comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lentia cum istum non audeant dicere ma¬
nicheum. catholicis qui ista defendunt.
ut obtegat ꝓprium. putat obiciendum cri¬
men alienum: Ecce p̃dicatissimus tracta¬
tor diuinoꝵ eloquioꝵ. antequam t̾ras nr̃as
uł tenuissimꝰ odor manicheȩ pestilentie te¬
tigisset. sine ulla uituꝑatione diumi oꝑis
atq nuptiarũ. confitet᷑ originale peccatũ.
non dicens xp̃m ulla peccati macula asꝑsũ
nec tamen ei comparans carnẽ peccati in
nascentib cęteris quib ꝑsimilitudinẽ car¬
nis peccati mundationis p̾̃stat auxiliũ: nec
originis anmarũ obscura questione ter¬
retur. quominus cos qui xp̃i grã liberant᷑
inparadysum remeare fateatur. Nunquid
peccatum qͦd ꝑunum intrauit inmundũ.
dicit ꝑbaptismũ paruulis qualibet ab
utero recentissimus subueniri. Iam uero
gr̃am dei quẽadmodũ aduersus istos p̃¬
dicet cyprianus. ubi de oratione dñica
disputat: euidenter apparet. Ait enim. Di¬

Expanded text:
lentia, cum istum non audeat dicere Malentia, cum istum non audeat dicere Manicheum, catholicis qui ista defendunt, ut obtegat proprium, putat obiciendum crimen alienum? ecce pracdicatissimus tractator diuinorum eloquiorum, antequam terras nostras uel tenuissimus odor Manicheae pestilentiae tetigisset, sine ulla uituperatione diuini operis atque nuptiarum confitetur originale peccatum non dicens Christum ulla peccati macula aspersum nec tamen ei conparans carnem peccati in nascentibus ceteris, quibus per similitudinem camis peccati mundationis praestat auxilium, nec originis animarum obscura quaestione terretur, quominus eos qui Christi gratia liberantur in paradisum remeare fateatur. numquid peccatum, quod per unum intrauit in mundum, dicit per baptismum paruulis quamlibet ab utero recentissimis subueniri. Iam uero gratiam dei quemadmodum aduersus istos praedicet Cyprianus, ubi de oratione dominica disputat, euidenter apparet. ait enim: di
Abbreviated transcription (Latin):
ut humanisensus horrorem. quo dedi¬
gnantur hommes recentes abutero par¬
uulos osculari. creatoris ipsius interposita
ueneratione compescat et corrigat: dicens
in illius etatis osculo recentes dei manꝰ cẽ
cogitandas. Nunquid gͦ confitens origi¬
nale peccatum: aut naturam damnauit
aut nuptias: Nunquid qm̃ nascenti ex
adam reo adhibuit regenerationis pur¬
gationem: ideo dm̃ negauit nascentium
conditorem: Nunquid quia metuens
animas euiuslibet etatis ꝑire. etiamante diẽ¬
octauum liberandas eẽ sacramento baptis¬
mi cũ collegarum concilio iudicauit. idõ
nuptias accusauit: quandoquidẽ in infan¬
te. siue de coniugio. siue de adulterio. ta¬
men quia homo natus ẽ. recentes dei ma¬
nus dignas etiam osculo pacis ostendit:si
gͦ potuit sc̃s ep̃c et martyr gloriosissimꝰ cypͥ¬
anus peccatum originale in infantib medi¬
cina xp̃i censere sanandum. salua creature.
salua laude nuptiarum: eur nouitia pesti¬

Expanded text:
ut humani sensus horrorem quo dediut humani sensus horrorem quo dedignantur homines recentes ab utero paruulos osculari, creatoris ipsius interposita ueneratione conpescat et corrigat dicens in illius aetatis osculo recentes dei manus esse cogitandas. numquid ergo confitens originale peccatum aut naturam damnauit aut nuptias? numquid, quoniam nascenti ex Adam reo adhibuit regenerationis purgationem, ideo deum negauit nascentium conditorem ? numquid, quia metuens animas cuiuslibet aetatis perire etiam ante octauum diem liberandas esse sacramento baptismi cum collegarum concilio iudicauit, ideo nuptias accusauit, quando quidem in infante, siue de coniugio siue de adulterio, tamen quia homo natus est, recentes dei manus dignas etiam osculo pacis ostendit? si ergo potuit sanctus episcopus et martyr gloriosissimus Cyprianus peccatum originale in infantibus medicina Christi censere sanandum salua laude creaturae, salua laude nuptiarum, cur nouicia pesti
Abbreviated transcription (Latin):
ipso facilius accedit: qͦd illi remittuntur
non ꝓpria s aliena peccata. Quid ad ista
dicturi sunt gratiȩ dei non solũ desertores:
sed etiam ꝑsecutores: Quid ad ista dicturi
sunt: Gratiȩ dei pacto nobis paradysi pos¬
sessio redditur. Quomͦ paradyso restitui¬
mur: si nunquã ibi fuimꝰ: Aut quomͦ ibi
fuimus: nisi quia inadam fuimus: Et qͦ¬
modo ad sententiam quȩ intransgressorẽ
dicta ẽ ꝑtinemꝰ: si noxam de trausgressore
non trahimus: Postremo baptizandos
etiam ante diem censet octauum: ne per
contagium mortis antique prima natiuita¬
te contractũ. ꝑeant animȩ paruuloꝵ. Quo¬
modo pereunt. si ex hominib etiam fidelibꝰ
qui nascunt᷑ non tenent᷑ ã diabolo donec re¬
nascant᷑ in xp̃o: et eruti de potestate tene¬
brarũ. in regnum illius transferant᷑: Et
quis dicit nascentium nisi renascant᷑ ani¬
masꝑituras: Nempe ille qui sic laudat ere¬
atorem atq creaturam.opificem atq opꝰ.

Expanded text:
ipso facilius accedit, quod illi remittuntur ipso facilius accedit, quod illi remittuntur non propria, sed aliena peccata? » 24. Quid ad ista dicturi sunt, gratiae Dei non solum desertores, sed etiam persecutores? quid ad ista dicturi sunt? Quo pacto nobis paradisi possessio redditur? Quomodo paradiso restituimur, si nunquam ibi fuimus? Aut quofuimus, nisi quia in Adam fuimus? et quomodo ad sententiam quae in transgressorem dicta est pertinemus, si noxam de transgressore non trahimus ? postremo baptizandos etiam ante diem censet octauum, ne per contagium mortis antiquae prima natiuitate contractum pereant animae paruulorum. quomodo pereunt, si ex hominibus etiam fidelibus qui nascuntur non tenentur a diabolo, donec renascantur in Christo et eruti de potestate tenebrarum in regnum illius transferantur? et quis dicit nascentium, nisi renascantur, animas perituras? nempe ille, qui sic laudat creatorem atque creaturam, opificem atque opus,
Abbreviated transcription (Latin):
fans a partu nouus ẽ: non ita ẽ tamen. ut
quisquam illũ in grã danda atq inpace fa¬
cienda horrere debeat osculari: quando
in osculo infantis unusquisq nr̃m ꝓsua
religione. ipsas adhuc recentes di manꝰ
debeat cogitare. quas in homine mͦ for¬
mato et recens nato quodammꝰ exoscula¬
mur: quando id quod ds̃ fecit amplecti¬
mur. Item paulopost. cȩterũ si homines
inquit impedire aliquid ad consecutio¬
nẽ grẽ posset: magis adultos. et ꝓuectos
et maiores natu possent impedire peccata
grauiora. Porro autẽ si etiam grauissimis deli¬
ctorib et in dm̃ multo ante peccantib cũ po¬
stea crediderint remissa peccatoꝵ dat᷑. et in
baptismo atq grãnemo ꝓhibetur: quanto
magis prohiberi non debet infans qui re¬
cens natus nichil peccauit. nisi qͦd scdm a¬
dam carnaliter natus. contagium mortis
antique pͥma natiuitate contraxit: Qui
ad remissam peccatoꝵ accipiendam. hoc

Expanded text:
fans a partu novus est, non ita est tamen, ut fans a partu novus est, non ita est tamen, ut quisquam illum in gratia danda atque in pace facienda horrere debeat osculari: quando in osculo infantis unusquisque nostrum pro sua religione ipsas adhuc recentes Dei manus debeat cogitare, quas in homine modo formato et recens nato quodam modo exosculamur, quando id quod Deus fecit amplectimur. » Item paulo post: « Caeterum si homines, » inquit, « impedire aliquid ad consecutionem gratiae posset, magis adultos et provectos et majores natu possent impedire peccata graviora. Porro autem si etiam gravissimis delictoribus, et in Deum multo ante peccantibus, cum postea crediderint, remissa peccatorum datur, et a Baptismo atque gratia nemo prohibetur: quanto magis prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil peccavit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus, contagium mortis antiquae prima nativitate contraxit; qui ad remissam peccatorum accipiendam, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bitabat: utrũ regenerationis lauacrũ qͦ
non dubitabat soluendum originale pec¬
catum. ante diem tradi deberet octauum.
Ad quam consultationẽ respondens bea¬
tissimꝰ cyprianus: quantũ uͦ inquit ad
causam infantũ ꝑtinet. quos dixisti intra
scđm uł terciũ diem quonati sunt consti¬
tutos baptirari non oportere et consideran¬
dam eẽ legem circuncisionis antique. ut
intra octauum diem cum quinatus ẽ bap¬
tirandum et scificandum non putares: lon¬
ge aliud concilio nr̃o omino uisumẽ. In hoc
enĩ qđ putabas ẽẽ faciendum. nemo con¬
sensit: s uniuersi potius iudicauimꝰ. nulli
hominũ nato.misericordis dei gr̃am dene
gandam.Nam cum dñs in ȩuangłio suo di¬
cat. filiꝰ hominis nonuenit animas ꝑdere
s saluare: quantum in nob ẽ si fieri podest.
nulla anima ꝑdenda ẽ. Et paulopost. Nec
aliquis inquit nr̃m id debet horrere: qͦd
dñs dignatus ẽ facere. Nam et si adhuc in¬

Expanded text:
bitabat, utrum regenerationis lauacrum, quo bitabat, utrum regenerationis lauacrum, quo non dubitabat soluendum originale peccatum, ante diem tradi deberet octauum. ad quam consultationem respondens beatissimus Cyprianus: quantum uero, inquit, a d causam infantum pertinet, quos dixisti intra secundum uel tertium diem quam nati sunt constitutos baptizari non oportere et considerandam esse legem circumcisionis antiquae, ut intra octauum diem eum qui natus est baptizandum et sanctificandum non putares, longe aliud concilio nostro omni uisum est. in hoc enim quod putabas esse faciendum, nemo consensit, sed uniuer si potius iudicauimus nulli hominum nato miserigandam. Nam cum Dominus in Evangelio suo dicat, Filius hominis non venit animas perdere, sed salvare : quantum in nobis est, si fieri potest, nulla anima perdenda est. » Et paulo post: « Nec aliquis, » inquit, « nostrum id debet horrere, quod Dominus dignatus est facere. Nam etsi adhuc in
Abbreviated transcription (Latin):
lum agri. Insudore uultus tui edes panẽ
uinculo colligati oms. et constricti sum᷑:
donec morte expuncta. de isto scło receda¬
mus. Itemq in eadem. Nam cum in illa in¬
quit prima trans gressione precepti. firmi¬
tas corporis cum in mortalitate discesserit.¬
et cũ morte infirmitas uenerit. nec possit
firmitas recipinisi cum recepta et in morta¬
litas fuerit: oportet huic fragilitati atq in¬
firmitati corporis luctari semꝑ et congredi.
Quȩ luctatio et congressio non nisi pacien¬
tiȩ potest uirib sustineri. In epła autem
quam scripsit ad epm̃ fidum cũ sexaginta
sex coepiscopis suis. a quo fuerat consultus
propter circuncisionis legem. utrũ ante
octauũ diem baptirari liceret infantẽ. hȩc
causa sic agitur: tanquam ꝓuisione diuina
tam longe futuros hereticospelagianosiam
catholica confutaret ȩccłia. Neq enim qͥ
consuluerat. inde dubitabat: utrũ nascen¬
tes traherent originale peccatũ: qͦd renas¬

Expanded text:
lum agri. in sudore uultus tui edes panem lum agri. in sudore uultus tui edes panem uinculo conligati omncs et constricti sumus, donec morte expuncta de isto saeculo recedamus. itemque in eadem: nam cum in illa, inquit, prima transgressione praecepti firmitas corporis cum inmortalitate discesserit cum morte infirmitas uenerit nec possit firmitas recipi, nisi cum recepta et inmortalitas fuerit, oportet in hac fragilitate atque infirmitate corporis luctari semper et congredi. quae luctatio et congressio non nisi patientiae potest uiribus sustineri. In epistula autem quam scripsit ad episcopum Fidum cum sexaginta sex coepiscopis suis, a quo fuerat consultus propter circumcisionis legem, utrum ante octauum diem baptizari liceret infantem, haec causa sic agitur, tamquam prouisione diuina tam longe futuros hereticos Pelagianos iam catholica confutaret ecclesia. neque enim qui consuluerat inde dubitabat, utrum nascentes traherent originale peccatum, quod renas
Abbreviated transcription (Latin):
de mortalitade titulus inscribit᷑: ita dicit.
Regnum dei fr̃s dilectissimi ẽẽ cepit inpro¬
ximo: p̃miũ uitȩ. et gaudiũ salutis ȩt̃nȩ.
et ꝑpetua leticia. et possessio paradysi nu¬
ꝑ amissa. mundo transeunte iamueniunt
Hoc rursus in eadem amplectam᷑ inquit di¬
em. qui assignat singulos domicilio suo:
qui nos istinc ereptos et laqueis scłarib ex¬
solutos: paradyso restituat et regno. Item
inepła de pacientia dei. sententia cogitet᷑
inquit. quam in origine mundi statim et
generis humani. adam p̃cepti immemor
et date legis transgressor accepit: tuncsci¬
nascim᷑ ut p̃ssuris istis et conflictationib
laboremus. Quia audisti inquit uocẽ muli¬
eris tue et manducastiex illa arbore exqua
sola p̃ceperam tibi ne manducares: maledi¬
cta terra crit in omnib oꝑib tuis. Intristicia
et gemitu edes ex ea omnib dieb uitȩ tuȩ̨:
spinas et tribulos eiciet tibi: et edes pabu¬

Expanded text:
De mortalitate titulus inscribitur, ita dicit: De mortalitate titulus inscribitur, ita dicit: regnumdei, fratresdilectissimi, esse coepit i n proximo, praemium uitae et gaudium salutis aeternae et perpetua laetitia et possessio paradisi nuper amissa mundo transeunte iam ueniunt. hoc rursus in eadem: amplectamur, inquit, diem qui adsignat singulos domicilio suo, qui nos istinc ereptos et laqueis saecularibus exsolutos paradiso restituat et regno. item in epistula De patientia: dei sententia cogitetur, inquit, quam in origine statim mundi et generis humani Adam praecepti inmemor et datae legis transgressor accepit. tunc scinascimur, ut pressuris istic et conflictationibus laborem u s. \'quia audisti\', inquit, \'uocem mulieris tuae et manducasti ex illa arbore, de qua sola praeceperam tibi ne manducares, maledicta terra erit in omnibus operibus tuis. in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus uitae tuae; spinas et tribulos eiciet tibi et edes pabu
Abbreviated transcription (Latin):
oculos suos diabolum cum seruis suis. id. ẽ.
cum popło ꝑditionis ac mortis in mediũ
ꝓsilire: plebem xp̃ip̃sente ac iudicante ip¬
so. comparationis examme ꝓuocare dicen¬
tẽ. Ego proistis quos mecũ uides. nec ala¬
pas accepi. nec flagella sustinui. nec crucẽ
ꝑtuli. nec sanguinem fudi. nec familiam
meã p̃cio passionis et cruoris redemi: s nec regnũ
illis celeste ꝓmitto: nec ad paradysũ resti¬
tuta ĩmortalitate denuo reuoco. Respon¬
deant pelagiani quando fuerimꝰ in ĩmor¬
talitate para dysi. et quomͦ in de fuerimꝰ ex¬
pulsi: ut eo
uenire ne. I quiuerint. q¬
sua ꝑuersi  tate respondeant: atten¬
dant quẽadmodũ intellexerit cyprianus
qd̃ ait apłs. in quo om̃s peccauerunt: et
pelagian heretici noui de manicheis ue¬
terib hereticis. nulli catholico audeant
irrogare calumniam: ne tamsceleratam etiã
martyri antiquo cypriano facere conum¬
cantur iniuriam. Hoc enim et in epła eurꝰ

Expanded text:
oculos suos diabolum cum suis seruis, id est oculos suos diabolum cum suis seruis, id est cum populo perditionis ae mortis, in medium prosilire plebem Christi praesente ac iudicante ipso conparationis examine prouocare dicentem: ego pro istis quos mecum uides nec alapas accepi nec flagella sustinui nec crucem pertuli nec sanguinem fudi nec familiam meam pretio passionis et cruoris redemi, sed nec regnum illi caeleste promitto nec ad paradisum restituta inmortalitate denuo reuoco. respondeant Pelagiani, quando fuerimus in inmortalitate paradisi et quomodo inde fuerimus expulsi, ut eo uenire nequiuerint qsua peruersitate respondeant, adtendant quemadmodum intellexerit Cyprianus quod ait apostolus: in quo omnes peccauerunt et Pelagiani heretici noui de Manicheis ueteribus hereticis nulli catholico audeant inrogare calumniam, ne tam sceleratam etiam martyri antiquo Cypriano facere conuincantur iniuriam. Hoc enim et in epistula, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
deamus gͦ quid de originali peccato qͦd ꝑ
unũ hominẽ intrauit inmundũ senserit cy¬
prianus. In epła de oꝑe et helemosinis ita
loquit᷑. Cum dñs adueniens sanasset illa gͣ
adam portauerat uulnera. et uenena serpen¬
tis antiqua curasset: legem dedit sano. et
p̃cepit ne ultra iam peccaret: ne qͥd peccan¬
ti grauius eueniret. Coartati eramꝰ. et in
angustum innocentiȩ p̾scriptione conclu¬
sione conclusi. nec haberet quid fragili¬
tatis humane infirmitas atq imbecillitas
faceret: nsriterũ pietas diuina sub ueniens
dam tuende salutis aꝑiret: ut sordes post
modum quascunq contrahimꝰ: elemosinis
abluamus. Hoc testimonio duas istoꝵ falsi¬
tates testis iste redarguit᷑. unam qua dicunt
nichil uicioꝵ exadam trahere genꝰ huma¬
num. quod sit curandum sanandũq per
xp̃m: alteram qua dicunt nullũ post bap¬
tismum scõs habere peccatũ. Rursus in ea¬
dem epła. ponat. inquit unusquisq ante

Expanded text:
deamus ergo quid de originali peccato, quod per deamus ergo quid de originali peccato, quod per unum hominem intrauit in mundum, senserit Cyprianus. in epistula De opere et elemosynis ita loquitur: cum dominus adueniens sanasset illa quae Adam portauerat uulnera et uenena serpentis antiqua curasset, legem dedit sano et praecepit, ne ultra iam peccaret, ne quid peccanti grauius eueniret. coartati eramus et in angustum innocentiae praescriptione conclusi. nec haberet quid fragilitatis humanae infirmitas atque inbecillitas faceret, nisi iterum pietas diuina subueniens idam tuendae salutis aperiret, ut s o r d e s p o s t m o d u m quascumque contrahimus elemosynis abluamus. hoc testimonio duas istorum falsitates testis iste redarguit: unam, qua dicunt nihil uitiorum ex Adam trahere genus humanum, quod sit curandum sanandumque per Christum, alteram, qua dicunt nullum post baptismum sanctos habere peccatum. rursus in eadem epistula: ponat, inquit, unusquis que ante
Abbreviated transcription (Latin):
ferre: non quo canonicis libris anobis
ullius disputatoris equetur auctoritas.
tanquam omnino non sit qͦd meliꝰ seuue¬
rius ab aliquo catholico quam ab alio iti¬
dem catholico sentiat᷑÷ s ut ammoneant᷑
qui putant istos aliquid dicere. quẽad mo¬
dũ de his reb: ante noua istoꝵ uaniloquia
catholici antistites eloquia diuina secuti
sint: et sciant a nobis rectam et antiquitꝰ
fundatam catholicam fidem aduersus re¬
centẽ pelagianoꝵ hereticoꝵ p̃sumptionẽ.
ꝑniciemq defendi. Beatissimũ corona e¬
tiam martyrii gloriosissimũ ciprianũ.
nec affricanis atq occidentalibus tantũ.
uerũ et orientalib eccłiis fama p̃dicante.
et scripta eiꝰ longe lateq diffundente no¬
tissimũ: etiam ipse heresiarches istoꝵ pela¬
gius. cum debido certe honore cõmemo¬
rat. ubi testimonioꝵ librũ scribens eũ se
asserit imitari: hoc se dicens facere ad
romanũ. qͦd ille fecerit ad quirinũ. Ui¬

Expanded text:
roferre, non quo canonicis libris a nobis roferre, non quo canonicis libris a nobis ullius disputatoris aequetur auctoritas, tamquam omnino non sit quod melius seu uerius ab aliquo catholico quam ab alio itidem catholico sentiatur, sed ut admoneantur qui putant istos aliquid dicere, quemadmodum de his rebus ante noua istorum uaniloquia catholici antistites eloquia diuina secuti sint, et sciant a nobis rectam et antiquitus fundatam catholicam fidem aduersus recentem Pelagianorum hereticorum praesumptionem perniciemque defendi. Beatissimum, corona etiam martyrii gloriosissimum Cyprianum nec africanis atque occidentalibus tantum, uerum et orientalibus ecclesiis fama praedicante et scripta eius longe lateque diffundente notissimum etiam ipse heresiarcha istorum Pelagius cum debito certe honore commemorat, ubi Testimoniorum librum scribens eum sc asserit imitari \'hoc se\' dicens \'facere ad Romanum, quod ille fecerit ad Quirinum\'. ui
Abbreviated transcription (Latin):
ri: ac sic gr̃ã iamnon sit gr̃a: et ut dicant
scõs in hac uita non habuisse peccatum:
incautos et incruditos qͥnq illoꝵ bonoꝵ
fraudulenta laude seducunt. De quib omĩ¬
b satis me existimo respondisse eoꝵ crudelis¬
sime et impiissime et suꝑbissime uanitat.
Sed qm̃ dicunt inmicos suos dic̾ta nr̃a in
ueritate odiũ suscepisse. et totopenitꝰ occi¬
dente non minus stultum. quã impiũ do¬
ginia esse susceptum. et simplicib epĩs si¬
ne congregatione sinodi in locis suis se¬
dentib ad hoc confirmandũ subscriptio¬
nem querunt᷑ extortam: cũ potius coꝵ ꝓpha¬
nasuocũ nouitates eccłia xp̃i et occidentalis
et orientalis horruerit: ad curam nr̃am exi¬
stimo ꝑtinere. non solum scripturas sc̃ãs ca¬
nonicas aduersus eos testes adhibere. qͦd
iam satisfecimus: uerũ etiam de sc̃oꝵ lit teris
qui easante nos fama celeberruna. et ingen¬
ti gła tractauerunt aliqua documenta ꝓ¬

Expanded text:
ri ac sic gratia iam non sit gratia et ut dicant ri ac sic gratia iam non sit gratia et ut dicant sanctos in hac uita non habuisse peccatum aincautos et ineruditos quinque illorum bonorum fraudulenta laude seducunt. de quibus omnibus satis me existimo respondisse eorum crudelissimae et impiissimae et superbissimae uanitati. Sed quoniam dicunt \'inimicos suos dicta nostra in ueritatis odium suscepisse et toto penitus occidente non minus stultum quam impium dogma esse susceptum et simplicibus episcopis sine congregatione synodi in locis suis sedentibus ad hoc confirmandum subscriptionem queruntur extortam\', cum potius eorum profanas uocum nouitates ecclesia Christi et occidentalis et orientalis horruerit, ad curam nostram existimo pertinere non solum scripturas sanctas canonicas aduersus eos testes adhibere, quod iam satis fecimus, uerum etiam de sanctorum litteris, qui eas ante nos fama celeberrima et ingenti gloria tractauerunt, aliqua documenta p
Abbreviated transcription (Latin):
habemus. nos ipsos seducimus. et ueritas
in nobis non est. In futuro autẽ tempore
negandum non est mercedem esse tam
bonoꝵ oꝑum quã maloꝵ: et nemini p̃cipi
quȩ hic contempserit. illic mandata ꝑfi¬
cere: s plane istam saturitatẽ ubi pecca¬
tum eẽ non possit. quȩ hic ascĩs esurit᷑
et sititur. hic spcrari in p̃cepto. ibi ꝑcipi in
p̃mio: elemosinis et orationibus impetran¬
tibus: ut qđ hic minus impletum fuerit
mandatoꝵ: fiat impunitũ ꝑ indulgentiã
peccatoꝵ. Quȩ cum ita sint: desinant pe¬
lagiani. quinq: istarum rerũ insidiosissi¬
mis laudib. id est laude creaturȩ. laude
nuptiarũ. laude legis. laude liberi arbi¬
trii. laude sc̃oꝵ. quasi manicheoꝵ tendi¬
culis fingere se homines uelle crucre. ut
possint eos suis retib implicare: id est
ut negent originale peccatum. et par¬
uulis inuideant xp̃i medici auxiliũ: et
ut dicant gr̃ãm dei scđ̾m merita nr̃a da¬

Expanded text:
habemus, nos ipsos seducimus, et veritas habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . « In futuro autem tempore, » negandum non est, « mercedem esse tam bonorum operum quam malorum; et nemini praecipi, quae hic contempserit, illic mandata perficere: » sed plenae justitiae saturitatem, ubi peccatum esse non possit, quae hic a sanctis esuritur et sititur, hic sperari in praecepto, ibi percipi in praemio, eleemosynis et orationibus impetrantibus, ut quod hic minus impletum fuerit mandatorum fiat impunitum per indulgentiam peccatorum. 19. Quae cum ita sint, desinant Pelagiani quinque istarum rerum insidiosissimis laudibus, id est, laude creaturae, laude nuptiarum, laude legis, laude liberi arbitrii, laude sanctorum\', quasi a Manicheorum tendiculis fingere se homines uelle eruere, ut possint eos suis retibus implicare, id est ut negent originale peccatum et paruulis inuideant Christi medici auxilium et ut dicant gratiam dei secundum merita nostra da
Abbreviated transcription (Latin):
isti sapiunt sine macula et ruga: cuius
membra non mendaciter confitent᷑ se ha¬
bere peccata: Quaꝓpt̃ et inbaptismate
dimittuntur cuncta peccata: et ꝑ ipsũ
lauacrũ aquȩ in uerbo. exhibetur xp̃o ȩc¬
clesia sine macula ce ruga: Quia nisi eẽt bap¬
tizata. infructuose diceret. dimitte nobis
debita nr̃a: donec ꝑducatur ad głam ubi
ei ꝑfectius nulla insit macula et ruga. Et
poribus non solum mentes bonas adiuuas¬
se. quod et isti uolunt: uerũ etiam bonas
eas fecisse quod nolunt. Omnes quoq ꝓ¬
phetas et apłos uł scõs et ȩuangłicos et an¬
tiquos quib ds̃ testimoniũ ꝑhibet. ñ incõ¬
paratione sceleratoꝵ s regula uirtutũ iu¬
stos fuisse non dubium ẽ: qͦd auersũ est
manicheis. qui patriarchasꝓphetasq blas¬
phemant. Sed quod aduersum ẽ pelagia¬
nis. interrogati de se ipsis cum in hoc cor¬
pore degerent. uina uoce concordissima re¬
sponderent. Si dixerimus quia peccatũ ñ

Expanded text:
isti sapiunt, sine macula et ruga, cuius isti sapiunt, sine macula et ruga, cuius membra non mendaciter confitentur se habere peccata? quapropter et in baptismate dimittuntur cuncta peccata et per ipsum lauacrum aquae in uerbo exhibetur Christo ecclesia sine macula et ruga, quia, nisi esset baptizata, infructuose diceret: dimitte nobis debita nostra, donec perducatur ad gloriam, ubi ei perfectius nulla insit macula et ruga. \'Eporibus\' non solum \'mentes bonas adiuuisse\', quod et isti nolunt, uerum etiam bonas eas fecisse, quod nolunt. \'omnes quoque prophetas et apostolos uel sanctos et euangelicos et antiquos, quibus deus testimonium perhibet, non in conparatione sceleratorum, sed regula uirtutum iustos fuisse non dubiuManichaeis, qui Patriarchas Prophetasque blasphemant: sed quod adversum est et Pelagianis, interrogati omnes de se ipsis cum in hoc corpore degerent, una voce concordissima responderent, Si dixerimus quia peccatum non
Abbreviated transcription (Latin):
pharisei. tanquam saturatos plenosq ructa¬
re: quid cis ꝓdest quod aduersus maniche¬
os quibaptisma destruunt. isti dicunt ba¬
ptismo ꝑfecte hommes innouari. atq ad
hoc apłi adhibent testimoniũ. qui ꝑ la¬
uacrũ aque eccłiam de gentib scãm fieri
immaculatamq testatur.: cũ suꝑbo sensu
atq ꝑuerso. contra orationes ipsius eccłiȩ
suas exerant disputationes: Hoc enĩ ꝓpt̾ca
dicunt: ut credatur eccłia post sc̃m bap¬
tismum in quo fit omniũ remissio pecca¬
toꝵ. ulteriꝰ non habere peccatũ: cũ adu̾sꝰ
eos illa a solis ortu usq ad occasum omĩb
suis m̃bris clamet ad dm̃: dimitte nobis
debita nr̃a. Quid. qͦd etiam de seipsis in
hac causa si interrogent᷑. quid responde¬
ant non inueniunt: Si enim dixerint
se ñ habere peccatũ: respondet eis ioħs
quod se ipsos decipiant. et ueritas in eis
non ẽ. Si autem confiteant᷑ peccata sua.
inisto adhuc tempore nor ꝑfecta. sic̃

Expanded text:
pharisaei tamquam saturatos plenosque ructapharisaei tamquam saturatos plenosque ructare, quid eis prodest quod aduersus Manicheos, qui baptisma destruunt, isti dicunt \'baptismo perfecte homines innouari\' atque ad hoc apostoli adhibent testimonium, qui per lauacrum aquae ecclesiam Ae gentibus sanctam fieri inmaculatamque testatur, cum superbo sensu atque peruerso contra orationes ipsius ecclesiae suas exerant disputationes? hoc enim propterea dicunt, ut credatur ecclesia post sanctum baptismum, in quo fit omnium remissio peccatorum, ulterius non habere peccatum, cum aduersus cos illa a solis ortu usque ad occasum omnibus suis membris clamet ad deum: dimitte nobis debita nostra. quid quod etiam de se ipsis in hac causa si interrogentur, quid respondeant non inueniunt ? si enim dixerint se non habere peccatum, respondet eis Iohannes, quod se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit; si autem confitentur peccata sua, esia, in isto adhuc tempore perfecte, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
misertus ero: et miscdiam p̾stabo. cui mi¬
sericors fuero. Igitur non uolentis neq eur¬
rentis: s miserentis ẽ dei. Grata sit gͦ nob̾
eius gratuita miseratio: etiam si hec ꝓfunda
insoluta sit questio. Que tamen hactenus
soluitur: quatinus eam soluit idem apłs
dicens. Si autem uolens ds̃ ostendere irã.
et demonstrare potentiam suam. attulit
in multa pacientia uasa ire quȩ ꝑfecta sunt
inꝑditionẽ: et ut notas faceret diuitias głȩ
Ira quippe non redditur nisi debita. ne sit
bet᷑ indebita. non ẽ iniquitas apud dm̃.
Et hinc intelligunt uasa miscđiȩ. quã gra¬
tuita illis miscđia p̾beatur: quod ire uasis
cum quib ẽ eis ꝑditionis causa et massa cõ¬
munis. ira debita et iusta rependitur. Hȩc
iam sati sint aduersus eosquiꝑ arbitrii lib̾¬
tatẽ. destruere uolunt grẽ largitorem. Qd̃
uͦ laude scõꝵ nolunt nos affectu illius publi¬
cani esurire et sitire iusticiam. s uanitate illiꝰ

Expanded text:
misertusero et misericordiam praestabo cui mimisertusero et misericordiam praestabo cui misericors fuero. igitur non uolentis neque currentis, sed miserentis est dei. grata sit ergo nobis eius gratuita miseratio, etiamsi haec profunda insoluta sit quaestio. quae tamen hactenus soluitur, quatenus eam soluit idem apostolus dicens: sia utem uolens deus ostendere iram et demonstrare potenin multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, et ut notas faceret divitias gloriae ira quippe non redditur nisi debita, ne sit  cum praebetur indebita, non est iniquitas apud deum. et hinc intellegunt uasa misericordiae, quam gratuita illis misericordia praebeatur, quod irae uasis, cum quibus eis est perditionis causa et massa communis, ira debita et iusta rependitur. et iam haec satis sint aduersus eos, qui per arbitrii libertatem destruere uolunt gratiae largitatem. Quod uero laude sanctorum nolunt nos affectu illius publicani esurire et sitire iustitiam, sed uanitate illius
Abbreviated transcription (Latin):
prior dedit illi et retribuetur ei: Qm̃ ex ip¬
so et ꝑ ipsum et in ipsosunt omnia: Ipsi gła
in scła scłoꝵ amen. Non itaq istamscrutari
audeant inscrutabilẽ questionẽ. qui meri¬
tum antegrãm. et idõ iam contra gr̃am
defendentes. priores uolunt dare dõ ut re¬
tribuatur eis: priores utiq dare quodlibet
ex libero arbitrio. ut sit grã retribuenda ꝓ
p̃mio: et sapienter intelligant uł fidelit̃
credant. etiam quod se putant priores de¬
disse. ab illo ex quo sunt omnia ꝑquẽ sunt
omĩa in quo sunt omnia ꝑcepisse. Cur autẽ
iste accipiat ille non accipiat. cũr ambo ñ
mereant᷑ acciꝑe. et quisquis eoꝵ acceꝑit in¬
debite accipiat: uires suas metiant᷑: et for¬
tiora se nonscrutentur. Sufficiat eis scire
qͦd non sit iniquitas apud dm̃. Cum enim
nulla merita inuenisset apłs. quib iacob
geminũ apud dm̃ p̃cederet fr̃em: qͥd gͦ di¬
cemus inquit. nunqͥd ẽ apud dm̃ iniqui¬
tas: Ab sit. Moysi enĩdicit. Miserebor cui

Expanded text:
etribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia; ipsi gloria in saecula saeculorum. non itaque istam scrutari audeant inscrutabilem quaestionem, qui meritum ante gratiam et ideo iam contra gratiam defendentes priores uolunt dare deo, ut retribuatur eis — priores utique dare quodlibet ex libero arbitrio, ut sit gratia retribuenda pro praemio —, et sapienter intellegant uel fideliter credant etiam quod se putant priores dedisse, ab illo, ex quo sunt omnia, per quem sunt omnia, in quo sunt omnia, percepisse. cur autem iste accipiat, ille non accipiat, cum ambo non mereantur accipere et quisquis eorum acceperit, indebite accipiat, uires suas metiantur. et fortiora se non scrutentur. sufficiat eis scire quod non sit iniquitas apud deum. cum enim nulla merita inuenisset apostolus, quibus Iacob geminum apud deum praecederet fratrem: quid ergo dicemus? inquit, num quid est apud deum iniquitas ? absit. M o ysi enim dicit : miserebor cui
Abbreviated transcription (Latin):
in illo uelit. s potius in libero arbitrio gła¬
ri. hanc etiam głam captare intelligitur.
ut ꝓpt̃ illos orientis et occidentis synodꝰ
congreget᷑. Orbem quippe catholicũ. qm̃
dnõ eis resistente ꝑuertere nequeunt. saltẽ
cõmouere conantur: cum potius uigi¬
lantia et diligentia pastorali post factũ
de illis competens sufficiensq iudicium.
ubicunq isti lupi apparuerint. conte¬
rendisunt. siue ut sanentur atq muten¬
tur: siue ut ab alioꝵ salute atq integrita¬
te uetent᷑. adiuuante pastore pastoꝵ. qui
ouem ꝑditam et inparuulis querit: qui
oues scãs et iustas gratis facit: qui eas
quamuis sc̃ĩficatas et iustificatas. tamen in ista
fragilitate atq infirmitate ꝓ cotidianis pec¬
catissine quib hic non uiuitur etiã cũ bene
uiuit᷑. cotidianam remissionẽ et ut pecad̃
ꝓuidenter instruit: et petentes clement̃

Expanded text:
in illo uelit, sed potius in libero arbitrio gloriain illo uelit, sed potius in libero arbitrio gloriari, hanc etiam gloriam captare intellegitur, ut propter illos orientis et occidentis synodus congregetur. orbem quippe catholicum quoniam domino eis resistente peruertere nequeunt, saltem commouere conantur, cum potius uigilantia et diligentia pastorali post factum de illis conpetens sufficiensque iudicium, ubicumque isti lupi apparuerint, conterendi sunt, siue ut sanentur atque mutentur siue ut ab aliorum salute atque integritate uitentur, adiuuante pastore pastorum, qui ouem perditam et in paruulis quaerit, qui oues sanctas et iustas gratis facit, qui eas quamuis sanctificatas et iustificatas, tamen in ista fragilitate atque infirmitate pro cotidianis peccatis, sine quibus hic non uiuitur, etiam cum bene uiuitur, cotidianam remissionem et ut petant prouidenter instruit et petentes clementer
Abbreviated transcription (Latin):
rint p̃miũ. Quid. ẽ. gͦ quod dicunt simpli¬
cib episcopis sine congregatione synodi
in locis suis sedentib extorta subscriptio
est: Nunquid beatissimis et infide catho¬
lica excellentissimis uiris cypriano et am¬
brosio ante istos aduersus istos extorta con¬
scriptio ẽ. qua eoꝵ impia dogmata tanta
manifestatione subuertuntꝰ ut quȩ contra
eos manifestiora dicamus. uix nos inue¬
nire possimus: Aut uero congregatione
synodi opus erat. ut aꝑta ꝑnicies damna¬
retur: quasi nulla heresis aliquando nisi
synodi congregatione damnata sit: cũ po¬
tius rarissime inueniantur. ꝓpter quas dan¬
nandas necessitas talis extiterit: multoq sint
atq in comparabiliter plures: quȩ ubi exti¬
terunt. illic imꝓbari damnariq meruert̃:
atq inde ꝑceteras terras deuitande innotes¬
cere potuerunt: Uerum istorum suꝑbia.
quȩ tantum se extollit aduersus dm̃. ut ñ

Expanded text:
rint, praemium. Quid est ergo quod dicunt: simplirint, praemium. Quid est ergo quod dicunt: simplicibus episcopis sine congregatione synodi in locis suis sedentibus extorta subscriptio est ? numquid beatissimis et in fide catholica excellentissimis uiris Cypriano et Ambrosio ante istos aduersus istos extorta conscriptio est, qui eorum inpia dogmata tanta manifestatione subuertunt, ut quae contra eos manifestiora dicamus uix nos inuenire possimus? aut uero congregatione synodi opus erat, ut aperta pernicies damnaretur? quasi nulla heresis aliquando nisi synodi congregatione damnata sit, cum potius rarissime inueniantur, propter quas damnandas necessitas talis extiterit, multoque sint atque incomparabiliter plures, quae ubi extiterunt illic inprobari damnarique meruerunt atque inde per ceteras terras deuitandae innotescere potuerunt. uerum istorum superbia, quae tantum se extollit aduersus deum, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
dogina. quẽadmodum manicheoꝵ. ita etiã
non susciꝑetur istorũ: Ecce scĩ et docti ui¬
ri fama totius ȩccłiȩ constante catholiciet
creaturam dei. et nuptias ab illo institu¬
tas. et legem ab eo ꝑsc̃m moysen datam.
et liberum arbitrium nature hominis
institutũ. & scõs patriarchas ac ꝓpħas de¬
bitis et congruis p̃dicationib laudant:
quȩ omnia inique manichei partim ne¬
gando. partim etiam detestando con¬
demnant. Unde apparet istos doctores
catholicos longe a manicheoꝵ sensib ali¬
enos: et tamen asserunt originale pec¬
catum: asserunt grãm dei suꝑ liberum
arbitrium omne antecedere meritum. ut uere
gratuitum diuinũ p̃dicent adiutoriũ. Asse¬
runt scõs ita iuste in hac carne uixisse. ut eis
esset necessarium quo dimittunt᷑ cotidia¬
na peccata orationis auxilium: ꝑfectamq
iusticiam quȩ non possit habere peccatũ
in alia uita futuram. eis qui iuste hic uixe¬

Expanded text:
dogma quemadmodum Manicheorum ita etiam dogma quemadmodum Manicheorum ita etiam non susciperetur istorum? ecce sancti et docti uiri fama totius ecclesiae contestante catholici et creaturam dei et nuptias ab illo institutas et legem ab eo per sanctum Moysen datam et liberum arbitrium naturae hominis insitum et sanctos patriarchas et prophetas debitis et congruis praedicationibus laudant, quae omnia quinque Manichei partim negando, partim etiam detestando condemnant. unde apparet istos doctores catholicos longe a Manicheorum sensibus alienos. et tamen asserunt originale peccatum, asserunt gratiam dei super liberum arbitrium omne antecedere meritum, ut uere gratuitum diuinum praebeat adiutorium, asserunt sanctos ita iuste in hac carne uixisse, ut eis esset necessarium, quo dimittantur cotidiana peccata, orationis auxilium. perfectamque iustitiam, quae non possit habere peccatum, in alia uita futuram eis, qui iuste hic uixe
Abbreviated transcription (Latin):
nenda atq seruanda. Nam sic cypriano
et acipriano tradita. hȩc atq huiꝰmodi ex
eius litteris testimonia ꝓlata testantur:
sic autẽ usq ad tempora nr̃a scruata ea quȩ
de his rebus antequam isti ebullire cepis¬
sent ambrosius conscripsit ostendunt: et qͦd
eoꝵ ꝓphanas nouitates catholicȩ aures quȩ
ubiq sunt obruerunt. sic porro deinceps eẽ
seruanda satis salubriter. istoꝵ partim dam¬
natio. partim correctio declarauit. Quodli¬
bet enim mutire audeant aduersus sanã
fidem cypriani et ambrosii: non eos pu¬
to intam magnũ prupturos furorem:
ut memoratos et memorabiles homines
dei audeant dicere manicheos. Quid. ẽ. gͦ
quod rabiosa mentiscecitate nunc iactant
toto penitus occidente. non minus stultũ
quam impiũ dogma susceptũ. quando qͥ¬
dem domino miserante. suamq eccłiam
miscđiter gub̃nante. sic uigilauit catho¬
lica fides. ut non minus stultũ quã impiũ

Expanded text:
nenda atque seruanda. nam sic Cypriano nenda atque seruanda. nam sic Cypriano et a Cypriano traditam haec atque huiusmodi ex eius litteris testimonia prolata testantur, sic autem usque ad tempora nostra seruatam ea, quae de his rebus, antequam isti ebullire coepissent, Ambrosius conscripsit, ostendunt et quod eorum profanas nouitates catholicae aures, quae ubique sunt, horruerunt; sic porro deinceps esse seruandam satis salubriter istorum partim damnatio, partim correctio dcclarauit. quodlibet enim muttire audeant aduersus sanam fidem Cypriani et Ambrosii, non cos puto in tam magnum prorupturos furorem, ut memoratos et memorabiles homines dei audeant dicere Manicheos. Quid est ergo, quod rabiosa mentis caecitate nunc iactant \'toto penitus occidente non minus stultum quam inpium dogma susceptum\', quando quidem domino miserante suamque ecclesiam misericorditer gubernante sic uigilauit catholica fides, ut non minus stultum quam inpium
Abbreviated transcription (Latin):
sui non potest intueri: quomͦ potest sine
ꝑiculo sui. uibrantem cernere uultũ crea¬
toris ęt̃m. corporis huiꝰ oꝑtus exuuiis:
Quis enĩ iustificabitur in conspectu dei. cũ
unius quoq diei infans mundus eẽ ñ pos¬
sit: et nemo possit de sui cordis integri¬
tate et castimonia głari: Nimis longũ
erit: si omnia uelim cõmemorare quȩ sẽs
ambrosius aduersus hanc heresim pela¬
gianorum tanto post exorturam. ñ eis
quidem respondens. s p̃dicans catholicã
fidem. atq in ea homines edificans. dix̃
et scripsit. S nec illa omnia cõmemo.¬
rare potuiuł debui. quȩ głosissimus in
dnõ cyprianus posuit in epłis siuis. qͥb
demonstrat᷑ quam sit hȩc quam tenemꝰ fi¬
desuera uereq xp̃iana atq catholica: sic̃
ꝑscripturas scãs antiquitus tradita. sic
a patrib nrĩs et usq ad hoc tempus quo
isti eam conuellere temptauerunt reten¬
ta atq seruata. et deinceps ꝓpitio dõ reti¬

Expanded text:
sui non potest intueri. quomodo potest sine sui non potest intueri. quomodo potest sine periculo sui uibrantem cernere uultum creatoris aeterni corporis huius opertus exuuiis? quis enim iustificatur in conspectu dei, cum unius quoque diei infans mundus a peccato esse non possit et nemo possit de sui cordis integritate et castimonia gloriari? Nimis longum erit, si omnia uelim commemorare, quae sanctus Ambrosius aduersus hanc heresim Pelagianorum tanto post exorturam non eis quidem respondens, sed praedicans catholicam fidem atque in ea homines aedificans dixit et scripsit. sed nec illa omnia commemorare potui uel debui, quae gloriosissimus in domino Cyprianus posuit in epistulis suis, quibus demonstretur, quam sit haec, quam tenemus, fides uera uereque christiana atque catholica, sicut per scripturas sanctas antiquitus tradita sic a patribus nostris et usque ad hoc tempus, quo isti eam conuellere temptauerunt, retenta atque seruata et deinceps propitio deo reti
Abbreviated transcription (Latin):
sus in eodem.gͦ inquit quia iusti hanc re
munerationẽ habent. ut uideant faciẽ
dei. et ut lumen quod illuminat omnẽ ho¬
minẽ: abhinc induamꝰ huiꝰ modi studiũ.
strum desiderium: non separem᷑ ab eo. Et
hic quidem positi. meditando. legendo. que¬
rendo. copulemur dõ: cognoscamꝰ eũ ut
possumus. Exparte enim hic cognoscimꝰ.
quia hic inꝑfecta. illic ꝑfecta omnia. Hic
paruuli : illic robusti. Uidemus inquit
nunc ꝑspeculum in enigmate: tunc autẽ
facie ad faciem. Tunc reuelata facie głam
domiispeculari licebit: quẽ nunc animȩ
corporis huiꝰ concretis uisccrib inuolute.
et quibusdam carnis huiꝰ maculis et collu¬
uionib obumbrate sincere uidere ñ posst̃.
Quis enĩ inquit uidebit uultũ meũ et uiuet:
Et recte. Nam solis radios oculi nr̃i ferre ñ
possunt: et siquis diutius e regione solis
intenderit: cecari solere ꝑhibetur. Si crea¬
tura creaturam. sine fraude atq offensione

Expanded text:
sus in eodem: ergo, inquit, quia isus in eodem: ergo, inquit, quia imunerationem habent , ut videant faciem Dei, et lumen illud quod illuminat omnem hominem, abhinc induamus hujusmodi studium, strum desiderium, non separemur ab eo. Et hic quidem positi, meditando, legendo, quaerendo copulemur Deo, cognoscamus eum ut possumus. Ex parte enim hic cognoscimus, quia hic imperfecta, illic perfecta omnia: hic parvuli, illic robusti. Videmus, inquit, nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Tunc revelata facie gloriam Domini speculari licebit, quam nunc animae corporis hujus concretis visceribus involutae, et quibusdam carnis hujus maculis et colluvionibus obumbratae sincere videre non possunt. Quis enim, inquit, videbit vultum meum, et vivet ? Et recte. Nam si solis radios oculi nostri ferre non possunt, et sintenderit, caecari solere perhibetur, si creatura creaturam sine fraude at que offensione
Abbreviated transcription (Latin):
et quasi fundamenta constituere uirtutis
ut ꝑfectionem purificãtionis post hanc ui¬
loquatur: infelix ego homo.quis me liberabit
de corpore mortis huiꝰ : Ita eodem magistro.
om̃s uarietates interp̃tationis ab solumus.
Namsi omnis infelix quise corporis impli¬
catum molestus recognoscit: utiq omne cor¬
pus infelix. Neq enim felicem dixcrim:
qui confusus quibusdam mentis suȩ tene¬
bris. conditionẽ suam necet. Illud quoq
non absurdum ad intellectũ accessit. Si
enĩ homo quise cognoseit infelix ẽ: infeli¬
ces ꝓfecto om̃s: quia unusquisq suã infir¬
mitatẽ aut ꝑ sapientiam recognoscit: aut
ꝑ insipientiam nescit. Item in libro de bo¬
no mortis. operet᷑ gͥ inquit mors in nobis.
ut operetur et uita. Bona uita post mortẽ:
hoc est bona uita post uictoriam. Bonaui¬
ta absoluta certamine: ut iam lex carnis legi
mentis repugnare non nouerit:ut iam no¬
bis nulla sit cũ corpore mortiscontentio. Rur¬

Expanded text:
et quasi fundamenta constituere virtutis, et quasi fundamenta constituere virtutis, ut perfectionem purgationis post hanc viloquatur, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Ita eodem magistro omnes varietates interpretationis absolvimus. Nam si omnis infelix qui se corporis implicatum molestiis recognoscit, utique omne corpus infelix: neque enim felicem illum dixerim, qui confusus quibusdam mentis suae tenebris conditionem suam nescit. Illud quoque non absurdum ad intellectum accessit. Si enim homo qui se cognoscit, infelix est, infelices profecto omnes, quia unusquisque suam infirmitatem aut per sapientiam recognoscit aut per insipientiam nescit. item in libro De bono mortis: operetur igitur, inquit, mors in nobis, ut operetur et uita, bonauita postmortem, hoc est bona uita post uictoriam, bona uita absoluto certamine, ut iam lex carnis legi mentis repugnare nonnouerit, ut iam nobis nulla sit cum corpore mortis contentio. rur
Abbreviated transcription (Latin):
sit in corpore constitutus: eũ etiã paulus
imꝑfectum sedicat. Sic enim habes. Non qͦd
iam acceꝑim aut iam ꝑfectussim. Et tamen
post paululum ait. Quicunq gͦ ꝑfec̃ti sumꝰ.
Nisi forte quia ẽ ꝑfectio alia in hoc mundo:
dixit ad corinthios: cũ uenerit qͦd ꝑfectũ
ẽ. Et alibi. Donec occurramꝰ om̃s inunita¬
tẽ fidei et agnitionẽ filii dei: inuirũ ꝑfe¬
ctum. in mensuram etatis plenitudinis
xp̃i. Ut gͦ ꝑfectos secum multos ait apłs
in hoc mundo sitos. qui si ad ꝑfectionẽ ue¬
ram respicias ꝑfecti esse non poterant. qͥa
ipse dixit. uidemus nunc ꝑspeculũ in
enignate. tunc autem facie ad faciem: nc̃ co¬
gnosco exparte. tunc autem cognoscam sicut
et cognitus sum: ita et immaculati sunt in
hoc mundo. et immaculatierunt et in regno
dei: cũ utiq siminutius excutias immaculatꝰ
ẽẽ nemo possit: quia nemo sine peccato. Itẽ
dm̃. et inciꝑe ab emundatione animȩ nr̃ẽ.

Expanded text:
sit in corpore constitutus, cum etiam Paulus sit in corpore constitutus, cum etiam Paulus imperfectum se dicat. Sic enim habet: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim. Et tamen post paululum ait: Quicunque ergo perfecti sumus. Nisi forte quia est perfectio alia in hoc mundo, dixit ad Corinthios: Cum venerit quod perfectum est , et alibi: Donec occurramus omnes in unitate fidei, et agnitione Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis pleni. ut ergo perfectos secum multos ait apostolus in hoc mundo sitos, qui, si ad perfectionem ueram respicias, perfecti esse non poterant, quia ipse dixit: \'uidemusnunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscet cognitus sum : ita et immaculati sunt in hoc mundo, et immaculati erunt in regno Dei; cum utique si minutius discutias, immaculatus esse nemo possit, quia nemo sine peccato. » IteDeum, et incipere ab emundatione animae nostrae,
Abbreviated transcription (Latin):
de hoc seculo seriptura quid dicit: Non
est qui faciat bonitatem: non est usq ad¬
unum.Si igitur diuerse generationes st̃.
et hic introitus inhancuitam receptor est
delictorum. intantũ ut sꝑnatur etiã ipse
qui genuit. alia autẽ generatio peccata
non recipit: uideamus ne qua sit post huiꝰ
uitȩ curriculũ nr̃a generatio: de qua dictũ
est. In regeneratione cum sederit filiꝰ hoĩs¬
inthrono gloriȩ suȩ. Sicut enim generatio
lauacri dicitur: ꝑ quam detersa peccatoꝵ
colluuione renouamur: ita generatio di¬
ci uidetur ꝑ quam ab omni corporeȩ con¬
cretionis purificatilabe. mundo anime
sensu inuitam regeneram᷑ et̃nam: eo qͦd¬
purior quedam qualitas sit regeneratio¬
nis quam lauacri istius: ut ñ solũ in actꝰ
eiꝰ. s ne in ipsas quidem cogitationes nr̃as
aliqua cadat suspitio peccatoꝵ. Itẽ aliolo¬
co in eodem opere. uidemꝰ inquit impos¬
sibile ẽẽ ut ꝑfecte quis immaculatus ẽe pos¬

Expanded text:
de hoc saeculo scriptura quid dicit? \'non de hoc saeculo scriptura quid dicit? \'non est quifaciat bonitatem, non est usque adunum\'. si igitur diuersae generationes sunt et hic introitus in hanc uitam receptor est delictorum in tantum ut spernatur etiam ipse qui genuit, alia autem generatio peccata non recipit, uideamus, ne quasit post huius uitac curriculum nostra regeneratio, de qua dictum est: \'in regeneratione, cum sederit filius hominisin throno gloriae suae. sicut enim regeneratio lauacri dicitur, per quam detersa peccatorum conluuione renouainur, ita regeneratio dici uidetur, per quam ab omni corporeaeconcretionis purificati labe mundo animae sensu inuitam regeneramur aeternam eoquodpuriorquaedam qualitas sit regenerationis quam lauacri istius, ut non solum in actus eius, sed nc in ipsas quidem cogitationes nostras aliqua cadat suspicio peccatorum. item alio loco in eodem opere: uidemsibile esse ut perfecte quis immaculatus esse pos