comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filius. si ei quem suscepit sp̃s sc̃s concedit ee pa¬
trem. Credat uirginitate mariȩ uerbum des
ñ eẽ pollutum si concubitu parentum suo¬
rum sp̃m sc̃m non potuisse pollui. ut creda¬
mus hortat᷑. Quod si dixeritis. non in utero
uel ante. ut̃um. s iam natum manicheum a
sp̃u sc̃o eẽ fusceptum. sufficit ut fateamini
habuisse carnem de uiro & femina ꝓcreatã.
Cum enim uos ñ timeatis uiscera ce sanguinẽ
manichei de humano concubitu uenientem
&e in testina fimo plena. que illa caro gesta¬
bat. & his omnib non credatis contaminatũ
ẽe spm̃ scm. a quo illum hominem susceptum
cẽ creditis. cur ego uterum uirginalem
&e intacta genitalia illa reformidem. ce ñ po¬
tius credam sapientiam dei in ipsis mat̾nis
iuscerib homine suiscepto immaculatam
suie susceptum a paraclyto se manicheus ur̃
affirmet. nicħ hoꝵs potit obtinere. egoiam cau¬
tior. neq missum eum credo. neq susceptum.

Expanded text:
filius dei, si ei, quem suscepit spiritus sanctus, concedit et pafilius dei, si ei, quem suscepit spiritus sanctus, concedit et patrem. credat uirginitate Mariae uerbum dei non esse pollutum, si concubitu parentum suorum sanctum spiritum non potuisse pollui ut credamus hortatur. quodsi dixeritis non in utero uel ante uterum, sed iam natum Manichaeum ab spiritu sancto esse susceptum, sufficit, ut fateamini habuisse carnem de uiro et femina procreatam. cum enim uos non timeatis uiscera et sanguinem Manichaei de humano concubitu uenientem et intestina fimo plena, quae illa caro /jestabat, et his omnibus non credatis contaminatum esse spiritum sanctum, a quo illum hominem susceptum esse creditis: cur ego uterum uirginalem et intacta genitalia reformidem et non potius credam sapientiam dei in ipsis maternis uisceribus homine suscepto inmaculatam siue susceptum a paracleto se Manichaeus uester adfirmet, nihil horum poterit obtinere, ego iam cautior neque missum eum credo neque susceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
est uirtute &e sapientia dei ꝑ quam facta sunt
omnia. missus est: s ita susceptꝰ sccłm catholicã
fidem. ut ipse eẽt di filius. id est in illo ipso. d̾i
sapientia sanandis peccatorib appareret. sic se
ẽẽ susceptum. ut cum audimus manicheum
sum aihu xp̃o. qui eum se missurum ẽẽ ꝓmi¬
sit. Singłaris audatia ista. & meffabile sacri¬
legium: Sed tamen quero cũ pat̃ & filius
& sp̃s sc̃s. uobis etiam confidentib non dispari
nat᷑a copulent᷑. cur hominem susceptum a
sp̃u scõ manicheum. ñ putatis turpe natum
et utroq seru p̾dicare. hominem aut̃ suscep¬
tum ab unigenita sapientia dei. natum de
uirgine credere formidatis: Si caro huma¬
na. si concubit᷑ suiri. si uterꝰ mulieris non po
nis uterꝰ inquinare dei sapientiã: A anicheꝰ
necesse ẽ nobis concedat. aut missum se esse
aut sp̃u sc̃õ. aut susceptum. Si missus ẽ. pa¬
raclyti se apłm dicat. Si susceptꝰ. concedat ez
hominem matrem quem suscepit unigenitꝰ

Expanded text:
est uirtute et sapientia dei. per quam facta s:mt omnia, missus est, sed ita susceptus secundum catholir-am fidem, ut ipse esset dei filius, id est in illo ipso dei sapientia sanandis peccatoribus adpareret: sic se esse susceptum. ut iam cum audimus Manichaeumsum a Iesu Christo, qui eum se missurum esse promisit. singularis audacia ista et ineffabile sacrilegium! Sed tamen quaero, cum pater et filius et spiritus sanctus nobis etiam confitentibus non dispari natura copulentur, cur hominem susceptum ab spiritu sancto Manichaeum non putatis turpe natum ex utroque sexu praedicare, hominem autem susceptum ab unigenita sapientia dei natum de uirgine credere formidatis? si caro humana, si concubitus uiri, si uterus mulieris non potnis uterus inquinare dei sapientiam? Manichaeusnecesse est uobis concedat aut missum se esse a sancto spiritu aut susceptum. si missus est, paracleti se apostolum dicat; si susceptus, concedat ei hominem matrem, quem suscepit unigenitus
Abbreviated transcription (Latin):
capit ñ sinu aliquo. s ui potentiaq ineffabi¬
li. qua licet ei & addere quodlibet &e detra-¬
here. & in angustum eas contrahere. & per
immensa expandere. & ordinare ut uelit.
ue redigere. Qͥd iam de illa loqͣr potentia qͣ
intelligit᷑ ueritas. qua istis ipsis quȩ de corporis
sensu haustȩ fig̾ant᷑ imaginib sese ꝓueritate
opponentib magna uuacitate resistit᷑. qua
uidet᷑ aliam uerbi gr̃a ueram eẽ carthaginẽ.
aliam quam cogitans fingit. ce ꝓ suo arbitͥo
tota facilitate commutat. ex eadem uenire
facilitate innumerabiles mundos. in quib
epicuri cogitatio innumerabilit̃ ꝑegrinata ẽ.
& ne multa consecter ex eadem uenire facilita¬
te istam tram lucis ꝑspacia infinita diffusam.
&e qͥnq antra gentis tenebrarum cum habita¬
torib suis. in quib manichei phantasmata
ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare:
Quid est gͦ hec potentia quȩ ista discernit.

Expanded text:
capit, non sinu aliquo, sed ni potentiaque ineffabicapit, non sinu aliquo, sed ni potentiaque ineffabili, qua licet eis et addere quodlibet et detrahere et in angustum eas contrahere et per inmensa expandere et ordinare. ut uelit,ue redigere. Quid iam de illa loquar potentia. qua intellegitur ueritas, qua istis ipsis, quae de corporis sensu haustae figurantur. imaginibus sese pro ueritate obponentibus magna uiuacitate resistitur? qua uidetur aliam uerbi gratia ueram esse Karthaginem, aliam, quam cogitans fingit et pro suo arbitrio tota facilitate conmutat, ex eadem uenire facilitate innumerabiles mundos, in quibus Epicuri cogitatio innumerabiliter peregrinata est, et, ne multa consecter, ex eadem uenire facilitate istam terram lucis per spatia infinita diffusam et quinque antra gentis tenebrarum cum habitatoribus suis. in quibus Manichaei phantasmata ueritatis sibi nomen ausa sunt usurpare. quid est ergo haec potentia. quae ista discernit?
Abbreviated transcription (Latin):
sine errore iumenta ꝑgunt. & cubilia suabe¬
stie repetunt. & canes dñoꝵ suorum corpora
recognoscunt. & dormientes plerunq mur¬
murant. & in latratum aliquando erum¬
punt. Qͦ d nullomͦ possent. nisi in corum
memoria uisarum rerum uł ꝑ corpꝰ uttũq
sensarum uersarent᷑ imagines. Qͥs digne
cogitet ubi capiant᷑ iste imagines. ubi gesten¬
tur uel ubi forment᷑: Si enim ñ possent ẽẽ
maiores quam nr̃i corporis quantitas tenet.
diceret aliqͥs intra ipsa sui corporis spacia qͥ¬
bus & illa concludit᷑ has imagines animam
figͣare atq seruare. Nunc uͦ cum ꝑ exiguam
t̃rȩ partem occupet corpꝰ. imm̃sarum regio¬
num &e cęli & t̾re imagines animus uoluit.
Quib cat̾uatim discedentib ac succedenti¬
bus non fit angustꝰ. atq hinc se ostendit ani¬
mus ñ diffusum ẽẽ ꝑlocos. quia maximoꝵ
locoꝵ imaginib. ñ quasi capit᷑ sed potiꝰ eas

Expanded text:
sine errore iumenta pergunt et cubilia sua besine errore iumenta pergunt et cubilia sua bestiae repetunt. et canes dominorum suorum corpora recognoscunt et dormientes plerumque in murmurant et in latratum aliquando erumpunt. quod nullo modo possent, nisi in eorum memoria uisarum rerum uel per corpus utcumque sensarum uersarentur imagines — quis digne cogitet, ubi capiantur istae imagines. ubi gestentur uel ubi formentur? si enim non possent esse maiores quam nostri corporis quantitas teneret. diceret aliquis intra ipsa sui corporis spatia. quibus et illa concluditur. has imagines animam figurare atque seruare. nunc uero cum perexiguam terrae partem occupet corpus. inmensarum regionum et caeli ac terrae imagines animus uoluit. quibus cateruatim discedentibus et succedentibus non fit angustus, atque hinc se ostendit non diffusum esse per locos, quia maximorum locorum imaginibus non quasi capitur. sed potius eas
Abbreviated transcription (Latin):
sto est cum tota sentit in singłis. Nec minor
pars eius in digito est. & maior in brachio. sict̃
totum corpꝰ sentit. & tamen tota sentit. Totam
enim tactus ille ñ latet. quod ñ fieret uisi tota
p̃sto eẽt. Nec sic tota p̃sto est cum tangit᷑ digitꝰ.
&e sentit in digito. ut cȩterum deserat corpꝰ. & sese
ad unum illum locum in quosentit agglome¬
ret. sed cum tota sentit indigito manꝰ. si alius
locus tangat᷑ in pede: nec ibi desinit tota senti¬
re. atꝙita insingłis distantib locis tota simul
adest. non unum deserens ut in alt̾o tota sit.
neꝙ ita utrunq tenens. ut aliam partem hic
habeat &e alib aliam. s sufficiens exibere se.
singłis locis simul totam qm̃ tota sentit in
singłis. satis ostendit se locoꝵs spacus ñ teneri.
Qͥdsicius memoriam cogitemꝰ. nonrerum in¬
telligibilium s harum corporearum quam
&e bestiȩ habe sentiunt᷑: Nam & ꝑ loca nota

Expanded text:
aesto est, cum tota sentit in singulis; nec minor aesto est, cum tota sentit in singulis; nec minor pars eius in digito est et maior in brachio, sicut itotum corpus sentit, et tamen tota sentit. totam enim tactus ille non latet; quod non fieret. nisi tota praesto esset. nec sic tota praesto est, cum tangitur digitus et sentit in digito. ut ceterum deserat corpus et sese ad unum illum locum. in quo sentit, adglomeret. sed cum tota sentit in digito manus, si alius locus tangatur in pede. nec ibi desinit tota sentire. atque ita in singulis distantibus locis tota simul adest. non unum deserens. ut in altero tota sit, neque ita utrumque tenens. ut aliam partem hic habeat et alibi aliam. sed sufficiens exhibere se singulis locis simul totam, quoniam tota sentit in singulis satis ostendit se locorum spatiis non teneri. Quid? si eius memoriam cogitemus non rerum intellegibilium, sed harum corporearum. quam et bestiae habere sentiuntur — nam et per loca nota
Abbreviated transcription (Latin):
partes. fuos queq implent locos. Nec fieri pot̾
ut aer qͦ impletur hec domꝰ. simul secum in ead
domohabe possit ctiam illum aerem quem
uicini habent. Lucisq ipsius alia pars inftm¬
ditur ꝑ hanc fenestram. alia ꝑ illam. Et ma¬
ior ꝑmaiorem. ꝑminorem aut̃ minor.Nec
omnino potest ẽẽ aliquod corpꝰ siue cȩleste si¬
ue trestre. siue aereum siue humidum. qͦd ñ
minꝰ sit in parte quam in toto. Neq ullo mͦ po¬
test in loco huiꝰ partis simul habe aliam par¬
tem. s auud hic & aliuid alibi habens ꝑ que.¬
libet spacia locoꝵ distanti & diuidua uł po¬
tius ut ita dicam sectili mole distendit᷑. Aĩe
uͦ naturam etiam si non illa ciꝰ potentia consi¬
deretur. qua intelligit ueritatem. s illa inferi¬
or qͣcontinet corpꝰ & sentit in corpore. nullomͦ
inuenit᷑ locorum spacus aliqua mole disten¬
di. Nam singłis sui corporis particłis. tota p̃¬

Expanded text:
partes suos quaeque inplent locos. nec fieri potest, partes suos quaeque inplent locos. nec fieri potest, ut aer, quo inpletur haec domus, simul secum in eadem domo habere possit etiam illum aerem, quem uicini habent. lucisque ipsius alia pars infunditur per hanc fenestram, alia per illam, et maior per maiorem, per minorem autem minor. nec omnino potest esse aliquod corpus siue caeleste siue terrestre siue aerium siue umidum, quod non minus sit in parte quam in toto: neque ullo modo possit in loco huius partis simul habere aliam partem, sed aliud hic et aliud alibi habens per quaelibet spatia locorum distanti et diuidua, uel potius, ut ita dicam, sectili mole distenditur. animae uero natura, etiamsi non illa eius potentia consideretur, qua intellegit ueritatem, sed illa inferior, qua continet corpus et sentit in corpore, nullo modo inuenitur locorum spatiis aliqua mole distendi. nam singulis sui corporis particulis tota pr
Abbreviated transcription (Latin):
stifere. Si aereum atq ethereum corpꝰ diceret
&e magnificam. nec in parte minorem in par¬
de maiorem. s ꝑ omnia ȩqualem summo pa¬
tri. nec aliud habentem hic & aliud alibi. s
ubiq integram ubiq p̃sentem qualicunq acie
iam serenioris m̃tis intueri ualent. Sed qͥd
dicam de ueritate atq sapientia quȩ omnes
potentias animȩ suꝑat. cum ipsiꝰ animȩ nat᷑a
quȩ mutabilis inuenit᷑. nullomͦ locoꝵ spacia
quadam mole sua occupet: Quicquid enim
qualibet crassitudine ẽ. non potest nͥ minui
ꝑ partem. habendo aliud hic. & aliud aubi.
Minor ẽ enim digitꝰ. quam tota manꝰ. Et minor
est unꝰ digitus. quam duo. Et alib est iste digitꝰ.
alibi ille. alibi cȩt̾a manꝰ. Qͦd non solum in mo¬
bilib corpoꝵ articulis uidemꝰ. s etiam terre
pars ista non ibi ẽ ubi illa. qͥa suum locum q̃¬
q obtinet. &e pars humoris minor inminore.
& maior in maiore loco ẽ. a alia pars ẽ circa
funcdtum. alia circa oras pocłi. Similit̃ aeris

Expanded text:
. Si aerium vel etiam aetherium corpus diceret et magnificam nec in parte minorem et in parte maiorem, sed per omnia aequalem summo patri. nec aliud habentem hic et aliud alibi, sed ubique integram. ubique praesentem qualicumque acie iam serenioris mentis intueri ualent. Sed quid dicam de ueritate atque sapientia, quae omnes potentias animae superat. cum ipsius animae natura, quae mutabilis inuenitur, nullo modo locorum spatia quadam mole sua occupet.? quicquid enim qualibet crassitudine est, non potest nisi minui per partes habendo aliud hic et aliud alibi. minor est enim digitus quam tota manus et minor est digitus unus quam duo et alibi est iste digitus. alibi ille, alibi cetera manus. quod non solum in molibus corporum articulatis uidemus, sed etiam terrae pars ista non est ibi, ubi illa, quia suum locum quaeque obtinet; et pars umoris minor minore et maior maiore loco est; et alia pars est circa fundum, alia circa oras poculi. similiter aeris
Abbreviated transcription (Latin):
subũtat erroris. ipsos tam̃ hoĩes in qͣntũ hoĩes st̃.
em̃dandos ẽc̃ potiꝰ qm ꝑdendoᷤᷤ iubet. E qͥcquid
diuinitꝰ ante illd̃ ultimũ iudiciũ tundicat᷑ siue
ꝑ imꝓbossiue ꝑ iustos. siue ꝑ nescientes siue ꝑ sci.¬
entes. siue occulte siue palã. ñ ad int̾itum hõiũ.
sad medicinã uale c̾dendũ ẽ. Qmͣ qͥ respuerint.
dictam sic̃ igniᷤᷤ e uenenũ ⁊ morb ⁊ cȩt̃a huimͦi.
alia qͥb ap̃se ipsũ ñ molestiis corporis sui. s cupi
ditatũ suaꝵ laq̃is animꝰ punit᷑. sicuti ẽ dãnũ eciliũ.
orbitas. cõtumelia: hiᷤsimilia. q̃dã uͦ ñ sint crucia
omniũ quedã ꝑ scientes bonos. Nrm̃gͥ fuit eligẽ
&e optare meliora. ut ad ur̃am correctionẽ aditũ
hab̃emꝰ. ñ incontentione. ⁊ emulatione ⁊ ꝑsecutio¬
nib. s mansuete consolando. beniuole cohortan¬
do. lenit̃ disputando sic̃ scͥptũ ẽ. Scruum autẽ
dm̃ ñ oportet litigare. s mitẽ ẽẽ ad õs. docibilem.

Expanded text:
subuertat erroris, ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos esse potius quam perdendos iubet. et quicquid diuinitus ante illud ultimum iudicium uindicatur, siue per inprobos siue per iustos siue per nescientes siue per scientes siue occulte siue palam: non ad interitum hominum, sed ad medicinam ualere credendum est; quam qui respuerint, dictam, sicut ignis et uenenum et morbus et cetera huiusmodi, alia, quibus apud se ipsum non molestiitatum suarum laqueisan imus puniatur, sicut est damnum, exilium, orbitas, contumelia et his similia; quaedam uero non sint cruciamomnium quaedam eet optare meliora, ut ad uestram correctionem aditum haberemus, non in contentione et aemulatione et persecutionibus, sed mansuete consolando, beniuole cohortando, leniter disputando. sicut scriptum est: seruum autem domini non oportet litigare, sed mitem esse ad omnes, docibilem,
Abbreviated transcription (Latin):
NUmuerum dm̃ omnipotentem. ex qͦ
omnia. ꝑ qm omĩa. in qͦ omnia. & roga¬
ui ce rogo. ut in refellenda ⁊ reuincenda
heres ur̃a manichei. cui ⁊ uos fortasse ĩprudentꝰ
qͣm maliciosiꝰ adhesistiᷤᷤ. det mͥm̃tẽ paccatã atq¬

Expanded text:
num uerum deum omnipotentem, ex quo omnia, per quem omnia. in quo omnia, et rogaui et rogo, ut in refellenda et reuincenda haeresi uestra, Manichaei. cui et uos fortasse inprudentius quam malitiosius adhaesistis, det mihi mentem pacata
Abbreviated transcription (Latin):
atis iam de apłome ad ꝓposita
respondissc existimo: nunc ad ea
quȩ de libris regnoꝵ requisisti.
aliud uolumen aggrediar. Quȩ
sicut multa & ꝓpe omnia uet̾um libroꝵ figͣa¬
ta sunt. & misterioꝵ uelaminib inuoluta. Qm¬

Expanded text:
atis jam de Apostolo me ad proposita respondisse existimo: nunc ad ea uae de libris Regnorum requisisti aliud volumen aggrediar; quae, sicut multa et prope omnia veterum Librorum, figuratiora sunt, et mysteriorum velaminibus involuta. Q
Abbreviated transcription (Latin):
uer contra epistolam manichei.
ciꝰ sola redarguit. S in ultimis illiꝰ partib anfractꝰ¬
annotationes ubi uidebat᷑ affixe st̃. qͥb tota subu̾tit᷑.
çe qͥb admonerer. si qnͣdo contͣ totã scbe uacasset.
Hic libsic incip̃. Unũ tierũ dm̃ omnipotentem. bx¬

Expanded text:
er contra Epistolam Manichaei, ejus sola redarguit; sed in caeteris illius partibus annotadnotationes, ubi uidebatur, adfixae sunt, quibus tota subuertitur et quibus admonerer, si quando contra totam scribere uacuisset. Hic liber. sic incipit: Vnum uerum deum omnipotentem.
Abbreviated transcription (Latin):
tum uictũ suũ. tã exiguum in tã magna & sũma
mopia. Ita gͦdictum ẽ. ac sidicẽt. O dñe testis hruꝰ
uiduȩ cũ qͣ ego habito apd ipsã tu ne male fecisti
ut occides filiũ eiꝰ. Ut sub intelligat᷑ qͦd utiq dñs te¬
stis cordis illiꝰ mulieris. uͥ uidebat qͣnta eẽt pictas. un¬
de &̃ helyamipse ad eã miserat. ñ male faciendi causa
mortificau̾at filiũ eiꝰ. s exibendi miracłi. ad głamno¬

Expanded text:
summa inopia. Ita ergo dictum est ac si diceret: O Domine testis hujus viduae cum qua ego inhabito apud ipsam, tune male fecisti ut occideres filium ejus? Ut subintelligatur quod utique Dominus testis cordis illius mulieris videbat quanta esset pietas, unde etiam Eliam ipse ad eam miserit, nec maleficiendi causa mortificaverat filium ejus, sed exhibendi miraculi ad gloriam no
Abbreviated transcription (Latin):
euocatã. uiuoꝵ apparere cõspectib ã corporis linea¬
menta gestantẽ. ut ñ solũ uideri ualeat: s&e agnos¬
q. & si pot̃. utrum &ẽ iusti aĩa ñ quidem cogat᷑ magi¬
cis sacͥs. s dignet᷑ ostendi occultiorib imꝑiis summȩ
legis obtemꝑans. ut si fieri ñ posse claruerit. ñ ut̃ts¬
sensꝰ in huiꝰ scͥpture tͥctatione atq expositione admit¬
tat᷑. s illo eccluso: imaginaria simulatio samuhelis
diabolico ritu facta intelligat᷑. S qm̃ siue ilłd fieri
possit. siue ñ possit: tñ fallacia sathane. at ꝙ imagi¬
num simulandarum callida oꝑatio decipien¬
dis humanis sensib multiformis inuigilat. pedctẽp¬
ti in qͥdem ne inqͥsitionib diligentiorib ꝑscͥbamꝰ. s¬

Expanded text:
evocari, et vivorum apparere conspectibus, etiam corporis lineaevocari, et vivorum apparere conspectibus, etiam corporis lineamenta gestantem, ut non solum videri valeat, sed et agnosci. Et si potest, utrum etiam justi anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi, occultioribus mysteriis summae legis obtemsensus in huius scripturae tractatione atque expositione admittatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praes
Abbreviated transcription (Latin):
gis ꝙͣ decipiencdi finc p̃nunciant. Et forte hoc est
qͣd cũ illa imago samuheł saulẽ p̃diceret mori
in eugłio legimꝰ. c̃ dñs int̾ suꝑbum illũ diuitem
c̃ iã apõ inferos torm̃ta pat̾et᷑: & illũ qui ad eius
ianuã ulceros iacebat iã in reqͥe constitutũ mag¬
nũ chaos int̾iectũ ẽẽ testat᷑. Aut si ꝓptea samuhel
sauli dix̃ mec̃ eris. ut ñ ad eqͣlitatẽ felicitatis. s
ad parẽ conditionẽ mortis referat᷑. qͦd ut̃q hõfu̾it.¬
&e ut̃q mori potuerit. iãq mortuꝰ mortẽ uiuo p̃-¬
nunciabat: ꝑspic̃ qͣntũ opinor prudentia tua
scłutr ũq intellectũ hab̾e exitũ illã lectionẽ
qͥñ sit cõtͣ fidem. nͥ forte ꝓfundiore ⁊ ꝑplexiore
inqͥsitione. q̃ ł uiriũ meaꝵs ł tp̃ris excedit angu¬
stias inuenat᷑ ad liqͥdũ t̾ posse ł ñ posse aĩam¬
humanã c̃ ex hac uita emiguerit magicis carminib

Expanded text:
gis quam decipiendi fine pronuntiant. Et forte hoc est gis quam decipiendi fine pronuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saulem praediceret moritin Evangelio legimus, cum inter superbum illum divitem, cum jam apud inferos tormenta pateretur, et illum ianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, uterque mori potuerit, iamque mortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicitutrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animcum ex hac uita emigr
Abbreviated transcription (Latin):
figurat se uelut angłin lacis: ce minists suos
uelut ministros iusticiȩ. Iam uͦ si illud mouet
qͦmͦ ce a maligno sp̃u sauli uera p̃dicta ft̃:
potest & illu d mirum uideri. qͦmͦ demones
agnoucrunt. xp̃m: quem iudei ñ agnoscebaÑ.
Cum enim uult ds etiam ꝑ in fimos infernos.¬
q sp̃s aliquem uera cognoscere. ce temporalia
dũtaxat. atq ad istam mortalitatẽ ꝑtinentia:.
facile ẽ. & ñ incongruũ. ut ommipotens & iustꝰ
ad eoꝵs penã qͥb ista p̃dicunt᷑. ut malum qͦd eis
impendet añꝗͣ ueniat p̃noscendo patiant᷑ occul¬
to apparatu ministroꝵ suoꝵ. etiã sp̃itib talibus
aliqͥd diuinationis imꝑtiat. ut qͦd audiunt ab
angłis p̃nuncient hoĩb. lantũ aut̃ audiunt: qͣnͣ¬
tum oĩum dñs atꝙ mod̾ator uł iubet uł sinit.
Unde cẽ sp̃s phithonis in actib apłoꝵ attestat᷑ pay-
lacias: & uerũ qͦd nosse potuerint. ñ docendima¬

Expanded text:
figurat se uelut in angelum lucis et ministros suos figurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedicta sunt, potest et illud mirum uideri, quomodo daemones agnouerint Christum, quem Iudaei non cognoscebant. cum enim uult deus etiam per infirmos infimosque spiritus aliquem uera cognoscere, temporalia dumtaxat adque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ad eorum poenam, quibus ista praedicuntur, ut malum quod eis impendet, antequam veniat praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid divinationis impertiat, ut quod audiunt ab Angelis, praenuntient hominibus. Tantum autem audiunt, quantum omnium Dominus atque moderator vel jubet vel sinit. Ulacias et verum quod nosse potuerunt, non docendi ma
Abbreviated transcription (Latin):
ille cicero est. ille saltistiꝰ. ille achilles. ille hector.
hoc flumen symois. illa roma: cum aliud ni¬
chil sint. quam pict̾e imnagines. Unde cheru¬
bin cum sint celestes potestates. ficte tamen ex
metallo. quod imꝑauit ds suꝑ archam testam̃¬
ti. magnȩ rei significandȩ gr̃a. non alud qm
cherubin illa quoq figmenta uoctantur.
Item quisquis uidet somnium. non dicit ui¬
di imaginem augustini aut simpliciani. sed
uidi augustinum aut simplicianum. cum eo
tempore qͦ tale aliquid urdit nos ignoraremꝰ.
usqꝑ adeo manifestum ẽ. non ipsos homines:
s imagnes eoꝵs uideri. Et pharao spicas se dixit
uidisse in somnis & boues: non spicarum aut
boum imagines. Sigͥ liquido constat nomini¬
bus carum rerũ quarũ imagines st̃. casdem
imagines appellari: non mirũ ẽ quod scͥpt᷑a
dicit samuhelem uisum. etiam si forte ⁊mago
sainuhelis apparuit machinamento eiꝰ qͥ t̾ns¬

Expanded text:
ille Cicero est, ille Sallustius; ille Achilles, ille Hector; ille Cicero est, ille Sallustius; ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma", cum aliud nihil sint quam picturae, imagines. unde cherubin cum sint caelestes potestates, fictae tamen ex metallo, quod imperauit deus, super arcam testamenti magnae rei significandae gratia non aliud quam cherubin illa quoque figmenta uocitantur. item quisquis uidet somnium, non dicit: „uidi imaginem Augustini aut Simpliciani," sed: "uidi Augustinum et Simplicianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum uideri. et Pharao spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non mirum est, quod scriptura dicit Samuhelem uisum, etiam si forte imago Samuhelis apparuit machinamento eius qui trans
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis suȩ. & illoꝵ uiciis ꝓrerum p̃sentiũ
uel usu uel necessitate tractatis. Quanquam
in hoc facto potest ẽẽ alius facilior exitus. &
expeditior intellectꝰ. ut ñ uere sp̃m samuheł
excitatum᷑ requie sua credamꝰ: s aliquod phan¬
tasma & imaginariam illusionem diaboli
machinationib factam. Quam ꝓpt̾ca scͥpt᷑a
nomine samuhelis appellat: quia solent
nagines earum rerum nominib appellari.
quarum imagines sunt. Sicut omnia quȩ
pingunt᷑ atq finguntur ex aliqua mat̾iȩ me¬
talli. aut ligni uel cuiꝰq rei aptȩ ad oꝑa huiꝰ¬
moch. queq etiam uident᷑ in somnis. & om̃s
fere imagines earum rerum. quarum imagi¬
nes sunt appellari nominib solent. Quis
enim ẽ. qui hominem pictum dubitet uoca¬
re hominem:. Quandoquidem &e singłoꝵ
quorumq picturam cum aspicimꝰ ꝓpͥa qͦq
nomina incunctant̃ adhibemꝰ. uelut cum
intuentes tabulam. aut parietem dicimꝰ.

Expanded text:
virtutis suae, et illorum vitiis pro rerum praesentium virtutis suae, et illorum vitiis pro rerum praesentium vel usu vel necessitate tractatis? 2. Quanquam in hoc facto potest esse alius facilior exitus et expeditior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea Scriptura nomine Samuelis appellat, quia solent imagines rerum earum nominibus appellari, quarum imagines sunt. Sicut omnia quae pinguntur atque finguntur ex aliqua materie metalli aut ligni, vel cujusque rei aptae ad opera hujusmodi, quaeque etiam videntur in somnis, et omnes fere imagines, earum rerum quarum imagines sunt, appellari nominibus solent. Quis est enim qui hominem pictum dubitet vocare hominem? Quandoquidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quoque nomina incunctanter adhibemus: velut cum intuentes tabulam aut parietem, dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit constituendum.quam ad samuhelis
defuncti spm asuis sedib excitandum. Qd
si illud in eugłio nos ideo non ꝑturbat. qͥa
dñs uoluit atq ꝑmisit. nulla diminutione
suȩ potestatis. & diuinitatis id fieri. sicut ab
ipsis uideis quanquam puersis atq ĩmun¬
dis. &e fact̾a diabol facientib. &e teneri se e
uinciri. & illucdi. &e crucifigi. atq interfici.
pass est: non est absurdum credere ex aliqͣ
dispensatione diuinȩ uoluntatis ꝑmissum
fuisse. ut non inuitꝰ. nec dominante atq sub¬
iugante magica potentia. seduolens atq ob¬
temperans occulte dispensationi dei. quȩ ce
phytonissam illam. & saulem latebat: consen
diuina eum sententia ꝑcussurus. Cur enim
anima boni hominis. amalis uius euocata.
si uencrit amittere uideat᷑ dignitatem suam.
cum & uiuii plerunq boni uocati. ad malos
ueniant. & agant cumcis quod offictum postu¬
lat ȩquitatis. seruato atq inconcusso decore

Expanded text:
voluit constituendum, quam ad Samuelis voluit constituendum, quam ad Samuelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. Quod si illud in Evangelio nos ideo non perturbat, quia Dominus voluit atque permisit nulla diminutione suae potestatis et divinitatis id fieri; sicut ab ipsis Judaeis, quanquam perversis atque immundis et facta diaboli facientibus, et teneri se, et vinciri, et illudi, et crucifigi atque interfici passus est: non est absurdum credere ex aliqua dispensatione divinae voluntatis permissum fuisse, ut non invitus nec dominante atque subjugante magica potentia, sed volens atque obtemperans occultae dispensationi Dei, quae et pythonissam illam et Saülem latebat, consentdivina eum sententia percussurus. Cur enim anima boni hominis, a malis vivis evocata si venerit, amittere videatur dignitatem suam; cum et vivi plerumque boni vocati ad malos veniant, et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, servato atque inconcusso decore
Abbreviated transcription (Latin):
turam cui uoluerit create ubiq presens ue¬
ritas loquit᷑: nec ꝓpt̾ea magni meriti est cũ
quoloquit᷑ d̾s. int̾est enim quid loquat᷑. qͥa
& imꝑator cum multis innocentib non loqͥt᷑.
quib ꝓuidentissime consulit ad salutem: &
cum multis nocentib loquit᷑ quos iubet in¬
ter fici. sigͦ hinc ꝓpt̃ea nulla questio est: nulla
sit questio quomodo etiam immundꝰ sp̃s cũ
anima scĩ uiri loqui potuerit. Omnib enim
scĩs: ds creator & scificator longe utiq maior ẽ.
Quod si hoc mouet. quod licuerit maligno
sp̃ui excitare animam iusti. & tanquam de ab¬
ditis mortuoꝵ receptacłis reuocare. nonne
magis mirandum est quod sathanas ipsum
dñm assumpsit. &e constituit suꝑ pinnam tem¬
pli: Quolibet enimmodo fecerit. ille etiã
modus quo samuheli fact̾um est ut excita¬
retur. similit̃ latet. Disi forte quis dixerit
faciliorem diabolo fuisse licentiam ad dñm
uiuum. unde uoluit assumendum. ce ubi

Expanded text:
turam, cui voluerit creaturae, ubique praesens veturam, cui voluerit creaturae, ubique praesens veritas loquitur, nec propterea magni meriti est cui loquitur Deus: interest enim quid loquatur; quia et imperator multis innocentibus non loquitur, quibus providentissime consulit ad salutem; et cum multis nocentibus loquitur, quos jubet interfici: si ergo hinc propterea nulla quaestio est; nulla sit quaestio quomodo etiam immundus spiritus cum anima sancti viri loqui potuerit. Omnibus enim sanctis Deus creator et sanctificator longe utique major est. Quod si hoc movet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis evocare; nonne magis mirandum est quod satanas ipsum Dominum assumpsit et constituit super pinnam templi ? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus quo Samueli factum est ut excitaretur, similiter latet. Nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad Dominum vivum unde voluit assumendum, et ubi
Abbreviated transcription (Latin):
quiutiq nullus indeo est. Sicut gͦ quedam
laudabilia hominum non recte dicuntur
in deo: sic quedam culpabilia hominum
recte intelligunt᷑ in deo. nonita ut inhoib.
s uocabulis tantum modo communibus
longe alia ratione ce mocdo.Nam paulopꝰ
idem samuhel cui dixerat dñs. penitet me
quod constituerim regem saul. ipsi sauli di¬
cit de deo qm̃ non est sicut homo ut pęnite¬
at eum. Ubi uidelicet satis ostendit etiam
cum dicit ds pęnitet me. non humano mo¬
re accipiendum eẽ: sicut iam quantum ua¬
liuimus disputauimus. Item alia auestio:¬
Item queris. utrum sp̃s immundus quierat
inphytonissa potuerit agere. ut samuhel ã
saule uideret᷑: & loqueret᷑ cum eo. S multo
maioris miracłi est. quod ipse sathanas prin
loqui cum deo: &e petere temptandum iob iu¬
stissimum uirum. qui etiam apłos temptan¬
dos petiit. Aut si hoc ideo non habet diffici¬
lem questionem. quia ꝑ quam uoluerit crea¬

Expanded text:
qui utique nullus in Deo est. Sicut ergo quaedam qui utique nullus in Deo est. Sicut ergo quaedam laudabilia homin Deo, sic quaedam culpabilia hominum recte intelliguntur in Deo, non ita ut in hominibus, sed vocabulis tantummodo communibus, longe alia ratione et modo. Nam paulo post idem Samuel, cui dixerat Dominus: Poenitet me quod constituerim regem Saul, ipsi Sauli ait de Deo, quoniam non est sicut homo, ut poeniteat eum . Ubi videlicet satis ostendit etiam cum dicit Deus poenitet me, non humano more accipiendum esse, sicut jam, quantum valuimus, disputavimus. + Audi etiItem quaeris utrum spiritus immundus qui erat in pythonissa, potuerit agere ut Samuel a Saüle videretur et loqueretur cum eo . Sed multo majoris miraculi est quod ipse satanas princloqui cum Deo, et petere tentandum Job justissimum virum : qui etiam tentandos Apostolos petiit . Aut si hoc non ideo habet difficilem quaestionem, quia per quam voluerit crea
Abbreviated transcription (Latin):
ideo cum reprehensione ista de hominib
dici: ꝓptea mouet cum legimus ẽẽ aliquid
in deo eius modi. S illa scͥptura omnibus
consulens. ꝓptea magis ae ista ponit: ne il¬
la que placent sic intelligant᷑ in deo. qͦmͦ
consueuerunt in hominib intelligi. ꝑ hec
enim quȩ displicent cum ea non audemus
sic intellgere in deout inueniuntur in ho¬
mine: discimus etiam illa sicquerere quȩ
apta ẽẽ atq conuenientia putabamꝰ. Dam
si ꝓptea non est illud de deo dicendum qͥa
in homine displicet. non dicamꝰ incommuta¬
bilem dm̃: quia de hominib cum rephensio¬
ne dictum est. Non enim est illis cominuta¬
tio. Item sunt quedam que in homine lauda¬
bilia sunt. in deo audem ẽẽ non possunt: sic̃
pudor quod etatum uiridioꝵ magnum or
namentum est.sicut timor dei. non enim¬
tantum inuet̃ib libris laudat᷑. sed apłs etiã
dicit. ꝑficientes sanctificationem in timore d:

Expanded text:
ideo cum reprehensione ista de hominibus ideo cum reprehensione ista de hominibus dici; propterea movet, cum legimus esse aliquid in Deo ejusmodi. Sed illa Scriptura omnibus consulens, propterea magis et ista ponit, ne illa quae placent sic intelligantur in Deo, quomodo consueverunt in hominibus intelligi. Per haec enim quae displicent, cum ea non audemus sic intelligere in Deo, ut inveniuntur in homine, discimus etiam illa sic quaerere, quae apta esse atque convenientia putabamus. Nam si propterea non est illud de Deo dicendum, quia in homine displicet; non dicamus incommutabilem Deum, quia de hominibus cum reprehensione dictum est, Non enim est illis commutatio . Item sunt quaedam quae in homine laudabilipudor, quod aetatum viridiorum magnum est ornamentum, sicut timor Dei, non tantum in veteribus libris laudatur, sed Apostolus etiam dicit, Perficientes sanctificationem in timore Dei ,
Abbreviated transcription (Latin):
peritur uoluntas mutandi. S in homine
cum dolore animi est. Reprehendit enimin
se: quod temere fecerit. Auferamꝰ ergo ista
que de humana infirmitate atq ignorantia
ueniunt: & remaneat solum uelle. ut non
ita sit aliquid quemadmodum erat. Sic
potest aliquantum intimari menti nr̃ȩ:
qua regła intelligat᷑ quod pęnitet deum.
Cum enim pęnitere dr: uult non ẽẽ aliqͥd
sicut fecerat ut ẽẽt. S tamen ce cumita cĩt.
ita ẽẽ debebat: & cum ita ẽẽ non sinit᷑. iam
non debet ẽẽ ita. ꝑpetuo quodam. & tranqͥl¬
lo eguttatis iudicio. quo ds cuncta mutab¬
la incommutabili uoluntate disponit.
Sed qm̃ prescientiam ce scientiam cum lau¬
de solemus in hominib appellare. iramq
ipsam solet humanum genus in magnis po¬
testatib tremere potiꝰ quam reprebendere:
congruent᷑ putamus talia diq de deo. Qui
autem zelat. & quem aliquid penitet qm
uel culpari solet.uł culpam corrigere atq

Expanded text:
peritur voluntas mutandi, sed in homine peritur voluntas mutandi, sed in homine cum dolore animi est; reprehendit enim in se, quod temere fecerit. Auferamus ergo ista quae de humana infirmitate atque ignorantia veniunt, et remaneat solum velle, ut non ita sit aliquid, quemadmodum erat. Sic potest aliquantum intimari menti nostrae, qua regula intelligatur quod poenitet Deum. Cum enim poenitere dicitur, vult non esse aliquid sicut fecerat, ut esset, sed tamen, ut cum ita esset, ita esse debebat; et cum ita esse jam non sinitur, jam non debet ita esse, perpetuo quodam et tranquillo aequitatis judicio, quo Deus cuncta mutabincommutabili voluntate disponit. 5. Sed quoniam praescientiam et scientiam cum laude solemus in hominibus appellare, iramque ipsam solet humanum genus in magnis potestatibus timere potius quam reprehendere, congruenter putamus talia dici de Deo. Qui autem zelat, et quem aliquid poenitet, quoniam vel culpari solet, vel in se culpam corrigere, atque
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. quod stetit in synagoga doꝵ
Tamen ad non latere quoquo modo perti¬
net communicatio ipsa uocabuli. Sic
etiam de ira hominis detraho turbulen¬
tum motum. ut remaneat uindictȩ ui¬
gor: atq ita utcunq ad surgo in noticiam
illius que appellat᷑ ira dei. Item de mise¬
ricordia si auferas compassionem cum eo
quem miseraris participatȩ miseriȩ. & re¬
maneat tranquilla bonitas subuemendi.
i a miseria liberandi: insinuat᷑ miscđiȩ
diuinȩ qualiscunq cognitio. Lelum qͦq
dei non repudiemꝰ ce asꝑnemur cum scͥp¬
tum inuenimꝰ: sed auferamus de huma¬
no relopallidam tabem cdoloris. & mor¬
bidam ꝑturbationem animi. remaneat¬
q illud solum iudicium. qͦ corruptio ca¬
stitatis impunita ẽẽ non sinit᷑: ce adsurgimꝰ
ut incipiamus aliquo modo caꝑe zelum
dei. Quappt̃ cum legimꝰ etiam dm̃ dicen¬
tem penitet me: consideremꝰ quod eẽ sole¬
at in hominib opꝰ pęnitendi. dculdubio re¬

Expanded text:
dictum, quod stetit in synagoga deorum. dictum, quod stetit in synagoga deorum. Tamen ad non latere quoquo modo pertinet communicatio ipsa vocabuli. Sic etiam de ira hominis detraho turbulentum motum, ut remaneat vindictae vigor, atque ita utcunque surgo ad innotescentiam illius, quae appellatur ira Dei. Item de misericordia si auferas compassionem cum eo quem miseraris participatae miseriae, ut remaneat tranquilla bonitas subveniendi, et a miseria liberandi, insinuatur misericordiae divinae qualiscunque cognitio. Zelum quoque Dei non repudiemus, et aspernemur, cum scriptum invenimus, sed auferamus de humano zelo pallidam tabem doloris, et morbidam perturbationem animi, remaneatque illud solum judicium, quo corruptio castitatis impunita esse non sinitur, et adsurgimus, ut incipiamus aliquo modo capere zelum Dei. Quapropter cum legimus etiam Deum dicentem poenitet me: consideremus, quod id soleat in hominibus opus poenitendi, cum procul dubio re
Abbreviated transcription (Latin):
utriq commune. quanquam &e in ipsis
hominib solet discerni a sapientia scien¬
tia. ut etiam apłs dicit. Aui quidem dat᷑
ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ. alii sermo scientie
scđm eundem sp̃m. In do autem nimirũ
non sunt hec duo. s unum. Et in hominib
quidem ita discerni ꝓbabilit̃ solent. qͦd
sapientia ꝑtineat ad intellectum ȩt̾norũ.
scientia uero ad ea que sensib corporis exꝑ¬
imur. S licet alius aliam differentiam ꝓ¬
ferat. nisi tamen diu̾sa eẽnt: non sic ab a¬
postolo distinguerent᷑. Oͦt sane si ita est.
ut nom̃ scientiȩ. reb quas ꝑsensus corporiᷤ
eꝑim̃ deputandum sit: nulla ẽ omnino
scientia dei. Non enim ds ꝑ se ipsum ex cor¬
pore &e anima constat: sicut homo.Sed
meliꝰ dicitur aliam ẽẽ scientiam dei. & ñ
eiusdem generis cuius ista est quȩ hõium
dr: sicut etiam id ipsum quod deus dr.
longe aliud est. quam quemadmodũ

Expanded text:
utrique esse commune. Quanquam et in ipsis utrique esse commune. Quanquam et in ipsis hominibus solet discerni a sapientia scientia, ut etiam Apostolus dicit: . Alii quidem datur per spiritum sermo sapientiae, alii quidem sermo scientiae, secundum eumdem spiritum: in Deo autem nimirum non sunt haec duo, sed unum. Et in hominibus quidem haec ita discerni probabiliter solent, ut sapientia pertineat ad intellectum aeternorum, scientia vero ad ea, quae sensibus corporis experimur. Sed licet alius aliam differentiam proferat, nisi tamen diversa essent; non sic ab Apostolo distingueretur. « Quod si ita sane est, ut nomen scientiae rebus, quas per sensus corporis experimur, deputandum sit, nulla est omnino scientia Dei. Non enim Deus per seipsum ex corpore et animo constat, sicut homo, sed melius dicitur, aliam esse scientiam Dei, et non ejusdem generis, cujus ista est, quae hominum dicitur: sicut etiam id ipsum, quod Deus dicitur, longe aliud est, quam quemadmodum est
Abbreviated transcription (Latin):
appellari. quib humana: cum incompa¬
rabili diu̾sitate seiuncta sint. Nec tam̃ fru¬
stra eadem sunt reb utsq indita uocabula.
nisi quia hec cognita. que in codidiana con.¬
suetudine uersant᷑. ut exꝑimentis usitatio¬
rib innotescant. non nullam ad intelligen¬
da illa sublimia prebent uiam.Cum enĩ
dempsero de humana scientia mutabili.¬
tatem. &e transitꝰ quosdam a cogitatione in
cogitationem. cum recolimꝰ ut cernamus
animo quod in contuitu eiꝰ paulo ante ñ
erat. atq ita de parte in pardem crebris re¬
cordationib tͣnͣsilimus. unde etiam ex par
hec cuncta detraxero. & reliquero solam
uiuacitatem certe atq inconcussȩ uerita¬
tis. una atq et̾na contemplatione cuncta
lustrantis. immo non reliquero. non enim
habet hoc humana scientia. s ꝓ uirib cogi¬
tauero insinuat᷑ michi utrunq scientia
dei. Qed tamen nomen. ex eo quod sciendo
aliquid non latet hominem. potuit eẽ res

Expanded text:
appellari, quibus humana, cum incompaappellari, quibus humana, cum incomparabili diversitate sejuncta sint. Nec interim frustra eadem sunt rebus utrisque indita vocabula, nisi quia haec cognita, quae in quotidiana consuetudine versantur, et experimentis usitatioribus innotescunt, nonnullam ad intelligenda illa sublimia praebent viam: cum eidem dempsero de humana scientia mutabilitatem, et transitus quosdam a cogitatione in cogitationem cum recolimus, ut cernamus animo, quod in contuitu ejus paulo ante non erat, atque ita de parte in partem crebris recordationibus transilimus; unde etiam ex parthaec cuncta detraxero, et reliquero solam vivacitatem, certae, atque inconcussae veritatis, una, atque aeterna contemplatione cuncta lustrantis, imo non reliquero: non enim habet hoc humana scientia, sed pro viribus cogitavero, insinuatur mihi utcunque scientia Dei: quod tamen nomen ex eo quod sciendo aliquid, non latet hominem, potuit rei
Abbreviated transcription (Latin):
humana talis est ut de illa dicat apłs etiã.
scientia destruet᷑. Quod nullo modo recte
de scientia dei diei pocest.Sic &e ira homi¬
nis turbida est. & non sine cruciatu animi.
Ira uͦ dei de qua dr in euangłio. s ira dei ma¬
de cȩlo fuꝑ omnem impietatem: illo in tͣn¬
quillitate iugit̃ ꝑmanente. in creat᷑a sub¬
dita exercet admirabili ȩquitate uindictã.
Miscł̃ia quoq hominis habet nonnullam
cordis miseriam. unde etiam in latina lingͣ
nomen accepit. Nam inde est etam quod ñ
solum gaudere cum gaudentib. sed etiam
flere cum flentib: hortat᷑ apłs. Qͥs aut̃
sano capite dixerit ulla miseria tangi deũ.
quem tamen ubiq scͥptura miscricordem
eẽ testatur: Ita zelum humanum non sine
peste liuoris intelligimus. Telantem uͦ dm̃
non ita: s eodem ũbo. non codem mͦ. Longũ
est ꝑcurrere cȩt̾a. Et sunt innumerabilia.
quib ostendit᷑ multa diuma hisdem nõib

Expanded text:
humana talis est, ut de illa dicat Apostolus: Etiam humana talis est, ut de illa dicat Apostolus: Etiam scientia destruetur , quod nullo modo recte de scientia Dei dici potest. Sic et ira hominis turbida est, et non sine cruciatu animi; ira vero Dei, de qua dicitur in Evangelio: Sed ira Dei made coelo super omnem impietatem ; illo in tranquillitate jugiter manente, in creatura subdita exercet admirabili aequitate vindictam. Misericordia quoque hominis habet nonnullam cordis miseriam, unde etiam in latina lingua nomen accepit: nam inde est etiam, quod non solum gaudere cum gaudentibus, sed etiam flere cum flentibus hortatur Apostolus . Quis autem sano capite dixerit, ulla miseria tangi Deum? quem tamen ubique Scriptura misericordem esse testatur. Ita zelum humanum non sine peste livoris intelligimus: zelantem vero Deum non ita, sed eodem verbo, non eodem modo. 3. Longum est percurrere caetquibus ostenditur multa divina iisdem nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
potest dici p̃scientia. Reditur gͦ ad id ut fiat
iam p̃sentib scientia quȩ hisdem reb futͣis
erat p̃scientia. & cum ea quȩ p̃scientia erat p̾
postea scientia fiat in deo. admittat mutabili¬
tatem & temporalis sit. cum dei qui uere
summeq est. nec ulla ex parte sit mutabił.
nec ullo motu notio temporalis. Placet gͥ ut
non dicamꝰ prescientiam di: sed tantum mͦ
scientiam. Queramꝰ & hoc quomͦ. Non
enim scientiam solemus dicere in nobis. nͥ
cum sensa & intellecta memoria retinemus.
id est cum meminimꝰ aliquid sensisse nos
telligit & intellexit. sentit &e sensit. admitat
tempus. & surrepit nichilominꝰ illa mut a¬
bilitas. quȩ longe a dei sub̃a remouenda ẽ.
Et tamen &e scit ds. & p̾scit deus. ineffabili mͦ
Sic eum ce penitet. ineffabili modo. Cum
enim scientia dei longe distet ab humana
scientia. ita ut irridenda sit comparatio:
utraq tamen scientia uocat᷑. Et hec qͥdem

Expanded text:
potest dici praescientia. Reditur ergo ad id, ut fiat rebus potest dici praescientia. Reditur ergo ad id, ut fiat rebus jam praesentibus scientia, quae iisdem rebus futuris erat praescientia, et cum ea, quae praescipostea scientia in Deo fiat, admittit mutabilitatem et temporalis est, cum sit Deus qui vere summeque est, nec ulla ex parte sit mutabilis, nec ullo motu novitio temporalis. Placet igitur ut non dicamus praescientiam Dei, sed tantummodo scientiam. Quaeramus et hoc quomodo: non enim scientiam solemus dicere in nobis, nisi cum sensa et intellecta memoria retinemus, id est cum meminimus aliquid sensisse nos telligit et intellexit; sentit et sensit, amittit tempus, et subripit nihilominus illa mutabilitas, quae longe a Dei substantia removenda est. Et tamen et scit Deus et praescit Deus ineffabili modo. Sic enim et poenitet ineffabili modo. Cum enim scientia Dei longe distet ab humana scientia, ita ut irridenda sit comparatio, utraque tamen scientia vocatur, et haec quidem
Abbreviated transcription (Latin):
iam p̃scientia. s tantum scientia dici pot̃.
Si autem sicut in ordine temporalium cre¬
aturarum. ita &e apud eum nondum sunt
quȩ fut᷑a sunt. s ea p̃uenit sciendo: bis gͦ ea
enim potist quȩ uentura p̃noscit nosse cũ
uenerint. nisi bis innotescant: ce p̃noscendo
antequam sint. & cognoscendo cum iam sint.
Ita fit. ut quod longe a ueritate seclusum ẽ.
temporalit̃ aliquid accidat scientiȩ dei. cum
temporalia quȩ p̃sciunt᷑ etiam presentia sen¬
tiuntur. quȩ non sentiebantur antequam¬
fierent. s tantumm᷑ p̃sciebant᷑. Si uͦ etiam
cum uenerint que p̃sciebant᷑ ẽẽ uentura.
nicħ noui accidit scientiȩ dei. s manebit il¬
la p̾scientia sicut erat etiam priusquam
uenirent quȩ p̃sciebantur. quomodo iam
p̃scientia dicet̾. quando non est rerum fu¬
turarum: Iam enim p̃sentia sunt quȩ fut᷑a
cernebat: & paulopost erunt p̃terita. Preteri.¬
tarum aut̃ rerum sicut p̃sentium. nullomͦ

Expanded text:
jam praescientia, sed scientia dici potest: jam praescientia, sed scientia dici potest: si autem sicut in ordine temporalium creaturarum, ita et apud eum nondum sunt, quae futura sunt, sed ea praevenit sciendo: bis ergo ea enim potest quae ventura praenoscit nosse, nisi cum venerint, nisi bis innotescant, et praenoscendo antequam sint, et cognoscendo cum jam sunt: ita fit ut quod longe a veritate seclusum est, temporaliter aliquid accidat scientiae Dei, cum temporalia quae praesciuntur, etiam praesentia sentiuntur, quae non sentiebanturfierent, sed tantummodo praesentiebantur. Si vero etiam cum venerint quae praesciebantur esse ventura, nihil novi accidit scientiae Dei: sed manebit illa praescientia, sicut erat etiam priusquam venirent, quae praesciebantur, quomodo jam praescientia dicetur, quoniam non est rerum futurarum? jam enim praesentia sunt, quae futura cernebantur, et paulo post erunt praeterita. Praeteritarum autem rerum, sicut praesentium nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥ scͥpturas: ut p̾t̾ĩtum dempꝰ ꝓ fut᷑o tempore
insinuent. Sic̃ supra diximꝰ quod apłs dixit
de nob̃. quod simul sede fecit nos in cȩlestibus.
ñdum factum ẽ: s quia certissime ẽ futurum.
ita dictum ẽ quasi iam factum sit. Sic̃ ce ipse
dñs discipłis dixit. Omnia que audiui a pat̾
meo nota feci uobis. Et paulopꝰ dicit. multa
habeo uob̃ dicere: s non potestis illa portare
mͦ. Quomͦ gͦ dixerat omnia quȩ audiui a

Expanded text:
loqui Scripturas, ut praeteritum tempus pro futuro tempore loqui Scripturas, ut praeteritum tempus pro futuro tempore insinuent: sicut supra diximus, quod Apostolus dixit de nobis, quod simul nos sedere fecit in coelestibus, nondum factum est; sed quia certissime est futurum, ita dictum est quasi jam factum sit. Sicut et ipse Dominus discipulis dixit, Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : et paulo post dicit, Multa habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo . Quomodo ergo dixerat, Omnia quae audivi a