comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bilem ẽẽ dixisti. quia suꝑiorem non ha¬
bet a quo circumspiciatur. Dic nobis
rogo te quando tibi indicauerunt ar¬
changłi. quod ipsi uideant angłos non
audem uideantur abangłis. quib nar¬
rantib angłis cognouisti quod ipsi ui¬
deant animas. anime illos non uideant.
A quo hec audisti. ubi didicisti. ubi legis¬
ti: Nonne melius diuinis libris ani¬
mum intenderes. ubi legimus ⁊ ab ho¬
minib angłos uisos. quando uolue¬
runt. ⁊ quomodo uoluerunt uideri. iuben¬
te uel sinente omnium creatore: uerũ¬
tamen qui dixeras ideo solum inuisibi¬
lem patrem dicendum quia ñ habet
suꝑiorem. a quo circũspiciatur. confes¬
sus es postea filium eẽ uisibilem. con¬
trace ipsum proferens euangłicum
testimonium ubi dicit. ipse filius.
non quia patrem uidit quis. s qui ẽ
a deohiciudit patrem. ubi te quidem
ueritas aꝑtissime uicit. sed tu nolens
ab ercore liberari. nolusti salubrit

Expanded text:
bilem esse dixisti, quia superiorem non habilem esse dixisti, quia superiorem non habet a quo circuminspiciatur. Dic nobis, rogo te, quando tibi indicaverunt Archangeli, quod ipsi videant Angelos, non autem videantur ab Angelis? Quibus narrantibus Angelis cognovisti, quod ipsi videant animas, animae illos non videant? A quo haec audisti? unde didicisti? ubi legisti? Nonne melius divinis Libris animum intenderes, ubi legimus et ab hominibus Angelos visos, quando voluerunt, et quomodo voluerunt videri, jubente vel sinente omnium Creatore? Verumtamen qui dixeras, ideo solum dicendum invisibilem Patrem, quia non habet superiorem a quo circuminspiciatur; confessus es postea, Filio esse visibilem, contra te ipsum proferens evangelicum testimonium, ubi dicit ipse Filius, Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem . Ubi te quidem veritas apertissime vicit: sed tu nolens ab errore liberari, noluisti salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ contagia. S quid adnos si more tuo lo¬
quens contactum forte mortalium uo¬
luisti appellare contagium. cum tamen
nob̾cum sentias dnm iħ in nec inspiritu
nec in carne ullum habuisse peccatum:
ut crecleres inuisibilem non solum pa¬
trem. sed etiam filium scdm diuiuta¬
carnem. inqua eum. ussibilem morta¬
lib apparuisse quis negat : Unde ⁊alio
loco postea disputaui. Tu autem cedens
manfestissime ueritati. consensisti ẽẽ
inuisibilem filium. Ac ꝑhoc destruxisti
quod dixeras unum muisibilem patit̃.
S rusus tua consensione turbatꝰ quia
inuisibilem etiam filium. ẽẽ consense¬
ras. ausus es dicere minora in deri.
a mionbus maiora uero aminorib non posse
uideri. dicens angłos uideri ab archangłis
animas ab angłis. angłos uͦ ab anima ñ
uideri. Unde etiam xp̃m sccłm diuini¬
tatis sue substantram. non solum ab
hominib sednec a uirtutib celestib ui¬
deri. asserens: ideo patrem solum inuisi¬

Expanded text:
esse contagia. Sed quid ad nos, si more tuo loesse contagia. Sed quid ad nos, si more tuo loquens, contactum forte mortalium voluisti appellare contagium; cum tamen nobiscum sentias, Dominum Jesum, nec in spiritu, nec in carne ullum habuisse peccatum? ut crederes invisibilem, non solum Patrem, sed etiam Filium secundum divinitacarnem, in qua eum visibilem mortalibus apparuisse quis negat? unde et alio loco postea disputavi. Tu autem cedens manifestissimae veritati, consensisti esse invisibilem Filium: ac per hoc destruxisti quod dixeras, unum invisibilem Patrem. Sed rursus tua consensione conturbatus, quia invisibilem etiam Filium esse consenseras, ausus es dicere, minora videri a majoribus, majora vero a minoribus non posse videri; dicens Angelos videri ab Archangelis, animas ab Angelis, Angelos vero ab animabus non videri: unde etiam Christum secundum divinitatis suae substantiam, non solum ab hominibus, sed nec a Virtutibus coelestibus videri asserens, ideo Patrem solum invisi
Abbreviated transcription (Latin):
et de peccato damnauit peccatum. in carne
hoc ẽ de similitudine carnis peccati que ip¬
sius erat damnauit peccatum incarne
peccati. que nr̃a est. Propt̃ hoc etiam de
illo dicitur. Quod enim mortuus ẽ peccato
mortuus ẽ semel. Quodautem uuit. uiuit
deo. Peccato eram mortuus ẽ seneb. Quod¬
cati mortuus ẽ. quando moriendo exutus
est carne. ut ꝑ hoc mysterium significa¬
rer eos qui in mortem ipsius baptizantur
mori peccato. ut uiuant deo. Sic etiam
ꝑ crucem factus ẽ pro nob̾ maledictum.
Pendens quippe in ligno: mortem que de
maledicto dei uenerat suspendit in ligno. at¬
ꝙ ita uetus homo nr̃ simul crucifixus ẽ
cruci. ut non mencla citer clictum intelli¬
gatur in lege. maledictus omnis qui pen¬
det iligno. Quid ẽ maleclictus nisi terra
es et in terram ibis: & quid ẽ omnis insi
quia et ipse xp̃c qui cum eẽt uita. mortu¬
us ẽ tamen uera morte non fictaͦ. Sun¬
telligas ista mysteria. simul intelligis ñ

Expanded text:
et de peccato damnavit peccatum in carne et de peccato damnavit peccatum in carne : hoc est, de similitudine carnis peccati, quae ipsius erat, damnavit peccatum in carne peccati, quae nostra est. Propter hoc etiam de illo dicitur: Quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel; quod autem vivit, vivit Deo . Peccato enim mortuus est semel, qcati mortuus est, quando moriendo exutus est carne: ut per hoc mysterium significaret, eos qui in morte ipsius baptizantur, mori peccato, ut vivant Deo. Sic etiam per crucem factus est pro nobis maledictum . Pendens quippe in ligno, mortem quae de maledicto Dei venerat, suspendit in ligno, atque ita vetus homo noster simul confixus est cruci : ut non mendaciter dictum intelligatur in Lege, Maledictus omnis qui pendet in ligno . Quid est, maledictus, nisi, Terra es, et in terram ibis ? Et quid est, omnis; nisi quia et ipse Christus, qui cum esset vita, mortuus est tamen vera morte, non ficta? Si intelligas ista mysteria, simul intelliges non
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquo uicio. a quib omnib immu¬
nem nouimus xp̃m. nec ad hoc quicꝗͣ
respondere potiusti. Testimonia quippe
diuina que abste cominemorata sũt
nichil te adiuuare potuerunt. Non
enim eis probare potiustr: humano
forte mendosum incurreris codicem
aut latinus int̃pres errauerit. grecũ
inspice. et inuenies non xp̃m pro no¬
bis fecisse peccatum. sed a patre deo
ip̃m xp̃m factum ẽẽ peceatum. idest
sacrisicium pro peccato. Ait enĩ apłs
Obsecramus pro xp̃o reconciliari dõ.
Eum qui non nouerat peccatũ: pro
nob̾ peccatum fecit. Non fecit ipse
peccatum: sed deus pro nob̃ eũ pec¬
catum fecit. hoc ẽ ut dixi sacrificiũ
pro peocato. Sienim recolas uelre¬
legas. inuenies in libris ueteris testa¬
menti peccata appellari sacrificia pro peccatis. Si¬
militudo etiam carnis peccati in qua uenit ad
nos dictaẽ ipsa peccatum. Misit inquit d̾s
filium suum in sumlitudine carnis peccati.

Expanded text:
in aliquo vitio, a quibus omnibus immuin aliquo vitio, a quibus omnibus immunem novimus Christum. Nec ad hoc quidquam respondere potuisti. Testimonia quippe divina, quae abs te commemorata sunt, nihil te adjuvare potuerunt: non enim eis probare potuisti humano forte mendosum incurreris codicem, aut latinus interpres erraverit, graecum inspice; et invenies non Christum pro nobis fecisse peccatum, sed a Patre Deo ipsum Christum factum esse peccatum, id est, sacrificium pro peccato. Ait enim Apostolus: Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo: eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit . Non ergo fecit ipse peccatum, sed eum Deus pro nobis peccatum fecit, hoc est, ut dixi, sacrificium pro peccato. Si enim recolas vel relegas, invenies in libris Veteris Testamenti peccata appellari sacrificia pro peccatis. Similitudo etiam carnis peccati, in qua venit ad nos, dicta est et ipsa peccatum: Misit, inquit, Deus Filium suum in similitudine carnis peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
te pudeat emendare ꝑu̾sam. Tene cum
catholica patrem quidem non ẽẽ qui fi¬
lius ẽ. et filium non ẽẽ qui pater ẽ. et
deum ẽẽ patrem. deum ẽẽ filium. uerũ¬
tamen ambos simul non duos deos ẽẽ.s
unum. Isto modo solo fiet. ut ⁊ patrem co¬
las ⁊ filium. non tamen duos deos ẽẽ colen¬
dos. dicas sed unum. ne reatu impieta¬
tis tua conscientia compungatur. quan¬
do sonuerint in aurib tuis dicta diuina.
quia nullus deus. nisi unꝰ. ꝙ audi isrł
dis. dnm̃ deum tuum adorabis et illi soli
seriies : securus possis non soli patri sed
etiam filio ea que uni deo debetur serui¬
tute seruire. Meniento gͦ non te respõ¬
disse ad illud: quod obieceram. non auob̾
coli unum deum. sed duos.
tecum de uerbis tus ubi dixeras
deum patrem ad humana non descen¬
disse contagia. quasi xp̃c illa in carne
ꝑpessus sit. ⁊ admonui quomodo conta¬
gium intelligi soleat. non utiq nisi

Expanded text:
te pudeat emendare perversam. Tene cum te pudeat emendare perversam. Tene cum Catholica, Patrem quidem non esse qui Filius est, et Filium non esse qui Pater est; et Deum esse Patrem, Deum esse Filium: verumtamen ambos simul non duos deos esse, sed unum. Isto modo solo fiet ut et Patrem colas et Filium, nec tamen duos deos esse colendos dicas, sed unum, ne reatu impietatis tua conscientia compungatur, quando sonuerint in auribus tuis dicta divina, quia Nullus Deus, nisi unus ; et, Audi Idis, Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies ; securus possis, non soli Patri, sed etiam Filio ea quae uni Deo debetur servitute servire. Memento ergo te non respondisse ad illud quod objeceram, non a vobis coli unum Deum, sed duos. tecum de verbis tuis, ubi dixeras, Deum Patrem ad humana non descendisse contagia; quasi Christus illa in carne perpessus sit: et admonui, quomodo contagium intelligi soleat, non utique nisi
Abbreviated transcription (Latin):
It de duob diis
que ipse dixisti: ego certe respondenᷤ
uerbis tuis ubi aisti. a uob̃ unum deum
coli. consequens ẽ inquam ut aut non
colatis xp̃m. aut non unum deum cola¬
tis. sed duos. Ad hoc tu respondere cona¬
tus. multum quidem loquutus est asse¬
rens. quod ⁊ xp̃m deum colatis. sed duos
oleos a uob̾ coli quamius non nega¬
ueris. tamen non ausus es confiteri.
Sensisti enumm duos deos ẽẽ colendos. xp̃i¬
anas aures ferre non posse. O quam
deprorimo te corrigeres si timeres ere¬
dere. quod dicere timiusti. Cum enum
clamet apłs. corde creditur ad usticiã
ore autem confeffio fit ad salutem. si
ad iusticiam putas ꝑtinere quod
credis. cur hoc ad salutem etiam ore
non confiteris: Si autem duos deosco¬
lendos. ad salutem non ꝑtinet confite.¬
ri. sine dubio nec ad iusticiam ꝑtinet
credlere. Quigͦ non uis tali confessio¬
ne reum teneri os tuum. quare non
mundas a tali eredulitate cortuum:¬
Tene cum catholica rectam fidem. non

Expanded text:
 De duobus diis quae ipse dixisti, ego certe respondens verbis tuis, ubi aisti a vobis unum Deum coli: Consequens est, inquam, ut aut non colatis Christum, aut non unum Deum colatis, sed duos. Ad hoc tu respondere conatus, multum quidem locutus es, asserens quod et Christum Deum colatis: sed duos deos a vobis coli quamvis non negaveris, tamen non ausus es confiteri. Sensisti enim, duos esse deos colendos, christianas aures ferre non posse. O quam de proximo te corrigeres, si timeres credere quod dicere timuisti! Cum enim clamet Apostolus, Corde creditur ad justitiam, ore confessio fit ad salutem ; si ad justitiam putas pertinere quod credis, cur hoc ad salutem etiam ore non confiteris? Si autem duos deos colendos ad salutem non pertinet confiteri, sine dubio nec ad justitiam pertinet credere. Qui ergo non vis tali confessione reum teneri os tuum, quare non mundas a tali credulitate cor tuumTene cum Catholica fidem rectam, non
Abbreviated transcription (Latin):
teri quippe lege peccata nocabantur sacrifi¬
cia pro peccatis. quod uere iste factus ẽ.ca¬
ius umbre erant illa. Hinc apłs cum dixis¬
set obsecramus pro xp̃o reconciliari deo: con¬
tinuo subuuxit atꝙ ait. Eum qui non
nouerat peccatum pro nob peccatũ fecit
ut nos simus iusticia dei impso. Non ait
uit in quibdam mendosis colicib legit᷑
is qui non nouerat peccatum. pro nob̾ pecca¬
tum fecit. tanquam pro nob̃ xp̃c ipse pecca¬
uerit. sed ait eum qui non nouerat para¬
tum idest xp̃m. pronob̾ peccatum fecit ds̃
cui reconciliandi sumus. hoc ẽ sacrificium
pro peccatis. ꝑ quod reconciliari ualeremꝰ.
Ipse ẽ gͦ peccatum. ut nos iusticia. nec nĩa
sed dei. nec in nob̃ sed in ip̃o sicut ipse pecca¬
tum non suum s nr̃m. nec in se sed in no¬
bis constitutum. similitudinem carnis
peccati. in qua crucifixus ẽ demonstrauit.

Expanded text:
tere quippe lege peccata vocabantur sacrifitere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset, Obsecramus pro Christo reconciliari Deo; continuo subjunxit atque ait: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Non ait, ut in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse peccaverit: sed ait, Eum qui non noverat peccatum, id est Christum, pro nobis peccatum fecit Deus, cui reconciliandi sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit
Abbreviated transcription (Latin):
filius de illo sit natus cuius dicitur filtꝰ.
ne sicut filius. insinuat nob̃ grãm dei qua
homo nullis precedentib meritis. in
ipso exordio nature sue quo ẽẽ cepit. uer¬
bo dei copłaretur in tantam persone u¬
nitatem. ut idem ipse eẽt filius dei qui
hominis filius. ⁊ filus hominis qui filiꝰ
der: ac sic in nature humane susceptiõe
fieret quodam modo. ipsa gratia illi homi¬
ni naturalis. que nullum peccatũ posset
ds̃. ut clicatur etiam dei donum. Uncle
fieri potest. ualde plite disputationis est.
ceirnalis concupiscentie. seminatus.
siue̾ conceptus. et ideonullum peccatũ
originaliter trahens. cdei quoq grã. uerbo
patris unigenito non gratia filio. seduna¬
tura in unitate ꝑsone modo mirabili et
uresfabili acluctus atq concretus. et
ideo nullum peccatum ⁊ ipse cominutenᷤ
tamen ꝓpter sumlitudinem carnis pecca¬
ti inqua uenerat lictus ẽ et ipse peccatũ
sacrificandus ad diluenda peccata. In ue¬

Expanded text:
filius de illo sit natus cujus dicitur filius,filius de illo sit natus cujus dicitur filius,ne sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis, in ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copularetur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset Deus, ut dicatur etiam Dei donum . Unde fieri potest, valde prolixae disputationis est. carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In ve
Abbreviated transcription (Latin):
on igitur concedendum ẽ quicquid de
aliqua re nascitur continuo eiusdẽ
rerfilium nuncupandum. Ut enĩ omit¬
tam aliter de homine nasci filium aliter
capillum. pediculum. lumbricum quoꝵ
nichil ẽ filius. ut gͦ hec omittam qm̃tã
te rei deforut᷑ comparant᷑ certe homi¬
que filios eos recte dixerit quisptam. sed
plane cdicuntur filii dei patris ⁊ matris
eccłie. Sic gͦ de sp̃n sc̃o natus ẽ et filius¬
dei patris e. non sp̃c sc̃i. Nam ⁊ illud qͦd¬
de capillo ⁊ ceteris diximus. ad hoc tantũ
ualet. ut admonea mur non omne q uod
cle aliquo nascitur. etiam filium eius de
quo nascitur posse dici. sicut non omnos qͥ
dicunturꝰ alicuis filii. consequens ẽ ut
de illo etiam nati eẽ dicantur. sicut st̃
qui adoptant᷑. Dicunturꝰ etiam filii geben¬
ne. non ex illa nati. sed in illam preparati:
sicut filii regni p̃parantur in regnum.
um itaq de aliquo xl¬
nascatur aliquid etiam non eo modb
ut sit filius. nec rursus omnis qui clicit᷑

Expanded text:
on igitur concedendum est quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius: ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur; certncto, non aquae filios eos rite dixerit quispiam: sed plane dicuntur filii Dei Patris et matris Ecclesiae. Sic ergo de SpDei Patris, non Spiritus sancti. Nam illud qde capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
rriam ab arrio in eosunt notissimi
autem quod xp̃m sine anima solam car¬
nem suscepisse arbitrantur minus no¬
ti sunt: nec aduersus eos ab aliquo in¬
ueni de hac re aliquando fuisse certa¬
tum. sed hoc uerum ẽẽ ⁊ epiphamus
non tacuit. ⁊ ego exeorum quibdã scͥp¬
tis ⁊ collocutionib certissime comperi.
Rebaptizari quoꝙ abhis eatholicos
nouimus. utrum ⁊ non cat holicos nes
Iadianos quos
appellat epyphaniꝰ scismaticos. ñ
hereticos uult uideri. Alii eos uocant
antropomorfitas qm̃ dm̃ sibi fingunt
cogitatione carnali insimilitudinẽ ima¬
ginis corruptibilis hominis quod rusn¬
citati eorum attribuit epiphanuis. par¬
cens eis ne dicanturꝰ heretici. Fos ant̃
separatos ẽẽ dicit a cominumone nr̃a. cul¬
pando ep̃os diuites. ⁊ pascha cum iudeis ce¬
lebrando. quamus sint qui eos in egipto
eocłie catbolice cominunicare asseuerent.
e photinianis autẽ li

Expanded text:
RIANI ab Ario, in eo sunt notissimi autem quod Christum sine anima solam carnem suscepisse arbitrantur, minus noti sunt: nec adversus eos ab aliquo inveni de hac re aliquando fuisse certatum. Sed hoc verum esse, et Epiphanius non tacuit, et ego ex eorum quibusdam scriptis et collocutionibus certissime comperi. Rebaptizari quoque ab his Catholicos novimus; utrum et non catholicos, nescio. L. VADIANOS, quos appellat Epiphanius, et schismaticos, non haereticos vult videri; alii vocant Anthropomorphitas, quoniam Deum sibi fingunt cogitatione carnali in similitudinem hominis corruptibilis: quod rusticitati eorum tribuit Epiphanius, parcens eis ne dicantur haeretici. Eos autem separasse se dicit a communione nostra, culpando episcopos divites, et pascha cum Judaeis celebrando. Quamvis sint qui eos in Aegypto Ecclesiae catholicae communicare asseverent. De Photinianis aute
Abbreviated transcription (Latin):
itaq genera sunt elemosinatum. que cũ
facimus adiuamur ut dimittant᷑ nob¬
ex corde climittimꝰ quod in nos quis¬
ꝙ peccauit. minus enĩ bonum ẽ erga eũ
ẽẽ beniuo lum. siue etiam benefieium qͥ
tibi nichil mali fecerit. illud multo gran¬
dius. ⁊ magnificentissime bonitatisẽ. ut tu¬
um quoꝙ inimicum diligas. et ei qui tͥ
malum uult et si potest faciat. tu bonũ
serꝑ uelis facias ꝙ quod possis. audiens
dicentem deum. Diligite imncos nr̃os et
benefacite his quiuos oderunt: et orate
sunt ista filiorum dei: quo quidem sedebet
omnis fidelis extendere:. ⁊humanum ani¬
mum ad hunc affectum. orando deum secũq
agendo luctandoq ꝑducere. lxxiiii

Expanded text:
itaque geitaque gefacimus adjuvamur ut dimittantur nobex corde dimittimque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficum, qui tibi mali nihil fecerit: illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque cum possis, audiens dicentem Deum, Diligite inimicos vestros, bene facite eis qui vos oderunt, et orate perfectorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere:
Abbreviated transcription (Latin):
fuint. ualet quod dñs ait. Date ele¬
mosinam: et ecce omnia munda sunt uob̾.
Non solumgͦ qui dat esurenti cibũ
sitienti potum nudo uestitum. ꝑegrinã¬
ti hospicium. fugienti latibulum egroto
uel incluso insitationem. captiuo redẽp̃¬
tionem. debili subuectionem. ceco deducti¬
onem. tristi consolationem. non sano
medelam. erranti uniam. delyranti consi¬
lium ⁊ quodcunq necessarium ẽ indigen¬
tis uetũ etiam qui dat ueniam peccanti de¬
mosinam dat. ⁊ qui emendat uerbere inquẽ
potestas datur. uel cohercet aliqua disciplina
⁊ tamen peccatum eius quo ab illolesus aut
offensus est dimittit ex corde uel orat ut ei
imittatur. non solum in eo quoddunit¬
tit atq orat. uerum etiam in eo quod corri¬
pit. ⁊ aliqua emendatoria pena plectit. ele¬
mosinam dat qrua misccłiam prestat. Multa
inueniuntur eẽ inunnci. Amici uero eorum
pocius illi quos inimicos putant. ⁊ reddũt
errando mala pro bonis. cum reddere mala
xp̃ianus non debeat nec pro malis. Multa

Expanded text:
nus ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegroto vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et qui emendat verbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam praestat. Multa inveniuntur esse inimici, amici vero eorum potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ potuisset. quia ⁊ si peccatum erat in
solo erat libero arbitrio constitutum ñ
tamen iusticie retinende sufficiebat
liberum arbitrium. nisi participa¬
tione unmutabilis bom diumum ad¬
uitorium preberetur. Sicut enim mori
ẽ in hominis potestate cum uelit. ne¬
mo enim ẽ qui non seipm ut nichila¬
liud dicam uł non uescendo possit occi¬
dece. ad tenendam uͦ uitam uoluntas ñ
sat ẽ. si adiutoria siue alimentorum.
siue quoꝵcunꝙ tutaminum desint.
sic homo in parady so ad se oceidendumte¬
linquendo iusticiam idoneus erat ꝑ uolũ
ticie parum erat uelle. nisi ille qui eum
fecerat adiuuaret. S post illam ruinam

Expanded text:
esse potuisset. Quia etsi peccatum in esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat pro volutitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam
Abbreviated transcription (Latin):
ie enim oportebat prius hominem
fierr ut bene uelle posset ⁊ male. nec
gratis si bene nec impune si male. Postea
si sic erit. ut male uelle non possit. nec ideo
libero carebit arbitrio. Multo quippe libe¬
rius erit arbitrium. quod omnino non
poterit seruire peccato. Neq enum cul¬
ꝑanda ẽ uoluntas aut uoluntas ñ est:
aut libera cdicenda non ẽ. quia beati
eẽ sic nolumus. ut ẽẽ miseri non solum
nolimus. s nequaquam prorsus uelle
possirus. Sicut gͦ anima nr̃a etiã nũc
nolle infelicitatem. ita tunc nolle innqͥ¬
tatem semꝑ habitura ẽ. Sed ordo preter¬
mittendus non fuit. inquo deus osten
dere uoluit quam bonum sit animal
rationale. quod etiam non peccare pos¬
sit. quamius sit melius quod peccare
non possit. cix¬
icut minor fuit immortalitas. sed
tamen fuit in qua posset etiã non
mori. quamuis maior futura sit in qua
na ꝑdictit ꝑ liberum atbitrium. hanc
ẽ acceptura ꝑ grãm quam fuerat siñ
uis sine grã nec tunc ullum meritũ

Expanded text:
ic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset, et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit in qua na perdidit per liberum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si vis sine gratia nec tunc ullum meritum
Abbreviated transcription (Latin):
um. qui faciet omnes uoluntates meas. Sed
qm̃ secutus adungit et dicit. huius ds̃ ex
semine sccłm ꝓmissionem ad duxit isrł sal¬
uatorem iħm. altius significauit in dño iħu
pocius ẽẽ intelligendum illud testimoni¬
um. qui uere facit omnes uoluntates pa
tris dei quam in illo rege dauid. Quili¬
cet scłm priorem disputationem remissi ᷤᷤ
peccatis. et non imputatis ꝓpter ipsam
quoꝙ piam penitenciam. non immeri¬
to possit dici inuenius scđm cor dei. ta¬
men omnes uoluntates dei quomodo fe¬
cit: Qui cum excellentissime laudaretur
quando eius tempora et facta scriptura
narrauit. notatus ẽ tamen quod non
destruxit excelsa. ubi sacrifi cabat po¬
płs dei contra preceptum dei. qui tan¬
tummodo in tabernaculo testimonii si¬
bi sacrificari uisserat. quamius ⁊ in
eisdem excelsis eidem sacrificaretur deo.
Que postmodũ excelsa ex ipsius daind
semine ꝓpagatus rex ezechias cũ testi¬

Expanded text:
um quum ququoniam secutus adjungit et dicit, Hujus Deus ex semine, secundum promissionem, adduxit Israel Salvatorem Jesum ; altius significavit in Domino Jesu potius esse intelligendum illud testimonium, qui vere fecit omnes voluntates Dei Patris, quam in illo rege David: qui licet secundum superiorem disputationem, remissis peccatis et non imputatis, propter ipsam quoque piam poenitentiam, non immerito dici possit inventus secundum cor Dei; tamen omnes voluntates Dei quomodo fecit? Qui cum excellentissime laudaretur, quando ejus tempora et facta Scriptura narravit, notatus est tamen quod non destruxit excelsa, ubi sacrificabat populus Dei contra praeceptum Dei, qui tantummodo in tabernaculo testimonii sibi sacrificari jusserat; quamvis et in eisdem excelsis eidem sacrificaretur Deo: quae postmodum excelsa ex ipsius David semine propagatus rex Ezechias, cum testi
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdote. sine sacrificio. sine altari sine sa¬
cerdotio. sine manifestationib. Sic nunc
ẽẽ iudeos ambigit nemo. S quod ait apłs
paulus gentib loquens. sicut enim uosa¬
liquando non crecdidistis deo. nunc autem
misccłiam cõsecuti estis in illoꝵ incredulita.¬
te. sic ⁊ ipsi nunc ñ crediderunt in ur̃a mise¬
ricordia. ut ⁊ ipsi miscd̾iam consequantur.
hoc ꝓpheta iste tanto aute predicens secutꝰ
adiuxit. & postea reuertentur filii isrł.
et inquirent dñm suum et dauid regem
sium. Et stupescent in dño et in bonis ipsiꝰ
bantur. ille dauid rex istł iam olim ante
apłorum. ut non nisi de illo rege dauid
qui sauli successit possit intelligi. Nam
inter cetera. ex inde inquit postulauerũt
regem. & dedit illis deus saul filium
cis. de tribu beniamin annis quadraginta.
& a moto illo suscitauit illis dauid regem.
cu ⁊ testimonium ꝑhibens dixit. Inͣ¬
ueni dauid filium iesse uitum scłm cor me¬

Expanded text:
sacrificio, sine altari, sine sasacrificio, sine altari, sine sacerdotio, sine manifestationibus. Sic nunc esse Judaeos ambigit nemo. Sed quod ait apostolus Paulus, Gentibus loquens, Sicut enim vos aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incredulitate; sic et isti nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur ; hoc propheta iste tanto ante praedicens, secutus adjunxit, Et postea revertentur filii Israel, et inquirent Dominum Deum suum et David regem suum, et stupescent in Dbantur, ille David rex Israel jam olim ante apostolorum, ut non nisi de illo rege David, qui Sauli successit, possit intelligi. Nam et inter caetera exinde inquit : postulaverunt regem, et dedit illis Deus Saul filium Cis virum de tribu Beniamin annis quadraginta et amoto illo suscitavit illis David regem cui et testimonium perhibens dixit inveni David filium Iesse virum secundum cor me
Abbreviated transcription (Latin):
iezechielem dauid ẽẽ appellatum. ubi legit᷑
ex ꝑsona dei patris. & suscitabo super pe¬
cora mea pastorem unum qui pascat ea
seruum meum dauid. et ipse pascet ea
⁊ ipse erit his in pastorem. ego autẽ do¬
minꝰ ero eis in deum. ⁊seruus meus da¬
uid. princeps in medio eorum. Ego dñs
locutus sum. & alio loco. & rex inquit u¬
nus erit omnib imperans. et non erunt
ultra due gentes. nec diuidentur ampliꝰ
in duo regna neq polluentur ultra in y¬
dolis siuis ⁊ abhominationib sis. ⁊ incunc¬
tis imquitatib suis. ⁊ saluos eos faciam. de
uniu̾sis sedib suis in quib peccauerunt
et mundabo eos ⁊erunt michi popłs. ⁊ ego
ero eis cłs. et seruus meus dauidrex suꝑ eos.
⁊ pastor unus enit ominium eorum. Osee qͦ¬
ꝙ propb̃a cum prenunciaret tempus iu¬
deorum. quale nunc habẽt. et in xp̃m eos
postea credituros. eundem xp̃m dauid. no¬
debunt filii isrł sine rege. sine principe. sine

Expanded text:
pud prophetam Ezechielem David esse appellatum, ubi legitur pud prophetam Ezechielem David esse appellatum, ubi legitur ex persona Dei Patris: Et suscitabo super pecora mea pastorem unum qui pascat ea, servum meum David; et ipse pascet ea, et ipse erit his in pastorem: ego autem Dominus ero eis in Deum, et servus meus David princeps in medio eorum; ego Dominus locutus sum. Et alio loco: Et rex, inquit, unus erit omnibus imperans, et non erunt ultra duae gentes, nec dividentur amplius in duo regna, neque polluentur ultra in idolis suis et abominationibus et in cunctis iniquitatibus suis. Et saluos eos faciam de uniuersis sedibus suis, in quibus peccauerunt, et mundabo eos; et erunt mihi populus, et ego ero eis Deus; et seruus meus Dauid rex super eos, et pastor unus erit omoque propheta cum pronuntiaret tempus Judaeorum quale nunc habent, et in Christum eos postea credituros, eumdem Christum David nodebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine
Abbreviated transcription (Latin):
secundum cor meum cui non erat imputatu¬
rus peccatum. tam multa bona facienti. et
cum tanta pietate iuiuenti: et ipsa pietate
pro peccatis suis sacrificium contriti. spiri¬
tus offerenti.: Propter hec omnia uerissi¬
me dictum ẽ. inueni dauid scđm cormeũ.
Quia licet scłm cor dei non eẽt quod
ille peccauit: tamen scłm cor dei fuit qd̾
pro peccatis sius congrua penitentia sa¬
tis fecerit. Hoc solum gͦ in illo sccłm cor
dei non fuit. quod illi dõ non imputauit.
Hoc itaq ablato hoc est nom imputato qͥd
remansit. nisi unde uerissime diceretur. inne¬
ni dauid sccłm cor meum. Si autem hoc ꝓpbe¬
tice dictum de xp̃o uelimus accipere. nullus
nodus questionis occurret. nisi forte ut
queratur a nob̃ quomodo xp̃m recto isto
nomine uocare potuerit. Sed responde¬
mus ꝓpter semen dauid ex quo xp̃c carnẽ
assumpsit. nec sine exemplo tationem huiꝰ
in xp̃onominis reddimus. Inuenimus

Expanded text:
secundum cor meum; cui non erat imputatusecundum cor meum; cui non erat imputaturus peccatum tam multa bona facienti, et cum tanta pietate viventi, et ipsa pietate pro peccatis suis sacrificium contriti spiritus offerenti? Propter haec omnia verissime dictum est, Inveni David secundum cor meum. Quia licet secundum cor Dei non esset, quod ille peccavit; tamen secundum cor Dei fuit, quod pro peccatis suis congrua poenitentia satisfecit. Hoc solum ergo in illo secundum cor Dei non fuit, quod illi Deus non imputavit. Hoc itaque ablato, id est non imputato, quid remansit, nisi unde verissime diceretur, Inveni David secundum cor meum? 3. Si autem hoc prophetice dictum de Christo velimus accipere, nullus nodus quaestionis occurret; nisi forte ut quaeratur a nobis quomodo Christum recte isto nomine vocare potuerit. Sed respondemus propter semen David, ex quo carnem Christus assumpsit. Nec sine exemplo rationem hujus in Christo nominis reddimus. Invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
nentem inquit scientie caritatem xp̃i. Cũ
gͦ sic oporteret insinuare sp̃m dei. sit super¬
ferri diceretur. commodus actum ẽ ut priꝰ
insinuaretur aliquid inchoatum. cui su¬
ꝑferri diceretur. Non enim loco. sed om̃ia
suꝑante ac precellente potentia. questio .ũ¬
dendum clistuleram peulisꝑ intende. Queriꝰ
enim quare dixerit dominus. nimitũ pre¬
scius futurorum. E legi dauid sccłm cor me¬
um. cum talia ac tanta ipse homo com¬
miserit. Quod quidem si de ipso daiid qui re¬
probato saule ⁊extincto fuit rex isrł dictũ¬
est. intelligamus magis quia ds̃ prescius
suturoꝵ est. Preuidit enim in eo tantam
pietatem tamq ueracem penitentiam ut
ẽẽt in eorum numero. de quib ipse dicit.
beati quorum remisse sunt iniquitates. ⁊
quorum tecta sunt peccata. beatus cui non
imputauit dñs peccatum. Cum gͦ presci¬
ret eum deus peccaturum. et peccata sua
pla humilitate sinceraꝙ penitentia de¬
leturum. cur non liceret inueni dauid

Expanded text:
nentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita rendum distuleram, paulisper intende. Quaeris enim « Quare dixerit Dominus, nimirum praescius futurorum, Elegi David secundum cor meum ; cum talia tantaque ipse homo commiserit. » 2. Quod quidem, si de ipso David, qui reprobato Saüle et exstincto fuit rex Israël, dictum intelligamus; magis quia Deus praescius futurorum est, praevidit in eo tantam pietatem tamque veracem poenitentiam, ut esset in eorum numero de quibus ipse dicit: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum . Cum ergo praesciret eum Deus peccaturum, et peccata sua pia humilitate et sincera poenitentia deleturum, cur non diceret, Inveni David
Abbreviated transcription (Latin):
terꝰ quod etiam paruuli baptizantur. possĩt
intelligi plura peccata si unum ipsum ĩ
sua quasi membra singła qdiuidatur. Nã
et suꝑbia ẽ illic quia homo in sua pociꝰ
ẽẽ. quam in dei potestate dilexit. et sa¬
crilegium quia deo non credidit. et ho
micidium quia semet ipsum precipita¬
uit in mortem. et fornicatio sp̃italis. qr
integritas mentis humane serpentina sua¬
sione corrupta ẽ. ⁊ furtum quia cibus pro
aliud in hoc uno admisso diligenti conside¬

Expanded text:
nsiit , propter quod etiam parvuli baptizantur, possint nsiit , propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illie, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non cmicidium, quia se in mortem praecipitavit; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus pit, et si quod aliud in hoc uno admisso diligenti conside
Abbreviated transcription (Latin):
propͥa cominiserunt. uel cogitatione uł
locutione uel opere. quia etiam ꝑsingła¬
rem numerum pluralis numerus signi¬
ficari solet sicut ait ille. utrunq arma¬
tur. Ora gͦ ad dñm ut auserat a nobis ser¬
pentem. Non ait serpentes quos patieba
tur popłs ut hoc diceret. & sunt innume¬
rabilia talia. Cum uͦ et illud originale
unum plurali numero significatur. qn¬
do dicimus in peccatorum remissionem
baptizari paruulos nec dicimus in remis¬
sionem peccati illa ẽ e contrario locutio.
qua ꝑ pluralem significatur numerus
singłaris. sicut in euangelio de herode
mortuo clictum ẽ. mortui sunt enim qui
querebant animam pueri. non dictum
ẽ. mortuus ẽ. & in exodo fecerunt in qͥt
sibi deos aureos. cum uitulum unum fe¬
cerint tantum. de quo dixerunt. hi sũt
dii tui isrł. qui eduxerunt de terra egip¬
ti. et hic pluralem ponentes ꝓsingłari.
uno quod ꝑunum hominem intra¬
uit in mundum. et in omnes ꝑtransiit. ꝓp

Expanded text:
propria commiserunt, vel cogitatione, vel propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere. Quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet, sicut ait ille: Uterumque armatur: Ora ergo ut auferat a nobis serpentem . Non ait serpentur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem signisingularis, sicut in Evangelio de Herode mortuo dictum est: Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri . Non dictum est, mortuus est. Et in Exodo: Fecerunt, inquit, sibi deos aureos , cum unum vitulum fecerint tantum, de quo dixerunt: Hi sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti . Et hic pluralem ponentes pro singulauno, quod per unum hominem intravit in mundum, et in omnes homines pertra
Abbreviated transcription (Latin):
t qm̃ peccatum ei non xlii¬
urerat: ita quodammꝰ peccato moieret᷑
dum mortur carni in qua erat similitu¬
do carnis peccati. E cum sccłm uetustatẽ
peccati. nunquam ipse uixisset: nr̃am ex
morte ueteri qua inpeccato mortui fuera
mus. reuuuscentem uitam. noriam sua
resurrectione signaret. Ipsum ẽ quod in
nob̾ celebratur magnum baptismatis
sacramentum. ut quicunq ad istam perti¬
nent grãm morantur peccato. sicut ip̃e¬
us ẽ carni. hoc ẽ pecrati similitudini. et
uiuant a lauachro rena scendo sicut ip̃e
a sepulchro resurgendo. quãlibet corporis
paruulo enim recenter nato. usꝙ decrepi¬
tum senem. sicut nullus ẽ probibendꝰ
abaptismo. ita nullus ẽ qui non pectatomo¬
riatur in baptismo. Sed partuili tantũ ori
ginali: maiores autẽ etiam his omnibus
moriuntur peccatis quecunꝙ male uiuen¬
do addiderunt ad illud quod nascendo tra¬
cura procul dubio non uni sed multis pec¬
catis omnib q moriantur. quecũꝙ iã

Expanded text:
m peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccmus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipus est carni, hoc est peccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet aetatem corporis parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus est, qui non peccato moriatur in baginali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo tracum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecunque jam
Abbreviated transcription (Latin):
nifeste sunt. piscis autem ⁊ auis et genera
et species. Non enim una ẽ forma auium uel
uirtute usiasunt. Ut eram homo usia est¬
sic ⁊ equus aquila ⁊ taurus ingenere suo.
Decursis gͥ partib ꝑ quas usya diffinitaẽ
⁊ alio modo eam uoluit diffinire. si ostende¬
ret ea que necesse ẽ in ea naturaliter mue¬
niri. Ea enim que insunt cuiq aut insolo
et iom̃ni aut in solo ⁊ non omni. aut mom¬
ni. et non in solo. aut nec insolo. necmonũ.¬

Expanded text:
nifestae sunt; piscis autem et avis, genera nifestae sunt; piscis autem et avis, genera et species non enim una forma est avium et virtute usiae sunt. Ut esic et equus et aquila et taurus in suo. Decursis igitur partibus per quas usia definita est, et alio modo voluit ret ea, quae necesse est in ea naturaliter inveniri. Ea enim quet in omni; aut in solo et non in omni; aut in omni et non in solo; aut nec in solo, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
munem ut homo et de subrecto aliquo¬
significaturꝰ homine. S non solũ nom̃
uerum etiam rõnem eandem in subiec¬
to inuenies quam in eo quod de subiec¬
to significatur. poteris inuenire. Ipsa¬
tum deinde sccłarum usyarum potior ẽ
species genere. Magis enim proxuna ẽ
species prime usie quam genus. Si enim
quis uelit ostendere quid sit prima usya
facilius monstrabit si dixerit speciẽ quã
si dixerit genus. Ut si quis socratem uolens
dicere omisso eius nomine. magis eum
significet si hominem dixerit. quam si
animal. animalenim ⁊ equũ et aquilã
possuimus agnoscere. Deinde ut pͥme sustancie
subiecte sunt omnib. et his omnia continen¬
turꝰ. ita etian species generi atq ideo magis
ne quam speciem solam putamus eadem sit
et genus. ut siquis animal clrerit dixit et
genus. De bincsi clicat hominem equũ piscẽ
auem. pronunciemus hec omma solas species
eẽ: Cum enim siit homo ⁊ equus species ma¬

Expanded text:
munem; ut 'homo' de subiecto munem; ut 'homo' de subiecto significatur aliquo homine, sed non solum nomen, uerum etiam rationem eandem in subiecto inuenies quam in eo quod de subiecto significatur poteris inuenire. Cap. 60. Ipsarum deinde secundarum usiarum potior est species genere; magis enim proxima est species primac usiae quam genus. Si enim quis uelit ostendere quid sit prima usia, facilius monstrabit si dixerit speciem quam si dixerit gemls; ut, si quis Socraten uolens dicere, omisso eius nomine, magis eum significet si 'hominem' dixerit quam si 'animal' 'animal' enim et equum et aquilam possumus agnoscere. Deinde, ut primae substantiae subiectae sunt omnibus et his omnia continentur, ita etiam species generi, atque ideo magis ne, quam speciem solum putamus, eadem sit et genus ut, si quis 'animal' dixerit, dixit et genus; dehinc, si dicat 'hominem', 'equum', 'piscem', 'auem', pronuntiemus omnia solas species se? cum enim sint homo et equus, species ma
Abbreviated transcription (Latin):
habuit mentionem. de usya
ris necessaria iuidebantur. singłas
gorias oportuit diffiniri. Sedusyaꝯ
agenenere sumat exordium. ip̃a ant̃ usya
genus non habet. cum omma ipsa susti¬
neat ꝑpartes eam uoluit diffinire. ut qͥd
sit non solum eius iffuntione. uerum
quoꝙ partium cognitione noscatur. Est
igitur usya proprie ⁊ principalit̃ dicta.
que neq in subiecto ẽ. neq de subiecto predicatur.
ut est hic homo uel hic equus. Sede licunt᷑
ꝓpterea quod illa sit pocior que neq in sub¬
iecto ẽ. neq de subiecto predicatur. Sccłe
autẽ substancie icciroo dicte sunt genus
et species. quod sole indicent prumam. ut
siquis nolit uel nesciat licere socratem
dicat animal uel hominem. idest genus
uel speciem. Hid uͦ dictis: quid sit socra¬
tes agnoscitur. Aliud autem si dicat uł
currit. uel album nichil possit agnosci. Ma¬
nifestum ẽ autem ea que de subiecto sig¬
nificantur cum his que subiecta sũt
et nomen ⁊ rõnem nomuns habere cõ

Expanded text:
habuit mentionem. DE SUBSTris necessaria uidebantur, singulas categories oportuit definiri. Sed usiana genere sumat exordium, ipsa autem usia genus non habet cum omnia ipsa sustineat -- per partes eam uoluit definire, ut quid sit, non solum eius definitione, uerum partium quoque cognitione noscatur. Est igitur usia proprie et principaliter dicta quae neque in subiecto est neque de subiecto significatur, ut est hic homo uel hic equus. Cap. 58. Secupropterea quod illa sit potior quae neque in subjecto est, neque de subjecto praedicatur. Secundae autem substantiae idcirco dictae sunt genus et species, quod solae indicent primam. Ut si quis nolit vel nesciat dicere Socratem, dicat animal vel hominem, id est genus vel speciem, his vero dictis quid sit Socrates agnoscitur; aliud autem si dicat, vel currit, vel ambulat, nihil possit agnosci. Manifestum est autem ea quae de subjecto significantur, cum iis, quae subjectum sunt, et nomen et rationem nomin
Abbreviated transcription (Latin):
enim omnib prosunt. & quare non omnibus
prosunt nisi ꝓpter differentiam uite quã qͥsꝙ
gessit in corpoie: Cum gͦ sacrificia siue altariꝰ
siue quarũcunq elemosinatum ꝓbaptiza¬
tis defunctis omnib offeruitur. prouatde
bonis gr̃ãrum actiones sunt. pro non ualde
malis ꝓpiciationes sunt. pro ualde malis

Expanded text:
enim omnibus prosint. Et quare non omnibus enim omnibus prosint. Et quare non omnibus prosunt? nisi propter differentiam vitae quam quisque gessit in corpore? Cum ergo sacrificia, sive altaris, sive quarumcumque eleemosynarum pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur, pro valde bonis gratiarum actiones sunt; pro non valde malis propitiationes sunt; pro valde malis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in carne dum iiueret. crui¬
eq negandum ẽ defunctorum ani¬
mas pietate suoꝵ uiuentiũ releua¬
ri: cum pro illis sacrificium mecdia¬
toris offertur. uel elemosine in ecłia
fiunt. S eis hec prosunt. qui cum uiue¬
rent ut hec sibi postea possent. prodesse me¬
ruerunt. Est enim quidam iuuendi modꝰ
nec tam bonus. ut non requarat ista post
mortem. nec tam malus. ut non ei prosint
ista post mortem. Est uͦ talis in bono ut is¬
ta non requirat. est et rursus talis in ma¬
lo. ut nec his ualeat cum de hac uita tran¬
sierit adiuuari. Quo cirra bic omne meri¬
tum comparatur. quo possit post hanc
mo autem se sꝑet. quod hic neglerit cũ
obierit dnm promereri. Non igitur ista
que prodefunctis cominendandis frrquẽ¬
tat eccłia illi apłice sunt aduersa senten¬
tie qua dictum ẽ. Omnes enm stabim
ante tribunal xp̃i ut referat unusqͥsq
sibi quisq dumi in corpore uiueret cõ¬
parauit. ut ei posient ista prodesse. Nõ

Expanded text:
 in carne dum viveret. Neque negandum est defunctorum animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt, qui cum viverent, ut haec sibi postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem; nec tam malus, ut ei non prosint ista post mortem: est vero talis in bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc se autem speret, quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est, Omnes enim astabimus ante tribunal sibi quisque cum in corpore viveret, comparavit, ut ei possent ista prodesse. Non
Abbreviated transcription (Latin):
maior est misccłia dei. quando ⁊ ipsum ar¬
bitrium liberandum ẽ. a seruitute cui do¬
minatur cum morte peccatum. Nec om̃i¬
no ꝑse ipsum sed ꝑsolam dei grãm que in fi¬
de xp̃i posita ẽ liberatur. ut uoluntas ip̃a
sicut scriptum ẽ a domino p̃paretur. qua¬

Expanded text:
major est misericordia Dei, quando et ipsum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur