comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
laudaret p̾cętis ȩcclus gentium. eceles iam
thess alonicensium: ait similes eos factos eccle¬
sus uidee: quia multa & a contribulib fuis ꝓ
fide passi erant. quomͦ &e illi aiudeis. Hinc ẽ
&e illud quod paulo ante commemorauii. qͦd
ait ad romanos. Si enim sp̃italib eors cõmu¬
nicauerunt gentes:debent & in carnalibus
ministrare eis. De ipsis etiam uideis conseq̃nt̾
dicit. Prius aut̃ quam ueniret fides: sub lege
custodiebamͣ conclusi in eam fidem. quȩ po¬
stea reuelata ẽ. Ut enim tam ꝓpe inuenirent᷑
& tam de ꝓximo ad dm̃ uenditis suis reb acce¬
derent. quod dñs eis p̾cepit qui uellent esse
ꝑfecti: lege ipsa factum ẽ. sub qua custodiebãt᷑
conclusi in eam fidem. id est in aduentum eiꝰ
fidei. quȩ postea reuelata est. Conclusio enĩ eoꝵ:
erat timor uniꝰ dez. Et quod preuaricatores ip¬
sius legis inuenti sunt: non ad ꝑniciem s ad
ut ilitatem ualuit eis qui crediderunt.

Expanded text:
laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam laudaret prae caeteris Ecclesiis Gentium Ecclesiam Thessalonicensium, similes eos factos ait Ecclesiis Judaeae; quia multa a contribulibus suis pro fide passi erant, quomodo et illi a Judaeis . Hinc est et illud, quod paulo ante commemoravi, quod ait ad Romanos: Si enim spiritualibus eorum communicaverunt Gentes, debent et in carnalibus ministrare eis . De ipsis ergo Judaeis etiam consequenter dicit: Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eam fidem, quae postea revelata est. Ut enim tam prope invenirentur, et tam de proximo ad Deum venditis suis rebus accederent, quod Dominus eis praecepit qui vellent esse perfecti , Lege ipsa factum est, sub qua custodiebantur, conclusi in eam fidem, id est in adventum ejus fidei, quae postea revelata est: conclusio enim eorum erat tum timor unius Dei. Et quod praevaricatores ipsius Legis inventi sunt, non ad perniciem, sed ad utilitatem valuit eis qui crediderunt:
Abbreviated transcription (Latin):
nem cȩcati possent putare iusticiam: ut hoc mͦ
humiliati. cognoscerent ñ in sua manu ẽẽ sa¬
lutem suam. s in manu mediatoris. Maxime
quippe humilitas reuocat: unde nos deiecit
suꝑbia. Et ipsa humilitas ẽ accommodata ꝑ¬
exemplum est. Nec quis quam hic tam imꝑ¬
ite dixerit. cur gͦ non ꝓfuit iudeis. quod per
angłos legem ministrantes in manui mediato¬
ris. dispositi sunt: ⁊ fuit enim quantum di¬
ci non potest. Quȩ enim ȩcełȩ gentium. uendi¬
tarum rerum fuarum precia ad pedes apłoꝵ
posuerunt: quod tot milia hominum tam re¬
pente fecerunt: Nec turbe infidelium confi¬
derandȩ sunt. Omnis enim area. multis par¬
tib ampliorem paleam habet. quam frum̃¬
ad romanos. nisi de scĩficatione iudeoꝵ:
Quid gͦ. Nunquid repulit d̾s inquit plebẽ
suam: Absit. Nam ce ego israelita fum: ex semi¬
ne abraham. de tribu beniamin. Non rẽpulit
ds plebem suam quam p̾sciuit. Cum autem

Expanded text:
nem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo nem caecati, possent putare justitiam: ut hoc modo humiliati, cognoscerent non in sua manu esse salutem suam, sed in manu Mediatoris. Maxime quippe humilitas revocat, unde nos dejecit superbia. Et ipsa humilitas est accommodata p 23. Nec quisquam hic tam imperite dixerit: Cur ergo non profuit Judaeis, quod per Angelos Legem ministrantes, in manu Mediatoris dispositi sunt? Profuit enim, quantum dici non potest. Quae enim Gentium Ecclesiae venditarum rerum suarum pretia ad pedes Apostolorum posuerunt, quod tot millia hominum tam repente fecerunt ? Nec turbae infidelium considerandae sunt: omnis enim area multis partibus ampliorem habet paleam, quam frumen verba ad Romanos, nisi de sanctificatione Judaeorum? Quid ergo? numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et Ego Israelita sum ex semine Abraham, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit . Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
deo mn hoc mundo. Deniq illic infideles de
oliuia sua fracti: hic aut̃ fideles de oleastroin oli¬
uam illoꝵ inserti ẽẽ monstrant᷑. Illoꝵ gͦ erat de
legis tͣnsgressione aterenda suꝑbia: sicut ad
romanos. cum scͥpturarum u̾b̃ peccata corum
exaggerasset. scimꝰ aut̃ inquit qm̃ quecumq
lex dicit. his qui in lege sunt loquit᷑. ut omne
os obstruat᷑. & reus fiat omnis mundꝰ deo. Iu¬
dei scilicet de tͣnsgressione legis: & gentes de
impictate sine legẽ. Unde & it̾m ait. Conclusit
enim omnia ds̃ in incredulitate: ut omniũ
misereat᷑. Hoc &e nc̃ dicit. refricans ipsam que¬
stionem. Lex gͦ aduersus ꝓmissa der: Absit.Si
enun data eẽt lex quȩ posset uiuificare: omnino
ex lege cẽt iusticia. S conclusit scͥptura omnia¬
bus. N Ion gͦ lex data est ut peccatum auferret:
sut sub peccato omnia concluderet. Lex enim
ostendebat ẽẽ peccatum. qͦd illi ꝑ consuetudi¬

Expanded text:
Deo in hoc mundo » . « Denique illic infideles de Deo in hoc mundo » . « Denique illic infideles de oliva sua fracti, hic autem fideles de oleastro in olivam illorum inserti esse monstrantur . Illorum ergo erat de Legis transgressione atterenda superbia. Sicut ad Romanos cum Scripturarum verbis peccata eorum exaggerasset, Scitis autem, inquit, quoniam quaecumque Lex dicit, his qui in Lege sunt loquitur, ut omne os obstruatur, et reus fiat omnis mundus Deo : Judaei scilicet de transgressione Legis, et Gentes de impietate sine Lege. Unde et iterum ait: Conclusit enim Deus omnia in incredulitatem, ut omnibus misereatur . Hoc et nunc dicit, refricans ipsam quaestionem - Lex ergo adversus promissa Dei? Absit. Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege ebus. Non ergo Lex data est ut peccatum auferret, sed ut sub peccato omnia concluderet. Lex enim ostendebat esse peccatum, quod illi per consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Gentes aut̃. facillime etiam sine huiͦ¬
modi legis tnogressione humiliarentur:
Homines enim nullam ex parentib originem
iusticie se tahere p̾uidentes: simulacͥroꝵ etiã
seruos inuenit eunglica grã. Non enim sicut
istis dici pot̾at. non fuisse ullam iusticiam pa¬
rentum eoꝵ. in colendis idolis quam ẽẽ arbit᷑¬
bantur: ita etiam iuideis dici pot̾at. falsam fu¬
isse iusticiam patͥs abraham. Itaq illis dicit᷑.
facite gͦ fructum dignum pęnitentiȩ. & ne di¬
xeritis uob̃. patrem habemꝰ abraham: potens
est enim ds de lapidib istis. suscitare filios
abrahe. Istis aut̃ dicit᷑. ꝓpt̾ quod memores estiᷤᷤ.
quia uos aliqͣnͣdo gentes in carne: qui dicimi¬
ni p̃pucium ab ea quȩ dr circumcisio in car-¬
ne manufacta: qui eratis illo tempore Sine
xp̃o. alienati a societate isrł. & ꝑegrini testam̃to¬
rum. & ꝓmissionis spem non habentes: & sine

Expanded text:
bant. Gentes autem facillime etiam sine hujusbant. Gentes autem facillime etiam sine hujusmodi Legis transgressione humiliarentur. Homines enim nullam ex parentibus originem justitiae se trahere praevidentes, simulacrorum etiam servos invenit evangelica gratia. Non eistis dici poterat, non fuisse illam justitiam parentum eorum in colendis idolis, quam esse arbitrabantur: ita etiam Judaeis dici poterat, falsam fuisse justitiam patris Abraham. Itaque illis dicitur: Facite ergo fructum dignum poenitentiae, et ne dixeritis vobis, patrem habemus Abralapidibus istis suscitare filios Abraham » . Istis autem dicitur: « Propter quod memores estis quia vos aliquando Gentes in carne, qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta, qui eratis illo tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum, promissionis spem non habentes, et sine
Abbreviated transcription (Latin):
stificantis impium. ꝑ angłos aut̃ ministrata
est omnis dispensatio uet̾is testamenti. agen¬
te in eis sp̃u sc̃o. & ipso u̾bouieritatis nondum
incarnato: s nunquam ab aliqua ucridica
adiinistratione recedente. Quia gͦ ꝑ angłos
disposita est illa dispensatio legis. cum ali¬
quando suam. aliquando dei ꝑsonam. sict̃
ꝓpħarum ctiam mos ẽ agerent: ꝑq illã
legem morbos ostendentem. non auferentem.
ctiam p̾uaricationis crimine. contrita suꝑbra¬
est: dispofitum est ꝑ angłos semen abraham¬
in manu mediatoris. ut ipse lib̃aret a pecca¬
tis. iam ꝑ tͣns gressionem legis coactos confit̾
dimitcerent᷑. & in noua uita ꝑ eum qͥ ꝓ se
sanguinem fudisset. reconciliarentur deo.
fringenda suꝑbia: qui głantes de patre abra¬
ham. quas nat᷑alem se iac̾tabant hab̃e iustici¬
am. & merita sua incircumcisis eȩt̾is gentib
tanto ꝑnitiosius. qͣnto arrogantius p̾fere¬

Expanded text:
stificantis impium. Per Angelos autem ministrata stificantis impium. Per Angelos autem ministrata est omnis dispensatio Veteris Testamenti, agente in eis Spiritu sancto, et ipso Verbo veritatis, nondum incarnato, sed nunquam ab aliqua veridica administratione recedente. Quia per Angelos disposita est illa dispensatio Legis, cum aliquando suam, aliquando Dei personam, sicut Prophetarum etiam mos est, agerent; perque illam Legem morbos ostendentem, non auferentem, etiam praevaricationis crimine contrita est superbia: dispositum est per Angelos semen in manu Mediatoris, ut ipse liberaret a peccatis, jam per transgressionem Legis coactos confiterdimitterentur, et in nova vita per eum, qui pro se sanguinem fudisset, reconciliarentur Deo. fringenda superbia, qui gloriantes de patre Abraham, quasi naturalem se jactabant habere justitiam, et merita sua in circumcisione caeteris gentibus tanto perniciosius, quanto arrogantius praefere
Abbreviated transcription (Latin):
credendo dilexerunt: diligendo imitat sunt.
S hec iusticia fidei. quia non ꝓmerito data
pularis. antequam dñs homo int̾ homines na¬
scertt᷑. Sem̃ aut̃ cui ꝓmissum est. popłm signi¬
ficat: ñ illos paucissimos. qui reuelationibus
ea fut̃a cernentes. quamius ꝑcandem fidem sal¬
ui ficrent. popłm tamen saluum facere non po¬
terant. Qui popłs sanc si ꝑ totum orbem con¬
sideret᷑. nam de toto orbe eccłia ihrłm congre
coꝵ est: in unum tam̃ cong̾gati. quotquot ex¬
uentꝰ eius saludem gr̃ȩ ꝑceperunt: implent
scõꝵs beatissimum ciuitatis sempiternȩ statũ.
Suꝑbienti gͦ popło lex posita est. Et qm gr̃am
caritatis nisi humiliatꝰ accipere non posset:
&e sine hac gr̃a nullo mͦ p̃cepta legis imple¬
ret: trans gressione humiliartt᷑. ut quercret
grãm. Nec se suis meritis saluum ficri quod
suꝑbum ẽ opinaret᷑: ut ce̾t non in sua pote¬
state & uirib iustꝰ. s in manu mediatoris ui¬

Expanded text:
credendo dilexerunt, diligendo imitati sunt. Sed haec justitia fidei, quia non pro merito data pularis antequam Deus homo inter homines nasceretur. Semen autem cui promissum est, populum significat; non illos paucissimos qui revelationibus eam futuram cernentes, quamvis per eamdem salvi fierent, populum tamen salvum facere non poterant. Qui populus sane, si per totum orbem consideretur nam de toto orbe Ecclesiam Jerusalem corum est: in unum tamen congregati, quotquot exventus ejus salutem gratiae perceperunt, implent sanctorum beatissimum civitatis sempiternae statum. Superbienti ergo populo Lex posita est, ut quoniam gratiam charitatis nisi humiliatus accipere non posset, et sine hac gratia nullo modo praecepta Legis impleret, transgressione humiliaretur, ut quaereret gratiam, nec se suis meritis salvum fieri, quod superbum est, opinaretur; ut esset non in sua potestate et viribus justus, sed in manu Mediatoris ju
Abbreviated transcription (Latin):
in quib hec regnant. ips lege legittime u¬
tunt᷑: quia non ẽ illis lex ad cohercendum
posita. Maior enim & p̃pollentior delectatio
eoꝵ. iusticia ẽ. Sic enim &e ad timotheum cdli¬
cit. Scimus enim qͥa bona est lex. siquis ea
legittme utat᷑: sciens hoc quia iustolex ñ ẽ

Expanded text:
in quibus haec regnant, ipsi Lege legitime uin quibus haec regnant, ipsi Lege legitime utuntur, quia non est illis Lex ad coercendum posita: major enim et praepollentior delectatio eorum justitia est. Sic enim ad Timotheum dicit: « Scimus enim quia bona est Lex, si quis ea legitime utatur: sciens hoc quia Lex justo
Abbreviated transcription (Latin):
tione sꝑandum ẽ. Potest aut̃ mouere qͦd ait.
quȩ p̃dico uobis sic̃ predixi. qm̃ qui talia
agunt. regnum dei ñ cons equent᷑. si q̃rat᷑
ubi ista p̃dixerit: nam in hac epła non in¬
uenit᷑. Gaut p̾sens cum eẽt hoc p̃dixerat:
aut cognouerat ꝑuenisse ad illos epłam
quȩ missa ẽ ad corinthios. Ibi enim sic ait.
Nolite errare neq fornicatores. neq ido¬
lis seruientes. neq adult̃. neq molles. neq
mascłor concubitores. neq fures.neꝙ a
uari. neq ebriosi. neq maledici. neq rapaces.
regnum dei possidebunt. Hic gͦ cum enume¬
rasset oꝑa carnis. quib clausum ẽ regnum di:
subiecit etiam oꝑa sp̃s. quos fructꝰ uocat. fructꝰ¬
aut̃ sp̃s est inquit. caritas. gaudium. pax.
longanunitas. benignitas. bonitas. fides. man¬
suetudo: continentia. Et addidit. Aduersus
huiꝰmodi. non ẽ lex. Ut intelligamꝰ illos sub
lege positos. in quib ista ñ regnarit. Nam

Expanded text:
tione sperandum est. Potest autem movere quod ait, tione sperandum est. Potest autem movere quod ait, Qagunt, regnum Dei non possidebunt, si quaeratur ubi ista praedixerit; nam in hac Epistola non invenitur. Ergo aut praesens cum esset, hoc praedixerat; aut cognoverat pervenisse ad illos Epistolam quae missa est ad Corinthios. Ibi enim sic ait: « Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concuvari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Hic ergo cum enumerasset opera carnis, quibus clausum est Dei regnum, subjecit etiam opera spiritus, quae fructum spirits est, inquit, charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia: et addidit, Adversus hujusmodi non est lex; ut intelligamus illos sub Lege positos, in quibus ista non regnant. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dei non possidebunt. Agunt aut̃
da eẽ decernunt: etiam si ad implendum
facultas ñ dat᷑. Cȩt̾m qui tangunt᷑ huiꝰ.
modi modi motib. & immobiles in maio¬
re caritate consistunt. non solum non eis
exibentes membra corporis ad malum oꝑ¬
andum. s neq nutu consensionis ad exͥ.¬
bendum consentientes: non hec agunt. &¬
ideo regnum dei possidebunt. Non enim
iam regnat peccatum in eoꝵ mortali corpo¬
re ad obȩdiendum desidiis eiꝰ. quamiuis
habitet in eodem mortali corpore peccatũ.
nondum extincto impetu consuetudinis &¬
ab origine peccati humanitatisq traheba¬
mus. Aluid enim est non peccare: aliudñ
habere peccatum. Nam in quo peccatum
non regnat. non peccat: id est non obedit
desidiis eius. In qͦ aut̃ non existunt omnino
ista desidia: non solum non peccat. s etiam
ñ habet peccatum. Qͦd etiam si in multis
partib in ista uita possit effici: ex omni tam̃
parte non nis: in resurrectione atq cõmuta¬

Expanded text:
regnum Dei non possidebunt. » Agunt autem es facienda esse decernunt, etiam si ad implendum facultas non datur. Caeterum qui tanguntur hujusmodi motibus, et immobiles in majore charitate consistunt, non solum non eis exhibentes membra corporis ad male operandum, sed neque nutu consensionis ad exhibendum consentientes; non haec agunt, et ideo regnum Dei possidebunt. Non enim jam regnat peccatum in eorum mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; quamvis habitet in eorum mortali corpore peccatum, nondum exstincto impetu consuetudinis ab origine peccati humani damnationisque trahebamus. Aliud est enim non peccare; aliud, non habere peccatum. Nam in quo peccatum non regnat, non peccat, id est, qui non obedit desideriis ejus: in quo autem non existunt omnino ista desideria, non solum non peccat, sed etiam non habet peccatum. Quod etiam si ex multis partibus in ista vita possit effici, ex omni tamen parte nonnisi in resurrectione carnis atque commuta
Abbreviated transcription (Latin):
Mediator aut̃ unius non ẽ: quia int̾ aliquos
medius est. Angł porro qui non lapsi sunt
a cons pectu dei: mediatore non habent opꝰ.¬
ꝑ quem reconcilient᷑. Item angł qui nullo
suadente. spontanea p̾uaricatione sic lapsi
st̃: ꝑ mediatorem ñ reconcilie̾nt᷑. Restat gͦ.
ut qui mediatore suꝑbo diabolo.suꝑbiam
ꝑsuadente. deiectꝰ est: mediatore humili. xp̃o.
humilitatem ꝑsuadente. erigat᷑. Nam s filiꝰ
dei in nat᷑ali equalitate patͥs manere uellet.
nec se exinaniret formam serui accipiens. ñ
cẽt mediator dĩ &e hominum: qͥa ipsa tͥnitas
unus ds est. eadem in trib. patre. & filio. & sp̃u
scõ . deitatis ec̾nitate &e cqualitate. constante. Sic
itaq unicus dci filitis mediator d̃ & hõtum
factꝰ est. cum u̾bum dei d̾s apud dm̃. & maie¬
statem suam usq ad humana deposuit. & hu¬
militatem humanamusq ad diuina subuex̃.
ut mediator ec̃t int̃ dm̃ & homines. homo per

Expanded text:
mediator autem unius non est, quia inter aliquos mediator autem unius non est, quia inter aliquos medius est. Angeli porro, qui non lapsi sunt a conspectu Dei, mediatore non opus habent, per quem reconcilientur. Item angeli qui nullo suadente spontanea praevaricatione sic lapsi sunt, per mediatorem non reconciliantur. Restat ergo ut qui mediatore superbo diabolo superbiam persuadente dejectus est, mediatore humili Christo humilitatem persuadente erigatur. Nam si Filius Dei in naturali aequalitate Patris manere vellet, nec se exinaniret, formam servi accipiens ; non esset mediator Dei et hominum: quia ipsa Trinitas unus Deus est, eadem in tribus, Patre et Filio et Spiritu sancto, deitatis aeternitate et aequalitate constante. Sic itaque unicus Filius Dei, mediator Dei et hominum factus est, cum Verbum Dei Deus apud Deum, et majestatem suam usque ad humana deposuit, et humilitatem humanam usque ad divina subvexit, ut mediator esset inter Deum et homines homo per
Abbreviated transcription (Latin):
parte futurum. id est scdm aduentum dñ
credendo salui efficim᷑: hoc dotum ill. it est
utrunq aduentum futurum credebant.
reuelante sibi sp̾u sc̃o ut salui fierent. Unde
est etiam illud. Abraham concupuut diẽ
ficat. ce pͥores sc̃ qui apud dm̃ iustificatift̃.
ꝑ ipsam iustificati st̃. quid opꝰ erat legem
dari: Quam questionem tͣctandam sic in¬
tulit: int̾rogans & dicens. Quid gͦ: Huc¬
usq enim introgato ẽ. Deinde infert᷑ res¬
ponsio. Lex trans gressionis gr̃a posita ẽ: do-¬
nec uemret ingquit semen cui ꝓmissum est.
dispositum angło ꝑ manum mediatoris.
Mediator aut̃ uniꝰ non est: d̃s uero unus ẽ.
Alediatorem dñm iħm xp̃m scđm hominem
dici: ex illa cidem apłi sententia fit planius.
cum ait. Unꝰ enim ds: unus & mediator dei &e
hominum. homo xp̃s iħs. Mediator quippe
int̾ dm̃ ce dm̃ ẽẽ non posset: quia unꝰ est deus.

Expanded text:
parte futurum, id est, secundum adventum Domini parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diemficat, et priores sancti, qui apud Deum justificati sunt, per ipsam justificati sunt, quid opus erat Legem dari? Quam quaestionem tractandam sic intulit, interrogans, et dicens, Quid ergo? Hucusque enim interrogatio est: deinde infertur responsio, Lex transgressionis gratia proposita est, donec veniret, inquit, semen cui promissum est, dispositum per Angelos in manu Mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Mediatorem Jesum Christum secundum hominem dici, ex illa ejusdem apostoli sententia fit planius, cum ait: Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Jesus . Mediator ergo inter Deum et Deum esse non posset, quia unus est Deus:
Abbreviated transcription (Latin):
cius. quia consilium mutare iam non po¬
test: hoc incommut abilitas ꝓmissionis dei.
ualet ad confirmandam hereditatem abra¬
hȩ.cuius fides deputata ẽ ad iusticiam. Et
ideo sem̃ abraham cui dictȩ sunt ꝓmissionẽ
imitantes abraham. Qͦd ad singłaritatẽ
redigit commendando qͦd ñ dictum ẽ ex
seminib. s semini tuo: quia &e una ẽ fides.
ce non possunt simul iustificari qͥ uiuunt
ex oꝑib carnalit̾. cum his qui uiuunt exfi¬
lex nondum data erat: nec posset post tot
annos ita dari.ut antiquas abrahȩ ꝓmissio¬
nes irritas faceret. Si enĩ lex iustificat: ñ ẽ
iustificatꝰ abraham. qui multum ante le.¬
gem fuit. Qͦd quia dicere non possunt:
cogunt᷑ fateri non legis oꝑib iustificari ho¬
minem.s fide. Simul etiam nos eogit in.¬
telligere: om̃s antiquos qui iustificati st̃.
ex ipsa fide iustificatos. Qͦd enim nos ex par¬
te p̾t̾itum. id est pͥmum aduentum dñi. ex

Expanded text:
ejus, quia consilium mutare jam non poejus, quia consilium mutare jam non potest; hoc incommutabilitas promissionis Dei valet ad confirmandam haereditatem Abrahae, cujus fides deputata est ad justitiam . Et ideo semen Airedigit, commendando quod non dictum est, Et seminibus, sed, Semini tuo; quia et una est fides, et non possunt similiter justificari qui vivunt ex operibus carnaliter, cum his qui vivunt ex fiLex nondum data erat, nec posset post tot annos ita dari, ut antiquas Abrahae promissiones irritas faceret. Si enim Lex justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc aut̃ tanquam ȩnea ꝑmanet crucis
fides: ut cum alii moriant᷑. alii nascantur.
ipsam tam̃ sublimem ꝑmanere inueniãt.
quam intuendo.sanent᷑. Non gͥ mirum. s
de maledicto uicit maledictum: qui uicit
de morte mortem. de peccato peccatum.
de serpente serpentem. Maledicta autem
mors. maledictum peccatum. maledictus
serpens: & hec omnia in cruce triumpha¬
ta sunt. Maledictꝰ gͥ omnis qui penclet
in ligno. Qͥa gͦ non ex oꝑib legis. s ex fide
iustificat xp̃s credendes in se. dmor male¬
dictionis crucis ablatꝰ est: caritas benedic.¬
tionis abrahȩ. ꝓpt̃ exemplum fide ꝑ ma¬
net ad gendes. Ut annunciatonem inquit
multo est infirmius quam diuinum. Tñ
hominis confirmatum testam̃tum inqͥt.
nemo irritum facit: aut suꝑ ordinat. Qa
cum testator mutat testamentum : ñ
confirmatum mutat. Testatoris enim
morte confirmat᷑. Quod aut̃ mors testato¬
ris ualet ad confirmandum destam̃tum

Expanded text:
nunc autem tanquam aenea permanet crucis nunc autem tanquam aenea permanet crucis fides, ut cum alii moriantur, alii nascantur, ipsam tamen sublimem permanere inveniant, quam intuendo sanentur. Non igitur mirum si de maledicto vicit maledictum, qui vicit de morte mortem, et de peccato peccatum, de serpente serpentem. Maledicta autem mors, maledictum peccatum, maledictus serpens; et haec omnia in cruce triumphata sunt. Maledictus igitur omnis qui pendet in ligno. Quia ergo non ex operibus Legis, sed ex fide justificat Christus credentes in se, timor maledictionis crucis ablatus est: charitas benedictionis Abrahae propter exemplum fidei permanet ad Gentes. Ut annuntiationem, inquitmulto est infirmius quam divinum. Tamen hominis confirmatum testamentum, inquit, nemo irritum facit, aut superordinat. Quia cum testator mutat testamentum, non confirmatum mutat: testatoris enim morte confirmatur. Quod autem mors testatoris valet ad confirmandum testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Etaꝙ serpens ad significationem ipsius
mortis. conuenient̾ in ligno exaltatus ẽ. In
illa enim fig᷑a: mors dñi pendebat in ligno.
Quis aut̃ abhorreret. si diceret᷑ maledictꝰ
serpens qui pendet in ligno: Et. tam̃. mortẽ
carnis dñi p̃fig̃ans serpens. pendebat in lig¬
no.Cui sacram̃to ipse dñs attestatꝰ est dicens.
Sicut exaltauit moyses serpentem in here¬
mo: ita exaltari oportet filium hominis.
ysen fecisse aliquis dixerit: cũ tantam in
ca cruce salutem hominum eẽ cognosceret.
ut non ob aliud ad eiꝰ indicium serpentẽ
illum erigere uberet᷑. nisi ut eum intuen¬
tes qui mor si a serpentib mortqͣ erant. con¬
tinuo sanarent᷑. Nec ꝓpt̾ aliud ille ser¬
pens encus factꝰ erat: isi ut ꝑmansuram
passionis dñi fidem significaret. Etiam uul¬
go quippe dicunt᷑ enea:quors numerus
manet. Si enim oblit cẽnt homines. ce obli¬
teratum eẽt de memoria temporis. quod xp̃s
ꝓ hominib mortuus ẽ: uere morerentur.

Expanded text:
dit. Itaque serpens ad significationem ipsius mortis, convenienter in ligno exaltatus est: in illa enim figura mors Domini pendebat in ligno. Quis autem abhorreret, si diceretur, Maledictus serpens qui pendet in ligno? Et tamen mortem carnis Domini praefigurans serpens pendebat in ligno, cui sacramento ipse Dominus attestatus est, dicens: Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis sysen fecisse aliquis dixerit, cum tantam in ea cruce salutem hominum esse cognosceret, ut non ob aliud ad ejus indicium serpentem illum erigere juberet, nisi ut eum intuentes qui morsi a serpentibus moritur erant, continuo sanarentur. Nec propter aliud ille serpens aeneus factus erat, nisi ut permansurae passionis Domini fidem significaret. Etiam vulgo quippe dicuntur aenea, quorum numerus manet. Si enim obliti essent homines, et obliteratum esset de memoria temporis, quod Christus pro hominibus mortuus est, vere morerentur:
Abbreviated transcription (Latin):
suam: Nam post resurrectionem etiam ad gs̃
discipłos misit: cum eos int̾m iniherosolima
manere tussisset. donec eis scđm ꝓmissionem
suam. sc̃m sp̃m mitteret. Cum gͦ dixisset apl̃s.
misit ds filium suum factum ex muliere. factũ
sub lege. ut eos qui sub lege crant redimeret.
ut adoptionem filioꝵ rccipiamꝰ: restabat ut
etiam gentes quȩ ñ erant sub lege. ad candem
tamen adoptionem filioꝵ ꝑtinere ostenderet:
quod & de scĩ sp̃s dono qui omnib datꝰ est do¬
cet. Unde se etiam petrꝰ de baptirato incircum¬
ciso centurione cornelio. defendit apuduird̾os
qui crediderant: dicens non se potuisse aquã
negare illis. quos iam sp̃m scm accepisse claru¬
erat. Nam ipso grauissimo documento. etiam
suꝑius usus est paulus: cum diceret. Hoc solũ
discere uolo a uobis. Ex oꝑib legis sp̃m acce¬
pistis: an ex auditu fides: Et paulopost. Q¬

Expanded text:
suam? Post resurrectionem autem etiam ad Gentes suam? Post resurrectionem autem etiam ad Gentes discipulos misit, cum eos interim Jerosolymae manere jussisset, donec eis secundum promissionem suam Spiritum sanctum mitteret . Cum ergo dixisset Apostolus, Misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub Lege, ut eos qui sub Lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus ; restabat ut etiam Gentes, quae non erant sub Lege, ad eamdem tamen adoptionem filiorum pertinere ostenderet: quod de sancti Spiritus dono, qui omnibus datus est, docet. Unde se etiam Petrus de baptizato incircumciso Centurione Cornelio defendit apud Judaeos qui crediderant, dicens non se potuisse aquam negare illis quos jam Spiritum sanctum accepisse claruerat . Nam et ipso gravissimo documento etiam superius usus est Paulus, cum diceret, Hoc solum volo discere a vobis: Ex operibus Legis Spiritum accepistis, an ex auditu fidei? Et paulo post, Q
Abbreviated transcription (Latin):
bare uoluit gentib quod ꝑtineant ad pro¬
missionem hereditatis. Non enim euange¬
lizatum est gentib: nisi post ascensum dñi
&e aduentum sp̃s sc̃i. Cȩꝑant enim iam uides
crede. cum in t̾ris adhuc filius dei mortalẽ
hominem gereret: sicut in euglio scͥptum ẽ.
Ubi quamquam &e canancȩ mulieris fidem lau
dau̾it. & illius centurionis de quo ait. non se
inuenisse talem fidem in isrł. tam̃ propͥe tẽ
iudeis esse euangłizatum. u̾b̃ ipsius domini
satis clarum est. cum &e ad ipsius canancȩ dep̃¬
cationes dicit. non se c̃ẽ missum nisi ad oues
quȩ ꝑierant domꝰ isrł. & discipłos cum mitteret
ait. inuiam gentium ne abieritis. & in ciuita¬
tes samaritanoꝵ ne introieritis. site potius ad
oues quȩ piert domꝰ israel. Gentium autem
aliud ouile appellauit: cum diccrit. habeo ali¬
asoues. quȩ non sunt de hoc ouili. Quas tam̃
se adducturum ait: ut eẽt unus grex & unus
pastor. Quando aut̃. nisi post clarificationẽ

Expanded text:
bare voluit Gentibus quod pertineant ad promissionem haereditatis. Non enim evangelizatum est Gentibus, nisi post ascensum Domini et adventum Spiritus sancti. Coeperant enim jam Judaei credere, cum in terris adhuc Filius Dei mortalem hominem gereret, sicut in Evangelio scriptum est: ubi quanquam et Chananaeae mulieris fidem ipse laudaverit , et illius Centurionis, de quo ait non se invenisse talem fidem in Israel ; tamen proprie tunc Judaeis esse evangelizatum, verbis ipsius Domini satis clarum est, cum ad ipsius Chananaeae deprecationem dixit non se esse missum nisi ad oves quae perierunt domus Israel : et discipulos cum mitteret, ait, In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis; sed ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Gentium autem aliud ovile appellavit, cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; quas tamen se adducturum ait, ut esset unus grex, et unus pastor : quando autem, nisi post clarificationem
Abbreviated transcription (Latin):
se querere dixerit. neq uoluntatem suam se¬
uenisse factre. s uoluntatem ciꝰ qui eum misit:
Quam uoluntatem głamq patͥs. nẽ commemo¬
rauit apłs: ut ipse qͦq dñi exemplo a qͦ missus ẽ.
non se querere głam suam significaret. nec facẽ
uoluntatem suam inp̾dicatione eungłii. sicut
paulo pꝰ dicit. Si hominib placerein: xp̃i scru̾ꝰ

Expanded text:
se quaerere dixit, neque voluntatem suam venisse facere, sed voluntatem ejus qui eum misit . Quam voluntatem gloriamque Patris nunc commemoravit Apostolus, ut ipse quoque Domini exemplo, a quo missus est, non se quaerere gloriam suam significaret, nec facere voluntatem suam in praedicatione Evangelii, sicut paulo post dicit: Si hominibus placerem, Christi servus
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit illum a mortius. ce qͥ mecum
sunt omnes fãs. eccł̃ie galathiȩ. Qui ab homini¬
bus mittit᷑: mendax est. Qui ꝑ hominem init¬
titur. potest ẽẽ uerax: qͥa &e ds uerax potest ꝑho.
minem mittere. Qui gͦ neq ab hominib neq
ꝑ hominem s ꝑ dm̃ mittit᷑. ab illo uerax est. qui
etiam ꝑ hominem missos. ueraces facit. Priores gͦ
apłi ueraces. qui ñ ab hominib s a deo ꝑhomi
lem. Uerax etiam nouissimus apłs: qui ꝑ ibm
parte hominem: id est mortalem. Nouissimꝰ est
er parte immortalem. Sit gͦ testimonii eꝰ ȩqͣlis
auctoritas: in cuiꝰ honorem implec clarificatio
dñi. si quid habebat ordo temporis minꝰ. Ideo eñ
cum dixisset & dm̃patremi addidit. qui fusci¬
tauit illum amortuis: ut etiam hoc mͦ. bre¬
uiter iam a clarificato missum se ẽe commemo
reconciliem̃ deo: pax aut̃. qua reconciliam dõ
Qui dectit scmet ipsum ꝓ peccatis nr̃is: ut eri.¬
meret nos de p̾senti scło maligno. Scłm p̃seus.

Expanded text:
suscitavit illum a mortuis; et qui mecum sunt omnes fratres, Ecclesiis Galatiae. Qui ab hominibus mittitur, mendax est; qui per hominem mittitur, potest esse verax, quia et Deus verax potest per hominem mittere: qui ergo neque ab hominibus, neque per hominem, sed per Deum mittitur, ab illo verax est, qui etiam per hominem missos veraces facit. Priores ergo Apostoli veraces, qui non ab hominibus, sed a Deo per hominlem. Verax etiam novissimus Apostolus, qui pparte hominem, id est mortalem: novissimus estex parte immortalem. Sit ergo testimonii ejus aequalis auctoritas, in cujus honorem implet clarificatio Domini, si quid habebat ordo temporis minus. Ideo enim cum dixisset, Et Deum Patrem, addidit, qui suscitavit illum a mortuis; ut etiam ex hoc modo breviter jam a clarificato missum se esse commemoreconciliemur Deo; pax autem, qua reconciliamur Deo. Qui dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. Saeculum praesens
Abbreviated transcription (Latin):
&e seminib tanqͣm in multis: s tanqͣm inuno
ce semini tuo quod est. xp̃s. Hic gͦ ostendit unũ
semen xpistũ. non tm̃ ipsum mediatorem in¬
telligendum eẽ. uerum etiam &e eccliam. cuiꝰ
ille corporis caput est. ut om̃s in xp̃ounũ
sint: ce capiant scdm ꝓmissionem hereditatẽ
ꝑfidem in qͣm conclusꝰ erat. id est in eiꝰ aduen¬

Expanded text:
m in multis; sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus . Hic ergo ostendit unum semen Christum, non tantum ipsum Mediatorem intelligendum esse, verum etiam Ecclesiam, cujus ille corporis caput est: ut omnes in Christo unum sint, et capiant secundum promissionem haereditatem per fidem, in quam conclusus erat; id est
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝰ est. Modo enim hominib suadeo an do:
Aut quia hominib suadeo. quȩro hominib
placere: Si adhuc hominib quȩrerem pla¬
cere: xp̃i seruus non ẽem. Iubet enim ille ser¬
uis sus. ut discant ab ipso mites ẽẽ & humi¬
les corde: quod nullo mͦ potest. qui propt̾ se¬
ipsum. id est ꝓpt̃ suam quasi pͥitatam & ꝓpͥ¬
am głam placere hominib querit. Dicit aut̃
ce alibi. hominib suademꝰ. deo aut̃ manifest
sumꝰ. ut intelligamꝰ. quod hic att hominib
suadeo. an deo. non utiq deo sed hominib
su a d endum. Non gͦ moueat quod alibi
dicit. sicut & ego omnib ꝑ omnia placeo. ad
saluus fiat. si homo ei ꝓpt̾ se ipsum placeat.
qui non bñ placet alit̾. nisicum ꝓpt̾ dm̃pla¬
cet. id est. ut ds̃ placeat ce głificetur: cum do¬
na cius attendunt᷑ in homine. aut ꝑminist̾iũ
hominis acciptunt᷑. Cum aut̃ homo sic pla¬
cet. ñ iam homo. s ds̃ placet. Utrunq gͦ recte

Expanded text:
sensus est: Modo ergo hominibus suadeo, an Deo? sensus est: Modo ergo hominibus suadeo, an Deo? aut quia hominibus suadeo, quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus quaererem placere, Christi servus non essem. Jubet enim ille servis suis ut discant ab ipso mites esse les corde . Quod nullo modo potest qui propter seipsum, id est propter suam quasi privatam et propriam gloriam, placere hominibus quaerit. Dicit autem et alibi, Hominibus suademus, Deo autem manifestati sumus ; ut intelligas quod hic ait, Hominibus suadeo, an Deo? non utique Deo, sed hominibus suadendum. Non ergo moveat quod alibi dixit, Sicut et ego omnibus per omnia placeo: salutem, si homo ei propter seipsum placuit, quia non recte placet aliter, nisi cum propter Deum placet, id est ut Deus placeat et glorificetur, cum dona ejus attenduntur in homine, aut per ministerium hominis accipiuntur. Cum autem homo sic placet, non jam homo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. ꝓpt̾ea uoluit dicere. sic̃ prediximus.
Tam̃ ipsa it̾atio. salub̃rime indentionem mo.¬
uet. ad firmitatem retinend eam quȩ sic cõ¬
huc hominib placerem: xp̃i seruus non eẽm.
Nemo do suadet: qͥa manifesta sunt illi oĩa.
S hominib ille bñ suadet: qui non se illis
placere uult. s ipsam qͣm suadet ueritatem.
Qui enim placet hominib. ñ ab ipsis suam
głam quęrens. s dei. ut salui fiant: ñ iam ho-¬
minib s do placet. dut certe iam cum ce deo
simul & hominib placet: non utiq homini¬
bus placet. Aliud est enim placere hominib:
aliud &e deo &e hominib. Item qui hominib
ꝓpt̾ utritatem placet: non iam ipse illis. s ue¬
ritas placet. Paccre aut̃ dix̃. quantum in se¬
ipso est: id est quantum ad eiꝰ uoluntatem at¬
tinet. de si diceret: placere uellem. Non cnĩ
sihoc eo non agente. placeat alicui quas: ꝓ¬
pter se ipsum. & non ꝓpt̾ dm̃. atq cuangłin

Expanded text:
dixit, propterea voluit dicere, Sicut praediximus. dixit, propterea voluit dicere, Sicut praediximus. Tamen ipsa iteratio saluberrime intentionem movet ad firmitatem retinendi eam, quae sic complacerem, Christi servus non essem. Nemo Deo suadet, quia manifesta sunt illi omnia: sed hominibus ille bene suadet, qui non se illis placere vult, sed ipsam quam suadet veritatem. Qui enim placet hominibus, non ab ipsis suam gloriam quaerens, sed Dei, ut salvi fiant, non jam hominibus, sed Deo placet: aut certe jam cum et Deo placet simul et hominibus, non utique hominibus placet. Aliud est enim placere hominibus, aliud et Deo et hominibus. Item qui hominibus propter veritatem placet, non jam ipse illis, sed veritas placet. Placerem autem dixit quantum in seipso est, quantum ad ejus voluntatem attinet; ac si diceret, placere vellem. Non enim si hoc eo non agente placeat alicui, quasi propter seipsum, et non propter Deum atque Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
ualebant. ut ꝑ illa homines saluarent᷑. Nisisi
aliqui st̾ conturbantes uos: &e uolentes conu̾̃¬
tere euangłm xp̃i. Non quemadmodum
istos conturbant. ita etiam conu̾tunt cuan¬
gelium xp̃i: quia manet firmissimum. Ded
tamen conũtere uolunt: qui ab sp̃italibus
ad carnalia reuocant intentionem credenti¬
um. Iiis enim adista conũsis: manet euan.¬
gelium non conu̾sum. Et ideo cum dixisset
conturbantes uos: ñ dixit & conuertentes. s
uolentes inquit conũtere euangłm xp̃i. Sed
licet nos aut angłs de celo. cuangeli ⁊ auerit¬
uob pret̾ quam quod euangeizauimꝰ uobis.
anathema sit. Ueritas ꝓpt̾ se ipsam diligenda
est. non ꝓpt̾ hominem. aut ꝓpt̾ anglm ꝑ quẽ
annunciat᷑. Qui enim ꝓpt annunciatores
eam cdiligit: potest & mendacia diligere. s qͣ
forte ipsi sua ꝓtulerint. Sicut prediximus. &¬
nune tt̾m dico: siqͥs uobis euangelirau̾it p̾t̾¬
qͣm quod eunglizauimꝰ uobis. anathema sit.
Aut pͥsens hoc p̾dixerat: aut qͥa tterauit qͦo

Expanded text:
valebant, ut per illa homines salvi fierent. Nisi aliqui sunt conturbantes vos, et volentes convertere Evangelium Christi. Non quemadmodum istos conturbant, ita etiam convertunt Evangelium Christi, quia manet firmissimum: sed tamen convertere volunt, qui ab spiritualibus ad carnalia revocant intentionem credentium. Illis enim ad ista conversis, manet Evangelium non conversum. Et ideo cum dixisset, conturbantes vos, non dixit, et convertentes, sed, volentes, inquit, convertere Evangelium Christi. Sed licet nos, aut angelus de coelo vobis evobis, praeterquam quod evangelizavimus vobis, anathema sit. Veritas propter seipsam diligenda est, non propter hominem, aut propter angelum, per quem annuntiatur. Qui enim propter annuntiatores eam diligit, potest et mendacia diligere, si qua forte ipsi sua nunc iterum dico, si quis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit. Aut praesens hoc praedixerat, aut quia iteravit quod
Abbreviated transcription (Latin):
Maledictus omnis qͥ pendet in ligno. Ut ñ solum
nullam mortem: sed nullum etiam mortis gentis
xpiana libertas. sicut iudaica serutiꝰ formidarit.
De homine quem lapidari dcus uisit quia laboo itentus est
ligna colligere
ñs in euangelio ubi bominis manum ari.¬
dam sanauit die sabbati diuinum opus
fecit non humanum. Nec ab ocio recessit. qui
iuissit & factum ẽ. Et ideo non ẽ simile hoc factum
ligna colligenti: qͦd facere cum inuentꝰ eĩt homo
die sabbati. uissu dei lapidatꝰ est.De scruili aut̃
obseruatione sabbati. & de uindicta temporalis
mortis: iam multa dicta sunt. Sic̃ enim tempo¬
re caritatis bonitas: sic tempore timoris seueritas
dei maxime commendat᷑. Et cum adhuc ñ opor¬
teret ante aduentum dñi nudare popło legitti¬
marũ sacramenta fig̾arum: ñ inuitabantur
illi homines significata urtelligere. s uissa coge¬
bantur implere. Nondum enĩ deo inhere
aut̃ quod isti plangunt hominem lapidatum

Expanded text:
maledictus omnis, qui pendet in ligno, ut non solum maledictus omnis, qui pendet in ligno, ut non solum nullam mortem, sed etiam nullum mortis genus christiana libertas sicut Iudaica seruitus formidaret. De homine, quem lapidari deus iussit, quia sabbato inuentus est ligna colligere. dominus in euangelio, ubi hominis manum aridam sanauit die sabbati, diuinum opus fecit, non humanum; nec ab otio recessit qui iussit et factum est. et ideo non est simile hoc factum ligna colligenti, quod facere cum inuentus esset homo die sabbati, iussu dei lapidatus est. de seruili autem obseruatione sabbati et de uindicta temporalis mortis iam multa dicta sunt. sicut enim tempore caritatis bonitas, sic tempore timoris seueritas dei maxime commendatur. et cum adhuc non oporteret ante aduentum domini nudare populo legitimarum sacramenta figurarum, non inuitabantur illi homines significata intellegere, sed iussa cogebantur inplere; nondum enim deo inhaereautem, quod isti plangunt hominem lapidatum
Abbreviated transcription (Latin):
est cruci cum illo: ut euacuet᷑ corpus peccati. Ñ
sa meruit maledictum. quam dñs ñr suscipi¬
endo euacuauit. Mors itaq illa pependit in
ligno: quȩ ꝑ mulierem ad hominem serpentina
ꝑsuasione ꝑuenit. Unde etiam serpentẽ ad signi¬
ficationem ipsius mortis. moy ses in heremo exal.¬
tauit in ligno. Et qm̃ a mortiferis cupiditatib per
fidem sanamur crucis dm̃. qua cruce mors ligno
suspensa est: ꝓpt̾ea qui serpentum mors ib uene.¬
nabant᷑. conspecto serpente qui fixus erat atq in
ipse dñs attestatꝰ est dicens. Sic̃ enim moys es
exaltauit serpentem in heremo: ita exaltari opor¬
tet filium hominis. Suscipiendo aut̃ ignomini¬
osissimum apud homines mortis genꝰ dñs nost̃
iħs xp̃s. hoc est mortem crucis. commendauit nob̃
dilectionem suam: ut merito apls diceret accendẽs
nos ad eius caritatim. Cp̃s nos redemit de male.¬
dicto legis. factꝰ ꝓ nob maledictum. Scͥptum c̃ enĩ.

Expanded text:
est cruci cum illo ut euacuetur corpus peccati. nonest cruci cum illo ut euacuetur corpus peccati. nonsa meruit maledictum quam dominus noster suscipiendo euacuauit. mors itaque illa pependit in ligno, quae per mulierem ad hominem serpentina persuasione peruenit. unde etiam serpentem ad significationem ipsius mortis Moyses in heremo exaltauit in ligno. et quoniam a mortiferis cupiditatibus per fidem sanamur crucis domini qua cruce mors ligno suspensa est, propterea qui serpentum morsibus uenenabantur, conspecto serpente, qui fixus erat atque exipse dominus adtestatus est dicens: sicut enim Moyses exaltauit serpentem in heremo, ita exaltari oportet filium hominis. suscipiendo autem ignominiosissimum apud homines mortis genus dominus noster Iesus Christus, hoc est mortem crucis commendauit nobis dilectionem suam, ut merito apostolus diceret accendens nos ad eius caritatem: Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis male dictum. scriptum est enim:
Abbreviated transcription (Latin):
no pependerit. Quasi uͦ talem crucem potest
quisq tollere & sequi dñm. s illa tollit᷑ cum
sequim̃ dñm. de qua dicit apłs. qui aut̃ iħu
xp̃i sunt: carnem suam crucifixerunt cũ pas¬
sionib & concupiscentiis. Tali enim cruce uetꝰ
homo. id est uetꝰ uita ꝑimit᷑. quam de adam
traximꝰ: ut quodin illo fuit uoluntarium. in
nob̃fieret nat᷑ale. Quod ostendit aplłs dicens.
fuimus ce nos aliquando nat᷑a filii ire. sicut ce
cȩt̃i. Si gͦ uetꝰ utta de adam. unde ce nomine ue¬
teris hominis uetꝰ uita signat᷑: quid absurdum
habet qͦd in uet̾em hominem maledictum ꝓla.¬
tum ẽ. quem dñs suspendit in ligno: Qͥa ex ipsa
successione mortalitatem gestauit. de uirgine
maria mortalit̃ nat̾. habens carnem ñ peccatem
sed tam̃ similitudinem gerentem carnis peccati.
quia mori potãt. & mors de peccato ẽ. Unde etiã
illud. Scientes qͥa uetꝰ homonr simul confrxus

Expanded text:
no pependerit. quasi uero talem crucem potest no pependerit. quasi uero talem crucem potest quisque tollere et sequi dominum; sed illa tollitur, cum sequimur dominum, de qua dicit apostolus: qui aui sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus concupiscentiis. tali enim cruce uetus homo, id est uetus uita perimitur, quam de Adam traximus, ut quod in illo fuit uoluntarium, in nobis fieret naturale. quod ostendit apostolus dicens: fuimus et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. si ergo uetus uita de Adam, unde et nomine ueteris hominis uetus uita signatur, quid absurdum habet, quod in ueterem hominem maledictum prolatum est, quem dominus suspendit in ligno, quia ex ipsa successione mortalitatem gestauit de uirgine Maria mortaliter natus, habens carnem non peccatricem, sed tamen similitudinem gerentem carnis peccati, quia mori poterat et mors de peccato. unde est etiam illud: scientes quia uetus homo noster simul confixus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑegͥna bella tolerarent. & postea lib̃ari atq
purgari uicta ce inquinata non possent. In nat᷑a
uero humana quȩ peccato in inferiora deflux̃.
ita ds pace delectat᷑. ut non relinquat libram̃ta
uisticiȩ. nec pacem quã diligit uelit calcari a
peccatorib. s amari a certantib apprehendi
a uictorib: & eam carnalib figuratam ꝓmittere
sp̃italib aꝑtam monstrare. Ne eo quod sc̃ptum ẽ
in dcuteronomio. Maledictus omnis qui in ligno pependerit .xxi.
Dicet scpe manicheis ista quȩstio uentilata
sit:. non uideo tam̃ quid huic sententiȩ contrariũ¬
habeat. quod ex euñgłio adimantꝰ opponendũ
putauit. ubi dñs ait. Si uis ꝑfectꝰ ẽẽ. uende oĩa
quecunq possides. & diuide pauꝑib: ce tolle
crucem tuam. &e sequere me. Hic p̃t̾ quod cru¬
cem nominat.: nicħ attendit ẽẽ contrarium ei
quod dictum ẽ. maledictus omnis qui in lig¬

Expanded text:
ut peregrina bella tolerarent et postea liberari atque ut peregrina bella tolerarent et postea liberari atque purgari uicta et inquinata non possent. in natura uero humana, quae peccato in inferiora defluxit, ita deus pace delectatur. ut non relinquat libramenta iustitiae nec pacem, quam diligit, uelit calcari a peccantibus,. sed amari a certantibus, adprehendi a uictoribus. et ea carnalibus figurata promittere spiritalibus aperta monstrare. De eo, quod scriptum est in deuteronomio: maledictus omnis, qui in ligno pependerit. licet saepe a Manichaeis ista quaestio uentilata sit, non uideo tamen. quid habeat huic sententiae contrarium, quod ex euangelio Adimantus obponen dum putauit, ubi dominus ait: si uis perfectus esse, uende omnia quae possides et diuide pauperibus et tolle 12 crucem tuam et sequere me. hic praeter quod crucem nominat, nihil adtendit esse contrarium ei, quod dictum est: maledictus omnis, qui in lig
Abbreviated transcription (Latin):
quo carnalis anima carnis uidelicet affectib im¬
plicata. nisi t̾rena &e temporalia desiderare non
nouit: ꝑsuadendum illi ẽ quod etiam ista ds dat
homini. qͥa & uerum ẽ &e utilissime credit᷑. Hoc
popło israel factum ẽ ꝑ illas pollicitationes qͣs
ĩꝑitissime miseri derident. ut etiam in ipsis in¬
firmis reb quo quo mͦ possent. dm̃ diligre as¬
suercerent: quamius plus ibi oꝑaret᷑ timor.
Quȩ tam̃ omnia temporalia dona: figurȩ ft̃
ct̾noꝵ donoꝵs. Et illa de inimicis uictoria: prȩsig¬
nat uictoriã de diabolo &e angłis eius. Et qͦd isti
adiecerunt quasi contrarium uet̾i testamento.
quod apłs loquit᷑ dm̃ non pugna & dissensione.
s pace delectari: sciant talem dm̃ p̾dicari in scͥp¬
turis illis. cui pacem suam nemo possit auferre:
non qualem ipsi p̃dicant. qui timens ne irrue¬
ret bellum regionib suis. m̃bra sua longe misit

Expanded text:
quo carnalis anima, carnis uidelicet adfectibus inquo carnalis anima, carnis uidelicet adfectibus inplicata, nisi terrena et temporalia desiderare non nouit, persuadendum illi est, quod etiam ista dat deus homini, quia et uerum est et utilissime creditur. hoc populo Israhel factum est per illas pollicitationes, quas inperitissime miseri derident, ut etiam in ipsis infimis rebus, quoquomodo possent, deum diligere adsuescerent, quamuis plus ibi operaretur timor. quae taternorum et illa de inimicis uictoria praesignat uictoriam de diabolo et angelis eius. Et quod isti adiecerunt quasi contrarium ueteri testamento, quod apostolus loquitur deum non pugna et dissensione, sed pace delectari. sciant talem deum praedicari in scripturis illis, cui pacem suam nemo possit auferre, non qualem ipsi praedicant; qui timens, ne inrueret bellum religionibus suis, membra sua longe misit,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs paulus ad timotheum scͥbens de diuitib
scłi huius. qͦs nouerat in eccłiȩ membris hab̾e
suum locum: ita loquit᷑. Dunitib huiꝰ scłi p̃cipe
ñ suꝑbe saꝑe. neq sꝑare in incerto diitiarum:
s in deo uiuo qͥ p̾stat nob̃ omnia abundanter¬
adfruendum. Benefaciant. diuites sint in oꝑib
bonis. facile tribuant. communicent. thes auri¬
zent sibi fundam̃tum bonum in futurum: ut ap-¬
prehendant uitam ȩt̾nam. Qͥs hoc non intell¬
gat non eẽ culpabile hab̾e ista. s amare ce spem
in eis ponere ae p̃ferre. aut etiam conferre uiritati.
iusticiȩ. sapientiȩ. fidei. bonȩ conscientiȩ. caritati
dei ce ꝓximi: qͥb omnib anima pia diues ẽ in
secrctis siuis coram ocłis dei. S ut diligat᷑ deus qͥ
diligentib se ista cuncta inuisibilia ce et̾na largi¬
tur. id est se ipsum his omnib plenum donat di¬
lectorib suis. ut gͦ ipse diligat᷑. illo etiam tempore

Expanded text:
apostolus Paulus ad Timotheum scribens de diuitibus apostolus Paulus ad Timotheum scribens de diuitibus saeculi huius, quos nouerat in ecclesiae membris habere suum locum, ita loquitur: diuitibus huius saeculi praecipe non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo. qad fruendum: benefaciant, divites sint in operibus bonis, facile tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam . Quis hic non intelligat non esse culpabile habere ista, sed amare et spem in eis ponere, et ea praeferre aut etiam conferre veritati, iustitiae, sapientiae, fidei, bonae conscientiae, caritati dei et proximi, quibus omnis anima pia diues est in secretis suis coram oculis dei ? sed ut diligatur deus, qui diligentibus se ista cuncta inuisibilia et aeterna largitur, id est se ipsum his omnibus plenum donat dilectoribus suis, ut ergo ipse diligatur, illo etiam tempore,