comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multa pecora bipedia: ꝓpt̾ea &e illud ñ est
consequens. quia multa sunt peccata que
patimur. Hoc enim ce contͣ dicit᷑. non esse
consequens ut si patimur timorem: ideo
non sit peccatum. Tu aut̃ dicis. consequens
esse ut si patimur timorem. non sit pecca¬
tum: cum tamen concedas aliqua esse
peccata quȩ patimur. Cum qui ut uult¬

Expanded text:
sunt pecora bipedia; propterea et illud non est sunt pecora bipedia; propterea et illud non est consequens, quia multa sunt peccata quae patimur. Hoc enim contra dicitur, non esse consequens ut si patimur timorem, ideo non sit peccatum. Tu autem dicis consequens esse ut si patimur timorem, non sit peccatum; cum tamen concedas aliqua esse peccata quae patimur. LXXVIII. De pul
Abbreviated transcription (Latin):
petram. &e cȩt̃a. Et qui audit ũba mea hec.
& non facit ea:similabo eum uiro stulto
qui edificauit domum suam suꝑ arenã.
ce cȩt̾a. Quappt̃ non sunt sibi contrarie
duors apłoꝵ sententiȩ. pauli & iacobi.
cum dicit unꝰ iustificari hominem ꝑ fi.¬
dem sine oꝑib. &e alius dicit inanem esse
fidem sine oꝑib: quia ille dicit de oꝑib
quȩ fidem p̾cedunt. iste aut̃ de his que fi¬
dem sequuntur: sicut etiam ipse paulus
multis locis ostendit. De timore. utrum
passio. Omnis cupiditas. ꝑturbatio.
Omnis gͥ cupiditas. passio. Omnis aut̃ pas¬
siocum ẽ in nobis. ipsa passione patimur: &
in qnͣtum passio est. patimͣ. Omnis gͥ cupi¬
ditas. cum est in nobis. ipsa cupiditate pati¬
mur: & in qͣntum cupiditas est. patimur.
Omnis aut̃ passioin qͣntum ipsa passione
patimur: non est peccatum. Sic & si pati¬
mur timorem: non ẽ peccatum. Tanquã
si diceret᷑. Si bipes est. non est pecꝰ. Si ergo
ꝓpt̃ea hoc non est consequens. quia sunt

Expanded text:
c et non facit ea, similabo eum viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam, etc. . Quapropter non sunt sibi contrariae duorum apostolorum sententiae, Pauli et Jacobi, cum dicit unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus: quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit. LXXVII. De timore, utrum sio; omnis cupiditas, perturbatio: omnis igitur cupiditas, passio. Omnis autem passio, cum est in nobis, ipsa passione patimur; et in quantum passio est, patimur: omnis igitur cupiditas, cum est in nobis, ipsa cupiditate patimur; et in quantum cupiditas est, patimur. Omnis autem passio, in quantum ipsa passione patimur, non est peccatum: sic et si patimur timorem, non est peccatum. Tanquam si diceretur, Si bipes est, non est pecus. Si ergo propterea hoc non est consequens, quia multa
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa bona consecuta cẽ demonstrat: osten¬
dens quemadmodum intelligendũ sit.
quod patilus apls p̃dicauit. Nam qui
putant istam iacobi sententiam contͣriam
ipsum paulum sibi ẽẽ contrarium: quia
dicit alio loco. Non enim auditores legis
iusti sunt apud dm̃. s factores legis iustifi¬
cabunt᷑. Et alio loco. S fides quȩ ꝑ dilec¬
tionem oꝑat᷑. Et it̾m. Si enim scđm carnẽ
uiceritis. moriemini. Si aut̃ sp̃u facta
carnis mortificauitis: uiuetis. Qͤ sint
aut̃ facta carnis. q̃ oꝑib sp̃italib mortifi.¬
canda sunt: alioloco demonstrat dicens.
Manifesta aut̃ sunt oꝑa carnis. Quȩ
sunt fornicationes. immundicie. idoloꝵ¬

Expanded text:
opera bona consecuta esse demonstrat, ostenopera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmodum intelligendum sit quod Paulus apostolus praedicavit. 2. Nam qui putant istam Jacobi apostoli sententiam contrariam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides qum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, i
Abbreviated transcription (Latin):
b xp̃i gr̃a tradet᷑. Unde apłs pacilus dicit pos.¬
se hominem sine oꝑibꝰ. s p̃cedentib iustificari
ꝑ fidẽ. Nã iustificatꝰ ꝑ fidẽ. qͦmͦ potest nͥ iuste
deinceps oꝑari: ꝗͣuis nicħ antea iuste oꝑatꝰ ad
fidei iustificationem ꝑuenerit. ñ merito
non potest cum iam ꝑ dilectionem bene
oꝑat᷑ Qͥd sicum credidit mox de hac
uita discesserit. iustificatio fidei manet
cum illo. nec p̃cedentib bonis oꝑib. qͥa
non merito ad illam s gr̃a ꝑuenit: nec cõ.¬
sequentib. quia in hac uita ẽẽ non sint᷑.
Unde manifestum est quod paulus apłs
dicit. arbitramur enim iustificari hoĩem
ꝑfidem sine oꝑib: non ita intelligendum
eẽ. ut accepta fide siuixerit dicamus eum
iustum. etiam simale uixerit. Ideo exem¬
plo abrabe & apłs paulus utit. quia sine
oꝑib legis quam non acceꝑat ꝑ fidem iu¬
stificatꝰ est: & iacobꝰ. quia fidem ipsiꝰ abrahe

Expanded text:
Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posChristi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem sine operibus, sed praecedentibus, justificari per fidem. Nam justificatus per fidem quomodo potest nideinceps operari, quamvis nihil antea juste operatus ad fidei justificationem pervenerit, non merito bnon potest, cum jam per dilectionem bene operatur. Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praecedentibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit, nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae et apostolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ paulus apłs p̃dicans iustificari homi¬
nem ꝑ fidem sine oꝑib. non bene intellectꝰ
est ab eis qui sic dictum acceperunt ut pu¬
tarent cum semel in xp̃m credissent. etiã
simale oꝑarent᷑ & facinorose flagicioseq
huius epłȩ eundem sensum paul apłi qͦ¬
modo sit intelligendus exponit. Ideoq a
brahe magis exemploutit᷑. uacuam ẽẽ fidẽ
si non bene oꝑetur: qm̃ abrahȩ exemplo
etiam paulus apłs usus est. ut ꝓbaret ui¬
stificari hominem ꝑfidem. sine oꝑib legis.
Cum enim bona oꝑa commemorat abra¬
hȩ. quȩ eius fidem comitata sunt: satis
ostendit apłm paulum non ita ꝑ abrabã
docere iustificari hominem ꝑfidem sine
oꝑib. ut siqͥs credidit non ad cum ꝑtine¬
at bene oꝑari: s ad hoc potius. ut nemo
nisse ad donum iustificationis quȩ ẽ
in fide. In hoc enim se gentib in xp̃m
credentib iudei p̃ferre cupiebant: quod
dicebant se meritis bonoꝵ oꝑm que per
crediderant: quod incircumcisis genti

Expanded text:
m Paulus apostolus praedicans justificari hominem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic dictum acceperunt, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiam si male operarentur, et facinorose flagitioseque hujus epistolae eumdem sensum Pauli apostoli quomodo sit intelligendus exponit. Ideoque magis Abrahae exemplo utitur, vacuam esse fidem si non bene operetur, quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus usus est, ut probaret justificari hominem sine operibus posse. Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit apostolum Paulum, non ita per Abraham docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis crediderit, non ad eum pertineat bene operari; sed ad hoc potius, ut nemo nisse ad donum justificationis, quae est in fide. In hoc enim se Gentibus in Christum credentibus Judaei praeferre cupiebant, quod dicebant se meritis bonorum operum quacrediderant, quod incircumcisis Gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
de in sp̃u dei nr̃i. Quib sententiis mani¬
festissime docetñ eos p̃terito bono opere.
ad fidei iustificationem ꝑuenisse. nec
qm̃ qui talia agunt regnum dei non
possidebunt: satis ostendit iam ex quo
crediderunt bene oꝑari debere. Quod
ce iacobꝰ dicit. & multis omnino locis
idem paulus satis aꝑte p̃dicat recte ui¬
uendum omnib qui in xp̃m credidert̃.
ne ad penas ꝑueniant: quod & dñs ipse

Expanded text:
Dei nostri . Quibus sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec  Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus dicit, et multis omnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perveniant. Quod et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
homini quem plorantem uident: fortassis di¬
cant sic̃ solent cȩci iactare insana conuitia.
meliorem fuisse dauid qui peꝑcit inmico. qm
dm̃. qui dedat e occidendi potestatem: quasuͦ
ds nescierit cui dederit hanc potestatem. No¬
uerat utiq uoluntatem serui sui. S ut cęt̾is
etiam hominib ad imnitandum. innotes ceret
ea quȩ in corde dauidiam deo nota erat inimici
dilectio: dedit illi in potestate immicum quem
ñdum uolebat occidi ꝓpt̾ certam rerum disposi¬
tionem. quam ꝑ illum impleri oportebat. Ita &
dauid bonitas comm̃data ẽ. ut hab̃ent homines
quod amarent: & saulis malicia ad exitum dig¬
niorem dilata ẽ. ut haberent homines qͦd timerẽt.
De co quod in deutonomio scͥptum est. Di aure audieril uocem

Expanded text:
homini. quem plorantem uident. fortassis dihomini. quem plorantem uident. fortassis dicant, sicut solent caeci iactare insana conuicia, meliorem fuisse Dauid, qui pepercit inimico, quam deum qui dederat ei occidendi potestatem: quasi uero deus nescierit, cui dederit hanc potestatem. nouerat utique uoluntatem serui sui, sed ut ceteris etiam hominibus ad imitandum innotesceret ea quae in corde Dauid iam deo nota erat inimici dilectio dedit illi in potestatem inimicum, quem nondum uolebat occidi, propter certam rerum dispositionem, quam per illum inpleri oportebat. ita et Dauid bonitas commendata est, ut haberent homines quod amarent, et Saulis malitia ad exitum digniorem dilata est, ut haberent homines quod timerent. De eo, quod in deuteronomio scriptum est: si aure audieris uocem
Abbreviated transcription (Latin):
ceat᷑ obscuris. Certe inimicum & ꝑsecutorem fu¬
um. nimis ingratum & nimis infestum saul re-¬
gem. accepit dauid in potestate. ut ei faceret qͦd
uellet: elegit parcere potiꝰ quam occidere. Non
enim erat iussꝰ occidere. s neq ꝓhibitꝰ. immo etiã
diuinitꝰ audierat se impune facere. quicqͥd uel¬
let in inimicum: ce tam̃ tantam potestatem ad
mansuetudinem contulit.: Dicatur mͥ quem t¬
muit: cum eum int̾ficere noluit. Nec hominẽ
possumꝰ dicere timuisse quem acceꝑat in pode¬
state: nec dm̃ qui dederat. Ubi gͦ nec difficultas
fuit occidendi nec timor: dilectio pepcit ini¬
mieo. Ecce cdauidille bellator. impleuit p̃ceptũ
xp̃i: quod accepimus ut diliganus ininicos.
atq utinam hoc imitarent᷑ isti: qui humanͥȩ
affectum miscdiȩ. ad nescio quȩ crudelia deli¬
ramenta torserunt. Dum enim credunt panẽ
plorare. quod fieri ñ potest: non eum porrigt̃

Expanded text:
ceatur obscuris. Certe inimicum et persecutorem suceatur obscuris. Certe inimicum et persecutorem suum nimis ingratum et nimis infestum Saul regem accepit Dauid in potestatem, ut ei faceret quod uellet; et elegit parcere potius quam occidere. non enim erat iussus occidere sed neque prohibitus; immo etiam diuinitus audierat se inpune facere quicquid uellet inimico; et tamen tantam potestatem ad mansuetudinem contulit. dicatur mihi quem timuit, cum interficere noluit. nec hominem possumus dicere timuisse, quem acceperat in potestatem, nec deum. qui dederat. ubi ergo nec difficultas fuit occidendi nec timor, dilectio pepercit inimico. ecce Dauid ille bellator inpleuit praeceptum Christi. quod accepimus, ut diligamus inimicos. atque utinam hoc imitar.ntur isti, qui humanum adfectum misericordiae ad nescio quae crudelia deliramenta torserunt! dum enim credunt panem plorare, quod fieri non potest, non eum porrigunt
Abbreviated transcription (Latin):
lo: nonne in uetĩb libris legit᷑. dñe ds̃ meus si
feci istud. si est iniquitas in manib meis. si red¬
dich retribuentib mͥ mala. decidam merito ab
inimicis meis inanis: Qͥs hoc diceret: nisi qͥ sci¬
ret hoc deo placere. ut malum ꝓ malo nemo red¬
dat: Sed hoc ꝑfectoꝵ est. ut non od̾int in pecca¬
torib nisi peccata. ipsos aut̃ homines diligant:
Et cum uindicant. ñ uindicent acerbitate seui¬
tiȩ. s moderatione iusticiȩ: ne ips a relaxatiopec¬
cati. plus noceat peccatori quam pęna uindictȩ.
Nec tam̃ hoc fecert̃ iusti homines nisi auctorita¬
te diuina: ne qͥs arbitraret᷑ passim sibi ẽẽ ꝑmissũ
necare quem uelit: aut iudicio ꝑseqͥ. aut pęniᷤᷤ qͥb¬
libet affugere. Aliqnͣdo aut̃ aꝑte ponit᷑ in scrip¬
turis ipsa diuina auctoritas. aliquando autem
occultat᷑: ut &e manifestis lector instruat᷑. &e exer¬

Expanded text:
lo, nonne in ueteribus libris legitur : domine deus meus, si lo, nonne in ueteribus libris legitur : domine deus meus, si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis? quis hoc diceret, nisi qui sciret hoc deo placere, ut malum pro malo nemo reddat? sed hoc perfectorum est, ut non oderint in peccatoribus nisi peccata, ipsos autem homines diligant; et cum uindicant. non uindicent acerbitate saeuitiae, sed moderatione iustitiae, ne ipsa relaxatio peccati plus noceat peccatori quam poena uindictae. nec tamen hoc fecerunt iusti homines nisi auctoritate diuina, ne quis arbitretur passim sibi esse permissum necare quem uelit aut iudicio persequi aut poenis quibuslibet adfligere. aliquando autem aperte ponitur in scripturis ipsa diuina auctoritas, aliquando autem occultatur. ut et manifestis lector instruatur et exer
Abbreviated transcription (Latin):
paraliticã factã. p̃cib patͥs sanatã. ⁊ hortolan fili¬
am ad p̃ces etiam ipsius petri esse mortuam. Et
respondent quod hoc cis expediebat. ut ce illa sol¬
ueret᷑ paraly si. & illa moreret᷑. tam̃ ad p̃ces apħ
factum ẽẽ non negant. Qͥs aut̃ illis dixit qͦd ñ
expediebat gentib impiis int̾fici: quas traditas
ẽẽ diuinitꝰ in manus popli uideoꝵs irridentes
mirari se fingt̃: Cum aut̃ illa ñ odio s bono ani¬
mo apli facerent: unde conumcunt animos ui¬
rorum sp̃italium qͥ in illopopło fuerunt. qͦd eos
oderant qͥ ꝑ ipsos diuina iusticia de hac uita
iubebãt᷑ auferri: Compes cant potiꝰ temeritatẽ
suam. & ñ decipiant imꝑitos: qͥb aut ñ uacat
legere.aut nolunt legere: aut puerso animo le¬
gunt &e ñ intendunt & miscdiam &e seueritatẽ
dei utrius q testam̃ti lita̾s comm̃ dari. Fͦ Iam
de inimici dilectione ut ñ reddat᷑ malum ꝓ ma¬

Expanded text:
paralyticam factam precibus patris et hortulani filiparalyticam factam precibus patris et hortulani filiam ad precem ipsius Petri esse mortuam, et respondent. quod hoc eis expediebat, ut et illa solueretur paralysi et illi moreretur: tamen ad preces apostoli factum esse non negant. quis autem illis dixit "non expediebat gentibus inpiis interfici". quas traditas esse diuinitus in manus populi Iudaeorum inridentes mirari se fingunt cum autem illa non odio sed bono animo apostoli fecerint. unde isti conuincunt animos uirorum spiritalium, qui in illo populo fuerunt, quod eos oderant, qui per ipsos diuina iustitia de hac uita iubebantur auferri V conpescant potius temeritatem suam et non decipiant inperitos, quibus aut non uacat legere aut nolunt legere aut peruerso animo legunt et non intendunt et misericordiam et seueritatem dei utriusque testamenti litteris commendari. nam de inimici dilectione, ut non reddatur malum pro ma
Abbreviated transcription (Latin):
possent inimicos etiam diligere. accepert̃ potesta¬
tem uindicãdi: quia iam sine odio pot̾ant uindi¬
care. Qua potestate &e petrꝰ apłs usꝰ est in eo libro
quem isti ñ accipiunt. qm̃ manifeste continet para¬
chti aduentum. id est consolatoris scĩ sp̃s. quem
lugentib misit: cum ab eoꝵ ocłis ipse ascendiss
in cȩlum. Consolator enim tͥstib mitat᷑ scdm illã
eiꝰdem dñi sententiam. Beati lugentes: qm̃ ipsi
consolabuntur. Ipse etiam dicit. Tunc lugebt̃
filii sponsi: cum ab eis ablatꝰ fuerit sponsꝰ. In il
logͦ libro ubi aꝑtissime sp̃s sc̃s quem dñs conso¬
latorem ꝓmiserat. uenisse declarat᷑: legimus ad
sententiam petri cecidisse homines. & mortuos eẽ
uirum &e uxorem. qͥ mentiri ausi erant sp̃ui sc̃o.
Quod isti manichei magna cęcitate uituꝑant: c̃
in apocrifis ꝓ magno ꝑlegant & illut quod de
apło thoma cominemoraui. & ipsius petͥ filiam

Expanded text:
possent etiam inimicos diligere, acceperunt potestapossent etiam inimicos diligere, acceperunt potestatem uindicandi, quia iam sine odio poterant uindicare. qua potestate et Petrus apostolus usus est in eo libro, quem isti non accipiunt, quoniam manifeste continet paracleti aduentum, id est consolatoris sancti spiritus. quem lugentibus misit, cum ab eorum oculis ipse ascendisset in caelum. consolator enim tristibus mittitur secundum illam eiusdem domini sententiam: beati lugentes quoniam ipsi consolabuntur. ipse etiam dixit: tunc lugebunt filii sponsi, cum ab eis ablatus fuerit sponsus. in illo ergo libro, ubi apertissime spiritus sanctus, quem dominus consolatorem promiserat, uenisse declaratur, legimus ad sententiam Petri cecidisse homines et mortuos esse uirum et uxorem. qui mentiri ausi erant spiritui sancto. quod isti magna caecitate uituperant, cum in apocryphis pro magno opere legant et illud, quod de apostolo Thoma commemoraui, et ipsius Petri filiam
Abbreviated transcription (Latin):
ssuruii enim. & non dedistis mͥ manducare: &e cȩ¬
tera talla: Displicet enĩ istis miseris qͦd dñs popło
suo int̾ficiendos tradit inimicos: ce ipsi panem mͣ¬
dicanti dari ꝓhibent non inmico s supplici. Intel¬
ligant potiꝰsine odio ẽẽ posse uindictã: qͦd pauci
intelligunt. Et tam̃ quandui non intelligit᷑. tan¬
dui necesse ẽ ut lector in libris utriusq testam̃t.
magno labore aut errore iactetur: & putet contra¬
rias sibi ẽẽ scͥpturas. Quam uindictam sine odio
nondum apłi animo cȩꝑant: quando irati eis a
quib non recipiebant᷑ hospicio. quęsiert̃ a domi¬
no utrum uellet eos petere ignem de cȩlo sic̃ hely¬
as fectrat: quo igne homines inhospitales consu¬
merentur. Tunc respondit eis dñs dicens. eos ne-¬
scire cuius sp̃s filii eẽnt: & quod ipse lib̃are uenis¬
set. ñ ꝑdere. Qm̃ illi animo inimico ꝑdere cupie¬
bant eos. quos uolebant igne consumi. Postea uͦ

Expanded text:
non dedistis mihi manducare et cenon dedistis mihi manducare et cetera talia. displicet enim istis miseris, quod deus populo suo interficiendos tradidit inimicos; et ipsi panem mendicanti dari prohibent non inimico, sed subplici. intellegant potius sine odio esse posse uindictam, quam pauci intellegunt; et tamen quamdiu non intellegitur, tamdiu necesse est, ut lector in libris utriusque testamenti magno labore aut errore iactetur et putet contrarias sibi esse scripturas. Quam uindictam sine odio nondum apostoli animo ceperant, quando irati eis, a quibus non recipiebantur hospitio, quaesiuerunt de domino, utrum uellet eos petere ignem de caelo, sicut Helias fecerat, quo igne homines inhospitales consumerentur. tunc respondit eis dominus dicens eos nescire, cuius spiritus filii essent et quod ipse liberare uenisset, non perdere, quoniam illi animo inimico perdere cupiebant eos, quos uolebant igne consumi. postea uer
Abbreviated transcription (Latin):
de illo iudice similitudinem inducit. qͥ cotidia¬
nas int̾pellationes mulieris iuiduȩ petentis ut
se uindicaret. qͣmiuis eẽt inuistus. nec dm̃ timens.
nec homines reuerens. tam̃ sustinere non potuit:
ce audiuit eam ne ult̾ius tedium pat̾et᷑. Ex cuius
comparatione multomagis dm̃ qui est benignĩ¬
simus atq iustissimꝰ: dixit uindicare filios suos
de inimicis eoꝵ. Hinc isti audeant obicere questi¬
onem: ce dicant si possunt. Qͥd est quod iussisti
ut inimicos nr̃os diligamꝰ: e de illis nos uindica¬
re disponis: dnforte contͣ᷑ uoluntatem scõꝵ suors
facturus ẽ. eos quos illi dilig̃t puniendoatq dã¬
nando: Immo potiꝰ ipsi ab ista calumnios a ceci¬
tate conu̾tantur ad dm̃. & in utroq testamento
eius intelligant uoluntatem: ne in sinistra par-¬
te inueniant᷑ int̾ eos quib dicturꝰ est dñs. ite in ig¬
nem ȩt̃num. qui p̃paratus ẽ diabolo &e angłis cius.

Expanded text:
de illo iudice similitudinem inducit, qui cotidiade illo iudice similitudinem inducit, qui cotidianas interpellationes uiduae mulieris petentis, ut se uindicaret, quamuis esset iniustus nec deum timens nec homines reuerens, tamen sustinere non potuit et audiuit eam, ne ulterius taedium pateretur: ex cuius conparatione multo magis deum, qui est benignissimus atque iustissimus, dixit uindicare filios suos de inimicis eorum. huic isti audeant obicere quaestionem et dicant, si possunt: quid est, quod iussisti, ut inimicos nostros diligamus, et de illis nos uindicare disponis? an forte contra uoluntatem suorum sanctorum facturus est eos, quos illi diligunt, puniendo atque damnando ? immo ipsi potius ab ista calumniosa caecitate conuertantur ad deum et in utroque testamento eius intellegant uoluntatem, ne in sinistra pareniantur inter eos, quibus dicturus est domiuus: ite in ignem aeternum,
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsum homo: &e sic de pane edat. & de calice bibat:
Qui enimmanducat & bibit indigne. iudiciũ
sibi manducat & bibit non duuidicans corpꝰ xp̃i
ꝓpterea in uob̃ multi infirmi &e egri: & dormiunt
sufficient᷑. Si aut̃ nos ipsos duudicaremꝰ: ñ utiq
uidicaremur. Dum iudicam᷑ autem. a domino
corripim᷑: ne cum hoc mundo damnemur. Ecce
manifestum est dm̃ cum dilectione corriꝑe. non
solum infirmitatib &e egritudinib. s etiam morti¬
bus temporalib: eos quos non uult damnari cũ
mundo. Atcendant hec isti. & uideant quomodo
potuerint & impie agentes. dari in manꝰ popul
quamius adhuc carnalis. tamen unum dm̃ colen¬
tis. ut ab eo int̾ficerent᷑. cum in eo tamen popłosiqͥ
eẽnt sp̃itales. sine alicuiꝰ odio intelligerent dispen¬
sationem dei: &e quomͦ non sit contrarium. quod
dñs nobis in eungłio p̃cepit ut diligamꝰ inimicos
nr̃os. de quib tamen ꝓmittit ipse uindictam. ẽ

Expanded text:
se homo, et sic de pane edat, et de calice bibat. se homo, et sic de pane edat, et de calice bibat. qui enim manducat et bibit indigne iudicium sibi manducat et bibit non diiudicans corpus domini. propterea in uobis multi infirmi et aegri et dormiunt sufficientes. si autem nos ipsos diiudicaremus, non utique diiudicaremur. dum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum hoc mundo damnemur ecce manifestum deum cum dilectione corrigere non solum infirmitatibus et aegritudinibus sed etiam mortibus temporalibus eos, quos non uult damnare cum mundo. Adtendant haec isti et uideant, quomodo potuerint et inpiae gentes dari in manus populi quamuis adhuc carnalis, tamen unum deum colentis, ut ab eo interficerentur ; cum in eo tamen populo si qui essent spiritales, sine alicuius odio intellegerent dispensationem dei, et quomodo non sit contrarium, quod dominus nobis in euangelio praecepit, ut diligamus inimicos nostros, de quibus tamen promittit ipse uindictam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis eum diligit: atq hoc modo corrigipos¬
se arbitrat᷑. Non aut̃ occidunt filios quos dili¬
gunt homines. quando eos corrig̾e uolunt.: Nͥa
multi hanc uitam ꝓ magno bono habent. & to-¬
tum hoc quare uolunt educare filios suos in hac
uita sꝑant. fideles aut̃ atq sapientes homines. qͥ
credunt ẽẽ aliam uitam meliorem. & ex qͣnta
parte posst̃ nouerunt: nec ipsi uindicant occiden¬
do. cum filios suos uolunt corrigere: quia in hac
uita eos corrigi pose credunt. Ds̃ aut̃ qui nouit
quid cuiq tribuat. uindicat occidendo in qͦs
uoluerit: siue ꝑ homines siuie occultorerum ordi.¬
ne: ñ quia cos odit in qntum homines sunt. sedin
quantum peccatores sunt. Nam in ipsis ueterib
libris legimꝰ deo dictum. & nicħ odisti hoꝵs quȩ
fecisti: s omina siuie ꝑ penas suie ꝑ prȩmia. iusti
cia moderante disponit. Nonne apls paulus
xp̃ianis fidelib loquebat᷑ cum diceret. ꝓbet autẽ

Expanded text:
to magis eum diligit, atque hoc modo corrigi posto magis eum diligit, atque hoc modo corrigi posse arbitratur. non autem occidunt filios, quos diligunt homines, quando eos corrigere uolunt, quia multi hanc uitam pro magno bono habent et totum, quare uolunt educare filios suos, in hac uita sperant. fideles autem atque sapientes homines, qui credunt esse aliam uitam meliorem et quanta possunt ex parte nouerunt nec ipsi uindicant occidendo, cum filios suos uolunt corrigere, quia in hac uita eos posse corrigi credunt; deus autem qui nouit, quid cuique tribuat, uindicat occidendo in quos uoluerit siue per homines siue occulto rerum ordine, non quia eos odit, in quantum homines sunt, sed in quantum peccatores sunt. nam in ipsis ueteribus libris legimus dictum deo: et nihil odisti eorum, quae fecisti, sed omnia siue per poenas siue per praemia tia moderante disponit. Nonne apostolus Paulus Christianis fidelibus loquebatur, cum diceret: Probet autem
Abbreviated transcription (Latin):
dicantium. qͥa paucissimi sp̃itales. diumis re¬
uelationib qͥd facerent nouerant. ut populus
cui tr̾or utilis erat. seuerissimo imꝑio domaret᷑:
Ut quemadmodum uidebant dari in manus
suas intficiendos inimicosimpios. cultoresq si¬
mulacͥroꝵ. sic ipsi formidarent in manꝰ inimico¬
rum suoꝵ dari. si di ueri uissa contemnerent. &¬
ad cultum idoloꝵ atq impietates gentium labe¬
rent᷑. Nam & in ipsos similit̃ peccantes. non dis¬
similit̃ uindicatum est. S omnis hȩc tempora¬
lis uindicta infirmos ammos t̾ret. ut enutritos
sub dieciplina erudiat. & a sempit̃nis atq inef¬
fabilib supplicus possit au̾tere. Qͥa pł timent
carnales homines qͦd in p̃senti d̃s uindicat. qͣm
illud quod infut᷑um minat᷑. Potest gͦ esse dilec¬
tio inuindicante. quod unusquisq in filio suo
ꝓbat: cum eum in mores pessimos diffiuendem.
scu̾issima coertione constͥngit. & tantomagis qͣnͣ¬

Expanded text:
dicantium, quia paucissimi spiritales diuinis redicantium, quia paucissimi spiritales diuinis reuelationibus quid facerent, nouerant, ut populus. cui terror utilis erat, seuerissimo imperio domaretur. ut quemadmodum uidebant dari in manus suas interficiendos inimicos inpios cultoresque simalacrorum, sic ipsi formidarent in manus inimicorum suorum dari, si dei ueri iussa contemnerent et ad cultum idolorum atque inpietates gentium laberentur. nam et in ipsos similiter peccantes non dissimiliter uindicatum est. sed omnis haec temporalis uindicta infirmos animos terret. ut enutritos sub disciplina erudiat et a sempiternis atque ineffabilibus subpliciis possit auertere, quia plus timent carnales homines, quod in praesenti deus uindicat. quam illud, quod futurum minatur. Potest ergo esse dilectio in uindicante. quod unusquisque in filio suo probat, cum eum in mores pessimos defluentem seuerissima coherctione constringit et tanto magis, quan
Abbreviated transcription (Latin):
titisse. Si uellet aliqͥs dentes manicheoꝵ in ip.¬
sos conu̾̃tere: qm mordactt̃ ista reprehenderet.
S qͥa &e ibi non est tacitum qͦ animo factum sit:
uidet̃ diletio uindicantis. Dic enuim &e in illa
scͥptura legit᷑. quod dep̃catus fu̾it apłs ꝓ illo in
quem temporalit̃ uidicatum est: ut ei parceret᷑
in fut᷑o iudicio. Sigͦ tempore noui destamenti qͦ
matime caritas comm̃dat᷑. de penis uis ibilibus
diuinitꝰ iniectus ẽ carnalib timor: qͣntomagis
tempore uet̃is testament hoc congruisse illi ppło
intelligendum ẽ. quem timor legis tanquam pe¬
dagogꝰ cohercebat: F Iam hȩc est breuis sima
&e aꝑtissima differentia duoꝵs testamentoꝵ. timor
&e amor. Illud ad ueterem: hoc ad nouum homi¬
nem ꝑtinet. Utrunq tam̃ unius dei mis ericor¬
dissima dispensatione ꝓlatum ẽ. atq conunc¬
tum. Et ideo inuetere script᷑a tacetur animꝰ uin¬

Expanded text:
titisse. si uellet aliquis dentes Manichaeorum in iptitisse. si uellet aliquis dentes Manichaeorum in ipsos conuertere, quam mordaciter ista reprehenderet! sed quia et ibi non est tacitum, quo animo factum sit. uidetur dilectio uindicantis. sic enim in illa scriptura legitur. quod deprecatus fuerit apostolus pro illo. in quem temporaliter uindicatum est, ut ei parceretur in futuro iudicio. si ergo tempore noui testamenti, quo maxime caritas commendatur, de poenis uisibilibus diuinitus iniectus est carnalibus timor, quanto magis tempore ueteris testamenti hoc congruisse illi populo intellegendum est, quem timor legis tamquam paedagogi cohercebat ? nam haec est breuissima et apertissima differentia duorum testamentorum, timor et amor: illud ad ueterem, hoc ad nouum hominem pertinet, utrumque tamen unius dei misericordissima dispensatione prolatum atque coniunctum. et in uetere scriptura tacetur animus uin
Abbreviated transcription (Latin):
la interfectio. quam multum isti ex aggerant. &
inuidiose uentilant. nisi int̾itum carnis: S qͥa
exposuit apłs quo animo faceret: satis declarauit
in aliquem inmicum uindictam cũ caritate po¬
se ꝓcedẽ. Et tam̃ bic etiam alio mͦ fortasse int̾itꝰ
carnis qͥ fit ꝑ penitentiam. potest intelligi. Ipsi au¬
tem legunt scͥpturas apocrifas. quas etiã incor¬
ruptissimas ẽẽ dicunt: ubi scͥptum est apłm
thomam maledixisse homini. a qͦ ꝑimprudenti¬
am palma ꝑcussus ẽ agnorante qͥs effet: maledic¬
tum q illud continuo uenisse ad effectum. Nã
cum ille homo q̃m minist̾ conuiuii erat. ut ap¬
portaret aquam exisset ad fontẽ: aleone occisꝰ ce
dilanat᷑ est. Quod ut manifestaret᷑ ad alioꝵ
t̾rorem. canis manum eius intulit mensis ubi
conuuiabat᷑ apłs: Atq ita cum causa quęreret᷑
a nescientib. eisq panderet᷑: in magnum tuo¬
rem &e magnũ honorem apłi eos eẽ conuers oˢ.
atq hinc euangłii exordium commendandiex¬

Expanded text:
la interfectio, quam multum isti exaggerant et inuidiose uentilant, nisi interitum carnis? sed quia exposuit apostolus, quo animo faceret, satis declarauit in aliquem inimicum uindictam cum caritate posse procedere. et tamen hic etiam alio modo fortasse interitus carnis, qui fit per paenitentiam, potest intellegi. ipsi autem legunt scripturas apocryphas, quas etiam incorruptissimas esse dicunt, ubi scriptum est apostolum Thomam maledixisse homini. a quo per inprudentiam palma percussus est, ignorante quis esset, maledictumque illud continuo uenisse ad effectum. nam cum ille homo, quoniam minister conuiuii erat. ut adportaret aquam, exisset ad fontem. a leone occisus et dilaniatus est. quod ut manifestaretur ad aliorum terrorem, canis manum eius intulit mensis, . ubi conuiuabatur apostolus. atque ita cum causa quaereretur a nescientibus eisque panderetur in magnum timorem et magnum honorem apostoli eos esse conuersos; atque hinc euangelii exordium commendandi ex
Abbreviated transcription (Latin):
ctos &e impios. qui diligunt cȩcitatem suam. Q
qm̃ non sunt idonei uidere ista: mole potius
auctoritatis urgendi sunt. Qͥd enim est quod
dicit apłs. ego quidem absens corpore. pres ens
aut̃ sp̃u. iam uidicaui quasi p̃sens eum qͥ sic

Expanded text:
ctos et inpios, qui diligunt caecitatem suam; qui ctos et inpios, qui diligunt caecitatem suam; qui quoniam non sunt idonei uidere ista, mole potius auctoritatis urgendi sunt. quid enim est quod dicit apostolus: ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu iam iudicaui quasi praesens eum, qui sic
Abbreviated transcription (Latin):
mulacͥra ꝑtinere arbitrent᷑: Qͦdsiita ẽ. qtus ñ
istam decestet᷑ amentiam: Si aut̃ non hoc arbi¬
trantur: iste plurimum errauit. qui suꝑstitiones
gentium eũtendas eẽ p̃ceptas in uet̾e testamento.
commemorare uoluit: cum in nouo quod scrip¬
tum est de inimicis diligendis. tanquam cont̃¬
rium uellet opponere. Nos aut̃ neq illud qͣd
de hostib hominib occidendis in tict̃ib libris
illi popło dictum est. contrarium eẽ dicinus hu¬
ic p̃cepto eungłico. qͦ nobis ut inimicos nr̃os dili¬
gamus dñs iubet: quandoquidem illa inimico¬
rum int̾fectio carnali adhuc popło congruebat.
cui lex tanqm pedagogꝰ data erat. sic̃ apłs dicit.
Hiuͦ qui tc̃ in illo popło scĩ ae sp̃itales homines erãt
paucissimi. sic̃ moyses. sic̃ ꝓpħe. qͦ animo facerent
illam inimicoꝵ int̾fectionem &utrũ eos quos
interficiebant diligerent: multum latet indo¬

Expanded text:
mulacra pertinere arbitrantur. quod si ita est. quis non mulacra pertinere arbitrantur. quod si ita est. quis non istam detestetur amentiam ? si autem non hoc arbitrantur, iste plurimum errauit, qui superstitiones gentium euertendas esse praeceptas in uetere testamento commemorare uoluit, cum in nouo quod scriptum est de inimicis diligendis tamquam contrarium uellet obponere. Nos autem neque illud, quod de hostibus hominibus occidendis in ueteribus libris illi populo dictum est contrarium esse dicimus huic praecepto euangelico, quo nobis ut inimicos nostros diligamus dominus iubet, quandoquidem illa inimicorum interfectio carnali adhuc populo congruebat, cui lex tamquam paedagogus data erat. sicut apostolus dicit. hi uero. qui tunc in illo populo sancti et spiritales homines erant paucissimi, sicut Moyses, sicut prophetae, quo animo facerent illam inimicorum interfectionem, utrum eos, quos interficiebant, diligerent, multum latet indo
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣm contrarium opponit adimantꝰ. qͦd
in eungłio scͥptum est. dicente dño. Ego aut̃ dico
uob̃. Diligite inimicos ur̃os. benedicite qui uõma
ledicunt. & benefacite his qui uos oderunt: e ora¬
te ꝓhis qui uos ꝑs equunt᷑. Quo loco illud pri¬
mo uidendum ẽ. quod satis eẽ debuerit homi¬
ni uolenti quasi contraria demonstrare. qd de
occidendis inimicis in uet̾e lege scͥptum ẽc cõmo¬
nuit dominus. De inimicis enim diligendis.
utiq de hominib p̃cepit: quos ꝑnr̃am patientiã
& caritatem ad salutem posse conũti ce quiuis
intelligit: & exemplis sepissime demonstratum
est. Quid gͦ sibi uult. quod adiungenda conse¬
quentia putauit. ub scͥptum ẽ deos coꝵ ne ad¬
oraueritis. neq feceritis oꝑa ipsors. s euersione eũte.¬
tis eos. & delete eoꝵs memoriam: nͥ quia &e dos gen¬
tium manichei cogant᷑ diligere. & quod in eun¬
gelio dñs ait. diligite inimicos ur̃os. ñ solũ add
homines s ad demonia quoq. uel etiam ad si¬

Expanded text:
tanquam contrarium opponit Adimantus quod in Evangelio scriptum est, dicente Domino: Ego autem dico vobis: Diligite inimicos vestros, ben qui uos oderunt. et orate pro iis, qui uos persequuntur. quo loco primo illud uidendum est, quod satis esse debuerit homini uolenti quasi contraria monstrare, quod de occidendis inimicis in uetere lege scriptum esse commonuit. dominus enim de inimicis diligendis utique de hominibus praecepit; quos per nostram patientiam et caritatem ad salutem posse conuerti et quiuis intellegit et exemplis saepissime demonstratum est. quid ergo sibi uult, quod adiungenda consequentia putauit, ubi scriptum est: deos eorum ne adoraueritis neque feceritis opera ipsorum, sed euersione euertite eos et delete eorum memoriam, nisi quia et deos gentium Manichaei cogunt diligere? et quod in euangelio dominus ait: diligite inimicos uestros, non solum ad homines, sed ad daemonia quoque uel etiam ad si
Abbreviated transcription (Latin):
De decem uirginibus. Lix.
Nter parabolas a dño dictas: solet que¬
rentes multum exercere ista. quȩ de decem
uirginib posita ẽ. Et mult quidem hinc
multa senserunt. quȩ nonsint pret̾ fidem.
S quomꝰ partib eus omnib conueniat
expositio. id elaborandum ẽ. Legi etiam in
quadam scͥptura. ex earum genere quȩ apo¬
crife nominant᷑. quod non sit contͣ catho¬
licam fidem: s huic loco mͥ minus congrue¬
re uisa est. consicdanti om̃s huiꝰ similitudi¬
nis partes. De qua tam̃ ȩxpositione temere ni¬
chil audeo iudicare. ne forte non ciꝰ inconue¬
nientia mͥ angustias fecerit: s mea tarditas
eius conuenientiam ñ inuenerit. Quid aut̃
michi uidet᷑ non absurde hoc loco accipi: qnͣ¬
consummatione scłi: int̾ multa que locutꝰ
est. hoc quoq dixit. Tunc simile estimabit᷑
regnum cȩloꝵs decem uirginib quȩ accepe¬
runt lampades suas:ce uenerunt obuiam
sponso ce sponse. Qumq aut̃ ex eis erant

Expanded text:
LIX. De decem virginibus. 1. LIX. De decem virginibus. 1. Inter parabolas a Domino dictas solet quaerentes multum exercere ista, quae de decem virginibus posita est. Et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sunt praeter fidem: sed quomodo partibus omnibus ejus conveniat expositio, id elaborandum est. Legi etiam in quadam scriptura, ex earum genere quae apocryphae nominantur, non quod sit contra catholicam fidem; sed huic loco mihi minus congruere visa est, consideranti omnes hujus simulitudinis partes. De qua tamen expositione temere nihil audeo judicare, ne forte non ejus inconvenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea convenientiam non invenerit. Quid autem mihi videatur non absurde hoc loco accipi, quanconsummatione saeculi, inter multa alia quae locutus est, hoc quoque dixit: Tunc simile aestimabitur regnum coelorum decem virginibus, quae acceperunt lampades suas, et venerunt obviam sp
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scͥptũ est occultabat se elisabeth mensib
qͥnq: sexto aut̃ mense uisitat᷑ a maria
matre dñi. & exultat infans in ut̾o. tanꝙͣ¬
in pͥmo acduentu domini. qͦ in humilitate¬
manifestari incipiat: s tãꝙͣ inut̾o id ẽ ñdum
tam euident̃ ut om̃s sicut in luce mani¬
festam ẽẽ fatcant᷑. quod fut᷑um credimus.
scdo aduentu domini. quo in claritate
uenturus est:cuius aduentꝰ precursor
sꝑat᷑ helyas. sicut huiꝰ ioħs fuit. Et ideo
dicit᷑ a domino.helyas iam uenit: & mul¬
ta ei homines fecerunt. Et si scire uultis.
in eodem sp̃u & in eadem uirtute. tanqmͣ
p̃cedentis p̃conis officio. & hic iam uenit.
ae ille uenturus est. ꝓpt̾ea &e istum ioħm ꝑ¬
trib. desc̃ndit. Quo numero michi iudetur
significari fides trinitatis. & baptisma in no¬
mine patͥs & filii &e sp̃s sc̃i: quo ꝑ humilem
dñi aduentum genus humanum imbuit᷑.
&e futuro aduentui claritatis eius excolitur.

Expanded text:
sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus quinque. Sexto autem mense visitatur a Maria matre Domini; et exsultat infans in utero, tanquam primo adventu Domini quo in humilitmanifestari incipiat: sed tanquam in utero, id est, nondum tam evidenter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus adventus praecursor speratur Elias, sicut hujus Joannes fuit. Et ideo dicitur a Domino: Elias jam venit, et multa ei homines fecerunt; et si vultis scire, in eodem spiritu et in eadem virtute, tanquam praecedentis praeconis officio et hic jam venit, et ille venturus est. Propterea et istum Joatribus, discedit . Quo numero mihi videtur significari fides Trinitatis, et Baptisma in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quo per humilem Domini adventum genus humanum imbuitur, et futuro adventu claritatis ejus extollitur .
Abbreviated transcription (Latin):
solet etiam tantum tenere temporis: qͣntum
reliquȩ omnes etates. Nam cum asexagesi¬
mo anno senectꝰ dicat᷑ inciꝑe: & possit hu¬
mana uita usq ad centum .xx. annos ꝑ¬
uenire: manifestum ẽ solam senectutem
cipit a domini aduentuusq ad finem scł:
quib generationib computet᷑ incertum ẽ.
Et hoc utiuit̾ uoluit ds latere. sic̃ in eumn¬
gelio scͥptum ẽ: &e apłs atdestatus ẽ dicens.
diem dñi tanquam furem nocte ẽẽ uentu¬
rum. Sed tamen sexta etate uisitatum ẽẽ genꝰ
humanum humil dñi aduentu: suꝑius
distinctis generationib edocet᷑. Qua uisita¬
tione incipit manifestari ꝓpħia quȩ suꝑio¬
rib quinq etatib latebat: cuius ꝓpħie ꝑ¬
sonam qm̃ ioħs gestabat ut supͣ dictum ẽ.
ideo ex senib parentib nascit᷑. tanquam
senescente scłoꝓpħia illa innotescere inci¬
piat. Et quinq mensib se occultat mat̾ eiꝰ

Expanded text:
solet etiam tantum tenere temporis, quantum solet etiam tantum tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possit humana vita usque ad centum viginti annos pervenire, manifestum est solam senectutem cipit a Domini adventu, usque in finem saeculi, quibus generationibus computetur incertum est: et hoc utiliter Deus voluit latere, sicut in Evangelio scriptum est , et Apostolus attestatur, dicens diem Domini tanquam furem in nocte esse venturum . 3. Sed tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili Domini adventu, superius distinctis generationibus edocetur. Qua visitatione incoepit manifestari prophetia, quae superioribus quinque aetatibus latoniam Joannes gestabat, ut supra dictum est, ideo ex senibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
sine actione ignauia cognitio. S pͥma uita ho¬
minis. cui nulla administratio recte credit᷑.
quinq corporis sensib dedita est. Qui sunt.
uisus. auditꝰ. olfactꝰ. gustus. & dactꝰ. Et ideo
pͥmȩ duȩ etates generis humani denis gene¬
rationib definuint᷑. tanqͣm infantia. & pue¬
ritia. quinario scilicet geminato: qm̃ gene¬
ratio utroq sexu ꝓpagat᷑. Sunt gͦ generatio¬
nes decem. ab adam usq ad noe. Et inde tsq
ad abraham aliȩ decem. Qͥs duas etates.
infantiam & puerieiam generis humani esse
diximꝰ. Adolescentia uͦ & uiuentꝰ. & grauitaᷤ.
id est ab abraham usq ad dauid. & inde
usq ad transmigragonem in babyloniam.
&e inde usq ad aduentum dñi. quatuor
denis generationib figͣant᷑. septenario ge¬
minato ad eandem rationem utriꝰq sexus:
cum quinario qͥ est insensib corporis. actio
ce cognitio addita fuerit. Senectꝰ autem

Expanded text:
sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hosine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, quinque sensibus corporis dedita est; qui sunt visus, auditus, olfactus, gustus, tactus. Et ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et pueritia; quinario scilicet geminato, quoniam generatio utroque sexu propagatur. Sunt ergo generationes decem ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse diximus. Adolescentia vero et juventus et gravitas, id est, ab Abraham usque ad David, et inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, et inde usque ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cognitio addita fuerit. Senectus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt enim etates sex. etiam in uno homine.
Infantia. pueritia. adolescentia. uiuentꝰ: gra.¬
uitas. & senectꝰ. Prima gͥ generis humarq etas
est. ab acdam usq ad not. Seda:a nos usq ad
abraham. Qui articłi euidentissim sunt.¬
ce notissimi. Tercia: ab abraham usq ad dã¬
uid. Sic enim matħs eugłista partit᷑. Qrͣta :
a cdauid. usq ad tͣns migrationem in baby-¬
loniam. Qtunta: a transmigratione in ba¬
biloniam. usꝙ ad aduentum domini. Dex¬
ta: ab aduentu domini usq ad finem scli.
sꝑanda est. Qua ext̾ior homo tanqm senectu¬
te corrumpit᷑. qui etiam uetꝰ dicit᷑. & int̾ior
renouat᷑ de die in diem. Inde requies sem¬
piterna est: quȩ significat᷑ sabbato. Huic rei
congruit. quod homosexto die factꝰ est ad
imaginem & similitudinem di. Nemo aut̃
ignorat hominum uitam iam auquid ad¬
ministrantem: cogratione & actione fulciri.
Nam ce actio temeiaria ẽ. sine cognitione. &

Expanded text:
Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et
Abbreviated transcription (Latin):
menti ꝓpħia non silere colligit᷑. ab eis qui pie
querunt: & ad hec inuestiganda diuinitꝰ ad¬
iuuantur. Maxime tam̃ illis euidentioribus
rerum fig̃is apparet: quod abel iustꝰ a fratre
int̾ficit᷑. &e dñs a uideis: Qͦd archa noe. tan¬
quam indiluiuo scłi eccłia gub̃nat᷑. Quod
ysaac immolandus deo ducit᷑: & aries ꝓ illo
insentib tanqͣm crucifixus agnoscit᷑: Quod
in duob abrahe filiis. uno de ancilla. altõ de
liba: cduo testam̃ta intelligunt᷑. Quod duo
nis honorat᷑. sicut dñs a iudeiᷤᷤ ꝑseqͤntib occis.
apud g̃s clarificatus est. Longum ẽ singła
commemorare: cum tta concludat apłs. & dicat.
Hec aut̃ omnia in fig᷑a contingebant eis. Scͥpta
sunt aut̃ ꝓpt̾ nos: in qͦs finis scłoꝵ deuenit: finiᷤᷤ
aut̃ scłoꝵ. tanqm senectꝰ uetis hominis. cum to¬
tum genꝰ humanum tanqͣm unum hoĩem con.¬
stitueris. sexta ętate signat᷑. q̃ dominus uenit.

Expanded text:
istoria prophetia non silere colligitur ab eis qui pie istoria prophetia non silere colligitur ab eis qui pie quaerunt, et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: quod Abel justus a fratre interficitur , et Dominus a Judaeis: quod arca Noe, tanquam in diluvio saeculi Ecclesia gubernatur : quod Isaac immolandus Deo ducitur, et aries pro illo in sentibus tanquam crucifixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelliguntur : quod duo nis honoratur ; sicut Dominus Judaeis persequentibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemorare singula, cum ita concludat Apostolus et dicat: Haec autem in figura contingebant eis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit.
Abbreviated transcription (Latin):
quam ꝓpħa. Hic siquidem totiꝰ prophetiȩ
quȩ ab exordio generis humani usq ad ad¬
uentum domini de dño facta ẽ: imaginẽ
gestat. Est aut̃ eugłii ꝑsona in ipso domino.
dñi aduentu. ꝓpħia aut̃ minuit᷑: postqͣm
id quod p̾nunciabat aduenit. Itaq dñs di¬
cit. lex ce ꝓpħe usq ad ioħm baptistam. Ab¬
hinc: regnum di p̾dicat᷑. Et ioħs ipse. illum
inquit oportet crescere: me aut̃ minui. Qs
ce dieb quib nati sunt. & mortib quib¬
passi sunt. fig̃atum est. Nascit᷑ nanq ioħs
ex quo dies incipiunt minui. nascit᷑ dñs. ex
quo dies incipiunt crescere. Capite ille mi
gito ostendit p̃sentem. quem uentum ab exor¬
dio generis humani cecinerat. incipit minui:
atq inde crescere p̃dicatio regni dei. Et ideoba¬
ptizauit ioħs in penitentiam. finit᷑ enĩ uetus
uita usq ad pęnitentiam: atq inde incipit
noua. Non aut̃ tantum in his qui ꝓprie pro

Expanded text:
quam propheta . Hic siquidem totius prophetiae, quam propheta . Hic siquidem totius prophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad adventum Domini de Domino facta est, imaginem gestat. Est autem Evangelii persona in ipso Domino, Domini adventu: prophetia autem minuitur postquam id quod praenuntiabat advenit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam; abhinc regnum Dei praedicatur . Et Joannes ipse: Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibpassi sunt, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille mingito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usque ad poenitentiam, atque inde incipit nova. 2. Non autem tantum in iis qui proprie Prop