comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
IN eis libris quos aduersus ecclam parmeniani quam dedit
ad ticoniũ scͥpsimus ꝓmisimꝰ nos diligentiꝰ questionẽ bapti¬
sim tractaturos. Quod etiã si ñ ibi ꝓmitteremꝰ. debitũ tam̃
a nob̃ flagitantib fr̃ib meminimꝰ & agnoscimus. Qua ꝓpt̾
in hoc oꝑe adiuuante dño suscepimus. non solum ea refel¬
lere que de hac re nob̃ donatiste obiectare consueuerunt:
sed etiam de baptismi martyris cyprian auetoritate. uñ
stiam ꝑu̾sitatẽ ne u̾itatis impetu cadat. fulcire conãtur
que dñs donauerit dicere: ut intelligant om̃s qui non stu-¬
dio parciũ cecati iudicant: non solum eos ñ adiuuari auc¬
toritate cypani: s ꝑ ipsam maxime conuinci atq subu̾ti.
Iam quidem insupra memoratis libris dictũ est. ita posse
extra catholicã communionẽ dari baptismum quẽadino-¬
dum & extra eam potest haberi. Nullus autẽ illoꝵ negat.
habere baptismũ etiam apostatas. quib utiq redeuntibus.

Expanded text:
In eis libris, quos aduersus epistulam Parmeniani quam dedit ad Tychonium scripsimus, promisimus nos diligentius quaestionem baptismi tractaturos; quod etiamsi non ibi promitteremus, debitum tamen a nobis flagitantibus fratribus meminimus et agnoscimus. quaproptearmeniani quam dedit in hoc opere adjuvante Domino suscepimus, non solum ea refellere quae de hac re nobis Donatistae objectare consuerunt; sed etiam de beatissimi martyris Cypriani auctoritate, unde suam peruersitatem, ne ueritatis impetu cadat, fulcire conantur, quae dominus donauerit dicere, ut intellegant omnes, qui non studio partium caecati iudicant, non solum eos non adiuuari auctoritate Cypriani, sed per ipsam maxime conuinci adque subuerti. Iam quidem in supra memoratis libris dictum est ita posse extra catholicam communionem dari baptismum, quemadmodum et extra eam potest et haberi. nullus autem illorum negat habere baptismum etiam apostatas, quibus utique redeuntibus
Abbreviated transcription (Latin):
dei qui condidit mundũ. & i eoꝵ iniquitate qui cum xͦ
quia non colligunt spargunt. detinetur u̾itas quia÷ noĩe
ciꝰ pellunt sp̃m immundũ. & in temploꝵ saclegoꝵ iniqͥtate
inuenta ẽ ueritas. qua colebant. ignotum dm̃. ⁊ in demonũ
miquitate inuenta ẽ ueritas. qua confessi sunt xp̃m. Sic
& in ħeticoꝵ inquitate inuenta u̾itas. non neganda est:
qua detinetur baptismi sacramentũ. Explicit¬

Expanded text:
dei, qui condidit mundum, et in eorum iniquitate, qui cum Christo dei, qui condidit mundum, et in eorum iniquitate, qui cum Christo quia non colligunt spargunt, detinetur ueritas, qua in eius nomine pellunt spiritum inmundum, et in templorum sacrilegorum iniquitate inuenta est ueriniquitate inventa est veritas, qua confessi sunt Christum. Sic et in haereticorum iniquitate inventa veritas non neganda est, qua detinetur Baptismi sacramentum. N
Abbreviated transcription (Latin):
communione seꝑatos. ꝑ hanc enĩ absurdã insanamq opini¬
onem ipsi faciunt: ut eis quoꝵdam suorum peccata. om̃ibꝰ
imputent᷑. Quod si iustũ arbitͣntur: tei sunt om̃s cuilib
apud se in uno homine inuenti manifestissimi criminis.
Si autẽ hoc sicut iniustum est. iniustũ eẽ cognoscunt: rei
sunt om̃s iniquissime separationis. Iam uero qm̃ in boc ser¬
mone de unico magis baptismo questio ẽ ut unde certa
ẽ nr̃a disputatio concludatur. sicut in ipsa unitate aree
am̃ce nec ꝓpter bonos laudandi sunt mali. nec ꝓpt̾ maloᷤ
deserendi sunt boni. ita ut in uno homine. nec ꝓpt̾ illua.
quod in eo integrum ẽ. eiꝰ est. accipienda ꝑu̾sitas. nec ꝓpt̾
id̃ quod in eo ꝑuersum ẽ negari debet eius integritas. Qͥa
& in uideoꝵ mniquitate detinetur ueritas resurrectionis
mortuoꝵ & in gentiliũ miquitate. detinet᷑ u̾itas unius

Expanded text:
communione separatos. per hanc enim absurdam insanamque opinicommunione separatos. per hanc enim absurdam insanamque opinionem ipsi faciunt, ut eis quorundam suorum peccata omnibus inputentur. quod si iustum arbitrantur, rei sunt omnes cuiuslibet apud se in uno homine inuenti manifestissimi criminis. si autem hoc, sicut iniustum est, iniustum esse cognoscunt, rei sunt omnes iniquissimae separationis. Iam uero quoniam in hoc sermone de unico magis baptismo quaestio est, ut unde coepta est nostra disputatio concludatur: sicut in ipsa unitate areae dominicae nec propter bonos laudandi sunt mali nec propter malos deserendi sunt boni, sicut in uno homine nec propter illud, quod in eo integrum est, eius est accipienda peruersitas nec propter id, quod in eo peruersum est, negari eius debet integritas, quia et in Iudaeorum iniquitate detinetur ueritas resurrectionis mortuorum et in gentilium iniquitate detinetur ueritas unius
Abbreviated transcription (Latin):
isti fuerunt. nec ideo est in nocens pars donati. si isti innocẽ¬
tes a traditionis iniquitate monstrent᷑. Melius enĩ audimꝰ
scãm scͥpturã. quam uł cuiquã calumpniam᷑ de peccatis
alienis: uel cuiusquã similem calumpniã formidamus
Anima enĩ quȩ peccat. ipsa moriet᷑. & unusquisq ꝓpͥum
anus portabit. Et qui manducat & bibit indigne: non alte¬
ti s sibi iudicium manducat. & bibit Et sinuntur ut᷑q
crescere usq ad messem: ne cum ante tempus colliguntur
tirania. eradicatur simul & triticum. Et commixti optimiᷤᷤ
pascuis. hedi agniq pascuntur: donec a pastore qui erra¬
re non pot̾ segregentur. Et̃ ex omni genere piscͥm recia
complentur unitatis. donec ad udicium littoris ꝑducã¬
tur: nisi quod isti sua ꝑuersa falsaq sententia sibi p̃iudi¬
cant. qui ꝓpt̃ aliena peccata iuste se dicunt ab orb̃ xp̃ian

Expanded text:
isti fuerunt, nec ideo est innocens pars Donati, si isti innocenisti fuerunt, nec ideo est innocens pars Donati, si isti innocentes a traditionis iniquitate monstrentur. melius enim audimus sanctam scripturam, quam uel cuiquam calumniamur de peccatis alienis uel cuiusquam similem calumniam formidamus. anima enim quae peccat ipsa morie tur et unus quis que proprium onus portabit et qui manducat et bibit it indigne, non alteri, sed sibi iudicium manducat et bibit, et sinuntur utraque crescere usque ad messem, ne, cum ante tempus colliguntur zizania, eradicetur simul et triticum, et commixti optimis pascuis haedi agnique pascuntur, donec a pastore qui errare non potest segregentur, et ex omni genere piscium retia complentur unitatis, donec ad iudicium litoris perducantur, nisi quod isti sua peruersa falsaque sententia sibi praeiudicant, qui propter aliena peccata iuste se dicunt ab orbis christiani
Abbreviated transcription (Latin):
esPOndeRE diuersa sentientib. et a
regula ueritatis errantib. constan¬
tine fr̃ sepissime cogim᷑. etiam de
his rebus. quas aliis atq aliis ser¬
monib frequentauimꝰ. Quod uti¬
lit̾ existimo fieri et ꝓpt̾ eorum ĩge¬
nia tardiora. qui putant aliud dici cum aliqui
legunt. alit̃ dici: et ꝓpt̾ ipsam disputationũ copi
ut ñ solũ ad diligentiores res rara ꝑueniat: s qͦd¬
lihet ex muiltis. in manue etiam negligentions in
dicunt cẽ dampnatũ. confessis craditoribꝰ. ne scisma fieret
pacem dedisse: cum & idem ipsi. apurpuria linatensi cri¬
men traditionis fuiset obiectũ. Dicimus uictorẽ rusicta¬
diensem. donatũ calamensem. dͥonatũ masculitanũ. mari¬
num ab aquis tibilatanis. Siluanum certensem. fuisse tͣdi¬
tores. eosdemq quasi traditoꝵ seuerisimos traditores. Hoc
ꝓbamus eccł̃asticis & municipalib. & iudicialibus gestis:
S nec id̾o tͣditores sunt om̃s in parte dͥonati. quia in ea

Expanded text:
espondere diuersa sentientibus et a regula ueritatis errantibus, Constantine frater, saepissime cogimur etiam de his rebus, quas aliis atque aliis sermonibus frequentauimus. quod utiliter existimo fieri et propter eorum ingenia tardiora, qui putant aliud dici, cum aliquid legunt aliter dici, et propter ipsam disputationum copiam, ut non solum ad diligentes res rara perueniat, sed quodlibet ex multis in manus etiam dicunt esse damnatum, confessis traditoribus, ne schisma fieret, pacem dedisse, cum et eidem ipsi a Purpurio Liniatensi crimen traditionis fuisset obiectum, dicimus Uictorem Rusiccadiensem, Donatum Calamensem, Donatum Masculitanum, Marinum ab Aquis Tibilitanis, Siluanum Cirtensem fuisse traditores eosdemque quasi traditorum seuerissimos damnatores. hoc probamus et ecclesiasticis et municipalibus et iudicialibus gestis. sed nec ideo traditores sunt omnes in parte Donati, quia in ea
Abbreviated transcription (Latin):
arissimo filio marcellino augustinꝰ
mino salutem. De questionibꝰ quas
in ꝓposueras. ut ad te aliquid scri
peccasset fusse moriturum. Nec ex
eius peccato quicquam ad eiꝰ postõs
mo atq mat̾no. uniu̾sa frequentat ȩccła & quod in hac uita fu¬
heretici inuento sicut scripsistis in platea maritima cum
uenalis codex ipse ferret᷑. & concurrentib turbis ꝑiculosa
curiositate & delectatione legeret᷑: ut quanto possem com

Expanded text:
arissimo filio Marcellino Augustinusmino salutem. De quaestionibus, quas mihi proposueras ut ad te aliquid scrib etiamsi non peccasset, fuisse moriturum nec ex eius peccato quicquam ad eius posteros mo atque materno uniuersa frequentat ecclesia, et quod in hac uita eretici, invento, sicut scripsistis, in platea maritima, cum venalis codex ipse ferretur, et concurrentibus turbis periculosa curiositate et delectatione legeretur, ut quanto possem com
Abbreviated transcription (Latin):
recti in caritate radicati atq fundati. ut quod adtinet
ad baptismi sacramentũ. non adsit quod non deerat. s
ꝓsit quod merat. Et beatus quidem cy pͥanus iam corꝑe.
quod corrumpitur non grauante animã. nec dep̾m̃te
t̾rena in habitatione sensum. multa cogitantaẽ: serenꝰ¬

Expanded text:
recti, in caritate radicati adque fundati, ut, quod adtinet recti, in caritate radicati adque fundati, ut, quod adtinet ad baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod inerat. et beatus quidem Cyprianus, iam corpore quod corrumpitur non adgrauante animam nec deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem, seren
Abbreviated transcription (Latin):
non simus molesti legentibus: si
eadem uarie ac sepe disserimus.
Quamquam enĩ eccła sc̃a catho¬
lica in omnibꝰ gentibꝰ adu̾sus ea
quȩ in ista questione de baptismo:
utrum apud hereticos. uel scisma¬
ticos idẽ possit esse qui ẽ in catho¬
lica non nullam caliginem offũ-¬
dunt prisce consuetudinis. & concilii plenarii auctoritate
minuta sit tñ quia non contempnendis uiris & maxime
cẏpͥano in ipsa unitate aliquando. aliter uisum ẽ: eius
auctoritate conantur qui longe ab eius caritate remo¬
ti sunt. Propt̾ ea cogimur ex oportunitate tractandi. &
considandi omnia quȩ in eiꝰ concilio de hacre litt̾isq cõ-¬
perimus. hanc eandem questionẽ aliquando diutius tã¬
quam in manibꝰ uersari & ostendẽ qua u̾ius uniu̾sitatiꝰ
sc̃e eccl̃ȩ catholice placuit. ut heretici uel scismatici. qui¬
iam xp̃i baptismũ illic unde ueniunt acceꝑunt. in catho-¬
lica communionẽ cum illo admittant᷑. ab errore suo cor¬

Expanded text:
Non simus molesti legentibus, si eadem uarie ac saepe disserimus. quamquam enim ecclesia sancta catholica in omnibus gentibus aduersus ea, quae in ista quaestione de baptismo, utrum et aput haereticos uel schismaticos idem possit esse qui est in catholica, nonnullam caliginem offundunt, priscae consuetudinis et concilii plenarii auctoritate munita sit, tamen, quia non contemnendis uiris et maxime Cypriano in ipsa unitate aliquando aliter uisum est, eius uti aduersum nos auctoritate conantur qui longe ab eius caritate remoti sunt. propterea cogimur ex opportunitate tractandi et considerandi omnia, quae . in eius concilio de hac re litterisque conperimus, hanc eandem quaestionem aliquanto diutius tamquam in manibus uersare et ostendere, quam uerius uniuersitati ecclesiae catholicae placuerit, ut hiam Christi baptismum illic unde ueniunt acceperunt, in catholicam communionem cum illo admittantur ab errore suo cor
Abbreviated transcription (Latin):
e baptismo paruuloꝵ marcelline
carissime quod non solum eis ad
regnum uerum etiam ad salutẽ
uitamq ȩt̃nam adipiscendam
detur quam sine dei regno & sine
xp̃i saluatoris societate in quam
nos suo sanguine redemit. habere
nulliꝰ potest priore libro satis ut
arbitror disputauimus. In hoc altẽ uiuat ne aliquis in hoc scd̃o.
uel uixerif uicturusue sit ne ullo omnino peccato: excepto uno
mediatore dei & hominuni homine xp̃o iħu qui dedit semet¬
uiribus opus. Cuiꝰ ꝓlixitatẽ fortasse defenderẽ. nisi id uererer face̾¬

Expanded text:
e Baptismo parvulorum, Marcelline charissime, quod non solum eis ad regnum Dei, verum etiam ad salutem vitamque aeternam adipiscendam detur, quam sine Dei regno, et sine Christi salvatoris societate, in quam nos suo sanguine redemit, habere nullus potest, priore libro satis, ut arbitror, disputavimus. In hoc autem, vivatne aliquis in hoc saeculo, vel vixerit, victurusve sit sine ullo omnino peccato, excepto uno Mediatore Dei et hominum homine Christo Jesu, qui dedit semetuiribus opus, cuius prolixitatem fortasse defenderem, nisi id uererer face
Abbreviated transcription (Latin):
ri purpura et sceptro uel diademate excellere. aut
quod ñnulli ctiam philosophorum dicere ñ cru¬
buerunt mͥ uoluptas corporis bonum ẽ aut qd
melius. uel meliores dicere uisi sunt. mͥuntus
animi mei bonum ẽ s: mͥ inquit adherere deo
bonum ẽ. Hoc eum docuerat. cui uni tantũmͦ
sacrificandum. sci quoq angłi. eius miraculoꝵ
ctiam contestatione monuerunt. Unde et ipse
facrificium eiꝰ factus erat. cuiꝰ igne intelligibil
correptꝰ ardebat. et in ciꝰ in effabilem incorporeũq
complerum. scõ desiderio ferebatur. Porro autem
si multorum deorum cultores qualescunq deos
suos cẽ arbitrentur. ab eis facta eẽ miracula uel
ciuilium rerum hẏstoriȩ ł libris magicis. siue
quod honestius putant cheurgicis eredunt: qͥd
causȩ ẽ cur illis litteris nolint eredere ista facta
ẽẽ quib tanto maior debet᷑ fides. quanto super
om̃s ẽ magnus. eui uni soli sacrificandum eẽ p̃¬

Expanded text:
ri purpura et sceptro uel diademate excellere, aut, ri purpura et sceptro uel diademate excellere, aut, quod nonnulli etiam philosophorum dicere non erubuerunt: Mihi uoluptas corporis bonum est; aut quod melius uelut meliores dicere uisi sunt: Mihi uirtus animi mei bonum est; sed: Mihi, inquit, adhaerere Deo bonum est. Hoc eum docuerat, cui uni tantummodo sacrificandum sancti quoque angeli eius miraculorum etiam contestatione monuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne intellegibili correptus ardebat, et in eius ineffabilem incorporeumque conplexum sancto desiderio ferebatur. Porro autem si multorum deorum cultores qualescumque deos suos esse arbitrentur ab eis facta esse miracula uel ciuilium rerum historiae uel libris magicis siue, quod honestius putant, theurgicis credunt: quid causae est, quur illis litteris nolint credere ista facta esse, quibus tanto maior debetur fides, quanto super omnes est magnus, cui uni soli sacrificandum esse pr
Abbreviated transcription (Latin):
lendos eẽ ꝑsuaserunt. nisimirabiliũ oꝑum effect¬
b quorum ⁊ hẏstoria gentium testis ẽ. quarũ
dii se ostentare mirabiles potiꝰ quam utiles osten¬
dere potuerunt. Unde hoc oꝑe nrõ. cuiꝰ hunc iam
decimum librum habemus inmanib. ñ eos sus¬
cepimus refellendos. qui uel ẽẽ ullam uim di¬
uinam negant. uel humanam ñcurare conten¬
dunt: s eos qui nr̃o deo conditori scẽ ⁊ głosissi¬
me quitatis deos suos p̃ferunt. nescientes eum ip¬
sum eẽ etiam mundi huiꝰ uisibił ⁊ mutabilis mui¬
sibilem ⁊ incommutabilẽ conditorem. ⁊uite bea¬
te ñ de his quȩ condidit. s de se ipso ueris simum
largitorem.Sius enimꝓpħa ueracissimus ait. Mi¬
chi autem adherere deobonum ẽ.De fine bonz
namq inter philosophos querit᷑. ad qđ ad ipis cen¬
dum omnia officia referenda sunt. Nec dixit iste.
mͥ autem diuitiis abundare bonum ẽ. aut insigni¬

Expanded text:
lendos esse persuaserunt nisi mirabilium operum effectilendos esse persuaserunt nisi mirabilium operum effectibus, quorum et historia gentium testis est, quarum di se ostentare mirabiles potius quam utiles ostendere potuerunt. Unde hoc opere nostro, cuius hunc iam decimum librum habemus in manibus, non eos suscepimus refellendos, qui uel ullam esse uim diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo conditori sanctae et gloriosissimae ciuitatis deos suos praeferunt, nescientes eum ipsum esse etiam mundi huius uisibilis et mutabilis inuisibilem et incommutabilem conditorem et uitae beatae non de his, quae condidit, sed de se ipso uerissimum largitorem. Eius enim propheta ueracissimus ait: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. De fine boni namque inter philosophos quaeritur, ad quod adipiscendum omnia officia referenda sunt. Nec dixit iste: Mihi autem diuitiis abundare bonum est, aut insigni
Abbreviated transcription (Latin):
euerunt numerosarum testimonio pulchritudi¬
num. quȩ non solum incorporib animaliũ. ue¬
rum inherbis etiam fenoq gignuntur: quanto e¬
uidentius hec attestantur diunitati quȩ adhorã
p̃dicationis eius fiunt. ubi ea religio commendat᷑.
quȩ omnib celestib terrestrib instrius sacrificar ue¬
tat. uni deo tantum iubens quisolus diligens ⁊ di¬
lectus bcatos facit. eorumq sacrificiorum tempora
imꝑata p̃finiens. eaq ꝑmeliorem sacerdotem in me¬
lꝰ mutanda p̃dicens. non ista se appecere s phȩe alia
potiora significare testatur. non ut ipse his honori¬
b sublunct᷑. s ut nos ad eum colendum. eiq cohe¬
rendum igne amoris eiꝰ accensi quod nob̃ ñ illibo¬
et̃ miracula. nec fuisse facta. sed mendacit scripta:
Quisquis hoc dicit. si de his reb negat. omĩno ullis
litteris esse credendum: potest etiam adicere nec
deos ullos curare mortalia. Non enim se alit̃ co¬

Expanded text:
cuerunt numerosarum testimonio pulchritudicuerunt numerosarum testimonio pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, uenim in herbis etiam faenoque gignuntur: quanto euidentius haec adtestantur diuinitati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea religio commendatur, quae omnibus caelestibus, terrestribus, infernis sacrificari uetat, uni Deo tantum iubens, qui solus diligens et dilectus beatos facit eorumque sacrificiorum. tempora imperata pr aefiniens eaque per meliorem sacerdotem in melius mutanda praedicens non ista se adpetere, sed per haec alia potiora significare testatur, non ut ipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum eique cohaerendum igne amoris eius accensi, quod nobis, non illisse miracula nec fuisse facta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse credendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia. Non enim se aliter co
Abbreviated transcription (Latin):
collocauerunt. abcuntesq clauserunt. Aꝑtoq
post tͥduũ simulachrum cui supplicabant. inue¬
nerunt collapsum deformit̃q confractum. Deinde
ipsipdigus acti. deformiusq puntq: arcam diui¬
ni testimonii ppło unde ceperant reddiderunt. Ip¬
sa autemiedditio qualis fuit: Imposuerunt eã
plaustro. ciq iuuencas a quib uitulos sugentes
abstrarerant subiunxerunt. ⁊ eas quouellent ire si¬
uerunt: etiam hinc iuim diuinam explorare cupi¬
entes. At ille sinc homine duce atq rectore. adhe¬
biros uiamꝑtinaciter gradientes. nec reuocate mu¬
gitib esurientium filiorum: magnum sacram̃tũ
suis cultorib reportarunt. Hec atq huiusmodi deo
paruasunt: s magnateriendis salubrit̃ crudiendiꝰq
mortalib. Si enimphilosophi precipueq platonici.
rectius ceteris sapusse laudant᷑. sicut paulo ante
commemoraui. quod diumnam ꝑuidentiam hec
quoq terum infima atq terrena administrare do¬

Expanded text:
conlocarunt abeuntesque clauserunt, apertoque conlocarunt abeuntesque clauserunt, apertoque postridie simulacrum, cui supplicabant, inuenerunt conlapsum deformiterque confractum. Deinde ipsi prodigiis acti deformiusque puniti arcam diuini testimonii populo, unde ceperant, reddiderunt. Ipsa autem redditio qualis fuit! Inposuerunt eam plaustro eique iuuencas, a quibus uitulos sugentes abstraxerant, subiunxerunt et eas quo uellent ire siuerunt, etiam inde uim diuinam explorare cupientes. At illae sine duce homine adque rectore ad Hebraeos uiam pertinaciter gradientes nec reuocatae mugitibus esurientium filiorum magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt. Haec adque huius modi Deo parua sunt, sed magna terrendis salubriter erudiendisque mortalibus. Si enim philosophi praecipueque Platonici rectius ceteris sapuisse laudantur, sicut paulo ante commemoraui, quod diuinam prouidentiam haec quoque rerum infima adque terrena administrare do
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotes ueneratione portabant Signumq eras
quod ꝑdiem nubes apparebat. quȩ sicut ignis
nocte fulgebat. Quȩ nubes cum moueret᷑ castia
mouebantur: & ubi staret. castra ponebantus
Reciadita suntt autem illi legi magni mtaculi tis¬
monia. p̃ter ista quȩ dixi: et preter uocesquȩ ex illius
anȩ loco edebantur. Nam cum tram ꝓmissionis
intrantib et eadem arcatransiret. iordanis fluuiꝰ
crparte suꝑiore subsistens. et ex inferiore decurrens.
⁊ ppsiet ppło siccum p̃buit transeundi locum. Dem¬
de ciuitatis quȩ pͥma hostilis occurrit. more genti¬
um deos plurimos colens. septies eadem arca circũ¬
amicta muri repente ceciderunt: nulla manu op¬
pugnati. nullo ariete ꝑcussi. Posteca etiam cum iã
int̾ĩa ꝓmissionis eẽnt. ⁊ eadem arca ꝓpter eoꝵ pecca¬
ta fuisset abhostib capta: hiqui ceꝑant eam in
templo dei sui quem p̃ceteris colebant honorifice

Expanded text:
cerdotes ueneratione portabant; signumque erat, cerdotes ueneratione portabant; signumque erat, quod per diem nubes apparebat, quae sicut ignis nocte fulgebat; quae nubes cum moueretur, castra mouebantur, . Reddita sunt autem illi legi magni miraculi testimonia, praeter ista quae dixi, et praeter voces quae ex illius Arcae loco edebantur. Nam cum terram promissionis intrantibus eadem arca transiret. Iordanes fluuius ex parte superiore subsistens et ex inferiore decurrens et ipsi et populo siccum praebuit transeundi locum. Deinde ciuitatis, quae prima hostilis occurrit more gentium deos plurimos colens, septiens eadem arca circumacta muri repente ceciderunt, nulla manu oppugnati, nullo ariete percussi. Post haec etiam cum iam in terra promissionis essent et eadem arca propter eorum peccata fuisset ab hostibus capta. hi, qui ceperant, in templo eam dei sui, quem prae ceteris colebant, honorifice
Abbreviated transcription (Latin):
qi surit. s demones mali. qui non unũ solum ac
summum dm̃. s se ipsos sacrificiis col uolunt: qd̾
magis quamunius dei contraeos eligendum est
p̃sidium. cuiscriuunt angłi boni. qui non sibis:
illi iubent ut sacrificio seruiamus. cuiꝰ nos ipsi
UIIsacrificium eẽ debemus: Pioinde lex deique¬
medictis data ẽ angłorum. inqua unus ds̃ deoꝵ
religione facrorum iussus ẽ coli. aliiuͦ quilibet ꝓhi¬
biti. in arca erat posita: quȩ arcͥa testimonii nun¬
cupata est. Quo nomine satis significatur ñ dm̃
qui ꝑ illa omnia colebatur circumcludi solcre.
ł contineri loco. cum responsa ciꝰ ⁊ quedam hu¬
manis sensib darentur signa ex illiꝰ arce loco.
s uoluntatis eiꝰ hinc testimonia ꝑhiberi qđ
etiam ipsa lex intabulis erat scrip̃ta lapideis.
⁊ in arca uit dixi posita quam tempore ꝑegrinatio
inheremo cum tab̾naculo quod similiter appel¬
latum ẽ. tab̾naculum testimonii eum debita sa¬

Expanded text:
geli sunt. sed daemones mali, qui non unum solum ac geli sunt. sed daemones mali, qui non unum solum ac summum Deum, sed se ipsos sacrificiis coli uolunt: quod maius quam unius Dei contra eos eligendum est praesidium, cui seruiunt angeli boni, qui non sibi, sed illi iubent ut sacrificio seruiamus, cuius nos ipsi esse sacrificium debemus? in edictis data est angelorum, in qua unus Deus deorum religione sacrorum iussus est coli, alii uero quilibet prohibiti, in arca erat posita, quae arca testimonii nuncupata est. Quo nomine satis significatur non Deum, qui per illa omnia colebatur, circumcludi solere uel contineri loco, cum responsa eius et quaedam humanis sensibus darentur signa ex illius arcae loco, sed uoluntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam ipsa lex erat in tabulis conscripta lapideis et in arca, ut dixi, posita, quam tempore peregrinationis in eremo cum tabernaculo, quod similiter appellatum est tabernaculum testimonii, cum debita sa
Abbreviated transcription (Latin):
ciis sunt colendi quantomagis hȩc expetunt:
his uͦ unus commendat᷑ ds̃. quise nullis talib
indigere. et scripturarum suarum testificatiõe
et eorundem postea sacrificiorum remotione de¬
monstrat. Si gͦ angłi sibi expetunt sacrificiũ.
p̃ponendi eis sunt qui ñ sibi. s deo creatori omĩ¬
um cui seruiunt. Hinc enim ostendunt quam
sincero amore nos diligant. qñ ꝑsacrificium ñ
sibi s ei nos subdere uolunt. curꝰ ⁊ ipsi contem¬
platione beat sunt: ⁊ adeum nosꝑuenire aquo
ipsi non recesserunt. Si autem angłi qͥ ñ unis
plurimis sacrificia fieri uolunt. non sibi s eis
diis uolunt quorum deoꝵ angłi sunt: etiam
sic cis p̃ponendi sunt illi qui uniꝰ dei deoꝵ an¬
głi sunt. cuisacrificari sic iubent. ut alicui alt̾i
uetent. cum eoꝵ nullus huic uetet. eui uni istisa¬
crificari iubent. Porro si qd magis indicat eoꝵ
suꝑba fallatia. nec bom nec bonorum deoꝵ an¬

Expanded text:
ciis colendi sunt, quanto magis haec expetunt; ciis colendi sunt, quanto magis haec expetunt; his uero unus commendatur Deus, qui se nullis talibus indigere et scripturarum suarum testificatione et eorundem postea sacrificiorum remotione demonstrat. Si ergo angeli sibi expetunt sacrificium, praeponendi eis sunt, qui non sibi, sed Deo creatori omnium, cui seruiunt. Hinc enim ostendunt quam sincero amore nos diligant, quando per sacrificium non sibi, sed ei nos subdere uolunt, cuius et ipsi contemplatione beati sunt, et ad eum nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem angeli, qui non uni sed plurimis sacrificia fieri uolunt, non sibi, sed eis dis uolunt, quorum deorum angeli sunt: etiam sic eis praeponendi sunt illi, qui unius Dei deorum angeli sunt, cui sacrificari sic iubent, ut alicui alteri uetent, cum eorum nullus huic uetet, cui uni isti sacrificari iubent. Porro si, quod magis indicat eorum superba fallacia, nec boni nec bonorum deorum an
Abbreviated transcription (Latin):
minum boumq conatib immobilẽ redditam.
una muliercula zona alligatã ad suȩ pudicitiȩ
testimonium mouit. et traxit. qđ uirgo uestalis
de cuiꝰ corruptione questio uertebat᷑ aqua imple¬
tocribro de tiberi neq ꝓfluente abstultt contro¬
tisiam. nec gͦ ⁊ alia huiusmod nequaquam iłł
quȩ inpopulo dei facta legimus uirtute ac ma¬
gnitudine conferenda sunt. Quantominus ea q̃
illoꝵ quoq popłoꝵ qui tales deos coluerunt le¬
gib iudicata suns P rohibenda atq plectenda.
magica scilicet uel theurgica. quorum pleraq
specietenus mortalium sensus imaginaria lu¬
aificatione decipiunt: Quale ẽ lunam de¬
ponere. donec suppositas ut ait lucanꝰ ꝓpior
despumet in herbas. Q uedam uͦ et si ñ nullis
piorum factis uideant᷑ oꝑe coequari: ipse finis
quo discernunt᷑ incomparabilit̾ hȩc nr̃a osten¬
dit excellere. Illis enim multi tantominꝰ sacrifi¬

Expanded text:
minum boumque conatibus immobilem redditam, minum boumque conatibus immobilem redditam, una muliercula zona alligatam, ad suae pudicitiae testimonium movit et traxit; quod virgo Vestalis, de cujus corruptione quaestio vertebatur, aqua impleto cribro de Tiberi, neque perfluente, abstulit controversiam. Haec ergo atque alia hujusmodi nequaquam illis quae in populo Dei facta legimus, virtute ac magnitudine conferenda sunt: quanto minus ea quae illorum quoque populorum, qui tales deos coluerunt, legibus judicata sunt prohibenda atque plectenda, magica scilicet vel theurgica? quorum pleraque specie tenus mortalium sensus imaginaria ludificatione decipiunt, quale est lunam deponere, donec suppositas, ut ait Lucanus, propior despumet in herbas quaedam vero etsi nonnullis piorum factis videantur opere coaequari, finis ipse quo discernuntur, incomparabiliter haec nostra ostendit excellere. Illis enim multi tanto minus sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
rent. quem tandem ita desiꝑe libeat. ut ñ uera eli¬
gat quȩ sectetur. ubi ⁊ ampliora inuenit. quȩ miret᷑:
Illa quippe miracula deorum gentilium quȩ cõ-¬
mendat hystoria. non ea dico. quȩ interuallis tt̃¬
porum occultis ipsius mundi causis. ueruntam̃
sub diuina ꝓuidentia constitutis. ⁊ ordinatis mon¬
struosa contingunt. quales sunt musitati partus
animalium. ⁊ celiꝰ trẽq rerum insolita facies. siue
tantum terrens. fiue etiam nocens. quȩ ꝓcurari atq
mitigar demonicis ritib fallacis sima eoꝵ astutia
phibentur: s ea dico quȩ ui et potestate eoꝵ fieri fa¬
tis euidenter apparet. ut ẽ. quod effigies deoꝵ pe¬
natiũ quas de troia aencas fugiens aduexit. de lo
comlocum migrasse reftrunt᷑ quod cotem tarquiniꝰ
nouacula secuit. quod epidauriꝰ serpens esculapic
nauiganti romam comes adhesit. qd̃ nauim qua
simula chrũ matris phrigiȩ uehebatur tantis ho¬

Expanded text:
rent; quem tandem ita desipere libeat, ut non vera elirent; quem tandem ita desipere libeat, ut non vera eligat quae sectetur, ubi et ampliora invenit quae miretur? 2. Illa quippe miracula deorum gentilium, quae commendat historia, non ea dico quae intervallis temporum occultis ipsius mundi causis, verumtamen sub divina providentia constitutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales sunt inusitati partus animalium, et coelo terraque rerum insolita facies, sive tantum terrens, sive etiam nocens, quae procurari atque mitigari daemoniacis ritibus fallacissima eorum astutia perhibentur: sed ea dico, quae vi ac potestate eorum fieri satis evidenter apparet, ut est quod effigies deorum Penatium quas de Troja Aeneas fugiens advexit, de loco in locum migrasse referuntur; quod cotem Tarquinius novacula secuit; quod Epidaurius serpens Aesculapio naviganti Romam comes adhaesit; quod navim qua simulacrum matris Phrygiae vehebatur, tantis ho
Abbreviated transcription (Latin):
cerent. s tantum preciꝑent. alii quidem ut sibi
sacrificaret᷑. aliiucro id uetarent s uni tantum nu¬
berent deo: satis deberet pietas ipsa discernere
quidhorum de fastu suꝑbiȩ. quid de uera religio
ne descenderet. Plus etiam dieam. Si tantum hi¬
mirabilib factis humanas ꝑmouerent mentes.
qui sacrificia sibi expetunt. illi autem qui hoc
ꝑhibent. et uni tantum deo sacrificari iubent.
nequaquam ista uisibilia miracula facerc digna¬
rent᷑: ꝓfecto non sensu corporis. s ratione mentis.
p̃ponenda eoꝵ eẽt auctoritas. Cum uero đs̃ id ege¬
rit. ad commendanda eloquia ueritatis suȩ. ut
ꝑ istos ĩmortales nuntios. non sui factum s maie¬
statem illius p̃dicantes faceret maiora. certiora cla¬
riora miracula ne infirmis piis illi qui sacrificia
sibi expetunt. falsam religionẽ faciliꝰ ꝑsuade̾nt
coquod sensib eorum quedam stupenda monstra¬

Expanded text:
cerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi cerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi sacrificaretur, alii uero id uetarent, sed uni tantum iuberent Deo: satis deberet pietas ipsa discernere, quid horum de fastu superbiae, quid de uera relne descenderet. Plus etiam dicam: si tantum himirabilibus factis humanas permoverent mentes, qui sacrificia sibi expetunt, illi autem qui hoc prohibent, et uni tantum Deo sacrificari jubent, nequaquam ista visibilia miracula facere dignarentur; profecto non sensu corporis, sed ratione mentis praeponenda eorum esset auctoritas: cum vero Deus id egerit ad commendanda eloquia veritatis suae, ut per istos immortales nuntios, non sui fastum, sed majestatem illius praedicantes, faceret majora, certiora, clariora miracula, ne infirmis piis illi qui sacrificia sibi expetunt, falsam religionem facilius persuaderent, eo quod sensibus eorum quaedam stupenda monstra
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ ꝓmittunt: Illananq uisiode tante pulchri¬
tudinis uisio ẽ. ⁊ tanto amore dignissima: ut sine
hac quibꝰ libet altis bonis p̃ditum atq abundan¬
tem. non dubitet plotinus infelicissimũ dicere.
Cumgͦ adhunc unum quidam angłi. quidam
uero ad seipsos latria colendos signis mirabilib
excitent. et hoc ita ut illiistos coli ꝓhibeant. isti
autem illumꝓhibere non audeant: quib potius
sit credendum respondeant platonici. responde¬
ant quicunq philosophi. respondeant theurgi.
uel potius ꝑtergi. hoc enim sunt om̃s ille artes uo¬
cabulo digniores. Postremo respondeant homines.
siullus natirȩ suc sensus quod rationales creatist̃.
ex aliqua parte uiuit meis. respondeant inquã.
eis ne sacrificandum sit diis. ł angłis qui sibi sacͥ¬
fican iubent. an ill unicui iubent hi qui et sibi
⁊ istis ꝓhibent. Sinec istinec illi uilla miracula fa¬

Expanded text:
esse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchriesse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchritudinis uisio est et tanto amore dignissima, ut sine hac quibuslibet aliis bonis praeditum adque abundantem non dubitet Plotinus infelicissimum dicere. Cum ergo ad hunc unum quidam angeli. quidam uero ad se ipsos latria colendos signis mirabilibus excitent, et hoc ita, ut illi istos coli prohibeant, isti autem illum prohibere non audeant: quibus potius sit credendum, respondeant Platonici, respondeant quicumque philosophi, respondeant theurgi uel potius periurgi; hoc enim sunt omnes illae artes uocabulo digniores; postremo respondeant homines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creati sunt, ex aliqua parte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrificandum sit dis uel angelis, qui sibi sacrificari iubent, an illi uni, cui iubent hi qui et sibi et istis prohibent? Si nec isti nec illi ulla miracula fa
Abbreviated transcription (Latin):
cunctant̾ atq indifficulter efficiunt. Hȩc autẽ lex cũ¬
distributione temporum data ẽ. quȩ pͥꝰ haberet
ut distum ẽ. ꝓmissa t̾rena quib tam̃ significarent᷑
ȩterna: quȩ uisibilib sacramentis celebrarent
multi. intelligerent pauci. Unius tam̃ dei cultꝰ
aꝑtissima illic et uocum et rerum omĩum contesta¬
tione p̃cipitur. non unius de turba s qͥ fecit cȩ¬
lum ⁊ terram. et omnẽ animam. et omnẽ sp̃m.
qui non ẽ quod ipse. Ille enim fecit. hȩc facta st̃.
Atq ut sint et bene se habeant eius indigent aqͦ
uita credendum eẽ censemus utrum eis quise reb¬
gionis ritib coli uolunt. sibi sacra ⁊ sacrificia fla¬
gitantes amortalibꝰ exhiberi. aneis qui hunc om¬
nem cultum uni deo creatori omĩum deberi di¬
cunt. ciq reddendum uerapietate p̃cipiunt. cuiꝰ
et ipsi contemplatione beati sunt. et nos futuros

Expanded text:
cunctanter adque indifficulter efficiunt. Haec autem lex cunctanter adque indifficulter efficiunt. Haec autem lex distributione temporum data est, quae prius haberet, ut dictum est, promissa terrena. quibus tamen significarentur aeterna, quae uisibilibus sacramentis celebrarent multi, intellegerent pauci. Unius tamen Dei cultus apertissima illic et uocum et rerum omnium contestatione praecipitur, non unius de turba, sed qui fecit caelum et terram et omnem animam et omnem spiritum, qui non est quod ipse. Ille enim fecit, haec facta sunt, adque ut sint et bene se habeant, eius indigent, a quo uita credendum esse censemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera pietate praecipiunt. cuius et ipsi contemplatione beati sunt\' et nos futuros
Abbreviated transcription (Latin):
deliderio non recedat. ad quem contemptu eoꝵ et
dentie placuit ordinare temporum cursum. ut
quemadmodum dixi et inactib apłorum legit᷑.
lex medictis angłorum daret̾ de unius ueri dci cul¬
tu. in quib et ꝑsona ipsius dei. non quidẽ ꝑsuã
lubstantiam quȩ semꝑ corruptibilib ocłis in uisi¬
bilis ꝑmanit. s certis indiciis ꝑsubiectam creato¬
ri creaturam. uisibiliter appareret. et sillabatim ꝑ
tansitorias tempoꝵ morulas humanȩ linguȩ uo¬
cib loqueret᷑. qui insua natura non corporalit᷑¬
lpũaliter. ñ sensibilit̃. s intelligibilis ñ tempora¬
lit. h ut ia dicam ȩtmaliter. nec iicipit lo qui
nec desintt. Quod apud illum finceriꝰ audiunt non
corporis aure s mentis. ministrieiꝰ ⁊nuncii. qui eiꝰ
ucritate incõmutabili ꝑfruunt᷑. immortalit̃ beaq.
Et quod faciendum modis in effabilib audiunt.
⁊ usq mista uisibilia et sensibilia ꝑducendũ: in¬

Expanded text:
desiderio non recedat, ad quem contemptu eorum et desiderio non recedat, ad quem contemptu eorum et dentiae placuit ordinare temporum cursum, ut, quem ad modum dixi et in actibus apostolorum legitur, lex in edictis angelorum daretur de unius ueri Dei. cultu, in quibus et persona ipsius Dei, non quidem per suam substantiam, quae semper corruptibilibus oculis inuisibilis permanet, sed certis indiciis per subiectam creatori creaturam uisibiliter appareret et syllabatim per transitorias temporum morulas humanae linguae uocibus loqueretur, qui in sua natura non corporalitualiter; non sensibiliter, sed intelligibiliter; non temporaliter, sed, ut ita dicam aeternaliter, nec incipit loqui, nec desinit: quod apud illum sincerius audiunt, non corporis aure, sed mentis, ministri ejus et nuntii, qui ejus ueritate incommutabili perfruuntur inmortaliter beati: et quod faciendum modis ineffabilibus audiunt et usque in ista uisibilia adque sensibilia perducendum, in
Abbreviated transcription (Latin):
adhanc terrenã ⁊ imã ꝑtingere flosculorum atq fo¬
lioꝵ pulchritudinẽ comꝓbat. Quȩ omnia quasi
abiecta ⁊ uelocissime ꝑeuntia. decentissimos for¬
marũ suarum numeroshabere non posse confir¬
mat: nisi inde forment᷑ uͥ forma intelligibilis et
incommutabilis. simul habens omnia ꝑseuerat
Hoc dñs ihe ibi ostendit ubi ait Confiderate li¬
lia agri: non laborant neq nent. Dico autẽ uob̃
quod nec salomon inomm gła sua sic amictꝰ ẽ sicut
unum ex istis. Si autemfenum agri quod hodie ẽ.
& cras inclibanum mittit᷑ ds̃ sic uestit. quantoma¬
gis uos modice fidei: Optime gͥ anima humana
adhuc terrenis desideriis infirma. ea ipsa quȩ tem¬
poraliter exoptat bona infirma atq tĩrna uite huic
transitorie necessaria. et p̃illius uite sempiternis
beneficiis contempnenda. ñ tam̃ nisi ab uno deo
expecdare consuescit: ut ab illius cultu etiam inistoꝵ

Expanded text:
ad haec terrena et ima pertingere flosculorum adque foad haec terrena et ima pertingere flosculorum adque foliorum pulchritudine conprobat; quae omnia quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentissimos formarum suarum numeros habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intellegibilis et incommutabilis simul habens omnia perseuerat. Hoc Dominus Iesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant neque nent. Dico autem uobis, quia nec Salomon in tota gloria sua sic amictus est, sicut unum ex eis. Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic uestit: quanto magis uos, modicae fidei? Optime igitur anima humana adhuc terrenis desideriis infirma ea ipsa, quae temporaliter exoptat bona infima adque terrena uitae huic transitoriae necessaria et prae illius uitae sempiternis benefiexspectare consuescit, ut ab illius cultu etiam in istorum
Abbreviated transcription (Latin):
cdu ipsius popłi. quantum sufficere diuina ꝓui¬
dentia iudicabat. mirabilib rerum signis ⁊ mot¬
b apparebãt ad eandem legem dancdã ceator se¬
generis. quos ad dei ppłm ꝑtinet. recta eruditio ꝑ qͦs¬
dam articulos temporum tanquam etatum ꝓfecit ac¬
cessib. ut a temporalib ad eterna capienda. ⁊ auiisi¬
bilib ad inuisibilia surgeret᷑. Ita sanc. ut etiam illo
tempore quo uisibilia ꝓmitebant᷑ diuinitꝰ p̃mia.
unus tam̃ colendꝰ commendaret᷑ ds̃: ne mens hu¬
mana uel prorpsis t̾renis uicȩ transitoriȩ premiis.
cuiquam nͥ uerdamimȩ creatori et dño subderct᷑.
Omnia quippe quȩ p̃stare hominib ł angłi ł ho¬
mines possunt. in unius ẽẽ omnipotentis potesta¬
te quisquis diffitet᷑: insanit. Deprouidentia certe
plotinꝰ platonicꝰ disputat: eamq asũmo deo cuniꝰ
ẽ intelligibilis atq ineffabilis pulchritudo usq

Expanded text:
ctu ipsius populi, quantum sufficere diuina prouictu ipsius populi, quantum sufficere diuina prouidentia iudicabat, mirabilibus rerum signis et motibus apparebat ad eandem legem dandam creatori segeneris, quod ad Dei populum pertinet, recta eruditio per quosdam articulos temporum tamquam aetatum profecit accessibus, ut a temporalibus ad aeterna capienda et a uisibilibus ad inuisibilia surgeretur; ita sane ut etiam illo tempore, quo uisibilia promittebantur diuinitus praemia, unus tamen colendus commendaretur Deus, ne mens humana uel pro ipsis terrenis uitae transitoriae beneficiis cuiquam nisi uero animae creatori et domino subderetur. Omnia quippe, quae praestare hominibus uel angeli uel homines possunt, in unius esse Omnipotentis potestate quisquis diffitetur, insanit. De prouidentia certe Plotinus Platonicus disputat eamque a summo Deo, cuius est intellegibilis adque ineffabilis pulchritudo, usque
Abbreviated transcription (Latin):
auditur sententia insilentio intelligentis constitu¬
ta non hoc est quod ipsa: ita et species qi uisusẽ ds̃
innatura inuisibili constitutꝰ non erat quod ipsa
Ueruntam̃ ipse in eadem specie corporali uidebat᷑:
sicut illa sententia ipsa insono uocis audit᷑. Nec illi
ignorabant inuisibilem dm̃ inspecie corporali
quod ipse ñ erat se uidere. Nam et loquebatꝰ cũ
loquente moyses: & ertam̃ dicebat. Si inueni grãm
ante te: ostende mͥ temet ipsum scient̃. ut uideã te.
Cum gͥ oporteret dei legem inedictis angłorum ttm¬
biliter dari. non uni homini paucis ue sapientibis.
st̃ in monte ubi lex ꝑ unũ dabatur: conspiciente mul¬
citudine metuenda et tremenda quȩ fiebant. Non
cnim popłs isił sic moysi credidit. quemadmodũ
suo lygurgo lacedemonis: qđ aioue scu apolline le¬
ges quas condidit accepisset. tim enim lex daba¬
tur populo. qua coliunus iubebat᷑ ds̃. inconspe¬

Expanded text:
auditur, sententia in silentio intelligentiae constituauditur, sententia in silentio intelligentiae constituta, non est hoc quod ipsa, ita et species qua visus est Deus in natura invisibili constitutus, non erat quod ipse. Verumtamen ipse in eadem specie cosicut illa sententia ipsa in sono uocis auditur; nec illi ignorabant inuisibilem Deum in specie corporali, quod ipse non erat, se uidere. Nam et loquebatur cum loquente Moyses et ei tamen dicebat: Si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum, scienter ut uideam te. Cum igitur oporteret Dei legem in edictis angelorum terribiliter dari, non uni homini paucisue sapientibus, ssunt in monte, ubi lex per unum dabatur, conspiciente multitudine metuenda et tremenda quae fiebant. Non enim populus Israel sic Moysi credidit, quem ad modum suo Lycurgo Lacedaemonii, quod a Ioue seu Apolline leges, quas condidit, accepisset. Cum enim lex dabatur populo, qua coli unus iubebatur Deus, in conspe
Abbreviated transcription (Latin):
rarissimisq maiora sunt. Nam ⁊ omni miraculo qd
fit ꝑhominem: maiꝰ miracłm ẽ homo. Quappter
ds̃ quifecit uisibilia cȩlum ⁊ t̃ram non dedignat᷑
facere uisibilia miracula incęlo uel int̾ra: quib
adse inuisibilem colendum excitet animũ. adhuc
uisibilib deditũm. Ubiuͦ ⁊ quando faciat. incõ¬
mutabile consilium penes ipsum ẽ: incuiꝰ dispe¬
sitione iam tempora facta sunt. quecunq futura
sunt. Nam temporalia mouens temporalit̃ ñ mo¬
uetur: nec aliter nouit facienda quam facta. nec
aliter inuocantes exaudit. quam inuocaturos ui¬
det. Nam ⁊ cum exaudiunt angłi ciꝰ. ipse ieis
eraudit. canquam in uero nec manu facto templo
suo. sicut in hominib scĩs suis: ciꝰq temporaliter
fiunt iussa. ęterna eius lege conspecta. Nec mo¬
uere debit. quod cumsit inuisibilis. sepe uisibilt̃
patrib apparuisse memorat᷑. Sicut enim sonus qͦ

Expanded text:
rarissimisque maiora sunt. Nam et omni miraculo. quod rarissimisque maiora sunt. Nam et omni miraculo. quod fit per hominem, maius miraculum est homo. Quapropter Deus, qui fecit uisibilia caelum et terram, non dedignatur facere uisibilia miracula in caelo uel terra, quibus ad se inuisibilem colendum excitet animam adhuc uisibilibus deditam; ubi uero et quando faciat, incommutabile consilium penes ipsum est, in cuius dispositione iam tempora facta sunt quaecumque futura sunt. Nam temporalia mouens temporaliter non mouetur, nec aliter nouit facienda quam facta, nec aliter inuocantes exaudit quam inuocaturos uidet. Nam exaudit tanquam in vero nec manufacto templo suo, sicut in omnibus sanctis suis, ejusque temporaliter fiunt jussa aeterna sine lege conspecta. Nec movere debet, quod cum sit invisibilis, saepe visibiliter patribus apparuisse memoratur. Sicut enim sonus qui
Abbreviated transcription (Latin):
dim̃ta. quȩ uera pietate cauenda sunt prudenter
intelligantur: Porro autem quecunq miracula si
ue ꝑangłos siue quocunq mͦ ita cdhiuinitus fiunt.
ut dei unius in quosolo beata uita ẽ. cultum reli¬
gionemq commendent: ea uere ab eis uel ꝑ eos
qui nos scd̾m ueritatem pietatemq diligunt fieri.
ipso deo in illis oꝑante credendum ẽ. Neq enimhi
audiendi sunt qui dm̃ inuisibilem uisibilia mi¬
racula oꝑari negant: cum ipse etiam scđm ipsos
fecerit mundum. quem certe uisibilem negare
non possunt. Quicqͥd gͥ mirabile sit in hoe mundo
ꝓfecto minꝰ ẽ quam totus hic mundus. id est celũ et t̃a
et omnia quȩ meissunt: quȩ certe ds̃ fecit. Sicut aũt
ipse qui fecit. ita modus quo fecit occultus ẽ: et in cõ¬
p̃hensibilis homini. Quamius itaq miracula ui¬
sibilium naturarum uidendi assiduitate uiluerint.
tam̃cum ea sapienter intuemur. inusitatissimis

Expanded text:
dimenta, quae uera pietate cauenda sunt, prudenter dimenta, quae uera pietate cauenda sunt, prudenter intellegantur? Porro autem quaecumque miracula siue per angelos siue quocumque modo ita diuinitus fiunt, ut Dei unius, in quo solo beata uita est, cultum religionemque commendent, ea uere ab eis uel per eos, qui nos secundum ueritatem pietatemque diligunt, fieri ipso Deo in illis operante credendum est. Neque enim audiendi sunt, qui Deum inuisibilem uisibilia miracula operari negant, cum ipse etiam secundum ipsos fecerit mundum, quem certe uisibilem negare non possunt. Quidquid igitur mirabile fit in hoc mundo, profecto minus est quam totus hic mundus, id est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, quae certe Deus fecit. Sicut autem ipse qui fecit, ita modus quo fecit occultus est et inconprehensibilis homini. Quamuis itaque miracula uisibilium naturarum uidendi adsiduitate uiluerint, tamen, cum ea sapienter intuemur, inusitatissimis
Abbreviated transcription (Latin):
entia. Ceterum illos quib conu̾satio cum diis adhoc
eẽt. ut ob inuemiendum fugitiuum ł p̃dium com¬
parandum. aut ꝓpt̾ nuptias ł mercaturam. uł qͥd
hꝰmodi mentem diuinam inquietarent: frustra eos
uideri dicit coluisse sapientiam. Illa etiam ipsa nu¬
mina cum quib conuersarent᷑. et si de ceteris reb
uera p̃dicarent: tam̃ qm̃ de beatitudine nichil cau¬
tum nec satis idoneum monerent. nec deos illos
cẽ. nec benignos demones. s aut illum qui dicit᷑
fallax aut humanũ omne comm̃tum. Uerum q¬
tanta ⁊ talia geruntur his artib ut uniuersum mo¬
dum humanȩ facultatis excedant: quid restat nisi
ut ea quȩ mirifice tanquam diuinitꝰ p̃dici ł fieri
uident᷑. nec tam̃ ad unius dei cultum ieferuntur.
cui simpliciter inherere fatentib quoq platonicis
⁊ ꝑmulta testantib solum beatificum bonum ẽ ma¬
lignorum demonum ludibria et seductoria impe¬

Expanded text:
entia. Ceterum illos, quibus conuersatio cum dis ad hoc entia. Ceterum illos, quibus conuersatio cum dis ad hoc esset, ut ob inueniendum fugitiuum uel praedium conparandum, aut propter nuptias uel mercaturam uel quid huius modi mentem diuinam inquietarent, frustra eos uideri dicit coluisse sapientiam; illa etiam ipsa numina, cum quibus conuersarentur, etsi de ceteris rebus uera praedicerent, tamen quoniam de beatitudine nihil cautum nec satis idoneum monerent, nec deos illos esse nec benignos daemones, sed aut illorum quod dicitur fallax, aut humanum omne commentum. CAPUT tanta et talia geruntur his artibus, ut uniuersum modum humanae facultatis excedant: quid restat, nisi ut ea, quae mirifice tamquam diuinitus praedici uel fieri uidentur nec tamen ad unius Dei cultum referuntur, cui simpliciter inhaerere fatentibus quoque Platonicis et per multa testantibus solum beatificum bonum est, malignorum daemonum ludibria et seductoria inpe