comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ intelligendũ ẽ. Uñ qui adulteriũ dic̃ bo¬
nũ bonum eẽ: recte arguit᷑ illa uoce ꝓpħica.
Quiuͦ ipsũ hominẽ dicit bonũ quẽ putat ca¬
stũ nesciens adult̾iũ: ñ in doctrina rerũbonaꝵ
et malaꝵ s in occultis humanoꝵ fallit᷑ moꝵ uocats
hominẽ bonum in quo putat eẽ quod eẽ non
dubitat bonum: et dicens malum adulte¬
rum et bonum castum: s hunc bonũ diceis.
nesciendo adulterum eẽ non castũ. Porro si
ꝑerrorem euadit quisq ꝑniciem. sicut su¬
ꝑius dixi nobis in itinere contigisse: etiam
boni aliquid homini errore confertur. S
cum dico inquib dam reb nullo malo ali¬
quem uł ñ nullo etiam bono falli: ñ ipsũ
errorem dico nullũ malũ uł nonnullũ bo¬
num: s malum quo ñ uenit᷑. uł bonũ qͦ
uenitur errando: id est ex ipso errore quid
ñ eueniat. uł quid ꝓueniat. Nam ipse
pseipsum error aut̃ magnum in re ma¬
gna. aut paruum in re parua: tamenẽ sẽꝑ

Expanded text:
lterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis humanorum fallitur morum; vocans hominem bonum, in quo putat esse quod esse non dubitat bonum, et dicens malum adulterum et bonum castum: sed hunc bonum dicens, nesciendo adulterum esse, non castum. Porro si per errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est
Abbreviated transcription (Latin):
nem de suꝑna celesti habitatione deiectis:
residuus numerus angłoꝵ in eterna cum dõ
beatitudine et sanctitate ꝑmansit. Neq enĩ
ex uno angło lapsoatq damnato cȩteriꝓpa¬
gati sunt. ut eossicut homines originale ma¬
lum ob noxie successionis uinculis obligaret.
atq uniuersos traheret ad debitas penas: s
co qui diabolus factus ẽ cum sociis impietatis
elato. et ipsa cum eis elatione ꝓstrato. cȩteri
pia obedientia dnõ cohescrunt: accipientes
etiam quod illi non habuerunt. certam scien¬
tiam: qua eẽnt de sua sempiterna et nunquã
casura stabilitate securi. Placuit itaq uniuer¬

Expanded text:
nem de superna coelesti habitatione dejectis, nem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerus angelorum in aeterna cum Deo beatitudine et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate securi. CAPUT XXIX. In
Abbreviated transcription (Latin):
getare sensus alimenta donare. Melius enĩ
iudicauit de malis benefacere: quã mala
nulla eẽ ꝑmittere. Et siquidem in meliꝰ ho¬
minũ reformationẽ nullam prorsus eẽ uo¬
luisset. sicut impioꝵ nulla ẽ angłoꝵ: non¬
ne merito fieret. ut natura quȩ dm̃ deseru¬
it quȩ p̾ceptum sui creatoris quod eusto¬
dire facillime potuit sua male utens po¬
testate. calcauit atq transgressa ẽ. quȩ inse
sui conditoris imaginem ab eius lumine
contumaciter auersa ui olauit:que salubrẽ
seruitutem ab eius legib male libero abru¬
pit arbitrio. uniuersa inȩternum desere¬
retur ab eo. & ꝓsuo merito pȩnam penderet
sempiternam: Plane ita faceret. si tantum
iustus non etiam misericors ẽẽt: suamq in¬
debitam misericordiam multo cuidentiꝰ inin¬
dignoꝵ potius liberatione monstraret. xxui
Inoelis igitur aliquib impia suꝑbia de¬
serentib dm̃. et in huius aeris imã caligi¬

Expanded text:
getare sensus, alimenta donare. Melius enim getare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstngelis igitur aliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caligi
Abbreviated transcription (Latin):
cium. Sic ꝑ unum hominẽ peccatũ intra¬
uit in mundũ. et ꝑpeccatum mors: et ita
in om̃s homines ꝑtransut. in quo om̃s pec¬
cauerunt. Mundum quippe appellauit eo
loco apłs uniuersum genus humanũ.xxuii¬
ta gͦ se reshabebat. Iacebat enim in malis
uł etiam uoluebatur. et de malis in mala
p̃cipitabatur. totius generis humani mas¬
sa damnata: et adiuncta parti eoꝵ qui pecca¬
uerant angłoꝵ. luebat impiȩ desertionis di
gnissimas penas. Ad iram quippe dei ꝑti¬
net iustam quicquid cȩca et indomita con¬
cupiscentia faciunt libenter mali. et quic¬
quid manifestis aꝑtisq pęnis paciunt᷑ in¬
uiti: non sane creatoris desistente bonitate.
et malis angłis sub ministrare uitam uiua¬
cemq potentiam. quȩ sub ministratio si au¬
ferant᷑ interibunt: et hominũ quamuis de
ꝓpagine uiciata damnataq nascentiũ.
formare et animare semina et ordinare membͣ
ꝑ locorum uarietates: ꝑ temporum spacia ue¬

Expanded text:
cium. Sic per unum hominem peccatum intracium. Sic per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omcaverunt : mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebat: jacebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parti eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae subministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium, formare semina et animare, ordinare membra, per temporum aetates, per locorum spatia ve
Abbreviated transcription (Latin):
suis non potuit amittere beatitudinis appe¬
titum. Uerum hȩc communia mala sunt et
hominũ et angłoꝵ: ꝓ sua malicia dñi iusti¬
cia damnatoꝵ. S homo habet et penam
ꝓpriam: qua etiam corporis morte punitꝰ ẽ.
Mortis ei quippe suppliciũ ds̃ cõminatꝰ fue¬
rat si peccaret:sic eũ munerans libero arbi¬
trio. ut tamen regeret imꝑio. terreret exitio:
atq in paradysi felicitate tanquam inum¬
bra uite. unde iusticia custodita in meliora
quoq suam quã peccando inse tanꝗͣ. in ra¬
dice uiciauerat. pęna mortis et damnationis
obstrinxit: ut quicquid prolis ex illo et si¬
mul damnata ꝑquam peccauerat conuge.
ꝑ carnalem concupiscentiam inqua in obe¬
dientiȩ pena similis retributa ẽ nasceret᷑.
traheret originale peccatum: quo traheret᷑
ꝑ errores doloresq diuersos ad illud extremũ
cum desertorib angłis uiciatorib et posses¬
soribus et consortibus suis sine fine suppli¬

Expanded text:
suis non potuit amittere beatitudinis appesuis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero arbitrio, ut tamen regeret imperio, terreret exitio; atque in paradisi felicitate tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit: ut quidquid prolis ex illo et simul damnata per quam peccaverat conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus et possessoribus et consortibus suis sine fine suppli
Abbreviated transcription (Latin):
tractatis. qm̃ causȩ cognoscende sunt
rerũ bonarum et malarũ. quantum uiȩ
satis ẽ quȩ nosꝑducat ad regnum. ubi erit
uita ꝑpetua sine morte. sine errore ueritas.¬
Sꝰ sine ꝑturbatione felicitas: nequa quã du¬
bitare debemus. rerum quȩ ad nos ꝑtinent
bonarũ. causam non eẽ nisibonitatẽ dei: ma¬
larũ uͦ ab immutabili bono deficientẽ boni
mutabilis uoluntatẽ. prius angłi. hominis¬
rationalis malum: il est prima pͥuatio
¶boni. Deinde iam nolentib sub intrauit
ignorantia rerũ agendarũ. et concupiscen¬
tia noxiarum: quib comites sub inferunt᷑
error et dolor. Quȩ duo mala quando im¬
minentia sentiunt᷑: ea fugitantis animi
motus. uocatur metus. Porro animꝰ cum
adipiscitur concupita quamuis ꝑniciosa
uł inania. qm̃ id errore non sentit. ut dele¬
ctatione morbida uincitur: uana etiã
leticia uentilatur. Exhismorboꝵ non u¬
bertatis. s indigendie tanquam fontib
omnis miseria naturȩ rationalis emanat.

Expanded text:
actatis, quoniam causae cognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, hominisrationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis emanat.
Abbreviated transcription (Latin):
pronobis peccatum fecit ds̃. cui reconcili¬
andi sumus: hoc est sacrificium pro pecca¬
tis. ꝑ quod reconciliari ualeremꝰ. Ipse est gͦ
peccatum. ut nos iusticia. nec nr̃a. s dei. nec
innobis s in ipso: sicut ipse peccatũ. non
suũ s nrm. nec inse. s in nobis constitutũ.
similitudinem carnis peccati inqua cruci¬
fixus est demonstrauit. xlii.¬
t qm̃ peccatum ei non merat: ita quodã
modo peccato moreret᷑. dum moritur carni
in qua erat similitudo peccadi. Et cũ scđm ue
tustatem peccati nunquã ipse uixisset: no¬
stram ex morte ueteri qua in peccato mortui
fueramꝰ reuiuiscentẽ uitam nouam sua re
bis celebratur magnũ baptismatis sacra¬
mentũ: ut quicunq ad istam ꝑtinent
grãm moriantur peccato. sicut ipse pecca¬
to mortuus ẽe dicitur. quia mortuus est
carni. hoc est peccati similitudini. et ui¬
uant a lauachro renascendo. sicut ipse a
sepulchro resurgendo: quamlibet cor¬

Expanded text:
pro nobis peccatum fecit Deus, cui reconcilipro nobis peccatum fecit Deus, cui reconciliandi sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dum moritur carni, in qua erat similitudo peccati; et cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus, reviviscentem vitam novam sua resbis celebratur, magnum Baptismatis sacramentum, ut quicumque ad istam pertinent gratiam, moriantur peccato, sicut ipse peccato mortuus dicitur, quia mortuus est carni, hoc est, peccati similitudini: et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet cor
Abbreviated transcription (Latin):
lla igitur uoluptate carnalis concupi¬
scentiȩ seminatus siue conceptus. et idõ
nullũ peccatum originaliter trahens. dei
quoq grã uerbo patris unigenito non grã
filio s natura inunitate ꝑsonȩ.modomi¬
rabili et ineffabili adiunctus atq concre¬
tus. et ideo nullũ peccatum ipse cõmittens:
tamen ꝓpt̾ similitudinẽ carnis peccati in
qua uenerat. dictus ẽ et ipse peccatũ. sacrifi¬
candus ad diluenda peccata. Inueteri qͥp¬
pe lege peccata uocabantur sacrificia pro
peccatis: quod uere iste factus ẽ. cuiꝰ umbrȩ
erant illa. Hinc apłs cum dixisset obsecra¬
mus ꝓ xp̃o reconciliari deo: continuo sub¬
iunxit atq ait. Eum qui non nouerat pec¬
catum. ꝓ nob̃ peccatum fecit: ut nos simꝰ
iusticia dei in ipso. Non ait ut inquibꝰdã
mendosis codicib legitur. is qui ñ noue¬
rat peccatum. ꝓ nobis peccatũ fecit. tan¬
quam ꝓnobis xp̃c ipse peccauerit: s ait.
eum qui non nouerat peccatum id est xp̃m.

Expanded text:
lla igitur voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset, Obsecramus pro Christo reconciliari Deo; continuo subjunxit atque ait: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Non ait, ut in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse peccaverit: sed ait, Eum qui non noverat peccatum, id est Christum,
Abbreviated transcription (Latin):
filius dei.Non duo filudei ds̃ et homo:
s unus dei filius. Ds̃ sine initio. Homo
factum ẽ ut homo xp̃c nullum posset ha
bere peccatum: Sic et eius matrẽ angłs
salutauit: quando ei futurum nunciauit
hunc partum. Aue inquit grã plena. Et
paulopost. Inuenisti ait grãm apud dm̃.¬
Et hȩc quidem grã plena. et inuenisse apud
dm̃ grãm dicitur: ut domini sui immo om¬
nium domini mater eẽt. De ipso autem xͦ
ioħs ȩuangłista cum dixisset. et uerbũ caro
factum ẽ et habitauit innobis: et uidimꝰ
inquit głam eius głam quasi unigeniti
apatre. plenũ grã et ueritate. Quod ait
uerbum caro factum ẽ: hoc est plenũ grã.¬
Et quod ait głam unigeniti a patre: Hoc ẽ¬
plenum ueritate. Ueritas quippe ipsa uni¬
genitus dei filius non grã s natura. grã
suscepit hominem tanta unitate ꝑsonȩ:
ut idem ipse eẽt etiam hominis filiꝰ.xxxuii.i
est: quod quidem et ipsum ẽ ȩquale donan¬

Expanded text:
Filius: non duo filii Dei Deus et homo, Filius: non duo filii Dei Deus et homo, sed unus Dei Filius; Deus sine initio, homo Hic omnino granditer et evidenter Dei gratia bere peccatum. Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum nuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: InEt haec quidem gratia plena, et invenisse apud Deum gratiam dicitur, ut Domini sui, imo omnium Domini mater esset. De ipso autem Christo Joannes evangelista cum dixisset, Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; Et vidimus, inquit, gloriam ejus quasi unigenia Patre, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis Filius. Idem est, quod quidem et ipsum est aequale donan
Abbreviated transcription (Latin):
roinde xp̃c iħc dei filius: est et ds̃ et
homo. Ds̃ ante omnia secula: homo
in nr̃o seculo. Ds̃. quia dei uerbum: ds̃ e¬
nim erat uerbum.Homo autem: quia in
unitate ꝑsone accessit uerbo anima ratio¬
nalis et caro. Quo circa inquantum ds̃ ẽ:
ipse et pater unum sunt. In quantũ autẽ
homo ẽ: pater maior ẽ illo. Cum enĩ eẽt
unicus dei filius non grã sed natura: ut eẽt
etiam plenus grã. factus ẽ et hominis fi¬
lius. Idem ipse utrunq ex utroq unus xp̃c:
quia cum informa dei ec̃t ñ rapinã arbitra¬
tus ẽ quod natura erat: id est ẽẽ se cqualẽ
dõ. Exinaniuit autẽ se accipiens formã
serui: non amittens uł minuens formã dei.
Ac ꝑhoc et minor ẽ factus. et mansit ȩqua¬
lis: utrunq unus sicut dictum ẽ. S ali¬
ud ꝓpter uerbum: aliud ꝓpter hominẽ.
Propt̃ uerbum. equalis patri: ꝓpter ho¬
minẽ minor. Unus dei filius: idemq ho¬
minis filius. Unus hominis filius: idẽq

Expanded text:
ristus Jesus Dei Filius, est et Deus et homo. Deus ante omnia saecula, homo in nostro saeculo. Deus, quia Dei Verbum; Deus enim erat Verbum : homo autem, quia in unitatem personae accessit Verbo anima rationalis et caro. Quocirca in quantum Deus est, ipse et Pater unum sunt : in quantum autem homo est, Pater major est illo . Cum enim esset unicus Dei Filius, non gratia, sed natura, ut esset etiam plenus gratia, factus est et hominis filius: idemque ipse utrumque ex utroque unus Christus. Quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est, quod natura erat, id est, esse aequalis Deo. Exinanivit autem se, accipiens formam servi , non amittens vel minuens formam Dei. Ac per hoc et minor est factus, et mansit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter hominem: propter Verbum aequalis Patri, propter hominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit. qm̃ longum ẽ. et tu remeare festi¬
nas ꝓsecutiones nr̃as ante occulos eoꝵ qui
legere uoluerint. quanta potero ꝑspicui¬
tate constituam: et te ueteris quidem testi¬
moniis. falsa tamen urã doginata ꝓbare
uoluisse. uelis nolis ostendam. Et al ia
Maximinus. Cum explicueris hunc libel¬
lum. et adme transmiseris: si non ad omĩa
responsum dedero: tunc ero culpabilis.

Expanded text:
voluerit, quoniam longum est, et tu remeare festivoluerit, quoniam longum est, et tu remeare festinas, prosecutiones nostras ante oculos eorum qui legere voluerint, quanta potero perspicuitate constituam, et te veris quidem testimoniis divinis, falsa tamen vestra dogmata probare voluisse, velis nolis, ostendam. Et alia mMaximinus: Cum explicueris hunc libellum, et ad me transmiseris, si non ad omnia responsum dedero, tunc ero culpabilis.
Abbreviated transcription (Latin):
do. Et scisutiq dixisse ꝓpħam: nisi cre¬
dideritis non intelligitis. Cum gͦ audis
dñs ds̃ tuus. dñs unus ẽ: noli duos do¬
minos deos facere patrem et filiũ. Et cũ
audis. nescitis quia corpora ura templũ
in uobis ẽ sp̃s scĩ quem habetis a dõ: et
ritum sc̃m: ne templum creaturȩ facias mem¬
bra creatoris. Prius crede istos tres et insuissin¬
gulis ꝑsonis tres eẽ. et tamen simul non tres
dominos dõs. s unum dñm dm̃ eẽ: et dabit
credenti et oranti ipse dominus intellectum:
ut id quod credifetiam uidere. id est intelli¬
gere merearis. Nam considera diligenter
omnia quȩ ꝓlixa disputatione dixisti: et ui¬
debis ex hoc errore descendere quo facitis du¬
os dominos dõs. contra clarissimam uocem
gas dm̃ spm̃ scm̃: cuius sc̃m negare non potes
templum. Hȩc interim post collationem
nrãm. qua p̃sentes alternatim locuti sumꝰ:
te ad monuisse suffecerit. Si autem dñs

Expanded text:
do. Et scis utique dixisse prophetam, Nisi credo. Et scis utique dixisse prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis . Cum ergo audis, Dominus Deus tuus, Dominus unus est; noli duos dominos deos facere, Patrem et Filium. Et cum audis, Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti quem habetis a Deo; et ritum sanctum, ne templum creaturae facias membra Creatoris. Prius crede istos tres, et in suis singulis personis tres esse, et tamen simul non tres dominos deos, sed unum Dominum Deum esse: et dabit credenti et oranti ipse Dominus intellectum, ut id quod credis, etiam videre, id est, intelligere merearis. Nam considera diligenter omnia, quae prolixa disputatione dixisti, et videbis ex hoc errore descendere, quo facitis duos dominos deos, contra clarissimam vocem iritum sanctum, cujus sanctum negare non potestis templum. Haec interim post Collationem nostram, qua praesentes alternatim locuti sumus, te admonuisse suffecerit: si autem Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
audire dñs ds̃ tuus dñs unusẽ. et contra
me clamatis. domini deinr̃i dni duo st̃:
Nunquid hoc faceretis. siisrł eẽ uelletis:
Cum hoc gͦ nomen interpretet᷑ homo uidees
dm̃: rogote da ueniam: si tu non uis ego
uolo eẽ isrt.uoloquippe in eoꝵ consortio com¬
putari: quib donatur uidere dm̃. Et grãs
illi agimus. quia nos fecit uidere nunc
ꝑ speculum et in enigmate᷑. cunc autẽ fa¬
cie ad faciem: sicut apłs dicit. Uidemus
itaq donante ipso. et si adhuc ꝑspeculũ¬
et in enigmate: tamen uidemus. quo¬
modo inter se non sint duo ista contraria:
ut et alius pater sit. alius filius. alius sps̃
sc̃s: et tamen hitres simulunus sit dñs ds̃.
Ego sicut potui. ut hoc etiam tu uideres:
s resistere maluisti: quia isrł eẽ noliustĩ.
S si hoc uidere adhuc forsitan non po¬
tes: crede. et uidebis. Intelligendo enim
uidentur ista: non oculis carnis intuen¬

Expanded text:
audire, Dominus Deus tuus, Dominus unus est; sed contra audire, Dominus Deus tuus, Dominus unus est; sed contra me clamatis, Domini dii nostri domini duo sunt? Numquid hoc faceretis, si Israel esse velletis? Cum hoc ergo nomen interpretetur, Homo videns Deum; rogo te, da veniam, si tu non vis, ego volo esse Israel. Volo quippe in eorum consortio computari, quibus donatur videre Deum. Et gratias illi agimus, quia facit nos videre nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, sicut Apostolus dicit . Videmus itaque donante ipso, etsi adhuc per speculum in aenigmate, tamen videmus, quomodo inter se non sint duo ista contraria, ut et alius Pater sit, alius Filius, alius Spiritus sanctus, et tamen hi tres simul unus sit Dominus Deus. Egi, sicut potui, ut hoc etiam tu videres: sed resistere maluisti, quia Israel esse noluisti. Sed si hoc videre adhuc forsitan non potes, crede et videbis. Intelligendo enim videntur ista non oculis carnis intuen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinuisse: quib necessarium tempus ab¬
sumeres: quasi nobis abste ꝓbandũ eẽt:
quod et nos eẽ uerũ fatemur. Non enĩ
dicimus ipsum eẽ patrem qui ẽ filius:
aut ipsum eẽ patrem uł filium: qui est
in ipsa trinitate sp̃s sc̃s. Prorsus alius est
dõs. unum magnum alterũ maiorem. u¬
num bonum alterũ meliorem. unũ sapien¬
tem alterum sapientiorem. unum clemen¬
tem alterũ clementiorem. unũ potentẽ alte¬
rum potentiorem. unum inuisibilem. alte¬
rũ inuisibiliorem. unũ uerũ. alterũ ueriorẽ.
et siquid aliud isto modo te sentire monstra¬
sti. ut duos dños deosnos habere suaderes:
si hoc gͦ dixerimus: arguet nos ipse ds̃. di¬
cens quod iam cõmemoraui. audi isrł: dñs
ds̃ tuus. dñsunus ẽ. Tanquam dicat nob̃.
filii hominum usq: quo graues corde:Ut¬
quid diligitis uanitatem de queritis menda¬
cium: Ut quid uobis facitis duos dnõs dõs:
Quare me clamantẽ audi isrł.nonuultis

Expanded text:
pertinuisse, quibus necessarium tempus abpertinuisse, quibus necessarium tempus absumeres: quasi nobis abs te probandum esset, quod et nos esse verum fatemur. Non enim dicimus ipsum esse Patrem qui est Filius, aut ipsum esse Patrem vel Filium qui est in ipsa Trinitate Spiritus sanctus. Prorsus alius est deos; unum magnum, alterum majorem; unum bonum, alterum meliorem; unum sapientem, alterum sapientiorem; unum clementem, alterum clementiorem; unum potentem, alterum potentiorem; unum invisibilem, alterum invisibiliorem; unum verum, alterum veriorem; et si quid aliud isto modo te sentire monstrasti, ut duos dominos deos nos habere suaderes: si hoc ergo dixerimus, arguet nos ipse Deus, dicens, quod jam commemoravi, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est. Tanquam dicat nobis: Filii hominum, usquequo graves corde? utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? Utquid vobis facitis duos dominos deos? quare me clamantem, Audi, Israel, non vultis
Abbreviated transcription (Latin):
nis scripturis: si alicubi rescriptam lectio¬
nem ꝓtuleris. Nos enim diuinarũ scrip¬
turarum optamus inueniri discipuli.
dixisti:. non scđm timorem dei. S homini¬
b quib donat ds̃ intellectum. satisapparet
qui loquatur scðm timorem dci. utrũ qui obe¬
ranter audimus. et fideliter p̃dicamus: an
ille quihoc sic audire non uult. ut duos
dominos deos cẽ contendat: atq ita intro¬
ducendo duos deos et duos dnos: ostendat
se non timere unum dnm̃ dm̃ dicentẽ: audi
isrł: dñs ds̃ tuus. dñs unus ẽ. Scis audem
sermonẽ tuũ ꝓlixissimum occupasse nob̃
dempora. quib respondere possimus: et
tantum dieiremansisse. quantũ omĩno
non suffecerit: ut ea que dixisti saltm no¬
bis relegerent᷑. Noueris tamen omnia qͤ
ꝓtulisti. ut ꝓbares dm̃ esse filium dei. et
magnum dm̃. et natum eẽ expatre. et ali¬
um eẽ ipsum. et alium ẽẽ patrẽ. qm̃ non ẽ
pader ipse qui filius. ad ingentes moras

Expanded text:
nis Scripturis, si alicubi scriptam lectionis Scripturis, si alicubi scriptam lectionem protuleris, nos divinarum Scripturarum optamus inveniri discipuli.dixisti, non secundum timorem Dei: sed hominibus, quibus donat Deus intellectum, satis apparet quis loquatur secundum timorem Dei; utrum qui oberanter audimus, et fideliter praedicamus: an ille qui hoc sic audire non vult, ut duos dominos duos deos esse contendat; atque ita introducendo duos deos et duos dominos, ostendat se non timere unum Dominum Deum dicentem, Audi, Israel; Dominus Deus tuus, Dominus unus est. Scis autem sermonem tuum prolixissimum occupasse nobis tempora quibus respondere possemus, et tantum diei remansisse, quantum omnino non sufficeret, ut ea quae dixisti, saltem nobis relegerentur. Noveris tamen omnia quae protulisti, ut probares Deum esse Filium Dei, et magnum Deum, et natum esse ex Patre, et alium esse ipsum et alium esse Patrem, quoniam non est Pater ipse qui Filius, ad ingentes moras
Abbreviated transcription (Latin):
nipotentis dei ꝓsecutus sum. Etiam et ip¬
se licet alio ꝓposito. attamen tuis uerbis
affirmasti quod sp̃s sc̃s inspecie columbȩ
sit uisus. nec non et in specie ignis: filius
sane in forma hominis. Pater autem neq
inspeciȩ columbȩ. nec informa hominis:
nec aliquando uertit se informas. S nec
aliquando uertitur: de quo scriptum ẽ.
Ego sum qui sum: &. ñ sum mutatus. filiꝰ
sane informa dei constitutus: iam ut ip¬
se ꝓtulisti formam serui accepit: qͦd non pa¬
ter. Sp̃s ȩque sc̃s suscepit. speciem colũbȩ:
quam non suscepit pater. Scito quia gͦ unꝰ
est inuisibilis: unus etiam incapabilis. atq
immensus. Oro et opto discipulus eẽ diui-¬
narumscripturarũ. Nam et suꝑius credo
religionem tuam retinere. quod sic dedi re¬
sponsum: quasiꝓtuleris quod pater et filiꝰ
et sp̃s sc̃s unam habeant uirtutẽ: unã sub¬
stantiam. unam deitatem: unam maiesta¬
tem. unam głam. Si affirmaueris de dui¬

Expanded text:
nipotentis Dei prosecutus sum. Etiam et ipnipotentis Dei prosecutus sum. Etiam et ipse, licet alio proposito, attamen tuis verbis affirmasti, quod Spiritus sanctus in specie columbae sit visus, necnon in specie ignis : Filius sane, in forma hominis: Pater autem, neque in specie columbae, nec in forma hominis; nec aliquando vertit se in formas, sed nec aliquando vertetur: de quo scriptum est, Ego sum qui sum, et non sum mutatus . Filius sane in forma Dei constitutus jam, ut ipse protulisti, formam servi accepit, quod non Pater: Spiritus aeque sanctus suscepit speciem columbae, quam non suscepit Pater. Scito ergo, quia unus est invisibilis, unus etiam incapabilis atque immensus. Oro et opto discipulus esse divinarum Scripturarum: nam et superius credo retinere Religionem tuam, quod sic dedi responsum, quia si protuleris quod Pater et Filius et Spiritus sanctus unam habeant virtutem, unam substantiam, unam deitatem, unam majestatem, unam gloriam; si affirmaveris de divi
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ tuũ: hoc ẽ homo uidensdm̃. Hunc et
De hoc apłi dicebant. Et uidimus głam eiꝰ:
głam tanquam unigeniti apatre.Cȩterũ
si ut ipse conaris pater uisus ẽe asseratur:
mendacessunt apud uos om̃s scripturȩ.
Nam deniq inuisibilem patrem paulus p̃¬
dicat: et dñs in ȩuangłio affirmat. Sepius
nos accusas: quod audenter atq p̃sument̃
ea quȩ non sunt dicenda. anobis dicantur.
Quod quidem in arbitrio erit legentium ꝓ¬
bare. Nec enimsic loquimur. ut atuis lau¬
dem consequamur: s studio colligende fr̃¬
nitatis quȩ nob̃cum ẽ. aut obquam forte et
ipse ꝓuocare nos dignatus es. ut responsũ
demus: ut in nobis illi notati. si tuȩ consen¬
tiam ut dixerim ꝓfessioni. necesse fuit me
ꝓpter timorem dei dare tibi responsum.
Siquidem non tantum uerbis me nudare
conatus es a discipulatu eoꝵ: uerũ etiam et
tractatum tuum dedisti: ad qͦd necesse ẽ
me respondere: ea quȩ de inuisibilitate om¬

Expanded text:
nomen tuum , hoc est, Homo videns Deum. Hunc et nomen tuum , hoc est, Homo videns Deum. Hunc et De hoc Apostoli dicebant: Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre . Caeterum si, ut ipse conaris, Pater visus esse asseratur, mendaces sunt apud vos omnes Scripturae. Nam denique invisibilem Patrem Paulus praedicat , et Dominus in Evangelio affirmat . Saepius nos accusas, quod audenter atque praesumenter ea quae non sunt dicenda a nobis dicantur, quod quidem in arbitrio erit legentium probare. Nec enim sic loquimur, ut alicujus laudem consequamur; sed studio colligendae fraternitatis, quae nobiscum est: aut ob quam forte et ipse provocare nos dignatus es, ut responsum demus, ut in nobis illi denotati sic tuae consentiant, ut dixerim, professioni, necesse fuit me propter timorem Dei dare tibi responsum. Siquidem non tantum verbis me nudare conatus es a discipulatu eorum; verum etiam et tractatum tuum dedisti, ad quod necesse est me respondere ea quae de invisibilitate om
Abbreviated transcription (Latin):
bulantis inparadiso. et abscondime:. quia
nudus eram. Habes utiq quod ds̃ dixit ei.
Et quis indicauit tibi quia nudus eras: ni¬
si de ligno de quo p̃ceperam tibi ne mandu¬
cares ex eo manducasti: Hic ds̃ et abrahe
uisus est. Et quia filius uisus ẽ abrahe si
uis credere: utiq ipse unigenitus ds̃ in scõ
affirmauit ȩuangłio: dicens sic. Abrahã
pater ur̃ exultauit ut uideret diem meũ:
et uidit. et gauisus ẽ. Hic enĩ filius et ia¬
cob uisus ẽ. Qui infigura qua erat uentu¬
rus id est hominis. ante p̃dicatus: collu¬
cdasse cum iacob inuenitur. Unde et dice
bat iacob. Uidi dñm facie ad faciem: et sal¬
ua facta ẽ animamea. Et loci ipsius uoca¬
bulum: nuncupatũ ẽ uisio dei. Hoc ipsũ
affirmans utiq ds̃. qui in p̃dicatione collu¬
ctabatur cumiacob: quod in passione xp̃i in
pletum uidemus. Ait enim ad ipsum iacob.
Iam non uocabit᷑ nom̃ tuum iacob: s isrł erit

Expanded text:
bulantis in paradiso, et abscondi me, quia bulantis in paradiso, et abscondi me, quia nudus eram. Habes utique quod Deus dixit ei, Et quis tibi indicavit quia nudus eras, nisi de ligno de quo praeceperam tibi ne manducares, ex eo manducasti ? Hic Deus et Abrahae visus est : et quia Filius visus est Abrahae, si vis credere, utique ipse unigenitus Deus in sancto affirmavit Evangelio, dicens sic: Abraham pater vester exsultavit ut videret diem meum, et vidit, et gavisus est . Hic etiam Filius a Jacob visus est, qui in figura qua erat venturus, id est, hominis, ante praemeditatus colluctasse cum Jacob invenitur. Unde et Jacob di Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea. Et loci ipsius vocabulum nuncupatum est, Visio Dei. Hoc ipsum affirmans utique Deus, qui in praemeditatione colluctabatur cum Jacob, quod in passione Christi impletum videmus. Ait enim ad ipsum Jacob, Jam non vocabitur nomen tuum Jacob, sed Israel erit
Abbreviated transcription (Latin):
non pater qui est inuisibilis: ne si dicamus
patrem uisum fuisse: apłin reddamus men¬
dacem qui ait.Quem uidit hominũ nemo:
neq uidere potest. Et nonsolum inueni¬
mur nouo resistere testamento: uerũ etiã
et ueteri parimodo contrarii inuenimur.
Deniq sic ait moyses. Nonpotest quisquã
dm̃ uidere: et uiuere. Ipse sane moy ses de¬
scripsit in geneseos libro: quod ab illo pri¬
mohomine adam usq ad ipsam incarna¬
tionem. semꝑ filius uisus est Nam sitesti¬
monia queris: utiq habes positum patrẽ
ad filium dicentem: faciamus hominem
ad imaginem et similitudinem nr̃am. Se¬
quitur. Et fecit ds̃ hominem. Quis utiq
ds̃. nisi filius: Hoc utiq & tu in tuis tracta¬
tibus exposuisti. Iste gͦ filius qui est ꝓpħa
sui genitoris: dicebat. Non est bonum esse
hominẽ solum: faciamus ei ad iutoriũ scđ̃m
se. Iste filius. ade ẽ uisus: scđm qđ legimus
adam dicentem. Uocem tuam audiui am¬

Expanded text:
non Pater, qui invisibilis est: ne si dicamus non Pater, qui invisibilis est: ne si dicamus Patrem visum fuisse, Apostolum reddamus mendacem, qui ait, Quem vidit hominum nemo, neque videre potest . Et non solum invenimur Novo resistere Testamento, verum etiam et Veteri pari modo contrarii invenimur. Denique sic ait Moyses: Non potest quisque Deum videre et vivere . Ipse sane Moyses descripsit in libro Geneseos, quod ab illo primo homine Adam usque ad ipsam incarnationem semper Filius visus est. Nam si testimonia quaeris, utique habes positum Patrem ad Filium dicentem: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Sequitur: Et fecit Deus hominem . Quis utique Deus, nisi Filius? Hoc utique et tu in tuis tractatibus exposuisti. Iste ergo Filius qui est propheta sui genitoris, qui et dicebat, Non est bonum solum esse hominem; faciamus ei adjutorium secundum se : iste Filius Adae est visus, secundum quod legimus Adam dicentem, Vocem tuam audivi am
Abbreviated transcription (Latin):
credendum ẽ: quia quiuidet filium. ꝑfi
lium uidet et intelligit patrem. Propter
formam serui maiorem patrem professus
es: qđ michi nimiũ stultum ẽẽ uidctur.
Scimus enim quod et ipse ꝓtulisti: qͦd in
forma serui etiam angelis minor ẽ factus.
Nec enim satis ingłam dei profusus es:qͥa
forma seruimaiorem patrem profiteris.
Ad formam serus angłi maiores sunt. Nec
enim obhoc uenit xp̃cut nos instrueret:
qͦd ad formam serui maior ẽ pader. S idõ
ueritas adnos uenit: ut utiq doceret nos
atq instrueret. quod pater filio maior ẽ:
&o hoc filio qui magnus ds est. Nos enim
sic glorificamus patrem. ut magno dõ maio¬
rem illum ꝓfiteamur: ut alto sublimiorem
annunciemus. Sin uero hoc iste ẽ debitus
honor dõ. ut forma seruili maior sit pater.
tu uideris. Dicis quod se diuinitas patri¬
b ostendit: et paulo ante ꝓsecutus es. qđ uti¬
q diuinitas sit inuisibilis. Ostendit se fane

Expanded text:
credendum est quia qui videt Filium, per credendum est quia qui videt Filium, per Filium videt et intelligit Patrem. 25. Propter formam servi, majorem Patrem professus es: quod mihi nimium stultum esse videtur. Scimus enim, quod et ipse protulisti, in forma servi etiam eum Angelis minorem factum. Nec enim satis in gloriam Dei profusus es, qui ad formam servi majorem Patrem profiteris. Ad formam servi et Angeli majores sunt. Nec enim ad hoc venit Christus, ut nos instrueret quod ad formam servi major est Pater: sed ideo Veritas ad nos venit, ut utique doceret nos, atque instrueret, quod Pater Filio major est, et hoc Filio qui magnus est Deus. Nos enim sic glorificamus Patrem, ut magno Deo majorem illum profiteamur, ut alto sublimiorem annuntiemus. An vero iste est debitus honor Dei, ut forma servili major sit Pater, tu videris. 26. Dicis quod se divinitas patribus ostendit: et paulo ante prosecutus es, quod utique divinitas sit invisibilis. Ostendit se sane,
Abbreviated transcription (Latin):
eo qͦd ipse ẽ fons bonitatis. Qui qͦd ẽ bonꝰ.
anemine accepit. Nam & xp̃c quod ẽ bo¬
nus: a suo genitore est ut sit bonus. Et
omnis creatura dei bona: ꝑ xp̃m accepit
ut eẽt bona. S siue filius. siue qui ꝑ filiũ
sunt facti: de illo uno fontebonitatis unus¬
quisq scđm mensuram fidei suȩ assumpse¬
runt ut eẽnt boni. Pater autem unꝰ: qͦd ẽ
bonus anemine accepit. Et idõ ait xp̃c:
nemo ẽ bonus nisiunus. Sic gͦ unus ẽ
ds̃: quia unus ẽ incomparabilis: quia
unus ẽ immensus: ut iam sumꝰ ꝓsecuti.
Non denegamus qđ filius diligat patr̃e :
cũ qͣndo et scriptum legimus. ut sciat
hic mundus quod diligo patrem: et sicut
mandatum dedit michi pater sic facio.
Constat filium et diligi et diligere: et man¬
datum patris ut ipse asserit implere.
Et idõ unum sunt. scđm quod ait: ego
et pater unum sumꝰ. Nam in eo qͦd dic̃.
qui me uidet uidet et patrem: certa fide

Expanded text:
eo quod ipse est fons bonitatis, qui quod est bonus, eo quod ipse est fons bonitatis, qui quod est bonus, a nemine accepit. Nam et Christus quod est bonus, a suo genitore est ut sit bonus; et omnis creatura Dei bona, per Christum accepit ut esset bona. Sed sive Filius, sive qui per illum sunt facti, de illo uno fonte bonitatis unusquisque secundum mensuram fidei suae assumpserunt ut essent boni. Pater autem unus, quod est bonus, a nemine accepit. Et ideo ait Christus, Nemo est bonus, nisi unus. Sic ergo unus est Deus, quia unus est incomparabilis, quia unus est immensus, ut jam sumus prosecuti. 24. Non denegamus quod Filius diligat Patrem, cum quando et scriptum legimus: Ut sciat hic mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum mihi dedit Pater, sic facio . Constat Filium et diligi et diligere, et mandatum Patris, ut ipse asserit, implere. Et ideo unum sunt, secundum quod ait, Ego et Pater unum sumus . Nam in eo quod dicit, Qui me vidit, vidit et Patrem ; certa fide
Abbreviated transcription (Latin):
de subiectione filii potius scđm qͦd habet
fides xp̃iana. ostenditur unus esse ds̃: cuiꝰ
filius nr̃ est ds̃: ut diximus. Nam quia pa¬
ter et filius non est unus. uł paulo crede di¬
centi: quod ꝑsingulas fere epłas ꝓnunciat
dicens. Grͣa uobis et pax adõ patre nr̃o: et
domino iħu xp̃o. Adhuc autem. unus ds̃
pater ex quo omnia: et nos impso: et unus
Iste ẽ qui a nobis xp̃ianis unus ds̃ p̃dicat᷑:
quem filius unum ꝓnunciat bonũ: dicens.
sit bonus: ipse enĩait. ego sum pastorbo¬
nus. Non qͦd sp̃s sc̃s non sit bonus: audi
ꝓpħam clamantẽ. Sp̃s tuus bonus de¬
ducit me inuiam rectam. Adhuc autẽ
audi saluatoris testimoniũ dicentis. Bonꝰ
homo de thesauro cordis sui ꝓfert bona.
Necnon etiam & omnis creatura dei bona¬
ẽ ualde. Si creatura bona. si homo bonꝰ.
unus bonus requirendum ẽ: Quia utiq
sic ait saluator nemobonus nisi unꝰ ds̃:

Expanded text:
de subjectione Filii potius, secundum quod habet de subjectione Filii potius, secundum quod habet fides christiana, ostenditur unus esse Deus, cujus filius noster est Deus, ut diximus? Nam quia Pater et Filius non est unus, vel Paulo crede dicenti, quod per singulas fere Epistolas pronuntiat, dicens: Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Jesu Christo . Adhuc autem: Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Iste est qui a nobis Christianis unus Deus praedicatur, quem Filius unum pronuntiat bonum, dicens: sit bonus: ipse enim ait, Ego sum pastor bonus . Non quod Spiritus sanctus non sit bonus: audi prophetam clamantem, Spiritus tuus bonus deducet me in viam rectam . Audi autem adhuc Salvatoris testimonium dicentis, Bonus homo de thesauro cordis sui profert bona . Necnon etiam et omnis creatura Dei bona valde. Si creatura bona, si homo bonus,quemadmodum unus bonus requirendum est. Quia utique sic ait Salvator, Nemo bonus, nisi unus Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
onem filii. subditium dõ patri et ipsimue¬
niunt᷑. Et non tantum ꝓ apłis legimus
saluatorem orasse ut unumsint:s etiam
et ꝓ credituris ꝑuerbum illoꝵ dicens. Non
solum prohis rogoͬ. sed et pro credituris
ꝑ uerbum illoꝵ inme: ut om̃s unũ sint sic̃
tu pater in me et ego inte. ut & illz in nobis
unum sint: ut cognoscat hic mundꝰ quia
tu me misisti: et dilexistullos sicut me di¬
lexisti. Dilectionis fecit ut diximus men¬
tionem: et non diumitatis.Quis autẽ igno¬
rat quod paulus paulus ẽ. et apollo apollo
est. cum quando dicat ipse paulus. plus
omnib illis laboraui: non ego autẽ s gr̃a
dei mecum: Nam qui pluslaborat: plus
consequitur. Ueruntamen unũ sunt in
consensu. inconuenientia. in dilectione:
quando id faciunt quod ds̃ uult̃. Dicis
quod unus ẽ ds̃: astrue sipater et filius et
sp̃s sc̃s unus est ds̃: an solus pater unus ds̃
comore hortaris nos ꝓfiteri unũ dm̃: aut

Expanded text:
onem Filii subditi uni Deo Patri et ipsi inveonem Filii subditi uni Deo Patri et ipsi inveniuntur. Et non tantum pro Apostolis legimus Salvatorem orasse, ut unum sint, sed etiam pro credituris per verbum illorum, dicens: Non solum pro his rogo; sed et pro credituris per verbum illorum in me: ut omnes unum sint, sicut tu Pater in me, et ego in te, ut et illi in nobis unum sint; ut cognoscat hic mundus quia tu me misisti, et dilexisti illos sicut me dilexisti. Dilectionis fecit, ut diximus, mentionem, et non divinitatis. Quis autem ignorat quod Paulus, Paulus est; et Apollo, Apollo est: cum quando dicat ipse Paulus, Plus omnibus illis laboravi; non ego autem, sed gratia Dei mecum ? Nam qui plus laborat, plus consequitur. Verumtamen unum sunt, in consensu, in convenientia, in dilectione; quando id faciunt quod Deus vult. 23. Dicis quod unus est Deus. Astrue, si Pater et Filius et Spiritus sanctus unus est Deus, an solus Pater unus Deusco more hortaris nos profiteri unum Deum? An
Abbreviated transcription (Latin):
rigauit: s ds̃ incrementum dedit. Itaq ne¬
q qui plantat ẽ aliquid neq quirigat: s
qui incrementum dat ds. Qui plantat aũt
et qui rigat: unum sunt. Unusquisq au¬
tem suam mercedem accipiet: scđm suũ labo¬
rem. Aducrte igitur. quia licet unũ sint con¬
cordia: attamen unusquisq suã mercedem
accipiet scđm suum laborem. Intuere igit᷑
et illud quod dñs ait. ego et pater unũ sumꝰ.
quod certa fide a nobis creditur et suscipit᷑.
Qui dicit ego: filius ẽ. Qui dicit et pater: al¬
terum patrem ostendit. Unum ait. non unꝰ.
Sepius dictum ẽ: quia unum ad concordiã
ꝑtinet. Quomodo non unum pater et filiꝰ:
quando clamat filius. egoquȩ placita st̃
patri facio semꝑ:Tunc demum non erat
unum cum patre: si contraria patri faceret
aliquando. Sic autem et apłi unum st̃
cum patre et filio: in eo qđ in omnib adtio¬
luntatem deipatris respicientes ad imitati¬

Expanded text:
rigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque nerigavit; sed Deus incrementum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus. Qui plantat autem et qui rigat unum sunt; unusquisque autem suam mercedem accipiet secundum suum laborem . Adverte igitur, quia licet unum sint concordia, attamen unusquisque suam mercedem accipiet secundum suum laborem. Intuere ergo et illud quod Dominus ait, Ego et Pater unum sumus : quod certa fide a nobis creditur et suscipitur. Qui dicit, Ego; Filius est: qui dicit, et Pater; alterum Patrem ostendit. Unum ait; non, unus. Saepius dictum est quia unum ad concordiam pertinet. Quomodo non unum Pater et Filius, cum quando clamat Filius, Ego quae placita sunt Patri facio semper ? Tunc demum non esset unum cum Patre, si contraria Patri faceret aliquando. Sic autem et Apostoli unum sunt cum Patre et Filio, in eo quod in omnibus ad voluntatem Dei Patris respicientes, ad imitati
Abbreviated transcription (Latin):
mundus qm̃ tu me misisti: & dilexisti illos si¬
cut me dilexisti. Quod legocredo.Dilectionis
fecit mentionem: et non substantiȩ. Certũ ẽ
autẽ ipsum saluatorem dixisse. Qui audit
mandatamea et custodit ea.ille ẽ qui me di¬
ligit. Qui autem me diligit. diligitur a pa¬
tre meo: et ego diligam illũ: et ueniemus &
mansionẽ apud ipsum faciemus. Si enim
tanta illa sublimitas atq maiestas patris
nec non etiam et filii. intra unam ediculam
mentis nrẽ recipitur: quantomagis utiq fi¬
lius certum ẽ et sine dubio quod erit inpa¬
tre. ita tamen ut filius. ut alius apatre: Qͥ
quidem ut ipse exposuisti unum sunt pat̃
et filius: non tamen unus: unũ ad concordi
amꝑtinet. unus ad numerũ singularitatis.
Nam & beati pauli testimonium ꝓtulisti: qͦd
libenti animo suscepimus. Siquidem fir¬
mum genus ẽ ueritatis: quod ab ipsis etiã
contradicentibus promitur. Recitasti e¬
nim paulum dixisse. ego plantaui. apollo

Expanded text:
mundus quoniam tu me misisti, et dilexisti illos simundus quoniam tu me misisti, et dilexisti illos sicut me dilexisti . Quod lego, credo: dilectionis fecit mentionem, et non substantiae. Certum est autem ipsum Salvatorem dixisse, Qui audit mandata mea, et custodit ea, ille est qui diligit me. Qui autem diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam illum; et veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Si enim tanta illa sublimitas atque majestas Patris, necnon etiam Filii, intra unam aediculam mentis nostrae recipitur; quanto magis utique Filius certum est et sine dubio quod erit in Patre? Ita tamen ut Filius, ut alius a Patre: qui quidem, ut ipse exposuisti, unum sunt, Pater et Filius; non tamen unus: unum ad concordiam pertinet, unus ad numerum singularitatis. Nam et Pauli beati testimonium protulisti, quod libenti animo suscepimus: siquidem firmum genus est veritatis, quod ab ipsis etiam contradicentibus promitur. Recitasti enim Paulum dixisse, Ego plantavi, Apollo
Abbreviated transcription (Latin):
ente siue in occidente. quam etiam inseptẽ¬
uocantibus dm̃ inueritate. Tantus ac talis
est: ut ubi quisq fuerit baptiratus. in eodẽ¬
enim momento& simoriente baptirent᷑ et¬
si moccidente. & ubi ubi. adsit sp̃s sc̃s. Intue¬
re quanta ẽ potentia sp̃s scĩ. Si enĩ quis de¬
rogat spũi scõ: derogat utiq unigenito dõ.
ꝑquemomnia facta sunt. et sine quo factũ
ẽ nichil. sicut et qui non honorificat filiũ:
non honorificat patrem qui eum misit.
Dicis quod non dixerit saluator nr̃ xp̃c ut
innatura sua et substantia sua. concordia. eqͣ¬
litate. quodam mͦuniti atq conflati: & pater
& filius &e sp̃s sc̃s. unum ꝓpt̃ indiuiduam e¬
andemq naturam. Recito lectionem: ꝑquã
legentes possunt ꝓbare quid xp̃c dixerit.
Sic ait in ȩuangłio: patrem suũ orans pro
discipulis. Pater fac illos unũ: sicut nos¬
unum sumus. Sicut ego inte et tu in me. ut
et illi innobis unum sint: ut cognoscat hic

Expanded text:
ente, sive in occidente, quam etiam in septenente, sive in occidente, quam etiam in septenvocantibus Deum in veritate . Tantus ac talis est, ut ubi quisque fuerit baptizatus, in eodem momento, etsi in oriente baptizetur, etsi in occidente, et ubi et ubi, adsit Spiritus sanctus. Intuere quanta est potentia Spiritus sancti. Si enim quis derogat Spiritui sancto, derogat utique unigenito Deo, per quem omnia facta sunt, et sine quo factum est nihil : sicut et qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui eum misit . 22. Dicis quod non dixerit Salvator noster Chrisunum in natura sua et substantia sua, concordi aequalitate quodam modo uniti atque conflati: et Pater et Filius et Spiritus sanctus, unum propter individuam eamdemque naturam. Recito lectionem, quam legentes possunt probare quid Christus dixerit. Sic enim ait in Evangelio, Patrem suum orans pro discipulis: Pater, fac illos unum, sicut unum sumus: sicut ego in te et tu in me, ut et illi in nobis unum sint; ut cognoscat hic