comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coniunger& : De reb enĩ loquimur nc̃ puderi¬
dis. & ideo quãuis antequam earum puder& qͣ¬
les et potuissent coniciamꝰ ut possumꝰ. tam̃ neces¬
se c̃ ut nr̃a disputatio magis frenetur. ea quȩ nos
reuocat ueretundia. quã eloquentia que nob̾
parum suppetit ad iuuetur Nam cũ id qͦd
dico nec ipsi exꝑti fuerint. qui experiri potu¬
erunt. qm̃ p̃ occupante peccato. exiliũ depa¬
radiso anit meruer̃. quam sibi in oꝑe scrende
ꝓpaginis. tranquillo arbitrio conuenirent.
quomodo nõ cum ista cõmemorantur sensib
occurrit humanis. nͥ expientia libidinis
turbide. ñ coniectura placide uoluntatis :
Hinc ẽ quod impedit loquentẽ pudor. & si ñ
ficiat racio cogitantem: xX U¬
cruntam̃ omi potenti dõ summo ac sũ¬
me bono creatori om̃ium creaturarũ.
uoluntatũ aũ bonarũ. ad uitori & remu¬
nerltori. malarũ aũ relictori & dampnato¬

Expanded text:
coniungeret. De rebus loquimur nunc pudenconiungeret. De rebus loquimur nunc pudendis et ideo, quamuis, antequam earum puderet, quales esse potuissent coniciamus ut possumus, tamen necesse est, ut nostra disputatio magis frenetur ea, quae nos reuocat, uerecundia, quam eloquentia, quae nobis parum subpetit, adiuuetur. Nam cum id quod dico nec ipsi experti fuerint, qui experiri potuerunt quoniam praeoccupante peccato exilium de paradiso ante meruerunt, quam sibi in opere serendae propaginis tranquillo arbitrio conuenirent, quo modo nunc, cum ista commemorantur, sensibus occurrit humanis nisi experientia libidinis turbidae, non coniectura placidae uoluntatis? Hinc est quod inpedit loquentem pudor, etsi non deficiat ratio cogitantem. Verum tamen urnnipotenti Deo, summo ac summe bono creatori omnium naturarum, uoluntatum autem bonarum adiutori et remuneratori. malarum autem relictori et damnato
Abbreviated transcription (Latin):
facilitate rerũ & felicitate hominũ. absit ut suspi¬
cemur ñ potuisse plem seri sine libidinis morbo. sed
eo uoluntatis nutu mouerentur. menbra illa quo
cet̾a. & si non ardoris illecebroso stimulo cũ tranqͥl¬
litate animiꝰ corporis nulla corruptione integri¬
tatis infunderetur gremio maritꝰ uxoris Neq enĩ
qr exꝑientia ꝓbari non potest ideo credendũ ñ ẽ.:
quando illas corporis partes non a ger& turbid calor
s spontanea potestas sicut opꝰ est adhiber&. ita
tt̃ potuisse uttro conuigis salua integritate fe¬
mine genitalis uirile semon inmitti. sic̾ nunc
potest eadem integritate salua ex utero uirginis
fluxus menstrui cruoris emati. Fadem quippe
ua posset illud mitti. qua hoc potest eioi
Ut enĩ ad parturindũ non doloris gemitos. sed
maturitatis impulsus feminea uiscera relaxar&.
sic ad fetandum & concipiendũ non libidinis
appecitꝰ. sed uoluntartꝰ usus naturam utramq

Expanded text:
facilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspifacilitate rerum et felicitate hominum absit ut suspicemur non potuisse prolem seri sine libidinis morbo, sed eo uoluntatis nutu mouerentur membra illa quo cetera, et sine ardoris inlecebroso stimulo cum tranquillitate animi et corporis nulla corruptione integritatis infunderetur gremio maritus uxoris. Neque enim quia experientia probari non potest, ideo credendum non est, quando illas corporis partes non ageret turbidus calor, sed spontanea potestas, sicut opus esset, adhiberet, ita tunc potuisse utero coniugis salua integritate feminei genitalis uirile semen inmitti, sicut nunc potest eadem integritate salua ex utero uirginis fluxus menstrui cruoris emitti. Eadem quippe uia posset illud inici, qua hoc potest eici. Ut enim ad pariendum non doloris gemitus, sed maturitatis inpulsus feminea uiscera relaxaret, sic ad fetandum et concipiendum non libidinis adpetitus, sed uoluntarius usus naturam utramque
Abbreviated transcription (Latin):
di hoc uolebat quod d̾s iusserat. Uiuebat
fruensdõ ex quo bono erat bonꝰ Uiuebat
sine ulla egestate. ita semꝑ uiuere. habens in po¬
testate. Cyb Aderat ne surir&. potꝰ nesitira. lignũ
uite ne illum senecta dissolucra: Nichil corruptionis
in corpore. uł ex corpore. nulla molestia ullis eiꝰsen¬
sib ingerebatur. nullꝰ intrinsetꝰ moib: nulł ictꝰ me¬
tuebatur extrinsecꝰ. Sũma in carne sanitas. in animo
tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus estꝰ aut
frigꝰ. itamciꝰ habitatore nulla & cupiditate uł ti¬
more a cocdebat bone uoluntatis offensio: Nichil
om̃ino triste. nieul erat in anit̾ letum: Gaudium
uerũ ꝑpetuabat᷑ ex dõ. in quẽ flagrabat karitas
de cor de puro. & conscientia bona.: & fide non ficꝰ¬
ta. atq int̾se coniugũ fida ex honesto amore soci¬
ctas. concors mentis corporisq uigilia. & man¬
dati sine labore custodia: Non lassitudo fatiga¬
bat cciosũ non somnꝰ p̃mebat inuitũ: Intanta

Expanded text:
diu hoc uolebat quod Deus iusserat; uiuebat fruens Deo, ex quo bono erat bonus; uiuebat sine ulla egestate, ita semper uiuere habens in potestate. Cibus aderat ne esuriret, potus ne sitiret, lignum uitae ne illum senecta dissolueret. Nihil corruptionis in corpore uel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat. Nullus intrinsecus morbus, nullus ictus metuebatur extrinsecus. Summa in carne sanitas, in animo tota tranquillitas. Sicut in paradiso nullus aestus aut frigus, sic in eius habitatore nulla ex cupiditate uel timore accidebat bonae uoluntatis offensio. Nihil omnino triste, nihil erat inaniter laetum. Gaudium uerum perpetuabatur ex Deo, in quem flagrabat caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, adque inter se coniugum fida ex honesto amore societas, concors mentis corporisque uigilia et mandati sine labore custodia. Non lassitudo fatigabat otiosum, non somnus premebat inuitum. In tanta
Abbreviated transcription (Latin):
hominis & uoluchrũ. & qua drupedũ & serpenti¬
um. Ad huiuscemodi enĩ simulachra ad oran¬
da uł duces poplõꝵ. uł sectatores fuer̃ & coluer̃
atq seruicrunt creature potiꝰ quã creatori. qui
ẽ benedictus insclã In hac aut̃ nulla ẽ hominis
sapientia. nisi pietas quȩ recte colitur uerꝰ dñs.
id ex pectans p̃mium in societate scõꝵ. ñ solum
hominũ. uerum etim angłoꝵ ut sit ds om̃a
inom̃ib¬

Expanded text:
hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentihominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium ad huiusce modi enim simulacra adoranda uel duces populorum uel sectatores fuerunt, et coluerunt adque seruierunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula; in hac autem nulla est hominis sapientia nisi pietas, qua recte colitur uerus Deus, id expectans praemium in societate sanctorum non solum hominum, uerum etiam angelorum, ut sit Deus omnia in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
Ecerunt itaq ciuitates duas.
Damores duo: Terrenã scilica amor sui. usq
ad contẽptũ dĩ. celestem uͦ amor dĩ. usq ad con¬
temptũ sui Deniq alia in se ipsa. hec in dño glãt᷑:
Illa enĩ querit ab hominib glam. huic aũ dtꝰ consci¬
entiȩ testis maxima ẽ glã. Illa in glã sua exaltat ca¬
put suum. hec dicit dño suo. glã mea & exaltans
caput meum: Illi in principibꝰ eiꝰ uł in eis quas subiu¬
gant nationib dnãndi libido dñatur. in hac serui¬
unt inuicem in karitate & p̾positi consulendo. &
subditi obtemꝑando. Illa in suis potentib diligit
uirtutẽ suã. hȩc dic̃ dño suo. Diligã te dñe. uirtꝰ mea:
Ideoq in illa sapientes eiꝰ sedm̃ hominẽ uiuentes. aut
corporis aut animi sui bona aut utriꝰq sectati sunt.
dominante sibi suꝑbra in sua sapientia sese extollen¬
tes stulti facti sunt. & immutauer̃ glãm in corrup¬
tibilis di in similitudinẽ imaginis corruptibilis

Expanded text:
ecerunt itaque ciuitates duas amores duo, terrenam scilicet amor sui usque ad contemtum Dei, caelestem uero amor Dei usque ad contemtum sui. Denique illa in se ipsa, haec in Domino gloriatur. Illa enim quaerit ab hominibus gloriam; huic autem Deus conscientiae testis maxima est gloria. Illa in gloria sua exaltat caput suum; haec dicit Deo suo: Gloria mea et exaltans caput meum. Illi in principibus eius uel in eis quas subiugat nationibus dominandi libido dominatur; in hac seruiunt inuicem in caritate et praepositi consulendo et subditi obtemperando. Illa in suis potentibus diligit uirtutem suam; haec dicit Deo suo: Diligam te, Domine, uirtus mea. Ideoque in illa sapientes eius secundum hominem uiuentes aut corporis aut animi sui bona aut utriusque sectati sunt, dominante sibi superbia in sua sapientia sese extollentes stulti facti sunt et inmutauerunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis
Abbreviated transcription (Latin):
s. donũ dĩ dm̃ colendi et̃ ab hominib. nisi qui po¬
test cos facert felices. unde si illa dea esset. sola colen¬
da merito diceret᷑. iã conscquent᷑ uid eamꝰ qua cau¬
sa ds̃ qͥ potest & illa bona dare quȩ haberc possunt
etiã ñ boni. ac ꝑ hoc etiã non felices. romanũ imꝑiũ
tã magnũ tãq diurnum ẽẽ uoluerit Quia enĩ
hoc deoꝵ falsoꝵ illa quã colebant multitudo non fe.

Expanded text:
nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices; unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: jam consequenter videamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni, ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse voluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa, quam colebant, mult
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur statuta ñ ꝑmanent ut alia intel¬
ligantur quoꝵ sponte: nali:¬
UIID E disruptione ragni isrlĩtici que p̃figurat᷑
ꝑ petua diuisio israheł sp̃alis abisrlẽ car
De ꝓmissioneb ad dauid in filio ciꝰ quę nulla¬
tenus insalomone quȩ plenissime in ueniun¬
than ꝓphetante ꝓmuntur:¬

Expanded text:
dicantur statuta, non permanent. ut alia intellegantur, quorum spondetuperpetua diuisio Israelis spiritalis ab Israele carDe promissionibus ad Dauid in filio eius, quae nullatenus in Salomone, sed plenissime inueniunthan prophetante pr
Abbreviated transcription (Latin):
ber& de luminc Erat lum̃ utrũ. qͦd inluminat
omẽm hominẽ uenicrt̾ in hẽ mundã: In qͣ dif¬
ferentia satis ostendit᷑. animã rationalẽ uł intel¬
lectualẽ qualis erat in iohẽ. sibi lumꝰ eẽ ñ posse. sed
alitriꝰ ueri luminis participatione lucere Hoc
& ipse ioh̃s fatetur: ubi ꝑhibens testimoniũ dicit:

Expanded text:
beret de lumine. Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. In qua differentia satis ostenditur, animam rationalem vel intellectualem, qualis erat in Joanne, sibi lumen esse non posse, sed alterius veri luminis participatione lucere. Hoc et ipse Joannes fatetur, ubi ei perhibens testimonium dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
obicctu. illuminari putant: Dic̃ gͦ ille magnus
platonicꝰ. animã rationalẽ siue potiꝰ intellec tua¬
lis dicenda sit. ex qͦ genert etiã in mortaliũ beatoꝵ¬
q animas et̃ intelligit. qͦs in cęlestib sedib habi¬
tart ñ dubitat. ñ habere sup̾ se naturã nͥ dĩ qui

Expanded text:
objectu illuminari putant. Dicit ergo ille magnus objectu illuminari putant. Dicit ergo ille magnus Platonicus, animam rationalem sive potius intellectualis dicenda sit, ex quo genere etiam immortalium beatorumque animas esse intelligit, quos in coelestibus sedibus habitare
Abbreviated transcription (Latin):
di utiq ñ sunt Si autẽ amant. & beatos uolt̾. ꝓ¬
fecto inde uolt̃. unde & ipsi sunt An aliunde ip¬
excellentiorib philosophis in hac questione conflic¬
tus. Uider̃ enĩ suisq littis multis modis copiosissi¬
me mandaur. hinc illos unde & nos fieribeatos
obiecto qͦdã lumine intelligibili qͦd dꝰ est illis. &
aliud ẽ quã illi aqͦ illustrantur ut clareant. atq
eiꝰ participatione ꝑfecti beatiq subsistant:
Epe multũq plotinꝰ asserit sensũ platonis ex¬
planans. ne iliam qͥdem ꝗͣ credt̃ et̃ uniũsita¬
tis animã aliunde beatã et̃ qͦ nrãm. idq
et̃ lum̃ qͦd ipsa ñ ẽ .s. a qͦcrtata ẽ : & qͦritelligbilit̃ illuminantt intellig
bilit̃ luc& Dat etiã similitudinẽ ad illa incorpo¬
rea. de his celestib conspicius amplisq corporib
tãꝗͣ ille sit sol & illa sit luna: lunã quippe solis

Expanded text:
di utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, prodi utique non sunt. Si autem amant et beatos uolunt, profecto inde uolunt, unde et ipsi sunt; an aliunde ipexcellentioribus philosophis in hac quaestione conflictus. Viderunt enim suisque litteris multis modis copiosissime mandauerunt hinc illos, unde et nos, fieri beatos, obiecto quodam lumine intellegibili. quod Deus est illis et aliud est quam illi, a quo inlustrantur, ut clareant adque eius participatione perfecti beatique subsistant. Saepe multumque Plotinus adserit sensum Platonis explanans, ne illam quidem, quam credunt esse uniuersitatis animam, aliunde beatam esse quam nostram, idque esse lumen quod ipsa ibiliter lucet. Dat etiam similitudinem ad illa incorporea de his coelestibus conspicuis amplisque corporibus, tanquam ille sit sol, et ipsa sit luna. Lunam quippe solis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. qm̃ uidetur hoc uerbũ ad sigificuida obser¬
uantiã ꝓpinqͥtatis humanȩ in solent᷑ auferri. Pic¬
tas qͦq ꝓprie dĩ cultꝰ intelligi solet. ꝗͣ greci ꝓpͥc¬
eusebian uocant: Hec tam̃ & erga parentes officiose
ne factue : ut & dꝰ ipsedicat᷑ piꝰ. quẽ sane greci nul¬
lo suo sermonis usu euseben uocant. quã uis euse¬
biã ꝓmiscdã illoꝵ etiã uulgꝰ usurp&. Unde in
quib dã scripturarũ locis. ut distinctio certiorap
quod ex dĩ cultu cõpositũ resonat dicere maluer̃:
Utrũ lib& aut̃ hoꝵ. nos uno uerbo qiunciare non
possumꝰ. Quȩ itq latria grece ñcupat᷑. & latinc
mere. sed di cultũ possumꝰ appellare : hanc ei tantũ
dõ deberidicimꝰ qͥ uerꝰ ẽ dsꝰ fac̃q suoscultores dõs
Quicũq gͥ sunt incelestib habitationib ĩmortales
& beati. si nos ñ amant. nec beatoset̃ nosuolt̾. colen¬

Expanded text:
Dei, quoniam uidetur hoc uerbum a significanda obserDei, quoniam uidetur hoc uerbum a significanda obseruantia propinquitatis humanae insolenter auferri. Pietas quoque proprie Dei cultus intellegi solet, quam Graeci εὐσέβειαν uocant. Haec tamen et erga parentes officiose ne factum est, ut et Deus ipse dicatur pius; quem sane Graeci nullo suo sermonis usu εὐσεβῆν uocant, quamuis icordia illorum etiam uulgus usurpet. Unde in quibusdam scripturarum locis, ut distinctio certior apquod ei Dei cultu conpositum resonat, dicere maluerunt. Utrumlibet autem horum nos uno uerbo enuntiare non possumus. Quae itaque λατρεία Graece nuncupatur et Latine imere, sed Dei cultum possumus appellare: hanc ei tantum Deo deberi dicimus, qui uerus est Deus facitque suos cultores deos. Quicumque igitur sunt in caelestibus habitationibus inmortales et beati, si nos non amant nec beatos esse nos uolunt, colen
Abbreviated transcription (Latin):
sub dominio possessorũ : s sicut ait qͥdã latini loqͥi mag¬
nꝰ auctor Urbs antiqͥ fuit. tirii tenuert coloni Ab
incolendo enĩ colonos uocauit. ñ abagri cultura Hinc
& ciuitates maiorib ciuitatib uelut poplõꝵ ex ami¬
nib condite colonie nuncupant᷑: ac ꝑ hoc cultũ quidẽ
ñ deberi. nͥ dõ. ꝓpͥa quadam notione uerbi huiꝰ ueris¬
simũ ẽ: Sed qͥa & aliarũ rerũ dr̃ cultꝰ idõ latino uer¬
bosignificari cultꝰ dõ debitꝰ ñ potest Nã & ipsa reli¬
gio qͣ uis distinctuis ñ quẽ lib& s dĩ cultũ significa¬
suetudine ñ imꝑitoꝵ uerũ etiã doctissimoꝵ. & cog¬
nationib humanis atq affinitatib & qͥbq necessĩ¬
tudinib dr̃ ex hibenda religio. ñ eo uocabulo uta
t᷑ ambiguũ. cũ de culto dĩtatis uertit᷑ questio.
ut fident᷑ dicere ualeamꝰ. religionẽ ñ et̾ nͥ cultum

Expanded text:
sub dominio possessorum, sed, sicut ait quidam Latini eloquii magsub dominio possessorum, sed, sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor : Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni, ab incolendo enim colonos vocavit non ab agricultura. Hinc et civitates a majoribus civitatibus velut populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur. Ac per hoc cultum quidem non deberi nisi Deo propria quadam notione uerbi huius omnino uerissimum est; sed quia et aliarum rerum dicitur cultus, ideo Latine uno uerbo significari cultus Deo debitus non potest. Nam et ipsa religio quamuis distinctius non quemlibet, sed Dei cultum significasuetudine, non inperitorum, uerum etiam doctissimorum, et cognationibtudinibus dicitur exhibenda religitur ambiguum, cum de cultu deitatis uertitur quaestio, ut fidenter dicere ualeamus religionem non esse nisi cultum
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũ ẽ. ditati debitꝰ cultꝰ: ꝓpt̃ quẽ uno uerbo
significandũ. qm̃ mͥsatis idonerꝰ ñ occurrit latinũ
greco ubi necesse ẽ: insinuo qͦduelim dicert
ẽ int̾ptati sunt seruitutt̃: Sed ea seruitꝰ quȩ debetꝰ
qͥ loquuti sunt qͥ nobis diuina eloqͥa condideruss
aut semꝑ aut frequent᷑. aut pene semꝑ ea dr̃ ser
cultꝰ ipse dicat᷑. ñ solidõ deberi uideat᷑: Dicim̃ enĩ co
etiam homines. qͦs honorifica uł recordatione. uł
p̃sentia frequentamꝰ. Nec solũ ea quib nos religiosa humi¬
litate subicim̃. s sic̃ quedã etiam que subiecta sunt nob̃ ꝑhi¬
bent᷑ coli Nã xx hoc uerbo & agricole & coloni. & inco
le uocant᷑. & ipsos deos ñ ob aliud appellant celicolas. nͥ
qͦd eelũ colant: Sedñ utiq uenerando sed in habitan¬
do tamqͣ celi quosdã colonos. Nonsic̃ apellant᷑ colo¬
ni qͥ conditionẽ habent genitali solo ꝓpt̾ agricultura

Expanded text:
dicendum est, deitati debitus cultus, propter quem uno uerbo dicendum est, deitati debitus cultus, propter quem uno uerbo significandum, quoniam mihi satis idoneum non occurrit Latinum, Graeco ubi necesse est insinuo quid uelim dicere. est, interpretati sunt seruitutem. Sed ea seruitus, quae debetqua locuti sunt qui nobis diuina eloquia condiderunt, aut semper aut tam frequenter cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi uidetur. Dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica uel recordatione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, quibus nos religiosa humilitate subicimus, sed quaedam etiam, quae subiecta sunt nobis, perhibentur coli. Nam ex hoc uerbo et agricolae et colonilae vocantur, et ipsos deos non ob aliud appellant coelicolas, nisi quod coelum colant; non utique venerando, sed inhabitando, tanquam coeli quosdam colonos; non sicut appellantur coloni qui conditionem debent genitali solo propter agriculturam
Abbreviated transcription (Latin):
dentes uanitati erroriq poplõꝵ: siuc ut ait apł
eu anescentes in cogitationib suis. multos dcos colendos ita
putauerꝰ. uł putari uolucr᷑. ut quidã eoꝵ etiã demo¬
nib diuinos honores sacroꝵ & sacrificioꝵ deferendos
ec̃ conscrent. qͥb iã ñ parua exparit respondcinꝰ. nẽ ui¬
dendũ ac disscrendũ c̃: quantũ dsꝰ don& smortales
ac beati incęlestib scdib. dnãtionib. pͥncipatib.
potestatib constituti. qͦsisti dõs ex qͥb quosdã uł bo¬
nos demones uł nobiscũ anglõs nominant. qͥ modo
credendi sunt uelle a nobis religionc̃ pietatt̃q serua¬
ri Hocẽ ut aptius dicã. utrũ etiam sibi an tantũ
dõsuo qͥ etiam nr̃ c̃: plactat eis ut sacrificia faciamꝰ
& sacrificemꝰ. uł aliqͥ nrã. scu nos ipsos. religionis r¬
tib consccremꝰ: Hic c̃ cnĩ diuinitati. uł si exp̃ssius

Expanded text:
dentes uanitati errorique populorum siue, ut ait apostolus, dentes uanitati errorique populorum siue, ut ait apostolus, euanescentes in cogitationibus suis multos deos colendos ita putauerunt uel putari uoluerunt, ut quidam eorum etiam daemonibus diuinos honores sacrorum et sacrificiorum deferendos esse censerent, quibus iam non parua ex parte respondimus: nunc uidendum ac dprincipatibus, potestatibus constituti, quos isti deos, et ex quibus quosdam vel bonos daemones, vel nobiscum angelos nominant, quomodo credendi sint velle a nobis religionem pietatemque servari; hoc est, ut apertius dicam, utrum etiam sibi, an tantum Deo suo, qui etiam noster est, placeat eis ut sacra faciamus et sacrificemus, vel aliqua nostra, seu nos ipsos religionis ritibus consecremus. Hic est enim divinitati, vel, si expressius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qui ratione qͦ¬
qͦ modo uti posst̃.
beatos se om̃s ẽẽ
homines uelle: Qui aũ sint uł unde fiant. dũ mortaliũ
queritinfirmitas. multe magneq controuersie conci¬
tatȩ sunt. in qͥb philosophi sua studia & otia contriuer
quas in mediũ adducert atq discutere. & longũ ẽ &
ñ necessariũ. Si enĩ recolit qͥ hȩc legit quid inlibro
egerimꝰ octauo in eligendis philosophis. cũ quib hȩc
de beata uita quę pꝰ mortẽ futura ẽ: questio tractartt᷑.
utrũ ad eam uni uero dõ qͥ enã effector dõꝵ ẽ. anplu¬
rimis diis religioni sacrisq seruiendo ꝑuenire possi¬
mꝰ. ñ etiam hic eadẽ repetit expectat. p̾sertĩ cũ pos¬
sit relegendo si forte oblitꝰ ẽ adminiculari memoriã.
acrationalc̃ uł intellectualt̃ hominis animã nͥ par¬
ticipato luminc illiꝰ dĩ. aquo & ipsa & mundꝰ facꝰ¬
qͥ non illi uni optimo qͥ ẽ in cõmutabilis dꝰ. puritate
castiamoris ad heserit : S quia ipsi quoq siue ce¬

Expanded text:
est, qui ratione quoquo modo uti possunt, beatos esse omnes homines uelle. Qui autem sint uel unde fiant dum mortalium quaerit infirmitas, multae magnaeque controuersiae concitatae sunt, in quibus philosophi sua studia et otia contriuerunt, quas in medium adducere adque discutere et longum est et non necessarium. Si enim recolit qui haec legit, quid in libro egerimus octauo in eligendis philosophis, cum quibus haec de beata uita, quae post mortem futura est, quaestio tractaretur, utrum ad eam uni Deo uero, qui etiam effector est deorum, an plurimis dis religione sacrisque seruiendo peruenire possimus: non etiam hic eadem repeti expectat, praesertim cum possit relegendo, si forte oblitus est, adminiculari memoriam. ac rationalem uel intellectualem hominis animam nisi participato lumine illius Dei, a quo et ipsa et mundus factegant, qui non illi uni optimo, quod est incommutabilis Deus, puritate casti amoris adhaeserit. Sed quia ipsi quoque siue ce
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ait uirgiliꝰ. & iurgia codri. Et tt̃ athe¬
nienses tamꝗͣ dm̃. sacrificioꝵ honore coluer̃.
Quarto latinoꝵ rege siluio eneȩ filio ñ de creusa Pr sil¬
de qua fuit ascanius qͥ terciꝰ ibi regnauit. s de
lauitia latini filia quẽ post̾uniũ eneas dr̃ ha¬
niensiũ xui. iudice aut̃ hebreoꝵ heli sacerdo
te. sycionioꝵ regnũ consumptum ẽ: quod ꝑ
annos nongentos quinqͥginta & nouẽ tradit᷑
fuisse porrectũ:

Expanded text:
Unde ait Virgilius: Et jurgia Codri . Et hunc AtheUnde ait Virgilius: Et jurgia Codri . Et hunc Athenienses tanquam deum sacrificiorum honore coluerunt. Quarto Latinorum rege Silvio Aeneae filio, non de Creusa, de qua fuit Ascanius, qui tertius ibi regnavit, sed de Lavinio Latini filia, quem posthumum Aeneas dicitur hacimo, iudice autem Hebraeorum Heli sacerdote regnum Sicyoniorum consumtum est, quod per annos nongentos quinquaginta et nouem traditur fuisse porrectum.
Abbreviated transcription (Latin):
&x nauib quib portabant᷑ reliquiȩ Ro¬
ianoꝵ in italiã uenit. regnante ibi latino sIt¬
& apud athenienses menestheo. apud sicionios poc¬
lifide. apud assirios auitane Apud hebreos aut̃. f¬
iudex laphidoth fuit Mortuo aut̃ latino
regnauit eneas trib anis. eisdem in sup̃dictis sbt en¬
locis manentib regib nͥ quod sicionioꝵ iam Ress ltti¬
pelasgꝰ erat. & hebreoꝵ uidex sanson : qͥ cum
mirabilit᷑ fortis ẽẽt. putatꝰ ẽ hercules. Sed eneã
qm̃ quando mortuus ẽ ñ cõparuit. dm̃ sibi fe¬
cer latini. Sabini etiã regẽ suũ pͥmũ sanceũ
siuie ut aliqui appellant sanctũ. retuler̃ in dos
ꝑidem tempꝰ codrus rex athenienstũ pelopo¬
nensib eiusdem hostib ciuitatis se int̾ficiendũ
triam liberasse. Responsũ enĩ accepant pe¬
loponenses tẽ demũ se suꝑaturos. si eoꝵ regẽ
ñ occidissent Fefellit eos gͦ habitu paupis ap¬
parendo & in suam necẽ ꝑ uirgiũ ꝓuocando:

Expanded text:
 navibus, quibus portabantur reliquiae Trojanorum, in Italiam venit, regnante ibi Latino, et apud Athenienses Menestheo, apud Sicyonios Polyphide, apud Assyrios Tautane; apud Hebraeos autem Judex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnavit Aeneas tribus annis, eisdem in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum jam Pelasgus erat, et Hebraeorum Judex Samson: qui cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules. Sed Aeneam, quoniam quando mortuus est, non comparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini etiam regem suum primum Sancum, sive ut aliqui appellant Sanctum, retulerunt in deos. Per idem tempus Codrus, rex Atheniensium, Peloponnensibus ejusdem hostibus civitatis se interficiendumtriam liberasse. Responsum enim acceperant Peloponnenses tum demum se superaturos, si eorum regem non occidissent. Fefellit ergo eos habitu pauperis apparendo, et in suam necem per jurgium provocando.
Abbreviated transcription (Latin):
perat alium. idꝙ sit longe prestabilius. ꝗͣ
est illud unde ab alio suꝑatur. Ac ꝑ hoc̾
sano ueroq iudicio cũ continentia coniugio
p̃feratur: melior ẽ tam̃ homo fidelis coniu¬
gat᷑. quã continens infidelis. S infidelis hõ
ñ solũ minus laudandꝰ. uerũ etũ maxime de¬
testandus. Constituamꝰ ambos bonos. etiã siç ꝓfec̃

Expanded text:
perat alium, idque sit longe praestabilius, quam perat alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profec
Abbreviated transcription (Latin):
istũ patri eiꝰ p̃ferre debemꝰ. qr iste nullã feminã
pͣt unã coniugẽ nouerat. Frant enĩ ꝓeuldubio
pat̾̃ne fidei & oboedientie merita potiora. in
tantũ ut ꝓpt̾ eũ dicat dẽ. huic se facerebona
qͦ fecit Benedicertur inquit in scmine tuo
om̃s gentes t̾rȩ. ꝓeo quod obaudiuit abraham
& mandata mea. & iustificationes meas. & le¬
gitima mea. Et alio rursus oraculo. ego sum
in quit ds̃ abrahã patris tui. noli timere tecũ
enĩ sũ: & benedixi te: & multiplicabo semen
tuũ ꝓpter abrahã patrẽ tuũ. ut intelliga¬
mꝰ quã caste abrahã fecerit. qͦd hominib im¬
pudicis & neqͥtiȩ suȩ de scripturis sanctis pa¬
trocinia requirentib uidetur facisse libidine:
Deinde etiã ut hoc nouerimꝰ ñ ex bonis singu¬
lisint̃ se homines comparari: s in uno qͦq
consideremꝰ uniuersa: Fieri enĩ potest ut ha¬
beat aliquid inuita & morib quispiã qͦ su¬

Expanded text:
istum patri eius praeferre debemus, quia iste nullam feminam istum patri eius praeferre debemus, quia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inquit, in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea; et alio rursus oraculo: Ego sum, inquit, Deus Abraham patris tui, noli timere; tecum enim sum et benedixi te et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum; ut intellegamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus inpudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia requirentibus uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam hoc nouerimus, non ex bonis singulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo su
Abbreviated transcription (Latin):
ingrara: Apparuit aũ illi ds̃. & dixꝰ. Noli descon¬
dere in egiptũ. habita aũ interra quã tibi dixero
& incole in t̾ra hac. & ero tecũ. & benedicãte. Tibi
enĩ & semini tuo dabo omẽm terram hanc. & statuã
uiramentũ meum quodiuraui abrahe patri tuo.
& multiplicabo sem̃ tuũ. tamꝗ̃ stellas cęli Et da¬
bo semini omẽm t̾ram hano: & benedicent᷑ in semi¬
ne tuo om̃s gentes terrȩ. ꝓ eo quod obaudiuit
abrahã pat̾ tius uocẽ meã. & custodiuit p̃cepta
mea & mandata mea. & iustificationes meas
& legitima mea: Iste patriarcha nec uxorem
habuit aliã. nec aliquã concubinã. s posteri¬
tate duoꝵ geminoꝵ ex imo concubitu ꝓcrea¬
toꝵ contentus fuit: Timuit sane etiam ipse ꝑicu¬
lũ de pulchritudine conuigis. cum habitar& int̃
tacer& uxorẽ: Erat enĩ ei ꝓpinqua & mat̾no
& pat̾̃no sanguine.s etiã ipsa ab alienis cognito
quod uxor eẽt : mansit intacta : Nec ideo tam̃

Expanded text:
in Gerara. Apparuit autem illi Dominus et dixit: Noli descendere in Aegyptum; habita autem in terra, quam tibi dixero, et incole in terra hac; et ero tecum et benedicam te. Tibi enim et semini tuo dabo omnem terram hanc, et statuam iuramentummeum, quod iuraui Abrahae patri tuo; et multiplicabo semen tuum tamquam stellas caeli, et dabo semini tuo omnem terram hanc, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus uocem meam et custodiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea. Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam nec aliquam concubinam, sed posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contentus fuit. Timuit sane etiam ipse periculum de pulchritudine coniugis, cum habitaret intetaceret uxorem; erat enim ei propinqua et paterno et materno sanguine; sed etiam ipsa ab alienis, cognito quod uxor esset, mansit intacta. Nec ideo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Noc post diluuiũ reparate sunt Sed aliud di¬
cat aliquis. quod a fidei regula non sit alienum:
Nam qm̃ non solas in inferiorib mansiones ha¬
bere archã uoluit. uerũ etiam in suꝑiorib &
uersꝰ t̾cia c̃surger& habitatio. posst̃ hic intel¬
ligi & tria illa quȩ cõmendat apłꝰ. fides. spes.
caritas Possunt etiam multo conuenientius
tres ille ubertates euuanglĩce. tricena. se¬
xagena. centena. ut in infimo habita pu¬
dicicia coniugalis. sup̃ indualis. atq hac suꝑio¬
re uirginalis. & siquid meliꝰ ẽ scdm fidẽ cuntatis
huiꝰ intelligi & dici potest. Hoc etiam de cctĩs quȩ
hic exponenda sunt dixerĩ: qr & si ñ uno disserunt᷑
modo. ad unã tamen catholice fidei. concordiã

Expanded text:
Noe post diluvium reparatae sunt. Sed aliud diNoe post diluvium reparatae sunt. Sed aliud dicat aliquis, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam voluit, verum etiam in superioribus, et uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dhic exponenda sunt dixerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordia
Abbreviated transcription (Latin):
credentes in iciantur:
Et quod de lignis quadratis fie¬
ri iubit᷑. undiꝙ stabilem uita sc̃oꝵ signifi¬
cat Quacũq enĩ uerteris quadratũ : stabit:
Et cet̾a quȩ in eiusdẽ arche constructione dicun¬
tur. ecclesiasticaꝵ signa sunt rerũ Sed ea nc̃
ꝑsequi longũ ẽ. & hoc iam fecimꝰ in oꝑe quod
Et fieri quidẽ potest. ut & nobis qͥspiam & ali¬
us alio exponat hȩc aptius. dũ tamen ea qͤ
dicunt᷑ ad hanc de qͥ loqͥm᷑ dĩ ciuitatẽ in hoc
scdõ maligno tãqͣm in diluuio peregrinantẽ
om̃a referantur.si ab eiꝰ sensu qui ista conscripsit.
ñ uult longe oberrare qͥ exponit Exempli gr̃a
& tricamerata facies ea. ñ quod ego in illo oꝑe
dixi uelit intelligi. quia ex om̃ib gentib ecclã
congregatur: Bicameratã dicã ꝓpt᷑ duo genera
hominũ. curtũ cisionẽ scilic& & pͥputiũ. quos
apłs & aliomodo dic̃ iudeos & grecos Trica¬
meratã uero. eo quod om̃s gentes de trib filus

Expanded text:
credentes initiantur. credentes initiantur. et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat; quacumque enim uerteris quadratum, stabit. et cetera, quae cum in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum. sed ea nunc persequi longum est et hoc iam fecimus in opere, quod et fieri quidem potest at et nobis quispiam et alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea quae dicuntur ad hanc de qua loquimur dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur, si ab eius sensu qui ista conscripsit non uult longe aberrare qui exponit. exempli gratiet tricamerata facies eam non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ei omnibus gentibus ecclesia congregatur bicameratam dictam propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, quos apostolus et alio modo dicmeratam vero, eo quod omnes gentes de tribus filiis
Abbreviated transcription (Latin):
lum exdĩ p̃cepto in archam ingressa sunt. libera¬
retur a diluum uastitate. ꝓ cul dubio figura ẽ
peregrinantis in hoc scło ciuitatis dĩ. hoc est ec¬
dẽ quȩ fit salua ꝑlignũ. in qͦ pependit me
in cuiꝰ ueritate ad homines p̾nunciatꝰ est. uen¬
turꝰ. & uenit: Humana quippe corporis lon¬
gitudo auertice usq ad uestigia. sexies tantũ
hab&. quã latitudo que ẽ ab uno later
ad alterũ latus. & decies tantũ quã altitudo
cuiꝰ altitudinis mensura ẽ in latere adorso ad
uentrẽ Uelut si iacentẽ hominẽ metiaris supinũ
scu ꝓnum. sexies tantũ longꝰ ẽ a capite. ad
pedes quã latꝰ a dextra insinistrã. uł a sinist᷑
in dexterã. & decies quã altꝰ a terra Unde fac
quod hostiũ in latere accepit. ꝓfecto illud
ẽ uulnus quando latꝰ crucifixi lancea ꝑfora¬
tũ ẽ: Hoc exippe ad illud uenientes
ingredun Otur. quia inde
sacramenta manarunt. qͥb

Expanded text:
lum ex dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberalum ex dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluuii uastitate, procul dubio figura est peregrinantis in hoc saeculo ciuitatis dei, hoc est ecclesiae., quae fit salua per lignum, in quo pependit medin cuius ueritate ad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. humani quippe corporis longitudo a uertice usque ad uestigia sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. unde factquod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ cuiꝰꝗͣ facti sui penit&. cuiꝰ ẽ
de om̃ib om̃i no reb tã fixa
sententia. quã certa p̃scientia:
Sed si ñ ut̾at᷑ scriptura talib uerbis. non se
quõdã modo familiarius in sinuabat om̃i generi
hominũ quib uult eẽ consultũ. ut & ꝑtereat
suꝑbientes. & excit& noglegentes. & exerceat
querentes. & alat intellegentes. Qd non faceret.
sinon se prius inlinar&. & qͦdã modo descende¬
r& adiacentes Quod aut̃ etiã interitũ omĩum
animaliũ terrenoꝵ uolatiliumq denunciat.
magnitudinẽ futurc cladis effatur. ñ animan¬
tib racionis exꝑtib tamquã & ipsa peccauerint
minatur exicium:
scriptura ueridica loquitur in sua generatione ꝑ¬
fecto. nonutiq sicut ꝑficiendi sunt: ciues ciuita¬
tis di in illa mortalitate qͥ elabuntur anglĩs dĩ
sed sicut ec̃ possunt in hac peregrinatione ꝑfecti
imꝑat dsꝰ ut archam faciat in qua cum suis. idẽ
uxore. filus. & nurib & cũ animalib quȩ ad il¬

Expanded text:
m cuiusquam facti sui paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. Sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes, et exerceat quaerentes et alat intellegentes; quod non faceret, si non se prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. Quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumque denuntiat: magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus, tamquam et ipsa peccauerint, minatur exitium. scriptura ueridica loquitur, in sua generatione perfecto — non utique sicut perficiendi sunt ciues ciuitatis dei in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti — imperat deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore et filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad il
Abbreviated transcription (Latin):
potest hic intelligi utriusq rei facta ꝓmissio
Sed ideo diximꝰ quod ñ eiudent̃ appareat. qr
& illiꝰ gentis uniꝰ mulitudo quȩ sc̃am̃ carnẽ
nata ẽ ex abrahã ꝑ eiꝰ nepotem ia cob intantũ¬
creuit. ut pene om̃s partes cr bis impleuerit
&r ideo potuit ipsa scdm̃ x. ꝑbolem harene
multcudini compar ari: quia & hocsola in¬
⁊um era ẽ homini : Terrã certe illã solã sig¬
rificat⁊ quȩ appellata ẽ chanaan. ambi¬
git nemo: S qr dictũ ẽ tͥ dabo terrã & se¬
ruani tuousꝙ in sdm. porest mouere ñ nullos. si
scłm̃ hocloco sic accipiant. quẽ ad modũ fidelit̃
tencinus initiũ futuri scłĩ a fine p̃sertis oidiri.
nichileos mouebit: Quia & s expulsi sunt isra¬
helite de iherosolimis. manent. tamen in aluis
ciuitatib terrȩ chanaan. & usq̃ infinẽ mane¬
bunt. & uniũsa t̾ra illa cum a xp̃anis inhabi¬
tatur. etiã ipsũ semen est abrahex x iii.

Expanded text:
potest hic intelligi utriusque rei facta promissio. potest hic intelligi utriusque rei facta promissio. Sed ideo diximus, quod non evidenter appareat, quia et illius gentis unius multitudo, quae secundum carnem nata est ex Abrahaerit. Et ideo potuit et ipsa secundum hyperbolen harenae multitudini conparari, quia et haec sola innumera est homini. Terram certe illam solam significatam, quae appellata est Chanaan, ambigit nemo. Sed quod dictum est: Tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, potest mouere nonnullos, si tem in saeculum hoc loco sic accipiant, quem ad modum fideliter tenemus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent tamen in aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque in finem manebunt; et uniuersa terra illa cum a Christianis inhabitatur, etiam ipsum semen est Abrahae.
Abbreviated transcription (Latin):
ea lo quitione dictũ est. quã greci uocant yꝑbo¬
lem. quȩ utiꝙ̃ tropica ẽ ñ ꝓpria: Quotam̃ mo¬
do ut ceteris tropis uti solere scripturã: nullus qui
eam didicit ambigit: Iste aũ tropꝰ. idest modus lo¬
quutionis fit: quando id quod dicit᷑ longe ẽ am¬
pluis. quã quod eo dicto significatur Quis enĩ
ñ uideat quã sit incomparabũt᷑ amplior harene
numerꝰ. quã potest eẽ hominũ om̃ium ab ipso adã
abrahe. ñ solũ qͦd ꝑtinet ad ifraheliticã. gentẽ. ue¬
rũ etiã qͦd ẽ futurũ est. scdm̃ unitationem fidei to¬
to orbe t̾rarũ in om̃ib gentib : Od sem̃ in cõ¬
paratione multitudinis impioꝵ ꝓfecto in pau¬
cis ẽ: quãuis & ipsi pauci faciant innumerabilẽ
titurabrahe. ñdc̃ est innumerabilis s hominib
dõ aut̃ nec harena t̾rȩ: P inde qr ñ tantũ gens
israhelitica s uniuersũ semen abrahe. ubi est
filioꝵ c̃gruentiꝰ harene multitudira cõparat᷑.

Expanded text:
ea locutione dictum est. quam Graeci uocant hyperbolen; quae utique tropica est, non propria. Quo tamen modo, ut ceteris tropis, uti solere scripturam, nullus qui eam didicit ambigit. Iste autem tropus. id est modus locutionis, fit, quando id quod dicitur longe est amplius, quam quod eo dicto significatur. Quis enim non uideat. quam sit incomparabiliter amplior harenae numerus, quam potest esse hominum omnium ab ipso Adam Abrahae, non solum quod pertinet ad Israeliticam gentem, uerum etiam quod est et futurum est secundum imitationem fidei toto orbe terrarum in omnibus gentibus! Quod semen in conparatione multitudinis inpiorum profecto in paucis est; quamuis et ipsi pauci faciant innumerabilem titur Abrahae, non Deo est innumerabilis, sed hominibus; Deo autem nec harena terrae. Proinde quia non tantum gens Israelitica, sed uniuersum semen Abrahae, ubi est filiorum, congruentius arenae multitudini comparatur;
Abbreviated transcription (Latin):
Gressus gͦ abraham de charra lxxͦ quinto
uige ꝑrex in t̾ram chanaan. & ꝑuenit usꝙ ad
sichem: Ubirursus diuinũ accepit oraculũ. de
qͦ ita scriptũẽ Et apparuit dsꝰ abrahe. & dix̃
illi: Semini tuo dabã t̾rã hanc: Nichil hic¬
de illo semine dictũ ẽ. in qͦ pat̾ factus ẽ om̃iũ
gentiũ. s de illo solo dequo pat̾ ẽ uniꝰ isriheli¬
tice gentis: Ab hooenĩ semine. t̾rulla possessa ẽ
E inde edificato ibi altaro. X x.¬
& inuocato dõ abrahã: ꝓfectus est in¬
de & habitauit in heremo: Atq inde¬

Expanded text:
gressus ergo Abraham de Charra septuagensimiuge perrexit in terram Chanaan et peruenit usque ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Nide illo semine promissum est, in quo pater factus est omnium gentium; sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis. Ab hoc semine terra ipsa possessa est. Deinde aedificato ibi altari, et invocato Deo, Abraham profectus est inde, et habitavit in eremo. Sequi
Abbreviated transcription (Latin):
Honne ecre tota t̾ra ante teẽ : Discede ame:
Situ ad sinistrã ego ad dexterã. Ulsi tu in dex¬
terã. ego in sinistrã. Hinc fortassis effecta est in
t̃ hominos pacifica consuetudo. ut quando ter¬
renoꝵ aliquid partiendũ c̃ maior diuidat mi¬
nor eligat.
um gͦ digressi cẽnt separatimq habita¬
rent᷑ abrahã & loth necessitatt sustentan¬
de familic. ñ foeditate discordic. &
abrahã in t̾ra chanaan. loth aũ in sodomis. ora¬
culo t̃cio dix̃ dñs ad abraham: Respiciens ocu¬
lis tuis uide a loco in qͦnc̃ tues. ad aqͥlonẽ & af¬
fricũ. & orientẽ & mare. quia omem terrã quã
uides tͥ dabo eam. & semini tuo usꝙ in sdm̃. Et fa¬
ciã semen tuũ. tamquã harenã t̃re Si potest ali
quis dinumerare harenã terre. & sem̃ tuũ dinu¬
merabit. Surgens ꝑ ambula t̾ram. in longitudi¬
nẽ eiꝰ & latitudinẽ. quia tͥ dabo eam: In hac ꝓ¬
missione utrũ sit etiam illa qua pat̾ factꝰ ẽ om̃iũ¬

Expanded text:
Nonne ecce tota terra ante te est? Discede a me; si tu in sinistram. ego in dextram; uel si tu in dextram, ego in sinistram. Hinc fter homines pacifica consuetudo, ut quando terrenorum aliquid partiendum est, major dividat,nor eligat. Cum ergo digressi essent, separatimque habitarent Abraham dae familiae, non foeditate discordiae, et Abraham in terra Chanaan, Loth autem esset in Sodomis, oraculo tertio dixit Dominus ad Abraham: Respiciens oculis tuis uide a loco, in quo nunc tu es, ad aquilonem et Africum et orientem et mare, quia omnem terram, quam tu uides, tibi dabo eam et semini tuo usque in saeculum, et faciam semen tuum tamquam harenerrae, et semen tuum dinumerabitur. Surgens perambula terram in longitudinem eius et in latitudinem, quia tibi dabo eam. In hac promissione utrum sit etiam illa, qua pater factus est omniu
Abbreviated transcription (Latin):
loth cadem ꝓpinquitate cum fr̃is eiꝰ eẽt filiꝰ fr̃ eiꝰ ẽ
dictus: Itaꝙͥ uxorẽ tacuit ñ negauit. conuigis tuen¬
dã pudicitiã cõmittens dõ. & humanas insidias
cauens ut homo: Qm̃ si ꝑiculũ quantũ caueri pote¬
rat ñ cauer&. magis temptar& dm̃ quã spar& in dm̃
Dequare contra calumpniantẽ faustũ maniche¬
ũ: satis diximus Deniꝙ factũ ẽ: quod de dño p̃¬
sumpsit abrahã. Nã pharao rex egipti qui eam
sibi uxorẽ accepat grauit̃ afflictus marito reddidit
Ubi absit ut credamꝰ alieno concubitu fuisse pollu¬
tã. qr multo ẽ credibiliꝰ hoc pharaonẽ facere af¬
flictionib magnis ñ fuisse ꝑmissum: xxi.
Euerso gͥ abraham ex egipto in locum
unde uenerat. tc̃ loth fr̃is filiꝰ ab illo in
terrã sodomoꝵ salua caritate discessit:
Duntes quippe facti crant.
int̃ sc rixantib eomodo famuloꝵ suoꝵ pugnacẽ

Expanded text:
Loth eadem propinquitate, cum fratris ejus esset filius, frater ejus est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quoniam, si periculum quantum caueri poterat non caueret, magis tentaret Deum, quam speraret in Deum. De qua re contra calumniantem Faustum Manichaeum satis diximus. Denique factum est, quod de Domitio praesumsit Abraham. Nam Pharao rex Aegypti, qui eam sibi uxorem acceperat, grauiter adflictus marito reddidit. Ubi absit ut credamus alieno concubitu fuisse pollutam, quia multo est credibilius, hoc Pharaonem facere adflictionibus magnis non fuisse permissum.everso igitur Abraham ex Aegypto in locum unde venerat, tunc Loth fratris filius ab illo in terram Sodomorum salva charitate secessit. Divites quippe facti erant, inter se rixantibus, eo modo familiarum suarum pugnace
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb ioseph notꝰ fuit: Deinde qr inuidebat᷑ in¬
crementis eiꝰ. erantꝙ suspecta qͦ usq inde libã¬
retur ꝑsequutionib. int̾ quas tam̃ diuinitꝰ
fecundata multiplicatione crescebat & labori¬
b p̃mebatur intolerabilis seruitutis. In assiraa
uͦ & grecia. ꝑ idem tempꝰ regna eadem ꝑmane

Expanded text:
quibus Ioseph notus fuit; deinde quia inuidebatur incrementis eius erantque suspecta, quo usque inde liberaretur, persecutionibus inter quas tamen diuinitus fecundata multiplicatione crescebat et laboribus premebatur intolerabilis seruitutis. In Assyria uero et Graecia per idem tempus regna eadem permane
Abbreviated transcription (Latin):
cessaria queq portarent postq ꝑfuncta oꝑa
iterũ ad se redirent. nec tam̃ in as menit̃ ficri
bestialẽ .s racionalẽ humanãq seruari. sic̃
apuleus in libris quos asini aurei titulo inscrip¬
sit sibi ipse accidisse. ut accepto ueneno hu

Expanded text:
cessaria quaeque portarent postque perfuncta opera cessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent; nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi ipsi accidisse, ut accepto ueneno hu
Abbreviated transcription (Latin):
exortos. Sed de istatanta ludificatione demonũ
nos qͥd dicamꝰ qͥ hȩc legent fortassis expectent : Et
quid dicemꝰ. nͥ medio babilonis eẽ fugiendũ:
de huiꝰ sclĩ ciuitate quę ꝓfecto anglõꝵ & homi¬
nũ societas impioꝵ ẽ. fidei passib quȩ ꝑ dilecti¬
onẽ oꝑatur. in dm̃ uiuũ ꝓficiendo fugiamꝰ.
Quanto quippe in hȩc ima potestatẽ demonũ
maiorẽ uidemꝰ. tanto tenacius mediatori est
inherendũ. ꝑ quẽ de inis ad sũma conscendi¬
mꝰ: Si enim dixerimꝰ eañ eẽ credenda: ñ de¬
sunt etiamnc̃ qͥ eiꝰ modi quedã uł certissimc au¬
disse. uł etiam expertos se eẽ ad seuerant. Halã¬
& noscũ essemꝰ initalia audiebamꝰ talia de qͥdã
regione illarũ partiũ : ubi stabularias mulieits
imbutas his malis artib in caseo uenenũ dare
solere dicebant. quib uellent. seu possent iua¬
torib. unde in iumenta ilico uerterent᷑. & ne¬

Expanded text:
exortos. exortos. nos quid dicamus, qui haec legent, fortassis exspectent. Et quid dicemus, nisi de medio Babylonis esse fugiendum? de hujus saeculi civitate, quae profecto et angelorum et hominum societas impiorum est, fidei passibus, quae per dilectionem operatur, in Deum vivum proficiendo fugiamus. Quanto quippe in haec ima potestatem daemonum majorem videmus, tanto tenacius Mediatori est inhaerendum, per quem de imis ad summa conscendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt etiam nunc, qui ejusmodi quaedam, vel certissima audisse, vel etiam expertos se esse asseverent. Nam et nos cum essemus in Italia, audiebamus talia de quadam regione illarum partium, inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et ne
Abbreviated transcription (Latin):
oc UAR RO ut adstruat. cõmemorat
alia ñ minꝰ in credibilia de illa ma¬
ga famosissima circe. qͣ socios quoq
ulixis mutauit in bestias. & de archadib qͥ sor¬
te ducti transnatabant quoddã stagnũ atq
ibi conuertebant᷑ in lupos. & cũ similib feris per
illiꝰ regionis deserta uiuebant Si aut̃ carne ñ
uescerent᷑ humana. rursꝰ pꝰ uiui annos eodem
renatato stagno : reformabantur in homines:
Deniq etiã nominatĩ ex pressit quendã deme¬
netũ gustasse de sacrificio qͦd arcades in mola¬
to puero dõ suo lyceo facere solerent. & in lu¬
pũ fuisse mutatũ. & anno x  in figurã ꝓpͥã
restitutũ. pugillatura sese exercuisse & olim¬
phiaco uicisse certamine H et idẽ ꝓpt̃ aliud
arbitrat᷑ historicꝰ in arcadia tale nom̃ affixũ
adfictũ paniliceo & iouiliceo. nͥ ꝓpt̾ hanc in
lupos hominũ mutationẽ. quod eã nͥ ui diu¬
etiã luꝑ cos. ex illoꝵ misterioꝵ ueluti seminc dic̃

Expanded text:
oc Van\'o ut adstruat, commemorat alia non minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mutauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum similibus feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato puero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuetiam Lupercos ex illorum mysteriorum ueluti semine dicit