comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit. me audit: et qui uos sꝑuit. m̾e sꝑnit.
Qui aut̃ me sꝑuit: sꝑuit eum qͥ me misit.
Ergo carnales isti qui noĩe xp̃iano censen¬
tur. sed p̃latos eccłiȩ magis de honestare
quęrunt quã eis obedire: ipsi sũt ingrati
filii. dequib conquestus est dñs. qͦd ab eis sp̃¬
tus sit. De quib et hoc qͦd subdit᷑ apte põt
intelligi. C ognouit bos possessorẽ suũ et a¬
sinis p̃sepe dñi fini. isrł autẽ ñ eognouit me.
popłs m̃s ñ ĩ tellexit. qͥa quẽ hebraicus et gen¬
cilis popłs dm̃ eito eognou̾ et ad eiꝰ grãm apͥ¬
stino ritu facile conuolauit: hunc ppłs iste
anis ortus. cognosc̾e non ualuit. Nam qui
diẽ se nosse dñi et mandata eiꝰn custodit. m̃¬
dax ẽ: et qui ñ diligit. ñ nouit dm̃. quia¬

Expanded text:
dit, me audit; et qui vos spernit, me spernit; dit, me audit; et qui vos spernit, me spernit; qui autem me spernit, spernit eum qui me misit . » Ergo carnales isti, qui nomine Christiano censentur, sed praelatos Ecclesiae magis dehonestare quaerunt, quam eis obedire, ipsi sunt ingrati filii, de quibus conquestus est Dominus, quod ab eis spretus sit. De quibus et hoc, quod subditur, apte potest intelligi. Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui; Israel autem non cognovit me, populus meus non intellexit; quia quem Hebraicus et gentilis populus Deum cito cognovit, et ad ejus gratiam a pristino ritu facile convolavit, hunc populus iste anis ortus, cognoscere non valuit. Nam « qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . » Et: « Qui non diligit
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ ꝑcelos expͥmi. acunctis t̾renis con¬
tagis intrmo amore suspense: qui quã uiᷤᷤ
coꝑe degant ininfimis tam̃ iam corde in he
possunt. quia peccanti hommi dictũ ẽ. t̾ra es
et int̾ram ibis : uł certe ñ peccatores et reꝓbi.
sed hi qui t̾reins actib occupati elemosinqꝵ
et lacͥmaꝵ ope adȩt̾nam uitã ꝑuemunt:. Itaq
uł angłica et humana nat᷑a. uł iusti & ꝑecca¬
tores. uł contemplatiui et actiui. ꝑ cȩlũ et
tram ex pͥmunt᷑. Et hi om̃s audire queri¬
moniã iubent᷑. quã suꝑ ingratis filis ds fa¬
cit ÷ ut omĩs rationalis creatura. testisexis¬
tat prauitatis eorũ. Ait emĩ. Filios enutri¬
ui et exaltauit ipsi autẽ spreuert̃ me. Et
quos appellat filios: nisi qͦs ꝑaquã et sp̃m ec¬
cłia gignit: Quos ipse enutrit infide. atti
sꝑminus eum: qͥa p̃dicatorũ eiꝰ u̾ba contẽp¬
mmꝰ. quib ait unigenitꝰ eius. Qui uos ali¬

Expanded text:
nominum per coelos exprimi a cunctis terrenis connominum per coelos exprimi a cunctis terrenis contagiis intimo amore suspensae, quae quamvis corpore degant in infimis, tamen jam corde inhaerpossunt, quia peccanti homini dictum est: Terra es, et in terram ibis . » Vel certe non peccatores et reprobi, sed ii qui terrenis actibus occupati, eleemosynarum et lacrymarum ope ad aeternam vitam perveniunt. Itaque vel angelica et humana natura, vel justi et peccatores, vel contemplativi et activi per coelum et terram exprimuntur. Et hi omnes audire querimoniam jubentur, quam super ingratis filiis Deus facit, ut omnis rationalis creatura testis existat pravitatis eorum. Ait enim: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Et quos appellat filios, nisi quos per aquam et Spiritum Ecclesia gignit? Quos ipse enutrit in fide atque spernimus eum, quia praedicatorum ejus verba contemnimus, quibus ait unigenitus ejus: « Qui vos au
Abbreviated transcription (Latin):
fidelib noui testam̃ti face̾ disposuit: iste li¬
ber satis p̃dixit. O mĩa enĩ ȩuũgłicȩ gr̃ȩ mi¬
steria. in hoc uolumine p̃nuntiata legunt᷑
ysaias itaq sic̃ ꝑsona et nomine suo. tipum
saluatoris gessit: ita p̃dicatione sua eũ p̃fig.
enutͥui et exaltaui: ipsi autẽ spreuert̃ me.
Nisionẽ quippe narrat: dum ea quȩ apud
patrẽ uidit uł audiuit. loquit᷑. Et quia de
cȩlestib adima ꝓ nobis descendit: descensi¬
onẽ hanc inpͥmordio suȩ locutionis osten¬
die. Oui enĩ abinitio docet in excelsis ange
ꝑcipe tra. ¶ uid em̃ celorũ noĩe. nisi hiqui
incelestib sut conditi. sp̃c angłici designan¬
turs Et qͥd appellatione tr̃ȩ. nisi humana
natura ex pͥmit᷑. quȩ det̾ra ẽ: Unde & inora¬
imur. fiat uolutas tua siẽ incȩlo et interrat
ut nimirũ uoluntas dĩ sic̃ asuꝑiore nat᷑a
agitur: ita inomĩb etiã ab humana infir¬

Expanded text:
fidelibus Novi Testamenti facere disposuit, iste lifidelibus Novi Testamenti facere disposuit, iste liber satis praedixit. Omnia enim evangelicae gratiae mysteria in hoc volumine praenuntiata leguntur. Isaias autem sicut persona et nomine suo typum Salvatoris gessit, ita praedicatione sua eum praefigenutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. » Visionem quippe narrat, dum ea, quae apud Patrem vidit vel audivit, loquitur. Et quia de coelestibus ad ima pro nobis descendit, descensionem hanc in primordio suae locutionis ostendit. Qui enim ab initio docet in excelsis angelpercipe terra. » Quid enim coelorum nomine, nisi ii qui in coelestibus sunt conditi, spiritus angelici designantur? Et quid appellatione terrae nisi humana natura exprimitur, quae de terra est? Unde et in oraimur: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra . Quo nimirum voluntas Dei sicut a superiore creatura agitur, ita in omnibus etiam ab humana infir
Abbreviated transcription (Latin):
habens faciẽ quasi hominis: et quartum
aĩal simile aquile uolanti. Orias eñi qui
robustus dm̃ dr̃. intelligi mistiee põt
aiãl simile leoni: ioachan uero qui consũ¬
matꝰ interp̃tatur. simile animal uituĩu.
quia uitulus eonsũmari solebat indĩ sa-¬
crificio: achar autẽ qui in nr̃a lingua cõ¬
tinentẽ sonat. aĩal habens faciẽ quasi hoĩs.
qͥt  hominis ẽ. ut sit continens et eastus:
erechias uͦ qui dr̃ app̃hendens dnm. aĩal
simile aquile uolanti. quia qͣrtus ȩuugłis¬
ta quasi app̃hendit dñm. dũ incomp̃hensi¬
bił diuinitatis eiꝰ archana ꝓfundiꝰ rimat᷑
sic̃ et aquila sublimiꝰ cȩt̾is omĩb auib uo-¬
lare consueuit: urreu̾beratis obtutib radi¬
os solis aspice. Quȩ scilicet aĩalia idẽ scĩ¬
ȩuugłista ñ immerito reges iuda uocant᷑:
qͥa ꝑ eos usq infinẽ mundi scã eccłia regit᷑.
Inquorũ dieb ysaias idẽ saluator nr̃ uisio
pandit᷑ in hoc ꝓpħȩ libro: qͥa quicqͥd ipse

Expanded text:
 et quartum animal simile aquilae volanti . » Ozias enim qui robustus Domini dicitur, intelligi mystice potest animal simile leoni. Joathan vero, qui consummatus interpretatur, animal simile vitulo; quia vitulus consummari solebat in Dei sacrificio. Achaz autem, qui in lingua nostra continentem sonat, animal habens faciem quasi hominis; quia hominis est, ut sit continens et castus. Ezechias vero, qui dicitur apprehendens Dominum, animal simile aquilae volanti; quia quartus evangelista quasi apprehendit Dominum, dum incomprehensibilis divinitatis ejus arcana profundius rimatur, sicut et aquila sublimius caeteris omnibus avibus volare consuevit, et in reverberatis obtutibus radios solis respicere. Quae scilicet animalia, id est sanevangelistae non immerito reges Juda vocantur, quia per eos usque in finem mundi sancta Ecclesia regitur. In quorum diebus Isaias, id est Salvatpanditur in hoc prophetae libro, quia quidquid ipse
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ suꝑ nos. Sed et multi qui xp̃iana ꝓ¬
fessione censent᷑. derelinquunt dnm: quia
relictis celestib terrena quert̃. Deserto eñi
creatoris amore. creaturã diligunt: deser¬
ent: et omissis cȩlestib. t̾renũ ẽ om̃e qͦd si¬
tiunt:. De his gͦ uere dici potest. quia dere¬
liquerunt dñm. Qui et blaspheniant
epta: et frequent̾ iudicia eiꝰ audent rep̃hen¬
dere÷ et multa dicunt ñ bene ordinata ab
eo ñ recte fieri. Atq retrorsum abalienant᷑:
qmͣ ad pͥstinas inquitates suas reu̾tunt᷑.
et a do fiunt alieni. Quib eẽt melius ñ co

Expanded text:
Sed et multi, qui Christiana professione censentur, derelinquunt Dominum, qui relictis coelestibus terrena quaerunt. Deserto enim Creatoris amore creaturam diligunt, deserent, et omissis coelestibus, terrenum est omne quod sitiunt. De iis ergo vere dici poterit, quia dereliquerunt Dominum. Qui et blasphemaveruepta, et frequenter judicia ejus audent reprehendere, et multa dicunt non bene ordinata ab eo non recte fieri. Atque retrorsum abalienantur; quoniam ad pristinas iniquitates suas revertuntur, et a Deo sunt alieni, quibus e
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ tuguriũ incucumerario: siẽ ciuitas
quȩ uastat᷑. Q uia syon specula dr̃⁊ filia
syon ẽ anima que solebat ĩ alto resid̾e uelut
ĩspecula :⁊ aduentuᷤᷤ tẽptationũ sollicita cͥcum spe¬
ctione p̾uidens refellere. Sic enĩ uigilabat.
ac sibi p̃uidebat. dum xp̃m habitatorem
hr̃et: qui eas m̃tes qͣs in habitat ingilare
faẽ ⁊ adsiumet custodiam sollicitas ẽẽ. Nc̃
uͦ relinquenda d̃. ut umbracłm inunnea:
et sic̃ tuguriũ in cucumerario. In umbra¬
cło qͥppe uineȩ custos manet. qui eam die

Expanded text:
cucumerario, et sicut civitas quae vastatur. » Quia Sion speculatio dicitur, filia Sion est anima, quae solebat in alto residere velut in specula, et adventus tentationum sollicita circumspectione praevidens refellere. Sic enim vigilabat, ac sibi praevidebat, dum Christum habitatorem haberet, qui eas mentes, quas inhabitat, vigilare facit, et ad suimet custodiam sollicitas esse. Nunc vero relinquenda dicitur ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario. In umbraculo quippe vineae custos manet, qui eam diu
Abbreviated transcription (Latin):
b ur̃is. ut ambularetis in atriis ineis:
Dictum ẽ enĩ suꝑiꝰ de hoc ppło. qͥa aplai¬
ta pedis usq ad u̾ticem. idẽ aminima et
extrema actione usq ad fidei celsitudinẽ.
ñ ẽ in eo sanitas. Et ido nẽ ista conueni¬
enter intelligunt᷑ ad eos dici qui in fir-¬
mnas actiones faciunt. & sanã fidẽ ñ ha-¬
bent: id ẽ ad sectatores hereseos symeoniᷤ
qui ordinationes et ȩccłias cȩt̾aq sacra uen¬
dunt uł emunt. aut mercatorib huiꝰmo¬
di consentiunt. Nam cum in eccłiam emp¬
ticiã conuenerint. et oblationes suas attule¬
rint ÷ dic̃ eis ut p̃missũ ẽ dñs. Cũ uenire¬
tis ante conspectũ meũ÷ qͥs quesunt hȩc de
manib ur̃is. ut ambularetis matrus meis:
Neq enĩ d̾s ista de manib eoꝵ querit unqͣm
aut suscipit. S̾ ine fide enĩ impossibile ẽ pla¬
niacan: heresim locum hunc cȩpistis: nolite
iam in eo sacͥficium offerre. qͥa ꝓfanatus ẽ.
Uel ultra. post quã infecti estis ueneno sẏmoĩs.

Expanded text:
laretis in atriis meis? » Dictum est enim superius de hoc populo, quia a planta pedis usque ad verticem, id est a minima et extrema actione usque ad fidei celsitudinem non est in eo sanitas; et ideo ista nunc convenienter intelliguntur ad eos dici, qui infirmas actiones faciunt, et sanam fidem non habent, id est ad sectatores haereseos Simonis, qui ordinationes, et ecclesias, caeteraque sacra vendunt vel emunt, aut mercatoribus hujusmodi consentiunt. Nam, cum in Ecclesiam emptitiam convenerint, et oblationes suas obtulerint, dicit eis, ut praemissum est, Dominus: Cum veniretis ante conspectum meum, quis quaesivit haec de manibus vestris, ut ambularetis in atriis meis? Neque enim Deus ista de manibus eorum quaerit unquam, aut suscipit. « Sine fide enim impossibile est planiacam haeresim locum hunc cepistis, nolite jam in eo sacrificium offerre, quia profanatus est. Vel ultra, id est postquam infecti estis venenis Simonis,
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑianoꝵ ppło sine de imo quoq eoꝵ cõ¬
uenient accipit᷑ dictum. qm̃ aplanta pe¬
lis usq ad uerticem ñ ẽ in eo sanitas.
Nam serpens antiquus lȩtale uirus su¬
um ꝑ oñs artus actionũ eiꝰ diffudit: a
mmimis eiꝰ ichoaus. et usq ad sũma pau¬
latim ꝑueniens. Sed tautu.s languor exeo
irremediabilit̃ conualeseit. qͦd ei ñ ẽ adhi¬
bita medicina. Sequit᷑ eñĩ Uulnus et li¬
uor. et planga tumens. non ẽ eireũligata:
nec currata medicamine: neq fota oleo.
Nut hiant inquit uulũib corꝑa: aut li¬
uent uerb̃ib: aut tument plagis. Ouid
autẽ noĩe uuln̾is intelligi debet. nisi pla¬
ga luxuriȩ. qde qua scͥptum ẽ conuulũauit
lumbos meos. Nultos em̃ uuln̾atos deie¬
eit ⁊ et fortissimi quiq int̾fecti ft̃ ab ea: sic̃

Expanded text:
 sive de unoquoque eorum convenienter accipitur dictum: A planta pedis usque ad verticem non est in eo sanitas. Nam serpens antiquus lethale virus suum per omnes artus actionum ejus diffundit, a minimis ejus inchoans, et usque ad summa paulatim perveniens. Sed tantus languor ex eo irremediabiliter convalescit, quod ei non est adhibita medicina. Sequitur enim: « Vulnus et livor et plaga tumens non est circumligata, nec curata medicamine, neque fota oleo. » Aut hiant, inquit, vulneribus corpora, aut livent verberibus, aut tument plagis. Quid autem nomine vulneris intelligi debet nisi plaga luxuriae, de qua scriptum est: « Convulneravit lumbos meos? » -- « Multos enim vulneratos dejecit, et fortissimi qui
Abbreviated transcription (Latin):
scientiã et carnẽ uuln̾at. ꝑ continentiã
coartat᷑: sic̃ p̃cepit dñs. Sint lumbi ur̃i
p̃cincti. Q uo cont᷑. iste ꝓpħa ei qͥ castita¬
dicam̃to beniuolentiȩ: cum paulꝰ dicit.
Omĩs amaritudo et ira. & in dignatio. &
clamor. et blasphemia tollat᷑a uob̾. eum
omĩ malitia: estote autẽ inuicẽ benngni.
misedes. Atq tuuiens plaga suꝑbie foue¬
tur oleo. ut sanitatẽ recipiat. idẽ suam
blanttim̃to sacre amonitiois: cũ dñs de¬
mulcet dicens. Discite ame qͥa mitis sum
et humilis cordeł &. inuenietis reqͥem ãi¬

Expanded text:
scientiam, et carnem vulnerat, per continentiam coarctatur, sicut praecepit Dominus: « Sint lumbi vestri praecincti . » Quo contra iste propheta ei qui castitadicamento benevolentiae, cum Paulus dicit: « Omnis amaritudo, et ira, et indignatio, mor, et blasphemia tollatur a vobis cum omni malitia; estote autem in vicem benigni, misericordes . » Atque tumens plaga superbiae fovetur oleo, ut sanitatem recipiat, id est suavi blandimento sacrae admonitionis, cum Dominus demulcet dicens: « Discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem ani
Abbreviated transcription (Latin):
dnin głe crucifixissent. Et qui peculia¬
ris popłs dĩ erat: non intellexit maiesta¬
tem in carne latentẽ.D ebuisset eñĩ p̃om
nib eũ intelligere: qͥacȩt̾is eum agnos¬
centib. iste solus amisso cordis lumine. ñ
intellexit occultũ eiꝰ aduentum. Nec p̃ter¬
eundũ. quia eiꝰdem saluatoris aduentum.
magnus ysaias ñ solũ uoce sed et ꝑsona
et nomine suo ꝓpħat. Ysaias quippe. salꝰ
uocatus ẽ amos. Amos uͦ robustus uł po¬
dens dr̃. Et quid ẽ robustus et potens. in
pretat᷑. popłm auellens. Et ds pat̃ ppłm
iudeorũ auulsit det̾ra sua ꝓpter necem fa¬
uatoris: captiuũq ꝑ om̃s gentes disꝑsit ysa¬
ias itaq filitis amos. unigenitũ sũmi patͥs
designat. Sed ysaias uisionẽ uidit suꝑ iu¬

Expanded text:
gloriae crucifixissent . » Et qui peculiaris populus Dei erat, non intellexit majestatem in carne latentem. Debuisset enim prae omnibus eum intelligere, quia caeteris eum agnoscentibus iste solus amisso cordis lumine non intellexit occultum Dei adventum. Nec praetereundum, quia ejusdem Salvatoris adventum magnus Isaias non solum voce et persona, sed et nomine suo prophetat. Isaias quippe salus vocatus est Amos. Amos vero robustus vel potens dicitur. Et quis robustus et potens nisirpretatur populum avellens. Et Deus Pater populum Judaeorum avulsit de terra sua propter necem Salvatoris, captivumque per omnes gentes dispersit. Isaias itaque filius Amos Unigenitum summi Patris designat. Sed Isaias visionem vidit super Ju
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑alit̾ sc̃s : quẽ pat̃ scĩficauit. et misit ĩmun¬
dũ. Quẽ iudei blasphemauert̃ dicentes. De¬
momũ babet. et insanit. Nam blasphemia
ẽ ꝑ quã de ipso dõ falsa dicunt᷑. Qui et ab¬
alienati ft̾adõ retrorsum : sic̃ ei tandẽ peni¬
tentes aiunit. Facti sumus quasi in pͥncipio:¬

Expanded text:
 « quem Pater sanctificavit et misit in mundum . » Quem Judaei blasphemaverunt dicentes: « Daemonium habet, et insanit . » Nam blasphemia est, per quam de ipso Deo falsa dicuntur. Qui et abalienati sunt a Deo retrorsum, sicut ei tandem poenitentes dicunt: « Facti sumus si
Abbreviated transcription (Latin):
iungit᷑. Ue genti peccatͥei. ppło graui imi¬
quitate ⁊ semini nequã filiis sceleratis. U̾ e
ꝑpetuũ dolorem et gemitũ designat. & a¬
maritudinẽ ȩt̾ni supplicii. Quãuis autem
int̃ peccatũ et iniquitatẽ nichil distare ꝑ hi¬
beat ioħ̃es dicens. omĩs qui facit ꝑeccatum
so tam̃ usu loquendi. plus iniqͥtas quã pec-¬
catum sonat. Et omĩs homo se libere fate¬
tur peccatorẽ: iniquũ autẽ dice̾ ñ nun ꝗͣ
erubescit. Nequitia uͦ dr̃ ab eo qđ ẽ neqͥcqͣm⁊
qͥa ꝑ eam qͣuisq tendit ad non ẽẽ. Scelus au-¬
tẽ etiam pondus pecci transit: quia sceleratoᷤ
uocare solemꝰ homicidas. et huiꝰmodi cͥmino¬
sos. Et quolibet quide peccõ quisq dñ offen¬
dit. eui peccatũ om̃e displicet: imquitate au¬
tẽ ut magni ponderis sarcina grauat᷑. neqͥ¬
tia uͦ defiẽ. et a uero di ẽẽ longe fit. atq ab ȩter¬
noꝵ amore tepescens. in appetitu temꝑaliũ
exardescit: scelere autẽ exercet crudelitatem

Expanded text:
e genti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, filiis sceleratis. » Vae perpetuum dolorem et gemitum designat et amaritudinem aeterni supplicii. Quamvis autem inter peccatum et iniquitatem nihil distare perhibeat dicens: « Omnis qui facit peu loquendi plus iniquitas quam peccatum sonat, et omnis homo se libere fatetur peccatorem; iniquum autem dicere nonnunquam erubescit. Nequitia vero dicitur ab eo quod est nequicquam, quia per eam quisque tendit ad non esse. Scelus autem et pondus peccati transit, quia sceleratos vocare solemus homicidas et hujusmodi criminosos. Et quolibet quidem peccato Deum quisque offendit, cui peccatum omne displicet; iniquitate autem, ut magni ponderis arcina gravatur. Nequitia vero deficit, atque a vero Dei esse longe fit, atque ab aeterno amore tepescens, in appetitu temporalium exardescit; scelere autem exercet crudelitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
ias gͦ ꝑsonã suã pͥmo declarat. dicens. Ui¬
sio ysaie. Oui ut bene ꝑsonã indicet: etiã
genus narrat cum subicit. filii amos. R eg¬
nũ quoq de quo pͥncipalit̾ ẽ locit᷑us. ur¬
bẽq denuntiat. dicens. Quã uidit suꝑ
iudã et iherłm Cempꝰ etiã descͥbit. ad¬
iungens. In dieb oriȩ ioathan. achar. eze¬
chiȩ. regũ iuda. Nec mouere nos debet
qđ non ait uisio mea. sed uisio ysaie. Mos
se in illa qͣsi de aliis loqͣntur: ostendentes
qͥa ñ ipsiloquunt᷑. sed sp̃s sc̃s. Hinc ẽ eñi qͦd
moyses ait. Erat moy ses uir mitissimꝰ suꝑ
om̃s hoiẽs: qui morabant᷑ int̾ra. Qui enim
ñ ait eram sed erat: ꝓfecto aꝑte indicat. qͥa
is qui ꝑ illũ de illo loquebat᷑: aliuserat. Hinc
et ioħes ait. Discipłs ille quẽ diligebat iħs.
Scͥptores gͥ saeri eloquii. qͥa impulsu scĩ sp̃s
agitant᷑ ⁊ sic de se in illo testimoniũ tanqͣm

Expanded text:
imo personam suam declarat dicens: Visio Isaiae. Qui ut bene personam indicet, etiam genus narrat, cum subjicit: Filii Amos. Regnum quippe, de quo principaliter est locuturus, urbemque denuntiat, dicens: Quam vidit super Judam et Jerusalem. Tempus etiam describit, adjungens: In diebus Oziae, Joathan, Achaz, Ezechiae, regum Juda. Nec movere nos debet quod non ait: visio mea, sed visio Isaiae. Mos se in illa quasi de aliis loquantur ostendentes quia non ipsi loquuntur, sed Spiritus sanctus. Hinc est enim quod Moyses ait: « Erat Moyses vir mitissimus super omnes homines, qui morabantur in terra . » Qui enim non ait: Eram, sed erat, profecto aperte indicat quia is qui per illum de illo loquebatur, alius erat. Hinc et Joannes ait: « Discipulus ille, quem diligebat Jesus . » Scriptores igitur sacri eloquii, quia impulsu sancti Spiritus aguntur, sic de
Abbreviated transcription (Latin):
głis dĩ. Ierłm uͦ dicit᷑ uisio pacis. Et dñs
uisionẽ suꝑ iherłm intuebat᷑. quando di¬
cebat. quia multi aboriente et occidente
uenient. et recumbent cum abraham&.
ysaac et iacob in regno cȩlorũ: et beati¬

Expanded text:
salem vero dicitur visio pacis. Et Dominus visionem super Jerusalem intuebatur, quando dicebat: Quia « multi ab Oriente et Occidente venient, et recumbent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coeloru
Abbreviated transcription (Latin):
malia tua habitabunt mnea. Hinc etiam
natus dñs apastorib inp̃sepi reꝑtus ẽ: qͥa
eiꝰ incarnatio. inea qua nos reficiunt pro¬
pħȩ scͥptura recognoscit᷑. Bos itaq idest
hebreoꝵ ppłs iugo legis edomitus. cogno¬
uit possessorẽ fuũ id ẽ xp̃m incarne p̃¬
sentem÷ et asinus ioẽ gentilis ppłs. qui
uoluꝑtatib deditus erat et grauiꝰ brutuᷤ.
agnouit p̃sepe dñi fui. idẽ scͥpturã dĩ in

Expanded text:
malia tua habitabunt in ea . » Hinc etiam malia tua habitabunt in ea . » Hinc etiam natus Dominus a pastoribus in praesepi repertus est ; quia ejus incarnatio in ea, qua nos reficiunt prophetae, Scriptura recognoscitur. Bos itaque idem Hebraeorum populus jugo legis edomitus cognovit possessorum suum, id est Christum in carne praesentem, et asinus, id est gentilis populus, qui voluptatibus deditus erat, et gravius brutus agnovit praesepe Domini sui, id
Abbreviated transcription (Latin):
xl. annisz et exaltaũ eos in t̾ra quã patͥb¬
eorũ ꝓmiserat. sic̃ ꝑaulus ait. Ds̃ ꝑleb̃
ifrł. elegit patres nros: et plebem ex al¬
tauit. Ipsi autẽ spreuert̃ eum: quia le¬
gem eiꝰ ꝓiecert atq dȩmonib immola¬
uert̾: et nouissime filiũ eiꝰ unicũ deho¬
nestauert. Unde et fubdit᷑. Cognouit
bos possessorẽ suũ. et asinus p̃sepe dñi
ñ ureellexit. Quis eñĩ bos. nisi rudal¬
cus ppłs extitit cuiꝰ ceruncẽ iugum legiᷤ
accriuit: Et quis asinus. nisi gentilitas
fuit: quã quilibet seductor repꝑit. qua¬
si brutum animal et nulla ratione re-¬
nitens. quo uoluit errore substrauit:
Bos gͦ possessorem. et asinus p̃sepe dñi co¬
gnouit : quia et hebraicus ppłs dñi quẽ
colebat sed ignorabat repꝑit: et gentilitaᷤᷤ
legis pabulũ qđ ñ habebat accepit. Presepe
eñ hoc loco scͥptura facra ñ inconuenien¬
ter intelligit᷑. in qua uerbi pabulo anima¬
lia scã satiant᷑: dequib ꝑ psalmistã d̃r. Ani-¬

Expanded text:
unc appellat filios nisi Judaeos de quibus ait Moyeorum promiserat, sicut et Paulus ait: « Deus plebis Israel elegit patres nostros, et plebem exaltavit? » ipsi autem spreverunt eum, quia legem ejus projecerunt atque daemonibus immolaverunt et novissime filium ejus unicum dehonestaverunt. Unde et subos possessorem suum, et asinus praesepe domini non intellexit. » Quis enim bos nisi Judaicus populus exstitit, cujus cervicem jugum legis attrivit? Et quis asinus nisi gentilitas fuit, quam quilibet seductor, qui reperit, quasi brutum animal et nulla ratione renitens, quo voluit, errore substravit? Bos possessorem, et asinus praesepe domini cognovit; quia et Hebraicus populus Deum, quem colebat, sed ignorabat, reperit; et gentilitas legis pabulum, quod non habebat, accepit. Praesepe enim hoc loco sacra Scriptura non inconvenienter intelligitur, in qua verbi pabulo animalia sancta satiantur, de quibus per Psalmistam dicitur: « Ani
Abbreviated transcription (Latin):
questus sit dicens. Filios enut̾in et exal¬
taui: ipsi autẽ spreuert̃ me. Et quos nẽ¬
filios appellat. iisi iuideos⁊ dequib ait moy¬
ses. uidit dñs et ad iracundiã concitatus¬
ẽ. quia ꝓuocauer̃t eum filii sui et filiȩ:¬

Expanded text:
questus sit, dicens: Filios enutrivi, et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Et quos nunc appellat filios nisi Judaeos de quibus ait Moyses: « Vidit Dominus, et ad iracundiam concitatusquestus sit, dicens: Filios enutrivi, et exaltavi, ipsi autem spreverunt me. Et quos n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipe tr̃a: qm̃ dñs loquutus ẽ. Filios enu¬
triui. et exaltauit ipsi autẽ spreuerunt me.
Om̃s qui p̃dicationis officium insynago¬
ga tenuert̃. cȩli recte uocati sunt: quia ni¬
mirũ saꝑe suꝑna credebant᷑. Terra uͦ plebs
iudeoꝵ appellata ẽ. Unde et moyses cum
sacerdotes et ppłm ad uerba suȩ admoniti¬
onis excitare̾ dixit. audite cęli quȩ loquar.
ordinẽ p̃positoꝵ appellans: t̾ram uͦ fubditã
plebẽ. Eadem ratione:cȩlos et t̾ram nc̃
ysaias affatur. Sed cȩlos iubet audirez
t̾ram uͦ aurib ꝑciꝑe. Nuditus enĩ inscͥp¬
turis scĩs ñ ẽ iste qͥ ĩ aure sonat ÷ sed qui
corde ꝑcipit᷑. Vnde et dñs ait. Q ui habet
aures audiendi. audiat. Nudit enĩ qͥ u̾ba
ueritatis mnaure cordis intelligendo sus¬
corꝑeis audiens. int̾iorem sensũ eorũ mi¬
nime capit. Et quia sacerdotũ atq doc¬
torũ ẽ intelligere mistica. ppłi uͦ nudã
hystorie suꝑficiẽ auditu corporis haurire: iõe

Expanded text:
nus locutus est: Filios enutrivi, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me. » Omnes, qui praedicationis officium in Synagoga tenuerunt, coeli recte vocati sunt, quia nimirum sapere superna credebantur. Terra vero plebs Judaeorum appellata est. Unde et Moyses cum sacerdotes et populum ad verba suae admonitionis excitaret, dixit: « Audite, coeli, quae loquor ordines praepositorum appellans, terram vero subditam plebem: eadem ratione coelos et terram nunc Isaias affatur. Sed coelos jubet audire, terram vero auribus percipere. Auditus enim in Scripturis sanctis non est iste, qui in aure sonat, sed qui corde percipitur. Unde Dominus: « Qui habet aures audiendi, audiat . » Audit enim, qui verba veritatis in aure cordis intelligendo suscorporeis audiens interiorem sensum eorum minime capit. Et quia sacerdotum atque doctorum est intelligere mystica, populi vero nudam historiae superficiem auditu corporis haurire, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat᷑: ñ ipsa dilectio cernit᷑. Neq enĩ imagi¬
nalit̾. sed ꝓpͥe uidet᷑ ⁊ et ñ ꝑ corpꝰ. sed in m̃te ab oĩ
uitioꝵ labe mundata. eiꝰdemq dilectioĩs grã¬

Expanded text:
ralis cogitatur, non ipsa dilectio cernitur. Neque enim imagiralis cogitatur, non ipsa dilectio cernitur. Neque enim imaginaliter, sed proprie videtur, et non per corpus, sed in mente ab omni vitiorum labe mundata
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ et tra. et omĩa quȩ ineis conspicua st̃ ocłis
nr̃is Nec illud alt̾m quo absentia corꝑa cogitã¬
tur. insinuare difficile ẽ. Ipsũ qͥppe celũ & t̾ram.
et quȩ ineis uide possumꝰ. etiã ineis constituti
cogitamꝰ⁊ uͥ nichil uidentss ocłis corꝑis. animo
tan᷑ corꝑales imagines intuem᷑ seu ueras sicut
ipsa corꝑa uidimꝰ et memoria retinemꝰ. seu fictas
sic̃ cogitatio formare potu̾it. Alit̾ enĩ cogitat
quis romã quã uidit: alit̾ iherłm quã ñ uidit.
Terciũ uͦ illud qͦ dilectio inteilecta conspicit᷑. eas
res continet quȩ ñ habent imagines sui simi¬
les quȩ ñ st̃ qd ipse Nam homo quide ułarbor.
aut sol et quȩcũq alia corꝑa. siue cȩlestia siue t̾¬
restria. et p̃sentia uident᷑ in suis formis. & ab
sens inaliqua imagine sibi simili: Non utiq s
quantũ m̃te cerni potest ab alio magis. ab alio

Expanded text:
coelum et terra, et omnia quae in eis conspicua sunt oculis coelum et terra, et omnia quae in eis conspicua sunt oculis nostris. Nec illud alterum, quo absentia corpora cogitantur, insinuare difficile est. Ipsum enim coelum et terram, et quae in eis videre possumus, etiam in eis constituti cogitamus, ubi nihil videntes oculis corporeis, animo tamen corporales imagines intuemur seu veras, sicut ipsa corpora vidimus, et memoria retinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potuerit. Aliter enim cogitat quis Romam, quam vidit, aliter Jerusalem, quam non vidit. Tertium vero illud, quo dilectio intellecta conspicitur, eas res continet, quae non imagines habent sui similes, quae non sunt, quod ipsae. Nam homo quidem vel arbor, aut sol, aut quaecunque alia corporea sive coelestia sive terrestria et praesentia videntur in suis formis, et absens in aliqua imagine sibi simili? Non utique. Sed quantum mente cerni potest, ab alio magis, ab alio
Abbreviated transcription (Latin):
ia. Bene itaq uir dõ plemis ait. uisio ysaiȩ
et ñ uisio mea÷ qͥa ꝑhoc qđ repletus sp̃u scõ
suꝑ se trahit᷑. qͣsi ex tra semetip̃m fit: ⁊ sic de se
quasi de alio sententiã ꝓfert. etiã in hoc de¬
uitans ne iactant᷑ loqui uideat᷑. Oui unisio¬
nẽ hanc uidit suꝑ iudã et iherłm: qͥa licet
de tͥhu iuda. et urbe regali in qua templũ e.¬
rat uaticinatꝰ ẽ. Sed querendũ nob̃ est eur exor¬
sus sit dicens. uisio ysaiȩ filii amos: nec sub iũ¬
g̾e uideat᷑ qͥd uiderit. aut indicare quȩ sit io¬
ta uisio. Id qđ respondendũ. qͥa tria genera ft̃¬
uisionũ÷ id ẽ corꝑalȩ et spũale. atq intellee¬
tuale. Ecce eñi in hoc uno p̃cepto cũ legit᷑.
diliges ꝓximũ tirũ sic̃ terip̃m. tria occurrũt
gen̾a uisionũ. unũ ꝑ ocłos quib ipse litt̾e
tio intellecta conspicit᷑. In his tͥbus gen̾ib illud
pͥmũ mianfestũ ẽ hominib. In hoc eñ uidec᷑

Expanded text:
vir Deo plenus ait: Visio Isaiae, et non visio mea; quia per hoc quod repletus Spiritu sancto super se trahitur, quasi extra semetipsum fit, et de se quasi de alio sententiam profert, etiam in hoc devitans ne jactanter loqui videatur. Qui visionem hanc vidit super Judam et Jerusalem. Quia, licet de tribu Juda et urbe regali, in qua templum erat, vaticinatus est. Sed quaerendum nobis est cur exorsus sit, dicens: Visio Isaiae, filii Amos, nec subjungere videatur quid viderit, aut indicare quae sit ista visio. Ad quod respondendum, quia tria sunt genera visionum, id est corporale, spiritale atque intellectuale. Ecce enim in hoc uno praecepto cum legitur: « Diliges proximum tuum sicut te ipsum , » tria occurrunt genera visionum: unum per oculos, quibus ipsae litterae n his tribus generibus illud primum manifestum est hominibus. In hoc enim videtur
Abbreviated transcription (Latin):
q tͥbus uisionũ generib scd̃m & t̾cium
inuisione ysaiȩmuenit᷑. Est em̃ intelle¬
ctualis uisio eius: et ñ nunquã etiam
spũalis. Inspũ quippe formatis imagini¬
b uidit dñm sedentẽ suꝑ soliũ. excelsum
et eleuatum. atq seraphinistantes incir¬
Nam signa ꝑaliquas rerũ corꝑaliũ simi¬
litudines demonstrant᷑ inspu: fiaccedit

Expanded text:
ium in visione Isaiae invenitur. Est enim intellectualis visio ejus, et nonnunquam etiam spiritalis. In spiritu quippe formatis imaginibus vidit « Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum, » atque « seraphim » stantes in cirNam signa per aliquas rerum corporalium similitudines demonstrantur in spirit
Abbreviated transcription (Latin):
Et utiq non ẽ corpꝰ. quãuis corꝑi similiͤ
sit imago absentis corꝑis: nec ille ipse ob¬
tutus quo ceriit᷑. Cerciũ uͦ intellectuale¬
dicamꝰ ab intellectu. Prestantior autẽ ẽ
uisio sp̃alis.qua simi litudines corꝑũ

Expanded text:
Et utique non est corpus, quamvis corpori similis sit, imago absentis corporis, nec ille ipse obtutus, quo cernitur. Tertium vero intellectuale ab intellectu dicimus. Praestantior est autem visio spiritalis, qua similitudines corporum
Abbreviated transcription (Latin):
inferior: uͥ corꝑaliũ rerũ similitudineᷤᷤ
expͥmunt᷑: sed uiuacitate m̃tis intelligũ¬
tur. Qdautẽ ñ imaginalit̾ sed ꝓpͥe uidet᷑
et ñ ꝑ corpus.hoc sola mente cernit᷑ sic̃
tusticia ueritas et sapientia: & huimodi
cȩt̾a. Itaq uisio ysaiȩ ẽ intellectualis: &
aliquotiens fortasse spãlis simul et intel¬
lectualis. Nam ea quȩ inhoc uolumine
descͥpta st̃. uisionẽ suã appellat. Patet gͥ eau¬
sa.cur p̃mitat dicens. uisio ysaiȩ filii amoᷤ.
et nichil decorꝑea uisione subiungat: qm̃¬

Expanded text:
inferior, ubi corporalium rerum similitudines imprimuntur, sed vivacitate mentis non intelliguntur. Quod autem non imaginaliter sed proprie videtur, et non per corpus, hoc sola mente cernitur sicut justitia, veritastet sapientia et hujusmodi caetera. Itaque visio Isaiae est intellectualis, et aliquoties fortasse spiritalis simul et intellectualis. Nam, ea quae in hoc volumine descripta sunt, visionem suam appellat. Patet igitur causa, cur praemittat, dicens: Visio Isaiae, filii Amos, et nihil de corporea visione subjungat; q
Abbreviated transcription (Latin):
regum iuda. Sub intel¬
ligit᷑ in pͥmis hec ẽ. ut
ita sit integer sensus.
ac tempꝰ describat. &. post modũ dicẽ mist̾ia
ꝓpħiȩ incipiat: quatiꝰ ad ui̾tatẽ solidiꝰ ostẽ¬
dendã. ante historiȩ radicem figat. & post¬

Expanded text:
regum Juda. » Subintelligitur in primis Haec est, ut ita integer sit sensus: ac tempus describat, et postmodum dicere mysteria prophetiae incipiat, quatenus ad veritatem solidius ostendenda
Abbreviated transcription (Latin):
dilatabitu. U nde et sequit᷑. Tunc diuident᷑
spolia p̃darum multaꝵ: claudi diripent rapi¬
p̃darum multaꝵ homines st̃: qui tollunt᷑
antiquo hosti sicut scͥptum ẽ. Cum fortis ar¬
matuᷤ custodit atrium suũ: inꝑace st̃ ea quȩ
possidet. Si autem fortior illo suꝑueniens ui¬
cerit illum ÷ uniu̾sa arma eius auferet inqͥ¬
b confidebat: et spolia eius distribuet. Custo¬
diebat enim diabolus mundum hune arma¬
tus uelut atrium suũ÷ & nullo repugnante
possidebat. Sed desuꝑ ueniens nob̃ saluator
uicit eum÷ & arma eius idẽ potestatem nocen¬
di abstulit ei: atq spolia eius idẽ homines qͦs
male possidebat distribuit in ȩccłia fua. Nbam
ipse dedit qͦs dam quide apłos. qͦs dam autẽ
ꝓphas: alios uͦ euãgłistas: alios autẽ pastores
& doctores. Tunc gͦ diuisa sunt spolia p̃da¬

Expanded text:
dilatabitur. Unde et sequitur: « Tunc dividentur dilatabitur. Unde et sequitur: « Tunc dividentur spolia praedarum multarum: claudi diripient rapipraedarum multarum homines sunt, qui tolluntur antiquo hosti, sicut scriptum est: « Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt ea quae possidet. Si autem fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet, in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet . » Custodiebat enim diabolus hunc mundum armatus velut atrium suum, et nullo repugnante possedit. Sed desuper veniens nobis Salvator vicit eum, et arma ejus, id est potestatem nocendi abstulit ei, atque spolia ejus, id est homines, quos male possidebat, distribuit in Ecclesia sua. Nam « ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, alios autem pastores et doctores
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitateni funiculis uanitatis. Hos gͥ fu¬
nes laxat ħ nauis ut fluuium transeat ⁊
quia mens impioꝵ totas imquitatis suȩ re¬
mittit habenas. dum eccłiam impugnare
nitit᷑. Seqͣn. Sic erit malus tuus ut dilata¬
re siguum ñ queas idest uelum expandere.
Quid ꝑmalum nauis huiꝰ qui stat inaltũ
erectus. nisi elatio m̃tis iniquoꝵ expͥmitur:.
Vnde scͥptum ẽ. Suꝑbia eoꝵ qui te oder̃t
ascendit semꝑ. hoc est malus in sublime por¬
rectus. Quid uͦ ꝑ signum idẽ ꝑ uelum qđ
in hoc malo suspensũ ẽ. nisi uelam̃ erroriˢ
designatur. qđ ab elatione suꝑbie dependeis.
conscientiam iniquoꝵ obnubilat. & flatib
temptationũ impellitur: Ait gͦ. Sic erit ma¬
lus tuus idest elatio tua ut dilatare signum
ñ queas: idest erroris uelum ꝑ orbem t̾re ex¬
pandẽ. Error enim artabitur ubiq & destr¬
uetur÷ et eiigłica p̃dicatio ꝑuniu̾sas natioẽs

Expanded text:
iniquitatem in funiculis vanitatis! » Hos igitur fuiniquitatem in funiculis vanitatis! » Hos igitur funes laxat haec navis, ut fluvium transeat, quia mens impiorum totas iniquitatis suae remittit habenas, dum Ecclesiam impugnare nititur. Sequitur: « Sic erit malus tuus, ut dilatare signum non queas, » id est velum expandere. Quid per malum navis hujus, qui stat in altum erectus, nisi elatio mentis iniquorum exprimitur? Unde scriptum est: « Superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper . » Hoc est malus in sublime porrectus. Quid vero per signum, id est per velum, quod in hoc malo suspensum est, nisi velamen erroris designatur, quod ab elatione superbiae descendens conscientiam iniquorum obnubilat, et flatibus tentationum impellit? Ait ergo: Sic erit malus tuus, id est elatio tua, ut dilatare signum, non queas, id est erroris velum per orbem terrae expandere. Error enim arctabitur ubique et destruetur, et evangelica praedicatio per universas nationes
Abbreviated transcription (Latin):
rus ẽ nos. & normam uiuendi nob̾ ineugłio
dedit. & nos inuisibilit̾ regit ipse nos inten
temptationũ ꝑicula saluat ne uicti ꝑeamus
Uelet̾na iherłm ẽ locus fluiioꝵ: quia ibi seꝑ̃
emanant flumina sꝑialium gr̃aꝵ seꝑtem co
diffuntunt᷑. Non transibit ꝑ eum nauis re¬
migum: quia nullus impugnator siue tẽ¬
ptator inquietabit illos. Oñs enĩ ꝑ acto iu¬
dicio saluabĩ eos ꝑpetualit̾ ab omĩb mał
S qͥa de repboꝵ m̃te quasi de naui ꝓpħa loq̃¬
batur. & de eccłia iustoꝵ uelut defluuio qͣm
nauis illa transire ñ posset: adhuc conatũ
naushꝰ in hẽ fluuiũ ostendit subiungen
Laxati ft̃ funcłi tui: sed ñ p̃ualebunt. O
nauis laxati st̃ funicłi tui. ut laxatis ueloꝵ
sumb fortius impellaris uento flatus de¬
monum ad impugnandã eccłiam s ñ p̃uale¬
bunt. quia porte inferi non p̃ualebunt ad¬
uersus eam. Qui uͦ sunt fumculi istius na¬

Expanded text:
rus est nos, et normam vivendi nobis in Evangelio rus est nos, et normam vivendi nobis in Evangelio dedit, et nos invisibiliter regit, ipse nos inter tentationum pericula salvat, ne victi pereamus. Vel aeterna Jerusalem est locus fluviorum, quia ibi semper emanant flumina spiritalium gratiarum septem copdiffunduntur. Non transibit per eum navis remigum, quia nullus impugnator sive tentator inquietabit illos. Dominus enim peracto judicio salvabit eos perpetualiter ab omnibus malis. Sed quia de reproborum mente quasi de navi propheta loquebatur, et de Ecclesia justorum velut de fluvio, quem navis illa transire non posset, adhuc conatum navis hujus in hunc fluvium ostendit subjungenLaxati sunt funiculi tui, sed non praevalebunt. » O navis, laxati sunt funiculi tui, ut laxatis velorum funibus fortius impellaris vento flatus daemonum ad impugnandam Ecclesiam. Sed non praevalebunt, quia « portae inferi non praevalebunt adversus eam . » Qui vero sunt fu
Abbreviated transcription (Latin):
rum cordib głant᷑ quos ad uoluntatem fuã
uariis desideriis ꝑscłi turbulentas amaritu¬
dines ducunt. Trieris autem ẽ triremis idẽ¬
nauis tresremoꝵ ordines habens. Et quid ꝑ
tͥerem magnam nisi p̃dicta mens iniquoꝵ
siue babilon expͥmit᷑: Quȩ tres ordines ht̃¬
remoꝵ : quia incogitatione & in u̾bo atq in
actu suo regit᷑ amalignis sp̃ib. Non gͦ trans
sibit ꝑ eum nauis remigum. neq trieris ma¬
gna trans grediet᷑ eum: quia mens iniquoꝵ
pone gressum malitiȩ suȩ ñ pot̾it incetu
iustoꝵ. Transiret nanq ꝑeum: si uoluntatẽ
suam expleret ineo. Sed non transibit: quia
quod male debonis face̾ temptat ñ pot̾it.
Dñs enim saluabit nos: idẽ custodiet. ne
ꝑ nos iniquoꝵ malitia transeat. Dñs iudex
ꝑ semet ipsum dedit. Unus enĩ ẽ legis lator &
iudex. qui potest ꝑdere et lib̾are sic̃ ait iaco¬
b. Et ipse ẽ rex nrͣ÷ quia nẽ nos regit. & in
et̾mim in nob regnabit. Hic gͦ qui iudicatu¬

Expanded text:
rum cordibus gloriantur, quos ad voluntatem suam variis desideriis per saeculi turbulentas amaritudines ducunt. Trieris autem est, navis tres remorum ordines habens. Et quid per trierem magnam nisi praedicta mens iniquorum sive Babylon exprimitur? Quae tres habet ordines remorum, quia in cogitatione et in verbo, atque in actusibit per eum navis remigum, neque trieris magna transgredietur eum, » quia mens iniquorum ponere gressum malitiae suae non poterit in coetu justorum. Transiret namque per eum, si voluntatem suam expleret in eo. Sed non transibit, quia quod male de bonis facere tentat, non poterit. Dominus enim salvabit nos, id est custodiet, ne per nos iniquorum malitia transeat. Dominus judex r semetipsum dedit, « Unus est enim legislator et judex, qui potest perdere et liberare, » sicut ait Jacob . Et ipse est rex noster, qui nunc nos regit, et in aeternum in nobis regnabit. Hic ergo, qui judicatu
Abbreviated transcription (Latin):
dens gentilis ẽ: qui ueram ignorabat pru¬
dentiam. Qui erat alti idẽ ꝓfundi fer¬
monis. ita ut simplicitas fideliũ uix intel¬
ligere posset dissertitudinẽ. idẽ facundiã
linguȩ eius: sed tam̃ in eo nulla erat sapientia.
quia diserte nimis et po lite u̾ba ꝓferebat.
sed nullum meis dem u̾bis sapientie sensum
habebat. Sicuit enim doctrina cęlestis ñ uer¬
ba sed sensum attendit: sic doctrina scłi noi
in sensum sed in compositione u̾boꝵ. et inelo¬
quentie iactantia głatur. Sed iam doctores
huiꝰ modi cum suis doctrinis euanuerunt.
ut eugłica p̃dicatio maneat ÷ quem ad modũ
& apłs ait. U bi sapiens. ubi scͥba. ubi conqui¬
sitor huiꝰ scłi: Nonne stultam fecit d̾s sapien¬

Expanded text:
dens gentilis est, qui veram ignorabat prudens gentilis est, qui veram ignorabat prudentiam. Qui erat alti, id est profundi sermonis, ita ut simplicitas fidelium vix intelligere posset disertitudinem, id est facundiam linguae ejus. Sed tamen in eo nulla erat sapientia, quia diserte nimis et polite verba proferebat, sed nullum in eisdem verbis sapientiae sensum habebat. Sicut enim doctrina coelestis non verba, sed sensum attendit, sic doctrina saeculi non in sensu, sed in compositione verborum et in eloquentiae jactantia gloriatur. Sed jam doctores hujusmodi cum suis doctrinis evanuerunt, ut evangelica praedicatio maneat, quemadmodum et Apostolus ait: « Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit D
Abbreviated transcription (Latin):
ad int̾na regłam nr̃a rectitudo. si districtum
iudicium inuenit. multis tortitudinũ suaꝵ
fiinb inintimã rectitudinẽ impingit. Unde
minc ad eum de quo loquebatun t̾isa locuti¬
one subiungit ꝓpħa. Cor tuũ medit abitira
timorẽ. Siquis uero qͦndam ita uiuere uolu¬
isset. impediebat᷑ plurimũ: hinc carnali
doctrina iudeor illinc tiamiloqͥis gentiũ.
Nunc autem utraq sunt euacuata multos¬
q iam adiutores inuenit iustus. Nam seqͥã
Ubi ẽ litt̾atus. ubi legis u̾ba ponderans. uhi
uidebis: ppłm alti sermonis. ita ut non por¬
sis intelligere dissertitudinẽ lingue eius:
in quo nulla ẽ sapientia. Litteratus enim
phariseus erat ÷ quia solam litt̾e suꝑficiem
sectabatiu. Et ipse non sensum sed u̾ba le¬
gis uelut intriitina ponderabat: ostendeis
quȩ ẽẽnt grauiora. Et doctor erat partiulo¬
rum÷ quia docebat plebem uideoꝵ. qui lac¬
te semꝑ indigent ut paruuli. Popłs impru¬

Expanded text:
ad internam regulam nostra rectitudo, si districtum ad internam regulam nostra rectitudo, si districtum judicium invenit, multis tortitudinum suarum sinibus in intimam rectitudinem impingit. Unde nunc ad eum, de quo loquebatur, versa locutione subjungit propheta. « Cor tuum meditabitur timorem. » Si quis vero quondam ita vivere voluisset, impediebatur plurimum hinc carnali doctrina Judaeorum, illinc vaniloquiis gentilium. Nunc autem utraque sunt evacuata, multosque jam adjutores invenit justus. Nam sequitur: « Ubi est litteratus? Ubi legis verba ponderans? Ubi m alti sermonis, ita ut non possis intelligere disertitudinem linguae ejus, in quo nulla est sapientia. » Litteratus enim Pharisaeus erat, quia solam litterae superficiem sectabatur, et ipse non sensum sed verba legis velut in trutina ponderabat, ostendens, quae essent graviora. Et doctor erat parvulorum, quia docebat plebem Judaeorum, qui lacte semper indigent ut parvuli. Populus vero impru
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrant. R. egem indecore suo ocłi
nr̃i conspiciunt: quia redemptor nr̃ in
iudicio et a reꝓbis homo uidebit᷑. sed ad
diuinitatis eius intuendam celsitudinẽ
soli qͥ elecdist̾ subleuant᷑. Quasi em̃ qͣn¬
dam feditatem regis uidere ẽ. solam seruilẽ
formam inqua ab iniqͥs despectus ẽ cern̾e.
Sed ab electis indecore suo rex cernit᷑. quia
ultra semetipsos rapti. in ipso deitatis fulgo¬
re ocłos cordis figunt. Qui quan du in
hac uita sunt quia illam uiuentium patͥã
sicut ẽ uidere non possunt ÷ recte ad iungi¬
tur. Cernent t̾ram de longe. Huinana aut̃ mes
quo altius eleuata que sint et̾na considerat.
eo de factis temꝑalib grauius tremefacta
formidat : quia tanto se ream uerius cernit.
quanto se abipso lumine discrepasse qđ de¬
suꝑ int̾micat conspicit. Sicq fit ut illumi¬
nata plus metuat: quia magis aspicit aueri¬
tatis regula ꝑ quanta discordat. Ducta nãq

Expanded text:
demonstrant. Regem in decore suo oculi demonstrant. Regem in decore suo oculi nostri conspiciunt, quia Redemptor noster in judicio et a reprobis homo videbitur, sed ad divinitatis ejus intuendam celsitudinem soli, qui electi sunt, sublevabuntur. Quasi enim quamdam foeditatem regis videre est solam servilem formam, in qua ab iniquis despectus est, cernere. Sed ab electis in decore suo rex cernitur, quia ultra semetipsos rapti in ipso Deitatis fulgore oculos cordis figunt. Qui quandiu in hac vita sunt, quia illam viventium patriam, sicut est, videre non possunt, recte subjungitur: « Cernent terram de longe. » Humana autem mens, quo altius elevata, quae sunt aeterna, considerat, eo de factis temporalibus gravius tremefacta formidat, quia tanto se ream verius cernit, quanto se ab ipso lumine discrepasse, quod desuper intermicat, conspicit; sicque fit, ut illuminata plus metuat, quia magis aspicit, a veritatis regula per quanta discordat. Ducta namque
Abbreviated transcription (Latin):
Munim̃ta sarorum sublimitas euis: qͥa
dum ab iecta desidia t̾rene conu̾sationis
cauet. ad suꝑnam patͥam ꝑp̃cedentium
patrum exempla se subleuat. Et quia ꝑo
templationis donũ gr̃a sp̃ali pascitur. paniᷤ
ꝑcepit. quia se abonis infimis cȩlestia sꝑan¬
do suspendit. In excelsis nan q habitare ẽ.
cor incelestib ponere. Et munim̃ta saxoꝵ.
sublimitas nr̃a ẽ: cum fortium patrũ p̃ce¬
pta et exempla respicimus. atq ab infuna
cogitatione separammur. Munim̃ta saxoꝵ
sublimitaᷤ nr̃a ẽ: cum m̃te choris castrisq
cȩlestib iungimur. et in sididiantes mali¬
gnos sp̃s. stantes in arce cordis quasi subt̾
positos expugnamus. Tunc nob̾ etiam pa¬
nis datur: quia insuꝑnis erecta intentio e¬
t̾nitatis contemplatione reficitur. Aque
enĩ nr̃ȩ fideles sunt: quia doctrina dĩ qđ
hic ꝑspẽ ꝓmittit. hoc illic in inuere ex hi¬
bet. Sapientia autẽ huiꝰ mundi infidelis

Expanded text:
Munimenta saxorum sublimitas ejus, quia Munimenta saxorum sublimitas ejus, quia dum abjecta desideria terrenae conversationis cavet, ad supernam patriam per praecedentium Patrum exempla se sublevat; et quia per contemplationis donum gratia spiritali pascitur, panis ae percepit, quia se a bonis infimis coelestia sperando suspendit. In excelsis namque habitare est cor in coelestibus ponere, et munimenta saxorum sublimitas nostra est, cum fortium Patrum praecepta et exempla aspicimus, atque ab infima cogitatione separamur. Munimenta saxorum sablimitas nostra est, cum mente choris castrisque coelestibus jungimur, et insidiantes malignos spiritus stantes in arce cordis quasi subter positos expugnamus. Tunc nobis etiam panis datur, quando in supernis erecta intentio aeternitatis contemplatione reficitur. Aquae enim nostrae fideles sunt, quia doctrina Dei, quod hic per spem promittit, hoc illic in munere exhibet. Sapientia autem hujus mundi infidelis
Abbreviated transcription (Latin):
tabitur timorẽ. In uisticiis uͦ ambulat: qͥ
uitam suã in bonis actionib ducit. Qui u¬
tatem loquit᷑ ÷ si qd̃ nouerit sine dolo sim¬
plicit ꝓtulerit. & auaritiam ex calum pnia
ꝓicit ÷ si recusauerit aliis ꝑ calumpmã au¬
ferre qd sibi ac quirat. Tres uero ft̃ accep¬
tiones numerũ. idẽ acorde. abore. amanu
Munus nanq acorde ẽ. captata grã a co¬
muñe: quia in eo qđ recte agit nec abhu¬
mano corde inanem głam. nec abore lau¬
dem. nec amanu reciꝑe dationẽ querit.
Quid ẽ autẽ obturare aures suas ne
audiat sanguinẽ. nisi peccatis suadentib
quȩ de sanguine et carne nascunt᷑ non
p̃bere consensum: Et quidẽ ne malũ
uideat ocłos claudẽ: nisi qđ omne recti¬
tudini aduersum ẽ non approbare: Sed
his de actiua conuersatione dictis: mox
ad qͣntos ꝑ hec contemplationis gradus
celsis habitabit. & cet̾a. Iste in excelsis habi¬
tabit: quia qͣmuis eum caro in inferiori¬
b retineat. m̃tem iam in sublimib fix̃.

Expanded text:
ustitiis vero ambulat, qui vitam suam in bonis actionibus ducit. Qui veritatem loquitur, si quod noverit, sine dolo simpliciter protulerit; et avaritiam ex calumnia projicit, si recusaverit aliis per calumniam auferre, quod sibi acquirat. Tres vero sunt acceptiones munerum, id est a corde, ab ore, a manu. Munus namque a corde est captata gratia a comunere, quia in eo quod recte agit, nec ab humano corde inanem gloriam, nec ab ore laudem, nec a manu recipere dationem quaerit. Quid autem est obturare aures suas, ne audiat sanguinem, nisi peccatis suadentibus, quae de carne et sanguine nascuntur, non praebere consensum? Et quid est, ne malum videat, oculos claudere, nisi omne quod rectitudini adversum est, non approbare? Sed his de activa conversatione dictis mox ad quantos contemplationis gradus celsis habitabit, » etc. Iste in excelsis habitabit, quia, quamvis eum caro in inferioribus retineat, mentem jam in sublimioribus fixit.