modo afficior sapientia tua et grauaris. nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit, et haec tantum uerecundiae, ut, nisi faciam, quod mandas, culpam penes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram. Explicui libros tuos; neque enim tam languidi aut inertes erant, ut me aliud quam se curare paterentur; iniecerunt manum ereptumque aliis sollicitudinum suis uinculis inligarunt — ita enim mihi propitius deus sit —, ut ego anceps sim, quid
Abbreviated transcription (Latin):
uitam sic fimant ꝑsupplicium. ut ea finita ñ possĩt
finire supplicium. Noli gͦ dubitare hoc officium
nr̃m ex religione descendẽ. cũ ds apud quẽ nulla
ẽ iniquitas. cuiꝰ summa potestas ẽ. qui ñ tantum
qualis quisq sit uidet. uerum etiã qualis futurus
sit p̃uid&. qui solus potest in iudicando ñ labi. quia
in cognoscendo ñ potest falli. faciat tam̃ sic̃ ȩugłm
loquitur. solem suum oriri facit suꝑ bonos & malos.
& pluit suꝑ iustos & iniustos. cuiꝰ mirabilis bonita¬
tis ut simus imitatores dñs xp̃c exbortans. diligi¬
de inquit inimicos ur̃os. benefacite eis qui uos ode¬
runt. & orate ꝓ eis qui uos ꝑsecuntur. ut sitis filii
indulgentia & lenitate diuina multos abuti ad
ꝑniciem suã quis nesciat: Quos arguens apłs &
grauit increpans. dicit. Existimas autẽ ohomo
om̃is qui iudicas eos qui talia agunt & facis ea.

Expanded text:
uitam sic finiant per supplicium, ut ea finita non possint uitam sic finiant per supplicium, ut ea finita non possint finire supplicium. Noli ergo dubitare hoc officium nostrum ex religione descendere, cum deus, apud quem nulla est iniquitas, cuius summa potestas est, qui non tantum, qualis quisque sit, uidet, uerum etiam, qualis futurus sit, praeuidet, qui solus potest in iudicando non labi, quia in cognoscendo non potest falli, faciat tamen, sicut euangelium loquitur, solem suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. cuius mirabilis bonitatis ut simus imitatores, dominus Christus exhortans: Diligite, inquit, inimicos uestros, benefacite eis, qui uos oderunt, et orate pro eis, qui uos persequuntur, ut sitis filii indulgentia et lenitate diuina multos abuti ad perniciem suam quis nesciat? quos arguens apostolus et grauiter increpans dicit: Existimas autem, o homo omnis, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea,
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. Nullomͦ gͦ culpas quas corrigi uolumꝰ
aꝓꝓbamus. nec qd̃ ꝑperam cõmittitur idõ uolu¬
mus impunitum ẽẽ quia placet: s hominem
miserantes. facinus audẽ seu flagitiũ detestan¬
tes. Quantomagis nob displicet uicium. tanto
minus uolumus inemendatũ int̾ire uiciosum:
Facile ẽ enim atq ꝓcliue malos odisse qr malis̃.
rarum autẽ & pium eosdem ipsos diligere quia
homines s̃. ut in uno simul & culpã improbes.
&e naturã ꝓbes. & propt̾ea culpam iustiꝰ oderis qd
ea fedatur natura quã diligis. Non ẽ gͥ iniqͥtatis
s potius humanitatis societate deuinctus. qui
propt̾ea ẽ criminis ꝑsecutor. ut sit hominis lib̾a¬
tor. Morum certe corngendoꝵ. nullus alius qͣm
in hac uita locus. Nam post hanc quisq id habe¬
bit: qd in hac sibim& conquisierit. Id̃o cõpellim᷑
humani generis caritate int̾uenire pro reis. ne istã

Expanded text:
sententia. Nullo modo ergo culpas, quas corrigi uolumus, sententia. Nullo modo ergo culpas, quas corrigi uolumus, adprobamus nec, quod perperam committitur, ideo uolumus inpunitum esse, quia placet; sed hominem miserantes, facinus autem seu flagitium detestantes, quanto magis nobis displicet uitium, tanto minus uolumus inemendatum interire uitiosum. facile est enim atque procliue malos odisse, quia mali sunt, rarum autem et pium eosdem ipsos diligere, quia homines sunt, ut in uno simul et culpam inprobes et naturam probes ac propterea culpam iustius oderis, quod ea foedatur natura, quam diligis. non est igitur iniquitatis sed potius humanitatis societate deuinctus, qui propterea est criminis persecutor, ut sit hominis liberator. morum porro corrigendorum nullus alius quam in hac uita locus; nam post hanc quisque id habebit, quod in hac sibimet conquisierit. ideo compellimur humani generis caritate interuenire pro reis, ne istam
Abbreviated transcription (Latin):
ciri. quotiens impunitũ eum eẽ uolumꝰ qͥ culpȩ
tenetur obnoxius. His u̾bis quẽ ñ t̾reas. tuȩ leni¬
tatis & humanitatis ignarum: Unde nos qui te
nouimus & hec querendi gr̃a ñ decernendi scͥpsisse
minime dubitamus alus tuis u̾bis ad ista citius
respondemꝰ. Tanquã enim nos hesitare in hac q̃¬
stione nolueris. aut p̃uidisti quid dicturi ẽẽmus.
aut ammonuisti quid dicere debemus. & aisti. Tũ
p̃terea accidit hoc qd̃ grauius ẽ. Nam om̃ia pec¬
cata ueniabiliora uidentur: cum is qui reus est
correctionẽ ꝓmittit. Ante quã gͦ discutiã quid
sit illud grauiꝰ qd in epła tua sequitur. hoc in¬
terim quod dedisti accipiam. eoq utar ad mo¬
lam banc amouendã. qua nĩȩ int̾cessiones põ¬
se repͥmi uidebantur. Ideo quippe qͣntum facul¬
tas datur ꝓpeccatis omnib int̾cedimus. quia
omnia peccata uidentur ueniabiliora cum is
qui reus ẽ correctionẽ ꝓmittit. Hȩc tua ẽ. hȩc̾ nr̃a

Expanded text:
itum esse uolumus, qui culpae tenetur obnoxius. i His uerbis quem non terreas tuae lenitatis et humanitatis ignarum? unde nos, qui te nouimus et haec quaerendi gratia, non decernendi scripsisse minime dubitamus, aliis tuis uerbis ad ista citius respondemus. tamquam enim nos haesitare in hac quaestione nolueris, aut praeuidisti, quid dicturi essemus, aut admonuisti, quid dicere deberemus. et aisti: \'Tum praeterea accedit hoc, quod grauius est. nam omnia peccata uidentur ueniabiliora, cum is, qui reus est, correctionem promittit\'. antequam ergo discutiam, quid sit illud grauius, quod in epistula tua sequitur, hoc interim, quod dedisti, accipiam eoque utar ad molem hanc amoliendam, qua nostrae intercessiones posse reprimi uidebantur. ideo quippe, quantum facultas datur, pro peccatis omnibus intercedimus, quia \'omnia peccata uidentur ueniabiliora, cum is, qui reus est, correctionem promittit\'. haec tua est, haec et nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tem aliqm beate utte. qm euĩ qͥ accip̃. Ñgͥ accipit
animꝰ a corpore. uł sũmũ bonũ. uł partẽ aliqͣm
sũmi boni. Hoc qͥñ uident cecatist̾ dulcedine car¬
naliũ uoluptatũ. ꝗͣ ex indigentia sanitatiuenire
ñ intuent᷑. Sanitaᷤᷤ aũ ꝑfecta corporis. illa extrema
totiꝰ hoĩs ĩmortalitas erit. Tampotenti enĩ nat᷑a ds̃
feẽ aĩam: ut ex eiꝰplenissima bitudine qͥnfine tẽ¬

Expanded text:
m beatae vitae, quam eum qui accipit. Non igitur accipit animus a corpore vel summum bonum, vel partem aliquam summi boni. Hoc qui non vident caecati sunt dulcedine carnalium voluptatum, quam ex indigentia sanitatis venire non intuentur. Sanitas autem perfecta corporis, illa extrema totius hominis immortalitas erit. Tam potenti enim natura Deus fecit animam, ut ex ejus plenissima beatitudine quae in fine te
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possideb̃t: ido dixi qͥ acorruptio incorruptionẽ
non possidebit. Hoc ergo loco nomine carnis
& sanguinis corruptionẽ mortalitatis indel¬
ligi uoluit. Deniq tanquã ei diceretur. quomͦ
caro crit & caro non erit. caro quippe erit qm̃
uel sicut greci codices habent. omnes quidem
dormiemus: non tam̃ omnes immutabimur.
Hanc ĩmutationem utrum in deterius an inme
in athomo inquit. id ÷ in puncto temporis
quod diuidi ñ podest. in ictu oculi hoc ẽ in
summa celeritate. in nouissima tuba. hoc ẽ
in nouissimo signo. quod dabitur ut ista com¬
pleantur. Canet enim duba inquit & mortui
resurgent incorrupti: & nos ĩmutabimur. Cigo
istam cõmutadionem in melius sine dubita¬
tione oportet intelligi. quia omnes & iusti &
iniusti resurrecturi sunt: s sicut dñs incugłio¬

Expanded text:
non possidebunt, ideo dixi, quia corruptio incorruptionem non possidebunt, ideo dixi, quia corruptio incorruptionem non possidebit. hoc ergo loco nomine carnis et sanguinis corruptionem mortalitatis intellegi uoluit. Denique, tamquam ei diceretur: \'Quo modo caro erit et caro non erit? caro quippe erit, quouel, sicut Graeci codices habent, omnes quidem dormiemus , non tamen omnes inmutabimur. hanc inmutationem utrum in deterius an in mein atomo, inquit, hoc est in puncto temporis, quod diuidi non potest, in ictu oculi, hoc est in summa celeritate, in nouissima tuba, hoc est in nouissimo signo, quod dabitur, ut ista compleantur; canet enim tuba, inquit. et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur. ergo istam commutationem in melius sine dubitatione oportet intellegi, quia omnes et iusti et iniusti resurrecturi sunt sed, sicut dominus i
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestes. nisi ĩmortales ꝑĩmortalem: Illud per
factus est cum esset cȩlestis. ut eos qui terre¬
ni erant faceret cȩlestes. hoc ÷ ideo ex ĩmortali
mortalis factus ẽ assumendo serui formam.
non dm̃ mutando naturam. ut eos qͥ morta¬
les erant faceret ĩmortales imꝑtiendo añica
grãm ñ seruilem inuriam recinendo. Cũ
gͥ de resurrectione corporis apłs disputans
doceret nr̃a corpora futura ex corruptibiubꝰ
incorruptibilia. ex contemptibilib gloriosa. ex
infirmis firma. ex animalib sp̃italia. hoc ẽ
ex mortalib ĩmortalia: subiecit unde agitur.
atq ait. hoc enim dico fr̃s quia caro & sangs
regnum dĩ possidere ñ possunt. & ne quisquã
putaret scdm substantiam carnis hoc apłm
definisse: aꝑuit quid diceret. subiungendo. ne¬
q corruptio incorruptionẽ possidebit. tanꝗͣ
diceret. Quod dixi caro & sanguis regnũ dei

Expanded text:
caelestes nisi inmortales per inmortalem? illud per caelestes nisi inmortales per inmortalem? illud per factus est, cum esset caelestis, ut eos, qui terreni erant faceret caelestes, hoc est ideo ex inmortali mortalis factus est adsumendo serui formam, non domini mutando naturam, ut eos, qui mortales erant, faceret inmortales impertiendo dominicam gratiam, non seruilem iniuriam retinendo. Cum igitur de resurrectione corporis apostolus disputans doceret nostra corpora futura ex corruptibilibus incorruptibilia, ei contemptibilibus gloriosa, ex infirmis fortia, ex animalibus spiritalia, hoc est ex mortalibus inmortalia, subiecit, unde agitur, atque ait: Hoc enim dico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam putaret secundum substantiam carnis hoc apostolum definisse, aperuit, quid diceret, subiungendo: Neque corruptio incorruptionem possidebit, tamquam diceret: \'Quod dixi: Caro et sanguis regnum dei
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩe utrũq cõpleat᷑. ut pͥmꝰ adam sit homo in
corpore mortali. nouissimꝰ adãidem ipse in cor¬
pore immortali tn int̾ animã uiuentẽ ⁊ sp̃m
uiuificantẽ. hoc interẽe uoluit. ut illic sit corpꝰ
animale. hic sp̃itale. Anima quippe incorpore
animali uiuit quidẽ s non uiuificat usq ad
auferendam corruptionẽ. In corpore uͦ sp̃itali
cat ut sp̃itale corpus efficiat: absumens omnẽ
corruptionẽ. nullam metuens seꝑationẽ. P in
sequidur. s non prius quod sp̃itale ẽ s quod aĩa¬
le: postea quod sp̃itale. Primus homo de terra
terrenus: scds homo de cęlo cȩlestis. Qualis t̾re¬
nus tales & terreni: & qualis cęlestis. tales & ce
lestes. Sicut portauimus imaginẽ terren: por¬
demus & imaginẽ eius qui de cęlo ẽ. Quid ẽ
qualis derrenus tales & terreni: nisi mortales
ex mortali: Et quid ÷ qualis cęlestis tales &

Expanded text:
homine utrumque compleatur, ut primus Adam sit homo in homine utrumque compleatur, ut primus Adam sit homo in corpore mortali, nouissimus Adam idem ipse in corpore inmortali, tamen inter animam uiuentem et spiritum uiuificantem hoc interesse uoluit, ut illic sit corpus animale hic spiritale. anima quanimali vivit quidem, sed non vivificat usque ad auferendam corruptionem: in corpore vero spiritucat ut spirituale corpus efficiat, absumens omnem corruptionem, nullam metuens separationem. 12. Proinde sequitur: Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale; postea quod spirituale. Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tales et terrentauimus imaginem terreni, portemus et imaginem eius, qui de caelo est. quid est: Qualis terrenus, tales et terreni nisi mortales ex mortali? et quid est: Qualis caelestis, tales et
Abbreviated transcription (Latin):
quale animatum ẽ dĩ flatu cũ factus ẽ homo
in animã uiuentem. etiã ipsum ex animali sp̃i¬
tale sine mortis interuentu futurũ. nisi tͣnsgssio
p̃cepti prius cõmisso peccato infugeret pęnam
quam ds̃ seruate iusticiȩ daret coronam. Unde
dñs xp̃c ꝑnos ad nos uenit: cũ peccatores iustus
inuenit. ꝑ stratum quodãm humilitatis nr̃ȩ:
s ñ cum morbo iniquitatis nr̃e. Nam ꝑ aĩale
nobis hoc ÷ ꝑ mortale corpus apparuit: qͥ utiq
si uoluisset cum corpore ĩmortali primitus aci̾¬
uenisset. S quia nos humilitate filii dĩ sanari
oportebat. usq ad nr̃ãm infirmitatẽ descendit :¬
& fidei nr̃ȩ meritum ac p̃mium uirtute fuȩ̨
resurrectionis ostendit. Ideo sequit᷑ apłs & diẽ.¬
nouissimꝰ adã in sp̃iunuificante. Siue intelligat᷑
pͥmꝰ adam qͥ de puluere ante formatꝰ ẽ. nouiss
mus adã qͥ de uirgine ꝓcreatꝰ ẽ. siue in uno qͦq

Expanded text:
quale animatum est dei flatu, cum factus est homo quale animatum est dei flatu, cum factus est homo in animam uiuam, etiam ipsum ex animali spiritale sine mortis interuentu futurum, nisi transgressio praecepti prius commisso peccato infligeret poenam, quam deus seruatae iustitiae daret coronam. Unde dominus Christus per nos ad nos uenit, cum peccatores iustus inuenit, per stratum quodam modo humilitatis nostrae sed non cum morbo iniquitatis nostrae. nam per animale nobis, hoc est per mortale corpus apparuit, qui utique, si uoluisset, cum corpore inmortali primitus aduenisset. sed quia nos humilitate filii dei sanari oportebat, usque ad nostram infirmitatem descendit et fidei nostrae meritum ac praemium uirtute suae resurrectionis ostendit. ideo sequitur aposNouissimus Adam in spiritum uiuificantem. siue intellegatur primus Adam, qui de puluere ante formatus est, nouissimus autem Adam, qui de uirgine procreatus est, siue in unoquoque
Abbreviated transcription (Latin):
corpus animale dici simile cȩatris animalibꝰ
propt̃ mortis dissolutionẽ & corruptionẽ que
cotidie cibo rtficitur. & pꝰea separata animan¬
tis compago dissoluitur. Sp̃itale autẽ corpꝰ
quod iam cum sp̃u ĩmortale ẽ. quamuis ñ¬
nulli arbidentur tunc fieri corpus sp̃itale cũ
homo erat excorpore & sp̃u utrunq ac dotum
sp̃c crit. quasi dixerit apłs. seminatur corpus.
surget sp̃c. dixit autẽ seminatur corpꝰ animale.
surget corpus sp̃itale. Pinde sicut animale
corpus nonẽ anima s corpus. ita & sp̃itale cor¬
pus. non sp̃m debemus putare s corpus. Quis
porro audeat opinari uel xp̃i corpus ñ sp̃itale
resurrexisse. uel si fp̃itale surrerit non iam¬
corpus fuisse s sp̃m: cũ hanc opinionẽ discipy¬
Iam igit᷑ illa caro sp̃itale erat corpus. nec tamen
sp̃c erat s corpus. nulla ulteriꝰ morte ab anima re¬
soluendum. atq seꝑandum. sicut corpꝰ animale

Expanded text:
corpus animale dici simile ceteris animalibus corpus animale dici simile ceteris animalibus propter mortis dissolutionem et corruptionem, quae cotidie cibo reficitur et postea superata animantis compago dissoluitur, spiritale autem corpus. quod iam cum spiritu inmortale est. Quamuis nonnulli arbitrentur tunc fieri corpus spiritale, cum homo erat ex corpore et spiritu, utrumque ac totum spiritus erit, quasi dixerit apostolus: \'Seminatur corpus, surget spiritus\'. dixit autem: Seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. proinde, sicut animale corpus non est anima sed corpus, ita et spiritale corpus non spiritum debemus putare sed corpus. quis porro audeat opinari uel Christi corpus non spiritale resurrexisse uel, si spiritale surrexit, non iamcorpus fuisse sed spiritum, cum hanc opinionem discipuiam igitur illa caro spiritale erat corpus nec tamen spiritus erat sed corpus nulla ulterius morte ab anima resoluendum atque separandum sicut corpus animale,