comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tura ñ dedit Postremo cum hominẽ neces¬
se sit aut beatum ẽẽ. aut miserum: nonne
dem̃tis ẽ. eum qui dies noctesq q̃ntum
potest. instat in uestigande ueritati mise¬
rum dicere: Beatus gerit: deinde illa de¬
finitio m ut arbitror ubius suffragat᷑ Nã
si beatus ẽ sicuti ẽ. qui scđm eam partẽ ani¬
mi uiuit. q̃m regnare cet̾is conuenit. & hec
pars ratio dicit᷑. quero utrum ñ scđm ratio¬
nem uiuat qui querit ꝑfecte ueritatem:
Id si absurdum ẽ. qͥd dubitamꝰ beatum ho¬
minem dicere sola ipsa inquisitione ueri¬
tatis: Michi ait ille nec scđm rationem ui¬
uere. nec beatus omino quisqͥs errat uide¬
tur: Errat aut̃ om̃is: quisquis semꝑ querit.
nec inuenit: Uñ tibi unum iam de duob
monstndum ẽ. aut errantem beatum ẽẽ
posse: aut eum qui quod querit. nunqͣm
inuenit. ñ errare: hic ille Beatus errare
non potest & cum diu siluisset. ñ autem

Expanded text:
tura non dedit. postremo cum hominem necestura non dedit. postremo cum hominem necesse sit aut beatum esse aut miserum, nonne dementis est eum, qui dies noctesque quantum potest instat inuestigandae ueritati, miserum dicere? beatus igitur erit. deinde illa definitio mihi, ut arbitror, uberius suffragatur; nam si beatus est, sicuti est, qui secundum eam partem animi uiuit, quam regnare ceteris conuenit, et haec pars ratio dicitur, quaero, utrum non secundum rationem uiuat qui quaerit perfecte ueritatem. quod si absurdum est, quid dubitamus beatum hominem dicere sola ipsa inquisitione ueritatis? Mihi, ait ille, nec secundum rationem uiuere nec beatus omnino quisquis errat uidetur. errat autem omnis, qui semper quaerit nec inuenit. unde tibi unum e duobus monstrandum est, aut errantem beatum esse posse aut eum, qui quod quaerit numquam inuenit, non errare. — Hic ille: Beatus errare non potest. et cum diu siluisset: Non autem
Abbreviated transcription (Latin):
rit hominis aũt finis ẽ: ꝑfec̾te querere
ueritatem Perfectũ enim querimus: sed
tam̃ hominẽ: & trigetius: Non gͥ pocest be¬
atus eẽ homo. Quomͦ enim: cum id quod
magnoꝑe concupiscit assequi nequeat: Po¬
test aut̃ homo beate uiuere. Siqͥdem pot̃
scdm eam partem animi uiuere. qͣm dñari
in homine fas ẽ. Podest gͥ uerum inuenire:
A ut corrigat se & ñ concupiscat uerum: ne
cum id assequi non potuerit. necessario mi¬
ser sit At hoc ipsum ẽ beatum hominis
ait ille: ꝑfecte querere ueritatem Hoc eñi
est puenire ad finem: ultͣ quem ñ pot̃ pro¬
gredi Qs quis gͦ minus instant̃ quam opor¬
tet querit ueritatem: is ad finem hominis
ñ puenit Qs quis aut̃ tantum q̃ntum hõ
potest ac debet dat oꝑam inueniende ue¬
ritati: is etiam si eam ñ inueniat: beatus ẽ:
Totum enim fecit: qđ ut faciat natus est:
Inuentio aut̃ si defuerit: id deerit qđ na¬

Expanded text:
rit. hominis autem finis est perfecte quaerere rit. hominis autem finis est perfecte quaerere ueritatem; perfectum enim quaerimus, sed tamen hominem. — Et Trygetius: Non igitur potest beatus esse homo. quomodo enim, cum id quod magno opere concupiscit adsequi nequeat? potest autem homo beate uiuere, si quidem potest secundum eam partem animi uiuere, quam dominari in homine fas est. potest igitur uerum inuenire. aut colligat se et non concupiscat uerum, ne, cum id adsequi non potuerit, necessario miser sit. — At hoc ipsum est beatum hominis, ait ille, perfecte quaerere ueritatem; hoc enim est peruenire ad finem, ultra quem non potest progredi. quisquis ergo minus instanter quam oportet ueritatem quaerit, is ad finem hominis non peruenit; quisquis autem tantum, quantum homo potest ac debet, dat operam inueniendae ueritati, etiamsi eam non inueniat, beatus est; totum enim facit, quod ut faciat, ita natus est. inuentio autem si defuerit, id deerit quod na
Abbreviated transcription (Latin):
mare ꝑatus sim: ur̃a ut opinor nichil int̃¬
ẽ. nisi cuiꝰ ponderis ad id quod uolo asseren¬
adu̾sarium ꝓfitetur: hic trigetius. Uolo
attendas ait. tu iudex nr̃ quẽ admodum
supius beatam uitam defimeris: Dixisti
namq eum beatum ẽẽ. qͥ scđdm eam partẽ
animi uiuit: quã cet̾is conuenit imꝑare:
Tu aut̃ licenti uolo uel nunc mͥ concedas:
Iam enim libtate in quła maxime nos uin¬
dicaturam se philosophia pollicet᷑. iugum
illud auctoritatis excussi. ꝑfectum non ẽẽ.
qui adhuc ueritatem requirat: Tum ille
post diut̾num silentium. ñ concedo inqͥt
& trigetius. Cur queso explica: Istic sum e¬
nim. & habco audire quo pacto possit. & ꝑ¬
fectus homo ẽẽ: & adhuc querere uerita¬
tem. hic ille: Qui ad finem inquit non
puenit: fateor quod ꝑfectus non sic: Ue¬
ritatem aut̃ illam solum đm nosse arbi¬
tror. aut forte hominis animã cum hoc
corpus hoc ẽ tenebrosum carcem derelique¬

Expanded text:
mare paratus sum? uestra, ut opinor, nihil intemare paratus sum? uestra, ut opinor, nihil interest, nisi cuius ponderis ad id quod uolo adserenaduersarium profitetur? Hic Trygetius: Uolo attendas, ait, tu iudex noster, quem ad modum superius beatam uitam definieris; dixisti namque eum beatum esse, qui secundum eam partem animi uiuit, quam ceteris conuenit imperare. tu autem, Licenti, uolo uel nunc mihi concedas — iam enim libertate, in quam maxime nos uindicaturam se philosophia pollicetur, iugum illud auctoritatis excussi - perfectum non esse, qui adhuc ueritatem requirat. — Tum ille post diuturnum silentium: Non concedo, inquit. - Trygetius: Cur quaeso? explica. istic sum enim et aueo audire, quo pacto possit et perfectus homo esse et adhuc quaerere ueritatem. — Hic ille: Qui ad finem, inquit, non peruenit, fateor, quod perfectus non sit. ueritatem autem illam solum deum nosse arbitror aut forte hominis animam, cum hoc corpus, hoc est tenebrosum carcerem, derelique
Abbreviated transcription (Latin):
recti ueriq inueniendi. contempnit᷑ adisputan¬
te uictoria: Itaq libenter obsequor preceptis⁊
sententiȩ tue. & trigetium ad id quod temere
se concessisse arbitrat᷑. res enim mei uiris est.
redire ꝑmito: Tum alipius: Suscepti a me
officii nondum partes ẽẽ uosmecipsi mecum
recognoscitis. Sed qm̃ id iam dudum dis¬
posita profectio int̾rumpe me compellit.
ꝑmeo quoq munere geminatã sibi potes¬
tatem particeps mecum iudicii ñ renuet
usq in reditum meũ. U ideo enim hoc ue¬
strum certam longius ꝓgressurũ: & cum
discessisset: quid inqͥt licentĩ temere ꝯces
ronem fuisse sapientẽ Ergo ne cicero sapi¬
ens ñ fuit a quo in latina lingua philosophia
& inchoata ẽ & ꝑfect̾a : & si concedam inqͥt
ẽe sapientem: ñ om̃ia tam̃ eius ꝓbo. Atqui
oportet multa eius alia refellas. ut ñ impu¬
denter hoc de quo agit̾ imꝑbare uidearis:
quia si hoc solum ñ recte illum sensisse affir¬

Expanded text:
recti uerique inueniendi contemnitur a disputanrecti uerique inueniendi contemnitur a disputante uictoria. itaque libenter obsequor praeceptis et sententiae tuae et Trygetium ad id, quod temere se concessisse arbitratur — res enim mei iuris est — redire permitto. — Tum Alypius: Suscepti a Ille officii nondum partes esse uosmet ipsi mecum recognoscitis. sed quoniam iam dudum disposita profectio interrumpere me conpellit, pro meo quoque munere geminatam sibi potestatem particeps mecum iudicii non rennuet usque in reditum meum; uideo enim hoc uestrum certamen longius progressurum. — Et cum discessit: Quid,inquit Licentius,temere concessronem fuisse sapientem. — Ergone Cicero sapiens non fuit, a quo in latina lingua philosophia et incoata est et perfecta? — Etsi concedam, inquit, esse sapientem, non omnia tamen eius probo. — Atqui oportet multa eius alia refellas, ut non inpudenter hoc, de quo agitur, inprobare uidearis. — Quid, si hoc solum non recte illum sensisse adfir
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea quia si incertis rebus ẽẽt assensus.⁊̃¬
si fortasse uere forent. liberari abcrrore ñ posse.
quȩ maxima ẽ culꝑa sapientis: Quamobrem
si ⁊ sapientem necessario beatum ẽẽ credendũ
ẽ. & ueritatis sola inquisitio ꝑfectum sapientie
munus ẽ. quid dubitamus existimare beatam
uitam etiam per se ipsa inuestigatione ueri¬
tatis posse contingere: Tum ille. Licet ne tan¬
dem ad ea quȩ temere concessa sunt. rursum re¬
dire: hic ego: Iuli hoc non solent concedere in¬
quam. quos ad disputandum non inueniendi
ueri cupiditas:. s ingenii iactantia puerilis im¬
pellit: Itaq apud me presertim eum adhuc
nutriendi edueandiq sitis non solum concedit᷑.
s etiam in preceptis habeatis uolo. ad ea uos diᷤ¬
cutienda redire oportere: que concesseritis in¬
cautius: & licentius: Non paruum in philoso¬
phia profect̾um puto inquit: cum in comꝑatiõe

Expanded text:
propterea quia, si incertis rebus esset assensus, epropterea quia, si incertis rebus esset assensus, etiamsi fortasse uerae forent. liberari errore non posset, quae maxima est culpa sapientis? quam ob rem si et sapientem necessario beatum esse credendum est et ueritatis sola inquisitio perfectum sapientiae munus est, quid dubitamus existimare beatam uitam etiam per se ipsa inuestigatione ueritatis posse contingere? Tum ille: Licetne tandem ad ea. quae temere concessa sunt, rursum redire ? — Hie ego: Illi hoc non solent concedere, inquam. quos ad disputandum non inueniendi ueri cupiditas sed ingenii iactantia puerilis inpellit. itaque apud Ille, praesertim cum adhuc nutriendi educandique sitis, non solum conceditur sed etiam in praeceptis habeatis uolo ad ea uos discutienda redire oportere, quae concesseritis incautius. — Et Licentius: Non paruum in philosophia profectum puto, inquit, cum in conparatione
Abbreviated transcription (Latin):
asseras beatum: omnino non uideo & ille.
Potest apud de uincere inquit auctoritas ma¬
iorum : Non om̃ium inquit trigetius Oͥrũ
tandem: Iue E orum scilicet qui sapientes
fuerunt: Tunc licentius: Carneades inquit
tͥ sapiens non uidet᷑: Ego ait grecus non
sum: nescio carneades iste quis fuerit ꝙo
inquit licentius de illo nr̃o cicerone. quid
tandem existimas: Nie cum diu tacuisset:
sapiens fuit inquit & ille Ergo eius de hac
re sententia. habet apud te aliquia ponderis:
Habet inquit Accipe igitur quȩ sit Nam eã
tͥ excidisse arbitror: Placuit enim ciceroni nr̃o
beatum eẽ qui ueritatem inuestigat: etiam¬
si ad eius inuentionem non ualeat ꝑuenire:
Ubi hoc inquit cicero dixit: & licentius Qs
ignorat eum affirmasse uehementer. nichil
ab homine ꝑcipi posse. niehilq remanere sapi¬
enti. nisi diligentissimã inquisitionẽ ueritatis:

Expanded text:
asseras beatum, omnino non uideo. — Et ille: asseras beatum, omnino non uideo. — Et ille: P test apud te uiuere, inquit, auctoritas maiorum? — Non omnium. inquit Trygetius. — Quorum tandem? — Ille: Eorum scilicet, qui sapientes fuerunt. — Tum Licentius: Carneades, inquit, tibi sapiens non uidetur? — Ego, ait, Graecus non sum; nescio Carneades iste qui fuerit. — Quid, inquit Licentius, de illo nostro Cicerone quid tandem existimas ? — Hic cum diu tacuisset: Sapiens fuit, inquit. — Et ille: Ergo eius de hac re sententia habet apud te aliquid ponderis? — Habet, inquit. — Accipe igitur quae sit; nam eam tibi excidisse arbitror. placuit enim Ciceroni nostro beatum esse, qui ueritatem inuestigat, etiamsi ad eius inuentionem non ualeat peruenire. — Ubi hoc, inquit, Cicero dixit? — Et Licentius: Quis ignorat eum adfirmasse uehementer nihil ab homine percipi posse nihilque remanere sapienti nisi diligentissimam inquisitionem ueritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
uitam sola inuestigatione ueritatis. alti non nͥ
inuentione posse contingere: nauigius autem
paulo ante ostendit in tuam licenti partem se
uelle transire: magnoꝑe expecto quales senten¬
tiarum ur̃arum patroni ẽẽ possitis: Res enĩ
magna ẽ:⁊ diligenti discussione dignissima.
Si res magna ẽ ait licentius: magnos uiros de¬
siderat: Noli quere inquam p̃sertim in hac
uilla quod uͥ uis gentium reppire difficile ẽ.
& potius explicatu id quod abste non temere
ut opinor prolatum ẽ: ⁊ qua t̾ ratione uide¬
atur Nam ⁊ magne res cum a paruis q̃run¬
tur: magnos eos solent efficere: Qm̃ te in¬
quit uideo magnoꝑe nos urgere ut adu̾sũ
inuicem disputemus. quod te utiliter uelle
confido: quero cur beatus ẽẽ non possit qui
uerum querit: etiam si minime inueniat:¬
Quia beatum inquit trigetius uolumus ẽẽ
ꝑfectum in om̃ibus: sapientem Qui autem
adhuc querit. ꝑfectus non ẽ hune gͥ quom̃

Expanded text:
uitam sola inuestigatione ueritatis, alteri non nisi uitam sola inuestigatione ueritatis, alteri non nisi inuentione posse contingere, Nauigius autem paulo ante ostendit in tuam, Licenti, partem se uelle transire, magno opere specto, quales sententiarum uestrarum patroni esse possitis. res enim magna est et diligenti discussione dignissima. — Si res magna est, ait Licentius, magnos uiros desiderat. — Noli quuilla, quod ubiuis gentium reperire difficile est, et potius explica, cur id quod abs te non temere, ut opinor, prolatum est et qua tibi ratione uideatur. nam et maximae res cum a paruis quaeruntur, magnos eos solent efficere. Quoniam te, inquit, uideo magno opere nos urgere, ut aduersum inuicem disputemus, quod te utiliter uelle confido, quaero, cur beatus esse non possit qui uerum quaerit, etiamsi minime inueniatQuia beatum, inquit Trygetius, uolumus esse perfectum in omnibus sapientem. qui autem adhuc quaerit, perfectus non est. hunc igitur quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
mum ẽ uiuere: Temere inquit uerba non
fundam: Nam id ipsum optimum quid sit.
definendum mͥ abste puto Quis inquam du¬
bitauerit nichil eẽ aliud hominis optimum:
quam eam partem animi.cui dominanti ob¬
temꝑare conuenit cet̾a quȩ in homine sunt:
Hec aũt ne aliam postules definicionẽ. mens
aut ratio diei potest: Quodd sit non uidet᷑. que¬
re quomͦ ipse definias. uel beatam uitam. uel
hominis optumum: Assentior inquit: Quid gͣ:
Ut ad propositum inquam redeamus. uidetur¬
ne tͥ non inuento uero beate posse uiui. si tm̃
querat᷑ : Repeto inquit sententiam illam meã.
minime uidet᷑: Nos inquam quid opinamini:
Tunc licentius: mͥ prorsus inquit uidet᷑ Nam
maiores nr̃i quos sapientes beatosq accepimus.
eo solo quod uerum querebant. bene beateq ui¬
rerunt: Ago gr̃as inquam. quod cum alipio
me iudicem fecistis: cu fateor inuidere iam ee¬
peram: Quoniam gͥ alteri ur̃m uidet᷑ beatã

Expanded text:
mum est, vivere? Temere, inquit, verba non mum est, vivere? Temere, inquit, verba non fundam: nam id ipsum optimum quid sit, definiendum mihi abs te puto. Quis, inquam, dubitaverit, nihil aliud esse hominis optimum, quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare convenit caetera quaeque in homine sunt? Haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest . Quod si tibi non videtur, quaere quomodo ipse definias vel beatam vitam, vel hominis optimum. Assentior, inquit. 6. Quid ergo? ut ad propositum, inquam, redeamus; videturne tibi non invento vero beate posse vivi, si tantum quaeratur? Repeto, inquit, sententiam illam meam: Minime videtur. Vos, inquam, quid opinamini? Tum Licentius: Mihi prorsus, inquit, videtur: nam majores nostri, quos sapieneo solo, quod uerum quaerebant, bene beateque uixerunt. — Ago gratias, inquam, quod cum Alypio me iudicem fecistis, cui, fateor, inuidere iam coeperam. quoniam igitur alteri uestrum uidetur beatam
Abbreviated transcription (Latin):
cipiende partis releuari. simul quo facilius
iudicis partes quam cuiꝰquam defensoris eui¬
piam delegare possum: Quare dehine pro al¬
terutra parte ne a me quicquam expectetis:
Qd̃ ei cum concessum eẽt ab omnib ⁊ ego ro¬
gationem repetissem: beati cerde inquit trige¬
tius ẽẽ uolumus: & si ad hane rem possumꝰ
absq ueritate peruenire: querenda nobis ueri¬
tas non ẽ: Quid hoc ipsum inquam: Existi¬
ma tiꝰ ne beatos nos ẽẽ posse. etiam non in¬
uenta ueritate: Tum licentius: Possumus
inquit si uerum queramus: Hie cum ego
ceterorum sententiam nutu flagitassem: mo¬
uet me inquit nauigius. quod alicentio di¬
ctum ẽ: Potest enim fortasse hoc ipsum eẽ
beate uiuere: in ueritatis inquisitione ui¬
uere: Defini ergo ait trigetius. quid sit bea¬
ta uita: ut ex eo colligam. quid respondere
conuemiat: Qd censes inquam ẽẽ aliud bea¬
te uiuere: nisi scđm id quod in homine opti¬

Expanded text:
cipiendae partis releuari, simul quod facilius cipiendae partis releuari, simul quod facilius iudicis partes quam cuiusquam defensionis cuipiam delegare possum. quare dehinc pro alterutra parte ne a me quidquam exspectetis. — Quod ei cum concessum esset ab omnibus et ego rogationem repetissem: Beati certe, inquit Trygetius, esse uolumus, et si ad hanc rem possumus absque ueritate peruenire, quaerenda nobis ueritasnon est. — Quid hoc ipsum? inquam; existimatisne beatos nos esse posse etiam non inuenta ueritate ? — Tunc Licentius: Possumus, inquit, si uerum quaeramus. — Hic cum ego ceterorum sententiam nutu flagitassem: Mouet me, inquit Nauigius, quod a Licentio dictum est. potest enim fortasse hoc ipsum esse beate uiuere, in ueritatis inquisitione uiuere. — Defini ergo, ait Trygetius, quid sit beata uita, ut ex eo colligam quid respondere conueniat.— Quid censes, inquam, ete vivere, nisi secundum id quod in homine opti
Abbreviated transcription (Latin):
postea quam in agro uiuere cepimus cum eos
ad studia hortans atq animans ultra quam
optaueram paratos ⁊ prorsus inhiantes uide¬
rem. uolui temptare pro etate quid possent.
preseitim cum hortensius liber ciceronis iã
eos ex magna parte conciliasse philosophiȩ
uideretur: Adhibito itaq notario. ne aure
laborem nr̃m discerperent. nichil perire ꝑmi¬
si. Sane in hoc libro res ⁊ sententias illorum:
mea uero ⁊ alipii. etiam uerba lecturus es
Um igitur omnes hortatu meo unum in lo¬
cum ad hoc congregati essemus. ubi oportu¬
num uisum ẽ: numquid nam dubitatis in¬
quam uerum nos scire oportere: Minime¬
ait trigetius Ceteriq se uultu ĩpso appbas¬
se significauerunt: Quid si inquam etiam n
comprehenso uero beati eẽ possimus. necessa¬
riam ueri comp̃hensionem arbitramini: Hic
alipius: Me huius questionis iudicem esse
tutius puto: Cum enim iter mͥ in urbem
sit constitutum: oportet me onere alicuiꝰ sus¬

Expanded text:
posteaquam in agro uiuere coepimus, cum eos posteaquam in agro uiuere coepimus, cum eos ad studia hortans atque animans ultra quam optaueram paratos et prorsus inhiantes uiderem, uolui temtare pro aetate quid possent. praesertim cum Hortensius liber Ciceronis iam eos ex magna parte conciliasse philosophiae uideretur. adhibito itaque notario, ne aurae laborem nostrum discerperent, nihil perire permisi. sane in hoc libro res et sententias illorum, mea uero et Alypii etiam uerba lecturus es. Cum igitur omnes hortatu meo unum in locum ad hoc congregati essemus, ubi oportunum uisum est: Numquidnam dubitatis, inquam, uerum nos scire oportere? —Minimeait Trygetius ceterique se uultu ipso approbasse significauerunt. — Quid,si,inquam, etiam non conprehenso uero beati esse possumus, necessariam ueri conprehensionem arbitramini?—Hic Alypius: Huius quaestionis, inquit, iudicem me tutius puto. cum enim iter mihi in urbem sit constitutum, oportet me onere alicuius sus
Abbreviated transcription (Latin):
cretissimum dm ꝑspicue demonstraturam pro¬
mittit: & iam iamq quasi ꝑlucidas nubes os¬
tentare dignat᷑: In hac mecum studiosissime
uiuit nr̃ licentius: Eo eam totus aiuuen ili¬
bus illecebris uoluptatibq conuersus ẽ. ita
ut eum non temere audeam patri imitandũ
proponere: Philosophia ẽ enim acuius u¬
beribus nulla etas se querat᷑ excludi: ad quã
auidius retinendam ⁊ hauriendam quo de
incitarem. quamuis tuam sitim bene noue¬
rim. gustum tam̃ mittere uolui. quod t sua¬
uissimum. ⁊ ut ita dicam inductorium foret:
peto ne frustra sꝑauerim: Nam disputationẽ
quam int̾ se trigetius ⁊ licentius habuerunt:
relatam in litteris tͥ misi: Iium enim quoq
adolescentem quem quasi ad dec̃gendum fasti¬
dium disciplinarum aliquantum sibi usurpas¬
set milicia. ista nobis magnarum honestarũ¬
q artium ardentissimum edacissimumq re¬
stituit P auculis igitur diebus transactis.

Expanded text:
cretissimum Deum perspicue se demonstraturam procretissimum Deum perspicue se demonstraturam promittit, et jam jamque quasi per lucidas nubes ostentare dignatur. 4. In hac mecum studiouiuit noster Licentius; ad eam totus a iuuenalibus inlecebris uoluptatibusque conuersus est ita, ut cum non temere patri audeam imitandum proponere. philosophia est enim, a cuius uberibus se nulla aetas queretur excludi. ad quam auidius retinendam et hauriendam quo te incitarem, quamuis tuam sitim bene nouerim, gustum tamen mittere uolui. quod tibi suauissimum et, ut ita dicam, inductorium fore peto, ne frustra sperauerim. nam disputationem, quam inter se Trygetius et Licentius habuerunt, relatam in litteras tibi misi. illum enim quoque adulescentem quasi ad detergendum fastidium disciplinarum aliquantum sibi usurpasset militia, ita nobis magnarum honestarumque artium ardentissimum edacissimumque restituit. pauculis igitur diebus transactis
Abbreviated transcription (Latin):
tentior quam iustior. numquam adu̾sitatib
improbitatibꝰq cessisti. illud ipsum inquam qđ
in te diuinum nescio quo uite huiꝰ somno uet̃¬
noq sopitum ẽ: uariis illis durisq iactatioĩ¬
bus secreta prouidentia excitare decreuit: E¬
uigila. euigila. oro te: Multum michi crede gͣ¬
tulaberis. quod pene nullis prosꝑitatib qͥbus
tenent̾ incauti. mundi huiꝰ łͥ dona blandita
sunt: Quȩ me ipsum capere moliebantur.
cotidie ista cantantem: nisi me pectoris dolor
uentosam professionem abicere.⁊ in philosophie
gremium confugere coegisset: Ipsa me nunc
in ocio. quod uehement optauimus. nutrit
ac fouet: Ipsa me penitus ab illa suꝑsticione
in quam te mecum precipitem dederam. liba¬
uit Ipła enim docet. ⁊ uere docet. nichil om̃i¬
nO colendum ẽẽ. totumq contẽpni oport̾e.
quiequid mortalibus oculis cernitur. quieqͥd
ullus sensus attingit: Ipsa se uerissimum ⁊ se¬

Expanded text:
tentior quam iustior, numquam aduersitatibus tentior quam iustior, numquam aduersitatibus inprobitatibusque cessisti, illud ipsum, inquam, quod in te diuinum nescio quo uitae huius somno ueternoque sopitum est, uariis illis durisque iactationibus secreta, prouidentia excitare decreuit. euigila, euigila, oro te; multum, mihi crede, gratulaberis, quod paene nullis prosperitatibus, quibus tenentur incauti, mundi huius tibi dona blandita sunt, quae me ipsum capere moliebantur cotidie ista cantantem, nisi me pectoris dolor uentosam professionem abicere et in philosophiae gremium confugere coegisset. ipsa me nunc in otio, quod uehementer optauimus, nutrit ac fouet, ipsa me penitus ab illa superstitiin quam te mecum praecipitem dederam, liberavit. Ipsa enim docet, et vere docet nihil omnino colendum esse, totumque contemni oportere, quidquid mortalibus oculis cernitur, quidquid ullus sensus attingit . Ipsa verissimum et se
Abbreviated transcription (Latin):
beret: tu interea uiueres in edificioꝵ exquisi¬
tiesimis molibus. in nitore balnearum. un teᷤ¬
seris quas honestas non respuit. in uenatibus.
in conuiuus. in ore clientium. in ore ciuium.
in ore deniq popłorum. humanissimꝰ. libalis¬
iactareris: quisquam tͥ romaniane beate alt̾rꝰ
uite quȩ sola beata ẽ. quisquam queso menti¬
onem facere auderet: quisquam tͥ ꝑsuadere põ¬
set. non solum de felicem non eẽ. s eo maxime
miserum. quo t minime uidereris: Nunc uͦ
quam te breuit̃ admonendum: tot ⁊ tanta quȩ
ꝑtulist aduersa fecerunt: Non enim t̾ alienis
exemplis ꝑsuadendum ẽ quam fluxa ⁊ fragilia.
⁊ plena calamitatum sint omnia quȩ bona mor¬
tales putant: cum ita ex aliqua parte bene ex¬
pertus sis: ut ex te ceteris ꝑsuadere possimus:
Iilud ergo illud tuum quo semꝑ decora ⁊ honesta
desiderasti. quo de libalem magis quam diuitẽ
ẽẽ maliusti. quo numquam concupisti ẽẽ po¬

Expanded text:
beret: tu interea viveres in aedificiorum exquisiberet: tu interea viveres in aedificiorum exquisitissimis molibus, in nitore balnearum, in tesseris quas honestas non respuit, in venatibus, in conviviis, in ore clientium, in ore civium, in ore denique populorum humanissimus, liberalisi, jactareris: quisquam tibi, Romaniane, beatae alterius vitae, quae sola beata est, quisquam, quaeso, mentionem facere auderet? quisquam tibi persuadere posset, non solum te felicem non esse; sed eo maxime miserum, quo tibi minime videreris? Nunc vero quam te breviter admonendum tot et tanta, quae pertulisti adversa fecerunt? Non enim tibi alienis exemplis persuadendum est quam fluxa et fragilia, et plena calamitatum sint omnia, quae bona mortales putant; cum ita ex aliqua parte bene expertus sis, ut ex te caeteris persuadere possimus. Illud ergo, illud tuum, quo semper decora et honesta desiderasti, quo te liberalem magis quam diuitem esse maluisti, quo numquam concupisti esse po
Abbreviated transcription (Latin):
sorbere guigitibus: nisi inde te fortune illi fla¬
tus qui putantur aduersi eripuissent. pene
mergentem: En uero si edentem te munera
ursorum.⁊ numquam ibi antea uisa spectacła
ciuibus nr̃is. theatricus plausus semꝑ pros¬
perrimus accepisset: si stultoꝵ hominum qͦꝵ
immensa turba ẽ. conflatis ⁊ consentientibus
uocibus ferreris ad celum: si nemo tͥ ẽẽ aude¬
ret inimicus: si municipales tabule te non so¬
lum ciuium s uicinorum patronum ere si¬
gnarent: collocarent᷑ statue: influerent honores:¬
ud̾ U adderent᷑ etiam potestates. que munici¬
Upalem habitum suꝑcrescerent: conuiuus
cotidianis mensȩ opimȩ struerentur: qđ euiq
ẽẽt necesse. quod cuiꝰq etiam delicie sitirent.
indubitant̃ peteret. indubitant̃ hauriret. mul¬
ta etiam non petentibus funderent᷑: resq ipsa
familiaris diligent̃ a tuis fidelitq administra¬
ta. idoneam se tantis sumptibus paratamqs ꝓ¬

Expanded text:
sorbere gurgitibus, nisi inde te fortunae illi flasorbere gurgitibus, nisi inde te fortunae illi flatus, qui putantur aduersi, eripuissent paene mergentem. An uero si edentem te munera ursorum et numquam ibi antea uisa spectacula ciuibus nostris theatricus plausus semper prosperrimus accepisset, si stultorum hominum, quorum inmensa turba est, conflatis et consentientibus uocibus ferreris ad caelum, si nemo tibi esse auderet inimicus, si municipales tabulae te non solum ciuium sed etiam uicinorum patronum aere signarent, conlocarentur statuae, influerent honores, adderentur etiam potestates, quae municipalem habitum supercrescerent, conuiuiis cotidianis mensae opimae struerentur, quod cuique esset necesse, quod cuiusque etiam deliciindubitanter peteret, indubitanter hauriret, multa etiam non petentibus funderentur; resque ipsa familiaris diligenter a tuis fideliterque administrata, idoneam se tantis sumptibus paratamque prae
Abbreviated transcription (Latin):
regitur: Nichilq aliud in rebus casum uoca¬
mus: nisi cuius ratio uel causa secreta ẽ: Nich¬
q seu cõmodi seu in commodi contingit in
parte: quod non conueniat iã ⁊ congruat uniuso.
Quam sententiam ub̃rimarum doctrinarum
oraculis editam. remotamq longissime ab ĩ¬
tellectu prophanoꝵ: sẽ monstraturã ueris a¬
matoribus suis. ad quam te inuito. philosophia
pollicet᷑ Quamobrem eum tͥ tuo animo in¬
digna multa accidunt: ne te ipse contempnas:
Nam si diuina prouidentia ꝑtenditur usq ad
nos. quod minime dubitandum ẽ: michi cre¬
de. sic decum agi oporta: ut agituR : Nam cum
tanta quantam semꝑ admiror indole tua ab ĩ¬
eunte adolescentia. adhuc infirmo rationis at¬
q lapsante uestigio. humanam uitam errorum
om̃ium plenissimam ingredereris: excepit te
cireumfluentia diuitiarum. que illam etatẽ
atq animum que pulchra & honesta uide¬
bant᷑ auide sequentem illecebrosis ceperat ab¬

Expanded text:
regitur; nihilque aliud in rebus casum vocaregitur; nihilque aliud in rebus casum vocamus, nisi cujus ratio et causa secreta est : nihilque seu commodi seu incommodi commodi contingit in parte, quod non conveniat et congruat universo. Quam sententiam uberrimarum docrinarum oraculis editam, remotamque longissime ab intellectu profanorum, se demonstraturam veris amatoribus suis, ad quam te invito, philosophia pollicetur. Quamobrem, cum tibi tuo animo indigna multa accidunt; ne te ipse contemnas. Nam si divina providentia pertenditur usque ad nos, quod minime dubitandum est; mihi crede, sic tecum agi oportet ut agitur. Nam cum tanta, quantam semper admiror, indole tua, ab ineunte adolescentia adhuc infirmo rationis atque lapsante vestigio humanam vitam errorum omnium plenissimam ingredereris; excepit te circumfluentia divitiarum, quae illam aetatem atque animum, quae pulchra et honesta uidebantur, auide sequentem inlecebrosis coeperat ab
Abbreviated transcription (Latin):
UTINAM ROMANIANE
hominẽ sͥ aptũ ita uirtꝰ¬
uicissim fortune repugnant
poss& auferre: ut ab eas
auferri neminem pati¬
tur. Iam tibi profec¬
to iniecisset manus:
suiq nRis Te
ẽẽ proclamans: & in bonorum certissimorum
possessionem traducens: ne prosꝑis quidem ca¬
sibus seruire permitteret: S quoniam ita com¬
ꝑatum ẽ. siue pro meritis nr̃is. siue ꝓ necesitate
naturȩ. ut diuinum animum mortalib inhe¬
rentem nequaquam sapientiȩ portus excipiat.
ubi neq adu̾sante fortunȩ flatu. neq secundã¬
te moueatur. nisi eo illum ipla fortuna uel
secunda. uel quasi aduersa ꝑducat: nichil ꝓ
te nobis aliud quam uota restant: Quibus
ab illo cui hȩc curȩ sunt do si possumus impe¬
tremus. ut te tibi reddat: ita enim facile redi
& nobis: sinatq mentem tuam illam que res¬
pirationem iam du parturit. aliquando in au¬
ras uere lib̾tatis emergere: & enim fortasse q̃ uulg
fortuna nominatur: occulto quodam ordine

Expanded text:
utinam, Romaniane, hominem sibi aptum ita vicissim virtus fortunae repugnanti posset auferre, ut ab ea sibi auferri neminem patitur! jam tibi profecto injecisset manum, suique juris te esse proclamans, et in bonorum certissimorum possessionem traducens, ne prosperis quidem casibus servire permitteret. Sed quoniam ita comparatum est, sive pro meritis nostris, sive pro necessitate naturae , ut divinum animum mortalibus inhaerentem, nequaquam sapientiae portus accipiat, ubi neque adversante fortunae flatu, neque secundante moveatur; nisi eo illum fortuna ipsa, vel secunda, vel quasi adversa perducat: nihil pro te nobis aliud quam vota restant, quibus ab illo cui haec curae sunt Deo, si possumus, impetremus ut te tibi reddat; ita enim facile reddet et nobis; sinatque mentem illam tuam, quae respirationem jamdiu parturit, aliquando in auras verae libertatis emergere. Etenim fortasse quae vulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine
Abbreviated transcription (Latin):
qͥc̃ defendit᷑ dĩgr̃a putanteᷤ negare lib̃ũ arbitͥũ. bitrio
sic ipsi defendunt libũ arbitũ. ut negent dĩ gratiã. as lib̾.i¬
serentes eam scđ̾m merita nr̃a dari.: scripsi librũ
cuiꝰ ẽ titulus. de gĩa & libero arbitrio Ad eos
aut̃ scripsi monachos adrumetinos. in quorum
monasterio de hac re ceꝑat ẽẽ contentio: ita ut
me consulere eoꝵ aliqui cogerentur: hic liber
sic incipit: Propter eos qui hominis liberum
alterum librum quem de correctione &
gr̃ã prenotaui. cum mͥ nuntiatum ẽẽt dixisse ibi
quendam neminem corripiendum. qui sidi pre¬
cepta non facit:s: pro illo ut faciat. tantummo¬
do orandum: hic liber sic incipit: Litteris lectiᷤ
ur̃is ualentine fr̃ dilectissime: Hȩc oꝑa nonagin¬
ta ⁊tria in libris ducentis triginta.⁊ duob me
dictasse recolui. quando hȩc retractaui utrum
retractationem in libris duobus edidi uigen¬
tibus fr̃ibus ante quam epłas atq sermones

Expanded text:
 defenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos qui hominis liberum lterum librum, quem de correptione et gratia praenotaui, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quendam neminem corripiendum, si dei praecepta non facit, sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris uestris, Valentine frater dilectissime. Haec opera nonaginta et tria in libris ducentis triginta et duobus me dictasse recolui, quando haec retractaui. utrumretractationem in libris duobus edidi urgentibus fratribus, antequam epistulas et sermones
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius ueritatis particeps fiat̃. & corpori or¬
dinem & pulchritudinẽ prestet tan qͣ luna
illuminans noctem: & quẽadmodum stelle
geant. Quarum rerum noticia fortior ef¬
fectus: incipiat quinto die in actionib tur¬
bulentissimi scłi tan quam in aquis mariᷤ
operari propt̃ utilitatem fraterne societa¬
tis. & de corporalibus agnitionib quȩ ad
ipsum mare pertinent. id÷ ad hanc uitam.
producere animarum uiuarum reptilia.
id÷ oꝑa quȩ prosint animis uiuis: & cetos
magnos. idest fortissimas agnitiones qͥbꝰ
fluctus scłi dirumpunt̾ & contempnunt᷑:
& uolatilia celi. idest uoces cȩlestia p̾dican¬
tes. Sexto autẽ die producat de terra ani¬
mam uiuam. idest de ipsa stabilitate in¬
tis suȩ ub spiritalss habet fructus. id est
bonas cogitationes. motus omnes animi
sui regat: ut sit in illo anima uiua. id est
rationi & iusticiȩ seruiens. non demeritati
aq peccato. lta fiat etiam homo ad una¬

Expanded text:
ipsius veritatis particeps fiat, et corpori oripsius veritatis particeps fiat, et corpori ordinem et pulchritudinem praestet, tanquam luna illuminans noctem; et quemadmodum stellaegeant. Quarum rerum notitia fortior effectus incipiat quinto die in actionibus turbulentissimi saeculi, tanquam in aquis maris operari, propter utilitatem fraternae societatis; et de corporalibus actionibus, quae ad ipsum mare pertinent, id est ad hanc vitam, producere animarum vivarum reptilia, id est opera quae prosint animis vivis; et cetos magnos, id est fortissimas actiones, quibus fluctus saeculi dirumpuntur et contemnuntur, et volatilia coeli, id est voces coelestia praedicantes. Sexto autem die producat de terra animam vivam, id est de ipsa stabilitate mentis suae ubi spirituales habet fructus, id est bonas cogitationes, motus omnes animi sui regat, ut sit in illo anima viva, id est rationi et justitiae serviens, non temeritati atque peccato. Ita fiat etiam homo ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
post quinq illas etates quantum quisq ui¬
xerit senectuti deputatur: sic & in ista etade
scłi non apparent generationes. ut etiam oc¬
cultus sit ultimus dies quem utiliter dñs
latere oportere monstrauit. Nabet etiã unꝰ¬
quisq nr̃m in bonis oꝑibus & recta uita t̃a¬
quam distinctos istos sex dies:post quos de¬
beat quietem sperare. Primo die lucem fidĩ
quando prius uisibilibus credit: propt̃ quã
fidem dominus uisibiliter apparere dignat᷑
est. Scdo die tan quam firmamentũ disci¬
plinȩ: quo discernit inder carnalia & spiri¬
talia ficut inter aquas inferiores & suꝑioreᷤ.
Tercio diȩ quo mendem suam ad ferendos bo¬
norum operum fructus separat alabe & flu¬
ctibus temptationum carnalium.tam quã
carne autẽ legi peccadi. Quardo die. quo iã
in illo firmamento disciplinȩ. spiritales in¬
telligentias oꝑatur atq distinguit. Sidet
quid sit incommutabilis ueritas. quȩ tãqͣ
sol fulget in anima: E t̃ quẽadmodũ anima

Expanded text:
post quinque illas aetates quantum quisque vixerit, senectuti deputatur: sic et in ista aetate saeculi non apparent generationes, ut etiam occultus sit ultimus dies, quem utiliter Dominus latere oportere demonstravit . CAPUsquisque nostrum in bonis operibus et recta vita tanquam distinctos istos sex dies, post quos debet quietem sperare. Primo die lucem fidei, quando prius visibilibus credit, propter quam fidem Dominus visibiliter apparere dignatus est. Secundo die tanquam firmamentum disciplinae, quo discernit inter carnalia et spiritualia, sicut inter aquas inferiores et superiores. Tertio die, quo mentem suam ad ferendos bonorum operum fructus, a labe et fluctibus tentationum carnalium, tanquam carne autem legi peccati . Quarto die, quo jam in illo firmamento disciplinae spirituales intelligentias operatur atque distinguit, videt quae sit incommutabilis veritas, quae tanquam sol fulget in anima; et quemadmodum anima
Abbreviated transcription (Latin):
gitur & administrat᷑. ut iam septenarius nu¬
merus esse incipiat: qui similiter duplicatꝰ
propter duplicem sexum. in quatuor decim
generationib emmnet & apparet. quas habent
tres etates consequentes tan quã adolescentiᷤ.
nuuenis: semoris. Senectus uero sicut in nob
nullo statuto annoꝵ tempore definitur sed

Expanded text:
gitur et administratur, ut jam septenarius nugitur et administratur, ut jam septenarius numerus incipiat esse: qui similiter duplicatus, propter duplicem sexum, in quatuordecim generationibus eminet et apparet, quas habent tres aetates consequentes, tanquam adolescentis, et juvenis, et senioris. Senectutis vero aetas sicut in nobis nullo statuto annorum tempore definitur, sed
Abbreviated transcription (Latin):
in die septimo: qui uesꝑam non habet. Nullo
ergo modo uobis dici potest quemadmodũ
ds fecerit & condiderit celum & terram. & om¬
nem creaturam quam condidit: sed ista expo¬
sitio per ordinem dierum sic indicat tan quã
hystoriam rerum factarum. ut predicationẽ
futuroꝵ maxime obseruet. Si audẽ aliquem¬
mouet quod in istis etatibus scłi due ętates
sexta uero ista nullo generationum numero
definita est: facile est uidere etiam in uno q̃
homine duas primas etates infantiam & pu¬
criciam corporis sensibus inherere: qui sensus
corporis quinq sunt: uisus. gustus. auditus.
olfatus. & tactus. Quinarius autẽ numerus
duplicatus quonam duplex est sexus hu¬
manus. unde generationes tales existunt.
masculinus & femininus: quinarius ergo ut
dixi duplicatus. denarium numerum facit̃.
lam uero ab adolescentia deinceps ubi iam
ratio incipit in homine preualere. accedit qͥn¬
q sensibus cognitio & actio: quibus uita re¬

Expanded text:
in die septimo, qui vesperam non habet. Nullo in die septimo, qui vesperam non habet. Nullo ergo modo verbis dici potest quemadmodum Deus fecerit, et condiderit coelum et terram et omnem creaturam quam condidit: sed ista expositio per ordinem dierum sic indicat tanquam historiam rerum factarum, ut praedicationem futurorum maxime observet. CAPUT XXImovet quod in istis aetatibus saeculi duas aetates sexta vero ista nullo generationum numero definita est ; facile est videre, etiam in unoquoque homine duas primas aetates, infantiam et pueritiam, corporis sensibus inhaerere. Qui sensus corporis quinque sunt, visus, auditus, olfactus, gustus et tactus: quinarius autem numerus duplicatus, quoniam duplex est sexus humanus, unde generationes tales existunt, masculinus et femininus; quinarius ergo, ut dixi, duplicatus denarium numerum facit. Jamvero ab adolescentia et deinceps, ubi ratio jam incipit in homine praevalere, accedit quinque sensibus cognitio et actio, quibus vita re
Abbreviated transcription (Latin):
ge diuina. partim ad concipiendã fecunditatẽ
rationum atq: sermonum tan quam herbis
seminalibus: partim ad utilitatem morum
conũsationis humanȩ tan quam lignis fru¬
ctiferis: partim ad uigorem fidei. spei. caritatiꝰ
in uitam ȩternam tan quam herbis uiri¬
dibus. id÷ uigentibus. quȩ nullo estu tribu¬
lationum possint arescere. Sed spiritalis
sic istis alimentis pascitur: ut multa indelli¬
gat. Carnalis autẽ id: paruulus in xp̃o: taꝗͣ
pecus dei ut multa credat quȩ intelligere ñ¬
dum potest. tamen cosdem cibos omnes ha
lua est enim de qua dñs dicit. Putas ueniet
filius hominis. & inueniet fidem suꝑ terram:
Dost istam uesꝑam fict manȩ: cum ipse dñs
in claritate uenturus est. Tunc requiescent
cum xp̃o ab omnib operibus suis hi qͥb
dict̾um est. estote perfecti ficut pater uester
qui in cȩlis est. Tales enim faciunt oꝑa bona
ualde. Post enim talia opera speranda ẽ reqͥes

Expanded text:
ge divina: partim ad concipiendam fecunditatem ge divina: partim ad concipiendam fecunditatem rationum atque sermonum, tanquam herbis seminalibus; partim ad utilitatem morum conversationis humanae, tanquam lignis fructiferis; partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis viridibus, id est vigentibus, quae nullo aestu tribulationum possint arescere. Sed spiritualis sic istis alimentis pascitur, ut multa intelligat; carnalis autem, id est parvulus in Christo, tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere nondum potest: tamen eosdem cibos omnes habilla est de qua Dominus dicit: Putas cum veniet Filius hom., inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in claritate venturus est: tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis ii quibus dictum est, Estote perfecti, sicut Pater vester qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post enim talia opera speranda est requies
Abbreviated transcription (Latin):
responsum est ci. Quȩ ds mundauit: du imun¬
da ne dixeris. Tunc fit homo ad imaginem
& similitudinẽ di: sicut in ista sexta etate nas¬
citur in carne dominus. De quo dictum est
per prophetam. Et homo ẽ. & quis cognoscet
cum: & quemadmodum in illo die masculus
bus.& uolatilibus cęli. sicut in ista ȩtate xp̃c
regit animas obdemperandes sibi. Que ad ee¬
clesiam cius partim de gentibus. partun de
populo iudeorum uenerunt. ut ab eo doma¬
rentur atq mansuescerent homines. uel carna¬
li concupiscentiȩ dediti. sicut pecora: uel denebro¬
sa curiositate obscurati. quasi serpentes: uel e¬
lati suꝑbia. quasi aues. & sicut in illo dic paᷤ¬
citur homo & animalia quȩ cum ipso sunt her¬
bis seminalib. & lignis fructiferis. & herbis
uiridibus: sic ista ȩtate spiritalis homo quic̃q
bonus minister est xp̃i. & eum bene quantum
potest imitatur. cum ipso populo sp̃italiter
pascitur scãrum scripturarum alimentis & le¬

Expanded text:
responsum est ei: Quae Deus mundavit, tu ne immunresponsum est ei: Quae Deus mundavit, tu ne immunda dixeris . Tunc fit homo ad imaginem et similitudinem Dei, sicut in ista sexta aetate nascitur in carne Dominus noster, de quo dictum est per prophetam, Et homo est, et quis agnoscet eum? Et quemadmodum in illo die masculus ibus et volatilibus coeli, sicut in ista aetate Christus regit animas obtemperantes sibi, quae ad Ecclesiam ejus, partim de Gentibus, partim de populo Judaeorum venerunt; ut ab eo domarentur atque mansuescerent homines, vel carnali concupiscentiae dediti sicut pecora, vel tenebrosa curiositate obscurati quasi serpentes, vel elati superbia quasi aves. Et sicut in illo die pascitur homo et animalia, quae cum ipso sunt, herbis seminalibus et lignis fructiferis et herbis viridibus; sic ista aetate spiritualis homo quicumque bonus minister est Christi, et eum bene quantum potest imitatur, cum ipso populo spiritualiter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis et le
Abbreviated transcription (Latin):
ih̃m xp̃m. & finitur dies quintus:. incipitq di¬
es sextus in quo senectus ueteris hominis
apparet. Hac enim etate carnale illud regnu
uchementer attritum ẽ. quando & templum
eiectum ẽ & sacrificia illa cessarunt. & nunc
ea gens quantum ad regni sui res attinet. qua¬
si extremam uitam trahit. In ista tam̃ etate
tan quam in senectute ueteris hominis hõ
nouus nascitur: quia iam sp̃italiter uiuit. Sex¬
ta enim die dictum ẽ. producat derra animã
uiuam. Nam quinto die dictum erat. pro¬
ducant aque non animam uiuam sed rep¬
tilia animarum uiuarum. qm̃ corpora sunt
reptilia: & adhuc corporali circumcisione &
sacrificus tan quam in mari gentium ppłs
ille iegi seriebat. Istam uero animam uiuã
dicit: qua uita iam incipiunt ȩterna desidari:
Serpentes ergo & pecora quȩ terra producit
gentes significant iam stabiliter ȩuangelio
credituras: de quibus dicitur in illo uase qd̃
cta & manduca. Et cum ille immunda dicet:

Expanded text:
istum, et finitur dies quintus: incipit sextus, in quo senectus veteris hominis apparet. Hac enim aetate illud carnale regnum vehementer attritum est, quando et templum dejectum est, et sacrificia ipsa cessaverunt; et nunc ea gens quantum ad regni sui vires attinet, quasi extremam vitam trahit. In ista tamen aetate tanquam in senectute veteris hominis, homo novus nascitur, qui jam spiritualiter vivit. Sexta enim die dictum erat: Producat terra animam vivam. Nam quinto die dictum erat: Producant aquae, non animam vivam, sed reptilia animarum vivarum; quoniam corpora sunt reptilia, et adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tanquam in mari Gentium populus ille serviebat Legi. Istam vero animam vivam dicit, qua vita jam incipiunt aeterna desiderari. Serpentes ergo et pecora quae terra producit, gentes significant jam stabiliter Evangelio credituras. De quibus dicitur in illo vase quod um: Macta, et manduca. Et cum ille immunda diceret,
Abbreviated transcription (Latin):
minis ꝑfectione singuloꝵ opum. & mane
inchoatione consequentium. Post istorũ
quasi sex dicrum opera bona ualde speret
homo quietem perpetuam. & intelligat
quid sit requieuit d̃s septimo die ab om̃ibꝰ
operibus suis: quia & ipse in nobis hec bo¬
na oꝑatur. qui ut oꝑemur iubet: & recte
ipse requiescere dicitur. quia post hȩc om̃ia
opera requiem nobis ipse prestabit. Quomͦ
enim recte dicitur paterfamilias edificare
domum.cum hoc non opere suo faciat. s
eor quibus seruientib imperat. sic recte dr̃.
& ab oꝑibus requiescere. cum post ꝑfect̃io¬
nem fabrice illis quib imperat ꝑmittit ui
uacent. & iocundo otio perfruantur:¬

Expanded text:
fectione singulorum operum, et mane in inchoatione consequentium. Post istorum quasi sex dierum opera bona valde, speret homo quietem perpetuam, et intelligat quid sit, Requievit Deus septimo die ab omnibus operibus suis: quia et ipse in nobis haec bona operatur, qui ut operemur jubet; et ipse recte requiescere dicitur, quia post haec omnia opera requiem nobis ipse praestabit. Quomodo enim recte dicitur paterfamilias aedificare domum, cum hoc non opere suo faciat, sed eorum quibus servientibus imperat; sic recte dicitur et ab operibus requiescere, cum post perfectionem fabricae, illis quibus imperabat permittit ut vacent, et jucundo otio perfruantur
Abbreviated transcription (Latin):
stabilem sicut aues uolantes. Sed plane crans
ibi etiam ecti magni. id÷ illi magni homines
qui magis dominari fluctibus scłi quam ser¬
uie in illa captiuitate potuerunt. Non eñi
ad cultum idoloꝵ aliquo derrore deprauati
sunt. Ubi sane animadũtendum ẽ quod be¬
nedixit ads illa animalia dicens. Crescite &
multiplicamini: & implete aquas maris: &
uolatilia multiplicent̾ super derram. Quia re¬
uera gens iudeoꝵ ex quo dispsa est ꝑgentes
ualde multiplicata est. huius diei. hoc ẽ huiꝰ
etatis. quasi uespera ẽ multiplicacio peccatoꝵ
in populo iudõꝵ qua sic excecati sunt ut̃ etiã

Expanded text:
stabilem, sicut volantes aves. Sed plane erant stabilem, sicut volantes aves. Sed plane erant ibi etiam ceti magni, id est illi magni homines qui magis dominari fluctibus saeculi, quam servire in illa captivitate potuerunt. Non enim ad cultum idolorum aliquo terrore depravati sunt. Ubi sane animadvertendum est quod benedixit Deus illa animalia, dicens, Crescite et multiplicamini, et implete aquas maris, et volatilia multiplicentur super terram: quia revera gens Judaeorum, ex quo dispersa est per gentes, valde multiplicata est. Hujus diei, hoc est hujus aetatis, quasi vespera est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quia sic excaecati sunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
regnat iuuentus: & ipsa ẽ firmum
ornamentum ȩtatum omnium. & udo bene
comꝑatur quarto diei: quo facta sunt sydera¬
cȩli in firmamento celi. Quid enim euidentĩ
significat splendorem regni: quam solis excel¬
cipes eius: & omnia tanquam in firmam̃to
in regni stabilitate fundata. Huniꝰ quasi ues¬
pera est in peccatis regum: quibus illa meru
tate populus leniter in peregrino otio collocatꝰ
est. & porrigitur hec etas usq ad aduentũ dñi
senectutem. nondum senectus. sed iam non iu¬
uentus: quia senioris etas est qua greci pres¬
biten uocant. nam senex apud eos non presbi¬
der sed geron dicit᷑. Et reuera sic ista etas aregni
robore inclinata & fract̾a ẽ in populo iudeoꝵ:
queadmodum homo aiuuentute fit semor. &
bene comparatur illi diei quinto quo facta sunt
animalia in aquis. & uolatilia cęli. postea quã
illi homines inder gentes tanquã in mari ui¬
uere ceperunt. & habere incertam sedem & in¬

Expanded text:
regnat juventus, et ipsa est firmum regnat juventus, et ipsa est firmum ornamentum omnium aetatum: et ideo bene comparatur quarto diei, quo facta sunt sidera in firmamento coeli. Quid enim evidentius significat splendorem regni, quam solis excelcipes ejus, et omnia tanquam in firmamento in regni stabilitate fundata. Hujus quasi vespera est in peccatis regum, quibus illa gens meruitate populus leniter in peregrino otio collocatus est. Et porrigitur haec aetas usque ad adventum Domisenectutem, nondum senectus, sed jam non juventus: quae senioris aetas est, quem Graeci πρεσβύτην vocant. Nam senex apud eos non πρεσβύτης, sed γέρων dicitur. Et revera sic ista aetas a regni robore inclinata et fracta est in populo Judaeorum, quemadmodum homo a juventute fit senior. Et bene comparatur illi diei quinto, quo facta sunt in aquis animalia, et volatilia coeli, posteaquam illi homines inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, et habere incertam sedem et in