comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mos. scyphos. & sperulas. in candelaba
lilia describunt᷑: Quia post eã quã
diximꝰ p̃dicationis gr̃am atq uolubili¬
tatem. illa uirens patria sequit᷑. quȩ
animab scĩs. id .ẽ. florib uernat etñis
Sperula ergo ad laborem ꝑtinet:. li¬
lia ad retributionẽ. Itaq sicut apud
moysen sperula. doctrina p̃dicatio¬
nis accipit᷑: ita hic ꝑ rotã. ipsa sacm
scriptura signat᷑. Propħa igit᷑ dũ scã
animalia uideret: adiunxit.Cũq
aspicerem animalia: apparuit rota
una suꝑ terrã. Qua in re querendũ
est: cũ inferius rotȩ describant᷑. cur
una rota prius apparuisse dicit᷑. nisi
qͥa antiquo popło solũ modo testam̃tũ
datũ ẽ: quod ad erudiendã mentẽ illiꝰ
quasi rota uolueret᷑. Hene aut̃ rota ea¬
dem suꝑ terrã apparuisse dicit᷑. Pec
apparuit: qͥa ds̃ omp̃s. legem super
corda peccantiũ dedit. Sed quia hec
pennata animalia. scõs ut diximus

Expanded text:
mos, scyphos et sphaerulas, in candelabro mos, scyphos et sphaerulas, in candelabro lilia describuntur, quia post eam quam diximus praedicationis gratiam atque volubilitatem, illa virens patria sequitur, quae animabus sanctis, id est floribus vernat aeternis. Sphaerulae ergo ad laborem pertinent, lilia ad retributionem. Itaque sicut apud Moysen sphaerula, doctrina praedicationis accipitur; ita hic per rotam ipsa sacra Scriptura signatur. Propheta igitur dum sancta aniaspicerem animalia, apparuit rota una super terram. 10. Qua in re quaerendum est, cum inferius rotae describuntur, cur una rota prius apparuisse dicitur, nisi quia antiquo populo Vetus solummodo Testamentum datum est, quod ad erudiendam mentem illius quasi rota volveretur? Bene autem rota eadem super terram apparuisse dicitur. Peccapparuit, quia Deus omnipotens legem super corda peccantium dedit. Sed quia haec pennata animalia sanctos, ut ante diximus,
Abbreviated transcription (Latin):
De quo. bene dicit᷑. Subministratũ &
constructũ crescit in augmentũ dẽ Qͥa
ds̃ omp̃s redemptor noster qui in se
quo ꝓficiat non habet: adhuc ꝑ m̃bra
sua cotidie augmentũ. Unde rursus
scriptũ. ẽ. Donec occurramꝰ om̃s in ui¬
dinis xp̃i. Hastile uero eiꝰdem cande
labri. ipsa eccł̃a debet intelligi. quȩ
corpus eĩ ẽ. quia inter aduersa. libera
stat. Calami aut̃ qui de hastili ꝓdeunt.
p̃dicatores sunt: qui dulcem sonũ in
mundo ediderunt᷑ uidelicet canticum
nouũ. Scyphi aut̃. uino repleri solent.
Quid gͦ mentes auditoꝵ. nisi scyphi st̃.
quȩ scĩs predicantib. uino scientiȩ replent᷑
Sperula aut̃ qͥd. ẽ. alius. nͥ uolubilitas
p̃dicationis: Spera enĩ: ex om̃i parte
uoluit᷑. Et p̃dicatio. quȩ nec aduersita¬
ꝓspera humilis: nec timoris habet an¬
gulũ. nec elationis. Incursu ergo suo
figi non ualet: qͥa ꝑ cuncta se uolubilit̃
trahit. Ut aut̃ hoc qđ exempli causa
ꝓtulimꝰ ex sequamur. ⁊ bene post cala¬

Expanded text:
e quo bene dicitur: Subministratum et constructum crescit in augmentum Dei, quia Deus omnipotens Redemptor noster, qui in se quo proficiat non habet, adhuc per membra sua quotidie augmentum habet. Unde rursus scriptum est: Donec occurramus omnes in dinis Christi . Hastillabri ipsa Ecclesia debet intelligi, quae corpus ejus est, quia inter tot adversa liber stat. Calami autem qui de hastili prodeunt, praedicatores sunt, qui dulcem sonum in mundo ediderunt, videlicet canticum novum. Scyphi autem vino repleri solent. Quid ergo mentes auditorum nisi scyphi sunt, quae a sanctis praedicatoribus vino scientiae replentur? Sphaerula autem quid est aliud nisi volubilitas praedicationis? Sphera enim ex omni parte volvitur. Et praedicatio, quae nec adversitaprospera humilis, nec timoris habet angulum, nec elationis. In cursu ergo suo figi non valet, quia per cuncta se volubiliter trahit. 9. Ut autem hoc quod exempli causa protulimus exsequamur, bene post cala
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ tuũ. & egenos uagosq induc
in domũ tuã: Cũ uideris nudum.
operi eũ: &. domesticos seminis tui
ne despexeris. Habet altitudinem:
cũ ꝑ eundẽ ꝓpħam dicit. Non erit
tibi amplius sol ad lucendũ ꝑ diem:
nec splendor lune illuminabit te:
sed erit tibi dñs in lucem sempitnã.
& ds̃ tuus in głam tuã. Habet hor¬
ribilem aspectũ: cũ infernũ describens.

Expanded text:
em tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam; cum videris nudum, operi eum, et domesticos seminis tui ne despexeris . Habet altitudinem cum per eumdem prophetam dicit: Non erit tibi sol amptius ad lucendum per diem, nec splendor lunae illuminabit te; sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam . Habet horribilem aspectum 1221 cum, infernum de
Abbreviated transcription (Latin):
qđ homicida post mort̾e sũmi pontificis.
absolutꝰ ad terrã ꝓpriã redit: nisi quod
humanũ genus. qđ peccando sibi met¬
ipsi mortẽ inult. post mortẽ ueri sacer¬
dotis uidelicet redemptoris nr̃i. peccatoꝵ
suoꝵ uinculis soluit᷑. & in paradysi pos¬

Expanded text:
quod homicida post mortem summi pontificis quod homicida post mortem summi pontificis absolutus ad terram propriam redit , nisi quod humanum genus quod peccando sibimetipsi mortem intulit, post mortem veri sacerdotis, videlicet Redemptoris nostri peccatorum suorum vinculis solvit
Abbreviated transcription (Latin):
or & aspectus earũ. & oꝑa: qͣsi si sit
rota in medio rotȩ. Una similitudo ipsaꝵ
ẽ quatuor: qͥa qđ p̃dicat lex: hoc etiam
ꝓpħe. Quod denuntiant ꝓphe: hoc exhi¬
bet euangłium. Quod exhibuit euan¬
głium: hoc p̃dicauerunt apl̃i ꝑ mundũ.
Una ẽ. gͦ similitudo ipsarũ quatuor qͥa
diuina eloquia. & si temporib distincta:
sunt tam̃ sensib unita. Et aspectus
earũ & oꝑa: qͦsi si sit rota ĩ medio
rote. Nota intra rotã ẽ. testam̃tũ nouũ
sicut diximꝰ intͣ testam̃tũ uetus. qͥa qđ
designauit testam̃tũ uetus: hoc testam̃tũ
nouũ exhibuit. Ut enĩ pauca de mul¬
tis loquar. qͥd ẽ qđ adam dormiente
format᷑: Quid ẽ. qđ isaac ad ĩmolan¬
dũ ducit᷑. & ligna portare iubetur. suꝑ¬
altare ponit᷑. s. uiuit᷑: nisi qđ redemptor
noster ad passionẽ ductus. lignũ sibi cru¬
cis ipse portauit. & sic in sacrificio ꝓ nobis
ex humanitate ẽ mortuus. ut tam̃ ĩmor¬
talis maneret ex diuinitate: Quid ẽ.

Expanded text:
 aspectus earum et opera, quasi si sit rota in medio rotae. 14. Una similitudo ipsarum est quatuor, quia quod praedicat lex, hoc etiam prophetae; quod denuntiant prophetae, hoc exhibet Evangelium; quod exhibuit Evangelium, hoc praedicaverunt apostoli per mundum. Una ergo est similitudo ipsarum quatuor, quia divina eloquia etsi temporibus distincta, sunt tamen sensibus unita. 15. Et aspectus earum et opera, quasi si sit rota in medio rotae. Rota intra rotam est Testamentum Novum, sicut diximus, intra Testamentum Vetus, quia quod designavit Testamentum Vetus, hoc Testamentum Novum exhibuit. Ut enim pauca de multis loquar, quid est quod Adam dormiente formatur? Quid est quod Isaac ad immolandum ducitur, et ligna portat, arae superimponitur et vivit , nisi quod Redemptor noster ad passionem ductus lignum sibi crucis ipse portavit? Et sic in sacrificio pro nobis ex humanitate est mortuus, ut tamen immortalis maneret ex divinitate. Quid est
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ latȩ diligit. etiam longanimit᷑
portat. Hoc ergo nos debemiꝰ exhibere
ꝓximis: qđ indignis nob̃ a creatore
nr̃o conspicimꝰ exhiberi. Latitudo
itaq & longitudo. ad staturã ꝑti¬
net: quia ꝑ amorẽ mores dilatat:
ut frat̃na mala caritas longanimit̃
portet. Sublimitas aut̃. ẽ. eternoꝵ
illa remuneratio p̃mioꝵ: de cuiꝰ ĩmen¬
sitate dicit᷑. quia nec oculus uidit.
nec auris audiuit. nec in cor hominis
ascendit: que p̃parauit ds̃ diligentib
se. Habet gͦ in sublimitate altitudinẽ:
ualent cogitatione penetrari. Profun¬
dũ quoq ẽ. illa inestimabilis dãpna¬
tio supplicioꝵ:. qͥa eos quos susceꝑit. in
imis demergit. In quib sacra eloqͥa
horribilẽ aspectũ habent: qͥa inestima¬
bilem terrorem audientib incutiunt:
cũ supplicia inferi loquunt᷑. Bene ergo
dicit᷑. statura quoq erat rotis. & altitu¬
do. & horribilis aspectus: qͥa scriptura sa

Expanded text:
s late diligit etiam longanimiter portat. Hoc ergo nos debemus exhibere proximis, quod indignis nobis a creatore nostro conspicimus exhiberi. Latitudo itaque et longitudo ad staturam pertinet, quia per amorem mores dilatat, ut fraterna mala charitas longanimiter portet. Sublimitas autem est aeternorum illa remuneratio praemiorum, de cujus immensitate dicitur: Quia nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se . Habet ergo in sublimitate altitudinem, aevalent cogitatione penetrari. Profundum quoque est illa inaestimabilis damnatio suppliciorum, quae eos quos susceperit in ima demergit. In quibus sacra eloquia horribilem aspectum habent, quia inaestimabilem terrorem audientibus incutiunt, cum supplicia inferni loquuntur. Bene ergo dicitur: Statura quoque erat rotis, et altitudo, et horribilis
Abbreviated transcription (Latin):
glio concordaret: in quatuor muncdi
partib ñ in notesceret. Sequit᷑. Et as¬
pectus rotaꝵ. & opus carũ: quasi uisio
maris. Rectȩ sacra el oquia uisioni
maris similia narrant᷑: qͥa in eis mag¬
na st̃ uolumina sententiarũ. cũ cumũ¬
lis sensuũ. Nec ĩmerito. mari similis
scriptura sacia dicit᷑: qͥuia firmant᷑ me
sententie locutionis. sacram̃to baptisms
lel certe considerandũ. ẽ. qͥa nauib i
mare nauigamꝰ. cũ ad desideratas t̃rs
tendimus. Nobis aut̃ qͥd. ẽ. in desa¬
rio:nisi illa tra. de qua scriptũ. ẽ. porte
mea in terra uiuentiũ : Ligno aut̃ it
dixi. euchitur: qͥ mare transit. Et scin̾
qͥa scriptura sacra. lignũ crucis. ꝑ legen
nob p̃nuntiat.cũ dicit. Maledictu:
om̃is qui pendet in ligno. Quod ridĩ¬
tori nr̃o paulus attestatur: dicens. Facͥ
ꝓ nob̃ maledictũ. Per ꝓpħas quoq lign
annuntiat: cũ dicit. Dñs regnauit ã
ligno. & rursũ. Mittamꝰ lignũ in pi¬

Expanded text:
gelio concordaret in quatuor mundi gelio concordaret in quatuor mundi partibus, non innotesceret. « Et aspectus rotarum et opus earum quasi visio maris. » Recte sacra eloquia visioni maris similia narrantur quia in eis magna sunt flumina sententiarum, cumuli sensuum. Nec immerito mari similis Scriptura sacra dicitur, quia firmantur in ea sententiae locutionis sacramento baptismatis. Vel certe considerandum est, quia navibus in mare navigamus, cum ad desideratas terras tendimus. Nobis autem quid est in desiderio nisi illa terra, de qua scriptum est: « Portio mea in terra viventium . » Ligno autem, ut dixi, evehitur, qui mare transit, et scimus quia Scriptura sacra lignum crucis per legem nobis praenuntiat, cum dicit: « Maledictus omnis qui pendet in ligno . » Quod Redemptori nostro Paulus attestatur dicens: « Factus pro nobis maledictum , » per prophetas quoque lignum annuntiat, cum dicit: « Dominus regnavit a ligno . » Et rursum: « Mittamus lignum in pa
Abbreviated transcription (Latin):
paulo post adiungit᷑. qͣsi si sit rota in
medio rote. hisi qđ in testam̃ti ueteris lit¬
cera. testam̃tũ nouũ latuit ꝑ allegoriã:
Inde & rota ẽadem quȩ iuxta anima¬
lia apparuit. quatuor facies habere des¬
cribitur: qͥa scriptura sacra ꝑ utraq testa¬
m̃ta. in quatuor partib. ẽ. cistincta.
letus & enĩ testam̃tũ. in lege & ꝓphetis:
nouũ uͦ. in euangłiis atq apłoꝵ actib
& dictis. Scio̾aut. quia ubi faciem ten¬
dimꝰ: ibi qd̾ necessariũ est uidemꝰ. Rota
gͦ. quatuor habet facies: qͥa prius secan¬
da mala in popłis uidit ꝑ legem: post¬
modũ uidit ꝑ ꝓpħas. Subtilius uero ꝑ
que in culpis hominũ resecarent᷑. aspex¬
it. Potest qͦq intelligi. qđ quatuor faci¬
es rota habe at ꝓpter hoc qcł scriptura
sacra. ꝑ gr̃ãm p̃dicationis extensa. in qua¬
tuor mundi partes innotuit. Unde
& bene eadem rota. una prius iuxta
animalia apparuisse: & post mocdũ qua¬
tuor facies habuisse: q̃uia nisi lex euan¬

Expanded text:
in medio rotae, » nisi quod in Testamenti veteris littera Testamentum novum latuit per allegoriam? Unde et rota eadem, quae juxta animalia apparuit, quatuor facies habere describitur, quia Scriptura sacra per utraque testamenta in quatuor partibus est distincta. Vetus e Actibus et dictis. Scitur autem, quia ibi faciem intendimus, ubi quod necesse est videmus. Rota ergo quatuor habet facies, quia prius resecanda mala in populis vidit per legem, postmodum vidit per prophetas, subtilius vero per quae in culpis hominum resecarentur aspexit. Potest quoque intelligi, quod quatuor facies rota habebat, propter hoc quod Scriptura sacra per gratiam praedicationis extensa in quatuor mundi partes innotuit. Unde et bene eadem rota una prius juxta animalia apparuisse, et postmodum quatuor facies habuisse describitur, quia nisi lex Evan
Abbreviated transcription (Latin):
dñi  a gła uirtutis eiꝰ. Habet staturã:
cũ nos ammonet.dicens. Uidete. ne
quis alicui malũ ꝓ malo reddat: sed
semꝑ qđ bonũ. ẽ. sectamini inuicem.
& in om̃s. Habet altitudinẽ: cũ pro¬
mit tit. dicens. Si cõmorimur: & con¬
uiuemus. Si sustinemꝰ: & conregnabimꝰ.
Et rursũ. Non sunt condignȩ pas¬
siones huiꝰ temporis: ad futurã głam.
que reuelabit᷑ in nob̃. Habet horribilẽ
aspectũ: cũ minat᷑. dicens. Terribilis
quedã expectatio udicii. & ignis emu¬
latio: quȩ consũp̃tura ẽ. aduersarios.
Qui rursus ait. Horrendũ. ẽ: incidere
in manus dĩ uiuentis. Que om̃ia.
breui quoq sententia ꝑstringit: dicens.
Ut possitis comp̃hendere cũ omnib
scĩs: quȩ sit latituido. & longitudo. &
sublimitas. & ꝓfundũ. Lata quuppe

Expanded text:
loria virtutis ejus . Habet staturam cum nos admonet, dicens: Videte, ne quis alicui malum pro malo reddat, sed semper quod bonum est sectamini in invicem et in omnes . Habet altitudinem cum promittit, dicens: Si commorimur, et convivemus, si sustinemus, et conregnabimus . Et rursum: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Habet horribilem aspectum cum minatur, dicens: Terribilis quaedam exspectatio judicii, et ignis aemulatio, quae consumptura est adversarios . Qui rursus ait: Horrendum est incidere in manus Dei viventis . Quae omnia brevi quoque sententia stringit, dicens: Ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo, et longitudo, et sublimitas, et profundum . Lat
Abbreviated transcription (Latin):
& pietatib zexpectantes. & ꝓperan¬
tes in aduentũ diei dĩ. ꝑ quẽ cęli ar-¬
dentes soluent᷑: elem̃ta uͦ ignis ardore
tabescent᷑. Habet staturã: cũ paulu̾ nos
a t̾renis desideriis erigit. dicens. Mor¬
tificate membra ur̃a quȩ sunt suꝑ trã:
fornicationẽtĩ munditiã: libidinẽ: con-¬
cupiscentiã malã: &. auaritiã. que ẽ.

Expanded text:
antes et properantes in adventum diei Dei per quam coeli ardentes solventur, elementa vero ignis ardore tabescent? Habet staturam cum per Paulum nos a terrenis desideriis erigit, dicens: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, libidinem, concupis
Abbreviated transcription (Latin):
patriã tendimus. scriptura sacra pes
quatuor facies suas mare. ẽ. Que cri¬
cem annuntiat: qͥa nos ad terram ul¬
uentiũ. ligno portat. Nisi aut̃ man
scripturã sacrã similem cerneret ꝓpħa
minime dixisset. Repleta ẽ. terra seiea¬
tia dñiꝰ sicut aque maris operientis. Seqͥ¬

Expanded text:
patriam tendimus Scriptura sacra per quatuor suas facies mare est. Quae crucem annuntiat, quia nos ad terram viventium ligno portat. Nisi autem mari Scripturam sacram similem cerneret propheta, minime dixisset: Repleta est terra scientia Domini, sicut aquae maris operientis . Seq
Abbreviated transcription (Latin):
tundimur & afficim. ut eiꝰ corpus ẽẽ¬
mereamur: ipse ꝓficit. De cuiꝰ corpore:
scriptũ. ẽ. Ex quo totũ corpus ꝑ nexus
& coniunctiones subministratũ & con¬
structũ: crescit in augmentũ dĩ. Corpꝰ
quippe illiꝰ. nos om̃s sumꝰ. Per nexus uero
& coniunctiones. corpꝰ ligat᷑: quia dum
capiti pectus. pectori brachia. dũ brachi¬
is manus. digiti manib sunt coniuncti.
ac membra cȩteris membris inherent :
corpus om̃e ꝑficitur: Sicut sc̃i apłi. qͥa
redemptori nr̃o ꝓpinqui steterunt: qua¬
si pectus capiti inhesit. Quos quia
martyres sunt secuti: quasi coniuncta
brachia pectori fuerunt. Quib dum
pastores & doctores subiuncti sunt: per
bona oꝑa manus brachiis inheserunt.
Hoc uͦ om̃e corpꝰ redemptoris nr̃i. coti¬
die ꝑ nexus & coniunc̾tiones submini¬
stratur in cęlo: quia cũ ad eũ illuc electe

Expanded text:
tundimur et afficimur ut ejus corpus etundimur et afficimur ut ejus corpus emereamur, ipse proficit. De cujus corpore scriptum est: Ex quo totum corpus per nexus et conjunctiones subministratum et constructum crescit 1216 in augquippe illius nos omnes sumus, per nexus vero et conjunctiones corpus ligatur; quia dum capiti pectus, dum pectori brachia, dum brachiis manus, digiti manibus sunt conjuncti, et membra caetera membris inhaerent, corpus omne perficitur; sic sancti apostoli qui Redemptori nostro propinqui steterunt, quasi pectus capiti inhaeserunt. Quos quia martyres sunt secuti, quasi conjuncta brachia pectori fuerunt. Quibus dum pastores et doctores subjuncti sunt per bona opera, manus brachiis inhaeserunt. Hoc vero omne corpus Redemptoris nostri quotidie per nexus et conjunctiones subministratur in coelo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
& calamos scyphos. & sperulas. ac lilia ex ipso
ꝓcedentia. Quis in candelabro. nisi re¬
demptor humani generis designatur:⁊
qui in natura humanitatis infulsit
lumine diuinitatis. ut mundi cande¬
labrũ fieret: quatmñ in eiꝰ lumine om̃is
peccator in quib iaceret tenebris uideret:
Qui ꝓeo qđ naturã nr̃ãm sine culpa
suscepit : candelabrũ tabernaculi. ex
auro purissimo fieri iubetur. Ductile aut̃.
feriendo ꝓducit᷑: quia &. redemptor nr̃.
qui ex conceptione & natiuitate ꝑfectus
as̃ & homo extitit: passionũ dolores
ꝑtulit: & sic ad resurrectionis głam ꝑ¬
uenit. Ex auro gͦ mundissimo. ducti¬
le candelabrũ fuit: quia & peccatum
non habuit: & tam̃ eiꝰ corpus. ꝑ passio¬
nis contumelias. ad ĩmortalitatẽ ꝓfecit.
Uam iuxta uirtutes animȩ: quo ꝑcus¬
sionib potuisset ꝓficere. om̃ino ñ habuit.
In membris aut̃ suis. quȩ nos sumus.
cotidie ꝑcussionib ꝓficit. qͥa dũ nos

Expanded text:
et calamos, scyphos et sphaerulas ac lilia ex ipso et calamos, scyphos et sphaerulas ac lilia ex ipso procedentia . Quis in candelabro nisi Redemptor humani generis designatur? Qui in natura humanitatis infulsit lumine divinitatis, ut mundi candelabrum fieret, quatenus in ejus lumine omnis peccator in quibus jaceret tenebris videret. Qui pro eo quod naturam nostram sine culpa suscepit, candelabrum tabernaculi ex auro purissimo fieri jubetur. Ductile autem feriendo producitur, quia et Redemptor noster qui ex conceptione et nativitate perfectus Deus et homo exstitit, passionum dolores pertulit, et sic ad resurrectionis gloriam pervenit. Ex auro ergo mundissimo ductile candelabrum fuit, quia et peccatum non habuit, et tamen ejus corpus per passionis contumelias ad immortalitatem profecit. Nam juxta virtutes animae quo percussionibus potuisset proficere, omnino non habuit. In membris autem suis, quae nos sumus, quotidie percussionibus proficit, quia dum nos
Abbreviated transcription (Latin):
tione reficiat: qđ hydrias uacuas dñs
aqua impleri p̃cepit. eandẽq aquã ꝓtinꝰ
in uinũ conuertit: Sed cũ hȩc uigilan¬
tiores ingenio audiunt: & saeram histo¬
riam creddendo uenerant᷑: & qͥd interius
innuat. reqͥrunt. Qui enĩ mutare aquã
iuinũ potuit: etiam uacuas hẏdrias
ualuit uino statim replere. Sed impleri
hydrias aqua iubet: quia prius ꝑ sacre
lectionis historiã. corda nr̃a replenda
sunt. Et aquã nobis in uinũ uertit:
quando ipsa historia. ꝑ allegoriȩ myste¬
riũ. in spiritalem nob̃ intelligentiã com¬
mutat᷑. Rota gͦ quasi ꝑ terram trahit᷑:
quia paruulis. humili sermone concor¬
dat: & tam̃ magnis spiritalia infundens.
quasi curulũ in altũ leuat: & inde sur¬
sum erigitur:unde terrã paulo ante
tangere uidebat᷑. Quia uͦ undiq edifi¬
cat: quasi ꝑ circulũ rota currit. Unde
& in lege scriptũ. ẽ. Facies & candelabrũ
ductile. de auro mundissimo. hastile eiꝰ.

Expanded text:
tione reficiat, quod hydrias vacuas Dominus tione reficiat, quod hydrias vacuas Dominus aqua impleri praecepit, eamdemque aquam protinus in vinum vertit ? Sed cum haec vigilantiores ingenio audiunt, et sacram historiam credendo venerantur, et quid interius innuat requirunt. Qui enim mutare aquam in vinum potuit, etiam vacuas hydrias valuit vino statim replere. Sed impleri hydrias aqua jubet, quia prius per sacrae lectionis historiam corda nostra replenda sunt. Et aquam nobis in vinum vertit, quando ipsa historia per allegoriae mysterium in spiritalem nobis intelligentiam commutatur. Rota ergo quasi per terram trahitur, quia parvulis humili sermone concordat, et tamen magnis spiritalia infundens, quasi circulum in altum levat; et inde sursum erigitur, unde terram tangere paulo ante videbatur. 8. Quia vero undique aedificat, quasi per circulum rota currit. Unde et in lege scriptum est: Facies et candelabrum ductile de auro mundissimo, hastile ejus
Abbreviated transcription (Latin):
easdem uirtutes ex se met ipso ñ habet:
adiungat. Cui benedixit dñs ds̃. Et
in contemplationẽ surgit: ꝑ quosdam
uͦ. in actiuȩ uitȩ solũ modo opera pin¬
guescit: rects illic addit᷑. Det tibi dñs
de rore celi:S de pinguedine terre.
Ros enĩ desuꝑ & subtilit̃ cadit. & totiens
de rore çeli accipimus: quoties ꝑ infusio¬
nem contemplationis intimȩ. de suꝑnis
aliquid tenuiter uidemus. Cũ uͦ bona
opera etiam ꝑ corpus agimus: de terrȩ
pinguedine dicamur. Quid. ẽ. aute. qđ
esau tardȩ ad patrẽ redit: nisi qđ iudai¬
cus popss. ad placendũ dño. sero reuertit᷑:
Cui & hoc in benedictione dicit᷑. Tempꝰ¬
q: erit. cũ soluatur iugũ de collo tuo:
Quia aseruitute peccati. iudaicus po¬
płs in fine liberabitur: sic̃ scriptũ ẽ. Donec
plenitudo gentiũ introiret: & sic omnis
isrł saluus fieret. Quẽ non paruulorum
ipsa euanglica historia in miraculi oꝑa¬

Expanded text:
easdem virtutes ex semetipso non habet, easdem virtutes ex semetipso non habet, adjungat: Cui benedixit Dominus Deus.in contemplationem surgit, per quosdam vero in activae vitae solummodo opera pinguescit, recte illic additur: Det tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae . Ros enim desuper et subtiliter cadit. Et toties de rore coeli accipimus, quoties per infusionem contemplationis intimae de supernis aliquid tenuiter videmus. Cum vero bona opera etiam per corpus agimus, de terrae pinguedine ditamur. 6. Quid est autem quod Esau tarde ad patrem redit, nisi quod Judaicus populus ad placendum Domino sero revertitur? Cui et hoc in benedictione dicitur: Tempusque erit cum solvatur jugum de collo tuo . Quia a servitute peccati Judaicus populus in fine liberatur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . 7. Quem non parvulorum ipsa evangelica historia in miraculi opera
Abbreviated transcription (Latin):
so mundo: odor filii. odor. ẽ. agri plen.
Alit̃ nanq olet flos uuę: quia magna
ẽ uirtus & opinio p̃dicatoꝵ: qͥ debriant
mentes audientiũ. alit̃ flos oliue: qͥa
suaue. ẽ. opus misccłie: qđ more olei
refouet & lucet. Alit̃ flos rose: qͥa mua¬
ẽ. fraglantia. que rutilat & redolet ex
cruore martyrũ. Alit̃ flos lilii: quia
candida uita carnis ẽ. de incorruptione
uirginitatis. Aliter flos uiole.: qͥa mag¬
na ẽ. uirtus humiliũ ⁊ qui ex desiderio
loca ultima tenentes. se ꝑ humilitatem
a t̃ra in altũ non subleuant: & celestis
regni purpurã. in mente seruant. Alit
redolet spica cũ ad maturitatẽ ꝑducit᷑:
quia bonoꝵ oꝑũ ꝑfectio. ad satietatem
eoꝵ qui iusticiã esuriunt. p̃parat᷑. Quia
igit᷑ gentilis popłs in electis suis ubiq
ꝑ mundũ sparsus. ẽ. & ex eis uirtutib
quas agit. om̃s qui intelligunt. odore
bone opinionis replet: dicat᷑ rectȩ. Odor
filii mer. sicut odor agri plem. Sed qͥd

Expanded text:
dolet, odor filii odor est agri pleni. Aliter namque olet flos uvae, quia magna est virtus et opinio praedicatorum, qui inebriant mentes audientium. Aliter flos olivae, quia suave est opus misericordiae quod more olei refoest fragrantia quae rutilat et redolet ex cruore martyrum; aliter flos lilii, quia candida vita carnis est de incorruptione virginitatis; aliter flos violae, quia magna est virtus humilium, qui ex desiderio loca ultima tenentes, se per humilitatem a terra in altum non sublevant, et coelestis regni purpuram in mente servant; aliter redolet spica, cum ad maturitatem perducitur, quia bonorum operum perfectio ad satietatem eorum qui justitiam esuriunt praeparatur. Quia ergo gentilis populus in electis suis ubique per mundum sparsus est, et ex eis virtutibus quas agit omnes qui intelligunt odore bonae opinionis replet, dicatur recte: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
mo utit᷑. quȩ maior foras exiens.
intus reliquit: qͥa illa gentilis ppłs
p̃cepta tenet in mente: que iudaicus
popłs habere ñ potuit: dũ solã in eis
litteram attendit. Et qͥd. ẽ. qđ isaac
eundem filiũ nescit quẽ benedicit ::
nisi hoc qđ de gentili popło dñs ꝑpsal¬
ñ uidit. & tam̃ que ei in futuro ueniant
eam & in p̃senti ꝑ grãm ñ uidit. qu ã
tunc in errore dereliquit: & tam̃ qͥa
hanc quandoq collecturus erat. per
benedictionis gr̃am p̃uidit: Unde
& eidem iacob. gentilis popłi figurã
tenenti:. in benedictione dicit᷑. Ecce
odor filii mei. sic̃ odor agri pleni: cui
benedixit dñs ds̃. Sic̃  enĩ in eũglio

Expanded text:
mo utitur, quae major foras exiens mo utitur, quae major foras exiens intus reliquit, quia illa gentilis populus praecepta tenet in mente, quae Judaicus populus habere non potuit, dum solam in eis litteram attendit. Et quid est quod Isaac eumdem filium nescit quem benedicit, nisi hoc quod de gentili populo Dominus per Psalnon vidit, et tamen quae ei in futuro veniant eam et in praesenti per gratiam non vidit, quia tunc in errore dereliquit, et tamen quia hanc quandoque collecturus erat, per benedictionis gratiam praevidit? Unde et eidem Jacob, gentilis populi figuram tenenti, in benedictione dicitur: Ecce odor filii mei sicut odor agri pleni, cui benedixit Dominus Deus . Sicut enim in
Abbreviated transcription (Latin):
allegorie archana discutere: ꝓtinus de
historia in mysteriũ surgit. Quid est
enĩ qđ isaac de maioris filii sui uenatio¬
derauit: Sed illo tardante: minorem
rebecca subposuit: qͥa cũ iudaicus po¬
pss bona opera foras querit. gentilem
popłm mat̾ gratia instruxit: ut om̃i¬
potenti patri cibũ boni operis offerret:¬
& benedictionẽ maioris fris acciꝑ&:
Qui eosdem cibos ex domesticis anima¬
lib p̃buit: quia gentilis popłs placere
quȩ reddam laudationss tibi. Quid̃
est. qđ idem iacob. manͦ ac brachia
& collũ. hedinis pellib texitꝰ. nisi qđ¬
hedus ꝓ peccato offerri consueuit.: Et
gentilis popls. carnis quidem in se pec-¬
cata mactauit: sed cooꝑtũ se peccatis
carnalib. confiteri ñ erubuit. Quid
.ẽ. qđ uestim̃tis frĩs maioris inditur:
nisi qđ sacre scripturȩ p̃ceptis. quȩ ma¬
iori popło data fuerant. in bona oꝑa¬
tione uestitus. ẽ: Et eis minor in do¬

Expanded text:
allegoriae arcana discutere, protinus ab allegoriae arcana discutere, protinus ab historia in mysterium surgit. Quid est enim quod Isaac de majoris filii sui venatioderavit? Sed illo tardante, minorem Rebecca supposuit, quia dum Judaicus populus bona opera foris quaerit, gentilem populum mater gratia instruxit, ut omnipotenti patri cibum boni operis offerret, benedictionemque majoris fratris acciperet. Qui eosdem cibos ex domesticis animalibus praebuit, quia gentilis populus placerquae reddam, laudationes tibi . Quid est quod idem Jacob manus ac brachia et collum haedinis pellibus texit, nisi quhaedus pro peccato offerri consuevit? Et gentilis populus carnis quidem in se peccata mactavit, sed coopertum se peccatis carnalibus confiteri non erubuit Quid est quod vestimentis fratris majoris induitur, nisi quod sacrae Scripturae praeceptis quae majori populo data fuerant in bona operatione vestitus est? Et eis minor in do
Abbreviated transcription (Latin):
& nullo erroris angulo. ap̃dicationis sue
uia retinet᷑: Ex om̃i aut̃ parte uoluit᷑:
qͥa int̃ aduersa &. ꝓspera. &. recte & humi¬
liter incedit Circds qͥppe p̃ceptoꝵ illiꝰ. mͦ sur¬
sũ. mͦ deorsũ ẽ: quia ea quȩ ꝑfectiorib spiri¬
talit̃ dicunt᷑. infirmis iuxta litterã con¬
gruunt᷑. Et ipsa quȩ paruuli iuxta
lit terã intelligunt: Aoc̾ti uͦ ꝑ spiritalẽ
intelligentiã. in altũ ducunt. Quis nãq
paruuloꝵ in facto esau. & iacob. qđ alt̃
ad uenatũ mittit᷑ ut benedicat᷑ alt̃ uͦ
ꝑ suppast tionẽ matris. apatre benedi¬
citur. nisi iuxta sacre lectionis historiã
pascitur: In qua uidelicet historia. si
ad intellectũ paulo subtilius astringat᷑:
uidet qͥa iacob primogeniti benedictionẽ
ñ ꝑ fraudem subripuit snt sibide¬
bitã accepit: quã concedente fratre.
data lentis mercede emerat. At uͦ. siqͥs
altius sentiens. utrorũq facta uelit ꝑ

Expanded text:
et nullo erroris angulo a praedicationis suae et nullo erroris angulo a praedicationis suae via retinetur? Ex omni autem parte velvitur, quia inter adversa et prospera recte et humiliter incedit. Circulus quippe praeceptorum illius modo sursum, modo deorsum est, quae perfectioribus spiritaliter dicuntur, infirmis juxta litteram congruunt; et ipsa quae parvuli juxta litteram intelligunt, docti viri per spiritalem intelligentiam in altum ducunt. Quis namque parvulorum in facto Esau et Jacob, quod alter ad venatum mittitur ut benedicatur, alter vero per suppositionem matris a patre benedicitur , nisi juxta sacrae lectionis historiam pascitur? In qua videlicet historia si ad intellectum paulo subtilius astringatur, videt quia Jacob primogeniti benedictionem non per fraudem subripuit, sed sibi debitam accepit, quam, concedente fratre, datae lentis mercede emerat. 3. At vero si quis altius sentiens utrorumque facta velit per
Abbreviated transcription (Latin):
gła regũ celare uerbũ: &. gła dĩ. ẽ. in ues¬
tigare sermonẽ: Quia & honor. ẽ. homi¬
nũ eorũ secreta abscondere: & gła dĩ. ẽ.
mysteria sermonis eiꝰ aperire. Ipsa aut̃ ꝑse
ueritas discipulis dicit. Quȩ dico uobis
in tenebris. dicite in lumine: id.ẽ. aꝑtę
exponite. quȩ in allegoriarũ obscurita¬
tib audistis. Magnȩ uͦ utilitatis est.
ipsa obscuritas eloquioꝵ dĩ: qͥa exercet
sensũ ut fatigatione dilatetur: & exer¬
citatus capiat. qđ capere non potest otio¬
sus. Habet quoq adhuc maius aliud:
qͥa scripturȩ sacrȩ intelligentia. quȩ si
in cunctis esset aꝑta. uilesceret. in quib¬
dam locis obscuriorib. tanto maiori dul¬
cedine inuenta reficit: quanto maiori
labore fatigat animũ quesita. Ecre enĩ
scĩ iherechielis nunc uoce dicitur.¬
Cumq aspicerem animalia: apparuit
rota una suꝑ terrã. Quid aut̃ rota.
nisi sacram scripturã signat. Que ex
om̃i parte ad auditoꝵ mentes uoluitur.

Expanded text:
a regum celare verbum, et gloria Dei est investigare sermonem, quia et honor est hominum eorum secreta abscondere, et gloria Dei est mysteria sermonis ejus aperire . Ipsa autem per se Veritas discipulis dicit: Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; id est, aperte exponite quae in allegoriarum obscuritatibus auditis. Magnae vero utilitatis est ipsa obscuritas eloquiorum Dei, quia exercet sensum ut fatigatione dilatetur, et exercitatus capiat quod capere non posset otiosus. Habet quoque adhuc aliud majus, quia Scripturae sacrae intelligentia, quae si in cunctis esset aperta vilesceret, in quibusdam locis obscurioribus tanto majore dulcedine inventa reficit, quanto majore labore fatigat animum quaesita. Ecce enim sancti Ezechielis nunc voce diciturCumque aspicerem animalia, apparuit rota una super terram. 2. Quid autem rota, nisi sacram Scripturam signat, quae ex omni parte ad auditorum mentes volvitur,
Abbreviated transcription (Latin):
titer increpauit dicens. Uos semꝑ
spui scõ restitistis. Cũq illi ad lapi¬
des currerent. & eũ lapidib necarent:
flȩxo genu ꝓ eisdem ꝑsecutorib ora¬
uit dicens. Dñe: ne statuas illis hoc
peccatũ. Quȩ itaq ista uirtus. ẽ.
sic zelo feruere. ut eis aquib tene¬
batur. ꝑfidie suȩ imꝓꝑia fidutialit̃
diceret.: &. sic diligeret. ut in morte
quoq ꝓ eis a quib moriebat᷑ oraret᷑.
Sic quippe & zelo inferbuit. ac si
mansuetudinis nil haberet: Et
sic mansuetꝰ in eoꝵ dilectione ꝑsti¬
tit. ac si contra eos feruoris nil ha¬
buisset. Pensemꝰ int̃ hec ubi nr̃e
conscientiȩ reatus iaceat. Quis enĩ
nr̃m si saltim uerbi contumeliã ã
ꝓximo acceꝑit. ñ statĩ contumeliã
reddit: ñ cor funditꝰ cõmouetꝰ non
ad odiũ erũpit᷑. ñ p̃ceptũ dilectio¬
nis obliuiscit᷑: Sed hoc stephanꝰ
ex omĩpotentis dĩ gr̃a potuit : qͥa
surgens in altitudinẽ porta fuit.

Expanded text:
titer increpavit, dicens: Vos semper titer increpavit, dicens: Vos semper Spiritui sancto restitistis . Cumque illi ad lapides currerent, et eum lapidibus necarent, flexo genu pro eisdem persecutoribus oravit, dicens: Domine, ne statuas illis hoc peccatum . Quae itaque ista virtusic zelo fervere, ut eis a quibus terrebatur perfidiae suae improperia fiducialiter diceret, et sic diligere, ut in morte quoque pro eis a quibus moriebatur oraret? Sic quippe ex zelo inferbuit, ac si mansuetudinis nihil haberet, et sic mansuetus in eorum dilectione perstitit, ac si contra eos fervoris nihil habuisset. Pensemus inter haec ubi nostrae conscientiae reatus jacet. Quis enim nostrum si saltem verbi contumeliam a proximo acceperit non statim contumeliam reddit, non funditus commovetur, non ad odium erumpitnis obliviscitur? Sed hoc beatus Stephanus ex omnipotentis Dei gratia potuit, quia surgens in altitudinem porta fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa. Notandũ tam̃ ẽ. quia habet
imꝑꝑiũ hȩc ipsa consolatio: cũ dicit᷑.
ab anno priore. Bonũ qͥdem sed tar¬
de fecerant: atq: ideo hoc magister
ñ sine rep̃hensione laudabat. Me¬
dicus quippe medicamentũ uulneri
apponit: qđ & ea que purgata sunt
refouet: & ea que putrida inueniunt᷑
mordet. Sed hȩc tolerando atq
p̃dicando expleuit qđ cepit : & mirȩ
longanimitatis uirtus. discipuloꝵ
duritiã emolliuit ad miscłiȩ uiscera:
qͥa longitudo portȩ surrexit in alti¬
tudinẽ. Sed infirmi nos ad uni¬
tandũ tante mansuetudinis longa¬
nimitatẽ idonei ñ sumꝰ: qͥa uidelicet
pauim̃tũ sumꝰ. & despecti m nr̃is mo¬
rib iacemus. Ecce aut̃ dũ de duob
celestis exercitus dirib loquor: mar¬
tyr qͦq stephanus memoriȩ. occurrit.
Qui tentus pro creatoris sui nomine.
&. in medio ꝑsecutoꝵ deductus. imꝑ¬
territus stetit: sidutialit docuit:
& ex zelo ueritatis ꝑsecutores suos for¬

Expanded text:
opera. Notandum tamen est quia habet opera. Notandum tamen est quia habet improperium haec ipsa consolatio, cum dicitur: Ab anno priore. Bonum quidem, sed tarde fecerant, atque ideo hoc magister non sine reprehensione laudabat. Medicus quippe est, medicamentum vulneri apponit, quod et ea quae purgata sunt refovet et ea quae putrida inveniuntur mordet. Sed haec tolerando atque praedicando, explevit quod coepit. Et mira longanimitatis virtute discipulorum duritiam emollivit ad misericordiae viscera, quia longitudo portae surrexit in altitudinem. Sed infirmi nos ad imitandum tantae mansuetudinis longanimitatem idonei non sumus, quia videlicet pavimentum sumus, et despecti in nostris moribus jacemus. 14. Ecce auelestis exercitus loquor, martyr quoque Stephanus memoriae occurrit, qui tentus pro Creatoris sui nomine, et in medium persecutorum deductus, imperterritus stetit, fiducialiter docuit, et ex zelo veritatis persecutores suos for
Abbreviated transcription (Latin):
subsidia non p̃bere. ñ ꝓtinus de eius
uita desperasset: Quis ñ incassum
laborasse se diceret: quis ñ ab eius
exhortatione obmutesceret. quẽ inse¬
met ipso primũ ferre fructum boni
oꝑis ñ uideret: Sed paulus ꝑ man¬
suetudinẽ in uirtutũ uertice solidatꝰ
ꝑstitit. p̃dicauit. dilexit: & bonũ qđ
ceperat expleuit: atq portando &
ꝑsistendo. discipuloꝵ corda ad mi¬
sericordiã ꝑduxit. Nam eoꝵ ꝓfec¬
tum postmodũ scire se indicans: in
eadem epła scribit. De ministerio qđ
sit in scõs: ex abundantia ẽ mͥ seribere
uob̃. Scio enĩ ꝓmptũ animũ ur̃m᷑
pro quo de uob̃ glorior apud macedo¬
nas: Qm̃ achaia parata ẽ ab anno
priore: & ur̃a emulatio ꝓuocauit plu¬
rimos. De quib rursus ait. Qui non
solũ facere: s & uelle cepistis ab anno
priore. In quib enĩ non tantũ opera
quã pia uota requirebat: in eis ꝓcul
dubio plus laudat pia uota quam

Expanded text:
subsidia non praebere, non protinus de ejus subsidia non praebere, non protinus de ejus vita desperasset? Quis non incassum laborasse se diceret! Quis non ab ejus exhortatione obmutesceret, quem in semetipsum primum ferre fructum boni operis non videret? 13. Sed Paulus per mansuetudinem in virtutum vertice solidatus perstitit, praedicavit, dilexit, et bonum quod coeperat explevit, atque portando et persistendo discipulorum corda ad misericordiam perduxit . Nam eorum profectum postmodum scire se indicans, in eadem Epistola scribit: De ministerio quod fit in sanctos ex abundantia est mihi scribere vobis. Scio enim promptum animum vestrum, pro quo de vobis glorior apud Macedonas, quoniam Achaia parata est ab anno priore, et vestra aemulatio provocavit plurimos . De quibus rursus ait: Qui non solum facere, sed et velle coepistis ab anno priore . In quibus enim non tam opera quam pia vota requirebat, in eis procul dubio plus laudat pia vota quam
Abbreviated transcription (Latin):
tate p̃dicauit. Cũq ab eisdem corin¬
thiis recessisset: ad eos post modũ scri¬
bit. qđ apud eos positus ꝑtulit. Quare¬
aut̃ hoc eis cũ int̃ eos uiueret nunquã
dixit: Ne qđ erga eũ factũ ex bona
uoluntate non fuerat: fieret ex iussi¬
one. Et cũ innotesceret eoꝵ miscilla.
remaneret uoluntas ignorata. Quare
aut̃ hoc postmodũ longe positꝰ scri¬
bit: Ne om̃imodo discipuli incor¬
recti remanerent: & quales magistro
in tenacia fuerant. aliis quoq fr̃ĩb
tales essent. Uere &. in hoc paulus
uere magister gentiũ sua negligens.
aliena curans. impleuit qđ p̃dica¬
uerat: nemo qđ suũ ẽ querat. sed
qđ alterius. Et ñ quȩ sua st̃ singu¬
li cogitantes: sed ea quȩ alioꝵ. Qnͣta
itaq ista mansuetudinis uirtus est.
quanta tranquillitas sp̃c: Quis aut̃
nr̃m si unũ huiꝰ mundi diuitẽ ad
om̃ipotentis dĩ seruitiũ conuertisset.
seq egere conspiceret. & illũ sibi uitȩ

Expanded text:
tate praedicavit . Cumque ab eisdem Corintate praedicavit . Cumque ab eisdem Corinthiis recessisset, ad eos postmodum scripsit quod apud eos positus autem hoc eis cum inter eos viveret nunquam dixit? Ne quod erga eum factum ex bona voluntate non fuerat fieret ex jussione, et cum innoremaneret voluntas ignota. Quare autem hoc postmodum longe positus scribit? Ne omnimodo discipuli incorrecti remanerent, et quales magistro in tenacia fuerant, aliis quoque fratribus tales essent. Vere in hoc Paulus, vere magister gentilium, sua negligens, aliena curans, implevit quod praedicaverat: Nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius. Et non quae sua sunt singuli cogitantes, sed ea quae aliorum . Quanta itaque ista mansuetudinis virtus est? Quanta tranquillitas spiritus? Quis autem nostrum, si unum hujus mundi divitem ad omnipotentis Dei servitium convertisset, seque egere conspiceret, et illum sibi vitae
Abbreviated transcription (Latin):
opiã ꝑtulit. ut uictus sui graui
necessitate laboraret: & panẽ terre
a discipulis non accepit. qͥb panẽ
aliis ei stipendia a discipłis mit te¬
bant᷑: ut cormthiis p̃dicare sufficeret.
Ipse quippe ad eosdem corinchios post
ꝑ epłam loquit᷑ dicens. Cũ essem
apud uos & egerem: nulli onerosus fui.
Nam qđ mͥ deerat: suppleuert frẽs
qui uenerunt de macedonia. Quib
ad magnũ quoq imꝓꝑiũ p̃misit di¬
cens. Alias eccłas expoliaui: accipiens
stipendiũ ad ministeriũ ur̃m. Pense¬
mus gͦ si possumꝰ. cuiꝰ hoc mansuetu¬
dinis fuerit. panẽ sp̃c predicare. & pa¬
nẽ carnis non acciꝑe: corda audientiũ
diuitiis et̃nis instruere. int̃ eosdem di¬
scipulos fideles & abundantes. fame
laborare: int̃ satiatos pati inopiã. nec
Uidere dura erga se corla auditoꝵ
tenaciũ: nec tam̃ ap̃dicatione desistere.
Nam sic̃ apłoꝵ acta testant᷑: anno
& sex mensib continue in eadẽ ciui¬

Expanded text:
opiam pertulit, ut victus sui gravi opiam pertulit, ut victus sui gravi necessitate laboraret, et terrae panem a discipulis non accepit quibus panemaliis ei stipendia a discipulis mittebantur, ut Corinthiis praedicare sufficeret. Ipse quippe ad eosdem Corinthios post per Epistolam loquitur, dicens: Cum essem apud vos, et egerem, nulli onerosus fui; nam quod mihi deerat suppleverunt fratres qui venerunt a Macedonia . Quibus ad magnum quoque improperium praemisit, dicens: Alias Ecclesias spoliavi, accipiens stipendium ad ministerium vestrum . Pensemus ergo, si possumus, cujus hoc mansuetudinis fuerit, panem spiritus praedicare, et panem carnis non accipere; corda audientium de divitiis aeternis instruere, et inter eosdem discipulos fideles et abundantes fame laborare; inter satiatos pati inopiam, nec videre dura erga se corda auditorum tenacium, nec a praedicatione desistere. Nam sicut apostolorum Acta testantur, anno et sex mensibus continue in eadem civi
Abbreviated transcription (Latin):
li mansuetudinẽ conuertamur:
& pensemus si possumꝰ. ille qͥ tanti
ardoris ẽ. in zelo p̃dicationis. ut
apłoꝵ quoq primo ñ parceret: qͣnte
mitatis. Taceamus aut̃ qđ ter uir¬
gis cęsus. ẽ: qͥa semel lapidatus est.
quia ter naufragiũ fecit: quia nocte
& die in profundo maris fuit: quia
a iudeis qͥnquies quadragenas una
minus accepit. Minus enĩ animũ
ad iracundiã cõmouent. ea mala
quȩ nob̃ ab aꝑtis aduersariis in ro¬
gantur: hoc plus solet doleri qđ
a ꝓpriis patimur. Unde & ipsa
ueritas ꝑ psalmistã contra tradito¬
rem suũ locuturus. dixit. Qm̃ si
in imicus m̃s maledixisset mͥ: sup¬
portassem utiq: Tu uero homo¬
unanimis dux m̃s & notus meus:
qͥ simul mecũ dulces capiebas cibos.
fuerit. Certe corinthi ueniens ab
idoloꝵ seruitio cormthios retra¬
xit: quis esset ds̃ uerus in notuit:
eterne eis uite gaudia p̃dicauit.
Et cũ magnã multitudinẽ popłi
in fidem collegisset: tantã illic in¬

Expanded text:
li mansuetudinem convertamur, li mansuetudinem convertamur, et pensemus si possumus ille qui tanti ardoris est in zelo praedicationis, ut apostolorum quoque primo non parceret, quantae mitatis. Taceamus autem quod ter virgis caesus est, quia semel lapidatus est, quia ter naufragium fecit, quia nocte ac die in profundo maris fuit, quia a Judaeis quinquies quadragenas una minus accepit . Minus enim animum ad iracundiam commovent ea mala, quae nobis ab apertis adversariis irrogantur: hoc plus solet dolere, quod a propriis patimur. Unde et per Psalmistam ipsa Veritas contra traditorem suum loquitur, dicens: Quoniam si inimicus meus maledixisset mihi, supportassem utique. Tu vero unanimis dux meus, et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos .fuerit. Certe Corinthuidolorum servitio Corinthios retraxit, quis esset Deus verus innotuit, aeternae eis vitae gaudia praedicavit. Et cum magnam multitudinem populi in fide collegisset, tantam illic in
Abbreviated transcription (Latin):
legissent: ista ñ dicerent. Dic̾turus .&¬
ẽ paulus. cũ uenisset petrus antio¬
chiam. in faciẽ ei restiti: ut de quo
petro loqueret᷑ ostenderet. in ipso sue
narrationis initio narrauit dicens.
Creditũ ẽ michi euangłium p̃putii:
sic̃ petro circũcisionis. Qui enĩ oꝑatꝰ
ẽ petro in apostolatũ circũcisionis:
oꝑatꝰ ẽ & mͥ int̃ gentes. Patet gͦ de qͦ
cisionis narrat. Et fuert̃ qͥdam. qͥ
scdam petri eplam in qua epistolȩ
pauli laudate sunt. eiꝰ dicerent ñ
fuisse. Sed si eĩdem epłȩ uerba pen¬
sare uoluissent: longe alit̃ sentire
potuerant. In ea quippe scriptũ est.
uoce delapsa ad eũ huiuscemodi
a magnifica gła: Hic ẽ filius m̃s
dilectus. in quo mͥ complacui. Atq
subiungit᷑. Et hanc uocẽ nos au¬
diuimus: cũ essemꝰ cũ ip̃so in monte
scõ. Legant itaq euangłium: &
qui hanc uocẽ in monte cũ dño
audiuit. Sed qͥa pauca de petro
diximus: nunc si placet ad pau¬

Expanded text:
legissent, ista non dicerent. Dicturus etlegissent, ista non dicerent. Dicturus etenim Paulus: Cum venisset Petrus Antiochiam, in faciem ejus restiti ; ut de quo Petro loqueretur ostenderet, in ipso suae narrationis initio praemisit, dicens: Creditum est mihi Evangelium praeputii, sicut et Petro circumcisest Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes. Patet ergo de quo lio circumcisionis narrat. Et fuerunt quidam, qui secundam Petri Epistolam, in qua Epistolae Pauli laudatae sunt, ejus dicerent non fuisse. Sed si ejusdem Epistolae verba pensare voluissent, longe aliter sentire poterant. In ea quippe scriptum est: Voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Atque subjungitur: Et hanc vocem nos audivimus, cum essemus cum ipso in monte sancto. Legant itaque Evangelium, et qui hanc vocem in monte de Domino audivit. 12. Sed quia pauca de Petro diximus, nunc si placet, ad Pau
Abbreviated transcription (Latin):
egros corporis sui umbra sanauerat:
ñ qđ mentientes uerbo occiderat: non
qđ mortuos oratione suscitabat.
Ne igit᷑ increpationis uerba dedigna¬
retur audire: omĩa dona que acce¬
perat. quasi amemoria reppulit:
ut unũ fortit̃ humilitatis donum
teneret. Quis rogo nr̃m. si uel extre¬
mũ aliqđ signũ fecisset: aminore
fratre increpatus. increpationis uerba
patient audiret: Nichil enĩ signi
fecimꝰ: & si quis nos fortasse de ac¬
tione nr̃a rep̃henderit. statim intu¬
mescimus. Magnos quoᷤdã nos
taciti cogitamꝰ: uirtutes nob ad a¬
nimũ reducimꝰ. etiã quas ñ habemꝰ.
At contra petrus cũ uirtutib hu¬
milis in rep̃hensione ꝑmansit: sed
porta surrexit in altitudinẽ. Hanc
aut̃ tantã mansuetudinẽ nos imi¬
tari ñ possumꝰ: sed qͥa pauimentũ
uͦ ñnulli. qui ñ petrũ apłoꝵ princi¬
pem: sed quendã aliũ eo nomine
qui a paulo ẽ rephensus accipiunt.
Qui si pauli apłi studiosius uerba

Expanded text:
aegros corporis sui umbra sanaverat: aegros corporis sui umbra sanaverat: non quod mentientes verbo occiderat, non quod mortuos oratione sNe igitur increpationis verba dedignaretur audire, omnia dona quae acceperat quasi a memoria repulit, ut unum fortiter humilitatis donum teneret. Quis rogo nostrum, si vel extremum aliquod signum fecisset a minori fratre increpatus, increpationis verba patienter audiret? Nihil enim signi fecimus, et si quis nos fortasse de actione nostra reprehenderit, statim intumescimus, magnos quosdam nos tacite cogitamus, virtutes nobis ad animum reducimus, etiam quas non habemus. At contra Petrus cum virtutibus humilis in reprehensione permansit, sed porta surrexit in altitudinem. Hanc autem tantam mansuetudinem nos imitari non possumus; sed quia pavimentum nonnulli qui non Petrum apostolorum principem, sed quemdam alium eo nomine qui a Paulo est reprehensus accipiunt; qui si Pauli apostoli studiosius verba
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ legit: qͥa illie ipse reprehensibilis
diceret᷑. inuenit. Amicus gͦ ueritatis
laudauit etiã qđ rep̃hensus.ẽ: atq hoc
ipsũ ei placuit. qͥa in his non placue¬
rat quȩ alit̃ quã debuerat sensit: seq
etiã minori fr̃ĩ ad consensũ dedit. atq
in eadem re factus. ẽ. sequens minoris
sui. ut etiam in hoc p̃iret: quatinus qͥ
primus erat in apostolatus culmine.
esset primꝰ &. in humilitate. Pensate¬
stetit: qui illas epłas laudauit inqͥb
se scriptũ uituperabilẽ inuenit. Que
illa: tanta eẽ mansuetudo potuit.:
quȩ quies animi: quȩ soliditas atꝙ
imꝑturbatio cogitationis: Ecce ami¬
nore suo rep̃hendit᷑: & reprehendi non
dedignat᷑. Non. ad memoriã reuocat
qđ primus in apłatu uocat᷑. ẽ: non qđ¬
ta quęcũq in terra solueret essent so¬
luta incelo: non qđ in mare pedibus
ambulauit: non qđ paraliticos in ihu
nomine iubendo erexerat: non quod

Expanded text:
autem legit, quia illic ipse reprehensibilis autem legit, quia illic ipse reprehensibilis diceretur invenit. Amicus ergo veritatis laudavit etiam quod reprehensus est: atque ei et hoc ipsum placuit, quia in his non placuerat quae aliter quam debuerat sensit, seque etiam minori fratrum ad consensum dedit, atque in eadem re factus est sequens minoris sui ut etiam in hoc praeiret, quatenus qui primus erat in apostolatus culmine, esset primus et in humilitate. Pensestetit qui illas Epistolas laudavit, in quibus se scriptum vituperabilem invenit. Quae illa tanta esse mansuetudo potuit, quae quies animi, quae soliditas mentis atque imperturbatio cogitationis? Ecce a minore suo et reprehenditur, et reprehendi non dedignatur. Non ad memoriam revocat quod primus in apostolatu vocatus est: non qque in terra solveret essent soluta et in coelo; non quod in mare pedibus ambulavit: non quod paralyticos in Jesu nomine jubendo erexerat, non quod