comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes aduerstis uitam suam: dũ uelut
furtum aliquod intͣ se atq intra ar¬
chana m̃tis sue abscondunt peccatũ.
tanquam ab illo ocło qui tudet oĩa
latere possit id quod ab hominib
latet. uł dum excus ant excusatioẽs
in peccatis. cum ꝓpͥis uitiis &e pasfio¬
nib rationes quas dam cõmentant᷑.
& malorum fuoꝵ aduocatifiunt :
uel certe cum niore surde asꝑicdis
q̃ non exatidit uocem incantantiũ.
nec medicam̃tis sapientiũ cedit. qͦso¬
lo egͥtudo ammȩ curat᷑. sermonem
non recipit cominonentis: tilcer¬
te qͦd est tiltimum malum cumpa¬
lamiam & impudent̃ peccata de¬
fendunt. & uelut mente capti ꝑu¬
blice & sine pudore in omne flagi¬
cium p̃cipites eunt: & tunc in eos
qͥ aliquantulum se ꝓsalute uł im¬
pedire uel retardare certe cupi¬
unt. tanquam inimicos & aduer¬
sarios etiam ulciscunt᷑. odientes eos
qui redarguunt inportis. & sc̃m
sermonem execrantes: infelicissi¬
mi omnium in tm̃ semetrysos

Expanded text:
tes aduersum uitam suam, dum uelut tes aduersum uitam suam, dum uelut furtum aliquod intra se atque intra arcana mentis suae abscondunt peccatum, tamquam ab illo oculo qui uidet omnia latere possit id quod ab hominibus latet, uel dum excusant excusationes in peccatis, cum propriis uitiis et passionibus: rationes quasdam commentantur et malorum suorum aduocati fiunt; uel certe cum more surdae aspidis. quae non exaudit uocem incantantium nec medicamentis sapientium cedit, quo solo aegritudo animae curatur, sermonem non recipiunt commonentis; uel certe, quod est ultimum malum, cum palam iam et inpudenter peccata defendunt et uelut mente capti publice et sine pudore in omne fiagitium praecipites eunt et tunc in eos, qui aliquantum se pro salute uel inpedire uel retardare certe cupiunt, tamquam inimicos et aduersarios etiam ulciscuntur odientes eos qui redarguunt in portis et sanctum sermonem exsecrantes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
seruanda: siue uifibilem. stue etiã
q̃ sensum uisꝰ excedit. Considero cẽ
illud qͦd hȩc omĩa q̃ supra memoraui¬
mus amedicis obseruari. singła q̃z
nec fieri ullo mͦ potest. ut aliquid aut
contra artem aut contra naturam
medicꝰ moliatur. qͥppe cum qͣlitas
ipsa mat̾ie corꝑalis cedat ce obseqͣt᷑
medicinalib disciplinis: nͥ sigua for¬
de incidit impatientia uł in quietudo
languentis: quam & ipsam utiq uł
obseruare uel ꝓhibere non ẽ difficile
Apud nos uͦ omnia agunt᷑ in sp̃ur: ce
est summum studium uincere eos qͥ
se male carnalit̃ amane. nec ullo m
uolunt nob̃ cedere aduersum semet
ipsos dimmicantes: itaut sit nob̃bel¬
lum quoddam aduersum eos ꝓ qͥb
militamtis: dumimus quisq tan¬
tum studii gerit in contegendis ⁊ oc¬
cultandis morb &ͤ intus peccatorũ:
quantum oportebat hab̃e studii ad
egritudinem medico reuelandam:
in qͦ &e fortes sibi &e constantes uident᷑
aduersus salutem suam. &e pruden¬

Expanded text:
 sine uisibilem siue etiam quae sensum uisus excedit. 19. Considero etiam illud quod haec omnia, quae supra memorauimus a medicis obseruari, singula quaem permanent nec fieri ullo modo potest, ut aliquid aut contra artem aut contra naturam medicus moliatur, quippe cum qualitas ipsa materiae corporalis cedat et obsequatur medicinalibus disciplinis, nisi si qua forte inciderit inpatientia uel inquietudo languentis, quam et ipsam utique uel obseruare uel prohibere non est difficile. apud nos uero omnia aguntur in spiritu et est summum studium uin­ cere eos qui se male carnaliter amant nec ullo modo nolunt nobis cedere aduersum semet ipsos dimicantes, ita ut sit nobis bellum quoddam aduersum eos pro quibus militamus, dum unusquisque tantum studii gerit in contegendis et occul­ tandis morbis ac uitiis peccatorum, quantum habere oportebat studii ad aegritudinem medico reuelandam. 20. In quo et fortes sibi ac constantes uidentur aduersum salutem suam et pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ta est & uiuificans: lax & illuminans: bo
rans sibimmnstros. templa fibi tꝑse con¬
srtuens. sꝑtrar stͥi uult. diuidens dona¬
tieritatis. sp̃e sapientie ce intellectus.
tutis. & timoris di: ꝑ quem pat̾ agnos¬
ect cẽ filius glorificatur: e a quibus
uose solis cognoscitur. Unus ordo: u¬
nus cultus: ona ueneratio: tinauirtus:
tina ꝑfectio. & sc̃ificatio. Et qͥd opꝰ est
olirib uerbis. Omnia que pater est ħ
est c filitis: eccepto eo qtiod innatus ẽ pa¬
pter hoc quodnatus est filicis. S hec ñ
bubstantiami separant: s gͣ substantiã

Expanded text:
ta est et vivificans, lux et illuminans, bonrans sibi ministros, templa sibi ipse constituens; inspirans ubi vult, dividens donairitus sapientiae et intellectus, tutis, et timoris Dei, per quem Pater agnoscitur, et Filius glorificatur, et a quibus solis ipse cognoscitur; unus ordo, unus cultus, una veneratio, una virtus, una perfectio et sanctificatio. Et quid opus est pluribus verbis? Omnia quae Pater est, haec est Filius, excepto eo quod innatus est Papraeter hoc quod natus est Filius. Sed haec non substantiam separant, sed erga substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ terram agimꝰ. conferre uideant᷑ :
&e int̃dum uite hominum pessimor.
quib olim ex hoc mundo discedẽ fuie¬
rat cominune bonum. Quod etiam¬
sibonorum tute ꝑhec consulant ⁊ qͣn¬
tum illud ẽ. qͦd ex hoc confertur. cum
id contintio ipsa uetustas etatis ac se¬
nectutis absoluat: Quid enim est
qͥd unꝰquisq bonorum ex hac uita
lucretur: cum certum sit qͥa nemo
prudentium diligere id debeat. quod
omni pacto paulopost amissurus sit:¬

Expanded text:
supra terras agimus, con­ ferre uideantur, supra terras agimus, con­ ferre uideantur, et interdum uitae hominum pessimorum, quibus olim ex hoc mundo discedere commune fuerat bonum. quod etiamsi bonorum uitae per haec consulunt, quantum illud est quod ex hoc confertur, cum id continuo ipsa uetustas aetatis ac senectutis absoluat! quid enim est quod unusquis­ que bonorum ex hac uita lucretur, cum certum sit quia nemo prudentium diligere id debeat quod omni pacto paulo post omissurus sit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ morte mutat᷑: tenebre ꝓtenebs.
sepultura ꝓ sepultura. & resurree¬
tio ꝓ resurrectione. Hec omnia cui¬
ra quedam erga nos ẽ dei. & medici¬
na infirmitatis nr̃ȩ. ueterem adam
ad eum statum unde cecidit repa¬
rans ce reformans. atq ad arborem
uite restituens: unde nos arbor sci¬
endi bonum ce malum importune
& extra tempꝰ sumpta depulerat. Hꝰ¬
p̃eẽ uidemur: qͥ nescio an inid sal¬
tim ꝓfecerimus. ut uł ꝓpͥas infir¬
mitates curare ualeamus: nedum
alients languorib medicari. ce ani¬
marum macłas sollicita eruditio¬
ne purgare. Cum deinde corporum
quidem medici. laboremuiglias. ac
sollicitudines tolerant: &e sic̃ atc qͥdã
sapientissimꝰ eoꝵ alienos casꝰ ꝓpͥis mero¬
dum. aliqua etiam ab aliis mutuanteᷤ.
&e incħ ꝓrsus ẽ qͦd eos p̃tereat. Ne mi¬
nimum qͥdem negligunt: s omnia
magna & fumma deputant. q̃ cunq
ad sanitatem corꝑis aliqͥd confert:
fuminum bonum putantes. fiquud
ꝑ industriam suam uite huic quam

Expanded text:
mutatur, tenebrae pro tenebris, sepultura pro sepultura, resurrectio pro resurrectione. haec omnia cura quaedam erga nos est dei et medicina infirmitatis nostrae ueterem Adam ad eum statum unde decidit reparans et reformans atque ad arborem uitae restituens, unde nos arbor sciendi boni et mali inportune et extra tempus sumpta depulerat. populis uidemur. qui nescio an in id saltim profecerimus, ut uel proprias infirmi- tates curare ualeamus, nedum alienis languoribus medicari et animarum maculas sollicita eruditione purgare. 27. Tum deinde corporum quidem medici laborem, uigi­ lias ac sollicitudines tolerant et, sicut ait quidam sapientis- simus eorum, alienos casus propriis maerodum, aliqua etiam ab aliis mutuantes, et nihil prorsus est quod eos praetereat. ne minimum quidem neglegunt, sed omnia magna et summa deputant, quaecumque ad sanitatem corporis aliquid conferunt, summum bonum putantes, si quid per industriam suam uitae huic, quam
Abbreviated transcription (Latin):
let partes &e studia disputare potu̾is.
s id obtinũit apud dm̃ ⁊ ęccłias dei
meriti: ut quicunq ausus fuerit do¬
ctrine eiꝰ in aliqͦ refragari: ex hoc ip¬
so qͥa iꝑse sit magis hereticꝰ arguat᷑.
Manifestum nanq indicium ẽ ñ eẽ
recc̾ȩ fidei hominem qͥ in fide gre¬
gorio ñ ꝯcordat. Hẽ gͦ absq ullo
ꝓrsus lege scruptlo: sciens tam̃ qͦd
eloquentie eiꝰ p̃fulgidum in greco
lumen. ñ parum necessitas interp̃ta¬
tionis obscurat. In qͦ uicrum nr̃i ser¬
monis patiꝑtas antpsa int̾pretatio¬
nis natura hoc agat : du utriꝰq lin¬
gue habens ꝑitiam magis probato.

Expanded text:
let et partes et studia disputare potuerint; let et partes et studia disputare potuerint; sed id obtinuerit apud Deum et Ecclesias Dei meriti, ut quicunque ausus fuerit doctrinae ejus in aliquo refragari, ex hoc ipso quia ipse sit magis haereticus arguatur. Manifestum namque indicium est, non esse rectae fidei omnem qui in fide Gregorio non concordat. Hunc ergo absque ullo prorsus lege scrupulo; sciens tamen quod eloquentiae ejus praefulgidum in Graeco lumen, non parum necessitas interpretationis obscurat. In quo utrum nostri sermonis paupertas, an ipsa interpretationis natura hoc agat, tu qui utriusque linguae habes peritiam magis probato.
Abbreviated transcription (Latin):
legans. Post hec etiam deftineto ꝑatre.
fuccedit in ep̃atum apud narantibre¬
ue opidum. Et inde cum pꝰ uialentis
arriam tempora eccłias catholici re¬
cepissent: constantinopolim ad ec¬
transire exoratꝰ ẽ. Ubi cum magnifi¬
cum opꝰ in uerbo dei ageret: & inftm¬
tas cotidie pene multitudines abhe¬
retitis ad fidem ueram conuerteret:
ut fieri solet. głam cmulatio fubse¬
cuta ẽ. Ille uͦ tam erat intimore dciꝑ
fect̾us: ut cum sensisset catisa sui ẽe int
ep̃os disceptationem statim sponte diᷤ
cederet. dicens ulum tantum mͦ ꝓ
phetaicum sermonẽ. Si ꝓpt̃ me cst¬
tempestas ista: tollite me ce mittite me¬
in mare. & definat a tiob̃ commotio.
Huiꝰ neq uita aliqͥd ꝓbabilius &e san¬
ctitis: neq eloquentia clarius & illu¬
strius : neq in fide purtus &e rect̾ius:
neq scientia plentus ce ꝑfect̾tus inue¬
niri potest. quisolus sit de cuitis fide.
ne dissidentes qͥdem int̃ se ue fieriso¬

Expanded text:
legans. post haec etiam defuncto patri legans. post haec etiam defuncto patri succedit in episcopatum apud Nazianzum breue oppidum. et inde, cum post Ualentis Arriani tempora ecclesias catholici recepissent, Constantinopolim ad ecclesiam transire exoratus est. ubi cum magnificum opus in uerbo dei ageret et infinitas cottidie paene multitudines ab hereticis ad fidem ueram conuerteret, ut fieri solet, gloriam aemulatio subsecuta est. ille uero tam erat in timore dei perfectus, ut, cum sensisset causa sui esse inter episcopos disceptatiocederet, dicens illum tantummodo propheticum sermonem. Si propter me esttempestas ista, tollite me, et mittite in mare, et desinat a vobis commotio . Hujus neque vita aliquid probabilius et sanctius, neque eloquentia clarius et illustrius, neque fide purius et rectius, neque scientia plenius et perfectius inveniri potest; qui solus sit de cujus fide ne dissidentes quidem inter se ut fieri so
Abbreviated transcription (Latin):
q feminas consedisse. Qtias ille castita¬
tis instinctu ocło toruiore respiciens:
q̃nam c̃ẽnt. & qͥd sibi uellent ꝑcunct̾a¬
batur. At ille eum samiliariꝰ & ambici¬
ostus complect̾entes: arunt. Ne mole¬
ste accipias iuuenis: notȩ tͥ satis fumꝰ¬
& familiares. Altera enim ex nob̃ sapĩa
altera castitas dr: & misse sumꝰ a dño
tecum habitare : qͥa ioctndt̃ nobis &
satis mundum in corde tuo habitacłm
p̃parasti. Tum deinde cum ob exim¬
um in lit̾cs ꝓfectum athenis ut ora¬
toriam doceret astringereẽ: fcircim
nocte egressus abscessit. Et cum se
in explorato mari cõmisisset. tempe¬
state uexat᷑ est: in qua deoseruitarũ¬
se uouit. Qdq cum faceret: scibito
a patre ep̃o in sacerdotium fubrogat̾
est. Qͦd egre ferens discessit ad tempꝰ.
Postmodum uͦ regressꝰ. libellam huic
apologeticum dixit in eccłia : cau¬
sas sue abscessionis tił etiam redit᷑ al¬

Expanded text:
que feminas consedisse. quas ille castitaque feminas consedisse. quas ille castitatis instinctu oculo toruiore respiciens quaenam essent et quid sibi uellent percontabatur. at illae eum familiarius et ambitiosius conplec­ tentes aiunt: \'ne moleste accipias, iuuenis, notae tibi satis et familiares sumus — altera enim ex nobis Sapientia, altera Castitas dicitur — et missae sumus a domino tecum habitare, quia iucundum nobis et satis mundum in corde tuo habita- culum praeparasti.\' tum deinde, cum ob eximium in litteris profectum Athenis ut oratoriam doceret adstringeretur, furtim nauem ingressus abscessit. et cum se inexplorato mari commi­ sisset, tempestate uexatus est, in qua deo se seruiturum uouit. quodque cum faceret, subito a patre episcopo in sacerdotium subrogatus est. quod aegre ferens discessit ad tempus; post­ modum uero regressus libellum hunc apologeticum dixit in ecclesia causas suae abscessionis uel etiam reditus al
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apronianum.
roficiscenti mͥ ex urbe. magno¬
pere tniungebas fili kmñe ap¬
niane. ut tͥ absens qͦ aliqͥd
oꝑis impendem: nec nos a
confuctis studiis necessitas mee ꝓfes¬
tionis in hibet. Pecebas gͦ gregortũ naran¬
zenũ tͥ ĩ latinũ u̾ti. ⁊ uirum ꝑ omnia in¬
comparabilem. qui uerbo ce oꝑibus
clartis. splendidissimũ lumen scien¬
tiȩ xp̃i eccłiis prebuit. dum ea do¬
cuit q̃ fecit: nec scipfum condemina¬
uit agendo contraria. qm docebat. Is
capadotia domo. ep̃o ꝑatre. matre qͦ
satis religiosa. oriundꝰ fuit. athenis
&e alitus &e ertiditꝰ ut pauci. Nec tam̃
in conuersatione scolari. uel etatis uł
sodalium illecebs cedens ꝓdidit pu¬
diciciam: s tanqͣm a deo sib cõmis¬
sum thesauirum ad domum castamre¬
portauit integrum fignacłm castitatiᷤᷤ.
Demq cum phylosophie staduis apud
athenas floreret: uidit ꝑ soporẽ sedenti s̾
⁊ legenti duaᷤᷤ decoraᷤᷤ satis. dextra leua¬

Expanded text:
 APRONIANUM. Proficiscenti mihi ex Urbe magnopere injungebas, fili carissime, ut tibi absens quoque aliquid operis impenderem, nec nos a consuetis studiis necessitas meae profectionis inhiberet. petebas ergo Gregorium tibi in Latinum uerti, uirum per omnia inconparabilem, qui uerbo et operibus clarus splendi­ dissimum lumen scientiae Christi ecclesiis praebuit, dum ea docuit quae fecit nec se ipsum condemnauit agendo contraria quam docebat. is Cappadocia domo episcopo patre, matre quoque satis religiosa oriundus fuit. Athenis et altus et eruditus ut pauci nec tamen in conuersatione scholari uel aetatis uel sodalium inlecebris cedens prodidit pudicitiam, sed tamquam a deo sibi commissum thesaurum ad domum castam reportauit integrum signaculum castitatis. denique cum philosophiae studiis apud Athenas floreret, uidit per soporem sedenti sibi et legenti duas decoras satis dextra laeua
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipib &e fubiectis: uiris &e mulie¬
ribus : parentib & tib̃is ÷ nuptis &e in¬
nuptis ÷ continentib & luxuriosis ⁊ sa
alios uͦ castigat & corripit. Alios gau¬
dtum & coronam nominat: alios uͦ
stlticie notat. Ctm aliis quidem
bn currendib currit: alios uͦ male
currentes refrenat &e reuocat. Nunc
separat de xccłia: nc̃ recipit. ce carita¬
tem confirmat. stunc luget aliquos:
nẽ lecificat᷑ ex alus. stunc lact̾e potat.
nẽ misteria reuelat. Nunc se deicit.
& exequat humilib: nc secum erig̃
humiles & exaltat. Nunc ꝓponit sp̃m
manfuctudiris: nunc suꝑbis &e arro¬
gantib apłice potestatis uirgam mi¬
natur. Hunc erigit᷑ aduersum erec¬
tos. nc̃ efficitur disciplis tanquam
si nutrix foueat partiulos suos. Nunc
aploruon omitum ẽ minmimus: nc̃
docum̃tum sui pollicet᷑ ꝑ eum qͥm
se loguitur xp̃c. Nunc rec̾ti deside¬

Expanded text:
principibus et subiectis, uiris et mulieprincipibus et subiectis, uiris et mulieribus, parentibus et liberis, nuptis et innuptis, continentibus et luxuriosis, sapialios uero castigat et corripit; alios gaudium et coronam nominat, alios uero stultitiae notat; cum aliis quidem bene currentibus currit, alios autem male currentes refrenat et reuocat. nunc separat de ecclesia, nunc recipit et caritatem confirmat; nunc luget aliquos, nunc laetificatur ex aliis; nunc lacte potat, nunc mysteria reuelat; nunc se deicit et exaequat humilibus, nunc secum erigit liumiles et exaltat; nunc proponit spiritum mansuetudinis, nunc superbis et adrogantibus apostolicae potestatis uirgam minatur; nunc eri- gitur aduersum erectos, nunc efficitur discipulis tamquam si nutrix foueat paruulos suos; nunc apostolorum omnium est minimus, nunc documentum sui pollicetur per eum qui in se loquitur Christus; nunc reuerti deside
Abbreviated transcription (Latin):
lapidatus est. quod uirgis cestis ẽ.
Omitto arcuitꝰ orbis terre: ꝑicla
in mari. ꝑicła in terris. diei ac noc¬
tis ꝓfundum. naufragia: ꝑicła
fluminum. ꝑicła latronum.ꝑi¬
cula ex genere: ꝑicła i falsis
frib: manuum labore uict̾um q̃¬
tum: quod theatrum fact̾us ẽ ce
hominib & angłis is qui medioᷤͤ
dei ce hominm consistebat. ꝓ ho¬
minib qͥdem agones & certamina
stistinens: deo autem substantialem
ualeat cotidianam ꝓ singłis ꝓuiden¬
tiam & sollicitudinem omnium ec¬
clesiarum : erga om̃s misericors:
erga om̃s fraterno distentus affect̾u.
Offendicłm quis patiebat᷑ : ce paulꝰ
infirmabatur. S candalizabatur a¬
lius. & paulus urebatur. S docendi
enumerem studtum ac laborem: s cu¬
rarum uarietatem : s lenitatim dicã.
ce it̾m austeritatem. aut ex utͦq temꝑ¬
amentum: ut neq multa asꝑitate
exulceraret: neq minia bemgnitate
resolueret. Leges dat sertus & dñis ⁊

Expanded text:
lapidatus est, quod uirgis caesus est; lapidatus est, quod uirgis caesus est; omitto circuitus orbis terrae, pericula in mari, pericula in terris, diei ac noctis profundum, naufragia, pericula fluminum, pericula latronum, pericula ex genere, pericula in falsis fratri- - bus, manuum labore uictum quum; quod theatrum factus est et hominibus et angelis is qui medius dei et hominum consistebat, pro hominibus quidem agones et certamina sustinens, deo autem substantialem ualeat cottidianam pro singulis prouidentiam et sollicitudinem omnium ecclesiarum? erga omnes miseri­ cors, erga omnes fraterno distentus affectu: offendiculum quis patiebatur, et Paulus infirmabatur; scandalizabatur alius, et Paulus urebatur. 54. Sed docendi enumerem studium ac laborem? sed cura­ rum uarietatem? sed lenitatem dicam et iterum austeritatem aut ex utroque temperamentum, ut neque multa .asperitate exulceraret neque nimia benignitate resolueret? leges dat seruis et dominis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħiam. uł ꝑ militie magister tum
uł ꝑ aliquam huiꝰcem̃i ꝓcurationẽ
poptilis p̾fuerunt. fic̃ moyses uel a¬
aron. uel iħs. uel helyas. uel heliseꝰ
cipulos dñi. atq eos qui uel cum iꝑ¬
sis. uel post ipsos cum labore mul¬
do & fudore popłis p̃fuerunt tempo¬
rib suis singłi: om̃s hos nc̃ intertm
omiicendes. ꝑatilum solum adhibe¬
btinus ad assertionem uerbi nr̃i:
qͥd & quantum sit. cura ac diligen¬
dia anmaꝵ: uel si parum oꝑis ce
prudentie requirit. aut parum
consitis laborisq deposcit. Ilidea¬
mus gͦ qͥd paulus dicat de paulo
&e ex ipso quidistud sit negotii de qͦ
agitur addiscamus. Omitio enu¬
merare labores ce uiglias in siti ce
fame: miserias toleratas ĩ i fri¬
gore ce nuditate. Omitco illos ex¬
trinsecꝰ unsidiantes: intͥnsectis re¬
sistentes. Omico ꝑsecutiones ⁊ iu¬
daica concilia : carceres. timctila:
accusatores: iudicia cotidiana: &
momtaneas mortes: quod in spor¬
ta ꝑ murum demiffus est: quod

Expanded text:
iam uel per militiae magisterium uel per aliquam huiuscemodi procurationem popu­ lis praefuerunt, sicut Moyses uel Aaron uel Hiesus aut Helias uel Heliseus cipulos domini atque eos qui uel cum ipsis uel post ipsos cum labore multo et sudore populis praefuerunt temporibus suis singuli, omnes hos nunc interim omittentes Paulum solum adhibebimus ad adsertionem uerbi nostri quid et quan­ tum sit cura ac diligentia animarum, uel si parum operis et prudentiae requirit aut parum consilii laborisque deposcit. uideamus ergo quid Paulus dicit de Paulo et ex ipso quid istud sit negotii de quo agitur addiscamus. 53. Omitto enumerare labores et uigilias, in siti et fame miserias toleratas, in frigore et nuditate; omitto illos extrin. secus insidiantes, intrinsecus resistentes; omitto persecutiones, Iudaica concilia, carceres, uincula, accusatores, iudicia, cotti­ dianas et momentarias mortes; quod in sporta per murum demissus est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Hec est ista sollemnitas: hec ẽ diez
huius magna &e glosa festruitas. Ad¬
uentum dñi factum ad homines
celebramus.ut nos ad dm̃ ꝓficis¬
camur: immo ut reuertamͣ ad dm
Sic entmrectiꝰ dr: ut uetere hoĩe
deposito. nouo induamͣ: ut sicut

Expanded text:
Haec est ista solemnitas, haec est diei hujus magna et gloriosa festivitas. Adventum Domini factum ad homines celebramus, ut nos ad Deum proficiscamur, imo ut revertamur ad Deum. Sic enim rectius dicitur, ut vetere homine deposito, novo indua
Abbreviated transcription (Latin):
ec ce talia & sacerdos nosse debetut
tis non intelligetis. Unde dat᷑ intelligi
qͦd non fides ex intellectu. s ex fide intel¬
lectus existat:. nec qͥ intelligit credat. sed
qͥ credidit intelligat. ⁊ qui intellererit
b̃n agat: sic̃ albi scͥptum ẽ. noluit intel¬
ligere ut b̃n ageret. Non dix̃ ñ potuit: s
noluit intelligere. ut meħ aliud intelli
gere dict̾um quam nolle crede nouerimus.
Ne ꝑhoc ut b̃n agat quis intelligere stade¬
ac: &e tit intelligat credat. S quia idem
dicit apłs. fides ex audicu. auditus autẽ
ꝑ uerbum. debet doct̾or eccłie p̃dicare qͦd
audiat crediturꝰ. quia sine predicatione
nullus erit auditor. & eodem apło conte¬
stante atq dicente. qͦmͦ audient sine p̃di¬
cante: Si gͦ quitibet sine p̃ticante tĩ au¬
dit. sine auditu ñ credit. sine fide ñ intel¬
ligit. sine intellectu b̃n non agit. uerbũ
fidei p̃dicandum ẽ: ut audiens credat̾.
credens intelligat.⁊ intelligens opus

Expanded text:
e ut ritis, non intelligetis . Unde datur intelligi, quod non fides ex intellectu, sed ex fide intellectus existat, nec qui intelligit credat, sed qui credit intelligat, et qui intellexerit bene agat; sicut alibi scriptum est: Noluit intelligere, ut bene ageret . Non dixit: Non potuit, sed noluit intelligere; ut nihil aliud nolle gere dictum, quam nolle credere noverimus; ac per hoc ut bene agat quis, intelligere studeat, et ut intelligat, credat. Sed quia idem Apostolus dicit: Fides ex auditu; auditus autem per verbum Dei , debet doctor Ecclesiae praedicare, quod audiat crediturus: quia sine praedicatione nullus erit auditus; eodem Apostolo attestante atque dicente: Quomodo audient sine praedicante ? Si ergo quilibet sine praedicante non audit, sine auditu non credit, sine fide non intelligit, sine intellectu bene non agit; verbum fidei praedicandum est, ut audiens credat, credens intelligat, et
Abbreviated transcription (Latin):
suorum laceratione defendunt: ꝓ qua
totis uiscerib retinenda. amissis facul¬
tatib suis. etiam mori parati st̃. Fidelium
catholicorum uartutib cres eunt: qͥ ꝑ
eos deo auctore ꝓficiunt: &e deostio insepa¬
rabilit̾ adherentes in qͦ sibi credunt. sol¬
da ac ꝑmansura bona reposita. mtndi
huiꝰ gaudia fugittua fastidiunt. Hac¬
tenus suꝑ capitulis tͥb sermonem lasci¬
niose disputationis ꝓlixitate ꝑduximꝰ:
quie differentia ipsius & act̾iue. & qͣliter
contemplatiuȩ uͥtutis sacerdotes fieri par¬
ticipes possunt: sufficient̃ ut oppinor.
ostendimꝰ. Ideo huic tandem libro t̃mi¬
num dantes: in scđo uolumine. alia tͥa
capła. deo conatum nrm ur̃is orationi¬
bus adiuuante tract̃abimꝰ: ut in t̃cio
libro de reliquis.iiͦii. quib uitiorum
atq uirtutum discugenda continetur
ratio disseramus. Explicit liber prtmꝰ.¬

Expanded text:
suorum laceratione defendunt, pro qua suorum laceratione defendunt, pro qua totis viribus retinenda, amissis facultatibus suis, etiam mori parati sunt. Fidelium catholicorum virtutibus crescunt, qui per eos Deo auctore proficiunt; et Deo suo inseparabiliter adhaerentes, in quo sibi credunt solida ac permansura bona reposita, mundi hujus gaudia fugitiva fastidiunt. Hactenus super tribus capitulis sermonem laciniosae disputationis prolixitate produximus: quae differentia ipsius et activae, et qualiter contemplativae virtutis sacerdotes fieri participes possint, sufficienter, ut opinor, ostendimus. Ideoque huic tandem libro terminum dantes, in secundo volumine alia tria capitula, Deo conatum nostrum vestris orationibus adjuvante, tractabimus; ut in tertio libro de reliquis quatuor, quibus vitiorum atque virtutum discutienda continetur ratio, disseramus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
b atq docentib honoris impendituꝵ. dõ
semꝑ ascribant: s ñ inflentur officiosiᷤ
occurrentiũ salutationib s gratientur:
nec honorari se s onerari fauentitum sͥ
laudib credant: si consolent᷑ affuctꝰos.
pascant egenos. uestiant nudos. redi¬
mant captiuos. suscipiant ꝑegrinos.
si errantib uiam salutis ostendant: de¬
sꝑantib spem ueniȩ consequende ꝓmit¬
tant: currentes impellant: remorantes
accendant. ⁊ quieqͥd ad officrum sitũ
ꝑtinet constant̃ exerceant: quis sic erit
alienꝰ a fide. ut dubitet tales contempla¬
duȩ uͥtutis ẽẽ participes: quoꝵ exemplo
simul ac u̾bo plures fiunt regni cȩlor
placat᷑ popło: popul instituuntur deo.
Isti sunt apłorum dñi successores. qͥ eccł̃iaᷤᷤ
quas illi editis mirabilib fundauerunt.
mirabilit̾ apłicis p̃diti uirtutib reguni.
qͥ fidem catholicam aut disputationib
aut si ita necessitas poscat. membrorũ

Expanded text:
bus atque docentibus honoris impenditur, Deo bus atque docentibus honoris impenditur, Deo semper ascribant; si non inflentur officiosis occurrentium salutationibus, sed graventur; nec honorari se, sed onerari faventium sibi laudibus credant: si consolentur afflictos, pascant egenos, vestiant nudos, redimant captivos, suscipiant peregrinos; si errantibus viam salutis ostendant, desperatis spem veniae consequendae promittant; currentes impellant, remorantes accendant, et quidquid ad officium suum pertinet, constanter exerceant: quis sic erit alienus a fide, ut dubitet tales contemplativae virtutis esse participes, quorum exemplo simul ac verbo plures fiunt regnorum coelplacatur populo, populus instruitur Deo. Isti sunt apostolorum Domini successores, qui Ecclesias quas illi editis mirabilibus fundaverunt, mirabiliter apostolicis praediti virtutibus regunt; qui fidem catholicam aut disputationibus, aut si ita necessitas poscat, membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
dem suam in fatiore uulgi. isti in uͥtute
dei constituunt: ulii passibilit dicunt.
ce ncħ auditorib fuis declamando ꝓ¬
nem suam nulla fueatȩ compositionis
affectione corrumpunt. xxU. Qua¬
les cẽ debeant sacerdotes qͥ uolunt fieri uitȩ
contemplatiue participes.
uocirca si sacerdotes sancti ñ qualeᷤᷤ
illi sunt. quos iudicandos atq dã¬
nandos comiminatio diuina ꝓnunci¬
at. s quales apłica doetͥna comm̃dat:
multos ad dm scẽ uiuendo ⁊ p̃dicando
conuertant: si nicħ ex imgio. s omnia
humilit̃ agant: ac se cõmunes eiᷤ quib
beant: si infirmitates carnalit̃ uiuentiũ
frm̃. mͦ uerboꝵ salubrium medicamini¬
b curent: mͦ qͦs incorrigibiles iudicant
patientiȩ uirtute scistineant: si morib
ac p̃dicationib sus non suam s xpisti
głam querant: nec u̾ba ac facta fua in p̃¬
cium fauoris conciliand miserabiliter
ꝑdant: s qͥcquid sͥ sacerdotalit̃ uiuenti¬

Expanded text:
dem suam in favore vulgi, isti in virtute dem suam in favore vulgi, isti in virtute Dei constituunt. Illi plausibiliter dicunt, et nihil auditoribus suis declamando pnem suam nulla fucatae compositionis affectatione corrumpunt. CAPUT XXV. Quales esse debeant sacerdotes qui volunt fieri vitae contemplativae participes. 1. Quocirca, si sacerdotes sancti non quales illi sunt quos judicandos atque damnandos comminatio divina pronuntiat, sed quales apostolica doctrina commendat, multos ad Deum sancte vivendo et praedicando convertant; si nihil ex imperio, sed omnia humiliter agant, ac se communes eis quibusbeant, si infirmitates carnaliter viventium fratrum modo verborum salubrium medicaminibus curent, modo quas incurabiles judicant, patientiae virtute sustineant; si moribus ac praedicationibus suis non suam, sed Christi gloriam quaerant; nec verba ac facta sua in pretium favoris conciliandi miserabiliter perdant, sed quidquid sibi sacerdotaliter viventi
Abbreviated transcription (Latin):
sui cordis accendat. Tam simplex & aꝑ¬
tus eciam siminꝰ latinus. disciplinatus
tam̃ &e grauis sermo debet ẽe pontificiᷤᷤ.
ut ab intelligentia sui. nullus quamuiᷤᷤ
imꝑitꝰ excludatur: s in omnium audien¬
tium pect̾ora. eum quadam delectatio¬
ne descendat.xIIII. Quod intersit
int̾ doctores qui ȩccłiam simplicit̃ docentes
edificant. ⁊ eos qui eloquentiam suam lu¬
culentis sermonib iactant.
eniq alia ẽ ratio declamatorum:
ce alia debet ẽẽ doctorum. Iui lu¬
cubratȩ pompam declamatonis.to¬
tis facundie suȩ uirib concupiscunt:
isti sobrio usitatoq sermone xp̃i głam
querunt. Iu reb inairib p̃ciosa uer¬
bortum induunt ornam̃ta: istueracib
sententiis ornant &e commendant u̾ba
simplicia. Iui affectant sensttim suen
deformitatem. tanquam uelamine qͦ¬
dam falerati sermonis absconde: isti
uerboꝵ suorum rusticitatẽ student
p̃ciosis sensib uenustare. Illi totam lav¬

Expanded text:
sui cordis accendat. Tam simplex et apsui cordis accendat. Tam simplex et apertus; etiamsi minus Latinus, disciplinatus tamen et gravis sermo debet esse pontificis: ut ab intelligentia sui nullos, quamvis imperitos, excludat; sed in omnium audientium pectus cum quadam delectatione descendat. CAPUT XXIV. Quid intersit inter doctores qui Ecclesiam aedificant, et eos qui eloquentiam suam luculentis declamationibus jactant. Denique alia est ratio declamatorum, et alia debet esse doctorum. Illi elucubratae declamationis pompam totis facundiae suae viribus concupiscunt, isti sobrio usitatoque sermone Christi gloriam quaerunt. Illi rebus inanibus pretiosa verborum induunt ornamenta; isti veracibus sententiis ornant, et commendant verba simplicia. Illi affectant suorum sensuum deformitatem tanquam velamine quodam phalerati sermonis abscondere; isti eloquiorum suorum rusticitatem student pretiosis sensibus venustare. Illi totam lau
Abbreviated transcription (Latin):
quasi propt̃ca docere ñualeat quod
ei sufficiens ac luculentꝰ sermo ñ suppe¬
tat: qñ ntulla alla sacerdotis doct̾rina
debet ẽẽ quam uita: satisq auditores
ꝓficere possunt. si a doct̾orib suis quod
tuđint sp̃ualit̃ fieri. hoc sibi etiam sim¬
plicit̃ audiant p̃dicari dicente apło. Et¬
siimꝑitus sermone:. s ñ scientia. Unde
datur intelligi. quod ñ se debeat eccłiȩ
doctor de accurat sermonis ostentatione
uelle. s magis se qͣnte sit cruditonis
ostendere: non gͥ in uerborum splendo¬
re s in oꝑum uirtute. totam p̃dicandi
fiduciam ponat: ñ uocib delectetitr
popłi acclamantis sibi s fletib: nec
plausum a popłostudeat expectare. S
gemitum. Hoc sp̃ualit̃ doetor eccł̃ia¬
sticus elaboret: quofiant qui audiunt
cum sanis disputationib meliores: ñ
uanȩ assentationis fautores. Lacͥmas
quas uult a sus auditorib fundi. ipse
primit᷑ fundat. ⁊ sic eos compunct̾iõe

Expanded text:
quasi propterea docere non valeat, quod quasi propterea docere non valeat, quod ei sufficiens et luculentus sermo non suppetat: quando nulla alia sacerdotis doctrina debet esse quam vita, satisque auditores possint proficere, si a doctoribus suis quod vident spiritualiter fieri, hoc sibi etiam simpliciter audiant praedicari, dicente Apostolo: Etsi imperitus sermone, sed non scientia . Unde datur intelligi quod non se debeat Ecclesiae doctor de accurati sermonis ostentatione sed magis se quantae sit eruditionis ostendere. Non igitur in verborum splendore, sed in operum virtute totam praedicandi fiduciam ponat; non vocibus delectetur populi acclamantis sibi, sed fletibus; nec plausum a populo studeat exspectare, sed gemitum. Hoc specialiter doctor ecclesiasticus elaboret, quo fiant qui audiunt eum sanis disputationibus meliores, non vana assentatione fautores. Lacrymas quas vult a suis auditoribus fundi ipse primitus fundat, et sic eos compunctione
Abbreviated transcription (Latin):
&e annunciauit popło: audiens autẽ
qͥsqͥs ille ẽ sontimbuccine ñ se obserua¬
tierit. ueneritq gladiꝰ &e tulerit eum:
sanguis cius suꝑ captit ipsiꝰ erit. Sonũ
buiccine audiuit & ñ se obsertiauit: san¬
guis eius inipso erit. Si autem se custod¬
erit: animam suam saluabit. Iyic qͦq¬
iram scilicet di suꝑ peccatores oꝑibus
trems addictos. omnino non taceat:
atq eis quanditimheserint iniqͥtatib
arguat. cum hoc buccine nom̃ insinu¬
at: ut se a suis cͥminib emendantes.
supplicium fut᷑e damnationis efsugi¬
ant. Qͦd si corripientem. si iram futu¬
ram que contemptorib iam ĩminet
nunciantem. homines t̾̃rem despici¬
unt: sanguis eoꝵ inipsis erit: ce sacer¬
dos qui eis pecc̃a eorum nunciauit.
penȩ que eos expectat particeps ẽẽ ñ
poterit.XXIII. Quod sacerdotes
etiam qui aliter non possunt. tam sim¬
plicit docere debeant. ut om̃s audientes¬
eos intelligant.
ec uͦ se ꝑimꝑitiam pontifex exeusabit.

Expanded text:
iauerit populo, audiens autem quisquis ille est sonitum bucinae non se obseruauerit, ueneritque gladius et tulerit eum: sanguis ipsius super caput eius erit. sonum bucinae audierit et non obseruauerit: sanguis eius in ipso erit. si autem custodierit, animam suam saluabit. Dei scilicet super peccatores operibus terrenis addictos, omnino non taceat, atque eis quandiu inhaeserint iniquitatibuarguat quia hoc buccinae nomen insinuat, ut sic se a suis criminibus emendantes, supplicium futurae damnationis effugiant. Quod si corripientem, si iram futuram, quae contemptoribus jam imminet, nuntiantem homines terreni despiciunt, sanguis eorum in ipsis erit; et sacerdos qui eis peccata sua non tacuit, poenae quae eos exspectat particeps esse non poterit. CAPUT XXIII. Quod sacerdotes etiam qui aliter possunt, tam simpliciter docere debeant, ut omnes eos docentes intelligant. Nec vero se per imperitiam pontifex excusabit,
Abbreviated transcription (Latin):
cant greges meos. Quod quid est alitid ꝗͣ
pastores qui semetipsos non greges meos
pascunt. fublimitate dignitatis stie expo¬
liem: & int̃ reprobos qui honorem stium
noluerunt custodire ꝓiciam: Horum ce¬
his similium consid̾atione ꝑterritus sũ.
timor & tremor ceciderunt suꝑme. et
contexerunt me peccators meorum te
nebrȩ: ce dixi. Qͥs dabit i pennas sic̃ co¬
lumbe: ce uolabo &e requiescam: Et hoc
finis recordatꝰ ingemui: & uolui sarcinã
ep̃atus mei depositam elongare faigiens.
& manere in solitudine: ut ib expect̃a¬
rem dm̃ qͥ me saluum faceret a pusilla¬
mimitate mea: & ab ipsa intolerabiltum
m sollicitudinum tempestate.

Expanded text:
cant greges meos. Quod quid est aliud, quam cant greges meos. Quod quid est aliud, quam pastores qui semetipsos, non greges meos, pascunt, sublimitate suae dignitatis exspoliabo, et inter reprobos, quia honorem suum noluerunt custodirehis similium consideratione perterritus: Timor et tremor ceciderunt super me, et contnebrae. Et dixi, Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam ? Et hoc est finis recordatus ingemui, et volui, sarcina episcopatus mei deposita, elongare fugiens, et manere in solitudine, et ibi exspectare Dominum, qui salvum me faceret a pusillanimitate mea, et ab ipsa intolerabilium mihi sollicitudinum tempestate.
Abbreviated transcription (Latin):
& nos ipsos pascimꝰ: qñ non gregum utili¬
tati ꝓspicimꝰ. s quod foueat & atigcat no¬
stras uoluptates attendimꝰ. Lac ce lanaᷤ
ougum xp̃i oblationib cotidianis ac
decimis fideltum gatidentes accipiius:
& curam pascendorum gregum acrefici¬
endorum a quib ꝑuerso ordine uolumꝰ
pasci. deponimꝰ. Non sanamus sp̃uali cõ¬
silio peccatis infirmum: ñ sacerdotaliope
consolidamꝰ ac reficimꝰ diuersis tͥbulatio¬
nib fract̾um: no aduiam salcits retio¬
camus errantem: ñ reqͥrimꝰ sollicitudme
pastorali uenie desꝑatione iam ꝑditum:
ad hoc tantum potentes effecti. ut nob̃ in
subiect̃os dñationem tẏrannicam uindice¬
mus: ñ ut afflictos contͣ uiolentiam poten¬
dium. qͥ in eos ferarum more seuiunt defen
damus. Inde est qͦd tam a potentib huiꝰ
mtindi quam a nob̃ quod peiꝰ est. m̃nulli
grauit̃ fatigati deꝑeunt: quos se de manu
rum. & cessare eos faciam ut tltͣ non pas¬

Expanded text:
et nos ipsos pascimus, quando non gregum utiliet nos ipsos pascimus, quando non gregum utilitati prospicimus, sed quid foveat et augeat nostras voluptates attendimus. Lac et lanas ovium Christi, oblationibus quotidianis ac decimis fidelium gaudentes accipimus, et curam pascendorum gregum ac reficiendorum, a quibus perverso ordine volumus pasci, deponimus. Non sanamus spirituali consilio peccatis infirmum, non sacerdotali ope consolidamus aut reficimus diversis tribulationibus fractum, non ad viam salutis revocamus errantem, non requirimus sollicitudine pastorali veniae desperatione jam perditum; ad hoc tantum potentes effecti, ut nobis in subjectos dominationem tyrannicam vindicemus; non ut afflictos contra violentiam potentium, qui in eos ferarum more saevidamus. Inde est quod non tam a potentibus hujus mundi quam a nobis quod pejus est nonnulli graviter fatigati depereunt, quos se de manu rum, et cessare eos faciam, ut ultra jam non pas
Abbreviated transcription (Latin):
sos. & gregem metm ñ pascebant: ꝓptẽa
pastores audite uerbum dñi. Hec diẽ dr̃s¬
ds̃. Oece ego ipse suꝑ pastores : reqͥram
gregem meum de manu eorum:&e cessa¬
re eos faciam ut ultͣ ñ pascant gregem
meum: nec pascant ampliꝰ pastores semet¬
ipsos. Quis adhec ñ contremiscat: Qͥs
ista sine intolerabili metu fut᷑e examina¬
tionis accipiat: nͥ aut qui non intelligit.
aut fut᷑a ñ credit: S omnia quȩ deus
obseruare uoluit tam aꝑte posuit: & ita¬
sui nominis auct̃oritade firmauit. ut ea
faciliꝰ quod dic̾tu qͦq nefas ẽ. contemina¬
mus: quam nos ñ intelligere uel ñ credẽ.
tam aꝑta &e chuma fingamꝰ. qndo atidi¬
mꝰ. Hec dicit dñs. Qͥs fciturum cẽ non
credit quod dic̃ dñs nisi qui deo ñ cre¬
dit: Quod autem diẽ. ue pastoribus:
istud uę ꝓ maledict̾o poni. & pastorum
nomine nos significari quis ñ intelli¬
gat: nisiqͥ fut᷑a non cogitat: Greges
dñi pascendos pastores facti suscepimtis:

Expanded text:
pascebant: Propterea, pastores, audite verbum Domini. Haec dicit Dominus: Ecce ego ipse super pastores; requiram gregem meum de manu eorum, et cessare eos faciam, ut ultra non pascant gregem meum, nec pastores amplius pascant semetipsos . 3. Quis ad haec non contremiscat? Quis ista sine intolerabili metu futurae examinationis accipiat, nisi qui aut non intelligit, aut futura non credit? Sed quia omnia quae Deus observari voluit, tam aperte posuit, et ita nominis sui auctoritate firmavit, ut ea facilius quod dictu quoque nefas est contemnamus, quam non intelligere vel non credere tam aperta et divina fingamus: quando audimus, Haec dicit Dominus, quis futurum esse non credat quod dicit Dominus, nisi qui Deo non credit? Quod autem dicit: Vae pastoribus, istud vae pro maledicto poni, et pastorum nomine nos significari quis non intelligat, nisi qui futura non cogitat? Greges Domini pascendos pastores facti suscipimus;
Abbreviated transcription (Latin):
tam diũsi sunt morbi: Et ideo dupli¬
citer quidem fragilitas humana dei p̃
qm ñ solum ex illis causis qͣs commemo¬
raui. s etiam ex aliis qͣs ñ commemoraui.
in p̃ceptis suis dm̃ contemnunt. qui eiꝰ p̃¬
cepta ñ faciunt:. sic debent om̃s mͦ docen¬
do. mͦ exhortando. mͦ stistinendo. modo
increyando curari: ut sub ope xp̃inul¬
lius salus in hac uita debeat desꝑari.
Iam nc̃ si satis apparuit. quod diuina
p̃cepta calcantes. non solum portandi
sunt. s etiam castigandi: a quib id fiat.
qui uł qͦ ordine. & quandiu curandi st̃
qui curant᷑. adiuuantib me orationi

Expanded text:
tam diversi sunt morbi? Et ideo duplitam diversi sunt morbi? Et ideo dupliciter quidem fragilitas humana Dei pra sed quomodo non solum ex illis causis quas commemoravi, sed etiam ex aliis quas non commemoravi, in praeceptis suis eum contemnunt, qui ejus praecepta non faciunt; sic debent omnes modo docendo, modo exhortando, modo sustinendo, modo increpando curari, ut sub ope Christi nullius salus in hac vita debeat desperari. Jam nunc si satis apparuit quod divina praecepta calcantes non solum portandi sunt, sed etiam castigandi; a quibus id fiat, qui, vel quo ordine, et quandiu curandi sint qui curantur, adjuvantibus me meriti
Abbreviated transcription (Latin):
sunt alii. alii castigandi: qͥa ꝓ
diuersitate peccandium. modꝰ quoq diã¬
sus est pęnitentium. Et uqq ita peccatis
dissimilia sunt adhibenda remedia: sic̃
ex dissimilib causis ueniunt ipsa pecc̃ã.
Perosq enim peccandi constietudo delecꝰ¬
tat: alios ad peccandum occasio alicuius
lucri temporalis inuitat. fragilitas non¬
nullos inclinat. Qͦsdam ignorantia
boni facit nes etre quod peccant: ce im¬
pedit mali dulcedo.ne correpti aliq̃nsa¬
piant quodignorant. Taceo de illis qͦs
aliena delicta quib consentiunt. decolo¬
rant. Illosetam pret̃imitco. qͥ cupientes
adipisci quod diligt̃. uł refugientes pad
quod metuunt: aut fidem catholicam
minis cogitationes suꝑbia. alit̃ defim¬
dione delĩquere: alit̃ sermone. aliter
oꝑe. alit̃ neces sitate. alit̃ uoluntate
peccare: Cum gͥ eam multiplicib ac
muldum abinincem discrepantib mo¬
dis homines peccant: quis ñ intelligat
eis unomͦ non posse utiq mederi. qtioꝵ

Expanded text:
sunt, alii castigandi, quia pro diversitate peccantium, modus quoque diversus est praeceptorum. Et utique ita peccatis dissimilia sunt adhibenda remedia, sicut ex dissimilibus causis veniunt ipsa peccata. Plerosque enim peccandi consuetudo delectat, alios ad peccandum occasio alicujus lucri temporalis invitat, fragilitas nonnullos inclinat, quosdam ignorantia boni facit nescire quod peccant, et impedit mali dulcedo, ne correpti aliquando sapiant quod ignorant. Taceo de illis quos aliena delicta quibus consentiunt, decolorant. Illos etiam praetermitto qui, cupientes adipisci quod diligunt, vel refugientes pati quod metuunt, aut fidem catholicam mines cogitatione subita, aliter definitione delinquere, aliter sermone, aliter opere, aliter necessitate, aliter voluntate peccare 2. Cum igitur tam multiplicibus, ac multum ab invicem distantibus modis homines peccent, quis non intelligat uno modo eis non posse utique mederi quorum
Abbreviated transcription (Latin):
d hȩc ego. Sic inquam ista inuidiosiᷤ
questib iact̾as: ce suggillatione ponti¬
ficum. uł ccrde ipsiꝰ pontificatꝰ exaggeras.
quasi ñ ubi ista legisti quib rationabib¬
ter ꝑmoueris. ibi etiam illa fint. que a
cerdotalis attingemus. Post illa uerba
quib negligentium sacerdotum finis¬
ostenditur: de pontifice officium sirum
curante ꝓpħa sic loquit᷑. Si autem an¬
nunciante de ad impiumut a uns suis
coniertat᷑. ñ fu̾it conuersꝰ a uia suia: ip¬
se inpiꝰ in iniquitate sua moriet᷑. ⁊ tu ani¬
mam tuam lib̾asti. Hic cerce satis cuidẽt
ostendit᷑. quod siue ꝓficiant siue non ꝓ¬
ficiant auditores. tacere eis ñ debeant. Sa¬
cerdotes. Nec ideo rei sunt. si forte eorum
uerba popħ non audiunt. uel atidita
contemunt: s si ab eis corrigendis ab¬
sistunt: quia si nec exemplotrte p̃posi¬
torum suorum. nec u̾bo docꝰtrine po¬
puli contumaces em̃dati proficiunt:
ipsi sͥ catisasuȩ ꝑditionis existunt: et

Expanded text:
 tunc: Sic, inquam, ista invidiosis questibus jactas, et in suggillationem pontificum, vel certe ipsius pontificatus exaggeras, quasi non ubi ista legisti, quibus rationabiliter permoveris, ibi etiam illa sint, quae aionem officii sacerdotalis attingemus. Post illa verba, quibus negligentium finis sacerdotum ostenditur, de pontifice officium suum curante. Propheta sic loquitur: Si autem annuntiante te ad impium, ut a viis suis convertatur, non fuerit conversus a via sua, ipse impius in iniquitate sua morietur, et tu animam tuam liberasti . Hic certe satis evidenter ostenditur, quod sive proficiant, sive non proficiant auditores, tacere eis non debeant sacerdotes: nec ideo rei sint, si forte eorum verba populi non audiunt, vel audita contemnunt, sed si ab eis corrigendis absistunt. Quia si nec exemplo vitae praepositorum suorum, nec verbo doctrinae populi contumaces emendati proficiunt, ipsi sibi causa suae perditionis existunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciedenda docendo sacerdos ostendere.
tiam si tota ꝑfec̾tio in oꝑe tm̃ ñ etiã
in fide consisteret. nec quid homo
credidissee. s quid egisset in diem tudicii
quereret᷑: quis erit tante arrogantiȩ
qui eccłiasticȩ doctͥne utilitate neglecta
fidelib s etiam ipsos eos fideles qͥ nob̃ di¬
uino instituto eõmissi sunt. instituere de¬
bemtis: de patre qͦmͦ solus accipiat᷑ inge
tria sint unum⁊ ce hoc unum ñ diuidat᷑.
s distinguat᷑ in t̾a: queniadmodum nec
ineffabiliẽ natus. hominem totum sine
ulla mutatione sub̃e suȩ susceꝑit. ac se
dm ce hominẽ uerum ꝑ uirtutes passioẽs¬
q ꝓbau̾it: comp̃hendi ꝑmiserit. occidiuo¬
luent. t̃c̃io die resurrexerit. in celum ho¬
minem de nob̃ assumptum sua uirtute
leuaũit. sue resurrectionis exemplo no¬
bis regeneratis in se spem restirgendi feli
dentib sibi tił a se recedentib supplieiũ
cõminatus sit: ce adherentib sibi regnũ

Expanded text:
credenda docendo sacerdos ostenderit. credenda docendo sacerdos ostenderit. Et jam si tota perfectio in opere tantum, non etiam in fide consisteret, nec quid homo credidisset, sed quid egisset in die judicii quaereretur, quis erit tantae arrogantiae, qui, ecclesiasticae doctrinae auctoritate neglecta,fidelibus, sed etiam eos ipsos fideles, qui nobis divinitus instituendi commissi sunt, instruere debeamus: de Patria unum sunt, et hoc unum non dividatur, sed distinguatur in tria; quemadmodum nec ineffabiliter natus, hominem totum sine ulla mutatione substantiae suae susceperit, ac se Deum et hominem verum per virtutes passionesque probaverit, comprehendi permiserit, occidi voluerit, tertio die resurrexerit, in coelos hominem de nobis assumptum sua virtute levaverit, suae resurrectionis exemplo nobis regeneratis in se spem feliciter resurgedentibus sibi, vel a se recedentibus, supplicium comminatus sit, et adhaerentibus sibi regnum
Abbreviated transcription (Latin):
gͣuit̃ ingemuistis uos in eam necessi¬
tatem fuisse ꝑductos. qm nec implere ali¬
quostudio. nec sine peccato relinquere ua¬
leretis: ac demde cum piis gemitib ur̃is
ea qua a uob̃ astr ictus sum cordis affectio¬
ne cõpassus orando uos posse ꝑficere. q̃
ñpossetis dicendo fuggerẽ. plusq fideles
catholicos bomis exemplis quam luculen¬
tis uerbis solere ꝓficere. camq summam
ꝑfect̾amq doctrinam quam conũsatio
spualis ostendit. nonquam mnanis ser¬
mo iactauerit. nec a nob̃in die iudicii
uerba querenda s oꝑa: nec facile ꝑsuadi
posse possibile qͦd docet lingua.siainta
lingua dissentiat. Illud aũ ꝓbari psibile qͦd
siue p̾dices siue ñ p̃diceᷤᷤ faciendo c̃firma̾. &
imitari uolentib ẽ qͣdã delectatiõe ipsiꝰ pꝰsi¬
bilitati iculca Qo mea suggestiõe paululũ
delectati: hoc ꝓtinꝰsime ñ h̃t obliuio re¬
tulistis. xUIII. Quod parum ualeat
exemplo agendam monstrare. nͥ etiam quȩ sint

Expanded text:
graviter ingemuistis, vos in eam necessitatem fuisse perductos, quam nec implere aliquo studio, nec sine peccato relinquere valeretis; ac deinde, cum piis gemitibus vestris, ea qua vobis obstrictus sum cordis affectione compassus, orando vos dixi posse perficere quod non possetis docendo suggerere; plusque fideles catholicos bonis exemplis, quam luculentis verbis solere proficere; eamque esse summam perfectamque doctrinam, quam conversatio spiritualis ostenderit, non quam inanis sermo jactitarit; nec a nobis in die judicii verba quaerenda, sed opera; nec facile persuaderi esse possibile quod docet lingua, si a lingua vita dissentiat; illud autem probari possibile, quod sive praedices, sive non praedices, faciendo confirmas, et imitari volentibus cum quadam delectatione ipsius possibilitatis inculcas: vos mea suggestione paululum delectati, hoc protinus, si me non habet oblivio, retulistis. CAPUT XVIII. Quod parum valeat exemplo agenda monstrare, nisi etiam quae sint