comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc irepente adima reuocare: &
in sublimitate cogitationis in¬
time extenuare animum. & ꝓ¬
ꝑter exteriorescausas proximoꝵ
subito incogitatione crassescere.
dotes caput suum ñ radant. neq
comam nutriant. s tondentes
atcondeant capita sua. Sacer¬
dotes enĩ iure uocati sunt: qui
ut sacrum ducatũ prebeant.
fidelib presunt. Qapilli uero
in capite: ext̾iores st̃ cogitationes
inmente. Qͥ dum suꝑ cerebrũ
insensibilit᷑ oriunt᷑ curas uite
presentis designant. Que ex sen¬
su negligenti quia importune
aliquando ꝓdeunt:quasi nob̃
ñ sentientib procedunt. Qͥa
gͥ cuncti qui presunt habere qͥdẽ
sollicitudines exteriores debent
nec tam̃ uehement᷑ incumbere:
sacerdotes recte &. caput ꝓhibent᷑
radere & comam nutrire ut co¬
gitationes carnis ex debito sub¬
ditoꝵ. nec a se funditꝰ amputẽt
nec cursum ad crescendũ nimis
relarent. Unde & bene dicit᷑ ton¬
dentes tondeant capita suaut
uidelicet cure temporalis sollicitu¬

Expanded text:
hoc repente ad ima revocare, et in sublimitate cognitionis intimae extenuare animum, et propter exteriores causas proximorum, ut ita dicam, subito in cogitatione crassescere. dotes caput suum non radent, neque comam nutrient, sed tondentes attondeant capita sua . Sacerdotes namque jure vocati sunt, qui ut sacrum ducatum praebeant, fidelibus praesunt. Capilli vero in capite, exteriores sunt cogitationes in mente: qui dum super cerebrum insensibiliter oriuntur, curas vitae praesentis designant; quae ex sensu negligenti, quia importune aliquando prodeunt, quasi nobis non sentientibus procedunt. Quia igitur cuncti qui praesunt, habere quidem sollicitudines exteriores debent, nec tamen eis vehementer incumbere, saceradere, et comam nutrire, ut cogitationes carnales de vita subditorum, nec a se funditus amputent, nec rursus ad crescendum nimis relaxent. Ubi et bene dicitur: Tondentes tondeant capita sua, ut videlicet curae temporalis sollicitu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua face̾ que ñ debemus: sal¬
tem hoc a nobis exigit᷑ ut qñ
in nos reuertim᷑ & scimus cur
nati sumꝰ & interiora atq adi¬
ta templi ingredimur: recedamꝰ
auiciis scłi & ne minima qui¬
dem peccata faciamꝰ. Perque
ostendimur & peccare ꝓ neces¬
sitatib carnis ꝑeccata leuia.
rursus ẽẽ tempꝰ quando atriũ

Expanded text:
quae facere non debemus, saltem hoc a nobis exigitur, ut quando in nos revertimur, et scimus cur nati sumus, et interiora atque adyta templi ingredimur, recedamus a vitiis saeculi, et ne minima quidem peccata faciamus. Per quae ostenditur et peccare nos pro necessitatibus carnis peccata levia: et rursum esse tempus quando atri
Abbreviated transcription (Latin):
erit emundatꝰ: septem dies nu¬
merabunt᷑ ei. Et in die introitꝰ
sui in scuariũ ad atriũ interius
ut ministret mͥ in scũario: offe¬
ret ꝓpeccato suo ait dñs ds̃. Po¬

Expanded text:
erit emundatus, septem dies numerabuntur ei. Et in die introitus sui in Sanctuarium ad atrium interius, ut ministret mihi in sanctuario, offeret pro peccato suo, ait Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ auaricia occidit. alium inui¬
dia necat. alium luxuria ꝑimit.
atq alium discordia interficit.
illa uidelicet qua pater eiꝰ & mat᷑¬
ac filius & filia totaq cognatio
moritur. Hoc ẽ enĩ originale pec¬

Expanded text:
enim avaritia occidit; alium superbia necat; alium luxuria perimit; atque alium discordia interficit. elicet qua pater ejus et mater, filius et filia, totaque cognatio moritur. Hoc est enim originale pec
Abbreviated transcription (Latin):
& uiduam debet sacerdos duc̃e
que tam̃ alt̾ius sacerdotis uror
fuerit: scientiã uidelicet qma¬
lius dei cultor inuenerit. Neq
enĩ noua tantũ contenti debemꝰ
eẽ doctrina: s & ueterem excole
sacro cultu fuerit erudita. Sẽa
Et popłm meũ docebunt qͥd
sit intͣ sc̃m & pollutũ. & int̾ mun¬
dum & immundum ostendent
eis.Et cum fuerit controuersia
stabunt in iudiciis meis & iudi¬
cabunt. Leges meas & precepta
mea inominib sollempnitatibꝰ
meis custodient. & sabbata mea
ficium eorum ẽ docere popłin qͥd
sit int̾ sc̃m & pollutum. int̃ mun¬
dum & immundũ. ut prius re¬
feramus ad dogmata. scdłm ad
cum fuerit controuersia de qͣcq
re. stabunt sacerdotes in uidicnis
meis. ut ñ iudicent scdm hono¬
rem. nec accipiant ꝑsonam pau¬
ꝑis siue diuitis in iudicio. s stent

Expanded text:
 viduam debet sacerdos ducere, quae tamen alterius sacerdotis uxor fuerit: scientiam videlicet quam alius Dei cultor invenerit. Neque enim nova tantum contenti debemus esse doctrina, sed et veterem excoleramen in sacro cultu fuerit erudita. SaEt populum meum docebunt quid sit inter sanctum et pollutum, et inter mundum et immundum ostendent eis. Et cum fuerit controversia, stabunt in judiciis meis, et judicabunt: Leges meas, et praecepta mea in omnibus solemnitatibus meis custodient, et Sabbata mea ficium est docere populum, quid sit inter sanctum et pollutum, inter mundum et immundum, ut prius referamus ad dogmata, secundum ad cum fuerit controversia de omni re, meis, ut non judicent secundum honorem, nec accipiant personam pauperis sive divitis in judicio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ta mortali carne. mortis regnum
dirueret: notus tantum erat in¬
uidea ds: in isrł magnum nomen
eius. At ubi resurgens a mortu¬
is.celi alta ds homo penetrauit :
toto iam terrarum orbe. nomine
eius gła predicatur et creditur.
Nec uerbis solummodo ꝓpħe: ue
rum etiam gestis. eiusdem domi¬
nice ascensionis predicauere mis¬
teruim. Nam et septimus ab a¬
dam enoch translatus de mun¬
do: et helias in celum subleuatus
aerium: ascensuro suꝑ om̃s ce¬
los domino testimonium prebuer̃¬

Expanded text:
ta mortali carne, mortis regnum dirueret, notus tantum in Judaea erat Deus, in Israel magnum nomen ejus. At ubi resurgens a mortuis coeli alta Deus homo penetravit, toto jam terrarum orbe nominis ejus gloria praedicatur et creditur. Nec verbis solummodo prophetae, verum etiam gestis ejusdem Dominicae ascensionis praedicavere mysterium. Nam et septimus ab Adam Enoch translatus de mundo, et Elias in coelum sublevatus aerium, ascensuro super coelos Domino testimonium praebuer
Abbreviated transcription (Latin):
ominus . conditor &
redemptor nr̃. uuln̾a
suꝑbie nr̃e sanare de¬
si derans. & ipse cum in forma
dei esset. forma hominis ac¬
cepta. humiliauit semẽ ipsũ¬

Expanded text:
us conditor ac redemptor noster, vulnera superbiae nostrae sanare desiderans, et ipse cum in forma Dei esset, forma hominis assumpta, humiliavit semetipsu
Abbreviated transcription (Latin):
uulna meis peccatorũ in quã¬
tũ sufficit curare neglexerit.
fronte se annumerare p̾sumit:
Sed & hoc pastori ẽ. fixo corde
tenendũ. ut eos quib pieẽ.
non quasi suos ꝓprios. s ut
dñi sui gregem tractare me¬
minerit. Iuxta illud quod
petro đr. Si diligis me. pas¬
ce oues meas. Meas in quit
non tuas: meas tibi oues
cõmendatas scito. Et has
quasi meas regere si me ꝑfec¬
te amas recole: ut meam ui¬
delicet in eis glam. meum
dominiũ. mea lucra. non tua
ꝓpria queras. Sunt enĩ qui
oues xp̃i. non amore xp̃i. sed
sue uel głe. uel dominationis.
uel questus grã pascunt. Hoꝵ¬

Expanded text:
vulnera in eis peccatorum in quanvulnera in eis peccatorum in quantum sufficit curare neglexerit, fronte se annumerare praesumit? Sed et hoc pastori est tenendum, ut eos quibus praeest non quasi suos proprios, sed ut Domini sui gregem tractare meminerit, juxta illud quod Petro dicitur: Si diligis me, pasce oves meas. Meas, inquit, non tuas; meas tibi oves commendatas scito, et has quasi meas regere, si me perfecte amas, recole: ut meam videlicet in eis gldominium, mea lucra, non tua propria quaeras. Sunt enim qui oves Christi non amore Christi, sed suae vel gloriae, vel dominationis, vel quaestus gratia pascunt.
Abbreviated transcription (Latin):
q quod ei ante passionẽ aꝑtius
dixerat. Ego aũt ꝓte rogaui.
ut non deficiat fides tua: &
tu aliquando conu̾sus confir¬
ma fr̃s tuos. Pascere ergo oues
xp̃i ẽ. credentes xp̃o ne a fide
deficiant confirmare: & ut in
fide magis magisq ꝓficiant.
instanter oꝑam dare: quanius
sollertius intuendũ quod eadẽ
pastio gregis dñici. non uni¬
formi. s multimoda ẽ. sollici¬
tudine gerenda. Nam & ter¬
rena subsidia. Necesse est. ut sub¬
ditis rector ne desint dili gent
pͥuideat: & exemplo uirtutis
simul cum uerbo p̾dicationis
tisdem sollicitius impendat.
Et si quos aut sp̃ãlib. aut eti¬
am cõmunib eorũ cõmodis.
lentie quantũ ualet̃ obsistat.
Ipsos quoq cũ foete errauerint
subiectos. iuxta psalmistȩ uocẽ
corripiat ustus in miscdia. &
in crepet. neqz oleo noxie consen¬
sionis eorũ corda demulceat.
Et. Ehoc enĩ adpii pastoris of¬
ficium ꝑtinet. Nam qui sub¬
ditorũ erraO ta corrigere.⁊

Expanded text:
que quod ei ante passionem apertius que quod ei ante passionem apertius dixerat: Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua: et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos . Pascere ergo oves Christi est credentes Christo, ne a fide deficiant, confirmare, et ut in fide magis magisque proficiant instanter operam dare. Quamvis solertius intuendum quod eadem pastio gregis Dominici non uniformi, sed multimoda est sollicitudine gerenda. Nam et terrena subsidia necesse est ut subditis rector ne desint diligenter praevideat, et exempla virtutis simul cum verbo praedicationis eisdem sollicitus impendat; et si quos aut spiritualibus, aut etiam communibus eorum commodis lentiae quantum valet obsistat: ipsos quoque cum forte erraverint subjectos, juxta Psalmistae vocem: Corripiat justus in misericordia et increpet, neque oleo noxiae consensionis eorum corda demulceat . Et hoc enim ad pii pastoris officium pertinet. Nam qui subditorum errata corrigere, et
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. Pienas odoramentorum
que sunt orationes sc̃orum.
Phiale namq aureȩ odora¬
mentorum plenitudine redũ¬
dãt: cum fulgida caritate.
iustorum precordia. uirtu¬
tum. quoq spiritalium opi¬
nione. ꝓximis innotescunt.
Et pulchre ip̃se qui hec uide¬
bat ioħs interp̾tando subdit:
que sunt orationes scõꝵͦ¬
qui cquid boni oꝑantur. aut
dicunt qui simpli intentione
deo deseruiunt. totũ ꝓfecto
implet. quando intentiouem
mentis eoꝵ diuinis cõmen¬
dat aspectib Neq alit̃ apo
stolicũ illud pre ceptũ quod
ait. sine int̾missi one orate.
actus. sermones. & cogitatꝰ
ipsa etiam silentia nr̃a. adid
dño donante dirigamꝰ: ut
singula hec cũ timoris illiꝰ
dispentione tercio confiten¬
ti amorem. tercio eque pascen¬
das suas oues cõmendat. qͥa
decebat. ut quociens in pas¬
toris fide titubauerat: totiens
cũ renouata fide pastoris. men¬
bra quoq eiusdem pastoris ube¬
at᷑ curare. Quod enĩ hic dicit
ei. pasce oues meas. hoc ẽ. uti¬

Expanded text:
s odoramentorum, quae sunt orationes sanctorum. Phialae namque aureae odoramentorum plenitudine redundant, cum fulgida charitate justorum praecordia, virtutum quoque spiritualium opinione proximis innotescunt. Et pulchre ipse qui haec videbat Joannes interpretando subdidit, Quae sunt orationes squidquid boni operantur aut dicunt, qui simplici intentione Deo deserviunt, totum hoc proimplet, quando devotionem mentis eorum divinis commendat aspectibus. Neque aliter vero apostolicum illud praeceptum quo ait: Sine intermissione orate, actus, sermones, cogitatus, ipsa etiam silentia nostra ita Domino donante dirigamus, ut singula haec cum timoris illiusdispensatione tertio confitenti amorem, tertio aeque pascendas suas oves commendat, quia decebat ut quoties in pastoris fide titubaverat, toties cum renovata fide pastoris membra quoque ejusdem pastoris jubeatur curare. Quod enim hic dicit ei, Pasce oves meas; hoc est uti
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝓpositis suꝑni amoris obse¬
quiis. nulla ꝑsequentium ua¬
luit reuocare pressura. Uerũ
qula cum memoria. beati pe¬
tri etiam coapłi eiꝰ pauli hodie
natalicia celebramus: uideamꝰ¬
fr̃s km̃i utrum & ipse uel ui¬
ta. uel passi onib uel morte dm̃¬
clarificauerit. Clarificauit iͣtͣa¬
q & ip̃se. Testatur enim lucas
euangelista. qui librum actuũ
apłoꝵ maxima ex parte agones
ipsius & labores ꝓxp̃o describen¬
do compleuit. Testatur hoc ⁊
ipse qui opus scriptoꝵ suoꝵ qͦd
archana reuelat. aut bonoꝵ
oꝑm fructus ostendit. aut celes¬
tis regni gaudia ꝓmittit: aut
quid ipse tribulationum hec
predicans sustinuerit pandit:
aut quid inter tribulationes.
diuine consolationis acceꝑit
refert: aut generali exhortati¬
one quod omnib qui pie uolũt
uiuere in xp̃o ihu ꝑsecutiones
deesse non possunt insinuat.
Testatur quantum uita sua
dm̃ clarificauerit: cum in uin¬
culis positus & appropinquans

Expanded text:
a propositis superni amoris obsea propositis superni amoris obsequiis nulla persequentium valuit revocare pressura. Verum quia cum memoria beati Petri etiam coapostoli ejus Pauli hodie natalitia celebramus, videamm et ipse vel vita, vel passionibus, vel morte clarificaverit Deum. Clarificavit utique et ipse. Testatur enim Lucas evangelista, qui librum Actuum apostolorum maxima ex parte, agones ipsius et labores pro Christo describendo complevit: testatur hoc et ipse qui opus scriptorum suorum arcana revelat, aut bonorum operum fructus ostendit, aut coelestis regni gaudia promittit, aut quod  Al., quid ipse tribulationum hic praedicans sustinuerit pandit, aut quod  Al., quid inter tribulationes divinae consolationis acceperit, refert; aut generali exhortatione, quod omnibus qui pie volunt vivere in Christo, persecutiones deesse non possunt, insinuat. Testatur quantum vita sua Deum clarificaverit, cum in vinculis positus, et appropinquans
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem querebat eius
qui m isit eum xp̃i. Premissa
s gͥ dñs ouiũ suarũ pastione
manus tuas.⁊ alius te cin¬
getitee Auicet quo non uis.
hinc li quido ꝓbabis: cum
uita usq ad mortẽ certan¬
do ꝑueneris Et ut
illi in corꝑe possint pariter
& mente saluari: ipse torm̃¬
ta corꝑis omnia. que aduisa¬
riũ in fligere libet forti
mentis constantia tolerabis.
Hoc autem dix̃ significans
qua morte clarificaturus
ess dm̃. Clarificauit qͥppe
petiꝰ sua morte dm̃: quanco
hoc iniditio cunctis qu̾atũ
ds̃ eẽt colendus amandusq
monstrauit: dum ipse data
optione mallet crucis subi¬
re tormentum: quam a
celestis uerbi p̾dicatione ces¬
sare. Qui notandum qd non
solum morte. s & uita sua
& passionib que mortem pre¬
cesserant. dm̃ clarificauit.
Clarificauit namq uita dm̃.
qui ꝑ omnia que gessit. non
suam ꝓpriam. s conditoris sui
uoluntatẽ laudemq q̃rebat.
Clarificauit & passionib que

Expanded text:
voluntatem quaerebat ejus voluntatem quaerebat ejus qui misit eum, Christi. Praemissa igitur Dominus ovium suarum pastione, manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis; hinc liquido probabis, cum vita usque ad mortem certando perveneris; et ut illi in corpore possint pariter et mente salvari, ipse tormenta corporis omnia quae adversarium infligere libet, forti mentis constantia tolerabis Hoc autem dixit, significans qua morte clarificaturus esset Deum. Clarificavit quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cunctis quantum Deus esset colendus amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum quam a coelestis verbi praedicatione cessare. Qui notandum quod non solum morte, sed et vita sua et passionibus quae mortem praecesserant, Deum clarificavit. Clarificavit namque vita Deum, qui per omnia quae gessit non suam propriam, sed Conditoris sui voluntatem laudesque quaerebat. Clarificavit et passionibus quem
Abbreviated transcription (Latin):
gelio. tales non pastores s mer¬
cennarỹos potiꝰ uocat. dicens.
quia lupo ueniente mercen¬
nariꝰ fugit quia mercennariꝰ
ẽ: & non ꝑtinet ad eũ de ouib
Ueri autem. pastoris. &. eu si¬
cera est cura de ouibi euidens
ac spẽciale indicium ẽ: cum
ponere inꝑromtu habet.
Unde nunc ipse post quam
pascendas suas oues petro.
hoc ẽ. plebes docendas gub̃¬
nandasq cõmisit: subseq̃nt̃
dico tibi cum esses iunior
cingebas te. & ambulabas
ubi uolebas: cũ aut̃ senu¬
eris extendes manus tuas.
& alius te cinget & ducet
quo non ius. In extensione
et eñ manuum. positionem
menbrorũ eiꝰ. qua cruci erat
aptandus insinuat. In cincti¬
one alt̾ius. impositionẽ un¬
culorũ quib a ꝑsecutore erat
ar cendus: expͥmit. In ductu
quo nollet: ipsam mortis ac
passionis acerbitatẽ indicat.
Quam corꝑalis eius infirmi¬
tas horrebat: cuiꝰ animi firmi¬
tas sp̃alis etiam adu̾sa ꝓ dño
lera batur cuncta sufferre. N̾
enim uoluntatem suam. sed

Expanded text:
gelio tales non pastores, sed mercenarios potius vocat dicens, quia, lupo veniente, mercenarius fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus . Veri autem pastoris, et cui sincera est cura de ovibus evidens ac speciale indicium est, cumponere in promptu habet. Unde nunc ipse postquam pascendas oves suas Petro, hoc est, plebes docendas gubernandasque, commisit, subsequenter dico tibi, cum esses junior, cingebas te, et ambulabas ubi volebas: cueris, extendes manus tuas, et alius te cinget, et ducet quo non vis. In extensione etenim manuum, positionem membrorum ejus, qua cruci erat aptandus, insinuat; in cinctione alterius, impositionem vinculorum, quibus a persecutore erat arcendus, exprimit; in ductu quo nollet, ipsam mortis ac passionis acerbitatem indicat, quam corporalis ejus infirmitas horrebat, cujus animi firmitas spiritalis etiam adversa pro Domino laetabatur cuncta sufferre. Non enim voluntatem suam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
te. nichil inde sꝑantes. Ita gͥ¬
pͥmia pollicetur electis: ut¬
& digna premiis merita pre¬
monstͣret: Sic uitam. donet e¬
ternam. ut ꝑangustam portã
& artam uiam. ad hanc ꝑue¬
niendum ẽẽ dec̾nat. Unde ait.
Contendite intrare ꝑ angustã
portam. Contentions ⁊ enun
non parua opus est: si quis
ad alta uelit ascendere. Nam
cum O. canto sudore uer¬
tices montium subeamus.
quantum necesse est conari. ut
conu̾sationem in celis habere
& in monte scõ dñi. de quo ca¬
nit psalmista. mereamur qui¬
escere. Unde etzam in hodrer
cum filii zebedei ab eo sedes
regni peterent: confestim illos

Expanded text:
nem ad exempla bonorum dinem ad exempla bonorum dirigendo, et in proposita vitae rectitudine ad mortem usque persistenonstret: sic vitam donat aeternam, ut per angustam portam, et arctam viam ad hanc perveniendum esse decernat; unde ait: Contendite intrare per angustam portam . Contentione etenim non parva opus est, si quis ad alta velit ascendere. Nam cum tanto sudore vertices montium subeamus, quantum necesse est conari ut conversationem in coelis habere et in monte sancto Domini, de quo canit Psalmista, mereamur quiescere. Unde etiam in hodierna cum filii Zebedaei ab eo sedes regni peterent, confestim illos
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ inunitate sp̃c sci. ꝑ omnia
secula seculorum amen.
In natali sc̃ĩ iacob apłi Xnͣ.
L̾co sc̃ĩ eiigłii: sedr̃a. Macchm
N illo temꝑe: Accessit ad¬
iħm mater filiorum ⁊ebedei cũ
filiis sius: orans & perens aliqͥd
ab eo. Qui dixit ei. Quiduis:¬
Ait illi. dic ut sedeant hui du
o filii mei unus ad dexteram
tuam. & unus ad sinistram¬
in regno tuo. Omł. uen̾. be. p̃br̃i
ominus conditor &
redemptor nr̃. uuln̾a
suꝑbie nr̃e sanare de¬
si derans. & ipse cum in forma
dei esset. forma hominis ac¬
cepta. humiliauit seme̾ipsũ
faetus obediens usq ad mor¬
tem : & nos quoq si cusmen
uere sublimitatis conscend̾e
uolumus: iter humilitatis
arriꝑe premonet. Nos si ueram
adusa queq scłi presentis. &¬
ipsam quoq mortem pacient̃
ferre p̾cepit. Promisit nobis do¬
na głȩ. s pͥmisit certamtna.¬
pugne. dixit ꝓmittens:erit
merces ur̃a multa: & eritis fi¬
lu altissimi: sed predixit iub¬
bens. Diligite inimicos ur̃os¬

Expanded text:
pectu Domini mors sancti illius, qui apertissime noverat, qui libera voce praedixerat, se occidi pro Domino, non aliud esse quam gratissimam Deo mundissimamque hostiam offerri. Clarificavit ergo et Paulus Deum, clarificaverunt et caeteri apostoli, quia et ipsi puro corde Christum diligebant, ipsi sincera intentione oves Christi curabant. Quod enim Petro dictum est, Pasce oves meas, omnibus utique dictum est. us conditor ac redemptor noster, vulnera superbiae nostrae sanare desiderans, et ipse cum in forma Dei esset, forma hominis assumpta, humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem: et nos quoque, si culmen verae sublimitatis conscendere volumus, iter humilitatis arripere praemonet; nos, si veram adversa quaeque praesentis ipsam quoque mortem patienter ferre praecepit. Promisit nobis dona gloriae, sed praemisit certaminapugnae. Dixit promittens: Erit merces vestra magna, et eritis filii Altissimi ; sed praedixit jubens, Diligite inimicos vestros
Abbreviated transcription (Latin):
insemet ipsa: Et corrumpunt
mores bonos. colloquia mala
Multe itaq sunt porte inferi.
sed harũ nulla. eccłe que suꝑ
petram fundata ẽ. preualet :
ingruerit. facillime contẽpnit.
At qui cũq credentium fidem.
non hic suꝑ petram dño coꝑante
domũ sue ꝓfessionis edificasse.
suꝑ harenam sine fundam̃to.
posuisse credendus est: hoc est
non simplici ac uera intentio¬
ne xp̃m sequi: sed terrenã quã¬
libet fragilemq ob causam.
habitũ pretendisse xꝑiani. Seqͥt᷑
Et tͥ dabo claues regni celorum
Qui regem celorum maiori pre

Expanded text:
in semetipsa ; et: Corrumpunt in semetipsa ; et: Corrumpunt bonos mores colloquia mala . Multae sunt itaque portae inferi, sed harum nulla Ecclesiae quae supra petram fundata est, praevalet, qingruerit, facillime contemnit. At quicunque credentium fidem vnon hic supra petram Domino cooperante domum suae professionis aedificasse, super arenam sine fundamento posuisse credendus est, hoc est, non simplici ac vera intentione Christum sequi, sed terrenam quamlibet fragilemque ob causam habitum praetendisse Christiani. Sequitur: Et tibi dabo claves regni coelorum. Qui regem coelorum m
Abbreviated transcription (Latin):
autem homo: non ꝑcipit ea
que sunt sp̃c dñi. Sequit᷑. Et
ego dico tibi. quia tu es petrꝰ
& suꝑ hanc petram edificabo
eccłiam meam. Petrꝰ qui simon
ante dicebatur. obᷤ
quia uidelicet illi firma ac te¬
naci mente adhesit. de quo scͥp¬
suꝑ hanc petram. idẽ. suꝑ dñm
saluatorem. qui fideli suo cogni¬
tori. amatori. confessori. partici¬
pium sui nominis donauit:
ut scilicet a petra petrus uoca
non nͥ ꝑfidem & dilectionem
xp̃i. ꝑ susceptionẽ sacramentoꝵ
xꝑi. ad sortem electoꝵ ⁊ et̃nam
ꝑtingit᷑ uitam: apło attestante
u̾sus eam. Porte inferi. doctͥ¬
ne sunt nequã: que seducen¬
do imprudentes. ad inferos tͣ¬
hunt. Porte quoq inferi. ⁊ tor¬
menta ⁊ blandimenta sunt ꝑse¬
cutoꝵ: que infirmos quosq
deterrendo uel emolliendo. a
stabilitate fidei introitũ eis
et̾ne mortis aꝑiunt. Sed et
inferi: in quantũ suis uel au¬
ditorib uel sequa cib it ꝑditio¬
nis ostendunt. Nam & fides
si non habeat oꝑa: mortua est

Expanded text:
ea quae sunt Spiritus Dei . Sequitur: Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Petrus qui Simon a dicebatur, ob fquia videlicet illi firma ac tenaci mente adhaesit de quo scripsupra hanc petram, id est super Dominum Salvatorem, qui fideli suo cognitori, amatori, confessori participium sui nominis donavit, ut videlicet a petra Petrus vocarnon nisi per fidem et dilectionem Christi, per susceptionem sacramentorum Christi, ad sortem electorum et aeternam pertingitur vitam, Apostolo attestante, evalebunt adversus eam. Portae inferi doctrinae sunt nequam, quae seducendo imprudentes ad inferos trahunt. Portae quoque inferi et tormenta et blandimenta sunt persecutorum, quae infirmos quosque deterrendo vel emolliendo a stabilitate fidei introitum eis aeternae mortis aperiunt. Sed et inferi, in quantum suis vel fautoribus vel sequacibus iter perditionis ostendunt. Nam et fides si non habeat opera, mortua est
Abbreviated transcription (Latin):
laudes. portas filie sion. hoc ẽ
gaudia mereamur suꝑne ciui¬
tatis intrare. Nec suffic̾e̾ nob̾
ad salutem arbitremur. si tur¬
bis negigentium. uel quoꝵ li¬
bet indoctoꝵ fide uel actib ad¬
equem. quib in litteris sacris
unica est credendi parit ⁊ uiuen¬
di regula prescripta. S qͦciens¬
cũq nobis errantium ingerunt᷑
exempla. nos confestim au̾ten

Expanded text:
ortas filiae Sion, hoc est, gaudia mereamur supernae civitatis intrare. Nec sufficere nobis ad salutem arbitremur si turbis negligentium, vel quorumlibet indoctorum fide vel actibus adaequemur, quibus in litteris sacris unica est credendi pariter et vivendi regula praescripta, sed quotiescunque nobis errantium ingeruntur exempla, nos c
Abbreviated transcription (Latin):
omnia oꝑatur unus atq idem
sp̃e. diuidens singulis ꝓut uult.
Pater ergo mittit spm: filiꝰ mit¬
tit
sp̃m: spc̃ ipse ubi uult
spirat: quia ꝓfecto ut dixi
incelis est reuelauerit filio co¬
lũbe. mist̾ium fid̃i. quod ei
caro ⁊ sanguis reuelare nequi¬
bant.Caro autem & sangius
recte intelliguntur homines
sapientie carnalis inflati. co¬
lũbine simplicitatis nescu: idõ¬
q a sapientia sp̃c omnimodis
auersi̾. de quib supra dictum
est. quia xp̃m non intelligen¬
tes. alii ioħem baptistam. alii
aut heliam. alii uero ieremiã

Expanded text:
omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Pater ergo mittit Spiritum, Filius mittit Spiritum: Spiritus ipse ubi vult, spirat: quia profecto ut diximin coelis est revelaverit Filio columbae mysterium fidei, quod ei caro et sanguis revelare nequibat. Caro autem et sanguis recte intelliguntur homines sapientia carnis inflati, columbinae simplicitatis nescii, ideoque a sapientia Spiritus omnimodis aversi. De quibus supra dictum est, quia Christum non intelligentes, alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii ve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtinꝰ. adiunxit. Quia
earo & saligiuis non reuela¬
u̾it. Utibi: s pater m̃s qui
untcelis est. Pater quippe filio
cõlũbe reuelauit. quia una ẽ
& filii: quod facillums sa crȩ scͥp¬
ture ꝓbabitur exemplis. Dicit
namq de patre apłs. Misit

Expanded text:
tinus adjunxit: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est. Pater quippe filio columbae revelavit, quia una estet Filii, quod facillimis sacrae Scripturae probabitur exemplis. Dicit namque de Patre Apostolus: Misit
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ ex eo temꝑe quo ab ipso illu¬
minatus.
gr̃am diuine
cognitionis
accẽpit. Et qͥa
una uolun¬
tas. eadem est
trinitatis: recte
cum dixiss
beatus essimon

Expanded text:
i ex eo tempore quo ab ipso illuminatus gratiam divinae cognitionis accepit. Et quia una voluntas eadem est Trinitatis, recte cum dixisset. Beatus est Simon
Abbreviated transcription (Latin):
reuersȩ a monumento mu¬
lieres parauerunt aromata
& unguenta. quandui oꝑa¬
ri licebat: Sabbato quidem
siluerunt scđm mandatũ
sicut lucas aꝑte designat.
Cum autem transiss. salba¬
tum. uesꝑaq ueniente. tẽpꝰ
deuotione emerunt que
minus ꝑarauerant aroma¬
ta. sicut marcꝰ commemorat
ut uenientes ungerent eũ

Expanded text:
Domino, reversae a monumento muDomino, reversae a monumento mulieres paraverunt aromata et unguenta quandiu operari licebat, et Sabbato quidem siluerunt secundum mandatum, sicut Lucas aperte designat. Cum autem transisset Sabbatum, vesperaque adveniente tempus devotionem emerunt, quae minus paraverant aromata, sicut Marcus commemorat, ut venientes ungerent eum,
Abbreviated transcription (Latin):
misterium: temꝑe suȩ passi¬
onis. sepulturȩ. & resurrecti¬
onis. intimare curauit. Sex¬
ta quippe feria crucifixus ẽ
sabbato quieuit in sepucͦ:
dominica resurrexit a mor¬
tius: significans electis su¬
is ꝑ sex huiꝰ scłi etates. int̃
ꝑicula ꝑsecutionum bonis o¬
ꝑib insudandum: in alia
autem uita. quasi in sabbo
ꝑpetuo. requiem animarũ
sꝑandam. Porro in die uidi¬
cis quasi in die dñica corpoꝵ
quoq immortalium recep¬
tionem esse cele brandam:
in quib deinceps animȩ.
suꝑno gaudio sine fine fru¬
antur. Quod autem in lec
gendum.st. quia uespere
quidem uenire ceꝑunt:s:
Sabbati ad sepulcrum ꝑue¬
nerunt: idẽ. uesꝑe aroma¬
ta composuerunt. quib cor¬
pus dñi ungere desidãbant.
s. ꝑata uesꝑe aromata. mane
quod matħs quidem bre¬
uitatis causa obscurius
posuit. s alii euangeliste
quo ordine sit factum. eiu¬
dentius ostendunt. S epul¬
to namq dño sexta feria

Expanded text:
mysterium tempore suae passimysterium tempore suae passionis, sepulturae et resurrectionis intimare curavit. Sexta quippe feria crucifixus est, Sabbato quievit in sepulcro, Dominica resurrexit a mortuis, significans electis suis per sex hujus saeculi aetates, inter pericula persecutionum bonis operibus insudandum. In alia autem vita quasi in Sabbato perpetuo requiem animarum sperandam: porro in die judicii quasi in die Dominica, corporum quoque immortalium receptionem esse celebrandam, in quibus deinceps animae superno gaudio sine fine fruantur. Quod autem in lectgendum est: quia vespere quidem venire coeperint Sabbati ad sepulcrum pervenerunt, id est, vespere aromata paraverunt, quibus corpus Domini ungere desiderabant, sed parata vespere aromata mane Quod Matthaeus quidem brevitatis causa obscurius posuit, sed alii evangelistae quo ordine sit factum evidentius ostendunt. Sepulto namque sexta feria
Abbreviated transcription (Latin):
igilias nobis
huius sacratis¬
sime noctis.
sicut ex lectione euangeli
uatoris nr̃i dedicauit.
Iuste & enim hanc ꝓeius
amore uigiliis celebramꝰ
& hymnis: qui ꝓ nr̃o a¬
more in ea dormire in mor¬
te: ac de morte uoluit ex¬
citari. Nam sicut apl̃s
ait. mortuis ꝓpter delic¬
ta nr̃a: & resurrexit ꝓpt̃.
iustificationem nr̃am. Qqͣ
ipse quoq status temporis
uel quo mortuus est in
cruce: uel a mortuis re¬
surrexit ostendit. Cir ca
horam quippe nonam. cũ
inclinata iam esset ad
uesꝑam dies. & tepefactꝰ
a meridiano feruore radius
solis ÷ misterium uictorio¬
sissime passionis consum¬
mauit: euidenter se insi¬
nuans ꝓpter auferenda
scelera. quib a diina lu¬
ce & dilectione. in huius noc¬
tem ꝑegrinationis incidimꝰ.
crucis subisse patibulum.
Surrexit mane pͥma sab¬
bati. que nunc dies diũ ca
uocatur: manifeste docens.
se nos a morte anime resue¬
citatos. in lucem ꝑpetuȩ
felicitatis esse poucturum.
Sed & aliud nobis memorabile

Expanded text:
igilias nobis hujus sacratissimae noctis, sicut ex lectione evangelicvatoris nostri dedicavit. Juste etenim hanc pro ejus amore vigiliis celebramus et hymnis, qui pro nostro amore in ea dormire in mortem, ac de morte voluit excitari; nam sicut Apostolus ait: Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Quod ipso quoque statum temporis quod vel mortuus est in cruce, vel a mortuis resurrexit, ostendit. Circa horam quippe nonam, cum inclinata jam esset ad vesperam dies, et tepefactus a meridiano fervore radius solis, mysterium victoriosissimae passionis consummavit, evidenter se insinuans propter auferenda scelera, quibus a divina luce et dilectione in hujus mortem peregrinationis incidimus, crucis subisse patibulum. Surrexit mane prima Sabbati, quae nunc dies Dominica vocatur, manifeste docens se nos a morte animae resuscitaturum, et in lucem perpetuae felicitatis esse perducturum. Sed et aliud nobis memorabile
Abbreviated transcription (Latin):
potest: s illo illustrante de quo scͥp¬
tum est. Oñuis sapientia a dũo
deo ẽ. Cuius utramiq naturam:
diuinam uidelicet. qua semꝑ uͥq
totus mauet: ꝯhuinanã exqua
in tp̃r natus. locos inclusus appa¬
ruit: consequent̃ euangłista des¬
cribit dicens. In muudo erat. et
mundus ꝑ ip̃m factus ẽ: ⁊ mun¬
duseum ñ cognouit. In ꝓpͥa ue
nit: ꝯ sui eum ñ receꝑunt. In
mundo quippe erat. ⁊ niundus
ꝑ ip̃ui factus ẽ. quia deus erat:
quia totus uͥq : qua sue p̃sentia
maiestatis sine labore regens.
sine onere continens q̃d fecit.
Et mundus eũ ñ cognouit: qͥa
lux in tenebris lucet: ⁊ tenebre
eam ñ comp̃henderunt. Mun¬
dum namq hoc in loco dieit ho¬
mines mundi amore deceptos:
atq inherendo creature. a cognoᷤᷤ¬
cenda creatoris sui maiestate re¬
fleros. In ꝓpͥa uenit: quia in mun¬
do quem ꝑ diuinitatem fecit: ꝑ
humanitatem natus apparuit.
In ꝓpͥa uenit: quia ingente iu¬

Expanded text:
potest, sed illo illustrante, de quo scrippotest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est. Cujus utramque naturam, et divinam, videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore natus, loco inclusus apparuit, consequenter evangelista describit dicens: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cnit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens et sine onere continens quod fecit. Et mundus eum non cognovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in gente Ju
Abbreviated transcription (Latin):
hominem uenientem in h̃e mun¬
dum. Et sc̃i quidem homines lux
sunt. recte uocati: dicente ad eos
dño. Hor estis lux mundi. Et
apłs paulus. fuistis aliquando re¬
nebre: nunc autẽ lux in dño.
S multum distat it lucẽ que
illuminatur ⁊ lucem que illu
minat: int̾ eos qui participatio¬
nem uere lucis accipuinit ut lu¬
illustrare sufficit. Ad ciius com¬
parationem uere lucis. ñ tantũ
minores quilibet electi. ueruetiã
ip̃e ioħies quo maior. int̾ natos mu¬
lierum nemo surrexit. lur non
ẽe asseritur: ut uidelicet xp̃c ñi
esse qd putabatur moustretur.
scilicet fide ⁊ dilectione: luceus
u̾bo ⁊ actione. Grãm uͦ lucis pec¬
torib infundere: solius : eius de
quo dicitur. Erat lux uera: que
illummat omnẽ honuuem ueni¬
entem inhuncmundum. Omnẽ
uidelicet qui illuminatur: siue na¬
turali ingenio: seu sapientia diui¬
na. Sicut eim uenio a seip̃o ẽẽ.
ita etiam a seip̃o nenio sapiensẽe

Expanded text:
hominem venientem in hunc munhominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illminat; inter eos qui participationem verae lucis accipiunt ut luillustrare sufficit. Ad hujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit, lux non esse asseritur, ut videlicet Christus non esse, quod putabatur, monstretur. scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicit: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; omnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a seipso esse, ita etiam nemo a seipso sapiens esse
Abbreviated transcription (Latin):
cata. eorũ corda ad cognitionem
ẽ ante illum homo magni mit:
cuius testimonio pararentur om̃s.
ad audiendam morut appareret.
ipsam dei sapientiam: ad uidendũ
ipsum solem iusticie. uube iam
corporis tectum : id ẽ ad uidendum
audiendumq hominem qui deus
ẽet: pleuum gr̃e ꝯu̾itatis. fuit
uiquit honio missus a deo: cui no¬
men erat ioh̾es. Hic uenit in testi¬
monium: ut testimonium ꝑhi¬
beret de lumine: ut omns credent
ꝑ illum. Non ait̃. ut om̃s crede¬
rent millum: maledictus enim
homo qui confidit in. homine.
n poit carnem brachi¬
um suum: s ut oins inquit ere¬
derent ꝑillum. hoc ẽ ut ꝑ illiuis¬
testimonium credent in lucem. qm
necdum uide nouerant: dũm ui
delicet iħm xp̃m. qui de seĩpo te¬
statur. Ego sum lux mundi. Qe
sequitur uie ñi ambulat intene¬
bris: s: habebit lumen uite. Seq̃r.
Nonerat ille lur: si ut testimont¬
um ꝑhiberet de lumine. Erat lux
uera: que illuninat omnem

Expanded text:
cata, eorum corda ad cognitionem cata, eorum corda ad cognitionem est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Non ait, Ut omnes crederent in illum. Maledictus enim homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum ; sed ut omnes, inquit, crederent per illum, hoc est, ut testimonium crederent in lucem quam necdum videre noverant, Dominum videlicet Jesum Christum, qui de seipso testatur: Ego sum lux mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vitae . Sequitur: Non erat ille lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. Erat lux vera quae illuminat omnem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: anunalia ñ possunt. S n
animalis quicq est homo: non
ꝑcipit ea que sunt sp̃c dei. Uude
bene cum dixisset. ⁊ uita erat lux
hominum: subuuirit ⁊ de his
qui abhumane conditionis ho¬
nore ꝓcul recedentes. comparati
sunit iumentis isipientib. ⁊ si¬
miles facti sunt illis: atq ĩdeo recte
ueritatis luce pͥuantur. Et lur
inquit iutenebris lucet: ꝯtene¬
bre eam ũ comp̃henderunt. Lux
que illuminari merentur corda ho¬
minum. sue p̃sentia cognitionis
illustrat. Tenebre autem stulti st̃
tiam possuit: ueluti si quilibet
cecus uibare solis effuidatur : nec
tamen ip̃e solem cuius lumine
ꝑfunditur aspiciat. S ñ tamen
tales om̃ino suꝑua pietas despex:
uerum mẽdelã eis salutis qua ad
uidendam lucem ꝑuenire possent
adhibuit. Ipsa lur inuisibilis.
ip̃a dei sapientia. carne inqua ui¬
deri posset induta ẽ: que ui habi¬
tu hominis apparens. ⁊ loquens
hominib paulatim fide purifi¬

Expanded text:
sunt, animalia non possunt. Sed et sunt, animalia non possunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit, Et de his qui ab humanae conditionis honore procul recedentes comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis lumine privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non compre omnia qui illuminari merentur corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat; tenebrae autem stulti sunt tiam possint: veluti si quilibet caecus jubare solis obfundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purifi
Abbreviated transcription (Latin):
let facere creaturã. quam ab et̃¬
no nũquam aute fecisset: ma¬
nifeste docet euangłista. factam
quidem in tp̃r creaturam ÷ sed
in et̃ua creatoris sapientia. qñ
n qualis crearetur semꝑ fuisse
dispositum. Et hoc ẽ qͣd ait. Qd
factum ẽ : inip̃o uita erat. Id ẽ
qͥd factum ẽ in tp̃r siue uiuum
siue uita carens apparuit: omne
hoc iusp̃ali factoris ratione quasi sẽꝑ
urerat ⁊ uiuit : ñ quia coet̃num
est creatori q̃d creauit: s quia co¬
eñia ẽ illi ratio uoluntatis sue. in
qua ab et̾̃no ⁊ habuit ⁊ habet. q̃d
⁊ quando crearet: qualit̃ creatum
gubernet ut maneat: ad quem fi¬
nem singła que creauit ꝑducat.
Sequitur. Et uita erat lux homi¬
num. Quo u̾bo aꝑte docetur: qͥd
ip̃a uitalis ratio ꝑ quam ominia
disposita sunt ⁊ reguntur: non
oniuem creaturã s rationabilem
tantum ut saꝑe posset illuminat.
homines namq qui ad imaginẽ
facti sunt. ꝑciꝑe sapienniam pos¬

Expanded text:
let facere creaturam quam ab aetelet facere creaturam quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum. Et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum sive vita carens, apparuit, omne hoc in spirituali factoris ratione, quasi semper vixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam pos
Abbreviated transcription (Latin):
uicissitũduus obumbratio. Item
fuere quidam praui doginatis
ter oppͥmit cũ ait. Et deus erat
qui deum quidem illum. s ex
tempore incarnationis factũ
ñ autem et̃nũ ante scła natum
a patre. putarent. Unde qͥdam
talium dixisse memoratur.
sententiam euangłista. cũ ait.
hoc erat in pͥncipio. apud dm̃.
ID est hoc u̾bum q̃d deus est.
ñ ex tempore cepit : s in pͥnei¬
pio erat deus apud deum. Item
fuere u̾itatis inrici: qui xp̃m
⁊ aute partum uͥginis iam fuis¬
se ũnegarent: ñ tamen natum
ex patre deum. s factum a patre:
⁊ ideo iniorem patre. quia crea¬
turan crederent. E tiam hos dãp¬
nat euangłicus sermo qui dicit.
Oũua ꝑ ip̃m facta sunt: ⁊ sine
ip̃o factum ẽ nicħ. Si enim in¬
chil creaturaruui sine ipso fac¬
tum est: patet ꝓfecto qr ip̃e cre¬
atura nest. ꝑ quem om̃is ereatu¬
ra facta ẽ. Et ne quis audiens
factam ꝑdñm creaturam muta¬
luntatem. quasi qui subito uel¬

Expanded text:
vicissitudinis obumbratio. . Item vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis ater exprimit , cum ait: Et Deus erat qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratusententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evangelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Dominum creaturam, mutaluntatem, quasi qui subito vel
Abbreviated transcription (Latin):
tium sublimit᷑ imbuit: ⁊ here¬
ticoꝵ ꝑfidiam potent̃ exuꝑat. fu¬
ere namq heretici qui dic̾ent. Si
gͦ natus ẽ xp̃c: erat tempus quan¬
do ille ñerat. Quos pͥmo sermo¬
ue rẽdarguit cumi ait. In pͥnci¬
pio erat u̾bum. Neq uͦ ait. ini
cipio inquit erat u̾bum: ut uide¬
licet eum ũ ex tp̃r ortum. s i ex¬
ortu tempoꝵ. lara existentem.
ac ꝑ hoc sine ullo tpr̃is uũtio de pa¬
tre natum monstraret: iurta qͥd
ip̃e loquitur in ꝓu̾biis. Dñs pos¬
sedit me ininitio uiarũ suarũ:
aitequam quioquã faceret apͥn¬
cipio: ab et̃no ordinata sum
Item fuere heretici: qui tres sc̃ẽ
trinitatis ꝑsonas ẽẽ uegantes di
apud deuni. Si enin alius ap̃d
alium erat. duo sunt ꝓfecto pa¬
ter ⁊ filius: ꝯũ unus ip̃e modo
pater. mõdo filius. modo etiam
sp̃c sc̃s est. quasi mutabilis sit
diuine substantie natura: cum
aꝑtissime iacob dicat apłs. Apd
quem ñ est transinigratio: nec

Expanded text:
tium sublimiter imbuit, et haeretium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. Neque vero ait, In principio erat Verbum: ut videlicet eum non ex tempore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, diapud Deum. Si enim alius apud alium erat, duo sunt profecto Pater et Filius, et non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, modo etiam Spiritus sanctus est: quasi mutabilis sit divinae substantiae natura, cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Apud quem non est transmutatio, nec
Abbreviated transcription (Latin):
eius actis edisserens et̃nã duumn¬
tatis eius potentiam ꝑquã facta
sunt omna. sublinnus mente uolan¬
do. ⁊ limpidius speculando cognoũ:
extempore natum describunt: io¬
hannes eundem in pͥncipio fuisse
testatur dicens. In pͥucipio erat
u̾bum. Alii int̃ homineseum su¬
bito apparuisse cõmemiorant: ille
ipsum apũd deum semꝑfuisse de¬
clarat dicens. Et u̾bum erat apũd
deum. alii eum uerũ hominem:
ille ip̃m confirmat deũ ẽẽ diceis.
Et d̃s erat u̾bum. Alii honunem
eum apud homines temporaliter
conu̾satum: ille deum apud dm̃
in pͥucipio manentem ostendit.
dicens. hoc erat in pͥncipio ap̃d
deum. Alii magnalia que niho¬
iine gessit ꝑhibent: ille quõd
ominem creaturam usibilem ⁊
inuisibilem. ꝑ ip̃m deus pater
fecerit. docet dicens. Om̃ia ꝑ ip̃m
facta sunt: ⁊ sine ip̃o factum:
nehil. Et inire beatus ioħs in
nutio euangl̃ii sui de diuiuita¬
te saluatoris. ⁊ꝯ fidem recte creden¬

Expanded text:
ejus actis edisserens, aeternam divinejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, stum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Alii inter homines eum subito appipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille ipsum verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum, apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem, per ipsum Deum Pater fecerit, docet, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et mire beatus Joannes in initio Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte creden
Abbreviated transcription (Latin):
eugłistarum. matħi uidelicet et
luce manifestatam cognoruimus:
libet etiam de u̾bi. idẽ diuiuitatis
eius et̃initate. in qua pett manet sẽꝑ
equalis. beati ioħis euangłiste dicta
scrutari. qui singłaris pͥulegio me¬
ruit castitatis. ut cet̾is altius diuini
tatis ip̃ius caꝑet simul ⁊ patefac̾et
aͬchanum. Neq enĩ frustra incena
supra pectus dm̃ ihu xp̃i recubuis¬
se ꝑhibetur: s ꝑ hoc tipicẽ docetur.
quia celestis haustum sapientie ce¬
teris excellentius de sc̃issimo eiꝰdem
pectoris forte potau̾it. Hñ ⁊ me¬
rito infigura quatuor ammalium:
aquile uolauti comparatur. Cune¬
tis quippe auib aquila celsius uo¬
lare: cunctis animantib clariꝰ
solis radiis infigere consueuit ob¬
tutus. Et ceti eugłiste quasim t̃ra
ambulant cũ dño: qui temporalẽ
eius geuerationem parĩt ⁊ tem¬
poralia facta sufficient expouen¬
tes. pauca de diuinitate dixerunt:
hic autem quasi ad celum uolat.
cum dño: qui ꝑ pauca de tp̃ralib

Expanded text:
elistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitatis ut caeteris altius diaceret arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unde et merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
geudum: ip̃e quoq curauit.
ostendere. Qui cum dixisset. hie
est discipulus qui testunonium
ꝑhibet de his ꝯscripsit hec: con¬
tinuo subiunxit ꝯait. Et scimꝰ¬
quia uerum ẽ testimoniũ eiꝰ.
Quia gͦ ⁊nos cum cet̾is fidelib
scinus ueruni ẽe testimonium
eius: curenius ꝑ om̃ia ut recta
fide intelligendo recta oꝑatione
exercendo que docuit. ad dona
ꝑueniamus sempitna que ꝓ¬

Expanded text:
gendum, ipse quoque curavit gendum, ipse quoque curavit ostendere, qui cum dixisset: Hic est discipulus qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec, continuo subjecit ettestimonium ejus. Quia ergo et nos cum caeteris fidelibus scimus quia verum est testimonium ejus, curemus per omnia ut recta fide intelligendo, recta operatione exercendo quae docuit, ad dona perveniamus sempiterna quae