comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem prudentum ꝓ dño quem colimꝰ san¬
guinem fundere.cum cum coluerit. & ꝓeo
sanguinem fiderit glosissimus cyprianus:
Qui uos in ista questione suffocat. dicens
paruulum exadam carnalit natum. con¬
tagium mortis antiquȩ. primanatun¬
tate contrabere: Hidesne te potiꝰ reũ:
quiblas phemas istum scoꝵ martyrum dm̃:
Diciste colere omipocentissimum. equissimũ.
misericordiissimum dm̃. S ipse ẽ omipo¬
tentissimus. qui iugum graue quo p̃mun¬
tur filii adam ex die natiuitatis sue. ꝓcul
dubio abeis posset au ferre: mnimo ne ullo
tali iugo prorsus grauarentur. efficere. Sed
ipse ẽ equissimus: qui nullomodo illud i¬
poneret imponiue ꝑmitteret. nisi peccata
ineis cum quib nati sunt inuenirit: quoꝵ
reatum renatis. idem ipse miscđiissimus
solueret. Si gͦ te delectaret diuma iusti¬
cia: uideres ꝓfecto quod ex ipsa ueniat. ñ
utiq iniuste a paruulis incipiens. nota
omnib humana miseria: qua ꝑagitur

Expanded text:
nem prudentum pro Domino, quem colimus, sannem prudentum pro Domino, quem colimus, sanguinem fundere; cum eum coluerit et pro eo sanguinem fuderit gloriosissimus Cyprianus, qui vos in ista quaestione suffocat, dicens, parvulum ex Adam carnaliter natum, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere ? Videsne te potius reum, qui blasphemas istum sanctorum martyrum Deum? Dicis te colere omnipotentissimum, aequissimum, misericordissimum Deum: sed ipse est omnipotentissimus, qui jugum grave, quo premuntur filii Adam ex die nativitatis suae, procul dubio ab eis posset auferre, imo ne ullo tali jugo prorsus gravarentur efficere: sed ipse est aequissimus, qui nullo modo illud imponeret, imponive permitteret, nisi peccata in eis, cum quibus nati sunt, inveniret, quorum reatum renatis idem ipse misericordissimus solveret. Si ergo te delectaret divina justitia, videres profecto quod ex ipsa veniat, non utique injuste a parvulis incipiens, nota omnibus humana miseria, qua peragitur
Abbreviated transcription (Latin):
colis: quare noncredis. circumcisionẽ octa¬
u diei que p̃cepta ẽ abrahe. p̃figurationẽ
fuisse regenerationis inxp̃o: Hoc em̃ si
crederes: uideres ñ potuisse iuste animã
paruuli ext̃minari de popłosuo. sidie
non circumcideret᷑ octauo: nisi alicui
fuisset obligata peccato. Si dm̃ ꝓpħaꝵ
colis: cur non credis qđ ꝑ eos totiens ds̃
dixerit. reddam peccata patrum infilios:
tuum ꝓpt̃ peccatum: sidm̃ colis in quo
sperauit & sperat eccłia primitiuorum
que conscripta est in cęlis: cur non credis
baptriandos paruulos erui de potestate
tenebrarum. Cum eos ꝓpt̃ hoc exsufflet
atq exorcit᷑et eccłia. ut ab eis potestas te¬
nebrarum mittat᷑ foras: Ille uero quem
sperat iudicem rationalis creatura. quȩ in
scĩs eius ẽ & fidelib lege nob̃. p̃t regnũ
bonis. & supplicium malis. quem terciũ
locum p̃parauerit & ꝑmiscrit ñ regen̾atis
innocentibus tuis. Quomͦ aũt dicis. nemi¬

Expanded text:
colis, quare non credis circumcisionem octacolis, quare non credis circumcisionem octavi diei, quae praecepta est Abrahae, praefigurationem fuisse regenerationis in Christo? Hoc enim si crederes, videres non potuisse juste animam parvuli exterminari de populo suo, si die non circumcideretur octavo , nisi alicui fuisset obligata peccato? Si Deum Prophetarum colis, cur non credis quod per eos toties Deus dixerit, Reddam peccata patrum in filios tuum propter peccatum ? Si Deum colis in quo speravit et sperat Ecclesia primitivorum, quae conscripta est in coelis, cur non credis baptizandos parvulos erui de potestate tenebrarum , cum eos propter hoc exsufflet atque exorcizet Ecclesia, ut ab eis potestas tenebrarum mittatur foras? Ille vero quem sperat judicem rationalis creatura, quae in sanctis ejus est et fidelibus, lege nobis, praeter regnum bonis et suplocum praeparaverit et promiserit non regeneratis innocentibus tuis. Quomodo autem dicis, nemi
Abbreviated transcription (Latin):
iudicem rationabilis creatura: quem
sp̃s sc̃s iuste iudicaturum eẽ denuntiat.
Nemo prudentium. ꝓtali dño suũ um¬
quam sangumem fudisset. Nec enĩ me¬
rebatur dilectionis affectum: ut susci¬
piende ꝑse onus imponeret passionis.
Postremo int quem inducis si eẽt uspiã.
reus conuinceretur ẽẽ non ds̃: iudican¬
dus auero deo meo. nonudicaturus ꝑ
dõ ut gͥ prima fidĩ fundamenta cogno
remotus: quem uidit nemo hominum.
nec undere pocest. Ut eternus sine pͥncipio.
ita scs̃ iustusq sine uitio. Omĩpocentissimꝰ.
equissimus. misericordissimus. innocescens
solo splendore uirtutum. factor om̃ium
quȩ non erant. dispensator eorum quȩ st̃:
examinator cuncꝰtoꝵ quiet sunt. & futuri
sunt. & fuerunt. In ultimo die. terrã. cęlũ.
& cuncta simul clementa moturus. excita¬
tor cinerum. & corpoꝵ restitutor. S ꝓpt̃
solam iusticiam: Hec quȩ diximꝰ cuncta
facturus. augꝰtinꝰ Sidm̃ patͥarcharum

Expanded text:
judicem rationabilis creatura; quem judicem rationabilis creatura; quem Spiritus sanctus juste judicaturum esse denuntiat. Nemo prudentium, pro tali Domino suum unquam sanguinem fudisset: nec enim merebatur dilectionis affectum, ut suscipiendae pro se onus imponeret passionis. Postremo iste quem inducis, si esset uspiam, reus convinceretur esse, non deus; judicandus a vero Deo meo, non judicaturus pro Deo. Ut igitur prima fidei fundamenta cognosremotus; quem vidit nemo hominum, nec videre potest : ut aeternus sine principio, ita sanctus justusque sine vitio; omnipotentissimus, oequissimus, misericordissimus, innotescens solo splendore virtutum; factor omnium quae non erant, dispensator eorum quae sunt, examinator cunctorum qui et sunt, et futuri sunt, et fuerunt, in ultimo die: terram, coelum, et cuncta simul elementa moturus: excitator cinerum, et corporum restitutor: sed propter solam justitiam, haec quae diximus, cuncta facturus. AUG. Si Deum Patriarcharum
Abbreviated transcription (Latin):
go eoꝵ dĩnon eẽ iusticiamr: Porro quia
iniugo grauieoꝵ diuina iusticia c̃: non ẽ
meis talis qualem predicas innocentia.
lisi forte tͥ in hac quęstione laborantid̃s
terit. quia suis imaginib ne innocentes gra¬
uis iugimiseria p̃merent᷑ subuenire non
potuit. ut eum dicas uoluisse quidem
quia iustus est.s: non potuisse quia om¬
potens non est. atq ita dehis angustiis
exeas ut fidei caput ꝑdas. qua fide pri¬
mitus in symbolo confitemur. credere nos
indm̃ patrem om̃ipotentem. Ds̃ igicur
tuus in tot & tantis malis quȩ paruuli
patiuntur. aut iusticiam aut omĩpoten¬
tiam. aut ipsam curam rerũ humanatũ.
c̃ ꝑditurus. Qđ libet autem istorum di¬
xeris: uide quid eris. Iulianꝰ. Amolire
te itaq cum talidõtuo de eccłiarum me¬
dio. non ẽ ipse cui patriarche.cui ꝓpħȩ.¬
cui apłi crediderunt: In quo sꝑauit &
sperat eccłia primitiuorum. que conse¬
pta ẽ in cęlis:. Non est ipse quem credit

Expanded text:
go eorum Dei non esse justitiam? Porro, quia go eorum Dei non esse justitiam? Porro, quia in jugo gravi eorum divina justitia est; non est in eis talis, qualem praedicas, innocentia. Nisi forte tibi in hac quaestione laboranti, Deus bvenire poterit, quia suis imaginibus, ne innocentes gravis jugi miseria premerentur, subvenire non potuit: ut eum dicas voluisse quidem, quia justus est, sed non potuisse quia omnipotens non est; atque ita de his angustiis exeas, ut fidei caput perdas, qua fide primitus in Symbolo confitemur credere nos in Deum Patrem omnipotentem. Deus igitur tuus, in tot et tantis malis quae parvuli patiuntur, aut justitiam, aut omnipotentiam, aut ipsam curam rerum humanarum est perditurus: quodlibet autem istorum dixeris, vide quid eris. L. JUL. Amolire te itaque cum tali Deo tuo de Ecclesiarum medio: non est ipse, cui Patriarchae, cui Pcui Apostoli crediderunt, in quo speravit et sperat Ecclesia primitivorum, quae conscripta est in coelis : non est ipse quem credit
Abbreviated transcription (Latin):
stantiam suam. s ȩternam uiolasse iusti¬
ciam. quis quo ur̃m peior sit aliis esti¬
mandum relinquo. Illud tam̃ liquet.
adunum uos opinionis nefas redire.
Nam & manichȩus subscribit iniquitatẽ
dõ suo. cumeum allłgat dampnaturũ
multimo die menbra quȩ tradidit: & tu
ꝑhoc illum asseris infelicem. ꝑ quod cor¬
rumpit głam qua cluebat: & ꝑsequen¬
do innocentiam quam creauit. ꝑdidit
iusticiam quas acerrimꝰ fuit. Tantũ gͥ
huic quem tu indicis dõ. ille quẽ magist
tuus cõm̃tus fuerat anteceslit: quantũ
excusabilius ẽ p̃lio suꝑatum eẽ. quam
uitio. auoꝰ. Si tͥ placet innocentia par¬
uuloꝵ. remoue abeis si potes graue u-¬
gum. qđ est suꝑ filios adam a die exitꝰ
de uentre matris eoꝵ. s puto qđ scptã
quȩ hoc dixit. melius te nouerat. quid esset in-¬
nocentia creature: & quid iusticia creatoris.
Quis auttin non uideat. sihabent paruuli
qualem predicas innocentiam:. in graui ui¬

Expanded text:
stantiam suam, sed aeternam violasse justistantiam suam, sed aeternam violasse justitiam. Quo quis vestrum pejor sit, aliis aestimandum relinquo. Illud tamen liquet, ad unum vos opinionis nefas redire. Nam et Manichaeus subscribit iniquitatem Deo suo, cum eum allegat damnaturum, in ultimo die membra quae tradidit: et tu per hoc illum asseris infelicem, per quod corrupit gloriam qua cluebat, et persequendo innocentiam quam creavit, perdidit justitiam qua sacerrimus fuit. Tantum igitur huic, quem tu inducis, Deo, ille quem magister tuus commentus fuerat, antecellit, quantum excusabilius, praelio superatum esse quam vitio. AUG. Si tibi placet innocentia parvulorum, remove ab eis, si potes, grave jugum quod est super filios Adam a die exitus de ventre matris eorum . Sed puto quod Scriptura, quae hoc dixit, melius te noverat quid esset innocentia creaturae, et quid justitia Creatoris. Quis autem non videat, si habent parvuli, qualem praedicas, innocentiam, in gravi ju
Abbreviated transcription (Latin):
Alicna sunt .s pat̃na st̃. Ac ꝑhoc iure semi¬
nationis atq germinationis. & nr̃a st̃.
Quis abhac ꝑditione lib̾̃at: nisi qui ue¬
nit querere qđ perierat. In eis gͦ quos
lib̾at amplectatnr miscdiam: in eis aũt
quos non liberat. agnoscamus iudiciũ:
occultissunum quidem. s sine ulla du¬
bitatione iustissimũ. Iulianꝰ Pugnasse
quidem cum principe tenebrarum. dm̃
lucis. manicheus finxit & credidit: addi¬
ditq eius captiuam teneri in hoc orbe
substantiam:s tantam infelicitatẽ. colo¬
re pietatis nitit᷑ excusare. Affirmat eum
quasi bonũ ꝓpatria dimicasse ciuem:
atq idõ obiecisse menbra. ne ꝑderet re-¬
gna. Tu quihȩc didiceras. quantum ea
uel ad tempus deserendo ꝑfeceris. intue¬
re. Dicis dm̃ necessitatem ñ ꝑtulis se bel¬
li.s iniquitatem admisisse iudicii. nec
tenebrosis hostib. s ꝑspicuis subiacere
criminibus: non imꝑtisse postremo sub¬

Expanded text:
Aliena sunt, sed paterna sunt: ac per hoc jure semiAliena sunt, sed paterna sunt: ac per hoc jure seminationis atque germinationis et nostra sunt. Quis ab hac perditione liberat, nisi qui venit quaerere quod perierat ? In eis ergo quos liberat, amplectamur misericordiam: in eis autem quos non liberat, agnoscamus judicium occultissimum quidem, sed sine ulla dubitatione justissimum. XLIX. JUL. Pugnasse quidem cum principe tenebrarum deum lucis, Manichaeus finxit, et credidit; addiditque, ejus captivam teneri in hoc orbe substantiam: sed tantam infelicitatem colore pietatis nititur excusare, affirmans eum quasi bonum pro patria dimicasse civem, atque ideo objecisse membra, ne perderet regna. Tu qui haec didiceras, quantum ea vel ad tempus deserendo profeceris intuere: dicis. Deum necessitatem non pertulisse belli, sed iniquitatem admisisse judicii; nec tenebrosis hostibus, sed perspicuis subjacere criminibus; non impertisse postremo sub
Abbreviated transcription (Latin):
cata dampnari. ab eo qui cõm̃dat cari¬
tatem suam in nob̃: qui dilexit nos. & filio
suo non peꝑcit. s ꝓnob̃ illum tradidit:
Quasi non de illo grauius conquerant᷑
stulti & indocti similes tui: qui dicunt
Ut quid eratit. quos impios futuros & dãp¬
nandos eẽ prescint. Ut quid eos po¬
stremo donec ad impietatem dampna¬
bilem ꝑueniant facit uiuere. quos ante¬
quam tales fierent ex hac uita posset
auferre.: Si animas amat. si cõm̃dat
caritatem suam in nobis. si filio suo ñ
peꝑcit. s pro nob̃ omĩb tradidit eum :
Quib sidicatur. O homo. tu quis es qui
respondeas dõ. inscrutabilia sunt iudi¬
cia eius: irascunt᷑ potius quã mitescunt.
S nouit dñs. qui sunt eiꝰ. Si gͦ sanis
iudicibus uti cupis audi uidicem sanũ.
singłarit a tuo doctore laudatum. Fuit
inquit adam et in illo fuimus om̃s: periit
adam et in illo om̃s perierunt .s. peccatis
inquib alienis: non utiq perire debuerunt.

Expanded text:
cata damnari, ab eo qui commendat charicata damnari, ab eo qui commendat charitatem suam in nobis, qui dilexit nos, et Filio suo non pepercit, sed pro nobis illum tradidit: quasi non de illo gravius conquerantur stulti et indocti similes tui, qui dicunt, Utquid creat, quos impios futuros et damnandos esse praescivit? Utquid eos postremo, donec ad impietatem damnabilem perveniant, facit vivere, quos antequam tales fierent, ex hac vita posset auferre; si animas amat, si commendat charitatem suam in nobis, si Filio suo non pepercit; sed pro nobis omnibus tradidit eum? Quibus si dicatur, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus : irascuntur potius, quam mitescunt. Sed novit Dominus qui sunt ejus . Si ergo sanis judicibus uti cupis, audi judicem sanum singulariter a tuo doctore laudatum. « Fui» inquit, « Adam, et in illo fuimus omnes: periit Adam, et in illo omnes perierunt » . Rursinquis, alienis non utique perire debuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
stituam iudicem. de quo tui docboris
pelagii iudicium iam tenemꝰ. En ad¬
est ile. qui int̃ latine lingue scriptores.
flos quidam spetiosius enituit. Cuiꝰ fidem
& purissimum inscripturis sensum. ne ini¬
micus quidem ausus ẽ rep̃hendere. Hoc pe¬
lagius de ambrosio iudicauit. Quid ergo
dehoc qđ int̃ nos agitur. iudicauit ãbrosiꝰ.
Dixi suꝑiꝰ erꝰ de peccato originali sine ulla obs¬
curitate uel ambiguitate sententias. S si
parum est: adhuc audi. Om̃s inquit sub
peccato nascim̃: quoꝵ ipse ortus inuicio ẽ.
Qͥd adhuc ista respondens.⁊Illa deambro¬
sio dixit p̃clara pelagiꝰ. ista prome contra
te manifesta pronunciauit ambrosius.
Istum rep̃hende. de quo dicit magister tuus.
qđ eum ne mimicus quidem ausus ẽ rep̃¬
hendere: & qui sanos iudices queris: istũ
nega sanum: ut te plane ꝓfitearis insanũ.
S indignaris homo piissimus. qđ paruuli
non renati. si moriantur ante ꝓpriȩ uolũ¬
tatis arbitrium. ꝓpt̾ aliena dicunt᷑ pec¬

Expanded text:
m judicem, de quo tui doctoris Pelagii judicium jam tenemus? En adest ille, qui inter latinae linguae scriptores, flos quidam speciosus enituit, cujus fidem, et purissimum in Scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere. Hoc Pelagius de Ambrosio judicavit . Quid ergo de hoc quod inter nos agitur, judicavit Ambrosius? Dixi superius ejus de peccato originali sine ulla obscuritate vel ambiguitate sententias: sed si parum est, adhuc audi. « Omnes, » inquit, « sub peccato nascimur, quorum ipse ortus in vitio est » . Quid ad ista respondes? Illa de Ambrosio dixit praeclara Pelagius; ista pro me contra te manifesta pronuntiavit Ambrosius: istum reprehende de quo dicit magister tuus, quod eum ne inimicus quidem ausus est reprehendere; et qui sanos judicos quaeris, istum nega sanum, ut te plane profitearis insanum. Sed indignaris homo piissimus, quod parvuli non renati, si moriantur ante propriae voluntatis arbitrium, propter aliena dicantur pec
Abbreviated transcription (Latin):
itaq malo sola bene utit᷑. intentione ꝓ¬
pagandȩ ꝓlis. pudicitia conuigalis. hu¬
ic malo uenialit in coninge ceditur: non
causa prolis. s carnalis tantum modo uo¬
luptatis. Huic malo resistitur. ne appetitꝰ
dampnabilis uoluptatis expleat᷑. Hoc
malum habitat in corpore mortis huiꝰ.
ꝓpt̃ cuiꝰ motum. etiam mente ñ consen-¬
tiente inportunum dicitur. Scio quia
non habitat inme.hoc ẽ incarne mea.
bonum. Hoc malum ñ erat in corpore
uitȩ illius. uͥaut uoluntati scruientibus
etiam genitalib m̃bris libido nulla erat:
aut omnino se unquam contra uolunta¬
tis arbitrium non mouebat. Huiꝰ mali
repente exorti puduit eos: qui priusquã
peccarent nudierant. & ñ pudebat eos.
Huiꝰ mali laudes impudenter sparsisti.
etiam quatuor illis libris tuis: quib coa¬
ctus sum respondere sexmeis. Iuł. Ut¬
iam ad istam cõmemorationẽ humane
miseriȩ & diuine gr̃e ueniret apłs: supͣ

Expanded text:
itaque malo sola bene utitur intentione pitaque malo sola bene utitur intentione propagandae prolis pudicitia conjugalis: huic malo venialiter in conjuge ceditur, non causa prolis, sed carnalis tantummodo voluptatis; huic malo resistitur, ne appetitus damnabilis voluptatis expleatur. Hoc malum habitat in corpore mortis hujus: propter cujus motum, etiam mente non consentiente importunum, dicitur, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum . Hoc malum non erat in corpore vitae illius, ubi aut voluntati servientibus etiam genitalibus membris, libido nulla erat, aut omnino se unquam contra voluntatis arbitrium non movebat. Hujus mali repente exorti puduit eos , qui priusquam peccarent, nudi erant, et non pudebat eos . Hujus mali laudes impudenter sparsisti etiam quatuor illis libris tuis, quibus coactus sum respondere sex meis. LXIX. em ad istam commemorationem humanae miseriae et diuinae gratiae ueniret apostolus, supra
Abbreviated transcription (Latin):
dis: cum sis inimicus gr̃e dei. qua eã dixi
ab illo puellari uicio lib̃atã: Ego uero
parentes tuos tanquam catholicos xꝑ̃ia¬
nos honorabiles habeo: eisq gratulor.
qđ ante de functi sunt. quam hereticum
te uiderent. Non aut̃ dicimꝰ morbũeẽ.
negocium nuptiarum. qđ est liberorũ
ꝓcreandoꝵ causa concumbert. ñ satian¬
dȩ libidinis: quam tu negas morbum.
iugale remedium. Nam utiq ne forni¬
catio ꝑpetretur. libidini quam laudas
contradicitur. obsistit᷑. repugnat᷑: ut
si cũ qͥ ꝑcreandis filiis constitutus est
trans greditur limitem. saltem qui ei ce¬
dit inconuige. ueni aliter peccet. Con¬
iugibus enĩ loquebat᷑ apłs. Ubi cum di¬
xisset nolite fraudare inuicem. nͥ ex con¬
sensu ad tempus ut uacetis orationi. &
iterum ad id ipsum estote. ne uos tem¬
ptet sachanas ꝓpt̃ intemꝑantiã ur̃ãm:
continuo subiecit atq ait. Hoc autem
dico scdm ueniã: ñ scđ̾m imꝑium Hoc

Expanded text:
dis, cum sis inimicus gratiae Dei, qua eam dixi dis, cum sis inimicus gratiae Dei, qua eam dixi ab illo puellari vitio liberatam? Ego vero parentes tuos tanquam catholicos christianos honorabiles habeo, eisque gratulor quod ante defuncti sunt, quam haereticum te viderent. Non autem dicimus, morbum esse negotium nuptiarum, quod est liberorum procreandorum causa concumbere, non satiandae libidinis; quam tu negas morbum, sse conjugale remedium. Nam utique ne fornicatio perpetretur, libidini, quam laudas, contradicitur, obsistitur, repugnatur. Ut si eum, qui procreandis filiis constitutus est, transgreditur limitem; saltem qui ei cedit, in conjuge venialiter peccet: conjugibus enim loquebatur Apostolus, ubi cum dixisset, Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad ipsum estote, ne vos tentet Satanas propter intemperantiam vestram: continuo subjecit, atque ait, Hoc autem dico secundum veniam, non secundum imperium . Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾cum agitur: hinc tota de hac re int
nos & uos uercitur questio: qđ nos di¬
cimus. adam si ñ peccasset nec corporis
mortem fuisse passurum: Uos autcm.
siue peccasset siue ñ peccasset.corpore
fuisse moriturum. Quidest gͦ quod
ignorare te fingis. quã mortem intel¬
ligi uelim. cuiꝰ corpus dico in paradi¬
so non fuisse ante peccatum: cum scias
in libris illis quid egerim. quãq aꝑte
dilucideq egerim. ñ fuisse dm̃ pumen¬
do dicturum peccatori. terra es & int̃rã
ibis: quod de morie corporis dictum qͥs
non incelligit. Si adam etiam nulla ini-¬
quitate commissa. iturus eẽt interram.
idest uel corpore moriturus: Qđ autẽ
etiam matrem meam quȩ te nicħ le sit. nec con¬
trate aliquid disputauit. conintio laceran¬
dam putasti: Uictus es maledicendi libidi¬
ne: Non timens qđ scͥptumest. neq malẽ¬
dici regnum dĩ possidebt̃. S quid mi-¬
rum ẽ. qđ te inimicum &iam eius osten¬

Expanded text:
vobiscum agitur, hinc tota de hac re inter vobiscum agitur, hinc tota de hac re inter nos et vos vertitur quaestio, quod nos dicimus, Adam si non peccasset, nec corporis mortem fuisse passurum; vos autem, sive peccasset, sive non peccasset, corpore fuisse moriturum. Quid est ergo quod ignorare te fingis, quam mortem intelligi velim, cujus corpus dico in paradiso non fuisse ante peccatum; cum scias, in libris illis quid egerim, quamque aperte dilucideque egerim, non fuisse Deum puniendo dicturum peccatori, Terra es, et in terram ibis , quod de morte corporis dictum quis non intelligit? si Adam etiam nulla iniquitate commissa iturus esset in terram, id est, vel corpore moriturus? Quod autem etiam matrem meam, quae te nihil laesit, nec contra te aliquid disputavit, convicio lacerandam putasti, victus es maledicendi libidine, non timens quod scriptum est, Neque maledici regnum Dei possidebunt . Sed quid mirum est quod te inimicum etiam ejus osten
Abbreviated transcription (Latin):
arum a morbo formeationis eccłiȩ hoĩes
muniebat. qui sensus quomͦ & frontem
tuam & dogina penitus erascrit. primi uo¬
luminis mei ꝓpe ultima parte monstratur.:
quod et in toto ipsius responsionis corꝑe.
ꝓut locoꝵ oportunitas attulit explicatũ
auõ. Nusquam siͤ apparuit dolus tuus:
& ꝑscientiam dampnata conscientia. Scis
enim scis om̃ino. tam quippe aꝑcum est.
ut qui libros illos legit hoc nescire non
possit: scis inquam in libris quos ad
marcellinum edidi. uehement̃ egisse con¬
tra infcipientẽ surgere iam tunc heresĩ
urãm: ne crederetur adam etiam siñ
peccasset fuisse moriturus. S qm mor¬
talem hactenus dixi. quia poterat mori.
poterat nãq peccare: tueis qui libros il¬
los non legerunt. nec fortasse lecturi st̃.
fusco insidioso si hec tua legerent sub¬
riꝑe uoluisti: quasi ego ita dixcrim adã
mortalẽ factum: ut suie peccaret siue
non pecearet. moriturus cẽt. Hoc enim

Expanded text:
arum a morbo fornicationis, Ecclesiae homines arum a morbo fornicationis, Ecclesiae homines muniebat: qui sensus quomodo et frontem tuam et dogma penitus eraserit, primi voluminis mei prope ultima parte monstratur: quod et in toto ipsius responsionis corpore, prout locorum opportunitas attulit, explicatum est. AUG. Nusquam sic apparuit dolus tuus, et per scientiam damnata conscientia. Scis enim, scis omnino: tam quippe apertum est, ut qui libros illos legit, hoc nescire non possit: scis, inquam, in libris quos ad Marcellinum edidi, me vehementer egisse contra incipientem surgere jam tunc haeresim vestram, ne crederetur Adam, etiamsi non peccasset, fuisse moriturus. Sed quoniam mortalem hactenus dixi, quia poterat mori; poterat namque peccare: tu eis qui libros illos non legerunt, nec fortasse lecturi sunt, fuco insidioso, si haec tua legerent, subripere voluisti; quasi ego ita dixerim, Adam mortalem factum, ut sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset. Hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
foras istis: qui paradisum illum de quo
foras ierunt qui nos in istas miserias
peccando miserunt. talem facitis. qualẽ
non dico xp̃ianoꝵ⁊ nullus. s nec hõium
quis quam suspicari audet. si ñ sit in sa¬
nus.: Inł. In primo enm oꝑe latius
disputata sunt : quã uis nec tu dilucide
loquaris. quam mortẽ intelligi uelis:
cuiꝰ corpus dicis in pata diso ñ fuisse¬
non fuisse ante peccatum: quia in libͥs.
quos ad marcellini nom̃ edidisti. mor¬
talem adam factum fuisse ꝓfessus es.
Quod uero adiungis morbum eẽ non
negocium nuptiarum: lenit̃ audiripo¬
test. si hoc solum detius parentib dicas.
Conscius enim forte et̃ potes. matris tue
morbi alicinꝰ occulti: quam in libris con¬
fessionis. ut ipso u̾bo utar. meri bibulã
uocatam eẽ signasti. Cȩterum in scõꝵ
conubio. & in om̃ium honestoꝵ nuiꝰ
om̃ino morbus ẽ.: qͥa nec apłs morbũ pro
remedio concessit. cum ꝑreuerentiã nupti¬

Expanded text:
foras istis; qui paradisum illum, de quo foras istis; qui paradisum illum, de quo foras ierunt, qui nos in istas miserias peccando miserunt, talem facitis, qualem non dico Christianorum nullus, sed nec hominum quisquam suspicari audet, si non sit insanus? LXVIII. JUL. In primo enim opere latius disputata sunt. Quamvis nec tu dilucide loquaris, quam mortem intelligi velis, cujus corpus dicis in paradiso non fuisse ante peccatum: quia in libris, quos ad Marcellini nomen edidisti, mortalem Adam factum fuisse professus es . Quod vero adjungis morbum esse negotium nuptiarum, leniter audiri potest, si hoc solum de tuis parentibus dicas. Conscius enim forte esse potes matris tuae morbi alicujus occulti, quam in libris Confessionis, ut ipso verbo utar, meribibulam vocatam esse signasti . Caeterum in sanctorum connubio, et in omnium honestorum, nullus omnino morbus est. Quia nec Apostolus morbum pro remedio concessit, cum per reverentiam nupti
Abbreviated transcription (Latin):
uͥq & irtitantib rerum uisibiliũ ille¬
cebris. luto hoc fecis cu mhesimꝰ. cęni sui
fetorem uenis capatiorib exhalante: s et
lege peccati quȩ ẽ inm̃bris nr̃is. legi spẽ¬
repugnante. His tu luminib cȩlestis ei
uitatis oblatrans. corpus mortis inquis
peccata dixit ẽẽ non carnẽ: negans apłm
hoc ad mortalitatem nr̃i corporis retulis¬
se: quam caro inquis anmalium de Na¬
ture institutione suscepit. Hoc enĩ sapis.
qđ pelagiꝰ in iudicio palestino ficto corde
dampnauit. adam scilicet mortalem fa-¬
ctum: ita ut siue ꝓeccaret siue ñ peccaret.
moriturus eẽt. Ac si resistens his uiris.
e aliis eoꝵ socns. fidĩsanȩ tot tantisq
doctoribus: cogeris implere pa¬
radisum etiam sinemo peccasset dolore
parturientium. labore nascentium . ge¬
mitibus languentium. funerib mori¬
entium. merore lugentium. Quidigit᷑
mirum. si &e de isto paradiso qđ ẽ eccłia

Expanded text:
ubique et inritantibus rerum uisibilium inleubique et inritantibus rerum uisibilium inlece­ bris, luto hoc faecis, cui inhaesimus, caeni sui foetorem uenis capacioribus exhalante, sed et lege peccati, quae est in mem­ bris nostris, legi spirvitatis oblatrans, « Corpus mortis, » inquis, « peccata dixit esse, non carnem: » negans Apostolum hoc ad mortalitatem nostri corporis retulisse; « quam caro, » inquis, « animalium de naturae institutione suscepit. » Hoc enim sapis, quod Pelagius in judicio Palaestino ficto corde damnavit, Adam scilicet mortalem factum, ita ut sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset. Ac sic resistens his viris, et aliis eorum sociis fidei sanae, tot tantisque doctoribus, cogeris implere paradisum, etiamsi nemo peccasset, dolore parturientium, labore nascentium, gemitibus languentium, funeribus morientium, moerore lugentium. Quid igitur mirum, si et de isto paradiso, quod est Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
abstractus et illectus. Hoc malumẽ de
quoait. scio quia non habitat in me. hoc
ẽ in carne meabonũ. Hoc malumẽ in
corpore mortis huiꝰ. Hoc malum non
fuit inparadiso ante peccatum: quia
ñdum erat hec caro corpus mortis huiꝰ.
cui dicttur infine. Ubi est mors conten¬
tio cua: S tunc dicet᷑. cum corruptibi¬
lehoc induerit corruptionẽ: & mortale
hoc induerit immortalitatem. Nunc
aũt corpus ẽ mortis: quia idem ipse dĩc
di catholicos intellectores apłi: accipe eo¬
rum uba non mea: cum quib accipio
conuicia tua. Audi ñ pelagium: s am¬
brosium: & iam pauli caro inquit cor¬
pus mortis erat: sicut ipse ait. Quis
me lib̾abit decorpore mortis huius: Au
di non cȩlestium: s gregorium. Intra nos¬
metipsos inquit ꝓpriis uiciis ac passi¬
onib impugnanur.: & die noctuq ig¬
nitis stimulis corporis humilitatis
huiꝰ. & corporis mortis surgemur ẽ
latenter. nunc etiam palam. ꝓuocantib

Expanded text:
attractus et illectus . Hoc malum est de attractus et illectus . Hoc malum est de quo ait, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Hoc malum est in corpore mortis hujus. Hoc malum non fuit in paradiso ante peccatum; quia nondum erat haec caro corpus mortis hujus: cui dicetur in fine, Ubi est, mors, contentio tua? sed tunc dicetur, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem : nunc autem corpus est mortis; quia idem ipse dixitdi catholicos intellectores Apostoli; accipe eorum verba, non mea, cum quibus accipio convicia tua: audi non Pelagium, sed Ambrosium. « Etiam Pauli caro, » inquit, « corpus mortis erat, sicut ipse ait, Quis me liberabit de corpore mortis hujus » ? « Audi non Coelestium, sed Gregorium: Intra nosmetipsos, » inquit, « propriis vitiis ac passionibus inpugnamur et die noctuque ignitis stimulis corporis humilitatis huius et corporis mortis urguemur, nunc latenter nunc etiam palam prouocantibus
Abbreviated transcription (Latin):
non qđ uult facere bonum: s qđ ñ uult
malum hoc agere ꝓpt̃ hoc exclamat.
Miser ego homo. quis me libãbit de cor¬
pore mortis huiꝰ. & tu contra clarissimã
uitatẽ oculos claudis. gemitũq eiꝰ expo¬
ni̾t. non ut omĩb patet. s ut tͥ placet:
dicens. Quis me liberauit de corpore mortis
huiꝰ: hoc ẽ quis me liberauit ã reatu pecca¬
torum meoꝵ que commisi. Ille dicit qd
nolo malum hoc ago: & tu dicis que com¬
misi. Usq adeo ne desperas de hominib
qui hec legunt: ut non ipsum malint audi¬
re quã te. & ipsi potius quam tͥ credere.
Sinc hominẽ. grãmdĩ non solum quia pec¬
cauit ut absoluatur. uerum etiam ne pec¬
cet ut adiuetur. exposcere: qđ isto loco
agit᷑ qui enuim dicit. qđ nolo malum hoc
ago: nonẽ locus ut dicat uodimitte no¬
bis debita nr̃a: s ne nos infetas incempta¬
tionẽ. Unusquisq autem temptatuꝵ
sicut ait apłs iacob: a concupiscentia sua

Expanded text:
non quod vult, facere bonum, sed quod non vult non quod vult, facere bonum, sed quod non vult malum, hoc agere. Propter hoc exclamat: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Et tu contra clarissimam veritatem oculos claudis, gemitumque ejus exponis, non ut omnibus patet, sed ut tibi placet, dicens, « Quis me liberabit de corpore mortis hujus? hoc est, Quis me liberabit a reatu peccatorum meorum quae commisi? » Ille dicit, Quod nolo malum, hoc ago: et tu dicis, « quae commisi. » Usque adeone desperas de hominibus qui haec legunt, ut non ipsum malint audire quam te, et ipsi potius quam tibi credere? Sine hominem gratiam Dei, non solum quia peccavit, ut absolvatur, verum etiam ne peccet, ut adjuvetur, exposcere: quod isto loco agitur. Qui enim dicit, Quod nolo malum, hoc ago, non est locus ut dicat, Dimitte nobis debita nostionem . Unusquisque autem tentatur, sicut ait apostolus Jacobus, a concupiscentia sua
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m: Uerum hoc omitto. Illud autem
quis ferat. de p̃ceritis suis peccatis puta¬
re hominem dicere. quis me lib̾abit de
corpore mortis huiꝰ: ut ei ꝑignoscentis
grãm xp̃i remutantur. cum dilucide ap¬
pareat. unde adista u̾ba ꝑuenerit. ecce
u̾ba eiꝰ sunt in auribus eus nr̃is ude¬
amus gͦ. utrum ex eo qdegit uolcns. an
ex eo qđ agit nolens. miserum se eẽ fate¬
atur. Clamat homo.ñ qđ uolo ago:s qd
odi illud facio. Clamat. iamñ ego ope¬
ror illud: s id qđ habitat ii me peccatũ.
Scio enim: quia ñ habitat in me. hoc ẽ
incarne meabonũ. Uelle enĩ adiacet
mͥ: ꝑficere autem bonum non inuemio.
N on enim quod uolo faciobonũ: s quod
nolo malum hocago. Nonait fects fa¬
cio: ñ ait oꝑatus sum. s opor. Non ait
egi. s ago: & hoc. ñ qđ uolo. s quod nolo.
Postremo cun delectatur legi dĩ scd̃m in¬
teriorem hominẽ: uidet autem aliam le¬
gem in menbrissius. repugnantẽ legi
mentis suȩ: qua lege utiq compellitur.

Expanded text:
rum? Verum hoc omitto: illud autem quis ferat, de praeteritis suis peccatis putare hominem dicere, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? ut ei per ignoscentis Christi gratiam remittantur: cum dilucide appareat, unde ad ista verba pervenerit? Ecce verba ejus sunt in auribus nostris: videamus ergo, utrum ex eo quod egit volens, an ex eo quod agit nolens, miserum se esse fateatur. Clamat homo, Non quod volo, ago; sed quod odi, illud facio. Clamat, Jam non ego operor illud, sed id quod habitat in me peccatum. Scio enim quia non habitat in me, nim adjacet mihi; perficere autem bonum, non invenio. Non enim quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago. Non ait, Feci; sed, facio: non ait, Operatus sum; sed, operor: non ait, Egi; sed, ago: et hoc non quod volo, sed quod nolo, Postremo, condelectatur legi Dei secundum interiorem hominem: videt autem aliam legem in membris suis, repugnantem legi mentis suae; qua lege utique compellitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lus seductor beatȩ uoluntatis fuit:
quam seducendo miseram fecit. Nũc
aut̃ sicut fateris: seductor est miseriȩ
uoluntatis. Ab hac gͦ miseria. ne ꝑ illam
nunc facilius quam tunc ad illã sedu¬
cta est. adhuc seducatur adiabolo: ñ
eam lib̾at nisi ille ad quẽ cotidie tota
clamat eccłia: ne nos inferas intempta¬
tionẽ. s libera nos amalo.Iuł. Hic ergo
uͥ dixit dñs. siuos filius lib̃au̾it. uere li

Expanded text:
lus seductor beatae voluntatis fuit, lus seductor beatae voluntatis fuit, quam seducendo miseram fecit: nunc autem, sicut fateris, seductor est miserae voluntatis. Ab hac ergo miseria ne per illam nunc facilius, quam tunc ad illam seducta est, adhuc seducatur a diabolo non eam liberat, nisi ille ad quem quotidie tota clamat Ecclesia, Ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo . XCI. JUL. Hic ergo ubi dixit Dominus, Si vos Filius liberaverit, ve
Abbreviated transcription (Latin):
grã eiꝰ. sicut aꝑuit apłis ut intelligerent
scripturas. Sicut illȩ purpurarie thyati¬
renoꝵ. ut intenderet in ea quȩ a paulo
dicebant᷑.Iuł̃. Yide quã diuersa sit:
nature ratio & uoluntatis. Non negauit
iħc carnem eoꝵ ꝑtinere ad sem̃ habrahȩ.
s inculcat eis qđ ad diabolum patrem
uoluntatis iniquitate migrauerint.
qui idõ genitor eoꝵ dicitur. qđ criminũ
arguit᷑ eruditor. Responderunt inqͥt:
& dixerunt ei iudei. Pat̃nr abraham
ẽ. Dicit eis iħe. Si filii abrahe essetis:
me int̃ficere. hominẽ qui ueritatem lo¬
cucus sum uob̃: quam audiui ãdõ hoc
abraham ñ fecit. Nos aut̃ facitis opera
patris ur̃i. Aspicis ne. quas faciat diui
siones u̾boꝵ sapientia: Negat eos a¬
brahe ẽẽ filios: quos supra dixerat esse
ac uoluntate tractatus: ostendit alterũ
ẽẽ ꝓsatorẽ carns innocuȩ. alterũ sedu¬
cłorem miserȩ uoluntatis. au Uerum
dicis incautus. Inparadiso enĩ diabo¬

Expanded text:
gratia ejus, sicut aperuit Apostolis ut intelligerent gratia ejus, sicut aperuit Apostolis ut intelligerent Scripturas ; sicut illi purpurariae Thyatirenorum, ut intenderet in ea quae a Paulo dicebantur ? XC. JUL. Vide quam diversa sit naturae ratio et voluntatis. Non negavit Jesus, carnem eorum pertinere ad semen Abrahae: sed inculcat eis, quod ad diabolum patrem voluntatis iniquitate migraverint; qui ideo genitor eorum dicitur, quod criminum arguitur eruditor. Responderunt, inquit, et dixerunt ei Judaei: Pater noster Abraham est. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae essetis, eritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo; hoc Abraham non fecit: vos autem facitis opera patris vestri . Aspicisne quas faciat verborum divisiones Sapientia? Negat eos Abrahae filios esse, quos supra dixerat esse e natura ac voluntate tractatus, ostendit alterum esse prosatorem carnis innocuae, alterum seductorem miserae voluntatis. AUG. Verum dicis incautus. In paradiso enim diabo
Abbreviated transcription (Latin):
ista ñ fuguint: Quis aut̃ nr̃m dicit
uniu̾sitatem hominum ãdiabolo pos¬
sideri: cum scõꝵ tanta sint milia. quȩ
non possidentur a diabolo: s dicimus
eos solos a diabolo non possideri: quos
mici. Sienim hanc grãm ñ oppugna¬
retis s incelligeretis: ꝓculdubio etiam
ante uetus testamentum et tempore
ueteris testam̃ti. om̃s scõs ã seruorũ con¬
ditione separatos. eadem libatos xp̃i
non eum nature eoꝵ exꝑbrare. s uite:
sequitur: scio quia filiĩ habrahe estis:
ecce de qua illi se liberos dixerant:ori¬
ginis dignitatem. Nunc cui seruituti
obnoxii sint. demonstrat: dicens. Queni¬
tis me int̾ficere.: quia sermom̃s ñ capit
muob. Ego qđ audiui apud patrem
meum loquor: Etuos quȩ uidistis apud
patrem ur̃m facitis. auoꝰ Quid est sermo
m̃s non capit inuob. sinatura etiã talis
qualis nunc indiget lib̾ante. iam capax
ẽ sermonis eius. etiam si sensũ ñ aꝑiat

Expanded text:
ista non fugiunt? Quis autem nostrum dicit, ista non fugiunt? Quis autem nostrum dicit, universitatem hominum a diabolo possideri; cum sanctorum tanta sint millia, quae non possidentur a diabolo? Sed dicimus, eos solos a diabolo non possideri, quos mici. Si enim hanc gratiam non oppugnaretis, sed intelligeretis; procul dubio etiam ante Vetus Testamentum, et tempore Veteris Testamenti, omnes sanctos, a servorum conditione separatos, eadem liberatos Chrnon eum naturae eorum exprobrare, sed vitae; sequitur, Scio quia filii Abrahae estis. Ecce de qua illi se liberos dixerant originis dignitate: nunc cui servituti obnoxii sint demonstrat, dicens, Quaeritis me interficere, quia sermo meus non capit in vobis. Ego quod audivi apud Patrem meum, loquor; et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. AUG. Quid est, Sermo meus non capit in vobis; si natura etiam talis, qualis nunc indiget liberante, jam capax est sermonis ejus, etiamsi sensum non aperiat
Abbreviated transcription (Latin):
telligant scͥpturas. Audiant. om̃is qui
facit peccatum. seruus ẽ peccati. & que¬
rant acciꝑe libertatem ut ñ faciant pec¬
catum: clamantes ad eum cui dicitur. iti¬
nera mea dirige scđm u̾bum tuũ: & ne.
dominetur mͥ om̃is iniquitas. Curaũt
illudis sensib tardis: & ita insinuas u̾ba
dñi. quasi dixerit seruum ñ eẽ peccati.
nisi eum qui fecerit ipse peccatum : frau¬
de agis: ñ hoc dixit. Non enim ait. ne¬
moest seruus peccati nͥ qui facit pecca¬
tũ: s ait omĩs qͥfacit peccatũ. seruus ẽ pec¬
cati. St̃ eñi serui peccati originalis qͥ pecca¬
tũ ip̃i ñdũ faciunt: & ab hoc uincło seruitu-¬
tis rege generatione soluunt᷑. Nongͥ omĩs
qͥ seruus est peccati facit peccatũ: s om̃is qͥ
fac̃ pece̾m seruuꝰ ẽ pecc̾i sicut non omne
qua te inflare consuesti: Tam doctũ
& acutũ. quare te ista fugiunt:Aut
quare insidiaris in doctis & tardis. site

Expanded text:
telligant Scripturas: audiant, Omnis qui telligant Scripturas: audiant, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Et quaerant accipere libertatem, ut non faciant peccatum, clamantes ad eum, cui dicitur, Itinera mea dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas . Cur autem illudis sensibus tardis, et ita insinuas verba Domini, quasi dixerit servum non esse peccati, nisi eum qui fecerit ipse peccatum? Fraude agis, non hoc dixit: non enim ait, Nemo est servus peccati, nisi qui facit peccatum; sed ait, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Sunt enim servi peccati originalis, qui peccatum ipsi nondum faciunt; et ab hoc vinculo servitutis regeneratione solvuntur. Non igitur omnis qui servus est peccati, facit peccatum; sed omnis qui facit peccatum, servus est peccati: sicut non omne qua te inflare consuesti? Tam doctum et acutum quare te ista fugiunt? aut quare insidiaris indoctis et tardis, si te
Abbreviated transcription (Latin):
quos in domo patrissui manere. et in m̃¬
sa cius denuntiat io cundari. Totũ hoc
autem exhortationis genus. in epte ꝓlatũ
eẽt: si non lib̃i arbitrii homines conue¬
niret. auo. Conuenit plane idõ facientes
peccatum quia serui sunt peccati: ut ac¬
cepta libertate quam ꝓmitit. desinant
facere peccatum. Regnabat nãq pecca¬
tum in eoꝵ mortali corpore:ita ut obedi¬
rent concupiscentiis eius. & exhiberẽt
m̃bra arma mniquitatis peccato. Contra
hoc gͦ malum quo peccatũ faciebant:
lib̾tate indigebant. quam ꝓmittebat.
Om̃is enim in quit. ñ qui fecit. s qͥ facit
peccatum: seruus est peccati. Qͥd u̾ba
lucida. caligmosis disputationibus ob¬
scurare conaris: Erumpunt omnino:
& te licet obsistente. fulgore suo uincunt
tenebras tuas. Omnis ait qui facit pec¬
catum: seruus est peccati. Audis qui facit:
& tu ñ exponere s supponere uis. qui fec̃.
Audiant gͦ quib ipse apit sensũ ut in¬

Expanded text:
quos in domo Patris sui manere, et in mequos in domo Patris sui manere, et in mensa ejus denuntiat jucundari . Totum hoc autem exhortationis genus inepte prolatum esset, si non liberi arbitrii homines conveniret. AUG. Convenit plane ideo facientes peccatum, quia servi sunt peccati, ut accepta libertate quam promittit, desinant facere peccatum. Regnabat namque peccatum in eorum mortali corpore, ita ut obedirent concupiscentiis ejus, et exhiberent membra arma iniquitatis peccato . Contra hoc ergo malum, quo peccatum faciebant, libertate indigebant, quam promittebat: Omnis enim, inquit, non qui fecit, sed qui facit peccatum, servus est peccati. Quid verba lucida caliginosis disputationibus obscurare conaris? Erumpunt omnino, et te licet obsistente, fulgore suo vincunt tenebras tuas. Omnis, ait, qui facit peccatum, servus est peccati. Audis, qui facit: et tu non exponere, sed supponere vis, Qui fecit. Audiant ergo, quibus ipse aperit sensum, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
uos lib̃au̾it: tunc ueroͣ libi eritis. auõ.
Attende qđ dictum est: om̃is qui facit pec¬
catum: ñ enim ait qui fecit. s qui facit:
&e non uis cum abhoc malo lib̾are hoĩes:
nonuis eum hoc locotalem ꝓmittere liber¬
tatem. qua peccatũ ñ faciamus. s idõtan¬
tummodo lib̃are quia fecimus:Iuł.
Aperuit. de qua hic seruitute loqueret᷑.
Om̃is inquit qui facit peccatum: seruus
ẽ peccati. Hoc autem ipsum quã uehemẽs
ẽ contra errorem ur̃m. quia dicit seruu
nonẽẽ peccati. nͥ eum qui fecerit ipse pecca¬
tum. nec posse cuiquam adherere pecca¬
tum. qđ nonis de quo agit̾ ꝑse aut actio¬
ne. aut uelsola cõmiserit uoluntate.:
quam etiam ostendit. uniu̾sitatem hu¬
mani generis non posse a diabolo possi¬
deri. cum distinctionem facit int̃ seruũ
& filium. idest iustum & iniustũ. Hic
enĩ ut se xp̃c ita etiam unũquẽq scõꝵ
a seruoꝵ conditione separabat: sicut fu¬
erunt & ante uetus & in uetere cestam̃to:

Expanded text:
vos liberaverit, tunc vere liberi eritis . AUG. Attende quod dictum est, Omnis qui facit peccatum. Non enim ait, Qui fecit; sed, qui facit. Et non vis eum ab hoc malo liberare homines: non vis eum hoc loco talem promittere libertatem, qua peccatum non faciamus; sed ideo tantummodo liberare, quia fecimus. LXXXVIII. JUL. Aperuit, de qua hic servitute loqueretur. Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Hoc autem ipsum quam vehemens est contra errorem vestrum, quia dicit, servum non esse peccati, nisi eum qui fecerit ipse peccatum; nec posse cuiquam adhaerere peccatum, quod non is de quo agitur, per se, aut actione, aut vel sola commiserit voluntate? Quam etiam ostendit universitatem humani generis non posse jam a diabolo possideri, cum distinctionem facit inter servum et filium, id est, justum et injustum? Hic enim, ut se Christus, ita etiam unumquemque sanctorum a servorum conditione separabat: sicut fuerunt et ante Vetus, et in Vetere Testamento,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicit ẽẽ liberandam: s illa integra ꝑ¬
manente. conuenit iudȩos. ut accipien¬
tes indulgentiã liberentur a reatibus. &
eam quȩ apud dm̃ maxima ẽ lib̾catem
occupent: ut incipiant nichil debere cri¬
minibus. Deniq sequit᷑ cugłista. Respon¬
dit eis ihs. Amen am̃ dico uob̾: qm̃ omĩs
qui facit peccatum. seruus ẽ peccati. Ser

Expanded text:
Dominus dicit esse liberandam: sed illa integra pDominus dicit esse liberandam: sed illa integra permanente, convenit Judaeos, ut accipientes indulgentiam liberentur a reatibus, et eam quae apud Deum maxima est, libertatem occupent, ut incipiant nihil debere criminibus. Denique sequitur Evangelista: Respondit eis Jesus, Amen, amen dico vobis, quoniam omnis qui facit peccatum, servus
Abbreviated transcription (Latin):
loquebatur aderedentes sibi. ut de nul¬
la scłi nobilitate gaudentes. nec de a¬
brahe sibi scmine glam usndicantes.
niterentur & studerent. uirtutib & nullis
post agnitionem xp̃i seruire peccatis:
ut ueram lib̾tatem conscientia gauden¬
te retincrent: & spe cerdoꝵ idest ȩterno¬
rum uindicarentur a cupiditate alio¬
rum om̃ium: quȩ ꝓpt̃ fragilitatẽ sui.
uana frequent & falsa dicunt᷑. Tunc
responderunt ei iudci: ñ intelligentes
de qua ihs libertate dixisset. Sem̃ abra¬
he sumus. & nemini seruiuimus ũquã.
Quomͣ tu dicis. lib̃i eritis: Multis enim
modis lib̾tas appellari solet: ut in hoc
loco scĩtas: ut resurrectio in apło. uͥ dicit
creaturam libaria seruitute corruptioĩs.
in lib̾tatem głe filioꝵ dĩ. Ut lib̾tas quȩ
notior ẽ. addistinctionẽ dicitur seruitutis.
Eo aut̃ nomine: & libritas nuncupatur.
arbitrii. Diuidantur auiꝰ cause: ne res
multum distantes confundant᷑ nominis
commnunione. Hicgͦ non arbitrii lib̾tatẽ

Expanded text:
loquebatur ad credentes sibi, ut de nulla saeculi nobilitate gaudentes, nec de Abrahae sibi semine gloriam vindicantes, niterentur et studerent virtutibus, et nullis post agnitionem Christi servire peccatis, ut veram libertatem conscientia gaudente retinerent, et spe certorum, id est aeternorum, vindicarentur a cupiditate aliorum omnium, quae propter fragilitatem sui, vana frequenter et falsa dicuntur. Tunc responderunt ei Judaei, non intelligentes de qua Jesus libertate dixisset: Semen Ahrahae sumus, et nemini servivimus unquam: quomodo tu dicis, Liberi eritis? Multis enim modis libertas appellari solet: ut in hoc loco sanctitas; ut resurrectio in Apostolo, ubi dicit creaturam liberari a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei ; ut libertas quae notior est, ad distinctionem dicitur servitutis. Eo autem nomine et libertas nuncupatur arbitrii. Dividantur ergo causae, ne res multum distantes confundantur nominis communione. Hic ergo non arbitrii libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ nob̃ uirtus est. nec in nr̃a uirtute con-¬
fidimus: & impudentiam nouam. qͥa
concupiscentiam carnis qua caro con¬
cupiscit adu̾sus spm. non tua fronte
laudamus:. & impietatẽ ueterem. qm̃
dogmata antiqua catholica. quȩ docu¬
erunt. qui eccłiam xp̃i ante nos in eiꝰ
grã uera pietate rexerunt: contra ꝑu̾¬
sitatem urãm nouiciam. quã tulocũq
labore defendimꝰ. Inte gͥ agnosce stul¬
disseratur. Dicebat inquit eugłista io¬
hannes. iħe ad iudõs eos qͥ credidert̃ er
Si uos manseritis insermone meo. uere di

Expanded text:
rtute confidimus: et impudentiam novam, quia concupiscentiam carnis, qua caro concupiscit adversus spiritum, non tua fronte laudamus: et impietatem veterem, quoniam dogmata antiqua catholica, quae docuerunt qui Ecclesiam Christi ante nos in ejus gratia vera pietate rexerunt, contra perversitatem vestram novitiam quantulocumque labore defendimus. In te igitur agnosce stuldisseratur. Dicebat, inquit evangelista Joannes, Jesus ad Judaeos eos qui crediderunt ei: Si vos manseritis in sermone meo,
Abbreviated transcription (Latin):
auoꝰ. Conatus es quidem. quod ait apls.
quis me libabit de corpore mortis huius.
in sensum ur̃m disputando conu̾tere: s
hoc te non posse. ille melius uidit. qͥ uiro
illustri cartulam misit. Ꝙ idõ mea uerba
cõmemorans id p̃tmisit: ne tua rideretur
expectata & plata responsio. Quis eñi ñ
rideat. qđ nescio utrum uob̃ ꝑsuadere po¬
tueritis. & tam̃ aliis ꝑsuadendum puta¬
stis. iudei apłm induxisse ꝑsonam. ñdũ
sub xp̃i grã constituti. atq dicentis. miser
ego homo.quis me libabit decorpore mor¬

Expanded text:
AUG. Conatus es quidem quod ait Apostolus, AUG. Conatus es quidem quod ait Apostolus, Quis me liberabit de corpore mortis hujus? in sensum vestrum disputando convertere: sed hoc te non posse, ille melius vidit, qui viro illustri chartulam misit; et ideo verba mea commemorans id praetermisit, ne tua rideretur exspectata et prolata responsio. Quis enim non rideat quod nescio utrum vobis persuadere potueritis, et tamen aliis persuadendum putastis, Judaei Apostolum induxisse personam, nondum sub Christi gratia constituti, atque dicentis, Miser ego homo, quis me liberabit de corpore