comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et cogitat. Lingua male loquitur.
qͥ pro eo qͦd male agit. flagellatur et
murmurat. Factis male loquitur: qͥ
male uiuendo exemplis suis alios ad
male agendũ informat. Semel bene
loqͥtur: qͥ se penitendo redarguit. Bis
bene loquitur: qͥ bene uiuendo et alios
instruit. Semel male loqͥtur. qͥ post
uiciũ cito non corrigitur. Bis male
loquitur: qͥ et male uiriit. et male do¬
cet. Item bis male loquitur: qͥ & male
cogitat. & male refert cogitata. Item
bis male loqͥtur: qͥ & bonum quod de¬
buit non egit. ⁊ & malũ quod non
oportebat admisit. Mali mala res¬
pondent. ꝓbonis: & aduersa ꝓ optimis.
tiȩ: ut temptatio u̾bi quȩ foris i¬
pugnat: tolerantiȩ uirtute deuic¬
ta discedat. Non om̃is qui patitur
ꝓbra iustus est: ieci qui ꝓ ueritate
innoxius patitur. ille tantum modo
iustus est. Int uituꝑationes linguȩ
& obꝓbria hominũ. isto se remedio mens
iusti corroborat: ut tanto solidius

Expanded text:
et cogitat. Lingua male loquitur et cogitat. Lingua male loquitur qui pro eo quod male agit flagellatur, et murmurat. Factis male loquitur qui male vivendo exemplis suis alios ad prave agendum informat. 20. Semel bene loquitur qui se poenitendo redarguit. Bis bene loquitur qui bene vivendo et alios instruit. 21. Semel male loquitur qui post vitium cito corrigitur. Bis male loquitur qui male vivit et male docet. Item bis male loquitur qui et male cogitat, et male refert cogitata. Item bis male loquitur qui et bonum quod debuit non egit, et malum quod non oportebat, admisit. 22. Mali mala respondent pro bonis, et adversa pro optimis. tiae, ut tentatio verbi, quae foris impugnat, tolerantiae virtute devicta discedat. 24. Non omnis qui patitur probra justus est; sed qui pro veritate innox patitur, ille tantummodo justus est. 25. Inter vituperationes linguae et opprobria hominum isto remedio mens justi se corroborat, ut tanto solidius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferatur. Item quadrimoda est dicen¬
di ratio qua aut bene sentiendo quid
bene ꝓfertur: aut nil sentiendo nil
dicitur: aut parũ sentiendo. loquaci¬
tas sola ostenditur: aut optime senti¬
endo. non elegant᷑. ꝓfertur quod in¬
telligitur. Item quadriꝑtita est loqͦn¬
di ratio: qua uel bonum bene. uel ma¬
lũ male. seu bonũ male. uel malum
bene ꝓfertur. Bonũ quippe bene loqͥt᷑.
qui ea quȩ recta sunt. humilit̾ ad nun¬
tiare uidetur. Malũ male loquitur:
qui quodlibet flagitiũ ꝑsuadere cona¬
tur: bonũ male loquitur: qͥ quodcũq
rectũ arrogant̃ precucare sentitur. Ca¬
lum bene loquitur. qͥ aliquod narran¬
do uitium detestatur. ut ab eo homi¬
nes au̾tantur. Corde bene loqͥtur. qͥ
caritatem non simulat. Ore benelo¬
quitur: qui ueritatem adnuntiat.
ł actis bene loquitur: qui alios bonis
exemplis ȩdificat. Corde male loqͥtur.
qͥ uiteriꝰ noxias cogitationes meditat᷑.

Expanded text:
proferatur. 15. Item quadrimoda est dicenproferatur. 15. Item quadrimoda est dicendi ratio, cum aut bene sentiendo quid bene profertur, aut nihil sentiendo nihil dicitur, aut parum sentiendo loquacitas sola ostentatur, aut optime sentiendo non eleganter profertur quod intelligitur. 16. Item quadripartita est loquendi ratio, qua vel bonum bene, 230 vel malum male, seu bonum male, vel malum bene profertur. 17. Bonum quippe bene loquitur, qui ea quae recta sunt, humiliter annuntiare videtur. Malum male loquitur, qui quodlibet flagitium persuadere conatur. Bonum male loquitur, quid quodcunque rectum arroganter praedicare sentitur. Malum bene loquitur, qui aliquod narrando vitium detestatur, ut ab eo homines avertantur. 18. Corde bene loquitur, qui charitatem non simulat. Ore bene loquitur, qui veritatem annuntiat. Factis bene loquitur qui alios bonis exemplis aedificat. 19. Corde male loquitur qui interius cogitationes noxias meditatur
Abbreviated transcription (Latin):
attendant. Ue qui sapientes estis
in oculis ur̃is: et coram uobismet¬
ipsis prudentes. Recta ex senten¬
tia dicit: qui uer̃a sapientiam gustu
int̾ni saporis sentit. Asenciendo
enĩ: sententia dicitur. Ac ꝑ hoc
arrogantes. qui sine humilitate
dicunt. de sola scientia dicunt nͥ
de sententia. Ille eni sapit: qͥ recte
et scdm dm̃ sapit. In suam dicunt
contumeliam doctores: si dum sint
ab eis dicta sapient̃. ⁊ non tamen e¬
loquenter. Horret enim sapientia
spumeum uerborum ambitum. ac
fucum mundialis eloquentiȩ. infla¬
tis sermonib ꝑornatum. Quidam
curiosi delectantur audire quoslibet
sapientes: ñ ut ueritatẽ ab eis querañ.
sed ut facundiam sermonis eorũ agnos¬
cant: more poetarũ qui magis compo¬
sitionẽ uerborũ. quã sententiam ue¬
ritatis secuntur. Qui bonũ sine ca
lũ sonũ facit aliis: ipse tamen sibi
manet insensualis. Quadrimoda est
dicendi ratio: qua preuidendũ est:
quid. cuii. quando. uel quomͦ aliqͥd

Expanded text:
es estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes . 10. Recte ex sententia dicit, qui veram sapientiam gustu interni saporis sentit. A sentiendo enim sententia dicitur. Ac per hoc arrogantes, qui sine humilitate dicunt, de sola scientia dicunt, non de sententia. 11. Ille enim sapit, qui recte et secundum Deum sapit. 12. In suam dicunt contumeliam doctores, si dum sint ab eis dicta sapienter, nimium tamen eloquenter. Horret enim sapientia spumeum verborum ambitum ac fucum mundialis eloquentiae inflatis sermonibus perornatum. 13. Quidam curiosi delectantur audire quoslibet sapientes, non ut veritatem ab eis quaerant, sed ut facundiam sermonis eorum agnoscant, more poetarum, qui magis compositionem verborum quam sententiam veritatis sequuntur. 14. Quadrimoda lum, sonitum facit aliis, ipse tamen sibi manet insensualis. Qui bene dicendi ratio, quia praevidendum est quid, cui, quando, vel qualiter aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
et hic suȩ conscientiȩ reatu punitur.
et illic ꝑpetuali pena dampnabitur.
Hoc enim significat. abyssus abyssum
inuocat. in uoce cataractarum tua¬
Abyssum enĩ abysum inuocare ẽ: de
iudicio ꝓpriȩ conscientiȩ irȩ ad iudi¬
cium dampnationis ꝑpetuȩ. In uo

Expanded text:
et hic suae conscientiae reatu punitur, et hic suae conscientiae reatu punitur, et illic perpetuali poena damnatur. 4. Hoc enim significat: Abyssus abyssum invocat in voce cataractarum Abyssum enim abyssum invocare est de judicio suae conscientiae ire ad judicium damnationis perpetuae. In vo
Abbreviated transcription (Latin):
aut male rei ibi confistit origo. Nam
sicut scriptũ ẽ: ex corde exeunt co¬
gitationes male. Ideoq si prius pra¬
ue cogitatiomi resstimus: inlapsum
oꝑis non incurrimus. Non ẽ. tu̾¬
dum sibona malaq in cogitatione
ueniant: sed magis gloriandum ẽ.
si mens mala abonis. intellectu ra¬
cionis discernat. Item nichil iuuat
quod int̾ bonũ et malũ sensu pru¬
dentiori discernimꝰ: nisi oꝑe aut
mala cogitata caueamus: aut bo¬
na intellecta faciamus. De Consci
diuersis uiciositatib mentem
conturbat: etiam ante penas
gehenne ꝑ inconditũ aminȩ appe¬
titum. iam pȩnas conscientiȩ pati¬
tur. Omnia fugere poterit homo:
preter corsuum. Non enĩ potest
humana iudicia subt̃fugiat om̃ĩs
qui male agit: iudicium tamen
conscientiȩ suȩ effugere ñ potest.
Nam et si aliis celat quod egit: sibi
tamen celare non potest: qui ple¬
ne nouit malũ esse quod gessit.
Duplex fit ergo in eo iudicium: qͥa

Expanded text:
aut malae rei ibi consistit origo, nam, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malae. . Ideoque si prius pravae cogitationi resistimus, in lapsum ris non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cognita caveamus, aut bona intellecta faciamus. CAPUT XXVIdiversis vitiositatibus mentem conturbat, etiam ante poenas gehennae per incognitum animae appetitum jam poenas conscientiae patitur. 2. Omnia fugere poterit homo praeter cor suum. Non enim potest is humana judicia subterfugiat omnis qui male agit, 226 judicium tamen conscientiae suae effugere non potest. Nam etsi aliis celat quod egit, sibi tamen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo judicium, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uenirȩ: iacere aũt in animo cogitati¬
nem nr̃e actinet uoluntati. Illud gͦ
adculꝑam ñ redigitur. istud culpę
poriȩ imputatur. Nam cogitationes
illicitas suggerere demonũ ẽ: cogitali¬
onibus oblectari ꝑu̾sis. nr̃m est. Plerũq
fierisolet ut immundȩ corꝑaliũ rerũ
species. quas didicimus. nr̃is mentib
opponantur:⁊ et nolentes eas cogitemꝰ
quantũ q ab eis aciem mentis auertere
nitimur: tantomagis se ille animo in¬
gerunt: obscenis q in nobis motibus
obrepunt. Sed fit hoc ꝓ conditione
mortali: quam meruit primus homo
in pȩnã sui pecati. Dum unusquisq
diuiina illuminatione non preuenit᷑:
statim molestiis turpium cogitationũ
pulsatur. Sed dei seruus iudicio timoris
dei. earũ temptamenta a semet ipso
reicit: bonisq contra obiectis cogita¬
cionib turpes repellit. Magnã no¬
bis obseruantia circa cordis est custo¬
diam adhibenda: quia aut bonȩ

Expanded text:
veniri; jacere autem in animo cogitativeniri; jacere autem in animo cogitationem nostrae attinet voluntati. Illud ergo ad culpam non redigitur, istud culpae propriae 225 imputatur. Nam cogitationes illicitas occurrere, daemonum est; cogitationibus oblectari perversis, nostrum est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas didicimus, nostris mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quantumque ab eis aciem mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione praevenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semetipso rejicit, bonisque contra objectis cogitationibus turpes a se repellit. 8. Magna observantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae,
Abbreviated transcription (Latin):
extitit: necesse est ut pęnitendo ac¬
idest oꝑis et cogitationis: que¬
rum unum iniquitas dicitur:
quod łm oꝑe geritur. aliud in¬
iustitia quod cogitatione admiti¬
tur. Prius autem actio resecanda ẽ.
postea cogitatio. Prius praua oꝑa.
postinodum desideria. Uicissim au¬
tem. et cogitatione ex oꝑa ꝓcedunt.
et ab oꝑe cogitatio nascitur. Quam¬
uis et si a prauo oꝑe quisq uacet.
ꝓsolius tamen cogitationis prauȩ¬
malitia nonerit innocens. Unde
et ddñs ꝑ ysayam. Auferte inquit
malũ cogitationũ ur̃arũ ab oculis
meus. Non enim solum factis. sed
et cogitationib delinquimus: si eis
illicite occurrentib delectemur.
Dicut uipera a filiis inutero positis.
lacerata ꝑmiitur: nos cogitationes
nr̃e intra nos enutrite occidunt.
et conceptȩ interiꝰ uiꝑeo ueneno
consumunt: anim̃aq nr̃am crudeli
uulnere ꝑimunt. Non est arbitrii nr̃i.
cogitationis prauȩ suggestiones pre¬

Expanded text:
exstitit, necesse est ut poenitendo acexstitit, necesse est ut poenitendo acid est, operis et cogitationis, quorum unum iniquitas dicitur, quod opere geritur; aliud injustitia, quod cogitatione admittitur. 2. Prius autem actio resecanda est, postea cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem et a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur, quamvis etsi ab opere malo quisque vacet, pro solius tamen pravae cogitationis malitia non erit innocens. Unde et Dominus per Isaiam: Auferte, inquit, malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . 3. Non enim solum factis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. 4. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulnere perimunt. 5. Non est arbitrii nostri cogitationis pravae suggestionibus prae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpria adhibere delicta: scd̃m
psalmi sententiam. Et peccatum
meum contra me est semꝑ. Sicut
enĩ non oportet reminisci peccati
affectũ: sic semꝑ necesse est unum¬
qu̾eq suum indeflendo cõmemo¬
rare peccatum. Apud iustum re¬
cordatio peccati: facit telium ani¬
mi. Qui aũt luxuriȩ et iniquitati
subditi sunt: contumaci suꝑbia
etiam de ipso peccati oꝑe gloriant᷑.
Seruo dei tanta recordatio esse de¬
bet peccati: ut ea quȩ gessit semꝑ
lacrimis confiteatur. Unde et psal¬
mus dicit. Conuersus sum in erũp¬
na mea: dum confringitur spina.
Deccatũ meũ cognitum tibi feci. et¬
et dixi. ꝓnuntiabo aduersus me
iniustitias meas dño. Supra enĩ
dixerat. qm̃ tacui. idest qm̃ non
sum confessus: inueterauerunt
ossa mea dum clamarem tota die.
Quid ergo tacuisse se penitet: nisi con¬
fessionem peccatorum: Quid clamas¬
se se dolet: nisi defensionẽ malorum:
Qui ergo peccatorum suorũ defensor

Expanded text:
propria adhibere delicta, secundum propria adhibere delicta, secundum psalmi sententiam: Et peccatum meum ante me est semper . Sicut enim non oportet reminisci peccati affectum, sic semper necesse est unumquemque suum in flendo commemorare peccatum. 2. Apud justum recordatio peccati facit taedium animi. Qui autem luxuriae et cupiditati subditi sunt, contumaci superbia etiam de ipso peccati opere gloriantur. 3. Servo Dei tanta recordatio esse debet peccati, ut ea quae gessit semper lacrymis confiteatur. Unde et psalmus dicit: Conversus sum in aerumna, dum configitur spina. Peccatum meum cognitum tibi feci. Dixi: Pronuntiabo adversum me injustitias meas Domino . Supra enim dixerat: Quoniam tacui, hoc est, non sum confessus, inveteraverunt omnia ossa mea, dum clamarem tota die. Quid ergo tacuisse se poenitet, nisi confessionem peccatorum? Quid clamasse se dolet, nisi defensionem malorum? Qui ergo peccatorum suorum defensor
Abbreviated transcription (Latin):
a uiciis sanari: et uicia multiplice¬
mus. et salut̾e non adipiscamur.
Ergo studeamꝰ aut non cadere: aut
cito conuersi. a lapsu consurgere.
Omnino peccare cauendum ẽ: quod
si humana fragilitate peccatũ sub¬
repserit: confestim erit corrigendũ
quod nequit̃ sentitur cõmissum.
Cito enim corrigitur culpa: quȩ cito
cognoscitur. Tardius autem sanat᷑
uulnus: cui iam putrescentibus
membris longo post temꝑe curatio
est sicut simorb suꝑ morbum ue¬
niat: sicut si imber suꝑ imbrem
ueniat. Mora peccandi: unmanita¬
tem facit sceleris. Unde et ꝓpħa.¬
Ue uobis in quit qui trahitis tinqui¬
tatem infuniculis uanitatis: et qͣsi
uinculũ plaustri peccatum. Trahit au¬
tem iniquitatem ut funiculum: qui
tardat conuerti ad dm̃. Trahere est
iniquitate: moram facere iniquitati.
Unde et psalinus. Prolongauerunt
iniquitates suas: dñs ius tus conci¬
det ceruices peccatorum. De Recor¬
est homini semꝑ ante oculos

Expanded text:
a vitiis sanari, et vitia multiplicea vitiis sanari, et vitia multiplicemus, et salutem non adipiscamur. Ergo studeamus aut non cadere, aut cito conversi a lapsu consurgere. 10. Omnino peccare cavendum est, quod si humana fragilitate peccatum subrepserit, confestim erit corrigendum, quod nequiter sentitur commissum. Cito enim corrigitur culpa quae cito cognoscitur; tardius autem sanatur vulnus quod jam putrescentibus membris longo post tempore curatiest, sicut si morbus super morbum veniat, sicut si imber super imbrem occurrat. 12. Mora peccandi immanitatem facit sceleris, unde et Propheta: Vae, inquit, qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum ! Trahit enim iniquitatem ut funiculum, qui tardat converti ad Deum. Trahere enim iniquitatem est moram facere iniquitati. Unde et psalmus: Prolongaverunt iniquitates suas; Dominus justus concidet cervices peccatorum . Cest homini semper ante oculos
Abbreviated transcription (Latin):
nem facere. Ab illo facile ab hoc cũ
labore resurgitur: dum male consu¬
etudini repugnatur. Male agendi
consuetudinem: recessum esse ꝓpħa
asserit in ꝓfundum. Curus usu qua¬
si quadam lege homo tenetur adstrictꝰ:
ut etiam quando non uult peccatum
cõmittat: a lapsu uero cito resurgire:
non est in ꝓfundum ire. Apłs legẽ
peccati dicit esse in membris nr̃is.
Quȩ lex consuetudo est. quã peccando
concipimus. et non ab ea cum uolu¬
mus discedimꝰ: quia iam necissita¬
tis ugnculo. ꝑ consuetudinẽ retinem̃.
Multũ enĩ amor agit in homine: sedre¬
sultat caro male consuetudinis lege.
Bene aũt audacter ꝓbona conscientia
exultat: qui ualenter inse reprimit
quod insolent̃ impugnat. Frequen¬
ter peccare cauendum est: nam hoc
ipsum quod de malo nr̃o plerumq
ds nobis salutem oꝑatur: quanto
mirabile est: tanto ꝑrarum est. Prop¬
terea metuendũ est confidere ita
saluari: ne forte dum expectamꝰ

Expanded text:
nem facere: ab illo facile, ab hoc cum nem facere: ab illo facile, ab hoc cum labore resurgitur, dum fortiter male consuetudini repugnatur. Male agendi consuetuasserit , in profundum, cujus usu, quasi quadam lege, homo tenetur astrictus, ut etiam quando non vult, peccatum committat. A lapsu vero cito resurgere, non est in profundum ire. 7. Apostolus legem peccati dicit in membris nostris , quae lex consuetudo est, quam peccando concipimus, et non ab ea, cum volumus, discedimus, quia jam necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. 8. Multum veri amor agit in homine, sed resultat caro malae consuetudinis lege. Bene autem audacter pro bona conscientia exsultat, qui valenter in se reprimit quod insolenter impugnat. 9. Frequenter peccare cavendum est; nam hoc ipsum, quod de malo nostro plerumque Deus nobis salutem operatur, quanto mirabile est, tanto perrarum est. Propterea metuendum est confidere ita salvari, ne forte dum exspectamus
Abbreviated transcription (Latin):
sistimus hosti a quo nondum uicti
sumus: quam ei a quo iam suꝑati.
ac deuicti cognoscimir. Omne pec¬
catum antequam admitatur: am¬
plius ꝑtimescitur. Quamins aut̃ẽ
graue sit: dum in usum uenerit le¬
ue existimatur: et sine ullo metu
committitur. Istis fomitib quasi
quibdam gradib coalescit omne
peccatum. Cogitatio natq pra¬
ua delectationem parit. delectatio
consensionem: consensio actionem:
actio consuetudinem: confuetudo
in his uinculis homo implicatus qua
dam cathena uiciorum tenetur adstrictꝰ.
ita ut ab ea euelli nequaqu̾ã ualeat:
nisi diuina gratia. manum iacentis
app̃hendat. Peccatum admittere. ca¬
dere est in puteum: consuetudinem
angustare: ne is qui cecidit ualeat
exire. Sed int̾dum etiam tales deus
liberat: dum eorum desꝑationem
ad conuersionem libertatis cõmutat.
tur: quo ꝓtegente fit. ne indeterius
peccando eatur. Nequissimũ est pec¬
care: peius est peccandi consuetudi¬

Expanded text:
sistimus hosti a quo nondum victi sistimus hosti a quo nondum victi sumus, quam ei a quo jam superati ac devicti cognoscimur. 2. Omne peccatum, antequam admittatur, amplius pertimescitur. Quantumvis autem grave sit, dum in usu venerit, leve existimatur et sine ullo metu committitur. 3. Istis fomitibus, quasi quibusdam gradibus, coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, actio consuetudinem, consuetudo ue his vinculis homo implicatus quasi quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gratia manum iacentis apprehendat. Peccatum admittere cadere est in puteum, consuetudinem angustare, ne is qui cecciderit valeat exire. Sed interdum etiam tales Deus liberat dum eorum desperationem ad conversionem libertatis commutat. tur, quo protegente fit ne in <de>terius peccando eatur. Nequissimum est peccare, peius est peccandi consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. Nam sunt quidani qui confes¬
tun ꝑacto flagitio confunduntire:
et sunt qui non solũ non dolent se¬
egisse malum. sed etiam de ipso ma¬
lo oꝑe gloriantur: sicq ad comꝑati¬
oneni mali. malum fit deterius:
dum de uiciis gratulantes. extollun¬
tur in peius.De talib ait salomon
Qui letantur cum male fecerint: &
exultant in reb pessimis. De Pec
quod mali sumus. necessitate potꝰ
non uoluntate existimus. Uertenda
est autem necessitas mali: in uolun¬
tatem boni. Pleriq non uoluntate.
sed sola necessitate peccant: ꝑtimescen¬
tes temꝑalem inopiam: et dum p̾¬
sentis secłi necessitatem refuguint:
a futuris bonis priuantur. Idem ñ¬
nulli peccatum uoluntate non ne¬
cessitate comittunt: nullaq coacti
inopia existunt iniqui: sed tantũ
gratis cupiunt esse mali. Neque
enim ipsam rem amant quam ap¬
petunt: sed ipsa tantum peccati
malitia delectantur. De Peccandi
emendare. Facilius enim re¬

Expanded text:
catum. 3. Nam sunt quidam qui confescatum. 3. Nam sunt quidam qui confestim peracto flagitio confunduntur, et sunt qui non solum non dolent gessisse malum, sed etiam de ipso malo opere gloriantur. Sicque ad comparationem mali fit deterius, dum de vitiis gratulantes, extolluntur in pejus. 221 De talibus ait Salomon: Qui laetantur, cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis . Cquod sumus, necessitate potius, non voluntate existimus. Vertenda est autem necessitas mali in voluntatem boni. Plerique non voluntate, sed sola necessitate peccant, pertimescentes temporalem inopiam. Et dum praesentis saeculi necessitatem refugiunt, a futuris bonis privantur. 2. Item nonnulli peccatum voluntate, non necessitate committunt, nullaque coacti inopia existunt iniqui; sed tantum gratis cupiunt esse mali. Neque enim ipsam rem amant, quam appetunt, sed ipsa tantum peccati malitia delectantur. CAPUT XXIII.emendare. Facilius enim re
Abbreviated transcription (Latin):
uonis dei: aliud timore suppli¬
cii. Qui enim amore caritatis
dei non peccat: horrescit omne malũ
amplectendo iustitiȩ bonũ: nec eũ
delectat peccatum: etiam si sceleris
impimitas ꝓmitatur. Qui uero sola
pena supplicii in se uicia reprimit᷑:
quamuis non expleat opus peccati.
uiuit tamen in eo uoluntas peccan¬
di: dolet q sibi illicitũ: quod lex pro¬
hibere dinoscitur. Ille ergo merce¬
dem bonioꝑis ꝑctpit: qui amando
iustitiam facit᷑: non is qui eam sub
metu pȩnarum inuitus custodit.
Quidam et diligunt peccatum et faci¬
unt: quidam diligunt tantũ et non
faciunt: pleriq uero faciunt tantũ
et non diligunt. Non nulli peccatũ
non faciunt: et tamen iustitiam odi¬
unt. Grauius autem peccat. qui non
solum peccatũ diligit. sed et facit:
quã qui non facit et diligit. Grauꝰq
int̃dum qui diligit: et non facit:
quã qui facit et odit. Grauiissimũ ẽ.
non solũ facere: sed et diligere pec¬

Expanded text:
tionis Dei, aliud timore supplitionis Dei, aliud timore supplicii. Qui enim amore charitatis Dei non peccat, horrescit omne malum, amplectendo justitiae bonum; nec eum delectat peccatum, etiam si sceleris impunitas promittatur. Qui vero poena sola supplicii in se vitia reprimit, quamvis non expleat opus peccati, vivit tamen in eo voluntas peccandi; doletque sibi illicitum, quod lex prohibere dignoscitur. Ille ergo mercedem boni operis percipit qui amando justitiam facit; non is qui eam solo metu poenarum invitus custodit. 2. Quidam et diligunt peccatum, et faciunt; quidam diligunt tantum, et non faciunt, plerique vero faciunt tantum, et non diligunt. Nonnulli peccatum non faciunt, et tamen justitiam odiunt. Gravius autem peccat qui non solum peccatum diligit, sed et facit, quam qui non facit, et diligit; graviusque interdum, qui diligit et non facit quam qui facit, et odit. Gravissimum est non solum facere, sed et diligere pec
Abbreviated transcription (Latin):
possumus. Tumeamus ergo uenientẽ
cum sentiri possit. uitari non possit.
De manifestis occultisq peccatis.
Laioris est culpȩ: manifeste quã
occulte peccare. Duplicit̃ enĩ reus est
qui aꝑte delinquit. quia et agit et
docet. De talib ẏsaias dicit. et pecca
ta quasi sodoma predicauerunt: nec
absconderunt. Multi enim publice
delinquentes. sine ullo pudore. sua fla¬
gitia predicant: nec ulla utuntur sce¬
leris uerecundia. Quedam enim iam
iustitiȩ portio est. iniquitatẽ suam
hominem abscondere: et insemet ipso
de peccatis propriis erubescere. Pecca¬
tum ꝑpetrare crimen est: peccatum
predicare clamor est. De quo etiã apłs
dicit. Et clamor auferatur a uobis
cum omni malicia: idest cum ipsis
peccatis. Fx eo ipso quod quisq pecca¬
tum quod agit abscondit. iũdicat
iam se esse iudicandum: quia none¬
rubescit. nisi de conscientiȩ reatu.
Ergo et hoc ipsum. quod quisq de
facto suo erubescit: ipse sibi iam iu

Expanded text:
possumus. Timeamus ergo ne, veniente possumus. Timeamus ergo ne, veniente , sentiri De manifestis occultisque peccatis. 1. Majoris est culpae manifeste quam occulte peccare. Dupliciter enim reus est qui aperte delinquit, quia et agit et docet. De talibus Isaias dicit: Et peccata sua, quasi Sodoma, praedicaverunt, nec absconderunt . 2. Multi enim publice delinquentes, sine ullo pudore sua flagitia praedicant, nec ulla utuntur sceleris verecundia. 3. Quaedam enim jam justitiae portio est iniquitatem suam 220 hominem abscondere, et in semetipso de peccatis propriis erubescere. 4. Peccatum perpetrare crimen est, peccatum praedicare clamor est, de quo etiam dicit Apostolus: Et clamor auferatur a vobis cum omni malitia , id est, cum ipsis peccatis. 5. Ex eo ipso quo quisque peccatum quod agit abscondit, judicii jam est indicium, quia non erubescitur, nisi de conscientiae reatu. Ergo ex hoc ipso quo quisque de facto suo erubescit, ipse sibi jam jud
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens de diuma iustitia. hinc
est quod ait ꝓpħa. Indurasti cor
enĩ dũ quicũq iusti sunt. adeo inpel¬
lunt᷑ ut mali fiant. sedꝰ iam mali sunt
receꝑunt. ut salui fierent: immisit illis
ds spm̃ erroris. facit ergo d̾s quosdã
peccare. sed in quib iam talia peccata
precesserunt: ut iusto iudicio eiꝰ mere¬
antur indeterius ire. Talia quippe pec¬
eata. precedentib aliis peccatis. ꝓlabunt᷑
in pęnam: quam peccata merentur.
quȩ ꝓ merito aliorũ compensantur pec¬
catorum. Unde et ꝓpħa. ecce inquit tu
iratus es: et nos peccauimus: in ipsis
fumus semꝑ. Lamquã si diceret. Quia
in peccatis fuimus semꝑ tiuratus es. ut
deterius peccaremus. Quid enĩ sit iram
dei ꝓmereri. quid uero ꝓuocare: pru¬
dens lector debet scire. Grauior est
namq ira que ꝓuocatur: quam ea
quȩ ꝓmeretur. Nam meremur quando
ignorando peccamus. ꝓuocamus quando
s̃cimus bonum facere. nec uolumus.
Nunc iram dei dum uiuimus: uitare

Expanded text:
veniens de divina justitia. Hinc veniens de divina justitia. Hinc est quod ait propheta: Indurasti cor enim dum quicunque justi sunt, a Deo impelluntur, ut mali fiant; sed dum mali jam sunt, receperunt, ut salvi fierent, immisit illis Deus spiritum erroris . Facit ergo Deus quosdam peccare, sed in quibus talia jam peccata praecesserint, ut justo judicio ejus mereantur in deterius ire. Talia quippe peccata praecedentibus aliis peccatis prolabuntur in poenam quam peccata merentur. 6. quae pro merito aliorum compensantur peccatorum. Unde et propheta: Ecce, inquit, tu iratus es, et nos peccavimus, in ipsis fuimus semper ; tanquam si diceret: Quia semper in peccatis fuimus, iratus es, ut deterius peccaremus. 7. Quid enim sit iram Dei mereri, quid vero provocare, prudens lector scire debet. Gravior est namque ira quae provocatur quam ea quae meretur. Nam meremur, quando ignorando peccamus; provocamus, quando scimus bonum facere, nec volumus. 8. Nunc iram Dei, dum vivimus, vitare
Abbreviated transcription (Latin):
in reatũ nequiorem labuntur: qui
distringere sua facta minora con¬
tempnunt. Multi a crimine corru¬
habentes. timorem eius negligunt:
et quẽ nouerunt ꝑ scientiam: ꝑ acti¬
onem non uenerantur. Ideoq cecan¬
tur diuino iudicio punienda com¬
mittere: et in pęna cõmissi facmoris
facinus deterius addere. Sepe pecca¬
tum alterius peccati causa est: quod¬
cum committitur aliud ex ipso qua¬
si sua soboles oritur: sicut fieriso¬
let nasci libidinem. ex nimia uen¬
tris ingluiue. Pęna uero peccati.
peccatum admittitur: quando ꝓ
merito cuiusq peccati deo deseren¬
te in aliud peccatum itur deterius.
de quo amplius qui admiserit sor¬
didatur. Ergo precedens peccatũ
causa est sequentis peccati: sequens
uero peccatum: pena est precenden¬
tis delicti. Precedentia itaq pec¬
cata sequentiũ sunt criminum
causa: ut illa quȩ secuntur. sint p̾¬
cedentium pena. Precedentiũ pec¬
catorũ pena ipsa uocatur. induratio:

Expanded text:
in reatum nequiorem labuntur qui in reatum nequiorem labuntur qui distringere minora sua facta contemnunt. 2. Multi a crimine in crihabentes, timorem ejus negligunt; et quem noverunt per scientiam, per actionem non venerantur. Ideoque caecantur divino judicio punienda committere, et in poenam commissi facinoris facinus deterius addere. 3. Saepe peccatum alterius peccati causa est, quod committitur, cum aliud ex ipso quasi sua soboles oritur, sicut fieri solet, nasci libidinem ex nimia ventris ingluvie. 4. Poena peccati peccatum admittitur, quando pro merito cujusque peccati, Deo deserente, in aliud peccatum deterius itur, de quo amplius qui admiserit sordidetur. Ergo praecedens peccatum causa est sequentis peccati: sequens vero peccatum poena est praecedentis delicti. Praecedentia itaque peccata sequentium sunt criminum causa, ut illa quae sequuntur sint praecedentium poena. 219 5. Praecedentium peccatorum poena ipsa vocatur induratio
Abbreviated transcription (Latin):
te qui ait. Si dixerimus quia pecca¬
tum ñ habemus. ip̃si nos seducimus:
et ueritas in nobis non est. Quedam
sunt facta similia peccati: sed si bono
animo fiant. ñ st̃ peccata: ut pote po¬
testas si non se ulciscendi cupiditate.
sed magis corrigendi studio ulciscatur
in reum. Item sunt peccata leuia quȩ
ab incipientib cotidiana satisfactione
purgantur: quȩ tam̃ a ꝑfectis uiris
uelut magna crimina euitantus.
agere debent: quando etiam ꝑfecti
leuia queque delicta quasi grauissima
leuia: unum grande efficiunt: sicut
solent paruis et minimis guttis. im¬
mensa flumina crescere. Numerosi¬
tas enĩ in unũ coacta: exundantem
tib leuia sunt: aꝑfectis uiris grauia
deputantur. Tanto enim maius cog¬
noscitur esse peccatũ: quanto maior
qui peccat habetur. Crescit enim de¬
licti cumulus uixta ordinẽ meritoꝵ.
peccatorũ. maiora cõmitti peccata.¬
constat ut durius feriantur de
magnis scelerib. qui de paruis corri¬
gi noluerunt. Iudicio auit̃ digno

Expanded text:
ui ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est . 2. Quaedam sunt facta peccatis similia; sed si bono animo fiant, non sunt peccata, ut puta, potestas, si non se ulciscendi cupiditate, sed magis corrigendi studio ulciscatur in reum. 3. Item sunt peccata levia quae ab incipientibus quotidiana satisfactione purgantur, quae tamen a perfectis viris, velut magna crimina evitantur. agere debent, quando etiam perfecti levia quaeque delicta, quasi gravissima, Multa enim levia unum grande efficiunt, sicut solent de parvis et minutis guttis immensa flumina crescere. Numerositas enim in unum coacta exundantem tibus levia sunt, perfectis viris gravia deputantur. 6. Tanto enim majus cognoscitur esse peccatum, quanto major qui peccat habetur. Crescit enim delicti cumulus juxta ordinem meritorum, peccatorum majora committi peccata, ut durius feriantur pro magnis sceleribus, qui de parvis corrigi noluerunt. Judicio autem divino
Abbreviated transcription (Latin):
admalũ aliquando reflectitur. Uult
quis esse bonus et non ualet: uult alt̃
esse malus & non ꝑmittitur interire.
Datur ei qui uult esse bonuis: alius nec
uult esse. nec ei datur ut sit bonus.
Iste nascitur in errore. et moritur: ille
in bono quo cepit. usq infinem ꝑdu-¬
rat. Tamdiu iste stat. quousq cadat:
ille male uiuendo diu. infine saluatur.
respectusq conuertitur. Uult ꝓdesse in
bono iustus. nec preualet: uult nocere
malus et non ualet. Iste uult deo uacare
et scło impeditur: ille negociis implica¬
ri cupit nec ꝑficit. Dominatur malus
bono. bonus dampnatur ꝓ impio. im¬
pius honoratur ꝓ iusto. et in hac tan¬
ta obscurꝗtate non ualet homo diui¬
nam ꝑscrutari dispositionẽ. occultũ
predestinationis ꝑpendere ordinem.

Expanded text:
aliquando ab illo reflectitur. Vult aliquando ab illo reflectitur. Vult quis esse bonus, et non valet; vult alter esse malus, et non permittitur interire; datur ei, qui vult esse bonus, alius nec vult, nec ei datur, ut sit bonus. Iste nascitur in errore, et moritur; ille in bono, quo coepit, usque in finem perdurat. Tandiu iste stat, quousque cadat; ille diu male vivendo in fine salvatur despectusque convertitur. Vult prodesse in bono justus, nec praevalet; vult nocere malus, et non valet. Iste vult Deo vacare, et saeculo impeditur; ille negotiis implicari cupit, nec proficit, dominatur malus homo, bonus damnatur pro impio, impius honoratur pro justo. Et in hac tanta obscuritate non valet homo perscrutari dispositionem Dei et occultum praedestinationis perpendere ordinem.
Abbreviated transcription (Latin):
quod quidam principia habent
conuersionis bonȩ: fine uero malo
tiam doni. Ea ergo causa est quod
quidam et bene incipiunt. et bene
ad mort̾e. Utraq diuino agitur udicio.
ut semꝑ electos suꝑna et interiora sequi
faciat: semꝑq reprobos ut infima et
exteriora delectentur. deserendo ꝑmutat.
Sicut ignorat homo teriminũ lucis et
tenebrarum. uel utriusq rei quis finis
sit: ita plemꝰ nescit quis ante suuͭ finẽ
lucẽ iusticiȩ preueniatur: uel quis pec¬
catorum tenebris usq insuũ terminũ
obscure.tur: aut quis post lapsum
tenebrarum conuersus respiret ad lucẽ.
Cuncta hec deo patent: hominẽ uerola¬
tent. Quamuis iustorũ conu̾satio in hac
uita ꝓbabilis sit: incertũ tamen homi¬
nib esse ad quẽ siit finem p̃destinati.
sed omĩa reseruari futuro examini
Mira dispositio est suꝑnȩ distributionis.
ꝑ quã hic iustus amplius iustificatur.
impius amplius sordidatur. Malus
aliquando ad bonũ conuertitur: bonꝰ

Expanded text:
quod quidam principia habent quod quidam principia habent conversionis bonae, fine vero malo tiam doni. Ea ergo causa est, quod quidam et bene incipiunt, et bene ad mortem. Utraque divino agitur judicio, ut semper electos superna et interfaciat, semperque reprobos, ut infimis et exterioribus delectentur, deserendo permittat. Sicut ignorat homo terminum lucis et tenebrarum, vel utriusque rei quis finis sit, ita plenius nescit quis ante suum finem, luce justitiae praeveniatur, vel quis peccatorum tenebris usque in suum terminum obscuretur, aut quis post lapsum tenebrarum conversus resurgat ad lucem. Cuncta haec Deo patent, homini vero latent. Quamvis justorum conversatio in hac vita probabilis sit, incertum tamen hominibus esse ad quem sint finem praedestinati; sed omnia reservari futuro examini. Mira dispper quam hic justus amplius justificatur, impius amplius sordidatur: malus aliquando ad bonum convertitur, bonus
Abbreviated transcription (Latin):
quia illa non ad dei laudem. sed ad
suam uanitatem utuntur. Bonis ma¬
le utuntur. qui ea que illis adõ donata
sunt. iii malos usus assumunt: sicut
ingenium. sicut cetera dei dona. Mul¬
ta dĩ dona habemus: quȩ nos ab eo
ꝑcepisse cognoscimus. Nam quod sa¬
pientes sumus. quod diuites. quod po¬
tentes existimꝰ: non alterius sed potiꝰ
diuino munere sumus. Utamur ergo
oportune diuinis beneficiis : quati¬
nus et dm̃ non peniteat dedisse: et
nobis accepisse sit utile. Auferre ds̃
dr̃ homini donũ aliquod quod hõ
non habuit: ideo quod accipere non
meruit. Sic et obdurare ds̃ drͦ ho¬
minem: non eꝰ faciendo duritiam:
sed non auferendo eam quã sibi ip¬
se nutriuit. Non aliter et obcecare
dicitur quosdam ds̃: non ut in eis
eandem ipse cecitatem faciat: sed qͦd
ꝓ eorũ in utilib meritis. cecitatem
eorum ab eis ipse non auferat. Ple¬
risq dĩ dona dautur: ꝑseuerantia
uero doni non datur. Et inde est

Expanded text:
quia non ad Dei laudem, sed ad quia non ad Dei laudem, sed ad suam vanitatem utuntur. Bonis male utuntur qui ea quae a Deo illis donata sunt in malos usus assumunt, sicut ingenium, sicut et caetera Dei dona. 12. Multis Dei donis gaudemus, quae nos ab eo percepisse cognoscimus. Nam quod sapientes sumus, quod tentes existimus, non alterius, sed potius divino munere sumus. Utamur ergo optime divinis beneficiis, quatenus et Deum non poeniteat dedisse, et nobis accdicitur homini donum aliquod, quod homo non habuit, id est, quod accipere non meruit. Sicut et obdurare dicitur Deus hominem, non ejus faciendo duritiam, sed non auferendo eam quam sibi ipse nutrivit. Non aliter et obcaecare dicitur quosdam Deus, non ut in eis eamdem ipse caecitatem faciat, sed quod pro eorum inutilibus meritis caecitatem eorum ab eis ipse non auferat. 14. Plerisque Dei dona dantur, perseverantia vero doni non datur. Et inde est,
Abbreviated transcription (Latin):
In diuisione donorũ diuersi diuersa¬
percipiunt dei mimera: non tamen
conceduntur uni omĩa: ut sit pro
humilitatis studio quod alter ami¬
retur in altero. Nam quod in iere¬
chiele animalium ale. altera ad alt̾an
nantur. mutuo sese affectu ꝓuocan¬
tium: atq alterno exemplo iniucẽ
sese erudientium. Munera gratia¬
rum alii ista. alii uero donantur alia.
nec datur ita habere uni ut non ege¬
at alter his. Posse fieri non est dubi¬
um. ut hii quos quidam uirtutũ
excellentia ante cedunt dĩ repenti¬
na preueniente gratia. quosdam com¬
pendio scĩtatis preueniant: & diun
sint conuersione postremi: subito
efficiantur uirtutis culmine primi
Dum quisq aliquod donũ accipit.
non appetat amplius quam quod
meruit: ne dum alterius membri
officium arripere temptat: id quod
meruit ꝑdat. Conturbat enĩ corꝑis
ordinem totum. qui non suo contẽp¬
tus officio. subripit alienum. Mali
ideo dona ad dampniationẽ accipiunt.

Expanded text:
In divisione donorum diversi In divisione donorum diversi percipiunt diversa Dei munera; non tamen conceduntur uni omnia, ut sit pro humilitatis studio quod alter admiretur in altero. Nam quod in Ezechiele animalium alae altera ad alteram sanctorum mutuo sese affectu provocantium atque alterno exemplo invicem sese erudientium. 8. Munera gratiarum alii ista, alii vero donantur illa. Nec dantur ita habere uni, ut non egeat alterius. 197 9. Posse fieri non est dubium ut hi quos quidam virtutum excellentia antecedunt, Dei repentina praeventi gratia, quosdam compendio sanctitatis praeveniant; et dum sint conversione postremi, subito efficiuntur virtutis culmine primi. 10. Dum quisque aliquod donum accipit, non appetat amplius quam quod meruit, ne, dum alterius membri officium arripere tentat, id quod meruit perdat. Conturbat enim corporis ordinem totum, qui non suo contentus officio subripit alienum. 11. Mali dona ideo ad damnationem accipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bulet et dirigat gressus suos. Sciant lib̃i
arbitrii defensores nichil posse in homi¬
ne btinum sua preualere uirtute: nisi
diunȩ gratiȩ sustentetur iuuamine.
salueris meo auxilio. Hominis meritũ
suꝑna gr̃a non ut ueniat inuenit. sed
postquam uenerit facit: atq ad udig¬
nam mentem ueniens ds facit in ea me¬
ritum quod remuneret: qui hoc solũ
inuenerat quod puniret. Quid enĩ
ex se ille latro meruit. qui de diaboli
disum adiit: Reus quidem ille. et fra¬
terno sanguine uenit cruentus: sed
diuina gratia est in cruce mutatus.
Sciendum quod et nr̃a sit iustitia in his
que recte agimus: et dei gratia eo quod
eam mereamur. hec enim et dantis est¬
dei. et accipientis est hominis: sicut et
panem nrm̃ dicimus: quẽ tamen a dõ
accipere postulamꝰ. Spiritalis gr̃a non
omnib distribuitur: sed tantum modo
electis donatur. Non enĩ om̃ĩum est
fides: quam licet et si plurui. suscipi¬
ant: opus tamen fidei non consecuntur.

Expanded text:
bulet et dirigat gressus suos . 196 4. Sciant liberi bulet et dirigat gressus suos . 196 4. Sciant liberi arbitrii defensores nihil posse in bonum sua praevalere virtute, nisi divinae gratiae sustententur juvamine. salveris, meo auxilio. 5. Hominis meritum superna gratia non ut veniat invenit, sed postquam venerit facit; atque ad indignam mentem veniens, facit in ea meritum, quod remuneret qui solum invenerat quod puniret. Quid enim ex se ille latro meruit, qui de faucibusdisum adiit? Reus quidem ille, et fraterno sanguine venit cruentus, sed divina gratia in cruce est mutatus. Sciendum quod et nostra sit justitia in his quae recte agimus; et Dei gratia, eo quod eam mereamur. Haec enim et dantis Dei, et accipientis est hominis. Sicut et panem nostrum dicimus, quem tamen a Deo accipere postulamus. 6. Spiritualis gratia non omnibus distribuitur, sed tantummodo electis donatur. Non enim omnium est fides, quam quidem etsi plurimi suscipiunt, opus tamen fidei non consequuntur. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
euitato et a malo declinemꝰ. et de dei¬
pietate ueniam sꝑemus. Omĩs qͥppe
iustus. spe et formidine nititur: quia
nunc illum ad gaudiũ spes erigit: nẽ
ad formidinẽ terror gehenne addicit.
nobis sua ds dona non retrahit: ut ad
spem diuinȩ ꝓpitiationis mens huma¬
na consurgat. Nam non uult conu̾¬
sum sꝑnere: qui peccantem suis bene¬
ficiis ꝓuocat ad se redire. Confessio¬
nem hominis: non esse humanȩ iurtu¬
tis constat. Ham si confessionem uel¬
ds oꝑatur: cur ꝑ ꝓpħam dicitur. con¬
fessio et magnificentia opus eius: Ab
illo eni nobis omĩa bona gr̃a preue¬
niente firmantur. Ham nichil boni
oꝑis egimus: ꝑ quod confessionẽ fidei
acciꝑe meremur. Profectus hominis:
donum dei est. Nec ase potest quisquã:
sed a dño corrigi. Non enim quiequã
boni habet ꝓpr̾ium homo. cuiꝰ uia ñ est
enis: testante ꝓpħa. Scio dnẽ quia non
est hominis uia eius: nec uiri est ut am¬

Expanded text:
evitato, et a malo declinemus, et de evitato, et a malo declinemus, et de pietate Dei veniam speremus. Omnis quippe justus spe et formidine nitet, quia nunc illum ad gaudium spes erigit, nunc ad formidinem terror gehennae addicit. nobis sua Deus dona non retrahit, ut ad spem divinae propitiationis mens humana consurgat. Nam non potest conversum spernere, quem peccantem suis beneficiis provocat ad se redire. 2. Confessionem hominis non esse humanae virtutis. Nam si confessionem Deus operatur, cur per prophetam dicitur: Confessio et magnificentia opus ejus ? Ab illo enim nobis omnia bona, gratia praeveniente, donantur. Nam nihil boni operis dedimus, per quod confessionem fidei accipere mereamur. 3. Profectus hominis donum Dei est. Nec a se potest quisquam, sed a Domino corrigi. Non enim quidquam boni habet proprium homo, cujus via non est ejus, testante propheta: Scio, Domine, quia non est hominis via ejus; nec viri est ut am
Abbreviated transcription (Latin):
est cum scĩs luris: unitas caritatis.
Et quanto se quisque subtrahit mun¬
do: tanto opus est ut se associet bo¬
noru consortio. Caritas: in dilectione
dĩ & ꝓximni constat. Seruat aũt in
se dilectionẽ dĩ qui caritatem non
diuidit ꝓximi. Qui a frat̃na socie¬
tate secernitur: diuinȩ caritatis par¬
ticipatione priuatur. Non pote¬
rit dm̃ diligere: qui noscitur in ꝓxi¬
est. Totum ergo xꝑm non diligit.
qui hominem odit. B onorum dis¬
crecionis est non odisse ꝑsonas. sed
culpas: et recte dicta ꝓ falsis non
sꝑnere: sed ꝓbare. Qui imꝑfecti
sunt in dei amore. sepe se auitiis
seꝑari disponunt: sed pondere iu¬
ciorum grauati: rursum ad ea ui¬
cia quia optant relinquere reuol
dei pietate reqͥrunt. Quã recte quere¬
rent: si ab actione praua cessarent. Me¬
tuendum ualde est: ut nec sic qͥsq
peccemꝰ. neq quia iuste peccata distrin¬
git: ueniam desꝑemus. sed utroq ꝑicl̃o

Expanded text:
est cum sanctis viris unitas charitatis; est cum sanctis viris unitas charitatis; et quanto se quisque mundo, tanto opus est ut se associet honorum consortio. 7. Charitas in dilectione Dei et proximi constat. Servat autem in se dilectionem Dei, qui a charitate non dividitur proximi. Qui a fraterna societate secernitur, a divinae charitatis participatione privatur. Nec poterit Deum diligere, qui noscitur in proxiest. Totum ergo Christum non diligit, qui hominem odit. 8. Bonorum discretionis est, non odire personas, sed culpas; et recte dicta pro falsis non spernere, sed probare. 9. Qui imperfecti sunt in Dei amore, saepe vitia superare disponunt; sed pondere vitiorum gravati, rursus ad ea vitia quae optant relinquere revolvDei pietate requirunt, quam recte quaererent, si ab actione prava cessarent. Metuendum valde est ut neque ccemus; neque quia juste peccata distringit, veniam desperemus; sed utroque periculo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓinfidelitate: sed fideles premunt fasce
oꝑib scĩs uideantur esse par¬
Uticipes: tamen quia priuan¬
tur caritate frat̾nȩ dilectionis: nullũ
habent incrementũ uirtutis. Nam
sicut ait apłs. si tradidero corpus meũ
ut ardeam: caritatem uero non habu¬
ero: nichil mͥ ꝓdest. Sine amore carita
tis. quamuis quisq rec̾te credant
ad beatitudinem ꝑuenire non potest:
quia tanta ẽ. caritatis uirtus. ut etiã
ꝓpħia et martẏriũ sine illa nichil esse
dicantur. Nullũ premiũ: caritati
compensatur. Caritas enĩ: iurtutum
omnium optinet principatum. Un
te uinculo religentur. Dilectio dei mor¬
te compatur. dicente salomone. Ualida
est ut mors dilectio idcirco quia sicut
mors uolent̾ seꝑat animã a corꝑe: ita
et dilectio dei uolent̃ segregat homi¬
nem a mundano & carnali amore.
Qui dei precepta contempnit: dm̃ non
diligit. Neq enĩ regem diligimus:
si odio leges eius habemus. Teuenda

Expanded text:
pro infidelitate, sed fideles premunt fasce pro infidelitate, sed fideles premunt fasce operibus sanctis videantur esse participes, tamen, quia privantur charitate fraternae dilectionis, 194 nullum habent incrementum virtutis. Nam sicut ait Apostolus: Si tradidero corpus meum, ut ardeam, charitatem non habuerotis quamvis quisque recte credat, ad beatitudinem pervenire non potest. Quia tanta est charitatis virtus, ut etiam ia et martyrium sine illa nihil esse credantur. 3. Nullum praemium charitate pensatur. Charitas enim virtutum omnium obtinet principatum. Undes ejus vinculo religentur. 4. Dilectio Dei morti comparatur dicente Salomone: Valida est ut mors dilectio ; idcirco, quia sicut mors violenter separat animam a corpore, ita et dilectio Dei violenter segregat hominem a mundano et carnali amore. 5. Qui Dei praecepta contemnit, Deum non diligit. Neque enim regem diligimus, si odio leges ejus habemus. 6. Tenenda
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtos oculos habuit ꝑ contemplatio¬
nis fidem. Carnales fidem non pro
uirtute animi: sed ꝓ cõmodo querere
temꝑali. Unde et dñs dicit. Queritis
me non quia uidistis signa: sed quia
manducastis de panib. Xꝑianus ma¬
lus dum scđm euangelii doctrinam
non uiuit: etiam ip̃sam fidem quam
uerbo colit. oborta temptatione facile
ꝑdit. Multi fide tantiun xꝑiani sunt:
oꝑe uero axꝑiana doctrina dissenti¬
unt. Multi quoq fidem xp̃i ex corde
non amant: sed humano terrore ean¬
dem ꝑ ypocrisin tenere se simulant.
Et qui esse non possunt aꝑte mali. per
terrorem ficti boni noscuntur. Amato¬
res mundi pugnant aliquando profi¬
de. et aliis proficiunt: ipsi uero amore
terreno implicati. celestia non requi¬
runt: sed uerbo tantum fidem defen¬
dunt. Quidam etiam ꝓfide hereticos
insecuntur: sed ꝑ arrogantiam eos qͥ
intra ecclesiam sunt contempnunt.
aduersarios quidem fidei confundunt

Expanded text:
apertos oculos habuit per contemplatioapertos oculos habuit per contemplationis fidem. 11. Carnales fidem non pro virtute animi, sed pro commodo quaerere temporali. Unde et Dominus dicit: Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis de panibus . 12. Christianus malus, dum secundum Evangelii doctrinam non vivit, etiam ipsam fidem, quam verbo colit, oborta tentatione, facile perdit. 13. Multi fide tantum Christiani sunt, opere vero a Christiana doctrina dissentiunt. Multi quoque fidem Christi ex corde non amant, sed humano terrore eamdem per hypocrisim tenere se simulant. Et qui esse non possunt aperte mali, per terrorem ficte boni noscuntur. 14. Amatores mundi pugnant aliquando pro fide, et aliis quidem proficiunt; ipsi vero, amore terreno implicati, coelestia non requirunt, sed verbo tantum fidem defendunt. 15. Quidam pro fide etiam haereticos insequuntur, sed per arrogantiam eos qui intra Ecclesiam sunt contemnunt. Adversarios quidem fidei confutant