comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homines: si sacrificauit ille bahali ut
interficeret homines: Quid enim eis
obesset secundum egregiam doctrinã men¬
daciloquorum. si diaboli cultũ mentirent᷑
in corpore: quando dei cultus seruabat᷑
incorde: Sed non sic intellexerunt apłi:
martyres ueri. martyres scĩ. Uiderunt
quippe. tenueruntq quod dictum ẽ. cor¬
de creditur ad iusticiam. ore confessiofit
tũ mendacium. Ac sic irrepreh ensibiles
abierunt. ubi temptari a mendacibus ul¬
terius non cauebunt: quia mendaces am¬
plius insuis cȩlestibus cetibus uł alie¬
nos uł proximos non habebunt. Illum
uero iheu mendacio impio et sacrificio
sacrilego occidendos impios et sacrilegos
inquirentem non imitarent᷑: nec si de il¬
lo qualis fuisset eadem scriptura tacuisset
Cum uͦ scriptum sit eum rectum cor non
habuisse cum deo: quid ei profuit qͦd pro
non nulla obedientia quam de domo achab
omnino delenda. procupiditate suȩ do¬
minationis exhibuit. aliquantam mer¬

Expanded text:
homines, si sacrificauit ille Bahali, ut homines, si sacrificauit ille Bahali, ut interficeret homines? quid enim eis obesset secundum egregiam doctrinam mendaciloquorum, si diaboli cultum mentirentur in corpore, quando dei cultus seruabatur in corde? sed non sic intellexerunt apostolum martyres ueri, martyres sancti. uiderunt quippe tenueruntque quod dictum est: corde creditur ad iustitiam, ore confessio fit entum en t U III mend acium, ac sic inreprehensibiles abierunt, ubi temptari a mendacibus ulterius non cauebunt, quia mendaces amplius in suis caelestibus coetibus uel alienos uel proximos non habebunt. illum uero Iehu mendacio inpio et sacrificio sacrilego occidendos inpios et sacrilegos inquirentem non imitarentur, nec si de illo qualis fuisset eadem scriptura tacuisset. cum uero scriptum sit eum rectum cor non habuisse cum deo, quid ei profuit, quod pro nonnulla oboedientia, quam de domo Achab omnino delenda pro cupiditate suae dominationis exhibuit, aliquantam mer
Abbreviated transcription (Latin):
sententia scõs martyres exhonorat. im¬
mo uero aufert scã omnino martyria.
Iustius enim sapientiusq facerent secun¬
dum istos. si ꝑsecutoribus suis non se
confiterentur esse xp̃ianos. nec eos sua
confessione facerent homicidas: sed po¬
tius mentiendo et negando qͦd erant.
et ipsi saluum haberent carnis commo¬
dum cordisq propositum ⁊ et illos con¬
ceptum animo scelus implere non si¬
nerent. Non enim proximi eoꝵ erant
in fide xp̃iana. ut cum eis deberent lo¬
qui ueritatem inore suo. quam loque¬
bantur in corde suo: sed ipsius uerita¬
tis insuꝑ mimici. Si enim ille quẽ si¬
bi inter cȩteros ad exemplũ mentiendi
prudenter uidentur intueri seruũ baha¬
lis se esse mentitus est. ut seruos eius oc¬
cideret: quanto iustius scd̾m istorum ꝑ
uersitatem tempore ꝑsecutionis seruos
demonum se mentirent᷑ serui xp̃i. ne
serui demonum seruos occiderent xp̃i.
et sacrificarent idolis. ne interficerent᷑

Expanded text:
sententia sanctos martyres exhonorat, imsententia sanctos martyres exhonorat, immo uero aufert sancta omnino martyria. iustius enim sapientiusque facerent secundum istos, si persecutoribus suis non se confiterentur esse christianos nec eos sua confessione facerent homicidas, sed potius mentiendo et negando quod erant, et ipsi saluum haberent carnis commodum cordisque propositum et illos conceptum animo scelus inplere non sinerent. non enim proximi eorum erant in fide christiana, ut cum eis deberent loqui ueritatem in ore suo, quam loquebantur in corde suo, sed ipsius ueritatis insuper inimici. si enim Iehu, quem sibi inter ceteros ad exemplum mentiendi prudenter uidentur intueri, seruum Bahalis se esse mentitus est, ut seruos eius occideret, quanto iustius secundum istorum per uersitatem tempore persecutionis seruos daemonum se mentirentur serui Christi, ne serui daemonum seruos occiderent Christi, et sacrificarent idolis, ne interficerentur
Abbreviated transcription (Latin):
Nec in eo malo debemus priscillianistarũ
esse participes: in quo cȩteris hereticis
conuincuntur esse peiores. Ipsi enĩ sol
uł certe maxime ipsi reperiuntur ad
occultandam suam quam putant ue¬
ritatem dogmatirare mendaciũ: Atq
hoc tam magnũ malum idõ iustum
existimare: quia dicunt incorde retinen¬
dum esse quod uerum est: ore autẽ ad a¬
lienos proferre falsum. nullum esse pec¬
catum: Et hoc esse scriptum. qui loquit᷑
ueritatem in corde suo: tanquam hoc sa¬
tissit ad iusticiam. etiam si loquat᷑ qͥs q
inore mendacium. quando ñ ꝓximus
sed alienus hoc audit. Propterea etiam
putant apostolum paulum cũ dixisset.
deponentes mendacium loquimim ue¬
ritatem. statim addidisse unusquisq
cum proximo suo. quia sumꝰ inuicẽ m̃bra:
ut uidelicet cum eis qui nobis insocie¬
tate ueritatis proximi non sunt. neq
ut ita dicam commenbres nr̃i sunt.
loqui liceat oporteatq mendaciũ. Que

Expanded text:
nec in eo malo debemus Priscillianistarum nec in eo malo debemus Priscillianistarum esse participes, in quo ceteris haereticis conuincuntur esse peiores. ipsi enim soli uel certe maxime ipsi reperiuntur ad occultandam suam quam putant ueritatem dogmatizare mendacium atque hoc tam magnum malum ideo iustum existimare, quia dicunt in corde retinendum esse, quod uerum est, ore autem ad alienos proferre falsum nullum esse peccatum et hoc esse scriptum: qui loquitur ueritatem in corde suo; tamquam hoc satis sit ad iustitiam, etiamsi loquatur quisque in ore mendacium, quando non proximus, sed alienus hoc audit. propterea etiam putant apostolum Paulum, cum dixisset: deponentes mendacium loquimini ueritatem, statim addidisse: unusquisque cum proximo suo, quia sumus inuicem membra, ut uidelicet cum eis, qui nobis in societate ueritatis proximi non sunt neque, ut ita dicam, commembres nostri sunt, loqui liceat oporteatque mendacium. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ꝑdes loquentes mendacium. ut qͦs¬
dam non omnes intelligi sineret: sed u¬
niuersalem sententiam protulit: ꝑdes
omes qui loquunt᷑ mendaciũ. Anqͥa
non dictum ẽ. ꝑ des omnes qui loquunt᷑¬
iniustum mendacium. uł qui loquunt᷑
qđcunq mendacium. ideo putandũ ẽ
locum alicui relaxatum esse mendacio:
ut scilicet si aliqͦd mendacium quod qui
non qͦdcunq mendacium.quia inuent¬
tur et iustum qͦd utiq laudis debet eẽ
non criminis: Nonne cernis quantũ adiu¬
uet hec disputatio eos ipsos quosꝑ magna
uenatione mendaciis nr̃is capere molim᷑:
Priscillianistarum ẽ enim sicut ipse mon¬
strasti ipsa sententia. Cui comprobande
adhibent testimonium de scripturis.
exortantes suos admentiendum.tanqũã
exemplis patriarcharum. ꝓphetarum.
etiam ipsum dñm xp̃m. nec se aliter ar¬
bitrantes ueracem suam ostendere falsita¬
tem: nisi ueritatem dicant esse mendacẽ.
Redarguenda sunt ista: non imitanda.

Expanded text:
dixit perdes loquentes mendacium\', ut quosdixit perdes loquentes mendacium\', ut quosdam, non omnes intellegi sineret, sed uniuersalem sententiam protulit dicens: perdes omnes qui loquuntur mendacium. an quia non dictum est: perdes omnes qui loquuntur omne mendacium uel qui loquuntur quodcumque mendacium, ideo putandum est locum alicui relaxatum esse mendacio? ut scilicet sit aliquod mendacium, quod qui non quodcumque mendacium, quia inuenitur et iustum, quod utique laudis debet esse, non criminis? Nonne cernis, quantum adiuuet haec disputatio eos ipsos, quos pro magna uenatione mendaciis nostris capere molimur? Priscillianistarum est enim, sicut ipse monstrasti, ista sententia: cui comprobandae adhibent testimonia de scripturis exhortantes suos ad mentiendum tamquam exemplis patriarcharum, prophetarumetiam ipsum dominum Christum nec se aliter arbitrantes ueracem suam ostendere falsitatem, nisi ueritatem dicant esse mendacem. redarguenda sunt ista, non imitanda;
Abbreviated transcription (Latin):
eos de latebrissuis nr̃is esse mendaciis cru¬
endos. Ut quid enim tanta cura eos inuesti¬
gare atq indagare conamur: nisi ut cap¬
tos inaꝑtumq productos. aut etiam ip¬
sos ueritatem doceamus. aut certe ueri¬
tate conuictos nocere aliis non sinamus:
Ad hoc gͦ ut eorum mendacium deleat᷑
siue caueatur: dei autem ueritas augeat᷑.
Quomodo igitur mendacio. mendacia re¬
cte potero ꝑsequi: An et latrocinio latro¬
cinia. et sacrilegio sacrilegia. et adulterio
sunt adulteria ꝑsequenda: Si autem ue¬
ritas dei inmeo mendacio abundabit:
nunqͥdnam et nos dicturi sumus. facia¬
mus mala ut ueniant bona: Quod ui¬
des quomͦ detestetur apostolus. Quid
est enim aliud mentiamur. ut hereticos m̃¬
daces adueritatem adducamus: nisi faciamꝰ
mala. ut ueniant bona: An aliquando
bonum est mendacium: uel aliquando
mendacium non est malum:Curgͦ scrip¬
Non enim aliquos excepit aut indefinite

Expanded text:
eos de latebris suis nostris esse mendaciis erueos de latebris suis nostris esse mendaciis eruendos. ut quid enim eos tanta cura uestigare atque indagare conamur, nisi ut captos in apertumque productos aut etiam ipsos ueritatem doceamus aut certe ueritate conuictos nocere aliis non sinamus? ad hoc ergo, ut eorum mendacium deleatur siue caueatur, dei autem ueritas augeatur. quomodo igitur mendacio mendacia recte potero persequi? an et latrocinio latrocinia et sacrilegio sacrilegia et adulterio sunt adulteria persequenda? si autem ueritas dei in meo mendacio abundabit, numquidnam et nos dicturi sumus: faciamus mala, ut ueniant bona? quod uides quemadmodum detestetur apostolus. quid est enim aliud \'mentiamur, ut haereticos mendaces ad ueritatem adducamus\', nisi : faciamus mala. ut ueniant bona? an aliquando bonum est mendacium uel aliquando mendacium non est malum? cur ergo scripur mendacium? non enim aliquos excepit aut indefinite
Abbreviated transcription (Latin):
sa extitit: quod ad priscillia¬
nistas hereticos uestigandos.
qui heresim suam non solum negando
atq mentiendo. uerum etiam peierando
existimant occultandam. Uisum est quibꝰ¬
dam catholicis priscillianistas se debere si¬
mulare: ut eorum latebras penetrarent.
quod ego fieri prohibens.hunc librũ condi¬
di. Hic liber sic incipit. Multa mͥ legenda
ulta michi legenda misisti con
rescripta dum p̃paro.et aliis
atq in eas me contrusit angustias. ut quo¬
modocũq rescriberem: ne arridente iam
tempore nauigandi: ꝑlatorem remeare
cupientem diutius detinerem. Itaq omni¬
bus quȩ michi leonas di famulus abste
attulit et mox ut ea sũpsi. et postea cũ dicta¬
re iam uellem euolutus atq ꝑlectis. et qͣ
potui consideratione ꝑpensis:ualde sum
tuo delectatus eloquio. et sanctarum me¬
moria scripturarum.ingeniq: sollertia.
et dolore quo negligentes catholicos mor¬
des: et zelo quo aduersus etiam latentes he¬
reticos frendes. S non michi ꝑsuadetur:

Expanded text:
sa exstitit, quod ad Priscillianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum etiam pejerando existimant occulendam, visum est quibusdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda ulta mihi legenda misisti, Consrescripta dum praeparo et aliis atque in eas me detrusit angustias, ut quomodocumque rescriberem, ne arridente iam tempore nauigandi perlatorem remeare cupientem diutius detinerem. itaque omnibus, quae mihi Leonas dei famulus abs te adtulit, et mox ut ea sumpsi et postea cum haec dictare iam uellem euolutis atque perlectis et quanta potui consideratione perpensis ualde sum tuo delectatus eloquio et sanctarum memoria scripturarum ingeniique sollertia et dolore, quo neglegentes catholicos mordes, et zelo, quo aduersus etiam latentes haereticos frendes. sed non mihi persuadetur
Abbreviated transcription (Latin):
cuiuslibet inquisitione uł affirmatione
disseritur: si contra hoc sit. uerum eẽ ñ pos¬
sit. Qua ꝓpter quisquis uł de anima uł
de quacunq re obscura id astruit. unde
hoc qͦd uerissimum fundamentũ notissimũ
est destruat: siue sit ille filius. siue inimicꝰ
eccłiȩ: aut corrigendus ẽ. aut cauendus. S
hic sit huiꝰ uoluminis finis: ut aliud ha¬
beant quȩ secunt᷑ exordium: Explicit lib

Expanded text:
cuiuslibet inquisitione uel adfirmatione cuiuslibet inquisitione uel adfirmatione disseritur, si contra hoc sit, uerum esse non possit. quapropter quisquis uel de anima uel de quacumque re obscura id adstruit, unde hoc quod uerissimum, fundatissimum, notissimum est destruat, siue sit ille filius siue inimicus ecclesiae, aut corrigendus est aut cauendus. sed hic sit huius uoluminis finis, ut aliud habeant quae sequuntur exordium. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
utrosq diuinoꝵ testimonioꝵ auctorita¬
te et luce ueritatis conuineit. Addunt sane
ad latebrarũ suart̃ nebulas pelagiani. de ori¬
gine animȩ non necessariam questionẽ: ad hoc
ut resmanifestas aliarũ rerũ obscuritate tur¬
bando. moliant᷑ latendi locũ. Niunt enĩ ani
marũ traducem. cũ peccati traduce contineri.
Quod ubi et quando meoꝵ qui defendunt ad¬
uersus istos catholicam fidem. uł sermonib
audierint. uł litteris legerint. nescio. Iuia et¬
si inuenio a catholicis de hac re aliquid scrip¬
tum: nondum contra istos fuerat ueritatis
suscepta defensio: neq id agebatur. ut eis re¬
sponderet᷑. S hoc dico tam manifestũ eẽ
scđm scripturas scãs originale peccatũ. atq
hoc dimitti lauacro regenerationis in paruu¬
lis tanta fidei catholice antiquitate atq aucto¬
ritate firmatum. tam clare ȩccłiȩ celebrita¬
te notissimũ: ut quicqͥd de animȩ origine

Expanded text:
utrosque diuinorum testimoniorum auctoritautrosque diuinorum testimoniorum auctoritate et luce ueritatis conuincit. Addunt sane ad latebrarum suarum nebulas Pelagiani de origine animae non necessariam quaestionem ad hoc, ut res manifestas aliarum rerum obscuritate turbando moliantur latendi locum. aiunt enim \'nos animarum traducem cum peccati traduce contueri.\' quod ubi et quando in eorum, qui defendunt aduersus? istos catholicam fidem, uel sermonibus audierint uel litteris legerint nescio, quia etsi inuenio a catholicis de hac re aliquid scriptum, nondum contra istos fuerat ueritatis suscepta defensio neque id agebatur, ut eis responderetur. sed hoc dico tam manifestum esse secundum scripturas sanctas originale peccatum atque hoc dimitti lauacro regenerationis in paruulis tanta fidei catholicae antiquitate atque auctoritate firmatum, tam clara ecclesiae celebritate notissimum, ut quidquid de animae origine
Abbreviated transcription (Latin):
nrẽ nature accidens malũ. ñ di distincti¬
one sperandũ. sed dĩ miseratione sanan¬
dum. Item qͦd dicimus legem. scãm. iustam
et bonam. non iustificandis impiis. sed con
datur: et contra pelagianos. quia scd̃m a¬
postolum nemo ex lege iustificat᷑: et idõ
iustificandis eis quos littera occidit. id est
quos lex bona p̃cipiens p̃uaricationis re¬
os facit. sp̃s grẽ gratis opitulatur. Item qͦd
arbitrium sui in malum lib̃m dicimꝰ. ad
agendum bonum grã dei ẽẽ liberandum.
contra pelagianos est: quod autem dici¬
mus ab illo exortum. qđ antea non erat
malũ.contra manicheos ẽ. Item qͦd scõs
patriarchas et ꝓphetas debitis in deo
laudib honoramus. aduersus ẽ mani¬
cheos: quod uero et ipsis quamuis iustis
et dõ placentib ꝓpiciationem dñi fuis¬
se dicimus necessariam. aducrsum ẽ pe¬
lagianos. Utrosq gͥ catholica fides sic̃
et cęteros hereticos aduersarios inuenit:

Expanded text:
nostrae naturae accidens malum non dei disiunctinostrae naturae accidens malum non dei disiunctione separandum, sed dei miseratione sanandum. item quod dicimus legem sanctam et iustam et bonam non iustificandis impiis, sed conudatur, et contra Pelagianos, quia secundum apostolum nemo ex lege iustificatur et ideo uiuificandis eis quos littera occidit, id est quos lex bona praecipiens praeuaricatione reos facit, spiritus gratiae gratis opitulatur. item quod arbitrium in malo liberum dicimus ad agendum bonum gratia dei esse liberandum, contra Pelagianos est, quod autem dicimus ab illo exortum, quod antea non erat malum, contra Manicheos est. item quod sanctos patriarchas et prophetas debitis in deo laudibus honoramus, aduersum est Manicheis. quod uero et ipsis quamuis iustis et deo placentibus propitiationem domini fuisse dicimus necessariam, aduersum est Pelagianis. utrosque igitur catholica fides sicut et ceteros hereticos aduersarios inuenit,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq patriarchas et ꝓpħas. quantis pos¬
sunt execrationib insectantur. Ecce unde
se putant heretici noui. manicheoꝵ noĩe
subiecto. uim subter fugere ueritatꝰ. S
non subt̃fugiunt. Insequit᷑ quippe illa: et
simul manicheos pelagianosq sub uertit
Homoenim dũ nascit᷑: quia bonũ aliqͥd ẽ
in quantũ homo ẽ manicheũ redarguit.
laudatq creatorem: inquantũ uͦ trahit
originale peccatum. pelagium redarguit:
et habet necessariũ saluatorẽ Nam et qͦd
sananda dicit᷑ ista natura. utrunq reꝑcutit:
quia nec medicina opus haberet si sana eẽt.
qͦd est contrapelagiũ: nec sanari posset
omnino si ȩternum atq incõmutabile
malũ eẽt. qͦd ẽ contra manicheũ. Itẽ qͦd
nuptiis quas laudamꝰ adño constitutas
concupiscentiam carnis imputandã esse
ñ dicimus. et contra pelagianos ẽ qͥ eam
in laudib ponunt. et contra manicheos
qui eam malȩ nature tribuunt: cũ sit

Expanded text:
quoque patriarchas et prophetas quantis posquoque patriarchas et prophetas quantis possunt exsecrationibus insectantur. ecce unde se putant heretici noui Manicheorum nomine subiecto uim subterfugere ueritatis, sed non subterfugiunt. insequitur quippe illa et simul Manicheos Pelagianosque subuertit. homo enim, dum nascitur, quia bonum aliquid est, in quantum homo est, Manicheum redarguit laudatque creatorem, in quantum uero trahit originale peccatum, Pelagium redarguit et habet necessarium saluatorem. nam et quod sananda dicitur ista natura, utrumque repercutit, quia nec medicina opus haberet, si sana esset — quod est contra Pelagium — nec sanari posset omnino, si aeternum atque inmutabile malum esset, quod est contra Manicheum. item quod nuptiis, quas laudamus a domino constitutas, concupiscentiam carnis inputandam esse non dicimus, et contra Pelagianos est, qui eam in laudibus ponunt, et contra Manicheos, qui eam malae alienae naturae tribuunt, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
głatur. in domino gloriet᷑. Et confessio cõ¬
munis ẽ omniũ: si dixerimꝰ quia peccatũ
non habemus: nos ipsos seducimus: et ue¬
ritas in nobis non ẽ. Sed qm̃ inhisquinq
reb quas ꝓposui. in quib querunt latebͣs
et de quib conectunt calumnias. diuinis
documentis ꝑduntur atq uincunt᷑: ex co¬
gitauerunt manicheoꝵ detestabili noĩe
imꝑitos quos potuerint deterrere. ne aduer¬
sus eoꝵ ꝑuersissima dogmata. aures accom¬
modent ueritati: quia scilicet manichei
quinq istoꝵ tria priora blasphemando con¬
demnant: dicentes neq humanam creatu¬
ram. neq nuptias. neq legem a sũmo et uͦ
dõ ẽẽ instituta. Non autem inspiciunt qͦd ue¬
ritas dicit. alibero arbitrio exordium sũp¬
sisse peccatum. et ex illo esse omne uł an¬
głi uł hominis malum: quia mali natu¬
ram semꝑ malam et dõ coeternam. nimis
adõ erorbitantes. credere malucrunt. Sc̃õs

Expanded text:
gloriatur, in Domino glorietur : et confessio comgloriatur, in Domino glorietur : et confessio communis est omnium, Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Sed quoniam in his quinque rebus quas proposui, in quibus quaerunt latebras et de quibus conectunt calumnias, diuinis documentis produntur atque uincuntur, excogitauerunt Manicheorum destabili nomine inperitos quos potuerint deterrere, ne aduersus eorum peruersissima dogmata aures accommodent ueritati, quia scilicet Manichei quinque istorum tria priora blasphemando condemnant dicentes neque humanam creaturam neque nuptias neque legem a summo et uero deo esse instituta. non autem accipiunt, quod ueritas dicit, a libero arbitrio exordium sumpsisse peccatum et ex illo esse omne uel angeli uel hominis malum, quia mali naturam semper malam et deo coaeternam nimis a deo exorbitantes credere maluerunt. sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
cdo inuenerunt in hominib nuptiȩ. ñ fe¬
cerunt: quia et illa in plurimis sine ipsis ẽ:
et ipsi si nemo peccasset. sine illa eẽ potuerunt.
Et lex scã. et iusta. et bona. nec ipsa ẽ grã: et ni¬
chil ex ea recte fit sine gr̃a: quia non ẽ data quȩ
posset uiuificare. s p̃uaricationis causa posi¬
ta ẽ: ut conuictos concluderet sub peccato:
et ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daret᷑ credentib.
Et liberum arbitrium captiuatũ. non nisi
ad peccatũ ualet: ad iusticiam uͦ. nisi diui¬
nitus liberatũ adiutũq non ualet. Ac per
hoc. et scĩ om̃s siue ab illo antiquo abel usq
ad iohannẽ baptistam. siue ab ipsis apłis usq
adhoc tempiis. et deinceps. usq ad terminũ scłi.
in domino laudandi sunt. non in se ipsis: qͥa
et illoꝵ anterioꝵ uox est: in dño laudabit᷑
anima mea:. et istorum posterioꝵ uox ẽ: grã
deisum qͦd sum. Et ad om̃s ꝑtinet: ut qui

Expanded text:
cto invenerunt in hominibus nuptiae, non fecto invenerunt in hominibus nuptiae, non fecerunt; quia et illa in plurimis sine ipsis est, et ipsae si nemo peccasset, sine illa esse potuerunt. Et lex sancta et justa et bona ; nec ipsa est gratia, et nihil ex ea recte fit sine gratia; quia non est data quae posset vivificare, sed praevaricationis causa posita est, ut convictos concluderet sub peccato, et promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Et liberum arbitrium captivatum nonnisi ad peccatum valet; ad justitiam vero, nisi divinitus liberatum adjutumque, non valet. Ac per hoc et sancti omnes, sive ab illo antiquo Abel usque ad Joannem Baptistam, sive ab ipsis Apostolis usque ad hoc tempus, et deinceps usque ad terminum saeculi, in Domino laudandi sunt, non in se ipsis. Quia et illorum anteriorum vox est, In Domino laudabitur anima mea : et istorum posteriorum vox est, Gratia Dei sum id quod sum . Et ad omnes pertinet, Ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
ut ei non sit necessaria etiam post regenerati¬
onis lauacrum. donec istam uitam finiat
remissio peccatoꝵ: gͦ cũ urgent᷑ ne ista tria di¬
cant. et ꝑhȩc homines qui eis credunt a gr̃a
saluatoris alienent. et elatos insuꝑbiam in
iudicium diaboli p̃cipites ire ꝑsuadeant: in¬
mittunt aliarũ rerum nebulas questionũ:
in quib eoꝵ apud homines simpliciores. si¬
ue tardiores. siue scĩs litteris minus eruditos.
impietas delitescat. Hȩ sunt nebulȩ:de laude
creature laude nuptiarum.laude legis.lau¬
de liberi arbitrii. laude scõꝵ: quasi quisqͣm
nrm̃ ista uituꝑet: ac non potius omnia in
honorem creatoris et saluatoris debitis lau¬
dib p̃dicet. S neq creatura ita uult lauda¬
ri: ut gaudet sanari. Et nuptiȩ quanto
magis laudande sunt: tanto minus eis im¬
putanda ẽ pudenda carnis concupiscentia:
quȩ non ẽ a patre: s ex mundo ẽ. Quã ꝓfe¬

Expanded text:
ut ei non sit necessaria etiam post regeneratiut ei non sit necessaria etiam post regenerationis lavacrum, donec istam vitam finiat, remissio peccatorum: ergo cum urgentur, ne ista tria dicant, et per haec homines qui eis credunt a gratia Salvatoris alienent, et elatos in superbiam in judicium diaboli praecipites ire persuadeant; immittunt aliarum nebulas quaestionum, in quibus eorum apud homines simpliciores, sive tardiores, sive sanctis Litteris minus eruditos, impietas delitescat. Hae sunt nebulae, de laude creaturae, laude nuptiarum, laude legis, laude liberi arbitrii, laude sanctorum: quasi quisquam nostrum ista vituperet, ac non potius omnia in honorem Creatoris et Salvatoris debitis laudibus praedicet. Sed neque creatura ita vult laudari, ut nolit sanari. Et nuptiae quanto magis laudandae sunt, tanto minus eis imputanda est pudenda carnis concupiscentia; quae non est a Patre, sed ex mundo est : quam profe
Abbreviated transcription (Latin):
putare tantam futuram eẽ iusticiã in corpo¬
re uite illius. quanta eẽ potest in corpore mor¬
tis huiꝰ: dementiȩ singularis ẽ. Non autem
illic inciꝑe homines quȩ hic noluerint dei
mandata complere:uerissimũ ẽ. Erit enĩ
ꝑfectissime plenitudo iusticiȩ: non tam̃
hominũ mandata sec̃tantiũ. et ad eã plem¬
tudinẽ ꝓficiendo nitentiũ: s inictu oculi
qui hic mandata fecerunt p̃miũ dabitur:
non et ipsa facienda mandabit᷑. S ita di¬
xerim mandata fecerunt: ut ipsa mandata
meminerimꝰ ꝑtinere ad orationem.inqua
cotidie ueraciter dicunt sc̃ĩ filii ꝓmissionis:
et fiat uoluntas tua. et dimitte nob̾ debita
nr̃a. Cum gͥ pelagian. hisatq huiꝰmodi
ueritatis testimoniis et uocib urgentur.
ne negent originale peccatum. ne grãm dei qͤ
iustificamur. non gratis s scđm merita nr̃a
dari dicant. ne in homine mortali qũalibet
scõ. et bene agente tantã dicant eẽ iusticiã.

Expanded text:
putare tantam futuram esse iustitiam in corpoputare tantam futuram esse iustitiam in corpore uitae illius, quanta esse potest in corpore mortis huius, dementiae singularis est. non autem illic incipere homines quae hic noluerint dei mandata conplere uerissimum est. erit enim perfectissimae plenitudo iustitiae non tamen hominum mandata sectantium et ad eam plenitudinem proficiendo nitentium, sed in ictu oculi, qui hic mandata fecerunt praemium dabitur, non et ipsa facienda mandabitur. sed ita dixerim \'mandata fecerunt\', ut ipsa mandata meminerimus pertinere ad orationem, in qua cotidie ueraciter dicunt sancti filii promissionis et: fiat uoluntas tua, et: dimitte nobis debita nostra. Cum igitur Pelagianveritatis testimoniis et vocibus urgentur, ne negent originale peccatum; ne gratiam Dei qua justificamur, non gratis, sed secundum merita nostra dari dicant; ne in homine mortali, quamlibet sancto et bene agente, tantam dicant esse justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam: ad quam iubere ꝑtinet: ñ iuuare.
qui adiuuat infirmitatẽ nrãm. Quã ob¬
rem qui scdm iusticiam quȩ in lege ẽ. sine
fide grẽ xp̃iuiuit. sicut apłs se sine querela
uixisse cõmemorat: nullam ueram putandꝰ
ẽ habere iusticiam.Non quia lex uera et scã
non ẽ:s quia obedire uelle littere iubenti si¬
ne uiuificante spũ dei. ueluti ex uiribus
liberi arbitrii. iusticia uera non est. Iusticia
Quȩ licet non immerito in aliquib iustis ꝑ
huiꝰ uitȩ capacitate ꝑfecta dicit᷑: parua ta¬
men ẽ ad illammagnam quã capit equali¬
tas angłoꝵ. Qũã quinondum habebat. et
ꝓpter illam quȩ iaminerat ꝑfectũ. et ꝓpt̃
istam quȩ adhuc deerat. imꝑfectum se eẽ
dicebat. S plane minor ista iusticia facit
meritum: maior illa fit p̃mium. Unde qui
istam non sequitur: illam ñ assequitur.
Quo circa post resurrectionẽ hominis fu¬
turam. negare iusticiȩ plenitudinem. et

Expanded text:
stitiam, ad quam iubere pertinet, non iuuare. stitiam, ad quam iubere pertinet, non iuuare. cto adiuuat infirmitatem nostram. Quamobrem qui secundum iustitiam, quae in lege est, sine fide gratiae Christi uiuit, sicut se apostolus sine querella uixisse commemorat, nullam ueram putandus est habere iustitiam, non quia lex uera et sancta non est, sed quia oboedire uelle litterae iubenti sine uiuificante spiritu dei ueluti ex uiribus liberi arbitrii iustitia uera non est. iustitia quae licet non inmerito in aliquibus iustis pro huius uitae capacitate perfecta dicitur, parua tamen est ad illam magnam, quam capit aequalitas angelorum. quam qui nondum habebat, et propter illam quae iam inerat perfectum et propter istam quae adhuc deerat inperfectum se esse dicebat. sed plane minor ista iustitia facit meritum, maior illa fit praemium. unde qui istam non sequitur, illam non adsequitur. quocirca post resurrectionem hominis futuram negare iustitiae plenitudinem et
Abbreviated transcription (Latin):
Quom᷑ nisi ambulantib et ꝓficientib in
uia recte fidei. donec ista peregrinatio fi¬
niatur. et ad speciem ueniatur: Unde con¬
sequenter adiunxit. Ueruntamen in qͦd
ꝑuenimus: in eo ambulemꝰ. Deinde con¬
cludit: ut caueantur illi de quib hic locꝰ
sermonis eius sumpsit exordium. Comnita¬
tores mei inquit estote fr̃s. et intendite eos
qui sic ambulant: sicut habetis formã no¬
stram. Multi enim ambulant. de quibꝰ se¬
pe dicebam uobis. Nunc etiam flens dico.
inimicos crucis xp̃i: quoꝵ finis ẽ interitꝰ
et cȩtera. Illi psi sunt : de quib incipiens
dixerat. Uidete canes.iudete malosoparios:
et sequentia. Om̃s itaq sunt inimici crucis
xp̃i: qui uolentes constituere suam iusti¬
ciam quȩ ex lege est. id est littera tantum
iubente. non spũ implente: iusticie dei ñ
sunt subiecti. Si enim qui ꝑ legem heredes
sunt crucis eius: qui ꝑ legem dicunt eẽ iu¬

Expanded text:
quomodo nisi ambulantibus et proficientibus in quomodo nisi ambulantibus et proficientibus in uia rectae fidei, donec ista peregrinatio finiatur et ad speciem ueniatur? unde consequenter adiunxit: uerum tamen, in quod peruenimus, in eo ambulemus. deinde concludit, ut caueantur illi, de quibus hic locus sermonis eius sumpsit exordium: coimitatores mei, inquit, estote, fratres, et intendite eos qui sicam bulant, sicuthabetis formam nostram. multi enim ambulant, de quibus saepe dicebam uobis, nuncetiam flens dico, inimicos crucis Christi, quorum finis est interitus et cetera. illi ipsi sunt, de quibus incipiens dixerat: uidete canes, uidete malos operarios et sequentia. omnes itaque sunt inimici crucis Christi, qui uolentes constituere suam iustitiam, quae ex lege est, id est littera tantum iubente, non spiritu inplente, iustitiae dei non sunt subiecti. si enim qui per legem heredesunt crucis eius, qui per legem dicunt esse iu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ẽ: unũ autẽ sequor. De quo uno bene
intelligit᷑. et dñs ammonuisse martham:
ubi ait. Martha martha sollicita es: et tur¬
baris circa plurima. Porro unũ ẽ necessariũ.
Hoc iste uolens app̃hendere. tanqũã in uia
constitutus: sequi se dixit ad palmam suꝑ¬
ne uocationis di in xp̃o iħu. Quis autem
cunctetur cum hoc qđ sequise asseuerat ap¬
prehenderit. tunc habiturum eũ iusticiã¬
nem utiq ne magnitudine reuelationũ
extollat᷑. sathane angłs colafizat: Dein¬
de admonens cos qui possent iusticiȩ illiꝰ
plenitudine iam se putare ꝑfectos: qͦtqͦt
gͦ inquit ꝑfecti. hoc sapiamus. Tanquã
diceret. Si scđm hominis mortalis capa¬
citatem prohuiꝰ uitę modulo ꝑfecti sumꝰ:
ad ipsam ꝑfectionem hoc quoq ꝑtinere
intelligamꝰ. ut angłica illa quȩ in xp̃i ma¬
nifestatione nobis erit iusticia. nondũ
nos ꝑfectos ẽẽ sapiamꝰ. Et siquid alit̃ sapi¬
tis inquit: hoc quoq uobis ds̃ reuelabit.

Expanded text:
rum est \'unum autem sequor\'. de quo uno bene intellegitur et dominus admonuisse Martham, ubi ait: Martha, Martha, sollicita es et turbaris circa plurima. porro unum est necessarium. hoc iste uolens adprehendere tamquam in uia constitutus sequi se dixit ad palmam supernae uocationis dei in Christo Iesu. quis autem cunctetur, cum hoc quod sequi se adseuerat adprehenderit, tunc cum habiturum iustitiam anem utique, ne magnitudine rcuelationum extollatur, satanae angelus colaphizat? deinde admonens eos qui possent illius iustitiae plenitudine iam se putare perfectos: quotquot ergo, inquit, perfecti, hoc sapiamus — tamquam diceret: \'si secundum hominis mortalis capacitatem pro huius uitae modulo perfecti sumus, ad ipsam perfectionem hoc quoque pertinere intellegamus, ut angelica illa quae in Christi manifestatione nobis erit iustitia nondum nos perfectos esse sapiamus\' — et si quid aliter sapitis, inquit, hoc quoque uobis deus reuelabit.
Abbreviated transcription (Latin):
sideria peccati ñ habeamꝰ. Hic p̃ceptũ est.
intelligite gͦ qui insipientes estis in popło.
et stulti aliquando sapite: ibi p̃mium est.
plena sapientia et ꝑfecta cognitio. Uide¬
mus enĩ nunc ꝑspeculũ in enigmade ait
ait apłs: tunc autẽ facie ad faciem. Nunc
scio exparte: tunc autẽ cognoscam.sicut
et cognitꝰ sum. Hic p̃ceptum ẽ. exultate
dõ adiutori nr̃o: exultate iustimn dño: ibi
p̃mium ẽ. exultare ꝑfecto et ineffabili gau¬
dio. Postremo inp̃cepto positum ẽ. beati
qui esuriunt et sitiunt iusticiam: in pre¬
mio autẽ. qm̃ ipsi saturabunt᷑. Unde que¬
so saturabunt᷑. nisi qͦd esuriunt et sitiunt:
Quis gͥ ita non solũ adiumo. s a sensu qͦq
abhorret humano. qui dicat in homine
tantã eẽ posse iusticiam cum ab illo esurit᷑
et sititur: quanta erit cum ex illa satura¬
bitur: Quando esurimus autẽ sitimus¬
q iusticiam. si fides xp̃i uigilat in nobis:
quid nos nisi xp̃m esurire. ac sitire creden¬

Expanded text:
eccati non habeamus; hic praeceptum est: intellegite ergo qui insipientes estis in populo et stulti aliquando sapite, ibi praemium est plena sapientia et perfecta cognitio — uidemus enim nunc per speculum in aenigma te, ait apostolus, tunc autem facie ad faciem. nunc co ex parte, tunc sum —•;hicpraeceptum est: exultate deo adiutori nostro, et: exultate, iusti, in domino, ibi praemium est exultare perfecto et ineffabili gaudio; postremo in praecepto positum est: beati quiesuriuntetsitiuntiustitiam, in praemio autem: quoniam ipsi saturabuntur. unde, quaeso, saturabuntur, nisi quod esuriunt et sitiunt? quis igitur ita non solum a diuino, sed a sensu quoque abhorret humano, qui dicat in homine tantam esse posse iustitiam, cum ab illo esuritur et sititur, quanta erit, cum ex illa saturabitur? quando autem esurimus sitimusque iustitiam, si fides Christi uigilat in nobis, quid nos nisi Christum esurire ac sitire creden
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta ȩt̾̃na redduntur. Liberari gͦ est
a corpore mortis huiꝰ: omni sanato languo¬
re concupiscentiȩ carnis. non ad pęnam
corpus reciꝑe. sed ad głam. Huic loco et
illud satis consonat etiam nos ipsi primi¬
tias habentes sp̃s. et ipsi in nobis met ipsis
ingemiscimꝰ. adoptionem expectantes: re
demptionem corporis nr̃i. Nimirũ enim
gemitu isto ingemiscimꝰ: in quodicimꝰ mi¬
ser egohomo quisme liberabit de corpore
mortis huiꝰ. Illud etiam ubi ait qͦd enĩ ope¬
ror ignoro: quid est aliud quam nolo. non
approbo. non consentio. ñ facio:
Alioquin contrariũ ẽ hisquȩ suꝑiꝰ dixit. Per
legem enĩ cognitio peccati. Et peccatũ ñ co¬
gnoui: nisi ꝑlegẽ. Et peccatũ ut appareat
peccatũ: ꝑ bonum mͥ oꝑatum ẽ mortem.
Quomͦ enĩ peccatum ꝑlegẽ cognouit. qͦd
ignorat᷑. Quomͦ apparet peccatũ: qͦd igno¬
ratur: Sic gͦ dictum ẽ ignoro. ñ facio. qͥa

Expanded text:
tormenta aeterna redduntur. liberari ergo est tormenta aeterna redduntur. liberari ergo est a corpore mortis huius omni sanato languore concupiscentiae carnis non ad poenam corpus recipere, sed ad gloriam. huic loco et illud satis consonat: etiam etnos ipsi primitias habentes spiritus et i psi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem expdemptionem corporis nostri. Nimirum enim gemitu isto ingemiscimus, in quo dicimus, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Illud etiam ubi ait, Quod enim operor, ignoro; quid est aliud, quam, Nolo, nonapprobo, non consentio, non facio? Alioquin contrarium est his, quae superius dixit, Per legem cognitio peccati; et, Peccatum non cognovi nisi per legem; et, Peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Quomodo enim peccatum per legem cognovit, quod ignorat? quomodo apparet peccatum, quod ignoratur? Sic ergo dictum est, ignoro, Non facio, quia
Abbreviated transcription (Latin):
gitare quamcuꝑe. potest enim homo cogi¬
tare bonũ quod nondũ cupit. et ꝑficiendo
postea cuꝑe. qͦd antea non cupiendo cogita¬
uit: quomͦ ad id qͦd minus ẽ. id est ad cogi¬
tandũ aliquid boni non sumꝰ idonei. tanqͣ.
ex nobismet ipsis. s sufficientia nr̃a ex dõ
est. et ad id quod amplius ẽ. id est ad cupi¬
endum aliquid boni. sine diuino ad iuto¬
rio idonei sumus exlibero arbitrio:Neq
enĩ et hic apłs ait. Non quia idonei sumꝰ
cogitare quod ꝑfectum ẽ tanquam ex no¬
bismet ipsis: sed cogitare ait aliqͥd: cui con¬
trarium ẽ nichil. Unde est illud dñi. Sine
me nichil potestis facere. S nimirũ qͦd scͥp¬

Expanded text:
gitare quam cupere: potest enim homo cogigitare quam cupere: potest enim homo cogitare bonum, quod nondum cupit; et proficiendo postea cupere, quod antea non cupiendo cogitavit: quomodo ad id quod minus est, id est, ad cogitandum aliquid boni non sumus idonei tanquam ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est; et ad id quod est amplius, id est, ad cupiendum aliquid boni sine divino adjutorio idonei sumus ex libero arbitrio? Neque enim et hic Apostolus ait, Non quia idonei sumus cogitare quod perfectum est, tanquam ex nobismetipsis: sed cogitare, ait, aliquid; cui contrarium est nihil. Unde est illud Domini: Sine me nihil potestis facere. CAPUT IX. 19. Sc
Abbreviated transcription (Latin):
Salusuͦ hominis tanta eẽ poteritut pecca¬
re omnino non possit. Quib ita sese haben¬
tibus ex hisetiam illa quȩ deinceps nobis
obiciunt refellunt᷑. Quis enĩ catholicus dicat.
uetus testamentũ sic intelligimꝰ quẽadmo¬
dũ dixit apłs. amonte syna inseruitutẽ ge¬
nerans: S quia in eo p̃figurabat᷑ nouũ:
qui hec intelligebant tunc homines dei
scđm distributionẽ tempoꝵ ueteris quidẽ
testamenti dispensatores et gestatores: s
noui demonstrant᷑ heredes. An uͦ illũ ad
testamentũ nouũ negabimus ꝑtinere qͥ
dicit: cor mundũ crea in me ds̃. et spm̃ re¬
ctum in noua inuiscerib meis: Aut illũ qͥ
dicit. posuit suꝑ petram pedes meos et dire¬
xit gressus meos: et inmisit ios meũ canti¬
cũ nouũ. hymnũ deonr̃o: Uł illũ ante te¬
stamentũ tietus. qͦd est amonte syna. patrẽ

Expanded text:
salus uero eius tanta post erit, ut peccasalus uero eius tanta post erit, ut peccare omnino non possit. Quibus ita se habentibus ex his etiam illa quae deinceps nobis obiciunt refelluntur. quis enim catholicus dicit, uetus testamentum sic intellegimus, quemadmodum dixit apostolus: a monte Sina in seruitutem generans ? sed quia in eo praefigurabatur nouum, qui hoc intellegebant tunc homines dei secundum distributionem temporum ueteris quidem testamenti dispensatores et gestatores, sed noui demonstrantur heredes. an uero illum ad testamentum nouum negabimus pertinere, qui dicit: cor mundum erea in me, deus, et spiritum rectum innouain uisceribus meis? aut illum qui dicit: posuit super petram pedes meos et direxit gressus meos et in misitin os meum can ticum nouum, hymnum deo nostro? uel illum ante testamentum uetus, quod est a monte Sin
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑ lauacrum sc̃m regenerati. adoptati.¬
et redempti sumus: Et tamen restat rege¬
neratio. adoptio. redemptio. quam in fine
uenturam nunc pacienter expectare de¬
bemus: ut tunc filii scłi huiꝰ ex nulla par¬
te iam simus. Quisquis gͥ baptismati dero¬
gat. qͦd mͦ ꝑ illud ꝑcipimus: corrumpit
fidem. Quisquis autem iam nunc ei tribu¬
it. qͦd quidem ꝑ ipsum. s tamen postea ac¬
cepturi sumus: amputat spem. Nam si
ame quisquã quesierit. utrum ꝑbaptis¬
mũ salui facti fuerimꝰ: negare ñ potero.
ꝓrsus mͦiam nos fecerit saluos: responde
boñita ẽ. Idem quippe itemdicit apłs.
Sepe enim salui facti sumus. Spes autẽ quȩ
uidetur: non est spes. Quod enĩuidet quis.
quid sperat᷑. Si autẽ quod ñ uidemꝰ spera¬
mus: ꝑpacientiam expectamꝰ. Salus gͦ ho¬
minis in baptismate facta ẽ: quia dimissũ
ẽ qͦd peccati a parentib craxit: uł quicqͥd
etiam proprie ante baptismũ ipse peccauit.

Expanded text:
non per lauacrum sanctum regenerati, adoptati,non per lauacrum sanctum regenerati, adoptati, redempti Į:umus? et tamen restat regeneratio, adoptio, redemptio, quam in fine uenturam nunc patienter expectare debemus, ut tunc filii saeculi huius ex nulla parte iam simus. quisquis igitur baptismati derogat, quod modo per illud percipimus, corrumpit fidem; quisquis autem iam nunc ei tribuit, quod quidem per ipsum, sed tamen postea percepturi sumus, amputat spem. nam si a me quispiam quaesierit, utrum per baptismum salui facti fuerimus, negare non potero prorsus modo iam nos fecerit saluos, respondebo: non ita est. item quippe idem dicit apostolus: spe enim salui facti sumus. spes autem quae uidetur nquid et sperat? si autem quod non uidemus speramus, per patientiam expectamus. salus ergo hominis in baptismate facta est, quia dimissum est quod peccati a parentibus traxit uel quidquid etiam proprie ante baptismum ipse peccauit;
Abbreviated transcription (Latin):
dei dicunt᷑ ex fide. quã diu adhuc filii ft̃
etiam scłi huiꝰ ꝓuite huiꝰ infirmitate: qͦs
tamen ds̃ a filiis diaboli non solũ lauacro
regenerationis. s ipsius etiam quȩ ꝑdile¬
ctionẽ oꝑatur fidei probitate discernit.
quia iustus ex fide uiuit. Hȩc autem est¬
infirmitas cũ quausq ad corporis mortẽ
defectu et ꝓfectu alternante contendimꝰ:
magniq inter est quid uincat in nobis. do¬
nec regeneratione alia consumat᷑. De qua
dñs dicit. In regeneratione cũ sederit filiꝰ
hominis insede maiestatis suȩ: sedebitis et
uos suꝑ sedes duodecim. Et cetera. Regene¬
rationẽ quippe hoc loco ambigente nul¬
lo: nouissimã resurrectionẽ uocat. Quã
paulus quoq apłs et adoptionẽ et redẽp¬
tionẽ nuncupat: dicens. Sed etiam nos
ipsi primitias habentes sp̃c: et ipsi in no¬
bismet ipsis ingemiscimꝰ. adoptionẽ expe¬
ctantes. redemptionẽ corporis nr̃i. Nunqͥd

Expanded text:
dei dicuntur ex fide, quamdiu adhuc filii sunt dei dicuntur ex fide, quamdiu adhuc filii sunt etiam saeculi huius pro uitae huius infirmitate, quos tamen deus a filiis diaboli non solum lauacro regenerationis, sed ipsius etiam quae per dilectionem operatur fidei probitate discernit, quia iustus ex fide uiuit. haec autem infirmitas, cum qua usque ad corporis mortem defectu et profectu alternante contendimus magnique interest quid uincat in nobis, regeneratione alia consumetur, de qua dominus dicit: in regeneratione, cum sederit filius hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et uos super sedes duodecim et cetera. regenerationem quippe hoc loco nullo ambigente nouissimam resurrectionem uocat, quam Paulus quoque apostolus et adoptionem et redemptionem nuncupat dicens?: sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus et ipsi in nobismeti ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, red
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd inde maliunde filii dci: Absit. Sed
inde mali unde adhuc filii scłi: iam tam̃ filii
dei factipignore sp̃s scĩ. Baptismum gͥ ablu¬
it quidẽ peccata omnia ꝓrsus omnia. factoꝵ
dictoꝵ. cogitatorum. siue originalia. siue ad¬
dita siue quȩ ignoranter. siue quȩ scienter
admissa sunt: s non aufert infirmitatẽ. cui
regeneratus resistit. quandobonũ agonẽ
luctatur. Consentit autẽ quandosicut homo
in aliquo delicto p̾occupat᷑. ꝓpt̃ illud gau¬
dens in actione grãrum: ꝓpt̾ hoc autẽ ge¬
mens in allegatione orationũ. Ibi dicens. qͥd
retribuam dño ꝓomnib quȩ retribuit mͥ:
hic dicens. dimitte nobis debita nr̃a ꝓpter
illud dicens. diligam te dñe uirtus mea: ꝓpt̃
ꝓpt̃ hoc dicens. turbatus est p̃ira oculus ms:
et innumerabilia quib diuinȩ litterȩ plenȩ
sunt: quȩ alternis uocib uł exultando de
deibonis. uł merendo de nrĩs malis. a filiis

Expanded text:
numquid inde mali, unde filii dei? absit, sed numquid inde mali, unde filii dei? absit, sed inde mali, unde adhuc filii saeculi, iam tamen filii dei facti pignore spiritus sancti. Baptismus igitur abluit quidem peccata omnia, prorsus omnia factorum, dictorum, cogitatorum, siue originalia siue addita siue quae ignoranter siue quae scienter admissa sunt; sed non aufert infirmitatem, cui regeneratus resistit, quando bonum agonem luctatur, consentit autem, quando sicut homo in aliquo delicto praeoccupatur, propter illud gaudens in actione gratiarum, propter hoc autem gemens in allegatione orationum, ibi dicens: quid retribuam domino pro omnibus quae retribuit mihi ? hic dicens: dimitte nobis debita nostra; propter illud dicens: diligam te, domine, uirtus mea, propter es meos, propter hoc dicens: turbatus est prae ira oculus meus, et innumerabilia, quibus diuinae litterae plenae sunt, quae alternis uocibus uel exultando de dei bonis uel maerendo de nostris malis a filiis
Abbreviated transcription (Latin):
quib non ẽ fides. filii sunt diaboli: quia ñ ha¬
bent mninteriore homine. cur eis dimittat᷑ qͥe¬
quid hominis uł infirmitate uł ignorantia.
uł omnino aliqua mala uoluntate cõmittit᷑
lli autẽ filii dei qui utiq si dixerint se ñ ha¬
bere peccatum. se ipsos decipiunt. et ueritas
in eis non est: ꝓfecto qͦd sequit᷑. cũ confitent᷑
peccata sua. quo filii diaboli non sint. que non
scđm fidem quȩ filiorum dei ꝓpria est faciunt:
fidelis est et iustus qui dimittat eis peccata. et
mundet eos ab omni iniquitate. Ut autẽ pleniꝰ
intelligat᷑ quod dicimꝰ: audiat᷑ ipse iħc qui
filiis dei utiq loquebatur dicens. Si autẽ uos
cũ sitis mali nostis bona data dare filiis ur̃is:
quantomagis pater ur̃ qui in cęlis ẽ dabit
bona petentibusse: Si enim filii dei ñ ẽẽnt:
non eis diceret. pater ur̃ qui in cęlis ẽ. Et tam̃
eos malos eẽ dicit: et nosse bona dare filiis siuis.

Expanded text:
quibus non est fides, filii sunt diaboli, quia non haquibus non est fides, filii sunt diaboli, quia non habent in interiore homine cur eis dimittatur quidquid hominis infirmitate uel ignoratione uel omnino aliqua mala uoluntate committitur; illi autem filii dei, qui utique si dixerint se non habere peccatum, se ipsos decipiunt et ueritas in eis non est, profecto, quod sequitur: \'cum confitentur peccata sua\' — quod filii diaboli non faciunt uel non secundum fidem quae filiorum dei propria est faciunt —, \'fidelis est et iustus qui dimittat eis peccata et mundet eos ab omni iniquitate\'. ut autem plenius intellegatur quod dicimus, audiatur ipse Iesus, qui filiis dei utique loquebatur dicens: si autem uos cum sitis mali, nostis bona data dare filiis uestris, quanto magis pater uester, qui in caelis est, dabit bona petentibusse!si enim filii dei non essent, non eis diceret: pateruester, qui in caelis est. et tamen eos malos esse dicit et nosse bona dare filiis suis.
Abbreviated transcription (Latin):
cunq peccata. Peccant enĩ et filii dei: qm̃ si
dixerint se non habere peccatũ. se ipsos se¬
ducunt: et ueritas in eis non ẽ. S ea con¬
cant: quia omnis qui natus ẽ ex dõ. ñ pec¬
cat. Filios autem diaboli infidelitas facit:
quod peccatũ proprie uocat᷑. quasi solum
sit. si non exprimatur quale peccatum sit:
Sicut apłs cum dicitur. si non exprimat᷑ qͥs
apłs. non intelligitur nisi paulus: quia plu¬
rib ẽ epłis notior: et plus omnib illis labo¬
rauit. Unde qͦd ait dñs de spũ scõ. ipse argu¬
et mundum de peccato: infidelitatẽ intel¬
ligi uoluit. Hoc enim cum exponeret: ait
De peccato quidem: quia non crediderunt
inme.Et ubi ait.Sinon uenissem et locu
tus fuissem eis. peccatum non haberent.
Non enĩ peccatũ non habebant: s ipsam uo¬
luit intelligi diffidentiam. qua nec p̃senti
qui nunc oꝑatur in filiis diffidentiȩ. Ergo in

Expanded text:
aecumque peccata. peccant enim et filii dei, quoniam, si aecumque peccata. peccant enim et filii dei, quoniam, si dixerint se non habere peccatum, se ipsos seducunt et ueritas in eis non est, sed ea concant, quia omnis qui natus est ex deo non peccat. filios autem diaboli infidelitas facit, quod peccatum proprie uocatur, quasi solum sit, si non exprimatur quale peccatum sit, sicut apostolus cum dicitur, si non exprimatur quis apostolus, non intellegitur nisi Paulus, quia pluribus est epistulis notior et plus omnibus illis laborauit. unde quod ait dominus de spiritu sancto: ipse arguet mundum de peccato, infidelitatem intellegi uoluit. hoc enim cum exponeret ait: de peccato quidem, quia non credi derunt in me, et ubi ait: si non uenis seme te locutus eis fuissem, peccatum non haberent. non enim peccatum antea non habebant, sed ipsam uoluit intellegi diffidentiam, qua nec praesenti qui nunc operatur in filiis diffidentiae. ergo in
Abbreviated transcription (Latin):
possent non solum peccatores. uerũ etiã pre¬
uaricatores insuꝑ demonstrari: sed qui spm̃
grẽ quo lex ipsa scã et iusta. et bona. possit
impleri. Ecce qͦd dicimus. Intendant. et ñ
nouos facere asserunt. id est non plenã da¬
re remissionẽ peccatoꝵ. s ex parte filios dei
fieri: ex parte autem filios seculi. id est dia¬
boli remanere contendunt. Mentiunt᷑. insi¬
diantur. tergiuersantur. Non hoc dicimus.
Absit enim ut filios diaboli dicamꝰ fuisse scõs
patres. abraham.ysaac. et iacob. et alios
huiꝰmodi quando ꝑnuptias generabant.
et eos fideles quiusq nunc et indeceps adhuc
generant. Nec tamen possumus contradice¬
re dño dicenti. Filii scłi huiꝰ nubunt: et tra¬
dunt ad nuptias. Quidam gͦ filii scłi huiꝰ st̃:
et tamen filii diaboli non sunt. Quãuis enĩ
diabolus auctor sit omniũ et pͥnceps pecca¬
torum: non tamen filios diaboli faciunt qͦ¬

Expanded text:
possent non solum peccatores, verum etiam praepossent non solum peccatores, verum etiam praevaricatores insuper demonstrari; sed qui spiritum gratiae, quo lex ipsa sancta et justa et bona possit impleri. Ecce quod dicimus: intendant, et non novos facere asserunt, id est, non plenam dare remissionem peccatorum; sed ex parte filios Dei fieri, ex parte autem filios saeculi, id est, diaboli, remanere contendunt. » Mentiuntur, insidiantur, tergiversantur: non hoc absit enim ut filios diaboli dicamus fuisse sanctos patres Abraham, Isaac et Iacob et alios huiusmodi, quando per nuptias generabant, et eos fideles, qui usque nunc et deinceps adhuc generant. nec tamen possumus contradicere domino dicenti: filii saeculi huius nubunt et tradunt ad nuptias. quidam ergo filii saeculi huius sunt et tamen filii diaboli non sunt; quamuis enim diabolus auctor sit et princeps omnium peccatorum, non tamen filios diaboli faciunt qu