comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sim t̾ra erit cor. id ẽ si eo corde qͥsq oꝑet᷑ al¬
quid. ut t̾renum commodum adipiscatur:
qͦmͦ erit mundum cor qͦd in t̾ra uolutatur.
Si aut̃ in cęlo: mundum erit. qͥa munda st̃.
quecunq cȩlestia. Sordescit enim aliquid
cum inferiori miscet᷑ nat᷑e qͣmuis in suo ge¬
nere ñ sordide: qͥa etiam de puro argento
sordidat᷑ aurum si misceat᷑. Ita & animus
ñr t̾renorum cupiditate sordescit: quamuis
ipsa t̾ra in suo genere atq ordine mundasit.
Celum aut̃ hoc loco ñ corporeum acceꝑim:
qͥa omne corpꝰ ꝓ t̾ra habendum ẽ. Totum enĩ
mundum debet contemnere: qͥ sibi thesau¬
ritat in cȩlo. In illo gͦ cȩlode quo dictum ẽ.
cȩlum celi dño: id est in firmamento sp̃itali.
Non enim in eo qͦd tͣnsiet constituere & col¬
locare debemus thesaurum nr̃m & eor nr̃m:
s in eo qͦd semꝑmaneat. Celum aut̃ & terra
transiet. Et hic manifestat de mundando cor¬
de se cuncta ista p̃ciꝑe: cum dicit. Lucerna

Expanded text:
in terra erit cor, id est, si eo corde quisque operetur aliquid ut terrenum commodum adipiscatur, quomodo erit mundum cor quod in terra volutatur; si autem in coelo, mundum erit, quia munda sunt quaecunque coelestia. Sordescit enim alcum inferiori miscetur naturae, quamvis in suo genere non sordidae; quia etiam de puro argento sordidatur aurum, si misceatur: ita et animus noster terrenorum cupiditate sordescit, quamvis ipsa terra in suo genere atque ordine munda sit. Coelum autem hoc loco non corporeum acceperimus, quia omne corpus pro terra habendum est. Totum enim mundum debet contemnere, qui sibi thesaurizat in coelo. In illo ergo coelo de quo dictum est, Coelum coeli Domino , id est in firmamento spirituali, non enim in eo quod transiet, constituere et collocare debemus thesaurum nostrum et cor nostrum, sed in eo quod semper manet: coelum autem et terra transient . 45. Et hic manifestat de mundando corde se cuncta ista praecipere, cum dicit: « Lucerna
Abbreviated transcription (Latin):
rum cupiditate caueamꝰ elemosinam facere:
s nec ita in hoc oꝑe atcendamus dm̃. ut ses e
mis ceat uł adiungat ext̾ioꝵ appeticio cõmo¬
doꝵ. dgit᷑ enim de corde mundando: quod
nisi fu̾it simplex. mundum ñ erit. Simplȩx
aut̃ qͦm erit. si duob dñis seruierit : nec una
intentione rerum ȩt̾narum purificat aciẽ
suam. s eam mortalium qͦq fragiliumq rerũ
amore obnubilat: Sit gͦ elemosina tua in
abscondito: & pat̾ tuus qui uidet in abscon¬
dito reddet tͥ. Rectissime omnino & ueris
sime.Si enim p̃mium ab eo expectas qͥ consci¬
entiȩ solus inspector ẽ: sufficiat tͥ ad ꝓmeren¬
dum p̃mium ipsa conscientia. Multa latina
exemplaria. sic habent. Et pat̾ tuus qui ui¬
det in abscondito: reddet tͥ palam Et quia
in grecis q̃ pͥora st̃. ñ inuenimꝰ palam: ñ puta

Expanded text:
rum sola cupiditate caueamus elemosynam facere, rum sola cupiditate caueamus elemosynam facere, sed nec ita in hoc opere attendamus deum, ut sese misceat uel adiungat exteriorum appetitio commodorum. agitur enim de corde mundato, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. simplex autem quomodo erit, si duobus dominis seruiet nec una intentione rerum aeternarum purificat aciem suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? sit ergo elemosyna tua in abscondito, et pater tuus, qui uidet in abscondito, reddet tibi: rectissime omninosime. Si enim praemium ab eo exspectas qui conscientiae solus inspector est, sufficiat tibi ad promerendum praemium ipsa conscientia. Multa latina exemplaria sic habent, Et Pater tuus qui videt in abscondito, reddet tibi palam: sed quia in graecis, quae priora sunt, non invenimus, pala
Abbreviated transcription (Latin):
ti multa m̃tiunt᷑: Quaꝓpt̃ si dext̾a intͥnsecꝰ
agit in abscondito: ad sinistram ꝑtinent ex¬
teriora omnia. q̃ st̃ uisibilia & temporalia. Sit
gͦ elemosina tua in ipsa conscientia tae. ubi
multi elemosinam faciunt bona uoluntate.
etiam si pecuniam. uł siqͥd ẽ aliud qͦd inopi
largiendum ẽ. non habent. Multi aut̃ foris
faciunt. & intꝰ ñ faciunt: qͥuł ambitione. uel
alicinꝰ temporalis rei gr̃a uolunt misericor¬
des uideri: in qͥb sola sinistra oꝑari existiman¬
cda ẽ. Item alii quasi medium int̾ uts ꝙ locũ
tenent: ut & intentione q̃ in dm̃ est elemosi¬
nam faciant: & tam̃ inserat se huic optimȩ
uoluntati. ñnulla etiam laudis. uł cuiꝰq rei
fragilis & temporalis cupiditas. Sed dñs ñr
multo uehementiꝰ ꝓhibet solam sinistram in
nob oꝑari: qͣndo etiam misceri eam uetat
oꝑib dext̾e. Alt scilicet ñ mͦ sola temporaliumre¬

Expanded text:
ti multa mentiantur? quapropter si dextra intrinsecus ti multa mentiantur? quapropter si dextra intrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscientia tua, ubi multi elemosynam faciunt bona uoluntate, etiam si pecuniam uel si quid est aliud, quod inopi largiendum est, non habent. multi autem foris faciunt et intus non faciunt, qui uel ambitione uel alicuius temporalis rei gratia uolunt misericordes uideri: in quibus sola sinistra operari existimanda est. item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione, quae in deum est, elemosynam . faciant et tamen inserat se huic optimae uoluntati nonnulla etiam laudis uel cuiusque fragilis et temporalis cupiditas. sed dominus noster multo uehementius prohibet solam sinistram operari in nobis, quando etiam misceri eam uetat operibus dexterae, ut scilicet non modo temporalium re
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qͦmͦ illi: Qͥd gͦ mͥ iubet᷑: Te aut̃ inquit fa¬
ciente elemosinam: nesciat sinistra tua. qͥd
faciat dext̾a tua. Q ͤ illi sic faciunt: ut sciat
sinistra eoꝵ. qͥd faciat dext̾a eoꝵ. Qͦd gͥ in illis
culpatum ẽ: hoc tu facere uecaris. In illis
aut̃ hoc culpatum ẽ: qͦd ita faciunt. ut lau¬
des hominum querant. Quaꝓpt̾ nicħ conse¬
quentius sinistra significare uidet᷑. quam
ipsam delectationem laudis: dext̾a aut̃ sig
nificat intentionem implendi p̃cepta diuina.
Cum itaq conscientiȩ facientis elemosinam.¬
se miscet appeticio laudis humane: fit sinistͣ
conscia oꝑis dext̾e. Hesciat gͦ sinistra tua: qͥd
faciat dext̾a tua. Id est non se misceat conscĩȩ
tuȩ.laudis humane appetiqo: cum in elemo¬
sina facienda diuinum p̃ceptum contendis
implere. Ut sit elemosina tua in abscondito.
Qͥd ẽ in abscondito. nisi in ipsa bona con¬
scientia. q̃ humanis ocłis demonstrari non
potest. nec u̾bis aꝑiri : quandoquidem mul¬

Expanded text:
go mihi jubet? Te igitur, inquit, faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua. Ergo illi sic faciunt, ut sciat sinistra eorum quid faciat dextera. Quod igitur in illis culpatum est, hoc tu facere vetaris. In eis autem hoc culpatum est, quod ita faciunt, ut laudes hominum quaerant. Quapropter nihil consequentius sinistra videtur significare, quam ipsam delectationificat intentionem implendi praecepta diuina. cum itaque conscientiae facientis. elemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dextrae. nesciat ergo sinistra tua, quid faciat dextera tua, id est: non se misceat conscientiae suae laudis humanae appetitio, cum elemosyna facienda diuinum praeceptum contendis implere. Vt sit elemosyna tua in abscondito. quid est in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest nec uerbis aperiri, quando quidem mul
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ: dimitcet & uob̃ pat̾ ur quim celis est.
Si aut̃ ñ dimisertts hominib: neq pater
nio p̃ceptum: ꝑtinens ad eandem cordis mun¬
dationem de qͥ nẽ agit᷑. Nam & in hoc oꝑe ca¬
uendum ẽ ne subrepat aliqua ostentatio. &
appetit᷑ laudis humane: qͥ duplicet cor. & ñ
sinat mundum & simplex eẽ. ad intelligen¬
dum dm̃. Gum aut̃ ieumatis inqͥt nolite
fieri sic̃ hypocrite tͥstes. Ext̾minant enĩ uul

Expanded text:
eorum, dimittet et vobis Pater vester qui in coelis est. eorum, dimittet et vobis Pater vester qui in coelis est. Si autem non dimiseritis homnio praeceptum, pertinens ad eamdem cordis mundationem, de qua nunc agitur. Nam et in hoc opere cavendum est ne subrepat aliqua ostentatio et appetitus laudis humanae, qui duplicet cor, et non sinat mundum et simplex esse ad intelligendum Deum. « Cum autem jejunatis, inquit, nolite fieri, sicut hypocritae, trist
Abbreviated transcription (Latin):
induci in temptationem. ne habeamꝰ duplex
cor. ñ appetendo simplex bonum qͦ referamꝰ
na sectando. Temptationes enim de his rebus
que graues & calamitose uident᷑ hominib.
ñ innosualent: si ñ ualent illȩ q̃ blanditiis
earum rerum accidunt. qͥs homines bonas &
lecabũdas putant. Si sapientia est qͥ beati st̃
pacifici qm̃ ipsi filii dĩ uocabunt᷑: oremus ut
lbem᷑ a malo. Ipsa enim lib̾atio lib̃os nos fa-¬
ciet. id ẽ filiosd̃i: ut sp̃u adoptionis clame¬
mus abba pat̾̃. Sane ñ negligent᷑ p̾t̾eundũ
dandam ẽẽ iudicauit q̃ ꝑtinet ad dimissio¬
nem peccatoꝵ. in qͣ nos misericordes ẽẽ uo¬
luit: qͦd tinum ẽ consilium miserias eua-¬
dendi. Nulla enĩ alia sententia sic oramꝰ:
ut qͣsi paciscam cum do. Dicimꝰ enim dimit¬
te nob̃ sic̃ & nos dimittimꝰ. In qua pactione si
mentim᷑: totiꝰ orationis nullus ẽ fructꝰ. Sic em̃
dicit. Si enim dimiseritis hominib delicta

Expanded text:
induci in tentationem, ne habeamus duplex induci in tentationem, ne habeamus duplex cor, non appetendo simplex bonum, quo referamna sectando. Tentationes enim de his rebus quae graves et calamitosae videntur hominibus, non in nos valent, si non valeant illae quae blanditiis earum rerum accidunt, quas homines bonas et laetandas putant. Si sapientia est qua beati sunt pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur ; oremus ut liberemur a malo: ipsa enim liberatio liberos nos faciet, id est filios Dei, ut spiritu adoptionis clamemus, Abba, Pater . 39. Sane non negligenter praetereundum dandam esse judicavit, quae pertinet ad dimissionem peccatorum: in qua nos misericordes esse voluit, quod unum est consilium miserias evadendi. In nulla enim alia sententia sic oramus, ut quasi paciscamur cum Deo: dicimus enim, Dimitte nobis sicut et nos dimittimus. In qua pactione si mentimur, totius orationis nullus est fructus. Sic enim dicit: Si enim dimiseritis hominibus delicta
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ qͣ beatift̾ qui lugent qm̃ ipsicons ola¬
bunt᷑ : oremus ut fiat uoluntas eiꝰ sic̃ in celo
& in t̾ra: qͥa cũ corpus tanqͣm t̾ra. sp̃ui tãqͣ.
celo summa & tota pace consenserit. ñ lu¬
gebimus. Nam nullus alius huiꝰ temporiᷤ
luctꝰ ẽ: nisi cum adu̾sum se ista confligt̃:
& cogt̃ nos dicere. uideo aliam legem in¬
membͥs meis repugnantem legim̃tis mee
& luctum nr̃m lacͥmos a uoce testari. Mi¬
ser ego homo qͥs me lib̾abit de corpore mor¬
tis huius: Si fortitudo ẽ qua beati sunt
qui esuriunt & sitiunt iusticiam. qm̃ ip¬
si sat᷑abunt᷑: oremus ut panis nr̃ cotidianꝰ
det᷑ nobis hodie. qͦ fulti atq sustentati
ad plenissimam illam saturitatem ueni¬
re possimus.Si consilium est quo beati
tamus debita debitorib nr̃is. & oremus ut
nob̃ nr̃a dimittant᷑. Si intellectꝰ ẽ qͦ beati ft̃
mundi cordes. qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃: oremꝰ ñ

Expanded text:
tia est qua beatitia est qua beatiut fiat uoluntas eius sicut in caelo et in terra, quia, cum corpus tamquam terra spiritui tamquam caelo summa et tota pace consenserit, non lugebimus. nam nullus alius huius temporis luctus est, nisi cum aduersum se ista confligunt et cogunt nos dicere: uideo aliam legem membris meis repugnantem legi mentis meae, et luctum nostrum lacrimosa uoce testari: miser ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? si fortitudo est, qua beati sunt qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quia ipsi saturabuntur, oremus, ut panis noster cotidianus detur nobis hodie, quo fulti atque sustentati ad plenissimam illam saturitatem uenire potamus debita debitoribus nostris, et oremus ut nobis nostra dimittantur. Si intellectus est quo beati sunt mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt; oremus non
Abbreviated transcription (Latin):
rum: qͥa nulla peccata. Et temptationes tem¬
poralem istam uitam infestant. N aut̃ er̃t.
cum ꝑfectum erit qͦd dictum est: abscondes
eosin abscondito uultꝰ tui. Et malum a qͦ li¬
berari optamꝰ. & ipsa lib̃atio amalo ad hanc
utiq tutam ꝑtinent: quam & iusticia dei
mortalem meruimꝰ. & unde ipsius miscdia
harum peticionum congruere illi septenario
nũo. ex qͦ totꝰ iste sermo manauit. Si cnmti¬
regnum cȩloꝵ: petamus ut scificet᷑ in hõibus
nomendi timore casto ꝑmanente in secula
scłoꝵ. Si pietas ẽ qͣ beati sunt mites qm̃ ipsi
hereditate possidebt̃ tr̃am: petamꝰ ut ueniat
regnum eiꝰ. siue in nos ipsos ut initescamus
ne ei resistamus:siue de cȩloint̾ras claritate ad¬
cente illo Wenite benedicti patͥs mei: accipi¬
te regnum qͦd uob̃ paratum ẽ ab origine mun¬
di. In dño enim inqͥt ꝓpha laudabit᷑ anima
mea: audiant mites & iocundent᷑. Si scien¬

Expanded text:
rum, quia nulla peccata. Et tentationes temrum, quia nulla peccata. Et tentationes temporalem istam vitam infestant; non autem erunt, cum perfectum erit quod dictum est, Abscondes eos in abscondito vultus tui . Et malum, a quo liberari optamus, et ipsa liberatio a malo ad hanc utique vitam pertinet, quam et justitia Dei mortalem meruimus, et unde ipsius misericoharum petitionum congruere illi septenario numero, ex quo totus iste sermo manavit. Si enim ti petamus ut sanctificetur in hominibus nomen Dei, timore casto permanente in saecula saeculorum . Si pietas est qua beati sunt mites, quoniam ipsi haereditate possidebunt terram; petamus ut veniat regnum ejus, sive in nos ipsos, ut mitescamus, nec ei resistamus; sive de coelo in terras in claritate adcente illo, Venite, benedicti Patris mei, accipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . In Domino enim, inquit propheta, laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur . Si scien
Abbreviated transcription (Latin):
appellauit hodie: Non qͥa sp̃italis cibꝰ non ẽ
sempit̾nus: s qͥa iste qui cotidianꝰ dictus est
in scͥpturis. siue in strepitu sermonis. siue qͥ¬
busq temporalib signis exhibet᷑ animȩ. Qe
omnia tẽ utiq ñ ert̃. cum erunt om̃s docibiles
do. & ipsam ineffabilẽ lucem ueritatis. non mo¬
tu corpoꝵ significantes.s puritate m̃tis hauri¬
entes. Nam fortasse ꝓpt̾ea & panis dictꝰ est ñ
potꝰ: qͥa sic̃ panis frangendo atq mandendo ĩ
alim̃tum conũtit᷑. sc scpture apiendo & disse¬
rendo animam pascunt: potꝰ aut̃ paratus
sicuti ẽ tͣnsit in corpꝰ: ut isto tempore panis
sit ueritas. cũ cotidianus panis dr: tc̃ autem
potꝰ cum labore nullo disputandi & sermoci¬
nandi. quasi frangendi atq mandendi opus
erit. s solo haustu sincerȩ atq ꝑspicuȩ uerita¬
tis. Et peceata nob̃ nc̃ dimittunt᷑. & nẽ dimit¬
timus: q̃ harum quatuor reliquarum scd̾a
peticio ẽ. Tunc aut̃ nulla erit uenia peccato¬

Expanded text:
ie: non quia spiritualis cibus non est sempiternus; sed quia iste qui quotidianus dictus est in Scripturis, sive in strepitu sermonis, sive quibusque temporalibus signis exhibetur animae: quae omnia tunc utique non erunt, cum omnes erunt docibiles Deo , et ipsam ineffabilem lucem veritatis non motu corporum significantes, sed puritate mentis haurientes. Nam fortasse et propterea panis dictus est, non potus, quia panis frangendo atque mandendo, in alimentum convertitur, sicut Scripturae aperiendo et disserendo animam pascunt; potus vero paratus, sicuti est, transit in corpus: ut isto tempore panis sit veritas, cum quotidianus panis dicitur; tunc autem potus, cum nullo labore disputandi et sermocinandi, quasi frangendi atque mandendi, opus erit, sed solo haustu sincerae et perspicuae veritatis. Et peccata nunc nobis dimittuntur, et nunc dimittimus; quae harum quatuor reliquarum secunda petitio est: tunc autem nulla erit venia peccato
Abbreviated transcription (Latin):
te confulit: qͥa ñ illi quem debet tanqͣm se ip¬
sum diligere. s sibi consulit: uł potꝰi nec sibi.
quando quidem hinc sibi facit duplex cor qͦ
impedit᷑ ad uidendũ dm̃: in qͣ sola uisione
ẽbeatitudo certa atq ꝑpetua. Recte gͦ sequit᷑¬
& p̃cipit qͥ mundando cordi nr̃o instat dicẽs.
Nolite uob̃ conde thesauros in t̾ra: ubi tinea
& comestura ext̾minant. & ubi fures effodi¬
unt & furant᷑. hesauriate aut᷑ uob thesau.¬
ros in celo: ubi neq tinea neq comestura ext̃

Expanded text:
ti consulit, quia non illi quem debet tamquam se ipti consulit, quia non illi quem debet tamquam se ipsum diligere, sed sibi consulit, uel potius nec sibi, quando quidem hinc sibi facit duplex cor, quo impeditur ad uidendum deum, in qua sola uisione est beatitudo certa atque perpetua. CCCX. DE Eet praecipit, qui mundando cordi nostro instat, dicens: « Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et comestura exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur: thesaurizate autem vobis thesauros in coel
Abbreviated transcription (Latin):
tatem contractam de sordib: s firmus & sta
mundi estote. auferte nequicias ab animis
ur̃is: atq a conspectu ocłoꝵ meoꝵ. Ab his gͥ
sordib facies nr̃a lauanda ẽ: qͥb dei aspectus
offendit᷑. Nos enim reuelata facie głam dei
specłantes: in eandem imaginem transfor¬
mabimur. Sepe etiã cogitatio necessariarũ
rerum ad istam uitam ꝑtinentrum. saticiat
& sordidat int̾iorem ocłm nr̃m. & pleruirq
cor duplicat: ut ea q̃ uidem᷑ cum hominib
quod ꝓpt̾ necessitatem p̃sentis uitȩ adipis ci
uolumus. Debemꝰ aut̃ benefacere illis ꝓpt̾ sa¬
lutem ipsoꝵ et̾nam: ñ ꝓpt̃ temporale cõmo¬
dum nr̃m. Inclinet gͦ d̃s cor nr̃m in testimo¬
nia sua: & ñ in emolum̃tum. tuns enim p̃cep¬
ti ẽ. caritas de puro corde. & conscientia bo¬
na: & fide ñ ficta. Qui aut̃ ꝓpt̃ suam de hac
uita necessitatem fr̃i consulit. ñ utiq carita¬

Expanded text:
tatem contractam de sordibus, sed firmus et statem contractam de sordibus, sed firmus et smundi estote, auferte nequitias ab animis uestris atque conspectu oculorum meorum. ab his igitur sordibus facies nostra lauanda est, quibus dei aspectus offenditur. nos autem reuelata facie gloriam dei speculantes in eandem imaginem transformabimur. Saepe etiam cogitatio necessariarum rerum ad istam uitam pertinentium et sauciat et sordidat interiorem oculum nostrum et plerumque conduplicat, ut ea quae uidemur cum hominibus quod propter necessitatem praesentis uitae adipisci uolumus. debemus autem bene facere illis propter salutem ipsorum aeternam, non propter temporale commodum nostrum. inclinet ergo deus cor nostrum in testimonia sua, et non in emolumentum. finis enim praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. qui autem propter suam de hac uita necessitatem fratri consulit, non utique carita
Abbreviated transcription (Latin):
lauemꝰ: unctis etiam capitib. cum ieiunamꝰ
nos ẽẽ deb̾e. Eͦd si turpissimum om̃s fatent᷑:
intelligendum ẽ hoc p̃ceptum ungendi ca¬
put. & faciem lauandi ad int̾iorem hoĩem
ꝑtinere. Unguere gͦ caput ad lȩticiam ꝑtinet:
lauare aut̃ faciem ad munbiciã. Et ido ca¬
put ungit: qͥ lȩtat᷑ int̾ius m̃te atq ratione.
Hoc enmrecte accipimꝰ caput qͦd in animaᷤ
p̃minet: & qͦ cȩt̾a hominis regi & gubnari
manifestum ẽ. E hoc facit qtii non foris q̃rit
gaudeat. Caro enim q̃ subiecta ẽẽ debet: nul¬
lomodo ẽ totiꝰ nat᷑e humanȩ caput. Nemo
qͥdem unqͣm carnem suam odio habuit
sic̃ apłs dicit. cum diligendam ipeorem p̃ci¬
pit: s caput mulieris uir. cui uiro caput
so quosic se ieiunando aũtit a uoluptate
caput unctum hab̾e desid̾at. Ita enim & fa¬
ciem lauabit. id est cor mundabit qͦuisurꝰ
ẽ dm̃ꝰ. Non int̃posito uelamine ꝓpt̃ infirmi¬

Expanded text:
lauemus, unctis etiam capitibus, cum ieiunamus, lauemus, unctis etiam capitibus, cum ieiunamus, nos esse debere. quod si turpissimum omnes fatentur, intellegendum est hoc praeceptum unguendi caput et faciem lauandi ad interiorem hominem pertinere. unguere ergo caput ad laetitiam pertinet, lauare autem faciem ad munditiam,%et ideo caput unguit qui laetatur interius mente atque ratione. hoc enim recte accipimus caput, quod in anima praeminet et quo cetera hominis regi et gubernari manifestum est; et hoc facit qui non foris quaerit gaudeat. caro enim, quae subiecta esse debet, nullo modo est totius naturae humanae caput. nemo quidem umquam carnem suam odio habuit, sicut apostolus dicit, cum de diligenda uxore praecipit; sed caput mulieris uir, cui uero caput so, quo sic se ieiunando auertit a uoluptate caput unctum habere desiderat. ita enim et faciem lauabit, id est cor mundabit, quo uisurus est deum non interposito uelamine propter infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ necessitate patiat᷑: cet̾is eiꝰ oꝑib potest eo¬
nici. utrum hoc contemptu suꝑflui cultꝰ.
an ambitione aliqͣ faciat: qͥa & sub ouina
pelle cauendos lupos dñs p̃cepit: s ex fructi¬
bus inqͥt eoꝵ cognoscetis eos. Cum enm cȩꝑ¬
int aliquib temptationib ea ipsa illis subtra¬
hi uł negari q̃ isto uelamine uł consecuti st̃
uł consequi cupiunt: tẽ necesse est appareat
utrum lupꝰ in ouina pelle sit. an ouis in sua.
Nenim ꝓptea ornatu suꝑfluo debet aspectus
hominum mulcere xp̃ianꝰ ÷ qͥa illum parcũ
habitum ac necessartũ etiam simulatores se¬
pius usurpant. ut incautos decipiant: qͥa
& ille oues ñ debent deponere pelles suas. si
aliqͣndo eis lupise contegẽ. Querigͦ solet qͥd
sit qͦd ait. uos aut̃ ieiunantes ungite capita
ura & facies tiras lauate: ne uid eamniho¬
minib ieiunantes. Non enĩ qͥspiam recte p̃¬
ceꝑit qͣmuis faciem cotidiana confuetudine

Expanded text:
non necessitate patiatur, ceteris eius operibus potest conon necessitate patiatur, ceteris eius operibus potest conici, utrum hoc contemtu superflui cultus an ambitione aliqua faciat, quia et sub ouina pelle cauendos lupos dominus praecipit; sed ex fructibus, inquit, eorum cognoscetis eos. cum enim coeperint aliquibus temtationibus ea ipsa illis subtrahi uel negari quae isto uelamine uel consecuti sunt uel consequi cupiunt, tunc necesse est appareat, utrum lupus in ouina pelle sit an ouis in sua. non enim propterea ornatu superfluo debet aspectus hominum mulcere christianus, quia illum parcum habitum ac necessarium etiam simulatores saepe usurpant, ut incautos decipiant, quia et illae oues non habent deponere pelles suas, si aliquando eis lupi se contegunt. Quaeri ergo solet, quid sit quod ait: uos autem ieiunantes unguite capita uestra et facies uestras lauate, ne uideamini hominibus ieiunantes. non enim quispiam recte praeceperit, quamuis faciem cotidiana consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
ħpatͥ ur̃o qͥ ẽ in abscondito: & pat̾u̾r qui ui
det in abscondito. reddet uob̃. Manifestũ ẽ
his p̃ceptis omnem nr̃am intentionẽ. in int̾io¬
ra gaudia dirigiꝰ ne foris querentes mercedẽ.
huic scło conformem᷑: & amittamus ꝓmissio¬
nem tanto solidioris atq firmioris. quanto
int̾ĩoris beatitudinis qͣ nos elegit d̾s confor¬
mes fieri imaginis filii eiꝰ. In hoc aut̃ capło
maxime animadũtendum ẽ. non in solo re¬
rum corporearum nitore atq pompa. s etiam
in ipsis sordib luctuosis ẽẽ posse iactantiam:
& eo ꝑicłosiorem. qͦ sub nomine seruitutis des
decipit. Q gͦ uͦ immodato cultu corporis atq
uestitꝰ. tił cęt̾arum rerum nitore p̃fulget: fa¬
cile conuincit᷑ reb ipsis pomparum scłi esse
sectator. nec quenqm fallit dolosa imagine
sc̃itatis. Qui aut̃ in ꝓfessione xp̃ianitatis
inusitato squalore ac sordib intentos in se
hominum ocłos facit. cũ id uoluntate faciat.

Expanded text:
tro, qui est in abscondito; et pater uester, qui est in abscondito, reddet uobis. manifestum est his praeceptis omnem nostram intentionem in interiora gaudia dirigi, ne foris quaerentes mercedem huic saeculo conformemur et amittamus promissionem tanto solidioris atque firmioris, quanto interioris beatitudinis, qua nos elegit deus conformes fieri imaginis filii eius. In hoc autem capitulo maxime animaduertendum est non in solo rerum corporearum nitore atque pompa sed etiam in ipsis sordibus luctuosis esse posse iactantiam, et eo periculosiorem, quo sub nomine seruitutis dei decipit. qui ergo immoderato cultu corporis atque uestitus uel ceterarum rerum nitore praefulget, facile conuincitur rebus ipsis pomparum saeculi esse sectator nec quemquam fallit dolosa imagine sanctitatis. qui autem in professione christianitatis inusitato squalore ac sordibus intentos in se hominum oculos facit, cum id uoluntate faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd si dignum fu̾it ut ego eam : mecum ibt̃.
ueniam aut̃ ad uos: cum a macedoniam
transiero. Macedoniã em̃ cũ ꝑtͣnsiero. apcl̃
uos forsitan remanebo: uł etiam hyemabo:
ut uos me deducatis qͦc̃q iero. Nolo enimuos
nẽ in tͣnsitu uide. Sꝑo enum me aliqͥd temporiᷤ

Expanded text:
em. quod si dignum fuerit ut ego eam, mecum ibunt. ueniam autem . ad uos, cum Machedoniam pertransiero. nam Machedoniam pertransibo. apud uos etiam forsitan remanebo, uel etiam hiemabo, ut uos me deducatis quocumque iero. nolo enim nos modo in transitum uidere: spero enim me a
Abbreviated transcription (Latin):
docum̃ta ñ sic̃ allegorica discutienda sunt:
ut queramꝰ qͥd significent aues cęli. aut lilia¬
agͥ. Posita st̃ enim ut de reb minorib maio¬
timebat. nec hominem reuerebat᷑ : ettam̃ sepe
int̾pellant uidue cessit ut eiꝰ causã consid̾aret.
ñ ꝓpt̾ pietatem aut humanitatem: s ne tediũ
pat̾et᷑. N enĩ ullomͦ ille inustꝰ iudex ꝑsonam
di allegorice sustinet: s tam̃ qͣntum deuis qui
bonus & iustꝰ est curet dep̃cantes se. hinc coni¬
cidñs uoluit: qͦd nec iniustꝰ homo eos qͥ illũ
assiduis p̃cib tundunt. uł ꝓpt̃ tedium deui¬
tandum potest contemnere. Nolite gͦ inquit
sollicit ẽẽ dicentes: qͥd edemus. aut quid bibe¬
mus.atit qͥd uestiemur. Hec enim omnia gen¬
tes inqͥrunt. Scit enim pat̃ ur: qͥa hoꝵ omniũ
eiꝰ. & hec omnia apponent᷑ tiob̃̾. Hic manifes¬
tissime ostendit. ñ hec ẽẽ appetenda. tanquã
talia nr̃a bona. ut ꝓpt̾ ipsa debeamꝰ benefacere

Expanded text:
documenta non sic allegorice discutienda sunt, ut quaeramus quid significaverit avis aut lilia, posita sunt enim ut de rebus minoribus majonec hominem reverebatur, et tamen saepe interpellante vidua accessit ut ejus causam consideraret, non propter pietatem aut humanitatem, sed ne taedium pateretur . Non enim ullo modo ille injustus judex personam Dei allegorice sustinet, sed tantum quantum Deus, qui bonus et justus est, curet deprecantes se, hinc conjici Deus voluit, quod nec injustus homo eos qui illum assiduis precibus tundunt, vel propter taedium devitandum potest contemnere. Nolite ergo, inquit, solliciti esse, dicentes: Quid edemus, aut quid bibemus, aut quo vestiemur? Haec enim omnia gentes inquirunt. Scit enim Pater vester quiet haec omnia adjicientur vobis. Hic manifestissime ostendit, non haec esse appetenda, tanquam talia bona nostra, ut propter ipsa debeamus bene facere,
Abbreviated transcription (Latin):
reuelante appetendum eẽ intellexerimꝰ. fla¬
grantissima caritate appetamꝰ᷑. Ita enĩ reliqͦ
mortalitatis huiꝰ onere ipsa morte deposito ex
omni hominis parte oportuno tempore ꝑficie¬
tur beatitudo que in hac uita inchoata ẽ: &
cui capessende atq obtinendȩ aliqͣndo nunc
ticionum: considanda & cõmendanda dis¬
tinctio est. Namcũ uita nr̃a temporalit̾ nuinc
agat᷑. atq sꝑet᷑ et̾na : & cum et̾na pͥora sint
dignitate. qͣmuis temporalib pͥus actis ad il¬
la transeat᷑ : trium pͥmarum peticionum
impetrationes qͣnqͣm in hac uita q̃ isto seculo
agit᷑ exordiũ capiant: nã & scĩficatio noĩs dĩ
ab ipso humilitatis dñi aduentu agicepit. &

Expanded text:
revelante appetendum esse intellexerimus, flarevelante appetendum esse intellexerimus, flagrantissima charitate appetamus. Ita enim reliquo mortalitatis hujus onere ipsa morte deposito, ex omni hominis parte opportuno tempore perficietur beatitudo, quae in hac vita inchoata est, et cui capessendae atque obtinendae aliquando nunc titionum consideranda et commendanda distinctio est. Nam cum vita nostra temporaliter nunc agatur, atque speretur aeterna, et cum aeterna priora sint dignitate, quamvis temporalibus prius actis ad illa transeatur; trium primarum petitionum impetrationes quanquam in hac vita, quae isto saeculo agitur, exordium capiant nam et sanctificatio nominis Dei ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
S cum temptationes ꝑicłose. in qͦs inferri atq
induci ꝑniciosum est. aut ꝓsꝑis reb tempora¬
lib. aut adu̾sis oriant᷑: nemo frangit᷑ adu̾soꝵ
Orandum enim ẽ. ut ñ solum ñ inducam᷑
in malum qͦ caremꝰ. qͦd sexto loco petit᷑: sed
ab illo etiam libem. qͦ iam indueti fumꝰ. Qͦd
cũ fact̾um fu̾it. nicħ remanebit formidolosũ:
nec om̃inõ. metuenda erit ulla temptatio.
Qͦd tam̃ in hac uita qmdiu istam mortalita¬
tem circumferimꝰ. in qͣm serpentina ꝑsuasio¬
ne inducti sumꝰ. ñ sꝑandum ẽ posse fieri: s
tam̃ aliqͣndofuturum sꝑandum ẽ. Et hec ẽ
spes q̃ non uidet᷑: de qͣ cum loqueret᷑ apłs
ait. Spes aut̃ quȩ uidet᷑. non ẽ spes. S tam̃
sapientia q̃ in hac qͦq uita concessa est fidelib
seruis di: ñ ẽ desꝑanda. Ea ẽ aut̃. ut id quod
dño reuelante fugiendum ẽẽ intellexerimꝰ.
cautissima uigilantia fugiamꝰ: & id qͦd dño

Expanded text:
sed cum tentationes periculosae in quas inferri atque sed cum tentationes periculosae in quas inferri atque induci perniciosum est, aut prosperis rebus temporalibus aut adversis oriantur, nemo frangitur adversarum Orandum est enim ut non solum non inducamur in malum, quo caremus, quod sexto loco petitur; sed ab illo etiam liberemur, quo jam inducti sumus. Quod cum factum fuerit, nihil remanebit formidolosum, nec omnino metuenda erit ulla tentatio. Quod tamen in hac vita quamdiu istam mortalitatem circumferimus, in quam serpentina persuasione inducti sumus, non sperandum est posse fieri; sed tamen aliquando futurum sperandum est, et haec est spes quae non videtur: de qua cum loqueretur Apostolus, ait, Spes autem quae videtur, non est spes . Sed tamen sapientia, quae in hac quoque vita concessa est, fidelibus servis Dei non est desperanda. Ea est autem, ut id quod Domino revelante fugiendum esse intellexerimus, cautissima vigilantia fugiamus; et id quod Domino
Abbreviated transcription (Latin):
cum temeritate culpare. fiunt gͦ temptatio¬
nes ꝑsathanam. ñ potestate eiꝰ s ꝑmissui dñ.
ad homines aut ꝓsuis peccatis pumendos.
int̾est plurimum: in qualem quisq tempta¬
tionem incidat. N enim in talem incidit iu¬
das qͥ uendidit dñm: in qualem incioit
petrꝰ. cum t̾ritꝰ dñm negauit. Sunt etiam
humane temptationes credo cum bono qͥsq
animo. scdm humanam tam̃ fragilitatem.
in aliqͦ consilo labit᷑. aut irritat᷑ in fratre
studio corrigendi. paulo tam̃ amplius qͣm
xp̃iana tͣnquillitas postulat: de qͥb apłs
dicit. lemptatiouos non app̾hendat: nisi hu¬
mana.Cumidem dicat. fidelis ds qͥ ñ uos ꝑ
mittat temptar sup qm potestis ferre : sed
ut possitis tolerare. In qͥ sententia satis osten¬
dit. ñ id nob̾ orandũ eẽ ut non temptemur:
s ne in temptationem inducam᷑. Inducimur
enim: si tales acciłint. qͣs ferre ñ possimus.

Expanded text:
cum temeritate culpare. Fiunt igitur temtatiocum temeritate culpare. Fiunt igitur temtationes per satanan non potestate eius, sed permissu domini ad homines aut pro suis peccatis puniendinterest plurimum in qualem quisque tentationem incidat. Non enim in talem incidit Judas qui vendidit Dominum, in qualem incidit Petrus cum territus Dominum negavit. Sunt etiam humanae tentationes, credo cum bono quisque animo, secundum humanam tamen fragilitatem, in aliquo consilio labitur, aut irritatur in fratrem studio corrigendi, paulo tamen amplius quam Christiana tranquillitas postulat; de quibus Apostolus dicit: Tentatio vos non apprehendat nisi humana, cum idem dicat: Fidelis Deus, qui vos non sinat tentari supra quam potestis ferre, sed fventum, ut possitis tolerare. In qua sententia satis ostendit non id nobis orandum esse ut non tentemur, sed ne in tentationem inducamur; inducimur enim, si tales acciderint quas ferre non possumus:
Abbreviated transcription (Latin):
arbitretur. & qͣsi iusticie meritum. qͦd cum
illo ds locutꝰ est: qm̃ locutꝰ est cum amima
anglica. quanqͣm stulta & cupida. tanquã
si logueret᷑ cum anima humana stulta &¬
cupida. Aut ipsi dicant. qͦmͦ locutꝰ ẽ cum
illo diuite. cuiꝰ cupiditatẽ stultissimam ar¬
guere uoluit dicens.stulte hac nocte aĩa
tua expostulat᷑ a te. Hec q̃ p̃parasti cuius
erunt: Certe hoc ipse dñs in eungłio dicit.
cui heretiei uelint nolint colla submittunt.
Si aut̃ hoc mouent᷑ qͦd temptandum iustũ
sathanas petut a deo. ñ ego expono quare sit
factum: s ipsos cogo exponere quare sit dic¬
tum in euangłio abips o dño discipłis. ecce
sathanas petũt tiexare uos qͦm triticum. Et̃ qͣs¬
pet᷑ ait. Ego aut̃ postulaui ne deficiat fides
tua. Cum aut᷑ hoc exponunt mͥ: simul illd
qd a me quert̃ exponunt sibi. Si uͦ ñ ualue¬
rint hoc exponere: ñ audeant id qͦd in euan¬
gelio sine offensione ñ intelligt̃. in aliqͦ libͦ

Expanded text:
si justitiae meritum quod cum illo Deus locutus est, quoniam locutus est cum anima angelica, quanquam stulta et cupida, tanquam si loqueretur cum anima humana stulta cupida. aut ipsi dicant, quomodo locutus est cum illo diuite, cuius cupiditatem i stultissimam arguere uoluit dicens: stulte, hac nocte anima tua expostulatur a te; et quae praeparasti . cuius erunt? certe hoc ipse dominus in euangelio dicit; cui haeretici isti, uelint, nolint, colla submittunt. si autem hoc mouentur, quod temtandum iustum satanas petit a deo, non ego expono, quare sit factum, sed ipsos cogo exponere quare sit dictum in euangelio ab ipso domino discipulis: ecce, satanas expetiuit uexare uos quomodo triticum; et Petro ait: ego autem postulaui, ne deficiat fides tua. cum autem hoc exponunt mihi, simul illud quod a me . quaerunt exponunt sibi. si uero non ualuerint hoc exponere, non audeant id quod in euangelio sine offensione non intellegunt, in aliquo libro
Abbreviated transcription (Latin):
pulsanti aꝑiet᷑. Peticio ꝑtinet ad impetrandã
sanitatem firmitatem q animi. ut ea q̃ p̃cipi¬
unt᷑ implere possimꝰ: inqͥsitio aut̃ ad inuemen¬
dam ueritatẽ. Cũ enĩbeata uita actione & cog¬
nitione cõpleat᷑: actio facultatẽ uirium. contẽ¬
placio manifestationem rerum desicdat. Hoꝵ
gͦ pͥmum petendum. scđm querendum ẽ: ut
illud det᷑. hoc inueniat᷑. S cognitio in hac
uita uie pͥusqͣm ipsiꝰ possessionis ẽ. S cũ qͥs q
ueram uiã inuenerit. ꝑueniet ad ipsam posses¬
sionem:q̃ tñ pulsanti apiet᷑. Ut gͦ ta ista id est
peticio. inqͥfitio pulsatio manifesta fiant: sub
aliqͦ exemplo ponamꝰ. Uidimꝰ aliqͤm infirmis pe¬
dib ambulare ñposse. Priꝰ gͦ sanandꝰ & firmand¬
ẽ ad ambulandũ: & ad hoc ꝑtinet qͦd dix̃ pecite.

Expanded text:
postulari. Petitio pertinet ad impetrandam sanitatem firmitatemque animi, ut ea quae praecipiuntur implere possimus. Inquisitio ad inveniendam veritatem. Cum enim beata vita actione et cognitione compleatur, actio facultatem virium, contemplatio manifestationem rerum desiderat. Horum ergo primum petendum, secundum quaerendum est; ut illud detur, hoc inveniatur. Sed cognitio in hac vita, viae priusquam ipsius possessionis est; sed cum quisque veram viam invenerit, perveniet ad ipsam possessionem, quae tamen pulsanti aperietur. Ut ergo tria ista, id est, petitio, inquisitio, pulsatio, manifesta fiant, sub aliquo exemplo ponamus. Videmus aliquem infirmis pedibus ambulare non posse: prius ergo sanandus est et firmandus ad ambulandum; et a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. iuxta illud qͦd ait idem dñs. ñ exies inde do¬
nec soluas nouissimum quadrantem uł illud
qͦd debitores appellauit qͥei nunciati st̃ extinc¬
t. uł ruina turris. uł quoꝵ sanguinem sacri
ficio herodes mis cuit. Dix̃ enĩ putare homines.
qͦd illi ultͥ modũ debitores eẽnt. id ẽ peccatores:
& addidit. am̃ dico uobis nͥ penitentiam egeri¬
tis. similit̾ moriemini. N hic gͦ qͥsq urgetur
pecuniam dimittere debitorib: s quecunq
in eum aliꝰ peccau̾it. Nam pecuniam dimit¬
tere illo potiꝰ iubem᷑ p̃cepto. qͦ suꝑiꝰ dictum ẽ:
necesse ẽ. omni pecumario debitori dmit.¬
tere debitũs ei qͥ redde noluerit. in tantũ
ut uelit etiam litigare. Seruum aut̃ dñi ut
ait apłs: ñ oportet litigare. Qui gͦ uł sponte
uł conuictꝰ pecuniam debitam reddẽ nolu̾it:
dimittenda ẽ illi. Ouas enim obres ñ uult
redde: uł qͦd ñ habeat. uł qͦd auarꝰ sit. reiq
alienȩ cupidus. Utrunq aut̃ ꝑtinet ad mo¬

Expanded text:
est, vel illo quod ait idem Dominus: Non exies donec reddas novissimum quadrantem ; vel illo quod debitores appellavit qui ei nuntiati sunt exstincti vel ruina turris, vel quorum sanguinem Herodes sacrificio miscuit; dixit enim putare homines quod illi ultra modum debitores essent, id est peccatores, et addidit: Amen dico vobis, nisi poenitentiam egeritis, similiter moriemini . Non hic ergo quisque urgetur pecuniam dimittere debitoribus, sed quaecunque in eum alius peccaverit; nam pecuniam dimittere illo potius jubemur praecepto, quod superius dictum est: necesse est omni pecuniario debitori dimittere debitum, sed ei qui reddere noluerit, in tantum ut velit etiam litigare; Servum autem Domini, ut ait Apostolus, non oportet litigare . Qui ergo vel sponte vel conventus pecuniam debitam reddere noluerit, dimittenda illi est. Duas enim ob res nolet reddere, vel quod non habeat, vel quod avarus sit reique alienae cupidus: utrumque autem pertinet ad ino
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ in celo & in t̾ra. id est sic̃ ab angłis. ita ab
hominib. Nam fieri uoluntatem dei. cum
obtemꝑat᷑ p̃ceptis eiꝰ. ipse dñs dicit: cũ ait.
Meus cibꝰ est ut faciam uoluntatem eiꝰ qui
me misit: ⁊ sepe. ñ ueni facere uoluntatẽ meã¬

Expanded text:
sicut in coelo et in terra, id est, sicut ab Angelis, ita ab sicut in coelo et in terra, id est, sicut ab Angelis, ita ab hominibus. Nam fieri voluntatem Dei, cum obtemperatur praeceptis ejus, ipse Dominus dicit, cum ait, Meus cibus est ut faciam voluntatem ejus qui rie misit
Abbreviated transcription (Latin):
beatissimi. do solo illustrante. sapientes. &
beati st̃. Qͥa & hoc ꝓmisit dñs scĩs siuis in re¬
surrectione. Ert̃ inquit sic̃ angł incelis. Et
ideo post illam peticionem qua dicimꝰ ao-¬
ł adhereant. teq ꝑfruant᷑ : nullo errore ob¬
nubilante sapientiam eoꝵ. nulla mis eria
impediente beatitudinem illoꝵ: ita fiat in
scĩs tuis quim tr̾a fc̃. & de t̾ra quod ad corpꝰ
attinet facti st̾. & quamius in celestem ha¬
bitationem atq immutationem. tam̃ de
t̾ra assumendi sunt. Ad hoc respicit etiã
illa angłoꝵ p̾dicatio. Gta in excelsis deo: & in
t̾ra pax hominib bonȩ uoluntatis. Ut cum¬
p̃cesserit bona uoluntas nr̃a quȩ uoeantẽ
sequit᷑: ꝑficiat᷑ in nob̃uoluntas di. sicuti ẽ
in celestib angłis: ut nulla adu̾sitas resistat
nr̃e beatitiroini. qͦd ẽ pax. Item fiat uoluntaᷤᷤ
tua: recte intelligit᷑. obediat᷑ p̃ceptis eius. ł tuis

Expanded text:
beatissimi, solo Deo illustrante sapientes et beatissimi, solo Deo illustrante sapientes et beati sunt; quia et hoc promisit Dominus suis: In resurrectione erunt, inquit, sicut Angeli in coelis . 21. Et ideo post illam petitionem qua dicimus, Adtibi ad haereant teque perfruantur, nullo errore obnubilante sapientiam eorum, nulla miseria impediente beatitudinem eorum; ita fiat in sanctis tuis qui in terra sunt, et de terra, quod ad corpus attinet, facti sunt, et quamvis in coelestem habitationem atque immutationem, tamen de terra assumendi sunt. Ad hoc respicit etiam illa Angelorum praedicatio, Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatist bona voluntas nostra, quae vocantem sequitur, perficiatur in nobis voluntas Dei, sicuti est in coelestibus Angelis; ut nulla adversitas resistat nostrae beatitudini, quod est pax. Item Fiat voluntas tua, recte intelligitur, obediatur praeceptis tuis:
Abbreviated transcription (Latin):
euangłm p̃dicatum fu̾it in omnib gentib:
que res ꝑtinet ad scĩficationem nominis di.
Non enim & hoc ita dictum est adueniat
regnum tuum: quasi nẽ ds non regnet. S
forte qͥs dicat. adueniat dictum ẽẽ in t̾ra :
in ea regnau̾it a constitutione mundi.Ad¬
ueniat gͦ accipiendum ẽ: manifestet᷑ hoĩb.
Quemadmodum enĩ etiam p̃sens lux ab.¬
sens ẽ cȩcis. & eis qͥ ocłos claudunt: ita dei
regnum qͣmuis nunqͣm discedat de t̾ris.
licebit ignorare di regnum: cum eiꝰ unige¬
nitus ñ solum intelligibilit̾. s etiam uisibi¬
liter in homine dñico de cȩlo uenerit iudi¬
caturus uiuos & mortuos. Post qͦd iudicium.
id est cum discretio & separatio iustorum ab
imustis facta fu̾it: ita inhabitabit iustos ds̃.
ut ñ opꝰsit quenquam doceri ꝑhominem:
s sint om̃s ut scͥptum ẽ docibiles deo. Dem¬
de beata uita omni ex parte ꝑficiet᷑ in scĩs
in ȩt̾num: sic̃ nc̃ cȩlestes angł. scĩssimi atq

Expanded text:
ibus gentibus : quae res pertinet ad sanctificationem nominis Dei. Non enim et hic ita dictum est, Adveniat regnum tuum, quasi nunc Deus non regnet. Sed forte quis dicat, Adveniat dictum esse in terram. in ea regnaverit a constitutione mundi. Adveniat ergo accipiendum est, manifestetur hominibus. Quemadmodum enim etiam praesens lux absens est caecis, et eis qui oculos claudunt; ita Dei regnum, quamvis nunquam discedat de terris,licebit ignorare regnum Dei, cum ejus Unigenitus non solum intelligibiliter, sed etiam visibiliter in homine Dominico de coelo venerit judicaturus vivos et mortuos. Post quod judicium, id est, cum discretio et separatio justorum ab injustis facta fuerit, ita inhabitabit justos Deus, ut non opus sit quemquam doceri per hominem, sed sint omnes, ut scriptum est, docibiles Deo . Deinde beata vita omni ex parte perficietur in sanctis in aeternum, sicuti nunc coelestes Angeli sanctissimi atque
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd factum sit. uł incertum ẽ qualis futurᷤ
sit. qͥ ñe uel malus uł bonus apparet. Sigͦ
qͥspiam ũbi gr̃a conquestꝰ de stomacho ieiu¬
nare nolu̾it. & tu is ñ credens edacitatis ui
tio tͥbueris: temere iudicabis. Item si mani¬
festam edacitatem ebriositatemq cognonie¬
ris. & ita rep̃henderis qͣsi nunqm ille pos¬
sit corrigi atq mutari: nchilominus teme¬
re iudicabis. Non gͦ rep̃hendamus ea que
nescimꝰ quo animofiant: neq ita rep̃henda¬
mus q̃ manifesta sc̃. ut desꝑemꝰ sanitatem:
ce tutabimꝰ iudicium de qͦ minc dicit᷑. noli¬

Expanded text:
quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus quidque factum sit, uel cum incertum est, qualis futurus sit qui nunc uel malus uel bonus apparet. si ergo quispiam uerbi gratia conquestus de stomacho ieiunare noluit et tu id non credis edacitatis id uitio tribuens, temere iudicabis. item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et uitabimus iudicium, de quo nunc dicit
Abbreviated transcription (Latin):
a deo. St̃ gͦ quedam facta media q̃ ignoramꝰ
quo animofiant. qͥa & bono & malo fieri pos¬
sunt: de qͥb temerarium ẽ iudicare: maxime
ut condemnemus. Hoꝵ aut̃ ueniet tempusut
iudicent᷑. cum dñs illuminabit abscondita
tenebrartm: & manifestabit cogitationes cor¬
dis. Item alio loco dic̃ idem apłs. Quoꝵ dam¬
hoĩum peccata manifesta st̃ p̃cedentia ad
tucherum: q̃dam aut̃ & subsequunt᷑. Mani¬
festa ea diẽ: de qͥb clarum ẽ qͦ ammofiant.
Hec p̃cedunt ad iudicium: id est qͥa si fuerit
ista subsecutum iudiciũ. ñ ẽ ñ temerarium.
Subsequunt᷑ aut̃ illa q̃ occulta st̃: qͥa nec ipsa
latebt̃ tempore suo. Sic &e de bonis factis intel¬
ligendum ẽ. Nam ita subiungit. Similit̃ &
mus: de occultis uͦ do urdicium relinquamꝰ.
Qͥa & ipsa abscondi ñ potert̃ fiue mala siue
bona: cum tempꝰ aduienerit qͦ manifestent᷑.
Duo atit̃ st̃. in qͥb temerarium tudicium
cauere debemus. Cum incertum ẽ qͦ ammo

Expanded text:
ae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt; de quibus temerarium est iudicare, maxime ut condemnemus. horum autem ueniet tempus ut iudicentur, cum deus inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis. item alio loco idem dicit apohominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium; quaedam autem et subsecuntur. manifesta ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant. haec praecedunt ad iudicium, id est quia, si fuerit ista subsecutum iudicium, non est temerarium. subseountur autem illa quae occulta sunt, quia nec ipsa latebunt tempore suo. sic et de bonis factis intellegendum est. nam ita subiungit: similiter emus, de occultis uero deo iudicium relinquamus, quia et ipsa abscondi non possunt siue mala siue bona, cum tempus aduenerit, quo manifestentur. Duo sunt autem, in quibus temerarium iudicium cauere debemus: cum incertum est, quo animo
Abbreviated transcription (Latin):
excedẽ: magis eũ querant in anima. quã in
corpore etiã cȩlesti. E cum cognouerint qͣn¬
tum distet int̾peccatoꝵs animas & iustorũ:
sic̃ ñ audebant cum ad huc carnalit̾ saꝑent.
in tra eum collocare s in cęlo: sic postea meli¬
ori fide uł intelligentia. magis eum in ani¬
mis iustoꝵ qͣm inpeccatoꝵ requirant. Recte
gͦ intelligit᷑ qͦd dictum est. pat̃ nr̃ qui es in
celis. in cordib iustorum ẽẽ dictum. tanqͣm
in temploscõ suo. Simul etiam ut qͥ orat.
in se qͦq ipsouelit habitare quem inuocat.
Et cum hoc affectat teneat iusticiam: qͦ iui¬
nere inuitat᷑. ad inhabitandum animum
ds.Iam uideamꝰ quȩ sint petenda. Dictum
est enim. qͥ sit qͥ petit᷑: & ubi habitet. Primũ
aut̃ omnium q̃ petunt᷑: hoc ẽ. Sanctificet᷑
nomen tuum. Qͦd non sic petit᷑ quasi ñ¬

Expanded text:
excedere, magis eum quaerant in anima, quam in excedere, magis eum quaerant in anima, quam in corpore etiam coelesti; et cum cognoverint quantum distet inter peccatorum animas et justorum, sicut non audebant, cum adhuc carnaliter saperent, eum in terra collocare, sed in coelo, sic postea meliori fide vel intelligentia magis eum in animis justorum quam in peccatorum requirant. Recte ergo intelligitur quod dictum est, Pater noster qui es in coelis, in cordibus justorum esse dictum, tanquam in templo sancto suo. Simul etiam ut qui orat, in se quoque ipso velit habitare quem invocat: et cum hoc affectat, teneat justitiam; quo munere invitatur ad inhabitandum animum Deus. 19. Jam videamus quae sint petenda. Dictum est enim quis sit qui petitur, et ubi habitet. Primum autem omnium quae petuntur hoc est, Sanctificetur nomen tuum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
militudo ẽ: ut sp̃italit̾ tantum int̾esse uideat᷑
int̾ iustos & peccatores. quantum corporaliter
int̾ cȩlum & t̾ram. Cuius rei significandȩ gr̃a.
cum ad orationem stamus. ad orientem con
c habitet ds. quasi cęt̾as mundi partes deseru
eritqͥuͥq p̾sens ẽ ñ locoꝵ spaciis. s maiestatis
potentia. s ut ammoneat᷑ animꝰ. ad naturam
excellentiorem se conu̾tere. id est ad dm̃. cum
ipsum corpꝰ eiꝰ quod t̾renum ẽ. ad corpꝰ excellen¬
tius. id ẽ ad corpus cȩleste conu̾tit᷑. Conuenit
etiam gͣdib religionis. & plurimum expedit:
ut omnium sensib & paruuloꝵs & magnorũ
bñ sentiat᷑ de deo. Et ideo qͥ uis ibilib adhuc
pulchritudinib dediti ft̃. nec possunt aliquid
incorporeum cogitare: qm necesse ẽ cȩlum p̃¬
ferant t̾rȩ. tolerabilior ẽ opinio eoꝵ. sidm̃ qͤm
adhuc corporalit̾ cogitant. in cęlo potius cre¬
dant ẽẽ qm in t̾ra: ut cũ aliquando cogno¬
uerint dignitatem animȩ celeste etiã corpꝰ

Expanded text:
eatur inter justos et peccatores, quantum corporaliter inter coelum et terram. Cujus rei significandae gratia cum ad orationem stamus, ad orientem convi habitet Deus, quasi caeteras mundi partes deserubique praesens est, non locorum spatiis, sed majestatis potentia; sed ut admoneatur animus ad naturam excellentiorem se convertere, id est ad Deum, cum ipsum corpus ejus quod est terrenum, ad corpus excellentius, id est ad corpus coeleste convertitur. Convenit etiam gradibus religionis, et plurimum expedit, ut omnium sensibus et parvulorum et magnorum bene sentiatur de Deo. Et ideo qui visibilibus adhuc pulchritudinibus dediti sunt, nec possunt aliquid incorporeum cogitare, quoniam necesse est coelum praeferant terrae; tolerabilior est opinio eorum, si Deum quem adhuc corporaliter cogitant, in coelo potius credant esse, quam in terra: ut cum aliquando cognoverint dignitatem animae coeleste etiam corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ibi magnũ sit nom̃ eiꝰ. ubi ꝓ suȩ maiestatiᷤᷤ
magnitudine nominat᷑. Ita ibi d̃r sc̃mno¬
men eius: ubi cum ueneratione & offensioĩs
timore nominat᷑. Et hoc ẽ quod nẽ agituꝵ:
innotescendo commendat uniꝰ di nomen.
ꝑ administrationem filii eiꝰ. Deinde sequit᷑.

Expanded text:
 suae majestatis magnitudine nominatur. Ita ibi dicitur sanctum nomen ejus, ubi cum veneratione et offensionis timore nominatur. Et hoc est quod nunc agitur, innotescendo, commendat unius Dei nomen per administrationem Filii ejus. CAPUT VI.