comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñbroꝵ diur̃ihabentẽ inmani. cetera om̃i capta
opp̃ssi. inqͥnata plangentẽ. & ithlantẽ maximũ subt̃
humeris sus cũco ferertẽ ne totũ ille fatigatꝰ ibieiat
atq ita fabula ur̃a uelut intapedit̾tatrico adilliꝰ ultimi
globi castatoliũ ꝑuenire ñ possit. t alia umumerabilia
parit̃ inepta. ⁊ insina. nec pͥngendo aut sculpendo
nec int̃ptando de monstratis & eacũ omĩno nalla sint
creditis& colitis & insuꝑ xristianis fide non ficta pias
ñtes mundantib tanꝗ temere creduł insultatis. Ot
qi sltil. sablimiꝰq: tractare demindi fabrica ti simͥ¬

Expanded text:
uestri habentem in manu et cetera omnia capta, obpressa. inquinata plangentem; et Atlantem maximum subter humeris suis cum eo ferentem, ne totum ille fatigatus abiciat. atque ita fabula uestra uelut in tapete theatrico ad illius ultimi globi catastolium peruenire non possit, et alia innumerabilia pariter inepta et insana nec pingendo aut sculpendo nec interpretando demonstratis et ea, cum omnino nulla sint, creditis et colitis et insuper christianis fide non ficta pias mentes mundantibus tamquam temere credulis insultatis. ut quia subtil
Abbreviated transcription (Latin):
nilli quȩ dã fabulosi figinta s eẽ. illas fabulas norunt
& uł apetis deleccandi causa fiecas eẽ. asser cuł eosaet
naturĩ rerũ ł mores hominũ int̃p̃tari conant᷑
Et fontunã cȩcã qđ ex incerto accidant quȩ fortuta
dicunt᷑ &tria facta incolon fuso digitisq filũ exha

Expanded text:
orunt; et vel a poetis delectandi causa fictas esse asserunt, vel eas ad naturam rerum vel mores hominum interpretari conantur: et Fortunam caecam, quod ex incerto accidant, quae fortuita dicuntur; et tria Fata in colo et fuso digitisque filum ex lana
Abbreviated transcription (Latin):
s unũ menbrũ: ubi corpꝰ ⁊ reunc aut̃ multa menbra.
unũ aut̃ corpꝰ. Nonpotest aut̃ dicere oculus mamu.
opꝰte ñ habeo: aut iterũ caput pedib. opꝰ uob ñ habeo
Sed multo magis quȩ uident᷑ menbra corporis insir¬
miora. eẽ: necessaria sunt & quȩ uident᷑ uiliora

Expanded text:
rum, ubi corpus? nunc autem multa membra, unum autem corpus. non potest autem dicere oculus manui: opus te non habeo, aut iterum caput pedibus: opus uobis non habeo , sed multo magis, quae uidentur membra corporis infirmiora esse, necessaria sunt; et quae uidentur uiliora
Abbreviated transcription (Latin):
habent Que aut̃ honestasunt nr̃a: ñ opꝰ habent:
Sedes̃ temperauit ecopꝰ: ei cui deerat maierem
honoren dans. ut ñ eẽt scissura in corpore : sed ipsum iden
menbrũ. conpaciunt᷑ omĩa menbra: siue glorificatur
unũ menbrũ. congaudent om̃ĩa menbra Si ulla ñelico
fides xpĩana ut credatis apło. sed ullus sens humanus
inuob̾. ẽ. ut manifesta cernatis. unus quisque insemet
ipso ista uideat: atq consider& quã uera. quã certa
sint. quã in paruo magna. & in extremo quã bona.
sublima spiritalia que ñuidentur intellegi: łloꝵ
ergo menbroꝵ & corporis nr̃i quae sic cõmendat sic
laudat apłs quisquis artisicem dm̃ negat: uuletis eui
contradicat. adnuntians nob p̃ter id qđ accepimꝰ.
Iuidigitur opsẽ. ut ame redarguatur. potius quã ab om̃ib
xpĩanis anathemetur : dicit apłs diꝰ temperauit corpus:

Expanded text:
esta sunt nostra, non opus habent . sed deus temperauit corpus ei. cui deerat, maiorem honorem dans, ut non esset scissura in corpore, sed idem ipsum, membrum, conpatiuntur omnia membra; siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. si ulla non dico fides christiana, ut credatis apostolo, sed ullus sensus humanus in uobis est, ut manifesta cernatis, unusquisque in semet ipso ista uideat atque consideret, quam uera, quam certa sint, quam in paruo magna et in extremo quam bona, sublimia spiritalia, quae non uidentur, intellegi. Horum ergo membrorum et corporis nostri, quae sic commendat, sic laudat apostolus, quisquis artificem deum negat, uidetis. cui contradicat adnuntians nobis praeter id, quod accepimus. quid igitur opus est, ut a me redarguatur potius quam ab omnibus christianis anathemetur ? dicit apostolus: deus temperauit corpus,
Abbreviated transcription (Latin):
corpus: Ita & xp̃s & enim inuno spũ nos om̃s inunũ¬
 corpus baptirati sumus siue uidei siue grȩcisiue
serui sue liberi. & om̾s unũ spm̃ potaumꝰ: & enĩ
corpꝰ noniẽ. unum m̃brũ. sedmulta Si dixerit¬
s pes quia ñ sũ manus. non sũ decor pore: nenideo
ñ ẽidecorpore: Vel sidexerit auncula. quia non su

Expanded text:
corpus, ita et Christus. etenim in uno spiritu nos omnes in unum corpus baptizati sumus, siue Iudaei siue Graeci siue serui siue liberi; et omnes unum spiritum potauimus. etenim corpus non est unum membrum, sed multa. si dixerit pes: quia non sum manus, non sum de corpore, num ideo non est de corpore? uel si dixerit auricula
Abbreviated transcription (Latin):
cirius & ipsã substantiã non posse resurgere credi¬
diss&. expͥmere uolens qͥd nunc apellauerit carnẽ
& sangͥnẽ qr ipsa corrapti onẽ intelligi uoluit quȩ
tunc in resurrectione uistoꝵ. nonerit continuo
contexiit. neq: corruptio in corruptelã possidebit:
& ne ad huc qͥs quã pritar& non illud qđ sepultum
fuerit resurrecturũ.: sed tanquã alia tumca ponat᷑
& alia melior acorprat᷑. uolens a ꝑtissi me declarare
qr hoc ipsũ inmelius cõmutabit᷑. sic̃ uestim̃ta xp̃i
in monte nons posita & alia sũpta. sed ipsa quȩ fuerant

Expanded text:
carnis et ipsam substantiam non posse resurgere credicarnis et ipsam substantiam non posse resurgere credidisset, exprimere uolens, quid nunc appellauerit carnem et sanguinem, quia ipsam corruptionem intellegi uoluit, quae tunc in resurrectione iustorum non erit, continuo contexuit: neque corruptio incorruptelam possidebit. et ne adhuc quisquam putaret non illud, quod sepultum fmelior accipiatur, uolens apertissime declarare, quia hoc ipsum in melius commutabitur — sicut uestimenta Christi in monte non sunt posita et alia sumpta, sed ipsa, quae fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc om̃ia negat. Nec iħm exsemine dđ uult acciꝑe :
nec factũ exmuliere. Quãnon qđ fuerit uł concũ¬
bendo uł pariendo corrurta. mulierẽ pauł appellat:
sed more scripturarũ lo qͥt᷑ quȩ ipsũ sexũ sic ap¬
pellare consuer̃ sic̃ ingenesi de euascriptũ estformaũ
eã inmulierẽ cũ qͣ iuxta usnon fuiss&. Nec ipsã mortẽ
xp̃i. & sepulturã & resurrectionẽ accipit. quando
qͥdẽ xp̃mdic̃ nec mortale corpꝰ habuisse ubi illa
uera morseẽt. nec illa scicatrices ueras fuisẽ quas
post resurrectionẽ discipuł ostendit. cũ eis qđ & paul
cõmorat uiuus a paruit. nec ipsĩ carnẽ nrãm resur¬
recturã in corpꝰ spiritalemutatã . sic̃ aꝑtissi me idẽ
apłs dic : Seminat᷑ corpꝰanimale. surgit corpꝰspiri¬
tale. Vnde discernensint̃ corpꝰammale & sprritale:
contexit qđ iã cõme moraui depͥmo adã & norussimo
regnũ dĩ possidẽ nom poss: Et ne qͥs quã ipsa spetiẽ

Expanded text:
negat. nec Iesum ex semine Dauid uult accipere nec factum ex muliere, quam, non quod fuerit uel concumbendo uel pariendo corrupta, mulierem Paulus appellat sed more scripturarum loquitur, quae ipsum sexum sic appellare consueuerunt; sicut in genesi de Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, cum commixta uiro non fuisset. nec ipsam mortem Christi et sepulturam et resurrectionem accipit, quandoquidem Christum dicit nec mortale corpus habuisse, ubi illa uera mors esset, nec illas cicatrices ueras fuisse, quas post resurrectionem discipulis ostendit, cum eis, quod et Paulus commemorat, uiuus adparuit; nec ipsam carnem nostram resurrecturam in corpus spiritale mutatam, sicut apertissime idem apostolus dicit: seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale. unde discernens inter corpus animale et spiritale contexit, quod iam commemoraui de primo Adam et nouissimo regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam ipsam speciem
Abbreviated transcription (Latin):
ut manicheũ post cã multos annos uenientẽ abista sus¬
pitione ꝓrsus excludant. Quia enĩ post resurrettionẽ
& ascensionẽ dñi continuo uenturus erat sp̃sscs.¬
aꝑtissime dictũ. ẽ. aiohanne. Sp̃s enĩ ñdũ erat
datus. qͥa iłis nondũ fuerat glorificatus Sihȩcitaq
causa erat ut rĩdaretꝰ qi mondũ erat glarificettus ib̃s
pcul dubio clarificato ihu iã causa erat ut statim daretꝰ.
N ã & cata friges se ꝓmissũ paraclẏtũ suscepisse dixer̃. ⁊¬
& binc aua fide ctholica deuiarunt: conantes ꝓhi¬
bere qđ paulus c̃cessit. ⁊ dinmare secundas ruptias
quas ille ꝑmisit: Sub his uerbis insidiantes: quia
scriptũ ẽ. depara lẏto. ipse uos induc& in omẽm ueritatẽ:
Ad uidelic& non omẽm ueritatẽ pardus ⁊ c&eri apłi
docuissent : ac locũ cata frigarũ parachyto reser uasfenit
Adhoc ulllid traxerunt quod paulus ait: ex parte

Expanded text:
ut Manichaeum post tam multos annos uenientem ab ista susut Manichaeum post tam multos annos uenientem ab ista suspicione prorsus excludant. quia enim post resurrectionem et ascensionem domini continuo uenturus erat sptissime dictum est a Iohanne: spiritus enim nondum erat datus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. si haec itaque causa erat, ut non daretur, quia nondum erat clarificatus Iesus, procul dubio clarificato Iesu iam causa erat, ut statim daretur. nam et Cataphrygae se promissum paracletum suscepisse dixerunt et hinc a fide catholica deuiarunt conantes prohibere, quod Paulus concessit, et damnare secundas nuptias. quas ille permisit, sub his uerbis insidiantes, quia scriptum est de paracleto: ipse uos inducet in omnem ueritatem, quod uidelicet non omnem ueritatem Paulus et ceteri apostoli docuissent ac locum Cataphrygarum paracleto reseruassent. ad hoc et illud traxerunt, . quod Paulus ait: ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
maiorib ur̃is mmissũ ẽe diceremus quod
illic demanicheo sic sic scriptũ. est legere¬
tis ut de alio intellegere non possemus:
Quid faceretis dicite mibi nisi clamaretis:
nullomodo uos potuisse falsare codices.
quõd mox ut facere cȩpissetis uetustioꝵ ⁊
exemploriũ ueritate conuinceremini.
Quuia igte᷑ causa auod corrũpi non posseñ.
hac causa anemine potuerunt. Cus quis enim
hoc primitus ausus ess&: multoꝵ eodicũ u&us¬
tiosũ c̃latione confutar&ur Maxime quia ron
una lingua: sed multis eadẽ scriptura c̃tineretur :
Nã &iam nunc : ñ nullȩ codicũ mendositates uł deantiqͥ¬
orib uł delingua p̃cetlente em̃dint᷑. It. ergͦ aut cogi¬
mini ueraces illos codices c̃siteri. & c̃tinuo euertent ho¬
resim urãm: Aut si fallaces eos dixeritis. eorũ auctoritatẽ
paracditum ñ poteritis asserere. &uos euertitis heresi urãm:
H ue accedit qͥa ea dictasuns. in ꝓmissione paracliti.

Expanded text:
maioribus uestris inmissum esse diceremus, quod maioribus uestris inmissum esse diceremus, quod illic de Manichaeo sic scriptum legeretis, ut et alio intellegere non possemus . quid faceretis, dicite mihi, nisi clamaretis nullo modo uos potuisse falsare codices, orum ? quia mox ut facere coepissetis, uetustiorum exemplarium ueritate conuinceremini. qua igitur causa a uobis corrumpi non possent, hac causa a nemine potuerunt. quisquis enim hoc primitus ausus esset, multorum codicum uetustiorum conlatione confutaretur, maxime quia non una lingua, sed multis eadem scriptura contineretur. nam etiam nunc nonnullae codicum mendositates uel de antiquioribus uel de lingua praecedente emendantur. ita ergo aut cogimini ueraces illos codices continuo, et continuo euertent haeresim uestram, aut si fallaces eos dixeritis, eorum auctoritate paracletum non poteritis adserere, et uos euertistis haeresim uestram. Huc accedit, quia ea dicta sunt in promissione paracleti,
Abbreviated transcription (Latin):
unde asseritis ꝑsonã urĩ auctoris uł potiũ
deceptoris. respondetis. ex euugło uosꝓbare.
Ex quo euugło qđ non totũ accipitis qđ
falsatum. eẽ uos dicitis. quisergo testem
suum prius ipse dicat falsitate eẽ car¬
ruptũ & tunc ꝓducat ad testimonium :
Siem̃ qđ uultis ei credimꝰ & qđ non uultis
ei non credimꝰ: tã nonilli seduob credimꝰ.
Slaut̃ uob̾ credere uellemus. testema uob̾.
non exigeremus. deinde paraclitus sic. ẽ.
ꝓmessus ut diceret᷑: ipseuos induc& in om̃eri
uertaatem. Quo modo aut̃ uos ille induca
inueritatem: quiuos doc& xp̃m. eẽ fallacem:
hunc accedit quiasiom̃a quȩ de ꝓmissione.
paraclĩti ⁊ neuangelio leguntur talia. eẽ.
demonstraretis ut non omino nisi demani¬
cheo ur̃o possent intellegi. sicut ostendunt᷑
cadere omnino non possunt. tamen cũ ea
de his codicibus ꝓferretis quos dicitis i¬
fallatos hoc ipsum illic falsũ & corruptorib

Expanded text:
unde adseritis personam uestri auctoris uel potius unde adseritis personam uestri auctoris uel potius deceptoris? respondetis ex euangelio uos probare. ex quo euangelio ? quod non totum accipitis, quod falsatum esse uos dicitis. quis ergo testem suum prius ipse dicat falsitate esse corruptum et tunc producat ad testimonium? si enim, quod uultis, ei credimus, et quod non uultis, ei non credimus, iam non illi, sed uobis credimus. si autem uobis credere uellemus, testem a uobis non exigeremus. deinde paracletus sic est promissus, ut diceretur: ipse uos inducet in omnem ueritatem. quomodo uos autem ille inducet in ueritatem, qui uos docet Christum esse fallacem? huc accedit. quia si omnia, quae de promissione paracleti in euangelio leguntur, talia esse demonstraretis, ut non omnino nisi de Manichaeo uestro possent intellegi, sicut ostenduntur cadere omnino non possint, tamen cum ea de his codicibus proferretis, quos dicitis infalsatos, hoc ipsum illic falsum et a corruptoribus
Abbreviated transcription (Latin):
quare non accipiatis ommia ex libris
Xp̃i: an quia praui aliquid apłi xp̃i¬
apłorũ xp̃i: Nam illa uox altera pagancet
est: qui dicunt apłos xp̃t non recta do ciusse
Vos ergo qđ dicitis unde ostenditis scripturis
Ommno falsissimum. est Cios non intellegitis
NAlim quid quie tale ꝓtulit faustus qđ ita
uob̵ uideret᷑ ita non eẽ. monstratũ. est :
Et quic quid tale auobis ꝓlatũ fuerit:
hoc docebimꝰ: Quis aut̃ ferat lectorem uł
auditorem. scripturam tantȩ auctortatis
facilius quã uitiũ suae carditatis aut dere
culpare:ꝰ dn hoc dicitis uos paraditum
docuisse scripturas itas apłoꝵ non ẽẽ
sed subeorũ nominib aliis eẽ. conscriptas :
Hoc saltem docete. istũ ipsũ paraclr̃tũ. ẽẽ.
aquo didicistis hec apłorũ non. eẽ: An
uob. omnino istum xp̃s nec ꝓmisit nec misit:
& simul ostendit̾. quando miserit quẽ ꝓmisit:
Quod ergo eũ xp̃s miserit hoc ꝓbate.

Expanded text:
quare non accipiatis omnia ex libris quare non accipiatis omnia ex libris tolorum Christi, an quia praui aliquid risti. nam illa uox altera paganorum est, qui dicunt apostolos Christi non recta docuisse. uos ergo quid dicitis? unde ostenditis scripturas i contraria. omnino falsissimum est; uos non intellegitis. nam quicquid tale protulit Faustus, quod ita uobis uideretur, ita non esse monstratum est; et quicquid tale a uobis prolatum fuerit, hoc docebimus. quis autem ferat lectorem uel auditorem scripturam tantae auctoritatis facilius quam uitium suae tarditatis audere culpare? an hoc dicitis uos paracletum docuisse scripturas istas apostolorum non esse, sed sub eorum nominibus ab aliis esse conscriptas ? hoc saltem docete istum ipsum paracletum esse, a quo didicistis haec apostolorum non esse. an uobis: omnino istum Christus nec promisit nec misit; et simul ostenditur, quando miserit, quem promisit. quod ergo eum Christus miserit, hoc probate.
Abbreviated transcription (Latin):
si inquib dã hoc idem. in qeubdĩ uero aliud
Nłla ergo comparatio ẽ. quã fiustus obstendit
lta uoł para clitũ ex noito testagrto quod ere¬
ꝓstis elegisse. & qđ respuatis demonstrauisse.
cũ ipso nouo eestam̃to faerit ꝓpbecatus sicut
Noc enim aliqua ueri inili ratione diretur:
sesse aliquid inueieris testanti libris qđ
nos dicerem non recte dictũ. nondiuinitus
nissũ non ueratit̃ seriptũ. Nilil horũ dicimꝰ:
um conpleri udeãmus: Deinde paraditũ
sicut ꝓmissũ legimꝰ in hus libris quorũ non
om̃a uultis accipere : Ita & missũ leginus
ineo libro. quem nominare &iam formidatis:
Inactib quippe aploeũ sicut sȩpe & paulo
ante cõmemoraui aꝑtissime legit̾ missus
lo cutis sunt qui eum primitus acceper̃¬
ut hoc etiam signo ꝓmitter& in lingius
ompib hoc .ẽ. in om̃i b gentibus futuram
ecclesiã : quȩ illũ sicut patrem & filium
uerissime p̃dicar&: Vosergo iam dicite

Expanded text:
si in quibusdam hoc idem, in quibusdam vero aliud si in quibusdam hoc idem, in quibusdam vero aliud it. CAPUT XV. Nulla ergo comparatio est, quam Faustus obtendit, ita vobis Paracletum ex Novo Testamento quod credatis elegisse, et quod respuatis demonstravisse, cum ipse Novo Testamento fuerit prophetatus; sicut c enim aliqua uerisimili ratione diceretur, si esset aliquid in ueteris testamenti libris, quod nos diceremus non recte dictum, non diuinitus iussum, non ueraciter scriptum. nihil horum dicimus, iam conpleri uideamus. deinde paracletum sicut promissum legimus in iis libris, quorum non omnia uultis accipere, itain eo libro, quem nominare etiam formidatis. In Actibus quippe Apostolorum, sicut et saepe et paulo ante commemoravi, apertissime legitur missus im omnibus locuti sunt, qui eum primitus acceperuut hoc etiam signo promitteret in linguis omnibus, hoc est in omnibus gentibus futuram ecclesiam, quae illum sicut patrem et filium uerissime praedicaret. Uos ergo iam dicite,
Abbreviated transcription (Latin):
corporali oꝑatione nem obseruamꝰ. & rectissi¬
me tunc maclata intellegimꝰ. & umbrã futu.¬
rorũ. eẽ. didicim & nuc iam inpleri cognostimꝰ.
Ae ꝑ hoc quisquis illa tunc eciam oꝑaquȩ ad
significandũ agi iubebant᷑ non obseruabat.
poenas diuinitu constitutas rectis simo iuditio
ꝑ soluebat: sicut nunc siquis sicram̃ta noui
testam̃ti ꝓtẽporis ratione destincta fuerit
ausus sacrilega temeritate uolare: Quẽ¬
ad modũ enim tunc iustiuiri qui ꝓro illis¬
sacram̃tis nec mortẽ recusauerunt iure
laudantꝰ: ita nunc pistis matrres sc̃s. Et sicut
aeger nondeb& rep̃ hendere medicinalem
doctrina si aliud illi hodie p̃ceperit aliũ cras.
ꝓ hibens etiã qđante p̃ceperat. sic em̃ sehab&
sinandi eiũ cceporis ratio: itagenus humanum
abadam usq irginem scłi. quam diu corpus quod
corrumpit̾ ad grauat animam. aegrũ atepsan-¬
tiũ non deb& diuinã rep̃hendere medicinã.

Expanded text:
corporali operatione non obseruamus, et rectissicorporali operatione non obseruamus, et rectissime tunc mandata intellegimus et umbram futurorum esse didicimus et nunc iam inpleri cognoscimus. ac per hoc quisquis illa tunc etiam opera, quae ad significandum agi iubebantur, non obseruabat, poenas diuinitus constitutas rectissimo iudicio persoluebat, sicut nunc si quis sacramenta noui testamenti pro temporis ratione distincta fuerit ausus sacrilega temeritate uiolare. quemadmodum enim tunc iusti uiri, qui sacramentis nec mortem recusaverunt, jure laudantur; ita nunc pro istis martyres sancti. Et sicut aeger non debet reprehendere medicinalem doctrinam, si aliud illi hodie praeceperit, aliud cras, prohibens etiam quod ante praeceperat; sic enim se habet sanandi ejus corporis ratio: ita genus humanum ab Adam usque in finem saeculi, quamdiu corpus quod corrumpitur, aggravat animam , aegrum atque saucium, non debet divinam reprehendere medicinam,
Abbreviated transcription (Latin):
tit huniana. sed quȩ iniquitas committit
peccata condem nans lam uero de antiquoꝵ¬
factis & quȩ stultis atq ineruditis uidentur
peccata dũ nonsint. & quȩ uere peccata sunt
quã oh causam conscripti sint seruata magisq
cõmdata scripturȩ ipsius ueneratione. suf¬
fitienti iam sermone monstrauimus:
Nec non demaledicto eiꝰ qui pendet in ligno
& eius qui non suscitauerit sem̃ in isrł. ⁊ ami
primũ suo loco respondimꝰ. cũ haec ante di¬
iuerem obieta: Et prsus om̃iu siue deqͥb
singillatimiã anteriorib huius operis paraib:
di serumꝰ. siue quȩ inisto ciu responde mꝰ¬
sermone suo faustũ
similia posuit : una
firnussima ueritatis
ratione defendinus. quã
de sc̃arũ scripturarũ aue¬
toritate ꝑcepimꝰ:. Quȩ cũ que
scripta sunt in illis libris ueteris
testam̃ti: oña uerissime atqutilis¬
sime ꝓ ȩt̾na uita scripta. eẽ. laudam̃. ac¬
cipimꝰ atq ꝓbamus: Sed quae inhis mandata

Expanded text:
tit humana, sed quae iniquitas committit tit humana, sed quae iniquitas committit peccata condemnansfactis et quae stultis atque ineruditis uidentur peccata, dum non sunt, et quae uere peccata sunt, quam ob causam conscripta sunt, seruata magisque commendata scripturae ipsius ueneratione sufficienti iam sermone monstrauimus; necnon de maledicto eius, qui pendet in ligno, et eius, qui non suscitauerit semen in Israhel, iam primum suo loco respondimus, cum haec ante dilueremus obiecta. et prorsus omnia, siue de quibus singillatim iam anterioribus huius operis partibus disseruimus. siue quae in isto, cui respondemsermone suo Faustus similia posuit, una firmissima ueritatis ratione defendimus, quam de sanctarum scripturarum auctscripta . sunt in illis libris ueteris testamenti, omnia uerissime atque utilissime pro aeterna uita scripta esse laudamus, accipimus, adprobamus; sed quae in his mandata
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd cõmunit̃ oe¬
seruarent. simul &
admonerent in psa arca
noe quãdo leus hoc iussit
eccłam or̃iũ gentium fuisse
figuratã. cuiu̾ facti ꝓphetia
iam gentib ad fidemꝰ accedentib
incipiebat inpleri. transacto uerõ
illo tempore quo illi duo parietes
unus excircũ cissone. alt̾ exp̃putio
uenientes quamuis mangulari lapide con¬
cordarent. tamen suis quibdam ꝓpͥecitib
distintus eminebat̃: A tubi eccła geptiũm
talis effecta ẽ: ut in ea nullus his rabelita
carnalis appareat. quis iam hos xp̃ianus ob¬
seruat ut turdos uł minutiores auincullas
non ad tingat. nisi quarũ sangius effusus ẽ
aut leporem nonedat simanũ aceriuce
ꝑcussus nullo eruento tuulnere occisus. est.
& qui forte ad huc paucitangere istaformidaut:
aceteris irrident᷑: Itã om̃iũ am̃mos in hac
re tenult illa sententia ueritatis. non qđ
intrat inos urm uos quo inquinat. sed qđ
exit : nullã cibi naturã quã societas adnit¬

Expanded text:
aliquid communiter obaliquid communiter obseruarent, simul et admonerent in ipsa arca Noe, quando deus hoc iussit, ecclesiam omnium gentium fuisse figuratam, cuius facti prophetia iam gentibus ad fidem accedentibus incipiebat impleri. transacto uero illo tempore, quo illi duo parietes, unus ex circumcisione, alter ex praeputio . uenientes, quamuis in angulari lapide concordarent, tamen suis quibusdam proprietatibus distinctius eminebant, ac ubi ecclesia gentium talis effecta est, ut in ea nullus Israhelita carnalis appareat, quis iam hoc christianus obseruat, ut turdos uel minutiores auiculas non attingat, nisi quarum sanguis effusus est, aut leporem non edat, si manu a ceruice percussus nullo cruento uulnere occisus est? et qui forte pauci adhuc tangere ista formidant, a ceteris irridentur. ita omnium animos in hac re tenuit illa sententia ueritatis: non quod intrat in os uestrum uos coinquinat, sed quod exit, nullam cibi naturam, quam societas admit
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ad escam usus hominũ ñ ad misit: eo quod
non occisoꝵ sedmortuoꝵ animaliũ morbida
caro est. Nec apta ad salutẽ cor poris. cuiꝰ causa
sumimus alim̃tum: Nã qđ de effundendo sangui¬
ne antiquis infigura p̃ceptũ ẽ: ipsi id est noe
post diluuiũ. qđ iam quid significar& ostendimꝰ.
pleriq intellegunt ⁊ inactib apłoꝵ hoc legi¬
p̃ceptũ ab apło. ut abstine rent gences tantum
a fornicatione ⁊ ab immolatis as anguine. I¬
idest nequicꝗ ederent carnis cuiꝰ sanguis paon
edẽ effusus: Qd alii ñsic intellegunt. sed asan¬
guine p̃ceptũ eẽ abstinendũ Nequis homici¬
diose c̃tamin&: hoc nunc dil eutere longon
ẽ iñ necessariũ Quia tisi hoc tunc apłi p̃ce
ne p̃ focatis carnib uescerent᷑: elegis se mꝰ ui¬
dent᷑ ꝓtẽpore remfacilẽ & nequaquã obser¬
uantib: onerosam in qͣ cũ israhelitis &iã gentes
ꝓpt̃ anguilarẽ illi lapidẽ duos inse condentẽ

Expanded text:
quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa suminus alimentum. nam quod de effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post diluuium — quod iam quid significaret ostendimus — plerique intellegunt. et in actibus ■ apostolpraeceptum ab apostolis, ut abstinerent gentes tantum a fornicatione et ab immolatis et a sanguine, id est ne quicquam ederent carnis, cuius sanguis non est effusus. quod alii non sic intellegunt, sed a sanguine praeceptum esse abstinendum, ne quis homicidio se contaminet. hoc nunc discutere longum est et non necessarium, quia etsi hoc tunc apostoli pristiani nec praefocatis carnibus uescerentur, elegisse mihi uidentur pro tempore rem facilem et nequaquam obseruantibus onerosam, in qua cum Israhelitis etiam gentes propter angularem illum lapidem duos in se condentem
Abbreviated transcription (Latin):
quia illa erat uenturi uerip̃figuratio.
haec completi commnemoratio: Futurum
atur. unde ĩ stis in hoc oꝑe ociti sumis. Siaũt ⁊ hoc
quaeritis cur exom̃ib ci dis a quib in umbra
futuroꝵ popłs ẽ ille ꝓhibitus. Nos morticino
⁊ immolaticio ñ uescimꝰ. ⁊ hoc audite & ca¬
lum mis uanitatis uerũ aliquando p̃ponite :
Cur eñĩ non expediat immolaticio uescix p̃iano:
apłs dicit: Nolouos inquit socios fieri dȩ mo¬
nioꝵ: Neq enĩ ipsã inmolationẽ rephendit
qu̾ã faciebant patres. p̃figu rantes sanguinem
sacrificii quonos xp̃s redemit. sed quȩ immo¬
lant gentes. demoni is inquit immolant ⁊ xon
dõ: De inde adiecit qđ dixi: Nolouos socios fieri
demonioꝵ: Nã si natura ipsa immolaticiȩ
carnis eã in munda: utiq ⁊ nescientẽ contami¬
nar&: Neq eo minus ipsa e&̃. quomi nus ab
sciente acciperet᷑ : sed ꝓpt̃ c̃scientiã. ne dȩ monib
cõmunicas se uideat᷑: Morticinũ aũt puto

Expanded text:
quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec completi commemoratio. futurum atur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cibis, a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et immolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat immolaticio uesci christiano apostolus dicit: nolo uos, inquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsam immolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sansacrificii, quo nos Christus redemit. sed quae inmolant gentes, daemoniis, inquit, inmolant et non deo. deinde adiecit, quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa inmolaticiae carnis esset inmunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto
Abbreviated transcription (Latin):
desiner&. qua ꝓpt̃ si hocũ tale quid & circa
abrahã egi & isaac & iacob: ipsi gratias: Dec&
enĩ talia oꝑari circa animas. qui solẽ suũ oriri
facit suꝑbonos & malos. & pluit suꝑ iustos &
in nistos Sed hoc tam̃ mihi unũ inopimone hac
urã molestũ. est quur id deiudȩxũ tantum
patrib: sentiatis ac non deceteris quoque
patriarchis gentiũ qđ & ipsi senserint aliꝗdo
nr̃i liberatoris hanc gratiã p̃sertĩ cũ deipsoꝵ
filiis magis xp̃rana consta: eccła quã desemine
abraham isaac & iacob Sedais utiq illos qͥdẽ
idola coluisse hos uero omnipotemtẽ deũ id¬
circoq solam ipsorũ curã habuisse iħm: Itadĩ
om̃i potentis cultura in tartara detũdit &

Expanded text:
desineret. quapropter si horum tale quid et circa desineret. quapropter si horum tale quid et circa Abraham egit et Isaac et Iacob, ipsi gratias; docet eum talia operari circa animas, qui solem suum oriri facit super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed hoc tamen mihi unum in opinione hac uestra molestum est, cur id de Iudaeorum tantum patribus sentiatis ac non de ceteris quoque patriarchis gentium, quod et ipsi senserint . aliquando nostri liberatoris hanc gratiam, praesertim cum de ipsorum filiis magis christiana constet ecclesia quam de semine Abraham, Isaac et Iacob. sed ais utique illos quidem idola coluisse, hoc uero omnipotentem deum idcircoque solam ipsorum curam habuisse Iesum. ita dei omnipotentis cultura in tartara retrudit
Abbreviated transcription (Latin):
inloco quem nec crediderant umquã nee spera-¬
uerant ut fere ex eorũ liquido libris appar&:
dũ modo tam̃ const& uob &iã confitentibus
longo int̾uallo detetra aepoenali inferorũ
custodia ubi se uitȩ merita cohercebant axp̃o
nr̃o domino liberatos ꝑ eisilic& misticã pas.¬
quem dã decruce liberauit idem nr̃ dñs. &. ipso
eodẽ die secũ futurũ dixit eũ in paradiso patris
sui quisquã inuderit: aut in humanus adeo et
pogest ut hoc ei displiceat tancȩ benignititis¬
ficis officiũ Sed non tam̃ idcireo dicemũ & latronũ
uitas ac mores nob ꝓbabiles. eẽ deber& ꝙ ihs̃
latroni indulgentiã dederit. aut quia publicanis
& meretricib ignorit errata. dixeriq quod
etiã p̃cederent ipsi ad regnũ cȩlorũ eosquise
suꝑbȩ gesserunit iniustitia: Alĩq in ad alt̾rio de¬
p̾hensam mulierem quandam iudaeis accusan¬
tibus ab soluit ipse p̃ciplens ei. ut iã peccare

Expanded text:
in loco, quem nec crediderant umquam nec sperain loco, quem nec crediderant umquam nec sperauerant, ut fere ex eorum liquido libris adparet, dummodo tamen constet uobis etiam confitentibus longo interuallo de tetra ac poenali inferorum custodia, ubi se uitae merita cohercebant, a Christo nostro domino liberatos, per eius scilicet mysticam pasquendam de cruce liberauit idem noster dominus et ipso eodem die secum futurum dixit eum in paradiso patris sui, quisquam inuiderit aut inhumanus adeo esse potest, ut hoc ei displiceat tantae benignitatis officium. sed tamen non idcirco dicemus et latronum uitas ac mores nobis probabiles esse debere, quia Iesus latroni indulgentiam dederit aut quia publicanis et meretricibus ignorit errata dixeritque, quod etiam praecederent ipsi ad regnum caelorum eos, qui se superbe gesserint. in iniustitia namque et in adulterio deprehensam mulierem quandam Iudaeis accusantibus absoluit ipse praecipiens ei, ut iam peccare
Abbreviated transcription (Latin):
tatori. ille illã possessam. ut patri non possit restitui
nec uictora. Deniq manicheus ex doctrina demonioꝵ
aliud adnuntiat ut quasi eminentior sit: apłi uero ex
qr multi uenient aboniente & occidente. & rerubent cũ
abrabam &isaac &iacob inrtgno cȩlorum. Vos erg qͦre
ñ accipias patarchas: absit nos quidẽ cuiquã in uidere
mortaliũ quem ds̃ forte miseratione respiciens sua. deꝑ
ditione umquã reduxent ad salutẽ. Sed hoc sane nos eiꝰet̃
iam clem̃tiȩ ponimus qͥ misertus sit: non illius meriti
cuius fuisse negare non possis in ꝓbabile uitam. Ac ꝑ hoc
et iudeorũpatres abrubã scilic& isaac &iacob si est hoc
ipsi qͥdẽ flagitiosissimi ut fert̃ moy ses indicat eorũ ꝓnepos
siue quis alius historiae huiꝰ conditorest que dicit᷑ gene¬
seos. qui etrũ uitas nobis odo omni fastidioq dignissi-¬
mas scripsit : sint tam̃ & ipsi iã in regno celorũ. sit

Expanded text:
tatori, ille illam possessam, ut patri non possit restitui tatori, ille illam possessam, ut patri non possit restitui nec uictori; denique Manichaeus ex doctrina daemoniorum aliud adnuntiat, ut quasi eminentior sit, apostoli uero ei quia multi uenient ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacobnon accipitis Patriarchas? Absit nos quidem cuiquam invidere mortalium, quem Deus forte miseratione respiciens sua, de ditione umquam reduxerit ad salutem, sed hoc sane nos eius esse iam clementiae ponimus, qui misertus sit, non illius meriti, cuius fuisse negare non possis inprobabilem uitam: ac per hoc et Iudaeorum patres, Abraham scilicet et Isaac et Iacob — si est hoc ipsi quidem flagitiosissimi — ut fere Moyses indicat eorum pronepos siue quis alius historiae huius conditor est, quae dicitur geneseos, qui eorum uitas 'nobis odio omni fastidioque dignissimas scripsit — sint tamen et ipsi iam in regno caelorum, sint
Abbreviated transcription (Latin):
nati uitatẽ xp̃i p̃dicant passionẽq ueracẽ. manicheis
aut̃ iactat sẽ inducere in omẽm ueritatẽ. & uult
inducere in talẽ xp̃m. inqͦ ipsius passionis p̃dicat
falsitatẽ . Ist xpm̃ in carne quã de abrahȩ suscepit
semine circũ cisũ. ille dm̃ insua ipsa natura atenebraꝵ
gente concisũ. Istiꝓ carne xp̃i infante sacrifitiũ
qđ tunc pie fiebat oblatũ . ille ñ carnis sed ipsius
diunȩ substantie menbrũ om̃ib: demonib inmolandũ:
naturȩ aduersȩ gentis in latum. Isti xp̃i exempli p̃benai
causa baptizatũ in iordane : ille dm̃ ipsũ ꝑfeipsũ intenebr¬
contenebrarũ contaminatione submersũ. Nec totũ e¬
mersurũ. sed qđ eiꝰ mundari non potuerit: aet̃na clamnati igpo¬
one puniendũ. Is ticarne xp̃i ademonũ duce temp¬
titam : ille partẽ di ademonũ gente possam. Et isti gesser̃¬
quidãm illam temptatam. ut doceret resistere trip¬

Expanded text:
natiuitatem Christi praedicant passionemque ueracem, Manichaeus natiuitatem Christi praedicant passionemque ueracem, Manichaeus autem iactat se inducere in omnem ueritatem et uult inducere in talem Christum, in quo ipsius passionis praedicat falsitatem; isti Christum in carne, quam de Abrahae suscepit semine, circumcisum, ille deum in ipsa sua natura a tenebrarum gente concisum; isti pro carne Christi imitante sacrificium, quod tunc pie fiebat, oblatum, ille non carnis, sed ipsius diuinae substantiae membrum omnibus daemonibus inmolandum naturae aduersae gentis inlatum; isti Christum in exempli praebendi causam baptizatum in Iordane, ille deum ipsum per se ipsum in tenebrarum contaminatione submersum nec totum emersurum, sed quod eius mundari non potuerit aeterna damnatione puniendum; isti carnem Christi a daemonum duce temptatam, ille partem dei a daemonum gente possessam; et isti quidem illam temptatam, ut doceret resistere temp
Abbreviated transcription (Latin):
&trupulũ contralictomis inpingat. dicens libros qͦs
ꝓfertis manichei ñ eẽ manicliei. quid facturi eftis. ñne
potius eiꝰdẽ. deliram̃ta ridebitis. qͥ contrarem tanta
conexionis & suc dessionis serie consirmatã. inpudentiã
huiꝰ uocis emittat : Sic̃ ergͦ certũẽ. illos libroser̃ manidiẽ
& om̃ino ridendus ẽ. quextrauerso ueniens tanto post
natus. litẽ uob huiꝰ contradictionis intenderit.
ita certũ ẽ. manicheũ uł manicheos et̃ ridendos aut
etiã dolendos. qͥ tã sundatȩ auctoritati a temporib:
manichei. c̃ferenda .ẽ. auctoritati apłoꝵ nã litteras
istorñ istas eẽ. tã certũ ẽ. quã illas illius. uis aut̃ ma¬
nicheũ apłis comparat. nisi quisqͥs axp̃o qui misit
apł̃os separat : aut duas naturas silimet exꝓprus
principus aduersas quis ũ ꝗ siput in uerb̾ xp̃ĩ nisi
qͥ ñ sapit uerba xp̃i : apłi ergͦ tanquã discipłi ueritatis

Expanded text:
et scrupulum contradictionis. inpingat, dicens libros, quos et scrupulum contradictionis. inpingat, dicens libros, quos profertis Manichaei, non esse Manichaei, quid facturi estis ? nonne potius eiusdem deliramenta ridebitis, qui contra rem tanta conexionis et successihujus vocis emittat? Sicut ergo certum est illos libros esse Manichaei, et omnino ridendus est qui ex transverso veniens tanto post natus, litem vobis hujus contradictionis intenderit; ita certum est Manichaeum vel Manichaeos esse ridendos, aut etiam dolendos, qui tam fundatae auctoritati, a temporibuManichaei conferenda est auctoritati Apostolorum. Nam Litteras istorum istas esse tam certum est, quam illas illius. Quis autem Manichaeum Apostolis comparat, nisi quisquis se a Christo, qui misit os, separat? aut duas naturas sibimet et ex propriis principiis aduersas quis umquam sapuit in uerbis Christi, nisi qui non sapit uerba Christi ? apostoli ergo tamquam discipuli ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
offensis ẽ. Sicut serpentẽ igiẽ uenenũ. & simiã
Nec aliqͥd boni. nisi qđ eundẽ cuũ carnalẽ sensũ
aliqͣ ioeunditate ꝑmulsit: sicut saporũ iocuncditas.
& odorũ suauitis. & lucis huiꝰ aspectꝰ. & si qͥd alud
uł aurib: uł oculistus ł narb: uł palato similiter
forte blanditũ est. At si uniuersam ereaturã ita pruiꝰ
aspiceres ut auctori dõ tribueres. quasi legens magnũ
quendam librũ natunȩ rerũ. atq ita si qͥd ibiteꝰ
offenderet : causani te tanꝗ hominẽ latere posse
tutius crederes quã in oꝑib dĩ quicquã rep̃hendere
auderes : nunquã in cidisses insacrilegas nugas. &
blas phemias figmenta. quib ñ intelligens. unde sit
malũ. dm̃ implere conareris om̃ib malis : Hic iam
breuit̃ uob̵ respondemꝰ. inde nosscire. unde & uosscitis
illas litteras eẽ manichei. quas miserabilit̃ huic auctori-¬
tatip̃ponitis. Sienĩ & hunc uob aliquis moueat questionẽ

Expanded text:
offensus est, sicut serpentem, ignem, uenenum et similia, offensus est, sicut serpentem, ignem, uenenum et similia, nec aliquid boni, nisi quod eundem tuum carnalem sensum aliqua iucunditate permulsit, sicut saporum iucunditas et odorum suauitas et lucis huius aspectus et si quid aliud uel auribus uel oculis tuis uel naribus uel palato similiter forte blanditum est. at si uniuersam creaturam ita prius aspiceres, ut auctori deo tribueres, quasi legens magnum quendam librum naturae rerum atque ita si quid ibi te offenderet, causam te tamquam hominem latere posse tutius crederes quam in operibus dei quicquam reprehendere auderes, numquam incidisses in sacrilegas nugas et blasphema figmenta. quibus non intellegens, unde sit malum, deum inplere conaris omnibus malis. Hic iam breuiter uobis respondemus inde nos scire, unde et uos scitis illas litteras esse Manichaei, quas miserabiliter huic auctoritati praeponitis. si enim et hinc uobis aliquis moueat quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ successiones certissimas cõmendatȩ non
te subdis. utcredis ut uiuas. ut discas giã
omã illa quȩꝰ te offendunt ex uana &
ꝑuersa opinatione te offendere. potũiq
ẽẽ uerum naturã in conmutabilem dei
aliquid mortalis adsumsise creaturx.
in qua in cõmutabilit̃ ꝑmanens. ñ fallacit̾ sed
ueracit̃ ficeret atq pateret᷑ quid qͥl eandẽ cre-¬
aturã facere ac pati ꝓgeneris humaniundo suptura
erat salute congueret. quã uiolabilẽ & corruptibilẽ
credere di naturã nec inqͥnatã atq oppressa. totã
posse libenari atque purgari. sed ecnaglobi pena
sũma dĩ necessitate damnari: sedinqͥs ꝓpt̃ ea credidi
quȩ nonm ostendit : quia duas naturas boniscibie&
& mali mihi in hoc ipsomundo euident̃ ostendit.
At hoc ipsũ ẽ infelix unde decepta es. quia sicut in ula
scriptura euangłica. ita in hoc mundo nibil mali
putar e potausti Nisi quo tuus carnalis sensus

Expanded text:
per successioper successiote subdis, ut credas, ut videas, ut discas etiam omnia illa quae te offendunt, ex vana et perversa opinione te offendere: potiusque esse verum, naturam incommutabilem Dei aliquid mortalis assumpsisse creaturae, in qua incommutabiliter permanens, non fallaciter, sed veraciter faceret atque pateretur, quidquid eamdem creaturam facere ac pati, pro generis humani, unde sumpta erat, salute congrueret, quam violabilem et corruptibilem credere Dei naturam, nec inquinatam atque oppressam totam posse liberari atque purgari, sed aeterna globi poena summa dei necessitate damnari ? Sed, inquis, propterea credidi, quae non mihi ostendit, quia duas naturas, boni scilicet et mali, mihi in hoc ipso mundo euidenter ostendit. at hoc ipsum est, infelix, unde decepta es, quia sicut in illa scriptura euangelica, ita in hoc mundo nihil mali putare potuisti, nisi quo tuus carnalis sensus
Abbreviated transcription (Latin):
luta. quote cõmittis : remoue ergꝰ auc toritatẽ:
uideamus. nemoue auctoritatẽ redde rationẽ:
E oñe ratiotii. ꝑducit᷑. ut nisi dĩ natioa
uioliblis corrup tibilsq credat̃. exitũ theatnicũ
longuilla fabula ur̃t reperre ñ possit : patron
unde scis eẽ octo terras. & decẽ caelos qđ ahilas
mũdũ ferat. splenditenensq suspendat. &
innumcrabilia talia unde scis haee : plane inqͥs
manicheus me doeuit. qđ infelix credidisti
neq udis di. Si ergͦ ad milia fabulosorũ fantasma¬
tũ quib turpit̃ grauidata es. te auetoricati ig¬
notisso mȩ asuriosissime subdidisti. ut idõ hec
om̃ia crederes quia inillis c̃seripta suts libris.
quib amiserabili errore credendũ. eẽ censuisti
cũ tibi nulla demonstrent̾. quur non potiũ
euangelicȩ auctoritati tam fundatȩ tam
stabilitate taonta głi diffamatȩ. atq aba.¬
postolorũ temporib usque adnrã tempora

Expanded text:
luta? quo te committis? remoue ergo auctoritatem, luta? quo te committis? remoue ergo auctoritatem, uideamus, remoue auctoritatem, redde rationem. eone ratio tua perducitur, ut nisi dei natura uiolabilis corruptibilisque credatur, exitum theatricum longa illa fabula uestra reperire non possit? postremo unde scis octo esse terras et decem caelos, quod Atlas mundum ferat splenditenensque suspendat et innumerabilia talia? unde scis haec? plane, inquis, Manichaeus me docuit. sed, infelix, credidisti; neque enim uidisti. si ergo ad milia fabulosorum phantasmatum, quibus turpiter grauidata es, te auctoritati ignotissimae et furiosissimae subdidisti, ut ideo haec omnia crederes, quia in illis conscripta sunt libris, quibus miserabili errore credendum esse censuisti, cum tibi nulla demonstrentur, cur non potius euangelicae auctoritati tam fundatae, tam stabilitae, tanta gloria diffamatae atque ab apostolorum temporibus usque ad nostra tempora
Abbreviated transcription (Latin):
quia circũ cisus. qͥa ꝓillo oblatũ sacrisitiũ
sunt litteris. cetera uos secundũ id qđ faustus
loqͥt̾ fattemini accipere. Et p̃cipue crucis
eiꝰ misticã cfixionẽ: quã passionis aetu animȩ¬
uraẽ uulnera demonstrant᷑. Deinde in qͥd
p̃cepta salutaria eiꝰ & parablas cunctũq
sermonẽ deificũ. qui maxime duarũ p̃serens
naturarũ discretionẽ. ipsius eẽ. non uenit
indubiũ. Uidetis ergͦiduos agere: ut om̃is
demedio scripturarũ auserat᷑ auctoritas. &
suus ciuq animus auctorsit quid inquaq serip¬
tura probet quid improbet. idest ut non aue¬
toritati scripturarũ subiciat᷑ ad sidem. sedlibi
scripturas ipse subiciat. Non ut idõ illi pla¬
ceat aliqͥd quia lioc insublimi auctoritate
seripturarũ legit᷑. sed idõ recte scriptũ ui¬
deatur. quia lioc illi placuit. Iuo te cõmictis
amma misera. infirma carnalib: nebulis in uo¬

Expanded text:
quia circumcisus, quia pro illo oblatum sacrificium quia circumcisus, quia pro illo oblatum sacrificium sunt litteris, cetera uos secundum id, quod Faustus loquitur, fatemini accipere et praecipue crucis eius mysticam fixionem, qua passionis animae uestrae uulnera demonstrantur. deinde, inquit, praecepta salutaria eius et parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens naturarum discretionem ipsius esse non uenit in dubium. uidetis ergo id uos agere, ut omnis de medio scripturarum auferatur auctoritas et suus cuique animus auctor sit, quid in quaque scriptura probet, quid inprobet, id est, ut non auctoritati scripturarum subiciatur ad fidem, sed sibi scripturas ipse subiciat, non ut ideo illi placeat aliquid, quia hoc in sublimi auctoritate scriptum legitur, sed ideo recte scriptum uideatur, quia hoc illi placuit. quo te committis, anima misera, infirma, carnalibus nebulis inuo
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti ẽ. Tunc introducente i n omnẽ ueritatẽ spũ sẽo:
cuiꝰ nunc pigniꝰ accepimꝰ. Iđ aut̃ dictũ ẽ. mundus eũ
acciꝑe non potest. dehis utiq dictũ ẽ. qͥ solent in
scripturis mundi nomine appellari amatores mundi
uł impn ł carnales. Deqͣlib dic̃ apł̃s. Animalis aut̃
homo: ñ ꝑcipit ea quȩ sunt sp̃sdĩ. dehioc enĩ mũdo¬
esse dicunt᷑. quanclii non possunt sipere ãpluꝰ
quã sunt ista corporea que inlioc mũdo sen¬
serunt. sicut nec uos aliud sapitis. qͥ cũ lucẽ istã
Solis aclunȩ miremini. talia uob̵ om̃ia diuina
finxistis.auctore illo uaniloquio. quẽ decepti
& deceptores paraclỹtũ dicitis. Proinde nullo
modo ualentes ostendere quomodo sit ille
paraclitus. non est unde doceatis firmissima
aliqͣ auctoritate uos eomperisse quẽ ad modũ
hec scripta euuangelita ex qͥb ñ omĩa uulis
ut dicatis hoc uos ea ratione cõperis se: quiu
Scilic& qenatus ex uirgine ibi narratus.

Expanded text:
te in omnem ueritatem spiritu sancto, cuius nunc pignus accepimus. quod autem dictum est: mundus eum accipere non potest, de his utique dictum est, qui solent in scripturis mundi nomine appellari, amatores mundi uel inpii uel carnales, de qualibus dicit apostolus: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus deiesse dicuntur, quamdiu non possunt sapere amplius quam sunt ista corporea, quae in hoc mundo senserunt: sicut nec vos aliud sapitis, qui cum lucem istam solis et lunae miraremini, talia vobis omnia divina finxistis, auctore illo vaniloquo, quem decepti et deceptores Paracletum dicitis. Proinde nullo modo valentes ostendere quomodo sit ille Paracletus, non est unde doceatis firmissima aliqua auctoritate vos comperisse quemadmodum haec scripta evangelica, ex quibus non omnia vultis stat ergo ut dicatis, hoc vos ea ratione comperisse, quia tscilicet quia natus ex virgine ibi narratur,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest: unde ergo ꝓbare poteritis qđ auobis exigit᷑.
paradỹtũ eẽ illũ a quo didicistis qđ euangłica scripta
non sint apłoꝵ. quando quidẽ etiam nos ꝓbamus non ẽẽ.
paraclitũ sp̃m̃ scm̃. nisi qui iħu clarisicato moxuenit :
I deo enĩ nondũ erat datus. qͥa iħs nondũ suerat gorificatꝰ.
Probamus etiã ipsũ inducere in om̃em ueritatẽ.
quia ñ intrat᷑ inueritatẽ. insi ꝑ caritatẽ. Caritas.
aut̃ dĩ diffusa ẽ. ait apłs in cordib nr̃is. ꝑ spm̃ sem̃

Expanded text:
non potest? Unde ergo probare poteritis, quod a uobis exigitur, non potest? Unde ergo probare poteritis, quod a uobis exigitur, paracletum esse illum, a quo didicistis, quod euangelica scripta son sunt apostolorum? quandoquidem etiam nos probamus non esse paracletum spiritum sanctum, nisi qui Iesu clarificato mox uenit. ideo enim nondum erat datus, quia Iesus nondum fuerat clarificatus. probamus etiam ipsum inducere in omnem ueritatem, quia non intratur in ueritatem nisi per caritatem; caritas autem d
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnati : respondent hinc ȩtiã inse illud eẽ completũ
qđ depara drto die tũ ẽ. qđ mundus eũ acciꝑe ñ potest
Nonne istasunt quae etiam uos dicere soletis: ĩpseuos
induc& in omem ueritatẽ & cũ uenerit qđ perfectũ ẽ.
qđ expas te est eua cuabit᷑: ⁊ mundus eũ acciꝑe ñ po¬
noifis test deur̃o manicheo eẽ p̃dictũ & quae tͥndem
poterit heresis exoriri sub parad yti Nomine.
quȩ non hȩc om̃a ueri similiter sibi audeit coaptare :
rauquid enĩ est heresis quae non ueritatẽ se nomi n&.
& quanto est suꝑbior tantomagisse etiam ꝑfectam
nomin& ueritatem. ut & in omẽm uerita tẽ se
polliceat᷑ inducerẽ. & doctrinã apłoꝵ suo errori
c̃trariam quasi ꝑillã uenerit qđ ꝑfectũ ẽ. euacu
apłs cõmenda uit: siquis uobis euagłi xauerit
p̃ter quã saccepistis anathema sit: Cũ coeperit
aliud ad nuntians ab uni uerso orbe anathemari.
continuo: dicat hoc ẽ. qđ scriptũ ẽ. mundꝰ eũ acciꝑe

Expanded text:
damnati, respondent hinc etiam in se illud esse conpletum. quod de paracleto dictum est, quod mundus eum accipere non potest. nonne ista sunt, quae etiam uos dicere soletis: ipse uos inducet in omnem ueritatem et: cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est, euacuabitur et: mundus eum accipere non potest, de uestro Manichaeo esse praedictum? et quae tandem poterit haeresis exoriri sub paracleti nomine, quae non haec omnia uerisimiliter sibi audeat coaptare ? numquid enim est haeresis, quae non ueritatem se nominet et quanto est superbior, tanto magis se etiam perfectam nominet ueritatem, ut et in omnem ueritatem se polliceatur inducere et doctrinam apostolorum suo errori contrariam, quasi per illam uenerit, quod perfectum est, euacuaapostolus commendauit, si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit', cum coeperit aliud adnuntians ab uniuerso orbe anathemari, continuo dicat: hoc est, quod scriptum est: mundus eum accipere
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑceptione uite aet̾nȩ fucura est. Hloc eñi cũloqueret᷑
uidemꝰ enĩ inqͥd nunc ꝑspeculũ inenigmate: tunc
aut̃ facie ad faciem. Hic certe nisi aꝑte insanire uo¬
lueritis fatemini: nonuos uidere dm̃ facie ad facien
N on ergͦ aduos uenit illud qđ ꝑfectũ ẽ Hloceni modo
plane quid dehacre senserit satis apłs explicauit.
N ec futurũ ẽ. hoc sc̃is.: nisi cũ factũ fuenit qđ etiã ioħsdiat
Filui di sumus: & nondũ apparuit qͥd erimꝰ. Scimꝰ

Expanded text:
e futura est. hoc enim cum loqueretur, uidemus enim, inquit, nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. hic certe nisi aperte insanire uolueritis, fatebimini non uos uidere deum facie ad faciem. non ergo ad uos uenit illud, quod perfectum est. hoc enim modo plane quid de hac re senserit, satis apostolus explicauit . nec futurum est hoc sanctis, nisi cum factum fuerit, quod etiam Iohannes dicit: filii dei sumus, et nondum adparuit, q