comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam temeraria atq sacrilega direptione p̃cidistis
acõmuniore ĩ riumerabilium etccł̃ian orientalium.
qͣs semp latuit ⁊ ad huc latet qd̾ in affrica gestum cẽ
docetis aut singitis: alia enĩ questio ẽ utrũ illa ue¬
ra dicatisque quidem nos multos ꝓ babiliorib docu¬
mentis falsa eẽ comunciꝰ: ⁊ in urĩsmagis ea ipsa
que obicitis tunc ꝓbata declaramus. S hec ut dixi
alia questio ẽ: tunc agredienda ẽ ⁊ discutienda cũ
opꝰ fũit. Illud nunc attendat ugilantia m̃tis tue
neminem ꝯtammnari posse ignotoꝵ ignotis c̃minib.
Unde manifestum ẽ a cõmunione orb ern seu falsa
seuuera cͥmina que affris intenditis ꝓrsus ignota
st̃ ugnota semꝑ fuerunt. sacrilego scismate uos eẽ
seꝑatos.: Qmͣqm ⁊ illud ñ ẽ tacendiun. etiam cogni¬
tos malos bonis nobẽe ineccłasi eos acõmunione
ꝓhibendi. ant potestas desit: aut aliqua ratio cõ¬

Expanded text:
tam temeraria atque sacrilega diremptione praecidistis tam temeraria atque sacrilega diremptione praecidistis a communione. innumerabilium ecclesiarum orientalium, quas semper latuit et adhuc latet, quod in Africa gestum esse aut docetis aut fingitis? Alia enim quaestio est, utrum illa uera dicatis, quae quidem nos multo probabilioribus documentis falsa esse conuincimus et in uestris magis ea ipsa, quae obicitis, tunc probata declaramus. sed haec, ut dixi, alia quaestio est tunc adgredienda et discutienda, cum opus fuerit. illud nunc adtendat uigilantia mentis tuae neminem contaminari posse ignotorum ignotisque criminibus. unde manifestum est a communione orbis, cui seu falsa seu uera crimina, quae Afris intenditis, prorsus ignota sunt et ignota semper fuerunt, sacrilego schismate uos esse separatos. quamquam et illud non est tacendum etiam cognitos malos bonis non obesse in ecclesia, si eos a communione prohibendi aut potestas desit aut aliqua ratio con
Abbreviated transcription (Latin):
cum audio quemqin bono ingemo
p̃ditum. doctemis q libalib erudieũ.
qmͣquam non ibi salus amme constituta sit: tam̃ in
questione facuuma sentire aliud qm̃ u̾itas postuiat
quo magis ãmiror eo magis exardesco nosse horue:
nescio. Namcertum ẽ magne parti romani orbme
dicam etiã barbaris gentib. quib quoq debitorẽ
nĩa ꝯtexitur ignotam ec̃ partẽ donatinec ios omĩno
leire uł qñ uł quib causis exorta sit ista dissensio: as
citis insi innocentes eẽ fectearis: cogeris dĩt oĩum
malis factis obnoxios cum apuduos ꝑ ditiut mitĩ
dpcetim latent uos omnes eẽ pollutos: Nonenĩ ne¬
minẽ deurã comunone pellitis. aut tunc pͥmũ pel¬
dampnatis: Quero gͥ utrum uos ꝯtaminaũt eotp̃te
ꝯtaminaret. etiam si semꝑ id laterit. Nlam ⁊ mortu¬
or non nulla sepe ꝯmissa ꝓ duntur: nec fraudi est
xp̃ianis qui eis cõmuncare uiuentib: Cur gͦ uos

Expanded text:
cum audio quemquam bono ingenio praeditum, doctrinisque liberalibus eruditum, quanquam non ibi salus animae constituta sit, tamen in quaestione facillima, sentire aliud quam veritas postulat, quo magis miror, eo magis exardesco nosse hominemnescio. Nam certum est magnae parti Romani orbis, ne dicam etiam barbaris gentibus, quibus quoque debitorem nostra contexitur, ignotam esse partem Donati nec eos omnino scire, uel quando uel quibus causis exorta sit ista dissensio. quocitis, nisi innocentes esse fatearis, cogeris dicere omnium malis factis obnoxios, cum apud uos perditi, ut mitius dixerim, latent. uos omnes esse pollutos. non enim neminem de uestra communione pellitis aut tunc primum peldamnatis? quaero igitur, utrum uos contaminauerit eo tempore, go tempore contaminaret, etiam si semper id lateret; nam et mortuorum nonnulla saepe commissa produntur nec fraudi est Christianis, qui eis com- III municauere uiuentibus. cur ergo uos
Abbreviated transcription (Latin):
cendit in celum et descendit: Quis colligit uentos in
sinu: Quis conu̾cit aqmͣ inuestĩto: Quis tenuit fi¬
nes t̾re: Qd̃ nom̃ est ei. aut qd nom̃ filii ei: hoꝵ duori
que in extremo cõmemoraui unũ retulit ad patrem.
id ẽ qd nom̃ ẽ ei. ꝓpt̃ quod dicerat. d̃s̃ docuit me sapi¬
entiam: & alt̾um eudent̃ ad filium cum ait. aut qd̃
hoc ẽ quis ascendit incelum et descendit: qd̃ paulus
ita cõmemorat: Qui descendit. ipse ẽ et qui ascendit su¬
ꝑ om̃s celos. Quis colligit uentos insinu idẽ animas
credentium in occulto atq secreto: Quib dicit᷑. mor¬
tui enĩ estis: et uita ur̃a abscondita ẽ cũ xp̃o indõ. Qͥs
conũtit aqm̃ in uestim̃to: Ut diciposset quotqt in xp̃o
baptiati estis xp̃m indinstis. Quis tenuit fines t̾re:
ou dixit discipulis sins. eritis michi testes mierłm. et
intota iudea et samaria. et usq infines t̾re.

Expanded text:
cendit in caelum et descendit? quis colligit uentos in cendit in caelum et descendit? quis colligit uentos in sinu? quis conuertit aquam in uestimento? quis tenuit fines terrae? quod nomen est ei aut quod nomen est filii eius? horum duorum, quae in extremo commemoraui, unum rettulit ad patrem, id est \'quod nomen est ei propter quod dixerat \'deus docuit me sapientiam., et alterum euidenter ad filium, cum ait \'aut quohoc est \'quis ascendit in caelum et descendit, quod 20 Paulus ita commemorat: Qui descendit, ipse est, et qui ascendit super omnes caelos; quis colligit uentos in sinum? id est animas credentium in occultum atque secretum, quibus dicitur: Mortui enim estis et uita uestra abscondita est cum Christo in deo; quis conuertit aquam in uestimento? ut dici posset: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; quis tenuit fines terrae? qui dixit discipulis suis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria e
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui et̾nam uolint habere peccati ꝑfruitionem. eten¬
nam inueniat uin dicte seuerratem. Non autẽ sinte
ꝓposita bieuitas responsionis mee. ut colligã omĩa
uł certe qm plurima. que depeccatis et de peceatorũ
penis sanctiubri habent. atq erhis unam eruam sine
ulla ambiguitate sententiam: sitam̃ id ualeam uiri¬
b m̃tis et iam si congruum nanciscar oerum. Nunc
tam̃ arbitror satis ẽẽ monstratum. non eẽ cont̾rium
eĩnitati suppuciorũ: qõ meadem m̃sura reddinitur
cxporphirio ꝓpofuit. hoc adiunxit. Sane
etiam deillo in quit me dignaueris instru-¬
eĩẽ si ũe dyxit salomon filium õs non habet. sito nͤ¬
pondetur non solum hoc non dyeit uerum eciam
dixit qqđ as habet filum. Apuo eum enim sapientia
loquens ait. Ante om̃s colles genuit me. Et quid ẽ xp̃s.
nisi deisapientia: Item quodam loco pu̾bior. Ds̃ inqͥt
docuit me sapientiã: et scientiam scon cognoui. Qͥs as¬

Expanded text:
ut, quia aeternam uoluit habere peccati perfruitionem, aeterut, quia aeternam uoluit habere peccati perfruitionem, aeternam inueniat uindictae seueritatem. non autem sinit proposita breuitas responsionis meae, ut colligam omnia uel certe quam plurima, quae de peccatis et de peccatorum poenis sancti libri habent, atque ex his unam eruam sine ulla ambiguitate sententiam, si tamen id ualeam uiribus mentis, etiam si congruum nanciscar otium. nunc tamen arbitror satis esse monstratum non esse contrarium aeternitati suppliciorum, quod in eadem mensura redduntur, Porphyrio proposuit, hoc adiunxit: "Sane etiam de illo", inquit, me dignaberis instruere, si uere dixit Salomon: Filium deus non habet.\' Cito respondetur: Non solum hoc non dixit, uerum etiam dixit, quod deus habeat filium. apud eum enim sapientia loquens ait: Ante omnes colles genuit me. et quid est Christus nisi dei sapientia? item quodam loco prouerbiorum: Deus, inquit, docuit me sapientiam et scientiam sanctorum cognoui. quis as
Abbreviated transcription (Latin):
puniretur. etiammitius cum illo actum qm̃ dignus
fuerat diceretur: qm̃uis inspatio temporali songi¬
tudo penecum breuitate facinoris nullo modosit
cõparanda. Quid gͦ contrarium ẽ. sierunt parit̃ lon¬
ga.us etiam pariter et̾na supplicia: Sed aliis aua mi¬
ciora uł acriora uit quib tempꝰ equale ẽ non sit cqͣtis
asꝑitasꝓpt̃ mensurã etiam peccatoꝵ nonmꝑductio¬
ne temporũ. sed inuoluntate peccantium. Uoluntas
quippe ipsa puitur siue animi supplitio siue corpo¬
ris. ut que delectatur inpeccatis ipsa plectatur inpe-¬
nsꝰ ut et qui iudicat sine misccłia. sine misclia uidi¬
cetur. Et in hac quippe sententia adhoc solum eadem
ẽ m̃sura ut qd̾ non prestitut. non ei p̃stitur: atq ita qd̃
ipse iudicatur et̾num erit. qmͣius qd iudicauit eter¬
nũ ẽẽ nequiuerit. In eadem gͥ m̃sura qm̃uis non eter¬
norum malefactorum et̾nia supplitia remetiuntur:

Expanded text:
puniretur, etiam mitius cum illo actum, quam dignus puniretur, etiam mitius cum illo actum, quam dignus fuerat, diceretur, quamuis in spatio temporali longitudo poenae cum breuitate facinoris nullo modo sit comparanda. quid ergo contrarium est, si erunt pariter longa uel etiam pariter aeterna supplicia sed aliis alia mitiora uel acriora, ut, quibus tempus aequalas propter mensuram etiam peccatorum non in productione temporum sed in uoluntate peccantium? Voluntas quippe ipsa punitur sine animi supplicio sine corporis, ut, quae delectatur in peccatis, ipsa plectatur in poenis et ut, qui iudicat sine misericordia, sine misericordia iudicetur. et in hac quippe sententia ad hoc solum eadem mensura est, ut, quod non praestitit, non ei praestetur atque ita, quod ipse iudicatur, aeternum erit, quamuis, quod iudicauit, aeternum esse nequiuerit. in eadem igitur mensura quamuis non aeternorum malefactorum aeterna supplicia remetiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur culpam plerũq maior. non sentientis
ceritatem gͣuiorẽ. Ideo cũ dixisset in quo iuditio u¬
dicaũntis iudicabiminisecutꝰ ad iunxit. et qͣ m̃sura
m̃si fueritis. metietur uobis. In uoluntate quippe
ꝓpͥa metitur bonꝰ homo bona facta: et in ea metie.¬
tur ei beatitudo. Itemq in uoluntate ꝓp̾a metitur
malus homo mala oꝑa: et mnea metietur ei mise¬
ria. Qm̃ ubi quisq bonus ẽ cum bene uult: ibi etirã
malus cũmale uult. dcꝑhoc ibi etiam fit uł beatꝰ
uł miser. hoc ẽ in ipso sue uoluntatis affectu: que
oĩum faccorum meritoꝵq m̃sura ẽ. Exqualitatib
quippeuoluntatum non extemporũ spatis siue
recte facta sine peccata metim᷑. Aloquin maiꝰ pecca¬
tum habcretur arborem deicere: quam hominẽ oc¬
cidere. Illud cnĩ fit longa mora ictib multis: hoc
uno ictu buissimo tempore. ꝓquo tam̃ exigin dempo¬
ris tam grandi peccato siꝑpͥetua deportatione homo

Expanded text:
sequitur culpam plerumque maior non sentientis sequitur culpam plerumque maior non sentientis caecitate grauiore. ideo cum dixisset: In quo iudicio iudicaueritis, iudicabimini, secutus adiunxit: Et qua mensura mensi fueritis, metietur uobis. in uoluntate quippe propria metietur bonus homo bona facta et in ea metietur ei beatitudo, itemque in uoluntate propria metietur malus homo mala opera et in ea metietur ei miseria, quoniam, ubi quisque bonus est, cum bene uult, ibi etiam malus, cum male uult. ac per hoc ibi etiam fit uel beatus uel miser, hoc est in ipso suae uoluntatis affectu, quae omnium factorum meritorumque mensura est. ex qualitatibus quippe uoluntatum non ex temporum spatiis siue recte facta sine peccata metimur. alioquin maius peccatum haberetur arborem deicere quam hominem occidere; illud enim fit longa mora ictibus multis, hoc uno ictu breuissimo tempore. pro quo tamen exigui temporis tam grandi peccato si perpetua deportatione homo
Abbreviated transcription (Latin):
uictitio iudicabunt. inqͦ iudicabunt᷑: Absit. Nulla
qͥppe iniqͥtas apud dm̃. S̾edita dictum ẽ in qͦ uidi¬
cio iudicaueritis ineo iudicabimim: tamqm̃ si dice¬
retur. in qͣ uoluntate benefeceritis. iipsa lib̃abimi¬
ni. uł inqͣ uoluntate male feceritis impsa pume-¬
mini. Uelud si quispiã adturpem concupiscentiã
oculis utens excecari nberetur. recte utiq audiret
inquib oculis peccasti: meis supplicium merusti.
iudicio enim quisq animi sui seu bono seu malo
utitur uł ad benefatiendum. uł ad peccandum.
Undc non iniquum est ut in quo iudicat. in eo
iudicet᷑. hoc est ut in ipso animi sui iuditio pe¬
nas luat. cum ea mala patitur que male iudican¬
tem atuimũ consequunt᷑. Alia namq sunt mani¬
festa tormenta que post futura p̃parantur. itiam
ipsa exeodem male uoluntatis cardine attracta.
Impso autẽ ammo ubi appecit᷑ uoluntatis huma¬
noꝵ omniũ est m̃sura faccorum. continua pena

Expanded text:
iudicio iudicabunt, iniquo iudicabuntur? absit. nulla iudicio iudicabunt, iniquo iudicabuntur? absit. nulla quippe iniquitas apud deum. sed ita dictum est: In quo iudicio iudicaueritis, in eo iudicabimini, tamquam diceretur: \'In qua uoluntate benefeceritis, in ipsa liberabimini\', uel: In qua uoluntate malefeceritis, in ipsa puniemini\', uelut, si quispiam ad turpem concupiscentiam oculis utens excaecari iuberetur, recte utique audiret: In quibus oculis peccasti, in eis supplicium meruisti\'. iudicio enim quisque animi sui seu bono seu malo utitur uel ad benefaciendum uel ad peccandum. unde non iniquum est, ut, in quo ijudicetur, hoc est, ut in ipso animi sui judicio poenas luat, cum ea mala patitur quae male judicantem animum consequuntur. 26. Alia namque sunt manifesta tormenta quae post futura praeparantur, etiam ipsa ex eodem malae voluntatis cardine attracta: ipso autem animo, ubi appetitus uoluntatis humanorum omnium est mensura factorum, continuo poena
Abbreviated transcription (Latin):
fueritis metietur uob̾. cũq manifestũ sit aliud ẽẽ
m̃surã in qͣ mecit᷑ aliqͥo. aliud ipsã rem que metit᷑.
iã fieri potest ut inqua m̃sura homines mñsi ceñt.
ũbi grã modium tritici. in ea illis metirentur mi¬
lia modiorũ: ut et tam multum int̾esset inqnͣtita¬
te frum̃ti. et nchilinnĩsura: ut taceam de ipsarũ
rerũ diu̾sitate quia nonsolũ ficripotest. ut inqua
m̃sura quisq m̃sus fuerit hordeum. inea illi meti¬
atur triticum: s inqͣ m̃sura mensus fuerit frum̃¬
tũ inea illi metiatur aurũ. et frumãti sit unꝰ modius.
auri. qmͣ plurumi: itacũ sine cõparatione rerum ip¬
saꝵ et genus & qnͣtitas differat. dici tam̃ rectissime
potest. in ꝗͣ m̃sura m̃sus ẽ. mea illi metitũ est. Uñ
autẽ hoc dixerit xp̃c: paulo suꝑius satis elucet. No
lite iudicare in quit ut non uidicemini: inqͦ em̃iu¬
ditio iudicaueritis iudicabutum. Numqͥdsi iniqͦ

Expanded text:
sit aliud esse sit aliud esse mensuram, in qua metitur aliquid, aliud ipsam rem, quae metitur, iam fieri potest, ut, in qua mensura homines mensi essent uerbi gratia modium tritici, in ea illis metirentur milia modiorum, ut et tam multum interesset in quantitate frumenti et nihil in mensura, ut taceam de ipsarum rerum diuersitate, quia non solum fieri potest, ut, in qua mensura quisque mensus fuerit hordeum, in ea illi metiatur triticum, sed in qua mensura mensus fuerit frumentum, in ea illi metiatur aurum et frumenti sit unus modius auri autem quam plurimi. ita cum sine comparatione rerum ipsarum et genus et quantitas differat, dici tamen rectissime potest: In qua mensura mensus est, in ea illi metitum eat.\' unde autem hoc dixerit Christus, paulo superius satis elucet: Nolite, inquit, iudicare, ut non iudicemini; in quo enim iudicio iudicaueritis, iudicabimini. numquid si iniquo
Abbreviated transcription (Latin):
minũ uita qmͣ regit. Item sidixisset. qnͣtum m̃si fu¬
critis. tantum metietur uobis: nec sic eẽt consequenᷤ
ut omĩmodis eqͣles peccatis penas intelligere de-¬
beremꝰ. Neq enĩ equalia st̃ u̾bi gratia triticum et
hordeum: et ꝓfecto dici posset. qnͣtum m̃si fueritis. tan¬
tũ metietur uobis. Hoc ẽ qnͣtum tritici: tantum hor¬
dei. Qđ si de doiorib ageretur atq diceretur qnͣtum
doiorem ingesseritis. tant̾ ingeretur uobis: fieri poss
ut tant᷑ doior eẽt. qmuis tempore diuturmor. hoc ẽ
mora maior uł par. Neq enim si deduab lucernis
dicamꝰ tantum ignis iste caluit qnͣtum ille ido fal¬
sumcrit. qr unaearũ forte cicĩ extincta est. Non ita¬
q si aliquid sccłm aliud tantũ est scõm aliud non ẽ
tantũ: qr non in oĩmodo tantum ẽ. ido falsus ẽ mo¬
dus inqͥ tantum ẽ. Cũ uͦdixerit in qͣ m̃sura m̃si¬

Expanded text:
minum uita, quam regit. item si dixisset: \'Quantum mensi fuminum uita, quam regit. item si dixisset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\\ nec sic esset consequens, ut omni modo aequales peccatis poenas intellegere deberemus; neque enim aequalia sunt uerbi gratia triticum et hordeum et profecto dici posset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\', hoc est quantum tritici tantum hordei. quod si de doloribus ageretur atque diceretur: \'Quantum dolorem ingesseritis, tantus ingeretur uobis\\ fieri posset, ut tantus dolor esset quamuis tempore diuturnior, hoc est mora maior, ui par. neque enim, si de duabus lucernis dicamus: \'Tantum ignis iste caluit, quantum ille\\ ideo falsum erit, quia una earum forte citius extincta est. non itaque, si aliquid secundum aliud tantum est secundum aliud non est tantum, quia non in omni modo tantum est, ideo falsus est modus, in quo tantum e
Abbreviated transcription (Latin):
modi h abere m̃suram. s cd̃m ipos enim de solus
et̾nitate locutꝰ sum: ut sua sententia coniuncant᷑.
atq concedant ẽẽ posse aliquid cũ mñsura sẽpit̾num:
acsic non ideo putent non eẽ credendum de suppli¬
cio sempiterno qd̃ minatus est xp̃c quia idc̃ dixit
inqua m̃sura mensi fueritis remetietur uobis. Si
enĩ dixisset. qd m̃si fueritis hoc metietur uołetiã
sic non omnino ad eandem rem exomĩ parce neces¬
se eẽt referre sententiam. Possumꝰ enĩ recte dicere qd̾
plantaueris hoc decerpes: qmͣuis nemo plantet
pomum sedugnum. decerpat autem pomũ magiᷤ
qmͣ lignũ. Sed illud diñs secundum arboris genus.
qr non ficum plantat. unde nucem decerpat. Ita
dici posset. quod feccris patieris. non ut si struprum
fecerit stuprum patiatur. sed qd peccato istofecit le¬
gi hoc ei lex fatiat: idẽ quia legẽ talia ꝓhibentem
desua uita abstulit. auferat eum ctiã ipsa lex de ho¬

Expanded text:
modi habere mensuram. Secundum ipsos enim de solis modi habere mensuram. Secundum ipsos enim de solis aeternitate locutus sum, ut sua sententia convincantur, atque concedant esse posse aliquid cum mensura sempiternum. Ac sic non ideo putent non esse credendum de supplicio sempiterno quod minatus est Christus, quia idem dixit: In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. 24. Si enim dixisset, Quod mensi fueritis, hoc metietur vobis; etiam sic non omnino ad eamdem rem ex omni parte necesse esset referre sententiam. Possumus enim recte dicere, Qplantaueris, hoc decerpes\', quamuis nemo plantet pomum sed lignum, decerpat autem pomum magis quam lignum; sed illud dicimus secundum arboris genus, quia non ficum plantat, nnde nucem decerpat. ita dici posset: \'Quod feceris, patieris,\' non ut, si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua uita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de ho
Abbreviated transcription (Latin):
aqͣlicumq philosopho ẽẽ obiectam atq ꝓpositam:
difficile ẽ credere. Quippe qui ait oĩs m̃sura circum¬
scribit᷑ tempore: qͣsi non soleat nisi temporũ ẽẽ men¬
sura: sicut horarũ et dierum. et annoꝵ. uł sicut
dicimꝰ breuem sillabã simplũ habere temporis. ad
sillabam longã. Puto enĩ modios et rabones urnas
et amphoras: non temporũ ẽẽ m̃suras. Quomodo gͦ
omnis m̃sura cutum scribitur tẽpore: Nonne ipsi
dicunt solem istum sempit̾num esses Qui tam̃ qnͣtꝰ
sit ab t̃ram. m̃sitris geometricis ꝑscrutari audent.
et renuntiare qdͥ siue possit siue non possit. constat
eũ tam̃ ꝓpͥam sui orbis habere m̃surã: quia et si cõ¬
p̃hendunt qnͣt᷑ sit m̃suram eĩ cõprehendunt: et si
hoc non assetuntur. m̃surã eiꝰutiq non cõp̃hendt̃.
nec ideo nulla ẽ quia homines eã nosse non posst̃.
Potest qͥ aliquid et semꝑit̾num ẽẽ: et certam siu

Expanded text:
a qualicumque philosopho esse objectam atque propositam, a qualicumque philosopho esse objectam atque propositam, difficile est credere: quippe qui ait, Omnis mensura circumscribitur tempore, quasi non soleat nisi temporum esse mensura, sicut horarum et dierum et annorum; vel sicut dicimus brevem syllabam simplum habere temporis, ad syllabam longam. Puto enim modios et rabones, urnas et amphoras, non temporum esse mensuras. Quomodo ergo omnis mensura circumscribitur tempore? Nonne ipsi dicunt, solem istum sempiternum esse? qui tamen quantus sit ad terram, mensuris geometricis perscrutari audent et renuntiare. Quod sive possint, sive non possint, constat eum tamen propriam sui orbis habere mensuram. Quia et si comprehendunt quantus sit, mensuram ejus comprehendunt; et si hoc non assequuntur, mensuram ejus utique non comprehendunt: nec ideo nulla est, quia homines eam nosse non possunt. Potest igitur aliquid et sempiternum esse, et certam sui
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. Quẽ admodũ enĩ unꝰ idemq homo si cdo ma-¬
ne aliud offerat. aliud uesꝑe ꝓcongruentia diurm
temporis. non dm̃ murat. nec religionẽ. sicut nec sa¬
lutem qͥ alio mͦ mane. alio uespe salutat: ita munis¬
so tractu scłorum cũ aliud oblatum est ab antiquis
scĩs. aliud abeis qui nunc st̃ offertur. non huma¬
na p̃sumptione. sed auccoritate diuina tempibus
congrua sacra nn steria celebrantur non d̾s aut
religio cõmutatur. De eo ꝗd̾ scͥptũ ÷ in qͣ m̃sura m̃si¬
quale fit. qd̾ dem̃sura peccati atq supplicii ꝑposuit .iiii.
sic in eisgłio calumpniatꝰ mmatur inquit xp̃s sibi ñ
credentib et̃na supplicia: et alibi ait. inqͣ m̃sura m̃si
fueritis. remecietur uobis. Satis inquit tidicule
atq contrarie. Namsi ad m̃surã tedditurus ẽ penã
et omnis m̃sura cͥcũscri ꝑta ẽ fine temporis. quid si¬
bi uolunt mine infiniti supplicu: Istam questionẽ

Expanded text:
dicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo madicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia diurni temporis, non deum mutat nec religionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere salutat, ita in uniuerso tractu saeculorum, cum aliud oblatum est ab antiquis sanctis aliud ab eis, qui nunc sunt, offertur, non humana praesumptione sed auctoritate diuina temporibus congrua sacra mysteria celebrantur, non deus aut religio commutatur. IV. DE EO QVOD SCRIPTUM EST: IN QVA MENSURA MENSsupplicii proposuit, sic Evangelio calumniatus: Minatur, inquit, Christus sibi non credentibus, aeterna suplicia ; et alibi ait: « In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. » Satis, inquit, ridicule atque contrarie: nam si ad mensuram redditurus est poenam, et omnis mensura circumscripta est fine temporis, quid sibi volunt minae infiniti supplicii? 23. Istam quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
sancti angeli non appbant sacrifitium. nisi qõ ex
doccrinauere. sapientie uereq religionis offertur u¬
ni uero deo. eui sancta societate deseruiunt. ꝓmde
sicut impia suꝑbia siue hominũ siue demonum.
sibi hos dunnos honores exhiberi. uł iubec tił cu¬
hec sibi oblata recusauit: et cui deberent᷑ ostendit. Cu¬
ius reimamfestissima insacris litt̃is nrĩs cxempla
monstrantur. Disꝑtita autẽ diuiis eloquiis sacri¬
fitia ꝑtemporum congruentiã ut alia fierent ante
manifestationẽ noui testam̃ti. qd̃ ex ipsa uera et uniꝰ
sac̃dotis uictima hoc ẽ ex fuso. xp̃i sangume minis¬
tratur et aliuo nunc qd̃ huic manifestationt congru¬
um. qͥ iam declarato nomine xp̃iam appellamim
offerimꝰ. non solum euͣgłicis. uerum etiã ꝓpħicis
litteris demonstratur. Mutatio quippe non dei. non
ipsius religionis sed sacrifitioꝵ. et sacram̃toꝵ impu¬
dent̃ nunc uiderctur p̃dicata: insi fuisset ante pre¬

Expanded text:
sancti angeli non adprobant sacrificium, nisi quod ex sancti angeli non adprobant sacrificium, nisi quod ex doctrina uerae sapientiae ueraeque religionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cutorum haec sibi oblata recusauit et, cui deberentur, ostendit. cuius rei manifestissima in sacris litteris nostris exempla monstrantur. Dispertita autem diuinis eloquns sacnncia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti, quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi congruum, qui iam declarato nomine Christiani appellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante prae
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalis: que uł pia. uł impia ẽ. Dia scilicit in hoĩb
et angłis iustis. et deo rite seruientib: impia uͦ mn
hoĩb et angłis iniquis. qͦs etiã demones dicimus:
Ac ꝑ hot nec spiritali qmͣuis iusti treature sacrifican¬
dũ est: qm̃ qnͣtomagis pia ẽ et subdita dõ. tanto
minꝰ se tali honore dignatur. quem scit non deberi
nisi deo. Quanto ergopniciosius ẽ sacrificare demo¬
mis. hoc est inique spũali creature. que in hoc poci¬
mo et caliginoso celo habitans. tamqm in aerio car¬
cere p̾destinata est supplicio sempiterno: Qmobrẽ
etiam cum se homines suꝑiorib celestib potesta¬
tib que non sunt demonia sacrificare dicunt. et
soliꝰ nominis int̾esse arbitrantur. qd̾ illi dõs. nos
angłos cos appellamꝰ: non se opponunt eis ludifi¬
candis multiplici fallatia nisi demones. qͥ errore
delectantur et q̃ damodo pastunt humano: qm̃i¬

Expanded text:
spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus et angelis iustis et deo rite seruientibus, impia uero in hominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. ac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum est, quoniam, quanto magis pia est et subdita deo, tanto minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi deo. quanto ergo perniciosius est sacrificare daemoniis, hoc est iniquae spiritali creaturae, quae in hoc proximo et caliginoso caelo habitans tamquam in aerio carcere suo praedestinata est supplicio sempiterno! quam ob rem etiam cum se homines superioribus caelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos angelos appellamus, non se opponant eis ludificandis multiplici fallacia nisi daemones, qui errore delectantur et quodam modo pascuntur humano, quon
Abbreviated transcription (Latin):
ra religione insuꝑstitionib gentiũ. Sicut enĩ u̾tas
ducit impietas ad societatẽ demonioꝵ cui p̃paratut
ignis et̾nus. sicut regnum cc̃num societati sc̃orum
Neq illinc excusant impii sua sacrilega sacͣ et simu¬
lacra. qd̃ elegant̃ int̾pretant᷑ quid q̃q significent. Oĩs
qͥope illa int̾pretatio ad creaturam refertur non ad cre¬
atorẽ. cuiuni debetur seruit᷑ religionis illa. que uno
nomine latria grece appellatur. Nec nos dicimꝰ terrã.
maria. celum. solem. luã. stellas. et qͣsdam non in
ꝓnitu sitas celestes potestates cẽ demonla. Sed cum
oĩs creatura parctim corꝑalis sit partim uͦ incorporał.
qmͣ euã spũalem uocam᷑: manifestũ est id qd̾ anobis
pie ac religiose fit. auoluntate animi ꝓficisci que crea¬
tura sp̃alis est. et omĩ corporali p̃ponenda. unde col-¬
ligitur corporali creature non ẽẽ sacrificandũ. Restat

Expanded text:
ra religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas ra religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas ducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus religionis illa, quae uno nomine Xatpeta Graece appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partim uero incorporalis, quam etiam spiritalem uocamus, manifestum est id, quod a nobis pie ac religiose fit, a uoluntate animi proficisci, quae creatura spiritalis est et omni corporali praeponenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. restat
Abbreviated transcription (Latin):
pudorem. illis qui cũ talib simulacris diuinũ cũ
timore cuitum exibent. eaq uiuentib similia uene-¬
rantes. ad orantesq contuentur. eisq uelut p̾sentibꝰ
p̃ces allegant uictimas immolant. uota ꝑsoluunt.
sic affitiuntur omnino. uti ea sensu carertia puta¬
libros uelle sonare. quod huiꝰcemodi affectus huma¬
no cordi exidous innascitur: aꝑtissime scͥptum est
qm̃ om̃s dii gentium demonia. unde et apłica dis¬
ciplina nonsolum dicit. qd̃ apud ioħm legit᷑. fr̃s
cauete asumulacris: uerũetiam qd̃ apuo paulum.
Auo gͦ dicor Qd̃ idolis inmolatũ sit aliquid aut
idolũ est aliqͥd. S que immolant gentes. demoniis
et non d̾o immolant. Nolo autẽ uos socios fieri de¬
monioꝵ. Uñ satis intelligi potest. non tã ipsã immo¬
lationẽ. namuͦ dõ prisci scĩ unmolauert̃ sed qd̃ cdiis
falsis & impiis demoniis immolat᷑. rep̃hendi aue¬

Expanded text:
pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putalibros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Paulum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immolatur, reprehendi a ue
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ti sciunt. non hocculpant insacrilegis ritibꝰ
paganorum qd̃ construant templa. et instituant
sac̃dotia. et fatiant sacrifitia: sed qd̃ hecidolis et de¬
moniis exibeant: Et idola quidem oĩ sensu carere
qͥs dubitet: Uerumptam̃ cumhis locant᷑ sedib
honorabili sublimitate. ut ap̃cantib atq inmo¬
lantib ad tendantur. ipsa similitudine anima¬
toꝵ m̃broꝵ atq sensuum. qmͣuis in sensata et ex¬
animata. affitiunt infirmos animos. ut uiuere
ac spirare uideantur. accedente p̃sertim uencratio¬
ne multitudinis. q̃ tant᷑ cis cuitus impenditur.
Quib morbidis et pestuentiosis asfectib medetur
scͥptura diuina: que rem quidem notã sed tam̃
salubri remedio ãmonitonis inculcat dicens Ocu-¬
los habent et nonuident. aures habent et non au¬
diunt. et cet̾a talia. Hec enĩ ũba quomagis apta
et popularit uera st̃ co magis incutiunt salubrem

Expanded text:
testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. et idola quidem omni sensu carere quis dubitet? uerum tamen cum his locantur sedibus honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus adtendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum quamuis insensata et exanima afficiunt infirmos animos, ut uiuere ac spirare uideantur accedente praesertim ueneratione multitudinis, qua tantus eis cultus inpenditur. Quibus morbidis et pestilentiosis affectibus mederetur scriptura diuina, quae rem quidem notam sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem
Abbreviated transcription (Latin):
similitudin es st̃. sinc scrutanda. siue noscenda. suie
recolenda. De qͣ re qnͣtum satis ẽ disserenda non
breuis scrmo flagitandus est qͦ nunc respondere
nobis ꝓpositumẽ: Prescrtm quia in aliis opuscu-¬
lis nostris dehac re multa iam dixim᷑ et qui ante
nos dei eloquia tractauerunt desimilitudinib sacri¬
fitioꝵ uet̾is testam̃ti. tamꝗmn umbris figurisq fu-¬
turoꝵ copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista bre¬
uitate p̃tereundũ est. qd templũ. saceadotẽ. sacrifiti¬
um. et aua quetũq ad hec ꝑtinentia. nifi uni uͦ deo
deberi nossent dii falsi. hoc ẽ demones qͥ st̃ p̃uarica¬
tores angli. nũqm hec sibi acultorib suis quosos¬
cipiunt expetissent. Uerum hec cum exhibentur
deo. scd̃m eiꝰ inspirationẽ atq doctrinam. uera reli¬
gio ẽ cũ autẽ demonib. scd̃m coꝵ impiã suꝑbiam.
noxia suꝑstitio: Qua ꝓpt̃ qui xp̃ianas litt̾as utriꝰq

Expanded text:
similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium et alia quaecumque ad haec pertinentia nisi uni uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a cultoribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem daemonibus secundum eorum impiam superbiam, noxia superstitio. quapropter qui Christianas litteras utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
que cult᷑ templorũ exercuit: cum idem cultꝰ ab ipsis
inqt uł adeo quẽ colunt exorsus ẽ temporib pricis.
cum inducit᷑ õs pͥmit᷑ eguisse: Huic respondetur qͦ¬
mã exillo scͥpturarũ nr̃arum loco hec questio ꝓpo¬
sita agnoscitur. ubi scͥtum ẽ cam exfructib terre.
abel autẽ expͥmituns ouiũ obtulisse munꝰ deo:
Hinc potĩẽẽ intelligendum. qmͣ sit res antiqͣ sacri¬
ficium: qd non nisi uni uero dco offertioportere. ue¬
races et sacre littere monent. Non qd illo egeat d̾s.
cum meisdẽ ipsis litt̃ĩs aꝑtissime scͥptum sit dixi
piendis. non nisi hoĩb consuiat: Nobis enĩ ꝑdest
colere dm̃: non ipsi deo: Cum gͦ inspirat et dõcet.
qͦ modo colendus sit. non solum sua nulla inligen¬
cia facit: s et nr̃a maxima utilitate. Significatiua
st̃ autẽ omĩa talia sacrifitia et qͣrumdã rerũ simili¬
tudines: qͥb ãmoneri nos oportet: ad ca ipsa quoꝵ

Expanded text:
quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum sit: Dixipiendis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet, quo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
tica fuit. et in aliis gentib ante qmͣ uenisset incar¬
ne. Cũ enĩ non nulli cõmemorentur inscĩs ebraicis
licc̃s. iam extempore abrahe nec de stirpe carnis
ciꝰ. nec expopulo isrł. nec aduentitia societate in po¬
pulo ifrł qui tam̃ huiꝰ sacram̃ti participes fucit᷑:
cur non credamus etiã inceteris hac atq illac gen¬
tib alias alios fuisse qmͣuis eos cõmemoratos
meisdem auccoritatib non legamus: Ita salus
religionis huiꝰꝑ qm̃ solam ueram. salus uera
ueracitq ꝓmittitur. nulli unquam defuit. qͥ
dignus fuit. et cui defuit dignus non fuit. Et ab exor¬
dio ꝓpagationis humane usq infinem quib dam
ad premium qͥbdam ad iuditiũ p̃dicat᷑. ac ꝑ hoc. et
quib omnino ad nuntiata non ẽ. non credituri p̃sci¬
ebantur: et qͥb non credituris tam̃ ad nuntiata ẽ.
in ilioꝵ exemplo demonstrantur. Quib autem cre¬

Expanded text:
tica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in cartica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per hoc et, quibus omnino adnuntiata non est, non credituri praesciebantur et, quibus non credituris tamen adnuntiata est, in illorum exemplo demonstrantur; quibus autem cre
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ multun eĩ corporali p̃scientia fuert̃ qͥ meũ
nec suscitatis abco mortus credere uoluerunt: qͣ les
ctiã nunc multos uidemꝰ. cum tanta manifestati¬
one de illo compleantur p̃coma ꝓpħarum. nolle
ad huc credere. et mallehumana astutia resistere.
qmͣ tam clare atq ꝑspicue tamq sublimm et subli¬
mit̾ diffamate diuine credere auccoritati. qm diu
paruus et infirmꝰ est intellect᷑ homĩs. diuine ceb̾e
ueritati: Qͥd gͦ mirum. si tam infidelib plenum
apparere uł p̃dicari incrito nollet. qͦs nec u̾bis.
nec miraculis sis credituros ẽẽ p̃stiebat: Neq enĩ
increlibile ẽ. tales fuisse tunc om̃s: qͣies abcĩ aduen¬
tu usq ad hoc tempus tam multos fuisse atq esse
miramur: et tam̃ abintio gencris humani alias
occulti. alias tindentiꝰ sicut congruere temporib
diuint᷑ uisum ẽ. nec ꝓph̾ari destiait. nec quimcũ

Expanded text:
tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uetiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae divinae credere auctoritati, qparuus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum
Abbreviated transcription (Latin):
testate summam rerũ p̃scientiam. nusqmͣ et nũ¬
qmͣ appareret: nisi ubi et qnͣdo sibi homines ete¬
dituros ẽẽ p̃nosceret: ꝓindecum xp̃o non obiciãt
qd̃ eĩ doctrinam non om̃s secuntur. sentiunt enĩ
et ipsi nequaqmͣ hoc recte obiciposse. uł sapientie
philosophorum uł etiam numini deor suorũ.
qͥd respondebunt si excepta illa altitudine sapien¬
cie et scientie di ubi fortassis aliud diuium con¬
silium longe secretius latee sine p̃uditio etiam
aliatum forte causarum. que aprudentib inuesti¬
gari queunt noc solum eis b̾uitatis grã in huiꝰ que¬
stionis disputatione dicam. tunc uoluisse hominis
apparere xp̃m. ctapud eos p̃dicari doccrinam suã.
qnͣdo sciebat et ubi sciebat ẽẽ. qui meum fuerant
credituri: his enim tẽporib et his inlocis qͥb euͣge¬
lium eiꝰ non ẽ p̃dicatum: tales om̃s in eiꝰ p̃dicatio¬
ne futuros ẽẽ p̃sciebat: quales non quidem om̃ss

Expanded text:
testate summam rerum praescientiam, nusquam et numtestate summam rerum praescientiam, nusquam et numquam appareret, nisi ubi et quando sibi homines credituros esse praenosceret. proinde, cum Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed
Abbreviated transcription (Latin):
utrum illa philosophia saluti animarum ꝓsit ali
quid. h occum eis agimus. hoc inquestionem uoca¬
mus: hoc disputando conuellimꝰ: Desinant gͥ obice¬
re nob̾ qd̃ omni secce exomini nomini religionis obi-¬
ci potest. Cum enĩ non fortuito labi. sed diuma pui-¬
dentia tempora ordinari fateantur. quid cinq tem¬
pori aptum et oportimum sit humanum consilium
ptgreditur et ulint disꝑtitar unde ipsa pidentia
reb consulit. Sienim dixerint ꝓpt̾ea non scmꝑ nec
ubiq finssepitagoricam disciplinam. qͥa pitagoras
homo fuit. neq hoc inpotestate habere potint. Nũ¬
quid etiã hoc possunt dicere eoipso tempore qnͣdo
fint. et terrarum locis ubi illa philosophia uiguit.
omĩs qͥ eum potuerunt audire. etiam credere sectari¬
q uoluisse: Ac ꝑhocmagis si tante potestatis fuis¬
set pitagoras ut et ubi uellet. et qnͣdo uellet sua
dogmata p̃dicaret et si haberte itiam cumea po¬

Expanded text:
utrum illa philosophia saluti animarum aliquid utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea po
Abbreviated transcription (Latin):
riata. uł salus ipsa diu̾sa ẽ. nec qͥauna cademq
res aliis. atq auis sacris et sacram̃tis. Eꝓpħatur. uł
p̃cticatur. ideo alias et alias res. uł alias et auas sa-¬
lutes oportet intelligi. Quid autem qnͣdo fiat qd̾
ad unam candẽq fidelium et pioꝵ lib̾ationẽ ꝑtine¬
at: consiliumd̃o tribuam᷑ nobis obedientiã tenea¬
m᷑. ꝓmde alus tunc noĩb et signis aliis autẽ nunc.
et pri occultĩ atq postea manifestĩ. et pͥus apaucio¬
rib postea apłibr una tamen eademq religio uera¬
significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimꝰ qd̃
alit̾ numa pompilius deos colenoos iomanis insti¬
tuit atq abcis. uł itał antea colebantur. nec qd̃ pi¬
sagoreis temporib illa philosophia celebrata est qͤ
antea uł omnino nonerat uł in paucissimis eadem
sentientib non tam̃ eodem ritu uiuentib fortasse
lautabat. sed utrum illi dn ueri aut colen li suit. et

Expanded text:
riata uel salus ipsa diuersa est nec, quia una eademque riata uel salus ipsa diuersa est nec, quia una eademque res aliis atque aliis sacris et sacramentis uel prophetatur uel praedicatur, ideo alias et alias res uel alias et alias salutes oportet intellegi. quid autem quando fiat, quod ad unam eandemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium deo tribuamus, nobis oboedientiam teneamus. proinde aliis tunc nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et
Abbreviated transcription (Latin):
ret hebreorum gentem ꝑ quam sui aduentꝰ mani¬
festationẽ congrius sacramentis p̃siguraret. et ip¬
sis temporib israhelitici regni. et oein de cum se
incarne de uirgine accepta mortalib mortaliter
demonstrauit. et deniceps usq nunc cumimpiet
omĩa que ꝑ ꝓphas ante p̃dicit et abhinc usq in
finem seculi quo scõs ab impus direpturꝰ ÷ et sua
cuiq rerributur᷑ idem ip̃e est filius di patri cocter¬
nus et incõmutabilis sapientia ꝑ qͣm creata est
unũsa natura: et cuĩ participatione oĩs rationał
amima fit beata. Itaq ab exordio generis humani
qͥtumq meum credidert̃. eumq ut cumq inrceslex
libet et ubiuibet fucrint ꝑ eum ꝓcul dubio saluifacgi
st̃. Sic̃ enĩnos ineũ credimꝰ iapd̃ patrẽ manentẽ.⁊ qͥ ĩcarne
iãuen̾it sic meũ credebãt antiqͥ.⁊ apd̃ patixẽ manentẽ.i
qd̃ tunc fuirũ p̃mintiabatur. ideo fioes ipsa ua¬

Expanded text:
ret Hebraeorum gentem, per quam sui adventus maniret Hebraeorum gentem, per quam sui adventus manifestationem congruis sacramentis praefiguraret, et ipsis temporibus Israelitici regni, et deinde cum se in carne de virgine accepta mortalibus mortaliter demonstravit et deinceps usque nunc, cum implet omnia quae per Prophetas ante praedixit, et abhinc usque ad finem saeculi, quo sanctos ab impiis dirempturus est, et sua cuique retributurus, idem ipse est filius dei patri coaeternus et incommutabilis sapientia, per quam creata est uniuersa natura et cuius participatione omnis rationalis anima fit beata. Itaque ab eiordio generis humani quicumque in eum crediderunt eumque utcumque intellexelibet et ubi libet fuerint, per eum procul dubio salui facti sunt. sicut enim nos in eum credimus et apud patrem manentem et qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa ua
Abbreviated transcription (Latin):
auditorumq congruentia qm̃ diu̾sis sonis licat᷑
siqd̃ dicitur uerum ẽ. dum hoc saneint̾ sit. quod
lingue sonos quib int̾ se sua sensa cõmunicent. eti¬
am homines pacto quodam societatis insticuere
sibipossunt: Quib autem sacris ditimitati congru¬
erent uoluntatem dei scruti sunt qui recte sapuerunt.
que omniuo nũqͣm defuit ad salutem iustitie. pie¬
tatiq mortalium: et si qua malus atq aliis poplĩs
una eademq religione societatis uarie celebrantur
quatinus fiat plurimum refert quo et humana
exbortetur uł doleretur infirmitas: et diuina ñ
incõmutabilẽ patiem incõmutabile ipsum atq
incõmutabilit̾ manens. sub cuiꝰ regimine tmiu̾sa
creatura spiritał it corꝑalis ꝓcongruentia tẽpoꝵ
locoꝵq ãministtatur. cuĩ moderande et gubernan¬
dequid qnͣdo et ubi enta eam ficri oporteat. sapientia
et scientia penes ipsum ẽ ꝓfecto etanteqmͣ ꝓpaga¬

Expanded text:
auditorumque congruentia, quam diuersis sonis dicatur, auditorumque congruentia, quam diuersis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non incommutabilem patrem incommutabile ipsum atque incommutabiliter manens, sub cuius regimine uniuersa creatura spiritalis et corporalis pro congruentia temporum locorumque administdae, quid, quando et ubi, circa eam fieri oporteat, sapientia et scientia penes ipsum est; profecto et antequam propaga