comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monstrauero et faciam te ingentẽ magnam.
aliam uͦ longe p̃stantiorem ñ de carnali s de
spiritali semine ꝑ qd̃ pater ẽ. ñ uniꝰ gentis isra¬
nedicent᷑ inte om̃s trib tr̃e. Et deinceps ali¬
is multis ad modum testimoniis hȩc duo
promissa eẽ monstrͣabimꝰ. Erat gͥ iam in
t̃ra promissionis semen abrahȩ. idẽ ppłs isrł
possidendo ciuitates aduersarioꝵ. uerũ etiã
reges habendo regnare iamceꝑant. impletis
de ipso popło promissionib dei magna iam
ex parte non solum quȩ trib illis patrib abra¬
ham ysaac̾. iacob. et quȩcunq aliȩ temporib
coꝵ. uerum etiam q̃ ꝑ ipsum moysen. ꝑ quem
idem popłs de seruitute egyptia lib̾atus. et ꝑ
quem cuncta p̃terita reuelata sunt temporibꝰ
eiꝰ. cum popłm ꝑheremum duceret. facte fue¬
rant. Neq autemꝑ insignem ducem iħm naue.
ꝑquempopłs ille in promiss ionis inductus
ẽt̃ram. expugnatisq gentib eam duodecĩ

Expanded text:
monstravero tibi, faciamque te in gentem magnam. monstravero tibi, faciamque te in gentem magnam. Alia vero longe praestantior non de carnali, sed spiritali semine, per quod pater est non uninedicentur in te omnes tribus terrae; et deinceps aliis multis admodum testimoniis haec duo promissa esse monstrauimus. Erat igitur iam in terra promissionis semen Abrahae, id est populus possidendo ciuitates aduersariorum, uerum etiam reges habendo regnare iam coeperat, inpletis de ipso populo promissionibus Dei magna iam ex parte, non solum quae tribus illis patribus Abraham Isaac et Iacob, et quaecumque aliae temporibus eorum, uerum etiam idem de seruitute Aegyptia liberatus et per quem cuncta praeterita reuelata sunt, temporibus eius, cum populum per eremum duceret, factae fuerant. Neque autem per insignem ducem Iesum Naue, per quem populus ille in promissionis inductus est terram expugnatisque gentibus eam duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
mathusalam . xiiii. annos uixisse pꝰ diluurũ
computat᷑. cum scriptura ex omnib qui int̾ra
tunc fuerant solos octo homines in archa exiciũ
cominemoret cuasisse diluuis. in quib mathu¬
salam non fuit. Scđm codices enim nr̃os mathu¬
salam pͥquam gigneret illum quemuocauit la¬
mech: uixit annos centum. Lxuii. Ocinde ipse
lamech antequam ex illo natus cẽt noe. uixit
luuii. Om̃s autẽ annuitȩ mathusalẽ. dcc¬
cc. Lxuiiii. computant᷑. Quia cum uixisset
tus ẽ lamech: post eum genitum uixit annoᷤ¬

Expanded text:
Mathusalam quattuordecim annos uixisse post diluuium Mathusalam quattuordecim annos uixisse post diluuium conputatur, cum scriptura ex omnibus, qui in terra tunc fuerant, solos octo homines in arca exitium commemoret euasisse diluuii, in quibus Mathusalam non fuit. Secundum codices enim nostros Mathusalam priusquam gigneret illum, quem uocauit Lamech, uixit annos centum sexaginta septem; deinde ipse Lamech, antequam ex illo natus esset Noe, uixit luuii. Omnes enim anni uitae Mathusalam  nouem conputantur, quia, cum uixisset tus Lamech, post eum genitum uixit anno
Abbreviated transcription (Latin):
lium. atq ita in summa similis consonan¬
tia. Uixit enim annos antequã transferret̃
tio habet quidẽ ñnullam diuersitatem s
minorem ac dissimilẽ ceteris. Mathusalã
quippe quem genuit enoch. antequam
gigneret eum qui in ipso ordine sequit᷑ scdm
hebreos. ñ centum minꝰ: s uiginti ampliꝰ
uixit annos. Qͥ rursus in nrĩs postea quam
eum genuit reꝑiunt᷑ additi.⁊ iutrisq sibi
summa uniu̾si numeri occurrit. In sola no¬
na generatione id ẽ in annis lamech filii
mathusale. patris autẽ noe: summa uni¬
uersitatis discrepat. s ñ plurimũ. Uiginti
enim ⁊ quatuor annos plus uixisse in he¬
breis quam innrĩs codicib inuenit᷑. Nãq
antequam gigneret filium qui uocatꝰ ẽ. noe
stea uͦ quam genuit: triginta ampliꝰ in eis¬
dẽ quam innrĩs. Unde sex illis detractis:
restant uiginti quatuor ut dictum ẽ. Ehac̃¬
nrõꝵ exorit᷑ illa famosissima questio. uibi

Expanded text:
lium, atque ita in summa similis consonanlium, atque ita in summa similis consonantia. Vixit enim annos antequam transferreturtio habet quidem nonnullam diversitatem, sed minorem ac dissimilem caeteris. Mathusalem quippe, quem genuit Enoch, antequam gigneret eum qui in ipso ordine sequitur, secundum Hebraeos, non centum minus, sed viginti amplius vixit annos. Qui rursus in nostris posteaquam eum genuit reperiuntur additi, et in utrisque sibi summa universi numeri occurrit. In sola nona generatione, id est in annis Lamech filii Mathusalae, patris autem Noe, summa universitatis discrepat, sed non plurimum. Viginti enim et quatuor annos plus vixisse in Hebraeis quam in nostris codicibus invenitur. Namque antequam gigneret filium qui vocatus est Noe, ro quam eum genuit, triginta amplius in eisdem quam in nostris. Unde sex illis detractis restant uiginti quattuor, ut dictum est. CAnostrorum exoritur illa famosissima quaestio, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus adam antequam gigneret filiũ qͥ ẽ.
appellatus seth. ducertot riginta tuxisse an¬
nos repꝑitur incodicib nr̃is. in hebreis aut̃
centum triginta phibet᷑. S postea quam cũ
genuit septingentoiuxisse legit᷑ in nr̃is: octin¬
gentoᷤ uͦ in illis. Atq ita inutrisq uniu̾sita¬
tis summa concordat. Ac deinde ꝑconseqͤn¬
tes generationes antequam gignat᷑ qui gi¬
gni commemorat᷑ minus uixisse apud he¬
breos pat̃ eius inuenit᷑ centum annos. S
postea quam ẽ genitꝰ idem ipse: centum
minus quam inhebreis inueniunt᷑ in nr̃is.
atq ita hinc ⁊ inde numeri uniu̾sitas con¬
sonat. Insexta autem generatione nusqͣm
utriq codices discrepant. Inseptima uͦ ubi
ille qui natus ẽ. enoch. non mortuus s
quod deo placuerit tran N. slatus esse¬
nariat᷑. eadem dissonantia ẽ. quȩ in suꝑi¬
orib quinq de centum annis anteqũã
gigneret cum qui ibi commemoratꝰ ẽ fi¬

Expanded text:
primus Adam, antequam gigneret filium, qui est primus Adam, antequam gigneret filium, qui est appellatus Seth, ducentos triginta uixisse annos reperitur in codicibus nostris, in Hebraeis autem centum triginta perhibetur; sed postea quam eum genuit, septingentos uixisse legitur in nostris, octingentos uero in illis; adque ita in utrisque uniuersitatis summa concordat. Ac deinde per consequentes generationes antequam gignatur, qui gigni commemoratur, minus uixisse aput Hebraeos pater eius inuenitur centum annos; sed postea quam est genitus idem ipse, centum minus quam in Hebraeis inueniuntur in nostris; adque ita et hinc et inde numeri uniuersitas consonat. In sexta autem generatione nusquam utrique codices discrepant. In septima uero, ubi ille qui natus est Enoch non mortuus, sed quod Deo placuerit trannarratur, eadem dissonantia est quae in superioribus quinque de centum annis, antequam gigneret eum, quibus commemoratus est, fi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. etiam multo posteriorib scłis ꝓdunt.
Annoꝵ autem numerositas eiuꝰcunq ho¬
minis qui temporib illis fuit: nullis nc̃ ta¬
lib documentis uenire in exꝑim̃tũ potest.
Nec tam̃ ideo fides sacrȩ huiꝰ hystoriȩ dero¬
ganda ẽ. cuius tanto impudentiꝰ narrata
non credimꝰ. quanto impleri certiꝰ p̃nun¬
tiata conspicimus. Dicit tam̃ etiã idẽ pli¬
nius eẽ adhue gentem. ubi ducentos annos
uiuit᷑. Si gͦ humanarum uitarũ diutur¬
nitates quas exꝑti ñ sumus hodie habere
creduntur incognita nobis loca: cur ñ ha¬
busse credantur ⁊ tempora: An uͦ credi-¬
bile ẽ. alicubi eẽ. quod hic ñ ẽ. ⁊ incredibi¬
le ẽ aliquando fuisse quod nc̃ non ẽ: x¬
uo cirea ⁊ si inter hebreos ⁊ nr̃os codices
de ipso ntimero annoꝵ ñ nulla uidet᷑ eẽ
distantia. quod ignoro qua ratione sit fa-¬
ctum: ñ tam̃ tanta ẽ. ut illos homines tã
longeuos fuisse dissentiant. Nam ipse homo

Expanded text:
sunt, etiam multo posterioribus saeculis produnt. sunt, etiam multo posterioribus saeculis produnt. Annorum autem numerositas cuiusque hominis, quae temporibus illis fuit, nullis nunc talibus documentis uenire in experimentum potest. Nec tamen ideo fides sacrae huic historiae deroganda est, cuius tanto inpudentius narrata non credimus, quanto inpleri certius praenuntiata conspicimus. Dicit tamen etiam idem Plinius esse adhuc gentem, ubi ducentos annos uiuitur. Si ergo humanarum uitarum diuturnitates, quas experti non sumus, hodie habere creduntur incognita nobis loca, quur non habuisse credantur et tempora? An uero credibile est alicubi esse quod hic non est, et incredibile est aliquando fuisse quod nunc non euocirca etsi inter Hebraeos et nostros codices de ipso numero annorum nonnulla uidetur esse distantia, quod ignoro qua ratione sit factum: non tamen tanta est, ut illos homines tam longaeuos fuisse dissentiant. Nam ipse homo
Abbreviated transcription (Latin):
ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa
mortuorum. Uidi ipse non solus s aliqͥ me¬
cum inuticensi littore molarem hominis den¬
tem tam ingentem ut si in nr̃oꝵ dentium
modulos minutatim concideret᷑. centum
nob̾ uideret᷑ facere potuisse: s illum gy¬
gantis alicuiꝰ fuisse crediderim. Nam p̃ter
quod erant omĩum multo maiora quam¬
niã tunc corpora. gygantes longe ceteris an¬
te ibant: Sicut aliis demde nr̃isq tempori¬
b rara quidẽ s nunquam ferme defuert̃.
quȩ modum alioꝵ plurimũ excederent
Pliniꝰ sed̾s doctissimus homo quantomagis
magisq p̃terit scłi excursus. minora corpo¬
ra naturam ferre testatur. Quod etiam ho¬
merum cõmemorat sepe carmine fuisse con¬
questum. non hȩc uelut poetica figm̃ta
deridens: s in hystoricam fidẽ tanquam
miraculoꝵ naturalium scriptor assumens.
Uerũ ut dixi antiquoꝵ magnitudines cor¬
poꝵ inuenta plerumq ossa qm̃ diuturna

Expanded text:
ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa ceciderunt incredibilis magnitudinis ossa mortuorum. Vidi ipse non solus, sed aliquot mecum in Uticensi litore, molarem hominis dentem tam ingentem, ut, si in nostrorum dentium modulos minutatim concideretur, centum nobis uideretur facere potuisse. Sed illum gigantis alicuius fuisse crediderim. Nam praeter quod erant omnium multo quam nostra maiora tunc corpora, gigantes longe ceteris anteibant; sicut aliis deinde nostrisque temporibus rara quidem, sed numquam ferme defuerunt; quae modum aliorum plurimum excederent. Plinius Secundus. doctissimus homo. quanto magis magisque praeterit saeculi excursus, minora corpora naturam ferre testatur; quod etiam Homerum commemorat saepe carmine fuisse conquestum, non haec uelut poetica figmenta deridens, sed in liistoricam fidem tamquam miraculorum naturalium scriptor adsumens. Verum, ut dixi, antiquorum magnitudines corporum inuenta plerumque ossa, quoniam diuturna
Abbreviated transcription (Latin):
dere ciuitatẽ. quando intam longũ tempꝰ pro¬
tendebat᷑ uita mortalũ: nisi forte infideliũ
quispiam ex ipsa numerositate annoꝵ nob̾
mgerat questionem. qua uixisse tẽ homines
credendum. Ita quippe ñ credunt etiã magni¬
tudines corpoꝵ longe ampliores tẽ fuisse qͣ
nunc sunt. Unde ⁊ nobilissimus eoꝵ poeta
uirgibꝰ de ingenti lapide quem in agroꝵ li¬
mite infixum uir fortissimꝰ illoꝵ temporum pu¬
gnans ⁊ rapuit ⁊ cucurrit. ⁊ intorsit ⁊ ĩmisit:
uix illum inquit lecti bissex ceruice subirent
qualia nunc hominum ꝓducit corpora tellꝰ.
sigificans maiora tunc corpora ꝓducere sole¬
re tellurem: quantomagis gͥ temporib re¬
centiorib mundi. ante illud nobile diffama¬
tumq diluuiũ: S de corpoꝵ magnitudi¬
ne plerumq in credulos nudata ꝑuetustatẽ
siue ꝑtum fluminũ uariosq casus sepulchra
conuincunt: ubi apparuerunt uel unde

Expanded text:
dere ciuitatem, quando in tam longum tempus prodere ciuitatem, quando in tam longum tempus protendebatur uita mortalium; nisi forte infidelium quispiam ex ipsa numerositate annorum nobis ingerat quaestionem, qua uixisse tunc homines eget esse credendum. Ita quippe non credunt etiam magnitudines corporum longe ampliores tunc fuisse quam nunc sunt. Unde et nobilissimus eorum poeta Vergilius de ingenti lapide, quem in agrorum limite infixum uir fortis illorum temporum pugnans et rapuit et cucurrit et intorsit et misit: Vix illum — inquit — lecti bis sex ceruice subirent, Qualia nunc hominum producit corpora tellus, significans maiora tunc corpora producere solere tellurem. Quanto magis igitur temporibus recentioribus mundi ante illud nobile diffamatumque diluuium! Sed de corporum magnitudine plerumque incredulos nudata per uetustatem siue per uim fluminum uariosque casus sepulcra conuincunt, ubi apparuerunt uel unde
Abbreviated transcription (Latin):
ut illic memoratoꝵ. quoꝵ ⁊ anni taciti ñ st̃.
qui minimũ uixit ante diluuiũ. ad septin¬
gentos qͥnquaginta tresꝑueniret. Namplu¬
res nongentos annos etiam transierunt:
quamuis nemo ad mille ꝑuenerit. Quis it¬
q dubitauerit ꝑ umꝰ hominis etatem.
tantum multiplicari potuisse genꝰ huma¬
num: ut eẽt unde constitueret᷑ ñ una. s
plurimȩ ciuitates: Quod ex hoc conici fa¬
cillimȩ potest. quia extino abraham ñ
multo amplius quadringentis annis nu¬
merositas hebreȩ gentis tanta ꝓcreata ẽ ut
in exitu eiusdem popłi ex egẏpto sexcenta
hominum milia fuisse referantur bellicȩ
iuuentutis: ut omittamꝰ gentẽ idumeoꝵ
ñ ꝑtinentẽ ad ppłm isrł. quam genuit
fr̃ eiꝰ esau. nepos abrahę. ⁊ alias natas ex
semine ipsius abrahȩ. ñ ꝑ saram coniugẽ
uamobrem nullus prudens rerũ exi¬
stimator dubita uerit cain non solĩ
aliquam uerũ etiam magnam potuisse con-¬

Expanded text:
ut illic memoratorum, quorum ut illic memoratorum, quorum qui minimum vixit ante diluvium, ad septingentos quinquagita tres perveniret. Nam plures nongentos annos etiam transierunt, quamvis nemo ad mille pervenerit. Quis itaque dubitaverit per unius hominis aetatem tantum multiplicari potuisse genus humanum, ut esset unde constitueretur non una, sed plurimae civitates? Quod ex hoc conjici facillime potest, quia ex uno Abraham non multo amplius quadringentis annis numerositas Hebraeae gentis tanta procreata est, ut in exitu ejusdem populi ex Aegypto sexcenta millia hominum fuisse referantur bellicae juventutis , ut omittamus gentem Idumaeorum non pertinentem ad populum Israel, quam genuit frater ejus Esau, nepos Abrahae, et alias natas ex semine ipsius Abrahae, non per Sarram conjugem Quam ob rem nullus prudens rerum existimator dubitauerit Cain non solum aliquam, uerum etiam magnam potuisse con
Abbreviated transcription (Latin):
se conceptꝰ n tam̃solum. cum pͥmũ sibi se
uterq miscet᷑.
ec illud necessarium ẽ argumentũ ut
pͥmogenitum patri existimemꝰ enoe. qd
eiꝰ nomine illa ciuitas nuncupata ẽ. son
enim abre ẽ. ut ꝓpter aliquam causam. eũ
⁊ alios haberet diligeret eum pater ceters
ampliꝰ. Neq enim et iudas pͥmogenitꝰ f¬
it. a quo ⁊ iudea cognominata ẽ.⁊ iudei
S etiam si conditori ciuitatis illiꝰ iste filiꝰ
pͥmꝰ ẽ natus. non ideo putandum ẽ tẽ
a patre conditȩ ciuitati nom̃ eiꝰ impositũ
quando natꝰ ẽ: quia nec constitui tẽ ab
uno poterat ciuitas quȩ nichil ẽ aliua
quam hominũ multitudo. aliquo socie¬
tatis uinculo colligata. S cũ illius homi¬
nis familia tanta numerositate crescert.
ut haberet iam popłi quantitatẽ tunc po¬
tuit utiq fieri ut ⁊ constitueret: ⁊ nom̃ pͥ¬
mogeniti sui constitutȩ imponeret ciuitat
Tam longa quippe uita illoꝵ hominũ fuit.

Expanded text:
se conceptus, non tamen solum cum primum sibi sexus se conceptus, non tamen solum cum primum sibi sexus uterque miscetur. Nec illud necessario est argumento, ut primogenitum patri existimemus Enoch, quod eius nomine illa ciuitas nuncupata est. Non enim ab re est, ut propter aliquam causam, cum et alios haberet, diligeret eum pater ceteris amplius. Neque enim et ludas primogenitus fuit, a quo Iudaea cognominata est et Iudaei. Sed etiamsi conditori ciuitatis illius iste filius primus est natus, non ideo putandum est tunc a patre conditae ciuitati nomen eius inpositum, quando natus est, quia nec constitui tunc ab uno poterat ciuitas, quae nihil est aliud quam hominum multitudo aliquo societatis uinculo conligata; sed cum illius hominis familia tanta numerositate cresceret, ut haberet iam populi quantitatem, tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen primogeniti sui constitutae inponeret ciuitati. Tam longa quippe uita illorum hominum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
ut indiluuio delerent᷑. excepto uno iusto cuiꝰ
nom̃ erat noe. et eiꝰ conuge ⁊ trib filiis to¬
tidemq nurib: qui homines octo ex illa
om̃ium uastatione mortalium ꝑ archam
euadere meruerunt. Quod gͥ scriptum ẽ
⁊ cognouit cam uxorem suam. ⁊ concipiens
peꝑit enoc. et erat ȩdificans qiuitatem in¬
nomine filii sui enoc: non ẽ quidẽ conse¬
quens. ut istum filium primũ genuisse
credat᷑. Neq enim hoc ex eo putandum ẽ.
qr dictus ẽ eognouisse uxorem suam. qͣ¬
si tunc se primitꝰ illi concumbendo miscu¬
isset. Nam et de ipso patre omniũ adam.
ñ tunc solum hoc dictum ẽ. quando con¬
ceptus ẽ cain. quem pͥmogenitum uidet᷑
habuisse: uerum etiam posterius eadem
scriptura cognouit inquit adam uxorẽ
suam euam. et concepit ⁊ peꝑit filium.
⁊ nominatut nom̃ eius seth. Unde intel¬
ligit᷑ ita solere illam scriptuiã loq. quaus
ñ semꝑ. eumin ea legit᷑ factos hominũ fus¬

Expanded text:
ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui ut diluuio delerentur, excepto uno iusto, cui nomen erat Noe, et eius coniuge et tribus filiis totidemque nuribus, qui homines octo ex illa omnium uastatione mortalium per arcam euadere meruerunt. Quod igitur scriptum est: Et cognouit Cain uxorem. suam, et concipiens peperit Enoch; et erat aedificansnomine filii sui Enoch: non est quidem consequens, ut istum primum filium genuisse credatur. Neque enim hoc ex eo putandum est, quia dictus est cognovisse uxorem suam, quasi tunc se illi primitus concumbendo miscuisset. Nam et de ipso patre omnium Adam non tunc solum hoc dictum est, quando conceptus est Cain, quem primogentium videtur habuisse: verum etiam posterius eadem Scriptura, Cognovit, inquit, Adam uxorem suam Evam, et concepit, et peperit filium, et nominavit nomen illius Seth . Unde intelligitur ita solere illam Scripturam loqui, quamvis non semper cum in ea legitur factos hominum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
nunquid quia eosdẽ filios ⁊ filias ñ nominat
ideo intelligere non debemus ꝑtam multos
annos quib tunc inscłi huiꝰ prima etate ui¬
uebant nasci potuisse plurimos homines. qͦꝵ
cetib condi possent etiam plurimȩ ciuitates:
S ꝑtinuit ad dm̃ quo ista inspirante conscͥp¬
ta sunt. hasduas societates suis diuersis ge¬
nerationib pͥmitꝰ digerere. atq distinguere.
ut seorsum hominum hoc ẽ. scđm hominẽ
uiuentium. seorsum aut̃ filioꝵ dĩ. id ẽ. ho¬
minum scđ̾m dm̃ uiuentiũ generationes con¬
texerent᷑ usq ad diluuium: ubi ambarũ so¬
cictatum discretio concretioq narrat᷑. Dis¬
cretio quidem ẽ qđ ambarum separatim
generationes comemorant᷑: uniꝰ fr̃ĩcide ca¬
in.alterius autẽ qui uocabat᷑ seth. Natus
quippe fuerat ⁊ ipse de adam: ꝓ illo quẽ fr̃
occidit. Concredio autem quia bonis in dete¬
rius declinantib tales unitiersi fac̾ti fuerant.

Expanded text:
numquid quia eosdem filios et filias non nominat, numquid quia eosdem filios et filias non nominat, ideo intellegere non debernus per tam multos annos, quibus tunc in saeculi huius prima aetate uiuebant, nasci potuisse plurimos homines, quorum coetibus condi possent etiam plurimae \'ciuitates? Sed pertinuit ad Deum, quo ista inspirante conscripta sunt, has duas societates suis diuersis generationibus primitus digerere adque distinguere, ut seorsum hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, seorsum autem filiorum Dei, id est hominum secundum Deum uiuentium, generationes contexerentur usque diluuium, ubi ambarum societatum discretio concretioque narratur; discretio quidem, quod ambarum separatim generationes commemorantur, unius fratricidae Cain, alterius autem qui uocabatur Seth; natus quippe fuerat et ipse de Adam pro illo, quem frater occidit; concretio autem, quia bonis in deterius declinantibus tales uniuersi facti fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
cuꝰ nomine ipsa quitas nuncupata ẽ. S hoc
quos mouet. parum considerant ñ om̃s ho¬
mines qui tunc esse potuerunt. scriptorẽ
sacre huiꝰ hystorie necesse habuisse noĩa¬
re : s eos solos quos oꝑis suscepti ratio po¬
stulabat. Propositum quippe scriptoris illiꝰ
pagatarum ꝑuenire ad abraham ac deinde
er eius semine ad popłm dei. in quo distincto
a ceteris gentib p̃figurarent᷑ et p̃nuntiarent᷑
omnia quȩ de ciuitate cuius eternum erit
ut nec de societate altera hominũ taceret᷑.
quam t̾renam dicimus ciuitatẽ: quantũ
ei commemorandȩ satis eẽt. ut quitas dei
etiam suȩ aduersariȩ comparatione clarescat.
Cum gͥ scriptura diuina uͥ et numerum an¬
noꝵ quos illi homines uixerunt cõmemorat.
ita concludat. ut dicat de illo de quo loque¬
batur. ⁊ genuit filios ⁊ filias. ⁊ fuerunt om̃s
diesilliꝰ uł illiꝰ quos uixit anni tot ⁊ mortuus ẽ.

Expanded text:
cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc cuius nomine ipsa ciuitas nuncupata est. Sed hoc quos mouet, parum considerant non omnes homines, qui tunc esse potuerunt, scriptorem sacrae huius historiae necesse habuisse nominare, sed eos solos, quos operis suscepti ratio postulabat. Propositum quippe scriptoris illiusropagatarum peruenire ad Abraham ac deinde ex eius semine ad populum Dei, in quo distincto a ceteris gentibus praefigurarentur et praenuntiarentur omnia, quae de ciuitate, cuius aeternum erit ut nec de altera societate hominum taceretur, quam terrenam dicimus ciuitatem, quantum ei commemorandae satis esset, ut ciuitas Dei etiam suae aduersariae conparatione clarescat. Cum igitur scriptura diuina, ubi et numerum annorum, quos illi homines uixerunt, commemorat, ita concludat, ut dicat de illo, de quo loquebatur: Et genuit filios et filias, et fuerunt omnes dies illius uel illius quos uixit anni tot, et mortuus est:
Abbreviated transcription (Latin):
gendã uxorem animo carnẽ regenti similẽ eẽ
oportere. ꝓpt̃ qđ dicit apłs. Qui diligit uro¬
rem suam : se ipsum diligit. Nemo enim un¬
quam carnẽ suam odio habuit. Sananda
sunt enim hec sicut nr̃a: non sic̃ aliena
dampnanda. S illud dei p̃ceptum. cam
sic̃ p̃uaricator accepit. Inualescente quippe
inuidentiȩ uicio. frẽm insidiatꝰ occidit. Ta¬
lis erat t̾renç conditor ciuitatis. Quomͦ aũt
stor ouium pecoꝵ p̃figurabat abel. quia
in allegoria ꝑpħica res ẽ. parco nunc dice̾:
et quedam hinc adu̾sus faustum maniche¬
um dixisse me recolo. U¬
Iune autem deferdenda mͥ uidet᷑ hẏsto¬
ria. ne sit scriptura incredibilis quȩ dic̃
edificatam ab uno homine quitatẽ. eo tem¬
pore quo ñ plusquam uiri quatuor. uel
potius tres. postea quam frẽm fr̃ occidit
fuisse uidentur in t̾̃ra: id ẽ primus homo
pat̃ omĩum. et ipse cam. ec eiꝰ filiꝰ enoc ex

Expanded text:
gendam uxorem animo carnem regenti similem esse gendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. propter quod dicit apostolus: qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. sed illud dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit: inualescente quippe inuidiae uitio fratrem insidiatus occidit. talis erat terrenae conditor ciuitatis. quomodo autem stor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo, unc autem defendenda mihi uidetur historia, ne sit scriptura incredibilis, quae dicit aedificatam ab uno homine ciui tatem eo tempore, quo non plus quam uiri quattuor uel potius tres, postea quam fratrem frater occidit, fuisse uidentur in terra, id est primus homo pater omnium et ipse Cain et eius filius Enoch, ex
Abbreviated transcription (Latin):
imitari. cupiebat auferri. Quiesce inquit. ma¬
nꝰ abscelere contine: non regnet peccatũ in
tuo mortali corpore. ad obediendum desi¬
deruis eitis. nec exhibeas membra tua arma
inquitatis peccato. Adte enim conũsio eiꝰ. dũ
non adiuuat᷑ relaxando s quiescendo frenat᷑:
Et tu dominaberis illiꝰ. ut cũ forimsecꝰ ñ ꝑ¬
mittt᷑ opari. sub potestate mentis regentis
⁊ bene uolentis. assuescat etiam intrinsec̃
ñ morieri. Dictum ẽ tale aliquia ieodẽ di¬
uino libro et de muliere. quando pꝰ pecca¬
tum deo int̾rogante atq iudicante damp¬
nationis sententias accepunt. inserpente
diabolus. ⁊ inseipsis illa ⁊ maritꝰ. Cum e¬
nim dixisset ei. multiplicans multiplica¬
bo tristicias tuas. ⁊ gemitum tuum.⁊ in tri¬
sticiis paries filios: deinde addidit. Et ad ui¬
rum tuum conu̾sio tua et ipse tui dñabit᷑.
trice femina. Ubiintelligendum ẽ. uirũ ad re¬

Expanded text:
imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit; maimitari cupiebat auferri: quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibeas membra tua arma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius — dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios, deinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua et ipse tui dominabitutrice femina; ubi intellegendum est uirum ad re
Abbreviated transcription (Latin):
nalis de qua dicit apłs. caro concupiscit ad¬
ũsus sp̃m. in cuiꝰ carnis fructib ⁊ inuidiam
commemorat. quauitiq cau stimulabatur.
⁊accendebat᷑ infrĩs exicium. bene subaudit᷑
erit : id ẽ. ad te enim conuersio eiꝰ erit. ⁊ tudo¬
minaberis illiꝰ. Cum enim commota fuerit
pars ipsa carnalis. quam peccatum appellat
apłs ubi dicit non enim ego operor illud. s
quodhabitat in me peccatum. quam partẽ
animi etiam philosophi dicunt cẽ uiciosã.
ñ que mentem debeat trahere. s cui mens
debeat imꝑare. eamq ab illicitis oꝑib rati¬
one cohibere: cum gͦ cõmota fuerit ad aliqͥd
pperam cõmittendum. si ad quiescat᷑ et ob¬
temperet᷑ dicenti apło. ne exhibueritis mem¬
bra ur̃a arma iniquitatis peccato: ad mentẽ
domita ⁊ uicta conũtit᷑ ut subdite ratio do¬
minet᷑ Hoc p̃cepit ds̃ huic. qui facib mui¬
die inflaminabat᷑ infrc̃m. ⁊ quẽ debuerat

Expanded text:
nalis, de qua dicit apostolus: caro concupiscit adnalis, de qua dicit apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et acoendebatur in fratris exitium, bene subauditur "erit", id est: ad te enim conuersio eius erit et tu dominaberis illius. cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum — quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere — cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: nec exhibueritis membra nestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre et quem debuerat
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt iniustior qd̾ frem iustum gratis odisset
ostendit. Non tam̃ eum dimittens sine man¬
dato scõ. iusto et bono: quiesce inquit. ad
te enim conuersio eiꝰ ⁊ tu dominaberis ilhiꝰ
Nunqͥd frĩs: Absit. Cuiꝰ gͥ nisi peccati: Dixe¬
rat enim peccasti:tum deinde addidit.
quiesce. Ad te enim conuersio eiꝰ: et tu
dominaberis illiꝰ. Potest quidẽ ita intel¬
ligi. ad ipsum hominẽ conuersionẽ eẽ
debere peccati. ut nulli alii quã sibi sciat¬
gibuere debere quod peccat: Hȩc ẽ ciimsalu¬
uris penitentię medicina et ueniȩ peticio ñ in¬
congrua ut uͥ ait adce enim conuersio eiꝰ. ñ sub¬
audiat᷑ erit s sit: p̃cipientis uidelicet ñ p̃dicen¬
aism Cunc enim dominabit᷑ quisq peccato
sud sibi non defendendo p̃posuerit. s peniten¬
do subiecent. Alioquin et ill seruiet dnãnti.
si patrocinum adhibuerit accedenti.S ut
peccatum intelligat᷑ concupiscentia ipsa car¬

Expanded text:
esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit, non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. numquid fratris? absit. cuius igitur nisi peccati? dixerat enim: peccasti; tum deinde addidit: quiesce; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius. potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere peccati, ut nulli alii sciat quam sibi tribuere debere quod peccat. haec est enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: ad te enim conuersio eius, non subaudiatur "erit" sed "sit", praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa car
Abbreviated transcription (Latin):
cam. quod suꝑ eius germani sacrifiqũ. nec
suꝑ suum respexerat ds̃: utiq frẽm bo¬
num mutatꝰ unitari. ñ elatꝰ debuit enulari
S contristatus ẽ: et concidit facies eiꝰ hoc
peccatum maxime arguit ds̃. tristiciam
de altertꝰ bonitate: ⁊ hoc frĩs. Hoc quippe
arguendo int̾rogauit dicens. Quare conti¬
status es. et quare concidit facies tua: Qiuia
eium fr̃i inuidebat: ds uidebat ⁊ hoc argi¬
ebat. Nam hominib quib absconditumẽ
cor alterius eẽ posset ambiguum ⁊ prorsus
incertum: utrum illa tristicia malignita¬
tem suam. inqua se deo displicuisse didice¬
rat. anfr̃is doluerit bonitatem quȩ deopla¬
cuit. cum insacrificium eius aspexit: s ra¬
tionem reddens ds̃ cur eius oblationẽ acci¬
ꝑe noluerit. ut sibi iꝑse potius merito. quã
ei fr̃ ĩmerito displiceret: cum eẽt iniustus
ñ recte diuidendo. hoc ẽ. ñ recte uiuendo.
⁊ indignus cuius appbaret᷑ oblatio: qũa

Expanded text:
Cain quod super eius germani sacrificium, nec Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatde alterius bonitate, et hoc fratris. hoc quippe arguendo interrogauit dicens: quare contristatus es et quare concidit facies tua? quia enim fratri inuidebat dens uidebat et hoc arguebat. nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae deo placuit, cum in sacrificium eius aspexit. sed rationem reddens deus, cur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater immerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius approbaretur oblatio, quam
Abbreviated transcription (Latin):
in: facile non potest inueniri. S qm̃ ioħs
camn inquit qui ex maligno erat. et occidit
frẽm suum. et cuiꝰ rei gã occidit cum.
quia oꝑa ipsius maligna fucrunt. frĩs
autẽ eiꝰ iusta: datur intelligi ꝓpterea de¬
um non respexisse ad inmunera eiꝰ quia
hoc ipso male diuidebat. dans deo aliqͥd
suũ: sibi autẽ scipsum. Quod om̃s faciunt.a
non dei s suam sectantes uoluntatẽ. id est ñ nꝰ¬
cdo s ꝑuerso corde tiuentes offerunt tam deo
munus quo putant eum redimi. ut eoꝵ nop
tulet̾ sanandis prauis cupiditatib s explo
deos colere. quib adiuuantib regnet in
uictoriis.⁊ pace terrena: ñ caritate consuler¬
di. s dominandi cupiditate. Boni qͥroeas
hoc utunt᷑ mundo: ut fruant᷑ deo. Qalian
contra ut fruant᷑ mundo. uti uolunt dea
qui tam̃ eum uel eẽ. uel res humanas a¬
rare iam credunt. Sunt enim multo dec̾iores
qui nec hoc quidẽ credunt. Cognito itaq

Expanded text:
in, facile non potest inueniri. Sed quoniam in, facile non potest inueniri. Sed quoniam Cain, inquit, 9 ex maligno erat et occidit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? Quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta: datur intellegi propterea Deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed exs, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit eiꝰ obscuritas: cum diumaꝵ scripturarũ
quisq tractator scd̃m fidei regulam id conat᷑
exponere. Recte quippe offertur sacrificium.
cum offert᷑ deo uero. cuium tantumm sacrifi¬
candum ẽ. Non autem recte diuidit᷑ dũ ñdis¬
cernunt᷑ recte. tielloca uiel tempora uel resrose
quȩ offeruntur. uel qui offert et cui offert̃.ꝑ
hii quib ad uescendum distribuit᷑ qd̾ obla¬
tum ẽ. ut diuisionem hic discretionem in¬
delligamus siue cum offert᷑ ubi non oportet
aut quod non ibi s alibi oportet. siue cũ of¬
fert᷑ quando non oportet. aut quod ñ tunc.
s alias oportet. siue cum id offcit᷑ quod nus¬
quam ⁊ nunquam penitꝰ debuit. siue cum
electiora sibi eiusdem generis rerum tenet
homo. quam sunt ea quȩ offert deo: siue¬
cum eius rei quȩ oblata ẽ fit particeps ꝑ¬
fanꝰ. aut quilibet quem fas non ẽ fieri.
In quo autem horum deo displicuerit ca¬

Expanded text:
perit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum perit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. Recte quippe offertur sacrificium, cum offertur Deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae quae offeruntur uel qui offert et cui offertur uel hi, quibus ad uescendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportet, aut quod non ibi sed alibi oportet, siue cum offertur quando non oportet, aut quod non tunc sed alias oportet, siue cum id offertur, quod nusquam et numquam penitus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Ca
Abbreviated transcription (Latin):
posuimus. cũ ds̃ locutus esset ad cais
eo more quo cum primis hominibꝰ ꝑ crea¬
turam subiectam. uelut eoꝵ socius forma
congrua loquebat᷑: quid ei ꝓfuit : Nonne concep¬
tum scelus in necando frẽ. etiampost u̾bũ diui¬
nȩ ammonitionis impleuit: Nam cũ sacrificia
discreuisset amboꝵ. in illius respiciens. huiꝰ
despiciens. quod ñ dubitandum ẽ potuisse
cognosci signo aliquo attestante uisibili. ⁊ hoc
idõ fecisset ds̃. quia mala erant oꝑa huiꝰ. frĩs
uͦ eiꝰ bona: contristatꝰ ẽ cam ualde. ⁊ concidit
facies eiꝰ. Sic enim scriptum ẽ. Et dixit dñs ad
cain. Quare tristis factus es. ⁊ quare concidit
facies tua: Nonne sirecte offeras. recte autẽ
ñ diuidas. peccasti: Qtuesce. Ad te enimcon¬
uersio eiꝰ: et tu dominaberis illiꝰ. Inhac ad
dem qd̾ dictum ẽ. nonne sirecte offeras. recte
autem non diuidas peccasti quia ñ elucet.
cur uel unde sit dictum. multos sensus pe¬

Expanded text:
posuimus, cum Deus locutus esset ad Cain posuimus, cum Deus locutus esset ad Cain eo more, quo cum primis hominibus per creaturam subiectam uelut eorum socius forma congrua loquebatur, quid ei profuit? Nonne conceptum scelus in necando fratre etiam post uerbum diuinae admonitionis ao inpleuit? Nam cum sacrificia discreuisset amborum, in illius respiciens, huius despiciens, quod non dubitandum est potuisse cognosci signo aliquo adtestante uisibili, et hoc ideo fecisset Deus, quia mala erant opera huius, fratris uero eius bona: contristatus est Cain ualde et concidit facies eius. Sic enim scriptum est: Et dixit Dominus ad Cain: Quare tristis factus es et quare concidit facies tua? Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberuidem quod dictum est: Nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet quur uel unde sit dictum, multos sensus pe
Abbreviated transcription (Latin):
autem sc̃s oꝑatur intrinsecꝰ: ut ualeat ali¬
quid medicina quȩ adhibet᷑ extrinsecus.
Alio quin etiam si ds̃ ipse utens creatura sibi
subdita ĩaliqͤspẽ humana sensus alloquat᷑ hu¬
manos. siue istos corporis siue illos quosistis
simillimos habemus in somnis. nec interiore
gra mentem regat atq agat: nichil ꝓdest
homini omnis p̃dicatio ueritatis. Facit aũt
hoc ds̃. auasis ire. miscdĩȩ uasa discernens
dispensatione qua ipse nouit. multum oc¬
culta s tam̃ iusta. Ipso quippe adiuuante
mirabilib et latentib modis cum peccatũ
gnat in nr̃o mortali corpore ad obediendũ
desideriis eitis. nec ei membra nr̃a uelut
iniquitatis arma exhibemus. conuertit᷑
ad mentem non sibi ad mala deo regente
consentientẽ. Et eam regens tranquilliꝰ nc̃
habebit postea fanitate ꝑfecta atq immor¬
talitate ꝑcepta homo sine ullo peccato¬
inȩterna pace regnantem.Ui
ed hoc ipsum quod sicut potuimus ex¬

Expanded text:
autem sanctus operatur intrinsecus, ut ualeat aliautem sanctus operatur intrinsecus, ut ualeat aliquid medicina, quae adhibetur extrinsecus. Alioquin etiamsi Deus ipse utens creatura sibi subdita in aliqua specie humana sensus adloquatur humanos, siue istos corporis siue illos, quos istis simillimos habemus in somnis, nec interiore gratia mentem regat adque agat, nihil prodest homini omnis praedicatio ueritatis. Facit autem hoc Deus a uasis misericordiae irae uasa discernens, dispensatione qua ipse nouit multum occulta, sed tamen iusta. Ipso quippe adiuuante mirabilibus et latentibus modis, cum peccatum gnat in nostro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec ei membra nostra uelut iniquitatis arma exhibemus, conuertitur ad mentem non sibi ad mala, Deo regente, consentientem et eam regentem tranquillius nunc habebit, postea sanitate perfecta adque inmortalitate percepta homo sine ullo peccatoaeterna pace regnabied hoc ipsum, quod sicut potuimus ex
Abbreviated transcription (Latin):
qui spiritales estis instruite hurꝰ modi insp̃u
mansuetudinis: intendens te ipsum ne et
tu tempteris. Et alibi. Sol ñ occidat suꝑ iracun¬
diam uĩam. Et in euangłio. Si peccauerit in
te fr̃ tuus. corripe eum int̾ te ⁊ ipsum. Item de
peccatis in quib multoꝵ cauet᷑ offensio. apłs
dicit. Peccantes coram omnib argue: ut ce¬
deritimorem habeant.
ropter hoc et de uenia inuicẽ danda mul¬
ta p̃cipiunt᷑ et magna cura ꝓpter tenen¬
dam pacem. sine qua nemo poterit uidẽ
dm̃. Ubi ille tr̃or quando iubet᷑ seruus decẽ
milium talentorum reddere debita quȩ illi
fuerant relaxata: qm̃ debitũ denarioꝵ centum
conseruo suo ñ relaxabat. Qua similitu¬
dine ꝓposita: dñs iħc adiecit atq ait Sic et
uobis faciet pater ur̃ cęlestis: si non dimise¬
ritis unusquisq fr̃ĩ suo de cordib urĩs. Hoc
modo curant᷑ ciues quitatis dei. in hac t̃ra pere¬
grinantes ⁊ paci suꝑnę patriȩ suspirantes. Sp̃s

Expanded text:
qui spiritales estis, instruite huius modi in spiritu mansuetudinis, intendens te ipsum, ne et tu tenteris; et alibi: Sol non occidat super iracundiam uestram; et in euangelio: Si peccauerit in te frater tuus, corripe eum inter te et ipsum; item de peccatis, in quibus multorum cauetur offensio, apostolus dicit: Peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. Propter hoc et de uenia in uicem danda multa praecipiuntur et magna cura propter tenendam pacem, sine qua nemo poterit uidere Deum; ubi ille terror, quando iubetur seruus decem milium talentorum reddere debita, quae illi fuerant relaxata, quoniam debitum denariorum centum conseruo suo non relaxauit; qua similitudine proposita Dominus Iesus adiecit adque ait: Sic et uobis faciet Pater uester caelestis. si non dimiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. Hoc modo curantur ciues ciuitatis Dei in hac terra peregrinantes et paci supernae patriae suspirantes. Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
generatione conuertent sehuc. ñdũ emn
impleta sunt peccata amorreoꝵ. usq adhuc.
Cum autem iam sol erat ad occasum: flamma
facta ẽ. Et ecce fonar fumabunda et lampa¬
designis quȩ ꝑtransierunt ꝑmedia chuisa
illa. In die illã disposuit dñs ds̃ testam̃tũ
ad abiaham dicens. Semimi tuo dabo ticamhei
su facła ditunitꝰ atq dicta sunt. De quis sii¬
gulis enueleate disserere. longum ẽ. E intn¬

Expanded text:
generatione convertent se huc. Nondum enim generatione convertent se huc. Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem jam sol erat ad occasum, facta facta est, et ecce fornax fumabunda et lampades ignis, quae pertransierunt per media diuisa illa. In die illa disposuit Dominus Deus testamentum ad Abram, dicens: Semini tuo dabo terram hanc, su facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singulis enucleate disserere longum est et int
Abbreviated transcription (Latin):
Ego ds̃ quieduxite de tra chaldeoꝵ. ut dem t̾
t̾ram hanc. ut heressis eiꝰ. Ubicum introgasset
abraham scđm quid sciret quod heres eius eẽt
dixit illi ds̃. Accipe michi iuuencam trimam.
et capram trimam. et arietem trimũ: et turtu¬
rem et columbam. Accepit autemille hȩc oĩa.
et diuisit illa media. et posuit ea contra faciẽ
alterum alteri. Aues autem ñ diuisit. Et descen¬
derunt sicut scriptumẽ auessuꝑ corpora quę
diuisa erant. et consedit ilł abraham. Circa
soł autẽ occasum pauor irruit suꝑ abraham. Et
ecce timor tenebrosus magnꝰ incidit ei. Et dictũ
ẽ ad abraham. Sciendo scias quia ꝑegrinum
erit sem̃tuum in t̾ranon ꝓpͥa. et inseruitutẽ
redigent eos. et affligent eosquadringentis
annis.Gentem autem cui seruierint iudica¬
boego. Post hȩc uero exibunt huc: cũ suppel¬
lectile̾ multa. Tu autem ibis ad patres tuos
cũ pace: nutritꝰ in senectute bona. Quarta aut̃

Expanded text:
Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum, ut dem tibi terram hanc, ut heres sis eius. Ubi cum interrogasset Abraham secundum quid sciret, quod heres eius erit, dixit illi Deus: Accipe mihi iuuencam trimam et capram trimam et arietem trimum et turturem et columbam. Accepit autem illi haec omnia et diuialterum alteri: aves autem non divisit. Et descenderunt, sicut scriptum est, aves supra corpora quae divisa erant, et consedit illis Abram. Circa solis autem occasum pavor irruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei: et dictum est ad Abram, Sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigent eos, et affligent eos quadringentis annis; gentem autem cui servierint, judicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum suppellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta vero
Abbreviated transcription (Latin):
esse similem dicat. inquantũ etiam stellȩ dinu¬
merari ñ ualent: qr nec om̃s eas uideri posse
credendum ẽ. Nam quanto quisq acutius in¬
tuet᷑. tanto plures uidet. Unde et acerrime cer¬
nentib aliquas occultas eẽ. merito existimat᷑:
exceptis eis siderib quȩ inalia orbis parte a
nobis remotissima oriri et occidere ꝑhibent
Postremo quicunq uniu̾sum stellarum nu¬
merũ comp̃hendisse et conscripsisse iactant᷑.
sic̃ aratus uel eudoxus. uel siqui alii sunt: eos
libri huiꝰ contempnit auctoritas. Hic sane
illa sententia ponit᷑. cuiꝰ apłs menunit ꝓpt̃¬
di grãm cõmendandã. credidit ab rahã deo
et reputatum ẽ illi ad iusticiam: ne circunci¬
sio głaret᷑. gentesq incircuncisas ad fidẽ xp̃i
nollet admitti. Hoc enim quando factã ẽ.
ut credenti abrahe deputaret᷑ fides ad iusti¬
cum loqueret᷑ ei ds̃: etiam hoc ait ad illum.

Expanded text:
esse similem dicat, in quantum etiam stellae dinuesse similem dicat, in quantum etiam stellae dinumerari non ualent, quia nec omnes eas uideri posse credendum est. Nam quanto quisque acutius intuetur, tanto plures uidet. Unde et acerrime cernentibus aliquas occultas esse merito existimatur, exceptis eis sideribus, quae in alia parte orbis a nobis remotissima oriri et occidere perhibentur. Postremo quicumque uniuersum stellarum numerum conprehendisse et conscripsisse iactantur, sicut Aratus uel Eudoxus uel si qui alii sunt, eos libri huius contemnit auctoritas. Hic sane illa sententia ponitur, cuius apostolus meminit pDei gratiam commendandam, Credidit Abraham Deo, et deputatum est illi ad justitiam : ne circumcisio gloriaretur, gentesque incircumcisas ad fidem Christi nollet admitti. Hoc enim quando factum est, ut credenti Abrahae deputaretur fides ad justicum loqueretur ei Deus, etiam hoc ait ad illum:
Abbreviated transcription (Latin):
mum apparuit sacrificium: qđ nunc axp̃ia¬
ns offert̾ deo toto orbe terrarum. Impletͣq
illud quod longe post hoc factum ꝑ ꝓpħam
carne. Tues sacerdos mȩternum scđm ordinẽ
melchisedech. Nonscilicet scd̾m ordinẽ a aron:
qui ordo fuerat auferendus. illucescentib
reb quȩ illis umbris p̃notabant᷑. Etiam tẽ¬
factum ẽ u̾bum domini ad abraham in
uisu. Qui cum ei ꝓtectionem mercedẽq ꝓ¬
mitteret ualde multam: ille de posterita¬
te sollicitꝰ. quendam eliezer uernaculum
suum. futurum sibi dixit heredem. Conti¬
nuoq illi ꝓmissus ẽ heres non ille uerna.¬
culus. s qui de ipso abraham fuerat exiturꝰ
Rursumq semen innumerabile. ñ sic̃ ba¬
rena t̾re. s sicut stelle celi. Ubi magis mͥ iudet᷑
promissa posteritas. cęlestis felicitate subli¬
mis. Nam quantum ad multitudinem ꝑ¬
tinet. quio sunt stellȩ cęli ad harenam t̾rȩ:
Nisi qͥs et istam comparationem intantũ

Expanded text:
mum apparuit sacrificium, quod nunc a Christiamum apparuit sacrificium, quod nunc a Christianis offertur Deo toto orbe terrarum, inpleturque illud, quod longe post hoc factum per propcarne: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; non scilicet secundum ordinem Aaron, qui ordo fuerat auferendus inlucescentibus rebus. quae illis umbris praenotabantur. CAPUTfactum est uerbum Domini ad Abraham in uisu. Qui cum ei protectionem mercedemque promitteret ualde multam, ille de posteritate sollicitus quendam Eliezer uernaculum suum futurum sibi dixit heredem, continuoque illi promissus est heres, non ille uernaculus, sed qui de ipso Abraham fuerat exiturus, rursusque semen innumerabile, non sicut harena terrae, sed sicut stellae caeli; ubi mihi magis uidetur promissa posteritas caelesti felicitate sublimis. Nam quantum ad multitudinem pertinet, quid sunt stellae caeli ad harenam terrae? nisi quis et istam conparationem in tantum
Abbreviated transcription (Latin):
mus. inicium futuri scłi afine p̃sentis ordiri:
nichil eos mouebit. Quia et si expulsi sunt
isrłitȩ de iherosolimis: manent tam̃ in aliis
ciuitatib t̾rȩ chanaan. et usq infinẽ mane¬
bunt. Et uniuersa t̾ra illa cum axp̃ianis in¬
habitat᷑ etiam ipsum sem̃ ẽ abrahȩ. Hoc re¬
sponso promissionis accepto migrauit abra¬
ham. et mansit in alio eiꝰdem trȩ loco. id ẽ¬
iuxta quertum mambrȩ q̃ erat chebron. X xii¬
einde abhostib qui sodomis irruerant.
cum qͥnq reges aduersus quatuor bellum
gererent. et uictis sodomis etiam loth captꝰ
cẽt: hberauit eum abraham adductis secũ
inp̃lium trecentis decem et octo uernacłis suis.
et uictoriam fecit regib sodomoꝵ. nichilq
spoliorum auferre uoluit cum rex cui uice¬
rat obtulisset: s plane tunc benedictus ẽ
amelchisedech qui erat sacerdos dei excelsi.
multa et magna conscripta sunt. Ibi qͥppe pͥ¬

Expanded text:
mus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, mus initium futuri saeculi a fine praesentis ordiri, nihil eos mouebit; quia, etsi expulsi sunt Israelitae de Hierosolymis, manent tamen in aliis ciuitatibus terrae Chanaan, et usque in finem manebunt; et uniuersa terra illa cum a Christianis inhabitatur, etiam ipsum semen est Abrahae. sponso promissionis accepto migrauit Abraham et mansit in alio eiusdem terrae loco, iuxta quercum Mambre, quae erat Chebron. Deinde ab hostibus, qui Sodomis inruerant, cum quinque reges aduersus quattuor bellum gererent et uictis Sodomitis etiam Loth captus esset, liberauit eum Abraham adductis secum in proelium trecentis decem et octo uernaculis suis et uictoriam fecit regibus Sodomorum nihilque spoliorum auferre uoluit, cum rex cui uicerat obtulisset. Sed plane tunc benedictus est a Melchisedech, qui erat sacerdos Dei excelsi; multa et magna conscripta sunt. Ibi quippe pri