comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad modũ enim in archa continent᷑ due
tabule legis. & manna. & uirga. sic in xͦ
sunt om̃s tesauri sapientie et scientie
absconditi. quib ad cognitionẽ ueri¬
tatiserudimur. & gr̃a spiritalis ꝑ quã
pascimur. & iusticia ꝑ quam regimur.
Due & enum tabule significant sapĩam
et scientiã. manna grãm. uirga iustici¬
am. Sapientia et scientia nos xp̃c in¬
struit. grã pascit. iusticia regit. Qua¬
eugłioꝵ libri. qui libri quasi anuli ro¬
tundi sunt ex eo quod et̾nitatem in qua
finis ñ est nobis ꝓmittunt. Uectes quib
archa portabatur semꝑ inerant anuliᷤ
qr p̃dicatores semꝑ meẽ debent qͣtuor
libris ꝑ mediationem. & ꝑ lectionem.
ut portent archam. id est xp̃m adm̃¬
tes audientium. ꝑ p̃dicationẽ. Propi¬
ciatorium sigc̃at xp̃m. Sicut enĩ dñs
de ꝓpiciatorio ꝓpicius fiebat filiis isrł.
loquens de eo moysi mandata sua. sic
donans peccata sicut scriptũ ẽ. Os erat
in xp̃o mundũ reconcilians sibi. oñ¬

Expanded text:
ontinentur duae tabulae legis, et manna, et virga, sic in. Christo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi , quibus ad cognitionem veritatis erudimur, et gratia spiritualis, per quam pascimur, et justitia, per quam regimur. Duae etenim tabulae designant sapientiam et scientiam, manna gratiam, virga justitiam. Sapientia et scientia Christus nos instruit, gratia pascit, justitia regit. Quaunt Evangeliorum libri. Qui libri, quasi annuli rotundi sunt ex eo quod aeternitatem, in qua finis non est, nobis promittunt. Vectes, quibus arca portabatur, semper inhaerent annulis, quia praedicatores semper inesse debent quatuorlibris per meditationem et lectionem, ut portent arcam, id est Christum ad mentes audientium per praedicationem. Propitiatorium significat Christum. Sicut enim Dominus de propitiatorio proprius fiebat filiis Israel, loquens Moysi de eo mandata sua, sic donans peccata illius, sicut scriptum est: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Men
Abbreviated transcription (Latin):
nem expͥmunt penitentie. Cũ enĩ
sacram̃to dñici corporis cõmunicamꝰ.
flagicia sub pharaone retro acta defle¬
re debemus. Accinctiorenum desig¬
nat continentiam. Calciam̃ta que
tenere debebant in manib. figuran
iusticiam. In bacłis enim rectitudo ẽ.
Restinatio comestionis. celeritatem
expͥmit conu̾sionis. Aurum egipti
qd̃ filii isrł tulerunt. eo quod aurum¬
fulgidum ẽ. philosophicam insinuat
sap̃iam: argentũ autem qr sonoꝵ ẽ si¬
gnificat eloqͣntiam. Arma quib filii
isrł leguntur armati. uirtutes in si¬
nuant. qͥb contͣ uicia armam. casti¬
tatem ꝑ quam armam contͣ luxuri¬
suꝑbiam. & sic de cet̾is uirtutib et uici¬
is. Farina ñ fermentata quam secum
tulerunt simplicem & sanã designat
doctͥnã. heretica pͣuitate minime cor¬
ruptã. Mare rubrũ. baptismũ sig̾cat
xp̃i sanguine consecratũ. In marirubͦ
submersus est pharao et pͥncipes eius.
et in baptismo liberamur a potestate

Expanded text:
nem exprimunt poenitentiae. Cum enim nem exprimunt poenitentiae. Cum enim sacramento Dominici corporis communicamus, flagitia sub Pharaone retroacta deflere debemus. Accinctio renum significat continentiam. Calceamenta, quae tenere debebant in manibus, significant justitiam, in baculis enim rectitudo est. Festinatio comestionis celeritatem exprimit conversionis. Aurum Aegypti, quod filii Israel tulerunt, eo quod fulgidum est, philosophicam insinuat sapientiam. Argentum autem, quia sonorum est, significat eloquentiam. Arma, quibus filii Israel leguntur armati, virtutes insinuant, quibus contra vitia armamur - castitatem, per quam munimur contra luxurisuperbiam, et sic de caeteris virtutibus et vitiis. Farina non fermentata, quam secum tulerunt, simplicem et sanam doctrinam designat, haeretica pravitate minime corruptam. Mare Rubrum baptismum significat Christi sanguine consecratum. In mari Rubro submersus est Pharao, et principes ejus, et in baptismo liberamur a potestate
Abbreviated transcription (Latin):
uiuunt. Principes eius demones st̃.
qui eius uoluntati semꝑ obediunt. Lu¬
tum in quo seruierunt filii isrł phara¬
om. eo quod lutũ inquinat. luxuriam
designat. Palea uͦ eo quod leuis ẽ. & ci¬
to transuolat. uanam głam figurat.
Later quoq qui de molliterra confec¬
tus. ꝑ decoctionem ignis dureseit. hu¬
mani cordis duriciam ꝑ longã con¬
cupiscentiam sue libidinis auaricie
consuetudinem decoctam ostendit.
Qͣm multi seruiunt in his omnib ho¬
die pharaom. qui tñ sunt ad uitam
lestis adepturi. Flagellatio egipti.
scd̃m hoc quod minist̾io p̃dicationis
in sua malitia debilitatur. Prunoge¬
nita pͥncipalia expͥmunt uicia. P mo¬
genita uͦ interficiunt᷑: qͣndo ꝑ gr̃am
dei pͥncipalia uicia destruuntur. Oc¬
omnes elecci liba̾ntur de seruitute di¬
aboli. & de captiuitate p̃sentis seculi.
Cuius uidelicet agni sanguine utrũ¬
q postemnr̃m signamꝰ: cum passio¬
nemeuis et corde credimꝰ. ⁊ ore confi¬
temur. Lactuce agrestes a maritudi¬

Expanded text:
vivunt. Principes ejus, daemones sunt, qui ejus voluntati semper obediunt. Lutum in quo servierunt filii Israel Pharaoni. eo quod lutum inquinat, luxuriam designat. Palea, eo quod levis est, et cito transvolat, vanam gloriam significat. Later quoque, qui de molli terra confectus, per decoctionem ignis durescit, humani cordis duritiam, per longam sive concupiscentiae, sive libidinis aut avaritiae consuetudinem decoctam ostendit: per quam multi serviunt in his omnibus hodie Pharaoni, qui tamen sunt ad vitam patriae adepturi. Flagellatio Aegypti dsecundum hoc quod in ministerio praedicationis in sua malitia debilitatur. Primogenita principalia exprimunt vitia. Primogenita vero interficiuntur, quando per gratiam Dei principalia vitia destruuntur. Ocomnes electi liberantur a servitute diaboli et de captivitate praesentis saeculi. Cujus videlicet agni sanguine utrumque postem nostrum linimus , cum passionem ejus et corde credimus, et ore confitemur . Lactucae agrestes, amaritudi
Abbreviated transcription (Latin):
et contͣ potestates cenebrarũ. contͣ spi¬
ritalia nequicie incelestib. Iordanis
qui int̾pretatur descensus. designat
mortem. et t̾ra ꝓmissionis et̾nam beati¬
tudinem. In transitu iordanis inferior
parsaque ad inferiora decurrebat. su¬
ꝑior autem solidata subsistebat. Sic in
morte inferior pars hominis. scilicet ca¬
ro inferuis decurrit. quia t̾ra ẽ & int̾
ram uadit. Suꝑior parseius. idest ani¬
ma solidata subsistit. quia suam iã reci¬
piens stolam ad et̾nitatem transit. Duo
uͦ sunt bona que nobis incelesti patria
ꝓmittuntur lacet mel. Sic enĩ scrip¬
mel. Lac quia de carne est. significat
humanitatẽ xp̃i. Mel uͦ quiade rore ce¬
li concrescit. designat diuinicatẽ eiꝰ. Acci¬
piemꝰ itaq t̾ram lacte & melle manan¬
tem. quia in hoc beatificabim᷑. qui hu
scłaris. desertum uita sp̃ualis. terrapro¬
missionis uita celestis. pharao dia bolus
pͥncipes eius demones. lutum luxuria.

Expanded text:
tes tenebrarum harum, contra spiritualia nequitiae in coelestibus . Jordanis, qui interpretatur descensus, significat mortem, et terra promissionis aeternam beatitudinem. In transitu Jordanis inferior pars aquae ad inferiora decurrebat, superior autem solidata subsistebat. Sic in morte inferior pars hominis, scilicet caro, inferius decurrit, quia terra est, et in terram superior pars ejus, id est anima, solidata subsistit, quia suam jam recipiens stolam, ad aeternitatem transit. Duo vero sunt bona quae nobis in coelesti patria promittuntur: lac et mel. Lac, quimel. Lac, quia de carne est, significat humanitatem Christi; mel vero, quia de rore coeli concrescit, designat ejus deitatem. Accipiamus itaque terram lacte et melle manantem: quia in hoc beatificamur, quod humcularis; desertum, vita spiritualis; terra promissionis, vita coelestis. Pharao diabolus, principes ejus daemones, lutum luxuria,
Abbreviated transcription (Latin):
quentia. farina ñ fermentata. simplex
doctrina. mare rubrum baptismus. po¬
pulus amalech. uicia carnalia siue ꝑu̾si
homines. og. & alii reges. uicia spiritali¬
a siue demones. terre ꝓmissions posses¬
sio: eterna beatitudo. De his q̃specialit̃

Expanded text:
entiae, farina non fermentata simplex doctrina, mare Rubrum baptismus, populus Amalecitarum vitia carnalia, sive perversi homines. Og et alii reges vitia spiritualia, sive daemones, terrae promissionis possessio aeterna beatitudo,
Abbreviated transcription (Latin):
iacob conditus est aromatib.
que moritur mundo. ut uiuat ileo
Mortua uͦ culpe ꝑ penitentiã. uiuit
iusticie ꝑ grãm. et conditur a roma¬
tib. idest diu̾sis uirtutib. ut in se de¬
inceps incorrupta ꝑmaneat: & aliis
in omni loco xp̃i bonus odor fiat:
Sepulerum sp̃italis uite designat
secretum: in quofidelis recondit᷑. ne p̃¬
sentis scli fluctuatione turbetur.Expł¬

Expanded text:
et conditus est aromatibus . quae moritur mundo, ut vivat Deo. Mortua vero culpae per poenitentiam, vivit justitiae per gratiam. Et conditur aromatibus, id est diversis virtutibus, ut in se deinceps incorrupta permaneat, et aliis in omni loco Christi bonus odor fiat. Sepulcrum spiritualis vitae designat secretum, in quo fidelis reconditur, ne praesentis saeculi fluctuatione turbetur.
Abbreviated transcription (Latin):
quadraginta ꝑuenert̃. Moyses iuxta
fluuiũ. sig̾cat quẽlibet hominẽ. uixta
fluuiũ p̃sentis scłi positũ. Filia regis
gr̃am dei designat. q̃ quẽ libet ad uitã
et̾nam p̃destinatũ de fluxu scłi lib̾at.
et infilium adoptat. ut qui pͥus fuit
filius ire. deinceps existat filius grẽ.
Que tradit eum mulieri hebree matͥ
nentem ciuitatem. sed futuram in qͥ¬
rit. Moyses autem gͣndis effectus. &¬
scientia eruditus. in egyptum ꝓpter
filios isrł mittitur. quia fidelis quis¬
libet iusticia e nutritus. scientia scͥ¬
pturarũ imibutus. p̃dicator a deo consti¬
tuit᷑. Pharao qui int̾pretat᷑ neganse¬

Expanded text:
 venerunt. Moyses juxta flumen significat quemlibet hominem, juxta fluvium praesentis saeculi positum; filia regis gratiam designat, quae quemlibet ad vitam praedestinatum de fluxu saeculi liberat, et in filium adoptat, ut qui prius fuerat filius irae, deinceps existat filius gratiae. Quae tradidit eum mulieri Hebraeae, scnentem civitatem, sed futuram inquirit . Moyses autem grandis effectus, scientia eruditus, in Aegyptum propter filios Israel mittitur, quia fidelis quilibet justitia enutritus, scientia Scripturarum imbutus, praedicator a Deo constituitur. Pharao, qui interpretatur negans e
Abbreviated transcription (Latin):
in uita spĩtali. qui pͣua uoluntate st̃
in uita scłari. Amalechite qui pͥmũ
filiis isrł armis oocurrerunt. & reges
qui postea contͣ eos pugnauert. duo
uicioꝵ demonstrant gu̾a. carnalia
et sp̃ualia. siue duplices hostes nosim¬
nes. Non enim ẽ nobis tantũ collucta¬

Expanded text:
 spirituali, qui prava voluntate sunt in vita saeculari. Amalecitae, qui primum filiis Israel armati occurrerunt, et reges qui postea contra eos pugnaverunt duorum vitiorum demonstrant genera, carnalia et spiritualia, cum duplici hoste nes. Non est nobis
Abbreviated transcription (Latin):
apli. mrẽs. confessores. uirgines. et
omnes electe anime qͦtquot fuert̃
ab inicio iustificande ꝑ grãm re¬
demptionis: ⁊ qͦtqͦt erunt infine be¬
atificande ꝑ głam remun̾ationis. Sc̃s
quoq ioħes euangłista hunc fruc¬
tum expͥmit ubi ait. Audiui nũm

Expanded text:
ines et ines et omnes electae animae, quotquot fuerunt ab initio justificandae per gratiam redemptionis, et quotquot erunt in fine beatificandae per gloriam remunerationis. Sanctus quoque Joannes evangelista hunc fructum exprimit, ubi ait: Audivi num
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. ipsum solummanet. Omnib
ẽ manifestum de grano frum̃ti. qd̃
dum in t̾ram cadit nisi moriat᷑. id est
humore t̾re humeccetur. & tale quale
pͥus fuit eẽ desinat. ⁊ ꝑ alt̾ationem
uegetationis aliud fiat. solũ manet.
et fructum nullum affert. Si autem
fuit mortuum .i. pinguedine ⁊ humi¬
ditate t̾re putrefactũ. statim herbani
germinat. stipulam roborat. spicas.
aristas. paleas. grana format: ⁊ multũ
fructum affert. quia sicut in alla para¬
bola dicitur. siue tͥcesimum. siue sexa¬
gesimũ. siue centesimum. Sic xp̃c in
t̾ram cadens ꝑ humanitatẽ. fert fru¬
ctum multum. moriens ꝑ passionem.
Nichil namq nobis nascicontulisset.
ꝓfectu. ꝑ psalmistam ait. Singulari¬
ter sum ego donec tͣnͣseam. Singula¬
rit̾ fuit enĩ. donec tͣnsiit. qr donec mor¬
tem gustauit. fructũ redemptionis
humane ñ ꝑfecit. S moriendo fru¬
ctum ex se multiplicauit. quia om̃s
ad uitam eternam p̃destinatos rede-¬
mit.Phunc deniq fructum desig¬

Expanded text:
fuerit: ipsum solum manet . Omnibus est manifestum de grano frumenti, quod dum in terram cadit nisi moriatur, id est humore terrae humectetur et tale quale prius fuit esse desinat, et per alterationem vegetationis aliud fiat, solum manet et fructum nullum affert. Si autem fuerit mortuum, id est pinguedine et humiditate terrae putrefactum, statim herbam germinat, stipulam roborat, spicas, aristas, paleas, grana format et multum fructum affert; quia, sicut in alia parabola dicitur, sive trigesimum, sive sexagesimum, sive centesimum , sic Christus in terram cadens per humanitatem, fert fructum multum moriens per passionem. Nihil namque nobis nasci contulisset, profectu per Psalmistam ait: Singulariter sum ego donec transeam . Singulariter enim fuit, donec transiit; quia, donec mortem gustavit, fructum humanae redemptionis non perfecit. Sed moriendo fructum ex se multiplicavit, quia omnes ad vitam aeternam praedestinatos redemit. Per hunc denique fructum, desig
Abbreviated transcription (Latin):
officium hominũ malos auferre de
t̾ra. ammadũtunt non nosse homi¬
nem in hacuita quales futuri sunt qͥ
modo mali sunt. & quid error eoꝵ
bonis conferat: ⁊ ideo ñ ẽẽ tollendos.
auferri. cum iam ñ ẽ cempꝰ cõmutande
uite uel ꝓficiendi aliis: ⁊ tunc ꝑ angłos
messis dicam messorib. Tollite pͥmũ
rizania. & alligate ea fascicłos ad com¬
burendum. triticum autem congrega¬
te in horreum meum. Tempꝰ messis. ẽ
dies resurrectionis. qñ messores angłi
ligabunt fascicłos de malis ad combu¬
rendum. ligantes immundos cũ mmi¬
mundis. auaros cum auaris.: ⁊ sic ali¬
os impios cum suis similib. ut qui so¬
cii fuerint in culpa. simul corqueant᷑
in pena. Triticum autem colligent
inhorreum. quia bonis distribuent

Expanded text:
officium hominum malos auferre de officium hominum malos auferre de terra; animadvertunt non nosse hominem in hac vita quales futuri sint, qui modo mali sunt, et quid error eorum bonis conferat; et ideo non esse tollendos auferri, cum jam non est tempus commutandae vitae, vel proficiendi aliis, et ita per angelos, . Colligite primum zizania et alligate ea per fasciculos ad comburendum; triticum autem congregate in horreum meum. Tempus messis est dies resurrectionis, quando messores angeli ligabunt fasciculos de malis ad comburendum, ligantes immundos, cum immundis, avaros cum avaris; et sic impios cum suis similibus, ut qui socii fuerunt in culpa, simul torqueantur in poena. Triticum autem colligent in horreum, quia distribuent
Abbreviated transcription (Latin):
gis manifesta. ñ multum ininoran¬
dum eẽ. sed succincte transeundum
decernimꝰ. Homo iste qui bonũ sem̃
semen uerbum. inunicꝰ diabolum. ⁊i
Cum autẽ dormirent homines. uenit
inimicus ⁊ suꝑseminauit ⁊ rzania. Dor¬
siue torporem p̃latoꝵ. Post mortem ni¬
mirum apłoꝵ emerserunt heretici
qui diabolo cooꝑante dogmata pͣua
sparserunt ꝑ agrum mundi. Dormi
demones. surgunt ce ꝑuersi homines.
luxuriam. suꝑ alios auariciam. & di¬
u̾sa peccõꝵ semina diu̾sis iniciunt. &¬
ex malis seminib .i. malis suggestioĩ¬
b. crescunt male segeces .i. malihoĩes.
Uis inquiunt serui. imꝰ & colligumnꝰ ea:
Et ait. Non. Ne forte colligentes ⁊ izania:
eradicetis & triticum. Sp̃itales uiriui¬
dentes hẽticos siue ꝑu̾sos quosq in agͦ
dnĩco germinasse &e creuisse. si scirent
apuddm̃ eẽ bene placitum. uellent
eos auferri de medio iustoꝵ eo qd̃
uistis in quibdam obeẽ uideant᷑. Sed
consulta iudicia diuina. an hoc face̾

Expanded text:
gis manifesta, non multum morandum esse, sed succincte esse transeundum, decernimus. Homo iste, qui bonum semen semen, verbum Dei. Inimicus, diabolus; Cum autem dormirent homines, venit inimicus et superseminavit zizania. Dortolorum, sive torporem praelatorum. Post mortem nimirum apostolorum, emerserunt haeretici; qui diabolo cooperante dogma pravum sparserunt per agrum mundi. Dormiergunt daemones, surgunt et perversi homines, luxuriam; super alios avaritiam, et diversa peccatorum semina diversis injiciunt. Et ex malis seminibus, id est ex malis suggestionibus: crescunt malae segetes, id est mali homines, Vis, inquiunt servi, eamus et colligemus ea? Et ait: Non, ne forte colligentes zizania, eradicetis et triticum; spirituales viri videntes haereticos, sive perversos quosque in agro Dominico germinasse et crevisse; si scirent apud Deum esse beneplacitum, vellent eos auferre de medio justorum, eo quod justis in quibusdam obesse videantur. Sed consulta divina justitia, an hoc facere
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitam p̃destinatos. aute aduentũ
redemptoris ꝑ p̃cedentia sacram̃ta re¬
demptionis. ad salutem p̃parauit. ꝑ
turbam autem magnam quam di
insinuauit. qͦs post aduentum redẽ¬
& saluat. De qua curba recte dicitur.
quam dinumerare nemo pot̾at. qͥa
paucierant qui ante aduentũ xp̃i
iustificabantur ad comparationẽ eoꝵ
qui post aduentum eius iustificant᷑.
plaudunt manib. uiubilant deo in
uoce exultationis. Oqm mirabile ꝙͣ.

Expanded text:
destinatos ante adventum Redemptoris per praecedent a sacramenta redemptionis ad salutem praeparavit. Per turbam autem magnam, quam diinsinuavit quos post adventum Redemet salvat: de qua turba recte dicitur, quam dinumerare nemo poterat, quia pauci erant qui ante adventum Christi justificabantur ad comparationem eorum, qui post adventum ejus justificantur. plaudunt manibus, jubilant Deo in voce exsultationis . O quam mirabile! .
Abbreviated transcription (Latin):
scłarium curaꝵ multitudo a corde
eiciatur. anima que introiacet mor¬
tua ñ suscitatur. Dum enim sese ꝑ in¬
nunias cogitationes spargit. ad consi¬
derationem sui se nullatenus colligit.
suscitau̾it. Puellam in domo. uiue¬
nem in agro. lazarum in monum̃to
sine demonstratione oꝑis conceptam
nequiciam adhuc incorde seruant.
Inagro sunt. qui culpam ꝑconsensũ
conceptam. in sensuum ꝓpatulo ꝑ o
ꝑationem demonstrant. In monum̃to
uant. Resuscitatio mortuoꝵ. iustifi¬
ficatus ẽ ꝑculpam. Tantoq minoripͣ xxi¬
gatur penitentie satisfactione. qͣnto
minori depͣuatus exticit iniquitate. Un i
de & dñs paucis arbitris adhibitis. so
mortuam resuscitasse legitur. resus¬
citando uͦ lazarum in monum̃to
quatriduanũ. fremuisse. turbatus
fuisse. lacrimasse. uoce magna clamaᷤ¬
se ꝑhibetur. Non quod dño tam facili
non fuerit resuscitatio lazari. sicut
rerum sunt exempla. Explic̃ lib̾ .xii.

Expanded text:
arium curarum multitudo a corde ejiciatur, anima quae intus jacet mortua non suscitatur. Dum enim se per universas cogitationes spargit, ad considerationem sui sese nullatenus colligit.suscitavit, puellam in domo , juvenem in agro . Lazarum in monumento sine demonstratione operis conceptam nequitiam adhuc in corde servant. In agro mortui sunt, qui culpam per consensum conceptam in sensuum propatulo per operationem demonstrant. In monumentoavant. Resuscitatio mortuorum, justifificatus est per culpam. Tantoque minori purgatur poenitentiae satisfactione, quanto minori depravatus exstitit iniquitate. Unde Dominus, paucis arbitris adhibitis, solmortuam suscitasse legitur. Resuscitando vero Lazarum in monumento quatriduanum, fremuisse, turbatus fuisse, lacrymasse, et voce magna clamasse, perhibetur: non quod Domino tam facilis non fuerit resuscitatio Lazari quam purerum sunt exempla. CAP. XI.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt egyptꝰ suꝑior. deserta egypti. egy¬
ptus inferior. libia suꝑior. Egyptꝰ est
regio imbrib insueta: habet ibicem

Expanded text:
sunt Aegyptus superior, deserta Aegypti, Aegyptus inferior, Lybia. Egyptus est regio imbribus insueta, habet c
Abbreviated transcription (Latin):
factam. aliis studuit nunciare ⁊ ꝑ
decapolim p̃dicare. Decapolis que ẽ
regio decem ciuitatum. scãm eccłiã
designat. que decalogum legis seruat.
Et in decapoli salutem sibi factam p̃¬
dicat. qui scẽ eccłie fidelib a diabo¬
lo se lib̾ãtum eẽ. uerbis & oꝑib bo¬
nis demonstrat. Studeamus et nos
si nondum lib̾ati sumꝰ a diabolo li¬
berari. ⁊ si iam nos liberatos cogno¬
scimꝰ. salutem aliis p̃dicemꝰ. quam
nos obtinuisse gaudemꝰ. memores
qd̃ scriptum ẽ. Qui ñ est mecũ con¬
trameẽ. Et qui ñ colligit mecũ. dis¬
ꝑgit. Et item. Qui audit dicat ueni.

Expanded text:
factam aliis studuit nuntiare, et per factam aliis studuit nuntiare, et per Decapolim praedicare. Decapolis quae est regio decem civitatum. sanctam Ecclesiam designat, quae Decalogum legis servat. Et in Decapoli salutem sibi factam praedicat, qui sanctae Ecclesiae fidelibus a diabolo se liberatum esse verbis et operibus bonis demonstrat. Studeamus et nos, si nondum liberati sumus, a diabolo liberari, et si jam nos liberatos cognoscimus, salutem aliis praedicemus, quam nos obtinuisse gaudemus, memores ejus quod scriptum est: Qui non est mecum, contra me est, et qui non colligit mecum, dispergit . Et
Abbreviated transcription (Latin):
cognationem carnis. magis debitor
eẽ uidetur. & illi forsitan ei citius creder
qͣm alieno. S qͣm multi infra ambitũ
scẽ eccłie continentur. qui hoc exem¬
plum minime secuntur. Qmmulti
st̃ qui de suis parentib inquirt̾ si cor¬
pore sanisint. si habeant uictum. si ue¬
ta. aurum. argentum. pacem tp̃ralẽ.
nent. circa amicos suos solliciti sunt.
de his uͦ que ad salutem animarum
necessaria sunt. sollicitudinẽ nullã
gerunt. Timendum ẽ autẽ netales
ad antiqua uicia relapsi sint. ⁊ qd̾
ipsi iam salute careant. quã nec sui
p̃dicare curant. Qui namq sp̃ualeᷤ
sunt. qui ea que st̃ spc̃ sentiunt. de su¬
is diligenter inquirunt. an sint a ui¬
ciis puri. a peccatis liberi. uirtutibus
ditati. bonis oꝑib pleni. si pacem dei
habeant cum omnib. si bonum ope¬
rentur ad om̃s maxime ad domesticoᷤ
fidei. Isti cenim lib̾atum istum unitan¬
tur qui ad uocem dnũ salucem in se

Expanded text:
cognationem carnis magis debitor cognationem carnis magis debitor esse videtur, et ipsi forsitan illi citius credent quam alieno. Sed quam multi intra ambitum sanctae Ecclesiae continentur, qui hoc exemplum minime sequuntur? Quam multi sunt, qui de suis parentibus inquirunt utrum corpore sani sint, utrum habeant victum, utrum veta, aurum, argentum, pacem temporalemnent circa amicos suos solliciti sunt; de iis vero, quae ad salutem animarum necessaria sunt, sollicitudinem nullam gerunt! Timendum est autem, ne tales ad antiqua vitia relapsi sunt, et quod ipsi jam salute careant, quam nec suis praedicare curant. Qui namque spirituales sunt, et qui ea quae sunt spiritus sentiunt, de suis diligenter inquirunt, an sint a vitiis puri, a peccatis liberi, virtutibus ditati, bonis operibus pleni, utrum pacem Dei habeant cum omnibus, utrum bonum operentur ad omnes, maxime ad domesticos fidei. Isti etenim liberatum istum imitantur qui ad vocem Domini salutem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dnãntur. Quod tam̃ ñ faciunt nͥ iħc
pͥus concedat. qi nec malos temptare
p̃sumunt nisi potentia diuina ꝑuit¬
tat. Grex uͦ porcoꝵ a legione in mare
p̃cipitatur. dum ꝑ demones maloꝵ
uniu̾sitas. ad infernalem amaritudi¬
nem ꝑ ducitur. Uidert̾ homines ciu¬
tatis illius a legione lib̾atum sedere
ad pedes iħu. uestitum ⁊ sane mentis.
& cuuert̃. Sessio ad pedes dñi sigcãt
humilitatem. ⁊ bonoꝵ oꝑum imitati¬
onem. uestitus bonam actionẽ. sani¬
tasm̃tis iustificationem. Et rogauert̃
iħm ut discederet de finib eoꝵ. Sic̃ pe¬
crus memor fragilitatis sue dixit. Exi
a me dñe. quia homo peccator sum. sic
finil eoꝵ discederet rogauert̃. Ait ihe
lib̾ato. uade in domũ cuam ad tuos &
annuncia illis. qͣnta tibi dñs fecerit oe
misertus sit tui. Hoc exemplo docetur
quisq sus pͥmũ salutem sibi factam
p̃dicare. & eos ad eandem salutem ꝑci¬
piendam ꝓuocare. quia et ipse eis ꝓpt̾

Expanded text:
dominantur. Quod tamen non faciunt, nisi Jesus dominantur. Quod tamen non faciunt, nisi Jesus prius concedat, quia nec malos tentare praesumunt, nisi potentia divina permittat. Grex vero porcorum a legione in mare praecipitatur, dum per daemones malorum universitas ad infernalem amaritudinem perducitur. Viderunt homines civitatis illius a legione liberatum sedere ad pedes Jesu vestitum et sanae mentis, et timuerunt. Sessio ad pedes Domini significat humilitatem, et bonorum operum imitationem, vestitus bonam actionem, sanitas mentis justificationem. Et rogaverunt Jesum, ut discederet de finibus eorum. Sicut Petrus memor fragilitatis suae dixit: Exi a me, Domine, quia homo peccator sum ; sicfinibus eorum discederet rogaverunt. Ait Jesus liberato: Vade in domum tuam ad tuos, et annuntia illis quanta tibi Dominus fecerit, et misertus sit tui. Hoc exemplo docetur quisque, suis primum salutem sibi factam praedicare, et eos ad salutem percipiendam provocare, quia et ipse eis propter
Abbreviated transcription (Latin):
mare p̃cipitauit. multitudinẽ infide¬
lium ⁊ quoꝵ libet immundoꝵ expͥmit
hominũ. Qui recte uixta montem
sciunt. ⁊ solis se transitoriis bestiali¬
t̾ immergunt. Et dum se inqͥnam̃to
carnis aut sp̃t polluunt. more porcoꝵ
in luto pastum querunt. heu qͣm multi¬
plex est multitudo ista porcoꝵ hominũ.
scł bestialit̾ ⁊ turpit̾ uiuentiũ.: ⁊ por¬
cos qui in infimis tm̃ bonũ suũ quert̃
unitantiũ. Ut enim de paganis ⁊ udesᷤᷤ
taceamꝰ. quis num̾are posset multitudi¬
mũ ꝑceꝑint. spũi gr̃e tam̃ contumeliã
facientes. male uiuendo de semecip¬
sis eum expulert. ⁊ horrendis se scele.¬
rib polluerunt. Quitam̃ duomilia
figuralit̾ eẽ dici possunt. duo quia di¬
uisi sunt a bono. milia qͥa ꝑfecti st̃ in
malo. Legio gͦ ab homine pulsa por¬
cos ingreditur. qr demones ab illis qͥ
ad uitam et̾nam p̃destinati sc̃. ꝑ gra¬
tiam redemptionis fugati. malis ma¬
le uiuentib ⁊ t̾renis intendentibus

Expanded text:
mare praecipitavit, multitudinem infidelium et quorumlibet immundorum exprimit hominum. Qui recte juxta montem superna nesciunt, et solis se transitoriis bestialiter immergunt. Et dum se inquinamento carnis aut spiritus polluunt, more porcorum in luto pastum quaerunt. Heu quam multiplex est multitudo ista porcorum, hominum scilicet bestialiter et turpiter viventium, et porcos, qui in infimis tantum bonum suum quaerunt, imitantium! Ut enim de paganis et Judaeis taceamus, quis numerare posset multitudi spiritui gratiae tamen contumeliam facientes, male vivendo de semetipsis eum expulerunt, et horrendis se sceleribus polluerunt? Qui tamen duo millia figuraliter esse dici possunt: duo, quia divisi sunt a bono; millia, quia perfecti sunt in malo. Legio ergo ab homine pulsa porcos ingreditur, quia daemones ab illis, qui ad vitam aeternam praedestinati sunt, per gratiam Redemptoris fugati, malis male viventibus et terrenis intendentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes me mundare. Et extendens ma¬
num iħc tetigit eum dicens. Uolo.
mundare. Et confestim mundata
ẽ lepraeuis. Mons in hoc loco sig̾cat
sublimitatẽ diuine maiestatis. cam¬
pestria uͦ humilitatem incarnatioi.
Unigenitꝰ namq di. ante incarnati¬
onem i monte fuit. nrãm autem
carnem sumens ad una descendit.
In monte manens in forma dei. in
campestrib apparens in formaser¬
ui. Leꝓsus quẽ dñs sanauit in pla¬
nicie campi. genus designat huma¬
num. disꝑsum ꝑ latitudinẽ mundi.
Qd̾ uere fuit leꝓsum qr non solum
originali culpa. uerũ & multis actu¬
alib extitit contaminatũ. Erat enĩ¬

Expanded text:
mundare. Et extendens manum tetigit eum, dicens: Volo, mundare. Et confestim mundata est lepra ejus. Mons in hoc loco, significat sublimitatem divinae majestatis; campestria vero, humilitatem incarnationis. Unigenitus namque Dei ante incarnationem fuit in monte: nostram autem carnem assumens, ad ima descendit: in monte manens in forma Dei, in campestribus apparens in forma servi. Leprosus, quem Dominus sanavit in planitie campi, genus designat humanum, dispersum per planitiem mundi. Quod vere fuit leprosum: quia non solum originali culpa, verum etiam multis actualibus exstitit contaminatum. Erat eni
Abbreviated transcription (Latin):
ces. meles. tandales. giges. ardis. sag¬
diates. aliathes. cresus. Post hec subuer¬
sum ẽ regnum lidoꝵ aꝑsis. Cresus nã¬
ꝙ lidoꝵ rex. cum medi et ꝑse babilonẽ
obsiderent. contra eos chaldeis auxiliũ
tulit. ꝓpt̾ quod postea subu̾sa babylo¬
ne acyro rege ꝑsarum. bello appetit᷑ et
suꝑatur. Sic ꝙ regnum lidoꝵ in ꝑsaꝵ
ditionem transiit. De regno parcho
ucho rege defecerunt. ꝓpͥos reges
habere ceꝑunt. quoꝵ ista sunt noĩa
Arsaces. arsaces. pͥapatius. fraates. Metri¬
dates. frahates. arthabanꝰ. metridates.
orodes. his tp̃rib crassus romanoꝵ as¬
secutus consulatũ. ꝑ mesopotamiam
tendens inpartiam. eufratem fluuiũ
contͣ fedus luculli ⁊ pompei consulũ
romanoꝵ transiuit. & carras usq ꝑue¬
nit. uͥ a parchis circũuentꝰ ex̾citum a¬
misit. & ipse ẽ extinctus. Porro orodi
successus pachorus. ⁊ pachoro metͥda¬
tes magnus. & metridati magno phar¬
naces filius eius. Hic ẽ pharnaces qͣ in

Expanded text:
ttes, Meles, Candaules, Giges, Ardis, Sagdiates, Aliattes, Croesus. Post haec subversum est regnum Lydorum a Persis. Croesus namque Lydorum rex cum Medi et Persae Babylonem obsiderent, contra eos Chaldaeis auxilium tulit, propter quod postea subversa Babylone a Cyro rege Persarum bello oppetitur et superatur. Sicque regnum Lydorum in Persarum ditionem transiit. CAP. XVII. De regno Parthorum. uco rege defecerunt, proprios reges habere coeperunt, quorum ista sunt nomina: Arsaces, Arsaces, Priapacius, Phrahates, Mithridates, Phrahates, Artabanus, Mithridates, Orodes. His temporibus, Crassus, Romanum assecutus consulatum, per Mesopotamiam tendens in Parthiam, Euphratem fluvium, contra foedus Luculli et Pompeii, consulum Romanorum, transivit, et Carras usque pervenit, ubi a Parthis circumventus exercitum amisit, et ipse est exstinctus. Porro Orodi successit Pacorus, et Pacoro Mithridates magnus, et Mithridati magno Pharnaces filius ejus. Hic est Pharnaces, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
sa. scd̃m marcum domũ ingressa.
ad dñm atq ad pedes eius ꝓcidisse
dicitur. ut ex utroq colligatur. qr¬
illi soli fidelit̾ ⁊ recte ꝓ errantib o¬
rant. qͥ pͥscas ꝑfidie sue mansiones
relunquunt. ac in domũ dm̃ .i. ad
eccłiam. humili ac pia sese deuotione
tͣusferunt. Non ẽ bonum sum̾e panẽ
filioꝵ & mitt̾e canib. Mensa script᷑a.
panis. scĩa. filii uidei. canes gentiles.

Expanded text:
sa, secundum Marcum domum ingressa, ad Deum atque ad pedes ejus procidisse dicitur ut ex utroque colligatur; quod soli fideliter et recte pro errantibus orant, qui priscas perfidiae suae mansiones relinquunt, et in domum Domini, id est in Ecclesiam humili ac pia sese devotione transferunt. Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus. Mensa, est Scriptura: panis, scientia; filii, Judaei; canes, gen
Abbreviated transcription (Latin):
Iracundos melnis corrigimꝰ. si in ipsa
ire cõmotione declinamꝰ. ꝑturbati e¬
nĩ quid audiant ignorant. Sed cũ ad
se redeunt. tanto libentius exhortatio¬
nis u̾ba recipiunt. qͣnto se tͣnquilliꝰ to¬
lerari erubescunt. Menti autẽ furore
Unde ⁊ nabal ebrio culpam suam abiga¬
il laudabilit̾ tacuit: qͣm digesto uino
laudabilit̾ dixit. Malum enĩ qd̃ fecerat

Expanded text:
Iracundos melius corrigimus, si in ipsa irae commotione declinamus; perturbati enim, quid audiant, ignorant. Sed cum a se redeunt, tanto libentius exhortationis verba recipiunt, quanto se tranquillius tolerari erubescunt. Menti autem furore  videtur: unde et Nabal ebrio culpam suam Abigail laudabiliter tacuit, quam digesto vino laudabiliter dixit. Malum enim quod fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
duit honorare &e ex altare. Hic etiam
condidit eccłiam p̃cipuo. xp̃i confes¬
sori quem multum diligebat. & sum¬
mo uenerabat᷑ honore aniano in cuii¬
tatis aurelianensis suburbio. Post
hunc fuert̃ isti henricꝰ. philippꝰ ludo

Expanded text:
duit honorare et exaltare. Hic etiam duit honorare et exaltare. Hic etiam condidit Ecclesiam praecipuo Christi confessori quem multum diligebat, et summo venerabatur honore Aviano in civitatis Aurelianensis suburbio. Post hunc fuerunt isti Henricus, Philippus, Ludo
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd pͥmũ ab illa mundi parce uenert̃.
Karolus autem rex francoꝵ inito eũ
eis federe. filiam suam rolloni uxorẽ
dedit. eamq t̾ram que nõ normannia uo¬
catur concessit. qui scilicet rollo baptiratꝰ.
rob̾tus nom̃ accepit. atq ex inde gens nor¬
mannoꝵ xp̃o credens. fidei subiecta est.
Postqͣm autem normanni in eam quã
ꝑuaserant partem francie confirmatist̃.
etiam ultra manꝰ extendere conati sunt.
Guillermꝰ quidem notus dux norman¬
me. angliam sibi subiugauit. Alii au¬
tem ꝓgressi. apuliam. calabriam. sici¬
liamq occupauere. karolo deniq sim¬
plici successit robertus qui fuit alienꝰ
a regno. regnauitq annis duob. Et
roberto successit rodulfus alienꝰ reg¬
nauitq .xiii. annis. Post hec reductũ
ẽ regnum. regnauitq ludonicus filiꝰ
karoli. Ciusuccessit lotharius. & lotha
ni successit robertũ. Iste robertꝰ fuit
uir bonus et fide catholicꝰ. qui scãm
eccłiam. et eccłiasticos uiros semꝑ stu¬

Expanded text:
eo quod primum ab illa mundi parte venerant. Carolus autem rex Francorum, inito cum eis foedere, filiam suam Rolloni uxorem dedit, eamque terram, quae nunc Northmannia vocatur concessit. Qui scilicet Rollo baptizatus, Roberti nomen accepit. Atque exinde gens Northmannorum Christo credens fidei subjecta est. Postquam autem Northmanni in ea, quam pervaserant, parte Franciae confirmati sunt, etiam ultra manus extendere conati sunt. Guillelmus siquidem Nothus, dux Northmanniae, Angliam sibi subjugavit. Alii autem progressi, Apuliam, Calabriam, Siciliamque occupavere. Carolo denique Simplici successit Robertus, qui fuit alienus a regno, regnavitque annis duobus, et Roberto successit Radulfus alienus, regnavitque tredecim annis. Post hoc reductum est regnum, regnavitque Ludovicus filius Caroli, cui successit, Lotharius, et Lotharni successit Robertus. Iste Robertus fuit vir bonus, et fide catholicus, qui sanctam Ecclesiam, et ecclesiasticos viros semper stu
Abbreviated transcription (Latin):
res sunt circũcisiones. sione.u.¬
una in carne tantũ ext̾ius que
sacramentũ ẽ. aliedue que sunt res ⁊
uirtus sacramenti. alt̾a que fit in p̃sen¬
ti. quando anima ꝑ depositionẽ iniqͥ¬
tatis circumcidit᷑. alt̾a que in futuro
fiet. qn ꝑ depositionẽ corruptionis cor¬
puscircũ cidetur. Prima igitur ẽ in
carne. scd̃a inmente. tercia in corpo¬
re. Octonarius uͦ in sacra scriptura. a¬
liquando tempꝰ resurrectionis signifi¬
cat qd̃ post p̾sentem que septem dieb
currit uitam sequit᷑. aliqͣndo tempꝰ
grẽ in quo quasi post sabbatum legis.
et̾na bona seruientib deo ꝓmutunt᷑
Merito gͥ prima illa circumcisio q̃
sacramentũ erat illarum duarum.
iussa ẽ fieri octauodie. ut ostenderet᷑
quod in tempore gr̃e corda circunci¬
denda erant ꝑ emundationẽ iniqͥtati
et in tp̃re resurrectionis. corpora ꝑ de¬
positionem corruptionis. de exitu lotd¬

Expanded text:
res sunt circumcisiones. Una in carne tantum exterius, quae sacramentum est . Aliae duae, quae sunt res et virtus sacramenti. Altera, quae fit in praesenti, quando anima per depositionem iniquitatis circumciditur; altera quae in futuro fiet, quando per depositionem corruptionis corpus circumcidetur. Prima igitur in carne, secunda in mente, tertia in corpore. Octonarius vero in sacra Scriptura, aliquando tempus resurrectionis significat, quod post praesentem vitamcurrit vitam sequitur, aliquando tempus gratiae, in quo quasi post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri octavo die ut ostenderetur quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora, per depositionem corruptionis.
Abbreviated transcription (Latin):
one & ordine. Ordo ẽ in loco et tem¬
pore & ꝓprietate. Motus ẽ quadriꝑ¬
citus: localis. naturalis. animalis. ra¬
et circum. Naturalis ẽ in increm̃to
ꝙ detͥm̃to. Animalis ẽ in sensib &e ap¬
peticib. Rationalis est in factis et con
siliis. Species ẽ forma uisibilis. que
oculo discernitur: sicut colores. & fi¬
gure corpoꝵ. Qualitas ẽ ꝓprietas in¬
qͥor. que cet̾is sensib ꝑcipitur: ut
melos in sono. auditu aurium: dul¬
cor in sapore. gustu faucium:. fraglan¬
tia modore. olfatu narium: lenitas
incorpore. tactu manuũ. Utilitaᷤ cre¬
aturarum constat in grato et apto¬
et cõmodo et necessario. Gratũ ẽ qd̾
placet. Aptum: quod conuenit. Cõ¬
modum: quod ꝓdest. Necessarium:
sine quo quid eẽ ñ potest. De tͥplici¬

Expanded text:
one et ordine. Ordo est in loco, et temone et ordine. Ordo est in loco, et tempore, et proprietate. Motus est quadripertitus, localis, naturalis, animalis, raet circum. Naturalis est in incremento et decremento. Animalis est in sensibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et csiliis. Species est forma visibilis, que oculo discernitur, sicut colores et figure corporum. Qualitas est proprietas interior, que certis sensibus percipitur, ut melos in sono, auditu aurium, dulcor in sapore, gustu faucium; fragrantia in odore, olfactu narium; lenitas in corpore, tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato et apto, commodo et necessario: gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Op
Abbreviated transcription (Latin):
Inuisibilia enim ipsuis a creatura mũ¬
di ꝑ ea que facta sunt intellecta. con¬
spiciunt᷑. Tria sunt inuisibilia dei:
potentia. sapientia. benignitas. Ab
his trib ꝓcedunt omnia: in his tͥb
consistunt omnia: ꝑ hec tria regun¬
tur omnia. Potentia creat. Sapientia
gubernat. Benignitas conseruat.
Que tam̃ tria sicut in deo ineffabi¬
liter unum st̃: ita in oꝑatione sepa¬
rari ñ possunt. Potentia ꝑ benigni¬
tatem sapienter creat. Sapientia
ꝑ potentiam benigne gubernat.
Benignitas ꝑ sapientiam potent̾er
conseruat. Potentiam manifestat
creaturarũ imm̃sitas: sapientiã
decor ⁊ bonitatem utilitas. Imm̃si¬
tascreaturaꝵ constat in multicudi¬
ne & magnitudine. Multitudo in
similib. in diu̾sis. in ꝑmixtis. Mag¬
intudo ẽ in mole ⁊ spacio. Moles ẽ¬
in massa et pondere. Spacium est in
longo & lato. ꝓfundo et alto. Decor¬
creaturarũ eist insitu & motu. inspe¬
cie ⁊ qualitate. Situsẽ in compositi¬

Expanded text:
ibilia enim ipsius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus procedunt omnia, in his tribus consistunt omnia, et per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione omnino separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, benignitatem utilitas. Immensitas creaturarum in multitudine et magnitudine. Multitudo in similibus, in diversis, in permistis. Magnitudo in mole et spatio. Moles in massa et pondere. Spatium est in longo, et lato, creaturarum est in situ et in motu, in specie et qualitate. Situs est in compositi
Abbreviated transcription (Latin):
gredere de terratua
tui. et uem interram
quam monstrauero
tibi. et dabo eam tibi et semini tuo.
Abram qui inter p̃tatur pat excelh &¬
deinde dictus est abraham idest pater
multarum gentium. significat xp̃m
Ipse ẽ pat̾ excelsus quiarex glorie. E¬
is terraiudea. ⁊ cognatio eius illepo
pulus ifrłiticus carnalis: de quosum¬
psit carnem. Domuᷤ autem patris
eius. sinagogasiue templum. Qui de
omnib his exiuit. quando iudeam
& popłm isrłiticũ & templum dere¬
liquit & ꝑ p̃dicationem apłoꝵ in la¬
citudinem gentium uenit. & fixit ibi
patri ꝑ bonam fidelium suoꝵ actio¬
nem. ibiq dilatatur ad orientem &
occidentem. & septemtrionẽ & me¬
ridiem. sicut scriptũ est. Uocabo
ab oriente & occidente sementuũ.
et dicam aquiloni da. & austro no¬
li phibere. In omnib namq parci¬
b mundi possessio xp̃i. quia mn om¬
nib gentib fides xp̃i. Abraham igi¬
tur xp̃c. terra eius uidea. Cognatio

Expanded text:
raham de terra sua. tua, et veni in terram quam monstravero tibi; et dabo eam tibi, et semini tuo. Abram, qui interpretatur patedeinde dictus est Abraham, id est pater multarum gentium, significat Christum. Ipse est pater excelsus, quia rex gloriae. Cujus terra Juda, et cognatio ejus, ille est populus Israeliticus carnalis de quo carnem sumpsit. Domus autem patris ejus, synagoga, sive templum. Quis de his omnibus exivit, quando Judaeam et populum Israeliticum et templum dereliquit, et per praedicationem apostolorum in latitudinem gentium venit, et fixit ibi Patri, bonam fidelium suorum actionem. Ibique dilatatur ad orientem et occidentem, ad septentrionem et meridiem, sicut scriptum est: Vocabo ab oriente et ab occidente semen tuum, et dicam aquiloni, Da, et austro, Noli prohibere . In omnibus namque partibus mundi, possessio Christi, quia in omnibus gentibus fides Christi. Abraham igitur C
Abbreviated transcription (Latin):
presunt quasi tot filioꝵ sunt patreᷤᷤ
quod subiectoꝵ sunt rectores. Qͥ plan¬
tant uineam dum edificant eccłiam
De cuius uino mebriantur. dumse
successu uixtutum & regiminis sui
ꝓsꝑitate humana pulsante infirmi¬
cate. uł admodicum głant᷑. & ueren¬
daeoꝵ denudantur.dum concepte
humane głationis cogitationes. uel
ꝑ quamlibet iactantiam. uel ꝑ ma¬
nem letitiam. uel ꝑ aliquam deniq
humani excessus intemꝑantiam ma-¬
nifestantur. Sed cham uerenda de¬
eos sermonib disceꝑe ⁊ deridere ñ
desistunt. Sed sem. idẽ. contempla¬
tiui. in quoꝵ tabernaculis ds habi¬
tat ꝑ internam quietem. ⁊ iaphech
ldest boni actiu quos ds dilatat ꝑ
bonam accionem. dum infirma p̃la¬
toꝵ dissimu lare & excusare satagt̃
tio tribuitur. quia benedictione
bom munerantur. Noe gͥ p̃lati. filii
eiussubiecti. Cham reꝓbi. sem ce ia¬
pheth electi. contemplatiui. & actuu.
uinea eccłia. inebriatio. głatio. denu¬
datio infirme cogitationis demon¬

Expanded text:
praesunt, quasi tot filiorum sunt patres, quot sunt rectorum rectores. Qui plantant vineam, dum aedificant Ecclesiam: de cujus vino inebriantur, dum de successu virtutum et regiminis sui prosperitate, humana pulsante infirmitate, vel ad modicum gloriantur. Et verenda eorum denudantur, dum conceptae humanae gloriationis cogitationes, vel per quamlibet jactantiam, vel per inanem laetitiam, vel per aliquam denique humani accessus intemperantiam manifestatur. Sed Cham verenda deeos sermonibus discerpere et deridere non desistunt. Sed Sem, id est boni contemplativi, in quorum tabernaculis Deus inhabitat per internam quietem, et Japheth, id est boni activi, quos Deus dilatat per bonam actionem, dum infirma praelatorum dissimulare et excusare satagunttio tribuitur, quia boni benedictione prima remunerantur. Noe igitur praelati, filii ejus subjecti. Cham reprobi, Sem et Japheth electi contemplativi et activi. Vinea Ecclesia, inebriatio gloriatio, denudatio cogitationis demon
Abbreviated transcription (Latin):
subrogatur. Int̾ea ualentimanꝰ xp̃i
cultor. saxonum gentem uircute cer¬
ribilem oppressit. & a lanos adeo contͥ¬
uit: ut mediotidas paludes expet̾e
compelleret. Sed rursus eos illuc in¬
secutus. dum situ et difficultate lo¬
coꝵ impediretur troianos qui sicã¬
briam inhabitabant. sibi in auxili¬
um euocauit: Quib decenmo tri¬
buta si ei auxiliarentur indulsit.
Qua ꝓmissione animati. cum ẽẽnt
locoꝵ gnari. eos facile a palude ꝑtur¬
bauerunt. Quoꝵ iurtutem admira¬
tus augustus: francos a ferocitate eoᷤ
appellauit. Quoꝵ originem uel suc¬
cessionem. inferius latius explicabo
Floruit ꝑ idem tempus. sc̃s martinꝰ
turonensis ep̃c. Deniq ualentinia¬
nus augustus anno imꝑii sui .xi. apd̾
brigitionem oppidum defunctus est
Quo uita pͥuato. milites italie assim̃¬
tes ualentimanũ filium eius ad mo¬
dum tenerrimum ad imꝑium ꝓue¬
xerunt: fr̃c eius gratiano suꝑstite.

Expanded text:
subrogatur. Interea Valentinianus, Christi subrogatur. Interea Valentinianus, Christi cultor, Saxonum gentem virtute terribilem oppressit, et Alanos adeo contrivit, ut eam Meotidas paludes expetere compelleret. Sed rursus eos illuc insecutus, dum situ et difficultate locorum impediretur, Trojanos, qui Sicambriam inhabitabant, sibi in auxilium evocavit. Quibus decennio tributa, si auxiliarentur, indulsit. Qua promissione animati, cum essent locorum gnari, eos facile a palude perturbaverunt. Quorum virtutem admiratus Augustus, Francos a ferocitate eos appellavit. Quorum originem vel successionem inferius latius explicabo. Floruit per idem tempus sanctus Martinus Turonensium episcopus. Denique Valentinianus Augustus anno regni sui undecimo apud Brigitionem oppidum defunctus est. Quo vita privato, milites Italiae assumentes Valentinianum filium ejus quam tenerrimum, ad imperium provexerunt, fratre ejus Gratiano superstite
Abbreviated transcription (Latin):
ura corrupit. De ualentinano mag
magnus cuius supra meminimꝰ.
uoluntate militum apud niceam ur¬
bem imꝑator creatus. imꝑauit annis
xi. Iste ualentem frẽm suum sibi in
consortium regni assumpsit:⁊ sibi qui¬
dem occiduas retinuit: fratri uͦ suo ori¬
entales partes regendas concessit. Uerũ¬
iste ualens conuigis sue seductus ẽ allo¬
quio in heresim arrianorũ cum eẽt
ante fide catholicus: & scd̃o baptiratꝰ ẽ
ab eudoxio ep̃o arriano. qui constanti¬
nopolitane urbis gubernacła tc̃ tenere.
udebatur. Qui in ipso baptismate u¬
reuirando obligauit miserum ualentẽ.
ut in impietate ꝑmaneret: et contraria
sapientes expelleret. Sed malignam in¬
sectationem diu texit. nec uiuente frẽ
uoluntati potestatem admiscuiti ullsꝰ
auctoritate comp̃hensus. His dieb au¬
xentius arrian dogmatis assert. qui
mediolanensium du tenuerat p̃sula¬
tum sero defunctus est. Cui ambrostus
ad huc cathecuminus uir consularis ꝑ
uocem infantis in concione designatꝰ

Expanded text:
ura corrupit. CAP. V. De Valentiniano Magno. Magnus, cujus supra meminimus, voluntate militum apud Nicaenam urbem imperator creatus, imperavit annis undecim. Iste Valentem fratrem suum sibi in consortium regni assumpsit, et sibi quidem occiduas retinuit, fratri vero suo orientales partes regendas concessit. Verum Valens conjugis suae seductus est alloquio in haeresim Arianorum, cum esset ante fide Catholicus et secundo baptizatus est ab Eudoxio episcopo Ariano, qui Constantinopolitanae urbis tabernacula tenere videbatur. Qui ipso baptismate jurejurando obligavit miserum Valentem, ut in impietate permaneret, et contraria sapientes expelleret. Sed malignam insectationem diu texit, nec vivente fratre voluntati potestatem admiscuit, illius auctoritate compressus. His diebus Auxentius Ariani dogmatis assertor, qui Mediolanensium diu tenuerat praesulatum, sero defunctus est. Cui Ambrosius adhuc cathecumenus vir consularis per vocem infantis in concione designatus
Abbreviated transcription (Latin):
tatis eoꝵ. ara. ligna. uepres. uexil¬
lum crucis. ysaac diuinitas. aries:
animam que p̃sidet popło eui uiii
sensuum suoꝵ spiritalium & corpo¬
cogitationũ sermonum. ⁊ actionũ. cui
ipsa p̃sidet ipsũ bene gubernando.
Mors sare mortificationẽ expͥmit a¬
nime. a uoluptate secularis concupi¬
scentie. Spelunca in qua sepulta est

Expanded text:
tatis utrorumque; ara, ligna; vepres, exittatis utrorumque; ara, ligna; vepres, exitium crucis; Isaac, divinitas; aries animam quae praesidet populo sensuum suorum spiritualium, viraffectionum, sermonum, actionum, et cui ipsa praesidet ipsum bene gubernando. Mors Sarae mortificationem significat animae, et voluptatum saecularis concupiscentiae. Spelunca, in qua est s