comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ reuerita. Moxq ut lapillum tangens
manum adse retraxit : statim manifesta
dĩ uircute uideres om̃e tergus manus et
brachii quantũ de eo unda tetigit retro¬
cedere: ita ut in summitate digitoꝵ pen¬
dentem carnem cerneres. nudata cute. O
quicunq ista miraris: attende quantũ
humana a suꝑnis distent iudicus. Ille fide
plenus cuncta ei iudicio potestatiq cõmisit
illa uanitati subiacens & spem in deo mi¬
mme ponens. qui cuncta conspicit: pȩnas
p̃sumptionis & mendaci suiluit. Cerne¬
res illam p̃stupore quodamin omnibus
m̃b̾s obriguisse ÷ & manifesta di ostenta¬
tione dep̃hensa: nichil aliud quã imami¬
nentẽ sibi interitum adẽẽ suspicabat᷑. Tũ
ille. Optaueram inquit si fidẽ debitã ser¬
uasses : & in lege dĩ ambulasses: omnia
tecum scłi discrimina ꝑferre. Quecunq ꝓs¬
tecum robore sustinere. simul patient̃ ui¬
uere. simul delectabilit̾ mori. Ergo quia

Expanded text:
est cunctata; moxque ut lapillum tangens est cunctata; moxque ut lapillum tangens manum ad se retraxit, statim manifesta Dei virtute videres omne tergus manus et brachii, quantum de eo unda tetigit, retrocedere, ita ut in summitate digitorum pendens, carnem cerneres nudatam cute. 8. O quicumque ista miraris, adtende, quantum humana a supernis distant iudiciis! Ille fide plenus cuncta Dei iudicio potestatique commisit; illa vanitati subiacens et spem in Deo minime ponens, qui cuncta conspicit, poenas praesumptionis et mendacii sui luit. Cerneres, illam prae stupore quodammodo omnibus membris obriguisse, et manifesta Dei ostentatione deprehensa, nihil aliud quam inminentem sibi interitum adesse suspicabatur. Tum ille: 'Optaveram', inquit, 'si fidem debitam servasses et in lege Dei ambulasses, omnia tecum saeculi discrimina perferre; quaecumqtecum robore sustinere, simul pacienter vivere, simul delectabiliter mori. Ergo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Multa inquiens o comunx de te noria.
atq dictu horrida. circumquaq ꝑ cuncta
uulgantur cõmpita: quȩ tuis st̃ natalib
contraria: et ignoratur utrũ uera sint an
falsa. Tunc illa more muliebri cepit sacra¬
mentis multimodis asseuerare÷ se acun¬
ct̾is detrahi iniuste: & nunquã infectã ẽẽ
certa dabit denegate rei ostentationis si¬
gna. Ecce fons in ꝓpatulo positus. quem
ñ ultra modum algidum reddit. algor
frigidus: nec feruentem nimium facit ca-¬
lor feruidus. Immitte gͥ manum ⁊ & la¬
pillum sine cunctatione abstrahe: ĩ imo
eius positum. Ds̃ uͦ qui absconditorũ ẽ
cognitor: qui sert omiã añꝗͣ fiant: sittaẽ
ut asseris. nullam patietur ut sufferas calũ¬
niam. Sin autem falsitatis nebula. tua
manet obuelata sententia: diu tuam non
ꝑmittet latere inditio nequitiã. Illa uiri
dei uerba merciȩ deputans sicut & cetera:
sine ambiguitate manũ inicere inaquãñ

Expanded text:
'Multa', inquiens, 'o coniux, de te noxia 'Multa', inquiens, 'o coniux, de te noxia atque dictu horrida circumquaque per cuncta vulgantur compita, quae tuis sunt natalibus contraria, et ignoratur, utrum vera sint an falsa'. Tunc illa more muliebri coepit sacramentis multimodis adseverare, se a cunctis detrahi iniuste et numquam infectam esse certa dabit denegatae rei ostentationis signa. Ecce fons in propatulo positus, quem non ultra modum algidum reddit algor frigidus nec ferventem nimium facit calor fervidus! Inmitte igitur manum et lapillum sine cunctatione abstrahe in imo eius positum. Deus vero, qui absconditorum est cognitor, qui scit omnia, antequam fiant, si ita est, ut asseris, nullam pacietur ut sufferas calumniam; sin autem falsitatis nebula tua manet obvelata sententia, diu tuam non permittet latere sine indicio nequiciam'. Illa, viri Dei verba inertiae deputans, sicut et cetera, sine ambiguitate manum inicere in aquam non
Abbreviated transcription (Latin):
tum: ad hurus de quo loquimur seĩ postre¬
mo ꝑuenit auditum. At ubi ad aures san¬
ccitatis eius huiuscemodi miquitatis ꝑla¬
tum ẽ eulogiũ: diu̾sos cȩpit cogitatꝰ anci¬
piti uersare in animo. Sepius enĩ cordi
inherebat ne eam duutius uiuere sineret:
ne crebo in huius uolutabri ceno deuolu¬
ta: decus nobilitatis eius graui dehonesta¬
ret infamniȩ turpitudine. Sin autẽ morti
addiceret: homicidii reus effectꝰ p̃teritȩ
uitȩ suȩ innocentiam alieni sceleris neuo
M uindictam: ego retͥbuã dic̃ dñs. His
atq huitsmodi cogitationũ tumultib
defatigatus ÷ iudicio di hoc reseruandũ
ẽẽ censuit. qui nicħ inultum relinquit:
nisi qͦd penitentiȩ remedio deletũ fuerit.
sequiorum functionib implicitis:
cum sola coniuge cuiusdam predii sini fines
lustrando aggressus ẽ circuire. At u ad
quendam ꝑuentum ẽ fontem aquȩ: eandẽ
mulierem talib studuit uocib cõpellare.

Expanded text:
tum ad huius de quo loquimur sancti postretum ad huius de quo loquimur sancti postremo pervenit auditum. At ubi ad aures sanctitatis eius huiusce iniquitatis perlatum est elogium, diversos coepit cogitatus ancipiti versare in animo. Sepius enim cordi inherebat, ne eam diutius vivere sineret, ne, crebro in huius volutabri caeno devoluta, decus nobilitatis eius graviter dehonestaret infamiae turpitudine; sin autem morti addiceret, homicidii reus effectus, praeteritae vitae suae innocentiam alieni sceleris reatuMihi vindictam, ego retribuam, dicit Dominus. His atque huiuscemodi cogitationum tumultibus defatigatus, iudicio Dei hoc reservandum esse censuit, qui nihil inultum reliquit, nisi quod paenitentiae remedio deletum fuerit. sequiorum functionibus implicitis, cum sola uxore cuiusdam praedii sui fines lustrando aggressus est circuire. At ubi ad quendam perventum est fontem aquae, eandem mulierem talibus studuit vocibus compellare:
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃sentando ostendit. Siquidẽ naturale
ẽ fontib regionis illius ut subalbidum re¬
tineant colorem: scđm qualitatẽ humi
unde uidentur oriri. Sic auara spes cupi¬
di uenditoris fonte pͥuata ẽ: quem possi¬
dendum estimauit. Nam nunꝗͣ postea
in loco quo pͥus fuit aqua: iusa ẽ manare
Tua sunt o domtne ihu hȩc oꝑa: qͥ quon¬
dam ꝑ heremi uasta de saxi duricia larga
fecisti ꝓfluere fluenta: unde satiasti siti¬
bunda isrłiticȩ plebis pecora. Qui fons
hodieq salubrime erundans: ꝑ beati
gengulphi suffragia. diuina uirtus exm̃
maxima languentib p̃bet sanitatis be
Dis ita decursis. mulier p̃fata beati
uiri conubio reiuncta: antiqui ser¬
pentis suasu qui in paradiso euam seddu¬
xit fraude maligna. amore cuiusdam
cleriei illecta: nefaria cominixtione se
maculare ñ ẽ reuerita. Hic aũ cleritꝰ ñ ẽ
iusticiȩ & a sorte di aberrando deuauerat:
ẽ gestum⁊ dehinc ꝑ multorum ora uulga¬

Expanded text:
, quasi repraesentando ostendit; siquidem naturale , quasi repraesentando ostendit; siquidem naturale est fontibus regionis illius, ut subalbidum retineant colorem secundum qualitatem humi, unde videntur oriri. Sic avara spes cupidi venditoris fonte privata est, quem possidendum estimavit; nam numquam postea in loco quo prius fuit aqua visus est manare. Tua sunt, o domine Iesu, haec opera, qui quondam per heremi vasta de saxi duritia larga fecisti profluere fluenta, unde satiasti sitibunda Israheliticae plebis pectora. Qui fons hodieque saluberrime exundans: per beati Gangulfi suffragia divina virtus exinde maxima languentibus praebet sanitatis beneficia. 6. His ita decursis, mulier praefata, beati viri conubio revincta, antiqui serpentis suasu, qui in paradyso Aevam fraude seduxit maligna, amore cuiusdam clerici illecta, nefaria commixtione se maculare non est reverita. Hic autem non iustitiae et a sorte Dei aberrando deviaverat est gestum, dehinc per multorum ora vulga
Abbreviated transcription (Latin):
lunmã quam ꝓsuipius fito fonme deł ait.
illẽ ut indicant. Tum illa. it erat
sia nter pretatione puter sisi orabat.
quiequid ab eo gestum fuisset: clã cundem
turum suum hebitudine p̃ssum. et sua ꝓ¬
dige dispensantem. causando conqueri
cepit: nichilq utilitatis ꝑciꝑe posse ex hoc
quod tanti emerat.t. pon
N illis dieb uisendi grã loca domui suȩ
contigua circuiens: baculum quẽ manu
ferebat solo infixit: eoq relicto redut.
Postera die cum surrexisset mane: aqua
abluendis manib et facie defuit. Tunc
sanctus ille plenus fide. uni ministrorum
iussit ut celeriter ꝑgeret: & denominatũ
baculum humo defirum abstraheret: et
limpham quȩ subsequeretur quantotius ad
lauandum deportaret. Mox famulus p̃ci¬
pientis obsecundans imꝑiis. ut lignum a
t̾ra sustulit÷ maxima statim aquarũ ab un¬
dantia ab imis telluris uiscerib ꝓfluxit:
coloremq pͥstinum quem in loco unde di¬
uina uirtute transmutata fuerat. quasi

Expanded text:
summam, quam pro superius fato fonte dederat, eidem indicavit. Tunc illa, ut erat stra interpretatione pervertere laborabat, quicquid ab eodem gestum fuisset, clam eundem virum suum hebitudine pressum et sua prodige dispensantem causando conqueri coepit, nihilque utilitatis percipere posse ex hoc, quod tanti emerat. 5. In illis diebus visendi gratia loca domui suae contigua circuiens, baculum, quem manu ferebat, solo infixit, eoque relicto, rediit. Postera die cum surrexisset mane, aqua abluendis manibus et facie defuit. Tunc sanctus ille plenus fide uni ministrorum iussit, ut celeriter pergeret et denominatum baculum humo defixum abstraheret et limpham quae subsequeretur quantocius ad lavandum deportaret. Mox famulus, praecipientis obsecundans imperiis, ut lignum a terra sustulit, maxima statim aquarum inundantia ab imis telluris visceribus profluxit coloremque pristinum, quem in loco, unde divina virtute transmutata fuerat, habuit
Abbreviated transcription (Latin):
teris tradite. quȩ res ñ mmnimum scõrim
p̃coniis ꝑsepe intulit detͥmentum: uelca¬
te si qua oꝑum eius certa fuerunt. aut
situ diutine uetustatis consenuerunt ali
tempore infelicitatis monasteriis & ȩcells
ꝑditis. illa nichilominus ad nichilm
deuenerunt: quippe hominib quaql
uersum fugientib. &. sͥ tantũ sueq usẽ
consulentibus: nullamq de custoidie
gus uolet nulla eius in uita extitisse mia¬
cula: dum sciat eum iam mortium il¬
numera fecisse & facere cotidie muraculoꝵ
signa. Ds̃ enim qui ab ȩt̃no suo sapientia
cuncta p̃ordinauit. ea quȩ ex archano diui¬
ni consilii locis temporibq ꝓlata uisibi¬
liter manifestat: acceptissimũ sibi famu¬
lum eo potissimum tempore miraculis
uoluit illustrare. quando suꝑato om̃ium
temptationũ luctamine. fas eẽt iustum
cxultare in dño. & rectum secura deceret
laudatio: nec iam exinde laudis semꝑ
timeretur elatio. Hec breuit̃ scͥpsimus ꝓ
memoria scĩssimi confessoris dnĩ gengul¬

Expanded text:
 quae res non minimum sanctorum praeconiis persepe detulit detrimentum, vel certe, si qua operum eius scripta fuerunt, aut situ diutinae vetustatis consenuerunt aut tempore infelicitatis, monasteriis et ęcclesiis tis et perditis, illa nihilominus ad nihilum devenerunt, quippe hominibus quaqua versum fugientibus et sibi tantum suaeque vitae consulentibus nullamque de custodiendcat itaque qui volet, nulla eius in vita extitisse miracula, dum sciat, eum iam mortuum innumera fecisse et facere cottidie miraculorum insignia. Deus enim, qui ab aeterno sua sapientia cuncta praeordinavit eaque ex archano divini consilii locis temporibusque prolata visibiliter manifestat, acceptissimum sibi famulum eo potissimum tempore miraculis voluit inlustrare, quando, superato omnium temptationum luctamine, fas esset, iustum exultare in Domino, et rectum secura deceret laudatio nec iam exinde laudis semper emula timeretur elatio. Haec breviter diximus pro memoria sanctissimi confessoris Domini Gangul
Abbreviated transcription (Latin):
cedere: & quantitatẽ p̃cu posse retinere:
& quia transmutari de loco ad locum ñ
poterat. fontem de reliquo possidere. Don
cium animo aduertebat ille cupidus posses¬
sor fontis. in famulo di uirtutem illam re¬
fulgere: quam dominus apłis immo per
apłos sidelib ceteris ꝓmisit inquiens. Am̃
dico uob̾ quia quicunq dixerit huic monti
tollere & mittere in mare: & ñ hesitauerit
in corde suo s crediderit: quodcunq dixe¬
rit siet ei. Ouid plura: Centũ solidorum
quantiatem uenditori fontis beatissimus
dari ussit. Pactis interim omnibꝰ quȩ ad
reficiendum necessaria erant: ascensis eqͥs
ceptum it̃ cum suis carꝑe studuit. Trans¬
missaq uiarum int̾capedine. ad suȩ ꝓͥeta

Expanded text:
cedere: et quantitatem pretii posse retinere, cedere: et quantitatem pretii posse retinere, et quia transmutari de loco ad locum non poterat, fontem de reliquo possidere. Non enim animadvertebat ille cupidus possessor fontis, in famulo Dei virtutem illam refulgere, quam Dominus apostolis, immo per apostolos fidelibus cęteris promisit, inquiens: Amen dico vobis, quicumque dixerit huic monti: Tollere et mittere in mare, et non hesitaverit in corde suo, sed crediderit, quodcumque dixerit, fiet ei. Quid plura? Centum solidorum quantitatem venditori fontis beatissimus dari iussit. Peractis interim omnibus, quae ad reficiendum necessaria erant, ascensis equis, coeptum iter carpere studuit. Transmissa viarum intercapedine, ad suae
Abbreviated transcription (Latin):
acuendo illustrauerat.
uodam itaq tempore ꝑactaerpe¬
aitione in regali seruitio. cum in
p̃atam regredi temptaret: acciditon u
agere ꝑloca quȩ franci campariamn ais¬
cant :⁊ quia sunt ibi ꝓlixa tellris mell¬
tia. frondib mininime densata: nd
one solita releuaret: deuenit ad quendam
fontem qui puras atq ꝑspicuas emanabat
aquas. Qui locus optatȩ̨ refectiomi habi¬
lis uisus ẽ tam sibi quam animalib suis:
quia merant etiam ibi herbarũ gramina
Cumq ut cibos esnerant una consedisseñ:
homuntio in cuius hȩc gerebant᷑ p̃diolo
aduenit: eumq beatus uir ut erat plenꝰ
caritate ad conuescendum inuitauit. De¬
hinc int̾ prandendum athleta dei gen¬
gulphus nouum hospitem alloquitur:
quatinus fontem suꝑ cuius insederant
marginem taxato p̾̃cio sibimet uenderet.
hec ille audiens cepit eũ tacite irridere:
non considerans puritatem innocentie eiꝰ:
s p̃stoliditate ab eo dicta arbitrabatur.
Cepitq intra se comminisci utrũq sibi

Expanded text:
acuendo inlustraverat. 4. Quodam itaque tempore, peracta expeditione in regali servitio, cum in patriam regredi temptaret, accidit ei iter agere per loca, quae Franci Campaniam vocant, quia sunt ibi prolixa telluris interstitia, frondibus minime densata nec one solita relevaret, devenit ad quendam fontem, qui puras atque perspicuas emanabat aquas. Qui locus obtatae refectioni habilis visus est tam sibi quam animalibus eius, quia inerant etiam ibi herbarum gramina. Cumque, ut cibos caperent, una consedissent, homuntio, in cuius haec gerebantur praediolo, advenit, eumque beatus vir, ut erat plenus caritate, ad convescendum invitavit. Dehinc inter prandendum athleta Dei Gangulfus novum hospitem adloquitur, quatinus fontem, super cuius insederant marginibus, taxato pretio sibimet venderet. Haec ille audiens, coepit eum tacite irridere, non considerans puritatem innocentiae eius, sed prae stoliditate ista ab eo dicta arbitrabatur. Coepitque intra se comminisci, utrumque sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tem uͦ dies: p̃cipitatus a diabolo in flumi¬
ne expirauit. Sc̃s itaq uitalis ẽ głosus xp̃¬
martyr. iuxta ciuitatem rauennatiũ: pre¬
stans orationib uel int̾cessionib suis bñsi
diem. Ualeria autẽ coniunx eiꝰ dũ uellet
corpus scĩ uitalis auferre: a xpĩanis ꝓhibi¬
ta ẽ. et in uisionib definicis sepe ammonita.
ne scm̃ corpus a malo homine bñ positum
uiolaret. S illa in intentione ꝑdurante:
euidentiꝰ ei apparuit sc̃s uitalis dicensad
eam. Nol mͥ molesta ẽẽ mulier: quia nunꝗ̃
mͥ tam głosum poteris parare sepulehrũ
men in itinere. Quam cum uidissent: de¬
ponentes eã de uehiculo. hortabant᷑ eam
secum epulari. Cumq illa resistens eile¬
ret xpiana sum. ñ licet mͥ de siluani urĩa¬
crificus manducare: statim illi tanta eali
mines ad mediolanensiũ urbẽ ꝑducerent.
ita ut intra triduum migraret ad xpm̃s¬

Expanded text:
tem vero dies praecipitatus a diabolo in flumitem vero dies praecipitatus a diabolo in flumine, exspiravit. Sanctus autem Vitalis gloriosus martyr Christi, juxta civitatem Ravennensium praestat diem. 11. Valeria autem conjux ejus, dum vellet corpus sancti Vitalis auferre, a christianis prohibita est, et in visionibus saepe admonita, ne sanctum corpus a malo homine bene positum violaret. Sed illa in intentione perdurante, evidentius ei apparuit sanctus Vitalis, dicens ad eam: Noli mihi molesta esse, mulier; quia numquam mihi tam gloriosum poteris parare sepulcrum, cantes in itinere; quam cum vidissent, deponentes eam de vehiculo, 486 hortabantur secum epulari. Cumque illa resistens, diceret: Christiana sum, non licet mihi de Silvani vestri sacrificiis manducare, statim illi haec audienm seminecem sui homines ad Mediolanensium urbem perducerent, ita ut intra triduum migraret ad Chris
Abbreviated transcription (Latin):
mutis: s sacrifico dõ meo qui fecit cȩlum et
t̃ram. mare et omnia quȩ in eissunt. et
regnat. Eunc paulinus iussit eũ leuari
in ȩculeo: ut ꝑ torm̃ta. eiꝰ consensum ad sa¬
crificandum compelleret. S sc̃s uitalis¬
ita studuit: ut deo redderet geminã p̃cio¬
sam quam diabolus raꝑe studebat. Et re¬
spondens ait ei. Infinita tͥ dominat᷑ stul¬
titia: ut putes memetipsũ deciꝑe: qͥ alioᷤ¬
a ꝑiculo deceptionis liberare studui. Gunc
paulmus consularis. dix̃ ad officium suum.
Ducite eum ad palmã: et nolite eum decol¬
lare si sacͥficare contempserit: s facite foue¬
am int̾ra tam diu quousq ꝑuematis ad
aquam: et ibi eũ supinum deponite. et tͣra
atq lapidib obruentes dimittite. Qdͦ cũ
fuisset impletum: ds̃ s scm̃ uitalẽ ita mar¬
tyrem consecrauit: ut sacerdos apollinis.
qui hoc consilium paulino iudici dederit
cendis me martyr: crucias me sc̃e. Post sep¬

Expanded text:
mutis, sed sacrifico Deo meo, qui fecit coelum et mutis, sed sacrifico Deo meo, qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et regnat. Tunc Paulinus jussit eum levari in equuleo, ut per tormenta, ejus consensum ad sacrificandum compelleret. Sed sanctus Vitalis studuit, ut Deo redderet gemmam pretiosam, quam rapere diabolus studebat. Et respondens, ait ei: Infinita tibi dominatur stultitia: aut putas memetipsum posse deci vel deceptionis liberare studui? 10. Tunc Paulinus consularis dixit ad Officiarium: Ducite eum ad palmam, et nolite decollare, si sacrificare contempserit: sed facite foveam in terra, tamdiu quo usque perveniatis ad aquam, et ibi eum supinum deponite, et terra atque lapidibus obrutum, ibi dimittite. Quod cum fuisset impletum, Deus sibi sanctum Vitalem ita martyrem consecravit, ut sacerdos Apollinis qui hoc consilium Paulino judici dederat, cendis me, martyr; crucias me, sancte. Post sep
Abbreviated transcription (Latin):
ursicinus ad palmã: expauit. Et dũ uellet
male euadere: exclamatit sẽs intaliꝰ dicens.
Noli ursicine qui alios curare consueuisti. te
ipsum et̃nȩ mortis iaculo uulnerare. Et qͥ ꝑ
passiones nunias uenisti ad palmã: coronã
noli ꝑdere a dnõ tͥ p̃paratam. Audiens hec
sẽs ursicinus genu posuit: & spiculatorẽ ut
feriret hortatus. agens penitentiam quod
sc̃s uitalis corpꝰ mrĩs rapiens: intra rauen¬
natium urbem sepeliuit. cum omni hone¬
state martyri debita. Et ad iudicem ultia
scs uitalis uenire condempsit. Quem pau¬
linus consularis ides maxime teneri man¬
dauit: ñ tantum quia contempsit ad eum
redire: quantũ ob hoc quia xpĩanus eẽt
detectus. Tunc ministri eius rapientes eũ:
in conspectu eius adduxerunt. Et uiders
eũ paulinus: ait ad eum. Quomͦ maleficiis
deceptus es uitalis. ut ñ sacrifices diis:
Cui ille respondit. Non sacrifico surdis &

Expanded text:
Ursicinus ad Palmam, expavit: et dum vellet Ursicinus ad Palmam, expavit: et dum vellet male evadere, exclamavit S. Vitalis dicens: Noli, noli, Ursicine medice, qui alios curare consuevisti, te ipsum aeternae mortis jaculo vulnerare; et qui per passiones nimias venisti ad palmam, coronam noli perdere a Domino praeparatam. Audiens haec sanctus Ursicinus, genu posuit, et spiculatorem, ut feriret, hortatus; agens poenitentiam quod sanctus Vitalis corpus martyris rapiens, intra Ravennensium urbem sepelivit cum omni honestate martyri debita, et ad judicem ultra sanctus Vitalis venire contempsit. Quem Paulinus consularis ideo maxime teneri mandavit; non tantum quia contempsit ad eum redire, verum quantum ob hoc quod christianus esset detectus. 9. Tunc ministri ejus rapientes eum in conspectu ejus adduxerunt. Et videns eum Paulinus, ait ad eum: Quomodo maleficiis deceptus es, Vitalis, ut non sacrifices diis? Cui ille respondit: Non sacrifico surdis et
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ꝑtingere meruerunt: ut xp̃i mrẽs
in quo stas et oras. Duodecim pedũ altitu¬
dinẽ t̾rȩ cooꝑtã archam inuentes: quã archã
suꝑiꝰ exaltabis: et in nomine eorũ eccłiam
fabricabis. Cumq ab eo nomina require¬
rem: dix̃ mͥ. Ad caput eoꝵ libellũ scͥptũ
derim. queq audierim. ipsis corã positis.
pmus ego t̾rȩ fossor accessi: ceteriq ep̃i p
inuenimꝰ quasi ipsa hora positos scõs. iuro
odore fraglantes. Ed quoꝵ caput li bellũ
inuenimus: in quo erant hec ꝑ ordinem
et sepeliui. Quorum mat̾ ualeria. pater uͦ¬
uitalis dictus ẽ. Quos uno ortu geminos ge¬
nuerunt: et unũ ꝓtasium. alterũ uͦ gerua¬
sium uocauerunt. Quorũ pat̾ militans
consularianus dum fuit cũ paulino iudice
sicinũ. arte medicũ. natione ligurũ post
nimia torm̃ta capitalem accepisie semientiã.
Locus aũ ille uͥ decollabant᷑ xpĩani hoc ha¬
bebat uocabulũ: ut diceret᷑ ad palmã. Arbor

Expanded text:
ad hoc pertingere meruerunt, ut Christi marad hoc pertingere meruerunt, ut Christi marin quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcam invenies, quam arcam superius exaltabis, et in nomine eorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina requirerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum deram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae fossor accessi: caeteri vero epiinvenimus quasi in ipsa hora positos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eorum caput libellum invenimus, in quo erant haec per ordini, sepelivi. Quorum matVitalis dicti sunt. Quos uno ortu geminos genuerunt: unum Prothasium, alterum Gervasium vocaverunt. Quorum paconsularis, et cum fuisset cum Paulino judice sicinum, arte medicum, natione Ligurium, post nimia tormenta capitalem accepisse sententiam; locus autem ubi decollabantur Christiani, hoc habebat vocabulum, ut diceretur, ad Palmam. Arbor
Abbreviated transcription (Latin):
i ortione postrs. ta m somniꝰ obrepsits.¬
ut nec uigilans apte. nec dormiens inte¬
gre. uiderem aꝑtis oculis mecũ duos iu¬
uenes efebos uestib candidissimis. idest
colobio et pallio indutos.caligulis calcra¬
tos. manib extentis orantes. Nonnullã
quidem grauedinẽ patiens. loqui cũ eis
ñ poteram: s quia ut dixi pars in me som¬
ni incumbebat. quȩ me ad eorũ int̾rogati¬
onem u̾ba ꝓferre ñ sinebat. Plene autẽ
si ludisicatio demonũ cet̃ abscederet. si uͭ eẽc
uitaᷤ plenius appareret. Ad impetrandũ
uͦ quȩ poscebã a dno: augm̃taui ierumũ.
Similiq modo canente gallo: orantes me¬
cum iuuenes apparuerunt. Tercia uͦ nocte
defecto ieiuniis corpore. ñ dormienti seã
appareret ꝑsona. quȩ similis eẽt beato pau¬
lo apło. cuius uultũ me pictura ocuerat:
uestigia: nicħq t̾renum. nicħq carnale
concupiscentes. media hac mediolanensi
urbe ꝑ decẽ annos in dei seruitio ꝑduranteᷤ.

Expanded text:
 oratione positum ita me somnus opprut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem patiens, loqui cum eis non poteram: sed quia, ut dixi, pars in me somni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem si ludificatio daemonum esset, abscederet: si vero esset veritas, plenius appareret. Ad impetrandum vero quae poscebam a Domino augmentavi jejunium: similique modo, canente gallo, orantes mecum iidem juvenes apparuerunt. 4. In tertia vero nocte, defecto jejuniis corpore, non dormienti, sed apparuere persona, quae similis erat beato Paulo apostolo, cujus me vultum pictura docuerat, estigia, nihil terrenum, nihilque carnale concupiscentes, in media hac Mediolanensi urbe per decem annos in Dei servitio perdurantes,
Abbreviated transcription (Latin):
Peccauimus tuo dõ nazari: dum neronis
qui nos saluos faciant. Ilico ab eis sc̃s
nazarius natans uisus ẽ: & circa eum erat
fida tranquillitas. Ammirantes nautȩ cla¬
qui te in tanta tempestate custodit.Cũq
uet maria. & commota compescit: urĩ
uͦ dii idola sunt surda et ceca. Respondert̃
naute. Nunc uͦ credimus & scimus: qm̃ ua¬
na sunt quȩ nuncusq coluimus. Dic̃ ei scs̃
neronis. Et ꝓfecti sunt nautȩ: dĩ grã custo¬
in carcere pari grã confirmatos. Fudieus
uͦ a nolinus qui p̃crat ciuitati qͦd p̃dict̃ uir¬
eos adhortatione et p̃sentia sua confirma¬
ret: capicum iussit. scͥbens neroni. Firui
scelestum qui dicit᷑ nazarius inuenifugiel
uͦ relationem: ex ilunt dicens. Fohuc uiuit
deorũ adu̾sarius. Et ingenti ira exestuans.
ad anolinum rescͥpsit. Concide colla eorũ
id. ẽ nazarii et celsi pueri: eorumq carnes¬
expone auibz et feris: nec eos quiescere pa¬

Expanded text:
peccauimus coram deo . nazari dum| neronis peccauimus coram deo . nazari dum| neronis quis nos| saluos faciet ilico ab eis. Sanctus itaque nazarius natans ui| sus est . et circa eum erat fida tranquilletas admirantes| nautae . clam tuum .| qui te in tanta tempestate custodit. Cumquet maria et commota conponet.| Vestri uero dii . idola sunt surda et caeca. Responderunt| naute . nunc uero credemus . et scimus quoniam uana sunt que| hucusque coluimus. Dicit eis saneronis . et perfecti sunt nautae . dei graciin carcere . pari gracia confirmatus+| Audiens uero anolinus qui praeerat ciuetati . quod pre| dictos uiros . adhortacione . et presentia confirmaret . capi| eum . iussit scribens . Neroni . uerum scelestum qui dicitur| Nazarius . inueni fugiennero relationem . exsiluit dicens adhuc uiuit deorum| aduersarius . et ingen ira exestuans . ad anolinum scribens ei . concide colla eorum . id est| nazari+ expone auibus . et feris . nec ossa quiiscere pa
Abbreviated transcription (Latin):
Oportet hos nefandissimos. ex hoc trarum
Geruasiũ et ꝓtasium iuuenes. detrectanteᷤ
iiuolare dũs: ad te misimꝰ. Qͦs carcerali
cristodia detine:& dus nrĩs sacͥficare cõpelle.
ad portum ꝓcessit: et statui sͥ nadarium
cum puero iussit. Dixitq ad eũ. Tante ft̃
gustare de deorũ libaminib noluisti. du sub¬
uertisti iuuenes geruasiũ et ꝓtasium ne m¬
molarent diis: atq ideo maris te ꝓfunda
suscipient. Sc̃s nazarius dix̃. Saluator mõ
et ds̃ m̃s qui me ꝑbaptismum regenerauit.
ipse in mari et uͥq custodiet: quia sunt ele¬
menta quȩ sola iussione consticuit. Tune ne¬
ro iussit naucleris. Hunc nefarium cũ pue¬
ro in mare ꝓicite: ut a contagione istiꝰ tra
purgetur. Et continuo eleuatis in nauicła.
ita in alcũ nautȩ ꝓfecti sunt. ut obscurarent᷑
a t̾ra: et p̃cipitauerunt scm̃ nazarium cum
puero. Et subito stridentib uentis cõmota¬
ẽ tempestas. Et ꝑeuntes nautȩ clamauert̃.

Expanded text:
oportet et hunc nefandissemo+ terrarum oportet et hunc nefandissemo+ terrarum Geruasium . et protasium . ioue| nes . detrectantes immolare diis ad te direximus . | quos carcerali custudia detene et diis nostris sacrife| care conpelle. ad portum processit . et statui sibi nazario Cum puero| iussit . Dixit ad eum . tante sunt gustare de deorum libamina noluisti. Tu subuertisti . iouenis| Geruasium . et protasium . ne inmolarent diis . aquae| ideo maris te profunda suscipient. Sanctus nazarius dixit . | saluator meus et deus meus qui me per baptismum regene| rauit. Ipse te ubique custudiet quia sua sunt ęlemen| ta que sua iussione . constituit. Nero dixit na+clirio . | hunc nefario Cum puero in mare proici ut a contagione . | istius terra purgetur. Et continuo eleuatis in nauico . | ita in altum nautae profecti sunt . ut obscurarentur a terra| et praecipitauerunt sanctum nazarium cum puero . et subito stri| dentibus uentis commota tempestas est . et pereuntes nau| tae clamauerunt .
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuit: quia potus nobis ẽ ꝑhennis uitȩ bo
nis ꝑfrui. quam breuia mala possidere. Nã
diuitiȩ et honores tui nichil sunt. S et tu
ipse continuo ꝑibis. Hero iratus dix̃. Digne
funditur sanguis ur̃: qui ꝓpt̾ crucifixũ ho¬
minem mori magis uultis. quã mecũ felicit̃
uiuere. Sc̃s geruasius et ꝓtasius dixerunt.
Ouando quidem nos occideris: tunc iuuifi¬
cabimur. Nam hic mori parati sumͦ: ut in
ȩc̃num uiuamus. Tunc nero p̃cepit beatoᷤ
phanatis et pollutis. Cumq statuissent
cos ministri ante aram: nero dix̃. Si uultis
uiuere: sacrificate diis. Sc̃s geruasius et ꝓ¬
sius dixerunt minists. Obtestamur uos ꝑ
caput neronis: quiescite a nobis: & adducite
patrem nrm nazariũ. Et renuntiauerunt
nerom. G ratulatus ẽ nero: & dix̃. Int̾ponite
aliqͥd spacũ. et forte meliore consilio inmo¬
lant diis: & sicut poposcerunt exhibeat᷑ na
Dñe libera animas nrãs a demoniis: & salua
nos in dextera tua fortissima. Nero dixit.

Expanded text:
aperuit . quia potius nubis est perennis uitae . per| frui . quam breuia mala possedire . nam diuiciae . et hono| ris tui+ nulli sunt sicut et tu continuo interrebis. Nero iratus| dixit . digne fundetur sanguis uester . qui propter crucifi| xum hominem+ mori uultis . quam mecum feliciter uiuere.| Geruasius . et protasius dixerunt . quandoquidem nos| occideris . tunc uiuificabimur . nam hic mori parati somus . | ut in aeternum uiuamus. Tunc nero ad aram eos fanis . et pollutis. Cumque| estatuissent eos ministri ante aram. Nero dixit . si uul| tis uiuere . sacrificatae diis. Geruasius . et pdixerunt ministris obtestamur uos per caput neronis . | quiescite a nobis parumper et adducite patrem nostrum| nazarium. Renunciauerunt neruni qui gratulatus est . | et dixit interponite aliquid spacium . et forte meliore| consilio immola+nt diis . et sicut poposcerunt exibeatur . |domine libera animas| nostras a demoniis . et salua nos in dextera tua fortissema.| Nero dixit
Abbreviated transcription (Latin):
idola tua stercora computans. dm̃ solũ qui
regnat in secula adoro. Audiens hȩc astasius¬
comes: iussit fustib eũ cedi. Postea uͦ erecto
Qixit. Miser ut quid tam suꝑb et rebellis
Sanctus ꝓtasius dix̃. Non tͥ iuscor. nec ego.
nec ipsa iusticia: qm̃ cecos ocłos tui cordis
attendo. Incredulitas enim quȩ intuis sen¬
sib regnat: ñ te ꝑmittit uidere quod dei ẽ.

Expanded text:
idola tua, quasi stercora computans, Deum solum qui idola tua, quasi stercora computans, Deum solum qui regnat in coelis, adoro. 17. Audiens haec Astasius, jussit eum fustibus caedi. Postea  rebellis Protasius dixit: Non tibi irascor, nec ego, nec ipsa justitia; quoniam caecos tui cordis oculos attendo: incredulitas enim, quae in tuis sensibus regnat, non te permittit videre quod Dei est.
Abbreviated transcription (Latin):
re responsa contemnunt. Audiens hec asta¬
sius comes: iussit cos teneri. & ad se adduci.
nr̃oꝵ iniuriis temꝑantes. ad immolandũ eiᷤ
deuoto studio insistere ꝓpetis: ut expeditio
Uictoriam de cȩlo debes a deo ommipotente
requirere: ñ de simulachris uanis et mutis.
qui hñt oculos sine lumine. aures si ne audi¬
tu. nares sine odoratu. os sine sermone. ma¬
nus sine tactu. pedes sine gressu. Uentrẽ qͦ
absq interiorib ꝓbantur habere: et sine
flatu eẽ noscuntur. Indignatus aũ astasius¬
comes. iussit eũ tandiu plumbatis cedi. qnͣ¬
dix̃. Miser uel tu uiuere stude: et noli biota¬
natus fieri sicut et frat̾ tuus. Cui sc̃s ꝓtasiꝰ
respondit. Quis ẽ miser : ego qui te ñtimeo.
antu qui me timere ꝓbaris: Comes dix̃.
Ego te quomͦ timeo: Sc̃s ꝓtasius respondit.
In co qͦd times te ledi a me: si ñ sacͥficauero
Si enim ñ timeres te ledi a me: me ad sacfi¬
candum ñ compelleres. Ego autem nõ te
timens coritinnio minas tuas: et omnia

Expanded text:
re contemnunt. 15. Audiens haec Astasius comes jussit eos teneri, et ad se adduci. orum injurias temperantes, ad immolandum eis devoti studeatis insistere; ut expeditio Victoriam de coelo debes ab omnipotente Deo requirere, non de simulacris immundis et vanis, quae oculos habent sine lumine, aures sine auditu, nares sine odoratu, os sine sermone, manus sine tactu, pedes sine gressu, et ventrem absque interioribus probantur habere, et sine flatu esse noscuntur. Indignatus comes Astasius jussit eum tamdiu plumbatis tundi, quamdixit: Miser, vel tu vivere stude, et noli βιωθάνατος fieri, sicut et frater tuus. Cui Protasius respondens, ait: Quis est miser, ego qui non timeo, an tu qui me timere probaris? Comes dixit: Ego te, quomodo timeo? Protasius respondit: In eo quod te times laedi, si non sacrificavero; si enim non timeres te laedi a me, me ad sacrificium non compelleres. Ego autem te non timens contemno minas tuas, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑueniente gͥ comite astasio qui ꝓficisce¬
batur ad bellum quod a romanis fuerat ex¬
citatum: occurrerunt ei temploꝵ cultores
cũ sacerdotib suis dicentes. Si uis lȩtus ad
augustos mõs reu̾ti. et uictor: geruasiũ et

Expanded text:
eniente comite Astasio, qui proficiscebatur ad bellum, quod a Marcomanis fuerat excitatum, occurrerunt ei templorum cultores cum sacerdotibus suis, dicentes: Si vis laetus ad Augustos nostros reverti et victor, Gervasium et
Abbreviated transcription (Latin):
corruit miles ille in faciem suã suꝑ saxũ:
biq amisit ocuilũ qextrũ. Et confestim
abscondit cos in ergastulum. Uolente autẽ
herone post triduum ꝑdere cos: uenit ad
boes angls domini dicens. Holue timere. ꝑ¬
sedit nero. furens et estuans turpis uisu.
Et iussit sͥ offerri scõs mrẽs. nazariũ. ger¬
uasium et ꝓtasium. Cumq statuissent
uisȩ sunt sicut sol. Ammirantes ministri
dixerunt. Dii nr̃i obseurauerunt cesarem:

Expanded text:
conruit mile ille in faciem super saxum conruit mile ille in faciem super saxum ibique| amisit oculum dextrum. Et confestim abdederunt eos in| ergastulo Volente autem nerone post triduo perdere eos . | uenit ad eos angelos domini dicens. Nolite timere sedit nero furens et estuans| turpis uisu . et iussit sibi offerri . Nazarium et Geruasium. Et| protasium. Cumque statuissent ctorum uise sunt sicut sol. Et admirantes . ministri . dixe| runt . dii nostri . obscurauerunt cesare
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m scłi dignitatem. clarissimis natalibus
nufacta. Audiens hȩc quidam ex satellitib
qͦs sacratissimi imꝑatores adorarent xpĩa¬
nam religionem auderet asserere. et ꝑ diu̾¬
sas ꝓuincias. turbas hominũ sua p̾dicatioẽ
conu̾teret. Cumq nero huiuscemodi litce¬
ras accepisset: misit dentonem comitẽ cum
militib ad ꝑquirendum scm̃ nazariũ. Qͥ
cũ ad ciuitatẽ ebredunensem ꝑuenissent:
inuenerunt scm̃ nazariũ ȩdificantẽ orato
& infantẽ celsũ nomine. lapides porrigentẽ.¬
xpĩani. Et statim uinctos ꝑduxit cos ad
neronem. Tunc nero donauit dentoni ta¬
lentũ auri: et iussit scõs mrẽs. nazarium.
geruasiũ. & ꝓtasiũ conludi in obscuro car¬
ceris. Sc̃s uͦ celsus paruulus eiulans cũ la¬
trimis sequebat᷑. Unus autẽ ex militib ap
phenso puero: alapis icu̾ebat maxillas crꝰ
Bixitq sc̃s nazarius. Infelicissime homi
quod a pueri huius ueratione ñ desinis:¬
derunt. Suspirante autem scõ nazario.

Expanded text:
secundum saeculi dignitatem claris| simis natalibus nufacta.| Audiens quidam ex satellitibus quos sacratissimi impera| tores adorarent christianam religionem auderet adhibere . | et per diuersas prouincias turbas hominum sua praedi| catione conuerteret. Cumque nero huiuscemodi litteras| accepisset . misit dentonem comitem cum militibus ad| perquirendum sanctum nazarium qui cum ad ciuitatem| ebredonensem uenisset . inet infantem . Celsum| nomine . lapides porrigentem.christiani . et statim uinctus perduxerunt| eos ad neronem. Nero autem . donauit dentone talentum| aureum et iussit sanctus Nazarium . Geruasium+ protasium| includi in obscuro carceris. Celsus uero paruolus . heiulans| Cum lacrimis sequebatur eos . unus+ ex militibus adprae| henso puero alapis cedebat maxillas eius. Dixitque| nazarius. Infelicissime homin . quod a pueri huius uexacione non cessasderunt. Suspirante enim sancto| nazario .
Abbreviated transcription (Latin):
seruus fratrib ꝑ ornẽ italiam:
Sin domino et̃nam salutem. In
diuinis uoluminib reusascribit᷑.
qui ñ studuerit dare gratis. qͦd
cum noluerit tradere omnib quod ipse ñ ce¬
landum accepit. Ende et psalmographꝰ¬
condi in corde meo: ueritatẽ tuã ꝙ salutare¬

Expanded text:
 fratribus per omnem Italiam in Domino aeternam salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quodcum noluerit tradere omnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde Psalmographcondi in corde meo:
Abbreviated transcription (Latin):
monachorum quoq & clericorũ cũ eccłiasti¬
cis apparatib greges quamplurimi. Tantꝰ
autem concursus undiq fuerat populi. et
tam grata cunctis etiam defuncti p̃sentia: ut
uix tandem eũ ꝑmiserint sepeliri. Deniq qͥn-¬
ta defunctionis die. t̃cia ut diximus pꝰ palmas
feria. deceperunt turbas: ꝓmittentes quod
ipsum extra eccł̃iam efferrent. ut eum liberiꝰ
et intuerentur & tangerent. Hac itaq: spe exe¬
untib. et ita ȩccłia beate semꝑ uirginis marie
u̾ sepeliendus erat ex parte uacuãta. obsera.¬
tis ꝓtinus firmissime ianuis: sancti corporis
uenerandȩ reliquiȩ. in preparato sarcophago
cum multa reuerentia. et ingenti lamentan¬
tium parit̃ et psallentium clamore ponunt᷑.
Frequentia porro turbarum circa sepulchrũ
cius modo rarior. modo densior. obsꝑem di.¬
uinȩ in se miserationis. ꝓpt̃ ingentia beati
uiri merita. nunc usq ꝑseuerat. Explicit¬

Expanded text:
monachorum quoque et clericorum cum ecclesiastimonachorum quoque et clericorum cum ecclesiasticis apparatibus greges quam plurimi; tantus autem concursus undique fuerat populi, et tam grata cunctis etiam defuncti praesentia, ut vix tandem eum permiserint sepeliri. Denique quinta defunctionis die, tertia, ut diximus, post Palmas feria, deceperunt turbas, promittentes quod ipsum extra ecclesiam efferrent, ut eum liberius et intuerentur et tangerent. Hac itaque spe exeuntibus, et ita ecclesia Beatae semper virginis Mariae, ubi sepeliendus erat, ex parte vacuata; obseratis protinus firmissime januis, sacri corporis venerandae reliquiae, in praeparato sarcophago, cum multa reverentia et ingenti lamentantium pariter et psallentium clamore, ponuntur. Frequentia porro turbarum circa sepulcrum ejus, modo rarior modo densior, ob spem divinae in se miserationis, propter ingentia beati viri merita, nunc usque perseverat.
Abbreviated transcription (Latin):
die pꝰ sc̃am quam ei in hac sua ultima debi¬
litate uisitationẽ exhibuerat. uixtandem re¬
cesserat: rogans ut sibreui deficeret. post eũ
quod et factum ẽ ꝓtinus mitteret᷑. Statim uͦ
ut eius obitus fama ꝑcrebrinit. accurrunt. ñ
innumerabiles populi: cereos ac diuersi gñis
oblationes afferentes. Omnis etas. sexus atq
conditio. deuotissime osculabant᷑ pedes eius:
in tantum. ut sandalia ip̃a tanqͣm tincta pel¬
lis saliua parit̃ & lacͥmis obscurarent᷑. Nam &
lactentes afferebantur paruuli: quo tam seĩ
corporis tactu. aduersus omnia munirent᷑
aauersa. Nonnulli etiam sandalia ip̃a ar-¬
dentiori fide oscuĩa: ido mor ha.t: aliqͥdiñ ob
sanctificationẽ secum ferre uolenteᷤ. Anuli et
nummi ac res alie sancto applicabant᷑ corꝑi:
ut eo sepulto ꝓ reliquiis haberent᷑. Aderant
ex nr̃is et calesiensib atq excubiensib plures
conuersi. sanctissimȩ glebe custodes assidui:

Expanded text:
die, post secundam, quam ei in hac sua ultima debidie, post secundam, quam ei in hac sua ultima debilitate visitationem exhibuerat, vix tandem recesserat; rogans, ut si brevi deficeret, post eum quod et factum est protinus mitteretur. 34. Statim vero ut ejus obitus fama percrebuit, accurrerunt, ninnumerabiles populi, cereos ac diversi generis oblationes afferentes. Omnis aetas, sexus atque conditio devotissime osculabantur pedes ejus, intantum ut sandalia ipsa, tanquam tincta pellis, saliva pariter et lacrymis obscurarentur; nam et lactentes offerebantur parvuli, quo tam sancti corporis tactu adversus omnia munirentur adversa. Nonnulli etiam sandalia ipsa, ardentiori fide osculando, mordebant; aliquid inde ob sanctificationem secum ferre volentes. Annuli ac nummi et res aliae sancto applicabantur corpori, ut eo sepulto pro reliquiis haberentur. Aderant ex nostris et Calesiensibus atque Excubiensibus plures conversi, sanctissimae glebae custodes assidui,
Abbreviated transcription (Latin):
nno itaq ab incarnatiõe dñi millesi¬
mo centesimo tͥcesimo secundo. ecatis
porro suȩ ad minus occogesimo. mense.iiii.
consecrationis aũ itidem ad minus quinqua¬
gesimo secundo. Kalendis apͥlis. sexta ante
palmarum dñicam seria. circa gallicinium.
beatus huso int̾ sui temporis episcopos oꝑib
& fama singularis.pacata domo & cunctis re¬
ferta bonis. commissa etiam ȩccłia ac plebe
tranquilla pace fruente. migrauit ad dñm:
successorem substitutũ iam sͥ cartusiensem sic̃
diu multumq desiderauerat añ relinquens.
Seruatum ẽ aũcorpꝰ eiꝰ insepultũ. usq ad
t̃ciam sequentis ebdomade feriam. serenis
dieb & calidis. ita ut nemo desideraret estatẽ:
mirantib plurimis qͦd nec clem̃tia aeris. nec
circumstantis & constipate multitudinis estu.
nec cereorum calore tabesceret. Ad cuiꝰ uene-¬
randas exequias tres accurrerunt ep̃i. dien¬
sis. gr̃a nopolitanus. & carnotinꝰ. qͥ p̃cedente

Expanded text:
Anno itaque ab Incarnatione Domini millesiAnno itaque ab Incarnatione Domini millesimo centesimo trigesimo secundo, aetatis porro suae ad minus octogesimo, mense quarto, consecrationis autem itidem ad minus quinquagesimo secundo, Kalendis Aprilis, sexta ante Palmarum Dominicam feria, circa gallicinium, B. Hugo, inter sui temporis episcopos operibus et fama singularis, pacata domo et cunctis referta bonis, commissa etiam Ecclesia ac plebe tranquilla pace fruente, migravit ad Dominum, successorem substitutum jam sibi Carthusiensem sicut diu multumque desideraverat ante relinquens. Servatum est autem corpus ejus insepultum, usque ad tertiam sequentis hebdomadae feriam, serenis diebus et calidis, ita ut nemo desideraret aestatem, mirantibus plurimis, quod nec clementia aeris, nec circumstantis constipatae multitudinis aestu, nec cereorum calore tabesceret. Ad cujus venerandas exsequias tres accurrerunt episcopi, Diensis, Gratianopolitanus, Carnotinus; qui praecedenti
Abbreviated transcription (Latin):
gone. Ueruntñ hoc illi. nec nouũ nec recens
fuerat. In suȩ nanq mentis excessib. qͦs utiq
crebros & sublimes habebat. relictis ñ solum
ceteris. sed et semet subse: suꝑnã dulcedinẽ
delectabilit̃ gustare solitus fuerat. Uñ etiam
ad id recurrebat afflictus. qͦd incol̃umi fue¬
rat dulcius. Apparet igitur beatum hugo¬
nem sicut & sanctum iob ideo tantis tribu¬
lationum ꝓcellis exagitatum. tantisq do¬
lorum fornacib instar auri decoctũ: ut et
ad societatem scõrum purior & clarior hinc
cxiret. et quod ñ suꝑficietenus sed ex totis
medullis deum dilȩxerat mundus agnosce¬
ret: dum ab eius inuocatione. nec doloris
nec frenesis uis eum ulla compesceret. Qͥa plu-¬
ra: In his utiq ad ultimum ꝑseuerauit sp̃m:
erga suam cartusiam eiusq pͥorem indignum
qͦ sinc lacͥmis ñ scͥbimus. specialem dilectionẽ
eorum in tantis afflictionibus memoria non
caiendo demonstrans.

Expanded text:
gone. Verumtamen hoc illi nec novum nec recens gone. Verumtamen hoc illi nec novum nec recens fuerat, in suae namque mentis excessibus, quos utique crebros et sublimes habebat, relictis non solum caeteris, sed et semet sub se, supernam dulcedinem delectabiliter gustare solitus fuerat; unde etiam ad id recurrebat afflictus, quod incolumi fuerat dulcius. Apparet igitur B. Hugonem, sicut et sanctum Job, ideo tantis tribulationum procellis exagitatum, tantisque dolorum fornacibus instar auri decoctum, ut et ad societatem sanctorum purior et clarior hinc exiret, et quod non superficie tenus, sed ex totis medullis Deum dilexerat, mundus agnosceret, dum ab ejus invocatione nec doloris nec phrenesis vis eum ulla compesceret. Quid plura? In his usque ad ultimum perseveravit spiritum. Erga suam Carthusiam, ejusque priorem indignum quod sine lacrymis non scribimus specialem dilectionem, eorum in tantis afflictionibus memoria non carendo, demonstrans. 33.
Abbreviated transcription (Latin):
nis reb extat exemplum: Et sentiat qͥsq qͦd
uult: nobis autẽ uidecur. nec alit̃ peritiores
cos maxime qui phisicam norunt sensuros
existimamus. ñ minus singulare. minus ue
immo forte amplius fuisse mirabile. inter tot
tamq diuturnas & acerbas cerebri passiones.
diuinam cognitionẽ atq inuocationẽ et reli-¬
giosam ñ ꝑdidisse deuodionẽ: quã int̾ equule¬
os ardentesq: laminas & succensas craticulas.
insuperabili constantia xp̃ianã non negasse
fidem. Ibi enim quod infestat. exteriꝰ totum
ingeritur: hic autẽ ipsa rationis instrumenta
ipsaq: diuinorum & humanorũ sensuum me-¬
moria quasi cellarium intͥnsecus impugnant᷑:
& qui eis p̾sidet animus ñ aliunde nec alibi.
quã ex eis &e ineis quib iuuari debuerat. di-¬
gniorib scilicet et sublimiorib sibiq ꝓ sui
subtilitate. cemuncciorib sui corꝑis partib
attemptat᷑. Horum alterũ in reuerendis

Expanded text:
nis rebus exstat exemplum? Et sentiat quisque quod nis rebus exstat exemplum? Et sentiat quisque quod vult, nobis autem videtur nec aliter peritiores, eos maxime qui physicam norunt, sensuros existimamus non minus singulare, minusve, imo forte amplius fuisse mirabile, inter tot tamque diuturnas et acerbas cerebri passiones, divinam cognitionem atque invocationem et religiosam non perdidisse devotionem, quam inter eculeos ardentesque laminas et succensas craticulas insuperabili constantia Christianam non negasse fidem. Ibi enim, quod infestat, exterius totum ingeritur; hic ipsa rationis instrumenta ipsaque divinorum et humanorum sensuum, quasi cellarium memoria, intrinsecus impugnantur; et qui eis praesidet animus, non aliunde nec alibi quam ex eis et in eis quibus juvari debuerat, dignioribus scilicet et sublimioribus, sibique pro sui subtilitate conjunctionibus sui corporis partibus, attentatur. Horum alterum in reverendis
Abbreviated transcription (Latin):
nabat: asserens tempora flecib debita. & pe¬
nitendiȩ occupanda lamentis. neo cachinnis
nec nugacibus relationib. nec ociosis teren¬
da sermonibus. nde q̃s etiã etiãq consi¬
derent. qui mirari nisi insolita ñ nouerunt:
utrum uel in scͥpturis uel in humanis relati.¬
ombus tale quicquam nosse potuerint. et
utrum ñ omĩno impossibile & condra natu-¬
ram. et ideo incredibile etiã indeat᷑ potuisse
ro consueta de memoria ꝑdere et diuina nõ¬
potuisse: cum id potius naturȩ uel consuetu¬
dinis exigat ratio. ut spũalia et diuina tanꝗͣ.
subtiliora et minus assueta. captuq difficilio¬
ra pͥus abscedant. illa uͦ utpote familiariora &
humane infirmitati ad cogitandũ faciliora
diutius maneant. Qͦd si ea que circa sanc̾tos
contingere solent quo rariora eo sunt etiam
mirabiliora: quod eo mirabilius. cuiꝰ ꝓ sui
raritate nec in scͥpturis ullum. nec in huma¬

Expanded text:
nabat, asserens tempora fletibus debita et poenabat, asserens tempora fletibus debita et poenitentiae, occupanda lamentis, nec cachinnis, nec nugacibus relationibus, nec otiosis terenda sermonibus. Unde, quaesumus, etiam etiamque considerent, qui mirari nisi insolita non norunt, utrum vel in Scripturis, vel in humanis relationibus tale quidquam nosse potuerint, et utrum non omnino impossibile et contra naturam, et ideo incredibile etiam videatur, potuisse ro consueta de memoria perdere, et divina nopotuisse, cum id potius naturae vel consuetudinis exigat ratio, ut spiritualia et divina, tanquam subtiliora in minus assueta, captuque difficiliora, prius abscedant; illa vero, utpote familiariora et humanae infirmitati ad cogitandum faciliora, diutius maneant. Quod si ea, quae circa sanctos contingere solent, quo rariora eo sunt etiam mirabiliora, quid eo mirabilius, cujus pro sui raritate, nec in scripturis ullum, nec in huma