comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
o domine non omnia que non po¬
tuerimus prohibere: faciamus:
Sane non pretereamus quod dic¬
tum ẽ. nunc autem cognoscen¬
tes dm̃ ĩmo cogniti a deo Uidẽt
enim certe hoc loco etiam apłi¬
ca locutio congruere uelle
infirmitati hominum ł ne
cantum mͦ inueteris testamenti
libris usq ad terrenas hominum
cogitationes modus diuini eloqͥi
descendisse uideatur: Nã qm̃ cor¬
rexit quod dixerat cognoscentes
Manifestum ẽ eium quam du ꝑ
sidem ambulamus non ꝑspeciẽ.
ñdum nos cognouisse dm̃ s ea
fide purgari: ut oportuno tem¬
pore cognoscere ualeamus: S
quod in ipsa correptione ate:
ĩmo cogniti a dõͥ si proprie acci¬
pitur putabitur ds̃ quasi extẽ¬
pore aliquio cognoscere. quod
ante non nouerat: Translate gͦ
dictum ẽ. ut oculos dĩ accipia¬
mus ipsam dilectionem eius.
quam cõmendauit. mittendo
ꝓ unpiis occidendum unicum
filium: Sic enum de his qui di¬
liguntur dicere solemus. quod

Expanded text:
o Domine, non omnia quae non poo Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus !Sane praeterieramus quod dictum est, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo. Videtur enim certe hoc loco etiam Apostolica locutio congruere velle infirmitati hominum; ne tantummodo in Veteris Testamenti libris usque ad terrenas hominum cogitationes modus divini eloquii descendisse videatur. Nam quoniam correxit quod dixerat, cognoscentes manifestum est enim quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem , nondum nos cognovisse Deum; sed ea fide purgari, ut opportuno tempore cognoscere valeamus. Sed quod in ipsa correctione ait, imo cogniti a Deo, si proprie accipitur, putabitur Deus quasi ex tempore aliquid cognoscere, quod ante non noverat. Translate ergo dictum est, ut oculos Dei accipiamus ipsam dilectionem ejus, quam commendavit mittendo pro impiis occidendum unicum Filium: sic enim de iis qui diliguntur dicere solemus quod
Abbreviated transcription (Latin):
sticiosa obseruatione intelligen¬
dus. ẽ. quam spem habent cum
xp̃ianos se dici uelinit. et ex pert¬
mentis utam nauftagam gub̃¬
nantes. quando diuinis libris qͦs
ds̃ ad huc carnali popło dedit.
si more iudeorum tempora ob¬
seruarent. diceret eis apłs. tim eo
uos ne forte sine causa laboraue¬
rim inuos: Et tamen si dep̃hen¬
datur quisquam uel cathecumi¬
nus udaico ritu sabb̃m obser¬
uans. tumultuatur eccłia: Nunc
autem innumerabiles denume¬
ro fidelium cum magna confi¬
dentia infaciem nob̾ dicunt. die
post calendas non ꝓficiscor: et uix
lente: ista proibemus arrientes ne
irascantur et timentes. ne quasi no¬
uum aliquid mirentur: Ue pecca¬
ts hominum quȩ sola inusitata
exhorrescimus. usitata uero ꝓquib
abluendis filii dĩ sanguis effusus ẽ
quamuis tam magna sint ut
omnino claudi contra se faciant
regnum dĩ. sepe uidendo: omiã
tolerare. sepe tolerando non nulla
etiam facere cogimur: Atq utmnã

Expanded text:
erstitiosa observatione intelligenerstitiosa observatione intelligendus est, quam spem habent, cum christianos se dici velint, ex ephemeridis vitam naufragam gubernantes, quando de divinis Libris, quos Deus adhuc carnali populo dedit, si more Judaeorum tempora observarent, diceret eis Apostolus, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vos? Et tamen si deprehendatur quisquam vel catechumenus Judaico ritu sabbatum observans, tumultuatur Ecclesia. Nunc autem innumerabiles de numero fidelium cum magna confidentia in faciem nobis dicunt, Die post calendas non proficiscor. Et vix lente ista prohibemus arridentes, ne irascantur, et timentes ne quasi novum aliquid mirentur. Vae peccatis hominum, quae sola inusitata exhorrescimus: usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamlibet magna sint, et omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam,
Abbreviated transcription (Latin):
dies. et menses. & annos. et
tempora. quibus seruiebatis
mantequam xp̾o crederetis:
Ganifestum ẽ enim uolumina
temporum ꝑ elementa huius
mundi. hoc ẽ cȩlum. et terram. &
motus atq ordiuem sideruum. ad¬
ministrari: quȩ infirma appellat.
ex eo quod infirma et instabilisp̃ẽ
uariantur: egena uero ex eo qͥd
egent summa et stabili speciȩ
creatoris. ut quomͦ sunt eẽ possit̃:
Ergo eligat lector. utram uolet
sententiam: dum mͦ intelligat
ad tantum periculum anime
ꝑtinere suꝑstitiosas temporum
obseruationes: ut huic loco sub
Quod cum tanta celebritate atq auc
rum legatur. plena sunt con-¬
uenticula nr̃a hominib quitẽ¬
pora rerum agendarum a ma¬
thematicis accipiunt. Iam uero
ne aliquid ichoetur. aut edifi¬
ciorum aut huiꝰmodi. quorum¬
libet operum dieb quos eipti¬
acos uocant: sepe etiam nos mo¬
nere non dubitant: nescientes
ut dicitur ubi ambulant: Quod
si locus iste de iudȩorum suꝑ¬

Expanded text:
dies, et menses, et annos, et dies, et menses, et annos, et tempora, quibus serviebatis et antequam Christo crederetis? Manifestum est enim, volumina temporum per elementa hujus mundi, hoc est, coelum et terram et motus atque ordinem siderum administrari. Quae infirma appellat, ex eo quod infirma et instabili specie variantur: egena vero, ex eo quod egent summa et stabili specie Creatoris, ut quomodo sunt, esse possint. 35. Ergo eligat lector utram volet sententiam, dummodo intelligat ad tantum periculum animae pertinere superstitiosas temporum observationes, ut huic loco subjQuod cum tanta celebritate atque aucesiis legatur, plena sunt conventicula nostra hominibus qui tempora rerum agendarum a mathematicis accipiunt. Jam vero ne aliquid inchoetur, aut aedificiorum, aut hujusmodi quorumlibet operum, diebus quos Aegyptiacos vocant, saepe etiam nos monere non dubitant, nescientes, ut dicitur, ubi ambulant. Quod si locus iste de Judaeorum sup
Abbreviated transcription (Latin):
lium errore intelligamus. ne in¬
tentionem cause quam ab ex¬
ordio susceptam. ad finem usq
ꝑducit. subito in aliud temere
detorquere uelle uideamur. s de
his potius de quibus cauendis
eum agere ꝑ totam epłam ap¬
paret: Nam et uidei seruiliter
obseruant dies. et menses. et an¬
nos. & tempora. in carnali obser¬
uatione sabbati. et neomeniȩ.
et mense nouorum. et septimo
quoq anno: quem uocant sab¬
batum sabbatorum: Que quo¬
niam erant umbre futuroꝵ:
iam adueniente xp̃o insuꝑstiti¬
onem remanserunt. eum tanꝗͣ¬
salutaria obseruarentur a neces¬
sitatibus. quo referenda sint:
ut tanquam hoc dixerit apłs
gentibus: Quid ꝓdest uos eua¬
sisse seruitutem qua tenebami¬
ni. cum seriure tiꝰelementis
mundi. quando rursus adca¬
lia reditis. seducti ab eis qui ñ¬
sunt agnoscentes ub̾tatis suȩ
tempus. ui cet̾a opera legis quȩ
carnaliter sapunt: etiam tẽ¬
poribus seruiunt: quibus et
uos rursus ut antea seriure
uultis. et obseruare cum eis

Expanded text:
lium errore intelligamus, ne intentionem causae, quam ab exordio susceptam ad finem usque perducit, subito in aliud temere detorquere velle videamur; sed de his potius, de quibus cavendis eum agere per totam Epistolam apparet. Nam et Judaei serviliter observant dies, et menses, et annos, et tempora in carnali observatione sabbati et neomeniae, et mense novorum, et septimo quoque anno quem vocant Sabbatum sabbatorum. Quae quoniam erant umbrae futurorum, jam adveniente Christo in superstitione remanserunt, cum tasalutaria observarentur a nescientibus quo refeut tanquam hoc dixerit Apostolus gentibus: Quid prodest vos evasisse servitutem qua tenebamini, cum serviretis elementis mundi, quando rursus ad talia reditis, seducti ab eis qui nondum cognoscentes libertatis suae tempus inter caetera opera legis quae carnaliter sapiunt, etiam temporibus serviunt: quibus et vos rursus, ut antea, servire vultis, et observare cum eis
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus spm̃ nr̃m pugnant.
ut eum ducant in peccatum. Non
tamen his desideriis consentiens ẽ¬
sps: quoniam fixus in grã et ca¬
ritate dĩ desinit peccare. Non enĩ
in ipso desidĩo prauo. s in nr̃a con¬
sensione peccamus. Ad hoc ualet
quod dicit.. idem apłs: Nong̾
regnet peccatum in uto mortali
corpore. adobediendum desideriis
eiis. Hinc enim ostendit eẽ desicħia
quibus non obediendo: peceatum
in nobis regnare non sinimus.
S qm̃ ista desidia de carnis morta¬
litate nascuntur quȩ traĩmus
ex primo peccato primi homi¬
nis. unde carnaliter nascimur.
non finientur hȩc. nisi resurrecti¬
onem corporis inmutationemq
illam quȩ nobis promittitur me¬
ruerimus. ubi ꝑfecta pax erit. cũ
inquarto gradu constitusmur.
Ideo autem ꝑfecta pax quia nichil
nob̾ resistet. non resistentib deo:
hoc est quod dicit apłs. Corpusqͥ¬
dem mortuum ẽ propter peccatũ.
sp̃s autem uita et pax. ẽ ꝓpter ius¬

Expanded text:
adversus spiritum nostrum pugnant, adversus spiritum nostrum pugnant, ut eum ducant in peccatum; non tamen his desideriis consentiens spiritus, quoniam est fixus in gratia et charitate Dei, desinit peccare. Non enim in ipso desiderio pravo, sed in nostra consensione peccamus. Ad hoc valet quod dicit idem apostolus, Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus . Hinc enim ostendit esse desideria, quibus non obediendo, peccatum in nobis regnare non sinimus. Sed quoniam ista desideria de carnis mortalitate nascuntur, quae trahimus ex primo peccato primi hominis, unde carnaliter nascimur; non finientur haec, nisi resurrectione corporis immutationem illam, quae nobis promittitur, meruerimus, ubi perfecta pax erit, cum in quarto gradu constituemur. Ideo autem perfecta pax, quia nihil nobis resistet non resistentibus Deo. Hoc est quod dicit Apostolus, Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter jus
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur nobis quo modo iacea¬
inus. et dum surgere uolumus
et cadimus.: grauius affligim᷑
Inde hic dicit᷑. Lex sub intrauit
ut habundaret delictum. Inde
et quod nunc positum: ꝑ legem
enim cognitio ꝑeccati. Non enum
ablatio peccati ẽ. quia ꝑ solam
gram aufertur peccatum. Bona ẽ
ergo lex quȩ ea uetat quȩ uetanda
sunt. et ea iubet quȩ iubenda st̃
S cum quisq illam uirib suis se
putat implere non ꝑ grãm lib̾ato¬
ris sui. nichil ei ꝓdest ista p̾sumptio:
immo etiam tantum nocet: ut et
uehementioꝵ. peccati desidio pa¬
reatur. et in peccatis etiam preuari¬
tor inueniatur. Ubi eni non ẽ lex.
nec preuaricatio: Si ergo iacens
ciun se quisq cognouerie
ꝑ seipsum surgere non ualere. implo¬
ret lib̾atoris auxilium. Uenit ergo
grã quȩ donet peccata pretita et
conantem adiuuet: et tribuat cari¬
tatem iusticie: et auferat metum.
Quod cum fit tamen desidia quedã
carnis dum in hac uita sumus.

Expanded text:
tenditur nobis quomodo jaceatenditur nobis quomodo jaceamus, et dum surgere volumus et cadimus, gravius affligimur. Inde hic dicitur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Inde et quod nunc positum est, Per Legem enim cognitio peccati. Non enim ablatio peccati est; quia per solam gratiam aufertur peccatum. Bona est ergo Lex, quia ea vetat quae vetanda sunt, et ea jubet quae jubenda sunt. Sed cum quisque illam viribus suis se putat implere, non per gratiam Liberatoris sui, nihil ei prodest ista praesumptio: imo etiam tantum nocet, ut et vehementiori peccati desiderio rapiatur, et in peccatis etiam praevaricator inveniatur. Ubi enim non est Lex, nec praevaricatio . Sic ergo jacens cum se quisque cognoverit per seipsum surgere non valere, imploret Liberatoris auxilium. Venit ergo gratia quae donet peccata praeterita, et conantem adjuvet, et tribuat charitatem justitiae, et auferat metum. Quod cum fit, tametsi desideria quaedam carnis, dum in hac vita sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
tante conscientia illorum scđm illũ
locũ loquitur ioħis apłi quo
dicit spu non littera: hoc ẽ ut
bet littera lex intelligatur. Quod
utiq contigit illis qui circum¬
quam spũaliter acceperunt:¬
Quod autem ait ciuius lauͤ non
ex hominib s ex deo: illi conuenit
illo. ꝑ legem enim cognitio pecca¬
ti: et cetera similia. que quidam
putant in contumeliam legis
obitienda. sollicite satis legenda
q quatuor istos gradus hominis
distinguamus. ante legem. sub
lege. sub grã. in pace. Ante legen
sequimur concupiscentias car¬
nis. Sub lege: trahimur ab ea
Sub grã: nec sequimur eam nec
ciaimur abea. In pace nulla est
concupiscentia carnis. Ante legẽ
ergo non pugnamus: quia non
solum concupiscunus. et peccamꝰ:
s etiam approbamus peccata. Sub
lege pugnamus: s uincunur.
fatemur enim mala. eẽ. quȩ faci¬
mus. et fatendo mala eẽ: utiq
nolumus facere. s quia non dũ ẽ
grã: superamur. In isto gradu os¬

Expanded text:
tante conscientia illorum, secundum tante conscientia illorum, secundum illud loquitur Joannis apostoli quo dicit, Spiritu, non littera, hoc est, ubet littera, Lex intelligatur: quod utique contigit illis qui circumquam spiritualiter acceperuntQuod autem dicit, Cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo, illi convenit illo: per legem enim cognitio peccati, et caetera similia, quae quidam putant in contumeliam Legis objicienda, sollicite satis legenda que quatuor istos gradus hominis distinguamus; ante Legem, sub Lege, sub gratia, in pace. Ante Legem, sequimur concupiscentiam carnis: sub Lege, trahimur ab ea: sub gratia, nec sequimur eam, nec trahimur ab ea: in pace, nulla est concupiscentia carnis. Ante Legem ergo non pugnamus; quia non solum concupiscimus et peccamus, sed etiam approbamus peccata: sub Lege pugnamus, sed vincimur; fatemur enim mala esse quae facimus, et fatendo mala esse, utique nolumus facere, sed quia nondum est gratia, superamur. In isto gradu os
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgit infacinus. Sic distinctus
est etiam ipse locus in sapi¬
entia salomonis. ubi cum enu¬
merasset suꝑiora flagitia ait.
Circum ueniamus pauperem iuis
qui ea faciunt s etiam qui con¬
sentiunt facientib significat.
Quia quecum q fecerunt non
inuitiꝰ s cum ad malefac̾t̾a
consentiunt: etiam illa quȩ
fecerunt approbant. et Ideo de
ꝑfectis iam peccatis dicit. Prop¬
teraa in excusabilis es o homo
omis qui uidicas. Oinĩs autem
cum dicit. subintrat iam ut mon¬
stret non solum gentiles sed
etiam uidȩos qui scđm legem
uolebant iudicare de gentib.
iram in diem ire: iram dĩ ubiq
loquitur pro uincdicta: Idcirco
ait. iusti uidicii dĩ. Notandũ
autem quoniam et ira dĩ poni¬
tur in nouo testamento. Quod
cum inueteri audiunt homines
qui legi ueteri ad uersantur. culpã¬
dã eã putant. cum ds̃ utiq sicuti
nos ꝑturbationib non subiace¬
at. dicente salomone. tu autem
domine uirtutum cum tranqͥl¬

Expanded text:
pergit in facinus. Sic distinctus pergit in facinus. Sic distinctus est etiam ille locus in Sapientia Salomonis, ubi cum enumerasset superiora flagitia, ait: Circumveniamus pauperem justuqui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus, significat quia quaecumque fecerunt, non inviti, sed cum ad mala facta consentiunt, etiam illa quae fecerunt approbant: et ideo de perfectis jam peccatis dicit, Propterea inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. Omnis autem cum dicit, subintrat jam ut monstret non solum Gentilem, sed etiam Judaeum qui secundum Legem volebat judicare de Gentibus.iram in die irae, iram Dei ubique loquitur pro vindicta. Idcirco ait justi judicii Dei. Notandum autem quia ira Dei ponitur et in Novo Testamento: quod cum in Vetere legunt homines qui Legi veteri adversantur, culpandam eam putant; cum Deus utique, sicuti nos, perturbationibus non subjaceat, dicente Salomone, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquil
Abbreviated transcription (Latin):
etatem gentium. ut ex hac prob&
etiam ad grãm posse ꝑtingere
conuersos. Inustum est enim
ut penam subeant impietatis.
et premium fidei non accipiant.
dm̃. non ut dm̃ głificauerunt:
aut grãs egerunt. hoc caput ẽ
peccati de quo dictum est. miti¬
um om̃is peccati suꝑbia. Qui si
grãs egissent deo qui dederat hanc
sapientiam: non sibi aliquid tri¬
biuissent cogitationib suis. Qua¬
propter in desideria cordis sui tra¬
diti sunt a domino: ut facerent
dimisit in desideria cordis illoꝵ.
Mercedem autem mutuam dicit
recepisse de dõ: ut tradetentur
autem demum dicit. tradidit
illos ds̃ in reprobam mentem:
et cetã. repletos ait omĩ iniqui¬
tate : datur intelligi ad nocen¬
dum ꝑtinere ista quȩ nunc di¬
cit: idẽ facinora. Suꝑus autem
dicebat de corruptelis. quȩ flagi¬
tia nominantur. ex quibus ad
facinora ꝑuenitur. qm̃ quisq
ꝑnitiosam dulcedinem flagiti¬
orum sequens. dum inpedien¬
tes ꝑsonas remouere conatur:

Expanded text:
etatem Gentium, ut ex hac probet etatem Gentium, ut ex hac probet etiam ad gratiam posse pertingere conversos. Injustam est enim ut poenam subeant impietatis, et praemium fidei non accipiant. Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, hoc caput est peccati, de quo dictum est, Initium omnis peccati superbia . Qui si gratias egissent Deo, qui dederat hanc sapientiam, non sibi aliquid tribuissent cogitationibus suis. Quapropter in desideria cordis sui traditi sunt a Domino, ut facerent dimisit in desideria cordis eorum. Mercedem autem mutuam dicit recepisse de Deo, ut traderentur autem demum dicit, Tradidit illos Deus in reprobam mentem, etc., repletos, ait, omni iniquitate, datur intelligi, ad nocendum pertinere ista quae nunc dicit, id est facinora. Superius autem dicebat de corruptelis quae flagitia nominantur, ex quibus ad facinora pervenitur; quoniam quisque perniciosam dulcedinem flagitiorum sequens, dum impedientes personas removere conatur,
Abbreviated transcription (Latin):
onis ex resurrectione mortuoꝵ.
idẽ quia sp̃s donum acceperut̃.
post eus resurrectionem. Mor¬
tuorum ergo resurrectionem me¬
morat: quia in ipso om̃s crucifixi
sumus. et resurreximus. Quod
alem in ꝑtiar. dilectionem scili¬
cet di et ꝓximi. ut ꝑ caritatem
xp̃i gentib in ȩuangłium uoca
celo super omnem impietatẽ¬
et cet̾a. ait et salomon de sapi¬
entib mundi. Si enim cantũ
potuerint scire ut possent esti¬
mare scłm. quomͦ ipsius mun¬
di dominum et creatorem non
facilius inuenerunt: S quos
arguit salomon non cognouert᷑
ꝑ creaturam creatorem: quos au¬
tem arguit apłs cognouerunt.
s grãs non egerunt: et dicentes
se eẽ sapientes stulti facti sunt:
ad colenda simula chra decidunt. Nã
sapientes gentium quod inue¬
neri ut creatorem: manifeste idẽ
apłs cum atheniensib loqueret᷑
ostendit. Cum enim dixisset q
in eo uuimus. et mouemur et
sumus: addidit. sicut et quidã
scđm uos dixerunt. Hac autem
intentione prius arguit impi¬

Expanded text:
onis ex resurrectione mortuorum, id est, quia Spiritus donum acceperunt post ejus resurrectionem: mortuorum vero resurrectionem memorat, quia in ipso omnes crucifixi sumus, et resurreximus. II. itualem impertiar: dilectionem scilicet Dei et proximi, ut per charitatem Christi Gentibus in Evangelium vocatcoelo super omnem impietatem, etc., ait et Salomon de sapientibus mundi: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum; quomodo ipsius mundi Dominum et Creatorem non facilius invenerunt ? Sed quos arguit Salomon, non cognoverunt per creaturam Creatorem: quos autem arguit Apostolus, cognoverunt; sed gratias non egerunt, et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt, et ad colenda simulacra deciderunt . Nam sapientes Gentium quod invenirent Creatorem, manifeste idem apostolus, cum Atheniensibus loqueretur, ostendit. Cum enim dixisset, Quia in ipso vivimus, et, movemur et sumus; addidit, Sicut et quidam secundum vos dixerunt . Hac autem intentione prius arguit impi
Abbreviated transcription (Latin):
bibite. Ista dulcedo ẽ occasio ꝑ
mandatum inuenta peccati. que
cum appetitur. utiq fallit. et in
maiores amaritudines uertit:
ẽ michi factum ẽ mors: absit.:
peccatum ut appareat peccatum
ꝑ bonum michi oꝑatum ẽ mortẽ:

Expanded text:
bibite . Ista dulcedo est occasio per bibite . Ista dulcedo est occasio per mandatum inventa peccati: quae cum appetitur, utique fallit, et in majores amaritudines vertit. est, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mort
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. et preuaricatione crimen ac¬
cumulet Quod autem dicit sine
lege enim peccatum mortuum ẽ:
non quia non ẽdixit
mortuum ẽ. s quia latet: Quod
inconsequentib manifestat cum
dicit. ẜ peccatum ut appareat pecra¬
tum: ꝑ bonum michi oꝑatum est
mortem. Sona est enim lex s sine
uiuebam Caliquando sine lege.
intelligendum ẽ. uiuere michi ui¬
debar. quia ante mandatum late¬
bat peccatum: Et quod ait adueni
ente mandato peccatum reuixit:
ego autem mortuus sum. intelligen¬
dum ẽ. peccatum apparere cȩpit. ego
occasione ꝑcepta ꝑ mandatum:
fefellit me. et ꝑ illud occidit. ideo
dictum ẽ. quia desidãti ꝓhibitio
fructus dultior. ẽ Unde etiam
quecumq peccata occulte fiunt.
dultiora sunt. quamuis mortifera
ista dulcedo sit: Inde ẽ quod apud
salomonem fallacis doctrinȩ imagi¬
ne. sedens mulier. et inuitans ut
ad se ueniant insipientes. scribitur
dicere. panes occultos libenter edi¬

Expanded text:
faciat et praevaricatione crimen acfaciat et praevaricatione crimen accumulet. Cum autem dicit, Sine lege enim peccatum mortuum est, non quod non est, dixit mortuum est, sed quia latet, quod in sequentibus manifestat, cum dicit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Bona est enim Lex; sed sinvivebam aliquando sine Lege, intelligendum est, vivere mihi videbar; quia ante mandatum latebat peccatum. Et quod ait, Adveniente autem mandato, peccatum revixit; ego autem mortuus suum, intelligendum est, peccatum apparere coepit; ego occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit, ideo dictum est, quia desiderii prohibiti fructus dulcior est. Unde etiam quaecumque peccata occulte fiunt, dulciora sunt: quamvis mortifera ista dulcedo sit. Inde est quod apud Salomonem fallacis doctrinae imagine sedens mulier, et invitans ut ad se veniant insipientes, scribitur dicere: Panes occultos libenter edi
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ari a lege. ut sit alterius uiri
idẽ xp̃i. cum mortua fuerit percõ:
quãuis adhuc qͣsi uiuẽte ipsopeccat.
ꝗ fit cũ adhucmanẽtib ĩ nob̾ desidĩ iᷤ⁊
ĩcitam̃tis ꝗb dã ad peccandum. non
obedimus tamen neq consentimꝰ.
mente seruientes  legi dĩ. qr
mortui sumus peccato. Morietur
autem et peccatum cum reforma¬
tio corporis in resurrectione facta
fuerit: de qua post dicit: uiuifi-¬
cabit et mortalia corpora ur̃a ꝓpt̃¬
tem dicit occasione autem accepta.
peccatum ꝑmandatum operatũ ẽ
in me omnem concu piscentiam
intel ligendum ẽ. non omnem fu¬
isse concupiscentiam antequam ꝓ¬
hibitione aucta esset. Augetur
enim ꝓhibitione concupiscentia:
quando de est gr̾a lib̃antis. ideo
nondum ẽ om̃is: antequam prohi¬
beatur. Cum autem ꝓhibita fue¬
rit desistente ut diximus gr̃a.
cantum crescit concupiscentia: utt
ita in suo genere om̃is idẽ consum¬
mata fiat. ut etiam contra legẽ

Expanded text:
liberari a Lege, ut sit alterius viri, liberari a Lege, ut sit alterius viri, id est Christi, cum mortua fuerit peccato, quamvis adhuc quasi vivente ipso peccato: quod fit cum adhuc manentibus in nobis desideriis et incitamentis quibusdam ad peccandum, non obedimus tamen, neque consentimus, mente servientes legi Dei; quia mortui sumus peccato. Morietur autem et peccatum, cum reformatio corporis in resurrectione facta fuerit, de qua post dicit, Vivificabit et mortalia corpora vesttem dicit, occasione accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam, intelligendum est non omnem fuisse concupiscentiam, antequam prohibitione aucta esset. Augetur enim prohibitione concupiscentia, quando deest gratia liberantis. Ideo nondum est omnis antequam prohibeatur; cum autem prohibita fuerit, desistente, ut diximus, gratia, tantum crescit concupiscentia, ut ita in suo genere omnis, id est, consummata fiat, ut etiam contra legem
Abbreviated transcription (Latin):
er enim sub iuuo iuro marito iun-¬
cta ẽ legi. si autem mortuus fuerit
uir eius. euacuata ẽ alege uiri et
cetera: animauertendum ẽ istam
similitudinem in hoc differre ab
ea re propter quam abhibita ẽ. qͣd
hic uirum dicit mori. ut mulier
nubat cui uolet lib̾ata utiq alege
uiri. Ibi autem cum constituat
animam quasi mulierem. uirum
autem passiones peccatorum que
oꝑantur in menbris. ut fructum
ferant morti: idẽ ut tali conuigio.
proles digna nascatur: et lex quȩ
data ẽ non ad auferendum pecca¬
tum uel ad lib̾ationem a peccato.
s ad ostendendum peccatum. ante
grãm ꝑ quod factum ẽ ut sub lege
positi uehementiore desidio peccan¬
di raparẽtur. ut amplius etiam p̃¬
uaricationem peccarent: cum ergo
ibi tria sint. anima tanquam mu¬
lier: passiones peccatorum tanꝗͣ
uir: et lex tanquam lex uiri. non
ibi peccatis mortuis tanquam uiro
morcuo lib̃ari animam dicit᷑ s
ipsam animam mori peccato et

Expanded text:
er enim sub viro, vivo marito, viner enim sub viro, vivo marito, vincta est legi; si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri, etc., animadvertendum est istam similitudinem in hoc differre ab ea re propter quam adhibita est, quod hic virum dicit mori, et mulier nubat cui volet, liberata utique a lege viri: ibi autem cum constituat animam quasi mulierem, virum autem quasi passiones peccatorum, quae operantur in membris, ut fructum ferant morti, id est, ut tali conjugio proles digna nascatur; et Lex quae data est non ad auferendum peccatum, vel ad liberationem a peccato, sed ad ostendendum peccatum ante gratiam; per quod factum est ut sub Lege positi vehementiori desiderio peccandi raperentur, et amplius etiam praevaricatione peccarent: cum ergo et ibi tria sint, anima tanquam mulier, passiones peccatorum tanquam vir, et Lex tanquam lex viri, non ibi tamen peccatis mortuis, tanquam viro mortuo, liberari animam dicit; sed ipsam animam mori peccato, et
Abbreviated transcription (Latin):
amus peccato. Et illud quod ait.
Si mortui sumus cum xp̃o. hoc ẽ
si crucifixi sumus cum xp̃o. Diẽ
enum alio loco Qui enim xp̃i iħu
sunt.carnem suam crucifixerunt
cum uitiis et concupiscentiis. Non
ergo domino maledixit moyses.
tum enim in uob̃ non dnabitur.
non enim estis sub lege s sub gr̾a:
utiq ad tercium illum gradum
iam ꝑtinet. ubi homo mente ser¬
uit legi dĩ. quamuis carne seruiat
legi peccati. Non enim obaudiuit
desidĩo peccati. quamuis adhuc sol¬
licitent concupiscentie. et ꝓuocẽt
ad consensionem: donec uiuificet᷑
etiam corpus. et absorbeatur mors
inuictoriam. Quia ergo non con¬
sentimus desideriis prauis: ingrã
sumus. et non regnat peccatum
in nr̃o mortali corpore. Et omĩno
ex illo loco ubi ait qui mortui su¬
mus peccato. quomodo uiuemꝰ
ineo: eum describit qui ẽ sub grã¬
constitutus. Cui autem dnatur
peccatum. quamuis uelit peccato
resistere: ad huc sub lege ẽ ñ dum

Expanded text:
amus peccato. Et illud quod ait, amus peccato. Et illud quod ait, Si mortui sumus cum Christo, hoc est, si crucifixi sumus cum Christo. Dicit enim alio loco: Qui enim Christi Jesu sunt, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis . Non ergo Domino maledixit Moyses, tum enim in vobis non dominabitur: non enim estis sub Lege, sed sub gratia, utique ad tertium illum gradum jam pertinet, ubi homo jam mente servit Legi Dei, quamvis carne serviat legi peccati . Non enim obaudit desiderio peccati, quamvis adhuc sollicitent concupiscentiae, et provocent ad consensionem, donec vivificetur etiam corpus, et absorbeatur mors in victoriam . Quia ergo non consentimus desideriis pravis, in gratia sumus, et non regnat peccatum in nostro mortali corpore: et omnino ex illo loco ubi ait, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo ? eum describit, qui est sub graconstitutus. Cui autem dominatur peccatum, quamvis velit peccato resistere, adhuc sub Lege est, nondu
Abbreviated transcription (Latin):
grã abundet: absit. qui mortui sumꝰ
peccato. quomꝰ uiuemus in eõ. hinc
ostendit de preteritis peccatis factũ
esse ut donarentur. et in eosuꝑ¬
peccata dimitterentur. Ergo qͥsqͥs
ad huc querit augmenta pecca¬
ti. ut augmentum gr̾e sentiat:
non intelligit scdm id agere.
ut nichil ineo gra operetur. Op̃
enum gr̃ȩ ẽ ut moriamur pecca
est. ut euacuaretur corpus pecca¬
ti: refertur ad illud quod ꝑmoy¬
sen dictum ẽ. maledictus omnis
qui in ligno pependit. Ueteris
enim hominis crucifixio signifi¬
cata ẽ incruce dñi. sicut noui ho¬
minis instauratio in rectione sig¬
nificata ẽ. Uanifestum autem
scam eum nos agere ueterem
hominem qui maledictus ẽ. ꝓpt̃
quem. peccatum᷑ et de domino
dictum eẽ nemo ambigit. quod
peccata nr̃a portauit. et peccatum
pro nob̃ fecit. et de peccato con¬
dempnauit peccatum: Quid est
aucem euacuare corpus peccati:¬
im ipse exposuit: ut ultra non serui¬

Expanded text:
gratia abundet? Absit. Qui mortui sumus gratia abundet? Absit. Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? hinc ostendit de praeteritis peccatis factum esse ut donarentur, et in eo suppeccata dimitterentur. Ergo quisquis adhuc quaerit augmenta peccati, ut augmentum gratiae sentiat, non intelligit se id agere, ut nihil in eo gratia operetur. Opus enim gratiae est ut moriamur peccatest, ut evacuaretur corpus peccati, refertur ad illud quod per Moysen dictum est, Maledictus omnis qui in ligno pependerit . Veteris enim hominis crucifixio significata est in cruce Domini, sicut novi hominis instauratio in resurrectione significata est. Manifestum est autem secundum eum nos agere veterem hominem, qui maledictus est: propter quem peccatum et de Domino dictum esse nemo ambigit, quod peccata nostra portavit , et peccatum pro nobis fecit , et de peccato condemnavit peccatum . Quid est autem evacuare corpus peccati? Ipse exposuit: Ut ultra non servi
Abbreviated transcription (Latin):
enim ꝑ inobedientiam unius ho-¬
minis peccatores constituti sunt
multi: ita et ꝑunius obedientiam
iusti constituentur multi. hec ẽ
forma futuri adam. de qua suꝑi¬
us loqui cȩperat. et eius aliquas
differentias disponens distulerat
ordinem: ad quem nunc redeundo
conclusit dicens. Itaq sicut ꝓuniꝰ
delictum in homines omnes. et
cetera: Quod autem aite lex subin¬
trauit ut habundaret delictum:
ipso uerbo satis significauit nes¬
cisse uideos qͣdispensatione
lex data sit. Non enim lex data ẽ
que posset uiuificare. quia grã
uiuificat ꝑfidem: S data est lex
ad oftendendum quantis quãq
artis uinculis peccatorum cons¬
tringerentur. qui de suis uirib
ad implendam iusticiam p̃sume¬
bant. Sic abundauit peccatum
cum et concupiscentia ex prohibi¬
tione ardentior. facta ẽ. et peccantib
contra legem p̃uaricationis crim̃
accessit. Quod intelligit qui scđm
gradum in illis quatuor gradib con
cemus. ꝑmanebimus inpeccato ut

Expanded text:
dientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi; ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Haec est forma futuri Adam, de qua superius loqui coeperat, et ejus aliquas differentias interponens distulerat ordinem, ad quem nunc redeundo conclusit, dicens, Itaque sicut per unius delictum in omnes homines, et Quod autem ait, Lex subintravit ut abundaret delictum, ipso verbo satis significavit nescisse Judaeos qua dispensatione Lex data sit. Non enim data est quae posset vivificare; quia gratia vivificat per fidem: sed data est Lex ad ostendendum quantis quamque arctis vinculis peccatorum constringerentur, qui de suis viribus ad implendam justitiam praesumebant. Sic abundavit peccatum, cum et concupiscentia ex prohibitione ardentior facta est, et peccantibus contra legem praevaricationis crimen accessit. Quod intelligit qui secundum gradum in illis quatuor gradibus concemus? permanebimus in peccato, ut
Abbreviated transcription (Latin):
mam unde ceperat: cuius ordinẽ
suspenderat cum diceret. sicut
enim ꝑ unum hominem pecca¬
tum intrauit in hunc mundum.
et ꝑ peccatum mors. ad quos nunc
redit cum dicit. itaq sicut per
unius deliccum in om̃s homines
ad condempnationem: ita et ꝑu
nius iustificationem in om̃s homi

Expanded text:
mam unde coeperat, cujus ordinem mam unde coeperat, cujus ordinem suspenderat, cum diceret: Sicut enim per unum hominem peccatum intravit in hunc mundum, et per peccatum mors . Ad quod nunc redit, cum dicit: Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem; ita et per unius justificatio
Abbreviated transcription (Latin):
modis donatio precellit. uel qͦd
multomagis abundat gra q
utiq in ȩternum ꝑ illam uiuitur.
Tẽꝑalit̾ aut̃ ꝑ mortem ade mors reg¬
nauit: uel quod unis delicti
condemptione mors multorum
torum donatione. data ẽ gr̃a in
uitam ȩternam: Aliam autem
differentiam sic explicat: Et non
sicut ꝑunum peccatum ita ẽ et
donum. Nam iudicium quidẽ
ex uno incondempnationem.
gaatia autem in multis delictis
ad iustificationem. Ex uno autẽ
quod dictum ẽ: subauditur de¬
licto. quia sequitur. ex multis
ferentia ẽ. quod in adam unum
delictum dampnatum ẽ a domi¬
no autem multa donata sunt.
Quod ergo sequitur ambas istas
differentias tenet: ut explicetur
sic. Sienim obunius delictum
mors regnauit ꝑ unum. multo
magis qui abundantiam gr̃ȩ et
ergo dixit multomagis regna¬
lt. ad uitam ȩternam ꝑtinet:
quod autem dixit abundantiã
gr̃ẽ accipiunt: ad donationẽ mł
tas autem differentias redic ad for¬

Expanded text:
modis donatio praecellit: vel quod modis donatio praecellit: vel quod multo magis abundat gratia, quia utique in aeternum per illam vivitur; temporaliter autem per mortem Adae mors regnavit: vel quod unius delicti condemnatione mors multorum torum donatione data gratia in vitam aeternam. Aliam vero differentiam sic explicat dicens: Et non sicut per unum peccantem ita est et donum. Nam judicium quidem ex uno in condemnationem: gratia autem ex multis delictis, ad justificationem. Ex uno ergo quod dictum est, subauditur, delicto; quia sequitur, gratia auterentia est, quod in Adam unum delictum damnatum est, a Domino autem multa donata sunt. Quod ergo sequitur, ambas istas differentias tenet, ut explicetur sic: Si enim ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae eergo dixit, Multo magis regnabunt, ad vitam aeternam pertinet: quod autem dixit, Abundantiam gratiae accipiunt, ad donationem multas autem has differentias, redit ad for
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum autem non deputaba¬
tur. cum lex non ẽẽt. Non enĩ
ait non erat: s non deputabatur
Neq cum lex data ẽ. ablatum ẽ
s deputari cȩpit. idẽ apparere.
Non ergo putemus usq ad legem
ita dictum eẽ. quasi iam sub lege
non eẽt peccatum: s dictum ẽ sic
usq ad legem. ut totum legis
cauerunt insimilitudinem pre¬
uaricationis adȩ. duob modis
distinguitur: Aut in similicudinẽ
preuaricationis adȩ. regnauit mors.
quia et qui non peccauerunt ex
origina mortalitatis adam mor¬
tui sunt. aut certe regnauit mors.
s in his qui non insimilitudinem
preuaricationis ade peccauerunt.
s ante legem peccauerunt. ut il¬
li peccasse intelligantur insimi¬
litudinem p̾uaricationis ade
qui legem acceperunt: quia et
adam accepta precepti lege
peccauit: Sane etiam id quod
dictum ẽ usq ad moẏsen totũ
tempus legis intelligendum ẽ.
forma autem futuri dictus ẽ adã
s a contrario. ut quomͦ ꝑ illum

Expanded text:
Peccatum autem non deputabaPeccatum autem non deputabatur, cum Lex non esset. Non enim ait, non erat; sed, non deputabatur. Neque cum Lex data est, ablatum est; sed deputari coepit, id est, apparere. Non ergo putemus, usque ad Legem, ita dictum esse, quasi jam sub Lege non esset peccatum: sed sic dictum est, usque ad Legem, ut totum Legis caverunt in similitudinem praevaricationis Adae, duobus modis distinguitur: aut, In similitudinem praevaricationis Adae regnavit mors; quia et qui non peccaverunt, ex origine mortalitatis Adam, mortui sunt. Aut certe, Regnavit mors et in his qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt, sed ante Legem peccaverunt: ut illi peccasse intelligantur in similitudinem praevaricationis Adae, qui Legem acceperunt; quia et Adam accepta praecepti lege peccavit. Sane etiam id quod dictum est, usque ad Moysen, totum tempus Legis intelligendum est. Forma autem futuri dictus est Adam, sed a contrario: ut quomodo per illum
Abbreviated transcription (Latin):
bitam mercedem uellet reddere
penam redderet debitam peccato
facit. ut decetero in ipsa pietate
ꝑmaneat atq iusticia. quia idõ
iustificatus ẽ. ut iustus sit. non
ut peccare sibi licere arbitretur.
oꝑatur. iundictam significat et ad
illum gradum ꝑtinet: cum est
ante diñ credidisticui significauit
fidem interiorem hominem eẽ in
conspectu dĩ. non in ostentatione
dans głam dõ. aduersus illos po¬
situm ẽ. qui głam suam de oꝑib
legis coram hominib querebant.
s et głamur intribulationib et
cet̾a. gradatim ꝑducit usq ad ca¬
ritatem dĩ: quam caritatẽ cũ dic̃
nos habere ꝑ donum sp̃s. mons¬
trat illa omĩa quȩ possumus nob̾
tribuente̾ deo eẽ tribuenda. qui
peccatum in mundo fuit: intelli¬
gendum ẽ. quo usq ueniret gr̃a
Contra eos enim dictum ẽ qui ar¬
bitrantur ꝑ legem auferri potu¬
isse peccata. Dicit enim apłs.
manifestata eẽ peccata ꝑ legem.
non autem ablata. cum dicit.

Expanded text:
bitam mercedem vellet reddere, bitam mercedem vellet reddere, poenam redderet debitam peccatorfacit, ut de caetero in ipsa pietate permaneat atque justitia; quia ideo justificatus est ut justus sit, non ut peccare sibi licere arbitretur. eratur, vindictam significat, et ad illum gradum pertinet, cum est Ante Deum cui credidit, significavit fidem in interiore homine esse in conspectu Dei; non in ostentatione Dans gloriam Deo, adversus illos positum est, qui gloriam suam de operibus Legis coram hominibus quaerebantsed et gloriamur in tribulationibus, et caetera gradatim perducit usque ad charitatem Dei; quam charitatem dum dicit nos habere per donum Spiritus, monstrat illa omnia quae possemus nobis tribuere, Deo esse tribuenda, qui peccatum in mundo fuit, intelligendum est quousque veniret gratia. Contra eos enim dictum est, qui arbitrantur per Legem auferri potuisse peccata. Dicit autem Apostolus manifestata esse peccata per Legem, non autem ablata, cum dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ añ grãm ñ ẽ lib̃m arbitͥũ ut ñ pec¬
cemꝰ. s tm̃ ut peccare nolimꝰ. Grã uͦ
effic̃ ut ñ tãtũ uelimꝰ recta facere:
s etiam possimus. non uirib nris
s lib̾atoris auxilio: qui nobis etiã
ꝑfectam pacem in resurrectione
tribuet. quȩ pax ꝑfecta bonam
uoluntatem consequitur. Sta
mus ꝑ fidem: absit: s legem statu¬
imus: idẽ firmamus S quemad¬
modum firmanda eẽt lex nisi
ꝑ iusticiam: iusticiam autem qͣ
ẽ ꝑ fidem quia ea ipsa quȩ non¬
poterant impleri ꝑ legem ꝑfi
ne lege. dum sine moꝑib
legis głam conquirit. quasi suis
uirib legem impleat. cum adhuc
lex ista data non eẽt. dĩ illa gła
non sua ẽ. Non enim merito
ad modum homines hominib
reddant mercedem. Nam de ꝑ
grãm dedit. quia peccatorib
dedit. ut ꝑfidem iuste uiueret᷑:
idẽ bene oꝑarentur. Quod ergo be¬
ne oꝑamur iam accepta grã non
nobis s illi cribuendum ẽ: qui ꝑ
gram nos iustificauit. Nam si de¬

Expanded text:
 ante gratiam non est liberum arbitrium ut non peccemus, sed tantum ut peccare nolimus. Gratia vero efficit ut non tantum velimus recte facere, sed etiam possimus; non viribus nostris, sed Liberatoris auxilio, qui nobis etiam perfectam pacem in resurrectione tribuet, quae pax perfecta bonam voluntatem consequitur. Gloria mus per fidem? Absit: sed Legem statuimus, id est, firmamus. Sed quemadmodum firmanda erat Lex, nisi per justitiam? Justitiam autem quae est per fidem; quia ea ipsa quae nonpoterant impleri per Legem, per fidne Lege dum non ex operibus Legis gloriam conquirit, quasi suis viribus Legem impleat, cum adhuc Lex ista data non esset, Dei illa gloria, non sua est. Non enim merito admodum homines hominibus reddant mercedem. Nam Deus per gratiam dedit, quia peccatoribus dedit, ut per fidem juste viverent, id est bene operarentur. Quod ergo bene operamur jam accepta gratia, non nobis, sed illi tribuendum est, qui per gratiam nos justificavit. Nam si de
Abbreviated transcription (Latin):
a seruitute interitus: cum interi¬
turi utiq non sint: s omnem crea¬
turam in ipso homine sine ulla
calum nia cogitemus Non enim
creatura ulla eẽ potest nisi aut
sꝑualis quȩ excellit in angłis. aut
animalis quȩ etiam in uita bestia¬
rum satis apparet: aut corporał
quȩ uideri aut tangi non potest
Omĩs autem etiam ẽ in homine: qr
homo constat sp̃u. et anima: et cor-¬
pore. Ergo reuelationem filiorum
nunc in homine laborat. et corrup¬
tioni subiacet. illam scilicet manifes¬
tationem sustinet. de qua idem dic̃
apłs. mortui enim estis. et uita ur̃a
abscondita ẽ cum xp̃o indeo. cum

Expanded text:
a servitute interitus, cum interia servitute interitus, cum interituri utique non sint: sed omnem creaturam in ipso homine sine ulla calumnia cogitemus. Non enim creatura ulla esse potest, nisi aut spiritualis, quae excellit in Angelis; aut animalis, quae etiam in vita bestiarum satis apparet; aut corporalis, quae videri aut tangi potest: omnis autem est etiam in homine; quia homo constat spiritu et anima et corpore. Ergo creatura revelationem filiorum nunc in homine laborat, et corruptioni subjacet, illam scilicet manifestationem de qua idem dicit apostolus: Mortui enim estis, et vita vestra abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
S quia sp̃m adoptionis sp̃m sc̃m ac¬
cepimus: quem manifeste ostendit
cum dicit. ipse sp̃s cestimonium
reddit spui nr̃o. cestat. ut sp̾issser¬
uitutis illum intelligamus cui
seruiunt peccatores: ut quemad
undicat: sic sp̾c seruitutis qui
potestatem habet mortis: eiusdẽ
mortis terrore reosteneat: ut
se ad lib̾atoris auxilium quisq con¬
uertat. etiam ipso diabolo inuito
qui eum semper in potestate hab̃e
pectatio creaturȩ reuelationem filioꝵ
dĩ expectat. uanitati enim creatura
subiecta ẽ non sponte. et cetera usq
ad id quod ait. Et ipsi in nobismet¬
ipsis ingemiscionis. ad optionem ex¬
pectantes redemptionem corporis
nr̾i: sic intelligendum ẽ: ut neq
sensum dolendi et gemendi opi¬
nemur eẽ inarborib. et holeribus.
et lapidibus. et ceteris huicemodi
creaturis Hic enĩ manicheorum er¬
ror. ẽ. Neq angelos scõs uanitati
subiec̾tos eẽ arbitremur. et de his
existimemus quod lib̃abuntur

Expanded text:
Sed quia spiritum adoptionis Spiritum sanctum acSed quia spiritum adoptionis Spiritum sanctum accipimus, quem manifeste ostendit cum dicit, Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro; restat ut spiritum servitutis illum intelligamus, cui serviunt peccatores: ut quemadmmortis vindicat, sic spiritus servitutis qui potestatem habet mortis, ejusdem mortis terrore reos teneat; ut se ad Liberatoris auxilium quisque convertat, etiam ipso diabolo invito, qui eum semper in potestate haberespectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est non sponte, etc., usque ad id quod ait, Et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri, sic intelligendum est, ut neque sensum dolendi et gemendi opinemur esse in arboribus et oleribus et lapidibus, et caeteris hujuscemodi creaturis; hic enim error Manichaeorum est: neque Angelos sanctos vanitati subjectos esse arbitremur; et de his existimemus quod liberabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
nam lex scã et mandatum scm̃
et uistum et bonum: Ille autẽ
sp̃s seruitutis non utiq bonus quẽ
accipiunt qui precepta date legis
implere non possunt: dum serui
optionem: quia et ipse sp̃s seruitu¬
tis non habet quemquam in po¬
testate: nisi qui ei ꝑ ordinem di¬
uinȩ ꝓuidentiȩ traditus fuerit.
dĩ iusticia. sua ttibuente. Quam po¬
testatem acceꝑat apłs cum dicebat
dequibusdam. quos tradidit satͥanȩ
ut discant non blasphemare. et iterũ
de alio loco: Iam uidicaui inquit tra¬
dere huiusmodi satͥanȩ in interitũ
carnis: ut anima salua sit. Qui
ergo nõdum sub gr̃a sunt et sub
iege constituti uincuntur peccatis.
adobediendum desideriis carnalib.
et p̃uaricatione augent reatum
criminum suorum: acceperunt sp̃m¬
seruitutis. idẽ spm̃ eius. qui potesta¬
tem mortis habet: Nam si sp̃m ser¬
uitutis ipsum sp̃m hominis intel¬
lexerimus: incipit et sp̾c adoptioĩs
ipse intelligi taꝗͣ ĩmeliꝰ cõmutatus.

Expanded text:
Nam Lex sancta, et mandatum sanctum, Nam Lex sancta, et mandatum sanctum, et justum et bonum : ille autem spiritus servitutis non utique bonus, quem accipiunt qui praecepta datae Legis implere non possunt, dum serviuoptionem. Quia et ipse spiritus servitutis non habet quemquam in potestate, nisi qui ei per ordinem divinae providentiae traditus fuerit, Dei justitia sua cuique tribuente. Quam potestatem acceperat Apostolus, cum dicit de quibusdam, Quos tradidi satanae ut discant non blasphemare : et iterum de alio, Jam judicavi, inquit, tradere hujusmodi satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Qui ergo nondum sub gratia sunt, et sub Lege constituti vincuntur peccatis ad obediendum desideriis carnalibus, et praevaricatione augent reatum criminum suorum, spiritum acceperunt servitutis, id est, spiritum ejus qui potestatem mortis habet. Nam si spiritum servitutis ipsum spiritum hominis intellexerimus, incipit et spiritus adoptionis ipse intelligi tanquam in melius commutatus.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m inuob̾. Iam quartum gra¬
dum demonstrat ex illis qua¬
tuor. quos suꝑius distinximus.
S gradus iste in ha e uita
non inuenitur. Ptinet enun
ad spem: quam expectamus re-¬
demptionem corporis nr̃i: quan¬
do corruptibile hoc induet in¬
corruptionem. et mortale hoc
induet in mortalitatem Ibi
pax ꝑfecta ẽ: quia nichil mo¬
lestiarum anima de corpore pa¬
titur iam uiuificato.x. in celestẽ
qualitatem mutato: Quod autem¬
ait. non enim accepistis sp̃m ser¬
uitutis in timorẽ. s accepistis sp̃m
adoptionis filiorum in quo clama¬
mus abba pater: manifestissime
uum autem ad caritatem: S que¬
titur quis sit sp̃s seruitutis. nam
sp̃s adoptionis filiorum: utiq spc sc̃
timore ille ẽ: qui potestatem habet
mortis: quia ipso timore ꝑ totam
uitam rei erant seruitutis: qui sub
lege agebant non sub gr̃a: Nec
mirandum ẽ quod eum acceperũt
ꝑ diuinam ꝓuidentiam. qui bo¬
na temporalia sectabantur. non
quia ipsius lex et mandatum.

Expanded text:
s in vobis, jam quartum gradum demonstrat ex illis quatuor quos superius distinximus . Sed gradus iste in hac vita non invenitur. Pertinet enim ad spem qua exspectamus redemptionem corporis nostri, quando corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem . Ibi pax perfecta est, quia nihil molestiarum anima de corpore patitur jam vivificato, et in coelestem qualitatem immutato. LII. servitutis in timorem, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater, evidentissime vum autem ad charitatem. Sed quaeritur quis sit spiritus servitutis? Nam spiritus adoptionis filiorum, utique Spiritutimore, ille est qui potestatem habet mortis; quia ipso timore per totam vitam rei erant servitutis qui sub Lege agebant, non sub gratia. Nec mirum est quod eum acceperunt per divinam providentiam qui bona temporalia sectabantur, non quia ipsius est Lex et mandatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quod contingit his qui
sub lege constituti sunt: ñdum
sub grã. Nam sub lege constitu¬
ti non solum repugnantem ha¬
bent concupiscentiam. s etiam
captiui ducuntur. cum obtem¬
perant ei. Non hoc autem con¬
tingit his. qui mente seruiunt

Expanded text:
tur. Quod contingit his qui tur. Quod contingit his qui sub Lege constituti sunt, nondum sub gratia. Nam sub Lege constituti non solum repugnantem habent concupiscentiam, sed etiam captivi ducuntur, cum obtemperant ei. Non autem contingit his qui mente serviunt