comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
otẽpore uͦ natus ẽ moyses. Quẽ
cũ pat̾ eius celare diutius ñ pos¬
set: posuit eũ infiscellã scĩpeã. & mi¬
sit influm̃. Cuiꝰ miserata filia phara¬
onis : suscepit eũ. & ad optauit infili¬
um. Harrat aũt iosephus demoyse
cũ adhuc puer ẽet: & filia pharaoniᷤ
letabunda eum ad patrẽ detulisset:
sacerdotẽ quẽdã idolorũ exclamasse.
hic ẽ qui destruet egyptũ. Et infur¬
gens uolebat occidere eũ: sed mox
puella arripiens puerũ aufugit.
necessariis adeũ speculandũ occurre
factus ẽ. Inde ꝓpere cuncta gerens:
om̃s circũquaq intimicos suꝑauit.
Cũq añs egypti si uellet ẽẽ potuiset
maluit tam̃ cũ frib suis humilit̾ uie¬
re. Unde apłs. fide moyses grandis fic¬
tus: negauit se ẽẽ filiũ filiȩ pharaons.
quo ipse ait. Propħam uobis suscitabit
dñs de fr̃ib ur̃is: tanquã me ipsũ audr¬
tis. Qui ce ipse propt̾ herodis timorẽ. in
egyptũ aparentib delatusẽ. Ibiq t̃ra

Expanded text:
 natus est Moyses, quem cum pater ejus diutius celare posset, posuit eum in fiscellam scirpeam, et misit in flumen; cujus miserta filia Pharaonis suscepit eum, et adoptavit eum in filium. Narrat autem Josephus de Moyse, cum adhuc puer esset, et filia Pharaonis laetabunda eum ad patrem detulisset, sacerdotem quemdam idolorum exclamasse: hic est qui destruet Aegyptum, et insurgens volebat occidere eum; sed mox puella accipiens puerum, aufugit.  relictis necessariis, ad eum speculandum occurrerfactus est. Inde prospere cuncta gerens, omnes circumquaque inimicos superavit. Cumque dominus Aegypti, si vellet, esse potuisset, maluit tamen cum fratribus suis humiliter vivere. Unde Apostolus: « Fide Moyses grandis factus, negavit se esse filium filiae Pharaonis . e ait: « Prophetam vobis suscitabit Dominus de fratribus vestris, tanquam me ipsum audietis , » quia et ipse propter Herodis timorem in Aegyptum a parentibus delatus est, ibique terra
Abbreviated transcription (Latin):
ds ysaac. ds iacob: misit me aduos. ha
nom̃ mͥ ẽ inetnum: &e hoc memonal
meũ ingeneratione &e generatione.
nomen: & uetus et noua generatio cog¬
noscit. Hoc &e sinagoga. & ȩccłia intelli¬
git. Uade gͥ ce dic filiis ifrł. quia ego
uidi afflictionẽ eorũ: et dices ad eum.

Expanded text:
isit me ad vos; hoc nomen mihi in aeternum, et hoc memoriale meum in generationem et generationem. nomen et vetus et nova generatio cognoscit, hoc Synagoga, hoc Ecclesia intelligit. « Vade igitur, et dic filiis Israel, quia ego vidi afflictio
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qd̾ tenes inimnanu tua: Res¬
pondit. Uiiga. Piritq dñis. Proice
illã interrã. Piecit: & uersa ẽ inco¬
lubrũ ita ut fugeret moyses. Inte
confessus ẽ se cenere inigam: quãmo
inserpentẽ uersã. fugiens expauit.S¬
nũ est hoc: & mirabile signũ. Credit

Expanded text:
Respondit: Virga; dixitque Dominus: Projice illam in terram; projecit, et versa est in colubrum, ita ut fugeret Moyses. » Intconfessus est se tenere virgam, quam mox in serpentem conversam expavit. Signum est ho
Abbreviated transcription (Latin):
malefact̾or: ñ tibi tradidissemꝰ eũ. Nos
aut̃ quia innocentẽ. scm̃ et iustum.
&e sine om̃i contagione peccati. dei
filiũ cẽ credimꝰ: agnũ absq macula.
ĩmolamus & sumimꝰ. Ideoq quãuis
agnus et hȩdus ĩmolat᷑: solus tam̃
agnus apopło manducat᷑. Illud
em̃ sacrificiũ inisto sumit᷑: quia hoc
in illud uerissime conuertit᷑. Nũ¬
quã eñi illud comederet᷑: nisi hoc
imillud conuerteret᷑. Est aut̃ hec mu¬
tatio dexterȩ excelsi. Omĩs aũt mul¬
titudo filiorũ ifrł. hędũ ĩmolauit.
tor uidas circa hanc horã cũ iudeis
locutꝰ xp̃m uendidit: nũmos acce¬
pitꝰ atq altera die circa horã uesꝑ¬
tinã. idẽ post nonã. saluator nr̃
spm̃ emisit. Inde psalmista ait.
Fleuatio manuũ mearũ sacͥficium
uesꝑtinũ. S quia xp̃c dm̃ noster
octauo kalendas apͥlis ẽ crucifixus.
&e pͥdie quã crucifigeret hec agn
ĩmolatio facta fuerat: quomͦ ue¬
rũ ẽ. qd̾ quarta decima die p̃dicti

Expanded text:
ctor, non tibi tradidissemus cum . » Nos autem, quia innocentem, sanctum et justum, et sine ulla contagione peccati Dei Filium esse credimus, agnum absque macula, et immolamus, et sumimus. Ideoque quamvis agnus et haedus immolatur, solus tamen agnus a populo manducatur; illud enim sacrificium in isto sumitur, quia hoc in illud verissime convertitur. Nunquam enim illud comederetur; nisi hoc in illud converteretur. Est enim haec mutatio dexterae Excelsi. Omnis autem multitudo filiorum Israel haedum immolavit, tor Judas circa hanc horam cum Judaeis locutus, Christum vendidit, nummos accepit, atque altera die circa horam vespertinam, id est post nonam Salvator noster spiritum emisit. Unde Psalmista ait: « Elevatio manuum mearSed quia Dominus noster VIII Kalendas Aprilis est crucifixus, et pridie quam crucifigeretur, haec agni immolatio facta fuerat, quomodo verum est quod quarta decima die praedicti
Abbreviated transcription (Latin):
ens parco: ut ꝑte mea fortitudo mons¬
tref: qui &e quotiens uolo te supero.
&e suꝑato uires iterũ resumere ꝑmit¬
to. Et narret᷑ nom̃ meũ mom̃i terra:
cui om̃is ẽ obediens creatura: cuius
miraculorũ ñ ẽ numerus: cui nemo
inpine resistere ualet: qui ꝑranas
&e muscas ñ minus quã ꝑfulgura um¬
co: qui ad reges et principes suꝑandoᷤ¬
ñ armatos milites. sed locustas et cu¬
lices mando. Misitq pharao. & uoca¬
uit moysen &e aaron. & dirit eis. Recca¬
ui etiam nunc. Dñs iustus reddens
me puniens. Ego &e popłs mĩs ĩpii:
quib totiens dñs miseret᷑. & ñ cognos¬
cimus. Orate dñm. ut desinant tomi¬
trua. & grando. et dimittã uos: et
nequaquã hic ultra maneatis. feur
ẽes pharao. si hanc sententiã tenuis¬
ses: si sicut dicis ita fecisses: si coruil¬
terius ñ inditrasses. Mrauitq moy¬
ses addnm: & cessa uit grando. In¬
duratũ ẽ gͥcor pharaonis. & seruo¬

Expanded text:
bi parco, ut per te mea fortitudo monsbi parco, ut per te mea fortitudo monstretur, et quoties volo, te supero, et superatum vires iterum sumere permitto, ut narretur nomen meum in omni terra, cui obediens est omnis creatura, cujus miraculorum non est numerus, cui nemo impune resistere valet, qui per ranas et muscas non minus quam per fulgura, qui ad reges et principes superandos non armatos milites, sed locustas et culices mando. « Misitque Pharao, et vocavit Moysen et Aaron, et dixit eis: Peccavi etiam nunc; Dominus justus, reddenscata puniens; ego et populus meus impii, quibus toties Dominus miseretur, et non cognoscimus: orate Dominum, ut desinant tonitrua, et grando, et dimittam vos, et nequaquam ultra hic maneatis. » Felix esses Pharao, si hanc sententiam terminasses, si sicut dicis ita fecisses, si cor ulterius non indurasses. Oravitque Moyses Dominum, et cessavit grando. « Induratum est ergo cor Pharaonis, et servo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣñdo toñta diabolo ce angls enis
imnferno preparata exponebant. fulgu¬
ia aut̃ discurrentia tunc mittebant: qnͣ¬
do quasi ignitis iaculis. sententiis scrip¬
turarũ. uicia & malignos sp̃s in huma¬
nis pectorib int̾ficiebant. Cũquib et
ignis mirtus ferebat᷑: quia signorum
&miraculorũ fulgor. eorũ p̃dicationẽ
sequebat᷑. Ut qui uerbis credere nole¬
hant: saltẽ miraculorũ igne &e splen¬
dore illuminati. triti et corde conpunc
t. addnm̃ conuercerent᷑. Pereunt
uit omnia quȩ foris ft̃: quia quicũq
ascõrum fide & consortio separati. ex¬
tra eccłiam inuenti fuerint. iniudicio
pibunt. Unde et moyses congregari
omnia precipit: neforte doctͥorũ incu¬
ria & negligentia foris manentia
pereant. Qd̾ aut̃ ait idcirco quidẽ¬
posui te ut ostendã inte fortitudinẽ
mcã. et narret᷑ nomenmeũ inomn
tetta: sic ẽ accipiendũ ac si diceret.
deo tuã duritiã patior. ideo tibi toti¬

Expanded text:
quando tormenta diabolo, et angelis ejus quando tormenta diabolo, et angelis ejus in inferno praeparata exponebant. Fulgura autem discurrentia tunc mittebant, quando quasi ignitis jaculis, sententiis Scripturarum vitia, et malignos spiritus in humanis pectoribus interficiebant. Cum quibus et ignis mistus ferebatur, quia signorum et miraculorum fulgor eorum praedicationem sequebatur, ut qui verbis credere nolebant, saltem miraculorum igne et splendore iti ad Dominum converterentur. Pereunt autem omnia, quae foris sunt, quia quicunque a sanctorum fide, et consortio separati, extra Ecclesiam inventi fuerint, judicio peribunt. Unde et Moyses congregari omnia praecipit, ne forte doctorum incuria et negligentia foris manentia pereant. Quod autem ait: « idcirco posui te, ut ostendam in te fortitudinem meam, et narretur nomen meum in omni terra; » sic est accipiendum, ac si diceret: Idcirco tuam duritiam patior, ideo toties ti
Abbreviated transcription (Latin):
et insipientes. nobiles. et ignobiles. ani¬
tes & pauperes. ȩqualit̾ diuma utiont¬
I affugent᷑. Hoc eñ st̃ stulti ad sapients.
qd̃ ium̃ta ad homines. Malefici uͦ ptost̃
uulnera corã moyse stare ñ poterant.
quia sicut lepsi. et xp̃i uisione indigni
extra castra ex pulsi. inscõrũ eiuitate ñ
habitabunt. Indurauitq dñs corpha¬
raonis: & ñ dimisit popłm.
equit᷑ aut septima plaga: inqua
sicut & incȩteris monet pharao
dimittere popłm. Qd̃ si facere contẽp¬
serit: minat᷑ dñs se ĩ mittere om̃s plagᷤ
suꝑ eũ et suꝑ popłm eiꝰ: & pluere gran
quȩ foris sunt. intus congregent ne mo¬
rant᷑. Quid ẽ aut̃ qd moyses priꝰ ammo
net pharaonẽ dnmittere popłm: dem
git᷑. eiꝰq discipłi quos aaron significa¬
bat. prius popłm adpenitentiã uoca¬
bant: deinde mala futuri scłi. & in¬
fernos crucͥatus. eis denuntiabant:
Quasi em̃ grandinẽ suꝑ eos pluebã.

Expanded text:
nsipientes, nobiles et ignobiles, divinsipientes, nobiles et ignobiles, divites et pauperes aequaliter divina ultione affliguntur. Hoc enim sunt stulti ad sapientes, quod jumenta ad homines. Malefici vero propter vulnera coram Moyse stare non poterant, quia sicut leprosi, et Christi visione indigni, extra castra expulsi, in sanctorum civitate non habitabunt. « Induravitque Dominus cor Pharaonis, et non dimisit eos. » Sequitur autem sexta plaga, in qua sicut et in caeteris monetur Pharao dimittere populum; quod si facere contempserit, minatur Dominus se immittere omnes plagas super eum, et super populum ejus, et pluere grandquae foris sunt, intus congregentur, ne moriantur. Quid est autem, quod Moyses prius admonet Pharaonem dimittere populum, deigitur, ejusque discipuli, quos Aaron significabat, prius populum ad poenitentiam vocabant, deinde mala futuri saeculi, et infernos cruciatus eis denuntiabant? Quasi enim grandinem super eos pluebant,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omnẽ terrã egypti. Crunt eñi in
hominib & inium̃tis uulnera: & uesice
turgentes: ininiuersa terra egypti. fac¬
tũq ẽ ita. Nonpocetant malefici stare
cora moyse: ꝓpt̾ uulnera quȩ millis
erant. Ecce iã ñ animantia tantũ. sed¬
& ipsi homines ꝑcutiunt᷑: ut qui ungã
ñ sentiunt: saltẽ torm̃tis corrigantut.
Quid em̃ ꝑcaminũ. nͥ affuctionem:
afflitionis igne crematũ: Cinis igit᷑
Edecamino tollit. & incelũ spargit. qͣndo
afflicti popłi preces incęlo exaudiunt.
Et bene quidẽ ꝑmanus moysi cinis in
cȩlũ spargit᷑: quia xp̃i et scõrũ mani¬
bus om̃is popłs dño presentat᷑. Uulne¬
ra uͦ. et uesicȩ turgentes. quas & uidere
horribile. et pati intolerabile ẽ. futura
illa torm̃ta significant: quib nulla
tormenta cõparari possunt. Hȩc aut̃
torm̃ta illos expectant: qui obstinato
corde usq adfinẽ insua malicia ꝑse¬
uerant. fuit aut̃ plaga hȩc. ce in homi¬
nibus & imumentis: quia ce sapientes

Expanded text:
 terram Aegypti. Erunt enim in hominibus, et in jumentis vulnera, et vesicae turgentes in universa terra Aegypti. Factumque est ita. Nec poterant malefici stare coram Moyse propter vulnera, quae in illis erant. » Ecce non animantia tantum, sed ipsi homines percutiuntur, ut qui virgam non sentiunt, saltem tormentis corrigantur. Quid enim per caminum nisi afflictionem? jam afflictionis igne crematum? Cinis ergo de camino tollitur, et in coelum spargitur, quoniam afflicti populi preces in coelo exaudiuntur. Et bene quidem per manus Moysi cinis in coelum spargitur, quia Christi, et sanctorum manibus omnis populus Domino praesentatur. Vulnera vero, et vesicae turgentes, quas et videre horribile, et pati intolerabile est, futura illa tormenta significantur, quibus nulla tormenta comparari possunt. Haec autem tormenta illos exspectant, qui obstinato corde usque ad finem in sua malitia perseverant. Fit autem haec plaga et in hominibus et in jumentis, quia et sa
Abbreviated transcription (Latin):
ixit qͦ dñs adinoysen & aaron.
int̾ra egypti. Mensis iste uobis
principiũ mensiũ. pͥmꝰ erit iniñsib
anm. Mensis inqͥt iste aliorũ men¬
siũ pͥncipiũ ẽ: qui apud nos mareiꝰ
uocat᷑. Hic aut̃ sit uobis pͥmus.idẽ
maximꝰ et pͥncipalis inm̃sib anni:
qm̃ maiora in hoc mense quã ines¬
teris fiunt sacram̃ta. Loquimini
cite eis. Decima die mensis huuis.
tollat unusquisq agnũ ꝑfimiluas

Expanded text:
n et Aaron in terra Aegypti: Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. » Mensis, inquit, iste aliorum mensium principium est, qui apud nos Martius vocatur. Hic autem sit vobis primus, id est maximus et principalis in mensibus anni, quoniam majora in hoc mense, quam in caeteris, fiunt sacramenta. « Loquimini cite eis: Decima die mensis hujus, tollat unusquisque agnu
Abbreviated transcription (Latin):
similit̃ dr̃. Hecoquas hedũ inlacte
matris suȩ. Ad hunc aũt uescentum
ut qua caritate ommũ salutẽ desida-¬
mus. innotescat. Uicinus & eñi nr̃.
ge ñẽ. Est aut̃ agnus iste absq ma
habet molle: nchil femmeũ: nchl
corruptiom obnoxiũ: nichil carnaliᷤ
sentiens titillationis. & agnus qͥdẽ
ꝑ domos comedit᷑. hedus uͦ abom̃i
iultitudine immolat᷑. ⁊ qd̃ aꝑtissi¬
me designat᷑: & hoc sacͥficiũ quod

Expanded text:
icitur: « Ne coquas haedum in lacte matris suae . » Ad hunc autem vescendum ut qua charitate omnium salutem desideramus, innotescat. Vicinus enim noster ge non est. Est autem agnus ishabet molle, nihil femineum, nihil corruptioni obnoxium, nihil carnalis sentiens titillationis. Et agnus quidem per domos comeditur, haedus vero ab omni multitudine immolatur, per quod apertissime desig
Abbreviated transcription (Latin):
inquib nouũ testam̃tũ claudif᷑: ideo
ꝑquattuor. nouũ testamentũ designa¬
tur. Decima gͥ dies. uetꝰ testamentũ:
quarta uͦ post decimã. nouũ designat.
decima aũt die tollit agnus: s usq
ad quarta decimã ĩ molandus seruat᷑.
umouo ueracit̃ ẽ ad ĩpleta. Ibi xp̃s
monstraf. hic ĩmolat᷑: ibi significat᷑.
inc sacͥficat᷑. Ibi demq agni ĩ molatio

Expanded text:
in quibus Novum Testamentum clauditur, ideo per quatuor Novum Testamentum designatur. Decima igitur dies Vetus Testamentum, quarta vero post decimam Novum designat. Decima autem die tollitur agnus, sed usque ad quartamdecimam immolandus servatur;in Novo veraciter est adimpleta. Ibi Christus monstratur; hic immolatur. Ibi significatur; hic sacrificatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ame mortẽ istam. Sic gͥ &e tu homo
quicũq es. si senseris locustarũ exer¬
citũ deuorare terrã tuam: sisensers
lururiã. auariciam. discordiã. con¬
cupiscentiã. fornicationẽ. ingluinẽ.
ebrietatẽ. uanã głam. irã. et cȩtera
his similia quȩ ꝑ locustas intelli¬
gunt᷑. uastare ce disꝑdere carnẽ
tuam: curre festinus: curre ad mo¬
ysen: de precare. xp̃m ut tͥ parcat:
ut tͥ peccatũ dimittat. S noli cor
tuũ postea indurate cũ pharaone.
ne &e tu pereas adsimilitudinẽ pha¬
raonis. Audi ꝓpħam dicentẽ. Ho¬
die si uocem eiꝰ audieritis: nolite

Expanded text:
a me mortem istam. » Sic igitur es tu homo quicunque es, si senseris locustarum exercitum devorare terram tuam: si senseris luxuriam, avaritiam, discordiam, concupiscentiam, fornicationem, ingluviem, ebrietatem, vanam gloriam, iram, et caetera his similia, quae per locustas intelliguntur, vastare, et disperdere carnem tuam; curre festinus, curre ad Moysen, deprecare Christum, ut tibi parcat, ut tibi peccatum dimittat. Sed noli cor tuum postea indurare cum Pharaone, ne et tu pereas ad similitudinem Pharaonis. Audi Prophetam dicentem: « Hodie, si vocem ejus audieritis, nolite
Abbreviated transcription (Latin):
uicia & maligni sp̃s ferunt᷑. Om̃is
Ieñi in obȩdientia: suꝑbia ẽ. Quic̃q
aut̃ peccat: in obediens ẽ. In omn¬
cata ferunt᷑. Hȩ sunt illȩ locustȩ
corrodunt: cuncła dissipant: in¬
chil pulchrũ ua uiride marborib
relinquunt. Ideo steriles & infrucdu¬
ose fiunt: ad nichil aliud utiles. msi
ut excidant &e inignẽ mittant. Hoc
aut̃ tantũ int̾ra egypti: mregnopli¬
raomis: int̾ra tenebrosa: quȩ solis

Expanded text:
vitia, et maligni spiritus feruntur. Omnis vitia, et maligni spiritus feruntur. Omnis enim inobedientia superbia est. Quicunque autem peccat, inobediens est. Scata feruntur. Hae sunt illae locustae, corrodunt, cuncta dissipant, nihil pulchrum, nihil viride in arboribus relinquunt, ideo steriles et infructuosae fiunt, ad nihil aliud utiles, nisi ut excidantur et in ignem mittantur. Hoc autem fit tantum in terra Aegypti, in regno Pharaonis, in terra tenebrosa, quae solis
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc aut̃ cũ pharao ãmoni¬
tus sicut prius noluisset di¬
mittere popłm. cũq moyses locus¬
turas. & ille contẽpsisset: extendit
moyses uirgã. suꝑ terrã egypti. &
dñs indurit uentũ urentẽ tota il¬
ia die & nocte. Et mane facto uentꝰ
urens leuauit locustas. q̃ ascendit̃ suꝑ
umuersam terrã egypti: operuert̃q
cam. uastantes omma. Deuorata ẽ
igit᷑. herba terre: & quicquid pomoꝵ
grando reliquerat. Quid eñi ꝑlocus¬
tas quȩ quasi ĩꝑatorũ agmina semꝑ
facto exercitu cuncta uastantes ince¬
dunt: nisi uiciorũ & malignorum
spũũ multitudinẽ intelligamꝰ: Has
Initiũ eñi omnis peccati: suꝑbia.
Hec uitia portat: hȩc demones eleuat:
hȩc peccatores exaltat. Hac em̃ suꝑb
ille inflatione. hoc suꝑbiȩ uento in¬
flatus dicebat: suꝑ cęlũ ascendã. et
supra sidera cȩli exaltabo solium
meũ: sedebo inmonte testamenti.
in laterib aqͥlonis: et ero similis
altissimo. Sic gͥ locustȩ uolant: sic

Expanded text:
Post haec autem, cum Pharao admonitus, sicut prius, noluisset dimittere populum; cum Moyses locusturas, et ille contempsisset, « extendit Moyses virgam super terram Aegypti, et Dominus induxit ventum urentem tota illa die, et nocte, et mane facto ventus urens levavit locustas, quae ascenderunt super universam terram Aegypti, operueruntque eam, vastantes omnia. Devorata est igitur herba terrae, et quidquid pomorum grando reliquerat. » Quid enim per locustas, quae quasi imperatorum agmina, facto exercitu, cuncta vastantes incidunt, nisi vitiorum et malignorum spirituum multitudinem intelligamus? Has Initium enim omnis peccati superbia: haec vitia portat, haec daemones elevat, haec peccatores exaltat. Hac enim superbus ille inflatione, hoc superbiae vento 57 inflatus dicebat: « Super coelum ascendam, et super sidera coeli exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti, in ustae volant, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Iuit aut̃ adñs ad moysen. Uade dic
pharaoni. Hȩc dicit dñs. Dimitte
popłm meũ. Alioquin. ecce manꝰ mea
erit suꝑ agros tuos. & suꝑ equos. et
asinos. & camelos. et boues &e ours: pes¬
tis ualde gͣuis. fecit gͦ dñs uerbũ hoc¬
altera die. Mortuaq sunt om̃ia ani¬
mantia egyptiorũ: de animalib uero
filiorũ ifrł. nichil omnino periit. Qͥd
exteriorẽ substantiã intelligimꝰ: Quã
cũ dñs repente peccatorib aufert: aut
ꝓbatio ẽ. aut uindicta. Sic eñ &e bea
gr̃as agens dicebat. Dñs dedit. dñs
abstulit. Uir & em̃ sc̃s in hoc quoq
dei misericordiam agnoscebat: quod
ñ se sed sua feriebat. Cũ gͥ mexterionb
homo fiagellat᷑: gr̃ãs agat: conuerta¬
tur &e peniteat: deiq miscdiã recog¬
noscat: qui eũ tã miscricordit̃ ad pe¬
nitentiã uocat. Corripit eñĩ dñs
omnẽ filiũ quẽ recipit: et beatus ho¬
mo qui coripit̃ adño. Non induret᷑
ut pharao: sed confessus se peccasse. ue¬

Expanded text:
ixit autem Dominus ad Moysen: Vade dic Pharaoni: Haec dicit Dominus: Dimitte populum meum, alioquin ecce manus mea erit super agros tuos, et super equos, et asinos, et camelos, et boves, et oves, pestis valde gravis. Fecit ergo Dominus verbum altera die, mortuaque sunt omnia animantia Aegyptiorum; de animalibus vero filiorum Israel nihil omnino periit. » Quexteriorem substantiam intelligimus, quam cum Dominus repente peccatoribus aufert, aut probatio est, aut vindicta. Sic enim et beagratias agens dicebat: « Dominus dedit, Dominus abstulit . » Vir etenim sanctus in hoc quoque Dei misericordiam agnoscebat, quod non se, sed sua feriebat. Cum ergo in exterioribus homo flagellatur, gratias agat, convertatur et poeniteat. Denique misericordiam recognoscat, qui eum tam misericorditer ad poenitentiam vocat. Corripit enim Dominus omnem filium, quem recipit . Et beatus homo, qui corripitur a Domino. Non induretur ut Pharao, sed confessus se peccasse, ve
Abbreviated transcription (Latin):
udiuit aut̃ chana¬
neus uenisse isrł: pugna¬
uitq contra eũ & uicit. duxitq
predã exeo. At isrł uoto se dño
obligans ait. Si dedis popłm
istũ inmanu mea: delebo urbẽ
eius. Tradidit gͥ ei dñs chana¬
neũ: quẽ ille int̃̾fecit subuersis
urbib eiꝰ. Chananeus eñ iste
diabolus est. qͥ contͣ nos in pͥmo
homine pugnauit. & uicit. & ñ
paruã anobis predã tulit. dum
ipsa nos immortalitate priua¬
uit. Contͣ hunc aut̃ uodo obli¬
gati sumus. quicũq ad fidem
uenientes eiq abrenuntiantes.
aduersus cũ arma suscepimus.
Totiens gͥ eum int̾ficimus eiꝰq

Expanded text:
udivit autem Chanaaeus venisse Israel, pugnavitque contra eum, et vicit, duxitque praedam ex eo. At Israel voto se Domino obligans, ait: si dederis populum istum in manu mea, delebo urbes ejus. Tradidit ei Dominus Chananaeum, quem ille interfecit, subversis urbibus ejus. Chananaeus iste diabolus est, qui contra nos in primo homine pugnavit, et vicit, et non parvam a nobis praedam tulit, dum ipsa nos immortalitate privavit. Contra hunc autem voto obligati sumus, quicunque ad fidem venientes, eique abrenuntiantes, adversus eum arma suscepimus. Toties ergo eum interficimus, e
Abbreviated transcription (Latin):
riendã aquã. S quid inuenit: Ser¬
uos abrabã. seruos xp̃i: eos inuenit qͥ
uiuã & indeficientẽ ferebant aquã.
melior rebecca: quã mulier samarita¬
na. Abilla eñi uix aqua extorquetur:
petis. quȩ sũ mulier samaritana: Hec
aut̃ ait. bibe dñe mi: nã &e camelistuiᷤ
potũ tribuã. S qͥd ẽ qd̾ isti aquã abe¬
ispetunt. quib aquã dare uenerant:
misi ut inre uilissima. & quȩ plurimũ
abundat eos ꝓbent. quã circa ꝓximoᷤᷤ
habeant miscłiã &e caritatẽ. quibus
xp̃i sacramenta cõmittere debent:
Ideo em̃ dicit᷑. quia ñ ꝑdet mercedem
suã. qui uel calicẽ aquȩ frigide ꝓxi¬
mo dederit. Post quã aut̃ obediens
patiens. & misericors rebecca ẽẽ ꝓbat᷑:
dant᷑ ei maures. quib ornata. fiat
apta &e docilis. audire uerbũ dei.
Tales eñi &e sic ornatas aures quere¬
bat xp̃c cũ diceret: qui habet aures
ad reliqua menbra: quia ipse sunt
quȩ prius occurrunt uenienti u̾bo
dei. Ideo & psalmista abaurib in¬

Expanded text:
riendam aquam. Sed quid invenit? Servus Abraham, servus Christi, eos invenit, qui vivam et indeficientem ferebant aquam. multo melior Rebecca, quam mulier Samaritana: ab illa enim vix aqua extorquetur, petis, quae sum mulier Samaritana? » Haec autem ait: « Bibe, Domine mi; nam et camelis tuis potum tribuam. » Sed quid est quod isti aquam ab eis petunt, quibus aquam dare venerant, nisi ut in re vilissima, et quae plurimum abundat, eos probent, quam circa proximos habeant misericordiam et charitatem, quibus Christi sacramenta commitere debent? Ideo enim dicitur, quia non perdet mercedem suam, qui vel calicem aquae frigidae proximo dederit . Postquam autem obediens, patiens et misericors Rebecca esse probatur, dantur ei inaures, quibus ornata, fiat apta et docilis audire verbum Dei. Tales enim, et sic ornatas aures quaerebat Christus, cum diceret: « Qui habet aures  eas venitur ad reliqua membra, quia ipsae sunt, quae prius occurrerunt venienti Verbo Dei. Ideo Psalmista ab auribus in
Abbreviated transcription (Latin):
tis omnia: qm̃ sapientiȩ & iusticiȩ urten¬
tus. inlege dei meditabat᷑ die ac nocte.
Suꝑuixit aũt abrabam. post quam
quando durit urorẽ. Proqua. qui
sterilis erat. rogauit dnm̃: & concepit.
Sed collidebant᷑ inutero. eiꝰ paruul.
Ittt gͥ ut consuleret dñn. Quirespon¬
dens ait. Buȩ gentes mutero tuo. & duo¬
rufus erat: & imorẽ pellis. totus hispi¬
dus. Ait̃ egrediens. plantã fr̃ĩs mamite¬
nebat: ideoq uocatꝰ ẽ iacob. & cetera.¬
car uobis. Apparet gͥ quia uult rogari
as.: &e qd̃ facturus ẽ. precib acceleratur.
Stirilis erat rebecca: paritura tam̃: quȩ
ipsifilii eorũ habitim erant. significabat.
S quo unt rebecca ut consuleret do¬
minũ: nͥ quia more solito sacrificauit¬
lacrificiũ. & responsũ petiit: Accepit
aut̃ responsũ. qd̾ maior minori seruie¬
esau seruierit iacob: sed quia filii iacob.
usq ad xp̃i natiuitatẽ. ñ solũ filios
esaii. sed & cunctas gentes incircuitu
affuxetint. ec suꝑauerint. Lege uete¬

Expanded text:
tis omnia; quoniam sapientiae, et justitiae intentus, in lege Dei meditabatur die ac nocte. Supervixit autem Abraham, postquam quando duxit uxorem, pro qua, quia sterilis erat, rogavit Dominum, et concepit. « Sed collidebantur in utero ejus parvuli. Ivit igitur, ut consuleret et Dominum, qui respondens ait: Duae gentes in utero tuorufus erat et in morem pellis totus hispidus: alter egrediens plantam fratris manu tenebat, ideoque vocatus est Jacob. » In Evatur . » Apparet 31 ergo quia vult rogari Deus, et quod facturus est, precibus accelerat. Sterilis erat Rebecca, paritura tamen; quae ipsi et filii eorum habituri erant, significabat. Sed quo ivit Rebecca, ut consuleret Dominum, nisi quia more solito sacrificavit, et responsum petiit? Accepit autem responsum, quod major minori servirEsau servierit Jacob, sed quia filii Jacob usque ad Christi nativitatem, non solum filios Esau, sed cunctas gentes in circuitu afflixerint, et superaverint. Lege vete
Abbreviated transcription (Latin):
otempore egressus fuerat ysaac ad
meditandũ inagro. Quẽ rebecca cũ
uidisset: descendit decamelo: & cooꝑuit
sepallio. Qui introdunit eã intab̃nacło
sarȩ matrissuȩ. & accepit uxorẽ: & in
tantũ dilexit eam: ut dolorẽ qui ex

Expanded text:
tempore egressus fuerat Isaac ad meditandum in agro, quem Rebecca cum vidisset, descendit de camelo, et cooperuit se pallio. Qui introduxit eam in tabernaculum Sarae matris suae, et accepit uxorem, et in tantum dilexit eam, ut dolorem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
scãm ierłm. nouã descendentẽ de cȩlo.
adeo paratã. tãquã sponsã ornatã uio
suo. Huiꝰ gͦ uirginis filia ẽ rebecca. hi
filia ẽ ȩccłia: quȩ in hac uita moratur.
&e degit. S quid nachor. idẽ requied
iuminis. nisi ds pat̾ intelligit᷑: Inqͦ
suꝑedificata. suꝑfundam̃tũ apłorũ et
propħarũ. Quid aut̃ uasa aurea &e al̃¬
gentea. & uestes quȩ dant̃ rebeccȩ sigil¬

Expanded text:
salem novam descendentem de coelo a Deo, paratam sicut sponsam ornatam viro suo . » Hujus ergo virginis filia est Rebecca, hujus filia est Ecclesia, quae in hac vita moratur, et degit. Sed quid Nachor, id est requies luminis, nisi Deus pater intelligitur, in quo superaedificata super fundamentum apostolorum et prophetarum. Quid autem vasa aurea et argentea
Abbreviated transcription (Latin):
dñs exaudiuit puerũ. ostenditq ei pu¬
teum aque. Puto em̃ qd̾ adturpem
&& inhonestũ ludũ puerũ ysaac. isma¬
el ꝓuocauierat: de quo sara tã impadient̃
ẽ indignati. Nam qͥa pͥmogenita ei
subriꝑe defid̾abat: ideo eũ ad flagitia
ꝓuocabat. Diximus em̃ iam suꝑius
qd sara ȩccłiam: agar sinagogã signi¬
ficet. Hoc et em̃i apłs ipse testat᷑. Tumc
aũt quantũ adlitterã. sinagogã cum
filio eiectã ẽẽ credo: quando capta ie¬
rusalem ubiq gentium disꝑsist iudei.
Spũalit̾ aũt tunc eiecta ẽ: quando
iudeis uerbũ dei audire nolentib:
adgentes st̃ apłi comiersi. Unde apłs.¬

Expanded text:
nus exaudivit puerum, ostenditque ei punus exaudivit puerum, ostenditque ei puteum aquae. Puto autem quod ad turpem et inhonestum ludum puerum Isaac Ismael provocaverat, de quo Sara tam impatienter est indignata. Nam quia primogenita ei subripere desiderabat, ideo eum ad flagitia incitabat. Diximus enim superius quod Sara Ecclesiam, et Agar Synagogam significet: hoc enim et Apostolus ipse testatur . Tunc autem quantum ad litteram, Synagogam cum filio rejectam esse credo, quando capta Jerusalem, ubique gentium dispersi sunt Judaei. Spiritualiter autem tunc ejecta est, quando Judaeis verbum Dei audire nolentibus, ad gentes apostoli sunt conversi. Unde Apos
Abbreviated transcription (Latin):
siue gaudiũ int̾pretat᷑. Unde et ait.
Risũ mͥ fecit ds̃. Quicũq audierit
conridebit mͥ. Rursũq ait. Qͥs audi¬
turus crederet abraham. qd sara lact̾a¬
ret filiũ. quẽ peꝑit ei iam sem: Creuit
gͥpuer. & ablactatꝰ est puer. fecitq
abrahã grande conunũ: indie ablac¬
tadionis eiꝰ. Merito eñi indie ablact̾a¬
tionis fit grande conuutũ: ut alact̾e
separatus. magnas mueniat delicias.
em̃ poteratis. De ablactatis uͦ qͥd dicit:¬
ꝑfectos. Hoc ẽ em̃ grande conuuunium.
Hoc abraham. hoc apłi. preparant filiis
suis. Filiis utiq iam ablactatis: iam
abuberib auulsis.
Uq uidisset sara filiũ agar egyptiȩ.
¶uidentẽ cũ ysaac: dixit ad abrahã.
heres erit filiꝰ ancille: cũ meo filio ysaac.
Mane gͥ surgens abrahã. tollensq panẽ
& utrẽ aque. imposuit scapulȩ agar:
tradiditq ei puerũ: & dimisit eã. Quȩ
cũ abisset. & errasse insolitudine bersa¬
beȩ: et iam aqua consũpta cẽt: abiecit

Expanded text:
sive gaudium interpretatur. Unde et ait: « Risum fecit mihi Deus; quicunque audierit, conridebit mihi. Rursumque ait: Quis auditurum crederet Abraham, quod Sara lactaret filium suum, quem peperit ei jam seni? Crevit igitur puer, et ablactatus est, fecitque Abraham grande convivium in die ablactationis ejus. » Merito enim in die ablactationis fit grande convivium, ut a lacte separatus magnas inveniat delicias, enim poteratis . » De ablactatis vero quid dicitperfectos . » Hoc est enim grande convivium; hoc Abraham, hoc Apostoli praeparant filiis suis, utique jam ablactatis, jam ab uberibus avulsis. « Cumque vidisset Sara filium Agar Aegyptiae ludentem cum Isaac, dixit ad Abraham: enim erit haeres ancillae cum filio meo Isaac. Mane igitur surgens Abraham, tollensque panem, et utrem aquae, imposuit scapulae Agar, tradiditque ei puerum, et dimisit eam. Quae cum abiisset, et errasset in solitudine Bersabee, et jam aqua consumpta esset, abjecit
Abbreviated transcription (Latin):
ditores inqͥt legis iusti sunt apudan
sed factoxes. His aut̃ ita gestis: untro¬
gat᷑ cuius sit filia. Quȩ ait. filia sum
batuelis filii nachor & melchȩ. Batibi
aut̃ int̾pretat᷑ uirgo dei: nachor reqͥs
luminis: melcha regina eiꝰ. Que ẽ igt̃
hȩc uirgo dei. cuiꝰ filiã se eẽ rebeccagi¬
tur. nisulla dequa apłs ait: illa aut̃¬

Expanded text:
ores, inquit, legis justi sunt apud Deum, sed factores . » His autem ita gestis, interrogatur cujus sit, quae ait: « Filia sum Bathuelis, filii Nachor, et Melchae. » Bathuel enim interpretatur virgo Dei; Nachor requies luminis; Melcha regina ejus. Quae est ergo virgo Dei, cujus filiam se esse Rebecca gloriatur, nisi illa de qua Apostolus ait: « Illa aut
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quia dedit filio suo ysaac cuncta gͣ
possederat: filiis aũt concubinatũ largitꝰ
Sumus em̃ ut apłs ait heredes dei.: co¬
heredes aut̃ xp̃i. filiis atĩ concubinar̃
Plargitus ẽ mimera: bona scilicet cẽpora¬
Tua: mundi substantiã: intellectũ. ce ra¬
tionẽ: multarũ artiũ peritiã: et mul¬
taalia  dona precipua: quib illi ma¬
Leutunt᷑. Q̾ separauit eos abysaas.
Quȩ em̃conuentioluci ad tenebras. dut
que pars fideli cũ infidele: Quȩ con¬

Expanded text:
tur: « Quia dedit filio suo Isaac cuncta quae tur: « Quia dedit filio suo Isaac cuncta quae possidebat; filiis autem concubinarum largitus Sumus enim, ut Apostolus ait, haeredes Dei, et cohaeredes Christi . » Filiis autem concubinarum largitus est munera, bona scilicet temporalia, mundi substantiam, intellectum et rationem, multarum artium peritiam, et multa alia bona praecipua, quibus illi male utuntur, et separavit eos ab Isaac. « Quae enim societas luci ad tenebras? aut quae pars fideli cum infidel
Abbreviated transcription (Latin):
diligere cepit: quo prius dilexerat
sẏnagogam. Iua nãq cadente ista
suirexit. Unde ce subdit᷑. Et intantũ¬
eam dilerit: ut dolorẽ qui exmorte
matris acciderat temꝑaret. Huscm̃
hic optimus filius de morte matris.
quã de sua dolebat: cũ inciuce pen¬
dens diceret. Pat̾ ignosce illis: quia
nesciunt quid faciunt. Mat̃ enim
illuis scđm carnẽ sinagoga fuit:
thuram: dequa plures filios habuit.
Deditq cuncta quȩ possederat. filio suo¬
ysaac. Filiis aut̃ concubinarũ largitꝰ ẽ
munera. & separauit eos abysaac. Non
libidins causa alias duxisset uxoxes.
S quia nomine pat̾ erat: te etiã mul¬
torũ filiorũ pat̾ ẽẽ uolebat. Significa¬
bat pretecea dm̃. & unã scãm habere
uxorẽ. quȩ sibi legitimos. & hereditate
dignos filios pareret: et multas habere cõ¬
cubinas: quȩ spurios & abhereditate pel¬
lendos filios generarent. Quales sunt ui¬
dei. pagani. & heretici. Unde bene subdi¬

Expanded text:
diligere coepit, quo prius dilexit diligere coepit, quo prius dilexit Synagogam: illa namque cadente, ista surrexit. Unde et subditur: « et in tantum dilexit eam, ut dolorem, qui ei ex morte matris acciderat, temperaret. » Plus enim hic optimus filius de morte matris quam de sua dolebat, eum in cruce pendens diceret: « Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . » Mater enim illius, secundum carnem, Synagoga fuit, thuram, de qua plures filios habuit, deditque cuncta, quae possederat, Isaac; filiis autem concubinarum largitus est munera, et separavit eos ab Isaac. Non libidinis causa alias duxerit uxores: sed quia nomine pater erat, re etiam multorum filiorum pater esse volebat. Significabat praeterea Deum unam sanctam uxorem habere, quae sibi legitimos, et haereditate dignos filios pareret, et multas haberet concubinas, quae spurios et ab haereditate pellendos filios generaret, quales sunt Judaei, pagani, et haeretici. Unde bene subdi
Abbreviated transcription (Latin):
ce in lege eiꝰ meditabit᷑ die ac nocte. In¬
deetiã animalia quȩ ñ ruminant.
inmunda uocant᷑. Uenerat gͥ adme¬
adiandũ. idẽ ad hoc uenerat. ut nos
meditari. & scripturas ruminare. et
spũalit̾ intelligere doceret. Ideoq hic
dr̃: quia ambulauit ꝑuiã quȩ ducit
adputeũ. cuiꝰ nomenẽ uiuentis & ui¬
dentis. Puteus iste sp̃s scs ẽ: qui nos spũ
adlitterã. qua uidei gradiunt᷑ : sed ꝑ
illam quȩ ducit ad spm̃: qua ȩccłia
incedit. Et quia littera occidit: sp̃s aũ
facit: uidentis appellat᷑. Hac gͥ aqua
pauꝑsb misit me. Qd̃ aut̃ rebecca eũ
uidens. de camelo descendit: timoriᷤ
&e humilitatis ẽ indiciũ. Qd̃ aut̃ pal¬
lio se operuit: aut erubuit. aut decen¬
tior apparere uoluit. Quanto gͥ sc̃i
uiri deo familiarius appropinquant:
tantomagis humiliate. & ut ei place¬
ant decentius se ornare debent. Intro¬
duxit aut̃ intab̃̾naculũ matris suȩ:
& accepit uxorẽ: quia eo amore ȩccłiã

Expanded text:
et in lege ejus meditabitur die ac nocte . » Inde etiam animalia, quae non ruminant, immunda vocantur. Venerat ergo ad meditandum; id est, ad hoc venerat, ut nos meditari, et scripturas ruminare, et spiritualiter intelligere doceret. Ideoque hinc dicitur: quia ambulat per viam, quae ducit ad puteum, cujus nomen est viventis et videntis. Puteus iste Spiritus sanctus est, qui ad litteram, qua Judaei gradiuntur, sed per illam, quae ducit ad Spiritum, qua Ecclesia incedit: quia « littera occidit, spiritus autem facit, videntis appellatur. Hac igitur aqua, pauperibus misit me . » Quod autem Rebecca eum videns, de camelo descenderit, timoris, et humilitatis est indicium. Quod vero pallio se operuit, aut erubuit, aut decentior apparere voluit. Quanto igitur sancti viri Deo familiarius appropinquant, tanto magis se humiliare, ut ei placeant, et decentius adornare se debent. Introduxit autem eam in tabernaculum matris suae, et accepit uxorem; quia eo amore Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
rius numerus. om̃s inse numeros conti¬
decẽ. Multũ eñi conueniens fuit: ut
ad rebeccã deferendã. om̃s ꝓpħȩ duce¬
rent᷑. Onerati ꝑgunt cameli: quia mag¬
ne sunt diuitie ꝓpħatũ. Sed quis est
iste seruus qui eos ducit. quis inquã
nsi apłorũ chorus: &̾ precipue paulꝰ
seruus ihũ xp̃i. Isti gͦ inueniunt rebec¬
cam: isti inueniunt scãm eccłiã. isti
inueniunt pacientiã. sic eñi int̾pretat᷑
rebecca. Ipsa ẽ eñ cuidñs ait. In patien¬
cia ur̃a possidebitis animas ur̃as. Sed
qualis erat rebecca: Dicat moyses. Pti¬
ella decora niis: uirgoq pulcherri¬
ma. & incognita uiro. Talis ẽ gͥeccłia¬

Expanded text:
rus omnes in se numeros contines. Multum ergo conveniens fuit ut ad Rebeccam deferendam omnes prophetae ducerentur. Onerati pergunt cameli, quia magnae sunt divitiae prophetarum. Sed quis est iste servus, qui eos ducit? Quis, inquam, nisi apostolorum chorus, et praecipue Paulus, servus Jesu Christi? Isti ergo inveniunt Rebeccam, isti inveniunt S. Ecclesiam, isti inveniunt patientiam. Sic enim interpretatur Rebecca. Ipsa est enim, cui Dominus ait: « In patientia vestra possidebitis animas vestras . » Sed qualis erat Rebecca, dicat Moyses. « Puella decora nimis, virgoque pulcherrima, et incognita viro. » Talis est i
Abbreviated transcription (Latin):
de & sequit᷑. quia exaudiuit dñs ui
cẽ pueri: & ostendit ei puteũ aquȩ.
uenite: huc flentes & penitentes acce¬
dite: de hac aqua bibite: de hac ute
legis implete: & atidȩ litterȩ spũalem
intelligentiam adhibete. Hoc enim
& siñ modo: aliquando tam̃ fictim
Tunc agat. idẽ sinagoga implebit
utrem. & sitientẽ morientẽq ismahe¬
lem. idẽ popłm iudaicũ. uiua et no¬
ua aqua potabit.: quã quidẽ de ple¬
nis semꝑq abundantib ȩccłiȩ fonti¬
bus hauriet.
e eo qd̾ abraham & abimelech
ꝑcusserunt fedus inter se. neno¬
cerent sibi altuttũ: &e de redditione
putei. quẽ ui abstulerant serui abi¬
gimis: Quȩ si int̾ se conuenerint: ni¬
chil molle ce femneũ habentes. sed to¬
tũ uirile et masculũ possidentes: me¬
rito ñ matres s patres appellant᷑. Unde
S qm̃ anima possidet intellectũ. con¬
siliũ. & rationẽ. qd̾ caro ñ habet: alit̾
uicissim conuenire ñ potert̃: insi aĩã

Expanded text:
nde et sequitur: quia « exaudivit Dominus nde et sequitur: quia « exaudivit Dominus vocem pueri, et ostendit ei puteum aquae, daei, venite, huc flentes et poenitentes accedite, de hac aqua bibite, de hac utrem legis implete, et aridae litterae spiritualem intelligentiam adhibete. Hoc enim etsi non modo, aliquando tamen facturi tunc Agar, id est Synagoga, implebit utrem, et sitientem morientemque Ismaelem, id est populum Judaicum, viva et nova aqua potabit, quam quidem de plenis semperque abundantibus Ecclesia fontibus hauriet. De eo quod Abraham et Abimelech percusserunt foedus inter se, ne nocerent 28 sibi alterutrum, et de redditione putei, quem vi abstulerant servi Abigimus? Quae si inter se convenerint, nihil molle et femineum habentes, sed totum virile et masculinum possidentes, merito non matres, sed patres appellantur. Unde is . » Sed quoniam anima possidet intellectum, consilium et rationem, quod caro non habet, aliter vicissim convenire non poterunt, nisi animam
Abbreviated transcription (Latin):
legunt: s ñ intelligt̃. Sequit᷑. Quȩ cũ
abisset. & errasset insolitudine bersa
bee. Errat gͥ sinagoga: errat utiq.
sed tibi enat: In solitudine. Inqua
solitudine: Insolitudine bersabee:
idẽ iuxta puteũ satietatis. Sic eñi int̃¬
p̃tatur bersabee. Puteũ eñĩ sacietatis.
uel eccłiam circa quã plurib in locis
iudei morant᷑: uel ip̃sã legem quã
portant. intelligere possumꝰ. Circa
quã ideo errant: quia praue eã intel¬
ligunt. Qd quidẽ ereo facile ꝓbat᷑:
quia quotiens nobiscũ disputant.
cito deficiunt: cito qd̾ ꝓferant ñ ha¬
bent: cito eis aqua siccat᷑ inutre.
Nobis aut̃ ñ siccat᷑ aqua.: quia sp̃s
ẽ qui loquit᷑: cui nemo resistere ua¬
let. Sequit᷑. Cũq a qua consũpta
exlege ce ꝓpħis cõpetentia testimo¬
nia quȩ contra fidẽ xp̃ianã ꝓferant
ñ inueniunt: tunc cis aqua siccatir
mutre. Qd̃ quidẽ cunc eis ꝓdest: qui
do cõpuncti conueitunt᷑ ad xp̃m. U¬

Expanded text:
legunt, sed non intelligunt. Sequitur: « Quae cum abiisset, et erra. Errat igitur Synagoga, errat utique: sed ubi errat? in solitudine. In qua solitudine? in solitudine Bersabee, id est juxta puteum satietatis; sic enim interpretatur Bersabee. Puteum enim satietatis Ecclesiam, circa quam pluribus in locis Hebraei morantur, vel ipsam legem, quam portant, intelligere possumus; circa quam ideo errant, quia prave eam intelligunt. Quod quidem ex eo facile probatur, quia quoties nobiscum disputant, cito deficiunt, cito quid proferant non habent, cito eis aqua siccatur in utre; nobis autem non siccatur aqua, quia Spiritus est qui loquitur, cui nemo resistere valet. Sequitur: « Cumque aqua consumpta ex lege et prophetis competentia testimonia, quae contra fidem Christianam proferant, non inveniunt; tunc eis aqua siccatur in utre. Quod quidem ndo compuncti convertuntur ad Christum . U
Abbreviated transcription (Latin):
iacob appellant᷑. Qui etiã ñc esau
ꝑplantã tenent: qm̃ eos nequaquã
uide eorũq seruitia effugere posst̃.
ꝑprimogenita uͦ quȩ esauuendidit:
sacerdotalis dignitas intelligit᷑. Quã
quidẽ bene iacob emisse dicitur: qͥa
scã ȩccłia quiȩ ꝑ iacob figurat᷑. mͦ posfi¬
det hanc dignitatẽ: udeissine lege.
sine rege. sine sacetdotio ꝑmanentib.
ꝓpane nãq & lentis edulio. idẽ pro
cõmodo terrenȩ substantie. ne forte
ꝑdidert̃. At uͦ iacob. idẽ filii ȩccłiȩ
esuriunt & sitiunt: et ñ solũ panem
&& lentis ȩduliũ. uerũ etiã omina qͦ
possident uendentes: hanc dignita¬
tẽ & grãm emunt. Miseri iudei qui
tantã dignitatẽ ꝑdidert̃. Q qui om¬
niũ primogeniti fuerant: alios sup̃¬
se stare insacerdotii dignitate conspici¬
unt. Quanto melius eisfuerat esurisse

Expanded text:
istiani semen Jacob appellantur. Qui etiam nunc Esau per plantam tenent, quoniam eos nequaquam Judaei eorumque servitia effugere possunt. Per primogenita vero, quae Esau vendidit, sacerdotalis dignitas intelligitur, quae quidem bene Jacob emisse dicitur, quia S. Ecclesia, quae per Jacob figuratur, modo possidet hanc dignitatem, Judaeis sine lege, sine rege, sine sacerdotio permanentibus. Pro panis namque et lentis edulio, pro commodo terrenae substantiae, ne forte perdiderunt. At vero Jacob et filii Ecclesiae esuriunt et sitiunt, et non solum panem et lentis edulium, verum etiam omnia, quae possident, vendentes, hanc dignitatem et gratiam emunt. Miseri Judaei, qui tantam dignitatem perdiderunt, et qui omnium primogeniti fuerant, alios supra se in sacerdotii dignitate stare conspiciunt. Quanto melius eis fuisset esuriisse
Abbreviated transcription (Latin):
uerẽ parere impossibile ẽ. Unde &e
adño sara densu reprehendit᷑. Abrahã¬
uero quãuis &e ipse superius risisse dica¬
tur. ñ tamen rep̃hendit᷑: qm̃ nondu¬
bitando sed admirando risit. Sciebat
em̃nchil impossibile deo ẽẽ. Sequitur
aut̃ depeccato sodomorũ &r gomorre¬
orum: qd̾ ꝓsui magnitudine clamo
appellatur. Sic em̃ & depeccato cain
dicit᷑. Ecce uox sanguinis frĩs tuicla¬
mat adme de terra. Clamant gͥ peccata:
neq scđm hominũ uoluntates celari pos¬
sunt: semꝑq dei aures sollicitant & in¬
quietant. S mira conditoris pacientia.
quiñ statim punit: neq temere credenᷤ
accusanti clamori: quãuis om̃ia sciat:
descendit tam̃: &e uidet utrũ ea uera sint.
quȩ sibi depeccatorib nintiant᷑. Mag¬
nũ uidelicet homimi exemplũ tribu¬

Expanded text:
lierem parere impossibile est. Unde et lierem parere impossibile est. Unde et a Domino Sara de risu reprehenditur. Abraham quamvis et ipse superius 26 risisse dicatur, non tamen reprehenditur, quoniam non dubitando, sed admirando risit; sciebat enim Deo nihil impossibile esse. Sequitur autem de peccato Sodomorum, et Gomorrhaeorum, quod pro sui magnitudine clamor appellatur. Sic enim et de peccato Cain dicitur: « Ecce sanguis fratris tui clamat ad me de terra . » Clamant igitur peccata, neque secundum hominum voluntates celari possunt, semperque aures Dei sollicitant, et inquietant. Sed mira Conditoris patientia, qui non statim punit, neque temere credens accusanti clamori, quamvis omnia sciat, descendit tamen, et videt utrum vera sint, quae sic de peccatoribus nuntiantur: magnum videlicet homi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Angłi em̃ qͣndo uolunt. exaere corpiis
assumunt: quo & uuideri. et tangi. & loqu
& manducare. & bibere posst̃. Sicut emim¬
uerũ corpus ẽ aer: ita & corpora que sumt
exaere. His aũt ad tempus induurt᷑. que
cũ se expoliauerint: mox meundẽ aerem
resolunt᷑. Angłs tam̃ raphael adtobiã
loquens: ait. Pax uobis: nolite timere.
et eñi cũ ẽẽ uobiscũ ꝑuoluntatẽ dei.
indebar quidẽ uobiscũ &e manducare &
bibere: sed ego ininsibili cibo. & potu.
qui ab hominib uideri ñ potest:utor.
Scd̾m igit᷑ hanc sententiam. et ceterᷤ
angłos manducare & bibere intelligũ
quib cũq impossibile ẽẽ uidet᷑. ut an¬
głi manducent & bibant. Moyses ta¬
men eos comedisse testat᷑ dicens. C̃q¬
inquit comedissent. cdixert̃ adeũ. Ubi
ueniã adte tẽpore isto: et habebit fili
um uxor tua. Quo audito: risit san.
Besierant em̃ iam eisieri mulebru.¬
idẽ tempus menstruȩ iam abea cessaue¬
rat: post quã scđ̃m legẽ naturȩ. mu¬

Expanded text:
eli enim, quando volunt, ex aere corpus assumunt, quo et videri, et tangi, et loqui, et manducare, et bibere possunt. Sicut enim corpus est aer, ita et corpora, quae sumuntur ex aere. His enim ad tempus induuntur, quibus cum se exspoliaverunt, mox in eumdem aerem resolvuntur. Angelus enim Raphael ad Tobiam loquens ait: « Pax vobis, nolite timere: etenim cum essem vobiscum per voluntatem Dei, videbar quidem vobiscum et manducare et bibere, sed ego cibo invisibili, et potu, qui ab hominibus videri non potest, utor . » Secundum igitur hanc sententiam, et caeteros angelos manducare et bibere intelligant, quibuscunque impossibile videtur esse, ut angeli manducent, et bibant. Moyses tamen eos comedisse testatur, dicens: « Cumque comedissent, dixerunt ad eum: Ubi veniam ad te tempore isto, et habebit filium Sara uxor tua: quo audito, risit Sara. » Desierant enim jam fieri muliebria, tempus menstrui ab ea cessaverat, post quod secundum legem naturae mu
Abbreviated transcription (Latin):
ixit aut̃ sara centũ iuginti sept̃
amnis: & mortua ẽ. Quã empto
agro abrahã sepeliuit. inspelunca
duplici: inqua adã & eua. abrahã
&e sara. ysaac ce rebecca. sepulti ẽt̃
referunt᷑. Inqua &e iacob de egypto
delatus est. Quid enĩ ꝑspeluncam
duplicẽ. inqua patriarcharũ coppo¬
ra requiescunt: nisi patriam celes¬
tem intelligimus: Quȩ ideo duplei
d̃.: quiabona duplicia scĩs p̃stat. Uñ
sptũ ẽ. Duplicia ĩtra sua possidebt̃. Ibi
eniusq ad iudiciũ solȩ animȩ. post iudi¬
cum aut̃ animȩ & corpora. ȩtna beati¬
tacine ꝑftuent᷑. Menito gͥ ñ insepuilchiis
charaneorũ. sed inhac tã nobili spelunca.
uolust.
stm̃ suũ: & uitaret qd ñ acciꝑet uxorem
suo filio ysaac. nisi de cognatione sua.
fect gͥ serius qd̾ ei preceptũ fuerat. tu¬
utq decẽ camelos degrege dñi sui. one

Expanded text:
ixit autem Sara centum viginti septem annis, et mortua est; quam, empto agro, Abraham sepelivit in spelunca duplici, in qua Adam et Eva, Abraham et Sara, Isaac et Rebecca sepulti 29 esse referuntur, in quam et Jacob de Aegypto delatus est. Quid enim per speluncam duplicem, in qua patriarcharum corpora requiescunt, nisi coelestem patriam intelligimus? quae ideo duplex dicitur, quia bona duplicia sanctis praestat. Unde scriptum est: « Duplicia in terra sua possidebunt . » Ibi enim usque ad judicium solae animae; cium autem animae et corpora aeterna beatitudine perfruentur. Merito igitur non in sepulcris Chananaeorum, sed in hac tam nobili spelunca vvoluit. femur suum, et juraret quod non acciperet uxorem Isaac filio suo nisi de cognatione sua. Fecit igitur servus quod ei praeceptum fuerat, tulitque decem camelos de grege domini sui, one