comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit manducare. Cũ frẽ aut̃ in quo
uitia hȩç repperiunt᷑ ñ solũ sacramencõ
non edenda s nec cõmunẽ escam docet.
ut erubescat cũ uitat᷑ & corrigat᷑. Non¬
ne de his quiintꝰ sunt uos iudicatis:
Iudicat qͥs dum discernit eui frĩ adhe¬
reat quam arguat quẽ deuitet. Nã eos
qͥ foris st̃ ds̃ diuidicabit. Suꝑiꝰ nolice
ait ante tempꝰ iudicare. hic ñ ꝓhibet.
S suꝑiꝰ incognita ꝑsuspitionẽ marime
de rectore ꝓlibuit iudicare.qr dĩ soliꝰẽ
ꝯcculta iudicare: hoc aut̃ loco ut frͣ frẽm
examinet etiã iubet sic̃ in alio loco dic̃.
Nos ipsos temptate. siestis infide ipsi uos
ꝓbate. Qͥaut̃ foris st̃ in die iudicii dãp¬
catꝰ. ẽ. In quo enĩ spes non est ꝓmortuo
habendus. ẽ. Auferte mala a uob̾ipsil.
apud iniquos. & non apud seõs. Imqͦ
duplici genere significat: quia & noti
eredunt. & leges a dõ mundo ereditaᷤᷤ
frequent᷑ cum adulatione int̾pretant᷑
auctoritatẽ hoꝵ idoł deputantes. Idoc

Expanded text:
est judicare: cum fratre autem in quo vitia haec reperiuntur, non solum sacramenta non edenda, sed sed nec communem escam docet; ut erubescat, cum vitatur et se corrigat. Nonne de iis qui intus sunt, vos judicatis? Judicat quis, dum discernit cui fratri adhaereat, quem arguat, quem devitet, Nam eos qui foris sunt, Deus dijudicabit. Superius: Nolite, ait, ante tempus judicare ; hic non prohibet. Sed superius incognita per suspicionem maxime de rectore prohibuit judicare; quia Dei solius est occulta judicare; hoc autem loco, ut frater fratrem examinet , etiam jubet, sicut alio 129 loco dicit: Vos ipsos tentate, si estis in fide: ipsi vos probate . Qui autem foris scatus est . In quo enim spes non est, pro mortuo habendus est. Auferte malum ex vobis ipsis. apud iniquos, et non apud sanctos? Iniquos duplici genere significat, et qui non credunt, et qui leges a Deo mundo creditas frequenter cum adulatione interpretantur, auctoritatem harum idolis deputantes, ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
ut sinceritas mundã uitã faciat. He¬
ritas aut omnẽ fraudẽ excludat.
Seripsi uob̾ in epła ne ẽ misceamini for¬
nicariis. Seripsisse se significat pͥus
uͥ cõmonet illos ne iungerent se ma
cens. Non utiq fornicariis huiꝰ mun¬
di. s a fr̃ib talibꝰ scripsi recedendum.
Auit auaris. aut rapacib aut idoł serui¬
entibꝰ. Alioqͥn debueratis de hoc mun¬
do exire. Igit᷑ intellectũ illoꝵ arguit

Expanded text:
s mundam vitam faciat, veritas autem omnem fraudem excludat. . Scripsi vobis in epistola, ne commisceamini fornicariis. Scripsisse se significat prius, ubi commonet illos, ne jungerent se malcens: Non utique fornicariis hujus mundi: sed a fratribus talibus scripsi recedendum. Aut avaris, aut rapacibus, aut idolis servientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exisse. Igitur intel
Abbreviated transcription (Latin):
mͣtate farme dictum. ẽ. Cum filii
isrł ciecti sunt de egipto ut ferm̃tum
aut̃ nouitas. Abiects enĩ ueteribus
errorib egiptioꝵ innouam legẽ in¬
ductisunt: Ita & corinthiipost pa¬
ganoꝵ errores in eu̾głiũ xp̃i inducti

Expanded text:
entatae farinae dictum est, cum filii entatae farinae dictum est, cum filii Israel ejecti sunt de Aegypto; ut fermentum autem novitas. Abjectis enim veteribus erroribus Aegyptiorum in novam legem inducti sunt; ita et Corinthii post paganorum errores in Evangilium Christi inducti
Abbreviated transcription (Latin):
hͦc .ẽ. non bona. Leci enĩ erant ẽ ma¬
gis contristari debuerant in frẽm tã
acerbe peccantẽ: sic̃ tristis fuit samu¬
el insaul peccante. Aqͦ erimine ma¬
lidoctores aut dissimulant aut ne¬
gligentius arguebant. siẽ & heli sa¬
cerdos filios suos peccantes in dmne
amari e̾e̾nt. hõibꝰ. Nescitis qr ino¬
dicũ fermͣtũ totã iassã corrũpit:
iã & peccatum uniꝰ qđ eognitum ñ
arguitur. multos contaminat᷑. Imo
sint arguere dissimulant. Non enĩ
uidet᷑ fibi peccare ꝗͣdo a nullo corri¬
pitur aut uitat᷑. Ex purgate uecus
ferm̃tum ut sitis noua consꝑsio. hoc
duplici genere accipiendũ. ẽ qr ẽ. &
ferm̃tum humana doctrina dicen¬
te saluatore. Cauete afermento pha¬
riseoꝵ id ẽ adoctrina. s ad malã gͦ doctͥnã
cauendã. & ad hanc causã dictum est:
quia & eiecto fornicatore uetꝰ ferm̃¬
tum eicitur. Ideo autem uetus quia
antiqui erroris peccatum. ẽ. Noua
estis arimi. Arima excausa nonfer.¬

Expanded text:
Hoc est, non bona est; laeti enim erant, cum magis contristari debuerint in fratre tam acerbe peccante, sicut tristis fuit Samuel in Saul peccante. A quo crimine mali doctores aut dissimulabant, aut negligentius arguebant sicut et Heli sacerdos , filios suos peccantes in Deum ne amari essent hominibus. Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Ita et peccatum unius, quod cognitum non arguitur, multos contaminat; immo sint arguere, dissimulant. Non enim sibi videtur peccare, quando a nullo corripitur aut vitatur. 128 Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio. Hoc duplici genere accipiendum est, quia est et fermentum humana doctrina, dicente Salvatore: Cavete a fermento Pharisaeorum , id est a doctrina. Et ad malam ergo doctrinam cavendam, et ad hanc causam dictum est, quia ejecto fornicatore, vetus fermentum ejicitur. Ideo autem vetus quia antiqui erroris peccatum est. Nova estis azymi. Azyma ex causa non ferm
Abbreviated transcription (Latin):
ido discreuit mercedes illoꝵ & ñ
solũ adhoc s addoctrinȩ sinceri¬
tatem ꝑtinet ut dignꝰ mercede sit
qui ininolatam tradit doctrinã.
Dei em̃ sumꝰ oꝑis participes: dĩ cul¬
tura ddĩ edificatio estis. Hoc ad

Expanded text:
t mercedes illorum; et non solum ad hoc, sed ad doctrinae sinceritatem pertinet: ut majori mercede sit dignus, qui inviolatam tradit doctrinam. Dei enim sumus operis participes: Dei cultura, Dei aedificatio estis. Hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
suo sp̃iali in uolatũ reseruarent
affectũ.Ideo misi ad uos timothe¬
um qͥ ẽ. filiꝰ m̃s karissimꝰ. & fidelis in
domino. hortatur illos ihoc: id.ẽ. idc̃
timotheo. Quem idokarissimũ &
fidelem filiũ obtestat᷑ in dño. ut in
hoc discerent quid peccarent. Cũ enĩ
huic testimoniũ ꝑhibet: illos arguit.
Qui uos cõmone faciat uias mneas quȩ¬

Expanded text:
suo spiritali inviolatum reservarent suo spiritali inviolatum reservarent affectum. Ideo misi ad vos Timotheum, qui est filius meus charissimus et fidelis in Domino. Hortatur illos in hoc eodem Timotheo, quem ideo charissimum et fidelem filium obtestatur in Domino, ut in hoc discerent, quid pecarent; cum enim huic testimonium perhibet, illos arguit. Qui vos commonefaciat vias meas, qu
Abbreviated transcription (Latin):
scribo s ut corrigatis s qͣsi filios me¬
os carissimos moneo. Adhuc se supli¬
cem facit ne correpti & ad irã ꝓuoca¬
ti admontiones eiꝰ sꝑnerent: id ait
ut medicꝰ salutaris. qui putͣmma
abscidens dolorẽ illatũ spe & blan¬
ddiciis mitigat: ut eger securari per¬
mittat. S icm̃ decẽ milia pedago¬
gorũ habueritis in xp̃o. s ñ multos pa¬
his dictis ostendit nullo ᷤᷤ posse ᷑ affectu
diligere illos qͦ ipse eos diligebac: qͥs
eñ alienos filios suis p̾ponat in amo¬
ergo uos imitatores mei estote. Obe
ut imitent᷑ patrẽ. Hoc. ẽ. sponte ro¬
gat egros: ut recipiant medicinam.
te illoꝵ ab incredulis passus .ẽ. &
n cessit dum mͦ ꝑdies & noctes ȩuan¬
głizaret illis donũ gr̃ȩ diĩta ec
illi manentes infide eius & doctͥna.
non reciꝑ ent falsoꝵ apłoꝵ pͣua
com̃ta: s resist̾e̾nt contẽpnentes ob¬
ꝓbria aut detractiones ut patri

Expanded text:
scribo, sed ut corrigatis. Sed quasi filios mescribo, sed ut corrigatis. Sed quasi filios meos charissimos moneo. Adhuc se supplicem facit, ne correpti, et ad iram provocati, admonitiones ejus spernerent. Id agit ut medicus salutaris, qui putamina abscindens, dolorem illatum spe et blanditiis mitigat, ut aeger se curari permittat. Si enim decem millia paedagogorum habueritis in Christo, sed non multos paHis dictis ostendit nullum posse eo affectu diligere illos, quo ipse eos diligebat. Quis enim alienos filios suis praeponat in amoergo vos, imitatores mei estote. O beut imitentur patrem, hoc est, sponte rogat aegros, ut recipiant medicinam! te eorum ab incredulis passus est, et non cessit, dummodo per dies et noctes evangelizaret illis donum gratiae Dei; ita et illi manentes in fide ejus et doctrina, non reciperent falsorum acommenta, sed resisterent contemnentes opprobria, aut detractiones, ut patri
Abbreviated transcription (Latin):
cxl. Oleũ autẽ peccatoris ñ ĩpinguec
caput meũ: qͥa & lib̾tatẽ arguendi
aamitit & peccat. qͥ ab eo accipit qͥ
idõ dat ne corripiat᷑. Maledicimur.
& beniedicimꝰ. Male tractantes eñi se
hortabant᷑ adbonũ. Per secutionẽ
patim᷑ & sustinemꝰ. Quia ꝑsequen¬
tib se ñ resistebant. B iasphemam᷑.
& obsecramꝰ. B lasphemantes em̃ ro¬
gabant ut ꝑmitterent reddiratiõẽ.
Tanꝗͣ purgam̃ta huiꝰ munddi facti su¬
resistendo ulli neq iuicẽ in mał
reddendo. sed sẽp s subiciendo: ut ꝑ
pacientiam ꝓuocaret adbonũcon¬
tẽptibił & despectꝰ fiebat usq modo
id.ẽ. usci nc̃ etiã apud corinthios
ꝓ qͥb hȩc quȩ supͣ memorat mala
pas̃us. ẽ. Et qm̃ humilitateͤ suam
dolore c̾motꝰ tantam subiectionẽ.
& iniurias nulbũ fructũ habere po¬
tuisse. sed & qd̾ deteriꝰ. ẽ. ĩpeiꝰ ꝓfecis¬
se. Non confundens uos: hec scribo.
hoc.ẽ. ñ ut ruborẽ uobis faciã hȩc

Expanded text:
 Oleum autem peccatoris non impinguet caput meum . Quia et libertatem arguendi amittit, et peccat, qui ab eo accipit, qui ideo dat, ne corripiatur. Maledicimur et benedicimus: male tractantes enim se hortabantur ad bonum. Persecutionem patimur et sustinemus; quia persequentibus se non resistebant. Blasphemamur et obsecramus: blasphemantes enim rogabant, ut permitterent sibi reddi rationem. 126 Tamquam purgamenta hujus mundi facti suresistendo ulli, neque vicem in malis reddendo, sed semper se subjiciendo; ut per patientiam revocaret ad bonum, contemptibilis et despectus fiebat. Usque modo, id est, usque nunc etiam apud Corinthios, pro quibus haec, quae supra memorat, mala passus est. Et quoniam humilitatem suam dolore commotus tantam subjectionem et injurias nullum fructum habere potuisse; sed et quod deterius est, in pejus profecisse. Non ut confundam vos, haec scribo: hoc est, non ut ruborem vobis faciam, haec
Abbreviated transcription (Latin):
noua p̾dicatio nouam faceret conu̾¬
sationemꝰ: ut quia pasche rationem
colimus. uet̾ẽ uitam ñ sequamur.
Pascha itaq immolatio. ẽ. non transitꝰ¬
ut sicut quibusdam uidetur. Prius
enĩ pascha & sic tͣnsitus quia ante exẽ¬
plum. ẽ. saluatoris: & sic signũ salu¬
tis. Nec enĩ ante signum quam crux.
Namocciso uespere agno inegy p¬
to. filii isrł pascha egerunt excuius
sanguine postes signauerunt: ut no¬
ctu angłs transiens ea loca non concin-¬
geret
quȩ sanguine
agni fuerant oblita. Itaq festa cele¬
bremus non inferm̃to ueteri. hoc. ẽ.
leticiam habentes renouationis. fac¬
ta uetera fugiamꝰ: Immunditiã omnẽ
abicientes a nobis: quȩ .ẽ. corruptio.
qr sic̃ fermentũ totam massã corrũpit¬

Expanded text:
nova praedicatio novam faceret conversationem; ut quia paschae rationem colimus, veterem vitam non sequamur. Pascha itaque immolatio est, non transitus sicut quibusdam videtur; prius enim pascha, et sic transitus, quia ante exemplum Salvatoris est et sic signum salutis. Nec enim ante signum, quam crux; nam occiso vespere agno, in Aegypto filii Israel pascha egerunt, ex cujus sanguine postes signarunt; ut noctu Angelus transiens, ea loca non contingeret, quae sanguine agni fuerant oblita . Itaque festa celebremus, non in fermento veteri. Hoc est laetitiam habentes renovationis, facta vetera fugiamus, immunditiam omnem abjicientes a nobis, quae est corruptio; quia sicut fermentum totam massam corru
Abbreviated transcription (Latin):
dite ueritatis. ut cõmoniti u̾bis & exẽ¬
plis oꝑũ eiꝰ resipiscerent. cognoscentes
non p̾peram se fuisse ab apło doctos.
rent. Tanquã ñ uenturꝰ ẽẽm ad uos
inflati st̃ qͥdã. Indignabant᷑ qͥdam
coriithioꝵ qr ñ ibat ad illos ñ desidio
s suꝑbia qđ qͣsi indignos illos hab̾et:
cũmagis apło hoc studiũ fuerit ut
de indignis faceret dignos. Habebat
gͦ uotũ eundis maiora erãt q̃ ha¬
gebat. Ueniã aut̃ cito aduos: si dñs
uoluerit. Post cõmonitionẽ ꝓmittit
se ostendet causa utiq indignicatis
illorum. Et eognoseã non sermo¬
nem illoꝵ qͥ inflati sunt s uirtutẽ.
Confundit illos qͥa cum obliq u̾sa¬
rent᷑ indignabant᷑ quasi digni eẽr̃
ab apło uisitari. Quid uultis in uir¬
gaueniã aduos aut incaritate
sp̃s & mansuetudinis: Terrorẽ
u̾bi infert ut inpudorẽ passi qui
inflati erant humiliarent᷑. ut
si uere apłi p̃sentiam desiderarent.
p̃pararent se ad excipiendũ eũ

Expanded text:
ditae veritatis, ut commoniti verbis et exemplis operum ejus respicerent, cognoscentes non perperam se fuisse ab apostolo Paulrent. « Tanquam non venturus sim ad vos, sic inflati sunt quidam. Indignabantur quidam Corinthiorum, quia non ibat ad illos, non desiderio, sed superbia, quod quasi indignos illos haberet; cum magis Apostolo hoc studium fuerit, ut de indignis faceret dignos. Habebat ergo votum eundi, sed majora erant, quae agebat. Veniam autem cito ad vos, si Dominus permiserit. Post commonitionem promittit se ostenderet, causa utique indignitatis illorum. Et recognoscam non sermonem illorum, qui inflati sunt, sed virtutem. Confundit illos, quia cum oblique conversarentur, indignabantur, quasi digni essent ab Apoga veniam ad vos, an in charitate et spiritu mansuetudinis? Terroris verba infert, ut pudorem passi, qui inflati erant, humiliarentur; ut si vere Apostoli praesentiam desiderarent, praepararent se ad excipiendum eum,
Abbreviated transcription (Latin):
co dix̃ ut corꝑa nr̃a incontaminata ser¬
uemus: ut possit illic sp̃c ses habitare.
Et non estis ur̃i empti enĩ estis p̾cio.
Manifestun. ẽ. qr qͥemptꝰ. ẽ. ñ ⁊ sui ar¬
bitrii s eiꝰ a qͦemptꝰ. ẽ.: ut non suã s illi¬
ꝓpensius dnõ nr̃o seruire debenius. ne
offensus a quanos redemit morti nos
rededat. Quam enĩ Rimo p̃tio uosems
cum sanguinem suum daret ꝓ nob̾. Cla¬
rificate & portate dm̃ in corꝑe ur̃o Hoc
est elegificare & portare diñ in corpore
ut scđm legem eius ambulemꝰ. ꝑ legẽ
enĩ suam ipse uidet᷑ in nobis. fortare ta¬
men dm̃ hoc. ẽ. imaginẽ dĩ in reb bene
nuptias ꝑ hipocrisim ut puriores eęt̾is
ob lectabantur hac sententia: p̃termis¬
sis cet̾is hoc solum requirt̃. Quib tñ res¬
pondit bonũ. eẽ. qͥdem mnulierẽ ñ con¬
tingere: quã ꝗͣ non illi istud simplicit̃
asserant. Iñ ꝓpt̾ fornicationẽ hoc est

Expanded text:
co dixit ut corpora nostra incontaminata servemus, ut possit illic Spiritus sanctus habitare. Et non estis vestri, empti enim estis pretio magno. Manifestum est, qui emptus est, non est sui arbitrii, sed ejus a qpropensius Domino nostro servire debemus; ne offensus, a qua nos redemit, morti nos reddat. Quam enim charissimo pretio nos emit, ut sanguinem suum daret pro nobis? Clarificate et portate Deum in corpore vestro. Hoc est clarificare et portare Deum in corpore, ut secundum legem ejus ambulemus; per legem enim suam ipse videtur in nobis. Portare tamen Deum hoc est, imaginem Dei in rebus bene nuptias per hypocrisin, ut puriores caeterisoblectabantur hac sententia, praetermissis caeteris, hoc solum requirunt. Quibus tamen respondit bonum esse quidem mulierem non contingere, quamquam non illi illud simpliciter asserant. Tamen propter fornic
Abbreviated transcription (Latin):
hoc opꝰ fecit. Cognito oꝑe isto pel¬
lendum illum fuisse de cȩtu fr̃m¬
tatis dic̃. Om̃s enĩ crim̃ eiꝰ sciebant
& ñ arguebant: publices nou̾cã suã
loco uxoris habebat: inqͣre neq te¬
stibus opus erat. neq uersatione
aliqͣ poterat tegierimen. Ego qͥdẽ¬
sicut absens corpore: p̃sens autẽ
spũ. Idest absens facie. p̾sens aut̃
auetoritate sp̃s: qͥ ñ quã ab est.
ã iudicaui ut p̃sens eũ qͥ hoc a̾mi¬
sit.n nomine dĩi nrͣi iħu xꝑi

Expanded text:
hoc opus fecit. Cognito opere isto, pelhoc opus fecit. Cognito opere isto, pellendum illum fuisse de coetu fraternitatis; omnes enim crimen ejus sciebant, et non arguebant; publice enim novercam suam loco uxoris habebat. In qua re neque testibus opus erat, neque tergiversatione aliqua poterat tegi crimen. Ego quidem absens corpore, praesens autem spiritu: id est, absens facie, praesens autem auctoritate spiritus, qui nusquam abest. Jam judicavi ut praesens, eum qui hoc admisit, in nomin
Abbreviated transcription (Latin):
istud peccatũ ostendet. nec ab hisho.
dix̃ ad mitti qͥ dm̃ nesciunt: ut ꝑ¬
inde qua pęna hic multandus
esset ostenderet. qui sub diuina
& t̾reua iustieia constitutus. tanti¬
sceleris crimen admiserat. Ita ut
quis ux orem patris habeat. Pre¬
missi criminis ꝓdidit genꝰ ut ñso¬
lum illũ aꝑte reu̾mortis faceret:
s & adherentes illi ñ immunes a
erimine demonstraret. In quo enĩ
difficile peccatur: plus fac̃ reum.
Et uos inflati estis & ñ mag̾ luctum
habuistis. Suꝑbiam illoꝵ in tantũ
humiliat: ut non querulos iam s
magis in suplices faciat. Frant
enĩ & ipsi participes dum pateren¬
tur reu̾̃ tãntũ in gentis facinoris
secũ in correptum conuenire: ut
om̃s uno consilio abicerent eum
si negaret em̃dare se. Si aut̃ qͥspo¬
aut ꝓbare non ualet. ĩ inunis. ẽ
& iudicis non est sine accusatore
dãnare.: quia & dñs iudam eũ fur
ẽẽt quia ñ eẽ accusatꝰ minime ab¬
iecit. Ut tolleret᷑ de medio ur̃m qͥ

Expanded text:
istud 127 peccatum ostenderet, nec ab iis hoc dixit admitti, qui Deum nesciunt; ut proinde qua poena hic mulctandus esset ostenderet, qui sub aeterna et divina justitia constitutus, tantisceleris crimen admiserat. Ita ut quis uxorem patris habeat. Praemissi criminis prodidit genus; ut non solum illum aperte reum mortis faceret, sed et adhaerentes illi non immunes a crimine demonstraret, in quo enim difficile peccatur, plus facit reum. Et vos inflati estis, et non magis luctum habuistis. Superbiam illorum in tantum humiliat, ut non querulos jam, sed magis supplices faciat. Erant enim et ipsi participes, dum paterentur reum tam ingentis facinoris secum incorreptum convenire; ut omnes uno consilio abjicerent eum, si negaret emendare se. Si autem quis poaut probare non valet, immunis est, et judicis non est sine accusatore damnare, quia et Dominus Judam, cum fur esset, quia non est accusatus, minime abjecit. Ut tolleretur de medio vestrum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑignẽ purgatꝰ fiat salitus & ñ sicut
ꝑfidi ȩterno igne ĩꝑpetuũ torqueat᷑.
ut exaliqͣ parte oꝑe p̾tium sit cre
cat necesse. ẽ. qͥ se undit falsũ de¬
fendisse ꝓ uͦ & simili mͦ sẽ ꝑfiduciã
habebit dĩ qͥ abiecto falso secutꝰ. ẽ.

Expanded text:
per ignem purgatus fiat salvus, et non sicut per ignem purgatus fiat salvus, et non sicut perfidi aeterno igne in perpetuum torqueatur: ut ex aliqua parte operae pretium sit credcat necesse est, qui se videt falsum defendisse pro vero: et simili modo semper fiduciam habebit Dei; qui abjecto fals
Abbreviated transcription (Latin):
erit ut tres fr̃s incamino ignis.
mercedẽ uitã et̾nam cũ gła accep¬
turus. Quia sic̃ arrũ & argentũ
& lapides qͦs ignis ñ consumit: ita
& bonꝰ magister in corruptibil is
ꝑmanebit. Sicuiꝰ opꝰ arserit
detrim̃tũ patietur. Opus qdđ ar¬
dere dicit᷑ mala doctrina. ẽ. quȩ
interibit. Cuncta eni mala ꝑibt̃.
sic it᷑ impioꝵ: qr ñ sunt substan¬
tiȩ s asseuerationes ꝑu̾se. Dãpnũ¬
autem pati: ẽ. pęnas ꝑpeti. Quis
em̃i in pęna positꝰ iacturã ñ facit:
Ipse tam̃ saluus erit sic tam̃ qͣsi
ꝑignẽ. Saluũ illum futurũ dix̃. qͥa
non interibit substantia. qua con¬
stat. lic̃ & doctrina mala ꝑibit.
qͥa accidens causa. ẽ. Idõ autem
dixit sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ. ut sa¬
lus hȩc ñsine pęna sit. quia ñ dixit
saluus erit ꝑignem. ut merito suo ab
igne cõbustus saluus fiat examinatꝰ
pignem. Sedcũ dicit sic tam̃ qͣsi
futurũ s pęnas ignis passurũ. ut

Expanded text:
erit ut tres fratres in camino ignis , erit ut tres fratres in camino ignis , mercedem vitam aeternam cum gloria accepturus; quia sicut aurum et argentum, et lapides, quos ignis non consumit: ita et bonus magister incorruptibilis permanebit. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Opus quod ardere dicitur, mala doctrina est, quae interibit. Cuncta enim mala peribunt, sicut iter impiorum; quia non sunt substantiautem pati est poenas perpeti. Quis enim in poena positus, jacturam non facit? Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem. Salvum illum futurum dixit; quia non interibit substantia, qua constat, sicut et doctrina mala peribit; quia accidens causa est. Ideo autem dixit: sic tamen quasi per ignem; ut salus haec non sine poena sit, quia non dixit: Salvus erit per ignem; ut merito suo ab igni non combustus, salvus fiat examinatus per ignem; sed cum dicit: Sic tamen quasi futurum, sed poenas ignis passurum; ut
Abbreviated transcription (Latin):
&̾ absur das nominis dignitas ac
ceptabiles faciat. Si qͥs autẽ suꝑ¬
edificat supra fundam̃tũ hoc. au¬
rum. argentũ. lapides p̃ciosos. L a¬
pides p̾ciosi sũt: qͦs ñ corrũpit ignis.
Tria genera posuit p̃clara inmun¬
do in quib bonam doctrinã signi¬
ficauit. Ligna. fȩnũ stipulam Pria
alia geuera pofuit sed friuola. Inhis
corrumpta & uana doctrina de¬
signata. dinoscit᷑. Qi facit hoc
igne om̃ib apparebit. Nc̃ em̃ qͦs¬
dam fallit. Et uniꝰ cuiꝰq opus qͣ¬
le sit ignis ꝓbabit. Quia em̃ ꝑig¬
nem examinatio fiet. si in aliquo nͦ
inuenerit qd exurat: manifestat
illĩ bonũ fuisse doctorẽ. Mala cñi
& adultera doctrina iccirco inlig¬
no & infeno & instipula sigrifica¬
ta. eͤ. ut ostendetur ignis. eẽ esca.
S i cuiꝰ opꝰ manserit qd̾ suꝑ edifica¬
uerir mercedem accipiet. Ciũ eni
nichil in illo sordis inuentũ fuerit
praue doctrinş. ut bono aurõita

Expanded text:
et absurdas nominis dignitas faciat et absurdas nominis dignitas faciat acceptabiles. Si quis autem superaedificat supra fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos. Lapides pretiosi sunt, quos non corrumpit ignis. Tria genera posuit praeclara in mundo, in quibus bonam doctrinam significavit, Ligna, fenum, stipulam: tria alia genera posuit, sed frivola. In his corrupta et vana doctrina designata dignoscitur. Qui facit hoc igne omnibus apparebit; nunc enim quosdam fallit. Et uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Quia enim per ignem examinatio fiet, si in aliquo non invenerit, quod exurat, manifestat illum bonum fuisse doctorem; mala enim et adultera doctrina idcirco in ligno, feno, et stipula significata est, ut ostenderetur ignis esse esca. Si cujus opus manserit, quod superaedificaverit; mercedem accipiet. Cum enim nihil in illo sordis inventum fuerit pravae doctrinae, ut in bono auro; ita
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicare ȩuangłm ut & hoc dĩ. ẽe
ostenderee: non hominis. Scd̾m hãc itaq
gr̃am ut sapientẽ architectũ funda¬
m̃tũ se dic̃ posuisse. Sapiens archi¬
tectꝰ.ẽ: qͥ iuxta disciplinã auctoris
collocat fundam̃tum. Ta.ẽ. qui se¬
cundum traditionem saluatoris
guangłizat. Aliꝰ autem suꝑ edificat.
Suꝑ edificiast᷑ q̃ post p̃dicationẽ
apłoꝵ suꝑ uementib traduntur
aut malis aut bonis doctoribus.
Unꝰqͥsq autẽ iudeat quẽ admodũ
gruant fundam̃to. Ne si obliqͣ
fuerint & friuol&: rumam faci¬
ant manente incolium funda¬
mñto. Quia si male docuerit xpi
minꝰ. Om̃is plantatio qͣm ñ planta¬
uit pater m̃s cȩlestis eradicabitur.
Fundam̃tũ em̃i aliud nemo potest po¬
iħc. Idõ nemopotest ponere aliud
fundam̃tum. qͥa qͣnitis heretici sint
aliqͥ ñ tamĩ docent isi sub xp̃i nõie.
Aliter eñi cõm̃ta erroris cõmendare
ñ possunt. nͥ inter posito saluatoris
nomine p̾dicent: ut res contrarias

Expanded text:
 esse ostenderet, non hominis. Secundum hanc itaque gratiam, ut sapientem architectum fundamentum se dicit posuisse. Sapiens architectus est, qui juxta disciplinam auctoris collocat fundamentum, id est, qui secundum traditionem Salvatoris evangelizat. Alius autem superaedificat. Superaedificiaa supervenientibus traduntur aut malis aut bonis doctoribus. Unusquisque autem videat, quemadmodum gruant fundamento; ne si obliqua fuerint et frivola, ruinam faciant, manente incolumi fundamento; quia si male docuerit, Chrminus: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur . Fundamentum enim aliud nemo potest po. Ideo nemo potest ponere aliud fundamentum, quia quamvis haeretici sint aliqui, non tamen docent, nisi sub Christi nomine. Aliter enim commenta erroris commendare non possunt, nisi interposito Salvatoris nomine praedicent; ut res contrarias
Abbreviated transcription (Latin):
retractari ñ potest. Quicqͥd enim
homunes sine dõ sapiunt: stultũ.ẽ.
Omnia eñi ur̃a sunt. siue paulus siue
dus. siue uita. siue mors siue p̾sen
dicit de eodẽ sensu. Nos autẽ seruos
posuit. ut non singulos sibi defer¬
derent cũ om̃ib uteret᷑. Sic̃ & dñs di¬
cit. Ego sum in me dio ur̃m. ñ ut mi¬
nistrer s ut ministre. Nam mundus
tem sentiamꝰ. Et decretos cursus eius
indi uoluntate ponamꝰ. Et uita pre¬
sens concessa nobis. ẽ. s ut modeste il¬
lam & cũ dĩ gła transsigamꝰ: siue mors:
ut ꝓ xp̃o mori libent᷑ habeamꝰ spe ꝓ¬
missionis future. Siue p̾sentia ut sic
p̃sentib ut am᷑ ne offendamꝰ. Siue fu¬
tura. ut fut᷑a credentes ipsiꝰᷤ nos magis
qͥa meliora sunt conm̃damꝰ. Uosaũ¬

Expanded text:
retractari non potest: quidquid enim retractari non potest: quidquid enim homines sine Deo sapiunt, stultum est. Omnia namque vestra sunt, sive Paulus, sive dus, sidicit de eodem sensu: Nos autem servos ministris posuit; ut non singulos sibi defenderent, cum omnibus uterentur, sicut et Dominus dicit: Ego sum in medio vestrum non ut ministrer, sed ut ministrem . Nam mundus tem sentiamus, et decretos cursus ejus in Dei voluntate ponamus. Et vita praesens concessa nobis est, sed ut modeste illam et cum Dei gloria transigamus. Sive mors, ut pro Christo mori libenter habeamus spe promissionis futurae. Sive praesentia, ut sic praesentibus utamur, ne offendamus. Sive futura, ut futura credentes, ipsis nos magis, quia meliora sunt, commendemus. Vos au
Abbreviated transcription (Latin):
sicut supͣ memoraui. Pieudo apłi
autem prudentes uolentes indi in
mundo. neq dm̃ filiũ hab̾e neq incar¬
nationẽ uerã. ẽe. neq carnẽ posse re¬
surgere p̃dicabant. S apientia em̃
huiꝰ mundi stulticia. ẽ. apud dm̃.
Sic stulticia. ẽ. sapientia huiꝰ mundi
apud dm̃ dũ facit ds̃ qd̾ mundus fie¬
ri posse negat. Sapientiã illiꝰ stulti¬
ciam ꝓbat: & cũ multos deos dicant.
fides autem unũ ꝓbet. teste uirtute
inprudentia sua confundet᷑. Scrip¬
tum. ẽ. eñi. Rep̃hendens sapientes
inastutia ipsoꝵ & iterũ. Dominꝰ
nouit cogitationes sapientũ qmua
ne sunt. Istud inpsalmo habet᷑. xciͦi
baret. sapientiã illors rep̃hendit. os¬
tenders uerũ eẽ. qd̃ falsũ dicebant
& faliũ. qd̾ uerũ putabant.Ltaq
nemo głetur inhomine. Qm̃ eñ hu¬
mane cogitationes & consilia inꝓi¬
da & infirma sunt ñ. ẽe. głandũ in
homine docet: s in dõ cuiꝰ consilium

Expanded text:
sicut supra memoravi. Pseudoapostoli sicut supra memoravi. Pseudoapostoli autem prudentes volentes videri in mundo, neque Deum Filium habere, neque incarnationem veram esse, neque carnem posse resurgere praedicabant. Sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum. Sic stultitia est sapientia hujus mundi apud Deum, dum facit Deus, quod mundus fieri posse negat; sapientiam illius stultitiam probat, et cum multos deos dicant, fides autem unum probet, teste virtute, in prudentia sua confundentur. Scriptum est enim: Reprehendens sapientes in astutia eorum. Et iterum: Dominus novit cogitationes sapientium, quoniam vanae sunt. Istud in psalmo habetur nonagesbaret, sapientiam illorum reprehendit, ostendens verum esse, quod falsum dicebant; et falsum, quod verum putabant. Itaque nemo glorietur in homine. Quoniam enim humanae cogitationes et consilia improvida et infirma sunt, non esse gloriandum in homine docet, sed in Deo, cujus consilium
Abbreviated transcription (Latin):
trariũ. ẽ. Nescitis qͥa tẽplũ dĩ estil &
sp̃s dĩhabitat in n̾obisꝰ T ẽplũ dĩ
nos dicit ut dm̃ in nob̾ habitare
sciamꝰ. Intẽplo em̃ suo habitet ne¬
cesse. ẽ. Et qͥa sp̃m dĩ dicit habitare
innobis dm̃ significat intelligen¬
qͥ turpit̾ unientes corꝑa sua io¬
lando corruꝑant. Maxime ille qͥ
uxorem patris habebat: uit ante. eec
reus qͣm causa illiꝰ inmediũ ꝓrũpe¬
ret. Peniq simili immno eodẽ inͦcũ
causã illiꝰ iudicat loqͥtur dicens.
An nescitis qͥa corꝑa ur̃a tẽplũ. ẽ. sp̃s¬
sc̃i. qu̾e habetis ado: Suꝑiꝰ tẽplum
dũ dixit. hoc auit̃ loco trpłũ sp̃c sc̃i
nemo ꝓpͥo uel humano consilio
putet se sibi ꝓ desse: adsuꝑiorem
sensũ redit. Si qͥs uidet᷑ sapiens
ẽẽ. inter uos in hoc scło stultꝰ fiat
ut sit sapiens. Hoc dic̃ qͥa si quis
di fugiat ut stultꝰ abea iudicetur.
Et tunc erit prudens qͥastultus
scło prudens. ẽ. dõ: dũ credit dm̃
fecise quȩ ratio mundi ñ capit

Expanded text:
Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Templum Dei nos esse dicit, ut Deum in nobis habitare sciamus; in templo enim suo habitet necesse est. Et quia Spiritum Dei dicit habitare in nobis, Deum significat intelligenqui turpiter viventes, corpora sua violando corruperant; maxime illum qui uxorem patris habebat; ut ante esset reus, quam causa illius in medium prorumperet. Denique simili, immo eodem modo, cum causam illius judicat, loquitur dicens: An nescitis quia corpora vestra templum sunt Spst, quem habetis a Deo . Superius templum Dei dixit; hoc autem loco templum Spiritus sancti. nemo proprio, vel humano consilio putet se sibi prodesse. Ad superiorem sensum redit: Si quis videtur sapiens esse inter vos in hoc saeculo stultus fiat, ut sit sapiens. Hoc dicit, quia si quis di fugiat, ut stultus ab ea judicetur, et tunc erit prudens; quia stultus saeculo prudens est Deo, dum credit Deum 123 fecisse, quae ratio mundi non capit,
Abbreviated transcription (Latin):
li sunt. Dicente damna inpsalmo.
rum inuirie oblecam̃to sunt. Mun-¬
dus autẽ iccirco infidelitas dicitur:
mundo. U os autẽ prudentes inxp̃o. Qui
asserit xp̃m: deniq marcion qͥ negat
filiũ dĩ & in carnari dm̃ potuisse. pru
mundanis. Nos intirmi. Infirmi
idõ qͥa sine adulatione & c̃stulticia
sic̃ uidet᷑ mundanis predicantes
xp̃m iniuriis subiciebant᷑. Uos aũ
fortes. Idõ fortes qͥa sic ꝓfitebant᷑ xp̃m:
ne offendent homines ut. eent secu¬
ri. Uos nobiles. Qui eñi xp̃m ñ facet᷑
qui abrahȩ ꝓmissus. ẽ. & abinitio p̾¬
antiqͥtatem ꝓmissi xp̃i aliis deputat.
Nos autẽ ignobiles. Ignobilis mundo
nitio ꝓfitetur. Hec gͥ om̃ia supͣ dicta
quȩ negare uidetur confirmat.: &
quȩ cͣi confimare indet᷑ negat. ̃ras

Expanded text:
li sunt, dicente David in psalmo li sunt, dicente David in psalmo lorum injuriae oblectamento sunt. Mundus autem idcirco infidelitas dicitur, mundo. Vos autem prudentes in Christo. Qui asserit Christum. Denique Marcion, quia negat Filium Dei, et incarnari Deum potuisse, prudpiens videtur mundanis. Nos infirmi. Infirmi ideo, quia sine adulatione et cum stultitia, sicut videtur mundanis, praedicantes Christum injuriis subjiciebantur. Vos autem fortes. Ideo fortes, quia sic profitebantur Christum, ne offenderent homines, ut essent securi. Vos nobiles. Qui enim Christum non fatetur, quia Abrahae promissus est, et ab initio prantiquitatem promissi Christi aliis deputat. Nos vero ignobiles. Ignobilis mundo nitio profitetur. Haec igitur omnia supradicta, quae negare videtur, confirmat, et quae quasi confirmare videtur, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ne apłis regnarent. Quicqͥd eni ñ
ab apłis traditum. ẽ: scelerib plenũ
biscũ regnetis: s qͥa p̃miserat & uti¬
nam regnetif. Aliter dicere ñ potu¬
it nisi ut & nos uobiscũ regnemꝰ. Re¬
crum em̃ afferunt. ñ detrim̾tum.
Undealio loco dicit. Cũ infirmor.:
putat. qͥ a sẽꝑ in necessitate fuit ꝑsecu¬
tiones & p̾suras ultra cȩteros passus. sic̃
passuri sunt helias & enoch qͥ ultimo
tempore futuri sunt apłi. Muttiem̃
lipsis testatur. hoꝵ gͦ tempꝰ suo tetu¬
pori cõꝑauit apłs: dicens. qͣsi morti
destinatos. Adhoc em̃ uenturi sunt
facti sumꝰ huic mund̾o & angłis
& hominib Quia erunt expecta¬
culum & enoch & helias: usq adeo
ut corꝑa eoꝵ in platea ꝓiciantur in
conspectu tociꝰ popłi infidelis. Ita
& apłi expectaculũ factisunt qͥa pu¬
blice ridebantur: positi adimuriam
& mortẽ qͣm passi sunt. Mundũ auc̃
angłos homines dixit: qͥa & angłi ma¬

Expanded text:
ne apostolis regnarent? Quidquid enim non ne apostolis regnarent? Quidquid enim non ab apostolis traditum est, sceleribus plenum biscum regnetis; sed quia praemiserat: Et utinam regnetis, aliter dicere non potuit nisi: Ut et nos vobiscum regnemus. Recrum enim afferunt, non detrimentum. Unde alio loco dicit: Cum infirmor, tputat, quia semper in necessitate fuit, persecutiones et pressuras ultra caeteros passus, sicut passuri sunt Enoch et Elias, qui ultimo temypsis testatur. Horum ergo tempus suo tempori comparavit Apostolus dicens, quasi morti destinatos: ad hoc enim venturi sunt facti sumus huic mundo, et angelis et hominibus . Quia erunt spectaculum Enoch et Elias usque adeo, ut corpora eorum in platea projiciantur in conspectu totius populi infidelis: ita et apostoli spectaculum facti sunt: quia publice irridebantur positi ad injuriam et mortem, quam passi sunt. Mundum autem angelos et homines dixit, quia et ang
Abbreviated transcription (Latin):
bens qd ñ accepisti: Nichil illum boni
ultra dicit consccutum abaliis qͣm
abeo acceperat. Ideo frustra quęrit᷑.
Quidd enĩ habebant abapło acceꝑant̾:
adunũ autem uidet᷑ loqui qͥ ad par¬
tem plebis loqͥtur. Si autẽ accepisti
quid głaris qͣsi ñ accepis: Hoc qͣsi in¬
sultatores apłi agebant ꝑĩpiciam. ut
eadem audientes quȩ ab apło iam
didicerant: illũ euacuantes de hoꝵ
magisterio głant᷑. Eloquentia em̃
commendati p᷑dicationis głam inse
conu̾tebant. Apłs uͦ se contẽptibilem
uolebat uideri: dũ mͦ dĩ głam face¬
ret acceptabilem.Iam saturati estiͤ.
iam diuites facti estis. Sine nob̃ reg¬
natis. Ironia. ẽ. sic̃ dicunt. Irascentis eni
ueba sunt ñ confirmantis. Inqͥb eñi
tanta uita arguit regnare illos dic̃.
Sic enĩ putabant głantes de his que
a pseudo apłis tradebantur. Et utmaᷤᷤ
regnetis: ut & nos uobiscũ regnenus.

Expanded text:
bes, quod non accepisti? Nihil illum boni bes, quod non accepisti? Nihil illum boni ultra dicit consecutum ab aliis, quam ab eo acceperat, ideo frustra queri; quod enim habebant, ab Apostolo acceperant. Ad unum autem videtur loqui, quia ad partem plebis loquitur. Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Hoc quasi insultatores Apostoli agebant per imperitiam; ut eadem audientes, quae ab Apostolo jam didicerant, illum evacuantes, de horum magisterio gloriarentur; eloquentia enim commendati, praedicationis gloriam in se convertebant. Apostolus vero contemptibilem se volebat videri, dummodo Dei gloriam faceret acceptabilem. Jam saturati estis, jam divites facti estis, sine nobis regnatis. Ironia est, ut dicunt; irascentis enim verba 125 sunt, non confirmantis. In quibus enim tanta vitia arguit, regnare illos dicit; sic enim putabant, gloriantes de iis quae a pseudoapostolis tradebantur. Et utinam regnetis, ut et nos vobiscum regnemus.
Abbreviated transcription (Latin):
gulati. ne maior forte discordia in
popłis nasceret᷑. Nemo eñi audiens
nom̃ suũ tractari aut eiꝰ cui fauet.
contentꝰ. ẽ. tacere. Tacito autẽ nomi¬
ne siquis audiens ac side se nͦ intel¬
ligat dictum dissimulat. Sub hac
gͣ ꝓpositione euacuauit ꝑsonas il¬
lorum cũ dicit. Eigo plantaui apol¬
lo rigauit. & cȩtera. ut in his discerea
nichil dandum hominib Quis em¬
te discernit. Id.ẽ. sunt aliqͥ qui am¬
pliꝰ accipientes inbaprismate aut in
doctrina çet̾os dicant munꝰ consecu¬
tos: Hoc his loqͥtur qͥ baptiratos ab
aliis plus aliqͥd. ẽe. putant: Quoꝵ
eloquentia sedu̾ebantur ut fuco qͦ¬
dam ꝑuersa recta putarent. Tan¬
ta em̃ discordia inpopło erat ut
multa. eẽnt. studia diu̾sarũ parciũ.
e sic om̃ia dicta sua aptauit apls
sine manifestatione nominũ om̃ib par¬
tib ut legeret᷑ epła & una queq pars
ã se dicta susciperet. audiens qđ cause
suş intenda cognosceret. Quid autẽ ha¬

Expanded text:
iscordia in populo nasceretur. Nemo enim audiens nomen suum taxari, aut ejus cui favet, contentus est tacere: tacito autem nomine si quis audiens, etiamsi de se intelligat dictum, dissimulat. Sub hac ergo propositione evacuavit personas illorum, cum dicit: Ego plantavi, Apollo rigavit, etc. , ut in his discerent nihil dandum hominibus. Nam quis te discernit? Id est, sunt aliqui, qui amplius accipientes in baptismate aut in doctrina, caeteros dicant minus consecutos. Hoc iis loquitur, qui baptizatos ab aliis, plus aliquid esse putabant: quorum eloquentia seducebantur, ut fuco quodam perversa recta putarent. Tanta enim discordia erat in populo, ut multa essent studia diversarum partium: et sic omnia dicta sua aptavit Apostolus sine manifestatione nominum omnibus partibus; ut cum legeretur epistola, unaquaeque pars ad se dicta susciperet, audiens quod causae suae intendi cognosceret. Quid enim ha
Abbreviated transcription (Latin):
manib nr̃is. Lubere em̃i & iuxta ue¬
ram fidem sine aliqͣ adulatione
arguentes. grãm apud homines
non habebant.: & cola phirabant᷑
idẽ. in iuriis agebantur. & uista¬
biles erant. qͥa fugabant᷑ nem
loco dui manentes plures doceren.
gram apud homines ñ habebceł:
uerũ etiã abhis acciꝑe indignũ erat¬

Expanded text:
manibus nostris. Libere enim et juxta veram fidem sine aliqua adulatione arguentes, gratiam apud homines non habebant, et colaphizabantur, id est injuriis agebantur, et instabiles erant; quia fugabantur, ne in loco diu manentes, plures docerent. gratiam apud homines non habebant; verum etiam ab his acci
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidem attrahere. Rigare uero
baptizare soleuinb uerbis. Deccata
autem dimittere & sp̃m dare: dĩ so¬
lius. Si gͦ effectum salutis dĩ dat:
nulla gła inhac re hominis. ẽ. Sci
consecutũ remissionẽ peccatorũ. E¬
quit ñ hic inuisibiliter baptizatꝰ
est quando donũ baptismatis con¬
secutus.ẽ Itaq neq qui plantat
.ẽ. aliqͥd neq qui rigat: s qui incre¬
m̃tũ dat ds. Et plantata em̃i so¬
lent emori & rigata adeffectum
fecunditatis min̾ime ꝑuenire. nisi
det ds̃ uegetam uitam. Quan¬
tum gͦ adhonorificentiam dĩ ꝑti¬
net. nichil. ẽ. homo. Quantũ aut̃
administeriũ ꝑtiuet necessariꝰ. ẽ.

Expanded text:
ad fidem attrahere: rigare vero, ad fidem attrahere: rigare vero, baptizare solemnibus verbis: peccata autem dimittere, et Spiritum dare, Dei solius. Si ergo effectum salutis Deus dat, nulla gloria in hac re hominis est . Sciconsecutum remissionem peccatorum. Numquid non hic invisibiliter baptizatus est, quando donum baptismatis consecutus est? Itaque neque qui plantat, est aliquid; neque qui rigat: sed qui incrementum dat Deus. Et plantata enim solent emori, et rigata ad effectum fecunditatis minime pervenire, nisi det Deus vegetam vitam. Quantum ergo ad honorificentiam Dei pertinet, nihil est homo: quantum autem ad mi
Abbreviated transcription (Latin):
dõ & ipso gram sꝑantes dir dicun¬
tur ado oͣptati.ita & in homine gło¬
riantes & homines & carnales di¬
Ego dixi dii estis. uos sic̃ homines
moriemini. Asua gͦ ꝑsona incipit
ne forte putaret᷑ ꝑmuidiã magis
ꝑsonas illoꝵ destruere: ostendens
magnũ errorem & addĩ contume¬
liam ꝑtinere. quando dõ p̾dicato
gła datur hominib. Quid gͦ minꝰ. ẽ.
a gentilitate dum adhuc aliqͥd de
hominib sꝑatur : Quid gͥ.ẽ. apol¬
lo qͥd uͦ paulus: Mmistri eiꝰ cuicre¬
didistis. Ut qͥaministri sunt spes ñ
li em̃ gratiarũ actio deferenda. ẽ.
tos oportet dispensare. Nunqͥd non
moy ses coactꝰ. c̃. ire adpharaonem.
& ionas inuitꝰ missus. ẽ. p̾dicare ni¬
niuitit. Et anania contra dicens miᷤ¬
sus. ẽ. saulo manũ imponere᷑. Et
unicuiq sic̃ dominꝰ dedit. Id . ẽ. sic̃
uoluit & scruit diuisit singłis of¬
ficia ministerni. Ego plantaui
apollo rigauit: s ds̃ increm̃tũ de¬
dit. Plantare. ẽ. ȩuangłitarȩ et

Expanded text:
so omnem gratiam sperantes, dii dicuntur, a Deo adoptati; ita et in homine gloriantes, et homines et carnales diEgo dixi, dii estis; vos autem sicut homines moriemini . A sua ergo persona incipit; ne forte putaretur per invidiam magis personas illorum destruere, ostendens magnum errorem et ad Dei contumeliam pertinere, quando Deo praedicato, gloria datur hominibus. Quid ergo minus est a gentilitate, dum adhuc aliquid de hominibus speratur? Quid igitur est Apollo? Quid vero Paulus? Ministri ejus, cui credidistis. Ut quia ministri sunt, spes inli enim gratiarum actio deferenda est, vitos oportet dispensare. Numquid non Moyses coactus est ire ad Pharaonem; et Jonas invitus missus est praedicare Ninivitis, et Ananias contradicens missus est Saulo manum imponere? Et unicuique sicut Dominus dedit: id est, sicut voluit, et scivit, divisit singulis officia ministerii. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit. Plantare est evangelizare, et
Abbreviated transcription (Latin):
thane iinteritũ carnis. Qm̃ omĩs
carnis uoluptas adiabolo. ẽ. ac ꝑ
hoc cũ hiie uoluptati remittitur:
tradit᷑ sachane. Caro enĩ hoc ht̃ in
natura ut intereat. Anima gͦ cum
se iungit desidio carnis: infirmaus¬
suũ spiritalẽ uigorẽ. simul interi¬
tum patit᷑. Itaq si hic correptꝰ stu¬
pri ad missi erubesceret eiectum se:
ñ interiret penitentia subsequen¬
uirtute dm̃ iħu idest sententia euuꝰ
legatione fungebatur abiciendum
causa interitus carnis hoĩs depu¬
tatur. Quanqͣm enĩ peccata car¬
nalem hominẽ p̾stent hoc tamen
ne carnis fit caro. sieut & corpus
recte gub̾n atum. spiritale apella¬
tur. Animꝰ tamen .ẽ. qͥ aut uictꝰ
illecebris totũ hominẽ carneũ fac̃:
Aut inuigore nat᷑e suȩ manens
carni p̾stat ut spiritalis datur.
Ut sp̃s saluus sit in die dñi iłiu xp̃i.
Tradit contaminatum supͣdictum
sathane ut sp̃s sc̃s saluus sic in hõibꝰ
eccłiȩ in die iudicii. Deserebat¬
enĩ õs contaminationis causa. ut

Expanded text:
tanae in interitum carnis. Quoniam omnis carnis voluptas a diabolo est, ac per hoc cum huic voluptati remittitur, traditur Satanae; caro enim hoc habet in natura, ut intereat; anima ergo cum se jungit desiderio ejus, infirmans spiritualem suum vigorem, simul interitum patitur. Itaque si hic correptus stupri admissi, erubesceret ejectum se, non interiret, poenitentia subsequenvirtute Domini Jesu, id est sententia cujus legatione fungebatur Apostolus, abjiciendum causa interitus carnis homini deputatur. Quamquam enim omnia peccata carnalem hominem praestent, hoc tamen ne carnis fit caro; sicut et corpus recte gubernatum spiritale appellatur. Animus tamen est, qui aut victus illecebris, totum hominem carneum facit: aut in vigore naturae suae manens, carni praestat, ut spiritualis dicatur. Ut spiritus salvus sit in die Domini Jesu Christi. Tradit contaminatum supradictum Satanae, ut spiritus salvus sit in hominibus Ecclesiae in die enim omnes contaminationis causa, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃ialib sp̃ialia cõꝑantes. Hoc . ẽ.
his qui mundanam prudentiam
refiitant sp̃ialem efficatiã tradẽ.
quȩ misterio fidi continet᷑: adil¬
luminandos sensus beniuoloꝵ ho¬
minũr credentes eñi quȩ mundi sa¬
pientia stulta iudicat᷑. sp̃iales sunt.
rib em̃ similis sensũ suũ int̾ra de¬
pͥmit: idõ ñ asseqͥtur nisi quȩ uidet.
stultũ iudicat. Nichil em̃ estimat
posse fieri sine c̾mixtione. Unde ri-¬
det audiens dm̃ filium genuisse
quem scit sĩplicem & incorꝑrũ:
& uirginẽ peꝑisse: & resoluta cor¬
ꝑa rursũ reuocari aduitã. Qum
hec magis adlaudẽ di ꝓficiant:
sua non concludit: cũ hoc magis stul¬
tũ deberet habere & illu  prudens.
dũ uniꝰ dĩ fidẽ abnegant. Sp̃i aliter
factum. ẽ. qd̃ ratione carnis inflati
putant fieri ñ posse: & sic reꝓba adno¬
tari sp̃ialit̾ condennati sunt. Sp̃ia¬
lis autem diudicat om̃ia ipse aut̃

Expanded text:
Spiritalibus spiritalia comparantes. Hoc est, Spiritalibus spiritalia comparantes. Hoc est, iis qui mundanam prudentiam refutant, spiritalem efficaciam tradere, quae mysterio fidei continetur, ad illuminandum sensus benevolorum hominum; credentes enim quae mundi sapientia stulta judicat, spiritales sunt. ribus enim similis 120 sensum suum in terram deprimit; ideoque non assequitur nisi quae videt: stultum judicat; nihil enim existimat posse fieri sine commixtione. Unde ridet audiens Deum Filium genuisse, quem scit simplicem et incorporeum: et Virginem peperisse, et resoluta corpora rursum revocari ad vitam; cum haec magis ad laudem Dei proficiant, sua non concludit; cum hoc magis stultum deberet habere, et illud prudens, dum unius Dei fidem abnegant, spiritualiter factum est, quod ratione carnis inflati putant fieri non posse: et sic reprobi annotati, spiritaliter condemnati sunt. Spiritalis vero dijudicat omnia, et ipse a
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscere uoluntatẽ. Que & loqͥ¬
mur. Ut hinc manifestũ sit scire
nos quȩ adõ nobis donata sunt: qͥa
hec & loqͥm᷑ ut & aluidiscant per
doctrinã sp̃ialẽ. Predicatorib eñ
id̃. ẽ. apłis insimata diuinitꝰ sunt
quȩ traderent popłis: & addisce¬
rent pͥncipes huiꝰ scl̃i qͥd admisis¬
sent mali. Non indoctrina u̾boꝵ
humanȩ lapientie s: indoctrma sp̃c:
Uerba eñi humanȩ sapientiȩ hunc
sensũ non uident. neq litteratura
studiis app̾henditur s ꝑfidem lp̃ia¬
li ratione concipit᷑: dicente ysaia ꝓ¬
pħa. Nisi credideritis neq intelli¬
getis: naturali em̾̃i magis legi qͣn
cursui sy derũ. & calculis signorũ
quȩ infirmam̃to denotant᷑ addis¬
citur: Deniq credentes ñ humanis
uerbis s naturȩ suȩ uident con¬
gruere qd̾ credunt. Opus em̃ agnos¬
cit. opificem. Idoq ȩuangłm ani¬
mis nr̃is loqͥtur sp̃ialia: excitans il¬
los adcognitionẽ sui creatoris.

Expanded text:
dignoscere voluntatem. Quae et loquidignoscere voluntatem. Quae et loquimur. Ut hinc manifestum sit scire nos quae a Deo nobis donata sunt; quia haec et loquimur, ut et alii discant per doctrinam spiritalem. Praedicatoribus enim, id est, apostolis insinuata divinitus sunt, quae traderent populis, et addiscerent principes hujus saeculi quid admisissent mali. Non in doctrina verborum humanae sapientiae, sed in doctrina spiritus; verba enim humanae sapientiae hunc sensum non vident, neque litteraturae studiis apprehenditur: sed per fidem spiritali ratione concipitur, dicente Esaia propheta: Nisi credideritis, neque intelligetis . Naturali enim magis lege, quam cursu siderum, et calculis signorum, quae in firmamento denotantur, addiscitur. Denique credentes non humanis verbis, sed naturae suae vident congruere, quod credunt; opus enim agnoscit opificem: ideoque Evangelium animis nostris loquitur spiritalia, excitans illos ad cognitionem sui Creatoris.
Abbreviated transcription (Latin):
sul.ẽ. adillam. Sic & quȩ dĩ sus
nemo cͦgnouit nisi sp̃s dĩ. Hic sp̃c dĩ do¬
cuit nos qđ scre. Naturalit᷑ ñ doctus:
& docuit nos de nusterio xp̃i. qͥa non
qui ex dõ. ẽ. Hinc scimꝰ qͥa sp̃m qui de
do.ẽ. accepim᷑ qͥa mundi sp̃c ñ potest
scire quȩ ab hoc nobis insinuata sunt:
lp̃c tamen mundi hic. ẽ. ꝑ quem ar¬
ripiunt᷑ fanatici qͥ sine dõ sunt. Est
eni inter mundanos sp̃c pocior. Un¬
de solet cõ aecturis quȩ mundi sunt
diuinare: quẽ phiconẽ appellant.
hic. ẽ. qui ꝑuerisimilia fallit᷑ & fal¬
lit: hic. ẽ. qui ꝑ sibillam locutꝰ. ẽ.
sensũ nr̃oꝵ secutꝰ. locum uolens in¬
ter cȩlestes hab̾e. Ut sciamꝰ quȩ a
dõ donata sunt nobis. Quia eñi
dũ sp̃s datꝰ.ẽ. nobis scimꝰ quȩ adeo
donata sunt nobis. Non em̃ posse¬
mꝰ scire si mundi sp̃m hab̾emꝰ: qͥa ñ
potest mundi scire sp̃c. Sensũ eñine
Inferiora eñi ñ possunt suꝑioꝵ scire
consiliũ neq creatura conditoris sui

Expanded text:
sus est ad illam . Sic et quae Dei sunt, nemo novit, nisi Spiritus Dei. Hic Spiritus Dei docuit nos, quod scit naturaliter, non doctus; et docuit nos de mysterio Christi; quia non qui ex Deo est. Hinc scimus quia Spiritum, qui de Deo est, accepimus, quia mundi spiritus non potest scire, quae ab hoc nobis insinuata sunt. Spiritus tamen mundi hic est, per quem arripiuntur fanatici, qui sine Deo sunt; est enim inter mundanos spiritus potior; unde solet conjecturis, quae mundi sunt divinare, quem pythonem appellant. Hic est qui per verisimilia fallitur et fallit: hic est qui per Sibyllam locutus est, sensum nostrum secutus, locum volens inter coelestes habere. Ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis. Quia enim Dei Spiritus datus est nobis, scimus quae a Deo donata sunt nobis. Non enim haec possemus scire, si mundi spiritum haberemus; quia non potest mundi scire spiritus. Sensum enim inferiora enim non possunt superiorum scire consilium, neque creatura conditoris sui
Abbreviated transcription (Latin):
ego fr̃s non potui uobis loqͥ quasi sp̃ia¬
lib sed qͣsi carnalib Nc̃ his locͥtur
qui ꝓpterea qđ scłi ad huc uoluptati¬
cepissent: tam̃ quia post baptismũ
statĩ adueterẽ hominẽ fuerant reĩ¬
si cui abrenuntiauerunt. dicuntur
carnales sp̃s eñi sc̃s tunc ꝑmanet in
eo cui se infuderat: simaneat in ꝓpo¬
sito regenerationis: siqͦ minꝰ. abscedit:
ita tam̃ ut sifreformauerit homore¬
deat ad illum. Sẽper eñ adbonũ¬

Expanded text:
 quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus. Nunc his loquitur, qui propterea quod saeculi adhuc voluptatictum accepissent; tamen quia post baptismum statim ad veterem hominem fuerant reversi, cui abrenuntiaverant, dicuntur carnales. Spiritus enim sanctus tunc permanet in eo, cui se infuderat, si permaneat in proposito regenerationis: si quominus, abscedit; ita tamen ut si se reformaverit homo, redeat ad illum. Semper enim paratu