comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uior inobedientia:
raduntur gͥ a prelatis int̾dum
minora mandata. quoꝵ transgͥs¬
sio leuiora scđm regłam parit &
peccata: & tamen in dm̃ nichilo¬
minus preuarcatio fit. quotiens
abbatis iussio pret̾itur. Siquidẽ
& exore ipso dĩ ñ equalia sunt. ꝓ.¬
mulgata. & ideo ñ equali cunc̾ta
iuigilantia obseruanda: s alia cu¬
ra exhibenda ẽ. ei ꝓculdubio quod
ipse ꝑhibet pͥmum & maximum
mandatum: alia his quȩ alibi dis¬
cernens. qui soluerit inquit unũ
de his minimis meis mandatis. Qͥd
gͦ: Audimꝰ ex regła grauiores & le¬
uiores culpas: legimus ⁊ in euan¬
gelio maxima minimaq man¬
data: & mandatoꝵ transg̾ssiones
uniu̾sas dicemꝰ equaliter maximaᷤ.
Non ẽ gͦ necesse ut concedam qͦd
dicitis : aut d̃o scilicet non tribui
omne qͦd abhomine magistro ac¬
cipitur. qͦd non sit contra d̾m. aut
monacho nullũ posse inueniri le¬
ue seu ueniale peccatum: quia &¬
si dociens dõ qͦd fatendum ẽ in obe¬
diens ẽe conuincitur quotiens eiꝰ

Expanded text:
ior inobedientia? Traduntur igitur a praelatis interdum minora mandata, quorum transgressio leviora secundum Regulam parit et peccata; et tamen in Deum nihilominus praevaricatio fit, quoties abbatis jussio praeteritur: siquidem et ex ore ipso Dei non aequalia sunt promulgata, et ideo non aequali cuncta vigilantia observanda; sed alia cura exhibenda est ei procul dubio, quod ipse perhibet primum et maximum mandatum : alia his quae alibi discernens, Qui solverit, inquit, unum de his minimis mandatis . Quid ergo? Audivimus ex Regula graviores et leviores culpas; legimus et in Evangelio maxima, minimaque mandata: et mandatorum transgressiones universas dicemus aequaliter maximas? Non est igitur necesse ut concedam quod dicitis, aut Deo scilicet non tribui omne quod ab homine magistro accipitur, quod non sit contra Deum; aut monacho nullum posse inveniri leve seu veniale peccatum: quia etsi toties Deo quod fatendum est inobediens esse convincitur, quoties ejus
Abbreviated transcription (Latin):
iordanis suscipit xp̃ianos: qui se
xp̃i głatur consecratũ baptisma¬
te.Mentitus ẽ plane syrus ille le¬
psus. qui nescio quas damasei a¬
quas aquis pretulit isrłis: cũ ior¬
danis nr̃i deuotus dõ famulatꝰ
totiens ꝓbatus exstiterit: siue
qͣndo helye. siue qͣndo heliseo.si¬
ue etiam ut antiquiꝰ aliquid re¬
eolam. qͣndo iosue & omni popło
simul impetum mirabiliter in hi¬
bens siccũ in se transitum p̃buit.
Deniq qͥd influminib isto emi

Expanded text:
Jordanis excipit Christianos, qui se Christi gloriatur consecratum baptismate! Mentitus est plane Syrus ille leprosus, qui nescio quas Damasci aquas aquis praetulit Israelis , cum Jordanis nostri devotus Deo famulatus toties probatus exstiterit, sive quando Eliae, sive quando Elisaeo , sive etiam ut antiquius aliquid recolam quando Josue et omni populo simul, impetum mirabiliter inhibens, siccum in se transitum praebuit . Denique quid in fluminibus isto emi
Abbreviated transcription (Latin):
nan ausum. frustran conatum.
quam ꝑ uilem inutilemq bestio¬
lam. Et hec loco isto sufficiant:
pauca de plurib. Nunc iam reli¬
qua ꝓsequamur.Ascen¬
malachias nauem: &
ꝓsꝑe nauigans applicuit mona¬
sterio suo benchorensi: ut primi
filii primã reciꝑent grãm. Quid
animi putas gessisse illos:sano de
uia tam longa recepto patre.⁊ illo
patre: Nec mirum si se tota ĩ gau¬
dium effuderunt uiscera eoꝵ in
reditu eius: quando ⁊ exteris cir-¬
cumquaq gentib incredibilem
mox leticiam uelox rumor inue¬
xit. Deniq de ciuitatib ⁊ castellis
⁊ uicis occurrunt ei:⁊ quocumq
diuertat. suscipitur exultatione
unuiersȩ terrȩ. Uerumtamen non
sapit honor: opus exercetur lega¬
tionis. Multis in locis celebrantur
conuentus multi: ne qua religio sey
portio reͥgionis. legationis fructu
iutilitate fraudetur. Seminatur
suꝑ om̃s aquas: non ẽ qui se ab¬
scondat ab oꝑa sollicitudinis erus.
Non sexus. non etas. non conditio.

Expanded text:
nari ausum, frustrari conatum, nari ausum, frustrari conatum, quam per vilem, inutilemque bestiolam. Et haec loco isto sufficiant pauca de pluribus: nunc jam reliqua prosequamur. CMalachias navem, et prospere navigans, applicuit monasterio suo Benchorensi, ut primi filii primam reciperent gratiam. Quid animi putas gessisse illos, sano de via tam longa recepto patre, et illo patre? Nec mirum, si se tota in gaudium effuderunt viscera eorum in reditu ejus, quando et exteris circumquaque gentibus incredibilem mox laetitiam velox rumor invexit. Denique de civitatibus, et castellis, et vicis occurrunt ei; et quocumque divertat, suscipitur exsultatione universae terrae. Verumtamen non sapit honor. Opus exercetur legationis: multis in locis celebrantur conventus multi, ne qua regio, seu portio regionis, legationis fructu et utilitate fraudetur. Seminatur super omnes aquas: non est qui se abscondat ab opera sollicitudinis ejus. Non sexus, non aetas, non conditio,
Abbreviated transcription (Latin):
tione: quam forte repꝑiens solã
homo barbarus accensꝰ libidine
⁊ sui minime compos: irruit ra¬
biosus in eam. Conu̾sa illa ⁊ tre¬
mefacta suspiciens aduertit ho-¬
minẽ plenum diabolico sp̃u:⁊ he¬
us tu inquit miser quid agis: con¬
sidera ubi es: reuerere hȩc sc̃a: de
fer defer seruo eius malachiȩ: par¬
ce ⁊ cibi ipsi. Non destitit ille furiis
agitatus iniquis. Et ecce qͦd hor¬
ribile dictu ẽ. uenenatum ⁊ du¬
midum animal qͦd buphonẽ uo¬
eant: uisum ẽ. reptans exire deint̃
femora mulieris. Quid plura:
Terrefactus resiliit homo: ⁊ datis
saltib festinus oratorio. exilit. Ille
confusus abscessit ⁊ illa intacta
remansit: magno quidem ⁊ des
miraculo ⁊ merito malachiȩ. Et
pulchre. oꝑi fedo ⁊ abhominan¬
do. fedum interuenit ⁊ abhomi¬
nabile monstrum. Non ꝓrs aliter
decuit bestialem extingui libidi¬
nem. quam ꝑ frigidissimũ uer¬
mem: nec aliter demerarium fre¬

Expanded text:
tione: quam forte reperiens solam tione: quam forte reperiens solam homo barbarus, accensus libidine, et sui minime compos, irruit rabiosus in eam. Conversa illa, et tremefacta, suspiciens advertit hominem plenum diabolico spiritu: « Heus tu, » inquit, « miser, quid agis? Considera ubi es, reverere haec sancta, defer Deo, defer servo ejus Malachiae, parce et tibi ipsi. » Non destitit ille, furiis agitatus iniquis. Et ecce quod horribile dictu est venenatum et tumidum animal, quod bufonem vocant, visum est reptans exire deinter femora mulieris. Quid plura? Terrefactus resilit homo, et datis saltibus, festinus oratorio exsilit. Ille confusus abscessit, et illa intacta remansit, magno quidem et Dei miraculo, et merito Malachiae. Et pulchre operi foedo et abominando foedum intervenit et abominabile monstrum. Non prorsus aliter decuit bestialem exstingui libidinem, quam per frigidissimum vermem: nec aliter temerarium fre
Abbreviated transcription (Latin):
lum linguȩ eus: ⁊ loquebat᷑ recte.
De hinc uillam ingrediens quam
nominant ȩccłiam sc̃i michaelis:
oblatam sibi mulierẽ freneticam
⁊ iunctam funib corã omĩ ppło
curat: ⁊ dimissa incolumi ꝓfici¬
scitur. ꝑueniens uͦ ad portũ la¬
pasperi transitum ibi ꝑ aliquot
dies prestolõbatur: s mora mi¬
nime transiit ociosa. Construit᷑
interim de uirgis insepem textis
oratorium: ipso iubente ipso oꝑ¬
ante pariter. Consummatũ cir¬
cum dedit uallo: atq interiacenᷤ
spacium incimiterium benedĩx
S merita benedicentis miracula
satis declarant q̃uȩ usq hodie
ibi ac̾citari feruntur. Inde ẽ. qͦd
de finitimis locis infirmos ⁊
male habentes illo portare con¬
sueuerunt: ⁊ sanantur. multi.
¶Iulier totis dissoluta men¬
bris. plaustro uecta illtc. pedib
sius remeauit domum: unadũ¬
taxat nocte non frustra in loco
scõ prestolata miscdiam dñi. Salia
quedã ibidem ꝑnoctabat in ora¬

Expanded text:
lum linguae ejus, et loquebatur recte. lum linguae ejus, et loquebatur recte. Dehinc villam ingrediens, quam nominant ecclesiam Sancti-Michaelis, oblatam sibi mulierem phreneticam, et vinctam funibus, coram omni populo curat, et dimissa incolumi, proficiscitur. Perveniens vero ad portum Laperasperi, transitum ibi per aliquot dies praestolabatur: sed mora minime transiit otiosa. Construitur interim de virgis in sepem textis oratorium, ipso jubente, ipso operante pariter. Consummatum circumdedit vallo, atque interjacens spatium in coemeterium benedixit. Sane merita benedicentis miracula satis declarant, quae usque hodie ibi actitari feruntur. 41. Inde est, quod de finitimis locis infirmos et male habentes illi portare consueverunt, et sanantur multi. Mulier totis dissolutis membris, plaustro vecta illuc, pedibus suis remeavit domum, una duntaxat nocte non frustra in loco sancto praestolata misericordiam Domini. Alia quaedam ibidem pernoctabat in ora
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Malachias ꝓfectus a nob̃ ꝓsꝑe
regem qui adhuc hodie suꝑẽ. in
quodam castello suo: cuiuis filius
infirmabatur ad mortem. Ad quẽ
ingressus honorifice a rege susceptꝰ:
⁊humilit̃ exoratus ut sanaret fi¬
lium suum:aqua cui benedixitas¬
ꝑsit iuuenem ⁊ intuens in eũ ait.
Confide fili:non morieris hac uice.
tris: clamor ⁊ strepitus totius ex¬
ultantis familiȩ. Exiit sermo ad
om̃s: nec enm qͦd indomo regia
⁊ regis acciderat filio latere po¬
tuit. Et ecce ubiq resultans gr̃aꝵ
actio ⁊ uox laudis: tum ꝓ saluce
dñi. tum᷑ miraculi nouitate. Hen¬
ricus ẽ istȩ nam uiuit adhuc u¬
nicus patris sui: miles fortis ⁊ pru¬
dens:padrissans ut auint insec¬
cando iusticiam ⁊ amore ueri.
Qt amauit uterq malachiam
quamdiu uixit tanquam qui il¬
lum amorte reuocasset. Rogabãt
eum manere ꝑaliquot dies: sed
ille declmans głam.moram non
sustinuit:⁊ mane carpebat iter.
crugeldum. occurrit puella mu¬
ta. Orante ulo solucum ẽ. uincu¬

Expanded text:
 Malachias profectus a nobis, proregem, qui adhuc hodie superest, in quodam castello suo: cujus filius infirmabatur ad mortem. Ad quem ingressus, honorifice a rege susceptus, et humiliter exoratus, ut sanaret filium suum; aqua, cui benedixit, aspersit juvenem, et intuens in eum, ait: « Confide, fili, non morieris hac vice. tris, clamor et strepitus totius exsultantis familiae. Exiit sermo ad omnes, nec enim quod in domo regia et Regis acciderat filio, latere potuit. Et ecce ubique resultans gratiarum actio, et vox laudis, tum pro salute domini, tum pro miraculi novitate. Henricus est iste: nam vivit adhuc unicus patris sui, miles fortis et prudens, patrizans, ut aiunt, in sectando justitiam et amorem viri. Et amavit uterque Malachiam, quandiu 675 vixit, tanquam qui illum a morte revocasset. Rogabant eum manere per aliquot dies: sed ille declinans gloriam, moram non sustinuit, et mane carpebat iter. Crugeldum, occurrit puella muta. Orante illo, solutum est vincu
Abbreviated transcription (Latin):
comitat᷑ & humilitas. Quid ho¬
rum non mirabile: quid non in¬
comparabile: qͥd non singłare:
Mirum uͦ si non hesitas in eorum
ponderatione qͥd tua iudices di¬
gnius ammiratione: utrũ uide¬
licet potius stupenda sit fecun¬
ditas in uirgine. an in matre in¬
degritas: sublimitas in ꝓle: an
cum tanta sublimitate humili¬
tas: nisi qͦd indubitanter horũ
singulis p̃ferenda sunt simul cũ¬
cta: et in comparabiliter excellen¬
uus ẽ atq felicius omĩa ꝑcepis¬
se qͣm aliqua. Et quid mirum
si ds̃ qui mirabilis legitur & cer¬
nitur in sc̃is suis: mirabiliorem
se exhibuit in matre sua: Uene¬
ramini gͦ conuiges in earne cor¬
ruptibili carnis integritatem: mi¬
ramini etiam uos sacrȩ uirgines
in uirgine fecunditatem: imita¬
mini om̃s homines cłi matris
humilitatem: honorate sc̃i angłi
ur̃ regis matrem qui nr̃ȩ adora¬
tis uirginis ꝓlem: ipsum utiq
nrm parit̃ ac ur̃m regẽ: nr̃i gene¬

Expanded text:
comitatur et humilitas. Quid hocomitatur et humilitas. Quid horum non mirabile? quid non incomparabile? quid non singulare? Mirum vero si non haesitas in eorum ponderatione, quid tua judices dignius admiratione, utrum videlicet potius stupenda sit fecunditas in virgine, an in matre integritas; sublimitas in prole, an cum tanta sublimitate humilitas: nisi quod indubitanter horum singulis praeferenda sunt simul cuncta, et incomparabiliter excellentius est atque felicius, omnia percepisse, quam aliqua. Et quid mirum si Deus, qui mirabilis legitur et cernitur in sanctis suis , mirabiliorem se exhibuit in Matre sua? Veneramini ergo, conjuges, in carne corruptibili carnis integritatem: miramini etiam, vos sacrae virgines, in virgine fecunditatem: imitamini, omnes homines, Dei Matris humilitatem. Honorate, sancti Angeli, vestri Regis Matrem, qui nostrae adoratis Virginis Prolem, ipsum utique nostrum pariter ac vestrum regem, nostri gene
Abbreviated transcription (Latin):
tam uirginitatis: sequere uel
deum ꝑtutissimam uiam hu¬
militatis. Acius rectitu dine
si qui etiam de uirginib deui¬
auerant: ut uerum fatear nec
ipsi sequuntur agnum quoc̃q
ierit. Sequitur quidẽ agnũ
coinqumatus humilis: sequit᷑
cumq ierit:quia nec ille ascen¬
dere potest ad mundiciam agni
qui sine macula ẽ. nec is ad erꝰ¬
dem mansuetudinem descen¬
dere dignatur. qua scilicet ñ
coram dondente. s coram occi¬
dente se obmutuit. Attamen
salubriorem elegit sequendi
partem in humilitate peccator
quã in uirginitate suꝑ̾b: cũ
& illius immundiciam sua
humilis satisfactio purget &
huius pudiciciam suꝑbia inqͥ¬
net. Sed felir maria: cui nec
humilitas defuit. nec uirginitaͤ
Et quidẽ singłaris uirginitas. qͣm
non demerauit s honorauit fe¬
cunditas: & nichilominus spe¬
cialis humilitas qͣm ñ abstulit
s extulit fecunda uirginitas:
et in comparabilis prorsus fe¬
cunditas. qͣm uirginitas simul

Expanded text:
tam virginitatis, sequere vel tam virginitatis, sequere vel Deum per tutissimam viam humilitatis: a cujus rectitudine si qui etiam de virginibus deviaverint, ut verum fatear, nec ipsi sequuntur Agnum quocunque ierit. Sequitur quidem Agnum coinquinatus humilis, sequiturcunque ierit: quia nec ille ascendere potest ad munditiam Agni, qui sine macula est; nec is ad ejusdem mansuetudinem descendere dignatur, quia scilicet non coram tondente, sed coram occidente, se obmutuit. Attamen salubriorem elegit sequendi partem in humilitate peccator, quam in virginitate superbus: cum et illius immunditiam sua humilis satisfactio purget, et hujus pudicitiam superbia inqu. 9. Sed felix Maria, cui nec humilitas defuit, nec virginitas. Et quidem singularis virginitas, quam non temeravit, sed honoravit fecunditas: et nihilominus specialis humilitas, quam non abstulit, sed extulit fecunda virginitas: et incomparabilis prorsus fecunditas, quam virginitas simul
Abbreviated transcription (Latin):
dicas dignam: quȩ etiam preit:
Disce homo obedire: disce terra
subdi: disce puluis obtemꝑa¬
re.De auctore tuo loquens euã¬
glista: & erat iiquit subditus
illis. Haud dubium: quin ma¬
riȩ & ioseph. Erubesee suꝑbȩ
cinis. Ds̃ se humiliat: & tu te
exaltas: Ds̃ se hominib sub¬
dit: & tu dñari gestiens homi¬
nib tuo te p̃ponis auctori:
Utinam mͥ aliquando tale ali¬
quid cogitanti ds̃ respondẽ
dignetur: qͦd et suo increpã¬
do respondit apło.Alade inqͥt
post me sathanas: quia ñ sa¬
pis ea quȩ di sunt. Quotiens
enĩ hominib preee desi dero:
tociens dm̃ meum preire con¬
tendo: & tunc uere ñ sapio ea
quȩ dĩ sunt. De ipso namq
dictum ẽ: & erat subdit᷑ illis.
Si hominis o homo imitari de¬
dignaris exemplũ: certe ñ erit
tͥ indignum sequi auctorẽ tuũ.
Si non potes forsitan sequi eum
quocunq ierit: dignare uł seqͥ
quo tͥ condescendit. Hoc ẽ si ñ
potes sublimem incedere semi¬

Expanded text:
dicas dignam, quae etiam praeit? dicas dignam, quae etiam praeit? 8. Disce, homo, obedire; disce, terra, subdi; disce, pulvis, obtemperare. De auctore tuo loquens evangelista, Et erat, inquit, subditus illis; haud dubium, quin Mariae et Joseph. Erubesce, superbe cinis! Deus se humiliat, et tu te exaltas? Deus se hominibus subdit, et tu dominari gestiens hominibus, tuo te praeponis auctori? Utinam mihi aliquando, tale aliquid cogitanti, Deus respondere dignetur, quod et suo increpando respondit apostolo: Vade, inquit, post me, Satana, quia 736 non sapis ea quae Dei sunt . Quoties enim hominibus praeesse desidero, toties Deum meum praeire contendo: et tunc vere non sapio ea quae Dei sunt. De ipso namque dictum est: Et erat subditus illis. Si hominis, o homo, imitari dedignaris exemplum, certe non erit tibi indignum sequi Auctorem tuum. Si non potes forsitan sequi eum quocunque ierit, dignare vel sequi quo tibi condescendit. Hoc est, si non potes sublimem incedere semi
Abbreviated transcription (Latin):
Quis hoc audeat angloꝵ: Suf¬
ficit eis et ꝓmagno habent: qͦd
cum sint sp̃s exconditione. ex
testante dd̃. Qui facit inquit an¬
głos suos sp̃s. Maria uͦ matrẽ
se agnoscens: maiestatẽ illam
eui illi cum reuerentia serui¬
unt. cum fiducia suum nun¬
cupat filium. Nec dedignatur
nuncupari ds̃. qͦd ẽẽ dignat᷑
ẽ. Nam paulopost subdit euã¬
gelista: et erat inquiens subdi¬
sunt. cui principat᷑ et potesta¬
tes obediunt: subditus erat
mariȩ. Nec tantum marie: s
etiam ioseph ꝓpter mariam.
Mirare gͦ utrumlibet. & elige qͥd
ampliuis mireris: suie filii be¬
nignissimã dignationem. siue
matris excellentissimam dignita¬
tem. Utri inq stupor:utri mq
miraculum. Et qͦd femine ds̃
obtemꝑet humilitas absq ex¬
emplo: & qͦd femina dõ princi¬
petur. sublimitas sine sõcio. In
laudib uirginum singłarĩt ca¬
nitur: qͦd sequuntur agnũ quo¬
cunq ierit. Quib gͦ laudib iu¬

Expanded text:
Quis hoc audeat angelorum? SufQuis hoc audeat angelorum? Sufficit eis, et pro magno habent, quod cum sint spiritus ex conditione, ex testante David: Qui facit, inquit, angelos suos spiritus . Maria vero matrem se agnoscens, majestatem illam, cui illi cum reverentia serviunt, cum fiducia suum nuncupat filium. Nec dedignatur nuncupari Deus quod esse dignatus est. Nam paulo post subdit evangelista: Et erat, inquiens, subdi subditi sunt, cui principatus et potestates obediunt, subditus erat Mariae, nec tantum Mariae, sed etiam Joseph propter Mariam. Mirare ergo utrumlibet, et elige quid amplius mireris, sive Filii benignissimam dignationem, sive Matris excellentissimam dignitatem. Utrinque stupor, utrinque miraculum. Et quod Deus feminae obtemperet, humilitas absque exemplo; et quod Deo femina principetur, sublimitas sine socio. In laudibus virginum singulariter canitur, quod sequuntur Agnum quocunque ierit . Quibus ergo laudibus ju
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto honorabilior es ex singła¬
ri munere castimoniȩ: tanto t̃
tu maiorem iniuriã facis qͦd erꝰ
inte decorem fȩdas ꝑmixtione
suꝑbiȩ. Alioquin expedit tͥ uir¬
ginem non esse: qͣm de uirgini¬
tate insolescere. Non omniũ qͥdẽ
ẽ uirginitas: multo tamen pau¬
ciorum ẽ cũ uirginitate humi¬
litas. Si gͦ uirginitatem in ma¬
ria non potes nsi mirari: stude
humilitatem imitari. & suffic̃
tͥ Qͦd si et uirgo & humilis es:
quisquis es. magnus es. Est tñ
maius aliquid qͦd mireris in ma¬
ria: scilicet cum uirginitate fe¬
cunditas. Asclõ enim non est
auditum: ut aliqua simul ma
ter attendas: quo te tua suꝑ er
mirabili celsitudine ducet am¬
miratio: Nonne adhoc ut te
uideas nec satis posse mirari:
Nonne tuo immo ueritatis iudi¬
cio: illa quȩ dm̃ habuit filium
suꝑ om̃s etiam choros exaltabi¬
& dñm angłorum maria suum
audacter appellat filium: di¬
cens fili quid fecisti nobis sic:

Expanded text:
quanto honorabilior es ex singulaquanto honorabilior es ex singulari munere castimoniae, tanto tibi tu majorem injuriam facis, quod ejus in te decorem foedas permistione superbiae. Alioquin expedit tibi virginem non esse, quam de virginitate insolescere. Non omnium quidem est virginitas: multo tamen pauciorum est cum virginitate humilitas, Si igitur virginitatem in Maria uon potes nisi mirari, stude humilitatem imitari, et sufficit tibi. Quod si et virgo, et humilis es, quisquis es, magnus es. 7. Est tamen majus aliquid quod mireris in Maria: scilicet cum virginitate fecunditas. A saeculo enim non est auditum, ut aliqua simul matter attendas! quo te tua super ejus mirabili celsitudine ducet admiratio? Nonne ad hoc, ut te videas nec satis posse mirari? Nonne tuo, imo Veritatis judicio, illa quae Deum habuit filium, super omnes etiam choros exaltabiominum angelorum Maria suum audacter appellat filium, dicens: Fili, quid fecisti nobis sic?
Abbreviated transcription (Latin):
& quietum: Suꝑhumilem di¬
xit: non suꝑ uirginem. Si igit᷑
maria humilis non esset: suꝑ
eam sp̃s sc̃s non requieuisset.
Si suꝑ eam non requieuisset: nec
in pregnasset. Q uomͦ enim de
ipso sine ipso conciꝑet: Latet
itaq quia ut de spũ sco conclꝑ¬
et: sicut ipsa ꝑhibet respexit ds̃¬
humilitatem ancillȩ suȩ potiꝰ
quam uirginitatem. Et si pla¬
cuit ex uirginitate: tamen ex
humilitate concepit Alnde con¬
stat quia etiam ut placeret uir¬
ginitas: humilitas ꝓculdubio
fecit. Quid dicis uirgo suꝑbȩ
Maria uirginem se oblita. głatur
de humilitate: et tu negligen¬
do humilitatem blandiris tibi
de uirgiitate: Respexit ait u¬
la ds̃ humilitatem ancillȩ suȩ
Que illa: Uirgo utiq sc̃a: uirgo
sobria: uirgo deuota. Nunquid
tu castior illa: Numquid deuo¬
tior: Aut nunquid tua forte
pudicicia gratior castitate ma¬
riȩᷤ ut tu scilicet. sine humili¬
tate placere sufficias ex tua. qͦd
illa non potuit ex sua: Denq

Expanded text:
et quietum? Super humilem, diet quietum? Super humilem, dixit, non, super virginem. Si igitur Maria humilis non esset, super eam Spiritus sanctus non requievisset; si super eam non requievisset, nec impraegnasset. Quomodo enim de ipso sine ipso conciperet? Patet itaque, quia ut de Spiritu sancto conciperet, sicut ipsa perhibet, respexit humilitatem ancillae suae Deus , potius quam virginitatem. Et si placuit ex virginitate, tamen ex humilitate concepit. Unde constat, quia etiam ut placeret virginitas, humilitas procul dubio fecit. 6. Quid dicis, virgo superbe? Maria virginem se oblita gloriatur de humilitate: et tu negligendo humilitatem, blandiris tibi de virginitate? Respexit, ait illa, humilitatem ancillae suae. Quae illa? Virgo utique sancta, virgo sobria, virgo devota. Nunquid tu castior illa? nunquid devotior? Aut nunquid tua forte pudicitia gratior castitate Mariae; ut tu scilicet sine humilitate placere sufficias ex tua, quod illa non potuit ex sua? Denique
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hec uirgo tam uenerabilis ut sa¬
lutetur ab angło: tam humilis
ut desponsata sit fabro: Pulcͣ
ꝑmirtio uirginitatis & humili¬
tatis: nec medioeriter placet dõ
illa anima. in qua & humilitas
commendat uirginitatem: & uͥ¬
ginitas exornat humilitatẽ. S
qͣnta putas ueneratione digna
ẽ. in qua humilitatem exaltat
fecunditas: partus consecrat
uirginitatem: Audis uirginem:
audis humilem: si non potesurr¬
ginitatem humilis: imitare hu¬
militatem uirginis. Laudabilis
ista precipitur. Adillam inuita¬
ris: ad istam cogeris. De illa dr̃
qui potest caꝑe capiat: de ista
dicitur. nͥ quis efficiatur sic̃ par¬
uulus istȩ. non intrabit in reg¬
num cȩlorum. Illa gͦ remine¬
ratur: ista exigitur. Potes deniq
sine uirginitate saluari: sine
humilitate non potes. Potest in¬
quam placere humilitas. quȩ
uirginitatem deplorat amissã:
sine humilitate audem audeo
dicere nec uirginitas mariȩ pla¬
cuisset. Suꝑ quem inquit reqͥe¬
scet sp̃s m̃s: nisi suꝑ humilem

Expanded text:
est haec Virgo tam venerabilis, ut salutetur ab angelo; tam humilis, ut desponsata sit fabro? Pulchra permistio virginitatis et humilitatis: nec mediocriter placet Deo illa anima, in qua et humilitas commendat virginitatem, et virginitas exornat humilitatem. Sed quanta putas veneratione digna est, in qua humilitatem exaltat fecunditas, et partus consecrat virginitatem? Audis virginem, audis humilem: si non potes virginitatem humilis, imitare humilitatem virginis. Laudabilis ista praecipitur. Ad illam invitaris, ad istam cogeris. De illa dicitur: Qui potest capere, capiat ; de ista dicitur: Nisi quis efficiatur sicut parvulus iste, non intrabit in regnum 735 coelorum . Illa ergo remuneratur, ista exigitur. Potes denique sine virginitate salvari; sine humilitate non potes. Potest, inquam, placere humilitas, quae virginitatem deplorat amissam; sine humilitate autem audeo dicere nec virginitas Mariae placuisset. Super quem, inquit, requiescet spiritus meus, nisi super humilem
Abbreviated transcription (Latin):
enigmatib ꝑ totum iter in
deserto usq interram ꝓmissio.¬
nis: & deinceps inuisionib ⁊ ua¬
ticiniis ꝓph̾arum: in ordinatio¬
ne qͦ regni ac sacerdotii usq ad
horum florum non inmerito
fructus esse intelligitur: dicen
fructu uentris tui .p. suꝑ. sedẽ.t̃
nasciturus: quia in flore sꝑatur
fructus ꝓcessurus. S ꝓdeunte
fructu flos decidit: quia uerita¬
te apparente incarne. figura ꝑ¬
transiit. Unde & narareth ciui¬
tas galileȩ dicit᷑ id÷ transinigra¬
tionis: quia nascente. xp̃o illa
omnia tͣnsierunt quȩ suꝑiꝰ enu¬
meraui: quȩ ut ait apłs in figͣa
contingebant eis. Hos gͦ flores
& nos qui iam fructum tenemꝰ.
ꝑtransisse uidemus: & dum ad¬
huc florere uidebantur: transitu¬
ri preuidebantur. Unde dauid.
Mane sicut herba transeat. ma¬
ne floreat & transeat: uesꝑe de¬
cidat induret & arescat. Uesꝑe
et enim id÷ quando uenit ple¬

Expanded text:
aenigmatibus per totum iter in aenigmatibus per totum iter in deserto usque in terram promissionis, et deinceps in visionibus et vaticiniis prophetarum, in ordinatione quoque regni ac sacerdotii usque ad seminis et horum florum non immerito fructus esse intelligitur, dicentfructu ventris tui ponam super sedem tuam nasciturus; quia in flore speratur fructus processurus. Sed prodeunte fructu, flos decidit, quia veritate apparente in carne, figura pertransiit. Unde et Nazareth civitas Galilaeae dicitur, id est transmigrationis: quia nascente Christo, omnia illa transierunt quae superius enumeravi, quae, ut ait Apostolus, in figura contingebant illis . Hos ergo flores et nos qui jam fructum tenemus, pertransisse videmus: et dum adhuc florere videbantur, transituri praevidebantur. Unde David: Mane sicut herba transeat, mane floreat et transeat: vespere decidat, induret et arescat . Vespere etenim, id
Abbreviated transcription (Latin):
ominus humilẽ ac timoratum.
ñ irrationabiliter forsitan idem
angłs confortasse credidur: qͣm¬
qͣm tunc ab euangli̾sta non no¬
minet᷑. Ioseph inquit fili dauid:
noli timere acciꝑe mariã con¬
iugem duã. Conuemient̃ itaq
gabriel ad hoc opus eligitur:
immo quia tale illi negotium
iniungitur: rec̾te tali nomine
designatur. Missus ẽ gͦ angłs
gabriel adeo.Quo: In cunita¬
tem galileȩ: cui nom̃ narareth.
Uideamus si ut ait nathanael
a narareth potest aliquid boni
eẽ. Narareth interpretatur floᷤ.
Uidetur autem mͥ qͦddã sem̃
fuisse diuine cognitionis tan¬
quam ecelo iactatũ in terras.
allocutiones. & ꝓmissiones fa¬
cte celitus ad patres: abrahã
scilicet ysaac. & iacob. De qͦ se¬
mine scriptum ẽ. Nisi dñs sa¬
baoth reliquisset nobis semen:
sicut sodoma fuissemꝰ: & sicut
gomorra similes essem̾.Floru¬
it autem hoc semen. in mira¬
bilib quȩ ostensa sunt in exi¬
tu isrł de egypto: in figuris⁊

Expanded text:
ominus humilem ac timoratum, ominus humilem ac timoratum, non irrationabiliter forsitan idem angelus confortasse 734 creditur, quanquam tunc ab evangelista non nominetur. Joseph, inquit, fili David, ne timeas accipere Mariam conjugem tuam . Convenienter itaque Gabriel ad hoc opus eligitur: imo quia tale illi negotium injungitur, recte tali nomine designatur. 3. Missus est ergo angelus Gabriel a Deo. Quo? In civitatem Galilaeae, cui nomen Nazareth. Videamus si, ut ait Nathanael, a Nazareth potest aliquid boni esse . Nazareth interpretatur flos. Videntur autem mihi quoddam semen fuisse divinae cognitionis, tanquam e coelo jactatum in terras, allocutiones et promissiones factae coelitus ad patres, Abraham scilicet, Isaac et Jacob; de quo semine scriptum est: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus; et quasi Gomorrha similes essemus . Floruit autem hoc semen in mirabilibus, quae ostensa sunt in exitu Israel de Aegypto, in figuris et
Abbreviated transcription (Latin):
pe iurtutem xp̃m quẽ meliꝰ
nunciare decebat: quã hunc
quem simile nomen honorat:
Nam quid ẽ aliud fortitudo qͣm
uirtus: Non autem dedecenᷤ
aut incongruum uideat᷑ dñm
& nuncium commun censeri
uocabulo: cum similis mutͦq
appellationis. non sit tamen
utriusq similis causa Aliter
quippe xp̃c fortitudo uł uirtꝰ
di dicitur: aliter angłs. Ange¬
lus enim tantum nuncupati
quȩ forti armato qui suũ atri¬
um in pace custo dire solebat
fortior suꝑueniens. ipsum suo
brachio debellauit: & sic ei ua¬
sa captiuitatis potent̃ eripuit.
Angłs uero fortitudo dĩ appel¬
latus ẽ: uel qͦd huiuscemodi me¬
ruerit prerogatiuam officii quo
eusdem nunciaret uirtutis ad¬
uentum: uel quia uirginẽ na¬
tura pauidam. simplicem. ue¬
recundam. de miraculi noui¬
tate ñ expauescere. confortare
deberet. Quod & fecit: ne tme¬
as inquiens maria. inuenisti
gr̃am apud dm. S et ipsius
sponsum hominem utiq nich̃¬

Expanded text:
pe virtutem Christum quem melius pe virtutem Christum quem melius nuntiare decebat, quam hunc, quem simile nomen honorat? Nam quid est aliud fortitudo, quam virtus? Non autem dedecens aut incongruum videatur, dominum et nuntium communi censeri vocabulo; cum similis in utroque appellationis, non sit tamen utriusque similis causa. Aliter quippe Christus fortitudo vel virtus Dei dicitur, aliter angelus. Angelus enim tantum nuncupativquae forti armato, qui suum atrium in pace custodire solebat, fortior superveniens, ipsum suo brachio debellavit; et sic ei vasa captivitatis potenter eripuit. Angelus vero fortitudo Dei appellatus est, vel quod hujusmodi meruerit praerogativam officii, quo ejusdem nuntiaret adventum virtutis: vel quia virginem natura pavidam, simplicem, verecundam, de miraculi novitate ne expavesceret, confortare deberet: quod et fecit, Ne timeas, inquiens, Maria, invenisti gratiam apud Deum. Sed et ipsius sponsum, hominem utique nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nunc d̾s emittat uerbũ suum.
& liquefaciat ea nobis: ꝑflet sp̃s
etus & fie̾nt nobis intelligibilia
uerba euangelica: fiant incordib
nris desidabilia suꝑ aurum &
lapidẽ preciosum multum: fiãt
& dulciora suꝑ mel & fauũ. Ait
itaq. Missus ẽ angłs gabriel a
deo.Non arbitror hunc anglm
de minorib esse: qui qualibet
excausa crebra soleant ad terras
fungi legatione. Quod et ex eiꝰ
nomine palam intelligi datur:
qͦd interpretatum fortitudo des
dicitur: & quia non ab alio ali¬
quo forte excellentiori se ut as¬
solet spũ. sed ab ipso dõ mit¬
ti ꝑhibetur. Propter hoc gͦ po¬
situm ẽ: a deo. Uel ideo dictũ ẽ.
a dõ. ne cui uel beatoꝵ spuum
suum ds̃ anteqͣm uirgini reue¬
lasse putetur consilium. excep¬
to dum taxat archangło gabri¬
ele: qui utiq tantȩ inter suos
inueniri potuerit ixcellentiȩ.
ut tali & nomine dignus ha¬
beretur et nuncio. Nec discor¬
dat nomen a niincio. Dei qͥp¬

Expanded text:
nunc Deus emittat verbum suum, nunc Deus emittat verbum suum, et liquefaciat ea nobis; perflet spiritus ejus, et fiant nobis intelligibilia verba evangelica: fiant in cordibus nostris desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, fiant et dulciora super mel et favum! 2. Ait itaque: Missus est angelus Gabriel a Deo. Non arbitror hunc angelum de minoribus esse, qui qualibet ex causa, crebra soleant ad terras fungi legatione: quod ex ejus nomine palam intelligi datur, quod interpretatum fortitudo Dei dicitur; et quia non ab alio aliquo forte excellentiori se ut assolet spiritu, sed ab ipso Deo mitti perhibetur. Propter hoc ergo positum est, a Deo; vel ideo dictum est, a Deo, ne cui vel beatorum spiritum suum Deus, antequam Virgini, revelasse putetur consilium, excepto duntaxat archangelo Gabriele, qui utique tantae inter suos inveniri potuerit excellentiae, ut tali et nomine dignus haberetur, et nuntio. Nec discordat nomen a nuntio. Dei quip
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlesti cadit suꝑ terram: putẽ
ego de ore scĩ euangłiste super¬
fluum diffluere uerbum. pre¬
sertim in sacra hystoria uerbi:
Non puto. Plena quippe sunt
omnia suꝑnis mysteriis: ac
cȩlesti singula dulcedine redũ¬
dantia: si tamen diligentem
habeant inspectorem. qui no¬
uerit sugere mel de petra ole¬
umq de saro durissimo.Nem¬
pe in illa die stillarunt mon¬
tef dulcedinem. & colles flux
rantib cȩlis desuꝑ. nubibq
pluentib iustum. aꝑta ẽ terra
leta germinans saluatorem:
quando dño dante benignita¬
tem. & derra nr̃a reddente fru¬
ctum suũ. suꝑ illum montem
montium. montem coagulatũ
& pinguem. misedia & ueritas
obiuiauerunt sibi. iusticia ⁊ par
osculatȩ sunt. Illo qͦ in tempo¬
re unus iste inter cȩteros mon¬
des non modicus. beat᷑ hic uide¬
licet euangłista. dum desid̾a¬
tum nr̃e nobis salutis exordi¬
um suo mellifluo commenda¬
uit eloquio: ueludi ꝑflante au¬
stro atq euicino sole radiante

Expanded text:
elesti cadit super terram ; putem ego de ore sancti Evangelistae superfluum difluere verbum, prsertim in sacra historia Verbi? Non puto. Plena quippe sunt omnia supernis mysteriis, ac coelesti singula dulcedine redundantia; si tamen diligentem habeant inspectorem, qui noverit sugere mel de petra, oleumque de saxo durissimo Nempe in illa die stillarunt montes dulcedinem, et colles fluxerantibus coelis desuper, nubibusque pluentibus justum, aperta est terra laeta germinans Salvatorem : quando Domino dante benignitatem, et terra nostra reddente fructum suum, super illum montem montium, montem coagulatum et pinguem misericordia et veritas obviaverunt sibi, justitia et pax osculatae sunt . Illo quoque in tempore unus iste inter caeteros montes non modicus, beatus hic videlicet evangelista, dum desideratum nobis nostrae salutis exordium suo mellifluo commendavit eloquio, veluti perflante austro, atque e vicino sole radiante
Abbreviated transcription (Latin):
m. f.s. lege. dicente ipso ecce noua
facio omnia. uetera tͣnsierunt¬
& disparuerunt: quomͦ in noui¬
tate suecrescentis fructus. flores
decidunt & arescunt. Ande rur¬
sus scriptum ẽ.fęnum aruit ⁊
flos decidit: uerbũ autẽ dñi
manet ineternum.Credo non
ambigis: quin uerbum fruc̾tus
aruit: ubi flos qui decidit. Pro¬
ph̾a respondeat. Omĩs caro fȩ¬
num: & omĩs gła eius tanquã
flos feni. Si omnis caro fenum:
gͦ carnalis ille populus iudeoꝵ
dum idem populus abom̃i sp̃s
pinguedine uacuus. sicce littere
adhesit: An non etiam flos deci¬
dit: qͣndo gloriatio qͣm habebat
in lege remansit:Si flos non de¬
cidit: ubi gͦ regnum. ubi sac̾do¬
cium. ubi ꝓpħ ȩ. ubi templum.
ubi demq magnalia illa de qͥb
gloriari solebant & dicere: qͣnta
audiuimꝰ & eognouimꝰ ea. & pa¬
tres nr̃i narrauerunt nobis: Et
iterum. Quanta mandauit patͥb
nr̃is: nota facere ea filiis suis. Et
hȩc dicta sunt: ꝓ eo qͦd positũ ẽ

Expanded text:
m sub lege , dicente ipso: Ecce nova facio omnia ; vetera transierunt et disparuerunt, quomodo in novitate succrescentis fructus flores decidunt et arescunt. Unde rursus scriptum est: Fenum aruit, et flos decidit; verbum autem Domini manet in aeternum. Credo, non ambigis quin verbum fructus saruit? ubi est flos qui decidit? Propheta respondeat. Omnis caro fenum; et omnis gloria ejus, tanquam flos feni . Si omnis caro fenum; ergo carnalis ille populus Judaeordum idem populus ab omni spiritus pinguedine vacuus, siccae litterae adhaesit? Annon etiam flos decidit, quando gloriatio, quam habebant in lege, non remansit? Si flos non decidit, ubi ergo regnum, ubi sacerdotium, ubi prophetae, ubi templum, ubi denique magnalia illa, de quibus gloriari solebant, et dicere: Quanta audivimus et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis? et iterum: Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis? Et haec dicta sunt pro eo quod positum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nuus industriusq miles. & circũ¬
spectus sit ad se seruandum: & ex¬
peditus ad discurrendum: & ꝓm¬
ptus ad feriendum. Ulos ꝑcontͣ¬
riuĩin ocłorum grauamen ritu¬
femineo comam nutritis: longiᷤ
pria uob̃ uestigia obuoluitis: de¬
licatas ac teneras manus amplis
& circum fluentib manieis sepe¬
litis. Suꝑ hȩc omnia ẽ. qͦd arma¬
ti conscientiã magis derret: cau¬
sa illa nimirum satis leuis ac fri¬
uola: qua uidelicet talis p̾sumi¬
tur. & tam ꝑiculosa milicia.Non
sane alud inter uos bella mou⁊
litesq suscitat: nͥ aut irrationa¬
bilis eracundiȩ motus. aut in a¬
nis głȩ appetitus. aut terrenȩ qua¬
liscumq possessionis cupiditas.

Expanded text:
nuus industriusque miles et circumnuus industriusque miles et circumspectus sit ad se servandum, et expeditus ad discurrendum, et promptus ad feriendum: vos per contrarium in oculorum gravamen femineo ritu comam nutritis, longis ropria vobis vestigia obvolvitis, delicatas ac teneras manus amplis et circumfluentibus manicis sepelitis. Super haec omnia est, quod armati conscientiam magis terret, causa illa nimirum satis levis ac frivola, qua videlicet talis praesumitur et tam periculosa militia. Non sane inter vos aliud bella movet, litesque suscitat, nisi aut irrationabilis iracundiae motus, aut inanis gloriae appetitus, aut terrenae qualiscunque possessionis cupiditas.
Abbreviated transcription (Latin):
uis gͥ finis fructusue scłaris huiꝰ
non dico miliciȩ s maliciȩ: si &. oc¬
cisor letaliter peccat. & occisus ȩter¬
naliter ꝑit: Enimuͦ ut uerbiᷤᷤ utar
apłi: & qui arat. inspe debet ara-¬
re: & qui triturat. in spe fructus ꝑ¬
cipiendi. Quis gͦ omilites hic tã
stupendus erro. quis furor hic tã
non ferendus: tantis sumptib ac
laborib militare. stipendiis uero
nullis. nͥ aut mortis aut criminiͤ
Oꝑitis equos sericis: & pendulos
nescio qͦs panniculos locicis suꝑ¬
indiutis. Depingitis hastas. clipe¬
os. o sellas:frena & calcaria auro
& argento.geminisq circum or¬
natis: & cum tanta pompa pudẽ¬
do furore. & impudenti stupore
ad mortem ꝓperatis: Militaria
sunt hȩc insignia: an muliebria
potius ornamenta: Nunqͥd forte
hostilis muero. reuerebitur aurũ:
gemmis parcet: serica penetiare
non poterit: Deniq qͦd ipsi sepius
certiusq exꝑimini. tria ẽe p̃cipue
necessana prelianti: ut scilicet stre¬

Expanded text:
ur finis fructusve saecularis hujus, non dico, militiae, sed malitiae; si et occisor letaliter peccat, et occisus aeternaliter perit? Enimvero, ut verbis utar Apostoli, Et qui arat, in spe debet arare; et qui triturat, in spe fructus percipiendi . Quis ergo, o milites, hic tam stupendus error, quis furor hic tam non ferendus, tantis sumptibus ac laboribus militare, stipendiis vero nullis, nisi aut mortis, aut criminis? Operitis equos sericis, et pendulos nescio quos panniculos loricis superinduitis; depingitis hastas, clypeos et sellas; frena et calcaria auro et argento, gemmisque circumornatis: et cum tanta pompa pudendo furore et impudenti stupore ad mortem properatis. Militaria sunt haec insignia, an muliebria potius ornamenta? Numquid forte hostilis mucro reverebitur aurum, gemmis parcet, serica penetrare non poterit? Denique, quod ipsi saepius certiusque experimini, tria esse praecipue necessaria praelianti, ut scilicet stre
Abbreviated transcription (Latin):
luntas ut contra se loqueretur:
quatenꝰ uͦ se uoluntariȩ ꝓculdu¬
bio consensit ut ꝓ se loqueretur.
Si xp̃m ñ amasset non negasset ĩ¬
uitus.Ulerum si se amplius non
isse compulsum: uoluntatẽ ꝓpriã
ẜ si non mutare. occultare tamen.
Compulsum inquam: non quidẽ
recedere ab amore di: cedere tam̃
aliqͣntulum amore sui. Quid gͦ:
Forte dissoluta ẽ tota suꝑior asser¬
tio de libertate uoluntatis: qͥa m¬
mirũ inuenta ẽ. cogi potuisse uo¬
luntas: Est plane s si cogi ab alio
potuit quã a se ipsa. Qđ si sese ipsa
coegit: compulsa & compellens.uͥ
amittere ibi & reciꝑe uisa ẽ lib̾tatẽ.
llim quippe quam ipsa sibi intu¬
lit: a se ꝑtulit.

Expanded text:
luntas, ut contra se loqueretur: luntas, ut contra se loqueretur: quatenus vero se, voluntarie procul dubio consensit, ut pro se loqueretur. Si Christum non amasset, non negasset invitus: verum si se amplius non isse compulsum, voluntatem propriam etsi non mutare, occultare tamen: compulsum, inquam, non quidem recedere ab amore Dei; cedere tamen aliquantulum amore sui. 39. Quid ergo? forte dissoluta est tota superior assertio de libertate voluntatis, quia nimirum inventa est cogi potuisse voluntas? Est plane: sed si cogi ab alio potuit quam a se ipsa. Quod si sese ipsa coegit, compulsa, et compellens; ubi amittere ibi et recipere visa est libertatem. Vim quippe, quam ipsa sibi intulit, a se pertulit.
Abbreviated transcription (Latin):
minis fuit:
uas apłi tenemꝰ uoluntates:
unam qͣm uoluit non mori pe¬
nitus inculpabilem: alterã ⁊ mul¬
tum laudabilem. qua sibi cõpla¬
cebat qͦd eẽt xp̃ianus. In quo ergo
culpabitur: An in eo qͦd mentiri
qͣm mori maluit: Hȩc plane uo¬
luntas reprehensione digna fuit
uoluit seruare uitam. Os nempe
qͦd mentit᷑ occidit animam. Et
peccauit gͦ. & non absq consensu
ꝓpriȩ uoluntatis: infirme quid̃
&misere: s plane libere. Peccauit
autem ñ pernendo aut odiendo
xp̃m: s se nimis amando. Nec
in hunc ꝑuersum amorem sui.
uoluntatem metus ille subitus
compulit: s ẽẽ conuicit. Iam tc̃
ꝓculdubio talis erat s nesciebat:
quando ab illo quẽ latere non po¬
terat audiuit. Priusqͣm galiꝰ can¬
tet: ter me negabis.Iua itaq uo¬
luntatis infirmitas ꝑincussum
timorem nota non orta: notum
fec̃ quatenus se. quatenus xp̃m
amauerit. Notum audem: non
ebat quid eẽt in homine. Quateriꝰ
negandum non ẽ. passa ẽ. illa uo¬

Expanded text:
minis fuit? Duas apostoli tenemus voluntates: unam, qua voluit non mori, penitus inculpabilem; alteram, et multum laudabilem, qua sibi complacebat quod esset christianus. In quo ergo culpabitur? An in eo quod mentiri, quam mori maluit? Haec plane voluntas reprehensione digna fuit,voluit servare vitam. Os nempe quod mentitur, occidit animam . Et peccavit ergo, et non absque consensu propriae voluntatis, infirmae quidem et miserae, sed plane liberae. Peccavit autem, non spernendo aut odiendo Christum, sed se nimis amando. Nec in hunc perversum amorem sui, voluntatem metus ille subitus compulit; sed esse convicit. Jam tunc procul dubio talis erat, sed nesciebat, cum ab illo quem latere non poterat, audivit: Priusquam gallus cantet, ter me negabis . Illa itaque voluntatis infirmitas per incussum timorem nota, non orta, notum fecit quatenus se, quatenus Christum amaverit. Notum autem non Cebat quid esset in homine. Quatenus negandum non est passa est illa vo
Abbreviated transcription (Latin):
rib qͦd fortius sit eligatur.
uale ẽ autem ulud qͦd nonnulla mo¬
nastena ex more obseruare dicunt᷑:
in magnis uidelicet festis uina deli¬
biita melle pigmentoꝵ resꝑsa pul¬
uerib in conuentu bibere. Nunquid
⁊ hocfien dicemꝰ ꝓpt̃ infirmitatem
stomachi ͦ Ego uͦ ad nichil altud
ualere uideo: nͥ ut uł ampliris bi¬
batur. uł delectabilius. S cum ue¬
ne uino fuerint ingurgitate. toto
in capite palpitantes: sie surgen¬
ti amensa. qͥd aliud libet nisi dor¬
mire: Si autem ad uigilias indige¬
stũ surgere cogis. non cantum. led
plaectum potius extorquebis. Cum
uͦ ad lectum deuenero: requisitus in¬
cominodum plango. ñ crapule pec

Expanded text:
ribus, quod fortius sit, eligatur. ribus, quod fortius sit, eligatur. Quale est autem illud, quod nonnulla monasteria ex more observare dicuntur, in magnis videlicet festis vina delibuta melle, pigmentorum respersa pulveribus, in conventu bibere? Nunquid et hoc fieri dicemus propter infirmitatem stomachi? Ego vero ad nihil aliud valere video, nisi ut vel amplius bibatur, vel delectabilius. Sed cum venae fuerint vino ingurgitatae, toto in capite palpitantes, sic surgenti a mensa quid aliud libet, nisi dormire? Si autem ad vigilias surgere indigestum cogis, non cantum, sed planctum potius extorquebis. 22. Cum vero ad lectum devenero, requisitus incommodum plango, non crapulae pec
Abbreviated transcription (Latin):
iam stomachus crebris ruc̾tib re¬
pletum se indicet: necdum tamen
curiositas satiatur. S dum oculi
colorib palatum saporib illictun¬
tur: infelix stomachus cui nec colo¬
res lucent. nec sapores demulcent:
dum omĩa susciꝑe cogitur. oppres¬
sus magis obruitur qͣm reficitur.
Iam uͦ deaquȩ potu quid dicam:
quando ne ullo quidem pacto in¬
num aquatum admutitur: Dñs
nimirum ex quo monachi sumus in¬
firmosstomachos habemꝰ: & tã nece ᷤ¬
sarium apłi de utendo uino consi¬
lium. merito ñ negligimꝰ: modico tñ
qͦd ille p̃misit nescio cur p̃termis¬
so. Est utinam uł solo cum etiam
purum ẽ. contenti essemꝰ. Pudet di¬
cere. s magis pudeat actitari: ⁊ si pu¬
deat audiri.non pudeat emendari.
Uideas uno in prandio ter uł quãt
semiplenum calicem reportari: qͦ¬
tinus diuersis uinis magis odoratiᷤˢ
qͣm potatis. nec tam haustis quam
attactis: sagaq ꝓbatione & celeri
cognidione unum tandem eplu¬

Expanded text:
jam stomachus crebris ructibus rejam stomachus crebris ructibus repletum se indicet, necdum tamen curiositas satiatur. Sed dum oculi coloribus, palatum saporibus illiciuntur, infelix stomachus, cui nec colores lucent, nec sapores demulcent, dum omnia suscipere cogitur, oppressus magis obruitur quam reficitur. 21. Jam vero de aquae potu quid dicam, quando ne 536 ullo quidem pacto vinum aquatum admittitur? Omnes nimirum, ex quo monachi sumus, infirmos stomachos habemus, et tam necessarium Apostoli de utendo vino consilium merito non negligimus, modico tamen, quod ille praemisit , nescio cur praetermisso. Et utinam vel solo, cum etiam purum est, contenti essemus! Pudet dicere, sed magis pudeat actitari; et, si pudet audiri, non pudeat emendari. Videas uno in prandio ter, vel quater, semiplenum calicem reportari: quatenus diversis vinis magis odoratis, quam potatis, nec tam haustis quam attactis, sagaci probatione et celeri cognitione unum tandem e plu
Abbreviated transcription (Latin):
parantur: quatinus quatuor aut
quinq ferculis deuoratis. prima
non impediant nouissima: nec sa¬
cietas minuat appetitum. Palatũ
quippe dum nouellis seducit᷑ con¬
dimentis paulatim disuescere co¬
gnita:  adsucos extraneos ueluti
Quia enim puras ut eas natura
creauit epulas fastidimus: dũ alla
aliis multifanȩ ꝑmiscentur. & spre¬
tis naturalib quos d̃s̃ indidit re¬
bus quibdam adulderinis gula
ꝓuocatur saporib. transitur ni¬
mirum meta necessitatis. s nec¬
dum delectatio suꝑatur. Quis. ir
dicere sufficit quot modis ut cetera
taceam sola oua uersantur & uex¬
antur: quanto studio euertunt᷑.
subuertuntur. liquantur. durant᷑.
diminuuntur. & nunc quidẽ fri¬
.xa. nunc assa. nunc farsa. nẽ mix¬
tim. nunc singillatim apponun¬
tur. Altquid autẽ hȩc omĩa: nͥ ut
soli fastidio consulatur: Ipsa dem̃
qualitas rerum talis deforrns appa¬
rere curatur. ut non minus aspectꝰ
quam gustus delectetur: & cum

Expanded text:
parantur, quatenus quatuor aut parantur, quatenus quatuor aut quinque ferculis devoratis, prima non impediant novissima, nec satietas minuat appetitum. Palatum quippe, dum novellis seducitur condimentis, paulatim dissuescere cognita, et ad succos extraneos, veluti Quia enim puras, ut eas natura creavit, epulas fastidimus, dum aliae aliis multifarie permiscentur, et spretis naturalibus, quos Deus indidit rebus, quibusdam adulterinis gula provocatur saporibus; transitur nimirum meta necessitatis, sed necdum delectatio superatur. Quis enim dicere sufficit, quot modis ut caetera taceam sola ova versantur et vexantur, quanto studio evertuntur, subvertuntur, liquantur, durantur, diminuuntur; et nunc quidem frixa, nunc assa, nunc farsa, nunc mistim, nunc singillatim apponuntur? Utquid autem haec omnia, nisi ut soli fastidio consulatur? Ipsa deinde qualitas rerum talis deforis apparere curatur, ut non minus aspectus, quam gustus delectetur: et cum
Abbreviated transcription (Latin):
trib s non mentib transierent.
Et hic erat rectus ordo: quando
digniori parti prus inseruiebat᷑.
Hȩc summa discretio: cũ ampliꝰ
sumebat quȩ maior erat. Hec de¬
niq uera cinpͥras: ubi ammȩ quarũ
caritate xp̃c mortuus ẽ tanta solli¬
citudine refocillabantur. Nob̾ autem
conuenientib in unum. ut uerbis
apłi utar: iam non ẽ dnĩcam cenã
manducare. Panẽ quippe cȩlestem
nemo qui requirat: nemo qui tͥbu¬
at. Nichil de scripturis nichil de sa¬
lute agitur animarum: s nugȩ.
⁊ risus & uerba ꝓferuntur ĩuentũ.
Iater prandendum qͣntũ fauces
dapib tantum aures pascuntur ru¬
morib: quib totus intentus. mo¬
dum nescias in edendo. Interim au¬
dem fercula ferculis apponuntur:
& ꝓsolis carnib aquib abstinet᷑
grandia piscium corꝑa dupplicã¬
cur. Cumq priorib fuens satia¬
tus. si scdos attigeris. uideberis tͥ
ratione & arde cocorum cuncta ap¬

Expanded text:
tribus, sed non mentibus transigerent. tribus, sed non mentibus transigerent. Et hic erat rectus ordo, quando digniori parti prius inserviebatur: haec summa discretio, cum amplius sumebat quae major erat: haec denique vera charitas, ubi animae, quarum charitate Cautem convenientibus in unum, ut verbis Apostoli utar, jam non est dominicam coenam manducare . Panem quippe coelestem nemo est qui requirat, nemo qui tribuat. Nihil de Scripturis, nihi! de salute agitur animarum; sed nugae, et risus, et verba proferuntur in ventum. Inter prandendum quantum fauces dapibus, tantum aures pascuntur rumoribus: quibus totus intentus, modum nescias in edendo. 20. Interim autem fercula ferculis apponuntur: et pro solis carnibus, a quibus abstinetur, grandia piscium corpora duplicantur. Cumque prioribus fueris satiatus, si secundos attigeris, videberis tibratione et arte coquorum cuncta ap