comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit: Hec enĩ apud te om̃ia demutantur
infalsa. apłs concessa sibi optima intelli¬
gentia uerum dĩ filium dicit: tu affir¬
mas creationẽ: tu p̃dicas adoptionẽ: tu
cui ille ni uerus ẽ. Et hȩc quid̾e iohan¬
nes discipulus a dño dilectus s nichil ab¬
his dissimile ex ꝑsecutore apłs & uasele¬
ctionis p̃dicauit. Qui enĩ sermo etꝰ non
sub filii confessione est: Quȩ epła ñ de
sacramento ueritatis isti modi cȩpta est̃
Inquo nomine ñ ꝓpͥetatis significatio ẽ:
Cũ enĩ dicit. reconciliati sumus deo per
mortem filii sui. & rursum. ds̃ filium
suum misit in similitudinem carnis pec¬
cati. & rursum. fidelis ds ꝑ quem uoca¬
ti estis in cõmunione flu es: quid hie
hereticoꝵ furto loci relictũ est: filius siuis
c̃. filius eiꝰ est. ñ adoptio eiꝰ est. ñ creatura
erꝰ est nomen natura loquit᷑. ueritatẽ ꝓ-¬
priecas enuntiat. fidem confessio testat᷑.

Expanded text:
sit ? Haec enim apud te omnia demutantur sit ? Haec enim apud te omnia demutantur in falsa. Apostolus concessa sibi optima intelligentia verum Dei filium dicit: tu affirmas creationem, tu praedicas adoptionem, tu cui ille non verus est. Et haec quidem Joannes discipulus a Domino dilectus. his dissimile ex persecutore apostolus et vas electionis praedicavit. Qui enim sermo ejus non sub filii confessione est? Quae epistola non de sacramento veritatis istius coepta est? In quo nomine non proprietatis significatio est? Cum enim dicitur: Reconciliati sumus Deo per mortem filii sui ; et rursum: Deus filium suum misit in similitudinem carnis peccati ; et rursum: Fidelis Deus, per quem vocati estis in communionem filii ejus : Quid hic haereticorum furto loci relictum est? Filius suus est, filius ejus est: non adoptio ejus est, non creatura ejus est. Nomen naturam loquitur, veritatem proprietas enuntiat, fidem confessio testatur:
Abbreviated transcription (Latin):
mentum salutis nr̃ȩ dĩ filium uenisse
ꝑ hoc digna optimȩ huiꝰ intelligen¬
tiȩ sensu. creaturȩ potiꝰ ad optuum
eẽ. confessa. Quib nãq hoc archanoꝵ
mysterioꝵ secretis edocta es. uł quis
hodie nouus buiꝰ scientiȩ tuȩ auctor
ẽ Anne secretũ tibi hoc ꝑ familiari¬
tatem amoris recumbenti in pectͦ
suũ dominus ostendit: aut solus ad cru¬
cem sequens int̃ cȩtera suscipiendȩ tibi
in matrem mariȩ precepta. hȩc quoq in
illa specialis in te amoris contestatione
didicisti. uł ad sepulchrũ prior quoq pe¬
tro currens adeptus es. uł intra conses¬
sus angłoꝵ. & signatoꝵ libroꝵ insolubile
nexus. & signoꝵ cȩlestiũ multiforme̾ po¬
testates. & nouarũ atq incõp̃bensibiliũ
cantionũ hy mnossemptt̃nos. tam pia
tibi hȩc ꝑ agnum ducem reuelata do¬
ctrina est. ne pat̃ pat̾ sit. ne filius filus
sit. ne natura natura sit. ne ueritas ueritaᷤ

Expanded text:
mentum salutis nostrae Dei filium venisse mentum salutis nostrae Dei filium venisse per hoc indigna optimae hujus intelligentiae sensu, creaturae potius adoptivum tum esse confessa, quibusnam hoc arcanorum mysteriorum secretis edocta es? vel quis hodie novus hujus scientiae tuae auctor est? An ne secreto tibi hoc per familiaritatem amoris recumbenti in pectus suum Dominus ostendit ? Aut solus ad crucem sequens, inter caetera suscipiendae tibi in matrem Mariae praecepta, haec quoque in illa specialis in te amoris contestatione didicisti ? Vel ad sepulcrum prior quoque Petro currens adeptus es ? Vel intra consessus angelorum 166 et signatorum librorum insolubiles nexus, et signorum coelestium multiformes potestates, et novarum atque incomprehensibilium cantionum hymnos sempiternes, tam pia tibi haec per Agnum ducem revelata doctrina est, ne Pater pater sit, ne Filius filius sit, ne natura natura sit, ne veritas veritas
Abbreviated transcription (Latin):
& filium p̃dicabis. ꝑ assimulatas nomi¬
nũ uoces excludere posse te credis. ne ẽẽ
anti cxp̃c intelligaris. Si infidoc tua ꝑ
naturã pat̾ est. & ꝑ naturã filius est:
Maledicus ego sum. opprobrum inte
alieni nominis referens: sin uͦ. simulata
omĩa sunt. & potiꝰ nuncupata. ꝙ̃ ꝓpria.
Fidei tuȩ ab apło disce cognomen. &
audi quȩ sit crediti filii fides. Sequitur
enĩ. Qui negat filium: neq patrẽ haba.
Qui confitetur filium: & filium & pa¬
trem habet. Hegansfilium. caret pat᷑.
confitens filium atq habens. habet pa¬
trem. Quero hic quid adoptiua noĩa.
scimus quod filius dĩ uenit. & concar¬
natus ẽ ꝓpt̾ nos. & passus est. & resur¬
gens de mortuis assumpsit nos. & de¬
dit nobis intellectũ optimũ. ut intelli¬
gamus uerum. & simus inuero filio ihu
xp̃o: hic est uerus ds̃ & uita ȩt̾na. &
resurrectio nr̃a. O infelix intelligentia
ac nom̃ ꝓficiens. & nesciens ad sacra¬

Expanded text:
et Filium praedicabis, per assimulatas nomiet Filium praedicabis, per assimulatas nominum voces excludere posse te credis, ne esse antichristus intelligaris? Si in fide tua per naturam pater est, et per naturam filius est; maledicus ego sum, opprobrium in te alieni nominis referens. Sin vero simulata omnia sunt, et potius nuncupata quam propria; fidei tuae ab apostolo disce cognomen, et audi quae sit crediti Filii fides. Sequitur enim, Qui negat Filium, neque Patrem habet: qui confitetur Filium, et Filium et Patrem habet . Negans Filium caret Patre: confitens Filium atque habens, habet Patrem. Quaero hic quid adoptiva nomina scimus quod filius Dei venit, et concarnatus est propter nos, et passus est, et resurgens de mortuis assumpsit nos, et dedit nobis intellectum optimum, ut intelligamus verum, et simus in vero filio ejuo: hic est verus, et vita aeterna, et resurrectio nostra . O infelix intelligentia, ac nomen proficiens, et nesciens ad sacra
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ dei c̾didisse. Nẽ autẽ nomen filii
inxp̃o unigenito deo ex adoptioni
consuetudine. quod ꝓpͥum ẽ ad salutẽ.
Si gͦsalus in confessione nominis ẽ. qͣro
cur innomine ueritas non sit. Quod si
in nomine ueritas est: qua auctoritate
creatio eẽ dicitur: cumñcreationis con-¬
fessio salutẽ sit p̃stitura s filii. Hȩc igit᷑¬
enĩ dilectio innobis addm̃ patrem. n
ꝑ filii fidem & audiamus eũ ꝑ eplãm
loquentẽ. Om̃is qui diligit patrẽ: dili-¬
git eum qui ex eo natus ẽ. Quid ẽ rogo
ex eo nasci: nunqͥdio ipsum est quod ꝑ
eumcreari : Aut cur euangłista men-¬
titur. ut ex eo natum dicat: quem ꝑ
eum creatum potiꝰ hereticus doceat:
Et audiamus om̃s. quissit hic doctor.
Dictum nãq est. Hic est antyxp̃c. qui
negat patrem & filium. Quid agis tu
assertor creaturȩ. & de ñ extantibus
xp̃i nouus conditor. Si ꝓfessionem te¬
nes: ꝓfitentis nomen recognosce. An
cum creatorem & creaturam patrem

Expanded text:
filium Dei credidisse; non est nomen filii in Christo unigenito Deo ex adoptionis consuetudine, quod proprium est ad salutem. Si ergo salus in confessione nominis est; quaero cur in nomine veritas non sit. Quod si in nomine veritas est; qua auctoritate creatio esse dicetur, cum non creationis confessio salutem sit praestitura, sed filii? 42. Fienim dilectio in nobis ad Deum patrem, nisi per Filii fidem. Et audiamus eum per epistolam loquentem: Omnis, qui diligit Patrem, diligit eum qui ex eo natus est . Quid est, rogo, ex eo nasci? Numquid idipsum est, quod per eum creari? Aut cur Evangelista mentitur, ut ex eo natum dicat, quem per eum creatum potius haereticus doceat? Et audiamus omnes quid sic hic doctor. Dictum namque est: Hic est antichristus, qui negat Patrem et Filium . Quid agis tu assertor creaturae, et de non exstantibus Christi novus conditor? Si 165 professionem tenes, profitentis nomen recognosce. An cum creatorem et creaturam Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
sti: Decepit me post rubrimaris diuisio¬
nem gła descendentis de monte moysi:
credidi. ꝑ didit me reꝑtus scdm̃ cor tuũ
dauid. & dignus salomon diuinȩ sapi-¬
entiȩ munere. & uso domino sabaoth
ysaias p̃dicans. & ante confirmationem
sanctificatus in utero hieremias. eradi¬
candarum & plantandarum gentiũ ꝓ¬
phetes. & mysterii resurrectionis ezechi¬
el testis. & uir desiderioꝵ daniel.tem¬
poꝵ conscus. & ꝓphetarum consecrat᷑
chorus. & omne p̃dicationis euangłicȩ
sacramentum. electus ex publicano
matheus in apłm. & ex familiaritate
dñi reuelatione cȩlestium mysterioꝵ
dignus iohannes. & post sacramenti¬

Expanded text:
sti? Decepit me post rubri maris divisiosti? Decepit me post rubri maris divisionem gloria descendentis de monte Moysi, credidi. Perdidit me repertus secundum cor tuum David , et dignus Salomon divinae sapientiae munere , et viso Domino Sabaoth Esaias praedicans , et ante conformationem santificatus in utero Jeremias eradicandarum et plantandarum gentium prophetes , et mysterii resurrectionis Ezechiel testis , et vir desideriorum Daniel temporum conscius , et prophetarum consecratus chorus, et omne praedicationis evangelicae sacramentum, electus ex publicano Matthaeus in Apostolum, et ex familiaritate Domini revelatione coelestium mysteriorum dignus Joannes ,
Abbreviated transcription (Latin):
tua uenerandum ꝓdidisti cognoui te-¬
cum illic dm̃ non alterum in natura. s
insacramento substantiȩ tuȩ unum. co¬
gnouite indõ deum. ñ exꝑmixtione
confusum. s ex uirtute naturȩ: dũ quod
tu deus es. meo qui ex te est inesses. ñ ut
idem tu esses & inesses: s in eẽ te ineo qͥ
ex te eẽt. ꝑfectȩ natiuitatis ueritas edo¬
ceret: hoc michi rursum euangłicȩ atq
apłicȩ uoces loquuntur. & ex ipso sacro
unigeniti tui ore condita in libros uerba
testantur. filium tuum exte ingenito dõ
unigenitum dm̃. hominem ex uirgine ad
mysteruim salutis meȩ natum᷑. Inquo te
generationis ex te ueritas contineret. &¬
quem inte manentis ex te natiuitatis na-¬
desꝑatireditus mersisti:Hec enim ego
ita didici. ita credidi. & ita confirmate
mentisfide teneo: ne aut possim credere
alit̃ aut uelim. Quid me miserum de te fe-¬
fellisti: & infelicem carnem atq animam
alienȩ ate cognitionis doctrinis ꝑdidi¬

Expanded text:
tua venerandum prodidisti. Cognovi tetua venerandum prodidisti. Cognovi tecum illic Deum, non alterum in natura, sed in sacramento substantiae tuae unum. Cognovi te in Deo Deum, non ex permixtione confusum, sed ex virtute naturae, dum quod tu Deus es, in eo qui ex te est, inesses: non ut idem tu esses, et inesses; sed inesse te in eo, qui ex te esset, perfectae nativitatis veritas edoceret. Hoc mihi rursum evangelicae atque apostolicae voces loquuntur, et ex ipso sacro Unigeniti tui ore condita in libros verba testantur, Filium tuum ex te ingenito Deo unigenitum Deum, hominem ex Virgine ad mysterium salutis meae natum: in quo te generationis ex te veritas contineret, et quem in te manentis ex te nativitatis nadesperati reditus mersisti? Haec enim ego ita didici, ita credidi, et ita confirmatae mentis fide teneo, ne aut possim credere aliter, aut velim. Quid me miserum de te fefellisti, et infelicem carnem atque animam alienae a te cognitionis doctrina perdidi
Abbreviated transcription (Latin):
men indulgeas. quam ea qua dictum sit.
ego dixi du estis. & filii excelsi omne:
& utatur dignatione in uocabulo nund¬
pantis: non naturȩ in nomine ueritate.
cupatione. unigenitus ex pruuilegio. primo¬
genitus ex ordine. totus creatio. ex nullo d̃s.
mum orata ate impatientissim doloris
mei uenia. loqui me apud te om̃ps deus
patere. & me terram ac cinerem caritatis
tamen tuȩ religione deuinctum. liberũ
inhȩc uerba ꝑmitte. Ego infelix nichil
antea fui. & uitȩ sensus experssine mei in-¬
telligentia eo quod sum carebam. s mise-¬
ricordia tua ad inuendum michi causa ẽ.
& non ainbigo quin tubonus bonum mi¬
chi statueris eẽ quod natus sum neq enĩ
qui mei non eges. ad mali me originem in¬
choasses. s cumme inuitã animatum. rati¬
onis quoq intelligentem prestitisses: ad
cognitionem me tui: sacris ut arbitror
pseruos tuos moysen & ꝓpħas uolumini¬
b erudisti: ex quib te ñ in solitudine

Expanded text:
men indulgeas, quam ea qua dictum sit: men indulgeas, quam ea qua dictum sit: Ego dixi, dii estis: et filii Altissimi omnes , ut utatur dignatione in vocabulo nuncupantis, non naturae in nomine veritate; cupatione, unigenitus ex privilegio, primogenitus ex ordine, totus creatio, ex nullo Deus;mum orata a te impatientissimi doloris mei venia, loqui me apud te, omnipotens Deus, patere, et me terram ac cinerem, charitatis tamen tuae religione devinctum, liberum in haec verba permitte. Ego infelix nihil antea fui, et vitae sensu expers, sine mei intelligentia, eo quod sum carebam. Sed misericordia tua ad vivendum mihi causa est: et non ambigo, quin tu bonus bonum mihi statueris esse quod natus sum. Neque enim, qui mei non eges, ad mali me originem inchoasses. Sed cum me in vitam animatum, rationis quoque intelligentem praestitisses; ad cognitionem me tui sacris, ut arbitror, per servos tuos Moysen et prophetas voluminibus erudisti, ex 146 quibus te non in solitudine
Abbreviated transcription (Latin):
tem adfidem. cui uenerationẽ ꝑfitearis
aduitam. Si enim ñ nisi ꝑ eum uita ẽ. qͦmͦ
non ꝑ eum fides uitȩ est: F ides aut̃ uite
quomͦ in eo est. qui sibi de se testis infide
heretice. natiuitatem filii ad creationis
uoluntatem. ut non ex d̃o natussit. s
uolente eo qui creauit excreatione sub¬
stiterit. & tecum iccirco non est ds̃. qͥa
manente do uno. ñ teneat filius origi¬
nis sue innatiuitate naturã. s insubstan¬
tia altera conditio. ipse tamquã unigeni¬
tus conditionib & facturis cȩteris p̃stan¬
stantior sit substitutus. ẽ amenut creatio¬
nis indulte sibi habeat substitutionẽ. non
dei attulerit ex generatione naturã. &
natum dicas quod substitit ex nichilo.
Filium aut̃ iccirco nuncupes. non quia
ex deo natus est. s quia ꝑ d̾m creatus ẽ.
qr & homines religiosos appellatione hiuꝰ
nominis dignos ado habitos memineris.
Tum porro ei non alia conditione dĩno¬

Expanded text:
tem ad fidem, cui venerationem profitearis tem ad fidem, cui venerationem profitearis ad vitam. Si enim non nisi per eum vita est, quomodo non per eum fides vitae est? Fides autem vitae quomodo in eo est, qui sibi de se testis infidelhaeretice, nativitatem Filii ad creationis voluntatem; ut non ex Deo natus sit, sed volente eo qui creavit, ex creatione substiterit. Et tecum idcirco non Deus est, quia manente Deo uno, non teneat Filius originis suae in nativitate naturam; sed in substantiam alteram conditio, ipse tamquam unigenitus conditionibus et facturis caeteris praestantior sit: substitutus tamen, ut creationis indultae sibi habeat substitutionem, non Dei attulerit ex generatione naturam; et natum dicas, quod substitit ex nihilo: filium autem idcirco nuncupes, non quia ex Deo natus est, sed quia per Deum creatus est; quia et homines religiosos appellatione hujus nominis dignos a Deo habitos memineris: tum porro ei non alia conditione Dei no
Abbreviated transcription (Latin):
dampnare. & illud ineffabile in eonatu¬
rȩ suȩ uirtutisq secretum humanis con¬
taminare & impugnare doctrinis. &
hȩc audire loqui. Si inquit ex do est fi¬
lius: demutabilis & corporeus ds̃ est. qͥ
ex se ꝓtulerit uł extenderit quod sibi
eẽt infilium. Quid sollicitus es. ne demu-¬
tabilis ds̃ sit: Ni os natiuitatem confi¬
temur. nosumgenitum p̃dicamus ex deo
docti: tu ne natiuitas maneat. ne unige¬
nitus ds̃ in eccłȩ fide sit. naturam in de-¬
mutabilis dĩ quȩ nec extendi nec ptendi
possit. opponis. asferrem tibi infelix er¬
ror etiam ex reb mundi quarundã na¬
turarum quȩ gignuntur exemplũ:
ne natiuitatẽ ꝓtensionem existimares.
ne nascentium naturas detͥmenta crede¬
res eẽ gignentiũ. ut etiã multa sine cor¬
porali admixtione ex uiuentib in inuen¬
tes animas gignerent᷑: nisi nefas ẽet d eo
de se testante non credidisse. & ultimi fu¬
roris uesania iudicaret᷑ adimere auctorita¬

Expanded text:
damnare; et illud ineffabile in eo natudamnare; et illud ineffabile in eo naturae suae virtutisque secretum, humanis contaminare et impugnare doctrinis, et haec audere loqui: Si, inquit, ex Deo est Filius, demutabilis et corporeus Deus est, qui ex se protulerit vel extenderit, quod sibi esset in filium! Quid sollicitus es, ne demutabilis Deus sit? Nos nativitatem confitemur, nos unigenitum praedicamus ex Deo docti: tu, ne nativitas maneat, ne unigenitus Deus in Ecclesiae fide sit, naturam indemutabilis Dei quae nec extendi nec protendi possit opponis. Afferrem tibi, infelix error, etiam ex rebus mundi quarumdam naturarum quae gignuntur exemplum, ne nativitatem protensionem existimares, ne nascentium naturas detrimenta crederes esse gignentium, ut etiam multa sine corporali admixtione ex viventibus in viventes animas gignerentur: nisi nefas esset, Deo de se non credidisse; et ultimi furoris vesania judicaretur, adimere auctorita
Abbreviated transcription (Latin):
ex diuinitatis suȩ uerirate confirmañ.
ad intelligentiȩ sidem locutus est. ut
de diuinis suis rebus secundutm huma¬
nam naturam humanȩ naturȩ sensum
ad fidei scientiam erudiret. ut cum
ait. exutero. non exnichilo creatio sub¬
stitisse: s ex se unigeniti sui naturalis na¬
tiuitas doceret᷑. Postremo quod dixit. ex
patre exiui & ueni. utrum ambiquitatẽ
reliquerit. quin intelligeret᷑ non aliunde
quã ex patre cẽ quod ds est. Expatre e¬
nim exiens. neq aliam natiuitatis habu¬
it naturã. neq nullã. s eum sibi testat᷑
auctorem. ex quo se ꝑfitetur exisse: Oe
his aut̃ demonstrandis atq intelligen¬
dis. posterior michi sermo est. Interim¬
tamen hoc uideamus. qua hominis fidu¬
cia intelligenda de dõ inhibent᷑. quȩ q̃d
a deo de se dicta sint ñ negantur. O gra¬
uissimum humanȩ stulticiȩ atq insolen-¬
tiȩ dedecus ꝓfessionis suȩ de se dm̃ ñ
modo arguere si credendo.s: emendando

Expanded text:
ex divinitatis suae veritate confirmans, ex divinitatis suae veritate confirmans, ad intelligentiae, fidem locutus est; ut de divinis suis rebus, secundum humanam naturam, humanae naturae sensum ad fidei scientiam erudiret: ut cum ait ex utero, non ex nihilo creatio substitisse, sed ex se Unigeniti sui naturalis nativitas doceretur. Postremo quod dixit: Ex Patre exivi, et veni , utrum ambiguitatem reliquerit, quin intelligeretur non aliunde quam ex Patre esse quod Deus est? Ex Patre enim exiens, neque aliam nativitatis habuit naturam, neque nullam: sed eum sibi testatur auctorem, ex quo se profitetur exisse. De his autem demonstrandis atque intelligendis posterior mihi sermo est. tamen hoc videamus, qua hominis fiducia intelligenda de Deo inhibentur, quae quod a Deo de se dicta sint non negantur. O gravissimum humanae stultitiae atque insolentiae dedecus, professionis suae de se Deum non modo arguere non credendo, sed emendando
Abbreviated transcription (Latin):
dictum sit. ñ altter intelligendum ẽẽ
quam dictum est. De dictis suo loco de¬
monstratis. singłoꝵ quorumq uirtu¬
tib tractab imus: interim tamen uniꝰ¬
cusꝰq intelligentiam consulo. quid exi-¬
stimet in eo cum dictum sit ex ipso. u¬
trum ne ex altero. intelligendum sit.
anne ex nullo. Anuͦ ipse ille creden¬
dussit: ex altero. Ex altero non est. qr
ex ipso est. id ẽ. ne aliunde preter
quam ex dd̃ ds̃ sit. Ex nichilo non
est: qr ex ipso est. Demonstrat᷑ enĩ
natura. unde natiuitas est: ipse ñ ẽ.
quia ubi ex ipso est. natiuitas filii re-¬
fertur ex patre: deinde cum signifi-¬
catur ex utero: interrogo ancredi pos¬
sit eẽ natis ex nichilo: cum natiuitatis
ueritas ꝑ corporalium esseͣntiarũ noĩa
reuelet᷑. Hon enim membris corporali-¬
b consistens deus. cum generationem
filii cõmemoraret. ait. Ex utero ante
luciferum genui te: s menarrabilem
illam unigeniti ex se filii natiuitatem

Expanded text:
dictum sit, non aliter intelligendum esse dictum sit, non aliter intelligendum esse quam dictum est. De dictis suo loco, demonstratis singulorum quorumque virtutibus, tractabimus. Interim tamen uniuscujusque intelligentiam consulo, quid existimet in eo, cum dictum sit ex ipso: utrumne ex altero intelligendum sit, an ne ex nullo, an vero ipse ille credendus sit? Ex altero non est: quia ex ipso est, id est ita ut non, ne aliunde, praeter quam ex Deo Deus sit. Ex nihilo non est: quia ex ipso est; demonstratur enim natura unde nativitas est. Ipse non est: quia ubi ex ipso est, nativitas filii refertur ex patre. Deinde cum significatur ex utero, interrogo an credi possit esse natus ex nihilo, cum nativitatis veritas per corporalium efficientiarum nomina reveletur? Non enim membris corporalibus consistens Deus, cum generationem 144 Filii commemoraret, ait: Ex utero ante luciferum genui te ; sed inenarrabilem illam unigeniti ex se filii nativitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uertibilis. & corpus secundũ illos. &.
quantum inipsis est. consequentia
corporis sustinens sinc corpore deus Gra-¬
uis & multȩ difficultatis labor ẽẽt ueri-¬
tatem religionis aduersum falsitatis impi¬
etatem tueri: si quantum audet impie¬
tas. in tantum consuleret prudent̃. S
bene quod irreligiositatis uoluntas. ex in¬
opia prudentiȩ est & iccirco cum faciliꝰ
sit aduersum stulticiam responsio: em̃¬
inceps ab intelligente intimata ñ capi-¬
tur: s siquos timor dei & intelligentiȩ
ignoratio. ñ impietatis uoluntas ꝑ stul¬
ticiȩ sensum detinuerit in errore: spe¬
rout ad emendationem ꝓcliues sint:
cumimpietatis stulticiam absolutȩ ue¬
ritatis sit demonstratio ꝓditura. Dixi
stis ostulti. qui & hodie idem dicitis.
nescientes in dm̃ saꝑe. Sienim quod¬
qd̃ ex ipso. & quod ex utero. & quod ex
patre exiui & ueni: quero ate hoc totum
dictum adeo. anne ñ dictum sit. Dictũ
utiq est. & necẽẽ est. ut cum adeo de se

Expanded text:
ertibilis, et corpus secundum illos, et, quantum in ipsis est, consequentia corporis sustinens sine corpore Deus. » Gravis et multae difficultatis labor esset veritatem religionis adversum falsitatis impietatem tueri, si quantum audet impietas, in tantum consuleret prudenter. Sed bene, quod irreligiositatis voluntas ex inopia prudentiae est. Et idcirco cum facilis sit adversum stultitiam responsio, emenquaeritur, et deinceps ab intelligente intimata non capitur. Sed si quos timor Dei et intelligentiae ignoratio, non impietatis voluntas per stultitiae sensum detinuerit in errore, spero ut ad emendationem proclives sint; cum impietatis stultitiam absolute veritatis sit demonstratio proditura. stis, o stulti, qui et hodie idem dicitis, nescientes in Deum sapere, si enim quod ex ipso, et quod ex utero, et quod ex Pater exivi et veni. Quaero a te, hoc totum dictum a Deo, anne non dictum sit? Dictum utique est: et necesse est, cum a Deo de se
Abbreviated transcription (Latin):
Si uͦ de domino suo didicit: natiuita¬
tissuç scientiam ꝑmitte nascenti. hȩc
enim ita ei adeo uigenito comꝑta st̃.
quod pater & filius unum sunt. quod
plenitudo diuinitatis infilio est. ꝑ qd̃
& portionem unius substantie odit ad
filium: & ꝑ natiuitatis ueritatẽ uere di¬
uinitatis ꝓprietatẽ ueneratur infilio.

Expanded text:
si vero de Domino suo didicit, nativitasi vero de Domino suo didicit, nativitatis suae scientiam permitte nascenti. Haec enim ita ei a Deo unigenito comperta sunt, quod Pater et Filius unum sunt, quod plenitudo deitatis in Filio est: per quod et portionem unius substantiae odit ad Filium, et per nativitatis veritatem, verae divinitatis proprietatem veneratur in Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
incarne. Ut igitur unigeniti filii na¬
tiuitas & unius substantiȩ nomen tolle¬
retur: portio uniꝰ substantiȩ infilii na¬
tiuitate pretenditur. ut qr ꝓfane ea
quȩ exportione uni substantiȩ natiui-¬
tas asserta est p̃dicatur: primum nati¬
uitas ipsa ñ eẽt. quȩ in manycheo eẽt
ex portionis ꝓfessione dampnata. Tc̃
deinde nomen ac fides unius substantiȩ
tolleret᷑. qr apud hereticos ex portione
compeceret. & ꝑ id non ex deo deus eẽt.
quod in eo diuinȩ naturȩ ꝓprietas non
inẽẽt. Quid ue sanas sollicitudines e
mentita religionis specie impius fu¬
ror simulat. Manycheum secundum
hereticȩ insaniȩ p̃dicatores. piȩ ecclesiȩ
fides dampnat. Hescit enim infilio
portionem: s scit dm̃ totum ex deo
toto. Scit ex uno unum. ñ desectũ. s
natum. Scit natiuitatem d̃i nec dimi-¬
nutionem eẽ gignentis. nec infirmita¬
tem nascentis. Si ex se scit: infer ca¬
lumniam temere usurpatȩ scientiȩ.

Expanded text:
in carne. Ut igitur unigeniti filii nain carne. Ut igitur unigeniti filii nativitas, et unius substantiae nomen tolleretur, portio unius substantiae in nativitate Filii praetenditur: ut quia profane ea, quae ex portione unius substantiae nativitas asserta est, praedicatur; primum nativitas ipsa non esset, quae in Manichaeo esset ex portionis professione damnata; tum deinde nomen ac fides unius substantiae tolleretur, quia apud haereticos ex portione competeret; et per id non ex Deo Deus esset, quod in eo divinae naturae proprietas non inesset. Quid vesanas sollicitudines 139 ementita religionis specie impius furor simulat? Manichaeum, secundum haereticae insaniae praedicatores, pia Ecclesiae fides damnat. Nescit enim in Filio portionem: sed scit Deum totum ex Deo toto: scit ex uno unum; non desectum, sed natum: scit nativitatem Dei nec diminutionem esse gignentis, nec infirmitatem esse nascentis. Si ex se scit, infer calumniam temerarie usurpatae scientiae:
Abbreviated transcription (Latin):
natus. nichil aliud intelligendus sit
eẽ. quam natus. Etquidem de diui¬
nȩ natiuitatis scđm fidem euange¬
licam atq apłicam ueritatẽ suo loco
tractabimus. Interim tamen hereticȩ
artis ingenium ostendi debuit: ne
ad ueritatem natiuitatis abolendam
plationis nomen extingueret. Tenet¬
uꝰ etiam in cȩteris euisde artissuȩ ma¬
lignam fraudulentiam dicens. Hec
sicut manycheus partem unius sub¬
stantiȩ patris natũ exposuit: nega¬
ta suꝑiꝰ ꝓlatio est. ut natiuitas nega¬
retur: nunc quoq sub manychei no¬
mine neganda unius substantiȩ in¬
fertur & portio. ne deus ex deo eese
credatur. Manycheus enim abru¬
pti in impbanda lege ac prophetis
furoris. ac diaboli quantum in se est ꝓ¬
fessus assertor. ut soli sui nescius cultor.
id quod in uirgine fuit portionem u¬
niussubstantiȩ predicauit. & id filiũ
intelligi uoluit. quod ex d̃i substantia
parte aliqua deductum apparuerit.

Expanded text:
natus nihil aliud intelligendus sit natus nihil aliud intelligendus sit esse, quam natus. Et quidem de divinae nativitatis, secundum fidem evangelicam atque apostolicam, veritate suo loco tractabimus: interim tamen haereticae artis ingenium ostendi debuit, quae, ad veritatem nativitatis abolendam, prolationis nomen exstingueret. ro etiam in caeteris ejusdem artis suae malignam fraudulentiam, dicens: « Nec sicut Manichaeus partem unius substantiae Patris Natum exposuit. » Negata superius prolatio est, ut nativitas negaretur: nunc quoque sub Manichaei nomine neganda unius substantiae infertur et portio, ne Deus ex Deo esse credatur. Manichaeus enim abrupti in improbanda lege ac prophetis furoris, et diaboli quantum in se est professus assertor, et solis sui nescius cultor, id quod in Virgine fuit, portionem unius substantiae praedicavit, et id Filium intelligi voluit, quod ex Dei substantia parte aliqua deductum apparuerit
Abbreviated transcription (Latin):
resim. ꝓlationis nomen excludi. ne na-¬
huitatis ueritas ꝑmaneret. quia ꝓla¬
tionis intelligentia opinione t̃rena
non multum eẽt a natura terrenȩ na-¬
tiuitatis aliena. Naturae humanȩ
tarda ac difficilis ad res diuinas intel¬
ligentia exigit. de his quȩ semel dicta
a nobissunt. frequentius ad monere.
ne satissacere sacramentis diuinȩ itis¬
tutis humanȩ comparationis exem¬
pla credant᷑. S tantum ad imbuendũ
spiritalit de cȩlestibus sensum speciẽ
terrem generis afferri: ut ꝑhunc na¬
turȩ nr̃ȩ gradum ad intelligentiam
diuinȩ magnificentiȩ ꝓuehamur.
Kion est aut̃ secundum humanarĩi
natiuitatũ ꝓlationem di natiuitas
existimanda ubi enim unus ex uno ẽ.
& d̾s natus ex dõ est: affert tantum.
significationis intelligentiã t̾rena
natiuitas. ceterum ñ satisfacit cõpa¬
rationis exemplo origo nascentium :
quȩ habet inse & coitum. & conceptũ.
& tempus. & partum: cum ds ex deo

Expanded text:
resim prolationis nomen excludi, ne natresim prolationis nomen excludi, ne nativitatis veritas permaneret; quia prolationis intelligentia, opinione terrena, non multum esset a natura terrenae nativitatis aliena. Naturae humanae tarda ac difficilis ad res divinas intelligentia exigit, de his, quae semel dicta a nobis sunt , frequentius admoneri, ne satisfacere sacramentis divinae virtutis, humanae comparationis exempla credantur; sed tantum ad imbuendum spiritaliter de coelestibus sensum, speciem terreni generis afferri, ut per hunc naturae nostrae gradum ad intelligentiam divinae magnificentiae provehamur. 138 Non est autem secundum humanarum nativitatum prolationes, Dei nativitas aestimanda . Ubi enim unus ex uno est, et Deus natus ex Deo est, affert tantum significationis intelligentiam terrena nativitas: caeterum non satisfacit comparationis exemplo origo nascentium, quae habet in se et coitum, et conceptum, et tempus, et partum; cum Deus ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
nec ut ualentinꝰ prolatione natũ pattil
cõm̃tatꝰ ẽ ut sũs specie hereseos ualenl¬
niane nomine prolationis improbato
natiuitatem di ex deo impbarent. Ualen¬
tinus enim ridicula quedam & feda com¬
mentans. cum preter principem dm̃ fa-¬
miliam deoꝵ &. numerosas uanitatũ pote¬
states introduxisset: tumplatum dñm
tatis asseruit. Hanc gͦ mnanem ꝓlationẽ
temerarii acstulti auctoris furore quesi¬
tam. euangelicȩ & apostolice eccłe fides
nescit. Ignorat enim ualentini bytho¬
nam.&. silentium. & ter denos eonas.
Scit uͦ nichil aliud quam unum deum
ex deo dm̃. S qr ex deo ds̃ natus. neq
ꝑ natiuitatem suam dõ adimit eẽ q̃d
deus est. neq enimipse innatiuitate
non ds est. & quod deus est non cępit
eẽ. s natus ex deo deusest. & quod na¬
scitur id ipsum secundum humanȩ na-¬
turȩ sensum iudetur ẽẽ ꝓlatum. ita
ut ꝓlatio ipsa natiuitas eẽ existimet᷑
Iccirco temptatum est ꝑ ualentini he¬

Expanded text:
Nec ut Valentinus prolationem Natum Patris commentatus est: » ut sub specie haereseos Valentinae, nomine prolationis improbato, nativitatem Dei ex Deo improbarent. Valentinus enim ridicula quaedam et foeda commentans, cum praeter principem Deum, familiam deorum et numerosas aeternitatum potestates introduxisset, tunc prolatum Dtatis asseruit. Hanc ergo inanem prolationem, temerarii ac stulti auctoris furore quaesitam, evangelica atque apostolica Ecclesiae fides nescit. Ignorat enim Valentini bythona, et silentium, et ter denos aeonas: scit vero nihil aliud quam unum Deum ex Deo Deum. Sed quia ex Deo Deus natus, neque per nativitatem suam Deo ademit esse quod Deus est, nequenon Deus est; et quod Deus est, non coepit esse, sed natus ex Deo est; et quod nascitur, id ipsum secundum humanae naturae sensum videtur esse prolatum, ita ut prolatio ipsa nativitas esse existimetur: idcirco tentatum est per Valentini hae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetarum p̃dicationib docuerimus:
tamen ꝑfecta fidei huiꝰ absolutio ex e¬
uangelicis atq apostolicis est p̃dicanda
doctrinis. ut uerus dei filius ds. non ali¬
enȩ apatre diuersȩq naturȩ. s eiꝰdem
ẽẽ diuinitatis ꝑ ueritatem natiuitatis
existens possit intelligi. Nec sane quen¬
quam tam amentemposse eẽ existimo.
qui dei de se ꝓfessionẽs aut cognitas non
intelligat. aut intellectas ase nolit in¬
telligi. aut emendandas putet huma¬
nȩ opinioniᷤ prudentia.S ante quã res
ipsassalutarium sacramentoꝵ loqui in¬
cipiamus. ne in aliquo sibi editis hereti¬
coꝵ nominib heresis ꝓfessio blandiat᷑.
demonstrandum est omne huiꝰ argute
maliciȩ uelamen. ut ꝑ quod se uirus
latens contegit: ꝑ id ipsum ꝓditum &
reuelatum. adblandientis ueneni in¬
telligentiam publicȩ conscientiȩ sen¬

Expanded text:
prophetarum praedicationibus docuerimus; prophetarum praedicationibus docuerimus; tamen perfecta fidei hujus absolutio ex evangelicis atque apostolicis est praestanda doctrinis, ut verus Dei filius Deus non alienae a Patre diversaeque naturae, sed ejusdem esse divinitatis, per veritatem nativitatis existens, possit intelligi. Nec sane quemquam tam amentem posse esse existimo, qui Dei de se professiones aut cognitas non intelligat, aut intellectas a se nollet intelligi, aut emendandas putet humanae opinione prudentiae. Sed antequam res ipsas salutarium sacramentorum loqui incipiamus; ne in aliquo sibi, editis haereticorum nominibus, haeresis professio blandiatur, demonstrandum est omne hujus argutae malitiae velamen: ut per quod se virus latens contegit, per id ipsum proditum sit et revelatum, et ad blandientis veneni intelligentiam publicae conscientiae sen
Abbreviated transcription (Latin):
inhissentiat lubricosserpentins uiȩ
flexus. uł tortuosis spiris nodos uiꝑeos
ñ intelligat. quib uenenatioris prin-¬
cipalis potestas collecto inflexi corporis
orbe concluditur: s extensis omnibus
atq ab solutis. totum occultati capitis
uirus patebit. Ingeruntur enim nob̃
primum nobis nomina ueritatis. ut
uires falsitatis introeant. Bonum in
ore est. ut de corde malum subeat.
& inter hȩc nusquam audio abhisdĩn
dĩ filium dici. nusquam filium in¬
uenio ita p̾dicatum ẽẽ quod filius
sit: nomenfilii ingeritur. ut natura
taceatur. natura ad̾mit᷑ ut nomen
alienum sit. Hereses cȩterȩ precen¬
duntur. ut de se heresismentiatur:
unus solus deus & solus uerus ingertt.
ne uerum ac ꝓprium dĩ filio relinqͥt᷑
esse quod deus est. Quamquam igit᷑¬
suꝑiorib libellis de deo & deo. & deo
uero ac deo uero. & in deo uero patre &
in deo uero filio. uno uero deo intelli¬
gendo secundum naturȩ unitatem. ñ
secundum ꝑsonȩ unionem exlegis ac

Expanded text:
n his sentiat lubricos serpentinae viae flexus, vel tortuosis spiris nodos vipereos non intelligat, quibus venenati oris 136 principalis potestas collecto inflexi corporis orbe concluditur? Sed extensis omnibus atque absolutis, totum occultati capitis virus patebit. Ingeruntur enim nobis primum nomina veritatis, ut virus falsitatis introeat. Bonum in ore est, ut de corde malum subeat. Et inter haec nusquam audio ab his Deum Dei filium dici: nusquam Filium invenio ita praedicatum esse, quod filius sit. Nomen filii ingeritur, ut natura taceatur; natura adimitur, ut nomen alienum sit. Haereses caeterae praetenduntur, ut de se haeresis mentiatur . Unus solus Deus et solus verus ingeritur, ne verum ac proprium Dei filio relinquatur esse quod Deus est. 8. Quisuperioribus libellis de Deo et Deo, et Deo vero ac Deo vero, et in Deo vero patre et in Deo vero filio uno vero Deo intelligendo secundum naturae unitatem, non secundum personae unionem, ex legis et
Abbreviated transcription (Latin):
subderent᷑. Nampost multa alia quȩ de
filio pari quoq simulatȩ religionis pro¬
fessione ꝓtulerat. subiecit. creatitram dĩ
ꝑfectam. s non sicuti unum decreaturs.
facturam: s ñ sicuti cȩterȩ facturȩ. & smul¬
ta alia quib ueritatis interiectis confessi¬
nib hereticȩ impietatis obumbraretur in¬
tentio: ut subsistere eum de non extanti¬
b argutȩ interpretationis subtuitate de¬
fenderet. ait: & ante scła creatus & funda¬
tus non erat ante quam nasceretur. Polle¬
mo quasireb iamominib ualidissime ad
impietatis defensionem communitis
ne uelfilius uł deus intelligeretur:adiecit.
Sienim quod ex ipso. & quod ex utero. & q̃d
expatre exiui & ueniuelut patem eiꝰ uniꝰ
substantiȩ & quasi ꝓlationem extendens

Expanded text:
subderentur. Nam post multa alia, quae de subderentur. Nam post multa alia, quae de Filio pari quoque simulatae religionis 134 professione protulerat, subjecit: « Creaturam Dei perfectam, sed non sicuti unumn sicuti caeterae facturae. » Et post multa alia, quibus, veritatis interjectis confessionibus, haereticae impietatis obumbraretur intentio, ut subsistere eum de non exstantibus argutae interpretationis subtilitate defenderet, ait: « Et ante saecula creatus et fundatus, non erat ante quam nasceretur. » Postremo quasi rebus jam omnibus validissime ad impietatis defensionem communitis, ne vel filius vel Deus intelligeretur, adjecit, « Si enim quod ex ipso, et quod ex utero, et quod ex Patre exivi et veni, velut partem ejus unius substantiae, et quasi
Abbreviated transcription (Latin):
quentes bellorum & funebresmortes. aut
inmedicatȩ egritudinis populosa conta-¬
gia deseiuerunt: inquantũ ad exitium ge¬
neris humani heresis hȩc funesta grassata ẽ.
Deo enim cuiominia inmorteus uiuunt.
hoc solumꝑit. quod sibi deꝑit. Nam uidi¬
caturus ipse de omnib & ꝓ maiestatis suȩ
miscd̃ia penȩ meritum ignoranti modera¬
turus errori: negantes se non iam iudicabit
rens heresis sacramentum uerȩ fidei. ad im¬
pietatissuȩ doctrinam religionis usa prin¬
cipiis. cum infidelitatissuȩ expositionem
ut suꝑioribꝰ libris continetur ita cȩpit.
Ni ouimus unum dm̃ solum infectum. so¬
lum sempiternum. solum sine initio. solũ
uerum. solum immortalitatẽ habentẽ.
solum optimum. solum potentem. Ad id
enimusurpatum. ꝓficit piȩ confessionis
exordium: quo ait unum dm̃. & solum in¬
fectum. & solum sine initio. ut ꝑ hȩc quȩ it¬
ligiose uerbis ostentarentur. cetera impie

Expanded text:
quentes bellorum et funebres mortes, aut quentes bellorum et funebres mortes, aut immedicatae aegritudinis populosa contagia desaevierunt, in quantum ad exitium generis humani haeresis haec funesta grassata est. Deo enim, cui omnia in mortuis vivunt, hoc solum perit quod sibi deperit. Nam judicaturus ipse de omnibus, et pro majestatis suae misericordia poenae meritum ignoranti moderaturus errori, negantes se non jam judicabit rens haeresis sacramentum verae fidei, ad impietatis suae doctrinam religionis usa principiis, cum infidelitatis suae expositionem, ut superioribus libris continetur, ita coepit: « Novimus unum Deum solum infectum, solum sempiternum, solum sine initio, solum verum, solum immortalitatem habentem, solum optimum, solum potentem. » Ad id enim usurpatum proficit piae confessionis exordium, quo ait: « Unum Deum, et solum infectum, et solum sine initio: » ut per haec, quae religiose verbis ostentarentur, caetera impie
Abbreviated transcription (Latin):
euangelice debeo ministertum.tamen
eo ꝓpensior cura ad scribendum fuit: qͦ
magis plures ꝑiculo infidelis intelligen¬
tiȩ detinebantur: uberius gaudium con¬
sectans ex salute multoꝵ. si cognitissacra¬
mentis ꝑ fectȩ in dm̃ fidei. impia huma-¬
nȩ stulticiȩ instituta desererent. & se dõ
redderent hereticis repudiatis. atq a
cibo mortis quo inlaqueum auessolent
illici. in uolatum se liberȩ securitatis e¬
rigerent. sequerenturq xp̃m ducem.
ꝓphetas nuntios. apostolos preuios. fid̾e
consũmatam. & salutem in patris & filii
confessione ꝑfectam. & cum dictum me¬
minissent ore domini. qui non honorificat
filium. non honorificat patrem qui mi¬
sit illum: ad honorificandum patrem ꝑ
nim pestifera & lȩtalis inppłos ꝓxime
lues. quȩ ingenti grassata contagio ru-¬
inam miserandȩ mortisinuexit. Ni enim
tantum aut considentium inchaoscũ
ppłissuis repensurbium uastitas. aut fre-¬

Expanded text:
evangelicae debeo ministerium; tamen evangelicae debeo ministerium; tamen eo propensior cura ad scribendum fuit, quo magis plures periculo infidelis intelligentiae detinebantur; uberius gaudium consectans ex salute multorum, si cognitis sacramentis perfectae in Deum fidei, impia humanae stultitiae instituta desererent, et se Deo redderent haereticis repudiatis, atque a cibo mortis, quo in laqueum aves solent illici, in volatum se liberae securitatis erigerent; sequerenturque Christum ducem, prophetas nuntios, Apostolos praevios, fidem consummatam, et salutem in Patris et Filii confessione perfectam; et cum dictum meminissent ore Domini: Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum , ad honorificandum Patrem per nim pestifera et letalis populis proxime lues, quae ingenti grassata contagio ruinam miserandae mortis invexit. Non enim tantum aut considentium in chaos cum populis suis repens urbium vastitas, aut fre
Abbreviated transcription (Latin):
NESCIUS. DIFFICILLI¬
mo me asperrimo q itempore scribere¬
& hȩc aduersum uesanam impioꝵ here¬
sim deifilium creaturam ẽẽ affirmantẽ.
Uaggressum fuisse. multis iam ꝑ omne
ferme romani imperii ꝓuincias eccłiis
morbo pestiferȩ huiꝰ predicationis in¬
fectis. & uelut ad p̾e fidei huiꝰ male usur¬
patam ꝑsuasionem. longo doctrinȩ usu.
& ementito nomine uerȩ religionis im-¬
butis. non ignorans difficilem eẽ ad emen-¬
dationis ꝓfectum uoluntatem. quã in
errorissiu studio ꝑ plurimum assensum
auctoritas publicȩ iam sententiȩ contine¬
ret. Grauis enim & ꝑiculosus est error
in plurimis. & multorum lapsus etiam¬
si se intelligat: tamen exurgendi pudore
auctoritatem sibi presumit ex numero.
habens hoc impudentiȩ. ut quod errat.
prudentiam uelit existimari. & quod
cum multis errat. intelligentiam esse
asserat ueritatis. qͥum minus erroris eẽ
preter studii mei atq officii necessitatem.
qua hoc eccl̃ȩ episcopus predicationis

Expanded text:
nescius, difficillimo me asperrimoque tempore scribere haec adversum vesanam impiorum haeresim, Dei filium creaturam esse affirmantem, aggressum fuisse; multis jam per omnes ferme Romani imperii provincias ecclesiis morbo pestiferae hujus praedicationis infectis, et velut ad piae fidei hujus male usurpatam persuasionem, longo doctrinae usu, et ementito nomine verae religionis imbutis, non ignorans difficilem esse ad emendationis profectum voluntatem, quam in erroris sui studio per plurimorum assensum auctoritas publicae jam sententiae contineret. Gravis enim et periculosus est error in plurimis: et multorum lapsus, etiamsi se intelligat, tamen exsurgendi pudore auctoritatem sibi praesumit, ex numero habens hoc impudentiae, ut quod errat, prudentiam velit existimari; et quod cum multis errat, intelligentiam esse asserat veritatis, dum minus erroris esse praeter studii mei atque officii necessitatem, qua hoc Ecclesiae episcopus praedicationis
Abbreviated transcription (Latin):
bilis & conuertibilis. & corpus scđm illos. et
quantum in ipsis est. consequentia corporis
sustinenssine corpore ds. Et qr nobis ex in¬
tegro aduersum hanc impiissimȩ doctͥnȩ
expositionem euangelicus nunc erit ser-¬
mo: consequens existimauimus omnẽ iã
inquarto licet libro editionem huiꝰ herese¬
os conscriptam. nunc quoq huic sexto in¬
serere. ut recens lectio. & responsionis
ad singula subiecta collatio: ꝑ euangłi¬
cas atq apłicas institutiones inuitis lic
& contradicentib sensum ueritatis elici¬

Expanded text:
 corpus secundum illos, et quantum in ipsis est, consequentia corporis sustinens sine corpore Deus. » Et quia nobis ex integro adversum hanc impiissimae doctrinae expositionem evangelicus nunc erit sermo; consequens existimavimus omnem jam in primo licet libro editionem hujus haereseos conscriptam, nunc quoque huic sexto inserere: ut recens lectio, et responsionis ad singula subjecta collatio, per evangelicas atque apostolicas institutiones invitis licet et contradicentibus sensum veritatis elici
Abbreviated transcription (Latin):
laudari. optineri. docet. Et intra se regna
regum & potentiũ prudentiã. & pͥncipũ fa-¬
mosa oꝑa. ⁊ ios tram optinentiũ tyrannoꝵ
contineri ostendit. se quoq non ad misceri in¬
iquitatib neq inusticiis int̾eẽ. Et hoc obid.
ut uniuersis eguitatis ac iusticie oꝑib int̾ce.¬
dendo: diligentib se et̾̃noꝵ bonoꝵ & incorrui¬
ptoꝵ thesauroꝵ opulentiã subministret. G
ea se quȩ cotidie fiunt enarraturã ꝓfessa: me¬
morẽ se quoq adenumeranda ea que a scło
sunt pollicet᷑. Et nc̃ quis hebitudinis sen
que a scło sunt opus om̃e post scłm ẽ. at
ũ que ante scłm sunt p̃ueniunt scłi a se
posterioris constitutionẽ: Memorẽ se itaq
ad discenda ea quȩ a scło sunt ꝓfessa sapi-¬
entia: ait. Dñs creauit me initium uiaꝵ
suaꝵ inoꝑa sua. Rerumitaq a scło gesta¬
rũ significatio ista ẽ: neq generationis

Expanded text:
laudari, obtineri docet: et intra se regna laudari, obtineri docet: et intra se regna regum, et potentium prudentiam, et principum famosa opera, et jus terram obtinentium tyrannorum contineri ostendit: se quoque non admisceri iniquitatibus, neque injustitiis interesse; et hoc ob id, ut universis aequitatis ac justitiae operibus intercedendo, diligentibus se aeternorum bonorum, et incorruptorum thesaurorum opulentiam subministret. Ergo ea se, quae quotidie fiunt, enarraturam professa, memorem se quoque ad enumeranda ea quae a saeculo sunt pollicetur. Et nunc quis hebetudinis sensquae a saeculo sunt, opus omne post saeculum est: at vero quae ante saeculum sunt, praeveniunt saeculi a se posterioris constitutionem. Memorem itaque se ad dicenda ea, quae a saeculo sunt, professa Sapientia ait: Dominus creavit me in initium viarum suarum in opera sua . Rerum itaque a saeculo gestarum significatio ista est:
Abbreviated transcription (Latin):
dei ⁊ inoꝑa creatũ eẽ inprincipio heretice
cognosce: & ipsius sapientiȩ dictis impiȩ he¬
bitudinis tue disce stulticiã. Cepit enĩita.
Si enuntiauero uob̃ que cotidie fiunt: me-¬
morabor ea que ascło sunt enumerare & e¬
homines obsecro & emitto uocẽ meã filiis ho¬
minũ. intelligite simplices astutiã. in doctͥ¬
na aut̃ corapponite. & rursum. ẜ me re¬
ges regnant. & potentes scribunt iusticiã.
ꝑ me principes magnificant᷑. & tyranni
ꝑ me tenent terra: & ritrsũ. Inuis ȩqͥtas
ambulo. &. inter medias semitas iusticiȩ con¬
uersor. ut dixidam diligentib me substantiã.
& thȩ sauros eoꝵ impleam bonis : cotidianum
opus suũ sapientia non tacet. Et pͥmũ uniuer-¬
sos obsecrans monet & simplices intelligere
astutiã & indoctos cor apponere. ut uerborũ
distinctas discretas q uirtutes uehemens ac
diligens lector expenderet. Suis itaq modis.
suis constitutionib uniuersa agi. intelligi.

Expanded text:
 opera creatum esse, in principio haeretice cognosce, et ipsius Sapientiae dictis impiae hebetudinis tuae disce stultitiam. Coepit enim ita: Si enuntiavero vobis quae quotidie sunt, memorabor ea quae a saeculo sunt enumerare : homines obsecro, et emitto vocem meam filiis hominum. Intelligite simplices astutiam, indocti autem cor apponite ; et rursum: Per me reges regnant, et potentes scribunt justitiam. Per me principes magnificantur, et tyranni per me tenent terram ; et rursum: In viis aequitatis ambulo, et inter medias semitas justitiae conversor: ut dividam diligentibus me substantiam, et thesauros eorum impleam bonis . Quotidianum opus suum Sapientia non tacet. Et primum universos obsecrans monet, et simplices intelligere astutiam, et indoctos cor apponere, ut verborum distinctas discretasque virtutes vehemens ac diligens lector expenderet. Suis itaque modis, suis constitutionibus universa agi, intelligi,
Abbreviated transcription (Latin):
sus ȩt̾na. Soletis enĩ tempora de solis ac
lune creatione numerare. ꝙ scͥptũ de his
sit. & sint in signa. & tempora & annos.
S qui ante cęlum est. quod scd̾m uos etiam
ante tempꝰ ẽ. idẽ & ante sclm̃ ẽ: neq solũ
ante sclm ẽ. s etiã ante generationes ge¬
nerationũ scła p̃euntes. Quid caducis ⁊ ter¬

Expanded text:
sus aeterna. Soletis enim tempora de solis ac sus aeterna. Soletis enim tempora de solis ac lunae creatione numerare, quia scriptum de his sit: Et sint in signa et tempora et annos . Sed qui ante coelum est, quod secundum vos etiam ante tempus est, idem et ante saeculum est. Neque solum ante saeculum est, sed etiam ante generationes generationum s
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. Ei atiuitas aut̃ nichil aliud quã patnsi¬
gnificat. neq pat̾ aliud ꝗͣ natiuitatẽ enuntiauit.
ista aut natura ꝑmittit. Aut enĩ ñ semper
pat̃. si non semꝑ & filius: aut si semꝑ pater.
semꝑ & filius. Quia natuitas quantũ filio
temporis ne semꝑ filius fuerit ab negabit᷑:
tantũ patͥ deest. ne pat̾ semꝑ sit. ut licet sẽ
extendit. ut ñ filio tempora natiuitatis. s
pat̾ generationẽ ascribat. q generationis
modus int̾ natiuitatis sit tempora constitu
dm̃ semꝑ quid̾e. s ñ semꝑpatm̃ confiteri.
Quod siita sentire te pium est. paulum impi¬
etatis nec et̃ : fil uĩ ante tempora et̃na eẽ dicen¬
tenrcondempnes. etiã ipsã testantem de se sapi-¬
entiam. qd̃ ante scła fundata sit cͥmine¬
ris. quȩ patͥ aderat. tum cũ celũ p̃pararet
S tuut deo initiũ tribuas quo pat ẽ. pͥꝰ
temporibꝰ initiũ decerne. quo cepta st̃. Quȩ
si cępta st̃ mendax ẽ apłs qui ea sit ꝓfes.¬

Expanded text:
. Nativitas autem nihil aliud quam patrem, neque pater aliud quam nativitatem enuntiabit. ista, aut natura permittit. Aut enim non semper Pater, si non semper et Filius; aut si semper Pater, semper et Filius: quia quantum Filio temporis, ne semper filius fuerit, abnegabitur; tantum Patri deest, ne pater semper sit: ut licet sempextendit, ut non Filio tempora nativitatis, sed Patri generationem adscribat: quia generationis modus intra nativitatis sit tempora constitutDeum semper quidem, sed non semper patrem confiteri? Quod si ita sentire te pium est, Paulum impietatis necesse est, Filium ante tempora aeterna esse dicentem , condemnes: etiam ipsam testantem de se Sapientiam, quod ante saecula fundata sit, crimineris: quae Patri aderat tum, cum coelum praepararet. Sed tu, ut Deo initium tribuas quo pater est, prius temporibus initium decerne quo coepta erunt: quae si coepta sunt, mendax est Apostolus, qui ea sit profes