comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
easq fortiter moriendo uincentes. san¬
guine nob hanc patriam peperere suo:
ad quam patriam teinuitam & exortam᷑
uteius adiciaris numero ciuium. cuius qđ¬
ammodo a sylum . ẽ. uera remissio peccatoꝵ:
Non audias degeneres tuos. xp̃o xp̃ianis¬
ue detrahentes. & accusantes uelut tẽpora
mala: cum querant tempora. quib ñ sit
quieta uita sed potius secura nequitia. Hȩc
tibi num quam ꝓ terrena patria placuer̃
Nunciam celestem arripe: pro qua minimũ
laborabis. & in ea ueraciter. semꝑq regnabis
Illic enim tibi. nonuestalis focus. non lapis
capitolinus : sedds̃ unus. et uerus: Nec metas
rerum: nec tempora ponit: imperium sine
finedabit Nolidcos falsos fallacesq reqͥ¬
rere: abicepotius atque contempne : inuerã
Nontameniuno troianis. a quib: carnalem
originem ducis arces uidetur inuidis sero¬
manas: qũas isti denones quos ad huc deos
putas. omnigenere hominum sedes inu̾i¬

Expanded text:
easque fortiter moriendo uincentes saneasque fortiter moriendo uincentes sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te inuitamus et exhortamur, ut eius adiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura nequitia. Haec tibi numquam nec pro terrena patria placuerunt. Nunc iam caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inui
Abbreviated transcription (Latin):
conprimitur. Nihil eum eis turpefla¬
gitiosum. spectandum imitandũq ꝓpo¬
nitur: ubi ueridĩ aut precepta insinuan¬
tur. aut miracula narrantur. autdona
laudantur. autbeneficia postulantur
na laudabilis : o progenies regulorum.
sc̃ȩuolarum. scipionum fabritiosorum :
hȩc potius concupiscę. hęcabilla turpis si¬
mauanitate & facilissima demonũ ma¬
lignitate discerne. Siquidinte lauda¬
bilenaturaliter eminet: non nisiuerapi¬
etate purgatur atq ꝑficitur. impieta¬
teautem disꝑditur & punit᷑. Nunciã clige
quid sequaris: ut noninte. sed indõ uero
sincullo errore lauderis. Tunc enimgła
popularis ad fuit: sed occulto iudicio di¬
uinȩ prouidentiȩ. uera religio quã elige¬
res defuit Ex ꝑgiscere. dies .ẽ. sicut
ex ꝑ recta es. in quib dam dequoꝵ uirtute
ꝑfecta & profide uera. &iam passioni¬
bus gloriamur . quiusquȩ quaq: aduersus
potestates inimicissimas confligentes

Expanded text:
conprimitur. Nihil enim eis turpe ac flaconprimitur. Nihil enim eis turpe ac flagitiosum spectandum imitandumque proponitur, ubi ueri Dei aut praecepta insinuantur aut miracula narrantur, aut dona laudantur aut beneficia postulantur.na laudabilis o progenies Regulorum Scaeuolarum Scipionum Fabriciorum; haec potius concupisce, haec ab illa turpissima uanitate et fallacissima daemonum malignitate discerne. Si quid in te laudabile naturaliter eminet, non nisi uera pietate purgatur adque perficitur, inpietate autem disperditur et punitur. Nunc iam elige quid sequaris, ut non in te, sed in Deo uero sine ullo errore lauderis. Tunc enim tibi gloria popularis adfuit, sed occulto diuinae prouidentiae iudicio uera religio quam eligeres defuit. Expergiscere, dies est, sicut experrecta es in quibusdam, de quorum uirtute perfecta et pro fide uera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque aduersus potestates inimicissimas confligentes
Abbreviated transcription (Latin):
lut bonum et honestum. qđ tã paucis
& tam occulte dicebatur: sitam̃ dicebat᷑
ut magis nec in notescer& quãne fier&
timeretur. Ab histarum in mundissima¬
rum potestatũ tartareo iugo & soci&¬
te poenali erui ꝑ xpĩnom̃ homines. in lu¬
cem saluberrimȩ pietatis ab illa ꝑnitio¬
sis simȩ impiecatis nocte trans ferri quȩ¬
runtur & murmurant iniqui & ingrati
& illonefario spũ altius obstrictiusq
obpressi: quia populi confluunt adec¬
clesiasticas lebritates. honesta utriusq
sexus discrecione ubi audiant quãbene
hicad tẽpus uiuere debeant: ut post
hancuitam beatȩ semꝑq uiuere mere¬
antur. ubi scã scriptura iustitiȩq
doc trina desuperiore loco incons¬
pet au ocnnium ꝑsonante. & quifticiunt
audiant ad premium Etquinon faciuNꝰ
audigit adiudicium: quo et siueniunt
quid untalium p̃ceptorum in risores . om̃s
corum poctulantia. autrepentina muta¬
tione deponitur. aut timore uł pudore

Expanded text:
lut bonum et honestum, quod tam paucis lut bonum et honestum, quod tam paucis et tam occulte dicebatur si tamen dicebatur, ut magis ne innotesceret, quam ne non fieret, timeretur. rum potestatum tartareo iugo et societate poenali erui per Christi nomen homines et in lucem saluberrimae pietatis ab illa perniciosissimae inpietatis nocte transferri queruntur et murmurant iniqui et ingrati et illo nefario spiritu altius obstrictiusque possessi, quia populi confluunt ad ecclesiam casta celebritate, honesta utriusque sexus discretione, ubi audiant quam bene hic ad tempus uiuere debeant, ut post hanc uitam beate semperque uiuere merantur, ubi sancta scriptura iustitiaeque doctrina de superiore loco in conspectu omnium personante et qui faciunt audiant ad praemium, et qui non faciunt audiant ad iudicium. Quo etsi ueniunt quidam talium praeceptorum inrisores, omnis eorum petulantia aut repentina mutatione deponitur, aut timore uel pudore
Abbreviated transcription (Latin):
tate nocituri homines ꝓpterquos pla¬
cabantur: quam nocebant ipsa cũgiti¬
ositate fedis sima placarentur: Quan¬
doquidem ut auerteretur. qđ metueba¬
tur ab hoste incorporibus: comododu
conciliabant᷑. quo uirtus debellaret᷑
inm̃tibus: Qui non opponerentur de¬
fensores opugnatorib moenium: nisi¬
prius fierent expugnatores morum
bonorum Hanctalium numi nun pla¬
dinda romanȩ uir tutis indoleg ho¬
nor priuauit: tribu mouit. agnouit
turpes. fecit infaimesꝰ. Hanc inquam
pudendam uereq religioni auersandã
& detesitindam. tab um numinũ pla¬
cationem ftibulas indeos In lecebro¬
sas atque criminosas. hec ig nominiosa
deorum facta uł scelerute turpit̃q¬
commissa uł sceleratius turpiusq: con¬
ficta oculis & cuirib publicis. ciuitas
tota discebat: hec cõmissa numinib
placere cernebant: & id eo non solum
illis exhibenda. sed sibi quoq: imitan¬
da credebat: Namillud nescio quidue¬

Expanded text:
tate nocituri homines, propter quos platate nocituri homines, propter quos placabantur, quam nocebant ipsi, cum uitiositate foedissima placarentur. Quando quidem ut auerteretur quod metuebatur ab hoste in corporibus, eo modo di conciliabantur, quo uirtus debellaretur in mentibus, qui non obponerentur defensores obpugnatoribus moenium, nisiprius fierent expugnatores morum bonorum. Hanc talium numinum pladanda Romanae uirtutis indoles honore priuauit, tribu mouit, agnouit turpes, fecit infames, hanc, inquam, pudendam ueraeque religioni auersandam et detestandam talium numinum placationem, has fabulas in deos inlecebrosas adque criminosas, haec ignominiosa deorum uel scelerate turpiterque facta uel sceleratius turpiusque conficta oculis et auribus publicis ciuitas tota discebat, haec commissa numinibus placere cernebat, et ideo non solum illis exhibenda, sed sibi quoque imitanda credebat, non illud nescio quid ue
Abbreviated transcription (Latin):
& pascitur factis nisi qui&iam sacris
talibus oblettabatur : Constituens in
templis simulacra dȩmonum. amans
inludis simulacra uitiorum susurras
in occulto uerba iustitiȩ. addccipien¬
dos &iam paucos bonos. frequentans
in apto inuitam̃ta nequitiȩ. ad pos¬
sĩ dendos innumerabiles malos Vir¬
grauis & philosophus tertulius edi¬
us futurus : clamabat in aurib: ciuita¬
tis intercȩtera suimagistratus offi¬
cia sibi floram matrem ludorum cele¬
britate placandam. Quiludi: tanto
deuotius. quanto tur pius celebrari
solent: dicit inalio loco Iam consul
in extremis periculis ciuitatis. & ludos
ꝑditem dies factos. neque rem ullã
quȩ tid placandos deos ꝑtiner& preter¬
missam : quasi non satius erat ttles deoꝰ
irritare tẽperantia. quamplacare
luxdria: & eos honestate &iam. adi¬
nimicitias ꝓuocare : quam tanta defor¬
mitate lenire : Nequeenim grauius fu¬
ercint quam lib& crudelissima inmani¬

Expanded text:
et pascitur factis, nisi qui etiam sacris et pascitur factis, nisi qui etiam sacris talibus oblectatur, constituens in templis simulacra daemonum, amans in ludis simulacra uitiorum, susurrans in occulto uerba iustitiae ad decipiendos etiam paucos bonos, frequentans in aperto inuitamenta nequitiae ad possidendos innumerabiles malosgrauis et philosophaster Tullius aedilis futurus clamat in auribus ciuitatis, inter cetera sui magistratus officia sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam; qui ludi tanto deuotius, quanto turpius celebrari solent. Dicit alio loco iam consul in extremis periculis ciuitatis, et ludos per decem dies factos, neque rem ullam quae ad placandos deos pertineret praetermissam; quasi non satius erat tales deos inritare temperantia quam placare luxuria, et eos honestate etiam ad inimicitias prouocare quam tanta deformitate lenire. Neque enim grauius fuerant quamlibet crudelissima inmani
Abbreviated transcription (Latin):
Nonibi pudibundos mimos: nullũ uerẽtun¬
diorem scȩnicam uidimus: cuncta obscęnita¬
tis implebantur officia. Sciebatur uirgi¬
nali numini quid placer&: & ex hibebatur.
quod detemplodomum matrona doctior
reportaret : Non nullȩ pudentiores a uer¬
tebant ftciem ab inpuris motibus scenicoꝵ:
& artem flagitu. furtiua intentione dis¬
cebant. Hominib: namque uerecundaban¬
tur. netiudirent inpudicos gestus ore
libero cernere : sed multominus audeban
sacrtieius quamuenertibantur casta cor¬
dedampnare. Hoc tamen palam discen¬
dum prebebatur intẽplo: ad quod ꝑpe¬
trandum saltłm sec retum querebatur
indomo mirante nimium siullus ibi
erat pudor emortalium: qͥo humana
flagitia non libere homines cõmitte¬
rent: quȩ cipudcos &ia mreligio sedis¬
cerent iratos habituri: nisi&iam exhi¬
berecurarent: Quis enim alius sp̃s oc¬
culto inftinctu nequissimas agitans
mentes & instat faciendis adulterus

Expanded text:
non ibi pudibundos mimos, nullam uerecunnon ibi pudibundos mimos, nullam uerecundiorem scaenicam uidimus; cuncta obscenitatis inplebantur officia. Sciebatur uirginali numini quid placeret, et exhibebatur quod de templo domum matrona doctior reportaret. Nonnullae pudentiores auertebant faciem ab inpuris motibus scaenicorum et artem flagitii furtiua intentione discebant. Hominibus namque uerecundabantur, ne auderent inpudicos gestus ore libero cernere; sed multo minus audebant sacra eius, quam uenerabantur. casto corde damnare. Hoc tamen palam discendum praebebatur in templo, ad quod perpetrandum saltem secretum quaerebatur in domo, mirante nimium, si ullus ibi erat, pudore mortalium, quod humana flagitia non libere homines committerent, quae aput deos etiam religiose discerent iratos habituri, nisi etiam exhibere curarent. Quis enim alius spiritus occulto instinctu nequissimas agitans mentes et instat faciendis adulteriis
Abbreviated transcription (Latin):
gotium deceptionis łous itaq: populis
celeberrimo strepitu. impietas inpura
circum sonat : & intus paucis castitas si¬
mulata uix sonat: prębentur ꝓpatula
pudendis : & setreta laudandis: Decus
latet : & dedecus patet. Quod malum
geritur : om̃s conuocat spectatores qđ
bonum dr̃ Vix aliquos inuenit audito¬
res: tamquam honesta erubescenda
sint & in honesta glorianda. Sedubi
hoc nisi in demonũ templis. ubinisi in fal¬
latiȩ diuersoriis: Illud enim fit ut ho¬
nestiores quipaucis capiantur: hoc autẽ ne
plures qui sunt turpissimi corrigantur:
Vbi & quando sacrati cȩlestis audiebant cas¬
titatis precepta nescimus: anteipsum tam̃
delubrum ubi simula crum illud locatum cons¬
piciebamus uniuersi unde  confluentes &u
biquisquepoterat stantes. ludos qui gere¬
bantur. utentis simi spectabamꝰ: intuentes
alternanti  conspectu. łł inc meretritiã
pompam : illinc uirginem decum. Illam sup¬
pliciter adorari: anteillam turpiacȩlebrari

Expanded text:
gotium deceptionis. Foris itaque populis gotium deceptionis. Foris itaque populis celeberrimo strepitu inpietas inpura circumsonat, et intus paucis castitas simulata uix sonat; praebentur propatula pudendis et secreta laudandis; decus latet et dedecus patet; quod malum geritur omnes conuocat spectatores, quod bonum dicitur uix aliquos inuenit auditores, tamquam honesta erubescenda sint et inhonesta glorianda. Sed ubi hoc nisi in daemonum templis? ubi nisi in fallaciae deuersoriis? Illud enim fit, ut honestiores, qui pauci sunt, capiantur; hoc autem, ne plures, qui sunt turpissimi, corrigantur. Ubi et quando sacrati Caelestis audiebant castitatis praecepta, nescimus; ante ipsum tamen delubrum, ubi simulacrum illud locatum conspiciebamus, uniuersi undique confluentes et ubi quisque poterat stantes ludos qui agebantur intentissimi spectabamus, intuentes alternante conspectu hinc meretriciam pompam, illinc uirginem deam: illam suppliciter adorari, ante illam turpia celebrari;
Abbreviated transcription (Latin):
& dicata claruerint. atque ad omniũ
oculos ut imitanda ꝓponerent᷑. spec¬
tanda proces serint. quid ẽ. qđ idem
ipsĩ demones quise huiusce modi uolupta¬
tibus inmundos et̃ sp̃s confitentur. qui
suis flagitus & facinorib siue indica¬
tis siue simulatis corumq sibi cȩlebra¬
tione petita ab inpudentib ex torta
apudentib: auctor ꝰ. eẽ. uite scȩlestȩ in¬
mundeq testentur. ꝑ hibentur tam̃
in aditissuis secretisq penetralib: dare
quedambona p̃cepta demorib quib dã.
uelut dectis sacratis suis : quod suta ẽ.
hocipso callidior aduertenda .ẽ. & con¬
uincenda malitia spũum noxiorum:
Tanta enimuis .e. ꝓbitatis & castitatis
ut om̃s uł poeneomnis eius. laude moueat᷑
humana natura. necusque adeo sittur¬
pitudine uitiosa. ut totum amittat
demonũ nisi alicubi se quem ad modũ
scriptum in nr̃is lit teris nouimꝰ transfi¬
guret in angelos lucis: nonimpletne¬

Expanded text:
et dicata claruerint adque ad omnium et dicata claruerint adque ad omnium oculos ut imitanda proponerentur, spectanda processerint: quid est, quod idem ipsi daemones, qui se huiusce modi uoluptatibus inmundos esse spiritus confitentur, qui suis flagitiis et facinoribus, siue indicatis siue simulatis, eorumque sibi celebratione petita ab inpudentibus, extorta a pudentibus auctores se uitae scelestae inmundaeque testantur, perhibentur tamen in adytis suis secretisque penetralibus dare quaedam bona praecepta de moribus quibusdam uelut electis sacratis suis? Quod si ita est, hoc ipso callidior aduertenda est et conuincenda malitia spirituum noxiorum. Tanta enim uis est probitatis et castitatis, ut omnis uel paene omnis eius laude moueatur humana natura, nec usque adeo sit turpitudine uitiosa, ut totum sensum hdaemonum, nisi alicubi se, quem ad modum scriptum in nostris litteris nouimus, transfiguret in angelos lucis, non inplet ne
Abbreviated transcription (Latin):
quentet ꝓmoribus optimis p̃cepta con¬
tra perditos mores: Du uero ipsorum.
nullis talib p̃ceptis egerint cliquidcũ
suo cultore. ꝓpopulo. proillare publica
neperir& : Immo eos don mores. uelut suis
exemplis. auctoritate noxia corrũpendo
egerunt. potius ut perir&: Quam non
ideo tuncperisse quis quam ut arbitror
iam dicere audebat. quia disces sere om̃s
adrtis arisq relictis Duuelut a mi¬
ciuirtutib cumuitus hominum offende¬
rentur : quia tot signis extorũ auguri¬
orum uaticinorum. quibus se tam p̃scios
futurorum adiutoresq: p̃liorum iactare.
& commendare gestiebant. conuincun¬
tur fuisse presentes : Quisi uere absces¬
sis sent : mitius romani inbella ciuilia cu
piditatib quam illorum instigationibus
aꝑteq turpitudines crudelitatib mixte
obprobria numinum & crimina. siue ꝓ¬
dita. siue conficta. ipsis exposcentibus.
& nisi fieret irascentib &iam certis &
statutis sollẽpnitatib consecrata illis

Expanded text:
quentet pro moribus optimis praecepta conquentet pro moribus optimis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror, iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus aperteque turpitudines crudelitatibus mixtae, obprobria numinum et crimina, siue prodita siue conficta, ipsis exposcentibus et nisi fieret irascentibus etiam certis et statis sollemnitatibus consecrata illis
Abbreviated transcription (Latin):
diuino excusaretur exemplo. Hacastutia
malignisp̃s. etiam ludos unde multa iam
dixi scȩnicos sibidicari sacrariq: uisser̃
ubi tanta deorum flagitia thęatricis can
ticis atque fabularum actionib celebra¬
ta. et quis quis cos talia fecis se crederet.
&quis quis non creder&. sed tam̃ illos li¬
bentissime sibitalia ex hiberi cerneret.
securus imita retur. Nequis itaqueex is¬
timaret indeos. conuitia potius. quã eis
dignum aliquid scriptitas se : ubicũq illos
intersepugnasse poete cõmemorarunt.
ipsi addecipiendos homines poetarum
carmina firmauerunt. pugnas uideli¬
cet suas. non solum ꝑ scȩnicos intheatro. ue¬
rum &iam ꝑipsos in campohumanis oculis
exhibentes. H aec dicere conpulsisum:
qm̃ pessimis morib ciuium romanorum.
rem publicamiam antea ꝑditam fuis se
nullamq remansisse anteaiduentum
et scribere minime dubitarunt: Quam
ꝑditionem diis suis non inputant: qui
mala transitoria. quibus boni seu uiuaNT

Expanded text:
diuino excusaretur exemplo. Hac astutia diuino excusaretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa iam dixi, scaenicos sibi dicari sacrarique iusserunt, ubi tanta deorum ticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eos talia fecisse crederet, et quisquis non crederet, sed tamen illos libentisecurus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nullamque remansisse ante aduentum et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, quibus boni, seu uiuant
Abbreviated transcription (Latin):
flictatione ex primi poterant inuener̃
Siergo ueraciter in terse numina pug¬
nauerunt: iambella ciuilia excusant᷑
humana: Consideretur tamen: quȩ sit ta¬
lium deorum. uł malitia uł miscria. Siau¬
tem sepugnasse finxer̃. quid aliud eger
nisi ut sibi romani bellando ciuiliter tã¬
quã deoꝵ exemplo: Nullum nefas admit¬
tere uiderent᷑ : Iamenim coeperant bella
ciuilia: & aliqua neftindorum p̃liorum stra¬
ges execranda preces serat: iam multos
mouerat : quod miles quidam dũ occiso
spolia detraher&. fratrem nudato cada¬
uere agnouit. acdetestatus bella ciui¬
lia scipsum ibi perimens fraterno corpori
adiunxit : Utergo huius tantimalimi¬
nime tederet sed admoꝵ scclestorũ magis
magisq ardor incresceret: noxude¬
mones quosilli deos putantes. colendos
et uenerandos arbitrabantur. interse
pugnantes hominib: appa rereuoluer̃
Neimita ritales pugnas ciuicatr epida¬
ret affectio : sed potius humanũ scelus

Expanded text:
flictatione exprimi poterant, inuenerunt. flictatione exprimi poterant, inuenerunt. Si ergo ueraciter inter se numina pugnauerunt, iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos putantes colendos et uenerandos arbitrabantur, inter se pne imitari tales pugnas civica trepidaret af
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc illi diuer& tristr a. uereq lugenda:
non extis non augurus. non cuius quã sõ¬
nio. uł uaticinio pręnunciabant: magis
enim timebat ne corrigeretur : quã neuin¬
ceretur. Imnmosatis agebant: utuictor ciui¬
umgloriosus uictus atq captiuus nefan¬
dis uitus ut ꝑhȩc ipsis etiam demonibus
multo obstrictius subdcretur: Illincuero
quis non intellegat. quis non uideat. nisi
quittles deos imitarimagis ligit. quã
diuina gratia ab eorum soci&ate separari.
quantũ moliant᷑ maligniistisp̃s. exemplo
suo uelut diuinã auctoritatẽ preberesce¬
leribus: quod &iam inquadam campaniȩ
lita planitiȩ. ubi non multo post ciuiles
acies neftirio pręlio conflixerunt: ipsi
interse prius pugnare uisi sunt. Namq
ibi auditi sunt primum ingentes frago¬
res: moxq multis euidisse nunciar̃.
ꝑ aliquod dies duas acies p̃liari. Quȩ pug¬
naubi destrtit: uestigia quoq uelut
hominum etequorum quanta deilla con¬

Expanded text:
Haec illi dii vere tristia vereque lugenda, Haec illi dii vere tristia vereque lugenda, non extis, non auguriis, non cujusquam somnio vel vaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur, quam ne vinceretur. Imum gloriosus uictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderetur. quis non intellegat, quis non uideat, nisi qui tales deos imitari magis elegit quam diuina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo uelut diuinam auctoritatem praebere sceleribus? quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post ciuiles acies nefario proelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare uisi sunt. Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores, moxque multi se uidisse nuntiarunt per aliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut hominum et equorum, quanta de illa con
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ad causam maximeꝑtinet : sub qualib:
dus. eẽ cupiant quiblas phemant salua¬
torem uoluntates fidelium. adominatu
dȩmonum liberantem. Clamauit homoua¬
ticinando. uic toriatua . ẽ. syllaꝰ atqueut
id diuino spũ clamas secrederctur : Nun¬
ciauit &iam aliquid & ꝓfuturum & mox
factum: unde longe aberat: ꝑquẽ ille sps
loquebatur : Non tam̃ clamauit abscele¬
rib parce sylla quullic uictor tam hor¬
renda commisit: cui corona aurea ipsius
uictoriȩ. in lus trissimum signum inuitu¬
lino ieccore apparuit: qualia signa sidi
iusti daresolerent. acuon dȩ mones impii:
ꝓfecto illis extis nefaria potius atqueipsi
sylle grauiter noxia mala futura monͦ
trarent: N eque enim eius dignitati. tan¬
tum profuit illa uictoria: quantũ nocu¬
it cupiditati. Qua factum . ẽ. ut inmo¬
deratis in hians: & secundis reb elatus¬
ac precipitatus. magis ipse perir& in mo¬
ribus quaminimicos incorporib ꝑderet.

Expanded text:
quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum, unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Sylltrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebac praecipitatus, magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet.
Abbreviated transcription (Latin):
dixi: Notumq nob .ẽ. in litteris sacris
resq apse satis indicant. negotiũ suũ
agere : ut produs habeant᷑. ut colant᷑.
utei illis exhibeant᷑ quib hi qui ex hibeN
sociati. unam pessimam causam. cũeis ha¬
beant iniudicio dĩ : Deinde cũuenis s&
tarentũ sylla. at queibi sacrificas s&:
uidit incapite uitulini iccoris. similitu¬
dinem corone aureȩ. Tunc postumius
arus pexille respondit prelarã ci sig¬
nificareuictoriam: ius sitq ut extis illis
solus ues cerctur. Postea paruo interuallo :¬
seruus cuius dam lucii pontii uaticinando
clamauit: Ab ellona nuncius uenio uic¬
toriatua .ẽ. sylla. Deinde adiecit arsurũ
.eẽ. capitolium: Hoccumdixis set : conti¬
nuo egressus ecastris. posteradieconcita¬
tior reuersus .ẽ. & capitolium arsis secla¬
mauit: Arserat autem reuera capitoliũ:
qđ quidem demoni & preuidere facile fuit :¬
& celerrime nunciare: Illud sane intende

Expanded text:
dixi notumque nobis est in litteris sacris dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitudinem coronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende,
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem minando frangebant: Deinde
cum e& in asia bellum mitridaticum
gerens : ꝑlucium titum ei mandatũ ÷
aioue. quod e&. mitridatem superatũs
Et factum ẽ: ac postea molienti redire
inurbem. & suas amicorumq: iniurias
ciuili sanguine ulcisci. Iterum man¬
datum . ẽ. ab eodemioue ꝑmilitẽ quen¬
damlegionis sextȩ prius sede mitrida¬
te prenuntiasse uictoriam : & tunc pro¬
mittere daturũ sepotestatem. qua.
reciperet abinimicis rempublicã: non
sine multo sanguine: Tunc ꝑ contatos
sylla quȩ forma militis uisa fuerit : cum
ille indicas s& cam. recordatus .ẽ. quam
prius ab illo audierat. quide metridatica
uictoria abeodem mandata ꝑtulerat:
Quidhic responderi potest. quaredu
curauerint uelut felicia ista nunciare.
etnullus eorum curauerit syllã monendo
corrigere. malatanta faturũ scelestis
armis ciui .b qualia non foedarent
sed auferrent omninorem publicam
nempe intellegunt᷑ demones sicut sȩpe

Expanded text:
ditatem minando frangebant. Deinde ditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legionis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe
Abbreviated transcription (Latin):
ueridi cultores inuitis demonib p̃pollu¬
is se uideamus Nec eosdem inmundis¬
simos sp̃s. uel propter hȩc ipsa bona ma¬
la ue terrena. propitieͥndos aut tim̃ dos
exestimemꝰ: quia sicut ipsi mali homines
in terra. sic &iamilli non omã quȩ uolunt
facere possunt. nisi quantum illius or¬
dinatione sinitur : Cuius plꝰne iudicia
nemo conprehendit: iustȩ nemorepre
talia fuerunt. ut superiora. quoꝵ uindex
eẽ. uidebatur illius conparationequere¬
rentur : cum primum adurbem contrama¬
rium castra mouiss&: adeo l&a exta im¬
molantis fuisse scribit liuius. ut custodi¬
rise postͣ mius aruspex uoluerit. capi¬
tis supplicium subiturus. nisi ea quȩ inani¬
mofella haberet. dus iuuantib impleuis¬
set . Ecce nondis ces serant aditis arisq
relictis dus quandodererum euentu p̃di¬
cebant: nihilq deipsius sylle correcti¬
one curabant: ꝓmittebant p̃sagando
felicitatem magnam: nec malam cupi¬

Expanded text:
ueri Dei cultores inuitis daemonibus praepolluueri Dei cultores inuitis daemonibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmundissimos spiritus uel propter haec ipsa bona malaue terrena propitiandos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinitur, cuius plene iudicia nemo conprehendit, iuste nemo reprehtalia fuerunt, ut superiora, quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laeta exta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupi
Abbreviated transcription (Latin):
tate discesser̃. prorsus ubierant ꝓdunt᷑
conuincuntur. nec subuenire precipiendo
nec latere tacendo potuerunt: Omittõ
qđ marius amiserantib  intur nensib
maricȩ dee in loco eiꝰ cõm̃datꝰ . ẽ. ut ci
omnia pros perar&. & ex suma despe¬
ratione reuersus in colomis in urbem
duxit crudelem crudelis exercitum :
Vbiquã cruenta quã inciuilis. hostilisq
inmanior eius uictoria fuerit: cos qui
scripserunt legant qui uolunt Sed hoc
ut dixi omitto nec maricȩ nescio cui
prouidentiȩ dĩ adistorum ora clauden¬
da cosq aberrore liberandos. qui ñ
studiis agunt : sedhȩc prudent̃ aduer¬
tunt. Quia et si aliquid in his rebus de¬
mones possunt : tantum pos sunt quan¬
tum sec reto omnipotentis arbitrio per¬
mittuntur. Nec magni pendamꝰ terre¬
nam felicitatem. quesicut mario malis
ctim plerumq: conceditur: nec eam
rursus quasimaldo arbitremur: Cum
eamultos &iam pios acbonos. unius

Expanded text:
tate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, tate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex summa desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius
Abbreviated transcription (Latin):
rebus. uł beneficii. uł male ficii potes¬
tatem : Cur in cis ad fuerunt pessimo
uiro mario. &optio regulo defuer̃:
anex hoc ipsi intelleguntur iniustis simi
etpes simi: quod si ꝓpterea magis timendi
et colendi putantur. neque hoc putentur:
nequeenim mindseos inuenitur regulus
coluis se quã marius. nec ideouita pessima
cligenda uideatur. quia magis mario
qua mregulo du fauisse existimantur:
metellus enimromanorum laudatis simus.
quihabuit quinq: filios consulares : &iam
rerum temporalium felix fuit. et catilina
pessimꝰ & oppressus in opia. & in bello siusce¬
leris prostratus infelix. etueris sima atq
certissima hac felicitate prepollent boni
dm̃ colentes: a quosoli conferripotest
Illa igitur res publica malis morib cumpe¬
riret. niħ du eorum ꝓdirigendis uł pro
corrigendis egerunt morib neperir&:
immo de prauandis & corrum pendis ad di¬
derunt moribus ut perir&. Nec sebonos
fingant: qđ uelut offensi ciuium iniqui¬

Expanded text:
rebus uel beneficii uel maleficii potesrebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
er& : sienim adhȩc eum dueorum non
iuuerunt. nomparum . e. qđ fatent᷑
&iamnon propitus dus suis pos se acci¬
dere homini istam tomporalem. quam
nimis diligunt tantam felicitatẽ: & pos¬
se homines sicut fuit marius salute
uirib: opibus. honorib dignitate. lon¬
ge uitȩ cumulari & ꝑ frui diisiratis.
posse &iam homines. sicut fuit regulus
captiuitate. seruitute. in opia. uigilus
dolorib excruciari etemoridiis amicis:
Quod siita. eẽ. concedunt: conpendio
nihil eos prodesse et coli suꝑ fluiuo con¬
futentur. Namsiuir tutib animi &
probitati uitȩ. cuius pmia post mortẽ
speranda sunt. magis contraria popu¬
lus dis cer& instituerunt : sinihil&iam
in his transeuntib & temporalib bonis
ułcis quos oder̃ nocent. ułcis quos dili¬
gunt prosunt. ut quid coluntur. ut qͥd
tanto studio colendi requirunt᷑ : curla¬
boriosis tristibusq temporibus tãquã
nis simis leditur: si autem habent in his

Expanded text:
eret. Si enim ad haec eum di eorum non eret. Si enim ad haec eum di eorum non iuuerunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis dis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius, salute uiribus, opibus honoribus, dignitate longaeuitate cumulari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captiuitate seruitute inopia, uigiliis doloribus excruciari et emori dis amicis. Quod si ita esse concedunt, conpendio nihil eos prodesse et coli superfluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil etiam in his transeuntibus et temporalibus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus, tamquam nissimis laeditur? Si autem habent in his
Abbreviated transcription (Latin):
animimalis. quȩuel abhostibus uelalia cda¬
de accidunt nondum interim disputato:
Nunc agodelabe morum. quibus primum
paulatim decoloratis. dein detorrentis modo
precipitatis. tanta quamuis integris tec¬
tis moenibusq facta est ruina rcipubli¬
cȩ ut magni auctores eorum eã tunc amis¬
sam non dubitent dicere. Rec teaut̃ abs¬
cesserant. ut amit terentur. om̃s aditis aris¬
q relicts dii: sicorum debonauita atq
iustitia ciuitas p̃cepta contempserat
Nunc uero quales queso dii fuerunt. sino
luerunt cum populo cultoresuo uiuere. quẽ
male uiuentem. non docuerunt bene uiue
re : quid quod &iam uidentur eorum ad fu¬
is secupiditatib inplendis. & ostenduntur
non profuisse refrenandis: uenĩ mariũ
nouum hominem et ignobilem cruentis¬
simum auctorem bellorum ciuilium
atque gestorem. ut septies consul fie¬
ret adiuuerunt. atqueut in septimo
suo consulatu moreretur senex. ne in
manus syllȩ futuri mox uictoris in ru¬

Expanded text:
animi malis, quae uel ab hostibus uel alia claanimi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quluerunt cum populo cultore suo vivere, quem male viventem non docuerant bene viveicio. Quid quod etiam uidentur eorum adfuisse cupiditatibus inplendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis, qui enim Marium nouum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum ciuilium adque gestorem, ut septiens consul fieret adiuuerunt adque ut in septimo suo consulatu moreretur senex nec in manus Syllae futuri mox uictoris inru
Abbreviated transcription (Latin):
anforte propter huius cemodi ciuiũ
mores ꝓpter uirgilianam illã senten¬
tiam. sicut solent prodefensione suoꝵ
deorum opponere audebunt: discesse¬
reom̃s aditis arisq relictis dii quib
imperium hoc steterat : primum siita . ẽ.
non habent cur quęrant᷑: dereligione
xpĩana. quodhac offensieos disui dese¬
ruerint : Qm̃ quidem maiores corumiam¬
pridem moribus suis aburbis altaribus
tam multos acminutos deos tamquã mus¬
cas ab egerunt. Sed tamen hȩc numinum
turba ubierat cum longe antequã mores
corrum perentur antiqui. a gallis roma
capta et inçensa. ẽ. anpresentes fortedor¬
miebant: tunc enim tota urbe. in hostium
potestate redacta solus collis capitalinus
remanserat. qui&iam ipse caperetur. nisi
saltim anseres diis dormientib iugilarent:
Vnde pene insuꝑ ftitionẽ a egrptiorum
bestias auesqu colentium roma deciderat:
cum anseris sollempnia cȩlebrabant : Verũ
dehis aduentitus & corporis potius quam

Expanded text:
2. An forte propter hujuscemodi civium 2. An forte propter hujuscemodi civium mores Virgilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione suorum deorum opponere audebunt, Discessere omnes adytis arisque relictis Dî, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non habent cur querantur de religione christiana, quod hac offensi eos dii sui deseruerint: quoniam quidem majores eorum jampridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos, tanquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi erat, cum longe antequam mores corrumperentui antiqui, a Gallis Roma capta et incensa est? an praesentes forte dormiebant? Tunc enim tota Urbe in hostium potestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse caperetur, nisi saltem anseres diis dormientibus vigilarent. Unde pene in superstitionem Aegyptiorum bestias avesque colentium Roma deciderat, cum anseri solemnia celebrabant. Verum de his adventitiis, et corporis potiu
Abbreviated transcription (Latin):
pulo cultorisuo dare precipuȩ uitȩ ac
morũ p̃cepta debuerint: a quo tot tem¬
plis tot sacer dotib & sacrificiorũ gene¬
ribus tammultiplicib uariisq: sacris:
Tot fesusollempnitatib tot tantoꝵq
ludorum celebritatib colebantur. ubi
nihil demones. nisi negotium suũ oger̃:
Noncurantes quem ad modum illiuiue¬
rent: immocurantes. ut &iam ꝑdite
uiuereNT : Dum tam̃ honorisuo. illaom¬
nia metus subditi minis trarent autsi
dedereͥnt proferatur. ostendat᷑. legat᷑¬
quas deorum leges illi ciuitati datascon¬
tempserint gracchi. ut seditionib cun¬
ta turbarent. quasmarius. & cinna &
carbo. ut inbella &iã ꝓgrederent᷑ ciuilia
causis iniquissimis suscepta & crudelit̃
gesta crudeliusq finita. quas denique
sella ipse cuius uita mores. facta descri¬
bente: salustio aliisq scriptoribus¬
historiȩ. Quis non ex orreat : quis illã
rempublicam. non tunc peris se fateat᷑:

Expanded text:
pulo cultori suo dare praecipue uitae ac pulo cultori suo dare praecipue uitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus uariisque sacris, tot festis sollemnitatibus, tot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur; ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quem ad modum illi uiuerent, immo curantes ut etiam perdite uiuerent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederquas deorum leges illi civitati datas contempserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent; quas Marius, et Cinna, et Carbo, ut in bella etiam progrederentur civilia, causis iniquissimis suscepta, et crudeliter gesta crudeliusque finita; quas denique Sylla ipse, cujus vitam, mores, facta, describente Sallustio aliisque historiae scriptoribus, quis non exhorreat? Quis illam rempublicam non tunc perisse fateatur?
Abbreviated transcription (Latin):
sententis. num quam illam fuis se rempub¬
licam. quia num quã ea fuit uera iustitia
Secundum probabilior es autẽ definitio¬
nes : prosuo modo quondam res publica
fuit: & melius ab antiquiorib romanis
quam a posterioribus adminis trata est
Uera autem iustitia non . ẽ: nisi in ea res
publica. cuius conditor rectorq xp̃s ẽ.
si&am ipsam rem publicam placet dicere
qm̃ eamrem populi . eẽ negare ñ possumꝰ
Siautem hoc nomen quod alibi aliter uul¬
gatum est. abusu nr̃ȩ locutionis forte
remotius : in ea certe ciuitate .ẽ. uera
iustitia. Dequa scriptura scã dicit Glo¬
Sed quod ꝑtin& ad presentẽ questionẽ:
quam lib& laudabilem dicant istã fuisse
uel esse rempublicam : scđm eoꝵ aucto¬
res doctis simos iamlonge ante xp̃i ad¬
uentum pes sima ac flagitiosis sima fac¬
taerat: immouero nulla erat. atqueom¬
nino perierat. ꝑditis simis moribus
Vtergo neperir& diicustodes cius po¬

Expanded text:
sententiis, numquam illam fuisse rem pubsententiis, numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea fuerit uera iustitia. Secundum probabiliores autem definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsam rem publicam placet dicere, quoniam eam rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: GloSed quod pertinet ad praesentem quaestionem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem publicam, secundum eorum auctores doctissimos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagitiosissima facta erat; immo uero nulla erat adque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, di custodes eius po
Abbreviated transcription (Latin):
bris fecit dere publica disputare: Ad huc
tam̃ ante aduentum xp̃i: quȩsi diffamata
& preuales cente religione xpĩand sen¬
tirentur. atq dicerentur. quis nonistoꝵ
ea xp̃ianis inputanda. eẽ. censer&:
qua mobrem cur non cura runt ducoꝵ
netunc perin& atque amit teretur illa
res publicii quam cicero longe ante¬
quam xp̃s in carne inuenis s&. tã lugu¬
briter deplorat amissam : uiderint lau¬
datores cius. &iamillis antiquis uiris & mo¬
ribus qualis fucrit utrum in ea uiguerit
uera iustitia. anforte netunc fuerit ui¬
ua morib sed picta colorib Quo & ipse
cicero. nes ciens cum eam preferr& ex¬
pres sit. sed alics sids̃ uoluerit hocuide¬
bimus. Enitar enim suoloco. utostenda¬
mus. scđm definitiones ipsius ciceronis
quib quid sĩt res publica. & quid sit popu¬
lus : loquente scipione breuit̾ posuit at¬
testantib &iam multis. siue ipsius. siue coꝵ
quos loqui fecit in eadem disputatione

Expanded text:
bris fecit de re publica disputare, adhuc bris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae si diffamata et praeualescente religione Christiana sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione
Abbreviated transcription (Latin):
imperantem rempublicam Itaque an¬
tenram memoriam : & mos ipse patrius
prestantes uiros adhibebat : &ueterem
morem ac maiorum instituta retinebap
excellentes uiri Nr̃a uero &as cumrẽ
publicam. sicut picturam accepis s& ogre¬
giam. sed eua nescente muetus tate. non
modo camcolorib hisdem quib fuerat re¬
nouare neglexit: sed neid quidem cura¬
uit. ut formam saltim eius & extrema tã¬
quam liniamenta seruar&: Quid enĩ ma¬
n& exantiquis morib quib illedixit
remstare romanam: quosita obliuione
obsolutos uideamus. ut modo non colantur.
sediamignorentur .  Nam deuiris quid di¬
cam : mores enim ipsi interier̃ uirorum
penuria: Cuius tantim ali nonmodoredden¬
da rationob: sed &iam tam quam reis capi¬
tis quod ammodo dicenda causa est Nos¬
tris enimuitiis non casu aliquo rẽpublicã
uerbo retinemꝰ: remipsam uero iam pridẽ
amisimus Hȩccicero fatebatur longequi¬
dem post mortem a fricani: queminsuis li¬

Expanded text:
imperantem rem publicam. Itaque animperantem rem publicam. Itaque ante nostram memoriam et mos ipse patrius praestantes uiros adhibebat, et ueterem morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum penuria, cuius tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo, rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis li