comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo uadat: id ẽquia a gr̃a regen̾atio¬
nis uenit in adoptionem filioꝵ dĩ: et
ignoras: Non quasi insultare uolenꝰ
ei qui magister uocet᷑ cum sit ignarꝰ
sacram̃toꝵ celestiũ: s ad humilitatis
illum uiam ꝓuocans. sine qua ianua
celestis. ñ potest inueniri. Si t̾renadixi¬
celestia credetis: Terrena illis dir̃. ut
in fuꝑiore lectione inuenimꝰ: cũ de
passione ac resurrectione sui corporis
qđ de terra assumpserat. loqueretur
dicens. Soluite templum hoc: et in
tͥb dieb excitabo illud. Non tñ crede¬
bãt u̾bo qđd dix̃: s ne hoc quidem in¬
tellig̾e ualebant. quia ñ de alio quã
de templo corporis sui dic̾et. Qui ergo
terrena audientes ñ capiebant: qͣnto
minꝰ ad celestia. id ẽ diuine gen̾ationiᷤᷤ
capienda mystĩa sufficiunt: Addit
autẽ adhuc dñs. et de celestib sacram̃¬
tis. et de terrenis instruere eum:quẽ
uidet sapient̾ ac diligent̾ his que au¬

Expanded text:
quo vadat; id est, quia per gratiam regeneratioquo vadat; id est, quia per gratiam regenerationis venit in adoptionem filiorum Dei, et ignoras? Non quasi insultare volens ei, qui magister vocetur, cum sit ignarus sacramentorum coelestium, sed ad humilitatis illum viam provocans, sine qua janua coelestis non potest inveniri. Amen, amen dicoelestia, credetis? Terrena illis dixit ut in superiore lectione invenimus, cum de passione ac de resurrectione sui corporis quod de terra assumpserat loqueretur dicens: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Non tamen credebant verbo quod dixit, sed ne hoc quidem intelligere valebant quod non de alio quam de templo corporis sui diceret; qui ergo terrena audientes non capiebant, quanto minus ad coelestia, id est, divinae generationis capienda mysteria sufficiunt: addit autem adhuc Dominus, et de coelestibus sacramentis et de terrenis instruere eum quem videt sapienter ac diligenter his quae au
Abbreviated transcription (Latin):
ex sp̃u sp̃sẽ: quia qui exaqua et sp̃u
regen̾at᷑ inuisibilit̾: in nouũ mutat᷑
hominẽ: et de carnali efficit᷑ sp̃ualis.
Qui ideo recte ñ solum spũalis. sed
etiam sp̃s uocat᷑: quia sic̃ substantia
sp̃s in insibilis ẽ nr̃is aspectib: ita is
qui ꝑ grãm dĩ renouat̾ inui fibiliter
fit sp̃ualis et dĩfilius: cum insibilit᷑ om̃i¬
bus. caro et filius hominis appareat. Se¬
quit᷑. Non mireris quia dixi tͥ: oportet
uos nasci denuo. Sp̃s ubi uult spirat
et uocem eiꝰ audis: s ñ scis unde ueni¬
at. et quo uadat. Sic ẽ om̃is qui natꝰ ẽ
ex sp̃u. Sp̃s ubi uult spirat: quia ipse
habet in potestate. cuiꝰ cor gr̃a sue uisi¬
tationis illustret. Et uocem eiꝰ audis
quempiã ad horam impleu̾it: ñ poteᷤᷤ
rit: quia nat᷑a ẽ inuisibilis. Sic ẽ oĩs
qui natꝰ ẽ ex sp̃u. Et ipse enĩ inuisibi¬
lit̾ agente sp̃u incipit ẽẽ qͥd ñ erat. ita
ut infideles nesciant unde ueniat et

Expanded text:
s est: quia qui ex aqua et Spiritu regeneratur, invisibiliter in novum hominem mutatur, et de carnali efficitur spiritualis. Qui ideo recte non solum spiritualis, sed etiam spiritus vocatur, quia sicut substantia spiritus invisibilis est in aspectibus, ita is, qui per gratiam Dei innovatur, invisibiliter fit spiritalis, et Dei Filius, cum visibiliter omnibus caro et filius hominis appareat. Sequitur: Non mireris quia dixi tibi: Oportet vos nasci denuo. Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis; sed nescis unde veniat, et quo vadat. Sic est omnis, qui natus est ex spiritu. Spiritus ubi vult spirat, quia ipse habet in potestate, cujus cor gratia suae visitationis illustret. Et vocem ejus audis,spiritus ad horam impleverit, non potes rit, quia natura est invisibilis. Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Et ipse enim invisibiliter agente spiritu incipit esse quod non erat; ita ut infideles nesciant unde veniat, et
Abbreviated transcription (Latin):
stigare ꝓm̾̃uit. Rabbi inqͥt. scimus
quia a deo uenisti magister. Nemo enĩ
potest hec signa fac̾e que tu facis: nͥ fu̾it
ds cum eo. a deo gͥ iħm ad magist̾ium
celeste mundo adhibendum uenisse
confessus ẽ: dm̃ cũ illo fuisse miraculis
ꝓdentib intellexit: necdum tñ ipsum
dm̃ ẽẽ cognouit.S quia quẽ magistrũ
nou̾at u̾tatis. studiose docendus adiit
m̾ito ad agnitionem diuinitatis euiᷤ
ꝑfecte doctus subiit: m̾ito utͥusq nati¬
uitatis eiꝰ. diuine scilicet et humane
s et passionis atq ascensionis eiꝰ archa

Expanded text:
i, scimus, quia a Deo venisti magister, nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo enim Jesum ad magisterium coeleste, mundo adhibendo, venisse confessus est, Deum cum eo fuisse miraculis prudentius intellexit, necdum tamen ipsum Deum cognovit esse; sed quia quem magistrum noverat veritatis, studiose docendus, adiit merito, et agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis atque ascensioni
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ ei. Am̃ am̃ dico tͥ: nͥ quis natꝰ fu̾it
denuo:ñ potest uidẽ regnum dĩ. Que
sententia tanto aꝑtius cunctis fidelibꝰ
lucet: qnͣto constat quia sine huiꝰ luce
fideles ẽẽ nequeunt. Quis etenim sine
lauachro regen̾ationis remissionẽ pec¬
catoꝵ consequi: et regnũ ualet intrare
celoꝵ. S nichodemꝰ qui nocte uenitad
dñm. necdum lucis myst̾ia caꝑe nouerat.
Nam et nor in qua uenit: ipsam eius
qua p̃mebat᷑ ignorantiã designat.
Necdum enim eoꝵ num̃o sociatꝰ erat

Expanded text:
dixit ei: Amen amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis etenim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numero sociatus erat
Abbreviated transcription (Latin):
qui ẽ ex dõ u̾ba dĩ audit. ꝓpt̾ea uoᷤ
ñ auditis. quia ex deo ñ estis: incir¬
cumcisi st̃ aurib. Incircumcisi st̃¬
lingua et manib. quoꝵ os locutũ
ẽ uanitatẽ. et dext̾a eoꝵ dextera
miqͥtatis: qui locunt᷑ pacem cũ
ꝓrimo suo. mala autẽ sunt in cor¬

Expanded text:
Qui est ex Deo, verbum Dei audit. Propterea nos non auditis, quia ex Deo non estis . Incircumcisi sunt auribus, incircumcisi lingua et manibus sunt, quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis: qui loquuntur pacem cum proximo suo
Abbreviated transcription (Latin):
los circumcisos. ad templũ dñi ihero¬
solimam cũ laudib hostiarum mu¬
nus acceptabile deferri. Uera enim
circumcisione purgatus. templũ
dñi cum munerib ing̃ditur: qui
gła resurrectionis ab om̃i labe mor¬
talitatis excoctus. cum bonoꝵ fruc¬
tib oꝑum suꝑne ciuitatis gaudia
sempiterna subit: dirupisti inqui¬
ens uincła mea. tͥ sacͥficabo hostiam
laudis: uota mea dño reddam in
atriis domus dm̃i. inconspectu om̃tͤ
popli eiꝰ: in medio tui iherłm. Qđ de.¬
sideratissimũ tempus celestis intro-¬
itus: illa dies octaua qua circumci¬
sio celebratur. indicat. Sex etenm¬

Expanded text:
parvulos circumcisos ad templum Domini Hieroparvulos circumcisos ad templum Domini Hierosolymam cum laudibus hostiarum munus acceptabile deferri. Vera enim circumcisione purgatus templum Domini cum muneribus ingreditur qui gloria resurrectionis ab omni labe mortalitatis excoctus, cum bonorum fructibus operum supernae civitatis gaudia sempiterna subit. Disrupisti, inquiens, vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. Vota mea Domino reddam in atriis domus Domini, in conspectu omnis populi ejus, in medio tui Hierusalem . Quod desideratissimum tempus coelestis introitus illa dies octava, qua circumcisio celebratur, indicat. Sex eten
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nob̃. filius qui datus ẽ nobis. ih̃u id
ẽ saluatoris nom̃ acceꝑit: ñ expositi¬
one ut a nob̃ possit intelligi. s solli¬
cita ac iugili Mntentione: ut etiam
nos possimꝰ eiꝰdem nominis partici¬
patione saluari. Legimꝰ quippean¬
gelo int̾pretante. quia ipse saluũ
faciet popłm suum a peccatis eoꝵ:
et indubitant̾ credimꝰ ac sꝑamꝰ quia
qui apeccatis saluat. ipse etiã a cor¬
ruptionib que ob peccata contige¬
runt. & ab ipsa morte saluare non
omittit: psalmista testante quiait.
Qui ꝓpitiꝰ fit om̃ib iniguitatib
tuis: qui sanat om̃s languores tuos.
Dimissis quippe om̃ib iniquitatib
nr̃is ad integrum om̃slanguores
nr̃i sanabuntur: cum resurrectioniᷤ
apparentegła. nouissima mimica
deftructa fuerit mors. Et hec ẽ uera
ac plenaria nr̃a circumcisio: cum in
die iudicii cunctis simul anime car-¬
nisq corruptionib exuti. mox ꝑac¬
to rudicio ad uidendam ꝑpetuo
creatoris nr̃i faciem. aulam celestis

Expanded text:
et filius qui datus est nobis, Jesu, id est, Salvatoris nomen acceperit, non expositione ut a nobis possit intelligi, sed sollicita ac vigili eget intentione, ut etiam nos possimus ejusdem nominis participatione salvari. Legimus quippe, angelo interpretante, Quia ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum . Et indubitanter credimus ac speramus, qui a peccatis salvat, ipse etiam a corruptionibus, quae ob peccata contigerunt, et ab ipsa morte salvare non omittit, Psalmista testante, qui ait: Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos . Dimissis quippe omnibus iniquitatibus nostris ad integrum omnes languores nostri sanabuntur, cum resurrectionis apparente gloria novissima inimica destructa fuerit mors. Et haec est vera et plenaria nostra circumcisio, cum in die judicii cunctis simul animae carnisque corruptionibus exuti, mox peracto judicio ad videndam perpetuo Creatoris faciem, aulam regni coe
Abbreviated transcription (Latin):
habere circumcisos. Petͥnis siquidẽ
cultris: circumeisionẽ fieri legimꝰ.
Petra autẽ erat. xp̃c: cuiꝰ fide. spe.
et caritate ñ solum in baptismate.
s et in om̃i ꝓrsus actione. deuota
purificant᷑ corda hominũ bonoꝵ.
Que et ipsa cotidiana nr̃a circum¬
cisio. id ẽ continuata cordis munda
tio. semꝑ octaui diei sacram̃tum cele-¬
brare ñ defistit: quia nos in exemplũ
dm̃ice resurrectionis. que octaua die.
id ẽ post septimam sabbati facta ẽ.
sc̃ĩficare consueuit: et quomͦ surrex̃¬

Expanded text:
habere circumcisos. Petrinis quippe habere circumcisos. Petrinis quippe cultris circumcisionem fieri legimus: petra autem erat Christus, cujus fide, spe et charitate, non solum in baptismate, sed in omni prorsus actione devota purificantur corda bonorum. Quae et ipsa quotidiana nostra circumcisio, id est continua cotio, semper octavae diei sacramentum celebrare non desistit, quia nos in exemplum Dominicae resurrectionis, quae octava die, id est post septimam sabbati facta est, sanctificare consuevit, ut quomodo resurrex
Abbreviated transcription (Latin):
quos ꝓph̃a redarguit dicens. Ue
qui potentes estis ad bibendum
uinũ: & uiri fortes ad miscendã
ebrietatem. Incircumcisi olfactu et
tactu: qui unguento et uariis odo¬
ribus sunt delibuti: qui secuntur
amplexus meretͥcis. asꝑgentis cubile
suum myrra. et aloe. et cinnamomo.
Incircumcisi g̃ssib: de quibꝰ psalmi¬
sta commemorat. Contritio et in¬
felicitas in uiis eoꝵ: et uiam pacis ñ
cognouert. At qui om̃i custodia
seruant cor suum. qui au̾tunt ocłos
suos ne uideant uanitatem: qui se-¬
piunt aures suas spinis. ne audi¬
ant linguã nequã. qui gustant et
uias suas ut ñ delinquant in lin¬
gua sua ÷ qui donec suꝑ ẽ alitus in
eis. et sp̃c dĩ in naribus eoꝵ. ñ boq̃n¬
tur labiis iniquitatẽ. nec lingua
eoꝵ meditabitur m̃dacium: qui
leuant manꝰ suas ad mandata dĩ
que diligunt: qui ab om̃i uia ma-¬
la ꝓhibent pedes suos. ut custodi¬
ant u̾bum dĩ: isti om̃s suos sensuᷤ
petra sp̃ualis exercicii se ostendunt

Expanded text:
uos propheta redarguit, dicens: Vae qui potentes estis ad bibendum vinum, et viri fortes ad miscendam ebrietatem . Incircumcisi olfactu et tactu, qui unguento et variis odoribus sunt delibuti; qui sequuntur amplexus meretricis, aspergentes cubile suum myrrha, et aloe et cinnamomo. Incircumcisi gressibus, de quibus Psalmista commemorat: Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt . At qui omni custodia servant suum cor, qui avertunt oculos suos ne videant vanitatem, qui sepiunt aures suas spinis, ne audiant linguam nequam, qui gustant et vias suas ut non delinquant in lingua sua, qui donec superest halitus in eis, et Spiritus Dei in naribus eorum, non loquuntur labiis iniquitatem, nec lingua eorum meditatur mendacium, qui levant manus suas ad mandata Dei quae diligunt, qui ab omni via mala prohibent pedes suos ut custodiant verbum Dei, isti omnes suos sensus petra spiritualis exercitii se ostendunt
Abbreviated transcription (Latin):
tim̃tes ullam ꝑturbationem. Hȩc
dilectionem urãm fr̃es admonere
curauimꝰ: ut singłi urm̃ memine¬
rint etiam se ipsos ꝑcepta fide.xp̃i
cum patͥarchis nominis excelsi
meruisse consortiũ: se ꝑcepta in xͦ¬
fide purificatione baptismi salu¬
taris. deriuatũ a nomine. rp̃i. gau¬
deant mutuasse cognom̃: & hoc
usq ad finem firmum intemera¬
tumq seruare contendant: gauden¬
tes in se illud ysaieuaticinium esse
completum. Et seruos suos uocabit
nomine alio: hoc ẽ nommne.xp̃iano::
quo nc̃ om̃s serui xp̃i ͤd electant᷑ in¬
signiri. Neq enim nom̃ aliud sub ce¬
lo datum ẽ. hominibꝰ: in quo oporte¬
at nos saluos fieri. Unde ꝓph̃a conse¬
quent̾ adiungit. In quo qui bene¬
dicendus ẽ suꝑ terram: benedicetur
in dño am̃. Dic̃ et alias de eodem mul-¬
tplicandam etiam degentib eccliam
alloquens. ħ idebunt gentes iustum
tuum. et cuncti reges inclitum tuũ:
et uocabit᷑ tͥ nom̃ nouum. qđ os dñi

Expanded text:
timentes ullam perturbationem . Haec timentes ullam perturbationem . Haec dilectionem vestram, fratres, admonere curavimus, ut singuli vestrum meminerint etiam seipsos percepta fide Christi cum patriarchis nominis excelsi meruisse consortium, si percepta in Christo purificatione, baptismi salutaris derivatum a nomine Christi, gaudeant mutuasse cognomen, et hoc usque ad finem firmum intemeratumque servare contendant, gaudentes in se illud Isaiae vaticinium esse completum: Et servos suos vocabit nomine alio , hoc est nomine Christiano, quo nunc omnes servi Christi se delectantur insigniri. Neque enim nomen aliud sub coelo datum est hominibus, in quo oporteat eos salvos fieri. Unde propheta consequenter adjungit: In quo benedicendus super terram, benedicetur in Domino, amen . Dicit et alias de eodem, multiplicandam etiam de gentibus Ecclesiam alloquens: Videbunt gentes justum tuum, et cuncti reges inclytum tuum. et vocabitur tibi nomen novum, quod os D
Abbreviated transcription (Latin):
multarũ gentiũ constituite. Que
fidelissima ꝓmissio tam late ꝑ orbẽ
iam patet impleta: ut etiam nos
ipsi de gentib ad fidĩ illius deuo-¬
tionem uocati. ipsum nos patrem
sp̃ualit̾ habere gaudeamꝰ: dicente
etiam nob̃ apł̃o. Si autem uos xp̃i
gͦ sem̃ abrahe estis. scdm ꝓmissionẽ
heredes. Et sarai inquit. uxorem
tuam ñ uocabis sarai. s saram: ⁊d
ẽ non uocabis pͥncipem meam sed
pͥncipem: uidelicet aꝑte dicens. ut
eam que tante fidĩ particeps. et so¬
cia facta ẽ. ñ ꝓpͥe pͥncipem sue domꝰ.
s absolute pͥncipem. idẽ omnium
recte credentium femmarũ. uoca¬
ret et intellig̾et ẽẽ parentem̃. Unde
beatus apłs petrus credentes degen¬
tib feminas. ad humilitatis. casti¬
tatis et modestie uirtutem ꝓuocais:
eiꝰdem matris nr̃ȩ sarȩ debita cũ
laude meminit.Siẽsara inquit
obechiebat abrahe. dñm eũ uocans.
cuiꝰ estis filie benefacientes. et non

Expanded text:
multarum gentium constitui te. Quae multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaudeamus, dicente etiam nobis Apostolo: Si autem vos Christi, ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Et Sarai, inquit, uxorem tuam. non vocabis Sarai, sed Saram, id est, non principem meam, sed principem: videlicet aperte docens ut eam quae tantae fidei particeps et socia facta est, non proprie principem suae domus, sed absolute principem, id est, omnium recte credentium feminarum vocaret, et intelligeret esse parentem. Unde beatus apostolus Petrus credentes de gentibus feminas ad humilitatis, castitatis et modestiae virtutem provocans, ejusdem matris nostrae Sarae debita cum laude meminit. Sicut Sara, inquit, obediebat Abrahae, dominum eum vocans, cujus estis filiae benefacientes, et non
Abbreviated transcription (Latin):
templi dñs ꝓ se ñ respuit offerri:
cuiꝰ die de hinc tͥcesima t̾cia. dño opi¬
tulante. ur̃a karitas auditura ẽ.¬
simul et celebratura misterium.
Cuncta inquã et legaliᷤ et eugłice
purificationis genera. qui nullo
creta. suo temꝑe doc̾et ẽẽ saluberri-¬
ma: et aduenientis eugłii cunctis
fidelib ostenderet. ea eque subeun¬
da remedia.S et hoc qd̃ eodem die
sue circumcisionis nom̃. ut ihe uo¬
caretur accepit: ad imitationẽ pͥsce
fecit obseruationis. Quam ex eo cre¬
dimꝰ sumptã: qđ abraham patͥar¬
cha. qui pͥmus circumcisionis sacra¬
m̃tum. in testimoniũ sue magne
fidei. et diuine ad eum ꝓmissioniͤ
accepit: eodem die sue sũoꝵq circũ¬
cisionis. etiam nominis amplifica¬
tione simul cum sua coniuge be¬
nedici ꝓmerint: ut qui eatenus
abram. id ẽ pater excelsus dictusẽ
deinde abrabam. id ẽ pat̾ multarũ
gentiũ uocaret᷑: quia patrẽ inqͥt

Expanded text:
templi Dominus pro se non respuit offerri. templi Dominus pro se non respuit offerri. Cujus die dehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genera, qui nullo creta suo tempore doceret esse saluberrima, et advenentis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. Sed et hoc quod eodem die suae circumcisionis nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
remedio salutari fuerit subuentũ.
Utraq gͦ purificatio. et cͥcumcisiomiᷤ
uidelicet in lege. et in eugłio baptis¬
matis: tollende p̃uaritionis pͥme
gr̃a posita ẽ. Et necui scł̃i labentis
etati. suꝑni respectus munera deẽent
illi qͦ qui a mundi exordio. usq ad
temꝑa date cͥcumcisionis. uł post
datam cͥcumcisionem de aliis na¬
tionib dõ placuer̃t: uł hostiarũ
oblationib. uł certe sola fidĩ uir¬
tute. suas suoꝵq animas creatori
comm̃dantes: a pͥmi reatꝰ uincłis
absolu̾e curabant. Sine fide enm
impossibile ẽ placere dõ: et sic̃alias
scͥptum ẽ. iustus ex fide uiuit. Sed
ueniens in carne dĩ filiꝰ qui solam
carnis naturam. nullam autẽ pec-¬
cati contagionẽ traxit de adam. &
nere gr̃e renascentis: utrumq genꝰ
purificationis subire dignatus ẽ.
et circumcisus uideliceta parentib
octaua die natusitatis. et tͥcesimo
etatis anno baptitatus a ioħ̃e⁊ im¬
mo etiam t̾cium salutaris hostie

Expanded text:
remedio salutari subventum. Utraque ergo purificatio, et circumcisionis videlicet in lege, et in Evangelio baptismatis, tollendae praevaricationis primae gratia posita est. Et ne cui saeculi labentis aetati superni respectus munera deessent, illi quoque qui a mundi exordio usque ad tempora datae circumcisionis vel post datam circumcisionem, de aliis nationibus Deo placuerunt, vel hostiarum oblationibus, vel certe sola fidei virtute suas suorumque animas Creatori commendantes, a primi reatus vinculis absolvere curabant. Sine fide enim impossibile est placere Deo: et sicut alias scriptum est: Justus autem ex fide vivit . Sed veniens in carne Dei Filius, qui solam carnis naturam, nullam autem peccati contagionem contraxit de Adam, etnere gratiae renascentis: utrumque genus purificationis subire dignatus est, et circumcisus videlicet a parentibus octava die nativitatis, et tricesimo aetatis anno baptizatus a Joanne, imo etiam tertium salutaris hostiae
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisi cordibꝰ et auribꝰ. uos semꝑ
sp̃ui scõ restitistis. Sigͦ incircumci¬
si cordib et auribꝰ sunt. qui sp̃c scĩ
monitis resistunt: ẽ utiq cordium.¬
ẽ et auriũ circumcisio. Et siẽcor¬
dium et aurium: ẽ et omnũ int̾i¬
oris ext̾iorisq: hommis nr̃i sensuũ.
Qui enim uiderit mulierẽ ad con-

Expanded text:
 et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis. Si ergo incircumcisi cordibus et auribus sunt, qui Spiritus sancti monitis resistunt, est utique cordium et aurium circumcisio. Et si est cordium et aurium, est et omnium exterioris interiorisque hominis nostri sensuum. Qui enim viderit mul
Abbreviated transcription (Latin):
appariit in carne. Et qui in simi¬
litudine carnis peccati. ñ autem in
carne peccati aduenit: remedium
quo caro peccati confueuerat mun¬
dari ñ refpuit: sicut etiam unda bap¬
tismatis. qua noue gr̃e popłos a pec¬
catoꝵ sorde lauari uoluit: ipse ñ ne¬
cessitatis. s exempli causa subiit.
Scire etiam debet ur̃a fr̃nitas. qͥ a
idem salutifere curationis auxili¬
um. circumcisio in legecont᷑ origi¬
nalis peccati uulnꝰ agebat: qđ nc̃
baptismus agere reuelate gr̃e temꝑe
consueuit: excepto qđ̃ regni celestiᷤ
ianuam necdum intrare poterant.
donec adueniens benedictionẽ da-¬
ret qui legem dedit. ut uideri poss
ds̃ deoꝵ in syon: tantum in sinu ha¬
brahe post mortem beata requie
suum terribilit̾ ac salubrit̾ clamat:
nͥ quis renatus fuerit exaqua et sp̃u¬
scõ. ñ potest introire in regnum dĩ:

Expanded text:
apparuit in carne, et qui in simiapparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consueverat mundari non respuit: sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit, ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit. Scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisio in lege contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit, excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant, donec adveniens benedictionem daret, qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie per Evangelium suum terribiliter ac salubriter clamat: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non potest introire in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
namq dispensatione pietatis: ad
redemptionẽ gen̾is humani ds̃ pat̾
ñ angłm. ñ archangłm. s filium
suũ unigenitum mitt̾e dignatus ẽ.
quem quia in diuinitatis sue specie
uidere nequiuimꝰ. magna rursum
dilectionis arte ꝓuidit: ut hunc fac¬
tum ex muliere. hocẽ ex mat̾ne carniˢ
substantia. sine uirili admixtione
conceptum. ad humanos uerum
hominem ꝓferret aspectus: qui in
diuina uirtute acsubstantia maneis
ꝑ om̃ia qđ erat. ueram nature mor¬
talis infirmitatẽ. quam ñ habebat
indueret. Et ut nobis necessariam
obediendi uirtutem p̃cipuo comm̃¬
daret exemplo: factum sub lege filiũ
sirum misit ds̃ in mundum: ñ quia
ipse legi quicquam debebat. quia unꝰ¬
ẽ magister nr̃. unus ẽ legislator et iu¬
dex: sed ut eos qui sub lege positi. le¬
gis onera portare nequiuert̃.sua
compassione iuuaret: ac de seruili
conditione que sub lege erat ereptos.
cumcisiotem lege decretam in carne:
qui absq om̃i ꝓrsus labe pollutionł

Expanded text:
nsatione pietatis ad redemptionem generis humani Deus Pater non angelum, non archangelum, sed Filium suum unigenitum mittere dignatus est. Quem quia in divinitatis suae specie videre nequimus, magna rursum dilectionis arte providit ut hunc factum ex muliere, hoc est ex maternae carnis substantia, sine virili admixtione conceptum, ad humanos verum hominem proferret aspectus: qui in divina virtute ac substantia manens, per omnia quod erat, veram naturae mortalis infirmitatem quam non habebat, indueret. Et ut nobis necessariam obediendi virtutem praecipuo commendaret exemplo, factum sub lege, Filium suum misit Deus in mundum: non quia ipse legi quidquam debeat, qui unus magister noster, unus est legislator et judex, sed ut eos qui sub lege positi legis onera portare nequiverant, sua compassione juvaret, ac de servili conditione, qui sub lege erant, ereptos icumcisionem lege decretam in carne, qui absque omni prorsus labe pollutionis
Abbreviated transcription (Latin):
anctam uenerandamq
p̃sentis festi memoriam
paucis quidem u̾bis eugłi¬
sta comp̃hendit: s ñ pauca
celestis misterii uirtute grauidam
reliquit. Ex posita namq natiuita.¬
te dñica. cuiꝰ gaudia mor angłidig¬
nis laudib głe extuler̃t: pastores
deuota uisitatione celebrar̃t: om̃s
ymnoꝵq sollempniis eregimꝰ: sub¬
iunrit atq ait. Et postquam con
tis hodierne gaudia ueneranda:
hec sacre sollempnitas diei: hec illa
suꝑne pietatis munera sacrosc̃a.
que fidelium cordib comm̃dans
apłs ait: quia ubiuenit plentudo
temꝑis. misit ds̃ filium suũ factũ

Expanded text:
anctam venerandamque praesentis festi memoriam paucis quidem verbis evangelista comprehendit, sed non pauca coelestis mysterii virtute gravidam reliquit. Exposita namque nativitate Dominica, cujus gaudia mox angeli dignis laudibus extulerunt, pastores devota visitatione celebrarunt, omnes hymnorumque solemniis exegimus, subjunxit atque ait: Et postquam constis hodiernae gaudia veneranda, haec sacrae solemnitas diei, haec illa supernae pietatis munera sacrosancta, quae fidelium cordibus commendans Apostolus ait: Quia, ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum
Abbreviated transcription (Latin):
mus int̾im pͥmitiue circumcisioniᷤ
et renouationis. que cotidiano uir¬
tutum exercitio fit. subire remedia.
Deponamꝰ scd̃m pͥstinam conu̾sati¬
onẽ uet̾em hominẽ qui corrumpit᷑
scđ̃m desideria erroris: renouem᷑¬
uum hominẽ. qui scd̃m dm̃ creatꝰ
ẽ in iusticia. et scĩtate ueritatis.
Neq: audientes circumcisionẽ. iuno
corꝑis nr̃i m̃bro nos castigari suffi¬
cere credamꝰ: s sicut idem alibi mo¬
net apłs. mundemꝰ nos ab om̃i in¬

Expanded text:
mus interim primitivae circumcisionis mus interim primitivae circumcisionis et renovationis, quae quotidiano virtutum exercitio fit, subire remedia. Deponamus secundum pristinam conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris, renovemvum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis. Neque audientes circumcisionem in uno corporis nostri membro nos castigare, sufficere credamus: sed sicut idem alibi monet Apostolus: Mundemus nos ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
ta quiescentiũ. usq ad tempꝰ resur¬
rectionis animarũ: octauia autẽ
etas. ipsa ẽ dies resurrectionis. sme¬
ullo temꝑis fine beata: quãndo ue¬
ra om̃imode circumcisionis glacho¬
ruscante. ñ ultra corpus qđ corrum-¬
pitur aggrauatanimam: ñ terrena
inhabitatio depͥmit sensum multa
cogitantem: s corpus iam incorrup¬
tibile letificat animã: et subleuat
celestis inhabitatio totũ hominem
usioni sin conditoris inherentem.
Cunis et̾ni diei beatitudinẽ ꝓph̃a
in illo cuiꝰ supra meminimꝰ psal¬
mo. consequent̾ exponit:ammã
suam ipse et om̃s int̾ioris sin ho¬
minis affectus. ad benedicendum
dnm̃. recordandasq om̃s eiꝰ retͥbu¬
tiones excitans: qui redinit inqͥt¬
de int̾itu uitam tuã. qui satiat in
bonis desidium tuum: qui coro¬
nat te in miseratione et miscd̃ia:
renouabitur sicut aquile iuuent᷑
qui ad huiꝰ pulcherrime renoua-¬
tionis. quasi summe circumcisio.¬
nis desideramꝰ p̃mia ꝑting̾e: cure¬

Expanded text:
tempus resurrectionis animarum. Octava autem aetas ipsa est dies resurrectionis sullo temporis fine beata, quando vera omnimodo circumcisionis gloria coruscante, non ultra corpus, quod corrumpitur, aggravat animam; non terrena inhabitatio deprimit sensum multa cogitantem, sed corpus jam corruptibile laetificat animam, et sublevat coelestis inhabitatio totum hominem visioni sui conditoris inhaerentem. Cujus aeterni diei beatitudinem Propheta in illo, cujus supra meminimus, psalmo consequenter exponit, animam suam ipse et omnes interioris sui hominis affectus ad benedicendum Dominum recordandasque omnes ejus retributiones excitans: Qui redimit de interitu, inquit, vitam tuam, qui satiat in bonis desiderium tuum, qui coronat te in miseratione et misericordia, renovabitur sicut aquilae juventus qui ad hujus pulcherrimae renovationis, quasi summae circumcisionis, desideramus praemia pertingere, cure
Abbreviated transcription (Latin):
batur eum multitudo magna.
quia uidebant signa que faciebat
suꝑ his qui infirmabantur. Omeł¬
ui signa et miracła
dñi ac saluatoris nr̃i¬
recte cum legunt uł
audiunt
accipiunt: ñ tam in his quid foriᷤᷤ
stupeant attendunt. quam qͥd
hoꝵ exemplo ipsi intꝰagere: quid
in his mysticũ ꝑpendere debeant
inspiciunt. Ecce enim ꝓpinqͣnte
pascha die festo uideoꝵ. seq̃ntem se
multitudinẽ dñs u̾bo salutis pari¬
ter et ope curationis erigebat. Nam
sic̃ alius eugłista scribit. loquebat᷑
illis de regno dĩ: et eos qui cura in¬
digebant sanabat: eademq doct¬
na et sanatione completa. pauciᷤ
de cybariis abundantissime refe
facti. ꝓpinquante pascha die festo
nr̃e redemptionis adiuncta fr̃m ca-¬
terua. dũm toto corde sequam᷑: quo
actionum itm̾e ing̃ssus sit diligentiᷤ¬
sime contemplemur.: ut uestigia eiꝰ
sequi meream᷑. Qui enim dicit se i
ipso man̾e: debet sicut ille ambłauit
et ipse ambłare. Qͥcquid nob̃ imꝑitiȩ

Expanded text:
udo magna, quia viderant signa quae faciebat super his, qui infirmabantur, ui signa et miracula Domini ac Salvatoris recte, cum legunt vel audiunt, accipiunt, non tam in his quid foris stupeant attendunt, quam quid horum exemplo intus agere, quid in his mysticum perpendere debeant inspiciunt. Ecce enim appropinquante Pascha, die festo Judaeorum, sequentem se multitudinem Dominus verbo salutis pariter et ope curationis erigebat. Nam sicut alius evangelista scribit, loquebatur illis de regno Dei, et eos qui cura indigebant sanabat, eademque doctrina et sanatione completa, paucis de cibariis abundantissime refecfacti propinquante Pascha die festo nostrae redemptionis, adjuncta fratrum caterva Dominum toto corde sequamur, quoque actionum itinere ingressus sit diligentissime contemplemur, ut vestigia ejus sequi mereamur. Qui enim dicit, se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse am
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ auditione tͥgamꝰ: quicqͥd uicii
temptantis. morbi uidelicet sp̃uał
nos int̾ius uastare senserimꝰ: solito
pietatis illiꝰ munere postulemꝰ emũ¬
dari. S et si ieiunos nos a cȩlestis ui¬
te dulcedine conspexerimꝰ. eiꝰ gr̃am
flagitemꝰ ut necessariȩ nos compun¬
sp̃ualium donis satiare dignetur
quatinꝰ temꝑe sacroscẽ resurrectio¬
nis illiꝰ. int̾ius. ext̾iusq decent̾ orna¬
ti: sacram̃ta nr̃e salutis puro corꝑe
simulet corde sumamꝰ. Uerũ quia
breuit̾ ista p̃libauimꝰ: libec diligen¬
tius totam sacre seriẽ lectionis intu¬
eri: et quiqͥd
in ea my¬
sticum reꝑi

Expanded text:
illius auditione tergamus, et quidquid vitii tentantis morbi, videlicet spiritualis, nos interius vastare senserimus, solitae pietatis illius munere postulemus emundari. Sed etsi ei unitos nos coelestis vitae dulcedine conspexerimus, ejus gratiam flagitemus: ut necessariae nos compunspiritualium donis satiare dignetur, quatenus tempore sacrosanctae resurrectionis illius interius exteriusque decenter ornati, sacramenta nostrae salutis puro corpore simul et corde sumamus. Verum quia breviter ista praelibavimus, libet diligentius totam sacrae seriem lectionis intueri, et quidquid in ea mysticum i
Abbreviated transcription (Latin):
Nos autẽ frẽs qui fidĩ catholice
sacram̃tis et doctrina sumꝰ imbuti
tate patͥ manfisse semꝑ equalem:
neq in utralibet nat᷑a se fecisse fin¬
gendo. qđ ñ erat: s in utraq mon¬
strasse ueracit̾ p̃dicando qđ erat:
qui nos ad uidendam ꝑpetuoglam
suȩ maiestatis introduce dignetur
in qua uiuit et regnat una cum
patre et sp̃u sc̃o ds̃: ꝑ om̃ia secula

Expanded text:
Nos autem, fratres, qui fidei catholicae Nos autem, fratres, qui fidei catholicae sacramentis et doctrina sumus imbuti,tate Patri mansisse semper aequalem. Neque in utralibet natura se fecisse fingendo quod non erat; sed in utraque monstrasse veraciter praedicando quod erat, qui nos ad videndam perpetuo gloriam suae majestatis introducere dignetur, in qua vivit et regnat una cum Patre et Spiritu sancto Deus per omnia saecula
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fectores. xp̃i iudei: qđ confesso¬
res nominis. xp̃i intellig̾̃e neq̃unt
eademq oꝑatio. eoꝵ ẽẽt equalis et
maiestas. Nerum ad unũ finem
utroꝵq tendit impietas: quoꝵ uni
quid dic̾et dñs intelligentes. uera
eum dixisse negabant: alt̾i uera
quidem de se dñi testatum faten¬
tur: s in his sensum ueritatis seqͥ
et comp̾hendẽ detrectant. Quoꝵ
finem teterrimũ ut uitare quea
et hec recte intellig̾e curemꝰ: insuꝑ
in his spem nr̃e salutis omnẽ po¬
nere studeamꝰ. Credamꝰ ueracit̾ se
ẽẽ patͥ equalem. potestate gła. ȩter¬
nitate. et regno p̃dicasse: ẽt bene
agendo satagamꝰ. ad unam utriꝰq
uisionẽ ꝑuenire. De qua roganti
phylippo acdicenti. dñe õstende
nob̃ patrẽ. et sufficit nob̃: respon¬
dit ipse dñs dicens. Qui uidet me
uidet & patrẽ. Notandũ sane qđ̃
dictumẽ. equalem se faciens deo
ñ eẽt: & ñ ueracit̾ intimare qđ̃ eẽt.

Expanded text:
interfectores Christi Judaei, quod confessointerfectores Christi Judaei, quod confessores nominis Christi intelligere nequeunt eademque operatio, eorum esset aequalis et majestas. Verum ad unum finem utrorumque tendit impietas, quorum uni quid diceret Dominus intelligentes, vera eum dixisse negabant: alteri vera quidem de se Dominum testatum fatentur, sed in his sensum veritatis sequi et comprehendere detrectant: quorum finem teterrimum ut vitare queamet haec recte intelligere curemus, insuper in his spem nostrae salutis omnem ponere studeamus. Credamus veraciter se esse Patri aequalem potestate, gloria, aeternitate, et regno, praedicasse: et bene agendo satagamus ad unam utriusque visionem pervenire: de qua roganti Philippo ac dicenti: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis , respondit ipse Dominus dicens: Qui videt me, videt et Patrem meum. Notandum sane quod dictum est aequalem se faciens Deo,non esset, et non veraciter intimare quid esset.
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ uniꝰ hominis oꝑatus sim. qͥ
in nat᷑a diuinitatis. una cum dõ
patre. totum genꝰ humanũ. immo
totam mundi machinã. ec cuncta
usibilia et inuisibilia. quietus
semꝑ oꝑor: S ipsi talis actanti
mysterii minꝰ capaces. ꝓpt̾ea ma-¬
gis querebant eum int̾ficere: quia
ñ solum soluebat sabbatum. s et
patrẽ suum dicebat dm̃: equalẽ
se faciens dõ. In eo maxime dole¬
bant. quia his quem uerũ ex in¬
firmitate carnis hominẽ cognoue¬
rant. uerum se dĩfiliũ credi uolu¬
isset: id ẽ ñ gr̃ã adoptatũ ut cetos
scõs. quib loquit᷑ ꝓpħa. ego dixi
dii estis. et filii excelsi om̃s: s nat᷑a
patͥ ꝑ om̃ia equalẽ: illum uideli-¬
cet de quo pater ipse loquit᷑ mas¬
delicet adoptatis. in filios. Ipse in¬
uocauit me pat̾ms estu: ds̃ m̃s
& susceptor salutis meȩ: et ego pri¬
mogenitũ ponam illũ: excelsum
p̃regib terrȩ. Intelligebant enĩ

Expanded text:
salutem unius hominis operatus sum, qui salutem unius hominis operatus sum, qui in natura divinitatis una cum Deo Patre totum genus humanum, imo totam mundi machinam, et cuncta visibilia et invisibilia quietus semper operor? Sed ipsi talis ac tanti mysterii minus capaces, propterea magis quaerebant eum interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. In eo maxime dolebant, quia his qui verum ex infirmitate carnis hominem cognoverant; verum se Dei filium credi voluisset, id est, non gratia adoptatum ut caeteros sanctos, quibus loquitur Propheta: Ego dixi dii estis, et filii excelsi omnes ; sed natura Patri per omnia aequalem, illum videlicet de quo Pater ipse loquitur in asgratia videlicet adoptatis in filios. Ipse invocavit me: Pater meus es tu, Deus meus et susceptor salutis meae. Et ego primogenitum ponam illum excelsum prae regibus terrae . Intelligebant enim
Abbreviated transcription (Latin):
& stetit sp̃s ꝓcellȩ. Si enim ipse dix̃
& facta st̃. ꝑ u̾bum utiq fecit. Uer¬
bum autẽ patͥs filius ẽ: de qͦ ioħs
ait. Om̃ia ꝑ ipsum facta st̃. Item
psalmista. cum ñ solum pͥmordi¬
alem mundi creationẽ. s et coti¬
dianam creaturȩ gub̃nationem
ad laudem creatoris referret:ait
int̾ cet̾a. Om̃ia in sapientia fecisti.
Siautẽ.xp̃m dĩ uirtutẽ et dĩ sapi¬
entiã recte conficem᷑: et om̃ia in sa¬
pientia fecit ac regit ds̃: constat
nimirũ quia pat̾ usq mͦ oꝑatur.
oꝑatur et filius. Ergo pat̾ m̃s
inquit. ñ sex solum ut putatis die¬
b pͥus oꝑatus ẽ: uerum usq mͦ
oꝑatur⁊ ñ nouũ creaturȩ genus
instituendo: s que in pͥncipio
creauerat.ne deficiant ꝓpagnando.
Et ego oꝑor subaudit᷑ usq mͦ: cum
eo cuncta disponens. regens accumu¬
lans. Ac siaꝑtedicat. Quid mͥ inui¬
detis: Cur me uituꝑatis cecilegisla¬
tores. qđ in forma hominis sabb̃o

Expanded text:
et stetit spiritus procellae . Si enim ipse dixit et stetit spiritus procellae . Si enim ipse dixit et facta sunt, per verbum utique fecit. Verbum autem Patris Filius est, de quo Joannes ait: Omnia per ipsum facta sunt . Item Psalmista cum non solum primordialem mundi creationem, sed et quotidianam creaturae gubernationem ad laudem Creatoris referret, ait inter caetera: Omnia in sapientia fecisti . Si autem Christum Dei virtutem et Dei sapientiam recte confitemur, et omnia in sapientia fecit ac regit Deus, constat nimirum quia Pater usque modo operatur, operatur et Filius. Ergo Pater meus, inquit, non sex solum, ut putatis, diebus prius operatus est: verum usque modo operatur , non novum creaturae genus instituendo, sed quae in principio creaverat, ne deficiant, propagando. Et ego operor, subauditur usque modo, cum ea cuncta disponens, regens, accumulans, ac si aperte dicat: Quid mihi invidetis? Cur me vituperatis, caeci legislatores, quod in forma hominis sabbato
Abbreviated transcription (Latin):
auctor respondeat: qua ceruicẽ eoꝵ
rationis uirtute frangat: audiamꝰ.
eatenꝰ oꝑante. ipse tc̃ post patrẽ oꝑa¬
ri inciꝑet. s ita potiꝰ. quia ab mitio
creaturarum patre semꝑ oꝑante
ipse eadem oꝑa cum eo parit̾ semꝑ
oꝑet᷑. It enĩ sciaᷤ dm̃ patrem ñ pͥmiᷤ
tantũ sex dieb. s usq mͦ oꝑari: lege
illud ad ꝓpħam. Prĩquã te forma¬
rem in ut̾o nouite. Et in psalmo.
Qui fraxit singillatim corda eoꝵ
Etalibi. Qui oꝑit celum nubib
& parat terrȩ pluuiã: qui ꝓducit in
montib fenum: et cet̾a huiꝰmodi.
Notandum quippe qd ñ p̃teriti
temꝑis u̾bum posuit dicens. qui
oꝑuit et parauit. & ꝓduxitꝰ s pre-¬
sentis oꝑit. parat. ꝓducit: ut coti¬
die patrem oꝑari demonstraret.
nec minus sabbato. quam cet̾is die-¬
b. Ut filium parit̾ cuncta oꝑari
ñ dubites. recole illud psalmistȩ.
Dix̃ et uenit cynomia et scy nifes
dix̃ et uenit locusta. et bruchus. dix̃

Expanded text:
auctor respondeat, qua cervicem eorum auctor respondeat, qua cervicem eorum rationis virtute frangat audiamus. eatenus operante, ipse tunc post Patrem operari inciperet; sed ita potius quia ab initio creaturarum Patre semper operante, ipse eadem opera cum eo pariter semper operetur. Ut enim scias Deum Patrem non primis tantum sex diebus, sed usque modo operari, lege illud ad prophetam: Priusquam te formarem in utero novi te . Et in Psalmo: Qui finxit singillatim corda eorum . Et alibi: Qui operit coelum nubibus, et parat terrae pluviam, qui producit in montibus fenum , et caetera hujusmodi. Notandum quippe quod non praeteriti temporis verbum posuit dicens: Qui operuit, et paravit, et produxit: sed praesentis, operit, parat, producit, ut quotidie Patrem operari demonstraret, nec minus sabbato, quam caeteris diebus. Ut Filium pariter cuncta operari non dubites, recole illud Psalmistae: Divit, et venit cynomia et scyniphes. Dixit, et venit locusta et bruchus. Dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
uerit ab om̃ib oꝑib suis: & ppłm
sex diebus oꝑari. septimo uacare
p̃ceꝑit: ñ intelligentes quia carna¬
lia legis decreta paulatĩ erant
sp̃nali int̾pretatione mutanda:
apparente illo qui ñ tantum legis¬
lator. s et finis legis ẽ xp̃c ad iustici¬
am om̃i credenti: neq ammadũten¬
tes. quia conditor indie septima. ñ
ab oꝑe mundanȩ gub̃nationis et
annuȩ. immo cotidia nȩ rerum cre¬
atarum substitutionis. s a noua
creaturarum institutione cessauit.
s nec maximũ illud sabbati my¬
sterium cognoscentes. qđ uł ipse
dñs sexta feria crucifirꝰ. oꝑatusq
salutẽ nr̃am in medio t̾rȩ. id ẽ car¬
nis quam assumpserat. septima
requieturus erat in sepulchro.do
anmarũ. in alia uita ꝑcipiunt.
donec in octaua resurrectionis cor¬
poꝵ qͦ incorruptibiliũ receptione
donent᷑. Uerum indoctis legis de-¬
fensorib. quid ipse gre simul et legiˢ

Expanded text:
verit ab omnibus operibus suis, et populum verit ab omnibus operibus suis, et populum sex diebus operari, septimo vacare praeceperit, non intelligentes quia carnalia legis decreta paulatim erant spirituali interpretatione mutanda, apparente illo qui non tantum legislator, sed et finis legis est Christus ad justitiam omni credenti: neque animadvertentes quia conditor in die septima non ab opere mundanae gubernationis et annuae, imo quotidianae rerum creatarum substitutionis, sed a nova creaturarum institutione cessavit; sed nec maximum illud sabbati mysterium congoscentes, quo vel ipse Dominus sexta feria crucifixus operatusque salutem nostram in medio terrae, id est, carnis quam assumpserat, septima requieturus erat in sepulcro, doanimarum in alia vita percipiunt, donec in octava resurrectionis corporum quoque incorruptibilium receptione donentur. Verum indoctis legis defensoribus quid ipse gratiae simul et legis
Abbreviated transcription (Latin):
digna penitentiȩ castigatione mun¬
demꝰ: nec pͥus corꝑi medelam quera¬
mꝰ. quam nos ad int̾ioris hominiᷤᷤ
puritatem ꝑuenisse cognouerimus:
ne forte ext̾ius adhibitȩ curationi car¬
nis obstet latens intͥnsecus. ualitu¬
dom̃tis. Discamꝰ flagellis pii condi¬
toris humilit̾ substerni: arbitranteᷤᷤ
minꝰ pati quam merem᷑: semꝑ illiuᷤᷤ
sententiȩ memores. quia beatus ho¬
mo qui corripitur a dño: et ipse in
apocalipsi. ego inquit quos amo
arguo et castigo. Longeuo autem
languenti int̾ius exteriꝰq sanato.
idẽ & a flagellis aꝑtȩ castigationis
& a peccatis quib hec merebat᷑ erep¬
to: iudei econtͣ male intus langui¬
di. iam det̾ius egrotare incipiunt
ꝑsequendo uidelicet ihm. quia hec
fac̾et in sabbato. ꝑ sequebant᷑ autẽ
eum. quasi legis auctoritatẽ simul
et diuine oꝑationis exempla secu¬
ti: quia et dñs sex diebus mundi
ꝑfecta creatione. septimo requie¬

Expanded text:
digna poenitentiae castigatione mundigna poenitentiae castigatione mundemus; nec prius corpori medelam quaeramus quam nos ad interioris hominis puritatem pervenisse cognoverimus, ne forte exterius adhibitae curationi carnis obstet latens intrinsecus valetudo mentis. Discamus flagellis pii conditoris humiliter substerni, arbitrantes minus pati quam meremur, semper illius sententiae memores, quia beatus homo qui corripitur a Domino . Et ipse in Apocalypsi, Ego, inquit, quos amo arguo et castigo . Longaevo autem languenti interius exteriusque sanato, eodem et a flagellis apertae castigationis et a peccatis quibus haec merebatur erepto, Judaei e contra male intus languidi jam deterius aegrotare incipiunt, persequendo videlicet Jesum, quia haec faceret in sabbato. Persequebantur autem eum, quasi legis auctoritatem simul et divinae operationis exempla secuti: quia et Dominus sex diebus mundi perfecta creatione, septimo requie
Abbreviated transcription (Latin):
constantiȩ uirtute suꝑauit. Qd̃ itẽ
iusti ob custodiam humilitatisdis¬
ciplinȩ feriant᷑ egͥtudine: ostendit
apłs. qui ait. Et ne magnitudo re¬
uelationũ excollat me. datus ẽ mͥsti¬
mulus carnis meȩ. angls sathanȩ
qui mecolaphiret. Inde it̾um dicit.
q eius głam. ñ nulli sepe languescans:
ipse manifestat. qui de ceco nato scis¬
citantib discipłis ait. Neq hic pecca¬
uit neq parentes eiꝰ ut cecus nasc̾et᷑
s ut manifestent᷑ oꝑa dĩ in illo. Et
delataro languente sororib. infir¬
mitas inquit hec ñ ẽ ad mortẽ: s ꝓ
gła dĩ. ut glificet᷑ filius dĩꝑ eã. Ne¬
rum quia nob̃ utrum ꝓpt̾ augen¬
da merita bona. anꝓpt̾ mala mi¬
noranda pumam᷑ incertũ ẽ: curan¬
dum summoꝑe. ẽ ut quotiens
molestia corporali pulsamur. ad dis¬
cutienda ꝓtinus m̃tis nr̃e int̾na re¬
deamꝰ: et quicquid nos contra uolun¬
tatem coͣnͣditoris nr̃i egisse reꝑimus

Expanded text:
constantiae virtute superavit. Quod item constantiae virtute superavit. Quod item justi ob custodiam humilitatis disciplinae feriantur aegritudine, ostendit Apostolus qui ait: Et ne magnitudo revelationum extollat me, datus est mihi stimulus carnis meae angelus Satanae qui me colaphizet . Unde iterum dicit: mque ejus gloriam nonnulli saepe languescant, ipse manifestat, qui de caeco nato sciscitantibus discipulis ait: Neque hic peccavit, neque parentes ejus ut caecus nasceretur, sed ut manifestentur opera Dei in illo . Et de Lazaro languente sororibus, Infirmitas, inquit, haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eam . Verum quia nobis utrum propter augenda merita bona, an propter mala. minoranda puniamur incertum est, curandum summopere est ut quoties molestia corporali pulsamur, ad discutienda protinus mentis nostrae interna redeamus, et quidquid in nobis contra voluntatem auctoris nostri egisse reperimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tur corꝑis: testat᷑ hodierna lectio.
ubi sanatꝰ qui languebat audiuit
ecce sanꝰ factus es. iam noli peccare.
nedet̾ius tͥ aliquid contingat: te¬
statur et illa. in qua sanando para¬
litico dñs ait. Confide fili: remit¬
tunt᷑tͥ peccata tua. Qđ hi qͥ graui¬
orib st̃ flagitiis in uoluti. neq ad
ueniã uenire merent᷑. aliquotienᷤ
etiam in p̃senti mitium sempit̾ne
dampnationis accipiant: pena ꝓ¬
dit herodis regis: qui ob reatum
blasphemiȩ ante ocłos uiuentiũ con¬
sumptꝰ a u̾mib expirauit: illo utiq
post mortẽ ꝓꝑans. ubi u̾mis eius ñ
moreret᷑. et ignis ñ extingueret᷑. Q
iusti ad amplificandam patientiȩ
suȩ palinam. dolorib afficiant᷑ corpo¬
reis: beati iob indicat hystoria: cui
cum nullus eẽt similis suꝑ t̾rã penaᷤᷤ
corꝑis quas adu̾sariꝰ immanis graui¬
ores pot̾at excogitare. ñ ꝓdiluendis
reatib. s ꝓ augendis meritis. mira

Expanded text:
tur corporis, testatur hodierna lectio, tur corporis, testatur hodierna lectio, ubi sanatus qui languebat audivit: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat: testatur et illa in qua sanando paralytico Dominus ait: Confide, fili, remittuntur tibi peccata tua. Quod hi qui gravioribus sunt flagitiis involuti, neque ad veniam pervenire merentur, aliquoties etiam in praesenti initium sempiternae damnationis accipiant, poena prodit Herodis regis, qui ob reatum blasphemiae ante oculos viventium consumptus a vermibus exspiravit, illo utique post mortem properans, ubi vermis ejus non moreretur, et ignis ejus non exstingueretur. Quod justi ad amplificandam patientiae suae palmam doloribus afficiantur corporeis, beati Job indicat historia, cui cum nullus esset similis super terram, poenas corporis quas adversarius immanis graviores poterat excogitare, non pro diluendis reatibus, sed pro augendis meritis mira
Abbreviated transcription (Latin):
in templo quẽ sanauerat dñs. art
illi. Ecce sanꝰ factus es iam noli pec¬
care: ne det̾uis tͥ aliquid contingat.
Quib u̾bis aꝑte monstrat᷑. quia ꝓpt̾
peccata languebat: nec nͥdimissis
eisdem poterat sanari. S qui foris
ab infirmitate. ipse etiã intus salua¬
unt a scelere: unde et caute p̃monuit
ne ampliꝰ peccando grauioris fibi sen¬
tentiam damnationis contraheret.
Qđ ñ ita sentiendum ẽ: quasi om̃ĩqͥ
infirmat᷑. ob peccata infirmet᷑. Qnq
et enĩ modis in scͥpturis infirmitas
reꝑitur: peccatorib uidelicet ut uł
corrigant᷑ ꝑ penitentiã: ut si corrigi
ñ merent᷑ etiam in hac uita qualit̾
et̾na morte damnandi fint appare¬
at: iustis uͦ ut uł maiorẽ patientiȩ
palmã ꝑcipiant: uł infirmitatib
admoniti. humiliꝰ iusticiȩ m̾itum
seruent. Plerisq autẽ ob hoc aliquo¬
ties infirmitas dat᷑ carnis: ut in eoꝵ
qd peccatores ob querendã m̃tis
incolumitatẽ. infirmitate plectã¬

Expanded text:
mplo quem sanaverat Dominus, ait illi: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. Quibus verbis aperte monstratur quia propter peccata languebat, nec nisi dimissis eisdem poterat sanari: sed qui foris ab infirmitate, ipse etiam intus salvavit a scelere: unde et caute praemonuit ne amplius peccando gravioris sibi sententiam damnationis contraheret: quod non ita sentiendum est, quasi omnis qui infirmatur ob peccata infirmetur; quinque etenim modis in Scripturis infirmitas reperitur: peccatoribus videlicet, ut vel corrigantur per poenitentiam, vel si corrigi non merentur, etiam in hac vita qualiter aeterna morte damnandi sint appareat; justis vero, ut vel majorem patientiae palmam percipiant, vel infirmitatibus admoniti humilius justitiae meritum servent. Plerisque autem ob hoc aliquoties infirmitas datur carnis, ut in eoruquod peccatores ob quaerendam mentis incolumitatem infirmitate plectan