comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei in iĩsu noctis. cum omnia erga se ꝓsꝑa eẽ sci¬
scitanti ⁊ esponderet: et in magna sese gͣtula¬
retur felicitate locatum: demuni int̾rogatꝰ
te. tamq repentina cõmotio. Dicebat autẽ.
qd̾ ea hora duospe neqͣm. uelut in puteũ
horrende ꝓfunditatis cum p̃cipĩtare paras¬
sent unde t᷑ritus ita contremuit: ẜ beato petͦ
accurrente ereptus⁊ nichil sensit deinceps le¬
¶sionisi Longum eet cuncca narrare. qͥ suꝑ
hisqui exhac uita discessa̾nt. et eor felicitate
seuetiam necessitate: dĩtina ei grã reuela¬
re ab ipsis iniciis consueuit. Unum tam̃ dixe¬
rim: quod obfr̃m cõmonitionẽ aliqͦtiens eti¬
am ipse cõmemorat. frat̾ qͥdam bone intenti¬
onis: sed durioris erga cet̾os fres conu̾sationis
ĩmĩnꝰ compatiens qͣm deberet: in monast̾io
defunctꝰ ẽ. Post paucos autem dies. uiro deĩ ap¬
paruit. uultu ligubri. et habitu miserabili: si¬

Expanded text:
ei in visu noctis, cum omnia erga se prospera esse sciei in visu noctis, cum omnia erga se prospera esse sciscitanti responderet, et in magna sese gratularetur felicite, tamque repentina commotio. Dicebat autem quod ea hora duo spiritus nequam velut in puteum horrendae profunditatis eum praecipitare parassent: unde territus ita contremuit, sed beato Petro accurrente ereptus, nihil sensit deinceps laesionis. 47. Longum esset cuncta narrare quae super his qui ex hac vita discesserant, et eorum felicitate seu etiam necessitate, divina ei gratia revelare ab ipsis initiis consuevit. Unum tamen dixerim, quod ob fratrum commonitionem aliquoties etiam ipse commemorat. Frater quidam bonae intentionis, sed durioris erga caeteros fratres conversationis, et minus compatiens quam deberet, in monasterio defunctus est. Post paucos autem dies Viro Dei apparuit vultu lugubri, et habitu miserabili, si
Abbreviated transcription (Latin):
sorelo simili. eiꝰ mansuetudinem sic̃ p̃dirim
duris uererationib obruebat: guissimis feb
Dlaboraret. Berauia inguescente morbo: ipsa
Doloris magnitudine suꝑat. abbem humilios¬
fectione compellat ut sui misereat᷑: ⁊ opemisꝰ
ferit. Quã cetis consueuit. At ille cuĩ spẽ suꝑ mel
suꝑ huiꝰm᷑ obiurgationes ipsiuss et imponens
e.ne forte hec dĩcet temptans eums ꝑsistenti
tũ i nanũ imponit: et febrem abscedere ubet.
Muruosa ad impĩum eius reliqͥt eum febͥs: exꝑ¬
tumin seuiet ipso qd̾ ĩn cetis arguebat. Idem ꝙͦ
galdric um iuclaraualle aliqͥntos iamꝑag̃et
annos: feruens spũ et cotius boni emulator.
exbae luce migͣiut. Qui ante unam fere horã
morcs tutus ad mom̃tiu: et toto corpore
tribilit motus intremiit: sed ad p̾stiram
statim serenitatem reu̾sus. uultu deinceps pla¬
cidissimo expirauit. Noluit autem dñs sollicitu
abbis animum: huiꝰ rei coguitione fraudari. Si¬
qͥdem post aliqͦt dies. idem galdricꝰ apparens

Expanded text:
 mansuetudinem, sicut praediximus, duris increpationibus obruebat, gravissimis febribus laboraret. Demum ingravescente morbo, ipsa doloris magnitudine superatus, Abbatem humili obsecratione compellat ut sui misereatur, et opem sibi ferat quam caeteris consuevit. At ille, cujus spiritus super i objurgationes ipsius, et imponens ei, ne forte haec diceret tentans eum, persistenti tamen manum imponit, et febrem abscedere jubet. Nec mora, ad imperium ejus reliquit eum febris, expertum in semetipso quod in caeteris arguebat. Idem quoque Galdricus cum in Clara-Valle aliquantos jam peregisset annos, fervens spiritu et totius boni aemulator, ex hac luce migravit. Qui ante unam fere horam mortis turbatus ad momentum, et toto corpore terribiliter motus infremuit: sed ad pristinam statim serenitatem reversus, vultu deinceps placidissimo exspiravit. Noluit autem Dominus sollicitum Abbatis animum hujus rei cognitione fraudari: siquidem post aliquot dies idem Galdricus apparens
Abbreviated transcription (Latin):
seruit mͥ de cantico canticoꝵ qͥntũ tempꝰ illud
infirmitatis mec ꝑmisit. moralit̾ tantũ: int̾¬
missis mistiis scͥpt̾e illius: quia sic uolebam.
i sic petieram ab eo. Singulisq dieb q̃ cũꝙ suꝑ hoc
audicbam. ne mͥ effugerent scripto allig̃ bam.
in qͣntũ mͥ ds donabat: et memoria me nuia¬
bat. In qͦ cum benigne et sine inuidia exponẽt
mͥ.⁊ cõmunicaret sententias intelligentie. ⁊ sen¬
sus eoꝑientic sue: et multa docere niteret᷑ mer
ñ pocam adhuc que arponebantt᷑ mn: plus tam
selito intelligere ine faciebat. qͥd ad ea intelligñ¬
ca decẽt mͥ.S. de his hucusꝙ dixisse sufficiat.
sum aittem instaute dñca que .lxx. de nomi

Expanded text:
seruit mihi de Cantico canticorum, quantum tempus illud seruit mihi de Cantico canticorum, quantum tempus illud infirmitatis meae permisit, moraliter tantum, intermissis mysteriis Scripturae illius, quia sic volebam, et sic petieram ab eo. Singulisque diebus quaecunque super hoc audiebam, ne mihi effugerent, scripto alligabam, in quantum mihi Deus donabat, et memoria me juvabat. In quo cum benigne et sine invidia exponeret mihi, et communicaret sententias intelligentiae et sensus experientiae suae, et multa docere niteretur inenon poteram adhuc quae apponebantur mihi, plus tamen solito intelligere me faciebat quid ad ea intelligenda deesset mihi. Sed de his huc usque dixisse sufficiat. 60. Cum autem, instante Dominica quae Septuagesi
Abbreviated transcription (Latin):
uimu fatigasset ⁊ attuisset in lougum nimiũ
se ꝓtendens egͣtudo: audions hoc mrisit ad me
frẽm suũ uiru bonc meraone gerardũ: man¬
dans me uenire ad clarainuallem. spondenl
me ibicto ait uoanum aut moritum. Ego
uͥ quasi diuinttꝰ acrepra uel oblata facultate¬
seu apud eum moriendiseti aliq̃ndm cũ co
iuuendi: quoꝵ quid maluerim tunc ignoro.
ꝓfectꝰ statim sum illue: qͣmuis cumnimio la¬
bore ac dolore. Ubi fem est mͥ qͦd ꝓmissu fuerat
et fateor sicut uolui. Reddita Qppe mͥ sanitas ẽ.
a magna ⁊ ꝑicłosa infirmitate: s paulatim ui¬
res corꝑis rediert̃. Ds̃ enim bone qͥd mͥboni con¬
tulit infirmitas illa ÷ ferie ille: uacatio illa ex
parte ad quod uolebam. Nam ⁊ cooꝑabat᷑ ne¬
cessitati mee. toto illo tempore infirmitatisinee.
apud eum infirmitas eius: qͣ upse tunc ⁊ rapo¬
ris detinebat᷑. Infirmi gͦ anibo. cota die de spu¬
ali phisica anime conferebam᷑: de medicantr
ittutum. contͣ languores uicioꝵ. Itaꝙ cunc dis¬

Expanded text:
um fatigasset et attrivisset in longum nimium se protendens aegritudo, audiens hoc misit ad me fratrem suum, virum bonae memoriae Gerardum, mandans me venire ad Claram-Vallem, spondens me ibi cito aut curandum, aut moriturum. Ego vero quasi divinitus accepta vel oblata facultatseu apud eum moriendi, seu aliquandiu cum eo vivendi quorum quid maluerim tunc, ignoro, profectus statim sum illuc, quamvis cum nimio labore ac dolore. Ubi factum est mihi quod promissum fuerat, et, fateor, sicut volui. Reddita quippe mihi sanitas est a magna et periculosa infirmitate; sed paulatim vires corporis redierunt. Deus bone, quid mihi boni contulit illa infirmitas, feriae illae, vacatio illa? Ex parte id quod volebam! Nam et cooperabatur necessitati meae toto illo tempore infirmitatis meae apud eum infirmitas ejus, qua et ipse tunc temporis detinebatur. Infirmi ergo ambo, tota die de spirituali physica animae conferebamus, de medicamentis virtutum contra languores vitiorum. Itaque tunc dis
Abbreviated transcription (Latin):
maneret in diũsorio in quo iacebat. Cũq ue¬
hemitius affligeret᷑: et supͥ uires dolor excris¬
ceret: ad uocans altm e duob. iubet citiꝰ oratũ
ire. Excusantem deniq et dicentem ñ sũ ego
talis orator: obedientie auctoritate compel¬
lit. Ituin ẽ. et oratũ ad altaria: que in eadem
basilica erant ta. Ymum in honore beate dei
genit̾cis duo circũposita in honore beati lau¬
rentii oot̃s. et bi benedicti abbis. Eadenigͥ ho¬
ra affuit uiro dei p̃dicta beata iurgo. duob
illis stipata minists: beato scilicet laurentio
et beato benediete. Aderant autem in ca sere¬
nitate ⁊ suauitate qͣses decebat: et tammanifi¬
ste. ut ex ipse ititu cellule. ꝑsonas quoq dis¬
c̾neret fingłor. Imponentesq ei manꝰ: et loca
dolꝯis atattu ruissimo lenin es: omne ꝓtinꝰ¬

Expanded text:
maneret in diversorio in quo jacebat. Cumque vemaneret in diversorio in quo jacebat. Cumque vehementius affligeretur, et supra vires dolor excresceret, advocans alterum e duobus, jubet citius oratum ire. Excusantem denique et dicentem, « Non sum ego talis orator; » obedientiae auctoritate compellit. Itum est, et oratum ad altaria, quae in eadem basilica erant tria: primum, in honore beatae Dei Genitricis; duo circumposita, in honore beati Laurentii martyris, et beati Benedicti abbatis. Eadem igitur hora adfuit Viro Dei praedicta beata Virgo, duobus illis stipata ministris, beato scilicet Laurentio et beato Benedicto. Aderant autem in ea serenitate et suavitate quae eos decebat, et tam manifeste, ut ex ipso introitu cellulae personas quoque discerneret singulorum: imponentesque ei manus, et loca doloris attactu
Abbreviated transcription (Latin):
passimis. ałto ipso contettꝰ. alc̃m m̃ donat:¬
ex cuĩ dono iure mͥ illud uendicans ñ confũ¬
dor. In hoc u̾bo confusus inimicꝰ: conuentꝰ ille
solutus. ⁊ homo dei inse reu̾sus ẽ. Cũq ex hoc
magis dissolutionem sui corꝑis imminere sꝑaret.
uisio alt̾a longe dissimił est secuta. Si ꝯdem ue¬
lut inlittore qͦdam positꝰ.: uidebat᷑ sibi nauẽ
qͣ se tͣnsueheret expeccare. Cũq applicuissi na¬
uis ad litꝰ. festinabat ingͣdi: et illa cedens im¬
pingebat in aquam. Usq t̾cio ita faciens. tan¬
dem relicco eo nauis ibat in reutebat. Intelle¬
xit autẽ ꝓtinꝰ nec dum tempꝰ sue migͣcionis ad¬
cẽ. Adhuc tam̃ crescebat dolor: eo utiq ma¬
gis molestus: quominꝰ iam eum spesiminine¬
tisexitꝰ solabatur. Contigit autem aduesꝑas¬
cente iam die. ut cetis fr̃ib iuxta consuetudi¬
nem accedentib ad lectionem collationũ: so¬
lus abbas cũ duob fr̃ib sibi assistentib re¬

Expanded text:
o ipse contentus, alterum mihi donatex cujus dono jure illud mihi vindicans non confundor. » In hoc verbo confusus inimicus, conventus ille solutus, et Homo Dei in se reversus est. Cumque ex hoc magis dissolutionem sui corporis imminere speraret, visio altera longe dissimilis est secuta. Siquidem velut in littore quodam positus, videbatur sibi navem, quae se transveheret, exspectare. Cumque applicuisset navis ad littus, festinabat ingredi, et illa cedens impingebat in aquam. Usque tertio ita faciens, tandem relicto eo navis ibat, et non revertebatur. Intellexit autem protinus necdum tempus suae migrationis adesse. Adhuc tamen crescebat dolor, eo utique magis molestus, quominus jam eum spes imminentis exitus solabatur. Contigit autem advesperascente jam die, ut caeteris fratribus, juxta consuetudinem accedentibus ad lectionem collationum, solus Abbas cum duobus fratribus sibi assistentibus re
Abbreviated transcription (Latin):
sta. sigua omnia allichilantes: ⁊ hominemma¬
suetissimũ nicd ili contidicentem. freqͦnt usq
rare solet uenabilis epẽ lingonensis oõdefriaꝰ
seci uiri ⁊ ꝓpinquus sanguine et conusione sociꝰ
⁊ex cunc ꝑ omnia indiuiduuis comes. pͥmomi¬
raculo ⁊ uod ꝑ manum eius fieri uidit: p̃diccu
germanum eius affuisse guidonem. Erat eni
ei tnsitꝰ ꝑ castrum nantonis in t̾ritorio sẽncnũ:
et uuenis qͥdam cuiꝰ pedem fistula occupau̾at.
conualuit: et pꝰ paucissimos dies reg̃ssi ꝑ idem
oppidum: sanum eum atq in cõlum̃ inuene¬
ruiit. set̾m sepe dictus beati uiri fr̃ ne ipso
ridem pot̾at compesci miraclo qͣ ininꝰ increpa¬
ret eum. ⁊ p̃sũptionis argueret. qd̾ acqͥeuerit
tange hominem: tanta siqͥdem caritate ꝓ eo¬

Expanded text:
sta, signa omnia annihilantes, et hominem masta, signa omnia annihilantes, et hominem mansuetissimum, nihilque contradicentem, frequenter urare solet venerabilis episcopus Lingonensis Godefridus, sancti Viri et propinquus sanguine, et conversione socius, et extunc per omnia individuus comes, primo miraculo quod per manum ejus fieri vidit, praedictum germanum ejus adfuisse Guidonem. Erat enim eis transitus per Castrum-Nantonis in territorio Senonum, et juvenis quidam, cujus pedem fistula occupaverat, convaluit, et post paucissimos dies regressi per idem oppidum, sanum eum atque incolumem invenerunt. Caeterum saepe dictus beati Viri frater ne ipso quidem poterat compesci miraculo, quominus increparet eum, et praesumptionis argueret, quod acquieverit tangere hominem: tanta siquidem charitate
Abbreviated transcription (Latin):
misedie dei animam cralauit. Reutebatur
aliqndo pat̾ sc̃s a ptis: & obuã habuit inuli¬
enem. Paruulũ filium in brachiis deportantẽ.
que delonge attulãt ad eum: ab itto mat̾ ha¬
depom: factaq oronc continuo signans pties̃
biachium et manumeiꝰ: dix̃ mulieri. at uo¬
caret filium suum. Uocauit illa infantem:
et ille accurrit: uitͦq brachio amplerat᷑
matrem suam: sanꝰ factꝰ c̃ ex eahora. Grant
antem huiꝰ beati uiri fr̃s ⁊ fili spuales mi¬
santes suꝑhis que audiebant et uidebaꝵ¬
uouant᷑ humanam:s iuenili eiꝰ etati. et
no ne edine conusationi spũoli sollicttucdi¬
tus metuebant. In quonimirũ ⁊elo Galari¬
tosante ibant: ut ipsos tanqͣm geminos qͣsda
stimulos carnis sue. ne grarum magratudoe¬
um extollet accepisse diuunit̾ uideret. Neq eiũ
parcebant u̾bis durior eragitantes tenam
u̾ecundiam eius: calum niautes etiam bene ge¬

Expanded text:
misericordiae Dei animam exhalavit. 44. Revertebatur misericordiae Dei animam exhalavit. 44. Revertebatur aliquando Pater sanctus a pratis, et obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad eum, ab utero matris hadeponi; factaque oratione continuo signans puerum, et brachium et manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit, et utroque brachio amplexatus matrem suam, sanus factus est ex ea hora. 45. Erant autem hujus beati viri fratres et filii spirituales mirantes super his quae audievabantur humanam, sed juvenili ejus aetati, et novae adhuc conversationi, spirituali sollicitudine metuebant. In quo nimirum zelo Galdriteros anteibant: ut ipsos tanquam geminos quosdam stimulos carnis suae, ne gratiarum mangnitudo eum extolleret, accepisse divinitus videretur. Neque enim parcebant, verbis durioribus exagitantes teneram verecundiam ejus, calumniantes etiam bene ge
Abbreviated transcription (Latin):
chuina quoq suscipiet sacram̃ta deuat᷑. cca¬
rant᷑ omnes. letatur filius. familia omniser¬
ultat: quicqͥd pcipit homo dei: firiatẽ ei ꝓ¬
mittit᷑. et implet. Cetm fr eĩ oerardus: ⁊ Gal¬
dric̾ auuncłs ñ parum t̾riti. ⁊ t̾bati: sccretiꝰ
eũ suꝑ tali ꝓmissione ꝯueniunt: duriꝰ argu¬
unt: acͥus inuchunt᷑. Quib breuit̾ simpli¬
cit̃q respondens. facile in qͥt face potest
đs: quod difficile credẽ potestis uos. Itaq
post secretam orõem: ac oblationem sac̾ti¬
cu immortalis accedit. Quo oftente: ñcius
dei festinaret ad cum. Cuietiam post obla¬
tum sacͥficium uenienti. eum lacmis et ge¬
mitu peccata confessus. diumnasacra m̃ta
suscepit: et duob post hec aut tͥbs dieb ui¬
uens ⁊ loquens: ea marue que p̃ceꝑat ab¬
bas sc̃s. constituit sine ulla retctatione ser¬
uari Sec disposuit domui sue: et clemosi¬
nas dedit: isicdemũ xp̃iano more in bonaspe

Expanded text:
divina quoque suscipiet Sacramenta devotus. » Mdivina quoque suscipiet Sacramenta devotus. » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat; quidquid praecipit Homo Dei, firmiter ei promittitur et impletur. Verum frater ejus Gdricus avunculus, non parum territi et turbati, secretius eum super tali promissione conveniunt, durius arguunt, acrius invehuntur. Quibus breviter simpliciterque respondens: « Facile, » inquit, « facere potest Deus, quod difficile credere vos potestis. » Itaque post secretam orationem, ad oblationem sacrificii immortalis accedit. Quo offerente nuntiuDei festinaret ad eum. Cui etiam post oblatum Sacrificium venienti cum lacrymis et gemitu peccata confessus, divina Sacramenta suscepit: et duobus post haec aut tribus diebus vivens et loquens, ea maxime quae praeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum Christiano more in bona spe
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ab hoc cũ tempoe copiosius ei addita ẽ
sic̃ apłs dicit manifistatiosp̃c ad utilitatem
certa narratione didici qua fide a fidelib
mͥ u ris assignatasunt: cadem et ipse legenti¬
celebre xp̃c effecit. Cum aliqͣntos iam in clara¬
ualle annos explesset: contigit iurum nobi¬
lem: ⁊ ipsius quoq scđm carnem ꝓpinquu.
pat᷑: amistt pente utcellectum parit᷑ et loq̃¬
lam. Unde et filius eius iosbert iunior. ⁊ oms
simul ainici comagis affuigebant dolore: qd
sine confessione et uiatico. uir magnific̾ et
magnifice honoerat obiret. Cucurrit nunciꝰ
ad ab̃oem: iuq enim tunc in monastio erat
Uenit: et inuente eum iam t̾dio sic iacentẽ.
Compass aitẽ homini. siet mot lacͥmis fi¬
li eius ⁊ simul lugentiũ ect̾or. confisus est
de misedia dei: et sermonera magnificũ
ꝓtulit dicenseis Notũ uobis ẽ. quod in plur¬
tuantur ablata: et usurpate in gͣuamen
pauꝑura consuetudines dititait᷑. et loqͥt᷑ ua
adhue. ⁊ suor confessionem fciet delictoꝵ.

Expanded text:
it, ab hoc tamen tempore copiosius ei addita est, sicut Apostolus dicit, manifestatio Spiritus ad utilitatem certa narratione didici, qua fide a fidelibus mihi viris assignata sunt, eadem et ipse legentcelebre Christus effecit. Cum aliquantos jam in Claraus explesset, contigit virum nobilem, ipsius secundum carnem propinquum, patus, amisit penitus intellectum pariter et loquelam. Unde et filius ejus Josbertus junior et omnes simul amici eo magis affligebantur dolore, quod sine Confessione et Viatico vir magnificus et magnifice honoratus obiret. Cucurrit nuntius ad Abbatem; neque enim tunc in monasterio erat. Venit, et invenit eum jam triduo sic jacentem. Compassus autem homini, sed et motus lacrymis filide misericordia Dei, et sermonem magnificum protulit, dicens eis: « Notum vobis est, quod in plurtuantur ablata, et usurpatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur; loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum,
Abbreviated transcription (Latin):
causis eccłic cõmunib obedientia theret᷑: et
ñ poss. ⁊ agere que dei st̃ ñ cessaret: sic mbre
tapud homines innotuit ut ccclia dei tam
utili m̃bro in corpore suo rcpto. utiad quod¬
cũq oportebat ñ dissimularet. Sed ex licet a¬

Expanded text:
causis Ecclesiae communibus obedientia traheretur, et causis Ecclesiae communibus obedientia traheretur, et non posset, et agere quae Dei sunt non cessaret: sic in brevi apud homines innotuit, ut Ecclesia Dei tam utili membro in corpore suo reperto uti ad quodcunque oportebat, non dissimularet. Ab eo t
Abbreviated transcription (Latin):
tionis ⁊ p̃lationis sue. ipso ordinante qͦ ⁊ agu¬
te. congruo ordine ad hoc instituebat᷑: et
ignorans quid de se fieret: ñ solum monas¬
tico. s et omni eccłiastico ordini in hoc p̃para¬
bat᷑. Et pͥmum qͥdem circa resuscitandũ in
monastico ordine. antique religionis feruorẽ
pͥmitias iuuentutis iue dedicauit: exemplo
⁊ ubo in conuentu frm int septa monast̾i̾
ad hoc omnistudio uacans Post modũ aut
cũ ad alium uite ⁊ conu̾sationis ordinem in¬
firmitate corporis cogeret᷑: ⁊ sicut dictum ẽ ne¬
cessitas infirmitatis. ⁊ ordo necessitatis. a comuni
eum conu̾satione ꝯuentꝰ. plus solito seq̃straret:
hec pͥma centt eẽ occasio. ut quasi hominib de
scło expositꝰ. quoꝵ iam ad eum multitudo ma¬
gna confluebat: ipse etiam p̃sentiam suã libi¬
us eis ac libalius cominodans. ubum uite p̃di¬
caret. Cũꝙ et longius aliqͣndo a monastio ꝓ

Expanded text:
tionis, et praelationis suae, ipso ordinante quo et agentionis, et praelationis suae, ipso ordinante quo et agente, congruo ordine ad hoc instituebatur; et ignorans quid de se fieret, non solum monastico, sed et omni ecclesiastico ordini in hoc praeparabatur. Et primum quidem circa resuscitandum in monastico Ordine antiquae religionis fervorem, primitias juventutis suae dedicavit, exemplo et verbo in conventu fratrum intra septa monasterii ad hoc omni studio vacans. Postmodum autem, cum ad alium vitae et conversationis ordinem infirmitate corporis cogeretur, et, sicut dictum est, necessitas infirmitatis, et ordo necessitatis a communi eum conversatione conventus plus solito sequestraret, haec prima coepit esse occasio ut, quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesentiam suam liberius eis ac liberalius commodans, verbum vitae praedicaret. Cumque et longius aliquando a monasterio pro
Abbreviated transcription (Latin):
tinentie exemplo carere ũ debuit. In qͥ sexuu
dei ⁊ simmietate forsitan excessit: piis cte inti¬
b̃ ñ denimietate. s de feruore exemplu reli¬
quit. Qͥd autẽ eum in hoc nitimur excusare.
in qͦ ipse qͥ u̾etur omnia oꝑa sua. ñ confundi¬
t᷑ tisꝙ hodu se accusare. saclegii arguens qͦd
durr indisc̾to feruore. imbecille illud reddi¬
dit. ac pene iutile: S conualuit de infirmi¬
tate: et infirmus fortior et potens fact e. uͥ¬
tus namq dei uehem̃tiꝰ in infirmitate eiꝰ re¬
fulgens: ex tunc usq hodie digniorem qͣn¬
dam apud homines ei efficit reu̾entiã: et
in reuentia auccoritatem: et in auccoritate
obedientiam. Iam tunc enim ad opꝰ p̃dicõi
diuinitꝰ aptabat᷑: ad quod ut supͣ dictũ est.
ex ut̃o matͥs sue. cum testimonio diuine re¬
uelationis olim fuerat p̃signetꝰ. Hec tunc tan¬
tumm. s omni tempore conu̾sionis ⁊ subiec¬

Expanded text:
tinentiae exemplo carere non debuit. In quo servus tinentiae exemplo carere non debuit. In quo servus Dei, etsi nimietate forsitan excessit, piis certe mentibus non de nimietate, sed de fervore exemplum reliquit. Quid autem eum nitimur excusare, in quo ipse qui veretur omnia opera sua, non confunditur usque hodie se accusare, sacrilegii arguens semedum indiscreto fervore imbecille illud 1080 reddiderit, ac pene inutile? Sed convaluit de infirmitate, et infirmus fortior et potens factus est. Virtus namque Dei vehementius in infirmitate ejus refulgens, extunc usque hodie digniorem quamdam apud homines ei efficit reverentiam, et in revenrentia auctoritatem, et in auctoritate obedientiam. 42. Jam tunc enim ad opus praedicationis divinitus aptabatur, ad quod, ut supra dictum est, ex utero matris suae cum testimonio divinae revelationis olim fuerat praesignatus. Nec tunc tantummodo, sed omni tempore conversionis, et subjec
Abbreviated transcription (Latin):
nem: s ad ꝑfectionem. Qntas ex eis ꝑ totum
xp̃ianum orbem constituit domos seu ciui¬
tates re fugii: ut quic̃q peccaũint ad mortẽ.
et et̃ne moras rei iudicati fũint reminiscant᷑
et couũtatt᷑ ad dñm: ⁊ confugiant ad eas:
saluentur in eis. Que scismata eccłie ñ seda¬
uit: qͣs ũ confu dit hẽsci: quam pacem int̃
in eo rep̃hendit᷑ sciferuoriso hc̃ certe apud
pud homines excusationem: cum uix audeat
qͥsꝗͣ. eum condemnare quẽ ds iustificat. tam
multa tam sublimia cũ eo ⁊ ꝑ eum oꝑando.
felix cuisolum reputat᷑ ad culpam: qd̾ cet̾i
p̃sumẽ sibi solent ad głam. fuerit autẽ bono
utueni suspecta uuent᷑ sua. beatꝰ qͥppe qͥ sẽꝑ
ẽ pauid̃: fu̾it eistudium tantam ututũ ple¬
nitudinem quã habebat ex grã. aliqua etia
laberis sui ꝯscientia cu mulare:. S et uita eius
que omiib ꝓponebat᷑ imitanda: frugalis cõ¬

Expanded text:
nem, sed ad perfectionem? Quantas ex eis per totum nem, sed ad perfectionem? Quantas ex eis per totum Christianum orbem constituit domos seu civitates refugii, ut quicunque peccaverint ad mortem, et aeternae mortis rei judicati fuerint, reminiscantur et convertantur ad Dominum, et confugiant ad eas, et salventur in eis? Quae schismata Ecclesiae non sedavit? quas non confudit haereses? quam pacem interin eo reprehenditur sancti fervoris, habet certe apud pud homines excusationem, cum vix audeat quisquam eum condemnare, quem Deus justificat, tam multa, tam sublimia cum eo et per eum operando. Felix cui solum reputatur ad culpam, quod caeteri praesumere sibi solent ad gloriam. Fuerit autem bono juveni suspecta juventus sua; beatus quippe qui semper est pavidus: fuerit ei studium tantam virtutum plenitudinem quam habebat ex gratia, aliqua etiam laboris sui conscientia cumulare; sed et vita ejus, quae omnibus proponebatur imitanda, frugalis con
Abbreviated transcription (Latin):
uentui eum fr̃m aliqͣndo oportebat int̾eẽ. Et
hec fuit t̾stis illa necessitas: qua pͥmo sc̃a illa
frnitas. scẽ illius pacnitatis iugi consotio care.¬
re posse coacta ẽ. In qͦ dolemꝰ qudem ⁊ plan¬
gimus infirmitatis eius cͦstem effectum: sed scĩ
desiderii ⁊ sp̃ualis feruoris affectum uena¬
mur. Qnqͣm nec in firmicatis eiꝰ effectꝰ. uĩq¬
quaq plangendus sit et dolendus. Quid enĩ
si uoluit sapia dei. ꝑ infirma potiꝰ hominis illiꝰ.
tot cantaq confundere fortia mundihuĩ: Quid
ũ aliqͣndo ꝓ qualibet infirmitate eiꝰ remansit
infectum. qd ꝑ cum scđm datam s gr̃am fieri
oporteret: Quis enim nr̃a etate qͣntum tus robu¬
sti corporis ⁊ accurate ualitudinis. tanta aliqͣn¬
do fecit. qͣnta iste fecit. ⁊ facit moribundus et
languid : ad honorem dei et scẽ eccłie utilita¬
tem: Qntum postea numerũ hominũ ũbo
et exemplo trarit de scło. ñ solũ ad conũsio¬

Expanded text:
ventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et ventui eum fratrum aliquando oportebat interesse. 49. Et haec fuit tristis illa necessitas, qua primo sancta illa fraternitas sanctae illius paternitatis jugi consortio carere posse coacta est. In quo dolemus quidem et plangimus infirmitatis ejus tristem effectum; sed sancti desiderii et spiritualis fervoris affectum veneramur. Quanquam nec infirmitatis ejus effectus usquequaque plangendus sit et dolendus. Quid enim, si voluit sapientia Dei per infirma potius hominis illius tot tantaque confundere fortia mundi hujus? Quid vero aliquando pro qualibet infirmitate ejus remansit infectum, quod per eum secundum datam sibi gratiam fieri oporteret? Quis enim nostra aetate, quantumvis robusti corporis, et accuratae valetudinis, tanta aliquando fecit, quanta iste fecit, et facit moribundus et languidus, ad honorem Dei, et sanctae Ecclesiae utilitatem? Quantum postea numerum hominum verbo et exemplo traxit de saeculo non solum ad conversio
Abbreviated transcription (Latin):
mag is aquam ⁊ nfirinitati suȩ⁊ appetrui conc¬
tere cestaret᷑. Sic aittem affece ⁊ confectꝰ: a com¬
iunꝗfim̃ labore se diurno. seu noct̃io uir
se ali qndo paciebat᷑ cẽ excuatum: seu ab oc¬
cupationib laborib ministii sui. Uidebant
uabantii tantamꝙ iim eum in seipso causa¬
bant inftrre nate: oc si agnꝰadaratrũ alligat
arai cogeret᷑. Nam cum crebra illa ex corru¬
ptione stomachi. ꝑ os cius indigeste cruditatis
eruptio. aliis inciꝑet eẽ molestior. maxime
autem in choro psallentium: ñ tam̃ ilico col¬
lectas frm deseruit: s iuxta locum stationis
sue. ꝓcurato ac defosso in t̾ra receptacło dolo¬
ris illius: sic aliqndo diu ꝓ ut potuit necessi¬
tatem illam tnsegit. Ac ubi uehoe qͥdem ꝑ¬
misit intolantia rei: cunc demum collectas
deserere. ⁊ scorsum secum habitare compuls
ẽ. nͥ qͣntum siue collocutionis. siue consolatiois
grã siue discipline claustralis necessitate. con¬

Expanded text:
rmitati suae et appetitui competere testaretur. Sic autem affectus et confectus, a communi fratrum labore, seu diurno seu nocturno, vix se aliquando patiebatur esse excusatum, seu ab occupationibus et laboribus ministerii sui. Videbant rabantur, tantamque vim eum in seipso causabantur inferre naturae, ac si agnus ad aratrum alligatus arare cogeretur. Nam cum crebra illa ex corruptione stomachi per os ejus indigestae cruditatis eruptio aliis inciperet esse molestior, maxime autem in choro psallentium, non tamen illico collectas fratrum deseruit; sed juxta locum stationis suae procurato ac effosso in terra receptaculo, doloris illius sic aliquandiu, prout potuit, necessitatem illam transegit. At ubi ne hoc quidem permisit intolerantia rei, tunc demum collectas deserere, et seorsum secum habitare compulsus est, nisi quantum sive collocutionis, sive consolationis gratia, sive disciplinae claustralis necessitate, con
Abbreviated transcription (Latin):
ri iaggͥdi quec̃q uellet: minꝰ considare qͥd pos¬
set: sollicitũ ꝑ omnib circa se ipsum negligen¬
teni: omnib in oinnib aliis obedientissimũ: s
de ipso uix aliqͣndo seu caritati seu potestati
obedientem. Semꝑ enim pͥora sua nulla repu¬
tans. maiora moliebatui: ad n parcenddum cor¬
pori: ad studiis sp̃ualib robur addendũ cor¬
p̾suum uariis infirmitatib ꝑse attenuatum:
ieiumiis insuꝑ ⁊ uigiliis sinc int̾inissione attẽr
do. Orabat stans die noctuq donee genua etꝰ in¬
firmata a ieiuinio: et pedes eiꝰ a labore iflaci:
corpꝰ sustinere ñ possent. Multo tempore ⁊ qn¬
diu occultum eẽ potuit cilicio ad caruera us
est. ubi uͦ sciri aduẽiit continu illus abicies:
ad cõmunia se nitti t. sib eiꝰ cũ panctat uid aq¬

Expanded text:
ri et aggredi quaecunque vellet, minus considerare quid posri et aggredi quaecunque vellet, minus considerare quid posset; sollicitum pro omnibus, circa seipsum negligentem; omnibus in omnibus aliis obedientissimum, sed de seipso vix aliquando seu charitati, seu potestati obedientem. Semper enim priora sua nulla reputans, majora moliebatur ad non parcendum corpori, ad studiis spiritualibus robur addendum, corpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissione atterendo. 39. Orabat stans die noctuque, donec genua ejus infirmata a jejunio, et pedes ejus 1079 a labore inflati, corpus sustinere non possent. Multo tempore, et quandiu occultum esse potuit, cilicio ad carnem usus est: ubi vero sciri advertit, continuo illud abjiciens, ad communia se convertit. Cibus ejus cum pan
Abbreviated transcription (Latin):
ec gͦ fuit in tempore illo sub abbe ber¬
nardo ⁊ magisti̾o eius. in clarissima :.
carissima ualle illa sp̃ualium scola studioꝵ:
hic feruor regularis discipline: omnia eo fas¬
ente ⁊ ordinante: et tabernacłm deo in t̾ris
edificante scd̃m exemplar quod ei in moli¬
te ostensum est: cum in solitudine cist̾ciensi ẽ m
deo iii nube habitaret. Ec utinam post rudi¬
m̃ta pͥme conũ̾sationis. ͦqm didicit aliqͣtenᷤ
⁊ consueuit homo cum hominib eẽ. ⁊ intel¬
ligere suꝑ egenum ⁊ pauꝑem compatiendo
infirmitatib hominum: ittinam se circa sem¬
ipsum talem exhibuisset. qualem gͣ cetõs. d
benignum tam discretum: tam sollicitum.
S continuo cum ab annue illius obedientie
unculo solutꝰ. ⁊ sui iuris effectus ẽ. uelut arcꝰ
distentꝰ ad pͥstinum rigorem: et sic̃ torrens de¬
tentꝰ idimissus ad pͥoris cursus consuetudinera
reu̾sus ẽ: quasi repetens a semecipso penas di.
deres hominem imbecillem ⁊ languidum cona¬

Expanded text:
ergo fuit in tempore illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum: hic fervor regularis disciplinae, omnia eo faciente et ordinante, et tabernaculum Deo in terris aedificante secundum exemplar quod ei in mote ostensum est, cum in solitudine Cisterciensi cum Deo in nube habitaret. Et utinam post rudimenta primae conversationis, postquam didicit aliquatenus et consuevit homo cum hominibus esse, et intelligere super egenum et pauperem, compatiendo infirmitatibus hominum; utinam se circa semetipsum talem exhibuiset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum! Sed continuo, cum ab annuae illius obedientiae vinculo solutus, et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus, ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi repetens a semetipso poenas diuderes hominem imbecillem et languidum cona
Abbreviated transcription (Latin):
id semel tantũ: s totiens faciebat qͦtiens be¬
atam manum tenere ꝑmissusẽ. xii.
Infirmabatur aliqndo homo dei: et uelut
riuulus qͥdam flegmatis incessant᷑ ab eiꝰ ore
fluebat. Unde exhausto corpore usꝙyquaq de¬
ficiens paulominꝰ ad ext̾ma deuenit.Conue¬
ncrunt itaq filii ⁊̃ amici eiꝰ. uelut ad exeqͥas
tanti patͥs: et ego ipse int̾ cecõs affui: qd me
q eiꝰ dignatio. in amicoꝵ num̃o repittaret.
cessu m̃tis sue. ante tͥbunal dni sͥ uis ẽ p̃sen¬
tari. Affuit autẽ ⁊ sathan: ex adu̾so imꝓbise
eum accusationib pulsans. Ubi uͦ ille omnia
fuerat ꝓsecutꝰ: et uiro dei ꝓsua fuit parte
dicendtim: nichil t̾ritꝰ aut turbatꝰait. Fate¬

Expanded text:
id semel tantum, sed toties faciebat, quoties beid semel tantum, sed toties faciebat, quoties beatam manum tenere permissus est.Infirmabatur aliquando Homo Dei, et velut rivulus quidam phlegmatis incessanter ab ejus ore fluebat. Unde exhausto corpore usquequaque deficiens, paulo minus ad extrema devenit. Convenerunt itaque filii et amici ejus velut ad exsequias tanti Patris: et ego ipse inter caeteros adfui, quod me quoque ejus dignatio in amicorum numero reputaret. cessu mentis sue ante tribunal domini sibi uisus est presentari. Affuit autem et Sathan ex aduerso, improbis eum accusationibus pulsans. Vbi uero ille omnia fuerat prosecutus et uiro dei pro sua fuit parte dicendum, nichil territus aut turbatus ait: «Fate
Abbreviated transcription (Latin):
rum. qd deuotis hẽ hominẽ colit abseqͥis ma¬
ior etas. in cui deuouonẽ diuma uirtꝰ ipsam
quoq infantiam excitat: exꝑtem adhuc rõlo¬
nis et deuotionis ignaram: Norunt multi il¬
iustrem ⁊uuenem ualcherum de monte mi
militiam ẽ ꝓfessus. Hunc gͦ ualcherũ iunio
tulabunda ⁊ exulcans. quod in dome sua
hospitem meretur habere tam scm̃. Cuq
uir dei sicut semꝑ ⁊ in omni locofac̾e consu¬
euerat. de salute et edificatione amimaꝵ ad
circũpositos soqueret᷑: p̃dicti mat̾ infantis
tenens eũ ingrio. sedebat sec̃ pedes ipsius.
Acciit autem ut int̾loquendũ aliqͥndo
manum ꝓtendet: et app̃hende eam conaba¬
t᷑ infantulus. foũtit᷑ tandem conatꝰ paruu¬
li cum scpiꝰ idfecisset: et mirantib omnib
dat᷑ ci facultas. ut manũ possit arp̃hende
quã optauit. Tum uͦ mera admodum reu̾en¬
tia alt̾am manũ suã supponens. alta tenens
eam. detulit adoͨ suũ: et osculatꝰ ẽ cam. Neq

Expanded text:
rum quod devotis hunc hominem colit obsequiis major aetas, in cujus devotionem divina virtus ipsam quoque infantiam excitat expertem adhuc rationis, et devotionis ignaram? Norunt multi illustrem juvenem Waltherum de Monte-Mirmilitiam est professus. Hunc ergo Waltherum juniortulabunda et exsultans quod in domo sua hospitem mereretur habere tam sanctum virum. Cumque Vir Dei, sicut semper et in omni loco facere consueverat, de salute et aedificatione animarum ad circumpositos loqueretur, praedicti mater infantis tenens eum in gremio, sedebat secus pedes ipsius. Accidit autem ut inter loquendum aliquando manum protenderet, et apprehendere eam conabatur infantulus. Advertitur tandem conatus parvuli, cum saepius id fecisset; et mirantibus universis datur ei facultas ut manum possit apprehendere quam optavit. Tum vero mira admodum reverentia alteram manum suam supponens, altera tenens eam, tulit ad os suum, et osculatus est eam. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
et cascum apponatur. nicħ habemus. At
ille subridens. bone uir ait ne timeas.im
amnem. statim inuenies piscem qui sus¬
ficiet nobis. omnibꝰ. Ille accepto mandato
p̃tieniens. accitoq piscatori quid anselmciᷤ
dixerit intimat. ac ut uelocius rete in flu¬
um iactet hortatur: iubet et obsecrat. Ad¬
miratus ille. parere iubenti morat᷑: ndicu¬
lum potius quam ad temptandum
quod dicebat fore ꝓnuntians. T̃ andem tñ
a fr̃e coactus. contra sp̃e rete iecit: et ilico tru¬
ctam insolitȩ magnitudinis.cum aliquo
quodam pisciculo cep̃. Temtus piscator ad
factum. & obstupefactus: asserut se iam
ꝑuiginti annos recessus aquȩ illius ias¬
se: & nunquam huiusmodi tructam in
ea potuisse reppire. Paratag̾ et iniro apposita:
nnta uerbum enus s̃ et sins copiose suffecit.
& suꝑhabundauit.

Expanded text:
et caseum apponetur, nihil habemus. At et caseum apponetur, nihil habemus. At ille subridens: Bone vir, ait, ne timeas, imamnem, statim invenies piscem qui sufficiet omnibus nobis. Ille accepto mandato praevolat, accitoque piscatori, quid Anselmus jusserit, intimat, ac ut velocius rete in fluvium jactet, jubet, hortatur et obsecrat. Admiratus ille, parere petenti moratur, ridendum potius quam attentandum quod dicebat fore, praenuntians. Tandem tamen a fratre coactus, contra spem rete jecit, et illico tructam insolitae magnitudinis cum alio quodam pisciculo cepit. Tertius piscator ad factum et obstupefactus, asseruit se jam per viginti annos recessus aquae illius rimasse, et nunquam hujusmodi tructam in ea reperire potuisse. Parata igitur et viro apposita, juxta verbum ejus sibi et suis copiose suffecit et superabundavit.
Abbreviated transcription (Latin):
uaret: forte ante ostium capituli ꝑtransint.
n.Introspiciens uͦ indit anselium in or̃o¬
nem stautem: ingenti splendencis flamine
globo cirrumuentũ. M nratur: et quod in¬
debat quid nom p̃tendet ignorabat. Esti¬
mabat enm anselmum ea hora sopori
potius quam or̃om occupatum. Otior
itaq dormitorium ascendit: ad lectum
anselmi uadit: s eum ibi nequaquam
lio quodam tp̃r eidem anselmo man¬
datum ab uno de pͥncipib norman¬
mȩ ẽ. quatinus ad se in angliam transire
dies mutu colloqun in uesꝑam dedina¬
bat: & principem de hospitando ansel¬
mo nulla cura detinebat. Quod ũ ansel
cutus: accepta licentia loco decessit. Sim¬
ti autem. & quo diuciteret incertum ha¬
benti. beccus enim longe aberat: occuriit
unus de monachis becci. uolens illuc ire:
NInterrogat gͥ illum anselmnus quo
tendat: ac demde quid consilu de suo hos¬
pitio ferat. R espondit. Et qtidem pat̃
s quod uob̃ et fr̃ib p̃ter aquam et panem

Expanded text:
varet, forte ante ostium capituli pertransivit; varet, forte ante ostium capituli pertransivit; introspiciens vero, vidit Anselmum in oratione stantem, ingenti splendentis flammae globo circumcinctum. Miratur, et quod videbat quid novi praetenderet ignorabat; aestimabat enim Anselmum ea  al., ex ea hora sopori potius, quam orationi occupatum. Ocius itaque dormitorium ascendit, ad lectum Anselmi vadit, sed eum ibi nequaquam nit. 23. Alio quodam tempore eidem Anselmo mandatum ab uno de principibus Northmanniae est, quatenus ad se in Angliam transire dies mutui colloquii in vesperam declinabat, et principem de hospitando Anselmo nulla cura detinebat. Quod ubi Anselmcutus, accepta licentia loco decessit. Eunti autem, et quo diverteret incertum habenti Beccus enim longe aberat occurrit unus de monachis Becci, volens illuc ire, Interrogat ergo eum Anselmus quo tendat, ac deinde quid consilii de suo hospitio ferat. Respondit: Et quidem, Pater, sed quid vobis et fratribus praeter panem
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quod factum statim eger conquienit:
et exhilarato uultu. intimo cordis affectu
do grãs agere cepit. Dicebat enim quod
anselmo ostium ingrediente. et extensa ma¬
nu signum sc̃e crucis edente. uiderit ex ore
illius flammã igniᷤᷤ in modura lanceȩ ꝓce¬
dentem: quȩ in lupos iaculata eos detͣruit:
et celen fuga chilapsos ꝓcul abegit. Tunc
anselinus ad fr̃em accedens. atq: cum eo
de salute anme sue secretius loquens: ad
penitudinem et confessionem ommum ĩ
quib se deum offendisse recordan ualebat:
cor eius inclmaiit. Paterna dehine aucto¬
ntate a cunctis absoliitum: dixit cum ho¬
ra qua fr̃s ad nonam surgerent. p̃sent in
nachis alecto surgentib ad t̃ram depositꝰ
est: et illis crrra ipiũ sub uno collecis
defunctus est.
refatus riculfus. secretarii officio in
ipso cenobio fungebatur. Hic qua¬
dam nocte dum tempꝰ et horam qua fr̃s ad
ingilias excitaret. ꝑ claustrum iens obser¬

Expanded text:
Ad quod factum statim aeger conquievit, Ad quod factum statim aeger conquievit, et exhilarato vultu, intimo cordis affectu Deo gratias agere coepit. Dicebat enim quod Anselmo ostium ingrediente, et extensa manu signum sanctae crucis edente, viderit ex ore illius flammam ignis in modum lanceae procedentem, quae in lupo jaculata eos deterruit, et celeri fuga dilapsos procul abegit. Tunc Anselmus ad fratrem accedens atque cum eo de salute animae suae secretius loquens, ad poenitudinem et confessionem omnium, in quibus se Deum offendisse recordari valebat, cor ejus inclinavit, paterna dehinc auctoritate a cunctis absolutum, dixit eum hora qua fratres ad nonam surgerent, praesenti nachis a lecto surgentibus, ipse ad terram depositus est, et illis circa ipsum sub uno collectis defunctus est. 22. Praefatus Riculphus secretarii officio in ipso coenobio fungebatur. Hic quadam nocte dum tempus et horam qua fratres ad vigilias excitaret, per claustrum iens obser
Abbreviated transcription (Latin):
cenobii fr̃ĩb qui uet̾i odio plurimum
erat infestus anselmo. nec ullatenus poterat
suꝑ cum respioere simplici oculo: infirmitate
pressus. ad extrema ꝑductus ẽ. Cum itaq
fr̃s metidiana hora inlectis ex more quiesce¬
rent: ip̃e in domo infirorum in qua iacebat.
cepit miserandas uoces edere: et quasi quorũ
ret: pallens et. andie dremens. uultum suum
fr̃s qui aderant: quid haberet ꝑcnctantur:
At ille. G emmos immanes lupos me inter
brachia sua compressum tenere. et guttur me¬
um impressisdentibꝰ iam iam suffocare uide¬
tis: et quid michi sit queritis: Qͦ audito
unus ex monachis riculfus nomine. ad an¬
selmum. qui tunc in claustro emendandis
claustrum educto. qđ circa infirmum fr̃em
ageretur patefecit. Itissus gͦ nculfus ad e¬
grum rediit: et anselmus in secretiorẽ lo¬
cũ soluᷤ secessit. Post modicum domum
leuata manu. signum sc̃ȩ crucis edidit.
dicens. In nomine patͥs et filii et sp̃c sci.

Expanded text:
coenobii fratribus, qui veteri odio plurimum coenobii fratribus, qui veteri odio plurimum erat infestus Anselmo, nec ullatenus poterat super eum respicere simplici oculo, infirmitate pressus ad extrema perductus est. Cum itaque fratres meridiana hora in lectis ex more quiescerent, ipse in domo infirmorum in qua jacebat, coepit miserandas voces edere, et quasi quorumdret, pallens et anxie tremens vultum suum fratres qui aderant, quid haberet percunctantur. At ille: Geminos immanes lupos me inter brachia sua compressum tenere, et guttur meum impressis dentibus jamjam suffocare videtis, et quid mihi fit quaeritis? Quo audito, unus ex monachis Riculphus nomine, ad Anselmum qui tunc in claustro emendandis  al., eo extra claustrum educto, quid circa infirmum fratrem ageretur, patefecit. Jussus ergo Riculphus ad aegrum rediit, et Anselmus in secretiorum locum solus secessit. Post modicum, domum levata manu, signum sanctae crucis edidit dicens: In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti.
Abbreviated transcription (Latin):
sentire: ut se iuuenis nullom ferre ualeret.
Sentiebatur et enim caro ipsa tanti pondis
ẽẽ: acsi quedam plumbi grauissima moles¬
cum ad ima detrahens: in illa sin corꝑis par¬
te penderet. Cumq in habitu suo anxietas
magnitudinem dissimulare ñ posset: re¬
quisitus ab anselmo quid hab̾et: rem celare
ñ potuit. Admonitus itaq ut modum e¬
gritudinis admota manu ꝓbaret: uerecundat᷑
recusauit: timens ne ꝓpositum inolaret. Tẽ
anselmus assumpto secum quodam grande¬
uo fr̃e et religioso. iuuenem languidum. in
secretiorem locum ducit. utpote modum in¬
firmitatis illius agniturus: & auxilium pro
possibilitate latimis. Quid amplius: Caro
sanissima reppitur: & admodum mirati sust.
Suestigio quippe omnis illa diabolica uexa¬
tio cadit: nec in hinꝰmodi fatigat ułtius iu¬
uenem: quem simplex anselmi aspectus
tanta clade fecit immimem.
rettrea quidam ex antiquiorib ipsius

Expanded text:
 eum sentire, ut se juvenis nullo modo ferre valeret.  eum sentire, ut se juvenis nullo modo ferre valeret. Sentiebatur etenim caro ipsa tanti ponderis esse, ac si quaedam plumbi gravissima moles ad ima eum detrahens, in illa sui corporis parte penderet. Cumque in habitu suo anxietatis magnitudinem dissimulare non posset, requisitus ab Anselmo quid haberet, rem celare non potuit. Admonitus itaque ut modum aegritudinis admota manu probaret, verecundatus recusavit, timens ne propositum violaret. Tunc Anselmus, assumpto secum quodam grandaevo fratre et religioso, juvenem languidum in secretiorem locum ducit, utpote modum infirmitatis illius agniturus, et auxilium pro possibilitate laturus. Quid amplius? Caro sanissima reperitur, et admodum mirati sunt. E vestigio quippe omnis illa diabolica vexatio cadit, nec in hujusmodi fatigat ulterius juvenem, quem simplex Anselmi aspectus a tanta clade fecit immunem. 21. Praeterea quidam ex antiquioribus ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
tu hereuualde decrepite senex. in te ip̃o ꝑcepi¬
sti: qñ grauatus ñ solum etate. s et ualida infir¬
mitate. ita ut nicħ tui corꝑis preder linguam
haberes in potestate: ꝑmanus illius pastus. et
uinode racemis ꝑimam maliam ettis manũ
alium aut aliunde potum sumere poteras:
qui tibi cordi eẽt. ut referebas. Ipse qutppe
anselmus inusti habebat infirmorum do¬
mum frequentare: singulorum frm̃ infir¬
mitates diligenter inuestigare: et qđ infir¬
mitas cuiusq expetebat. singulis absq mora
seu tedio subministrare. Sicq sanis pater:
infirmis erat mater: iimo sanis & infirmiᷤ
pat̃ et mat̃ incommune. Mnde quicquid
secreti apud se quiiis illorũ habebat: ñ secꝰ
quam dulcissime matri.illi reuelare satage¬
bat. Uerumtñ sollers diligentia iuuenum:
hoc p̃cipue exercebat.
e quorum numero quidam inipso con¬
uentu. hoc apud se ꝓpostierat: quatmꝰ
nulla occasione unquam suam manum

Expanded text:
tu Herewalde, decrepite senex, in teipso percepitu Herewalde, decrepite senex, in teipso percepisti, quando gravatus non solum aetate sed et valida infirmitate, ita ut nihil tui corporis praeter linguam haberes in tua potestate, per manus illius pastus, et vino de racemis per uvam in aliam ejus manum alium aut aliunde potum sumere poteras, qui tibi cordi esset, ut referebas. Ipse quippe Anselmus in usu habebat infirmorum domum frequentare, singulorum fratrum infirmitates diligenter investigare, et quod infirmitas cujusque expetebat, singulis absque mora seu taedio subministrare. Sicque sanis pater, et infirmis erat mater, imo sanis et infirmis pater et mater in commune. Unde et quidquid secreti apud se quivis illorum habebat, non secus quam dulcissimae matri ille revelare satagebat. Verumtamen solers diligentia juvenum hoc praecipue exercebat. 20. De quorum numero quidam in ipso conventu hoc apud se proposuerat, quatenus nulla occasione unquam suam manum
Abbreviated transcription (Latin):
pastorali cura muigilare noluerunt: ꝑ de¬
sidiam ambulantes.semꝑ de malo ĩpeius
ꝓfecerunt. Quappt̃ ne tͥ qđ absit hoc idem
contingat: ꝑ scãm obedientiam p̃cipio. qͣti¬
nus p̃lationem quam nc̃ hs̃ retineas: nec
et si qñ fũ̾is ad maiorem uocatus. eam susci¬
ꝑe nullatentis abnuas.Scio enim qb in
hanc quam tenes ñ diu manebis: uerum
ad altiorem ꝓmotionis uel p̃lationis gra¬
dum pꝰñ multum ꝓuehens. Quib auditis :¬
ue inquit miscromͥ. In eoquod porto deficio:
et si grauius imponitur onus. reicere ñ aude¬
o: Repetit p̃sul edictum: & ut pͥmo. iubet
ne transgrediatuR.
talem se cunctis exibuit: ut ab omnibꝰ
loco canssimi pat̾s diligeretur. Ipse enm
mores omnium et infirmitates equanimi¬
t̃ sufferebat: et unicuiq sicut expedire scie¬
bat. necessaria suggerebat. O quot in sua ĩa
infirmitate desꝑantes. ꝑ piam sollicitudinẽ
eius sunt ad p̾stinam sanitatẽ reuocati. Q d

Expanded text:
pastoralem curam invigilare noluerunt, per depastoralem curam invigilare noluerunt, per desidiam ambulantes semper de malo in pejus profecerunt. Quapropter ne tibi quod absit hoc idem contingat, per sanctam obedientiam praecipio quatenus praelationem quam nunc habes retineas, nec et si quando fueris ad majorem vocatus, eam suscipere nullatenus abnuas. Scio enim quod in hac quam tenes non diu manebis, verum ad altiorem praelationis gradum non post multum proveheris. Quibus auditis, vae, inquit, misero mihi. In eo quod porto deficio; et si gravius imponitur onus, rejicere non audeo. Repetit praesul edictum, et ut primo jubet ne transgrediatur. talem se cunctis exhibuit, ut ab omnibus loco charissimi Patris diligeretur. Ipse enim mores omnium et infirmitates aequanimiter sufferebat; et unicuique sicut expedire sciebat, necessaria suggerebat. O quot in sua jam infirmitate desperati per piam sollicitudinem ejus sunt ad pristinam sanitatem revocati! Quod