comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut fuissor antea preparata. Quorũ sincutrum
merussem atq potuissem: cepta differre. Qdq
etiam propositum difficile eẽt ad dinoscendũ
atq arduum confiterer. recurierem in me. pit¬
nerer do. alte ingemiscere. querens ne me mine¬
dio spatio quo ccitis rationib promouissere
herere pateretur: ne ancipiti questione cogeres
aut intelligibilia sensibilib submittere ac fub¬
dere. aut ipsum uitiorũ diccre auctore. cum
eẽt utruminis horum falsitatis impictatis ꝙ
plenissimum. Nullomͦ possem existimare. qd
me sic affectum ille desciero: admoneret potiꝰ
suis illis ineffabilib mo s dis. ut considare ⁊̃
atq etiam. utrum er animi uitia de qͥbꝰ
estuarem. inter intelli gibilia numeranla
essent. Qd  ut reꝑirem. propt̃ im¬
becillitatem int̾ioris oculi mei que mͥ peccatis
meis iure accidissor. aliquem mn ad muisibilia
contuenda in ipsis insibilib machinarer g̃dũ.

Expanded text:
aut fuisset antea praeparata: quorum si neutrum aut fuisset antea praeparata: quorum si neutrum meruissem atque potuissem, coepta differrem; quodque esset propositum, difficile esse ad dinoscendum atque arduum confiterer. recurrerem in me, prosternerer deo, alte ingemerem quaerens, ne me in medio spatio, quo certis rationibus promouissem, haerere pateretur; ne ancipiti quaestione cogerer aut intellegibilia sensibilibus submittere ac subdere. aut ipsum uitiorum dicere auctorem: cum esset utrumuis horum falsitatis inpietatisque plenissimum. nullo modo possem existimare. quod me sic adfectum ille desereret. admoneret ergo suis illis ineffabilibus modis, ut considerarem etiam atque etiam. utrum animi uitia. de quibus aestuarem, inter intellegibilia numeranda essent. quod ut reperirem propter inbecillitatem interioris oculi mei, quae mihi peccatis meis iure accidisset, aliquem mihi ad inuisibilia contuenda in ipsis uisibilibus machinarer gradum:
Abbreviated transcription (Latin):
biles. ee deputandã. quamuis istas ñ inuire
damnatione dignissimas iudicemus. Que¬
cunis nanq inhis qd̾ concilietur do. ñ quod
isti fuigori preferatur. Quapropt̃ quisgͥs hoc
lumen ex do ẽe contendero: non repugnare.
magis amimas dicerem uitiosas.etiameñ
in quantum uitiosȩ s in quantum animȩ ẽ.
am sibi ẽẽ cieatorem fateri oportere. Hoc loco
si quisquã illorũ cautus & uigilans iam c̃
sudiosior quã ꝑtinatior me admoneret. nor
de uiciosis ammab. s de ipsis potius uitus cẽ
querendum: quȩ qm̃ sensu corporis nagnosce¬
ientur. &r tam̃ cognoscerent᷑ ñ nisi intelligibilia
posse accipi. Q ue si sensibilib omnibs antecel¬
uint. cur lucem do auctori ẽẽ tribuendia intes
uos conuienirer. iitiorum uͦ auctorem amne¬
mo nisi sacrilegus diceret: respondem homin
si aut statim aut repente ut bonis di cultoribs
sola: diuintus infulsisser huiꝰ solutio questiois

Expanded text:
ibiles, esse deputandam, quamuis istas non iniuria ibiles, esse deputandam, quamuis istas non iniuria damnatione dignissimas iudicemus. quaerimus namque in his quod concilietur deo, non quod isti fulgori praeferatur. quapropter quisquis hoc lumen ex deo esse contenderet, non repugnarem, sed magis animas dicerem, uitiosas etiam, non in quantum uitiosae. sed in quantum animae sunt, deum sibi esse creatorem fateri oportere. Hoc loco si quisquam illorum cautus et uigilans iam etiam studiosior quam pertinacior me admoneret non de uitiosis animis. sed de ipsis uitiis esse quaerendum — quae quoniam sensu corporis non cognoscerentur. et tamen cognoscerentur, non nisi intellegibilia posse accipi; quae si sensibilibus omnibus antecellunt, cur lucem deo auctori esse tribuendam inter nos conueniret, uitiorum uero auctorem deum nemo nisi sacrilegus diceret — responderem homini, si aut statim et repente. ut bonis dei cultoribus solet. diuinitus infulsisset huius solutio quaestionis,
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. ut etiam ista quȩ detestamur. & danancda
censemꝰ tñ qm̃ intelligibilia s̃ añue hanc luc̃ẽ queant.
cũ m suogne istare alia lauclanda sit: Suggeret᷑ eñ aĩo
bene s se deo subicienti: pͥmo non omne quod lau¬
damus omni quod uituperamus esSuas
anteponendum. Neq enim quia laudo
purgatissimum plumbum: ob hoc illud
uituꝑando auro pluris estimo. In suo it
genere quidq considandum ẽ. Improbo
suris consultum multas leges ignorantem
s eum tam̃ probatissimꝰ sutori sic prefero:.
ut nec comparandũ quidem putem. At is¬
tum laudo quod sue artis peritissimus sit.
illum aut̃ quod suam professionẽ minus
impleat ure repichendo. Ex quo repenie
debcm lucem istã quod ingenere proprio per¬
fecta essor iure laudari: tam̃ quia sensibilrm
terum numero ineluditur. quodgris intello¬
gibilium generi cedat necesse einifra uustas
glitra errantes animas qm sunt intellig¬

Expanded text:
fiat, ut etiam ista, quae detestamur et damnandafiat, ut etiam ista, quae detestamur et damnandaen quoniam intellegibilia sunt, anteire hanc lucem queant, cum in suo genere ista laudanda sit. suggeritur enim animo bene se deo subicienti primo non omne, quod laudamus. omni. quod uituperamus. esse anteponendum. neque enim quia laudo purgatissimum plumbum. ob hoc illud uituperando auro pluris aestimo. in suo enim genere quidque considerandum est. inprobo iurisconsultum multas leges ignorantem, sed eum tamen probatissimo sutori sic praefero, ut ne comparandum quidem putem. at istum laudo, quod suae artis peritissimus sit; illum autem. quod suam professionem minus inpleat, iure reprehendo. ex quo reperire deberem lucem istam, quod in genere proprio perfecta esset. iure laudari; tamen quia sensibilium rerum numero includitur, quod genus intellegibilium generi cedat necesse est, infra iniustas et intemperantes animas, quoniam sunt intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
ritur enim quid illa membra tam exigua
uegeta:: quid huc atq illuc pro naturali ap¬
petitu tantillum corpusculum ducat. qͥd
currentis pedes in numerum moueat. quid
uolantis pennulas modetur ac uibret. Qd̾
qualecumq ẽ bene considantib in tam par¬
uo tam magnum eminet. ut cuiuis fulgo¬
ri prestringenti oculos preferat᷑. Certe qd
nemo dubitat. quicquid id ẽ. intelligibile
ẽ: quod omni sensibili. & ob hoc etiam huic
luci. diuinis legib antecellit. Quid enim
cognitione ꝑcipimus queso.si hoc non ꝑ¬
cipimus: aliud scł ẽẽ mente intelligere. ali¬
ud sentire ꝑcorpus: Et prius illud ab hoc
postiore incomꝑabili sublimitate distare.
ido q non posse intelligibilia sensibilibus
non preferri: cum ipse intellectus tantum
sensib preferatur. Hinc illud etiam fortasse
cognoscerem. qd̾ consequens ẽẽ manifestũẽ.
cum iniusticia & intemꝑantia. cet̾aq aĩmi
uitia non sentiant᷑. s intelligant᷑. quomodo

Expanded text:
ritur enim, quid illa membra tam exigua ritur enim, quid illa membra tam exigua uegetet, quid huc atque illuc pro naturali adpetitu tantillum corpusculum ducat, quid currentis pedes in numerum moueat, aut quid uolantis pennulas moderetur ac uibret. quod qualecumque est, bene considerantibus in tam paruo tam magnum eminet, ut cuiuis fulgori praestringenti oculos praeferatur. Certe quod nemo dubitat, quicquid id est, intellegibile est, quod omni sensibili et ob hoc huic etiam luci diuinis legibus antecellit. quid enim cogitatione percipimus, quaeso, si hoc non percipimus aliud esse mente intellegere, aliud sentire per corpus et prius illud ab hoc posteriore incomparabili sublimitate distare ideoque non posse intellegibilia sensibilibus non praeferri, cum ipse intellectus tantum sensibus praeferatur? Hinc illud etiam fortasse cognoscerem, quod consequens esse manifestum est, cum iniustitia et intemperantia ceteraque animi uitia non sentiantur, sed intellegantur: quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
caciter: ac repcterem que concessa sunt. & quam
essent concedenda monstrarẽ. Hortarer uti in
commune consułent. uident certe quid nobis
negandum ẽet. utrum intellectum istis carnes
luminibs preferendum. an excellentius ẽẽ qd̃
animi excellentia. quam qd̃ uili sensu corporis
cognoscitur falsum putarent: an illas aĩmaᷤᷤ
quas alienigenas credent tantum intelligen¬
do. id: ipsa animi excellentia sciri posse nol¬
lent fateri. an solem ae lunam non nisi istis
oculis notos fieri uellent abnuere. Quod
si nicħ horum nisi absurdissime atq im¬
pudentissime negari posse animadũt̾ent:
suaderem ñ eos oportere dubitare istã lucem
quam colendam predicareñ ẽẽ anima illa
uiliorem. quam fugiendam monerent. Atq
hic si forte turbati a me quererent. num õ
muscȩ animã hinc luci prestare censerem:
respondem etiam. Nec me terrer& musca
quod parua ẽ: s quod uiua firmaroe. Que¬

Expanded text:
caciter; repeterem quae concessa sunt, et quam caciter; repeterem quae concessa sunt, et quam essent concedenda, monstrarem. hortarer ut in commune consulerent; uiderent certe. quid nobis negandum esset: utrum intellectum istis carneis luminibus praeferendum, an excellentius esse, quod animi excellentia quam quod debili sensu corporis cognoscitur, falsum putarent; an illas animas, quas alienigenas crederent. tantum intellegendo. id est ipsa animi excellentia sciri posse nollent fateri: an solem ac lunam non nisi istis oculis notos fieri uellent abnuere. quod si nihil horum nisi absurdissime atque inpudentissime negari posse animum aduerterent, suaderem non eos oportere dubitare istam lucem, quam colendam praedicarent , esse anima illa uiliorem, quam fugiendam monerent. Atque hic si forte turbati a me quaererent, num etiam muscae animam huic luci praestare censerem, responderem: etiam. nec me terreret musca quod parua est, sed quod uiua firmaret. quae
Abbreviated transcription (Latin):
nerem. Ubi mn hoc homines si mͦ essent hoĩes
concessissent: quererem utrum his oculis uide¬
rem. id intelligem. Ubi negauissent. colligem
primo longe ee sensui oculoꝵ istorũ. indelli¬
gentiam mentis anteponendam: deinde sub¬
uingerem id quod re meliore ꝑciperemus. ne¬
cessario melius iudicandum. Qͥs hoc ñdar&::
Ergo pergerem querere animã illã quã malã
dicerent oculis ne senturtur istis. anmende in¬
telligeret᷑. Mente fat̾entur. Quib omnibus
inter nos conuenientib atq firmatis. quid
conficeret᷑ ostendem. anmã illam seł quam
execrarentur. luce ista quã uenerarent᷑ ẽẽ me¬
liorem: quandoquide illa intellectu mentis.
hec sensu corporis inotescit. hic uͦ hererent
fortasse. ducemq rationẽ sequi recusarent:
tanta ẽ uis uet̾nosarum opinionum. & diude¬
fensȩ atq credite falsitatis. Ss ego instarem
magis herentib ñ aspere. ñ puerilit̃. non ꝑui¬

Expanded text:
nerem. ubi mihi hoc homines, si modo essent homines, nerem. ubi mihi hoc homines, si modo essent homines, concessissent, quaererem, utrum his oculis uidere id est intellegere; ubi negauissent, colligerem primo longe esse sensui oculorum istorum intellegentiam mentis anteponendam; deinde subiungerem, id quod re meliore perciperemus, necessario melius iudicandum. quis hoc non daret? ergo pergerem quaerere animam illam, quam malam dicerent, oculisne sentiretur istis. an mente intellegeretur. mente faterentur. quibus omnibus inter nos conuenientibus atque firmatis. quid conficeretur ostenderem, animam illam scilicet. quam execrarentur. luce ista, quam uenerarentur, esse meliorem, quandoquidem illa intellectu mentis. haec sensu corporis innotescit. hic uero haererent fortasse ducemque rationem sequi recusarent: tanta est uis ueternosarum opinionum et diu defensae atque creditae falsitatis. sed ego instarem magis haerentibus. non aspere. non pueriliter, non perui
Abbreviated transcription (Latin):
sem:. credo ueniror inmentem. tanto ẽẽ qua¬
ub&r animam luci quã ꝑ hos sentimus ocłos
preferendam: quanto intelligentiam ipsis
oculis preferremus. Lucem autẽ illam illi
quoq apatie xp̃i ẽẽ confirmant. E gone
tandem qd abeo ẽẽt quȩcumq anima dubi¬
tarem: Ego uͦ nonmͦ de anima. s de quouis
etiam corpore quin ab ipso ẽẽt. ne tunc quiđ
formatum. quid spẽs. & quid indutum sp̃e.
deinde quid horum cui causa ẽẽt. pic cauteq
cogitarem. S de corpore int̾im taceo: de ala
conqueror: de spontaneo & uiuido motu:. de
actu. de uita: de immortalitate. Deniq con¬
queror. quod aliquam rem ista omnia sine
di bonitate habe posse miserrimus credidi:
quod quanta eẽnt negligent̃ attendi. Hoc mͥ
gemendum: ac deflendum puto.: uoluerem
mecum hȩc. loquerer mecum. deferrẽ ad illos.
quȩ uis essor intelligendi. quam nicħ eẽt ĩhõie
quod huic excellentie possemus conferre. ꝓpo¬

Expanded text:
sem, credo, ueniret in mentem tanto esse quasem, credo, ueniret in mentem tanto esse quamlibet animam luci, quam per hos sentimus oculos, praeferendam, quanto intellegentiam ipsis oculis praeferremus. Lucem autem illam illi quoque a patre Christi esse confirmant: egone tandem, quod ab eo esset quaecumque anima, dubitarem? ego uero non modo de anima, sed de quouis etiam corpore, quin ab ipso esset, nihil omnino formatum, quid species et quid indutum specie, deinde quid horum cui causa esset, pie cauteque cogitarem. Sed de corpore interim taceo; de anima conqueror, de spontaneo et uiuido motu, de actu, de uita, de inmortalitate, denique conqueror, quod aliquam rem ista omnia sine dei bonitate habere posse miserrimus credidi, quod quanta essent, neglegenter adtendi: hoc mihi gemendum ac deflendum puto. uoluerem mecum haec, loquerer mecum, deferrem ad illos; quae uis esset intellegendi, quam nihil esset in homine. quod huic excellentiae possemus conferre, propo
Abbreviated transcription (Latin):
ptinere ad dm̃ quod ꝑcorpus intuemur. qd̾
un solum animo. sed ipsa sublimitate anum:.
mente scł atq intelligentia caperemus.id
uitam. qualiscumq illa diceretur. tam̃ uitã
eodem auctore do pͥuandam e uiduandam
putare. Non enim quid sit iiuere. quamq se¬
cretum ab omuni corporis sensu. quaq orm̃¬
no in corporeum. si me ipsum inuocato deo
introgarem: respond̾e ñ possem. Aut non illi
quoq fateantur ñ solum uiuere illas quas
decestantur animas. ss c̃e immortalit̃ uiuere
Qd̾q a xp̃o dictum ẽ. dimitte mortuos se¬
pelire motuos suos: non de omnino nonuio¬
uentib ss de peccantibs dictum ẽ. Que ĩmor¬
talis animȩ sola mors ẽ: scribente paulo:
Mortua ẽ uidua: quȩ in delicus uiuit. Simł
enim &r mortuam dixit ẽẽ: e uiuere. Quare
ego si quanto accoloratius uiuat peccatrix
anima. s illud ipsum tãtum quod uiuit at¬
tendem: Qd̾ si perciꝑe nͥ intelligendo ñ pos¬

Expanded text:
pertinere ad deum, quod per corpus intuemur, quod uero pertinere ad deum, quod per corpus intuemur, quod uero non solum animo. sed ipsa sublimitate animi, mente scilicet atque intellegentia caperemus, id est uitam, qualiscumque illa diceretur. tamen uitam eodem deo: auctore priuandam et uiduandam putare. num enim quid sit uiuere quamque secretum ab omni corporis sensu quamque omnino incorporeum, si me ipsum inuocato deo interrogarem, respondere non possim? aut non illi quoque fateantur non solum uiuere illas, quas detestantur animas, sed etiam inmortaliter uiuere? quodque a Christo dictum est: dimitte mortuos sepelire mortuos suos, non de omnino non uiuentibus, sed de peccantibus dictum, quae inmortalis animae sola mors est scribente Paulo: mortua est uidua, quae in deliciis uiuit; simul enim et mortuam esse dixit et uiuere. quare non ego quanto decoloratius uiuat peccatrix anima, sed illud ipsum tantum, quod uiuit adtenderem. quod si percipere nisi intellegendo non pos
Abbreviated transcription (Latin):
sese sine studio partium bene considanti. na¬
nifestissime appaitr omne quod scire &e nolse
dicimur. aut sensu corporis. aut intelligentia
nos habere comprehensum. Sensus aud̾e cor¬
poris ã uulgo quinq numerari solent. uis.
auditus. odoratus. gustus. atq tactus. Se be
omnib in telligentiam longe alteq p̾stare
r excellcre: quis mn uł non ingratus impiusq
concedenr: Quo constituto atq firmato. Hd
consequi. ut cuncta quȩ tactu & uisu. uł qͦ liba
alio modo corporalit̾ sentirent᷑ tando ẽẽnt in¬
ftriora his quȩ intelligendo assequerenun
quanto ipsos sensus intelligentiȩ cedere inde¬
mur. Quamobrem cum omnis uita. & obhos
omnis anima nullo eorporis sensu. s solo initel¬
lectu ꝑcipi queat: sol autẽ iste atq luna. uĩdã:
lux. quȩ mortalib his oculis cernitur. ab po¬
sis quoq manicheis uero & bono đo tribuien¬
da eẽ dicatur: summã ẽc̃ dementiã id p̃dicare.

Expanded text:
sese sine studio partium bene consideranti masese sine studio partium bene consideranti manifestissime adparet omne, quod scire et nosse dicimur aut sensu corporis aut intellegentia nos habere conprehensum. sensus autem corporis etiam uulgo quinque numerari: uisum, auditum, odoratum. gustatum atque tactum: quibus omnibus intellegentiam longe alteque praestare et excellere, quis mihi non uel ingratus inpiusque concederet ? quo constituto atque firmato illud consequi, ut cuncta, quae tactu et uisu uel quolibet alio modo corporaliter sentirentur. tanto essent inferiora his, quae intellegendo adsequeremur. quanto ipsos sensus intellegentiae cedere uideremus. quamobrem cum omnis uita et ob hoc omnis anima nullo corporis sensu, sed solo intellectu percipi queat, sol autem iste atque luna omnisque lux. quae mortalibus his oculis cernitur, ab ipsis quoque Manichaeis uero et bono deo tribuenda esse dicatur: summam esse dementiam id praedicare
Abbreviated transcription (Latin):
si mecũ sobrie diligent̃q considassem. mente
in dm̃ supplici & pia fortasse iͥn satagendi appa¬
ruisset nullam eẽ qualemlibe uitam. quȩ ñeo
ipso quo uita ẽ. & in quantum om̃ino uita ẽ ad
summũ uite fontem pͥncipiumqs ꝑtincat. qd
nichil aliud quã summũ a solum & uerũ dmn
possumus confiteri. & ꝑꝑ illas animas que a
manicheis uocantur male. aut carere uita. Q
animas non cẽ. neq quicqua uelle seu nolle.
appetere ul fugere: aut si uiuerent. ut &e anime
ẽe possent. & aliquid tale agere quale illi opina¬
rentur. nullomꝰ eas insi uita uiuere. At si xp̃m
dirisse constarer: ut constat. ego sum uita. inch
ẽẽ cause. cur non omnes animas. cum anime
questionem de ipsa. & de pardicipatione uite.
mea cogitatione ferre ac sustinere non possa
que profecto magna ẽ & multum serene dis¬
putationis interdoctissimos indigens: illud
inspicere fortasse ualuissem quod om̃i homini

Expanded text:
si mecum sobrie diligenterque considerassem mente si mecum sobrie diligenterque considerassem mente in deum subplici et pia, fortasse mihi satagenti adparuisset nullam esse qualemlibet uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat: quod nihil aliud quam summum et solum et uerum deum possumus confiteri. quapropter illas animas, quae a Manichaeis uocantur malae, aut carere uita et animas non esse neque quicquam uelle seu nolle. adpetere uel fugere, aut si uiuerent, ut et animae esse possent et aliquid tale agere, quale illi opinarentur nullo modo eas nisi uita uiuere; ac si Christum dixisse constaret, ut constat: ego sum uita. nihil esse causae, cur non omnes animas, cum animae quaestionem de ipsa uita et de participatione uitae mea cogitatio ferre ac sustinere non posset — quae profecto magna est et multum serenae disputationis inter doctissimos indigens — illud dispicere fortasse ualuissem, quod omni homini
Abbreviated transcription (Latin):
ro & illas nugas ñdum inuasisse. neq de ip¬
sa eatholica magnum aliqͥd aperrisse. ss uo¬
luise tantum m̃ tibi eruere si possem falsam
opmionẽ de ueris xp̃ianis maliciose aui im¬
perite nob insinuata. xerigere ad magna q̃sbde
odiuma discenda. Quare hoc uolumen ita sese
habeat. Piacatiore autẽ animo tuo facto. ero
fortasse incet̾is promptior: Expliera
PITUUANTEDEI
misericordia. di rup¬
tis er derelictis ma¬
nicheorum laqueis
tancde me catholi¬
co gremio restitutũ:
libee considare nẽ
saltem ac deplorare
illam miseriam meã
Multa enim erant quȩ facere debur ne tamfa¬
clle acdieb paucis ieligionis uerissime sern¬
na michi a puericia salubrit̃ insita. errore uel
fraude falsorum salla cium ue hominũ effusa
ex amimo pellerentur. Nam primo ammarũ
ila duo genera quib ita singulas naturas ꝓpa¬
q tribuerunt. ut alt̾m de ipsa di eẽ substantia.
alt̾ius uͥ dm ne conditorẽ quide uelint accipi.

Expanded text:
re et illas nugas nondum inuasisse neque de ipre et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsam opinionem de ueris christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat; placatiore autem animo tuo facto ero fortasse in ceteris promptior aOpitulante dei misericordia disruptis et derelictis Manichaeorum laqueis tandem catholicae gremio restitutum libet considerare nunc saltem ac deplorare illam miseriam meam. multa enim erant, quae facere debui, ne tam facile ac diebus paucis religionis uerissimae semina mihi a pueritia salubriter insita errore uel fraude falsorum fallaciumue hominum effossa ex animo pellerentur. nam primo animarum illa duo genera, quibus ita singulas naturas propriasque tribuerunt, ut alterum de ipsa dei esse substantia, alterius uero deum ne conditorem quidem uelint accipi.
Abbreviated transcription (Latin):
eius partem corporeis oculis posse sentiri. nicħ
de substantia eius atq natura ullomͦ ẽẽ molabi¬
le aut commutabile. aut compositicium. aut
fictum. Que si michi concedis. nenm aliter
de do sentiendum ẽ:omnia illorũ machinam̃¬
ta subu̾sa sunt. Illud uͦ quomͦ sit ut nec d̃s malũ
genuerit aut fecerit. nec ulla sit fuerit ue umqͣ
natura atq substantia quam ñd̃s aut genu¬
erit aut fecerit. & tam̃ amalo nos liberte. tam ne¬
cessariis rationib approbat᷑. ut dubitari omin¬
no non possit: presertun t̾ atq talib si tamen
bono ingenio pietas & pax quȩdam mentis ac¬
cedat. sine qua de tantis rebus inchil prorsus
intelligi potest. Et non hic fama de fumo ẽ. &
nescio qua fabella ꝑsica: cui satis ẽ aurem acc̃õ¬
modare. & animum ñ subtilem.s plane pue¬
rilem. Longe omnino.longe se aliter. non ur
hic libro finem faciamus. In quo memineris
uolo nondum me manicheos cepisle refelle¬

Expanded text:
eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil de substantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile aut commutabile aut compositicium aut fictum ; quae si mihi concedis — non enim aliter de deo sentiendum est —, omnia illorum machinamenta subuersa sunt. illud uero quomodo sit. ut nec deus malum genuerit aut fecerit nec ulla sit fueritue umquam natura atque substantia, quam non deus aut genuerit aut fecerit, et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intellegi potest. et non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut hic finem libro faciamus: in quo memineris uolo nondum me Manichaeos coepisse refelle
Abbreviated transcription (Latin):
gicis sine aliena uexatione moriuntur: freneticꝰ
autẽ multis sanis & eis potissimum qui uolunt
subuenire metuendus ẽ. Nam neq ds̃ mali au¬
ctorest. neq umquã eum quicquã fecisse peni¬
tuit. nec ullius commotionis animi tempestate
turbatur: nec derrȩ particula regnum eius est.
Nulla flagicia uł scelera probat aut imperat:
numquã mentitur. Hec enim atq huiꝰmodi
nos mouebant.cum ea magis inuectionibus
quaterent. & hanc ẽẽ uederis destamenti disci¬
plinam insimularent: quod omnino falsissimũ
ẽ. Itaq illos recte reprehendere ista concedo.
Quid gͣ didici :. Quid putas nisi cum ista repre¬
henduntur. disciplinam catholicam non repre¬
hendi: Ita quod apud eos uerum didiceram
deneo: quod falsum putaueram respuo. Set
& multa alia me docint eccła catholica quo illi
homines exangues corporib.s crassi m̃tibus
aspirare ñ possunt dm̃ non ẽe corporeum. nulla

Expanded text:
gici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus gici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula regnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat aut imperat, numquam mentitur. haec enim atque huiusmodi nos mouebant, cum ea magnis inuectionibus quaterent et hanc esse ueteris testamenti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non possunt: deum non esse corporeum, nullam
Abbreviated transcription (Latin):
siquid de uł ratio uł oratio nr̃a commouit. & si ue¬
ram ut credo curam tui geris. uelim me audias.
& bonis preceptorib catholice xp̃ianitatis de pia
fide. alacri spe. simplici caritate committas. dm̃q
ipsum cuius unius & bonitate factisumus. &
iusticia penas liumus. & clementia liberamur:
orarae non cesses. Ita neq tͥ precepta & disputatĩoeᷤ
doctissimorũ hominum & uere xͥanorum. neq
libri neq serene ipse cogitationes defuerint: quibꝰ
facile quod queris inuemes. Nam istos u̾bosos &
miseros. quid enim aliud mitius dixerim penitꝰ
desere. quidum nimis querunt unde sit malũ:
nicħ reꝑiunt nͥ malum. In qua questione sepe
auditores erigunt ad querendum: s ea docent
excitatos ut uł dormire semꝑ satius sit. quam
ullo modo euigilare. De letargicis enim freneti¬
cos faciunt. Int quos morbos cum sit uderq ple¬
rumq mortifer. hoc tam̃ interest. quod letar¬

Expanded text:
si quid te uel ratio, uel oratio nostra commouit et si uesi quid te uel ratio, uel oratio nostra commouit et si ueram, ut credo, curam tui geris, uelim me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et clementia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere christianorum neque libri neque serenae ipsae cogitationes defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt, unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper satius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethar
Abbreviated transcription (Latin):
nos eius ȩccle condere gremio. quȩ usq ad confes¬
sionem generis humani ab aplica sede ꝑsucces¬
siones ep̃orum. frustra hereticis circumlatrantibꝰ.
& partim plebis ipsius iudicio. pardm concilioꝵ
grauitate. partim miraculorũ etiam maiestate
damnatis. quo lum̃ auctoritatis obtinint: Cui
nolle primas dare pardes. uł summe profecto
impietatis ẽ: uł precipitis arro gantiȩ. Nam si nul¬
la certa ad sapientiam saludemqz animis inia est.
nisicum eos rationi precolit fides: quid ẽ aliud¬
quã ingratum ẽẽ opi atq auxilio diumo. tando
robore preditȩ auctoritati uelle resistere : Et siu-¬
na quȩq disciplina quãquã uilis & facilis ut ꝑ¬
cipi possit doctorẽ ac magistrum requirit: quid
temerarie suꝑbiȩ plenius quam diumorũ sacra¬
mentorum libros & ab int̾pretib suis nolle cog¬
noscere: & incognitos uelle damnare: Quãobrẽ

Expanded text:
nos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confesnos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confessionem generis humani ab apostolica sede per successiones episcoporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis ipsius iudicio, partim conciliorum grauitate, partim etiam miraculorum maiestate damnatis columen auctoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uel summae profecto inpietatis est uel praecipitis adrogantiae. nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis uia est, nisi cum eos rationi praecolit fides, quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae superbiae plenius, quam diuinorum sacramentorum libros et ab interpretibus suis nolle cognoscere et incognitos audere damnare ? Quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
coniugii prolisq condemptum. qd̃ patientia
usq ad eruces flammasq neglectas. quod
lib̃alitaᷤ usq ad patͥmonia distͥbuta pauꝑibus. quod
deniq totius huius mundi asꝑnatio usq de
siderium mortis intenditur : Pauci hec faciũt.
pauciores bene prudent̾q faciunt: s ppłi pro¬
bant. popłi audiunt. populi fauent. diligunt
popłi postremo. Populi suam imbecilitatem
quod ista ñ possunt: nec sine prouectu mentis
indm̃. nec sine quibus dã scintillis uirtutis ac¬
cusant. hoc factum ẽ diuina prouidentia per
ꝓpħarum uaticima. ꝑhumanitatẽ doctͥnamq¬
xp̃i. ꝑapłorum itinera. ꝑ martyrum ꝯtumelia ᷤ.
cruces. sanguinem. mortes: ꝑ scõrum predicabi¬
lem uitam: atq in his uniuersis digna rebus
tantis atq uirtutib pro temporum oportunita¬
te miracula. Cum gͥ tantum auxilium di. tantũ
ꝓfectum fructumq uideamus: dubitabimus

Expanded text:
coniugii prolisque contemptum, quod patientia coniugii prolisque contemptum, quod patientia usque ad cruces flammasque neglectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus. quod denique totius huius mundi aspernatio usque ad desiderium mortis intenditur? pauci haec faciunt, pauciores bene prudenterque faciunt, sed populi probant, populi laudant, populi fauent, diligunt postremum populi: populi suam inbecillitatem, quod ipsa non possunt, non sine prouectu mentis in deum nec sine quibusdam scintillis uirtutis accusant. hoc factum est diuina prouidentia per prophetarum uaticinia, per humanitatem doctrinamqpostolorum itinera, per martyrum contumelias, cruces, sanguinem, mortes, per' sanctorum praedicabilem uitam atque in his uniuersis digna rebus tantis atque uirtutibus pro temporum oportunitate miracula. cum igitur tantum auxilium dei, tantum profectum fructumque uideamus, dubitabimus
Abbreviated transcription (Latin):
uarictats. dla qui primum indeat ator sentiue
cum quo tam loqui possimus. hebeseit obrutq
miraculis. sios u hec omnia noncognos cendi fa¬
cuitate. quid enim causis horum obscurius.
certe senciendi assiduitate contemnimus. ⁊ acla
sun: gilla oportunissime. ut his multitudine
mores utilis conuteretur auctoritas. Mores
autẽ quilib&r tantum ualent ad optinenclas
hominum mentes. ut &̃ quȩ in his p̾arua sumar
quod fere suꝑantib libidinib eucnit. impbare
citius &r detestari quam deserere aut mutart pos¬
simis. Parum ne rebus consultum humanis
Arbrdraris. qd nicħ terrenum. nicħ igneum nicħ
atmiq quod corporis sensus atcingit. procło co¬
iendo ee. ad quem solo intellectu ambigendu
cẽ non pauci ddoctissumi disputant. simꝑitum
etiam uulgus marium femmarumq in ta mul¬
cis qiusis q generib & credit & predieat. quoi
continentia usq ad tenuissimum uictum pant

Expanded text:
uarietates da qui primum uideat atque sentiat, uarietates da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus, hebescit obruiturque miraculis; nos uero haec omnia non cognoscendi facilitate — quid enim causis horum obscurius? — sed certe sentiendi adsiduitate contemnimus. facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine mores utilis conuerteretur auctoritas. Mores autem quilibet tantum ualent ad obtinendas hominum mentes. ut etiam quae in his praua sunt, quod fere superantibus libidinibus euenit, inprobare citius et detestari quam deserere aut mutare possimus. parumne consultum rebus humanis arbitraris, quod nihil terrenum, nihil igneum, nihil denique, quod corporis sensus adtingit, pro deo colendum esse. ad quem solo intellectu ambiendum est, non pauci doctissimi disputant, sed inperitum etiam uulgus marium feminarumque in tam multis diuersisque generibus et credit et praedicat? quod continentia usque ad tenuissimum uictum panis
Abbreviated transcription (Latin):
imiratur tantumimꝰ. Siquis aut grar er aespe¬
rato inorbo affectus mox ut uillu sucru eo¬
ualesci: annmiratione sanitatis suş sanantis ĩ caritaie
suꝑabit. Palia facta sunt illo tp̃s quo ds ⁊ ueuo
homine quantum sat erat hominib apparebedt
San aci dangund mundati lepiosi incelsus clau¬
dis. cecis uisus suitdis auditus ẽ reddrcuis. Mo¬
mines illius tp̃ris aquam in uinum conũsaita
saturata quinq milia qumq panib. deansita
peaib maria mortuos resingentes inderu nuc
lã quedam corpori mamfestiore beneficio. que¬
dam u menti occultiori signo. & omnia hõibus
marestatis testimonio consulebant. Sle mleĩe
nisi mira essent. a ⁊ si solita eẽnt: mira mesiens.
Nam dici ae noctis uices. & constantissimumor¬
dinem rerum celestium annorum q̃drifariaro
conusione. decidentes redeuntes q frondes aroo¬
ribus infinitam uim seminum. pulchirtudinẽ
licis colorum. sonorum odorum. saporumq

Expanded text:
miratur tantummodo. si quis autem graui et despemiratur tantummodo. si quis autem graui et desperato morbo adfectus mox, ut iussum fuerit, conualescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia facta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinum conuersam, saturata quinque milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tnisi mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam diei et noctis uices et constantissimum ordinem rerum caelestium, annorum quadrifariam conuersionem, decidentes redeuntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum, pulchritudinem lucis, colorum, sonorum. odorum saporumque
Abbreviated transcription (Latin):
non potest Sunc aute sordes anumi ut bicuites
erplicem: amor quarumlibet ierum. pret aiũ
& dm̃ a quibs sordib quanto ẽ quispurgatior
tanto uerum facusꝰ intuetur erum g unde re
uelle ut ammum purges. cũ ido purgetur ne
uideas. piisum certe att prtposterum ẽ. Homi
ngnonualenti uerum intueri. ut ad idfiat ido¬
neus purgariq se sinat. auctoritas presto esti
quam ut paulo ante dixi partim miraculis. par¬
dm multididine ualere nemo ambigi. Miracu¬
la uoco quicqͥd andrum aut insolitum sups a
spem ul facultatẽ mirantis apparoe. In quo qne
nch e popsis aptius. & omnino stultis hommibꝰ
qua id quod sensibus ammouetur. Ss rursus
bec in duo diuidunt᷑. & ued̃a erim sunt q̃ solam
facunt amimiuationẽ quedam ũ magiam etiã
gram bemuolentiaq conciliant. Nani si qiel dio¬
uantem homine cernat. cumea res uich specdo¬
tori asserat commodi pret ipsum muaculaeni

Expanded text:
non potest. sunt autem sordes animi. ut breui non potest. sunt autem sordes animi. ut breui explicem. amor quarumlibet rerum praeter animum et deum; a quibus sordibus quanto est quisque purgatior, tanto uerum facilius intuetur. uerum igitur uidere uelle, ut animum purges, cum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praeposterum est. homini ergo non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo ante dixi. partim miraculis, partim multitudine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid arduum aut insolitum supra spem uel facultatem mirantis adparet. in quo genere nihil est populis aptius et omnino stultis hominibus quam id, quod sensibus admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnam etiam gratiam beneuolentiamque conciliant. nam si quis uolantem hominem cernat, cum ea res nihil spectatori. adferat commodi praeter ipsum spectaculum,
Abbreviated transcription (Latin):
re conuersio Sola e auctoritas que comouec
fultos ut ad sapientia festinent. quamndi u
tligtoe sincera non possumt. Auctoritate qͥdde
aacipim iscrum ẽ. ss certe miscrius ũ mone n
Suenumn d̃ prorndentia ñ preldo nełhunmna nis.
nchie de religione satagendum. Si i r spetos
ttrum dimnium quam profccto er aiquo uei e¬
smo uleprtcuudinis fonte mandie creleridũ ẽ
anitrior uescio qua conseientia dm queren dui
aoq seruendum ineliores quosq a nemes qͥsi
publice priuatimq hortatur. none dehpc raoi¬
dum ab codem ipso ao auctoritatẽ aliquia con¬
sttutam. quo uelut gradu ccito iniitentes ut¬
tolamur in dm. Iec auc̃ se posita ratione quã
sinceram intelligere ut sepe dirimus disticilli¬
mumstustis e. dupliciter nos moue parturi i¬
riculis partm sequentium multitucune. Nich
horum necessarium eẽ sapicnti. qus uegat E
Dnunc agitur ut sapientes eẽ possimus. adesii
inberere ueritati. quod profecto sordidus aimus

Expanded text:
re conversio. Sola est auctoritas, quae commovet stultos ut ad sapientiam festinent. Quamdiu intelligere sincera non possumus, auctoritate quidem decipi miserum est: sed certe miserius non moveri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et species rerum omnium, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo innitentes adtollamur in deum. haec autem seposita ratione, quam sinceram intellegere, ut saepe diximus, difficillimum stultis est, dupliciter nos mouet: partim miraculis. partim sequentium multitudine. nihil horum est necessarium sapienti, quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes esse possimus, id est inhaerere ueritati: quod profecto sordidus animus
Abbreviated transcription (Latin):
negare non possumus inter stulticiam hominis
& sinccrissimam di ueritatem. medium quiddam
int̃positam eẽ hominis sapientiam. Sapiens eñĩ
quantum datum ẽ. imitatur dm̃. Homini auẽ
stulto ad imitandum salubrit̃: nicħ ẽ homine
sapiente propinquius. Quẽ qm̃ ut dictum ẽ
intelligere ratione non facile ẽ: oportebat que¬
dam miracula ipsis oculis admoueri. quibus
utuntur stulti muldo quam mende cõmodius.
ut cõmotorum auctoritate hominum prius
uita moresq purgarent᷑. & ita ratiomi accipien¬
de habiles ficrent. Cum igitur &r homo esset umi¬
tandus. & non in homine spes ponenda: quid
potuit indulgentius &r liberalius diuinitus
ficri. quam ut ipsa di sincera. eterna. in c̃omuta¬
bilisq sapientia. cui nos herere oportet. susciꝑe
hominem dignaretur. qui non modo illa facet
quib ad sequendum dm̃ inuitaremur. sed ẽ
illa pateretur: quib a sequendo do det̾rebam̃:
Nam cum adipisci certissimum ac suminum

Expanded text:
negare non possumus inter stultitiam hominis negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam interpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quantum datum est, imitatur deum; homini autem stulto ad imitandum salubriter nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam. ut dictum est, intellegere ratione non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius uita moresque purgarentur et ita rationi accipiendae habiles fierent. cum igitur et homo esset imitandus et non in homine spes ponenda, quid potuit indulgentius et liberalius diuinitus fieri, quam ut ipsa dei sincera, aeterna, incommutabilisque sapientia, cui nos haerere oportet, suscipere hominem dignaretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum deum inuitaremur, sed etiam illa pateretur, quibus a sequendo deo deterrebamur. nam cum adipisci certissimum ac summum
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate meruit fide: fide contraxit multitu¬
dinem. multitudine obtinunt uetustatẽ: uccustate
roborauit religionem: quã non solum hereticorũ
ineptissima nouitas fraudib agens. s nec gendiũ
quidem ueternosus error molenter aduersans ali¬
qua exparde conuelleree. Quamobrem tam&. si do¬
cere non ualeo. monere tam̃ non desino: ut q̃mmu¬
lti se sapientes uideri uolunt. neq utrum sint stul¬
tis dinoscere facile ẽ: ommi indentione. uotisq om¬
nibus. gemitib deniq. uł õ sificri potest fictibꝰ
dm depiecare. ut de aberroris malo liber&: si tibi
beata uita cordi ẽ. Quod facilius ficc. si preceptis
cius que tanta ȩccłe catholice auctoritate firma¬
ta cẽ uoluit: libens obtemꝑes. Cum eñĩ sapiens
sit do ita mente comunctus ut nicħ int̃ponatur
quod separor. ds enim ẽ ueritas: nec ullo pacto ẽ¬
sapiens quisquã si non ueritatem mente ꝯtingat:

Expanded text:
auctoritate meruit fidem, fide contraxit multituauctoritate meruit fidem, fide contraxit multitudinem, multitudine obtinuit uetustatem, uetustate roborauit religionem: quam non solum haereticorum ineptissima nouitas fraudibus agens, sed nec gentium quidem ueternosus error uiolenter aduersans aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non desino, ut quoniam multi se sapientes uideri uolunt neque utrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque omnibus, gemitibus denique uel etiam, si fieri potest, fletibus deum deprecare, ut te ab erroris malo liberet, si tibi beata uita cordi est. quod facilius fiet, si praeceptis eius, quae tanta ecclesiae catholicae auctoritate firmata esse uoluit, libens obtemperes. cum enim sapiens sit deo ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —:
Abbreviated transcription (Latin):
tis de do protulerint. nicħ credendum ẽẽ ꝯtendt̃:
At ipsum docet uidemus. quantum illa eui et
ipsi cedunt docet hẏstoria. nicħ prius neq for¬
tius quam credi sͥ uoluisse: cum illi nondum ẽẽnt
idonei cum quibz ei res esser ad diuina ꝑcipien¬
da secreta. Quid enim aliud agunt tanta &
tam multa miracula. ipso &̃ dicente ñob aliud¬
ducebat: uos ratione ducitis. Clamabat ille
ut crederetur: uos reclamatis. Laudabat creden¬
tes ille: uos obiurgatis. Nisi uͦ aut in uinum¬
aquã conuerteret: ut alia omittam. si nicħ tale
faciendem s docentem homines sequi possent.
aut nichilipendenda uox illa ẽ. credite do & mͥ
credite: aut temcritatis ille culpandus ẽ quieũ
domum suam uenire noluit. solo eius imperio
pueri sui credens morbum ẽẽ cessurum. E rgoille
afferens medicinam. quȩ corruptissimos moreᷤ
sanatura eẽt. miraculis conciliauit auctoritatẽ.

Expanded text:
tis de deo protulerint, nihil credendum esse contendunt? tis de deo protulerint, nihil credendum esse contendunt? at ipsum uidemus, quantum illa, cui et ipsi cedunt, docet historia nihil prius neque fortius quam credi sibi uoluisse: cum illi nondum essent idonei, cum quibus ei res esset, ad diuina percipienda secreta. quid enim aliud agunt tanta et tam multa miracula, ipso etiam dicente ducebat, uos ratione ducitis; clamabat ille, ut crederetur, uos reclamatis; laudabat credentes ille, uos obiurgatis. nisi uero aut in uinumaquam conuerteret, ut alia omittam, si nihil tale facientem sed docentem homines sequi possent, aut nihil pendenda uox illa est: credite deo, et mihi credite, aut temeritatis ille culpandus est, qui eum domum suam uenire noluit, solo eius imperio pueri sui morbum credens esse cessurum. ergo ille adferens medicinam. quae corruptissimos mores sanatura esset. miraculis conciliauit auctoritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ferant creditur. Quamobrem scripturas istas si
uos profertis tam pauci & meogniti. non libet
credere. Simul &̃ contra promissum facitis: fide
potius imperando. quam reddendo rationẽ. Rursꝰ
me ad mulditudinẽ famamq reuocabis. Cohibe
tandem pertinaciam. & nescio quã indomitam
propagandi nominis libidinem: & mone potrꝰ
ut huius multitudinis primates queram. & que¬
ram diligentissime ac laboriosissime: ut ab his
potius de his litt̾is discam aliquid. Qui si non
essent: discendum omnino ẽẽ nescirem. Tu uero
in latebras tuas redi. nec cuiquã insidiare sub no¬
mine ueritatis quam conaris eis adimere: quibꝰ
auctoritatẽ ipse concedis. Si autẽ. xp̃o &̃ creden¬
dum negant. nisi indubitata ratio reddita fuerit:
xp̃iam non sunt. Nam id aduersus nos pagani
quidam dicunt. stulte quide: s non sͥ aduersi. nec
repugnantes. Hos uͦ quis ferat ad xp̃m se perti¬
nere profiteri: qui nisi aꝑtissimam rationẽ stul¬

Expanded text:
roferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si roferunt, creditur. quamobrem scripturas istas si uos profertis, tam pauci et incogniti, non libet credere. simul etiam contra promissum facitis fidem potius imperando quam reddendo rationem. rursus me ad multitudinem famamque reuocabis. cohibe tandem pertinaciam et nescio quam indomitam propagandi nominis libidinem et mone potius, ut huius multitudinis primates quaeram et quaeram diligentissime ac laboriosissime, ut ab his potius de his litteris aliquid discam, qui si non essent, discendum omnino esse nescirem. tu uero in latebras tuas redi nec quicquam insidiare sub nomine ueritatis, quam conaris eis adimere, quibus auctoritatem ipse concedis. Si autem Christo etiam credendum negant, nisi indubitata ratio reddita fuerit, christiani non sunt. nam id aduersus nos pagani quidam dicunt, stulte quidem, sed non sibi aduersi nec repugnantes. hos uero quis ferat ad Christum se pertinere profiteri, qui nisi apertissimam rationem stul
Abbreviated transcription (Latin):
illis credere xp̃o ẽẽ credendum. & a uob̾ discere qͥd
dnerit: Cur obsecro te: Nam su lli deficerent. nec
me quieqͣm docere possent. multo michi faciliꝰ¬
ꝑsuadeirem xp̃o non ee eredendum. quã de illo
cuiqiua nisi abhis ꝑquoi eredidissc̃ discendum
Oingentẽ confidentiam: uł podius ineptiam:
siei noncrederem: num aliquid de illo me docẽ
posses: Ss oportae inquit ut credas. Num uob̃
eum cõmendantib: Non inqͥt. Nam nos illos
qui ei credunt ratione ducimus. Curgͥ illi cred̃a:
ꝑalios inquit. Iilis ego credam ut tu me doceas:
Deberem fortasse: nisi me precipue hoc illi mone¬
rent. ut omnino ad te non accederem. Dicunt it
ꝑniciosas uos hab̃e doctrinas. Respondebis
uiderunt: de te noneredam quem nolunt uidẽ :
Scriptis ait crede. At scriptura omnis si noua
& maudita proferat᷑. uł cõmendetur a paucis. nul¬
la confirmante ratione: non ei sz illis qui eam ꝓ¬

Expanded text:
illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid illis crede Christo esse credendum et a nobis disce, quid dixerit. cur? obsecro te. nam si illi deficerent nec me quidquam docere possent, multo facilirsuaderem Christo non esse credendum quam de illo quicquam nisi ab iis, per quos ei credidissem, discendum. o ingentem confidentiam uel potius ineptiam! ? si non ei crederem, num aliquid de illo me docere posses ? sed oportet, inquit, ut credas. num uobis eum commendantibus ? non, inquit; nam nos illos, qui ei credunt, ratione ducimus. cur igitur illi credam?  alios ? per alios, inquit. illis ergo credam, ut tu me doceas ? deberem fortasse, nisi me hoc illi praecipue monerent, ut omnino ad te non accederem; dicunt enim perniciosas uos habere doctrinas. respondebis:uiderunt, de te non credam, quem nolunt uidere? scriptis, ait, crede. at scriptura omnis, si noua et inaudita proferatur uel commendetur a paucis nulla confirmante ratione non ei, sed illis, qui eam p