comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
labant. Numqͥd ñ & isti discipuli appellati sunt loquente
cuangłio: Et tam̃ ñ erant uere discipłi. quia ñ mansert̃
in u̾bo eius scđ̃m id qͦd ait. Si manseritis in u̾bo meo: uere
discipuli mei estis. Qͥa gͦ ñ habuerunt ꝑseuerantiam.
sic̃ non uere discipuli xp̃i. ita nec filii dĩ uere fuerunt.
ãẽ quando eẽ uidebantur. & ita uocabantur. Appellam᷑ gͦ
nos & electos xp̃i discipulos. & dĩ filios. quia sic appellan¬
di sunt quos regeneratos pie uiuere cenimus. S tc̃ uere
sunt qͦd appellantur. si manserint in eo ꝓpt̾ qͦd sic appel¬
lantur. Si autẽ ꝑseuerantiam ñ hñt. ioest in eo qͦd ce¬
perunt eẽ ñ manent. ñ uere appellant᷑. qͦd appellant᷑
&e ñ sunt. Apud eum enim hoc ñ sunt. cui notum ẽ qͦd fu¬
turi sunt. idest ex bonis mali. Propt̾ hoc apłs cum dixisset.
scimus qm̃ diligentib dm̃ omĩa cooꝑantur in bonũ. scieis
ñ nullos dilig̾e dm̃. & in eo bono usq infinem ñ ꝑmanere.

Expanded text:
ti sunt, loquente evangelio? et tamen non erant vere discipuli, quia non manserunt in verbo ejus, secundum id, quod ait: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis. Quia ergo non habuerunt perseverantiam, sicut non vere discipuli Christi, ita nec vere filii Dei fuerunt, etiam quando esse videbantur, et ita vocabantur. Appellamus ergo nos et electos Christi discipulos, et Dei filios, quia sic appellandi sunt quos regeneratos pie vivere cernimus. Sed tunc vere sunt quod appellantur, si manserint in eo, propter quod sic appellantur. Si autem perseverantiam non habent, id est in eo, quod coeperunt esse non manent, non vere appellantur quod appellantur et non sunt: apud eum enim hoc non sunt, cui notum est quod futuri sunt, id est, ex bonis mali. 23. Propter hoc Apostolus cum dixisset, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum; sciens nonnullos diligere Deum, et in eo bono usque in finem non permanere,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accepimꝰ ꝑseuerantiã : qm̃ pot᷑ dici homini. In eo qͦd audie¬
ras & tenueras: in eo ꝑseuerares si uelles. Nullomͦ aut̃ dici
tiam ñ acceꝑunt. & qͥ euangłio audito uenire ad xp̃m.
hoc ẽ in eum credere noluert̃. qm ipse dix̃. nemo uenit
ad me. nͥ ei datum fuerit a patre meo. & qͥ ꝑ etatẽ parun¬
lam nec crede potuerunt. s ab originali noxa solo pos¬
sent lauachro regenerationis absolui. quo tam̃ ñ acepto
mortui ꝑierunt: ñ sunt ab illa consparsione discreti. quã
constat eẽ dampnatã. euntib om̃ib ex uno ĩ condẽpna¬
tionẽ: Discernunt᷑ autẽ ñ m̾itis suis s ꝑ grãm mediato¬
ris hoc ẽ in sangune scdi adã : iustificati gratis. Itaq ali
audimus. quis enim te discernit. qͥo autt̃ habes qͥo ñ accepisti.
si antẽ &e accepisti quid głaris quasi ñ aceꝑis: ab illa ꝑditioĩs

Expanded text:
non accepimus perseverantiam, quoniam potest dici homini, in eo quod audienon accepimus perseverantiam, quoniam potest dici homini, in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares si velles; nullo modo autem dici tiam non acceperunt, et qui Evangelio audito venire ad Christum, hoc est, in eum credere noluerunt, quoniam ipse dixit; Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo , et qui per aetatem parvulam nec credere potuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui perierunt; non sunt ab illa conspersione discreti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid gloriaris quasi non ac
Abbreviated transcription (Latin):
cepimus ꝑseueremꝰ. Fcce glosissimꝰ martir hoc sentit. qͦd in his
uerbis cocidie fideles xp̃i petunt. ut ꝑseuerent in eo qͥs et̃
rent. ñ in eo ꝑseuerauert̃. Exbona quippe in malã uitã
sua uoluntate mutati sunt: & idõ corripiunt᷑. Et si nich
eis correptio ꝓfuerit. s in uita ꝑdita usq ad mortẽ ꝑseue¬
rauerint: &̃ diuina in ȩt̾nũ dampnatione st̃ digni. Hec
se excusabunt dicentes sic̃ mͦ dicunt. quare corripim᷑. ita
tẽ quare dampnam᷑. quandoqͥdẽ ut ex bono reu̾terem᷑ ad
malum. ꝑseuerantiã ñ accepimꝰ. qua ꝑmaneremꝰ in bono:
Nullomͦ hac excusatione a iusta dampnatione se libera-¬
bunt. Si enĩ sic̃ ueritas loquitur nemo lib̾at᷑ a dampna¬
se euangłium xp̃i cũ fides ex auditu sit: quanto minꝰ se li¬
b̃abunt. qui dicturi st̃ ꝑseuerantiã ñ accepimꝰ: Iustior enĩ
uidet᷑ exxusatio dicentiũ ñ accepimꝰ audientiã. ꝗͣ dicentiũ

Expanded text:
 quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse erent, non in eo perseverarunt. Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo hac excusatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim, sicut veritas loquitur, nemo liberatur a damnase Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit, quanto minus se liberabunt, qui dicturi sunt, perseverantiam non accepimus. Justior enim videtur excusatio dicentium, non accepimus audientiam, quam dicentium,
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ sunt. & exceꝑunt u̾bũ dñi. & credidert̃ qͦtqͦt erant ordina¬
ti in uitã g̾nam. Qs in ct̾nam uitã potuit ordinari ñ ꝑse¬
uerantiȩ dono: quandoqͥdẽ qͥ ꝑseuerau̾it usq infinẽ: bic
saluus erit. Qua salute. nͥ gt̾na: Cũ uͦ in oratione dm̃ca dõpa¬
tri dicimus. sc̾ificetur nom̃ tuũ. qͥd aliud dicimꝰ ꝗͣ ut q̃ nom
scͥificet᷑ in nob̾: Qd cũ iam ꝑ lauachrũ regenerationis effectũ
sit. quare cotidie a fidelib poscit᷑. nͥ in eo qͦd factũ ẽ in nob̃.
ꝑseueret᷑ a nob̾: Nam & beatꝰ cypͥanus hoc sic intelligit. Ex¬

Expanded text:
crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam ? Quis in aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quandoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicimus, quam ut nomctificetur in nobis? Quod cum jam per lavacrum regenerationis effectum sit, quare quotidie a fidelibus poscitur, nisi ut in eo quod factum est in nobis, perseveretur a nobis? Nam et beatus Cyprianus hoc sic intelligit: ex
Abbreviated transcription (Latin):
euanglio. a pͥma die usq nc̃. confidens hoc ipsum. qm̃ qui
cepit in uob̃ opꝰ bonum. ꝑficiet usq in diẽ xp̃i iħu: quid
aliud eis ꝗͣ ꝑseuerantiam in bono usq in finẽ dedi mise-¬
ratione ꝓmittit: Itẽq uͥ dic̃. salutat uos epaphras. qͥ ex
uob̃ ẽ seruus xp̃i iħu. semꝑ ceitans ꝓ uob̃ in orationib. ut
stetis ꝑfecti & pleni in om̃i uoluntate dĩ. Qd ẽ ut stetis. nͥ
ut ꝑseueretis: Unde dictum c̃ de diabolo. In u̾itate ñ ste¬
tit: qr fuit ibi s ñ ꝑmansit. Nam utiq isti in fide iã sta¬
bant. Nec aliud oramus cum oramꝰ ut qͥ stat stet: nͥ ut
ꝑ seueret. Itẽ uidas apłs cum dic̃. ei autẽ qui potens est
qui conseruat sine offensione. ut constituat ante c̃spectũ
głȩ suȩ inmaculatos in letitia. nͥ ꝑseuerantiã bonã: Qdẽ¬

Expanded text:
ie usque nunc; confidens hoc ipsum, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu : quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque in finem, de Dei miseratione promittit? Itemque ubi dicit, Salutat vos Epaphras, qui ex vobis est servus Christi Jesu, semper certans pro vobis in orationibus, ut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei : quid est, ut stetis, nisi, Ut perseveretis? Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit : quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. Nec aliud oramus, cum oramus, ut qui stat, stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit, Ei autem qui potens est qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantiam bonam? Q
Abbreviated transcription (Latin):
iniustus ñ ẽ. Readet gͦ mala ꝓmalis: pęnã ꝓ iniusti
istum. Ec si intelligitis: dõ gr̃as agite. ubi autẽ ñ intel¬
ligitis: orate ut intelligatis. Dabit enim uob̃ dñs intellec¬
tum. Mem̃tote scriptum eẽ. Siquis ur̃m indiget sapientia
postulet a dõ qui dat omnib affluent̾ & ñ improꝑat: &
dabitur ꝙ. Ipsa ẽ sapientia desursum descendens: sic̃ ipse

Expanded text:
ustitistum, et si intelligitis, Deo gratias agite: ubi autem non intelligitis, orate ut intelligatis: dabit enim vobis Dominus intellectum. Mementote scriptum esse: Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, et dabi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ qͥdem pudica ẽ. deinde pacifica. modesta. suadibilis.
plena miscłia & fructib bonis. inestimabilis. sine simu¬
latione. Qid boni gͦ ñ babebit. qui hanc sapientiã postu¬
larit & impetrarit a dño: Et hinc intelligite grãm: qi
si ex nob̃ cẽt ista sapientia: desursũ ñ eẽt. nec ab ipso qui
nos creauit dõ. postulanda eẽt. fr̃s orate & ꝓ nob̃. ut tẽꝑant̾.¬

Expanded text:
esta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperant
Abbreviated transcription (Latin):
In eo uͦ cuiꝰ miseret᷑: grãm dĩ ñ reddentis mala ꝓmalis. s bo¬
na ꝓmalis. fid elit̾ & indubitatit̾ agnoscite. Hec idõ aufe¬
Non enim ꝓpt̾ea ipse pharao ñ indurauit corsuum. Ham
& hoc de illo legit᷑. quando ablata ẽ ab egiptiis cynomia:
dicente scͥptura. Et ingrauauit pharao cor suum & in
isto tempore: & noluit dimittere popłm. Ac ꝑ hoc & d̃s
indurauit ꝑ iustũ uidiciũ: & ipse pharao ꝑ lib̃um arbi-¬
trium. Certi gͦ estote. qi ñ erit mnanis labor ur̃: si in bono
ꝓposito ꝓficientes. ꝑseueretis usq in finẽ. D̾s enĩ qui mͦ
illis qͦs lib̾at ñ reddit scđ̃m oꝑa eoꝵ: tunc reddet unicu¬

Expanded text:
in eo vero cujus miseretur, gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed boin eo vero cujus miseretur, gratiam Dei non reddentis mala pro malis, sed bona pro malis, fideliter et indubitanter agnoscite. Nec ideo aufeNon enim propterea ipse Pharao non induravit cor suum. Nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia, dicente Scriptura: Et ingravavit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum . Ac per hoc et Deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicu
Abbreviated transcription (Latin):
Postea uͦ ꝓpt̾ iudicium: uenturꝰ ẽ iudicare uiuos & mor¬
tuos. Quãuis & in hoc tempore ipsa saluatio ñ fiat sine
udicio. s occulto. Idõ ait. In iudicium ueni in hunc mun¬
dum: ut qͥ ñ uident uideant. & qͥuident ceci fiant. Ad
occulta gͦ dĩ iudicia reuocate: quando uidetis in una
causa quã certe hñt om̃s paruuli hereditariũ malũ tra¬
hentes ex adam. huic subueniri ut baptizet᷑: illi ñ subuem¬
ri ut in ipsa obligatione moriatur. Illũ baptizatũ relinqͥ
in hac uita quẽ p̃scunt d̃s impiũ futurũ: istũ uͦ baptira¬
tum rapi ex hac uita ne malitia inutet intellectũ eꝰ. Et
nolite in istis dare iniusticiam uł insipientiã dõ: apud
quẽ iusticiȩ fons ẽ & sapientiȩ. s sic̃ uos exhortat᷑ sum ab
initio sermonis huiꝰ. in qͦd ꝑuenistis. in eo ambulate. Et
uita: certe in altera. Hicħ ẽ enim occultũ: qͦd ñ reuelabit᷑.
quẽ seduci ꝑmittit uł obdurari: mala eꝰ m̾ita credite.

Expanded text:
postea uero propter iudicium uenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum eius, et nolite in istis dare iniustitiam uel insipientiam deo, aput quem iustitiae fons est et sapientiae, sed, sicut uos exhortatus sum ab initio sermonis huius, in quvita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . quem seduci permittit vel obdurari, mala ejus merita credite;
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝓuid̾ntiã: cuius inscrutabilia sunt iudicia. & inue¬
stigabiles uiȩ. o ut apłs diceret: quid p̃dix̾it intuemi
ni. Agebat enim de iudeis & gentib cum scriberet ad ro¬
manos idest ad gentes. & ait. Sic̃ enim aliquanoo uos ñ
credidistis dõ. nunc autẽ miscłiam c̃secuti estis in illoꝵ¬

Expanded text:
dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuedei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus diceret, quid praedixit? intuemini enim. agebat autem de Iudaeis et gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est ad gentes, et ait: sicut enim aliquando uos non credidistis deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt ex malis bona: S suspicent᷑ homines quȩlib& m̾itabo¬
na quȩ putant p̃ced̾e. ut iustificent᷑ ꝑ dĩ grãm. ñ intellig̃n¬
tes cum hoc dicunt. nicħ aliud ꝗ̃ negare se grãm: s ut dixi
qͥd uolunt de maiorib suspicent᷑. De paruulis certe pelagi¬
ani quid̃ respondeant ñ inueniunt. quor̃ nec uoluntas ul¬
la ẽ in accipienda gr̃a. cuiꝰ uoluntatis m̾itum p̃cessisse di¬
cant & insuꝑ eos ẽ cum fletu reluctari uidem quando hap¬
terant᷑: & diuina sacram̃ta suscipiunt. QA eis ad magnũ
impletatis peccatũ imputaret᷑: si iã lib̾o uterent᷑ arbito
Et tam̃ heret ẽ in reluctantib grã aꝑtissime: nullo bo¬
do filiis infidelium p̃stat᷑ hȩc grã. cum occulta dĩ ꝓudea¬
tia in manib pioꝵ quomcũq ꝑueniunt: aliq̃nos filii
fidelium ñ eam c̃secuntur aliqͦ impedim̃to existente:
ne possit ꝑiclitantib subueniri. fiunt uͦ ista ꝑ occultã

Expanded text:
uspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bodo filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam:
Abbreviated transcription (Latin):
latur. ñ agit ꝑperam. ñ inflat᷑. ñ dehonestatur. ñ querit
quȩ sua sunt. ñ irritat᷑. ñ cogitat malũ. ñ gaudet suꝑ iniqͥ¬
tate. c̃gaudet autẽ u̾itati. Omĩa tolerat. omĩa credit. omĩa
sꝑat. omĩa suffert. Caritas nunꝗͣ cadit. Et paulo pꝰ. Manet in¬
quit fides. spes. caritas. tria hȩc: maior autẽ horum caritas.
Sectamini caritatẽ. Itẽ dic̃ ad galathas. uos enim in lib̾ta

Expanded text:
t quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati; omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert; charitas nunquam cadit. Et paulo post: Manet, inquit, fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas: sectamini charitatem . Item dicit ad Galatas: Vo
Abbreviated transcription (Latin):
Et suscitauit dñs sp̃m suꝑ ioram. sp̃m philistiim & arabũ
qui finitimni erant ethiopib. & ascendunt int̾rã uida. &
dissipauert̃ eam. & ceꝑunt omnẽ substantiã quȩ ĩ domo
regis inuenta ẽ. Hic ostenditur dm̃ suscitare hostes eis t̾ris
uastandis: quas tali pena iudicat dignas. Humqͥd cam̃
philistum & arabes in t̾rã uideam sine sua uoluntate¬

Expanded text:
Et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum Et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae iregis inventa est . » Hic ostenditur Deum suscitare hostes eis terris vastandis quas tali poena judicat dignas. Nunquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipanda
Abbreviated transcription (Latin):
dederat achyto fel agendo in corde abessalon. ut tale c̃sili¬
um repudiaret: & aliud qͦd ei ñ expediebat eligeret. Qis
dib &ẽ maloꝵ hominum qͥcqͥd uult. reddens eis tamen
scđ̃m m̾ita eorum: Roboam filius salomonis respuit sa
ageret. & u̾bis coȩuoꝵ suorũ potiꝰ adquieuit. responden¬
do minacit̾. quib lenit̾ debuit: Unde hoc nͥ propͥa uo¬
luntate: S hinc ab eo recesserunt decẽ trib isrł. & aliũ
regem sͥ c̃stituerunt hieroboam. ut irati dĩ uoluntas fie¬
tet. qͦͥd ã futurum cẽ p̃dyxerat. Qd enim scriptura dic̃ ÷
ec ñ audiuit rex plebẽ. qm̃ erat conu̾sio a dño. ut statu¬
eret ubum suum qͦd locutꝰ ẽ in manu achiȩ selonitȩ
de hicroboam filio nabath. Hempe sic factum ẽ &e illud
ꝑ hominis uoluntatẽ: ut tam̃ conu̾sio eẽt a dño. Legite
libros paralypomenon: & inuenietis in scđo libro scriptũ.

Expanded text:
dederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilidederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, ut tale consilium repudiaret, et aliud quod ei non expediebat eligeret. CAPUdibus etiam malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam filius Salomonis respuit conageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? Et non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum:
Abbreviated transcription (Latin):
deat inquit dñs humilitatem meam. & retribuat inͥ bo¬
na ꝓ maledictione eiꝰ in dic isto. Eece quomͦ ꝓbatur dm̃
uti cordib & malorum: ad laudem atq adiumentũ bo¬
norũ. Sic usus ẽ iuda tradente. xp̃m: sic usus ẽ iudeis
crucifigentib xp̃m. Et quanta inde bona p̃sticit popłis
credituris: & &e ipso diabolo utitur pessimo: s obtime
ad exercendam & ꝓbandam fidẽ & pietatem bonoꝵ. ñ sͥ
qͥ omĩa scit anteꝙͣ fiant: s nob̃ quib erat necessariũ: ut
eo mͦ ageretur nob̾cum. Numqͥd ñ sua uoluntate abessa¬
lon elegit consilium qͦd bͥ oberat: Et tam̃ idõ fecit. quia
exaudierat dñs eius patrẽ orantem: ut hoc fieret. Propt̾
qͦd ait scriptura. Et dñs mandauit dissipare c̃silium
achytofel bonum: ut inducat dñs suꝑ abessalon omĩa
mala. Bonum consilium dix̃: qͥd ad tempꝰ ꝓderat causȩ.
quia ꝓipso erat contra patrem ei. contra quẽ rebellau̾at¬
ut eum posset opprim̾e: nisi dñs c̃silium dissipasset qͦd

Expanded text:
inus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra quem rebellaverat, ut posset eum opprimere, nisi Dominus consilium dissipasset quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hanc fit ut sit homo uoluntatis bonȩ. qui priꝰ fuit uo¬
luntatis malȩ. ẜ hanc &̃ fit ut ipsa bona uoluntas que
iam ẽe cepit augeatur. & tam magna fiat. ut possit im¬
plere diuina mandata quȩ uoluerit. cum ualde ꝑfecteq
uoluerit. Ad hoc enim ualet qͦd scriptum ẽ. si uolueris
conseruabis mandata. ut homo qui uoluerit & ñ potu¬
erit. ñ dum se plene uelle cognoscat: & oret ut habeat
tantam uoluntatẽ: quanta sufficit ad implenda man-¬
data. Sic quippe adinuat᷑: ut faciat qͦd iubet᷑. Tunc enĩ
utile ẽ uelle cum possumꝰ: & tc̃ utile ẽ posse cũ uolumus.
Nã quid ꝓdest. si qͦd ñ possumꝰ uolumꝰ: aut qͦd possumꝰ nolu
mͦ: Magnum aliqͥd se scite pelagiam putant: quando di¬
cunt ñ iuberet ds. qͦd sciret ñ posse ab homine fieri. Qis
hoc nesciat: S ido iub& aliqua quȩ ñ possumꝰ: ut noueri¬
in qͥd ab illo pet̾e debeamꝰ. Ipsa ẽ enim fides quȩ orando

Expanded text:
per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoper hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam esse coepit, augeatur et tam magna fiat, ut possit implere diuina mandata, cum uoluerit, cum ualde perfecteque uoluerit. ad hoc enim ualet quod scriptum est: si uolueris, conseruabis mandata, ut homo, qui uoluerit et non potuerit, nondum se plene uelle cognoscat et oret, ut habeat tantam uoluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. sic quippe adiuuatur, ut faciat quod iubetur. tunc enim utile est uelle, cum possumus, et tunc utile est posse, cum uolumus. nam quid prodest, si quod non possumus uolumus aut quod possumus nol32. Magnum aliquid Pelagiani se scire putant, quando dicunt, « Non juberet Deus, quod sciret non posse ab homine fieri. » Quis hoc nesciat? Sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo petere debeamus. Ipsa est enim fides, quae orando
Abbreviated transcription (Latin):
stulit indignationem qͦ in lenitatem. Scriptũ ẽ & in ꝓu̾¬
biis salomonis. Sic̃ impetꝰ aquȩ. sic corregis in manu dĩ
quocũq uoluerit declinabit illud. Et in psalmo centesi¬
mo quarto legit᷑ dictum de egiptis: quid eis fec̾it ds. Et
conu̾itit cos eoꝵ ut odissent ppłm eiꝰ: ut dolum facerent ĩ
pauli apłi ad romanos. Propt̾ea tradidit illos d̾s in desid̃ia
cordis eorum. in immunditiã. Itẽ paulopꝰ. Propt̾ea tradidit

Expanded text:
stulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Prostulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in Pauli apostoli ad Romanos: « Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum in immunditiam. » Item paulo post: « Propt
Abbreviated transcription (Latin):
lem ꝓpłam dic̃ dͥs. Et ꝓpħa si errau̾it. & locut᷑ fuerit: ego
dñis sedixi ꝓpħam illum. ft extendã manũ meã suꝑeum:
&e ext̾minabo eum de medio ppłi mei isrł. In libro hesteꝵ
scriptũ ẽ. Quȩ mulier ex ppło isrł in t̾ra captiuitatis fac¬
ta erat uxor alienigenȩ regis assueri. Ergo in eꝰ libro scͥp¬
tum ẽ: qͦ cum hab&e uecessitatẽ int̾ueniendi ꝓpopło suo
quẽ rex in regno eiꝰ ubicumq in regno qͦ eẽt iusserat truci¬
dari: orauit ad dm̃. Cogebat enim eã magna necessitas:
ut pret̾ iussum regis & p̃t̾ ordinem suum: ad illũ audere
intrare. Et uidete quid scriptura dicat. Et intuit᷑ ẽ eam
tamꝗͣ taurus impetu indignationis suȩ. & timuit regina
& conu̾sus ẽ color ẽ ꝑ dissolutionẽ. & inclinauit se suꝑ ca¬
put delicate suȩ quȩ p̃cedebat eam. Et conu̾tit d̃s: & tran¬

Expanded text:
lem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego lem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et locutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel . In libro Esther scriptum est, quae mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriptum est, quod cum haberet necessitatem interveniendi pro populo suo, quem rex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et tran
Abbreviated transcription (Latin):
agat qͦd ꝑ eos ag̾e ipse uoluerit: qͥ omnino iniuste aliqͥd
uelle ñ nouit. Qid ẽ qͦd homo dĩ dix̃ ad amasiam regẽ. ñ
ueniat tecum exercit᷑ isrł: Non enim ẽ dñs cum isrł. õĩb
filiis effrem. qm̃ si putaueris obtinere in illis. in fugam
dando eis fiduciam. alios immisso timore u̾tit in fugam
nͥ qr ille qui in celo & int̾ra omĩa quęcũq uoluit fec̃. &̃ ĩ
cordib hominũ oꝑat᷑ : Legimꝰ quid dixit ioas rex isrł mit¬
tens nuntium ad amasiã regẽ. uolentẽ pugnare cũ illo.
Nam post aliqua dix̃. Nunc sede in domo tua. E d ꝓuocas
in inalum. & cadis tu & iuda tecũ: Deinde scriptura sub¬
iunxit. et ñ audiuit amasias: qm a dõ erat ut traderet᷑
in manũ. qm̃ quesierunt deos edom. Ecce ds idolatriȩ pec¬
catum uolens uindicare. hoc oꝑatꝰ ẽ in eiꝰ corde cui utiq iu¬
ste irascebat᷑ ut ammonitionẽ salubrẽ ñ audiret s ea con¬
tempta iret in bellũ. uͥ cum suo exercitu caderet. Ferechie¬

Expanded text:
e voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non veniat tecum exercitus Israel, non est enim Dominus cum Israel, omnibus filiis Ephrem: quoniam si putaveris obtinere in illis, in fugam dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechie
Abbreviated transcription (Latin):
p̃missis. subdidit. Qos autẽ p̾destinauit: illos & uocauit. fos
itaq uult intelligi: qͦs scđ̃m ꝓpositum uocauit. ne putent᷑ ĩ
eis eẽ aliqui uocati & ñ electi: ꝓpt̾ illã dñicam sentñtiam.
multi uocati. pauci electi. Q cumq enim electi. sine dubio
&̃ uocati. ñ aut̃ quicumq uocati. c̃saruent̾ electi. Illi gͦ elecci
ut sepe dictum ẽ: qui scdm ꝓpositũ uocati. qͥ &̃ p̃destinati
atq p̃sciti. horum si quisq̃ ꝑit : falit᷑ di. s nemo eoꝵ pit:
quia ñ fallit᷑ cd̾s. horum si quisꝗ̃ ꝑit: uicio humano uin¬
citur ds. S nemo eorum ꝑit: quia nulla re uincit᷑ ds. Elac¬
ti autẽ sunt ad regnandum cum xp̃o: ñ quom̃ elect̾ c̃ uidaᷤᷤ
ad opus cui congruebat. Ab illo quippe electus ẽ. qui nouit
bene uti ã malis. ut & ꝑ opꝰ eiꝰ dampnabile. illuo ꝓpt̾ q̃s ip¬
se uenerat opus uenerabile compleretur. Cũ itaq audimꝰ ñ¬
ne ego uos duodecim elegi. & unus ex uob̃ diabolꝰ ẽ: illos

Expanded text:
ubdidit, Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Eos itaque vult intelligi, quos secundum propositum vocavit; ne putentur in eis esse aliqui vocati et non electi, propter illam dominicam sententiam, Multi vocati, pauci electi. Quicumque enim electi, sine dubio etiam vocati: non autem quicumque vocati, consequenter electi. Illi ergo electi, ut saepe dictum est, qui secundum propositum vocati, qui etiam praedestinati atque praesciti. Horum si quisquam perit, fallitur Deus: sed nemo eorum perit, quia non fallitur Deus. Horum si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus: sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Electi autem sunt ad regnandum cum Christo; non quomodo electus est Judas ad opus cui congruebat. Ab illo quippe electus est, qui novit bene uti etiam malis, ut et per ejus opus damnabile, illud propter quod ipse venerat, opus venerabile compleretur. Cum itaque audimus, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? illos
Abbreviated transcription (Latin):
m nͥ qͥ hoc bonum hc̃. quicqͥs ht̃ qͦs gra saluatoris accepit.
Hoc autẽ apłicum testimoniũ cam magnũ ẽ. ut beat᷑ cy pͥan᷑
ad cytinum scribens. ipsum subiecerit illi ticulo in quo ait.
la originali dampnatione ista diuinȩ grẽ largitate discre¬
ti st̾ ñ ẽ dubiũ qͥd & ꝓcurat᷑ eis audiendũ euangłiũ. & cũ
andiunt credunt. & in fioe q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ usq in fine ꝑse¬
uerant. & si quando exorbitant. correpti emendant᷑. Et qͥdã eor̃
e si ab hominib ñ corripiant᷑. inuiã quã reliquerant redeuti
& ĩnulli accepta grã in qualibet gate ꝑicłis huiꝰ uitȩ mortis
celeritate subtrahunt᷑. Hec enim omĩa oꝑat᷑ in eis. qͥ uasa

Expanded text:
t, quod gratia Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in quo ait, la originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod et procuratur eis audiendum Evangelium et cum audiunt, credunt; et in fide quae per dilectionem operatur , usque in finem perseverant; et si quando exorbitant, correpti emendantur, et quidam eorum etsi ab hominibus non corripiantur, in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis, qui vasa
Abbreviated transcription (Latin):
bitare p̃cessisse mala m̾ita eorum ut iuste ista pat̾ent᷑
ne incurratis illud ꝓu̾bium salomonis. Insipientia uiri
uiolat uias eĩ: dm̃ autem causat᷑ in corde suo. Gra ũ: ñ¬

Expanded text:
bitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, bitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
đ̃m hab̾e in notitiam: tradidit illos ds in repbã iñtẽ: ut
faciant que ñ conueniunt. Et ad tessalonicenses in epła
scđa ait de quib dã. Pro eo qͦd dilectionẽ u̾itatis ñ receꝑunt
ut salui fierent: idõ mittet illis ds oꝑationẽ erroris. ut cre
dant m̃dacio. ut uidicent᷑ om̃s qͥ ñ credidert̃ u̾itati. s c̃sen¬
serunt iniqͥtati. his & talib testimoniis diuinoꝵ eloqͥoꝵ
quȩ omĩa cõmemorare nimis longũẽ: satis quantũ existi¬
mo manifestat᷑ oꝑari dm in cordib hominũ. ad inelinan¬
das eoꝵ uoluntates quocũq uoluerit. siue ad bona ꝓ sua mi¬
sericordia. siue ad mala ꝓ m̾itis eoꝵ: iudicio utiq suo ali¬
quando aꝑto. aliquando occulto: semꝑ autẽ iusto. fixum
enĩ adebae eẽ & immobile in corde ur̃o: qi ñ ẽ iniqͥtas ap̃
dm̃. Ac ꝑ hoc quando legitis in litt̾is u̾itatis. a dõ seduci
homines. aut obtundi. ut obdurari corda eoꝵ: nolite ou¬

Expanded text:
m habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistola secunda ait de quibusdam: Pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operationeritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite du
Abbreviated transcription (Latin):
caueatur : sine dubio lex iram oꝑat᷑. Qd alio loco ipse
apłs dic̃. Ipsus enĩ u̾ba sunt. Lex irã oꝑat᷑. Hoc aut̃ dix̃.
qr ira dĩ maior ẽ in p̃uaricatore: qͥ ꝑ legẽ cognoscit pecca¬
tum & tam̃ fac̃. Talis quippe hõ: p̃uaricator ẽ legis. Sic̃ &
in alio loco dic̃. Ubi enim lex ñ ẽ nec p̃uaricatio ẽ. Propt̾
hoc & alibi ait. Ut seruiamus in nouitate sp̃c: & ñ in ue¬
tustate litt̾ȩ: legẽ uolens intelligi litt̾e uetustatẽ. noui
uł rẽphendisse: continuosͥ opposuit questionẽ & ait. E d gͦ
dicemus : Lex peccatum ẽ: Absit. Deinde subiunx̃. S pecca¬
tum ñ cognoui: nͥ ꝑlegem. Hoc ẽ qͦd dixat: ꝑ legẽ cognitio
peccati. Nã c̾cupiscentiam inqͥt nesciebã. nͥ lex dic̾et ñ c̃cu¬
pisces. Occasione autem accepta percatũ ꝑ mandatũ oꝑatũ

Expanded text:
caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamin alio loco dicit, Ubi enim lex non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novvel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑamur. quib corona reldit᷑. ñ enĩ qi dix̃. ds ẽ enĩ qͥ
oꝑat᷑ in uobis & uelle & oꝑari ꝓbona uoluntate: idõ libum
arbitrium abstulisse putandus ẽ. Qd si ita eẽt. ñ suꝑiꝰ dixis¬
set. cum timore & tremore uram ipsorum salutẽ oꝑamini.
Quando enim iubentur ut oꝑent᷑: lib̾um eoꝵ c̃uenit̾ arbi¬
trium. S idõ cũ timore & tremore. ne sibi tribuendo qͦd bñ
horum u̾borum rationẽ reddidit dicens. Ds ẽ enim qͥ oꝑat᷑
in uob̃. Si enim timetis & tremitis: ñ excollimini tanqͣ de
tis quidem ꝑ lib̃um arbitrium ñ fac̾e mala. & fac̾e bona.
hoc enĩ nob̾ lex dĩ p̃cipit. in libris icĩs: siuie ueti̾b siue no¬
uis. S legamꝰ & adiuuante dño incelligamꝰ apłm dicentẽ.
qr ñ iustificabitur ex lege om̃ĩs caro corã ipso. ꝑ legem enĩ
cognitio peccati. Cognitio dix̃: ñ c̃summatio. Quando
aut̾ cognoscit hõ peccatum: si ñ adiuuet gr̃a ut cognitũ

Expanded text:
itur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam dtis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum
Abbreviated transcription (Latin):
& sic uolumꝰ: ut faciamus nobiscũ cooꝑat᷑. Tam̃ sine illo ut
oꝑante ut uelimꝰ. uł cooꝑante cũ uolumus: ad bona pietats
oꝑa nicħ ualemꝰ. De oꝑante illo ut uelimus: dictũ ẽ. D ẽ
passiones : Sarcina quippe illa quȩ infirmitati grauis ẽ:
leuis efficit᷑ caritati. T̃alib enĩ dñs dix̃ suam sarcinã ẽẽ lauẽ
qualis petrus fuit. quando passus ẽ ꝓ xp̃o. ñ qualis fuit
quando negauit. xp̃m. Istã caritatẽ. idest diuino amore
ardentissimã uoluntatẽ: comm̃dans apłs dic̃. Qs nosse¬

Expanded text:
 sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus erribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrus fuit, quando passus est pro Christo, non qualis fuit, quando negauit Christum. istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos se
Abbreviated transcription (Latin):
datum in hoc sermone recapitulat᷑. Diliges ꝓximũ tuum
tamꝗͣ te ipsum. Dilectio ꝓximi: malũ ñ oꝑat᷑. P lenitudo
gͦ legis dilectio. Ipsam caritatẽ apłs petrus ñdum habuit.
quando timore dñm ter negauit. Tuor enĩ ñ ẽ in caritate.
sic̃ ait ioħes euangłista in epła sua. s ꝑfecta caritas foras
mitat timorẽ. Et tam̃ quãuis parua & imꝑfecta: ñ decrat
quando dicebat dño: animam meã ꝓ te ponã. Putabat
enim se posse: qͦd se uelle sentiebat. Et quis istam & si par¬
uam dare ceꝑat caritatẽ. nͥ ille qui p̃ꝑat uoluntatẽ. & o¬
oꝑando ꝑficit qͦd oꝑando incipit: Qm̃ ipse ut uelimꝰ oꝑatͥ

Expanded text:
itulatur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta carmorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut u
Abbreviated transcription (Latin):
decis. s ꝑ caritatẽ seruite inuicem. Om̃is enĩ lex in uno ser¬
mone implet᷑. in eo qͦd diliges ꝓximum tuũ tanꝗͣ te ipsũ.
Hoc ẽ qͦd ad romanos ait. Qͥ diligit alterum: legem ĩple¬
uit. Itẽ dicit ad colosenses. Suꝑ omĩa autẽ hȩc: caritatẽ
quȩ ẽ uinculum ꝑfectionis. Et adtimotheum. finis inqͥt
p̃cepti ẽ caritas. Et adiungens qualis caritas: de corde
inquit puro. & c̃scientia bona. & fide ñ ficta. Ad corin¬
thios autẽ cum dic̃. om̃ia ur̃a cum caritate fiant: satis ostñ¬
dit aẽ ipsas correptiones quas asꝑas & amaras sentiunt qui
corripiunt᷑: cũ caritate ẽẽ faciendas. Unde & alibi cũ dixis¬
set corripite inquietos. c̃solamini pusillanimes. suscipite
infirmos. patientes estote ad om̃s: mox subiunxit. Uidete

Expanded text:
mnis enim lex in uno sermone impletur, in eo quod diliges proximum tuum tanquam te ipsum . Hoc est quod ad Romanos ait, Qui diligit alterum, legem implevit . Item dicit ad Colossenses: Super omnia autem haec charitatem, quae est vinculum perfectionis . Et ad Timotheum, Finis, inquit, praecepti est charitas: et adjungens qualis charitas, de corde, inquit, puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ad Corinthios autem cum dicit, Omnia vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxi
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ annuntiatio quã audiuimꝰ ab initio: ut diligamꝰ
inuicem. Itemq alibi. Hoc ẽ inquit mandatũ illiꝰ ut
Et iterũ. hoc inquit mandatũ habemꝰ ab ipso: ut qͥdilig̃
dm̃. diligat & frẽm suum. Et paulop̾. In hoc inqͥt cogno¬
scimꝰ. qr diligimꝰ filios dĩ. cũ dm̃ diligimꝰ. & mandata eiꝰ
facimꝰ. Hec ẽ enim dilectio dĩ: ut p̃cepta eiꝰ seruemꝰ. & pre

Expanded text:
tiatio quam audivimus ab initio, ut diligamus invicem. Itemque alibi: Hoc est, inquit, mandatum illius, ut Et iterum: Hoc, inquit, mandatum habemus ab ipso, ut qui diligit Deum, diligat et fratrem suum . Et paulo post: In hoc, inquit, cognoscimus, quia diligimus filios Dei, cum Deum diligimus, et praecepta ejus facimus: Haec
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. ammirans sententiȩ suȩ certã qͥdem u̾itatẽ s ma¬
gnã ꝓfunditatem qͣmꝰ cclusit d s om̃s in infidelitate ut
om̃iũ misereat᷑. quasi faciens mala ut ueniant bona:
ꝑu̾si homines ñ cogitantes. & ꝓliues ad rephendendl
ñ ioonei ad incelligendum. putabant & iactabant apͥa
dicere faciam̃ mala ut ueniant bona. Qꝯabsit ut api

Expanded text:
quidem ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona
Abbreviated transcription (Latin):
quando audiebant qͦs dix apłs. Lex aut̃ subintiant:
ut abundaret delictum. Ubi aut̃ abundauit oelictũ
suꝑ abundauit grã s utiq grã id agit. ut iã fant lo¬
na ab eis qui ficerant mala. ñ ut ꝑseuerent in mlls
& reddi sibi existiment bona. Hon itaq debent dicere fa¬
ciamꝰ mala ut ueniant bona: s fecimꝰ mala & uenert̃ bo¬
na. Iam faciamꝰ bona: ut in futuro scło recipiam᷑ ꝓbonis
bona: qui in hoc scło recepimꝰ ꝓmalis bona. Propt̾ qͦo scͥp¬
tum ẽ in psalmo. Miscd̾iam & iudicium cantabo tͥ d̾ne.
friꝰ itaq ñ iło uenit filius hominis in mundũ ut uidic&

Expanded text:
x autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine. prius itaque non ideo uenit filius
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ mandatũ & ñ pot̾: iam qͥdẽ hc̃ uoluntatẽ bonã. ħ adhuc
paruã & inualidã: pot̾it autẽ cũ magnã habuerit &e robu¬
stam. Quando enim mr̃es mandata illa magna fecert̃: ma¬
gna utiq uoluntate. hoc ẽ magna caritate fecert̃. Dequa
caritate: ipse dñs ait. Maiorẽ hac caritatẽ nemo ht̃: ꝗͣ ut
animã suam ponat ꝓ amicis suis. Unde & apłs dic̃. Q enĩ

Expanded text:
 iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. unde et a
Abbreviated transcription (Latin):
nis omĩb huius scł̃i p̃tulerunt: S quia decti sunt: ele¬
gerunt. ñ quia elegerunt electi sunt. Eligentium homi¬
num m̾itum nullũ eẽt: nͥ eos eligentis dĩ gr̃a p̃ueniret
dñs multiplicet. & abundare faciat in caritate in inui¬
cem. & in om̃s. Hanc bñdictionẽ dedit ut nos inuicem
diligeremus: qui legem dederat ut inuicem diligamꝰ.
Deniq alio loco ad cosdem. quia sine dubio in qͥb dam
eorum iam erat. qͦd eis ut eẽt optau̾at. grãs ag̾e debe¬

Expanded text:
mnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elemnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligentis gratia Dei praeveniret. Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad eosdem, quia sine dubio in quibusdam eorum jam erat, quod eis ut esset optaverat: Gratias,
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a ẽ. Sapientia quippe di: legem & misca̾iam in ling̃
portat. Unde scriptum ẽ in psalmo. Ecenĩ bñdictionem
dabit: qui legem dedit. Nemo gͦ uos fallat fr̃s mei: qr
aꝑtissime hoc ostendit & dic̃. Nos diligimus: quia ipse
prior dilex̃ nos. Grã nos facit legis dilectores: lex uͦ ipsa
sine gr̃ã: non nͥ p̃uaricatores fac̃. Et qͦd discipłis suis
dñs dix̃. non uos me elegistis. s ego elegi uos: nicħ aliud
indicat nob̃. Si enim nos priꝰ dileximus. ut hoc m̾ito
nos ipse dilig̾et: prius illum nos elegimus. ut ab illo
eligi mererem᷑. S ipse qui u̾itas ẽ aliud dic̃: & huic
uanitati hominũ aꝑtissime contradic̃. Non uos me
elegistis inquit. Si gͦ ñ elegistis: sine dubio nec dilexisti.
Quom enim eum eligerent: quẽ ñ diligerent: S ego
inquit uos elegi. Nunqͥd ñ ipsi postea elegerunt eũ. & bo¬

Expanded text:
gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat, fratres mei:apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior dilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati hominum apertissime contradicit: Non vos me elegistis inquit. Si ergo non elegistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et o
Abbreviated transcription (Latin):
uicem. Hȩc omĩa p̃cepta dilectionis. idest caritatis quȩ
tanta & talia st̃: ut quicqͥd hõ se putau̾it fac̾e bene
si fiat sine caritate nullomͦ fiat bñ: hȩc gͦ p̃cepta cari¬
catis in anit̾ darent᷑ hominib: ñ habentib lib̾um uolun¬
tatis arbitriũ. S qr ꝑlegẽ dantur & ueterẽ & nouã. ꝗͣnis ĩ
noua uen̾it grã quȩ ꝓmittebat᷑ in uetere. lex aũ sine grã
litt̾a ẽ occidens. in grã uͦ sp̃c uiuificans: unde ẽ in homi¬
nib caritas dĩ & ꝓximi. nͥ ex ipso dõ: Nã siñ ex dõ.s ex ho¬
minibꝰ: uicerunt pelagiani. Si aut̃ ex dõ: uicimus pela¬
idem ioħs confundens eos & dicens: quia dilectio ex dõ ẽ.
arbitrium. ut quereret dĩ donumꝰ d quidẽ sine suo fru¬
ctu prorsus ammoneret᷑: nͥ priꝰ acciꝑ& aliquid dilectiõis
ut addi sibi quereret. unde qͦd iubebat᷑ impleret. Cũ đr
diligamus inuicẽ: lex ẽ. Cum dr quia dilectio ex dõ ẽ:

Expanded text:
c omnia praecepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia littera est occidens, in gratia vero spiritus vivificans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagiani: si autem ex Deo, vicimus Pelaidem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est monitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cum dicitur, quia dilectio ex Deo est,