comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pis et gleba uberi. Dicta autẽ ta¬
natos a morte serpenciũ. Quos dũ
ipã nesciat. a portata inde t̾ta. qͦ
genciũ uecta sit. angues illico ꝑi.¬
mit. Tile ultima insula occeam.
int̾ septẽt̾onalẽ et occidentalẽ pla¬
gam.ultra britannã. a sole nomẽ
hñs qr in ea estiuũ soltitiũ sol facit
et nullus ultra eam dies est. Unde
et pigrum et concretum eius ma¬
re est̃. Orcades insule. occeani iut᷑
britamnã posite. nuimero .xxx.iii.
quarũ .xx. deserte sunt .xiii. colũ¬
tur. Scotia eadẽ et biberma. pro¬
xima britamue insula. spatio ter.¬
rarum angustior. sed situ fecũdior.
Hec ab affrico in boream porrigit᷑
Cuius partes p̾ores iberiã. et can¬
tabricum oitranũ intendunt. uñ
et bibernia dicta. Scocia autẽ qd̾
a scotorũ gentibus colit᷑ appellata
ullic nulla anguis. auis raza. apis
nulla. adeo ut aduectos ñ pulue¬
res seu lapillos. si quis alibi sparse¬
rit int̾ alucaria. examina fauos

Expanded text:
pis et gleba uberi. Dicta autem Tapis et gleba uberi. Dicta autem Tanatos a morte serpentum, quos dum ipsa nesciat, asportata inde terra quoquo gentium vecta sit, angues ilico perimit. Thyle ultima insula Oceani inter septentrionalem et occidentalem plagam ultra Brittaniam, a sole nomen habens, quia in ea aestivum solstitium sol facit, et nullus ultra eam dies est. Unde et pigrum et concretum est eius mare. Orcades insulae Oceani intra Britanniam positae, numero 33, quarum 20 desertae sunt, tredecim coluntur. Scotia, eadem et Ibernia, proxima Britanniae insula, spatio terrarum angustior, sed situ fecundior. Haec ab Africo in Boream porrigitur. Cujus partes priores Iberiam, et Cantabricum oceanum intendunt. Unde et Ibernia dicta. Scotia autem, quod ab Scotorum gentibus colitur, appellata. Illic nulla anguis, avis rara, apis nulla, adeo ut advectos inde pulveres seu lapillos si quis alibi sparserit inter alvearia, examina favos
Abbreviated transcription (Latin):
trogodite. a septẽt̾one mare libi¬
cum. ameridie ethiopia. et bar¬
baroꝵ uarie nationes. et solitu¬
dines maccessibiles que etiam ba¬
si licos serpentes creant. Penta¬
polis grecia lingua a quĩqr urbibo
nũcupita. id est beronice. cent̾a.
nominate sunt. Est auteͣ penta
fimbus deputata. Eripolitanã
quoq proĩtiam greci lingua sua
signant. de numero t̾un magna¬
tis magna. hec habet ab oriente
sirtes maiores. trogoditas. a septẽ¬
t̾one mare adriatitũ. ab occasu
bizanciũ.ameridie getulos. et
garamantes. usqr ad occeanum
ethiopicũ ꝑtendentes. biz ancena
regio ex duobus nobilissimis opi¬
dis nomẽ sortita est. ex quibus
uel amplius mille. fecunda ole
is et glebis ita prepinguis. ut
iacta i̾bi semina in cremento pe¬
ne centesime frugis renastant᷑.
⁊ eugis n̾ kartago magna. Ipã
est et uera affrita. inter bizan¬
cium. et nuumidiam sita. a sep¬
tẽt̾onẽ siculo mari iuncta. et a
meridie usq ad regionem getu¬
lorum porrecta. cuius proxima

Expanded text:
Trogodytae, a septentrione mare Libycum, a meridie Aethiopia et barbarorum variae nationes et solitudines inaccessibiles, quae etiam basiliscos serpentes creant. Pentapolis Graeca lingua a quinque urbibus nuncupata: id est Berenice, Ceutria,nominatae sunt. Est autem Pentafinibus deputata. 6. Tripolitanam quoque provinciam Graeci lingua sua signant de numero trium magnatis magnae; haec habet ab Oriente Syrtes majores, et Troglodytas, a Septentrione 166 mare Adriaticum, ab Occasu Bizantium, a Meridie Getulos et Garamantes usque ad Oceanum Aethiopicum pertendentes. 7. Byzacena regio ex duobus nobilissimis oppidis nomen sortita est, ex quibus uis, et glebis ita praepinguis ut iacta ibi semina incremento pene centesimae frugis renascantur. Zeugis, ubi Carthago magna. Ipsa est et vera Africa inter Byzacium et Numidiam sita, a septentrione mari Siculo iuncta, et a meridie usque ad Gaetulorum regionem porrecta; cuius proxima
Abbreviated transcription (Latin):
beneuolencia absurdũ sonat. blandꝰ.
dultis et iuitans ad familiaritatẽ
sui. brutꝰ quasi obrutꝰ. qr sensu caret
est .ni. sñ rõne sine prudencia. unde et
ille minus beutꝰ. ex sorore tarqͥm
supbi genitus cum eundem tasum time¬
rẽt m qm̃ frater inciderat qui ob diui¬
cias et prudenciã ab anũcło fu̾at octi¬
sus. utilem temporis stulticiam sini¬
lauit. Unde etiam brutus est cognomi¬
natus tñ nocaretur iunius. balbus a
balando potiꝰ qm̃ loquendo dictus u̾ba
ix non explicat. Unde et blesus quia
uerba frangit. bucto garulus. quod
ceteros oris loquacitate. non sensu ex¬
suꝑet biliosus. quod sit semꝑ t̾stis ab
humore mgro qui bilis uocat᷑. baburrꝰ
stultꝰ in eptus. biothonatꝰ. quod est bis

Expanded text:
benevolentia absurdum sonat. Blandus, benevolentia absurdum sonat. Blandus, dulcis et invitans ad familiaritatem sui. Brutus, quasi obrutus, quia sensu caret. Est enim sine ratione, sine prudentia. Unde et ille Iunius Brutus ex sorore Tarquinii Superbi genitus, cum eundem casum timeret quem frater inciderat, qui ob divitias et prudentiam ab avunculo fuerat occisus, utilem temporis stultitiam simulavit. Unde etiam Brutus est cognominatus, dum vocaretur Iunius. Burrus. Balbus a balando potius quam loquendo dictus. Verba enim non explicat. Inde et blaesus, quia verba frangit. Bucco, garrulus, quod ceteros oris loquacitate, non sensu exsuperet. Biliosus, quod sit semper tristis, ab humore nigro qui bilis vocatur. Baburrus, stultus, ineptus. Biothanatus, quod sit bis
Abbreviated transcription (Latin):
Eatus dictus. quasi
bene actus scilicet ab hñdo
quod uelit nichil patiendo
quod nolit. Ipẽ autẽ iure beatꝰ est
qui habet onnã que uult bona. et
nichil male ex hiis ix. duob beatus
homo efficit᷑ bonꝰ auenustate cor¬
poris credit᷑ dutꝰ. postea ad animũ
translatum nomẽ. eũ aut̃ dicimus
bonũ cui non p̃ualet malũ eiumq
optimũ qui pectat mĩuiũ. benignꝰ
est uir sponte ad beneficiũ paratꝰ
et dulcis alloquio non autem multũ
distat benignus a bono. qr et ipẽ ad
bñfaciendum iudet᷑ expositꝰ sed in
eo differt qr pot̾ bonꝰ esse et tristior
et bñ quidẽ facere et p̃stare quod
poscitur. non tamẽ suauis esse ꝯsortio
benignꝰ autẽ sua cũctos nouit iuita¬
re dulcidine. benefitꝰ.⁊ bñfaciendo
alteri dictꝰ. unde et bñficia nocat᷑
que proximo prodet. beniuolus ꝙ¬
sicut malenolus. Sepe ix ex duab
ꝑtibus compoĩtũ nomẽ. aut p̾orem
aut sequẽtem literã corrũpit nam

Expanded text:
eatus dictus, quasi bene auctus, scilicet ab habendo quod velit, et nihil patiendo quod nolit. Ille autem vere beatus est, qui et habet omnia quae vult bona, et nihil vult male. Ex his enim duobus beatus homo efficitur. 23. Bonus a venustate corporis creditur dictus, postea et ad animum translatum nomen. Eum autem dicimus bonum, cui non praevalet malum; eumque optimum, qui peccat minimum. 24. Benignus est vir sponte ad benefaciendum paratus, et dulcis alloquio; non autem multum distat benignus a bono, quia, et ipse ad benefaciendum videtur expositus. Sed in eo differt, quia potest bonus esse, et tristior, et bene quidem facere, et praestare quod poscitur, non tamen suavis esse novit consortio. Benignus autem sua cunctos novit invitare dulcedine. 25. Beneficus a benefaciendo alteri dictus; unde et beneficentia vocatur, quae proximo prodest. 462 26. sicut nec malevolus. Saepe enim ex duabus partibus conpositum nomen aut priorem aut sequentem litteram corrumpit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
est manitas plurimũ hñs
Ladmixtum raritatis quã
çetera elementa. De quo uirgilius
longũ ꝑmane secutus. Aer dictus
terram. uel ab eo quod feratur. Hic
autem partim ad terrenam. partĩ
ad celestem materiam ꝑtinet. Nã
ille subtilis u uentosi et procellosi
motus non possunt existere. ad ce¬
lestem ꝑtinet partem. Iste uero tur¬
bulentior qui ex alatiombus humi.¬
dis comparascit. terre deputatur.
quiq ex se multas spẽs reddit. Llã
cõmotus uentos facit uehenientiꝰ
concitatꝰ ignes et tonitrua. contͣt.¬
tus nubila. conspissatꝰ pliuuã.cõ
aerem. llubes ducte ab nubendo.i.
operiendo celũ. Unde et nupte quod
uultus suos uelent. Unde et neꝑ¬
tunus quod nubat .i. mare et t̾rã
tegat. Nubes auteni aeris densitas
facit. benti enini aerem conglobant.

Expanded text:
est inanitas plurimum habens admistum raritatis, quam caetera elementa. De quo Virgilius: Longum per inane secutus. Aer dictus terram, vel ab eo quod feratur. Hic autem partim ad terrenam, partim ad caelestem materiam pertinet; nam ille subtilis, ubi ventosi ac procellosi motus non possunt existere, ad caelestem pertinet partem; iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporescit, terrae deputatur; quique ex se multas species reddit. Nam commotus ventos facit; vehementius concitatus ignes et tonitrua; contractus nubila; conspissatus pluviam; coaerem. Nubes dictae ab obnubendo, id est operiendo, caelum; unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, id est mare et terram tegat. Nubes autem aeris densitas facit. Venti enim aerem conglobant
Abbreviated transcription (Latin):
fit autẽ aut cum laudamus eũ que m
intuꝑare uolumꝰ. aut uituꝑamꝰ quem
laudare nolumꝰ: Ut̾usq exemplũ
exemplũ erit. si dicas amatorem ⁊ei pu¬
blice catilinam. hostem rei publice stipi¬
onem: Diasismos ea que magna sun
uerbis minuit aut mĩma extollit:
Efon est. quotiens in eodeni lenlu
diutius ĩmoranuir. cui tandem peꝑtit.
cuiꝰ amititie fidem custodiuit. cui bono
immicus. non fuit qñ ñ aut acculauit
aliquem aut uerbauit aut prodidit.
Epangelia est. promissio qua iudicẽ
attentum facimꝰ pollicentes nos aliqͣ
magna aut minima ducturos: Proso¬
popeia est. cũ aiãliuni et ꝑsona et
Et em̃ si mecum pat̾a ña que muichi
uita mea multo est carior loqueret᷑
cum quasi de poninꝰ aliquid imꝑfectũ
apud memioriam iudicum. repetituros
non dicentes. cum oportunũ fuerit:
P ensis est soliloquium cum ad int̾ro¬
gata ipĩ nobis respondemꝰ. Sene¬
rosis est. cum differimꝰ aliquid. petẽ¬

Expanded text:
Fit autem aut cum laudamus eum quem Fit autem aut cum laudamus eum quem vituperare volumus, aut vituperamus quem laudare volumus. Utriusque exemplum erit, si dicas amatorem reipublicae Catilinam, hostem reipublicae Scipionem. Diasyrmos ea, quae magna sunt, verbis minuit, aut minima extollit. † Efon† est, quotiens in eodem sensu diutius immoramur: 'Cui tandem pepercit? cuius amicitiae fidem custodivit? cui bono inimicus non fuit? quando non aut accusavit aliquem, aut verberavit, aut prodidit? Epangelia est promissio, qua iudicem adtentum facimus, pollicentes nos aliqua magna aut minima dicturos. Prosopopoeia est, cum inanimalium et persona et etenim si mecum patria, quae mihi vita mea multo est carior, cum quasi deponimus aliquid inperfectum apud memoriam iudicum, repetituros nos dicentes, cum oportunum fuerit. Peusis, id est soliloquium, cum ad interrogata ipsi nobis respondemus. Synaeresis est, cum differimus aliquid, peten
Abbreviated transcription (Latin):
qui futurus est etiam si occiso milone
clodius iuueret: Aposiopesis est. cũ
id quod dicturi iudebamur. silencio
compon̾e fluctus: Epanalempsis
est digressio. tulit talor me dicendi
et dignitas reꝵ paulo longuis quã
uolebam. sed redeo ad causam.
AAnaminisis est. cura memoratio eiꝰ
rei ꝙͣ oblitos fuisse nos fingnuus: Apa¬
rasis est. cũ id quod in aiõs iudicium
quali deposueramul. et oportune
repostimus: Ethiologia est. tũ ꝓponimꝰ
aliquid eiusq causam et racionem¬
reddimꝰ: Carecterismos. desc̾ptio
figure alicuiꝰ expressa uit omĩa m̾curio¬
similis. nocẽ ꝙ colorẽ q et t̾nes flauos.
et membra decora iuenta: litrismos.¬
cum plures sensus breuit̾ expeditos in
unũ locam coaceruat: et cũ quadam
festinacione decurrit. ut cicero rem publi
bona fortunas. cõuiges. liberos q nr̃os
et cetera: Iromia estͦ. cum ꝑ sinuilacio¬
nem diuerlum quã dicit intelligi cup ͭ.

Expanded text:
qui futurus est, etiamsi occiso Milone qui futurus est, etiamsi occiso Milone Clodius viveret. Aposiopesis est, cum id, quod dicturi videbamur, silentio conponere fluctus.   Epanalempsis est digressio: 'Tulit calor me dicendi et dignitas rerum paulo longius quam volebam, sed redeo ad causam'. Anamnesis est commemoratio eius rei, quod oblitos fuisse nos fingimus. †Aparisis† est, cum id, quod in animos iudicum quasi deposueramus, opportune reposcimus. Aetiologia est, cum proponimus aliquid, eiusqreddimus. Characterismos est descriptio figure alicuius expressa. Latrismsimilis, vocemque coloremque et crinis flavos et membra decora iuventa: Natcum plures sensus breviter expeditos in unum locum coacervant, et cum quadam festinatione decurrit, ut CiceroCic. Catil.bona, fortunas, coniuges, liberosque vestros', et cetera. Ironia est, cum per simulationem diversum quam dicit intellegi cupit.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ipĩꝰ iudicibus aut adu̾sariis
ꝑmittimꝰ existimenda. ut calis in
uaticimo: Pfrica frontem. et dit te
digniorem qui p̃tor fieres quã catonẽ
plena: Occidi non spuriũ meleiũ et cet̾a.
Qua figura caute utendum est ut
cicero: Premisit enĩ factionem: Etho¬
popeia est. cũ sermonem ex aliena
ꝑsona inducimus. ut pro celio tullius
facit apium cetum cum gladio loquẽtẽ:
Energia est rerum gestaꝵ aut quasi
gestarum sub ocłis inductio. de qua
locuti iam sumus: Methathesis est.
que mittit animos iudicũ in res p̃te¬
ritas aut futuras. hoc modo: Reuo¬
cate mentes ad spectaculum expugna¬
te misere ciuitatis et iudere uos cre¬
dite incendia.cedas. tapmas. direp¬
tiones. liboꝵ corporũ. niuirias. capti¬
uitates matronarum. crucidacoẽs
senum: Infuturũ autẽ anticipatio
eorum que dicturus est aduersaruis.
ut tulluis pro milone. cũ mittit aiõs
iudiciũ ini eum rei publice statum

Expanded text:
aliqua ipsis iudicibus aut adversariis aliqua ipsis iudicibus aut adversariis permittimus aestimanda, ut Calvus in Vaticinio: 'Perfrica frontem, et dic te digniorem qui praetor fieres quam Catonem'. plenaCic. Mil. 72: 'occidi non Spurium Maelium', et cetera. Qua figura caute utendum est, ut Cicero: praemisit enim factionem. Ethopoeia est, cum sermonem ex aliena persona inducimus, ut pro Caelio Tullius facit Appium Caecum cum Clodia loquentem. Energia est rerum gestarum aut quasi gestarum sub oculis inductio, de qua locuti iam sumus. Metathesis est, quae mittit animos iudicum in res praeteritas aut futuras, hoc modo: 'Revocate mentis ad spectaculum expugnatae miserae civitatis, et videre vos credite incendia, caedes, rapinas, direptiones, liberorum corporum iniurias, captivitates matronarum, trucidationes senum'. In futurum autem anticipatio eorum, quae dicturus est adversarius, ut Tullio pro Milone, cum mittit animos iudicum in eum reipublicae statum,
Abbreviated transcription (Latin):
tiue ut nudus ara. sere nudus. et¬
habebis frigore messes. Detatiue
ut neue inter iutes corillũ sere neue
flagella sũma pete: Negatiue ut
non mĩme Sunt et miratiue. ut
nullus amor est sa nabilis herbis
quondam creta fertͣ labintus iñ alta
ad monentis. itridentis. gementis. ex¬
ortatiue. consolatiue. cõmiserantis:
Quoꝵ quot sunt figure. tot et an pro¬
nũtiando uoces Sunt et ad sindoxe.
quarum ꝑs honesta est. pars in hones
magna peris pheton: Sunt et alie
procatalensis. cum id quod uobis obici
poterat ante p̃sumimus ad dil uendũ
forte mirantur: Sunt et apporie dubi¬
tatio simulantis nescire se que scit
aut quõ dicantur: Qui nono sis aũt¬
dicitur cõmunicatio consilii cum iudi¬
tib aut aduersariis. ut si dicas uos
consulo iudices. aut uos adu̾sarii. quid
me facere conuemi̾t. aut quid uos fac¬
turi fuissetis: Paradoxon est. cum
dicimus mopmatum aliquid accidisse:
esse factum: Epytrope .i. ꝑmissio. cũ

Expanded text:
tivae, ut: Nudus ara, sere nudus, tivae, ut: Nudus ara, sere nudus, habebis frigore messes. 25. Vetativae,  Neve inter vites corylum sere, neve flagella summa pete. Negativae, ut: 'non', 'minime'. Sunt et mirativae, utnullus amor est sanabilis quondam Creta fertur Labyrinthus in alta. Admonentis ut. Inridentis ut. Gementis ut. Exhortativae ut. Consolativae ut. Conmiserantis ut. Quorum quot sunt figurae, tot et in pronuntiando voces. Sunt et Amphidoxae, quarum pars honesta est, pars inhonestamagna petis, Phaëthon. Sunt et aliae, procatalempsis, cum id, quod nobis obici puterat, ante praesumimus ad diluendum, forte mirantur'. Sunt et aporiae, dubitatio simulantis nescire se quae scit, aut quomodo dicatur. dicitur conmunicatio consilii cum iudicibus aut adversariis, ut si dicas: 'Vos consulo, iudices, aut vos adversarii, quid me facere convenerit, aut quid vos facturi fuissetis'. Paradoxon est, cum dicimus inopinatum aliquid accidisse, esse factum'. Epitrope, id est permissio, cum
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Sentenciatum species multe sũt:
Alie erã sunt indicatue. alie sunt
uota rephiros. et labere pemus:
amum et indignacõe promuntur:
temptare ias. qui genis unde domũ.
patem ne huc fertis an arma ⁊ Alre
responsiue ut illuc istinci Alie dep¬
tatuis. ut cripe me hnis inuite enadis
alie promisime. parte metu cytherea
in sequere it aliam. uentis pete
regna ꝑundas. Que tamen ne
intellecta sit ꝑsuasio ꝑmixta sunt
aliqua que uetent latent᷑. ut uẽtis
pete regna ꝑ undas: Alie demon¬
stratiue ut en ecte: Alie optatiue.
ut omichi p̃teritos referat si iupit᷑
aios alie derogatiue. ut nequaꝙͣ.
Aue que cũ exclamatione proferunt᷑.
ut quis furor ociues pacem cõu̾tit
in arma: et cicero: o du mortales
ubi nam genciũ sumꝰ. Alie exortu¬
tiue. tumad sententiã prouocamus.
ut aude hospes contempnere opes.
Alie de ortatiue. cum a contrariõ
iutio pectato q reducimꝰ: Sunt ⁊
affirmatiue. ut quidm quippe: p̃cep¬

Expanded text:
. Sententiarum species multae. Aliae enim sunt indicativae, aliae sunt voca Zephyros, et labere pinnis.animi et indignatione promunturVitemptare vias? Quid genus, unde domum? Pacemne huc fertis, an arma?  Aliae responsivae, ut illinc, istinc. Aliae deprecativae, ut, eripe me his invicte malis. Aliae promissivae, ut: Parce metu, Cytherea,I, sequere Italiam ventis pete regna per undas; 95 quae tamen ne non intellecta sit persuasio, permista sunt aliqua, quae vetant latenter, ut, ventis per undas. Aliae demonstrativae, ut, en, ecce. Aliae optativae, ut: O mihi praeteritos referat si Jupiter annos! 21. Aliae derogativae, ut, nequaquam. Aliae, quae cum exclamatione proferuntur, ut: Quis furor, o cives, pacem convertit in arma? Et Cicero: O dii immortales, ubinam gentium sumus? 22. Aliae exhortativae, cum ad sententiam provocamus, ut: Aude, hospes, contemnere opes. 23. Aliae dehortativae, cum a contrario vitio peccatoque reducimus. Sunt et affirmativae, ut, quidni, quippe. 24. Praecep
Abbreviated transcription (Latin):
Ialetica est disciplina
ad disserendas rerum
Icausas inuenta: Ipã
est philo sophie species:
que logica dicitur .i.
racionalis. diffimendi
querendi et disserendi potent.. Locet
em̃ne pduribus generibus questionum
qpad modum disputando uera et fulsas
Sundicentur: hanc quidem pͥmi philoso¬
phi m suis dictionibus habuerunt: non
tamen ad artis redige̾ ꝑiciam. Post hos
aristotiles ad regulas quasdam huiꝰ
doctͥne argumenta ꝑ duxxit. et dialeticã
nuncupauit. pro eo quod in ea de dictis
disputatirr. Nam lecton dictio dicit᷑. Ideo
autem rethoritam disciplinam dialetica.
sequitur. qr in muitis utreq cõmunes

Expanded text:
ialectica est disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est rationalis definiendi, quaerendi et disserendi potens. Docet enim in pluribus generibus quaestionum quemadmodum disputando vera et falsa diiudicentur. Hanc quidam primi philosophi in suis dictionibus habuerunt; non tamen ad artis redegere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit, et Dialecticam nuncupavit, pro eo quod in ea de dictis disputatur. Nam λεκτόν dictio dicitur. Ideo autem post Rhetoricam disciplinam Dialectica sequitur, quia in multis utraque communia
Abbreviated transcription (Latin):
res gestas explitat: Tertia fidem
assercionibus facit: Quarta finem
tocius orõnis complectit᷑: Inchoandũ
est it aq taliter. ut beniuolum. docilẽ
Benuolum predicando. docilem instru¬
endo. actentum excitando. Harrandũ
est ita ut breuitet atq apte loquam᷑
Argument andũ est ita. ut p̾mũ urã
firiemus. de hine aduerla contrin¬
gamus: Concludendum est ita. ut

Expanded text:
res gestas explicat, tertia fidem res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus; concludendum ita, ut
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m rethoricos tulii .xix. repperiunt᷑
propterea qr translationem nit̾ ratoĩs
pͥncipaliter affixit status: Inde se ip̃e
etiam citero reprehendens translacionẽ
iuxta ticeronem. aut simplex
aut iuucta: Et li uncta erit conside¬
randum est utrum ex plurib questio¬
uib uincta sit: an ex aliqua comꝑa¬
tione: Controu̾sia simplex est que ab¬
solutam cõtinet unam questionem
hoc modo. Coriitus bellum indicamꝰ
an non. Iuncta est. ex plurib questionib
in qua plura querunt᷑ hoc pacto utrũ
kartago diriuatur. an kartagunensib
reddatur. an eo colomia deducat᷑. Ex
comꝑatione. utrũ potuil aut quid po¬
tissimum queritur ad hunc modum:
Utrum exercitus in macedoniam contͣ
philippum mutatur. qui socus auxilio¬
sit. an teneatur in it alia. ut quãma
contra annubalem copie sint: cãp¬
iIII ͦͬ sunt. ex ordium. natratio. argu¬
ment.itio. conclusio: harum pͥma
luditoris animũ prouocut: Sid̾a

Expanded text:
secundum Rethoricos Tullii XVIIII reperiuntur, secundum Rethoricos Tullii XVIIII reperiuntur, propterea quia translationem inter rationales principaliter afetiam Cicero reprehendens translationem rsia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex conparatione, utrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint? uattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda
Abbreviated transcription (Latin):
remouetur. hec ꝑtes ht̃ tres. imprudẽ¬
ciam. casum. uecessitatem. Hep̃catio
est. cum et pectasse et ꝯsulto peccasse
reus conficetur: et tamen ut ignosta¬
tur postulat: Quod genus ꝑ raro potest
accidere: Iltem ex leguli statu hec ori¬
untur: id est sc̾ptum et uoliuit.is. le¬
ges contrarie. ambignitas. collectio
siue ratiotinatio: et diffintio legalis:
Scriptum et uoluntas est. que uid̾ ẽt᷑
uerba ip̃a cum sententia scriptoris dit¬
sidere legis contratio status est. qñ
inter se due leges aut plures discrepa¬
re noscuntur. Ambiguitas est tum id
quod scriptum est. dua̾s aut plures res
significare iudetur: Collectio uel rõci¬
natio est. qñ ex eo quod scriptum est
aliud quoq quod non sc̃ptum est inue¬
initur : Diffintio legalis est. cũ ius qua¬
si in diffinitiua constitutione in qua
posita sit queritur: St atus gͦ tan
rationales ꝙͣ legales a quibusdam ce¬
tius. xuiii ꝯnumerati sunt: Eeterum

Expanded text:
removetur. Haec partes habet tres: imprudenremovetur. Haec partes habet tres: imprudentiam, casum, necessitatem. Deprecatio est, cum et peccasse se et consulto peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat, quod genus perraro potest accidere. 9. Item ex legali statu haec oriuntur, id est, scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas, collectio, sive ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges, aut plures discrepare noscuntur. 10. Ambiguitas est, cum id quod scriptum est duas aut plures res significare videtur. Collectio vel ratiocindo ex eo quod scriptum est aliud quoque quod non scriptum est inuenitur. Definitio legalis est, cum uis uerbi quasi in definitiua constitutione in qua posita sit quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius XVIII connumerati sunt. Ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
lege. quo truinne qua pena oporta
Eranllatua constitutio quod act¬
one translatiomis et cõmutations
indigere idetur. Indicialis estm
qua equi et recti naturi. et pnꝰ
aut pene tatio quent᷑. Hego cralil
est in qua quid uiris ex ciuuli more
et equitate sit consideratur: Assutus¬
tura est que ipũ ex se nichildat fa¬
un ad recus ationem. foris autẽ aliq̃d
de fensioms alliumt: Concellio est aui
reus non id quod factum deffendit: sed
ut ignoscatur postul at: quod nos ad
penitentes probauimꝰ ꝑtinere. Remo¬
tio crimĩs est. cum id crimen quod infera¬
tur a se et a lua culpa. in et potestate
in aliũ redimone̾ conatur relatio tri¬
minis est cum id eo iuire factum dicit᷑᷑
ꝙ aliquis añ inuiriam lacessitus sit.
Compenlatio est. cum aliud aliquid al¬
terius factum bonestum aut utile con¬
tenditur. quod ut fieret illud quod ar
guitur dicit᷑ esse cõmissum: Purgatio
est cum factum quidem cedit᷑ sed cuͣlpa

Expanded text:
lege, quo crimine, qua poena oporteat. lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere videtur. Iudicialis est, in qua aequi et recti natura et praemia aut poenae ratio quaeritur. Negotialis est, in qua quid iuris ex civili more et aequitate sit consideratur. Adsumptiva est, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis adsumit. Concessio est, cum reus non ad id, quod factum est, defendit, sed ut ignoscatur pospaenitentes probauimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur, ab se et ab sua culpa, ui et potestate in alium reus demouere conatur. Relatio criminis est cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sit. Comparatio est cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contendituguitur, dicitur esse commissum. 80 8. Purgatio est, cum factum quidem conceditur, sed culpa
Abbreviated transcription (Latin):
cansar ũ apud rethores dicit᷑
res in quatausa consistit .i. consti¬
tutio. Greci aũt statuma contẽcione
stasin dicũt. latim. iutem non solum
apuigna ꝑ quã expugnent ꝓposicionẽ
aduersarii. sed quod̾ m eo utraq ꝑt̾
consistut: fit autẽ ex contẽtione et
depulsione Status autẽ causar um
sunt diorõnalis et legalis: De rõna¬
luoriuntur ꝯiectura. fims. qualituas
translatio. Define iudicialis ⁊tuseg¬
tialis. de iudiciali. absoluta et absup¬
crmnis. relatio crimims. cõpensatio
Te concessione purgatio et depientio
Comecturalis status est cum factum
quod aln obicitur. ab alio ꝑnegat ar
Dift̾mituuus status est cum hoc quod
obicitur non hot esse contũdit. sed
aipprobatus: Qualitas est dum qualis
res sit queritur. et qr deu et de gene
negotii controu̾sia agit᷑. constitutio
geueralis appellatur Trtallado
est cum causa ex eo pendet. quod nõ
aut is agere iudet᷑ quem oport qu
aut nonͦ apud quos. quo temꝑeoa

Expanded text:
atus apud Rhetores dicitur ea res, in qua causa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini autem non solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumpcriminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod non aut is agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua
Abbreviated transcription (Latin):
species. laudem et uituꝑationeru
laudis ordo tͥbus temꝑib distingiuit
secula. Iu ipĩ ut osola infandos troie
iserata labores: Post ipm̃ ut ui
umbre Iustrabũt. Semꝑ honos nomẽ¬
q tuuum laudes q manebutito ¶ent
ordine e contrario et in intuꝑationẽ
homiuis hec for ma seruandã est ante
hominen: in honne possthoumũ initi
hotus cõniunis ad demonstratnũ uetu
puuliquo differt. Namentupatio
que tontria est landi spenaliter. incer¬
tam facientis ꝑsonam adhibetut
Conius uero lotus gnalit infut cͥmei

Expanded text:
species: laudem et vituperationem. species: laudem et vituperationem. Laudis ordo tribus temporibus distinguitur: en. 1, 597: O sola infandos Troiae miserata labores. Post ipsum, utViumbrae lustrabunt, semper honos nomenque tuum laudesque manebunt. Pari ordine e contrario et in vituperatione hominis haec forma servanda est, ante hominem, in hominem, post hominem. Locus communis ad demonstrativum vituin aliquo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudis, specialiter in certam facientis personam adhibetur. Communis vero locus generaliter in facti
Abbreviated transcription (Latin):
sarumn ca sunt. Delibera¬
tuium. de monstratiuũ. Iudiciale
¶eliberatiuũ genus est in quo
de quibus libet ncilitatib inte iertita
aut oebeat aut non debeat. fientͥitut.
Temonstra tiuum m quo aut laudablis
ꝑsona aut re p̃hensibłis ostenditure.
Iudiciate. in quo de ip̃iꝰ ꝑsone facto.
aut pene aut pͥnmi sententia ditidr
Dictum autẽ iudiciale eo quod udicet
hominem. et sentencia sua ostendat
uerum Inudabilis pͥmio dignus sit. aut
certe reus condempnari liberaris
surplicio. Deliberatuumm genusuogat᷑.
huis genus duplȩx est. Siussio ett̃
duluasio ⁊ de expetendo et Rigiendo
et de façiendo et non faciendo. deuas¬
siora autem ni t̾bus locis diuidit᷑. ho.¬
uesto utili. et possibsi. hec differt
aliquid a deliberatiua. q suasiora
egeputena ꝑsona. deliberatiua medũ
et apud se agit. In suasiora aũt duo
sunt que plus ualent. spes et metus.
Demonstratiuũ dictum quod unama¬
quãq rem aut laudando aut uitupan¬
do demonstrat. Quod genus duas ht̃

Expanded text:
sarum tria sunt, deliberativum, demonstrativum, iudiciale. Deliberativum genus est, in quo de quibuslibet utilitatibus vitae, quid aut debeat aut non debeat fieri, tractatur. Demonstrativum, in quo laudabilis persona aut reprehensibilis ostenditur. Iudiciale, in quo de ipsius personae facto aut poenae aut praemii sententia datur. Dictum autem iudiciale eo, quod iudicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus condemnari liberarique supplicio. Deliberativum genus vocaturHuius genus duplex est, suasio et dissuasio, id est de expetendo et fugiendo, id est de faciendo et non faciendo. Suasoria autem in tribus locis dividitur: honesto, utili, et possibili. Haec differt aliquid a deliberativa, quia suasoria eget alteram personam, deliberativa interdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt quae plus valent: spes et metus. Demonstrativum dictum, quod unamquamque rem aut laudando aut vituperando demonstrat. Quod genus duas habet
Abbreviated transcription (Latin):
autem est gramatice arti rethorita.
In gramatica enĩ scĩam recte loqñdi
didiscimꝰ. In rethoricũ uͦ ꝑcipimꝰ qualit᷑
ea que didiscimꝰ proferamus .c.ii. de
aristotile. ermogora. et tͣnsiata ni
latinumi a tullio. uidelicet et quitilia¬
ut eam lectori admitari impromptu
sit ꝯp̃hende̾ impossibile Nam meni¬
branis retentis quasi adherescit me¬
morie series dictionis. ac mex reposi¬
tis recordatio omĩs elabitur: huius
iscipliue ꝑfecta cognitio oratorẽ facit:
dicendi ꝑitus: uir bomis consistit. natua.
moribiis. uita. artibus. dicendi ꝑitus
consistit artificiosa eloquentid.qpõe
tione. elocutione. memoria. ꝑconũꝰ¬
tiatione. et sine officio qued est a lid̃
ꝑsinadere. Ipã autem ꝑicia dicendi
mi t̾bus reb consistit. natura dec¬
t̾na. usu. Natura ingero: dectna
sciencia. Usu assidu̾tate: hec sunt
enim que non solum moratore
sedm uno quoq homine artifice
spet antur. ut aliquid efficiat

Expanded text:
autem grammaticae arti rhetorica. In grammatica enim scientiam recte loquendi discimus. In rhetorica vero percipimus qualiter, ea quae didicimus, proferamus. CAPUT II.Aristotele, Hermagora, et translata in latinum a Tullio, videlicet, et Quintiliaut eam lectori admirari in promptu sit, comprehendere impossibile. 2. Nam membranis retentis, quasi adhaerescit memoriae series dictionis; ac mox repositis, recordatio omnis elabitur. Hujus disciplinae perfecta cognitio oratorem facit. dicendi peritus. Vir bonus consistit natura, moribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae tione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid persuadere. 2. Ipsa autem peritia dicendi in tribus rebus consistit, natura, doctrina, usu; natura, ingenio; doctrina, scientia; usus, assiduitate. Haec sunt enim quae non solum in oratore, sed in unoquoque homine artifice spectantur ut aliquid efficiat
Abbreviated transcription (Latin):
diciciam. Erat enĩ apud ueteres
hoc signũ meretricie uestis. nunt
in hispama honestatis. Teristrũ
palliolum est. quousq hodie ama¬
bie et mesopotanne mulieres ue¬
lantur. quib in estu tutissimo te¬
guntur umbraculo. de quo in ysai
A. Anaboladium. amuctoriũ line¬
um feminarũ. quo humeri oꝑuin

Expanded text:
dicitiam. Erat enim apud veteres dicitiam. Erat enim apud veteres hoc signum meretriciae vestis, nunc in Hispania honestatis. Theristrum palliolum est quo usque hodie Arabiae et Mesopotamiae mulieres velantur, quibus in aestu tutissimo teguntur umbraculo. De quo in Isaia 3, 23. Anaboladium amictorium lineum feminarum quo humeri o
Abbreviated transcription (Latin):
prelautũ regiarũ amicu¬
lum. unde et appellatum.
peplũ matronale palliũ ex purpu¬
ra signatũ. cuiꝰ fimbrie aurei sta¬
minis sũmitate resplendent. Palla
est quadrũ pallium muliebris ues¬
tis deductum usq ad uestigia coaf¬
fixis in ordinẽ gẽmis. Et palla dic¬
bilit ate que est circa huiꝰ moĩ indu¬
menti.siue quod rugis iubrantib
sinuata c̾spentur. Stola matͦnale
oꝑimentum quod coopto capite et
scapula a dextro latere in leuũ hu¬
merum nuttit᷑. Stola autẽ grece
uocatur qud̃ suꝑmittat᷑. Idem et re¬
timui.latino noiẽ appellatum. eo
quod dimidia eiꝰ ꝑs rotro rettitur.
quod uulgo mauortem dñt. uota¬
tũ autẽ mauortem. qͣi martem.
Signũ enĩ maritalis dignitatis et
potestatis in eo est. Eapͦut enin
iulieris uir est. inde et super capͭ
mulieris est. Amiculũ est meret᷑¬
cum. pailiũ lineum. Hunc apud
ueteres matͦne in adulterio dep̃¬
hense induebantur. ut in tali ami¬
culo potiꝰ ꝙͣ in stola polluerent pu¬

Expanded text:
aelautum reginarum amiculum, unde et appellatum. 460 Peplum matronale pallium ex purpura signatum, cujus fimbriae aurei staminis summitate resplendent. 2. Palla est quadrum pallium muliebris vestis deductum usque ad vestigia, affixis in ordinem gemmis. Et palla dicbilitate quae est circa finem hujusmodi indumenti, sive quod rugis vibrantibus sinuata crispetur. 3. Stola, matronale operimentum, quod cooperto capite et scapula a dextro latere in laevum humerum mittitur: stola autem Graece vocatur quod superemittatur. Idem et ricinium Latino nomine appellatum eo quod dimidia eius pars retro reicitur; quod vulgo mavortem dicunt. Vocatum autem mavortem quasi Martem; signum enim maritalis dignitatis et potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est; inde et super caput mulieris est. Amiculum est meretricum pallium lineum. Hunc apud veteres matronae in adulterio deprehensae induebantur, ut in tali amiculo potius quam in stola polluerent pu
Abbreviated transcription (Latin):
geometriam et musitant hoc
interest. ut media niuenias in arithine¬
tita: P̾mo sit queris: Comũgis extrema
et diiuidis et facis medium. utputa fac
extrema esse sex. et .xii. simul nĩgis et
faciunt .xuiii. Partizis media. et facit
nouem. quod est analogitum arithietice
ut medius quot monadib suꝑat p̾nũ.
hiis superet᷑ ab extremo: Suꝑat em̃ .ix.
sex tribus mõadib hñs suꝑat a.xni. Scd̾n
geometriam uͦ ita queris. Extrema
multiplitata tantũ faciunt. quãtũ et
media duplitata. Ut puta sex. et xii.
multiplicata facient septuagies dispon¬
dius: Media octo et .ix. multiplitata
tantũdem faciunt: Scd̾m musitam

Expanded text:
Geometriam et Musicam hoc interest, ut media invenias. In Arithmetica primo sic quaeris. Coniungis extrema, et dividis, et facis medium: utputa fac extrema esse VI et XII, simul iungis et faciunt X et VIII: partiris media et facis IX, quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tribus monadibus, his superatur a XII. Secundum geometriam vero ita quaeris. Extrema multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII multiplicata facient septuagies dipondius, media VIII et IX multiplicata tantundem faciunt. Secundum musicam
Abbreviated transcription (Latin):
diundiam: Sexta eius unũ est. t̾cia
duo. diuidia tres: hee ꝑtes in sũmam
ducte .i. in unũ ⁊ duo.⁊ t̾a. smmł eũdem
ꝯsũ mant ꝑficiunt qr lenarium: Sunt¬
autem ꝑfecti numeri intta denariũ sex.
itra centenarium .xxiiii. intra millena¬

Expanded text:
dimidiam: sexta eius unum est, tertia dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. He partes, in summam ducte, id est unum et duo et tria, simul eumdem consummant perficiuntqautem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium XXVIII, intra millen
Abbreviated transcription (Latin):
qui: Iltem ꝑiũ numeroꝵ aln sunt
suꝑflui. aln diminuti. alni ꝑfecti
Suꝑflui sunt. quoꝵ ꝑtes simul ducte
plenitudinem suam excedunt. ut puta
duodena⁊ ius: habet eñ ꝑtes quinq¬
.c. duodecimam quod ẽ unũ. sextam
qd duo. quartã qd t̾a. t̾ciam quod¬
quatuor. dimidiam quod sex: Unũ em̃ et duo
et t̾a. et quatuor. et sex simul ducta . xiiͭᵃ.
faciunt. et longe a duodenario excedunt
Sic et alii sinules plurimi ait duo deuice¬
simꝰ. et multi tales Diminuti numeri
sunt qui a ꝑtibus sius ꝯputati iõrem
sũmam efficiunt. ut puta denarius. cuiꝰ
partes sunt tres Deciia quod est unum.
quĩta quod duo. dimidia quĩq. Unũ em̃ ⁊
duo et quĩq simul ducta octonarium faciũt
longe a denario minorem: Sinilis est
huic octonarius. uł alii plurimi q̃ in ꝑtes¬
redacti inifra ꝯsistunt: ꝑfectus numer ꝰ
est. qui sius ꝑtibus adimpletur. ut sena¬
riis: habet eñ tres ꝑtes. sextã. t̾niam.⁊

Expanded text:
9. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminuti, alii perfecti. Superflui sunt quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius; habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam quod tria; tertiam, quodquatuor; dimidiam, quod sex; unum enim, et duo, et tria, et quatuor, et sex simul ducta faciunt XVI, et longe a duodenario excedunt; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, etmulti tales. 10. Diminuti numeri sunt qui partibus suis computati, minorem summam efficiunt, ut puta denarius, cujus partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim, et duo, et quinque simul ductae octonarium faciunt, 124 longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi, qui in redacti infra consistunt. Perfectus numerus est qui suis partibus adimpletur, ut senarius; habet enim tres partes, sextam, tertiam et
Abbreviated transcription (Latin):
et ultra diuisionem non recipit sectio
illa: sed ante unitatem inuenitur
terminꝰ quẽ secare non possis: Imꝑit̾
impar est. que ab impari numero impa¬
riter mensuratar. ut.xxu. xlix. Qui
dum suit ĩpares nuui. ab imparibus
etiam ꝑtibus diuiduntur. ut septies
septem. quadragies nouẽ. et qͥnquies
q̃mnigies quĩq  Impariũ nuorũ alii
simplices sunt. alii compoĩti. alii me¬
diocres: Simplices sunt qui nullam
quĩtam. et septena: ius solã septimã
Hus em̃ una par sola est: Compoĩti
sunt. qui non sola unitate meciũt᷑
sed etiam alieno nuͣo procreant. ut
septies term. t̾ qͥni. et qͥnquies q̃m
Mediotres ninͣ sunt qui quoddam mͦ
simplices et incompoĩti esse uidentͦ
ad .xxu. dum compatus fu̾it. p̾mus

Expanded text:
et ultra divisionem non recipit sectio et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Inpariter inpar est, qui ab inpari numero inpariter mensuratur, ut XXV, XLIX; qui dum sint inpares nuetiam partibus dividuntur, ut septies septem, quadries nonies, quinquies quini, vigies quinquies. Imparium numerorum, alii simplices sunt, alii compositi, alii mediocres. Simplices sunt, qui nullamus solam quintam, et septenarius solam septimam: his enim pars una sola est. Compositi sunt, qui non sola unitate metiuntur, sed etiam alio numero procreantur, usepties terni, et ter quini, et quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et incompositi esse videntur, ad XXV, dum comparatus fuerit, primus
Abbreviated transcription (Latin):
pat. parit᷑ impar. et imꝑitͥ par. et
imꝑit᷑ impar Impar numerus diuidit᷑
in hns. pͥmũ et simplum. scd̾m et com¬
positum. terciũ mediocrem. qui quodã
qui in duabus equil panib diuidi pt̃.
ut duo .ii ͦ ͤ et occo: Impar uero nuͣs
est qui dundit᷑ equis ꝑtibus nequit.
uno medio uel deficiente uł suꝑante.
imierum diuidit᷑. quousq ad diuisi¬
bilem ꝑueniat unitatem intputa
lxmi ͫ ht̃ medietatem. xxxii. hic autẽ
quat̾narius .ii. binarius unum. qui siti.¬
gularis indiuisibilis est: Pariter imꝑ
est qui m ꝑtes equas recipit sectionem
sed ꝑtes euis mox in dissecabiles ꝑmanẽt
si hunc nunierum diuiseris . ĩ curris in
numerum quem secare non possis
Imparit᷑ par numerus est cuiꝰ ꝑtes et̃
diuidi possunt. sed usq ad uuitatem
ꝑuenunt. ut .xximi ͦ. ͬ hn enĩ ĩ medietatẽ
diuisĩ . xii ͣ. faciunt. rursum q in aliã
medietatem sex. deinde in aliam tres.

Expanded text:
par et pariter impar; impariter par et par et pariter impar; impariter par et impariter impar. Impar numerus dividitur in his, primum et simplum, secundum et compositum, tertium mediocrem, qui quodammqui in duabus equis partibus dividi potest, ut duo, quatuor et octo. Impar vero numerus est, qui dividi equis partibus nequit, uno medio, vel deficiente, vel superante iter dividitur, quousque ad indivisibilem perveniat unitatem; ut puta LXIV habet medietate XXXII, hic autem quaternarius II, binarius unum, qui singularis indivisibilis est. Pariter inpar est, qui in partes aequas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, im hunc numerum divideris, incurris in numerum quem secare non possis. Inpariter par numerus est, cuius partes etiam dividi possunt, sed usque ad unitatem non perveniunt, ut XXIV. Hi enim in medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde in aliam tres;
Abbreviated transcription (Latin):
continenda non est: Inmultis
enim scripturarum sanctarum
locis quãtũ imsteruim hñt elucet: Non
enim frustra in laudibus dei dictum
est. omĩa ĩmesura. et numero et ponde
fecisti: Senarius namq qui ꝑtibus luis
ꝑfectus eit. ꝑfectionẽ mundi quadam
numeri sui significatione declarat.
helyas et ipẽ dñs ieuinauerunt. sine
numero cognitione non intelliguntur
Sic et alii in sẽpturis sacris numeri
existunt. quorum figuras ñ nͥ noti huiꝰ
artis sciencie soluere possunt: Datum
est etiam nobis ex aliqua ꝑte sub nũoꝵ
ꝯsistere disciplina. qñ horal ꝑ eam dicimꝰ
qñ mensiũ curriculum supputamus. qñ¬
spacumi ãm redeñtis agnoscimus ꝑ
numerũ si q̃dẽ ne confundam᷑. instrium
Colle numerum in reb omĩbus et oiã
ꝑeunt: Adime scło compotum. et cũcta
ignorancia ceca complectitur: Nec
differre possunt a ceteris a ĩalibus:
salculi nesciunt rationem :c. ui
ni parib et imparibus ⁊ ĩpariũ
Parnumerul dinditur in hus. ꝑiter

Expanded text:
contemnenda non est; in multis enim sanctarum Scripturarum locis quantum mysterium habeant elucet. Non enim frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura, et numero, et pondere fecisti. 2. Senarius namque, qui partibus suis perfectus est, perfectionem mundi quadam numeri sui significatione declarat. Elias, et ipse Dominus, jejunaverunt, sine numerorum cognitione non intelliguntur. 3. Sic et alii in Scripturis sacris numeri existunt quorum figuras non nisi noti hujus artis scienter solvere possunt. Datum est etiam nobis ex magna parte sub numerorum consistere disciplina, quando horas per eam discimus, quando mensium curricula supputamus, quando anni spatium redeuntis agnoscimus. Per numerum siquidem, ne confundamur, instruimur. Tolle numerum rebus omnibus, et omnia pereunt. Adime saeculo computum, et cuncta ignorantia caeca complectitur, nec differri potest a caeteris animalibus qui calculi nescit rationem. 122 n paribus et imparibus. Par numerus dividitur in his, pariter
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑati fuerunt duplex est. Tres ad unũ
triplex.ii ͦ: quadriplex. ⁊ reliqui:
E contra sub multiplex nuimerus est q̃
intra multiplicem contmebitur bis.
aut t̾. aut quat᷑. aut multiplicit᷑. ut¬
u̾bi grã. unus a duobus bis continet
et ab aliis multiplicit᷑. Suꝑ partitula¬
ris nuͣs est. dum fortior cõtinet int᷑ se
infeziorem numerum. circa quẽ oꝑat᷑.
similit̾ ut unã ꝑtem eiꝰ. ut u̾bi grã.
tres ad duo. dum comꝑati fuerint con¬
tinent intra se duo. et aliũ unũ qui
dum comꝑati fuernt continẽt in se
tres et aliũ numͣ qui est tͥcia ꝑs t̾um.
Yterum qͥnq ad .imi ͦ dũ comꝑati fuerĩt
bnt̃ inse quat̾narium numi et aliũ imũ.
qui quarta ꝑs esse dicit᷑ quat̾narii
uuͣs est minor qui continetur inferior
numero cum alia una ꝑte sua. aut
media. aut t̾cia. aut quarta. aut qͥnta.
ticiens nuͣs est. qui in se inferiorem nu¬
merum totũ cõtinet. et suꝑ hoc alteras

Expanded text:
comparati fuerint, duplex est; III ad unum, comparati fuerint, duplex est; III ad unum, triplex; IV, quadruplex, et reliqui. 6. E contra, submultiplex numerus est qui intra multiplicem continetur bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter, verbi gratia: unum a duobus bis continetur, et ab aliis multipliciter. Superparticularis numerus est dum fortior continet intra se inferiorem numerum circa quem comparatur, similiter et unam partem ejus. 7. Verbi gratia: III ad II dum comparati fuerint continent intra se duos et alium unum, qui dum comparati fuerint continent in se tres et alium Iterum V ad IV dum conparati fuerint, habent in se quaternarium numerum, et alium unum, qui quarta pars esse dicitur quaternarii numerus est minor, qui continetur in fortiore numero cum alia una parte sua aut media aut tertia aut quarta aut quinta, tiens numerus est qui in se inferiorem numerum totum continet, et super hoc alteras
Abbreviated transcription (Latin):
Sub multiplices sub suꝑ partitulares
.U. Sul tiplices sub suꝑ parcientes: ꝑse
numerus est qui siue relatione aliqua
ceteri smmules: Ad aliquid numerus est¬
qui relatiue ad alium ꝯꝑatur. ut u̾bi
gratia .niͦ ᷑ ad duos. dimi comꝑatus
fũit duplex dicit᷑ et multiplex .ui. ad
tres ad unũ: triplex. sex. ad duo. Nouẽ
ad t̾a. et ceteri: Equales numeri dur̃
qui scd̾m quantitatem equales sunt.
ut uerbi gratia duo ad duo: Tres ad
decem adsex. Et uniu̾salit̾ maior mi¬
nori aut minor maiori huiꝰmoi dum
comꝑatus fui̾t. inequalis dicitur. Ma¬
ior numerus est qui ht̃ in se illum mi¬
norem numerũ ad quem comꝑatur.
et aliquid plus. ut u̾bi grã. qͥuarius
imimerus t̾nario nuo fortior est. eo ꝙ
habet qͥnarius uuͣs in se t̾nariũ nuimeꝵ.
et alias ꝑtes eiꝰ duas. et reliqui tales¬
ab eo cum duab ꝑtib suis: Multiplex
numerus est q̃ ht̃ in se minoren nuu
bis. aut ter. aut quater. aut multipli¬
citer ut u̾bi grã. duo ad unum dum

Expanded text:
submultiplices subsuperparticulares, submultiplices subsuperpartientes. 2. Per se numerus est qui sine relatione aliqua caeteri similes. Ad aliquid est numerus qui relative ad alios comparatur: verbi gratia, quatuor ad II dum comparatus fuerit duplex dicitur et multiplex; sex ad tres ad I triplex, sex ad II, novem ad 3, et caetera. Aequales numeri dicuntur, qui secundum quantitatem aequales sunt, ut, verbi gratia, duo ad duo, tres ad 10 ad 6, et universaliter major minori, aut minor majori. Hujusmodi dum comparatus fuerit inaequalis dicitur. Miior numerus est, qui habet in se illum minorem numerum, ad quem conparatur, et aliquid plus; ut verbi gratia quinarius numerus trinario numero fortior est, eo quod habet quinarius numerus in se trinarium numerum et alias partes eius duas, et reliqui talesab eo cum duabus partibus suis. Multiplex numerus est qui habet in se minorem numerum bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter, verbi gratia: II ad unum dum