comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
significatio resonaret. S credendum ẽ. paula¬
tm cognitis piscium generib nomina imposi¬
ta. Tẽ: autem cum pecora. & bestiȩ & uolatilia
ad hominẽ ad ducta sunt. ut cis ad se congrega¬
tis generatimq distinctis nomina imponeret.
quib etiam ipsis paulatim &. multo citius ꝗͣ
piscib si hoc factum non esset. posset nomina
imponere. quid fuit causȩ nͥ ratio aliquid sig¬
nificandi qđ ad prenuntiationem futurorum
ualeret: Cui rei marimȩ ordo narrationis hur
inuigilat. Demde nunquio ignorabat d̃s̃ nich
tale se creasse in naturis animalium: qͦd simile
adiutorium posset ẽẽ homini: An opus erat
ut hoc etiam homo ipse cognosceret. et eo com¬
mendatiorem haberet mulierẽ suã. qđ in omni
carne creata sub celo. & de hoc sicut ipse aere ui¬
uente. nichil euis simile inuenerit: Mirum si hoc
scire non posset: nͥ omnib ad se adductis atq
ꝑspect̾is. Si emm dõ credebat: posset hoc illi eo

Expanded text:
significatio resonaret. sed credendum est paulasignificatio resonaret. sed credendum est paulatim cognitis piscium generibus nomina inposita; tunc autem, cum pecora et bestiae et uolatilia ad hominem adducta sunt, ut eis ad se congregatis generatimque distinctis nomina inponeret, quibus etiam ipsis paulatim et multo citius quam piscibus, si hoc factum non esset, posset nomina inponere, quid fuit causae, nisi ratio aliquid significandi, quod ad praenuntiationem futurorum ualeret? cui rei maxime ordo narrationis huius inuigilat. Deinde, numquid ignorabat deus nihil tale se creasse in naturis animalium, quod simile adiutorium posset esse homini? an opus erat, ut hoc etiam homo ipse cognosceret et eo commendatiorem haberet mulierem suam, quod in omni carne creata sub caelo et de hoc aere sicut ipse uiuente nihil eius simile inuenerit? mirum, si hoc scire non posset nisi omnibus ad se adductis atque perspectis. si enim deo credebat, posset hoc illi eo
Abbreviated transcription (Latin):
lantur sic appellantur hȩc omĩa quem admo¬
dum eis homines loquendo nomina posuerc̃
ñ solum ea quȩ sunt in aquis & terris. uerum
etiam ipsa terra & aqua & cȩlum & quȩ uiden¬
tur incęlo & quȩ non uidentur. s creduntur:
ꝓ diuersitate linguarum gentilium. diuersis
nominib appellantur. Unam sane linguarũ
primit᷑ fuisse didicimus: anteqͣm suꝑbia turris
illius post diluuium fabricatȩ in dui̾sos signoꝵ
sonos humanã diuidẽt societatem. Quecũq
autem illa lingua fuerit qͥd attinet querere: Illa
certe tunc loquebatur adam: & in ea lingua si ad¬
hur usq ꝑmaneret sunt iste uoces articulatȩ.
quib primꝰ homo animalib terrestrib & uo¬
latilib nomina imposuit. Num gͥ ullomͦ credi¬
bile ẽ. in eadem lingua nomina piscium ñ ab
homine s diuinitus instituta. quȩ dõ docen¬
te homo postea disceret: Qd si ita etiam fact̾ũ
esset: quare ita factum esset ꝓculdubio mistica

Expanded text:
lantur, sic appellantur haec omnia. quemadmolantur, sic appellantur haec omnia. quemadmodum eis homines loquendo nomina posuerunt. non solum haec, quae sunt in aquis et terris, uerum etiam ipsa terra et aqua et caelum et quae uidentur in caelo et quae non uidentur, sed creduntur, pro diuersitate linguarum gentilium diuersis nominibus appellantur. unam sane linguam primitus fuisse didicimus, antequam superbia turris illius post diluuium fabricatae in diuersos signorum sonos humanam diuideret societatem, quaecumque autem illa lingua fuerit, quid adtinet quaerere? illa certe tunc loquebatur Adam et in ea lingua, si adhuc usque permanet, sunt istae uoces articulatae, quibus primus homo animalibus terrestribus et uolatilibus nomina inposuit. num igitur ullo modo credibile est in eadem lingua nomina piscium non ab homine, sed diuinitus instituta, quae deo docente homo postea disceret? quod si ita etiam factum esset, quare ita factum esset, procul dubio mystica
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm primus homo accepit in pęnam. uiccrit
ipsa ꝑ grãm. p̃mium cȩleste ꝑcipiat. maiore
gła demonstrans quanta sit laus obedientiȩ:
quȩ alienȩ in obedientiȩ penam potuit uir¬
tute suꝑare: S qm̃ cui adiutorio femina
factͥa sit uiro. satis qͣntum existimo reqͥsitũ ẽ
illud iam uideamꝰ quare sit factum. qͦd ad duc¬
de sunt ad adam om̃s bestiȩ agri & omĩa uo-¬
latilia cȩli. ut eis nomina imponeret: atq ita
uelut necessitas oriretur creandi ei feminam
ex eius latere. cum inter ula animalia simi¬
le illi adiutorium ñ fuisset inuentum. Uidet᷑
enim mͥ ꝓpt̾ aliquam significationem ꝓpħi¬
cam factum: sedtamen factum: ut res gesta
confirmata figiuȩ interpretatio libera relin¬
quatur. Quid ẽ enim hoc ipsum qͦd uolati¬
lib terrestribq animantib. non etiam pi¬
scib atq omnib natatalib adam nomina
imposuit: Si enim linguȩ humanȩ consu¬

Expanded text:
quam primus homo accepit in poenam, uicerit quam primus homo accepit in poenam, uicerit ipsa per gratiam, praemium caeleste percipiat maiore gloria, demonstrans, quanta sit laus oboedientiae, quae alienae inoboedientiae poenam potuit uirtute superare? Sed quoniam, cui adiutorio femina facta sit uiro, satis, quantum existimo, requisitum est, illud iam uideamus, quare sit factum, quod adductae sunt ad Adam omnes bestiae agri et omnia uolatilia caeli, ut eis nomina inponeret, atque ita uelut necessitas oreretur creandi ei feminam ex eius latere, cum inter illa animalia simile illi adiutorium non fuisset inuentum. uidetur enim mihi propter aliquam significationem propheticam factum, sed tamen factum, ut re gesta confirmata figurae interpretatio libera relinquatur. quid est enim hoc ipsum, quod uolatilibus terrestribusque animantibus non etiam piscibus atque omnibus natatilibus Adam nomina inposuit? si enim linguae humanae consu
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis dubitauerit: omĩa cogit mutare
quȩ credimꝰ. longeq afideliũ mentib re-¬
pellendus ẽ. Cum gͦ queritur ad qͦd adiu¬
torium factus sit ille sexus uiro. diligenter
quantum ualeo cuncta consideranti non¬
nͥ causa ꝓlis occurrit. ut ꝑ eoꝵ stirpem t̾ra
impleretur: & ñ eo mͦ ꝓcreatam quo nunc ꝓ¬
creantur homines cũ inẽ peccati lex in men¬
bris repugnans legi mentis. etiam si ꝑ dĩ grã
uirtute suꝑatur. Hoc enim esse ñ potuisse cre¬
dendum ẽ. nͥ in corꝑe mortis huius. Qd̾ corpꝰ
mortuum ẽ. ꝓpter peccatũ. Et quid hac pe¬
na iusticis. qͣm ut non ad omnem nutum
seruiat corpꝰ. id: suus famulus animȩ sicut
dño suo detrectauit ipsa seruire. Siue utr̃q
ex parentib creet ds̃ corpꝰ ex corꝑe. animam
ex anima. siue alio mͦ faciat anmas. ñ utiq
ad opus impossibile nec mercede parua. ut
cum anima pietate dõ subdita legem istam
peccati quȩ ẽ. in menbris corꝑis mortis huius.

Expanded text:
utare, quae. credimus, longeque a fidelium mentibus repellendus est. cum ergo quaeritur, ad quod adiutorium factus sit ille sexus uiro, diligenter, quantum ualeo, cuncta consideranti nonnisi causa prolis occurrit, ut per eorum stirpem terra inpleretur, et non eo modo procreatam, quo nunc procreantur homines, cum inest peccati lex in membris repugnans legi mentis, etiamsi per dei gratiam uirtute superatur; hoc enim esse non potuisse credendum est nisi in corpore mortis huius, quod corpus mortuum est propter peccatum. et quid hac poena iustius, quam ut non ad omnem nutum seruiat corpus, id est suus famulus animae, sicut domino suo detrectauit ipsa seruire, siue utrumque ea parentibus creet deus, corpus ex corpore, animam ea anima, siue alio modo faciat animas, non utique ad opus inpossibile nec mercede parua. ut cum anima pietate deo subdita legem istam peccati, quae est in membris corporis mortis huius,
Abbreviated transcription (Latin):
to pęne fuerat demonstrandum: qͣm non bene¬
se habeat facta natura. si a faciente recesserit hĩc
enim etiã maxime commendat᷑ qͣle bonum sit
ds̃: quando nulli ab eo recedenti bene ẽ: quia
& qui gaudent inmortiferis uoluptatib esse
sine doloꝵ tiore ñ possunt: et qui omnino
malum dissertionis suȩ maiori suꝑbiȩ stupo¬
re ñ sentiunt. abhis qui discernere nouerunt
miseriores ꝓrsus apparent: ut si nolunt reciꝑe
medicinã talia deuitando. ualeant adexem¬
plum quo possint talia deuitari. Sicut enim ia

Expanded text:
nto poenae fuerat demonstrandum qnto poenae fuerat demonstrandum qse habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, quia et qui gaudent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt, miseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia deuitari. sicut enim a
Abbreviated transcription (Latin):
equitate ꝑ pęnam: ut etiam sic ostendẽt animȩ su
recur animarũ uoluntatib etiã malis. cũ ille ꝑ¬
u̾se uterentur bonis naturis. Nec arbitrandum ẽ
qͦd eẽt hominẽ deiecturus iste temptator. nͥ p̃ces¬
sisset in anima hominis quedã elatio compͥmen¬
da: ut ꝑ humiliationem peccati qͣm de falso pre¬
sumpserit disceret. Ulerissime quippe dic̾cum ẽ.
Ante rumam exaltatur cor: & ante głam humili¬
atur. E huius forte hominis uox est in psalmo.
Ego diri in abundantia mea: ñ mouebor in seculũ.
Deinde iam exꝑtus qͥd mali habeat suꝑba p̃sũptio
ꝓpriȩ poctestatis. & qͥd bom adiutorium gr̃e dĩ. dñc
inquit in uoluntate tua p̃stitisti decori meo untu¬
tem. Au̾tisti autem faciẽ tuã ame: & factus sum
conturbat᷑. S siue ulud de hoc homine. siue de
alio dic̾tũ ẽ: extollenti se tamen animȩ & nunũ
canqͣm de ꝓpria uirtute p̃fidenti. etiam exꝑim̃¬

Expanded text:
aequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae suaequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae suretur animarum uoluntatibus etiam malis, cum illae peruerse uterentur naturis bonis? Nec arbitrandum est quod esset hominem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati quam de se falso praesumserit disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur; et huius forte hominis uox est in psalmo: ego dixi in abundantia mea: non mouebor in saeculum. deinde expertus iam quid mali habeat superba praesumtio propriae potestatis et quid boni adiutorium gratiae dei: domine, inquit, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem, auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. sed siue illud de hoc homine siue de alio dictum est, extollenti se tamen animae et nimium tamquam\' de propria uirtute praefidenti etiam experime
Abbreviated transcription (Latin):
potestas nͥ a dõ: & hoc abdita altaq iusticia: qm̃
non ẽ iniquitas apud dm. Si gͦ queritur cur õs
temptari ꝑmiserit hominẽ. quẽ temptatori con
sensurum eẽ p̃sciebat: altitudinem quidẽ ꝯsili
eius penetrare ñ possum. & longe supͣures meas
hoc ẽẽ confiteor. Est gͦ aliqua causa fortassis oc¬
cultior. quȩ meliorib sanctiorib qr reseruatur. a¬
lius gr̃ã potuis qͣm meritis eoꝵ: sedtamen qͣn¬
tum uel donat saꝑe uel sinit dicere. non michi
uidetur magne laudis futurum fitisse hominẽ.
si ꝓpt̾ea posset bene uiuere. quia nemo male uiu̾e
suaderet. cum & in natura posse & in potestate
haberet uł non consentire suadenti: adiuuante
tamen illo qui suꝑbis resistit. humilib autem
dat gr̃ãm. Cur itaq temptari non sineret quẽ
consensurũ eẽ p̃sciebat. cum id facturus esset
ꝓpria uoluntate ꝑ culpam. & ordinandus eẽt alle

Expanded text:
potestas nisi a deo et hoc abdita altaque iustitia, quoniam potestas nisi a deo et hoc abdita altaque iustitia, quoniam non est iniquitas apud deum. Si ergo quaeritur, cur deus temtari permiserit hominem. quem tesensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii eius penetrare non possum et longe supra uires meas hoc esse profiteor. est ergo aliqua causa fortassis occultior, quae melioribus sanotioribusque reseratur illius gratia potius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene uiuere, quia nemo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti, adiuuante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret quem consensurum esse praesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordinandus esset illius
Abbreviated transcription (Latin):
dabilit̃ appellentur: astuti autẽ male cordati in¬
telliguntur. Unde nonnulli sic̃ in plerisq codici¬
bus inuenimꝰ. ad usum latinȩ locutionis ñ uerbũ
s potius sententiã transferentes: astutiorẽ om̃ib
bestiis istum serpentẽ. qͣm sapientiorẽ dicere ma¬
luerunt. Quid autẽ habeat hebrea ꝓprietas. utrũ
illic in malo ñ abusiue s ꝓprie possit dici & in¬
telligi sapiens: uiderint qui eam ꝓbe nouerunt.
Nos tam̃ aꝑte legimꝰ alio scͥpturarum sc̃arũ loco.
sapientes ad bonum ñ ad malũ: ⁊ dñs dic̃ sapi¬
entiores ẽe filios scłi filiis lucis ad consulendũ
sibimet inposterum. quamuis fraude non iure.
Nec sane debemꝰ opinari qͦd serpentẽ sibi ꝑ quem
temptaret ꝑsuaderetq peccatum diabolus eleg̾it:
s cum esset in illo ꝓpt̃ ꝑuersam & inuidam uo¬
luntatem decipiendi cupiditas. non nͥ ꝑ illud anima
potuit. ꝑ qͦd posse ꝑmissus ẽ. Nocendi enĩ potest

Expanded text:
dabiliter appellentur, astuti autem male cordati indabiliter appellentur, astuti autem male cordati intellegantur. unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus inuenimus, ad usum latinae locutionis non uerbum, sed potius sententiam transferentes astutiorem omnibus beatus istum serpentem quam sapientiorem dicere maluerunt. quid autem habeat hebraea proprietas, utrum illic in malo non abusiue, sed proprie possint dici et intellegi sapientes, uiderint, qui eam probe nouerunt. nos tamen aperte legimus alio scripturarum loco sanctarum sapientes ad malum, non ad bonum; et dominus dicit sapientiores esse filios saeculi filiis lucis ad consulendum sibimet in posterum quamuis fraude, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter peruersam et inuidam uoluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi enim uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
let. uel dĩ uł angłoꝵ. uel animȩ rationalis: tan¬
quam si sapientes apes etiam formicasq dica¬
mus ꝓpt̾ oꝑa uelut imitantia sapientiã: qͣmꝗͣ
iste serpens non irrationali anima sua. s alieno
iam spũ id÷ diabolico posset sapientissimus
dici om̃iũ bestiarum. Quantumlibet enĩ pre¬
uaticatores angłi de suꝑnis sedib suꝑbiȩ suȩ
& ꝑuersitatis merito deiec̾ti siti t: natura tam̃
excellentiores sunt omnib bestiis ꝓpt̃ iõnis
eminentiã. Qͥd gͦ mirũ si suo instinc̾tu diabolus
iã implens serpentem. eiq suũ sp̃m miscens eo
more quo uates demonioꝵ impleri solent sapi¬
entissimũ eũ reddid̾at omĩum bestiarũ: sedm
animã uiuam irrationalemq uiuentiũ: Ab usio¬
ne quippe nominis ista sapientia dicit᷑ in malo.
quẽ admodum in bono astucia: cũ ꝓpriȩ mag̃q
usitate in latina dũ taxat lingua sapientes lau¬

Expanded text:
let uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamlet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam formicasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatiexcellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eo more, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium bestiarum secundum animam uiuam inrationalemque uiuentium? abusione quippe nominis ita sapientia dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia, cum proprie magisque usitate in latina dumtaxat lingua sapientes lau
Abbreviated transcription (Latin):
te inobedientia ꝓhibitum. ⁊ iusticia puniente
commissum: Quod anteqͣm fieret. nudi erant
ut dictum ẽ: & non confundebant᷑. Nullus erat
motus in corꝑe cui uerecundia debertt᷑ nichil
putabant uelandum. quia mchil senserant re¬
frenandum. Quemadmodũ ꝓpagaturi filios.
iam ante disputatum ẽ: non tamen eo mͦ creden¬
dum ẽ. quo ꝓpagauerunt postea qͣm criminis
admissi p̃dicta ultio secuta ẽ: cum priusquam
morerentur. iam in corꝑe in obedientiũ homi¬
num iustissimo reciꝓcatu. in obedientium men¬
broꝵ tumultum mors concepta uersaret. Non¬
dum erant tales adã ⁊ eua: cũ ambo nudi es¬
sent & ñ confunderentur. Serpens autem erat
ibi prudentissimꝰ quidẽ. s omniũ bestiarum
quȩ erant suꝑ derram: quas fecerat dñs ds̃. Tñs¬
lato enim uerbo dictum ẽ. prudentissimꝰ. uel
sic̃ plures latini codices habent sapientissimꝰ:
non ꝓprio quo in bonum accipi sapientia so¬

Expanded text:
te inoboedientia prohibitum et iustitia puniente te inoboedientia prohibitum et iustitia puniente commissum. quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatum est; non tamen eo modo credendum est, quo propagauerunt, posteaquam crimen admissi praedicta ultio consecuta est, cum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat dominus deus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissimus" uel, sicut plures latini codices habent, sapientissimus", non proprio, quo in bonum accipi sapientia so
Abbreviated transcription (Latin):
dinauit cherubin & flammeam rumpheam q̃
ueratur. custodire uiã ligni uitȩ. Anteqͣm hurꝰ
ꝓpositȩ scripturȩ tȩxtum ex ordine ꝑtractemus.
admonendum arbitror qd̃ iã me ⁊ alibi in hoc
ope memini plocutum: ulud a nobis ẽẽ flagitan¬
dum. ut ad ꝓprietatẽ litterȩ defendat᷑. quod
gestum narrat ipse qui scripsit. Si autẽ in uer¬
bis dĩ uel cuiusqͣm ꝑsone in officium ꝓpb̃icũ
assumptȩ dicitur aliqͥd. qͦd ad litterã nisi absur¬
de non possit intelligi. ꝓculdubio sigurate dic¬
tum obaliquam significationẽ accipi debet dic¬
tum tam̃ esse dubitare fas non ẽ. Hoc enim fide
narratoris a pollicitatione expositoris exigit᷑
Erant gͦ ambo nudi. Uerum ẽ omnino: nuda erãt
corꝑa duoꝵ hominum in paradyso conu̾santiũ.
nec pudebat eos. Quid enim puderet quando
nullam legẽ senserant inmenbris suiꝰ repugnan¬
tem legi mentis suȩ quȩ illos pena peccati post
ꝑpetrationem p̃uaricationis secuta ẽ usurpan¬

Expanded text:
Cherubin et flammeam rhomphaeam quae uertitur custodire uiam ligni uitae. Antequam huius propositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem in uerbis dei uel cuiusquam personae in officium propheticum adsumtae dicitur aliquid, quod ad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta est usurpan
Abbreviated transcription (Latin):
exigendum ẽ. a nobis qͦd ut comp̃hendere homo¬
ñ ualet uel si iam ualeat: mirũ si ꝑsuadere cuiqͣm
potest. nͥ tali qui etiã nullo homine docere conan¬
te. potest etiam ipse tale aliqͥd intelligere. Tutiꝰ
ẽ gͥ de huiusmͦ reb non humanis agere conectu¬
ris. s diuina testimonia ꝑscrutari. Qd gͦ ex ange¬
lis tanqͣm parentib d̃s creet animas: nulla m
de libris canonicis oecurrit auctoritas. Multo
minus itaq ex mundi corꝑeis elementis: nͥ for¬
te illud mouet qͦd apud ierechielem ꝓpħam cũ
demonstraretur resurrectio mortuoꝵ redintegͣtis
corꝑib. ex quatuor uentis cęli aduocatur sp̃s. qͦ
pflante uiuificentur ut surgant. Sic enim scri¬

Expanded text:
exigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo noexigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid intellegere. tutius est igitur de huius modi rebus non humanis agere coniecturis, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mouet, quod apud Ezechielem prophetam, cum demonstratur resurrectio mortuorum, redintegratis corporibus ex quattuor uentis caeli aduocatur spiritus, quo perflante uiuificantur, ut surgant. sic enim scri
Abbreviated transcription (Latin):
s sua p̃sumptio cercũ fecerat. dubitare mecũ
non dedignetur. Ac pͥmum illud firmissimȩ
teneamꝰ. animȩ naturam. nec in naturã corꝑis
conuerti. ut quȩ iã fuit anima fiat corpꝰ. nec in
naturã animȩ irrationalis. ut quȩ fuit anima
hominis fiat pecoris: nec in naturã di. ut q̃ fuit
anima fiat qͦd ẽ. ds̃: atq ita uicissim. nec corpꝰ nec
animã irrationalem. nec sub̃am qua ds̃ est.
conuerti & fieri animã humanã. Illud etiã non
minus certum ẽẽ debet: animã nen esse nͥ crea¬
turã dĩ. Qua ꝓpt̃si neq de corꝑe neq de anima
irrationali neq de se ipso ds̃ animã hominis fec̃
restat ut aut de nichilo eam faciat. aut de aliqͣ
spiritali tamen rationali creatura.S de nichilo
fieri aliquid consummatis oꝑib quib creauit
omnia simul. uolentum ẽ uelle monstrare: & utr̃
ꝑspicius documentis optineri possit. ignoro. Nec

Expanded text:
sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud firmissime teneamus animae naturam nec in naturam corporis conuerti, ut quae iam fuit anima, fiat corpus, nec in naturam animae inrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris, nec in naturam dei, ut quae fuit anima, fiat quod est deus, atque ita uicissim nec corpus nec animam inrationalem nec substantiam, qua deus est, conuerti et fieri animam humanam. illud etiam non minus certum esse debet animam non esse nisi creaturam dei. quapropter, si neque de corpore neque de anima inrationali neque de se ipso deus animam fecit hominis, restat, ut aut de nihilo eam faciat aut de aliqua spiritali, tamen rationali creatura. sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpagatio continuata successione ꝓtenditur. ta¬
les congruit animas inseri quales nc̃ fac̃ atq
inserit. Qua ꝓpt̃ nichil iam timentes. ne contra
uerba libri huius quȩ de prima ila sex dierum
conditione conscripta sunt. quelibet harũ tͥum
sententiarum ꝓbabilitas uicerit senture uideam̃.
suscipiamꝰ diligentiorẽ questionis huius ꝑ¬
tractadionem qͣntum adiuuat ds̃. ne forte fie¬
ri possit ut si non aliqͣm de qua dubitari ultͣ
non debeat. tã certe acceptabilem de hac re sen¬
tentiam nanciscamui:ut eam tenere donec cer¬
tum aliquid elucescat. non sit absurdum. Qͦd si
nec hoc quidẽ potuerimus documentoꝵ mo¬
mentis undiq pariterq nutantib: saltem
ñ uidebit᷑ nr̃a dubitatio laborem deuitasse q̃¬
rendi. s affirmandi temeritatem: ut me si quis
recte iã certus ẽ. docere dignetur. siquẽ uͦ nec di¬
uini eloquii nec ꝑspicue rationis auctoritas.

Expanded text:
propagatio continuata successione protenditur, tapropagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas,
Abbreviated transcription (Latin):
quieuit si dixerimꝰ: cauendum ẽ ne frustra tam
diligent̃ scriptura commendet sex dieb consũ¬
masse dm̃ omĩa oꝑa sua que fec̃. bona ualde: si
aliquas adhuc naturas fuerat ereaturus. qͣs nec
ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit: nͥ
intelligatur rationem quidem singillatim facien¬
darum animarum nascentib quibq danda¬
rum inse ipso habere. ñ in creatura aliqua condi¬
disse. S quia ñ altertus generis creatura ẽ. anima.
qͣm illuis scđm quã serto dic fact̾us est homo
ad imaginem di: ñ rect̃e dici dm̃ ea facere nunc
quȩ tunc ñ consummauit. Iam enĩ tẽ animam
fecerat quales ⁊ nc̃ facit: qͦd tẽ et ideo ñ aliquid no¬
summatis ñ creauit. nec contra illas causales ra¬
tiones rerũ futurarum qͣs uniu̾sitati tc̃ indidit
hȩc eius oꝑatio ẽ s potius scđm ipsas: qͣndoqͥdẽ
corporib humanis quoꝵ ex illis primis oꝑib

Expanded text:
quieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam quieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alteriuquam illius, secundum quam sexta die factus est homo ad imaginem dei, non recte dicit deum ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod noconsummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
trium. duo priora ñ repugnant primis illis con¬
ditionib. uͥ simul omĩa ereata sunt. Siuie. enim
in aliqua creatura tanquam in parente. anmȩ
ratio facta sit. ut omnes animȩ ab illa gene.¬
rentur. a dõ autem cieent᷑ qͣndo singuł homi.¬
nibꝰ dant᷑ sicuit aparentibꝰ hominib corpo.¬
raᷤ siue non ratio animȩ uelut in parente ra¬
ti ꝓlis.s. ipsa omĩno. cum factꝰ est dies facta
sit anima.sicut ipse dies. sicut cęlum et t̾ra.
et cęli luminaria: congruent dictũ ẽ. fecit
ds hominẽ ad imaginem suam: Hoc uero
tercium quomͦ ñ repugnet ei sententię qua &
serto die factus accipitur homo ad imaginẽ dĩ.¬
& post diẽ septimũ uisibiliter creatus: non tã faci¬
le uideri potest. Nouas quippe animas fieri. quȩ
neq: ipse neq ratio earum tanqͣm in parente ꝓ¬
lis sexto illo die facta sit. cum bis oꝑib a quibus
consummatis & inchoatis ds̃ in die septimo re¬

Expanded text:
trium duo priora non repugnant primis illis contrium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a deo autem creentur, quando singulis hominibus dantur, sicut a parentibus hominibus corpora, siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo re
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ filiam uel qͦd ẽ intelerabilius alicuius elem̃ti
corporei ciederemus. S nc̃ si obhoc mulier non
deuiro s similit̃ ut ille adõ fact̾am animam as¬
seritur accepisse. quia singłas singłis ds̃ fac̃: ñ erat
facta in illis primis oꝑib anima femine. Aut si
generalis omnium animarum ratio facta fuãt
sic̃ in hominib ratio gignendi: reditur ad illud
durum ac molestum. ut uel angłoꝵ ut qͦd in dig¬
nissimũ ẽ. celi corporei siue alicuius etiam inferi¬
oris clementi filias. animas hominũ ẽẽ dicamus.
Ac ꝑhoc uidendũ ẽ. & si latet. qͥd uerum sit. qͥd sal¬
tem tolerabilius dici possit. utrum hoc qͦd modo
dixi: an in illis primis dĩ oꝑib unã animã pri¬
mi hominis factam de cinus ꝓpagine om̃s ho¬
minum animȩ crearentur:an nouas subinde a¬
mas fieri quarũ nulla uel ratio facta p̃cesserit in
primis illis sex dierum oꝑib dĩ Hortum autẽ

Expanded text:
lorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi lorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi corporei crederemus. Sed nunc, si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam adseritur accepisse, quia singulas singulis deus facit, non erat facta in illis primis operibus anima feminae; aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, an nouas subinde animas fieri, quarum nulla uel ratio facta praecesserit in primis illis sex dierum operibus dei. horum autem
Abbreviated transcription (Latin):
in illis oꝑib facta ẽ. corꝑis uͦ eius in mundo cor¬
poreo. tanqͣm in semine rͥatione cogeremur ꝯtͣ
uerba scripturȩ aut serto die totũ factum dice.
id⁊ et de limo uirum et de eius latere feminam.
aut in illis sex dierum oꝑib nullomͦ ẽẽ factum
hominẽ. aut corpis humani causalem ro̾nem
tantummͦ factam. animȩ autẽ nullã. eum potiꝰ¬
scđm ipsam sit homo ad imaginem di: aut cer¬
te si non contra uerba scͥpturȩ aꝑte posita. tamen
dure atq intolerabiliter diceremꝰ. uł in ea creat᷑a
spiritali quȩ ad hoc tantũmͦ creata esset factam
fuisse animȩ humanȩ rationem. cũ ipsa creatura
in qua ista ratio facta diceretur ñ commemorarẽt᷑
in oꝑib dĩ. uel in aliqua creatina quȩ in illis com¬
memoraretur oꝑib fact̾am rationem animȩ: ue¬
lut in hominib qui iam sunt. fact̾a ratio latet ge¬
nerandorum filiorum: ac sic etiam eam uł ange¬

Expanded text:
in illis operibus facta est, corporis uero eius in mundo corin illis operibus facta est, corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeremur contra uerba scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est et de limo uirum et de eius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullo modo factum esse hominem, aut corporis humani causalem rationem tantummodo factam, animsecundum ipsam sit homo ad imaginem Dei: aut certe etsi non contra verba Scripturae aperte posita, tamen dure atque intolerabiliter diceremus, vel in ea creatura spiritali, quae ad hoc tantummodo creata esset, factam fuisse animae humanae rationem, cum ipsa creatura, in qua ista ratio facta diceretur, non commemoraretur in operibus dei, uel in aliqua creatura, quae in illis commemoraretur operibus, factam rationem animae - uelut in hominibus, qui iam sunt, facta ratio latet generandorum filiorum — ac sic eam uel ange
Abbreviated transcription (Latin):
ptitra libri huius ab exordio ꝑtract̾ata: hinc
nos dubitare ꝑmitcat. Tunc recte fortasse reqͥ¬
remus. aut quȩ nam sententia podius eligen¬
da sit: aut in rei huius incerto quẽ modum
tenere debeamꝰ. Certe enim sexto die fecit d̃s
hominem ad imaginẽ suã.: ui etiã dictum ẽ.
mascłm & femina fec̃ eos. Quoꝵ illud suꝑius
ubi imago dĩ commemorata ẽ. scđm animã:
hoc autem uͥ serus differentia. seđm carnem
accipiebam᷑. & qm̃ tot ac tanta destimonia
que ibi considata atq tractata sunt. nos ñ sine¬
bant eodem ipso sexto die etiam formatũ de
limo hominẽ mulieremq de latere erꝰ acciꝑe.
s hoc postea fac̾tum eẽ post illa pͥmitus oꝑa dĩ
in quib creauit omĩa simuł: quesiuuimꝰ qͥd de
hominis anima credemus. discussisq omnib
disceptationis nr̃e partib. illud credibilius ut
tolerabilius dici uisum ẽ. qͦd ipsa hominis aĩa

Expanded text:
ptura libri huius, ab eius exordio pertractata, hinc ptura libri huius, ab eius exordio pertractata, hinc nos dubitare permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum tenere debeamus. certe enim sexto die fecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illuimago dei commemorata est, secundum animam, hoc autem, ubi sexus differentia, secundum carnem accipiebamus. et quoniam tot ac tanta testimonia, quae ibi considerata atque tractata sunt, nos non sinebant eodem ipso sexto die etiam formatum de limo hominem mulieremque de latere eius accipere, sed hoc postea factum esse post illa primitus opera dei, in quibus creauit omnia simul, quaesiuimus. quid de hominis anima crederemus, discussisque omnibus disceptationis nostrae partibus illud credibilius uel tolerabilius dici uisum est. quod ipsa hominis anima
Abbreviated transcription (Latin):
moneri: Magis si aliquid aliud fiebat in femi¬
na qͦd in uiro factum ñ erat. ut ex carne ani¬
mata eius anima duceretur. ñ sic̃ uiri eiꝰ aliun¬
de corpꝰ.aliunde anima. hoc ipsum qđ alio mͦ
fiebat scͥptura potius tacere ñ debuit.: ne hoc it
dem factum putaremꝰ. qͦd iã de uio didiceram.
Proinde quia ñ dixit ex anima uiri animã factã
ẽẽ mulieris: conuenientiꝰ creditur eo ipso nos
admonere uoluisse. mehil hic aliud putare qͣm
de tiri anima noueramꝰ. ⁊d⁊ similit̃ datã esse
mulieri: cum p̃sertim esset euidentissimȩ oc¬
casionis locus. ut si ñ tunc qͣndo formata ẽ. po¬
stea cerde diceretur uͥ ait adam. hoc numc os ex
ossib meis. & caro de carne mea. Qͣnto enĩ cariꝰ
amantiusq diceret .&: anima de anima mea:
Hon tamen hinc tã magna questio iã soluta ẽ ut
unum horũ manifestum certumq tencam᷑.
Qmobrem primo uidendum ẽ. utrum sc̃a seri¬

Expanded text:
moneri, magis, si aliquid aliud fiebat in femimoneri, magis, si aliquid aliud fiebat in femina, quod in uiro factum non erat, ut ex carne animata eius anima duceretur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itdem factum putaremus quod jam de illo didiceramus. Proinde quia esse mulieris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, quam de uiri anima noueramus, id est similiter datam esse mulieri, cum praesertim esset euidentissimae occasionis locus, ut, si non tunc, quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. quanto enim carius amantiusque diceret: et anima de anima mea! non tamen hinc tam magna quaestio iam soluta est, ut unum horum manifestum certumque teneamus. Quamobrem primo uidendum est, utrum sancta scri
Abbreviated transcription (Latin):
duit inquiunt etiam de anima uiri. ut eam
possemꝰ datam diuinitus uel intelligeremꝰ uel
certe crederemus: Aut si hoc ꝓpterea scͥptura
ñ tacuit ne animã qͦ sicut hominis carnem
de terra factam eẽ putaremꝰ: debuit & de mu¬
lieris anima non taceri: ne putaretur extra¬
duce si hoc uerum non ẽ. Qua ꝓpt̃ ideo taci¬
tum ẽ. inquiunt. qͦd in eius faciẽ flauerit õs:
quia illud ẽ. uerum qđ & anima ex homine
ꝓpagata ẽ Huic suspicioni facile occurritur.
Si enim ꝓpterea putant animã mulieris ex a¬
nima uiri fact̾am quia ñ scͥptum ẽ. qͦd in mu¬
lieris faciem flauerit. ds̃: cur credunt ex uiro
ammatam feminam. qͣndo ne id quidẽ scͥptũ
ẽ: Alnde si d̃s om̃s animas hominũ nascentiũ
sic̃ primã fac̃ ꝓpterea scͥptura de aliis tacuit.
qm̃ posset qđ in una factum commemoratũ ẽ.
etiã de ceteris prudent̃ intelligi. Itaq si oportu¬
it nos ꝑ hanc scͥpturam de hac re aliquid ad¬

Expanded text:
tuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, tuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc uerum non est. quapropter ideo tacitum est, inquiunt, quod in eius faciem flauerit deus, quia illud est uerum, quod et anima ex homine propagata est. Huic suspicioni facile occurritur. si enim propterea putant animam mulieris ex anima uiri factam, quia non scriptum est, quod in mulieris faciem flauerit deus, cur credunt ex uiro animatam feminam, quando ne id quidem scriptum est? unde, si deus omnes animas hominum nascentium sicut primam facit, propterea scriptura de aliis tacuit quoniam posset, quod in una factum commemoratum est, etiam de ceteris prudenter intellegi. itaque si oportuit nos per hanc scripturam de hac re aliquid ad
Abbreviated transcription (Latin):
am quidem ordo ipse udetur exposcere: ut de
peccato pͥmi hominis disseramus. S quia de
carne mulieris quemadmodũ facta sit scͥptura
narrauit. tacuit autẽ de anima: multomagis
nos fec̃ intentos. De hoc diligentius inquiramꝰ
quo nam mͦ refelli possint siue non possint. qui
credunt animã de anima hominis sic̃ de carne
earnem fieri:a parentib in filios utriusq rei
transfusis seminib. Hinc enĩ primitus ad hoc
mouentur ut dicant qͦd unam animã ds fecerit¬
qͣm sufflatut in faciem hominis quẽ de pulue
fincerat. ut ex illa iam cetere crearentur animȩ
hominũ. sic̃ ex illius carnis omnis etiã caro ho¬
Ominum: qm̃ primo adam formatus ẽ. deinde
Qeua: & ille quidem unde habuerit corpꝰ unde
animã dic̾tum ẽ: corpus uidelicet puluere t̾rȩ.
animã uͦ flatu d̃i. At illa de illius latere cũ fac¬
ta dicatur. non dr qͦd eam d̾s flando similiter
animauerit: tanqͣm utrumq de illo dictũ sit.
quia iã fuerat anmatus. Aut enim taceri opor¬

Expanded text:
am quidem ordo ipse videtur exposcere ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, Scriptura narravit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint, sive non possint, qui credunt animam de anima hominis, sicut carnem de carne fieri, a parentibus in filios utriusque rei transfusis seminibus. Hinc enim primitus ad hoc moventur, ut dicant quod unam animam Deus fecerit, sufflando in faciem hominis, quem de pulvere finxerat, ut ex illa jam caeterae crearentur animae hominum, sicut ex illius carne omnis etiam caro hominum. Quoniam primo Adam formatus est, deinde Eva: et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est; corpus videlicet pulverem terrae, animam vero flatum Dei: at illa de illius latere cum facta dicatur, non dicitur quod eam Deus flando similanimauerit, tamquam utrumque de illo ductum sit, qui iam fuerat animatus. aut enim taceri opor
Abbreviated transcription (Latin):
er serpenti. Afructu ligni qͦd ẽ. in paradyso ede¬
mus: de fructu autem ligni qͦd ẽ. in medio para¬
Ute moriemini. Sciebat enĩ d̃s. qm̃ qua die mã
Uducaueritis de eo adaꝑientur uob̃ ocłi: & eri¬
tis tanqͣm dii scientes bonum & inalũ. Et ui¬
dit mulier quia bonũ lignum in ȩscã. & quia
placet ocłis uidere. et decorum ẽ. cognoscere:. &
sumens de fructu eius edit. & dedit uiro suo se¬
cum. & ederunt. Et aꝑti sunt ocłi amboꝵ: &
agnouerunt quia nudi erant: & consuerunt
folia fici. & fecerunt sib campestria. Et audie¬
runt uocem dñĩ dĩ ambulantis in parady so
aduesꝑam: & absconderunt se adam ⁊ mulier
eius afacie dñi dĩ in medio ligni paradysi. E
uocauit dñs ds adam: & dixit illi. ubies: &¬
radẏso & timui quia nudus sum: & abscondi

Expanded text:
er serpenti: ex omni ligno quod est in paradiso edemus, de fructu autem ligni quod est in medio parane moriamini. nducaveritis de eo, aperientur vobis oculi, et eritis tanquam dii, scientes bonum et malum. Et vidit mulier quia bonum lignum ad escam, et quia placet oculis videre, et decorum est cognoscere. Et sumens de fructu ejus edit, et dedit viro suo secum, et ederunt. Et aperti sunt oculi amborum, et agnoverunt quia nudi erant, et consuerunt folia fici, et fecerunt sibi campestria. Et audierunt vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad vesperam, et absconderunt se Adam et mulier ejus a faciominus Deus Adam, et dixit illi: Ubi es? Rradiso, et timui quia nudus sum, et a
Abbreviated transcription (Latin):
euis caltaneum. &mulieri dixit Multiplicans
multiplicabo tristicias tuas: & gemitum tuum.
Intristiciis paries filios: & ad uirũ tuum comiisio
quo preceꝑam tͥ de eo solo non ederes: maledicta
t̾ra in oꝑib cuis. In tristiciis edes ilam: õs dies uitȩ
tuȩ. Spinas & tribulos edet tͥ: & edes fęnum agri.

Expanded text:
etc. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio quo praeceperam tibi, de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis. In tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae: spinas vel tribulos e
Abbreviated transcription (Latin):
Prima uͦ mulier alit̃ facta ẽ: & ideo adhuc di¬
ci posset animã ꝓpterea ñ ex adam duunit᷑
eue datã. quia non ex illo tanquam ꝓle sor¬
tita ẽ. Si autem homini qui prim̾ ex illis na¬
tus ẽ. commemoraret scriptura ñ ex parenti¬
bus ductam. sed desuꝑ animã datã: illud iã
in ceteris etiam tacente scriptura oporteret
intelligi. Nunc itaq & illud consid eremus
utrum neutrã confirmet sententiã: s utriq
possit accommodari qͦd scͥptum ẽ. Punum
hominẽ peccatũ in hunc mundum intͣuit ⁊
ꝑpeccatum mors. & ita in om̃s homines ꝑ-

Expanded text:
prima uero mulier aliter facta est, et ideo adhuc diprima uero mulier aliter facta est, et ideo adhuc dici posset animam propterea non ex Adam diuinitus Euae datam, quia non ex illo tamquam proles orta est. si autem homini, qui primus ex illis natus est, commemoraret scriptura non ex parentibus ductam, sed desuper animam datam, illud iam in ceteris etiam tacente scriptura oporteret intellegi. Nunc itaque et illud consideremus, utrum neutram confirmet sententiam, sed utrique possit adcommodari, quod scriptum est: per unum hominem peccatum in hunc mundum intrauit et per peccatum mors, et ita in omnes homine
Abbreviated transcription (Latin):
factorem redit quȩ redit a quo ex nichilo fac¬
ta ẽ. Non enim om̃s redeunt: qm̃ sunt de qͥb
dicitur. Sp̃s ambulans & ñ reuertens. Quo¬
circa difficile ẽ quidẽ omĩa de hac re scͥptu¬
rarum sc̃arum testimonia colligere. Qd & si
fieri possit ut ñ solum commemorentur. s
etiã ꝑtractentur: in magnam sermonis lon¬
gitudinẽ ꝑgunt. Sedtamen nͥ aliqͥd tã cer¬
tum ꝓferatur qͣm certa ꝓferunt᷑ quib ostñ¬
ditur qͦd ds̃ animã fecerit. uł qͦd eã pͥmo
homimi dedit: quo nammͦ ꝑ diuni eloqͥi
testimoniũ ista questio soluat᷑ ignoro. Si .Ni.
scͥptum esset qͦd similiter sufflauerit ds̃ in
faciem formatȩ mulieris. & facta fuerit ĩ
ammã uiuam: iam quidẽ plurimũ luciᷤ
accederet. qua cuiq formatȩ carni hominiᷤᷤ
ñ ex parentib dari animã crederemꝰ: adhuc
tam̃ expectaretur qͥd ꝓpriȩ teneret᷑ in ꝓle.
qui nob̾ modus usitatus ẽ hominis exhoĩe

Expanded text:
factorem redit quae redit, a quo ex nihilo facfactorem redit quae redit, a quo ex nihilo facta est. non enim omnes redeunt, quoniam sunt, de quibus dicitur: spiritus ambulans et non reuertens. , Quocirca difficile est quidem omnia de hac re scripturarum sanctarum testimonia conligere: quod etsi fieri possit, ut non solum commemorentur sed etiam pertractentur, in magnam sermonis longitudinem pergunt; sed tamen, nisi aliquid tam certum proferatur, quam certa proferuntur, quibus ostenditur, quod deus animam fecerit uel quod eam primo homini dederit, quonam modo per diuini eloquii testimonium ista quaestio soluatur ignoro. si enim scriptum esset, quod similiter sufflauerit deus in faciem formatae mulieris et facta fuerit in animam uiuam, iam quidem plurimum lucis accederet, qua cuique formatae carni hominis non ex parentibus dari animam crederemus, adhuc tamen expectaretur, quid proprie teneretur in prole, qui nobis modus usitatus est hominis ex homine.
Abbreviated transcription (Latin):
faciem sufflauit: conu̾so puluere id÷ huma¬
no eorpore in terrã suam unde primitꝰ fac̾tũ
ẽ Neq enim ad parentes erat sp̃s rediturus
quamuis inde sit creatus ex illo uno qui ho¬
mini pͥmo dat᷑ ẽ: sic̃ nec ipsa caro post mor¬
tem ad parentes reu̾titur. a quib eã certe con¬
stat esse ꝓpagatã. Q uemadmodũ gͦ caro ñ
redit ad homines ex quib creata ẽ. s ad terrã
unde pͥmo homini formata ẽ: ita & sp̃s non re¬
dit adhomines a quib transfusꝰ ẽ. sed ad dm
a quo pͥmȩ illi carmni dat᷑ c̃. Quo testimonio sa¬
ne satis admonemur ex nichilo dm̃ fecisse a¬
nimam qͣm primo homini dedit: ñ ex aliqͣ
iam facta creatura sic̃ corpus ex terra. & ido
cũ redit ñ habet quo redeat nͥ ad auctorẽ qui
eam dedit: ñ ad eam creaturã ex qua fact̾a est
sic̃ corpꝰ ad terram. Nulla ẽ. enĩ creatura ex qͣ
facta ẽ. quia ex nichilo fact̾a ẽ: ac ꝑhoc ad

Expanded text:
faciem sufflauit conuerso puluere, id est humafaciem sufflauit conuerso puluere, id est humano corpore, in terram suam, unde primitus factum est. neque enim ad parentes erat spiritus rediturus, quamuis inde sit creatus ex illo uno, qui homini primo datus est, sicut nec ipsa caro post mortem ad parentes reuertitur, a quibus eam constat certe esse propagatam. quemadmodum ergo caro non redit ad hounde primo homini formata est; ita et spiritus non redit ad homines a quibus transfusus est, sed ad Deum a quo primae illi carni datus est. 16. Quo testimonio sane satis admonemur, ex nihilo Deum fecisse animam quam primo homini dedit, non ex aliqua jam facta creatura, sicut corpus ex terra: et ideo cum redit, non habet quo redeat, nisi ad auctorem qui eam dedit; non ad eam creaturam ex qua facta est, sicut corpus ad terram. Nulla est enim creatura ex qua facta est, quia ex nihilo facta est; ac per noc ad
Abbreviated transcription (Latin):
Pocłm quippe fidi contuentes dĩ iusticiã ut
ñ uelint constituere suã. semetipsos despici¬
unt sic̃ iob dic̃ ⁊ difabescunt̾. ⁊ estimãt se terram
& cinerẽ. hoc ẽ. enĩ in puluerẽ suũ conu̾tent᷑.
Accepto autẽ sp̃u dĩ. dicunt. uiuo autẽ iã ñ
ego. uiuit autẽ in me xp̃c: sic innouat᷑ facieᷤᷤ
terrȩ ꝑ noui testam̃ti grãm numerositate sc̃oꝵ
Islud etiã qͦd apud eccłiasten scͥptum ẽ. & con¬
uertetur puluis ad t̾rã sic̃ fuit. & sp̃s reu̾tetur
ad dm qui dedit eum. neutri sententiȩ contͣ
alterã suffragatur: s inter utrãq consistit. Cũ
em̃ isti dixerint hinc ꝓbari ñ a parentib sed
a dõ animã dari. qͦd conu̾so puluere int̾rã suã
id÷ carnẽ q̃ expulu̾e facta ẽ reuerdetur sp̃c ad eũ
qui dedit illum: respondent illi. Utiq ita ẽ. Red̃
enĩ sp̃s ad deum qͥ eũ dedit pͥmo hõi quando in erꝰ

Expanded text:
per oculum quippe fidei contuentes dei iustitiam, ut per oculum quippe fidei contuentes dei iustitiam, ut non uelint constituere suam, semet ipsos despiciunt, sicut Iob dicit, et distabescunt et aestimant se terram et cinerem; hoc est enim: et in puluerem suum conuertentur. accepto autem spiritu dei dicunt: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. sic innouatur facies terrae per noui testamenti gratiam numerositate sane. torum. Illud etiam, quod apud Ecclesiasten scriptum est: et conuertatur puluis in terram, sicut fuit, et spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum, neutri sententiae contra alteram suffragatur, sed inter utramque consistit. cum enim isti dixerint hinc probari non a parentibus, sed a deo animam dari, quod conuerso puluere in terram suam, id est carne, quae de puluere facta est, reuerteretur spiritus ad deum, qui dedit illum, respondent illi: utique ita est. redit enim spiritus ad deum, qui eum dedit homini primo, quando in eius