comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓignorantia eius. qua ignorauit &
ipse ñscuuit et remittetur illi. Deliquit
enim delicto delictum ante dñm. E ad¬
huc ita dicit. Et locutus ẽ dñs admoy¬
sen dicens. Anima quecumq peccau̾it
et despiciens despexerit precepta dñi
etmentitus fuerit quȩ sunt adprimũ
decommemlatione aut desocietate. aut
derapina. aut inuiriam fecit aliqͣm
ꝓrimo. aut inuenerit ꝑdicionem. &
mentitus fuerit deeo et iurauerit inui¬
ste deuno abomnib quecumq fecerit
homo ita ut peccet inhis. et erit cum
peccauerit et deliquerit. et reddet rapi¬
nam qͣm rapuit. aut inuiriam quã
nocuit aut commendatum qͦd depositũ
ẽ apud eum. Aut ꝑditionem qͣm inueñ
abomini re qͣm uirauit ꝓea iniuiste. ⁊ re¬
stituet ipsum. et quintas eius adiciet ad
illud cuius ẽ ipsi reddet etqua die con¬
uictus fuerit ecdelicti sui offeret dño a¬
rietẽ abouib sine macula precio inquod
deliquit. et exorabit ꝓeo sacerdos ante do¬
minum & remittetur illi deuno abom¬

Expanded text:
ejus quam ignoravit, et ipse non scivit, et remittetur illi. Deliquit enim delicto delictum ante Dominum . Et adhuc ita dicit: Et locutus est Dominus ad Moysen dicens, Anima quaecumque peccaverit et despiciens despexerit praecepta Domini, et mentitus fuerit quae sunt ad proximum de commendatione aut de societate, aut de rapina, aut injuriam fecerit aliquam proximo aut inuenerit perditionem et mentitus fuerit de eo et iurauerit iniuste de uno ab omnibus quaecumque fecerit homo, ita ut peccet in his, et erit cum peccauerit et deliquerit et reddet rapinam quam rapuit aut iniuriam quam nocuit aut commendatum quod depositum est apud eum aut perditionem quam inuenit ab omni re quam iurauit pro ea iniuste, et restituet ipsum <caput> et quintas eius adiciet ad illud, cuius est ipsi reddet et qua die conuictus fuerit, et delicti sui offeret domino arietem ab ouibus sine macula pretio in quod deliquit; et exorabit pro eo sacerdos ante dominum et remittetur illi de uno ab om
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. ut deeus sanguine quemadmodũ
p̃ceptum fuerat intromitteretur. unde
xtangerentur cornua altaris incensi. &
consequens erat ut totus arderet: Quio
gͦ deariete: an qm̃ primum caprum
quesiuit moyses. qͦd decapro illi respon¬
sum ẽ hoc et deariete intelligendum ẽ.
quẽ exordine fuerat quesiturus. nͥ illud
responsum sacerdotis ei placuisset De
uitulo autem qͥd quereret. cum ea lege
fieri potuerit qͣm deuitulo ꝓpeccatõ
uniu̾se sinagoge p̃ceꝑat ds̃. sic̃ de uituloꝓ
pecco sacerdotis. idẽ ut totꝰ arderet extra
castra: Nec em̃ist̃ uerba irascentis moysi
ad filios frĩs sui cũ hircũ propeccato q̃sitũ
ñ inuenisset. qͥa fuerat totꝰ incensus. Qua¬
re ñ comedistis illud. qd̾ fuit ꝓpeccõ in lo
dit edẽ. ut auferatis peecatũ sinagoge
&e exoretis proeo ante dñm. Nonem̃ illa¬
tũ est asanguine eiꝰ inscm̃ ante faciem
intꝰ. edetis illud in loco sco quomͦ mͥcos¬

Expanded text:
fieri, ut de eius sanguine quemadmodum fieri, ut de eius sanguine quemadmodum praeceptum fuerat intromitteretur, unde et tangerentur cornua altaris incensi, et consequens erat, ut totus arderet? quid ergo de ariete? an quoniam primum caprum quaesiuit Moyses, quod de capro illi responsum est, hoc et de ariete intellegendum est, quem ex ordine fuerat quaesiturus, nisi illud responsum sacerdotis ei placuisset? de uitulo autem quid quaereret, cum ea lege fieri potuerit. quam de uitulo pro peccato uniuersae synagogae praeceperat deus, sicut de uitulo pro peccato sacerdotis, id est. ut totus arderet extra castra? haec enim uerba sunt irascentis Moysi ad filios fratris sui, cum hircum pro peccato quaesitum non inuenisset, quia fuerat totus incensus: quare non comedistis illud quod fuit pro peccato in lodit edere, ut auferatis peccatum synagogae et exoretis pro eo ante dominum. non enim inlatum est a sanguine eius in sanctum ante faciem intus. edetis illud in loco sancto. quomo
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Respondit illi aaron. &ait Si ho¬
die obtulerunt eaque ꝓpecc̃õ illoꝵ st̃. &
holocausta sua. ante dnm̃. oe c̃tigert̃ mͥ talia
ec comedã qd̵ ẽ ꝓpeccõ hodie. nunqͥd placi¬
tũ erit dño: Et audiuit moyses ce placuit
illi. Hoc uidet᷑ dixisse aaron. qđ ipso die
quo pͥmũ obtulerant filii isrł ꝓpeccõ suo
nondebuit asaceidotib manducari. s do¬
tũ incendi. ñ inde regulã facͥenꝰ adcet̾a. Nã
deinceps sacͥficia ꝓpecc̾is ipsi edebãt. s qͥa
hoc pͥmũ fuit ip̃o die pͥmitꝰ oblatũ credendũe
aaron sacerdotem hoc diuina aspuatio¬
ne dixisse. ut et illud circa sacerdotes de¬
inceps seruaretur qͦd preceꝑat dñs mo¬
ysi. et hoc qͦd aaron dirit tamquã di¬
iunitus dictum moyses approbaret
uid gͦ decęteris eiusdẽ diei sacrificiis id:
deariete & uitulo que diximꝰ etiam ip¬
sa ꝓpeccato oblata deb̾e intelligi: andeui¬
tulo. Hulla questio ẽ. qm̃ oportebat sic

Expanded text:
ret: respondit illi Aaron et ait, Si horet: respondit illi Aaron et ait, Si hodie obtulerunt ea quae pro peccato illorum sunt, et holocausta sua ante Dominum, et contigerunt mihi talia, et comedam quod est pro peccato hodie, numquid placitum erit dom in o? et audiuit Moyses et placuit illi. hoc uidetur dixisse Aaron, quod ipso die. quo primum obtulerant filii Israhel pro peccato suo, non debuit a sacerdotibus manducari, sed totum incendi, non inde regulam faciens ad cetera: nam deinceps sacrificia pro peccatis ipsi edebant. sed quia hoc primum fuit ipso primo die primitus oblatum. credendum est Aaron sacerdotem hoc diuina inspiratione dixisse, ut et illud circa sacerdotes deinceps seruaretur, quod praeceperat dominus Moysi, et hoc quod Aaron dixit tamquam diuinitus dictum Moyses adprobaret. quid ergo de ceteris eiusdem diei sacrificiis, id est de ariete et uitulo, quae diximus etiam ipsa pro peccato oblata debere intellegi? an de uitulo nulla quaestio est, quoniam oportebat sic
Abbreviated transcription (Latin):
salutaris salus datur. et illudẽ salutare uñ
salꝰ accipitur. nonẽ necesse ut tamqͣm mul¬
torum salutarium sacͥficia hic intelliga¬
mus uͥ dictum ẽ. asacrificus salutariũ. s
multarum forsitan salutarium quȩ tam̃
abiunio salutari accipiuntur. Quod sit
autẽ salutare dĩ de quo dictum ẽ. Calicem
salutaris accipiã. E dequo sẏmeon dicit.
ineiiangłio. qm uiderunt ocđi mei sa¬
lutare tuum. fides xp̃iana nouit. Posst̃
sane ñ absurde intelligi uel dici etiam
tius legitimum sempit̃num. Non fru¬
stra ẽ additũ filiab. qm̃ quedã adescas
ꝑtinentia sacerdotum ꝓhibet afeminis
accipi sed amasculis iuibet. Cum quesis¬
set moyses caprum oblatũ ꝓppłi pec
etiratus eẽt qͦd ea que ꝓpeccato apopulo
offerrent᷑. Constituit dñs sacerdotib e¬
denda oblatis inde adipib et renibꝰ. ira¬
tus autẽ eẽt ñfrĩ suo s filiis eius. credo
qͦd ad eos suggerendi ministerium ꝑtine¬

Expanded text:
salutari salus datur, et illud est salutare unde salutari salus datur, et illud est salutare unde salus accipitur: non est necesse ut tanquam multorum salutarium sacrificia hic intelligamus, ubi dictum est sacrificiis salutarium, sed multarum forsitan sanitatum, quae tamen ab uno salutari accipiuntur. Quod sit autem salutare Dei, de quo dictum est, Calicem salutaris accipiam , et de quo Simeon dicit in Evangelio, Quoniam viderunt oculi mei salutare tuum ; fides christiana novit. Possunt sane non absurde intelligi vel dici etiam tuis legitimum sempiternum. Non frustra est additum, filiabus; quoniam quaedam ad escas pertinentia sacerdotum prohibet a feminis accipi, sed a masculis jubet. Cum quaesisset Moyses caprum oblatum pro populiet iratus esset, quod ea quae pro peccato a populo offerrentur, constituit Dominus sacerdotibus edenda, oblatis inde adipibus et renibus; iratus autem esset non fratri suo, sed filiis ejus, credo quod ad eos suggerendi ministerium pertine
Abbreviated transcription (Latin):
fertur ut detur sacerdoti. Pectusculũ sa¬
ne impositionis suꝑiꝰ legimꝰ et brachiũ
ablationis: quia debrachio nichil impo¬
nebat᷑ altari. adeꝑs autẽ depectusculo
imponebatur. Quid ẽ qͦd dicit xxxu
desacͥficus salutarium cum ea dicat quȩ
alibi dixit sacͥficia salutaris: & cum sin¬
głari numero id dicit sacrificium saluta
cũ deeadem re diceretur Anforte hoc loco
ubi ait asacrificiis salutariũ. sanitatum
dici debuit. Nam millo psalmo uͥ dic¬
tum ẽ. Exaudi nos ds̃ sanitatũ nr̃arũ.
hoc uerbum habet grecꝰ qͦd etiam hoc
greca lingua ambiguus ẽ utrũ asalu¬
te. an asalutari nomen declinatum sit.
Qm̃ soteria dicitur salus uel sanitas un¬
de fit genituius pluralis tonsoterion.
salutare autem soterion dicit᷑. et inde
genitiuus pluralis idẽ ipse ẽ. Si ergo
recte potest intelligi etiam sacrificiũ
salutis. qͦd ẽ sac̾ficium salutaris. qm̃

Expanded text:
fertur, ut detur sacerdoti. pectusculum safertur, ut detur sacerdoti. pectusculum sane inpositionis superius legimus et brachium ablationis, quia de brachio nihil inponebatur altari. adeps autem de pectusculo inponebatur. Quid est quod dicit: de sacrificiis salutarium, cum ea dicat, quae alibi dixit "sacrificia salutaris", et cum singulari numero id dixit: sacrificium salutacum de eadem re diceretur? An forte hoc loco ubi ait, A sacrificiis salutarium, sanitatum dici debuit? Nam in illo psalmo ubi dictum est, Exaudi nos, Deus sanitatum nostrarum , hoc verbum habet graecus quod etiam hoc graeca lingua ambiguus est, utrum a salute, an a salutari nomen declinatum sit: quoniam σωτηρία dicitur salus vel sanitas, unde fit genitivus pluralis τῶν σωτηριῶν: salutare autem σωτήριον dicitur, et inde genitivus pluralis idem ipse est. Si ergo recte potest intelligi etiam sacrificium salutis quod est sacrificium salutaris, quoniam a
Abbreviated transcription (Latin):
dñs adeos ꝑmanum moysi: ut hoc
sit officio sac̾dotum legitimũ ȩt̃num.
inꝓgenies eorum. Quom autẽ dicat
ȩt̾num: iam sepe diximꝰ. hoc qͦ ambi¬
guo positum ẽ qͦd ait distinguere in¬
t̃medium scõrum & contaminatoꝵ
unt̃ medium mundorum ⁊ inmun¬
dorum. Utrũ abeo qͦd sunt sc̃a ⁊ mũ¬
da. uel inquinata & inmunda. Anab
eo qͦd sunt scĩ et mundi. uł inqͥnati⁊
minundi. id÷ utrũ illa int̃ ipsa sacra
que rite uel nonrite fierent distinguere
uoluit sac̃dotes. anint̃ ipsos homines
ꝓbandos uł imꝓbandos. anpotius ad
utrumq referendum ẽ suie hominis si¬
ue sacra. Pectusculum seg̃ga xxxinii¬
tionis ⁊ brachium oblationis manduca¬
bitis in loco scõ. Quamuis singła singłis
data sint. nimirum tam̃ utrũq posset
dici seg̃gationis quia utrumq sacerdo¬
ti separatur et utrumq ablationis suie
demptionis. qͦd grece dicitur aferema. qͥa
utrũq demitur ⁊ aufertur eis ꝓ qͥbꝰ of¬

Expanded text:
nus ad eos per manum Moysi, ut hoc sit officio sacerdotum legitimum aeternum in progenies eorum. quomodo autem dicat "aeternum", iam saepe diximus. hoc quoque ambigue positum est, quod ait: distinguere inter medium sanctorum et contaminatorum et inter medium mundorum et inmundorum, utrum ab eo. quod sunt sancta et munda uel inquinata et inmunda, an ab eo, quod sunt sancti et mundi uel inquinati et inmundi, id est, utrum inter illa ipsa sacra, quae rite uel non rite fierent, distinguere uoluit sacerdotes an inter ipsos homines probandos uel inprobandos an potius ad utrumque referendum est siue homines siue sacra. Pectusculum segregationis et brachium ablationis manducabitis in loco sancto. quamuis singula singulis data sint, nimirum tamen utrumque posset dici segregationis, quia utrumque sacerdoti separatur et utrumque ablationis siue demtionis, quod grace dicitur aaaipsa, quia utrumque demitur et aufertur eis pro quibus of
Abbreviated transcription (Latin):
signis factum eẽ ut terra inqua habita¬
bat ppłs dĩ nullis plagis talib ueraret
Oportunum autem fuit ut ibi hoc aꝑte
poneretur unde iam incipiunt signa
qͥb magi similia nec conati sunt fac̾e.
roculdubio enun quia ubiq fuerant
scinifes inregno pharaonis. ñ autẽ fue¬
rant interram gessem ibi conati sunt
magi similiter facere. et minime potu¬
erunt quouisq ergo deficerent nichil
ceꝑunt ea fieri ubi iam illi similia face
ra. grecus habet uenientes umnmolate do¬
mino dõ ur̃o interra. nolebat enim eos
ire qͦ dicebant. s ut illic inegẏpto unmo¬
larent uolebat. hoc ostendunt uerba mo¬
ysi quȩ secuntur ubi dic̃ non posse fien
ꝓpter abhominationes egẏptioꝵ.xxuii.

Expanded text:
signis factum esse, ut terra in qua habitasignis factum esse, ut terra in qua habitabat populus dei nullis plagis talibus uexaretur. oportunum autem fuit, ut ibi hoc aperte poneretur, unde iam incipiunt signa quibus magi similia nec : conati sunt facere: procul dubio enim quia ubique fuerant scinifes in regno Pharaonis, non autem fuerant in terra Gessem, ibi conati smagi similiter facere, et minime potuerunt. Quo usque ergo deficerent, nihil d ex quo coeperunt ea fieri, ubi jam illi similia facere ra, graecus habet, Venientes immolate Domino Deo vestro in terra. Nolebat enim eos ire quo dicebant, sed ut illic in Aegypto immolarent, volebat. Hoc ostendunt verba Moysi quae sequuntur. ubi dicit non posse fieri propter abominationes Aegyptiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
iinpͥmo signo deficere ubi inserpentem
uirga conu̾sa ẽ. & inpruna plaga ubi
aqua insanguinem commutata ẽ ⁊ n
secunda deranis si hoc uoluisset digitꝰ
direrit digitum dĩ inhoc signo potuisse
conatus magorum unpedire ⁊ insuꝑio¬
rib nequiuisse. Omnino gͦ certa causa est
qͣre illa facere huc usq ꝑmissi sunt. com¬
mendat᷑ enim fortasse trinitas. et qͦd ue¬
rum ẽ summi philosophi gentiũ qͣntũ
ineorum litteris indagatur sine spũ
scõ philosophati sunt. qͣmius de patre
et de filio ñtacuerint qͦd etiã didimus
inlibro suo meminit quẽ scripsit despr
scõ. Ecce ego muto inte ⁊ inseruoᷤ.xxui.
tuos. impopulum tuũ. tindomos tuas
cynomiam umplebunt᷑ domus egyp¬
tiorum cynomia ut scias qm̃ ego sum
dñs ds̃ omnis terre. et dabo int̾uallũ
scriptura aperuit ne ubiq diceret intel¬
ligere debemus & inposteriorib & inpͥorib

Expanded text:
et in primo signo deficere, ubi in serpentem et in primo signo deficere, ubi in serpentem uirga conuersa est, et in prima plaga, ubi aqua in sanguinem commutata est. et in secunda de ranis, si hoc uoluisset digitusdixerit digitum dei in hoc signo potuisse conatus magorum inpedire et in superioribus nequiuisse? omnino ergo certa causa est quare illa facere huc usque permissi sunt. commendatur enim fortasse trinitas et, quod uerum est, summi philosophi gentium, quantum in eorum litteris indagatur, sine spiritu sancto philosophati sunt, quamuis de patre et filio non tacuerint, quod etiam Didymus in libro suo meminit, quem scripsit de spiritu sancto. Ecce ego mitto in te et in seruos tuos et in populum tuum et in domos tuas cynomian, et implebuntur domus Aegyptiorum cynomia, ut scias, quoniam ego sum dominus deus omnis terrae. et dabo interuallum. quod hic scriptura aperuit, ne ubique diceret, intellegere debemus et in posterioribus et in prioribus
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ẽ hoc qm̃ non potuerunt educere sci¬
nifes senserunt ꝓfecto cum arciũ suaꝵ
nefariarũ scirent potenciam ñtalibus
artib uelut potentior ieis eẽt moyses
suos conatus fuisse frustratos ut non
possent educere scinifes. sed digito dei
qͥ utiq operabat᷑ ꝑmoysen. Digitus dĩ
autẽ sic̃ euuangłium manifestissimȩ
uno euuangłista ita narrante uerba¬
domini ut diceret. Si ego indigito dei
eicio demonia. Alius euuangłista id ip¬
sum narrans exponere uoluit qͥd sit di¬
gitus dĩ. etait. Si ego inspũ dĩ eicio de¬
monia: cum itaq magi faterent᷑ quoꝵ
pharao potentiam prefidebat digitum
dĩ esset inmoyse in qͦ suꝑabantur ⁊ eoꝵ
ueneficia frustrabantur tamen indura¬
tum ẽ cor pharaonis nunc mirabili om¬
nino duricia. Cur autẽ intercia ista pla¬
ga magi defecerint. nã plage ceperunt
exqͦ aqua insanguinem uersa ẽ.⁊senti¬
re & explicare difficile ẽ. Poterant enĩ

Expanded text:
dei est hoc, quoniam non potuerunt educere scidei est hoc, quoniam non potuerunt educere scinifes, senserunt profecto, cum artium suarum nefariarum scirent potentiam, non talibus artibus, uelut potentior in eis esset Moyses, suos conatus fuisse frustratos, ut non possent educere scinifes, sed digito dei, qui utique operabatur per Moysen. digitus dei autem, sicut euangelium manifestissime lamque uno euangelista ita narrante uerba-domini, ut diceret: si ego in digito dei eicio daemonia, alius euangelista id ipsum narrans exponere uoluit quid sit digitus dei et ait: si ego in spiritu dei eicio daemonia. cum itaque magi faterentur, quorum Pharao potentia praefidebat, digitum dei esse in Moyse, quo superabantur et eorum ueneficia frustrabantur, tamen induratum est cor Pharaonis nunc mirabili omnino duritia. cur autem in tertia ista plaga magi defecerint — nam plagae coeperunt quo aqua in sanguinem uersa est — et sentire et explicare difficile est. poterant enim
Abbreviated transcription (Latin):
loco etiam illud adiunxit et inhis qui
salui fiuint. et inhis qͥ pereunt. Non dix̃
xp̃i se bonũ odorẽ eẽ his qui salui fuĩt.
malum autem his qui pereunt s tan¬
tum bonũ odorẽ se dixit. Illi uͦ tales s̃
ut et bono odore pereant scđ̃m sui cor¬
dis ut sepe dictum ẽ qͣlitatem quȩ mu¬
tanda ẽ bona uoluntate indĩ grã ut
incipiant ei ꝓdẽẽ iudicia dĩ quȩ mal
cordib nocent. unde ille mutato in
melius corde cantabat. Uiuet anima
mea etlaudabit te. et uidicia tua ad¬
uiuiabunt me. Non dixit munera tua
uel p̃mia tua. sediudicia tua. Multum
ẽ autẽ ut sincera fiducia dici possit
roba me domine et tempta me ure re¬
nes meos et cor meum. E ne sibi aliqͥd
exsiuis uirib tribuisse uideretur conti¬
tam ergo se coͣminemorat misccłiam ut
complacere possit inueritate. Qm̃ uni¬
uerse uiȩ domini miscdĩa et ueritas.xxu.
Quod dixerunt magi ad pharaonẽ digitus

Expanded text:
loco, etiam illud adiunxit: et in his qui loco, etiam illud adiunxit: et in his qui salui fiunt et in his qui pereunt. non dixit Christi bonum se odorem esse his qui salui fiunt, malum autem his qui pereunt, sed tantum bonum odorem se dixit. illi uero tales sunt, ut et bono odore pereant secundum sui cordis, ut saepe dictum est, qualitatem, quae mutanda est bona uoluntate in dei gratia, ut incipiant ei prodesse iudicia dei, quae malis cordibus nocent. unde ille mutato in melius corde cantabat: uiuet anima mea et laudabit te; et iudicia tua adiuuabunt me. non dixit: "munera tua" uel "praemia tua", sed iudicia tua. multum est autem, ut sincera fiducia dici possit: proba me, domine, et tenta me; ure renes meos et cor meum. et ne sibi aliquid ex suis uiribus tribuisse uideretur, contitam erga se commemorat misericordiam, ut conplacere possit in ueritate, quoniam uniuersae uiae domini misericordia et ueritas. Quod dixerunt magi ad Pharaonem: digitus
Abbreviated transcription (Latin):
magicȩ potentiȩ. qͣmqͣm potuerint eti¬
am postea qͣm illa compressa sunt fa¬
cere sed scͥptura cito narrando coniunx̃
Et uidit pharao qm̃ facta ẽ refrigeratio
ungrauatum ẽ cor eius ⁊ ñ exaudurit eõ
sic̃ dixerat dñs. hic apparet ũ illas tan¬
tum fuisse causas obdurationis cordis
pharaonis qͦd incantatores eius similia
faciebant uerum etiam ipsã dĩ patien¬
tiam qua parcebat: patientia dĩ scđm
corda hominum quibusdam utilis ad
penittendum quibusdã inutilis adre¬
sistendũ dõ et in malo ꝑseuerandum.
ñ tamen ꝑse ipsam mutilis ẽ s scł̃m
cor malũ sic̃ iam dirimus hoc etapłs
dicit. Ignoras quia patientia dĩ adpeni¬
tentiam de adducit. Scd̃m autẽ q̃uri¬
ciam cordis tui &cor inpenitens the¬
sauntas tibi iram indiem ire et reuela¬
tionis iusti uidicii dĩ qͥ reddet unicuiq
secundum opera eius. Nam et alibi
cum diceret. xp̃i bonꝰ odor sumus moĩ

Expanded text:
magicae potentiae. quamquam potuerunt etimagicae potentiae. quamquam potuerunt etiam, posteaquam illa compressa sunt, facere; sed scriptura cito narrando coniunxit Et uidit Pharao quoniam facta est refrigeratio; ingrauatum est cor eius et non exaudiuit eos, sicut dixerat dominus. hic adparet non illas tantum fuisse causas obdurationis cordis Pharaonis, quod incantatores eius similia faciebant, uerum etiam ipsam dei patientiam, qua parcebat. patientia dei secundum corda hominum quibusdam utilis ad paenitendum, quibusdam inutilis ad resistendum deo et in malo perseuerandum; non tamen per se ipsa inutilis est, sed secundum cor malum, sicut iam diximus. hoc et apostolus dicit: ignorans quia patientia dei ad paenitentiam te adducit? secundum autem duritiam cordis tui et cor inpaenitens thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. nam et alibi, cum diceret: Christi bonus odor sumus in omni
Abbreviated transcription (Latin):
cione explicetur ut facilius intelligat᷑
longo sermone opus ẽ aquo se ratio nĩe
festinationis excusat. Eecerunt .xxii.¬
autẽ similiter et incantatores egypti¬
orum ueneficus suis & induratum ẽ
cor pharaonis. et ñ exaudiuit eos sic̃
dixit dominus. cum hec dicunt᷑ uide¬
tur ꝓpterea cor pharaonis induratũ
fuisse: quia et incantatores egyptioꝵ
similia fecerunt. s consequentia docebunt
qͣnta fuerit illa obaurauo etiã cum in¬
cantatores defecerint. Fecerunt .xxiii.
nas suꝑ terrã egẏpti. Queritur unde
si iam ubiq factum erat s similis que¬
stio ẽ unde et aqͣm insanguinẽ uerte¬
rint. si tota aqua egẏpti insanguinẽ
conuersa iam fuerat. Dinde intelligen¬
dum ẽ regionẽ ubi filii isrł habitabat̃
plagis talib ñ fuisse ꝑcussam. et inde
potuerunt incantatores uel aqͣm hauis
qͣm insanguinem uerterent. uel aliquas
ranas educere adsolam demonstrationẽ

Expanded text:
tione explicetur, ut facilius intellegatur, tione explicetur, ut facilius intellegatur, longo sermone opus est, a quo se ratio nostrae festinationis excusat. Fecerunt autem similiter et incantatores Aegyptiorum ueneficiis cor Pharaonis, et non exaudivit eos, sicut dixit Dominus. Cum haec dicuntur, videtur propterea cor Pharaonis induratum fuisse, quia et incantatores Aegyptiorum similia fecerunt: sed consequentia docebunt quanta fuerit illa obduratio, etiam cum incantatores defecerunt. XXIII. nas super terram Aegypti. Quaerisi iam ubique factum erat. sed similis quaestio est, unde et aquam in sanguinem uerterint, si tota aqua Aegypti in sanguinem conuersa iam fuerat. proinde intellegendum est regionem, ubi filii Israhel habitabant, plagis talibus non fuisse percussam; et inde potuerunt incantatores uel aquam haurire, quam in sanguinem uerterent, uel aliquas ranas educere ad solam demonstrationem
Abbreviated transcription (Latin):
mentis ulis nichil differat loquendi
modus. sed demonstrare difficile ẽ. qͦmͦ
etiam si ueri dracones facti sunt exir¬
gis magorum non fuerint tamen crea¬
tores draconum nec magi nec angeli ma¬
li quib ministris illa operabantur. In¬
sunt enim reb corporeis ꝑ omnia ele¬
menta mundi quedã occulte semina¬
rie rationes quib cũ data fuerit opor¬
tunitas temporalis atq causalis ꝓrim¬
punt inspecies debitas. suis modis es
nib. et sic nondicuntur angłi qui isti
faciunt animalium creatores sic̃ nec agͥ¬
cole segetum uel arboꝵ uel quorũcũqin
terra gignentium creatores dicendi siñ
qͣmuis nouerint prebere quasdam uisi¬
biles oportunitates et causas ut ula na¬
scant᷑. Quod autem isti faciunt uisibilũ
hoc angłi inusibiliter. Ds uero solusu¬
nus creator ẽ qͥ causas ipsas et rationes
seminarias reb inserit. Res breuit᷑ dic¬
ta ẽ que si exemplis et copiosa disputa¬

Expanded text:
mentis illis nihil differat loquendi mentis illis nihil differat loquendi modus? sed demonstrare difficile est quomodo, etiam si ueri dracones facti sunt ex uirgis magorum. non fuerint tamen creatores draconum nec magi nec angeli mali, quibus ministris illa operabantur. insunt enim rebus corporeis per omnia elementa mundi quaedam occultae seminariae rationes, quibus cum data fuerit oportunitas temporalis atque causalis, prorumpunt in species debitas suis modis et finibus. et sic non dicuntur angeli, qui ista faciunt, animalium creatores, sicut nec agricolae segetum uel arborum uel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uisibiles oportunitates et causas, ut illa nascantur. quod autem isti faciunt uisibiliter, hoc angeli inuisibiliter; deus uero solus unus creator est, qui causas ipsas et rationes seminarias rebus inseuit. res breuiter dicta est: quae si exemplis et copiosa disputa
Abbreviated transcription (Latin):
derit. non frustra forsitan dictumẽ anerat
utriq illa uirga communis ut cuius libet
eoꝵ diceretur uerum diceretur.xxi.
Et absorbuit uirga aaron uirgas illorum
si dictum eet. absorbuit ddraco aaron uir¬
gas illorum intelligeretur. uerus draco
aaron phantastica illa figmenta ñ ob¬
sorbuisse sed uirgas. hoc enim potuit
absorbere qͦd erant. non qͦd ẽẽ uidebant᷑
et nonerant. s qm̃ dixit absorbuit uuga
aaron uirgas illorũ. Draco utiq potuit
iurgas obsorbere nonuirga. s eo nomi¬
ne appellata res ẽ. Unde uersa ẽ non in
quo uersa ẽ. quia inidetiam reuersa est
et ideo hoc uocari debebat qͦd principali¬
ter erat. Quid gͦ dicendum ẽ deuirgis
magorũ utrũ et ipseueri dracones fac¬
T fuerant. s ea ratione uirge appellate
sunt:qua uirga aaron. anpocius uide¬
bantur eẽ. qͦd nonerant ludificatione
uenefica: Cur ergo exutraq parte &
uinge dicuntur et dracones. ut de fig¬

Expanded text:
derit, non frustra forsitan dictum est. An erat derit, non frustra forsitan dictum est. An erat utrique illa virga communis, ut cujuslibet eorum diceretur, verum diceretur? XEt absorbuit uirga Aaron uirgas illorum. si dictum esset: „absorbuit draco Aaron uirgas illorum", intellegeretur uerus draco Aaron phantastica illa figmenta non absorbuisse, sed uirgas; hoc enim potuit absorbere quod erant, non quod esse uidebantur et non erant. sed quoniam dixit: absorbuit uirga Aaron uirgas illorum, draco utique potuit uirgas absorbere, non uirga. sed eo nomine apquod uersa est, quia in id etiam reuersa est; et ideo hoc uocari debebat quod principaliter erat. quid ergo dicendum est de uirgis magorum? utrum et ipsae ueri dracones factae fuerant, sed ea ratione uirgae appellatae sunt qua et uirga Aaron? an potius uidebantur esse quod non erant ludificatione uenefica? cur ergo ex utraque parte et uirgae dicuntur et dracones, ut de fig
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quidẽ meoꝵ potestate. s hoc de
illis faciunt qͣles eos inuenerint iam
factos ꝓpriis uicus expreterita uolum¬
tate. Yidendũ sane ẽ utrũ etiam sic
accipi possit. ego indurabo tanqͣm di¬
ceret qͣm durum sit demonstrabo.
Si loquetur uobis pharao dicẽs .xix.
date nobis signum aut portentũ. ⁊ di¬
ces aaron frĩ tuo. sume uirgã ⁊ ꝓice il¬
lam palam pharaone.et palã seruis
eiꝰ et erit draco. hic certe ñminist̾io
uocis opus erat. cui uidebatur uelut
ernecessitate datus aaron ꝓpt̃ gracili¬
tatem uocis moysi. s uirga erat ꝓicien¬
da ut draco fieret. Cur gͦ boc moyses
ipse non fecit nͥ quia ista mediatio ipilꝰ
a aron uit̃ moysen et pharaonẽ alicurꝰ
magne rei figuram gertt .xx.
Etiam hoc notandum qͦd cũ id signũ
palam pharaone fieret scriptum ẽ. et ꝓ¬
iecit aaron uirgam suã cũ forte si dixiᷤ¬
set ꝓiecit uirgam nulla eẽt questio.
Q uod uero addidit suã cum eam moyses de

Expanded text:
sunt quidem in eorum potestate, sed hoc de sunt quidem in eorum potestate, sed hoc de illis faciunt, quales eos inuenerint iam factos propriis uitiis ex praeterita uoluntate. uidendum sane est, utrum etiam sic accipi possit: ego indurabo, tamquam diceret: "quam durum sit demonstrabo" . Si loquetur uobis Pharao dicens: date nobis signum aut portentum, et dices Aaron fratri tuo: sume uirgam et proice illam palam Pharaone et palam seruis eius, et erit draco. hic certe non ministerio uocis opus erat, cui uidebatur uelut ex necessitate datus Aaron propter gracilitatem uocis Moysi; sed uirga erat proicienda, ut draco fieret. cur hoc ergo Moyses ipse non fecit, nisi quia ista mediatio ipsius Aaron inter Moysen et Pharaonem alicuius magnae rei figuram gerit? Etiam hoc notandum, quod cum id signum palam Pharaone fieret scriptum est: et proiecit Aaron uirgam suam, cum forte si dixisset: "proiecit uirgam", nulla esset quaestio; quod ue
Abbreviated transcription (Latin):
ñexistimant ñ ẽ inhominis potestate
et uenuint exocculta ꝓuidentia iustis¬
sina planȩ ⁊ sapientissima uniuersum
qͦd creauit disponentis et amministran¬
tis cui. Ut gͦ tale cor haberet pharao qͦd
patientia dĩ ñmoueretur ad pietatem
sed pocius adimpietatem. uicii propru
fuit. Quod uero ea facta sunt quib cor
suo uicio tam malignũ resisteret etuis¬
sionib dr hoc ẽ enim qͦd dicitur indu¬
ratum quia ñflexibiliter sentiebat. sed
inflexibiliter resistebat. dispensationis
fuit diuinȩ qua tali corde ñsolum ui
sta sedeuident̃ iusta pęna parabatur.
qua timentes dm̃ corrigentur. ꝓposito
quippe lucro uerbi gr̃a ꝓpt̃ qͦd homici¬
dium comiittatur. alit̃ auarus alit̃
pecumȩ contemptor mouetur ille scili¬
cet adfacinus ꝑpetrandũ. Ille ad cauen.¬
dum apsius tam̃ lucri ꝓpositio iali¬
cuius illorum non fuit potestate. Ita
cause uentunt hominib malis quȩ ñ

Expanded text:
non existant, non est in hominis potestate, non existant, non est in hominis potestate, sed ueniunt ex occulta prouidentia iustissima plane et sapientissima uniuersum quod creauit disponentis et administrantis dei. ut ergo tale cor haberet Pharao, quod patientia dei non moueretur ad pietatem, sed potius ad inpietatem, uitii proprii fuit; quod uero ea facta sunt, quibus cor suo uitio tam malignum resisteret iussionibus dei — hoc est enim quod dicitur induratum, quia non flexibiliter consentiebat, sed inflexibiliter resistebat — dispensationis fuit diuinae, qua tali cordi non solum non iniusta, sed euidenter iusta poena parabatur, qua timentes deum corrigerentur. proposito quippe lucro uerbi gratia, propter quod homicidium committatur, aliter auarus, aliter pecuniae contemtor mouetur: ille scilicet ad facinus perpetrandum, ille ad cauendum; ipsius tamen lucri propositio in alicuius illorum non fuit potestate. ita causae ueniunt hominibus malis. quae non
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur moyses datus ds̃. et scđm ana¬
logiam ꝓpħa moysi aaron. sed adpha¬
raonem: hic insinuatur nobis ea loqui
ꝓpħas dĩ quȩ audiunt abeo nichilq ali¬
hominib qui dm̃ uel non possunt uel
non merentur audire. Assidue .xuiii.
ds̃ dic̃ indurabo cor pharaonis et ue¬
lut causam infert cur hoc faciat: in¬
durabo inquit cor pharaonis implebo
signa mea et portenta mea inegypto.
tanqͣm necessaria fui̾t obduratio cor¬
dis pharaonis ut signa dĩ multiplica¬
rentur uelimplerentur inegẏpto. Yti¬
tur gͦ ds̃ bene cordib malis adid qͦd
uult ostendere bonis. uel qͦd facturus
ẽbonos. et qͣmuis uni̾cuiuisq cordis unna¬
licia quaiitas. id: qͣit cor habeat admalũ
suo fiat uicio qͦd inoleuit exarbitrio uolun¬
tatis. ea tamen qualitate mala ut huc uel
illuc moueatur cum siue huc siue illuc
male moueatur causis fit quib animꝰ
ꝓpellitur: quȩ causȩ ut existimant. uel

Expanded text:
dicitur Moyses datus deus et secundum anadicitur Moyses datus deus et secundum analogian propheta Moysi Aaron, sed ad Pharaonem. hic insinuatur nobis ea loqui prophetas dei quae audiunt ab eo nihilque alihominibus, qui deum uel non possunt uel non merentur audire. Assidue deus dicit: indurabo cor Pharaonis et uelut causam infert cur hoc faciat. indurabo, inquit, cor Pharaonis et inplebo signa mea et portenta mea in Aegypto, tamquam necessaria fuerit obduratio cordis Pharaonis, ut signa dei multiplicarentur uel inplerentur in Aegypto. utitur ergo deus bene cordibus malis ad id quod uult ostendere bonis uel quos facturus est bonos. et quamuis uniuscuiusque cordis in malitia qualitas, id est quale cor habeat ad malum. suo fiat uitio, quod inoleuit ex arbitrio uoluntatis, ea tamen qualitate mala, ut huc uel illuc moueatur, cum siue huc siue illuc male moueatur, causis fit quibus animus propellitur. quae causae ut existant uel
Abbreviated transcription (Latin):
mogenito iacob id: ruben ꝓgenies cȩp̃
inde adsẏmeon inde adleui ultra ꝓgres¬
sa nonẽ. qm̃ erlerui moyses. hic autem
cõmemorantur qͥ iam cõmemorati fu
mam neq scd̃am. s terciã tribum id
leutti.cam ds̃ eẽ uoluit sacerdotalem
Quod moyses dic̃ ecce ego gracili uoce
sum. et quomͦ exaudiet me pharao non
uidetur tantum ꝓpt̃ magnitudinẽ ppłi
excusare deuocis gracilitate. uerũ etiã
ꝓpt̃ unum hominẽ mirũ si tã gracilis
uocis fuit ut nec abuno homine posset
audiri. an forte regiꝰ fastus non eos per¬
mittebat de ꝓximo loqui: Dicit᷑ autẽ
illi ecce dedi te dm̃ pharaoni &e aaron
tẽ cuus erit cuus propha. Notandũ ꝗs
cum ad populum mitteretur non ei di¬
ctum ẽ. ecce dedi te dm populo et frat̃
tuus erit tuus ꝓph̾a. s frat̃ tuus in¬
quit loquetur tibi adppłm
dictũ est & ent ostuũ. et tu illi quȩ addm̃
non dictum ẽ tuilli ds̃. Pharaoni autẽ

Expanded text:
mogenito Iacob, id est Ruben, progenies coepit, mogenito Iacob, id est Ruben, progenies coepit, inde ad Symeon, inde ad Leui; ultra progressa non est. quoniam ex Leui Moyses. hi autem commemorantur, qui iam commemorati fuemam neque secundam sed tertiam tribum, id est Leuiticam deus esse uoluit sacerdotalem. Quod Moyses dicit: ecce ego gracili uoce sum, et quomodo exaudiet me Pharao? non uidetur tantum propter magnitudinem populi excusare de uocis gracilitate uerum etiam propter unum hominem. mirum si tam gracilis uocis fuit. ut nec ab uno homine posset audiri. an forte regius fastus non eos permittebat de proximo loqui? dicitur autem illi: ecce dedi te deum Pharaoni et Aaron frater tuus erit tuus propheta. Notandum quod, cum ad populum mitteretur, non ei dictum est: ecce dedi te deum populo et frater tuus erit tuus propheta, sed, frater tuus, inquit. loquetur tibi ad populum. dictum etiam est: erit os tuum, et tu illi quae ad deum; non dictum est: tu illi deus. Pharaoni autem
Abbreviated transcription (Latin):
seitum immolare dõ suo exmandato erꝰ.
s intelligendum ẽ qͣmiuis ds̃ sciret quid
eẽt facturus qm̃ presciebat non consen¬
surum pharaonem adppłm dimittendũ
illuo primo dictum eẽ qͦd etiam pͥmitꝰ
fieret si ule dimitteret. Ut enĩ sic fieret
omnia quẽ admodũ consequens scͥptura
testatur pharaonis contumacia meruit
et suoꝵ. Neq enim mendaciter ds̃ uibet
qͦd scit ñ facturum cui iubetur ut uustũ
iudicium consequatur Uerba quȩ xiiii.¬
dic̃ moỹses addominum. qͣre afflixisti¬
ppłm hunc. &ut quid me misisti. Ex quo
enim intraui adpharaonẽ loqͥ intuo no¬
mine inhunc populum. et non lib̾asti
populum tuũ. ñ contumaciȩ uerba sunt
uel indignationis. sed inquisitionis. et ora¬
tionis qͦd exhis apparet quȩ illi dñs re¬
spondit. Non enĩ arguit infidelitatẽ eius
Sacramenti locum ẽẽ dubium non ẽ quod
scmptura uolens originẽ moẏsi demon¬
strare. qm̃ eius actio iã expetebat apri¬

Expanded text:
tum immolare deo suo ex mandato eius. tum immolare deo suo ex mandato eius. sed intellegendum est, quamuis deus sciret quid esset facturus, quoniam praesciebat non consensurum Pharaonem ad populum dimittendum, illud primo dictum esse, quod etiam primitus fieret, si ille dimitteret. ut enim sic fierent omnia, quemadmodum consequens scriptura testatur, Pharaonis contumacia meruit et suorum. neque enim mendaciter deus iubet quod scit non facturum cui iubetur, ut iustum iudicium consequatur. Verba quae dicit Moyses ad dominum: qpopulum hunc? et utquid me misisti? Ex quo enim intravi ad Pharaonem loqui in tuo nomine, in hunc populum; et non liberasti populum tuum; non contumaciae verba sunt vel indignationis, sed inquisitionis et orationis: quod ex his apparet, quae illi Dominus respondit. Non enim arguit infidelitatem ejus, b. VI, 14-28. Sacramenti locum esse dubium non est, quod Scriptura volens originem Moysi demonstrare, quoniam eius actio iam expetebat, a pri
Abbreviated transcription (Latin):
lier stetit sangius circumcisionis infan¬
tis. Non enim ait recessit abeo ꝓpt̃ quod
curumcidit infantẽ s quia stetit san¬
guis eireumcisionis ñ quia cucurrit. s
quia stetit magno ni fallor sacramento.
Quod suꝑius dictumẽ qͦd moyses uro xii.
rẽ ⁊ infantes suos imposuit uehiculis ut
cum eis inegẏptum ꝑgeret. postea uero
iethro socer eius illi cum eis occurrit po¬
stea qͣm eclurit populũ eregypto. Queri
potest q̃m utrumq sit uerum. s intelli¬
gendum ẽ post illã que ab angło futã¬
erat interfectionẽ moysi uel infantis
ituersam fiuisse cum paruulis. Nã qͥdã
putauerunt ꝓpter hoc angłm terruis¬
se. nea dimpedimentum mysteru qͦd
diuinitus impositum moyses gerebat
femineus serus comitaretuꝵ. xiii.¬
Querit̃ qͦm populo dicatur qͦdmnandauit
d̾s ciecturum se eos de egẏpto interram
chanaan. Pharaoni autem dicatur quod
trium dierum tter exire uellent indeser¬

Expanded text:
lier: stetit sanguis circumcisionis infanlier: stetit sanguis circumcisionis infantis. non enim ait: . recessit ab eo", propter quod circumcidit infantem, sed quia stetit sanguis circumcisionis: non quia cucurrit, sed quia stetit, magno, nisi fallor, sacramento. Quod superius dictum est, quod Moyses uxorem et infantes suos inposuit uehiculis, ut cum eis in Aegyptum pergeret, postea uero Iothor socer eius illi cum eis occurrit. posteaquam eduxit. populum ex Aegypto, quaeri potest quomodo utrumque sit uerum. sed intellegendum est post illaerat, interfectione Moysi vel infantis, reversum fuisse cum parvulis. Nam quidam putaverunt propter hoc angelum terruisse, ne ad impedimentum mysterii quod divinitus impositum Moyses gerebat, femineus seQuaeritur quomodo populo dicatur, quod mandauit deus eiecturum se eos de Aegypto in terram Chanaan, Pharaoni autem dicatur, quod trium dierum iter exire uellent in deser
Abbreviated transcription (Latin):
et adfaciliorem sensũ magis syon ut
fundamenta ciuitatis accipiantur. s
quia in hoc ꝓnomine quod ẽ eius genꝰ
ambiguũ ẽ. Omnis enim generis ẽ hoc
ꝓnomen. id ÷ et masculim: ⁊ feminini. ⁊
neutri. Ingreco autẽ infeminino genere
dicatur aytuc̃ masculino et neutro.
aytoc̃. et habet codex grecꝰ autũ. cogit
intelligere ñ fundamenta sẏon. s fun¬
damenta dm̃i. id÷ quȩ constituit dñs de
quo dictum ẽ. ȩdificans ierusalẽ dñs.
nec syon tamen. nec dñmantea no¬
minauerat cum diceret. fundamenta erꝰ
inmontib scĩs. sic et hic nondũ nomi¬
nato infante dictum ẽ. occurrit ei &
querebat eum occidere ut de quo dixerit
inconsequentib agnoscamus qͣmqͣm ⁊ si
demoyse accipere quisqͣm uoluerit non
ẽ magnopere resistendum illud potius
quod sequitur si fieri potest intelligatur
qͥd sͥuelit ideo recessisse angelum abint̃¬
fectione cuiuslibet eorum quia dir̃ mu¬

Expanded text:
, ad faciliorem sensum magis Sion, ut , ad faciliorem sensum magis Sion, ut fundamenta ciuitatis accipiantur. sed quia in hoc pronomine, quod est "eius", genus ambiguum est — omnis enim generis est hoc pronomen, id est et masculini et feminini et neutri — in graeco autem in feminino genere dicatur αὐτη̃ς, masculino et neutro avrov, et habet codex graecus atzov: cogit intellegere non fundamenta Sion, sed fundamenta domini, id est quae constituit dominus, de quo dictum est: aedificans Hierusalem dominus. nec Sion tamen nec dominum antea nominauerat. cum diceret: fundamenta eius in montibus sanctis. sic et hic nondum nominato infante dictum est: occurrit ei et quaerebat eum occidere, ut de quo dixerit in consequentibus agnoscamus. quamquam et si de Moyse accipere quisquam uoluerit, non est magno opere resistendum. illud potius quod sequitur, si fieri potest, intellegatur, quid sibi uelit ideo recessisse angelum ab interfectione cuiuslibet eorum, quia dixit mu
Abbreviated transcription (Latin):
rebat eum occidere. Nam cui putabit᷑
occurrisse nͥ illi qui uniu̾so suoꝵ comita¬
tui p̃fuit: et a quo cet̾i ducebantur. an pue¬
rum querebat occidere cui mat̾ circumci¬
dendo subuenit ut obhoc intelligatur oc¬
cidere uoluisse infantem quia ñ erat circũ¬
cisus. atq ita sancire preceptum circum¬
cisionis seueritate uindicte qͦd si ita ẽ in¬
certũ ẽ. prius de quo dixerit. querebat eũ
occidere quia ignoratur quẽ nisi excon¬
sequentib repperiatur. Mira sane locu¬
tione ⁊ inusitata ut prius dicẽt occur¬
rit ei et querebat eum occidere de quo
nichit ante dixerat. s talis ẽ inpsalmo
undamenta eius inmontib scĩs dilig̃
dominus portas syon. Inde enĩ psalmꝰ
incipit nec aliqͥd de illo uel de illa dixe¬
rat cuiꝰ fundamenta intelligi uoluit
dicens. fundamenta eius inmontib scĩs
sed quia sequitur diligit dñs portas sy.¬
on. Ergo fundamenta uel dñi uł syon¬

Expanded text:
rebat eum occidere? nam cui putabitur rebat eum occidere? nam cui putabitur occurrisse nisi illi, qui uniuerso suorum comitatui praefuit et a quo ceteri ducebantur? an puerum quaerebat occidere, cui mater circumcidendo subuenit, ut ob hoc intellegatur occidere uoluisse infantem, quia non erat circumcisus, atque ita sancire praeceptum circumcisionis seueritate uindictae? + quod si ita est, incertum est prius de quo dixerit: quaerebat eum occidere, quia ignoratur quem, nisi ex consequentibus reperiatur: mira sane locutione et inusitata, ut prius diceret: occurrit ei et quaerebat eum occidere, de quo nihil antea dixerat. sed talis est in psalmo: fundamenta eius in montibus sanctis; diligit dominus portas Sion. inde enim psalmus incipit nec aliquid de illo uel de illa dixerat, cuius fundamenta intellegi uoluit dicens: fundamenta eius in montibus sanctis. sed quia sequitur: diligit dominus portas Sion, ergo fundamenta uel domini uel Sion
Abbreviated transcription (Latin):
da eẽt daturus. Nam si tantũmͦ audi¬
enda sicut ppło in aures diceret deinde
qͦd paulo post ait & loquetur ipse tͥ
adpopulum. et ipse erit tuum os. Q
hic subauditur adpopulum. et cũ dic̃
tͥ loquetur ad ppłm satis indicat in mo¬
ysen principatũ. inaaron minist̾ium.
deinde qͦd ait Tu autẽ illi eris que ad
dđm inagnũ. hic fortassis ꝑscrutandũ ẽ
sacramentum cuius figurã gerat uelut
medius moẏses inter dm etaaron. et me¬
dius aaron inter moy sen et populum.
neo qͦd scriptum ẽ ⁊ factum ẽ inuia .xi.
adrefectionem obiuauit ei angłs.⁊ que¬
rebat eum occidere et assumpto sephora
calculo circumcidit prepuciũ filii sui.
et ꝓcidit adpedes eius et dixit Stetit san¬
guis curumcisionis infantis mei. et re¬
cessit abeo ꝓpter quod dirit. desiit san¬
guis circuncisionis. Primum queritur
quẽ uolebat angłs occidere utrũ mos¬
sen quia dictum ẽ. occurrit ei angłs. ⁊ que¬

Expanded text:
ndo esset daturus. Nam si tantummodo audindo esset daturus. Nam si tantummodo audiendo sicut populo, in aures diceret. Deinde quod paulo post ait, et loquetur ipse tibi ad populum, et ipse erit tuum os, et hic subauditur "ad populum". et cum dicit: tibi loquetur ad populum. satis indicat in Moysen principatum, in Aaron ministerium. deinde quod ait: tu autem illi eris quae ad deum, magnum hic fortassis perscrutandum est sacramentum, cuius figuram gerat ueluti medius Moyses inter deum et Aaron et medius Aaron inter Moysen et populum. In eo quod scriptum est: et factum est in uia ad refectionem obuiauit ei angelus et quaerebat eum calculo circumcidit praeputium filii sui; et procidit ad pedes eius et dixit: stetit sanguis circumcisionis infantis mei. et recessit ab eo, propter quod dixit: desiit sanguis circumcisionis, primum quaeritur: quem uolebat angelus occidere, utrum Moysen, quia dictum est: occurrit ei angelus et quae
Abbreviated transcription (Latin):
tum dominum ꝓuindicta dedisse aa¬
ron. sic cium dic̃ Nonne ecce a aron fr̃
tuus leuttes scio quia loquens ẽ. loque¬
tur ipse quib uerbis ostenditur ds̃ in¬
crepasse pocius eum qͥtuneret ire qͦd
ipse eẽt minus ydoneus cum haberet
frẽm ꝑquẽ posset adpopulum loqͥ qͦd
uellet qm̃ erat ipse gracilis uocis etlm¬
gue tardioris. qͣmqͣm de do totũ spe¬
rare deberet deinde eadẽ ipsa que paul
ante ꝓmiserat et postea qͣm iratus ẽ dic̃.
Sirerat enim aperiã os tuũ etinstruam
te qunc autem dicit aperiam os tuũ
et os eius ⁊ instruam uos quȩ faciatis.
sed qm̃ addidit et loquet᷑ ipse tͥ adppłm.
indetur oris apertio prestita. ꝓpter qͦd
diẽ moẏses lingue se tardioris. de uocis
autem gracilitate nichil ei prestare dñs
uoluit. sed ꝓpt̃ hoc adiutorium frĩs ad¬
umrit. Qui posset ea uti uoce quȩ ppło
ocendo sufficeret. Quod autem ait et dab
uerba mea inos eius. ostendit qͦd ea loqñ¬

Expanded text:
tum dominum pro uindicta dedisse Aatum dominum pro uindicta dedisse Aaron. sic enim dicit: nonne ecce Aaron frater tuus Leuites? scio quia loquens loquetur ipse. quibus uerbis ostenditur deus increpasse potius eum, quid timeret ire, quod ipse esset minus idoneus, cum haberet fratrem, per quem posset ad populum loqui quod uellet, quoniam erat ipse gracilis uocis et linguae tardioris; quamquam de deo totum sperare deberet. deinde eadem ipsa quae paulo ante promiserat et posteaquam iratus est dicit. dixerat enim: aperiam os tuum et instruam te; nunc autem dicit: aperiam os tuum et os eius et instruam uos quae faSed quomodo addidit et loquetur ipse tibi ad populum, videtur oris apertio praestita, propter quod dicit Moyses, linguae se tardioris. De vocis autem gracilitate, nihil ei praestare Dominus voluit, sed propter hoc adjutorium fratris adjunxit, qui posset ea uti voce quae populo docendo sufficeret. Quod autem ait, et dabis verba mea in os ejus, ostendit quod ea loque
Abbreviated transcription (Latin):
tinere. Non enim ait tu aperi os tuum.i
ego instruam te. sed utrumq ipse ꝓmi¬
sit apenam et instruam. alibi autẽ dic̃
ipsalmo dilata os tuum et adimplebo
ulud. ubi significat in homine uolunta¬
tem accipiendi qͦd ds̃ donet uolenti ut
ad uoluntatis exordium ꝑtineat dilata
os tuum addĩ autẽ grãm et adimplebo
ulud. hic uero etaperiam os tuum et in¬
struam te. Et uratus iracundia dñs .x.
dixit: quẽ admodum possit intelligi ira¬
sdens ds quia nonsicut homo ꝑirrationa¬
bilem ꝑtiubationẽ ꝑomĩa tenendũ ẽ
ubi tale aliquid scriptura dic̃. ne de hoc
eadem si tepe dicenda sint. S merito que¬
ritur curhic iratus de fre moysi dicerit
qͦd ipse illi loqueret᷑ adppłm. uideture¬
nim tanqͣm diffidenti ñ dedisse plenissi¬
mam facultatẽ qͣm daturus erat. et ꝑduos
agi uoluisse qͦd et ꝑunum posset si credi¬
disset. ueruntamen eadẽ uerba omnna q̃i¬
ligentius considerata non significant ia¬

Expanded text:
ertinere. non enim ait: tu aperi os tuum et ertinere. non enim ait: tu aperi os tuum et ego instruam te, sed utrumque ipse promisit: aperiam et instruam. alibi autem dicit in psalmo: dilata os tuum et adinplebo illud — ubi significat in homine uoluntatem accipiendi quod deus donat uolenti, ut ad uoluntatis exordium pertineat "dilata os tuum", ad dei autem gratiam "et adinplebo illud" — hic uero: et aperiam os tuum et instruam te. Et iratus iracundia dominus dixit. quemadmodum possit intellegi irascens deus, quia non sicut homo per inrationabilem perturbationem, per omnia tenendum est, ubi tale aliquid scriptura dicit, ne de hoc eadem saepe dicenda sint. sed merito quaeritur cur hic iratus de fratre Moyse dixerit. quod ipse illi loquetur ad populum; uidetur enim tamquam diffidenti non dedisse plenissimam facultatem, quam daturus erat. et per duos agi uoluisse, quod et per unum posset. si credidisset. uerum tamen eadem uerba omnia diligentius considerata non significant ira
Abbreviated transcription (Latin):
fieri dĩ uoluntate subito eloquentẽ cum
dicit neq exquo cȩpisti loqui famulo
tuo tanqͣm ostendens fieri potuisse ut
ante exhesternum et nudius tercianũ
diem qui eloquens ñ fuisset repente fie¬
ret ex quo cum illo dñs loqui cȩꝑit uiii.
Quis fec̃ mutum et audientẽ uidentẽ ⁊ ce¬
cum ñne ego dñs ds: Sunt qͥ dõ calum¬
nientur uel scripturȩ potiꝰ uet̾is testa¬
menti quia dixerit ds qͦd ipse fecerit
cecũ & mutũ. Quid gͦ dicunt de dño xͦ
aperte in euuangłio dicente. ego ueni
ut qui nonuident uideant. et qͥ uident
ceci fiant. Quis autẽ nisi insipiens credi¬
derit aliquid homini scđm uicia cor¬
poralia posse accidere qͦd ds̃ nolit. sed
eũ iuste totum uelle nemo ambigit .i.
Quod dñs dic̃ admoysensid nunc uade¬
tu et ego aperiã os tuum unstruam
te quȩ locuturus es. satis hic apparet
ñstantũ instructionẽ oris. s ipsam etiã
apertionem ad di uoluntatẽ et gr̃am ꝑ¬

Expanded text:
fieri dei uoluntate subito eloquentem, cum fieri dei uoluntate subito eloquentem, cum dicit: neque ex quo coepisti loqui famulo tuo, tamquam ostendens fieri potuisse, ut ante hesternum et nudiustertianum diem qui eloquens non fuisset repente fieret ex quo cum illo dominus loqui coepit. Quis fecit mutum et audientem, uidentem et caecum? nonne ego dominus deus? sunt, qui deo calumnientur uel scripturae potius ueteris testamenti, quia dixerit deus, quod ipse fecerit caecum et mutum. quid ergo dicunt de domino Christo aperte in euangelio dicente: ego ueni, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant? quis autem nisi insipiens crediderit aliquid homini secundum uitia corporalia posse accidere, quod deus nolit? sed eum iuste totum uelle nemo ambigit. Quod dominus dicit ad Moysen: sed nunc uade, et ego aperiam os tuum et instruam te quae locuturus es. satis hic adparet non tantum instructionem oris sed ipsam etiam apertionem ad dei uoluntatem et gratiam p