comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
milia qͦsdam sibi qͦs benigniꝰ honestaret
& qͦs libalius erudiret elegit: nunquid
de summi patͥs & ueri dñi beniuolentsᷤ¬
sima eqͥtate causandum est. qͦd in ma¬
gna domo eiꝰ innumeris differentiis uni¬
uersa uariant᷑. cumq nemo aliqͥdboni
habeat quod ñ ille donau̾it. ñ om̃s tam̃
hisdem uirtutib micant. aut eadem ca¬
rismatum dote ditant᷑. nec possumus
diũsitatem gͣduum causis aptare meri¬
torum. cum todi boni meriti pͥncipalis
causa sit gr̃a. de cuiꝰ opib sumit᷑. qͥcqͥd
insingłis ꝓbabile repꝑitͣ:. Sicut gͦ de
his que intra eccłiam multiformit̃ sp̃e sc̃s
oꝑatur. imꝑtum est ullam querelam cor¬
de conciꝑe: ita etiam de illa ꝓuidentia
uoluntatis inique est. nec discretionis
re ñ debeat. Nulla parsmundi ab euan¬
geliouacat xp̃i ⁊ licet illa generalis uo¬
catio ñ quiescat: tam̃ etiam ista speciał.
omni gente. ex omni condicione adop¬

Expanded text:
milia quosdam sibi quos benignius honestaret, milia quosdam sibi quos benignius honestaret, et quos liberius erudiret, elegit: numquid de summi Patris et veri Domini benevolentissima aequitate causandum est, quod in magna domo ejus innumeris differentiis universa variantur? Cumque nemo aliquid boni habeat quod non ille donaverit, non omnes tamen iisdem virtutibus micant, aut eadem charismatum dote ditantur. Nec possumus hanc diversitatem graduum causis aptare meritorum, cum totius boni meriti principalis causa sit gratia, de cujus opibus sumitur quidquid in singulis probabile reperitur. Sicut ergo de iis quae intra Ecclesiam multatur, impium est ullam querelam corde concipere, ita etiam de illa providentia voluntatis iniquae est, nec discretionis re non debeat. Nulla pars mundi ab Evangelio vacat Christi. Et licet illa generalis vocatio non quiescat, tamen etiam ista specialisomni gente, et ex omni conditione adop
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sos homines ẽẽ generalem. Adici¬
endo autem maxime fidelium: ostendit
ẽẽ partem gñis humani. quȩ merito fidi
diuinitꝰ inspirate ad summam atq eter¬
nam salutem specialib beneficiis ꝓue¬
hatur. Quod utiq nulla inquitate agi¬
tur iustissimi &e miscdissimi dei: euius
iudicium in his dispensationib. non
cum arrogantia discutiendum: s cũ
tremore laudandum ẽ.Siquidem in
ipsis quoq fidelium populis quodiam
fuꝑius ostensum ẽ. non eadem omnib.
nec paria conferant᷑: & ante ulla huma¬
norum pondera meritorum. dissimilli¬
ma diuinorum m̃sura sit munerum.
Si enim de parentum carnalium iudici¬
is conqueri ñ audemꝰ. cum aliqͦs filios fuoᷤ
ante tilla moꝵ examina. ante aliqua pi¬
etatis obsequia. indulgentiore amplectun¬
tur affect̾it. sim dñis quoq gͣ famulos
lib̃a est dispositio. nec iuste a quoquam
rep̃henditur. qͥ de unius conditionis fa¬

Expanded text:
universos homines esse generalem. Adjiciuniversos homines esse generalem. Adjiciendo autem: Maxime fidelium, ostendit esse partem generis humani, quae merito fidei divinitus inspiratae, ad summam atque aeternam salutem specialibus beneficiis provebatur: quod utique nulla iniquitate agitur justissimi et misericordissimi Dei, cujus judicium in his dispensationibus non cum arrogantia discutiendum, sed cum tremore laudandum est: siquidem in ipsis quoque fidelium populis quod jam superius ostensum est non eadem omnibus nec paria conferantur, et ante ulla humanorum pondera meritorum, dissimillima divinorum mensura sit munerum. Si enim de parentum carnalium judiciis conqueri non audemus, cum aliquos filios suos ante ulla morum examina, ante aliqua pietatis obsequia, indulgentiore amplectuntur affectu: in dominis quoque erga famulos libera est dispositio, nec juste a quoquam reprehenditur qui de unius conditionis fa
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd non uidemꝰ: ita patient̃ expect̾amtis in¬
telligendum quod ñdum intelligimus.
Si gͦ cesset insidiosa malignitas. si mso¬
lens p̃sumpdio conqͥescat: hisrecte ut ar¬
bitror retractatis. nulliꝰ suꝑest catisa cer¬
taminis. Neq ultra necesse ẽ. nos int̃mi¬
nabilib qͤstionib occtipari. Elaboratũ
est enim quantum dñs adiuuit. ut ñso¬
lum nouissimis dieb. s etiam in cunctis
retͦ scł̃is ꝓbaret᷑ grãm dei omnib homi¬
nib affitisse: ꝓuidentia quidem pari ce
bonitate gñal: s multimodo oꝑe diũ¬
saq m̃sura. Qm̃siue occulte siue mani¬
feste ipse est ut apłs ait saluator omniũ
hominũ. marime fidelium: que sendenti¬
a subtilissimȩ breuitatis. & ualidissimiro¬
bonis. si tranqͥllo considetur intuitu: dotã
hanc de qua agimꝰ controuersiam diri¬
mitᷤ. Dicendo enim qui est saluator om
nium: confirmauit bonitatem dei suꝑ

Expanded text:
quod nondum videmus, ita patienter exspectemus inquod nondum videmus, ita patienter exspectemus intelligendum, quod nondum intelligimus. Si ergo cesset insidiosa malignitas, si insolens praesumptio conquiescat: his recte ut arbitror pertractatis, nullius superest causa certaminis, neque ultra necesse est nos interminabilibus quaestionibus occupari . Elaboratum est enim, quantum Dominus adjuvit, ut non solum in novissimis diebus, sed etiam in cunctis retro saeculis probaretur gratiam Dei omnibus hominibus affuisse, providentia quidem pari, et bonitate generali, sed multimodo opere, diversaque mensura: quoniam sive occulte sive manifeste, ipse est ut Apostolus ait salvator omnium hominum, maxime fidelium . Quae sententia subtilissimae brevitatis, et validissimi roboris, si tranquillo consideretur intuitu, totam hanc de qua egimus controversiam dirimit. Dicendo enim: Qui est salvator omnium hominum, confirmavit bonitatem Dei super
Abbreviated transcription (Latin):
&e ꝓprium diuine ẽẽ bonitatis. ut om̃s
homines saluos ficriuelit: &e in agnitio¬
nem ueritatis uentre. Alia fimul p̃di¬
cat. omnem hominem qͥ saluus sit. qͥ¬
q in agntionẽ ueritatis uenit. dei auxi¬
lio fuuari & regi:utq infide que ꝑ dilec¬
dionem oꝑatur ꝑmaneat custodiri. Ter¬
ciauͦ temꝑant̃ &e sobͥe ꝓtestatur. ñ omnẽ
uoluntatis dei cõprehendi posse rationẽ:
& mtltas diumnoꝵ oꝑum causas ab hu¬
mana intelligentia esse stbduct̾as. Ut
cum in temporib. in nationib. in fami¬
liis. in parutilis. in ñdum natis. & gemi¬
nis.q̃dam aut uarie aut insignit̃ gesta
noscunt᷑. ñ ambigamꝰ ea ex illis ẽẽ q̃ tustus
ce msericors ds in hoc tͣnsituro scł̃o noluit
sciri. Qͦd quidem adutilitatem nr̃am dis¬
positum sentiendum ẽ ut qm̃ spe salui fac¬
tisumus. cui p̃patauit d̃s quod ocłs non
uidit. nec auris auduuit. nec in cor hoĩs
ascendit. sic̃ constant̃ credimꝰ uidendũ

Expanded text:
et proprium divinae esse bonitatis, ut omnes et proprium divinae esse bonitatis, ut omnes homines salvos fieri velit, et in agnitionem veritatis venire ; alia simul praedicat, omnem hominem qui salvus fit, quique in agnitionem veritatis venit, Dei auxilio juvari et regi, utque in fide quae per dilectionem operatur permaneat, custodiri ; tertia vero temperanter et sobrie protestatur non omnem voluntatis Dei comprehendi posse rationem, et multas divinorum operum causas ab humana intelligentia esse subductas: ut cum in temporibus, in nationibus, in familiis, in parvulis, in nondum natis et genitis quaedam aut varie aut insigniter gesta noscuntur, non ambigamus ea ex illis esse quae justus et misericors Deus in hoc transituro saeculo noluit sciri. Quod quidem ad utilitatem nostram dispositum sentiendum est, ut quoniam spe salvi facti sumus , cui praeparavit Deus quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit , sicut constanter cr
Abbreviated transcription (Latin):
dotius mundi hominum multitudo uel
cominunib adiuta donis. uł specialib
adiuta p̃sidiis. declinans tam̃ ab itinere
ueritatis & uite. ingressura ẽẽt latitudi¬
nem erroris & mortis: ita semꝑ p̃cogni¬
et̾nam beatitudinem ꝑtineret: ut nullo
ercidente. de plenitudine ꝓmissorum.
qui nec ꝓuentu erat fallendꝰ. nec auxilio
defuturus: eos głificaret ꝓ omnib quos
elegit ex omnib. Uniuersitati quippe
hominum qͦd abunde ꝓbauimus. ita
multiplex atq ineffabilis bonitas dei cõ¬
suluit semꝑ & consulit: ut neq ulli ꝑe¬
untium excus atio suppetat de abnegatos
lumine ueritatis. neq cui sit liberum de
sua iusticia głari:cum & illos ꝓpͥa neqͥcia
demergat adpenam:. &e istos dei gr̃a ꝑdu¬
uoluminis insintiatumꝰ. hoc nunc iterũ
cõmendamꝰ. Ut cum de gr̃e ꝓfunditate
ce altitudine disputat᷑. trib illis salub̃ri¬
mis & ueracissimis diffinitionib simts
innixi. Quarum una ꝓfitet᷑ eternum.

Expanded text:
totius mundi hominum multitudo, vel totius mundi hominum multitudo, vel communibus usa donis, vel specialibus adjuta praesidiis, declinans tamen ab itinere veritatis et vitae ingressura esset latitudinem erroris et mortis: ita semper praecogniaeternam beatitudinem pertineret; ut nullo excidente de plenitudine promissorum, qui nec provectu erat fallendus, nec auxilio defuturus, eos glorificaret prae omnibus, quos elegit ex omnibus. Universitati quippe hominum, quod abunde probavimus, ita multiplex atque ineffabilis bonitas Dei consuluit semper et consulit, ut neque ulli pereuntium excusatio suppetat de abnegato sibi lumine veritatis, neque cuiquam sit liberum de sua justitia gloriari, cum et illos propria nequitia demergat ad poenam, et istos Dei gratia perduvoluminis insinuavimus, hoc nunc iterum commendamus, ut cum de gratiae profunditate et altitudine disputatur, tribus illis saluberrimis et veracissimis definitionibus simus innixi. Quarum una profitetur aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodum illi in sua habent pote¬
state ut exeant: ita ce isti insuahabent
potestate. ne ueniant. fitq manifestum.
quod diũsis atq innimeris modis. õs
homines uult d̃s saluos fieri. & magni¬
tionem u̾itatis uenire. s qui ueniunt
dei auxilio dirigunt᷑: qui ñ ueniunt.
sua ꝑtinatia reluct̾ant᷑. Quamuis enĩ
multi amantes denebs suas. splendorem
ñ recipiant ueritatis: & multi qͥ illumi¬
nati fuerant tenebres cant: uerbum tñ
dñi manet in eõnum. ce de ꝓmissionis
ueritate nichil ercidit. Intrat cotidie
p̃scita & ꝓmissa genttum plenitudo: &e
in abrahe semine omnis gens. omnis
tͥbus. omnis lingua benedicit᷑. Quod
enimpat̃ filio dedit. filiꝰ non amittit:
neq quisquam potest de manu erus ra¬
pere quod accepit. firmum fundamen¬
tum deistat: & mansuri in et̃num tem¬
pliedificatioñ uacillat. p̃tenta suꝑ om̃s
ueritate ce miscdia dei: aquo quod &e ne¬
mini negatur. & nulli debet̾. in his quoᷤᷤ

Expanded text:
quemadmodum illi in sua habent potequemadmodum illi in sua habent potestate ut exeant: ita et isti in sua habent potestate ne veniant. Fitque manifestum quod diversis atque innumeris modis omnes homines vult Deus salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Sed qui veniunt, Dei auxilio diriguntur; qui non veniunt, sua pertinacia reluctantur. Quamvis autem multi amantes tenebras suas, splendorem non recipiant veritatis, et multi qui illuminati fuerant, tenebrescant: verbum tamen Dei manet in aeternum, et de promissionis veritate nihil excidit . Intrat quotidie praescita et promissa gentium plenitudo, et in Abrahae semine omnis gens, omnis tribus, omnis lingua benedicitur . Quod enim pater filio dedit, filius non amittit, neque quisquam potest de manu ejus eripere quod accepit . Firmum fundamentum Dei stat , et mansuri in aeternum templi aedificatio non vacillat, praetenta super omnes veritate et misericordia Dei: a quo quod et nemini negatur, et nulli debetur, in iis quos
Abbreviated transcription (Latin):
& alius te p̃cinget: & ducet quo tu non
uis. Hoc autem dicebat: significans qua
morte clarificaturꝰ esset dm̃. Qs gͦ ambi¬
gae. quis ignoret. hanc fortissimam pe-¬
tram. quȩ ab illa pͥncipali petra comino¬
monem & uirtutis sumpsit & nominis.
hoc desid̾ium semꝑ habuisse: ut ez mori¬
endi ꝓ xp̃o. constantia donaret᷑: Uerum¬
tamen ita ineuitabilis erat obluctatio
trepidationis: ut uiro martyrii auidis¬
simo. adepturo quidem denunciaret᷑
uictoria passionis: s ñ sine temptatione
formidinis. Merito gͥ ñ solum ab incipi¬
entib. uerum etiam a ꝓuect̾is scĩs unifor¬
iit̃ dño supplicat᷑ & dr: ne nos inferas
in temptationem. s lib̃a nos a malo.U
niuersis enĩ qui infide &e dilectione per¬
manent: ab ipso donat᷑. ne in temptatio
auxilio dei stecerint. tam̃ qͥa in se habe¬
bant unde cadent. ipsorum sit meritum.
qͦd steterunt. Gsicut qui crediderunt.
iuuant᷑ ut in fide maneant: sic qͥñdum
crediderunt. iuuant᷑ ut credant. Et

Expanded text:
quo tu non vis. Hoc autem dixit, significans qua morte glorificaturus esset Deum . Quis ergo ambigat, quis ignoret hanc fortissimam petram, quae ab illa principali petra communionem et virtutis sumpsit et nominis, hoc desiderium semper habuisse, ut ei moriendi pro Christo constantia donaretur ? Verumtamen ita inevitabilis erat obluctatio trepidationis, ut vir martyrii avidissimus, adepturus quidem denuntiaretur victoriam passionis, sed non sine tentatione formidinis. Merito igitur non solum ab incipientibus, verum etiam a provectis sanctis uniformiter Domino supplicatur, et dicitur: Ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo . Universis enim qui in fide et dilectione permanent, ab ipso donatur ne in tentationeauxilio Dei steterint, tamen quia in se hebebant unde caderent, ipsorum sit meritum quod steterunt. Igitur sicut qui crediderunt juvantur ut in fide maneant: sic et qui nondum crediderunt, juvantur ut credant. Et
Abbreviated transcription (Latin):
are. Pinde homo qͥm libo arbitrio fu¬
in illum inicialem honorem. alioinitio
reformauit: ut ei ñ solum culpam male
uoluntatis. & act̾ionis remitieret: s etiã
bene uelle. Bn agere. atq in his ꝑmanere
donaret. Omne enminquit apls iacobꝰ
datum obtimum. & omne donum ꝑfecꝰ¬
tum desursum ẽ: descendens apatre lu¬
minum. Qͥ quale sit liberum arbitri
um quod humanosp̃u agitur. & quale
sit quoda deo regit᷑. eudent̃ ostendit di¬
cens. Quod si zelum amarum habetis. ce
contentiones incordib ur̃is: nolite głari
aduersꝰ ueritatem. & m̃daces ẽẽ. Non est

Expanded text:
erare. Proinde homo, qui in libero arbitrio fuerare. Proinde homo, qui in libero arbitrio fuin illum initialem honorem alio initio reformavit, ut ei non solum culpam malae voluntatis et actionis remitteret, sed etiam bene velle, bene agere, atque in his permanere donaret. Omne enim, inquit apostolus Jacobus, datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminumum quod humano spiritu agitur, et quale sit quod a Deo regitur, evidenter ostendit, dicens, Quod si zelum amarum habetis, et contentiones in cordibus vestris, nolite gloriari adversum veritatem, et mendaces esse; n
Abbreviated transcription (Latin):
parutilis baptismum transeuntib ma¬
nifestissime nullum opus nullusq ap¬
petitus eorum uoluntatis existat: & ple¬
rosq utentes qͥdem libero arbito. s au̾sos
a deo uero. uitamq in flagiciis exigenteᷤᷤ.
libatrix generatio in ipso exalandi sp̃c fi¬
ne sc̃ificet: tam̃si eam filioꝵ dei partem
que ad pietatis oꝑa reseruatur. pio con¬
sideremus intuitu: ñne in eis nonper¬
emptum inueniemꝰ liberum arbitrium.
srenatum. qͦd utiq cum solum eẽt sͥq
ꝑmissum. ñ nisi insuam ꝑniciem mo¬
uebatur: Ipsum enim se excecauerat: et
ipsum se illuminare ñ pot̃at. Ntine aut̃
idem arbitrrum conuerfum ẽ. & ñ euer¬
sum: & donatum ẽ ei alit̃ uelle. aliter
saꝑe. alit̃ agere: &e incolumitatem suã
ñ inse.s in medico collocare. Qͥ a nec¬
dum tam ꝑfecta utitur sanitate. ut ea q̃
ei nocuerant. nequeant iam nocere: atit
in salubrib possit iam uirib fuis temꝑ¬

Expanded text:
parvulis Baptismum transeuntibus, maparvulis Baptismum transeuntibus, manifestissime nullum opus nullusque appetitus eorum voluntatis existat, et plerosque utentes quidem libero arbitrio, sed aversos a vero Deo, vitamque in flagitiis exigentes, liberatrix regeneratio in ipso exhalandi spiritus fine sanctificet: tamen si eam filiorum Dei partem, quae ad pietatis opera reservatur, pio consideremus intuitu, nonne in eis non peremptum inveniemus liberum arbitrium, sed renatum? Quod utique cum solum esset, sibique permissum, nonnisi in suam perniciem movebatur. Ipsum enim se excaecaverat, et ipsum se illuminare non poterat. Nunc autem idem arbitrium conversum est, non eversum; et donatum est ei aliter velle, aliter sapere, aliter agere, et incolumitatem suam non in se, sed in medico collocare: quia necdum tam perfecta utitur sanitate, ut ea quae ei nocuerant, nequeant jam nocere; aut ab insalubribus possit jam, viribus suis, temp
Abbreviated transcription (Latin):
pera domini. & glorificemus miscdias
eius: nec impatienter feramꝰ: quod q̃
aut quanta sint electionis uasa. non no¬
uimus. Quia & in antiorib scłis. qnͣdo
de unius gentis popło dicebatur. notꝰ
postinodum innotuit quod ante non
aliis generationib non est agnitum
filuis homium. sic̃ nẽ reuelatum est
tes coheredes &e concorporales. & conpar¬
ticipes ꝓmissionis in xp̃oiħu. Et in
act̾ibus apłoꝵ. Obstupuerunt inquit
ex circumcisione fideles qui uenerant
cum petro: quia &e in nationes gr̃a sp̃c
cationis fue dñs quandui uoluit abscon¬
dit. ac distulit: ce quando uoliit reuie¬
lauit scĩs. quȩ eis ignorantia ista ñ no¬
cuit: cur spei nr̃e obeẽ credimus. si in qͦ
constat regnum celorum om̃s ingressy¬
ros bonos.hoc eis donante gratia dei. &¬
nullos ingresstiros malos hoc ipsorum
intumq inconsidãte ab aduersantibus
dr: quod ꝑhanc dei gr̃am libero nichil
relinquatur arbitͥo. Quamnis enim in

Expanded text:
opera Domini, et glorificemus misericordias opera Domini, et glorificemus misericordias ejus: nec impatienter feramus, quod, quae aut quanta sint electionis vasa, non novimus. Quia et in anterioribus saeculis, quando de unius gentis populo dicebatur, Notuspostmodum innotuit, quod revelatum aliis generationibus non est agnitum filiis hominum, sicut nunc revelatum est tes cohaeredes, et concorporales, et comparticipes promissionis in Christo Jesu . Et in Actibus Apostolorum: Obstupuerunt, inquit, ex circumcisione fideles, qui venerant cum Petro, quia et in nationes gratia cationis suae Dominus, quamdiu voluit, abscondit ac distulit, et quando voluit, revelavit, sanctisque ejus ignorantia ista non nocuit, cur spei nostrae obesse credimus, si in quo constet regnum coelorum omnes ingressuros bonos, hoc eis donante Dei gratia, et nullos ingressuros malos, hoc ipsorum imiumque inconsiderate ab adversantibus dicitur, quod per hanc Dei gratiam libero nihil relinquatur arbitrio. Quamvis enim in
Abbreviated transcription (Latin):
sum tecum. & nemo apponetur ut no¬
ceat te. qm̃ popłs est mͥ multus in hac
ciuitate: Puto autem quod nemo aude¬
at dicere. ullam mundi gentem. ullam
terrȩ p̃termittendam ẽẽ regionem. in qͣ
non sint eccłe tabnacula dilatanda: di-¬
cente deo ad filium. Postula ame. ce da¬
bo tͥ gentes hereditatem tuam: &e posses¬
sionem tuam terminos terre. Et iterũ.
Reminiscent᷑ & conuertentur ad dñm.
untũs fines terre. Et adorabunt iN
conspectu eius omnes patrie gentium:
dicente quoq ipso domino. Predicabit᷑
hoc euangłm inuniuers omundo. in te¬
stimonium omnib gentib: & tuncue¬
met fims. Quecunq gͦ gentes nondũ
audierunt: audient &e credent euange¬
lium: quotgͦe ex eis p̃ordinati sunt in
uitam eternam. Non enm atii uemẽt
in cons ortium hereditatis xp̃i: quam
qui ante constitutionem mundi electi
sunt &e p̃destinati. atq p̃sciti. scđm ꝓpo¬
situm etus qui omnia oꝑatur. scđm con¬

Expanded text:
sum tecum, et nemo apponetur tibi ut nosum tecum, et nemo apponetur tibi ut noceat te: quoniam populus est mihi multus in hac civitate ? Puto autem quod nemo audeat dicere ullam mundi gentem, ullam terrae praetermittendam esse regionem, in qua non sint Ecclesiae tabernacula dilatanda, dicente Deo ad Filium, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et iterum, Reminiscuniversi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium : dicente quoque ipso Domino, Praedicabitur hoc Evangelium in universo mundo, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis . Quaecumque ergo gentes nondum audierunt, audient Evanquot ex eis praeordinati sunt in vitam aeternam . Non enim alii venient in consortium haereditatis Christi, quam qui ante constitutionem mundi electi sunt, et praedestinati atque praesciti, secundum propositum ejus qui omnia operatur secundum con
Abbreviated transcription (Latin):
rituris. Dicat gͦ seͥptura quod gestum
est. Transeuntes autem inquit frigiam
ce galathie regionem: uetit sunt a sancto
sp̃u. loqui uerbum in asia. Cum ueniᷤᷤ¬
sent autem in asiam. temptabant ire ĩ
bithiniam: &e non ꝑmiste illos sp̃c iħ̃u.
Quid autem mirum. siint̃ ipsa euan¬
gelice p̃dicationis exordia. non pot̾ant
ire apli. msi quo eos sp̃c iħuire uoluiss:
autem nullum adhuc odorem boni istiꝰ
dei humanas obsistere uoluntates: ce tã
feros. tamq intractabiles hoꝵ hominũ
ẽẽ mores: ut eugł̃m ideo non audiant.
quia p̃dicationi impia corda ñ pateant:
Et qͥs istis corda mutauit: nisi qͥ finxit
singillatim corda eorum: Qͥs huius ri¬
goris duriciam ad obȩdiendi molliuit
affectum: nͥ qui ꝑotens est de lapidib
abrahe filios suscitare: Et quis dabit
p̃dicantib intrepidam illesamq con¬
stantiam. nͥ ille qui ait paulo. nolitime¬
re s loquere: ce ne taceas ꝓpt̾ quod ego

Expanded text:
rituris. Dicat ergo Scriptura quod gestum rituris. Dicat ergo Scriptura quod gestum est: Transeuntes autem, inquit, Phrygiam et Galatiae regionem, vetiti sunt a sancto Spiritu loqui verbum in Asia. Cum venissent autem in Mysiam, tentabant ire in Bithyniam, et non permisit illos Spiritus Jesu . Quid autem mirum, si inter ipsa evangelicae praedicationis exordia, non poterant ire Apostoli, nisi quo eos Spiritus Dei ire voluisset; autem nullum adhuc odorem boni istiusDei humanas obsistere voluntates, et tam feros tamque intractabiles horum hominum esse mores, ut Evangelium ideo non audiant, quia praedicationi impia corda non pateant? Et quis istis corda mutavit, nisi qui finxit singillatim corda eorum ? quis hujus rigoris duritiem ad obediendi mollivit affectum, nisi qui potens est de lapidibus Abrahae filios excitare ? et quis dabit praedicantibus intrepidam illaesamque constantiam, nisi ille qui ait Paulo, Noli timere, sed loquere, et ne taceas; propter quod ego
Abbreviated transcription (Latin):
nemo uenit. nemo erudit᷑. nemosal¬
uatur. Q̾a e si indifferent̃ omnibus
hominib iubentur p̃dicare doct̾ores:
& sem̃ uerbi uͥq disserere. tamen neq qͥ
plantat. neq qui rigat est aliquid: sed
qui incrementum dat ds. Unde cum
de parte quadam eorum qui audierãt.
scͥptura commemorat dicens. Audien¬
tes autem gs̃ gauise sunt. & głificabant
uerbum dñi: ce erediderunt qͦt qͦt erãt
p̃ordinati ad uitam eternam. Et alibi.
Cum multe mulieres audirent paulũ
docentem: quedam inquit mulier no
colens dm̃ audiuit: cuius dñs aꝑuit
cor. ut intendet his que dicebantur a pay¬
lo. Et rursum. eoipso tempore quo ad
om̃s gs̃ p̃dicatio euangłii mittebatur:
q̃dam loca apłi adire ꝓhibentur ab eo
ꝗtq uult om̃s homines saluos fieri. et
ad agnitionem ueritatis uenire: mul¬
tisutiq in illa retardatis atq auersis
etigłii mora. sine agnitione ueritatis:
& sine regeneratione consecrationis mo¬

Expanded text:
nemo venit, nemo eruditur, nemo salnemo venit, nemo eruditur, nemo salvatur. Quia etsi indifferenter omnibus hominibus jubentur praedicare doctores, et semen verbi ubique disserere; tamen neque qui plantat, neque qui rigat est aliquid, sed qui incrementum dat Deus . CAP. Xde parte quadam eorum qui audierant, Scriptura commemorat, dicens, Audientes autem gentes gavisae sunt, et glorificabant verbum Domini, et crediderunt quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam . Et alibi, cum multae mulieres audirent Paulum docentem: Quaedam, inquit, mulier nomcolens Deum, audivit, cujus Dominus aperuit cor ut intenderet his quae dicebantur a Paulo . Et rursum eo ipso tempore, quo ad omnes gentes praedicatio Evangelii mittebatur, quaedam loca Apostoli adire prohibentur ab eo, qui vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire: multis utique in illa retardatis atque aversis Evangelii mora sine agnitione veritatis et sine regenerationis consecratione mo
Abbreviated transcription (Latin):
tu quod ñ rect̃e dr. mala oꝑa quȩ libero ar¬
bitrio cõmiserant. obfuerunt quasi bo¬
ni ñ mali gr̃a lib̃entur: int̃ saluatos par¬
uulos & non saluatos paruulos.que me¬
ritorum potuit ẽẽ discretio: Q̾d istos in¬
troduxit in regnum dci: Quidistos ex¬
clusit a dei regno. Equidem si meritoꝵ¬
donum consideres. ñ una pars saluari
meruit. s utraq damnari: quia om̃ib
in ade p̃uaricatione ꝓstratis. nisi quos¬
dam assumeret misericors gr̃a. maneret
suꝑ uniuersos inculpata iusticia. Que
autem sit discretionis istiꝰ insecreto con¬
silio dei causa uel ratio: & supra facul¬
tatem humane cognitionis inquiritur.
& sine fidei duinutione nescitur. Mͦ
confiteamur neminem tinmerito ꝑdi.
neminem merito lib̃ari: & ommpoten¬
tissimam dñibonitatem om̃s saluare:
ce omnes ad agnitionem ueritatis im¬
ad agnitionem ueritatis uenire. Nisi
enim ipso uocante. docente.saluante:

Expanded text:
tu quod non recte dicitur mala opera quae libero artu quod non recte dicitur mala opera quae libero arbitrio commiserant obfuerunt, quasi boni, non mali gratia liberentur, inter salvatos parvulos et non salvatos parvulos, quae meritorum potuit esse discretio? quid istos introduxit in regnum Dei? quid istos exclusit a Dei regno? Equidem si meritum consideres, non una pars salvari meruit, sed utraque damnari: quia omnibus in Adae praevaricatione prostratis, nisi quosdam assumeret misericors gratia, maneret super universos inculpata justitia. Quae autem sit discretionis istius in secreto consilio Dei causa vel ratio, et supra facultatem humanae cognitionis inquiritur, et sine fidei diminutione nescitur: modo confiteamur neminem immerito perdi, neminem merito liberari, et omnipotentissimam Domini bonitatem omnes salvare, et omnes ad agnitionem veritatis imad agnitionem veritatis venire. Nisi enim ipso vocante, docente, salvante,
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet melius natura utentes. creatorẽ
nr̃m ꝓpt̃ cotidiana ipsiꝰ dona coleremꝰ.
tiosa ꝑsuasio. naturam humanam ñl
cultas homiuis p̃cium reparationis huiꝰ.
uł post restitutionem sui ꝑ oꝑa uideret᷑
iusticie repensare: effuderunt se duitiȩ
bonitatis dei. in ipsa quorundam pͥmor¬
dia paruulorum. In quib nec p̃cedens
eligitur. nec secutura deuotio: non obȩdi¬
entia. ñ discretio. ñ uoluntas. De his enĩ
loquor. qͥ moxut nati funt renascuntur.
&e rapti abhac uita ȩt̃ne beatitudim de¬
ptitant᷑: cum tam̃ innumerabilis mul¬
titudo eiꝰdem nat᷑e. eiusdemq conditioĩs
infantium sine generatione decedat :de
qua dubitarinon potest. quod partemĩ
est. qͥuult om̃s homines saluos ficri. et
ad agnitionem ueritatis uenire: Numqͥd
non sunt de omnib hominib. qͥ a p̃t̾itis
gñationib usq in hoc tempus sine des
cognitione ꝑierunt: Et si maiorib na¬

Expanded text:
scilicet melius natura utentes, Creatorem scilicet melius natura utentes, Creatorem nostrum propter quotidiana ipsius dona coleremus.rniciosa persuasio. Naturam humanam natucultas hominis pretium reparationis hujus, vel post restitutionem sui, per opera videretur justitiae repensare; effuderunt se divitiae bonitatis Dei in ipsa quorumdam primordia parvulorum, in quibus nec praecedens eligitur, nec secutura devotio; non obedientia, non discretio, non voluntas. De his enim loquor, qui mox ut nati sunt, renascuntur, et rapti ab hac vita aeternae beatitudini deputantur. Cum tamen innumerabilis multitudo, ejusdem naturae, ejusdem condinfantium, sine regeneratione decedat, de qua dubitari non potest quod partem ineus omnes homines velit salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire ? Numquid non sunt de omnibus hominibus qui a praeteritis generationibus usque in hoc tempus sine Dei cognitione perierunt? Et si majoribus na
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quam ut oꝑe narrationis indige¬
ant. Ex his tñuna est blasphemia.
nequissimum & subtilissimum germ̃
aliarum: qua dicunt grãm dei scđm
merita hominum dari. Cum enim
tantam nature humane uellent astrtiere
possit asseqͥ dei regnum. eo quod tample¬
ne ipso conditionis sue p̃sidio iuuaret᷑:
ut habens naturalit̃ rationalem intel¬
lectum. facile bonum eligeret. malũq
uitaret: & tibi in utraq parte libera
ẽẽnt oꝑa uoluntatis. ñ facultatem his qui
mali sunt ad bonum deẽe studium: cũ
gͦ ut dixi totam tusticiam hominis ex na¬
tural uellent rectitudine ac possibilita¬
te subsistere. atq hanc diffinitionem do¬
ctrina sana respueret:damnatum a catho.¬
licis sensum &e multis postea hereticȩ frau-¬
dis uarietatib coloratum: hoc aptidse in¬
genio seruauerunt. ut adincrpiendum
ce ꝓficiendum. & ad ꝑseuerandum in bo¬
no. necessartam homini dei grãm ꝓfit̾ent᷑.

Expanded text:
sunt quam ut opere narrationis indigesunt quam ut opere narrationis indigeant. Ex his tamen una est blasphemia, nequissimum et subtilissimum germen aliarum, qua dicunt Gratiam Dei secundum merita hominum dari. Cum enim primum tantam naturae humanae vellent astruere sposset assequi Dei regnum: eo quod tam plene ipso conditionis suae praesidio juvaretur, ut habens naturaliter rationalem intellectum, facile bonum eligeret, malumque vitaret et ubi in utraque parte libera essent opera voluntatis, non facultatem his qui mali sunt ad bonum 88 deesse, sed studium. Cum ergo, ut dixi, totam justitiam hominis ex naturali vellent rectitudine ac possibilitate subsistere, atque hanc definitionem doctrina sana respueret; damnatum a catholicis sensum, et multis postea haereticae fraudis varietatibus coloratum, hoc apud se ingenio servaverunt, ut ad incipiendum, et ad proficiendum, et ad perseverandum in bono necessariam homini Dei gratiam profitere
Abbreviated transcription (Latin):
omino fr̃ai bilectissimo in xͦ.
&e merito uenerabili rufino:
nem amicũ fraterna gͣ me
sollicitudims tuȩ signa: &e curã
sincerissime caritatis gratulanter agnoui:
ac ne quid maligni rumores in quantũ
se aurib tuis suibtrahere nequeunt. formi¬
dinis tͥ aut anxietatis inferant: absol¬
uere de ab omni scrupulo. quantũ epła¬
rilicuit sermone curaui. In tantum stu¬
dens omnia plenissima ueritate tibi pan¬
dere:ut quia non potiisti in totum que
ab aduersantib disseminant᷑ audire: ꝑ
meipsum queas quicquid de nobis ad
manem inuidiam fertur referturq cog¬
noscere. S insinuanda priꝰ scĩtati due
est. qualitas questionis. de qua ista naᷤᷤ¬
cuntur: quo tͥ mag̃ pateat falsitas oblo¬
quentium: & uideas quam lucem quib
tenebris conentur obducere. Pelagiana
gͥ heresis. quo dogmate catholicam fidẽ
destruere adorta sit. & quib impictatũ
uenenis uiscera eccłie atq ipsauitalia
corꝑis xp̃i uoluerit occupare: notiora

Expanded text:
omino fratri dilectissimo in Christo, et merito venerabili RUFINO, nem amicum fraternae erga me sollicitudinis tuae signa, et curam sincerissimae charitatis gratulanter agnovi. Ac ne quid maligni rumores, in quantum se auribus tuis subtrahere nequeunt, formidinis tibi aut anxietatis inferrent; absolvere te ab omni scrupulo, quantum epistolari licuit sermone, curavi: in tantum studens omnia plenissima veritate tibi pandere, ut quia non potuisti in totum quae ab adversantibus disseminantur audire, per me ipsum queas quidquid de nobis ad inanem invidiam fertur referturque cognoscere. Sed insinuanda prius sanctitati tuae est qualitas quaestionis, de qua ista nascuntur: quo tibi magis pateat falsitas obloquentium et videas quam lucem quibus tenebris conentur obducere. CAP. I.--2. Pelagiana igitur haeresis, quo dogmate catholicam fidem destruere adorta sit, et quibus impietatum venenis viscera Ecclesiae atque ipsa vitalia corporis Christi voluerit occupare, notiora
Abbreviated transcription (Latin):
uidente hoc p̃senti sclo dĩgr̃a in tue cari¬
tatis & scientiȩ uigore respirat: adde eruidi-¬
tionem humilib: adde increpationem
suꝑb. Necessarium & utile est etiam que
scͥptasunt scribe: ne leue existimet᷑ quod
ñ frequenẽ arguitur. Sanum enim pu¬
tant ẽẽ quod ñ dolet: nec uulnꝰ suꝑductũ
cute sentiunt. S intelligant ꝑuent᷑um
ad sectionem: quod habuerit ꝑseuerantẽ
coronet te in omni tempore: &e ambtilan¬
tem de uirtute in uirtutem głificet in et̾¬
num dñe papa beatissime ineffabiliter
mirabilis. incomparabilit honorande.
prestantissime patrone: Explieit.¬

Expanded text:
prouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae cariprouidente hoc praesenti saeculo dei gratia in tuae caritatis et scientiae uigore respirat, adde eruditionem humilibus, adde increpationem superbis. necessarium et utile est etiam, quae scripta sunt, scribere, ne leue existimetur, quod non frequenter arguitur. sanum enim putant esse, quod non dolet, nec uulnus superductum cute sentiunt; sed intellegant peruenturum ad sectionem, quod habuerit perseuerantecoronet te in omni tempore et ambulantem de uirtute in uirtutem glorificet in aeternum, domine papa beatmirabilis, incomparabiliter honorande, praestantissime patrone. EPIST
Abbreviated transcription (Latin):
ds alios uasa honoris. alios contumeliȩ
feccrit. quia finem uniꝰ cuiꝰq p̃uidĩt: ce
sub ipso gr̃e adiutorio. in qua futurus
erat uoluntate ce actione p̃scierit. Qͥb
omnib enodatis &e multis insuꝑ que al¬
tiore intuitu ad catisam hanc ꝑtinentia.
mag̃ potes uidere discussis : credimus ce
sꝑamꝰ ñ solum tenuitatem nr̃am dispu¬
tationum tuarum p̃sidio roborandam:
s etiam ipsos qͦs meritis atq honoribus
claros caligo istiꝰopinionis obscurat. defe¬
catissimum lum̃ gr̃e recepturos. Nam unõ
eorum p̃cipue auict̾ontatiᷤ. e sp̃italium
studiorum uirum scm̃ hylartum arela¬
tensum cp̃m. sciat beatitudo tua ãmirato¬
rem sectatoremꝙ in aliis omnib tue eẽ
doct̾ne: & de hoc quod in querelam tͣhit.
iam pͥdem apud scĩtatem tuam. sensum
fctum ꝑlitceras uelle constrre. S quia
utrum hoc fact̾urꝰ aut qͦ fine sit facturꝰ
incertum ẽ. & omnum nr̃m fatigatioꝓ

Expanded text:
deus alios uasa honoris alios contumeliae deus alios uasa honoris alios contumeliae fecerit, quia finem uniuscuiusque praeuiderit et, sub ipso gratiae adiutorio in qua futurus esset uoluntate et actione, praescierit. Quibus omnibus enodatis et multis insuper, quae altiore intuitu ad causam hanc pertinentia magis potes uidere, discussis credimus et speramus non solum tennitatem nostram disputationum tuarum praesidio roborandam sed etiam ipsos, quos meritis atque honoribus claros caligo istius opinionis obscurat. defaecatissimum lumen gratiae recepturos. nam unum eorum praecipuae auctoritatis et spiritalium studiorum uirum, sanctum Hilarium, Arelatensem episcopum, sciat beatitudo tua admiratorem sectatoremque in aliis omnibus tuae esse doctrinae et de hoc, quod in querelam trahit, iam pridem apud sanctitatem tuam sensum suum per litteras uelle conferre. sed quia, utrum hoc facturus aut quo fine sit facturus, incertum est et omnium nostrum fatigatio
Abbreviated transcription (Latin):
dei propositum uideat᷑ eristere. in his attẽ
qͥ aliquid boni acturi sunt ꝑp̃scientiam
possit stare ꝓpositum: anuͦ uniformiter
licet diuidi p̃scientia a ꝓposito demporali
distinct̾ione ñ possit: p̃scientia tam̃ quo¬
dam ordine sit subnixa ꝓposito: ce sicut
nicħ sit qͦrumcunq negotiors. quod non
scientia diuina p̃uenerit: ita mchil sit
boniqͦdñ in nr̃am participationem ñdo
auet̾ore defluxerit. Postremo quemad
modum ꝑ hanc p̃dicationem ꝓpositidĩ
qͦ fideles siunt qͥ p̃ordinati sunt ad uitam
et̃nam. nemo eorum qͥ cohortandi sunt
impediat᷑: nec occasionem negligentie
habeant. si se p̃destinatos ẽẽ desꝑent. Ii¬
lud etiam qualit̃ diluat᷑ quesumꝰ pati¬
enter insipientiã nr̃am ferendo demon
stres: quod recctatis pͥorum de hac re opi¬
nionib. pene omniũ par inuenit᷑. & una
sententia. qua ꝓpositum ce p̃destinationẽ
dei scdm p̃scientiam receꝑunt : ut obhoc

Expanded text:
dei propositum uideatur existere, in his autem, dei propositum uideatur existere, in his autem, qui aliquid boni acturi sunt, per praescientiam possit stare propositum, an uero uniformiter, licet diuidi praescientia a proposito temporali distinctione non possit. praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito et. sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia diuina praeuenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non deo auctore defluxerit; pomodum per hanc praedicationem propositi Dei, quo fideles fiunt qui praeordinati sunt ad vitam aeternam, nemo eorum qui cohortandi sunt impediatur, nec occasionem negligentiae habeant si se praedestinatos esse desperent. Illud etiam qualiter diluatur quaesumus patienter insipientiam nostram ferendo dstres, quod retractatis priorum de hac re opinionibus, paene omnium par inuenitur et una sententia, qua propositum et praedestinationem dei secundum praescientiam receperunt, ut ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tie fibra nutrit᷑. si pͥncipium salutis male
in homine collocat᷑: si diuine uolunta¬
t imꝑie uoluntas humana p̃fertur. ut
ideo quis adtuuet᷑. quia uoluit. non ideo
qͥa ut adiuuat᷑ uelit: si originalit̃ maluᷤᷤ
reccptionem boni ñ a summo bono.s a
semetipso inchoare male credit᷑:sinon
aliunde deo placet᷑.nͥ ex eoquod iꝑse do¬
nauerit. Tribue nob̾in hac causa papa
beatissime. pat̃ obtime. quantum tuuan¬
te dño potes diligentiam pietatis tuȩ:
ut quę inistis questionib obscuriora
& ad ꝑcipiendum difficiliora funt. qͣm
lucidissimis expositionib digneris aꝑi¬
re: ac pͥmum qͥa pleriq ñ putant xp̃ianã
fidem hac dissensione tuolari: qͣntam
situm maneat. ut ca iꝑsa que funt ꝓpo¬
sita sint accipienda p̃scita. an ꝑ genera
causaꝵ & species ꝑsonarum istauarien¬
tur: ut qͥa ditise sunt uocationes. in his
qͥ nichil oꝑaturi saluant̃. quasi solum

Expanded text:
tiae fibra nutritur, si principium salutis male tiae fibra nutritur, si principium salutis male in homine conlocatur, si diuinae uoluntati impie uoluntas humana praefertur, ut ideo quis adiuuetur, quia uoluit, non ideo. quia adiuuatur, uelit, si originaliter malus receptionem boni non a summo bono sed a semet ipso inchoare male creditur, si non aliunde deo placetur, nisi ex eo, quod ipse donauerit, tribue nobis in hac causa, papa beatissime, pater optime. quantum iuuante domino potes, diligentiam pietatis tuae, ut, quae in istis quaestionibus obscuriora et ad percipiendum difficiliora sunt, quam lucidissimis expositionibus digneris aperire. Ac primum, quia plerique non putant Christianam fidem hac dissensione uiolari, quantum situm maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita, an per genera causarum et species personarum ista uarientur, ut, quia diuersae sunt uocationes in his, qui nihil operaturi saluantur, quasi solum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas hominis. diuine gr̃e sibi pari¬
at opem: ñ gr̃a sibi humanam fubiciat
uoluntatem. Quod cum ꝑuersissimũ
ẽẽ reuelante dei miscia. ce instruente
nos tua beatitudine nouerimꝰ: possumꝰ
quidem ad ñ credendum ẽẽ constanteᷤᷤ.
s ad auec̾oritatem talia sentientiumñ
sumus pares: quia multum nos ce uitȩ
merttis antecellunt ⁊ ce aliqui eorum
adepto nuꝑsumini sacerdotii honore su¬
pereminent. nec facile quisquam pret̃
paucos ꝑfecte gr̃ȩ intrepidos amatores:
tantorum suꝑiorum disputationibus
austis est. contraire. Ex quo ñ solum
his qui eos audiunt. uerum etiam ipsis
qui audiunt᷑ eum dignitatib creuit ꝑi¬
culum: dum &e multos reuerentia eorum
aut inutili cohibet silentio. aut incurio¬
soducit assensu. & salubrimum ipsis ui¬
detur: quod pęne nulliꝰ contͣdict̾ione re¬
prehenditur. Unde si mistis pelagianȩ
reliquiis prauitatis ñ mediocris uirulen¬

Expanded text:
voluntas hominis divinae gratiae sibi parivoluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subjiciat voluntatem. 7. Quod cum perversissimum esse revelante Dei misericordia, et instruente nos tua beatitudine, noverimus, possumus quidem ad non credendum esse constantes, sed ad auctoritatem talia sentientium non sumus pares: quia multum nos et vitae meritis antecellunt, et aliqui eorum adepto nuper summo sacerdotii honore supereminent; nec facile quisquam, praeter paucos perfectae gratiae intrepidos amatores, tanto superiorum disputatausus est contra ire. ex quo non solum his. qui eos audiunt, uerum etiam ipsis, qui audiuntur, cum dignitatibus creuit periculum, dum et multos reuerentia eorum aut inutili cohibet silentio aut incurioso ducit adsensu et saluberrimum ipsis uidetur, quod paene nullius contradictione reprehenditur. unde si in istis Pelagianae reliquiis prauitatis non mediocris uirulen
Abbreviated transcription (Latin):
contumeliam: qͥ anemon̾ ꝑ grãm iusti¬
ficet᷑. & nemo nͥ in p̃uaricatione nascat᷑.
S resugiunt istud fateri: diuinoq as¬
cribere oꝑi. scõrum merita formidant.
Hec ad quiescunt p̃destinatorum electoꝵ
numerum. nec augeri posse nec mintii:
nec locum apud infideles ac negligenteᷤ
cohortangum incitam̃ta non habeant:
ac suꝑflua sit industͥe ac laboris indictio:
cuius studium cessante electione frustran¬
dum est: ita demum enim posse unum¬
qͦmꝙ: aut ad correptionem aut ad ꝓfec̾tũ
uocari.sisciat se sua negligentia bonum
ẽe non posse: & lib̃tatem suam obhoc
dei auxilio iuuandam. siquod ds man¬
dat elegerit: ac sic cum in his qui tempꝰ
acceꝑunt libere uoluntatis duosint q̃
humanam oꝑemur salutem. deiscilica
gr̃a. & hominis obȩdientia: prioremuo¬
lunt obedientiã ẽẽ quam grãm: ut im¬
tium salutis ex eo qui saluatur. non
ex eo credendum sit stare quisaluat ⁊ &

Expanded text:
contumeliam ; quia nemo nisi per gratiam justicontumeliam ; quia nemo nisi per gratiam justificetur, et nemo nisi in praevaricatione nascatur. Sed refugiunt istud fateri, divinoque ascribere operi sanctorum merita formidant: nec acquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse, nec minui, ne locum apud infideles ac negligentes cohortantium incitamenta non habeant, ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cujus studium cessante electione frustrandum sit. Ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum vocari, si se sciat sua diligentia bonum esse posse, et libertatem suam ob hoc Dei auxilio juvandam, si quod Deus mandat elegerit. Ac sic cum in his qui tempus acceperunt liberae voluntatis, duo sint quae humanam operentur salutem, Dei scilicet gratia et hominis obedientia, priorem volunt obedientiam esse quam gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum sit stare qui salvat; et
Abbreviated transcription (Latin):
ueri dei cultum potuerint insttui intelli¬
gentia nat᷑ali: & eugłm ideo non audierĩt.
tione sanguinis eiꝰ exceptum: etiam s om¬
nem hanc uttam alienissima ab eomente
ꝑtranseat: quia ad omnes homines ꝑti¬
neat diumȩ miscđiȩ sacram̃tum: quo
ideo plurimi ñ renouent᷑: quia qͦd nec
renouari uelle habeant p̃noscantur.¬
Itaq qͣntum ad dm̃ ꝑtinet. omnibus
paratam uitam et̾̃nam: quantam aut̃
ad arbitrii libertatem ab his eam app̃¬
hendi qͥ deosponte credidint. & atixiltũ
gr̃e merito credulitatis acceꝑint. In istã
uero talis gr̃e p̃dicationem in quorum
contrabict̾ione offendimur. cum prius
meliora sentirent. idcose uel maxime cõ¬
tulerunt: qͥa si profiterent᷑ ab ea ounia
bona merita p̃ueniri. & abipsa ut possẽt
ẽẽ donari. necessitate concedent. deum
scđm propositum ce consilium uolunta¬
dissue occulto idicio & oꝑe manifesto.¬
aliud uas condere in honorem. aliud ĩ

Expanded text:
ueri dei cultum potuerint instrui intelleueri dei cultum potuerint instrui intellegentia naturali et euangelium ideo non audierint tione sanguinis eius exceptum, etiam si omnem hanc uitam alienissima ab eo mente pertranseat, quia ad omnes homines pertineat diuinae misericordiae sacramentum, quo ideo plurimi non renouentur, quia, quod nec renouari uelle habeant. pItaque, quantum ad Deum pertinet, omnibus paratam vitam aeternam; quantum autem ad arbitrii libertatem, ab his eam apprehendi, qui Deo sponte crediderint, et auxilium gratiae merito credulitatis acceperint. In istam vero talis gratiae praedicationem hi, quorum contradictione offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se vel maxime contulerunt, quia si profiterentur ab ea omnia bona merita praeveniri, et ab ipsa ut possint esse, donari, necessitate concederent Deum secundum propositum et consilium voluntatis suae, occulto judicio, et opere manifestom, aliud in
Abbreviated transcription (Latin):
scđ̃m qͣm gĩa uocantiᷤᷤ oꝑetur. multo s̾ ra¬
tionabilius uident᷑ astruere: cum ad eaꝵ
nationum contemplationem uenit᷑. que
uel inp̾t̾itis scłis dimisse sunt ingredi
uias suas. uel nẽ qͦq adhuc in ueteris
ignorandiȩ impietate deꝑeunt. nec ulla
eis aut legis aut euglii illuminatio cho¬
ruscauit: cum tam̃ in quantum p̾dicato¬
rib ostium aꝑtum ẽ. & uia facta est. gen¬
trum popłs qui sedebat in teneb̾s &e inum¬
bra mortis. lucem uidit magnam : &e qͥ
qͦndam ñ popłs. nunc audem popłs dei
sit: & quorum aliqñ non misertus est. nc̃
autem misereatur. Preuisos inquiunt
a dño credituros. & adunamquamq
gentem. ita dis pensata tempora ac mini¬
steria magistͦrũuierortura erat bonarum
credulitas uoluntatum: nec uacillare il¬
lud quod ds om̃s homines uelit saluos
fieri. & in agnitionẽ ueritatis uenire: qñ
quidem mercusabiles sint. qͥ ce adumꝰ

Expanded text:
secundum quam gratia uocantis operetur, multo sibi rasecundum quam gratia uocantis operetur, multo sibi rationabilius uidentur adstruere, cum ad earum nationum contemplationem uenitur, quae uel in praeteritis saeculis dimissae sunt ingredi uias suas uel nunc quoque adhuc in ueteris ignorantiae impietate depereunt nec ulla eis aut legis aut euangelii inluminatio coruscauit. cum tamen, in quantum praedicatoribus ostium apertum est et uia facta est, gentium populus, qui sedebat in tenebris et in umbra mortis, lucem uiderit magnam et, qui quondam non populus, nunc autem populus dei sit et, quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur, praeuisos inquiunt a domino credituros et ad unamquamque gentem ita dispensata tempora ac ministeria magistrorum. ut exortura erat bonarum credulitas uoluntatum; nec uacillare illud, quod deus omnes homines uelit saluos fieri et in agnitionem ueritatis uenire, quando quidem inexcusabiles sint, qui et ad unius
Abbreviated transcription (Latin):
tates. nullas ꝓpͥas actiones. non sine
iudicio dei secernunt᷑. ut ante discretio¬
nem bom ac mali de usuuitȩ istiꝰ auferen¬
di.alii ꝑ regenerationem int̃ cȩlestis reg¬
ni assumantur hȩredes: alii smne baptis¬
mo int̾ mortis ꝑpetuȩ transeant debito¬
res: tales aiunt ꝑdi. talesq saluari. qualeᷤ
futuros illos in annis maioribsi ad acti¬
uam seruarent᷑ ȩcatem. scientia diuina
p̃uidit: nec considant se grãm di quam
comitem ñ preuiam humanoꝵ uolunt
ẽẽ meritoꝵ. & iam illis uoluntatib fub¬
dere. quas ab ea scđm suam phantasiam
non negant ẽẽ p̃uentas: s in tantum qͥb¬
cumq com̃ticiis mertas electionem dei
subiciunt. ut quia p̃t̾ita non extant. fu¬
turaqͥñ sint futura confingant: nouoq
apud illos absurditatis genere. & ñ agen¬
da p̃scita sint: & p̃scita ñ actasint. Hanc
sane de humanis meritis p̃scientiam di

Expanded text:
tates, nullas proprias actiones non sine tates, nullas proprias actiones non sine iudicio dei secernuntur, ut ante discretionem boni ac mali de usu uitae istius auferendi alii per regenerationem inter caelestis regni adsumantur heredes alii sine baptismo inter mortis perpetuae transeant debitores, tales aiunt perdi talesque saluari. quales futuros illos in annis maioribus, si ad actiuam seruarentur aetatem, scientia diuina praeuiderit. nec considerant se gratiam dei, quam comitem, non praeuiam humanorum uolunt esse meritorum, etiam illis uoluntatibus subdere, quas ab ea secundum suam phantasiam non negant esse praeuentas. sed in tantum quibuscumque commenticiis meritis electionem dei subiciunt, ut, quia praeterita non extant. futura. quae non sint futura, confingant nouoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint et praescita non acta sint. hanc sane de humanis meritis praescientiam dei,