comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sint angeli ꝑditi an non. et alterum
horum magis estimamus quam
alterũ. nullũ puto eẽ. anime peri¬
culum. Inquã in hiusmodi reb
sic exponimꝰ diuinadicta ut diu̾sis.
sententiis fauere uideantur. nec
alicubi inuenit᷑ ubi quid indubi¬
tant̾ tenendum sit det̾minent: ñ
arbitror. rep̃hendi debere. Illud
aũt qd dixisti constituit t̾minos
popłõrum seu gentiũ iuxta nu¬
merum angelorum dei. quod
in alia translatione legitur. uix¬
ta numerũ filiorum istł quoniã
ambȩ trans lationes aut idem sig¬
nificant aut diuersa siue repug¬
nantia: ita intelligendũ ẽ. ut ꝑ
aut soli homines electi. aut suml
angeli electi ⁊ homines tota scili¬
cet illa cuutaᷤ suꝑna: aut ꝑangelos
dei. scĩ angłi tantum. et ꝑfilios
israhel soli iusti homines: aut so¬
li angeli ꝑfilios isrł. et iusti homi¬
nes ꝑangłos dei. Si boni angeli
tantum designant᷑ ꝑutrũq:
idem est qͣuam si solum ꝑ ange¬

Expanded text:
sint angeli perditi, an non, et alterum sint angeli perditi, an non, et alterum horum aestimamus magis quam alterum, nullum puto esse animae periculum: si, inquam, in hujusmodi rebus sic exponimus divina dicta, ut diversis sententiis favere videantur, nec alicubi invenitur, ubi quid indubitanter tenendum sit determinent, non arbitror reprehendi debere. Illud autem quod dixisti: Constituit terminos populorum, seu gentium, juxta numerum angelorum Dei, quod in alia translatione legitur, juxta numerum filiorum Israel: quoniam ambae translationes aut idem significant, aut diversa sine repugnantia, ita intelligendum est, ut et modo, aut soli homines electi, aut simul angeli et electi homines, tota, scilicet, illa civitas superna. Aut per angelos Dei, sancti angeli tantum; et per filios Israel, soli homines justi. Aut soli angeli per filios Israel, et justi homines per angelos Dei. Si boni angeli tantum designantur per utrumque, idem est quod si solum per ange
Abbreviated transcription (Latin):
nunt: ut sccłm numerum bonorũ
angelorum assumendus intelliga
Ahoc non repugnat p̃dictȩ sententiȩ.
si certũ non ẽ. quod totidẽ angeli¬
non cȩcidissent. quot remanserunt.
reprobi: et necesse ẽ. ut reprobos
electi homines restaurent: et potest
fieri ut beatorum numero coȩquẽ¬
tur: et sie plures erunt homines
iusti quam angeli inusti. Sed
memento quo pacto incȩpi res¬
pondere questioni tuȩ: uidelicet¬
ut siquid dixero quod maiorum
non confirmet auetoritas. quãuis
illud racione ꝓbare uidear. non
alia certitudine accipiatur. nisi
quia interi ita mͥ uidetur. do¬
nec ds mͥ melius aliquo modo
reuelet. Certus enu sum siqͥd
dico quod sacre scripturȩ absq
dubio contradicat quia falsum
est: nec illud tenere uolo si cogno¬
uero. Sed si in illis rebus deqͥb
diuersa sentiri possunt sine pe¬
riculo sicuti est istud unde n̾e
agunus: si enim nescunus utrum
plures homines eligendi sint quã

Expanded text:
nunt; ut secundum numerum bonum nunt; ut secundum numerum bonum angelorum, assumendus intelligatS. Hoc non repugnat praedictae sententiae, si certum non est quod totidem angeli cecidissent, quot remanserunt. reprobi; 83 et necesse est ut reprobos electi homines restaurent; et potest fieri ut beatorum numero coaequentur; et sic plures erunt homines justi quam angeli injusti. Sed memento quo pacto incoepi tuae respondere quaestioni: ut, videlicet, si quid dixero quod major non confirmet on alia certitudine accipiatur, nisi quia interim mihi ita videtur, donec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Certus enim sum, si quid dico quod sacrae Scripturae absque dubio contradicat, quia falsum est: nec illud tenere volo, si cognovero. Sed si in illis rebus de quibus diversa sentiri possunt sine periculo, sicut est illud unde nunc agimus: si enim nescimus utrum plures homines eligendi sint quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpagine sua ut ultra peccare
non possent: quemadmoclũ qͥ a
uicti peccauerunt sic infirmati
sunt. ut quantum imꝑsis est
sine peccato ẽẽ. non possint. Qui
enum audeat dicere plus ualere
in iusticiam ad alligandũ in
seruitute hominẽ in pͥma suasi¬
one sibi consentientẽ: quã uale¬
ret iusticia ad confirmandum
eum inlibertate sibi in eadem
pͥma temptatione adberentem:
Nam quẽ admodũ qm̃ humana
natura ⁊dta erat inpͥmis parenti
bus. tota m illis uicta est ut peccar&.
facere sic sciit apeccato adę secer¬
nere: ĩta ineisdem tota uicisset si
non peccassent. Restat ergo ut
non completa in illo pͥmo angeloꝵ
numero suꝑna cuuitas: sed deho¬
minib complenda fuisse dicat᷑.
Quȩ si rata sunt: plures erunt ebec
quȩ dicis. Sed quid dicemus qͥa
legie᷑ de deo constituit t̾minos po¬
popłorum uixta numerũ filioꝵ
isrł. Quod quidam quia ꝓfilioꝵ
isrł inuenitur angeloꝵ. dei sic expo¬

Expanded text:
propagine sua, ut ultra peccare propagine sua, ut ultra peccare non possent: quemadmodum quia victi peccaverunt, sic infirmati sunt, ut, quantum in ipsis est, sine peccato esse non possint. Quis enim audeat dicere plus valere injustitiam ad alligandum in servitute hominem in prima suasione sibi consentientem, quam valeret justitia ad confirmandum eum in libertate, sibi in eadem prima tentatione adhaerentem? Nam quemadmodum quoniam humana natura tota erat in parentibus primis, tota in illis victa est ut peccaret facere, sic scivit a peccato Adae secernere; ita in eisdem tota vicisset, si non peccassent. Restat ergo ut non completa in illo primo numero angelorum superna civitas, sed de hominibus complenda fuisse dicatur. Quae si rata sunt, plures erunt elect videntur quae dicis: sed quid dicemus; quia legitur de Deo: Constituit terminos populorum juxta numerum filiorum Israel? Quod quidam, quia pro filiorum Israel invenitur angelorum Dei, sic expo
Abbreviated transcription (Latin):
nouit̃ factum statim ds renoua¬
re. et eas res quȩ post renouati¬
onem illam nonerunt. impso
initio antequam apparerent
cur facte eent destruere iusti¬
tuerit: omni caret ratione. Se¬
quitur igitur quia angeli ñ
ita fuerunt in numero ꝑfecto
ut eorum confirmatio non dui
differetur.ꝓpterea quia mundi
noui renouationem mox opor¬
teret fieri: quod non conuenit.
Quod autẽ eandem confirmatio¬
nem usq ad mundi futurã reno¬
uationẽ differre deus uoluerit
inconueniens uidetur: preser¬
tim cum illam in aliquibus tã
cito ꝑfecerit: et cum intelligi
possit quia inpͥmis hominibus
quando peccauerunt illam fecis¬
set si non peccassent. sicut fecit
inꝑseuerantib angelis. Quãuis
enim nondum proueherentur
ad illam equalitatẽ angelorum
ad quam ꝑuenturi erant homines
cum ꝑfectus eẽt numerus de illiᷤ
assumendis: in illa tam̃ iusticia
in qua erant uidetur quia si uicis
ita confirmarentur cum omni

Expanded text:
noviter factum statim Deus renovanoviter factum statim Deus renovare, et eas res, quae post renovationem illam non erunt, in ipso initio, antequam appareret cur factae essent destruere instituerit, omni caret ratione. Sequitur ergo quia angeli non ita fuerunt in numero perfecto, ut eorum confirmatio non diu differetur propterea quia mundi novi renovationem mox oporteret fieri: quod non convenit. Quod autem eamdem confirmationem usque ad mundi futuram renovationem differre Deus voluerit, inconveniens videtur, praesertim cum illam in aliquibus tam cito perfecerit; et cum intelligi possit quia in primis hominibus quando peccaverunt, illam fecisset, si non peccassent, sicut fecit in perseverantibus angelis. Quamvis enim nondum proveherentur ad illam aequalitatem angelorum, ad quam perventuri erant homines, cum perfectus esset numerus de illis assumendus. In illa tamen justitia, in qua erant, videtur quod si vicissita confirmarentur cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
ro ipsi qͦ hoĩes incorporũ ut ita dicã¬
radyso quandam unmortalita¬
tem id est potestatẽ non mori¬
en di: sed non erat inmortalis
hȩc potestas quia poterat moxi:
ut scilicet ipsi non posseͬt non¬
mori. Quod si ita ẽ. ut uidelicet
rationabilem illam et beatam ci¬
uitatẽ. et hanc nrundanam iusen¬
sibilemq naturam deus abinitio
ꝓposuerit simul ꝑficere: iuidet᷑
quia aut illa ciuitas nonerat
conpleta in numero angelorũ
ante malorum riunam. sed ex¬
pectabat deus ut eam de homi¬
nib compleret. qũ corpoream
mundi naturam in melius mu¬
taret : aut si ꝑfecta erat innu¬
mero. non erat ꝑfecta inconfir¬
matione᷑ differenda erat eius
confirmatio etiam si nullus
inea peccasset. usq ad eandem
mundi quã expectamus reno¬
uationem: autꝰ non diutius illa
confirmatio differenda erat. ac¬
celeranda erat mundana reno¬
uatio: ut cum eadẽ confirmatio¬
ne fieret. Sed quod mundum

Expanded text:
ro, ipsi quoque homines in corporum, ut ita dicaro, ipsi quoque homines in corporum, ut ita dicaradiso quamdam immortalitatem, id est, potestatem non moriendi: sed non erat immortalis haec potestas, quia poterat mori, ut, scilicet, ipsi non possent mori. Sed si ita est, ut, videlicet, rationem illam et beatam civitatem, et hanc mundanam insensibilemque naturam Deus ab initio proposuerit simul perficere: videtur quia aut illa civitas non erat completa in numero angelorum ante malorum ruinam; sed exspectabat Deus ut eam de hominibus compleret, quando corpoream mundi naturam in melius mutaret: aut si perfecta erat in numero, non perfecta erat in confirmatione; et differenda erat ejus confirmatio, etiam si nullus in ea pecasset, usque ad eam mundi, quam exspectamus, renovationem: aut si non diutius illa confirmatio differenda erat, acceleranda erat mundana renovatio, ut cum eadem confirmatione fieret. Sed quod mundum
Abbreviated transcription (Latin):
rus electorum hominum. et illa
beata ꝑficiatur ciuitas: nec post
eius ꝑfectionem differendum.
Unde colligi potest dm̃ abintio
ꝓposusse ut utrũq simul ꝑficẽt.
quatinus et minor quȩ dm̃ ñ
sentiret natura ante maiorem
quȩ deo frui deberet nequaqͣm
ꝑficiretur: et in maiori ꝑfectione
inutata in melius suo quodam mͦ
quasi congratularet᷑. inmo omĩs
creatura de tam gloriosa et tam
aminirabili sui consũmatione iꝑ¬
si creatori et sibi inuicem queq
suo modo ȩt̾nȩ congaudendo io¬
cundaret᷑: quatinus quod uolun¬
tas in racionali natura sponte
facit. hoc etiam in sensibilis cre¬
atura ꝑdei dispositionẽ natu¬
ralit̾ exhiberet. Solemus namq
inmaiorum nrorũ exaltatione
congaudere: ut cum innataliciis
damur de gła eorum letantes.
Quam sententiam illud ad iuuare
iudet᷑: quia si adam non peccasset
differret tamen deus illam ciui¬
tatem ꝑficere. donec cõpleto ex
hominib quẽ expectabat nume¬

Expanded text:
rus electorum hominum, et illa rus electorum hominum, et illa beata perficiatur civitas; nec post ejus perfectionem differendum. Unde colligi potest, Deum ab initio proposuisse ut utrumque simul perficeret; quatenus et minor, quae Deum non sentiret, natura ante majorem, quae Deo frui deberet, nequaquam perficeretur; et in majoris perfectione, mutata in melius, suo quodam modo quasi congratularetur; imo omnis creatura de tam gloriosa et tam admirabili sui consummatione ipsi Creatori, et sibi invicem, quaeque suo modo aeterne congaudendo jucundaretur; quatenus quod voluntas in rationali natura sponte facit, hoc et jam insensibilis creatura per Dei dispositionem naturaliter exhiberet. Solemus namque in majorem nostrorum exaltatione congaudere: ut cum in natalitiis damur de gloria eorum laetantes. Quam sententiam illud adjuvare videtur: quia si Adam non peccasset, differret tamen Deus illam civitatem perficere, donec, completo ex hominibus, quem exspectabat, nume
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis sit factus: Sed omnes
certi erunt se factos eẽ. ad ꝑfici¬
endam illam ciuitatẽ. a Ergo
si plures erunt quam reꝓbi an¬
geli: nullus poterit aut debebit
scire se non e̾ẽ. ibi assũptum ni¬
si ꝓ alieno casu. B Uerum est.
Non igitur habebit aliquis curgau¬
dere debeat de alteruis ꝑditione.
Ita sequitur . a. Cum ita  uideamꝰ
quia si plures erunt homines
electi quam suit reꝓbi angeli.
illa non sequat᷑. inconuenientia
quam sequi ẽ. necesse si plures
non erunt: et cum impossibile
sit ullum in illa ciuitate futurũ
inconuemiens. iudetur necesse
ẽẽ. ut angeli nonsint facti in illo
ꝑfecto numero: et plures futuri
sint beati homines quam sint
miseri angeli. ẜ Hon iudeo qua
ratione hoc negari quea. A Aliam
ad huc eiusdem sententiȩ posse
dici puto racionem. B Hanc qͦq
ꝓferre debes. A Credimus hanc
mundi molem corpoream in me¬
lius renouandam: ne hoc futu¬
rum eẽ. donec impleatur nume¬

Expanded text:
vitatis, sit factus: sed omnes vitatis, sit factus: sed omnes certi erunt se factos esse ad perficiendam illam civitatem? ANS. Ergo si plures erunt quam reprobi angeli nullus poterit aut debebit scire se non esse ibi assumptum, nisi pro alieno casu. BOS. Verum est. ANS. Non igitur habebit aliquis cur gaudere debeat de alterius perditione. BOS. Ita sequitur. ANS. Cum itaque videamus quia si plures erunt homines electi quam sint reprobi Angeli, illa non sequatur inconvenientia quam sequi necesse est, si plures non erunt: et cum impossibile sit ullum in illa civitate futurum inconveniens, videtur necesse esse ut angeli non sint facti illo perfecto numero, et plures futuri sint beati homines, quam sint miseri angeli. BOS. Non video qua ratione hoc negari queat. ANS. Aliam adhuc ejusdem sententiae posse dici puto rationem. BOS. Hanc quoque proferre debes. ANS. Credimus hanc mundi molem corpoream in melius renovandam; nec hoc futurum esse, donec impleatur nume
Abbreviated transcription (Latin):
posse hãc restaurationem siue
hoc uitio facere:Y Honne simi¬
liter est in gentib. quȩ ad fidem
uocatȩ sunt quia illam uidei re¬
pulerunt: A. Non. Nam si iude
om̃s credidissent. gentes tamen
uocarentur: quia inomini gente
qui timet dm̃ et oꝑatur uistici¬
am: acceptus est illi. Sed qm̃
tunc fuit occasio ad gentes illi
conueterent᷑. B. Nullo modo ui¬
deo quid contra hȩc dicere possim
A Unde tibi uidetur accidere singłis
illa lȩticia de alieno casu B Unde
nisi quia certus erit unusquisq
qm̃ ubi erit nullatenus eẽt. nisi
alius inde cȩcidisset: A Si ergo¬
nullus hanc certituduiẽ haberie:
non eẽt. unde ullus de alieno dap¬
no gauderet. U Ita uidetur. A.
Putas ne illorum aliquem habitu¬
rum hanc certitudinẽ si mul-¬
eam habeat aut habere debeat.
Quomͦ namq poterit quis scire
utrum urorestaurando quod di¬
minutu erat aut ꝓ complendo
quod non dum ꝑfectum erat
de illo numero constituendȩ ei¬

Expanded text:
posse, hanc restaurationem sine posse, hanc restaurationem sine hoc vitio facere? BOS. Nonne similiter est in gentibus, quae ad fidem vocatae sunt, quia illam Judaei repulerunt? ANS. Non; nam si omnes Judaei credidissent, Gentes tamen vocarentur: quia in omni gente qui timet Deum et operatur justitiam acceptus est illi . Sed quotunc fuit occasio ut ad Gentes illi converterentur. BOS. Nullo modo video quid contra haec dicere possim. ANS. Unde tibi videtur accidere singularis illa laetitia de alieno casu? BOS. Unde, nisi quia certus erit unusquisque, quoniam ubi erit nullatenus esset, nisi alius inde cecidisset? ANS. Si ergo hanc certitudinem nullus haberet, non esset unde ullus de alieno damno gauderet. BOS. Ita videtur. ANS. Putasne aliquem illorum habiturum hanc certitudinem; si muleam habeat, aut habere debeat. Quomodo namque quis poterit scire utrum pro restaurando quod imminutum erat, aut pro complendo quod nondum perfectum erat de illo numero constituendae ci
Abbreviated transcription (Latin):
Est et alia racio ut mͥ uidet᷑ quȩ
non parum suffragatur illi sen¬
tentiȩ quȩ angłos non eẽ. factos
inꝑfecto numero existimat .B. Dic
illam. A Siangelt in illo ꝑfecto
numero facti sunt: et nullatenꝰ
facti sunt homines nisi pro res¬
palam est quia nisi angeli ab illa
beatitudine cȩcidissent. homi¬
nes adillam non ascenderent. B.
Hoc constat. A Siquis ergo dixe¬
rit quia tantum letabuntur elec¬
ti homines de angelorum ꝑditio¬
ne quantum gaudebunt de sua
assũptione. qm̃ absq dubio hȩc ñ
eẽt. nisi illa fuisset: quomodopo¬
terunt ab hac ꝑuersa gratulatio¬
ne defendi  Aut quomodo dicemꝰ
angelos qui cȩciderunt in homi¬
nib restauratos. si illi sine hoc ui¬
cio ꝑmansuri erant sinon cȩci¬
dissent. id est sine gratulatione
de casu aliorum: isti uero sine
illo ẽẽ. non potuerunt: Inmo
qualiter cum hoc uitio beati eĩ.
debebunt: Deinde qua audatia
dicemus dm̃ non uelle aut non

Expanded text:
Est et alia ratio, ut mihi videtur, quae Est et alia ratio, ut mihi videtur, quae non parum suffragatur illi sententiae, quae angelos non esse factos in perfecto numero existimat. BOS. Dic illam. ANS. Si angeli in illo perfecto numero facti sunt, et nullatenus facti sunt homines, nisi pro respalam est quia, nisi angeli , ab illa beattiudine cecidissent, homines ad illam non ascenderent. BOS. Hoc constat. ANS. Si quis vero dixerit quia tantum laetabuntur electi homines de angelorum perditione, quantum gaudebunt de sua assumptione, quoniam absque dubio haec non esset, nisi illa fuisset, quomodo poterunt ab hac perversa gratulatione defendi? Aut quomodo dicemus angelos, qui ceciderunt, ex hominibus restauratos ; si illi sine hoc vitio permansuri erant, si non cecidissent, id est sine gratulatione de casu aliorum; isti vero sine illo esse non poterunt? Imo qualiter cum hoc vitio beati esse debebunt? Deinde qua audacia dicemus Deum non velle, aut non
Abbreviated transcription (Latin):
uerauerunt. Ex his racionib potiꝰ
michi uidetur quia in angłis non
fuit ille ꝑfectus numerus. quo
si homo simul cum angelis factus
non est. sie possibile est ẽẽ: et si simul
facti sunt quod magis putant mul¬
creauit omnia simul: udetur
necesse eẽ. Sed si ꝑfectio mundanȩ¬
creaturȩ non tantum est intelli¬
genda innumero in duuduorũ
quantum inuumero naturarũ:
necesse ẽ. humanam naturam aut
ad complem̃tum eiusdem ꝑfecti¬
onis eẽ. factam. aut illi superha¬
hundare: quod de minimi uer¬
miculi natura dicere non aude¬
nius. Quare ꝓse ipsa ibi facta
est: et non solum ꝓrestaurandis
indiuidius alterius uaturȩ.
Unde palam est quia etiam si ange
issent. Sequitur itaq quia in
angłis antequam quidam illo¬
rum caderent: non erat ille ꝑfectꝰ
numerus. Alioquin necesse erat
ut aut homines aut angłi aliqͥ
caderent. qm̃ extra numerum
ꝑfectum ibi nullus manere po¬
terat. B. Non uichil effecisti. a

Expanded text:
veraverunt. Ex his rationibus potius veraverunt. Ex his rationibus potius mihi videtur quia in angelis non fuit ille perfectus numerus, quo si homo simul cum angelis factus non est; sic possibile est esse, et si simul facti sunt, quo magis putant mulcreavit omnia simul : videtur necesse esse. Sed et si perfectio mundancreaturae non tantum est intelligenda in numero individuorum, quantum in numero naturarum, necesse est humanam naturam aut ad complementum ejusdem perfectionis esse factam, aut illi superabundare: quod de minimi vermiculi natura dicere non audemus. Quare pro seipsa ibi facta est, et non solum pro restaurandis individuis alterius 82 naturae. Unde palam est quia etiamsi angelissent. Sequitur itaque quia in angelis, antequam quidam illorum caderent, non erat ille perfectus numerus: alioquin necesse erat ut aut homines, aut angeli aliqui caderent: quoniam extra numerum perfectum ibi nullus manere poterat. BOS. Nonnihil effecisti. ANS.
Abbreviated transcription (Latin):
re nequeo quomͦ facti sunt angeli
in ilbo integro numero. Quippe si
ita eẽt: uidetur mͥ quia ex necessi¬
casuri erant. aut plures eẽnt in illa
cȩlesti ciuitate. quam illa ꝑfecti
numeri conuenientia exigeret. Si
ergo omnia simul facta sunt. sic ui¬
dentur angeli et duo pͥmi homines
innumero ꝑfecto fuisse. ut de honi¬
quod deerat solum ꝑficeretur: et
si aliquis ꝑiret hoc quoq qd cadet
restitueretur et hominis natura quȩ
infirmior erat quasi dm̃ excusaret.
atq diabolum confundere: si ille ca¬
sũ suũ ĩ firmitati sue imputaret. eũ
ipsa infirmior starit: ac si et eade
ipsa caderet multo magis dm̃ de¬
fenderet contra chyabolum et con¬
tra se ipsam cum ipsa facta ualde
infirmior et mortalis in electis de
tanta infirmitate taͣnto altius as¬
cenderet. quam unde dyabolus cȩ¬
cidisset. quanto boni angeli quo¬
rum equalitas ei debetur ꝓfecert̃
post riuinam malorum: quia ꝑse¬

Expanded text:
re nequeo quomodo facti sint angeli re nequeo quomodo facti sint angeli in illo perfecto numero. Quippe si ita esset, videtur mihi quia ex necessicasuri erant; aut plures essent in illa coelesti civitate, quam illa perfecti numeri convenientia exigeret. Si ergo omnia simul facta sunt; sic videntur angeli, et duo primi homines in numero imperfecto fuisse; ut homiquod deerat solum perficeretur, et si aliquis periret, hoc quoque, quod caderet, restitueretur: et hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret: ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur, profecerunt post ruinam malorum, quia perse
Abbreviated transcription (Latin):
reprobis angelis. et sic dicemus
quia non fuerunt homines facł
tantum adrestaurandum nume¬
rum ĩminutum: sed etiam ad
potius tenendum est an angeli pͥus
facti sint innumero ꝑfecto au noi
L uod michi uidet᷑ dicam. Non pos¬
sum plus a te exigere. Si homo
factus ẽ. post casum malorum ange¬
lorum sicut quidam intelligunt
probare alterũ horum me posse ꝓ¬
bare determinate. Potest enim ut
puto eẽ. quod angeli prius fuerint
in numero ꝑfecto et postea factus
sit homo propter restaurandũ int¬
minutum eorum numerũ. et po
ad huc differt illum implere mune¬
rum. facturus humanam naturã
suo tempore: unde aut solũmͦ nu¬
merum nundum integrum ꝑfice̾t:
aut etiam sum minueret᷑ restitue¬
ret. Si autẽ tota ereatura simul fac¬
ta est et dies illi inquibz moy ses
istum mundũ non simul eẽ. factũ
uidetur dicere aliter sunt intelli¬
gendi quam sicut uidemus istos
dies in quibus uiuimus: intellige¬

Expanded text:
reprobis angelis: et sic dicemus reprobis angelis: et sic dicemus quia non fuerunt homines facti tantum ad restaurandum numerum imminutum, sed etiam ad potius tenendum est: an quod angeli prius facti sint in numero perfecto, an non? ANS. Quod mihi videtur, dicam. BOS. Non possum a te plus exigere. ANS. Si homo factus est post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint in numero perfecto, et postea factus sit homo propter restaurandum imminutum eorum numerum: et potadhuc differt, illum implere numerum, facturus humanam naturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota creatura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intellige
Abbreviated transcription (Latin):
riter confirmati eẽnt. Quippe si
aliqui eorum non nisi aliorum¬
casu confirmandi erant. aut
nulius unquam confirmaretur:
aut necesse erat aliquẽ casurum
qui ad alios confirmandõ ꝑum¬
retur: quȩ utraq absurda sunt.
Illo itaq modo confirmati sunt
illi qui steterunt: quo parit con¬
firmati ẽẽnt om̃s si stetissent.
Quem᷑ modum ostendi sic̃ potui:
ubi tractaui cur deus diabolo ꝑse¬
uerantiam non dedit. B. Probas¬
ti malos angłos de humana na¬
tura restaurandos: et patet ex
bac ratione quia non inminori
quam sunt angeli reꝓbi. Sed u¬
trum plures futuri sint: si potis
illorum caderent erant in
illo ꝑfecto de quo diximus num¬
roͭ: non sunt homines facti nisi
ꝓrestauratione angeloꝵ perditorũ.
et palam est quia non erunt plu¬
res illis. Si autẽ ille numerus
non erat in illis omnibꝰ angłis.
complendum ẽ. de hominibus
et quod periit et qđ pͥus deerat.¬
et erunt electi homines plures

Expanded text:
riter conformati fuissent. Quippe si riter conformati fuissent. Quippe si aliqui eorum, nonnisi casu aliorum, confirmandi erant, aut nullus unquam confirmaretur, aut necesse erat aliquem casurum, qui ad alios confirmandos puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque modo confirmati sunt illi, qui steterunt, quo pariter confirmati essent omnes, si stetissent: quem modum ostendi, sicut potui, ubi tractavi cur Deus diabolo perseverantiam non dedit. BOS. Probasti malos angelos de humana natura restaurandos: et patet ex hac ratione quia non in minori quam sunt angeli reprobi. Sed utrum plures futuri sint, si potes,illorum caderent, erant in illo profecto, de quo diximus, numero; non sunt homines facti, nisi pro restauratione angelorum perditorum; et palam est quia non erunt plures illis. Si autem ille numerus non erat in illis omnibus angelis, complendum est de hominibus, et quod periit, et quod prius deerat; erunt electi homines plures
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecto p̾scita est qđ eẽ. non potest. B.
Restaurandi ꝓcul dubio sunt. a Heces¬
se ẽ. ergo eos de humana natura re
angeli pro illis possunt restaurari:
Ium ii debis nr̃e restau xuii.A.¬
rationis difficultatẽ: intelliges
eoꝵ reconciliationis inpossibilitatem.
Alii autẽ angeli pro illis restͣui nou
possiuit. Ideo ut taceam quomodo
hoc repugnare uideatur pͥmȩ cre¬
ationis ꝑfectioni quia non debent.
nisi tales eẽ. possint quales illi fuis¬
sent sinon peccassent. eum illi nul¬
la uisa uindicta peccati ꝑseueras¬
sent: quod post casum illorũ aliis
qui pro illis restituerent eẽt impos¬
sibile. Hon enim pariter laudabileᷤ
sunt sistant inueritate et qui nul¬
lam nouit pęnam peccati: et qui
nequaquã putandum est bonos
angelos eẽ. confirmandos casu
malorum: sed suo merito. Sient
namq si boni cum malis peccas¬
sent simul dampnati eẽnt: ita
in iusti si cum iustis stetissent. pa¬

Expanded text:
perfecto praescita est: quod esse non potest. BOS. perfecto praescita est: quod esse non potest. BOS. Restaurandi procul dubio sunt. ANS. Necesse est ergo eos de humana natura, angeli pro illis possint restitui? ANS. Cum videbis nostrae restaurationis difficultatem intelliges eorum reconciliationis impossibilitatem. Alii autem angeli pro illis restitui non possunt, ideo ut taceam quomodo hoc repugnare videatur primae creationis perfectioni quia non debent; nisi tales esse possint, quales illi fuissent, si non peccassent; cum illi nulla visa vindicta peccati perseverassent: quod post illorum casum aliis, qui pro illis restituerentur, esset impossibile. Non enim pariter laudabiles sunt, si stans in veritate, et qui nullam novit peccati poenam, et qui nequaquam putandum est bonos angelos esse confirmatos casu malorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita injusti, si cum justis stetissent, pa
Abbreviated transcription (Latin):
huius rei rationem habere. a fal¬
lis me. Non enim proposumus
tractare nisi de sola incarnatione dei:
et tu michi iitseris alias questio¬
nes .B. Ne irascaris. il arem dato¬
rem diligit deus. Nam nemo ma¬
gis ꝓbat seꝰ ilariter dare quod
ꝓmittit: quam qui plus dat qͣm
promittat. Dic ergo libenter qđ
quero.A. Rationalem uaturam
que dei contemplatioue beata
uel est. uel futura est. in quodã
rationabili et ꝑfecto uumero
p̾scitam eẽ. ado. ita ut nec ma¬
iorem nec minorem illum ẽẽ dece¬
at. non est dubitandum. Aut
enu nescit deus in quo nume¬
ro melius eam deceat constitui.
quod falsum est: aut si scit. in
eo illam constituat que ad hoc
decentiorem intelliget. Quappt̃
aut angeli illi qui cȩciderunt
facti erant ad hoc ut eẽnt. intra
illum numerum: aut quia extͦ
ex necessitate cȩciderunt: quod
absurdum est opinari . Bͤ Ueri
aut restaurandus est ex neces¬
sitate numerus eorum: aut
racionalis natura quȩ in numero

Expanded text:
hujus rei rationem habere. ANS. Falhujus rei rationem habere. ANS. Fallis me: non enim proposuimus tractare, nisi de Incarnatione Dei; et tu mihi alias interseris quaestiones. BOS. Ne irascaris, hilarem enim datorem diligit Deus : nam nemo probat magis se hilariter dare quod promittit, quam qui plus dat quam promittit: dic ergo libenter quod quaero. ANS. Rationalem naturam, quae Dei contemplatione beata vel est, vel futura est, in quodam rationabili et perfecto numero praescitam esse a Deo; ita ut nec majorem, nec minorem illum esse deceat, non est dubitandum. Aut enim nescit Deus in quo numero melius eam deceat constitui, quod falsum est: aut si scit, in eo illam constituet, quem ad hoc decentiorem intelliget. Quapropter aut angeli illi qui ceciderunt, facti erant ad hoc ut essent intra illum numerum: aut quia extraex necessitate ceciderunt: quod absurdum est opinari. BOS. Veriaut restaurandus est ex necessitate numerus eorum; aut rationalis natura, quae in numero
Abbreviated transcription (Latin):
dis bona facit. in eadem uniuersi¬
tate suum tenent locum et ordi¬
nis pulchritudinẽ. Qĩ si diuina
sapientia ubi ꝑuersitas rectũ
ordinem ꝑturbare nititur non
ad deret: fieret in ipsa unuersita¬
te quam deus debet ordinare
quedam ex iuolata ordininis pul¬
chritudine deformitas: et deus
ii sua dispositione uideretur.
deficere. Quȩ duo qm̃ sicut st̃
inconuenientia ita funt impos¬
sibilia: necesse est ut omẽ pecea¬
tum satisfactie. uel pęna seqͣt᷑.
satisfaecisti obiectioni meȩꝰ. Palam
igitur est quia dm̃ quantun
in ipso nullus potest honorare
uel ex honorare: sed quantum
inse est hoc aliquis facere uide¬
tur. cum uoliuitatẽ suam uo¬
luntati eius subicit. aut subtͣit.
escio quid contra .xui.B.¬
queam dicere. A. Ad huc
a̾dam aliquid. R. Dic tam diu
donec me tedeat audire. a Dm̃¬
mana natura quam fȩcit sine
peccato numerum angelorũ:
qui cȩciderat restitueret. B.
hoc credimus: sed uellem aliquã

Expanded text:
dis bona facit in eadem universidis bona facit in eadem universitate locum tenent suum et ordinis pulchritudinem. Quas si divina sapientia, ubi perversitas rectum ordinem perturbare nititur, non adderet, fieret in ipsa universitate, quam Deus debet ordinare, quaedam ex violata ordinis pulchritudine deformitas, et Deus in sua dispositione videretur deficere. 81 Quae duo quoniam sicut sunt inconvenientia, ita sunt impossibilia; necesse est ut omne peccatum satisfactio aut poena sequatur. BOS. Satisfecisti objectioni meae. ANS. Palam est ergo quia Deum, quantum in ipso est, nullus potest honorare, vel exhonorare: sed quantum in se est hoc aliquis facere videtur; cum voluntatem suam voluntati ejus subjicit, aut subtrahit. BOS. Nescio quid contra queam dicere. ANS. Adhuc addam aliquid. BOS. Tandiu dic donec me taedeat audire. mana natura, quam fecit sine peccato, numerum angelorum qui ceciderant, restitueret. BOS. Hoc credimus, sed vellem aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
tum in ip̃so est ꝑturbat. licet po¬
testatem aut dignitatẽ dei nulla¬
tenus ledat. aut decoloret. Si e¬
nun ea quȩ cęli ambitu continẽ¬
tur uellent non eẽ. subcȩlo. aut
elongari a cę̧lo: nullatenus pos¬
sent nisi sub cȩlo eẽ: nec fugere
cȩlum nisi appropinquantlo ce¬
lo. Hamꝰ unde et aquo et qua ur̃
subcȩlo eẽnt: ⁊ quantomagis a
qua libet cęli parte elongarentir
tanto magis appositȩ parti pro¬
pinquarent. Ita quamuis homo
uel malus angelus diuinȩ uolun¬
I tati et ordinationi subiacere no¬
lit. non tamen eam fugere ualei.
quia si uult fugere de sub uolun¬
ltate iubente. currit sub uolunta¬
taem pumientẽ. et si queris qua
transit. non nisi subuoluntate
ꝑmittente. et hoc ipsum quodꝑ
uersȩ uult aut agit: inuniuer¬
sitatis p̾fatȩ ordinem et pulchn¬
entia. Ipsa namq ꝑ tu̾sitatis
spontanea satisfactio: uel ante
satisfaciendȩ pęne exactio: excepto
hoc quia deus de malis multis mo¬

Expanded text:
tum in se est, perturbat, licet potum in se est, perturbat, licet potestatem aut dignitatem Dei nullatenus laedat aut decoloret. Si enim ea, quae coeli ambitu continentur, vellent non esse sub coelo aut elongari a coelo, nullatenus possent nisi sub coelo esse, nec fugere coelum nisi appropinquando coelo. Nam et unde, et quo, et qua irent, sub coelo essent, et quanto magis a qualibet parte coeli elongarentur, tanto magis oppositae parti appropinquarent. Ita, quamvis homo, vel malus angelus divinae voluntati et ordinationi subjacere nolit, non tamen eam fugere valet; quia si vult fugere de sub voluntate jubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris qua transit, nonnisi sub voluntate permittente : et hoc ipsum, quod perverse vult aut agit, in universitatis praefatae ordinem et pulchrertit. Ipsa namque perversitatis spontanea satisfactio, vel a non satisfaciente poenae exactio excepto hoc quod Deus de malis multimo
Abbreviated transcription (Latin):
lacet quod dicis. Sed est et
aliud ad quod responsionem¬
tuam postulo. Nam si deus ita
sicut ꝓbas suum debet honorem
seruare: cur uł ad modicum pati¬
tur illum iuolarr Quod enima¬
liquo modo ledi sinitur: non inte¬
gre nec ꝑfecte custoditur. A. Dei
honori nequit aliquid quantum
ad illum ꝑtinet ad di uel minui.
Ide namq ipse sibi est honor in
corruptibilis: et nullo modo muta¬
bilis. erum quando unaqueq
creatura suum et quasi sibi pre¬
ceptum ordinem siue naturalit
siue racinabiliter seruat: deo obe¬
et hoc maxime racionalis natura.
cui datum est intelligere quid
debeat. Quȩ cum uult quod de¬
bet. dĩ honorat: non quia illi a¬
liquid conferat: sed quia sponte
se eius uolutati et dispositioni
subdit. et in rerum uniuersita¬
tein ordinem suum et eiusdem
uniu̾sitatis pulchritudinem
quantum in ipsa ẽ. seruat. Cum
uero non uult quod debet: deum
quantum ad illam ꝑtinet in hono¬
dispositioni: ⁊ uniuersitatis ordi¬
nem et pulchritudinem quan¬

Expanded text:
lacet quod dicis. Sed est et aliud, ad quod tuam responsionem postulo: nam si Deus ita, sicut probas, suum debet honorem servare, cur vel ad modicum patitur illum violari? Quod enim aliquo modo laedi sinitur, non integre nec perfecte custoditur. ANS. Dei honori nequit aliquid, quantum ad illum pertinet, addi vel minui. Idem namque ipse sibi honor est incorruptibilis, et nullo modo mutabilis. Verum quando unaquaeque creatura suum, et quasi sibi praeceptum ordinem, sive naturaliter, sive rationabiliter servat, Deo obeet hoc maxime rationalis natura, cui datum est intelligere quid debeat. Quae cum vult quod debet, Deum honorat; non quia illi aliquid confert, sed quia sponte se ejus voluntati et dispositioni subdit, et in rerum universitate ordinem suum, et ejusdem universitatis pulchritudinem, quantum in ipsa est, servat. Cum vero non vult quod debet, Deum, quantum ad illam pertinet, inhonodispositioni, et universitatis ordinem et pulchritudinem, quan
Abbreviated transcription (Latin):
mentiri. iustum eẽ. mentiri: sed
pocius illum dm̃ non eẽ. Nam ne¬
quaquam potest uelle mentiri uo¬
sequitur iuistum esse mendatiũ.
Siquis dicat. Si aqua est
sicca & ignis est humidus. Ne¬
utrum enim uerum est. Itaq
de illi tantũ uerum est dicere.
si d̃s hoc uult iustum est: quȩ dm̃
uelle non est inconueniens. Sie¬
nim deus uult ut pluat. iustũ
est ut pluat: et si uult ut aliquis
homo occidatur. iustum ẽ. ut oc¬
cidatur. Qua ꝓpt̾ si non cdecet din
aliquid in uste aut in ordinate
facere: non ꝑtinet ad eius liberta¬
tem. aut benignitatẽ aut uolun¬
tatem peccantẽ qui non soluit deo
quod abstulit. impunitũ dimit¬
tere . D. Omĩa michi aufers quȩ
putabam tibi obici posse .xiii.d
ide ad huc cur dĩ hoc facere ñ
deceat .B. libenter ausculto. a Hi

Expanded text:
mentiri, justum esse mentiri; sed mentiri, justum esse mentiri; sed potius Deum illum non esse. Nam nequaquam potest velle mentiri vosequitur, justum esse mendacium, si quis dicat: Si aqua est sicca, et ignis est humidus; neutrum enim verum est. Itaque de illis tantum est verum dicere: Si Deus hoc vult, justum est: quae Deum velle non est inconveniens. Si enim vult Deus ut pluat, justum est ut pluat; et si vult ut aliquis homo occidatur, justum est ut occidatur. Quapropter si non decet Deum aliquid injuste aut inordinate facere, non pertinet ad ejus libertatem, aut benignitatem, aut voluntatem, peccantem qui non solvit Deo, quod abstulit, impunitum dimittere. BOS. Omnia mihi aufers, quae putabam tibi posse objici. ANS. Vide adhuc cur Deum non deceat hoc facere. BOS. Libenter ausculto qui
Abbreviated transcription (Latin):
tiam quani putabã in esse: s ẽ aliud
ad qd tuum habere uolo responsũ.
Nam cum ds sic sit liber ut nulli
legi. nullius subiaceat iudicio: et
ita sit benignus. ut nichil benig¬
nius cogitari queat. et nicbil sit
rectum aut decens nisi quod ipse
uult: mirum uidet᷑ si dicimus
quia nullatenus uult. aut non
ei licet suam iniuriam dimitere:
a quo etiam de his quas aliis faci¬
amus solemus in dulgentiã pete¬
re.a.Uerum est quod dicis de
libertate et uoluntate ⁊ benigni¬
tate illius: sed sic debemus eas¬
rationabiliter intelligere ut dig¬
nitati eius non uidemur repug¬
nare. Libertas enim non est nisi
ad hoc quod expedit aut quod de¬
cet. nec benignitas dicenda ẽ. quȩ
aliquid deo in decens oꝑatur. Qđ
autem dicitur quia quod uult
iustum est. et quod non uult non¬
est iustum: non ita intelligendum
ẽ. ut si deus uelit quod libet incon¬
ueniens iustum sit quia ipse uult.
Non enim sequit᷑ si uult deus

Expanded text:
tiam, quam putabam inesse; sed est aliud, tiam, quam putabam inesse; sed est aliud, ad quod tuum volo habere responsum: nam, cum Deus sic sit liber ut nulli legi, nullius subjaceat judicio, et sit ita benignus ut nihil benignius cogitari queat, et nihil sit rectum aut decens, nisi quod ipse vult: mirum videtur, si dicimus quia nullatenus vult, aut non ei licet injuriam 80 suam dimittere, a quo etiam de his, quas aliis facimus, solemus indulgentiam petere. ANS. Verum est quod dicis de libertate, et voluntate, et benignitate illius; sed sic eas debemus rationabiliter intelligere ut dignitati illius non videamus repugnare. Libertas enim non est nisi ad hoc, quod expedit aut quod decet; nec benignitas dicenda est, quae aliquid Deo indecens operatur. Quod autem dicitur, quia quod vult justum est, et quod non vult, justum non est; non ita intelligendum est, ut si Deus velit quodlibet inconveniens, justum sit, quia ipse vult. Non enim sequitur, si Deus vult
Abbreviated transcription (Latin):
& non peccanti. qđ deo non conuenit.
Non possum negare.Uide et hoc.
usticiam hominum nemo nescit
eẽ. sublege: ut scđm euis quanti¬
tatem mensura retributionis a
deo recompensetur. S Ita credimꝰ.
A Si autem peccatum non solui¬
tur nec punitur: nulli legi sub¬
iacet. B. Non possum aliter intel¬
ligere.A. liberior igitur est in¬
iusticia si sola miscđia dimittit᷑.
quam iusticia: quod ualde in cõ¬
ueniens uidetur. Ad hoc etiam ex¬
tenditur hȩc inconuenientia ut in¬
iusticiam deo similem faciat. qͥa
sicut deus nulliꝰ legi subiacet: ita
rationi tuȩ. Sed cum deus nobis
precipiat omnino dimittere yec¬
cantibus in nos: u detur repug¬
sum facere non decet. a Nulla ẽ. in
quod soluis dei est. Ad nullũ enĩ
ꝑtinet uindictam facere: nisi ad
illum qui dns est omniũ. Nam
cum t̾renȩ potestates hoc recte fa¬
ciunt: ipse facit. a qͦ ad hoc ipsum st̃
ordinate .B. Remouisti repugnan¬

Expanded text:
ccanti, et non peccanti: quod Deo non convenit. ccanti, et non peccanti: quod Deo non convenit. BOS. Non possum negare. ANS. Vide et hoc: Justitiam hominum nemo nescit esse sub lege, ut secundum ejus quantitatem, mensura retributionis a Deo recompensetur. BOS. Ita credimus. ANS. Si autem peccatum nec solvitur, nec punitur, nulli legi subjacet. BOS. Non possum aliter intelligere. ANS. Liberior igitur est injustitia, si sola misericordia dimittitur, quam justitia: quod valde inconveniens videtur. Ad hoc etiam extenditur haec inconvenientia, ut injustitiam Deo similem faciat, quia sicut Deus nullius legi subjacet, ita rationi tuae: sed, cum Deus nobis praecipiat omnino dimittere peccantibus in nos, videtur repugsum facere non decet. ANS. Nulla in quod solius Dei est. Ad nullum enim pertinet vindictam facere, nisi ad illum qui Dominus est omnium: nam cum terrenae potestates hoc recte faciunt, ipse facit Deus, a quo ad hoc ipsum sunt ordinatae. BOS. Removisti repugnan
Abbreviated transcription (Latin):
rem. alicuius uiolat non sufficit
honorem reddere. si non sedm ex ho¬
norationis factam molestiam ali¬
quid qđ placeat illi quẽ ex hono¬
rauit restituat. Hoc quoq atten¬
dendum: quia cũ aliquis quod in¬
iuste abstulit soluit. hoc debet dare
quod abillo non posset exigi si ali¬
enum non rapuisset. Sic ergo de¬
bet omnis qui peccat honorem dõ
quem rapuit soluere: et hec est sa¬
tisfacio quam omnis peccator deo
debet facereᷤ. In his omnib qm ra
racionem sequi proposiumus quã¬
ius aliquatulum me t̾reas. nichil
utrum sola miscđia sine omĩ
solutione ablati sibi bonoris dece¬
at deum peccatum dimittere. B.
Nonuideo cur non deceat. A. Sic di¬
mittere peccatum: non est aliud qͣm
non punire. Et qm̃ recte ordinare
peccatum sine satisfacͬione non ẽ.
nisi punire. si non punitur mordi¬
natum dimittit᷑ . B. Racionabile ẽ.
quod dicis. a Dm̃ uero non decet
dimittere. Si aliud uolo dic̾e timeo pec¬

Expanded text:
rem alicujus violat, non sufficit rem alicujus violat, non sufficit honorem reddere, si non secundum exhonorationis factam molestiam, aliquid quod placeat illi, quem exhonoravit, restituat. Hoc quoque attendendum, quod cum aliquis, quod injuste abstulit, solvit; hoc debet dare, quod ab illo non posset exigi, si alienum non rapuisset. Sic ergo debet omnis qui peccat, honorem, quem rapuit Deo, solvere; et haec est satisfactio, quam omnis peccator debet Deo facere BOS. In his omnibus, quoniam rationem sequi proposuimus, quamvis aliquantulum me terreas, nihil utrum sola misericordia, sine omni solutione ablati sibi honoris, deceat Deum peccata dimittere. BOS. Non video cur non deceat. ANS. Sic dimittere peccatum non est aliud quam non punire, et quoniam recte ordinare peccatum sine satisfactione, non est nisi punire; si non punitur, inordinatum dimittitur. BOS. Rationabile est quod dicis. ANS. Deum vero non decet dimittere. BOS. Si aliud volo dicere, timeo pec
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilis creaturȩ: subiecta de¬
bet ẽẽ. uoluntati dei .B Nichil ue¬
rius. A hoc est debitum quod de¬
bet angelus et homo dõ: qđ soluen¬
do nullus peccat. ⁊ qͦd om̃is qͥ ñ soluit
peccat. ħ est iustitia ł rectitudo uolũtatis̃
tꝰtos fac̃: siuerectos corde id est uolun¬
tate. Hic est solus et totus honor
quẽ debemus deo: et a nobis exigi
ds. Sola namq talis uoluntas oꝑ
facit placita dõ. cum potest oꝑa¬
ri: et cum non potest. ipsa sola ꝑ
se placetꝰ: quia nullum opus sine
ila placet. Hunc honorem debitũ
qui dõ non reddit. aufert dõ quod
suum est. et dm̃ exohonorat: et hoc
est peccare. Quãdiu aũt non soluit
quod rapuit: manet inculpa. Nec
sufficit solum iodo reddere quod
ablatum est: sed ꝓ contumelia illa¬
ta plus debet reddere quam abstu¬
lit. Sicut enim qui ledit salutem
alterius non sufficit si salutẽ resti¬
tuit. nisi ꝓillata doloris in iuria re¬
compenset aliquid: ita qui hono¬

Expanded text:
rationalis creaturae subjecta derationalis creaturae subjecta debet esse voluntati Dei. BOS. Nihil verius. ANS. Hoc est debitum, quod debet angelus et homo Deo, quod solvendo nullus peccat; et quod omnis, qui non solvit, peccat. Haec est justitia sive rectitudo voluntatis, quae justos facit sive rectos corde, id est voluntate; hic est solus et totus honor, quem debemus Deo, et quem a nobis exigit Deus. Sola namque talis voluntas opera facit placita Deo, cum potest operari; et cum non potest, ipsa sola per se placet, quia nullum opus sine illa placet. Hunc honorem debitum qui Deo non reddit, aufert Deo quod suum est, et Deum exhonorat; et hoc est peccare. Quandiu autem non solvit quod rapuit, manet in culpa; nec sufficit solummodo reddere quod ablatum est, sed pro contumelia illata plus debet reddere quam abstulit. Sicut enim qui laedit salutem alterius non sufficit, si salutem restituit, nisi pro illata doloris injuria recompenset aliquid; ita qui hono
Abbreviated transcription (Latin):
inhac re accipio libentius: quã
lit hoc pactum inter nos cõmu¬
nit̾ seruetur. a. De in carnatio
ne tantum dei et de his que de
illo assũpto homine crelimus.
questio est. O Ita est .a. Ponamus
ergo dei in carnationem et quȩ
de illa dicimꝰ homine nunquã
fuisse. et constet iuter nos homi¬
nem eẽ. factum ad beatitu dinẽ
quȩ inhac uita haberi non potest.
nec ad illam posse ꝑuenire quẽ¬
quam nisi dimissis peccatis. nec
ullum hominem hane uitam
transire sine peccato: et alia qͦꝵ
fides ad salutem ȩternã necessaria¬
est. B Ita fiat. quia nichil in his
mu peccatorum remissio: ut
ad beatitudinẽ ꝑueniat. B. Sie
omnes tenemus: xi. .a.¬
us uideamus quid sit peccare. & quid
et meum intendere . a. Si angelus
et homo semꝑ redderet deo quod de¬
bet: nunquam peccaret. B. Nequer
contradicere. a. Non est itaq aliud
peccare: quam non reddere deo debi¬
tum .B. Quod est debitum quod
deo debemus: A. Omĩs uoluntas

Expanded text:
in hac re libentius accipio quam in hac re libentius accipio quam ut hoc pactum inter nos communiter servetur. ANS. De incarnatione Dei tantum et de his quae de illo assumpto homine credimus quaestio est. BOS. Ita est. ANS. Ponamus ergo Dei incarnationem, et quae de illo dicimus homine, nunquam fuisse: et constet inter nos hominem esse factum ad beatitudinem, quae in hac vita haberi non potest; nec ad illam posse pervenire quemquam, nisi dimissis peccatis; nec ullum hominem hanc vitam transire sine peccato: et alia quorum fides ad salutem aeternam necessariaest. BOS. Ita fiat; quia nihil in his ni peccatorum remissio, ut ad beatitudinem perveniat. BOS. Sic omnes tenemus. CAPeamus quid sit peccare, et quid et meum intendere. ANS. Si angelus et homo semper redderet Deo quod debet, nunquam peccaret. BOS. Nequeo contradicere. ANS. Non est itaque aliud peccare quam Deo non reddere debitum? BOS. Quod est debitum quod Deo debemus? ANS. Omnis voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
uersamur. qualiter mors illa ra¬
cionabilis et necessaria monstra¬
ri possit. Alit̃ namq nec ipse filiꝰ
eam uelle. nec pat̾ cogere aut ꝑ¬
mutere debuisse uidetur. Queri¬
tur euim cur deus aliter homi¬
uem saluare non potuit. aut
si potuit. cur hoc modo uoluit.
N am inconueniens uidetur esse
deo hominem non hoc modo sal¬
uasse: nec apparet quod mors
ista ualeat ad saluandum homi¬
nem. Mirum enum est si deus sie de¬
lectatur aut eget sanguine innocen¬
tis: ut non nisi eo int̾fecto parcere
uelit aut possit nocenti .A. Qm̃ ac¬
cipis in hac questione ꝑsonam eor
qui credere nichil uolunt nisi p̾er¬
monstrata ratione: uolu tecũ pacis¬
ci ut nullum uel minimũ incon¬
ueniens a nobis in deo accipiatur:
et nulla uel minuna ratio si ma¬
ior non repugnat reiciatur. Siẽ
enim indeo quam libet paruiun
in conueniens sequitur impossi¬
bilitas: ita quam libet paruam
rationem si maiori non uincit᷑
comitatur necessitas. O Nichil

Expanded text:
ersamur, qualiter mors illa raersamur, qualiter mors illa rationabilis et necessaria monstrari possit. Aliter namque nec ipse Filius eam velle, nec Pater cogere aut permittere debuisse videtur. Quaeritur enim cur Deus aliter hominem salvare non potuit; aut si potuit, cur hoc modo voluit. Nam et inconveniens videtur esse Deo hominem hoc modo salvasse; nec apparet quid mors illa valeat ad salvandum hominem. Mirum enim est, si Deus sic delectatur aut eget sanguine innocentis, ut nonnisi interfecto eo parcere velit aut possit nocenti. ANS. Quoniam accipis in hac quaestione personam eorum qui credere nihil volunt nisi praemonstrata ratione, volo tecum pacisci, ut nullum vel minimum inconveniens in Deo a nobis accipiatur, et nulla vel minima ratio, si major non repugnat, rejiciatur. Sicut enim in Deo quamlibet parvum inconveniens sequitur impossibilitas; ita quamlibet parvam rationem, si majori non vincitur, comitatur necessitas. BOS. Nihil