comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uet̾re: cuiꝰ rex puer est. At ille ubi
pͥmum ꝑ etatem potuit. militiȩ in¬
signia. a rege francoꝵ accipiens: ꝓuĩ¬
ciales. in spem quietis erexit. Sator
discordiarum erat guido quidam.
burgundꝰ a patre: nepos ricardi scd̃i e
filia. Infantiam cũ uułmo eucurre¬
rat: tunc quoq ianuas adolescen¬
tiȩ parit̾ urgebant. Conuictꝰ. famili¬
aritatem: familiaritas. amicicias para¬
uerat. Huc accedebat. quod ei brioni¬
um ⁊ u̾noniũ castella dedat: nichil.
ꝓ consangͥnitate negandum putans.
Hoꝵ burgundꝰ immemor. affictis cͥmi¬
nib. quib id m̾ito facere uideretur:
ab alicnauit se a comite. Longũ
ẽ. ⁊ ñ necessariũ: si ꝑsequar. quȩ hĩc
inde acca: que castella capta. Repꝑe¬
rat enim ꝑfidia socios: nigellũ uice¬
comitem constantini: rannulfũ. uice¬
comitem baiocensem: haimonẽ den¬
tatum. auũ iobti: qui nr̃o tp̃reman
glia. multaꝵ possessionum incubator

Expanded text:
Vae terrae cujus rex puer est! At ille, ubi Vae terrae cujus rex puer est! At ille, ubi primum per aetatem potuit, militiae insignia a rege Francorum accipiens, provinciales in spem quietis erexit. Sator discordiarum erat Guido quidam, Burgundus a patre, nepos Ricardi secundi e filia; infantiam cum Willelmo cucurrerat, tunc quoque januas adolescentiae pariter urgebant. Convictus familiaritatem, familiaritas amicitias paraverat. Huc accedebat quod ei Brionium et Vernonium castella dederat, nihil pro consanguinitate negandum putans. Horum Burgundus immemor, affictis criminibus quibus id merito facere videretur, abalienavit se a comite. Longum est et non necessarium si persequar quae hinc inde acta, quae castella capta: repererat enim perfidia socios Nigellum vicecomitem Constantini, Rannulfum vicecomitem Baiocensem, Haimonem dentatum, avum Roberti qui nostro tempore in Anglia multarum possessionum incubator
Abbreviated transcription (Latin):
tur: tutela tutoris. regi francoꝵ hen¬
rico assignat᷑. Rob̾to ceptam uiam
expediente: normanni õs. cõmuni
umbone pat̾am. ꝑ sua qͥsq munim̃ta
tutari: paruũ herum. ex amore ue¬
nerari.Stetit ħ fides: usꝙ ad famam¬
obitus obitus eius. Qua ubiq genti¬
um disseminata: cum fato mutatꝰ
amor. Mox. qiusq sua munire oppi¬
da. turres ag̾e. frum̃ta cõportare: cãs
aucupari. quib qͣm pͥmũ a puero
discidium meditarentur. Int̾ hec il¬
le haud eqͥdem reor sine dei auxilio.
qui eum tanto pͥncipaturũ p̃uidãt
imꝑioĩtutꝰ ad olescebat: cũ solꝰ pene
gilleb̾tꝰ. ȩquũ et bonũ. armis defensi¬
taret suis. Cet̾istuidiis partiũ age¬
bantur. Iam uͦ int̾fecto gilleberto.
a radulfo patruele suo: ubiq cedes:
ubiꝙ ignes u̾sabantur. Clarissima o¬
lim patͥa. intestinis dissensionib exul¬
cerata. ꝓ latͦnum libito diuidebatur:
ut m̾ito posset querimoniã facere.

Expanded text:
tur; tutela tutoris regi Francorum Hentur; tutela tutoris regi Francorum Henrico assignatur. Roberto coeptam viam expediente, Normanni omnes communi umbone patriam per sua quisque munimenta tutari, parvum herum ex amore venerari. Stetit haec fides usque ad famam obitus ejus; qua ubique gentium disseminata, cum fato mutatus amor: mox quisque sua munire oppida, turres agere, frumenta comportare, causas aucupari quibus quamprimum a puero dissidium meditarentur. Inter haec ille, haud equidem reor sine Dei auxilio qui eum tanto principaturum praeviderat imperio, tutus adolescebat; cum solus pene Gislebertus aequum et bonum armis defensitaret suis. Caeteri studiis partium agebantur. Jam vero interfecto Gisleberto a Radulpho patruele suo, ubique caedes, ubique ignes versabantur. Clarissima olim patria, 393 intestinis dissensionibus exulcerata, pro latronum libito dividebatur, ut merito posset querimoniam facere,
Abbreviated transcription (Latin):
ob̾tus. alt̾ filius ricardi
catum uormannie tenuit: ieroso¬
limam ꝑgere. ñtem appulit. Habe¬
bat tunc filium: ex concubina sus¬
ceptum. Cuiꝰ sp̃ẽman choreis salti¬
tantis forte conspicatus: non absti¬
nuit qͥn sibi nocte coniungͥet. De¬
inceps unicȩ dilex̃: et aliqͣñdui u¬
ste uxoris loco habuit. Nuer ex ea
editus: Will̃mus. a nomine abaui
dictus. Cuiꝰ magnitudinẽ fut᷑am.
matͥs somnum portendebat: qͦ in¬
testina sua ꝑtotam normanniã ⁊
angliam extendi et dilatari ui¬
derat. Ipso quoq mom̃to. quo parcu
laxato. inuitam effusus pusio humũ
attigit: ambas manꝰ. pinco qͦ paui¬
m̃ti puluis cauebat᷑. impleuit. stri¬
cte qd̾ corripuerat. compugnans.
Ostensum ui sum:. mulierculis leto
plausu gannientib. Oostetrre gͦd.
fausto omine acclamat. puerũ. re
rent: apd̾ fiscannũ. conciliũ ꝓcerib
in dicit᷑. Ibi iubente patre. in nom̃ et
sidem W ilł ini. ab omnib iurat᷑. Gil¬
lebertus comes. tutor pupilli constitu¬

Expanded text:
obertus alter filius Ricardi catum Normanniae tenuit, Jerosolymam pergere mentem appulit. Habebat tunc filium septennem, ex concubina susceptum, cujus speciem in choreis saltitantis forte conspicatus, non abstinuit quin sibi nocte conjungeret; deinceps unice dilexit, et aliquandiu justae uxoris loco habuit. Puer ex ea editus . Willelmus a nomine abavi dictus: cujus magnitudinem futuram matris somnium portendebat, quo intestina sua per totam Normanniam et Angliam extendi et dilatari viderat; ipso quoque momento quo, partu laxato, in vitam effusus pusio humum attigit, ambas manus junco, quo pavimenti pulvis cavebatur, implevit, stricte quod corripuerat compugnans. Ostensum visum mulierculis, laeto plausu gannientibus; obstetrix quoque fausto omine acclamat puerum regemrent, apud Fiscannum concilium proceribus indicitur. Ibi, jubente patre, in nomen et fidem Willelmi ab omnibus juratur: Gislebertus comes tutor pupilli constitui
Abbreviated transcription (Latin):
ad se repellent: qͣm diu ibi sedes ep̃a¬
Elis durabit. In cantia lanfrancꝰ. de
quo supͣscͥpsi. Qͥ talis anglie dei dono
emicuit: qualis. discutiens fugientia
lucifer astra: eum roseo clarum ꝓue¬
hit ore diem. Ita ipsius industria.
monasticum germ̃ effloruit: ita eo
uiuente. uigor pontificalis induruit.
E uis consilio rex ꝓnum se fecãt: utt i¬
chil negandum ducẽt. qd̃ is faciendũ
diceret. Ipsius enim impulsu ambitã
nebulonũ fregerat: qui consueto mo¬
re. mancipia sua hib̾niam uenditabãt.
Cuiꝰ facti p̃coniũ. cui potiꝰ imputem:
lanfranco. an u lstano uigorniȩ an¬
tistiti. ꝓ uero ñ discerno: qui regem
ꝓ commodo. uenalitatis. qd̃ sibi pen¬
sitabatur. renitentem: uix ad hoc coe
qͦ nullus unqͣm iustior nullus. nr̃o
scło. par illi apparuerit: miracłoꝵ
potentia :⁊ ꝓphetali gr̃a. Quoꝵ aliqͣ
intendo post̾ius: si tñ scĩssimis illiͦ
placuerit sensibus.

Expanded text:
a se repellent quamdiu ibi sedes episa se repellent quamdiu ibi sedes episcopalis durabit: in Cantia Lanfrancus de quo supra dixi, qui talis Angliae Dei dono emicuit. Qualis discutiens fugientia Lucifer astra, Cum roseo clarum provehit ore diem; ita ipsius industria monasticum germen effloruit, ita eo vivente vigor pontificalis induruit. Ejus consilio rex pronum se fecerat, ut nihil negandum duceret quod is faciendum diceret. Ipsius etiam impulsu ambitum nebulonum fregerat, qui consueto more mancipia sua Hiberniam venditabant: cujus facti praeconium cui potius imputem, Lanfranco an Wulstano Wigorniae antistiti, pro vero non discerno, qui regem, pro commodo venalitatis quod sibi pensitabatur, renitentem vix ad hoc coegquo nullus unquam justior, nullus nostro seculo par illi apparuerit miraculorum potentia et prophetali gratia, quorum aliqua intendo dicere posterius si tamen sanctissimis illius placuerit sensibus.
Abbreviated transcription (Latin):
rer: quatinꝰ ueniales culpȩ. qͣs con¬
fessione ñ dilueram:pauore hor¬
rendaꝵ formaꝵ purgarent᷑. Cum
dicto. adstitit alt̾i parti.tanta de¬
monũ uis hastilia acuta uibranti¬
umlignes efflantium: ut ager fer¬
reus: aer.flãmeꝰ uideret᷑. Eoꝵ hor¬
rore. ita sum affectꝰ: ut nec si t̾ra
dehisce̾t. si cę̧lum patescẽt. tuto mͥ
ut robiq refugiendum estimarẽ.
Ita meticłosus. dũ quo euadam du¬
bito.⁊ repente. ut hec dicens. ur̃e sa¬
luti.nͥ negligitis. consulerem. hali¬
tum recepi: confestim effusurus. Di¬
xit: ⁊ cum u̾bo pene sp̃m emisit.
Corpꝰ in eccłia sc̃ẽ mariȩ. tunc hu¬
mi defossum: miracło ut aiunt¬
ꝓpositi. qd̾ in normalinia ceꝑat. te¬
nax: stigandum. ꝑperam ⁊ falso ar¬
chiep̃m. ꝑ cardinales romanos. et
ernĩfredum ep̃m sedunensem. depo¬
ni passus est. Successit ei in winto¬
nia. Walkelinꝰ: cuiꝰ bona oꝑa. famã
uincentia. uetustatem obluuonis

Expanded text:
rer, quatenus veniales culpae, quas conrer, quatenus veniales culpae, quas confessione non dilueram, pavore horrendarum formarum purgarentur. Cum dicto astitit alteri parti tanta daemonum vis, hastilia acuta vibrantium, ignes efflantium, ut ager ferreus, aer flammeus videretur. Eorum horrore ita sum affectus, ut si terra dehisceret, si coelum patesceret, tuto mihi utrobique refugiendum non aestimarem. Ita meticulosus, dum quo evadam dubito, repente ut haec dicens vestrae saluti nisi negligitis consulerem halitum recepi, confestim effusurus. » Dixit, et cum verbo pene spiritum emisit. Corpus, in ecclesia sanctae Mariae tunc humi defossum, miraculo modo ut aiuntpropositi quod in Normannia coeperat tenax, Stigandum, perperam et falso archiepiscopum, per cardinales Romanos, et Ermenfredum episcopum Sedunensem, deponi passus est. Successit ei in Wintonia Walkelinus; 450 cujus bona opera, famam vincentia, vetustatem oblivionis
Abbreviated transcription (Latin):
gaudio ꝑfudit. Stupentes.Hoc sermo¬
ne corroborat. Atcenti animo estote:
ultima pastoris ur̃i u̾ba excipientes.
Naturali more resolutus fui: sed ut uo¬
bisintimarem que uidi reductus sum.
Nec aliqͣnto diutiꝰ subsistam: quia in dño
soporari delectat. Ductores. sp̃c meĩ uul¬
tib ⁊ uestib ad omnẽ elegantiam erars
compositi. Concordabat u̾boꝵ lenitas.
cum nitore uestiũ: ut nicħ desid̾arẽ.
p̃t̾ talium uiroꝵ obsequiũ. Itaq blan¬
dis assentationib gauisꝰ ibam: ut u̾e
mͥ uidebat᷑. u̾sus orientem ꝓmittebat᷑
mͥ sedes paradisiaca: ñ multo pꝰ antran¬
da. In mom̃to. p̃terita europa ang̾ssi
asiam: uenimus ierlimam. Ibi scĩs ad¬
oratis: iordanem ꝑtendimꝰ. Ctt̾ioris
ripȩ accole. ductoꝵ meoꝵ contubͥnio
mixti: letum cecũ fecere. E go uisen¬
di ult̾iora studio: tͣnsitum mat᷑abã.
Tũ comites. dm̃ p̃cepisse referunt:
ut ante. demonum uisione t̾rifica¬

Expanded text:
gaudio perfudit. Stupentes hoc sermogaudio perfudit. Stupentes hoc sermone corroborat: « Attenti animo estote, ultima pastoris vestri verba excipientes. Naturali morte resolutus fui, sed, ut vobis intimarem quae vidi, reductus sum; nec aliquanto diutius subsistam, quia in Domino soporari delectat. Ductores spiritus mei vultibus et vestibus ad omnem elegantiam erant compositi; concordabat verborum lenitas cum nitore vestium, 449 ut nihil desiderarem praeter talium virorum obsequium. Itaque blandis assentationibus gavisus, ibam, ut vere mihi videbatur, versus orientem: promittebatur mihi sedes paradisiaca, non multo post intranda. In momento praeterita Europa, ingressi Asiam, venimus Jerosolymam; ibi sanctis adoratis, Jordanem pertendimus; citerioris ripae accolae, ductorum meorum contubernio mixti, laetum coetum fecere. Ego, visendi ulteriora studio, transitum maturabam. Tunc comites Deum praecepisse referunt ut ante daemonum visione terrifica
Abbreviated transcription (Latin):
Mathil dem. quã Wll̃mꝰ acceꝑat. ꝓximã
sibi sanguine fuisse. Id apĩane fidei ⁊ elo.
malg̾ium ñ tulisse. ut cum sanguineo
cubili fruerent᷑. s in nepotem ⁊ cõparẽ.
excõmumcõis iacłm intentasse. Ita.
cum ire adolescentis. uxoriȩ querelȩ ac¬
ced̾ent: excogitatas occasiones. quib
ꝑsecutor peccati. sede pelleret᷑. S post¬
modũ. ꝓuectiorib annis. ꝓ expiatione
scełis. illum. scõ stepħo cadomis. mona¬
st̾ium edificasse: illam. beatȩ tͥnitati
in eodem uico idem fuisse.⁊ utͦꝙ ꝓ sexu
suo ꝓsonas inhabitantiũ eligente.
alg̾io. successit mauriliꝰ.:
fiscannensis monachꝰ. multis uirtu¬
tib. s maximȩ abstinentia laudatꝰ.
Is. pꝰ bene ⁊ scẽ aptam uitam.cũ ad
extremũ. deo uocante uenisset:ui¬
tali pͥuatꝰ halitu: ferme dimidia die
iacuit defunctus. Uerũtñ cũ iam
pararetur in eccłiam ferri: anima
resumpta. circũstantes lacrimabili

Expanded text:
Matildem, quam Willelmus acceperat, proximam Matildem, quam Willelmus acceperat, proximam sibi sanguine fuisse. Id, Christianae fidei zelo, Malgerium non tulisse, ut consanguineo cubili fruerentur; sed in nepotem et comparem excommunicationis jaculum intentasse. Ita cum irae adolescentis uxoriae querelae accederent, excogitatas occasiones quibus persecutor peccati sede pelleretur: sed postmodum provectioribus annis, pro expiatione sceleris, illum sancto Stephano Cadomis monasterium aedificasse, illam beatae Trinitati in eodem vico idem fecisse; utroque pro sexu suo personas inhabitantium eligente. § 268. Malgerio successit Maurilius, Fiscannensis monachus, multis virtutibus sed maxime abstinentia laudatus. Is post bene et sancte actam vitam, cum ad extremum Deo vocante venisset, vitali privatus halitu ferme dimidia die jacuit defunctus; veruntamen, cum jam pararetur in ecclesiam ferri, anima resumpta circumstantes lachrymabili
Abbreviated transcription (Latin):
ris grẽ apud regem ⁊archiep̃m erat:
qui tenatioris sc̃ĩtudinis opinionem
habebat. Att̾m monast̾ium hastingis.
lo: quia in eo loco pͥncipalis eccłia cer¬
nitur: uͥ int̾ consertos cadauerũ ac̾¬
uos. heroldꝰ inuentꝰ fuisse memoratur.
Pene puer. ⁊ maturiora etate sapiens:
patruũ suũ malgerium ab archiep̃a¬
tu rotomagensi remouit. Is erat lit¬
teris qͥdem ñ mediocrit̾ cultus : s ꝓ
nataliũ conscientia. ꝓfessionis oblitꝰ. ⁊
uenationib :⁊ auium c̾taminib sepiꝰ
iusto intendebat: et gazas eccłiasti¬
cas conuuis ꝓfusiorib insumebat.
Cuiꝰ reifama crebrescente. tota uita
pallii usu caruit: qd̾ negaret sedes
apłica honoris huiꝰce pͥulegiũ. hoĩ.
qui sacratum negligebat officium.
uñ crebro conuentꝰ. expostulante
ne pote patrueles offensas: cũ nichi¬
lo reu̾entiꝰ se ageret: cogente ulti¬
ma necessitate. degͣdatus est. feruis
qͥdam. ẽẽ archanam depositionis causã:

Expanded text:
ris gratiae apud regem et archiepiscopum erat, ris gratiae apud regem et archiepiscopum erat, qui tenacioris sanctitudinis opinionem habebat. Alterum monasterium Hastingis alo, quia in eo loco principalis ecclesia cernitur ubi inter consertos cadaverum acervos Haroldus inventus fuisse memoratur. Pene puer, et maturiora aetate sapiens, patruum suum Malgerium ab archiepiscopatu Rotomagensi removit. Is erat litteris quidem non mediocriter cultus; sed, pro natalium conscientia professionis oblitus, venatonibus et avium certaminibus saepius justo intendebat, et gazas ecclesiasticas conviviis profusioribus insumebat: cujus rei fama crebrescente, tota vita pallii usu caruit, quod negaret sedes apostolica honoris hujusce privilegium homini qui sacratum negligebat officium. Unde crebro conventus, expostulante nepote patruelis offensas, cum nihilo reverentius 448 se ageret, cogente ultima necessitate degradatus est. Ferunt quidam esse arcanam depositionis causam;
Abbreviated transcription (Latin):
mox epc̃ hostiȩ. ultimo papa romȩ
urbanus uocatus est.
actenꝰ circũ uagari licuerit:
dũ occasione gestoꝵ wilłmi. quedam
succurrebant: que p̃termittenda ñ
putabam. Nc̃ familiarem eiꝰ uitam
⁊ mores int̾iores: lector qui uolet au¬
diet. In pͥmis. dei fanralis humilis:
subiectis. facilis: in rebelles in exora¬
bilis erat. Neligionem ap̃ianã qͣntũ
scłaris pot̾at. ita freq̃ñtabat: ut co¬
tidiȩ misse assisteret: cotidie. uesꝑ¬
tinos et matutinos ymnos audiret.
insignitum. uͭ. et lanfrancũ abb̃em. pꝰ
etiam cantuariȩ archiep̃m. instituit:
uirum. antiqͥs scĩa ⁊ religione cõꝑan¬
cecidit cato. Ad eo celestis sapor. pectus
eius ⁊ palatum infecerat: ad eo lati¬
nitas omnis. in lib̾alium artium scien¬
tiam ꝑ doctͥnam eius. se incitabat: ad¬
eo ipsius exemplo ł metu ꝓfessio mo¬
nastica. in religione sudabat. Non tẽ
ep̃oꝵ ambitus: ñ tc̃ abbatum uenali¬
tas ꝓficiebat. Ille maioris głȩ. amplio¬

Expanded text:
opus Hostiae, ultimo papa Romae, Urbanus vocatus est § 267. Hactenus circumvagari licuerit, dum occasione gestorum Willelmi quaedam succurrebant quae praetermittenda non putabam: nunc familiarem ejus vitam, et mores interiores, lector qui volet audiet. Inprimis, Dei famulis humilis, subjectis facilis, in rebelles inexorabilis erat. Religionem Christianam, quantum secularis poterat, ita frequentabat, ut quotidie missae assisteret, quotidie vespertinos et matutinos hymnos audiret. insignitum, ubi et Lanfrancum abbatem, post etiam Cantuariae archiepiscopum, instituit: virum antiquis scientia et religione comperancecidit Cato; » adeo coelestis sapor pectus ejus et palatum infecerat; adeo Latinitas omnis in liberalium artium scientiam, per doctrinam ejus, se incitabat; adeo, ipsius exemplo vel metu, professio monastica in religione sudabat. Non tunc episcoporum ambitus, non tunc abbatum venalitas proficiebat: ille majoris gloriae, amplio
Abbreviated transcription (Latin):
anglus. uel dux uel pontifex uel abbaᷤ.
Aduene quiq diuitias et iuscera corro¬
dunt anglie: nec ulla spes est finien¬
dȩ miserie. Cuius mali causam tẽpꝰ
est. sicut dudum spopondi: ut ser¬
mo nr̃ paucis absoluere temptet

Expanded text:
Anglus vel dux, vel pontifex, vel abbas; Anglus vel dux, vel pontifex, vel abbas; advenae quique divitias et viscera corrodunt 382 Angliae; nec ulla spes est finiendae miseriae. Cujus mali causam tempus est, sicut dudum spopondi, ut sermo noster paucis absolvere tentet
Abbreviated transcription (Latin):
anno uno et die uno. in manum
imici ꝑuagabunt᷑ ꝙ de mones totã
hanc t̾ram. Cũq ego hec me ostñ¬
surum ppło dicẽm᷑. illum penitñ¬
tia facta lib̾andum. p̃misso exem¬
plo niniuitarum ꝓmitt̾em: neutiũ
aiunt erit: qͥa nec ipsi penitebunt:
nec d̃s eius miserebitur. Et qͣndo
inqͣm. tantarum calamitatum re¬
missio sꝑari poterit: Tunc inqͥunt.
quasi si arbor uiridis succidatur in
medio. et pars abscisa deportet᷑ asti¬
pite tͥum iugerum spacio: et̃ sine
quolibet ãminicło. suo it̾m conexa
trunco. ceꝑit et florib pubescere. et
fructus ꝓtrudere. ex coalescentissir¬
ci amore pͥstino: tunc denrũ pot̾t
uaticinii ueritatem. qͣmuis cet̾is ti¬
mñtib. tunc stigandi archiepĩ risus
excepisset. dicentis. uetulum. accedñ¬
te morbo nugas delirare: huiusgͦ
uaticinii u̾itatem.nos exꝑimur: qd̾
scł. anglia. ext̾oꝵ facta est habitatio:
et aliemgenaꝵ dñatio. Nullus hode

Expanded text:
anno uno et dic uno in manu anno uno et dic uno in manu inimici, pervagabunturque daemones totam hanc terram. Cumque ego haec me ostensurum populo dicerem, illumque poenitentia facta liberandum, praemisso exemplo Ninivitarum, promitterem, Neutrum, aiunt, erit; quia nec ipsi poenitebunt, nec Deus eis miserebitur. Et quando, inquam, tantarum calamitatum remissio sperari poterit? Tunc, inquiunt, quasi si arbor viridis succidatur in medio, et pars abscissa deportetur a stipite trium jugerum spatio, cum sine quolibet adminiculo, suo iterum connexa trunco, coeperit et floribus pubescere et fructus protrudere ex coalescentis succi amore pristino, tunc demum poterit vaticinii veritatem, quamvis caeteris timentibus, tunc Stigandi archiepiscopi risus excepisset, dicentis vetulum, accedente morbo, nugas delirare. Hujus ergo vaticinii veritatem nos experimur, quod scilicet Anglia exterorum facta est habitatio et alienigenarum dominatio. Nullus hodie
Abbreviated transcription (Latin):
uolaret: fabulã ꝓ uͦ amplexꝰ. Col¬
lectaq. e sũmo turris. aura. spa¬
cio stadii. et plus uolaute. S uen¬
ti et turbinis uiolentia. simul
⁊ temerarii facti conscĩa tremu¬
lus cecidit: ꝑpetuo pꝰ hec debilis.
et crura effractus. Ipse ferebat
causam ruinȩ: qd̾ caudam in po¬
st̾iori parte oblitꝰ fuĩt.
ardꝰ moriens exhibuit: quã
hic ꝑ anticipationem dicam. Cũ
enim biduo elinguis iacuisset:
de suspiransi d̾s inquit om̃mipẽ.
si non ẽ. hec fantastica illusio. s ue¬
rax uisio. quam uidi: da mͥ faculta¬
tem eam adstantib exponendi. aut
eꝯu̾so. Ita mox. expedita loquela.
duos inqͥt mͦ monachos uidi. mͥ ad¬
sistere: qͦs. adolescens. olim. in nor¬
mannia uidam. religiosissimȩ u¬
xisse. ⁊ xp̃ianissime obisse. hiised
ñcios p̃fati.talia ingessere. Qmpͥ
mores anglie. duces. ep̃i. et abb̃es.
ñ sunt ministri dei. s diaboli cͥ¬
didit ds hoc regnũ pꝰ obitũ tuũ

Expanded text:
volaret, fabulam pro vero amplexus, colvolaret, fabulam pro vero amplexus, collectaque e summo turris aura, spatio stadii et plus volavit; sed venti et turbinis violentia, simul et temerarii facti conscientia, tremulus cecidit, perpetuo post haec debilis, et crura effractus. Ipse ferebat causam ruinae quod caudam in posteriori parte oblitus fueritardus moriens 381 exhibuit, quam hic per anticipationem dicam. Cum enim biduo elinguis jacuisset, de suspirans, « Deus, inquit, omnipotens, si non est fantastica illusio, sed verax visio, quam vidi, da mihi facultatem eam astantibus exponendi, aut e converso. » Ita mox expedita loquela, « Duos, inquit, modo monachos vidi mihi assistere, quos adolescens olim in Normannia videram religiosissime vixisse et Christianissime obisse. » Hi se Dei nuncios praefati, talia ingessere: Quoniam primores Angliae, duces, episcopi, et abbates, non sunt ministri Dei, sed diaboli, tradidit Deus hoc regnum post obitum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
suis eos applicabat: amorem eoꝵ.
filio tͣnscribens. his uͭii. annis ꝓxi¬
mis. tres pape. uictor. stepħs. nicho¬
laus. apłatus uigorem. continuis¬
mortib labefactart̃. E uestigio qͦq
henricꝰ. pius romanoꝵ imꝑator. de¬
functus. successorem henricũ filiũ
habuit: qui multas opp̾ssiones orbi
romano. fatuitate neqͥcia ꝙ sua in¬
tulit. Eodem anno henricꝰ rexfran¬
coꝵ miles strenuus ⁊ bonꝰ. potionis
haustu. int̾iit. Non multo pꝰ come¬
tes. stella. ut ferunt mutationem
regni portendens: longos et flam¬
meos crines ꝑ iane du censappa¬
ruit. Uñ pulchre. quidam nr̃i
monast̾ii monachꝰ. eĩelmerꝰ nomi¬
ne. uiso choruscantis astri t̾rore.
congemiscens: uenisti inqͥt uenisti.
multis mat̾b lugende. Dudũ est.
t̾is. qͣntũ ad id tp̃ris. bene imbutꝰ. ⁊¬
euo maturꝰ. immanem audatiam.
pͥma iuuentute conatus. Nã pen¬
nas. manib ⁊ pedib. haudscio qͣ
innexuerat arte:ut dedali more

Expanded text:
suis eos applicabat, amorem eorum suis eos applicabat, amorem eorum filio transcribens. His septem annis proximis tres papae, Victor, Stephanus, Nicolaus, apostolatus 380 vigorem continuismortibus labefactarunt: e vestigio quoque Henricus, pius Romanorum imperator, defunctus, successorem Henricum filium habuit, qui multas oppressiones orbi Romano fatuitate nequitiaque sua intulit. Eodem anno Henricus rex Francorum, miles strenuus et bonus, potionis haustu interiit. Non multo post, cometes stella, ut ferunt, mutationes regnorum praetendens, longos et flammeos crines per inane ducens, apparuit: unde pulchre quidam nostri monasterii monachus, Eilmerus nomine, viso coruscantis astri terrore conquiniscens, « Venisti, inquit, venisti, multis matribus lugende; dudum est qteris, quantum ad id temporis, bene imbutus, aevo maturus, immanem audaciam prima juventute conatus: nam pennas manibus et pedibus haud scio qua innexuerat arte, ut Daedali more
Abbreviated transcription (Latin):
re: adiectis regis sui lith̾s et mun̾ib.
Eos ille benignȩ secum habitosep̃o
ephesi destinauit. epistola parit̾. quã
sacram uocant comitante: ut ostñ¬
derent᷑ legatis angliȩ. septem dor¬
mientiũ mat̾iales exuiuȩ. factũꝙ
ẽ: ⁊ uaticiniũ regis eduardi g̾cis om¬
nib comꝓbatũ: qui se apatͥb accepis¬
se iurarent. suꝑ dextrũ illos latꝰ
quiescere. s pꝰ introitum angloꝵ in
moram festinatio maloꝵ fecit. qͥn.
agareni et arabes. et turci. alieue
ioris. multas urbes. int̾ quas ⁊ ephe
mortuo manichete constantino¬
poł imꝑatore: diogenes. ⁊ micha¬
heliꝰ. ac bucinaciꝰ. ⁊ alexius. uicis¬
sim se. de imꝑio p̃cipitarunt. Qͦ
ultimꝰ. ad nrã tpr̃a usq durans:
ioħem filium. reliquit heredem:
astutia et fraudib qͣm ꝓbitate no¬
tior. multa noria. in ꝑegrinos sacri
itin̾is machinatꝰ. Angłoꝵ tñ fidẽ
suspiciens. p̃cipuis fami liaritatib

Expanded text:
re, adjectis regis sui litteris et muneribus. re, adjectis regis sui litteris et muneribus. Eos ille, benigne secum habitos, episcopo Ephesi destinavit, epistola pariter quam sacram vocant comitante, ut ostenderentur legatis regis Angliae Septem Dormientium 379 martiriales exuviae. Factumque est, et vaticinium regis Edwardi Graecis omnibus comprobatum, qui se a patribus accepisse jurarent super dextrum illos latus requiescere; sed, post introitum Anglorum imoram festinatio malorum fecit, quin Agareni, et Arabes, et Turchi, alienajoris urbes multas, inter quas et Ephes Tunc etiam, mortuo Manichete Constantinopolis imperatore, Diogenes, et Michaelius, ac Bucinacius, et Alexius vicissim se de imperio praecipitarunt; quorum ultimus, ad nostra tempora usque durans, Joannem filium reliquit haeredem, astutia et fraudibus quam probitate notior, multa noxia in peregrinos sacri itineris machinatus; Anglorum tamen fidem suscipiens, praecipuis familiaritatibus
Abbreviated transcription (Latin):
ter rem imꝑtiatur. Ille multũ cun¬
ctatus ⁊ tandem instantib mirare¬
spondit. Septem dormientes. in ce¬
lio monte requiesce̾:iam ducentis
annis in dextro iacentes latere: s¬
tẽ in ipsa hora risus sui. latꝰ inu̾tis¬
annis ita iaceant: dirũ nimirũ mi
circa finem mundi p̃dix̃ discipłis¬
suis Gentem contͣ gentem surrec¬
turam: et regnum adu̾sus regnũ:
t̾rȩ motꝰ ꝑ loca: pestilentiã ⁊ famem:
trores decelo et signa magna: reg¬
noꝵ mutationes: gentiliũ in xp̃ia¬
nos bella: item. xp̃icolaꝵ in pagano ᷤᷤ
uictorias. Talia mirantib inculcais.
passionem septem dormientium.
et habitudines corpoꝵ singuloꝵ.
qͣs nulla docet lict̾a. ⁊ita ꝓmpte disse¬
ruit: ac si cum eis cotidiano uitꝯ¬
taret contubnio. His auditis. comes.
militem: ep̃c cłicum: albas. monachu:
ad u̾itatem u̾boꝵ exculpendam. mã¬
nicheti constantinopolitano ĩꝑatori misere¬

Expanded text:
ter rem impertiatur. Ille, multum cunter rem impertiatur. Ille, multum cunctatus, tandem instantibus mira respondit: Septem dormientes in Caelio monte requiescere jam ducentis annis in dextero tacentes latere, nunc in ipsa hora risus mei latus inverterannis ita jaceant, dirum nimis miserrca finem mundi praedixisuis: « gentem contra gentem surrecturam, et regnum adversus regnum, terrae motus per loca, pestilentiam et famem, terrores de coelo et signa magna, regnorum mutationes, gentilium in Christianos bella, item Christicolarum in paganos victorias. » Talia mirantibus inculcans passionem septem dormientium, et habitudines corporum singulorum, quas nulla docet littera, ita prompte disseruit ac si cum eis quotidiano victitaret contubernio. His auditis, comes militem, episcopus clericum, abbas monachum, ad veritatem verborum exsculpendam, Manicheti Constantinopolitano imperatori mise
Abbreviated transcription (Latin):
ie scĩ pasche ad m̃sam apd̃
westmonast̾ium assedãt.
diademate fastigatus: ⁊ optimatũ
turma circũ uallatꝰ. Cũq alii. lon¬
gam quadragesimȩ mediam. re¬
centib cibis compensantes. acrit̾
comedent: ille a t̾renis auocato
animo. diuinum qͥddam specłatꝰ.
m̃tes conuiuantium ꝑ mouit: am¬
pliorem effusus mxisum. Nulloꝙ
causam leticie ꝑquirere p̾sum̃te: tẽ
qͥdem ita tacitum: donec edendi satie¬
tas. obsoniis finem imposuit.S remo¬
tis m̃sis. cum in tͥclinio. regalib exue¬
retur: tres optimates eum ꝓsecuti:
quoꝵ unus erat. comes haroldus. se¬
cundꝰ abb̃s. t̾cius. ep̃c: familiaritatis
ausu. int̾rogant qͣre riserit. Mirum
omnib. nec imm̾̃ito uideri: qͣre in
tanta serietate diei et negocii. tacñ¬
tib cet̾is. scurrilem cachinnũ eieci̾t.
Stupenda inqͥt uidi: nec ideo sñ
causarisi. Tum illi. ut moris est hu¬
mani ingenii. sciscitari et querere
cãm ardentiꝰ: ut supplicib dignan¬

Expanded text:
ie sancto Paschae ad mensam apud Westmonasterium assederat, diademate fastigatus, et optimatum turma circumvallatus. Cumque alii, longam Quadragesimae inediam recentibus cibis compensantes, acriter comederent, ille a terrenis avocato animo, divinum quiddam speculatus, mentes convivantium permovit, ampliorem effusus in risum; nulloque causam laetitiae perquirere praesumente, tunc quidem ita tacitum, donec edendi satietas obsoniis finem imposuit. Sed remotis mensis, cum in triclinio regalibus exueretur, tres optimates eum; prosecuti quorum unus erat Haroldus, secundus abbas, tertius episcopus, familiaritatis ausu interrogant quare riserit; mirum omnibus, nec immerito, videri, quare in tanta serietate diei et negotii, tacentibus caeteris, scurrilem cachinnum ejecerit. « Stupenda, » inquit, « vidi, nec ideo sine causa risi. » Tum illi, ut moris est humani ingenii, sciscitari 378 et quaerere causam ardentius, ut supplicibus dignan
Abbreviated transcription (Latin):
cultis canalib urbi sub t̾ra influit:
dieb ꝙ constitutis ablato pessulo in¬
ductus.: cenum platearum. pelago
importat. Certauere zelo imꝑiali.
augusti singuli. decorem addere: qͥq
arbitrantes. aliqͥd se institutȩ debere
oꝑe: iste scõꝵ reliquiis. ille diuitiis:

Expanded text:
cultis canalibus sub terra influit urbi; cultis canalibus sub terra influit urbi; diebusque constitutis, ablato pessulo inductus, coenum platearum pelago importat. Certavere zelo imperiali Augusti singuli decorem addere, quisque arbitrantes aliquid se institutae debere operae; iste sanctorum reliquiis, ille divitiis
Abbreviated transcription (Latin):
lium saluti ꝯueniret. Quia enim
in britannia natꝰ fuerat: ardores
solis exosus erat. Est uͦ tracia. una
europe ꝓuincia. ut poete quoꝙ ca¬
nunt᷑: ebri fluminis glatie.⁊ bistinio
tur gargara messes. at uͦ ꝯstantino¬
poliscircũ flua ponto europe atꝙ
asie. carpit utrinq libratam tem¬
ꝑiem: qd a quilonares hiatꝰ mulce¬
at. e ꝓximo ueniens asiaticꝰ eurus.
Porrigit᷑ gͦ urbs ingentib menib. s
eam angustat ꝯuenaꝵ innumerus
ppłs. Quappt̾ rupium molib. ⁊ hare¬
narum cumulis ꝓfundo in iectis.
longe itur in salum: ⁊ nouo cõmen¬
to. tellꝰ inuenta. ueteres contrahit un¬
das. Stupet itaq mare ꝑ egͥnos inu¬
treo gurgite campos: urbemq suã
totis t̾raꝵ cominodis cingit ⁊ pascit.
Est enim ciuitas undecunꝙ p̃t̾ ad
aquilonem. marimagno cincta:
ambitu muroꝵ uxtasitum pelagi.
angulosa. xii.milia passuũ muro
complexa. Danubuis qui ⁊ hister. oc¬

Expanded text:
lium saluti conveniret; quia enim lium saluti conveniret; quia enim in Britannia natus fuerat, ardores solis exosus erat. Est vero Thracia una 548 Europae provincia, ut poetae quoque canunt, Hebri fluminis glacie et Bistonio  mirantur Gargara messes. » At vero Constantinopolis, circumflua Ponto, Europae atque Asiae carpit utrinque libratam temperiem, quod aquilonares hiatus mulceat e proximo veniens Asiaticus eurus. Porrigitur ergo urbs ingentibus moenibus, sed eam angustat convenarum innumerus populus; quapropter, rupium molibus et arenarum cumulis profundo injectis, longe itur in salum, et novo commento tellus inventa veteres contrahit undas. Stupet itaque mare peregrinos vitreo in gurgite campos, urbemque suam totis terrarum commodis cingit et pascit. Est enim civitas undique, praeter ad aquilonem, mari magno cincta, ambitu murorum juxta situm pelagi angulosa, viginti millia passuum muro complexa. Danubius, qui et Ister, oc
Abbreviated transcription (Latin):
minantia: reparatorem desidant.
S tu eam muris reformans ⁊ opib
uocabulo quoq insignies tuo: et
regnabit in ea ꝑpetuo imꝑatoria
ꝓgenies. Non tñ tuo arbitratu fun¬
dam̃ta iacies: s ascenso sompede cus
qͦndam rudis xp̃icola insidens. apłoꝵ
rome circuisti eccłias: laxatis habe¬
nis. quouolet eundi ꝓmptũ illi cedes
arbitrium. habebisq in manu hastã
regiam: cuiꝰ cuspide mn t̾ram tracta.
augustus uisioni p̃clue̾. ⁊ cuutatem.
eqͣm romȩ ꝯstituit: lege ꝓfessus ñ
debere imꝑatorem rome pͥncipari.
sint contra incursus hostium. celes¬
te impetrare patrociniũ. Statuas qͦ
tumphalium uiroꝵ a roma deduc¬
tasrisimulacra deoꝵ. ad uidentiũ
ridicłm. ⁊ tripodas delphicos in circo
dedit adspectacłm: simul ⁊ ad ciui¬
tatis ornam̃tum. Gratumq ad mo¬
dũ fuisse ferunt imꝑiali animo: ut
illic urbem diuino uissu fundaret::
ubi ⁊ soliub̾tas:⁊ celi temꝑies morta¬

Expanded text:
minantia, reparatorem desiderant. minantia, reparatorem desiderant. Sed tu eam muris reformans et opibus, vocabulo quoque insignies tuo, et regnabit in ea perpetuo imperatoria progenies. Nam tamen tuo arbitratu fundamenta jacies, sed ascenso sonipede, cui quondam rudis Christicola insidens apostolorum Romae circuisti ecclesias, laxatis habenis, quo volet eundi promptum illi cedes arbitrium; habebisque in manu hastam regiam, cujus cuspide in terram tracta Augustus visioni praeclue, et civitatem aequam Romae constituit; lege professus non debere imperatorem Romae principar possint contra incursus hostium coelestium impetrare patrocinium. Statuas quoque triumphalium virorum a Roma deductas, et simulacra deorum ad videntium ridiculum, et tripodas Delficos, in Circo dedit, ad spectaculum simul et ad civitatis ornamentum. Gratumque admodum fuisse ferunt imperiali animo ut illic urbem divino jussu fundaret, ubi et soli ubertas et coeli temperies morta
Abbreviated transcription (Latin):
adelmꝰ auctor ẽi in libro de uirginita¬
te huiꝰmͦi sententia. Constantino in
eadem urbe soporato. uisa ẽ. adstitisse
uetula: rugis anilib frontem arata:
Mox imꝑiali clamide amicta. in uiuẽ¬
culam refloruisse: uiridisq formȩ de¬
core. constantim pellexisse ocłm.: ut ñ
abstineret. qͥn porrigeret ei oscłm:
Tum helenam matrem que adeẽt.
dixisse. hec tua semꝑ erit: nec unqͣm
morietur. nisi in fine scłi. huiꝰ somnii
solutionem: augustꝰ. extruso sopore.
ieiuniis ⁊ elemosinis extrahebat e celo.
Et ecce post. uiii. dies. it̾m soporatus.
uisꝰ ẽ. uidere siluestrũ papam: paulo
ante defunctum. Qͥ. dulci luminũ
risu. discipłm ꝑstringens: consueta
inqͥt egisti prudentia: ut qud intel¬
lectum effug̾et hominis. a deo expec¬
tares soluendũ. nodũ enigiatis. ħgͥ
quam uidisti anicula. ẽ ciutas ista.
eui situ decrepita cuiꝰ iam uetusta¬
te quassa menia.⁊ uicinam ruinam

Expanded text:
Aldelmus auctor est in libro De virginitaAldelmus auctor est in libro De virginitate, hujusmodi sententia. Constantino, in eadem urbe soporato, visa est astitisse vetula rugis anilibus arata frontem; mox imperiali chlamyde amicta in juvenculam refloruisse, viridisque formae decore Constantini pellexisse oculum ut non abstineret quin porrigeret ei osculum. Tunc Helenam matrem, quae adesset, dixisse: « Haec tua semper erit, nec unquam morietur, nisi in fine seculi. » Hujus somnii solutionem Augustus, extruso sopore, jejuniis et eleemosynis extrahebat e coelo. Et ecce, post octo dies iterum soporatus, visus est videre Silvestrum papam, paulo ante defunctum, qui dulci luminum risu discipulum perstringens, « Consueta, » inquit, « egisti prudentia, ut quod intellectum effugeret hominis, a Deo expectares solvendum nodum aenigmatis. Haec igitur quam vidisti anicula est civitas ista, aevi situ decrepita; cujus jam vetustate quassa moenia, et vicinam ruinam
Abbreviated transcription (Latin):
dinantes. Solus flandrensis uentis ue¬
lacredidit: p̃cipiti ꝯsilio felicit̾ usꝰ.
Ideoꝙ gregarioꝵ uulgꝰ. parsꝓpt̾ in¬
opiam. domũ reu̾tit᷑: pars. ꝓ intemꝑiȩ
soli. morbo defecit. Necñ ⁊ residui du¬
ces. ut uidere placatum classib eqͦr:
u̾nali sole redeunte. maris fidem exꝑti.
⁊ xp̃i auxilio iliesi: duob portib excep¬
ti applicuere. Inde ꝑ thessaliam. cuius
metropolis est thessalonita. traciam:
et hinc constantinopolim uenere. Mł¬
ti pauꝑm ula uia morbo ⁊ inedia extin¬
cti: multinuado qd ꝓ rapiditate dia
nem oppositi. uiolenti gurgitis uorti¬
ces fregissent. Ita quibdam uita ꝓcu¬
rata: reliqui equis tͣnsducti. Omnis
itaꝙ multitudo .xu. dierum spacio. p̃te¬
ritoꝵ laboꝵ indulsit solatio: positisca¬
stris insuburbano ciuitatis. Dequa qr¬
se locꝰ obtulit: pauca dicenda.
dicta. formam antiqui uocabuli: p̃
cati. Hanc diuinitꝰ mutasse nom̃. sẽs

Expanded text:
dinantes. Solus Flandrensis ventis vedinantes. Solus Flandrensis ventis vela credidit, praecipiti consilio feliciter usus: ideoque gregariorum vulgus, pars propter inopiam domum revertit, pars pro intemperie soli morbo defecit. Nec non et residui duces, ut videre pacatum classibus aequor, vernali sole redeunte, maris fidem experti, et Christi auxilio illaesi, duobus portibus excepti applicuere. Inde per Thessaliam, cujus metropolis est Thessalonica, Thraciam, et hinc Constantinopolim venere. Multi pauperum illa via morbo et inedia extincti; multi in vado, quod pro rapiditate, diani oppositi, violenti gurgitis vortices fregissent: ita quibusdam vita procurata, reliqui equis transducti. Omnis itaque multitudo, quindecim dierum spatio, praeteritorum laborum indulsit solatio, positis castris in suburbano civitatis; de qua, quia locus se obtulit, pauca dicenda. dicta; formam antiqui vocabuli praecati: hanc divinitus mutasse nomen, S.
Abbreviated transcription (Latin):
tinianꝰ.: ⁊ intercia felices duo. ⁊ in qͣrta.
sc̃s calixtꝰ. ⁊ calepodius: ⁊m qͥnta sc̃s ba¬
silides. ¶ D uodecimo intͣ urbemmilia¬
rio. in monte cͤilio. ubi sunt mrẽs ioħes
mres pͥmꝰ ⁊ felicianꝰ. In monte auenti¬
no sc̃s bonifacius: ⁊ in monte nola . s c̃a
taciana pausant. Hec sunt no¬
mana scũaria: hec sunt m̃ t̾ris diuina
pignora:L tñ intͣ hoc qͣi celeste ꝓmp¬
tuariũ insano furore gens ebria. tum.
cũ illuc ꝑegͥni uenerunt. fedo ambitu
omnia turbabant: ⁊ supͣ ipsa scõꝵ cor¬
pora ciuilem libabant sanguinẽ: dũ
ñ possent saciare pecuniaꝵ libidinẽ.
Urbani gͦ benedictione freti comites:
transita tuscia ⁊ campania. ꝑ appuliã.
calabriam uenere. Statimꝙ mare
tͣnsissent: nͥ consulti naute ꝓpt̾ austro
uiolentiam uetuissent. Quappt̾. nor¬
mannꝰ ⁊ blesensis comites. qua qͥsq po¬
t̾at. hẏemem fouere: apd̾ amicos ꝑhen¬

Expanded text:
tinianus; et in tertia Felices duo; et in quarta tinianus; et in tertia Felices duo; et in quarta sanctus Calixtus et Calepodius; et in quinta sanctus Basilides. Duodecimo intra urbem milliario in monte Celio sunt martyres Johannes martyres Primus et Felicianus. In monte Aventino sanctus Bonefacius, et in monte Nola sancta Tatiana, pausant. DE ITINmana sanctuaria, haec sunt in terris divina pignora; et tamen intra hoc quasi coeleste promptuarium insano furore gens ebria, tum, cum illuc peregrini venerunt, foedo ambitu 545 omnia turbabant, et supra ipsa sanctorum corpora civilem libabant sanguinem, dum non possent satiare pecuniarum libidinem. Urbani igitur benedictione freti, comites, transita Tuscia et Campania, per Apuliam Calabriam venere; statimque mare transissent, nisi consulti nautae propter austrorum violentiam vetuissent. Quapropter Normannus et Blesensis comites, qua quisque poterat, hyemem fovere, apud amicos perhen
Abbreviated transcription (Latin):
felicissimꝰ. Et in alt̾a eccłia. tyburtiꝰ. ua¬
mrĩs. Et ibi reconditi sunt. stepħs. Sixt̾.
rephermꝰ. eusebius. Melchiades. marcelł.
eusebius. Maria martha. paulina. uale¬
uia ardeatina: uͥ sunt mres. Marcꝰ ⁊ mar¬
cellianꝰ: l ibi iacet damasꝰ papa. insua
eccłia: ⁊ ñ longe. scã petronilla: nereus.
⁊ achilleus: ⁊ alii plures. ¶ Duodecima
li uocatur: quia iuxta eam reqͥescit
in eccłia sua. ibidemꝙ timotheus mar¬
tir:  ñ longe in ecrłia scẽ tecle. sunt
mr̃es. felix. ⁊ adauctꝰ. ⁊ nemesius. In a¬
qua saluia. ẽ. caput anastasii mr̃is.¬
¶ Tercia decima porta. portuensis d̾r. &uia.
alexander. abdon ⁊i sennes. simeon. a¬
nastasius. polion. uincentiꝰ. Milex. can¬
dida. innocentia. ¶ Quartadecima por¬
portad̾r: qr iuixta eam reqͥescit in eccłia
sua:et alii mr̃es: paulinꝰ. arthemiꝰ. sc̃ã
sapientia. cũ tͥbȩ filiab. fide. spe. carita¬
te. Et in alt̾a basilica. mrẽs. ꝓcessꝰ imar¬

Expanded text:
imus. Et in altera ecclesia Tiburtius, Vamus; et ibi reconditi sunt Stephanus, Sixtus, Zefferinus, Eusebius, Melchiades, MarcellusEusebius, Maria, Martha, Paulina, Valevia Ardeatina, ubi sunt Marcus, et Marcellianus, et ibi jacet Damasus papa in sua ecclesia. Et non longe sancta Petronilla, et Nereus et Achilleus, et alii plures. Duodecima li vocatur, quia juxta eam requiescit in ecclesia sua. Ibidemque Timotheus martyr: et non longe in ecclesia sanctae Theclae sunt martyres Felix, et Adauctus, et Nemesius. In aqua Salina est caput Anastasii martyris. Tertiadecima porta Portuensis dicitur et s Felix, Alexander, Abdon, et Sennes, Symeon, Anastasius, Polion, Vincentius, Milex, Candida et Innocentia. Quartadecima pordicitur, quia juxta eam requiescit in ecclesia sua; et alii martyres, Paulinus, Arthemius, sancta Sapientia, cum tribus filiabus Fide, Spe, Charitate. Et in altera basilica Processus et Mar
Abbreviated transcription (Latin):
martyres. celestinꝰ. philippꝰ. felix ribi
requiescunt: ⁊ ꝓpe. paulus: ⁊ crescenti¬
anus. pͥsca. semetrius. praxedis. pot̾n¬
tiana. pausant. Quinta porta. num̃¬
tana. Ib sc̃s nicomedes pb̃r ⁊ martyr.
ander. papias. In septimo miliario eiꝰdẽ¬
iuiȩ:sc̃s papa alexander. cum euen¬
tio ⁊ theodolo pausat. ¶ S exta porta.
rentii. Iuxta hanc uiam. iacet sẽs lau¬
ciriaca. Romanꝰ iustinꝰ. crescentianꝰ.
Libi ñ longe. basilica scĩ ypoliti: ubi
ipoliti. Et in alt̾a parte uiȩ illius: est
eccłia agapiti mr̃is. ¶ Septima porta.
Ibi ft̃ ꝓpr petrꝰ. marcellinꝰ. tiburtius ge
ma porta ⁊ uia latina dr. Iuxta eam qͥ¬
escunt in una eccła mr̃es. gordianꝰ. et
sophia. tͥphoniꝰ. Et ibi ꝓpe in alio loco:
appia. Ibi requiescunt sc̃s se bastianus.

Expanded text:
martyres Celestinus, Philippus et Felimartyres Celestinus, Philippus et Feli541 requiescunt; et prope Paulus, et Crescentianus, Prisca, Semetrius, Praxedis, Potentiana pausant. QUINTA PORTA. Quinta porta Numentana; ibidem sanctus Nicomedes, presbyter et martyr: Felix, Papias. In septimo milliario ejusdeviae sanctus papa Alexander cum Eventio et Theodolo pausant. Sexta porta rentii, juxta hanc viam jacet S. LauCiriaca, Romanus, Justinus, Crescentianus; et ibi non longe basilica sancti Hippolyti, ubi ejus. Et in altera parte viae ejus est ecclesia Agapiti martyris. Septima porta mIbi sunt prope Petrus, Marcellinus, Tiburtius, Gema porta, et via Latina dicitur. Juxta eam requiescunt in una ecclesia martyres Gordianus, et Sophia, Tryphenus; et ibi prope in alio loco TAppia. Ibi requieverunt sanctus Sebastianus,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ petri⁊ ⁊ uia cornelia. Iuxta eam.
eccłia beati petri sita est: in qua
corpꝰ eiꝰ iacet: auro ⁊ argento ⁊ lapi¬
dib ꝑarata: ⁊ nullꝰ hominũ scit nu¬
merum scõꝵ mr̃m: qui in eadem
alt̾a eccłia: in qua requiescunt
sc̃ẽ uirgines. rufma ⁊ scda. In t̾cia
minea. q̃ mͦ appellat᷑ seĩ ualentini:
uia flãminea: et cũ ad pontem molbi¬
um ꝑuenit: uocat᷑ uia rauenniana: qr
ad rauennam ducit. Ibi in pͥmo milia
odem mͦ appellata: sed cum ꝑuenit
ad salariam: nom̃ ꝑdit. Et ibi ꝓpe. in
eo loco qui d̾r cucumeris. requiesẽt
uia salaria: que mͦ. scĩ siluestri dicit᷑.
⁊ ñ longe bonefacius martyr. Ibide.
basilica. sc̃s alexander. uitalis. marcia¬
lis. filii scẽ felicitatis: ⁊ sc̃ẽ septem uir¬
gines. Sat̾nina. hylarina. dominan¬
da. Rogantina. serotina. Paulma. do¬
nata. Deinde. basilica scĩ siluestriͥ ubi
iacet. marmoreo tumulo cooꝑtus: ⁊

Expanded text:
Sancti Petri, et Via Cornelia. Juxta eam Sancti Petri, et Via Cornelia. Juxta eam ecclesia beati Petri sita est, in qua corpus ejus jacet, auro et lapidibus parata; etiam nullus hominum scit numerum martyrum qui in eadem altera ecclesia, in qua requiescunt sanctae virgines Rufina et Secunda. In tertia minea, quae modo appellatur Sancti Valentini, et Via Flaminea; et cum ad pontem Molbium pervenit, vocatur Via Ravennana, quia ad Ravennam ducit. Ibi in primo milliarodem modo appellata, sed cum pervenit ad Salariam nomen perdit: et ibi prope, in eo loco qui dicitur Cucumeris, requiescuntVia Salaria, quae modo Sancti Silvestri dicitur.et non longe Bonifacius martyr. Ibidem basilica sanctus Alexander, Vitalis, Martialis, filii sanctae Felicitatis; et sanctae septem virgines, Saturnina, Hilarina, Dominanda, Rogantina, Serantina, Paulina, Donata. Deinde basilica sancti Silvestri, ubi jacet marmoreo tumulo coopertus; et
Abbreviated transcription (Latin):
Cura hominũ potuit tantam ꝯponere romã:
Qͣnͣtam ñ potuit solu̾e cura deum.
Confer opes: marmorꝙ nouũ: suꝑũ ꝙ fauorẽ:
Artificum uigilent in noua facta manꝰ:
Non tñ aut fieri par stanti machina maro.⁊
Aut restaurari sola ruina potest:
h ic suꝑum formas suꝑi mirant᷑ ⁊ ipsi:
Icupiunt. fictis uultib ẽẽ pares:
Non potuit nat᷑a deos hoc ore ereare.
Q uo mirandadm signa creauit hõ:
Uultꝰ ad est his numinib: potiꝰꝙ colunt᷑
Artificũ studio. qͣm d̾ictate sua.
urbs felix: si. uel dnĩs urbs illa caueret:
Uel dominis eẽt turpe. carere fide.
dam intantaurbe. uel olim bo¬
noꝵ dignitatem uel modo maloꝵ
maiestatem: s nequid honori desit:
adiciam ⁊ portarũ numerũ: ⁊ multi¬
tudinem sacroꝵ cinerum.: lne quis
obscuritate u̾boꝵ. se causetur are¬
rum cognitione reici: erit sermo
cotidianus ⁊ leuis. ¶ Prima por¬
ta cornelia: que modo dicit᷑ porta

Expanded text:
Cura hominum potuit tantam componere Romam. Cura hominum potuit tantam componere Romam. Quantam non potuit solvere cura deum. Confer opes, marmorque novum, superumque favorem, Artificum vigilent in nova facta manus; Non tamen aut fieri par stanti machina muro, Aut restaurari sola ruina potest. Hic superum formas superi mirantur et ipsi, Et cupiunt fictis vultibus esse pares. Non potuit Natura deos hoc ore creare, Quo miranda deum signa creavit homo. Vultus adest his numinibus; potiusque coluntur Artificum studio, quam deitate sua. Urbs felix, si vel dominis urbs illa careret, Vel dominis esset turpe carere fide. dam in anta urbe vel olim bonorum dignitatem, vel modo malorum majestatem? Sed, ne quid honori desit, adjiciam et portarum numerum, et multitudinem sacrorum cinerum; et, ne quis obscuritate verborum se causetur a cognitione rerum rejici, erit sermo quotidianus et levis. PRIMA PORTA. Prima porta Cornelia, quae modo dicitur Porta
Abbreviated transcription (Latin):
Par tͥ roma nichibeũsis ꝓpe totaruna
Q uã magni fu̾is integra. fracta doces
onga tuos fast̾ etas destrux̃ ⁊ arces:
Cesaris ⁊ suꝑum templa. palude iacent:
Ille labor labor ille riuuit: quẽ dirꝰ araxes.
Istantem tremuit: ⁊ cecidisse dolet:
Quẽ gladii regumꝰ quẽ ꝓuida iura senatꝰ:
Qũẽ suꝑi. rerum ꝯstituere caput.
Quẽ magis optauit cũ cͥmine solus hr̃e.
Cesar: ꝙͣ. socus ⁊ pius ẽẽ gener socer.
Qcrescens studus tͥb: hostes. cͥm̃ amicos.
i domuit:. lecuit legib: emit ope.
In quemdũ fieret. uigilauit cura pͥoꝵ.
Iuuit opꝰ pietas hospitis: unda locum¬
o at̾iem. fabros. expensas. auxis ut̾qꝙ
Misit se muris obtulit ipse locꝰ.
Expendere duces thesauros.: fẽta fauorem:
Artifices studium: totꝰ ⁊ orbis opes.
Urbs cecidit᷑. de qua si quieqͣm dice dignum
Moliar. hoc pot̾o drẽ: roma fuit:
Non tñ annoꝵ series: ñ flãma. nec ensis:
Ad plenũ potuit hoc abolere decus.

Expanded text:
Par tibi Roma nihil, cum sis prope tota ruina; Quam magni fueris integra, fracta doces. 538 Longa tuos fastus aetas destruxit; et arces Caesaris, et superum templa, palude jacent. Ille labor, labor ille ruit, quem dirus Araxes Et stantem tremuit, et cecidisse dolet; Quem gladii regum, quem provida jura senatus, Quem superi rerum constituere caput; Quem magis optavit cum crimine solus haber Caesar, quam socius et pius esse socer: Qui crescens, studiis tribus, hostes, crimen, amicos, Vi domuit, secuit legibus, emit ope; In quem, dum fieret, vigilavit cura priorum, Juvit opus pietas, hospitis unda locum; Materiam, fabros, expensas, axis uterque Misit; se muris obtulit ipse locus: Expendere duces thesauros, fata favorem, Artifices studium, totus et orbis opes. Urbs cecidit, de qua si quicquam dicere dignum Moliar, hoc potero dicere, « Roma fuit! » Non tamen annorum series, non flamma, nec ensis, Ad plenum potuit hoc abolere decus.