comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑mũ danis predi cantes xp̃m. iniurus subiciebãt᷑:
Vos aut̃ fortes : Idõ fortes qͥa sic ꝓfitebãtꝰ xp̃m.
ne offenderent homines: ut essent securi Vos
nobiles : Qui enĩ xp̃m non fatet᷑ qui abra hȩ ꝓ¬
misias ẽ. & abi nitio p̃dicatus ẽ. Hic nobilis contra
Nos aut̃ ignobiles. Ignobilis mũdo .ẽ. qͥ xp̃m ꝙ
dicta quȩ negare uidet᷑ confirmat: & quȩ quasi
confirmare uidet᷑ negat: Irascentis enĩ ũba sunt :
qͥne gãdo confitetꝰ. & confitẽdo negat Usq inhane
sine aliqua adulatione tep̃m predicãtes & gesta prauȩ
uite arguentes: grãm apud homines n habebat. & cola¬
phi tabantꝰ ĩdẽ. in uiriis agebãt᷑ & orstabiles erant qr
fugabat᷑. ne iloco dui manentes plures docerent : Idõ

Expanded text:
danis, praedicantes Christum injuriis subjiciebantur. Vos autem fortes. Ideo fortes, quia sic profitebantur Christum, ne offenderent homines, ut essent securi. Vos nobiles. Qui enim Christum non fatetur, quia Abrahae promissus est, et ab initio praedicatus, hic nobilis contra Nos vero ignobiles. Ignobilis mundo est, qui Christadicta, quae negare videtur, confirmat, et quae quasi confirmare videtur, negat. Irascentis enim verba sunt, qui negando confitetur, et confitendo negat. Usque ad hansine aliqua adulatione Christum praedicantes, et gesta pravae vitae arguentes, gratiam apud homines non habebant, et colaphizabantur, id est injuriis agebantur, et instabiles erant; quia fuga
Abbreviated transcription (Latin):
philippenses cũ episcopis & diaconib dõ
aut̃ postea nominant᷑. ne parũ intelli¬
gentes. eos pmissos eẽ.putarent cum¬
uni uersa achaia: cuius est metropoł
chorinthus. Gr̃a uob & pax adõ.
& pat̃ : pat̃ miscricordiarũ : quia ex ip
quia non est minus tribulatione sola
non in aliquib: sed inom̃ib Ut possimus
& ip̃si consolari eos. qui sunt in om̃i angus
si adeo. Iropterea liberam᷑. ut & nos
alios consolari & detristitia libare pos¬
simus. aut ita formã nob̃dat alios con¬
solandi . ut ꝑ exortationẽ qua ipsi adõ¬
consolam᷑. a gnoscamꝰ. qđ ds̃timentiũ se ne¬
minẽ derelinquat . & multo magis infu¬
turo. remuneret quos etiã in p̃senti non¬

Expanded text:
t ad Philippenses cum episcopis et diaconibus. Ideo autem postea nominantur, ne parum intelligentes, eos praetermissos esse putarent. CumAchaiae, cujus est metropolis Corinthus. Gratia vobis et pax a Deo . Pater misericordiarum. Quia ex ipsquia non est minus tribulatione solatst, non in aliquibus, sed in omnibus. Ut possimus, et ipsi consolari eos, qui in omni pressi a Deo. Id est, propterea liberamur, ut et nos alios consolari, et de tristitia liberare possimus. Aut ita formam dat nobis alios consolandi, ut per exhortationeconsolamur: agnoscimus quod Deus timentium se neminem derelinquat, et multo magis in futuro remuneret, quando nos in praesenti e
Abbreviated transcription (Latin):
ut in multoꝵ facie donũi qđ in noscolla¬
tũ .ẽ. ꝑmultos ingr̃arũ actione cȩlebretꝰ
ꝓnob. Hoc dic̃quia grã di multoꝵ causa
om̃iũ causa .ẽ. cuncti dõ gr̃as referant conces
tẽptatio.¬
sac aut cũ orat᷑ simul obsecrent. Gła enĩ nr̃a
hec .ẽ. testimoniũ conscientiȩ nr̃ȩ. Hoc dic̃
qͥ de conscientia sua: p̃sumebant : qͥa pura erat
ab om̃i simulatione. Quã obrẽ dedĩ aufiliis.
non diffidebant : Iuia insiplicitate & siceritati
non insapientia carnali. sed in gr̃adĩ c̃uersati
sumꝰ in hoc mundo habundantiꝰ aut̃ apđ uos.

Expanded text:
ut quod multorum faciebus donum in nos collatum est, per multos in gratiarum actione celebretur pro nobis. Hoc dicit, quia gratia Dei multorum causa omnium causa est, cuncti Deo gratias referant, cum cessat tentatio: aut cum oritur, simul obsecrentur. Gloria enim nostra haec est testimonium conscientiae nostrae. Hoc dicit, quia de conscientia sua praesumebant, quae pura erat ab omni simulatione; quamobrem de Dei auxiliis non diffidebant. Quia in simplicitate et sinceritate, non in sapientia carnali, sed in gratia Dei conversati sumus in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& cõpatit᷑. Non enĩ uolumus ignorare uos¬
fr̃s deps̃sura nr̃a. quȩ facta .ẽ. in asia. qua
sup᷑ modũ grauati sumus supra uires ita ut
desperaremꝰ nos etiã uiuere. Idõ passiones
p̃s surarũ indicat ꝓpe usq: ad mortẽ il¬
latas: ut ostendat quȩ mala silutis illorũ
causa patiebant᷑. ut non grauiꝰ ferrent
si corriperent᷑ errores illoꝵ ab his: qui hȩc
tã asꝑa tolerabant ꝓ ilł. Quis enĩ medico¬
rũ non arguat susceptũ siiũ negli genase
tractantẽ necura medicinȩ eius sine ef¬
fectu remaneat. ed ipsi in nobrespon¬
sũ mortis habuimꝰ. ut nonsimꝰ fidentes i nob
sed indõ qͥsuscitat mortuos. Iantã in solen¬
tiã iniqͥtatis significat insurrexisse con¬
tra fidei p̃dicat ore sut mortẽ ante oculos
haberent Deniq: ereptidcipsa p̃ssura :
resuscitatos sẽ dicunt: sic enĩ ad flicti fue¬
rantiut disperarent dep̃senti uita. Ded
quia ds̃ p̃sidia sua non negat in necessitate
positis maxime suis: eripuit illos desperan¬

Expanded text:
s ignorare, fratres, de pressura, quae nobis facta est in Asia; quia supra modum gravati fuimus supra vires, ita ut desperaremus nos etiam vivere. Ideo passiones pressurarum indicat prope usque ad mortem illatas, ut ostendat quae mala salutis illorum causa patiebantur, ut non gravius ferrent, si corriperentur errores illorum ab iis, qui haec tam aspera tolerabant pro illis. Quis enim medicorum non arguat susceptum suum negligentius se tractantem; ne cura medicinae ejus sine effectu remaneat? Quin et ipsi in nobis responsum mortis accepimus; ut non essemus fidentes in nobis, sed in Deo, qui suscitat mortuos. Tantam insolentiam iniquitatis significat insurrexisse contra fidei praedicatores; ut mortem ante oculos haberent; denique erepti de ipsa pressura, resuscitatos se dicunt. Sic enim afflicti fuerant, ut desperarent de praesenti vita. Sed quia Deus praesidia sua non negat in necessitate positis, maxime suis, eripuit illos desperan
Abbreviated transcription (Latin):
onib & ẽdib sic iterũ auxiliodĩ libabantur
ad consolationẽ credentiũ ne. scandalum
passi a fide exciderent. quia in iurie apos¬
toloꝵ tẽptationes erant credentiũ. Sic̃
scriptũ .ẽ. in ꝓpħa zacharia. Percutiã
pastorẽ : & disꝑgent᷑ oues gregis. Quã¬
uis futura credant fideles. tam̃ int̃ ip¬
sa primordia p̃ssurȩ. nouelleaciunt scan¬
dalũ. Lutant enĩ in anẽ. eẽ. ꝓmissonẽ si
ui oppssũ uiderint p̃dicante. Sedsi iã fir¬
mus ẽ. credens conpatit᷑ cũ suo magistrofi

Expanded text:
edibus; sic iterum auxilio Dei liberarentur ad consolationem credentium, ne scandalum passi a fide exciderent; quia injuriae apostolorum tentationes erant credentium, sicut scriptum est in propheta Zacharia: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis . Quamvis futura credant fideles, tamen inter ipsa primordia pressurae novellis faciunt scandalum: putant enim inanem esse promissionem, si vi oppressum viderint praedicantem. Sed si jam firmus est
Abbreviated transcription (Latin):
ritas& qͥa hȩc dedĩ doctrina s. adiec̃: ñ insapi¬
entia carnali. sed in grã dĩut ostenderet no
humane sapientiȩ sed euuangłicȩ p̃dicationi
libã sȩ c̃scientiã ex hibuisse p̃teritarefin¬
gat. Hoc enĩ significat qđ in prima ȩpła an¬
guit fucatã p̃dicationẽ. iuxtahumanũ sensũ
aptatã . cuiꝰ p̃dicator esduplicigenere insa¬
pientia carnali accusat. Qua & iuxtamun
sensũ p̃dicabant. ne facile offenderent homi¬
nes. & quȩstꝰ ciusa hoc agebant ꝓ̃pͥis lucris car¬
nalib studentes. Vnde apłs nũquã acorinthi¬
is. sũptꝰ uoluit acciꝑe. nehis occasionẽ daret.
eo qđ simił eis. cet inhacre. Tlinc .ẽ. qđ dic̃ ha¬
acceꝑit abis noluit. ne arguendieos auctori¬
tatẽ amitter&. Plon enĩ alia scripsimꝰ uobis:
quã quȩ legistis & cognoscitis. Ea se dic̃ scribere
quȩ non solũ licteris cernerent. sed & oꝑib eiꝰ
manifestahabent : ut ꝓbrar& ea quȩ loqͥt᷑ ges¬

Expanded text:
djecit: Non in sapientia carnali, sed in gratia Dei; ut ostenderet non humanae sapientiae, sed evangelicae praedicationi liberam se conscientiam exhibuisse. Praeterita refricat; hoc enim significat, quod in prima epistola arguit fucatam praedicationem juxta humanum sensum aptatam , cujus praedicatores duplici genere in sapientia carnali accusat; quia et juxta mundi sensum praedicabant, ne facile offenderent homines: et quaestus causa hoc agebant, propriis lucris carnalibus studentes. Unde Apostolus numquam a Corinthiis sumptus voluit accipere; ne his occasionem daret, eo qacceperit, ab his noluit, ne arguendi eos auctoritatem amitteret. Non enim alia scribimus vobis, quam quae legistis et cognoscitis. Ea se dicit scribere, quae non solum litteris cernerent, sed et operibus ejus manifesta haberent; ut probaret ea, qu
Abbreviated transcription (Latin):
& ex eo qđ iã coeꝑant meliores effici : Cognito
ritestat᷑ infilios obaudientes : & tunc debe:
uidere qͥndo ꝓdest : id .ẽ. indie iudicii dĩ. Hoc
dicens ꝑseuerandũ monet. Ethac fiducia uo¬
luerã pͥus uenire aduos. ut scđam gr̃am habe¬
retis & ꝑuostransirẽ inmacedoniã. & ic̃um¬
amacedonia uenirẽ aduos. & a uob̃ deduciin
udeã. Hlȩc fiduciȩ mandata . ẽ. uita illorũ
Iã enĩ & desiderare sẽ illos significat: qͦs ante
indignũ erat uidere. Plenã ergo gram habu¬
issent de aduentueiꝰ qͥa imago.ẽ. epla p̃sentia
aut̃ ueritas. Nonẽ. itaq ociosũ qͥa uoluerat
ire &niit intel lꝑgienĩ uult et̃. aliqs int eos
quorũ causa uoluntatẽ suã ñ impleũ. ut adhi¬
bita oꝑa purificarent᷑. Hlocergo cogitans

Expanded text:
 ex eo quod jam coeperant meliores effici, cognito ri testatur in filios obaudientes; et tunc debere videri, quando prodest, id est, in die judicii Dei. Hoc dicens, perseverandum monet. Et hac fiducia volueram prius venire ad vos, ut secundam gratiam haberetis: et per vos transirem in Macedoniam, et iin Judaeam. Haec fiducia ex emendata est vita illorum; jam enim et desiderare illos se significat, quos ante indignum erat videre. Plenam ergo gratiam habuissent de adventu ejus; quia imago est epistola, praesentia autem veritas. Non est itaque otiosum quia voluerat ire, et non iit; intelligi enim vult esse aliquos inter eos, quorum causa voluntatem suam non implevit, ut adhibita opera purificarentur. Hoc ergo cogitans,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃fidit neq głam sperat. q̃uȩ in alioꝵ
laborib: constant : Idõ ãpłs non audec
in hos qͥ aliis p̃dicantib: credider̃. ne in a¬
lienis laborib: gloriari uideretur.
sed hoc nitit᷑ ut eis p̃dicet quib ñ erat
annuntatũ : ut głam delabore suo querat:
Qui aut̃ gloriat᷑. in dño glorietur:
Hoc dicto significauit ipsã confidentiã
in potestate euuangelica confidit. dõ
auctore confidat: ut questus om̃is ne¬
gotu diumi. dño inlucrũ ueniat
Sed qui non accipit potestatẽ adõ
non potest in dñogłari quia suã głam
quẽ dignũ habet. acmittit ut p̃dicet
donũ eiꝰ: Quẽ aut̃ ñ mittit. non illum
cõmendat: Ipse aut̃ se cõm̃dat : qͥ ñ missus¬

Expanded text:
rat, quae in aliorum laboribus constant. Ideo et Apostolus non audet in hos, qui aliis praedicantibus crediderunt; ne in alienis laboribus gloriari videretur; sed hoc innititur, ut eis praedicet, quibus non erat annuntiatum, ut gloriam labore suo quaerat. Qui autem gloriatur, in Domino glorietur. Hoc dicto significavit ipsam confidentiam in potestate evanauctore confidat, ut quaestus omnis negotii divini Domini in lucrum veniat. Sed qui non accepit potestatem a Domino, non potest in Domino gloriari, quia suam gloriam quem dignum habet ac mittit ut praedicet donum ejus. Quem autem non mittit, non illum commendat. Ipse autem se commendat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
qua cor rũpuntur mores & fidei uentas:
Nam si mulieres intelligas. ut id copu¬
tes uirgines dictos quia corporasua
in taminata seruauer̃ exdudis
ab hac gła scos quia om̃s ap̃łi excep¬
ts iohame & pulo uxores abuer:
a uide an conueniat eaꝰ cusare¬

Expanded text:
qua corrumpuntur mores, et fidei veritas. qua corrumpuntur mores, et fidei veritas. Nam si mulieres intelligas, ut ideo putes virgines dictas, quia corpora sua incontaminata servaverunt, excludis ab hac gloria sanctos; quia omnes apostoli, exceptis Joanne et Paulo, uxores habuerunt. Et vide an conveniat accusare
Abbreviated transcription (Latin):
&reꝓb Utinã sustineretis pusillũ in¬
prudentiã meã: sed & patimini me:
Incipientẽ se uera desemet ipso narrari.
insipientẽ se dicit. qx ad laudẽ eiꝰ uidet᷑
ꝑtinere : Propt̃ qđ diccũ ẽ. ñte laudent
labia tua sed ꝑximitui: sed hic dolore
sentire deberent. ĩdigne sentiebaN
Telans enĩ uos dĩ telo paraui uos uos uni uiro
uirginẽ castã adsicgiare xp̃o: Quȩ loqrar¬
turus est amore eoꝵ dicturũ se ostendit:
ut non magis adlaudẽ eiꝰ ꝓficiat. sed ad soꝵ¬
ꝓfectũ : ut dfant̃ qũ ead modũ parente suo
in euuangłio fađe ant: qx uituperatio patris
detractio silioꝵ ẽ : & laus filioꝵ: gła patris est :
Virgines ergͦ uultͦ esse infide : uonde & cor¬
ruptores fidei telatur ab hisut indie iudi
uir gines enĩ ꝑmanserunt: hise¬
cuntur agnum quocũq: uadit:
In mulieribus errorẽ significauit:
quia error ꝑmulierem coepit:
Sic̃ a iez abel mulierem dic̃ꝓpt̃
occidit: cũ intelligatur idolatria

Expanded text:
 Utinam sustineretis pusillum imprudentiam meam! sed et patimini me. Incipiens vera de se ipso narrare, 198 insipientem se dicit; quia ad laudem ejus videtur pertinere. Propter quod dictum est: Non te laudent labia tua . » Sed hic dolore sentire deberent, indigne sentiebanZelans enim vos Dei zelo; paravi enim vos uni viro virginem castam assignare Christo. Quae locuturus est, amore eorum dicturum se ostendit; ut non magis ad laudem ejus proficiat, sed ad profectum horum: ut discant quemadmodum parenti suo in Evangelio faveant; quia vituperatio patris detractio filiorum est, et laus filiorum gloria patris est . Virgines ergo vult eos esse in fide; unde et corruptores fidei zelatur ab his, ut in die juvirgines enim permanserunt. Hi sequuntur Agnum, quocumque vadit . In mulieribus errorem significavit; quia error per mulierem coepit, sicut et Jezabel mulierem dicit prooccidit ; cum intelligatur idololatria,
Abbreviated transcription (Latin):
habentes crescentis fideiurãẽ in uo̾.
magnificari : quia fructũ laboris
sperat. quesite fidĩ illoꝵ : Id circonon
neglȩgent̃ hoc agere sẽ ꝓfitetur:
ne tedus & molestus crederet : quico
magnificarise credidit apđdm̃ s̃i
augeant᷑ infide auditores eius:
Sic̃ dicit dñs Pat̃ sic̃ misistime
in hunc mundũ. & egomisi eos in humc
mundũ : et peis ego scĩfico meipsum:
hoc dicit quia testimoriũ magistriẽ :
in discipłis obaudentib Unde ait.
in uob magnificari: Scđm regulã

Expanded text:
habentes crescentis fidei vestrae in vobis habentes crescentis fidei vestrae in vobis magnificari. Quia fructum laboris sperat quaesitae fidei eorum, idcirco non negligenter hoc agere se profitetur, ne taediis et molestiis cederet; quia magnificari se credidit apud Deum, si augeantur in fide auditores ejus, sicut dicit Dominus: Pater sicut misisti me in hunc mundum, et ego misi eos in hunc mundum, et pro eis sanctifico me ipsum Hoc dicit, quia testimonium magistri est in discipulis obaudientibus; unde ait: In vobis magnificari secundum regulam
Abbreviated transcription (Latin):
& ut chorintus euuangeli zaret ad ño
monitus est: His ergo audent̃ loquit᷑
quos ipse fundauit : & ad quos dinutu
ꝑuenit: Cȩteris non talifiducia : quia
in aliena regula erant: hoc ẽ in parte
alterius euangelistȩ. Non enĩ quasi
non ꝑtingentes usq aduos. suꝑ exten¬
dimꝰ nos: Hoc ẽ non quasi ñmissi pue¬
extendi aut̃ ẽ: ultra extendi quã con¬
cedit̃: sed nonultra: quia mensuram
dedit ds̃ quã seruarent euuangeliste
eiꝰ quam hic se custo disso testatur
Idõ enĩ hoc ostendit: ut sciant qm̃ adõ
adhos directus ẽ: Ac ꝑ hoc obaudire
illos debere monita eiꝰ: nec contẽpnentes.
dõ a quomissus ẽ resistere uiderent᷑
Vsque aduos enĩ ꝑuenimus in euangłioxp̃i¬
ñ inm̃ sũ gloriantes in alienis laboribus:
Hic manifestius apparet ⁊ dicit q illos
ipse fundauerat: Sidõ tanta fiducia
acdhos loquitur: Nec enĩ labore alteriꝰ
genui: Non ergo extͣm̃surã gloriat᷑:
qui in labore suogloriatur: Spẽ uero

Expanded text:
izaret, a Domino admonitus est. Iis ergo audenter loquitur, quos ipse fundavit, et ad quos Dei nutu pervenit: caeteris non tali fiducia; quia in aliena regula erant, hoc est, in parte alterius Evangelistae. Non enim quasi non pertingentes usque ad vos, superextendimus nos: hoc est, non quasi non pervenevenimus. Superextendi autem est ultra extendi, quam conceditur, sed non ultra; quia mensuram dedit Deus, quam servarent evangelistae ejus, quam hic se custodire testatur. Ideo enim hoc ostendit, ut sciant quoniam a Deo ad hos directus est; ac per hoc obaudire illos debere monita ejus; ne contemnentes, Deo a quo missus est, resistere viderentur. Nam usque ad vos pervenimus in Evangn immensum gloriantes in alienis laboribus. Hic manifestius apparet, quod dicit, quia ipse illos fundaverat. Ideo tanta fiducia ad hos loquitur; nec enim labore alterius genui Non ergo extra mensuram gloriatur, qui in labore suo gloriatur. Spem vero
Abbreviated transcription (Latin):
cheus hominem: ideoque inmundi sunt: Non
ergo his scribit qui mendatus ꝓprus subpͥnun
ueritatem: qui suNd philippis: qͦuibus scribat.
signisicat: Cum ep̃is & diaconibus hoc est
cum paulo & timotheo. qui utique xp̃i eneał:
simul signficauit & diaconos: qui ministrabat
eis. Ad plebem enim scribit. Nam si ep̃is

Expanded text:
chaeus hominem: ideoque immundi sunt. Non ergo iis scribit, qui mendaciis propriis supprimunt veritatem. Qui sunt Philippis. Quibus scribat, significat. Cum episcopis et diaconibus: hoc est, cum Paulo et Timotheo, qui utique episcopi erant; simul significavit et diaconos, qui ministrabant ei. Ad plebem enim scribit; nam si epis
Abbreviated transcription (Latin):
ut sitis inquit consortes diunȩ natẽ: ad pͥma die
usque nunc. Preuidit enim apłs deuotionẽ illoꝵ

Expanded text:
Ut sitis, inquit, consortes divinae naturae . A prima die usque nunc. Praevidit enim Apostolus devotionem illo
Abbreviated transcription (Latin):
icideo plus est ch̃is quam pat̾. quia aut &
ipsud patris dãð est. aut pat̾ filiũ non suae
conditioni genentt: sedalienȩ. Ds aut̃ sic genuit.
ut in eius potestate sint quos genint. ut nati in genui.
serui tamete eius siN Hos centraditit ꝓprio
filio: facit illos &iam seruos filii sui ut sit dĩs eoꝵ.
Siuit dicit Pater quos dedisti mihi tu ent NT
& mibi illos dedisti: ut in patre &filio serui sint
dei unub: Ego quidem gurs ago dño suꝑ om̃i
memoria uur semꝑ inom̃i oratione mea ꝓ om̃ib
uobis cum gaudio orationẽ faciens suꝑ cõmunicatione
uñt in euuang̃m Primum quidẽ dño grãs agit ciũ
nutu ꝓsꝑa om̃ibus accidunt fidelibus. in om̃i oratione

Expanded text:
ideo plus est dominus, quam pater; quia aut et ipsius patris dominus est, aut pater filium non suae conditionis generat, sed alienae: Deus autem sic genuit, ut in potestate ejus sint, quos genuit; ut nati ingenui, servi tamen ejus sint: cum hos tradit proprio Filio, facit illos etiam servos Filii sui; ut sit dominus eorum, sicut dicit: Pater, quos dedisti mihi, tui erant, et mihi eos dedisti; ut in Patre et Filio servi sint Dei unius . Ego quidem gratias ago Domino super omni memoria vestri, semper in omni oratione mea pro omnibus vobis cum gaudio orationem faciens, super communicatione vestra in Evangelio. Primum quidem Domino gratias agit, cujus nutu prospera omni
Abbreviated transcription (Latin):
erum lex p̃mit. & fugat legem peccati: consulens
hominii ut uigorẽ nate᷑ suȩ custodiat necapiatur
iallecebri Illȩ contra ĩ sidiis agens lacessit hominẽ
blandit̾is ut sꝑnut p̃ceptũ legis diuiniȩ. Cũ ergo consensitrit h
legis dei. cont᷑ͣdic̃ lex peccati:̃ suadens homini fefaciat
qđ imꝑat lex duuna: Ediũ soaut̃ lex dei reuocat
homixẽ. he faciat qđ suggrit lex peccati. Qđ quidem
homo riori uid& . ẽe. absurdum: Sciterum naturȩ
suȩ congruere: si faciat qđ imꝑat lexdei: Denique
gaud& quando hȩc agit. Cũ aut̃ &aooꝑat᷑ quȩ suggerit
lex peciati: uid& setarpem & horr& post factũ

Expanded text:
enim lex premit et fugat legem peccati, consulens homini, ut vigorem naturae suae custodiat, ne capiatur illecebris: illa e contra in insidiis agens, lacessit hominem blanditiis, ut spernat praeceptum legis divinae. Cum ergo consenserit homo legi Dei, contradicit lex peccati, suadens homini, ne faciat quod imperat lex divina: e diverso autem lex Dei revocat hominem; ne faciat quod suggerit lex peccati. Quod quidem homo non videt esse absurdum; scit enim naturae suae congruere, si faciat quod imperat lex Dei. Denique gaudet, quando haec agit: cum autem ea operatur, quae suggerit lex peccati, videt se turpem, et horret post factum.
Abbreviated transcription (Latin):
quicre deret: Sicut dicit uidȩ is : Vobis
primis oportebat loqui uerba intȩ himis
sed quia repulistis ca indignos. facientes

Expanded text:
qui crederet, sicut dicit Judaeis: Vobis primum oportebat loqui verba vitae hujus: sed quia repulistis ea, indignos vos facientes
Abbreviated transcription (Latin):
Noins s̃muis aduentus intelligit᷑ xpĩ:
Mortui autẽ ułpeccatores intelli gendi
sunt quactiam inuentes mortin esse
dicuntur ut ad poenã aut inmorte¬
lesut absq: aliqua menbrorũ dim-¬
nutione resurgant: ułcerte simpli¬
citer om̃ smortuos resurgere dic̃ & solos

Expanded text:
novissimus adventus intelligitur Christi: mortui autem, vel peccatores intelligendi sunt, qui etiam viventes mortui esse dicuntur, ut ad poenam aut immortales, aut absque aliqua membrorum diminutione resurgant: vel certe simpliciter omnes mortuos resurgere dicit, et solos
Abbreviated transcription (Latin):
neq cor ruptio incorruptelã possideb:
Frequenter scriptura carnẽ proopib no¬
minat carnissut ibi: Uos autẽ in carne
nonestis sed inspũ: Aliter : caro sic̃ est
regnũ dei nonporsidelnt niss inmortit¬
littite uestita: Ecce mysterum dico:
obscuritatẽ significat. nom inamdo
mystertum : Oñs quidẽ resurgemus
s. non om̃s inmmutabimur : Oms autẽ ho¬
mines resurgent : sed soli quiregnaturi
sunt ingłam mutcibuntur : Siue ita:

Expanded text:
neque corruptio incorruptelam possidebit. Frequenter Scriptura carnem, pro operibus nominat carnis, ut ibi: Vos autem in carne non estis, sed in Spiritu. Aliter: Caro sicut est regnum Dei non possidebit, nisi immortalitate vestita. Ecce mysterium vobis dico. Obscuritatem significat, nominando mysterium. Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur. Omnes homines resurgent, sed soli qui regnaturi sunt in gloria, mutabuntur. Sive ita,
Abbreviated transcription (Latin):
est cam̃ ds̃ cuius grã diuidit᷑ singulis ꝓutuult:
on abneritũ hominũ sed magis adȩclificationõ
eccłae sude : ut om̃ia quȩ mundus imitari uult. sed
non implet qrcbr nalis est: Haec ineccła quaeclomuꝰ
dĩ ẽ. singuloꝵ officus dono a magysterio sp̃s sci indulta
ad ꝓbationẽ ueritatis in his qͥ contẽptibiles mundo sunt
uide ant᷑. Sic̃ enim corpus unũ est. menbru aut̃ hab&
multa. Om̃a aut̃ menbru exuno corporr cũsint
mulcta mũ sunt corpus. itt & p̃s: Et enĩ muno spũ nos¬

Expanded text:
ividitur singulis, prout vult, non ad merita hominum, sed magis ad aedificationem Ecclesiae suae; ut omnia, quae mundus imitari vult, sed non implet, quia carnalis est; haec in Ecclesia, quae domus Dei est, singulorum officiis et dono et magisterio Spiritus sancti indulta ad probationem veritatis in iis, qui contemptibiles mundo sunt, videantur. Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa: omnia autem membra ex uno corpore, cum sint multa, unum sunt corpus; ita et Christus. Etenim in uno
Abbreviated transcription (Latin):
onũ inamo sp̃ũ : Id est ueme delã tribut᷑ inforinis ł egris
Alufides meodẽ spr̃i. Hoc dic̃ nfid̃ ꝓfitendȩ ac inn¬
dicande pressa uere eundia accipiat fac̾tultatẽ:
Alu oꝑatio uirtutuĩ . Potestitẽ dari significat in ei eien¬
dis demomis aue signis fuciendis : Alu ꝓpbetia id est
ut spũ scõ repletus dicatfratora: Alu diseretio spũũ :
oc dic̃ ut intelligat & tudicet qđ dicit᷑ ansp̃s̃ scĩs it anmnun

Expanded text:
ibuat infirmis, vel aegris. Alii fides in eodem Spiritu. Hoc dicit, ut fidei profitendae ac vindicandae, pressa verecundia, accipiat facultatem. Alii operatio virtutum. Potestatem dari significat in ejiciendis daemoniis, aut signis faciendis. Alii prophetia: id est, ut Spiritu sancto repletus dicat futura. Alii discretio spirituum. Hoc dicit, ut intelligat et judicet, quod dicitur, an Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidit: Namq illa modo cũ refluentẽ fluctum
eẽ ꝑhibetis. insuꝑficie posiuistis : An quia uemiliã
pelicem accepit. irata suum maritũ de suꝑnis
maris exclusit  Nempe una est terra: quam
plenã quidem uidemꝰ animalib sius. Uerun
tañ ipsam magnũ corpꝰ in elem̃tis mundi. mues¬
diq infinã partẽ: cur eam uolin leam: an quia
fecunda ẽ : Cur gͦ non magis homines dusiuns.
qui eã fecundiorem faciunt excolendo seil
cũ arant ñ cũ arant: sed pars animȩ mundi¬
inquiunt quȩ ꝑillã pmaneat. cleam fecit. quasi
ñ euidentior sit in hominib anima quȩ utrũ sit
nulla fit quaestio: & tam̃ homines dii ron
& quib ipsi meliores it̃ colendis &ad randis mira¬
bili & miserabili errore subdunt. Et certe idem
uarro in eodẽ dechis selectis libro tres eẽ affirmat ani¬
mȩ gradus inom̃ urcuiersaq natura. Unũ qđ om̃s
partes corporisq̃ uiuuq̃ tranit. & non haba. sensũ. sed

Expanded text:
perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum perdidit? Namque illam modo, cum relluentem fluctum esse perhibetis, in superficie posuistis. An quia Veniliam pellicem accepit, irata suum maritum de supernis maris exclusiplenam quidem uidemus animalibus suis; uerum tamen ipsam magnum corpus in elementis mundique infimam partem, quur eam uolunt deam? An quia fecunda est? Quur ergo non magis homines di sunt, qui eam fecundiorem faciunt excolendo; sed cum arant, non cum adorant? Sed pars animae mundinquiunt, quae per illam permeat. deam facit. Quasi non euidentior sit in hominibus anima, quae utrum sit nulla fit quaestio; et tamen homines di non et quibus ipsi meliores sunt, colendis et adorandis mirabili et miserabili errore subduntur. Et certe idem Varro in eodem de dis selectis libro tres esse adfirmat animae gradus in omni uniuersaque natura: unum, qui omnes partes corporis, quae uiuunt, transit et non habet sensum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tis amplius cõmaculat᷑ anima quae it & ñredit:
Iuęso te uarro uł uos quitã doctoꝵ hominũ ta¬
lia scripta legistis. & aliquitł magnũ uos didicisse
iactatis. int̃p̃tamini hoc nolo dicere scđm illã
aet̃nã incõmutabilẽ snaturã qui solus ẽ ds̃: sed
saltẽ scđm animã mundi & partes eius quos deos
esse ueros existimatis: partẽ animȩ mundi qu&
mare ꝑͥmanea e dm̃ uob̾ fecisse neptunũ. ut cumq
tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litꝰ ueniens
& insalũ rediens duȩ st̃ partes mundi. aut duae
partes animȩ mundi: Quis urm̃ ita desipiat ut
hoc sapiat : Cur gͦ uob̾ duas deas fecer̃ nisi quia
ꝓuisium ẽ asapuentib maiorib ur̃is non ut di plures
uos regerent. sed ut ea quȩ ist s. uanitatib &
falsitatibus gaudent plura uos dȩmonia posside¬
rent : Cur aut̃ illa salatia ꝑ hanc int̾ p̃tationẽ
inferiorem maris partẽ qua iuro erat subdita

Expanded text:
tis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. tis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et partes eius, quos deos esse ueros existimatis. Partem animae mundi, quae mare permeat, deum uobis fecisse Neptunum utcumque tolerabilioris erroris est. Itane unda ad litus ueniens et in salum rediens duae sunt partes mundi aut duae partes animae mundi? Quis uestrum ita desipiat, ut hoc sapiat? Quur ergo uobis duas deas fecerunt, nisi quia prouisum est a sapientibus maioribus uestris, non ut di plures uos regerent, sed ut ea, quae istis uanitatibus et falsitatibus gaudent, plura uos daemonia possiderent? Quur autem illa Salacia per hanc interpretationem inferiorem maris partem, qua uiro erat subdita,
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ hȩc saturnus solus creditus ẽ sufficere
posse seminib: ut occasiones multiplicandoꝵ doꝵ
in nunda anima re pertẽt. & ab uno dõ uero
merito inmunditi& destituta ac ꝑmultas fal¬
sas auditate maioris in mnunditię ꝓstituta ista
sacrilegia sacra nominar& : seseq spurcoꝵ dȩmo¬
nii turbis conĩolandã pollu ndãq p̃ber&:¬
riorẽ aquã maris eẽ dixer̃. Ut qud illi adiunc¬
ta ẽ. & uenilia. nisi ut sine ulla causa neces¬
sarioꝵ sacroꝵ. sola libidine animȩ prostitutȩ
multiplicaretur inuitatio de monieꝵ sed ꝓferat᷑
int̃p̃tatio p̃claraetheologiae: quȩ nos abista
rephensione reddita ratione compescat: Ueni¬
lia inquit unda est quȩ ad litus uenit: salatia
quȩ in salũ redit. Curgͦ deȩ fiunt duae
cũ sit una unda quae uenit & reditꝰ nempe
ipa ẽ exestuans in multa numina libido uȩsana
quãuis enĩ aqua ñ geminet̃ quae it & redit. huiꝰ
tam̃ occasione uanitatis duob dȩmonib inuita¬

Expanded text:
Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiolandam polluendamque prriorem aquam maris esse dixerunt: ut quid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis enim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuita
Abbreviated transcription (Latin):
late eradicati. Reclificati mipso & confirmati fide
sicut &docti estis. ambulantes milla cũ gr̃arũ
actione hoc monet & hortcitꝰ nedeuotio eoꝵ
minu etur &recelerent afide quam fueran erent
aclsecuti & prauis f̾tibulis euersi alit̃ xp̃mꝰ qua didi

Expanded text:
late, radicati et aedificati in ipso, et confirmati fide, sicut et docti estis, ambulantes in illa cum gratiarum actione. Hoc monet et hortatur ne devotio eorum minueretur, et recederent a fide, quam fuerant assecuti, et pravis fabulis eversi, aliter Christum acci
Abbreviated transcription (Latin):
agere & opttri manibus uris siẽ uob̾ p̃cepimus u t
honestite ambriletis ad eos qͥforis sunt & nullius

Expanded text:
agere, et operari manibus vestris, sicut vobis praecepimus, ut honeste ambuletis ad eos, qui foris sunt, et nullius
Abbreviated transcription (Latin):
naturalẽ p̃dicans quoꝵdã philo sophoꝵ sententias
digessisset: opposuit sibi questionẽ : ait hoc loco di¬
cat aliquis. Credam ego terrã & cȩlos deos eẽ &
supra lunã alios. in fra alios: ega feramꝰ ut platonẽ
aut ꝑhipateticũ stratonẽ. quoꝵ alter fecit dm̃
sine corpore. alter sine animo: & ad hoc respon¬
dens: quid ergo tandẽ inquit. ueriora tibi ui

Expanded text:
naturalem praedicans quorundam philosophorum sententias naturalem praedicans quorundam philosophorum sententias digessisset, obposuit sibi quaestionem et ait: \'Hoc loco dicit aliquis: Credam ego caelum et terram deos esse et supra lunam alios, infra alios? Ego feram aut Platonem aut Peripateticum Stratonem, quorum alter fecit deum sine corpore, alter sine animo?\' Et ad hoc respondens: \'Quid ergo tandem, inquit, ueriora tibi ui
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ ñ audeat sed ꝓdendo rephensibilẽ osten¬
clat. atq ita utraq iudicio recte intelligen¬
tiũ reꝓbata sola naturalis remaneat eligen¬
da: Dequa suo loco in adiutorio dĩ ueri dili¬
gentius diserendũ ẽ:¬
Lib̾tas sane quȩ hnue
defuit
ruisse tẽporib non quidẽ ex toto. uerũ ex aliqua
parce non defuit: a ffuit em̃ scribentis iuuenti
defuit. Pam ineo libro quẽ contͣ suꝑsticiones con¬
didit multo copiosius atq uehem̃tius rephendit
ipse euulẽ istã & urbanã theologiã. quã uarro
theatricã atq fabulosm. Cũ enĩ desimulacris
agera: sacros inquit immortales. inuio labiles in
materia iulissima atq immobili dedicant habit illis¬
dantes hominũ ferarũq & piscium: quidã uͦ muxto
sexu diuersis corporib induunt. & numina uocant
Cuȩ si spũ accepto subito occurrerent. monstra
haberent᷑. Peinde aliquanto post cũ theologiam

Expanded text:
quidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostenquidem non audeat, sed prodendo reprehensibilem ostendat, adque ita utraque iudicio recte intellegentium reprobata sola naturalis remaneat eligenda? De qua suo loco in adiutorio Dei ueri diligentius disserendum eLibertas sane, quae huic defuit,ruisse temporibus, non quidem ex toto, uerum ex aliqua parte non defuit. Adfuit enim scribenti, uiuenti defuit. Nam in eo libro, quem contra superstitiones condidit, multo copiosius adque uehementius reprehendit ipse ciuilem istam et urbanam theologian quam Varro theatricam adque fabulosam. Cum enim de simulacris ageret: \'Sacros, inquit, inmortales, inuiolabiles in materia uilissima adque inmobili dedicant, habitus illis hominum ferarumque et piscium, quidam uero mixto sexu, diuersis corporibus induunt; numina uocant, quae si spiritu accepto subito occurrerent, monstra haberentur. Deinde aliquanto post, cum theologian
Abbreviated transcription (Latin):
nerib scnũ cantat᷑. Deinde coepit cleos alios
ostendẽ qͥ ꝑcinerent non ad ipiũ hominẽ. sed
adea quȩ st̃ hominis. sicutiẽ uictus atq ues¬
titus. & quȩ cũq alia huic uitȩ st̃ necessaria:¬
ostendens in om̃ib quid sit cuiꝰq munꝰ & ꝓpt̃
quid ciuq debeat supplicari: inqua uniuersa
diligentia nullos demonstrauit cleos uł nomi¬
nauit aquibus uita aet̾na poscenda sit. NEpt̃ quã
unã propͥe nos xp̃ianisumꝰ: Quis gͦ usq ad eo
cardus sie ut non intelligat istũ hominẽ cuulẽ
theologũ tam diligent̃ exponendo & aperien¬
cdo eamq illi fabulosȩ indignȩ atq probrosȩ
similẽ demonstrando. atq ipsam fabulosam
parcẽ eẽ huiꝰ satis euident̃ docendo non iusi
illi naturali quã dicit ad philosophos ꝑtinere
in animis hominũ moliri locũ ea subtilitate
ut fabulosã rep̃hendit᷑. ciuilẽ uͦ rep̃hendere

Expanded text:
neribus senum cantatur; deinde coepit deos alios neribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria,ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus et propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere
Abbreviated transcription (Latin):
docuer̃. & huius urbane theologiae uelut elecꝰ
tȩ & ꝓbate. illã theatricã abiectã atq repba¬
tam m̃brũ parteq fecer̃ : ut cũ sit unueriã
turpis & faliã atq inse contineat com̃ticios
deos. una pars euis sit inlitteris sacerdotũ.
alt̾a in carminib po& arũ: utrũ habeat &
alias partes questio est: Nc̃ ꝓpt̾ diuisionẽ
uarronis. & urbanã. & theatricã theologiã.
ad unã cuulẽ ꝑtinere satis ut opinor osten¬
di. Uinde quia sunt ambȩ similis turpitudi¬
nis. absđ ditatis. indignitatis. falsitatis: Absit aui¬
ris religiosis. ut siue abhac siue abilla uita sper&.
aet̾na. Deniq & ipse uarro cõmemorare & ͤ nume.¬
rare dȩos coepit a conceptione haminis: quoꝵ nu¬
merꝰ ẽ. exorsus a iano. eamq seriem ꝑdux̃ usq
ad de crepiti hominis mortẽ : & deos ad ipsum ho¬
minẽ ꝑtinentes clausit ad neniã deamꝗ̃ infu¬

Expanded text:
docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae docuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat commenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in fu
Abbreviated transcription (Latin):
pontificum a carminib podarum. uelut res
honestas a turpib ueraces a fallacib graues a
lenib serias aludicris. app&endas a respuendis.
qua posit̃ quastonent̾ subtilitate discernere:
intelligimꝰ quid agant. Illam theatricã & fa¬
bulosã theologim ab ista ciuili pendere nouer̃.
& ei de carminib poetarũ tanꝗ de speculo
resultare: & idõ ista exposita quã dãpnare
ñ audent. illã eius imaginẽ lib̾ius arguunt &
rep̃hendunt: ut qui agnoscunt quid uelint. &
hanc ipsam faciem cuius illa imago ẽ. decestent᷑.
quã tam̃ du ipii cãquã in eodẽ speculose intuen¬
tes ita diligunt. ut qui qualesq sint. in uttaq
melius uideant᷑ Vnde &iã cultores suos terri¬
bilibus imꝑiis cõpuler̃: ut ramunditiã theo¬
logiȩ fabulosȩ sibi dicarent. in suis sollẽpnita¬
tib ponerent. in rebus diuinis habent: atq
ita & seipsos innundissimos sp̃s manifestius eẽ

Expanded text:
pontificum a carminibus poetarum, uelut res pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas a respuendis, qua possunt quasi conentur subtilitate discernere. Intellegimus quid agant; illam theatricam et fabulosam theologian ab ista ciuili pendere nouerunt et ei de carminibus poetarum tamquam de speculo resultare, et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam eius imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut, qui agnoscunt quid uelint, et hanc ipsam faciem, cuius illa imago est, detestentur; quam tamen di ipsi tamquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius uideantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis conpulerunt, ut inmunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis sollemnitatibus ponerent, in rebus diuinis haberent, adque ita et se ipsos inmundissimos spiritus manifestius esse
Abbreviated transcription (Latin):
pata. quod sine uiro femina uirgo eẽ ñ desinat :
Si est ulla frons in hominib quȩ non est in humi¬
nibus. nonne cum credunt coniugati tor deos utri-¬
usq sexus eẽ p̃sentes & hiuc oꝑi instantes. ita pu¬
dore afficiunt. ut & ille minꝰ moueat᷑ & illa plus
bigat̃. si ad est dea p̾ma ut subacta ne se cõmoueat
comprimat̾: dea ꝑtunda. ibi quid facit: erubescat
eat foras: agat aliquid & maritus: ualde in hones¬
tũ ẽ. ut qđ uocatur illa impleat quisq nisi ille. S
forte idõ tolerat᷑: quia dea dr̃ eẽ non d̃. Nam si mas¬
culus crederet᷑ & ꝑtundus uocaret᷑: maius contra eũ¬
ꝓ uxoris pudicitia poscer& maritus auxiliũ. quam
focta contͣ siluanũ: S quid hoc dicã cũ ibi sit & priapꝰ
nimius masculus. suꝑ cuiꝰ immanissimũ & turpis¬
simũ fascinũ sedere noua nupta iubebat᷑ more
honestissimo & religiosissimo matronarũ : Cant
adhuc: & theologiam ciuilem atheo logia fabu¬
losa. urbis atheatris templa abscȩnis. sacra

Expanded text:
pata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et ille minus moueatur et illa plusbigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoveat, comprimatur; dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras: agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut quod vocatur illa, impleat quisquam nisi ille. Sed forte ideo toleratur, quia dea dicitur esse, non deus. Nam si masculus crederetur, pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra
Abbreviated transcription (Latin):
ciuiles qui ad scaenicos ludos ꝑtinentes. ad
fabulosam indeoꝵ cunliũ festiuitatib & in
urbib diuinis rebus aduerterit. Quomͦ gͥ
uitȩ aetnȩ dandȩ potestas cuiquã deoꝵ istoꝵ
tribuit᷑. quos sua simulachra & saera conum¬
cunt diis fabulosis aꝑtissime reꝓbatis esse
simillimos formis aetatib sexu. habitu.
coniugus. generationib. ritibus. inqͥb om̃ib
aut homines fuisse intelligunt. & ꝓunius
cuiꝰq uita uł morte sacra eis & sollẽpnia ẽsticuta:
hunc errorẽ insinuantibus firmantibusq demonius.
aut certe ex qualibet oc casione inmundissimi sps
eis dicunt ꝓunius cuiꝰq propͥo munere supplica¬
ri oportere: Unde ñqͥdẽ sed multa iã diximus:
N onne scurrilitati mimicȩ quã diuinȩ consonant
dignitati : Siduas quisquã nutrices adhiber&. in¬
fanti. quarũ una nihil nisi ȩscã. altera nihil nisi po

Expanded text:
ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationibus ritibus, in quibus omnibus aut homines fuisse intelleguntur et pro cuiusque uita uel morte sacra eis et sollemnia constituta, hunc errorem insinuantibus firmantibusque daemonibus, aut certe ex qualibet occasione inmundissimi spiritus eis dicunt pro uniuscuiusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa iam diximus, nonne scurrilitati mimicae quam diuinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adhiberet infanti, quarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi po
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. abicit᷑ imꝓbat᷑. Nec solũ n̾aturali quȩ phulo¬
sophoꝵ est. uerũ etiã ab ista ciuili dequa agimus
ĩ digna confinxerint merito repudianda discer¬
nit᷑ : eonimirũ c̃silio. ut qm̃ acutissimi homines atq
doctissimi aqͥb ista c̃scripta sunt anibas imꝓbandas
intelligebant. & illã scilicet fabulosam istã cuilẽ.
illam uͦ audebant impbare hadc ñ audebant: illã
culpandã ꝓ osuer̃. hanc eiꝰ similẽ cõparandã expo¬
suer̃. non ut hȩc p̃illa tenenda eligeret᷑. sed ut¬
cũ illa respuenda intelligeret: atq ita sine ꝑiculo
eoꝵ qui ciuilẽ theologiã rephende m&uebunt utraq
contẽpta. ea quã naturalem uocant apud melio¬
res animos inuenir&. locum: Nam &. ciuilis
& fabulosa.: ambe fabulosȩ st̃. ambeq ciuiles:
ambas inueni&. fabulosas. qui uanitates & obsce¬
nitates ambarũ prudent̃ inspexerit: ambas

Expanded text:
ditur, abjicitur, improbatur; nec solum a naturali, quae philoditur, abjicitur, improbatur; nec solum a naturali, quae philosophorum est, verum etiam ab ista civili, de qua agimus, e diis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur: eo nimirum consilio, ut quoniam acutissimi homines atque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas improbandas intelligebant, et illam scilicet fabulosam et istam civilem, illam vero audebant improbare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc ejus similem comparandam exposuerunt; non ut h adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ illa saera ꝓfessionẽ : qđ iutiosis hominũ mo-¬
ribus ux hab& int̃ torm̃ta confessionẽ: Deiside
si ista sacra quȩ scaencis turpitulinibus conuins¬
cunt᷑ eẽ foediora hinc excusant᷑ atq purgantur.
qdđ hñt int̃p̃tationes suas quib ostendant᷑ rerum
significare natoram : Cur non &iã poetica similit̃
excusent᷑ atq purgent᷑: Multi enĩ et ipia ad
eundẽ modũ int̃p̃tatist̃. usq adeo ut quod ab
eis immanisimũ et nefandissimũ dicit saturnũ
suos filios deuorasse. ita non nulli int̃p̃tent᷑.
qđ longinquitas tempr̃is quȩ saturni nomine
significat᷑ quicqͥd gignit ipsa cͥonsumit. uł sic̃
idem opinat᷑ uarro qđ ꝑtineat saturnꝰ ad semina
quȩ int̾ram de qua oriunt᷑ iterũ reidunt: Itemq: alii
alio modo & similit̃ cȩta. Et tam̃ theologia fabulosa
dr̃ : & cũ om̃ib huiusce modi int̾p̃tationib suis rep̃hen

Expanded text:
inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum mointer illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum dicitur, Saturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi int
Abbreviated transcription (Latin):
ista phisologicas quasdã. sicut aiunt: idẽ nataliũ
rationũ int̾p̃tationes: quasi uͦ nos in hac dispu¬
tatione phisiologiã quȩrimꝰ & ñ theologã id ÷
rationẽ non naturȩ seddĩ: Quãuis enĩ qͥuerꝰ ẽ dẽ
non opinione sed natura dĩ sit: non tam̃ omĩs nata
dĩ ẽ. quiꝰ & homims & pecoris. ⁊ arboris. ⁊ lapidis.
utiq natura ẽ. quoꝵ nihil ẽ ds̃ Si aut̃ int̾p̃tati¬
onis huiꝰ quando agit de sacris matris deum caput
ẽ certe. qđ mat̃ dm̃ terra ẽ : Quid ultra quȩrimꝰ :
Quid cȩtera ꝑscrutam̃: Quid eiudentiꝰ suffragat᷑
eis qͥ dicunt om̃s istos deos homines fuisse .÷
Sic enĩ st̃ terrigenȩ. si eis mat̾ ẽ t̾ra: Inueraaut̃
theologia. opus di ẽ. t̾ra ñ mat̃: Uerũtam̃ quo qͦ mͦ
sacra eiꝰ int̃p̃tent᷑. & referant aduerã nat̾am:
uiros muliebria pati ñ ẽ. scđm nat᷑am. sed cont᷑
naturã. hic morbus. hoc crim̃. hoc dedecꝰ hab&.¬

Expanded text:
ista physiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria pati non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habe
Abbreviated transcription (Latin):
gus. & dea mat̾ prema. & dea ꝑtunda. & uenus.
& priapus. Quidẽ hoc si om̃ino laborantem in illo
opere uirũ abdiis ad iuuari oportebat. non
sufficer& aliquis unꝰ. aut aliqua una : Nũ quid
uenus sola parũ e&̃. quȩ aclhoc &iã dr̃ nuncu
relucdẽt : & certe si ad est uirginiensis dea. ut
uirgini tona soluat᷑. si ad est deus subigꝰ ut uiro su

Expanded text:
gus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus gus, et dea mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncuetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro su