comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tabunda dedicationem beatȩ re¬
tributionis expectat. Et qm̃ hȩe
ipsa retributio futurȩ nr̃e sollẽp¬
nitatis intempore uniuersalis re¬
surrectionis et inuisione eiusdem
inquam nunc credimus trinitatis
ꝑficitur: recde domus diuĩ ñ solum
duodecimo mense. s et tercia eius
die completa esse memoratur. Qui¬
a enim dns die tercia resurrexit
amortuis: recte quoq nr̃a resur-¬
rectio triduano potest numero
designari. de qua dicit ꝓpħa. ꝙ
edificatio templi primo anno cyri
regis. et sexto darii anno consum¬
mata qͥ st̃ anni uixta fidem chroni¬
coꝵ quadraginta et quinq. Siqͥ¬
dem cyrus regnauit annis trigin¬
ta. post quem cambises filius eius
annos octo. qui in hoc uolumine
ut iosephus autumat artarxerxes
uocatur: post quẽ magi qui illum
interfecerunt anno uno. Post quos
darius usq ad consumationem
ac dedicationem templi annis sex:
qui sunt ut diximus anni quadra
ginta quinq Queritur aut̃ quo¬

Expanded text:
tabunda dedicationem beatae retabunda dedicationem beatae retributionis exspectat. Et quoniam haec ipsa retributio futurae nostrae solemnitatis in tempore universalis resurrectionis, et in visione ejusdem in quam nunc credimus Trinitatis perficitur, recte domus Domini non solum duodecimo mense, sed et tertia ejus die completa esse memoratur; quia enim Dominus tertia die resurrexit a mortuis, recte nostra resurrectio triduano potest numero designari, de qua dicit propheta: Quia aedificatio templi primo anno Cyri regis, et sexto Darii anno consummata, qui sunt anni juxta fidem chronicorum, quadraginta et quinque. Siquidem Cyrus regnavit annos triginta, post quem Cambises filius ejus annos octo, qui in hoc volumine, ut Josephus autumat, Artaxerxes vocatur: post quem Magi qui illum interfecerunt, anno uno post quos Darius usque ad consummationem ac aedificationem templi, annis sex: qui sunt, ut dginta quinque. Quaeritur autem quo
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ꝓfectionis. quȩ hoc numen
continetur. Maxime ꝓpter sumai
apłoꝵ. in quoꝵ fide ac doctrina
cła perficitur. Item duoden arius
numerus ideo ꝑfectionem rectȩ
fidei et oꝑationis designant: q
siue tria ꝑ quatuor. siue quatum
per tria multiplices. duo decim
consummiabis. Tria aut̃ ad fidem me¬
rito propter confessionem sc̃ȩ trini¬
tatis referuntur. Quatuor ad opus
bonum. propter totidem uirtutes
excellentiores. prudentiam. fortitu¬
dinem. temperantiam. et iusticiã.
Quarum liber sapientiȩ in laudibus
ipsius sapientiȩ. ita meminit dics.
Sobrietatem enim et prudentiam
docet. et iusticiam. et uirtutẽ. qui¬
bus utilius nichil ẽ inuita
hominis. Recte ergo do-¬
mus dñi septimo mense in cho¬
atha. et duodecimo ẽ ꝑfecta. acde¬
dicata: quia mens electoꝵ gratia
scĩ sp̃c in lustratur. ut ad ꝑfectionẽ
bonȩ oꝑationis ꝑueniat. cum fide
scẽ et indiuiduȩ trinitatis. sicq le¬

Expanded text:
tiam perfectionis, quae hoc numero tiam perfectionis, quae hoc numero continetur, maxime propter summam apostolorum, in quorum fide ac doctrina Ecclesia perficitur. Item duodenarius numerus ideo perfectionem rectae fidei et operationis designat, quia sive tria per quatuor, seu quatuor per tria multiplices, duodecim consummabis. Tria autem ad fidem merito propter confessionem sanctae Trinitatis referuntur; quatuor ad opus bonum, propter totidem virtutes excellentiores, prudentiam, fortitudinem, temperantiam, et justitiam; quarum liber Sapientiae, in laudibus ipsius sapientiae ita meminit, dicens: Sobrietatem enim et prudentiam docet, et justitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominis . Recte ergo domus Domini septimo mense inchoata, et duodecimo est perfecta ac dedicata; quia mens electorum gratia Spiritus sancti illustratur, ut ad perfectionem bonae operationis perveniat cum fide sanctae et individuae Trinitatis, sicque lae
Abbreviated transcription (Latin):
misso iherosolimam plurimo auri.
et argenti pondere uississe. ut si
quid minus in edificatioͫ uł inor¬
natu templi siue uasoꝵ eius esset
completum. ex ipsa quam miserat
et donauerat pecunia ꝑficeretur.
Nam et etra illuc ꝓperante scriptun
est. quod idem rex cum principibus
et consiliariis suis plurimum argn¬
ti et auri. et uasoꝵ preciosoꝵ mise¬
rit ad templum. Ubi inter alia po
tera quibus opus fuerre in do¬
mo dei tui quantum cumq
necesse est ut expendas. cla sta¬
bis detbesauro et defisco
regis. Mensis aut̃ adar cuius
die tercia domus dnĩ completa ẽ.
ipse ẽ qui apud nos marcius uocã
cursum lunȩ solet appellare. Nȩc
uacat amysterio. quod domus dñ
quȩ septimo mense in ȩdificio altan
concepta ẽ. duodecimo ẽ mense ꝑfe¬
ta. Coepta ẽ enim initio septimi m̃¬
sis: quia omne quod facimus bo¬
incipimus. et hac comitante ad
ꝑfectionem tendimus. Cõpleta aut
est duodecimomense obsignifican¬

Expanded text:
misso Hierosolymam plurimo auri misso Hierosolymam plurimo auri et argenti pondere, jussisse, ut si quid minus in aedificatione, vel in ornatu templi, sive vasorum ejus esset completum, ex ipsa quam miserat et donaverat pecunia perficeretur. Nam et Ezra illuc properante scriptum est, quod idem rex cum principibus et consiliariis suis plurimum auri et argenti, et vasorum pretiosorum, miserit ad templum. Ubi inter alia posae: Sed et caetera quibus opus fuerit in domo Dei tui, quantumcunque necesse est ut expendas, dabis de thesauro et de fisco regis . Mensis autem Adar, cujus die tertia domus Domini completa est, ipse est qui apud nos Martius vocatucursum lunae solet appellare. Nec vacat a mysterio, quod domus Domini, quae septimo mense in aedificio altaris coepta est, duodecimo est mense perfecta. Coepta est enim initio septimi mensis; quia omne quod facimus bo sancti, incipimus, et hac comitante ad perfectionem tendimus. Completa est autem duodecimo mense, ob significan
Abbreviated transcription (Latin):
ut in ȩugłio. ubi docente in templo
dño mulierem in adulterio depre¬
hensam adduxere pharisei et scri¬
be. quam nullatenus nisi in porti¬
cus templi aliquas introducere
potuerunt: aliquando separatim
sub nonomine gazophilatioꝵ. siue
ex edrarum. siue porticuum. sine a¬
trioꝵ. Unde ẽ illud psalmistȩ. Qui
statis indomo dnĩ: in atriis domꝰ
dei nrĩ. Et edificauerunt et con¬
struxerunt iubente deo isrł. et
iubente cyro et dario. et artarxer¬
xe regibus ꝑsarum: et compleue¬
runt domum istam usq ad diem
terciam mensis adar. qui ẽ annus
sextus regni darii regis. Artar
xerxen dicit illum. qui post dari¬
um regnauit: cuius tempore ezras
debabylone iberosimam ascendit.
Queritur aut̃ quomͦ dicatur ubente
non solum cẏro et dario. s artar¬
xerxe domum dei esse constructã.
cum continuo sub iungitur. eam
regnante adhuc dario fuisse com¬
pletam. ac dedicatam. nisi forte
credendum ẽ etiam artarxerxen

Expanded text:
ut in Evangelio, ubi docente in templo ut in Evangelio, ubi docente in templo Domino mulierem in adulterio deprehensam adduxere Pharisaei et Scribae , quam nullatenus nisi in porticus templi aliquas introducere potuerunt; aliquando separatim, sub nomine gazophylaciorum, sive exedrarum, sive porticuum, sive atriorum. Unde est illud Psalmistae: Qui statis in domo Domini, in atriis domus i Addo: et aedificaverunt et construxerunt, jubente Deo Israel, et jubente Cyro, et Dario, et Artaxerxe, regibus Persarum: et compleverunt domum Dei istam usque ad diem tertium mensis Adar, qui est annus sextus regni Darii regis. Fecerxerxen dicit illum qui post Darium regnavit, cujus tempore Ezras de Babylone Hierosolymam ascendit. Quaeritur autem quomodo dicatur, jubente non solum Cyro et Dario, sed et Artaxerxe, domum Dei esse constructam; cum continuo subjungitur, eam regnante adhuc Dario fuisse completam ac dedicatam. Nisi forte credendum est etiam Artaxerxen,
Abbreviated transcription (Latin):
ta. contrarium ȩstimet huic sacrȩ
quam exponimus hystoriȩ: in qua
scriptum ẽ scdo anno cyriregis fun¬
datum esse acementariis templum
multum gaudente et conlaudante
dm̃ popło. Namq tunc ipsius tem¬
pli fundatio descripta ẽ. id ẽ domꝰ
sc̃ẽ interioris. euius mensuras spe¬
cialiter et regum et paralipomenon
historia refert: nunc aut̃ cum ȩdifi¬
catione domus ipsius etiam porti¬
cuum et gazophilatioꝵ quȩ ipsam
domum undiq uersum in gyro am¬
biebant. ȩdificia fundamenta nar¬
rantur. Quorum in libro paralyme¬
non ita fit mentio. Fecit etiam atri¬
ũ sacerdotũ & basilicã grandẽ ostia ĩ
basilica ꝗͣ ter̃ ere. inqua basilica tẽplo
circumposita. et popłs ad orandũ
consistere. et custodes ac ianitores
templi ꝑ uices suas die noctuq so¬
lebant excubare. sicut idem liber
paralypomenon abundantissime
docet hȩc aliquando generaliter¬
cum ipso templo commemoratur.

Expanded text:
nta, contrarium aestimet huic sacrae nta, contrarium aestimet huic sacrae quam exponimus historiae in qua scriptum est: Secundo anno regis Cyri fundatum esse a caementariis templum, multum gaudente et collaudante Deum populo . Namque tunc ipsius templi fundatio descripta est, id est, domus sanctae interioris, cujus mensuras specialiter et Regum et Paralipomenon historia refert. Nunc autem cum aedificatione domus ipsius etiam porticuum et gazophylaciorum, quae ipsam domum undique versum in gyro ambiebant, aedificia fundata narrantur, quorum in libro Paralipomenon ita fit mentio: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basilica, quae texit aere . In qua basilica templo circumposita, et populus ad orandum consistere, et custodes ac janitores templi per vices suas die noctuque solebant excubare, sicut ibidem liber Paralipomenon abundantissime docet. Haec aliquando generalitercum ipso templo adnumeratur;
Abbreviated transcription (Latin):
ponite suꝑ cor uestrum. Numquid
iam semen ingermine: et adhuc ui¬
nea et ficus. et malo granatum. et lig¬
num oliuȩ non floruit: Ex die ista be¬
nedicam. Quod ueraciter fuisse pre¬
dictum. ipse exitus rerum docuit.
S et omnes prophetȩ immo omnes
saerȩ auctores seripturȩ prospera
structoribus scẽ ęccłȩ id ẽ doctoribꝰ
pollicentur: si non ipsi aduersitatibꝰ
fatigati a labore scõ quiescant. Ad¬
erit namq diuinum auxilium. quo
cepta domus dni in auditorum cor¬
da credendo ac bene uiuendo com¬
pleatur. Adueniat architectis eisdẽ
benedictio frugum. uineȩ. fici ma¬
lo granati. et oliuȩ. idẽ abundantia
copiosior sp̃italium charismatum:
quȩ absq ulla dubietate tanto nobis
a dño largius prestabitur. quanto
diligentius habitaculum gloriȩ illius
siue in nobis ipsis seu inꝓximoꝵ cordi¬
bus extruere satẽgerimus. Neq ali¬
quis hoc quod idem aggeus ait sub
dario rege templi esse iacta fundam̃¬

Expanded text:
ponite super cor vestrum: Nunquid ponite super cor vestrum: Nunquid jam semen in germine est? et adhuc vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae non floruit ex die ista Aggaei II? Quod veraciter fuisse praedictum, ipse exitus rerum docuit. Sed et omnes prophetae, imo omnes sacrae auctores Scripturae prospera structoribus sanctae Ecclesiae, id est, doctoribus pollicentur, si non ipsi adversitatibus fatigati, a labore sancto quiescant. Aderit namque divinum auxilium, quo coepta domus Domini in auditorum corde credendo ac bene vivendo compleatur. Adveniet architectis eisdem benedictio frugum vineae, fici, malogranati, et olivae, id est, abundantia copiosior spiritualium charismatum, quae absque ulla dubietate tanto nobis largius a Domino praestabitur, quanto diligentius habitaculum gloriae illius, sive in nobisipsis, seu in proximorum cordibus exstruere sategerimus. Neque aliquis hoc quod ait Aggaeus, sub Dario rege templi esse jacta fundame
Abbreviated transcription (Latin):
bantur. Et nunc quoq confluent¬
bus ad fidem popłis. et aliquando
etiam his qui foris sunt paci illius
fauentibus: Seniores uideoꝵ hoci
illi qui sede magisterii sunt digni
plo ȩdificant. ac ꝓsꝑantur. quias
si aliquandui antiquus hostis im¬
pugnet. inuenit tamen sermo de
aliquos in quibus uincat. ac fugi¬
tis aduersariis muros ueritatis
extruat. Et prosꝑabantur ins¬
ꝓpħȩ. quia si ȩdificando templo insi¬
sterent: mox donante dnõ et opus
ipsum complerent. et bonis quoq
omibus pro mercede deuotionis lar¬
guis abundarent. E quibus ẽ illud
rachariȩ. Manꝰ ⁊ orobabel ftindauert̃ domũ
istam. et manus eius perficient eam.
et scietis. quia dñs exercituum mi¬
sitIme aduos. Hoc ẽ. cum uideri¬
tis  templum ab ipso zorobabel a
quo ẽ fundatum esse ꝑfectum: tẽ
intelligetis me missum adnõ. et qͤ
locutus sum ipso mandante dixisse.
Item aggeus. Adie inquit uicesima
et quarta noni mensis. adie qua fun¬
damenta iacta sunt templi dñi:

Expanded text:
tc. E nunc quoque confluentibus ad fidem populis, et aliquando etiam ex his qui foris sunt, paci illius faventibus, seniores Judaeorum, hoc est illi qui sede magisterii sunt digni, plo aedificant ac prosperantur; quia etsi aliquandiu antiquus hostis impugnet, invenit tamen sermo Dei aliquos, in quibus vincat, ac fugatis adversariis muros veritatis exstruat. Et prosperabantur jsi aedificando templo insisterent, mox donante Domino, et opus ipsum complerent, et bonis quoque omnibus pro mercede devotionis largius abundarent. E quibus est illud Zachariae: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus perficient eam; et scietis, quia Dominus exercituum misit me ad vos . Hoc est, cum videritis templum ab ipso Zorobabel, a quo est fundatum, esse perfectum, tunc intelligetis missum a Domino, et quae locutus sum, ipso mandante, dixisse. Item Aggaeus: A die, inquit, vigesimo et quarto noni mensis, a die qua fundamenta jacta sunt templi Domini,
Abbreviated transcription (Latin):
qñ eos qͦs nobis suꝑna dispositio cõmisit tais
insticuendo ac elocendo exhibemusqͥ ur
rep̃hensibiles inueniantur ⁊ apti thesauro
aulȩ cȩlestis. hoc ẽ seclibus inder¬
nȩ pacis. ac lucis. Et hoc non ui¬
dicio quorum libet hominum qui
facile possint falli. s examine be
merito principes sacerdotum. at
leuitarum. et duces familiarum
isrł. hoc ẽ uiroꝵ siue animarum
dm̃ udentium sunt intelligen¬
di. De quibus psalmista dño
Constitues eos inquit principes
suꝑ omnem terram. Et de quibus
salomon in ȩccłȩ laudibus: Nobi¬
lis inquit inportis uir eius. qͥn¬
do sederit cum senatoribus terrȩ
Inportis aut̃. in discrimine dicit.
mus ergo aflumine ahauua. du¬
odecimo die mensis primi. ut ꝑ¬
geremus ihrłm: et manus di nr̃i
fuit suꝑnos. et liberauit nos de
manu immici et insidiatoris in
uia. Et uenimus in ihrłm. et man¬
simus ibi tribus diebus. Die aũt
quarto appensum ẽ argentum et
aurum. et uasa in domo dñi. ꝑ¬

Expanded text:
 eos quos nobis superna dispositio commisit, tales instruendo ac docendo exhibemus, qui irreprehensibiles inveniantur, et apti thesauro aulae coelestis, hoc est sedibus internae pacis ac lucis; et hoc non judicio quorumlibet hominum qui facile possint falli, sed examine beamerito principes sacerdotum ac Levitarum, et duces familiarum Israel, hoc est virorum sive animarum Deum videntium sunt intelligendi. De quibus Psalmista Domino: Constitues, inquit, eos principes super omnem terram . Et de quibus Salomon in Ecclesiae laudibus: Nobilis, inquit, in portis vir ejus, quando sederit cum senatoribus terrae . In portis autem, in discrimine dicit mus ergo a flumine Aava duodecimo die mensis primi, ut pergeremus Jerusalem: et manus Dei nostri fuit super nos, et liberavit nos de manu inimici et insidiatoris in via. Et venimus Jerusalem, et mansimus ibi diebus tribus. Die autem quarta appensum est argentum, et aurum, et vasa in domo Dei
Abbreviated transcription (Latin):
acementariis templo dnĩ stant
cum conuersis ab erroie peccato¬
ribus. et fundata in corda illon
fide ac dilectione xpĩ. congaudent
om̃s qui audiunt ȩccłarũ magi¬
stri. seq ipsos solertius oꝑibus
bonis ornantes. tubis doctrine
salutaris intonant. quatinus
et exemplo uirtutum. et horta¬
mento sermonum aduuent bo¬
nitendo ad gram xp̃i conuenire.
uel nuꝑ alios adgrãm xp̃i docen¬
do conuerterem. Stant et leuite ut lau¬
dent dm̃ in cymbalis: cum etiã scđi
ordinis ministri ad informationem
neophitoꝵ piis actibus suo condito¬
ri deseruiunt. Et hoc inmutuȩ dulce¬
dine caritatis. Cymbala namq quȩ
se inuicem tangunt ut resonent: ap¬
tissime oꝑa caritatis exprimunt.
quibus alterutrum se scĩ ad laudẽ
sui excitant auctoris. Laudant eti¬
am illum ꝑ manum dauid regis
isrł: cum ipsius dnĩ et saluatoris
ea quȩ ꝑ carnem gessit oꝑa diligen¬
ter considerare. et in quantũ suf¬
ficiunt inuitari satagunt. Pluri¬

Expanded text:
a caementariis templo Domini, stant a caementariis templo Domini, stant cum conversis ab errore peccatoribus, et fundata in corde illorum fide ac dilectione Christi, congaudent omnes qui audiunt Ecclesiarum magistri; seque ipsos solertius operibus bonis ornantes, tubis doctrinae salutaris insonant, quatenus et exemplo virtutum, et hortamento sermonum adjuvent bonitendo ad gratiam Christi convenire, vel nuper alios ad gratiam Christi docendo convertere. Stant et Levitae, ut laudent Deum in cymbalis, cum etiam secundi ordinis ministri ad informationem neophytarum piis actibus suo Conditori deserviunt, et hoc in mutuae dulcedine charitatis. Cymbala namque, quae se invicem tangunt ut resonent, aptissime opera charitatis exprimunt, quibus alterutrum se sancti ad laudem sui excitant auctoris. Laudant etiam illum per manum David regis Israel, cum ipsius Domini et Salvatoris ea quae per carnem gessit opera diligenter considerare, et in quantum sufficiunt imitari satagunt. Pluri
Abbreviated transcription (Latin):
Oagna omium ꝑsonarum deuotio
ostenditur. cum funclato templo
dni et sacerclotes et leuite. et om̃i
popłs uxta suum quiq gradũ
misccłiam dnĩ laudabat. sacerdo¬
tes quidem scĩs ornati uestibus.
ꝓ ut stante ad huc templo consue
uerant tubis ꝑsonantes. et cor
popłi ad suauitatẽ suꝑnȩ laudis
accendentes. leuitȩ aut̃ incymba¬
lis benesonantibus ymnos dño con¬
muni affectum sui cordis in laudan
do dnm ostendens. Laudabant
aut̃ dñm leuitȩ ꝑmanus dauid.
sieͣut morganis quȩ ipse fecit. siue
psalmos quos ipse instituit conci¬
nentes. siue quia dauid incolloca¬
tione arche principem fecit ad con¬
fitendum dño asaph. et fr̃s eius:
ut uerba dierum testantur. Deqͦ
rursum dicitur. quia filii eius sub
manu ipsius erant ꝓpħantes uix¬
ta regem. Merito et hoc in loco
cum filii asaph laudarent et con¬
fiterentur dnm̃ ꝑmanus dauid:
hoc ẽ iuxta dispositionẽ eius hoc
fecisse intelligendi sunt. Iuxta
misticum ergo sensum fundato

Expanded text:
agna omnium personarum devotio ostenditur, cum fundato templo Domini, et sacerdotes, et Levitae, et populus omnis, juxta suum quique gradum misericordiam Domini laudabant. Sacerdotes quidem sanctis ornati vestibus, prout stante adhuc tverant, tubis personantes et cor populi ad suavitatem supernae laudis accendentes; Levitae in cymbalis bene sonantibus hymnos Domino conmuni affectum sui cordis in laudando Dominum ostendens. Laudabant autem Dominum Levitae per manus David, sive in organis, quae ipse fecit; sive psalmos, quos ipse instituit, concinentes, sive quia David in collocatione arcae principem fecit ad confitendum Domino Asaph et fratres ejus, ut Verba dierum testantur, de quo rursum dicitur: Quia filii ejus sub manu ipsius erant, prophetantes juxta regem . Merito et hoc in loco, cum filii Asaph laudarent et confiterentur Domino, per manus David, hoc est juxta dispositionem ejus hoc fecisse intelligendi sunt. Juxta mysticum vero sensum, fundato
Abbreviated transcription (Latin):
pli. de qua scriptura cum p alatiũ
regis salomonis fabricaretur ita
cominemorat. Fecit et atrium ma¬
ius rotundum trium ordinũ de
lapidibus sectis: et uniuis ordinis
dolata cedro. Nec non in atrio do¬
mus dñi interiori et inportica do¬
mus. Sed et uasa templi dei au
rea et argentea quȩ nabuchodo¬
nosor tulerat de templo ihrłm. et
attulerat in babylonem: reddan¬
tur et referantur in ibrłm in locũ¬

Expanded text:
pli, de qua Scriptura, cum palatium pli, de qua Scriptura, cum palatium regis Salomonis fabricaretor, ita commemorat: Fecit et atrium majus rotundum trium ordinum de lapidibus sectis, et unius ordinis de dolata cedro, necnon et in atrio domus Domini interiori, et in porticu domus . Sed et varea et argentea, quae Nabochodonosor tulerat de templo Ierusalem et adtulerat ea in Babilonem, reddantur et referantur in templo
Abbreviated transcription (Latin):
tis latitudinis. Porro altitudinis
ut regum hystoria scribit usq ad
de alios triginta cubitos usq ad
cenaculum suꝑuis. quo usq altitu¬
do porticuum ascenciebat ut iose¬
pbus testatur: deinde alios. hx.
usq ad summũ tecti. id ẽ simul
centum iuginti cubitos. ut uerba
dierum docent. Quomͦ aut̃ dicit
ordines ponendos de lapidibus
inpolitis tres. et sic ordines de
lignis nouis. cum templum omẽ
suerit interius cedro uestitum. nͥ
forte psarum erat moris. ita tem¬
pla facere uariato. ut terni oꝑis lapi¬
dum eent ꝑ parietes. et quartus de
lignis fabre factis: Et hoc quoq in
templo iherosolimoꝵ eodem mͦ fieri
debere putauit. Anforte de atrio sa¬
cerdotum intelligendum ẽ eũ dixis¬
se. quod circa templum ingyro fac¬
tum tres ordines habebat lapidũ
politoꝵ et quartum lignoꝵ cȩdri.
erat ꝗ ad stantibus ũsq ad pectꝰ
ad altum. aut certe de porticu do¬
mus diũ qui erat ante faciem tem-¬

Expanded text:
tos latitudinis. Porro altitudinis, tos latitudinis. Porro altitudinis, ut Regum historia scribit, usque ad de alios triginta cubitos usque ad coenaculum superius, quousque altitudo porticuum ascendebat, ut Josephus testatur ; deinde alios sexaginta usque ad summum tecti; id est, simul centum viginti cubitos, ut Verba dierum docent. Quomodo autem dicit ordines ponendos de lapidibus impolitis tres, et sic ordines de lignis novis, cum templum omne fuerit interius cedro vestitum? nisi forte Persarum erat moris ita templa facere opere variato, ut terni ordines lapidum essent per parietes, et quartus de lignis fabrefactis: et hoc quoque in templo Hierosolymorum eodem modo fieri debere putavit. An forte de atrio sacerdotum intelligendum est eum dixisse, quod circa templum in gyro factum, tres ordines habebat lapidum politorum, et quartum lignorum cedri, eratque astantibus ad pectus usque altum; aut certe domus Domini, quae erat ante faciem tem
Abbreviated transcription (Latin):
loci in quo hȩ litterȩ sunt inuen¬
tȩ: ita posuit. Et inuentus ẽ mes
bathanis construeta turrȩ in
gione medica. Porro alia transa¬
tio sic habet. Inegbathana inedi¬
ficatione tutissime regionis me¬
doꝵ .Unde ueri simile uidetur.
quod nom̃ mecdena ñ aliud qui
mediam significet. Quod aut̃
sequitur. Et ut ponant funclam̃¬
ta sub portantia altitudinem cubi¬
torũ sexaginta. et latitudinem cu¬
bitoꝵ sexaginta. Ordines ergo de
lapidibus inpolitis tres. et sic or¬
dines de lignis nouis: non ẽ nob̃¬
exponendum. quia neq in priori
templi ȩdificatione. neq in posteri¬
ori aliquid harũ mensurarũ uł hu¬
iusmodi oꝑis inuenitur. Unde col¬
ligitur hoc cyrus de suo sensu ꝓ¬
tulisse: et mensuram siue orclinem
oꝑis. ut sibi congruum uidebat᷑
adnotasse. Siquidem templũ ut
uerba dierum narrant. in mensu¬
ra Prima hoc ẽ intra muros
interioris habebat sex agrnta cu¬
bitos longitudinis. uiginti cubi¬

Expanded text:
loci in quo hae Cyri litterae sunt invenloci in quo hae Cyri litterae sunt inventae, ita posuit: Et inventus est in Ecbatanis constructa turre, in regione Mediae codex. Porro alia translatio sic habet: In Ecbatana, in aedificio tutissimo regionis Medorum. Unde verisimile videtur, quod nomen Medena, non aliud quam Mediam significet. Quod autem sequitur: Et ut ponant fundamta subportantia altitudinem cubitorum sexaginta et latitudinem cubitorum sexaginta, ordines de lapidibus impolitis tres et sic ordines de lignis novis. exponendum; quia neque in priore templi aedificatione, neque in posteriore aliquid harum mensurarum vel hujusmodi operis invenitur. Unde colligitur hoc Cyrus de suo sensu protulisse, et mensuram sive ordinem operis, ut sibi congruum videbatur, annotasse; siquidem templum, ut Verba dierum narrant, in mensura prima, hoc est intra muros interiores, habebat sexaginta cubitos longitudinis, viginti cubi
Abbreviated transcription (Latin):
onem templi. diligent̃ et ipse cũ
sius ut otius opus ꝑficeretur
auxilium ferre curauit: ut inse¬
quentibus scriptum ẽ. Quȩ cun¬
cta menti et actioni conueniunt
coꝵ. qui ingentili prius uita cons¬
tituti. conuersationem sc̃ȩ ȩccłȩ re
pente uisam obstupescere. dein ra¬
tionem eiusdẽ religionis audire
ac discere student: Atq ad ultimũ
agnito quod hȩc ło cęli et t̾rȩ qui
ẽ solus ds uerus originem sumpse¬
rit. et ip̃si eius sacramentis creden¬
tes cõmunicare. eiusq ad ȩclificiũ
iuuare letantur. Uerum darius
rex accepta ducis et consiliatorum
eius ȩpła: quid egerit uideamus.
unc inquit darius rex
p̃cepit. et recensuerunt inbibli¬
otheca libroꝵ qui erant repositi
inbabylonȩ. et inuentum ẽ ineg¬
batanis quod ẽ castrum in medena
ꝓuincia uolumen unum. Talisq
scriptus erat in eo commentarius.
Inanno primo cyri regis. cyrus
immolent hostias. Iosephus nom̃¬

Expanded text:
one templi diligenter, et ipse cum one templi diligenter, et ipse cum suis, ut totius opus perficeretur, auxilium ferre curavit, ut in sequentibus scriptum est. Quae cuncta menti et actioni conveniunt eorum, qui in gentili prius vita constituti, conversationem sanctae Ecclesiae repente visam obstupescere, deinde rationem ejusdem religionis audire ac discere student; atque ad ultimum agnito, quod haec a Deo coeli et terrae, qui est solus Deus verus, originem sumpserit, et ipsi ejus sacramentis credentes communicare, ejusque aedificium juvare laetantur. Verum Darius rex, accepta ducis et consiliatorum ejus epistola, quid egerit videamus. unc Darius rex praecepit: et recensuerunt in bibliotheca librorum, qui erant repositi in Babylone, et inventum est in Ecbatanis, quod est castrum in Medena provincia, volumen unum, talisque scriptus erat in eo commentarius: Anno primo Cyri regis: Cyrus immolent hostias,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ȩccłȩ. nec se credituros ab negant.
si hanc ueram eẽ ac iustam diuinita¬
tis culturam intelligere possint.
Deniq audiens asenibus iudeoꝵ
cum rationem suȩ ȩdificationis red¬
derent. Nos sumus serui dei cȩli
et t̾̃rȩ. et edificamus templum qcł
erat extructum ante hos annos
multos. quodq rex isrł magnus
ȩdificauerat et extruxerat. Post¬
quam aut̃ ad iracundiam ꝓuoca¬
uerunt patres nr̃i dm̃ cęli. et tra¬
didit eos in manu nabuchodono¬
sor regis babylonis. chaldei do¬
mum quoq aa hanc destruxer̃t
et cȩtã. Quȩ de renouatione eius¬
dem templi quȩ ꝑ cyrum p̃cepta
ẽ responderunt: niebil ultra cum
sius consiliariis contra dicere. ne¬
q edificantes uolebat impedire.
Uerum simplici animo ꝑquirebat.
utrumnã eyrus templũ ȩdificari
iussisset: et utrum ipse darius hoc
edificari uellet. Agnita aut̃ uolun¬
tate utriusq regis suꝑ ȩdificati¬

Expanded text:
tur Ecclesiae; nec se credituros abnegant, tur Ecclesiae; nec se credituros abnegant, si hanc veram esse ac justam divinitatis culturam intelligere possint. Denique audiens a senibus Judaeorum, cum rationem suae aedificationis redderent: Nos sumus servi Dei coeli et terrae, et aedificamus templum, quod erat exstructum ante hos annos multos, quodque rex Israel magnus aedificaverat et exstruerat. Postquam autem ad iracundiam provocaverunt patres nostri Deum coeli, et tradidit eos in manu Nabuchodonosor regis Babylonis Chaldaei, domum quoque hanc destruxit; et caetera, quae de renovatione ejusdem templi, quae per Cyrum praecepta est, responderunt; nil ultra cum suis consiliariis contradicere, neque aedificantes volebat impedire; verum simplici animo perquirebat, utrumnam Cyrus templum aedificari jussisset, et utrum ipse Darius hoc aedificari vellet. Agnita autem voluntate utriusque regis, sive aedificati
Abbreviated transcription (Latin):
cti et iustificati ocius hune acd
eẽ desiderant. Illa ergo epła insi¬
diosis. hȩc amicalibus ẽ seripta lit¬
teris. Et merito. quia illa asama¬
ritis. hostibi utiq iudeoꝵ. hȩc
aut̃ missa ẽ adduce regionis qui
erat transflumen. hoc ẽ inferioris
syriȩ acphenicisri. et a sociis eius.
qui nullas con tra uideos inimi¬
citias habuere domesticas. s tan¬
tum regis a quo potestatem du¬
catus accȩꝑunt: uoluntatẽ scire
et exequi curabant . Undle recte
samaritȩ qui primam scribentes
ȩpłam animos regis aduersus
structores templi accenderunt.
hereticis comparantur: qui ȩccłam
sepe intantum feda peste com ma¬
culant. ut etiam gentilibus ex¬
osam redclant. eoꝵq furorem
aduersus illam exeitent. Porro
dux iste syriȩ qui regẽ de opere
domus dñi non accusando instigat.
s consulendo int̾rogat: eoꝵ recte ima¬
ginem exprimit. qui adhuc ingen¬
tilitate positi fidem et oꝑa miran¬

Expanded text:
cti et justificati, ocius hunc ad cti et justificati, ocius hunc ad se desiderant. Illa ergo epistola insidiosis, haec amicalibus est scripta litteris; et merito, quia illa a Samaritis hostibus ubique Judaeorum; haec autem missa est a duce regionis, qui erat trans flumen, hoc est inferioris Syriae ac Phoenicis, et a sociis ejus, qui nullas contra Judaeos inimicitias habuere domesticas, sed tantum regis, a quo potestatem ducatus acceperunt, voluntatem scire et exsequi curabant. Unde recte Samaritae, qui primam scribentes epistolam, animos regis adversus structores templi accenderunt, haereticis comparantur, qui Ecclesiam saepe in tantum foeda peste commaculant, ut etiam gentilibus exosam reddant, eorumque furorem adversus illam excitent. Porro dux iste Syriae, qui regem de opere domus Dei non accusando instigat, sed consulendo interrogat, eorum recte imaginem exprimit, qui adhuc in gentilitate positi, fidem et opera miran
Abbreviated transcription (Latin):
dei uelut politus extiterat. altero
qui idolatriȩ mancipatus. nulla
sp̃alium architectoꝵ industria.
nullo pietatis eultu deformitatẽ
agrestis ac terrenȩ mentis exue¬
rat. Quodq sequitur in eadem
epła. et ligna ponuntur inpari¬
etibus: ligna quȩ ad munimentũ
uł ornatum erant parietum tẽ¬
pli adposita. eandem scõꝵ uitã
inornatu scẽ ȩccłȩ. quam et lapi¬
des signant. iuxta quod et sup̃
docuimus. Quoꝵ uidelicet ligno¬
rum meminit ꝓpħa in psalmo. in
quo domus dr̃i ȩdificatur post
captiuitatẽ. Tunc exultabunt oĩa
ligna siluarum ante faciem dñi
quia uenit: qm̃ uenit udicare ter¬
ram. Exultant quippe corda quon
paternȩ traditionis excidi. atq in
ȩdificationẽ domus dñi meruere
transferri. Exultant aut̃ ante fa¬
ciem dñĩ: qm̃ uenit iudicare t̾ram
Cuius districtionem uidieii salubri¬
ter timendo puenerunt. et cuius
aduentum quondã peccatores
poterant timere:iam nunc corre¬

Expanded text:
Dei velut politus exstiterat; altero, Dei velut politus exstiterat; altero, qui idololatriae mancipatus, nulla spiritualium architectorum industria, nullo pietatis cultu deformitatem agrestis ac terrenae mentis exuerat. Quodque sequitur in eadem epistola: Et ligna ponuntur in parietibus. Ligna quae ad monimentum vel ornatum erant parietum templi apposita, eamdem sanctorum vitam in ornatum sanctae Ecclesiae, quam et lapides signant, juxta quod supra docuimus. Quorum videlicet lignorum meminit propheta in psalmo, in quo domus Domini aedificatur post captivitatem: Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum ante faciem Domini quia venit, quoniam venit judicare terram . Exsultant quippe corda superpaternae traditionis excidi, atque in aedificationem domus Domini meruere transferri. Exsultant autem ante faciem Domini, quoniam venit judicare terram; cujus districtionem judicii salubriter timendo praevenerunt, et cujus adventum quondam peccatores poterant timere, jam nunc corre
Abbreviated transcription (Latin):
uo: quem ipsi quidẽ inpolitũ rey¬
perunt. s poliendo aptum ẽ ȩdi¬
ficio domus dñi fecerunt. Nam
et si ueterum lapidum qui sicut
iheremias plangens ostendit di¬
sꝑsi erant incapite omium
platearum aliqui remanserunt:
nulli tam̃ dubium. quin et noui
rant lapides poliendi. ex quibꝰ
opus templi posset impleri. Cu¬
ius nimirum rei in ꝓmptu est
mysterium. cũ uiderimus ȩccła
dei ȩdificari. nonsolum dehis qui
penitendo resipiseunt aduitam scĩ¬
tatis. quam olim peccando ꝑdide¬
rant: uerum etiam de illis qui nu¬
ꝑ ad fidem uocati institutione ma¬
gistroꝵ quasi norma opificum
compositi. atq in ȩdificium domit᷑
dñi congruo sibi sunt ordine locati.
Quanuis et ita recte possit accipi. qđ
lapidibus de iam cdudum politis
ac diutius inpolitis templum sit
edificatum: cum de utroq popło
iudei scilicet et gentili una xp̃i ȩe¬
cłã colligitur.I .no. quiiam dudũ
cognitione atq obseruantia legis

Expanded text:
vo, quem ipsi quidem impolitum repvo, quem ipsi quidem impolitum repererunt, sed poliendo aptum aedificio domus Domini fecerunt: nam etsi veterum lapidum, qui, sicut Jeremias plangens ostendit , dispersi erant in capite omnium platearum, aliqui remanserunt; nulli tamen dubium, quin novi essent lapides poliendi, ex quibus opus templi possit impleri. Cujus nimirum rei in promptu est mysterium, cum viderimus Ecclesiam Dei aedificari, non solum de his qui poenitendo resipiscunt ad vitam sanctitatis, quam olim peccando perdiderant; verum etiam de illis qui nuper ad fidem vocati, institutione magistrorum quasi norma opificum compositi, atque in aedificium domus Domini congruo sibi sunt ordine locati. Quamvis et ita recte possit accipi, quod lapidibus, de jamdudum politis, ac diutius impolitis templum sit aedificatum; cum de utroque populo, Judaeorum scilicet et gentili, una Christi Ecclesia colligitur; uno, qui jamdudum cognitione atque observantia legis
Abbreviated transcription (Latin):
clictum ẽ. Nunc ergo suudetur
regi bonum. recenseat inbibliothe¬
cã regis que ẽ inbabylone. utrũ
tatem regis suꝑbac rem mittat
ad nos. Multum clissimilis ẽ hȩc
epła quã tatannai scribit dario.
illi ȩpłȩ quam reum et samsai serip¬
serunt artarxerxi. Illa namq ac¬
cusatione iherosolimitarũ: hȩc laude
non solum gentis. s et dei omĩpoten¬
tis plena ẽ. Deniq ita incipit. Na¬
rio regi pax omĩs. Notum sit regi
isse nos aduideam ꝓuinciam. ad do¬
mum dei magni quȩ ȩdificatur
lapide inpolito. et ligna ponunt᷑
inparietibus. opusq illud diligen¬
ter extruitur. et crescit in manis
eoꝵ. Interrogauimus ergo senes
illos. et ita diximus eis. Quis dedie
uobis potestatẽ ut domum hancȩ¬
dificetis: et cȩt̾a. In quibus uerbis
hoc quoq notandum. quomͦ dic¬
tum sit lapide inpolito domum
cdei ȩdificatam. cum constet tan¬
tum opus non nisi de politis lapi¬
dibus potuisse fieri. S lapide in¬
polido intelligendum lapide no¬

Expanded text:
caetera: « Nunc ergo, si videtur regi bonum, recenseat in bibliotheca regis quae est in Babylone, utrum tatem regis super hac remittat ae. Multum dissimilis est haec epistola, quam Thathannai scribit Dario, pistolae quam Rehum et Samsai scripserunt Artaxerxi. Illa namque accusatione Hierosolymitarum, haec laude non solum gentis, sed et Dei omnipotentis plena est. Denique ita incipit: Dario regi pax omnis. Notum sit regi, isse nos ad Judaeam provinciam, ad domum Dei magni, quae aedificatur lapide impolito, et ligna ponuntur in parietibus, opusque illud diligenter exstruitur, et crescit in manibus eorum. Interrogavimus ergo senes illos, et ita diximus eis: Quis dedit vobis potestatem ut domum hanc aedificaretis? etc. In quibus verbis hoc quoque notandum, quomodo dictum sit, lapide impolito domum Dei aedificatam; cum constet tantum opus non nisi de politis lapidibus potuisse fieri. Sed lapide impolito intelligendum est lapide no
Abbreviated transcription (Latin):
qui statim ad imꝑium siue preceᷤ
etre tantam exercitus coplam
destinare ualebant. Nam ducen¬
tos quinquaginta et octo uiros
electos in illa expeditione fuisse
sequens eori cathalogus ostendit.
Quibus adiunctus ezras in exer¬
citu suo nille septingentorum ꝓ¬
pe uirorum summam habuisse re¬
pperitur. Et predicaui ibi ieiuni

Expanded text:
qui statim ad imperium sive ad preces qui statim ad imperium sive ad preces Ezrae, tantam exercitus copiam destinare valebant. Nam ducentos quinquaginta et octo viros electos in illa expeditione fuisse, sequens eorum catalogus ostendit; quibus adjunctus Ezras, in exercitu suo mille septingentorum prope virorum summam habuisse reperitur. Et praedicavi ibi jejuni
Abbreviated transcription (Latin):
occano oritur. cuius utraq circa
oceanum littora. et loca deserta
incultaq habentur. Inde meridi¬
em uersus per longas angustias
tenditur. donec ꝑ magna spatia
dilatatum caueasi montis radici¬
bus terminentur. Habet aborien¬
te usq ad oceanum hyrcanorum.
scytharum gentes plurimas. ꝓp¬
ter terrarum infecundam disfu¬
sionem late oberrantes. Abocci¬
dente gentes habet multas. s ge¬
neraliter regio plurima albania
ulterior submari. et montͤ casphi¬
o amaronum nuncupatur. Ubi
notandum. quod eum bhystoriei
casphiuim scribant: etras loco
casplȩ nominet. Hebrei quoq
p. literam non habentes. ꝓhoc in
omnibus grecis. siue barbaris. F. lit¬
teram utuntur: ut fretus. filatus.
Unde et incasphiȩ loca filii isrł per
captiuitatem assyriorum uel cha-¬
deoꝵ ꝑuenisse probantur : dum il¬
lo mittit etras ad adducendos
sibi ministros domus dni. uideli
seruos nominat. De quibus notan¬
dum. quod multum libera in pace
quamius inter exteros uiuebant.

Expanded text:
oceano oritur, cujus utraque circa oceanum littora et loca deserta incultaque habentur. Inde meridiem versus per longas augustias tenditur, donec per magna spatia dilatatum, Caucasi montis radicibus terminetur. Habet ab oriente usque oceanum Hircanorum et Scytharum gentes plurimas, propter terrarum infecundam diffusionem late oberrantes. Ab occidente gentes habet plurimas. Sed generaliter regio multo Albania ulterior sub mari et monte Caspio, Amazonum nuncupatur. Ubi notandum, quod cum historici Caspium scribant, Ezras hoc loco Casphiae nominet. Hebraei namque P litteram non habentes, pro hoc in nominibus Graecis sive barbaris Ph littera utuntur, ut Phetrus, Philatus. Ergo et in Casphiae loca filii Israel per captivitatem Assyriorum vel Chaldaeorum pervenisse probantur, dum illo mittit Ezras, ad adducendos sibi ministros domus Domini, Leviservos nominat. De quibus notandum, quod multum libera in pace, quamvis inter exteros vivebant,
Abbreviated transcription (Latin):
homines tantȩ retigionis pascha
suo tempore facere uellent: ut my¬
sticȩ insinuaretur hanc esse sum¬
mam totius ꝑfectionis. cum tran¬
scensis mundi cupiditatibus at¬
q in lecebris uniuersis. tota sem¬
ꝑ intentione mentis alterus
uitȩ medite̾mur ingressum. Pas¬
cha enim transitus interpretat᷑.
nomen inde habens. quod uł filii
isrł in eo ꝑ mimolationem agni de
egyptia seruitute ad gaudia liberta¬
te transirẽnt. uel ipse agnus imma
pro nr̃a redemptione. transierit ex
hoc mundo ad patrem. Quod et
nos imitamur. cum ab infimis
uoluptatibus ad cęlestia queren¬
da transimus. Uere aut̃ ꝑficimus.
cum acarnis ergastulo soluti.
cȩlestȩ regnum intramus. Cui
sensui comienit apte quod sequit᷑
t fecerunt sollempnitatem azmo¬

Expanded text:
homines tantae religionis pascha homines tantae religionis pascha suo tempore facere vellent; ut mystice insinuaretur hanc esse summam totius perfectionis, cum transcensis mundi cupiditatibus atque illecebris universis, tota semper intentione mentis, alterius vitae meditamur ingressum. Pascha enim transitus interpretatur, nomen inde habens, quod vel filii Israel in eo per immolationem agni de Aegyptia servitute ad gaudia libertatis transirent, vel ipse Agnus immacpro nostra redemptione, transierit ex hoc mundo ad Patrem. Quod et nos imitamur, cum ab infimis voluptatibus ad coelestia quaerenda transimus. Vere autem perficimus, cum a carnis ergastulo soluti coeleste regnum intramus. Cui sensui apte convenit quod sequitur: Et fecerunt solemnitatem azymo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ conuersum quemq ad fidem
agnitionemq ueritatis. abrenun¬
diare diabolo. et confiteri dm̃ ui¬
uum et uerum sacramenta xp̃i¬
ꝑcipere. hisq initiatum in remissi¬
onem omnium peccatoꝵ templum
eius effici. atq acceptam uite in¬
nocentiam comitante eius gr̃a
seruare: s multi laboris ẽ eum
qui accepta fidei sacramenta pec¬
cando contempnit pristinam
recipere dignitatem. quia non
huic facilis emundatio ꝑ aquam
baptismi denudari potest. s infe¬
ctum scęlus longo penitentiȩ labo¬
re. longis lacrimarum fluentis.
districtiore continentiȩ sudore e¬
luendum ẽ. Cuius emundatione
ipsa quoq consuetudo uitioꝵ qua¬
si inimica samaritanoꝵ turba re¬
pugnat: Tantoꝰ ad suꝑandum
difficilior. quanto diutius terrã
cordis uirtute uacuã possidebat.
Potest et hoc dici quod ideo specia¬
liter reȩdificata ac dedicata domͤ
dei de pascha facto commemore¬
tur. cum nulli eeͣ dubium. quin

Expanded text:
est, conversum quemque ad fidem est, conversum quemque ad fidem agnitionemque veritatis, abrenuntiare diabolo, et confiteri Deum vivum et verum, sacramenta Chripercipere; hisque initiatum, in remissionem omnium peccatorum, templum ejus effici, atque acceptam vitae innocentiam comitante ejus gratia servare; sed multi laboris est, eum qui accepta fidei sacramenta peccando contemnit, pristinam recipere dignitatem; quia non huic facile emundatio per aquam baptismi denuo dari potest, sed infectum scelus longo poenitentiae labore, largis lacrymarum fluentis, districtiori continentiae sudore eluendum est, cujus emundatione ipsa quoque consuetudo vitiorum, quasi inimica Samaritanorum turba, repugnat; tanto ad superandum difficilior, quanto diutius terram cordis virtute vacuam possidebat. Potest et hoc dici, quod ideo specialiter reaedificata ac dedicata domo Domini, de pascha facto commemoretur, cum nulli esset dubium, quin
Abbreviated transcription (Latin):
cet suis extitisse repperitur. Sed hȩe
deuotio castigatione duina facta
est: cum propecͤatis suis hostibus
affligendi sunt traditi. afflicti ad¬
uersitatibus apeccatisunt peniten¬
do auersi. merito pęnitentiȩ et
conuersationis sunt liberati ab
hostibus. et deo melius seruituri
propiam reuocati ad patriam.
S et actenus uidemus sepissime
illos qui templum sui corporis si¬
runt. et ꝑ hoc adiabolo sunt cap¬
tiuati. redisse ad dñm ꝑ pęniten¬
tiam: et merito maiore instantia
quam prius consuerant bonis in¬
sudasse oꝑibus. quibus mansionẽ
denuo inse ipsis suo auctori pre¬
pararent. Notandum enim. quod
salomon prius templum in pace
siuregni pro maxima tempore
breii nullo omnimodis contra¬
dicente ꝑ fecit: nunc autem destru¬
ctum hoc propter peccata. filii
transmigrationis inmagna cor¬
dis compunctione labori longo in¬
sistentes. et sepissime abinimicis
retardati. tandem diuinitus ad¬
uiti restaurarunt. Facile namq

Expanded text:
cet suis exstitisse reperitur: sed haec cet suis exstitisse reperitur: sed haec devotio castigatione divina facta est, cum pro peccatis suis hostibus affligendi sunt traditi; afflicti adversitatibus, a peccatis sunt poenitendo aversi; merito poenitentiae et conversationis sunt liberati ab hostibus: et Deo melius servituri, propriam revocati ad patriam. Sed et hactenus videmus saepissime illos, qui templum sui corporis srunt, et per hoc diabolo sunt captivati, redire ad Dominum per poenitentiam. Et merito majore instantia quam prius consueverant, bonis insudasse operibus, quibus mansionem denuo in seipsis suo Auctori praeparent. Notandum enim quod Salomon prius templum in pace sui regni permaxima, tempore brevi, nullo omnimode contradicente perfecit; nunc autem destructum hoc propter peccata, filii transmigrationis in magna cordis compunctione labori longo insistentes, et saepissime ab inimicis retardati, tandem divinitus adjuti restaurarunt. Facile namque
Abbreviated transcription (Latin):
ut quererent dnm̃ dm̃ isrł. Uniuet
sis ergo filiis transmigrationis.
iminolatum ẽ pascha. Omnes co¬
mederunt filii isrł. non solum qui
reuersi fuerant de captiuitate. seo
et omnes qui alicubi andea consti¬
tuti eo tempore se separauerant
a quo inquinationibus gentium t̃¬
rȩ ad eos. Quod etiam de proselitas
recte potest intelligi. qui cum na¬
tura essent gentiles inritum con¬
uerterentur popłi dei. accepta cir¬
cumcisione. et hostiis purificati le¬
galibus: ut digni eẽnt et ipsi par¬
ticipatione sacrificii salutaris. Et
notandum. quia gentes terrȩ di¬
cit eos qui comquinationibus ser¬
uiunt: ut econtrario gentes cęli
doceret esse eos qui abhis separat
in unitate et castitate dño serui¬
rent. eiusq sollempnia sincero
corde celebrarent. Nusquã alias
nisi fallor idem popłs isrł exquo
egressus ẽ ex egypto ꝑ moysen.
tantȩ deuotionis cum sacerdo¬
tibus et leuitis. magistris uideli¬

Expanded text:
ut quaererent Dominum Deum Israel. Et ut quaererent Dominum Deum Israel. Et sis ergo filiis transmigrationis immolatum est pascha, omnes comederunt filii Israel, non solum qui reversi fuerant de captivitate, sed et omnes qui alicubi antea constituti, eo tempore sese paraverant a coinquinationibus gentium terrae ad eos. Quod etiam de proselytis recte potest intelligi, qui cum natura essent gentiles, irritum converterentur populi Dei, accepta circumcisione, et hostiis purificati legalibus, ut digni essent et ipsi participatione sacrificii salutaris. Et notandum, quia gentes terrae dicit eos qui coinquinantibus serviunt; ut e contrario gentes esse coeli doceret eos, qui ab eis separati, in unitate et castitate Domino servirent, ejusque solemnia sincero corde celebrarent. Nusquam alias, nisi fallor, idem populus Israel, ex quo egressi sunt ex Aegypto per Moysem, tantae devotionis cum sacerdotibus et Levitis, magistris videli
Abbreviated transcription (Latin):
et ȩdificauerunt altare
isrł. ut offerrent in eo
holo caustomata: et nunc dedi¬
cato templo instante iam anno qua¬
dragesimo sexto. eadem pietas
religionis omnium mentibus in¬
essẽ memoratur. dum dicitur pu¬
rificatos fuisse sacerdotes et le¬
uitas. quasi unum om̃s mundos
ad immolandum pa scha. Quȩ enĩ
maior in hac uita potest eẽ ꝑfectio:
quam mundȩ unitas multitudi¬
nis: Multa namq sacerdotum.
qui tamen omnes purificati et
mundi fueru̾nt ad immolandũ
pascha. Neq hoc diuersis animoꝵ
intentionibus. s sicut lucas de
primitiua noui testamenti seri¬
bit ȩccła. corde et anima una
uere fidei ac dilectionis in dm̃.
nec dispar in popło unitas dile¬
ctionis et castitas inuenitur.
cum dicitur ad immolandum
pascha uniuersis filiis transmigra¬
tionis. et frĩbus suis sacerdotibꝰ
et sibi. statimq sub infertur. Et
comederunt filii isrł qui reuersi
fuerant de transmigratione. et
omnes qui se separauerant acom¬
quinatione gentium terre ad eos

Expanded text:
et aedificaverunt altare Dei Israel, ut offerrent in eo holocaustomata . Et nunc dedicato templo, instante jam anno quadragesimo sexto, eadam pietas religionis omnium mentibus inesse memoratur, dum dicitur purificatos fuisse sacerdotes et Levitas quasi unum, omnes mundos ad immolandum pascha. Quae enim major in hac vita potest esse perfectio, quam mundae unitas multitudinis? Multa namque sacerdotum, qui tamen omnes purificati et mundi fuerant ad immolandum pascha. Neque hoc diversis animarum intentionibus, sed, sicut Lucas de primitiva Novi Testamenti scribit Ecclesia, corde et anima una, quae vera fidei ac dilectionis in Deum, nec dispar in populo unitas dilectionis et castitatis invenitur. Cum dicitur ad immolandum pascha universis filiis transmigrationis, et fratribus suis sacerdotibus, et sibi, statim subinfertur: Et comederunt filii Israel, etc. fuerant de transmigratione, et omnes qui se separaverant a coinquinatione gentium terrae ad eos,
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo. In capite libri scriptũ
est de me ut faciam uoluntatem
tuam deus meus uolui. et legem
tuam inmedio cordis mei. Item
dñs inuestigauit legem dei. quia
abiectis phariseoꝵ traditionibus.
scãm scripturam qualit̃ esset my¬
stice intelligenda qui d archanoꝵ
sp̃italium intra taginen literȩ cȩ¬
laret ecdocuit. quia decreta eugłii
quȩ ipse attulit mundo. magis
ꝑfecta. magis deo patri accepta
quam ea quȩ ꝑ moysen prȩ miserat
ostendit. Unde ait ipse. Audistis.
quia dictum ẽ antiquis. Diliges
proximum tuum: et ocuio habebis
municum tuum. Ego aut̃ dico
uobis. Diligite inimicos ur̃os: be

Expanded text:
in Psalmo: In capite libri scriptum in Psalmo: In capite libri scriptum est de me, ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui, et legem tuam in medio cordis mei . Item Dominus investigavit legem Dei, quia abjectis Pharisaeorum traditionibus, sanctam Scripturam, qualiter esset mystice intelligenda, quid arcanorum spiritualium intra tegmen litterae celaret, edocuit; quia decreta Evangelii, quae ipse attulit mundo, magis perfecta, magis Deo Patri accepta, quam quae Moysen praemiserat, ostendit. Unde ait ipse: Audistis quia dictum est ab antiquis, Diliges proximum tuum, et odio habebis inimicum tuum: ego autem dico vob