comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
patres: sicut amici. cum relatiue
ad alterutrum dicuntur. possunt
dici tres amici: quod inuicem sͥ s̃:
Non autem hoc ibi: quia pater ibi¬
tantum pater est. nec duorum pat̾.
s unici filii. nec tres filii. cum pat̃
ibi non sit filius. nec sp̃e sc̃s. Nec
dĩ dr̃. nec pater nec filius Quid g
tres: Si enim tres ꝑsone. commu¬
ne ẽ eis id qd̃ ꝑsona ẽ: ergo specia¬
le: hoc autem generale nom̃ ẽ eis:
si consuetudinem loquendi respi¬
cimus: S ubi ẽ naturȩ nulla diu̾¬
sitas. ibi generaliter enunciantur
aliqua plura: ut etiam specialiter
enunciari possint: Nature enim dif¬
ferentia facit. ut laurus & myrtꝰ
& oliua. aut equus & bos & canis.
non dicantur speciali nomine iste
tres lauri. aut illi tres boues: sed
generali & iste tres arbores. & illa
tria anmalia: Hic uͦ ubi nulla ẽ
eẽntiȩ diuersitas: oportet ut &¬
speciale nomen habeat hec tria.
qd̾ tamen ñ inuenitur: Nam ꝑ¬
homo possit hoc dici: cum tantũ

Expanded text:
patres; sicut amici, cum relative patres; sicut amici, cum relative ad alterutrum dicantur, possunt dici tres amici, quod invicem sibi sunt. Non autem hoc ibi, quia tantum Pater ibi pater; nec duorum pater, sed unici Filii. Nec tres filii, cum Pater ibi non sit filius, nec Spiritus sanctus. Nec Dei dicitur, nec Pater nec Filius. Quid igitur tres? Si enim tres personae, commune est eis id quod persona est: ergo speciale hoc aut generale nomen est eis, si consuetudinem loquendi respicimus. Sed ubi est naturae nulla diversitas, ita generaliter enuntiantur aliqua plura, ut etiam specialiter enuntiari possint. Naturae enim differentia facit ut laurus et myrtus et olea, aut equus et bos et canis, non dicantur speciali nomine, istae, tres lauri; aut illi, tres boves: sed generali, et istae, tres arbores; et illa, tria animalia. Hic vero ubi nulla est essentiae diversitas, oportet ut speciale nomen habeant haec tria, quod tamen non invenitur. Nam p ut etiam homo possit hoc dici, cum tantum
Abbreviated transcription (Latin):
ne possumus: Namtres equos
quod ẽ nomine speciali: etiam a¬
uinalia tria dicunus: Equum
lero ce bouem & canem. animalia
generalia nomina. & siquid aliud
de his generalit dici potest: Tres
uero equos. aut boues. aut canes.
que specialia uocabula sunt: ñ ea
Ea quippe uno nomine quamuis
pluralr enunciamus: que commu¬
niter habent illud qd̃ eo nomine
significatur: Abraham quippe et
ysaac & iacob. commune habent.
id quod est homo: Itaq dicuntur
tres homines: Equus qͦ & bos. et
canis. commnune habent id qd̃ est
anumal: Dicuntur gͦ tria anima¬
lia: Itaq tres aliquas lauros: etiam
tres arbores dicimus: Laurum uͦ
et mirtum & oluiam tantum tres
Atq ita tres lapides.: etiam tria cor¬
pora: Lapidem uero. & lignum. et
ferrum. tantum corpr̃a tria: uł si
quo etiam suꝑiori generali nomine
dici possunt: Pater ergo & filius &
sint queramus. & quid commune
habeant: Non ẽ enum commune
illis idspater est. ut inuicem sibisit

Expanded text:
ne possumus. Nam tres equos, ne possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia  quae sunt generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt, non ea Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore generali nomine dici possunt. Pater ergo et Filius esint, et quid commune habeant. Non enim commune illis est id quod Pater est, ut invicem sibi sint
Abbreviated transcription (Latin):
rationale. mortale: Aut sicut scp¬
turȩ nr̃ȩ loqui solent. tres antma.
cum a parte meliore totum appi¬
lari placet. id est ab anima. cusl
anima & corpus sit totus homo:
taquippe dictum ẽ inegyptum
descendisse cum iacob animas.
dicimus equum tuum ñ eũ ẽẽ qͥ
m̃s est. & tercium alicuius altius.
nec meum eẽ nec tuum: fatemur
tres eẽ. & interrogati quid tres. re¬
spondemus tres equos nomine
speciali: generali autem animalia¬
tria: Itemq cum dicimus bouem
non eẽ equum. canem uͦ nec bouẽ
cẽ nec equum:tria quedam dici¬
mus: & ꝑcunctantib quid tria.
non iam speciali nomine dicimꝰ
tres equos.aut tres boues. aut treᷤ
canes. quia non eadem specie con¬
tinentur: s generali tria animalia.
siue suꝑiore genere tres subas uł
tres creaturas. uł tres naturas.
Quecumq autem plurali num̃o
enunciant᷑ specialiter uno nomi¬
ne: etiam generaliter enunciari
ũ specialit̾ appellare uno nomi¬

Expanded text:
rationale, mortale: aut sicut Scriprationale, mortale: aut sicut Scripturae nostrae loqui solent, tres animas, cum a parte meliore totum appellari placet, id est, ab anima, et animam, quod est totus homo. Ita quippe dictum est in Aegyptum descendisse cum Jacob animas sdicimus equum tuum non eum esse qui meus est, et tertium alicujus alterius nec meum esse nec tuum, fatemur tres esse: et intorroganti quid tres, respondemus tres equos nomine speciali, generali autem tria animalia. Item cum dicimus bovem non esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres boves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore genere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem plurali numero enuntiantur specialiter uno nomine, etiam generaliter enuntiari etiam specialiter appellare uno nomi
Abbreviated transcription (Latin):
taq loquendi causa de ineffabi¬
libus. ut fari aliquomodo posse¬
mus. qd effari nullomodo possu¬
mus: dictum ẽ anr̃is grecis una
eẽntia tres sub̃ȩ: a latinis autem
sermone nr̃o. id ẽ latino. ẽentia
ꝗͣ suba solet intelligi: Et ut in¬
telligatur saltem in enigmateos
dr̃. p̃ lacuit ita dici ut diceretira
aliquid eum quereretur qͥd tria
sint. quȩ tria eẽ fides uera ꝓnun¬
trem dicit eẽ nec filium: Cumgͦ
queritur quid tria. uł quid tres
conferimus nos adinueniendum
aliquod speciale uł generale nom̃.
quo complectamur hec tria: Les
occurrit animo: quia excedit su¬
eminentia diuinitatis. usitatie¬
loquii facultatem: Uerius enun
mus. non eundem ẽe iacob quiẽ
abraham. ysaac autem nec abralũ
eẽ nec iacob: tres eẽ utiq fatemire
abrahamysaac. & iacobSed cum
queritur quid tres: respondenꝰts
homines. nomine speciali eos plt
appellantes: generali autem sidi¬
camus. tria animalia: Homo eiĩ
sicut ueteres definier: animal est

Expanded text:
 Loquendi causa de ineffabilibus ut fari aliquo modo possemus, quod effari nullo modo possumus, dictum est a Graecis, una essentia, tres substantiae; a latinis autem, sermone nostro, id est, latino, essentia quam substantia solet intelligi . Et dum intelligatur saltem in aenigmate quod dicitur, placuit ita dici, ut diceretur aliquid cum quaereretur quid tria sint, quae tria esse fides vera pronuntrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria, vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod speciale vel generale nomen, quo complectamur haec tria, neque occurrit animo, quia excedit supereminentia divinitatis usitati eloquii facultatem. Verius enim mus non eumdem esse Jacob qui est Abraham, Isaac autem nec Abraham esse nec Jacob, tres esse utique fatemur, Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus tres homines, nomine speciali eos pluraliter appellantes; generali autem, si dicamus tria animalia: homo enim, sicut veteres definierunt, animal est
Abbreviated transcription (Latin):
dono suꝑioris alicuius. s suo ꝓpͥo.
seruantes unitatem sp̃c in uinelo
pacis: qd̃ imitari ꝑ grãm. & ad dm̃.
&e ad nos ipsos iubemur: Inquib
magnus. sapiens. sc̃s. beatus.
Nos autem ex ipso &e ꝑipsum⁊
in ipso beati. quia ipsus mune
inter nos unum. cum illo aũt
unus sp̃c: quia ad glurinatur
anima nr̃a pꝰ eum: & nob̾ herere
dõ bonum ẽ: quia ꝑdet omnem
qui fornicatur ab eo: Sp̃c ergo
sc̃s comiune aliquid ẽ patris
&e filii. quicquid illud ẽ: ita ut
ipsa communio consubstantialis
sit &e coeterna. que si amicicia
conuenienter dici potest dicat᷑.
S aptius dr̃ caritas & hec qͦq¬
substantia: quia ceds substancia.
& ds̃ est caritas. ficut scripaine
Sicut autem sub̾a simulcũ pot
ce filio ita simul magna ⁊ sire
bona. &e simul scã. oe quicquid
aliud ad se dr̃. quoniam ñ aliud
ẽ deo ẽẽ. & aliud magnum ẽ i
bonum: &x cet̾a. sicut supra osti¬
dunus: Si enim minus magnui
ibi caritas. quam sapientia. mi

Expanded text:
alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibumagnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo. spiritus ergo sanctus commune aliquid est patris et filii, quidquid illud est, at ipsa communio consubstantialis et coaeterna, quae si amicitia conuenienter dici potest, dicatur; sed aptius dicitur caritas. substantia, quia Deus substantia, et Deus charitas, sicut scriptum est . Sicut autem substantia simul cum Patre et Filio, ita simul magna, et simul bona et simul sancta et quidquid aliud a se dicitur, quoniam non aliud est deo esse et aliud magnum esse uel bonum et cetera, sicut supra ostendimus. si enim minus magna est ibi caritas quam sapientia, minus
Abbreviated transcription (Latin):
lex appellata est de monte sura. Pro¬
pħarum autem nomane c̃e psalims
significati s̃. Et tames alio loco ip¬
se saluator. Oportebat inquit imn¬
pleri omia que scͥpta sunt inleger
ꝓpħis ce psalms de me. hie rurs
ꝓpharum nomeis exceptis psalmis¬
in lege intelligi uoluit. Dr̃ gͦ lex
uniu̾s aliter cum ꝓphis ⁊ psalmis.¬
dr ae ꝓpe que ꝑ moysendata ẽ. htẽ
dicuntur cominunit ꝓpħe simull
cum psalmis: Picuntur & ꝓpe prẽt
psalmos. Et multis aliis exemplis
doceri pot̃ multa rerũ uocabula
reb adhibi. nͥ inre aꝑta uitanda
sit longitudo sermonis. hoc idõdi
xi nequisꝗͣ ꝓpterca nos inconueni¬
ent̃ eristimet caritatẽ appellare
di ubum ꝓprie uocamus nomine
sc̃s & pater ipse sapientia: i ta sp̃c ses̃¬

Expanded text:
lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomi, intelligi voluit. Dicitur ergo Lex universaliter cum Prophetis et Psalmisae per Mosen data est. item dicuntur communiter prophetae simul cum psalmis, dicuntur et proprie praeter psalmos. et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula rebus adhiberi, nisi in re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc idxi ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare Dei Verbum proprie uocamus nomine Sanctus et Pater ipse sapientia, ita Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ueluti speculum qͣntum possent
si possent cernerent trinitatẽ dm̃.
in nr̃a memoria. intelligentia uo¬
luntate. Que tria in sua m̃te natͥa¬
liter diuinitus instituta. qͥsqͥs ui¬
uacit̃ ꝑspicit & qͣ magnum sit ĩca
natura recoli conspici concupisei
reminiscitur ꝑ memoriã. intuetꝰ
ꝑ intelligentiã. amplectit᷑ ꝑdiletq¬
onem: ꝓfecto repꝑit illius summe
trinitatis imaginẽ ad ꝗͣ summã ta¬
nitatẽ reminiscendã uidendã dili.¬
gendam ut eam recordet᷑. eã cont̃¬
pletur cadelectetur. totum diebes
referre ꝙ uiuit. Uerum ne has
umaginẽ ab eadem trinitate sa
&e suouicio indẽtius comnudã
ita eidem comparet trinitati. ut
om̃imodo eristimet similẽ. s pociꝰ
in qualicumq ista similitudine.
magnã qͦ dissimilitudinẽ cernat.

Expanded text:
quod velut speculum, quantum possent, quod velut speculum, quantum possent, si possent, cernerent Trinitatem Deum, in nostra memoria, intelligentia, voluntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in eatabilisque natura recoli, conspici, concupisci, reminiscitur per memoriam, intuetur per intelligentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius summae trinitatis imaginem. ad quam summam trinitatem reminiscendam, uidendam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet referre quod uiuit. uerum ne hanc imaginem ab eadem trinitate factam et suo uitio in deterius commutatam ita eidem comparet trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem ce
Abbreviated transcription (Latin):
insania ẽ. Si aũt diceret uolens:
respondecur ei. gͦ & ipse uoluntate
sua ds̃ ẽ non natura. Qd gͦ resta¬
bat nͥ ut obmutesceroe. ⁊ sua int̃ro
gatione obligatum. insolubili un¬
cło se uidet: S uoluntas dĩ si & ꝓ¬
prie dicenda ẽ aliqua intrinitate
ꝑsona: magis h nom̃ine spũi sc̃o
competit sic̃ caritas. Nam quidẽ
aliud caritas ꝗͣ uoluntas: Uideo
me de sp̃u sco in isto libro scđ̃m sẽp¬
turas scãs ħ disputas. se ꝙ fidelib
sufficiat iam scien tib dm̃ ẽe sp̃m¬
scm̃ nec alterius sub̃e. nec minorẽ
quam ẽ pat̃ & filius: qd in suꝑion¬
b libris scđm easdem scͥpturas scãs
uerum eẽ docuimus. De creat᷑a ã qͣ
fecit ds̃ qͣntum uoͬliumꝰ ammonui¬
mus eos qͥ rationẽ de reb talib posct̃.
ut inuisibilia eiꝰ ꝑ ea q̃ factas̃. sic̃
possent intellecta conspicerent.Et
maxime ꝑrationalẽ ł intellectualẽ
creaturã q̃ facta ẽ adimaginẽ dĩ ꝑ

Expanded text:
insania est, si autem diceret uolens, insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua igatione obligatum insolubili vinculo se videret? Sed voluntas Dei si et proprie dicenda est aliqua in Trinitate persona, magis hoc nomen Spiritui sancto competit, sicut charitas. Nam quid est aliud charitas, quam voluntas? 39. Video me de Spiritu sancto in isto libro secundum Scripturas sanctas hoc disputasse, quod fidelibus sufficit scientibe nec minorem, quam est pater et filius, quod in superioribus libris secundum easdem scripturas sanctas uerum esse docuimus. de creatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut inuisibilia eius per ea quae facta sunt, sicut possent, intellecta conaxime per rationalem vel intellectualem creaturam, quae facta est ad imaginem Dei; per
Abbreviated transcription (Latin):
ħ unmutabile sic̃ ipse ẽ. Qd aũt de
cogitationib ħ &̃ de uoluntatib
uerissime dici pot̃. Multe uolun¬
tates in corde uiri: uoluntas autẽ
domini manet inẽtnum. Quidãne
filium confilii uł uoluntatis dĩ di¬
cerent unigenitum u̾bum. ipsũ cõ¬
siliũ seu uoluntatẽ patris. idẽ u̾br̃¬
m
ẽẽ dixerunt. S melius qͣntum exi
tate illa ꝗͣ iam refellimus filiꝰ patrẽ
dicatur facere sapientẽ uł uolentẽ.
si ñ habet pater in suba sua consili¬
um uł uoluntatẽ. Acute sane quidã
respondit heretico u̾sutissime inter
roganti: utrum ds̃ filium uolens an
nolens genuerit. Ut si dicẽtur noleis.
absurdissima dĩ miseria sequeretur
Si aũt uolens: contintio ꝙ intendebat
uelut inuicta ratione concludẽt. ñ
nature ẽẽ filium s uoluntatis. At ille
uigilantissime uicissim q̃siuit ab eo
utrũ ds̃ pat̃ uolens annolẽs sit ds̃.
Ut si respondet nolens: sequeretur
illa miseria ꝗͣ de deo credẽ magna

Expanded text:
mutabile, sicut ipse est. Quod autem de cogitationibus, hoc etiam de voluntatibus verissime dici potest: Multae voluntates in corde viri; voluntas autem Domini manet in aeternum. Quidam ne filium consilii vel voluntatis Dei dicerent unigenitum Verbum, ipsum consilium seu voluntatem Patris idem Verbum esse dixerunt. Sed melius, quantum exitate illa quam jam refellimus, Filius dicatur Patrem facere sapientem vel volentem, si non habet Pater in substantia sua consilium vel voluntatem. Acute sane quidam respondit haeretico versutissime interoganti, utrum deus filium nolens an nolens genuerit, ut, diceretur nolens, absurdissima dei miseria sequeretur, si autem nolens, continuo quod contendebat uelut inuicta ratione concluderet, non naturae esse filium, sed uoluntatis. at ille uigilantissime uicissim quaesiuit ab eo, utrum deus pater uolens an nolens sit deus, ut, si responderet nolens, sequeretur illa miseria, quam de deo credere magna
Abbreviated transcription (Latin):
S iam in hoc libro suꝑius dispu¬
taui ñ sic accipiendam ẽẽ trinita¬
tem q̃ ds̃ ẽ ex illis trib q̃ intͥnitate
nr̃ȩ m̃tis ostendimus. ut tanqͣm
memoria sit om̃ium trium pat̃.
u ntelligentia om̃ium trrũ filius.
&e caritas om̃ium trium sp̃e sc̃s.
tantum meminerit. & filius nec
meminerit. nec diligat sͥ s mem¬
rit nec intelligat sͥ s meminerit
ei pat̾ & intelligat ei filiꝰ ipse aĩt
ce sͥ & illis non nͥdiligat: s sic poes
ut om̃ia tria & om̃s & singłi babe¬
ant insua quisq natura. nec di¬
stent in cis ista. sic̃ in nob aliudẽ
memoria aliud ẽ intelligentia. ali¬
ud dilectio siue caritas. s unũ ali¬
qͥd sint ꝙ om̃ĩa ualeat sic̃ ipsasa¬
pientia. & sic habeatur inumꝰ cusꝙ
natura. ut qͥhabet ħ sit ꝙ haber sũ
immutabił simplexq sub̃a. Sigͥ¬

Expanded text:
isputavi, non sic accipiendam esse Trinitatem quae Deus est, ex illis tribus quae in trinitate nostrae mentis ostendimus, ut tanquam memoria sit omnium trium Pater, et intelligentia omnium trium Filius, et charitas omnium trium Spiritus sanctus, tantum meminerit; et Filius nec meminerit nec diligat sibi, sed memrit nec intelligat sibi, sed meminerit ei Pater, et intelligat ei Filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat: sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque natura. Nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intelligentia, aliud dilectio sive charitas: sed unum aliquid sit quod omnia valeat, sicut ipsa sapientia; et sic habeatur in uniuscujusque natura, ut qui habet, hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substanti
Abbreviated transcription (Latin):
eis. qͥꝑ eum diliguntꝰ eum. S nimiᷤᷤ
longumẽ cuncta colligere. & qͥd eis
satis ẽ quib hec q̃ diximus satis ñ
genus locutionis agnoscant quod
dictũ ẽ in expoliatione corpr̃is carniꝰ
Sic̃ enim corpꝰ carnis nicħ aliud ẽ
inqͣntum datureis qͥb dat᷑ Apud
se aũt ds̃ ẽ ⁊ sinemini det᷑ qr dserat
patri & filio coeternus. anteꝗͣ cuiq̃¬
iamdaretur. Nec qr illidant ipse da¬
tur. ⁊ dõ minor ẽ illis. Ita enimdat᷑
sic̃ dĩ donum: ut oe se ipsumdet sic̃
ds̃. Non enim dici pot̃ ñ ẽẽ sue pote¬
statis. de quo dictum ẽ sp̃c ubi uult
unus atq idem sp̃c : diuidens ꝓpria
unicuiq prout uult. Don ẽ illie con¬
ditio dati & dñatio dantium:. s con¬
cordia dati & dantium. Quappt̃ sic̃
scã scͥptura ꝓclamat ds̃ caritas ẽ.
illa q̃ ex dõ ẽ & in nob̾ idagit ut i
deo maneamus. & ipsein nob. Et¬

Expanded text:
eis qui per eum diligunt deum. sed nimis longum est cuncta colligere, et quid eis satis est quibus haec quae diximus satis non sgenus locutionis agnoscant, quod dictum est: in expoliatione corporis carnis. sicut enim corpus carnis nihil aliud est in quantum datur eis quibus datur. Apud se autem Deus est, etsi nemini detur, quia Deus erat Patri et Filio coaeternus, antequam alicui daretur, nec quia illi dant, et ipse datur. Ideo minor est illis. Ita enim datur sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus. Non enim dici potest non esse suae potestatis, de quo dictum est: Spiritus ubi vult unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult. Non est illic conditio dati, et dominatio dantium. sed concordia dati et dantium. Quapropter, sicut sancta Scriptura proclamat; Deus charitas est, illa quae ex Deo est, et in nobis id agit, ut in Deo mane
Abbreviated transcription (Latin):
cuniam: ut ab eis acciꝑet potestatẽ
inquit tua tecum sit in ꝑditionẽ:
qr donumdĩ estimasti pecunia pos-¬
sideri. Et alio eiusdẽ libri loco. Cũ
petrus cornelio. & eis qui cum illo
fuerant loqueret᷑ annuncians et
p̃dicans xp̃m: ait scͥptura. Ad huc
loquente petro u̾ba ħ:cecidit sp̃c¬

Expanded text:
cuniam, ut ab eis acciperet potestatecuniam, ut ab eis acciperet potestateinquit, tua tecum sit in perditione, quia donum Dei aestimasti te pecunia possidere. Et alio ejusdem libri loco, cum Petrus Cornelio et illis qui cum illo fuerant, loqueretur, annuntians et praedicans Christum, ait Scriptura: Adhuc loquente Petro verba haec, cecidit Sp
Abbreviated transcription (Latin):
dit suꝑ om̃s celos ut adimpler&e oĩa
& ipse dedit quosdam quid̃ apłos.
stas: quosdam aũt pastores ⁊ doctorẽ
ꝯsummationẽ scõꝵ in opꝰ ministe-¬
rii mnedificatiõe corpr̃is xp̃i. Hec
ẽ domus q̃ sic̃ psalmꝰ canit edificat᷑
pꝰ captiuitatẽ. Qm̃ qui s̃ adiabolo
eruti. a qͦ captiui tenebantur. de his
edificatur corpus. xp̃i: quȩ domus
appellatur eccła. Hanc aũt captiuz¬
tatẽ ipse captiuauit: qͥ diabłm uicit.
Et ne illaq̃s futura erant scĩ capitis
m̃bra ur eternũ supplicium secum
traher&e. eum iusticiȩ pͥꝰ deinde po¬
tentiȩ uincłis alligauit. Ipseitaq
diabłs ẽ appellata captiuitas. Iuã
captiuauit qͥ ascendit in altũ ⁊ dedit
centib qͥd gͦ faciemus fr̃s. monstrate
nobis. dixit adeos. Agite penitentiã.
& baptisetur tinusquisq urm̃ i
nomine iħu xp̃i. inremissionẽ pec¬
catorum: & accipietis donũ sp̃c sc̃i
Itemq in eodem librolegitur symo¬
nem magũ apłis dare uoluisse pe¬

Expanded text:
omnes coelos, ut adimpleret omnia. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, stas, quosdam autem pastores et doctores. consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi . Haec est domus, quae, sicut psalmus canit, aedificatur post captiuitatem, quoniam qui sunt a diabolo eruti, a quo captiui tenebantur, de his aedificatur corpus Christi, quae domus appellatur ecclesia. hanc autem captiuitatem ipse captiuauit, quia diabolum uicit. et ne illa quae futura erant sancti capitis membra in aeternum supr plicium secum traheret, eum iustitiae prius, deinde potentiae uinculis alligauit. ipse itaque diabolus est appellata captiuitas, quam captiuauit qui ascendit in altum et dedit centibus: quid ergo faciemus, fratres? monstrate nobis, dixit ad eos: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine Iesu Christi in remissione peccatorum, et accipieItemque in eodem libro legitur, Simonem Magum apostolis dare voluisse pe
Abbreviated transcription (Latin):
utem dictum ẽ filii caritatis suȩ:
cħ aliud intelligatur ꝗͣ filii sui
itas quippe patͥs q̃ innatura enis
ineffabilit̃ simplici. nicħ ẽ altud
i cus ipsa natura atq suba ut
sepe iam diximus: & serapͤ iterare ñ
piget. Ac ꝑ ħ filius caritatis eiꝰ nul¬
lus ẽ alius. ꝗͣ qͥde suba eiꝰ ẽ genitus.
uocirca ridenda ẽ. xx.¬
dialetica eunomii. a qͦ ed̾nomi¬
ani heretici exhortis̃: quicũ ñpo¬
tuisset intelligere nec crede uoliris¬
set unigenitum dĩ u̾bum ꝑq facta¬

Expanded text:
um est, Filii charitatis suae, nihil aliud intelligatur, quam Filii sui, ritas quippe Patris, quae in natura ejus est ineffabiliter simplici, nihil est aliud, quam ejus ipsa natura atque substantia, ut saepe jam diximus, et saepe iterare non piget. Ac per hoc Filius charitatis ejus nullus est aliuocirca ridenda est dialectica Eunomii, a quo Eunomiani haeretici exorti sunt: qui cum non potuisset intelligere, nec credere voluisset, unigenitum Dei Verbum,
Abbreviated transcription (Latin):
qr &x innationes donũ sp̃c scĩ effu¬
sum ẽ. Audiebant enim illos lo¬
quentes linguis & magnificantes
dm̃. De qͦ facto suo ꝙ incircũcisos
baptizauerat quia priusꝗͣ baptiza-¬
rentur. ut nodum questionis huiꝰ
auferror. in eos uenerat sp̃c sc̃s. cũ
petrus postea redderet rationẽ fr̃ib
qͥ erant iherosolimis & hac re audi¬
ta mouebantur. ait pꝰcet̾a. Cum ce¬
pissem aũt loqui ad illos. cecidit sp̃e
sc̃s̃ in illos sic̃ & in nos in inicio. Me¬
moratusq sum u̾b dñi sic̃ dicebat
baptiz abimini sp̃uscõ. Si gͥ equale

Expanded text:
effusum est. Audiebant enim illos loquentes linguis, et magnificantes Deum. De quo facto suo, quod incircumcisos baptizaverat, quia priusquam baptizarentur, ut nodum quaestionis hujus auferret, in eos venerat Spiritus sanctus, cum Petrus postea redderet rationem fratribus qui erant Hierosolymis, et hac re audita movebantur, ait post caetera: Cum coepissem autem loqui ad illos, cecidit Spiritus sanctus in illos, sicut et in nos in initio. Memoratusque sum verbi Domini sicut dicebat: baptizabimini Sp
Abbreviated transcription (Latin):
reppitur. s hoc quoq illi pat̃ dedit.
ñ iam existenti oe ñdum hñti. s qͥe¬
quid unigenito u̾bo dedit. gignendo
aedit. Sic gͦ eum genuit. ut c̃ede illo
spẽcẽt amboꝵ. Nonẽ gͥ accipienda
cranseunt̃. s diligenter intuenda
inseꝑabit trinitatis ista distinctio.
panda ẽ. Quid aptius quam ut hoc
sit sp̃e sc̃s ut scit in illa simplicisũ¬
maq natura ñ sit altud sub̃a i aliud
caritas. s suba ipsa sit caritas. et
caritas ipsa sit suba. siue in patre
sie infilio siue in spu scõ. & tam̃ꝓ
ficantur eloqitia: Namex ꝓpħ̃a esa¬
ia testimontum ponens apłs ubi
ait. In aliis lingus & inaliis labi¬
is loquar ppło hiue. p̃misit tam̃ u
lege scͥptum ẽ. & ipse dñs. In lege
inquit eoꝵ scͥptum ẽ qr oder̃ me gͣtis:
eum ħ legatur in psalmo. Aligͣndo
aũt ꝓprie uocatur lex q̃ dataẽ per
moysen scdm qd dictum ẽ lex ⁊ꝓphe

Expanded text:
reperitur. Sed hoc quoque illi Pater dedit non iam existenti et nondum habenti, sed quidquid unigenito Verbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo s esset amborum. non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. panda est, quid aptius, quam ut hoc sit spiritus sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; et tamen ficantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus ubi ait: In aliis linguis et in aliis labiis loquar popolo huic: praemisit tamen: lege scriptum est. Et ipse Dominus, In lege, inquit, eorum scriptum est: Quia oderunt me gratis: cum hoc legatur in Psalmo. Aliquando autem proprie vocatur lex quae data est per Moysen: secundum quod dictum est: Lex e
Abbreviated transcription (Latin):
quã sp̃c sc̃s. qͥd consequentiꝰ quant
communionẽ demonstrat amboꝵ
quid conuenientius ꝗͣ ut ille ꝓprie
dicatur caritas qͥ sp̃c ẽ cominunis
sc̃s̃ caritas sit in illa trinitate. se
ñ frustra ꝓprie caritas nuncupẽ¬

Expanded text:
tus sanctus, quid consequentius, quam ut communionem demonstrat amborum; quid conuenientius, quam ut ille prdicatur charitas, qui spiritus est communis itus sanctus charitas sit in illa Trinitate, sed non frustra proprie charitas nuncupe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ spc̃ sc̃s in commune om̃ib m̃briᷤᷤ
diuiduntur. Non enĩ singlĩ quiq
habent om̃ia. s: hiilla alii alia: qͣ¬
uis ipsum donũ aquounicuiq ꝓpa
morasset: omĩa inquit ħ oꝑatus
unus atq idem sp̃e. diuidens ꝓpͥa
unicuiq ꝓut uult. Ed u̾bum ⁊ i

Expanded text:
 sanctus, in commune omnibus membris dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia: quamvis ipsum donum a quo cuique propria morasset, Omnia, inquit, haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult . Quod verbum et i
Abbreviated transcription (Latin):
& qr accepit inhominib. Dedit ho¬
minib tanꝗͣ caput in m̃bris sitis:
accepit in hominib idẽ ipse utiq¬
in m̃bris suis. Propter que m̃bra
sua clamauit decelo. Saule saule
quid mne ꝑsequeris: & de quib m̃briᷤ
suis ait. Quando uni ex minimis
Porro aũt dona. obhoc ambo dixe

Expanded text:
t in hominibus. Dedit hominibus, tanquam caput membris suis: accepit in hominibus idem ipse utique membris suis, propter quae membra sua clamavit de coelo, Saule, Saule, quid me persequeris ? et de quibus membris suis ait, Quando uni ex minimis Porro autem dona ob hoc ambo dixe
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ impleti qui credidant linguis oĩ¬
um gentium loquebant᷑. Nec mo¬
ueat ꝙ ait dona ñdonum. Id enim
testimoniũ de psalmo posuit.Hoc
autem in psalmo ita legitur. As¬
cendisti maltum captiuasti capti¬
uitatẽ accepist dona in hominib
Sic enim plures codices habent:⁊
maxime greci: & ex hebreo sic int̃¬
pretatum habemus. Dona ltaq
dixit apłs quemadmodũ ꝓpħa ñ
donum. S cum ꝓpħa dix̾it acce¬
pisti in hominib apłs malurit dicẽ
dedit hominib: ut ex utroq scił ubo¬

Expanded text:
quo impleti qui crediderunt linguis omnium gentium loquebantur. nec moueat quod ait: dona, non "donum". id enim testimonium de psalmo posuit; hoc autem in psalmo ita legitur: ascendisti in altum, captiuasti captiuitatem, accepisti dona in hominibus. sic enim plures codices habent, maxime graeci, et ex hebraeo sic interpretatum habemus. dona itaque dixit apostolus quemadmodum propheta, non donum. sed cum propheta dixerit: accepisti i n hominibus, apostolus maluit dicere: dedit hominibus, ut ex utroque sci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedit: quem potius eoꝵ hic debea¬
mus acciꝑe dictum cẽ dilectionẽ dm̃.
merito querit᷑. Pat̃ enim solꝰ ita ds̃
ẽ. ut non sit ex dõ. Ac ꝑh dilectio q̃
cũ s qͣ ipse dilex̃ nos. ⁊ misit filiũ
suũ litatorẽ ꝓ peccatis nr̃is ⁊ hinc
exhortatus eẽt ut ce nos inuicẽ di¬
ligamus atq ita ds̃ in nob mane¬
at. qr utiq dilectionẽ dm̃ dixerat.
statuim uolens de hac re aꝑtius ali
quid eloqui. in ħ inqͥt cognoscimus
qr in ipso manemus &e ipse in nob¬
sp̃c de qͦ dedit nob̃ fac̃ nos indeo
manere ce ipsum in nob. Haũt fac̃
dilectio. Ipse̾ ẽ gͥ ds̃ dilectio. Denq
paulopꝰ cum h ipsum repetiss atr
dixisset ds̃ dilectio ẽ: continuo sub¬
iecit: & qͥ manet indilectione in deo
mance ce ds̃ ineo mance. Uñ supͣdire¬
rat. In hoc cognoscimus qr in ipso
exdõ cum datus fuerit homini. ac¬
cendit eum in dilectionẽ dĩ & ꝓriumi
ce ipse dilectio ẽ. Non enim h̃t homo
unde dm̃diligat nͥ exdõ. P pt̃ quos

Expanded text:
procedit, quem potius eorum hic debeamus accipere dictum esse dilectionem Deum, merito quaeritur. Pater enim solus ita Deus est, ut non sit ex Deo: ac per hoc dilectio quae eum, sed qua Ipse dilexit nos, et misit Filium suum litatorem pro peccatis nostris; et hinc exhortatus esset ut et nos invicem diligamus, atque ita Deus in nobis maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat, statim volens de hac re apertius aquid eloqui, in hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobs, de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset, Deus dilectio est, continuo subjecit, Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus in eo manet. Unde supra dixerat: In hoc cognoscimus quia in ipso ex Deo, cum datus fuerit homini, accendit eum in dilectionem Dei et proximi, et ipse dilectio est. Non enim habet homo unde Deum diligat, nisi ex Deo. Propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ donum nͥ ꝓpt̃ dilectionẽ. Qũa qͥ
ñ habuerit. si linguis hominũ lo¬
quatur &e angłorum: sonans aera¬
m̃tumẽ & cymbalũ tinniens. Et
si habuerit ꝓpħiam. & scierit omia
sacͣm̃ta. & omnẽ scientiam & ha
buerit omnẽ fidẽ ita ut montes tͣns¬
ferat nicb est. Et si distribuerit om¬
nem sub̃am suam. & si tradidit cor¬
pus suum ut ardeat. nich ei ꝓdest.
Quantum gͦ bonum ẽ . sine qͦ ad et̾nã
uitã neminẽ bona tanta ꝑducunt.
Ipsa uͦ dilectio siue caritas. nã uniꝰ
rei est utrumq nom̃ si habeat eam
qui ñ loquitur linguis. nech̃t̃ pro¬
pħiam. nec om̃ia scit sacm̃ta omnẽq
scientiam. nec distribuit oĩa sua pau¬
ꝑib uł ñ habendo qđ distribuat. ł
aliqua necessitate ꝓhibitus. nec tͣdit
corpus suum ut ardeat si tał passio¬
nis nulla temptatio ẽ: ꝑduc̃ ad reg¬
num ita ut ipsam fidẽ ñ faciat u¬
tlem ncaritas. Sine caritate qͥppe
fides pot̃ quidem eẽ. s ñ prodesse.

Expanded text:
 donum nisi propter dilectionem, quam qui non habuerit, si linguis hominum loquatur et angelorum, sonans aeramentum est et cymbalum tinniens; et si habuerit prophetiam et scierit omnia sacramenta et omnem scientiam et hahabuerit omnem fidem, ita ut montes transferat, nihil est: et si distribuerit omnem substantiam suam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil ei prodest . Quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam vitam neminem bona tanta perducunt? Ipsa vero dilectio sive charitas nam unius rei est utrumque nomen, si habeat eam qui non loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quidem esse, sed non et prodesse.
Abbreviated transcription (Latin):
iħe ce dixit ei. Om̃is qui bib̾it ex
aqua hac sitiet iterũ: qͥ autẽ biberit
exaqua quam ego dabo ei ñ sitiet
ineternum: s aqͣ quam dabo ei fiet
in eo fons aque salientis inuitam ẽt¬
nam: Quia gͦ ħ aqua uiua. sicut
Siscires donum dĩ ce quis ẽ qͥtͥ dic̃da¬
ait flumina de uentre eiꝰ fluent
aque uiuȩ:hoc isto locofiet in eom
quit fons aque salientis inuitã et̃¬

Expanded text:
it ex hac aqua, sitiet iterum; qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in uitam aeternam. quia ergo haec aqua uiua, sicut si scires donum dei et quis est qui dicait: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae; hoc in isto loco, Fiet, inquit, in eo fons aquae salientis in vitam aeter
Abbreviated transcription (Latin):
caritas inuenimus. si diligent̃ ioħis
apli serutemur eloquiũ. Q cum di¬
xisset dilectissimi diligamꝰ inuicẽ
qr dilectio a dõ ẽ.: secutus adiunx̃. Et
om̃is qui diligit exdõ natus ẽ. Iui

Expanded text:
caritas in-is uenimus, si diligenter Iohannis apostoli scrutemur eloquium. qui cum dixisset: dilectissimi, diligamus inuicem, quia dilectio ex deo est, secutus adiunxit: et omnis qui diligit ex deo natus
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinẽ capiens: ut quomͦ res
queq scitur sic oe cogitetur. id ẽ sie
tur. Ac ꝑh etiam si concedamus ne
de controuersia uocabłi laborare ui¬
deatnur. iam uocandũ ẽẽ ubum. qͥd
ri pot̃ scientia õe priusqͣ formatũ
sit. qr iam ut dictum ẽ formabile
ẽ. quis ñ uideat qͣnta hic sit dissini¬
litudo ab illodĩ u̾bo qd informad̃
sic ẽ ut ñante fuerit formabile pꝰͥs
formatum nec aliq̃n cẽ possit uife¬
me s sit forma simplex ⁊ suplicit̃
equalis ei de quo ẽ & citi mirabilit̃
coeterna ẽ:¬

Expanded text:
similitudinem capiens; ut quomodo res similitudinem capiens; ut quomodo res quaeque scitur, sic etiam cogitetur, id est, situr. Ac per hoc etiam si concedamus, ne de controversia vocabuli laborare videamur, jam vocandum esse verbum quiddri potest, etiam priusquam formatum sit, quia jam, ut ita dicam, formabile est; quis non videat, quanta hic sit dissimilitudo ab illo Dei Verbo, quod in forma Dei sic est, ut non antea fuerit formabile priusquam formatum, nec aliquando esse possit informe, sed sit forma simplex et simpliciter aequalis ei de quo est, et cui mirabiliter coaeterna e
Abbreviated transcription (Latin):
ñdr̃. solus ds̃ intelligatur habere
uerbum sempiternum. sibiq coe¬
ternum: nisi forte dicendum ẽ ip¬
sam possibilitatem cogitationis
qͣm id quod scitur cẽ quando noN
cogitatur. podest tamen ueracit̃
cogitari. uerbum ẽẽ tam ꝑpetuum
quam scientia ipsa ꝑpetua ẽ. S quo¬
modo est uerbum ꝙ nondũ inco¬
gitationis iusione formatum ẽ :
Quomodo erit simile scientiȩ de qͣ
nascitur. sieius ñ habet formam:
& ideo iam uocatur uerbum quia
potest habere:Tale est enun ac si di¬
catur. ideo iam uocandum ẽe u̾bũ
qr pot̃ c̃ẽ uerbum. S quidẽ quod
potest ẽẽ uerbum. & idõ iamdig¬
quiddam m̃tis nr̃e ꝙ hac atq hac
uolubili quadam motione iacta¬
mus. cum a nob nunc ħ nunc illud
sic̃ inuentum fuerit ł occurrerit co¬
gitatur: & tunc fit uerum ubum
qñ illud qd nos dixi uolubili mono¬
ne iactare ad id ꝙ scimus ꝑuenit.
atq inde formatur. eiꝰ om̃imodam

Expanded text:
non dicitur, solus Deus intelligatur habere non dicitur, solus Deus intelligatur habere Verbum sempiternum sibique coaeternum. Nisi forte dicendum est, ipsam possibilitatem cogitationis, quoniam id quod scitur, etiam quando non cogitatur, potest tamen veraciter cogitari, verbum esse tam perpetuum, quam scientia ipsa perpetua est. Sed quomodo est verbum, quod nondum in cogitationis visione formatum est? Quomodo erit simile scientiae de qua nascitur, si ejus non habet formam, et ideo jam vocatur verbum quia potest habere? Tale est enim ac si dicatur, ideo jam vocandum esse verbum quia potest esse verbum. Sed quid est quod potest esse verbum, et ideo jam digquiddam mentis nostrae, quod hac atque hac volubili quadam motione jactamus, cum a nobis nunc hoc, nunc illud, sicut inventum fuerit vel occurrerit, cogitatur? Et tunc fit verum verbum, quando illud quod nos dixi volubili motione jactare, ad id quod scimus pervenit, atque inde formatur, ejus omnimodam
Abbreviated transcription (Latin):
quodammͦꝰ uiuunt: ita & obliuione
quodammͦꝰ moriuntur. Atq idõ cũ
illa iam non sint in noticia nr̃a. nos
tamen sumus: & cũ scientia nr̃a aĩo
lapsa ꝑierit a nob. nos tamen iuui¬
mus. Illa &̃ que ita scuitur ut nũ¬
ut est illud ꝙ nos uiuere scimus.
Man& enim ħ quamdui animus
man&r. Et qr semꝑ manet animus
ꝑiuntur similia. inquib imagodĩ
potus intuenda ẽ. &̃ si semꝑsciun
piternum. cumu̾bum nr̃m nr̃a
cogitatione dicatur inuenire dif¬
ficile ẽ.Sempit̃num ẽ enimanimo
uiuere: sempitnum ẽ scire. quod
uiuit. Nectam̃ sempit̃num ẽ co¬
gitare uitam suam uł cogitare sci¬
entiam uitȩ suȩ. quoniam cuma¬
luid atq aliud ceꝑit. ħ desinet co¬
gitare quamuis ñdesinat scire.
Ex quo fit ut si pot̃ ẽẽ in animo
aliqua scientia sempicerna. et
sempiterna ẽẽ ñ potest eusdem sci¬
entie cogitatio. & uerbum uerum
nr̃m intimum. nͥ nr̃a cogitatione

Expanded text:
quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo vivunt, ita et oblivione quodam modo moriuntur: atque ideo cum illa jam non sint in notitia nostra, nos tamen sumus; et cum scientia nostra animo lapsa perierit a nobis, nos tamen vivimus. 25. Illa etiam quae ita sciuntur, ut nunut est illud quod nos vivere scimus manet enim hoc quamdiu animus manet, et quia semper manet animus, periuntur similia, in quibus imago Dei potius intuenda est, etiamsi semper sciuntpiternum, cum verbum nostrum nostra cogitatione dicatur, invenire difficile est. Sempiternum est enim animo vivere, sempiternum est scire quod vivit: nec tamen sempiternum est cogitare vitam suam, vel cogitare scientiam vitae suae; quoniam cum aliud atque aliud coeperit, hoc desinet cogitare, quamvis non desinat scire. Ex quo fit, ut si potest esse in animo aliqua scientia sempiterna, et sempiterna esse non potest ejusdem scientiae cogitatio, et verbum verum nostrum intimum nisi nostra cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qm̃ ꝙ nouimus dicimus. Qͥd. qđ
c̃ẽ mentiri possumus: Qd̃ cum faci¬
mus utiq uolentes & scientes. fal¬
sum u̾bum habemus: Et uͥ uerum
uerbum ẽ m̃tirinos. ħ enimscimus.
Et cum m̃titos nos ẽẽ c̃fidemur: uie¬
rum dicimus. Qd̃ sicunꝰ enim dicimꝰ
Scimus namq nos ẽẽ m̃titos. Uerbũ
autem illud qd est ds̃ & potentius
ẽ nob. hoc ñ potest. Nonenun pot̃
facere quicꝗͣ. nisi qd uidit patrem
facientem. & non a se ipsoloquit᷑.
s a patre illi est om̃e qd loquitur.
cum ipse pader unice loquitur. Et
magna illius u̾b potentia ẽ ñpos-¬
cendum ẽ. qd̃ uerum ñẽ. Sit ita:¬
libens assentior. Quid cumuerũ:
uerbum nr̃m. & idõ recte u̾bum
uocatur: Numqͥd sic̃ dici põt. uł ui¬
sio de uisione uł scientia descientia
ita dici potest eẽntia de ẽẽntia. sic̃
illud dĩ uerbum maxime dr̃. ma¬
ximeq dicendum ẽ: Quidita: r
non hoc ẽ nobis eẽ qd̾ nosse. Multa
quippe nouimus q̃ ut ꝑ memoriã

Expanded text:
 quod novimus dicimus. Quid, quod etiam mentiri possumus? Quod cum facimus, utique volentes et scientes falsum verbum habemus: ubi verum verbum est mentiri nos; hoc enim scimus. Et cum mentitos nos esse confitemur, verum dicimus: quod scimus enim dicimus; scimus namque nos esse mentitos potentius est nobis, hoc non potest. Non enim potest facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem: et non a se ipso loquitur, sed a Patre illi est omne quod loquitur, cum ipsum Pater unice loquitur: et magna illius Verbi potentia est, non poscendum est, quod verum non est. Si ita,libens assentior. Quid, cum verum est verbum nostrum, et ideo recte verbum vocatur, numquid sicut dici potest vel visio de visione, vel scientia de scientia, ita dici potest essentia de essentia, sicut illud Dei Verbum maxime dicitur maximeque dicendum est? Quid ita? quia non hoc est nobis esse, quod est nosse. Multa quippe novimus quae per memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
ille mansit ut erat. ita ut scͥptum ẽ
in libro eccłastico. anteꝗͣ crearentuꝵ
om̃ia nota sunt illi: sic & postquã
consũmata s̃. Sic inquit. ñ alit̃: et
anteqͣ crearentur. & pꝰqͣ consũmata
sunt. sic ei nota sunt. Longe ẽ gͥ huic
scientiȩ. scientia nr̃a dissimilis. Que
aũt scientia dĩ ẽ: ipsa ce sapientia.

Expanded text:
illa mansit ut erat. Ita et scriptum est illa mansit ut erat. Ita et scriptum est in libro Ecclesiastico: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt . Sic, inquit, non aliter, et antequam crearentur, et postquam consummata sunt, sic ei nota sunt. Longe est ergo huic scientiae scientia nostra dissimilis. Quae autem scientia Dei est, ipsa et sapientia;
Abbreviated transcription (Latin):
ulia que nesciat. s bonum eoꝵ ẽ de
opib suis cuis consulere ueritatẽ.
et hest ꝙ ei dicunt᷑. nonnulla nun¬
ciare. Non ut ipse abeis discat. s ut
ab illo ips ꝑ uerbum eius sine cor¬
pĩali sono nuncient õe qd uoluerit.
nos oramus eũ: nec tam̃ necessitates
nr̃as docemus eũ. Nouit enim ait
cessarium sit priusꝗͣ petatis ab eo.:
Nec ista ex aliquo cempre cognouit
ut nosset. s futura om̃ia tempr̃alia
atq in eis õe quid & q̃n ab illo petituri
fueramus: c&x quos & de quib reb uł
exauditurus uł ñ exauditurus cẽt.
sine inicio ante p̃sciuit. Liniu̾sas aũt
creaturas suas &e sp̃ales & corpr̃ales
ñ qr s̃ idõ nouit: s idõs̃ quia nouit.
Non enim nesciuit q̃ fuerat creaturꝰ
Quiagͦ sciut creauit: ñqr creauit
seuut. Nec alit̾ ea seiuit creata quã¬
creanda. Nonenimeiꝰ sapientiȩ ali¬
quid accessit ex eis. s illis existenti¬
b sicut oportebat. & q̃n oportebat

Expanded text:
ulla quae nesciat: sed bonum eorum est de ulla quae nesciat: sed bonum eorum est de operibus suis ejus consulere veritatem; et hoc est quod ei dicuntur nonnulla nuntiare, non ut ipse ab eis discat, sed ut ab illo ipsi per Verbum ejus sine corporali sono. Nuntiant etiam quod voluerit, nos oramus eum, nec tamen necessitates nostras docemus eum. Novit enim, ait cessarium sit, priusquam petatis ab eo . Nec ista ex aliquo tempore cognovit, ut nosset: sed futura omnia temporalia, atque in eis etiam quid et quando ab illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante praescivit. Universas autem creaturas suas, et spirituales et corporales, non quia sunt ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quacreanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat, et quando oportebat,
Abbreviated transcription (Latin):
loquimur. S uerbum ante omncn
sonum ante omnẽ cogitationẽ soi
Tunc enim ẽ uerbũ simillimũ rei no¬
tȩ de qua gignitur & imago eiꝰ Iñ
de uisione scientiȩ uisio cogitatiore
exoritur: qd̾ ẽ uerbum lingnȩ nulie
uerbum Uerum de re uera. nicb̃ de
suo habens s totum de illa scientia
de qua nascitur: nec intest q̃n id di¬
dicerit. qui qd̃ scit loquitur. aliq̃n
enim statim ut discit ħdic̃: Dum t̃
uerbum sit uerũ. id ẽ de notis reb.
pater in ea sapientia. ꝙ ẽ ipse s alu
didicit ꝑsensum corpr̃is sui. alid
ꝑse ipsum: Quis h dicat. qui nos
animal rationale. s supͣ animã tal¬
onalem dm̃ cogitat. qͣntum abeis
cogitari potest qui eum om̃ib ail¬
malib & om̃ib animis p̃fer̃ qͣius¬
ꝑspeculum & in eniginate conicici¬
do uideant. ñdum facie ad faciem
cus uł testib ut ca sciret indiguit:
donutiq. Ad om̃ia quippe scienda
q̃ scit. sufficit sͥ illa ꝑfectio. Habet

Expanded text:
loquimur, sed verbum ante omnem loquimur, sed verbum ante omnem sonum, ante omnem cogitationem soni. Tunc enim est verbum simillimum rei notae, de qua gignitur et imago ejus, quoniam de visione scientiae visio cogitationis exoritur, quod est verbum linguae nullius; verbum verum de re vera, nihil de suo habens, sed totum de illa scientia de qua nascitur. Nec interest quando id didicerit; qui quod scit loquitur; aliquando enim statim ut discit, hoc dicit; dum tamen verbum sit verum, id est, de notis rebus Pater in illa sapientia quod est ipse sibi, alia didicit per sensum corporis sui, alia per se ipsum? Quis hoc dicat, qui non animal rationale, sed supra animam rationalem Deum cogitat; quantum ab eis cogitari potest, qui eum omnibus animalibus et omnibus animis praeferuspeculum et in aenigmate conjiciendo videant, nondum facie ad faciem ntiis vel testibus, ut ea sciret, indiguit? Non utique: ad omnia quippe scienda quae scit, sufficit sibi illa perfectio. Habet
Abbreviated transcription (Latin):
illi philosophi garrier̃. contͣcorpo¬
ris sensus. animi aũt qͣsdam firmis¬
simas ꝑse ipsum ꝑceptiones rerũ
uerarum qͣle illud ẽ qd dixi scio
me uiuere. nequaꝗͣ indubium uo¬
care potuer̃. S absit a nob ut eaquȩ
ꝑ sensus corpr̃is didicimus: uera ẽẽ
dubitemus. Peos quippe didicimꝰ
celum ce t̃ram. & ea que ineis nota
s̃ nob̃. quantum ille qui & nos et
ipsa condidit innotescere nob uolu¬
it. Absit &ẽ ut scire nos negemus.
q̃testimonio didicimus alioꝵ. Alio¬
quin ẽẽ nescimus occeanum: nesci¬
mus eẽ t̃ras atq urbes qͣs celeber¬
rima fama cõmendat. nescuus fu
lectione didicimus. Nescimus q̃
cotidie undecun.q nunciant᷑ ⁊ indi¬
ciis consonis constantibq firmant᷑.
Postremo nescimus in qͥb locis uel
ex quib hominib fuerimꝰ exorti.
qr ħ om̃ia testimoniis credidimus
ris.⁊ q̃ testimoniis alioꝵ ꝑcepta seit
animus humanus. thesauro meno¬
riȩ condita ten&: exquib gignitͥ
uerbum uerum. quandoqł scĩ

Expanded text:
illi philosophi garrierunt contra corporis sensus; animi autem quasdam firmissimas per se ipsum perceptiones rerum verarum, quale illud est quod dixi, Scio me vivere, nequaquam in dubium vocare potuerunt. Sed absit a nobis ut ea quae per sensus corporis didicimus, vera esse dubitemus: per eos quippe didicimus coelum et terram, et ea qui in eis nota sunt nobis, quantum ille qui et nos et ipsa condidit, innotescere nobis voluit. Absit etiam ut scire nos negemus, quae testimonio didicimus aliorum: alioquin esse nescimus Oceanum; nescimus esse terras atque urbes, quas celeberrima fama commendat; nescimus fuilectione didicimus; nescimus quae quotidie undecumque nuntiantur, et indiciis consonis contestantibusque firmantur; postremo nescimus in quibus locis, vel ex quibus hominibus fuerimus exorti; quia haec omnia testimoniis credidimus ris, et quae testimoniis aliorum percepta scit animus humanus, thesauro memoriae condita tenet, ex quibus gignitur verbum verum, quando quod scimus
Abbreviated transcription (Latin):
uult rerum numerũ cognitaꝵ. et
numerum ẽẽ ꝑspicit infinitũ. Qui
enim dic̃ nolo me falli. ⁊ hme nolle
scio ⁊ ħme scire scio. iamr i si ñ cõmo¬
da elocutione pot̃ hinc infinitũ nu-¬
merũ ostende. & alia repꝑiunt᷑ que
adu̾sꝰ achademicos ualeant qͥ nicb
ab homine sciri posse contendt̃. S
modꝰ adhibendus ẽ presertim quia
oꝑe isto ñ ħ suscepimus: ce sunt iñ
libri tres nr̃i primo nr̃e conu̾sio¬
nis tempr̃e scripti. qͦs qui potue¬
rit &e uoluerit legere. lectosq intel¬
lexerit. nicħ eum ꝓfecto q̃ ab eis ẽtͣ
ꝑceptionem ueritatis argum̃ta
młta inuenta s̃ ꝑmouebt᷑. Cũ enĩ¬

Expanded text:
vult rerum numerum cognitarum, et vult rerum numerum cognitarum, et numerum esse perspicit infinitum. Qui enim dicit, Nolo me falli et hoc me nolle scio, et hoc me scire scio; jam et si non commoda elocutione, potest hinc infinitum numerum ostendere: et alia reperiuntur, quae adversus Academicos valeant, qui nihil ab homine sciri posse contendunt. Sed modus adhibendus est, praesertim quia in opere isto non hoc suscepimus. Sunt inde libri tres nostri, primo nostrae conversionis tempore conscripti, quos qui potuerit et voluerit legere lectosque intellexerit, nihil eum profecto quae ab eis contra perceptionem veritatis argumenta multa inventa s