comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altus a terra. Unde facta ẽ arta trecentoꝵ
in longitudine cubitorũ. & quinqͣginta
in latitudine. & .xxx. inaltitudine. Item
eadẽ archa collecta inunũ cubitũ: desu¬
ꝑ consũmatur. Sic ȩccłia corpus xp̃i inu¬
nitate collecta: sublimat᷑ & ꝑficitur. Uñ
đr̃ ineuanglio. Qui mecũ non colligit:
spaigit. Qd aut̃ aditus eiꝰ fic alatere: signi¬
ficat quia nemo intrat in eccłiam niui
ꝑsacram̃tum remissionis peccatorũ qd̾
de xp̃i latere aꝑto manauit. Inferiora ar¬
che bicamerata. ce tricamerata constru
untur. sicut iom̃ib gentib biꝑtitã mul¬
titudinẽ congregat ȩccłia propt̃ circun¬
cisionẽ & preputium. uel triꝑtitã propt̃
tres filios noe. quorũ ꝓgenie repletus est
obis. Et ideo archȩ inferiora ista dict̾ast̃.
sũmans. Rect̾e itaq parcã uniuersa ec¬
cłia de signat᷑ quȩ adhuc inmultis suis
peccato colligitur. quasi inuno cubito

Expanded text:
altus a terra. Unde facta est arca trecentorum altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum, et quinquaginta in latitudine et triginta in altiteadem arca collecta in unum cubitum, desuper consummatur, sicut Ecclesia corpus Christi in unitate collecta, sublimatur et perficitur. Unde dicitur in Evangelio: Qui mecum non colligit, spargit . Quod autem aditus ejus fit a latere, significat quia nemo intrat in Ecclesiam, nisi per sacramentum remissionis peccatorum, quod e Christi latere aperto manavit. Inferiora arcae bicamerata et tricamerata consuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesia propter circumcisionem et praeputium, uel tripertitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, summans. Recte itaque per arcam universa Ecclesia designatur, quae adhuc in multis suis i est sine peccato colligitur, quasi in uno cubito
Abbreviated transcription (Latin):
taldei diffusa ẽ incordib nr̃is. ꝑ spm̃ scm̃¬
qui datus ẽ nobis. Quinquagesimo enim
Q̾ aut̃ altitudo eius. xxͣx. cubitis suigit
quẽ numerũ habet decies intrecentis eu¬
caltitudo nr̃a. qui.xxx. annorũ etatem
igens. doct᷑rinam euanglicã consecrauit.
contestans legem ñ se uenisse soluere sed
mpleie. Legis aut̃ copus indecẽ precep¬
i agnoscitur. Hinc decies tncenis. aiche
longitudo ꝑficitur. Unde ce ipse noe ab
adam decimus cõputat᷑. Qd̃ sex ies longa
ad latitudinẽ. & decies longa ad altitu¬
dinẽ suam: humani corporis instar osten
gitudo quȩ ẽ auertice usq ad uestigium
sex ies tantũ habet quantũ latitudo quȩ
est abuno latere usq ad alterũ latus. et
lut si iacentẽ hominẽ meciaris supinum.
siue ꝓnum. sex ies tantũ longus ẽ a capite
usq ad pedes. quã latus adextera insinstrã.
uel asinistra indȩxteram. et decies quam

Expanded text:
tas dei diffusa est in cordibus nostris per stas dei diffusa est in cordibus nostris per squi datus est nobis. Quinquagesimo enim Quod autem altitudo ejus XXX cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecentis cualtitudogerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans legem non se venisse solvere sed implere. Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur, hinc decies tricenis arcae longitudo perficitur. Unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur. Qad latitudinem suam, et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendgitudo, quae a vertice usque ad vestigium sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et lut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quam
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ uerteris quadratum firmit stabs.¬
as bitumine glutinant᷑ archȩ ligna in¬
crinsecus &e extrinsecus: ut in conpagine
unitatis significetur tolerantia caritati.
ne scandalis ȩccłiam tẽptantib. siue
frat̾na uinctura. & soluatur uinculũ
pacis. Est enĩ bitumen fer uentissimũ
nificans dilectionis ardorẽ. uimagna
fortitudinis ad tenendã societatẽ spiri¬
tualem. om̃ia tolerantẽ. Ircha trecen¬
tis cubitis longa ẽ. ut sex ies quinqͣginta
cõpleantur: sicut sex etatib omne huius
phetiam prenuntiatꝰ: in .uͭi. ꝑ euangłiũ
diffamatus. Pocest etiam inhis trecentis
cubitis. signũ ligni passionis ostendi. Ipsiꝰ
eni litterȩ tau numuᷤ. crucis demonstrat sig¬
nũ. ꝑ qd̾ lociĩ xp̃i passionis effecti. ꝑ bap¬
tismũ longitudinẽ uitȩ ȩt̃nȩ ad ipiscĩ¬
mur. Qd̃ uero incubitis quinquaginta
latitudo eius expandit᷑: amplitudinem
apłs cor nr̃m dilatatumẽ. Unde nisi ca¬
ritate spũali: Propt̃ qd̾ iterũ dicit. Cari¬

Expanded text:
enim verteris quadratum, firmiter stabit. Bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus, ut in compagine unitatis, significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis; est enim bitumen ferventissimum nificans dilectionis ardorem vi magnae fortitudinis ad tenendam societatem spiritualem omnia tolerantem. 5. Quod arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur, sicut sex aetatibus omne hujus phetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus, potest quidem et in his trecentis cubitis signum enim litterae numerus crucis demonstrat signum, quo, socii Christi passionis effecti per baptismum, longitudinem vitae aeternae adipiscimur. Quod vero cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: nostrum dilatatum est. unde nisi caritate spiritali? propter quod ipse item dicit: cari
Abbreviated transcription (Latin):
bitaculum primo bestiis uel anima¬
lbus ĩmitiorib uel serpentib depu¬
tatas cẽ. Abhis uͦ congrua insuꝑioꝵ¬
& sapientia antecedit. ita &e loco pr
ẽẽ intelliguntur. Prima: stercoraria
Scda: apotecaria. Tercia: feris animan¬
tib. Quarta. mansuetis. Quinta. homi¬
nib. Sic & de ostio qd̾ in latere arche
edificabat᷑: tradunt qd in eo loco fuisse
ubi inferiora quȩ dixit bicamerata infi
se haberet. &e que dixit tricamerata. su¬
dirempta sunt. Quod uero noc ꝑ
de signet &e baptisma. Sicut eñi ille
cũ suis ꝑ aquã ox lignũ saluat᷑: sic fan¬
lia xp̃i ꝑbaptismũ et crucis passionẽ
saluatur. Archã instruxit noe de ligi
ñ putrescentib eccłia construit᷑ axp̃o.
ab hominib uicturis in ȩt̃num. Archi
eñi ista. eccłiã demonstrabat. quȩ nasd

Expanded text:
bitaculum primo bestiis vel animabitaculum primo bestiis vel animalibus immitioribus, vel serpentibus deputatas esse. Ab his vero congrua in superioret sapientia antecedit, ita et loco cunesse intelliguntur: prima stercorina stercoraria, secunda apothecaria, tertia feris animantibus, quarta mansuetis, quinta hominibus. Sic et de ostio quod in latere arcae aedificatum est tradunt, quod eo loco fuisset, ubi inferiora quae dixit bicamerata infra se haberet; et quae dixit tricamerata sudirempta sunt. Quod vero Noe pedesignet et baptisma. Sicut enim ille cum suis per aquam et lignum salvatur, sic familia Christi per baptismum et crucis passionem sanatur. Arcam instruxit Noe de lignis non putrescentibus, Ecclesia construitur a Christo, ex hominibus victuris in aeternum. Arca enim ista ecc
Abbreviated transcription (Latin):
dam angusto culmine diffunderet imbri¬
um ruinas. & inia inaquis quadrata.
stabilitate consistens. nec impulsu uen¬
torũ. nec impetu fluctuum. nec inqui¬
etudine anmalium quȩ intrinsecus
erant.aut inclinari posset aut mergi.
fenestra gͦ insũmitate arce ideo iubet᷑
fieri. ut haberet noe unde mittere pos¬
set aues.ad explorandã terrȩ siccitatẽ.
Ostium aut̃ arce pones ex latere deor¬
sum.cenacula ce tristega facies in ea.
Quomͦ gͦ bicamerata &e tricamerata
fuerit arca quidã doctorũ ita asserũt.
bicameratã in inferiorib. tricame¬
ratã uero insuꝑiorib. ita ut quinq
habitationũ distinctiones in ea esse
ad uertamus. Inferiora eius loca ster¬
corib & spurcicie ẽẽ. deputata. ne an¬
malia et precipue homines fii fetore
bulis deputare tur. In hos gͦ usus inf¬
riores partes. que bicamerate dicun¬
tur. tradunt ẽẽ distinctas. Suꝑiores uͦ
partes quȩ tricamerate dicunt̃. ad ha¬

Expanded text:
dam angusto culmen diffunderet imbridam angusto culmen diffunderet imbrium ruinas, et ima in aquis quadrata stabilitate consisteret, nec impulsu ventorum nec impetu fluctuum, nec inquietudine animalium quae intrinsecus erant aut inclinari posset aut mergi. Fenestra ergo ideo in summitate arcae jubetur fieri, ut haberet Noe unde emittere posset aves, ad explorandam terrae siccitatem. Ostium autem arcae pones ex latere deorsum, cae nacula et tristega facies in ea. Quomodo ergo bicamerata et tricamerata fuerit arca, quidam doctorum ita asserunt, ut bicameratam in inferioribus, tricameratam vero in superioribus, ita ut quinque habitationum distinctiones in ea esse advertamus, inferiora ejus loca stercoribus et spurcitiae eimalia et praecipue homines fimi fetoremalium deputaretur. In hos ergo usus inferiores partes, quae bicameratae dicuntur, tradunt fuisse distinctas: superiores vero partes, quae tricameratae dicuntur, ad ha
Abbreviated transcription (Latin):
fugientes. Est & inpentapoli. ubi mare
resiliunt. & quãuis uehement̃ illisa con¬
festim excutiunt᷑. S neq uentis moue¬
tur. resistente turbinib bitumine quo
aqua omnis stagnat᷑. Neq nauigatioĩs
patiens est. quia omnia uita carentia.
inprofundũ mergunt᷑. Nec materiam
ullã sustinet. nisi quȩ bitumine illustra¬
tur. Lucernã accensam ferunt suꝑ na¬
tare. extincto demergi lumine. Sunt
& inbabilonis regione putei bituminis.¬
quo procemento inturris constructione
filii adã usisunt. quia contra naturam
sũmabis sũmitatẽ eius. Queri solet que
figura uel forma fuerit arce. uidet᷑ enim¬
assurgere. & eisdẽ paulatim usq ad sũ
mũ adtractis inspaciũ unius cubiti fu¬
isse collecta. Quia sic refert᷑ qd̾ infun
collecta in cacum̃ angustũ. ita ut cubitꝰ
sit. longitudinis oe latitudinis eiꝰ. Et re¬
uera nulla potuit tã conueniens arce spe¬
cies dari. quã ut sũmo uelut etẽcto. quo¬

Expanded text:
fugientes. Est et in Pentapoli, ubi mare fugientes. Est et in Pentapoli, ubi mare resiliunt; et quamvis vehementer illisa, confestim excutiuntur. Sed neque ventis movetur resistente turbinibus bitumine quo aqua omnis stagnatur; neque navigationis patiens est, quia omnia vita carentia in profundum merguntur nec materiam ullam sustinet, nisi quae bitumine illustratur. Lucernam accensam ferunt supernatare exstincto demergi lumine. Sunt et in Babylonis regionibus putei bituminis,quo pro caemento in turris constructione filii Adam usi sunt, quia contra naturam summabis summitatem ejus. Quaeri solet quae figura vel forma fuerit arcae. Videtur enimassurgere, et eisdem paulatim usque ad summum in angustum attractis, in spatium unius cubiti fuisse collecta, quia sic refertur, quod in fundcollecta in cacumen angustum, ita ut cubitum sit longitudinis et latitudinis ejus. Et vere nulla potuit tam conveniens, et congrua arcae species dari, quam ut summo velut e tecto quo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ terra postea remansit: Tradunt
co hominib carnes edere licentiã ẽẽ da
leuigatis. mansiuncłas marca facies.
Que sunt gͦ ligna leuigata dequib pre
cipitur arca fieri. insi fortia & insolubi¬
lia. & bene coaptata. dequib alia trans¬
latio dicit quadrata. ut arca nec uento¬
rũ ui. nec aquarũ inundatione soluere¬
tur. Hec utiq arca mansiuncłis intus
distincta erat. propt̃ diuersas species. &
genera ammantium.
t bitumine linies eam intrinsecus &e
extrinsecus: &e sic facies eam. Bitum̃ ẽ fer¬
uentissimũ et molentissimũ gluten. cuiuᷤ
ẽ hec ius ut ligna hoc oblita nec uermib
exedi. nec solis ardore. uel uentis uel aqua¬
rum possint inundatione dissolui. De
hoc bitumine plimus historicus ita refert.
Bituminis plures inueniri lacus dicun¬
tur. ut ẽ inurbe cõmagene samosata.
stagnũ emittens limũ qd̾ malthã uo¬
cant flagrantẽ. cũ quo defendere mu¬
ros solent. quia tactu adherens retrahit

Expanded text:
dum terra postea remansit? Tradunt dum terra postea remansit? Tradunt co hominibus carnes edere licentiam esse datlevigatis; mansiunculas in arca facies. Quae sunt ergo ligna levigata, de quibus arca praecipitur fieri, nisi fortia et insolubilia et bene coaptata? De quibus alia translatio dicit, quadrata, ut arca nec ventorum vi, nec aquarum inundatione solveretur. Haec utique arca mansiunculis intus distincta erat, propter diversas species et genera animalium. Et bitumine linies intrinsecus et extrinsecus; et sic facies eam. Bitumen est ferventissimum et violentissimum gluten, cujus est haec virtus, ut ligna hoc oblita, nec vermibus exedi, nec solis ardore, nec aquarum possint inundatione dissolvi. De hoc bitumine Plinius historicus ita refert : Bituminis plures lacus inveniri dicuntur, ut est in Comagene, urbe Samosata stagnum emittentes limum quod maltham vocant flagrantem, cum quo defendere muros solent, quia tactu adhaerens retrahit
Abbreviated transcription (Latin):
nis suȩ iusticiam eum fuisse iustum.
tus ꝑfectus erat ingenerationib suiᷤ.
cũ deo ambulabat: hoc ẽ illius uesti¬
gia sequebat᷑: & genuit tres filios. sem.
cam. & iapheth. Sem: int̾pretat᷑ nom̃
uel nominatꝰ. Cam: int̾pretat᷑ callidus.
pletaẽ terra iniquitate. Cũq uidisset
ds terrã eẽ corruptã. omnis quippe ca¬
ro corruperat uiam suã suꝑ terram.
Corruptam dicit eẽ terrã. quia omnis
caro idẽ omnnis homo peccando corru¬
perat uiam suam. hoc ẽ uitã. quia
totũ tempus uitȩ suȩ dixit inpecca¬
tis. Solo enĩ homine peccante. omĩs
caro dr corrupisse uiam suã. quia ꝓp¬
cer hominẽ omnis caro creata ẽ.
Dixit dñs ad noe. finis uniuersȩ carmᷤ
unuerse carnis uenit corã me. nisi qͥa
ꝑuniuersam carnẽ significat om̃e ge¬
nus mortaliũ. pret̾ illos qui in arca sal¬
uandi erant. Illigͥ quasi seminariũ scdẽ
cũ terra. Quomͦ cũ terra disperierunt:

Expanded text:
nis suae justitiam eum fuisse justum. nis suae justitiam eum fuisse justum. atque perfectus erat in generationibus suis, cum Deo ambulabat, hoc est, illius vestigia sequebatur. Et genuit tres filios, Sem, Cham et Japheth. Sem interpretatur nomen vel nominatus. Cham interpretatur callidus,  iniquitate. Cumque vidisset Deus terram esse corruptam. Omnis quippe caro corruperat viam suam super terram. Corruptam autem dicit esse terram, quia omnis caro, id est omnis homo peccando corruperat viam suam, hoc est vitam, quia totum tempus vitae suae duxit in peccatis. Solo enim homine peccante, omnis caro dicitur corrupisse viam suam, quia propter hominem omnis caro creata est. Dixit ad Noe: Finuniversae carnis venit coram me, nisi quia per universam carnem significavit omne genus mortalium praeter illos qui in arca salvandi erant? Illi autem quasi seminarium secundcum terra. Quomodo cum terra disperierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ qd de deo đr. penitet me hominẽ
fecisse. ox iterũ tactus dolore cordis intrin¬
secus: Nunquid indm penitentia autdo
lor cadere potest: Ira dei ñ ꝑturbatio
animi eius ẽ. s iudiciũ quo irrdgat᷑ pena
percato. Cogitatio uͦ &e recogitatio mu
tandarũ rerũ est. ĩmutabilis ratio. Non
ds de facto suo penitet. aut dolet siciuĩ
homo. cui ẽ de om̃ib rebus tam fixasen¬
tentia. quã certa prescientia: s utitur
scriptura sc̃a usitatis nobis uerbis in telb¬
gentib ut coaptet se nr̃e paruitati qua¬
tinus ex cognitis in cognita cognoscamꝰ.¬
Noe uir iustus atq ꝑfectus fuit ing¬
rationib suis: cũ deo ambulauit. Si
nullus sine peccato quomͦ aliquis per¬
fectus ẽẽ potest: Pfecti hic aliqui di¬
cunt᷑. ñ sicut ꝑficiendi sunt sc̃ĩ in illa ĩ¬
mortalitate qua equabunt᷑ angłis đi.
s sicut eẽ possunt in hac ꝑegrinatiõe
ratione sua. ut ostenderet ñ iuxta us¬
ticiam consũmatã. s iuxta generatio¬

Expanded text:
Quid est quod de Deo dicitur: Paenitet me hominem fecisse, et iterum: Tactus dolore cordis intrinsecus? Nunquid in Deum poenitentia aut dolor cordis cadere potest? Ira Dei non perturbaanimi eius est, sed iudicium, quo irrogatur poena peccato. cogitatio uerotandarum rerum est immutabilis ratio. Non Deus de facto suo poenitet aut dolet sicut homo, cui est de omnibus rebus omnino tam fixa sententia quam certa praescientia, sed utitur Scriptura sancta usitatis nobis verbis intelligentibus, ut coaptet se nostrae parvitati, quatenus ex cognitis incognita cognoscamNoe vir justus atque perfectus fuit in generationibus suis, cum Deo ambulavit. Si nullus sine peccato, quomodo aliquis perfectus esse potest? Perfecti hic aliqui dicuntur, non sicut perficiendi sunt sancti in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis Dei, sed sicut generatione sua, ut ostenderet non juxta justitiam consummatam, sed juxta generatio
Abbreviated transcription (Latin):
in quib peregrinat᷑. donec regni eiꝰ tẽpꝰ
adueniat. Edificauit aut̃ ex nomine filii
sui enoch. Iste filiꝰ incuius nomine con¬
dita ẽ. enoch. idẽ terrestris ierłm. qd̾ iñ¬
pretat᷑ possessio: significat istã ciuita¬
tẽ iniciũ et finẽ habere terrenũ ubi
nichil plusquã qd cernitur sperat᷑. In¬
qui enĩ dũ corde transire ad et̾na negu¬
gunt. & cunct᷑a presentia fugitiua esse
ñ intuent᷑. mentẽ inamore uite presen¬
tis figunt. & quasi longe habitationis
in ea sibi fundam̃ta construunt. quiam
ȩt̾̃nis reb ꝑdesideriũ solidant᷑. Unde
primus cam ciuitatẽ construxisse de scri¬
damentũ posuit. qui a soliditate ȩt̾ne
patriȩ alienus fuit. Peregrinus quippe
asumo. fundam̃tum in infimis posust.
dicatio int̾pretat᷑: primus nascit᷑. Ine¬
lectorũ uͦ ꝓgenie. enoch septimus fuis¬
ta que ante ẽ. semet ipsos edificando
dedicant. electi uero edificationis suȩ e¬

Expanded text:
in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. Et vocavit eam ex nomine filii sui Enoch. Iste filius in cujus nomine condita est Enoch, id est terrestris Jerusalem, quod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam quod cernitur speratur. Iniqui dum corde transire ad aeterna negligunt, et cuncta praesentia fugitiva esse non intuentur, mentem in amore vitae praesentis figunt, et quasi longae habitatin ea sibi fundamentum construunt, quia in terrenis per desiderium solidantur. Unde et primus Cain civitatem construxisse descridamentum posuit, qui a soliditate aeternae patriae alienus fuit. Peregrinus quippe a summis, fundamentum in infimis posuit qdicatio interpretatur, primus nascitur, in electorum ta, quae ante est, semetipsos aedificando dedicant. Electi vero aedificationis suae de
Abbreviated transcription (Latin):
nus peccatoris ñ moueat me. Nunc uͦ et
uidei. & om̃s qui diuersis eriorib contuma¬
ces st̃ et resistunt ueritati. exeunt a facie
motionis. idẽ inperturbatione carnali
contra iocunditatẽ di. hoc ẽ contra eden.
qd int̾pretat᷑ epulatio. ubi ẽ plantatus
para disus. Cognouit itaq cam uxo¬
rẽ suam. que concepit &e peperit enoch.
&edificauit cam ciuitatẽ. Querit̾ quo¬
tas constituat᷑ hominũ multitudini. illi
aut̃ duo parentes. & duo filii fuisse refe¬
rant̾ quorũ filiorum alt̃ ab altero occisꝰ
putant solos tunc fuisse homines quoᷤᷤ
tunt eos qui prius sunt editi duos uel
etiam eos quos genuerint. tamdiu uiris¬
se ut multos gignerent. Quid gͦ sibi uult
ꝑfigurã qd̾ impiorum ꝓgenies. eiuitatẽ
impsa mundi origine construxit. insi qd̃
noueris impios in hac uita ẽẽ fundatos.
scõs uͦ hospites ẽẽ &e peregrinos: Unde
anus ñ condidit ciuitatẽ. Suꝑna est. enĩ
scõrũ ciuitas. quãuis hic pariat cuie

Expanded text:
ccatorum non moveant me . Nunc ergo et Judaei, et omnes qui diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati exeunt a facie motionis, id est, in perturbatione carnali, contra jucunditatem Dei, hoc est contra Eden, quod interpretatur epulatio, id est, plantatus paradisus. Cognovit antem Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch, et aedificavit Cain civitatem. Quaeritur quoque constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus putant solos tunc fuisse homines quos dtunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut multos gignerent? non enim et, quod impiorum progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit, nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatos, sanctos vero hospites esse et peregrinos? Unde ristianus non condidit civitatem. Superna est etiam sanctorum civitas, quamvis hic pariat cives
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Et forte ideo cuntatẽ condidit. inqua
saluari posset. Hoc reuera mirabile est
quẽ admodũ om̃s gentes quȩ aromanis
&x corum sacrilegia obseruanda suscepernt.
cuncifionis sue quo aceteris gentib distin¬
int̾ra naid. Qd.lxx. naid transtulerunt

Expanded text:
tas; et forte ideirco civitatem condidit in qua salvari posset. Hoc revera mirabile est, quemadmodum omnes gentes quae a Romanis  eaque sacrilegia observanda et celebrandcumcisionis suae, quo a caeteris gentibusin terra Naid. Quod LXX Naid transtulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
fidet᷑. quia uirũ occidi inuulnere meo.
&e iuuenẽ inliuore meo: qm̃ septies uin¬
dicabit᷑ de cam. de lamech uͦ septuagi¬
es septies. Referebat mͥ quidã hebreus. in
apocriphis eorũ libris. septuagintace sex
animas ex la mech ꝓgenie reperuz. que
sius usq ad cataclismũ ꝑseuerauerit.
Alii. de septẽ uindict̾is cam uaria suspi¬
cant᷑. & primũ eius asserunt fuisse pecca¬
tum qd̾ non rect̾e diuiserit. scđm qd̾ inui¬
derit fr̃i. terciũ qd̾ dolose egerit dicens. tͣn¬
seamus incãpũ. Quartũ qd̾ occiderit. qͥn¬
tum qd̾ procacit̾ negauerit. Sextũ qd̾ se¬
ipsum dãpnauerit dicens. maior culpa
nec dãpnatꝰ egerit penicentiam. & dicunt
illũ aclementissimo dño. ideo usq ad sep
tem generationes fuisse dilatũ. ut saltem
malis ipsis. &e uitȩ longe merore cõpulsus

Expanded text:
fitetur: Quia virum occidi in vulnere meo, fitetur: Quia virum occidi in vulnere meo, et juvenem in livore meo; quoniam septies vindicabitur de Cain, de Lamech autem septuagies septies. Referebat mihi quidem Hebraeus in apocryphis eorum libris, septuaginta septem animas ex Lamech progenie reperiri, quae sius usque ad cataclysmum aquae Alii de septem vindictis Cain varia suspicantur, et primum ejus asserunt fuisse peccatum, quod non recte diviserit; secundum, quod inviderit fratri; tertium quod dolose egerit, dicens: Transeamus in campum; quartum, quod occiderit; quintum, quod procaciter negaverit; sextum, quod seipsum damnaverit, dicens: Major mea nec damnatus egerit poenitentiam. Et dicunt illtem generationes fuisse dilatum, ut saltem malis ipsis et longae vitae moerore compulsus
Abbreviated transcription (Latin):
scripturis scĩs ꝓplenitudine cuiꝰ libet rei po¬
iii. qͣsi dixisset gͣuissima ultione pumendũ
cẽ. qui nec tanta dãplationis acerbiate
admonitꝰ. a sangume fundendo uoliit
manꝰ cohibere. Uerũ ds nolens eũ cõpendi¬
ose mortis finire cruciatu. nec tradens penȩ
qͣ se ipse dãnauerat: ait ñ sic. idẽ ñ ita ut
estimas morieris. &e mortẽ proixmedio ac¬
cipies uerũ inues usq ad septimã genera¬
tionẽ. & conscientiȩ tue igne torqueberis.
ita ut quicũq te occiderit scdm duplicem
intelligentiam septima generatione. amag¬
no te liberet cruciatu. Non qd̾ ipse qui per
cẽpore cucurrerunt. soluat int̾fecto occi¬
denseum: qui fuerat uitȩ derelict̾uĩ ad pę¬
nam. Maiorũ nr̃orum ista ẽ sententia qd̾
putant inseptima generatione. ala¬
mech cam int̾feccum. Adam quippe ge¬
ñ sponte sicut in quodã hebreo uolumi¬
ne seribit᷑ int̾frcit cam. oe ipse postea con¬

Expanded text:
Scripturis sanctis pro plenitudine cujuslibet rei poScripturis sanctis pro plenitudine cujuslibet rei poni, quasi dixisset gravissima ultione puniendum esse, qui nec tantae damnationis acerbitate admonitus, a sanguine fundendo voluit manus cohibere. Verum Deus nolens eum compendiosae mortis finire cruciatu, nec tradens poenae, qua seipse damnaverat ait: Non sic, id est, non ita ut aestimas morieris, et mortem pro remedio accipies, verum vives usque ad septimam generationem, et conscientiae tuae igne torqueberis, ita ut quicunque te occiderit, secundum duplicem intelligentiam, aut in septima generatione, aut magno te liberet cruciatu: non quod ipse qui perctanto tempore cucurrerunt, solvat in interfecto, occidens eum qui fuerat vitae derelictus ad poenam. Majorum nostrorum ista est sententia, quod putant in septima generatione a Lamech interfectum Cain. Adam quippe genon sponte, sicut in quodam Hebraeo volumine scribitur, interfecit Cain. Et ipse postea con
Abbreviated transcription (Latin):
uiueret suꝑ terrã. noluit ueniã dep̃ca¬
ri. s peccatis peccata congeminans.
tantũ putauit nefas cui adeo ñ posset
ignosci. Deniq respondit ad dnm. maior
causa mea quã ut dimittar. idẽ plus
peccaui quã ut merear absolui. Ecce
eicis me a facie terre. & afacie tua abseos¬
tuo. & conscientia sceleris. lucẽ ipsã ferre
corpons & furia mentis agitatus ẽ: se ẽẽ in¬
telligit quimercat᷑ int̾fici. Allegorice aut̃
dito. ista uisibili morte occidatꝰ. Et hãc
dicit maiorẽ causam quã illã qd̾ eitra nr̃a¬
ñdat fructũ .i. uirtutẽ suã ne spũalit̃ moriat᷑.
camalit eñi sapit. tanquã oꝑans terram
cuiꝰuͥtutẽ ñ accipit. Sapere aũt scđm car¬
nẽ mors ẽ. quã ille ñ intelligens amisso reg¬
no gemit. &e coporalẽ mortẽ tremit. Si qͥd
S om̃is qui occiderit cam septuplũ pume
Solet enĩ septenariꝰ numerus sepissime in

Expanded text:
viveret super terram, voluit veniam deprecaviveret super terram, voluit veniam deprecari; sed peccatis peccata congeminans, tantum putavit nefas, cui a Deo non posset ignosci. Denique respondit ad Dominum: Major causa mea, quam ut dimittar, id est, plus peccavi, quam ut merear absolvi. Ecce ejicis me a facie terrae, et a facie tua abscontuo, et conscientia sceleris lucem ipsam ferre corporis et furiatae mentis agitatu, se esse intelligat qui mereatur interfici. Allegorice autem, dito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnalitcujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem, mors est . Quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid sed omnis qui occiderit CaSolet enim septenarius numerus saepissime in
Abbreviated transcription (Latin):
tionis eius. qui resurrȩxit ꝓpt̃ iustificati¬
onẽ nr̃am. Qui &e si crucifixus est ex
infirmitate: s uiuit ex uirtute dei. Hec
est gͦ uirtus terrȩ illius quã ñ oftendit
impiis &e incredulis. unde nec resurgen.
eis aquib erat crucifixus apparuit. tan¬
quã cam oꝑanti terrã. ut granũ illud se¬
ecce quis ñ uideat quis ñ agnoscat into¬
tã terrã quacũq dispsus ẽ ille popłs qͦ¬
qͦmodo gemat merore amissi regni. et
tremore tremat sub innumerabilibus
popłis xp̃ianis: Ideoq iespondit cam
dicens. Maior ẽ iniquitas mea. quã ut
ueniam meiear. Ecce eicis me hodie
a facie terrȩ. & afacie tua abscondar. &
eio uagus &e ꝓfugus interra. Igitꝰ omnis
qui inuenerit me: occidet me. Desꝑan¬
do hoc dixit. Post quã em̃ cam occidã
frcm̃. int̾rogatus adño ubiẽ abel fr̃ tuu
contumeliose responderat nescio. Nun¬
quid custos frĩs meisũ: Quã obrẽ ma¬
ledict̾ione dãpnatꝰ. ut gemens &e tremel

Expanded text:
qui resurrexit propter justificationem nostram. Qui et si crucifixus est ex infirmitate, sed vivit in virtute Dei. Haec est ergo virtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. Unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seecce quis non videat, quis non agnoscat in tota terra, quacunque dispersus est ille populus, querusalem? quomodo gemat moerore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus populis Christianis? Ideoque respondit Cain dicens Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar; et ero vagus et profugus in terra. Igitur omnis qui invenerit me, occidet me. Desperando hoc dixit. Postquam enim Cain occiderat fratrem, interrogatus a Domino, Ubi est Abel frater tuus? contumeliose responderat Nescio; numquid custos fratris mei sum? quam ob rem maledictione damnatus, ut gemens et tremens
Abbreviated transcription (Latin):
maledicit᷑: nisi quia cam sciebat dãpna¬
tionẽ p̃uarcationis prime. &e ñtimuit.
ideo maiore maledictione dignus habe
bat᷑. Maledict᷑us ẽ eñi popłs infidelis
iudeorũ at̾ra. idẽ ab eccłia. quȩ aperuit
os suũ inconfessione peccatorũ accipere
sanguinẽ xp̃i qui effusus ẽ inremissionẽ
peccatorũ om̃iũ de manu peccatoris no¬
lentis c̃e sub gr̃a s sublege. ut ẽẽt abeccłia
maledict̾us. idẽ ut ostenderet eũ eccłia

Expanded text:
maledicta?-- Resp. Quia Cain sciebat damnationem praevaricationis primae, et non timuit ideo majore maledictione dignus habeeorum infidelis a terra. id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum, accipere sanguinem Christi, qui effusus est in remissionem peccatorum omnium, de manu persecutoris nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus; id est, ut ostenderet eum Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Quorũ unus est berosus cal
uis cius qui mnarmenia uenit. cir¬
camontẽ codicũ adhuc aliqua
pars eẽ. & quosdã bitum̃ ex inde
collere. quo maxime homines ad
expiationẽ utunt᷑. Meminit aũ¬
& horum ieronimꝰ egyptiꝰ quian¬
& manasseas damascenus in dect
mons marmenia qui paris appel¬
iat᷑ in quo multos fugientes serm
est. diluuii tẽpore liberatos. & quo¬
dam simul in archa de uectũ in meꝰ¬
te sociali sũmitate lignorũq reli¬
quias multo tẽpore cõnseruasas

Expanded text:
runt: quorum unus est Berosus Chalrunt: quorum unus est Berosus Chalvis ejus, quae in Armeniam venit, circa montem Cardicum, et adhuc aliqua pars est, et quosdam bitumen exinde tollere, quo maxime homines ad expiationes utuntur. Meminit autem horum et Hieronymus Aegyptius, qui anet Manasseas Damascenus in LXXXomons in Armenia, qui Paris appellatur, in quo multos confugientes sermo est diluvii tempore liberatos, et quendam simul in arca devectum in montis Socilem summitatem lignorumque reliquias multo tempore conservatas
Abbreviated transcription (Latin):
nute sunt aque. et clausisunt fon¬
tes abissi. aracte celi. & prohi¬
bite sunt pluine decȩlo. Bene aũt
de illo spũ intelligi potest de quo
aquas. Tũc enĩ ferebatur: ut con¬
gregatis aquis insuũ locũ terra
appareret. Nunc aũt ad ductus
dicit᷑: ut ablatis demedio aquis
diluiii. faciem t̾re reuelaret. Po¬
cest ce sp̃s nomine uentus incelli¬
gi ita illud psalmiste. & stetit
sp̃s ꝓcelle. cuius flatib crebris aqͦ
cogeretur recedere.Reuerseq st̃
aque de terra euntes & redeunces
& ceperunt minui. post .c.l. dies¬
rũ ac riuorũ decursus. ꝑ occultast̃¬
rȩ uenas ad matricẽ abissũ redeãt
iuxta illud salomonis. Ad locum
unde exeunt flumina reuertunt᷑
ut iterũ fluant.¬
equieuitq archa mense septi¬
mo: uicesima septima die mensis su¬
cũ armenii egressuriũ uocant. Ibi
eñi archȩ solutȩ reliquias. nunc ulq:
prouinciales ostendt̃. Huiꝰ uͦ dilu¬
uii & arche memoriã faciunt omneᷤ
qui istorias barbaricas conscripse¬

Expanded text:
t fontes abyssi et cataractae coeli, et prohibitae sunt pluviae de coelo. Bene enim de illo spiritu intelligi potest de quo aquas. Tunc enim ferebatur, ut congregatis aquis in suum locum, terra appareret; nunc autem adductus dicitur, ut ablatis de medio aquis diluvii, faciem terrae revelaret. Potest et spiritus nomine ventus intelligi, juxta illud Psalmistae: Et stetit spiritus procellae , cujus flatibus crebris aqua cogeretur recedere. Reversaeque sunt aquae de terra euntes et redeuntes, et coeperunt minui post cenrum ac rivorum decursus per occultas terrae venas ad matricem abyssum redeunt, juxta illud Salomonis: Ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluantRequievitque arca mense septimo, septima decima die mensis sucum Armeni Egressum vocant. Illic enim arcae solutae reliquias nunc usque provinciales ostendunt. Hujus vero diluvii et arcae memoriam faciunt omnes qui historias barbaricas conscripse
Abbreviated transcription (Latin):
it ad eos rer egypti. Quare moyle ytel¬
& aaron sollicitatis popłm aboꝑib suis
Ite adonera ur̃a. Orritq pharao. Mulcuse
popłs terrȩ. uidetis qd̾ curba iuccreueris.
quanco magis si dederimꝰ eis requiem abo

Expanded text:
it ad eos rex Aegypti: Quare, Moses et Aaron, sollicitatis populum ab operibus suis? ite ad onera vestra: Dixitque Pharao: Multus est populus terrae: videtis quod turba succreverit: quanto magis si dede
Abbreviated transcription (Latin):
tientie cooperuit. De hac cooꝑtione uiti¬
orum ꝑpropħam dicit᷑. Beati quoru re¬
nisse sunt iniquitates: & quorũ tecta ft̃
peccata. Nos gͥ rachel illa significauit qͥ
idola sedendo premimus. si culpas aua¬
ritie penitendo damnamꝰ. que utiq aua¬
ntie ĩmunditia. ñ illis qui uirilit currunt
siins maxime euenit. qui quasi effemina¬
to gressu gradientes. ꝑblandimenta scłi
resoluuntur. Unde & illic eiusdem rache
us uerba sunt hec. Iuxta consuetudinẽ
feminarũ accidit michi. idẽ quasi mulie¬
bria se habere inmotuit. Sumpsit audẽ¬
iacob lapidẽ &e constituit eũ titulũ. & cet̾a.
Diligenter animaduertendũ ẽ quomͦ is¬
tos titulos mrei cunslibet testimonio cons¬
tituebant. ñ ut eos pro dns colerent. s ut
eis aliquid significarent. Dixit iacob fr̃ib
sius. C olligamus lapides. Et congregatis
iapidib: fecerunt aceruũ. Et uocauit eũ¬
testis. Accruus uingua hebrea: gal dicit᷑.

Expanded text:
enitentiae cooperuit. De hac coopertione vitienitentiae cooperuit. De hac coopertione vitiam David dicitur, Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nos quidem Rachel illa significabat, qui idola sedendo premimus, si culpas avaritiae poenitendo damnamus. Quae avaritiae immunditia non illos qui viriliter curruntSed his maxime evenit qui, quasi effeminato gressu gradientes, per blandimenta saeculi resolvuntur. 7. Unde et illic ejusdem Rachelis haec verba sunt: Juxta consuetudinem feminarum nunc accidit mihi; id est, quasi muliebria se habere inJacob lapidem, et constituit eum in titulum, etc. Diligenter animadvertendum est quomodo istos titulos in cujuslibet rei testimonio constituebant, non ut eos pro diis colerent, sed ut eis aliquid significarent. Dixit Jacob fratribus suis: Colligamus lapides, et congregatis lapidibus fecerunt acervum et comeervus lingua Hebraea Gal dicitur;
Abbreviated transcription (Latin):
quia cũ sit tenebrosus ex merito. transfigii¬
rat se uelut angłm lucis. Huic seruunt
racob.i. ex parte reproborũ iudaicus popł̃.
ex cuius earne incarnatus dñs uenit. Po¬
test aut̃ ꝑlaban mundus hic exprimi. qͥ
cũ furore iacob sequitur. quia electos qͦsq
do opprimere conat᷑. Huius filiam ad
est seu mund seu diaboli. iacob abstu¬
et de domo patris abstulit. qui ei ꝑ pro¬
pħam dicit: obliuiscere popłm tuunl.
& domũ patris tui. Quid uͦ midolis.
nisi auantia designatur: Unde & ꝓpau¬
iũ dieitur. & auaritia quȩ est idolorũ ser¬
uitus. Laban uero ueniens apud iacob ido¬
iũ non inuenit. quia ostensis mudi the¬
sauris diabolus inredemptore nr̃o uestigia
concupiscentiȩ terrene non reperit. S
que iacob non habiit: ea rachel sedendo
Surgite post quã sederitis. qui manducatis
panẽ doloris. Rachel gͦ idola sedendo ope
terrenȩ concupiseentiȩ ꝑhumilitatẽ pa¬

Expanded text:
quia cum sit tenebrosus ex merito, transfiguquia cum sit tenebrosus ex merito, transfigurat se velut in angelum lucis. Huic servivit Jacob, id est, ex parte reproborum Judaicus populus, ex cujus carne incarnatus Dominus venit. Potest etiam per Laban mundus hic exprimi, qui cum furore Jacob sequitur, quia eleetos quosqudo opprimere conatur. Hujus filiam, id est, seu mundi, sive diaboli, Jacob abstuet de domo patris abstulit, quia ei per Prophetam dicit: Obliviscere populum tuum, et domum patris tui . Quid vero in idolis, nisi avaritia designatur? Unde et per Paulum dicitur, Et avaritia quae est idolorum servitus . Laban ergo veniens apud Jacob, idolum non invenit, quia ostensis mundi thesauris diabolus in Redemptore nostro vestigia concupiscentiae terrenae non reperit. Sed quae Jacob non habuit, ea Rachel sedendo Surgite postquam sederitis . Racetc. Rachel ergo idola sedendo operterrenae concupiscentiae per humilitatem po
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑcamelos: abiit. Eotempore laban ierat
adtondendas oues: & rachel furata ẽ idola
patris sui. Nunciatũ est laban die tercio:¬
qd̾ fugeret iacob. Qui assumptis fr̃ib suis.
ꝑsecutus est eum dieb septẽ. & cõprehendit
eum inmonte galaad. et reliqua. Neq eo
tempore galaad mons dicebatul. s ꝑ anticipa¬
tionẽ ut frequent̾ diximus illo uocat᷑ nomi¬
ne quo postea nuncupandus erat.Nones
passus inquit laban ad iacob ut oscularer
filios meos & filias. Hilios ac filias iacobla
filios atq fr̃s cognados appellat. Post lon
gam gͥ seruitutem quã iacob apud socerũ
suũ pro uxorib uł ꝓ mercede seruiuit: pre¬
cepit ei ds ut reuerteret᷑ adpatriã suam.
tunc ignorante suo socero. cũ uxonb et
chel furata erat. apud eum quesunt nec re¬
ꝑit. Quidgͦ sibi hoc ipsũ figuralit̾ uelit:
nunc tamen diaboli tipũ figurat. L aban
quippe int̃pretat᷑ dealbatio. De albatio
quippe diabolus ñ inconuenient̃ accipit᷑.

Expanded text:
am. Eo tempore Laban ierat ad tondendas oves: et Rachel furata est idola patris fui. Noluitquequod fugeret Jacob; qui assumptis fratribus suis, persecutus est eum diebus septem, et comprehendit eum in monte Galaad, etc. Non quod eo tempore Galaad mons diceretur, sed per anticipationem, ut frequenter diximus, illo vocatur nomine, quo postea nuncupandus est. Non es passus, inquit, Laban ad Jacob, ut oscularer filios meos ac filias, etc. Filios ac filias Jacob, filios seu fratres cognatos appgam igitur servitutem quam Jacob apud socerum suum pro uxoribus vel pro mercede sustinuit, praecepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Tunc ignorante socero suo, cum uxoribus schel furata est, apud eum requisivit nec reperit. Quid ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit nunc tamen diaboli typum figurat. Laban quippe interpretatur dealbatio: Dealbatio autem diabolus non inconvenienter accipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
nimirũ in hoc maxime factus ẽ homo ad
bilib antecellit. Capax uidelicet rationis
conditus. ꝑ quã &e creata quȩq inmudo.
recte gub̃nare. & eius qui cunctꝰa creauit
posset agnitione ꝑfrui. In quo honore po¬
situs si non intellexerit ut bene agat: eisdẽ

Expanded text:
nimirum in hoc maxime factus est homo adimantibus antecellit, capax videlicet et rationis conditus, per quam et creata quaeque in mundo recte gubernare, et ejus qui cuncta creavit posset agnitione perfrui, in quo honore positus si non intellexerit ut bene agat, eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilis creatura condebat᷑. quasi
cũ consilio fact̾a uideret᷑. & quasi ꝑstu¬
dium de terra plasmaret᷑. et inspiratione
conditoris inuirtute sp̃s uitalis erigeret᷑.
ut scilicet non piussionis uocẽ s ꝑ digni¬
catẽ opationis existeret. qui adconditonꝰ
imaginẽ & similitudinẽ nram. unitas sc̃ẽ
trinitatis aꝑte cõmendat᷑. Siquidẽ eadem
in diuidua trinitas inprecedende rerũ forma¬
tione mistice erat insinuata. qͦndo dicebat᷑
& dixit ds fiat. &e fecit ds. et uidit ds̃ qd̃ eẽt
bonũ: nunc aũt manifestiꝰ hoc ipsũ insinua
tur. cũ dr faciamus hommẽ adimaginẽ &e si¬
militudinẽ nr̃am. E recte donec is quido¬
ceret᷑ ñ erat: inprofundo fuit abdita predi¬
ueritatis emicuit. In eo qd̾ dicit faciamus¬
hominẽ. una ostendit᷑ triũ oꝑatio ꝑsonarũ.
Ineo uͦ qd̾ sequit᷑ adimaginẽ &e similitudi¬
nẽ nram: una ce equalis substantia eiusdẽ

Expanded text:
rationalis creatura condebatur, quasi rationalis creatura condebatur, quasi cum consilio facta videretur. Quasi per studium de terra plasmatur, et inspiratione conditoris in virtute spiritus vitalis erigitur, ut scilicet non per jussionis vocem, sed per dignitatem operationis existeret, qui ad conditoris imaginem et similitudinem nostram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Si quidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: et dixit Deus: Fiat, et fecit Deus; et vidit Deus quod esset bonum. Nunc autem manifesttur, cum dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et recte; quia donec is qui doceretur non erat, in profundo fuit abdita praediogma veritatis emicuit. In eo enim quod dicit Faciamus, una ostenditur trium operatio personarum. In eo vero quod sequitur: Ad imaginem et similitudinem nostram, una et aequalis substantia ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
iẽẽ peccatũ. thorũq coniugalẽ feditati ac
fornicationi putaret eẽ cõparandũ. fact᷑a
aũt atq omata habitatione mundana. su¬
ꝑ erat ut ctiã ipse propt̃ quẽ om̃ia parabã¬
tur. habitator ac dñs rerũ homo crearetur.
Sequit᷑ Et ait. faciamꝰ hominẽ ad ima¬
ginẽ et similitudinẽ nrãm. Nunc apparet
euidentiꝰ: quare decreatis herbis ce arbo¬
rib piscib & uolatilib terrestrib quoq
animantib dictũ sit. ut fierent singula.
iuxta genus &e species suas. Preuidebatur¬
eñi futura eius creatio. qui ñsolũ suo gene¬
ri similitudine congrueret ce specie: sed
etiam adimaginẽ sui creatoris ac similitu¬
dinẽ fieret. Cuius nobilitat creationis. etiã¬
hoc testimoniũ dat̃. qd ñ sicut inceteris
creaturis dixit ds. fiat homo &e fact̾us est
homo. uel producat t̾ra hominẽ. s priusꝗͣ
fieret faciamus dicit᷑: ut uidelicet quia

Expanded text:
inesse peccatum, torumque foeditati ac inesse peccatum, torumque foeditati ac fornicationi putaret esse comparandum. Facta autem atque ornata habitatione mundana, supererat ut ipse etiam propter quem omnia parabantur, habitator ac dominus rerum, homo crearetur. Sequitur et ait: aciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Nunc apparet evidentius quare de creatis herbis et arboribus, piscibus et volatilibus, terrestribus quoque animantibus, dictum sit ut fierent singula juxta genus et species suas. In futura autem hominis creatione, qui non solum suo generi similitudine congrueret et specie, sed etiam ad imaginem sui creatoris ac similitudinem fieret, propter nobilitatem creationis hoc testimonium dat, quod non sicut in caeteris creaturis dixit Deus: Fiat homo, et factus est homo; vel producat terra hominem, et produxit fieret faciamus dicitur, ut videlicet quia
Abbreviated transcription (Latin):
Et fecit ds bestias terre iuixta speci¬
es suas: ce iumenta. et omne reptile t̾re
ingenere suo. Notanda transimutatio
uerborũ. quia supradictũ est qd̾ produ¬
cere iusserit ds terrã. iumenta &e repti¬
lia ce bestias t̾rȩ: nunc aut̃ mutato oli¬
ne. fecisse dicit᷑ bestias terre. & iumenta
& omne reptile terre. Et intelligendum
quia dicꝰto citius omne qd uoluit fuit:
nilq differt qd̾ loquela prius huma¬
na increaturarũ oydine nominet: quã
illud. qd dict̾ũ est. de eis quȩ aque produxe¬
rant animantib. benedixitq eis dicens.
Crescite &e multiplicamini &e replete derrã.
Anforte qd de prima creatura animȩ uiuẽ¬
tis dictũ adeo cõmendauerat. etiã de scda
nob̾ sub intelligendũ reliquit: Maxime
quia inhuiꝰ diei oꝑib plura erat alia sub¬
iuncturus. Porro de homine facto. hoc ne¬
cessario curauit iterare dicens. benedixitq
illis ds dicens. Crescite &e multiplicamini
&e replete terrã: nequis honorabili conubio

Expanded text:
Et fecit Deus bestias terrae juxta species suas, et jumenta et omne reptile terrae in genere suo. Notanda transmutatio verborum, quia supradictum est quod producere jusserit Deus terram jumenta et reptilia et bestias terrae, nunc autem mutato ordine, fecisse dicitur Deus bestias terrae, et jumenta, et omne reptile terrae; et intelligendum quia dicto citius omne quod voluit fecit; nilque differt quid loquela humana prius in creaturarum ordine nominet, quas illud quod dictum est de eis quae aquae produxerant animantibus: Benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini et replete terram. An forte quod de prima creatura animae viventis dictum a Deo commendaverit, etiam de secunda nobis subintelligendum reliquit? Maxime, quia in hujus diei operibus plura erat alia subjuncturus. Porro de homine facto hoc necessario iterare curavit dicens: Benedixitque illis Deus, et ait: Crescite et multiplicamini, et replete terram, ne quis honorabili connubio
Abbreviated transcription (Latin):
peccora faciunt: quorũ uoluntas omnis
rũ pulcherrime dixit. Pronaq cũspec¬
tent animalia cetera terrã: os homini
sublime dedit. celũq uidere iussit. & erec¬
tos ad sida dollere uultus. Congrunit gͦ et
corpus eius animȩ rationali. ñ scđm lina¬
menta figurasq menbrorũ: s potius secd̃
id qd̾ incelũ erectũ est. ad intuenda quȩ
incorpore ipsius mundi suꝑna st̃. sicut
sursũ sunt sapiat. ñquȩ suꝑ terrã.

Expanded text:
pecoribus quorum voluptas omnis pecoribus quorum voluptas omnis rum pulcherrime ac verissime dixit : Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Congruit ergo et corpus ejus animae rationali non secundum lineamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicsursum sunt sapiat non quae super terram.
Abbreviated transcription (Latin):
mentis ur̃e. & induide nouũ hominẽ qui se¬
cundũ din creatus est. iniusticia &e scĩtate
ueritatis. Creatus ẽ gͦ adam nouus homo de
terra scđm m: ut eẽt iustus sc̃s ce uerus sub¬
inse imaginis peccando eorrupit: corrup¬
tamq ex se prosapiam generis humani ꝓ
gine. creatꝰ incorruptibilit̾ & in cõmutabi¬
ut̃ adimaginẽ dei. idẽ ĩmunis omĩs delicq.
&e plenus omĩs gr̃e ueritatis. ut imaginem
nobis suam ac similitudinẽ exemplis suis
de adam carnis substantiã sũpsit. ut nil de
illo uicii sordentis traheret. Cuius exẽpla
ꝓcaptu nr̃o sequi. cuiꝰ adherere donis. et
optemꝑare mandatis. hoc ẽ imaginem
dei quã inueter homine ꝑdidimus. re¬
cuꝑare innouo. Non gͦ scđm corpus s scdm
intellectũ mentis adimaginẽ dei creatus
est homo: quãquã &e imipso corpore ha¬
beat qͣndã proprietatẽ quę hoc indicet
qd̾ erect̾a statura factus est. ut hoc ipso ad¬
moneret᷑ ñ sib terrena eẽ sect᷑anda. uelut

Expanded text:
hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . Creatus est ergo Adam novus homo de terra secundum Deum, ut esset justus, sanctus et verus, subin se imaginis peccando corrupit, corruptamque ex se prosapiam generis humani prgine, creatus incorruptibiliter atque incommutabiliter, ad imaginem Dei, id est, immunis omnis delicti, et plenus omnis nobis suam ac similitudinem exemplis suis de Adam carnis substantiam sumpsit, ut nil de illo vitii sordentis traheret: cujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, est imaginem Dei, quam in vetere homine perdidimus, recuperare in novo. Non ergo secundum corpus, sed secundum intellectum mentis, ad imaginem Dei creatus est homo; quodque et in ipso corpore habeat quamdam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur, non sibi terrena esse sectanda, velut
Abbreviated transcription (Latin):
auremus corda nr̃a neq obseremus mole pe¬
iagianorũ adueisus grãm ders diligent̃ aꝑi¬
amus ea ce quasi plurimis simul patefactis
ianuis seduli deprecem᷑ut ꝑ omnia que incho¬
amus uel agere desideramꝰ bona. quasi ꝓsingu¬
la inctimarũ eiꝰ frustra sua nos miscdia illustra¬
re.& mamorem ipse fuũ accendẽ dignet᷑. Qua¬
ns fieri ubent᷑ quatuor sunt euanguiorũ libri.
qui apte anulis assimilant᷑: quia ꝑpetuã au¬
ditonb suis coronã uite ꝓmittunt. Apteenes
sunt quia inominẽ terram exiuit sonus eorum

Expanded text:
duremus corda nostra, neque obseramus more Peduremus corda nostra, neque obseramus more Pelagianorum adversus gratiam Dei; sed diligenter aperiamus ea, et quasi plurimis simul patefactis januis seduli deprecemur; ut per omnia quae inchoamus, vel agere desideramus bona, quasi per singula victimarum ejus frusta, sua nos misericordia illustrare, et in amorem ipse suum accendere dignetur. Naris fieri jubentur, quatuor sunt evangeliorum libri, qui apte annulis assimilantur, quia perpetuam auditoribus suis coronam vitae promittunt. Apte aenei sunt: quia in omnem terram exivit sonus eorum