comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
num stipula. ꝑfecta ⁊ minꝰ ꝑfecta
suꝑ fidem xp̃i ȩdificata oꝑa desig¬
nant᷑s illa quȩ ꝑfenũ ligna ae sti¬
pułã designant᷑. quãuis fragilia.
ñ tam̃polluta fieri demonstrantur:
unde intelligit᷑ ñ pͥncipalia eͥmina
quȩ maculant. quoꝵ oꝑarios a regno
multu nocent. quãuis minꝰ ȩdificẽt
ꝑ hec posse designari: hocẽ utiliter
matrimomo legitimo uti: plusꝗͣ
sufficit ciboꝵ abundantia uesci:
iminoderate qualẽcũq letari: ira
usq aduerba intemꝑata moueri:
reb ꝓpͥis plusꝗͣ neccẽ ẽ delectari.
negligenti orationiylqͣm horarũ
expetit conuenientia ex in sistere.
uel tardiꝰ quã competit surgere:
immoderato risuuocẽ exaltare: sõ¬
no plusquã necessitas exigit corpꝰ
indulgereꝰ uerĩ reticere: otiosa eloqͥ¬
re: bonũ quod faciendũ ẽ negligenter
obliuisciꝰ mordinatũ habitum habere.
hȩc &his similia peccata ꝑignempur¬
gari posse none denegandu: & eoꝵ fac¬

Expanded text:
ta, super fidem Christi aedificata opera designantur; sed illa, quae per ligna, fenum, stipulam designantur, quamvis fragilia, non tamen polluta fieri demonstrantur. 11. Unde intelligitur, non principalia crimina, quae maculant quorum operarios a regno multum nocent, quamvis minus aedificent, per haec posse designari, hoc est, inutiliter matrimonio legitimo uti plusquam sufficit; ciborum abundantia vesci immoderate; quacunque re laetari; ira usque ad verba intemperata moveri; rebus propriis plusquam necesse est delectari; negligentius orationi quam horarum expetit convenientia insistere; vel tardius quam competit surgere; immoderate risu vocem exaltare; somno plusquam necessitas exigit corpus indulgere; verum reticere; otiosa loqre; bonum quod faciendum est negligenter oblivisci; inordinatum habitum habere. Haec, et his similia, peccata per ignem purgari posse, non est denegandum, et eorum fac
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ d̾r Uenite benedicti pats
mei possidete regnũ. quod propt̃
solatia pauperũ. imo xp̃im pau
rienti cibũ. sicieti potũ. nudo ues¬
titum. uaganti domũ. infirman
In ipsor autẽ uocatione manifestu
quãuis in dext̃a fuerunt constituti
dice uenite benedicti: ac si diceret.
qui usq bue in examinationis pͣ¬
gatione quamdiu aliquid habu¬
istis immunditiȩ quod idien igne
purgaret asalute longiꝰeule fuistis
ñc ad purũ examinati ab om̃i uel
modica eulparũ labe: propiꝰ acce¬
dite ⁊ uemite. Quasdã culpas in
futuro remitti dsis ipse ñ denegat
quedam eẽ peccata quȩ &si in hoc
eẽt. hanc distinctionẽ nequaquã
dñs posuisset: dequo igne bapti

Expanded text:
tur: 615 Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum . Quod propter solatia pauperum, imo Christi inrienti cibum, sitienti potum, nudo vestitum, vaganti domum, infirmantIn ipsorum autem vocatione manifestum quamvis in dextera fuerint constituti, udice: Venite, benedicti . Ac si diceret: Qui huc usque in examinationis purgatione, quandiu aliquid habuistis immunditiae quod judicii igne purgaretur, a salute longiuscule fuistis, nunc, ad purum examinati ab omni, vel modica, culparum labe, propius accedite et venite. 6. Quasdam culpas in futuro remitti Dominus ipse non denegat, quaedam esse peccata quae etsi in hoc esset, hanc distinctionem Dominus nequaquam posuisset. 7. De quo igne Bapti
Abbreviated transcription (Latin):
eribunt ꝑ semetipsos recepti sunt
quodincorporib cõmorantes inte¬
rim dono largitoris possident:atq
cȩlor adhuc in terra commorantiũ
urmẽ. dui quẽcũq apeccatis soluc¬
ritis ut illiꝰ possessor ẽẽ possit hoc
possidebit: & quẽcũq in massam
ꝑditionis destinatũ exeluseritis:
abeodem regno exclusus erit. his
gͥ precepit dnĩs gaudete & exul¬
tate. quia nomina uĩa scͥpta sunt
in celis: acsi diceret᷑ dũ nomina
ur̃a deterrene hereditatis consor¬
tio causa regni celestis deleta sũt
heredes interĩ scͥbi neceẽ ẽ. Eigo
bii cunctas in hac uita pressuras
⁊ mala recipientes. absq ex aminis
aliqua tribulatione. & ut ita dieã
sine uocatione. ȩternũ refrigeriũ
intrabuntꝰ: quor gr̃a ⁊ aliqui pꝰpur¬

Expanded text:
er semetipsos recepturi sunt quod in corporibus commorantes interim dono largitoris possident; atqucoelorum adhuc in terra commorantium vestrum est, dum quemcunque a peccatis solveritis, ut illius possessor esse possit, hoc possidebit; et quemcunque in massam perditionis destinatum excluseritis, ab eodem regno exclusus erit. His igitur praecepit Dominus: Gaudete, et exsultate, quia nomina vestra scripta sunt in coelis . Ac si diceretur, dum nomina vestra de terrenae haereditatis consortio causa regni coelestis deleta sunt, haeredes interim scribi necesse est. 4. Hi ergo cunctas in hac vita pressuras et mala recipientes, absque examinis aliqua tribulatione et, ut ita dicam, sine vocatione aeternum refrigerium intrabunt; quorum gratia et aliqui p
Abbreviated transcription (Latin):
nulla penttudine iudex flecteret᷑. in
fine cuncte disputationis ita subin¬
fertur. Cunc ibunt inignẽ eternũ.
ni ergastulo multi dixeit̾ qd corpo¬
ralis locus sit: ii peccator corpora
cruciabunt᷑. Nisi enĩ ille ignis cor¬
porał ⁊l ocalis eẽt: quomodo resur¬
gentiũ corpora erucianda teneret.
Inquib corporalitatis uertasita
passibilis. ut stridorib dentiũ ila¬
c̃mabilibus fietib subia ccat sẽ
ipsius dñi & iudicis ũba declarant dicen
exteriores: illie fletus. &e stridor den¬
ñ extingurtur. De quo loco ad regẽ

Expanded text:
nulla poenitudine judex flecteretur, in nulla poenitudine judex flecteretur, in fine cunctae disputationis ita subinfertur: Tunc ibunt hi in ignem aeternum . 7. ni ergastulo, multi dixerunt quod corporalis locus sit, ubi peccatorum corpora cruciabuntur; nisi enim ignis ille corporalis et locus esset, quomodo resurgentium corpora cruciata teneret, in quibus corporalitatis veritas ita passibilis erit, ut stridoribus dentium et lacrymabilibus fletibus subjaceat; sicut ipsius Domini et judicis verba declarant, dicenexteriores. Illic erit fletus et stridor dennon exstinguitur
Abbreviated transcription (Latin):
Edsinon mechaberis: occidas autẽ. factus es transgres¬
sor legis. Quidam uͦ ad extremũ
diuini legis examinis iudiciũ qͥ
his capitalib criminib ñ inuol¬
uunt᷑. reseruati dehoc scło uadunt:
& tam̃ sententia suꝑni uidicis ȩt̃¬
nȩ damnationis sortẽ subibunt.
qͥ misericordie oꝑa contẽnentes. xp̃or
in pauꝑib nec cibo nec potu refici¬
unt. nec uestibus induunt. nec hos¬
picio recipiuntꝰ nec ullis infirman¬
tib. & alligatis in metallis & carce¬
rib uisitationis solatia ferunt. ꝓpt̃
quod abipso audiunt. Ite maledicti
in ignem eternũ quẽ p̾parauit pat̾
nis diabolo & angłis eiꝰ. Non eni ad
appetenda regna celoꝵ sufficit nͥ agele
mala: siquis ñ curauenit facere bona
eipitur. Quiescite agere ꝑuerse. dis¬
ette benefacere. ꝑ psalunstã quoq
hec eadẽ uerba idem dñi sp̃s concinit¬
dicens. declina amalo & fac bonũ.
Ut etiã ostenderet᷑ quod pꝰ terrorẽ tã
terribilis huiꝰ quã diximꝰ sententie

Expanded text:
Quod si non moecharis, occidas autem, factus es legis transgressor . 5. Quidam vero ad extremum divini examinis judicium, qui his capitalibus criminibus non involventur, reservati, ex hoc saeculo vadunt, et tamen sententia superni judicis aeternae damnationis sortem subibunt, qui, misericordiae opera contemnentes, Christum in pauperibus nec cibo, nec 613 potu reficiunt, nec vestibus induunt, nec hospitio recipiunt, nec illi infirmantibus, et alligatis in metallis, et carceribus visitationis solatia ferunt, propter quod ab ipso audient: Ite, maledicti, in ignem aeternum, quem praeparavit Pater meus diabolo et angelis ejus . 6. Non enim ad appetenda regna coelorum sufficit non agere mala, si quis non curavit facere bona; ecipitur: Quiescite agere perverse, discite benefacere . Per Psalmistam quoque haec eadem verba idem Domini Spiritus concin. Et ut ostenderetur quod post terrorem tam terribilis hujus quam praediximus sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
positus erat: in quo nicħ quod cor
diu mandati patientia seruaret᷑
inerat: cui sententie scͥpture ge¬
neseos auetoritas ñ mediocrit᷑ suf¬
fragatur. dicentis. Plantauerataũ
nẽ constitutꝰ fuisse ñ dubitatur.
⁊ enĩ om̃ib modis conueniebat.
ut caput & pͥncipiũ huma nige¬
neris. in capite &e pͥncipio ponẽt᷑
orb: ut in de om̃iũ propago membror
suoꝵ merementa sumeret: unde ter¬
rarũ orb quẽ inhabrtant miciũ ea¬
ꝑeret. Cuiꝰ paradisi statũ eũ eadem
scͥpt᷑a enumerat. frugiferis arbori¬
b consitũ. ⁊ fonte magno quo toeiꝰ
t̃re facies irrigatur ad ornatũ enar¬
rat: dũ adpositũ ibi hominẽ ita in¬
quiens loquit᷑. Exomni ligno pa¬
radisi comede. & mulierait. Ex fru¬
ctu lignor quȩ sunt in paradiso
uescimͣ & paulo ante prefert. &

Expanded text:
positus fuerat, in quo nihil quo beatpositus fuerat, in quo nihil quo beatdiu mandati patientia servaretur, inerat? Cui sententiae Scripturae Geneseos auctoritas non mediocriter suffragatur, dicentis: Plantaverat autnem constitutus fuisse non dubitatur. 3. Etenim omnibus modis conveniebat ut caput et principium humani generis in capite et principio poneretur orbis, ut inde hominum propago membrorum suorum incrementa sumeret, unde terrarum orbis, quem inhabitat, initium acciperet. Cujus paradisi statum cum eadem Scriptura enumerat frugiferis arboribus consitum, et fonte magno, quo totius terrae facies rigatur, adornatum enarrat, dum appositum ibi hominem ita inquiens loquitur: Ex omni ligno paradisi comede . Et mulier ait: De fructu lignorum quae sunt in paradiso vescimur .
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ post aquã terra inelem̃toꝵ¬
co. sermoponendꝰ ẽ: de quo płimor
diũse sententis ꝓlatę sunt. Utrũ
ipsa mortalis uita qua homines
ante peccatũ donati st̃ paradysi
nomine dieta ẽ: an totus hie ter¬
rarũ orb tã cõmode innocenter
uiuentib dispositus fuerat ut
paradisus diceret᷑. qͣtiñ quãdiu
in eulpabilit̾ sine ullo uitio pos¬
sessores urxissent. etiã t̾re huius
habitatio isõe euneta felicit᷑ absq
ullo labore ministraret: ac post mo¬
duĩ ipsis peccantib atq in det̾iora
mutatis. etiã orb̾ eoꝵ diminutiõe¬
⁊ iundicta sententię mutatꝰ atq ob¬
scuratus. quomͦ desole diximꝰ ⁊ luna.
& sui decorẽ ⁊ frugiferã uim:i si ñ totã
maxima tam̃ ex parte amisisset ut
q beatitudim ⁊ felicitati beniuolen¬
tiũ opitu laret᷑. male uiuentiũ uin¬
dictas cumularet: anetiã spetialit̃
aliquis locꝰ hui terrene felicitatis
bcatitudine plenꝰ hominib suȩ
ereationis meritũ seruaturus dis¬

Expanded text:
m post aquas terra in elementorco sermo ponendus sit, de quo plurimorum diversae sententiae prolatae sunt, utrum ipsa immortalis vita, qua homines ante peccatum donati sunt, paradisi nomine dicta est, an totus hic terrarum orbis tam commode innocenter viventibus dispositus fuerat, ut paradisus diceretur, quatenus quandiu inculpabiliter sine ullo vitio possessores vixissent, etiam terrae ejus habitatio iisdem cuncta feliciter absque ullo labore ministraretur, ac postmodum ipsis peccantibus atque in deteriora mutatis, etiam orbis eorumdem vitio et vindictae sententia mutatus est atque obscuratus quomodo de sole diximus et luna, et sui decorem et frugiferam vim, etsi non totam, maxima tamen ex parte amisisset, ut quae beatitudini et felicitati bene viventium opitulaverant male viventium vindictas cumularent. 2. An etiam spiritualiter aliquis locus hujus felicitatis beatitudine plenus, hominibus suae creationis meritum servaturis, dis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis non attribuimꝰ. Cũ enĩ neces¬
sitas exegerit. harũ om̃iũ putaci¬
onũ auctores inmediũ addueere
poterimꝰ: quib aut fides aut du¬
as referendopotiꝰ ꝗͣ defendendo
forte melioris si adsit asserciomi eui
plus ł scͥpturarũ exempla uel ca
ut cũq explanatis: ad subsequen¬
tia festinemꝰ.
quẽ terre sociari dixun᷑a qͦ

Expanded text:
ipsis non attribuimus. Cum enim necesipsis non attribuimus. Cum enim necessitas exegerit, harum omnium 596 putationum auctores in medium adducere poterimus, quibus aut fides aut duum referendo potius quam defendendo forte melioris, si adsit, assertioni, cui plus vel Scripturae exempla, vel catutcunque explanatis, ad subsequentia festinemus.quem terrae sociari diximus, et
Abbreviated transcription (Latin):
tes huiꝰ aeris. adu̾sus mundi rec¬
tores tenebrarũ harũ: quȩ etiã sp̃i¬
talla nequitiȩ in cȩlestib idẽ paulꝰ
xp̃m in semetipso denuntiat triũ¬
phasse. Deiectis gͦ malignis spiriti¬
bus cũ suo pͥncipe diabolo. exillo
quẽ prediximꝰ limpidissimo sub¬
cȩlestiũ spatioꝵ habitaculo. & pꝰ¬
modũ redempto ex ade & ꝓpͥo unsꝰ¬
cuiꝰq delicto ꝑmediatoris aduentũ
humano generi eundẽ locũ anima¬
rũ scãrũ interĩ quieti dũ resurree¬
tionẽ expectant futurã. idẽ putato¬
res opinant᷑ quẽ ñ cȩlestẽ paradisũ
autumant ẽẽ nominatũ: de quo
dñs latroni in cruce confitenti res¬
arborib consito & lucido fonde p̃¬
nec refiei terreni paradisi frugife¬
ris arborib necesse habet Et̃nus
enĩ temporalib ñ utitur. s. eterna
& spiritalia contemplat᷑. hocñ con¬
firmantiũ s estimantiũ sensib
prestruximꝰ: presertĩ cũ & ipsam
estimandi detalib ꝑspicatiã nob̾

Expanded text:
undi rectores tenebrarum harum . Quae etiam spiritualia nequitiae in coelestibus idem Paulus Christum in semetipso denuntiat triumphasse. 9. Dejectis ergo malignis spiritibus cum suo principe diabolo ex illo quem praediximus limpidissimo subcoelestium spatiorum habitaculo, et postmodum redempto ex Adae et proprio uniuscujusque delicto per Mediatoris adventum humano genere, eumdem locum animarum sanctarum interim esse quieti, dum resurrectionem exspectant futuram, id putatores opinantur: quem etiam coelestem paradisum autumant esse nominatum, de quo Dominus latroni in cruce confitenti resarboribus consito, et lucido fonte praenec refici terreni paradisi frugiferis arboribus necesse habet, aeternus enim temporalibus non utitur, sed aeterna et spiritualia contemplatur. 11. Haec non confirmantium, sed aestimantium sensibus perstrinximus, praesertim cum et ipsam aestimandi de talibus perspicaciam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊ morte deficiunt: preteritis cito
exuuntur: de presenti modice utunt᷑
defuturis incerta om̃ia prestolant᷑.
Eodẽ mͦ auditu uisu. tactu. gustu¬
c odoratu sentiunt ⁊ uiuunt: eodẽ
etiã nexu originalis peceati astrin¬
gunt: eodem redemptoris munere
ditati. undis baptisinatis ⁊ sp̃uscõ
tionis fidem. aut oꝑ a fidei negli¬
gentib parit̃ cũ transgressiorib
angelis ⁊ diabolo suo pͥncipe pena
debetur et̾na: seruantib uͦ sine ꝑ¬

Expanded text:
te, et morte deficiunt. De praeteritis cito te, et morte deficiunt. De praeteritis cito exuuntur; de praesentibus modice utuntur; de futuris incerta omnia praestolantur. 4. Eodem modo auditu, visu, tactu, gustu, odoratu sentiunt et vivunt. Eodem etiam nexu originalis peccati astringuntur; eodem Redemptoris munere ditati undis baptismatis et Spiritu sancto tionis fidem, aut opera fidei negligentibus, pariter cum transgressoribus angelis et diabolo suo principe poena debetur aeterna; servantibus
Abbreviated transcription (Latin):
uita fit ut siẽ eũ labore terre ma¬
ledicte fructus ꝑcipiunt: sie &
bonũ naturale quod in se haber
ñ absq laboriosa cura custodurr
transgressione triplicit̃ eecider̃t
pan mͦ trib uulnerib afflicti. õs
eiusdẽ filii. idẽ dolore. senectutt.
iorte. deficiunt: & omne boni
quod in se insitũ naturalit̃ a condi¬
tore susceꝑant. studioso labore expar
te aliqͣ inuentũ. magna animi ui
ueniunt. pret̃ iniquũ mammona
heredib ñ relinquunt: iom̃s artes
quas singillatĩ in uita capiunt. in
huiꝰ uite defectu parit᷑ dũ sp̃s fun¬
ditur amittunt: pariq infirmita¬
tis conditione pauꝑes ⁊ reges. stulti
isapientes uexant᷑. Nam similiter
om̃s somno indigent.⁊ cibo refiei.
& uestib indui. necẽe habentꝰ: pas¬
sionib uicioꝵ carnaliũ. aut guan¬
t᷑. aut corrumpunt᷑ morib anun:
idẽ ira iamore. ⁊ coneu piscentia. &
timore angustant᷑: dolore. ⁊ senectu¬

Expanded text:
et ita fit ut sicut cum labore terrae maet ita fit ut sicut cum labore terrae maledictae fructus percipiunt, sic et bonum naturale quod in se habent non absque laboriosa cura custodire transgressione tripliciter ceciderant, pari modo tribus vulneribus afflicti omnes ejusdem filii, id est, dolore, senectute, morte deficiunt, et omne bonum, quod in se insitum naturaliter a Conditore susceperant, studioso labore ex parte aliqua inventum magna animi vigveniunt, praeter iniquam mammonam haeredibus non relinquunt, et omnes artes, quas sigillatim in vita capiunt, in hujus vitae defectu pariter, dum spiritus funditur, amittunt. 3. Parique infirmitatis conditione pauperes et reges, stulti et sapientes vexantur. Nam similiter omnes somno indigent, et cibo refici, et vestibus indui necesse habent. Passionibus vitiorum carnalium aut gravantur, aut coira et amore, concupiscentia et timore angustiantur. Dolore, et senectu
Abbreviated transcription (Latin):
quod in dñiei corporis resurrectio¬
mant. du linteamina aquib in¬
eiꝰ in monum̃to sola posita ẽẽ de¬
nuntiat: quẽ ad modũ depetro dr.
Q uidit linteamina sola posita:
ce ahiit secũ admirans quod fac
tũ fuerat. Nouis gͦ corporib sun
digentib his quȩ corruptibilis¬
uitȩ usus requirit. noua terra cũ
nouo celo ad habitandũ creabit᷑.
hoc ẽhus terre natura ⁊ suꝑficies.
in sp̃italẽ statũ qui sp̃ralib conue¬
niat. absq aliqua mutabilitate
sol ñ occidet & luna ñ minuetur:
& repleti fuerint dies luctus eoꝵ.
⁊ lugentes consolati fuerint: &
deleuerit. & om̃iũ lugentiũ insy¬
on meror depositus fuerit. ⁊ acce¬
ꝑuit coronã ꝓeiere. oleũ gaudi
pluctu. palliũ laudis prosp̃u me¬
roris: & uocati fuerint in ea for¬
tes iusticie: cũ benedicti. ad dexte¬
ram uenerint. ⁊ sieut sol fulserit
peceatũ homines destinati. ñto¬
tũ quod in conditione sua habu¬
prauis insuꝑ morib corruperãt.

Expanded text:
Quod et in Dominici corporis resurrectiomant, dum linteamina, quibus fejus in monumento sola posita esse denuntiant, quemadmodum de Petro dicitur: Et vidit linteamina sola posita, et abiit, et secum mira. Novis ergo corporibus, non indigentibus iis quae vitae corruptibilis usus requirit, nova terra cum novo coelo ad habitandum creabitur, hoc est, hujus terrae natura et superficies in spiritualem statum, qui spiritualibus conveniat, absque aliqua mutabilitate sol non occidet, et luna non minuetur; et completi fuerint dies luctus eorum, et lugentes consolati fuerint, etdeleverit, et omnium lugentium Sion moeror depositus fuerit, et acceperint coronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium laudis pro spiritu moeroris, et vocati fuerint in ea fortes justitiae: cum benedicti ad dexteram venerint, et sicut sol fulserintpeccatum homines destinati, non totum quod in conditione sua habupravis insuper moribus corruperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
patet he locũ qualẽcũq sub terra
eẽ: qui inferior infernꝰ. ⁊ t̾ra obli¬
uionis uocatur. S hie ignis dũ
ualde crucior in hac flamina. ħ
forte hãc uirtutẽ ille ignis ⁊ locꝰ
babent. ut angłos :iaĩas :⁊ corpora.
pora resuint̃.⁊ ipsi er̃t sic̃ demones in
inferno. ut filii boni res urrectionis

Expanded text:
um qualemcunque sub terra esse, qui infernus inferior et terra oblivionis vocitatur. 9. Sed hic ignis dum valde crucior in hac flamma . Nisi forte hanc virtutem ille ignis et locus habet, ut angelos et animas, et corpora, pora resumpserint, et ipsi erunt sicut daemones in inferno; ut 614 filii bonae resurrectionis,
Abbreviated transcription (Latin):
aligm̃ti & detrimenti sui consue¬
tudinẽ patitur. quam du ser-¬
uituti corruptionis. obnoxio mor¬
taliũ officio mancipatur. Cum
enĩ nascendi ⁊ moriendi in hõib
conditio cessauerit: tunc etiam
uiriditatis ⁊ ariditatis sue inere¬
menta ⁊ damna ipsa terra ñ ha
dñi ꝑ ysaiam completũ fuerit.
Eece ego ereo celos nouos &e t̾rã
nouã: & ñ ert̃ in memoria pͥora:
s gaudebitis ⁊ exultabitis inhis
corporib homines spiritaliter
uiuunt: neccẽ ẽ ut immutata
in meliꝰ habitandi loca. id est
spiritalia habitent Hoc enĩ cor¬
pus ut paulus diẽ seminatur
in corruptionẽ: surget in incor¬
ruptionẽ. Seminat᷑ corpꝰ aĩale.

Expanded text:
ecrementi consuetudinem patitur quandiu servituti corruptionis obnoxia mortalium officio mancipatur. Cum enim nascendi et moriendi in hominibus conditio cessaverit, tunc etiam viriditatis, et ariditatis suae incrementa et damna ipsa terra non habemini per Isaiam completum fuerit: Ecce ego creo coelos novos, et terram novam, et non erunt in memoria priora, sed gaudebitis, et exsultabitis in hiscorporibus homines spiritualiter vivent, necesse est ut immutata in melius habitandi loca, id est, spiritualia habitent. Hoc corpus ut Paulus ait seminatur in corruptione, surget in incorrupti
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ nͥ suꝑui suã. & stabilitatẽ: ⁊ fir¬
mitate. t̾rã cẽ fundatã: utrũ uero
sibi aliqui. sic̃ ipsa aquis: laqua
aeri:i aer spatio suꝑiori. ⁊ ipsũ fir¬
mam̃to. ⁊ firmamentũ aquis suꝑio¬
rib substitũ sit: ipse nouilqui ũq
iundiq euincta conspieit. Eagͦ parte
qua hominib ad habitandũ data
ẽ. quadrifariũ orbẽ statutũ ẽẽ mul¬
ti ꝓdidert̃ auctores: quarũ partiũ
quatuor uocabula. quatuor litte¬
ris nominis pͥmi t̾rigene hoc est
adam inciꝑt sapientes intelligt̃:
anatole seł. disis arctus. misimbria.
idẽ oriens. aquilo. auster. oreidens.
Conueniebat enĩ. ut qui suo genere
quatuor quadrati orb̃ partium
uocabula colligeret: quatuor qͦ
tempor artieulis anniũsario or¬
dine distinguit᷑: atq impleto anni
spatio. terreni orb̃ dispetisatio sẽꝑ
sine cessatione in cͥculũ redigit᷑. Ue¬
ris enĩ tempore quo mundꝰ fu̾at

Expanded text:
tatem, nisi super suimet stabilitatem et firtatem, nisi super suimet stabilitatem et firmitatem terram esse fundatam. Utrum vero sibi aliquid, sicut ipsa aquis, et aquae aeri, et aer spatio superiori, et ipsum firmamento, et firmamentum aquis superioribus, substitutum sit, ipse novit, qui ubique et undique cuncta conspicit. 2. Ea vero parte quae hominibus ad habitandum data est, quadrifarium orbem statutum esse multi prodiderunt auctores: quarum partium quatuor vocabula quatuor litteris nominis primi terrigenae, hoc est, Adam, incipere, sapientes intelligunt. Anatole, scilicet, Dysis, Arctus, Mesimbria, id est, Oriens, Aquilo, Auster, Occidens. Conveniebat enim ut qui suo genere quatuor quadrati orbis partium vocabula colligeret. 3. Quatuor quoque temporum articulis anniversario ordine distinguitur, atque impleto anni spatio, terreni orbis dispensatio semper sine cessatione in circulum redigitur. Veris autem tempore, quo mundus fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
preparatur: Si enĩ homo pꝰ pecca¬
tũ illud originale de ligni uite
pore senectuti ⁊ dolorib obnoxio
moriendo deponere ñposset Nul
destinauit: ut ꝑ illiꝰ mortẽ nr̃a
eulpa moreret᷑. ⁊ꝑ illius resurrec¬
etionem lex nr̃e mortis euaeua¬
retur: & ꝑipsius mortis ascensio¬
nẽ. & incȩlo mausionẽ. nỹx̧ huma¬
nitati immortalitas &.¬
gelieȩ ⁊spiritał uitȩ consortiũ.
quod nob̾ in pͥncipio preparatũ
ẽ donaret᷑: sic̃ in extrema fut᷑i
iudicii uocatione in dextera con¬
stitutis certũ a dño dictĩ ẽ. ue¬
nite benedicti patris mei. ꝑcipite regnũ
quod uob̾ paratũ ẽ aborigine mundi.
rro de terrarũ orbis situ quẽ
inhabitat humanũ genus: psal¬
mista ad dnm ait. Quifundastiter¬
rã suꝑ stabilitatẽ suã: non inclina¬
bitur in seculũ scłi: abyssus sicut
uestimentũ amctus eiꝰ. Ex quomn
telligit᷑ ñ suꝑ alters elem̃ti solidi¬

Expanded text:
praeparatur. 16. Si enim homo post peccapraeparatur. 16. Si enim homo post peccatum illud originale de ligni vitaepore senectuti et doloribus obnoxio moriendo deponere non posset; nuldestinavit, ut per illius mortem nostra culpa moreretur, et per illius resurrectionem lex nostrae mortis evacuaretur, et per ipsius corporis ascensionem, et in coelo mansionem nostrae humanitati immortalitas gelicae et spiritualis vitae consortium quod nobis in principio praeparatum est, donaretur; sicut et in extrema futuri judicii vocatione in dextera constitutis certum est a Domino dictum: Venite, benedicti Patris mei, possidete regnum quod vobis praeparatum est ab origine munrro de terrarum orbis situ, quem inhabitat genus humanum, Psalmista ad Dominum ait: Qui fundasti terram super stabilitatem suam; non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyssus, sicut vestimentum, amictalterius elementi solidi
Abbreviated transcription (Latin):
legit: utrũ tam̃ ab hac pͥmitꝰ hõ
culpa. ande alia susceꝑit. pro certo
dñs uiderit. At tam̃ illa quȩ c̃q
ñe ẽ. que tũc scientis boni ⁊ mali
arbor dicta fuerat. ñ ẽ putandũ
possit: quantũ tẽ in paradiso con¬
stitutis. ut etiã ne uescentib ea
boris natura mortiferũ aliquid
inẽẽ credendũ ẽ: aut ⁊̃ ut bomi &
mali scientiam facere ualeret.
S mandati dñi transgͣssio quo
preceptũ ẽ ne de hoc ligno eome¬
deret᷑ mortẽ effec̃: cuiꝰ obȩdientia
sieẽt. hoc erat bonũ. & in obedi¬
entia dũ fuit. hoc ẽ nosse malũ:
quoꝵ tam̃ distantiã homo nisi
transgssione intelligere ñ potuit.
Quando enĩ solumͦ bonũ possidebat:
quod eẽt malũ quomͦ s noceret ñ¬
ignorabat. Ut autẽ manifestũ sit
quod in hocligno qualiẽq pret̾
originalẽ in obedientiã nicħ in eẽt
nociiũ. ecce ñ huiꝰ s ligni uitȩ uia
excluditur: in cuiꝰ exelusione pͥo¬
ris delicti misericordit᷑ remissio

Expanded text:
legit. 14. Utrum autem ab hac primitus homo culpam, an de alia susceperit, pro certo Deus viderit. Attamen illa, quaecunque nunc est, quae tunc scientiae boni et mali arbor dicta fuerat, non est putandum possit, quantum potuit tunc in paradiso constitutis, ut etiam nunc utentibus eaboris natura mortiferum aliquid inesse credendum est, aut etiam ut boni et mali scientiam facere valeret, sed mandati Domini transgressio, quo praeceptum est ne de hoc ligno comederet, mortem efficit. 15. Cujus obedientia si esset, hoc erat scire bonum; et inobedientia dum fuit, hoc est nosse malum. Quorum tamen distantiam homo nisi ne intelligere non potuit; quando enim solummodo bonum possidebat, quid esset malum et quomodo sibi noceret ignorabat. Ut autem manifestum sit quod in hoc ligno qualicunque praeter originalem inobedientiam nihil inesset nocivum, ecce non hujus, sed ligni vitae via excluditur, in cujus exclusione prioris delicti misericorditer remissio
Abbreviated transcription (Latin):
quib ait.deo ñ resurgt̃ impii in
iuidicio. Qui autẽ pꝰ ablutionẽ
baptisin peccatoꝵ multitudine gͣuan
t̃.⁊ ipsi in duas factiones diuidunt᷑:
quidam namq exipsis pͥusquã ex
neq fornicatores. neq ebriosi. neq

Expanded text:
ait: Non resurgunt impii in judicio . 3. Qui autem post ablutionem baptismi peccatorum multitudine gravantur, et ipsi in duas factiones dividuntur: quidam namque ex ipsis, priusquam ex neque fornicarii, neque ebriosi, neque
Abbreviated transcription (Latin):
trusus ẽ. Sic ⁊ enĩ seͥbitur. Eiecit
piecit in terrã de qua sũptus ẽ:
& constituit ante paradisũ che
in quo demonstratur: qm̃ quãius
eustodire: ne tamen homines regͦdi
possent. totũ etiã paradisũ iubent᷑
defendere: dũ flamieũ gladiũ.
arbore spetialiter adam comederit:
suȩ carns dñs iħc xp̃c paulo anteqͣ.
mortẽ pro ade delicto susciperet male¬
dix̃. & cito aruit. cũ diceret. Nũquã

Expanded text:
trusus est. 12. Sic etenim scribitur: Et ejecit trusus est. 12. Sic etenim scribitur: Et ejecit ojecit in terram de qua sumptus est. Et constituit ante paradisum cherIn quo demonstratur, quod quamvis custodire, ne tamen homines regredi possent, totum etiam paradisum jubentur defendere, dum flammeum gladium arbore specialiter Adam comederit, suae carnis Dominus Jesus, paulo ante quam mortem pro Adae delicto suscepisset, maledixit, et cito aruit, cum diceret: Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
minie replete terram. & subierte
eam. & dominamini piscib maris
ce uolatilib cęli: sicut enĩ angłis
iihis quesͥ subiecta sunt a sede
incȩlo habent sedes: quid &
homines in paradiso constitutos.
discurrere ꝑ omnẽ creat᷑am sibi
bore impediret: Quẽ ad modũ
namq a dolore ⁊ senectute &
morte immunia corpora possi¬
debant: ita i om̃i labore. ⁊ipigre¬
bebant: at uͦ cũ paradisi colonꝰ in
loco sue terre nȩ felicitatis peccatũ
commisisset in maledictȩ terre ha¬
bitationẽ detrusus. ꝓtinus illa
omnia quȩ prs possidebat partĩ
amisit. partĩ cũ labore conserua¬
uit: ⁊ illo excluso a sede beatitu¬
dinis. possi bilitas iterũ redeundi
interelusa ẽziita factũ ẽ ut quẽ¬
ad modũ angłs apostata cũ suis
de summa sui sen paradisi sere¬
nitate deiectus. caliginosũ aeris
huiꝰ locũ sortitus ẽ: sic ⁊ homo de
ginosũ terrena beatitudine. in ma¬
ledicte terrȩ huiꝰ habitationẽ de¬

Expanded text:
 subjicite eam; et dominamini piscibus maris, et volatilibus coeli . 10. Sicut enim angelis in his quae sibi subjecta sunt a sede men in coelo habent sedes, quid et homines in paradiso constitutos discurrere per omnem creaturam sibi bore impediret? Quemadmodum namque a dolore, et senectute, et morte, immunia corpora possidebant, ita et omni labore et pigrebebant. 11. At vero cum paradisi colonus in loco suae terrenae felicitatis peccatum commisisset, in maledictae terrae habitationem detrusus, protinus illa omnia, quae prius possedit, partim amisit, partim cum labore conservavit. Et illo excluso a sede beatitudinis, possibilitas iterum redeundi interclusa est, et ita factum est, ut quemadmodum angelus apostata, cum suis de summa sui paradisi serenitate dejectus, caliginosum hujus aeris locum sortitus est, sic et homo de  terrena beatitudine in maledictae hujus terrae habitationem de
Abbreviated transcription (Latin):
sione & recessu suo occeans habeat in¬
tuentib diligent̃q animad u̾tentib
ꝑspicue patet: qui cotidie ad terrã
bis uenire ac recedere ꝑoras xx.iiii.
tota cõuemientia in ledonis & malinȩ
diuisas uicissitudines partitur:
s ledonis ad sisa sex semꝑ ꝑhoras
incrementi sui commutata consu¬
etudine complet. & ꝑ totidẽ horaꝵ
ipsa spatia quȩ texerat retegit.
malmȩ aũt adsisa. quinq horas
inundationis sue agit: & ꝑ septẽ
horas eiusdẽ recesse littora quȩ cõ¬

Expanded text:
atione et recessu Oceanus habeat, inatione et recessu Oceanus habeat, intuentibus diligenterque animadvertentibus perspicue patet, qui quotidie ad terram bis venire ac recedere per horas vigintota convenientia in ledonis et malinae divisus vicissitudines partiatur. 5. Sed ledonis assisa sex semper horas incrementi sui immutata consuetudine complet, et per totidem horas ipsa spatia quae texerat retegit. Malinae autem assisa quinque horas suae inundationis agit, et per septem horas ejusdem recessu ea littora qu
Abbreviated transcription (Latin):
humanis usib fruct̾is. quos sapidi
liquoris ũ haberet unda utilius
nutriret: s. utrũ sapidũ an salsũ sa¬
porẽ naturaĩes. an ȩqualit̾ utrũq
aquȩ habeant pro certo ds̃ uiderit:
quamius & pleriq salsuginẽ natu¬
ralẽ eẽ aquarĩ saporẽ putant. dul¬
ciorẽ uero terre ac aeris natura eon¬
diri estimant. S tam̃ quẽ admodũ
salsa aqua ꝑbumũ diffusa dulees¬
cit. ita ⁊ dulcis aqua ꝑ marinoꝵ
olerũ cineres infusa salsi ꝓtinus
saporis fit: unde sapor uterq nat᷑a¬
lis eẽ suo modo ñ ẽ difficiliꝰ credi᷑
dũ alterutro in alterutrũq pot̾
refundi: Maris uͦ fretib erebro t̾ra¬
rũ spatia distingunt᷑: ut ⁊ gentiũ
terminos intercluderet. & munifi¬
centia suoꝵ fruetuũ omnes pro¬
untias diũsoꝵ populoꝵ ditaret:
& inter om̃s patrias commutata
inuicẽ cõmereia ministraret. Quã
tã uͦ concordiã eũ lune cursib ineur¬

Expanded text:
humanis usibus fructus, quos sapidi humanis usibus fructus, quos sapidi liquoris non haberet unda, utilius nutriret. 603 3. Sed utrum sapidum an salsum saporem naturalius, an aequaliter utrumque, aquae habeant, pro certo Deus viderit; quamvis et plerique salsuginem naturalem esse aquarum saporem putant, dulciorem vero terrae aut aeris natura condiri aestimant; sed tamen quemadmodum salsa aqua per humum perfusa dulcescit, ita et dulcis aqua per marinorum olerum cineres infusa salsi protinus saporis fit; unde uterque sapor naturalis esse suo modo non est difficilis credi, dum ab alterutro in alterum uterque potest refundi. 4. Maris vero fretibus crebro terrarum spatia distinguuntur, ut et gentium terminos intercluderet, et munificentia suorum fluctuum omnes provincias diversorum populorum ditaret, et inter omnes patrias cuncta commutata invicem commertam vero concordantiam cum lunae cursibus inund
Abbreviated transcription (Latin):
festum ẽ ñ ꝓpͥi nominis qđ̃ ñ ha¬
buit. s sui gradꝰ ac potestatis uoca¬
bulũ protulisse: & requirente dño.
tatorib decursa. ñe ad aque
elem̃tũ quod inter aerẽ & terrã
constitutũ ẽ intentio dirigit᷑ cuꝰ
congregatio siẽ geneseos scͥptura
declarat mare uocat᷑. cũ dicitur.
& congregationes aquarũ appel¬
lauit maria: quarũ ea pars quȩ
suꝑ fontes & flumina &e stagna
terris infundit᷑ dulcedinẽ ht.
ut ⁊ sicientib animalib potam̃ti
⁊ceteroꝵ usuũ solatia prebet.¬
& alendis fructib terrã fecundit᷑
irrigaret: propt̃ qͦd ⁊imbres qui
denubib cribrati ꝑ aerẽ deflu¬
unt. ut aptiꝰ ad fructiferã ium ad
sedandã sitim. siẽ ante diximꝰ sub¬
uenirent sapidi sunt: ea uͦ pars
quȩ ꝑmagna terrarũ spatia dila¬
tatur. & aque ipsiꝰ finis occultat᷑.
salsuginẽ & acriorẽ saporẽ insitũ
s naturalit̃ tenet: ut conuenientes

Expanded text:
festum est, non proprii nominis, quod non hafestum est, non proprii nominis, quod non habuit, sed sui gradus ac potestatis vocabulum protulisse; et requirenti Domino, tatoribus cursa, nunc ad aquae elementum, quod inter aerem et terram constitutum est, intentio dirigitur: cujus congregatio, sicut Geneseos scriptura declarat, mare vocatur, cum dicitur: Et congregationes aquarum appellavit maria . Quarum ea pars quae per fontes, et flumina, et stagna, terris interfunditur dulcedinem habet, ut et sitientibus animalibus potamenti, et caeterorum usuum solatia praeberet, et alendis fructibus terram fecundius irrigaret. 2. Propter quod et imbres, qui e nubibus cribrati per aerem defluunt, ut aptius ad frugiferam vim, et sedandam sitim, sicut ante diximus, subvenirent, sapidi fiunt. Ea vero pars per magna terrarum spatia dilatatur, et aquae ipsius fines occultantur, salsuginem et acriorem saporem insitum sibi naturaliter tenet, ut convenienter
Abbreviated transcription (Latin):
centes. suꝑbia tument. fallacesq
atq in fraude callidi. hominũ
sensus commouent: terrorẽq
mortalib inferentes. in quietu¬
tortione m̃broꝵ uicã turbant. p̃s¬
tigia atq oracula fingentes re¬
gentes q sortẽ. cupidinẽ illiciti
amoris & cupiditatis humanis
cordib infundunt: & ueri similia
mentientes in bonoꝵ etiã angłor
habitũ ⁊ lucẽ se transformant:¬
& quẽ ad modũ nequitia. eoꝵita
⁊ potestate & gradibus distant:
geli impassibilit̾ aera penetͣnt.
ita & hi siñ peceassent in eis q̃
ñe passibilit̾ loca possident.
subiectis sibi feliciter &e beate uiue¬
rent: ⁊ ħ eadẽ haberent: & un qui
dem quando sua noĩa ꝓferunt. ex
officuis nequitię & potestatib uo¬
cabula sͥ assumunt: que admodũ
cũ adño de suo nomine in regione
gerasenoꝵ adũsariꝰ interrogatꝰ fu¬
isset. respondens inquit: legiomͥ
nom̃ ẽ: qr multi sumꝰ. Unde mani¬

Expanded text:
centes, superbia tument. Fallaces centes, superbia tument. Fallaces atque in fraude callidi hominum sensus commovent, terroremque mortalibus inferentes, inquietutortione membrorum vitam turbant, praestigia atque oracula fingentes, regentesque sortem, cupidinem illiciti amoris et cupiditates humanis cordibus infundunt; et verisimilia mentientes, in bonorum etiam angelorum habitum et lucem se transformant quemadmodum nequitia, ita et potestatum gradibus distant. geli, impassibiliter aera penetrant, ita et hi, si non peccassent, ea quae nunc passibiliter loca possident, subjecta sibi, si feliciter et beate viverent, haec eadem haberent. 18. Et hi etiam quando sua nomina proferunt, ex officiis nequitiae et potestatibus vocabula sibi assumunt, quemadmodum cum a Domino de suo nomine in regione Gerasenorum adversarius interrogatus fuisset, respondens, inquit: Legio mihi nomen est, quia multi sumus . Unde mani
Abbreviated transcription (Latin):
ce uniũsa que habet in manutua
sunt: uerũtam̃ ineũ ne extendas
manũ tuã & hocita ẽẽ sentiens
tissime absq dei ꝑmissione in re¬
b atq hominib nicħ om̃ino fa¬
cere posse adũsariũ suũ cognos¬
cens: sed sepe ut dixi in eodẽ mi¬
nisterio in reb aduersarii pͣua
uoluntas ꝑse paseitur: & dm̃
bemuolentia aut iuste uindictȩ
aut fructuosȩ ꝓbationis dispen¬
satione ministrat᷑: sub qua bifa¬
ria bone ⁊malȩ uoluntatis di¬
stributiõe & malos ꝑuindictas
trucidant: &e bonos ꝑ tẽptam̃ta
ꝓbant. ad hoc nãq ipsoꝵ quãdiu
in hoc aere adhue libere uolt tãt
usq ad tempꝰ extremi uidicii pę¬
na adño differtur. ut prauiex
hominib eor consortes & sceleris
⁊ punitionis appareant: ⁊i bom ꝑ
tribulationes eoꝵ abhis irroga¬
tas. probati manifesti fiant. at uͦ
tiles. animo passibiles sunt: & ae¬
riis corporib induti ñꝗͣ. senesẽt:
& cũ hominib inimicitias exer¬

Expanded text:
tua sunt; verumtamen in eum ne extendas manum tuam . Et haec ita esse sentiens tissime enim absque Dei permissione in rebus aut hominibus nihil omnino facere posse adversarium sciebat. Sed saepe, ut dixi, in eodem ministerio et ejus adversarii prava voluntas per se pascitur, et Domini benevolentia, aut justae vindictae, aut fructuosae probationis dispensatione ministratur; sub qua bifaria bonae et malae voluntatis distributione et malos per vindictas trucidant, et bonos per tentamenta probant. 15. Ad hoc namque ipsorum, quandiu in hoc aere adhuc libere volitant, usque ad tempus extremi judicii poena a Domino differtur, ut pravi ex hominibus eorum consortes et sceleris et punitionis appareant, et boni per tribulationes eorum ab his irrogatas probati manifesti fiant. 16. At tiles, animo passibiles sunt, et aereis corporibus induti, nunquam senescunt, et cum hominibus inimicitias exer
Abbreviated transcription (Latin):
aeris spatia uolando penetrant:
ut estatis tempore etiã niuẽ de
altissi mis nubib suis pennis deferãt:
Si forte has tũ diuersissimas consuetu¬
dines originis quãuis deaqua diu̾si¬
tas conditionis in om̃ib auib efficit.
ut exhis aliȩ de salsa unda. alie de
dulci aqua. alie deherbarũ rore.
aliȩ ex arbor constillatione. alie
ex paludũhumore. alie ex montiũ
confluxione. alic ex aeris uapore.
aliȩ exaltissimaꝵ nubiũ fluida
conspiratiõe conditȩ sint. atq illd̾¬
etiã earũ unaqueq naturaliter
quod sue conditionis ẽ ⁊ fue origmi

Expanded text:
aeris spatia volando penetrant, aeris spatia volando penetrant, ut aestatis tempore etiam nivem de altissimis nubibus suis pennis deferant. 11. Nisi forte has tam diversissimas consuetudines originis, quamvis de aqua, diversitas conditionis in omnibus avibus efficit, ut ex his aliae de salsa unda, aliae ex dulci aqua, aliae de herbarum rore, aliae ex arborum constillatione, aliae ex paludum humore, aliae ex montium confluxione, aliae ex aeris vapore, aliae ex altissimarum nubium fluida conspiratione conditae sint, atque illud earum unaquaeque naturaliter quod suae conditionis orig
Abbreviated transcription (Latin):
tro dicere. exparte cognoscimꝰ. &
exparte prophetamus: cũ autẽ
uenerit quod ꝑfectũ ẽ. tẽ cognoscã
sic̃ cognitꝰ sum. Ex hoc tam̃ limpha¬
tico elemento. pisciũ ⁊ auiũ. hoc ẽ
omnniũ aquatiliũ ⁊ uolatiliũ di¬
u̾sa genera facta fuisse. geneseos
quȩ inaquis uiuunt animantiũ.
philosophi qui dererũnaturis ra¬
ciocinantur. & enumerant: quem
numerũ apłica sagena uelut ex
omni genere piseĩ congregans
suoꝵ numerũ generũ habeant. an
maiorẽ. anminorẽ. ⁊si sint aliqͥ qͥ
estimant: tamen qi grandi hoc au¬
ctoritate firmare ñ possunt. nee
se quendi. nec respuendi ft̃. Scũ de
aqua omniũ auiũ origo ꝓcessit.
inde tam diu̾sȩ earil consuetudi¬
uolandi. seu natandi extitert̃
ut aliȩ insalsis undis suꝑ natẽt
natandi consuetudine degunt:
panis. aliȩ inmontib. aliȩ in
palustrib locis fieri consuesẽt.
alias ad uolandũ penna ñ sub¬
leuat. Itẽ aliȩ excelsa ac remota

Expanded text:
tro dicere: Ex parte cognoscimus, et tro dicere: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc cognoscam, sicut et cognitus sum . 9. Ex hoc autem lymphatico elemento piscium et avium, hoc est, omnium aquatilium et volatilium diversa genera facta fuisse Geneseos quae in aquis vivunt animantium, philosophi qui de rerum naturis ratiocinantur enumerant, quem numerum apostolica sagena velut ex omni genere piscium congregans suorum numerum generum habeant, an majorem, an minorem, etsi sint aliqui qui aestiment, tamen quia grandi hoc auctoritate firmare non possunt, nec sequendi, nec respuendi sunt; sed cum de aqua omnium avium origo processerit, unde tam diversae earum consuetudivivendi, seu natandi exstiterint, ut aliae in salsis undis semper supenatandi consuetudine degunt, ilvis, aliae in montibus, aliae in palustribus locis fieri consuescunt. Alias ad volandum penna non sublevat, aliae ita excelsa ac remota
Abbreviated transcription (Latin):
ploratione ꝑseuerasse uidetur.:
iita fit ut eũ iterũ plena luna
minuitur. etiã malina rursũ
tenebrosa diminuat᷑. Interpositis
uͦ spatus ledo deprehendit᷑: quia
nec plenilumũ. nec nascentis lu¬
nȩ inicia unꝗͣ. adire cernit᷑: & ꝑ
hanc uicissitudinẽ efficitur. ut
ꝑ omnẽ commnunẽ annũ .xx.iiii.
maline ⁊ totidẽ ledones inueni¬
quia ꝑomnia eũ lunȩ cursu insepa¬
menti sui finẽ faciunt. solito ualidi¬
ores sic̃ oculis probari licet. hac in¬
undatione altiores fieri uidentur.
nob incognita spacia deserat. qͣndo
ꝑ nr̃arũ terrarũ solũ exundat: sicut
eadẽ loca a nob recedens implet. ut
nr̃a adsisa ibi sit recessa. ⁊ nr̃a recessa.
ibi sit adsisa: dunidiũ maris minis¬
teriũ ignorare fateri cõpellimur:
S in hoc ⁊ multis similib nicħ aliud¬
nr̃e conscientie conceditur. nͥ crea¬
toris potentiã atq immensitatẽ
clamare. qui omnia innumero:
interum cũ insigni gentiũ magis¬

Expanded text:
ploratione perseverare videtur. 6. Et ita fit ut cum iterum luna plena minuitur, etiam malina rursum 604 tenebrosa dimidiatur; interpositis vero spatiis ledo deprehenditur, qui nec plenilunium, nec nascentis lunae initia unquam adire cernitur, et per hanc vicissitudinem efficitur ut per omnem communem annum XXIV malinae et totidem ledones nuquia per omnia cum lunae cursu insepamenti sui finem faciunt, solito validiores, sicut oculis probare licet, ad inundationem altiores fieri videntur, nobis incognita, spatia deserat, quando per nostrarum terrarum solum exundat, sicut eadem loca a nobis recedens implet, ut nostra assisa ibi sit recessa, et nostra recessa ibi sit assisa, dimidium maris ministerium ignorare fateri compellimur. 8. Sed in hoc et multis similibus nihil nostrae scientiae conceditur, nisi Creatoris potentiam atque immensitatem clamare, qui omnia in numero, interim cum insigni Gentium magis
Abbreviated transcription (Latin):
unũsã suꝑficiẽ terrȩ. In quib reb
historialit̾ absq ullis enignatib
ipssꝰ seͥpturȩ ueritatẽ seruari qͥdẽ
impediret: quomͦ ⁊ de omnib que
de principio nascentis totiꝰ creat᷑ẽ
uisibilis continet. corporalit̃ eiꝰ
auctoritas elucet. factũ nãq
firmam̃tũ ⁊ mare. ⁊ terrã. ⁊ lumm¬
naria & stellas. aquatilia ⁊ t̾rena
tura geneseos inuestigat: histo¬
rialit᷑ absq ułus enigmatib ere¬
dimꝰ. An in hoc solũ modo qͦd para¬
disi locũ fructiferis consitũ arbo¬
rib ⁊ magno fonte illustratũ cõ¬

Expanded text:
e . 4. In quibus rebus historialiter absque ullis aenigmatibus, ipsius Scripturae veritatem servari quid impediret, quomodo et de omnibus quae de principio nascentis totius creaturae visibilis continet corporaliter etiam auctoritas elucet? Factum namque firmamentum, et mare, et terram, et luminaria, et stellas, aquatilia etiam, atm, sicut Scriptura Geneseos investigat historialiter, absque ullis aenigmatibus credimus. 5. An in hoc solummodo, quod paradisi locum frugiferis consitum arboribus, et magno fonte illustratum, com
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit. Quod & inbeato iob ⁊ reb
quas possederat & amiserat similit̃
manifestatur: inquib iimiei ne¬
quitia absq conditoris ꝑmissioe
tu uallasti eũ ac domũ eiꝰ. omnẽq
substantiã eiꝰ: Q̾ eũ a i dño ma

Expanded text:
ostendit. 13. Quod in beato Job et in rebus ostendit. 13. Quod in beato Job et in rebus quas possidebat et amiserat similiter manifestatur. In quibus inimici nequitia absque Conditoris permissione  vallasti eum, ac domum ejus, omnemque subs
Abbreviated transcription (Latin):
terrogaret᷑: ñ solũ se sponte para¬
tũ ad hoc opꝰ obtulit: s etiã quali
consilio illud efficeret indicauit.
ac respondit. Uadam: & ero sp̃s m̃¬
dax in ore ommũ propħarũ eius.
es. Ualde enĩ conuenerat. ut qͥ
ueros dñi propħas neci dedisset:
pseudo propħarũ falsiloquiꝰ ore
seductus.⁊ deceptus ꝑisset. Ecce
pmptissime demon sua mala uo¬
luntate erto ad iftud decipiendi
impii officiũ semetipsũ obtulit:
s nisi a dño ꝑmissus fuisset. hec
facere ñ potuisset. Inqua re bona
uindictã exercuit. s malus mi¬
nister in interitu impii ⁊ pecca¬
toris malã suã uoluntatẽ ciba¬
uit s nec in hominib nec in reb
que hominib subdite sũt aliqͥd
absq dei ꝑmissione facere ualet.
siẽ euangłica ueritas ꝑhibet:
aqua refert᷑. Sinos eicis: mitte
nos in gregẽ porcor. Siẽ enĩ in
illis hominib ex quib expelle¬
nere non potuit: sic imporcos absq
eiꝰ introire ꝑmissione ñ potuisse se

Expanded text:
terrogaretur, non solum se sponte paratum ad hoc opus obtulit, sed etiam quali consilio illud efficeret indicavit, ac respondit: Vadam, et ero spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus. esveros Domini prophetas neci dedisset, pseudoprophetarum falsiloquio seductus et deceptus periret. Ecce promptissime diabolus sua mala voluntate cito ad istud decipiendi impii officium semetipsum obtulit, sed nisi a Domino permissus fuisset, hoc facere non potuisset; in qua re bona vindictam exercuit, sed malus minister in interitu impii et peccatoris malam suam voluntatem cibavit. 12. Sed nec in hominibus, nec in rebus quae hominibus subditabsque Dei permissione facere valet, sicut evangelica veritas perhibet, qua refertur: Si nos ejicis, mitte nos in gregem porcorum . Sicut enim in illis hominibus a quibus expellenere non potuit, sic et in porcos absque ejus introire permissione non potuisse se
Abbreviated transcription (Latin):
factũ in om̃ib creaturis relinquit.
Cui gͦ earcer m illa erraturarũ condi¬
cione preparatus ẽ: illiꝰ peccatũori¬
ginalit̃ ipsas creaturas precessit.
Nequaquã enĩ adhuc innocenti pe¬
nam diis preparasset: siñ illiꝰ deli¬
ctum preparatã penã precessisset.
s. hoc etiã sine tempore fecit. qͥ illũ¬

Expanded text:
s reliquit. 8. Cui ergo carcer in illa creaturarum conditione praeparatus est, illius peccatum originaliter ipsas creaturas praecessit; nequaquam enim adhuc innocenti poenam Dominus praeparasset, si non illius delictum praeparatam poenam praecessisset. Sed et hoc etiam sine tempore fecit, qu
Abbreviated transcription (Latin):
consortes erunt. Tempꝰ diaboliee
transgressionis si requirit᷑: ante¬
omne tempꝰ usibiliũ rerũ diaboli
peccatũ fuisse originalit᷑ deprehen¬
ditur. Om̃ia enĩ que facta sunt. si¬
milit̾ ⁊ sine tẽpore facta fuisse sc̃ pt᷑a
docet quȩ diẽ. Qui uiuit inet̾nũ:
creauit omnia simul. Inquib õĩb¬

Expanded text:
consortes erunt. 7. Tempus vero diabolicae consortes erunt. 7. Tempus vero diabolicae transgressionis si requiritur, ante tempus visibilium rerum diaboli peccatum fuisse originaliter deprehenditur; omnia enim quae facta sunt simul et sine tempore facta fuisse Scriptura docet, quae dicit: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . In quibus omnib