comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantur inbaptismo. Quis enim ẽ tam uecors. qui ea
neget ꝑ baptismum posse dimittr̃que sine baptis-¬
mo dic̃ posse puniri: S disputando adu̾sus tos qͥ
usq quaq conuicti etiã ñ cominissoꝵ peccatoꝵ dm̃
ꝑ suad̃e moliuntur ultorem. uerendũ ẽ ne nos in
cos ista fingere. existimeiur. illi autẽ nullo modo
tã hebetes ẽẽ credantur ut hec uel sentiant uel cui¬
ꝙͣ ꝑ fuad̾e conentur. uerũptam̃ nisicos hec dicere
audissem. refellenda cẽ ñ arbitrarer. Eirtumstipant᷑
enĩ et diumaꝵ auctoutate lectionum et antiquitus
tradito ac retento firmo eccłẽ ritu in baptismate par¬
uuloꝵ. ubi aꝑtissime demonstrãtur infantes etiã
cũ exorciantur et cum ei peos aquib gestantur
renuntiare respondent. a diaboli dominatione lib̾ari.
dum uolunt mutare sententiã. Illud sanc sibi iiden.¬
tus acutissime dicere. qͦmodo peccatum transit infi¬

Expanded text:
tantur in baptismo? quis enim est tam uecors. qui ea tantur in baptismo? quis enim est tam uecors. qui ea neget per baptismum posse dimitti, quae sine baptismo dicit posse puniri? Sed disputando aduersus eos, qui usquequaque conuicti etiam non commissorum peccatorum deum persuadere moliuntur ultorem, uerendum est, ne nos in eos ista fingere existimemur, illi autem nullo modo tam hebetes esse credantur, ut haec uel sentiant uel cuiquam persuadere conentur. uerum tamen nisi eos haec dicere audissem, refellenda esse non arbitrarer. circumstipantur enim et diuinarum auctoritate lectionum et antiquitus tradito ac retento firmo ecclesiae ritu in baptismate paruulorum, ubi apertissime demonstrantur infantes, et cum exorcizantur et cum ei se per eos, a quibus gestantur, renuntiare respondent, a diaboli dominatione liberari,dum nolunt mutare sententiam. Illud sane sibi uidentur acutissime dicere: \'Quo modo peceatum transit in fi
Abbreviated transcription (Latin):
tura dap̾nantur. Dcinde sieis ad ꝑcipiendum baptis¬
matis consulitur sa cram̃tum. quos nouit ds̃ si unue¬
rent bene fuisse itcturos. cur ñ omnes tenentur iui¬
ta quam bonis oꝑib ornaturi sunt: Cut itiam corum
qui baptirantur quidam diu iuuentes pessime. ui¬
uũtiꝰ et usq ad portas iam aliqñ ꝑueniunt. Cur ipsũ.
pͥmum coniugium peccatoꝵ quos utiq nouerat
peccaturos ñ deparadiso ante ꝓiecit. ne ibi cõmitt̾ent
qd̾ tam scõloco eẽt in dignum: si i̾te peecata etiã ñ dum
cõmissa pumuntur: Quid deniq p̾statur ei qui ra¬
pitur ne malicia putet intellectum eius. et ne fictio
decipiat amimam eiꝰ. siuste etiã illa pumuntur que
ucet ñ ficerit. fuerat tam̃ inuendo factur᷑: Postremũ
cur ñ ad ꝑcipiendum regeñationis lauachrumnei
magis consulitur morituro qui male fuerat uictu¬
rus si uiũet̾. ut ei peccã que fuerat cõmissurꝰ remit¬

Expanded text:
tura. damnantur. deinde si eis ad percipiendum baptistura. damnantur. deinde si eis ad percipiendum baptismatis consulitur sacramentum, quos nouit deus, si uiuerent. bene fuisse uicturos, cur non omnes tenentur in uita, quam bonis operibus ornaturi sunt? cur etiam eorum, qui baptizantur, quidam diu uiuentes pessime uiuunt et usque ad apostasian aliquando perueniunt? cur ipsum primum coniugium peccatorum, quos utique nouerat peccaturos, non de paradiso ante proiecit, ne ibi committerent, quod tam sancto loco esset indignum, si iuste peccata etiam nondum commissa puniuntur? quid denique praestatur ei, qui rapitur. ne malitia mutet intellectum eius et ne fictio decipiat animam eius, si iuste etiam illa puniuntur. quae licet non fecerit, fuerat tamen uiuendo facturus? postremo cur non ad percipiendum regenerationis lauacrum ei magis consulitur morituro, qui male fuerat uicturus, si uiueret, ut ei peccata, quae fuerat commissurus, remit
Abbreviated transcription (Latin):
dimus qnͣta cecitate dicatur. futura p̃uidit õs oꝑa
quia uixerunt atq senuerunt. et ꝓpt̾ea iacob dilex̃
esau autem odio habuit: idõ morit᷑tirũ etiã paruu¬
lorum potest quisqmͣ dicere. ut huic ad ꝑcipiendum
baptismum ñconsulat illi audem consulat. dm̃ futaͣ
nulla erant: S d̾s̃ inquiunt tneis quos hinc auferc.
p̃uidet. quẽad modum uicturꝰ eẽt quisq siiueret.¬
et ido quem nequit̾ nouit fuisse uacturum sine
baptismo facit emori: sic ineo puniens oꝑa mala ñ
que facit s que facturꝰ fuit. Si gͦ diuuntus etram que
cõmissa ñ sunt mala oꝑ a pumiuntur p̾mo attenidãt
qmͣ falsa polliceantur indampnatione paruulos
morituros. qui sine baptismate moriuntur: qui
ꝓpt̾ea non baptirantur. qͥa male uicturi erant si
uiuerent. Opt̃ ipsam quippe malam uitã ꝓculdu¬
bio dampnabuntur: sictiam mala que fuerant fu¬

Expanded text:
dimus quanta caecitate dicatur, futura praeuidit deus opera, dimus quanta caecitate dicatur, futura praeuidit deus opera, quia uixerunt atque senuerunt, et propterea Iacob dilexit, Esau autem odio habuit, ideo moriturorum etiam paruulorum potest quisquam dicere, ut huic ad percipiendum baptismum non consulat, illi autem consulat. deum futurnulla erunt? \'Sed deus,\' inquiunt, \'in eis, quos hinc aufert. praeuidet, quem ad modum uicturus fuisset quisque, si uiueret; ideo, quem nequiter nouit fuisse uicturum. sine baptismo facit et mori sic in eo puniens opera mala, non quae fecit, sed quae facturus fuit.\' si ergo diuinitus, etiam quae commissa non sunt. mala opera puniuntur, primo adtendant, quam falso polliceantur in damnationem paruulos non ituros, qui sine baptismate moriuntur. qui si propterea non baptizantur. quia male uicturi erant, si uiuerent, propter ipsam quippe malam uitam procul dubio damnabuntur. si etiam mala. quae fuerant fu
Abbreviated transcription (Latin):
ut inuasis que ꝑfecta sunt imꝑdictionẽ. que damp¬
nate debita ẽ masse. agnoscant uasa exeadem mas¬
sa in bonorem facta. quid eis miscdia duuna largi¬
ta sit: dicit enim inquit scpt᷑a adpharaonem. Qͥa
ad hoc te excitaui. ut ostend̾em inte potentiã meam:
et ut glificetur nom̃ meum inuniu̾sa t̾ra. Bemq ad
utrumq concludit. Ergo cuiꝰ uult miscretur. et
quẽ uult obdurat: hoc facit apud quẽ ñ ẽ inqui¬
tas coiscretur itaq gͣtuito dono: obdurat autem
iustissimom̃ito. S dicat adhuc uel suꝑbi infidelis
elatio: uel puniti dampnabilis excusatio. Qd ad¬
huc queritur: Nam uoluirrati cius quis resistit:
Dicat et audiat quod conuenit homini. O homo
tu quis es qui respondeas dõ: Et ect̃a quib iã qnͣtũ
potui satis ac sepe disserui: audiat hec et ñ contem
serit. itiam ut ñ contempn̾et eẽ se credat adiutum:
s obduratum debite: adiuitum gratis. Neq si duoꝵ

Expanded text:
ut in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem. quae damut in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem. quae damnatae debita est massae, agnoscant uasa ex eadem massa in honorem facta, quid eis misericordia diuina largita sit: Dicit enim, inquit, scriptura Pharaoni, quia ad hoc te excitaui, ut ostendam in te potentiam meam et ut glorificetur nomen meum in uniuersa terra. denique ad utrumque concludit: Ergo. cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. hoc facit, apud quem non erit iniquitas. miseretur itaque gratuito dono, obdurat autem iustissimo merito. Sed dicat adhuc superbi infidelis elatio uel puniti damnabilis excusatio: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? dicat et audiat, quod conuenit homini:s o homo, tu quis es, qui respondeas deo? et cetera, de quibus iam, quantum potui, satis ac saepe disserui. audiat haec et non conteserit, etiam ut non contemneret, se credat adiutum. sed obduratum debite, adiutum gratis. Neque enim, s
Abbreviated transcription (Latin):
ugat iacob ex illa massa origmali imquitatis.ubi
frẽm suum cum qͦ habuit cõmunẽ causam. uidet ꝑ
iustitiam meruisse dampnan: ñ insi ꝑ grãm se po¬
tuuisse discerm. ñdum enĩ nascentib nec agentib
bonum aut malum ut scđm electionem ꝓpositũ
deimaneret ñ exoꝑib s ex uocante dictumẽ er ma¬
ior scruiet minori. Clectionem autem gr̃e nullis
fieri oꝑum precebentibus meritis: alio loco aꝑ¬
tissime idem apłs. Sic gͦ in quit et in hoc temꝑe¬
reliqtue secundum electionẽ gratie. salue factest̃.
si autem gratia: iam non exoꝑib. alioquin. iam¬
testimonium consequent̾ assumens. sicut scriptum
ẽ in quuit: iacob dilexi esau autẽ odio habui. Et con¬
tinuo. Qitid gͥ dicimus inquit: Numquit imiqͥtas¬
ẽ apud dm: absit s qr̃ absit: anꝓpt̾ oꝑa que fut᷑a¬
et miscdiam p̃stabo cui miscricors fuero. Igitur
ñ uoientis. neq currentis: s miserentis der:. atq

Expanded text:
legat Iacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi legat Iacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi frjustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. Nondum enim nascentibus, nec agentibus bonum aut malum, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri operum praecedentibus meritis alio loco apertissime idem apostolus reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt; si autem gratia, iam non ex operibus; alioquin testimonium consequenter adsumens: Sicut scriptum est, inquit, \'Iacob dilexi. Esau autem odio habui,\' et continuo: Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas apud deum? absit! sed quare \'absit\'? an propteet misericordiam praestabo cui misericors fuero. Igitur non uolentis neque currentis sed miserentis est dei. atque
Abbreviated transcription (Latin):
sare filius. Non solum autem inquit: s et rebecea
eximo concubitu habens y saac patris nr̃i. Quid
ptinuit ut adderet. exuno concubitu habens ysa¬
ac patris nri: ut ñsolum de suis. neq deparentis
meritis aliorum. s ne de ipsius quidem untus
parris mutata forte inmeliꝰ uoluntate głaretur
iacob: dicens ideo se acreatore dilectum. quia pat̾
eĩ quando eum seminauit. meliorib laudabilior
morib fuit. cxuno inquit concubitu. Unũ tunc
ad eos seminandos m̃itum patris. utiũ ad conci¬
piendos m̃itum Patris: quia et si mat̾ eos donec
pareret iuscerib portauit inclusos. et forte uolun¬
tates affectionesq uarlauit. ñ uni s ambob utiq
uariauit: quos parit̾ uentre portauit. Intentio gͥ
intuenda ẽ apłi: quomodo ꝓpt̾ grãm cõmendan¬
dam. nolit cum de quo dictum ẽ iacob dilexi nisi
in domino głari cum exeodem patre. eadem ma¬
tre. uno concubitu. antequam aliqͥd egissent bo¬
niant mali alt̾um d̃s diligit. odit alt̾um. Intel¬

Expanded text:
ae filius.\' non solum autem. inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio igitur intuenda est apostoli. quo modo propter gratiam commendandam nolit eum, de quo dictum est: Iacob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, alterum diligit deus, odit alterum, intel
Abbreviated transcription (Latin):
etatis aliqͣ merita suspicari. seu mala seu bona: qͥd
de istis infantib dicent. quoꝵ nec iste sibi ullis ꝓpͥis
dinec bonis ille diligentiam baptitandi: Nimie
uanitatis et ceutatis sunt: sictiã his consideratis
ñ dum dignantur exclamare nob̾cum. O altitudo
diuitiaꝵ sapientie et scientie d̃i: qmͣ inscrutabilia
sunt iuditia eiꝰ. et innestigabiles uie eiꝰ. Non itaq
miscłie gratuite di ꝑtinacissima ad u̾sentur insama.
sinant filium hominis in qualibet et ate querere et
saluũ facẽ qd̾ ꝑierat. nec de inscrutabilib iudiciis eiꝰ
andeant iudicare: cur inuna eademq causa suꝑ aliũ
ueniat misccłia eiꝰ. suꝑ alium maneat iraeius. Qui
enĩ sunt isti qui respondeant deo: Qnͣdo quidẽ ille
rebace habenti geminos eximo concubitu ysaac
patris nr̃i cumilli ñ dum nati nicħ egissent bom ul
maliut scdm electionem. propositum eius ma¬
neret ⁊ electionem scilicet gratiȩ quia

Expanded text:
aetatis aliqua merita suspicari seu bona seu mala, quid aetatis aliqua merita suspicari seu bona seu mala, quid de istis infantibus dicent, quorum nec iste sibi ullis propricantis, nec bonis ille diligentiam baptizantis? Nimiae vanitatis et caecitatis sunt, si etiam his consideratis nondum dignantur exclamare nobiscum: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! non itaque misericordiae gratuitae dei pertinacissima aduersentur insania. sinant filium hominis in qualibet aetate quaerere et saluum facere, quod perierat, nec de inscrut-abilibus iudiciis eius audeant iudicare, cur in una eademque causa super alium ueniat misericordia eius, super alium maneat ira eius. Qui enim sunt isti. qui respondeant deo. quando quidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati nihil egissent boni uel mali, ut secundum electionem propositum eius maneret. electionem scilicet gratia
Abbreviated transcription (Latin):
eccłe ꝑuenerunt. Et tam̃ ꝓuidentia dei cri nt̃i ca¬
pilli numerati sunt. sine cuiꝰ uoluntate ñ cadit
passer int̾ram que nec fato p̃mitur. nec fortuitis ca¬
sib impeditut nec ulla inquitate corrompit᷑. ut
renascantur ad hereditatem celestem. non consulit
omntib pariulis fidelium suoꝵ: et ñ nullis consulit.
etiam paruutis impioꝵ. Iste infans de fidelib con¬
iugatis ortus. letitia parentum susceptus. matris
uł nutricis sop̃nolentia suffocatus: fit extorris et¬
expers suorum fidei. Ille infans de sacrilego stupro
nascitur crudeli timore matris exponitur. alienoꝵ
misccłia pietate colligitur. eorũ xp̃iana sollicitudi¬
ne baptiratur: fit et̃niconsors ⁊ particeps regni. Ista
cogitent ista consid̾ere: hinc audeant dicere dm̃ uł
acceptorem insua gratia ꝑsonaꝵ. uł remuñatorẽ
p̃cedentium m̃itoꝵ. Nam et si conabuntur maioreͤ

Expanded text:
ecclesiae peruenerunt. et tamen prouidentia dei, cui nostri caecclesiae peruenerunt. et tamen prouidentia dei, cui nostri capilli numerati sunt, sine cuius uoluntate non cadit passer in terram. quae nec fato premitur nec fortuitis casibus impeditur nec ulla iniquitate corrumpitur, ut renascantur ad hereditatem caelestem, non consulit omnibus paruulis filiorum suorum et nonnullis consulit etiam paruulis impiorum. iste infans de fidelibus coniugatis ortus. laetitia parentum susceptus. matris uel nutricis soexpers fidei suorum: ille infans de sacrilego stupro nascitur, crudeli timore matris exponitur, alienorum misericordi pietate colligitur, eorum christiana sollicitudine baptizatur, fit aeterni consors et particeps regni. Ista cogitent, ista considerent, hic audeant dicere Deum vel acceptorem in sua gratia personarum, vel remuneratorem praecedentium meritorum. 33. Nam etsi conabuntur majoris
Abbreviated transcription (Latin):
Non opinor eos intanta dementia ꝑdituros: qnͣ¬
tulumc̃q nom̃ xp̃ianum tenere cupientes. Cur gͦ
in regnum celorũ ñ accepto regenerationis lauachro
paruulus nullus intrabite Numqͥd namipse sibi pa¬
rentes infideles uł negligentes dequib nasceretim
elegit: quid dicam de in opinatis & repentinis innu-¬
merabilib mortib quib sept ctiam religiosorum
xp̃ianor p̃ueniuntur et baptismo p̃ripiuntur. in¬
fantes. cum econtrario sacrilegorũ et inmicor xpĩ
sacramento regen̾ationis emigrent: Quid hinc dic-¬
turi sunt. qui ut gratia dari possit ñnulla p̃cedere
m̃ita humana contendunt: ne sit ꝑsonaꝵ acceptor ds̃.
Que tandem hinc nĩtta p̃cesserunt: Si eorundem
cogitaius panuuloꝵ nulla sunt ꝓpͥa: utrisq est
illa massa cominunis. Si parentum atcenderis.
bonasunt illa quorum filu repentins mortib si¬
ne xp̃i siue baptisinate ꝑierunt: mala uero quoꝵ

Expanded text:
non opinor eos in tantam dementiam prorupturos quanon opinor eos in tantam dementiam prorupturos quantulumcumque nomen Christianum tenere cupientes. Cur ergo in regnum caelorum non accepto regenerationis lauacro paruulus nullus intrabit? numquidnam ipse sibi parentes infideles uel neglegentes, de quibus nasceretur, elegit? quid dicam de inopinatis et repentinis innumerabilibus mortibus. quibus saepe etiam religiosorum Christianorum praeueniuntur et baptismo praeripiuntur infantes, cum e contrario sacrilegorum et inimicorum Chsacramento regenerationis emigrent? quid hic dicturi sunt, qui, ut gratia dari possit, nonnulla praecedere merita humana contendunt, ne sit personarum acceptor deus? quae tandem hic merita praecesserunt? si eorundem cogitaueris paruulorum, nulla sunt propria, utrisque est illa massa communis: si parentum adtenderis, bona sunt illa, quorum filii repentinis mortibus sine Christi baptismate perierunt, mala uero illa,
Abbreviated transcription (Latin):
ris dei. imꝑtito salubrit̾ orationis affectu et effectu:
donec sanet omnes ianguores nrõs et recdimat de
corruptione uitam nr̃am: et coronet nos inmisera¬
cione & misccłia. uerum isti qui ꝑsonaꝵ acceptorem
fieri existimant dm̃. si inuna cademq causa suꝑ ali¬
os ueniat inscłia eius. suꝑ alios maneat iraeus:
nempe totas uirts argum̃tationis humane. inpar¬
uulis ꝑdunt. Nam ut int̾im taceam qd̾ ñ est preter
paruuilos quẽ lib̾et amatris ut̾o reccitissimos. ea
hoiẽs adiustificationem uitee ut gͦ hoc int̾im ad mit¬
cordissima fidei conspiratione ꝑfracti. sine ulla extu-¬
satione concedunt qd̾ nullus paruulus nisi renatus
ex aqͣ et sp̃u intrat inregnum celoꝵ qmͣ queso alatu¬
ri sunt causam qđ alius sic gub̾natut ut baptizatus
hinc exeat. alius infidelium manib traditus uł etiã
fidelium. prius quam abeis baptizandus offeratur
exspirat: an hoc fato uel fortune donaturi sunt:

Expanded text:
ris dei impertito salubriter orationis affectu et effectu. ris dei impertito salubriter orationis affectu et effectu. donec sanet omnes languores nostros et redimat de corruptione uitam nostram et coronet nos in miseratione et misericordia. Verum isti, qui personarum acceptorem fieri existimant deum, si in una eademque causa super alios ueniat misericordia eius, super alios maneat ira eius, nempe totas uires argumentationis humanae in paruulis perdunt. nam ut interim taceam, quod non est praeter paruulos quamlibet a materno utero recentissimos ea homines ad iustificationem uitae, ut hoc ergo interim omitcordissima fidei conspiratione perfracti sine ulla recusatione concedunt, quod nullus paruulus nisi renatus ex aqua et spiritu intrat in regnum caelorum, quam quaeso adlaturi sunt causam, quod alius sic gubernatur, ut baptizatus hinc exeat, alius infidelium manibus traditus uel etiam fidelium. priusquam ab eis baptizandus offeratur. expirat? an hoc fato uel fortunae daturi sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
potentiã suam q̃ bene utitur etiam malis. et ut no¬
suc grẽ largitate donatum: taiñ ineisdem ireuasis
ꝓpt̃ m̃itum masse debitum incontumeliã factis¬
idẽ hominib ꝓpt̃ naturã quidẽ bene creatis. seo
ppt̾ uicia suplicio destinatis. iniquitatem qmͣ rec¬
tissime u̾itas imꝓbat. dampnare nouit ipse non
facere. Sicut enim uoluntatieĩ tributtur humana
natura nullo dubitante laudanda: sic homis uo.¬
luntati culpa tribuitur millo recusarte d apnanda
Que uolimtas homins aut hereditanium iuciu enẜ¬
misit inposteros. qd uiseh abuit cum peccaret: aut ad¬
quisiuit etiam uet̾a uicia cum inse ipso quisq ꝑ di¬
te liber eẽt. S neq ab illo quod origialit̾ trahitur.
neq abhis que unusquisq inuita ꝓpͥa uel intelli¬
gendo uł nolendo intelligere mala congregat. uel
etiam instructus ex lege additam̃to p̃uaricationis
ex aggerat. qiisquam lib̾atur et uistificatur nisi

Expanded text:
potentiam suam, qua bene etiam potentiam suam, qua bene etiam suae gratiae largitate donatum: tamen in eisdem irae vasis propter meritum massae in contumeliam debiin hominibus propter naturae quidem bona creatis sed propter uitia supplicio destinatis iniquitatem, quam rectissime ueritas inprobat, damnare nouit ipse, non facere. sicut enim uoluntati eius tribuitur humana natura nullo dubitante laudanda, sic hominis uoluntati culpa tribuitur nullo recusante damnanda. quae uoluntas hominis aut hereditarium uitium transmisit in posteros, quos in se habuit, cum peccaret, aut adquisiuit etiam cetera uitia. cum in se ipso unusquisque perdite uiueret. sed neque ab illo. quod originaliter trahitur, neque ab his, quae unusquisque in uita propria uel non intellegendo uel nolendo intellegere mala congregat uel etiam instructus ex lege additamento praeuaricationis exaggerat, quisquam liberatur et iustificatur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
gi di scłm int̾iorem hominẽ. et cum hac ñ solum
scientia uerum ctiam et delectatione legis postea
dicit. Miser ego homo quis me lib̾abit decorpore
mo itaq lib̾at auulnerib illius truc ilatoris. i¬
si umius grã saluatoris: nemo lib̾at uenundatos
subpeccato auinculis captiuantis. nisi grã redim̃¬
tis. ac ꝑhocuniu̾si quise innequitus et iniqͥtatib
excusatos uolunt ideo itissime puniũt᷑ qm̃qͥlibant᷑
non inde iam grã s iustitia lib̾aret. sum uͦñ lib̾at
nisi grã. nichil iustum inuenit in eo qd̾ lib̾at: ñ
uotuntatem. ñ oꝑationem. non saltem ipsã extu¬
sationẽ. Nam si hec iusta ẽ: quisquis ea utitur me¬
quosdam etiam eoꝵ qui dicunt. Quid ad huc que¬
ritur: Nam uoluntatieĩ qrud resiftit: Que siius¬
ta ẽ excusatio. non iam gratuita gratia s ꝓpt̾ huĩ
berat᷑us: si non scd̃m debitum iustitie tͥburtur.
namuoluntatieiꝰ quis resistit: isi qd̾ legitur in

Expanded text:
gi Dei secundum interiorem hominem: et cum hac non solum gi Dei secundum interiorem hominem: et cum hac non solum scientia, verum etiam et delectatione legis, postea dicit, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mo itaque liberat a uulneribus illius trucidatoris nisi unius gratia saluatoris: nemo liberat uenundatos sub peccato a uinculis captiuitatis nisi gratia redimentis. Ac per hoc uniuersi, qui se in uequitiis et iniquitatibus excusatos uolunt ideo iustissime puniuntur, quoniam, qunon inde iam gratia sed iustitia liberaret. cum uero non liberat nisi gratia, nihil iustum inuenit in eo. quem liberat. non uoluntatem, non operationem, non saltem ipsam excusationem; nam si haec iusta est, quisquis ea utitur. mequosdam etiam eorum, qui dicunt: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? quae si iusta est excusatio. non iam gratuita gratia sed propter huius beratur, si non secundum debitum iustitiae retribuitur. nam voluntati ejus quis resistit? nisi quod legitur in
Abbreviated transcription (Latin):
origiis uel additamento etiam ꝓp̾c uolunitatis.
sirie qui nouit siue qui ignorat. suie qui iudicat.
sitie qͥ ñ iudicat: quia et ipsa ignorantia meis qui
intelligere noluerunt sine dubitatione peccatumẽ.
ineis autẽ qui ñ potuert̃ pena peccati. Ergo inutͥsq
ñ est iusta extusatio: s iusta dampnatio. Ideo aut̃
chuina eloquia eos in excusabiles dicunt. qui ñ ig¬
norantes s scientes peccant: ut sodm uditium
suꝑbie suc quo multum confidunt deutrib ꝓpͥe
uoluntatis. se inexcusabiles uideant. qui deigno¬
rantia iam ñ habent excusationem suã: et ñ dũ÷
iustitia cui p̃sitmebant sufficere uolintatẽ: at uͦ
ille cui dñs et sciendi & obediendi largitus ẽ gra¬
ciã. ꝑ legem inquit cognitio peccati: et peccatum
ñ cognotii nisi ꝑlegem: nam concupiscentiam
nesciebam nsi lex diceret. non concupisces: nec
uult intelligi hominem p̃ceptͥcis legis ignarũ.
s ubatticis in digum grẽubi dicit. condelector le-¬

Expanded text:
originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intellegere noluerunt. sine dubitatione peccatum est, in eis autem, qui non potuerunt, poenanon est justa excusatio, sed justa damnatio. 28. Ideo autem divina eloquia eos inexcusabiles dicunt, qui non ignorantes, sed scientes peccant, ut secundum judicium superbiae suae, quo multum confidunt de viribus propriae voluntatis, se inexcusabiles videant; quia de ignorantia jam non habent excusationem suam, et nondum est justitia, cui praesumebant sufficere voluntatem. At vero ille cui Dominus et sciendi et obediendi largitus est gratiam, Per Legem, inquit, cognitio peccati ; et, Peccatum non cognovi, nisi per Legem: nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Nec vult intelligi hominem praeceptricis legis ignarum, sed liberatricis indigum gratiae, ubi dicit, Condelector le
Abbreviated transcription (Latin):
aucdiant cundem dnm dicentm. qui ñ crediderit
condemnabitur: quia sicũt cos renasc ꝑministĩ¬
um baptirantium. ita etiam cred̾e ꝑ corda et ora
confitentium conficentur: Audeant. gͦ dicere quod
auisto deo innotens condempnabitur: si nullo uĩ¬
culo peccati orignialis innectitur. Si ser mo iste ꝓlixꝰ
ẽ & onerosus occupationib tius daueniam: quia
ut hec ad te scriberem et occupatus litc̾is tuis in¬
dicib. erga nos beniuolentie tue tecum ista collo¬
querer. etiam ego iim feci int̾rumpendis occupa¬
cionib meis. Si qua illos alia excogitare a dũsus
fidem catholicam scieritis. et quecumq adu̾sus cos
ne dm̃ci gregis infirma deuastent uos quoq fide¬
li et plane pastorali dilectione dixeritis. nota facite
nob̾ h ereticorum qtuppem quietudinẽ et scͥtu¬
ras uigilantius ꝑscrutemur unde ne otuli xpĩ
noceant eis possit occurri: et tamquã de sõpno
ignaiuie nrẽ exctetur in dustria. It aꝑmultiplicẽ

Expanded text:
ant eundem dominum dicentem: Qui non crediderit. condemnabitur, quia sicut eos renasci per ministerium baptizantium ita etiam credere per corda et ora respondentium confitentur. audeant ergo dicere, quod a iusto deo innocens condemnabitur, si nullo uinculo peccati originalis innectitur. Si sermo iste prolixus est et onerosus occupationibus tuis. da ueniam, quia, ut haec ad te scriberem et prouocatus litteris tuis indicibus erga nos beniuolentiae tuae tecum ista conloquerer, etiam ego uim feci interrumpendis occupationibus meis. si qua illos alia excogitare aduersus fidem catholicam scieritis et quaecumque aduersus eos. ne dominici gregis infirma deuastent, uos quoque fideli et plane pastorali dilectione disseritis, nota facite nobis. haereticorum quippe inquietudine. ut scripturas uigilantius perscrutemur, unde, ne ouili Christi noceant, eis possit occurri, tamquam de somno ignauiae nostra excitatur industria. ita per multiplicem
Abbreviated transcription (Latin):
debebatur satis sit interim xp̃iano exfide ad huc ui¬
uenti. et nondum cernenti qd̃ ꝑfectum ẽ s exparte sci¬
enti.nosse uł credere qd̾ neminẽ d̃s̃ liberet nisi gra¬
ibm xp̃m. Cur autem ulum potius qm̃ illum lib̾et
aut non liberet. scrutetur qui potest iiditiorũ
eiꝰ tam magnum ꝓfundum: uerumptam̃ caue¬
at p̾cipitium. Numquid enĩ iniquitas ẽ apud
dm̃: ab sit. S inscrutabilia sunt niditia eiꝰ. Et inma¬

Expanded text:
debebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uidebebatur? satis sit interim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi graistum. cur autem illum potius quam illum liberet aut non liberet, scrutetur, qui potest, iudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt iudicia eius et in
Abbreviated transcription (Latin):
pectatum in quo omnes peccaũunt. m̃ito ds̃ iusteq
massa factis supplicium debitum redd̃e noluit. ñ se
inflent s ipsum głificent qͥ eis miscłiam ñ debitam
p̃stitit. et si qtuo alit̃ sapiunt et hoc quoq illis ipse
reuelauit: postremo qnĩ se isti excusabunt. modo nẽ¬
pe illo quẽ biruit᷑ tam quam exeoꝵ uoce sibi obiecit
apłs ut dicant. quid adhuc queritur: nam uolunta¬
ti eiꝰ quid resistit. hoc ẽ enĩ dicere. qͥd de nob̾ fit quert¬
la qd̃ dm̃ offendimus male uiuendo: cum illiꝰ uolũ¬
tati nemo possit resistere qui nos obdurauit. mise
one nĩ nob̃ s apło contradicereꝰ cur nos pigeat eis qd̃
dixte apłs hoc idem atq idemtidẽ dicere. ohomo tu
quis es qui respondeas dõ: Numquid dicit figm̃tũ
ei quise finxit:: quare sic me fecisti: annon habet po¬
testatem figulus luti. ex eadem massa utiq m̃ito rette¬
cum id supplicium recipient uasa ire. qd̃ parit̃ om̃ĩb

Expanded text:
peccatum, in quo omnes peccauerunt. merito deus iusteque peccatum, in quo omnes peccauerunt. merito deus iusteque massa factis supplicium debitum reddere noluit. non se inflent, sed ipsum glorificent. qui eis misericordiam non debitam praestitit et, si quid aliter sapiunt, hoc quoque illis ipse reuelabit. Postremo quonam se isti excusabunt modo? nempe illo, quem breuiter tamquam ex eorum uoce sibi obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit miserione non nobis sed apostolo contra dicere, cur nos pigeat eis, quod dixit apostolus, hoc idem atque identidem dicerquis es qui respondeas Deo? Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Utquid me sic fecisti? An non habet potestatem figulus luti ex eadem massa. utique merito rectecum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa iustitia. libi enim tamquam debita redderet᷑.
si exte t̾ eẽt iustitia cui debetur. Nunc gͦ deplenitu¬
dine eiꝰ accepinius ñ solum grãm qua nune iuste
nichil salubrĩ fides credit quia nichil uerius in¬
tellectus inuenit: et debemus audire ꝓpħam di¬
centem. Nisi credideritis: ñ intelligetis. S excusa¬
bunt se inquit homines. qui nolunt recte et fide¬
lit̾ uiu̾e: dicentes. Quid nos fecimꝰ qui male iuiximꝰ¬
qñ uixunus. qñ quidẽ gr̃ãm unde bene uiu̾emꝰ
ñ accepimus. Non possunt ueracit᷑ dicere mehil
mali se fecisse: qui maleuiuunt. Siem̃ nehil male
fatiunt: bene uiuunt. Si autẽ male uiuunt. de
suo male uiuunt: s qd̃ originalit̾ traxert̃. uł qd̾ ĩ¬
suꝑ ad diderunt. S si uasa sunt ire que ꝑfecca sunt
ad ꝑ dicionem: que illis debita redduntur: Sibi hoc
imputent: quia ex ea. Massa facta sunt quã ꝓpt̃ tmiꝰ

Expanded text:
ipsa iustitia. tibi enim tamquam debita redderetur, ipsa iustitia. tibi enim tamquam debita redderetur, si ex te tibi esset iustitia, cui debetur. nunc uero de plenitudine eius accepimus non solum gratiam. qua nunc iuste nihil salubrius fides credit. quia nihil uerius intellectus inuenit, et. debemus audire prophetam dicentem: Nisi credideritis, non intellegetis. \'Sed excusabunt se\'. inquit. \'homines, qui nolunt recte fideliter uiuere, dicentes: Quid nos fecimus, qui male uiuimus. quando quidem gratiam, unde bene uiueremus, non accepimus?\' non possunt ueraciter dicere nihil se mali facere, quia male uiuunt: si enim nihil mali faciunt. bene uiuunt: si autem male uiuunt. de suo male uiuunt. uel quod originaliter traxerunt uel quod insuper addiderunt. sed si uasa sunt irae, quae perfecta sunt ad perditionem. quae illis debita redditur, sibi hoc inputent, quia ex ea massa facta sunt, quam propter unius
Abbreviated transcription (Latin):
datum angłm sathane aquo calaphuraretur. ne
u̾ticem p̃sumptionis erigeret: ad u̾sus gͦ hanc ela¬
cionis pestem uigilantissime militans. stipendiũ
inquio peccati mors. Rate stipendium qͥa debetur.
quia digne retͥbuitur. quia merito reoditur: de¬
inde ne tustitia de humano se extolleret bono m̃ito¬
sicut humanũ meritum. malum ñ dubitat᷑ esse
peceatũ: non a contrario retulit dicens. stipendiũ
iustitie uita et̾na: s gratia inquit dĩ uita et̾na. Et
hec ne p̃t̃ mediatorem aliqua aliauia quereretor.
adiecit inxpõ iħu domino nro. Tamqmͣ diceret.
audito qd stipendium peccati sit mors quaid te
disponis extollere: ohumana ñ iustitie. s noĩe
rustitie plena suꝑbiae Quid te disponis extol¬
lere: et contrariam morti uitam. quasi debitũ
stipendium flagitare: Cindebetur uita et̾na¬
eam: ꝓfecto accepisti. Quid enĩ habes quod ñ ac¬
cepisti: Quappt̾ o homo si accepturꝰ es uttam eter¬

Expanded text:
datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono msicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario retulit, dicens: Stipendium justitiae vita aeterna, sed gratia, inquit, Dei vita aeterna. Et haec ne praeter mediatorem aliqua via alia quaereretur, adjecit, in Christo Jesu Domino nostro. Tanquam diceret: Audito quod stipendium peccati sit mors, quid te disponis extollere, o humana non justitia, sed nomine justitiae plane superbia? Quid te disponis extollere, et contrariam morti vitam aeternam tanquam debitum stipendium flagitare? Ceam, profecto accepisti; quid enim boni habes, quod non accepisti? quapropter, o homo, si accepturus es uitam aeter
Abbreviated transcription (Latin):
cupari. habemus inquit apud eundẽ grẽ magnific̃
defensorẽ apłm paulum. Stipendium inquit pecca¬
uide obsecro te in qnͣta b̾uitate quam uigilanter
ũba posucrit. Quib diligent̃ consid̾atis: questionis
huiꝰ aliꝗnͣtulum dilucescet obscuritas. sũ em̃dixiss
stipeudium peccati mors. qͥs ñ eum ꝯ gruentissime
⁊ consequent ad dere uidic aret si diceret. stipendium
autẽ uistitic uita ct̾na ẽ: Et uerũ ẽ quia sic̃ meri¬
to peccati tamqmͣ stipendium redditur mors. ita
m̃ito iustitie tam quam stipendium uita eterna.
ex fide uiuit. unde etiam et merces appellatur plti¬
rimis scãꝵ scͥpͥturaꝵ locis: nusqmͣ porro dicta est
merces iustitie uł fides quia iustitie uł fidei reddi¬
tur mertes. Qd̃ autem merces oꝑanti: hoc militan¬
tistipendium. S beatus apłs adu̾sus elationẽ q usq
adeo magistẽptat irreꝑe: ut et sibi ꝓpt̾ ipsam dicat

Expanded text:
cupari. habemus apud eundem gratiae magnificum cupari. habemus apud eundem gratiae magnificum defensorem apostolum Paulum: Stipendium. inquit, pecca nostro. Vide, obsecro te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. quoniam iustus ex fide uiuit. unde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat
Abbreviated transcription (Latin):
atqid̾sp̃c. dindens ꝓpͥa unicinq ꝓut uult: quia
spc̃ ubi uult spirat s qd̃ fatendum ẽ alit̾ ad iuiuat
non dum habitans alit̾ in habitans. Nam ñ dũ
habitans aduuiat infideles: in habtrans aduuiat.
fideles. Qd̃ c̃ gͦ meritum hominis aute gram. quo
merito ꝑcipiat grãm cum omne bone meritum
nr̃m ñinnos fatiat nisi gr̃a: et cũ d̃s coronat me¬
rita nrã. nichilaliud coronat qmͣ mun̾a sua: Sicut
enĩ abutio fidei misccłiam ꝯsecuti sumꝰ. ñ quia
fideles eramꝰ s ut eẽmus: sic infine qd ẽ uita ct̾na
coronabit nos sicut scpͥtum ẽ inmiseratione et mise¬
ricordia. Nonutiq frustra deo cantatur. ⁊ misccsia
meritis p̃cedentib redditur. tam̃ quia eadem m̃ita
qitib redlitur ñ a nob̾parata sunt ꝑ nr̃am suffiti¬
entiã. s in nob̾ facta ꝑ grãm: etiam ipsa gratia nunc¬
oꝑatur. non ob aliud nisi quiꝰgratis datur. nec ido
quam̃itis datur. s quia datasunt ⁊ ipsa merita qͥb

Expanded text:
idens propria unicuique, prout uult, quia spiritus, ubiuult, spirat. sed, quod fatendum est. aliter adiuuat nondum inhabitans aliter inhabitans; nam nondum inhabitans adiuuat. ut sint fideles, inhabitans adiuuat iam fideles. Quod est ergo meritum hominis ante gratiam, quo merito percipiat gratiam, cum omne bonum meritum nostrum non in nobis faciat nisi gratia et, cum deus coronat merita nostra, nihil aliud coronet quam munera sua? sicut enim ab initio fidei misericordiam consecuti sumus. non quia fideles eramus, sed ut essemus, sic in fine, quod erit uita aeterna, coronabit nos. sicut scriptum est, in miseratione et misericordia. non itaque frustra deo cantatur et: Misericomeritis praecedentibus redditur, tamen, quia eadem merita. quibus redditur, non a nobis facta sunt per nostram sufficientiam, sed in nobis facta per gratiam, etiam ipsa gratia nuncupatur non ob aliud, nisi quia gratis datur, nec ideo. quia non meritis datur. sed quia data sunt et ipsa merita, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊cet̾a. De hoc quippe spũ: aꝑtius alibi dicit. Non
em̃ accepistis sp̃m serantutis it̾um intimore: sed
accepistis spm̃ ad optionis filioꝵ in quo elamamus
abbapat̾. Eccc hic non dixit qd ipse spc̃ clamet oran¬
do: s in quoclamami inquit abba pat̾ alio tam̃ lo¬
co ait. Qm̃ filu estis. misit ds̃ spm̃ filii siu ĩ corda no¬
stra clamantẽ abbapat̾. Non hic att in quo clama¬
mus s ipsum spm raꝗ clamantem dicere mauite
quo efficitur ut clamem᷑. sicut st̃ illa. Ipse spẽ in t̾¬
pellat gemitib inenarrabilib: ⁊ spc̃ patris ur̃i qui
recto confilio ac fortitudine p̾ualet. nemo scient̃ piꝰ:
us pie sciens. nemo tunore casto dm̃ tuet. nisi ac¬
cepit spͥm sapientie et intellectus consilii et forcitu¬
dnns stientie it pietatis crtimors dei nec ht̃ quis

Expanded text:
et cetera. de hoc quippe spiritu apertius alibi dicit: Non et cetera. de hoc quippe spiritu apertius alibi dicit: Non enim accepistis spiritum seruitutis iterum in timore. sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: \'Abba pater\'. ecce hic non dixit, quod ipse spiritus clamet orando, sed \'in quo clamamus\', inquit, \'abba pater\'. alio tamen loco ait: Quoniam filii estis, misit deus spiritum filii sui in corda uestra clamantem: \'Abba pater\'. non hic ait in quo clamamus. sed ipsum spiritum clamantem dicere maluit, quo efficitur, ut clamemus, sicut sunt illa: Ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus et: Spiritus patris uestrirecte consilio ac fortitudine praeualet, nemo scienter pius est uel pie sciens, nemo timore casto deum timet, nisi acceperit spiritum sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei, nec
Abbreviated transcription (Latin):
testate haberetur: ñ utiq posceretur uerumpta¬
men ne saltmorationis putarentur p̃cedere me¬
rita. quib non gratuita daretur grã. s iam nec
grã cẽt. quia debita redditur: eti ã ipsa oratio inter
grẽ munera repꝑitur. Quid enĩ oremꝰ ait doctor gẽ¬
cium sic̃ oportet nescim᷑: s ipse spc int̾pellat ꝓnobis¬
gemitib menarrabilib. Quio ẽ autẽ int̾pellat. nisi
int̃pellare nos facitr Indigentis enĩcertissimũ indi¬
cium ẽ. int̾pellare gemitib. Nulliꝰ autẽ rei eẽ indi¬
pellat quia int̾pellare nos efficit. nob̾q int̾pellã¬
di et gemendi inspirat affectum. sicut illud in e¬
tur: qd̃ ut faciamus facit. Nlamũ eẽ intelligendum
sp̃m nr̃m dequo dictum ẽ int̾pellat ꝓgemitib in¬
uatur: satis ip̃e demonstrat apłs. In de cnĩcepit.
spc̃ in quit adiuuat in firmitatẽ nr̃am. Deuide ita
subiuuixit. Qrid enĩ oremus fic̃ oportet: nescius.

Expanded text:
testate haberetur, non utique posceretur. uerum tatestate haberetur, non utique posceretur. uerum tamen ne saltem orationis putentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia — sed iam nec gratia esset, quia debita redderetur —, etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. quid enim oremus, ait doctor gentium, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. quid est autem interpellare nos facit? Indigentis enim certissimum indicium est interpellare gemitibus. Nullius autem rei esse indim est, interpellat, quia interpellare nos facit, nobisque interpellandi et gemendi inspirat affectum; sicut illud in Etur quod ut faciamus facit. 17. Nam non esse intelligendum spiritum nostrum, de quo dictum est, interpellat gemitibus inuatur, satis ipse demonstrat apostolus. inde enim coepit: Spiritus, inquit. adiuuat infi rmitatem nostram; deinde ista subiunxit: Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim habet quod non acepit. Di autẽ accepit
qͥd głatur quasi ñ acceꝑit: Sic̃ enim ñ haberet homo
sapientiam intellectum consilium. fortitudinẽ scienti¬
am. pietatem. timorem di. nisi scd̃m ꝓpheticum eloqui¬
um accepisset sp̃m sapientie et intellectus consilii et
fortitudinis stientie & pieratis. et timoris dei sic̃ non
habeiet. uirtutem caritatem. continentiã nisi accepto
sp̃u dequo dicit apłs. Non enim accepimus sprũ tum¬
oris s uirtutis. et caritatis et continentie: ita non ha¬
beret fidem nisi accepisset sp̃m fidei. dequo idem ip¬
se dicit. habentes autem cundem spm fidci scd̃m qd̾¬
ꝓpt̃ qd̾ et loquimur. Non autẽ merito accepisse. s¬
misccłia eius qui ciiꝰ uult miseretur manifestisfi¬
me ostendit. ubi deseipso ait. Miscisiam conserut
sum: ut fidelis eẽm. Si dixerimus meritum p̃ce¬
dere oratiomis ut donum gr̃e consequatur: impctn¬
do quidem oratio quicquid impetrat. euident᷑ do

Expanded text:
quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim non haberet homo sapientiam, intellectum, consilium, fortitudinem, scientiam, pietatem, timorem dei, nisi secundum propheticum eloquium accepisset spiritum sapientiae et intellectus. consilii et fortitudinis. scientiae et pietatis et timoris dei, sicut non haberet uirtutem, caritatem. continentiam, nisi accepto spiritu, de quo dicit apostolus: Non enim accepimus spiritum timoris sed uirtutis et caritatis et continentiae, ita non haberet fidem, nisi accepisset spiritum fidei, de quo idem ipse dicit: Habentes autem eundem spiritum propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum. ut fidelis essem. Si dixerimus meritum praecedere orationis, ut donum gratiae consequatur. impetrando quidem oratio. quicquid impetrat, euidenter os
Abbreviated transcription (Latin):
eum. hanc eos excusationẽ ñ hab̾e asserit: qua pos¬
sent dicert. Non audiuimꝰ: ido non credidimus: hu¬
mana quippe suꝑbia tamquam p̃sumens de uiri¬
bus lib̾i arbitrii excusatam se putat: qñ igno¬
rantie non uoluntatis uidetur eẽ quod peccat.
Scđ̾m hanc in extusationẽ in excusabiles dicit
scriptura diuma: quoscumq scient̃ peccare coniñ¬
cit. Dei tantum iustum uiditium: nec illis parcit
qui ñ audierunt. Quicũq enĩ sine lege peccaĩunt:
sine lege ꝑibunt. Et quãius se ipsi extusare uidean¬
tur. ñ ad mittit hanc excusationẽ qui scit se ficisse
hominẽ reccum eiq obedientie dedisse p̃ceptum:
nec nnsi eo maleusus eẽt lib̾o uoluntatis arbitrio. etiã
quod transiret inposteros manasse peccatum. Neq
enĩ dampnantur quiñpeccau̾unt qñquidẽ illud
eximo in omnes ꝑtransut. in quo ante ꝓpͥa insin¬
gulis quib ꝙ peccata omnes cominunit᷑ peccauert̃.

Expanded text:
eum, hanc eos excusationem non habere adserens, qua poseum, hanc eos excusationem non habere adserens, qua possent dicere: \'Non audiuimus. ideo non credidimus.\' humana quippe superbia tamquam praesumens de uiribus liberi arbitrii excusatam se putat, quando ignorantiae non uoluntatis uidetur esse, quod peccat. Secundum hanc excusationem inexcusabiles dicit scriptura diuina. quoscumque scientes peccare conuincit. dei tamen iustum iudicium nec illis parcit. qui non audierunt; quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt. et quamuis se ipsi excusare uideantur. non admittit hanc excusationem, qui scit se fecisse hominem rectum eique oboedientiae dedisse praeceptum nec nisi eius, quo male usus est. libero uoluntatis arbitrio, etiam quod transiret in posteros. manasse peccatum. neque enim damnantur, qui non peccauerunt, quando quidem illud ex uno in omnes pertransiit, in quo ante propria in singulis quibusque peccata omnes communiter peccauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sabiles. Sigͦ istosin excusabiles dicit. qui inuisibi¬
lia illius ꝑea que facta sunt intellecta conspicere po¬
tuerunt. nec obedierunt tam̃ u̾itati. s iniqui et ĩpii
inquit dm̃. ñut dm̃ glorificau̾unt. aut gratias egert̃::
quanto magis inextusabiles sunt qui exlege eius ĩ¬
stricti confidunt se ipsos duces ẽẽ cecorum. et alios do¬
centes se ipsos ñ docent quip̃dicant ñ furandum
et furantur ⁊ cet̃a que de ipsis apłis loquitur: Eis qͥp¬
pe dicit. ꝓpt̾ea mextusabilis es ohomo omnns qui¬
nõ iudicas. In quo enĩ alium iudicas: temet ipsum con¬
dempnas. Cadem enim agis que iudicas. Dicit etiã
ipse dñs in euangłio. Si ñ uenissem et. locutus fuissẽ
eis: peccatum ñ hab̾cnt. Nunc autẽ excusationẽ non
habent depeccato stio. Non utiq peccatũ nullum
haberent. qui plemerant aliis magnis multisqi pec¬
catis:. s hoc peccatum uult intelligi ñ eos habituros
fuisse si ñuenisset. qͦ cũ audissent cum. ñ credidert̃

Expanded text:
Si ergo istos inexcusabiles dicit, qui invisibilia ejus per ea quae facta sunt intellecta conspicere potuerunt, nec obedierunt tamen veritati, sed iniqui et impii inquit. deum non ut deum glorificauerunt aut gratias egerunt —. quanto magis inexcusabiles sunt, qui ex lege eius instructi confidunt se ipsos duces esse caecorum et alios docentes se ipsos non docent, qui praedicant non furandum et furantur et cetera. quae de ipsis apostolus loquitur! eis quippe dicit: Propterea inexcusabilis es o homo omnis, qui iudicas; in quo enim alium iudicas. temet ipsum condemnas; eadem enim agis. quae iudicas. Dicit etiam ipse dominus in euangelio: Si non uenissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habent de peccato suo. non utique peccatum nullum haberent, qui pleni erant aliis magnis multisque peccatis: sed hoc peccatum uult intellegi non eos habituros fuisse, si non uenisset. quo. cum audissent eum. non crediderunt in
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ intellexerunt.⁊ ñ obedicrunt: quia sicut scpͥtum
ẽ u̾bis ñ em̃dabitur seruus dolosus si enim et in¬
tellexerit: ñ obedict. Un de non obedietꝰ. nsi sua pes¬
suma uoluntate cui grauior dampnatio diuina eqͥ¬
tate debitur: Cuiplus datur: plus exigitur abeo.
Istos quippe scriptura mextusabiles dicit: quos ñ
latet u̾itas. et in eis ꝑ seuerat iniquitas. Reuelatur i
ira di decelo ait apłs suꝑ omnẽ impictatẽ et inuisti¬
tiam hominũ. coꝵ qui u̾itatẽ in iniustitia ditinent.

Expanded text:
ierunt, quia, sicut scriptum est. uerbis non emendabitur seruus durus; si enim et intellexerit, non oboediet. unde non oboediet nisi sua pessima uoluntate? cui grauior damnatio diuina aequitate debetur: cui enim plus datur, plus exigetur ab eo. istos quippe scriptura inexcusabiles dicit, quos non latet ueritas et in eis perseuerat iniquitas. reuelatur enim ira dei de caelo, ait apostolus, super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in i
Abbreviated transcription (Latin):
que data ẽ illi plantator ẽ ⁊ rigator. Nec tam̃ qͥ plantat
ẽ aliquid neq qͥ rigat s qui increm̃tum dat ds̃: qͥ umi¬
cuiq partitut m̃suram fidei unde & alibi dicitur.
Pax fr̃ibi et caritas cum fide. Qmͣ ne sibi tͥbuerent conti¬
mio subuuixit adõpatre et dñõ iħ u xpõ: quia nec om¬
nium fides qͥ audiunt ũbimr. s qͥb ds̃ partitur iñsurã
fidei. sic̃ nec omiã germinant que plantantur et rigan¬
tur: si quib ds̃ dat increm̃tum. Cur autẽ ille credat. il¬
le ñcredat. cũ ambo idẽ audiunt. et si miratulum ĩ coꝵ
conspectũ fiat ambo idẽ uideant altitudo duutiarum
sapitntie it scientic. cius cuiꝰ inscrutabilia st̃ inditia
apud quẽ ñ ẽ inquitas. dum cuĩ uult miseretur. et
quẽ uult obdurat. Neq enim ꝓptẽa sunt ista in ui¬
sta: quia occulta. Bemde post remissionẽ peccatorũ.
nisi mundatam domũ habitet spc̃ scs: ñne cum aliis
septem redit sp̃c inmundꝰ et erunt nouissima hoĩs

Expanded text:
r. nec tamen, qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat deus, qui unicuique partitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum fide, quam ne sibi tribuerent, continuo subiunxit: A deo patre et domino Iesu Christo, quia nec omnium est fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniquitas. dum, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat; neque enim propterea sunt ista iniusta. quia occulta. Deinde post remissionem peccatorum, nisi mundatam domum habitet spiritus sanctus, nonne cum aliis septem redit inmundus spiritus et erunt nouissima homini