comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis dñs significare sua turbatione
dignatus ẽ. quod scilicet falsos fr̃s &
dominici agri illa zizania ita necesse
ẽ ad messis tempꝰ inter frumenta tole¬
rari: ut quando ex eis aliqua separari
etiam ante messem urgens causa com¬
pellit. fieri sine ȩccłȩ ꝑturbatione ñ pos¬
sic. Hanc ꝑturbationẽ scõrum suorum ꝑ
scisinaticos & hereticos futuram. qͦdãmmͦ
p̃nuntians dñs p̾figurauit inseipso. cũ
exituro iuda homine malo & commix¬
tionẽ frumenti in qua diu fuerat cole
s caritate turbant᷑: ne forte insepara¬
tione aliquoꝵ ⁊izamoꝵ. simul aliqͦd
eradicetur & triticum. Turbatꝰ ẽ itaq
tradet me. Unus ex uob̃̾ numero non
merito. specie ñ uirtute. commixtione
corporali. ñ uinculo sp̃itali: carnis adiunc¬
tione. ñ cordis socuis unitate ꝓinde ñ
dũs. & dixit unus ex uobis. si uerum ẽ
q ait idem ipse inepła sua cuns ẽ hoc
eugłm. ex nobis exierunt s ñ erant ex
nobis: nam si fuissent ex nobis. mansissẽt

Expanded text:
nobis Dominus significare sua turbatione dignatus est, quod scilicet falsi fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est, usque ad messis tempus, inter frumenta tolerari , ut quando ex his aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non posset. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum, exituro Juda homine malo, et commistionem frumenti in qua diu fuerat tolersed charitate turbantur, ne forte in separatione aliquorum zizaniorum simul aliquod eradicetur et triticum. Turbatus est itaqtradet me. Unus ex vobis, numero, non merito; specie, non virtute; commistione corporali, non vinculo spirituali; carnis admiratione, non cordis totius unitsus et dixit, unus ex vobis? Si verum est quod ait idem ipse in Epistola sua cujus est hoc Evangelium: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, mansissent
Abbreviated transcription (Latin):
bat gͣ & dñs loculos & a fidelib obla¬
ta conseruans: & suorum necessitatib
& aliis indigentib cribuebat. Tunc
pͥmum ȩccłasticȩ pecuniȩ forma est
instituta. ubi intelligeremus quod
p̃cepit ñ cogitandum eẽ de crastino. ñ
adhoc fuisse p̃ceptum. ut nichil pecu
deseratur. Nam & apłs imposterum ꝓ
uidens ait. Si quis fideles ht̃ uiduas.
sufficient̃ tribuat eis: ut ñ grauet᷑ eccłã.
quo ueris uiduis sufficere possit. Cũ gͦ
accepisset ille buccellam. exiuit continuo:
Erat aut̃ nox. Q ipse qui exiit. erat
nox. Cum gͦ exisset nox ait iħc. Nunc
clarificatus ẽ filius hominis. Dies gͦ diei

Expanded text:
bat loculos a fidelibus oblata conservans et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiastice peccunie forma est instituta, ut intelligeremus, quod precepit non esse cogitandum de crastino non ad hoc fuisse preceptum, ut nichil peccudrovidens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis sufficere possit . 6. Cum ergo accepisset ille buccellam, exiit continuo. Erat autem nox. Et ipse qui exivit, erat nox. Cum ergo exisset nox, ait Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis. Dies ergo diei
Abbreviated transcription (Latin):
entiam. id ẽ iudas iudeis infidelib
ut uenirent ad eum. & app̾henderẽt
ꝑsequendo.S: iam hine in sermone
domini qui ẽ factus ad pios anteqͣm
teneretur ab impiis intentior flagitat᷑
auditor. & ido eum p̾cipitare ñ deba&
s differre potius disputator: Sermo. Lx.
De eo quod dicit. & ds clarificatus est

Expanded text:
nfidelibus, ut venirent ad eum, et apprehenderent persequendo. Sed jam hinc in sermonem Domini, qui factus est ad pios, antequam teneretur ab impiis, intentior flagitatur auditor; et ideo cum praecipitare non debet, sed differre potius disputator. TRACTATUS LXIII. De eo quod Dominus ait, Nunc clarificatus est
Abbreviated transcription (Latin):
tationis exire. Sicut aut̃ hic dixit.
nunc anima mea turbata ẽ: itaellã
ubi dicit tristis ẽ. anima mea usq
ad mortẽ. & pat̾ si fieri potest tͣnseat
I me calix iste. hominis suscepit infir¬
itatem: ut doceat sic contristatum
conturbatum dd sequitur dicere uerum.
ñ quod ego uolo s quod tu uis pater:
Sic enim homo ab humanis indiuina
dirigitur. cum uoluntati humane uo¬
luntas diuina pͣponitur. Quid ẽ aut̃
clarifica nomen tuum. nisi in sua pas¬
sione & resurrectione: Quid g ẽ aliud
nisi ut pater clarificet filium. qui
clarificat nomen suum ⁊̃ in similib
passionib seruorum suorum: unde¬
dixerit alter te cinget & feret qͦ tu

Expanded text:
tatitatiNunc anima mea turbata est, ita etiam ibi dicit: Tristis est anima mea usque ad mortem. Et: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Hominis suscepit infirmitatem, ut doceat sic contristatum et conturbatum, quod sequitur dicere. Verumtamen, non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater . Sic enim homo ab humanis in divina dirigitur, cum voluntati humanae voluntas divina praeponitur. Quid est autem, clarifica tuum nomen, nisi in sua passione et resurrectione? Quid est ergo aliud, nisi ut Pater clarificet Filium, qui clarificat nomen suum, etiam in similibus 585 passionibus servorum suorum? Vedice
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ & ipse quod fecit. Homo
enim factus ẽ. qui hominẽ fecit. sed
ds in cominutabilis mansit. ⁊ hominẽ
inmelius cominutauit. ꝯludi gͦ qͥd¬
deinde subiungat. Cum dixisset. nunc
anima mea turbata ẽ. & qͥd dicam
inquit. pat̾ saluifica me ex hac hora
s ꝓpterea ueni in horam hanc. pat̾
clarifica nomen tuum. docuit te qͥd
cogites. docuit quid dicas. qͦm inuoces.
in quo speres. cuius uoluntatẽ certã
atq diuinam tuȩ uoluntati hunianę
infirmeq p̃ponas. Non ido tͥ uideatur
ex alto deficere. quia te uult abimo
ꝓficere. Nam t̾ temptari dignatus est
ad iabolo. aquo utiq si nollet ñ temp¬
taretur. qͦmadmodum si nollet ñ pa¬
teretur. Q ea respondit diabolo. quȩ
tũ intemptationib debeas respondere:
Q ille quidẽ temptatꝰ ẽ s ñ ꝑiclitatꝰ
ut doceret te intemptatione ꝑicliten¬
tem temptatori respondere. & post
temptatorẽ ñ ire. s de ꝑiculo temp¬

Expanded text:
factus est et ipse quod fecit: homo factus est et ipse quod fecit: homo enim factus est qui hominem fecit; sed Deus incommutabilis mansit, et hominem in melius commutavit. Audi ergo quid inde subjungat, cum dixisset, Nunc anima mea turbata est. Et quid dicam, inquit? Pater, salvifica me ex hac hora: sed propterea veni in hanc horam. Pater, clarifica nomen tuum. Docuit te quid cogites, docuit quid dicas, quem invoces, in quo speres, cujus voluntatem certam atque divinam tuae voluntati humanae infirmaeque praeponas. Non ideo tibi videatur ex alto deficere, quia te vult ab imo proficere. Nam et tentari dignatus est a diabolo, a quo utique si nollet non tentaretur, quemadmodum si nollet non pateretur: et ea respondit diabolo, quae tu in tentationibus debeas respondere . Et ille quidem tentatus est, sed non periclitatus; ut doceret te in tentatione periclitantem tentatori respondere, et post tentatorem non ire, sed de periculo ten
Abbreviated transcription (Latin):
succumbit: s uideor mͥ audire in
cogitatione mea respondentem mͥ
dñm meum. & qͦdammodo dicentẽ:
Magis sequeris. quia sic me int̾ pono
Audisti ad tẽ uocem fortitudinis meẽ.
audi in me uocem infirmitatis tuȩ:
Uires suggero ut curras. nec reprimo
quod acceleras. s transfero in me qd
trepidas. & susterno qua transeas. O
dñe mediator. ds supͣ nos homo ꝓpt̾
nos. agnosco miscłiam tuam. Nam q̃
tu tantus tuȩ caritatis uoluntate turbaris
multos in corꝑe tuo qui suȩ infirmitatis
necessitate turbantur. ne desꝑando pe.¬
reant consolaris. Deniq homo qͥsequi
uult. audiat qua sequatur. Accessit
forte hora terribilis. ꝓponit᷑ optio
aut faciende inquitatis. aut subeu¬
dȩ passionis. s̃ urbatur anima infirma
ꝓꝑter qͣm sponte turbata ẽ anima in¬
uicta. Prepone uoluntati tuȩ uolun¬
tatem dĩ. Attende enim qͥd deinde
subiungat᷑ creator tuus & magister
tuus. qui te fecit. & ut te doceret.

Expanded text:
succumbit? Sed videor mihi audire in succumbit? Sed videor mihi audire in cogitatione mea respondentem mihi Dominum, et quodammodo dicentem: Magis sequeris, quia sic me interpono ut sufferas: audisti ad te vocem fortitudinis meae, audi in me vocem infirmitatis tuae: vires suggero ut curras, nec reprimo quod acceleras; sed transfero in me quod trepidas, et substerno qua transeas. O Domine mediator, Deus supra nos, homo propter nos, agnosco misericordiam tuam! nam quod tu tantus tuae charitatis voluntate turbaris, multos in corpore tuo qui suae infirmitatis necessitate turbantur, ne desperando pereant consolaris. 3. Denique homo qui sequi vult, audiat qua sequatur. Accessit forte hora terribilis, proponitur optio aut faciendae iniquitatis, aut subeundae passionis; turbatur anima infirma, propter quam sponte turbata est anima invicta: praepone tuae voluntati voluntatem Dei. Attende enim quid deinde subjungat creator tuus et magister tuus, qui te fecit, et ut te doceret
Abbreviated transcription (Latin):
X iͦ sicut nos excitauit ad summa. ita
nobis compateret᷑ ad infima. Audio
suꝑius dicentem. Ueniet hora. ut cla¬
rificetur filius hominis. Si mortifica¬
tum fuerit granum. multum fructũ
affert. Audio. qui odit animã suã in
hoc mundo in uitam ȩt̾nam custodit eã.
nec ꝑmittor tantummodo mirari. s
iubeor imitari. Deinde sequentib ũbis.
si quis mͥ ministrat me sequatur. & ubi
sum ego ibi & minister m̃s erit. mun¬
dum contempnere accendor. & in con¬
spectu meo nichil ẽ. uite huius totus
quantuslibet fuerit ꝓlixus pauor:
Pre amore ecernoꝵ. temporalia michi
cuncta uilescunt. Q rursus ipsum
dñm meum qui me illis uerbis ab in¬
firmitate mea rapuit ad firmitatem
suam audio dicentem. nunc anima
mea turbata ẽ. Quid ẽ hoc : Quomͦ
sequi iubes animã meã. si turbari
uideo animã tuã: Quomͦ sufferam.
quod graue tanta firmitas sentit.:
Quale fundam̃tum quęram. si petͦ

Expanded text:
mo Christus Jesus, sicut nos excitavit ad summa, ita mo Christus Jesus, sicut nos excitavit ad summa, ita nobiscum pateretur et infima . 2. Audio superius dicentem, Venit hora ut glorificetur Filius hominis: si mortificatum fuerit granum, multum fructum affert. Audio, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Nec permittor tantummodo mirari, sed jubeor imitari. Deinde sequentibus verbis, Si quis mihi ministrat, me sequatur; et ubi sum ego, ibi et minister meus erit; mundum contemnere accendor, et in conspectu meo nihil est vitae hujus totus, quantumlibet fuerit prolixus, vapor; prae amore aeternorum temporalia mihi cuncta vilescunt: et rursus ipsum Dominum meum, qui me illis verbis ab infirmitate mea rapuit ad firmitatem suam, audio dicentem, Nunc anima mea turbata est. Quid est hoc? Quomodo sequi jubes animam meam, si turbari video animam tuam? quomodo sufferam quod grave tanta firmitas sentit? quale fundamentum quaeram, si petra
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis lectionis hesterne mi-¬
nistros suos ut se ipsum seque¬
rentur hoitatus ẽ. cum ita p̾dixiss&
passionem suam. q nisi granum fru-¬
menti cadens in terra mortuum fue¬
rit ipsum solum manet. si autem
mortuum fuerit mulcum fructum
affert. ubi excitauit eos qui eum
ad regnum celoꝵ sequi uellent ut
animam suam odissent in ħ mundo
si eam inuitam eternam custodire
cogitarent: ad nr̃am rursꝰ infirmitatẽ
suum tempauit affectum: & ait unde
lectio cepit hodierna. Nunc anima
mea turbata ẽ. Unde turbata ẽ. dñe
anima tua: Nempe paulo ante dix¬
isti. qui odit animã sua̾ inħ mundo.
inuitam ȩternam custodit eam. Gne
anima tua in hoc mundo amat᷑. ideo
turbat᷑ uemiente hora qua ex hoc
mundo egrediat᷑ Quis hoc de aĩa
domini audeat affirmare: s nos in
se transtulit. nos in se susceꝑit. capͥ
nr̃m membrorum suscepit affectum: &
ido ñ ẽ ab aliquo turbatum. s sic̃ de illo
dictum ẽ. cum lazarum suscitaret. tur¬
bauit semetipsum. Oportebat enimut

Expanded text:
verbis lectionis hesternae ministros suos ut seipsum sequerentur hortatus est, cum ita praedixisset passionem suam, quod nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert: ubi excitavit eos, qui eum ad regnum coelorum sequi vellent, ut animam suam odissent in hoc mundo, si eam in vitam aeternam custodire cogitarent: ad nostram rursus infirmitatem suum temperavit affectum, et ait, unde lectio coepit hodierna, Nunc anima mea turbata est. Unde turbata est, Domine, anima tua? Nempe paulo ante dixisti, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo anima tua in hoc mundo amatur, ideo turbatur veniente hora qua ex hoc mundo egrediatur? Quis hoc de anima Domini audeat affirmare? Sed nos in se transtulit, nos in se suscepit caput nostrum, membrorum suorum suscepit affectum: et ideo non est ab aliquo turbatum; sed sicut de illo dictum est, cum Lazarum suscitaret, turbavit semetipsum . Oportebat enim ut
Abbreviated transcription (Latin):
UNC ẽ dilectissimi ut quantum
ualemus intelligamus de uerbis
domini posteriorib priora. ⁊ de
consequentib p̾cedentia. in eo qd audistis
apło chomȩ interroganti ẽẽ responsũ
Dixerat enim suꝑuis dominꝰ cum de
mansionib loqueretur. quas & ẽẽ dixit
indomo patris sui & ire se ut p̃parar&
eas. Ubi intelleximus & ẽẽ ian mansio¬
nes ipsas in p̃destinatione. & p̾parari eã
cum eorum qͥ ibi mansuri sunt ꝑfidẽ
corda mundantur. qm ipsa didomus ipsi
sunt. & quid ẽ aliud manere in domo
& ds in eo: H oc ut p̾pararet dñs abiit.
ut credendo in eum qui ñ uidet᷑. ea quȩ
inspecie semꝑ futura ẽ. nunc ꝑ fidem
mansio ĩparetur. Propt̾ hoo gͦ dixerat:
& si abiero & p̃parauero uobis locum.
iterum uenio & accipiamuos ad me¬
ipsum ut ubi ego sum & uos fitis:

Expanded text:
unc est dilectissimi, ut quantum valemus, intelligamus de verbis Domini posterioribus priora, et consequentibus praecedentia, in eo quod audistis apostolo Thomae interroganti esse responsum. Dixerat enim superius Dominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et esse dixit in domo Patris sui, et ire se ut praeparet eas; ubi intelleximus et esse jam mansiones ipsas in praedestinatione, et praeparari eas cum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est aliud manere in domo et Deus in eo? hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura est, nunc per fidem mansio praeparetur: propter hoc ergo dixerat, Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, u
Abbreviated transcription (Latin):
morte ꝑpinquante turbatꝰ ẽ: ñ ẽ tamen
ullo modo dubitandum ñ eum infirmi¬
tate animi. s potestate turbatum ne
nobis desꝑatio salutis oriatur. qͣndo ñ
potestate s infirmitate turbamur. Carnis
quippe ille gerebat infirmitatẽ. quȩ in¬
firmitas resurrectione consumpta est.S
qr ñ solum homo uerum etiam d̾s erat.
mesfabili distantia uiuersum genus hu¬
manum animi fortitudine suꝑabat. Non
S aliquo ẽ. cogente turbatus. s turbauit
semet ipsum. Qͦd de illo euident̾ exp̾ssũ ẽ.
qͣndo lazarum suscitaint. Nam ibi scrip¬
tum ẽ qͦd turbauerit semetipsum. ut ħ
tamen eum legitur fuisse turbatum:
Affectum quippe humanũ qͦndo opor¬
cuisse iudicauit in se ipso potestate com¬
mouit. qui hominẽ totum potestate

Expanded text:
morte propinquante turbatus est: non est tamen morte propinquante turbatus est: non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum; ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed qui non solum homo, verum etiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum; quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit: nam ibi scriptum est quod turbaverit semetipsum , ut hoc tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum, quando oportuisse judicavit, in seipso potestate commovit, qui hominem totum potestate
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis suis nos ipse conuincat ubi dic̃
tristis ẽ anima mea usq ad mortem:
Tale aliquid etiam hic intelligendum ẽ.
quando suo traditore iam tunc solo ex¬
ituro & cum suis sociis continuo redi¬
turo. iħo turbatꝰ ẽ sp̃u. Firmissimi qͥd̾e
sunt xp̃iani si qui sunt. qui nequaqͣm
morte imminente turbantur. S nunqͥd
xͦ firmiores: quis hoc insanissimus dixe¬
rit: Quid ẽ gͦ q ille curbatus ẽ nͥ qͥ infir¬
mos in suo corꝑe hoc ẽ. in sua eccła suȩ
infirmitatis uoluntaria similitudine con¬
solatus ẽ. ut si qui suor adhuc morte
imminente turbantur. ipsum intueant᷑.
ne hoc ipso se putantes reꝓbos. peiore
desꝑationis morte sorbeantur: Quantũ
itaq bonum de participatione diuinitatis
eius expectare & sperare debemus. euius
nos & ꝑturbatio tranquillat & infirmitas
firmat: siue gͦ isto loco ipsum iudani
pereuntẽ miserando turbatus ẽ. siue sua

Expanded text:
verbis suis nos ipse convincat ubi dicit, verbis suis nos ipse convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. 5. Firmissimi quidem sunt christiani, si qui sunt, qui nequaquam morte imminente turbantur: sed numquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est: ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur in spiritu, ipsum intueantur, ne hoc ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodum uanitatem existimant
ueritatẽ. sic stuporem deputant sanita¬
tem. ignorantes sic hominis animum.
qͥmadmodum corporis membrum des¬
peratius egrotare. qͣndo doloris amise¬
nt sensum. S dicit aliquis. N unquid
animus xp̃iam debet etiam morte
impendente turbari: ubi ẽ enim qͦd¬
dicit apłs concupiscentiam se habere
dissolui  teẽ cum xp̃o. si illud qd con¬
cupiscit potest eum turbare cum ue¬
nerit : facile ẽ quidem istis ad hȩc res¬
pondere. qui & ipsam lȩticiam ꝑturba¬
tionem uocant. Quid si enim ꝓꝓterea
morte imminente turbatur.qr morte
mminente letatur: S hoc inquiunt
gaudium. ñ leticia nominanda ẽ. Qͥd ẽ
hoc nisi easdem res sentire. & rerum
nomina uelle mutare : uerum nos sa¬
cris litteris accõmodemus auditum. &
scđm ipsas potius istam questionẽ dño
adiuuante soluamus. Nec q̃m scͥptum ẽ.
cum hec dixisset iħc turbatꝰ ẽ sp̃u. dica¬
mus eum leticia fuisse turbatum. nec

Expanded text:
quemadmodum vanitatem existimant quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo ; si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte imminente laetatur? Sed hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas potius istam quaestionem Domino adjuvante solvamus: nec quoniam scriptum est, Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, dicamus cum laetitia fuisse turbatum; ne
Abbreviated transcription (Latin):
magnus. fortis. certus. inuictus: non ei¬
timeamus quasi deficiat. Non perit: s
nos querit. Nos in quam. nos omnino
sic querit. Nos ipsos millius ꝑturbatiõe
uideamus. ut quando turbamur non
desꝑatione ꝑeamus. Quando turbatur
qui non turbaret᷑ nisi uolens. eum con¬
solatur qui turbat᷑ & nolens. Pereant
argumenta philosophors. qͥ negant
insapientem cadere ꝑturbationes ani¬
morum. Stultam fecit ds̃ sapientiam
innus mundi. & dñs cognouit cogitationes
hominũ qm uanȩ sunt. Turbet᷑ plane
limeant ne ꝑeant homines xͦ. Contristet᷑
umperit aliquis xͦ. concupiscat ad quiri
homines xͦ. letetur cum adquiruntur
regnare cum xp̃o. lȩtetur dum sperat
se regnaturum ẽẽ cum xͦ. Iste sunt certe
quatuor quas ꝑturbationes uocant timor
& tristitia. amor & leticia. Habeant eas
iuftis de causis animi xp̃iani. nec phi¬
losophorum stoicorum uł quorumq si¬
milium consentiatur errori. qͥ ꝓfecto

Expanded text:
magnus, fortis, certus, invictus, non magnus, fortis, certus, invictus, non timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit; nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Nam quando turbatur, qui non turbaretur nisi volens, consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane timeat ne pereant homines Christo, contristetur cum perit aliquis Christo; concupiscat acquiri homines Christo, laetetur cum acquiruntur regnare cum Christo, laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. q iħc turbatus ẽ sp̃u. quale etiam
illud qd ait. nuno annna mea turbata ẽ.
& quid dicam: Pater. salua me ex hora har
S ꝓpterea ueni in horam hanc. Sicutgͦ
hic eiꝰ anima turbata ẽ. hora ꝓpinquante
passionis. ita etiam nunc exituro iuda
atq uenturo & ꝓꝑinquante tanto scelere
traditoris. turbatus ẽ spũ. Turbatur gͦ
potestatem habens ponendi animã suã.
& potestatem habens iterum sumendi ẽ
Turbat᷑ tam ingens potestas. turbatur pi¬
tre firmitas. an potius in eo turbatur
nr̃a infirmitas: ita uero nichil indig¬
num credant serui de dño suo. s agnos¬
cant se membra in capite suo. Qͥ mortuꝰ
ẽ ꝓ nobis. prius turbatus ẽ. idem ipse
ꝓ nobis. Qui gͦ potestate mortuus est.
potestate turbatus ẽ. Qͥ transfigurauit
corpꝰ humilitatis nr̃e conforme corpori
głe suȩ. transfigurauit in se etiam affec¬
tum infirmitatis nr̃e compatiens nobis
affectu animȩ sue. Ainde qͣndo turbat᷑

Expanded text:
hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam illud quod ait, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam? Pater, salva me ex hora hac; sed propterea veni inhic ejus anima turbata est hora propinquante passionis, ita etiam nunc exituro Juda, atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. Turbatur ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam. Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas, an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero nihil indignum credant servi de domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est pro nobis, prius turbatus est idem ipse pro nobis. Qui ergo potestate mortuus est, potestate turbatus est. Qui transfiguravit corpus humilitatis nostrae, conformatum corpori gloriae suae , transfiguravit in se etiam affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ sp̃u. & ꝓtestatus ẽ & dixit:
A men amen dico uobis. qr unus ex
uobis me tradet. Hincine turbatꝰ ẽ
iħe ñ carne s sp̃u. quia dicturus fue¬
rat unus ex uobis tradet me: Ñ qͥd¬
nam illi hoc tunc pͥmum uenit in
mentẽ. uł tunc pͥmum ei subito re¬
uelatum ẽ. eumq repentina tanti mali
nouitate turbauit: Nonne hĩc pau¬
loante loquebatur dicens. qui mandu¬
cat meum panem. leuabit suꝑ me
eugłista subiunxit. sciebat enim qͥs¬
uam ẽẽt qui traderet eum. qͦm iam
& ante significauerat dicens. nonne
sp̃u. cum ꝓ testatus ẽ & dixit. am̃ am̃
dico uob̾. qr unus ex uobis tdet me:
an qr iam eum fuerat exp̾ssurus. ut
ñ lateret in ceteris. s discerneret᷑ accete¬
ris. ido turbatus ẽspũ: & quia ipse tradi¬
tor iam fuerat exiturus ut iudeos qͥb
dominꝰ ab eo traderet᷑ adduceret turbi¬
uit eum imminens passio & ꝑiculum
ꝓximum. & traditoris impendens manus
cuius fuerat p̾cognitꝰ animus. Tale qipe

Expanded text:
tu, et protestatus est, et dicit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Hinccine turbatus est Jesus non carne, sed spiritu, quia dicturus fuerat: Unus ex vobis tradet me? Nunquidnam illi hoc tum primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitate turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens, Qui manducat mecum panem, levabit super me Evangelista subjunxit, Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum : quem jam et ante significaverat dicens, Nonne spiritu, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe
Abbreviated transcription (Latin):
pecoribꝰq cominunis ẽ: uerum etiam
linguas sacramenta. ꝓphetiã. scientiã.
fidem. distributionem rerum suarum
pauꝑib. & traditionẽ corꝑis sui ut
ardeant. S qm̃ caritatem ñ habent
ut cimbala concrepant: nichil sunt.
achil eis ꝓdest. Non gͦ millis qͣmuns
ionis munerib meis quȩ hab̾e poist
mam ñ discipłi mei. s in hoc cognos
ient omnes quia discipuli mei estis.
si dilectionem habueritis ad inuicem:
Ds̃ponsa xp̃i pulchra inter mulieres.
odealbata ascendens & incumbens
suꝑ fratruelem tuum. qm̃ cuius lu¬
mine illustraris ut candeas. eius ad¬
itorio fulciris ne cadas. O qͣm bene¬
tibi cantatur in illo canticoꝵ cantico
uelut epithalamio tuo. qr caritas in
aeliciis tuis. ipsa ñ ꝑdit cum impiis ani¬
mam tuiam. ipsa discernit causam tuã.
&sicut mors ualida ẽ. & indeliciis tuis ẽ:
Quam mirandi generis mors ẽ. cui parũ
fuit ñ ẽẽ inpenis. nisi eẽt insuꝑ indeliciis

Expanded text:
peccatoribusque communis est, verum etiam peccatoribusque communis est, verum etiam linguas, sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, distributionem rerum suarum pauperibus, et traditionem corporis sui ut ardeant, sed quoniam charitatem non habentes, ut cymbala concrepant, nihil sunt, nihil eis prodest . Non ergo in illis quamvis bonis muneribus meis, quae habere possunt etiam non discicent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. O sponsa Christi pulchra inter mulieres! o dealbata ascendens, et incumbens super fratruelem tuum! quoniam cujus lumine illustraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris ne cadas: o quam bene cantatur tibi in illo Cantico canticorum velut epithalamio tuo, Quia charitas in deliciis tuis ! Ipsa non comperdit cum impiis animam tuam; ipsa discernit causam tuam, et sicut mors valida est, et in deliciis tuis est. Quam mirandi generis mors est, cui parum fuit non esse in poenis, nisi esset insuper in deliciis!
Abbreviated transcription (Latin):
ac sp̃italiter diligit ꝓximum. qͥd ines
Qͥd enim nisi dm̃ dilexit in nob̾. ñ qͣ
habebamus s ut haberemus. ut ꝑdu¬
cat nos sicut pauloante dixi ubi sit
As omnia in omnib: Sic etiam medic̾
recte dr egros diligere. & quid ineis
diligit. nisi salutem qͣm cupit titiq
reuocare. ñ morbum quem uenit ex¬
pellere: Sic gͦ &e nos mincem diligamꝰ.
ut qͣntum possumus inuicem adhaben¬
dum in nobis dm̃ curam dilectionis at¬
trahamus. Hanc dilectionẽ donat ipse
nobis qui ait. Sicut dilexi uos. ut &
uos diligatis inuicem. Adhoc gͦ nos
dilexit ut & nos diligamus in incem.
hoc nobis conferens diligendo nos. ut
mutua dilectione constringamur int̾
nos. & tam dusci uinculo conexis me¬
bris corpꝰ tanti capitis simus. In hoc
inquit cognoscent omnes quia mei
discipuli estis. si dilectionẽ habueri¬
tis ad inuicem. Tanqͣm diceret. Alia
munera mea habent uob̾cum ⁊̃ ñ mei.
ñ solum naturam. uitam. sensum ra¬
tionẽ. & eam salutem quȩ hominib

Expanded text:
 spiritaliter diligit proximum, quid in eo Quid enim nisi Deum dilexit in nobis, non quod habebamus, sed ut haberemus, ut perducat nos, sicut paulo ante dixi, ubi sit Deus omnia in omnibus ? Sic etiam medicus recte dicitur aegros diligere; et quid in eis diligit, nisi salutem, quam cupit utique revocare; non morbum, quem venit expellere? Sic ergo et nos invicem diligamus, ut, quantum possumus, invicem ad habendum in nobis Deum cura dilectionis attrahamus. Hanc dilectionem donat ipse nobis qui ait: Sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem. Ad hoc ergo nos dilexit, ut et nos diligamus invicem, hoc nobis conferens diligendo nos, ut mutua dilectione constringamur inter nos, et tam dulci vinculo connexis membris, corpus tanti capitis simus. In hoc, inquit, cognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. Tanquam diceret: Alia munera mea habent vobiscum etiam non mei, non solum naturam, vitam, sensum, rationem, et eam salutem quae hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
qmͦ inquinabo eos: quando quidem
lego. & audio. nolite multi magistri
Laui pedes meos. qͦmͦ inquinabo eos:
Quando te audimus exultant tecum in
celestib ossa humiliata: s qͣndo te p̃li¬
camus. terram calcamus ut tͥ aꝑiamus:
Et ido si rep̾hendimur ꝑturbamur. si
laudamur inflamur. Laua pedes nr̃os
ante mundatos. s cum ad apiendum
tibi ꝑ terram ꝑgimus ad inquinatos
Hȩc uob̾ hodie satis sint dilectissimi:
Siquid secus qͣm oportuit dicentes. for¬
tassis offendimus. uł laudib ur̃is im¬
moderatius qͣm oportuit eleuati sumꝰ.
impetrate emundationẽ pedib ur̃is.
do̾ placentib orationib urĩs iii.

Expanded text:
quomodo inquinabo eos? Quandoquidem quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite multi magistri Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quando te audimus, exsultant tecum in coelestibus ossa humiliata . Sed quando te praedicamus, terram calcamus ut tibi aperiamus: et ideo si reprehendimur, perturbamur; si laudamur, inflamur. Lava pedes nostros ante mundatos, sed cum ad aperiendum tibi per terram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus, vel laudibus vestris immoderatius quam oportuit elevati sumus; impetrate mundationem pedibus nostris, Deo placentibus orationibus vestris.
Abbreviated transcription (Latin):
enim ab ea separati sunt: respondet
ȩcoła. Exui me tunicam meam qͦmͦ in¬
duar eam: Rec ipietur quidem illa
tunica. & in eis qui iam exuti sunt
nunc quando ferue faciendi sunt fri¬
gidi. s tunc qͣndo resurrecturi sunt
mortui. Passa gͦ difficultatem ꝓpter in¬
opiam p̃dicatorum. & recolens illa sua
membra sana sermonib ⁊ scã morb
s iam exuta corporib. ingemit. ⁊ dicit
eccła. Exui me tunicam meam. quom
induar eam: Membra illa ͥ qͣue xp̃o
runt. quomͦ ad corꝑa quib ex uta sunt
redire nunc possunt : deinde respici¬
ens ad eos qui p̾dicare & ppłos adqͥrere
&̾ regere ac sic xꝑo aꝑire ut cumq
possunt. s in his difficultatib actionũ
peccare metuunt: laui inquit pedes
meos. qmͦ inquinabo eos: quisquis enĩ
in uerbo ñ offendit hic ꝑfectus ẽ uir:
Q quis ẽ ꝑfec̾tus. quis ẽ quiñ offendit
in tanta habundantia iniquitatis. tanto
frigore caritatis: Laui pedes meos.

Expanded text:
enim ab ea separati sunt, respondet enim ab ea separati sunt, respondet Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Recipietur quidem illa tunica, et in eis qui jam exuti sunt,nunc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea quae Chrrunt, quomodo ad corpora quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens ad eos qui praedicare, et populos acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque possunt, sed in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Quisquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos;
Abbreviated transcription (Latin):
ł uacas & cont᷑ me clausum ẽ. tu studes
otio paucorum. & habundante iniqui¬
tate refrigescit caritas multoꝵ. Nox
quippe iniquitas ẽ. Ros uero eiꝰ iguite.
hi sunt qui frigescunt & cadunt. & faci¬
nib. id ẽ in sacramentis uisibilib tole¬
rantur. nequaqͣm interiora sensus at¬
tingunt. Pulsat gͦ ut excutiat qͥecem
scĩs otiosis. & clamat. Aperi mͥ de san¬
guine meo soror mea de accessu meo
ꝓxima mea. de sp̃u meo columba mea
de sermone meo quem plemus ex otio
didicisti ꝑfecta mea. Aꝑimͥ. p̾dica me:
Ad eos quippe qui clauserunt contͣ me.
quomodo intrabo sine aꝑiente: Qͦmͦ
enim audient sine p̃dicante: Hinc
fit ut euiam hi qui amant ocium studi
lestias actionum. eo quod minus idoneos
ad hȩc ministranda & sine rep̾hensiõe
agenda se sentiunt: mallent si fieri pos
tiquos excitari aduersus habundantiã
iniquitatis: qr feruor friguit caritatis:
S in eis qui iam de corꝑe exierunt. &¬
carnis indum̃to expoliati sunt: neq

Expanded text:
 me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum . Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et facinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem plenius ex otio didicisti perfecta mea; aperi mihi, praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiolestias actionum, eo quod minus idoneos ad haec ministranda, et sine reprehensione agenda se sentiunt; mallent, si fieri postiquos excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et carnis indumento exspoliati sunt neque
Abbreviated transcription (Latin):
amore humanȩ laudis affectant. Ceterũ
qui eos audit libent᷑ & pie. ñ ht̃ locum
iactandi se in laborib alienis. & ñ inflatis
ossib humilitatis. gaudio gaudet ꝓpter
uocem domiincȩ ueritatis. Pinde in eis
qi libenter & humilit̾ audire nouerunt
& uitam quietam instudiis dulcib & salu¬
bnib agunt. scã delectur eccła & dicat. E go
lirmio. & cor meum uigilat: nisi ita qͥesco¬
ut audiam: otium meum ñ impenditur
nutriendȩ desidiȩ. s ꝑcipiendȩ sapienti
fgo dormio. & cor meum uigilat. Uaco &
in tempore otii. & qui minorat᷑ acta ipse
peipiet eam. Ego dormio & cor meum
uigilat. Ego requiesco anegotiosis actib:
& animus meus diuinis se intendit af¬
fectib. S in his qui isto mͦ suauit̃ &
humilit̾ requiescunt. dum otiose ob¬
lectatur eccła : ecce pulsat ille qui ait:
Quȩ dico uobis intenebris dicite in
lumine. & quod inaure auditis p̾di¬
cate suꝑ tecta. Uox gͦ eiꝰ pulsat ad¬

Expanded text:
amore humanae laudis affectant. Caeterum amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salubribus agunt, sancta delicietur Ecclesia, et dicat, Ego dormio, et cor meum ut audiam? Otium meum non impenditur nutriendae desidiae, sed percipiendae sapientiae. Ego dormio, et cor meum vigilat: vaco, et in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego requiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta
Abbreviated transcription (Latin):
cant xp̃m & aꝑiunt illi hostium ut
habitet ꝑ fidem in cordib hominum
In eis hoc dicit cum deliberant utrimi
misterium tale suscipiant cui se minus
idonetis ex istimant. ut sine culpa im¬
pleant: ne forte aliis p̾dicantes ipsi
reꝓbi fiant. Totius enim ueritas audit᷑
qͣm p̾dicatur. qͣm cum auditur humili¬
tas custoditur. cum aut̃ p̃dicatur urx
ñ subrepit cui qͣm hominum qͣntulacũq
& ex ult̾abunt ossa humiliata. Hoc ẽ qͦ
dixi. dum ueritas auditur humilitas
custoditur. Dixit & alius. Amicꝰ autẽ
sponsi qui stat. & audit eum gaudio
gaudet ꝓꝓter uocem sponsi. fruamur
auditu sine strepitu. nob̾ loquente in¬
trinsecus ueritate: qͣmqͣm etiam cum
forinsecus insonat ꝑ legentem. ꝑ annun¬
tiantẽ. ꝑ p̃dicantẽ. ꝑ disputantẽ. ꝑ p̾cipi¬
entem. ꝑ consolantẽ. ꝑ ex hortantem. ꝑ
ipsum etiam cantantẽ atq psallentem:
ipsi qui hȩc agunt inquinare pedes suos
timeant. complacere hominib subrepẽte

Expanded text:
t aperiunt illi ostium, ut habitet per fidem in cordibus hominum . In his hoc dicit, cum deliberant utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque et exsultabunt ossa humiliata . Hoc est quod dixi, Cum veritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et alius, Amicus autem sponsi stat et audit eum, et gaudio gaudet propter vocem sponsi . Fruamur auditu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veritate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per legentem, per annuntiantem, per praedicantem, per disputantem, per praecipientem, per consolantem, per exhortantem, per ipsum etiam cantantem atque psallentem; ipsi qui haec agunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente
Abbreviated transcription (Latin):
qitundem ualet. Hoc gͦ ait dominus. N
labet opꝰ nisi pedes lauare. s ẽ mundus
ouis. totus utiq preter pedes. uł nisi
pedes quos habet opus lauare. S qͥd
hos: Quid sibi uult: Quid hic neces¬
sarium ẽ ut queramus: dñs dicit. ueri¬
tas loquitur quod opꝰ habet pedes la¬
uare. etiam ille qui lotus ẽ. Quid fr̃s
mei quid putatis. nisi qr homo in scõ
quidem baptismo totus abluitur. non
p̃ter pedes. s totus omnino: Ueruntñ
cum in reb humanis postea uiuitur:
utiq terra calcatur. Ipsi gͥ humani affec¬
tus sine quib in hac mortalitate ñ uiuit᷑.
quasi pedes sunt ubi ex humanis reb
afficimur: & sic afficimur. ut si dixerimus.
q peccatum ñ habemus. nos ipsos deci¬
piamus & ueritas ñ sit in nob̾is. Cotidie¬
ium dicimus. demitte nobis debita nr̃a
sicut & nos dimittimus debitorib nr̃is:
Sienim confiteamur sicut scriptura ẽ.
peccata nr̃a. ꝓfecto ille qui lauit pedes

Expanded text:
tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non tantumdem valet. Hoc ergo ait Dominus, Non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Totus utique praeter pedes, pedes, quos habet opus lavare. Sed quid est hoc? quid sibi vult? quid hic necessarium est ut quaeramus? Dominus dicit, Veritas loquitur, quod opus habeat pedes lavare etiam ille qui lotus est. Quid, fratres mei, quid putatis? nisi quia homo in sancto quidem baptismo totus abluitur, non praeter pedes, sed totus omnino: verumtamen cum in rebus humanis postea vivitur, utique terra calcatur. Ipsi igitur humani affectus, sine quibus in hac mortalitate non vivitur, quasi pedes sunt, ubi ex humanis rebus afficimur: et sic afficimur, ut si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiamus, et veritas in nobis non sicum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Si enim confiteamur, sicut scriptum est, peccata nostra, profecto ille qui lavit pedes
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm usq ad suos pedes humiliari.
Domine ait ñ tantum pedes meos. ses &
manus & capud. Quandoquidem sic
minaris. lauandi tibi mea membra ñ
solum una ñ subtraho. uerum etiam
prima substerno. Ne michi neges ca¬
piendam tecum partem: nullam tibi
nego abluendam mei corꝑis partem:
Dioit ei iħo. Qui lotus ẽ ñ habet opꝰ
nisi pedes lauare s ẽ mundus totus:
hic moueatur quis fortassis & dicat:
Immo si mundus ẽ totus. quid ei opꝰ ẽ
pedes lauare: dñs aut̃ nouerat qd dice¬
bat.⁊ si nr̃a infirmitas eiꝰ secreta ñ
penetrat. Ueruntamen qͣntum nos
erudire & ex lege sua docere dignat᷑.
pro captu meo. ꝓ modulo meo aliqͥd ⁊̃
ego de huius questionis ꝓfunditate
illo adiuuante respondeam. Ac pͥmũ
ipsam locutionẽ ñ sibi ẽẽ contrariam
facillime ostendam. Quis enim ñ ita
rectissime loqui possit. mundus ẽ totꝰ
precer pedes: Slegantius aut̃ loquit᷑
idicit. mundus ẽ totus nsi pedes. quod

Expanded text:
quam usque ad suos pedes humiliari: quam usque ad suos pedes humiliari: Domine, ait, non tantum pedes meos, sed et manus et caput. Quandoquidem sic minaris, lavanda tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. 3. Dicit ei Jesus: Qui lotus est, non habet opus nisi pedes lavare, sed est mundus totus. Hic moveatur fortassis quis, et dicat: Imo si mundus est totus, quid ei opus est vel pedes lavare? Dominus autem noverat quod dicebat, etiamsi nostra infirmitas ejus secreta non penetrat. Verumtamen quantum nos erudire et ex lege sua docere dignatur, pro captu meo, pro modulo meo, aliquid etiam ego de hujus quaestionis profunditate, illo adjuvante, respondeam: ac primum ipsam locutionem non sibi esse contrariam facillime ostendam. Quis enim non ita rectissime loqui possit, Mundus est totus, praeter pedes? Elegantius autem loquitur si dicit, Mundus est totus, nisi pedes; quod
Abbreviated transcription (Latin):
bet eorum expauisset expauit atq
Uait. Nomine tumichi lauas pedes:¬
tu michi: Quid ẽ tu: Quid ẽ michi:
cogitanda sunt potius qͣm dicenda
ne forte qd ex his uerbis aliquatenus
dignum concipit anima ñ explicet
lingua. S respondit iħc. & dixit ei:
Quod ego facio tu nescis modo. seies aut̾
postea. Nec tamen ille dominici facti
altitudine exterritus ꝑmittit fieri. qͥ
cur fieret ignorabat: s usq ad suos
pedes humilem xp̃m adhuo ñ uult
uidere. ñ pot̃ sustinere. Non lauabis mͥ
Nunqͣm hoc feram. nunqͣm paciar. ñ qͣm
sinam. Hoc quippe ineternum ñ fit. qͥ
numqͣm fit. Tunc saluator egrum relus¬
tantem de ipsius salutis ꝑiculo exterras
Si ñ lauero te inquit. ñ habebis partẽ
mecum. Ita dictum ẽ si ñ lauero te. cũ
de solis pedib ageretur. qͣmͦ dici asso¬
let calcas me. quando sola planta cal¬
catur. At ille amore & timore turbat᷑.
& plus expauescens xp̃m sibi negari.

Expanded text:
bet eorum expavisset, expavit, atque bet eorum expavisset, expavit, atque ait, Domine, tu mihi lavas pedes? Quid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda; ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicet lingua. 2. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Nec tamen ille dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat; sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinere. Non lavabis mihNunquam hoc feram, nunquam patiar, nunquam sinam: hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem, de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est, Si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur; quomodo dici assolet, Calcas me, quando sola planta calcatur. At ille amore et timore perturbatus, et plus expavescens Christum sibi negari,
Abbreviated transcription (Latin):
monem petrum & dicit ei
petrus. Domine tu michi
lauas pedes: Quis enim ñ expauescer&
lauari sibi pedes adei filio: Qͣmuis
itaq magne fuisset audacie contͣticere
seruum dño hominẽ dõ: tamen hoc
petrus facere maluit. qͣm ꝑpeti ut
sibi pedes lauarentur adño & dõ:
Nec putare debemius hoc petrum int̾
ceteros formidasse atq recusasse: cum
id alii ante ipsum libenter uł equa¬
nimiter sibi fieri ꝑmisissent. Faciliꝰ
quippe sic accipiuntur ista u̾ba eugłii.
q cum dictum ẽẽt. cepit lauare pe¬
des discipuloꝵ & extergere linteo qͦ
erat p̾cinctus : deinde subiuctum ẽ.
uenit gͣ ad symonem petrum. qͣsi
aliquib iam lauisset. & post eos
uenisset ad primum. Quis enimi
nesciat primum apłorum ẽẽ bea¬
tissimum petrum : S ñ ita intelli¬
gendum ẽ. qͦd pꝰ aliquos ad illum
uenerit. s qđ ab illo ceperit. Qnͣdo
gͦ pedes discipłorum lauare cepit:
uenit ad eum aquo cepit id est ad
petrum. & tunc petrus qd̃ etiam qͥli¬

Expanded text:
monem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apostolorum esse beatissimum Petrum? Sed non ita intelligendum est quod post aliquos ad illum venerit; sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum: et tunc Petrus, quod etiam quili
Abbreviated transcription (Latin):
suis. nec desinit interpellare ꝓ nobis:
Hinc occurrerunt ex cantico canticoꝵ
eccłiȩ uerba dicentis. laui pedes meos.
quomodo inquinabo eos: cum uellet
ire & aꝑire illi qui uenerat ad eam &
pulsauerat sibiq aꝑiri poposcerat ille
speciosus forma p̃filiis hominũ. hinc
questio nata ẽ. qͣm coartare noluimus
angustiis temporis. idoq distulimus qͦ¬
nam mͦ ȩccła timeat inquinare pedes
cum ꝑgit ad xp̃m. quos baptismate la
pulsat ad ianuam. Deinde dicit etiã
ipse. Aꝑi m sorormea. ꝓxima mea. co¬
lumba mea. ꝑfecta mea: qr capud me¬
um repletum ẽ rore. & crines mei gut¬
tis noctis. & respondit illa. Exui me
tumca mea quomodo induar ea: Laui
pedes meos quomodo inquinabo eos:
O admirabile sacram̃tum. o grande mis¬
lerium. Ergone timet inquinare pedes.
ueniendo. ad eum qui lauit suoꝵ. pe¬
des: timet certe. qr ꝑ terram uenit ad
eum qui etiam interra ẽ. quia suos hic

Expanded text:
suis , nec desinit interpellare pro nobis . suis , nec desinit interpellare pro nobis . Hinc occurrerunt ex Cantico canticorum Ecclesiae verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum . Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimus, quonam modo Ecclesia timeat inquinare pedes, dum pergit ad Christum, quos baptismate lavpulsat ad januam » Deinde dicit etiam ipse: « Aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Et respondet illa: « Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad eum qui lavit suorum discipulorum pedes? Timet certe, quia per terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic