comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gentes eũ dixer̃ Uenite mittamꝰ lignũ in panẽ
eius Cũ enĩ uerbo iħu & disciplinę eiꝰ c̃iungit᷑
magistri crucifiocio. in panẽ lignũ mittit᷑. & illi
quide insidiantes dicant Uenite mittamꝰ lignũ
in panẽ eiꝰ Ego uͦ admuabile quiddã inferam:
lignũ missũ in pane̾ eiꝰ. Panẽ fȩcit meliorẽ Exẽ¬
plũ accipe de lege moysi Sicut lignũ qđ mis¬
sũ ẽ in amarã aquã fecit dulcẽ. sic lignũ passio¬
nis iħu xp̃i missũ in doctrinã eiꝰ. fȩc̃ panẽ illius
dulciorẽ Ante enĩ qũa mittereturꝰ lignũ in pa¬
nẽ eiꝰ. quomͦ tantũmͦ panis erat. & ñ erat lignr̃.
in uniuersam terrã ñ exierat sonꝰ eius Lostea
uͦ quã assũpsit fortitudinẽ ꝑ lignũ. tẽ in uniu̾¬
sum orbẽ terrȩ passionis eiꝰ disseminatꝰ ẽ sermo
In cuiꝰ figura & aqua in ueteri testamento. ad
tactũ ligni dulcis effecta ẽ Ego quippe aio legẽ

Expanded text:
es eum dixerunt: Venite, mittamus lignum in panem ejus . Cum enim verbo Jesu et disciplinae ejus conjungitur magistri crucifixio, in panem lignum mittitur. Et illi quidem insidiantes dicant: Venite, mittamus lignum in panem ejus. Ego vero admirabile quiddam inferam. Lignum missum in panem ejus, panem fecit meliorem. Exemplum accipe de lege Moysi. Sicut lignum, quod missum est in amaram aquam, fecit dulcem: sic lignum passionis Christi missum in doctrinam ejus, fecit panem illius dulciorem. Ante enim quam immitteretur lignum in panem ejus, quando tantummodo panis erat, et non erat lignum, in universam terram non exierat sonus ejus, postea vero quam assumpsit fortitudinem per lignum, tunc in universum orbem passionis ejus disseminatus est sermo. In cujus figura et aqua in Veteteri Testamento ad tactum ligni dulcis effecta est. Ego quippe aio legem
Abbreviated transcription (Latin):
tin&. ꝓ om̃i eccła redd&e rationẽ Propt̃ ħ apłs
paulus uidelic& ut his quibꝰ fuerant multa com¬
missa aiebat Sic nos existim& hõ qͣsi minis¬
tros xp̃i. & dispensatores sacramentor ũ dĩ Hic
iã quęrit᷑ int̾ dispensatores. ut fidelis qͥs inue

Expanded text:
tinet pro omni Ecclesia reddet rationem: propter hoc apostolus tinet pro omni Ecclesia reddet rationem: propter hoc apostolus Paulus, videlicet ut is cui fuerant multa commissa, aiebat: « Sic nos existimet homo quasi ministros Christi et dispensatores sacramentorum Dei. Hic jam quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inve
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qui in clericatus uob ordine p̾sidemꝰ. intantũ
ut quidã de minori gͣdu ad hc̃ locũ cupiant
ꝑuenire. nosse debetis ñ statĩ in eo ẽẽ saluan¬
&̾ laici beatissimi reppiunt᷑. sed si ordinẽ cleri¬
cutus & meream᷑ parit̾ & habeamꝰ qr gͥ st̃ qͥdã¬
cderici nͦ ita uiuentes. ut & ipsi ex ordine capi¬
ant fructũ. & ornamento suę sint dignitati.
Ceri eorũ ñ ꝓder̃ eis Utilitas quippe clericitꝰ
ñ in eo ẽ si aliquis in agmine sedeat prborũ. s
si iuocta locũ suũ & iuxta p̾cepta dñi dignꝰ in¬
cedat Uerũ R̾m̃i nolite putare ħ tantũ de
nob̾ eẽ dictũ Et nos & uos cõmon& diuina ma¬
iestas. ut iuxta scͥpturarũ p̾cepta uiuamꝰ. Et¬
si sic expedit dicere. potentes potent᷑ torm̃ta
patientur. plus a me exigit᷑ quã a cacono. pł
a cacono quã a laico Qui uͦ totiꝰ eccle̾ arcẽ op¬

Expanded text:
est, qui in clericatus vobis ordine praesidemus, intantum est, qui in clericatus vobis ordine praesidemus, intantum ut quidam de minori gradu ad hunc locum cupiant pervenire, nosse debetis non statim in eo esse salvan laici beatissimi reperiuntur; sed si ordinem clericatus et mereamur pariter, et habeamus. Quiaclerici non ita viventes, ut et ipsi ex ordine capiant fructum, et ornamento suae sint dignitati: ci non proderunt eis. » Utilitas quippe clericatus non in eo est, si aliquis in agmine sedeat presbyterorum: sed si juxta locum et juxta praecepta Domini dignus incedat. Verum, charissimi, nolite putare hoc tantum de nobis esse dictum: et nos et vos commonet divina majestas, ut juxta Scripturarum praecepta vivamus, etsi sic expedit dicere: « potentes potenter tormenta patientur. » Plus a me exigitur quam a diacono, plus a diacono quam a laico. Qui vero totius Ecclesiae arcem ob
Abbreviated transcription (Latin):
non erat gladius suꝑ terrã. neq caro concupisce
spẽ doctrina eius quasi gladius ĩmissus diuist
carnẽ. id ẽ teriã ab sp̃u & ext̾minauit eã qͥd
mortificationẽ iħu xp̃i circũferimꝰ in corpore
spe. & seminamꝰ ñ in carne sed in spũ. ut ñ me¬
tamꝰ corruptionẽ de carne. sed de spũ uitã ȩtnã
nas metitis. Qui enĩ neq iuxta uoluntate̾ scͥptu.¬
rarũ neq iuxta fidĩ ueritatẽ ꝓfer̃ eloqͥa dĩ. semi¬
nant triticũ. & metunt spinas ħ heretici faci¬
unt qui legunt scͥpturas. & spinas ñ de libris icis
sed de ꝓpͥic sensib metunt. Cleri eorũ ũ ꝓder̃es
Hec ante me & alii exposuer̃ Et qr ñ imꝓbo
intͣp̃tationẽ eorũ. consentiens eade ꝓfero non
quasi ipse repꝑerĩ. sed reꝑta ĩa repetens. ut mͥ
parit uob̾q conducat. si tam̃ ꝗͦ dicenda ft̃ inten¬
tus animꝰ excipiat: Nos qui putamꝰ aliqͥd ẽẽ id

Expanded text:
non erat gladius super terram; neque caro concupiscebnon erat gladius super terram; neque caro concupiscebspiritus. Doctrina ejus quasi gladius immissus, dividit carnem, id est terram a spiritu, et exterminavit eam: quia mortificationem Jesu circumfeet seminamus non in carne, sed in spiritu, ut non metamus corruptionem de carne, sed de spiritu vitam aetenas metitis . Qui enim neque juxta voluntatem Scripturarum, neque juxta fidei veritatem profert eloquia Dei, seminat triticum, et metit spinas. Hoc haeretici faciunt qui legunt Scripturas, et spinas non de libris sanctis, sed de propriis sensibus metunt. Cleri eorum non proderunt eis. Haec ante me alii exposuerunt, et quia non improbo interpretationem eorum, consentiens eamdem profero, non quasi ipse repererim, sed reperta jam repetens, ut mihi pariter, vobisque conducat: si tamen quae dicenda sunt, intentus animus excipiat. Nos qui putamur aliquid esse, id
Abbreviated transcription (Latin):
penitus relinqueret᷑ & in longã tͣdent᷑ captiuitatẽ.
Qñ autẽ cõpleuer̃ mensurã patrũ suorũ. & addide¬
runt ad occisionẽ ꝓpħarũ ꝑsecutionẽq iustorũ.
&ẽ saluatoris interfectionẽ. tc̃ cõpletũ ẽ. Dimit¬
tet᷑ uobis domꝰ ur̃a deserta Et qr ille ab eis hec quę
in eugłio scͥpta sunt passus ẽ. iociroo nc̃ dr̃. Eater¬
minio ext̾minata ẽ om̃is terra Qđ si uolueris sub.¬
tilius intelligere. ꝓpt̾ me ext̾minata ẽ extͣmimo
om̃is terra. considera eam quę in te ẽ quomͦ ext̃¬
minata sit terra. & tc̾ uidebis ꝑ aduentũ iħu xp̃i
impleta ẽẽ quę dicta st̃. mortificatis menbris ñs
suꝑ terrã. cum iã ñ oꝑet᷑ terra oꝑa sua. ñ fiant
apd̃ iustũ ea quibꝰ caro antea fouebat᷑. ñ forni¬
citio ñ inmundicia. ñ ultͣ luxuria. ñ idolorum
tis qr ueni pacẽ mittere suꝑ terrã : Non uenipa¬
&ẽ mittere sed gladiũ Herũ anteꝗͣ ille descendẽ

Expanded text:
penitus relinquerentur, et in longam traderentur captivitatem. Quando autem compleverunt mensuram patrum suorum, et addiderunt ad occisionem prophetarum, persecutionemque justorum, et Salvatoris interfectionem, tunc completum est: Dimittetur vobis domus vestra deserta. Et quia iste ab eis, quae in Evangelio scripta sunt, passus est: idcirco nunc dicitur: Exterminio exterminata est omnis terra. 808 tilius intelligere: « propter me exterminata est omnis terra, » considera eam quae in te est, quomodo exterminata sit terra, et tunc videbis post adventum Jesu Christi impleta esse qsuper terram, cum jam non operatur terra opera sua, non fiant apud justum ea quibus caro antea fovebatur, non fornicatio, non immunditia, non ultra luxuria, non idolorum veni pacem mittere super terram? Non veni mittere pacem sed gladium . » Vere antequam ille descenderet
Abbreviated transcription (Latin):
turis scĩs in hc̃ modũ nubiũ inuenire concͣsus
ex quibꝰ ignes emittant᷑ Ut autẽ & ad nouu̾
testamentũ ueniamꝰ. paulus & silu anꝰ duȩ nu-¬
bes in unũ conuener̃ & eoce totũ mundũ epłae
eoꝵ fulgur illuminat fulgura in pluuiã fec̃.
& edu& uentos de thesauris suis Ergone hi uenti
qͥ suꝑ terras flant in thesauris dĩ st̃. & ñ horũ
natura manifesta ẽ quomͦ & qͣ ratione subsis¬
tant : S sunt quidã uentorũ thesauri. Thesau

Expanded text:
turis sanctis in hunc modum nubium invenire concursus, turis sanctis in hunc modum nubium invenire concursus, ex quibus ignes emittantur. Ut autem ad novum Testamentum veniamus: Paulus et Silvanus duae nubes in unum convenerunt, et ecce totum mundum Epistolae eorum fulgor illuminat. Fulgura, et pluviam fecit, et eduxit ventos de thesauris suis . Ergone hi venti, qui super terram perflant, in thesauris Dei sunt, et non horum natura manifesta est, quomodo et qua ratione subsistant? Sed sunt quidam vent
Abbreviated transcription (Latin):
q spectaculũ facti fumꝰ in mundo. & angłis &
hominibꝰ Si quis gͦ sc̃s custodiens p̾cep̾tum
saluatoris factus fuerit in hac uita nouissimus.
iste fit nubes Et educit ds̃ nubes a finibus t̾rę
ab extremis terrę educat deus nebulas: a Ppt̃ca
nouissimi om̃iũ fiamꝰ. & tan affectu qͣm oꝑe
dicamꝰ Puto enuĩ ds̃ nos apłos nouissimos ostñdit
ut educens nubes ds̃ ab extremo t̾rę. educat &
me. & fulgura in pluuiã faciat Aiunt natu¬
ialiũ causarũ scrutatores.qr fulgura ex nubiũ
tru scilie& sonitũ indicante concursus. & fulcͥga
excussi luminis claritate Si intellexisti exem¬
plũ. consid̾a nc̃ nubes rationalei: Moyses nubes
erit. iħu naue nubes erat Isti si secũ collocantur.
ex sermonibꝰ eoꝵ fulgura micant: Iheremias &
baruch nubes erant: Sermocinent᷑ inuioẽ. &
uidebis rutilare fulgura Potes & tu ipse de scͥp¬¬

Expanded text:
quia spectaculum facti sumus mundo, et angelis et quia spectaculum facti sumus mundo, et angelis et hominibus. Si quis ergo sanctus custodiens praeceptumeptum Salvatoris, factus fuerit in hac vita novissimus, iste sit nubes, et educit Deus nubes non a primis terrae, ab extremis terrae educat Deus nubes et corporeasnovissimi omnium fiamus, et tam affectu quam opere dicamus; Puto enim, nos Deus apostolos novissimos ostendit. ut educens nubes ab extremo terrae, educat et me, et fulgura in pluviam faciat. Aiunt naturalium causarum scrutatores , quia fulgura ex nubium truo, scilicet, sonituum indicante concursus, et fulgura excussi luminis claritate. Si intellexisti exemplum, considera nunc nubes rationales. Moyses nubes erat: Jesus Nave nubes erat. Isti si secum collocantur, ex sermonibus eorum fulgura micant. Jeremias et Baruch nubes erant: sermocinentur invicem, et videbis rutilare fulgura. Potes et tu ipse de Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ eam ẏmbrẽ Itaq unusquisq sc̃orũ nu-¬
bes ẽ. Moyses nubes erat. & quasi nubes loque¬
bat᷑ Attende celũ & loquar. & audiat terra
sermones ex ore meo Expectent᷑ ut pluuia
uerba mea. & descendant ut ros eloquia mea:
Si ñ fuisset nubes nunqͣm dixiss&. expectent᷑¬
ut pluuia uerba mea. & descendant ut ros
eloquia mea Quasi nubes dicebat ut ymber
suꝑ gram̃. & pruina suꝑ fenũ. qr nomen dñi
inuocaui Similit̾ & isaĩas ut nubes loque¬
locutus ẽ. Et qr ipse nubes erat. & sciebat ali¬
as nubes &ꝓphantes sibi. idõ uaticinans aiebat:
Mandabo nubibꝰ ne pluant suꝑ eam ymbrem
Si autẽ iã didicimꝰ qui sut nubes. uideamꝰ
quomͦ ds̃ educat nubes ab extremo terrę Att
saluator Qui uult in uobis eẽ pͥmꝰ. sit om̃iũ
nouissimꝰ. Seruauit ħ mandatũ paulus. & fuit
nouissimꝰ in ħ mundo dicens Puto erã ds̃ nos

Expanded text:
super eam imbrem. Itaque unusquisque sanctorum nusuper eam imbrem. Itaque unusquisque sanctorum nubes est. Moyses nubes erat, et quasi nubes loquebatur: Attendite, coeli, quae loquar, et audiat terra sermones ex ore meo. Exspectentur ut pluvia verba mea, et descendant ut ros eloquia mea . Si nut pluviam verba mea, et descendant ut ros eloquia mea. » Quasi nubes dicebat: « ut imber super gramen, ut pruina super fenum, quia nomen Domini invocavi. » Similiter et Isaias ut nubes loquelocutus est . » Et quia ipse nubes erat, et sciebat alias nubes conprophetantes sibi, ideo vaticinans aiebat: « Mandabo nubibus ne pluant super terram imbrem. » Si autem jam dicimus qui sint nubes, videamus quomodo Deus educat nubes ab extremo terrae. Ait Salvator: « Qui vult in vobis esse primus, sit omnium novissimus . Servavit hoc mandatum Paulus, et fuit novissimus in hoc mundo, dicens; Puto enim, nos Deu
Abbreviated transcription (Latin):
aut ñ inter fuer̾ aut obliti sunt contextũ ser-
monis agnoscant quẽ tẽ ꝓ ut potuunꝰ exhi¬
buimꝰ Diximꝰ autẽ scõs esse nubes Etenĩ hoc
quod scriptũ ẽ ueritas tua usq ad nuhos. non
potest referri ad inanimales nubes. sed ueritas
dĩ usq ad illas nubes ẽ quę audiunt manda¬
tũ dñi. & nouerunt quo pluuias deferant. &
a quibꝰ eas suspendant De his nubibꝰ dictũ ẽ
stare diĩr si non fuerit pliuua. ñ p̾cipit dñs
ne pluant suꝑ uineã. aut qͣncunq regionẽ
ymbrẽ sed om̃ino non apparent. ut in tercio
nulla apparuit: Et p̾ea iuxta ꝓpħiã heliȩ
fit᷑e pluuiȩ signũ in uestigio hõis ostensũ ẽ.
atq ita pꝰ nubem globatã ẏmber descendit in¬
terras: litis uͦ qͣsi subsistentibꝰ nebulis iubetur
pluuiã continere cũ indigna fuerit aĩa ẏmbre
glesti & dr̃ mandabo nubibꝰ meis ne pluant

Expanded text:
aut non interfuerunt, aut obliti sunt, contextum aut non interfuerunt, aut obliti sunt, contextum monis agnoscant, quem tunc, prout valuimus, exibuimus. Diximus autem sanctos esse nubes. Etenim hoc quod scriptum est: Veritas tua usque ad nubes , non potest referri ad inanimales nubes: sed veritas Dei usque ad illas nubes est, quae audiunt mandatum Domini, et noverunt quo pluvias deferant, et a quibus eas suspendant. De his nubibus dictum est: constare, si non fuerit pluvia, non praecepit Deus ne pluant super vineam, aut quamcumque regionem imbrem: sed omnino non apparent, ut in tertio nulla apparuit, et postea juxta prophetiam Eliae futurae pluviae signum in vestigio hominis ostensum est, atque ita pterras. Istis vero quasi subsistentibus nebulis, jubetur pluviam continere, cum indigna fuerit anima imbreo nubibus meis, ne pluant
Abbreviated transcription (Latin):
Extendit᷑ autẽ ua nĩa quę priꝰ fuerit cͣtͣcti
ut posuit capax ẽẽ sapientię dĩ Uerũ ut ad
ꝓpositũ reuertam᷑. diximus de eo quod pruden¬
tia cȩlũ factũ sit. & nc̃ affirmamꝰ eos qui cȩ¬
lestẽ hominẽ portant eẽ cȩlestes Si enim ad
peccattorẽ dr̃ terra es & in terrã ibis. quare ñ
dicat᷑ ad iustũ cuiꝰ ẽ regnũ cȩlorũ. cęlũ es &
in cȩlũ ibis: Unusquisq autẽ nr̃m. aut ole
stia facta hab&e aut terrena Si terrena facta
sunt: ad cognatã sibi terrã deducunt eũ qui
thesauricat ea in terra. & ñ in celo Rursũqͥ
hec quę iuxta uirtutẽ gesta sunt. thesauri¬
aitorem suũ appropinquantẽ sibi ad glorũ
regiones subuehunt Et eduxit nubes ab ex-¬
tremo terrę Istiꝰmoĩ disputatio in psalmo
nuꝑ incidit. & dictũ ẽ a nob̃ quomͦ ds̃ edu¬
xerit nubes ab extremo terrę: Quod quidẽ
sime eorũ quȩ sciunt reminiscant᷑ & hi qui

Expanded text:
 quae prius fuerat contracta, ut possit capax esse sapientiae Dei. Verum, ut ad propositum revertamur, diximus de eo, quod prudentia coelum factum sit: et nunc affirmamus eos, qui coelestem hominem portant, esse coelestes. Si enim ad peccatorem dicitur: Terra es, et in terram ibis: quare non dicatur ad justum, cujus est regnum coelorum: Coelum es, et in coelum stia facta habet, aut terrena. Si terrena facta sunt, ad cognatam sibi terram deducunt eum, qui thesaurizat ea in terra, et non coelo. Rursumque haec quae juxta virtutem gesta sunt, thesaurizatorem suum appropinquantem sibi ad coelorum regiones subvehunt. Et eduxit nubes ab extremo terrae . Istiusmodi disputatio in psalmo nuper incidit, et dictum est a nobis, quomodo Deus eduxerit nubes ab extremo terrae: quod quidem sime eorum quae sciunt, reminiscantur: et hi qui
Abbreviated transcription (Latin):
gi quomͦ fatuũ dĩ stultã fȩcerit sapientiã mun¬
di.Fingamꝰ paulisꝑ me qui aliquid putor nosse
cũ insipiente aliquo & inerudito conferre sermo¬
nẽ. qui nichil intelligat. nichil acutȩ disputa¬
tionis intterrogae Nunquid nã opus mͥ ẽ ad illiꝰ¬
stulticiã coarguendam dialecticȩ artis callidi¬
tatẽ & ꝓfundoꝵ sensuũ acum̃ adhibere : Nonne
ad unius sermunculi iactũ uilis & modici qui
tam̃ illiꝰ intelligentiȩ uideat᷑ acerrimꝰ. fatuum
eũ & insipientẽ ẽẽ conuincã : Sic gͥ ad mundi
sapientiam stultificandã non ẽ opus sapientiã
dei descendere. & cũ ea colluctari. quȩ deorsũ
ẽ sapientia. sed sufficit fatuũ dĩ qm̃ fatuũ dĩ¬
sapientiꝰ ẽ hominibꝰ. & infirnũ dĩ fortiꝰ ẽ hõib
Et om̃ia contraria saluator meus & dñs assũp¬
sit ut contrariis dissoluat contͣria. & nos confr¬
mem ab infirmitate eiꝰ. & sapientes efficiam

Expanded text:
gi, quomodo fatuum Dei, stultam fecerit sapientiam mungi, quomodo fatuum Dei, stultam fecerit sapientiam mundi. Fingamus paulisper me, qui aliquid putor nosse, cum insipiente aliquo et inerudito conferre sermonem, qui nihil intelligat, nihil acutae disputationis interroget: numquid opus mstultitiam coarguendam dialecticae artis calliditatem et profundorum rensuum acumen adhibere? Nonne ad unius sermunculi jactum vilis et modici, qui tamen illius intelligentiae videatur acerrimus, fatuum eum et insipientem esse convincam? Sic igitur ad mundi sapientiam stultificandam, non est opus sapientiam Dei descendere, et cum ea colluctari, quae deorsum est sapientia, sed sufficit fatuum Dei: quoniam sapientius est hominibus: et infirmum Dei, fortius est hominibus: et omnia contraria Salvator meus et Dominus assumpsit, ut contrariis dissolvat contraria, et confirmemur ab infirmitate ejus, et sapientes efficiamur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod descendit ad homines fatuũ dĩ est:
Uerũ idipsũ fatuũ dĩ. sapientiꝰ ẽ hõibꝰ Quib
hominibꝰ: Non utiq stultis. sed sapientibꝰ Di¬
cas lic&e sapientes scłi istiꝰ. siue pͥncipes siue ua.¬
tes istis sapientibꝰ scłi. hoc quod exposuimꝰ fatuũ
dĩ sapientiꝰ ẽ hominibꝰ Mirabile quiddã uolu-¬
mus inserere qm̃ sapientia mundi stulticia est
apud dm̃. & infatuauit deus sapientiã mundi.
Non in sapientia sua infatuauit sapientiã mun¬
di. ut eẽ stulticia arguat᷑. Neq enĩ dignatur
sapientia dĩ ad mundi sapientiã conuincendã
tota descendere. sed potiꝰ modicũ ħ ẽ incarnatio¬
nis sacͣmentũ Quid necessariũ fuit qđ fatuũ
dĩ erat ut ħ paruo & fatuo dĩ infatuaret᷑ scłi sa¬
pientia: Non enĩ ualebat scłi sapientia. magnitu¬
dinẽ in se uenientis sapientiȩ sustinere Uerum
exemplũ inter ponã. ut ꝑspicue possit intelli¬

Expanded text:
hoc quod descendit ad homines, fatuum Dei est. hoc quod descendit ad homines, fatuum Dei est. Verum id ipsum fatuum Dei, sapientius est hominibus. Quibus hominibus? Non utique stultis, sed sapientibus: dicat licet, sapientes hujus saeculi, sive principes, sive vates. Istis sapientibus saeculi, hoc quod nos exposuimus fatuum Dei sapientius est. Mirabile quiddam volumus inserere: quoniam sapientia mundi stultitia est apud Deum: et infatuavit Deus sapientiam mundi, non in sapientia sua infatuavit mundi sapientiam, ut esse stultitia arguatur. Neque enim dignatur sapientia Dei ad mundi sapientiam convincendam tota descendere, sed potius modicum, hoc est Incarnationis sacramentum. Quid necessarium fuit, quod fatuum Dei erat, ut hoc parvo et fatuo Dei, infatuaretur saeculi sapientia? Non enim valebat saeculi sapientia magnitudinem in se venientis sapientiae sustinere. Verum exemplum interponam, ut perspicue possit intelli
Abbreviated transcription (Latin):
se. sed ud collationẽ maiorũ scelerũ iustificant᷑:
sic econtͣrio scientia pauli ad illã scientiã cele¬
stem. ad illũ consũmatu electionis intellectũ
stulticia repitat᷑. lecirco infatuatus ẽ om̃is hõ
ab scientia Tale quiddã eccłastes ut arbitror
dep̾hendens effatus ẽ Dixi sapiens efficiar. &
ipsa elongauit se a me. longiꝰ quã erat Et al¬
ta ꝓfunditas. quis inueni&e eam: Nolumꝰ qͥd
sapientia ẽ. qm̃ quod fatuũ ẽ dĩ. sapientiꝰ est
hominibꝰ Si ego dixissem fatuum dĩ. quomͦ
aucupes sermonum meoꝵ & semꝑ dediti ad cri¬
minandũ. uenenatas in me linguas uibrarees:
Nunc uͦ paulus quasi sapiens & potestatem
erat. quę in istũ mundũ descenderat. stultic¬
am eẽ dĩ. Ad cõparationẽ quippe illiꝰ sapien¬
tię quã terrenꝰ non capit locus. ad illã sapien¬
tiã quȩ celestis ẽ. que mundi limitẽ excedit

Expanded text:
se, sed ad collationem majorum scelerum justificantur, se, sed ad collationem majorum scelerum justificantur, sic econtrario scientia Pauli ad illam coelestem scientiam, ad illum consummatum rationis intellectum stultitia reputatur: idcirco « infatuatus est omnis homo a scientia. » Tale quiddam Ecclesiastes ut arbitror deprehendens effatus est: « Dixi, sapiens efficiar, et ipsa elongavit se a me longius quam erat, et alta profunditas, quis inveniet eam? » Volumus quiddsapientia est, quoniam quod « fatuum Dei sapientius est hominibus. » Si ergo dixissem fatuum Dei, quomodo aucupes sermonum meorum, et semper dediti ad criminandum, venenatas in me linguas vibrarent? Nunc vero Paulus, quasi sapiens et potestatem erat, quae in istum mundum descenderat stultitiam esse Dei, ad comparationem quippe illius sapientiae quam terrenus non capit locus: ad illam sapientiam quae coelestis est, quae mundi limitem excedit,
Abbreviated transcription (Latin):
ordines resurgentiũ. Aliꝰ ordo erit in illo & in
illo thesauro di. aliꝰ ordo in alio & in alio thesau¬
ro dĩ. Isti autẽ om̃s thesauri unũ hñt thesaurũ
in quo sunt thesauri sapientie & scientiȩ abscon¬
diti. Et quomͦ possideo una p̾ciosisiimã marga¬
ritã ꝑ plures alias margaritas. sic uenio ad the¬
łduxit enĩ uentos de thesauris suis Infatiitꝰ
ẽ om̃is homo abscientia: Si om̃is homo infatua¬
tus ẽ ab scientia & paulus hõ ẽ. paulus infatu¬
atꝰ: ab scientia. E&x parte enĩ cognoscimꝰ & ex
parte ꝓpħamꝰ. Infatuatus ẽ .i scientia. uidens
uidens. & sic expedit dicere ipsius quoq porti¬
uncule partẽ minimã recagnoscens ł contrario
uttẽ ut intelligeres. quid sit infatuatus e̾ oũs hoͣ
ab scienti.a. cõparatione peccatorũ ierłm. sodomoꝵ
peccatũ iusticia ẽ lustificata ẽ enĩ ait. sodoma ex
te: Quomͦ enĩ ñ hñt iꝰticiã sodomorũ pecatta ꝑ

Expanded text:
ordines resurgentium. Alius ordo erit in illo et in ordines resurgentium. Alius ordo erit in illo et in illo thesauro Dei, et alius ordo in alio et in alio thesauro Dei: isti autem omnes thesauri unum habent thesaurum, « in quo sunt thesauri sapientiae et scientiae absconditi. » Et quomodo possideo unam pretiosissimam margaritam per plures alias margaritas: sic Eduxit enim ventos de thesauris suis . Infatuatus est omnis homo ab scientia . Si omtus est a scientia, et Paulus homo est, Paulus infatuatus est a scientia. Ex parte enim, ait, cognoscimus, et ex parte prophetamus . Infatuatus est a scientia, videns videns, et si sic expedit dicere, ipsius quoque portiunculae partem minimam recognoscens. Econtrario autem intelliges, quid sit « infatuatus est omnis homo a scientia: » comparatione peccatorum Hierusalem, Sodomorum peccatum justitia est. « Justifictitiam Sodomorum peccata per
Abbreviated transcription (Latin):
consilii & uirtutis. sp̃c scientie & pietatis. spc̃ ti
moris dñi fortitudinis dilectionis & caritatis:
Potes & ipse de scripturis hos uentos congregare
& istorũ spũũ inuenire thesauros Ubi st̃ isti
thesauri: Utiq in eo. in qͦ st̃ thesauri sapientiȩ
& scientię absconditi In xp̃o sedem habent. inde
oriunt᷑ hi sp̃c. ut aliꝰ sapiens sit aliꝰ fidelis. aliꝰ
cruditus. & aliꝰ aliud quodcunq donorum dĩ
possideat: Alii enĩ ꝑ spm̃ dat᷑ sermo sapientiae.
alii sermoscientię iuxta eundẽ spm. alii fides
fulgura in pluuiã fęcit. & edu&̃ uentos de
thesauris suis Et nos iuxta miscđiã dĩ. ad hos
thesauros nos occur suros putamꝰͦ Et qr plures
st̃ thesauri. forte iuxta ordine̾ resurgentium
erit & requies in thesauris dĩ. Quod aut̃ dico
istiusmõi ẽ. Resurrectio mortuoꝵ in quibꝰdã
ordinibꝰ futura ẽ. Ait quippe apłs: Vnusquisq
iutẽ resurga& in suo ordine. & ñ ut lib& miscent᷑

Expanded text:
 sapientiae et pietatis, spiritus timoris Dei, fortitudinis et dilectionis et charitatis. Potes et ipse de scripturis hos ventos congregare, et istorum spirituum invenire thesauros. Ubi sunt isti thesauri? utique in eo quo sunt thesauri sapientiae et scientiae absconditi, in Christo sedem habent. Inde oriuntur hi spiritus, ut alius sapiens sit, alius fidelis, alius eruditus, et alius quodcunque donorum Dei possideat. « Alii enim per spiritum datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae juxta eumdem spiritum, alii fides fulgura in pluviam fecit, et eduxit ventos de thesauris suis, » et nos juxta misericordiam Dei ad hos thesauros nos occursuros putamus. Et quia plures sunt thesauri, forte juxta ordinem resurgentium erit et requies in thesauris Dei. Quod autem dico, istiusmodi est, resurrectio mortuorum in quibusdam ordinibus futura est. Ait quippe Apostolus: « Unusquisque autem resurget in suo ordine , » et non ut libet miscentur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ mundũ illuxisse. qn̾ uerbũ caro factunẽ.
rei caꝑe argum̃tũ. ausculta quod dr̃. Serno
iberemiã. siue ad isayã. siue ad quelib& ꝓpħa¬
rũ : An ille ẽ qui erat a pͥncipio apud deumͤ
Ego nescio aliud uerbũ dñi p̃ter eum. de quo
dicit eugłista In pͥncipio erat uerbũ & uerbũ
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ H autẽ scire
debemꝰ qr hȩc sit utilitas credentiũ. si sermo ad
singulos quo̾q fiat Quid mͥ enĩ ꝓdest si des¬
cendat in mundũ & ego eum ñ habeã. ediu̾so
autẽ & si ad uniuersũ mundũ ñ ueniat. & go¬
si fuero similis ꝓpħarũ habeo eũ : Dicã aut̃ qͥd
ad moẏsen & ad iheremiã & ad isayam & ad sin.¬
gulos scorũ idem sermo cõmeauerit Et illuo
quod a dño discipulis dictũ ẽ: ecce ego uob̾cũ
sũ om̃ibꝰ diebꝰ usq ad consũmationẽ scłi. oꝑe
saluatos ante aduentũ suũ quẽ om̃ibꝰ manite.¬
stauit Erat quippe cũ moyse. cũ is aẏa. cum

Expanded text:
ti mundo illuxisse, quando Verbum caro factum est, rei capere argumentum, ausculta quod dicitur: SeJeremiam, sive ad Isaiam, sive ad quemlibet prophetarum? An ille Ego nescio aliud verbum Domini praeter eum de quo dicit evangelista: « In principio erat sermo, et sermo erat apud Deum, et Deus erat sermo . » Hoc autem scire debemus, quia haec sit utilitas credentium, si sermo ad singulos quosque fiat. Quid mihi enim prodest, si descendat in mundum et ego eum non habeam? E diverso autem etiam si ad universum mundum non veniat, et ego fuero similis prophetarum, habeo cum. Dicam autem, quia et ad Moyse, et ad Jeremiam, et ad Isaiam, et ad singulos sanctorum idem sermo commeaverit. Et illud quod a Domino discipulis dictum est: « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saest ante adventum suum, quem omnibus manifestavit. Erat quippe cum Moyse, cum Isaia, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑. Linũ i terra nascit᷑. Nam cũ sementis
in humũ fuerit abiectũ. pͥmũ in gͣmine pullu¬
lat. deinde ut infinita p̾tereã. demessũ tͣnsfert᷑
domũ. pectit᷑. lauat᷑. terit᷑. tundit᷑. & ingenti
ut ita dicã oꝑa excutit᷑. quo tale fiat ex quo
possit cinctoriũ cõꝑoni. aut aliud qͥd in usus
necessarios coaptari Et nos gͦ uniuersi qͥ gene-¬
rationẽ habemꝰ e terra. qͥ in cinctoriũ dĩ pecti¬
mͣ. multa cura indigemꝰ ut pectam᷑. ut lauem᷑
ut colorẽ terrȩ abiciamꝰ: Alius quippe color ge¬
nerationis in lino ẽ. aliꝰcũ fuerit oꝑa mundatꝰ:
Generationis coloꝵ obscurior ÷ & nigrior. oꝑis¬
Nigri enim
sumus qñ recgeneram᷑. qñ
in cantico eanticop̾ dicimꝰ
Nigra sũ
& speciosa Ethiopibꝰ similẽ
bemꝰ indecorã Luim̾ ut
fiamꝰ candi¬
li. ut nitorẽ qui nob̾ insitꝰ
ex natura ñ fuerat diligentia consequamͣ. iux.¬

Expanded text:
dicatur. Linum de terra nascitur. Nam cum semen dicatur. Linum de terra nascitur. Nam cum semen in humum fuerit abjectum, primum in gramine pullulat, deinde, ut infinita praeteream, de messe transfertur domum, pectitur, lavatur, teritur, tunditur, et ingenti, ut ita dicam, opera excutitur, quo tale fiat, ex quo possit cinctorium aut aliud quid in usus necessarios comparari. Et nos ergo universi qui generationem habemuse terra, qui in cinctorium Dei plectimur, multa cura indigemus, ut pectamur, ut lavemur, ut colorem terrae abjiciamus. Alius quippe color generationis in lino, et alius est cum fuerit opere mundatum. Generationis color obscurior est, et nigrum dinigri enim sumus quando regeneramur, quando in Canticorum Cantico dicimus: Nigra sum et speciosa . Aethiopibus similem nimam indecorem; abluimur ut fiamus candidi, ut nitorem qui nobis insitus ex natura non fuerat, diligentia consequamur, jux
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatis suş ad ignẽ refert᷑ luxta studiũ uͦ
& ꝓfectũ dei corpus efficit᷑ illud superiꝰ. illud
ex electro. ab igne. a penis. a cruciatu. a cedibꝰ:
Adiunge gͦ cura lũbũ tuũ cinctoriũ lineum:
Cur ostendat᷑ ppłs tegum̃ esse dĩ: Aduersum
eos quippe qͥ uolunt accusare ꝓuidentiã resis¬
tit & ꝓtegit dĩ sui oꝑa. ne sit aliquid indecens
de eiꝰ maiestate narrare Sed cũ peccauerimꝰ ut
cinctoriũ istud ꝓpħa deposuit. & abiecit illud
in cufrten fluuiũ ut ibidẽ cõputrescerae. sic &
nos abici&e a lũbis suis ds̃. & ꝓiectos relinquet
ad eufraten fluuiũ mesopotamiȩ. ubi assyrii ha¬
bitant in imici isrł. ubi babylonii. & ibi cõpu.¬
trescemꝰ Cur enĩ tantis in toto orbe fluminib
p̃t̾missis de iudea ad eufraten ꝓpħam tͣnsmitiit.
nisi ut sacram̃ti iuxta uim nõis doceat intelle¬
ctũ: Post hȩc querimꝰ quare cinctoriũ lineũ¬

Expanded text:
tivitatis suae ad ignem refertur: juxta studium vero tivitatis suae ad ignem refertur: juxta studium vero et profectum, Dei corpus efficitur illud superius, illud ex electro, ab igne nobis, a poenis, a cruciatu abscedentibus. Adjunge ergo circa lumbum tuum cinctorium lineum. Cur? ut ostendatur populus regnum esse Dei. Adversum eos quippe qui volunt Dei accusare providentiam, resistit et protegit Dei sui opera, nec sinit aliquid indecens de majestate ejus narrari. Sed cum peccaverimus, ut cinctorium illud propheta deposuit, et abjecit illud in Euphratem fluvium, ut ibidem computresceret: sic et nos abjiciet a lumbis suis Deus, et projectos relinquet ad Euphratem fluvium Mesopotamiae, ubi Assyrii habitant inimici Israel, ubi Babylonii, et ibi putrescemus. Cur enim tantis in toto orbe fluminibus praetermissis, de Judaea ad Euphratem propheta transmittit, nisi ut sacramentum juxta vim nominis doceat intellectum? Post haec quaerim
Abbreviated transcription (Latin):
me domũ ifrł Et quodãmͦ cinctoriũ dĩ. hõ iꝰtus
efficit᷑. Queris quã obcausã. lege ihesechiel & in¬
tellige quomͦ ds̃ uideat᷑ in corpore. & quã obrẽ
a lũbis cius usq ad pedes ignis appareat. & a lũbis
usq ad caput electrũ tc̃ poteris &̾ p̃sentẽ soͥpture
inuenire rtionẽ. quare inferior es partes dĩ ignee
sunt. renes generationis & lũbi igne censent᷑. Sĩa
quippe quę ex coitu & uoluntate sunt indigent
purgatione. & ipsa purgatio ĩmixta ẽ supplicio
ła uero que a renibꝰ in suꝑiora consurgunt. & libi¬
dinis oꝑa ulir tute sua transcendunt. quasi quadã
materii pͥore adelectri si militudinẽ referunt᷑
Dicit᷑ quippe electrũ auro esse p̾ciosius Quid
g exemplis scriptura utit᷑ : Ut ostendẽt suꝑnũ
dei corpus eẽ magnificũ. & inferũ uiliꝰ: locirco
nc̃ introdux̾ dñi corpꝰ ex igne & electro subsistens¬
.ex quo unusquisq nr̃m iuxta exordiũ na¬

Expanded text:
Israel, et quodammodo cinctorium Dei homo justus efficitur. Quaeres quam ob causam? Lege Ezechielem, et intellige quomodo Deus videatur in corpore, et quamobrem a lumbis ejus usque ad pedes ignis appareat, et a lumbis usque ad caput electrum : tunc poteris etiam praesentis Scripturae invenire rationem, quamobrem inferiores Dei partes igneae sunt. Renes generatione, et lumbi igne censentur. Omnia quippe quae ex coitu, et voluptate sunt, indigent purgatione, et ipsa purgatio immixta est supplicio. Ea vero quae a renibus in superiora consurgunt, libidinis opera sua virtute transcendunt, quasi quaedam materia purior ad electri similitudinem referuntur. Dicitur quippe electrum auro esse pretiosius. Quid igitur exemplis Scriptura utitur, ut ostendat supernum Dei corpus esse magnificum, et inferius vilius? Idcirco nunc introduxit Dominum ex igne et electro subsistentem. Ex quo unusquisque nostrum juxta exordium na
Abbreviated transcription (Latin):
iusticias tormenta ꝑpetim᷑: deinde ꝓpt̾ iusti¬
ciã coronam᷑ Neq enĩ econtrario ante tribu¬
enda sunt iusta. & sic reddenda peccata᷑. ut
cesiantibꝰ bonis uicia et̾na ꝑmaneant: s ante
recipiemꝰ mala. & deinde bona̾. ut sublatis
uiciis uirtutes ꝑmaneant in ęt̾nũ. Obserua
omne̾ thesaurũ scripturarũ. & inuen ies semꝑ
dm̃ ea pͥmũ cõminantẽ que tristia sunt: & ea
deinceps inferentẽ que leticiã p̾beant audi¬
entibꝰ Occidit & uiuificat. ꝑcutit & sanit.
Ipse dolorẽ facit. & rursũ restituit. ꝑcussit.

Expanded text:
justitias tormenta perpetimur, deinde propter justijustitias tormenta perpetimur, deinde propter justitiam coronamur. Neque enim econtrario ante tribuenda sunt justa, et sic reddenda peccata, ut cessantibus bonis vitia aeterna permaneant, sed ante recipiemus mala, et deinde bona, ut, sublatis vitiis, virtutes permaneant in aeternum. Observa omnem thesaurum Scripturarum, et invenies semper Deum ea primum comminantem quae tristia sunt; et ea deinceps inferentem quae laetitiam praebeant audientibus. Occidit, et vivificat: percutit et sanat; ipse dolorem facit, et rursum restituit, percussit,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ stipulã quid tibi uis fieri cũ aĩa educta
fuerit a corpore. utru̾nã ingdi in scã euͦ ligniᷤᷤ
tuis cũ fęno & stipula. ut polluas regnũ dĩ:
an ꝓpt̾ lignũ. fenũ. & stipulã foris residere.
& ꝓ auro & argento & lapide p̾cioso nichil
qui consumat fenũ ligna uł stipulã Deus
quippe nr̃ apud eos qui possunt intelligere
diuina. ignis dr̃ ẽẽ consumens Et cũ dicat
consumat : tibi derelinquens de manifestiorib
intellectũ Neq enĩ id quod ad imagine̾ & si¬
militudinẽ suam ꝑman& ignis iste consumit:
non ꝓpͥas creaturas: sed suꝑȩdificata. ligna.
fenum. stipulã Locus ẽ difficilis. & ad int̃¬
pͣtandũ nimii sudoris: ut cũ pͥmis seđa con¬
sentiant Repmissiones legunus &e pꝰ ꝓspera
repente tristia p̾dicant᷑: & retribuam inqͥt
illis pͥmũ duplices iniusticias eorũ necessario
appositũ ẽ primũ Primu̾ quippe ꝓpt̾ in¬

Expanded text:
et stipulam, quid tibi vis fieri cum anima sejunctaet stipulam, quid tibi vis fieri cum anima sejunctafuerit a corpore? utrumnam ingredi in sancta cum lignis tuis, cum feno et stipula, ut polluas regnum Dei, an propter lignum, fenum, stipulam foris residere, et pro auro et argento et lapide pretioso nihil qui consumat fenum, ligna vel stipulam? Deus quippe noster apud eos qui possunt intelligere divina ignis dicetur esse consumens. Et cum dicat consumat: tibi relinquens de manifestioribus intellectum. Neque enim id quod ad imaginem et similitudinem suam permanet, ignis iste consumit, non proprias creaturas, sed superaedificata ligna, fenum, stipulam. Locus est difficilis, et ad interpretandum nimii sudoris egens, ut cum primis secunda consentiant. Repromissiones legimus, et post prospera repente tristia praedicantur: Et retribuam, inquit, illis primum duplices injustitias eorum; necessario appositum est, primum: primum quippe propter in
Abbreviated transcription (Latin):
cata non recepit: Nempe ille qui pꝰ credulita.¬
tẽ & baptismũ audierit dñm dicentẽ. dimis¬
sa sunt tibi peccata. neq ultra peccauerit.
rursus ad pͥstinas sordes fuerimꝰ reuersi &
adhuc imꝑfecto sensu ab apłorũ uestigiis
recedentes: aut iuxta gesserimꝰ aliqua. aut
certe in ipsa iusticia sint aliqua uixta pec
cata. Iquid nobis fiat consideremꝰ. utrum ne
egredientes de p̾senti scło si habuerimꝰ uicia
uel uirtutes recipiemꝰ ꝓ uirtutibꝰ pͥmia.
& dimittunt᷑ nobis ea que scientes peccauimꝰ
an plectim᷑ ꝑ delictis neq recipiamꝰ p̃mia ꝓ
uirtutibꝰ. sed neutrũ horum uerũ ẽ: qr & p̾ro
peccatis torquebim᷑ & ꝓ iusticia recipiemꝰ
p̃mia quę merem᷑ Si enĩ pꝰ funclam̃tũ ibu
xp̃i non solũ in tuo corde aurũ. & argentũ.
& lapidem p̾ciosum. si tam̃ habes aliqͥd auri
uel argenti suꝑȩdificaueris uerũ & ligna fȩ

Expanded text:
cata non recipit? nempe ille qui post credulitacata non recipit? nempe ille qui post credulitatem et baptismum audierit Dominum dicentem: Dimissa sunt tibi peccata , nec ultra peccaveris rursus ad pristinas sordes fuerimus reversi, et adhuc imperfecto sensu ab apostolorum vestigiis recedentes, aut injusta gesserimus aliqua, aut certe in ipsa justitia sint aliqua mixta  Al. nata peccata, quid nobis fiat consideremus, utrumne egredientes de praesenti saeculo, si habuerimus vitia vel virtutes, recipiemus pro virtutibus praemia, et dimittentur nobis ea quae scientes peccavimus; an plectemur pro delictis, neque recipiemus praemia pro virtutibus. Sed neutrum horum verum est, quia et pro peccatis torquebimur, et pro justitia recipiemus praemia quae meremur. Si enim post fundamentum Jesu Christi, non solum in tuo corde aurum, et argentum, et lapidem pretiosum si tamen habes aliquid auri vel argenti superaedificaveris; verum et ligna, fenum,
Abbreviated transcription (Latin):
enim intelligimꝰ ea nichilominꝰ de tribuendis
suppliciis. ꝑtimescimꝰ. siue uident᷑ non habere
cum suꝑioribꝰ quȩ de piscatoribꝰ & uenatoribꝰ
diximus Et sic non modicũ nobis scrupulũ
generant Et retribuã illis pͥmũ duplices in¬
iusticias eorũ. & peccata ipsorũ in quibꝰ conta.¬
minauer̾ terrã meam in morticinis ab homina.¬
tionũ suarũ. & in iniquitatibꝰ suis. quibꝰ um¬
pliuerunt hereditatẽ meã Quod ait pͥmũ.¬
siue non intelligentes quidam quod scrip¬
& cętera scđ̾m dispensationẽ suam auferre
uoluerint ds̃ uiderit: nos istũ locũ cũ cęte.¬
ris editionibꝰ conferentes in uentũ posit̾ui &
retribuam illis pͥmũ duplices iniusticias eorũ.
ut ostendat᷑ quȩ &̃ si ex posterioribꝰ factis
digni effecti sunt beatitudine dĩ. at tamen
quia aliqñ peccauerint & humanis uiciis
non carebant. pͥmũ oportet eos sua recipere
delicta. & uide si ñ uera sit ratio Quis pec¬

Expanded text:
e superioribus, nihilominus de retribuendis suppliciis pertimescimus: sive videtur non haerere cum superioribus, quae de piscatoribus et venatoribus diximus, et sic non modicum nobis scrupulum generant. Et retribuam illis primum duplices injustitias eorum, et peccata ipsorum in quibus contaminaverunt terram meam, in morticinis abominationum suarum, et iniquitatibus suis, quibus impleverunt haereditatem meam . Quod ait, primusive non intelligentes quidam, quod scripet caetera secundum, dispensationem suam auferre voluerunt, Deus viderit. Nos istum locum cum caeteris editionibus conferentes, invenimus positum: « Et retribuam illis primum duplices injustitias eorum: ut ostendatur quia etsi ex posterioribus factis digni effecti sunt beatitudine Dei, attamen quia aliquando peccaverunt, et humanis vitiis non carebant, primum oportet eos recipere sua delicta. Et vide si non vera sit ratio, quis pec
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ & cernit᷑ Audite gͦ uerba testam̃ti huiꝰ &
loquimini ad uiros iuda & inhabitantes ie
rusalẽ & dices ad eos Hec dic̃ dñs Maledic¬
tus hõ qͥ ñ audierit uerba testam̃ti huiꝰ. qđ
mandauit patribꝰ ur̃is Quis mag̾ audit u̾¬
ba testam̃ti huiꝰ quod mandauit dẽ patribꝰ¬
nr̃is. nos qui in xp̃o credimꝰ. an illi qui nec
quos saluator ait Si crederetis moysi crede¬
retis utiq & mͥ. de me enĩ ille scͥpsit Si aut̃
litteris eius ñ creditis. quomͦ meis uerbis cre¬
dituri estis: Itaq illi moẏsi ñ credider̃. nos
uͦ credentes in xp̃o credimꝰ testam̃to qđ tͣdi¬
tũ ẽ ꝑ moysen. & ad nos dr̃ne maledicti fia¬
mus Maledictiis hõ qui ñ audierit u̾ba testa¬
m̃ti huiꝰ. quod mandauit patribꝰ ur̃is. ꝑ rgo
illi maledicti sunt: Neq enĩ audier̃ testam̃tũ
qđ mandauit ds̃ patribꝰ eoꝵ in die in qͥt qua

Expanded text:
ur et cernitur. « Audite ergo verba Testamenti hujus, et ur et cernitur. « Audite ergo verba Testamenti hujus, et loquimini ad viros Juda et ad inhabitants ad eos: Haec dicit Dominus: Maledictus homo qui non audierit verba testamenti hujus, quod mandavit patribus vestris . Quis magis audit verba testamenti, quod mandavit Deus patribus? Nos qui in Christo credimus, an illi qui nec quos Salvator ait: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi, de me enim ille scripsit: Si autem litteris illius non creditisn crediderunt, nos vero credentes in Christo, credimus Testamento quod traditum est per Moysen. Et ad nos dicitur ne maledicti fiamus: « Maledictus homo qui non audierit verba Testamenti hujus quod mandavit patribus vestris. » Ergo illi maledicti sunt? Neque enim audierunt Testamentum quod mandavit Deus patribus. « In die, inquit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m referri ñ erunt increduli xp̃o iudei.s nos
qui in xp̃o credimꝰ luda te collaudant fr̃s tui.
manꝰ tuę suꝑdorsa inimicorũ tuorũ te lau¬
iste iudas narrabo nom̃ tuũ fr̃ĩbꝰ meis. in me¬
dio eccłȩ cantabo tibi Dr̃ ad illũ iudã manus
tuȩ suꝑdorsũ inimicoꝵ tuoru̾ Ubi repperit᷑
ille iudas suꝑ dorsũ inimicorũ manꝰ suas po¬
suisse : Historia de eo nicħ tale conscripsit.
Si autẽ consideres aduentũ dñi mei iħu x̃p̃i
potestates. & ostentui eos facientis & trium¬
phantis in ligno. uidebis quomͦ suꝑ istũ iu.¬
dã cõpleta sit ꝓpħia dicens Al anꝰ tuę suꝑ
dorsum inimicorũ tuorũ Et nc̃ ad uiros iuda
mo fiat ꝓpt̾ xp̃m qui ex tribu iuda natus ẽ:
fit quoq sermo & ad inhabitantes ierłm. sci¬
lic& & ad eos qui in ȩccła habitant Hȩc ẽ ci¬
uitas magni regis hȩc ẽ uisio pacis Pax qͥp.¬
pe in nobis. si tam̃ filii pacis sumꝰ. multiplica.¬

Expanded text:
 non erunt increduli Christo Judaei, sed nos qui in Christo credimus. Juda, te collaudant fratres tui: manus tuae super dorsum inimicorum tuorum . Te lauiste Judas: Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae cantabo tibi . Dicitur ad illum Judam: Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum. Ubi reperitur ille Judas super dorsum inimicorum suorum manus suas posuisse? Historia nihil de eo tale conscripsit. Si autem consideres adventum Domini mei  Al. nopotestates , ostentui eos facientis, et triumphantis in ligno, videbis quomodo super istum Judam completa sit prophetia dicens: Manus tdorsum inimicorum tuorum. » Et nunc ad viros Juda mo fiat propter Christum, qui ex tribu Juda natus est. Fit quoque sermo et ad inhabitantes Hierusalem, scilicet ad eos qui in ecclesia habitant. Haec est civitas magni regis, haec est visio pacis. Pax quippe in nobis, si tamen filii pacis sumus, multiplicat
Abbreviated transcription (Latin):
indigni extiter̃ dõ & ꝓiecti st̃ ab eo. nob̾ p̃
illis accinctus ẽ Neq enĩ putandũ ẽ cincto.¬
riũ abicientẽ mansisse in cinctũ. Statĩ ut illos
piecit. alios sibi contexuit ħ cinctoriũ ȩccła
ẽ de gentibꝰ congregata. quȩ scire deb&e qr si
pͥoribꝰ ñ peꝑcit ds̃. nec sibi parc&e si deliq̃rit
si non fuerit digna lũbo eius. si ñ adhęrenꝰ dño

Expanded text:
indigni exstiterunt Deo, et projecti sunt ab eo, nobis pro illis accinctus est. Neque enim putandum est cinctorium abjicientem mansisse incinctum, statim ut illos projicit, alios sibi contexuit. Hoc cinctorium Ecclesia est de gentibus congregata, quae scire debet, quia si prioribus non pepercit Deus, nec sibi parcet si dereliquerit, si non fuerit digna lumbo ejus, si non adhaerens Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscamꝰ quomodo om̃is uter implebit᷑ uino
Si auttẽ neqͥcia siue uirtutibꝰ implent᷑ utres con¬
sequens ẽ ut suppliciis imp eautt᷑ ob nequiciã¬
benedictionibꝰ ob uirtutẽ. Exhibeant saere lit¬
terȩ testimoniũ. quo pacto tormenta seu ł ꝓmissi¬
ones uinũ nuncupet᷑. Accipe calioe̾ uini meri istiꝰ
& potabis om̃s gentes. ad quas ego mitto te Here¬
inias autẽ hec loquit᷑. suꝑ quod infert Et bibent
& uoment. & insanient & cadent lgit᷑ supplicia
in p̾senti loco. uinũ meracũ nuncupauit Bibent
aliqua temꝑata Calix enĩ in manu dñi uini
meri plenꝰ mixto. & inclinauit ex hoc in illud
ueruntam̃ fex eiꝰ ñ ẽ exinanita. bibent om̃s pec

Expanded text:
agnoscamus quomodo omnis uter impletur vino. agnoscamus quomodo omnis uter impletur vino. Si autem nequitia sive virtutibus implentur utres, consequens est ut suppliciis impleantur ob nequitiabenedictionibus ob virtutem. Exhibeant sacrae litterae testimonium, quo pacto tormenta seu promissiones vinum nuncupentur. « Accipe calicem vini meri istius et potabis omnes gentes, ad quas ego te mitto. » Jeremias autem haec loquitur super quod infert, « et bibent, et voment, et insanient, et cadent. » Igitur supplicia in praesenti loco vinum meracium nuncupavit, quod bibunt aliqua temperata. « Calix enim in mana Domini vini meri, plenus est misto: Et inclinavit ex hoc in hoc: verumtamen fex ejus non est exinan
Abbreviated transcription (Latin):
trus a maritudinis eis Uenenũ dinconũ uinũ
eorũ. & uirꝰ aspidũ insanabile De bono autẽ
hȩc dicunt᷑ Calia tuus inhebrians qͣm p̃clatꝰ ẽ:
Et sapientia conuocat ad craterẽ suũ dicens. Ne¬
nite manducute panes meos. & bibite uinũ qđ
miscui uob̾ Est gͦ uinũ de sodomis. & ẽ uim̃
qđ sapientia miscuit Rursũq uinea facta ẽ
dilecto in cornu in loco uberi plantata a dõ. q̃
uocat᷑ uinea sorech. electa quedã int̾ om̃s uinea
mi rabilis Est autẽ alia uinea egiptiorũ
in grandine uineas eorũ. & ficos eorũ in geb
Considemꝰ gͦ om̃s hoĩes figuralit̾ cipaces eẽ uini
tec aliud eis possumꝰ nomen imponere. qͥ capa¬
ces uini st̃ quã utrẽ & dicere qr nequ̾a hõ plenꝰ
sit uino. de uinea sodomorũ & egiptiorũ plenꝰ
uino quod miscuit sapientia Et hec quid̾e in¬
tellecta mͥ sint Scđm neqͥciã atq uit cutem.

Expanded text:
trus amaritudinis eis: venenum draconum vinum trus amaritudinis eis: venenum draconum vinum eorum, et venenum aspidum insanabile . » De bono autem haec dicuntur: « Calix tuus inebrians quam praeclarus est! » Sapienta convocat ad craterem suum dicens: « Venite, manducate panes meos, et bibite vinum quod miscui vobis . » Est ergo vinum de Sodomis, et est vinum quod Sapientia miscuit. Rursumque: « Vinea facta est dilecto in cornu, in loco uberi , » plantata a Deo, quae vocatur vinea Sorech, electa quaedam et inter omnes vineas mirabilis. Est autem altera vinea Aegyptiorum, in grandine vineam eorum, et ficus eorum in gelu . » Consideremus ergo omnes homines figuraliter capaces esse vini, nec aliud eis possumus nomen imponere, qui capaces vini sunt, quam utrium, et dicere quia nequam homo plenus sit vino de vinea Sodomorum et Aegyptiorum, plenus larus est! » vino quod miscuit Sapientia. Et haec quidem intellecta mihi sunt, secundum nequitiam atque virtutem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscimꝰ. qr omĩs uter implebit᷑ uino. & res¬
pondentes: Si tantũ litterã secunt᷑ ͤdicunt nos¬
se se. qr om̃is uter implebit᷑ uino. fallunt. N
enĩ necessario sequit᷑. ut om̃is uter impleat᷑ uino
Sunt utres oleo pleni. sunt alii aqua. lic&e li¬
quentis nature materia. aut certe ñ pleni
Dñs autẽ dicit omnẽ utrẽ implendũ uino. &
ppłs respondit: Nunquid cognoscentes ñ cog
noscimꝰ. qr om̃is uter implebit᷑ uino: Que qͥd̾e
uixta pauꝑtatẽ ingenii mei sic poter̃ int̾prę¬
tari. si priꝰ uini differentias ꝑspexerimꝰ. ut tc̃
om̃is uter implebit᷑ uino Siue enĩ quis bonꝰ ẽ
ut ita loquar in utres. uter implebit᷑ uino bonita¬
tis suȩ. siue malus iuxta ħ qđ malus ẽ. malo
uino implebit᷑. Quomͦ possumꝰ de scͥpturis ac¬
ciꝑe differentias uini: Suꝑ malo uino. ista
conseͥpta sunt: De uinea sodomorũ uinea coꝵ.¬
& de gomorra uuȩ eoꝵ Nua eorũ uua fellis .bo.¬

Expanded text:
gnoscemus, quia omnis uter implebitur vino? Haec respondentes, si tantum litteram sequuntur, et dicunt nosse se, quia omnis uter implebitur vino, falluntur. Non enim necessario sequitur, ut omnes utres impleantur vino. Sunt utres oleo pleni: sunt alii a qualibet liquentis naturae materia vacui, aut certe non pleni. Dominus autem dicit omnem utrem implendum vino: et populus respnoscemus, quia omnis uter implebitur vino? Quae quidem juxta paupertatem ingenii mei sic poterunt interpretari, si prius vini differentias perspexerimus, ut tunc omnis uter implebitur vino. Sive enim quis bonus est ut ita loquar inter utres, uter implebitur vino bonitatis suae: sive malus juxta hoc, quod malus est, malo vino implebitur. Quomodo ergo possumus de Scripturis accipere differentias vini? Super malo vino ista conscripta sunt: De vinea Sodomorum, vinea eo uva eorum uva fellis, bo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ colligatio in uiris iuda. & in habitantibus
ierłm Cũ in eccła dĩ tales sunt in quibꝰ reppe¬
riat᷑ laqueus iniquitatis. & uincula peccati.
in tantũ ut id quod de peccatore dr̃ eis ualeat
conuenire. uinculis autẽ peccatorũ suorũ unꝰ¬
quisq constringit᷑. tc̃ dic̃ ds̃ Inuenta ẽ colliga

Expanded text:
conjuratio in viris Juda, et in habitantibus Hierusalem. Cum in ecclesia Dei tales sunt, in quibus reperiatur laqueus iniquitatis, et vincula peccati, in tantum ut id, quod de peccatore dicitur, eis valeat convenire: « Vinculis peccatorum suorum unusquisque constringitur, » tunc d