comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sui. magnũ uitutis pͥncipiũ
est. ut discat paulatim aerer¬
citatus animus uisibilia hȩc
& transitoria pͥmum cõmuta¬
re. ut pꝰtmodum possit etiã
derelinquere. Delicatuis ille
est adhuc cui patria dulcis
est. fortis autẽ iam. cui om̃e
solum patͥa est. ꝑfectus uͦ. cui
mundus totus exilium ẽ. Ille
mundo amorem fixit. iste spar¬
sit.hi c extinxit. Ego apue¬
ro exulaui.⁊ scio quo merore
animus artũ aliq̃n pauꝑis cu¬
gurii fundum deserat. qua
libertate postea marmore¬
os lares. et tecta laqueata
despiciat : Liber quartus de¬

Expanded text:
sui. Magnum virtutis principium sui. Magnum virtutis principium est, ut discat paulatim exercitatus animus visibilia haec et transitoria primum commutare, ut postmodum possit etiam derelinquere. Delicatus ille est adhuc cui patria dulcis est. Fortis autem jam cui omne solum patria est, perfectus vero cui mundus totus exsilium est. Ille mundo amorem fixit, iste sparsit, hic exstinxit. Ego a puero exsulavi, et scio quo moerore animus arctum aliquando pauperis tugurii fundum deserat, qua libertate postea marmoreos lares et tecta laqueata despiciat. LIBER QUARTUS
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ pariunt. Sunt quidã
qui putant ꝑ cathedram phi¬
lologiȩ humanũ corpus sig¬
ificari. cui anima rationalis
p̃sidet. quod ministri quatu¬
or portant .i. quatuor elem̃ta
componunt. e quib duo suꝑ¬
iora .i. ignis ⁊aer. actu ⁊ nomi¬
ne masculina sunt. duo uͦ in¬
me ad disciplinam. spectat. Pin¬
guis enim uenter ut dicitur.
tenuem non gignit sensum.
Sed quid ad hȩc scolares nr̃i
temporis respondere potert
qui non solũ in studiis suis
frugalitatem sequi contem¬
pnunt. s etiam supra id qͦd
sunt. diuites inderi laborant.
Neciam quidd didicerit qͥsq
lacꝰtitat. s quid expenderit.
S fortassis quia magistros¬
suos imitari nolunt. dequib
quid satis digne dicam non
ostremo terra alienapo¬
sita est. quȩ & ipsaquo¬
q hominem exercet. Omĩs
mundus philosopantib exi¬
lium est. quia tamen ut ait
quidam. nescio qua natale so¬
lum dulcedine cuncꝰtos ducit.
⁊ immemores non sinit esse

Expanded text:
consilium pariunt. Sunt quidam consilium pariunt. Sunt quidam qui putant per cathedram philologiae humanum corpus significari, cui anima rationalis praesidet, quod ministri quatuor portant, id est, quatuor elementa componunt. De quibus duo superiora, id est ignis et aer, actu et nomine masculina sunt. Duo vero inme ad disciplinam spectat. Pinguis enim venter, ut dicitur, sensum non gignit acutum. Sed quid ad hoc scholastici nostri temporis respondere poterunt, qui non solum in studiis suis frugalitatem sequi contemnunt, sed etiam supra id quod sunt divites videri laborant. Nec jam quid didicerit quisque jactitat, sed quid expenderit. Sed fortassis suos magistros imitari volunt, de quibus quid digne dicam non silio. Postremo terra aliena posita est, quae et ipsa quoque hominem exercet. Omnis mundus philosophantibus exsilium est. Quia tamen, ut ait quidam: Nescio qua natale solum dulcedine cunctos Ducit, et immemores non sinit esse
Abbreviated transcription (Latin):
itȩ quies siue int̾ior. ut
mens. ꝑ illicita desideria
non discurrat. siue ext̾iorut
ocium ⁊ oportunitas. honeftᷤ
⁊ utilib studiis suppetat. ii
ercitium spec̾tat. Uidet᷑ au¬
tem scrutinum sub studio
loquendi contineri. quod
si uerum ẽ. suꝑfluo repetit᷑
cum insuꝑiori parte annu¬
meratum sit. S sciendũ est
hanc int̾ hec duo esse dif¬
ferentiam. qđ studiũ quẽn¬
di instantiam significat oꝑ¬
is. scrutiniũ uͦ diligentiam
mecditationis. Opus ꝑaguis
labor ⁊ amor. Consiliũ pari¬
unt cura ⁊ uigilia. In labore
ẽ ut agas. in amore ut ꝑfi¬
cias. In cura ẽ ut ꝓuideas.
in uigilia ut attendas. Ist
sunt quatuor pedissequi qͥ
portant lec̾ticam philolo¬
giȩ. quia mentem exercent
cui sapientia p̃sidet. Cathe¬
dra quippe philologiȩ sedes
est sapientiȩ. quȩ his fuppo¬
sitis gestari dicit᷑. qm̃ in his se
exercendo ꝓmouet᷑. Unde pul¬
chre auuenes ꝓpt̾ robur afr¬
onte lecticam tenere dicunt᷑

Expanded text:
itae quies, sive interior, ut mens per illicita desideria non discurrat; sive exterior, ut otium et opportunitas honestis et utilibus studiis suppetat; utrercitium, spectat. Videtur autem scrutinium sub studio quaerendi contineri. Quod si verum est superfluo repetitur, cum in superiori parte annumeratum sit. Sed sciendum est hanc inter haec duo esse differentiam, quod studium quaerendi instantiam significat operis, scrutinium vero diligentiam meditationis. Opus peragunt labor et amor, consilium pariunt cura et vigilia. In labore est ut agas; in amore ut perficias; in cura est, ut provideas; in vigilia, ut attendas. Isti sunt quatuor pedissequi qui portant lecticam philologiae, quia mentem exercent, cui sapientia praesidet. Cathedra quippe philologiae sedes est sapientiae, quae his suppositis gestari dicitur, quoniam in his se exercendo promovetur. Unde pulchre juvenes propter robur a fronte lecticam tenere dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
agicȩ reꝑtor pͥmus cre¬
ditur ⁊oroastres rex ba¬
cꝰtrianoꝵ. que ñ nulli asser̃t
ipsum eẽ cham filiũ nõe. s
nomine mutato. Hunc pͦea
ninus rex assirioꝵ bello uictĩ
int̾fecit. eiusq codices artib
maleficiorũ plenos ignecre¬
matti fec̃ Scͥbit aut̃ aristot¬
tatos libri eiusdem usq ad
post̾itatis memoriã t̃duxen᷑.¬
hanc artem pꝰea democritus
ampliauit. tempore quo ypo¬
cras in arte medicinȩ insignis
habebatur. Magica in philoso¬
phiam non recipitur. s ẽ extͥn¬
secus falsa ꝓfessione. omnisin¬
iquitatis ⁊ malicie magistra
de uero mentiens ⁊ ueraciter
ledens. animos seducit areli¬
gione diuina. cult᷑am demo¬
num suadet. morũ corrupti¬
onem ingerit. & ad om̃e scelu
ac nefas mentes sequacium
impellit. Hȩc generalit̾ accep¬
ta. quinq complectit᷑ gen̾a
maleficiorum. Manticen. qͥ
sonat diuinatio. ⁊ matemati¬
cam uanam.Sortilegia. Male¬
ficia. prestigia. Mantice autẽ
quinq continet sp̃es. sub se.

Expanded text:
agicae repertor primus creditur Zoroastros, rex Bactrianorum, quem nonnulli asserunt ipsum esse Cham, filium Noe, sed nomine mutato. Hunc postea Ninus, rex Assyriorum, bello victum interfecit, ejusque codices artibus maleficiorum plenos igne cremari fecit. Scribit autem Aristotetatos, libri ejus usque ad posteritatis memoriam traduxerunt.Hanc artem postea Democritus ampliavit, tempore quo Hippocrates in arte medicinae insignis habebatur. Magica in philosophia non recipitur; sed est extrinsecus falsa professione, omnis iniquitatis et malitiae magistra, de vero mentiens, et veraciter laedens animos, seducit a religione divina, culturam daemonum suadet, morum corruptionem ingerit, et ad omne scelus ac nefas mentes sequacium impellit. Haec generaliter accepta, quinque complectitur genera maleficiorum. Manticen, quod sonat divinationem; et mathematicam vanam, sortilegia, maleficia, praestigia. Mantice autem quinque continet species sub se.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam constellatio dicitur.
ẽ. qͣndo in stellis fata homi¬
num querunt᷑. sicut genech¬
liaci faciunt. qͥnatuitates¬
obseruant. qui olim speciali¬
ter magi nuncupabantur.
de quib in eugłio legimus.
Sortilegi suntꝰ. qui sortib
diumationes querunt. Ma¬
lefici sunt. qui ꝑ incantati¬
ones demonicas. siue ligat᷑¬
as. uł alia quęcunq execra¬
bilia remediorũ gen̾a coo¬
ꝑatione demonũ. atq inftĩ¬
ctu ne fanda ꝑficiunt. Ore¬
stigia sunt. qñ ꝑ fantasticãᷤ
illusiones circa rerum ĩ mu¬
tationem sensib humanis
arte demonica illuditur. St̃
gͦ om̃s simul undecim. Sub
a.aerimantia. py romanti¬
a.Sub matematica tres .l.
aruspicina. auspiciũ. horos¬
copica. Postea tresaliȩ .i.
sortilegiũ. maleficiũ. pre¬
stigium. Prestigia mercuri¬
us dicitur primus inuenis¬
se. Auguria friges inuene¬
runt. aruspicinam tages
primus etruscis tradidit.
Idromantia primum ã ꝑ¬

Expanded text:
etiam constellatio dicitur, etiam constellatio dicitur, est quando in stellis facta hominum quaeruntur, sicut genethliaci faciunt, qui nativitatesobservant, qui olim specialiter magi nuncupabantur, de quibus in Evangelio legimus. Sortilegi sunt, qui sortibus divinationes quaerunt. Malefici sunt, qui per incantationes daemoniacas, sive ligaturas, vel alia quaecunque exsecrabilia remediorum genera, cooperatione daemonum atque instructu nefanda perficiunt. Praestigia sunt, quando per phantasticas illusiones circa rerum immutationem sensibus humanis arte daemoniaca illuditur. Sunt ergo omnes simul undecim mantia, aerimantia, pyromantia. Sub mathematica, tres, id est aruspiscina, auspicium, horoscopia. Postea tres aliae, id est sortilegium, maleficium, praestigium. Praestigia Mercurius dicitur primus invenisse. Auguria Phryges invenerunt. Aruspicinam et sortilegia Tages primus Etruscus tradidit: hydromantia primum a Pe
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ sanguinis humani. que
demones fitiunt.⁊ in eo dele¬
ctant᷑ effuso. Scdã ẽ geomã¬
tia .i. diuinatio in terra.
Tercia ẽ ydromantia .i. diui¬
natio in aqua. Quarta ẽ. ae¬
rimantia .i. diuinatio ĩ aere
Quinta ẽ diuinatio inigne.
quȩ dicitur pyromantia.
bus diuinatio constaret. ter
infernum uidetur ꝑtinere.
Scda ad terram. Tercia ad a¬
quam. Quarta ad aerem.
Quinta ad ignem. Matema¬
tica diuiditur intres species.
in aruspicinam. in auguriũ.¬
⁊ in horoscopicam. Aruspices
sunt dicꝰti. quasi horuspices.
.i. horarũ inspectores. qui ob¬
seruant tempora in rebus
agendis. uł aruspices. quasi
aras inspicientes. qui in extis.
⁊ fibris sacrificiorũ. futura
consid̾ant. Auguriũ. uł aus¬
picium aliq̃n ad oculũ ꝑti¬
nec. ⁊ dicit᷑ auspiciũ. quasi
ainspicium. quia in motu.
⁊ uolatu auium attendit᷑.
aliqndo ad aures ꝑtinet. et
cunc dicit᷑ augurium. qua¬
si garritus auium. qui aau¬
re ꝑcipitur. Horoscopica. q̃

Expanded text:
um sanguinis humani, quem daemones sitiunt, et in eo delectantur effuso. Secunda est gaeomantia, id est divinatio in terra. Tertia hydromantia, id est divinatio in aqua. Quarta est aerimantia, id est divinatio in aere. Quinta est divinatio in igne, quae dicitur pyromantia. ibus divinatio constaret, terrinfernum videtur pertinere, secunda ad terram, tertia ad aquam, quarta ad aerem, quinta ad ignem. Mathematica dividitur in tres species: in aruspicinam, in augurium, in horoscopicam. Aruspices sunt dicti quasi horuspices, id est horarum inspectores, qui observant tempora in rebus agendis; vel haruspices quasi haras inspicientes: qui in extis et fibris sacrificiorum futura considerant. Augurium vel auspicium aliquando ad oculum pertinet, et dicitur auspicium quasi avispicium; quia in motu et volatu avium attenditur, aliquando ad aures pertinet, et tunc dicitur augurium quasi garritus avium, quia aure percipitur. Horoscopia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cꝰtum sunt affines. Publica
docet qualit̾ ppłs totus ⁊ gen᷑.
a suis rectorib gub̾nari debe¬
at. Solitaria ꝑtinet ad singłos.
pͥuata ad patresfamilias pu¬
blica ad rectores ciuitatum.
Mechanica tractat de oꝑib
humanis.⁊ hȩc diuiditur in
sept̾ẽ. Prima ẽ lanficiũ se¬
cunda.armat᷑a. Tercia naui¬
gatio. Quarta agͥcultura. Qnͥ¬
ta uenatio. Sexta medicina.
Septima. theatrica. Logica
diuidit᷑ in graminaticam⁊ in
rationẽ disserendi. Ratio dis
serendi diuiditur in ꝓbabiłe.¬
⁊ necessariam. ⁊ sophisticam.
Probabilis. diuidr̃ indialet¬
ticam. ⁊ rethoricã. Necessaria
ꝑtinet ad philosophos. Sophi¬
stica ad sophistas. In his.iiii.
partib philosophiȩ talisordo
in doctͥna seruari debz. ut pͥ¬
ma ponat᷑ logica. Scda ethica
tercia theorica. Quarta me¬
chanica. Primũ enĩ comꝑan¬
da ẽ eloq̃ntia. deinde ut ait
socrates. in ethica ꝑstuidium
uͥtutis oculus cordis mundã¬

Expanded text:
ctum sunt affines. Publica ctum sunt affines. Publica docet, qualiter populus totus, et gens a suis rectoribus gubernari debeat. Solitaria pertinet ad singulos, privata ad patresfamilias, publica ad rectores civitatum. Mechanica tractat de operibus humanis, et haec dividitur in septem. Prima est lanificium, secunda armatura, tertia navigatio, quarta agricultura, quinta venatio, sexta medicina, septima theatrica. Logica dividitur in grammaticam et in orationem disserendi. Rserendi dividitur in probabilem, necessariam et sophisticam. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam. Necessaria pertinet ad philosophos, sophistica ad sophistas. In his quatuor partibus philosophiae talis ordo in doctrina servari debet, ut prima ponatur logica, secunda ethica, tertia theorica, quarta mechanica. Primum enim comparanda est eloquentia, deinde, ut ait Socrates in Ethica, per studium virtutis oculus cordis mundan
Abbreviated transcription (Latin):
ca diuidit᷑ in theologiã. phisi¬
cam. mathematicam. Theo¬
logia tͣctat de ininsilibus¬
bilib uisibiliũ causis. Ma¬
thematica de uisibilib tusi¬
biliũ formis. Et hȩc mathe¬
matica diuidit᷑ in qͣtuor sci¬
entias. Prima ẽ arithineti¬
ca quȩ tract᷑at de mimero.
.i. de qͣntitate discreta. ꝑ se.
Scdã ẽ musica. quȩ tractat
de ꝓportione .i. de qͣntitate
discreta ao aliquid. Tercia
ẽ geometria. quȩ tract᷑at
de spacio .i. de qͣntitate con
immobili. Quarta ẽ astronomi¬
a. quȩ tractat de motu .i. de qͣn¬
titate continua mobili. Elem̃¬
tum arithineticȩ. ẽ. unitas. Ele¬
mentũ musice ẽ unisoniũ. Ele¬
m̃tum geometriȩ ẽ punctũ.
Elem̃tũ astronomiȩ ẽ instans.
Practica diuidit᷑. in solitariã.
pͥuatam. publicam. Solitaria
uitam honestis morib institu¬
at. ⁊ untutib exomet. Priua¬
ta docet quomͦ regenqi sint
familiares. & qͥ ꝑ carnis affe¬

Expanded text:
ca dividitur in theologiam, physica dividitur in theologiam, physicam, mathematicam. Theologia tractat de invi visibilium causis; mathematica de invisibilibus visibilium formis. Et haec mathematica dividitur in quatuor scientias. Prima est arithmetica, quae tractat de numero, id est de quantitate discreta per se. Secunda est musica, quae tractat de proportione, id est de quantitate discreta ad aliquid. Tertia est geometria, quae tractat de spatio, id est quantitate continua immobili. Quarta est astronomia, quae tractat de motu, id est de quantitate continua mobili. Elementum arithmeticae est unitas. Elementum musicae est unisonum. Elementum geometriae est punctum. Elementum astronomiae est instans. Practica dividitur in solitariam, privatam, publicam. Solitaria vitam honestis moribus instituat, virtutibus exornet. Privata docet, quomodo regendi sint familiares, et qui per carnis affe
Abbreviated transcription (Latin):
Ra sunt. ssapentia.
uirtus. Necessitas.
Sapientia ẽ. comprehensio
rerum ꝓut sunt. Uirtus :
habitus animi. in modum
nature rõmi consentaneus.
Necessitas ẽ sine qua uiu̾e
ñ possumꝰ. s felicius uiu̾em᷑ͦ.
Hec tria remecdia sunt.con¬
tra mala tria quib subiec¬
ta ẽ uita humana.Sapien¬
tia contra ignorantiam.
Uirtus cont᷑ͣ uicium. Neces¬
sitas contra infirmitatem.
Propter ista tria mala ex¬
tirpanda quesita st̃ istatͥa
remedia.⁊ ꝓpt̾ hec tͥa remedi¬
a inuenienda. inuentaẽ oĩs
ars. ⁊ om̃is disciplina. ꝓpt᷑
sapientiã inuenta ẽ theorica.
Propt᷑ uirtutẽ inuenta ẽ pͥ¬
cꝰtica. P ropt̾ necessitatem in¬
uenta ẽ mechanica. Istȩ cres
usu pͥmȩ fuerunt. S pꝰtea ꝓpt̃
elo quentiã inuenta ẽ logica.
Quȩ cũ sit inuentione ultima.
pͥma tamen eẽ deb in doctri¬
na. Quatuor gͦ sunt pͥncipa¬
les scientiȩ. a quib om̃s aliȩ
descendunt. Theorica. practi¬
ca. mechanica. logica. Theori¬

Expanded text:
a sunt: sapientia, virtus, necessitas. Sapientia est comprehensio rerum, prout sunt. Virtus est habitus animi in modum naturae rationi consentaneus. Necessitas est, sine qua vivere non possimus, sed felicius viveremus. Haec tria remedia sunt contra mala tria, quibus subjecta est vita humana. Sapientia contra ignorantiam, virtus contra vitium, necessitas contra infirmitatem; propter ista tria mala extirpanda quaesita sunt ista tria remedia; et propter haec tria remedia invenienda, inventa est omnis ars, et omnis disciplina. Propter sapientiam inventa est theorica, propter virtutem inventa est practica, propter necessitatem inventa est mechanica. Istae tres usu primae fuerunt, sed postea propter eloquentiam inventa est logica. Quae cum sit inventione ultima, prima tamen esse debet in doctrina. Quatuor igitur sunt principales scientiae, a quibus omnes aliae de scendunt: theorica, practica, mechanica, logica. Theori
Abbreviated transcription (Latin):
tia. uł ex utilitate benignitas.
ꝑ quiramꝰ. Et qͥa immensitas
pͥma fuit in partitione. pͥma
iligent᷑ gͥ immensitate.
dict᷑urus sum. Quandon¬
cħ erat. fac̾e̾ ut aliquid eẽt.
qualis potentia erat: Quis
sens potest comp̃hendere
que uirtus sit de nichilo

Expanded text:
tia, vel ex utilitate benignitas, tia, vel ex utilitate benignitas, perquiramus. Et quia immensitas prima fuit in partitione, prima II. De immensitate dicturus sum. Quando nihil erat facere, ut aliquid esset, qualis potentia erat. Quis sensus potest comprehendere, quae virtus sit de nihilo,
Abbreviated transcription (Latin):
Localis. Nat᷑alis. Animalis.
Rationalis. Localis ẽ. ante
sum. sursum & deorsum. et
circum. Hat᷑alis ẽ in incre¬
mento. & detͥmento. Anima¬
lis ẽ. in sensib ⁊ appetitib
Rationalis ẽ infact᷑is et cõ¬
siliis. Sp̃es ẽ. forma isibilis
quȩ oculo dise̾ntur. sicut
colores ⁊ figurȩ corpoꝵ. Qua¬
litas ẽ ꝓpͥetas int̾ior. quȩ cȩ¬
teris sensib ꝑcipitur. ut me¬
los in sono auditu auriũ.
dulcor in sapore gͦtu fauciũ.
fraglantia in odore olfactuna¬
rium. lenitas in corpore tacꝰtu
manuũ. Utilitas creat᷑aũ con¬
stat in grato ⁊ apto. ⁊ comino¬
do ⁊ necessario. Gratũ ẽ quod
plac:. Aptum qͦd conuenit.
Cõmodum qͦd ꝓdest. Neces¬
sarium sine quo quid ẽẽ ñ
potest. Nunc ꝓpositas parti¬
tiones apͥncipio repecamꝰ⁊ in
unoquoq diuisionis genere.
qualit᷑ uł ex immensitate cre¬
aturarũ creatoris manifestet᷑
potentia. uł ex decore. sapien¬

Expanded text:
localis, naturalis, animalis, localis, naturalis, animalis, rationalis. Localis est antorsum, sursum et deorsum, et circum. Naturalis est in incremento et decremento. Animalis est in sensibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et consiliis. Species est forma visibilis, quae oculo discernitur, sicut colores et figurae corporum. Qualitas est proprietas interior, quae caeteris sensibus percipitur, ut melos in sono auditu aurium, dulcor in sapore gustu faucium, fragrantia in odore olfactu narium, lenitas in corpore tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas partitiones a principio repetamus; et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex universitate creaturarum Creatoris manifestetur potentia, vel ex decore sapien
Abbreviated transcription (Latin):
tura mundi. ꝑ ea quȩ facta
sunt intellect᷑a. conspiciunt᷑
Tria sunt inuisibilia di. po¬
tentia. sapientia. benigni¬
tas. Ab his trib ꝓcedunt
om̃a. in his crib consistuns.
om̃a.⁊ ꝑ hȩc tria regunt᷑
om̃a. Potentia creat. sapien¬
tia gub̃nat. benignitas con¬
suat. Quȩ tam̃ tria sicut indõ
ineffabilit̾ imũ sunt. ita in
oꝑatione om̃ino separariñ
possunt. Potentia ꝑ benig¬
nitatẽ sapient̾ creat. Sapi¬
entia ꝑ potentiam benig¬
ne gub̾nat. Benignitas ꝑ
sapientiam potent̾ conser¬
uat. Potentiam manifestat
creat᷑arum immensitas. sapi¬
entiam decor. benignitatẽ
ut ilitas. Immensitas creat᷑a¬
rum. in multitudine ⁊ ma¬
gnitudine. Multitudo ẽ
usimilib. in diu̾sis. in ꝑmixti.
Magnitudo ẽ. in mole ⁊ spa
cio. Moles ẽ in massa ⁊ pond̾e.
Spacium ẽ. in longo ⁊ lato.
ꝓfundo ⁊ alto. Decor crea¬
turarũ ẽ. insitu ⁊ motu. in
sp̃e ⁊ qualitate. Situs ẽ. in
compositione ⁊ ordine. or

Expanded text:
 ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus procedunt omnia, in his tribus consistunt omnia, et per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione omnino separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, benignitatem utilitas. Immensitas creaturarum in multitudine et magnitudine. Multitudo in similibus, in diversis, in permistis. Magnitudo in mole et stio. Moles est in massa et pondere. Spatium est in longo et lato, profundo et alto, Decor creaturarum est in situ et in motu, in specie et qualitate. Situs est in compositione et ordine. Ord
Abbreviated transcription (Latin):
Msica ab aqua uocabulum
sumpsit. eo qđ nulla eufoni¬
a .id. ẽ. bona sonoritas sine hu¬
more fieri possit. de geome
eometria mensura.tria:¬

Expanded text:
st, ab aqua vocabulum sumpsit, eo quod nulla euphonia: id est, bona sonoritas: sine humore fieri potest. CAP. X. De eometria. Geometria
Abbreviated transcription (Latin):
Bene. Intendite eqͥtatem. Iudex
nr̃ uirginem dampnat. eo qđ
spreu̾it benedictionẽ ium̃tore.
& uirginrtatẽ eligens. benedi¬
ctionẽ acceꝑit angłoꝵ. Inflã¬
matũ est inqͥt psalmista cormeũ
& renes mei cõmitati st̃: & ẽ
go ad nichilũ redactus sũ & ne¬
sciui. Ut ium̃tũ fac̾tus sum ap̃

Expanded text:
. Intendite aequitatem. Judex . Intendite aequitatem. Judex noster virginem damnat, eo quod spreverit benedictionem jumentorum; et virginitatem eligens, benedictionem acceperit angelorum. Inflammatum est, inquit Psalmista, cor meum, et renes mei commutati sunt; et ego ad nihilum redactus sum, et nescivi. Ut jumentum factus sum ap
Abbreviated transcription (Latin):
mini & replete terram. Nõne
& auib cęli hoc dixit & besti¬
is atq iumentis cerrȩ ħ dixit.
crescite & multiplicamini et
replete terram: ꝑacta namq
qͥnta nascentis scłi die cũ ꝓdu¬
xisset ab aqͥs ds pisciũ & uolati¬
liũ genꝰ subiunxit scͥptura &
dixit. Uidens inqͥt deus qđ eẽt
bonũ. ait. Crescite & multipli¬
camini & replete aquas maris.
auesq mulciplicent᷑ suꝑ t̾iam.
Rursum cũ educ̾ae nõe de ar¬
cha cũ om̃ib animantib t̾rȩ
ingen̾e suo in uniu̾sos suȩ be¬
ne dictionis munus diffund̾ns:
it̾m ait. Crescite & multiplica¬
mini & replete terrã. Sedm̃
illam utiq miscđiã. qua sal¬
uat homines & umenta. aꝑ¬
it manuꝰ suam & imploe omne
animal benedictione. Gͥbene¬
dictio fecunditatis ñ solũ ho¬
minib six ium̃tis cdata ẽ. Quid gͦ
mali fecit maria: Maledicꝰtio¬
nem inqͥt stilitatis elegit potiꝰ
qͣm benedictionẽ fecunditatis.¬

Expanded text:
mini, et replete terram. Nonne mini, et replete terram. Nonne et avibus coeli hoc dixit, et bestiis atque jumentis terrae hoc dixit: Crescite et multiplicamini, et replete terram? Peracta namque quinta nascentis saeculi die, cum produxisset ab aquis Deus piscium et volatilium genus, subjunxit Scriptura et dixit: Videns Deus quod esset bonum, ait: Crescite et multiplicamini, et replete aquas maris: avesque multiplicentur super terram . Rursum cum educeret Noe de arca cum omnibus animantibus terrae in genere suo in universos suae benedictionis munus diffundens iterum ait: Crescite et multiplicamini et replete terram. Secundum illam utique misericordiam, qua salvat homines et jumenta ; aperit manum suam et implet omne animal benedictione . Igitur benedictio fecunditatis non solum hominibus, sed jumentis data est. Quid ergo mali fecit Maria? Maledictionem, inquit, sterilitatis elegit potius quam benedictionem fecunditatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt᷑ maledictionem sterilitatis
uirginitatẽ nͦ ꝓpon̾et. aut ꝓpter
uotum castitatis uirgo ꝑmansu¬
ra ñ nub&. Nuncgͦ si iniquũ
iure dicit᷑ maledictionẽ potiuᷤ
qͣm benedictionem eligere:
quale dicendũ ÷. uotũ fecisse
integͥtatis & nube: Libent᷑
accipis quod extua ꝑuicatia
laus uirginis cumulat᷑. Sic uult
manifestari ueritas. sic uult
futari iniqͥtas. Uide mus gͦqͣ
le sit in quo notandam putas
iurginẽ. Scilicet ait quia in
ꝓposito uͥginitatis maledicti¬
onem sterilitatis ineurrit.
Quanta est gͦ maledict᷑io sterili¬
tatise Tanta utiq qͣnta & benedi¬
ctio fecunditatis. & ipsa itaque
benedictio fecunditatis qͣnta ẽ:
pͥmos illos nr̃i generis parentes
cum benedic̃ae d̾s. ait. Crescite
& multiplicamini & replete
terram. Ergo benedictionem
fecunditatis dedit illis. Mul¬
tum gͦ dedit illis. qñ benedic¬
dionem fecunditatis illis dedit.
qñ dixit crescite & multiplica¬

Expanded text:
propter maledictionem sterilitatis propter maledictionem sterilitatis virginitatem non proponeret; aut propter votum castitatis virgo permansura non nuberet. Nunc vero si iniquum jure dicitur maledictionem potius quam benedictionem eligere: quale dicendum est votum fecisse integritatis et nubere? Libenter accipio, quod ex tua pervicacia laus virginis cumulatur. Sic vult manifestari veritas, sic vult confutari iniquitas. Videamus ergo, quale sit, in quo notandam putas virginem. Scilicet, ais, quia in proposito virginitatis, maledictione sterilitatis incurrit. Quanta ergo est maledictio sterilitatis? Tanta utique, quanta et benedictio fecunditatis. Et ipsa itaque benedictio fecunditatis quanta est? Primos illos nostri generis parentes, cum benediceret Deus, ait: Crescite et multiplicamini, et replete terram. Ergo benedictionem fecunditatis dedit illis: Multum ergo dedit illis, quando benedictionem fecunditatis dedit illis, quando dixit: Crescite et multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
gentes benedicunt᷑ cum isrł.
om̃s qui benedicent᷑ in dño dõ
isrł. Uerumptamen in sapien¬
tia audiuimꝰ felicem sterilem.
& in comquinatã quȩ ñ nouit
thorũ in delicto. qm̃ fructum
habebit in respectu animarũ
sc̃ãrum. Rurfum in ꝓpħa dñs.
continentiȩ merces qͣnta ap̃i¬
psum reposita sit. ostendit di¬
cens. Non dicat eunuchus
ecce ego lignũ aridum. Quia
hec dicit dñs. eunuchis qui
custodierint sabbata mea. & e¬
legerint quȩ uolui. re tenu̾int
fedus meũ. dabo eis indomo
mea & in muris meis locum &
nomen melius afiliis & filiab
Nomen sempit̾nũ quod ñ ꝑibit.
Quis est gͦ iste in continentiaste¬
rilitatẽ maledicens. continentiȩ
puritatem ñ uidens. & fructũ
ñ intelligens: Aitamen audiamꝰ
quid paret. Maria ait maledi¬
ctionem ñ effugit. quȩ ꝑ uirgi¬
nitatis ꝓpositũ sterilitatẽ incur¬
rit. Amplius autem. Quare
nub̾e uoluit. postqͣm continen¬
tiam uouerat: Duo sunt. aut

Expanded text:
gentes benedicuntur cum Israel, gentes benedicuntur cum Israel, omnes qui benedicentur in Domino Deo Israel. Verumtamen in Sapientia audivimus felicem sterilem et incoinquinatam, quae non novit torum in delicto, quoniam fructum habebit in respectu animarum sanctarum . Rursum in propheta Dominus continentiae merces, quanta apud ipsum reposita sit, ostendit, dicenecce ego aridum lignum, quia hec dicit Dominus eunuchis qui custodiunt sabbata mea et elegerunt, que uolui et tenuerunt fedus meumea, et in muris meis locum et nomen melius a filiis et a filiabus nomen sempiternum quod non peribit . Quis est ergo iste in continentia sterilitatem maledicens, continentiae puritatem non videns, et fructum non intelligens? At tamen audiamus, quod paret. Maria, ait, maledictionem non effugit, quae per virginitatis propositum sterilitatem incurrit. Amplius autem. Quare nubere voluit, postquam continentiam voverat? Duo sunt. Aut
Abbreviated transcription (Latin):
se cȩlesti partu fecundandam
audierat. ullateñ ad carnale cõ¬
merciũ assensum p̃buisse. quȩ
& pͥusqͣm diuini archanũ sac᷑¬
m̃ti qđ in se coraplendum erat
didicisset. uotũ u̾ginitatis con¬
seruandȩ camiminolatũ tenu¬
it. ut cũ se fut᷑am coniugem
sponderet. illud tñ nichilomi¬
nus eade qua ceꝑat deuotiõe.
satam. confitem᷑ uirginem coniu¬
gem factam. pꝰ ea matrem qͦ & uͥ
ginem semꝑ uirginitatis ꝓpositũ
inuiolatũ tenuisse. & castitatis
decus ꝑpetuum regnasse cũ pu¬
dicitia coniugis & honore paren¬
tis. Intuere nunc & diligent̃
considã uͥginem istam uirgun¬
culam nram. singłarit᷑ castam. ex¬
cellent᷑ speciosam. uiice mundã.
S ego noui oculum tuũ quia
lippus ÷. & qͣnto diligentius in¬
tendit᷑. tanto iniqͥus contempla¬
tur. Lex inqͥs dicit. Maledicta
sterilis quȩ ñ parit. & quȩ ñ re¬
linquit semen in isrł. S hȩc pe
quo scd̾m reꝓmissionẽ omnes

Expanded text:
se coelesti partu fecundandam se coelesti partu fecundandam audierat, ullatenus ad carnale commercium assensum praebuisse, quae et priusquam divini arcanum sacramenti quod in se complendum erat didicisset, votum virginitatis conservandae tam inviolatum tenuit, ut cum se futuram conjugem sponderet, illud tamen eadem nihilo minus qua coeperat, devotione, satam; confitemur virginem conjugem factam; postea matrem quoque et virginem semper virginitatis propositum inviolatum tenuisse et castitatis decus perpetuum regnasse cum pudicitia conjugis et honore parentis. Intuere nunc, et diligenter considera virginem istam, virgunculam nostram singulariter castam, excellenter speciosam, unice mundam. Sed ego novi oculum tuum, quia lippus est, et quanto diligentius intenditur, tanto iniquius contemplatur. Lex, inquit, dixit: « Maledicta sit sterilis, quae non parit; et quae non relinquit semen in Israel . » Sed haquo secundum repromissionem omnes
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑueniet in te. & uirtus altis¬
simi obumbrabit tͥ. Sece iam
habemꝰ mariam desponsatam
uirginem. & adhuc tñ in uir¬
ginitatis ꝓposito ꝑmanentem.
Ueracit᷑ desponsatã u̾ginem.
nec minus ueracit̾ inu̾ginitatis
ꝓposito ꝑmanentem. Quid am¬
plius queris: An adhuc des¬
ponsationis nomen aliquidt
ambiguitatis relinquit:. Au¬
dieras enĩ ad desponsatã uir¬
ginem missum fuisse angłin.
s ad comugatam ñ audieras. for¬
sitan gͦ dicas. desponsata erat iã
tunc maria ioseph. s adhuccon¬
iix ñ erat. qr necdum eam
in suam acceꝑat. Nam si eam
extunc insuam acce ꝑat. cur
ei postea dictũ ÷. ioseph fili. dd̃.
noli tim̾e acciꝑe mariam con¬
iugem tuame Nondũ gͦ con¬
iuux erat qñ adeam missus est
angłs. s tñ desponsata erat. &
iccirco fieri potuit ut ñ muta¬
uerit ꝓpositũ uͥginitatis qñ de¬
sponsata ÷. & mutau̾it qñ con¬
iun& facta est. Hoc fortassis ꝓ
parte tua adhuc oppones.S
absit a nob̾ ut credamꝰ eam pꝰꝗͣ.

Expanded text:
superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ecce jam habemus Mariam desponsatam virginem, et adhuc tamen in virginitatis proposito permanentem. Veraciter desponsatam virginem, nec minus veraciter in virginitatis proposito permanentem: quid amplius quaeris? An adhuc desponsationis nomen aliquid tibi ambiguitatis relinquit? Audieras enim ad desponsatam virginem missum fuisse angelum; sed ad conjugatam non audieras. Forsitan ergo dicas, desponsata erat jam tunc Maria Joseph; sed adhuc conjux non erat, quia necdum eam in suam acceperat. Nam si eam extunc in suam acceperat, cur ei postea dictum est: Joseph, fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam? Nondum ergo conjux erat, quando ad eam missus est angelus, sed tantum desponsata erat; et idcirco fieri potuit, ut non mutaverit propositum virginitatis, quando desponsata est, et mutaverit, quando conjux facta est. Hoc fortassis adhuc pro parte tua oppones. Sed absit a nobis, ut credamus eam, postquam
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ solum uirgo concepit. qͦd de
suacarne ꝑ amorẽ & oꝑationẽ
sp̾c scĩ accepit: de qͦ ẽ solo sine
uirilis seminis ãmixtione filiũ
genuit. Ei gͦ libido carniscon¬
ceptionẽ in uͥgine oꝑata est :
quȩ nec de carne iuiri sem̃ acce¬
pit mec de sua carne ꝑ amorẽ
uiri concepit: s ꝑ amorem &
oꝑationẽ sp̃c scĩ. Nec ipse sp̃s
qͥa eius amor conceptionẽ uir¬
ginis oꝑatus est: qͥ a ñd̃sua eẽn¬
tia uirgini semen partuscri¬
buit. s ipsi de carne ꝓpͥa ungi¬
ni ꝑ amorem suũ atq uirtut̾e
substantiã ministrauit. X p̃c gͦ
& de uirgine natus est. qͥa de
carne uͥginis carnis sub̃ am ac
pariturȩ ꝑ angłm dicit᷑. Sp̃s¬

Expanded text:
igitur solum virgo concepit, quod de igitur solum virgo concepit, quod de sua carne per amorem et operationem Spiritus sancti accepit, de quo etiam solo, sine virilis seminis admistione filium genuit. Non ergo libido carnis conceptionem in virgine operata est, quae nec de carne viri semen accepit, nec de sua carne per amorem viri concepit, sed per amorem et operationem Spiritus sancti. Nec ipse Spiritus quia ejus amor conceptionem virginis operatus est, quia non de sua essentia virgini semen partus tribuit; sed ipsi de carne propria virgini per amorem suum atque virtutem, substantiam ministravit. Christus ergo et de virgine natus est, quia de carne virginis carnis substantiampariturae per Angelum dicitur: Sp
Abbreviated transcription (Latin):
suũ cantã in ipso fidatiam
habuerit. ut indubitant᷑ credee
& parentib se posse debitã obe¬
dientiã ex hibere: & uotũ casti¬
tatis cunius ipse solus conscius e¬
rat q̃madmodũ uell&e eo patͦti¬
nante inuiolatũ conseruare. S
siue ita. siue ita factũ sit: nos qͥ¬

Expanded text:
suum tantam in ipso fiduciam suum tantam in ipso fiduciam habuerit, ut indubitanter crederet, et parentibus se posse debitam obedientiam exhibere, et votum castitatis, cujus ipse solus conscius erat, quemadmodum vellet eo patrocinante, inviolatum conservare. Sed sive ita, sive aliter factum sit, nos q
Abbreviated transcription (Latin):
susce ꝑat. cog̾e t᷑ frangere. Susce¬
pit gͦ comugiũ. s ñ mutauit uͥ¬
ginitatis ꝓpositũ. & qͥa castitatẽ
dilexit & obedientiã tenuit. in¬
uenta est inea & sine detͥm̃to u̾¬
ginitatis coniugalis sc̃itas. ⁊ sine
oꝓpbrio sterilitatis fecunda uir¬
ginitas. Sic beatus ille patͥarcha
ficdi forma. & obedientiȩ eremp¬
lum abraham. in reꝓmissione acce¬
ꝑat. qđ in ysãac benedic̾et᷑ sem̃¬
eiꝰ. atñ pꝰtea iussus a d̾o eundẽ
que unigenitũ habebat ex sara
urore sua filiũ ysaac immola¬
re. sine mora aut cunctatione pa¬
traria uidet᷑ uissio: scdm illam
tñ uirtutẽ qua dõ possibilia
st᷑ om̃a.&. cũ obedientia iussi¬
onis impleri poss&e ꝓmissiodic¬
q factũ est᷑. ut & deuotio obe
&. fides qua dõ ꝓmittenti cre¬
didit. ꝓmissionis fidelis con¬
seq̃ret᷑ effectũ. Ita &̃ hic fieri
potuit ut beata ista uirgo
dõ cõmendans om̃e desid̾nĩ

Expanded text:
susceperat cogeretur frangere. Suscesusceperat cogeretur frangere. Suscepit ergo conjugium, sed non mutavit virginitatis propositum. Et quia castitatem dilexit et obedientiam tenuit, inventa est in ea et sine detrimento virginitatis conjugalis sanctitas; et sine opprobrio sterilitatis fecunda virginitas. Sic beatus ille patriarcha fidei forma et obedientiae exemplum Abraham in repromissione acceperat, quod in Isaac benediceretur semen postea jussus a Deo eumdem quem unigenitum habebat ex Sara uxore sua filium Isaac immolare, sine mora aut cunctatione patraria videretur jussio, secundum illam tamen virtutem, qua Deo possibilia sunt omnia, et cum obedientia jussionis impleri posset promissio. Sicque factum est ut devotio obedet fides, qua Deo promittenti credidit, promissionis fidelis consequeretur effectum. Ita etiam hic fieri potuit, ut beata ista virgo Deo commendans, omne desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
gis ꝓ nob̃ suscipiens. nos ã male¬
dicto legis lib̃auit. Uñ m̾ito ei
soli datũ est ut filiũ pareret.
& uirgo ꝑman̾& ut quia pͥma
fecunditati carnis uͥginitatẽ
sponte pͣtulit: nc̃ & fecunda
sit carne⁊⁊ & integ̃ uirginitate.
Uides nc̃ quał sit accusatiotua
Suꝑest gͦ illud. ut rõem iã red¬
damꝰ qͣre pt uotũ uͥgmitatis ma¬
ria uirũ hr̃e consensit. Aut ꝓpt̃¬
ea urũ hr̃e consensit hȩc sc̃a.
ut celaret᷑ ꝓpositũ eiꝰ aꝓpbante
te. aut si forte huiꝰ ꝓpositi cons¬
cius nꝰ erat: ioseph ipse qͦd fieri
potuit. parentib nuptias im¬
ꝑantib in obediens ẽẽ timuit:
pio castitatis amore accend̾at.
fidueia confirmata. & spe qͣm
in dm̃ habebat ñ dubia qd̾ eã
diitina miscdia ita custodir&:
ut posset & uoluntati paren¬
tũ inmatͥmonio cont᷑hendo
obedientiã ex hibẽre : eitñ ni¬
ch in eo dẽ matͥmonio impedi¬
menti inuent᷑a eẽt. ꝓ quo uotũ uͥ¬
ginitatis qđ ꝓ amore castitatis

Expanded text:
pro nobis suscipiens a maledicto legis liberavit. Unde merito ei soli datum est, ut filium pareret et virgo permaneret, ut quia prima fecunditati carnis virginitatem sponte praetulit, nunc et fecunda sit carne et integra virginitate. Vides nunc qualis sit accusatio tua? Superest ergo illud, ut rationem jam reddamus, quare post votum virginitatis Maria virum habere consensit. Aut propterea virum habere consensit haec sancta, ut celaretur propositum ejus; approbante te, aut si forte hujus propositi conscius non erat ipse Joseph quod fieri potuit parentibus nuptias imperantibus inobediens esse timuit, pio castitatis amore accenderat fiducia confirmata et spe, quam in Deum habebat, non dubia, quod eam divina misericordia ita custodiret ut posset et voluntati parentum in matrimonio contrahendo obedientiam exhibere, et tamen nihil in eodem matrimonio impedimenti inventura esset, pro quo votum virginitatis quod pro amore castitatis
Abbreviated transcription (Latin):
paries filiũ. ⁊ c̾ Etait maria.
Q uomͦ fiet istud. qm̃ uirũ ñ
cognosco: Hoc ẽ quod quere¬
bamus uerbũ uirginis. in quo¬
ipsa confutaret emulos suȩ uͥ¬
ginitatis. Sumamus gͥ de ipsa
testim onũ ꝓ ipsa. Quomͦꝰ in qͥt
fiet istud: Hoc est ut filium
gnosco: Non ait uir̃ ñ cog¬
noui. Hoc enim nicħ impedire
uirginẽ desponsatã. & uirum
cognit᷑am. filiumq parit᷑am s
uirginem ñ ꝑ mansiuram. Ni gͦ
ait hec uͥgo iurũ ñ cognoni qͥa
hoc nec p̾titȩ fuisset u̾gmitatĩ

Expanded text:
paries filium, etc. Et ait Maria: Quomodo fiet istud: quoniam virum non cognosco? Hoc est quod quaerebamus verbum virginis, in quoipsa confutaret aemulos suae virginitatis. Sumamus igitur de ipsa testimonium per ipsam. Quomodo igitur fiet istud? Hoc est, ut filium gnosco? Non ait, virum non cognovi. Hoc enim nihil impediret virginem desponsatam, et virum cognituram filiumque parituram, sed virginem non permansuram. Non ergo ait haec, virum non cognovi; quia hoc nec
Abbreviated transcription (Latin):
parit᷑a cẽt audiebat. ut aꝑte
demonstraret᷑ qđ ñ iccirco pa¬
riat cum dolore qđ ãuiro con¬
cipit. s qđ cũ libidine. Quisit.
possit dic̾e. si homo ñ ꝑ eccass
utrũ partus humanus etiam
de uiro conceptꝰ. aut integͥtat᷑ẽ
corrumꝑ&: aut castitatẽ uio¬
laret: Et qͥd si ñ uiolaret᷑ casti¬
tas: quare indegͥtas corrumꝑe
dicat qͥ pocest. Beata autẽ
urgo maria ut supͣ pͥmã con¬
ditionem eẽt scdã restauratio.
& naturam gen̾is gr̃a uineẽt sal

Expanded text:
paritura esset, audiebat, ut aperte paritura esset, audiebat, ut aperte demonstraret, quod non idcirco pariat cum dolore, quod a viro concipit, sed quod cum libidine. Quis enim possit dicere, si homo non peccasset, utrum partus humanus etiam de viro conceptus aut integritatem corrumperet, aut castitatem violaret? Et quidem si non violaretur castitas, quare integritas corrumperetur? dicat qui potest. Beata autem virgo Maria ut supra primam conditionem esset secunda restauratio, et naturam generis gratia vinceret Sal
Abbreviated transcription (Latin):
namq uirgini suꝑuenit. ut ꝑ
eius oꝑationẽ caro xp̃i de car¬
ne uirginis formaret᷑: & uirtꝰ
altissimi obumbrauit ei. ne sub¬
stantiã carnis ministrans car¬
nali concupiscentia ureretur.
& sic qͥdem nos intelligendũ
go concepisse dicit᷑. sic etiam
posse astrui qđ in concipien¬
dolibidinem ñ sensisse ꝑhi¬
bet᷑. Restat nuc nouissimũ
h exhis tͥb quȩ ꝓposita erant.
ut eam etiam sine dolore peꝑisse.
nullumq in pariendo uirginita¬
tis det̾mentũ sustinuisse demon¬
stremus. Audiui ego aliqͣn uirgi¬
nem concepisse. s ñ peꝑisse uͥgiẽ:
quia de uro concepit qđ peꝑit.
Merito namq in partu corru
Nequaqͣm enĩ partus dolorẽ affer¬
ret: si conceptus ñ sensiss& libi¬
dinem. qͥa si culpa delectationis
illicitȩ concipientẽ non polluẽt.
numqͣm pena doloris parientẽ
cruciaret. Prima namq illa
nñi gen̾is & doloris mat̾ pꝰtqͣm
malam delectationẽ conceꝑat:
tũ demũ qđ filios in dolore

Expanded text:
namque virgini supervenit, ut per ejus operationem caro Christi de carne virginis formaretur. Et virtus Altissimi obumbravit ei, ne substantiam carnis ministrans, carnali concupiscentia ureretur. Et sic quidem nos intelligendum to virgo concepisse dicitur. Sic etiam posse astrui, quod in concipiendo libidinem non sensisse t. Restat nunc novissimum hoc ex his tribus quae proposita erant, ut eam etiam sine dolore peperisse, nullumque in pariendo virginitatis detrimentum sustinuisse demonstremus. Audivi ego aliquando virginem concepisse, sed non peperisse virginem, quia talis de viro concepit quod peperit. Merito namque in partu corrupNequaquam partus dolorem afferret, si conceptus non sensisset libidinem. Quia si culpa delectationis illicitae concipientem non pollueret, nunquam poena doloris parientem cruciaret. Prima namque illa nostri generis et doloris mater, postquam malam delectationem conceperat, tunc demum quod filios in dolore
Abbreviated transcription (Latin):
dus ꝑ creatorem benedicꝰta ẽ.
fecunditas. ut multiplicaten
plicarent᷑ fideles: postremo
qñ instabat tp̃s in quo nunc
ab om̃ib gentib ds colit᷑. be¬
nedicta est uirginitas ut ad
cuncti ꝓuocent᷑. Audiadhuc
aliud. Si pͥma illa benedictio
fȩcunditatis ad salutem erat.¬
& secunda illa sterilitatiꝰ ma¬
ledictio ad dampnationẽ: gͦ fen¬
ditas carnis meritu̾ẽ. & culpa
sterilitas. Ergo meliores fuer̾
ille mulieres quȩ multos filios
paucos hũisse legunt᷑. Mehor¬

Expanded text:
dus per Creatorem benedicta est dus per Creatorem benedicta est fecunditas, ut multiplicarentplicarentur fideles; postremo quando instabat tempus, in quo nunc ab omnibus gentibus Deus colitur, benedicta est virginitas, ut ad cuncti provocentur; audi adhuc aliud. Si prima illa benedictio fecunditatis ad salutem erat, et secunda illa sterilitatis maledictio ad damnationem: ergo fecunditas carnis meritum est, et culpa sterilitas. Ergo meliores fuerunt illae mulieres, quae multos filios paucos habuisse legunt
Abbreviated transcription (Latin):
sibi in cęlo repositũ ẽ. qͥcqͥd in
terra hac̾tenꝰ diligebat in eius
comparatione libent᷑ despicit.
& suꝑna iam sp̃uali amoream¬
biens tam diu se ꝑdelectationẽ
carnalem ium̃tũ fuisse erube¬
scit. Infammatũ ẽ enĩ ait cor
meuͭ. & renes me cõmutatist̃.
Hoc est ꝑ carnis sem̃ in terra
multiplicari cur appetã:⁊ cũ
mͥ in cȩlo hereditatẽ conseruari
agnoscam: ds̃ cordis mei & pa¬
rs mea d̾s inȩt̾nũ. Hȩc est illa
optima pars quã elegit maria
quȩ ñ auferet᷑ ab ea. & qͥa se ĩ ho¬
nore esse intellexit. ñ ẽ comꝑata
iumentis insipientib nec sum¬
lis facta ẽ illis. Uoluit gͦ aliqͥ
supͣ conditionẽ ium̃toꝵ appe¬
t̾e. & iccirco parum iudicabat.
uł potius indignũ reputabat.
honori suo benedictionẽ iu¬
mentoꝵ anteferre. Quare inqͥs
si melior erat u̾ginitas fecun¬
ditate: ds pͥus fecunditatẽ be¬
nedicebat: & pꝰt modũ lexste¬
rilitatem maledicebat : Audi
quare. Primũ qñ factus ÷ mũ¬

Expanded text:
sibi in coelo repositum est, quidquid in terra hactenus diligebat in ejus comparatione libenter despicit; et superna jam spirituali amore ambiens tam diu se per delectationem carnalem jumentum fuisse erubescit. Inflammatum est enim, ait, cor meum, et renes mei commutati sunt. Hoc est, per carnis semen in terra multiplicari cur appetam, cum mihi in coelo haereditatem conservari agnoscam? Deus cordis mei, et pars mea Deus in aeternum . Haec est illa optima pars quam elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Et quia se in honore esse intellexit, non est comparata mutis insipientibus, nec similis facta est illis . Voluit ergo aliquid supra conditionem jumentorum appetere; et idcirco parum judicabat, vel potius indignum reputabat, honori suo benedictionem jumentorum anteferre. Quare, inquis, si melior erat virginitas fecunditate, Deus prius fecunditatem benedicebat; et postmodum lex sterilitatem maledicebat? Audi quare. Primum quando factus est mun
Abbreviated transcription (Latin):
altissimi obumbrabit tͥ. Noli in¬
quit ꝓpt̾ ꝓpositũ uͥginitatis de ꝓ¬
missione prolis diffidere. Spiritꝰ
sc̃s suꝑueni& inte. Concipiesfi¬
lium ñ ã uiro. s a spũ sc̃õ. Promis¬
sio qͥdem mea implebit᷑. s tñ ꝓpo¬
situm cuum non uiolabitur.
Tu uoiusti uirum te non cogni¬
t᷑am . & ego p̃dico filiũ te parit᷑a.
& iccirco miraris ne forte uł ꝓ¬
missio cassa sit. ꝑmanente pro¬
pleatur ꝓmissio. Non enim
possibilitas naturȩ ħsufficit.
aut rõhumana comp̃hendit.
ut pariat uirgo. intacta gen̾r
cedat ex carne. Iecirco miraris
quomͦ fiet istud quia uirũ ñ
cognoscis. Ham int̾im qͣntũ
inte est nicħ inuenire potescur
detua ꝑseũantia debeas dubi¬
tare. & obhoc queris quomͦ
de mea possis ꝓmissione con¬
fide. Quom̾ fiet istud qr uir̃

Expanded text:
Altissimi obumbrabit tibi . Noli, inquit, propter propositum virginitatis de promissione prolis diffidere. Spiritus sanctus superveniet in te. Concipies filium non e viro, sed de Spiritu sancto. Promissio quidem mea implebitur; sed tamen propositum tuum non violabitur. Tu vovistvirum te non cognituram; et ego praedico filium te parituram; et idcirco miraris, ne forte vel promissio cassa sit permanente propleatur promissio. Non enim possibilitas naturae hic sufficit, aut ratio humana id comprehendit, ut pariat virgo, intacta filiumro procedat ex carne. Idcirco miraris quomodo fiet istud, quia virum non cognoscis. Nam interim, quantum in te est, nihil invenire potes, cur de tua perseverantia debeas dubitare; et ob hoc quaeris, quomodo de mea possis promissione confidere. Quomodo fiet istud, quia virum
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃s sc̃s suꝑueniet in ce ne ꝑ co¬
itũ corrumpat᷑ integritas cua.
Uirtus altissimi obumbrabittͥ.
ne ꝑlibidinem polluat᷑ castitas
senties concupiscentiã. Nsusci¬
pies semen ex uiro.& fecunda
fructũ uentris g̾minabis ĩfilio.
Noli gͦ dic̾e quomͦ fice istudd. qr

Expanded text:
s superveniet in te, ne per coitum corrumpatur integritas. Virtus Altissimi obumbrabit tibi, ne per libidinem polluatur castitas senties concupiscentiam. Non suscipies semen ex viro, et fecunda fructum ventris germinabis in filio. Noli ergo dicere: Quo
Abbreviated transcription (Latin):
conseruandȩ uirginitatis sp̃o¬
de cecidit. & si carne uͥgo ꝑmã¬
sit. suꝑioremuͦ illam quȩ cum
carnis integͥtate ꝓpositũ uͥgi¬
nitatis usq infinẽ inuolatũ
custodiuit: Hoc gͥ : qͦd ma¬
gna &. laboriosa scrutatione
muenisse te głaris. & cum tu
mentẽ simul & carnem corru¬
ptam habeas. m̃tem intem̾atȩ
cuius carnem ñ potes. falso cri¬
minari ñ ꝑtimescis. Satits
multo aut pͥmum dixisses u̾i¬
tatem si eam ñ ignorasti. aut
si hoc ñ pot̾as saltem ta cuisses
prauitatem qua dicta simplici¬
um auditũ uiolasti. S quid
ages sieos quos falsa opinioe
aꝑicło erroris lib̾oe. ut tamen
te ã culpa tem̾̃itatis ñ emund&
Uideamus gͥ nunc utrũ ma¬
ter dommi & uera conunx
discutiamus ut postulas. qͥd
sit coniugiu᷑. & ex eiꝰ diffinr¬
tione ꝓposita conside̾ mussi
simul ẽẽ potuerint in u̾gine
matre & consensus coniugał
& ꝓpositũ uͥgmitatis. Quid
enim est coniugiũ. nisi legiti¬

Expanded text:
conservandae virginitatis sponconservandae virginitatis sponte cecidit, etiam si carne virgo permansit; superiorem vero illam quae cum carnis integritate propositum virginitatis usque in finem inviolatum custodivit! Hoc igitur est quod magna et laboriosa scrutatione invenisse te gloriaris; et cum tu mentem simul et carnem corruptam habeas, mentem intemeratae cujus carnem non potes falso criminari non pertimescis. Satius multo aut primum dixisses veritatem si eam non ignorasti, aut si hoc non poteras, saltem tacuisses pravitatem, qua dicta simplicium auditum violasti. Sed quid ages si eos quos falsa opinione a periculo erroris liberet, ut tamen te a culpa temeritatis non emundes? Videamus igitur nunc utrum mater Domini et vera conjux Discutiamus ut postulas quid sit conjugium; et ex ejus diffinitione proposita consideremus si simul esse potuerunt in virgine matre et consensus conjugalis, et propositum virginitatis. Quid enim est conjugiu