comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chis omnibq scĩs mandata eius seruantib
uitam potuisse conferre ꝑpetuam: respon
sunt: ex inanita ẽ fides. et euacuata ẽ pro¬
missio. Quia autem in lege nemo iustifi¬
catur apud dm̃. manifestum ẽ: quia iustꝰ
ex fide uiuit. Lex autem non ẽ ex fide: s¬
qui fecerit ea iuuet in illis. Quod ex lege
testimoniũ cõmemoratũ ab apło aut ꝓpter
uitam temporalem intelligitur. ꝓpter cuiꝰ
amittende timorem faciebant homines le¬
gis oꝑa non ex fide. quȩ transgressores le¬
gis eadem lege apopło iubebat occidi: aut
si altius intelligendum ẽ ꝓpter uitã ȩternã
scriptum eẽ. qui fecerit ea uiuet in illis: idõ
sic expressum ẽ legis imꝑiũ: ut infirmitas
hominis inseipsa deficiens. ad facienda gͤ
lex imperat. de grã dei potius ex fide que¬
reret adiutorium: cuiꝰ miscdia etiam fides
ipsa donatur. Ita quippe habet᷑ fides: sic̃
unicuiq ds̃ partitus ẽ mensuram fidei.

Expanded text:
chis omnibusque sanctis mandata eius seruantibus chis omnibusque sanctis mandata eius seruantibus uitam potuisse conferre perpetuam\', resposunt, exinanita est fides et euacuata est promissio. quiaauteminlegenemo iustificatur apud deum, manifestum est, quia iustus ex fide uiuit; lex autem non est exfide, sedqui fecerit ea uiuet in illis. quod ex lege testimonium commemoratum ab apostolo aut propter uitam temporalem intellegitur, propter cuius amittendae timorem faciebant homines legis opera, non ex fide, quia transgressores legis eadem lege a populo iubebantur occidi, aut, si altius intellegendum est propter uitam aeternam scriptum esse: qui fecerit e a, uiuet in illis, ideo sic expressum est legis imperium, ut infirmitas hominis in se ipsa deficiens ad facienda quae lex imperat de gratia dei potius ex fide quaereret adiutorium, cuius misericordia etiam fides ipsa donatur. ita quippe habetur fides, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
piunt. non sanare. Rursus in laude legis.
quid eis ꝓdest quod contra manicheos ue¬
rũ dicunt: quando ex hoc ad illud uolunt
ducere. quod falsum contra catholicos sen¬
tiunt: Dicunt enĩ. Legem etiã ueterem se¬
cundũ apłm iustam. et sc̃am. et bonam.
fatemur: quȩ custodientib mandata sua.
ac ꝑfidem iuste uiuentib sicut ꝓpħis et
patriarchis omnibq scĩs uitam potuit
conferre ꝑpetuam. Quib uerbis callidis¬
sime positis: legem contra gr̃am laudant.
Neq enim lex illa quauis scã et iusta et bona.
omnib illis hominib dei. sed fides quȩ in
xp̃o ẽ uitam potuit conferre ꝑpetuam:
Hȩc enim fides ꝑ dilectionem operat᷑: non
scđm litteram quȩ occidit. sed scđm spm̃
qui uiuificat. Ad quam dei gratiam lex de
p̃uaricatione terrendo.tanquam pedago¬
gus ꝑducit: ut sic conferatur homini qͦd
conferre ipsa non potuit. Istisnanq uerb
eoꝵ quib dicunt legem ꝓpħis et patriar¬

Expanded text:
piunt, non sanare. Rursus in laude legis piunt, non sanare. Rursus in laude legis quid cis prodest, quod contra Manicheos ucrum dicunt, quando ex hoc ad illud uolunt ducere, quod falsum contra catholicos sentiunt? dicunt enim: legem etiam ueterem secundum apostolum iustam et sanctam et bonam fatemur, quae custodientibus mandata sua ac per fidem iuste uiuentibus sicut prophetis et patriarchis omnibusque sanctis uitam potuit conferre perpetuam. quibus uerbis callidissime positis legem contra gratiam laudant. neque enim lex illa quamuis sancta et iusta et bona omnibus illis hominibus dei, sed fides, quae in Christo est, uitam potuit conferre perpetuam. haec enim fides per dilectionem operatur, non secundum litteram quae occidit, sed secundum spiritum qui uiuificat; ad quam dei gratiam lex de praeuaricatione terrendo tamquam paedagogus perducit, ut sic conferatur homini, quod conferre ipsa non potuit. istis namque uerbis eorum, quibus dicunt \'legem prophetis et patriar
Abbreviated transcription (Latin):
de laude nuptiarum. quid eis ꝓdest qͦd
no assignant. sed pͥncipi tenebrarũ. istis u̾¬
bis uere pietatis obsistunt dicentes: quia
dñs in ȩuangłio loquitur. qui fecit ab
initio inasculũ et feminã fecit eos: Et di¬
xit. Crescite et multiplicamini: et replete
t̃ram. Quod gͦ ds̃ coniunxit: homo ñ sepa¬
ret. Quid eis hoc ꝓdest. ꝑuerũ seducere
ad falsum: Hoc enĩ dicunt: ut ab omni
noxa liberi nasci credantur infantes:Ac
sic non eisopus sit deo reconciliari ꝑ xp̃m.
non habentib ullum originale peccatũ.
Propt̃ quod reconciliatio necessaria ẽ omnib
ꝑ unũ qui sine peccato uenit inmundũ. si¬
quẽ peccatũ intrauit inmundũ. qͦd catho¬
lice credit᷑. ꝓ saluanda natura hominũ. sal¬
ua laude nuptiarum. quia nuptiarũ laus
est. iusta copulatio sexuum: non iniqua de¬
fensio uicioꝵ. Ac ꝑhoc cum isti laudando
nuptias amanicheis homines ad se ipsos
uolunt traducere: mutare illis morbũ cu¬

Expanded text:
de laude nuptiarum quid eis prodest, quod de laude nuptiarum quid eis prodest, quod  uero et bono adsignant, sed principi tenebrarum, isti uerbis uerae pietatis obsistunt dicentes \'quia dominus in euangelio loquitur: qui fecit ab initio, masculum et feminam fecit e o s. et dixit: crescite et multiplicamini et replete terram. quod ergo deusconiunxit, homo non separet\'? quid eis hoc prodest per ucrum seducere ad falsum ? hoc enim dicunt, ut ab omni noxa liberi nasci credantur infantes ac sic non eis opus sit deo reconciliari per Christum non habentibus ullum originale peccatum, propter quod reconciliatio necessaria est omnibus per unum, qui sine peccato uenit in mundum, siquem peccatum intrauit in mundum. quod catholice creditur pro saluanda natura hominum salua laude nuptiarum, quia nuptiarum laus est iusta copulatio sexuum, non iniqua defensio uitiorum. ac per hoc cum isti laudando nuptias a Manicheis homines ad se ipsos uolunt traducere, mutare illis morbum cu
Abbreviated transcription (Latin):
inimici fuimus: ut opus reconciliari ha¬
beremus. Hec reconciliatio ẽ in lauacro
regenerationis. et xp̃i carne et sangumne:
sine quonec paruuli possunt habere uitã
insemet ipsis. Sicut enim fuit unꝰ ad mor¬
tẽ ꝓpter peccatũ: sic et unus ad uitam ꝓ¬
pter iusticiam. Quia sicut in adam om̃s
moriunt᷑: ita et in xp̃o om̃s uiuificabun¬
tur. Et sicut ꝑunius delictum in om̃s
homines ad condemnationẽ: ita et per
unius iustificationẽ in om̃s homines
ad iustificationẽ uitȩ. Quis aduersus
hec apłica uerba tanta duricia nefande im¬
pietatis obsõrduit. ut his auditis. mortẽ si¬
ne peccato in nos ꝑ adam transisse conten¬
dat: nisi oppugnatores grẽ dei. inimicis
crucis xp̃i : Quoꝵ finis ẽ interitꝰ. si in hac
obstinatione durauerint. Uerũ hȩc dixis¬
se sufficiat. ꝓpt̾ eoꝵ illam uersutiã serpen¬
tinam. qua uolunt mentes corrumpere
simplices: et auertere a catholice fidei ca¬
stitate. ueluti laude creaturȩ. Porro autẽ

Expanded text:
inimici fuimus, ut reconciliari opus haberemus. haec reconciliatio est in lauacro regenerationis et Christi carne et sanguine, sine quo nec paruuli possunt habere uitam in semet ipsis. sicut enim fuit unus ad mortem propter peccatum, sic est unus ad uitam propter iustitiam, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, si in Christo omnes uiuificabuntur et : sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem ita et per unius iustificationem in omnes homines ad ius tificationem uitae quis aduersus haec apostolica uerba tanta duritia nefandae inpietatis obsurduit, ut his auditis mortem sine peccato in nos per Adam transisse contendat, nisi obpugnatores gratiae dei, inimici crucis Christi, quorum finis est interitus, si in hac obstinatione durauerint? uerum haec dixisse sufficiat propter eorum illam uersutiam serpentinam, qua uolunt mentes corrumpere simplices et auertere a catholicae fidei castitate ueluti laude creaturae. Porro autem
Abbreviated transcription (Latin):
remur et grãm. Quia sicut nobis non de¬
bebatur aliquid boni: itanec illi aliqͥd ma¬
li. Commendans gͦ dilectionẽ suam in eos
quib erat daturus indebitã uitam: patiꝓ
eis uoluit indebitam mortẽ. Hanc singula¬
rem mediatoris p̃rogatiuam pelagiani eua¬
cuare conantur: ut hoc iam non sit indo¬
mino singulare. si adam ita ꝓpt̾ culpam
mortẽ passus ẽ debitam. ut paruuli ex illo
nullam trahentes culpam. mortẽ patiant᷑
indebitam. Quamuis enĩ bonis conferat᷑
ꝑ mortẽ plurimũ boni. unde ñnulli con¬
gruenter etiam de bono mortis disputaue¬
runt: tamen et hinc quȩ p̾dicanda ẽ nisi
miscđia dei. qͦd inbonos usus conuertit᷑
pena peccati: Sed hoc idõ dicunt istĩdũ
dicunt ex uerbis apłi in suũ sensũ homi¬
nes detorqueri. Ubi enimait apłs. ꝑ unũ
hominẽ peccatum intrauit inmundũ.
et ꝑpeccatũ mors. et ita in om̃s homines
ꝑtransiit: ibi uolunt intelligi ñ peccatũ

Expanded text:
remur gratiam, quia, sieut nobis non deremur gratiam, quia, sieut nobis non debebatur aliquid boni ita nec illi aliquid mali. commendans ergo dilectionem suam in eos quibus erat daturus indebitam uitam pati pro eis uoluit indebitam mortem. hanc singularem mediatoris praerogatiuam Pelagiani euacuare conantur, ut hoc iam non sit in domino singulare, si Adam ita propter culpam mortem passus est debitam, ut paruuli ex illo nullam trahentes culpam mortem patiantur indebitam. quamuis enim bonis conferatur per mortem plurimum boni, unde nonnulli congruenter etiam de bono mortis disputauerunt, tamen et hinc quae praedicanda est nisi misericordia dei, quod in bonos usus conuertitur poena peccati? Sed haec ideo dicunt isti, dum uolunt ex uerbis apostoli in suum sensum homines detorquere. ubi enim ait apostolus: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt pelagianis. non crimen pͥmi ho¬
minis transisse ingenushumanũ: neq ꝑ
carnẽ quã nunquam fuisse dicunt bonã.
neq ꝑ animã quamꝑhibent cũ meritis
inquinamentoꝵ suoꝵ quib polluta ẽ. an¬
te carnẽ. uenire in hominis carnẽ. S pela¬
giani quomͦ dieunt solam mortẽ ad nos
transisse ꝑadam: Si enĩ ꝓpterea morim᷑
quia ille mortuus ẽ. ille autẽ mortuus est
quia peccauit:penam dicunt transire sine
culpa: et innocentes paruulos in iusto iudi¬
cio puniri. trahendo mortẽ sine meritis mor¬
tis. Quod de uno solo mediatore dei et ho¬
minũ homine xp̃o iħ u. catholica fides no¬
uit: qui ꝓnobis mortẽ hoc est peccati pe¬
nam sine peccato subire dignatus ẽ. Si¬
cut enim solus idõ factus ẽ hominis filius.
ut nos ꝑillum dei filii fieremꝰ: ita solus pro
nobis suscepit sine malis meritis pęnam:
ut nos ꝑ illum sine bonis meritis conseque¬

Expanded text:
sentiunt Pelagianis, non crimen primi hosentiunt Pelagianis, non crimen primi hominis transisse in genus humanum, neque per carnem, quam nunquam fuisse dicunt bonam, per animam, quam perhibent cum meritis inquinamentorum suorum, quibus polluta est ante carnem, uenire in hominis carnem. sed Pelagiani quomodo dicunt \'solam mortem ad nos transisse per Adam?\' si enim propterea morimur, quia ille mortuus est — ille autem mortuus est, quia peccauit -, poenam dicunt transire sine culpa et innocentes paruulos iniusto supplicio puniri trahendo mortem sine meritis mortis. quod de uno solo mediatore dei et hominum homine Christo lesu catholica fides nouit, qui pro nobis mortem, hoc est peccati poenam, sine peccato subire dignatus est. sicut enim solus ideo factus est hominis filius, ut nos per illum dei filii fieremus, ita solus pro nobis suscepit sine malis meritis poenam, ut nos per illum sine bonis meritis conseque
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ inparuulis falsũ. quantũ attinet ad
nẽ xp̃i quã manichei nullam uł simulatã
fuisse contendunt. aduersus eos isti ñ solũ
ueram s et ipsam animã nulla peccati ma¬
cula resꝑsam fuisse defendunt: cũ eiꝰ sicut
infantie cȩteri ab eis coequent᷑ infantes. ñ
impari puritate. ut et illa non uideat᷑ ser¬
uare istorum comparatione ꝓpriã scĩtatẽ:
et isti ex illa nullam consequant᷑ salutem:
Ineosane qͦd dicunt ꝑ adam mortẽ ad noscͣn¬
sisse non crimina. non habent aduersarios
manicheos: quia nec ipsi astruunt origina¬
le peccatũ. ex homine pͥmo pͥus puro ⁊ recto
corpore acspũ et postea ꝑ arbitriũ lib̃m de¬
lo corpore. et amalo sp̃u et cũ malospũ crea¬
tam:animam uerobonam. pardem scilicet
dei. promeritis inquinationis suȩ ꝑcibos
et potum in quib antea colligata ẽ uenire
in hominẽ: atq ita ꝑconcubitũ etiã carnis
uinculo colligari. Ae ꝑhoc manichei con

Expanded text:
esse in paruulis falsum, quantum ad esse in paruulis falsum, quantum ad isti\', quam Manichei nullam uel simulatam fuisse contendunt, aduersus eos isti non solum \'ueram, sed et ipsam et animam nulla peccati macula respersam fuisse\' defendunt, cum sic eius infantiae ceteri ah eis coaequentur infantes non inpari puritate, ut et illa non uideatur seruare istorum comparatione propriam sanctitatem et isti ex illa nullam consequantur salutem? In eo sane quod dicunt \'per Adam mortem ad nos transisse, non crimina\' non habent aduersarios Manicheos, quia nec ipsi astruunt originale peccatum ex homine primo prius puro et recto corpore ac spiritu et postea per arbitrium liberum delo corpore et a malo spiritu et cum malo spiritu creatam, animam uero bonam, partem scilicet dei, pro meritis inquinationis suae per cibos et potum, in quibus. antea conligata est, uenire in hominem atque ita per concubitum etiam carnis uincu
Abbreviated transcription (Latin):
opus pͥncipis tenebrarum: pelagianis di¬
cens: in iniquitatib conceptus est. et in pec¬
catis mater eius inutero cum aluit. quẽ
conspicitis paruulũ. Quid eum tanquã
ab omni noxa lib̃m defendendo. ñ ꝑmit¬
titis ꝑ indulgentiam liberari: Nemo mun¬
dus a sorde: nec infans cuiꝰ dici unius uita
sit suꝑ t̾ram. Sinide miserũ remissionẽ acci¬
ꝑe peccatoꝵ: ꝑ eum qui solus nec paruus
nec magnus potuit habere peccatũ. Quid
eisigit᷑ prodest. quod dicunt omne pecca¬
tum non de natura s de uoluntate descen¬
dere. et manicheis malam naturam dicen¬
tib causam ẽẽ peccati huiꝰ sententiȩ ueri¬
tate resistere: quando nolentes admittere
originale peccatum. cũ et ipsum sine du¬
bio de pͥmi hominis uoluntate descendat
faciunt reos paruulos de corpore exire:
Quid eisꝑdest baptismũ omnib etatib
necessarium confiteri. qͦd manichei dicuis¬
in omni etate suꝑfluum: cum isti dicant

Expanded text:
opus principis tenebrarum\', Pelagianis diopus principis tenebrarum\', Pelagianis dicens: \'in iniquitatibus conceptus est et in peccatis eum mater eius in utero aluit, quem conspicitis paruulum. quid eum tamquam ab omni noxa liberum defendendo non permittitis per indulgentiam liberari ? nemo mundus sorde nec infans cuius est diei unius uita super terram. sinite miserum remissionem accipere peccatorum per eum qui solus nec paruus nec magnus potuit habere peccatum\'. Quid eis igitur prodest, quod dicunt \'omne peccatum non de natura, sed de uoluntate descendere\' et Manicheis malam naturam dicentibus causam esse peccati huius sententiae ueritate resistere, quando nolentes admittere originale peccatum, cum et ipsum sine dubio de primi hominis uoluntate descendat, faciunt reos paruulos de corpore exire? quid eis prodest \'baptismum omnibus aetatibus necessarium confiteri\', quod Manichei dicunt omni aetati superfluum, cum isti dicant
Abbreviated transcription (Latin):
cutores. Et quamuis ꝑ infantiam loqui
non ualeat: specie tamen tacita et infir¬
mitate abdita. impiam uanitatẽ utroꝵq
me creauit sinite me sanari. Manicheus di¬
cit. nichil.ẽ. huius infantis nͥ bona aĩa li¬
beranda: cȩtera non ad dm̃ bonũ. sed ad
pͥncipem tenebrarũ ꝑtinent respuenda.
Pelagianus dicit. immo huꝰ infantis ni¬
chil est liberandũ: quia totum ostendims
saluũ. Ambo mentiunt᷑. Sed mitior ẽ. iã¬
carnis solius accusator: quã qui muniu̾sũ
conuincit᷑ seuire laudator. Sed neq ma¬
nicheus humane animȩ subuenit. blasphe¬
mando auctorem totius hominis dm̃: nec
pelagianꝰ humane infantiȩ diuinã medi¬
cinam subuenire ꝑmittit. negando ori¬
ginale peccatum. Ds̃ gͦ miseret᷑ ꝑcatholi¬
cam fidem: quȩ utranq redarguendo ꝑ¬
niciem. infantib subuenit ad salutẽ. ma¬
nicheis dicens. audite apłm clamantẽ. ne¬
porum. quia non potest eẽ templũ sp̃s scĩ

Expanded text:
cutores. et quamuis per infantiam loqui cutores. et quamuis per infantiam loqui non ualeat, specie tamen tacita et infirmitate abdita impiam uanitatem utrorumque me creauit sinite me sanari\'. Manicheus dicit: \'nihil est huius infantis nisi anima bona liberanda, cetera non ad deum bonum, sed ad principem tenebrarum pertinentia respuenda , Pelagianus dicit: \'immo huius infantis nihil est liberandum, quia totum ostendimus saluum\'. ambo mentiuntur, sed iam mitior est carnis solius accusator, quia in uniuersum conuincitur saeuire laudator. sed nec Manicheus humanae animae subuenit blasphemando auctorem totius hominis deum nec Pelagianus humanae infantiae diuinam medicinam subuenire permittit negando originale peccatum. deus ergo miseretur per catholicam fidem, quae utramque redarguendo perniciem infanti subuenit ad salutem, Manicheis dicens: \'audite apostolum clamantem : neporum, quia non potest esse templum spiritus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ errore saniuident᷑. et alia sua pestilentia
moriuntur: Quid eis ꝓdest. quia in laude
creature dicunt bonum dm̃. nascentium
conditorem. ꝑ quem facta sunt omĩa. eiꝰq
opus eẽ filios hominũ. quos manichei di
cunt opus cẽ principis tenebrarũ: cũ int̾
utrosq uł apud utrosq dei creatiura que ẽ
ininfantib pereat: Utriq enim nolunt
eam xp̃i carne et sanguine liberari: illi qͥa
ipsam carnem et sanguinẽ xp̃i tanquam
hec omnino inhomine uł ex homine ñ
susceperit destruunt: isti autem qͥa nul¬
lũ malum in esse infantib asserunt. unde
ꝑ sacramentum carnis huiꝰ et sanguinis li¬
berentur. Iacet inter illos in paruulis hu¬
mana creatura. institutione bona ꝓpaga¬
tione uiciata: bonissuis confitens optimũ
conditorem. malissuis querens misericor¬
dissimũ redemptorem: manicheos habers
bonoꝵ suoꝵ uituꝑ atores: pelagianos ha¬
bens maloꝵ suoꝵ negatores: utrosq ꝑse¬

Expanded text:
orum errore sani uidentur et alia sua pestilentia orum errore sani uidentur et alia sua pestilentia moriuntur? quid eis prodest, quod in laude creaturae dicunt \'deum bonum nascentium conditorem, per quem facta sunt omnia, eiusque opus esse filios hominnt opus esse principis tenebrarum, cum inter utrosque uel apud utrosque dei creatura quae est in infantibus pereat? utrique enim nolunt eam Christi carne et sanguine liberari: illi, quia ipsam carnem et sanguinem Christi, tamquam haec omnino in homine uel ex homine non susceperit, destruunt, isti autem, quia nullum malum inesse infantibus asserunt, unde per sacramentum carnis huius et sanguinis liberentur. iacet inter illos in paruulis humana creatura institutione bona, propagatione uitiata, bonis suis confitens optimum conditorem, malis suis quaerens misericordissimum redemptorem, Manicheos habens bonorum suorum uituperatores, Pelagianos habens malorum suorum negatores, utrosque perse
Abbreviated transcription (Latin):
dere non tamen tollere. et iusticiam iub̃e
ñ tam̃ dare: qͦd rursus contra apłm negat
pelagius. Sic asserit liberũ arbitriũ. ut
non ex natura nescio qua semꝑ mala quȩ
nulla ẽ. s ex ipso arbitrio cepisse dicat et
angłi et hominis malum. qͦd euertit here¬
sim manicheam: nec ideo tamen posse cap¬
tiuam uoluntatẽ nisi dei gr̃a respirare insa¬
lubrem lib̾tatem: quod cuertit heresim pe¬
lagianam. Sic laudat in dõ scõs homines
dei: nõn solum ex manifesto in carne xp̃o et
deinceps. uerum etiam suꝑioꝵ tempoꝵ quos
audent blasphemare manichei: ut tamen
de ipsis pluscredat ipsis confitentib. quam
pelagianis mentientib. Sc̃oꝵ enim uox
est. Si dixerimus quia peccatũ non habe¬
mus. nos ipsos seducimꝰ: et ueritas in nobis
non ẽ. His ita se habentib: quid ꝓdest no¬
uellis hereticis inimicis crucis xp̃i et di¬
uinȩ obpugnatorib grẽ. quod a maniche¬

Expanded text:
dere, non tamen tollere et iustitiam iubere, dere, non tamen tollere et iustitiam iubere, non tamen dare — quod rursus contra apostolum negat Pelagius -; sic asserit liberum arbitrium, ut non ex natura nescio qua semper mala, quae nulla est, sed ex ipso arbitrio coepisse dicat et angeli et hominis malum — quod euertit heresim Manicheam —, nec ideo tamen posse captiuam uoluntatem nisi dei gratia respirare in salubrem libertatem — quod euertit heresim Pelagianam —; sic laudat in deo sanctos homines dei non solum ex manifestato in carne Christo et deinceps, uerum etiam superiorum temporum - quos audent blasphemare Manichei —, ut tamen de ipsis plus credat ipsis confitentibus quam Pelagianis mentientibus. sanctorum enim uox est: sidixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. 1 is ita se habentibus quid prodest nouellis hereticis, inimicis crucis Christi et diuinae obpugnatoribus gratiae, quod a Maniche
Abbreviated transcription (Latin):
trisiam tenet᷑. nec sic se aquib libet alte¬
ris eruat. ut in alteros irruat. Uident᷑
qͥppe inter se ẽe contrarii: quoniã quinq
illa manichei uituperando se manifestant:
pelagiani laudando se occultant. Qua¬
ꝓpt̃ utrosq damnat atq deuitat. qͥsqͥs
scđm regulam catholice fidei. sic in homi¬
nibus nascentib de bona creatura carnis
et animȩ glorificat creatorem. qͦd ñ uult
manicheus: ut tamen ꝓpter uiciũ qͦd in
eos ꝑ peccatum primi hominis ꝑtransiit.
fateatur et paruulis necessariũ saluato¬
rem: quod non uult pelagius. Sic discer¬
nit malum pudendȩ concupiscentiȩ abo¬
nitate nuptiarũ: ut neq manicheis simi¬
lis.unde nascimur culpet: neq pelagia
nis similis. unde confundimur laudet.
Sic legem ꝑmoysen scãm et iustam et bo¬
na et adõ scõ et iusto et bono datam esse
defendit. quod contra apłm negat mani¬
cheus: ut eam dicat. et peccatum osten¬

Expanded text:
tris iam tenetur, ne sic se a quibuslibet altetris iam tenetur, ne sic se a quibuslibet alteris eruat, ut in alteros inruat. uidentur quippe inter se esse contrarii, quoniam quinque illa Manichei uituperando se manifestant, Pelagiani laudando se occultant. quapropter utrosque damnat atque deuitat quisquis secundum regulam catholicae fidei sic in hominibus nascentibus de bona creatura carnis et animae glorificat creatorem — quod non uult Manicheus —, ut tamen propter uitium, quod in eos per peccatum primi hominis pertransiit, fateatur et paruulis necessarium saluatorem — quod non uult Pelagius —; sic discernit malum pudendae concupiscentiae a bonitate nuptiarum, ut neque Manicheis similis unde nascimur culpet neque Pelagi. anis similis unde confundimur laudet; sic legem per Moysen sanctam et iustam et bonam a deo sancto et iusto et bono datam esse defendit — quod contra apostolum negat Manicheus —, ut eam dicat et peccatum osten
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑficere: quia dixerit apłs. Oportet nos
manifestariante tribunal xp̃i. ut repor
tet unusquisq ꝓpria corporis scđm qͦd
gessit: siue bonum siue malum. In his
omnib quicqͥd dicunt de laude creaturȩ
atq nuptiarũ. ad hoc referre conant᷑:
ut non sit originale peccatum. Quicqͥd
de laude legis et liberi arbitrir:adhoc ut
grã non adiuuet nisi meritũ: ac sic gr̃ã
iam non sit grã. Quieqͥd de laude sc̃oꝵ:
adhoc ut uita mortał in scĩs uideat᷑ ñ ha¬
bere peccatũ. nec sit ei necessariũ ꝓdimitten¬
dis debitis suis p̃cari dm̃. Ista nefaria dogina¬
ta et damnabilia in hac triꝑtita diuisione
quisqͥs mente catholica exhorret: illiꝰ ꝗͥn¬
quiꝑtitate latebras insidiasq deuitet: Atq
ita inter utrunq sit cautus: ut sic declinet
manicheum. ne se inclinet inpelagium:
rursusq se ita seiungat apelagianis: ne
coniungat manicheis: Nut si in alteru¬

Expanded text:
ta perficere, cum dixerit Apostolus: Oportet nos ta perficere, cum dixerit Apostolus: Oportet nos maniftet unusquisque propria corporis, secundum quod gessit, sine bonum siue malum\'. In his omnibus quicquid dicunt de laude creaturae atque nuptiarum ad hoc referre conantur, ut non sit originale peccatum, quicquid de laude legis et liberi arbitrii, ad hoc, ut gratia non adiuuet nisi meritum ac sic gratia iam non sit gratia quicquid de laude sanctorum, ad hoc, ut uita mortalis in sanctis uideatur non habere peccatum nec sit eis necessarium pro dimittendis debitis suis precari deum. Ista nefaria dogmata et damnabilia in hac tripertita diuisione quisquis mente catholica exhorret, illius quinquepertitae latebras insidiasque deuitet atque ita inter utrumque sit cautus, ut sic declinet Manicheum, nc se inclinet in Pelagium rursusque se ita seinngat a Pelagianis, ne coniungat Manicheis, aut si in alteru
Abbreviated transcription (Latin):
tib sicut ꝓpħis et patriarchis omnibq scĩs
uitam potuisse conferre ꝑpetuam. In laude
liberi arbitri dicunt. liberũ arbitriũ ñ pe¬
Ac ꝑhoc et gr̃ãm uniuscuiꝰq bonũ ꝓpositũ
adiuuare: non tamen reluctanti studium
uirtutis inmittere: quia ꝑsonarũ acceptio
non est apud dm̃. Laude scõꝵ sese conte¬
gunt: dicentes baptisma ꝑfecte homines
innouare᷑ Siquidem apłs testissit: qui ꝑ
lauacrũ aquȩ eccłiam de gentib scãm fie¬
ri immaculatamq testat᷑. Sc̃m quoq spi¬
ritũ mentes bonas in antiquis ad iuuasse
temporib: dicente ꝓpħa ad dm̃. Sp̃s tu
us bonus deducet me inuiam rectam.
ui quam ueteris testamenti. quib dñs testi¬
moniũ ꝑhibet: non incomparatione scele¬
ratoꝵ. sed regula uirtutũ iustos fuisse: in
futuro autẽ tempore mercedem ẽẽ tã bo¬
noꝵ oꝑum quã maloꝵ. Ceterũ neminem
posse quȩ hic contempserit illic manda¬

Expanded text:
tibus? sicut prophetis et patriarchis omnibusque sanctis tibus? sicut prophetis et patriarchis omnibusque sanctis uitam potuisse conferre perpetuam\'. In laude liberi arbitrii dicunt \'liberum arbitrium non peac per hoc et gratiam uniuscuiusque bonum propositum adiuuare, non tamen reluctanti studium uirtutis inmittere, quia personarum acceptio non est apud deum\'. Laude sanctorum sese contegunt dicentes \'baptisma perfecte homines innouare, si quidem apostolus testis sit, qui per lauacrum aquae ecclesiam de gentibus sanctam fieri inmaculatamque testatur; sanctum quoque spiritum mentes bonas in antiquis adiuuisse temporibus dicente propheta ad deum: spiritus tuus bonus deducet me in uiam rectam; ui quam ueteris testamenti, quibus deus testimonium ratorum, sed regula virtutum justos fuisse; in futuro autem tempore mercedem esse tam bonorum quam malorum. Caeterum neminem posse quae hic contempserit, illic manda
Abbreviated transcription (Latin):
cati macula asꝑsas. Propter hoc etiam dicunt
ex adam nichil mali transisse ꝑcȩteros. nisi
mortem quȩ non semꝑ est malum inqͥunt.
cum et martyribus sit causa p̃mioꝵ. et uel
bonam uł malam mortẽ dicifaciat. ñ reso¬
lutio corporum quȩ excitabunt᷑ in omni ge¬
nere hominũ. s meritoꝵ diuersitas: quȩ
de humana lib̾tate contingit. Hec scribt̃
in hac epła de laude creaturȩ. Nuptias uͦ
scđm scripturas laudant. quia dñs in ȩuan¬
głio loquitur. Qui fecit ab initio masculũ¬
et feminã fecit eos & dixre. Crescite et multi¬
plicamini. et replete t̾ram: Quamuis hoc in eo
loco euangłii. sed tam̃ ex lege sit scriptũ. Ad¬
dunt etiam. Quod gͦ ds̃ coniunxit. homo ñ
separet. Quȩ uerba ȩuangłica agnoscimꝰ in
laude legis. Dicunt ueterem legẽ scdm apo¬
stolum. iustam. et sc̃am. et bonam. custodi¬
entib mandata sua. ac ꝑfidem iuste uiuen¬

Expanded text:
cati macula aspersas\'. propter hoc etiam dicunt cati macula aspersas\'. propter hoc etiam dicunt \'ex Adam nihil mali transisse per ceteros nisi mortem\'. quae non semper est malum, inquiunt, cum et martyribus sit causa praemiorum et uel bonam uel malam mortem dici faciat non resolutio corporum, quae excitabuntur in omni genere hominum, sed meritorum diuersitas, quae de humana libertate contingit. haec scribunt in hac epistula de laude creaturae. Nuptias uero secundum scripturas laudant, \'quia dominus in euangelio loquitur: qui fecit ab initio, masculuet feminam fecit eos. et dixit: crescite et multiplicamini et replete terra m\', quamuis. hoc non in eo loco euangelii, sed tamen in lege sit scriptum. addunt etiam: quod ergo deus coniunxit, homo non separet\', quae uerba euangelica agnoscimus. In laude legis dicunt \'ueterem legem secundum apostolum iustam et sanctam et bonam custodientibus mandata sua ac per fidem iuste uiuen
Abbreviated transcription (Latin):
sa distinctione possit eẽ nr̃a responsio. Lau¬
dem creature. qͦd ad genus humanũ atci¬
net. unde nunc questio ẽ: his sententiis
exsequunt᷑ qͦd nascentium conditor ds̃ sit.
filiiq hominũ opus sint dei: et peccatũ om¬
ne non de natura s de uoluntate descendat
Huic laudi creaturȩ applicant quod omĩb
etatibus dicunt esse baptismũ necessariũ:
ut scilicet illa creatura in dei filios adoptet᷑
non qͦd aliquid ex parentib trahat. qd sit
lauacro regenerationis expiandum. Huic
dicunt macula peccati fuisse resꝑsum. qͣn¬
tũ attinet ad eius infantiam: quia eiꝰ carnẽ
ab omni peccati contagione purissimã. ñ
excellentia ꝓpria. et gr̃a singulari. s cõmu¬
nione nature. quȩ omnib inest infanti¬
b asseuerant. Eo ꝑtinet etiam qͦd de ani¬
mȩ origine inscrunt questionẽ: sic anime
xp̃i coequare molientes om̃s animas par¬
uuloꝵ: quas uolunt ẽẽ similiter nulla pec¬

Expanded text:
sa distinctione possit esse nostra responsio. Lausa distinctione possit esse nostra responsio. Laudem creaturae, quod ad genus humanum adtinet, unde nunc quaestio est, his sententiis exsequuntur, \'quod nascentium conditor deus sit filiique hominum opus sint dei et peccatum omne non de natura, sed de uoluntate descendat\'. huic laudi creaturae adplicant, \'quod omnibus aetatibus dicunt esse baptismum necessarium, ut scilicet illa creatura in dei filios adoptetur, non quod aliquid\' ex parentibus trahat, quod sit lauacro regenerationis expiandum\'. huic dicunt macula peccati fuisse respersum, quantum adtinet ad eius infantiam, quia eius carnem ab omni peccati contagione purissimam non excellentia propria et gratia singulari, sed eommunione naturae\' quae omnibus inest infantibus adseuerant. eo pertinet etiam, quod \'de animae origine\' inserunt quaestionem \'sic animae Christi coaequare molientes omnes animas paruulorum, quas uolunt esse similiter nulla pec
Abbreviated transcription (Latin):
ost hȩc quȩ tractauimꝰ. qui¬
b q respondimꝰ. eadem repe¬
tunt quoꝵ redarguimꝰ epi¬
stolam: s diuersomͦ. Nam
prius ea ꝓposuerunt nobis. obicientes quȩ
uelut ꝑperam sentiamꝰ: postea uͦ quid ip¬
si sentiant exponentes. eadem a contrario
reddiderunt: addentes duo quedam gͣ
ñ dixerant: id est baptismũ se dicere oĩ¬
b ȩtatib necessariũ et ꝑ adam mortẽ ad
nos transisse non crimina. Quȩ suo loco
et ipsa tractanda sunt. Proinde quia su¬
ꝑiore libro quẽ modo explicauimꝰ. qͥn¬
q rerum eos obtendere obstacula diximꝰ. in
quib eoꝵ dogmata inimica gr̃ẽ dei et catho¬
lice fidei delitescant. laude scilicet creature
laude nuptiarum. laude legis. laude libe¬
ri arbitrii. laude scoꝵ: commodius eẽ arbi¬
tror omnia quȩ defendunt. quoꝵ contra¬
ria nobis obiciunt. generatim distinguere:
et quȩ illoꝵ ad quid istoꝵ quinq ꝑtineañ
demonstrare: ut dilucidior et ꝓbabilior ip¬

Expanded text:
Post haec quae tractauimus quibusque respondimus eadem repetunt quorum redarguimus epistulam, sed diuerso modo. nam prius ea proposuerunt nobis obicientes, quae uelut perperam sentiamus, postea uero quid ipsi sentiant exponentes eadem a contrario reddiderunt addentes duo quaedam quae non dixerant, id est \'baptismum se dicere omnibus aetatibus necessarium\' et \'per Adam mortem ad nos transisse, non crimina\'. quae suo loco et ipsa tractanda sunt. proinde quia superiore libro, quem modo explicauimus, quinque rerum eos obtendere obstacula diximus. in quibus eorum dogmata inimica gratiae dei et catholicae fidei delitiscant, laude scilicet creaturae, laude nuptiarum, laude legis, laude liberi arbitrii, laude sanctorum, commodius esse arbitror onniia quae defendunt, quorum contraria nobis obiciunt, generatim distinguere et quae illorum ad quid istorum quinque pertineant demonstrare, ut dilucidior et breuior ip
Abbreviated transcription (Latin):
cripsi etiam librum de fide spe et
caritate. cũ ame ad quẽ scriptus
est postulasset. ut aliquod opuscu¬
lum haberet meũ. de suis manib non reces¬
surum. qđ genus greci enchiridion uocant:
ubi satis diligenter michi uideor esse com¬
plexus quomodo sit colendus ds̃: quã sa¬
pientiam eẽ hominis utiq ueram. diuina
scriptura definit. Hic lib̾ sic incipit. Dici
non potest dilectissime fili laurenti: qͣntũ
tua cruditione delecter. Expł retctatio. Inci

Expanded text:
cripsi etiam librum de Fide, Spe et Charitate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter.
Abbreviated transcription (Latin):
urã separant int̾ uoset dm̃. ꝓpter hanc
igitur separationẽ mediator. ẽ. missus. ut
tolleret peccatũ mundi: ꝑ qͦd separabam᷑
inimici: et reconciliati ex inimicis effice¬
remur filii. Hinc utiq apłs loquebatur.
Hinc factum ẽ ut interponerent qͦd ait
ꝑ unũ hominẽ intrasse peccatũ. Hec enĩ
sunt suꝑiora uerba eius. Commendat au¬
tẽ inquit suam caritatem ds̃ in nob̾: qm̃
cũ adhuc peccatores essemꝰ. xp̃c ꝓ nob̾¬

Expanded text:
uestra separant inter uos et deum. propter hanc uestra separant inter uos et deum. propter hanc igitur separationem mediator est missus, ut tolleret peccatum mundi, per quod separabamur inimici, et reconciliati ex inimicis efficeremur filii. hinc utique apostolus loquebatur, hinc factum est, ut interponeret quod ait per unum hominem intrasse peccatum. haec enim sunt superiora uerba eius: commendat autem, inquit, suam caritatem deus in nobis, quoniam, cum adhuc peccatores essemus,
Abbreviated transcription (Latin):
te sit datum. Quod si ꝓpterea non potest
illis uerbis apłi peccatũ intelligi. in quo
om̃s peccauerunt. quia in greco unde tͣnͣs¬
lata ẽ epła peccatum feminino genere po¬
situm ẽ: restat ut in illo pͥmo homine pec¬
casse om̃s intelligant᷑. quia in illo fuert̃
om̃s quando ille peccauit. unde peccatũ
nascendo trahitur. quod nisi renascendo
ñ soluit᷑. Nam et sic sc̃s hilarius intellex̃
qͦd scriptum ẽ: in quo om̃s peccauerunt.
Ait enim. In quo. id est inadam: om̃s pec¬
cauerunt. Deinde addidit. Manifestũ¬
enĩ in adam om̃s peccasse: quassi in mas¬
sa. Ipse enĩ ꝑpeccatum corruptus: om̃s
quos genuit nati sunt sub peccato. Hec
scribens hilarius sine ambiguitate cõ¬
monuit. quomͦ intelligendũ eẽt. in qͦ
om̃s peccauerunt. Propt̃ quid autẽ apłs¬
dicit nos ꝑ xp̃m reconciliari dõ. nisi ꝓpt̃
qͦd facti fuimus inimici: Et hoc qͥd est
nisi peccatũ: Unde et ꝓpħa dicit. Peccata

Expanded text:
te sit datum. Quod si propterea non potest te sit datum. Quod si propterea non potest illis verbis Apostoli peccatum intelligi, in quo omnes peccaverunt, quia in graeco, unde translata est Epistola, peccatum feminino genere positum est: restat ut in illo primo homine peccasse omnes intelligantur; quia in illo fuerunt omnes quando ille peccavit, unde peccatum nascendo trahitur, quod nisi renascendo non solvitur. Nam et sic sanctus Hilarius intellexit quod scriptum est, in quo omnes peccaverunt: ait enim, « In quo, id est in Adam, omnes peccaverunt. » Deinde addidit: « Manifestum in Adam omnes peccasse quasi in massa. Ipse enim per peccatum corruptus, omnes quos genuit, nati sunt sub peccato » . Haec scribens Hilarius sine ambiguitate commonuit, quomodo intelligendum esset, in quo omnes peccaverunt. 8. Propter quid autem dicit nos per Christum reconciliari deo, nisi propter quod facti fuimus inimici? et hoc quid est nisi peccatum? unde et propheta dicit: peccata
Abbreviated transcription (Latin):
uno homine peccasse om̃s dicit apłs.de
quo dixerat. ꝑ unũ hominẽ peccatũ intra¬
uit in mundũ: aut in illo peccato. aut cer¬
te inmorte. Non enim mouere debet. qͥa
non dixit inqua: s in quo om̃s peccauerĩ.
Mors quippe ingreca lingua generis
masculim ẽ. Quodlibet gͦ eligant. Aut
enĩ in illo homine peccauerunt om̃s. et
erant om̃s: aut in illo peccato peccauert̃
om̃s. quia generaliter omniũ factũ est.
qͦd nascentes tracturi erant om̃s: aut restat.
ut dicant quod in illa morte peccauert̃
om̃s. S hoc quẽadmodũ possit intelligi:
non plane uideo. Inpeccato enĩ moriunt᷑
oms: non inmorte peccant. Nam peccato
p̃cedente mors sequitur: non morte p̃ce¬
dente peccatũ. Aculeus quippe mortis
ẽ peccatum: id est aculeus cuiꝰ punctio¬
ne fit mors. non aculeus quo pungit
mors. Sicut uenenũ si bibit᷑ appellatur
poculũ mortis: qͦd eo poculo facta sit mors:
ñ quod morte sit poculũ factũ. aut amor¬

Expanded text:
peccasse omnes dicit apostolus, de quo dixerat: per unum hominem peceatum in trauit in mundum, aut in illo peccato aut certe in morte. non enim mouere debet, quia non dixit \'in qua\', sed i n quo omnes peccauerunt; mors quippe in graeca lingua generis masculini est. quodlibet ergo eligant. aut enim \'in illo homine peccauerunt omnes\' ierant onmes; aut in illo peccato peccauerunt omnes, quia generaliter omnium factum est, quod nascentes tracturi erant omnes; aut restat, ut dicant, quod in illa morte peccaucrumt omnes. sed hoc quemadmodum possit intellegi non plane uideo. in peccato enim moriuntur homim\'s, non in morte peccant; nam peccato praecedente mors sequitur, non morte praecedente peccatum. aculeus quippe mortis est peccatu m, id est aculeus, cuius punctione fit mors, non aculeus, quo pungit mors, sicut uenenum, si bibitur, appellatur poculum mortis, quod eo poculo facta sit mors, non quod morte sit poculum factum, aut a mor
Abbreviated transcription (Latin):
pius lector intelligat. non ideo subtrahen¬
dam carnem oꝑibus dei. quod sp̃s natu¬
testanda. quia sunt cęlestia meliora: cũ
deus creauerit omnia bona: magnus in
magnis. sed non paruus inparuis. Iam
illud quod in eodem codice scribi ceperat:
adimanti opus est. illius discipuli mani¬
chei qui proprio nomine addas dictus
est. Ubi de utroq testamento uelut int̾
se contraria testimonia proferuntur. uersi¬
pelli dolositate: uelut inde ostendatur.
utrunq abuno deo esse non posse. sed alte¬
rum ab altero. Contra hoc autem mali¬
gnum machinamentum. iam olim scͥp¬
simus ut paulo ante commemoraui: et
ipsum opusculum nostrum habere uos
credo: quamuis quedam sint ꝑ pauca
infine ipsius operis adimanti: quib si
respondi nescio. Quibusdam enĩ ut fie¬
ri solet incurrentibus que magis uide¬
bantur urgere: illa interrupta sic reman¬
serunt. Sed ut diri infine ꝑpauca sunt.
Quȩ si dominus uoluerit: quantotius

Expanded text:
pius lector intelligat, non ideo subtrahenpius lector intelligat, non ideo subtrahendam carnem operibus Dei, quod spiritus natutestanda, quia sunt coelestia meliora: cum Deus creaverit omnia bona, magnus in magnis, sed non parvus in parvis. Jam illud aliud quod in eodem codice scribi coeperat, Adimanti opus est, illius discipuli Manichaei, qui praenomine Addas dictus est: ubi de utroque Testamento velut inter se contraria testimonia proferuntur versipelli dolositate, velut inde ostendatur utrumque ab uno Deo esse non posse, sed alterum ab altero. Contra hoc autem malignum machinamentum jam olim scripsimus, ut paulo ante commemoravi, et ipsum opusculum nostrum habere vos credo. Quamvis quaedam sint perpauca in fine ipsius operis Adimanti, quibus non respondi: nescio quibus enim, ut fieri solet, incurrentibus, quae magis videbantur urgere, illa interrupta sic remanserunt. Sed, ut dixi, in fine perpauca sunt, quae si Dominus voluerit, quantocius
Abbreviated transcription (Latin):
post finem libri. in quo fine paucitatem
hominum in suo errore commendat.
quia uidelicet paucorum est sapientia.
quod omnibus hereticis aduersariis ec¬
clesiȩ catholice quȩ ꝑomnes terras co-¬
piosa fertilitate diffunditur. in sua cu¬
iusq propria uanitate commune ẽ: om¬
nes enim de paucitates gloriantur et se
ducere si possunt multitudinẽ querunt:
post hunc ergo finem libri: rursus alte¬
rius apparet exordium. Eiusdem forsi¬
tan hominis auctoris: eiusdem tamen
quod non dubitatur erroris. Disputare
autem ceperat: quod caro alium haberet
fabricatorem. non deum. Unde cum ꝑ¬
pauca dixisset: in ipso exordio cepta fini¬
ta sunt. Sed utrum ipse auctor anscri¬
ptor qͥuod dicit non potuerit implere¬
quod ceperat: nescio. De hac tamen demen¬
tia hominum non considerantium quid
loquantur. aduersus manicheos multa
iam scripsimus: et in huius ipsius oꝑis
iitio. idonca quantum existimo iactata
sunt fundamenta: quibus prudens et

Expanded text:
post finem libri, in quo fine paucitatem post finem libri, in quo fine paucitatem hominum in suo errore commendat, quia videlicet paucorum est sapientia: quod omnibus haereticis adversariis Ecclesiae catholicae, quae per omnes terras copiosa fertilitate diffunditur, in sua cuique propria vanitate commune est; omnes enim de paucitate gloriantur, et ut seducere possint multitudinem quaerunt : post hunc ergo finem libri, rursus alterius apparet exordium, ejusdem forsitan hominis auctoris, ejusdem tamen, quod non dubitatur, erroris. Disputare autem coeperat, quod caro alium haberet fabricatorem, non Deum: unde cum perpauca dixisset, in ipso exordio coepta finita sunt. Sed utrum ipse auctor an scriptor codicis non potuerit implerequod coeperat, nescio. De hac tamen dementia hominum non considerantium quid loquantur, adversus Manichaeos multa jam scripsimus. Et in hujus ipsius operis initio idonea, quantum existimo, jacta sunt fundamenta, quibus prudens et
Abbreviated transcription (Latin):
tissime contra deum sentiunt legis et ꝓ¬
phetarum: hoc est dm̃ uerum a quo factꝰ
est mundus. De aliqua istorum heresi ẽ
iste: nam non eum puco esse manicheũ.
Sed cuius libet sit. hereticus ẽ. uel ipse
uel fabricius nescio quis: cuius se gloriat᷑
esse discipulum. Quantum adhunc librũ
attinet quem misistis:. satis ei puto esse
responsum. Ea quippe furoris eius de¬
iecta sunt robora: exquibus omnes qͣs
in eo uolumine scripsit blasphemie pul¬
lularunt: impiissimis in dm̃ maledictis
atq conuiciis uaria loquacitate fron¬
dentes: quarum omnes sigillatim ramos
ferire nimis longum fuit: sed radices ip¬
se fuerant amputande. Si autem recen¬
seatis quȩ contra faustum manicheum
scripsimus. et contra adimantum qui
manichei sectator cum ille uiueret fuisse
iactatur: multa reperietis quȩ aduersus
istum pariter ualeant et fortassis si illa
legerentur: uł omnino. uł non multum
necessarium fuisset hȩc scribere. Sane

Expanded text:
ertissime contra Deum sentiunt Legis et Proertissime contra Deum sentiunt Legis et Prophetarum, hoc est, Deum verum, a quo factus est mundus. De aliqua istorum haeresi est iste: nam non eum puto esse Manichaeum. 41. Sed cujuslibet sit haeretici erroris, vel ipse, vel Fabricius nescio quis, cujus se gloriatur esse discipulum, quantum ad hunc librum attinet quem misistis, satis ei puto esse responsum. Ea quippe furoris ejus dejecta sunt robora, ex quibus omnes, quas in eo volumine scripsit, blasphemiae pullularunt, impiissimis in Deum maledictis atque conviciis varia loquacitate frondentes. Quarum omnes singillatim ramos ferire, nimis longum fuit: sed radices ipsae fuerant amputandae. Si autem recenseatis quae contra Faustum manichaeum scripsimus, et contra Adimantum, qui Manichaei sectator cum ille viveret fuisse jactatur, multa reperietis quae adversus istum pariter valeant. Et fortasse si illa legerentur, vel non omnino, vel non multum necessarium fuisset haec scribere. 42. Sane
Abbreviated transcription (Latin):
sionem dumtaxat incelum domini iħu
xp̃i: ab illo symone mago quem legimus
in apostolorum actibus baptiratum. Post
hunc autem fuerunt nonnulli discipuli
eius in cadem impietate. posteriores pri¬
oribus succedentes: quorum insuccessione
quartus extitit basilides: qui primus aꝑ¬
tius ausus est dicere. deum quem gens
iudea coluit non fuisse dm̃ uerum. Post
istos fuit quidam etiam carpocrates qui
negauit istum uisibilem mundũ asum¬
mo deo creatum. sed a quibusdam uirtu¬
tibus deorum: negans etiam legem que
ꝑ moysen data est deum dedisse. Cerdon
postea surrexit: qui primus inuenitur
dixisse duos deos: unum bonum. alterũ
malumAonge antequam heresis mani¬
cheorum emersisset: quorum in hoc
furioso deliramento error est notior. Hu¬
ius cerdonis marcion discipulus fuit:
appelles quoq talia docuit. fuerunt
etiam aquodam patricio nonnulli pa¬
triciani. uł sunt: similiter aduersantes
diuinis ueteribus libris. Hi omnes aꝑ¬

Expanded text:
sionem duntaxat in coelum Domini Jesu sionem duntaxat in coelum Domini Jesu Christi, ab illo Simone mago, quem legimus in Actibus Apostolorum baptizatum . Post hunc autem fuerunt nonnulli discipuli ejus, in eadem impietate posteriores prioribus succedentes: quorum in successione quartus exstitit Basilides, qui primus apertius ausus est dicere, Deum quem gens Judaea coluit, non fuisse verum deum. Post istos fuit quidam etiam Carpocrates, qui negavit istum visibilem mundum a summo Deo creatum, sed a quibusdam virtutibus daemoniorum: negans etiam Legem quae per Moysen data est, Deum dedisse. Cerdon postea surrexit, qui primus invenitur dixisse duos deos, unum bonum, et alterum malum, longe antequam haeresis Manichaeorum emersisset, quorum in hoc furioso deliramento error est notior. Hujus Cerdonis Marcion discipulus fuit. Apelles quoque talia docuit. Fuerunt etiam a quodam Patricio nonnulli Patriciani, vel sunt, similiter adversantes divinis veteribus Libris. Hi omnes ap
Abbreviated transcription (Latin):
posse sua potestate nocere hominibus:
qui nec pecoribus qualibuscumq potu¬
erunt: Hanc autem potestatem deus bo¬
nus occulta nobis iusticia dare potest:
iniusta non potest. Deinde quod de anti¬
xp̃i aduentu et de elatione impia dicit
apostolus: uult iste adhoc trahere: ut ipsũ
intelligamus ꝓphetarũ dm̃. Unde potius
conuincitur illud dei esse templum. ubi
hominem peccati. filium interitus. excol¬
apostolus sessurum esse predixit. Ds̃ enĩ
uerus ẽ: ineuius templo falsus iste sessu¬
rus est. Ad quem ꝑtinet etiam iste. qui
sub nomine xp̃i. quod est nomen dei.
hoc est xp̃ianum seuideri uolens. super¬
extollitur contra xp̃m. seq ostendit an¬
tixp̃m: Non unum illum maiorem cȩte¬
ris: sed ex his aliquem de quib dicit io¬
hannes euangelista. Nunc antixp̃i mul¬
ti facti sunt. Eos enim dicebat hereticos:
qui temporibus apostolorum esse iam ce¬
perant. Hi autem cȩperunt esse post ascen¬

Expanded text:
posse sua potestate nocere hominibus, posse sua potestate nocere hominibus, qui nec pecoribus qualibuscumque potuerunt? Hanc autem potestatem Deus bonus occulta nobis justitia dare potest, injuste non potest. 40. Deinde quod de Antichristi adventu et elatione impia dixit Apostolus, vult iste ad hoc trahere, ut ipsum intelligamus Prophetarum Deum: unde potius convincitur illud Dei esse templum, ubi hominem peccati, filium interitus, extolApostolus sessurum esse dixit . Deus enim verus est, in cujus templo falsus ille sessurus est: ad quem pertinet etiam iste, qui sub nomine Christi, quod est nomen Dei, hoc est, christianum se videri volens, superextollitur contra Christum; seque ostendit antichristum, non unum illum majorem caeteris, sed ex his aliquem de quibus dicit Joannes evangelista, Nunc antichristi multi facti sunt . Eos enim dicebat haereticos, qui temporibus Apostolorum esse jam coeperant. Hi autem coeperunt esse post ascen