comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mors dnĩ in cruce. Quia enĩ a serpente mors: ꝑ serpentis
effigiem figuratas est. Mors serpentis letalis: mors dnĩ ui¬
talis. attenditur serpens: ut nichil ualeat serpens. Quidẽ
hoc: Attenditur mors: ut nichilualeat mors. Sed ciuus
mors: Mors uitȩ. Sidici potest mors uitȩ: immo quia dici
potest. mirabilit᷑ dicitur. Sed num quid ñ erit dicendum.
quid fuit faciendum: Ego dubitẽ dicere: quod dñs ꝓme
dignatusẽ facere : Nonne uita xp̃c: Et tamen incruce
xp̃c. N onne uita xp̃c: Et tamen mortuus xp̃c. Sed inmor¬
te xp̃i mors mortua ẽ : qui uita mortua. occidit mortem.
plenitudo uitȩ de glutiuit mortẽ. Absortaẽ mors inxp̃i
corpore. Sic & nos dicemus in resurrectione. quando iã
trium phantes cantabimus. Ubiẽ mors contentio tua:
ubiẽ mors aculeus tuus. Interim fr̃s modo ut a peccato
sanemur : xpm̃ crucifixum intueamur. Quia sicut moyses

Expanded text:
Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis Mors Domini in cruce. Quia enim a serpente mors, per serpentis effigiem figurata est. Morsus serpentis lethalis, mors Domini vitalis. Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, ut nihil valeat mors. Sed cujus mors? Mors vitae: si dici potest, Mors vitae; imo quia dici potest, mirabiliter dicitur. Sed numquid non erit dicendum quod fuit faciendum? Ego dubitem dicere quod Dominus pro me dignatus est facere? Nonne vita Christus? et tamen in cruce Christus. Nonne vita Christus? et tamen mortuus Christus. Sed in morte Christi mors mortua est; quia vita mortua occidit mortem, plenitudo vitae deglutivit mortem: absorpta est mors in Christi corpore. Sic et nos dicemus in resurrectione, quando jam triumphantes cantabimus, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Interim modo, fratres, ut a peccato sanemur, Christum crucifixum intueamur; quia sicut Moy
Abbreviated transcription (Latin):
hominis: ut omis quicredit in eum ñ pereat. sed habeat ui
tam et̾nam. Magnum sacramentũ. &. legerunt nouerunt.
Deinde audient: uł quiꝰlegerunt: uel qui forte lectum siue
auditum oblitisunt. p rosternabatur in heremo populus
isrł morsib serpentum. fiebat magna strages multoꝵ mor¬
tium. Plaga enim dĩ erat corripientis & flagellantis. ut
erudir&. Demonstratum ẽ ibi magnum sacramentũ rei
futurȩ. Ipse dñs testatur inhac lectione: ut nemo possit
aliud int̾p̃tari. quam quod ipsa ueritas dese indicat. dic¬
tumẽ enĩ admoysen adnõ. ut facer& aeneum serpentem
& exaltar& in ligno inheremo: & ammoner& popłm isrł
ut siquis morsus ẽet̾ a serpente. illũ serpentẽ in ligno ex al¬
tatum abtender&. Factumẽ. Mordebantur homines. in¬
tuebantur. sanabantur. Quid sunt serpentes mordentes:
Peccata de mortalitate carnis. Quidserpens ex altatus :

Expanded text:
hominis; ut omnis qui credit in eum nhominis; ut omnis qui credit in eum ntam aeternam. Magnum sacramentum, et qui legerunt, noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi magnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus?
Abbreviated transcription (Latin):
inuidiam intrauit inmundũ. ds̃ morte̾ ñ fecit scriptura
loquitur: Nec lȩtatur inquit in ꝑditione uiuoꝵ. Ereauit
enim ut essent oma. S ed quid ibi ait: Inuidia aut̃ diaboli
mors intrauit in orbem terrarum. o mortẽ adiaboleꝓ
pinatam nonuenir& homo ad ductus. Nonenim cogendi
potentiam diabolus habebat. sed ꝑ suadendi uersutiam: non
consentires: nichilinuererat diabolus. Consensio tua tehomo
ꝑdurit admortẽ. Amortali. mortales nati: ex inmor talib
mortales facti. Ab adam: om̃s homines mortales. Ihc̃ aut̃ fili¬
us dĩ uerbum dĩ ꝑ quod facta sunt omã: uniꝰ ȩqualis patri.
mortalis factusc̃ quia uerbũ caro factum ẽ & habitauit in no¬
bis. Ergo mortẽ suscepit: & mortẽ suspendit incruce: Et de
ipsa morte liberantur mortales Quo infigura factaẽ apud
antiquos: cõmemorat illiro dñs. Et sicut inquit moyses
ex altauit serpentẽ inheremo. ita exaltari oport& filium

Expanded text:
invidiam intravit in mundum. Deus mortem non fecit, Scriptura invidiam intravit in mundum. Deus mortem non fecit, Scriptura loquitur; nec laetatur, inquit, in perditione vivorum: creavit enim ut essent omnia . Sed quid ibi ait? Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum . Ad mortem a diabolo propinatam non veniret homo vi adductus: non enim cogendi potentiam diabolus habebat, sed persuadendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabolus: consensio tua, o homo, te perduxit ad mortem. A mortali mortales nati, ex immortalibus mortales facti. Ab Adam omnes homines mortales: Jesus autem Filius Dei, Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, unicus aequalis Patortalis factus est; quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 11. Ergo mortem suscepit, et mortem suspendit in cruce; et de ipsa morte liberantur mortales. Quod in figura factum est apud antiquos, commemorat illud Dominus: Et sicut, inquit, Moyses exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium
Abbreviated transcription (Latin):
fiat deplurib. P ropterea unus sanabatur in illa piscina: &
quisquis alius descendebat. ñ sanabatur. Ergo iste unuscõ¬
mendat unitatẽ ȩccłȩ. Uȩillis qui oderunt unitatẽ: & par¬
tessibi faciunt in hominib Audiant illum qui uolebat
cosfacere unum. inuno adunũ. audiant illum dicentẽ: Noli¬
te uosfacere multos. E go plantaui: a pollo rigauit: seddsꝰ in cre¬
mentum dedit. Nȩq quiplantatẽ. aliquid. neq qui rigat.
sed qui incrementũ dat ds̃. Illi dicebant. E gosum paulrẽgo
apollo ego cephe. Et ille. Diuisus ẽ xp̃c̃. In uno estote. unu
estote. unus estote. Nemo ascendit incęlum. nisi qui decȩlo
Sescendit. E ece uolumus eẽ tui dicebant paulo. Et ille. tolo
sitis pauli. sedeuis estote. cuuisẽ uobiscum paulus. Descendit
enim & mortuus ẽ. & ipsamorte liberauit amorte. Morte
occisus: mortẽ occidit. Et nostis fr̃s: quia morsista ꝑ diaboli

Expanded text:
fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina ; et fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina ; et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Illi dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae. Et ille: Divisus est Christus ? In uno estote, unum estote, unus estote: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Ecce volumus esse tui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum Paulus. 10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morte liberavit nos a morte: morte occisus, mortem occidit. Et nostis, fratres, quia mors ista per diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
quia menbraeiꝰ erunt. ut unus ascendat: ꝑ ropterea se quit᷑.
Nemo ascendit incęlum: nisi qui decęlo descendit filius ho¬
minis quiẽ in cęlo. Miraris. quia & hic erat & incęlo: Tales
fecit discipulos suos. Paulum audi apłm̃ dicentẽ. Nr̃a enim
conuersatio incȩ̨lis est. Si homo paulus apłs ambulabat
incarne interra & conuersabatur in cęlo: ds̃ cęli & terrȩ
non poterat ẽẽ & incęlo & int̾ra: Siergo nemo nistille des¬
cendit & ascendit. quȩ spesẽ ceteris: E aspesẽ ceteris. quia illi
propterea descendit: ut in illo & cumillo unus essent: Qui
ꝑ illum ascensuri essent. Nondicit & seminib ait apłs tam¬
quam inmultis. sed tam quam inuno & semini tuo quodẽ¬
semenestis. Quod dirit unum: hoc dixit eẽ om̃s nos. Id eo in
psalmis aliquando plures cantant. ut ostendatur quia de
plurib fit unus. Aliquanoo unuscantat: ut ostendatur qiđ̃

Expanded text:
quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, quia membra ejus erunt, ut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in terra? 9. Si ergo nemo, nisi ille, descendit et ascendit, quae spes est caeteris? Ea spes est caeteris, quia ille propterea descendit ut in illo et cum illo unus essent, qui per illum ascensuri essent. Non dicit, Et seminibus, ait Apostolus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quodae estis . Quod dixit unum, hoc dixit omnes nos esse. Ideo in Psalmis aliquando plures cantant, ut ostendatur quia de pluribus fit unus; aliquando unus cantat, ut ostendatur quid
Abbreviated transcription (Latin):
tates xp̃i intelleguntur: una diuina. altera humana. una
ꝑ quam efficeremur. altera ꝑ quã reficeremur. Ambȩ mira¬
biles. Illa enim sine matre asta sine patre. Sed quia deadã
corpus acceperat quia maria deadam. ipsumq corpussusci¬
taturus erat. Terrenum qurodã dixerat. soluite templum
hoc & tribus dieb suscitabo illud. Celeste Aut̃ quid dam
dixit. Nisi quis renatus fuerit ex aqua & spũ. ñ uidebit reg¬
num .d̃i. Eia fr̃s. ds̃ uoluit ẽẽ filius hominis. homines uo¬
luit eẽfilios dĩ. Ipse descendit propt̾ nos. nos ascendamus
propt̾ ipsum. Solus descendit & ascendit. quia hoc ait.
Nemo ascendit incelũ. nisi qui descendit decȩlo. Nonergo
ascensurisunt incelo: quosfecit filios dĩ : ascensuri plane̾.
Hȩc nobis promissioẽ erunt ȩquales angłis dĩ. Quo modo
ergo nemo ascendit incȩlum. nisi qui descendit. Quia unꝰ
descendit unusascendit. Quid deceteris intellegendũ. nisi

Expanded text:
tates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una tates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscitabo illud . Coeleste u, non videbit regnum Dei . Eia, fratres, Deus voluit esse filius hominis, et homines voluit esse filios Dei. Ipse descendit propter nos, nos ascendamus propter ipsum. Solus enim descendit et ascendit, qui hoc ait, Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo. Non ergo ascensuri sunt in coelum quos facit filios Dei? Ascensuri plane: haec nobis promissio est, Erunt aequales Angelis Dei . Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus descendit, unus ascendit. Quid de caeteris? quid intelligendum, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
runt quod ait. sp̃s ubi uult spirat: & uoc̾ẽ eius audis & nes¬
cis unde ueniat & quo eat: deuento isto dixit. Quro enim
nominauit t̾renũ : Loquebatur de generatione sp̃itali se¬
cutus ait. Sic ẽ omĩs quinatus ẽ exspũ. Deinde fr̃s. quis urm̃
ñ uroeat Uerbi gr̃ã. Austrum euntẽ ameridie adaquilo¬
nẽ. aut alium uentũ uenientẽ aboriente ad occidentem :
Quomodo ergo nescimus unde ueniat & quocat. Quid ergo
dixit t̾renũ quod ñ credebant homines : anillud utiq qͥs
de templo resuscitando dixerat : Corpus enim suum de t̾ra
est terxam suscitaturo : Si terrestria inquit dixiuohis & ñ
creditis: quomodo si dixero uobis celestia credetis : Hoc est
celo descendit filius hominis quiẽ incęlo. Ethicerat. & in
cęlo erat. hicerat carne: incęlo erat diuinitate. Immoibeq
diuinitate. Natus dem̃atre. ñ recedens a patre. Duȩ natiui¬

Expanded text:
runt, Quod ait, Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nesrunt, Quod ait, Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, de isto vento dixit. Quid enim nominavit terrenum? Loquebatur de generatione spirituali: secutus ait, Sic est omnis qui natus est ex Spiritu. Deinde, fratres, quis nostrum non videat, verbi gratia, austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut alium ventum venientem ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? Corpus enim suum de terraest terram suscitaturo. Si terrestria, inquit, dixi vobis et non creditis: quomodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc scendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativi
Abbreviated transcription (Latin):
Si hoc ille uerus magister incelo. ñ hominũ tantũ. sed &
angłoꝵ : Sienĩ doctisunt angłi. uerbo dĩ doctisunt. Si
uerbo dĩ doctisunt: quęrite unde doctisunt & inuenietis.
Inprincipio erat uerbũ & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat
uerbũ. Tollitur hominiceruix. sed aspera & dura. ut sit
lenis ceruix ad portandum iugũ xp̃i de quo dicitur. Iugũ
meũ leneẽ. & sarcina mea leuis ẽ. Et sequitur. Sat᷑rena
Quȩ terrena dixit fr̃s : Nisi quisnatus fuerit denuo t̾re¬
numẽ : Sp̃s ubi uult spirat. & uocẽ eius audis & nescis un¬
deueniat & quo eat terrenumẽ: Sienim deisto uento di¬
cer& sicut ñ nulli intellexerunt. cum quereretur abeis quio
t̾renum dixerit dñs cumait. siterrena dixi uobis & ñ creditis.
quomodo sicȩlestia dixero credetis : Cumergo quereretur
a quibusdam quid terrenum dixerit dñs: angustias passi dixe¬

Expanded text:
si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et si hoc ille verus magister in coelo, non hominum tantum, sed et Angelorum. Si enim docti sunt Angeli, Verbo Dei docti sunt. Si Verbo Dei docti sunt, quaerite unde docti sunt; et invenietis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Tollitur homini cervix, sed aspera et dura, ut sit lenis cervix ad portandum jugum Christi, de quo dicitur, Jugum meum lene est, et sarcina mea levis est . 7. Et sequiturQuae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est? Si enim de isto vento diceret, sicut nonnulli intellexerunt, cum quaereretur ab eis quid terrenum dixerit Dominus, dum ait, Si terrena dixi vobis, et non creditis; quomodo, si coelestia dixero, credetis? Cum ergo quaereretur a quibusdam, quid terrenum dixerit Dominus, angustias passi dixe
Abbreviated transcription (Latin):
non quia superior iuideri dñs. Q uid magnũ ds̃ ad hominem
ueritas admendatium: Maior xp̃c quam nichodemus dici
deb& : dicipotest. cogitandumẽ. Sidiceretur maior xp̃cqua
angłi ridendum erat. In comparabilit̾ enim maior om̃i crea¬
tura: ꝑ quẽ factaẽ om̃is creatura. Sed exagitat suꝑbiam
hominis. Tues magister in isrł & hec ignoras : t amquã di¬
cens. Ecce nichil nosti. Princeps suꝑbȩ nascere exspũ. Si
dĩeẽt ñ rapinam arbitratus ẽ eẽ ęqualis dõ. sed sem& ipsũ
ex inaniuit formã serui accipiens. in similitudine hominũ¬
factus & habitu inuentus ut homo. Humiliauit sem& ip¬
sum factus oboediens usq admortẽ. Et nemortis genus
tibi aliquod placeat: mortẽ aut̃ crucis. ꝑ endebat & insul¬
tabatur ei. Decruce descendere poterat. sed differebat ut
desepulcro resurger&. Pertulit suꝑbos seruos dñs: medicꝰ
egrotos. Si hoc ille. Quid illi quos oport& nasci ex sp̃ũ:

Expanded text:
non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad mendacium? Major Christus quam Nicodemus dici debet, dici potest, cogitandum est? Si diceretur major Christus quam Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo; sed semetipsum exinanivit formam serfactus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem et ne mortis genus tibi aliquod placeat, mortem autem crucis . Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu?
Abbreviated transcription (Latin):
modo audimus uocẽ sp̃s: Sonat psalmus: uoxẽ sp̃s. Sonat
eius audis: & nescis unde ueniat & quouadat. Sedsinasce¬
ris & tu despũ. hoc erisutille. Quinꝰ ẽ adhuc natus de
spũ. nonsciat dete unde uenias & quo eas. hocenim ait
secutus. Sic ẽ om̃is quinatus ẽ despu. Respondit nichode¬
mus & dixit ei. Quomodo possunt hȩc fueri : Et reuera.
Carnalit᷑ ñ intellȩ gebat : in illo fiebat quod dixerat dñs.
Uocẽ sp̃s audiebat. & nesciebat unde uenerat & quoibat.
Respondit ihc̃ & dirit. Tues magister in isrł & hȩc ignoras:
Ofr̃s quid putamus dnm̃ huic magistro iudeoꝵ quasi insul¬
tare uoluisse: Nouerat dñs quid agebat: uolebat illum
nasci ex spũ. Nemo exspũ nascitur: nisi humilis fuerit. Quia
corde. Ille magisterio in flatus erat. & alicuius momenti
si bͥeẽ uidebatur: quia doctor erat uidȩoꝵ. Deponos ei suꝑ¬
biam: ut possit nasci de spũ. Insultat tamquã in docto

Expanded text:
modo audimus vocem spiritus? Sonat psalmus, vox est spiritus. modo audimus vocem spiritus? Sonat psalmus, vox est spiritus. ejus audis, et nescis, unde veniat et quo vadat. Si nasceris et tu de spiritu, hoc eris ut ille. Qui non est natus adhuc de spiritu, nescit de te, unde venias et quo vadas; hoc enim ait secutus: Sic est et omnis qui natus est ex spirimus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Noverat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia corde . Ille magisterio inflatus erat, et alicujus momenti sibi esse videbatur, quia doctor erat Judaeorum: deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto;
Abbreviated transcription (Latin):
audire. ne exigatur quod damꝰ: immo quando exigitur
lucrum inueniatur. ñ detrimentum. Dicit itaq dñs
nichodemo & exponit ei. Amenam dico tibi qͣuis renatꝰ
fuerit ex aqua & spũ: ñ potest intrare in regnũ dĩ. Tuin¬
quit carnalẽ generationẽ intellegis: cũ dicis. Num quid
potest homo redire inuiscera matris suȩ: Ex aqua & spũ
oporto ut nascatur ꝓpt̃ regnumdĩ. Siꝓpt̃ hereditate
patris hominis temporalẽ nascitur. nascatur ex uisceribus
matris carnalis. Sxꝓpt̃ hereditatẽ patris dĩ sẽpit̾nã. nascatur
ex uiscerib eccłȩ Generat ꝑuxorẽ filium pat̾ moriturꝰ suc¬
cessurum: generat ds̃ deȩccta filiosñ successuros sed secum
nascimur. Uerbo & sacramento adẽ sp̃s. ut nascamur. Sp̃s
inuisibiter ad ẽ unde nasceris: quia & tuinuisibilit᷑ nasceris.
Sequitur enim & dicit. Nonmireris quia dixi tibi: opor¬
t& uos nasci denuo. Sp̃s ubiuult spirat. & uocẽ eius audis:¬

Expanded text:
audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nicodemo, et exponit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei. Tu, inquit, carnalem generationem intelligis, cum dicis, Numquid potest homo redire in viscera matris suae? ex aqua et Spiritu oportet ut nascatur propter regnum Dei. Si propter haereditatem patris hominis temporalem editatem patris Dei sempiternam, nascatur ex visceribus Ecclesiae. Generat per uxorem filium pater moriturus successurum: generat Deus de Ecclesia filios non successuros, sed secum nascimur verbo et sacramento. Adest Spiritus, ut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et voce
Abbreviated transcription (Latin):
tant hoc quȩ filios habent uidere ludentes filios suos:
Uiditilla & in ꝓbauit. Nescio quiduidit inlusu. Inlusio¬
nẽ uidit in illo lusu. Anim aduertit serui suꝑbiã. displi¬
cuit. eiecit foras. Nati de ancillis in probi: mittuntur foras
Etnatus delibera: mittitur foras esau. Nemo ergo p̾sumat
quia debonis nascitur: nemo p̃sumat: quia ꝑ scõs baptrzat᷑.
Quiꝑscõs baptrlatur. ad huc caueat ne ñ sit iacobsedesau.
hoc ergo fr̃s dixerim. Melius ab hominib sua quȩrentibus
& mundũ diligentib quod significat nom̃ ancillȩ bapti¬
filius iacobde ancilla. quam baptilatus suꝑscõs & suꝑbire
ut sit esauforas mittendus: quamuis natꝰ ex libera. Hȩc fr̃s
tenete. ñ uos palpamus: nulla spes urã in nobissit. nec nob̾
blandimur nec uobis. Unusquisq suam sarcinã portat.
Nrm̃ ẽ dicere nemale iudicemur: ur̃m ẽ audire. & corde

Expanded text:
tant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? tant hoc quae filios habent, videre ludentes filios suos? Vidit illa, et improbavit. Nescio quid vidit in lusu: illusionem vidit in illo lusu, animadvertit servi superbiam; displicuit illi, ejecit foras. Nati de ancillis improbi mittuntur foras, et natus de libera mittitur foras Esau. Nemo ergo praesumat quia de bonis nascitur, nemo praesumat quia per sanctos baptizatur. Qui per sanctos baptizatur, adhuc caveat ne non sit Jacob, sed Esau. Hoc ergo, fratres, dixerim: melius est ab hominibus sua quaerentibus et mundum diligentibus, quod significat nomen ancillae, baptifilius Jacob de ancilla, quam baptizari per sanctos et superbire, ut sit Esau foras mittendus, quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. filii ia cob admissisunt adhereditatẽ. hismahel aut̃
ñ quia ex ancilla natꝰ exheredatus. sed quia suꝑb matri.
suꝑb infiliũ matris. Mat̾ enim eiꝰ magissara quã agar.
Illius uterus a cõmodatus. illius uoluntas accessit. Non
facer& abraham quod sara noll&. Magisergo ille filius
sare. Sed quia suꝑbus infrem̃ ẽ. suꝑbus ludendo quia
deludendo: Quid ait sara: Eice ancillam & filiũ eiꝰ. Non
enimheres erit filius ancillȩ: cum filio meoisaac. Nonergo
illum uiscera ancillȩ eiecerunt foras: sed ceruix seruilis.
Et siliber suꝑbus sit seruusẽ. Et quod peius ẽ malȩ do¬
minȩ ipsius suꝑbi&. Itaq fr̃s mei. respondete homini non
quicquid iterũ fit lusus ẽ. hismahel ludit foris mittatur.
Anim aduertit enĩ eos sara ludentes. Ait scriptura. E tdix̃
abrahȩ. Eice ancillam & filium eius. displicuit sarȩ lu lys
pueroꝵ. Aliquro nouit᷑ uidit pueros ludere. Nonne op¬

Expanded text:
tem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, tem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommodatus, illius voluntas accessit; non faceret Abraham quod Sara nollet: magis ergo ille filius Sarae. Sed quia superbus in fratrem, et superbus ludendo, quia deludendo; quid ait Sara? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Non ergo illum viscera ancillae ejecerunt foras, sed cervix servilis. Et si liber superbus sit, servus est; et quod pejus est, malae dominae, ipsius superbiae. Itaque, fratres mei, respondete homini non quidquid iterum fit, lusus est. Ismael ludit, foras mittatur. Animadvertit enim eos Sara ludentes, ait Scriptura, et dixit Abrahae, Ejice ancillam et filium ejus. Displicuit Sarae lusus puerorum; aliquid novum vidit pueros ludere. Nonne op
Abbreviated transcription (Latin):
sumus. Exortamur fr̃s nros cathecuminos. Sienĩ int̾roges
eos iam crediderunt in ihm̃. Sed quia ñ dum carnẽ  & san¬
guinẽ accipiunt: ñ dũ se illiscredit ihc̃. Qutd faciant ut
se illis credat ihc̃ : Renascantur ex aqua & spũ ꝓferat ȩccła
quod parturit: concepti sunt edantur in lucẽ. habent
ubera quib nascantur. Nontimeant: ne natisuffocent᷑.
Abuberib mat̾nis ñ recedant. Nullus potest homo redire
in matris uiscera: & iterũ nasci. Sedde ancilla nescio quis
natus ẽ. Numquid tunc quinatisunt de ancillis redier̃
inuterũ liberarũ. ut denuo nascerentur : Semen Abrahã
& in hismahele. Et ut poss& facere abraham filiũ de an¬
cilla. uxor auctor fuit. natusẽ exsemine uiri. Et ñ utero.
sed solo placito uxoris. Numquid quia deancilla. ideo
ex heredatus: Si propterea exheredatus quia de ancilla
natus. nulli ancillarum filii admitterentur ad heredita¬

Expanded text:
sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit Jesus. Quid faciant, ut se illis credat Jesus? Renascantur ex aqua et Spiritu, proferat Ecclesia quos parturit. Concepti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, ut denuo nascerentur? Semen Abraham et in Ismael; et ut posset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝓmissumẽ iacob. Quid inuenimus: In semine tuo be¬
nedicentur om̃s gentes. Credidit tunc unus quod ñ ułide¬
bat. Uident homines & excecantur. Cõpletũ ẽ ingentib
quod ꝓmissũ ẽ uniꝰ & separantur a cõmunione gentium:
qui& quod completũ ẽ uidere nolunt. Sed quid illisꝓdest
quia uidere nolunt : uident uelint nolint. Aꝑta ueritas:
& clausos oculos ferit. Responsũ ẽ nicodemo: quia ereis
erat quicrediderant in ihm. Et ipse ihc̃: ñ credebat eis.
Quibus dam enĩ ñ secredebat: cumiam in illũ credidissent.
Sic habesscriptum. Multicredider̃ in nomine. eius. iuden¬
tes magna quȩ faciebat. Ipse aut̃ ihc̃ ñ credebat sem& ip¬
sum illis. Nonenĩ opus habebat. ut quisquã testimoniũ
ꝑhiber& de homine. ipse aut̃ sciebat quideẽt in homine.
Ecce iam credebant in ihm̃: & ipse ihc̃ ñ credebat eis. Qua¬
re: Quia ñdũ erant renati. ex aqua & spũ. Inde hortati

Expanded text:
hoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? In semine tuo behoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? In semine tuo benedicentur omnes gentes . Credidit tunc unus quod nondum videbat: vident homines, et excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et clausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non credebat semetipsum illis. Non enim opus habebat ut quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine » . Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia nondum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potest siue recens abutero. siue annosa iam ętate redire rur¬
sus inmat̾na uiscera & nasci. Sedsicut ad natiuitatẽ carnalẽ
ualent muliebria uiscera ad semel pariendum: sic adna
Propterea nequis forte dicat. sed iste inheresi natus est
& iste inscismate natusẽ. amputata sunt om̃a. si meministis
que uobis disputata sunt de trib patrib nr̃is quorum
d̃s dici uoluit: ñ quia solierant. sed quia insolis expleta
est. integritas significata popłi futuri. Inuenimꝰ tamen
natũ de ancilla & exheredatum: natum delibera here¬
dẽ. Rursum inuenimꝰ natũ delibera exheredatum na¬
tum de ancilla heredẽ. Natus de ancilla exheredatus
hismahel: natus delibera heresisaac. Natus delibera ex¬
heredatus esau. nati deancillis heredes filii iacob. In illis
itaq: patrib tribus omĩs futuri popłi figura ꝑfectaẽ. Nec
nerimus quid ꝓmissũsit ipsi abrahȩ. hoc enĩ ꝓmissuẽ isaac

Expanded text:
non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rurnon potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad naPropterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; amputata sunt omnia, si meministis, quae vobis disputata sunt de tribus patribus nostris, quorum Deus dici voluit, non quia soli erant, sed quia in solis expleta est integritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de ancilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera haeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii Jacob . In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec nerimus quid promissum sit ipsi Abrahae: hoc enim promissum est Isaac,
Abbreviated transcription (Latin):
fccimus caritatẽ ur̃am. intellegimus uos alacrius & nu¬
merosus conuenisse. Sed interim. lectioni euangelicȩ
exordine sermonẽ debitum reddamus siplac&. Deinrde au¬
diat caritas ur̃a depace ȩccłe uel quid egerimus.: uel quid
agendum ad huc speremꝰ. Nunc ergo int̾entio tota cordis
ad euangłm feratur. Nemo enim aliunde cogit&. Sienim
qui totus ad ẽ. uix capit: quise ꝑ cogitationes diuersas diui¬
dit. ñne & quod coeperã fund&: Meminit aut̃ caritas ur̃a
domini p̾terito. quantũ dñs ad uiuare dignatꝰ ẽ disseruisse
legsmus. ut quȩ tunc dicta ñ sunt in xp̃i nomine ad iuuan¬
tibus orationib uris impleamus. Regeneratio sp̃italis unae̾.
sicut generatio carnalis unaẽ. Et quod nichodemus dño ait
uerũ dixit: quia ñ potest homo cum sit senex redire rursũ
in uterũ matrissuȩ & nasci. Ille quidẽ dixit. quia homo cũ
sit senex hoc ñ potest: quasi & si infanseẽt poss&. Om̃ino enĩ

Expanded text:
fecimus Charitatem vestram, intelligimus vos alacrius et numerosius convenisse: sed interim lectioni evangelicae ex ordine sermonem debitum reddamus, si placet; deinde audiet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendum speremus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas vestra Dominico praeterito, quantum Dominus adjuvare dignatus est, disseruisse legi fecimus, ut quae tunc non dicta sunt, in Christi nomine adjuvantibus orationibus vestris impleamus. 2. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans esset, posset. Omnino enim
Abbreviated transcription (Latin):
menbra. sed om̃a sub capite uiuant. Polore quidẽ frs me
multa coactussũ dicere : & pauca dixi. Lectionẽ tamen
finire non potui: aderit dñs ut oportune siniat᷑. Nolui
enĩ amplius onerare corda ur̃a: quȩ uolo uacare gemitib:
& orationib: ꝓhis qui ad huc surdi sunt & non intelligt̃¬
gaudium meum impletum est Illam oport& crescere me

Expanded text:
membra, sed omnia sub capite vivant. Dolore quidem, fratres mei, membra, sed omnia sub capite vivant. Dolore quidem, fratres mei, multa coactus sum dicere, et parva dixi: lectionem finire non potui, aderit Dominus ut opportune finiatur. Nolui enim amplius onerare corda vestra, quae volo vacare gemitibus, et orationibus pro his qui adhuc surdi sunt, et non intelligungaudium meum im
Abbreviated transcription (Latin):
quia nomina ura scripta sunt incȩlis. Petrus dȩmonia e¬
dudit. Nescio qu& anicula uidua. nescio quis homo qualis¬
cũq laicus habens caritatẽ. tenens integritatẽ sidei: non facit
hoc Petrus in corpore occulus ẽ. ille in corpore digitus ẽ: in eo cor¬
pore tamen ẽ inquo petrus. Et si minus ualet digitus quã
occuliss non ẽ tamen p̃cisus a corpore. Melius ẽ eẽ. digitũ &
eẽ incorpore: quã ẽẽ oçculũ & euelli de corpore. Proin¬
de fr̃s mei nemouos fallat. nemo uos seducat. Amate pacẽ
xpĩ: qui ꝓ uobis crucifixus ẽ cũ deus eẽt. Paulus dicit. Neque
qui plantat ẽ aliquid neq qui rigat: sed qui incrementũ
dat deus. Et quisquã nrm̃ dicit quiꝰ aliquid ẽ : Si dixcerimus
quia aliquid sumus & ñ illi głam dederimus: adulteri sumꝰ
Los amari uolumus: non sponsũ. Vos xp̃m diligate& nos in
illũ : in quo & uos a nobis diligimini. Inuicẽ se diligant

Expanded text:
quia nomina vestra scripta sunt in coelo . Petrus daemonia equia nomina vestra scripta sunt in coelo . Petrus daemonia exclusit; nescio quae anicula vidua, nescio quis homo qualiscumque laicus habens charitatem, tenens integritatem fidei, non facit hoc: Petrus in corpore oculus est, ille in corpore digitus; in eo tamen corpore est, in quo et Petrus; et si minus valet digitus quam oculus, non est tamen praecisus a corpore. Melius est esse digitum et esse in corpore, quam esse oculum et evelli de corpore. 18. Proinde, fratres mei, nemo vos fallat, nemo vos seducat: amate pacem Christi, qui pro vobis crucifixus est, cum Deus esset. Paulus dicit, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Et quisquam nostrum dicit quia aliquid est? Si dixerimus quia aliquid sumus, et non illi gloriam dederimus, adulteri sumus; nos amari volumus, non sponsum. Vos Christum diligite, et nos in illo, in quo et vos a nobis diligimini. Invicem se diligant
Abbreviated transcription (Latin):
entes signa & ꝓdigia: ut inducant si fieri potest etiã electos
Ecce p̃dixi uobis. Ergo sponsus cautos nos fecit . quia & miraculis
decipi non debemus. Aliquando eni: & descrtor terret ꝓuincialẽ
Sed utrũ in castrissit & aliquid illi ꝓsit caracter ille in quosigura¬
tus ẽ: Hoc ad tendit qui terreri & seduci non uult. Teneamiis ergo
unitatẽ frs̃ mei. Preter unitatẽ & qui facit miracula: nihil ẽ. In
unitate enĩ erat popłs israhel : & non faciebat miracula. Prȩter
unitatẽ erant magi pharaonis & non faciebant similia morsi
faciebant. an qui non faciebant : petrus apłs resuscitauit mortuũ.
Simon magus fecit multa. Erant quidã xpĩani qui non poterant
facere. nec qđ faciebat petrus. nec qđ faciebat simon. Sed unde
tuo etiã demonia nobis subicctasunt. Bene quidẽ confessisun
Detulerunt honorẽ nomini xp̃i et tamen quid ait eis nolite
in hoc gloriari quia dȩ monia uobis subiecta sunt: sed gaudete

Expanded text:
ut in errorem inducant, si fieri potest, etiam electos: ecce praedixi vobis . Ergo cautos nos fecit sponsus, quia et miraculis decipi non debemus. Aliquando enim et desertor terret provincialem; sed utrum in castris sit, et aliquid illi prosit character ille in quo signatus est, hoc attendit qui terreri et seduci non vult. Teneamus ergo unitatem, fratres mei: praeter unitatem, et qui facit miracula nihil est. In unitate enim erat populus Israel, et non faciebat miracula: praeter unitatem erant magi Pharaonis, et facieba Deum, qui faciebant, an qui non faciebant? Petrus apostolus resuscitavit mortuum. Simon magus fecit multa. Erant ibi multi Christiani, qui non poterant facere nec quod faciebat Petrus, nec quod faciebat Simon. Sed unde tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt. Bene quidem confessi sunt, detulerunt honorem nomini Christi; et tamen quid ait eis? Nolite in hoc gloriari, quia daemonia vobis subjecta sunt; sed gaudete,
Abbreviated transcription (Latin):
sum in luminandus. ille lumen. Egosum inaure: ille uer¬
bum. E rgo amicussponsistat: & audit eũ. Quare stat:
Quia ñ cadit. Quare ñ cadit: Quia humilis ẽ. Uide
stantẽ insolido. Nonsum dignus corrigiam caltiamenti
cius soluere. Bene tehumilias. merito ñ cadis. merito stas.
Merito audis eum: & gaudio gaudes propt̃ uocẽsponsi.
Sic & apłs amicꝰ sponsi. Lelat & ipse. nonsibi sed sponso.
Audiuocẽ ⁊elantis Lelo dĩ uos Lelodixit. ñ meo. non
michi. sed chelo dĩ. Unde: Quomodo: Quam Lelas. uel
cui Zelas: Desponsaui enĩ uos uni uiro uirgine̾ castam :¬
exhibere xp̃o. Quidergo times: Quare ⁊ elas : timeo
inquit nesicut serpens sedurit euam:uersutia sua: sic
& urĩ sensus corrumpantur a castitate que ẽ in xp̃o. Omĩs
eccła uirgo appellataẽ. Diuersa eẽ menbra ecłȩ. diuersis
donis pollere uidetis. atq gaudere. Alu coniugati aliȩ

Expanded text:
enim illuminandus, ille lumen; ego sum in aure, ille Verenim illuminandus, ille lumen; ego sum in aure, ille Verbum. Ergo amicus sponsi stat et audit eum. Quare stat? Quia non cadit. Quare non cadit? Quia humilis est. Vide stantem in solido: Non sum dignus corrigiam calceamenti ejus solvere . Bene te humilias, merito non cadis, merito stas, merito audis eum, et gaudio gaudes propter vocem sponsi. Sic et Apostolus amicus sponsi, zelat et ipse, non sibi, sed sponso. Audi vocem zelantis: Zelo Dei vos zelo, dixit; non meo, non mihi, sed zelo Dei. Unde? quomodo? quam zelas, vel cui zelas? Desponsavi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo. Quid ergo times? quare zelas? Timeo, inquit, ne sicut serpens seduxit Evam astutia sua, sic et vestri sensus corrumpantur a castitate quae est in Christo . Omnis Ecclesia virgo appellata est. Diversa esse membra Ecclesiae, diversis donis pollere videtis atque gaudere: alii conjugati, aliae
Abbreviated transcription (Latin):
hic ẽ quibaptilat. Quare tibiuis arrogare quod tuũ nẽ
Usq adeo absensẽ. quihic reliquit sponsam suam: Hescis
qui a ille qui m ortu is resurrexit. ad dexteram patrisse¬
d&: Si contempserunt eum uidȩi in ligno pendentem
tu contẽpnis incęlo sedentẽ. Nouerit caritas ur̃a magnũ
dolorẽ me pati. de hacre. Sedut dixi dimitto cetrra
cogitationib uris. Nonenĩ dicosiloquar totadie. siplangã.
tota die ñ suffitio. Nondico sihabeam. sicut dicit proph& a.
fontẽ lacrimarũ: sed si conuertał in lacrimas. & lacrimȩ fiã¬
parumẽ. Redeamus. ut uideamus quid dicit iste. Qui hab& sponsã.
sponsus ẽ. Nonest mea. Nonẽ mea sponsa: & ñ galides
innuptiis : Immo gaudeo ait. Amicus aut sponsi qui
stat &t audit eum: gaudio gaud& propt̃ uocem sponsi.
Non inquit gaudeo ꝓpt̾ uocẽ meam. sed ꝓpt̾ uocem spon¬
si gaudeo. Egosum inaudiendo: ille indicendo. E go enĩ

Expanded text:
Hic est qui baptizat. Quare tibi vis arrogare quod tuum non est? Hic est qui baptizat. Quare tibi vis arrogare quod tuum non est? Usque adeo absens est qui hic reliquit sponsam suam? Nescis quia ille qui a mortuis resurrexit, ad dexteram Patris sedet? Si contempserunt eum Judaei in ligno pendentem, tu contemnis in coelo sedentem? Noverit Charitas vestra magnum dolorem me pati de hac re: sed, ut dixi, dimitto caetera cogitationibus vestris. Non enim dico, si loquar tota die; si plangam tota die, non sufficio: non dico, si habeam, sicut dicit propheta, fontem lacrymarum ; sed si convertar in lacrymas, et lacrymae fia videamus quid dicit iste: Qui habet sponsam, sponsus est; non est mea sponsa. Et non gaudes in nuptiis? Imo gaudeo, ait: Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi. Non, inquit, gaudeo propter vocem meam, sed propter vocem sponsi gaudeo. Ego sum in audiendo, ille in dicendo: ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
lantius ꝑ fenestram attendere aut iocari cum aliquo. pro¬
hib& tamquam ⁊el&. Uideat ⁊elantẽ. sed uideam cui.
utrum amico absenti. ansibi p̾senti. P utate hoc dnm̾nrm
ihm̃ xpm̃ fecisse. Commendauit amicosuo sponsã suã pe¬
regre ꝓfectus accipere regnum. sicut ipse dicit in euangło.
& tam̃ p̾sens ẽ. maiestate. Fallatur amicus quitransmare ꝓ¬
fectusẽ. Et si fallitur. ue illi quifallit. Quicum faller&
conantur. antuentẽ om̃iũ corda. & om̃iũ scer&a rimantẽ
Existit aliquis hereticꝰ. & dicit. E godo. egosci̾fico: ego uisti¬
fico. Nolo eas ad illam sectam. Bene quidẽ ⁊ elat. seo uideo
cui. Noneas adidola ͤselat: Non adsortilegos. bene delat
Uideamus cui delat. Ego quod do. scm̃ẽ quia egodo. Ego
quẽ baptizo. baptrlatusc̃. Quẽ ñ bapti lo. ñ ẽ bapti⁊atꝰ.
Audiamicũ sponsi. disce Lelare amico tuo Audiuocẽ illius:

Expanded text:
lantius per fenestram attendere aut jocari cum aliquo, prolantius per fenestram attendere aut jocari cum aliquo, prohibet tanquam zelet: video zelantem, sed videam cui; utrum amico absenti, an sibi praesenti. Putate hoc Dominumistum fecisse. Commendavit amico suo sponsam suam, peregre profectus est accipere regnum, sicut dicit ipse in Evangelio , et tamen praesens est majestate. Fallatur amicus qui trans mare profectus est; et si fallitur, vae illi qui fallit! quid Deum fallere conantur, Deum intuentem omnium corda, et omnium secreta rimantem? Existit aliquis haereticus, et dicit: Ego do, ego sanctifico, ego justifico, nolo eas ad illam sectam. Bene quidem zelat, sed vide cui. Non eas ad idola, bene zelat: non ad sortilegos, bene zelat. Videamus cui zelat: Ego quod do sanctum est, quia ego do; ego quem baptizo baptizatus est, quem non baptizo non est baptizatus. Audi amicum sponsi, disce zelare amico tuo: audi vocem illius,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsponso amentur. Deillo dictum est hice̾ qui baptizat.
Qiis huc erit & dcit. ego baptizo: Quishuc exit &¬
dicit. ego quod dedero hocẽ scm̃: Quis huc ꝓcedit &s
dicit. bonum ẽ tibi ut nascharis ex me: Amicũ sponsi
audiamus : ñ adulteros sponsi. Audiamus ⁊elantem
sed nonsibi. FRes regredimini corde adurãs gomus. car¬
uultis. Multi & siñ uultis habuistis. multi qui omĩno
conuiges habere ñ uultis. de coniugib patrum uroꝵ
natiestis. Nullũ corẽ quod ñ iste tangat affectus.
N ullus in reb humanis tam auius a genere humano ẽ
qui quod dico ñsentiat. ꝑ onite aliquẽ̾ peregre ꝓfectĩ.
com mend asse amico suospohsam suã. Utoe quesote carꝰ
meus es. neforte me absente ꝓme aliquis ametur. Qualis
ergo ille. qui custodiens sponsam ueluxorẽ amicisui. dat
quidẽ operã: ut nullus alius ametur: sedsise amari uolue
generi humano appar&. uideat illam aliquanto petu¬

Expanded text:
pro sponso amentur. De illo dictum est, Hic est qui baptizat . pro sponso amentur. De illo dictum est, Hic est qui baptizat . Quis huc exit et dicit, Ego baptizo? quis huc exit et dicit, Ego quod dedero, hoc est sanctum? quis huc procedit qui dicit, Bonum est tibi ut nascaris ex me? Amicum sponsi audiamus, non adulteros sponsi: audiamus zelantem, sed non sibi. 11. Fratres, regredimini corde ad vestras domos, carvultis, multi etsi non vultis, habuistis; multi qui omnino conjuges habere non vultis, de conjugibus patrum vestrorum nati estis: nullum cor est quod non iste tangat affectus; nullus in rebus humanis tam avius a genere humano est, qui quod dico non sentiat. Ponite aliquem peregre profectum, commendasse amico suo sponsam suam: Vide, quaeso te, charus meus es, ne forte me absente pro me aliquis ametur. Qualis ergo ille, qui custodiens sponsam vel uxorem amici sui, dat quidem operam ut nullus alius ametur, sed si se amari pro humano generi apparet? Videat illam aliquanto petu
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid essem: in ane̾ me uultis eẽ. ut loquar contraue¬
ritatẽ : Non potest homo accipere quicqua nisi fuerit
illidatum decęlo. Ipsiuos michi testimoniũ ꝑ hibetis.
ego p̾cosum ille urdexẽ. E t auditestim onuĩ. multo
uehementius. multo exp̾ssius. Uroete quid nobiscũ agi¬
tur iudete quid amare debeamus. uitete quia aliquẽ
Attendamus uocẽ iohannis. Poterat in illo errari. pote¬
rat ipse putari quiñ erat. Respuit ase falsum honorẽ.
ut tenrat solidam ueritatẽ. Uidete quiddicat xpm̃.
quiose. Qui hab& sponsam. sponsusẽ. Casti estote.
dicere: quod doleo. Sed obsecro uos ꝑ ipsum xp̃m. ut
quod dicere ñ potero cogitetis uos. Nouienim dolore
meum : ex primi satis dign̾e ñ posse. Multos enim adulte¬
ros uideo. quisponsam tanto p̾tio emptã: amatã foedã
ut pulchra fier&: illo emptore. illo liberatore. illo de¬
coratore possidere uolunt. Et idagunt uerbis suis. ut

Expanded text:
aliquid essem, inanem me vultis esse, ut loquar contra vealiquid essem, inanem me vultis esse, ut loquar contra veritatem? Non potest homo accipere quidquam, nisi fuerit illi datum de coelo. Ipsi vos mihi testimonium perhibetis Ego praeco sum, ille judex est. Et audi testimonium multo vehementius, multo expressius. Videte quid nobiscum agitur. Videte quid amare debeamus. Videte quia aliquem attendamus vocem Joannis. Poterat in illo errari; poterat ipse putari qui non erat: respuit a se falsum honorem, ut teneat solidam veritatem. Videte quid dicat Christum, quid se: Qui habet sponsam, sponsus est. Casti estote, dicere quod doleo: sed obsecro vos per ipsum Christum, ut quod dicere non potuero, vos cogitetis; novi enim dolorem meum exprimi satis digne non posse. Multos enim adulteros video, qui sponsam tanto pretio emptam, amatam foedam ut pulchra fieret, illo emptore, illo liberatore, illo decoratore, possidere volunt; et id agunt verbis suis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. deplenitudine dĩ. accepit etiam ipse. ñ ds̃ ẽ. Sienim
illibibentes. Quibibunt fontẽ. sitire possunt & bibere
fons numquã sitit. fonsscipso ñ eget. Fonte egent homi¬
nes aridis uisceribus. aridis faucib currunt ad fontem
ut refitiantur. fons fluit ut refitiat. Ita dñs hiesus. Uioea¬
cui tu testimoniũ ꝑ hibusti. ecce hic baptraat. & om̃s
ueniunt ad illum. hocẽ quod dicis non sunt ꝓhibendi:
ut adte potiusueniant. Respondit & dixit. Non po¬
test homo accipere quicquam. nisi ei datum fuerit
decęlo. De quoputatis hoc iohannẽ dixisse: descipso
quasi homo accepi ait decęlo. Intendat caritas ur̃a:
tis: Uos ipsi michi quomodo ꝓposiustis hanc questionẽ:
quid michi dixistis: Rabbi quierat tecum transior¬
danen: cui tu testimoniũ ꝑ hibiusti. Nostisergo qua¬
le testimoniũ illiꝑ hibui: modo dicturꝰ sum. nonesse
illum quẽ dixier̃ : Ego qui aliquid accepi decȩlo ut

Expanded text:
Deus, de plenitudine Dei accipit etiam ipse, et sic non Deus esDeus, de plenitudine Dei accipit etiam ipse, et sic non Deus esilli bibentes. Qui bibunt fontem, et sitire possunt et bibere; fons nunquam sitit, fons se ipso non eget. Fonte egent homines; aridis visceribus, aridis faucibus currunt ad fontem ut reficiantur: fons fluit ut reficiat; ita Dominus Jesus 9. Videacui tu testimonium perhibuisti, ecce hic baptizat, et omnes veniunt ad illum: hoc est, Quid dicis? non sunt prohibendi, ut ad te potius veniant? Respondit, et dixit: Non potest homo quidquam accipere, nisi ei datum fuerit de coelo. De quo putatis hoc dixisse Joannem? De seipso: Quasi homo accepi, ait, de coelo. Intendat Charitas vestrtis? vos ipsi mihi quomodo proposuistis istam quaestionem? Quid mihi dixistis? Rabbi, qui erat tecum trans Jordanem, cui tu testimonium perhibuisti. Nostis ergo quale testimonium illi perhibui: modo dicturus sum non esse illum quem dixi esse? Ergo quia aliquid accepi de coelo ut