comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ & nolite iterũ inseruitutis iugo
contineri. Standum monet mac¬
cepta gr̃a: ut non redeuntes adue¬
tera amittant donũ lib̾tatis qđ fue¬
rant consecuti. Ecce ego paulꝰ
dico uobis. qͥa si crrcuncidamin

Expanded text:
ergo, et nolite iterum servitutis jugo contineri. Standum monet in accepta gratia, ut non redeuntes ad vetera, amittant donum libertatis, quod fuerant consecuti. Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini,
Abbreviated transcription (Latin):
gem seruat Debitor ẽ enĩ qr lex çir¬
cuncisis cataẽ hoc iudeo dixit: quia
tam hebeteᷤ se ostendebant ut digni
essent omia honera legis portare:
Euacuati estis a xp̃o: quib nichil ꝓ¬
em̃ gr̃a eiꝰ pleni qa recedente euacua¬
ti sunt his enĩ loquit᷑ qui post accep¬
tum donũ gr̃e cłi circuncidise ma¬
luerunt. Q i in lege głammi: a grã
excidistis Iusticia legis ẽ si seruent᷑
quȩ data sunt. ideo q qui inlnis iusti¬
ficari se uult post fidem amittir gram
quia ad hoc uenit donũ d̃i ut cess an¬
tibus honeribꝰ legis iustificaret ereden¬
tes apud đm Nos enĩ sp̃u ex fide sp̃e

Expanded text:
gem servat; debitor est enim, quia cirgem servat; debitor est enim, quia circumcisis data est Lex. Hoc ideo dixit, quia tam hebetes se ostendebant, ut digni essent omnia onera Legis portare. Evacuati estis a Christo. Quibus nihil penim gratia ejus pleni, qua recedente, evacuati sunt. His enim loquitur, qui post acceptum donum gratiae Dei, circumcidi se maluerunt. Qui enim in Lege gloriamini, a gratia excidistis. Justitia Legis est, si serventur, quae data sunt. Ideoque qui in his justificari se vult post fidem, amittit gratiam; quia ad hoc venit donum Dei, ut cessantibus oneribus Legis, justificaret credentes apud Deum. Nos autem spiritu ex fide spem
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑet p̃duicatio: oportuit circunci¬
di. Nunc autem lege fidĩ succeden¬
te ea sequenda sunt quȩ rudis u̾itas iub et.
additam̃tum panm rudis assuit
uestimento ueteri: Tollit enĩ forti¬
tudinẽ eiꝰ a uestim̃to. et maior fit
scissura: ac ꝑ hoc ñ solũ mehil ꝓde¬
rit fideli addita cireuncisio. sed ob
erit Maiꝰ enĩ malumẽ. ex libero
seruum fieri quã nasci Testifi¬
cor autẽ om̃i homini circunciden¬
n se: quia debitor ẽ. unuerse legis
faciende: Possunt aliqͥ legẽ aliqua¬
tenus seruare et ñ circuncidinam
multi romanorum in indea serua.
ad agrippam regem iudes: scio rex
agrippa quia credis ꝓpħis. scio qͥacre¬
ddis et centuriocuiꝰ erat seruuꝰ moritu¬
rus qͥ mittens ad iħm rogauit ut
ueniret et sanaret seruũ eiꝰ cui testi¬
moniũ ꝑhibentes dicebant ad iħm Di¬
gnus. ẽ. ut p̾stes ei diligit enĩ gentem
nrãm: et smagogã ipse edificauit no¬
bis Nemo tam circuneisus nͣtam le¬

Expanded text:
ciperet praedicatio, oportuit circumcidi: nunc autem lege fidei succedente, ea sequenda sunt, quae rudis veritas jubet; additamentum panni rudis assuit vestimento veteri; tollit enim fortitudinem ejus a vestimento, et major fit scissura . Ac per hoc non solum nihil proderit fideli addita 227 circumcisio, sed et oberit; majus enim malum est ex libero servum fieri, quam nasci. Testificor autem omni homini circumcidenti se, quia debitor est universae Legis faciendae. Possunt aliqui Legem aliquatenus servare, et non circumcidi: nam multi Romanorum in Judaea servabad Agrippam regem Judaeae: Scio, rex Agrippa; credis prophetis, scio quia credis . Et centurio, cujus servus erat moriturus, qui mittens ad Jesum, rogabat ut veniret, et sanaret servum ejus; cui testimonium perhibentes Judaei dicebant ad Jesum: Dignus est ut hoc praestes ei; diligit enim gentem nostram, et Synagogam ipse aedificavit nobis . Nemo tamen circumcisus non totam Le
Abbreviated transcription (Latin):
cob dilexi. esau uͦ odiui. Hic ꝑseque¬
batur iacob qͥ mnpopłi xp̃iam figuta nat᷑
d̃m: similiter & iudeos ꝑmindiam
ꝑsequi significauit xꝑianof.Unde
data oꝑa galathas euert̾ant carna¬
li astucia. Sed qͥd dicit scriptura:
Sice ancillam & filium eiꝰ. non em̃
heres erit filiꝰ ancillȩ: cũ filio ieo

Expanded text:
cob dilexi, Esau vero odivi . Hic persequecob dilexi, Esau vero odivi . Hic persequebatur Jacob, qui in populi christiaDeum . Similiter et Judaeos per invidiam persequi significavit Christianos; unde data opera Galatas everterant carnali astutia. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam, et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum f
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ dicit matrẽ nr̃am sterilẽ appellar:
q a ñ parit. scdm carnẽ nec dolo¬
res patit᷑ Hoc. ẽ. non parturit. Ge¬
nerat autẽ sine passione spialiter
exclamans inleticiam: qͥa deserta
aliquando. A quo nisi ab adam
qͥa deserta uita secutꝰ. ẽ. mortẽ. ñc
plures filios habet qua hȩc que
habet uirum id.ẽ quȩ carnaliter
generat multo em̃ plures sunt
xp̃iani iudeiᷤᷤ sicut dicit inapocalip
merare nemo poterat ex om̃i tri-¬
bu & gente. Uos autẽ fr̃s scd̾m
ẏsaac ꝓmissionis filii estis. Hoc. ẽ.
non carnis filios. eẽ. sed dĩ qͥa ysa¬
ac intypum natꝰ. ẽ. filii dĩ & uult
cos sub intelligere qͥa facti filn dĩ
conuersi sunt ut. eẽnt filii carnis:
siuͦ resipiscant sunt filii dĩ. Sed
qͦmͦ tunc qui scdm carnẽ natꝰ fue¬
rat ꝑsequebat᷑ eũ qͥ scđm sp̃m: ita¬
&ñc. Non solum ismabel scdm car¬
nem natꝰ. ẽ. sed & esau qͥa & ipse in
popłi indaici typũ natus. ẽ. de quo
in malachia ꝓpħa scriptum. ẽ. Ia¬

Expanded text:
 dicit matrem nostram, sterilem appellat; quia non parit secundum carnem, nec dolores patitur, hoc est, non parturit. Generat autem sine passione spiritaliter exclamans in laetitia; quia deserta aliquando a quo autem, nisi ab Adam, qui deserta vita secutus est mortem, nunc plures filios habet, quam haec quae habet virum, id est, quae carnaliter generat. Multo enim plures sunt Christiani Judaeis, sicut dmerare nemo poterat ex omni tribu et gente . Vos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii estis. Hoc est non carnis filios esse, sed Dei; quia Isaac in typum natus est Filii Dei: et vult eos subintelligere quia facti filii Dei, conversi sunt, ut essent filii carnis: si vero resipiscant, sunt filii Dei. Sed quomodo tunc qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum, qui secundum spiritnc. Non solum Ismael secundum carnem natus est, sed et Esau; quia et ipse in populi Judaici typum natus est. De quo in Malachia propheta scriptum est: Ja
Abbreviated transcription (Latin):
de & non exꝑib legis. Manifesta ratio¬
ne circunuentos eos ostendit: ut serua¬
rent legem in qͣnemo iustificat᷑ apud
dm̃: qͥppe cũ hi ipsi qui natura iudei
sunt uolentes iustificari relicta lege cõ¬
fi̾giant ad fidẽ xp̃i. Quoniã exoꝑi¬
bus legis non iustificabitur omnis ca¬
ro. Eullũ hominẽ iustificatũ dic̃ ex¬

Expanded text:
ex operibus Legis. Manifesta ratione circumventos eos ostendit, ut servarent Legem; in qua nemo justificatur apud Deum; quippe cum hi ipsi qui natura Judaei sunt, volentes justificari, relicta Lege, confugiant ad fidem Christi. Quoniam ex operibus Legis non justificatur omnis caro. Nullum hominem justificatum dic
Abbreviated transcription (Latin):
uidei quia ñ ꝓhibebat iudeos fili¬
os suos circunciđe ipsa epła. T̾ unc
inquit accipiens circuncidit eum¬
ꝓpt iudeos qͥ erant in locis illis: de
gentilib aut̃ scandalum ñ habe¬
bant: unde titus ñ. ẽ. cõpulsus circ̃¬
cidi Ad horã gͦ cessit ut ueritas ȩuã¬
głii ꝑmaneat apud gentes: cũ non¬
se subiciunt circuncisiom. Apud u¬
deos aut̃ ñ erat ueritas euangłii.:
qͥa credentes circuncidebant filios¬

Expanded text:
Judaei; quia non prohibebat Judaeos filiJudaei; quia non prohibebat Judaeos filios suos circumcidere ipsa epistola. Tunc, inquit , accipiens eum circumcidit propter Judaeos, qui erant in locis illis. De gentilibus autem scandalum non habebant, unde Titus non est compulsus circumcidi. Ad horam ergo cessit; ut veritas Evangelii permaneat apud gentes, cum non subjiciunt se circumcisioni. Apud Judaeos autem non erat veritas Evangelii; quia credentes circu
Abbreviated transcription (Latin):
nis: ad horam cessimꝰ subiectioni: hocẽ ad
horã nos subiecimꝰ seruitutt. Humili¬
antes nos lege̾. ut circuncis.o timotheo
cessaret dolus & scandalum iudeoꝵ
Paratienĩ erãt sic̃ dat᷑ in telligi cõmoue¬
re illi tumultum & seditionẽ fuit
eñi causa qͦmͦ hab̾ ent aditum calun¬
me faciende. Timotheꝰ eñĩ erat ma¬
tre qͥdẽ iudea. patre autẽ greco. un¬
de factũ. ẽ: ut scđm legem circunci¬
sus in fans ñ. eẽt. uUolens aut̃ apłs
cut fecit: qͥa testimonium ei inqͥt bo¬
num ꝑhibebant om̃s loci illius: insi¬
aias passus. ẽ. iudeoꝵ. Explorabant
cm̃ si filiũ uideȩ incircuncisũs susci¬
ꝑet: ꝑantes seditionem. Quia si de
grecis contͣ dicebant ñ. eẽ. circuncidẽ¬
dos sic̃ et ȩpła ab apłis de hac re fu¬
erat data. ł filios isrł circuncidi ñ ue¬
taret qr nichil de his in ȩpła eadẽ
significauerant apłi. ex cuiꝰ aucto¬
ritate plus inseuiebant credentes

Expanded text:
nis. Ad horam cessimus subjectioni; hoc est, ad nis. Ad horam cessimus subjectioni; hoc est, ad horam nos subjicimus servituti, humiliantes nos Legi; ut circumciso Timotheo, cessaret dolus et scandalum Judaeorum. Parati enim erant, sicut datur intelligi, commovere illi tumultum et seditionem. Fuit enim causa, quomodo haberent aditum calumniae faciendae; Timotheus enim erat matre quidem Judaea, patre autem Graeco: unde factum est, ut secundum Legem circumcisus infans non esset. Volens autem Apostolus cut fecit quia testimonium ei, inquit , bonum perhibebant omnes loci illius, insidias passus est Judaeorum. Explorabant enim si filium Judaeae incircumcisum susciperet, parantes seditionem; quia si de Graecis contradicebat non esse circumcidendos, sicut et epistola ab apostolis de hac re fuerat data , vel filios Israel circumcidi non vetaret; quia nihil de his in epistola eadem significaverant apostoli: ex cujus auctoritate plus insaeviebant credentes
Abbreviated transcription (Latin):
maneat apud uos. Grci contͣ dicunt nec
ad horã cessimus: & hoc aiunt conueni¬
re cause. qͥa qui fieri ꝓhibebat non opor¬
tebat inquiuint dicere se fecisse ne ꝓba¬
ret. ẽẽ faciendum. Sed apłs uir duimꝰ
sciens posse hoc opponi ipse illud ꝓ¬
ponit ut p̃ueniat calunmosos: & red¬
dit causas qͥb cõpulsus. ẽ facere qd no¬
lebat ꝓpt̾ sub in ductos aut̃ inquit fal¬
sos frs. sub inductos dic̃ qͥa cũ dolom
trauerunt ostendentes se fr̃s cũ eẽnͣt. ini¬
mici. Qui sub intrauer᷑ hoc. ẽ. qui cũ hu¬
militate in trauerunt fingettes ami¬
ciciã. Ex pͥolrare libertatem nr̃am ꝗͣ
habemꝰ in xp̃o iħu ut nos inseruitutẽ
subicerent. ex plorare. ẽ. sic intrare ut
aliud fingat & aliud querat: qͦ pos¬
sent accusare libtatẽ nr̃am qũa ha¬
hec. ẽ. non subici legi. Ut nos inserui¬
tutem subiecerent.Hoc.ẽ. ad h intra¬
uerunt cũ dolo & fallacia: ut nrã
lib̾tatem inseruitutem subicerent.
Cogntes nos subici legi circuncisio¬

Expanded text:
maneat . Graeci e contra dicunt: Nec ad horam cessimus, et hoc aiunt convenire causae; quia qui fieri prohibebat, non oportebat, inquiunt, dicere se fecisse; ne probaret esse faciendum. Sed apostolus vir divinus sciens posse hoc opponi ipse illud proponit, ut praeveniat calumniosos: et reddit causas, quibus compulsus est facere, quod nolebat. Propter subintroductos autem, inquit, falsos fratres. Subintroductos dicit, quia cum dolo traverunt, ostendentes se fratres, cum essent inimici. Qui subintraverunt, hoc est, qui cum humilitate intraverunt fingentes amicitiam. Explorare libertatem nostram, quam habemus in Christo Jesu, ut nos in servitutem subjicerent. Explorare est sic intrare, ut aliud fingat, et aliud quaerat. Quo possent accusare libertatem nostram, quam hahaec est, non subjici Legi. Ut nos in servitutem subjicerent: hoc est, ad hoc intraverunt cum dolo et fallacia, ut nostram libertatem servituti subjicerent, cogentes nos subjici legi circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
lant non desiderio carnis s spirttus.
Salutant  oͦm⁊ies sancͦti. Prouocat
cos ad sc̃ĩtatem : ut et ipsi audean
reddere uicem sanctis IN salutati¬
oNe. Ideo enim a sanctis salutantus
ut eos imittentur. Gratia domi¬
ni nostri iesu xpisti & dilectio dei
& communtratio sancti spiritus
nitas hic complexio est & unitas poti
que totius salutis perfectio est. Di¬
lectio enim dei misit in nobis salua¬
torem iħm: cuius gratia saluatisr¬
mus ut possideamꝰ hanc gratiasl
salutis: Cominunicatio facit sanca
spiritus. Hĩc enĩ dilectio a deo &
saluatos gratia xpisti tuetur: it
trium ꝑfectio consummatio sit hi¬
minis. iN saluzem:¬

Expanded text:
lant non desiderio carnis, sed spiritus. lant non desiderio carnis, sed spiritus. Salutant vos sancti omnes. Provocat eos ad sanctitatem, ut et ipsi audeant reddere vicem sanctis in salutatione; ideo enim a sanctis salutantur, ut illos imitentur. Gratia Domini nostri Jesu Christi, et dilectio Dei, et communicatio Spiritus Trinitatis hic complexio est, et unitas potestatis, quia totius salutis perfectio est. Dilectio enim Dei misit nobis Salvatorem Jesum, cujus gratia salvati sumus. Ut possideamus hanc gratiam salutis, communicatio facit sancti Spiritus: hic enim dilectos a Deo, et salvatos gratia Christi tuetur; ut trium perfectio consummatio sit hominis in salutem
Abbreviated transcription (Latin):
ut spe futurorum deserat p̾sentẽ oblec¬
tationem. Idemait. sapite. Hoc ꝓpter
ueterem discordiam ut unũ. sentiañ.
IN pace agite: si concordes fuerint habe¬
bunt pacem. Et deus dilec̾tionis¬
erit inquit uobiscum. Deys pacis
xpistus est qui dixit. pacem meam
ait nouum mandatum do uobis ut
diligatis inuicem. Et in hoc inquit
cognoscent omnes quia discipuli
mei estis si dilectionem qua dilexi
uos habueritis ab inuicem. Alia
tamen pax dei alia mundi est: qͥa
& maligni & spurii habet ⁊ pacem¬
nem. Xpisti cium pax libera est
a peccatis. Per fidiam enm fugit
dolum spernit: factis malis repug.¬
nat. Hȩc deo placita est & amica.
diabolo autem: mimica. Hanc qu
habuerit habebit et dilectionem:
simul & deum corum ad tuitionem
perpetuam. S alutate uos mnui.¬
cem in osculo sancto. Hec salutatio¬
est ecclesi astica: quia oscula hȩc Ñ
caRNalia sed spiritalia suÑ. Que
complexui corporum animos copu-¬

Expanded text:
ut spe futurorum deserant praesentem oblecut spe futurorum deserant praesentem oblectationem. Idem sapite: hoc ait, propter veterem discordiam; ut jam 209 unum sentiant. In pace agite. Si concordes fuerint, habebunt pacem. Et Deus pacierit, inquit, vobiscum. Deus pacis est Christus, qui dixit: Pacem meam ait: Novum mandatum do vobis, ut diligatis invicem. Et in hoc, inquit, cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem, qua dilexi vos, habueritis invicem . Alia tamen pax Dei, alia mundi est; quia et maligni et spurici habent pacnem; Christi enim pax libera est a peccatis. Perfidiam ergo fugit, dolum spernit, factis malis repugnat. Haec Deo placita est et amica, diabolo autem inimica. Hanc qui habuerit, habebit et dilectionem simul et Deum eorum ad tuitionem perpetuam. Salutate vos invicem in osculo sancto. Haec salutatio ecclesiastica est; 210 quia oscula haec non carnalia, sed spiritalia sunt, quae complexu corporum animos copu
Abbreviated transcription (Latin):
mus in ur̃am consummationẽ. Pecit
orans ut in eo ꝑficiant᷑ nec peccent con¬
sũmati in uirtute bone uite et i¬
incorrupta fide. Iccirco hȩc absens scri¬
bo ut non p̃sens durius agam. Aꝑtũ
est qͥa ido absens cõmonec ut correctio¬
rectiores illos inuemat. & non illic po¬
situs increpec cum pudore: ur erubes¬
cat qui peccat in cȩtu fr̃no Scdm po¬
testatem quã dñs dedit michi in edifica¬
tionem &. non in destructionem. Hoc
potestas c̃. quam suꝑiꝰ optat ẽe. ociosam
his bene agrutibꝰ. Si quominꝰ exercere se
in hac: ut edificent᷑ correpti ñ mortifica¬
ti peccatores: non enim destruuntur quia ar¬
guuntur ut corrigant: s edificantur
aduitam. De cetero fr̃s gaudece ꝑ.¬
fecti estote consolationem ꝑcipite. dẽ
sapite. in pace agite: et deus qilectio¬
nis erit uobiscum. Qaudium hoc de
emendatione erit: unde & poterit ꝓue¬
nire ꝑfectio. Sed ante erit consolatio

Expanded text:
mus et vestram consummationem. Petit mus et vestram consummationem. Petit orans, ut in eo perficiantur, nec peccent consummati in virtute bonae vitae, et incorrupta fide. Idcirco haec absens scribo, ut non praesens durius agam. Apertum est quia ideo absens commonet, ut correctiores illos inveniat, et non illic positus increpet cum pudore; ut erubescat, qui peccat, in coetu fraterno. Secundum potestatem quam Dominus dedit mihi in aedificationem, et non in destructionem. Haec potestas est, quam superius optat esse otiosam, his bene agentibus: si quo minus, exercere se in hac, ut aedificentur correpti, non mortificati peccatores. Non enim destruuntur, qui arguuntur, ut corrigantur: sed aedificantur ad vitam. De caetero, fratres, gaudete, perfecti estote, consolationem percipite, idem sapite, in pace agite; et Deus pacis et dilectionis erit vobiscum. Gaudium hoc de emendatione erit, unde et poterit provenire perfectio: sed ante erit consolatio,
Abbreviated transcription (Latin):
miliati uel reꝓbi appareant. Probati
enim adeo uident᷑ dum iudicant pec¬
catores auctoritate concessa. Si gͦ quos
iudicent non sĩt: cessante in his auctori¬
tate quasi reꝓbi uident᷑. Non enim
possumꝰ aliquid aduersus ueritatem
s. ꝓ ueritate. Hoc dicit quia potestas
non est data contra ueritatẽ ut argu¬
ant bene uiuentẽ: s ꝓueritate ut uiti¬
dicent in eum qui inimicus. ẽ. legis. Id̃o¬
q cessabit potestas si quod bonum. ẽ. fece¬
rint. Unde & ad romanos ait. Uis
nontimere potestatem: Bonum fac:
& habebis laudem ex illa. Cum gͦ non
timet. bouum oꝑando: euacuata ẽ.
apud eum potestas. Hoc ẽ. quasi rȩꝓbum
ẽẽ: quia hoc ineo cessat unde ꝓbat᷑
potestas. G audeamꝰ enim cumnos
infirmamur. Uos autem fortes estis.
Hoc ẽ. infirmari non excercere potestatẽ.
Hos autẽ optat fortes ẽe: ut bene agentes
uitia uincant. & ꝓhibeant ase uindic-¬
tam aut correptionem: Hoc & ora¬

Expanded text:
miliati vel reprobi appareant. Probati miliati vel reprobi appareant. Probati enim a Deo videntur, dum judicant peccatores, auctoritate concessa. Si ergo quos judicent, non sint, cessante in his auctoritate, quasi reprobi videntur. Non enim possumus aliquid adversus veritatem, sed pro veritate. Hoc dicit, quia potestas non est data contra veritatem, ut arguant bene viventem: sed pro veritate, ut vindicent in eum, qui inimicus est legis. Ideoque cessabit potestas, si quod bonum est fecerint. Unde et ad Romanos ait: Vis non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudem ex illa . Cum ergo non timet bonum operando, evacuata est apud eum potestas: hoc est quasi reprobum esse; quia hoc in eo cessat, unde probatur potestas. Gaudemus enim, cum nos infirmamur; vos autem fortes estis. Hoc est infirmari, non exercere potestatem: hos autem optat fortes esse; ut bene agentes vitia vincant, et prohibeant a se vindictam aut correptionem. Hoc et ora
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur temptatio est quia euertere
nititur: &. homo aliquando temptat
auobis est : nisi reꝓbi estis. Hoc dicit
quias ꝓbare uos inuicem nescitis. non
nis suȩ fidem: qui enĩ fidi suȩ sensum
incorde habet: hic scie xp̃m iħm in se
t̃. Spero autem cognituros uos quia
nonsumus reꝓbi. Prouocat eos ad sci¬
auam fidei & recte uite. Cum enim
iperint scire apłi sui certam auctoritatẽ
o meritum apuddm̃: poterunt & cir-¬
sase eẽ. solliciti. Oro autem dm̃ ne
qiiequam malifaciatis. non ut nos ꝓba
apparcamꝰ s ut uos quod bonum ẽ.
uiats nos autem quasi repbi simꝰ:
co affectu quo semꝑ orat ꝓ eis ut a
malis temperent. Non ut nos inquit
ritate uideam᷑ uobis peccantibus s ut
uos quod bonum est faciatis. nos uero
ut quasi reꝓbi simus. Quid ÷ hoc ͤ Diaat
apłs ut reꝓbus sit: Nonsane: s hoc orat
ut his bene agentibꝰ dum non audereñ
corripere quasi humilientur ut hu-¬

Expanded text:
dicatur, tentatio est; quia evertere dicatur, tentatio est; quia evertere nititur. Et homo aliquando tentat, sus in vobis est, nisi reprobi estis? Hoc dicit, quia si probare vos invicem nescitis, non nis suae fidem. Qui enim fidei suae sensum in corde habet, hic scit Christum Jesum in se esse. Spero autem cognituros vos quia non sumus reprobi. Provocat eos ad scientiam fidei, et rectae vitae. Cum enim coeperint scire apostoli sui certam auctoritatem et meritum apud Deum, poterunt et circa se esse solliciti. Oro autem Deum, ne quidquam mali faciatis: non ut nos probati appareamus, sed ut vos quod bonum est, faciatis: nos autem, ut quasi reprobi simus. Eo affectu quo semper orat pro eis, ut a malis temperent. Non ut nos, inquitritate videamur, vobis peccantibus. Sed ut vos quod bonum est, faciatis: nos autem, ut quasi reprobi simus. Quid est hoc? Orat Apostolus, ut reprobus sit? Non sane: sed hoc orat, ut his bene agentibus, dum non auderent corripere, quasi humilientur, et hu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃.xp̃c it mortem destruens credeutes
sibi liberaret ab ea. Infirmari gͫ pͥassus
cendens enum adinferos qui. omnino pei¬
catum nesciebat. & quasi peccator octisis.
cyrographum ade deleuit. ut de cetero
defuncti sub eiꝰ nomine amorte non itle¬
rentur. Sed haberent fidutiam eundi
ad celos. Propter infirmitatem gͦ mãu
occisus reuixit unrtute patris: ut disciplis
ꝓ baret que docuerat ͭ e re nͥ plo inse osti¬
so. Et enim nos infirmamur in illo:
dum iniuriis ageb antur daudebalt̃
edebantur. Sed iuinmus cum ipso ex
dentes non crat. hec infirmitas s ꝑfectus:
crga credentes: uirtute enĩ dĩ resurgent
ut uiuant cum xp̃o.Uosmec ipsos
tmptate si estis in fide ipsi uos ꝓbate in¬
uicem: Ut se fr̃s discutiant p̃cepit: solitio¬
ris enĩ fiunt. si secum inuicem conferant:
temptationem Ergo hanc ꝓbationẽ
uoluit intelligi: quia omnis ꝓbatio
temptatio est. non tamen omnns temp¬
tatio ꝓbatio. Si enĩ deus temptare dicit᷑
ꝓbatio ẽ. Si autẽ diabolus temptare

Expanded text:
 ut mortem destruens, credentes sibi liberaret ab ea. Infirmari ergo se pascendens enim ad inferos, qui omnino peccatum nesciebat, et quasi peccator occisus, chirographum Adae delevit; ut de caetero defuncti sub ejus nomine, 208 a morte non tenerentur, sed haberent fiduciam eundi ad coelos. Propter infirmitatem ergo nostram occisus revixit virtute Patris; ut discipulis probaret quae docuerat esse vera, exemplo in se ostenso. Etenim nos infirmamur in illo. dum injuriis agebantur, claudebantur, caedebantur. Sed vivimudentes, non erat haec infirmitas, sed profectus, rga credentes, quia virtute Dei resurgent, ut vivant cum Christo. Vos ipsos tentate, si estis in fide: ipsi vos probate. Invicem ut se fratres discutiant, praecipit; sollicitiores fiunt enim, si secum invicem conferant. Tentationem ergo hanc probationem voluit intelligi; quia omnis probatio tentatio est; non tamen omnis tentatio probatio. Si enim Deus tentare dicitur, probatio est: si autem diabolus tentare
Abbreviated transcription (Latin):
tatio erat apłi galatharũ. in qͣ firmi
inuenti sunt. ñ aubitantes fide. Posset
eñi scandalũ passi dicere: q̃. ẽ. uirtus
aut spes in hac fide. quando minster
eiꝰ sit humiliat᷑ͦ S ed qͥa iã ammũ futu¬
ris speb infecerant p̃sentes exitus ꝓ
xp̃i nomine ñi ptimescebant: cerci fidẽ
nr̃am ñ interris sed incȩł hab̾s digni¬
tatem. & ꝓhis tribulationib magna
suris ñ de fomatꝰ. ẽ. apud eos sed conmñ¬
cebant infide. Testis eñ sum uobis
qu sifieri potuisset ocłos ur̃os eruisse¬
tis & dedissetis mͥ. Uotum eorũ cura
religionem tã plenũ ostendit fuisse:
ut non solum bñ abeis susceptꝰ sit s
& fortes infide inuenti sunt. Et qđ
ad laudem magis ꝓficit: om̃ia pene sua
illi obtulerunt ꝓfliganda. Hinc plus
dolet: qͥ a tanta caritas subũsa fuerat
praua doctrina. Ergomimic̾ uob̾
factus sum uũ dicens uob̾: hoc dicit.
qͥa non potest fieri ne umicꝰ inqͥt uo¬

Expanded text:
tatio erat Galatarum, in qua firmi inventi sunt; non dubitantes de fide. Possent enim, scandalum passi, dicere: Quae est virtus aut spes in hac fide, quando minister ejus sic humiliatur? Sed quia jam animum futuris spebus infecerant, praesentes exitus pro Christi nomine non pertimescebant, certi fidem nostram non in terris, sed in coelis habere dignitatem, et pro his tribulationibus magna suris non deformatus est apud eos, sed commencebant in fide. Testis enim sum vobis quia, si fieri potuisset, oculos vestros eruissetis, et dedissetis mihi. Votum eorum circa religionem tam plenum ostendit fuisse, ut non solum bene ab eis susceptus sit, sed et fortes in fide inventi sint: et quod ad laudem magis proficit, omnia pene sua illi obtulerunt profliganda. Hinc plus dolet, quia tanta charitas subversa fuerat prava doctrina. Ergo inimicus vobis factus sum, verum dicens vobis? Hoc dicit, quia non potest fieri, ut inimicu
Abbreviated transcription (Latin):
sequendũ erat: estͥuabant utiq qđ
ẽẽt uerũ: siem̃ hoc uerũ erat ut iuda¬
izarent: ipsum p̾uaricatorẽ tenebarł
qͥa gentiliter uixerat: si autem illud
melius erat & uerũ ut simplicit̾ uiue¬
rent: euersio erat gentiliũ ꝑ eiꝰ ignaui¬
am. qͥb adẽpto bonoreᷤ laboriosa &
inefficax tradebat᷑. Apłs aut̃ paulꝰ
quano adͥhorã cessit non hoc & sua¬
sit: sedrem  suꝑfluam & inanem facere
clamitauit. ꝓpt̃ furorẽ iudeorũ: cui qͥ¬
dem rei non subcubuisset. nͥ causa in¬
ter fuisset qͣ audacia iudeorũ pluri¬
morũ se iactaret. Erat aut̃ timo¬
theus filius mulieris iudeȩ petre
aut̃ greco: unde factũ ut infans scđm
legem minine circuncidetuiz insidia¬
bant᷑ gͦ explorantes sieum qui iudeꝰ
natus erat in circuncisũs assumeret
qđ inlicitum putabant: generi iu¬
deorũ: O ccasionẽ querentes qͣ eũ eũ¬
sorẽ tenerent legis hac causa adho¬
ram cessit furori eorum. Nos natura

Expanded text:
sequendum erat, haesitabant utique quid sequendum erat, haesitabant utique quid esset verum. Si enim hoc verum erat ut judaizarent, ipsum praevaricatorem tenebant, quia gentiliter vixerat: si autem illud melius erat et verum, ut simpliciter viverent, eversio erat gentilium per ejus ignaviam, quibus adempto bono, res laboriosa et inefficax tradebatur. Apostolus autem Paulus quando ad horam cessit, non hoc et suasit; sed rem se superfluam et inanem facere clamitavit, propter furorem Judaeorum. Cui quidem rei non succubuisset, nisi causa interfuisset, qua audacia Judaeorum plurimorum se jactaret. Erat autem Timotheus filius mulieris Judaeae, patre autem Graeco ; unde factum est, ut infans secundum Legem minime circumcideretur. Insidiabantur ergo, explorantes si eum, qui Judaeus natus erat, incircumcisum assumeret: quod illicitum putabant generi Judaeorum, occasionem quaerentes, qua eum eversorem tenerent Legis; hac causa ad horam cessit furori eorum. Nos natura
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse utiq cessit ammositati &
audaciȩ iudeoꝵ. timens ne ꝑ hoc
qđ facile. ẽ. subriꝑet scandalũ qd̃
deficere se daretur. qͥa & scdm le¬
gem purificauit se coactus: & ti¬
motheum circuncidit inuitus.
S cũ uidissem qͥa ñ recta uia in¬
cedunt ad ueritatẽ ȩuangłii: di¬
xi petro coram om̃ib Ido solũ pe¬
trũ in uehitur: ut in eo qͥ pͥmꝰ.ẽ. dis¬
cerent ceceri. Si tu cũ sis uideus¬
gentiliter uiuis qͦmͦ cogis gentes iuda¬
rtare: Nunc aꝑut causam rep̃hen¬
sions ñ enĩ aliqͥd fuisset erroris
si p̾sentib iudeis dissimulasset agn¬
tib timens scandalũ s hec tota cau¬
sa rep̾hensionis. ẽ. qͥa aduenientib
iudeis ab iacobo ñ solũ segregabat
se ab eiscũ qͥb gentilider uixerat s
& cõpellebat eos iudaizare causa ti¬
moris illoꝵ ait qͥd hoꝵ uerũ. eẽt. ig¬
norarent gentiles sciebant eñi ipsũ
secũ ñ qͣsi iudeum uixisse. Post aũ
audientes ab eo quia iudeorũ instar

Expanded text:
 cessit animositati et audaciae Judaeorum, timens ne per hoc quod facile est, subreperet scandalum, quod difficile sedaretur; quia et secundum Legem purificavit se coactus , et Timotheum circumcidit invitus . Sed cum vidissem quod non recta via incederent ad veritatem Evangelii, dixi Petro coram omnibus. Ideo in solum Petrum invehitur, ut in eo qui primus est, discerent caeteri. Si tu cum sis Judaeusgentiliter vivis, quomodo gentes cogis judaizare? Nunc aperit causam reprehensionis; non enim aliquid fuisset erroris si praesentibus Judaeis dissimulasset a gentilibus, timens scandalum: sed hic tota causa reprehensionis est; quia advenientibus Judaeis ab Jacobo, non solum segregabat se ab eis, cum quibus gentiliter vixerat, sed et compellebat eos judaizare, causa timoris illorum, ut quid horum verum esset, ignorarent gentiles. Sciebant enim ipsum secum non quasi Judaeum vixisse: post autem audientes ab eo quia Judaeorum instar
Abbreviated transcription (Latin):
mitiꝰ agit cũ eis & bona oꝑa sua inci¬
pit memorare: ut post magnas cor¬
restiones bona oꝑa sua audientes re¬
c̃arent᷑ & data oꝑa reformarent  ne
obiuirgationib diutꝰ p̃ssi asꝑiorib fierẽt
exacerbati. Nichil tam̃ sibi nocuisse illos
dicit. Ipsis eñ oberat delictũ eorum:
apłs em̃ ĩpleuerat officiũ dispensatioĩs
sibi credite: ut om̃ cũ diligentia p̃dica¬
ret. eis. Sic̃ ddicit dñs. ad ꝓpħam erechi¬
eltu inqͥt p̃dica.si te audierint lucraue¬
ris eos: si qͦminꝰ tu saluab̾ animã tuam.
citis qͥa pinfirmitatẽ carnis ȩuangłiia¬
ui uobis. iãpͥ dẽ. & tẽptationẽ ur̃am in¬

Expanded text:
mitius agit cum eis, et bona eorum incimitius agit cum eis, et bona eorum incipit memorare; ut post magnas correptiones bona opera sua audientes recrearentur, et data opera reformarent se; ne objurgationibus diutius pressi asperioribus, fierent exacerbati. Nihil tamen sibi nocuisse illos dicit; ipsis enim oberat delictum illorum: Apostolus enim impleverat officium dispensationis sibi creditae; ut omni cum diligentia praedicaret eis, sicut dicit Dominus ad prophetam Ezechiel: Tu, inquit, praedica: si te audierint, lucraberis eos; si quominus, tu salvabis animam tuam . Scitis quia per infirmitatem carnis evangelizavi vobis
Abbreviated transcription (Latin):
extoto corde diligatur: ipso ꝓpitio
nulla debet. eẽ. formido neq suspitio
harum rerum. Prosꝑe em̃ pot̾ cecĩe:
qͥcqͥo siplicit᷑ sub dĩ deuotione fit.
imeo uos ne frustra laborauerĩ inuo¬
bis duplici genere subũsi fuerant ga¬
lathe pͥost dĩ grãm ñ solũ adlegem
conuertent᷑ s aderrores pͥstmos in du¬
cti em̃ ł eu̾si inlegẽ: facile declinarãt
ad obseruantiam dierũ & m̾nsium.
Sabbati em̃ obseruatio & neomenia¬
rum attraxerũt illos adħm.ãoq
timeo inqͥt uos ne sine causa labora¬
uerĩ inuobis. Sic eñi uidebat eos ĩ
peiꝰ ꝓficere: ut possent etiã axp̃o peni¬
tus recedẽ. E stote sic̃ & ego. qͥa et
ego sic̃ uos. Hoc dic̃ ut dent oꝑa cor¬
rigendi ea: qͥa ñ. ẽ. ampossibile ut surc
sicut ipse. qͥa ipse hoc erat idõ homo
qđ & illi. Eit cd̾n fuisset mnerrore ꝑ¬
sequens eccłam: correptꝰ conuertissẽ.
rs obsecro uos nichil mͥ nocuistis. Nc̃

Expanded text:
ex toto corde diligatur, ipso propitio, ex toto corde diligatur, ipso propitio, nulla debet esse formido, neque suspicio harum rerum; prospere enim potest cedere, quidquid simpliciter sub Dei devotione fit. Timeo vos ne frustra laboraverim in vobis. Duplici genere subversi fuerant Galatae; ut post Dei gratiam non solum ad Legem converterentur, sed ad errores pristinos. Inducti enim vel eversi, in Legem facile declinarant ad observantiam dierum et mensium; sabbati enim observatio et neomeniarum attraxerunt illos ad haec. Ideo inquit: Timeo ne sine causa laboraverim in vobis; sic enim videbat eos in pejus proficere, ut possent etiam a Christo penitus recedere. Estote sicut ego; quia et ego sicut vos. Hoc dicit, ut dent operam corrigendi ea; quia non est impossibile ut sint sicut ipse; quia et ipse hoc erat, id est, homo, quod et illi: et cum fuisset in errore persequens Ecclesiam, correptus convertit se. Fratres, obsecro vos, nihil mihi nocuistis. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
naᷤ elementa: qͥa in per fecta sunt:
adregendum em̃ mundũ inucem
uit . Oiem sol facit: Menses cur sus
lunȩ: tẽpora uero sunt: uer. estas.
autũnꝰ. hiemps. Quatuor ħ cõpleco
numero ꝓprio faciunt annum.
Dies gͦ obseruant. qui dict̃ ut pu¬
ta crastino ꝓficiscentlum ñ. ẽ post
crastinum eñ non debet aliqͥt incho¬
are & sic solent magis decipr hi autẽ
colunt menses qͥ curguis lunȩ ꝑscrutan¬
tur dicentes. ut puta. septima luna.
ĩstrum̃ta confici debetit. Nona iterũ
duci ñ oportet. & ꝑ hec facilius solea
aduer sa ꝓ uenire. Tempora uͭ sic ob¬
scruant c̃ dicunt hodie ueris initium
c̃. festiuitas. ẽ. post cras uulcanalia
sunt: & talia iterum aruint: posterũ
est: domũ egdi non licet: annos sic co¬
lunt cundicunt. Halend ianuariis
nouꝰ.ẽ. annꝰ: qͣsi non cotidie anni ĩplean¬
bi frontis: hac suꝑstitione utuntur
q̃longe ddebet ẽe seruis dĩ. Si em̃ ds̃

Expanded text:
dicit elementa, quia imperfecta sunt; dicit elementa, quia imperfecta sunt; ad regendum enim mundum invicem t. Diem sol facit, menses cursus lunae: tempora vero sunt ver, aestas, autumnus, hiems: quatuor haec, completo numero proprio, faciunt annum. Dies ergo observant, qui dicunt, ut puta: Crastino proficiscendum non est; post crastinum enim non debet aliquid inchoari: et sic solent magis decipi. Hi autem colunt menses, qui cursus lunae perscrutantur dicentes, ut puta: Septima luna instrumenta confici non debent; nona iterum duci non oportet: et per haec facilius solent adversa provenire. Tempora vero sic observant, cum dicunt: Hodie veris initium est, festivitas est, post cras Vulcanalia sunt. Et talia iterum aiunt: Posterum est, domum egredi non licet. Annos sic colunt, cum dicunt: Kalendis Januariis novus est annus, quasi non quotidie anni impleanbifrontis, hac superstitione utuntur, quae longe debet esse a servis Dei. Si enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
alicuius ꝓuenit qͥd. ẽ. gͦ ut mortales
Sed scripta more nr̃o loꝗt᷑. ut in¬
tellige̾ possumꝰ ut em̃ ostendat da¬
turum patrem filiis de bonis suis:
hȩc quȩ daturꝰ. ẽ. hereditatem ap¬
tes idoł facile ilł ignotum significat.
sicut dicit in genesi abimelech addm
añs inquit non qͥt gentẽ ignoran¬
tem ꝑdes: Ihunc aut̃ cognoscentes am̃
imo uero cogniti adõ qͦmͦ conuerti
mini iterum ad infiria & egena
clem̃ta qͥuib denuo seriure uultis:
Grauem illorum admissum adno¬
tat. qͥa pꝰ cognititionem dĩ eaq̃. pa¬
ganorum sunt se qui cȩꝑant: & plꝰ
addit qͥa non isti cognouerunt dm̃:
sed magis cogniti adõ sunt. cum em̃
hi non quęrerent dm̃: aduocauit
eos ad su am gr̃am. & hi ingrati ad
ea conuerti ceꝑant qͣtunc colebant
quando ignorabant dm̃: ut uene¬
rarentur infirma & egena elemta
& non tota mͣte xp̃m in qͦ om̃is in¬
habitat diuinitas infirma & ege

Expanded text:
alicujus provenit: quid est ergo, ut mortales alicujus provenit: quid est ergo, ut mortales Sed Scriptura more nostro loquitur, ut intelligere possumus; ut enim ostendat daturum patrem filiis de bonis suis, haec quae daturus est, haereditatem aptes idolis, facile illis ignotum significat, sicut dicit in Genesi Abimelech ad Deum: Domine, inquit, numquid gentem ignorantem perdes ? Nunc autem cognoscentes Deum, immo vero cogniti a Deo, quomodo iterum convertimini ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire vultis? Grave illorum admissum annotat; quia post cognitionem Dei, ea quae paganorum sunt, sequi coeperant. Et plus addit: Quia non isti cognoverunt Deum, sed magis cogniti a Deo sunt. Cum enim hi non 224 quaererent Deum, advocavit eos ad suam gratiam: et hi ingrati, ad ea converti coeperant, quae tunc colebant, quando ignorabant Deum: ut venerarentur infirma et egena elementa, et non tota mente Christum, in quo omnis inhabitat divinitas. Infirma et egena
Abbreviated transcription (Latin):
qm autẽ estis filu dĩ & subiungit
iudeos dum ait. Misit ds sp̃m fi¬
lu sui incorda nr̃a. Quando aurẽ
gentes dixit filios dĩ credentes inxp̃m qͥ¬
pus fuerant mimicr: dubium n̾erat iu¬
deos credentes dici filios dĩ quos constat
ĩa pridem hoc nomine non cupatos.
Nomen en acceperunt. uelut imagi
cit & ad romanos: ipse sp̃c testimoni
Ut emͣ ꝓbaremus adoptati. eẽ. adõ.
infilios. sp̃m suum dedit nobis qui
signum patris ostendat infilios. Ut
qͥa ñ hoc nos audemꝰ dicereꝰ infirmi¬
tateꝰ indignitate nr̃a suggesserat ut
audeamꝰ dicere abba qđ .ẽ. pat̾ de¬
niq uideis hoc iã dudum nt .ẽ. con¬
cessum dicere. Itaq iã ñ ẽis seruus
sed filius. Non.ẽ. seruus. qr sublatꝰ
de potestate legis sotiꝰ factus. ẽ. bene¬
dictionis ꝓprũ filii dĩ. Si aut̃ filiꝰ
& heres ꝑ dm̃. Dubiũ non.ẽ. qͥa idõ
quis adoptat sibi filum. ut heredem il¬
lum relinqude s bereditas ex morte

Expanded text:
Quoniam autem estis filii Dei; et subjungit Quoniam autem estis filii Dei; et subjungit Judaeos, cum ait: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra. Quando autem dixit gentes filios Dei credentes in us fuerant inimici, dubium non erat Judaeos credentes dici filios Dei, quos constat jampridem hoc nomine nuncupatos. Nomen enim Dei acceperant velut imagincit et ad Romanos: Ipse Spiritus reddiUt enim probaremur adoptati esse a Deo in filios, Spiritum suum dedit nobis, qui signum Patris ostendat in filios; ut quia hoc non auderemus dicere in infirmitate et indignitate nostra, suggerat ut audeamus dicere: Abba, quod est pater. Denique Judaeis hoc jamdudum non est concessum dicere. Itaque tam non est servus, sed filius. Non est servus, quia sublatus est a potestate Legis, socius factus benedictionis proprii Filii Dei. Si autem filius, et haeres per Deum. Dubium non est quia ideo quis adoptat sibi filium, ut haeredem illum relinquat. Sed haereditas ex morte
Abbreviated transcription (Latin):
daret qͦmͦ peccatores abliiti & anigo
legis erepti dignatione di filũ eius
ad oꝑtarentur. sic̃ ꝓmiserat redẽp¬
ti sanguine filii eius: saluatorẽ aut̃
necesse erat fieri sub lege qͣsi filiũ
abrahe iuxta carnem. ut crrcunci¬
num habens eius cui ꝓmissus fue¬
rat. Idõ ultra neminem oportuit
circuncidr: qͥa tam du cucurrit
signum quo adusq ueniret qͥpro¬
missus fuerat restaurare fidẽ in qͣ
iustificatꝰ. ẽ. abrahã ĩ p̃putio: ut cre¬
cientibus ñ opꝰ sit crcunciuo. ãura¬
ham autẽ idõ circuncisus. ẽ. qͥ filium
se creddit habiturum: in quo om̃s
gontes benedic̾ent᷑: idõ tã dni cucur¬
rit signũ: donec ueniret qͥ erat ꝓ¬
missus. Si autem hoc crederent
qd credidit abraham: ñ stetisser cir¬
cuncisione forte opponeretur qr si
abrahã credidit & circuncisus. est.
qͣre ñ circuncidunt᷑ credentes.¬
sui in corda nr̃a clamantẽ abba pa¬
ter. Abhis cepit qͥbus &escribit dic̾s

Expanded text:
daret quomodo peccatores abluti, et a jugo daret quomodo peccatores abluti, et a jugo Legis erepti dignatione Dei, filii ei adoptarentur, sicut promiserat redemptis sanguine Filii ejus. Salvatorem autem necesse erat fieri sub Lege, quasi filium Abrahae juxta carnem; ut circumcinum habens ejus, cui promissus fuerat. Ideo ultra neminem oportuit circumcidi; quia tamdiu cucurrit signum, quoadusque veniret, qui promissus fuerat restaurare fidem, in qua justificatus est Abraham in praeputio, ut credentibus non opus sit circumcisio. Abraham autem ideo circumcisus est, quia filium se credidit habiturum, in quo omnes gentes benedicerentur. Ideo tamdiu cucurrit signum, donec veniret, qui erat promissus. Si autem hoc crederent, quod credidit Abraham, non stetisset circumcisio; ne forte opponeretur, quia si Abraham credidit et circumcisus est, quare non circumciduntur credentessui in corda nostra, clamantem: Abba, Pater. Ab his coepit, quibus et scribit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
cati. Eta & nos cum ẽẽmꝰ paru¬
li sub elementis huiꝰ mundi eramꝰ
subiecti. In elementis neomenias
significat & sabbatum. Neomeme
enĩ dies sunt lunares qͦs obseruarl
iudei. Sabbatum uͦ: dies requiecio¬
nis. Anceꝗͣ ueniret gͦ ꝓmissio . id.ẽ do¬
nũ gr̃e dr̃ & purificans iustificaret
credentes qͣsi inꝑfecti & pariuli ꝑ
legem dĩ subiecti eramꝰ cõseruis qͣsi
pedagogis lib̾tas eni nr̃a obnoxia
erat: causa peccati. Nichil tam̃ de
elem̃tis sꝑabat iudei sic̃ & paganr.
sed creatorẽ dm̃ uenerabantur in
creatura. At ubiuenit plenitu¬
do tẽporis misit ds̃ filiũ suum  ac¬
tum ex muliere factũ sub lege: ut
eos qͥ sub lege erant redimeret ut
filiorum ad̾optionẽ reciꝑemus.
Pienitudo tẽꝑoris. ẽ. cõpletũ tempꝰ qdł
p̾finitum fuerat a dõ patre quando
mitteret filium suun. Ex uirgine fa-¬
c̾tus qͣsi homo nascẽtur subiciens se
legi usq adtepꝰ baptisini: ut formam

Expanded text:
cati. Ita et nos cum essemus parvucati. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis hujus mundi eramus subjecti. In elementis nsignificare et sabbatum. Neomeniae enim dies sunt lunares, quos observant Judaei: sabbatum vero dies requietionis. Antequam veniret ergo promissio, id est, donum gratiae Dei, et purificans justificaret credentes, quasi imperfecti et parvuli per legem Dei subjecti eramus conservis, quasi paedagogis. Libertas enim nostra obnoxia erat causelementis sperabant Judaei, sicut et pagani: sed creatorem Deum venerabantur in creatura. At ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege; ut eos qui sub Lege erant, redimeret; ut filiorum adoptionem reciperemus. Plenitudo temporis est completum tempus, quod praefinitum fuerat a Deo Patre, quando mitteret Filium suum, ut ex Virgine factus, quasi homo nasceretur, subjiciens se Legi usque ad tempus baptismi; ut formam
Abbreviated transcription (Latin):
unum dectum. est donum. Apud
dm̃ enĩ nulla discretio ꝑsonar̃um
est nͥ morum & uite: ut homines
uniꝰ fidĩ meritis distinguantur.
non ꝑsonis. Si gͥ uos omnes unũ
abrahȩ sunt om̃s credentes: qͥa abra¬
ham pat̾. ẽ. om̃ium credentium: &
si filii sunt. necessario ꝓmissionis eiꝰ
heredes: ut conseqͥtur ꝑfidem qđ ꝓ
missum. ẽ. abrahȩ ut participes imꝰ
nstificationis eiꝰ inregno gelorum.
omniũ: sed sub curatorib & aucto¬
rib ẽ. usq adp̃finitum tẽpus a pa¬
tre. Uerum. ẽ qr ius patres ordina¬
uerunt: & usq ad ꝗͣ etatem subiectꝰ
debeat. eẽ. adultus. statuerunt᷑. ita
ut qũa diu paruulus. ẽ. lib̾tate sua
uti non possit: neq dñari quasi he¬
res sed simił ꝓpe seruif. Incondi¬
tione. ẽ. curatorum ł auctorũ: hoc
exemplo ꝓbat eos qui sub lege fue¬
runt paruulos fusse circa meritũ:
nec libtatem habuisse quia ᷤ condi¬
tione legis erant subiecti causa pec¬

Expanded text:
unum decretum est donum. Apud unum decretum est donum. Apud Deum enim nulla discretio personarum est, nisi morum et vitae; ut homines unius fidei meritis distinguantur, non personis. Si ergo vos omnes unum Abrahae sunt omnes credentes, quia Abraham pater est omnium credentium; et si filii sunt, necessario et promissionis ejus haeredes; ut consequantur per fidem, quod promissum est Abrahae, ut participes simus justificationis ejus in regno coelorum. omnium; sed sub curatoribus et actoribus est usque ad praefinitum tempus a patre. Verum est, quia jus patres ordinaverunt, et usque ad quam aetatem subjectus debeat esse adultus, statuerunt; ita ut quamdiu parvulus est, libertate sua uti non possit, neque 223 dominari quasi haeres; sed similis prope servis in conditione est curatorum vel actorum. Hoc exemplo probat eos, qui sub Lege fuerunt, parvulos fuisse circa meritum, nec libertatem habuisse; quia in conditione Legis erant subjecti causa pec
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu: ut ex fide iustificem᷑
Idem sensus. ẽ. qͥa sub cura legis era¬
mus donec ueniret xp̃c qui nos creden¬
des iustificaret. Ueniente autem fi¬
de iam ñ sub pedagogo sumꝰ: om̃s
emͣ filii dĩ estis ꝑfidem quȩ est in
xp̃o iħu: sub pedagogo qͥ agit pote¬
statiͦ suȩ ñ. ẽ p aruulꝰ em̃ & lubricꝰ
ad peccandum sub pedagogi cura
habetur ueniente autem xp̃o qͥ qua¬
si de minorib facit maiores. libati
de potestate pedagogi ꝑ ablutio¬
nem peccatorum facti sumus filu
dĩcum ẽẽmꝰ serui peccati. Quot¬
quot em̃ in xp̃o baptizati estis xp̃m
in dustis. Hoc dicit quia credentes
dum immucantur. xp̃m induunt:
quando hoc appellantur qđ credt̃.
Non .ẽ. iudeus neq grecus non . ẽ. seruus
neq liber. non. ẽ. masculus neq femi¬
nabĩns enĩ uos unum estis in xp̃o
iłu. Nullam distantiam dicit cre¬
dentium: ut nulli p̃iudicetur qͥ d
fuerit anteꝗͣ cõnd̾et: om̃ib eñi his

Expanded text:
Christo Jesu, ut ex fide justificaremur. Christo Jesu, ut ex fide justificaremur. Idem sensus est, quia sub cura Legis eramus, donec veniret Christus, qui nos credentes justificaret. Veniente autem fide, jam non sub paedagogo sumus; omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu. Sub paedagogo qui agit, potestatis suae non est; parvulus enim et lubricus ad peccandum sub paedagogi cura habetur. Veniente autem Christo, qui quasi de minoribus facit majores, liberati de potestate paedagogi, per ablutionem peccatorum facti sumus filii Dei, cum essemus servi peccati. Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis. Hoc dicit, quia credentes dum immutantur, Christum induunt; quando hoc appellantur, quod credunt. Non est Judaeus, neque Graecus: non est servus, neque liber: non est masculus, neque femina; omnes enim vos unum estis in Christo Jesu. Nullam distantiam dicit credentium, ut nulli praejudicetur quid fuerit, antequam crederet; omnibus enim his
Abbreviated transcription (Latin):
abus. hunc sensum ad romanos po¬
suit dicems. Conclusit ds̃ om̃na
sub peccato: ut om̃ium misereatur.
hoc dicit qđ supra memoraui qͥa
lex adhoc data.ẽ ut peccatores re¬
os se scirent apud dm̃. Manifestͣis
eñi peccatis suis conclusi sunt: ut
se excusare nonpossent sed quere¬
rent miscdiam ut ueniens qͥ ꝓmis¬
sus erat abrahȩ fidem solam ab
eis poscẽt quãhabuit abraham.ut
malorum suorũ ueniam & iustifi¬
cationẽ mererentur. Hoc enim mani
uertat impietatem abiacob: & ħ
crit ilł ame testam̃tum cũ abstu¬
lero peccata eorum. Prius enim
quam ueniret fides sub lege custo¬
diebantur conclusi ineundẽ fidẽ
quȩ incipiebat reuelari. Hoc. ẽ.
qd̃ dicit qͥa anteqͣ ueniret salua¬
ir sub legis custodia agebamus
ne peccaremꝰ: ut uenienti ꝓmis¬
siom digni eẽnꝰ hac em̃i spe
tutos prestabat nos ut ueni¬
enti xp̃o offeret nos id .ẽ. iudeos.
taq lex pedagogus ñr fuit in

Expanded text:
tibus. Hunc sensum et ad Romanos potibus. Hunc sensum et ad Romanos posuit, dicens: Conclusit Deus omnia sub peccato; ut omnium misereatur . Hoc dixit quod supra memoravi, quia Lex ad hoc data est, ut peccatores reos se scirent apud Deum. Manifestatis enim peccatis suis, conclusi sunt, ut se excusare non possent, sed quaererent misericordiam; ut veniens qui promissus erat Abrahae, fidem solam ab eis posceret, quam habuit Abraham; ut et malorum suorum veniat, et justificationem mererentur. Hoc enim manifvertat impietatem ab Jacob; et hoc erit illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Prius enim quam veniret fides, sub Lege custodiebamur, conclusi in eamdem fidem, quae incipiebat revelari. Hoc est, quod dicit, quia antequam veniret Salvator, sub Legis custodia agebamus, ne peccaremus: ut veniente promissione digni essemus. Hac enim spe Lex tutos praestabat nos, ut venienti Christo offerret nos, id est, Judaeos. Itaque Lex paedagogus noster fuit in
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt. pacifici. Hoc galathȩ inrupe¬
runt conuersi adiudaismum. Deus
do deum quem arbitrum dicit uni
deo predicasse putaretur. contra le¬
gem & ꝓpħas: arbitrum Eirgo hunc
ꝑ assumptionem carnis intelligi docet.
siacut dicit cad timotheum arbiter
tem qđ dc̃. ẽ apatre hunc non seꝑa¬
ri: sed unũ. eẽ. cum patre siue em̃pa¬
ter siue em̃ filius: as unus. ẽ. Ds em̃
naturȩ nomen. ẽ. & potest atis: qua
inpatre & filio indiuiduam ipsa ma
nere nominum traditio docet. Lex
quippe cõfirmet eam. Qam pͥmus
moyses dixit: ꝓpħam uobis excitabit
iustificaret apud deum. R emittẽ
eni peccata non potuit ut de pec¬
catorib faceret nistos: sed ad hoc
data. ẽ. ut errori. ẽet. ꝓuocans homines
adbonam uitam. Inreuerentes pum¬
ens: idõq ñ ẽ. data lex qͣ posset uui¬
ficare sed condẽpnare. S ed conclu¬
sit scriptura omnia sub peccato. ut
ꝓmissio exfide iħu xp̃i daret᷑ creden¬

Expanded text:
essent pacifici. Hoc Galatae 222 irrupeessent pacifici. Hoc Galatae 222 irruperunt conversi ad Judaismum: Deus do Deum, quem arbitrum dicit uni Deo, praedicasse putaretur contra Legem et prophetas. Arbitrum ergo hunc per assumptionem carnis intelligi docet, sicut dicit ad Timotheum: Arbiter tem quod Deus est, a Patre hunc non separari, sed unum esse cum Patre. Sive enim Pater, sive Filius, Deus unus est; Deus enim naturae nomen est et potestatis, quam in Patre et Filio individuam manere ipsa nominum ratio docet. Lex quippe cum confirmet eam. Nam primus Moyses dicit: Prophetam vobis excitabit justificaret apud Deum. Remittere enim peccata non potuit, ut de peccatoribus faceret justos; sed ad hoc t, ut terrori esset provocans homines ad bonam vitam, irreverentes puniens. Ideoque non est data Lex, quae posset vivificare, sed condemnare. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur creden