comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in laborib cor eorum. infirmati sunt nec
suit qui adiuuaret. Intuendum est qđ
in his duob uersib figura sit parison
id est equatio sententie. Exponit enm
ni pͥmo uersu quẽ admodum peccaue¬
rint. ⁊ in scđo quare ceꝑint. Qđ schema
in hoc psalio frequenter ailigens lector
inuenies. De illis enim dicit qui sedebant.
in tenebris ⁊ umbra mortis. quia contra
diũ eloquia facientes in eius regulis ui¬
uere respuebant ⁊ necesse erat ut pate¬
rentur iratum. quẽ uidicabant esse tẽp¬
nendum. Deniq uide quid sequitur.
⁊ consilium altissimi irritauerunt.
gustus humiles redderent᷑. Iustũ con¬
silium. saluberrima medicima. ut mor¬
bus scli contrario remedu munere cu¬
raretur. Adiecit. infirmati sunt. id est
a scli presumptione deiecti sunt. ut fa¬
cilius ad penitentiȩ remedium ꝑueni¬
rent. si incitamenta contumacie ꝑdidis¬
sent. Adattum est nec fuit qui adiuila¬
ret. subaudiendum alter. Nemo enim
prestat ꝑiclitanti. nisi cui omp̃s ds pre

Expanded text:
in laboribus cor eorum; et infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret. Intuendum est quod in his duobus versibus figura sit parison, id est aequatio sententiae; exponit enim in primo versu quemadmodum peccaverint, et in secundo quae receperint. Quod schema in hoc psalmo frequenter, diligens lector, invenies. De illis enim dicit qui sedebant in tenebris, et umbra mortis, quia contra Domini eloquia facientes, in ejus regulis vivere respuebant. Et necesse erat ut paterentur iratum, quem judicabant esse temnendum. Denique vide quid sequitur, et consilium Altissimi irritaverunt. bus et angustiis humiles redderentur. Justum consilium, saluberrima medicina, ut morbus saeculi contrario remedii munere curaretur. Adjecit, infirmati sunt, id est a saeculi praesumptione dejecti sunt; ut facilius ad poenitentiae remedia pervenirent, si incitamenta contumaciae perdidissent. Additum est, nec fuit qui adjuvaret, subaudiendum, alter. Nemo enim praestat periclitanti, nisi cui omnipotens De
Abbreviated transcription (Latin):
ficaret assumpsit. S considera qr ista pe¬
nitentes esse cognoscit. Talis enĩ ille no¬
bis efficit᷑: quales nos sibi esse ꝓbauerit.
Addidit. sedmn multitudinẽ miscdiȩ suȩ.
Ipsa est quȩ cuncta peccata suꝑat. ipsa quȩ
usq ad nrãm carnem uenire dignata est.
in miscdias. in conspectu omniũ qui eos
ceꝑant. In miscdias dicit eos datos. quia
diuersa carismatũ munera susceperunt.
A lu enim ꝓph̾e. alii apli. alui martires. alii
confessores ex ipso popło dnĩ miscratione
floruerunt. ut cosdem postea miraculorũ
intuitu uenerarent᷑ gentes. quos ante ue¬
lut abiecta mancipia possederunt: siue
magis ad diabolum uel ministros eius
referri potest. ut coram eis redderentur
liberi. quorum prauitate priuis uideban¬
tur esse captiui. Unde dicit apl̃s. prinei¬
pem potestatis acris huius. qui oꝑatur

Expanded text:
ficaret, assumpsit. Sed considera quia ista poeficaret, assumpsit. Sed considera quia ista poe nos poenitentes esse cognoscit. Talis enim nobis ille efficitur, quales nos sibi esse probaverit. Addidit, secundum multitudinem misericordiae suae. Ipsa est quae cuncta peccata superat, ipsa quae usque ad nostram carnem venire dignata est. in misericordias, in conspectu omnium qui eos ceperant. In misericordias dicit eos datos, quia diversa charismatum munera susceperunt. Alii enim prophetae, alii apostoli, alii martyres, alii confessores ex ipso populo Domini miseratione floruerunt, ut eosdem postea miraculorum intuitu venerarentur gentes, quos ante velut abjecta mancipia possederunt. Sive magis ad diabolum vel ministros ejus referri potest, ut coram eis redderentur liberi, quorum pravitate prius videbantur esse captivi. Unde Apostolus dicit: Principem potestatis aeris huju
Abbreviated transcription (Latin):
mus ipsum ⁊ bona p̾mittere ⁊ flagellatis
denuo subueuire. Hoc enim in his uer¬
sib: reꝑiss diligenter intendis. Et memor
cundũ multitudinẽ miscdiȩ suę. Causã
dicit quare fuerit isrłiticus popls cũ
sepius peccaret auditus. nec usq ad per¬
dtcionẽ debitã dni miseratione ꝑuenit.
Propter testamentum seilicet nouum q̃d ẽ
eternum. ubi dnĩ aduentus eluxit. qͥ nul¬
la successione mutabit᷑. Ipse enĩ ꝓmissus
est abrahȩ. qui a de eius erat semine na¬
sciturus. Hoc erat ab sconditũ in ppħis.
s eugłii tẽpore reuelatum est. Penituit
autẽ more humanitatis edicit᷑. quȩ dũ
penitet consueuit mutate dispositum.
Ipud dñm enĩ cuncta certis modis ordi¬
nata discurrunt. nec aliqͥd nouũ contͥ
prescientiam eius euenit. dum omnia
quȩ sunt facienda cognoscit. Necesse enĩ
fuit ut nobis nr̃õ more loqueret᷑. qui na¬
tam mortalitatis ut nos in eternũ uiui¬

Expanded text:
mus ipsum et bona praemittere, et flagellatis mus ipsum et bona praemittere, et flagellatis denuo subvenire. Hoc enim in his versibus reperis, si diligenter intendis. Vers. 43.cundum multitudinem misericordiae suae. Causam dicit quare fuerit Israeliticus populus, cum saepius peccaret, auditus; nec usque ad perditionem debitam Domini miseratione pervenerit; propter Testamentum scilicet novum quod est aeternum, ubi Domini adventus eluxit, qui nulla successione mutabitur. Ipse enim promissus est Abrahae, quia de ejus erat semine nasciturus; hoc erat absconditum in prophetis, sed Evangelii tempore revelatum est. Poenituit autem, more humanitatis edicitur, quae dum poenitet, consuevit mutare dispositum. Apud Dominum enim cuncta certis modis ordinata discurrunt; nec aliquid novum contra praescientiam ejus evenit, dum omnia quae sunt facienda cognoscit. Necesse enim fuit ut nobis nostro more loqueretur, qui naturam mortalitatis, ut nos in aeternum vivi
Abbreviated transcription (Latin):
lauerunt eos inimici eorũ. ⁊ humili¬
ati sunt sub mnanib eorum. Hoc quoq
tropica locutione dictũ est. qr ꝑturbatio
eius excitata potentia humana consue¬
tudine ira uocitat᷑ .s. qͥd fecit iratus ad¬
uersus ab illis est: qdđ malorũ omniũ
constat extremũ. Sic qñ ilud qđ condi¬
net subducitur. necesse est ut earum rerũ
Traiditi sunt enim opprobrio seruitutis.
qui gloriari uidebant᷑ in idolis. Sequit᷑.
ut grauius esset cum seruiret infenso.
N ullis euĩ obsequus talis diis placari po-¬
test. ilam qui semꝑ odit: semꝑ iratus ẽ.
Deniq uide quid sequit᷑. Et cribulauert̃
eos inmici eorũ: ⁊ humiliati sunt sub
manib eorum. Talis gͦ uicissitudo reci¬
pitur. ut quiamanti anõseruire
uoluerunt. O dientib ininicis iusto ru¬
dicio ꝓbarent᷑ esse subiecti. Sepe libera¬
tribularent᷑. cum exaudiret orationem
a :⁊humana non cessauit iniquitas.
intulit uindictã: ⁊ afflictis iterũ dig¬
nata est donare clementiã. ut intelliga¬

Expanded text:
inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum. Hoc quoque tropica locutione dictum est; quia perturbatio  vindictae ejus excitata potentia, humana consuetudine ira vocitatur. Sed quid fecit iratus? Aversus est ab illis, quod malorum omnium constat extremum. Sic quando illud quod continet subducitur, necesse est ut earum quae catur. Traditi sunt enim opprobrio servitutis, qui gloriar videbantur in idolis. Sequitur,ut gravius esset cum serviret infenso. Nullis enim obsequiis talis Dominus placari potest; nam qui semper odit, semper iratus est. Denique vide quid sequitur, et tribulaverunt eos inimici eorum, et humiliati sunt sub manibus eorum. Talis ergo vicissitudo recipitur, ut qui amanti Domino servire noluerunt, odientibus inimicis justo judicio probarentur esse subjecti. Vertribularentur, cum exaudiret orationem a, et humana non cessavit iniquitas; intulit vindictam, et afflictis iterum dignata est donare clementiam; ut intelliga
Abbreviated transcription (Latin):
siue in uituꝑationib omnino p̾ualidũ
in conspectu cius. ut auerteret irã eius.¬
⁊ ne disꝑdidisset eos. Hec omnia exodi
tertus enarrat. qñ dñs ad moysen lo¬
cutus est. ut tam acriter peccantẽ popłm
ira sua consumere ꝑmisisset.S ille in
confractione idest in ꝑditione illa quã
popłs merebatur erciꝑe. stetit contra do¬
iminũ dicens. si dimittis illis peccatũ
quando a monte sy na ad castra descen¬
dit: ⁊ ante simulachrũ uidit popłin
nefanda gesticulatione gaudentem.
cõmotus aduersus eos tabulas fregit.
igladio alterutrũ uissit interfici. s:
ubi untuersalis calamitas imminebat.
se potius precatur extingui. ne pateret᷑
gentem generaliter interire: utrumq
pium. utrũq głosum. ut merito loque¬
ret᷑ cum diuina clementia. qui ciꝰ dile¬
xit facere constituta. Simul .⁊ illa uir¬
tus ostendit᷑. quia p̾cib scõrum sepe pe¬
nas debite mortis euadimiris. Non qr¬

Expanded text:
sive in vituperationibus omnino praevalidum sive in vituperationibus omnino praevalidum in conspectu ejus, ut averteret iram ejus, ne disperderet eos. Haec omnia Exodi textus enarrat, quando Dominus ad Moysen locutus est, ut tam acriter peccantem populum ira sua consumere permisisset; sed ille in confractione, id est in perditione illa quam populus merebatur excipere, stetit contra Dominum dicens: Si dimittis illis peccatum,gnissimum, quando a monte Sina ad castra descendit, et ante simulacrum vidit populum nefanda gesticulatione gaudentem, commotus adversus eos tabulas fregit, et gladio alterutrum jussit interfici; sed ubi universalis calamitas imminebat, se potius precatur exstingui, ne pateretur gentem generaliter 363 interire. Utrumque pium, utrumque gloriosum; ut merito loqueretur cum divina clementia, qui ejus dilexit facere constituta. Simul et illa virtus ostenditur, quia precibus sanctorum saepe poenas debitae mortis evadim
Abbreviated transcription (Latin):
rei sub ueritate discutias: nullũ crimen
est qd ñ ĩpatientia matre nascat᷑. Contra
hoc illud uere remedium est illud fixũ
indubitatumq presidium. expectans
crescit suꝑ udeos obliuionis inuidia.
ut quod beneficium in mente habere po-¬
tuissent. quib: liberatio sua in memoria
ꝑmanere non ualuit. Et ne putaret᷑ par¬
uum qd ab animo uidebat᷑ exclusum:
dicit magnalia. que ⁊ si ꝓ beneficus colla¬
tis a ꝑfido animo retineri non poterant.
li debuerunt. Addidit etiam mirabi¬
lia. quȩ nullomͦ excusabiliter quãuis
mutabiles de suis mentib excludere
debuissent. Ad postremũ cumulautt
i terribilia. que solent animis humanis
iuuacius insidere. quorum dum pauor
reuoluttur. memoria non delet᷑. S qua¬
lis hic stupor. qualis accusat᷑ amentia.
ut inter tanta magnalia declinare potu
adiectione cumulauit. Que sigura dr
auxesis idest augmentũ. paulatĩ ad su¬
ꝑiora conscendens. hoc siue in laudib

Expanded text:
rei sub veritate discutias, nullum crimen rei sub veritate discutias, nullum crimen est quod non impatientia matre nascatur. Contra hoc illud vere remedium est, illud fixum indubitatumque praesidium: Exspectans crescit super Judaeos oblivionis invidia; ut quod beneficium in mente habere potuissent, quibus liberatio sua in memoria permanere non valuit. Et ne putaretur parvum, quod ab animo videbatur ex clusum, dicit, magnalia; quae etsi pro beneficiis collatis a perfido animo retinere non poterant, li debuerunt. Addidit etiam, mirabilia, quae nullo modo excusabiliter, quamvis mutabiles de suis mentibus excludere debuissent. Ad postremum cumulavit et terribilia, quae solent humanis animis vivacius insidere, quorum dum pavor revolvitur, memoria non deletur. Sed qualis hic stupor, qualis accusatur amentia, ut inter tanta magnalia declinare potuiadjectione cumulavit. Quae figura dicitur auxesis, id est augmentum paulatim ad superiora conscendens. Hoc sive in laudibus,
Abbreviated transcription (Latin):
tile. quia in exodo legimus uitulum
conflatilẽ collatis ornamentis monstru¬
oso quodam indicio fuisse formatũ.
S duas res hic dictas debeinus aduerte
re. ut uitulum adorauerint in deserco.¬
⁊ postea sculptilia simulachra in reꝓ¬
missionis cerra coluerint. quod in sub¬
sequentib ipse dicturus est. Et muta¬
uerunt głam suã insimilitudinẽ uituli
manducantis fenum. Gła eorũ fuit
adorata diuinitas. quã infelici cõmu¬
tatione ꝑdentes. usq ad hoc ꝑuenire
meruerunt. ut deserentes celi cerreq cre¬
atorem. dm̃ sibi facerent insimilitudinẽ
uituli fena comedentis. O nefarium
scelus sic potiusse decipi. qui tanta
miraculorum fuerant uisione cumulati.
Quale enim piaculum fuit mutum ani-¬
mal deo simile credere. quod sacrilegiũ
fuisset uel hominib comparare. S hoc
cotum impatientia fecit leuissimorũ
bominum. que semꝑ ducit ad culpas:
precipitat ad ruinam. Nam si causam

Expanded text:
tile; quia in Exodo legimus vitulum tile; quia in Exodo legimus vitulum conflatilem collatis ornamentis monstruoso quodam indicio fuisse formatum. Sed duas res hic dictas debemus habere, id est quod vitulum adoraverint in deserto, et sculptilia vel simulacra in repromissionis terra coluerint; quod in subsequentibus ipse dicturus est: et mutaverunt gloriam suam in similitudinem vituli manducantis fenum . Gloria eorum adorata Divinitas, quam infelici commutatione perdentes, usque ad hoc pervenire meruerunt, ut deserentes coeli terraeque Creatorem, deum sibi facerent similitudinem vituli fena comedentis. O nefarium scelus sic potuisse decipi, qui tanta miraculorum fuerant visione cumulati! Quale enim piaculum fuit, mutum animal Deo simile credere, quod sacrilegium fuisset vel hominibus comparare? Sed hoc totum impatientia fecit levissimorum hominum, quae semper ducit ad culpas et praecipitat ad ruinam. Nam si causam
Abbreviated transcription (Latin):
eloquit᷑. Sinagoga uero hic non tẽplũ
significat s adunationẽ. quam ꝑustã
diuino constat incendio. ut qͥ in incen¬
si p̃sumptione peccauerant. cȩlesti flã¬
ma cremarent᷑. Ideo enĩ addidit. eoꝵ
ut eam a popło dnĩ separatam fuisse
sentires. Flãma uͦ dicta est a flagello
notissime historie narratione declaratur.
quando morsi absentiani iudei minime
colerantes. prodigioso sensu inchoreb monte
deserti: dm̃ metallicũ sibi met effscert̃: S
quanto ipsis iumnentis deteriores erant. qͥ
nec uiuum peccus estimabant irrideu¬
dis deuotionib adorandum. Coreb uero
interpretat᷑ caluaria. ubi postea dnm eru¬
cis patibulo carne constat occisum. ut in
ipso eodemq nomine iam tunc ⁊ in illo
deserto. choceb culturã dñi ꝑfide nefan¬
da presumptione iuolarent. quorum
posteritas erat in caluariȩ loco crucifi
xura dñm xp̃m. Illud quoq estimo con¬
siderandũ. qđ dixit. adorauerunt sculp¬

Expanded text:
eloquitur . Synagoga vero hic non templum eloquitur . Synagoga vero hic non templum significat, sed adunationem, quam perustam divino constat incendio, ut qui in incensi praesumptione peccaverant, coelesti flamma cremarentur. Ideo enim addidit, eorum, ut eam a populo Domini separatam fuisse sentires. Flamma vero dicta est a flagello notissimae historiae narratione declaratur, quando Moysi absentiam Judaei minime tolerantes, prodigioso sensu in Horeb monte deserti, deum metallicum sibimet effecerunt. Sed quanto ipsis jumentis deteriores erant, qui nec vivum pecus aestimabant irridendis devotionibus adorandum! Horeb vero interpretatur Calvaria, ubi postea Dominum crucis patibulo carne constat occisum; ut in ipso eodemque nomine jam tunc et in illo deserto Horeb culturam Domini perfidi nefanda praesumptione violarent, quorum poxura Dominum Christum. Illud quoque aestimo considerandum, quod dixit, adoraverunt sculp
Abbreviated transcription (Latin):
dathan ⁊ ab ron honorem sibi contra mo¬
i sen ⁊ a aron excitatis contentionib as¬
sumebant. unde corum pena prosequit᷑.
rritauerunt enim uiros scõs ad interitũ
suum. quia ꝑ inuidiam loquebantur.
qd dño displicuisse cognoscit᷑. Qđ con¬
grue int̃ laudes dnĩ ponitur. qr suos
famulos uindicasse declarat᷑. Aꝑta ẽ
numerorum liber supra illos contigisse
manifestum est. qui grãm suꝑnã aaron
i moy si collatam. uenenosis inuidie
dentib appetebant. ut sibi honorẽ con¬
tumactttr assumerent. quẽ supradic¬
tis cognouerant miscdiã dm̃i contu¬
lisse. quib similis exitus ꝓuenit. quia
causa una scismatis fuit. Deglutitist a
terra quia terrena sapuerunt. ut ipsa
penȩ qualitas scelerata facta testetur.
est supra ducentos qͥnquaginta cõplices
dathan ⁊ abyron. qui eoꝵ infeliciter
uota secuti sunt ut thuribula tenere
presumerent qđ idem numerorũ textꝰ

Expanded text:
Dathan et Abiron honorem sibi contra MoDathan et Abiron honorem sibi contra Moysen et Aaron excitatis contentionibus assumebant. Unde eorum poena prosequitur, irritaverunt enim viros sanctos ad interitum suum: quia per invidiam loquebantur, quod Domino displicuisse agnoscitur. Quod congrue inter laudes Domini ponitur, quia suos famulos vindicasse declaratur. Vers. 1Numerorum liber , supra illos contigisse manifestum est qui gratiam supernam Aaron et Moysi collatam venenosis invidiae dentibus appetebant, ut sibi honorem contumaciter assumerent, quem supradictis cognoverant misericordiam Domini contulisse. Quibus similis exitus provenit, quia causa una schismatis fuit; deglutiti sunt a terra, quia terrena sapuerunt, ut ipsa poenae qualitas scelerata facta testetur. est supra ducentos quinquaginta complices Dathan et Abiron, qui eorum infeliciter vota secuti sunt, ut thuribula tenere praesumerent, quod idem Numerorum textus
Abbreviated transcription (Latin):
dio. quoties ingenium uidicio caret:⁊
spe bomi fallitur precipitata uelocitas
oncupierunt autem concupiscentias.
genus hoc locutionis in scripturis scĩs
omnino creberrimum est. ut est. desi¬
derio desideraui hoc manducare uo¬
buscũ pascha. Et illud. qui maledixerit
patri uel matri morte moriet᷑. siue casti¬
gans castigauit me dñs. ⁊ his similia.
Ostendit enĩ nimietatẽ desiderii positio
eorum: Temporalia petentes mertto
carnea beneficia susceꝑunt. Ouob e¬
nim modis animam dicinrus esse saci¬
atam. cum escis corporalib ꝓ carnis in¬
firmitate reficit᷑ ⁊cum spiritali iocun¬
ditate completͣ. S hic animas corũ carni¬
b potuq dicit esse saginatas. ut ipsa uo
plerũq causas excitat. unde ꝑicula ꝑ¬
niciosa ꝓueniant. Irritari aliquẽ dici¬
inus. ad iracundiam ꝓuocari aut acti¬
onib aliorum imꝓbis. aut uerbis asꝑ¬
rimis. Illud enim significat quando

Expanded text:
tio, quoties ingenium judicio caret, et tio, quoties ingenium judicio caret, et spe boni fallitur praecipitata velocitas. Concupierunt autem concupiscentias. Genus hoc locutionis in Scripturis sanctis omnino creberrimum est; ut est, Desiderio desideravi manducare vobiscum pascha ; et illud, Qui maledixerit patri vel matri, morte morietur ; sive, Castigans castigavit me Dominus , et his similia. Ostendit enim nimietatem desiderii positio eorum. Temporalia petentes, merito carnea beneficia susceperunt. Duobus enim modis dicimus animam esse satiatam, cum escis corporalibus pro carnis infirmitate reficitur, et cum spirituali jucunditate completur. Sed hic animas eorum carnibus potuque dicit esse saginatas, ut ipsa volplerumque causas excitat, unde pericula perniciosa proveniant. Irritari aliquem dicimus, ad iracundiam provocari aut actionibus aliorum improbis, aut verbis asperrimis. Illud enim significat, quando
Abbreviated transcription (Latin):
tituli expositione uarratum est. Cito
fecerunt. ⁊ obliti sunt oꝑm eius. non su¬
stinuerunt consilium eius. Hentt ad
terciam narrationem: cito fecerunt. Ac
si diceret. summa celeritate mutati sut.
ut qui laudes duo de collatis mirabili¬
b canebant popło. post contra eum ne¬
fandas murmurationes assumerent
Non sustinuerunt consilium eius. qnͣ
prius conceꝑunt desꝑationem. quam eiꝰ
parata beneficia ꝓuenissent. Oñs enim
qui cos liberauat. talib tantisq miracłis
nullam eos uictualium rerum passus
fuerat penuriam sustinere. s illi antici¬
pauerunt consilium suꝑnũ. qui eius
noluerunt expectare dispositum. more
fragilitatis humane. quȩ dum sibi ni¬
mia festinatione ꝓuidere putat. incau
serto ⁊ cemptauerunt dm̃ in siccrtate.
oc erat quod consiluim eius minime sus¬
tinuerunt. ut in deserto comestionẽ sub
diffidentia peterent:i aquam sibi dari
sub murmurationib postulassent. Quȩ
figura dr calcorelon id est mala affecta¬

Expanded text:
. Cito fecerunt, et obliti sunt operum ejus; non sustinuerunt consilium ejus. Venit ad tertiam narrationem. Cito fecerunt; ac si diceret, summa celeritate mutati sunt, ut qui laudes Domino de collatis mirabilibus canebant, paulo post contra eum nefandas murmurationes assumerent. Non sustinuerunt consilium ejus, quando prius conceperunt desperationem, quam ejus parata beneficia provenissent. Dominus enim, qui eos liberaverat talibus tantisque miraculis, nullam eos victualium rerum passus fuerat penuriam sustinere. Sed illi anticipaverunt consilium supernum, qui ejus noluerunt exspectare dispositum; more fragilitatis humanae, quae dum sibi nimia festinatione providere putat, incautserto, et tentaverunt Deum in siccitate. Hoc erat quod consilium ejus minime sustinuerunt, ut in deserto comestionem sub diffidentia peterent, et aquam sibi dari sub murmurationibus postulassent. 362 Quae figura dicitur cacozelon, id est mala affecta
Abbreviated transcription (Latin):
suo a diaboli redemit imꝑio. Et oꝑuit
remansit. Hoc quidem ad litteram si¬
ne controuersia uidet᷑ intelligi. quia
nota est in exodo cõmemorata descrip.¬
tio. uerũ unũ ex eis ñ remansit ñ ad
uniuersam egiptiorũ gentẽ respicit.
s tantum ad insequentiũ multitudi¬
nem tendit. quȩ ibi usq ad minimũ
probatur extincta. Remanserant enĩ
de egiptiis qui letarent᷑ in ꝓfectione
eorum. sicut in psalmo suꝑiore dixit
Letata est egiptus in ꝓfectione corum:
s illi scilic& qui incasu simili ñ fuert̃
tale. dicendo crediderunt. duriciam
cordis demonstrat. quod non ante euen¬
cum rei. s post effectum miracłorum cre-¬
dere maluerunt. Nam ⁊ si bonum sit
uisis reb ad quiescere: multo melius
ꝓmissa credidisse. Sicut in eũgłio tho¬
me dicit. quia uidisti credidisti: beati
qui non uiderunt.⁊ crediderunt. Quod

Expanded text:
suo a diaboli redemit imperio. Vers. 1suo a diaboli redemit imperio. Vers. 1remansit. Hoc quidem ad litteram sine controversia videtur intelligi, quia nota est in Exodo commemorata descriptio. Verum unus ex eis non remansit, non ad universam Aegyptiorum gentem respicit, sed tantum ad insequentium multitudinem tendit, quae ibi usque ad minimum probatur exstincta. Remanserant enim de Aegyptiis, qui laetarentur in profectione eorum, sicut in psalmo superiore dixit: Laetata est Aegyptus in profectione eorum; sed illi scilicet qui in casu simili non fueruntale dicendo, crediderunt, duritiam cordis demonstrat, quod non ante eventum rei, sed post effectum miraculorum credere maluerunt. Nam etsi bonum sit visis rebus acquiescere, multo melius promissa credidisse, sicut in Evangelio Thomae dicit: Quia vidisti credidisti: beati qui non viderunt et crediderunt . Q
Abbreviated transcription (Latin):
brei ꝑ abyssum tamquã ꝑ loca deser-¬
ta quȩ nimia sterilitate siccantur.
ostendens qm̃ sic aruit illa uia flu-¬
entorũ: ut usq ad iter potuisset ꝑue
⁊ hoc beneficium si eos de potestate
alienaliberaret: tam̃ aurit num̃is ꝗͣ¬
titatem. dicendo de nianu odientiũ.
Quib utiq parcere uon poterat. quos imn¬
maniter impetebat. H orrebant plane
ꝓpter quos ⁊ tantas plagas suscrꝑant.
⁊ rerum suarum amissione pͥuabant᷑.
ntelligitur etiam de conspirata demo¬
num cohorte. quȩ humanũ genus sti¬
mulo peccatorum ⁊ odit ⁊ ꝑcutit. Seqͥ¬
tur. ⁊ redemit eos de manu inimicorũ.
Hoc si ad litteram uelis accipere: non ui¬
detur posse congruere. Nam ut libe¬
raret hebreos nullũ egiptiis preciũ
dedit. quib magis ꝓsua contumacia
plagarum dura geminauit. S hoc
propħiȩ spũ dictum credamus de tẽ¬
porib xp̃ianis. quando dñs saluator
peccatores obnoxios precioso sanguine

Expanded text:
braei per abyssum tanquam per loca deserbraei per abyssum tanquam per loca deserta, quae nimia sterilitate siccantur: ostendens quoniam sic aruit illa via fluentorum, ut usque ad iter potuisset perv hoc beneficium, si eos de potestate aliena liberaret, tamen auxit muneris quantitatem dicendo, de manu odientium; quibus utique parcere non poterant, quos immaniter impetebant. Horrebant plane propter quos et tantas plagas susceperant, et rerum suarum amissione privabantur. Intelligitur etiam de conspirata daemonum cohorte, quae humanum genus stimulo peccatorum et odit et percutit. Sequitur, et redemit eos de manu inimicorum. Hoc si ad litteram velis accipere, non videtur posse congruere; nam, ut liberaret Hebraeos, nullum Aegyptiis pretium dedit, quibus magis pro sua contumacia plagarum dura geminavit. Sed hoc prophetiae spiritu dictum credamus de temporibus Christianis, quando Dominus Salvator peccatores obnoxios pretioso sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
suam. non carnalib utiq ocłis. s spiri¬
tali cogitatione uidentib. Nam si om¬
uib notam fecisset. nequaquã durus
in deserto. Increpationẽ uocauit occul¬
tum diuinitatis imꝑium. qui amare
in exodo uoce dnĩ nusquã legimus in¬
crepatum. Agit enĩ ille occultis moti¬
b uniuersa quȩ precipit. ⁊ quasi ad
audientes loquitur. que sensũ non
habent attributum. Tanta enĩ uirtꝰ
iussionis eiꝰ ẽ: ut parere preualeãt quȩ
audire non norurt. Siccatum mare nͣ
ꝓ uniuersitate debemus acciꝑe. s tan¬
tum quantum illis iter aꝑiret. Nam
plus iide miracłm fuit. ut unde liqͥ¬
dȩ excisis laterib: constitissent. nec flu¬
enta fluerent. s montiũ quadã fir¬
mitate consisterent. Sequit᷑ ⁊ eduxit
eos in aquis multis sicut in deserto.
Desertum est maxime qđ aquarũ in¬
undatione deseritur. ut nullum ibi
animal possit habitare periculo sic¬
citatis ingenito. E ducti sunt gͦ he¬

Expanded text:
suam, non carnalibus utique oculis, sed spirisuam, non carnalibus utique oculis, sed spirituali cogitatione videntibus. Nam si omnibus notam fecisset, nequaquam durus  multis sicut in deserto. Increpationem vocavit occultum Divinitatis imperium: quia mare in Exodo voce Domini nusquam legitur increpatum. Agit enim ille occultis motibus universa quae praecipit, et quasi ad audientes loquitur, quae sensum non habent attributum. Tanta enim virtus jussionis est, ut parere praevaleant, quae audire non noverunt. Siccatum mare non pro universitate debemus accipere, sed tantum quantum illis iter aperiret. Nam plus inde miraculum fuit ut undae liquidae excisis lateribus constitissent, nec fluenta fluerent, sed montium quadam firmitate consisterent. Sequitur, et deduxit eos in aquis multis sicut in deserto. Desertum est maxime quod aquarum inundatione deseritur, ut nullum ibi animal possit habitare periculo siccitatis ingenito. Educti sunt ergo He
Abbreviated transcription (Latin):
crediderunt posse fieri. qđ eius audi¬
ebant omnipotentiã polliceri Ita fac¬
tum est. ut nec incelligerent uirtutem
dnĩ. nec eius beneficia deuota mente
retinerent. S ene autẽ positũ est irri¬
tauerunt. quasi ꝑ se quietũ atq pla¬
catũ. infensum ⁊ iracundũ sibimet red.¬
diderunt. Ascendentes autẽ in rubrũ
mare. dictum constat positione terra¬
rum qm̃ cunctis regioi̾b egiptꝰ ꝑhibet᷑
humilior. ⁊inde ascendentes loca pe¬
tere uisi sunt altiora. Et liberauit eos
ꝓpter nomen suum: ut notã faceret
potentiam suam. Dicendo ꝓpter no¬
men suum: designare m uidet᷑ dnm̃
saluatorẽ. cuiꝰ uocabulo conuenit sal¬
uare ꝑiclitantes. Os eni qñ liberat pec¬
catores non ꝓpter merita eorũ prestat.
s ꝓpter nominis sui potentiã demon¬
strandam. ut pius euidenter appareat.
si immeritis beneficia larga concedat.
Q uod enim dicit notam fl̾cit potenti ã

Expanded text:
crediderunt posse fieri, quod ejus audicrediderunt posse fieri, quod ejus audiebant omnipotentiam polliceri. Ita factum est, ut nec intelligerent virtutem Domini, nec ejus beneficia devota mente retinerent. Bene autem positum est, irritaverunt, quasi per se quietum atque placatum, infensum et iracundum sibimet reddiderunt. Ascendentes autem in Rubrum mare, dictum constat positione terrarum: quoniam cunctis regionibus Aegyptus perhibetur humilior, et inde discedentes loca petere visi sunt altiora. Vers. 8. Et liberavit eos propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam. Dicendo, propter nomen suum, designare mihi videtur Dominum Salvatorem, cujus vocabulo convenit salvare periclitantes. Deus enim quando liberat peccatores, non propter merita eorum praestat, sed propter nominis sui potentiam demonstrandam; ut pius evidenter appareat, si immeritis beneficia larga concedat. Quod enim dicit, notam fecit potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilia tua. ⁊ non fuerunt memo¬
res multitudinis miscđiȩ tue. ⁊ irri¬
cauerunt ascendentes in rubrũ mare.
Ouo suut que beneficia donata cõmen¬
dant. intellectus ⁊ memoria. Qđ utrũ¬
q in ꝑfidis fuisse denegatur. Non in¬
tellexerunt. pulcherrima locutione
signatum est: uidebant enĩ prestari
s qua causa fieret non ab eis ꝓbabatur
agnosei. Nam decẽ plagis ꝑcussi sunt
egiptii. ut decalogo futuro hebreorii
gens deuota seruiret. Dimissis a.
pharaone: ut ⁊ illi relinquerent diabo¬
lum cum ministris. S illi carualiter
que gesta sunt intuentes. spiritalis gĩxe
minime premia quesierunt. Non fue¬
runt autẽ memores misediȩ dni qñdo
uidentes pharaonis exercitum antequã
mare rubrũ diuideret᷑. credebant se e¬
uadendi subsidia ꝑdidisse. ⁊ contra
moy sen locuti sunt melius sibi fuis¬
se duro subiacere seruicio. quã tota
gens ꝑire potuisset in heremo. Post hec
conseguens fuit ut irritarent dum̃.
ascendentes in rubrũ mare. qñ non

Expanded text:
runt memores multitudinis misericordiae tuae, et irritaverunt ascendentes in Rubrum mare. Duo sunt quae beneficia donata commendant, intellectus et memoria; quod utrumque in perfidis fuisse denegatur. Non intellexerunt, pulcherrima locutione signatum est. Videbant enim praestari; sed qua causa fieret, non ab eis probabatur agnosci. Nam decem plagis percussi sunt Aegyptii, ut Decalogo futuro Hebraeorum gens devota serviret. Dimissi sunt a Pharaone, ut et illi relinquerent diabolum cum ministris. Sed illi carnaliter quae gesta sunt intuentes, spiritualis gratiae minime praemia quaesiverunt. Non fuerunt autem memores misericordiae Domini, quando videntes Pharaonis exercitum antequam mare Rubrum divideretur, credebant se evadendi subsidia perdidisse; et contra Moysen locuti sunt melius sibi fuisse duro subjacere servitio, quam tota gens perire potuisset in eremo. Post haec consequens fuit, ut irritarent Dominum ascendentes in Rubrum mare, quando non
Abbreviated transcription (Latin):
contra uetitum dnĩ miscebat᷑. tamen
qm̃ hoc zelo diuino fecisse cognoscit᷑.
oratio magis dicta est quam oꝑatio. Qs¬
quis enĩ bonis actib occupat᷑. erorat:
cuius homicidiũ non horruit. qm̃ ad
ulterii maculam uindicauit. In tan¬
tum enim post effusum sanguinem in¬
nocens fuit. ut ipscus quoq rudicis me¬

Expanded text:
contra vetitum Domini miscebatur, tamen contra vetitum Domini miscebatur, tamen quoniam hoc zelo divino fecisse cognoscitur, oratio magis dicta est quam operatio. Quisquis enim bonis actibus occupatur, exorat. Cujus homicidium non horruit, quoniam adulterii maculam vindicavit. In tantum enim post effusum sanguinem innocens fuit, ut ipsius quoque judicis me
Abbreviated transcription (Latin):
ad tempus sacrificasse. s etiam ipsi qͦq
idolo gentium beelphegor consecrati eẽ
uiderent᷑. Sic enim in culturas demonũ
ritusq transierunt. ut iam non duĩ s
demonum serui esse ꝓbarent᷑. Pulcher¬
rime autẽ dictum est sacrificia mortu¬
orum. quia defunctis hominib impen¬
di cultura ipsa ꝓbabat᷑ quos ĩmortales
gentilitas deos esse ruuicabat. S inten¬
de sollicite quod multiplicatã ruinã
suꝑ cos dicit. quib erat scĩ sui precib
parciturus: illud enĩ qđ debebat᷑ mul¬
tiplicatum dixit mole peccati. ut mais
fieret clementia. quib numeris nume¬
rosior relarabatur offensa. Stetit fine
putatum est illi ad iusticiam in genera.¬
tione ⁊ generationẽ usq in scłm. Stetit.
uerbum ipsum soliditatẽ mentis osten¬
dit. ut in illa generali ꝑturbatione solꝰ
ausus fuerit confidentiam dep̾cantis
assumere. Nam cum legat᷑ telo transfi¬
risse iudeum qui mulieri madianttidi

Expanded text:
ad tempus sacrificasse, sed etiam ipsi quoque ad tempus sacrificasse, sed etiam ipsi quoque idolo gentium Beelphegor consecrati esse viderentur. Sic enim in culturas daemonum ritusque transierant, ut jam non Domini, sed daemonum servi esse probarentur. Pulcherrime autem dictum est, sacrificia mortuorum, quia defunctis hominibus impendi cultura ipsa probabatur, quos gentilitas immortales deos esse judicabat. Sed intende sollicite quod multiplicatam ruinam supra eos dicit quibus erat sancti sui precibus parciturus. Illud enim quod debebatur, multiplicatum dixit mole peccati; ut major fieret clementia quibus numerosior relaxabatur offensa. Vers. 29. putatum est illi ad justitiam, in generationem et generationem usque in saeculum. Stetit, verbum ipsum soliditatem mentis ostendit: ut in illa generali perturbatione solus ausus fuerit confidentiam deprecantis assumere. Nam cum legatur telo transfixisse Judaeum qui mulieri Madianitidi
Abbreviated transcription (Latin):
re non possunt. Et nota qđ hoc uer¬
bum erauditionis cõmuni usu
supplicibus tantum non suꝑiorib ap¬
plicatur. Ande quia hic dicit non ex¬
auditum dnm: constat iuter ꝓprias
elocutiones scripture diuinȩ raciona¬
biliter esse reftrendum. Addidit in ta-¬
bernaculis suis. ut nͨ hoc laborantib
s otiosis contingere uideret᷑. Maior enĩ
criminis crescit inuidia. cũ inurmura
dni premitat᷑. ut secuta pietate maior gla
sentiatur. Dicit enim insurrexisse dnĩ
potestatẽ. ut in excedentib uindicaret.
eosq in deserto ꝓsterneret. qui p̾cepta
dnĩ audire noluerunt: deude ut sem̃
eorum idest reliqͦs eorũ humiliatos intͣ
nationes redderet. qui pͥdem glorisi
cunctis gentib ertiterunt. Ad postre¬
mũ inclinatos atq despectos ꝑ regiones
disꝑgeret. ne qͥcquã ulterius de sua cõ
ruina. In his uersib ⁊ excessus maior.⁊
uehementior ira subiungitur. ut ñ solũ

Expanded text:
re non possunt. Et nota quod hoc verre non possunt. Et nota quod hoc verbum exauditionis communi usu supplicibus tantum, non superioribus applicatur. Unde, quia hic dicit non exauditum Dominum, constat inter proprias elocutiones Scripturae divinae rationabiliter esse referendum. Addidit, in tabernaculis suis, ut non hoc laborantibus, sed otiosis contingere videretur. Major enim criminis crescit invidia, cum murmurarDomini praemittitur, ut secuta pietas majore gloria sentiatur. Dicit enim insurrexisse Domini potestatem, ut in excedentibus vindicaret, eos que in deserto prosterneret, qui praecepta Domini audire noluerunt. Deinde ut semen eorum, id est reliquos eorum humiliatos inter nationes redderet, qui pridem gloriosi cunctis gentibus exstiterunt. Ad postremum inclinatos atque despectos per regiones dispergeret, ne quidquam ulterius de sua congruina. In his versibus et excessua major, et vehementior ira subjungitur; ut non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Et pro meilo habuerunt terrã desi derabilẽ
non crediderunt in uerbo eius. Nenit ad
quartam narrationem. in qua iudeos nec
futuras ꝓmissiones in anima dicit habu¬
isse nec transacta miracła. Ideo enĩ nulla
uidebant᷑. quia semꝑ carnaliter ⁊ uisa .⁊
audita cogitabant. Desideriũ siquidẽ
corporale ctto fastidit᷑ acceptum: s auer¬
te quã magna cerra intelligentib fuerit.
ut desiderabilis diceretur. Illis tam̃ nul¬
la uisa est: quia nichil in ea spiritale sẽ¬
serunt sequit᷑ non crediderunt in uer-¬
bo eius. Filium significat. cui plebs ne¬
fandissima non credebat: siue hoc ad li¬
teram congruenter aptatur. quia ideo
murmurauerunt. quod eius ꝓmissioni¬
b minime credere maluerunt. coulta
enim de se eorum ꝑfidia facit intelligi.
in tabernaculis suis: non eraudierunt
uocem dni. Dum nurmurationes exer¬
cent. uocem dnĩ nullatemis audierunt.
Istud enim illis plerũq contingit. qui dũ
aliis uocib occupantur: alia exaudi¬

Expanded text:
uerunt terram desiderabilem; non crediderunt in verbo ejus. Venit ad quartam narrationem, in qua Judaeos nec futuras promissiones in animo dicit habuisse, nec transacta miracula. Ideo enim nulla videbantur, quia semper carnaliter et visa et audita cogitabant. Desiderium siquidem corporale cito fastiditur acceptum. Sed adverte quam magna terra intelligentibus fuerit, ut desiderabilis esse diceretur; illis tamen nulla visa est, quia nihil in ea spirituale senserunt. Sequitur, non crediderunt in verbo ejus. Filium significat, cui plebs nefandissima non credebat. Sive hoc ad litteram congruenter aptatur, quia ideo murmuraverunt, quod ejus promissionibus minime credere maluerunt. Multa enim de se eorum perfidia facit intelligi, tabernaculis suis; non exaudierunt vocem Domini. Dum murmurationes exercent, vocem Domini nullatenus audierunt. Istud enim illis plerumque contingit, qui dum aliis vocibus occupantur, alia exaudi
Abbreviated transcription (Latin):
custodiuut. Hec tercia species definiti
dñe in beneplactto popłi tui: uisita nos
in salutari tuo. Orant deuoti ut inter
eos debeant estimari. qui dño fudeli o¬
ꝑe placuerunt. Nouimus enĩ isrłiticũ
popłm partim contumacem fuisse. partĩ
in dni constitisse mandatis. Unde isti
suppliciter precantur. ut in illorũ socie¬
tate debeant adnumerari. quib potest
ȩterna beatitudo grã diuinitatis attri¬
bui. ut ⁊ fides eorum ꝑfectissima nos¬
ceret᷑. O ptant se uisitari a dñõ saluato¬
re. cuius aduentu se nouerant esse sal¬
uandos. Ipse est enim salutaris : de quo
beatus s meon ait. Nunc dimitas ser¬

Expanded text:
tum. Tertia species definitioDomine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo. Orant devoti, ut inter eos debeant aestimari, qui Domino fideli opere placuerunt. Novimus enim Israeliticum populum partim contumacem fuisse, partim in Domini constitisse mandatis. Unde isti suppliciter precantur ut in illorum societate debeant annumerari, quibus potest aeterna beatitudo gratia Divinitatis attribui. Et ut fides eorum perfectissima nosceretur, optant se visitari a Domino Salvatore, cujus adventu se noverant esse salvandos. Ipse est enim salutaris, de quo beatus Simeon ait: Nunc dimittis e
Abbreviated transcription (Latin):
gunem. fusum. ad huc crescit inuidia.
adhuc grandescit scelus. qnͣ illa moni¬
menta caritatis horrendis sculptilibus
sacrificata memorantur. Interfectã gͥ
terram crudeles homines debemus ac¬
ciꝑe. qui se magis iniqua deuotione
trucidarunt. Interficiendo enim filios
suos: tam nefario scelere parentes potius
iudebant᷑ extingui. Tropica enĩ locuti¬
one positum est interfectam terrã. dũ
terrei homines dicant᷑ malis actionib
interempti. Exposuit enĩ quẽ ad modũ
interfectam dixerit t̾ram. cũ carnales .
insipientes pessima fuerint actione de¬
mersi. Nam illi fornicati uident᷑ in dño.
suo. ⁊ abhominatus est hereditatẽ suã.

Expanded text:
guinem fusum, adhuc crescit invidia, guinem fusum, adhuc crescit invidia, adhuc grandescit scelus, quando illa monimenta charitatis horrendis sculptilibus sacrificata memorantur. Interfectam igitur terram crudeles homines debemus accipere, qui se magis iniqua devotione trucidarunt; interficiendo enim filios suos, tam nefario scelere parentes potius videbantur exstingui. Tropica enim locutione positum est interfectam terram, dum terreni homines dicantur malis actionibus interempti. Exposuit enim quemadmodum interfectam dixerit terram cum carnales et insipientes pessima fuerint actione demersi. Nam illi fornicati videntur in Domino, suo, et abominatus est haereditatem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
nem humanus ab hebreis qui in terrain
repmissionis ingressi sunt in sacrifi¬
cis demonũ non legat᷑: tamen ab eta¬
de sequenti hoc fieri potuisse non du¬
bium ẽ. qñ ⁊ p̃sens scͥptura index ꝓbat᷑
esse ueritatis. Et inspice quẽ admodũ
ueraci relatione peccantiũ eraggeretur
iniquitas. Primo enim dixit effudert̃
sanguinem innocentẽ. i ne putares extra¬
neũaddidit filiorum suorum ⁊ filiarũ.
Quorũ salus in humana conuersatione
dulcissima est. ut illis non parcerent. ꝓ
quib pii parentes etiam interfici non
recusant. Quos sacrificauerunt sculptili
Adhuc in ipsa auxesim ⁊ in his duob ũ¬
sib: ꝑseuerat. quod schema grece dicit᷑
climax. latine gradatio. quia ꝑ gradus
quosdam siue in laude suie in uituꝑatio¬
ne sensus nr̃ ascendit. Quã ꝓrime quidẽ
diximus. s non ƿiget frequenter repet̾e.
qd̃ auctoritas ipsa cognoscitur iterare.
Et quia dixerat filiorum filiarũq san¬

Expanded text:
nem humanum ab Hebraeis qui in terram nem humanum ab Hebraeis qui in terram repromissionis ingressi sunt, in sacrificiis daemonum non legatur, tamen ab aetate sequenti hoc fieri potuisse non dubium est, quando et praesens Scriptura index probatur esse veritatis. Et inspice quemadmodum veraci relatione peccantium exaggeratur iniquitas. Primo enim dixit: Effuderunt sanguinem innocentem; et ne putarentur extranei, addidit, filiorum suorum et filiarum, quorum salus in humana conversatione dulcissima est, ut illis non parcerent pro quibus pii parentes etiam interfici non recusant. Vers. 36. Quos sacrificaverunt sculptilibAdhuc in ipsa auxesi in his duobus versibus perseverat; quod schema Graece dicitur climax, Latine gradatio, quia per gradus quosdam, sive in laude, sive in vituperatione sensus noster ascendit; quam proxime quidem diximus, sed non piget frequenter repetere quod auctoritas ipsa cognoscitur iterare. Et quia dixerat filiorum filiarumque san
Abbreviated transcription (Latin):
quas direrat dñs illis ⁊ cõmixti sunt intͣ
gentes:⁊ didicerunt oꝑa eorum. ⁊ scriue¬
runt scupltilib eorum:⁊⁊ factum est illis
quod peccauerat in deserto popłi hebreorũ.
sic postquã terras ꝓmissionis intrauit. ob¬
litus dnĩ mandatorum. cum illis se ma¬
gis gentib uetita societate comiunxit.
quas ꝓpter idolorũ culturas eis fuerat
delere yreceptum. addentes malum scele¬
rib suis. ut se eorum quoq suꝑsticione
premium dño largiente concessa. Miserri¬
nu hominum. qui dei manus in peccata
uerterunt. ut qđ ille donauerat ad gr̃ã.
excedentib fieret ad ruinam. Sic mone¬
mur recte uti beneficus diuina largi¬
tate collatis. ne magis inde ꝑeamꝰ. unde
subleuati fuisse cognoscim᷑. Seandalũ
quod mentes eorũ in leuam partẽ ꝑuer¬
sa imicatione deduxit. Et immolaue¬
⁊ effuderunt sanguinẽ innocentẽ. san¬
guinem filiorum suorum ⁊ filiarũ. Quã¬
uis in scripturis diuinis effusũ sanguis¬

Expanded text:
ti sunt inter gentes, et didicerunt opera eorum; et servierunt sculptilibus eorum, et factum est illis quod peccaverat in deserto populus Hebraeorum, sic postquam terras promissionis intravit, oblitus Domini mandatorum, cum illis se magis gentibus vetita societate conjunxit, quas propter idolorum culturas eis fuerat delere praeceptum: addentes malum sceleribus suis, ut se eorum quoque superstitione praemium, Domino largiente, concessa. Miserrimi hominum, qui Dei munus in peccata verterunt, ut quod ille donaverat ad gratiam, excedentibus fieret ad ruinam. Sic monemur recte uti beneficiis divina largitate concessis: ne magis inde pereamus, unde sublevati fuisse cognoscimur. Scandalum quod mentes eorum in laevam partem perversa imitatione deduxit. 364 Vers. 34 effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum. Quamvis in Scripturis divinis effusum sangui
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. cerui montes eligunt. ericii petͥ¬
rum se tuitione cõmuniunt. Sic ꝑ di.¬
uersas aues atq animalia. xp̃ianorum
nobis uite diuersitas indicat᷑. Fecit¬
lunam in tempora. sol cognouit occa¬
sum suum. De terrenis ad celestia tran¬
situm facit. S & ipsa quoq sub quib dã
allusionib indicantur. Luna sicut le¬
pe iam diximus significat eccłam. q̃
in temporib facta est. qñ eam minui
contingit ⁊ crescere. quȩ tamen sic mi¬
nuit᷑ ut semꝑ redeunte integritate
reparet᷑. Solem uero in hoc loco meri¬
to accipimus dñm saluatorẽ. de quo
impu in fine mundi dicturi sunt.
Errauimus auia ueritatis. nusticie lu¬
men non luxtt nobis :⁊ sol non ortus
est nobis. Quod utiq de isto sole cõ¬
muni non poterat dici. qnͣ scriptum
est. qui solem suum oriri facit super
bonos ⁊ malos. Iste gͦ cognouit occa

Expanded text:
dunt; cervi montes eligunt; hericii petradunt; cervi montes eligunt; hericii petrarum se tuitione communiunt. Sic per diversas aves atque animalia, Christianorum nobis vitae diversitas indicatur. Veed., tempore; sol cognovit occasum suum. De terrenis ad coelestia transitum facit; sed et ipsa quoque sub quibusdam allusionibus indicantur. Luna sicut saepe jam diximus significat Ecclesiam, quae in temporibus facta est, quando eam minui contingit et crescere; quae tamen sic minuitur, ut semper redeunte 351 integritate reparetur. Solem vero in hoc loco merito accipimus Dominum Salvatorem, de quo impii in fine mundi dicturi sunt: Erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis . Quod utique de isto sole communi non poterat dici, quando scriptum est: Qui solem suum oriri facit super bonos et malos . Iste ergo cognovit occa
Abbreviated transcription (Latin):
fugium heriaciis. Ceruuꝰ est ut dixi¬
inus uenenosorum serpentium uorar.
spinosa transcendens:⁊ sũma agilita¬
te preditus. habitare diligit in mon¬
tib altissimis. Huic merito comparã.¬
tur fideles qui diabolum uorant. qñ
nequicias eius ad dnĩ laudem głam¬
q conuertunt. uiciaq huius scłi qua¬
si spinaᷤᷤ bona conuersatione transili
hoc mundo solida cacumina ẽẽ me¬
ruerunt. Herinacius uero est quem
uocamus criciũ. animal omnino ti¬
acutissime densissimeq cõmuniurtt. sui
tamen non sufsicit natiua municio. s
ne aliqua fraude possit intercipi. refu¬
gium habet semꝑ in saxis. Huic com¬
petenter aptatur qui peccatis suis his¬
pidus. futura uidicia metuens. petrã
xpm̃ firmissimum noscitur habere re¬
sugium. Merito gͦ ista animalia tales
nobis indicant uiros. qui numquã
se a dnĩ soliditate disungunt. Et ui¬
de quia passeres cedrorum alta petunt.
fulicȩ aquarum se habitatione defen¬

Expanded text:
fugium herinaciis. Cervus est ut dixfugium herinaciis. Cervus est ut diximus venenosorum serpentium vorax, spinosa transcendens, et summa agilitate praeditus, habitare diligit in montibus altissimis. Huic merito comparantur fideles, qui diabolum vorant, quando nequitias ejus ad Domini laudem gloriamque convertunt, vitiaque hujus saeculi quasi spinas bona conversatione transiliuhoc mundo solida cacumina esse meruerunt. Herinacius vero est quem vocamus hericium, animal omnino tiacutissimae densissimaeque communiunt: cui tamen non sufficit nativa munitio, sed ne aliqua fraude possit intercipi, refugium habet semper in saxis. Huic competenter aptatur, qui peccatis suis hispidus futura judicia metuens, petram Christum firmissimum noscitur habere refugium. Merito ergo ista animalia tales nobis indicant viros, qui nunquam se a Domini soliditate disjungunt. Et vide quia passeres cedrorum alta petunt; fulicae aquarum se habitatione defen
Abbreviated transcription (Latin):
laudabili humilitate subcumbunt.
onem in humanis uirib ponunt . s
aduersa omnia uirtute dnĩ suꝑare
posse confidunt. Hu cum alus non ha¬
bent uirgia. s sccum semꝑ litigant.
miserfutur omnib sibi solĩ ñ pareunt.
et celesti caritate flãmati. bona que sibi
euenire cupiunt. alus cõmunicare con¬
tendunt. S magna est gła illi arbori.
ubi ndus iste con pingitur. Audiat
enim a dño se fuisse plantatũ. qui ta¬
le continere noscitur institutũ. Seqͥt᷑.
fulice domus dux est eorum. Fulica
mansueta auis ⁊ igra ẽ. anate quidẽ
paruior. s corporis positione consimi¬
lis. que in stagnis delectabiliter com¬
moratur. Hec ad bapti zandos bene re¬
fertur. qui in sacratissimi fontis grã ꝑ
seuerant Horum itaq mansiones. id
est baptismatis ꝑseueratio: dux ẽ passe-¬
rum. qui in cedris indificant. Scilicet
quia omniũ xp̃ianorum sacer fons
dur est. dum eos ad cȩlorum regna per¬

Expanded text:
laudabili humilitate succumbunt laudabili humilitate succumbunt onem in humanis viribus ponunt, sed adversa omnia virtute Domini superare se posse confidunt. Hi cum aliis non habent jurgia, sed secum semper litigant: miserentur omnibus, sibi solis non parcunt: et coelesti charitate flammati, bona quae sibi evenire cupiunt, aliis communicare contendunt. Sed magna est gloria illi arbori ubi nidus iste compingitur. Audiat enim a Domino se fuisse plantatum, qui tale continere noscitur institutum. Sequitur, fulicae domus dux est eorum. mansueta avis et nigra est, anate quidem parvior, sed corporis positione consimilis, quae in stagnis delectabiliter commoratur. Haec ad baptizandos bene refertur, qui in sacratissimi fontis gratia perseverant. Horum itaque mansiones, id est baptismatis perseveratio, dux est passerum qui in cedris nidificant: scilicet quia omnium Christianorum sacer fons dux est, dum eos ad coelorum regna per