comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ ẽ resoluta. captiuitatis romani qͦq
adominatu sint regno libãti
in libris qͥq tc̃ de uocatione gentiũ multa
ceciner̃. quandoromanũ regnũ coep̃
assyriumq defecti:¬

Expanded text:
daeorum est resoluta captiuitas, Romani quoque a dominatu sint regio liberati. in libris; quique tunc de vocatione Gentium multa cecinerunt, quando Romanum regnum coepit, Assyriumque defeci
Abbreviated transcription (Latin):
II Oe terrene ciuitatis regib atq temꝑib qͥb
ab exortu abrahe scõꝵ tẽꝑa supputata c̃uenuins:¬
III. D e qͥb regnantib apud assirios attꝙ siceni¬
os abrahe centenario izaac de ꝓmissio¬
ne sit natus uł ipsi isaac sexagenario esau
& iacob gemini de rebecca sunt editi¬

Expanded text:
 De terrenae civitatis regibus atque temporibus, quibus ab exortu Abrahae sanctorum tempora supputata convenIII. Quibus regnantibus aput Assyrios adque Sicyonios Abrahae centenario Isaac de promissione sit natus, uel ipsi Isaac sexagenario Esau et Iacob gemini de Rebecca sint editi
Abbreviated transcription (Latin):
cultũ qͥ deo debctur exibendũ putabant. seruienites
ut ait apłs creaturt potiꝰ quã creatori. qͥẽ benedicꝰ¬
tus in sclã Huiꝰ ueri dĩ erat auxiliũ necessariũ.
aqͦ muterent᷑ scĩ uiri & ueracit̾ pii. qui ꝓuera re¬
ligione morerent᷑ ut false a uiuentib tollerent᷑.¬

Expanded text:
cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuentibus tollerent
Abbreviated transcription (Latin):
lis deditꝰ ĩmoderato ausu naues iussit incendi. qͥb
alimonia portabat᷑. Qua exercitꝰ destitutꝰ. mox ctiã
ipso hostili uulnere extincto. intantã c̃ redactꝰ in¬
opiã. ut inde nullꝰ euader&. undiq hostib incur¬
santib. milite imꝑatoris morte turbato. nisi pla¬
cito pacis illic imꝑii fines constatuerent᷑. ubi hodi¬
eq ꝑsistunt. Non quidẽ tanto detrim̃to quantũ
concesserat adrianꝰ. s media tantũ compositione
defixi. Uano gͥ augurio ds̃ t̃minꝰ ñ cessit ioui. qͥ
cessit adriani uoluntati. cessit etiã uiliani teme¬
ritati. & iouiani necessitati Uider̃ hec intelli
gentiores grauioresq romani: sed contra consu¬
etudinẽ ciuitatis quę demonicis fucratritib ob¬
ligata: parũ ualebant. quia & ipsi etiã si illa
uana esse senticbant. nature tam̃ rerũ sub uniꝰ ue¬
ridĩ regiminc atq imꝑio constitutt. religiosum

Expanded text:
lis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus lis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus alimonia portabatur; qua exercitus destitutus mox etiam ipso hostili uulnere extincto in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus euaderet undique hostibus incursantibus militem imperatoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt, non quidem tanto detrimento, quantum concesserat Hadrianus, sed media tamen conpositione defixi. Uano igitur augurio deus Terminus non cessit Ioui, qui cessit Hadriani uoluntati, cessit etiam Iuliani temeritati et Iouiani necessitati. Uiderunt haec intelle- gentdores grauioresque Romani; sed contra consuetudinem ciuitatis, quae daemonicis ritibus fuerat obligata, parum ualebant, quia et ipsi, etiamsi illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ uiuentas illa non cesserat ioui. & gens martia
supantib atq irrumpentib gallis. in ipsa con¬
trita ẽ urbe. & termini impii deficientib mul¬
tis. & hannibalem ciuitatib in angustũ fuer. an
coartati: Ita euacuata ẽ pulchritudo auspicioꝵ
remansit cont᷑ iouem contumacia non deoꝵ sed
demonioꝵ. Aliud ẽ erũ non cessisse. aliud undẽ
cesseras redisse. qͥ quã & postea in orientalib¬
partib adriani uoluntate mutati sunt termini im¬
perii romani: Ille namq tres ꝓuintias nobiles ar¬
meniã. mesopotamiã. assiriã. ꝑsarũ concessit im¬
ꝑio. ut ds̃ ille terminꝰ. qͥ romanos t̾minos sedm̃ is¬
tos tuebatur. & ꝑ illud pulcherrimũ auspiciũ loco ioui¬
ns cesserat. plus adrianũ regẽ hominũ. quã regẽ
dõꝵ timuisse ideat᷑. Receptis quoq alio temꝰ
pc. ꝓuntis memoratis. nr̃a pene memoria retror¬
sũ terminꝰ cessit: quando uilianꝰ deoꝵ illoꝵ oracu¬

Expanded text:
quo Iuuentas illa non cesserat Ioui, et gens Martia quo Iuuentas illa non cesserat Ioui, et gens Martia superantibus adque inrumpentibus Gallis in ipsa Urbe contrita est, et termini imperii deficientibus multis ad Hannibalem ciuitatibus in angustum fuerant coartati. Ita euacuata est pulchritudo auspiciorum, remansit contra Iouem contumacia, non deorum, sed daemoniorum. Aliud est enim non cessisse, aliud unde cesseras redisse. Quamquam et postea in orientalibupartibus Hadriani uoluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres prouincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persarum concessit imperio, ut deus ille Terminus, qui Romanos terminos secundum istos tuebatur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore prouinciis memoratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum oracu
Abbreviated transcription (Latin):
im illud quale ẽ. qͦd pulcherrimũ auspiciũ
fuisse dixer̃. qͦd paulo ante cõmemoraui.
martẽ. & terminũ. & iuuentatẽ. nec iori
regidõꝵ loco cedere uoluisse : Sic enĩ in quiunt
significatũ ẽ: martiã gentẽ id est romanã nemini
locũ quẽ tencr& daturã : romanos quoq terminos
ꝓpt̾ dm̃ terminũ neminẽ cõmoturũ. uiuentutẽ
&iam romanã ꝓpt̾ dm̃ iuuentatẽ nemini esse ces¬
surã Uideant gͦ quomͦ habeant istũ regẽ dõꝵ suoꝵ
& datorẽ regni sui. ut ei auspicia ista ꝓ aduersario
ponerent. cui non cedere pulchrũ esset. qͥꝗͣ si uera
sunt: non haberent omĩno qͥd tuneant. Non enĩ
confessuri sunt qͦd dii cesserint xpõ. qͥ ioui codc̃
noluer̃: Saluis quippe ĩꝑii finib xpo cedere
potuer̃. & de sedib locoꝵ. & maxime de corde
rimꝰ: Sedtam̃ postea qͣ factũ ẽ sub rege tarqͥnio
illud auspiciũ: aliquotions romanꝰ exercitꝰ fusus
ẽ hoc ẽ uersꝰ infugã: falsũq ostendit auspiciũ.

Expanded text:
ium fuisse dixerunt, quod paulo ante commemoraui, Martem et Terminum et Iuuentatem nec Ioui regi deorum loco cedere uoluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam gentem, id est Romanam, nemini locum quem teneret daturam, Romanos quoque terminos propter deum Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Romanam propter deam Iuuentatem nemini esse cessuram. Videant ergo quo modo habeant istum regem deorum suorum et datorem regni sui, ut eum auspicia ista pro aduersario ponerent, cui non cedere pulchrum esset. Quamquam haec si uera sunt, non habent omnino quid timeant Non enim confessuri sunt, quod di cesserint Christo, qui Ioui cedere noluerunt; saluis quippe imperii finibus Christo cedere potuerunt et de sedibus locorum et maxime de corde rimus, sed tamen postea quam factum est sub rege Tarquinio illud auspicium, aliquotiens Romanus exercitus fusus est, hoc est uersus in fugam, falsumque ostendit auspicium,
Abbreviated transcription (Latin):
sit eẽ post moriẽ. irretitꝰ malignoꝵ spũũ deceptꝰq
fallacia. longe ab err& a uero dõ. cũ qͦsolo. & in qͦsolo
& de qͦ solo anima humana. id ẽ rationalis & intellec¬
tualis beata est:¬
ue gͥ ẽ differentia demonũ bonoꝵ & maloꝵ
quando qͥdem platonicꝰ apuleiꝰ de his uniũ¬
salit̾ disserens. & tã multa loquens de
acriis eoꝵ corporib & de uirtutib tacuit animoꝵ
qͥb e̾ent p̃diti si c̃ẽnt boni : Tacuit gͦ beatitudinis cau¬
sam. indiciũ uͦ miseriȩ tacere ñ potuit: Confitens gͦ
eoꝵ m̃tes rationales esse ꝑhibuit. non saliẽ ĩbutam
minutãq uirtutẽ passionib animi in rationabilib
neqͣꝗͣ cedẽ s ipsam quoq sic̃ stultarũ m̃tĩ mos ẽ.
ꝓcellosis qͦdã mͦ ꝑ turbationib agitari Uerba nãq¬
eiꝰ. de hacre. ista st̃ Ex hoc ferme demonũ numero
inqͥt poetȩ solent haud qͦꝗͣ ꝓcul a ueritate osores

Expanded text:
sit esse post mortem, inretitus malignorum spirituum deceptusque sit esse post mortem, inretitus malignorum spirituum deceptusque fallacia longe aberret a uero Deo, cum quo solo et in quo solo et de quo solo anima humana, id est rationalis et intellectualis, beata esterentia daemonum bonorum et malorum? Quando quidem Platonicus Apuleius de his uniuersaliter disserens et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus de uirtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si essent boni. Tacuit ergo beatitudinis causam, indicium uero miseriae tacere non potuit, confitens eorum mentem, qua rationales esse perhibuit, non saltem inbutam munitamque uirtute passionibus animi inrationabilibus nequaquam cedere, sed ipsam quoque, sicut stultarum mentium mos est, procellosis quodam modo perturbationibejus de hac re ista sunt: Ex hoc ferme daemonum numero, inquit, poetae solent, haudquaquam procul a veritate, osores
Abbreviated transcription (Latin):
Morsaũ corporis qͦnã mͦ. cũ uiuat ex aĩa : N enĩ alit̃ pos¬
sunt ipsa corporalia quȩ pꝰ resurrectionẽ futura st̃ senti¬
retormenta. Anqͥa uita qͥliscũq aliqͦd bonũ ẽ. dolor
aut̃ malũ. ideo nec uiuere corpꝰdicendũ ẽ. in qͦaĩa ñ ui¬
uendi causa ẽ: s dolendi : Uiuit itaq aiã ex dõ. cũ uiuit
bene. Non enĩ potest bene uuicit. nͥdõ inse oꝑante qͦd
bonũ ẽ: Uiuit aũ corpꝰ ex aiã. cũ aiã uiuit in corpore:
seu uiuat ipsa. scuñ uiuat ex dõ Impioꝵ nãq in corpo¬
ribꝰ uita ñ animarũ. s corpoꝵ uita est. ꝗͣ posst̃ eis etiam
animȩ mortue hooẽ dõ deserte quantula cũq ꝓpͥa ui¬
ta ex qͣ etiã & in mortales st̃. ñ desistente conferre. Ue¬
rũ indãpnatione nouissima. ꝗͣuis hõ sentire ñ desinat.
tam̃ qͥa sensus ipse nec uoluptate suauis. nec qͥete silubris.
s doloris penalis ẽ: ñ in merito mors est potiꝰ appellata

Expanded text:
quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi? Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum namque in corporibus uita non animarum, sed corporum uita est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ipse nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non inmerito mors est potius appellata
Abbreviated transcription (Latin):
PORDU
& de initio gencris hu¬
mani difficillimis quesi¬
tionbꝰ. nc̃ iã de lapsu pͥmi hominis ĩmo pͥmoꝵ hominũ
& de origine ac ꝓpagine mortis humane disputationẽ
diderat dꝰ. homines ut etiã siñ peccassent oĩno mori
ñ possent. s ita aut ꝑfunctos oboedientię munere sinc
int̃uenti mortis angli̾ca ĩmortalitas & beata ȩitr¬
nitas sequeret᷑. in oboedicntes aut̃ mors plecttra dĩp¬
natione iustissima. qͦd etiã in libro suꝑiore iã diximꝰ.

Expanded text:
ortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus nunc iam de lapsu primi hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem diderat Deus homines, ut etiam si peccassent mori omnino non possent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; quod etiam in libro superiore iam d
Abbreviated transcription (Latin):
deseri omi uita ꝓotest. nec ꝑse ipsũ aliqͣtenꝰ uiuit:
Morsgͥ aĩẽ fit cũ eã deserit dsꝰ. sic̃ corporis cũ id deserit aĩa.
Ergo utriꝰq rei id est totiꝰ hominis mors ẽ : cũ anima dõ sde¬
serta deserit corpꝰ. Ita enĩ nec ex dõ uiuit ipsa. nec corpꝰ ex
ipsa: Huiꝰmodi aũ totiꝰ hominis mortẽ mors illa seqͥtur.
qͣ sedãm mortẽ diuina appellat auctoritas. Hanc salua:¬
tor significauit. ubi ait Fum timete. qͥ hab& potestatẽ
& corpꝰ &. aĩam ꝑdere ingehennã: Qͦd cũ ante ñ fiat. ꝗͣ.
cũ dnima corporisic fuerit copulata. ut nulla direptio

Expanded text:
ita potest, nec per se ipsum aliquatenus vivit. Mors igitur animae fit, cum eam deserit Deus: sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius hominis, mors est cum anima a Deo deserta deserit corpus. Ita enim nec ex Deo vivit ipsa, nec corpus ex ipsa. Hujusmodi autem totius hominis mortem illa sequitur,  eloquiorum appellat auctoritas. Hanc Saluator significauit, ubi ait: Eum timete, qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam. Quod cum ante non fiat, quam cu
Abbreviated transcription (Latin):
potiusse. ut etiam illic ex uno illo pͥmo homine
genꝰ institueretur humanũ: Qua ꝓpt̾ inter illos
& totdem linguas colliguntur fuisse diuisi. que¬
ramꝰ si possumꝰ inuenire illam in terris peregri¬
nantẽ ciuitatemdĩ. quȩ usq ad diluuiũ arcãq
ꝑducta ẽ. aiꝙ̃ in filiis noȩ ꝑ eoꝵ benedictiones
ꝑseuerare monstratur maxime in maximo qui
ẽ appellatus sem: quando quidem iaphet ita
benedictus ẽ: ut in eiꝰ frĩs sui domib habitar&:

Expanded text:
potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine potuisse, ut etiam illic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos as gentes et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, domibus habitar
Abbreviated transcription (Latin):
uod uero & antipodas et̃ fabulantur. id
ẽ homines a contraria parte t̾rae ubi sol
orit᷑ quando occidit nobis. aduersa pe¬
dib nr̃is calcare uestigia: nul¬
la racione credendũ est Neꝙ̃ hoc ulla hysto¬
rica cognitione didicisse se affirmant. s quasi
raciocinando comiectant. et quod intra conue¬
a cȩli terra suspensa sit eundemꝙ locũ mun¬
dus habeat & infimũ & medium. & ex hoc
opmantur alterã t̾rę partẽ quę infra est ha¬
bitatione hominũ carere ñ posse Nec ad ten¬
dunt etiã si figura conglobata & rotunda
mundus eẽ credatur siue aliqͣ racione. monstre¬
tur : non tam̃ eẽ consequens. ut etiã ex illa
parte ab aquarũ congerie nudata sit terra.
mines habeat. qr nullo modo scriptura ista¬
mentitur. quȩ narratis p̃teritis facit fidem. eo qͦd
eiꝰ p̃dicta complentur: Nimisq absurdũ est ut
dicatur aliquos homines ex hac in illã partẽ occ¬
ani inmensitate traiecta nauigare ac ꝑuenire

Expanded text:
uod uero et antipodas esse fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec adtendunt, etiamsi figura conglobata et rutunda mundus esse credatur siue aliqua ratione monstretur, non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra; mines habeat. Quoniam nullo modo scriptura istamentitur, quae narratis praeteritis facit fidem eo, quod eius praedicta conplentur, nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire
Abbreviated transcription (Latin):
lũ. Iudei aũ qui eum occider̃. & in eũ credereno¬
luer. qr oportebat eũ moriꝰ resurgere: uastati infe¬
licius a romanis funditꝰ a suo regno ubi iã eis ali¬
eni gene dominabant᷑ eradicati disꝑsiꝙ̃ ꝑ terras.
quandoquidem ubiꝙ ñ de sunt ꝑ scripturas suas. tas¬
timonio nobis sunt: ꝓphĩas nos ñ finxisse de xp̃o.
quas plurumi eoꝵ considerantes & ante passionẽ &
maximȩ pꝰ eiꝰ resurrectionẽ credider̃ in eũ. de qͥ¬

Expanded text:
lum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime p
Abbreviated transcription (Latin):
lens ferrȩ sua se quodã modo magnitudine fre¬
gerat. Peruenerat quippe ad sediciones domes¬
ticas gues. atꝙ inde ad bella socialia. moxq
ciuilia. tantũq se cõminuerat & ad triuerat
ut ei mutandꝰ rei publicȩ statꝰ qͦ regeret᷑ regib
ĩminer& Pompeiꝰ gͦ po puli romani p̃¬
clarissimꝰ pͥnceps iudea cũ exercitu ingres¬

Expanded text:
lens ferre, sua se quodam modo magnitudine frelens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps
Abbreviated transcription (Latin):
diademate. & rex & pontifex factus ẽ. Antea qͥppe
ex qͦ de babilonia captiuitate reuersi st̃. templũ q
instauratum ẽ: ñ reges s duces uł pͥncipes habue¬
ĩ: quãus & qui rexẽ possit dici pͥnceps a pͥncipa¬
tu imꝑandi. & dux eo quod sit ductor exercitꝰ
Sed ñ continuo quicũ ꝙ pͥncipes uł duces sunt.
etiã reges dici posst̃. qͦd iste aristobolꝰ fuit. cui sue¬
cessit alexander etiam ipse rex & pontifex qͥ cru¬
delit̾ in suos regnasse traditur. Post hunc uxor
eiꝰ alexandra regina iudeoꝵ fuit. ex cuiꝰ tẽpr̃ de¬
inceps mala sunt eos secuta gͣuiora Filii quippe
huiꝰ alexandri. aristobolꝰ. & hyrcanꝰ interse
de ĩpio dimicantes. uires aduersꝰ israheliticam
gentẽ ꝓuocauere romands Hyrcanꝰ namq ab
eis c̃t̃ frẽm poposcit auxiliũ : Tc̃ iã roma subiu¬
gauerat affricã. sub iugauerat greciã. lateꝙ
etiã alus orbis partib ĩꝑans tãquã se ipsa ñ ua¬

Expanded text:
ppe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ua
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ sũmũ sacerdotẽ. ñ licebat intrare ñ ut uene¬
rator s ut ꝓphanator accedit. c̾firmatoq
hẏrcani pontificatu. & subiugate genti im¬
posito custode antipatro quos tc ꝓcuratore suo¬
cabant: uinctum secum aristobolũ duc̃ Ex il¬
lo xxdeietiã tributarĩ romanis et̃ coeper : Pos¬
tea cassiꝰ etiã templũ ex poliauit Demde pꝰ pau¬
cos annos etiam herodem alienigenã regẽ ha¬
bere meruer̃ Quo regnante : natꝰ ẽ xpꝰc:
Iam enĩ uenerat plenitudo tẽporis significata

Expanded text:
 summum sacerdotem non licebat intrare, non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat plenitudo temporis significata
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ apłꝰ. delictũ eoꝵ salusgentib. Et ideo ñ eosoc¬
cidit id ÷ ñ in cis ꝑdidit quod sunt iudei quã uis a
romanis fuerint deuicti & oppressi. ne obliti legẽ
dĩ. ad hoc de qͦagimꝰ testimoni ũ nil ualerent:
Ideo parũ fuit ut dicer& ne occideris eos nequando
obliuiscant᷑ legẽ tuã. nisi adder& etiã disꝑge eos¬

Expanded text:
 delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos
Abbreviated transcription (Latin):
ceps ex iudeis usq ad istũ herodẽ. quẽ pͥmũ ac¬
ceper̃ ali enigenã regẽ: Tẽpꝰ gͦ iã erat ut ue¬
nir& ille cui rtpositũ erat: quod nouo ꝓmissũ
ẽ testam̃to. ut ipse eẽt expectatio gentium:
Fien aũ is poss& ut expectarent cum gc̃s uenturũ sic̃
eũ cernimꝰ expectari. ut ueniat ad faciendũ iudiciũ
in claritate potentię: nͥ prius in eum crederent cũ
uenit ad faciendũ uidiciũ in humilitate patientię:¬
Egnante gͦ herode XI U
in uidea. apud romanos aũ iã mutato
Crei publice statu. imꝑanit cesart augꝰto
gine. ds occultꝰ ex dõ patre Sicenĩ ꝓpħã p̃dixerat:
Ecce uirgo accipi& in utero & paria filiũ. & uoca¬
bt̃ nom̃ eiꝰ emmanuel: quod c̃ int̾p̃tatũ nobiscũ dꝰs.
Qui ut inse cõmendar& dm̃. mira cula multa fecit:
Ex quib quedã quantũ ad eũ p̃dicandũ satis eẽ iusũ
ẽ: seriptura cuuanglica contin& Quoꝵ pͥmũ est

Expanded text:
Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem non posset, ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in humilitate patientiHerode in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto gine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: Ecce uirgo accipiet in utero et pariet filium, et uocabunt nomen eius Emmanuel, quod est interpretatum: Nobiscum Deus. Qui ut in se commendaret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdã in t̾ falsa ꝗͦ opinati st̃. ueꝵ uidert potuar̃
& laboriosis disputationib ꝑsuadere molitist̃.
quod mundũ istũ ds̃ fecerit. eũꝙͥ ipse ꝓuiden¬
tissimꝰ ad ministr&. de honestate uirtutũ. de
amore patrię. de fide amicitie. de bonis oꝑib
atq om̃ib ad mores ꝓbos ꝑtinentib reb. quã¬
uis nescientes ad quẽ finẽ. & qͦ nã mͦ eẽnt ista oĩa

Expanded text:
quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt quidam inter falsa, quae opinati sunt, uerum uidere potuerunt et laboriosis disputationibus persuadere moliti sunt, quod mundum istum Deus fecerit eumque ipse prouidentissimus administret, de honestate uirtutum, de amore patriae; de fide amicitiae, de bonis operibus adque omnibus ad mores probos pertinentibus rebus, quamuis nescientes ad quem finem
Abbreviated transcription (Latin):
rit possidet At uͦ gens illa ille popłs. illa ciuitas. ꝑ¬
illa res publica. illiisrlĩt qͥb creditast̃ eloqͥa dñi
nullo modo pseudo ꝓphãs cũ ueris ꝓpħis parilita¬
te licentię confuder. s concordes int̾se atꝙ innul¬
lo dissentientes. sacraꝵ littarũ ueraces ab eis agnos¬
cebant. & tenebant᷑ auctores Ipsi eis erant philoso¬
pbi. hocẽ amatores sapientie. ipsi sapientes. ipsi the¬
ologi. ipsi ꝓphẽ. ipsi doctores ꝓbitatis atq pietatis:
Quicũq sedm̃ illos sapuit & uix̃ ñ scdm̃ homines
s sedm̃ dm̃ qͥ ꝑ eos loquutꝰ ẽ sapuit & uix̃: Ibi si
ꝓhibitũ ẽ sacrilegiũ: ds̃ ꝓhibuit: Si dictũ ẽ
honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã : ds̃ iussit: Si
dictũ ẽ. ñ methaberis. ñ homicidiũ facias. ñ
furaberis. & cetã huiꝰmodi. ñ hec humana sed¬
hec oracula diuina fuder̃ Qcquid philosophi

Expanded text:
riter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, riter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, non secundum hominesum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegium, Deus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula diuina fuderunt. Quidquid philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
entes finẽ boni. aliiin animo. alii in utroq. Alii¬
extrinsecꝰ posita etiã bona. ad animũ & corpꝰad¬
dentes: alii sensib corporis sẽꝑ. alii ñ semꝑ. alii
nũꝗͣ putant ẽẽ credendũ. Nas & alias pene in¬
numerabiles. dissensiones philosophoꝵ. quis unꝗͣ
popls. qͥs senatꝰ. qͦ potestas uł dignitas publica im¬
pie ciuitatis diuidicandãs. & alias ꝓbandas ac
recipiendas. alias imꝓbandas repudiandasq cu¬
rauit. ac ñ passĩ sinc ullo iudicio c̃fuseq habuit in
gremio suo. tot c̃trouersias hominũ dissidentiũ.
ñ deagris & domib uł qͥcũq pecumiaria racione
si de his reb quib aut misere uiuitur aut beatt:
Ubi& si aliq̃ uera dicebant. eadem licentia di¬
cebantur & falsa ꝓrsus. ut ñ frust᷑ talis cuutas
misticũ uocabulũ babilonis acceꝑit. Babilon qͥp
pe int̃p̃tat᷑ c̃fusio. quod nos iã dixisse meminimꝰ.

Expanded text:
entes finem boni, alii in animo, alii in utroqentes finem boni, alii in animo, alii in utroqextrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes: alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii nunquam, putantes esse credendum. Has et alias pene innumerabiles dissensiones philosophorum, quis unquam populus, quis senatus, quae potestas vel dignitas publica impiae civitatis dijudicandas, et alias probandas ac recipiendas, alias improbandas repudiandasqrauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylpe confusio, quod nos iam dixisse meminimus.
Abbreviated transcription (Latin):
les & ambo soc̃tici. intam diũsis atꝙ int̾se cont᷑rus
finib uite summã locantes Quoꝵ etiã ille fugien¬
dã aste ad ministrandã sapienti dicebat ⁊ eẽ rem
publicã. ad suã quisq sectam sectandã. disciplõs c̃¬
gregibat: Nempe palam in c̃spicua & notissima
porticu. ingĩnasiis. in hortulis. in locis publicis. ac
pͥuatis. cat̃ uatim ꝓsua quisq̃ opinione certabant.
alii ad serentes unũ. alii innum erabiles mundos Ip¬
sũ aut̃ unũ : alii ortũ et̃. alii uͦ micũ ñ habere:
Alii interiturũ. alii semꝑ futurũ. Alii m̃te diui¬
na: alii fortuitu. & casib agi. Alii ĩmortales
cẽ aĩas. alii mortales Et qͥĩmortales. alii reuolui
in bestias. alii neqͥꝗ̃ Quiuͦ mortales. alii mox in¬
terire ꝑ corpꝰ. alii uiuere etiã postea. uł paulu¬
lũ. uł dutiꝰ. ñ tam̃ sẽꝑ. Alii in corpore constitu¬

Expanded text:
les et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis les et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et notissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constitu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ reliquer̃. facile quis inuenerit. int̾ quos
cuncta quȩ sensert c̃ueniant. quod ostendere
hoc oꝑe longũ ẽ. Quis aut̃ secte cuius lib&¬
auctor sic ẽ in hac demonicola ciuitait ad ꝓbatꝰ. ut
cettri imꝓbarent᷑ quidiũsa &. aduersa senser̃ : Non¬
ne apud athenas & epicurci clarebunt ad screntes
res humanas ad dõꝵ curã ñ ꝑtinere & stoiei qͥ con¬
tria sentientis eas regi atꝙͥ mimiri dus adiutorib &
tutorib disputabant: Unde miror c̃ anaxago¬
gans utiꝙ̃ dm̃ cũ in eadem ciuitate glã floruerit
epycurꝰ. uixeritq securꝰ ñ solũ solem uł ullũ sy¬
derũ dm̃ ñ eẽ credens. sed nec iouẽ nec ullũ dõꝵ
oĩno in mundo habitare contendens. ad quẽ p̃¬
ces hominũ supplicationesq ꝑtineant: Nonne
ibi ibi aristippꝰ in uoluptatẽ corporis sũmum
bonũ ponens. ibi anthistenes uirtute animi potiꝰ ho¬
mine fieri beatũ asseuerans. duo philosophi nobi¬

Expanded text:
tum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos tum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod osthoc opere longum est. 2. Quis autem sectae cujuslibeauctor sic est in hac daemonicola civitate approbatus, ut caeteri improbarentur, qui diversa et adversa senserunt? Nonne apud Athenas et Epicurei clarebant, asserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes, eas regi atque muniri diis adjutoribus atque tutoribus disputabant? Unde miror cur Anaxagogans utique Deum, cum in eadem civitate gloria floruerit Epicurus, vixeritque securus, non solum solem vel ullum siderum Deum esse non credens, sed nec Jovem, nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perveniant. Nonne  ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobi
Abbreviated transcription (Latin):
a suis doctorib uł discendis ociis. amor uerita¬
tis abruꝑit. ut ꝓ ea certarent quã ueritatẽ
putarent. siue illa eẽt siue ñ eẽt. qͥd agit aut qͦ
uł ꝗͣ. ut ad beatitu dinẽ ꝑueniat᷑ humana se por¬
rigit in felicitas. si diuina ñ ducit auctoritas :
Deniq auctores nr̃i in qͥb ñ frust᷑ sacraꝵ lit¬
terarũ figit̾ & t̾minatur canon. absit ut int̾̃
se aliqͣ racione dissentiant. Unde ñ in merito
cũ illa scriberent. eis dm̃ uł ꝑ eos loquutũ. ñ
pauci in scolis atq gimnasiis: litigiosis disputa¬
tionib garruli. sed in agris atq urbib cũ doc¬
tis atq in doctis : tot antiqͥ poplĩ crediderꝰ: Ip¬
si sane pauci eẽ debuer̃. ne multitudine uiles¬
cer&. quod religione carũ eẽ oporter&: Nec
tam̃ ita pauci. ut eoꝵ ñ sit miranda c̾sensio:
Neq enĩ in multitudine philosophoꝵ. qui
labore etiã litterario monĩta suoꝵ dogma¬

Expanded text:
a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritaa suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoctis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogma
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ in nr̃ẽ religionis historia. fulti auctoritate
diuina. quic quid ei resistit ñ dubitamꝰ eẽ falsis¬
simũ Qͦ mͦ lib& sese habeant cetã in sclãrib
littis. qͦ seu uera. seu falsa sint: nichil momenti
dferunt. qͦ recte beateꝙ̃ uiuamꝰ: xli¬
t aut̃ iam cognitionẽ omittamꝰ historiȩ
ipsi philosophi a qͥb adista ꝓgressi sumꝰ.
qͥ ñ uident᷑ laborasse instudus suis. nͥ ut
inidenirent qͦmͦ uiuendũ ẽẽt a cõmodate adbe¬
atitudinẽ capessandã. cur dissenser̃ & a magis¬
tri disciplĩ. & int̃ se cũ discipłi. nͥ qr ut homines
humanis sensib & humanis raciocinationib ista
quesier̃ : Ubi quãuis eẽ potuerit. & studium
glãndi. qͦ quisq alio sapientior & acutior ut¬
deri cupit. nec sententie quodã modo addictus
aliene. s sui dognatis & opinionis inuentor. tam̃
ut᷑ hullos uł etã plurimos eoꝵ fuisse c̃cedã qͦs

Expanded text:
uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamt autem iam cognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et humanis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos
Abbreviated transcription (Latin):
Rustra itaq uanissima p̃sumptione
garriunt quidã dicentes : ex qͦ egiptꝰ
racionẽ syderũ cõp̃hendit. ampluis
qua centũ annoꝵ milia numerari In quib
enĩ libris istum numerũ colleger̃. qͥñ mul¬
tũ ante annoꝵ duo milia. littũs magistra
uside didicer᷑ : Non enĩ paruus auctor in
historia ẽ uarro: ꝗͥ hoc ꝓdidit. quod ad lit¬
terarũ etiam diuinaꝵ ueritate ñ dissonat:
Cũ enĩ ab ipso pͥmo homine qͥ est appellatus
qͥ de spacio tẽpoꝵ tã diuersa. & huic explo¬
rate ueritau tã contͣria ꝑ suadere conantur :
Cui enĩ meliꝰ narranti p̃terita credimꝰ ꝗͣ
copiã nob p̃lis ut ei potiꝰ credere debeamꝰ. qͥ diui¬
ne ꝗͣ tenemꝰ ñ repugnat hystoriȩ. Porro aũ ciues
doctissimos homines. quoꝵ nulliꝰ contẽpnenda
udeatur auctoritas. interse de reb gestis & ab
ȩtatis nrẽ memoria remotissimis discre pantes.
cui potiꝰ credere debeant ñ inueniunt: Nos

Expanded text:
rustra itaque uanissima praesumtione garriunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia numerari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, qcopiam nobis praebet, ut ei potius credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem cidoctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
pietatt cucrs. s impia uanitate cũ dus eũ falsis
colendũ putans. Dande ptholoncus lagifilius
qͦd sup̃ cõmemoriui. pꝰ alex andri morit ciptiuos
inde in egiptũ transculit. qͦs eiꝰ successor ꝑtholo¬
nicus philadel fus beniuolentissime inde amisit:
ꝑquẽ factũ ẽ qͦd paulo ante narraui. ut lxx int̾
in machabeoꝵ libris explicant᷑. Post hec capti are¬
ge alexindrię ptholomeo qͥc̃ appellatꝰ ephipha¬
nos. indc ab antiocho rege sẏrię multis & g̃uissi¬
mis malis ad idola colenda cõpulsi tẽplũ ꝙ ipsũ
repletũ sacrilegis suꝑstitionib gentiũ. quod tam̃
dux eoꝵ streniussimꝰ iudas qͥctiã machabeus dic¬
tꝰẽ. antiochi ducib pulsis ab omĩ ĩdolatriȩ .¬
ctaminatione mundauit Non aũ multopꝰ al¬
chiinꝰ qͥdã ꝑ ambitionẽ cũ a genc̃ sac̃dotali eẽt
alicnꝰ. qͦd nefas erat pontistx factꝰẽ. Hinc iã pꝰ¬

Expanded text:
pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi filius, quod supra memoraui, post Alexandri mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; per quem factum est, quod paulo ante narraui, ut septuaginin Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum strenuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, ponti
Abbreviated transcription (Latin):
ecdẽ quã apõ c̃uenienit̃ ꝓphĩca auctoritait di¬
xer̃. Uenient qͥ clecta st̃ diũ de cundis gentib id÷
homines de qͥb ipse dñs ihc̃ in aui anglõ. multi in¬
quit uocati. pauci uͦ electi Talib enĩ electisgen¬
tiũ domꝰ edificat᷑ dĩ p̃t̃ iestam̃tũ nouũ lapidib u¬
salomone constructũ ẽ. & pꝰ captiuitatẽ instauratũ
. ꝓpt̃ hoc gͦ nec ꝓpħũs exillo tẽpr̃ habuit illagens
& multis cladib afflicta ẽ ab alienigenis regib
ipsis q romanis. ne hanc aggei ꝓphetiã in illa in¬
stauratione templi opinaret᷑ impletã Non multopꝰ
enĩ adueniente alexands sub uigata c̃: quando
&si nulla facta uastatio ẽ: qm̃ ñ sunt ausi ei resiste¬
re. & ideo placatũ facillime subditi receper̃. ñ
erat tam̃ glã tan ta domꝰ illiꝰ quanta fuit ui
suoꝵ rogũ libã po testate Hostiassane alc¬
xander ĩmolauit in dĩ templo ñ ad cꝰ cultĩ ucra

Expanded text:
dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiSalomone constructum est et post captiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tempore habuit illa gens et multis cladibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam non sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi receperunt, non erat tamen gloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolauit in Dei templo, non ad eius cultum uera
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥb p̃dictũ ẽ fiat mensaeoꝵ in laqueũ. & in
retributionẽ & in scandalũ Obscurent᷑ oculi eoꝵ
ne uideant. & dorsũ eoꝵ semꝑ in curua Proii¬
de cum scripturis nr̃is ñ credunt: complentur in
cis suȩ qͥs ceti legẽ. nͥ forte quis dixerit illas ꝓphĩ
lum uideoꝵ. Nob̾ quidem ille sufficiunt. quę
de nrõꝵ inimicoꝵ codicib ꝓferunt᷑. quos ag̃¬
noscimꝰ ꝓpt̾ hoc testimoniũ quod nob̾ inuiti ꝑ¬
hibent. cosdẽ codices habendo atq seruando ꝑ oĩ
gt̃s etiam ipsos et̃ disꝑsos. qͥqͥ uersũ xpĩ ȩccłã dila¬
tatur Nã ꝓpħia in psalmis quos legunt. etia
de hacrt p̃missa ẽ ubi scriptũ ẽ. Ds̃ inis mia eius

Expanded text:
 in laqueum et in retributionem et scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne uideant; et dorsum illorum semper incurua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte quis dixerit illas prophetias lum Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi scriptum est: Deus meus
Abbreviated transcription (Latin):
resurrex. tanꝗ̃ lectorem nichil aliud quã historie reꝵ
gestaꝵ in herere cupientẽ de sõno excitauerint lxx.
intp̃its. idemꝙ̃ ꝓphẽ ad ꝑscrutandã altitudinem ꝓ¬
inciꝰ resurrictione repꝑies ꝑpt̃ quod utroq nume¬
ro significari conuenientissimc potuit. quoꝵ unũ¬
unꝰ atq̃ idem sp̃c dix̃. Longitudinẽ fugio. ut ñ hec
ti. in ueniuntur eẽ c̃cordes Unde etiã ego ꝓmo
ca posuer̃. ut᷑q auctoritate utendũ putaui. qm̃
utraq una atq diuina ẽ. S iã qͦ restant. ut
possumus exequam̃᷑¬
OStea q̃ gens uidea cepit ñ habere ꝓ¬
phãs. ꝓcul dubio deterior factaẽ . Eo
scilic& cepore q̃ se spabat in stauato tt¬
plopꝰ captiuitatẽ quȩ fuit in babilonia futurã eẽ
meliorem. Sic quippe intelligebit popls ille carni
erit glĩ domꝰ istuis nouissimc plusꝗ̃ pͥme . qͦd de no¬
uo testamento dictũ eẽ. paulo suꝑiꝰ demonstrauit

Expanded text:
resurrexit; tamquam lectorem nihil aliud quam historiae rerum gestarum inhaerere cupientem de somno excitauerint LXX interpretes idemque prophetae ad perscrutandum altitudinem pin eius resurrectione reperies. propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorum unuunus atque idem Spiritus dixit. Longitudinem fugio, ut non haec ti inveniuntur esse concordes. Unde etiam ego pro ca posuerunt, utraque auctoritate utendum putavi, quoniam utraque una atque divina est. Sed jam quae restant, ut possumus, exsequamostea quam gens Iudaea coepit non habere prophetas, procul dubio deterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captiuitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intellegebat populus ille carnerit gloria domus istius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstrauit,
Abbreviated transcription (Latin):
gipto. cccc & xxx anni. quoꝵ apłs ita meminit.
st̃ multo ampliꝰ. Quantomagis cũ aliqͦt iã ex
isto numero p̃terissent quando illa in isu demon¬
strata & dicta st̃ abrahe: uł quando isa acnatꝰ ẽ
centenario patri suo a pͥma ꝓmissione post

Expanded text:
ginta anni; quorum apostolus ita meminit: sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uisu demonstrata et dicta sunt Abrahae, uel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima promissione post
Abbreviated transcription (Latin):
de poplõ isrł qui fuerat in egipto seruiturꝰ aꝑtissi¬
me ꝓphãtũ ẽ. ñ quod in eadem seruitute sub e¬
ꝑ acturꝰ .s in ipsis cocc annis. p̃nunciatũ est hoc
futurũ : Quem ad modũ enuĩ scriptũ est de tha¬
om̃s completisunt. ita & hic ꝓpta int̾positũ est
annis. qm̃ iste numerꝰ in eadem afflictione cõple¬
tꝰ ẽ. ñ qr ibi uniuersus ꝑ actus ẽ. Quadringen¬
ti sane dicunt᷑ anni. ꝓpt̾ numeri plenitudinẽ.
quã uis aliquanto ampliꝰ sint. siue ex hoc tempo¬
re c̃putet᷑ quo ista ꝓmittebantur abrahe. siue
ex quo natꝰ est isaac: ꝓpttr sem̃ abrahe. de qͦista
p̃dicabant᷑. Computant᷑ enĩ sic suꝑiꝰ iam dixi

Expanded text:
de populo Israel, qui fuerat in Aegypto serviturus, apertissime prophetatum est. Non quod in eadem servitute sub Aeperacturus, sed in ipsis 400 annis praenuntiatum est hoc futurum. Quemadmodum enim scriptum est de Thaa completi sunt; ita et hic propterea interpositum est: annis, quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, non quia ibi universus peractus est. Quadringenti sane dicuntur anni propter numeri plenitudinem, quamvis aliquanto amplius sint: sive ex hoc tempore computentur quo ista promittebantur Abrahae, sive ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo ista praedicuntur. Computantur autem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
in diuiduos filios ꝓmissionis. & heredes reg¬
ni i eterna fdicitate mansuros Aues auꝰs
descendentes supͣ corpora que diuisa erant.
ñ boni aliquid.s spc indicant acris huiꝰ.
pastũ quendã suũ de carnaliũ diuisione
querentes Qͦd aũ illis consedit abrahã. sig¬
nificat etiam it̾ illas carnaliũ diuisiones.
ueros usq in finem ꝑseueraturos fideles. Et
circa sdis occasũ quod pauor irruit in a¬
braham. & timor tenebrosus magnꝰ. signi¬
ficat circa huiꝰ sdĩ finem magnã ꝑturba¬
tionẽ ac tribiilationẽ futurã fideliũ. de
qua dic̃ dñs i ȩuuangiõ Erit enĩ tc̃tri

Expanded text:
indiuiduos filios promissionis et heredes regindiuiduos filios promissionis et heredes regni in aeterna felicitate mansuri. Aues autem descendentes supra corpora, qaliquid, sed spiritus indicant aeris hujus, pastum quemdam suum de carnalium divisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium divisiones veros usque in finem perseveraturos fideles. Et circa solis occasum quod pavor irruit in Abraham, et timor tenebrosus magnus, significat circa hujus saeculi finem magnam perturbationem ac tribulationem futuram fidelium: de qua Dominus dixit in Evangelio, Erit enim tunc tri
Abbreviated transcription (Latin):
quod futurũ eẽ iã ñ ambiger&
iue gͦ ꝑ iuuencã significata sit plebspi¬
sita sub iugo legis. ꝑ capram eadem
plebs peccatrix futura. ꝑ arietẽ eadẽ
plebs etiam regnatura. quȩ animalia ꝓterea
trima dicuntur. quia cũ sint insignes articuli
tempoꝵ ab adam usq ad noe. & inde usq ad a¬
braham. & inde usq ad dauid. qͥ reꝓbato sau¬
le pͥmꝰ in regnogentis israhelitice. dni ẽ: uolun¬
tate fundatus. in hoc ordine t̾cio qͥ tenditur
ex abraham usq ad dauid. tamquã t̾ciã etatẽ
gerens ille popliꝰ adoleuit. siue aliquid aliud
conuenientiꝰ ista significent. nullo modo tam̃
turturis & columbe Et ideo dictumẽ: aues
aũ ñ diuisit. qm̃ carnales int̃se diuidunt᷑. spã¬
les aũ nullo modo. siue a negotiosis conuersati s¬
onib hominũ se remoueant. sicut turtur. sitię
int̃ illas degant sic̃ columba. utraq: tam̃ auis ẽ
simplex & innoxia. significans & in ipso israhe¬
litico poplõ cui terra illadanda erat futuros

Expanded text:
quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per capram eadem plebs peccatrix futura, per arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamenturturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est simplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros