comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã ab officio talia docendi cessare. sicut¬
sicut elegit rachel ex uiro suo & ancilla
susciꝑe liberos. quã sine filiis omnino
remanere. Bala quippe int̾̃pretari dt
in ueterata. Hanc habuit ancillam ra¬
chel. Deuera quippe uita carnalib so¬
sib dedita corporeȩ cogitant᷑ imagine
etiam cũ aliquid de spũali et in cõmuta¬
bili substantia diuinitatis audit᷑. Susce¬
pit et lia de ancilla sua filios amore hi¬
bende numerosioris prolis accensa. Inus¬
nimꝰ aut̃ zelpham eius ancillam int̾pre¬
tari os iens. Qua ꝓpter in p̃dicationem
fidei eugłicȩ quoꝵ os eat & cor non eas
cum in scripturis ad uerterimꝰ: haec ied¬
legitur ancilla liȩ. Scriptum ÷ .ni. de qul¬
b dam. Populis hic labiis me honorat as
ut etiam ꝑ hanc cõditionalem libera illa
uror iacob laborans filios heredes regni
suscipiens. Ideo dñs dicit. Quȩ dicunt fa¬
cite. quȩ aut̃ faciunt facere nolite. Unde

Expanded text:
quam ab officio talia docendi cessare, siquam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis me honorat; cor ut etiam per hanc condicionalem libera illa uxor Iacob laborans filios heredes regni suscipiat, ideo dominus dicit: quae dicunt, facite: quae autem faciunt, facere nolite. unde
Abbreviated transcription (Latin):
tit. ut ea quȩ carni s̃ inuisibilia ñ in¬
lt ab omni negotio. & ideo sterilis.
Affectando quippe otium quo studia
contẽplationis ignescunt. ñ contẽꝑat᷑
in firmitati hominũ. qui in uariis p̃s¬
suris sͥ desiderant subueniri.S quia
et ipsa ꝓcreandi karitate in ardescit .i.¬
ult .i. docere qđ nouit. neq cum inuida
tabescente iter habere. uidet sororẽ la¬
bore agendi atq paciendi filiis habun¬
dantẽ. et dolet potius homines currere
ad eam uirtutẽ qua eoꝵ in firmitatib
necessitatibq consulit᷑. quam ad illam
unde diuinũ et in cõmutabile aliquid
discitur. Hic dolor figuratus uidet᷑ ineo
qđ scriptũ ẽ: et zelauit rachel sororem
suam. Pinde quia liquidus purusq u¬
tellectus de illa substancia quȩ corpus
non ÷ ac ꝑ hoc ad carnis sensum non ꝑ¬
tinent uerbis carne ȩditis ex pͥmi non
libet corporeas imagines & simi litudinẽ
ut cumq cogitanda in simiare diuina

Expanded text:
tit, ut ea quae carni sunt inuisibilia non intit, ut ea quae carni sunt inuisibilia non inlt ab omni negotio et ideo sterilis. affectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere quod nouit neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius homines currere ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non slibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina
Abbreviated transcription (Latin):
iacob libere. ambȩ quippe s̃. filiȩ re miᷤᷤ¬
sionis peccatoꝵ. hoc. ẽ. de albationis. qđ
ẽ. laban. Ueruintñ una amat᷑ & altera
toleratur. S quȩ tolerat᷑ ipsa prius &
maximũ fructum habet. in eis quos re¬
gno d̃i generant. int̾ multas tẽptatio¬
nes & tribulationes p̃dicando eugłm.¬
& eos ꝓpt̾ quos s̃ in laborib habun¬
dantius. in plagis supra modũ. in mor¬
tib se pus. ꝓpter quos habebant foris
pugnas. intus timores: gaudiũ & coro¬
nam suam uocant. Hascunt᷑ eis aut̃
facilius atq copiosius ex illo sermone
fidei quo p̃dicant xp̃m crucifixum et
quicquid humantatis eius citius huma¬
na cogitatione ꝑcipitur. et in firmos
etiã liȩ oculos non ꝑturbat. Rachel
aut̃ clara aspectu mente ex cedit do.
& uidet inpͥncipio uerbum dm̃. apud
dm̃. & uult parere & ñ potest. qr gene¬
rationẽ eius quis enarrabit: Pinde
uita quȩ studio contẽplationis conpe¬

Expanded text:
Jacob liberae: ambae quippe sunt filiae remisJacob liberae: ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est, dealbationis, quod est Laban; verumtamen una amatur, et altera toleratur; sed quae toleratur, ipsa prius et maximum fructum habet in eis quos regno Dei generant, inter multas tentationes et tribulationes praedicando E eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quidquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem, clara aspectu, mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis compe
Abbreviated transcription (Latin):
intat᷑ ꝑ uenire quo tendit. In eo qͥppe
qd uersatur. uirtꝰ est laboriosa. In eo
ditur manifestũ: Ali qđ uerbũ p̃me
quo uideã rerum omĩum pͥncipium.
Id .i. ẽ in qđ maxime ac pͥmitus. in ar¬
descit si uel studiosus ÷ animꝰ rational
cui respondeatur. Fulchrum ÷ quidẽ
qđ desideras. ⁊ amari dignissimũ. sed
prius nubit lia. & postea rachel. Ar¬
dor gͦ iste ad id ualeat ut ordo non
recusecur. s potus toleret᷑ sine. quo
ñ potest ad id ꝑueniri quod tanto
ardore diligitur. Cum aut̃ ꝑ uentũ
fuerit simul habebit᷑. in hoc scło non
solum speciosa in telligentia: s etiam
laboriosa iusticia. Quãlibet .N. acute
sinceritq cernatur amortalib in cõmu¬
tabile bonum: ad huc corpus qđ corrũ¬
pit᷑ ad grauat animã. et deprimit t̾re¬
na in habitatio sensum multa cogitan¬
tẽ. Ad unum gͦ tendendũ: s ꝓpter ħ
multa ferenda s̃. Itaq duȩ sunͣt uxoreᷤᷤ

Expanded text:
nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo ditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unummulta ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores
Abbreviated transcription (Latin):
prusqͣ maior. Quia ñ ab surdȩ maior
appellatur. quȩ & temꝑe prior ẽ. Prior
est aut̃ in recta hominis erudicione la¬
bor oꝑandi quȩ iusta s̃: quã uoluptas
intellegendi quȩ uera s̃. Ad hoc ualet
qd scriptiun ẽ. Concupisti sapientiam.
serua mandata & dñs prebet illam t̾.
mandata utiq ad iusticiã ꝑtinentia:
iusticiã aut̃ quȩ ex fide et. que inter
temptationũ in certa uersatur. ut piȩ̨
credendo. qđ nondum intellegit. etiam
intellegentiȩ meritũ consequatur. Quã¬
tum .ii. ualet qud mͦ cõmemoraui eẽ scri¬
ptum: concupisti sapientiã. serua man¬
data & dñs prebet illam t̾. tantũ et il¬
lud ualere arbitror. nͥ credideritis. nõ
in telligetis. ut iusticia ad fidem. ad sa¬
pientiam uͦ intelligentia ꝑ tinere mon¬
stretur. ꝓinde in his qui flagrant in¬
genti amore ꝑ spicuȩ ueritatis. non ÷
in ꝓbandũ studiũ s ad ordinẽ reuocan¬
dum. ut afide incipiat. & bonis morib

Expanded text:
prius quam maior, quia non absurde maior prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ falsum testimoniũ dices. ñ concupisceᷤ
uxorẽ ꝓximi tui. ñ concupisces rem ꝓxi¬
mi. Qb quantũ potuerit obseruatis.
potea ꝗͣ homini ꝓconcupita ⁊ sꝑata pul¬
cherrima delectatione doctrine. ꝑ tẽpta¬
tiones uarias quasi ꝑ huiꝰ scłi noctem
tolerantia laboris ad heserit. uelut pro
rachel lia non opinata coniuncta sit:
et hanc sustinet: ut ad illam ꝑueniat. si
ꝑseuerant᷑ amat. acceptis aliis septem p̃¬
ceptis. Ac si dicatur ei. Serui alios sep¬
tem annos ꝓ rachel: ut sit pauꝑ sp̃u:
mitis. lugens. esuriens. siciensq iusticiã.
misericors mundi cordis pacificus. Uell&
.a. homo si fieri posset sine ulla toleran¬
da laboris quȩ inagendo paciendoq
amplectenda ẽt statim ad pulchrȩ atq
ꝑfecte sapientiae delicias ꝑuenire. S ħ
non potest in t̾ra morientiũ. Hoc enĩ
indet᷑ sigificare qđ dictum. ẽ. ad iacos:
on÷ moris in loco nr̃o ut minor nubat.

Expanded text:
non falsum testimonium dices, non concupisces non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi. non concupisces rem proximi. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temptationes uarias quasi per huius saeculi noctes tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Rachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet. ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis — ac si dicatur ei: serui alios septem annos pro Rachel - ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset. sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ seruire iusticie. nͥ ut quiete ui¬
uat in uerbo. ex quo indetur pͥncipiũ qqđ
÷ ds. Ergo ꝓpter rachel non ꝓpt̃ liam.
Nam quis tandẽ amauerit in oꝑib iusticl
laborem accionũ atq passionũ. quis eã
uitã ꝓpter se ipsam expetiuerit sicut
nec iacob liam: D tam̃ sibi nocte suppo¬
sitam in usus generandi. amplexus & fȩ
ꝑseipsam diligi non poterat: pͥmo ut ad
rachel ꝑueniret᷑ tolerari fecit: de inde
ꝓpt̃ filios cõmendauit. Ita uͦ unus quisq
utilis dĩ seruus sub dealbationis pecca¬
toꝵ suoꝵ gr̃a constitutꝰ quid aliud in
sua conuersatione meditatꝰ est: quid a¬
liud corde gestauit qͥd aliud amauit
nͥ doctrinam sapientiȩ. quã pleriq se
adepturos et ꝑcepturos putant. statim
ut se inseptem p̃ceptis legis exercueruit.
que s̃ de dilectione ꝓximi. ne cuiꝗͣ homi¬
ni noceat᷑. Idest: honora patrẽ & ma¬
trẽ. ñ mech aberis. ñ occides. ñ furaberi

Expanded text:
peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uipeccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium, quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte subpositam in usum generandi amplexus et fecum, quia per se ipsam diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur, tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersatione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae ? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem. non moechaberis, non occides, non furaberis,
Abbreviated transcription (Latin):
temporalis in qua laboramꝰ. alia et̃na i
qua delectationẽ dĩ contẽplabimur Il
dñs passione. illam resurrectione de cla¬
rauit. Ammonent nos adhoc in tellegti¬
dũ: illaꝵ etiam nomina feminaꝵ. Dicunt
u qđ lia int̾pretat᷑ laborans. rachel aut
ius ũ pͥncipiũ. siue uerbum exquo uidet᷑
principiũ. Actio gͦ humane mortalis q
uite in qua uiuimꝰ ex fide multa laborio¬
sa oꝑa facientes in certi quo exitu ꝓuem¬
ant ad utilitatẽ eoꝵ quib consulere uo¬
lumus. ipsa. ẽ. lia prior uxor iacob ac ꝑ
hoc & in firmis oculis fuisse cõmemorat᷑.
ligentiã ueritatis. ipsa ẽ. rachel: unde ã
đr bona facie. & pulcra specie. Hancu
amat omnis piȩ studiosus. & ꝓpter hanc
seruit gr̃ȩ dĩ qua peccata nr̃a & si fue¬
rint sicut feniciũ. tam ꝗͣ nix de albabun¬
tur. Laban quippe int̃pretat᷑ de albauo
cui seruiuit iacob ꝓpter rachel. Neq n
se quisq conuertit sub gr̃a remissionis

Expanded text:
temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpretatur "laborans," Rachel autem "uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum, quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur;legentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis
Abbreviated transcription (Latin):
deputaret. Nunc iam de fensis patriar¬
chȩ morib refutatoq crimine qdđ nefa¬
rius error obiecit. de cetero ut possumꝰ
misterioꝵ secreta rimemur. Pulsemꝰq
fidei piȩtate ut nob aperiatur a dño
qͥd rerum figurauerint. iiͦiͬi. iste uxores
ia cob: quarum duȩ liberȩ duȩ ancillȩ
fuerunt. Uidemus .N. apłm inlibera et
ancilla quas habuit abraham: duo testa¬
m̃ta in celligere. S ibi inuna & una
facilius apparet qđ dr̃ hic aut̃ duȩ
sunt & duȩ. Demde ibi ancille filius
exheredatur: hic uͦ ancillarũ filis simul
cum filiis liberarum t̾ram ꝓmissionis aec¬
piunt. Uñ hic ꝓculdubio aliquid aliua
significat᷑. Quamꝗͣ ti duas liberas uroa
ia cob ad nouũ testamentũ quo in lib̾tatẽ
uocati sumus existimẽ ꝑtinere. ñ tamen
frustra duȩ s̃ nisi forte qr id quod in sen¬
pturis aduerti et inueniri potest. duȩ u¬
te nobis in xp̃i corpore p̃dicantur. una

Expanded text:
deputaret. Nunc iam defensis patriardeputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti et inueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una
Abbreviated transcription (Latin):
reuocaret᷑ & ad minus de coram uocaret᷑.
ñ ira scanduit. ñ tristicia nubilatus est:
ñ eneruit᷑ blandus ut sͥ potius rachel
noctẽ redderet int̾ ambas sategit. s
maritꝰ &iꝰstus ꝓuidus pat᷑ cum illas pro¬
lis curam gerere uideret. & ipse nichil
gulatim filios obtabant. suȩ nichil mi¬
nui cui ambȩ pariebant. Tamꝙͣ. diceret.
Uobis int̾ uos uti uultis cedite atq con¬
cedite. quȩ nam ur̃m fiat mat̃. ego qͥd
contendã qñ siue inde. siue inde nas¬
centi. ñ erit alius pater. Hanc ꝓfecto
modestiã. hanc concupiscentiȩ cohertio¬
nem. et in cõmixtione corpoꝵs coniuga¬
lium solum appetitũ posteritatis huma¬
nȩ ut erat acutus faustus in illis litteris
& in telligeret ⁊ laudaret. nͥ eis inge¬
nium de testabili secta de prauatũ. et
quid reprehenderst & quereret ut unã
nuptialis conuentionis honestatẽ ut
mares & femine liberoꝵ ꝓcreandoꝵ
causa copulant᷑ hoc crimen maximũ

Expanded text:
reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil i singillatim filios optabant, suae nihil minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae cohercitionem et in conmixtione corporum coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum
Abbreviated transcription (Latin):
tius ad spetiosam suam que illi noctẽ
ipsam non solum conugis more. uerũ
etiam ordinis iure debebat. uteretur¬
ipse potius potestate maritali qr ⁊ uxor
ñ habet potestatẽ corporis sui s uir et
ꝓ eo tunc seruitutis illarũ uicissitudo
faciebat. Coniugali gͦ potestate multo
uincibiliꝰ uterettir. si forme desiderio
uinceret᷑. S eo meliores feminȩ in ue¬
uirent᷑ si ille ꝓfiliis concipiendis. ipse
aut̃ ꝓconcubitu suo uoluptate certa¬
ret. Itaq uir tẽꝑantissimꝰ ut plane
uir q tam utiliter feminis utebatur
ut delectationi carnali non subiceret᷑
s dñaretur. magis quid deberet quã
quid ei deberet᷑ ad tendit. nec ad pro¬
priam uoluptatẽ sua potestate ab uti
uolint s illius debiti redditor. quam
exactor. eẽ. maluit. Unde consequenᷤᷤ
erat ut ei redderet ꝗͣ ꝓ se id acciꝑe
illa cui debebatur elegit. Quo earũ
atq in opinate a pulcherrima comuge

Expanded text:
tius ad speciosam suam, quae illi noctem tius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum atque inopinate a pulcherrima coniuge
Abbreviated transcription (Latin):
neret cũ uiro. tc̃ penes illam potestas
illa erat de qua ꝑ apłm uox certe noui
cestam̃ti non tacuit dicens. Similiter &
lier. Ideo iam cũ sorore pacta erat cum
facto debitrix eam cralegaret ad debito¬
rem suum. Nam hoc noĩe id appellat
apłs. Uxori inquit uir debitum reddat.
Cui gͦ uir debitor erat iam acceꝑat asoro¬
re quod elegerat uoluntate. ut ei da¬
ret qd habebat in potestate. Hic uͦ ille
quẽ faustus tamꝗͣ impudicum clausis
uł potius ex tinctis oculis cͥminatur: si
concupiscenciȩ ñ rusticiȩ seruus ẽẽt. non
ne ꝑtotũ diem in uoluptatẽ illius noctiᷤᷤ
estuaret. qua erat cum pulchriore con¬
cubiturus quam certe amplius dilige¬
bat. et ꝓ qua ius septenariũ annorꝵ la¬
borem gratuitũ penderat: Cum gͦ iam
die ꝑ acto in eius iret amplexus. qñ inde
auerteret᷑ si talis ẽẽt qualem manichei
nichil intelligentes opinantur. non ne
placito contẽpto mulierũ intraret po¬

Expanded text:
neret cum uiro; tunc penes eam potestas neret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti non tacuit dicens: similiter etlier. ideo iam cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpudicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret po
Abbreviated transcription (Latin):
a xp̃i castitate auertendo corrũꝑet. Ita .n.
huic serpenti amici s̃ isti. ut eum p̃stitisse
pocus ꝗͣ nocuisse contendant. Ipse plane
fausto ꝑ suasit. pectori ad ulterato falsita
tis semina in fundens. ut has male con¬
ceptas calumnias ore in mundissimo pa.¬
reret.⁊ stilo audacissimo &̃ memoriȩ cõ¬
mendaret. Nulla .N. ancillaꝵ uirum iatob
qr libido non erat. ⁊ tanto firmiꝰ serua¬
bant᷑ coniugalis potestatis uira: quanto
castius uit᷑abat᷑ carnalis cupiditatis in¬
iuria. Qđ .N. & ab uxore conducit᷑. ibi ue¬
ra nr̃a manifestatur ad sertio. ibi prose
conduceret. nͥ ꝙr ordo alterius erat ut
ad eam maritus intraret: Neq . N ad ali¬
am umꝗͣ accessisset. nͥ eum conduxisset.
utiq iustis ad eam uicib accedebat. de
qua tot filios ꝓcreauerat. et cuiobedie¬
rat ut etiã de ancilla ꝓ crearet & de qͣ
postea ñ conducente ꝓcreauit. S tunc
rachel noctem abebat in ordinẽ ut ma¬

Expanded text:
a Christi castitate avertendo corrumperet: ita enim a Christi castitate avertendo corrumperet: ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. Ipse plane Fausti persuasit pectori adulterato, falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalis cupiditatis iniuria. quod enim et ab uxore conducitur, ibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro seconduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut ma
Abbreviated transcription (Latin):
semen suũ miscebant᷑ ñ concupiscentias
ꝑcipiende uoluptatis. s ꝓuidentia ꝑꝑages¬
de successionis. Ac ꝑ hoc nec illos ambi¬
tiosos multitudo popłoꝵ. nec illos libi¬
dinosos multitudo faciebat uroꝵs s
quid de uiris loquar quib excellentisi¬
mũ testimoniũ diuina uoce ꝓhibet᷑. cũ
ipsas fȩminas satis eluceat niebil aliud
in concubitu appetisse. nisi filios: Qau¬
ꝓpe ubi seminime parere uiderunt. fa¬
mulas suas dederunt uiro suo: ut illas
matres facerent carne: ipsȩ fierent uolun¬
tate. Namꝰ illud quod mendacissima eri¬
minatione faustus obiecit habuisse int̾
se uelut.iiͦii. scorta certam̃ quȩ nã eum
ad concubitũ raperet. ubi hoc legerit nes¬
cio nͥforte incorde suo tamꝗͣ. in libro ne¬
fariarũ fallaciaꝵ. ubi uere ipse schorta¬
batur. s cum serpenti illo de quo apłs
timebat ȩccł̃ȩ. quã uirginẽ castam cupie¬
bat uni iuiro exhibere xp̃o. ne sicut euã
deceperat astutia sua. sic ⁊ illor mentes

Expanded text:
suum miscebantur non concupiscentia percipiendae uoluptatis, sed prouidentia propagandae successionis; ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. sed quid de uiris loquar, quibus excellentissimum testimonium diuina uoce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu adpetisse quam filios? quippe ubi se minime parere uiderunt, famulas suas dederunt uiro suo, ut illas matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubitum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamfariarum fallaciarum, ubi vere ipse scortabatur; sed cum serpente illo, de quo Apostolus timebat Ecclesiae, quam virginem castam cupiebat uni viro exhibere Christo : ne sicut Evam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes
Abbreviated transcription (Latin):
sistere ñ ualuerat: iniqua pena ⁊ ma¬
gna crudelitas: s ad excusandũ ꝓfer¬
tur łi necessitas. Talem colant dm̃
qui nolunt colere dm̃. Sane qđ faten¬
dum ẽ. etiam ipsi cultores eiꝰ quã uis
talem dm̃ colendo sint pessimi melio¬
res tam̃ illo sunt. qr saltem sunt.
Ille aut̃ nichil est nisi fi ctio falsita¬
cis. ⁊ cogitatio uanitatis. S iam cȩ¬
tera fausti arguta deliram̃ta uide

Expanded text:
sistere non ualuerat, iniqua poena et masistere non ualuerat, iniqua poena et magna crudelitas. sed ad excusandum profertur dei necessitas. talem colant deum, qui nolunt colere deum. sane, quod fatendum est, etiam ipsi cultores eius, quamuis talem deum colendo sint pessimi, meliores tamen illo sunt, quia saltem sunt; ille autem nihil est nisi fictio falsitatis et cogitatio uanitatis. sed iam cetera Fausti arguta deliramenta uide
Abbreviated transcription (Latin):
qui grauit̃ indm̃ peccauerat gladio uin¬
dicauit cuiꝰ tam̃ peccati ueniã se ꝓ illis
etiam diuinȩ iun dicte offerens dep̃catus
est. Uerumtam̃ si hoc ñ misericorditer
s crudelit̾ fecisset. etiam sic melior dõ
centiũ ⁊ obedientium si ad hostis cune¬
um disrumpendũ missus fuisset. ⁊ cap¬
tiuatus ullomͦ cum postea si uicisset ip¬
se damnaret qđ facturus ẽ ds iste ur̃¬
de sua parte ꝗͣ configet inglobo. quia
obȩdiuit iubenti qr in hostiles cuneos
ꝓ saluti regni eius p̃posita sua morte
ꝓcessit. S in hac inquit seriȩ scłoꝵ
iam malis ꝑ mixta atq concreta ñ ob¬
temperauit p̃ceptis. Queramꝰ quare: si
ꝓpria uoluntate: uera culpa ⁊ iusta pę¬
na. S iam si uoluntas est rea: nulla
⁊ ad peccandũ natura contraria. ⁊ ideo
manichȩoꝵ omnis conuicta ẽ. ⁊ euersa
fallatia. Si aut̃ ab hoste oppressa quo
missa ẽ si alieno malo suꝑata cui re¬

Expanded text:
qui grauiter in deum peccauerat, gladio uinqui grauiter in deum peccauerat, gladio uindicauit? cuius tamen peccati ueniam se pro illis etiam diuinae uindictae offerens deprecatus est. uerumtamen si et hoc non misericorditer, sed crudeliter fecisset. etiam sic melior deo centium et oboedientium, si ad hostis cuneum disrumpendum missus fuisset et captiuatus, ullo modo eum postea. si uicisset, ipse damnaret: quod facturus est deus iste de sua parte, quam configet in globo, quia oboediuit iubenti, quia in hostiles cuneos pro salute regni eius proposita sua morte «processit. sed in hac, inquit, serie saeculorum iam malis permixta atque concreta non obtemperauit praeceptis. quaeramus, quare. si propria uoluntate, uera culpa et iusta poena; sed iam si uoluntas est rea, nulla est ad peccandum natura contraria, et ideo Manichaeorum omnis conuicta est et euersa fallacia. si autem ab hoste obpressa quo missa est, si alieno malo superata, cui re
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc dedecora amenbris suis ds ur̃ amo¬
uere ñ potuit. ⁊ hostis in manis neces¬
sitate conpulsus. ad ista ꝑuenit. Neq
N potuit int̾imere in iiriosũ atq uio¬
lentum suis uł ciuib uł partib aliis.
Quanto gͦ melior ille qui occiso egyo¬
tio frẽm defendit in lesum quẽ mira¬
bili uanitate faustus arguit. ⁊ dm̃ suũ
mirabiliore cȩcitate ñ respicit: Quanto
melius ipse uasa aurea ⁊ argentaea
abstulisset de gente ȩgyptioꝵ: quam
eius menbra dep̃daretur gens tene¬
brarum : Et tam̃ cum bellum tam mi¬
serum ipse gessisset. cultores eiꝰ famulo
di nr̃i obitiunt quod bella gesserit
in quib semꝑ cũ suis omnib uictor
de hostib triumphauit qui captiui
uł captiuȩ moyse belligerante. de popło
isrł duci potuerunt. quod & d̾s ũr si
potiusset utiq fecisset. Hoc gͦ non est
malos arguere. s feliciorib in uidere.
Quȩ aut̃ crudelitas moysi qđ in popłm

Expanded text:
haec dedecora a membris suis deus uester amohaec dedecora a membris suis deus uester amouere non potuit et hostis inmanis necessitate conpulsus ad ista peruenit; neque enim potuit interimere iniuriosum atque uiolentum suis uel ciuibus uel partibus saluis. quanto ergo ille melior, qui occiso Aegyptio fratrem defendit inlaesum, quem mirabili uanitate Faustus arguit et deum suum mirabiliore caecitate non respicit! quanto melius ipse uasa aurea et argentea abstulisset de gente Aegyptiorum, quam eius membra depraedaretur gens tenebrarum ! et tamen cum bellum tam miserum ipse gessisset, cultores eius famulo dei nostri obiciunt, quod bella gesserit, in quibus semper cum suis omnibus uictor de hostibus triumphauit, qui captiui uel captiuae Moyse belligerante de populo Israhel duci potuerunt: quod et deus uester si potuisset, utique fecisset. hoc ergo non est malos arguere, sed felicioribus inuidere. quae autem crudelitas Moysi, quod in populum,
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ illi meretricio corpori. ñ ligatus s p̃¬
sentatꝰ incideret. s in quinatissima eẽ
ista menbra dĩ ur̃i. ⁊ ob hoc magna pur¬
gatione fatemini. Illa gͦ meretrix de
qua hominẽ di audetis arguere d̾s ur̃
c̃et. etiam si ũ eẽt in melius casto comugi¬
o cõmutata. Aut si non uultis particu¬
lam certe dĩ ur̃i licet minimã: ñ nega¬
tis illam aĩam meretricis. Hoc gͦ iam
melior do ur̃o. qm̃ ipsa una meretrix ẽẽt.
ille aut̃ condicione sua illius cõmixtiones
uniũso generi tenebraꝵ in omnib me¬
retricib ꝓstitutur: in omnib deniq
maribꝰ ac feminis late uariȩq fornican¬
ib ⁊ sese corrũpentib uolutat᷑ soluit᷑.
illigatur. rursus in eoꝵ fȩtib uolutan¬
dus soluendus ligandus. donec ad ulti¬
mũ globum pars in mundissima di
ur̃i. tamꝗͣ in expiabilis meretrix ꝑduca¬
tur. Hec scilicet mala has turpitudineᷤᷤ

Expanded text:
rae illi meretricio corpori non ligatus, sed prrae illi meretricio corpori non ligatus, sed praesentatus incideret, sed et inquinatissima esse ista membra dei uestri et ob hoc magna purgatione indigere fatemini. illa ergo meretrix, de qua hominem dei audetis arguere, deus uester esset, etiamsi non esset in melius casto coniugio commutata; aut si non uultis, particulam certe dei uestri, licet minimam, non negatis illam animam meretricis. hoc ergo iam melior deo uestro, quoniam ipsa una meretrix esset, ille autem condicione suae illius commixtionis uniuerso generi tenebrarum in omnibus meretricibus prostituitur, in omnibus denique maribus ac feminis late uarieque fornicantibus et sese corrumpentibus uolutatur, soluitur, inligatur, rursus in eorum fetibus uolutandus, soluendus, ligandus, donec ad ultimum globum pars inmundissima dei uestri tamquam inexpiabilis meretrix perducatur. haec scilicet mala, has turpitudines,
Abbreviated transcription (Latin):
sua concessit. nec maritũ cuius coniugẽ
ad amauerat s suoᷤᷤ filios inmenbris de¬
monũ aquib dȩmonib ipse fuerat ad¬
amatus occidit: S ⁊ si ñ penituisset do:
nec iusticiȩ sanitatẽ tali medicina recepiᷤ¬
set. etiam sic isto dõ manicheoꝵ melior
extitisset. Iuste quippe uno ipso facto pu-¬
temꝰ ⁊ aliis talib qͦtqͦtlibet quã multa
unus homo posset amittere. Ille aut̃ in oĩbꝰ
omniũ talibus factis cõmixtionẽ illam
menbroꝵ suor turbari polluiq comun¬
cit᷑. Et oseȩ ꝓpħa accusat᷑ a fausto. qͥ
si meretricẽ turpi concupiscencia adamas¬
set atq duxisset: animas certe amboꝵ
i lasciui amatoris ⁊ obscenȩ meretricis:
partes ⁊ menbra naturãq di ur̃i ẽẽ p̃dica¬
tis. Illa .n. meretrix quid .n. ambiam uer¬
bis ⁊ non plane dicam illa meretrix eẽt
d̾s ur̃. Neq .N. potestis dicere quod ser¬
uata atq incorrupta suȩ sc̃itate natu¬

Expanded text:
a concessit nec maritum, cuius coniugem a concessit nec maritum, cuius coniugem adamauerat, sed suos filios in membris daemonum, a quibus daemonibus ipse fuerat adamatus, occidit? sed etsi non paenituisset Dauid nec iustitiae sanitatem tali medicina recepisset, etiam sic isto deo Manichaeorum melior extitisset. iste quippe uno ipso facto putemus et aliis talibus quotquotlibet quam multa unus homo posset admittere; ille autem in omnibus omnium talibus factis commixtione illa membrorum suorum turpari polluique conuincitur. et Osee propheta accusatur a Fausto: qui si meretricem turpi concupiscentia captiuatus adamasset atque duxisset — animas certe amborum, et lasciui amatoris et obscaenae meretricis, partes et membra naturamque dei uestri esse praedicatis — illa ergo meretrix — quid enim ambiam uerbis et non plane dicam ? — illa meretrix esset deus uester. neque enim potestis dicere, quod seruata atque incorrupta suae sanctitate natu
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq si uere iacob ut ait faustus inter. mͣ
uxores fȩda concupiscentia tamꝗͣ hẏrtus
erraret nullã ꝓpaginis curã gerens sed
lasciue solius uoluptatis. quanto mitus
miser eẽt dõ ur̃o qui ñ solum in ipso am
eius .iiͦiͦ. uxorib omne illud dedecus luyx¬
uria pateret᷑ om̃ib eoꝵ corporib mou¬
bq concretus: s in ipso hyrco quemu¬
ro illi sordidus cõparauit. omnẽ illum
genitalłm motũ caloremq ꝑpetitur a
ubiq turpi conditione ꝑ mixtus icas
inflammat᷑. in capra seminat᷑ in hed
generat᷑ : Ac ꝑhoc ⁊ si uidas non ta
fornicator s etiã sciens nurus suȩ nt̃¬
rius in cestator existeret. in illius qu
arderet. Dauid aut̃ iniquitatis pa¬
tuit qd uxorem ad amauerit alienan
uirũq eius mandaret occidi. at uͦ de
ur̃m quando penitebit qđ atartareo gene¬
re masculino ac feminino principũ tene¬
brarum adamatus eoꝵ libidini menbra¬

Expanded text:
denique si uere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor denique si uere Iacob, ut ait Faustus, inter quattuor uxores foeda concupiscentia tamquam hircus erraret nullam propaginis curam gerens, sed lasciuae solius uoluptatis: quanto minus miser esset deo uestro, qui non solum in ipso et in eius quattuor uxoribus omne illud dedecus luxuriae pateretur, omnibus eorum corporibus motibusque concretus, sed in ipso hirco, quem uiro illi sordidus conparauit, omnem illum genitalem motum caloremque perpetitur et ubique turpi condicione permixtus in capro inflammatur, in capra seminatur, in haedo generatur! ac per hoc etsi ludas non tantum fornicator sed etiam sciens nurus suae nefarius incestator existeret, in illius quoque sorderet, arderet. Dauid autem iniquitatis paenituit, quod uxorem adamauerit alienam uirumque eius mandarit occidi; at uero deum uestrum quando paenitebit, quod a tartareo genere masculino ac feminino principum tenebrarum adamatus eorum libidini sua membr
Abbreviated transcription (Latin):
ominẽ sensum rationalis considerati¬
onis amisit: etiam si libidinosi et
crudeles fuissent sicut eos manichȩors
error uł potius furor accusat: non etiã
sic non dico electis eoꝵ s ipso etiam do illor
demonstrarent᷑ ẽẽ meliores. Nonne meus
est cum pelice uolutari uirũ cum femm
qͣm ẽẽ sincerissimã lucẽ ⁊ miscendo se tar¬
bris inquinati: Ecce homo auaricie ac
uentris causa uxorẽ suã sororem mentit
in alioꝵ concubitũ uendidit: quanto illi
peior ⁊ execrabilior sub̾ d̾s manicħ ÷ qui
naturã suam ad libidinem desiderantut
simulando coactũ gratis eis polluendam
corrũpendãq subiecit: Iam cũ filiabus
qui etiã sciens concubuerit. non ne mimns
inali ꝑpetrat quã qui menbra sua om̃iũ
talium peioꝵq turpitudinũ libidinih
miscet: Quid .i. tale abinmundis flag¬
tiosisq cõmittitur ubi ñ ẽ d̾s u̾r: Mtu¬
chei turpitudinib omnib polluuntur.

Expanded text:
omnem sensum rationalis consideratiomnem sensum rationalis considerationis amisit, etiamsi libidinosi et crudeles fuissent, sicut eos Manichaeorum error uel potius furor accusat: nonne etiam sic non dico electis eorum, sed ipso etiam deo illorum demonstrarentur esse meliores ? nonne melius est cum pelice uolutari uirum cum femina quam esse sincerissimam lucem et miscendo se tenebris inquinari? ecce homo auaritiae ac uentris causa uxorem suam sororem mentitus in aliorum concubitum uendidit: quanto ille peior et execrabilior est, qui naturam suam ad libidinem desiderantium simulando coaptatam gratis eis polluendam corrumpendamque subiecit! iam cum filiabus qui etiam sciens concubuerit, nonne minus mali perpetrat, quam qui membra sua omnium talium peiorumque turpitudinum libidinibus miscet? quid enim tale ab inmundis flagitiosisque committitur, ubi non deus uester, Manichaei, turpitudinibus omnibus polluatur?
Abbreviated transcription (Latin):
dita uidet. uerũ etiam hoc ab eis p̃dic
eũ dño arguente ac minante penitu¬
it. in de sibi ad peccandũ fomitẽ p̃beat
illa scriptura culpanda. ẽ: ac non tan¬
to seuerius ille dãnandus. quanto¬
potius ad se uulnerandũ aut occiden¬
dum ab uti uoluit ea re quȩ ad sanan¬
dum liberandũq conscripta est: Qa
u homines in peccatũ lapsi uł suꝑbia
neglegunt pęnitentiȩ medicinã: uł
recipiende salutis. ueniȩq ꝓmeretde
diffidentia penitus ꝑeunt: de tanto
uiro exemplũ ꝓpositũ est quo sanent᷑
egroti: ñ quo hi qui sani s̃ saucient᷑.
Neq .N. medicinȩ uiciũ ẽ. si uł in san
seipsos uł maligni alios ferram̃tis me¬
dicinalib ꝑimant ⁊ s tam̃ patres nr̃i
patriarchȩ atq ꝓpħȩ quib tam illu-¬
stre testimoniũ scĩtatis atq pietatis
ea scriptura ꝑhibet ꝗͣ saluti generis
humani diuinitꝰ dispensatã nõ ne¬
gat nͥ quiquiᷤᷤ aut eam nescit. aut

Expanded text:
dita videt, verum etiam hoc ab eis praedidita videt, verum etiam hoc ab eis praediujus eum Domino arguente ac minante poenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa Scriptura culpanda est; ac non tanto severius ille dapotius ad se uulnerandum aut occidendum abuti uoluit ea re, quae ad sanandum liberandumque conscripta est? quia enim homines in peccatum lapsi uel superbia neglegunt paenitentiae medicinam uel recipiendae salutis ueniaeque promerendae diffidentia penitus pereunt, de tanto uiro exemplum propositum est, quo sanentur aegroti, non quo hi, qui sani sunt, saucientur. neque enim medicinae uitium est, si uel insani se ipsos uel maligni alios ferramentis medicinalibus perimant. Sed tamen patres nostri patriarchae atque prophetae, quibus tam inlustre testimonium sanctitatis atque pietatis ea scriptura perhibet, quam saluti generis humani diuinitus dispensatam non negat, nisi quisquis aut eam nescit aut
Abbreviated transcription (Latin):
ant. siue in reuocabiles maneant. et
rursus quedã maloꝵ mutationes et
ꝓuentus in bonũ siue ꝑseueraturi siue
in pͥstina iterũ relapsuri. ut neq iusti
insuꝑbiã securitate ex tollant᷑ nec
iniqui contͣ medicinã desꝑatione ob¬
durent᷑. Atilla quȩ neq ad imrtan¬
dũ neq ad cauendũ facta hominũ
ꝑtinent. ⁊ tam̃ in scã scriptura reppe
riuntur aut ad illam conexionẽ po-¬
sita sunt quib occasionib ad res
dent᷑ suꝑflua satis ãmonerent. in eis quȩ¬
ri oportere mystice alicuiꝰ significatio¬
nis oraculũ. Neq .N. de his libris loqui¬
mͣ in quib nulla uł pauea ac ñ multa
aꝑtissima ꝓphetico spu p̃nuntiata. iam
quoq ipsis reb impletis auctoritatem¬
diuinã fidelissima ⁊p̃clarissima luce¬
ueritatis testant᷑. ut omnino desipiat
quis qͥs eos suꝑflue uł quasi fatue lo¬
cutos aliquid putat quib ñ solum
omĩa hominũ ingenioꝵq genera sub¬

Expanded text:
ant siue inreuocabiles maneant, et ant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extollantur nec iniqui contra medicinam desperatione obdurentur ? at illa, quae neque ad imitandum neque ad cauendum facta hominum pertinent et tamen in sancta scripturriuntur; aut ad illam connexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res identur superflua, satis admonent, in eis quaeri oportere mysticae alicujus significationis oraculum. neque enim de his libris loquimur, in quibus nulla uel pauca ac non multa apertissima prophetico spiritu praenuntiata iam quoque ipsis rebdivinam fidelissima et praeclarissima veritatis luce testantur: ut omnino desipiat, quisquis eos superflue vel quasi fatue locutos aliquid putat, quibus non solum omnia hominum ingeniorumque genera sub
Abbreviated transcription (Latin):
uł facta intellegant᷑ ad eosdẽ mores
manicheis uł quib aliis de his figuris
rerũ gestaꝵ nr̃ displicet incellectus uł
ratio ul opinio: illud fufficiat qͦd pa¬
tres nr̃i quib d̾s ꝑhibet bonȩ uitȩ
atq in suis p̃ceptis obedientiȩ testimo¬
niũ ea ueritatis regula defendunt᷑.
quȩ nͥ prauis ⁊ distortis cordib dis¬
plicere ñ possit: qđq ea scriptura
cui ꝑuersitas erroris illius inimica ẽ.
inquib libet hominũ factis que uł
laudauit uł arguit uł tantũ nar¬
rata nobis iudicanda ꝓposuit: ipsa
inculpabilis uenerabilisq ꝑsistit.
Qd uͦ utilius atq salubrius pie legen¬
tib uł audientib illas sacras litteraᷤᷤ
consuli ac ꝓspici potuit. quã ut non
solum in eis laudabiles homines ad
unitandũ. ⁊ rep̃hensibiles ad cauendũ
ꝓponerent᷑ ⁊ uerũ etiã quȩdã bonoꝵs
delinationes ⁊ lapsus in malũ siue
indidere denuo correcti in uiam rede¬

Expanded text:
uel facta intelleguntur ad eosdem mores uel facta intelleguntur ad eosdem mores Manichaeis, vel quibusque aliis, de his figuris rerum gestarum noster displicet intellectus, vel ratio, vel opinio; illud sufficiat, quod patres nostri, quibus deus perhibet bonae uitae atque in suis praeceptis oboedientiae testimonium, ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel laudauit uel arguit uel tantum narrata nobis iudicanda proposuit. ipsa inculpabilis uenerabilisque persistit. Quid uero utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam rede
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ cordȩ. cȩtera tam̃ in toto cytha¬
re corpore ideo fabricata sunt. ut eẽt
ubi uincirent᷑. unde & quo tenderent᷑
ille quas ad cantilene smoulaturus ⁊
ts narrationib quȩ de rebus gestis ho¬
minũ ꝓphetico spũ dirigunt᷑. aut ali¬
quid iam sonant significatione futu¬
roꝵe. aut si nichil tale significant ad
hoc int̃ponunt᷑. ut sit unde illa signi¬
sicantia tamꝗͣ sonantia conectantur.
asem̃ rerum gestarũ allegoricas nar¬
rationes si nolunt heretici sicut a nob̃
xponuntꝰ acciꝑe. uł etiam nichil eas
nisi quod ꝓpriȩ sonant significare
contendunt. non ÷ luctandum cũ ho-¬
minib qui dicunt ñ sapit palato
deo qđ sapere dicis tuo: dum tamen
quȩ diuinitus p̃cipiuntur. aut eo¬
¶ res
pietatemq formare aut aliquid figu¬
rate significare uł credant᷑ uł in telle¬
gantur. aut utrũq põtius ꝗͣ neutrũ:
dum tam̃ ⁊ tpsa quȩ figurate dicta

Expanded text:
tantum chordae, cetera tamen in toto cithatantum chordae, cetera tamen in toto citharae corpore ideo fabricata sunt, ut esset ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae quas ad cantilenae suauitatem mocis narrationibus, quae de rebus gestis hominum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum ant, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici sicut a nobis exponuntur accipere uel etiam nihil eas nisi quod proprie sonant significare contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo quod sapere dicis tuo"; dum tamen ea quae diuinitus praecipiuntur aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen et ipsa quae figurate dicta
Abbreviated transcription (Latin):
ta ⁊ quodãmͦ in t̾rogata quanto uidꝰ¬
tur obscuriora: tanto mirabiliores i
se msteriors thesauros latere respon¬
dent: quantomagis impioꝵ blasphi¬
da ob mutescere omnino debent. cũ oppi¬
lantur aꝑtissima ueritate. contra ꝗͣ p̃fo¬
cato sp̃u quid musitent ñ in ueniunt.⁊
malunt miseri manifestatione eiꝰ suas
fauces obturari. ꝗͣ suauitate pectus impleri:
quod ascendit in cȩlum: ⁊ hoc corpus eiꝰ
quod usq in finem laborat int̾ram scri¬
bentiũ litteras uere sacras om̃s parturi¬
uit intentio. nec ẽẽ quicꝗͣ credendũ
a libroꝵ ꝓpheticoꝵ contextione narra¬
tum quod ñ significet aliquid futu¬
roꝵ. nisi quȩ ideo posita sunt ut eis
quodãmͦ religent᷑ ea quȩ illum regẽ
popłiq eius siue ꝓpriis siue figuratiᷤ
locutionib reb ue ꝓnuntient.
Sicut .R. in cychariͦs ⁊ huius cemodi
aganis musicis. ñ quidẽ omma quȩ
tangunt᷑ canoꝵ aliquid resonant. s

Expanded text:
ata et quodam modo interrogata quanto uideata et quodam modo interrogata quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliorum in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis impiorum blasphera obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitent non inueniunt, et malunt miseri manifestatione eius suas fauces obturari, quam suauitate pectus impleri? quod iam ascendit in caelum, et hoc corpus eius, quod usque in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis parturiuit intentio, nec esse quicquam credendum est librorum propheticorum contextione narratum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea quae illum regem populumque eius siue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. cut enim in citharis et huiusce modi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed