comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam id qd dictum ẽ. radicem om̃ium maloꝵ
ẽẽ auariciã: hoc ẽ plus uelle quam sat est:
Tantum autẽ sat ẽ: quantum s exigit nature
insuo genere conseruandȩ modus. Auaricia
enum quȩ grece philargiria dicit᷑. ñ in solo ar¬
gento. uel m nummis unde magis nomen
traxisse resonat: argento enim nũmi. aut
mixto argento frequentius apud ueteres fi¬
ebant: s in om̃ib rebus que immoderate cu¬
piuntur intelligenda ẽ. ubicũq om̃ino pluᷤ
uult qͥsq quam sat ẽ. Hȩc autẽ auaricia:
cupiditas est. Cupiditas porro: improba uo¬
luntas ẽ. Ergo improba uoluntas: malorũ
om̃ium causa est. Quȩ si scđ̾m naturam eẽt.
conseruaret utiq naturam: nec ei ꝑniciosa es¬
set: & ideo ñ esset improba. Unde colligitur.
radicem om̃ium maloꝵ non ẽẽ scđm nat᷑am
qd sufficit adu̾sus omnes qui uolunt accusa¬
re naturas. Tu autẽ si huius radicis causam

Expanded text:
quam id quod dictum est, radicem omnium malorum quam id quod dictum est, radicem omnium malorum esse avaritiam , hoc est, plus velle quam sat est. Tantum autem sat est, quantum sibi exigit naturae in suo genere conservandae modus. Avaritia enim, quae graece φιλαργυρία dicitur, non in solo argento vel in nummis, unde magis nomen duxisse resonat; argento enim nummi vel mixto argento frequentius apud veteres fiebant: sed in omnibus rebus quae immoderate cupiuntur intelligenda est, ubicumque omnino plus vult quisque quam sat est. Haec autem avaritia cupiditas est; cupiditas porro improba voluntas est. Ergo improba voluntas, malorum omnium causa est. Quae si secundum naturam esset, conservaret utique naturam, nec ei perniciosa esset, et ideo non esset improba. Unde colligitur radicem omnium malorum non esse secundum naturam; quod sufficit adversus omnes qui volunt accusare naturas. Tu autem si hujus radicis causam
Abbreviated transcription (Latin):
puisa e. Non emim iam puto ipsa dĩ p̾scien¬
gi. s: tñ sinulla causa esset. ñ ita disꝑtiretur
creatura rationalis. ut alia nũquam peccet.
&alia in peccando ꝑseueret: alia quasi media
inter utramq: aliq̃ndo peccet: aliqndo ad re¬
cte faciendum conũtatur. Que causa in has
tres partes eam distribuit:S: nolo michi
respondeat᷑ uoluntas. Ego enim causam que¬
ro ipsius uoluntatis. Non enim sine causa
nũquã uult illa peccare: nũquam ista non
uult. quedam u aliqͣndo uult. aliq̃ndo non
uult: cum eiusdem generis om̃s sint. Hoc
solum enim michi uidere uideor ñ sine cau¬
sa esse istam triꝑtitam uoluntatem rationa¬
ipsius uoluntatis queris. si hanc inuenire¬
potuero. nonne causam etiã eius causȩ quȩ in¬
uenta fuerit quesiturus es : Et qͥs erit queren¬
dimodus:qͥs finis ꝑcunctandi ac disserendi:
cum te ultra radicem querere nichil oporteat:
Caue eñine putes qͥcquam dici potuisse ueriꝰ.

Expanded text:
praevisa est. Non enim jam puto, ipsa Dei praescienpraevisa est. Non enim jam puto, ipsa Dei praesciengi. Sed tamen si nulla causa esset, non ita dispertiretur creatura rationalis, ut alia nunquam peccet, alia in peccando perseveret, alia quasi media inter utramque aliquando peccet, aliquando ad recte faciendum convertatur. Quae causa in has tres partes eam distribuit? Sed nolo mihi respondeatur, Voluntas: ego enim causam quaero ipsius voluntatis. Non enim sine causa nunquam vult illa peccare, nunquam ista non vult, quaedam vero aliquando vult, aliquando non vult, cum ejusdem generis omnes sint. Hoc solum enim mihi videre videor, non sine causa esse istam tripartitam voluntatem rationaipsius voluntatis inquiris, si hanc invenirepotuero, nonne causam etiam ejus causae quae inventa fuerit quaesiturus es? Et quis erit quaerendi modus, quis finis percunctandi ac disserendi, cum te ultra radicem quaerere nihil oporteat? Cave enim putes quidquam potuisse dici verius
Abbreviated transcription (Latin):
tribuere uolueris conditori: peccantẽ purga¬
bis. qui nicħ preter sui conditoris instituta
comisit. & si recte defenditur: ñ peccauit. si
ẽ gͣ quod tribuas conditori. Laudemus ergo
conditorẽ: si potest defendi peccator. Laude¬
mus si non potest. Si enim iuste defenditur:
non ẽ peccator. lauda g̃ creatorẽ. Si autẽ de¬
fendi non pocest: in tantum peccator est. in
qͣntum se acreatore au̾tit. Lauda gͥ creatorẽ:
om̃ino gͥ non inuenio. nec inueniri posse. &
prors non es se confirmo quomͦ tribuantur
peccata nr̃a creatori m̃o dõ: q̃ndo & in ipsis cũ
iaudabilem inuenio. ñ solum qd̾ ea punit. s
etiam qd tunc fiunt. cum ab eius ueritate rece¬
ditur .D. Accipio ista libentissime. ac probo:
& om̃ino uerum ẽẽ consentio. nullo modo fie¬
ri posse ut creatori nr̃o recte peccata nr̃a tri
illa natura ñ peccet. qͣm non peccaturã p̾seiunt
ds̃ : & quare ista peccet. quȩ ab illo peccatura

Expanded text:
tribuere volueris Conditori, peccantem purgatribuere volueris Conditori, peccantem purgabis, qui nihil praeter sui Conditoris instituta commisit, qui si recte defenditur, non peccavit: non est ergo quod tribuas Conditori. Laudemus ergo Conditorem, si potest defendi peccator; laudemus, si non potest. Si enim juste defenditur, non est peccator: lauda ergo Creatorem. Si autem defendi non potest, in tantum peccator est in quantum se a Creatore avertit: lauda ergo Creatorem. Omnino igitur non invenio, nec inveniri posse, et prorsus non esse confirmo, quomodo tribuantur peccata nostra creatori nostro Deo; quando et in ipsis eum laudabilem invenio, non solum quod ea punit, sed etiam quod tunc fiunt, cum ab ejus veritate receditur. E. Accipio ista libentissime ac probo; et omnino verum esse consentio, nullo modo fieri posse ut Creatori nostro recte peccata nostra tribuilla natura non peccet, quam non peccaturam praescivit Deus, et quare ista peccet, quae ab illo peccatura
Abbreviated transcription (Latin):
debet patiture in eo ipso qd uituꝑatur non
faciendo qd debet. non nͥ laudetur ille cui de¬
bet. Si enim tu laudaris uidendo qͥd facere
debeas.cum idñ uideas nͥ in illo qͥd̃ ẽ incõmu¬
tabilis ueritas: q̃ntomagis illequi & uelle pre¬
cepit. & posse prebuit. & ñ impune nolle ꝑmi¬
sit: Si enim hoc debet quisq qd accepit: &¬
sic homo factus ẽ ut necessario peccet. hoc
debet ut peccet. Cum gͥ peccat. quod debet
facit. od̾si scelus ẽ dicere: neminẽ nat᷑a sua
cogit ut peccet s nec aliena. Neq eñ qͥsq
dum id qd non uult patitur. peccat. slam
si iuste patitur. ñ in eo peccat qd patitur in¬
uitus. s in eo peccauit qd̾ ita fecit uolens. ut
qd nouet iure pac̾etur. Si autẽ iniuste patit᷑.
quom peccat: Non enim iniuste aliqͥd pati.
s iniuste aliqͥd facere: peccatum ẽ. Qd si neq
sua neq aliena natͣa peccare qͥs cogitur: re¬
stat ut propria uoluntate peccetur. Qd̃ si

Expanded text:
debet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non debet patitur, et in eo ipso quod vituperatur non faciendo quod debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste patitur, non in eo peccat quod patitur invitus, sed in eo peccavit quod ita fecit volens, ut quod nollet jure pateretur. Si autem injuste patitur, quomodo peccat? Non enim injuste aliquid pati, sed injuste aliquid facere, peccatum est. Quod si neque sua neque aliena natura quis peccare cogitur, restat ut propria voluntate peccetur. Quod si
Abbreviated transcription (Latin):
auqo: quia om̃ia graturto pstat. & si qͥsqͣm dicit aliqͥd
ab illo deberi meritis suis: certe ut esset ñ
ei debebatur. Non enim erat cui deberetur.
ꝙ tam̃ qd̾ meritum ẽ conũti ad eum ex quo
es. ut ex ipso etiam meliorsis. ex quo habes
ut sis: Q dergo ei prerogas ut tanqͣm debi¬
tum poscas. quando si nolles ad eum conũti
nichil ei deesset:t autẽ ipse sine quo nichil es¬
ses. &. ex quo ita es aliqͥd. ut nͥ conũtendo te ad
ulum redideris ei qd̃ ab ipso es. ñqͥdem in¬
chil.s miser tam̃ sis: Om̃ia gͥ illi debent: pri¬
mo qͥcqͥd sunt. in q̃ntum nature sunt: deinde
quicqͥd melius possunt esse siuelint quec̃q
accepunt ut uelint. & quicqͥd oportet eas eẽ
Ex eo gͥ qd non accepit: nullus reus ẽ. Ex eo
uͦ qd non facit qd debet: iuste reus ẽ. Debet aut̃.
si accepit & uoluntatẽ liberam. & sufficientissimã
facultatẽ.sq adeo autẽ dum ñ faẽqͥsq ꝙ. deb
nula culpa ẽ conditoris. ut & laus sit: qm quod

Expanded text:
aliquid, quia omnia gratuito praestat. Et si quisquam dicet ab illo aliquid deberi meritis suis, certe ut esset, non ei debebatur. Non enim erat cui deberetur. Et tamen, quod meritum est converti ad eum ex quo es, ut ex ipso etiam melior sis, ex quo habes ut sis? Quid ergo ei praerogas, ut tanquam debitum poscas; quando si nolles ad eum converti, nihil ei deesset, tibi autem ipse, sine quo nihil esses, et ex quo ita es aliquid, ut nisi convertendo te ad illum, reddideris ei quod ab ipso es, non quidem nihil, sed miser tamen eris? Omnia ergo illi debent, primo quidquid sunt, in quantum naturae sunt: deinde quidquid melius possunt esse si velint, quaecumque acceperunt ut velint; et quidquid oportet eas esse. Ex eo igitur quod non accepit, nullus reus est: ex eo vero quod non facit quod debet, juste reus est. Debet autem, si accepit et voluntatem liberam, et sufficientissimam facultatnulla culpa est Conditoris, ut et laus sit, quoniam quod
Abbreviated transcription (Latin):
de tantis malis. Si quid autẽ obscuriꝰ ame
dictum ẽ quã uelles: facito ut memoriȩ
mandatum alias oportunius requiras. Neq
enĩ deerit nobis querentib se: qui desuper
magister ẽ omium. ado. Ego uͦ hac oratione¬
tua ita sum affectus: ut eam interpellare ne¬
fas putauerim. & si tibi modus sermonis
hic placet. tresq illȩ questiones quȩ rema-¬
nebant tambreuiter ꝑstringende in p̃senti¬
a uise sunt: cedam iudicio tuo. ac demnceps
tam magnis reb inuestigandis non modo
tempꝰ ꝓp̾ter tuas occupationes. s etiam me¬
ipsum oportuniorẽ obseruabo: Ex ꝑlicit¬

Expanded text:
de tantis malis. Si quid autem obscurius a me de tantis malis. Si quid autem obscurius a me dictum est quam velles, facito ut memoriae mandatum alias opportunius requiras. Neque enim deerit nobis quaerentibus se, qui desuper est Magister omnium. E. Ego vero et hac oratione ita sum affectus, ut eam interpellare nefas putaverim: et si tibi modus sermonis hic placet, tresque illae quaestiones quae remanebant, tam breviter perstringendae in praesentia visae sunt; cedam judicio tuo, ac deinceps tam magnis rebus investigandis, non modo tempus propter tuas occupationes, sed etiam meipsum opportuniorem observabo
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ꝓdesse credendum ẽ. Inueniet hoc ra¬
tio cum queri oportuerit: quãquã & alia
multa iam diu querenda tibi potius ali-¬
quando quã cognoscenda ꝓtulerim. Iuod
fiet utilissime: si duce pietate requirantur.
Quȩ cumita sint. quis ẽ qui iuste stomache¬
tur. quod agendo atq administrando cor¬
pori animã datasit. cum tantus & tamdi¬
uinus rerũ ordo connecti meliꝰ non possit:
aut querendũ putet. qualis in hoc morta¬
li ce fragili corpore efficiatur: cum & inmor¬
tẽ ꝓpter peccatum iure contrusa sit. & uir¬
tute hic etiam possit excellere: Aut qual
post hoc corpꝰ futura sit. cum & pena mortiᷤᷤ
necessario manere debeat manente peccato:
& uirtuti pietatiq sit ds̃ ipse. id ẽ ipsa ue
ritas premiũ: Quare iamsi placet. tã lon¬
gum sermonẽ terminemꝰ aliquando & im¬
plendis dĩ preceptis uigilantissime & religi¬
osissume oꝑam demꝰ. Non enĩ est alia fuga

Expanded text:
tamen prodesse credendum est. Inveniet hoc ratamen prodesse credendum est. Inveniet hoc ratio, cum quaeri oportuerit: quanquam et alia multa jamdiu quaerenda tibi potius aliquando, quam cognoscenda protulerim. Quod fiet utilissime, si duce pietate requirantur. 81. Quae cum ita sint, quis est qui juste stomachetur, quod agendo atque administrando corpori anima data sit, cum tantus et tam divinus rerum ordo connecti melius non possit; aut quaerendum putet, qualis in hoc mortali et fragili corpore efficiatur, cum et in mortem propter peccatum jure contrusa sit, et virtute hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus futura sit, cum et poena mortis necessario manere debeat manente peccato, et virtuti pietatique sit Deus ipse, id est veritas ipsa, praemium? Quare si jam placet, tam longum sermonem terminemus aliquando, et implendis Dei praeceptis vigilantissime et religiosissime operam demus: non est enim alia fuga
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quide uana atq sacrilega. ꝓpria
uoluntate se dicere intelligant. Nec tam̃
ita liberũ arbitrium animȩ datum ẽ ut
quodlibet eo moliens. ullam partem di¬
uini ordinis legisq ꝑturbet. Datum ẽ
em̃ a sapientissimo atq inuictissimo to¬
tius creature dño. S ista ut uidenda st̃
ui dere paucoꝵ ẽ: neq ad hoc quisquã m¬
si uera religione fit idoneus. Est enĩ religio
uera. quase uni deo anima unde se peccato
uelut abruperat. reconciliatione religat.
Innectit gͦ animã in illo actu tercio atꝙ
incipit ducere: purgat inquarto. refor¬
mat inquinto: introducit in sexto. pasc̃
inseptimo: atq hoc fit alias citius. alias
tardius. ut quȩq amore ac meritis ua-¬
lent. Omĩa tamen ds̃. iustissime modera¬
tissime. pulcherrime facit: quoqͦ mͦ ẽẽ ha¬
bere uoluerint. de quib facit. Iam uͦ etiã
puerorũ infantiũ consecrationes quantũ
ꝓsint. obscurissima questio ẽ: non nichil

Expanded text:
ipsa quidem vana atque sacrilega propria ipsa quidem vana atque sacrilega propria voluntate se dicere intelligant. Nec tamen ita liberum arbitrium animae datum est, ut quodlibet eo moliens, ullam partem divini ordinis legisque perturbet. Datum est enim a sapientissimo atque invictissimo totius creaturae Domino. Sed ista ut videnda sunt videre, paucorum est; neque ad hoc quisquam nisi vera religione fit idoneus. Est enim religio vera, qua se uni Deo anima, unde se peccato velut abruperat, reconciliatione religat. Innectit ergo animam in illo actu tertio, atque incipit ducere; purgat in quarto; reformat in quinto; introducit in sexto; pascit in septimo. Atque hoc fit alias citius, alias tardius, ut quaeque amore ac meritis valent: omnia tamen Deus justissime, moderatissime, pulcherrime facit, quoquo modo sese habere voluerint de quibus facit. Jamvero etiam puerorum infantium consecrationes quantum sint, obscurissima quaestio est, nonnihil
Abbreviated transcription (Latin):
alii eadem uocant aut alit̾ etiam patiunt᷑:
&e obhoc aut illa aut ista imꝓbes. In nu¬
merabilib enĩ modis eedem res & appellari
&e diuidi possunt: rectissime ac subtilissime.
S intanta copia modoꝵ. utitur quisq quo
se congruent uti existimat. Ds̃ g summus¬
&e uerus. lege in uiolabili & incorupta. qua
om̃e quod condidit regit. subicit anime cor¬
pus: aniniã sibi: & sic omĩa sibi. Neq innul¬
lo actu eam deserit: siue pena. siuie premio. Id
enĩ iudicauit ẽẽ pulcherrimũ. ut eẽt qͥc¬
quid ẽ quo mͦ est: & ita nature gradibus
ordinaretur. ut considerantes uniuersi¬
tatem. nulla offenderet ex ulla parte defor¬
mitas. omĩsq animȩ pena. & om̃e pͥmiũ.
conferret semꝑ aliquid ꝓportioni iuste
pulchritudinis. dispotioniq rerũ om̃iũ
Datũ: cm̃ animȩ liberũ arbitrium: qͦd qui
nugatoriis ratiocinationib labefactare
conantur: usq ad eo ceci funt. ut ne ista

Expanded text:
ibus eadem vocant, aut aliter etiam partiuntur; ibus eadem vocant, aut aliter etiam partiuntur; et ob hoc aut ista aut illa improbes. Innumerabilibus enim modis eaedem res et appellari, et dividi possunt rectissime ac subtilissime; sed in tanta copia modorum utitur quisque, quo se congruenter uti existimat. CAPUT et verus lege inviolabili et incorrupta, qua omne quod condidit regit, subjicit animae corpus, animam sibi, et sic omnia sibi: neque in ullo actu eam deserit, sive poena, sive praemio. Id enim judicavit esse pulcherrimum, ut esset quidquid est, quomodo est; et ita naturae gradibus ordinaretur, ut considerantes universitatem nulla offenderet ex ulla parte deformitas; omnisque animae poena et omne praemium conferret semper aliquid proportione justae pulchritudini dispositionique rerum omnium. Datum est enim animae liberum arbitrium, quod qui nugatoriis ratiocinationibus labefactare conantur, usque adeo caeci sunt, ut ne ista
Abbreviated transcription (Latin):
siam̃q illis om̃ib gradib inẽ diffincta et
ꝓpria pulchritudo: quos actus melius ap
tentia. & fieri potest ut hȩc omĩa simula¬
gat. s id sibi solum agere uideatur qͦd agit
c̃ difficultate. aut certe cum amore. Agit
enĩ hoc multo quã çȩtera attentior. Asçen¬
dentib gͥ sursum uersus. primus actuᷤ do¬
cendi causa. dicatur anmatio. Seds sensuꝰ.
lercius. ars. Quartus: uirtus. Q uintꝰ tran¬
quillitas. Sextus: ingressio. Septimus. con¬
templatio. Possunt & hoc modo appellari.
De corpore: ꝑcorpus: circa corpꝰ: ad se ip-¬
sam. in se ipsa: ad dm̃: apud dm̃. Possunt¬
& sic. Pulchre de alio: pulchre ꝑ aliud. pul¬
chre circa aliud: pulchre ad pulchrũ:. pul¬
chre in pulchro: pulchre ad pulchritudinẽ:
pulchre apud pulchritudinẽ. De quibus
omĩb post requies: si quid un debitur aꝑi¬
endum. Nunc ideo uolui totiens ista signare
uocabulis. ne te moueat cum aluis nomĩb¬

Expanded text:
namque illis omnibus gradibus inest distincta et namque illis omnibus gradibus inest distincta et propria pulchritudo, quos actus melius apptentia, et fieri potest ut haec omnia simul agat, sed id solum sibi agere videatur quod agit cum difficultate, aut certe cum timore. Agit enim hoc multo quam caetera attentior. Ascendentibus igitur sursum versus, primus actus, docendi causa, dicatur animatio; secundus, sensus; tertius, ars; quartus, virtus; quintus, tranquillitas; sextus, ingressio; septimus, contemplatio. Possunt et hoc modo appellari: de corpore; per corpus; circa corpus; ad seipsam; in seipsa; ad Deum; apud Deum. Possunt et sic: pulchre de alio; pulchre per aliud; pulchre circa aliud; pulchre ad pulchrum; pulchre in pulchro; pulchre ad pulchritudinem; pulchre apud pulchritudinem. De quibus omnibus post requires, si quid videbitur aperiendum: nunc ideo volui toties ista signare vocabulis, ne te moveat cum alii aliis nomin
Abbreviated transcription (Latin):
uno malo. a summo inima demergitur:
neq uiciis opp̃ssos. s ipsa uicia: neq peccan¬
tes. s: ipsa peccata oderimꝰ. Omĩb em̃ sub.¬
uentum uelle debemus: etiam qui nos lese¬
runt. aut ledere. aut omĩno ledi uolunt.
Hec ẽ uera hȩc ꝑfecta. hec sola religio: ꝑ
qua deo reconciliari. ꝑtinet ad anime de
qua querimꝰ magnitudinẽ: qua se liberta¬
te dignã facit. Nlam ille ab omĩb liberat. cui
tio placere ꝑfecte. sola lib̾tas ẽ. S uideo me
pene excessisse metas ꝓpositi mei. ac sine ul¬
la interrogatione tam dui multa tibi di¬
xisse: neq id me penitet. Nam cum ista sini
ꝑtam multas eccłe scͥpturas disꝑsa: quãqͣ
ea ñ in cõmode collegisse uideamur: plene
tamen intelligi nequeunt. nisi quisq in
illoꝵ septẽ quarto gradu fortiter agens pie¬
tatemq custodiens. & ad ea ꝑcipienda sam¬
tatẽ ac robur comparans. inquirat omĩa
singillatim diligentissime ac sagacissime.

Expanded text:
uno malo a summo in ima demergimur. uno malo a summo in ima demergimur. Neque vitiis oppressos, sed ipsa vitia; neque peccantes, sed ipsa peccata oderimus. Omnibus enim subventum velle debemus, etiam qui nos laeserunt, aut laedere, aut omnino laedi volunt. Haec est vera, haec perfecta, haec sola religio, per quam Deo reconciliari pertinet ad animae, de qua quaerimus, magnitudinem, qua se libertate dignam facit: nam ille ab omnibus liberat, cui tio placere perfecta et sola libertas est. Sed video me pene excessisse metas propositi mei, ac sine ulla interrogatione tamdiu tibi multa dixisse: neque id me poenitet. Nam cum sint ista per tam multas Ecclesiae scripturas dispersa, quanquam ea non incommode collegisse videamur, plene tamen intelligi nequeunt; nisi quisque in illorum septem quarto gradu fortiter agens, pietatemque custodiens, et ad ea percipienda sanitatem ac robur comparans, inquirat omnia singillatim, diligentissime ac sagacissime:
Abbreviated transcription (Latin):
siquid gͦ aliud ẽ eorum quȩ ds̃ creauit.
quiddã est deteriꝰ: quidda par. Deterius
ut anma pecoris: par ut angłi: melius
autẽ nichil. & si quando ẽ aliquid hor
meliꝰ. hoc peccato eius fit: ñ natura. Qͦ
tamen ñ usq adeo fit deterior: ut ei peco¬
ris anima p̾ferenda aut conferenda sit.
Ds̃ gͥ solus ei colendus ẽ: qui solus eiꝰ auc¬
tor. ẽ. Homo autẽ quilibet aliꝰ. quaquã
sapientissimꝰ & ꝑfectissimꝰ. uł ꝓrsus quȩ¬
ubet anima rationis compos atty. beatissina.
amanda tantũ modo & umitanda ẽ. eiꝙ
ꝓmerito atq ordine. quod ei congruit de¬
ferendum. nã dñm dm̃ tuũ adorabis. &
illi soli seriues. Errantib uͦ cognatisam¬
mis de laborantib quantũ licet atq p̾cep¬
cumẽ opem ferendã ẽẽ cognoscamꝰ. Ita ut
hoc ipsum cumbene agitur. dm̃ ꝑ nos agere
intelligamꝰ: neq quicquã nob̾ ꝓpriũ uen¬
dicemus in anis głȩ cupiditate decepti. qͦ

Expanded text:
si quid ergo aliud est eorum quae Deus creavit, si quid ergo aliud est eorum quae Deus creavit, quiddam est deterius, quiddam par: deterius, ut anima pecoris; par, ut angeli: melius autem, nihil. Et si quando est aliquid horum melius, hoc peccato ejus fit, non natura. Quo tamen non usque adeo fit deterior, ut ei pecoris anima praeferenda, aut conferenda sit. Deus igitur solus ei colendus est, qui solus ejus est auctor. Homo autem quilibet alius, quanquam sapientissimus et perfectissimus, vel prorsus quaelibet anima rationis compos atque beatissima, amanda tantummodo et imitanda est, eique, pro merito atque ordine, quod ei congruit deferendum. Nam, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Errantibus vero cognatis animis et laborantibus, quantum licet atque praeceptum est, opem ferendam esse sciamus, ita ut hoc ipsum cum bene agitur, Deum per nos agere intelligamus. Neque quidquam nobis proprium vindicemus inanis gloriae cupiditate decepti, quo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. & sinc quo eẽ nemo potest: & si qͥdde
illo incredibilius. conuenientius tam̃ at¬
q aptius. homines dicere ualeamꝰ. Hic er¬
go solus ds̃ ammȩ colendus ẽ: neq discre¬
te neq confuse. Quicqͥd enĩ anima colit
ut dm̃. necesse ẽ ut melius esse quã se ip¬
sam putet. Ammȩ autẽ natura nec t̾ra.
nec maria. nec sidera. nec luna. nec sol. nec
quicqͣm omino quod tangi aut his oculiꝰ
uideri potest. deniq non ipsum quod ui¬
deri a nob̃ non potest celum meluis eẽ cre¬
dendũ ẽ. immo hec omĩa longe deteriora
ẽẽ. quã est quelibet anima.ratio certa con¬
uincit: simͦ eam ueri amatores ducentẽ ꝑ
insolita quȩda. & ob hoc ardua. constan¬
tissime atq obseruantissime sequi aude¬
ant. Si quid uͦ aliud ẽ inrerũ natura pre¬
ter ista que sensib nota sunt. & ꝓrsus q̃
aliqͦd spacium loci optinent. quib omĩb
prestantiorẽ animã humanã eẽ diximꝰ:

Expanded text:
sunt, et sine quo esse nemo potest: et si quid de sunt, et sine quo esse nemo potest: et si quid de illo incredibilius, convenientius tamen atque aptius homines dicere valemus. Hic ergo solus Deus animae colendus est, neque discrete, neque confuse. Quidquid enim anima colit ut Deum, necesse est ut melius esse, quam seipsam, putet. Animae autem natura nec terra, nec maria, nec sidera, nec luna, nec sol, nec quidquam omnino quod tangi, aut his oculis videri potest, non denique ipsum quod videri a nobis non potest, coelum melius esse credendum est. Imo haec omnia longe deteriora esse, quam est quaelibet anima, ratio certa convincit; si modo eam veri amatores ducentem per insolita quaedam, et ob hoc ardua, constantissime atque observantissime sequi audeant. 78. Si quid vero aliud est in rerum natura praeter ista quae sensibus nota sunt, et prorsus quae aliquod s animam humanam esse diximus:
Abbreviated transcription (Latin):
inherere ueritan.mors quȩ ante metueba¬
tur. idẽ ab hoc corpore om̃imoda fuga &
elapsio ꝓ summo munere desideretur
tia. Quod ut breuiter colligam quẽ ad¬
modũ fatendum ẽ animã humanã ñ eẽ
qͦd ds̃ ẽ. ita presumendũ nichil inter oĩa
quȩ creauit dõ ẽẽ ꝓpinquius: ideoq di¬
uine ac singłariter in eccła catholica tra.¬
ditur nullã creaturã colendã ẽẽ animȩ.¬
libentius enĩ loquor his uerb̃ quib mͥ hȩc
insinuata sunt. s ipsum tantũ modo re¬
rũ que sunt omium creatorẽ. ex quo oĩa.
ꝑ quem omĩa. in qͦ omĩa. idẽ incominu¬
tabile principiũ. in cõmutabilẽ sapienti.¬
am. incõmutabilẽ caritatẽ. unũ dm̃ uer̃
atq ꝑfectum. qui nunquã ñ fuerit. nun¬
quã non erit. nunquã aliter fuerit. nunꝗͣ
aliter erit: quo nichil secretiꝰ. nichil p̾sen¬
tius: qui difficile inuenitur ubi sit. diffi¬
cilius ubi non sit: cũ quo eẽ non om̃s pos¬

Expanded text:
inhaerere veritati, mors quae antea metuebainhaerere veritati, mors quae antea metuebatur, id est ab hoc corpore omnimoda fuga et elapsio, pro summo munere desideretur.tia: quod ut breviter colligam, quemadmodum fatendum est, animam humanam non esse quod Deus est; ita praesumendum, nihil inter omnia quae creavit, Deo esse propinquius. Ideoque divine ac singulariter in Ecclesia catholica traditur, nullam creaturam colendam esse animae libentius enim loquor his verbis quibus mihi haec insinuata sunt, sed ipsum tantummodo rerum, quae sunt, omnium Creatorem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia; id est incommutabile principium, incommutabilem sapientiam, incommutabilem charitatem, unum Deum verum atque perfectum, qui nunquam non fuerit, nunquam non erit, nunquam aliter fuerit, nunquam aliter erit; quo nihil sit secretius, nihil praesentius; qui difficile invenitur ubi sit, difficilius ubi non sit; cum quo esse non omnes pos
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis legib seruit. ut ipsã &̃ resurrecti¬
onẽ carnis quȩ partim tardius. partim
omĩno ñcredit᷑. ita certam teneamus: ut
certius nob̃ non sit solem cum occiderit o.¬
riturũ. Iam uͦ eos qui ad exemplũ nr̃e sa¬
lutis nr̃ȩ ac primitias a filio dĩ potentissi¬
mo eterno incõmutabili susceptũ homi¬
nẽ eundeq natum eẽ de uirgine. cȩteraq
huius historiȩ miracula irrident: sic con-¬
tempnemꝰ. tanquã eos pueros quicũ pic¬
torem ꝓpositis tabulis quas intueatur
pingentẽ uiderint. non putent posse ho¬
minẽ pingi:insi aliam picturã qui pingit
aspexerit. Tanta autẽ coniemplanda ue-¬
ritate uoluptas ẽ quantacũq ex parte eam
quisq contemplari potest: tanta puritas.
tanta sinceritas.tam indubitanda rerũ
fides. ut neq quioquã pret̾eã scisse se aliqͣn¬
do aliquis putet cum sibi scire uidebatur.
& quo minus impediatur anima toti tota

Expanded text:
divinis legibus servit, ut etiam ipsam resurrectidivinis legibus servit, ut etiam ipsam resurrectionem carnis, quae partim tardius, partim omnino non creditur, ita certam teneamus, ut certius nobis non sit, solem, cum occiderit, oriturum. Jam vero eos qui ad exemplum salutis nostrae ac primitias, a Filio Dei potentissimo, aeterno, incommutabili susceptum hominem, eumdemque natum esse de virgine, caeteraque hujus historiae miracula irrident, sic contemnemus, tanquam eos pueros, qui cum pictorem propositis tabulis, quas intueatur, pingentem viderint; non putent posse hominem pingi, nisi aliam picturam, qui pingit aspexerit. Tanta autem in contemplanda veritate voluptas est, quantacumque ex parte eam quisque contemplari potest, tanta puritas, tanta sinceritas, tam indubitanda rerum fides, ut neque quidquam praeterea scisse se aliquando aliquis putet, cum sibi scire videbatur; et quo minus impediatur anima toti tota
Abbreviated transcription (Latin):
uanitantiũ. Uanitas enĩ est fallacia: ua¬
nitantes autẽ. uel falsi. uel fallentes. uel u¬
triq intelliguntur. Licet tamen dinosce¬
re quantũ inter hȩc & ea quȩ uere sunt di¬
stet: & quemadmodũ tam̃ ista omĩa deo
auctore creata sunt & u illorũ compara¬
tione nulla sint: ꝑ se autem considerata
mira atq pulchra. Tunc agnoscemus qͣm
uera nob̃ credenda imꝑata sunt. quãq
optimȩ atq saluberrime apud matrẽ ec¬
clesiam nutriti fuerimus: que ue sit utili¬
tas lactis illius qͦd apłs paulus paruulis se
potum dedisse predicauit: quod alimen¬
tum accipere.cum quis matre nutritur
salub̃rimũ : cũ iam grandis ẽ. pudendũ :
respuere cum opus est. miserandũ. rep̃hen¬
dere aliquando aut odisse. sceleris & im¬
pietatis: tractare autem ac dispensare cõ¬
mode laudis & caritatis plenissimum ẽ.
Uidebimꝰ etiam naturale huiꝰ corporeȩ
tantas cõmutationes & uicissitudines dũ

Expanded text:
vanitantium . Vanitas enim est fallacia, vavanitantium . Vanitas enim est fallacia, vanitantes autem vel falsi, vel fallentes, vel utrique intelliguntur. Licet tamen dignoscere quantum inter haec, et ea quae vere sunt, distet; et quemadmodum tamen etiam ista omnia Deo auctore creata sint, et in illorum comparatione nulla sint; per se autem considerata, mira atque pulchra. Tunc agnoscemus quam vera nobis credenda imperata sint, quamque optime ac saluberrime apud matrem Ecclesiam nutriti fuerimus, quaeve sit utilitas lactis illius quod apostolus Paulus parvulis se potum dedisse praedicavit : quod alimentum accipere cum quis matre nutritur, utilissimum est; cum jam grandis est, pudendum: respuere cum opus est, miserandum; reprehendere aliquando aut odisse, sceleris et impietatis: tractare autem ac dispensare commode, laudis et charitatis plenissimum est. Videbimus etiam naturae hujus corporeae tantas commutationes et vicissitudines, dum
Abbreviated transcription (Latin):
inueritate querenda deuiare atq erra¬
re non possit: qui ꝓfecto inea non instau¬
ratur nisi prius cormundũ fuerit: hoc
ẽ nisi prius ipsa cogitatio ab om̃i cupidi¬
tate ac fece rerum mortaliũ sese cohibue
atq ultimus gradus ẽ aminȩ. neq iam
gradus s quedam mansio. quã uł gradibꝰ
ꝑuenitur: quȩ sint gaudia. quȩ ꝑfruitio
tatis atq et̃nitatis affiatus. qͥd ego dicam: Dixert̃
hec quantũ dicenda esse iudicauert mag.¬
ne quedam & incomparabiles animȩ. qͣs
etiam uidisse acuidere ista credimꝰ. Illud
planc nẽ ego audeo tibi dicere. nos sicursũ
quẽ nob̾ d̾s imꝑat. & quẽ tenendũ susce¬
pimus. constantissime tenuerimꝰ ꝑuen¬
turos ꝑ uirtutẽ dei atq sapientiam ad
summã illam causam uł summnũ aucto¬
rem. uł summũ principiũ rerũ om̃ĩũ:
uł si quo alio mͦ res tanta congruentius
appellari potest. Quo intellecto uere ui¬
debimus quã sint omia sub sole uanitaᷤ

Expanded text:
in veritate quaerenda deviare atque errain veritate quaerenda deviare atque errare non possit. Qui profecto in ea non instauratur, nisi prius cor mundum fuerit, hoc est, nisi prius ipsa cogitatio ab omni cupiditate ac faece rerum mortalium sese cohibueratque ultimus animae gradus est; neque jam gradus, sed quaedam mansio, quo illis gradibus pervenitur; quae sint gaudia, quae perfructio tatis atque aeternitatis afflatus, quid ego dicam? Dixerunt haec quantum dicenda esse judicaverunt, magnae quaedam et incomparabiles animae, quas etiam vidisse ac videre ista credimus. Illud plane ego nunc audeo tibi dicere, nos si cursum quem nobis Deus imperat, et quem tenendum suscepimus, constantissime tenuerimus, perventuros per Virtutem Dei atque Sapientiam ad summam illam causam, vel summum auctorem, vel summum principium rerum omnium, vel si quo alio modo res tanta congruentius appellari potest: quo intellecto, vere videbimus quam sint omnia sub sole vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
dam et incredibili fiducia ꝑgit indm̃. idẽ
in ipsam contemplationẽ ueritatis. & il
appeticio intelligendi ea quȩ uere sũmeq
sunt. summꝰ aspectus ẽ animȩ: quo ꝑfectio.¬
rem meliorẽ rectiorẽq non habet. Sextus
gͦ erit iste actionis gradus. Aliud ẽ enĩ mun¬
dari oculum ipsum animȩ. ne frustra & te¬
mere aspiciat. & praue uideat: aliud custo¬
dire ipsam atq affirmare sanitatem: ali¬
ud iam serenum atq rectum aspectũ in id
qͦd ẽ udendum dirigere. Quod qui pͥ¬
us uolunt facere qͣii mundati & sanati
fuerint: ita illa luce reuerberantur ueri¬
tatis. ut nonsolum nichil boni. s etiã ma¬
li plurimũ in ea putent eẽ.atq ab ea no¬
mine ueritatis abiudicent: & cum qua¬
dam libidine & uoluptate miserabili. in
suas tenebras quas eoꝵ morb pati pot̾.
medicine maledicentes. refugiant. Unde
diuino affiatu. & ꝓrsus ordinatissime ills
a ꝓpheta dicitur. Cor mundũ crea ume

Expanded text:
dam et incredibili fiducia pergit in Deum, id est, dam et incredibili fiducia pergit in Deum, id est, in ipsam contemplationem veritatis, et ilappetitio intelligendi ea quae vere summeque sunt, summus aspectus est animae, quo perfectiorem, meliorem rectioremque non habet. Sextus ergo erit iste gradus actionis: aliud est enim mundari oculum ipsum animae, ne frustra et temere aspiciat, et prave videat; aliud ipsam custodire atque firmare sanitatem; aliud jam serenum atque rectum aspectum in id quod videndum est, dirigere. Quod qui prius volunt facere quam mundati et sanati fuerint, ita illa luce reverberantur veritatis, ut non solum nihil boni, sed etiam mali plurimum in ea putent esse, atque ab ea nomen veritatis abjudicent, et cum quadam libidine et voluptate miserabili in suas tenebras, quas eorum morbus pati potest, medicinae maledicentes refugiant. Unde divino afflatu, et prorsus ordinatissime illud a Propheta dicitur: Cor mundum crea in m
Abbreviated transcription (Latin):
quã se ipsa. ferre pollutam. Nichil autẽ
difficilius quã & metuere mortẽ: & ab il¬
lecebris huiꝰ mundi sic̃ ipsa ꝑicła postulant tẽ¬
perare. Tanta ẽ anima tam̃. ut etiam hoc pꝰ¬
sit adiuuante sane iusticia sũmi & ueri dĩ.
qua hec uniuersitas sustentatur & regitur:
qua etiã factum ẽ ut ñ modo sint omĩa. sed
ita sint. ut omĩno melrus eẽ non possint. ciu
sese inoꝑe tam difficili mundationis sue ad¬
iuuandam & ꝑficiendam. pussime tutissi
idẽ cumfuerit aĩa ab om̃i labe lib̾a macu¬
lisq diluta. tum se deniq in se ipsa letissi¬
me tenet. nec omĩno aliquid metuit sͥ:
aut ulla sua causa quicquã arguitur. E
gͦ iste quintus gradus. & aliud ẽ enĩ effice¬
re: aliud tenere puritatem. Alia ꝓrsus ac¬
tio qua se inquinatam redintegrat: alia qͣ
non patitur se rursum inquinari. In hoc
gradu om̃ifariam concipit quanta sit.
Quod cum conceꝑit ÷ tunc uͦ ingenti qua¬

Expanded text:
Deus quam seipsa ferre pollutam. Nihil autem Deus quam seipsa ferre pollutam. Nihil autem difficilius quam et metuere mortem, et ab illecebris hujus mundi, sicut pericula ipsa postulant, temperare. Tanta est tamen anima, ut etiam hoc possit adjuvante sane justitia summi et veri Dei, qua haec universitas sustentatur et regitur; qua etiam factum est, ut non modo sint omnia, sed ita sint, ut omnino melius esse non possint. Cui sese in opere tam difficili mundationis suae adjuvandam et perficiendam piissime tutissimid est, cum fuerit ab omni tabe anima libera maculisque diluta, tum se denique in seipsa laetissime tenet, nec omnino aliquid metuit sibi aut ulla sua causa quidquam angitur. Est ergo iste quintus gradus: aliud est enim efficere, aliud tenere puritatem; et alia prorsus actio qua se inquinatam redintegrat, alia qua non patitur se rursus inquinari. In hoc gradu omnifariam concipit quanta sit: quod cum conceperit, tunc vero ingenti qua
Abbreviated transcription (Latin):
credere. In hoc tam preclaro actu aĩȩ inẽ ad¬
hiic labor. & contra huius mundi molestias
atq blandicias magnus acerrimusq conflic¬
tus. In ipso enĩ purgationis negocio sub est
metus mortis. sepẽ ñ mnagnus: sepe uero ue¬
hementissimꝰ. Non magnus: tunc cũ robu¬
stissime creditur. Nam uidere hoc utrũ ue
rum sit non nisi ꝑpurgatȩ animȩ licet. tan¬
ta cłĩ ꝓuidentia iusticiaq gubnari omĩa.
ut nullimors inq accidere possit. etiam¬
si eam forte iniquus intulerit. Uehem̃t᷑
autem formidatur mors iam in hoc gra¬
du. cum & illud eo creditur infirmius.
quo sollicitius queritur: & eo ipso minuᷤ
uidetur. quo tranquillitas ꝓptermetum
minorẽ inuestigandis obscurissimis reb ꝑ¬
necessaria. Deinde quo magis sentit anima
eo ipso quo ꝓficit. quantũ intersit int̾ pu¬
ram &e contaminatã: eo magis timet ne de¬
posito isto corpore mninus eam ds possit

Expanded text:
credere. In hoc tam praeclaro actu animae inest adcredere. In hoc tam praeclaro actu animae inest adhuc labor, et contra hujus mundi molestias atque blanditias magnus acerrimusque conflictus. In ipso enim purgationis negotio subest metus mortis saepe non magnus, saepe vero vehementissimus: non magnus tum cum robustissime creditur nam videre hoc utrum sit verum, non nisi perpurgatae animae licet tanta Dei providentia justitiaque gubernari omnia, ut nulli mors inique accidere possit, etiamsi eam forte iniquus intulerit. Vehementer autem formidatur mors in hoc jam gradu, cum et illud eo creditur infirmius, quo sollicitius quaeritur; et eo ipso minus videtur, quo tranquillitas propter metum minor est, investigandis obscurissimis rebus pernecessaria. Deinde quo magis magisque sentit anima, eo ipso quo proficit, quantum intersit inter puram et contaminatam; eo magis timet, ne, deposito isto corpore, minus eam possit
Abbreviated transcription (Latin):
ac iocandi causa mille formes simulatione.
modulandi ꝑitiam. dimetiendi subtilita¬
tem. numerandi disciplinã: preteritoꝵ ac
futuroꝵ ex p̃sentib comecturam. Magna
hec & omĩno humana: s ẽ adhuc ista par¬
tim doctis atq indoctis. partim bonis ac
atq insili quarto gradui. ex quo bonitas
incipit: atq omĩs uera laudatio. Hinc n
anima se non solum suo siquã uniuersi
partem agit. s ipsietiã uniuerso corpori
audet p̃ponere : bonaq eius bona sua non
putare. atq potentiȩ pulchritudiniq sue
comparata discernere atq contempnere:
&r inde quo magis se delectat. eo magis sese ab¬
strahere a sordib. totamq emaculare ac
mundissimã & comptissimã reddere: robo¬
rare sese aduersus omĩa que de ꝓposito ac
sententia dimouere moliuntur: societatem
humana magnipendere: nichilq uelle al¬
teri quod sibi nolit accidere: sequi auctoritatẽ
ac precepta sapientiũ. & ꝑhȩc loqui sibi dm̃

Expanded text:
ac jocandi causa milleformes simulationes, ac jocandi causa milleformes simulationes, modulandi peritiam, dimetiendi subtilitatem, numerandi disciplinam, praeteritorum ac futurorum ex praesentibus conjecturam. Magna haec et omnino humana. Sed est adhuc ista partim doctis atque indoctis, partim bonis ac atque insili quarto gradui, ex quo bonitas incipit, atque omnis vera laudatio. Hinc enim anima se non solum suo, si quam universi partem agit, sed ipsi etiam universo corpori audet praeponere, bonaque ejus bona sua non putare, atque potentiae pulchritudinique suae comparata discernere atque contemnere: et inde quo magis se delectat, eo magis sese abstrahere a sordibus, totamque emaculare ac mundissimam reddere et comptissimam; roborare se adversus omnia, quae de proposito ac sententia dimovere moliuntur; societatem humanam magni pendere, nihilque velle alteri quod sibi nolit accidere; sequi auctoritatem ac praecepta sapientium, et per haec loqui sibi Deum
Abbreviated transcription (Latin):
lo temporis ñ discissa. memoria uocatur.
S hec rursus omĩa posse aĩam etiam inbe.¬
ciui gradum. qui iam ẽ homini ꝓprius: & co¬
gita memoriã non consuetudine inolitar
s. animadũsione atq signis cõmendatarũ
ac retentarũ rerum innumerabiliũ: tot
artes opificum. agrors cultus. extructiones
uariarũ urbiũ. edificioꝵ ac moliminum
multimoda miracula. inuentiones tot sig¬
noꝵs inlitteris. in uerb̾. in gestu. in cuiꝰcunq¬
modi sono. in picturis atq̃ figmentis. tot
gentiũ linguas. tot instituta. tot noua. tot
instaurata: tantũ libroꝵ numerũ. & cuiꝰce¬
modi mon am̃toꝵ ad custodiendã memo¬
riam tantãq curam posteritatis. officioꝵ
potestatum. honorũ. dignitatũq ordines. si¬
ue infamilus. siue domi militiȩq uire pub¬
lica. siue in ꝓfams. siue in sacris apparatibus
uim raciocinandi. & excogitandi fluuios e¬
loquentiȩ. carminũ uarietates. lidendi

Expanded text:
lo temporis non discissa, memoria vocatur. lo temporis non discissa, memoria vocatur. Sed haec rursus omnia posse animam etiam in betium gradum, qui jam est homini proprius, et cogita memoriam non consuetudine inolitarum, sed animadversione atque signis commendatarum ac retentarum rerum innumerabilium, tot artes opificum, agrorum cultus, exstructiones urbium, variorum aedificiorum ac moliminum multimoda miracula; inventiones tot signorum in litteris, in verbis, in gestu, in cujuscemodi sono, in picturis atque figmentis; tot gentium linguas, tot instituta, tot nova, tot instaurata; tantum librorum numerum, et cujuscemodi monumentorum ad custodiendam memoriam, tantamque curam posteritatis; officiorum, potestatum, honorum dignitatumque ordines, sive in familiis, sive domi militiaeque in republica, sive in profanis, sive in sacris apparatibus; vim ratiocinandi et excogitandi, fluvios eloquentiae, carminum varietates, ludendi
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde innumerabiles differentias sapoꝵ.
odors. sonorũ. formarũ gustando. ol facien¬
do. audiendo. uidendoq diuidicat: atq
in his omib ea quȩ scđd̾m naturã sui corꝑis
sunt. asciscit atq appetit. reicit fugitq con¬
traria: remouet se ab his sensib certo int̾¬
uallo tempor. & eoꝵ motus quasi ꝑ quaᷤᷤ¬
dam ferias reparans: imagines rerũ quas
ꝑ eos hausit secum cateruatim & multipli¬
cit u̾sat. ⁊ hoc totum ẽ somnꝰ & somnia. Se¬
pe etiam gestiendo ac uagando. facilitate
motus delectatur: & sine labore ordinat
mẽbroꝵ concordiam. & ꝓ copulatione sexꝰ
agit qͦd potest. atq induplici natura. socie¬
tate atq amore molitur unũ. fȩtib non ĩa
gignendis tantum mͦ. s etiam fouendis. tu¬
endis. alendisq conspirat: reb inter quas
tudine sese innectit. & ab eis quasi mẽbris
egre separatur: quȩ consuetudins uis. etrã
seuunctione rerum ipsarum atq int᷑ual.¬

Expanded text:
Deinde innumeDeinde innumeodorum, sonorum, formarum, gustando, olfaciendo, audiendo, videndoque dijudicat. Atque in his omnibus ea quae secundum naturam sui corporis sunt asciscit atque appetit, rejicit fugitque contraria. Removet se ab his sensibus certo intervallo temporum, et eorum motus quasi per quasdam ferias reparans, imagines rerum, quas per eos hausit, secum catervatim et multipliciter versat. Et hoc totum est somnus et somnia. Saepe etiam gestiendo ac vagando facilimotus delectatur, et sine labore ordinat membrorum concordiam; pro copulatione sexus agit quod potest, atque in duplici natura, societate atque amore molitur unum. Fetibus non jam gignendis tantummodo, sed etiam fovendis, tuendis alendisque conspirat. Rebus inter quas tudine sese innectit, et ab eis quasi membris aegre separatur: quae consuetudinis vis etiam sejunctione rerum ipsarum atque interval
Abbreviated transcription (Latin):
gignendo. S hec omĩa homini etiam cũ arbu¬
stis cõmunia uideri queunt. hec enĩ etiam
dicimꝰ uiuere: in suo uͦ quidq illoꝵ genere.
custodiri. ali. crescere. gignere uidenius. ac
de quid possit anima in sensib: ubi cuiden¬
tior manifestiorq uita intelligitur. Non
enĩ audienda ẽ nescio quȩ impietas rustica¬
na plane. magisq lignea quã sunt ipse arbo¬
res quib patrociniũ prebet. quȩ dolere ui¬
tem quando uua decerpitur: & non solum
sentire ista cõnceduntur. s et etiam uidere
atr audire credit: de quo errore sacrilego
alius ẽ disserendi locus. Hunc quod institu¬
era intende quȩ sit uis animȩ insensib. at¬
q in ipso motu manifestioris animantis qͦ¬
rũ nob cumhis quȩ radicibꝰ fixa sunt. nul¬
la potest ẽẽ cõmumio. Intendit se aninia in
tactum: & eo calida & frigida. asꝑa. lena. du¬
ra mollia leuia. grauia sentit atq discernit.

Expanded text:
gignendo. Sed haec etiam homini cum arbugignendo. Sed haec etiam homini cum arbustis communia videri queunt: haec enim etiam dicimus vivere, in suo vero quidque illorum genere custodiri, ali, crescere, gignere videmus atquede quid possit anima in sensibus, ubi evidentior manifestiorque vita intelligitur. Non enim audienda est nescio quae impietas rusticana plane, magisque lignea quam sunt ipsae arbores quibus pratrocinium praebet, quae dolere vitem quando uva decerpitur, et non solum sentire ista cum caeduntur, sed etiam videre atque audire credit: de quo errore sacrilego alius est disserendi locus. Nunc quod institueram, intende quae sit vis animae in sensibus, atque in ipso motu manifestioris animantis, quorum nobis cum iis quae radicibus fixa sunt, nulla potest esse communio. Intendit se anima in tactum, et eo calida, frigida, aspera, lenia, dura, mollia, levia, gravia sentit atque discernit.
Abbreviated transcription (Latin):
inse ipsa. quid apud dm̃ cui mundissima
ꝓrima ẽ. et inquo habet sũmũ atq om¬
ne suum bonũ: dicendo ac disputando
explicaret. Nunc autem cũ michi adhanc
rem desit alius: audeo tamen tibi ñ deeẽ.
S hoc mercedis ẽ: quod dum quid uale¬
at᷑ anima indoctus expedio: quid ipse ua¬
leam securus exꝑior. In primis tam̃ tibi ur¬
amputẽ latissimã quanda & infinitam
expectationẽ. ne me de om̃i anima dictu¬
rum putes: s tantum de humana. quam
solam curare debemꝰ: si nobismet ipsis cu¬
ix sumꝰ. Hȩc igitur primo quod cuiuis am¬
maduertere facile ẽ corpus hoc t̾renũ atq
mortale. presentia sua uiuificat. colligit
inunum. atq in uno tenet: diffluere atq
contabesçere ñ sinit: alim̃ta ꝑ mẽbra eqͣli¬
ter suis ciuq redditis distribui facit: con¬
gruentiã eius modũq conseruat. ñ tan¬
tũ inpulchritudine: s etiã increscendo atq

Expanded text:
in seipsa, quid apud Deum cui mundissima in seipsa, quid apud Deum cui mundissima proxima est et in quo habet summum atque omne bonum suum, dicendo ac disputando explicaret! Nunc autem cum mihi ad hanc rem desit alius, audeo tamen tibi non deesse: sed hoc mercedis est, quod dum, quid valeat anima, indoctus expedio; quid ipse valeam securus experior. In primis tamen tibi amputem latissimam quamdam et infinitam exspectationem, ne me de omni anima dicturum putes, sed tantum de humana, quam solam curare debemus, si nobismetipsis curae sumus. Haec igitur primo, quod cuivis animadvertere facile est, corpus hoc terrenum atque mortale praesentia sua vivificat; colligit in unum, atque in uno tenet, diffluere atque contabescere non sinit; alimenta per membra aequaliter, suis cuique redditis, distribui facit; congruentiam ejus modumque conservat, non tantum in pulchritudine, sed etiam in crescendo atque
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ non ꝑtinere ad quantitatẽ: uł tam in¬
uolutam questionẽ mͦ ame tͥ posse expe¬
diri. Si enĩ dixero unã ẽẽ animã. conturba¬
beris quod in altero beata ẽ. in altero mise¬
ra: nec una ressimul & beata et misera
potest ẽe. Si unã simul & multas dicam eẽ.
ridebis: nec michi facile unde tuũ risum
comprimã suppetit. Sin multas tantũ mo¬
do dix̃o eẽ ipse me ridebo: minusq michi
displicentẽ quam tibi ꝑferam. Audieͤ. qͦd
ex me bene te audire posse polliceor: Quod
uͦ aut ambob aut alteri nr̃m ita onerosũ
ẽ: ut fortasse ita opprimat. ne subicere aut
imponere uelis. ado. Cedo ꝓrsus: & qͦd t̃ con¬
gruenter mecum idetur agi posse. quantũ
ualeat amina expecto ut expecto ut expo¬
id tantũ s etiam eloquentissimũ. & omni¬
no sapientissimũ ꝑfectumq bominẽ. de
hoc ambo interrogare possemꝰ: quonã il¬
le mͦ quid anima incorpore ualeret. qͥd

Expanded text:
dinem non pertinere ad quantitatem, vel tam indinem non pertinere ad quantitatem, vel tam involutam quaestionem modo a me tibi posse expediri. Si enim dixero unam esse animam, conturbaberis, quod in altero beata est, in altero misera; nec una res simul et beata et misera potest esse. Si unam simul et multas dicam esse, ridebis; nec mihi facile, unde tuum risum comprimam, suppetit. Sin multas tantummodo esse dixero, ipse me ridebo, minusque me mihi displicentem, quam tibi, perferam. Audi ergo quod ex me bene te audire posse polliceor; quod vero aut ambobus, aut alteri nostrum ita onerosum est, ut fortasse opprimat, ne subire aut imponere velis. E. Cedo prorsus, et quod tibi congruenter mecum videtur agi posse, quantum valeat anima, exspecto ut expoid tantum, sed etiam eloquentissimum, et omnino sapientissimum, perfectumque hominem de hoc ambo interrogare possemus! Quonam ille modo quid anima in corpore valeret, quid