comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
głificaret᷑ ds in filiosuo. N id ẽ consequentia ꝓbañ.
Ex ipsa cñi fidutia qͣ c̾didit helyas ñ ad hoc contigisse
ut a cbo luctu hospita ciꝰ affugeret᷑: s potiꝰ ad hoc factũ
ut ds magnificentiꝰ ostendẽt uiduȩ qualem clei famu¬
lum suscepisset: sequit᷑ scͥpt̃a & dic̃. E insufflauit pu¬
nc̃ aĩa pucri huiꝰ in eũ. E factum c̃ sic. Hec gͦ dep̃ca¬
tio. qͣ petit helyas tã breuit̾ ⁊ tã fident̃ ut surgat
puer: satis indicat qͦ affectu dictasĩt suꝑiora. Et
ipsamulier ostendit ad hoc mortificatum filium
suum. ad qͦd helyas factũ cẽ p̃sũpserat: c̃ illa ũba ñ
cõfirmando s renuendo enunciaũat. Cũ enĩ uiuũ
recepisset filiũ suũ: ait. Ecce cognoui qm̃ hõ dĩ estu i
u̾bũ dñi inore tuo certissimũ. Multa sunt aut̃ in
scͥpt᷑is. q̃ nͥ illo mͦ ꝓnuncient᷑ in contͣriam sententiã
recidunt. Sic̃ ẽ. Qͥs accusabit adũsꝰ electos dre Os qͥ

Expanded text:
eus in filio suo. Et hoc consequentia probant; ex ipsa etiam fiducia, qua credidit Helias, non ad hoc illud contigisse, ut acerbo luctu hospita ejus affligeretur, sed potius ad hoc factum, ut Deus magnificentius ostenderet viduae, qualem Dei famulum suscepisset. Sequitur Scriptura, et dicit: Et insufflavit pupueri hujus in eum, et factum est sic. Haec ergo deprecatio, qua petiit Helias tam breviter, et tam fideliter, ut resurgat puer, satis indicat, quo affectu dicta sint superiora. Et ipsa mulier ostendit, ad hoc mortificatum fuisse filium suum, ad quod Helias factum esse praesumpserat, cum illa verba non confirmando, sed renuendo enuntiaverat. Cum enim vivum recepisset filium suum ait : Ecce cognovi, quoniam homo Dei es tu, et verbum Dei in ore tuo certissimum est. Multa autem sunt in Scripturis, quae nisi illo modo ponantur, in contrariam sententiam recidunt, sicuti est : Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ds. quemadinodum ipse dicit apłs.
cum tradit homines in concupiscentias cor¬
dis coꝵ. non mirum si nichilominus iuste
uindicãs tradit eos etiam in concupiscentias
alioꝵ nocere uolentium. sua semꝑ incõmuta¬
biliȩquitate seruata. Animaduertendum
sane cum additamento dici. sp̃s dei malus.
addatur bonus. ex hoc intelligitur bonus.
Unde apparet bonum sp̃m scd̾m substantiã.
malum aut̃ scđm ministĩum dici sp̃m dei.
Quanquam queri adhuc possit. utrum cũ
sp̃s dei dicitur & ex hoc ipsoiam ce si nichil ad¬
datur intelligit᷑ bonus: intelligat᷑ ille qui ẽ
in trinitate consubstantialis patri &e faio¬

Expanded text:
dicat Deus, quemadmodum ipse dicit Apostolus , dicat Deus, quemadmodum ipse dicit Apostolus , cum tradit homines ad concupiscentias cordis eorum, non mirum si nihilominus juste vindicans tradit eos etiam in concupiscentias aliorum nocere volentium, sua semper incommutabili aequitate servata. Animadvertendum sane cum additamento dici, Spiritus Domini malus. addatur bonus, ex hoc intelligitur bonus: unde apparet, bonum spiritum secundum substantiam, malum autem secundum ministerium dici spiritum Dei: quamquam quaeri adhuc possit utrum cum Spiritus Dei dicitur, et ex ipso jam etsi nihil addatur, intelligitur bonus ille qui est in Trinitate consubstantialis Patri et Filio
Abbreviated transcription (Latin):
bat ꝑmissam a dñomanum suam: id est ipsã
potestatem quam uolebat acciꝑe. Cui con.¬
gruit illud in eugłio: quod dñs discipulis
ait. Hac nocte postulauit sathanas: uexare
uos sic̃ triticum. Dictꝰ est gͦ sp̃s dei malus. hoc
est minister dei ad faciendum in saul quod
eum pati iudex omnipotentissimꝰ iudicabat.
erat dei. creatura uͦ qua conditus erat. & po¬
testate quam non sua. s domini omnium
equitate acceꝑat: dei erat. Uerba etiam ipsa
scripturarum. ita se habent. Et ꝑrexit samu¬
el inquit. & abiit in ramatha. & sp̃s dñi re¬
cessit a saul. Et app̃hendit cum sp̃s malignꝰ
a dño. & suffocabat eum. Et dixerunt pueri
saul ad eum. Eece sp̃s dñi malus suffocat de.
scͥpture ce dicentis. sp̃s malignus a domino.
Scđm hoc enim dñi quod a dño. quia ꝑse
ipsum uelle nocere habebat. id est compre¬
hendere saul: posse autem non habebat. nͥ¬
a summa iusticia sineret᷑. Si enim iuste uin¬

Expanded text:
bat permissam a Domino manum suam, id est, ipsam bat permissam a Domino manum suam, id est, ipsam potestatem quam volebat accipere. Cui congait: hac nocte postulavit Satanas vexare vos sicut triticum. Dictus est ergo spiritus Dei malus, hoc est minister Dei ad faciendum in Saul, quod eum pati judex omnipotentissimus judicabat:erat Dei; creatura vero, qua conditus erat, et potestate quam non sua, sed Domini omnium, aequitate acceperat, Dei erat. Verba etiam ipsa Scripturarum ita se habent. Et perrexit Samuel, inquit, et abiit in Ramatha, et spiritus Dei recessit a Saul, et comprehendit eum spiritus malignus a Domino, et suffocabat eum. Et dixerunt pueri Saul ad eum: Ecce spiritus Domini malus suffocat te. Scripturae et dicentis: Spiritus malignus a Domino: secundum hoc enim Domini, quod a Domino, quia per seipsum necare velle habebat, id est, comprehendere Saul: posse autem non habebat, nisi summa justitia sineretur; si enim juste vin
Abbreviated transcription (Latin):
malis ad uindictam maloꝵs. uł ad bonorũ
ꝓbationem. aliomͦ ad illam rem: alio ad istã.
Quamuis enim inde sit quisq malignꝰ sp̃s.
quia mala uoluntate nocere appetit:tamen
nocendi potestatem non acq pit. nisi ab illo
sub quo sunt omnia certis ce iustis meritoꝵs
gradib ordinata. quia sic̃ non est mala uolun¬
tas a deo: sic non est potestas nisi a deo.Quã¬
uis enim sit in cuiꝰq potestate quid uelit: ñ
est tam̃ in cuiꝰq potestate quid possit uł face¬
re cuiquam uel a quoqm pati. Nam ce ipse
statem hab̃et occidendi eum uł dimittendi:
non haberes inquit in me potestatem. nisi
cdata tibi eẽt desuꝑ. Diabolus etiam uolens
nocere iusto uiro iob. nocendi quidem uo¬
luntate diabolus erat. sed tam̃ a domino d̾o
potestatem petebat: dicens. mitte manum
tuam ce tange carnem eiꝰ. quamuis hoc eẽt.
si ꝑmitteret᷑ ipse facturꝰ. Ipsam enim ꝑmissio¬
nem petebat hoc mͦ. & manum dñi appella¬

Expanded text:
malis ad vindictam malorum, vel ad bonorum malis ad vindictam malorum, vel ad bonorum probationem; alio modo ad illam rem, alio ad istam. Quamvis enim inde sit quisque malignus spiritus, quia mala voluntate nocere appetit; tamen nocendi potestatem non accipit, nisi ab illo sub quo sunt omnia certis et justis meritorum gradibus ordinata. Quia sicut non est mala voluntas a Deo, sic non est potestas nisi a Deo . Quamvis enim sit in cujusque potestate quid velit, non est tamen in cujusque potestate quid possit vel facere cuiquam vel a quoquam pati. Nam et ipse statem haberet occidendi eum vel dimittendi: Non haberes, inquit, in me potestatem, nisi data tibi esset desuper . Diabolus etiam volens nocere justo viro Job, nocendi quidem voluntas diabolo erat, sed tamen a Domino Deo potestatem petebat, dicens, Mitte manum tuam, et tange carnem ejus : quamvis hoc esset, si permitteretur, ipse facturus. Ipsam enim permissionem petebat hoc modo, et manum Domini appella
Abbreviated transcription (Latin):
ne moreret᷑ extimuit: quantum ualet ad di¬
stinguenda uisa. que in sp̃u hominis aliena¬
ta mente imaginarie fiunt: reuelatio ꝓphie
qua pͥmo afflatꝰ est saul. & commixtio sp̃s
mali: quo postea p̃mebatur. Iam uͦ illud qͦd
etiam malus appellatꝰ est sp̃s domini. fic in¬
telligitur quomodo dictum est. dñi est t̃ra.
tanquam creat᷑a. in etus posita potestate. Aut
si ꝓpt̃ea non congruit hoc locutionis exemplũ.
quia t̃ra non est mala. omnis enim creatura
dei bona est: illud congruat quod ipse saul
iam rȩꝓbus ce scelestꝰ. atq ingratꝰ sc̃o dauid ꝑ¬
secutor etiam eiꝰ. cum seuissimȩ inuidiȩ facib¬
agitaret᷑. tamen adhuc xp̃s dñi dicebattr. sic̃
cum appellauit ipse dauid. cum uindicauit
extinctum. S magis arbitror malignum
sp̃m a quouexabatur saul: ideo dictũ sp̃m
dñi quod occulto dñi iudicio saulem uexa.¬
bat. Utitur enim ds ministris. etiam sp̃itib

Expanded text:
ne moreretur extimuit; quantum valet ad dine moreretur extimuit; quantum valet ad distinguenda visa, quae in spiritu hominis alienata mente imaginarie fiunt, revelatio prophetiae qua primo afflatus est Saül, et commixtio spiritus mali quo postea premebatur. 4. Jamvero illud, quod etiam malus appellatus est spiritus Domini, sic intelligitur, quomodo dictum est, Domini est terra : tanquam creatura et in ejus posita potestate. Aut si propterea non congruit hoc locutionis exemplum, quia terra non est mala; omnis enim creatura Dei bona est : illud congruat, quod ipse Saül jam reprobus et scelestus atque ingratus sancto David, persecutor etiam ejus, cum saevissimamen adhuc Christus Domini dicebatur; sicut eum appellavit ipse David, cum vindicavit exstinctum . Sed magis arbitror malignum spiritum a quo vexabatur Saül, ideo dictum spiritum Domini, quod occulto Domini judicio Saülem vexabat. Utitur enim Deus ministris etiam spiritibus
Abbreviated transcription (Latin):
cum in hominib apparet diunitꝰ aliquid quoꝵ
ul̃ meritum. uł habitum excedit. cum forte uult
ds cuiꝰdam significationis grã. tale aliqͥd demon¬
strari. Si aut̃ hoc mouet quod postea saul malo
tum est ex dispensatione aliquid significandi.
hoc ex merito uindicandi. Nec mouere nos de¬
bent hec alt̾nantia in animo humano. hoc est
in creat᷑a mutabili: p̃sertim eotempore qͦ caro
corruptibilis mortalisq portat᷑. Annon uide¬
mus in ipso petro quantum indicat cugłm. ex¬
titisse tantam confessionem. ut audire mereret᷑.
beatꝰ es symon bariona. qͥa non tͥ reuelauit caro
ce sanguis. s pat̾ m̃s qui in cęlis est. & paulopꝰ
tam carnalit̃ eum de dñi passione sensisse ut
stati di audiret. uade post me sathanas. scanda¬
lummichi es. ñ enim sapis quȩ dei sunt. s q̃
hominum: Et fortasse aliquanto interius
intelligentib. tantum ualet ad uisa illa m̃tis
hec differentia qua petrꝰ primo intellexit deo

Expanded text:
cum in hominibus apparet divinitus aliquid, quorum cum in hominibus apparet divinitus aliquid, quorum vel meritum vel habitum excedit, cum forte vult Deus cujusdam significationis gratia tale aliquid demonstrari. 3. Si autem hoc movet, quod postea Saül malo tum est ex dispensatione aliquid significandi, hoc ex merito vindicandi. Nec movere nos debent haec alternantia in animo humano, hoc est in creatura mutabili; praesertim eo tempore quo caro corruptibilis mortalisque portatur. An non videmus in ipso Petro, quantum indicat Evangelium, exstitisse tantam confessionem, ut audire meruerit, Beatus es Simon Bar Jona, quia non revelavit tibi caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est: et paulo post tam carnaliter eum de Domini passione sensisse, ut statim audierit, Vade post me, Satana, scandalum mihi es; non enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum ? Et fortasse aliquanto interius intelligentibus tantum valet ad visa illa mentis haec differentia, qua Petrus primo intellexit Deo
Abbreviated transcription (Latin):
loquunt᷑ homines. & cũ eadem loquela ꝓpter
necessarium ꝓdigium asina locuta est. in qͣse¬
debat balaam ꝓpħa. Accepit enuim hoc ad
tempꝰ illud iumentum. ut ds quod statuerat
demonstraret: non ut habitu ppetuo int̾ ho¬
mines bestia loqueret᷑. Aut si hoc exemplum
maiore differentia remotum est: multo minꝰ
mirandum est homini reꝓbo datum fuisse ad
momentum temporis affectu transitorio pro¬
pheciam: quando ille dederat. qui & asinam
cum uoluit loqui fecit. Magis enim distat
pecꝰ ab homine. quam homo reꝓbus ab electis: s
tam̃ hominib. Non enim si quisquam dixerit
aliquid quod ad sapientiam ꝑtinet: continuo
sapiens existimandꝰ est. Sic nec quisquam si
aliquando ꝓphauerit iam int̃ ꝓpħas numera¬
bitur: cum ce dñs in cuangłio dicat. quosdam
cum gaudio u̾bum exciꝑe. & radicis altitudi¬
nem ñ hab̃e. sed eẽ temporales. Ideoq ficut con¬
sequens indicat lectio. factum est in parabolam:

Expanded text:
loquuntur homines, et cum eadem loquela propter loquuntur homines, et cum eadem loquela propter necessarium prodigiam asina locuta est, in qua sedebat Balaam propheta . Accepit enim hoc ad tempus illud jumentum, ut Deus quod statuerat demonstraret, non ut habitu perpetuo inter homines bestia loqueretur. Aut si hoc exemplum majore differentia remotum est; multo minus mirandum est homini reprobo datam fuisse ad momentum temporis affectu transitorio prophetiam, quando ille dederat, qui et asinam cum voluit loqui fecit. Magis enim distat pecus ab homine, quam homo reprobus ab electis, sed tamen hominibus. Non enim si quisquam dixerit aliquid quod ad sapientiam pertinet, continuo sapiens existimandus est. Sic nec quisquam, si aliquando prophetaverit, jam inter prophetas numerabitur: cum et Dominus in Evangelio dicat quosdam cum gaudio verbum excipere, et radicis altitudinem non habere, sed esse temporales . Ideoque sicut consequens indicat lectio, factum est in parabolam,
Abbreviated transcription (Latin):
stratione informant᷑: sicut in apocalipsi
quedam exponunt᷑. Nescientes aut̃. afficit
ꝓpħiȩ sp̃s. ficut cayphas cum eẽt pontifex
ꝓpħauit de dño. quod expediret unum mo¬
ri ꝓ tota gente: cum aliud in u̾bis que di¬
cebat attenderet.que non a se ipso se dice¬
re nesciebat. Abundant in scis libris ex¬
empla: ce res prudentiȩ tuȩ notissimas lo¬
quor. Non enim istas discis a me : s in cis
me ꝑcunctando ꝓbas. & cognoscere cupiens
ꝓficientem. & corrigere paratꝰ errantem
Hoc aut̃ uerbo cum positum ẽ insiluit
in eum sp̃s: tanquam ex abdito diuinita¬
tis secreto repentinus significat᷑ affiatus.
Hoꝵs gͥ modoꝵs quonam poti affectum cẽ
intelligimꝰ saul: satis apparet. ex eo quod
ib scͥptum est. Conu̾̃tit ds in saul. cor ali¬
ud. Sic enim aliam cordis affectionem
significat. quam conũtendo fecit deus: ut
imaginum significantium & p̃figurantiũ
quantum distat int̃ loquelam humanam ẽ

Expanded text:
stratione informantur, sicut in Apocalypsi stratione informantur, sicut in Apocalypsi quaedam exponuntur. Nescientes autem afficitpiritus, sicut Caiphas cum esset pontifex prophetavit de Domino quod expediret unum mori pro tota gente , cum aliud in verbis quae dicebat attenderet; quae non se a se ipso dicere nesciebat. Abundant in sanctis Libris exempla; et res prudentiae tuae notissimas loquor. Non enim ista dicis ex me, sed in eis me percontando probas, et cognoscere cupiens proficientem, et corrigere paratus errantem. Hoc autem verbo, quod positum est, Et insiluit in eum spiritus; tanquam ex abdito divinitatis secreto repentinus significatur afflatus. Horum igitur modorum quonam potius affectum esse intelligamus Saül, satis apparet ex eo quod ibi scriptum est, Convertit Deus in Saül cor aliud. Sic enim aliam cordis affectionem significat, quam convertendo fecit Deus ut imaginum significantium et praefigurantium quantum distat inter loquelam humanam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. mirum si ꝓpͥe. s uicine tamen. cũ fit
mentis alienatio a sensib corporis. ut sp̃s ho¬
minis diuino sp̃u assumptꝰ. capiendis atq
intuendis imaginib uacet. Sicut dameli de¬
monstratum ẽ. quod non intelligebat. & pe¬
tro illuduas summissum de cęlo. quatuor
lincis. Nam ce ipse. qͥd illa demonstratio fi¬
mentis ad intelligentiam. tno mͦ: cum hȩc
ipsa que demonstrant᷑ imaginib. quid signi¬
ficent. & quo ꝑtineant reuelat᷑. que certor
ꝓpħia est. Nammagis ipsam uocat apłs ꝓ
phetiam : sic̃ ioseph meruit intelligere. qͦd
pharao non nisi uidere. ce danihel exponit
regi. quod ille cernit. & nescit. Cum uͦ ita
mens afficit᷑. ut non rerum imagines con.¬
iecturali examinatione intelligat. s res ip¬
sas intueat᷑. sicut intelligit᷑ sapientia ce iu¬
sticia omnisq incommutabilis &e diuina
&e quid ualeant simul intelligunt. Aut
certe manifestis locutionib in ipsa demon¬

Expanded text:
erpretantur; mirum si proprie, sed vicine tamen, cum sit erpretantur; mirum si proprie, sed vicine tamen, cum sit mentis alienatio a sensibus corporis, ut spiritus hominis divino spiritu assumptus capiendis atque intuendis imaginibus vacet; sicut Danieli demonstratum est quod non intelligebat, et Petro illud vas submissum de coelo quatuor lineis : nam et ipse quid illa demonstratio fmentis ad ipsa quae demonstrantur in imaginibus, quid significent, et quo pertineant, revelantur, quae certior prophetia est: nam magis ipsam vocat Apostolus prophetiam, sicut Joseph meruit intelligere, quod Pharao non nisi videre; et Daniel exponit regi, quod ille cernit et nescit. Cum vero mens ita afficitur ut non rerum imagines conjecturali examinatione intelligat, sed res ipsas intueatur, sicut intelligitur sapientia et justitia, omnisque incommutabilis et divina et quid valeant, simul intelligunt, aut certe manifestis locutionibus in ipsa demon
Abbreviated transcription (Latin):
Et pͥmum quidem quod de pͥmo regnoꝵ li¬
bro iussisti ut exponerem quomͦ dictum sit.
ae insiluit sp̃s domini in saul. cum alib di-¬
cat. ce sp̃s dñi malus in saul. ita scͥptum est.
e factum est cum conu̾teret humerum su¬
um. ut iret a samuel. conũtit ds in saul cor
aliud. ce uenerunt omnia signa illa die.
& uenit inde in collem. & ecce chorꝰ ꝓpħaꝵ
in obuiam illi. &e insiluit in illum fp̃s dñi
hec ill samuel: cum eum iussus unxisset.
Et hoc quidem. non puto hab̃e aliquid q̃
contactus. Attingit enim tibiq ꝓpt̾ suam iun¬
diciam. afficit aut̃ omnes non codem modo.
s alios ꝑinformationem sp̃s corundem homi¬
num ubi rerum demonstrantur imagines.
alios ꝑfructum mentis ad intelligentiam. ali¬
os utraq inspiratione. alios etiam nescientes.
Pinformationem sp̃s: duob modis. Aut ꝑ
somnia. sicut non solum pleriq sancti. sed ce
pharao. & nabuchodonosor uidit. quod ne¬
mo eoꝵs intelligere ualebat. sed tamen uidẽ

Expanded text:
Et primum quidem quod de primo Regnorum libro jussisti ut exponerem, quomodo dictum sit, Et insiluit spiritus Domini in Saül cum alibi dicat, Et spiritus Domini malus in Saül . Ita enim scriptum est: Et factum est cum converteret humerum suum, ut iret a Samuel, convertit Deus in Saül cor aliud, et venerunt omnia signa illa die: et venit inde in collem, et ecce chorus prophetarum in obviam illi, et insiluit in illum spiritus Dhaec illi Samuel, cum eum jussus unxisset. Et hoc quidem non puto habere aliquid qucontactus. Attingit enim ubique propter suam munditiam . Afficit autem non omnes eodem modo, sed alios per informationem spiritus eorumdem hominum, ubi rerum demonstrantur imagines; alios per fructum mentis ad intelligentiam; alios utraque inspiratione; alios etiam nescientes. Sed per informationem spiritus duobus modis: aut per somnium, sicut non solum plerique sancti, sed et Pharao et Nabuchodonosor rex vidit quod nemo eorum intelligere valebat, sed tamen videre
Abbreviated transcription (Latin):
delectet atq inuitet anmam: moueri nullo
modo potest. Hoc aut̃ ut occurrat: non est
in hominis potestate. Quid uolebat saulus.
ñ inuade. trabere. uingire. necare xp̃ianos:
Quam rabida uoluntas. quam furiosa. ꝗͣ
cȩca: Qui tam̃ una desuꝑ uoce prostratus.
occurrente utiq tal uiso. quomens illa ce uo¬
luntas. refracta seuitia retorqueret᷑ ut corrige¬
retur ad fidem. repente ex euangłii mirabili ꝑse¬
cutore. mirabilior p̃dicator effectꝰ est. Et tam̃
quid dicemus: Nunquid iniquitas est apuo
dm̃. exigentem a quoplacet. donantem cui pla¬
cet. qui nequaquam erigit in debitum. nequa¬
quam donat alienum: Punquid iniquitas
est apud dm̃: Absit. Quare tam̃ huic ita. &
huic non ita᷑ ohomo tu quis es: Debitum si ñ
reddis: habes quod gratuleris. Sireddis: ñ
habes quod queraris. Credamus tantum. & si
caꝑe non ualemꝰ. qm̃ qui uniũsam creat᷑am
de sp̃italem &e corporalem fecit & condidit. oĩa

Expanded text:
delectet atque invitet animum, moveri nullo delectet atque invitet animum, moveri nullo modo potest: hoc autem ut occurrat, non est in hominis potestate. Quid volebat Saulus, nisi invadere, trahere, vincire, necare Christianos? Quam rabida voluntas, quam furiosa, quam caeca! qui tamen una desuper voce prostratus, occurrente utique tali viso, quo mens illa et voluntas refracta saevitia retorqueretur et corrigeretur ad fidem, repente ex Evangelii mirabili persecutore mirabilior praedicator effectus est . Et tamen quid dicemus? Numquid iniquitas est apud Deum, exigentem a quo placet, donantem cui placet? qui nequaquam exigit indebitum, nequaquam donat alienum. Numquid iniquitas est apud Deum? Absit. Quare tamen huic ita, et huic non ita? O homo, tu quis es? Debitum si non reddis, habes quod gratuleris: si reddis, non habes quod queraris. Credamus tantum, etsi capere non valemus, quoniam qui universam creaturam et spiritualem et corporalem fecit et condidit, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
placet honestas utilesq doctrinas.Qͥsqͥs
gͦ fuerit quam minimis peccatis irretitus
atq macłatꝰ. nam nullis quis potest. &e acer
ridebit ille qui infirma munch elegit ut cõ¬
fundat fortia. & stulta munhi. ut confundat
sapientes: ut eum intuens. & pudore correctꝰ.
ego irrideam multos. & p̃ quibdam pecca¬
torib castiores. & p̃ quibdam piscatoribus
oratores. Nonne aduertimꝰ multos fideles
nr̃os ambulantes uiam dñi. ex nulla parte
ingenio comparari. non dicam quorundã
hereticoꝵ s etiam mimoꝵ: Item ñ uidemꝰ
quosdam homines utriusq sexus in conu¬
gali castitate uiuentes sine querela. & tamen
uł hereticos uł paganos. uł etiam in uera fide
& uera eccłia sic tepidos. ut eos mirem᷑ meret᷑¬
cum ce histrionum subito conũsoꝵ. non solũ
patientia & temꝑantia. s etiam fide. spe. cari¬
tate suꝑari: Restat gͦ ut uoluntates eligant᷑.
s uoluntas ipsa nisi aliquid occurrerit qͦd

Expanded text:
si placet, honestas utilesque doctrinas. Quisquis si placet, honestas utilesque doctrinas. Quisquis ergo fuerit quam minimis peccatis irretitus atque maculatus, nam nullis quis potest? et acerridebit ille qui infirma mundi elegit ut confundat fortia, et stulta mundi ut confundat sapientes , ut eum intuens et pudore correctus, ego irrideam multos et prae quibusdam peccatoribus castiores, et prae quibusdam piscatoribus oratores. Nonne advertimus multos fideles nostros ambulantes viam Dei, ex nulla parte ingenio comparari, non dicam quorumdam haereticorum, sed etiam mimorum? Item non videmus quosdam homines utriusque sexus in conjugali castitate viventes sine querela, et tamen vel haereticos vel paganos, vel etiam in vera fide et vera Ecclesia sic tepidos, ut eos miremur meretricum et histrionum subito conversorum, non solum patientia et temperantia, sed etiam fide, spe, charitate superari? Restat ergo ut voluntates eligantur. Sed voluntas ipsa, nisi aliquid occurrerit quod
Abbreviated transcription (Latin):
tio nr̃a sic tepida ẽ. uel potꝰ frigida. ce pe¬
ne nulla. immo omnino intͬdum ita nulla.
ut neq hoc in nob̃ cum dolore adũtamus
quia si uel hoc dolemus iam oramus : Qd
ergo aliud ostendit᷑ nobis. nis quia & que¬
rere. & petere. & pulsare ille concecht. qui
nec uelle. nec currere. nͥ eo mouente atq ex¬
citante pot̾imus. Quod si electio nic fit
aliqua. sic intelligamꝰ quod dictum est. re¬
liquie ꝑelectionem gr̃e saluȩ facte sunt. ñ
ut iustificatoꝵ electio fiat ad uitam et̾nam
s ut eligant᷑ qui iustificent᷑. Certe ita occui¬
ta est electio hec: ut in eadem consꝑsione
nobis ꝓrsus apparere non possit. Aut si ap¬
paret quib dam: ego in hac re infirmitatẽ
ineam fateor. Nonenim habeo quod intu.¬
ear in eligendis hominib ad grãm saluta¬
rem: si ad examen huiꝰ elechonis aliqua co¬
gitatione ꝑmittor. nisi maiꝰ ingenium. uel
minora peccata. uel utrunq. addamus cẽ

Expanded text:
tio nostra sic tepida est, vel potius frigida et petio nostra sic tepida est, vel potius frigida et pene nulla, imo omnino interdum ita nulla, ut neque hoc in nobis cum dolore advertamus? quia si vel hoc dolemus, jam oramus. Quid ergo aliud ostenditur nobis, nisi quia et petere et quaerere et pulsare ille concedit, qui ndoquidem nec velle nec currere, nisi eo movente atque excitante, poterimus. 22. Quod si electio hic fit aliqua, ut sic intelligamus quod dictum est, Reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt ; non ut justificatorum electio fiat ad vitam aeternam, sed ut eligantur qui justificentur: certe ita occulta est haec electio, ut in eadem conspersione nobis prorsus apparere non possit; aut si apparet quibusdam, ego in hac re infirmitatem meam fateor. Non enim habeo quod intuear in eligendis hominibus ad gratiam salutarem, si ad examen hujus electionis aliqua cogitatione permittor, nisi vel majus ingenium, vel minora peccata, vel utrumque: addamus etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
hac utiq mercede ꝓposita: ut in et̾̃num bea¬
te uiuere mereamur. S quis potest recte¬
uiuere. & bene oꝑari. nisi iustificatꝰ ex fide:
Precipitur ut credamꝰ. dono accepto sp̃s sq̃:
potest crede nisi aliqua uocatione. hoc est
aliqua rerum testificatione dangatur :
Qͥs habet inpotestate. taliusu attingi m̃tẽ
suam. quo eius uoluntas moueat᷑ ad fidem:
Quis aut̃ animo amplectit᷑ aliquid quod
eum non delectat. aut qͥs habet inpotesta¬
te.ut uel occurrat quod cum delectare
possit. uł delectet cum occurrerit: Cum
gͦ nos ea delectant. qͥb ꝓficiamus ad deum.
inspirat᷑ hoc. aut p̃betur gr̃a di. non nutu
nr̃o a& industria aut oꝑm meritis comꝑat᷑:
quia ut sit nutꝰ uoluntatis. ut sit industria
studii. ut sint oꝑa caritate feruentia. ille tͥ¬
buit. ille largit᷑. Petere iubem᷑. ut accipia¬
mus. & querere. ut inueniamꝰ: &e pulsare.
ut aꝑiat᷑ nobis. Nonne aliqͣndo ipsa ora¬

Expanded text:
hac utique mercede proposita, ut in aeternum beahac utique mercede proposita, ut in aeternum beate vivere, et bene operari, nisi justificatus ex fide? Praecipitur ut credamus, ut dono accepto Spiritus spotest credere, nisi aliqua vocatione, hoc est, aliqua rerum testificatione tangatur? Quis habet in potestate tali visu attingi mentem suam, quo ejus voluntas moveatur ad fidem? Quis autem animo amplectitur aliquid quod eum non delectat? aut quis habet in potestate ut vel occurrat quod eum delectare possit, vel delectet cum occurrerit? Cum ergo nos ea delectant quibus proficiamus ad Deum, inspiratur hoc et praebetur gratia Dei, non nutu nostro et industria aut operum meritis comparatur; quia ut sit nutus voluntatis, ut sit industria studii, ut sint opera charitate ferventia, ille tribuit, ille largitur. Petere jubemur ut accipiamus, et quaerere ut inveniamus, et pulsare ut aperiatur nobis . Nonne aliquando ipsa ora
Abbreviated transcription (Latin):
altissimi: duo. duo. unum contra unum .U.¬
tiq ut ex det̾ioꝵ comparatione emineant:
meliora sunt. tanquam diccret reliquiȩ
salue fiunt: sequit᷑ &e dicit. ex ꝑsona reliqui.¬
arum. Et ego nouissimus uiguaui: ce qͣsi
qui racematur post uindemiatores. Et un¬
de ꝓbat. quia ñ ex meritis suis. sed ex mise¬
ricordia dei: In benedictione inquit dñi.
ce ipse sꝑaui: &e quasi qui uindemiat re¬
pleui torcular. Quamuis enim nouissimꝰ
uigilauerit. tam̃ quia erunt ut dictum ẽ¬
nouissimi pͥmi: in benedictione domini sꝑ¬
la gͥ intentio tenet᷑ apł. ce omnium iustifi¬
catoꝵ. ꝑ quos nobis intellectus gratie de¬
monstratus est: nisi ut qui głatur in
dño gletur. Quis enim discutiet oꝑa dñi
ex eacdem consꝑsione unum damnantis. al¬
terum iustificantis : Liberum uoluntatis
arbitrium plurimum ualet. immouͦ est
quidem. s inuenundatis subpeccato quid
que uultis faciatis. Precipit᷑ ut recte uiuamꝰ.

Expanded text:
Altissimi: duo, duo; unum contra unum: uAltissimi: duo, duo; unum contra unum: utique ut ex deteriorum comparatione emineant pmeliora sunt, tanquam diceret, Reliquiae salvae fient; sequitur et dicit ex persona reliquiarum, Et ego novissimus vigilavi, et quasi qui racematur post vindemiatores. Et unde probat, quia non ex meritis suis, sed ex misericordia Dei? In benedictione, inquit, Domini et ipse speravi, et quasi qui vindemiat, replevi torcular . Quamvis enim novissimus vigilaverit; tamen quia erunt, ut dictum enovissimi primi , in benedictione Domini sr intentio tenetur Apostoli, et omnium justificatorum per quos nobis intellectus gratiae demonstratus est, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur . Quis enim discutiet opera Domini, ex eadem conspersione unum damnantis, alterum justificantis? Liberum voluntatis arbitrium plurimum valet; imo vero est quidem, sed in venumdatis sub peccato quid quae vultis faciatis . Praecipitur ut recte vivamus,
Abbreviated transcription (Latin):
beuedixit &e exaltauit: e ex ipsis scĩficauit.
ce ad se applitauit. Et ex ipsis maledixit.
&e humiliauit. ce conũtit illos ad dissensio¬
nem illoꝵ: tanqͣm apło dicente. An non
habet potestatem figulus luti ex eadem con¬
spersione facere aliuduas in honorem. ali¬
ud in contumeliam: Ideoq illud contexi¬
tur: nec ab ipsa similitudine uacat. Qua¬
si lutum figuli inquit in manu ipsius. plaᷤᷤ
mare illud ce disponere. Omnes uiȩ eius
scdm dispositionem eius. Sic homo inma¬
nu illius. qui se fecit. S quia dicit apłs.
nunquid iniquitas apud dm̃: uide ce hic
quid adiungat. Reddet illi inquit scđm
iudicium suum. S cum damnatis iusta
tribuant᷑ supplicia. tamen quia hoc ipsũ
in usum conu̾tit᷑. quo illi ꝓficiant quib
p̾betur miscdia: attende reliqua. Contra¬
rium inquit bono malum ẽ: ce contra
mortem uita est. Sic &e contra uirum ui¬
stum: peccator. Et sic intuere omnia oꝑa

Expanded text:
benedixit et exaltavit, et ex ipsis sanctificavit benedixit et exaltavit, et ex ipsis sanctificavit et ad se applicavit, et ex ipsis maledixit et humiliavit, et convertit illos in dissensionem ipsorum: tanquam Apostolo dicente, An non habet potestatem figulus luti ex eadem conspersione facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam? Ideoque illud quod contexitur, nec ab ipsa similitudine vacat: Quasi lumare illud et disponere, omnes viae ejus secundum dispositionem ejus. Sic homo in manu illius qNumquid iniquitas apud Deum? vide et hic quid adjungat: Reddet illi, inquit, secundum judicium suum. Sed cum damnatis justa tribuantur supplicia; tamen quia hoc ipsum in usum convertitur, quo illi proficiant quibus praebetur misericordia, attende reliqua: Contrarium, inquit, malo bonum est, et contra mortem vita; sic et contra virum justum peccator. Et sic intuere in omnia opera
Abbreviated transcription (Latin):
lutum figul in manu ipsiꝰ plasmare illud
&e disponere. Omnes uiȩ eiꝰ: scdm dispositio¬
nem eius. Sic homo inmanu eius qui se
fecit. Reddet e scdm iudicium suum. Contͣ
malum bonum est: &e contra mortem uita
est.Sic ce contra uirum iustum: peccator.
Et sic intuere omnia oꝑa altissimi: duo.
duo. unum contra unum. Primo hic comiñ
data ẽ disciplina dei.inmulgtudine: &¬
immutauit uias eoꝵ. ut iam tanquam mor¬
tales uiuerent. Tunc facta est una massa
omnium. ueniens de traduce peccati. &
de pena mortalitatis: quamuis deo forman¬
te. & creante quȩ bona sunt. In omnib etiã¬
sp̃s uitalis terrena membra uiuificans :
omnisq nat᷑a hominis dominatu animȩ
&e famulatu corporis conditione mirabili
temꝑata. S concupiscentia carnalis de pec¬
catipena iam regnans: uniũsum genꝰ hu.¬
manum. tanquam totam &e unam consꝑ¬
sionem originali reatu in omnia ꝑmanen¬
te confuderat. Et tamen sequit᷑. Ex ipsis

Expanded text:
lutum figuli in manus ipsius plasmare illud lutum figuli in manus ipsius plasmare illud et disponere omnes viae eius secundum dispositionem eius sic homo in manu illius qui se fecit reddet illis secundum iudicium suum contra malum bonum est et contra mortem vita sic et contra virum iustum peccator et sic intuere in omnia opera Altissimi duo duo unum cdata est disciplina Dei: In multitudine, immutavit vias eorum, ut jam tanquam mortales viverent. Tunc facta est una massa omnium, veniens de traduce peccati et de poena mortalitatis, quamvis Deo formante et creante quae bona sunt. In omnibus espiritus vitalis terrena membra vivificans, omnisque natura hominis dominatu animae et famulatu corporis conditione mirabili temperata: sed concupiscentia carnalis de peccati poena jam regnans, universum genus humanum tanquam totam et unam conspersionem originali reatu in omnia permanante confuderat. Et tamen sequitur, Ex ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
ritum eoꝵ fecit. sed gratia dei relinquentis
semen: unde alia messis toto orbe consurge¬
ret. Hoc ce paulo post: sic gͦ inquit & in hoc
tp̃re reliqͥe ꝑelectionem gr̃e salue factȩ sunt.
Si autem gr̃a: iam non ex oꝑib. Auoquin.
querebat israel hoc non est consecutꝰ. Ciectio
autem consecuta est. Ceteri uero excecati st̃.¬
Consecuta sunt uasa miscdie. excecata sunt
uasa ire. ex eadem tamen consꝑsione: sicut
scͥpturȩ ad rem de qua nunc agimus max-¬
ime necessariꝰ. eadem quȩ tctata st̃ mira
contestatione confirmans. in eo libro qui
ab aliis ihes usyrach. ab aliis eccłiastieus dr̃.
inquoita scͥptum ẽ. Et homines omnes de
solo: ce ex terra adam ereatꝰ est. In multitudi¬
ne discipline dominꝰ separauit eos: & immu¬
tauit uias ipsoꝵ. Ex ipsis benedixit. & exalta¬
uit: & ex his sc̃ificauit. &e ad se applicauit.
Et ex ipsis maledixit. & humiliauit: & con¬
uertit illos ad dissensionem illoꝵ. Quasi

Expanded text:
ritum eorum fecit, sed gratia Dei relinquentis ritum eorum fecit, sed gratia Dei relinquentis semen, unde alia messis toto orbe consurgeret. Hoc et paulo post: Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autemquaerebat Israhel non est consecutus; electio autem consecuta est, ceteri uero excaecati sConsecuta sunt vasa misericordiae, excaecata sunt vasa irae: ex eadem tamen conspersione, sicut uidam Scripturae ad rem de qua nunc agimus, maxime necessarius, eadem quae tractata sunt, mira contestatione confirmans, in eo libro qui ab aliis Jesus Sirach, ab aliis Ecclesiasticus dicitur, in quo ita scriptum est: Et omnes homines de solo, et ex terra Adam creatus est. In multitudine disciplinae Dominexaltavit et ex ipsis sanctificavit et ad se adplicavit et ex ipsis maledixit et humiliavit et convertit illos a separatione ipsorum quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ds illum suscitauit a mortuis. saluus eris. Cor¬
de enim credit᷑ ad iusticiam: ore autem. con¬
fessio fit ad salutem. Hoc est u̾bum consum¬
mans ae breuians quod fecit dñs suꝑ t̾ram.
qua consuminatione atq breuitate latroiu¬
stificatus est. qui defixis in cruce omnibus
membris & habens liba hec duo. corde credi¬
dit ad iusticiam. ore confessus ẽ ad salutẽ:
statimq audire meruit. Hodic mecum eris
inparadyso. Consequerent᷑ enim bona oꝑa
euis: si ꝑcepta gr̃a du int̃ homines uiueret.
Nec tanĩ ea p̃cesserunt. ut candem gratiam
mereret᷑. ex latrocinio fixus in cruce. ex cru¬
ce in paradysum translatꝰ. Et sicut p̃dixit
inquit ẏsaias. nisi dñs sabaoth reliquisset
nobis sem̃. sicut sodoma facti cẽmus. & sic̃
gomorra similes fuissemꝰ. Quod hic ait
reliquisset nobis sem̃: hoc ibi reliquiȩ saluȩ
fient. Ect̾i autem tanquam ꝑditionis uasa.
debito supplicio ꝑierunt. Et ut non om̃s
ꝑissent. sicut sodoma &e gomorra. non me¬

Expanded text:
suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Hoc est verbum consummans et brevians, quod fecit Deus super terram: qua consummatione atque brevitate latro justificatus est, qui defixis in cruce omnibus membris, et habens libera haec duo, corde credidit ad justitiam, ore confessus est ad salutem, statimque audire meruit: Hodie mecum eris in paraejus, si percepta gratia diu inter homines viveret. Sed tamen non ea praecesserant, ut eamdem gratiam mereretur, ex latrocinio fixus in cruce, ex cruce in paradisum translatus. Et sicut praedixit, inquit, Isaias, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quod hic ait, reliquisset nobis semen; hoc ibi, reliquiae salvae fient. Caeteri autem tanquam perditionis vasa debito supplicio perierunt. Et ut non omnes perissent sicut in Sodoma et Gomorrha, non me
Abbreviated transcription (Latin):
& omnem scientiam: & si habuero omnem
fidem itaut montes transferam. caritatem
aut̃ non habeam: nichil sum. Et si distribu¬
ero omnem substantiam meam. ce si tradi¬
dero corpus meum ut ardeam. caritatem au¬
tem non habeam: nicħ michi ꝓdest. Quo
in loco manifestum est eum munera illa
cominemorasse. quȩ sp̃s sc̃ diuisionibus
dant᷑: sicut suꝑius dicit. Unicuiq aut̃ dat᷑
manifestatio sp̃s ad utilitatem. Alii qͥdem¬

Expanded text:
 si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum. Et si distribuero omnem substantiam meam, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. Quo in loco manifestum est eum munera illa commemorasse, quae Spiritus sancti divisionibus dantur, sicut superius dicit: Unicuique autem datur manifestatio Spiritus ad utilitatem; alii quidem
Abbreviated transcription (Latin):
luerit. s ut se supplici pietate conuertat ad
cum: cuiꝰ dono eam possit implere. In hac ergo
tota quam tractauimꝰ apłici contextione ser-¬
monis. quisquis putat sensisse apłm qͦd ma¬
la sit lex. qm̃ dicit. lex subintrauit ut abunda¬
ret delictum. & ministratio mortis in litt̾is figͣa¬
ta lapideis. &e uirtꝰ peccati lex. & mortui estisle¬
gi ꝑ corpꝰ xp̃i. ut sitis alt̃ius qui ex mortuis re¬
surrexit. & passiones peccatoꝵ quȩ ꝑ legemst̃

Expanded text:
luerit, sed ut se supplici pietate convertat ad luerit, sed ut se supplici pietate convertat ad eum cujus dono eam possit implere. 15. In hac ergo tota, quam tractavimus, apostolici contextione sermonis, quisquis putat sensisse Apostolum quod mala sit lex, quoniam dicit, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; et, Ministratio mortis in litteris figurata lapideis ; et, Virtus peccati lex , et, Mortui estis legi per corpus Christi ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexi
Abbreviated transcription (Latin):
sepe. ut inuicte delect̾et quod non licet.
Qm sarcinam p̃mentem & urgentem.
ideo legem appellat: qͥa iure supplicii
diuino iudicio tͥbuta. & imposita ẽ. ab
eo qui p̃monuit hominem dicens: qua
repugnat legimentis dicentis: non con¬
cupisces. Cui condelectatur homo. scd̃m
int̾orem hominem. oe añquam sit qͥsꝙ
sub gr̃a. ita repugnat ut captiuet eum sub
lege peccati. id est subsemet ipsa. Cum enĩ
ut demonstretur homini captiuato non ẽẽ
p̃sumendum de uirib suis. Unde iudeos
arguebat. tanquam de oꝑib legis suꝑbe
głantes. cum traherent᷑ concupiscentia ad
quicquid illicitum ẽ. cum lex de qͣ głaban¬
tur dicat: non concupisces. Humilit gͦ di¬
cendum ẽ homini. uicto. damnato. captiuo.
& nec saltim accepta lege uictori. s potiꝰ p̃ua¬
ricatori: humilit exclamandum est. Miser
enim restat in ista mortal uita libero arbi¬
trio. non ut impleat bomo iusticiam cum uo¬

Expanded text:
saepe ut invicte delectet quod non licet. saepe ut invicte delectet quod non licet. Quam sarcinam prementem et urgentem ideo legem appellat, quia jure supplicii divino judicio tributa et imposita est ab eo qui praemonuit hominem, dicens: Qua repugnat legi mentis dicenti, Non concupisces: cui condelectatur homo secundum interiorem hominem; et antequam sit quisque sub gratia, ita repugnat, ut et captivet eum sub lege peccati, id est sub semetipsa. Cum enim ut demonstretur homini captivo non esse praesumendum de viribus suis. Unde Judaeos arguebat tanquam de operibus legis superbe gloriantes, cum traherentur concupiscentia ad quidquid illicitum est, cum lex de qua gloriabantur, dicat, Non concupisces. Humiliter ergo dicendum est homini victo, damnato, captivo, et nec saltem accepta lege victori, sed potius praevaricatori, humiliter exclamandum est, Miser enim restat in ista mortali vita libero arbitrio, non ut impleat homo justitiam, cum vo
Abbreviated transcription (Latin):
quam uelle bonum. ae facere malum: Nã
odit facile habet. qͣmuis id nolit. sicut p̃¬
cipitatꝰ sine difficultate uenit in ꝓfundũ.
quamuis id nolit: atq oderit. Hoc dixi
ꝓpt̃ uerbum quod ait: adiacet. łhibet
gͥ testimonium legi quod bona sit.homo
sub ea positꝰ. & nondum gr̃a uberatus: ꝑ¬¬
hibet omnino eo ipso quod se rep̃hendit
facere contͣ legem. & inuenit eam bonam
sibi ẽẽ uolens facere quod illa iubet: &
concupiscentia suꝑante non ualens. Atq
ita se p̾uaricationis reatu implicatum
uidet adhoc: ut grãm lib̃atoris imploret.
hominem. ei utiq legi que dicit non con¬
cupisces. Uideo aut̃ inquit aliam legem in
membs meis. repugnantem legi m̃tis meȩ:
ce captiuantem me sub lege peccati quȩ ẽ
in membris meis. Legem appellat in m¬
bris suis. onus ipsum mortalitatis: in quo
ingemiscimꝰ grauati. Corpꝰ enim qͦd corrũ¬
pitur aggrauat animam: ꝑ quod fit etiã

Expanded text:
quam velle bonum et facere malum? Nam quam velle bonum et facere malum? Nam odit facile habet, quamvis id nolit: sicut praecipitatus sine difficultate venit in profundum, quamvis id nolit atque oderit. Hoc dixi propter verbum quod ait, adjacet. Perhibet igitur testimonium legi, quod bona sit, homo sub ea positus et nondum gratia liberatus; perhibet omnino eo ipso quod se reprehendit facere contra legem: et invenit eam bonum sibi esse, volens facere quod illa jubet, et concupiscentia superante non valens; atque ita se praevaricationis reatu implicatum videt, ad hoc ut gratiam liberatoris imploret. hominem: ei utique legi, quae dicit, Non concupisces. Video autem, inquit, legem aliam in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me sub lege peccati, quae est in membris meis. Legem appellat in membris suis, onus ipsum mortalitatis, in quo ingemiscimus gravati . Corpus enim quod corrumpitur aggravat animam . Per quod fit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bitrium. S quomodo aufert cum dicat.
uelle adiacet michi: Certe enim ipsum
uelle in potestate est. qm̃ adiacet nobis.
s quod ꝑficere bonum non ẽ in potestate :
ad meritum ꝑtinet originalis peccati. N
natura: unde nos grã libat conditoris
subditos sibi ꝑ fidem. Sed iste nẽ uoces
funt sub lege hominis constiduti: nondũ
sub gr̃a. Non enim quod uult facit bonũ
qui uondum ẽ sub gr̃a: sed quod ñ uult
malum hoc agit suꝑante concupiscentia
non solum tuncło mortalitatis: sed mala
consuetudine roborata. Si atit̃ quod ñ
habitat in eo peccatum: sicut suꝑius di¬
ctum ce expositum ẽ. Inuienio gͥ legem in¬
quit michi uolenti facere bonum. qm̃
michi malum adiacet: id est inueniole¬
gem bonum mͥ esse. cum uolo facere qͦd
lex habet. qm̃ michi malum adiacet ad
faciendum: quia suꝑius quod ait uelle
adiacet michi ad facilitatem dixit. Qͥd
enim facilius homini sub lege constituto.

Expanded text:
bitrium. Sed quomodo aufert, cum dicat, bitrium. Sed quomodo aufert, cum dicat, Velle adjacet mihi? Certe enim ipsum velle in potestate est, quoniam adjacet nobis: sed quod perficere bonum non est in potestate, ad meritum pertinet originalis peccati. Nonatura, unde nos gratia liberat Conditoris subditos sibi per fidem. Sed istae nunc voces sunt sub lege hominis constituti, nondum sub gratia. Non enim quod vult facit bonum, qui nondum est sub gratia; sed quod non vult malum, hoc agit, superante concupiscentia, non solum vinculo mortalitatis, sed mole consuetudinis roborata. Si autem quod non habitat in eo peccatum: sicut superius dictum est et expositum. 12. Invenio ergo, inquit, legem mihi volenti facere bonum, quoniam mihi malum adjacet: id est, invenio legem bonum mihi esse, cum volo facere quod lex habet, quoniam mihi malum adjacet, ad facile faciendum. Quiasuperius quod ait, Velle adjacet mihi, ad facilitatem dixit. Quid enim facilius homini sub lege constituto,
Abbreviated transcription (Latin):
te uoluptatis: Illud est expena originalis
peccati: hoc ex pena frequentati peccatisũ
illo in hac uita nascimur: hoc uiuendo ad¬
dimus. Quȩ duoscilicet tanquam natͣe
consuetudo comuncta. robustissimam fa¬
ciunt & inuictissimam cupiditatem. Qͦd
uocat peccatum. & dicit habitare in car¬
ne sua: id est clñatum quendam. & qͣsi
regnum obtinerẽ. Unde ẽ illud in psalmo.
elegi abici in domo dñi magis quam ha¬
bitare in tab̃naculis peccators quasi non
habitet quamuis ibi sit qui abicctꝰ ibi est:
ubicunq sit. Unde insinuat. habitationẽ
cum quocdam pͥncipatu intell gendam.
Si autem ꝑ grãm fiat in nob̃. quod alio
loco dicit. ut ñ regnet peccatum in nr̃o
mortal corpore. ad obȩdiendum deside¬
riis eius: iam nec habitare ꝓpͥe dicitur.
Uelle enim inquit adiacet mͥ. ꝑficere aut̃
bonum. non. His uerbis uidetur ñ recte
intelligentib: uelut auferre liberum ar¬

Expanded text:
te voluptatis? Illud est ex poena originalis te voluptatis? Illud est ex poena originalis peccati, hoc est ex poena frequentati peccati. Cum illo in hanc vitam nascimur, hoc vivendo addimus. Quae duo, scilicet, tanquam natura et consuetudo, conjuncta, robustissimam faciunt et invictissimam cupiditatem, quod vocat peccatum, et dicit habitare in carne sua, id est, dominatum quemdam et quasi regnum obtinere. Unde est illud in Psalmo, Elegi abjici in domo Domini magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ; quasi non habitet, quamvis ibi sit, qui abjectus ibi est, ubicumque sit: unde insinuat habitationem cum quodam principatu intelligendam. Si autem per gratiam fiat in nobis quod alio loco dicit, Ut non regnet peccatum in nostro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus , jam nec habitare proprie dicitur. 11. Velle enim, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio. His verbis videtur non recte intelligentibus velut auferre liberum ar
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑor illud. sed id quodin me habitat pecca¬
tum: non ideo dicit. quia non consentit ad
faciendum peccatum: quamuis legi con¬
sentiat ad hoc imꝓbandum. Loquit᷑ enim
adhuc ex ꝑsona hominis sub lege constitu¬
ti. nondum sub gr̃a. qui ꝓfecto trahit᷑ ad
malefaciendum concupiscentia dñante. atq
fallente dulcedine peccat ꝓhibiti: quamiuis
ex parte noticiȩ legis hoc improbet. S ꝓptẽa
dicit. non ego oꝑor illud: quia uictꝰ oꝑat᷑.
Cupiditas quippe id oꝑat᷑: cui suꝑanti cedit᷑.
Ut aut̃ non cedat᷑ sitq mens hominis adũsꝰ
cupiditatem robustior. grã facit: de qua pꝰ
dicturus est. Scio enim inquit quia non
habitat in me. hoc est in carne meaborrũ.
Ex eo quod scit. consentit legi. Er eo aut̃ qͥd
facit: cedit peccato. Quod si querat aliqͥs
unde hoc sit quod dicit. habitare in carne
sua. non utiq bonum id est peccatum. un¬
de nisi ex traduce mortalitatis. ce assiduita¬

Expanded text:
operor illud, sed id quod in me habitat peccaoperor illud, sed id quod in me habitat peccatum; non ideo dicit, quia non consentit ad faciendum peccatum, quamvis legi consentiat ad hoc improbandum. Loquitur enim adhuc ex persona hominis sub lege constituti, nondum sub gratia, qui profecto trahitur ad male operandum concupiscentia dominante atque fallente dulcedine peccati prohibiti, quamvis ex parte notitiae legis hoc improbet. Sed propterea dicit, Non ego operor illud, quia victus operatur. Cupiditas quippe id operatur, cui superanti ceditur. Ut autem non cedatur, sitque mens hominis adversus cupiditatem robustior, gratia facit, de qua post dicturus est. 10. Scio enim, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Ex eo quod scit, consentit legi: ex eo autem quod facit, cedit peccato. Quod si quaerit aliquis unde hoc scit, quod dicit habitare in carne sua non utique bonum, id est peccatum: unde, nisi ex traduce mortalitatis et assiduita
Abbreviated transcription (Latin):
sed peccatum non cognoui: isi ꝑ legem. Qͦ
mͦ enim apparet. aut qͦmͦ cognouit quod
ignorat: S ita dictum est. quomodo dictu¬
rus est ds impnis: non noui uos. Neq enim
aliquid dm̃ latet. qͣndo uultꝰ dñi suꝑ facien
tes mala. ut ꝑdat de t̾ra memoriam eorum:
s dicimͣ aliquando ignorare. quod non ap¬
ꝓbamus. Ita gͦ ait. Quod enim oꝑor ignoro:
id est non apꝓbo. Qͦd consequent̃ ostendit
dicens. Nonenim quod uolo hoc ago. s qͦd
och illud facio. Quod gͦ ait odi.hoc. ait
ignoro. quia &e quib dicturus est dñs. non
noui uos. de his ulli dicit: odisti dñe omnes
qui oꝑantur iniquitatem. Si aut̃ quod no¬
io hoc facio: consentio legi quoniam bona
in quantum facit quod illa ꝓhibet: sed in
quantum non uult quod facit. Uincitur
enim nondum ꝑ grãm lib̾atus. quamuis iã
ꝑ legem ce noũit se male facere. & nolit. Qed
modo sequit᷑ & dicit. nunc aut̃ iam ñ ego

Expanded text:
Sed peccatumSed peccatumomodo enim apparet, aut quomodo cognovit quod ignorat? sed ita dictum est, quomodo dicturus est impiis, Non novi vos . Neque enim aliquid Deum latet, quando vultus Domintes mala, ut perdat de terra memoriam eorum . Sed dicimur aliquando ignorare quod non approbamus. Ita ergo ait, Quod enim operor, ignoro; id est, non approbo. Quod consequenter ostendit, dicens, Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Quod ergo ait, odi, hoc ait, ignoro: quia et quibus dicturus est Dominus, Non novi vos; de his illi dicitur, Odisti, Domine, omnes qui operantur iniquitatem . 9. Si autem quod nolo, hoc facio; consentio legi, quoniam bonain quantum facit quod illa prohibet, sed in quantum non vult quod facit. Vincitur enim nondum per gratiam liberatus, quamvis jam per legem et noverit se male facere, et nolit. Quod vero sequitur, et dicit, Nunc autem jam non ego