comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mos. id ẽ. tolerabilius ẽ uni homi¬
ni ꝓstitutã eẽ qm multis: nonne
statim cur hoc dixerim subiecimꝰ:
Siqͥdem & illa in eugłio samarita¬
na sextum maritũ habere se dicẽs.
arguit᷑ a dño: quod ñ sit uir eius.
Ego etiam nc̃ libera uoce ꝓclamo: non
dampnari in ȩccłia digarniã immo
nec trigamiam: & ita licere qͥnto et
ultra. quomͦ et scdo marito nubere:
S quomͦ ñ dampnant᷑ hee nuptiȩ: ita
nec p̃dicant᷑: Solatio miserie sunt.
ñ laudi continentie: Sm̃ et in alio lo¬
co dixi Ubi unꝰ maritꝰ excedit᷑: nicħ
refert. si scd̾s ant̾cius sit: quia de sunt
ẽẽ monogamꝰ Omĩa licent: sed non
omĩa expediunt: Non dãpno bigamios:
immo nec trigamos: et si dici ꝑotest oe¬
togamos: habeat quelib& octauũ ma¬
ritum : & eẽ se deneget ꝓstitutã:. We¬
nam & ad illũ locũ. in quo arguor q̃¬
re dixerim dũtaxat iuxta hebraicã
ueritatem. in scd̾o die ñ addi sicut ĩ

Expanded text:
mos, id est: tolerabilius est uni homimos, id est: tolerabilius est uni homini prostitutam esse quam multis, nonne statim, cur hoc dixerim, subiecimus: siquidem et illa in euangelio Samaritana sextum maritum habere se dicens arguitur a domino, quod non sit uir eius? ego etiam nunc libera uoce proclamo non damnari in ecclesia digamiam, immo nec trigamiam, et ita licere quinto et sexto et ultra, quomodo et secundo marito, nubere; sed quomodo non damnantur hae nuptiae, ita nec praedicantur. solacio miseriae sunt, non laudi continentiae. unde et in alio loco dixi: ubi unus maritus exceditur, nihil refert, secundus an tertius esse monogamus. Omnia licent, sed non omnia expediunt . Non damno digamos, immo nec trigamos, et, si dici potest, otogamos: habeat quaelibet octauum maritum, et esse se uni deneget prostitutam. Ueniam et ad illum locum, in quo arguor, quare dixerim dumtaxat iuxta Hebraicam ueritatem in secundo die non addi sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
librum contra heluidiũ de beate
mariȩ uirginitate ꝑpetua scripsi¬
mus: in quo necesse nobis fuit ad uͥ
molestia dicere nuptiarũ Nũ uir
egͦgius et eruditus in scͥpturis et
uirgo eccłiȩ uirginis doctor. aliqͥd
in illo sermone rep̃hendit: In li¬
bro quoq ad eustochium multo du¬
riora de nuptiis diximus: et nemo
suꝑ hac re lesus ẽ: Amator quippe
castitatis: p̃conium pudicicie inten¬
ta aure captabat: Lege tertullia¬
num lege cyprianum: lege am¬
brosium: & cũ illis me uł accusa uel
lib̾a: Inuente sunt plautinȩ fabu¬
le. & scioli tantum ad detrahen¬
dum: qui in eo se cloctos ostendere
uelint. si omium dicta lãcerent.
& in una atq eadem causa. & me
& aduersarium. id ẽ utrumq re¬
p̃hendant: ut cum eduob alter̃
necesse sit uincere. ambos uictos
ẽẽ cõtẽdant: Porro ubi de bigamis
& triganiis disserentes diximus.
melius ẽ licet alterum & t̾cium
unum uirum nosse quam pluri¬

Expanded text:
librum contra Heluidium de beatae librum contra Heluidium de beatae Mariae uirginitate perpetua scripsimus, in quo necesse nobis fuit ad uirmolestiis dicere nuptiarum. num uir egregius et eruditus in scripturis et uirgo ecclesiae uirginis doctor aliquid in illo sermone reprehendit? in libro quoque ad Eustochium multo duriora de nuptiis diximus et nemo super hac re laesus est; amator quippe castitatis praeconium pudicitiae intenta aure captabat. lege Tertullianum, lege Cyprianum, lege Ambrosium, et cum illis me uel accusa uel libera. inuenti sunt Plautinaefamiliae et scioli tantum ad detrahendum. qui in eo se doctos ostentare uelint, si omnium dicta lacerent et in una atque eadem causa et me et aduersarium, id est utrumque, reprehendant, ut, cum e duobus alterum necesse sit uincere, ambos uictos esse contendant. porro, ubi de digamis et trigamis disserentes diximus: melius est, licet alterum et tertium, unum uirum nosse quam pluri
Abbreviated transcription (Latin):
Certe ubicumq scripturas non in.¬
terp̃tor. & libere de meo sensu loqͦr.
arguat me quilibet durum quid
dixisse contͣ nuptias: Quod si non
reꝑerit: qͥcqͥd uel austerum uide¬
tur uel asꝑum eẽ: id non scripto¬
ris auctoritati. s interp̃tis offitio
deputet: Illud uero ferre quis pos¬
sit quod in me rep̃henditur. qua¬
re exponens capitulum apłi. in quo
de coniugib scͥpsit. tribulationẽ
carnis habebunt huiꝰ moĩ dixerĩ.
nos ignari rerum putabamus nup¬
tias saltem carnis habere leticiã:
si autem nubentib et in carne tri¬
bulatio ẽ. in qua sola uidebantur
habere delicias. quid erit reliquũ.
ꝓpter quod nubant. cum ꝙ in spũ
et in anima et in ipsa carne tribu¬
latio sit: Que hic comdempnatio
matrimonii ẽ. si infantium uagitꝰ.
filioꝵ mortes. uxorum auortia. dãp¬
na domus. & cȩtera istimoĩ. tribula¬
tionem diximus nuptiarũ: Uum
aduiueret scȩ memoriȩ damasus.

Expanded text:
certe, ubicumque scripturas non incerte, ubicumque scripturas non interpretor et libere de meo sensu loquor, arguat me quilibet durum quid dixisse contra nuptias. quod si non reppererit, quidquid uel austerum uidetur esse uel durum, id non scriptoris auctoritati, sed interpretis officio deputet. Illud uero ferre quis possit, quod in me reprehenditur, quare exponens capitulum apostoli, in quo de coniugibus scripsit: tribulationem carnis habebunt huiusmodi, dixerim: nos ignari rerum putabamus nuptias saltim carnis habere laetitiam. si autem nubentibus et in carne tribulatio est, in qua sola uidebantur habere delicias, quid erit reliquum, propter quod nubant, cum et in spiritu et in anima et in ipsa carne tribulatio sit? quae hic condemnatio matrimonii est, si infantum uagitus, filiorum mortes, uxorum abortia, damna domus et cetera istius modi tribulationem diximus nuptiarum? dum aduiueret sanctae memoriae Damasus,
Abbreviated transcription (Latin):
quam uri: id ẽ melius ẽ uxorem
ducere quam formeari: Si ur uł
fornicari bonũ eẽ docueris: tunc
bono melius p̃feret᷑: Si autẽ nube̾
melius ẽ. quod malo p̃fert᷑ non ẽ
germanȩ et purȩ integritatis: nec
eius beatitudinis quȩ angelis com¬
paratur Si dixero melius eẽ uir¬
ginẽ quam nuptam: bono melius
ỹtuli Si autem alterũ gradũ fece¬
ro. melius ẽ nubere quam formea¬
ri: ibi non bono meliꝰ. s malo bonũ
p̃tuli: & multa diuersitas ẽ. inter
id meliꝰ quod nuptiis. et inter id
quod fornicationi anteponit᷑ Obse¬
cro te quid in hac lissertione pec¬
cauis ꝓ positum mͥ erat ñ ad meã
uoluntatem scripturas trahere:ẜ
id dicere quod scripturas uelle ĩ¬
telligebam: Cõmentatoris officiũ
ẽ: ñ quod ipse uelit. s quid senti¬
at ille quem interp̃tatur expone¬
re: Alioquin si contradixerit: ñ
tam interpres erit.quam aduersa¬
rius eius. quẽ intitur explanare:

Expanded text:
quam uri, id est: melius est maritum quam uri, id est: melius est maritum ducere quam fornicari. si uri uel fornicari bonum esse docueris, tunc bono melius praeferetur; si autem uri malum est, quod malo praefertur, non est germanae et purae integritatis nec eius beatitudinis, quae angelis conparatur. si dixero: \'melius est uirginem esse quam nuptam\', bono melius praetuli; si autem alterum gradum fecero: - \'melius est nubere quam fornicari\', ibi non bono melius, sed malo bonum praetuli, et multa diuersitas est inter id melius, quod nuptiis, et inter id, quod fornicationi anteponitur. obsecro te, quid in hac dissertione peccaui? propositum mihi erat non ad meam uoluntatem scripturas trahere, sed id dicere, quod scripturas uelle intellegebam. commentatoris officium est non, quid ipse uelit, sed, quid sentiat ille, quem interpretatur, exponere; alioquin, si contraria dixerit, non tam interpres erit quam aduersarius eius, quem nititur explanare.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nubere: Meliꝰ. semꝑ ad cõparatio¬
nem deterioris respicit. ñ ad sĩplici¬
tatẽ incõparabilis ꝑse boni: uelut
si diceret. melius ẽ unum oculum
habere quam nullũ: Et pꝰ paululũ
cum apostropham fecissem ad apłm.
intuli Si ꝑ se nuptie bone sunt.
noli eas incenclio comparare: sed
dic simplicit: bonum ẽ nubere:
Suspecta mͥ ẽ bonitas eiꝰ rei: quam
magnitudo alteriꝰ mali. malũ ẽẽ
cogit inferiꝰ: Ego autẽ ñ leuuus
malũ: sed simplex ꝑ se bonũ uolo:
Uult autẽ apłs innuptas et iuduas
absq coitu ꝑmanere: & ad exem¬
plum sui ꝓuocat: et felices uocat
si sic ꝑmanserint:Si autem se conti¬
nere ñ possunt. & ardorem libiclinis
ñ tam continentia uolunt quam
forncatione restinguere: melius
eis ẽẽ nubere quam uri Ad quod
nos intulimꝰ: E ideo melius ẽ nu¬
bere. quia peius ẽ uri: ñ nr̃am
sententiam ꝓferentes: sed interp̃¬
tantes illud apłi. melius ẽ nubere

Expanded text:
est nubere\'. \'melius\' semper ad conparatioest nubere\'. \'melius\' semper ad conparationem deterioris respicit, non ad simplicitatem inconparabilis per se boni, uelut si diceret: melius est enim unum oculum habere quam nullum. et post paululum, cum apostropham fecissem ad apostolum, intuli: si per se nuptiae bonae sunt, noli eas incendio conparare, sed dic simpliciter: bonum est nubere. suspecta est mihi bonitas eius rei, quam magnitudo alterius mali malum esse cogit inferius.ego autem non leuius malum, sed simplex per se bonum uolo. uult apostolus innuptas et uiduas absque coitu permanere et ad exemplunt sui prouocat et felices uocat, si sic permanserint. si autem se continere non possunt et ardorem libidinis non tam continentia uolunt quam fornicatione restinguere, melius eis \'esse nubere quam uri. ad quod nos intulimus: ideo me-lius est nubere, quia peius est uri, non nostram sententiam proferentes, sed interpretantes apostoli: melius est nubere
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ si durũ ẽ: imputet᷑ apło qui ast. hoc
autem dico uxta indulgentiam non
iuxta imꝑium. & ñ mͥ᷑ qui excepto p̃¬
postero ordine. nec sensum nec uerba
mutaui Transeamus ad reliqua:
Epłari enim breuitate festinat oratio
Dico inqͥt apłs in nuptis & uduis Ho¬
num ẽ eis. si sic ꝑmanserint: sicut
&ego: Si autem ñ se continent: nubãt
Meluus ẽ enim nubere. quam uri: Qđ
capitulum nos sic int̾p̃tati sumus:
Postquam nuptis concesserat usum
coniugii. et ostenderat se quid uellet
quid ue concederet: transit ad in
ntiptas & uiduas. et sui ꝓponit exẽ¬
plum. & felices uocat. si sic ꝑmanse¬
rint. si autem ñ se continent nbãt.
idipsum dicens quod supra. ꝓpter
formeationem autem. et ne tẽꝑtet
uos sathanas ꝓpter incontinentiã
urãm Reddit causam cur dixerit.
si ñ se continent nubant: Melius ẽ
enim nubere quam uri: Ido meliꝰ
ẽ nubere: quia peiꝰ ẽ ury Tolle ar¬
dorẽ libidinis: et ñ dicit. melius

Expanded text:
 si durum est, inputetur apostolo, qui ait: hoc autem dico iuxta indulgentiam, non iuxta imperium, et non mihi. qui excepto praepostero ordine nec sensum nec uerba mutaui. Transeamus ad reliqua - epistolari enim breuitate festinat oratio-: dico, inquit apostolus, innuptis et uiduis: bonum est eis, si sic permanserint ut ego. si autem non se continent, nubant: melius est enim nubere quam uri. quod capitulum nos sic interpretati sumus: postquam nuptis concesserat usum coniugii et ostenderat se, quid uellet quidue concederet, trnuptas, et viduas, et sui proponit exemplum, et felices vocat, si sic permanserint: si autem se non continent, nubant: idipsum, dicens quod supra: Propter fornicationem vos Satanas, propter incontinentiam vestram. Redditque causam, cur dixerit, si non se con-tinent, nubant\': \'melius est enim nubere quam uri.\' ideo melius est nubere, quia peius est uri. tolle ardorem libidinis, et non dicet: \'melius
Abbreviated transcription (Latin):
dico iuxta indulgentiam ñ iuxta
imꝑiumꝰ & musitamus adhue
nuptias ñ uocare indulgentiam s
p̃ceptum: quasi ñ eodem modo et scda
et t̃cia matrimonia concedant᷑. Et¬
reliqua Quid hic locutꝰ sũ qđ non
apłs clixerit: Nimirum illud: quod
erubuerit suo uocari nomine: Ego
arbitror. quando dicit ad idipsum.
& rem ipsam tacet: non eum nomi¬
nare coitum: sed uerecunde ostend̾e:
An quia seqͥt᷑. quod temptationem p̃¬
fert sathane qđ causam habet incon¬
tinentiã Nonne alio uerboꝵ ordi¬
ne idipsum ẽ. ne temptet uos satha¬
nas ꝓpt̃ incontinentiã urãm: An
qͥa dixi᷑ et adhuc musitamꝰ nuptias

Expanded text:
dico juxta indulgentiam, non juxta dico juxta indulgentiam, non juxta imperium. Et mussitamus adhuc nuptias non vocare indulgentiam, sed praeceptum, quasi non eodem modo et secunda et tertia matrimonia concedantureliqua. quid hic locutus sum, quod non apostolus dixerit? nimirum illud: quod er.ubescit suo uocare nomine? ego arbitror, quando dicit \'ad id ipsum\' et rem ipsam tacet, non eum nominare palam coitum, sed uerecunde ostendere. an quia sequitur: quod temptationi praefert satanae, quod causam habet incontinentiam? nonne alio uerborum ordine id ipsumest:ne temptet uos satanaspropterincontinentiam uestram? an quia dixi: et mu
Abbreviated transcription (Latin):
aut biduum sanctiorem efficiat
xp̃ianum: ut quod hodie ñ merui.
cras aut ꝑendie merear: sed quo
dum doleo ñ cõmunicasse corpori
xp̃i. abstineam paululum ab uxoris
amplexu: ut amori coniugis amo¬
dum Quis hoc scłarium sustine¬
re potest: Qui potest sustinere sus¬
tineat: qui non potest ipse uide¬
rit Nobis cura ẽ ñ quod quisq
possit aut uelit: sed quid scͥpture
p̃cipiant dicere: Illud quoq in
cõm̃tariolis meis eiusdem apłi car¬
pitur: in quib dixi Uerũ ne qͥs
putet ex eo quod sequitur. uacetis
orationi & iterum reu̾timini ad
maiorem ruinam concedere: sta
tim infert: ne temptet uos satha¬
nas ꝓpter incontinentiam urãm:
Pulchra nimirũ indulgentia. eti¬
terum reuertimini ad idipsum:
quod erubescit suo uocari noĩe:
quod temptationi p̾fert sathane
qd causam habet incontinentiã
Laboramus quasi obscurum disse¬
rere: cum exposuerit rem. ipse
qui scͥpsit: hoc autem inquit¬

Expanded text:
aut biduum sanctiorem efficiat aut biduum sanctiorem efficiat Christianum, ut, quod hodie non merui, cras uel perendie merear, sed quo, dum doleo non communicasse corpori Christi, abstineam me paulisper ab uxoris amplexu, ut amori con-. iugis amodum; quis hoc saecularium sustinere potest?\' qui potest sustinere, sustineat; qui non potest, ipse uiderit. nobis cura est non, quid unusquisque possit aut uelit, sed, quid scripturae praecipiant, dicere. Illud quoque in commentariolis meis eiusdem apostoli carpitur, in quibus dixi: uerum ne quis putet ex eo, quod sequitur: \'ut uacetis orationi et iterum ad maiorem ruinam concedere, statim infert, ne tentet vos Satanas propter incontinentiam vestram. Pulchra nimirum indulgentia, et iterum revertimini ad idipsum. Quod erubescit suo vocare nomine: quod tentationi praefert Satanae, quod causam habet incontinentiam; laboramus quasi obscurum disserere, cum exposuerit se ipse qui sc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ coitum quod minus ẽ impeditur
multomagis qđ maiꝰ ẽ: Diximꝰ in eo¬
dem uolumine panes ꝓpositionis ex
lege ñ potuisse comedere dauid et
socios eiꝰ. nͥ se biduo mundos a mu¬
lierib repondissent: ñ utiq a me¬
retͥcib quod dampnabatur in lege
s ab ipxorib quib licite iungeban¬
t᷑: popłm quoq quando accepturꝰ
erat legem in monte syna. tribus
dieb iussũ ẽẽ ab uxorib abstinere:
Scio romȩ hanc ẽẽ consuetudinem.
ut fideles semꝑ xp̃i corpꝰ accipiant.
quod nec rep̃hendo nec ꝓbo Unus¬
qͥsq enĩ in suo sensu habundat: S
ipsoꝵ conscientiã conuenio. qͥ eodẽ
die pꝰ coitum cõmunicant. et iuxta
ꝑsiũ noctem flumine pugant: qͣre
ad martyres ire ñ audeant: quare
ñ ingrediuntur ȩccłias An alius¬
Nichil deo clausũ ẽ: et tenebre qͦq
lucent apud eum: ꝓbet se unusqͥs¬
q: et sic ad corpus xp̃i accedat N
quo cdilate cõmunionis unus dies

Expanded text:
per coitum, quod minus est, inpeditur, per coitum, quod minus est, inpeditur, multo magis, quod maius est. diximus in eodem uolumine panes propositionis ex lege non potuisse comedere Dauid et socios eius, nisi se triduo mundos a mulieribus respondissent, non utique a meretricibus, quod damnabatur in lege, sed ab uxoribus, quibus licito iungebantur. populum quoque, quando accepturus erat legem in monte Sina, tribus diebus iussum esse ab uxoribus abstineri. scio Romae hanc esse consuetudinem, ut fideles semper Christi corpus accipiant, quod nec reprehendo nec probo — unusquisque enim in sensu suo abundat —, sed ipsorum conscientiam conuenio, qui eodem die post coitum communicant et iuxta Persium noctem flumine purgant, quare ad martyres ire non audeant, quare non ingrediantur ecclesias. annihil deo clausum est et tenebrae quoque lucent apud eum. probet se unusquisque etsic ad Christi corpus accedat, non quo dilatae communionis unus dies
Abbreviated transcription (Latin):
quam alioꝵ obscuram diligentiam.
Tument contra me mariti. quare
dixerim. oro te. quale illud bonũ
ẽ quod orare ꝓhibet: quod corpus
xp̃i acciꝑe non ꝑmittit: Quanclo ĩ¬
pleo mariti officium: non impleo
dum : qm̃ qͦtienscũq uxori debitũ
reddo. orare ñ possũ hȩc quare di¬
xerim ꝑspicuũ ẽ: quia int̃p̃tabar
illud apłi dictum: Nolite fraudare¬
inuicem: insi forte ex consensu ad
cit. quando coimus cum uxoribus:
nos orare ñ posse : Si ꝑcoitũ quod
minus ẽ impedit᷑. id ẽ. orare:: quan
cohortat᷑: ut ñ impidiantur orati¬
ones nr̃e: Qd hic queso ẽ peccatũ
meũ: qͥd cõmerui. quid deliqui: Si
turbide aque et nebulose fluunt: ñ
ẽ aluei culpa s fontis An iccirco ar¬
guar:. qđ de meo ausus sũ dicere: qͣle
illud bonũ ẽ quod corpꝰ. xp̃i acciꝑe ñ
ꝑmittit : Ad quod breuit᷑ responde¬
bo: Quid ẽ maiꝰ÷ orare. an xp̃i corpꝰ
acciꝑe: Acciꝑe utiq corpus. xp̃i. Si

Expanded text:
quam aliorum obscuram diligentiam. quam aliorum obscuram diligentiam. tument contra me mariti, quare dixerim: oro te. quale illud bonum est, quod orare prohibet, quod corpus Christi accipere non permittit? quando inpleo mariti officium, non inpleo dum, quoniam, quotienscumque uxori debitum reddo, orare non possum. hoc quare dixerim, perspicuum est, quia interpretabar illud apinvicem, nisi forte ex consensu ad  Apostolus dicit, quando coimus cum uxoribus, nos orare non posse. Si per coitum quod minus est impeditur, id est, orare: quanthortatur: Ne impediantur orationes nostrae. Quod hic, quaeso, peccatum meum est? quid commerui? quid deliqui? Si turbidae, et nebulosae aquae fluunt, non est alvei culpa, sed fontis. An idcirco arguor, quod de meo ausus sum adjicere: « Quale illud bonum est, quod Corpus Christi accipere non mittit? ad hoc breuiter respondebo: quid est maius: orare an Christi corpus accipere? utique corpus Christi. si
Abbreviated transcription (Latin):
breu artauit compendio: in pau¬
cis multa cõprehendens Uirgini¬
tas ab eo ꝑsuasio continentie: nup¬
tie remedia incontinentiȩ p̃di¬
cant᷑: & significant᷑ a maiorib ad
minora fit descensus Hirginibus
brauium suꝑne uocationis osten¬
dit: nuptas ne in uia deficiant cõ¬
solatur: Alios laudat: alios ñ despi¬
cit: Comugia ordeo: uirginitatẽ
puto distantiã int̾ frum̃tum ẽẽ
& orcdeum: quam int̾ orcleũ & cor¬
pus xp̃i: Heinde nuptias dicit. qͣ¬
si necessitatis sartinam declinandã:
& definitionem ẽẽ euidentissime
seruitutis: & multa alia. que in tͥ¬
b libellis de uͥginib latissime ꝓse¬
cutus ẽ Ex quib uniu̾sis ꝑspicuũ
ẽ. me nichil noui de uirginib nup¬
tisq dixisse: sed mnaioꝵ inomĩbus
secutum ẽẽ sententiam. tam huius
uidelicet qm reliquoꝵ qui de eccłias¬
ticis dogmatib disputart̃: quorũ
emulari exopto negligentiam potiꝰ.

Expanded text:
breui artauit conpendio in paubreui artauit conpendio in paucis multa conprehendens. uirginitas ab eo persuasio continentiae, nuptiae remedia incontinentiae praedicantur. et significanter a maioribus ad minora descensus: uirginibus brauium supernae uocationis ostendit, nuptas, ne in uia deficiant, consolatur; alios laudat, alios non despicit; coniugia hordeo, uirginitatem m distantiam inter frumentum esse et hordeum, quam inter hordeum et corpus Christi. Denique nuptias dicit, quasi necessitatis sarcinam declinandas, et definitionem esse euidentissimae seruitutis et multa alia, quae in tribus libellis de uirginibus latissime prosecutus est. Ex quibus uniuersis perspicuum est me nihil noui de uirginibus nuptisque dixisse: sed maiorum in omnibus secutum esse sententiam, tam huius uidelicet quam reliquorum, qui de ecclesiasticis dogmatibus disputarunt; quorum aemulari exopto neglegentiam potius,
Abbreviated transcription (Latin):
nuptiis disputauit. etiam ista sie dixis
ut studium uirginitatis extingue¬
ret: s a continentie ꝑfectione inci¬
piens. ad incontinentie remedia des-¬
cendit: & cum brauium suꝑne uo¬
cationis fortib demonstrasset: defice¬
re tamen in uia neminem passus ẽ.
ita plaudens pͥorib. ut ñ clespiceret
& sequentes: Didicerat enim et ipse
quia dñs iħc aliis panem ordeaceum
ne in uia deficerent. aliis corpꝰ suũ
ut ad regnum contendent demons¬
trauit: Et inconsequentib Non gͦ
copula nuptiarũ quasi culpa uitan¬
da: sed quasi necessitatis sarcina de¬
clinanda: Lex enim astrinxit uxo¬
rem: ut in laborib et tristicia filios
generaret: Conuersio eius ad uirũ.
quod ei ipse dominetur Ergo la¬
borib & dolorib in generatione¬
filioꝵ addicitur nupta ñ uidua: &
dominatui uiri sola fubdit᷑ nupta
inuicem scĩficare sed ꝑdere: Uni¬
u̾sa que nos de uͥginitate ac mip¬
tiis lato sermone disseruimus. ille

Expanded text:
nuptiis disputauit, etiam ista dixisse: nnuptiis disputauit, etiam ista dixisse: nut studia integritatis extingueret, sed a continentiae persuasioneincipiens adincontinentiae remedia descendit et, cum brauium supernae uocationis fortibus demonstrasset, deficere tameninuianeminem passus est ita plaudens prioribus, ut non despiceret et sequentes. didicerat enim et ipse, quia dominus Iesus aliis panem hordeacium, ne in uia deficerent, aliis corpus suum, ut ad regnum contenderent, demonstrauit; et in consequentibus: non ergo copula nuptialis quasi culpa uitanda, sed quasi necessitatis sarcina declinanda. lex enim adstrinxit uxorem, ut in laboribus et tristitia filios generet et conuersio eius ad uirum sit, quod ei ipse dominetur. ergo laboribus et doloribus in geuerationefiliorum addicitur nupta, non uidua, et dominatui uiri sola subditur copulata, inuicem sanctificare, sed perdere? uniuersa, quae nos de uirginitate ac nuptiis lato sermone diffudimus, ille
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sensum. malũ diximus mu¬
lierem tangere: licet uxoris nulla
facta sit mentio. quia bonũẽ non
tangere: Et subiecimus: uirgini¬
tatem frum̃itũ. nuptias ordeũ. for¬
nicationẽ stercus bubaloꝵ nuncu¬
pantes Utiq & frum̃tũ ꝙ ordeum.
creatura dei ẽ Uerũ in eugłio ma¬
ior turba ordeaceis panib: minor
frum̃taceis pascitur: hoĩes inquit
et ium̃ta. saluos facies dñe: Aluis u̾¬
bis idipsum locuti sumus. qͣndo au¬
rum uirginitatẽ. argentum nup¬
tias diximus: et centum quadragĩ¬
ta quatuor milia uirginũ signato¬
rum. qͥ cũ mulierib non sunt coĩ¬
quinati: Ex quo ostendi uoluimꝰ:
om̃s qui uͥgines ñ ꝑmanserint.
ad cõparationẽ purissime & ange
& rep̃hensione dignum uidet᷑. tan¬
tam nos inter uͥginitatẽ & nupti
as distantiam fecisse. quantã inter
frum̃tũ et ordeum ẽ: legat scĩ ambro¬
si de uiduis librũ: & inuemet illũ
inter cȩtera que de uirginitate et

Expanded text:
tionis sensum, « malum diximus mutionis sensum, « malum diximus mulierem tangere licet uxori nulla facta sit mentio quia bonum est non tangere. » Et subjecimus: « Virginitatem frumentum, nuptias hordeum, fornicationem stercus bubulum nuncupantes. » Utique frumentum et hordeum creatura Dei est. Verum in Evangelio major turba hordeaceis panibus, minor frumentaceis pascitur : « Homines, inquit, et jumenta salvos facies, Domine » . Aliis verbis id ipsum locuti sumus, quando aurum virginitatem, argentum nuptias diximus: et centum quadraginta quattuor milia uirginum signatorum, qui. cum mulieribus non sunt coinquinati; ex quo ostendi uoluimus omnes, qui uirgines non permanserint, ad conparationem purissimae et anget reprehensione dignum uidetur tantam nos inter uirginitatem et nuptias fecisse distantiam, quanta inter frumentum et hordeum est, legat sancti Ambrosii de uiduis librum et inueniet illum inter cetera, quae de uirginitate et
Abbreviated transcription (Latin):
re: Uanitas uanitatum et omiã
uanitas: dixit eccłastes: Si omẽs
ereature ut a bono creatore bone:
et celi. angłi. throni. dominationes.
potestates. cetereq uirtutes: Sed
que ꝑse bona sunt ut a bono crea¬
tore condita: ad comparationẽ ma¬
loꝵs uanitas appellant᷑: Ubi grã.
Lucerna lampadis comparatione
ꝓ nichilo ẽ: lampas stelle compa¬
ratione ñ lucet: Stellam lune
fer. et tenebre sunt: Ego sum ĩ qͥt
qui sum Omnẽ gͥ creaturã si cło
contuleris: ñ subsistit: Ne tradas
inqͥt hester hereditatem tuã his
qui ñ sunt: uel idolis uel demoni
b Et certe erant idola. demones.
qͥb ne traderentur orabat: In iob
quoq legimus: ab aldath dictum
de impio Auellat᷑ de taber nacło
suo fiducia eiꝰ: et calcet suꝑ eum
qͣsi rex interitꝰ. habitent intaber¬
naculo illius socii eiꝰ qui ñ sunt.
haud dubium quin diaboli: quic̃
habeant socios. ñ autẽ haberent
nisi eẽnt. tam̃ quia deo ꝑierunt ñ

Expanded text:
re. uanitas uanitantium, omnia re. uanitas uanitantium, omnia uanitas, dixit Ecclesiastes. si omnes creaturae bonae ut a bono creatore conditet caeli et angeli et throni, dominationes, potestates ceteraeque uirtutes? sed quae per se bona sunt ut a bono creatore condita, ad conparationem maiorum uanitas appellantur. uerbi gratia: lucerna lampadis conparatione pro nihilo est; lampas stellae conlatione non lucet; stellam lunae fer, et tenebrae sunt. ego sum, inquit, qui sum. omnem igitur creaturam si deo contuleris, non subsistit. ne tradas, inquit Hester, hereditatem tuam his, qui non sunt, uel idolis scilicet uel daemonibus. et certe erant idola et daemones, quibus ne traderentur, orabat. in Iob quoque legimus a Baldad dictum de inpio: auellatur de tabernaculo suo fiducia eius et calcet super eum quasi rex interitus. habitent in tabernaculo illius socii eius, qui non est, haud dubium quin diaboli, qui cum habeat socios, non autem haberet, nisi esset, tamen, quia deo periit, non
Abbreviated transcription (Latin):
lo quid deterius fiat: et cȩtera usq
ad ꝓpositionem alteriꝰ capi tuli
hoc iđo subiecimus. quia apłs dire¬
rat. bonũ ẽ homini mulierẽ non
tangere: ꝓpter forncationẽ autẽ
unusqͥsq suam uxorem habeat. et
unaqueq suum uirũ habeat: Inqͦ
differunt uerba inea a sensu apłi.
nisi forte in eo quod ille ꝓnunciat.
ego dubito: ille definit. ego seisci¬
ro. si bonum ẽ mulierẽ ñ tangere:
Si dubitantis ẽ: non confirmantis:
Ille dicit. bonũ ẽ ñ tangere: ego qͥd¬
bono contrarium ẽẽ possit ostendo:
Statimq in consequentib animad¬
tenda apłi sentencia Non dixit
bonum ẽ uxorem non habere.sed
bonũ ẽ mulierẽ ñ tangere: quasi
et intactu eius ꝑiculum sit: quasi
qui illam tetigerit ñ euadit. Ui¬
des gͥ ñ de connigibus nos exponẽ.
sed de coitu simplicit̃ disputare. qd̾
ad comparationem pudicicie et
uirginitatis et angłicę similitudi¬
nis. bonuni sit mulierem ñ tange¬

Expanded text:
lo quid deterius fiat, et cetera usque lo quid deterius fiat, et cetera usque ad propositionem alterius capituli. hoc ideo subiecimus. quia apostolus dixerat: bonum est homini mulierem non tangere; propter fornicationem auteunusquisque uxorem suam habeat, et unaquaeque suum virum habeat » . In quo differunt verba mea a sensu Apostoli? Nisi forte in eo, quod ille pronuntiat, ego dubito: ille definit, ego scisciro, si bonum est mulierem non tangere. Si dubitantis est, non confirmantis. Ille dicit: « Bonum est non tangere: ego qbono contrarium esse possit, adiungo. statimque in consequentibus: animaduertenda apostoli prudentia. non dixit: \'bonum est uxorem non habere\', sed \'bonum est mulierem non tangere\', quasi et in tactu periculum sit, quasi, qui illam tetigerit, non euadat. uides igitur non de coniugibus nos exponere, sed de coitu simpliciter disputare, quod ad conparationem pudicitiae et uirginitatis et angelicae similitudinis bonum sit homini mulierem non tange
Abbreviated transcription (Latin):
ñ docuerim s uicerim: immo indig¬
nant᷑ mͥ hi qui eum anathematiratũ
dolent: et cum laudent quod sunt.
accusant quod ẽẽ se simulant: quasi
uero rogandus fuerit ut mͥ cedet: &
ñ inuitus ac repugnans in ueritatis
uincula ciucendus Et hec dicerem.
si uincendi studio contra regulam
scripturarum quippiam locutus fu¬
issem: et sicut uiri fortes in controu̾¬
siis solent facere. culpam p̃mio redi¬
merem Nẽ uero cum interpres ma¬
gis apłi fuerĩ quam dogmatistes.
& cõmentatoris sim usus officio: qͥeqͥd
durũ uidetur. magis ei imputet᷑ qͣm
exposuimus. quam nobis qui exposu¬
imis: nͥ forte aliter ille dixit. et nos
simplicitatẽ u̾boꝵ eiꝰ. maligna int̾¬
p̃tatione detorsimus. Qui hoc argu¬
it: de ipsis scripturis ꝓbet Piximꝰ.
Si bonum ẽ mulierem non tangere.
malũ ẽ gͦ tangere. nichil enim bono
contrariũ ẽ. nisi malũ: si autẽ malu
ẽ & ignoscitur. ido concedit᷑. ne ma¬

Expanded text:
non docuerim, sed uicerim. immo indignon docuerim, sed uicerim. immo indignantur hi, qui illum anathematizatum dolent, et, cum laudent, quod sunt, accusant, quod esse se simulant. quasi uero rogandus fuerit, ut mihi cederet, et non inuitus ac repugnans in ueritatis uincla ducendus. et haec dicerem, si uincendi studio contra regulam scripturarum quippiam locutus fuissem et, sicut uiri fortes in controuersiis solent facere, culpam praemio redimerem. nunc uero, cum interpres magis apostoli fuerim quam dogmatistes et commentatoris sim usus officio, quidquid durum uidetur, ei magis inputetur, quem exposuimus, quam nobis, qui exposuimus. nisi forte aliter ille dixit et nos simplicitatem uerborum eius maligna interpreta- I tione detorsimus. qui hoc arguit, de ipsis scriptis probet. diximus: si bonum est mulierem non tangere, malum est ergo tangere; nihil enim bono contrarium est nisi malum. si autem malum est et ignoscitur. ideo conceditur, ne ma
Abbreviated transcription (Latin):
testamento quam artifex. quam pru¬
dens. quã dissimulator sit eius quod
agit: WUident᷑ quidem uerba simpli¬
cia et quasi innocentis hominis et
rusticani: & qui nec facere nec decli¬
nare norit insidias: s quocumq
respexeris.fulmina sunt: heret in
causa:carpit omne quod tetigerit
Tergum uertit ut suꝑet: fugam si¬
mulat ut occidat: Calumpniemur
gͦ illum: atq dicamus ei: Testimonia
quib contra iudeos uel ceteras he¬
reses usus es: aliter insius locis. alit̾
intins eplis sonant: Hidemus exem¬
pla captiua: seruiert᷑ tibi ad uicto¬
riam: que in suis uoluminib non
dimicant: Honne nobis loquitur
cum saluatore : Aliter clomy: alit̾ foris
loquitur: Turbȩ parabolas: discipłi
audiunt ueritatem: Phariseis ꝓponit
dñs questiones: et non disserit: Ali¬
ud ẽ docere discipłm: aliud adu̾sa¬
rium uincere: Mysterium inquit
meũ michi: mysterium meũ mͥ ꝙ me¬
is Indignamini michi qđ iouinanũ

Expanded text:
testamento, quam artifex, quam prutestamento, quam artifex, quam prudens, quam dissimulator sit eius, quod agit. uidentur quidem uerba simplicia et quasi innocentis hominis ac rusticani et qui nec facere nec declinare norit insidias. sed, quocumque respexeris, fulmina sunt. haeret in causa, capit omne, quod tetigerit; tergum uertit, ut superet; fugam simulat, ut occidat. calumniemur ergo illum atque dicamus: testimonia, quibus contra Iudaeos uel ceteras hereses usus es, aliter in suis locis, aliter in tuis epistulis sonant. uidemus exempla c\'aptiua: seruierunt tibi ad uictoriam, quae in suis uoluminibus non dimicant.nonue nobis loquitur cum saluatore: aliter foris, aliter domi loquimur? turba parabolas, discipuli audiunt ueritatem. pharisaeis proponit dominus quaestiones et non disserit. aliud est docere discipulum, aliud aduersarium uincere. mysterium, inquit, meum mihi, mysterium meum mihi et meis. Indignamini mihi, quod Iouinianum
Abbreviated transcription (Latin):
alibi ꝑcutere: Legite obsecro uos
demostenem: legite tulliũ: ac ne
artis ẽ ueri similia magis quã uera
dicere legite platonẽ. theofrastũ.
xenofonta. aristotelẽ. & reliquos
qui de socratis fonte manantes
diu̾sis cucurrere fluminib: quid
i illis aꝑtum quid simplex ẽ quȩ
uerba ñ sensuũ. qui sensus ñ uictoriȩ
Origenes. metodius. eusebiꝰ. apollinaris:
multis uersuũ milib scribunt adu̾¬
sus celsũ et porphirirĩ: Consicłate qͥb
argum̃tis et quã lubricis ꝓblematib:
diabolico spũ contexta subuertant: Et
tiunt sed qd̃ necesse ẽ: dicunt aduer¬
de latinis scriptorib tertulliano. cypͥ¬
ano. minucio. uictorino. lactrantio.
hylario. ne ñ tam me defendisse quã
alios uidear accusare: paulum apłm
ꝓferam: quem quotienseumq lego. ui¬
deor michi non u̾ba audire sed tonit᷑a
Legite epłas eius: et maxime ad roma¬
nos. ad galathas. ad ephesios. in quib

Expanded text:
alibi percutere. legite, obsecro uos, alibi percutere. legite, obsecro uos, Demosthenen, legite Tullium; ac ne artis est uerisimilia magis quam uera dicere, legite Platonem, Theophrastum, Xenophonta, Aristotelen et reliquos, qui de Socratis fonte manantes diuisis cucurrere fluminibus: quid in illis apertum, quid simplex est? quae uerba non sensuum? qui sensus non uictoriae? Origenes, Methodius, Eusebius, Apollinaris multis uersuum milibus scribunt aduersus Celsum et Porphyrium: considerate, quibus argumentis et quam lubricis problemata diaboli spiritu contexta subuertant et, tiunt, sed quod necesse est, dicanturde Latinis scriptoribus, Tertulliano, Cypriano, Minucio, Victorino, Lactantio, Hilario, ne non tam me defendisse quam alios uidear accusare: Paulum apostolum proferam, quem quotienscumque lego, uideor mihi non uerba audire, sed tonitrna. legite epistulas eius et maxime ad Romanos, ad Galatas, ad Ephesios, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dextera. sinistra c̃apeũ circunferat:
Aut feriendũ tͥ ẽ: aut cadendum
Non possũ te ȩstimare uictorẽ: nisi
aduersarium uidero trucidatũ:
Legimꝰ o eruditissimi uiri in seolis
parit & aristotelia. uel de gorgie
fontib manantia simul didicimꝰ.
plura uidelicet eẽ genera dicendi:
et inter cetera aliud ẽẽ gymnasts
scribȩ aliud lormatros: in pͥori ua¬
gam ẽẽ disputationẽ. & aduersario
argum̃tar ut libet: aliud loqui.
aliud agere panem ut dr̃ osten¬
cdere. lapidem tenere: in sequent
autẽ aꝑta frons. et ut ita dicam ĩ¬
genuitas necessaria ẽ: Aliud ẽ que¬
rere: aliud definire In altero pug¬
nandum: in altero docendũ ẽ Tu
me stantem in p̃lio. et de uita ꝑicli¬
tantem studiosus magist̃ doceas :
Noli ex obliquo et unde ñ putaris
uulnus inferre: directo ꝑcute gla¬
dio: Turpe tͥ ẽ hostem dolis ꝑimere.
ñ uirib: quas non & hec ars sum¬
ma pugnantium sit. alibi minari

Expanded text:
dextera sinistra clipeum circumferri. dextera sinistra clipeum circumferri. aut feriendum tibi est aut cadendum. non possum te aestimare uictorem, nisi aduersarium uidero trucidatum. Legimus, O eruditissimi uiri, in scolis pariter et Aristotelia illa uel de Gorgiae fontibus manantia simul didicimus, plura uidelicet esse genera dicendi et inter cetera aliud esse γυμναστικῶς scribere, aliud δογματικῶς: in priori uagam esse disputationem et aduersario argumentari, ut libet, aliud loqui, aliud agere, panem, ut dicitur, ostendere, lapidem tenere; in sequenti autem aperta frons et, ut ita dicam, ingenuitas necessaria est. aliud est quaerere, aliud definire: in altero pugnandum, in altero docendum est. tu me stantem in proelio et de uita periclitantem studiosus magister doceas. noli ex obliquo et, unde non putaris, uulnus inferre: directo percute gladio. turpe tibi est hostem dolis perire, non uiribus; quasi non et haec ars summa pugnantium sit, alibi minitari et
Abbreviated transcription (Latin):
accusationem rep̃henderẽ. ubi ñ
uoluntatem inculpa tenerẽ s igno¬
rantiã Nẽ uͦ cum diserti homines
et lib̾alib studiis eruditi. magis uo¬
lunt ledere quã ĩtellige̾: breuiter
a me responsũ habeant. corrigere
re: Patet campus: stat e contrario
acies: aduersarii dogna manifes¬
tum ẽ Et ut uirgilianum aliqͥd
inferamꝰ illũ aspice contra qui uo¬
cat: respondeant aduersario: alit̃
teneant modũ in disputando. alit̃
uirgam in clocendo: et me in lib̾s
suis quid uel p̃ter miserim. uel ad¬
didim doceant: Rep̃hensores non¬
audio: sequor magistros Uelicata
doctrina ẽ pugnanti ictus dicta¬
re de muro: et cum ipse unguen¬
tis delibutꝰ sis. cruentum militẽ
accusare formidinis Nec hȩc di¬
cens. statim iactantie reussumt
quod ceteris dormientib solus
pugnaueri: sed hoc dico. cautiꝰ
eos posse pugnare qui me uid̾int
uulneratũ: Nolo tale certamen in
quo te tantum ꝓtegas: & torpente

Expanded text:
accusationem reprehenderem, 222 ubi non accusationem reprehenderem, 222 ubi non voluntatem in culpa cernerem, sed ignorantiam. Nunc vero cum diserti homines, et liberalibus studiis eruditi, magis velint laedere, quam intelligere, breviter a me responsum habeant, corrigere re. Patet campus, stat e contra acies, adversarii dogma manifestum est, et ut Virgilianum aliquid inferam « illum aspice contra, Qui vocat » : Respondeant adversario. Aliter teneant modum in disputando, aliter virgam in docendo; et me in libris suis, quid vel praetermiserim, vel addiderim, doceant. Repaudio, sequor magistros. delicata doctrina est pugnanti ictus dictare de muro et, cum ipse unguentis delibutus sis, cruentum militem accusare formidinis. nec haec dicens statim iactantiae reus sum, quod ceteris dormientibus solus pugnauerim, sed hoc dico, cautius eos posse pugnare, qui me uiderint uulneratum. nolo tale certamen, in quo te tantum protegas, et torpente
Abbreviated transcription (Latin):
tiaᷤᷤ in suo oꝑe ꝑmanẽtes subicit ñ damp¬
nat: nec abicit s difpensat: In potes¬
tate ur̃a ẽ: si uelitis scd̾m pudicicie
gradum scandere: Quid indignami¬
ni.si intercio statis: et nolitis ad su¬
ꝑiora ꝓperare : Igit᷑ cum tociens et
tam crebro lectorem admonuerim.
& ꝑ singła pene tractatuũ milia cau¬
tus uiator. incesserim. me ita reciꝑe
nuptias. ut eis continentes induas
u̾gmesq preferrẽ: debuerat prudẽs
et benignus lector. ea etiã que ui¬
debantur dura estimare de cete¬
ris: & ñ in eo atq eodem libro cri¬
minari. me diuersas sententias
ꝓtulisse Quis enim tam hebes et
sic in scribendo rudis. ut idem dãp¬
net & laudet: edificata destruat
destructa edificet: et cum aduer¬
sarium uicerit. suo nouissime mu¬
crone feriatur: Si rusticani ho
mines & uel rethorice uel dialectice
artis ignari. detraherent michi÷
tribuerem ueniam imꝑitie: nec

Expanded text:
tias in suo opere permanentes subicit, non damtias in suo opere permanentes subicit, non damnat, nec abicit, sed dispensat. in potestate uestra est, si uelitis, secundum pudicitiae gradum scandere. quid indignamini, si in tertio stantes nolitis ad superiora properare? Igitur, cum totiens et tam crebro lectorem admonuerim et per singula paene tractatuum milia cautus uiator incesserim, me ita recipere nuptias, ut eis continentes, uiduas uirginesque praeferam, debuerat prudens et benignus lector etiam ea, quae uidebantur dura, aestimare de ceteris et non in uno atque eodem libro criminari me diuersas sententias protulisse. quis enim tam hebes et sic in scribendo rudis, ut idem damnet et laudet, aedificata destruat, destructa aedificet et, cum aduersarium uicerit, suo nouissime mucrone fmines, et vel rhetoricae, vel dialecticae artis ignari detraherent mihi, tribuerem veniam imperitiae, nec
Abbreviated transcription (Latin):
aut uecordem: Nam cũ ꝓposuissem
quod dñs isset ad nuptias in cana
nim semel iuit adnuptias: semel do¬
cuit eẽ nubendum Et tẽ uirgini¬
tati posset officere: et tẽ nuptias pos¬
tatem et induitatis castimoniam.
ñ ingradu t̃cio poneremus Hunc
autem cum hereticoꝵ. sit dampnare
coniugia. & dĩ spernere conditionẽ
qͥcqͥd de laude dixerint nuptiarũ
libent᷑ audimus Eccłia enim matͥ¬
monia ñ dampnat sed subicit:: nec
abicit sed dispensat: sciens ut supͣdixi¬
mus in domo magna ñ solum eẽ ua¬
sa aurea & argentea. s et lignea et
fictilia: et alia eẽ in honore. alia in
contumelia: et quicũq se mundaue¬
rit eum futurũ ẽẽ uas honorabile.
et necessarium ad om̃e opꝰ bonum
de laude nuptiarũ libenter audimꝰ:¬
et nuptias condempnamꝰ : Eccħa ma¬
trimonia non dampnat: s fubieit Ue¬
litis nolitis: maritꝰ subicit᷑ uirginita¬
ti et uiduitati: Eccłia miptias s nup¬

Expanded text:
aut uaecordern. nam cum proposuissem, aut uaecordern. nam cum proposuissem, quod dominus isset ad nuptias in Cana nim semel iuit ad nuptias, semel docuit esse nubendum. et tunc uirginitati posset officere, si nuptias potatem et uiduitatis castimonia non in gradu tertio poneremus; nunc autem, cum hereticorum sit damnare coniugia et dei spernere conditionem, quidquiddelaudedixerintnuptiarum, libenter audimus. ecclesia enim matrimonia non damnat, sed subicit, nec abicit, sed dispensat sciens, ut supra diximus, in domo magna non solum uasa esse aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia esse in honorem, alia in contumeliam, et quicumque se mundauerit, eum futurum esse uas honorabile et necessarium, in omne opus bonum dixerint nuptiarum, libenter audimet nuptias condemnamus? ecclesia matrimonia non damnat, sed subicit — uelitis nolitis, mariti, subicit — uirginitati et uiduitati. ecclesia nuptias, sed nup
Abbreviated transcription (Latin):
manentes. pͥmia castitatis capere non
posse: Quod si indigne accipiunt ma¬
so choro sacerdotali & ieintieo: qui se
nouert̃ hostias offerre ñ posse. si oꝑi
seruiant comugali: Sed et in eo loco
ubi de apocalipsi testimoniũ posuimꝰ:
ñne manifestũ ẽ quid de uirginib
uiduis. & conuigibus senserimus:
hi sunt qui cantant canticum nouũ:
quod nemo potest canere nisi qͥ uir¬
go ẽ. hi sunt pͥmitie dei ꝙ agni. &
sine macula Si uirgines pͥmitie di
sunt. gͦ uidue et in matͥmonio cõ¬
tinentes erunt pꝰ pͥmitias: id ẽ &
in scđ̾o et tercio gradu: In scdo et ter¬
cio gradu uiduas ꝓponimꝰ et mari¬
tatas: et heretico furore dampna¬
re dicimꝰ nuptias : Multa sunt quę
ꝑ omnẽ librum cauto moderami¬
ne de uirginitate. de uiduis. de mip¬
tiis diximus: sed breuitatis studio
unum adhuc ponã testimonium:
cui ñ reor contradicturũ. nisi eũ
qui aut mimicũ se ꝓbare uoluerit.

Expanded text:
ermanentes praemia castitatis capere non ermanentes praemia castitatis capere non posse. quod si indigne accipiunt mas et uniuerso choro sacerdotali et Leuitico, qui se nouerunt hostias offerre non posse, si operi seruiant coniugali. sed et in eo loco, ubi de Apocalypsi testimonium posuimus, nonne manifestum est, quid de uirginibus, uiduis et coniugibus senserimus? hi sunt, qui cantant canticum nouum, quod nemo potest cantare, nisi qui uirgo est. hi sunt primitiae dei et agni et sine macula. si uirgines primitiae dei sunt, ergo uiduae et in matrimonio continentes erunt post primitias, id est in secundo et tertio gradu. in secundo et tertio gradu uiduas ponimus et maritas, et heretico furore damnare dicimur nuptias? Multa sunt, quae per omnem librum cauto moderamine de uirginitate, de uiduis, de nuptiis diximus. sed breuitatis studio unum adhuc ponam testimonium, cui non reor contradicturum nisi eum, qui aut inimicum se probare uoluerit
Abbreviated transcription (Latin):
monia reꝓbanda: Tacianum eneͣ¬
titarũ pͥncipem qui abicit matri¬
monia rep̃hendimus: et ipsi nupti¬
as condẽpnamuꝰ : Rursũq ub
uirgines et uiduas comparo: quid
de nuptiis senserim. & qͦmͦ tres gra¬
dus uirginitatis uiduitatisq uel
continentiȩ & coniuigii fecerum:
declarant ipsa quȩ scripta sunt:
Non nego beatas ẽẽ uiduas. que ita
pꝰ baptismũ manserint: nec illar̃
detraho merito quȩ cũ uiris in cas¬
titate laborant: s sicut hee maio¬
ris apud dm̃ meriti sunt. quam
coniugal officio seruientes⁊ ita et
ipse ȩquo patiant᷑ animo uirgini¬
tatem sibi p̾ferri Ad galathas qͦq
testimonium apłi ꝓponentes. ex oꝑi¬
b legis ñ iustificabit᷑ omĩs homo: hu¬
iꝰcemodi sensũ intulimus Oꝑa legis
et nptie sunt: Unde & maledicun¬
tur in ea que ñ habent filios: quȩ sie
concedunt᷑ etiã in eũgłio: Aliud est
indulgentiã infirmitati tribuere:

Expanded text:
imonia reprobanda. Tatianum, Encrimonia reprobanda. Tatianum, Encratitarum principem, qui abicit matrimonia, reprehendimus, et ipsi nuptias condemnamus? rursumque, ubi uirgines et uiduas conparo, quid de nuptiis senserim et quomodo tres gradus uirginitatis uiduitatisque et continentiae et coniugii fecerim, declarant ipsa, quae scripta sunt: nonnego beatas esse uiduas, quae ita postbaptismum manserint, nec illarum detraho merito, quae cum uiris in castitate perdurant, sed sicut hae maioris apud deum praemii sunt quam nuptae coniugali officio seruientes, ita et ipsae aequo patiantur animo uirginitatem sibi praeferri. Ad Galatas quoque testimonium apostoli proponentes: ex operibus legis non iustificabitur omnis caro tiuiuscemodi sensum intulimus: opera legis et nuptiae sunt. unde et maledicuntur in ea, quae non habent filios. quae si conceduntur etiam in euangelio, aliud est indulgentiam infirmitati tribuere,
Abbreviated transcription (Latin):
plus aliquid inferã. etiam scortatorẽ
recipio penitentem: Quic qͥd eqͣlit̃
licet: equali lance pensandũ est.
łrubescat calumpinator meus. dicẽs
me pͥma dãpnare matͥmonia. qͣn¬
do legit. ñ dampno digamos. ĩ mo
nec trigamos: & si diei potest octo¬
gamos: Aliud ẽ ñ dampnare: aliud
p̃dicare: Aliud ueniam concedere:
aliud laudare uirtutẽ: Si autẽ in
eo durus indeor quia dixi. qͥc quid
equaliter licet. equali lance pen¬
sandum ẽ : puto ñ me crudelem
iudicabit et rigidum. qui alia lo¬
ca uirginitati & nuptiis. alia tͥga
ginem. in spũ monogamrũ. quod
unam haberet ȩccłiam. nr̃ in reli¬
quis sermo testatus ẽ: et credimͣ
nuptias condempnare : Iãpuare
dicor nuptias: cuiꝰ hic sermo ẽ:
Nulliq dubiũ ẽ: sacerdotes de aaron
et elearar et finees stirpe genera¬
tos Qui cũ & ipsi uxores habuerĩt.
recte nobis opponerent᷑: si errore
encratitarum contenderemꝰ mnatͥ¬

Expanded text:
plus aliquid inferam, plus aliquid inferam, recipio poenitentem. Quidquid aequaliter licet, aequali lance pensandum est. » 9. Erubescat calumniator meus, dicens me prima damnare matrimonia, quando legit: non damno digamos, immo nec trigamos et, si dici potest, octogamos. aliud est non damnare, aliud praedicare; aliud est ueniam concedere, aliud laudare uirtutem. si autem in eo durus uideor, quia dixi: quidquid aequaliter licet, aequa lance pensandum est, puto non me crudelem iudicabit et rigidum, qui alia loca uirginitati et nuptiis, alia trigaginem, in spiritu monogamum, quod unam haberet ecclesiam, noster in reliquis sermo testatus est: et crediti sumus nuptias condemnare! damnare dicor nuptias, cuius hic sermo est: nullique dubium est sacerdotes de Aaron et Eleazar et Finees stirpe generatos. qui cum et ipsi uxores habuerint, recte nobis opponerentur, si errore Encratitarum contenderemus matr
Abbreviated transcription (Latin):
hominis sed sp̃c dei usus ẽ consilio:
Ubi autẽ nubendi concedit ueniam:
spm̃ dĩ ñ nominat. sed prudentiȩ li¬
brat consiliũ: ita singłis relaxatis.
ut unusqͥsq ꝑferre potest: Prepositis
concedit nuptias: statim subiecimꝰ:
Quomͦ uͥginib fornicationis ꝑiculo cõ¬
cedit nuptias. & excusabile facit qđ
ꝑ se non appetitur: ita ꝓeadẽ forni¬
catioẽ concecut uiduis scd̾a matͥmo¬
nia: Melius enim licet alterum et
t̃cium unum uirũ nosse quam płi¬
mos: id ẽ tolerabilius ẽ uni homini
ꝓstitutã ẽẽ quam multis: facessat
calũpina: Ne scd̾o hic et tercio et qͣr¬
to si libet matͥmonio disputauimꝰ.
ñ de pͥmo: S nequis in eo qđ dixi¬
mus tolerabilius ẽ uni homini ꝓ¬
niq digamie & tͥgainiȩ disputati¬
onem hac calce fignauimꝰ. omnia
licent s ñ omĩa expediunt: non
dãpno digamos: immo nec triga
mos. & si dici potest octogamos: ut¬

Expanded text:
hominis, sed spiritus dei consilium est. hominis, sed spiritus dei consilium est. ubi autem nubendi concedit ueniam, spiritum dei non nominat, sed prudentiae librat consilium ita singulis relaxans, ut unusquisque ferre potest. propositis secundas concedit nuptias, statim subiecimus: quomodo uirginibus fornicationis periculum concedit nuptias et excusabile facit, quod per se non adpetitur, ita eadem fornicatio concedit uiduis secundamatrimonia. meliusestenim, licetalterum et tertium, unum uirum nosse quam plurimos, id \' est: tolerabilius est uni homini prostitutam esse qcalumnia. De secundo hic et de tertio et quarto si libet matrimonio disputavimus, non de primo. Sed ne quis in eo quod diximus, tolerabilius est uni homini pnique digamiae, et trigamiae disputationem hac calce signavimus « Omnia licent, sed non omnia expediunt » . « Non damno mos, et, si dici potest, octogamos: