comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Ideoq etiam cum ueritas quęrit᷑. plꝰ
quam tͥa genera questionum ẽẽ ñ possuÑ:
Utrum omnino sit. utrum hoc an alud
sit. utrum apꝓbandum. improbandum

Expanded text:
potest. ideoque etiam, cum ueritas quaeritur, plus quam tria genera quaestionum esse non possunt, utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandum
Abbreviated transcription (Latin):
Ureoisilium tͥa sunt gña. Aua sunt q̃
semꝑ credunt᷑. & nunquam intelligun¬
tur. sic̃ est omnis hystoria: temporalia & hu¬
mana gesta ꝑcurrens. Aua mox ut credun¬
tur intelligunt᷑. sicut sunt om̃s rationes
humane: uel de numeris. uel de quibq dis¬
ciplinis. Tercium. quȩ pͥmo creduntur &
postea intelligunt᷑: qualia st̃ ea q̃ de diuinis
reb non possunt intelligi. nisi ab his qͥ mun¬
dosunt corde. quod fit p̃ceptis seruatis. que de
bñ uiuendo accipiuntur. Quare filii isrł
Sacrificabant uisibilit̾. xl ix.¬
qͥa etiam sunt sac sp̃italia. quors imagi¬
nes carnalem p̾opłm celebrare oportebat: ut
p̾figͣatio noui popłi seruitute uet̾is fieret. Qe¬
rum duoꝵ poploꝵ differentiam etiam in uno qͦ
q nr̃m licet aduertere: cum quisq ab ut̾oma¬
tris uet̾em hominem necesse ẽ agat. donec ue¬
niat ad iuuenilem etatem. Ubi iam non est
necesse carnalit̾ saꝑe: sed potest ad sp̃italia
uoluntate conu̾t. & intͥnsecus regenerari. Qͦt

Expanded text:
nt genera. Alia sunt quae semper creduntur, et nunquam intelliguntur: sicut est omnis historia, temporalia et humana gesta percurrens. Alia quae mox, ut creduntur, intelliguntur: sicut sunt omnes rationes humanae, vel de numeris, vel de quibuslibet disciplinis. Tertium, quae primo creduntur, et postea intelliguntur: qualia sunt ea quae de divinis rebus non possunt intelligi, nisi ab his qui mundo sunt corde; quod fit praeceptis servatis, quae de bene vivendo accipiuntur. XLIX. Quare filii Israel sacrificabant visibiliter pecor etiam sacra spiritualia, quorum imagines carnalem populum celebrare oportebat, ut praefiguratio novi populi servitute veteris fieret. Quorum duorum populorum differentiam etiam in unoquoque nostrum licet advertere, cum quisque ab utero matris veterem hominem necesse est agat, donec veniat ad juvenilem aetatem; ubi jam non est necesse carnaliter sapere, sed potest ad spiritualia voluntate converti, et intrinsecus regenerari. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
post resurrectionem atq immutationem
corporis quȩ sc̃is ꝓmutit᷑: cogitationes nr̃as
uidere possimus. Comect᷑a itaq capienda ẽ.
ex ea parte corporis nr̃i. quȩ plus habet lucis:
Qͥa angłica corpora qualia nos sꝑamus
habituros. lucidissima atq echerea ẽẽ cre¬
dendum ẽ. Sigͦ mult motꝰ animi nr̃i nunc
cognoscunt᷑ in oclis: ꝓbabile quod nullꝰ

Expanded text:
ionem corporis, quae sanctis promittitur, cogitationes nostras videre possimus. Conjectura itaque capienda est ex ea parte corporis nostri, quae plus habet lucis; quoniam angelica corpora, qualia nos habituros speramus, lucidissima atque aetherea esse credendum est: si ergo multi motus animi nostri nunc agnoscuntur in oculis, probabile est quod nul
Abbreviated transcription (Latin):
dinoscit᷑. & cȩt̾a in hunc modum: ꝓpt̾ea scili¬
cet. qͥa nos ad qͦs sermo fit. & manib solemꝰ
oꝑari. & pedib incedẽ. & quo fert animus
ꝑuenire. & aurib atq ocłis cȩtisq sensibus
corporis corporalia ꝑciꝑe. & facie innotescẽ:
&e siquid aliud ad hanc tanquam regłam ꝑ
ce in aliud tͣns ferre non facile solemus niss
penitendo: quanqm diuina ꝓuidentia se-¬
rena m̃te intuentib appareat. cuncta certissi.¬
mo ordine administrari: accommodatissi¬
me tam̃ ad humilem humanam intelli¬
gentiam. ea q̃ incipunt ẽẽ neq ꝑseuerant.

Expanded text:
dignoscitur; et caetera in hunc modum, propterea scilidignoscitur; et caetera in hunc modum, propterea scilicet quia nos ad quos sermo fit, et manibus solemus operari, et pedibus incedere, et quo fert animus pervenire, et auribus atque oculis caeterisque sensibus corporis corporalia percipere, et facie innotescere: et si quid aliud ad hanc tanquam regulam pet in aliud transferre non facile solemus nisi poenitendo, quanquam divina providentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administrare, accommodatissime tamen ad humilem humanam intelligentiam ea quae incipiunt esse, neque perseverant
Abbreviated transcription (Latin):
uimȩ scͥpturȩ a terreno ce humano lii.¬
sensu ad diuinum &e cęlestem nos erigen¬
tes: usq ad ea ũba descenderunt. quib int̾ se
stultissimoꝵs etiam ttẽ consuetudo. Itac c̃e
carum affectionum nomina. quas animꝰ nr̃
patit᷑. qͣs longissime adeo ẽẽ se iunctas. iam qͥ
meliꝰ sapit intelligit: non dubitauerunt ill
uiri ꝑ qͦs locutꝰ est sp̃s sc̃s. oportuissime in li¬
bris ponere: ut u̾bi causa. qm difficillimum
est ut homo aliquid iundicet sine ira: uindi¬
ctam cł quȩ omnino sine ista ꝑturbatione
fit. iram tam̃ uocandam uidicauert̃. Item qͥa
conuigis castitatem zelando uiri custodire cõ¬
suerunt. illam di ꝓuidentiam ꝑ quam pre¬
cipit᷑ atq agit᷑ ne anima corrumpat᷑. & deos
alienos atq alios sequens. quodammͦ meretͥcet᷑
zelum di appellauerunt: sic &e manum dei.
stituenda & gubnanda ꝑtendit: ce aures dei
uł oclosdei. tuim qua omnia ꝑcipit atq intel
ligit: & faciem dei. uim qͣ se manifestat atq

Expanded text:
uinae scripturae a terreno et humano sensu ad diuinum et caelestem nos erigentes usque ad ea uerba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a deo esse seiunctas iam qui melius sapit intellegit, non dubitauerunt illi uiri, per quos locutus est spiritus sanctus, opportunissime in libris ponere. ut uerbi causa, quoniam difficillimum est, ut homo aliquid uindicet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et manum dei ustodienda et gubernanda pertendit, et aures dei uel oculos dei uligit; et faciem Dei, vim qua se manifestat atque
Abbreviated transcription (Latin):
i uitium est non metuere: non ẽ amandũ.
Sed nemo beatissimꝰ metuit. Et nemobea¬
tissimus in uitio ẽ. Non ẽ itaq uitium. non
metuere. At audacia. uidium ẽ.Non gͦ qͥs¬
quis non metuit audax est:quanquam oĩs
qui audet ñ metuit. Idem cadauer omne. ñ
metuit. Qua ꝓpt̃. cum commune sit non
metuere beatissimo. & audaq: et cacdaueri. s
beatissimꝰ id habet ꝑ tͣnquillitatem animi.
audax ꝑ temeritatem. cadauer qͥa omni sen¬
su caret. neq non amandum ñ metuere. qm̃
beati ẽẽ uolumꝰ. neq solum amandũ qm̃
audaces ce exanimes esse nolumus. Quid

Expanded text:
i vitium est non metuere, non est amandum. i vitium est non metuere, non est amandum. Sed nemo beatissimus metuit, et nemo beatissimus in vitio est. Non est itaque vitium non metuere. At audacia vitium est. Non ergo quisquis non metuit, audax est; quanquam omnis qui audet, non metuat. Item cadaver omne non metuit. Quapropter cum commune sit non metuere beatissimo et audaci et cadaveri, sed beatissimus id habeat per tranquillitatem animi, audax per temeritatem, cadaver quia omni sensu caret; neque non amandum est non metuere, quoniam beati esse volumus; neque solum amandum, quoniam audaces et inanimes esse
Abbreviated transcription (Latin):
git. Nam qm̃ non metuit᷑ nisi ne auquid
mali accidat. metuere ne accidat metꝰ: nicħ¬
ẽ aliud. nͥ amplecti quod respuis. Quod si
repugnans est. sicut ẽ. in nullo ꝓrsꝰ metuit.
quis quis nich aliud amat qm ñ metuere.
Et ꝓpt̾ea nemo potest hoc solum amare. & ñ¬
habe. Utrum aut̃ hoc solum amandum sit:
alia questio ẽ. Iam quem ñ exanmat metꝰ.
nec cupiditas eum uastat. nec egͥtudo mace¬
rat: nec uentilat gestiens & uana lȩticia. Si
enim eupit. quia nicħ aliud ẽ cupiditas. nisi
amor rerum tͣnseundium: metuat necesse est.
ne aut amitat eas cum adeptꝰ fuerit. aut ñ
adipiscat᷑. Non aut̃ metuit. Non gͦ cupit.
Item si angit᷑ animi dolore: necesse est etiam
metu agitet᷑. Qͥa quorsq maloꝵ p̃sentium
est anxietudo. eoꝵ est imminentium metus.
Metu aut̃ caret. Qͦ & anxictudine. Idem si le¬
tatur inanit̾: de hisreb letatur. qͣs potest a¬
mittere. Quare metuat necesse est:ne amit

Expanded text:
git. Nam quoniam non metuitur nisi ne aliquid git. Nam quoniam non metuitur nisi ne aliquid mali accidat, metuere ne accidat metus, nihil aliud est nisi amplecti quod respuis. Quod si repugnans est, sicuti est, nullo prorsus modo metuit, quisquis nihil aliud amat quam non metuere. Et propterea nemo potest hoc solum amare, bere. Utrum autem hoc solum amandum sit, alia quaestio est. Jam quem non exanimat metus, nec cupiditas eum vastat, nec aegritudo macerat, nec ventilat gestiens et vana laetitia. Si enim cupit, quia nihil aliud est cupiditas nisi amor rerum transeuntium, metuat necesse est, ne aut amittat eas cum adeptus fuerit, aut non adipiscatur. Non autem metuit: non ergo cupit. Item si angitur animi dolore, necesse est etiam metu agitetur: quoniam quorum malorum praesentium est anxietudo, eorum est et imminentium metus. Metu autem caret: ergo et anxietudine. Item si laetetur inaniter, de iis rebus laetatur, quas potest amittere: quare metuat necesse est ne amitt
Abbreviated transcription (Latin):
non aliam metuendi ẽẽ causam: nͥ
ne id quod amamꝰ. aut adeptum amitta¬
mus. aut non adipiscam᷑ sꝑatũ. Quare
qͥsqͥs hoc ipsum ñ metuere amau̾it atq
habuerit: qͥs metuerit ne id possit amiite¬
re: Multa enim quȩ amamꝰ & habemus:
metuimꝰ amittere. Ita ea custodimus metu.
Non metuere aut̃: nemo potest custodire
metuendo. It̾m quisq amat non metucre.
atq id nondum habet. sꝑatq se habit᷑um:
ñ eum oportet metuere. ne non adipiscat᷑.
Hoc enim metu nicħ aliud metuit᷑: quã
idem metꝰ. Porro metꝰ omnis aliquid fug̃.
& nulla resse ipsam fugit. Non gͥ metuit᷑
metꝰ. S siquis existimat ñ recte dici. quod
metus aliquid metuat. cum anima potiꝰ
metu ipso metuat: illud attendat quod
cognitu facile ẽ. Nullum metum ẽẽ. nis:
fut᷑i &e imminentis mali. Necesse ẽ autem
ut qui metuit aliquid:fugiat. Qͥsquis
itaq metuere metuit. est ꝓfecto absurdissi¬
mus: qͥa fugiendo habet id ipsum quod fu¬

Expanded text:
non aliam metuendi esse causam, nisi ne id quod amamus, aut adeptum amittamus, aut non adipiscamur speratum. Quare quisquis hoc ipsum non metuere amaverit atque habuerit, quis metus est ne id possit amittere? Multa enim quae amamus et habemus, metuimus amittere; ita ea custodimus metu: non metuere autem nemo potest custodire metuendo. Item quisquis amat non metuere, atque id nondum habet, speratque se habiturum, non eum oportet metuere ne non adipiscatur. Hoc enim metu nihil aliud metuitur quam idem metus. Porro metus omnis aliquid fugit, et nulla res se ipsam fugit. Non igitur metuitur metus. Sed si quis existimat non recte dici quod metus aliquid metuat, cum anima potius ipso metu metuat; illud attendat, quod cognitu facile est, nullum metum esse nisi futuri et imminentis mali. Necesse est autem ut qui metuit, aliquid fugiat. Quisquis itaque metuere metuit, est profecto absurdissimus, quia fugiendo habet idipsum quod fu
Abbreviated transcription (Latin):
mne quod fit. ei a quo fit par ẽẽ ñ
potest. Alioqum. iusticia quȩ sua
cuiq tͥbuere debet: de reb auferat᷑ necesse
ẽ. Hominem gͦ ds cum fecit. quanquam
optimum fecerit: non dam̃ id fecit quod
erat ipse. Melior aut̃ homo ẽ qui uolun¬
tate. qͣm qui necesfitate bonꝰ est. Uoluntaᷤ
gͥ ub̃a: danda homini fuit. Utrum deo
auc̃tore sit homo deterior. iii¬
Ullo sapiente homine auctore. fit hõ
det̾ior. Non enim parua ista culpa
est.immo tanta est.quȩ insapientem qͣm¬
uis hominem. cade nequeat. Est aut̃ ds
omni homine sapiente p̃stantior. Mul¬
to minꝰ gͥ deo auctore. fit homo det̾ior. Qul¬
to enim p̾stantior di uoluntas: qm hoĩs
sapientis ẽ. Illo aut̃ auctore cum dr. illo
uolente dr. Est gͦ uitium uoluntatis: qͦ est
homodetĩor. Quoduitium silonge abẽ
a cħi uotuntate. ut ratio docet. in quo sit

Expanded text:
mne quod fit, ei a quo fit par esse non potest. Alioquin justitia, quae sua cuique tribuere debet, de rebus auferatur necesse est. Hominem ergo Deus cum fecit, quanquam optimum fecerit; non tamen id fecit quod erat ipse. Melior autem homo est qui voluntate, quam qui necessitate bonus est. Voluntas igitur libera danda homini fuit. III. Utrum Deo auctore sit homo deterior. Nullo sapiente homine auctore fit homo deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapientem quemvis hominem cadere nequeat. Est autem Deus omni homine sapiente praestantior. Multo minus igitur Deo auctore fit homo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior: quod vitium si longe abest a Dei voluntate, ut ratio docet, in quo sit
Abbreviated transcription (Latin):
nam etiã ꝓuidentiã uocamꝰ. Nicħ gͥ casufit
in mundo. Hoc constituto. consequens
uidet᷑. ut qͥcqͥd inmundo gerit᷑. partim diui¬
nitus gerat᷑. partim nr̃a uoluntate. Ds enim
qͦuis homine. optimo &e iustissimo: longe atq
incomparabilit melior & iustior ẽ. Iustus aut̃
regens & gubnans tiniũsa. nullam penã cui¬
quiam sinit immerito infligi. nullum p̃miũ
immerito dari. Meritum aut̃ penȩ peccatũ:

Expanded text:
nam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc constituto, consequens videtur ut quidquid in mundo geritur, partim divinitus geratur, partim nostra voluntate. Deus enim quovis homine optimo et justissimo longe atque imcomparabiliter melior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinit immerito infligi, nullum praemium immerito dari. Meritum autem poenae, peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
omnis uerissima negat ratio. Utrũ peccatũ
&e rect̃e fact̾ũ in lib̾o sit uoluntatis arbitͥo.
uicquid casu fit:temere fit.xx.iiii.¬
Qͥcqͥd temere fit: non fit ꝓuidentia.
tia uniũsus mundꝰ administrat᷑. Si non ꝓ¬
uidentia untũsus mundꝰ administrat᷑. est
aliq̃ natura atq sub̃a. quȩ ad opꝰ ꝓuidentiȩ
ñ ꝑtineat. Omne aut̃ quod ẽ. in quantum ẽ
bonum ẽ. Summe enim ẽ illud bonum: cuiꝰ
participatione sunt bona cȩt̾a. Et omne qͦd
mutabile ẽ: non ꝑse ipsum. s immutahilis bo¬

Expanded text:
omnis verissima negat ratio. XXIV. Utrum peccatum et recte factum in libero sit voluntatis arbitrio. Quidquid casu fit, temere fit: quidquid temere fit, non fit providentia. tia universus mundus administratur. Si non providentia universus mundus administratur, est ergo aliqua natura atque substantia quae ad opus providentiae non pertineat. Omne autem quod est, in quantum est, bonum est. Summe enim est illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera. Et omne quod mutabile est, non per se ipsum, s
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autem qͦd sic in modo &e specie & ordine
membroꝵ earnis laudat apłs. in omnium
animalium carne inuenis. & maximorum ⁊
minimoꝵ. cũ omnis carom bonis t̾renis:
ac ꝑ hoc minimis deputet᷑. Item qͥa cuiq cul¬
pe. quialis & qͣnta pena debeat᷑ diuini iudi¬
cĩ est non humani. sic scͥptum est. Ualtitudinẽ
diuitiarum sapientiȩ & scientiȩ dei. quam
inscrutabilia sunt iudicia eiꝰ & inuestigabi¬
ies uiȩ eiꝰ. Item quia bonitate deidonant᷑ pec¬
cata conu̾̃sis: hoc ipsum qͦd xp̃s missus est fa¬
tis ostendit. Quiꝰ non in suanat᷑a qua ds
est :s in nr̃a quam de femina assumpsit ꝓ nob
mortuus est. Quam dei bonitatem circa
nos & dilectionem: sic p̃dicat apłs. Commñ¬
dat inquit suam caritatem ds in nobis. qͣm¬

Expanded text:
hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine hoc autem, quod sic in modo et specie et ordine membrorum carnis laudat apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! item quia bonitate dei donantur peccata conuersis, hoc ipsum, quod Christus missus est, satis ostendit, qui non in sua natura, qua deus est, sed in nostra, quam de femina adsumpsit. pro nobis mortuus est: quam dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat apostolus: commendat, inquit, suam caritatem deus in nobis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
die irȩ. & reuelationis iusti iudicũ des: q̃ recd¬
det unieuiq scdm oꝑa sua. Nec tam̃ cum in
deo sint uniu̾sa quȩ condidit. inquinant
eum qͥ peccant. De cuiꝰ sapientia dr̃. attingit
aut̃ omnia ꝓpt̾ suam mundiciam: &e nichil
inquinatum in eam incurrit. Oportet enim
ut sic̃ dm̃ incorruptibilem & incommutab¬
lem.ita consequent etiam incomquinabilẽ
credamꝰ. Qͥa uͦ & minina bona. boc est tre¬
na atq mortalia ipse fecit. illo apł loco sine dy¬
bitatione intelligit᷑. ubi loquens de memb̃s
carnis nr̃e. qͥa si glificat᷑ tinum membrum.
congaudent omnia membra. & si patitur
unum membrum compatiunt᷑ omnia m̃bra¬
etiã hoc ait. Ds̃ posuit membra singulũ
quodq eoꝵ in corpore: ꝓut uoluit. Et deus
temꝑauit corpꝰ. ei cui deerat maiorem honorẽ
dans. ut non eẽnt scissure incorpore. s idem
ipsum. ut ꝓiniuicem sollicita sint membra

Expanded text:
diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddiem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omniunum membrum, ita sentiunt omnia, peretiam hoc ibi ait: deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit et: deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra.
Abbreviated transcription (Latin):
nomo gignat filium & faciat domum. ex ip¬
so filius ex ipso domͦ. S filius de ipso. domͦ
de tr̃a. & de ligno. S hoc quia homo est qͥ
non potest aliquid etiam de nichilo faccre.
Ds autem ex quo ominia. ꝑqtiem omnia.
in quo omnia. non opꝰ habebat aliqua ma¬
teria quam ipse non fecerat adiuuariom¬
npotentiam suam. Cum autem audimꝰ
omnia ex ipso & ꝑipsum & in ipso. omnes
utiq nat᷑as intelligere debemꝰ: quȩ nat᷑alit
funt. Neq enim ex ipso st̃ peccata: quȩ natu¬
ram ñseruant s uitiant. Quȩ peccata ex
uoluntate ẽẽ peccantium. multis modis
sc̃a scͥptura testat᷑. p̃cipue illo quo dicit apłs
Eristimas aut̃ hoc õ homo qui iudicas eos
qui talia agunt. & facis ea:. q̃m tu effugies
iudicium dei: An diuitias benignitatis &
patientiȩ ciꝰ & longanimitatis contemnis:
ignorans qm̃ patientia dei ad pęnitentiam
te adducit: Scd̾m duriciam autem cordis
tui. & cor impenitens. thes auritas tͥ iram in

Expanded text:
homo si gignat filium et faciat domum, ex iphomo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus; sed filius de ipso, domus de terra et ligno, sed hoc, quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere. deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat, adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus: omnia ex ipso et per ipsum et in ipso, omnes utique naturas intellegere debemus, quas naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae naturam non seruant, sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos qui talia agunt et facis ea, quoniam tu effugies iudicium dei? an diuitias benignitatis et patientiae eius et longanimitatis contemnis, ignorans, quoniam patientia dei ad paenitentiam tens thesaurizas tibi iram in
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ñ de se genuit. s ꝑ u̾bum suum fecit.
non de his reb que iam erant. s de his que
omnino non erant. hoc est de nichilo fecit:
ita dicit apłs. Qui uocat ea quȩ non sunt:
tanquam sint. Aꝑtiꝰ autem in libro macha¬
beoꝵs scͥptum est. Orote fili. respice ad cȩlũ &
t̾ram: & omnia quȩ in eis sunt. uide. & scito
quia non erant:er quib fecit nos dñs deus.
Et illud quod inpsalmo scͥptum ẽ. Ipse dr̃ẽ
& facta sunt. manifestũ est quod non de se
ista genuerit: s uerbo atq imꝑiofecerit. Qͦd
aut̃ non de se. utiq de nichilo. Non enim
erat aliud unde faceret. De quo aꝑtissime
sunt omnia. Ex ipso autem non hoc signi ibi¬
ficat: quod de ipso. Qͦd enim de ipso est.
pot̃ diciex ipso. Nautem omne qͦd ex ipso
est. recte dr de ipso. Ex ipso enim celum &e t̾ra.
quia ipse fattt ca. Non autem de ipso. qͥa
non de substantia sua. Sicut si aliquis

Expanded text:
quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed . de his quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit — ita dicit apostolus: qui uocat ea quae non sunt, tamquam sint; apertius autem in libro Macchabaeorum scriptum est: oro te, fili, respice ad caelum et terram et omnia, quae in eis sunt: uide et scito, quia non erant ex quibus fecit nos dominus deus; et illud quod in psalmo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt — manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit. quod autem non de se, utique de nihilo; non enim erat aliud, unde faceret. de quo apertissimpsum et in ipso sunt omnia. Ex ipso autem non hoc significat quod de ipso. quod enim de ipso est, dicit et ex ipso; non autem omne, quod ex ipso est, recte dicitur de ipso. ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea; non autem de ipso, quia non de substantia sua. sicut aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
tur aliquid sine illo factum: OEd aliquid.
domꝰ est. Ita qͥa dictum est. sine illo factum ẽ
nich. qm̃ nichil utiq non ẽ aliquid. quando
uere ce ꝓpͥe dr. siue dicat᷑ sine illo factum est
nicb. siue sine illonicħ est factum. uel nichil
factum est. nicħ interest. Qͥs autem uelit lo¬
qui cum hominib. qui hoc ipsum quod dici
nicħ int̾est. possunt dicere gͦ interest aliquid
qͥa ipsum nich aliqͥd est : Hi autem qui sanũ
habent cerebrum. rem manifestissimam ui¬
dent. hoc idem intelligi. cum dixi nicħ int̾est:
quod intelligeret᷑ si dicerem int̾est nichil.
At isti si alicui dicant qͥd fecisti. & ille respon¬
deat nicħ se fecisse. consequens ẽ. ut eicalum¬
nient᷑ dicentes. fecisti gͦ aliquid. quia nehil fe¬
cisti. Ipsum enim nich: aliquid est. Habent
aut̃ &e ipsum dñm in fine sententiȩ ponentẽ
hoc ũbum. ubi ait: & in occulto locutꝰ sum
nichꝰ. Gͦ legant. & taceant. Qͥa gͦ ds omnia

Expanded text:
tur aliquid sine illo factum, quod aliquid tur aliquid sine illo factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil utique non est aliquid, quando uere et proprie dicitur, siue dicatur: sine illo factum est nihil, siue: sine illo nihil est factum, uel: nihil factum est, nihil interest. quis autem uelit loqui cum hominibus, qui hoc ipsum quod dixi: nihil interest, possunt dicere: "ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est"? hi autem qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intellegi, cum dixi: nihil interest, quod intellegeretur, si dicerem: interest nihil. at isti si alieni dicant: "quid fecisti?" et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est, ut ei calumnientur dicentes: "fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est." habent t autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: in occulto locutus sum nihil. ergo legant et taceant. Quia ergo deus omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. sic scͥptum est. Inpͥncipio erat uerbum.
& ũbum erat apud dm̃: & ds erat uerbum. Hoc
erat in pͥncipio apud dm̃. Omnia ꝑipsum fac¬
tast̃. & sine ipso factum ẽ nich. id est non est
factum sine ipso aliquid. Neq enim audien¬
cla sunt deliramenta homintim: quinichil
hoc loco aliqͥd intelligendum putant. Et ad
hiuimodi uanitatem ꝓpt̾ea ptitant cogi posse
aliquem: qͥa ipsum nichinfine sententiȩ po¬
situm est. Qͦ inquiunt factum est. Et ideo qͥa
factum ẽ ipsum nicħ aliquid est. Sensumenĩ
ꝑdiderunt. studio contͣdicendi: nec intelligẽ
nich interesse utrum dicat᷑ sine illo factum est
nichil. an sine illo nichil factum est.Ma ce si
orcdine diceret᷑ illo. sine illo nich factum ẽ. pos¬
it nehilominꝰ dici.⁊pstim nichis aliqusd ẽt
quia factum est. Qͦ denim reuera est auquidd.
quid int̾est. utrum ita dicat᷑ sine illo facta est
domꝰ. an sine illo domꝰ est facta. dum intelliga¬

Expanded text:
omnia; sic scriptum est: In principio erat Verbum, omnia; sic scriptum est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud deum. omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil, id est: non est factum sine ipso aliquid. Neque enim audienda sunt deliramenta hominum, qui nihil hoc loco aliquid intellegendum putant et ad huius modi uanitatem propterea putant cogi posse aliquem, quia ipsum nihil in fine sententiae positum est. "ergo" inquiunt "factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est." sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur: sine illo factum est nihil, an: sine illo nihil factum est, quia, si illo ordine diceretur: sine illo nihil factum est, possint nihilominus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum est. quod enim re uera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur: sine illo facta est domus, an: sine illo domus est facta, dum intellega
Abbreviated transcription (Latin):
ratio uestigauit. diuinarum scͥpturarum te¬
stimonus munienda sunt: ut qͥ ea minore
intellectu assequi ñ possunt. diume auctorita¬
ticredant. & ob hoc intelligere mereant᷑. Q
autem intelligunt. s eccłiasticis littis minꝰ st̃
instruicti. magis ea nos ex nr̃o inteuectu ꝓferre
qmimilis ubris eẽ ñ arbitrent᷑. Itaq dm̃ ẽẽ
incominutabilem. sic scͥptum ẽ in psalmis.
Mutabis ea & mutabunt᷑. tu autem idem ip¬
se es. Et in libro sapientiȩ de ipsa sapientia.
Inse ipsa manens. innouat omnia Unde ce
apłs pauiꝰ. Inuisibili. incorruptibili: soli deo.
Et̃ apłs iacobꝰ. Omne cdatum optimum. & oe
donum ꝑfectum desursum ẽ: descendens a
patre luminum. Apud quem non est cõmu
tatio. nec mom̃ti obrimbratio. Item quia id qͦt
de se genuit hoc̃ quod ipse est. ita ab ipso filio
breuit cħ. Ego & pat̾ unum sum. Qͥ a autem
non est factꝰ filius. quippe cum ꝑillum facta fint

Expanded text:
ratio uestigauit, diuinarum scripturarum teratio uestigauit, diuinarum scripturarum testimoniis munienda sunt, ut qui ea minore intellectu adsequi non possunt, diuinae auctoritati credant et ob hoc intellegere mereantur ; qui autem intellegunt, sed ecclesiasticis litteris minus instructi sunt, magis ea nos ex nostro intellectu proferre quam in illis libris esse non arbitrentur. itaque deum esse incommutabilem sic scriptum est in psalmis: mutabis ea. et mutabuntur; tu autem idem ipse es; et in libro sapientiae de ipsa sapientia: in se ipsa manens innouat omnia. unde et apostolus Paulus: inuisibili, incorruptibili soli deo et apostolus Iacobus: omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum, aputatio, nec momenti obumbratio . Item quia id quod de se genuit, hoc est quod ipse est, ita ab ipso Filio breviter dicitur: Ego et Pater unum sumus . Quia autem non est factus Filius, quippe cum per illum facta sint
Abbreviated transcription (Latin):
ita egit sicut in re tali non debuit. uł amplius
quam oportebat uł ñ conuenient̃. Ut hoc ip¬
sum qͦd rep̃hendit᷑ malo mͦ actum. ñ ob aliud
nste rep̃hendat᷑ nͥ quia non est ibi seruatus
modꝰ Itemspecies mala. uł in comparatione
dr formosioris atq pulchrioris. quod ista mi
nor sit species. illa maior. non mole s decore:
aut qͥa ñ congruit huic rei cui adhibita est.
ut aliena &e inconueniens iideat᷑: Tanquã
sinidus homo inforo deambulet: qui non
offendit simbalneo uideat᷑. Similit̃ & ordo
tunc malus đrcum minꝰ ipse ordoseruat
Unde non ibi ordo s potiꝰ mordinatio mala¬
est: cum aut minꝰ ordinatum est qͣm debuit.
aut non sic̃ debuit. T̃ amen ubi aliquis modus.
aliqua species. aliqͥs ordo est: aliquod bonum
&e aliqua nat᷑a est. Ubi aut̃ nullus modꝰ. nulla
species. nullꝰ ordo ẽ: nullum bonum. nulla
nat᷑a est. Hec quȩ nr̃a fides habet. & utcunq

Expanded text:
ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius ita egit, sicut in re tali non debuit, uel amplius quam oportebat uel non conuenienter: ut hoc ipsum, quod reprehenditur malo modo actum, non ob aliud iuste reprehendatur, nisi quia non est ibi seruatus modus. item species mala uel in comparatione dicitur formosioris atque pulchrioris, quod ista sit minor species, illa maior, non mole, sed decore, aut quia non congruit huic rei, cui adhibita est, ut aliena et inconueniens uideatur: tamquam si nudus homo in foro deambulet, quod non offendit, si in balneo uideatur. similiter et ordo tunc malus dicitur, cum minus ipse ordo seruatur: unde non ibi ordo, sed potius inordinatio malaest, cum aut minus ordinatum est quam debuit, aut non sicut debuit. tamen ubi aliquis modus, aliqua species, aliquis ordo est, aliquod bonum et aliqua natura est; ubi autem nullus modus, nulla species, nullus ordo est, nullum bonum, nulla natura est. Haec, quae nostra fides habet et utcumque
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ possint. Nec rursum modatum oportet
dici dm̃: tanquam ab aliquo modum acceꝑ¬
it. Si autem dicamꝰ eum summum modũ.
sumium modum: intelligam᷑ summum
bonum. Omnis enimmodus: in quantum
mocdꝰ est bonus est. Ande omnia moderata.
modesta. modificata: dici sine laude ñ posst̃.
Quanqm sub alio intellectu modum ꝓ fine
ponamus. & nullum modũ dicamus ubi
nulius est finis qͦd aliqͣndo cum laude dicit᷑.
sicut ddictum ẽ. & regni eiꝰ nonerit finis. Posset
cim dicietiam ñ erit mooꝰ. ut modꝰ ꝓfine di¬
ctusintelligeret᷑. Nam qui millo mͦ regnat.
nonutiq regnat. Malus gͦ modts. uł mala
species. uł malus ordo. aut ideo dicunt᷑. quia
minora st̃ quam ẽẽ debuerunt: aut quia non
his reb accomodant᷑ quib accomodanda ft̃
ut ideo dicant᷑ mala. quod sint aliena & mc̃o¬
grura. tanquam si dicat᷑ aliqͥs non bouo mo¬
do egisse. qͥa minꝰ egit qtiam debuit. aut qͦd

Expanded text:
esse possint. nec rursum moderatum oportet esse possint. nec rursum moderatum oportet dici deum, tamquam ab aliquo modum acceperit. si autem dicamus eum summum modum, summum modum, intellegamus summum bonum. omnis enim modus, in quantum modus est. bonus est: unde omnia moderata, modesta, modificata dici sine laude non possunt, quamquam sub alio intellectu modum pro fine ponamus et nullum modum dicamus, ubi nullus est finis: quod aliquando cum laude dicitur, sicut dictum est: et regni eius non erit finis. posset enim dici etiam "non erit modus," ut modus pro fine dictus intellegeretur; nam qui nullo modo regnat, non utique regnat. Malus ergo modus uel mala species uel malus ordo aut ideo dicuntur, quia minora sunt quam esse debuerunt aut quia non his rebus accomodantur, quibus accommodanda sunt: ut ideo dicantur mala, quia sint aliena et incongrua, tamquam si dicatur aliquis non bono modo egisse, quia minus egit quam debuit, aut quod
Abbreviated transcription (Latin):
ratum eẽ confixione clauoꝵ. & ꝑcussum lan¬
cea. quis negat: S etiam ipsa que ꝓpͥe ab
omnib corruptio corporis dr id est ipsa pu¬
tredo. si adbuc habet aliquid qͦd alte consu¬
mat bonum minuendo: crescit corruptio.
Quod si penitꝰ absumpserit. sic̃ ntllum bo¬
num. ita nulla nat᷑a remanebit. quia iam cor¬
ruptio quod corrumpat non erit. Et ideonec
ipsa putredo erit. qͥa ubi sit omnino ñ erit.
deo quippe & parua atq exigua iam cõmuni
loquendiusi modica dicunt᷑: qͥa modus in
eis aliqͥs restitit. sine quoiam ñ modica s om¬
nino nulla sunt Iua autem que ꝓpt̃ nimiũ
progressum dicunt᷑ immodiea. ipsa nimieta¬
te culpant᷑. s tamen etiam ipsa sub deo qui
omnia in mensura &e numero &e pondere dis¬
posuit. necesse est ut mͦ aliquo cohibeantur.
Ds aut̃ nec modum habere dicendꝰ est. ne fi¬
niseiꝰ dici putet᷑. nec ideo tamen iminodatus
est.a quo modꝰ omnis reb tͥbuit᷑. ut aliquomͦ

Expanded text:
ratum esse confixione clauorum et percussum de lanratum esse confixione clauorum et percussum de lancea quis negat? sed etiam ipsa, quae proprie ab omnibus corruptio corporis dicitur, id est ipsa putredo. si adhuc habet aliquid, quod alte consumat, bonum minuendo crescit corruptio. quod si penitus absumpserit, sicut nullum bonum, ita nulla natura remanebit, quia iam corruptio quod corrumpat non erit. et ideo nec ipsa putredo erit, quia ubi sit omnino non erit. Ideo quippe et parua atque exigua iam communi loquendi usu modica dicuntur, quia modus in eis aliquis restitit, sine quo iam non modica, sed omnino nulla sunt illa autem, quae propter nimium progressum dicuntur immodica. ipsa nimietate culpantur: sed tamen etiam ipsa sub deo, quia omnia in mensura et numero et pondere disposuit, necesse est. ut modo aliquo cohibeantur. Deus autem nec modum habere dicendus est, ne finis eius dici putetur. nec ideo tamen immoderatus est, a quo modus omnibus rebus tribuitur, ut aliquo modo
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ natura a deo est. Dolor autem quod p̃cipue
malum non nulli arbitrant᷑. siue in animoͬ.
siue in corpore: nec ipse potest ẽẽ nisim natͣs
bonis. Hoc enim ipsum quod resistit ut do¬
leat. quodam mͦ recusat non ẽẽ quod erat:
quia bonum aliqͦderat. Scum ad meliꝰ co¬
git᷑. utilis dolor est:cum ad det̾ius inutilis.
In amimo gͦ dolorem facit uoluntas resistens
potestati maiori: in corpore dolorem facit sen¬
sus resistens corpori podentiori. Sunt audem
malasine dolore: peiora. Peius est enim gau¬
dere de iniquitate: quam dolere de corrup.¬
tionẽ. Ucruntamen etiam tale gaudium ñ
potest eẽ: nisi ex adeptione bonoꝵ inferioꝵs
S iniquitas est desertio melioꝵ. Item in cor¬
pore meliꝰ est uulnꝰ cum dolore. qm putredo
sine dolore. quȩ specialit̃ corruptio dicitur.
quam ñ uidit. id ẽ non passa est mortua ca
rodñi. sicut in ꝓpħia p̃dictum erat. Nec dab
scm̃ tuumuide corruptionem. Nam uulne¬

Expanded text:
ergo natura a deo est. Dolor autem, quod praecipue ergo natura a deo est. Dolor autem, quod praecipue malum nonnulli arbitrantur, siue in animo sit siue in corpore, nec ipse potest esse nisi in naturis bonis. hoc enim ipsum, quod restitit, ut doleat, quodam modo recusat non esse quod erat, quia bonum aliquod erat. sed cum ad melius cogitur, utilis dolor est, cum ad deterius, inutilis. in animo ergo dolorem facit uoluntas resistens potestati maiori; in corpore dolorem facit sensus resistens corpori potentiori. sunt autem mala sine dolore peiora; peius est enim gaudere de iniquitate quam dolere de corruptione . uerumtamen etiam tale gaudium non potest esse nisi ex adeptione bonorum inferiorum; sed iniquitas est desertio meliorum. item in corpore melius est uulnus cum dolore quam putredo sine dolore, quae specialiter corruptio dicitur: quam non uidit, id est non passa est mortua caro domini, sicut in prophetia praedictum erat: nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. nam uulne
Abbreviated transcription (Latin):
qui ea p̃ualent formosi appellant᷑. fic̃ a specie
speciosi. ꝓculdubio bonum aliquod ẽ. etiam
capacitas formȩ. sic̃ quia bonum ẽ sapientia.
nemodubitat qͦd bonum sit capacem ẽẽ sapi¬
entiȩ. Et quia omne bonum a deõneminem
oportet dubitare. etiam istã siqua est mate.¬
riem non eẽ nisi a deo. Magnifice gͥ & diuine
ds nr̃ famulo suo dix̃. egosum qui sum. Et ch¬
ces filus isrł: qui est misit me aduos. Uere gͦ ip¬
se est. quia incommutabilis est. Omnis enim
mutatio. facit non c̃ẽ quoderat. Uere gͦ ille est.
quia in commmutabilis est. Cet̾a quȩ ab illofactaft̃
ab illo ꝓ modo suo eẽ acccꝑunt. Fi gͦ qui sũme
est non potest ẽẽ contrarium: nisi quod ñ est
Ac ꝑ hoc siẽ ab illo est omne quod bonumẽ.
sic ab illo ẽ omne quodnat᷑ale est.q̃m omue
qͦd naturalit̾ est bonum est. Omnis itaq na¬
tura bona ẽ: & omne bonum a deo est.Omĩs

Expanded text:
quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie quia ea praeualent, formosi appellantur, sicut a specie speciosi, procul dubio bonum aliquid est etiam capacitas formae; sicut quia bonum est sapientia, nemo dubitat, quod bonum sit capacem esse sapientiae. et quia omne bonum a deo, neminem oportet dubitare etiam istam, si qua est, materiem non esse nisi a deo. Magnifice igitur et diuine deus noster famulo suo dixit: ego sum qui sum et: dices filiis Israhel, qui est, misit me ad uos. uere enim ipse est, quia incommutabilis est; omnis enim mutatio facit non esse quod erat uere ergo ille est, qui incommutabilis est; cetera, quae ab illo facta sunt, ab illo pro modo suo esse acceperunt. ei ergo, qui summe est, non potest esse contrarium nisi quod non est; ac per hoc sicut ab illo est omne, quod bonum est, sic ab illo est omne, quod naturale est, quoniam omne, quod naturaliter est, bonum est. omnis itaque natura bona est et omne bonum a deo est; omnis
Abbreviated transcription (Latin):
lum dicenda ẽ. Non eam dico. quam mani¬
cheus hylen appellat dementissima uanitate.
nesciens quid loquat᷑ formatricem corporum.
Unde recte illi dictum est: qͦd alterum drum
inducat. Nemo enim formare & creare corpo¬
ra nisi d̃s potest. Neq enim creant᷑: nisi cũ eis
modꝰ &e species & ordo fubsistit. Que bona
ẽẽ. nec ẽẽ posse nisi adeo: puto. quia iam etiã
ipsi confitent᷑. S hylen dico quam penitꝰ
informem & sine qualitate mat̾iem. unde
istȩ quas sentimꝰ qualitates formant᷑: antiqui
dixerunt. Hinc enim &e silua grece hyle dicit᷑.
quod oꝑantib apta sit. Nut aliquid ipsa faci¬
at. sunde aliquid fiat. Nec gͦ ista hyle ma¬
lum dicenda ẽ. quȩ non ꝑaliquam speciem
sentiri s ꝑ omnimodam speciei p̾uationem
cogitari uix potest. Habet enim &e ipsa capaci¬
tatem formarum. Namsi caꝑe impositam ab
artifice formam ñ posset: nec mat̾ies utiq dice¬
retur. Porro sibonum aliqͥd est forma. unde

Expanded text:
lum dicenda est. non eam dico, quam Manilum dicenda est. non eam dico, quam Manichaeus hylen appellat dementissima uanitate nesciens, quid loquatur, formatricem corporum — unde recte illi dictum est, quod alterum deum inducat; nemo enim formare et creare corpora nisi deus potest: neque enim creantur, nisi cum eis modus et species et ordo subsistit, quae bona esse nec esse posse nisi a deo, puto quia iam etiam ipsi confitentur — sed hylen dico quandam penitus informem et sine qualitate materiem, unde istae quas sentimus qualitates formantur, ut antiqui dixerunt. hinc enim et silua graece λη dicitur, quod operantibus apta sit, non ut aliquid ipsa faciat, sed unde aliquid fiat. nec ista ergo hyle malum dicenda est, quae non per aliquam speciem sentiri, sed per omnimodam speciei priuationem cogitari uix potest. habet enim et ipsa capacitatem formarum; nam si capere impositam ab artifice formam non posset, nec materies utique diceretur. porro si bonum aliquod est forma, unde
Abbreviated transcription (Latin):
sic in uniu̾̃sitate nat᷑ȩ orclinant᷑. ut sapient̃
considantib. ñ indecent̃ uices suas habeañ.
Nam ce ds certa loca & tempora non illuin¬
nando. tenebras facit. tam decent̃ quam ds.
Siemmnos continendo uocem decent int̾po¬
nimus in loquendo filentium: qͣntomagis
ille quarundam rerum pͥuationes decenter
facit. sicut terum omnium ꝑfectꝰ artiser :
Unde & in hymno trium pueroꝵs etiam luc &e
tenebre laudant dm̃. id est eiꝰ laudem in bñ
considantium cordib pariunt. Non gͦ mala
in quantum nat᷑a est ulla nat᷑a est. s cuiq na¬
turȩ non ẽ malum. nͥ minui bono. Quodsi
minuendo absumeretur. sicut nullum bonũ.
ita nulla nat᷑a relinqueret᷑. non solum qualẽ
inducunt manichei. ubi tanta bona inueni¬
untur. ut nimia eoꝵ cęcitas mira sit: s qualẽ
potest quilibet inducere. Neq enim uł ma
teries illa. qͣm hylen antiqui dixerunt. ma¬

Expanded text:
sic in uniuersitate naturae ordinantur, ut sapienter sic in uniuersitate naturae ordinantur, ut sapienter considerantibus non indecenter uices suas habeant. nam et deus certa loca et tempora non inluminando tenebras fecit tam decenter quam dies. si enim nos continendo uocem decenter interponimus in loquendo silentium: quanto magis ille quarundam rerum priuationes decenter facit sicut rerum omnium perfectus artifex ? unde et in hymno trium puerorum etiam lux et tenebrae laudant deum, id est eius laudem bene considerantium cordibus pariunt. Non ergo mala, in quantum natura est, ulla natura, sed cuique naturae non est malum nisi minui bono. quod si minuendo absumeretur, sicut nullum bonum, ita nulla natura relinqueretur, non solum qualem inducunt Manichaei, ubi tanta bona inueniuntur, ut nimia eorum caecitas mira sit, sed qualem potest quilibet inducere. Neque enim uel illa materies, quam hylen antiqui di- xerunt, ma
Abbreviated transcription (Latin):
& aꝑtissimȩ ueritati repugnantes cogantur
quoduerum ẽ confit̃:. int̾rogent᷑. utrum cor¬
porisimiȩ possit nocere corruptio. Quod
sipotest. ut fediꝰ fiat. quidminuit nisi pul¬
chritudinis bonum: Unde taindui aliqͥd
remanebit. quam diu corporis nat᷑a subsistit.
Pinde si confumptobono nat᷑a consumitur:
bona est gͦ nat᷑a. Sic &e tardum dicimꝰ: ueloci
contraritim. S tamen quise omnino non
motiet. nec tardus dici potest. Sic acute uo¬
ci contrariam. uocem grauem dicimus:. uł
canore asꝑam. S si omnem speciem uocis
penitꝰ adimas: silentium ẽ. ubi nulla uox ẽ.¬
Q tamen silentium eo tpso quod uox nul¬
la est: tanquam contrarium uoci solet oppo¬
ni. Sic ce lucida ce obscura. tanqͣm aduio con¬
traria dicunt᷑. Nabent tamen & obscura ali¬
quidluicis. Q d si penitꝰ careant. ita sunt te¬
nebrȩ iticis abseritia. sic̃ silentium uocis ab¬
sentia. Quȩ tamen etiam pͥuationes rerum

Expanded text:
et apertissime ueritati repugnantes cogantur et apertissime ueritati repugnantes cogantur quod uerum est confiteri, interrogentur, utrum corpori simiae possit nocere corruptio. quod si potest, ut foedius fiat, quid minuit nisi pulchritudinis bonum ? unde tamdiu aliquid remanebit, quamdiu corporis natura subsistit proinde si consumpto bono natura consumitur, bona est ergo natura. sic et tardum dicimus ueloci contrarium; sed tamen . qui se omnino non monet, nec tardus dici potest. sic acutae. uoci contrariam uocem dicimus grauem uel canorae asperam; sed si omnem speciem uocis penitus adimas, silentium est, ubi uox nulla est: quod tamen silentium eo ipso, quod uox nulla est. tamquam contrarium uoci solet obponi. sic et lucida et obscura tamquam duo contraria dicuntur; habent tamen et obscura aliquid lucis, quod si penitus careant, ita sunt tenebrae lucis absentia sicut silentium uocis absentia. Quae tamen etiam priuationes rerum
Abbreviated transcription (Latin):
chritudo &e magria & parua. Omnis pax. o
magna & parua. Et siqua similia occurrere
potuerint. maximeq illa quȩ ꝑ omnia repi¬
untur. siue sp̃italia. siue corporalia. Omnis
modus. omnis species. omnis ordo. & magnꝰ
& paruus ã dño deo sunt. Quib bonis oĩb
qͥmale utitioluerint: diunno uidicio penas¬
luent. Ubi autem nullum hoꝵ ommino fu̾it:
nulla nat᷑a remanebit. S in his omnib q̃ c̃q
parua sunt. in maioꝵ comparatione cont̾rus
nominib appellant᷑. Sicut in hominis forma
qͥa maior ẽ pulchritudo. in eiꝰ comparatione
simie pulchritudo deformitas dr. &e fallit
imprudentes: tanquam illud sit bonum.
& hoc malum. Nec intendunt in corpore
simiȩ modum ꝓpͥum. parilitatem ex utroq la¬
tere membroꝵ. concordiam partium. incolu¬
mitatis custodiam: & cȩta que ꝑsequi lon¬
gum est. Sed tit quod dicimꝰ intelligatur
& nimium tardis satisfiat. uł etiam ꝑtinaces

Expanded text:
chritudo . et magna et parua. omnis pax et chritudo . et magna et parua. omnis pax et magna et parua et si qua similia occurrere potuerint maximeque illa, quae per omnia reperiuntur, siue spiritalia siue corporalia, omnis modus, omnis species, omnis ordo et magnus et paruus, a domino deo sunt. quibus bonis omnibus qui male uti uoluerit, diuino iudicio pluet; ubi autem nullum horum omnino fuerit, nulla natura remanebit. Sed in his omnibus quaecumque parua sunt. in maiorum comparatione contrariis nominibus appellantur: sicut in hominis forma quia maior est pulchritudo. in eius comparatione simiae pulchritudo deformitas dicitur. et fallit inprudentes, tamquam illud sit bonum et hoc malum; nec intendunt in corpore simiae modum proprium, parilitatem ex utroque latere membrorum, concordiam partium, incolumitatis custodiam et N cetera, quae persequi longum est.<. Sed, ut quod dicimus intellegatur et nimium tardis satis fiat, uel etiam pertinaces
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemiis implerent᷑. ut & in summo malo
tanta bona ponerent. & in deo tanta mala.
Sufficit enimut supradixi ad eoꝵs correctio¬
nem siuelint attendere quod eosetiam inui¬
tos cogit ueritas confit̾i. omnia ꝓrsꝰ bona ñ ẽẽ
nisi a cleo. Non gͦ ab alio sunt magna bona.
& ab alio paruabona. ẜ magna & parua bo¬
nanonnisi a summo bono quod deus est.
Commnemoremꝰ gͦ bona quanta potuerimus
quȩ dignum est ut deo auctori tͥbuamus. &
hisfublatis. uideamꝰ utrum aliqua naturare.¬
maneat. Omnis tuta & magna & parua. Oĩs
potentia & magna &e parua. Omnis salus.
&e magna & parua. Omnis memoria. & mag¬
na ce partia. Omnis intellectꝰ. & magnus &
paruus. Omnis tranquillitas. & magna &
parua. Omnis turtꝰ. & magna &e parua. Dĩs
copra. & magna ce parua. Omnis sensꝰ: & magnꝰ
& paruus. Omne ltmen. & magnum & pariũ.
Omnis suauitas. & magna ce parua. Omĩs
mensura: &e magria & parua. Omnis pul.¬

Expanded text:
blasphemiis implerentur, ut et in summo malo blasphemiis implerentur, ut et in summo malo tanta bona ponerent et in deo tanta mala. sufficit enim, ut supra dixi, ad eorum correctionem, si uelint adtendere, quod eos etiam inuitos cogit ueritas confiteri omnia prorsus bona non esse nisi a deo. non ergo ab alio sunt magna bona et ab alio parua bona, sed et magna et parua bona nonnisi a summo bono, quod deus est. Commemoremus ergo bona quanta potuerimus. quae dignum est ut deo auctori tribuamus. et his sublatis uideamus, utrum aliqua natura remanebit. omnis uita et magna et parua, omnis potentia et magna et parua, omnis salus et magna et parua, omnis memoria et magna et parua, omnis intellectus et magnus et paruus, omnis tranquillitas et magna et parua, omnis uirtus et magna et parua, omnis copia et magna et parua, omnis sensus et magnus et paruus, omne lumen et magnum et paruum, omnis suauitas et magna et parua, omnis mensura et magna et parua, omnis pul
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nat᷑e corruptibiles. nec omnino nat᷑e eẽnt.
nisi a deo cẽnt: nec corruptibiles eẽnt si de
illo eẽnt. quia hoc quod ipse est. eĩnt. Ideo gͦ
quocunq mͦ. quacunq specie. quocunq or¬
dine sunt: quia d̃s est a qͦ facte sunt. Ideo
autem non incommutabiles sunt. quia ns¬
chil est unde factȩ sunt. Sacrilega enim au¬
ddatia coequant᷑ nichil & ds: si quale ẽ illud
quodd de deo natum est. tale uelimus ẽẽ illud qͦd
ab eo de nichilo factum est. Quappter nec na¬
ture dei noceri omnino potest. nec alicui na¬
ture sub deo noceri nisi iuste potest. Quia &
cum peccando inuisti aliquid nocent. uolun¬
tas miusta eis imputat᷑. potestas autem qͥ noce¬
re ꝑmittunt᷑. non est nisi ãdeo. qui ce ipsis
nescientib nouit quid illi pati debeant. qͥb
cos nocere ꝑmittit. Hec omnia tam ꝑspicua.
tam certa. si uellent adu̾tere qui aliam natu¬
ram inducunt quam non fecit d̾s. non tantis

Expanded text:
igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, igitur naturae corruptibiles nec omnino naturae essent, nisi a deo essent, nec corruptibiles essent, si de illo essent, quia hoc, quod ipse est, essent. ideo ergo quocumque modo, quacumque specie. quocumque ordine sunt. quia deus est, a quo factae sunt; ideo autem non incommutabiles sunt, . quia nihil est, unde factae sunt. sacrilega enim audacia coaequantur nihil et deus, si quale est illud, quod de deo natum est, tale uelimus esse illud, quod ab eo de nihilo factum est. Quapropter nec naturae dei omnino noceri potest nec alicui naturae sub deo noceri iniuste potest, quia et cum peccando iniuste aliqui nocent, uoluntas iniusta eis inputatur; potestas autem, qua nocere permittuntur. non est nisi a deo, qui et ipsis nescientibus nouit, quid illi pati debeant. quibus eos nocere permittit. Haec omnia tam perspicua, tam certa si uelint aduertere, qui aliam naturam inducunt, quam non fecit deus, non tantis