comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unum unam naturam signi¬
ficat: sicut sumus duas perso¬
nas. Sequamur apostolicam
fidem quam beatus petrus
princeps apostoloꝵ confessus
est: tu es xp̃s filius dĩ uiui.
Iudei uidelicet uerba dñi au¬
dientes. et uc usq sustinuert᷑.
dum uero ait. ego et pater¬
unum sumus. non pertulert᷑:
s more suo duri ad lapioes
cucurrerunt. Sicut euange¬
lista dicit. Tulerunt lapides:
non patiebatur. quod nole¬
bat pati. et non est passus.
nisi quod uoluit pati: adhuc
eos lapidare cupientes allo¬
quit᷑. Sustulerunt uidei la¬
pides: ut lapioarent illum.
Responoit eis iħs. Multa oꝑa
bona ostendi uobis ex patre
meo: propter quod eoꝵ opus
me lapioatis: Et illi respon.¬
derunt. De bono opere non lapi¬
damus te. s de blasphemia:
Quia tu homo cum sis. facis te¬
ipsum dm̃. Ad illud hoc respõ¬
derunt quod dixerat: ego &
pater unum sumus. Icce uidei
intellexerunt: qđ arriani nõ
intellegunt. Ideo enim irati
sunt. qm senserunt non pos¬

Expanded text:
unum unam naturam signiunum unam naturam significat, sicut sumus duas personas. Sequamur apostolicam fidem, quam beatus Petrus princeps Apostolorum confessus est: Tu es Christus filius Dei vivi . Judaei, videlicet, verba Domini audientes, hucusque sustinuerunt; dum unum sumus, non pertulerunt, sed more suo duri ad lapides cucurrerunt, sicut evangelista dicit: Tulerunt lapides, non patiebatur, quod nolebat pati, et non est passus, nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. Sustulerunt Judaei lapides, ut lapidarent illum.sus: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo, propter quod eorum opus me lapidatis? Et illi responderunt: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia, et quia tu homo cum sis, facis teipsum Deum. » Ad illud hoc responderunt quod dixerat, Ego et Pater unum sumus. Ecce Judaei intellexerunt quod non intelligunt Ariani. Ideo enim irati sunt, quoniam senserunt non pos
Abbreviated transcription (Latin):
titutum esse legitur. ut eadem
dedicatio. ꝑ om̃s annos. in me¬
moriam sollemnibus reno¬
uaretur officiis: Quod etiã
ad tempus usq dñice incar¬
nationis obseruatum fuisse.
sicut modo cum legeretur
euangelium audiuimus.
Que etiam dedicatio. salubri
consuetudine: in eccłiis xp̃i
seruari. moder no tempore
dinoscitur. Considerandũ
est: quare euangelista dixris¬
set. hec encenia hiemis tem¬
ter duritiam uideoꝵ & infi¬
delitatem: que frigoris no¬
mine. sepe designare. legit᷑.
filius ambulare uoluit in tem¬
plo. in quo caro & sangius brutoꝵ
animalium offerebatur: multo
magis nostram orationis donũ.
ubi carnis ipsius ac sanguinis
sacramenta celebrantur. uisita¬
re gaudebit. Si ꝑ ambulare
non dispeccit porticum. inquã
re& quondam mortalis acter
to magis penetralia cordium
nrorum inuisere. atq inlustra¬
re desiderat. si tamen ea porti¬
cum esse salomonis. hoc est si
ea timorem suum qui est ini¬
tium sapientie habere ꝑspe.¬

Expanded text:
titutum esse legitur, ut eadem titutum esse legitur, ut eadem dedicatio per omnes annos in memoriam solemnibus renovaretur officiis . Quae etiam ad tempus usque Dominicae incarnationis observata fuisse, sicut modo, cum legeretur Evangelium, audivimus. » Quae etiam dedicatio salubri consuetudine in Ecclesiis Christi servari moderno tempore dignoscitur. Considerandum est quare evangelista dixerit, haec encaenia hiemis temter duritiam Judaeorum et infidelitatem, quae frigoris nomine saepe designari legitur. Filius ambulare voluit in templo, in quo caro et sanguis brutorum animalium offerebatur, multo magis nostram orationis domum, ubi carnis ipsius ac sanguinis sacramenta celebrantur, visitare gaudebit. Si perambulare non despexit porticum, in qua rex quondam mortalis ac terrto magis penetralia cordium nostrorum invisere atque illustrare desiderat, si tamen ea porticum esse Salomonis, hoc est, si ea timorem suum qui est initium sapientiae habere perspe
Abbreviated transcription (Latin):
Semonium hab&: insanit. Ma
eum auditis: iste fuerunt den¬
sissime tenebre. Alii dicebãt.
hec uerba non sunt demoniũ
habentis. Num quid demoni-¬
ri. & aliquid lucis uidere: et
ueritatis agnoscere. Audiui
ti.magis eum temptare ad-¬
gressi sunt: quam uerbis il¬
lius obedire. Pacta sunt inqͥt
euangelista encenia in hiero¬
solimis: et hiems erat. Et am¬
bulabat iħs in templo: in
porticu salomonis. Encenia
autem uocabatur sollempni¬
tas dedicationis templi: quã
populus dĩ. ex antiqua pa.¬
trum traditione ꝑ annos sin¬
gulos celebrare consueuerat.
Sed notandum ẽ quod hȩc en¬
cenia quȩ hic leguntur: nõ¬
ad primam templi dedicationem
sed adultimam ꝑtinent. Quod
ex eo facile colligitur: quia hie¬
me facta referuntur. Pruna
siquidem eiusdem templi de¬
dicatio. a salomone tempore
autumni: secunda. autem a
torobabel. & iħu sacerdote. tem¬
pore ueris Sercia. auida ma¬
chabeo. tempore hiemis est
facta: quando specialiter cons¬

Expanded text:
Daemonium habet, insanit: quid Daemonium habet, insanit: quid eum auditis? Istae fuerant densissimae tenebrae. Alii dicebant: Haec verba non sunt daemonium habentis: nunquid daemoniri; » et aliquid lucis videre, et veritatis agnoscere. Audivimti, magis eum tentare aggressi sunt, quam verbis illius obedire. Facta sunt, inquit evangelista, encaenia in Hierosolymis, et hiems erat, et ambulabat Jesus in templo in porticu Salomonis. « Encaenia autem vocabatur solemnitas dedicationis templi, quam populus Dei ex antiqua Patrum traditione per annos singulos celebrare consueverat. Sed notandum est quod haec encaenia, quae hic leguntur, noad primam templi dedicationem, sed ad ultimam pertinent; quod ex eo facile colligitur, quia hieme facta referuntur. Prima siquidem ejusdem templi dedicatio a Salomone tempore autumni ; secunda autem a Zorobabel et Jesu sacerdote tempore veris ; tertia a Juda Machabaeo tempore hiemis est facta, quando specialiter cons
Abbreviated transcription (Latin):
resumpsit. xp̃s animam resũ¬
psit: Quia quicquid ibi fac¬
tum ẽst in dispensatione hu
mane salutis. totum unus ap̃s
egit. unus filius dĩ. proprius
& ꝑfectus. unus ds̃ uerus &om¬
npotens. Homo propter ues¬
bum ds̃. propter hominem
homo. Sicut dictum est Ter¬
bum caro factum est. Sedre
omnia un de implerentur.
subsequenti uerbo ostenoit.
Hoc inquit mandatum: accep
a patre meo. Uerbum non uer¬
bo accepit mandatum: s in
uerbo unigenito. patris est
omne mandatum. Cum au¬
tem dicitur filius a patre ac¬
cipere quod substantialiter
habet. quomodo dictum est.
sicut habet pater uitam in
semet ipso sic dedit filio ui
generatio ostenditur. Ompa¬
ter non quasi ei filio qui inꝑ
it. om̃a gignendo dedit᷑ ita
illi dedit suam equalitatem.
auem non genuit in equalẽ.
Sed hȩc loquente dño. qm̃lux
lucebat in tenebris. et tene
bre eam non comprehendebãt.
udeos: propter sermones hos.
sicebant autem multi ex ipsis.

Expanded text:
resumpsit, Christus animam resumresumpsit, Christus animam resumpsit, quia quidquid ibi factumanae salutis, totum unus Christus egit, unus Filius Dei proprius et perfectus, unus Deus verus et omnipotens, homo propter Verbum Deus, Deus propter hominem homo, sicut dictum est: Verbum caro factum est. Sed haec omnia unde implerentur, subsequenti verbo ostendit. « Hoc, inquit, mandatum accepi a Patre meo. Verbum non verbo accepit mandatum, sed in Verbo unigenito Patris est omne mandatum. Cum autem dicitur Filius 569 a Patre accipere, quod substantialiter habet, quomodo dictum est: Sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit Filio vitgeneratio ostenditur. Quoniam Pater non quasi ei Filio, qui impit, omnia gignendo dedit. Ita dedit illi suam aequalitatem, quem non genuit inaequalem. Sed haec loquente Domino, quoniam lux lucebat in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Judaeos propter sermones hos. Dicebant autem multi ex ipsis:
Abbreviated transcription (Latin):
caro illum emisit: caro illum
exspirauit. Idõ enim dicitur
exspirare: id est extra spiritũ
fieri: quomodo est erulare
entra solum fieri. Ouod hic
dicit potestatem habeo ponendi
animam meam: ibi dictum est.
inclinato capite tradidit sp̃m.
quia sp̃s anima est. Cum ergo
exit anima a carne: & remanet
caro sine anima: tunc homo po¬
nere animam dicitur. Ouan¬
do xp̃s animam posuit: quan¬
do uerbum uoluit. Principa¬
tus enim: in uerbo erat. Toi po¬
testas erat: quando poneret
caro animam: quando sume¬
ret. Sicut homo unus enim.
anima & corpus: sic unus xp̃s.
uerbum & homo. Anima et
corpus. due res sunt. ẜ unus
homo. Uerbum & homo due
res sunt: s unus xp̃s. Nemo e¬
nim titubet in fide. quando
audit dñm dixisse. potestatẽ
habeo ponendi animam meã.
Ponit eam caro: sed expotesta¬
te uerbi. Sumit eam caro: s
ex potestate uerbi. Uerbum.
anima caro: unus est xp̃s. Et
dum caro occisa fuit. xp̃s occi¬
sus fuit: Et dum caro animã

Expanded text:
Caro illum emisit, caro illum Caro illum emisit, caro illum exspiravit. Ideo enim dicitur exspirare, id est, extra spiritum fieri, quomodo est exsulare, extra solum fieri. Quod hic dicit: Potestatem habeo ponendi animam meam, ibi dictum est: Inclinato capite tradidit spiritum, qui spiritus anima est. Cum ergo exit anima a carne, et remanet caro sine anima, tunc homo ponere animam dicitur. Quando Christus animam posuit? quando Verbum voluit; principatus enim in Verbo erat; ibi potestas erat, quando poneret caro animam, quando sumeret. Sicut enim unus homo anima et corpus, sic unus Christus verbum et homo. Anima et corpus duae res sunt, sed unus homo. Verbum et homo duae res sunt, sed unus Christus. Nemo enim titubet in fide, quando audit Dominum dixisse: Potestatem habeo ponendi animam meam. Ponit eam caro, sed ex potestate Verbi. Sumit eam caro, sed ex potestate Verbi. Verbum anima caro, unus est Christus; et dum caro occisa fuit, Christus occisus fuit; et dum caro animam
Abbreviated transcription (Latin):
suam: & caro iterum sump¬
sit animam. Non tamen po¬
testate sua caro: s potestate
in habitantis uerbi dĩ. Uer¬
bum uero dĩ num quam po¬
suit animanr ex eo qͦuam¬
sumpsit eam in unitatem
ꝑsone sibi: s acarne anima po-¬
sita ẽ: & iterum resumpta per
potestatem diuinitatis. Caro
ergo ponit animam suam: ex.¬
spirando. Uide ipsum dñm.
in cruce quid diocit. Sicio:
qui ad erant tinxerunt spon¬
giam in aceto: alligauerunt
harumdini: & aposuerunt ori
eius. Quod cum accepisset: ait:
ꝑfectum est. Quid est. ꝑfectũ
est: Impleta sunt om̃a: que
ante mortem futura fuerunt
prophetata. Et quia potesta¬
tem habebat. quando uellet
ponendi animam suam: post¬
ea quam dixit ꝑfectum est: quid¬
ait euangelis ta. Et inclina¬
to capite tradidit sp̃m: quod
ibi dicitur tradidit. hic dictũ
est. ponit: quia unum est. tra¬
dere et ponere. Quis tradidit:
quem tradidit: spiritum tra¬
didit: caro illum tradidit.
Quid est. caro illum tradidit:

Expanded text:
suam, et caro iterum sumpsuam, et caro iterum sumpsit animam; non tamen potestate sua caro, sed potestate inhabitantis Verbi Dei. Verbum vero Dei nunquam posuit animam, ex quo assumpsit eam, in unitatem personae sibi; sed a carne anima posita est, et iterum resumpta per potestatem divinitatis. Caro ergo posuit animam suam exspirando. Vide ipsum Dominum in cruce, quid dixit: Sitio . Qui aderant tinxerunt spongiam in aceto, alligaverunt arundini, et apposuerunt ori ejus. Quod cum accepisset ait: Perfectum est . Quid est, perfectum est? impleta sunt omnia quae ante mortem futura fuerant prophetata. Et quia potestatem habebat quando vellet ponendi animam suam, posteaquam dixit: Perfectum est: ait evangelista: Et inclinato capite tradidit spiritum. Quod ibi dicitur: Tradidit, hic dictum est, Ponit, quia unum est tradere et ponere. Quis tradidit? quem tradidit? Spiritum tradidit, caro illum tradidit. Quid est, caro illum tradidit?
Abbreviated transcription (Latin):
cipulos suos hec uerba reme¬
morasse: cum resurrexisset
xp̃s amortius. Hoc suscitalu¬
tur: quod moriebatur. Nam
uerbum mori non potuit.
nec anima illa mortua fuit.
Caro tantum mortua est: & re¬
surreait tercia die. S queren¬
dum est quid sit. quod dix̃.
ego pono animam meam.
Quis posuit: quem posuit:
quis est qui posuit : quios̃
sic homo. ut sola caro: Se
quia homo constat ex carne et
anima: totus autem. homo in
xp̃o. Non enim partem deteri¬
orem suscepisset: & partem
meliorem deseruisset. Pars
quippe homiiuis melior est
anima: quam corpus. Quia
ergo totus homo inxp̃o: quid
est xp̃s: uerbum inquam: &
homo: uerbum caro factum
est: id est ds̾ homo factus ẽ.
Dicit enim potestatẽ habeo
ponendi animam meam: &
potestatem habeo iterum
sumendi eam. Xp̃s autem &
pro nobis posuit & quando
uoluit posuit: et quando uo¬
luit. sumpsit animam suã.
Ponere gͦ animam. mori est:
ponam: id est pro te moriar
carne. Caro posuit anima

Expanded text:
cipulos suos haec verba remecipulos suos haec verba rememorasse, cum resurrexisset Jesus a mortuis. Hoc suscitabatur, quod moriebatur. Nam Verbum mori non potuit, nec anima illa mortua fuit. Caro tantum mortua est, et resurrexit tertia die. Sed quaerendum est quid sit quod dixit: Ego pono animam meam. Quis posuit? quem posuit? Quis est qui posuit? Quid est sic homo, ut sola caro; sed quia homo constat ex carne et anima, totus autem homo in Christo; non enim partem deteriorem suscepisset, et partem meliorem deseruisset, pars quippe hominis melior est anima quam corpus. Quia ergo totus homo in Christo, quid est Christus? Verbum, inquam, et homo. Verbum caro factum est ; id est, Deus homo factus est. Dicit enim: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. Christus autem et pro nobis posuit, et quando voluit posuit, et quando voluit sumpsit animam suam. Ponere ergo animam, mori est. ponam ; id est, pro te moriar carne. Caro posuit animam
Abbreviated transcription (Latin):
animam meam. &ͬ iterum
suma meam. Quid ait. prop¬
terea me pater diligit: quia
morior ut resurgam. Cum
magno enim pondere dictũ
est. ego: Quia ego inquit po¬
no animam meam. Ego pono.
Quid est ego pono: ego inquit
illam pono. Non glorientur
uidei. Seuire potuerunt. po¬
testatem habere non potue.¬
runt. Seuiant quantum pos¬
sunt. Si ego noluero ponere
animam meam. quio seiuen¬
do facturi sunt: Una respon¬
sione prostrati sunt. quando
eis dictum est: quem queri¬
tis. Dixerunt iħ̃m. Etait
eis. Ego sum. Redierunt re¬
tro & ceciderunt. Oui ceciderunt
ad unam uocem xp̃i moriturrda
am. Non glorientur uidei qui¬
si qui preualuerint. Ipse po¬
suit animam suam. Sicut
potestatem habuit ponenoi.
ita potestatem resumendi:
Ouod aliis uerbis. in hoc ipso
euangelio ostendit dicens.
Soluite templum hoc: & intri¬
bus diebus exxcitabo illud qũ
euangelista secutus exposiuit.
Hoc autem dicebat. de templo
corporis sui. Et aduinait. dis¬

Expanded text:
animam meam, et iterum animam meam, et iterum sumo eam. « Quid ait: Propterea me Pater diligit? Quia morior, ut resurgam. Cum magno enim pondere dictum est: Ego. Quia ego, inquit, pono animam meam. Ego pono. Quid est: ego pono? Ego, inquit, illam pono. Non glorientur Judaei: saevire potuerunt, potestatem habere non potuerunt. Saeviant quantum possunt: si ego noluero ponere animam meam, quid saeviendo facturi sunt? Una responsione prostrati sunt, quando eis dictum est: Quem quaeritis ? Dixerunt, Jesum; et ait eis: Ego sum: redierunt retro, et ceciderunt. Qui ceciderunt ad unam vocem Christi morituri, quid am. Non glorientur Judaei, quasi qui praevaluerint: ipse posuit anipotestatem habuit ponendi, ita habuit et potestatem resumendi: quod aliis verbis in hoc ipso Evangelio ostendit dicens: Solvite templum hoc, et in tribua diebus excitabo illud . Quod evangelista secutus exposuit: Hoc enim dicebat de templo corporis sui ; et adjunxit dis
Abbreviated transcription (Latin):
git. Paulo adtestante qui ait.
Ipse est pax nr̃a: qui fecit utraq
unum. Dum enim ad eternã
uitam ex utraq natione sum¬
plices elegit: ad ouile propri¬
um oues deducit. De quibus
profecto ouibus: rursum dixcit.
Ques mee uocem meam audi¬
unt: & ego cognosco eas et se¬
cuntur me: et ego uitam ȩter¬
nam do eis. De quibus & pau¬
lo superius dicit. Per me si qͥs
introierit saluabitur: et ingre¬
dietur. & egrediet᷑ & pascua
inueniet. Ingredietur quip¬
pe ad fidem ⁊ egredietur uero
a fide ad speciem: acredulita¬
te ad contemplationem. Pas¬
cua autem inueniet: in ęter¬
na refectione. Oues ergo eiꝰ
pascua inuenient: quia qͥs¬
quis illum corde simplici se¬
quitur. eterne uiriditatis pabulo
nutritur. Que autem sunt ista¬
rum ouium pascua: nisi eterna
gaudia sempiterne uirentis
paradisi: pascua namq electo¬
rum sunt: uultus presens dei.
Qui dum sine defectu conspicit᷑.
sine fine mens uite cibo saci¬
ligit pater. quia ego pono

Expanded text:
git, Paulo attestante, qui ait: git, Paulo attestante, qui ait: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Dum enim ad aeternam vitam ex utraque natione simplices eligit, ad ovile proprium oves deducit. « De quibus profecto ovibus rursum dixit: Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis; de quibus et paulo superius dicit: Per me si quis introierit, salvabitur, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Ingredietur quippe ad fidem; egredietur vero a fide ad speciem, a credulitate ad contemplationem; pascua autem inveniet in aeterna refectione. Oves ergo ejus pascua invenient, quia quisquis illum corde simplici sequitur, aeternae viriditatis pabulo nutritur. Quae autem sunt istarum ovium pascua, nisi aeterna gaudia sempiterne virentis paradisi? Pascua namque electorum sunt, vultus praesens Dei, qui dum sine defectu conspicitur, sine fine mens vitae cibo satiligit Pater, quia ego pono
Abbreviated transcription (Latin):
tor bonus. Atq subiungit.
It cognosco meas: hoc est dili¬
go. It cognoscunt me mee.
Ic si patenter dicat: diligentes
obsecuntur. Unde mox sub¬
iuinxit. Sicut nouit me pat̾
& ego agnosco patrem: & ani¬
mam meam pono pro ouibꝰ
meis. Ac si aperte dicat. In hoc
constat quia & cognosco patre
& cognoscor a patre: quia ani¬
mam meam pono pro ouibꝰ
meis. Id est ea caritate qua
pro uobis morior: quantum
patrem diligam ostendo.
Suia uero non solum uideam.
s etiam gentilitatem redime¬
re uenerat: adiungit. Et ali¬
as oues habeo que non sunt
ex hoc ouili: & illas oportet
me aoducere. & uocem meã
audient. & fiet unum ouile
& unus pastor. Redẽptionem
nrãm qui ex gentili populo
uenimus dñs aspexxerat: cum
se adducere & alias oues dicebat.
Hoc cotidie fieri fr̃s aspicitis. hoc
reconciliatis gentibus. factũ
hodie uidetis. Quasi ex duobꝰ
gregibus unum ouile efficit:
quia uidaicum & gentilem
populum in sua fide conun¬

Expanded text:
tor bonus: atque subjungit: tor bonus: atque subjungit: Et cognosco meas, hoc est, diligo, et cognoscunt me meae. Ac si patenter dicat: Dilobsequuntur. Unde mox subjunxit: Sicut novit me Pater, et ego cognosco Patrem, et animam pono pro ovibus meis. Ac si aperte dicat: In hoc constat, quia et cognosco Patrem, et cognoscor a Patre, quia animam meam pono pro ovibus meis; id est, ea charitate qua pro ovibus morior, quantum Patrem diligam, ostendo. Quia vero non solum Judaeam, sed etiam gentilitatem redimere venerat adjungit: Et alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili; et illas oportet me adducere, et vocem meam audient, et fietet unus pastor. Redemptionem nostram qui ex gentili populo venimus Dominus aspexerat, cum se adducere et alias oves dicebat. Hoc quotidie fieri, fratres, aspicitis; hoc reconciliatis gentibus factum hodie videtis. Quasi ex duobus gregibus unum ovile efficit, quia Judaicum et gentilem populum in sua fide conjun
Abbreviated transcription (Latin):
alium in suꝑbiam erigit: ali
per iracundiam diuidit. He
inuidia stimulat: illum in
fallacia supplantat. Quasi
gͦ gregem lupus dissipat.
cum fidelium populum. di¬
abolus per temptationes ne¬
cat. Sed contra hec mercen¬
narius nullo zelo accenditur.
nullo feruore dilectionis ex¬
citatur: quia dum sola exte¬
riora commoda requirit.: in¬
teriora gregis damna ne¬
glegenter patitur. Unde &
mox adiungitur. Mercenna¬
rius autem fugit. quia mer¬
cennarius est: & non perti¬
net adeum de ouibus. Sola
gͦ causa est. ut mercennarius
fugiat: quia mercennarius
est. Ac si aperte diceretur.
Sstare in periculo ouium non
potest: qui in eo quod ouibꝰ
pre est. non oues diligit. seo
lucrum terrenum querit.
Dum enim honorem amplec¬
titur. dum temporalibus
commodis letatur: opponere
se contra periculum trepidat.
ne hoc quod diligit amittat.
sed quia redemptor nr̃ culpas
ficdi pastoris innotuit: iterũ
formam cui debeamus impͥmi
ostendit dicens. ꝑgo sum pas¬

Expanded text:
alium in superbiam erigit, alium alium in superbiam erigit, alium per iracundiam dividit, hunc invidia stimulat, illum in fallacia supplantat. Quasi ergo gregem lupus dissipat, cum fidelem populum diabolus per tentationes necat. Sed contra haec mercenarius nullo zelo accenditur, nullo fervore dilectionis excitatur; quia dum sola exteriora commoda requirit, interiora gregis damna negligenter patitur. Unde et mox adjungitur: Mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, et non pertinet ad eum de ovibus. Sola ergo causa est ut mercenarius fugiat, quia mercenarius est. Ac si aperte diceretur: Stare in periculo ovium non potest, qui in eo quod ovibus praeest, non oves diligit, sed lucrum terrenum quaerit. Dum enim honorem amplectitur, dum temporalibus commodis laetatur, opponere se contra periculum trepidat, ne hoc quod diligit, amittat. Sed quia Redemptor noster culpas ficti pastoris innotuit, iterum formam cui debeamus imprimi, ostendit dicens: Ego sum pas
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ oues uenit: cum quilibet
in uistus & raptor. fideles quosq
atq humiles opprimit. Sed is
qui pastor esse uidebatur & nõ
erat. relinquit oues & fugit.
quia dum sibi ab eo periculũ
metuit. resistere eius iniusti.¬
cie num presumit. Eugit aut̃
non mutando locum: s sub¬
trahendo solacium. Eugit:
quia iniusticiam uidit. & ta¬
cuit. Pugit: qui se sub silen¬
tio abscondit. Sed est alius
lupus. qui sine cessatione co¬
tidie non corpora s mentes
dilaniat. Malignus uideli¬
cet sp̃s. qui caulas fidelium
insidians circuit: & mortes
animarum querit. De quo
lupo: mox subditur. Et lupꝰ
rapit: & dispergit oues. Tu
pus uenit & mercennar ius
fugit: quia malignus sp̃s m̃¬
tes infidelium intemptatio¬
ne dilaniat: & is qui locum
pastoris tenet: curam sollici¬
tudinis non habet. Anime
pereunt:et ipse de terrenis
commodis letatur. Tupus
rapit & disꝑgit oues: cuma¬
lium ad lux uriam pertrahit.
alium in auariciam accendit.

Expanded text:
super oves venit, cum quilibet super oves venit, cum quilibet injustus et raptor fideles quosque atque humiles opprimit. Sed is qui pastor esse videbatur et non erat, relinquit oves et fugit; quia dum sibi ab eo periculum metuit, resistere ejus injustitiae non praesumit. Fugit autem non mutando locum, sed subtrahendo solatium; fugit qui injustitiam vidit et tacuit; fugit qui se sub silentio abscondit. « Sed est alius lupus qui sine cessatione quotidie non corpora, sed mentes dilaniat, malignus videlicet spiritus, qui caulas fidelium insidians circumit, et mortes animarum quaerit. De quo lupo mox subditur: Et lupus rapit, et dispergit oves. 567 Lupus venit et mercenarius fugit; quia malignus spiritus mentes fidelium in tentatione dilaniat, et is qui locum pastoris tenet, curam sollicitudinis non habet. Animae pereunt, et ipse de terrenis commodis laetatur. Lupus rapit et dispergit oves, cum alium ad luxuriam pertrahit, alium in avaritiam accendit,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui non dat pro ouibus sub¬
stantiam suaur quando pro
his daturus est anunam suam:
Raposuimus. uel magis dño do¬
cente intelleximus. quis sit pas¬
tor. quis ostium. quis ostiarius.
quissetiam & ouis: Nec non qui
sint fures & latrones cognouimꝰ:
s modo de mercennario et lupo
consideremus. De quibus ipse
dñs diccit. Mercennarius aut̃
& qui non est pastor. cuius non
sunt oues proprie: uidet lupũ
uenientem et dimittit oues
& fugit. Non pastor s mercen¬
narius uõcatur: quia non pro
amore intimo. oues dominicas.
s ad temporales mercedes pas¬
cit. Nercennarius quippe est
qui locum quidem pastoris
tenet: sed lucra animarum
non querit. Terrenis commo¬
dis inhiat: honore prelatio¬
nis gaudet. Temporalibus
lucris pascitur: inpensa sibi
abhominibus reuerentia letat᷑.
Iste sunt et enim mercedes mer¬
cennarii. ut pro eo ipso quo
in regimine laborat. hic qđ
querit inueniat: & ab here¬
ditate gregis. in posterum
alienus eocistat. Lupus enim

Expanded text:
Qui non dat pro ovibus subQui non dat pro ovibus substantiam suam, quando pro eis daturus est animam suam? Exposuimus, vel magis, Domino docente, intelleximus, quis sit pastor, quis ostium, quis ostiarius, quis etiam et ovis: nec non qui sint fures et latrones cognovimus. Sed modo de mercenario et lupo consideremus, de quibus ipse Dominus dixit: Mercenarius autem, et qui non est pastor, cujus non sunt oves propriae, videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit. « Non pastor, sed mercenarius vocatur, qui non pro amore intimo oves Dominicas, sed ad temporales mercedes pascit. Mercenarius quippe est qui locum quidem pastoris tenet, sed lucra animarum non quaerit: terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet, temporalibus lucris pascitur, impensa sibi ab hominibus reverentia laetatur. Istae sunt etenim mercedes mercenarii, ut pro eo ipso quod in regimine laborat, hic quod quaerit, inveniat, et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Lupus enim
Abbreviated transcription (Latin):
perit & nemo claudit: claudit
et nemo aperit. Non gͦ pige¬
at nos. secundum quandam
similitudinem. ipsum ostia¬
rium accipere: quem & ostii
Suis est ostiarius nisi qui apt
quis aperit. nisi qui se exponit.
dicente se ipso. de se ipso. ego
sum uia. & ueritas. et uita: Si
forte tibi uoluntas est. alia m
querere ꝑsonam ostiarir. sp̃s
sc̃s est: de quo ipse dñs disci¬
pulis suis ait. Ipse docebit uos
ueritas quis aperit ostium.
nisi qui docet omnem ueri¬
tatem. Dum dñs boni pas¬
toris opus ostendere uoluit:
se ipsum proposuit in erem¬
plo dicens. Bonus pastor ani¬
mam suam ponit pro ouibꝰ.
Pecit quod monuit: ostendit
quod uissit. Animam suam
posuit: pro ouibus suis. Os¬
tensa ẽ nobis de contemptu
mortis uia quam sequamur.:
apposita forma cui imprima¬
mur. Primum nobis est ex¬
teriora nr̃a miser icorditer
ouibus eius impendere:
postremum uero si necesse
sit. etiam mortem nr̃am ꝓ¬
eisdem ouibus ministrare.

Expanded text:
perit, et nemo claudit; claudit, perit, et nemo claudit; claudit, et nemo aperit . « Non ergo pigeat nos secundum quamdam similitudinem, ipsum ostiarium accipere, quem et ostium. Quis est ostiarius, nisi qui aperit? Quis aperit, nisi qui se exponit? dicente seipso de seipso: Ego sum via, et veritas, et vita. Si forte tibi voluntas est aliam quaerere personam ostiarii, Spiritus sanctus est, de quo ipse Dominus discipulis suis ait: Ipse docebit vos em veritas. Quis aperit ostium, nisi qui docet omnem veritatem? Dum Dominus boni pastoris opus ostendere voluit, seipsum proposuit in exemplum, dicens: Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis. Fecit quod monuit, ostendit quod jussit. Animam suam posuit pro ovibus suis. Ostensa est nobis de contemptu mortis via quam sequamur, apposita forma, cui imprimamur. Primum nobis est exteriora nostra misericorditer ovibus ejus impendere; postremum vero, si necesse sit etiam mortem neisdem ovibus ministrare.
Abbreviated transcription (Latin):
ostiarius: pastor. & oues: In ma¬
lis: fures latrones: mercenna¬
rius. & lupus. Ostium: dñm
xp̃m accipimus: Pastorem.
ipsum. Ostiarium quem: hec
enim duo ipse exposuit: hos¬
tiarium nobis querendum
reliquit. Et quio ait de osti¬
ario: Huic inquit ostiarius
aperit. Qui aperit: pastori.
Ouid aperit pastori: ostium. Et
quis est ipsum ostium᷑ ipse etã
pastor. Diuersa sunt nomina.
pastor. ostium. ouis: unum ali¬
quid significantia. Nam ipsi¬
us dñi uerba paulo ante auoi¬
uimus ego sum ostium: et hic
modo lectum ẽ nobis. egosum
pastor. Qui etiam ab amico
sponsi agnus nominatur. sic̃
in hoc presenti euangelio au¬
diuimus: Ecce agnus dĩ. ecce
qui tollit peccata mundi. De
quo. multo ante. propheta p̃¬
dixcit. Tamquam ouis ad oc¬
cisionem ductus est: quam¬
uis totum corpus suur oues
illius intellegantur. Potest &¬
ille ostiarius intellegi: quia
nemo ingreditur uel egre¬
ditur. nisi eo aperiente qui
habet clauem dauid: qui a¬

Expanded text:
ostiarius, pastor et oves: in maostiarius, pastor et oves: in malis, fures et latrones, mercenarius et lupus. Ostium Dominum Christum accipimus, pastorem ipsum; ostiarium quem? Haec enim duo ipse exposuit; ostiarium nobis quaerendum reliquit. Et quid ait de ostiario? Huic, inquit, ostiarius aperit. Cui aperit? Pastori. Quid aperit pastori? Ostium. Et quis est ipsum ostium? Ipse etiam pastor. » Diversa sunt nomina, pastor, ostium, ovis, unum aliquid significantia. Nam ipsius Domini verba paulo ante audivimus: Ego sum ostium; et hic modo lectum est nobis: Ego sum pastor. Qui etiam ab amico sponsi Agnus nominatur, sicut in hoc praesenti Evangelio audivimus: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . De quo multo ante Propheta praedixit: Tanquam ovis ad occisionem ductus est : quamvis totum corpus suum, oves illius intelligantur. Potest et ille ostiarius intelligi, quia nemo ingreditur vel egreditur, nisi eo aperiente, qui habet clavem David, qui a
Abbreviated transcription (Latin):
ouibus suis. Mercennarius aut̃
fugit. quia mercennarius est:¬
et non pertinet ad eum de ouibꝰ
Loquens dñs ih̃s oiuibus suis
et presentibus & futuris. que
tunc ad erant. quia erant ibͥi
iam oues eius erant que fu.¬
ture erant oueseius Item
presentibus & futuris et ilis
et nobis. et quot quot etiam post
nos fuerint oueseius: qͥs ad eas
ostendit. Om̃s gͦ audi¬
ant uocem pastoris sui: dicen¬
tis: egosum pastor bonus. Non
adderet bonus: nisi essent pas¬
tores mali. Sed pastores mali. ip¬
si sunt fures & latrones: aut cer¬
te ut multum. mercennarii.
Om̃s enim hic ꝑsonas quas posu¬
it: requirere:. distinguere. nos¬
se debemus. Aperuit enim uiã
duas res dñs: quas
dam modo clausas
suerat. Iam scimus
quia
ostium ipse ẽ: scimus qr pastor
ipse est. Eures & latrones qui
sint: priore sententia patefac¬
tum est. Nunc autẽ audiuimꝰ
mercennarium: audiuimus
& lupum: nominatus ẽ & osti¬
arius. In bonis gͦ ostium est.

Expanded text:
ovibus suis; mercenarius autem ovibus suis; mercenarius autem fugit, quia mercenarius est, non pertinet ad eum de ovibus. Loquens Dominus Jesus ovibus suis, et praesentibus et futuris, quae tunc aderant, quia erant ibi jam oves ejus, erant quae futurae erant oves ejus, et in praesentibus et futuris, et illis et nobis, et quotquot etiam post nos fuerint oves ejus, quam suas amet, ostendit. Omnes ergo audient vocem pastoris sui, dicentis: Ego sum Pastor bonus, non adderet bonus, nisi essent pastores mali. Sed pastores mali ipsi sunt fures et latrones, aut certe, ut multum, mercenarii. Omnes enim hic personas quas potuit requirere, distinguere, nosse duas res Dominus, quas quodammodo clausas posuerat. Jam scimus quia ostium ipse est, scimus quia pastor ipse est. Fures et latrones qui sint, priore sententia patefactum est: nunc autem audivimus mercenarium, audivimus et lupum, nominatus est et ostiarius. In bonis ergo ostium est,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m egredi ad ȩternam ui-¬
tam que erit in specie:nisi ꝑ
ipsum ostium. hoc est per e¬
undem xp̃m. in eclesiam eiuꝰ
quod est ouile eius. intraue-¬
rit ad uitam temporalem.
que est in fide. Ideo ait. Igo
ueni ut uitam habeant. hoc
est fidem que per dilectio¬
nem operatur. Per quam fi-¬
dem in ouile ingrediuntur
ut uiuant: quia ustus ex fi-¬
de uiuit. Et habundantius
habeant: quia ꝑseuerando
usq in finem ꝑ illud ostium
id est per fidem xp̃i egredi¬
untur: qm̃ ueri fideles mo¬
riuntur. eͣt habundantius habe¬
bunt uitam: ueniendo quo pas¬
tor ille processit. ubinum¬
quam deinde morian tur.
Quam uis gͦ & hic in ipso ouili
eͣt. id est et ad ingressum et ad
egressum: tamen uere pascua
inuenient. ubi saturentur qͥ
esuriunt & sitiunt iusticiam.
lem pascuam inuenit:
cui
dictum est. Hodie
me¬
cum eris in paradiso.
sententia dñi: et de mali pas¬
toris fuga quem mercenna¬
rium nominat. Ego sum in¬
quit pastor bonus. Pastor bo¬
nus animam suam ponit pro

Expanded text:
m egredi ad aeternam vitam, quae erit in specie, nisi per ipsum ostium, hoc est, per eumdem Christum in Ecclesiam ejus, quod est ovile ejus, intraverit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait: « Ego veni ut vitam habeant, » hoc est, fidem quae per dilectionem operatur, per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit ; et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium, id est, per fidem Christi egrediuntur; quoniam veri fideles moriuntur, et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili et, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen vere pascua invenient, ubi saturentur qui esuriunt et sitiunt justitiam lem pascuam invenit, cui dictum est, hodie mecum eris in paradiso sententia Domini, et de mali pastoris fuga, quem mercenarium nominat. Ego sum, inquit, Pastor bonus. Pastor bonus animam suam dat pro
Abbreviated transcription (Latin):
missus agnoscitis. Nisi enim
ille fuisset missus: nemo nr̃m
fuisset ab iniquitate dimis¬
sus. Tauit gͦ oculos in ea pis¬
cina quȩ interp̾tatur missus.
baptiratus ẽ in xp̃o. Si ergo
quando eum inse ipso quodã¬
modo baptizauit. tunc uilu¬
minauit: quando inunaeit.
fortasse caticuminum fecit.
Potest quidem aliter atq alit̾
tanti sacram̃ti exponi. & ꝑtuic¬
tari profunditas: s hoc suf¬
ficiat caritati ur̃e. Enguit᷑
caticuminus: id ẽ docetur.
ut credat in xp̃m. Nutitur
ad piscinam baptismi ut in¬
luminetur: ut lumen uerũ
agnoscat: ut remissionem
peccatoꝵ accipiat: ut ex filio
irȩ efficiat᷑ filius dĩ: inlumi¬
natusq ueniat predicare

Expanded text:
missus, agnoscitis: nisi enim missus, agnoscitis: nisi enim ille fuisset missus, nemo nostrum fuisset ab iniquitate dimissus. Lavit ergo oculos in ea piscina, quae interpretatur missus, baptizatus est in Christo. Si ergo quando eum in se ipso quodammodo baptizavit, tunc illuminavit, quando inunxit, fortasse catechumenum fecit. Potest quidem aliter atque aliter tanti sacramenti exponi et pertractari profunditas; sed hoc sufficiat charitati vestrae. » Ungitur catechumenus, id est, docetur ut credat in Christum; mittitur ad piscinam baptismi, ut illuminetur, ut lumen verum agnoscat, ut remissionem peccatorum accipiat, ut ex filio irae efficiatur filius Dei, illuminatusque veniat praedicare
Abbreviated transcription (Latin):
mationem seculi. Ibi enim erit
nar. ubi nemo possit oꝑari: s
reciꝑe quod oꝑatus est. Aliud
est tempus oꝑationis: aliud
receptionis. Reo det enim u¬
nicuiq scđm oꝑa sua. Audia¬
mus sollicita mente apostolũ.
exhortantem nos oꝑari: dum
tempus habemus. Dicit enĩ.
Dum tempus habemus: oꝑem᷑
do malos audiuimus. ẜ uioe¬
amus quid fecerit. Hȩc cum
dixisset. ex puit in terram &
fecit lutum ex sputo. & liniũ
lutum suꝑ oculos eius. et dix̃
ei. Uade & laua in natatoria
siloe: quod interp̾tatur missꝰ.
Quid fecit dns: ꝑspicuum est.
Inluminatio enim facta est
in ceco: s magnum mysteri¬
um commendatur in huma
no genere. Eocpuit in terrã.
de saluia lutum fecit: quiu̾
bum caro factum ẽ. & unocit
oculos ceci. Inunctus erat.
et non dum uidebat. Mit¬
tit illum ad piscinam: quȩ uocat
siloe. Pertinuit autẽ ad euang¬
listam cõmendare nobis nom
huius piscine. et ait: quod int¬
pretatur missus. Iam quis ẽ

Expanded text:
mationem saeculi . » Ibi enim erit mationem saeculi . » Ibi enim erit nox ubi nemo possit operari, sed recipere quod operatus est. Aliud est tempus operationis, aliud receptionis: reddet enim unicuique secundum opera sua. » Audiamus sollicita mente Apostolum exhortantem nos operari, dum tempus habemus. Dicit enim: Dum tempus habemus, operemdo malos, audivimus; sed videamus quid fecerit. Haec cum dixisset, exspuit in terram, et fecit lutum ex sputo, et linivit lutum super oculos ejusei: Vade, et lava te in natatoria Siloe, quod interpretatur, missus. Quod fecit Dominus, perspicuum est. Illuminatio enim facta est in caeco, sed magnum mysterium commeno genere. « Exspuit in terram, de saliva lutum fecit, quia Verbum caro factum est. Et unxit oculos caeci. Inunctus erat, et nondum videbat. Mittit illum ad piscinam, quae vocatur Siloe. Pertinuit autem ad evangelistam commendare nobis nomen hujus piscinae, et ait: Quod interpretatur missus. Jam quis est
Abbreviated transcription (Latin):
ista: auid ẽ quod ait discipłĩs
suis ascendens in celum. Ecce
ego uobiscum sum om̃ibus
diebus usq ad consummatio.¬
nem seculi : qui tunc corꝑali
p̃sentia fuit in mundo: nunc
diuina potentia presens est
ubiq in mundo. Audiuimus
diem: audiamus que sit nox
ista. Quid igitur. quid dice.¬
mus de nocte ista. quando erit.
quando nemo poterit oꝑari.
Nox ista impioꝵ erit. Hax ista
eoꝵ erit. quibus infine dice¬
tur. Ite in ignem eternum qͥ
paratus ẽ diabolo & angelis
eius. Sed et nox dicta ẽ: non
flamina. non ignis. Nudi qr
et nox ẽ. De quodam seruo di¬
citur. Tigate illi manus & pe¬
des: et proicite eum intene¬
bras exteriores. Oꝑetur eͦ ho
mo ne uła nocte preueniat᷑.
ubi nemo possit oꝑari. Modo
est ut operetur fides ꝑ dilec¬
tionem. It si modo oꝑamur.
hic ẽ dies.hic ẽ xp̃s. Audi ꝓ¬
mittentem: et ne arbitreris
absentem. Ecce ego uobiscum sũ.
omĩbus diebus. usque ad consũ¬

Expanded text:
ista, quid est, quod ait discipulis ista, quid est, quod ait discipulis suis ascendens in coelum: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi ? Qui tunc corporali praesentia fuit in mundo, nunc divina potentia praesens est ubique in mundo. Audivimus diem, audiamus quae sit nox ista. « Quid igitur? Quid dicemus de nocte ista? Quando erit, quando nemo poterit operari? Nox ista impiorum erit; nox ista eorum erit, quibus in fine dicetur: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Sed et nox dicta est, non flamma, non ignis. Audi, quia et nox est. De quodam servo dicitur: Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores . Operetur ergo honquit, sum in hoc mundo, lumen ubi nemo possit operari. Modo est, ut operetur per dilectionem: et si modo operamur, hic est dies, hic est Christus. Audi promittentem, et ne arbitreris absentem. « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consum
Abbreviated transcription (Latin):
modo ceco acturus sim. sed
ni generis ꝑme agendum
cus adiunait. Ne oportet oꝑa¬
ri oꝑa eius qui misit me:do¬
nec dies est. Memento quo¬
modo uniuersam głam illi
dat dequo est: quia ille ha¬
bet filium qui de illo sit. ip¬
se non hab& de quo sit.Oue
sunt oꝑa dñi ꝓpter quȩ uenit
filius dĩ in mundum. nisi
cecitatem humani generis
inluminare: uulnerata queq
sanare: ꝑdita requirere: de.¬
formia reformare: Sed quid
est quod dixit. me oportet
oꝑari oꝑa eius qui misit me.
donec dies est.Tenit enim
nax in qua nemo potest oꝑa¬
ri. Constat ex pressum ac de¬
finitum diem cõmemorasse
dñm hoc loco se ipsum: idẽ
lumen mundi. Quam du
inquit sum in hos lumen
sum mundi. Ergo ipse ope¬
ratur. Ouam dui est autẽ
in hoc mundo. Putamus
fr̃s eum fuisse hic tunc. et
modo non hic esse: Sihoc
putamus: iam gͦ post ascen¬
sam dñi facta ẽ nocx ista me¬
tuenda: ubi nemo possit oꝑari.
Si post ascensionem facta est nax

Expanded text:
modo caeco acturus sim, sed modo caeco acturus sim, sed ni generis per me agendum tus adjunxit: « Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. » Memento quomodo universam gloriam illi dat, de quo est, quia ille habet Filium qui de illo sit, ipse non habet de quo sit. Quae sunt opera Domini propter quod venit Filius Dei in mundum, nisi caecitatem humani generis illuminare, vulnerata quaeque sanare, perdita requirere, deformia reformare? Sed quid est, quod dixit: Me oportet operari opera ejus qui me misit, donec dies est? Venit enim nox, in qua nemo potest operari. Constat expressum ac definitum diem commemorasse Dominum hoc loco seipsum, id est, lumen mundi. Quamdinquit, sum in hoc mundo, lumen sum mundi. Ergo ipse operatur. Quandiu est autem in hoc mundo? Putamus, fratres, eum fuisse hic tunc, et modo non hic esse? Si hoc putamus, jam ergo post ascensum Domini facta est nox ista metuenda, ubi nemo possit operari. » Si post ascensionem facta est nox
Abbreviated transcription (Latin):
pe dño proposuerunt: tamqͣm
magistro. Quis peccauit. hic
aut parentes euis: Respondit
ih̃s. Nequȩ hic peccauit. neq
parentes eius. ut cecus nasce¬
retur. Ouidẽ quod dixcit: sira¬
lus homo sine peccato numqͥi
parentes huius ceci. sine pecca¬
to erant. Sum quid ipse surx
originali peccato natuserat.
uel uiuendo nichil addioe¬
habuerunt peccatum. et iste
non habuit peccatum: qr̃ dns
dixit. neq hic peccauit neq
parentes eius. nisi ad rem ies¬
pondit. de qua interrogatus
est. cur cecus nasceretur: ha¬
bebant enim peccatũ paren¬
tes euis: sed non ipso peccato
factum ẽ. ut cecus nasceret᷑.
Si ergo non peccato parentũ
factũ ẽ. ut cecus nasceret᷑: qua¬
re cecus natus est. Audi ma¬
gistrum docentem. Quent
credentem. ut faciat intelle̾¬
gentem. Ipse causam dicit.
quare sit ille cecus natus.
Neque hic peccauit inquit.¬
neq parentes eius: s ut ma¬
nifestentur oꝑa dĩ in illo.
Non solum quid in hoc tantũ¬

Expanded text:
pe Domino proposuerunt tanquam pe Domino proposuerunt tanquam magistro. Quis peccavit? hic, aut parentes ejus? Respondit Jesus: Neque hic peccavit, neque parentes ejus, ut caecus nasceretur. Quid est quod dixit? Si nullus homo sine peccato, numquid parentes hujus caeci sine peccato erant? Numquid ipse vel sine originali peccato natus erat, vel vivendo nihil addideha habuit peccatum, quare Dominus dixit: « Neque hic peccavit, neque parentes ejus, » nisi ad rem respondit de qua interrogatus est, cur caecus nasceretur? Habebant autem peccatum parentes ejus, sed non in ipso peccatum factum est ut caecus nasceretur. Si ergo non peccato parentum factum est ut caecus nasceretur, quare caecus natus est? Audi magistrum docentem, quaerit credentem, ut faciat intelligentem: ipse causam dicit quare sit ille caecus natus. « Neque hic peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifestentur opera Dei in illo. » Non solum quid in hoc tantum
Abbreviated transcription (Latin):
cecitas contigit in primo homi¬
ne ꝑ peccatum. de quo om̃s
originem duxrimus. Non so¬
lum mortis. s etiam iniquita¬
tis. Si enim cecitas ẽ infide¬
litas. & inluminatio fides. quẽ¬
fidelem quando uenit xp̃s inue¬
nit: Idõ euangelista de xp̃o di¬
cit. & preteriens. Sic preteriit
enim xp̃s. et non inuia pecca¬
toꝵ nrͣoꝵ stetit: sicut in quadã
parabola ipse dñs ait. Tenit
enim samaritanus secus uiã.
Qui uenit sanare uulneratum
semiiuum: preterit cecum
inluminare. Qui uulneratꝰ
in parabola dicitur. Hic in re
gesta cecus inluminatur. Ui¬
dit gͦ hominem cecum. Non
tiuitate. Om̃s enim homines.
preter illum solum qui exx uir¬
gine natus ẽ. originali pecca¬
to ceci idẽ cum peccato nati
sunt: quod ex radice peccatͥce
primi parentis traxerunt.
Interro gauerunt eum disci¬
puli eius. Q aͬbi: Sciͣs. quia
rabbi. magister ẽ. Magistrũ
appellabant: quia discere de¬
siderabant. Questionem qͥp¬

Expanded text:
caecitas contigit in primo homicaecitas contigit in primo homine per peccatum, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Si enim caecitas est infidelitas, illuminatio est fides, quefidelem, quando venit Christus, invenit, ideo Evangelista de Christo dicit, Et praeteriens. Sic praeterit enim Christus, et non in via peccatorum nostrorum stetit, sicut in quadam parabola ipse Dominus ait: Venit enim Samaritanus secus viam . Qui venit sanare vulneratum semivivum, praeteriens caecum illuminat. Qui vulneratus in parabola dicitur, hic in re gesta caecus illuminatur. Vidit ergo hominem caecum, non tivitate caecum. Omnes enim homines praeter illum solum, qui ex virgine natus est, originali peccato caeci, id est, cum peccato nati sunt, quod ex radice peccatrice primi parentis traxerunt. Interrogaverunt eum discipuli ejus, Rabbi. Scis quia Rabbi magister est. Magistrum appellabant, quia discere desiderabant. Quaestionem quip
Abbreviated transcription (Latin):
um nolebat. Certe sub ipso
passionis tempore & quantũ
poterat ostendit: & tamen hoc
ad quod uenerat ꝑtulit. Nã
cum ꝑ secutoribus suis seque¬
rentibus diceret. ego sum:
sola hac uoce. eoꝵ suꝑbiam
ꝑtulit: & om̃s in terram stra¬
uit. Oui ergo hoc in loco
potiit manus lapidantiũ
non se abscondendo euadẽ.
cur abscondit se: nisi quod homo
inter homines factus redemptor
nr̃ alia nobis uerbo loquituralia
exemplo: Quid autem nobis
hoc exemplo loquitur. nisi ut
etiam cum resistere possumus.
iram suꝑbientium humiliter
set dñs de templo uide¬
oꝵ quid fecisset in populo gen¬
tium. immo totius humani ge¬
neris: audiamus. Sequitur
enu euangelista: et dicit.
Preteriens uidit hominem ce¬
cum a natiuitate. ꝑa quippe
que fecit dñs nr iħs xp̃c: stu
penda. atq miranda: et oꝑa. &
uerba sunt. Oꝑa que facta st̃.
uerba quȩ signa sunt. Siergo
quid significet hoc quod fac¬
tum ẽ. cogitemus: genus hu¬
manum est iste cecus. Hȩc enĩ

Expanded text:
um nolebat. Certe sub ipso um nolebat. Certe sub ipso passionis tempore, et quantum poterat ostendit, et tamen hoc ad quod venerat, pertulit. Nam cum persecutoribus suis se quaerentibus diceret: Ego sum, sola hac voce eorum superbiam perculit, et omnes in terram stravit . Qui ergo hoc in loco potuit manus lapidantium non se abscondendo evadere, cur abscondit se, nisi quod homo inter homines factus Redemptor noster, alia nobis verbo loquitur, alia exemplo? Quid ahoc exemplo loquitur, nisi ut etiam, cum resistere possumus, iram superbientium humiliter set Dominus de templo Judaeorum, quid fecerit in populo gentium, imo totius humani generis, audiamus. Sequitur enim Evangelista, et ait: Praeteriens vidit hominem caecum a nativitate. Ea quippe, qupenda atque miranda, et opera et verba sunt: opera, quia facta sunt, verba, quia signa sunt. Si ergo quid significet hoc quod factum est, cogitemus, genus humanum est iste caecus: haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
Iuceant opera uestra coram
hominibus. Sed plus me
delectat. quod ipsa ueritas
tamquam pastor bonus. et idõ
doctor bonus. quodam modo
nos ammonuit. secumdum quẽ
modum intellegere debeamꝰ
qued ait. ingredietur & egre.¬
dietur. et pascua inueniet:
Tunc secutus adiunxit. Eur
non uenit. nisi ut furetur.

Expanded text:
Luceant opera vestra coram Luceant opera vestra coram hominibus . Sed plus me delectat quod ipsa Veritas tanquam Pastor bonus, et ideo doctor bonus, quodam modo nos admonuit secundum quem modum intelligere debeamus quod ait: Ingredietur et egredietur, et pascua inveniet, cum secutus adjunxit: Fur non venit, nisi ut furetur,
Abbreviated transcription (Latin):
solum pastorem.s etiam oues
intrare per ostium. S quid
est ingredietur. & egrediet᷑:
& pascua inueniet: in gredi
quippe in eclesiam ꝑ ostium
xepͣm. ualõe bonum est. Eocire
autem de eclesia. sicut ait ipse io
hannes euangelista in epistola
sua ex nobis exierunt. sed non
erat ea nobis: non ẽ utiq bonii.
Talis gͦ egressus non posset abo¬
no pastore laudari: ut diceret.
& ingre dietur et egredietur.
et pascua inueniet. Est gͦ ali¬
quis non solum ingressus. ue¬
rum etiam egressus bonus:
ꝑ ostium bonum. quod ẽ xp̃c.
Sed quis est ille laudabilis et
beatus egressus : possim qui¬
dem dicere. ingredi nos. quã¬
do interius aliquid cogita¬
mus E gredi autem. quando
exter uis aliquid oꝑamur:
It qm sicut dicit apostolus.
ꝑ fidem habitat xp̃s in cor¬
dibus nr̃is. ingredi per xp̃m
esse. scđm ipsam fidem cogi
ris id est coram hominibus
operari. Unde & in psalmo
dicitur. Eociet homo ad opꝰ
suum. It ipse dñs dicit.

Expanded text:
solum pastorem, sed etiam oves solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet! Ingredi quippe in Ecclesiam per ostium Christum, valde bonum est: exire autem de Ecclesia, sicut ait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonum. Talis ergo egressus non posset a bono pastore laudari; ut diceret, et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum etiam egressus bonus per ostium bonum, quod est Christus. Sed quis est iste laudabilis et beatus egressus! Possem quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus; egredi autem, quando exterius aliquid operamur: et quoniam, sicut dicit Apostolus, per fidem habitat Christus in cordibus nostris , ingredi per Christum esse secundum ipsam fidem cogitris, id est, coram hominibuoperari; unde et in psalmo dicitur: Exiet homo ad opus suum ; et ipse Dominus dicit: