comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& benequasi uirgula fumi. quia gracilis & delicata.
qͥa diuinis ex tenuata disciplinis. &ẽcremata intꝰ in
holo caustũ incendio puamoris. & desiderio caritatis:
Ut uirgula inquit fumi exaromatib. Nimirũ quiã
multis repleta erat uirtutũ odorib. manans exea fla¬
grabat suauissimꝰ odor. eciã spĩtib angłicis Ascende¬
bat aut̃ dedeserto p̾̃sentis scłi uirga deradice iesse olim
exorta. sed mirabant᷑ electoꝵ animȩ p̃gaudio quaȩ nã
eẽt. quae etiã meritoꝵ uirtutib angłoꝵ uinceret
dignitatẽ: Dequa rursus idem sp̃s sẽs in eisdẽ canticis
pulchra ut luna. electa ut sol: t̾ribilis ut castroꝵ acies
huiꝰ uirginis ad mirantes facit. qđ quasi noui diluculi
rora rutilans. ascensu suo resplendeat. multis fre¬
ta & uallata sc̃oꝵ agminib. Vnde dr̃. Terribilis ut
castoꝵ acies ordinata: Siquidẽ t̾ribilis. suis freca uirtu¬
quam luna: qͥalam sine defectu sui choruscat. cȩlestibus

Expanded text:
 Bene quasi virgula fumi, quia gracilis et delicata, quia divinis extenuata disciplinis, et concremata intus in holocaustum incendio pii amoris et desiderio charitatis. Ut virgula, inquit, fumi ex aromatibus; nimirum quia multis erat repleta virtutum odoribus; manans ex ea fragrabat suavissimus odor etiam spiritibus angelicis. Ascendebat autem de deserto praesentis saeculi virga de radice Jesse olim exorta, sed mirabantur electorum animae prae gaudio quaenam esset quae etiam meritorum virtutibus angelorum vinceret dignitatem. De qua rursus idem Spiritus sanctus in eisdem Canticis: pulchra ut luna, electa ut sol, terribilis ut castrorum acies hujus Virginis admirantes facit, quod quasi novi diluculi aurora rutilans, ascensu suo resplendeat, multis freta et vallata sanctorum agminibus. Unde dicitur, terribilis ut castrorum acies ordinata. Siquidem terribilis suis facta virtuquam luna, quia jam sine defectu sui coruscat, coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
si sic ꝑ manseritꝰ scđm meũ c̃siliũ: Puto enĩ ait qđ & ego
sp̃m dĩ habeo . euident̃ uolens exprimere. qͥd sit int̃ eã quae
adhuc uincta ẽ. lege uiro. & inter eã quȩ iã soluta uincu¬
lo beatior p̃dicaturꝰ: Qđsi utraq beata qͥa inxp̃o. beatior
uirginib bene copulant᷑. ut ait apłs Mulier innupta
& uirgo cogitat quȩ .s̃. dñi. ut sit scã corpore & sp̃u Quo¬
dam eñi migisteriũ uirginitatis. uiduarũ gliscit & confor¬
tatur exẽplis Quẽ cũ uiris castũ seruar̾ conubiũ. docent
integritatẽ magis uirginib dõ seruandã. & qđ ꝓpe mo¬
dũ ñ inferioris uirtutis .ẽ c̃iugio abstinere qđ aliquando
delectauerit: quã c̃iugii delectam̃ta nescire Inutroq
siqͥdem gradu fortitudo laudat᷑ & cȩlestis uitȩ p̾dicatur
uirtus.: Idarco cognationẽ iãcũ xp̃o utq ordo sortitur.

Expanded text:
si sic permanserit secundum meum consilium. Puto enim, ait, quod et ego si sic permanserit secundum meum consilium. Puto enim, ait, quod et ego spiritum Dei habeo: evidenter volens exprimere, quid intersit inter eam, quae adhuc est juncta lege viro, et inter eam, quae jam soluta vinculo beatior praedicatur. Quod si utraque beata, quia in Christo, beatior virginibus bene copulantur, ut ait Apostolus: Mulier innupta, et virgo, cogitat quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu : quodammodo enim magisterium virginitatis, viduarum gliscit et confortatur exemplis, quae cum viris castum servaverint connubium, docent integritatem magis virginibus Deo servandam: et quod propemodum non inferioris virtutis est a conjugio abstinere, quod aliquando delectaverit, quam conjugii delectamenta nescire: In utroque siquidem gradu fortitudo laudatur, et coelestis vitae praedicatur virtus. Idcirco cognationem jam cum Christo uterque ordo sortitur.
Abbreviated transcription (Latin):
didũ tronũ archangłoꝵ. & ipsa ꝑ humilitatẽ ꝑ integritatẽ
carnis ascendit. unde intẽperantia olĩ eximios archangłoꝵ¬
suꝑbia deiecit: Qua ꝓpt̃ gaudete: Gaudete inquã. quia uob̾ uia
pate facta ẽ. cęloꝵ Quã uiseñi nob eadẽ ꝓmitant᷑ liob. tamen
iã p̃sto .s. quȩ cũ angłis incorruptionẽ seruatis Quȩ lic& de hoc
mundo sitis. fauente dõ iã in hoc mundo ñ estis: qͥa et si scłm
uos habe meruit. tenere om̃ino ñ potuit Beata itaq ma¬
ria hodie iã ab om̃ib gentib longe lateq p̃dicatur. & uob
quȩ secutȩ estis exẽplũ tantȩ uirginis. beatitudo ẽdonatur
cȩlestis: Quas ninlecebre sollicitant corporis. ñ colluuio
p̃cipitat uoluptatis. ñ estus inflamat incentiuȩ carnis.
immo angłica imitatio delectat᷑ int̾ris. quoꝵ infuturo
ȩqualitas reꝓmittit᷑ incęlis Beatȩ igit᷑ estis filiȩ: Sedecbea
apłm libate alege uiri. sic ꝑmanser̃ Beatior inquit erit

Expanded text:
didum thronum angelorum, ipsa per humilitatem et integritatem carnis ascendit, unde intemperantia olim eximios archangelorsuperbia dejecit. Quapropter gaudete, gaudete, inquam, quia vobis via patefacta est coelorum. Quamvis enim nobis eadem promittantur: vobis tamen jam praesto sunt, quae cum angelis incorruptionem servatis. Quae licet de hoc mundo sitis, tamen, favente Deo, jam in hoc mundo non estis: quia et si saeculum vos habere meruit, tenere omnino non potuit. Beata itaque Maria hodie jam ab omnibus gentibus longe lateque praedicatur: et vobis quae secutae estis exemplum tantae virginis, beatitudo condonatur coelestis. Quas non illecebrae sollicitant corporis, non colluvio praecipitat voluptatis, non aestus inflammat incentivae carnis, immo angelica imitatio delectat in terris: quorum in futuro aequalitas repromittitur in coelis. Beatae igitur estis, filiae, sed et nquit, erit,
Abbreviated transcription (Latin):
& lauda: quia nalinde c̃stat ut possis. eẽ. casta. quã ex
gr̃a xp̃i quȩ fuit plenissime inmaria quã laudas Qđ
Et quãuis ñ sit speciosa laus inore peceatoris. noli ces
laudes: Alio qͥn nisi iuxta modulũ ingenii nr̃i dm̃ lau¬
dare inscĩs suis studeamꝰ. quo modo eũ scđm qđ canim¬

Expanded text:
et lauda, quia non aliunde constat, ut possis esse casta, quam ex et lauda, quia non aliunde constat, ut possis esse casta, quam ex gratia Christi, quae fuit plenissime in Maria quam laudas. Quod Et quamvis non sit speciosa laus in ore peccatoris, noli cesslaudes. Alioqui nisi juxta modulum ingenii nostri Deum laudare in Sanctis suis studeamus: quomodo eum, secundum quod canim
Abbreviated transcription (Latin):
usus nesciuit: Ignorauit ratio. mens ñcapit humana:
Pau& cȩlũ : stupet t̃ra creatura om̃is etiã cȩlestis miratur:
loqui me indignũ fateor: Sed & puto. qđ nemo qͥ p̃sumat:
nisi qui quãta sint quȩ pandantur pęnitꝰ ignorat : Tam̃¬
& si adhaec nemo idoneus inuenitur: uotis om̃ib cessare
ñdebet quilibet eciã peccator alaudib quã uis explere
ñ queat qđ sentitur: VUnde sermo diuinus. cũde peccatore
ageret inpsalmis: Sacrificiũ inquit laudis honorifica¬
dicat Illic iter .ẽ. laudis ad ęt̾nã laudẽ sine fine mansurã.
Nm̃ȩ qͥa iter salutis nr̃e in laudib. est saluatoris. hortor
uos & cõmoneo in hac sacra sollempnitate genitricis
dĩ mariae. nolite cessare alaudib. Qđ si uirgo es gaude :
quia meruisti. ẽẽ. & tu qđ laudas Tantũ: uira ut sis quȩ
digne laudare possis: Qđ si continens & casta uenerare

Expanded text:
usus nescivit, ignoravit ratio, mens non cepit humana, usus nescivit, ignoravit ratio, mens non cepit humana, pavet coelum, stupet terra, creatura omnis etiam coelestis miratur. loqui me indignum fateor. Sed et puto quod nemo praesumat, nisi qui quanta sint quae panduntur, penitus ignorat. Tamenetsi ad haec nemo idoneus invenitur, votis tamen omnibus cessare non debet quilibet etiam peccator a laudibus, quamvis explere non queat quod sentitur. Unde sermo divinus cum de peccatore ageret in Psalmis: Sacrificium, inquit, laudis honorificadicat, Illic iter est laudis ad aeternam laudem sine fine mansuram: pterea, charissimae, quia iter salutis nostrae in laudibus est Salvatoris, hortor vos et commoneo in hac sacra solemnitate genitricis Dei Mariae, nolite cessare a laudibus. Quod si virgo es, gaude, quia meruisti esse et tu quod laudas: tantum cura ut sis, quae digne laudare possis. Quod si continens et casta es, venerare
Abbreviated transcription (Latin):
homo totus .ẽ. & totũ accipiens qđ dĩ ẽ. om̃ino aliud quã ds
& p̃electa iure ab angło grã salutat᷑. & plena p̃dicatur :
Uereplena : ꝑ quã largo sp̃s scĩ imbre suꝑ fusa ẽ. om̃is crea¬
atura: & ido satis eã deuotissimȩ primũ angłus uenerat᷑¬
& salutat: Miratur itaq & ipse: qualis & quãta sit quã
salutat Non eni simplex fateor uł c̃ sueta fuit ista salu¬
tatio: sedom̃i admiratione digna. Si quidem delatio fuit :¬
uenerationis. oblatio muneris. famulatꝰ obsequii : quia
& ipsi insc̃is patrib & ꝓpħis grã fuisse credit᷑. ñtamen
eatenꝰ plena In maria uͦ tocius gre̾ quae in xp̃o .ẽ. ple¬
nitudo uenit : quã uis alit̃: Et ideo inquit benedicta tu inter
mulieres : id ẽ. plus benedicta quã om̃s mulieres Ac ꝑhoc
quicqͥd maledictionis infusũ ẽ: ꝑeuã: totũ abstulit bene¬
dictio mari&e: Insuꝑ & grãm refudit xp̃i ortus: quã ñ
habuit prius om̃is mundus: Igitur qđ natura ñ habuit:

Expanded text:
homo totus est, et totum accipiens quod Dei est, omnino aliud quam Deuet praeelecta jure ab angelo gratia salutatur et praedicatur plena. Vere plena, per quam largo sancti Spiritus imbre superfusa est omnis creatura. Et ideo satis eam devotissime primum angelus veneratur et salutat. Miratur itaque et ipse qualis aut quanta sit quam salutat. Non enim simplex, fateor, vel consueta fuit illa salutatio, sed omni admiratione digna. Si quidem venerationis fuit delatio, oblatio muneris, famulatus obsequii: quia et si in sanctis Patribus et prophetis gratia fuisse creditur, non tamen eatenus plena. In Mariam vero totius gratiae quae in Christo est, plenitudo venit, quanquam aliter. Et ideo, inquit, benedicta tu inter mulieres, id est, plus benedicta quam omnes mulieres. Ac per hoc quidquid maledictionis infusum est per Evam, totum abstulit benedictio Mariae. Insuper et gratiam refudit Christi ortus, quam non habuit prius omnis mundus. Igitur quod natura non habuit,
Abbreviated transcription (Latin):
&es coxtnã dõ patri: Aterã de matrẽ cũ tẽpore quan¬
do miseratonẽ induens & miscđiam. spontanea uo¬
luntaite adnos descendit. natꝰ homo ds̃: ac ꝑhoc iuxta
noriatẽ. & matris gestat᷑ utero qui seꝑ dĩ agnoscitur
hinc etiã theotocon eã ueracit conficem᷑ di scilica¬
genitricẽ. nec non & xp̃o thocon ñ qđ ũbũ carnẽ secũ
detulerit. neq olim p̃fatȩ carni copulatũ sit: sedtẽ

Expanded text:
Deo Patri; aliam de matre cum tempore, quando miserationem induens et misericordiam, spontanea voluntate ad nos descendit natus homo Deus, ac per hoc juxta veritatem et matris gestatur utero, qui semper Deus agnoscitur. Hinc etiam theotocon eam veraciter confitemur, Dei scilicgenitricem, nec non et christotocon, non quod Verbum carnem secum detul
Abbreviated transcription (Latin):
imitant᷑ illã usquaẽ ad c̃ceptũ partꝰ & gabrihelis nouȩ salu¬
tationis obsequiũ : deinceps totũ diuinũ .ẽ. qđ oꝑatur in
Ante hoc ipsũ sane uterꝰ uirginis quã uis impollutꝰ &¬
alienꝰ ac̃tagione peccati quã uis sc̃s: tam̃ ad huc uilitate
humanitatis induit᷑ ut ita dicã acsi lana candidissima. suiq
sa eadeq lana cũ inficit᷑ sanguine c̃chilii. uł muricis. uer¬
titur inpurpurã. uersa .ẽ & ipsa sine coitu in matrẽ.
ut ñ sit iã ad modũ qđ fuerat. sed purpura uerissima ad
indum̃tũ & głam sũmi regis diuinitus aptissime dedica¬
ta : ut nulli deinceps ea utiꝰ usu femineo licuerit nisi
do Quippe ut ita loquar beataꝰ głosa uirgo maria. eo
m quã uis dudũ in cõparabilis ess& uniuersis quae sub
cȩlo .s. uirginib. ut decent̃ poss& inse susciꝑe diuinitatis
admixtione. saluautraq natura. tam̃ cũ gra repletur: cũ

Expanded text:
e ad conceptum partus, et Gabrielis novae salutationis obsequium, deinceps totum divinum est, quod operatur in Ante hoc ipsum sane uterus virginis quamvis mundus, Al. cogitatione peccati, quamvis sanctus: tamen adhuc vilitate humanitatis induitur: ut ita dicam, ac si lana candidissima, suoque sa eademque lana cum inficitur sanguine conchylii vel muricis, vertitur in purpuram: versa est et ipsa sine coitu in matrem: ut non sit jam amodo quod fuerat, sed purpura verissima ad indumentum et gloriam summi regis divinitus aptissime dedicata: ut nulli deinceps ea uti usu femineo licuerit nisi Deo. Quippe ut ita loquar beata et gloriosa virgo Maria eo modo, quamvis dudum incomparabilis esset universis quae sub coelo sunt virginibus, ut decenter posset in se suscipere divinitatis admixtionem, salva utraque natura: tam
Abbreviated transcription (Latin):
sior meritis. celsis sublimior fastidiis. pulcrior sc̃ĩtate.
głosior suors p̃rogatiuis meritoꝵ. ita ut nulli s. ũusib
sit eadẽq mancipanda nisi diuinis: Unde oscissimȩ
uirgines . & si imitari oport& talẽ actantã uirginẽ. tãq
p̃clarã. uenerari multũ ẽuenit. & ultra angłicam qͦdã¬
modo dignitatẽ. quã tũ fas.ẽ. cũ gaudio & laudib
xp̃i suꝑ choros angłoꝵ exaltata deuotissime hodie p̾di¬
cat᷑. qͥa p̃ cessit eã dñs & saluator nr̃ exea uera fide ge¬
nitꝰ ad celestia. ut pararet ei sic̃ ipse suis reꝓmisit di¬
pħa olim gratulabundus xp̃o canit Asũmo inquit
celo egressio eiꝰ. & occursus eiꝰ usq. adsũmũ eiꝰ Ascendit
g eandem głam resũpturus. lic& ñamiserit quã priꝰ
habuerat. antequã mundus fieret: Ascendit. & p̃para

Expanded text:
stigiis, pulchrior sanctitate, gloriosior suorum praerogativis meritorum, ita ut nullis jam usibus sit ipsa eademque mancipanda nisi divinis. Unde, o sanctissimae virgines, et si imitari oportet tantam ac talem virginem, tamque praeclaram venerari multum convenit, et ultra angelicam quodammodo dignitatem, quantum fas est cum gaudio laudibus per choros angelorum exaltata, devotissime hodie praedicatur: quia praecessit eam Dominus et Salvator noster ex ea vera fide genitus ad coelestia: ut pararet ei, sicut ipse suis repromisit diid propheta olim gratulabundus Christo canit: A summo, inquit, coelo egressio ejus: et occursus ejus usque ad summum ejus . Ascendit ergo eamdem gloriam resumpturus, licet non amiserit, quam prius habuerat antequam mundus fieret. Ascendit et praepar
Abbreviated transcription (Latin):
ditas in illa tota dĩ ficata.ẽ: & uirginitas: Alioquin. nus-¬
quã scđm naturã nascendi uirginitas. ubi fecunditas
suꝑeminens nouitas . ẽ: quã quã humanũ cernatur ex
carne qđ nascitur: Yeruntamen & si magnificendor
multũ uirginitas inmaria. ꝓpt gr̃ae excellentiã: una
tam̃ integritas carnis. & unã uirtus. quaȩ adinuicẽ qͣsi
cognata sociant᷑: Hinc quoq ioħs quicqͥd ẽ qđ maria ge¬
ipsũ dm̃ genuit beata & głosa uirgo maria ex secarnẽ factũ
Idcirco & uirginitas longe sacratior. & fecunditas ut ita
dicã multo ineffabilior: quã suo potuerit ille explicare
eloquio: Ueruntam quãto uirginitas cognatior uirginita¬
ti : tanto beatꝰ ioħs ȩuanglista cęteris excellentior & uicinior
ubo: Ideo quicqͥd ẽ. qđ uirgo genuit: totũ ꝓ ut potuit
ti lucas meminit dicens. qđ regressi qͥdem amonte oliue¬
ti ierusolimã uener̃ & ascender̃ incenaculũ ubi mane¬

Expanded text:
ditas in illa tota deifica est et virginitas. Alioqui nusditas in illa tota deifica est et virginitas. Alioqui nusquam secundum naturam nascendi virginitas, ubi fecunditas supereminens novitas est, quamquam humanum cernatur ex carne quod nascitur. Verumtamen etsi magnificentior multum virginitas in Maria propter gratiae excellentiam: una tamen integritas carnis, et una virtus, quae ad invicem tamquam cognata sociatur. Hinc quoque Joannes, quidquid est quod Maria get, et Deus erat, ipsum genuit beata et gloriosa Virgo Maria ex se carnem factum. Idcirco virginitas longe sacratior, et fecunditas ut ita dicam multo ineffabilior, quam suo potuerit ille explicare eloquio. Verumtamen quanto virginitas cognatior virginitati, tanto beatus evangelista caeteris excellentior et vicinior Verbo. Ideo quidquid est quod Virgo genuit, totum prout potuit t Lucas meminit, dicens: Quod regressi quidem a monte Oliveti, Jerosolymam venerunt, et ascenderunt in coenaculum, ubi mane
Abbreviated transcription (Latin):
omnẽ plenitudinẽ ꝑuenerint ueritatis Quã sane beatã
uirginẽ & si om̃s uenerati . s. discipłi. eiq famulabuntur
officio dilectionis: io hes tam̃ amplius ac specialius usq
ad finẽ uitȩ qui sibi cõmissã accepit insuã quasi matrẽ
filius. cui benignꝰ magister decruce mulier inquit ecce fili
tuus. addiscipłm aut̃ ecce mat̃ tua. ut uirgo uirgini co¬
hereret: & deseruiret officiosissime: cura adoptionis:
Non eñi pudicissima uirginitas alicui discipłoꝵ rectius quã
uirgini cõm̃datur. ut aesset adinuicẽ grata societas &
floridꝰ aspectꝰ. nec non et uenustus c̃ uersandi uernans
altnatim pudiciarũ splendor decoratꝰ: Una siquidẽ uir¬
tꝰ uirginitatis inam bobus : sed altera ꝓportio inmaria:
Altera qͥdem qͥa fecundior sedipsa Ip̃sa uͦ: sed altera
Quia & si ipsa eademq incorruptio. tam̃ fecunditas in¬
tegritatis longe głosior quã uirginitas: Id circo & fecun¬

Expanded text:
eatam Virginem, etsi omnes venerati sunt discipuli, eique famulabantur affectu dilectionis, Joannes tamen amplius ac specialius usque in finem vitae, qui sibi commissam accepit in suam, quasi matrem filius: cui benignus magister de cruce: Mulier, inquit, ecce filius tuus; ad discipulum autem: Ecce mater tua ; ut virgo virgini cohaereret et deserviret officiosissime cura adoptionis. Non enim pudicissima virginitas alicui discipulorum rectius quam virgini commendatur ut esset ad invicem grata societas et floridus aspectus? necnon et venustas conversandi vernans, alternatim pudicitiarum splendore decoratur. Una siquidem virtus virginitatis in ambobus, sed altera proportio in Maria: altera quidem, quia fecundior, sed ipsa. Ipsa vero, sed altera: quia etsi ipsa eademque incorruptio, tamen fecunditas integritatis longe gloriosior quam virginitas. Idcirco et fecun
Abbreviated transcription (Latin):
choris infrapascua ȩt̃nȩ uiriditatis. ubi una societas
om̃ium suꝑnoꝵ. ubi dulcis solẽnitas angłoꝵ. ubi pꝰ labo¬
res & erũnas. felix & suauis . ẽ. refectio animarũ Hodie

Expanded text:
choris intra pascua aeternae viriditatis: ubi una societas choris intra pascua aeternae viriditatis: ubi una societas civium supernotorum, ubi dulcis solemnitas angelorum, ubi post labores et aerumnas felix et suavis refectio animarum. Hodie
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ dĩ. ut & ipsa sit forma discipline xp̃i. & exẽplum
ꝑ fectionis uirginib. Conuersatur aut̃ cũ testib scae
resurrectionis &. ipsa testis: c̃uersat᷑ cũ senatorib cęli in¬
fra curia paradisi sub sp̃s scĩ disciplina. & magisterio
primas sũmi regis cohortes: quoꝵs uita iã nerat de
legunt᷑ incenaculũ : quopascha dignissimũ celebrabat᷑
Ibi quippe manebant cũ maria matre iħu una nimit᷑
inspirati incaritate : ꝑ seuerantes inoratione. donec in¬
duerentur uirtute exalto Ceperant eni iã grare : qui
dudũ cũ dño euersantes. uirtutib & miraculis pasce¬
bant᷑: & bene ꝑ seuerantes inoratione nichil hesitan¬
tes donec acciꝑent munera sp̃s sc̃i quae poscebant: Quos
& uos ofiliȩ imitamini. qu&e inscola xp̃i ꝑ manere uo¬
uistis: Per seuerate inorationib unanimit᷑ uiuentes :
quousq intrare possitis gaudia et̃nę uite. quo beata uir¬
go felicit hodie introiuit alt̾nantib hymnidicis angłoꝵ

Expanded text:
ciplinae Christi, et exemplum perfectionis virginibus. Conversatur autem cum testibus sanctae resurrectionis et ipsa testis. Conversatur cum senatoribus coeli intra curiam paradisi sub Spiritus sancti disciplina et magisterio primas summi regis cohortes, quorum vita jam non erat de leguntur in coenaculum, in quo pascha dignissime celebrabatur: ibi quippe manebant cum Maria matre Jesu unanimiter aspirati in charitate, perseverantes in oratione, donec induerentur virtute ex alto. Coeperant enim jam orare qui dudum cum Domino conversantes virtutibus et miraculis pascebantur. Et bene perseverabant in oratione nihil haesitantes, donec acciperent munera Spiritus sancti quae poscebant. Quos et vos, o filiae imitamini, quae in schola Christi permanere vovistis: perseverate in orationibus unanimiter viventes, donec intrare possitis gaudia aeternae vitae, quo beata Virgo feliciter hodie introivit, alternantibus hymnidicis angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
diuinꝰ amor. ita ut in ea nichil. eẽt. mundanꝰ qđ uiolareo
affectꝰ. sed ardor c̃tinuus & ebrietas ꝑfusi amoris Nã &
xp̃s ab om̃ib .ẽ. amandꝰ ex toto corde & ex tota anima. atq
extuta uirtute querendus: maxime tam̃ ab ea ardentius
cuiꝰ & dñs erat & filius: Fortassis ergo pͥnimio amore in
loco quo sepultus dr̃: int̾dũ habitasse eã credimꝰ. quatinꝰ piis
pasceret᷑ amor obtutib. Sic nãq locꝰ medius. ẽ. hinc inde
constitutꝰ. ut adire posset ascensionis eiꝰ uestigia. & locũ
sepulturȩ ac resur rectionis. seu om̃ia inquib passus. ẽ.¬

Expanded text:
divinus amor: ita ut in ea nihil esset, mundanus quod violaret affectus, sed ardor continuus, et ebrietas perfusi amoris. Nam et Christus ab hominibus est amandus, ex toto corde, et ex tota anima, atque ex tota virtute quaerendus: maxime tamen ab ea ardentius, cujus et Dominus erat, et filius. Fortassis ergo prae nimio amore, in loco quo sepultus dicitur, interdum habitasse eam credimus: quatenus piis pasceretur internus amor obtutibus. Sic namque locus medius est hinc inde constitutus, ut adire posset ascensionis ejus vestigia, et locum sepulturae ac resurrectionis, et omnia in quibus passus e
Abbreviated transcription (Latin):
res urrectionis ñ essent: nisi & uera eoꝵ. eẽt. resurrectio:¬
Unde & beatꝰ petrus dixisse legitur: cũde dauid loquere
intestimoniu Et sepulchrũ inquit eiꝰ apud nos .ẽ. quasi
non eec. ausus dicere. qđ ipse aut corpꝰ eiꝰ apud nos. e: sed
tantũ sepulcrũ qͦ condituis fuerat: hinc arunt resurrex¬
isse & ipsũ cũ ceteris scĩs. & idõ uacuũ remansisse monum¬
tũ. utinunc beatae mariae cernitur: Qđ sane factũ. &
de aliis quibus lib& locis scripturarũ firmare conant᷑.
qđ hiiã cũ xp̃o regnant resuscitati in et̾na societatȩ Qđ
quia nichil .ẽ. dõ impossibile. nec nos debeata maria fac-
tũ ab nuimꝰ: quãquã ꝓpt̾ cautelã salua fide. pio magis det¬
siderio opinari oporteat : quã in consulte diffinire. qđ¬
sine ꝑiculo nescitur: Unde de his ex quib certi sumus tan¬
tis ꝑloquam᷑ ab exortationẽ urãm qualicũq sermone

Expanded text:
testes non essent, nisi et vera esset eorum resurrectiotestes non essent, nisi et vera esset eorum resurrectioDavid loqueretur in testimonium: Et sepulcrum, inquit, ejus apud nos est : quasi non sit ausus dicere, quod ipse, aut corpus ejus apud nos est: sed tantum sepulcrum quo conditus fuerat: hinc aiunt resurrexisse et eum cum caeteris sanctis: et ideo vacuum remansisse mausoleum, ut hunc beatae Mariae cernitur. Quod sane factum, et de aliis quibuslibet locis Scripturarum affirmare conantur: quod hi jam cum Christo regnent resuscitati in aeterna societate. Quod quia Deo nihil est impossibile nec nos de beata Maria Virgine factum abnuimus, quamquam propter cautelam salva fide pio magis desiderio opinari oporteat, quam inconsulte definire, qsine periculo nescitur. III. Unde de his ex quibus certi sumus, tantisper loquamur ad exhortationem vestram qualicumque sermone,
Abbreviated transcription (Latin):
tant utrũ assũpta fuerit cu corpore. an abigerit relicto
corpore: Quo modo aut̃ uelquo tẽpore auaquib
ꝑsonis scĩssimũ corpus eiꝰ inde ablatũ fuerit uel ubi transpositũ utrũ ue
resurrȩterit nescitur. quãuis non nulli astruere uelint eã iã resusci¬
ato ioħe ȩuangłista eiꝰ ministro cui uirgini axp̃o aurgo
cõmissa ẽ. plurimi asseuerant : quia insepulcro eiꝰ ut fer¬
tur ñ nisi manna inuenitur. qđ & scaturire cernitur:
Ueruntam̃ quid hoꝵ uerius censeat᷑ ambigimꝰ: Melius
tam̃ dõtotũ cui nichil impossibile . ẽ. cõmittimꝰ. quã ali-¬
xisse credimꝰ sed utrũ redierint int̾rȩ puluerem certũ
ñ habemꝰ. nisi qđ legimꝰ qͥa multa corpora scõꝵ qͥdormie-
apparuer̃ multis: Dequib ꝓfecto ñ nulli doctoꝵ senser̃
etiam & in suis reliquer scriptis. qđ iam in illis ꝑpetua sit
cõpleta resurrectio: Fatentur enĩ qđ ueri testes dñicȩ

Expanded text:
t relicto corpore. Quomodo autem uel quo tempore aut a quibus personis sanctissimum corpus eius inde ablatum fuerit uel ubi transpositum utrumue resurrexerit nescitur, quamuis nonnulli astruere uelint eam iam resusci ministro cui virgini a Christo virgo commissa est plurimi asseverant, quia in sepulcro ejus ut fertur nonnisi manna invenitur, quod et scaturire cernitur. Verumtamen quid horum verius censeatur, ambiguum est. Melius tamen Deo totum, cui nihil impossibile est, committimus, quam alixisse credimus . Sed utrum redierint in terrae pulverem, certum non habeapparuerunt multis. De quibus profecto nonnulli doctorum senserunt etiam, et in suis reliquerunt scriptis, quod jam in illis perpetua sit completa resurrectio. Fatentur enim quod veri Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩuangłii gabrielẽ archangłm cloquentẽ mariae audistis.
& deinceps reliqua om̃ia plenius legistis: Ap̃sepe quoq
pudias noui partꝰ & querelas nescii ploratus. ꝓfescenninis
gła in excelsis dõ & int̾rapax hominib: bonȩ uoluntatis
cantantẽ audisti. & radiantẽ stellã uidisti: Pastorib in¬
suꝑ euanglitantib: credidisti. magos p̃t̃ea tria deferentes mu¬
nera inuisione beatis oculis conspexisti: Ipsa eadẽ munera
bene intelligendo. uotis om̃ib fide dõ obtulisti Na& cti
eisdẽ magis: đm̃ puerũ inp̃sepi adorasti: Seđ forge con¬
questa me delatorem qđ te ꝓdiderim clamabis: Ad qđ ego :
Si celatũ. eẽ. uolebas testẽ c̃scientia mͥ narrare ante p̃se¬
piũ ubi plurimũ lacrimata es ñ deberes: Qđ ut uerũ fa¬
tear xp̃i p̃conia etiã siuoluero ad iuratꝰ. neq tuas omino
laudes tacere queo: Id circo tetuae int̾rogent filiȩ quas

Expanded text:
Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, Evangelii Gabrielem archangelum colloquentem Mariae didicistis, et deinceps reliqua omnia plenius legistis. Ad praesepe quoque, pundia novi partus, et querelas nescii ploratus, pro fescenninis, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatiscantantium audivisti, et radiantem stellam vidisti. Pastoribus inuper evangelizantibus credidisti. Magos praeterea tria deferentes munera, in visione beatis oculis conspexisti: ipsa eadem munera bene intelligendo votis omnibus fide Deo obtulisti. Nam et cum eisdem magis Deum puerum in praesepio adorasti. Sed forte conquesta me delatorem, qui  Al. quod te prodiderim, clamabis. Ad quod ego: Si celatum esse volebas teste conscientia, mihi narrare ante praesepium, ubi plurimum lacrymata es, non debueras: quod ut verum fatear, Christi praeconia, etiamsi voluero adjuratus, neque tuas laudes omnino tacere queo. Idcirco tuae te interrogent filiae, quas
Abbreviated transcription (Latin):
uob dudũ tractatib loqui consueuerã. ut
nouo loquendi genere scĩs quȩ uobiscũ de¬
gunt uirginib latino utens eloquio: exor
nec dũ attigerã Sed quia negare nequeo quicquid in iun¬
gitis nimia ur̃a dilectione deuictꝰ. experiar quȩ hortami¬
ni affectu infantiũ more balbucientium. qui quęcũque au¬
diunt farigestiunt . cũ necdũ possint ad plenũ uerba for¬
mare. maxime quia ꝓpt̃ simpliciores quasq idme dep¬
mere cõpellitis: ut habeant sermone latino quib se¬
occupent laudib ex eadẽ die quib ue diuinis uacent lec¬
tionib p̃sertim cũ & eadẽ inmultis festiuitatib multoꝵ
sc̃or patrũ studia miro cũderint eloquio. quȩ dehac que¬
dã uberius ubiq: inscripturis diuinis p̃dicata leguntur
Quid enĩ aliud sonant ȩuangłia nisi nascentẽ dñm ex
maria uirgine : & om̃ia eiꝰ inerem̃ta. quousq fuit inmun¬
do dũtaxat eloquiis effer̃ diuinis: Porro abexordio scĩ

Expanded text:
tractatibus loqui consueveram, ut novo loquendi genere, sanctis quae vobiscum degunt virginibus, Latino utens eloquio, exhornecdum attigeram. Sed quia negare nequeo quidquid injungitis, nimia vestra devictus dilectione, experiar quae hortamini affectu infantium, more balbutientium, qui quaecumque audierint, fari gestiunt, cum necdum possint ad plenum verba formare: maxime, quia propter simpliciores quasque id me depromere compellitis, ut habeat sanoccupet laudibus eadem die, quibusve divinis vacet lectionibus: praesertim cum et eadem in multis festivitatibus, multorum sanctorum Patrum studia, miro cuderint eloquio, quae de hac quidem uberius ubique in Scripturis divinis praedicata leguntur. Quid enim aliud sonant Evangelia, nisi Dominum nascentem ex Maria virgine? et omnia ejus incrementa, quousque fuit in mundo dumtaxat, divinis efferunt praeconiis. Porro ab exordio sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ut habeat scm collegiũ ur̃m indie tantȩ solẽpnitatis mu¬
nꝰ latini sermonis: in quo discat tenera infantia lactis
exꝑiri dulcedinẽ. & de exiguis eximia cogitare: qualit̃
fauente dõ ꝑ singulos annos tota hȩc dies expendat᷑ in
laudẽ &cũgaudio celebret᷑: ne forte siuenerit ur̃is in
manib illud apocriphũ detransitu eiꝰdẽ uirginis. du

Expanded text:
ut habeat sanctum Collegium vestrum in die tantae solennitatis munus Latini sermonis, in quo discat tenera infantia lactis experiri dulcedinem, et de exiguis eximia cogitare: qualiter favente Deo, per singulos annos tota haec dies expendatur in laudem, et cum gaudio celebretur: ne forte si venerit in manus vestras illud apocryphum, De Transit
Abbreviated transcription (Latin):
carius amplectunt᷑ p̃sertim ex his cũ nichil aliud exꝑiri
potest ꝑcerto nisi qđ hodierna die głosa migrauit
a corpore: Monstratur aut̃ sepulcrũ eiꝰ cernentib nob
usq ad p̃sens inuallis iosaphat medio. quȩ uallis . ẽ. int̾
montẽ sion & montẽ oliueti posita quã & tu opauila
miro lapideo tabulatu. in qua sepulta fuisse ut scire po¬
potestis ab om̃ib ibidẽ p̃dicatur: sednunc uacuũ. ẽẽ. cernen

Expanded text:
arius amplectuntur, praesertim ex his cum nihil aliud experiri potest pro certo, nisi quod hodie beata Virgo migravit a corpore. Monstratur autem sepulchrum eius cernentibus nobis usque ad presens in uallis Iosaphat medio; que uallis est inter montem Syon et montem Oliueti posita, ubi in honore miro lapide tabulata: in qua sepulta fuisse ut scire potestis ab omnibus ibidem praedicatur: sed nunc vacuu
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ recipit᷑ acorde ur̃o. sic .ẽ. enĩ sermo dĩ & sic. ẽẽ. deb& fi¬
delib tanquã pisciamus Tune capit quando capit᷑ nec fit iniu :¬
ru illis qui capiunt᷑ ad salutẽ quippe ñ ad ꝑniciẽ capiunt᷑: Vndet᷑
dñs di sciplis suis ait: Uenite post me : & faciã uos fieri piscato¬
res hominũ: Non gͦ istierant tales & tam̃ filii erant abrahȩ
filii hominisdĩ: hominis iniqui: Trahebant enĩ carnis genus
seddegeneres facti erant ñ imitando fidẽ illiꝰ cuiꝰ filii erant:¬
te qͥddicat postra: Ego qđ uidi apud patrẽ meũ loquor: &
uos quaȩ uidstis apud patrẽ ur̃m facitis: Iãdixerat : scio
quia filii ab rahae estis Quid aut̃ faciunt qđ eis dixit : que¬
ritis me occidere : hoc apud abrahã nũquã uiderunt: Pñs
aũt patrẽ dm̃ uult intelligi: cũdicit. quȩ indi apridpa¬

Expanded text:
quia non recipitur a corde vestro. Sic enim est sermo Dei, et sic esse debet fiquia non recipitur a corde vestro. Sic enim est sermo Dei, et sic esse debet fidelibus, tanquam pisci hamus; tunc capit quando capitur. Nec fit injuria illis qui capiuntur: ad salutem quippe, non ad perniciem capiuntur. Unde Dominus discipulis suis ait: Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Non ergo isti erant tales: et tamen filii Abrahae erant; filii hominis Dei, homines iniqui. Trahebant enim carnis genus, sed degeneres facti erant, non imitando fidem illius cujus filii eranticat postea: Ego quod vidi apud Patrem meum, loquor; et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. Jam dixerat, Scio quia filii Abrahae estis. Quid autem faciunt? Quod eis dixit, Quaeritis me occidere. Hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dominus autem Patrem Deum vult intelligi cum dicit, Quae vidi apud Pa
Abbreviated transcription (Latin):
sed in forma etiã serui dñs Fuit quippe illa car¬
nis forma serui: lis. sed quã uis. eẽt. similitudo car¬
nis peccati Non erat caro peccati. lib̾ tatẽ ꝓmisit
credentib inse Iudȩiuͦ tanquã desua lib̾tate suꝑ¬
bientes : dedignati sunt fieri libi cũ essent serui peccatł
Ideo aut̃ selibos. eẽ. dicer̃ : quia sem̃ erant abrahȩ: Quid gͦ
eis adhoc responderit dñs. hodierna lectio cũ recitaretur
audiuimꝰ: Scio inquit qͥa filii abrahae estis: sed queritis me inter¬
ficere qͥa sermo m̃s ñ capit in uob Agnosco uos inquit filii abra¬
hae estis. sed queritis me int̾ficerẽ: Agnosco carnis originẽ:
ñ cordis fidẽ: Filii abrahae estis: sed scđm carnẽ. ideo inquit
queritis me int̾ficere: Sermo enĩ m̃s ñ capit inuobis Si sermo
m̃s caperet᷑ caperet: Sicaperemini intra retia fidei : tanquã
pisces celuderemini. Quid gͦ .ẽ. ñ capit in uob non capit corur̃m.

Expanded text:
sed in forma servi Dominus. Fuit quippe illa carnis forma servilis, sed quamvis esset similitudo carnis peccati, non erat caro peccati. Libertatem promisit credentibus in se; Judaei vero tanquam de sua libertate superbientes, dedignati sunt fieri liberi, cum essent servi peccati. Ideo autem se liberos esse dixerunt, quia semen Abrahae erant. Quid ergo eis quia filii Abrahae estis: sed quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis. Agnosco vos, inquit: filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis originem, non cordis fidem. Filii Abrahae estis, sed secundum carnem. Ideo, inquit, quaeritis me occidere: sermo enim meus non capit in vobis. Si sermo meus caperetur, caperet; si caperemini, intra retia fidei tanquam pisces concluderemini. Quid est ergo, non capit in vobis? Non capit cor vestrum,
Abbreviated transcription (Latin):
nib derelicto. infudit oleũ & uinũ: Curauit uulnera.
leuauit inium̃tũ ꝑduxit instabulũ stabulario c̃omen¬
ne fungimur: Dedit eciã duos nũ mos. qui impenderent᷑
saucio curando: Norte ipsa sunt duo p̃cepta inquib tota
a pend& & ꝓpħȩ. Ergo fr̃s & ȩccłia hoc tẽpore Inquar
saucius sanatur stabulum .ẽ. uiatoris. sed ipsi ȩcctiae sur¬
sũ ẽ hereditas possessoris Ex eł sermo xbi.

Expanded text:
nibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, nibus derelictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commengatione fungimur . Dedit etiam duos nummos, qui impenderentur saucio curando : forte ipsa sunt duo praecepta, in quibus totaae . Ergo, fratres, et Ecclesia hoc tempore, in qua saucius sanatur, stabulum est viatoris: sed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris. TRACTATUS XLII.
Abbreviated transcription (Latin):
addis: dando eis uires: Quomͦ uincis quando c̃trate inimi¬
cosnutris uiribus tuis: Quȩ igit᷑ lib̾tas plena atq ꝑfecta
in illo dño iħu qui dixit. siuos filius libauerit. tunc uere libi
eritis: Quando plena & ꝑfecta lib̾tas erit. quando nullae
inimicitiȩ quando nouissima inimica destruet᷑ mors:
oport& ergo corruptibile hoc induere incorruptionẽ.
& mortale hoc induere in mortalitatẽ: tunc fiet sermo
qͥ scriptus est : Absorta ẽ mors inuictoria: Vbi est mors
contentiotua: Quid ẽ. ubi .ẽ. mors c̃tentio tua ͤ Caro
quando peccati caro uiuebat: ibi .ẽ mors contentiotuaꝰ
Iam uiuemꝰ. iã non moriemur in illo qui ꝓ nob mortuus
.e. & resurrȩx̃. ut quiuiuunt inquit iã non sibi uiuant.
sedei quipipsis mortuus .ẽ & resurrexit: Precem᷑ me¬
dicũ saucii portemur instabulũcurandi: Ille .ẽ. enĩ qͥ
ꝓmittit sanitatẽ. qͥ miseratꝰ . ẽ. inuia semiuiuo a latro¬

Expanded text:
addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimiaddis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris viribus tuis? 13. Quae igitur libertas plena atque perfecta in illo Domino Jesu qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruetur mors. Oportet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem: cum autequi scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio tua? Caro quando peccati caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexit: ut qui vivunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Precemur medicum saucii, portemur in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a latro
Abbreviated transcription (Latin):
michi adiac& facere bonũ: Si hoc dixiss& : spes nulla ẽẽt
Nonait. ñ michi adiac& facere sed ñ michi adiacert ꝑfi¬
cere Quȩ. ẽ. eñi ꝑfectioboni. nisi c̃ sumatio et finis mali :
qu& ẽ. aũt c̃ sũ matio mali. nisi qđ lex dicit. ñ concupisces:
om̃ino ñ concupiscere ꝑfectio boni. ẽ: qͥa c̃sũmatio ma¬
li ẽ: hoc dicebat ille ꝑficerere a bonũ ñ michi
c̃cupisceret: Fa¬
ciebat tantũ ut c̃cupiscentiã refrenaret. ut c̃cupiscentie
ñ consentiret xxc̃cupiscentiȩ mebra ad satelliciũ ñ p̃ber¬
r& : Perficere gͦ inquit bonũ ñ michi adiac&e ñ possũ im¬
plere qđ dictũ .ẽ. non c̃cupisces Quid gͦ opus .ẽ. ut impleas :
Post c̃cupiscentias tua s ñ eas: hoc age interim quã diu insunt
inlicitȩ c̃cupiscentiȩ incarne tua: post c̃cupiscentias tuas ñ
eas: mane inseruitute dĩ: in libtate xp̃i m̃te serui legidĩ
tui Nolite dare c̃cupiscentiis tuis sequendo eas. uires eis

Expanded text:
spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisi consumptio et finis mali? Quae est autem consumptio mali, nisi quod Lex dicit, Non concupisces ? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi oncupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ suũ : Cũ audierimꝰ inc̃sequentib aꝑtius dictũ quis
eẽc. eoꝵ pat̾: Tunc intellegimꝰ qualia uiderint apud talẽ patre
Ad huc eñĩ ñ nominat patrẽ ipsoꝵ: paulo superiꝰ abraham
comemorauit. sed carnis origine ñ uitȩ similitudine Dic¬
turus .ẽ. alterũ patrẽ illoꝵ qui nec genuit eos. nec creauit
ut homines eẽnt. sed tam̃ filii erant eiꝰ. inquantũ mali erant
ninquantũ homi neferant: Inquo imitati. ñ qđ creati Re
sponder̃ & dixer ei : Pat̃ ñr: abrahã est: Quasi quid tudicturus

Expanded text:
rem suum. Cum audierimus in consequentibus apertius dictum quis sit eorum pater, tunc intelligemus qualia viderint apud talem patrem: adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo superius Abraham commemoravit, sed carnis origine, non vitae similitudine: dicturus est alterum patrem illorum, qui nec genuit eos, nec creavit ut homines essent; sed tamen filii erant ejus in quantum mali erant, non in quantum homines erant; in quo imitati, non quod creati. 3. Responderunt, et dixerunt ei: Pater noster Abraham est: quasi, Quid tu dicturus
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ erit dicere mte seruio legi dĩ: Mens eni siteneat ar¬
ma mebra ñ mouent᷑ inministeriũ furentis peccati
Teneat arcẽ imꝑator interior qͥa sub maiore imꝑatore
iuuandus adsistit: Fren& irã. coherceat c̃cupiscentiã. in¬
.ẽ tam̃ qđ frenetur in .ẽ qđ coherceat᷑ inest qđ teneat᷑
Qđaut̃ uolebat ille iustus m̃te seruiens legi di. nisi ut
om̃ino ñ. ẽet. qđ frenaret᷑ & hoc deb& conari om̃is qͥ ten

Expanded text:
et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat aret non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino
Abbreviated transcription (Latin):
siuos filius liba uerit tc̃ uere libi eritis: deniq
ita c̃clusit: Igit᷑ ipse ego m̃te seruio legidi carne aut̃
diuersis principiis uenientes. sed ipse ego m̃te seruio legi
dĩ : carne aut legi peccati Quã diu languor obluctatur
saluti sedsicarne seruis legi peccati: fac qđait ipse apłus
Nongͦ regn& peccatũ in ur̃o mortali corpore. adobȩ¬
diendũ desideriis eiꝰ: neq exibeatis mẽbra ur̃a arma ini¬
qͥtatis peccato Nonait. ñsit. sedñ regn&: Quã diu peccatũ
necesse . ẽ eȩ̃. in mẽbris tuis: saltimꝰ illi regnũ auferatur.
ñfiat qđ iub&: Surgit ira : nolidare ire linguã ad male-¬
dicendũ : nolidareirȩ manũ aut pedẽ ad feriendũ : Nõsurgeret
ista ira in racionabilis. nisi peccatũ. eet̃. in mebris: Sed tolle illi
regnũ ñ habeat arma unde c̃trate pugn& Disc& etiã ñ sur¬
gere cũ arma ñcȩperit inuenire:: Non exibeatis mẽbra ura
arma iniquitatis peccato: Alioquin: toti captiuieritis.

Expanded text:
si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis,
Abbreviated transcription (Latin):
ñdeleetat: ad huc seruus facis delect& te & liber es: Noli timeri¬
penã : sed ama iusticiã: Nondũ potes amare iuficiã. time uł
pȩnã ut ꝑuenias ad amandã iusticiã: Ergo iã ille exparte
supiore libum seaẽ. sentiehat : unde dicebat cũ delector legi
di scđm interiorẽ hominẽ Delectat me lex deleetat me qđ
iub& lex delectat me ipsa iusticia. uideo aut̃ aliã lege̾ in mẽ¬
bris meis: Hȩc ẽ. quȩ remansit infirmitas: repugnantẽ le¬
gi m̃tis meȩ. & captiuantẽ me in lege peccatiquȩ ẽ. in mẽ¬
bris meis: Ex hac parte sentit captiuitatẽ ubi ñ .ẽ. impleta
iusticia. Nã ubi c̃delectatur legidĩ: ñ captiuus. sed legis
amicus ẽ : & ideo liber qđ amicus Quid gͦ exeo qđ restat:
qͥd nisi respiciamꝰ ad illũ qͥdixit. siuos filius libauerit. tẽ
uere libi eritis: Deniq & ipse qͥloquebat᷑ ad illũ respex̃.

Expanded text:
non delectat, adhuc servus facis; delectet non delectat, adhuc servus facis; delectet poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad
Abbreviated transcription (Latin):
legim̃tis meae Non eñi qđ uolo ago ait : seđd qđ odi illud facio:
Nondũ tota : ñdũ pura. ñdũ plenalibtas: qͥa nondũ ȩcernitas:
Habemꝰ eñi exparte infirmitatẽ. exparte accipimꝰ lib̾tatẽ:
Quicquid peccatũ. ẽ: a nob antea deletũ . ẽ. inbaptismo: Nũ¬
quid qͥa deleta .ẽ. tota iniquitas. nulla remansit infirmitas:
Si ñ remansiss&: sine peccatoꝰ uiueremꝰ: Quis aut̃ audeat hoc
dicere nisi suꝑbus: nisi miscđia libatoris indignꝰ. nisi qui
se ipsũ uult deciꝑe & inquo ueritas ñ est: Ergo exeo qđ remansit
aliquid infirmitatis audeo dicere : exqua parte seruimꝰ dõ. libi sumꝰ
exqua parte seruimꝰ legi peccati. ad huc seruisumꝰ: Unde dicit
apłus qđ dicere ceperamꝰ c̃delector legi dĩ scđm interiorẽ homi¬
Namquã diutimore facis. qđ iustũ .ẽ. ñ ds̃ tedelectat: Quã diute

Expanded text:
legi mentis meae: non enim quod volo ago, ait, sed quod odi illud facio »legi mentis meae: non enim quod volo ago, ait, sed quod odi illud facio »nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem homiNam quandiu timore facis quod justum est, non te Deus delectat. Quandiu te
Abbreviated transcription (Latin):
stificat & laudat: Nulla laudat : odit om̃ia Quomͦ odit
medicus egritudinẽ egroti & idagit curando ut egritudo
pellat᷑ eger leuet᷑. sic ds̃ gr̃a sua hoc in nob agit ut peccatũ
c̃sũmatur homo libetur : Sed quando c̃sumit᷑ inquies si
minib: ideo & apłus paulus quando elegit ordinandos uel
prbros. uł diacones. & quicũq: ordinandꝰ .ẽ. ad p̃positurã
ȩccłiae: Non. ait siquissine peccato .ẽ: hoc eñi sidiceret om̃is
homo repbaretur nullus ordinaret᷑. sedait: siquissine cri¬
mine . sicuti ẽ. homicidiũ. adulteriũ aliqua in mundicia
fornicationis. furtũ. fraus sacrilegiũ. & cetera huiꝰ modi:
cũ ceperit ea ñ habere homo: deb& autẽ ñ habere om̃is
xp̃ianus. homo incipit caput erigere adlib̾tatẽ Sedista in¬
choata .ẽ: ñ ꝑ fecta lib̾tas Quare inquit aliquis ñ .ẽ. ꝑ fecta
libtas: Quia uideo aliã legẽ in membris meis. repugnantẽ

Expanded text:
stificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit stificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine crimine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christianus homo, incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem