comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apłs nc̃ ꝑ speculũ nos uidẽ.
Quia łi addidit in enigmate
multis hoc in cognitũ ẽ. qͥ eas lutãs
nesciunt inqͥb eꝰ. doctna quedã de
loqutionũ modis. quos greci tropos uo¬
cant. eoq. greco uocabulo etiã nos utim̃
ꝓ latino. Sic̃ enĩ scemata usitatiꝰ dicimꝰ
ꝗ siguras : ita usitatiꝰ tropos quã mo¬
dos. Singuloꝵ aut̃ modoꝵ siue tropoꝵ
nomina ut singuł singula referant᷑. dif¬
ficillunũ ẽ. & in solentissimũ latine enun¬
tes grecũ uocabulũ ponere. circum¬
lo quendo int̾pretati sunt dicentes
que sunt aliud exalio significantia.
Huius aũ tropi . idẽ. allegoriȩ. plu¬
res sẽ species in qͥb ẽ etiã qđ dicit᷑ enig¬
ma. Definicio aũ ipsiꝰ nominis genera¬
lis om̃s eciã spetieis cõplectat᷑ necesse
ẽ. Ac ꝑhoc sic om̃is equs animal ẽ.
ñ omẽ animal equus ẽ. ita om̃ẽ
enigma allegoria ẽ. ñ omis allego¬
ria enigma e. Quid ẽ. g allegoria
nisi tropus. uͥ ex alio aliud intelligit᷑:

Expanded text:
per speculum nos videre. Quia vero addidit, in aenigmate; multis hoc incognitum est qui eas litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dico s ipso int̾iori conspectu qͥs ñ eam
uidet: ⁊ qͥs eã uidet: qͣndoqͥdẽ co¬
gitatio uisio ẽ. animi quedã. siue
adsint ea que oculis quoq corꝑa¬
lib uideant᷑ uł cetis sentiant᷑ sensib
siuie ñ ad sint ⁊ eoꝵ similitudines
cogitatione cęrnant᷑. siue nichil eoꝵ
s ea cogitent᷑ que nec corꝑalia st̃.
nec corꝑaliũ similitu diues. sic̃ uir¬
cutes ⁊ uitia. sic̃ ipsa deniq cogita¬
do cotaitat᷑. siue illa que ꝑ dĩscipli¬
nas tradunt᷑. liberalesq doctrinas
rationes in natura inmutabili cogi¬
tent᷑. siue etiã mala ac uana ac
falsa cogitemꝰ uł ñ consentiente sensu.
ul errante consensu

Expanded text:
iore conspectu? Quis non eam videt, et quis eam videt? Quandoquidem cogitatio visio est animi quaedam, sive adsint ea quae oculis quoque corporalibus videantur, vel caeteris sentiantur sensibus, sive non adsint, et eorum similitudines cogitatione cernantur; sive nihil eorum, sed ea cogitentur quae nec corporalia sunt, nec corporalium similitudines, sicut virtutes et vitia, sicut ipsa denique cogitatio cogitatur; sive illa quae per disciplinas traduntur liberalesque doctrinas; rationes in natura immutabili cogitentur; sive etiam mala et vana, ac falsa cogitemus, vel non consentiente sensu, vel errante consensu
Abbreviated transcription (Latin):
occulta et nimis archana ordinatione
magis uitabant homines qđ euitare ñ
potant. morte carnis. quã mortẽ spẽ. idẽ.
magis pena quã meritũ pene. nã ñ peccare aut
ñ curat᷑ aut parũ curat᷑. ñ mori aut̃ quã¬
uis ñ ob̾tineat᷑: uehem̃t̾ satagit᷑ uitȩ mediator
ostendens quia ñ sit mors tim̃da que ꝑhuma¬
nã condicionẽ euadi ñ pocest s potiꝰ impietas
que ꝑ fid̾ẽ caueri potest. occurrit nob̾ ad finẽ
quo uenimus. s ñ qr uenimꝰ. Nos enĩ ad mor¬
tem ꝑpeccatũ uenimus ille ꝑ usticiã. Et idõ
cũ sic mors nr̃a pęna peccati: mors ilius facta
e hostia ꝑpeccato

Expanded text:
occulta et nimis arcana ordinatione occulta et nimis arcana ordinatione mines quod evitare non poterant, mortem carnis, quam mortem spiritus, id est, magis poenam quam meritum poenae nam non peccare, aut non curatur, aut parum curatur; non mori autem quamvis non obtineatur, vehementer satagitur; vitae Mediator ostendens, quam non sit mors timenda, quae per humanam conditionem jam evadi non potest, sed potius impietas, quae per fidem caveri potest, occurrit nobis ad finem quo venimus, sed non qua venimus. Nos enim ad mortem per peccatum venimus; ille, per justitiam: et ideo cum sit mors nostra poena peccati, mors illius facta est hostia pro peccato
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ peccatũ intrauit in mundũ. ⁊ ꝑ pecra¬
tum mors. ⁊ ita in om̃s homines ꝑtͣnsiit in
quo om̃s peccauert̃. Huius uie mediator
diabolus fuit persuasor peccati. ⁊ p̾cipitator
in mortẽ. Nã upse ad oꝑandã duplã mor¬
tẽ nrãm: simplã attulit̾ suã. ꝑ impietatẽ
namq mortuus ẽ. in spũ. carne utiq mor¬
tuus ẽ. Nobis aut̃ ⁊ impietatẽ ꝑsuast. ⁊ ꝓpt̃
hanc ut in mortẽ carnis uenire mererem᷑
effecit. U nũ gͦ appetiuumꝰ iniqua suasione
altũ nos sequtũ ẽ. iusta dãpnatione: sptẽa
quippe scriptũ ẽ: ds̃ mortẽ ñ fecit. qr cau¬
sa mortis ipse ñ fuit. s cam̃ per eiꝰ recribu¬
tionẽ iustissimã mors irrogata ẽ. petcatori.
sic̃ supliciũ uidex irrogat red. causa tñ
suplicũ ñ ẽ. iusticia u̾dicis: s meritũ
criminis. Quo gͦ nos mediator mortis
tͣnsmisit. ⁊ ipse ñ cienit. idẽ. ad mortẽ
carnis: ibi nobis dñs ds̃ nr̃ medicinã
em̃dationis inseruit. quã ille ñ meruit.

Expanded text:
t in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Hujus viae mediator diabolus fuit, persuasor peccati, et praecipitator in mortem. Nam et ipse ad operandam duplam mortem nostram, simplam attulit suam. Per impietatem namque mortuus est in spiritu, carne utique mortuus non est: nobis autem et impietatem persuasit, et per hanc ut in mortem carnis venire mereremur effecit. Unum ergo appetivimus iniqua suasione, alterum nos secutum est justa damnatione: propterea quippe scriptum est, Deus mortem non fecit , quia causa mortis ipse non fuit; sed tamen per ejus retributionem justissimam mors irrogata est peccatori. Sicut supplicium judex irrogat reo, causa tamen supplicii non est justitia judicis, sed meritum criminis. Quo ergo nos mediator mortis transmisit, et ipse non venit, id est, ad mortem carnis; ibi nobis Dominus Deus noster medicinam emendationis inseruit, quam ille non meruit,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. iudicabit. cũ sit presert̃ insocietate scõꝵ
qui ꝑ uircutẽ dĩ cui cuncta subiecta sunt
et minie fallacia. ⁊ multo maiora fecerunt
siue homines. siue angł̃i boni . XII. De falsis.
similitudines. ⁊ impias curiositates
et magicas c̃secrationes anime purgantur
et reconciliant᷑ dõ. quia falsus mediator ñ traicit
ad suꝑiora. s pocius obsidens int̾cludit uiã. ꝑ affec¬
tus quos tanco maligniores. quanto suꝑbiores su̾ȩ¬
societatis inspirat. qui ñ possunt adͤ uolandũ pen¬
nas nutrire uircutũ. s potiꝰ ad demergendũ pon¬
ła exaggerare uitioꝵ canto gͣuiꝰ animę ru¬
iturȩ: quanto sibi uidet᷑ euecta sublimiꝰ. finde
sicut magi fecerunt diuinitꝰ monia. quos
adhumilitatẽ dnĩ ad orandã stella ꝑdux̃. ita
et nos ñ qua uenimꝰ. s ꝑ aliã uiã inpatriã
redire debemus. quã rex humilis docuit. ⁊ quã

Expanded text:
esse iudicabit, cum sint praesertim in societate sanctorum esse iudicabit, cum sint praesertim in societate sanctorum qui per uirtutem dei, cui cuncta subiecta sunt, et minime fallacia et multo maiora fecerunt, siue homines siue angeli boni. . DE FALSISsimilitudines et impias curiositates et magicas consecrationes animae purgantur et reconciliantur deo, quia falsus mediator non traicit ad superiora, sed potius obsidens intercludit uiam per affectus, quos tansocietati inspirat; qui non possunt ad evolandum pennas nutrire virtutum, sed potius ad demergendum pondera exaggerare vitiorum, tanto gravius anima ruitura, quanto sibi videtur evecta sublimius. Proinde, sicut Magi fecerunt divinitus moniti , quos ad humilitatem Domini adorandam stella perduxit; ita et nos, non qua venimus, sed per aliam viam in patriam redire debemus, quam rex humilis docuit, et quam
Abbreviated transcription (Latin):
acile ẽ. enĩ sp̃itib nequissimis ꝑ aeria si¬
corꝑa facere multa. que mirent᷑ a
cerrenis corporib aggͣuate. etiã melioris
affectus. Si enĩ corꝑa ipsa terrena. uon¬
nullis artib Aexercitationib modificata.
nibent ut hi qui nũquã talia uiderunt.
narrata uix credant. quid magnũ ẽ dia¬
bolo et angł̃is eius de corporeis elem̃tis ꝑ
aeria corpora facere que caro mireturꝰ.
aut etiã occultis inspirationib ad illuden¬
dos humanos sensus fantasmata uaginũ
machinari. quib uigilantes dormientes¬
ue decipiat. uł furentes exagicet: Sed sic̃
fieri pocest ut homo uita ac morib melior
spectec nequissimos homines. uł infune am¬
bulantes. uł multimodis motib corpoꝵ multa
concupiscat. nec eos ꝓpt̃ea sibi p̃ponendos
existimet: sic anima fidelis. ⁊pia. ñ solũ si ui¬
deat. uerũetiã si ꝓpt̾ fragilitatẽ carnis ex¬
orreat miracula demonũ: ñ idõ tam̃ aut
÷̃ se posse talia dolebit. aut obhoc meliores

Expanded text:
acile est enim spiritibus nequissimis per aeria corpora: facere multa quae mirentur animae terrenis corporibus adgrauatae etiam melioris affectus. si enim corpora ipsa terrena nonnullis artibus et exercitationibus modificata nibus exhibent, ut hi qui numquam talia uiderunt narrata uix credant, quid magnum est diabolo et angelis eius de corporeis elementis per aeria corpora facere quae caro miretur aut etiam occultis inspirationibus ad inludendos humanos sensus phantasmata imaginum machinari, quibus uigilantes dormientesque decipiat uel furentes exagitet? sed sicut fieri potest ut homo uita ac moribus melior: spectet nequissimos homines uel in fune ambulantes uel multimodis motibus corporum multa  facere concupiscat nec eos propterea sibi + praeponendos existimet: sic anima fidelis et pia non solum si uideat uerum etiam si propter fragilitatem carnis exhorreat miracula daemonum, non ideo tamen aut non se posse talia dolebit aut ob hoc illos meliores
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb in illo oꝑe uersantib corꝑib
siue animatis. siue mnanimatis q̃cũq
mouerent᷑. attererent᷑. reꝑatent᷑ : ex t̾¬
minarent᷑. reformarent᷑. alio atq. alio
mͦ. locis et tẽporib affecta mutarent᷑.

Expanded text:
omnibus in illo opere versantibus corporibus, omnibus in illo opere versantibus corporibus, sive animatis sive inanimatis, quaecumque moverentur, attererentur, repararentur, exterminarentur, reformarentur, alio atque alio modo locis et temporibus affecta mutarent
Abbreviated transcription (Latin):
dubio suꝑior erat. in ipsa in cõmut᷑abi¬
li sapientia. cui hominis sapientis aiã
in caritate seruiens. ⁊ in effabilit᷑ iuben¬
a obediens. uoluntariũ laborẽ susceꝑat
itañ nͥ dĩ uoluntas causa pͥma illius egri¬
tudinis ueracissime reꝑiret᷑. Iã uͦ si in
labore officioso ⁊pio adhibuĩsset sapi-
ens ille ministros collaborantes secũ
in opete bono. nec tam̃ eadẽ uolunta¬
te dõ seruientes s ad carnaliũ cupidi¬
tatũ suarũ mercedẽ ꝑuenire cupientes.
uł in cõmoda carnalia deuitantes ad-¬
hibuisset eciã iim̃ta. si hoc exigeret
illiꝰ oꝑis implendi ꝓcuratio. quẽ utiq.
ium̃ta irracionabilia essent animan¬
tia. nec idõ mouerent mẽbra sub sar¬
cinis : qđ aliqͥd de bono illo oꝑe cogi¬
tarent. s nat᷑ali appetitu sue uolun¬
tatis. ⁊ deuitatione molestie. postremo
adhibuissec ipsa etiã corꝑa oñ sensu
carentia. q̃ illi oꝑiessent necessaria

Expanded text:
dubio superior erat in ipsa incommutabidubio superior erat in ipsa incommutabili Sapientia, cui hominis sapientis anima in charitate serviens, et ineffabiliter jubenti obediens, voluntarium laborem susceperat: ita nonnisi Dei voluntas causa prima illius aegritudinis veracissime reperiretur. Jam vero si in labore officioso et pio adhibuisset ille sapiens ministros collaborantes secum in opere bono, nec tamen eadem voluntate Deo servientes, sed ad carnalium cupiditatum suarum mercedem pervenire cupientes, vel incommoda carnalia devitantes; adhibuisset etiam jumenta, si hoc exigeret illius operis implendi procuratio, quae utique jumenta irrationalia essent animantia, nec ideo moverent membra sub sarcinis, quod aliquid de illo bono opere cogitarent, sed naturali appetitu suae voluptatis et devitatione molestiae; postremo adhibuisset etiam ipsa corpora omni sensu carentia, quae illi operi essent necessaria,
Abbreviated transcription (Latin):
talẽ sapientem cuiꝰ anima raci¬
onalis iãsit particeps in comutabi¬
lis ęt̃neq ueritatis. quã de oĩb acti¬
onib suis consulat. ne aliqͥd oĩno
faciat qđ ñ inea cogno uerit eẽ.
facietidũ. ut ei subditus. eiq. ob¬
tẽꝑans recte cuncta faciat. Iste si
consulta ratione diuine iusticie quã
in secreto audiret aure cordis sui
eaq sibi iubente in aliquo officio
miscdie. corpꝰ labore fatigaret.
egritudineq cont᷑heret. consultisq
medicis ab alio dicetet᷑ causã morbi
eẽ. corꝑis siccitatẽ. ab alio aut̃ hu¬
moris ĩ mod̾ationẽ. unꝰ eoꝵ uerã cau¬
sam diceret alt̾ erratet. ut̃q tam̃
de pximis causis. id ẽ. corꝑalib pnun¬
crãret. At si illiꝰ siccitatis causa que¬
retet᷑. ⁊ inueniret᷑ uoluntariꝰ labor: iã
uentũ ẽẽt adsuꝑiorẽ causã. que ab aĩa
ꝓficisceret᷑. ad afficiendũ corpus qđ re¬
git. Sed nec ipsa pͥma eẽt. Illa enĩ ꝓcul

Expanded text:
talem sapientem, cujus anima rationalis jam sit particeps incommutabilis aeternaeque veritatis, quam de omnibus suis actionibus consulat, nec aliquid omnino faciat, quod non in ea cognoverit esse faciendum, ut ei subditus eique obtemperans recte faciat. Iste si consulta summa ratione divinae justitiae, quam in secreto audiret aure cordis sui, eaque sibi jubente, in aliquo officio misericordiae corpus labore fatigaret, aegritudinemque contraheret, consultisque medicis ab alio diceretur causam morbi esse corporis siccitatem, ab alio autem humoris immoderationem: unus eorum veram causam diceret, alter erraret, uterque tamen de proximis causis, id est, corporalibus pronuntiaret. At si illius siccitatis causa quaereretur, et inveniretur voluntarius labor; jam ventum esset ad superiorem causam, quae ab anima proficisceretur ad afficiendum corpus quod regit: sed nec ipsa prima esset; illa enim procul
Abbreviated transcription (Latin):
tabiliũ factoꝵ causa. nͥ ila inuisibił
et in cõmutabilis uoluntas dĩ ꝑ animã
iustã. sic̃ sedẽ sapientie. cunctis utens
& mał et irrationalib animis. et postre¬
mo corporib siue que ilł inspiratent᷑
et animarent᷑. siue oĩ sensu carentib cũpͥ-¬
mitus utẽt᷑ ipsa bona aiã. & scã. quã sibi
Qđ enĩ de uno sapiente. qͣuis adhuc corpꝰ
mortale gestante. qͣuis ex parte uidente
posuimꝰ exẽpli grãcia : hoc de aliqua
domo. ubi aliquoꝵ taliũ societas ẽ. hoc
de ciuitate. uł etiã de orbe t̾rarũ licae
cogitare. sipenes sapientes scẽq ac ꝑfecte
do subditos sit pͥncipatꝰ ⁊ reguñ rerũ
humanarum.

Expanded text:
factorum causa, nisi illa invisibilis et incommutabilis voluntas Dei per animam justam, sicut sedem Sapientiae, cunctis utens, et malis et irrationalibus animis, et postremo corporibus, sive quae illis inspirarentur et animarentur, sive omni sensu carentibus, cum primitus uteretur ipsa bona anima et sancta, quam sibi  ergo de uno sapiente, quamvis adhuc mortale corpus gestante, quamvis ex parte vidente, posuimus exempli gratia; hoc de aliqua domo, ubi aliquorum talium societas est, hoc de civitate vel etiam de orbe terrarum licet cogitare, si penes sapientes sancteque ac perfecte Deo subditos sit principatus, et regimen rerum humanarum.
Abbreviated transcription (Latin):
paret utrũ aliqua extrinitate ꝑsona. an ds̃
ips& trinitas. de qͦ uno dõ dictũ ẽ. dnm dm̃
tuũ adorabis. et illi soli seruies: uisus fuerit
abrahȩ. Sub ilice aũ mãbre tres uiros udit.
qͥb ille et inuitatis. hospicioq receptis. et epu¬
lantib ministrauit. Sic tam̃ script᷑a ipsa rẽ
gestã narrare cȩpit. ut ñ dicat uisisunt ei tres
uiri : s uisus e ei dñs. Atq inde consequent̃
exponens qͦmͦ ei uisus sit dñs: attex̃ narra¬
tionẽ de trib uiris. quos abrahã ꝑpluralẽ
numerũ inuitauit. hospicio suscepit. et postea
singularit̾ sic̃ unũ alloquit᷑. et sic̃ unꝰ ei
de sarra filiũ pollicet᷑. quẽ dnm̃ dic̃ script᷑a
sic̃ in eiusdẽ nartationis exordio uisus ẽ. in qͥt

Expanded text:
na, an Deus ipse Trinitas, de quo uno Deo dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies , visus fuerit Abrahae. Sub ilice autem Mambre tres viros vidit, quibus et invitatis hospitioque susceptis et epulantibus ministravit. Sic tamen Scriptura illam rem gestam narrare coepit, ut non dicat, Visi sunt ei tres viri; sed, Visus est ei Dominus. Atque inde consequenter exponens quomodo ei visus sit Dominus, attexit narrationem de tribus viris, quos Abraham per pluralem numerum invitat, ut hospitio suscipiat; et postea singulariter sicut unum alloquitur; et sicut unus ei de Sara filium pollicetur, quem Dominum dicit Scriptura, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
eprimũ eo qđ ingenesi scripcũ ẽ. loqutũ
dõ cũ homine. quẽ de limo. finxerat.
sic excepta figurata significacione. ut rei geste
sides eciã ad ad litt̾am teneat᷑ ista tcͣtamꝰ. in
specie hominis uidet᷑ ds̃ cũ homine tunc
loqutꝰ. ñ qͥdẽ exp̃sse hoc in libro posicũ ẽ.
s circũstantia lectionis hoc resonat. maxime
inmedio ligni qđ erat in paradyso. dõq
dicenti ubĩ es adã respondisse audiui uo¬
cẽ tuã et abscondi me afacie tua qm̃ nu¬
dussũ. Quomͦ enĩ possit ad litt̾am intelli¬
gi talis dĩ de ambulatio et colloqutio nͥ in
specie humana ñ uideo. Neq enĩ dici pot̃
uocẽ solã factã ubi de ambulasse dif̾tus est.
ds̃. aut eũ qͥ de ambula inloco ñ fuisse ui¬
sibilẽ cũ et adã dicat qđ se absconãit a facie

Expanded text:
in eo quod in Genesi scriptum est, locutum Deum cum homine quem de limo finxerat, si excepta figurata significatione, ut rei gestae fides etiam ad litteram teneatur, ista tractamus, in specie hominis videtur Deus cum homine tunc locutus. Non quidem expresse hoc in libro positum est, sed circumstantia lectionis id resonat, maxime in medio ligni quod erat in paradiso, Deoque dicenti, Adam, ubi es? respondisse, Audivi vocem tuam, et abscondi me a facie tua, quoniam nudus sum . Quomodo enim possit ad litteram intelligi talis Dei deambulatio et collocutio, nisi in specie humana, non video. Neque enim dici potest vocem solam factam ubi deambulasse dictus est Deus, aut eum qui deambulabat in loco non fuisse visibilem, cum et Adam dicat quod se absconderit
Abbreviated transcription (Latin):
senserat. Nã et cami dix̃ dõ afacie tua abs¬
condã me. Nec idõ fateri cogim᷑ eũ solere
cernere faciem dĩ corporeis oculis inqualibae
forma uisibili. quãuis de facinore suo uocẽ
introgantis. secũq. loquentis audisseo. Cuiꝰmo¬
di aũt̾ loquela. tẽ dĩ ext̃ĩorib hominũ aurib
insonaret: maxime ad pͥmũ hominẽ loquens.
et inuenire difficile ẽ. ⁊ ñ hoc isto sermone
suscepimus. Ueruntam̃ sisole uoces et sonitꝰ
fiebant. quib quedã sensibilis p̃sentia dĩ pri-¬
mis illis hominib p̃beret᷑. cut ibi ꝑsonã dĩ
patris ñ intelligam nescio. qͣndo quidẽ ꝑsona
eiꝰ ostendit᷑ et in ea uoce cũ iħs in monte
corã trib discipłis p̃fulgens apparuit. et
illa ubi ad patrẽ de sua clarificatione cla¬
mauit eiq responsũ ẽ. et darificaui. et
icũ clarificabo. ñ qr fieri pocuit uox sine

Expanded text:
senserat? Nam et Cain dixit Deo, A facie tua abssenserat? Nam et Cain dixit Deo, A facie tua abscondam me : nec ideo fateri cogimur, eum solere cernere faciem Dei corporeis oculis, in qualibet forma visibili, quamvis de facinore suo vocem interrogantis secumque loquentis audisset. Cujusmodi autem loquela tunc Deus exterioribus hominum auribus insonaret, maxime ad primum hominem loquens, et invenire difficile est, et non hoc isto sermone suscepimus. Verumtamen si solae voces et sonitus fiebant, quibus quaedam sensibilis praesentia Dei primis illis hominibus praeberetur, cur ibi personam Dei Patris non intelligam nescio: quandoquidem persona ejus ostenditur et in ea voce, cum Jesus in monte coram tribus discipulis praefulgens apparuit ; etilla ubi ad Patrem de sua clarificatione clamavit, eique responsum est, Et clarificavi, et iterum clarificabo . Non quia fieri potuit vox
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ creat᷑am uisibilẽ humanis oculis apparere.
ꝑgat in hec scrutanda. si poc̃ etiã ub̃ enunci¬
anda. acq. tractanda. Nes tam̃ qͣntũ adhoc
script᷑e testimoniũ attinet. ubi ds̃ cũ homi¬
ne loqutꝰ ẽ. qͣntũ existimo occulta ẽ. qr eciã
ucrũ soleret adam corporeis oculis dm̃ uiđẽ.
ñ euident̾ apparet. cũ p̃sertĩ magna sit questio.
cuiꝰ modi oculi eis aꝑti fuerint. qͣndo uetitũ
cibũ gustauerunt: Hi enĩ antequã gustas¬
sent clausi erant. Illud tanti  temere dixe.¬
rim. si paradysũ corporalẽ quendã locũ ipsa
scripatira insinuat. de ambulate ibi dm̃ nͥ in
aliqua corporea forma nullo mͦ potusse. Nã
et solas uoces factas quas audiret hõ. nec aliꝗͣ
formã uidẽ dici pocest. nec qr scriptũ ẽ. abscon¬
dit se adã afacie dĩ continuo sequit᷑. ut so¬
leret faciẽ eiꝰ uidẽ. Quasi enĩ ñ quidẽ ipse
uidẽ poterat. s uidĩ ipse metuebat ab eo
cuiꝰ uocẽ audierat. et de ambulantas p̃sentiã

Expanded text:
 creaturam visibilem humanis oculis apparere, pergat in haec scrutanda, si potest, etiam verbis enuntianda atque tractanda: res tamen, quantum ad hoc Scripturae testimonium attinet, ubi Deus cum homine locutus est, quantum existimo occulta est: quia etiam utrum soleret Adam corporeis oculis Deum videre, non evidenter apparet; cum praesertim magna sit quaestio, cujusmodi oculi eis aperti fuerint, quando vetitum cibum gustaverunt : hi enim, antequam gustassent, clausi erant. Illud tamen non temere dixerim, si paradisum corporalem quemdam locum illa Scriptura insinuat, deambulare ibi Deum nisi in aliqua corporea forma nullo modo potuisse. Nam et solas voces factas quas audiret homo, nec aliquam formam videret, dici potest: nec quia scriptum est, Abscondit se Adam a facie Dei; continuo sequitur ut soleret faciem ejus videre. Quid si enim non quidem videre ipse poterat, sed videri ipse metuebat ab eo cujus vocem audierat, et deambulantis praesentiam
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã ꝑsonã demonstͣnͣtes eiusdẽ trinitatis
acciꝑe. Ibi enĩ cogim᷑ ñ nͥ patͥs ꝑsonã acciꝑe
ubi dictũ ẽ. hic est filiꝰ m̃s dilectus. N eqͥ enĩ
aut intelligi pocest. Et ubi sonuit et clari
fatemur. Responsio qͥppe ẽ. ad illã dnũ uo¬
cem qua dixerat. pat̃ clarifica filiũ tuũ.
qđ ñ potuit dicere nͥ dõ patͥ tantũ. ñ et

Expanded text:
sdem Trinitatis accipere. Ibi enim cogimur, nonnisi Patris accipere, ubi dictum est, Hic est Filius meus dilectus . Neque enimaut intelligi potest. Et ubi sonuit, Et clarirsonam fatemur. Responsio quippe est ad illam Domini vocem qua dixerat, Pater, clarifica Filium tuum: quod non potuit dicere nisi Deo Patri tantum, non et
Abbreviated transcription (Latin):
sonans eͥmentii ẽ ⁊ cimbalũ cumiens. Ec siha¬
buerit ꝓpħiam ⁊ scierit omiã sacramĩta. ⁊ omẽm
scientia. ⁊ si habuerit omẽm fidẽ. ita ut mon¬
tes cͣferat nichil ẽ. Et si distribuerit oñem
substantia suã. & si tͣdiderit corpꝰ suũ ut ardeat:
nichil ei ꝓdẽ. Quancũ gͦ donũ ẽ. sine qͦ ad
Ipsa uͦ dilectio siue caritas nã uniꝰ rei nom̃¬
ẽ. utrũq si hͣeat eã qui ñ loqͥt᷑ linguis. nec
habet ꝓpħiam. nec oiã scit sacram̃ta. om̃emq
scientiam. nec distribuit oiã sua pauꝑib uł
ñ habendo qđ distribuat. uł aliqua necessitate
ꝓhibitꝰ. nec tradit corpꝰ suũ ut ardeat. sicalis
passionis nulla tempeatio ẽ. ꝑducit ad regñ.
ita ut ipsam fidẽ ñ faciat utilem nͥ caritas. Sine
caritace quippe fides quidẽ pocest eẽ. s ñ ⁊¬

Expanded text:
est et cymbalum tinniens: et si habuerit prophetiam, et scierit omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habuerit omnem fidem, ita ut montes transferat, nihil est; et si distribuerit omnem substantiam, et si tradiderit corpus suum ut ardeat, nihil prodest. Quantum ergo bonum est, sine quo ad Ipsa vero dilectio, sive charitas nam unius rei est nomen utrumque, si habeat eam qui non loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum. Ita ut ipsam fidemnon faciat utilem nisi charitas: sine charitate quippe fides quidem potest esse,
Abbreviated transcription (Latin):
tellectũ habet nullũ. At illa uita q̃
ds̃ ẽ. sentit̃ atq intelligit omĩa ⁊ sentit
ꝑ corpꝰ sentit ds̃. Non enĩ ex anima
constat & corpore. At ꝑ hõc simplex
illa nat᷑a. sic̃ intelligit senat. sic senat
intelligit. idẽq sensus qͥ intellectus ẽ.
illi. necͦ ita ut aliqͣndo eẽ desistat
aut coeꝑit. In mortał ẽ enĩ. Nec frustͣ
de illo. dictũ ẽ. qđ solus habeat in¬
morcalitatẽ. Nã in mortalitas eiꝰ. uere
inmortalitas ẽ. in cuiꝰ nat᷑a nulla ẽ
cominutatio. Ipsa ẽ etiã uera et̾nicas
q̃ ẽ in mutabilis ds̃. sine initto. sine
fine consequent̃. & in corruptibilis.
dsssiaꝵ inmortał. siue in corruptibilis. siue
gens qđ̃ ẽ. utiqͥ sipiens: hoc idẽ dr̃. Non
eni ꝑcepit sapientiã. qua eẽt sapiens . s ipse
sapientia ẽ. Et hec uita eadẽq uirtꝰ. siue¬

Expanded text:
tellectum habet nullum: at illa vita quae Deus est, sentit atque intelligit omnia; et sentit per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem : nam immortalitas ejus vere immortalitas est, in cujus natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. s, sive immortalis, sive incorruptibilis, sive gens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapienda est. Et haec vita, eademqu
Abbreviated transcription (Latin):
tia ñ in s̃. duo uͦ ista sapientia scilicet
atq potentia. ita s int̾ se in homine cõpa¬
rata. ut scã script᷑a diceret. melior ẽ sa¬
piens quã fortis. speciosa porro etiã corꝑa¬
dici solent unũ ex his quatuor qđ eligi¬
mus sapiens eligat᷑. quanis hec quatuor
in dõ ñ in equalia dicenda sint. Nomi¬
na enĩ quatuor: res aũ una ẽ. De tc̃uis
uͦ ultimis quatuor quãuis in dõ idẽ sit

Expanded text:
 duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpdici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit
Abbreviated transcription (Latin):
uit: Bonitas etiã. atq. uisticia. nũqͥd int̾
duei diu̾se sint qualitates dĩ. una bonitas.
alia iusti aidia : Non utiq s ꝙ̃ uisticia:
ipsa bonita  ⁊. h̃s. & ꝗ̃ bonitas. ipsa beati¬
tudo. In corꝑalis. auc̃. uł in corporeus idõ
in corruptibilis. inmutabilis. uiuus. sapiens.
pocens. speciosus uistꝰ. bonꝰ. beatꝰ. sp̃c. hoꝵ¬
omit̃ nouissimuĩ qđ posui: quasi tantũmͦ
uidet᷑ sĩgnificare substantiã. cet̾a uͦ huiꝰ
substantiȩ qualitates. Sed ñ ita ẽ. in illa
in effabili simpliciq nat᷑a. Quic qͥd enĩ
scđm qualitates. illic dici uidet᷑ scđm
substantiã. uł ẽẽntiã intelligendũ ẽ.
Absit enĩ ut spc scd̃m substantiã dicat᷑ dĩ ⁊
bonꝰ scđm qualitatẽ s utrũq scđm substan¬
tiam. Sic omĩa cetã que cõmemorauimꝰ
unde in suꝑiorib libris multa iã diximꝰ.¬

Expanded text:
 Bonitas edam atque iustitia, numquid inter duae diversae sint qualitates Dei ·, una, bonitas; alia, iustitia? Non utique: sed quae iustitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideo incorruptibilis, immutabilis, vivus, sapiens, potens, speciosus, iustus, bonomnium novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, caetera vero hujus substantiae qualitates: sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici videtur, secundum substantiam vel essentiam est intelligendum. Absit enim ut spiritus secundum substantiam dbonus secundum qualitatem: sed utrumque secundum substantiam. Sic omnia cetera quae commemoravimus, unde in superioribus libris multa iam dixim
Abbreviated transcription (Latin):
neget ibi aliquẽ potentissimũ. speciosis¬
Si eͦ hȩc atq huiꝰmodi omĩa. & ipsa tͥ¬
nitas. & in ea singuli dici possunt . uͥ
aut quom tͥnitas apparebit : Redigamꝰ
itaq priꝰ hec plurima. ad aliquã pau¬
citatem. Que uita enĩ dr̃ indõ. ipsa
ẽ. eẽntia eiꝰ atq. nat᷑a. Non itq as̃

Expanded text:
peciosisSi ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ope indiget. ut possit ad
uolui de cogitatione adhibere quale¬
cumq documentũ. quo posset ostendi
quo posset modo ex his que memo¬
ria continentur:. recordantis acies
informat᷑a et tale aliqͥd gignat᷑ di
homo cogitat quale in illo erat ubi
ante cogtionẽ meminerat. quia
facilius dinescit᷑ qđ tẽpore accedit.
et uͥ parens prolẽ spacio cẽporis ante¬
cedit. Nã si nos referamus ad int̾iorẽ
mentis memoriã qua sui meminit
et int̾iorẽ intelligentiã qua se in¬
Sed quia ibi u̾bũ eẽ sine cogitatione
ñ pocest. cogitamus enĩ om̃e qđ dicimꝰ
etiam in illo int̾iore ũbo. qđ ad nulliꝰ
gentis ꝑtinec linguã. in trib potiꝰ
illis imago iste cognoscit᷑. memoria
scilicet intelligentia uoluntate. Hanc
aut̃ nc̃ dico intelligentiã qua in¬
telligimus cogitantes. id ẽ quando
eis reꝑtis q̃ memorie p̾sto fuerant.
s ñ cogitabant᷑. cogitatio nra format᷑.

Expanded text:
divina ope indiget, ut possit ad divina ope indiget, ut possit ad  itaque volui de cogitatione adhibere qualecumque documentum, quo posset ostendi quomodo ex iis quae memoria continentur, recordantis acies informetur, et tale aliquid gignatur ubi homo cogitat, quale in illo erat ubi ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod tempore accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos referamus ad interiorem mentis memoriam qua sui meminit, et interiorem intelligentiam qua se insed quia ibi verbum esse sine cogitatione non potest cogitamus enim omne quod dicimus, etiam illo interiore verbo quod ad nullius gentis pertinet linguam, in tribus potius illis imago ista cognoscitur, memoria scilicet, intelligentia, voluntate. Hanc autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes, id est, quando eis repertis quae memoriae praesto fuerant, sed non cogitabantur, cogitatio nostra formatur;
Abbreviated transcription (Latin):
illã ñ cogitat. qm̃ geometricã de
qua disputat cogitat. Hinc admo¬
nemur eẽ nobis in abdico m̃tis qua
rundã rerũ quasdã noticias et tc̃
mens et meminisse et intelligere
et amare inuenit etiã unde ñ co¬
gitabat qͣndo aliunde cogitabat.
S unde diu ñ cogitauerimꝰ. et
unde cogitare nͥ comoniti ñ ualemꝰ
id nos nescio quo eodẽq miro mͦ
si pocest dici scire nescimꝰ. Neniq
recte abeo qui cõmemorat. ei quẽ
cõmemorat dr̃. stis hoc: s scire ce
nescis. Cõmemorabo. et inuenies ce
scientẽ qđ te nescire putaueras. Iđ agt̃.
et litcẽ que de his reb conscrĩpte
sunt quas res duce ratione ueras
eẽ inuenit lector. ñ quas ueras
eẽ credidit. ei qui scripsit. sic̃ legit᷑
historia. s quas ueras ẽẽ etiã ipse
inuenit siue apud se. siue in ipsa
mentis duce ueritate. Qui uͦ nec
admonitus ualet ista contueri magna
cecitate cordis tenebris ignorantie
demersus ẽ altiꝰ et mirabiliore

Expanded text:
illam non cogitat, quoniam geometricam de illam non cogitat, quoniam geometricam de qua disputat, cogitat. Hinc admonemur esse nobis in abdito mentis quarumdam rerum quasdam notitias, et tunmens, et meminisse, et intelligere, et amare invenit, etiam unde non cogitabat, quando aliud cogitabat. Sed unde diu non cogitaverimus, et unde cogitare nisi commoniti non valemus, id nos nescio quo eodemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte ab eo qui commemorat, ei quem commemorat dicitur: Scis hoc, sed scire te nescis; commemorabo, et invenies te scientem quod te nescire putaveras. Id agunt et litterae, quae de his rebus conscriptae sunt, quas res duce ratione veras esse invenit lector: non quas veras esse credit ei qui scripsit, sicut legitur historia; sed quas veras esse etiam ipse invenit, sive apud se, sive in ipsa mentis luce veritate. Qui vero nec admonitus valet ista contueri, magna caecitate cordis, tenebris ignorantiae demersus est altius, et mirabiliore
Abbreviated transcription (Latin):
ua ꝓpt̃ illud diligentiuis consi¬
deremus exemplum qđ adhibui¬
mus. ubi ostenderetur aliud
eẽ rẽ. quẽq ñ nosse. aliud ñ cogitare
fieriq posse ut nouerit homo. aliqͥd
qđ ñ cogitat. quando ali unde ñ inde
cogitat. Quarũ ꝗͦ uł pluriũ discipli¬
narũ ꝑicꝰ. qͣndo un̾ã cogitat aliã uł
alias etiã si ñ cogitat nouit tam̃. Sed
nũquid recte possumus dicere. iste
musicus nouit quidẽ musicã. s nẽ
eã ñ intelligit. quia ñ eã cogitat.
incelligit aut̃ nc̃ geometricã. hanc enĩ
cogitatꝰ : Absurda ẽ. quantũ apparet
ista sententia. Qd etiã illa sidicamꝰ.
iste musicus nouit quidẽ musicã s
amat aũ nc̃ geometricã. qm̃ nc̃ ipsã
cogitat. ñne similit̾ absurdũ ẽ: Rec¬
tissime uͦ dicimus iste quẽ ꝑspicis de
geometrica disputante. etiã ꝑfectus ẽ.
musicus. Nã et meminit eius disci¬
pline et intelligit et diligit eã.S
quãuis eã ñ erit et ametꝰ tam̃ nc̃

Expanded text:
uapropter diligentius illud consideremus exemplum, quod adhibuimus, ubi ostenderetur aliud esse rem quamque non nosse, aliud non cogitare; fierique posse ut noverit homo aliquid quod non cogitat, quando aliunde, non inde cogitat. Duarum ergo vel plurium disciplinarum peritus, quando unam cogitat, aliam vel alias etiam si non cogitat, novit tamen. Sed numquid recte possumus dicere, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non intelligit, quia eam non cogitat; intelligit autem nunc geometricam, hanc enim nunc cogitat? Absurda est, quantum apparet, ista sententia. Quid etiam illa, si dicamus, Iste musicus novit quidem musicam, sed amat autem nunc geometricam, quoniam nunc ipsam cogitat: nonne similiter absurda est? Rectissime vero dicimus, Iste quem perspicis de geometrica disputantem, etiam perfectus est musicus; nam et meminit disciplinae ejus, et intelligit eam et diligit: sed quamvis eam noverit et amet, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. hinc factũ ẽ. ut eciã ꝑ ext̾iora
sensibiliNa que ꝑ oculos carnis iui¬
dent᷑ legentiũ ducerẽ carditatẽ. In
undecimo scilicet libro. atq indẽ
cũ eis ingrederer ad hominis int̾io
ris eã pocentiã qua rationat᷑ de tẽpo
utrũq discernens. quoꝵ unũ ẽ. supiꝰ.
altum inferiꝰ qđ suꝑiori subdicũ eẽ
debet. Tercio. ꝓͦ aut̃ de munere inferi¬
oris qđ humanarũ rerũ scientiã salubris
continet᷑ ut in haç temporali uita id aga¬
mus qđ consequam ȩt̾nã quanta potui
ueritate ac breuitate disserui. qͣndoqͥdẽ
rectã multiplicẽ. atq copiosam multoꝵ
atq magnoꝵ disputationib multis mag¬
nisq celebrata uno strictĩ uolumine
inclusi ostendens in ipsa. etiã trinitatẽ.
s ñ dũ q̃ dĩ sit unago dicenda. Uii
UIII.

Expanded text:
um est ut etiam per exteriora sensibilia quae per oculos carnis videntur, legentium ducerem tarditatem, in undecimo scilicet libro; atque inde cum eis ingrederer ad hominis interioris eam potentiam qua ratiocinatur de temutrumque discernens, quorum unum est superius, alterum inferius, quod superiori subditum esse debet; tertio decimo autem de munere inferioris, quo humanarum rerum scientia salubris continetur, ut in hac temporali vita id agamus quo consequamur aeternam, quanta potui veritate ac brevitate disserui: quandoquidem rem tam multiplicem atque copiosam, multorum atque magnorum disputationibus multis magnisque celebratam, uno strictim volumine inclusi, ostendens etiam in ipsa trinitatem, sed nondum quae Dei sit imago dicenda. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
de illo dictũ ẽ. Semetipsũ exinaniuit for
ipse ait. Qui dixerit blasfemiã infiliũ ho¬
minis. dimutet᷑ ei. Q aũ dixerit in sp̃m sem̃
dicens. Si ego in spũ dei eicio demonia : cerce
suꝑuenit suꝑuos regnũ dĩ. Et apud isaiã
dic᷑. quã lectionẽ ipse in sinagoga recitauit
et de se coplecã sine scrupulo dubitationus

Expanded text:
de illo dictum est, Semetipsam exinanivit : ipse ait, Qui dixerit blasphemiam in Filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit in Spiritum sdicens: Si ego in Spiritu Dei ejicio daemonia, certe supervenit super vos regnum Dei . Et apud Isaiam dicit, quam lectionem ipse in synagoga recitavit, et de se completam sine scrupulo dubitationis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tib impioꝵ ꝗuis eii nõ uideant.
sicut nec ista lux uidetur. oculis p̾¬
sentata cecoꝵ. Lucet gͦ &̾ in tenebriᷤᷤ
talib quales apłs significat. ubi dicit
Euistis enim aliquando nunc̃ aut̃ lux
in dño. S eã tales tenebrȩ nõ cõp̃hen¬
dunt. Suscepit itaq hominẽ : que ui¬
de homines pot̾ant ut sanati ꝑ fidẽ
postea uiderent quẽ tunc uidere non
pot̾ant. S ne hõ xp̃c eo ipso quo uisi¬
bilit̾ apparebat. non credetur & ds.
tantũq illi tribueret᷑. quantũ homi¬
ni excellentissimȩ gr̃ȩ atq sapiencię
iđo fuit hõ missus. acdõ cui nom̃ erat.
ioħs. Hic uenit in testimoniũ ut testi
moniũ ꝑiberet de lumine. Non erat
ille lum̃ s ut testimoniũ ꝑiberet de
lumine. Tantus enim hõ debuit p̾¬
ibere testimoniũ. de illo qui non tan¬
tũ hõ uerũ etiã dserat. ut in natis
mulierii nemo exurgeret maior ioħe
babtista. Sic enim ille cui maior

Expanded text:
mentibus impiorum, quamuis eum non uideant, mentibus impiorum, quamuis eum non uideant, sicut nec ista lux uidetur oculis praesentata caecorum. lucet ergo et in tenebris talibus, quales apostolus significat, ubi dicit: Fuistis enim ain domino; sed eam tales tenebrae non comprehenderunt. Suscepit itaque hominem, quem uidere homines poterant, ut sanati per fidem postea uiderent, quod tunc uidere non poterant. sed ne homo Christus eo ipso, quo uisibi.iter apparebat, non crederetur et deus tantumque illi tribueretur quantum homini excellentissimae gratiae atque sapientiae. ideo fuit homo missus a deo, cui nomen erat Iohannes. hic uenit, ut testmnes crederent per eum. non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine. tantus enim homo debuit perhibere testimonium de illo, qui non tantum homo uerum, etiam deus erat, ut in natis mulierum. nemo exsurgeret maior Iohanne Baptista; sic enim ille, cui maior
Abbreviated transcription (Latin):
gra quȩ occultabat᷑ in ueteri testam̃to.
iã reuelaretur: in nouo: misit ds filiũ.
suũ factũ ex muliere. Quo nomine ꝓpͥe¬
tate hebraicȩ linguȩ om̃is femina nun-¬
cupatur: siue uiro intacta. siue iã mix¬
ta. Quẽ autẽ filiũ miserit. fieriq ex
muliere uoluit. quantus ille ds sit. qui
hanc humilitatẽ ꝓ salute fideliũ susci¬
ꝑe dignatus fuerit ut agnoscas: nunc
adtende euangeliũ. In principio erat
uerbũ. & uerbũ erat apud đm̃. & dserat
ipso factũ ẽ. nichil. Quod factuĩ: ĩ ipso
uita erat. Et uita erat lux hominũ.
Et lux in tenebris lucet. & tenebrȩ eã
non cophenderunt. Hic gͦ ds̃. uerbũ dĩ
ꝑ quod facta sunt omia. filius dĩ ẽ. in¬
cõmutabilit̾ manens. ubiq p̃sens: nuli
clausus loco. nec partilit̃ ꝑ cuncta di¬
ffusus. tãꝗ minorẽ partẽ habeat. in
minore loco. & in maiore maiorẽ: s
ubiq totus. atq ita non absens. etiã

Expanded text:
gratia, quae occultabatur in uetere testamento, gratia, quae occultabatur in uetere testamento, iam reuelaretur in nouo, misit deus filium suum factum ex muliere, quo nomine proprietate Hebraicae linguae omnis femina nuncupatur sine uiro intacta siue iam mixta. quem autem filium miserit fierique ex muliere uoluerit, quantus ille deus sit. qui hanc humilitatem pro salute fidelium suscipere dignatus fuerit, ut agnoscas, nunc adtende euangelium: In principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat  in ipso uita erat et uita erat lux hominum et lux in tenebris lucet et tenebrae eam non comprehenderunt. hic ergo deus, uerbum dei, per quod facta sunt omnia, filius dei est incommutabiliter manens. ubique praesens, nullo clausus loco nec partiliter per cuncta diffusus, tamquam minorem partem habeat in minore loco et in maiore maiorem, sed ubique totus atque ita non absens etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cant̾ : quãuis. ad ista uitã transitoriã.
ꝑtinentes. Illa quipe t̾rena munera.
in manifesto ꝓmitebant᷑. & tribuebant᷑.
in occulto autẽ illis om̃ib reb nouũ
testam̃tũ figurat. p̃nunciabat᷑ & capie¬
bat᷑. intelligencia paucoꝵ: quos eadẽ
grã ꝓphetico munere dignos fecerat.
Dispensabant gͦ illi scĩ ꝓ congruentia.
temporis testam̃tũ uetus: ꝑtine bant
uͦ ad testanitũ nouu. Nã & quando
tẽporalẽ felicitatẽ agebant. ȩtnã ue¬
ram. & p̃ferendã intelligebant. Et
ista ministrabant in ministerio: ut
illã consequerent᷑ : in p̾mio. Et si quan¬
do paciebant᷑. ad tisa: ad hoc patie¬
bantur ut euidentissimo diuino adiu¬
torio. lib̾ati. glorificarent. dm bonoꝵ
omĩũ largitorẽ. non solũ etiã. sẽpit̾¬
noꝵ quȩ pie sꝑabant. ueru etiã. cẽpo¬
ralui quȩ ꝓpheticȩ gubernabant.
Cũ autẽ uenit plenitido tẽporis. ut

Expanded text:
cantur quamuis ad istam uitam transitoriam cantur quamuis ad istam uitam transitoriam pertinentes. illa quippe terrena munera in manifesto promittebantur et tribuebantur; in occulto autem illis omnibus rebus nonum testamentum figurate praenuntiabatur et capiebatur intellegentia paucorum, quos eadem gratia prophetico munere dignos fecerat. dispensabant ergo illi sancti pro congruentia temporis testamentum uetus, pertinebant uero ad testamentum nouum. nam et quando temporalem felicitatem agebant, aeternam ueram et praeferendam intellegebant et istam ministrabant in mysterio, ut illam consequerentur in praemio. et si quando patiebantur aduersa, ad hoc patiebantur, ut euidentissimo diuino adiutorio liberati glorificarent deum bonorum omnium largitorem non solum sempiternorum. quae pie sperabant, uerum etiam temporalium, quae prophetice gubernabant. Cum autem uenit plenitudo temporis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
riora suꝑiorib. teporalia sepit᷑nis
ne supioꝵ neglectu. & appetitu
ordinata Raritate. se & corpusuũ
cõuertat in melius. Cũ enim sint
om̃s substancię naturalit̾ bonȩ ordo
in eis laudatus honoratur : ꝑuersitas
culpata dãnat᷑. Hec effit᷑ anima ꝑ¬
uerse utens. creaturis. ut ordinacionẽ
effugiat. creatoris: qm̃ si illa male utũ
bonis. ille bene utit̾ etiã malis. Ac ꝑ
hoc illa ꝑuerse bonis utendo fit mala
ille ordinate etiã malis utendo ꝑ ma-¬
net bonus. Qui enim in iuste se ordi¬
nat in peccatis : iuste ordinat᷑ in penis.
Uolens itaq ds̃ ostendere. etiã t̾renatẽ¬
poralẽq felicitatẽ suũ donũ eẽ. nec
aliunde nisi ab illo sꝑari oporteret:
priorib seculi tẽporib dispensandũ
iudicauit testam̃tũ uetus. quod ꝑti¬
neret ad homine uetere. a quo ista
uita nescesse ÷ incipiat. S illȩ felici¬
tates. patrũ dĩ beneficio concessȩ p̾di¬

Expanded text:
riora superioribus, temporalia sempiternis, riora superioribus, temporalia sempiternis, ne superiorum neglectu et appetitu ordinata caritate se et corpus suum conuertat in melius. cum enim sint omnes substantiae naturaliter bonae, ordo in eis laudatus honoratur, peruersitas culpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis, ille bene utitur etiam malis ac per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, ille ordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur in poenis. Volens itaque deus ostendere etiam terrenam temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde nisi ab ipso sperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensandum iudicauit testamentum uetus, quod pertineret ad hominem ueterem, a quo ista uita necesse est incipiat. sed illae felicitates patrum dei beneficio concessae praedi
Abbreviated transcription (Latin):
na felicitas. In÷ quipe homini
anima racionał. s int̾÷ eiusdẽ
racionis usũ. quonã ꝓocius uolũ¬
tate conuertat. utruĩ ad bona ext̃i¬
oris & inferioris an ad bona. intioriꝰ.
suꝑiorisq naturȩ. id÷ utrũ ut fru¬
atur corpore. &e tẽpore. an ut fruat᷑
diuinitate atq et̾nitate. In quadã
quippe medietate posita: infra se
habens corporalẽ creaturã. supra
se aut sui: & corporis. creatorẽ. Po
test igit᷑ anima. racionał etiã tẽpo¬
rali. de corporali felicitate bene uti.
si non se decłit. creature. creatore
neglecto: s eã pocius felicitatẽ fecerĩ
seriure creatori. qui & ipsã suę̧ bo-¬
nitatis habundantissima largitate
donauit. Sic̃ enim bona sunt omĩa
quȩ creauit ds. ab ipsa racionaliciͤ¬
atura. usq ad insimum corpus: ita be¬
ne agit. in his anima racionał si or¬
dinõm seruet : & distinguendo. eli¬
gendo pendendo. subdat minora
maiorib corporalia. spũalib infe¬

Expanded text:
erna felicitas. Inest quippe homini erna felicitas. Inest quippe homini anima rationalis, sed interest ejusdem rationis usu quonam potius voluntatem convertat; utrum ad bona exterioris et inferioris, an ad bona interioris superiorisque naturae; id est, utrum ut fruatur corpore et tempore, an ut fruatur divinitate atque aeternitate. In quadam quippe medietate posita est, infra se habens corporalem creaturam, supra se autem sui et corporis Creatorem. 4. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se dederit creaturae, Creatore neglecto, sed eam potius felicitatem fecerit servire Creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donavit. Sicut enim bona sunt omnia quae creavit Deus, ab ipsa rationali creatura usque ad infimum corpus: ita bene agit in his anima rationalis, si ordinem servet, et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora maioribus, corporalia spiritalibus, infe
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ sit uerbũ dĩ carofac¬
tũ est: Hȩ sunt certȩ quinq tam
breuit̃ cõmemoratę quã abste ꝓ¬
positȩ questiones. Pinde si placet
addamus & ui. &e illud potissimũ
requiramus. quȩ sit grã testam̃ti
noui. Hanc illȩ onis intueantur &
in hanc ut oportunȩ queq potuerit
opus suũ conferat nobis. Hon eo
scilicet ordine quo eas &e tu ꝓposu-¬
isti: & ego recolui: s unaqueq cũ
fuerit nescessaria. uelut uocata
respondeat. & officiũ sui operis im¬
pleat. Ergo ita nascat᷑ exordiũ.
Est quedã uita. hominis carna¬
lib sensib implicata guaudiis¬
in ea ꝑsistere uoluntatis. In hac
quipe in ut̾o matris infans fundi¬
tur. Huius offensiones. quantiĩ po¬
test refugit. uius apetit uolupta¬
tes. Hichil ãplius ualet. S post¬
ea quã uenerit in etatẽ qua in eo
racionis usus euigilet : poterit.
ad uita diuinitus. uolunta te¬
eligere alt̾ã. uitã cuius in m̃te
guaudiũ ẽ. ciuius int̾na. atq et¬

Expanded text:
caro factum est. hae sunt certe quinque tam breuiter a me commemoratae quam abs te propositae quaestiones. proinde, si placet, addamus et sextam et illud potissimum requiramus, quae sit gratia testamenti noui. hanc illae omnes intueantur et in hanc, ut opportune quaeque potuerit, opus suum conferat nobis non eo scilicet ordine, quo eas et tu proposuisti et ego recolui, sed unaquaeque cum fuerit necessaria, uelut uocata respondeat et officium sui operis impleat. ergo ita nascatur exordium. Est quaedam uita hominis carnalibus sensibus implicata, gaudiisin ea persistere uoluntatis. in hac quippe ex utero matris infans funditur, huius offensiones, quantum potest, refugit, huius appetit uoluptates, nihil amplius ualet. sed posteaquam uenerit in aetatem, qua in eo rationis usus euigilet, poterit adiuta diuinitus uoluntaeligere alteram vitam, cujus in mente gaudium est, cujus interna atque aet