comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
am uero quod de xp̃o confitem᷑ futurum.
qm̃ de cȩlo uenturus ẽ uiuos iudicaturus
ac mortuos: non ꝑtinet aduitam nr̃am quȩ
hic geritur: quia nec in reb gestis eius est:
s infine seculi gerendis. Ad hoc ꝑtinet qͦd
Iapłs secutus adiunxit. Cum xp̃c apparue¬
&rit uita urã: tunc et uos apparebitis cũ illo
accipi potest quod uiuos et mortuos
iudicabit: siue ut uiuos intelligamꝰ quos
hic nondum mortuos. s adhuc in ista car¬
ne uiuentes inuenturus ẽ eius aduentus:
mortuos autem qui de corpore prius qũa
ueniat exierunt. uł exituri sunt: siue ui¬
uos iustos. mortuos autem iniustos: qm̃
cabuntur. Aliquando enĩiudiciũ dei po¬
nitur in malũ. unde illud ẽ. qui autem
male egerunt in resurrectionẽ iudicii re¬
surgent: aliquando et in bonum. scd̾m
qͦd dictum ẽ. ds̃ in nomine tuo saluũ me
fac.et in uirtute tua iudica me. ꝑiudiciũ
quippe deifit ipsa bonoꝵ maloꝵq discre¬
tio: ut liberandi amalo. non ꝑdendi cũ

Expanded text:
am vero quod de Christo confitemur futurum, quoniam de coelo venturus est, vivos judicaturus ac mortuos, non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur; quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet quod Apostolus secutus adjunxit: Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum accipi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos, autem qui de corpore, prius quam veniat, exierunt vel exituri sunt: sive vivos justos, mortuos autem injustos; quoniam cit: Aliquando enim judicium Dei ponitur in malo; unde illud est: Qui autem male egerunt, in resurrectionem judicii , aliquando et in bono, secundum quod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum
Abbreviated transcription (Latin):
paruulo enim recenter nato usq ad de¬
crepitum senem. sicut nullus ẽꝓhiben¬
dus abaptismo: ita nullus ẽ qui non pecca¬
to moriatur inbaptismo.S paruuli tan¬
tum originali: maiores autẽ etiã his om̃ib
moriuntur peccatis. quecunq male uiuen¬
do addiderunt ad illud qđ nascendo traxe

Expanded text:
parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est probibendus a baptismo, ita nullus est qui non peccato moriatur in baptismo. Sed parvuli tantum originali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud
Abbreviated transcription (Latin):
tra autem erat xp̃c. figure iste non resipse
fuerunt: quibus figuris precedentib res
significabantur esse uenture. Que ꝑfigu¬
rȩ ꝑ subiectam deo creaturam. et maxime
ꝑ angłorum ministerium. mortalium exhi¬
bebantur aspectibus: dei quidem agente
potentia: s tamen latente natura: siue pa
ris filium dei uisum ab hominib fuisse.
patrem autem non fuisse uisum: cum per
subiectam sibi creaturam et pater uideripo¬
sicut infirmis hominum sensibus: magis
significatus quam demonstratus est.
Non itaq uisus est sicut ẽ. Hoc quippe
infutura uita promittitur scĩs. Unde di¬

Expanded text:
tra autem erat Christus . Figurae istae non res ipsae tra autem erat Christus . Figurae istae non res ipsae fuerunt, quibus figuris praecedentibus res significabantur esse venturae: quae figurae per subjectam Deo creaturam, et maxime per Angelorum ministerium, mortalium exhibebantur aspectibus, Dei quidem agente potentia, sed tamen latente natura, sive Patris Filium Dei visum fuisse ab hominibus, Patrem autem non fuisse visum: cum per subjectam sibi creaturam et Pater videri posicut infirmis hominum sensibus, magis significatus quam demonstratus est. Non itaque visus est sicut est: hoc quippe in futura vita promittitur sanctis. Unde di
Abbreviated transcription (Latin):
ipse sibi quib fuerat imponendus ligna por¬
tabat: Postremo quid miram᷑ ꝑ angłm fi¬
guratum eẽ iħm. si non solum ꝑhominẽ.
uerum etiam ꝑpecudem figuratus est:
Nam quis alius erat ille aries qui cornib
tenebat᷑ in uepre: nisi xp̃c crucifixus. uel
spinis etiam coronatus: Hunc autẽ arie¬
tem pro filio cui parcere iussus est immo¬
lauit abraham. Ita enim homini parci
ds̃ iussit: ut tamen expecore propter pas¬
sionem xp̃i quȩ illo modo p̃nunciabatur.
mysterium sacri sanguinis impleretur.
Si ergo putas ꝓprietate non figura xp̃m
fuisse angłm qui luctatus est cum iacob:
potes dicere. ꝓprietate non figura xp̃m fu¬
isse arietem quem patriarcha immolauit
abraham. Potes postremo dicere. proprie¬
tate non figura xp̃m fuisse petram: quȩ
ꝑcussa ligno. sitienti populo potum lar¬
gissime fudit. Sic enim dicit apłs. Bibe¬
bant enim de spiritali sequenti petra. Pe¬

Expanded text:
ipse sibi quibus fuerat imponendus ligna poripse sibi quibus fuerat imponendus ligna portabat? Postremo, quid miramur per angelum figuratum esse Jesum, si non solum per hominem, verum etiam per pecudem figuratus est? Nam quis alius erat ille aries qui cornibus tenebatur in vepre, nisi Christus crucifixus, vel spinis etiam coronatus. Hunc autem arietem pro filio, cui parcere jussus est, immolavit Abraham . Ita enim homini parci Deus jussit, ut tamen ex pecore, propter passionem Christi, quae illo modo praenuntiabatur, mysterium sacri sanguinis impleretur. Si ergo putas proprietate, non figura, Christum fuisse angelum, qui luctatus est cum Jacob; potes dicere proprietate, non figura, Christum fuisse arietem, quem patriarcha immolavit Abraham: potes postremo dicere proprietate, non figura, Christum fuisse petram, quae percussa ligno, sitienti populo potum largissimum fudit . Sic enim dicit Apostolus: Bibebant enim de spirituali sequente petra; pe
Abbreviated transcription (Latin):
luisse xp̃o uideretur. et infiliis suis uide¬
ret xp̃m facie ad faciem et salua fieret a¬
nima isrłitarum qui fideliter hoc uide¬
runt: tamen hunc hominem qui luctatꝰ
est cum iacob: ipse ꝓpħa euidenter ange¬
lum dicit. Sic enim apud eum scriptum
est de iacob. In utero supplantauit frẽm su¬
umꝰ: et in labore p̃ualuit dd̃: & confortatꝰ
est cum angło. et potuit. Sicut gͦ inge¬
nesi ille qui luctatus ẽ cum iacob et ho¬
mo et ds̃ scitur: ita et ab hoc ꝓpheta et ds̃
ce angłs. Ac phoc. ita qui erat angłs dict̃
est homo: quomodo illi dicti sunt uiri qui
apparuerunt abrahȩ. quando uidentes et
ipse et loth hospicio receperunt angelos.
Ds̃ ergo erat in angelo. sicut ẽ as̃ in homi¬
ne: maxime quando ꝑhominem loquit᷑.
Ita uero ꝑ hunc angelum figuratus ẽ xp̃c:
abrahȩ quid erat infigura nisi xp̃c: qͣn¬
do sicut ouis ad immolandũ ductus est.
et quando sicut dñs crucemsuam. ita et

Expanded text:
luisse Christo videretur; et in filiis suis videluisse Christo videretur; et in filiis suis videret Christum facie ad faciem, et salva fieret anima Israelitarum qui fideliter hoc viderunt: tamen hunc hominem qui luctatus est cum Jacob, Osee propheta evidenter angelum dicit. Sic enim apud eum scriptum est de Jacob: In utero supplantavit fratrem suum, et in labore praevaluit Deo, et confortatus est cum angelo, et potuit . Sicut ergo in Genesi ille qui luctatus est cum Jacob, et homo et Deus dicitur; ita et ab hoc propheta et Deus et angelus. Ac per hoc ita qui erat angelus, dictus est homo, quomodo illi dicti sunt viri qui apparuerunt Abrahae, quando nescientes et ipse et Loth hospitio receperunt angelos. Deus ergo erat in angelo, sicut est Deus in homine, maxime quando per hominem loquitur. Ita vero per hunc angelum figuratus est ChrisAbrahae, quid erat in figura, nisi Christus, quando sicut ovis ad immolandum ductus est , et quando sicut Dominus crucem suam, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
lus. Et luctabatur homo cũ illo usq in ma¬
ne. Uidit autem quod non potest ad eum:
et tetigit latitudinem femoris eiꝰ: et obstu¬
puit latitudo femoris ia cob. dũ luctaret᷑
cum eo. Et dixit illi. Dimitte me Ascendit
enim aurora. Ille autem dixit. Non te di¬
mittam: nisi me benedixeris. Dixit autẽ
ei. Quod est nomen tuum: Ille autem di¬
xit. Iacob. Et dixit ei. Non uocabitur am¬
plius nomentuum iacob. sed isrł erit no¬
men tuum. quia ualuisti cũ deo: et cũ
hominib potens es. Rogauit autẽ eũ
ia cob dicens. Enuncia michi nom̃ tuum.
Et dixit. Quare hoc interrogas tu nomen
meum: Et benedixit eum illie. Et appel¬
lauit iacob nomen loci illius: aspectus
dei. Uidi enim dm̃ facie ad faciem: et sal¬
ua facta est anima mea. Ex ista lectione
unicum dei filium et antequam uenisset
in carne.uisibiliter apparuisse conaris
nunciantem. quia futurum erat ut iacob
infiliis suis qui crucifixerunt xp̃m preua¬

Expanded text:
lus, et luctabatur homo cum illo usque in malus, et luctabatur homo cum illo usque in mane. Vidit autem quod non potest ad eum, et tetigit latitudinem femoris ejus, et obstupuit latitudo femoris Jacob, dum luctaretur cum eo; et dixit illi: Dimitte me; ascendit enim aurora. Ille autem dixit: Non te dimittam, nisi me benedixeris. Dixit autem ei: Quod est nomen tuum? Ille autem dixit: Jacob. Et dixit ei: Non vocabitur amplius nomen tuum Jacob; sed Israel erit nomen tuum, quia valuisti cum Deo, et cum hominibus potens es. Rogavit autem eum Jacob dicens: Enuntia mihi nomen tuum. Et dixit: Quare hoc interrogas tu nomen meum? Et benedixit eum illic. Et appellavit Jacob nomen loci illius, Aspectus Dei: Vidi enim Deum facie ad faciem, et salva facta est anima mea . Ex ista lectione unicum Dei Filium et antequam venisset in carne visibiliter apparuisse conaris nuntiantem, quia futurum erat ut Jacob in filiis suis qui crucifixerunt Christum, praeva
Abbreviated transcription (Latin):
credere quia filius uisus ẽ abrahȩ: utiq
ipse unigenitus in scõ affirmauit ȩuan¬
gelio sic. Abrahampater ur̃ exultauit ut uide¬
ret diem meũ: et uidit et gauisus est. O dis¬
putare: oꝓbare promissa. Quasi dixerit dei
filius. abraham pater ur̃ concupiuit me
uidere: et uidit et gauisus ẽ. Quamuis et
hoc sic adhuc posset intelligi. quod sẽspa¬
triarcha oculis cordis uiderit dei filium.
non oculis carnis: unde inter nos uertit᷑
questio. Sed cum dixerit xp̃c. abraham
concupiuit uidere diem meũ. et uidit et
gauisus est. cur non diem xp̃i intelligi¬
mus tempus xp̃i quo erat uenturus in
carneꝰ: quod abraham sicut et alii ꝓpħȩ
in spũ potuit uidere atq gaudere: Neq
hic igitur qđ proposueras et pollicitus fu¬
eras probare potuisti. Post hec uenisti ad
iacob quiluctatus est cum angło: quem scͥp¬
tura ipsa geneseos et hominem dicit et dm̃.
Nam ita legitur. Remansit autẽ iacob so¬

Expanded text:
credere, quia Filius visus est Abrahae, utique credere, quia Filius visus est Abrahae, utique ipse Unigenitus in sancto affirmavit Evangelio sic: « Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est. » . O disputare, o probare promissa! quasi dixerit Dei Filius, Abraham pater vester concupivit me videre; et vidit, et gavisus est. Quamvis et hoc sic adhuc posset intelligi, quod sanctus Patriarcha oculis cordis viderit Dei Filium, non oculis carnis, unde inter nos vertitur quaestio. Sed cum dixerit Christus, Abraham concupivit videre diem meum; et vidit, et gavisus est; cur non diem Christi intelligimus tempus Christi, quo erat venturus in carne, quod Abraham sicut et alii Prophetae in spiritu potuit videre atque gaudere? Neque hic igitur quod proposueras et pollicitus fueras, probare potuisti. 9. Post haec venisti ad Jacob, qui luctatus est cum Angelo, quem scriptura ipsa Geneseos et hominem dicit et Deum. Nam ita legitur: Remansit autem Jacob so
Abbreviated transcription (Latin):
hȩ.nec tamen tres deos eẽ. quia et uisus ẽ
ds̃ dictum ẽ: non uisi sunt dii. Et ipse
abraham tres uidit et unum adorauit:
a quo p̃teriri noluit. Ab uno responsa di¬
uinitatis accepit: nec aliquos duos eoꝵ.
duos ẽẽ deos sensit: s unum in omnibus:
Quia et loth duos uidit: et tamen unum
dñm agnouit. Ubi michi uident᷑ ꝑ ange
angeli missos ẽẽ dixerunt: & de trinita¬
te quȩ ds̃ ẽ. solus pater non legitur mis¬
sus. Leguntur autem missi et filius et
sp̃s sc̃s : Quorum non idõ est diuersa na¬
tura. Nam et illi uiri ꝑ quossignificati sunt:
unius erant eiusdemq naturȩ. Hanc ergo
scripturam qua conuinc posses: astuto si¬
lentio deuitasti. Et cum dixisses. hic dsui
sus ẽ abrahȩ. uolens filium solũ uisum pu¬
tari. in eo quod ingenesi legitur uisum eẽ
dm̃ abrahȩ: quomodo sit uisus dicere no¬
luistiꝰ: ne ibi non solus filius: s trinitas
agnosceretur ds̃. Dixistiautem. Siuis

Expanded text:
hae, nec tamen tres deos esse, quia et, Visus est hae, nec tamen tres deos esse, quia et, Visus est Deus, dictum est; non, visi sunt dii: et ipse Abraham tres vidit, et unum adoravit: a quo praeteriri noluit; ab uno responsa divinitatis accepit. Nec aliquos duos eorum duos esse deos sensit, sed unum in omnibus: quia et Loth duos vidit, et tamen unum Dominum agnovit. Ubi mihi videntur per angelangeli missos esse dixerunt; et de Trinitate quae Deus est, solus Pater non legitur missus; leguntur autem missi et Filius et Spiritus sanctus; quorum non ideo est diversa natura: nam et illi viri per quos significati sunt, unius erant ejusdemque naturae. Hanc ergo Scripturam qua convinci posses, astuto silentio devitasti. Et cum dixisses, Hic Deus visus est Abrahae: volens Filium solum visum putari in eo quod in Genesi legitur, visum esse Deum Abrahae, quomodo sit visus, dicere noluisti, ne ibi non solus Filius, sed Trinitas agnosceretur Deus. 8. Dixisti autem: Si vis
Abbreviated transcription (Latin):
minũ quem proliberatione sua rogabat.
et qui ei respondebat audiuit: cum ambo
id est et abraham et loth homines puta¬
rent eos qui angłi erant: dm̃ uero in eis
intelligerent qui erat. non putarent esse
qui non erat. Quid sibi gͦ uult ista uisibi¬
lis trinitas et intelligibilis unitas: nisi
ut nobis insinuaretur. quodita tres eẽnt
pater et filius et sp̃s sc̃s. ut tamen simul
non tres dii et domini eẽnt. s unus dñs
ds̃: Tu autem dixisti: hic ds̃ uisus ẽ abra¬
hȩ. Sciens te legisse quod scriptum est
uisum eẽ dm̃ abrahȩ ad quercum mam¬
brȩ. et uolens probare quasi dm̃ filium
uisum ẽẽ illi patriarche : declinasti ab
illis tribus uiris. et eos omnino tacuisti:
in quibꝰ narrat scriptura dm̃ uisum fuis¬
se abrahȩ. ne tuipse nos ad moneres uniꝰ
esse substantiȩ trinitatem dm̃. sicut unius
erant substantiȩ tres uiri quos uidit ab ra¬
ham cum p̃dixisset scriptura uisus ẽ ds̃ abra¬

Expanded text:
minum, quem pro liberatione sua rogabat, minum, quem pro liberatione sua rogabat, et qui ei respondebat, audivit: cum ambo, id est, et Abraham et Loth, homines putarent eos qui angeli erant; Deum vero in eis intelligerent qui erat, non putarent esse qui non erat. Quid sibi ergo vult ista visibilis Trinitas et intelligibilis unitas, nisi ut nobis insinuaretur quod ita tres essent Pater et Filius et Spiritus sanctus, ut tamen simul non tres dii et domini essent, sed unus Dominus Deus? Tu autem dixisti, Hic Deus visus est Abrahae: sciens te legisse quod scriptum est, visum esse Deum Abrahae ad quercum Mambre: et volens quasi probare Dominum Filium visum esse illi patriarchae, declinasti ab illis tribus viris, et eos omnino tacuisti, in quibus narrat Scriptura Deum visum fuisse Abrahae; ne tu ipse nos admoneres unius esse substantiae Trinitatem Deum, sicut unius erant substantiae tres viri quos vidit Abraham: cum praedixisset Scriptura, Visus est Deus Abra
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat: duo uero angłi eius erant qui inso¬
domam illo abeunte uenerunt. Om̃s enĩ
tres uiri dicti sunt qui apparuerunt abra¬
hȩ: sicut scriptura solet uiros etiam an¬
gelos nuncupare.Nec eorum alicui uni
promptius et humilius abraham obse¬
cutus ẽ quam duobus: s ȩqualiter om¬
nibus pedeslauit. equalit̃ om̃ib epulas mini¬
strauit. Ergo in om̃ib dm̃ uidit. Propt̃ qͦd scͥp¬
tura p̃dixerat qͦd uisusfuerit ds̃ abrahȩ ad
quercũ mambre: sub cuius umbra arboris
cres iuiros pauit. Quos oculis corpo¬
ris uidit: in eisuero dm̃ non corporis s
cordis oculis uidit. id est intellexit atq
cognouit. sicut loth in duob: cũ quo ñ
pluraliter s singulariter loquebatur: eiq
respondebat etiam ipse tanquam unus.
Primo quippe abraham ꝑtres uiros illum
audiuit. postea ꝑunum: qui duob in so¬
domam euntibus manens locutus ẽ cũ eo.
Loth autem ꝑ duos: tamen et ipse unũ do¬

Expanded text:
tus erat; duo vero angeli ejus erant qui in Sotus erat; duo vero angeli ejus erant qui in Sodoma, illo abeunte, venerunt. Omnes enim tres viri dicti sunt qui apparuerunt Abrahae, sicut Scriptura solet viros etiam angelos nuncupare. Nec eorum alicui uni promptius et humilius Abraham obsecutus est quam duobus, sed aequaliter omnibus pedes lavit, aequaliter omnibus epulas ministravit. Ergo in omnibus Deum vidit. Propter quod Scriptura praedixerat, quod visus fuerat Deus Abrahae ad quercum Mambre, sub cujus umbra arboris tres viros pavit, quos oculis corporis vidit: in eis vero Deum, non corporis, sed cordis oculis vidit, id est, intellexit atque cognovit; sicut Loth in duobus, cum quo non pluraliter, sed singulariter loquebatur, eique respondebat etiam ipse tanquam unus. Primo quippe Abraham per tres viros illum audivit, postea per unum, qui duobus in Sodoma euntibus manens locutus est cum eo; Loth autem per duos, tamen et ipse unum Do
Abbreviated transcription (Latin):
dem scriptura narrat. saluam fac animã
tuam. ne respexeris retro. ne steteris in co¬
ta regione. inmonte saluum te fac ne quan¬
do comprehendaris: dixit loth ad illos. O¬
ro domine:quia inuenit puer tuus miscdi¬
am tuam ante te. et cȩtera. quȩ cũ finisset
loquendo. et elegisset sibi ciuitatem pusil¬
lam in qua saluaret᷑: sequitur scriptura.
et ei dicit eẽ responsum. Ecce miratus sũ
faciem tuam et suꝑuerbum hoc: ne euer¬
terem ciuitatem de qua locutus es. Festi¬
na gͦ: ut saluus sis ibi. Non enim potero
facere uerbum:donec tu illo introeas.
Quis hoc ei respondit: nisi ille cui dixerat.
oro domine: Hoc autem ad ambos dixe¬
rat. non ad unum: sicut aꝑtissime scrip¬
tum est. Dixit autem loth ad illos. Oro do¬
mine. Agnouit gͦ loth unum dñm in an¬
gelis duob: sicut abraham unũ agnouit
intribus. Non est eur dicat᷑. ille abierat
qui dominus erat: et cum abraham locu¬

Expanded text:
dem Scriptura narrat, Salvam fac animam dem Scriptura narrat, Salvam fac animam tuam; ne respexeris retro, nec steteris in tota regione; in monte salvum te fac, nequando comprehendaris: dixit Loth ad illos, Oro, Domine, quia invenit puer tuus misericordiam ante te, etc. Quae cum finisset loquendo, et elegisset sibi civitatem pusillam in qua salvaretur, sequitur Scriptura, et ei dicit esse responsum: Ecce miratus sum faciem tuam et super verbum hoc, ne everterem civitatem de qua locutus es. Festina ergo ut salvus sis ibi: non enim potero facere verbum, donec tu illo introeas . Quis hoc ei respondit, nisi ille cui dixerat, Oro, Domine? Hoc autem ad ambos dixerat, non ad unum, sicut apertissime scriptum est, Dixit autem Loth ad illos, Oro, Domine. Agnovit ergo Loth unum Dominum in angelis duobus, sicut Abraham unum agnovit in tribus. 7. Non est cur dicatur: Ille abierat qui Dominus erat et cum Abraham locu
Abbreviated transcription (Latin):
spicio receperunt angelos. Receptis gͦ eis loth
nesciens quod angłi essent. cognoscens tam̃
sicut ipso demonstrante cognoscere potuit.
quis in eis eẽt: ut ea quȩ interea facta sunt ta¬
ceam: exit cum eis de sodomis. quod ante ꝗͣ.
fieret sicut scriptura loquitur: dixerunt
uiri ad loth. Sunt tibi hic generi aut filii
aut filiȩ: aut siquis tibi alius ẽ in ciuitate.
educ de loco hoc. qm̃ ꝑdimus nos locum
hunc. quia exaltatus ẽ clamor eoꝵ ante de¬
um: et misit nos dominus conterere eũ.
Ecce ubi apparet illud incendium sodo¬
moꝵs ꝑangłos factum. quos misit dñs
in quib tamen et ipse erat. Neq enĩ sic
mittit suos: ut recedat ab eis. In eis gͦ des¬
cendit in sodomam: quod se facturum es¬
se p̃dixerat quando cũ abraham loqueba¬
tur: quod postea quam fecit abisse ipse di¬
ctus ẽ: et angłi uenisse in sodomam ad
uesperam.Deinde paulo post mox ut e¬
durerunt illum foras. &. dixcrunt sicut ca¬

Expanded text:
spitio receperunt angelos . Receptis ergo eis Loth, spitio receperunt angelos . Receptis ergo eis Loth, nesciens quod angeli essent, cognoscens tamen sicut ipso Domino demonstrante cognoscere potuit, quis in eis esset, ut ea quae interea facta sunt taceam, exiit, cum eis de Sodomis: quod antequam fieret, sicut Scriptura loquitur, dixerunt viri ad Loth: Sunt tibi hic generi, aut filii, aut filiae? aut si quis tibi alius est in civitate, educ de loco hoc: quoniam perdimus nos locum hunc; quia exaltatus est clamor eorum ante Dominum, et misit nos Dominus conterere eum. Ecce ubi apparet illud incendium Sodomorum per angelos factum, quos misit Dominus; in quibus tamen et ipse erat: neque enim sic mittit suos, ut recedat ab eis. In eis ergo descendit in Sodoma, quod se facturum esse praedixerat, quando cum Abraham loquebatur: quod posteaquam fecit, abiisse ipse dictus est, et angeli venisse in Sodoma ad vesperam. Deinde paulo post, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt, sicut ea
Abbreviated transcription (Latin):
ponitis. S dicturus es:homines eẽ crede¬
bat. Nam et in hospicium tanquã homines
inuitauit. Hoc magis ẽ contrate. qui dicis
non adorari spm̃ sc̃m omnib angłis p̃feren¬
dum: cũ uideas et homines inferiores an¬
gelis aiustis homimbus adorari.S ad¬
huc dicturus esdñm adorauit. Eum qͥppe
in duoh illis quosputabat esse homines:
tanquam in ꝓphetis esse cognouit. Iam gͦ
probatum ẽ quod me ꝑscripturam scãm de¬
monstraturũ ẽẽ promisseram. eundem do¬
minum qui dictus fuerat abisse ut cessauit
loqui ad abraham. iillis duob angelis
descendisse insodomam sicut dixerat: et
in eis abhomine iusto agnitum fuisse.
Exhibuit itaq hospitalitatem quomodo
scĩs hominib dei. in quib dm̃ ẽẽ cognouit:
cum eos sicut etiam ipse abraham angłos
ẽẽ nesciret. Hi enim patriarchȩ significan¬
tur in epła adhebreos: uibi dehospitalitate
loquensait Per hanc quidam nescientes ho¬

Expanded text:
aeponitis? Sed dicturus es, Homines esse credeaeponitis? Sed dicturus es, Homines esse credebat; nam et in hospitium tanquam homines invitavit. Hoc magis est contra te, qui dicis non adorari Spiritum sanctum, omnibus Angelis praeferendum; cum videas et homines inferiores Angelis a justis hominibus adorari. Sed adhuc dicturus es, Dominum adoravit: eum quippe in duobus illis, quos putabat esse homines, tanquam in prophetis esse cognovit. Jam ergo probatum est, quod me per Scripturam sanctam demonstraturum esse promiseram, eumdem Dominum qui dictus fuerat abiisse ut cessavit loqui ad Abraham, in illis duobus angelis descendisse in Sodoma, sicut dixerat, et in eis ab homine justo agnitum fuisse. Exhibuit itaque hospitalitatem quomodo sanctis hominibus Dei, in quibus Deum esse cognovit, cum eos, sicut etiam ipse Abraham, angelos esse nesciret. Hi enim Patriarchae sunt significati in Epistola ad Hebraeos, ubi de hospitalitate loquens ait: Per hanc quidam nescientes, ho
Abbreviated transcription (Latin):
clamorem ipsorũ uenientem adme con¬
summant. Hic seipsum descensurum
dixit insodomam: quo tamen non ip¬
ipse descendit. sed angeli duo. Ipse quippe
abiit ut desiit loqui ad abraham: abraham
autem regressus est in locum suũ. Uenert̃
sicut dictum est duo angłi ad uesꝑam in
sodomam. Quid si et in illis duob angłis
unus dñs inuenitur qui scđm uerbũ suũ
in ipsis angłis descendit in sodomã: nonne
manifestum erit intrib illis uiris unũ do¬
minũ uisum fuisse: Ubi quid aliud quã
ipsa trimitas figurata ẽ: S uideamus
utrum nobis scã scriptura demonstret et¬
am in illis angłis duob ut dixi unũ do¬
minũ inuentum: ne forde hoc ex nr̃o cor¬
de affirmasse uideamur. Uenerunt ergo
duo angeli in sodomam ad uesperam. Loth
uero sedebat ut scriptum ẽ iuxta portam so¬
domorum. Uidens autem loth. surrexit in
obuiam illis: et adorauit in faciem interrã.
Uides nempehic aiusto uiro angłos adora¬

Expanded text:
clamorem ipsorum venientem ad me conclamorem ipsorum venientem ad me consummant. Hic se ipsum descensurum dixit in Sodoma, quo tamen non ipse descendit, sed angeli duo. Ipse quippe abiit, ut desiit loqui ad Abraham; Abraham autem regressus est in locum suum. Venerunt autem, sicut dictum est, duo angeli ad vesperam in Sodoma. Quid, si et in illis duobus angelis unus Dominus invenitur, qui secundum verbum suum in ipsis angelis descendit in Sodoma? Nonne manifestum erit in tribus illis viris unum Dominum visum fuisse, ubi quid aliud quam ipsa Trinitas figurata est? Sed videamus utrum nobis sancta Scriptura demonstret, etiam in illis duobus angelis, ut dixi, unum Dominum inventum, ne forte haec ex nostro corde affirmasse videamur. Venerunt ergo duo angeli in Sodoma ad vesperam; Loth vero sedebat, ut scriptum est, juxta portam Sodomorum. Videns autem Loth, surrexit in obviam illis, et adoravit in faciem in terram. Vides nempe hic a justo viro angelos adora
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Ne simul ꝑdas iustum cum impio:
& erit iustus tanquam impius. Et post
collocutionẽ domini atq abrahȩ: sequit᷑
scriptura. et dicit. Abiit autem ut desiit
loqui ad abraham: & abraham regressus
est in locum suum. Uenerunt duo angłi
in sodomam ad uesperam.Hi sunt de qui¬
bus paulo ante dixerat. conuersi inde ui¬
riuenerunt insodomam: sed duos esse non
expresserat: cum abinitio tres uiros dixis¬
set apparuisse abrahȩ. et hospitaliter
ab illo esse susceptos: quos et abeuntes
deduxit. ambulans cum eis. Fortassis gͦ
iam prenuntiare festinas unũ fuisse in
batet respondebat abrahȩ: duos uero il¬
los angłos eius qui uenerunt insodo¬
mam.tanquam missi angłi adnõsuo.
Sed expecta. Quid ꝓperas: Considere¬
mus omnia diligenter. Ac prius intue¬
amur uerba domini loquentis abrahȩ
Clamor sodomorum inquit et gomorrȩ
multiplicatus est: & peccata eoꝵ magna
ualde. Descendens gͦ: uidebo. si scđm

Expanded text:
xit: Ne simul perdas justum cum impio; xit: Ne simul perdas justum cum impio; et erit justus tanquam impius? Et post collocutionem Domini atque Abrahae, sequitur Scriptura, et dicit: Abiit autem Dominus, ut desiit loqui ad Abraham, et Abraham regressus est in locum suum. Venerunt autem duo angeli in Sodoma ad vesperam. Hi sunt de quibus paulo ante dixerat: Conversi inde viri venerunt in Sodoma. Sed duos esse non expresserat, cum ab initio tres viros dixisset apparuisse Abrahae, et hospitaliter ab illo esse susceptos, quos et abeuntes deduxit, ambulans cum eis. 6. Fortassis ergo jam pronuntiare festinas, unum fuisse in bat et respondebat Abrahae; duos vero illos, angelos ejus, qui venerunt in Sodoma tanquam missi angeli a Domino suo. Sed exspecta: quid properas? Consideremus omnia diligenter, ac prius intueamur verba Domini loquentis Abrahae: Clamor Sodomorum, inquit, et Gomorrhae multiplicatus est, et peccata eorum magna valde. Descendens ergo videbo, si secundum
Abbreviated transcription (Latin):
manũ exhibebatur obsequiũ: unum
narrat scriptura dicentem: ubi est sara
uxor tua. Nonenĩ ait dixerunt autem
ad illum. sed ait dixit autem ad illum:
ubi est sara uxor tua. Quis autem hoc
dixerit. postea manifestat: ubi cũ risisset
sara. ait eadem scriptura. Et dixit dñs
ad abraham. Quare risit sara insemet ipsa:
&. cȩtera usq infinem tanquam unus do¬
minus singulariter loquitur: ac post
hȩc ut homines abire narrantur. & dicit᷑.
Exurgentes autem inde uiri: conspexe¬
runt in faciem sodomoꝵ & gomorrȩ:
Abraham uero ambulabat cum illis de¬
ducens. Rursus autem redit scriptura
ad singularem numerũ: ac dicit. Dñs
autem dixit. Nunquid celabo ego pue¬
ro meo abraham quȩ ego facio: Deinde
promittitur abrahe p̃clara et copiosa po¬
steritas: et sodomoꝵ denunciatur inte¬
ritus. Sequens autem scriptura dicit.
Et conuersi inde uir::uenerunt insodo¬
mam. Abraham autem erat adhuc astats
ante dñm. Et appropians abraham di¬

Expanded text:
manum exhibebatur obsequium, unum manum exhibebatur obsequium, unum narrat Scriptura dicentem, Ubi est Sara uxor tua? Non enim ait, Dixerunt autem ad illum: sed ait, Dixit autem ad illum: Ubi est Sara uxor tua? Quis autem hoc dixerit, postea manifestat; ubi cum risisset Sara, ait eadem Scriptura: Et dixit Dominus ad Abraham: Quare risit Sara in semetipsa? et caetera usque ad finem, tanquam unus Dominus singulariter loquitur. Ac post haec, ut homines pluraliter abire narrantur, et dicitur: Exsurgentes autem inde viri, conspexerunt in faciem Sodomorum et Gomorrhae; Abraham vero ambulabat cum illis, deducens. Rursus autem redit Scriptura ad singularem numerum, ac dicit: Dominus autem dixit: Numquid celabo ego puero meo Abraham quae ego facio? Deinde promittitur Abrahae praeclara et copiosa posteritas, et Sodomorum denuntiatur interitus. Sequens autem Scriptura dicit: Et conversi inde viri, venerunt in Sodoma; Abraham autem erat adhuc stans ante Dominum. Et appropians Abraham di
Abbreviated transcription (Latin):
ueni grãmante te: ne pretereas seruum
tuum. Hic uidemus tres uiros apparuisse.
p̃tereat seruũ suum: qm̃ congruit dõ uisi¬
tare famulossuos. Deinde tresꝑsonas plu¬
raliter alloquitur dicens. Sumatur nunc
aqua et lauem pedes urõs: et refrigerate
sub arbore. Et sumam panem et mandu¬
cate: et postea transibitis in uiam ur̃am.
Propter quod declinastis ad seruũ ur̃m.
Manifestum ẽ eos tanquam homines in¬
uitari. Non enim tale illis p̾beret᷑ obse¬
quium. quo indigentia reficerent᷑ corpo¬
ra: nisi homines putarent᷑. Et scriptura
pluraliter cos respondisse commemorat.
Ait enim. Et dixerunt. Sic fac quẽad mo¬
dum dixisti. Non ait et dixit: sed dixert̃.
Deinde cum eẽt parata refectio: dicit scrip¬
tura. Et apposuit ante illos. Et ederunt.
Non ait apposuit ante illum: & edit. Sed
ubi ad id uentum est ut abrahe filius ꝓ¬
mitteretur ex sara. quia diumũ offereba¬
tur beneficium. non ut hominib hu¬

Expanded text:
veni gratiam ante te, ne praetereas servum veni gratiam ante te, ne praetereas servum tuum. Hic videmus tres viros apparuisse, praetereat servum suum, quoniam congruit Deo visitare famulos suos. Deinde tres personas pluraliter alloquitur, dicens: Sumatur nunc aqua, et lavem pedes vestros, et refrigerate sub arbore, et sumam panem, et manducate, et postea transibitis in viam vestram, propter quod declinastis ad servum vestrum. Manifestum est eos tanquam homines invitari: non enim tale illis praeberetur obsequium, quo indigentia reficerent corpora, nisi homines putarentur. Et Scriptura pluraliter eos respondisse commemorat: ait enim, Et dixerunt, Sic fac quemadmodum dixisti. Non ait, Et dixit; sed, dixerunt. Deinde cum esset parata refectio, dicit Scriptura: Et apposuit ante illos, et ederunt. Non ait, Apposuit ante illum, et edit. Sed ubi ad id ventum est, ut Abrahae filius promitteretur ex Sara, quia divinum offerebatur beneficium, non ut hominibus hu
Abbreviated transcription (Latin):
Nondum itaq aliquid ex eo qđ ꝓmise¬
ras dixisse te uide: et dic tandem aliqͥd
quod discutere debeamus: aut quod pro
tua causa eẽ fateamur. Hic ds̃ inquis et
abrahȩ uisus est. Uisum eẽ dm̃ abrahȩ ne¬
gare non possumus. Scriptura quippe
fidelissima aꝑtissime hoc loquitur dicens.
Uisus ẽ autem illi ds̃ adquerquũ mani¬
brȩ. S neq hic expressum ẽ: utrũ pater
an filius. Cum autem narret scriptura
quomodo ei uisus sit ds̃: tres uiros illi ap¬
paruisse declarat. In quib magis ipsa tri¬
nitas quȩ unus est ds̃: recte intelligipo¬
test. Deniq tresuidet. et non dominos sed
dñm appellat: qm̃ trinitas tresquidem per¬
sone sunt: s unus dominus ds̃. Sic autẽ
narratur quod uidit abraham. Respiciers
in quit oculis suis uidit: Et ecce tres uirista¬
bant suꝑ eum. Et uidens. ꝓcucurrit ob
uiam illis ab ostio tab̃naculi sui: et adora¬
uit super terram: & dixit. Domine si in¬

Expanded text:
Nondum itaque aliquid ex eo quod promiseNondum itaque aliquid ex eo quod promiseras dixisse te vide: et dic tandem aliquid quod discutere debeamus, aut quod pro tua causa esse fateamur. 5. Hic Deus, inquis, et Abrahae visus est. Visum esse Deum Abrahae negare non possumus. Scriptura quippe fidelissima apertissime hoc loquitur, dicens: Visus est autem illi Deus ad quercum Mambre. Sed neque hic expressum est, utrum Pater an Filius. Cum autem narraret Scriptura, quomodo ei visus sit Deus, tres viros illi apparuisse declarat, in quibus magis ipsa Trinitas, qui unus est Deus, recte intelligi potest. Denique tres videt, et non dominos, sed Dominum appellat, quoniam Trinitas tres quidem personae sunt, sed unus Dominus Deus. Sic autem narratur quod vidit Abraham: Respiciens, inquit, oculis suis vidit, et ecce tres viri stabant super eum; et videns procurrit in obviam illis ab ostio tabernaculi sui, et adoravit super terram, et dixit: Domine, si in
Abbreviated transcription (Latin):
ista de libro geneseos intuo sermone posu¬
isti: Cur nobis necessaria temporũ spa¬
cia. suꝑflua loquacitate finsti: S iste in¬
quis filius uisus est ade. scđm quod legimꝰ
adam dicentem: uocem tuam audiu de¬
ambulantis in paradyso: et abscondi me.
quia nudus sum. Hoc gͦ prius diceres ho¬
mo bone. inde inciperes promissa monstra¬
re: Quamuis et hic adam uocem tuam
inquit audiuiꝰ. non ait. faciem uł speci¬
em tuam uidi. Et quod ait abscondi me
quia nudus sum: uideri se a deo timuit:
non ase dm̃ uisum eẽ monstrauit. Namsi
uox quando auditur. sequitur uisio: uisus
est et ds̃ pater quotiens uoce attestatus ẽ
filio. Nouimus quippe in ȩuangłio uerba
patris sonantis atq dicentis. Tu es filius
m̃s dilectus. et cętera: ubi ab hominibus¬
auditus. non tamen uisus ẽ. Ac ꝑhoc et
in illis uerbis quȩ adiungis ubi dicit.
quis nunciauit tibi quia nudus es et se¬
quentia: potuit audiri et non uideri ds̃.

Expanded text:
ista de libro Geneseos in tuo sermone posuista de libro Geneseos in tuo sermone posuisti? cur nobis necessaria temporum spatia superflua loquacitate finisti? 4. Sed iste, inquis, Filius visus est Adae, secundum quod legimus, Adam dicentem, « Vocem tuam audivi deambulantis in paradiso; et abscondi me, quia nudus sum » . Hoc ergo prius diceres, homo bone, inde inciperes promissa monstrare. Quamvis et hic Adam, Vocem tuam, inquit, audivi: non ait, Faciem vel speciem tuam vidi. Et quod ait, Abscondi me, quia nudus sum; videri se a Deo timuit, non a se Deum visum esse monstravit. Nam si vox quando auditur, sequitur visio; visus est et Deus Pater quoties voce attestatus est Filio. Novimus quippe in Evangelio verba Patris sonantis, atque dicentis, Tu es Filius meus dilectus, etc. , ubi auditus ab hominibus, non tamen visus est. Ac per hoc et in illis verbis quae adjungis, ubi dicit, Quis nuntiavit tibi quia nudus es? et sequentia; potuit audiri, et non videri Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendis filium qui dixit non ẽ bonũ so¬
lum esse hominem. faciamus ei adiutori
se uideatur. s ipse eam filius tanquã sibi
iubens sibiq obediens et faciendam dixit
et fecit: Demonstra filium uisum eẽ auiro:
uisum esse amuliere. Demonstraturum ce
quippe promiseras: et antequã in carnare¬
tur uisum fuisse humanis aspectib filiũ.
Ostende promissa. Quid ꝑgis inuacua.
Quid deludis expectationem nr̃am: nec ex¬
hibes pollicitationem tuam: Multipli¬
cas uerba non necessaria:ut necessaria oc¬
cupes tempora. Si propterea uisus ẽ auiro
filius quia fecit eum. et propterea uisus ẽ¬
ab eius muliere quia fecit eam: definire
audes non posse dm̃ filium et operari uiden¬
tia. & a suis operib quamuis alia uidentib
non uideri: Si autem hoc potest ds̃ filiꝰ.
ipse quippe usq nunc operatur cuncta ui¬
dentia. et tamen eorum a se ipso creatis o¬
culis non uidetur: quid ẽ quod dixisti: Cur

Expanded text:
ostendis Filium qui dixit, Non est bonum hoostendis Filium qui dixit, Non est bonum hominem esse solum; faciamus ei adjutoriuse videatur; sed ipse eam Filius, tanquam sibi jubens sibique obediens, et faciendam dixit et fecit? Demonstra Filium visum esse a viro, visum esse a muliere. Demonstraturum te quippe promiseras, et antequam incarnaretur visum fuisse humanis aspectibus Filium. Ostende promissa. Quid pergis in vacua? Quid deludis exspectationem nostram, nec exhibes pollicitationem tuam? Multiplicas verba non necessaria, ut necessaria occupes tempora. Si propterea visus est a viro Filius quia fecit eum, et propterea visus ab ejus muliere quia fecit eam; defini, si audes, non posse Deum Filium et operari videntia, et a suis operibus, quamvis alia videntibus, non videri. Si autem hoc potest Deus Filius; ipse quippe usque nunc operatur cuncta videntia, et tamen eorum a se ipso creatis oculis non videtur; quid est quod dixisti? Cur
Abbreviated transcription (Latin):
ciamus ei adiutorium Dt sicut illud ubi
dictum ẽ et fecit ds̃ hominem. obedisse iu¬
benti patri filium uisuideri. quia pater di¬
xerat faciamꝰ hominẽ: ita etiam ubi legi¬
mus.et inmisit ds̃ soporem in adam. et sũp¬
sit unam de costis eius. et cetera quibus
ostenditur factum homini esse adiutori¬
um. obedisse patrem iubenti filio te aucto¬
re intelligamus: quia non patrem sed filiũ
dixisse asseris: faciamus ei adiutoriũ. S
hec ita loquor. quasi ad causam quȩ a nob̾
agitur quicquam ꝑtineat: quodlibet hinc
uolueris credere aut suspicari. Prorsus si¬
cut dicis pater iusserit ubi dictum ẽ faci¬
amus hominem: et filius obedierit ubi dic¬
tum est. et fecit ds̃ hominem. Prorsus sicut
te delectat filius dixerit. non est bonũ so¬
lum esse hominẽ. faciamus ei adiutorium:
sed talia dicens ipse noniusserit. Et quia
hoc uultis: quomodo ostendisfiliũ qui ho¬
minem fecerit ab homine uisum: quomͦ

Expanded text:
ciamus ei adjutorium. Et sicut illud ubi ciamus ei adjutorium. Et sicut illud ubi dictum est, Et fecit Deus hominem; obedisse jubenti Patri Filium vis videri, quia Pater dixerat, Faciamus hominem: ita etiam ubi legimus, Et immisit Dominus soporem in Adam, et sumpsit unam de costis ejus , et caetera, quibus ostenditur factum homini esse adjutorium, obedisse Patrem jubenti Filio, te auctore, intelligamus; quia non Patrem, sed Filium dixisse asseris, Faciamus ei adjutorium. 3. Sed haec ita loquor, quasi ad causam quae a nobis agitur, quidquam pertineat, quodlibet hinc volueris credere aut suspicari. Prorsus, sicut dicis, Pater jusserit, ubi dictum est, Faciamus hominem; et Filius obedierit, ubi dictum est, Et fecit Deus hominem: prorsus sicut te delectat, Filius dixerit, Non est bonum solum esse hominem; faciamus ei adjutorium; sed talia dicens ipse non jusserit, quia hoc vultis: quomodo ostendis Filium qui hominem fecerit, ab homine visum? Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
uitorium: cum tibi scriptura ubiq ñ di¬
cat. nisi dixit ds̃: Quȩ est ista temeritas:
quȩ p̾sumptio: Deinde cum ideo patrẽ
maiorem soleatis asserere quia dixit fiat
illud aut illud tanquã iubens filio. fili¬
um uero ideo minorem quia iussa ꝑfecit:
quid dicturi estis ubi scriptum ẽ facia¬
mus hominẽ: Non enim ait sicut insu¬
periorib. fiat homo. tanquã id iusserit
filio: sed faciamus inquit hominem.
Quod ñ quero quem dixisse arbitreris:
iam enim uerba tua tenemus: qͦd pader
hoc dixerit filio. Cur gͦ non ait fiat uł
fac. sed ait faciamus: An cȩtera ds̃ impe¬
rauit et filius fecit: hominẽ uͦ ambo fe¬
cerunt. s patre et iubente et cooperante.
filio autem non iubente s tantum iussa
faciente: S si propterea patrẽ iubentẽ¬
intelligis quia scriptum est dixit ds̃ facia¬
mus hominem: ergo iussit et filius: quia
tu ipse non patrem accipis dixisses filiũ. fa¬

Expanded text:
jutorium: cum tibi Scriptura ubique non dijutorium: cum tibi Scriptura ubique non dicat nisi, Dixit Deus? Quae est ista temeritas? quae praesumptio? Deinde cum ideo Patrem majorem soleatis asserere, quia dixit, Fiat hoc, aut illud, tanquam jubens Filio; Filium vero ideo minorem, quia jussa perfecit: quid dicturi estis, ubi scriptum est, Faciamus hominem? Non enim ait sicut in superioribus, Fiat homo, tanquam id jusserit Filio: sed, Faciamus, inquit, hominem. Quod non quaero quem dixisse arbitreris: jam enim verba tua tenemus, quod Pater hoc dixerit Filio. Cur ergo non ait, Fiat, vel, Fac; sed ait, Faciamus? An caetera Deus imperavit, et Filius fecit; hominem vero ambo fecerunt, sed Patre et jubente, et cooperante, Filio autem non jubente, sed tantum jussa faciente? Sed si propterea Patrem jubenteintelligis, quia scriptum est, Dixit Deus, Faciamus hominem: ergo jussit et Filius; quia tu ipse non Patrem accipis dixisse, sed Filium, Fa
Abbreviated transcription (Latin):
esse hominẽ: faciamus ei adiutoriũ scdm
se. Si queram quis tibi indicauerit quia fi¬
lius hoc dicebat: in quib angustus te ui¬
debis: Scriptura enim dixit. inpͥncipio
fecit ds̃ cȩlum et terramꝰ: non expͥmens u¬
trum pater an filius. ansp̃s sc̃s. an ipsa tri¬
nitas fecerit: qui unus ẽ ds̃. ꝑcetera eti¬
am ita commemorat dm̃. ut dicat et fe¬
cit ds̃. et dixit ds̃ ꝑ queq opera eius: qͦ¬
rum illum asserit conditorem. Simili gͦ
locutione ait: et dixit ds̃ faciamꝰ hominẽ
ad imaginem et similitudinẽ nr̃am: et fe¬
cit ds̃ hominem. Nec aliter locuta ẽ ubi
ait. non ẽ bonum solum eẽ hominẽ: faci¬
amus ei adiutorium scđm se. Unde gͥ ti¬
bi ꝑsuasum ẽ cȩtera superiora patrẽ dixis¬
se. hoc autem filium: Unde queso distin¬
guis. unde discernis. patrem dixisse fiat
lux et cȩtera: patrem deniq dixisse faciamꝰ
hominẽ. et filium dixisse faciamus ei ad¬

Expanded text:
esse hominem, faciamus ei adjutorium secundum esse hominem, faciamus ei adjutorium secundum se » . Si quaeram, quis tibi indicaverit quia Filius hoc dicebat, in quibus angustiis te videbis? Scriptura enim quae dixit, In principio fecit Deus coelum et terram, non exprimens utrum Pater, an Filius, an Spiritus sanctus, an ipsa Trinitas fecerit, qui unus est Deus; per caetera etiam ita commemorat Deum, ut dicat Et fecit Deus, Et dixit Deus, per quaeque opera ejus, quorum illum asserit conditorem. Simili ergo locutione ait, Et Dixit Deus, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Et fecit Deus hominem: nec aliter locuta est, ubi ait, Non est bonum esse hominem solum; faciamus ei adjutorium secundum se. Unde igitur tibi persuasum est, caetera superiora Patrem dixisse, hoc autem Filium? Unde, quaeso, distinguis, unde discernis Patrem dixisse, Fiat lux , et caetera; Patrem denique dixisse, Faciamus hominem; et Filium dixisse, Faciamus ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
et inaniter scripturam genescos uentilares:
Nunquid hinc probat᷑ ante carnem suscep¬
tam uisus ab hominibus xp̃c. quia dixit
pater ad filium: faciamus hominẽ ad ima¬
ginem et similitudinem nr̃am: Deinde
iungis: et dicis. Et fecit ds̃ hominem.
Atq addis. quis ds̃. nisi filius: Et ut mͥ
de opere quasi p̾̃scribas meo. hoc utiq
inquis et tu intiunis tractatibus exposui¬
sti. Ubinolo querere quam uerum loqua¬
ris: quando uideo nichil ad causam ꝑti¬
nere quod loqueris. Agitur quippe in¬
ter nos utrum ꝑ suę diuinitatis substan¬
tiam xp̃c uisibus apparuisset humanis.
Et tu dicis fecit ds̃ hominẽ: et addis qͥs
ds̃ nisi filius: quasi propterea necesse
fuerit. ut homo dm̃ opificem suũ uide¬
ret oculis carneis. Hoc si ita eẽt: omnes
homines uiderent dm̃. Quis enĩ alius
eos facit in uteris matrum: Adhuc adicis
talia: et dicis. Iste gͦ filius qui est ꝓpheta
sui genitoris: dicebat. Non ẽ bonum solũ

Expanded text:
et inaniter Scripturam Geneseos ventilares? et inaniter Scripturam Geneseos ventilares? Numquid hinc probatur ante carnem susceptam visus ab hominibus Christus, quia dixit Pater ad Filium, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram? Deinde adjungis, ac dicis, Et fecit Deus hominem : atque addis, Quis Deus, nisi Filius? Et ut mihi de opere quasi praescribas meo, Hoc utique, inquis, et tu in tuis tractatibus exposuisti. Ubi nolo quaerere quam verum loquaris, quando video nihil ad causam pertinere quod loqueris. Agitur quippe inter nos, utrum per suae divinitatis substantiam Christus visibus apparuisset humanis. Et tu dicis, Fecit Deus hominem: et addis, Quis Deus, nisi Filius? quasi propterea necesse fuerit ut homo Deum opificem suum videret oculis carneis. Hoc si ita esset, omnes homines viderent Deum: quis enim alius eos facit in uteris matrum? Adhuc adjicis talia, et dicis: Iste ergo Filius qui est propheta sui genitoris, dicebat: « Non est bonum solum
Abbreviated transcription (Latin):
isses: multa de scripturis sc̃ĩs cestimonia pro¬
tulisti: quȩ te nichil adiuuare potuerunt.
Non enim legis alicubi scripsisse moysensi¬
cut dicis. quod ab illo pͥmo homine adam
usq ad ipsam incarnationẽ semꝑ filius ui¬
sus est: hoc enim describere ꝓnuncias in
genescos libro. Quod ita falsum ẽ: ut etiã
ridiculum sit. Nunquid enĩ liber gene.¬
seos ab adam usq ad incarnationẽ xp̃i ea
quȩ gesta sunt continet:aut ipse moyses
usq ad tempora in carnationis xp̃i uł in
carne uixit. uł que facta sunt scripsit:
Hec dicis: et putas te aliquid dicere. uł
putaris ab eis qui nec ista possunt quȩ tã
manifeste falsa sunt cernere. Deinde quod
commemoras patrem ad filium dicentẽ.
faciamus hominẽ ad imaginem et simili¬
tudinem nr̃am: quid hoc ad rem ꝑtinet:
Rogo te quid ad remꝑtinet: Tantum ne
tibi uacabat loqui: ut non attendens
quid probare susceperis. memoriter nob

Expanded text:
isses, multa de Scripturis sanctis testimonia proisses, multa de Scripturis sanctis testimonia protulisti, quae te nihil adjuvare potuerunt. Non enim legis alicubi scripsisse Moysen, sicut dicis, quod ab illo primo homine Adam usque ad ipsam incarnationem semper Filius visus est. Hoc enim eum describere pronuntias in Geneseos libro, quod ita falsum est, ut etiam ridiculum sit. Numquid enim liber Geneseos, ab Adam usque ad incarnationem Christi, ea quae gesta sunt continet? aut ipse Moyses usque ad tempora incarnationis Christi, vel in carne vixit, vel ea quae facta sunt scripsit? Haec dicis, et putas te aliquid dicere, vel putaris ab eis qui nec ista possunt, quae tam manifeste falsa sunt, cernere. 2. Deinde quod commemoras Patrem ad Filium dicentem, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; quid hoc ad rem pertinet, rogo te? quid ad rem pertinet? Tantumne tibi vacabat loqui, ut non attendens quid probare susceperas, memoriter nobis
Abbreviated transcription (Latin):
tum hominem leuaturus ad patrem. qͣn¬
do dicebat. si diligeretis me gauderetis uti¬
q quia uado ad patrem. quia pater ma¬
ior me est: non carni sue solum s etiam m̃¬
ci quam gerebat humane dm̃ patrem uti¬
q preferebat: quȩ tota sine dubio forma
ds̃ patribus uisus. quando corpus hu¬
manũ in quo uideret᷑ non dum acceperat
xp̃c : cum inuisibilis sit ꝑseipsam diuina
natura. Quod cum etiam tu ita confessus
fueris. ut inter cętera non solum patrem s
nec ipsum filium insubstantia diuinitatis
suȩ diceres ẽẽ uisibilem. non solum homi¬
nib. s nec ipsis cȩlestib potestatib: postea
mutata sententia dicis eum et ante incarna¬
tionem suam conspectibus apparuisse
mortalium: asserens illud qđ ait apls quẽ
nemo hominum uidit nec uidere potest.
de solo dõ patre dictum eẽ : filium uero ex
inttio generis humani uideri solitum
esse abhominibus. Quod cũ probare uolu¬

Expanded text:
tum hominem levaturus ad Patrem quantum hominem levaturus ad Patrem quando dicebat, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia Pater major me est ; non carni suae solum, sed etiam menti, quam gerebat, humanae Deum Patrem utique praeferebat: quae tota sine dubio forma Deus patribus visus, quando corpus humanum in quo videretur, nondum acceperat Christus, cum invisibilis sit per se ipsa divina natura. Quod cum etiam tu ita confessus fueris ut inter caetera non solum Patrem, sed nec ipsum Filium in substantia divinitatis suae diceres esse visibilem, non solum hominibus, sed nec ipsis coelestibus potestatibus: postea, mutata sententia, dicis eum et ante incarnationem suam conspectibus apparuisse mortalium, asserens illud quod ait Apostolus, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest , de solo Deo Patre dictum esse; Filium vero ex initio generis humani videri solitum esse ab hominibus. Quod cum probare volu