comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credimus deum dñm q rerum omnium
qui creauit bona omnia ualde. et mala ex
bonis exortura eẽ presoiit. et sciuit ma¬
gis ad suam om̃ipotentissimã bonitatẽ.
ꝑtiuere etiam de malis bona facere quam
mala ẽẽ non sinere. sic ordinasse angłorum
⁊ hominum uitam. ut in ea prius osten¬
deret quid posset eorum liberum arbitri¬
um. deinde quid posset sue gratie benefici¬
um. iusticieq indicium. Demꝙ angłi qui¬
dam quorum ẽ princeps qui dicitur dia¬
bolus ꝑ liberũ arbiniũ adnõ deo refuge facti
sunt. Refugientes tamen eius bonitatẽ
qua beati fuerunt. non potuerunt eiꝰ
effugere udicum. ꝑ quod miserrimi effec¬
ti sunt. Ceteri autẽ ꝑ ipsum liberũ arbitrium
inueritate steterunt. eamꝙ de suo casui nũ¬
quam futuro certissimam scire meruerunt. Si e¬
num nos de scripturis scĩs nosse potuimus scõs
angłos iam nullos eẽ casuros. quantomagis hoc
ipsi reuelata sibi sublinius ueritate nouerunt:

Expanded text:
credimus, Deum Dominumque rerum omnium, credimus, Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nuquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt?
Abbreviated transcription (Latin):
in quo bono non ꝑmansisse culpatur. S
illud magis querendum operiosiꝰ ꝙ tractan¬
dum ẽ. quomodo respondeamus eis qui di¬
cunt si in illa rectitudine in qua sine ui¬
cio factus ẽ habuit ꝑseuerantiam. ꝓcul
dribio ꝑsereranit in ea. & si ꝑseueranit u¬
⁊ꝙ non peccauit: nec illam suam rectitudi¬
nem deumq deseruit. Eum autẽ peccasse
et desertorem boni fuisse ueritas clamat.
Non gͦ habuit in illo bono ꝑseuerantiã.
& si non habuit. non utiq accepit. Quomͦ
enim ⁊ accepisset pleuerantiam et non ꝑ¬
seuerasset: Porro si propt̃ea non habuit
quia non accepit. quid ip̃e non ꝑseueran¬
do peccauit. qui ꝑseueratitiam non accepit:
Neq enim dici potest ideo non accepisse
quia non ẽ discretus a massa ꝑditionis
gratie largitate. Nondum quippe illa erat
ingenere humano perclitionis massa an¬
tequã peccasset ex quo tracta est origouiciata. Qppt̃
saluberrime confitemur quod rectissime

Expanded text:
in quo bono non permansisse culpatur. Sed in quo bono non permansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime
Abbreviated transcription (Latin):
alia questio non sane contemnenda. s
inaditorio domini in cuius manu sũt
⁊ nos ⁊ sermones nr̃i. aggredienda atꝙ
soluenda. Queritur enim a nob̃ quan¬
tum artinet ad hoc donum dei quod ẽ
in bono perseuerare usq in finem. quid
de ipso primo homine sentiamus. qui
certe sine ullo uicio factus ẽ rectus. Nec
dico si ꝑseuerantiam non habuit. quo¬
modo sine uicio fuit. cui tam necessariũ
dei donum defuit. Huic namq int̾¬
rogationi facile respondetur eum ꝑse¬
uerantiam non habuisse. quia in eo bono ĩ
quo sine uicio fuit non ꝑseuerauit. Cepit
enim habere uicium ex quo oecidit. & si
cepit antequam cepisset. utiꝙ sine uicio
fuit. Aliud ẽ enim non habere uicium.
⁊ aliud ẽ in ea bonitate in qua nullum ui¬
cium est non manere. Co quippe ip̃o quod
non dicitur nunquam sine uicio fuisse.
sed diciturꝰ sine uicionon ꝑmansisse. pro¬
culdubio demonstratur sine uicio fuisse

Expanded text:
alia quaestio, non sane contemnenda, sed alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
crimis diluit. Quid ẽ enim aluid respe¬
xit eum. nisi faciem quam paululum
ab eo auerterat reuocauit ad eum:. factꝰ
gͦ fuerat conturbatus. S quia didicit
non de se ipso fidere. etiam hoc ei pro¬
ergo dicit non esse corripiendum qui erorbitat.
de ura uista. sed ei reditum ⁊ ꝑseueran¬
tiam a domino tantum eẽ poscenda. Ne¬
mo prudens ⁊ fidelis hoc dicat. Si enim
scłm ꝓpositum uocatus ẽ iste. procul
dubio illi etiam quod corripitur deris
cooperatur in bonum. Utrum autẽ ita
sit uocatus qm̃ qui corripit nescit. faci¬
at ipse cum caritate quod scit ẽẽ facien¬
dum. Scit enĩ talem corripiendum fac¬
turo deo aut miscłiam aut iudicium.
Mi sccłiam quidem si a massa ꝑ ditionis
ille qui corupitur gratie largicate discre¬
tus est. et non est inter uasa ire que
ꝑfecta sunt inꝑditionem. sed int̃ uasa
mi scdie que preparauit in gloriam. Iu¬
dicium u si in illis est damnatus. in hi ᷤ

Expanded text:
crymis diluit. Quid est enim aliud, Respecrymis diluit. Quid est enim aliud, Respexit eum ; nisi, Faciem, quam paululum ab illo averterat, revocavit ad eum? Factus ergo fuerat conturbatus: sed quia didicit non de se ipso fidere, etiam hoc ei proergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut misericordiam, aut judicium: misericordiam quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, sed inter vasa misericordiae quae praeparavit Deus in gloriam ; judicium vero, si in illis est damnatus, in his n
Abbreviated transcription (Latin):
stitisti decori meo uirtutem. Auertisti fa¬
ciem tuam ame. ⁊ factus sum contur¬
batus. Ecce doctior et obhoc etiam hu¬
milior. tenuit uiam iam uidens et con¬
fitens in uoluntate sua deum decori eiꝰ
prestitisse uirtutem quod sibi ipse tri¬
buens et dese presumens intali abun¬
dantia quam prestiterat deus. non de
illo qui eam prestiterat dicebat non
mouebor in et̃num. factus est gͦ contur¬
batus. ut se inueniret. et humiliter
sapiens non solum eterne uite. uetũ
etiam in hac uita pie conu̾sationis ⁊ ꝑseue¬
rantie in quo spes habenda ẽẽt addisceret. hec
uox ⁊ apłi petri ẽẽ potuit. Dixerat quippe et
ipse in abundantia sua animam meam prote
ponam. sibi festinando tribuens quod ei fue¬
rat postea a domino largiendum. Auertit au¬
tem ab illo faciem dominꝰ. ⁊ factus est cõ¬
turbatus. ita ut eum mori pro illo me¬
tuens. ter negaret. S rursus conuertit
ad eum faciem suam dominꝰ. et culpam la¬

Expanded text:
aestitisti decori meo virtutem; avertisti faaestitisti decori meo virtutem; avertisti faciem tuam a me, et factus sum conturbatus . Ecce doctior, et ob hoc etiam humilior, tenuit viam, jam videns et confitens, in voluntate sua Deum decori ejus praestitisse virtutem: quod sibi ipse tribuens et de se praesumens in tali abundantia quam praestiterat Deus, non de illo qui eam praestiterat, dicebat, Non movebor in aeternum. Factus est ergo conturbatus, ut se inveniret, et humiliter sapiens, non solum aeternae vitae, verum etiam in hac vita piae conversationis et perseverantiae, in quo spes habenda esset, addisceret. Haec vox et apostoli Petri esse potuit: dixerat quippe et ipse in abundantia sua, Animam meam pro te ponam ; sibi festinando tribuens, quod ei fuerat a Domino postea largiendum. Avertit autem ab illo faciem Dominus, et factus est conturbatus, ita ut eum mori pro illo metuens ter negaret. Sed rursus convertit ad eum faciem suam Dominus, et culpam la
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ostendens nisi eos commonitos ẽẽ.
qui iam ambulant in uia iusta. ut in
timore deoseruiant. iclest non altũ sapiant
sed timeant. quod significat non superbi
sed humiles sint : Unde ⁊alibi dicit. Non
alta sapientes sed humilib consentientes.
Exultent deo sed cum tremore. ut in nul¬
lo gloriantes quando nr̃m nchil sit. ut
qui glortatur in domino glorietur. non
pereant de uia uista. in qua iam ambu¬
lare ceperunt. dum sibi hoc ipsum assig¬
nant quod in ea sunt. his uecbis usus ẽ
et apłs ubi ait. Cum timore et tremore
urãm ipsoꝵ salutem oꝑ mini. E osten¬
dens quare oum timore et tremore
deus ẽ inquit qui oꝑatur in uob̾ et
opera et operari. Pro bonauoluntate. Nõ
enim habebant hunc timorem et tre¬
morem. qui dicebat in habundantia
sua non mouebor inet̃num. Sed quia
filius erat promissionis non ꝑditions
expertus deo paululũ deserente. quideẽt
ip̃e: domine inquit inuoluntate tua p̃¬

Expanded text:
quid ostendens, nisi eos esse commonitos, quid ostendens, nisi eos esse commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam ambulare coeperunt, dum sibi hoc ipsum assignant, quod in ea sunt. His verbis usus est et Apostolus, ubi ait, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini. Et ostendens quare cum timore et tremore: Deus est enim, inquit, qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Non enim habebat hunc timorem et tremorem, qui dicebat in abundantia sua, Non movebor in aeternum. Sed quia filius erat promissionis, non perditionis, expertus Deo paululum deserente quid esset ipse: Domine, inquit, in voluntate tua pr
Abbreviated transcription (Latin):
iam filii dei sunt. et omnino petire
mne quod dat michi pater ad me ueni¬
et. ⁊ eum quiuenit ad me ñ eiciam foraᷤ¬
Et paulo post. Hec ẽ inquit uoluntas
eius qui misit me. patris: ut omne
quod dedit michi: non perdam ex eo.
q infinem. Neq enim datur nisi eis
qui non petibunt qm̃ qui non ꝑseu̾ant
peribint. Talib deus diligentibus
eum omia cooperanturꝰ in bonum:
usꝙ adeo prosus omnia. ut etiam si
qui eorum deuiant et exorbitant. etiã hoc
ipsum eis faciat proficere in bonum.
quia humiliores recdeunt atq doctiores.
Dicunt enim in ipsa uita iusta cũ tre¬
more se exultare debere. non sibi arrogã¬
do tanquam de sua uirtute fiduciam ꝑ¬
manendi. nec dicendo in habundantia
sua non mouebor inet̃num. Propt̃ quod
eis dicitur. Seruite domino in timore.
et exultate ei cum tremore. nequan do
irascatur dominꝰ et pereatis de uia iusta.
Neq enim ait ut non ueniatis ad inã
iustam. sed ꝑeatis inquit de uia iusta.

Expanded text:
jam filii Dei sunt, et omnino perire jam filii Dei sunt, et omnino perire mne quod dat mihi Pater ad me veniet: & eum qui venit ad me non eiiciam foraEt paulo post: « Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me, Patris, ut omne quod dedit mihi Pater, non perdam ex eo .que in finem. Neque enim datur, nisi eis qui non peribunt, quoniam qui non perseverant, peribunt. 24. Talibus Deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam justam; sed, ne pereatis, inquit, de via justa:
Abbreviated transcription (Latin):
tem iustificauit. ipsos ⁊ glorificauit. Illa
omnia iam facta sunt. prescuut. predes¬
tinauit. uocauit iustificauit. Qm̃ iam ⁊
omnes presciti ac predestinati sunit. ⁊ mul¬
ti iam uocati. atq ustificati. Quod autẽ
posut infine illos ⁊ glorificauit. siqͥdem
illa gloria ẽ hic intelligenda de qua idem
dicit. cum xp̃c apparuerit uita ur̃a tunc
⁊ uoscum illo appatebitis. in gła.
nondum factumest quamius et illa dro
id est uocauit et iustificauit. non in om¬
nib facta sint. de quib dicta sunt. Ad¬
hucenim usq infinem scłi multi uo¬
candi. et iustificandi sunt. ⁊ tamen uer¬
ba preteriti temporis posuit etram de re¬
b futuris. tanquam iam fecerit deus
que lamut fierent. ex eternitate diᷤ¬
posuit. Ideo de illo dicit et ꝓpheta ysara ᷤͤ.
qui fecit que futura sunt. Quicũq
gͦ in dei prouidentissima dispositione
presciti. predestinati. uocati iustifica¬
ti. głificati sunt. non dicoetiam non
dum reuelati. sedectam nondum nati

Expanded text:
cavit . Illa omnia jam facta sunt, praescivit, praedestinavit, vocavit, justificavit; quoniam et omnes jam praesciti ac praedestinati sunt, et multi jam vocati atque justificati: quod autem posuit in fine, illos et glorificavit siquidem illa gloria est hic intelligenda, de qua idem dicit, Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria , nondum factum est. Quamvis et illa duo, id est, vocavit et justificavit, non in omnibus facta sint, de quibus dicta sunt; adhuc enim usque in finem saeculi multi vocandi et justificandi sunt: et tamen verba praeteriti temporis posuit de rebus etiam futuris, tanquam jam fecerit Deus, quae jam ut fierent ex aeternitate disposuit. Ideo de illo dicit et propheta Isaias, Qui fecit quae futura sunt . Quicumque ergo in Dei providentissima dispositione praesciti, praedestinati, vocati, justificati, glorificatdum renati, sed etiam nondum nati,
Abbreviated transcription (Latin):
ista facere ubi ait. Non propt̃ uos ego facio domꝰ
isrł. sed ꝓpter nomen sc̃m meum quõd propha¬
nastis in gentib quo intrastis illuc. & scĩfica¬
bonomen meum magnum quod prophanastis
in gentib. quod ꝓphanastis in medio eorum.
&e scient gentes quia egosum dominꝰ. dicit
aute oculos eorum ⁊ accipiam uos de gen¬
tib. et congregabo uos ex omnib terris. et
inducam uos in terram ur̃am. & asꝑgam
uos aqua munda. et mundabimini ab om¬
lis urĩs mundabo uos. & cdabo uobis cor
nouum ⁊ sp̃m nouum. dabo inuob̃ et aufe

Expanded text:
ista facere, ubi ait: Ego facio, domus ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, et profanastis in medio eorum: et scient gentes quia ego sum Dominus, dicit ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab ommundabo uos, et dabo uobis cor no
Abbreviated transcription (Latin):
uere debent. sed quia lapis sine sensu ẽ
cui comparatum ẽ cor durum. cui nisi
carui sentienti cor intelligens debiit com¬
parari: Sic enim dicitur ꝑ iezechielem ꝓ¬
phetam. & dabo eis inquit cor aliud. ⁊ sp̃m
nouum dabo eis. et euellam cor lapideum
de carne eorum. ⁊ dabo eis cor carneum. ut
in preceptis meis ambulent. ⁊ ustifica¬
tiones meas obseruent. ⁊ faciant eas. &
erunt michi in popłm. ⁊ ego ero eis indeũ.
dicit dñs. Nunquid gͦ possumꝰ nisi absur¬
dissime dicere bonum meritũ bone uolun¬
tatis in homine precessisse ut auelleret᷑
ab eo corlapideum. quandoquidem illud
cor lapideum non significat nisi durissi¬
mam uoluntatem. ⁊ adu̾sus dm̃ om̃imo¬
do inflexibilem: Ubi enim precedit bona
uoluntas. iam non ẽ utiq cor lapideum.
Nam alio ⁊ loco ꝑ eundem ꝓphetam deus
manifestissime ostendit. non ꝓpter eorum
aliqua bona merita. sed ꝓpter nomen suũ

Expanded text:
vere: sed, quia lapis sine sensu est, vere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum
Abbreviated transcription (Latin):
bet facere nonualemus. nisi ꝑfidem roggando
impetremus ut facere ualeamus. Llam
si fides liberi ẽ tantũ modo arbitrii. nec da¬
tur a domino. ꝓpter quid pro eis qui nolunt
credere oramus ut credant: Quod prorsus
faceremꝰ ianiter. nisi rectissime crederet᷑
etiam ꝑuersas ⁊ fidel contrarias uoluntateᷤ
om̃ipotentem deum ad credendum posse
conuertere. Liberum quidem hominis ar¬
bitrium pulsatur ubi dicitur. hodie siuo¬
cem eius audieritis nolite obdurare corda
urã. S nisi posset cłs̾ etiam duriciam
cordis auferre. non diceret ꝑ propħam. Ay¬
feram ab eis cor lapideum. de earne eoꝵ:¬
et cdabo eis cor carneum. Quod de nouo tes¬
tamento fuisse predictum. satis apłs osten¬
dit ubi ait. Epła nr̃a uos estis. scĩpta
non atramento. sed sp̃ũ dei uiiii: non in
tabulis lapideis. sed in tabulis cordis car¬
nalib. Quod non ideo dictum putemꝰ
ut carnaliter iiuant. qui spĩtaliter ui¬

Expanded text:
bet, facere non valemus, nisi per fidem rogando bet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vi
Abbreviated transcription (Latin):
ram fidei. & quod iam cõmemoraui gr̃a
salui factiestis ꝑfidem. &e hoc non ex uo¬
bis s dei donum ẽ. & illud quod scripsit
ad ephesios pax ft̾ib ⁊ caritas cum fide.
a deo patre. ⁊ domino iħri xp̃o. & illud ubi
ait. quia uob̃ donatum ẽ pro xp̃o non
solum ut creclatis in eum. uerũetiam ut
compatiamini pro eo. Utrunq gͦ ad dei
gratiam ꝑtiniet. ⁊ fides credentium. et
tolerantia patientium. quia utrunꝙ
drxit eẽ donatum. et illud maxime ubi
dixit. habentes autem eumdem spm̃ si¬
dei. Non enim ait scientiam fidei. s sp̃m
fidei. Quod ꝓpterea dixit. ut intelligere¬
mus quia fides ⁊ non petita concedit᷑
ut ei petenti ⁊ alia concẽdantur. Quomodo e¬
nuim inquit inuocabunt in quem non credi¬
derunt: Ergo spiritꝰ gr̃e facit ut habeamus
fidem. ⁊ ꝑfidem impetremus orando. ut possi¬
mus facere que uibemur. Ideo ipse apłs assi¬
due legi preponit fidem: qm̃ quod lex iu¬

Expanded text:
ram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia ram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas cum fide a Deo Patre et Domino Jesu Christo . Et illud, ubi ait: Quia vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex ju
Abbreviated transcription (Latin):
neq scientia diuine legis. neq natura. neq
sola remissio peccatorum est illa gratia que
pleatur. ut natura liberenuir. ne peccatum
dominetur. cum gͦ in his conuicti fueriit
ad hoc se conuertunt ut quocunꝙ modo
conentur ostendere grãm dei scd̃m me¬
rita nr̃adari. Dicunt enim. & si non da¬
turꝰ secłm merita bonoꝵ operum. quia per
ipsam bene operamur. tamen scdm meri¬
ta bone uoluntatis datur. Quia bona uo¬
luntas inquiunt precedit orantis: quam
precessit uoluntas credentis. ut scđm hec
merita gratia sequatur exaudientis dei.
Iam quidem de fide. hoc ẽ uoluntate creden.¬
tis suꝑius disputaui. usq adeo eam demons¬
trans ad gr̃am ꝑtinere. ut apłs non dice¬
ret. misccłiam consecutꝰ sum quia fidelis
eram: sed diceret misccłiam consecutus
sum ut fidelis eẽm. Sunt ⁊ alia testimoĩa.
in quib ẽ quod ait. sapite ad temꝑantiã
sicut uniciuq deus. partitus est mensu¬

Expanded text:
neque scientia divinae legis, neque natura, neque neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio peccatorum est illa gratia, quapleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensu
Abbreviated transcription (Latin):
ta nr̃a. sicut ⁊ nos dimittuus debitorib
nr̃is. non adderemus ⁊ nenos inferas in
temptationem. Illud eiim dicimus ut
peccata dimutantur. hoc autẽ ut caue¬
antur siue uincantur. Quod a patre
qui incelis ẽ nulla ratione peteremus.
si uirtute uoluntatis humane. hoc pos¬
semus efficere. Commoneo autẽ carita¬
tem ur̃am ⁊ multũ ex hortor. ut beati cy¬
priani librum quem scripsit de or̃one dominica di¬
ligenter legatis. ⁊ quantum uos dñs adiuuerit
intelligatis. memorieq mandetis. Ibi uidebitis
quemadiodum sic alloquatur liberum arbitri¬
um eorum. quos conscriptione sui sermonis ecli¬
ficat. ut ostendat tamen ea que implenda ui¬
denter in lege. in oratione ẽẽ poscenda. Quod
utiq uanissime fieret. si ad illa agenda sine di¬
uino ad iutorio. uoluntas humana sufficeret.
Sed cum fuerint conuicti. non defensores sed
inflatores ⁊ precipitatores liberi arbitrii. quia

Expanded text:
ta nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus ta nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uero ꝑ fidem iħu xp̃i eorum tantũ modo ẽ
quorum ẽ ipsa fides. Non enim ominum ẽ
fides. Deniq sicut eis qui uolentes in le¬
ge uistificari. a gr̃a exciderunt. uerissi.¬
me dicitur. si ex lege iusticia gͦ xp̃o gratis¬
mendat ⁊ precipit fides xp̃i. putant esse
naturam. uerissime dicitur. si ex natu¬
enim hic erat lex ⁊ non iustificabat: lã
hic erat ⁊ natura. ⁊ non iustificabat. Ideo
xp̃o non gratis mortuus ẽ: ut lex ꝑ illũ
impleretur. qui dixit. non ueni legem
soluere sed adimplere. & natura ꝑ adam
ꝑdita ꝑ illum reparetur. qui dixit uenis¬
se se querere et saluare quod ꝑierat. In
quem uenturum antiqui etiam patreᷤ
crediderunt: qui cliligebant deum. Di
hoc tantum ualere. ut pecrata prece¬
rita dimittantur. non ut futura ui¬
tentur: uel repugnantia suꝑentur.
S si hoc uerum eẽt utiꝙ in or̃one domi¬
nica cum dixissemus dimitte nob̾ debi¬

Expanded text:
vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Chrismendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si per natuhic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debi
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia subilla sunt. quos reos facit ui¬
bendo. non adiuuando. Gr̃a quippe ad¬
uiuat. ut legis quisq sit factor: sine
qua gratia sub lege positus tantũ modo
erit legis auditor. Talib itaꝙ dicit.
Qui in lege iustificamini: a gratia ex
cas uoces. quis ita desipiat. immo innsa¬
mat nesciens quid loquatur. ut aude¬
at dicere legem ẽẽ grãm. cum clamet¬
qui sciebat quid loqueretur. qui in lege ius¬
tificamini a gratia excidistis : Si autem lex
non ẽ gratia. quia ut ipsa lex fiat. non po¬
test lex ad uiuare sed gratia: nunquid na¬
tura erit gratia: Nam ⁊ hoc pelagiani ausi
sunt dicere gram ẽẽ naturam: in qua sic
creati sumus ut habeamus mentẽ rõnalẽ
qua intelligere ualeamus. facti ad imnagi¬
nem dei. ut dominemur piscib maris. et
uolatilib celi. ⁊ omnib pecorib que repũt
enim naturam etiam cum infidelib et im¬
piis certum ẽ nob̃ ẽẽ cominunem. Gratia

Expanded text:
sed quia sub illa sunt quos reos facit jused quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, Qui in lege justificamini, a gratia exccas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clametqui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis esse communem: gratia
Abbreviated transcription (Latin):
fidem xp̃i que estex deo. Quid est
non habens meam iusticiam que ex le¬
ge est. cum sua non eẽt lex ipsa sed dei.
nisi quia suam dixit usticiam quam¬
uis ex lege ẽẽt. quia sua uoluntate le¬
gem se posse putabat implere. sine ad¬
uitorio gratie que est ꝑ fidem xp̃i. Idõ
cum dixisset non habens meam iustici¬
am. que ex lege ẽ. secutus ad inxit. sed
eam que ẽ per fidem xp̃i que ẽ ex deo.
Hanc ignorabant de quib ait. ignoran¬
tes dei uisticiam. id est que ẽ ex deo. Hãc
enim dat non littera occidens. sed spiritꝰ
quam dixit ipse ex lege usticiam cũ
diceret non habens meam uisticiam que
ex lege est. iusticie dei non sunt subiecti.
hoc ẽ gratie dei. non sunt subiecti. Sub
lege enim erant non sub gratia: et sdeo eiᷤ
dominabatur peccatur. a quo non fit
homo liber. lege sed gratia. Propt̃ qdͦ
alibi dicit. Peccatum enim uob̾ non
dominabitur. Non enim estis sub lege
sed sub gratia. Non quia lex mala ẽ.

Expanded text:
fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est fidem Christi, quae est ex Deo . Quid est autem, non habens meam justitiam quae ex lege est; cum sua non esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam quae est per fidem Christi, quae est ex Deo. Hanc ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificaquam dixit ipse ex lege justitiam, cum diceret, non habens meam justitiam quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est;
Abbreviated transcription (Latin):
dei aguntur. hi filii sunt dei. Quotqͦt
gͦ adiuncto solo ad iutdrio legis sine ad¬
uitorio gratie confidentes in uirtute
sua. suo sp̃ũ aguntur. non sunt filii d̃i.
quod ignorantes dei iusticiam. ⁊ suam
uolentes constituere. iusticie dei non st̃
subiecti. De udeis hoc dixit. qui dese pre¬
sumentes gr̃am repellebant. et in xp̃m ꝓꝑ
terea non credebant. Suam uͦ insticiã
dicit eos uolentes constituere. que iusti¬
cia est ex lege: non quia lex abipsis ẽ constitu¬
ta. sed in lege que ex deo est suam iusticiam
constituerant quando eandem legem suis
uirib se implere posse credebant ignoran¬
tes dei iusticiam. non qua iusticia ds ius¬
tus ẽ. sed que usticia est homini ex deo.
& ut sciatis hanc illum eorum cdixisse ius¬
ticiam que est ex lege thanc autem dei que
homini est ex deotaudite quid alio locodi
faciam. ⁊ inueniar in illo non habens
naeam iusticiam que exlege est. sedeam que ẽ per

Expanded text:
Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot Dei aguntur, hi filii sunt Dei; quotquot ergo adjuncto solo adjutorio legis, sine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam, non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco dicfaciam, et inveniar in illo non habens meam justitiam quae ex lege est, sed eam quae est per
Abbreviated transcription (Latin):
et uiusicanti spiritu contradicunt. Ergo fr̃s ut ipliꝰ
ut secundum carnem uiuamus. si enim secundũ
carnem uixeritis moriemini. Si autẽ spũ actiones
carnis mortificaueritis. uuens. Hec dixi tit aposto¬
licis uerbis liberum arbitrium uestrum a malo
dererterem. et ex hortarer ad bonum. Nec tam̃
ideo debetis in homine hoc est in uobisipsis ñ
in domino gloriari. quando non secundum car¬
spũ actiones carnis mortisicaueritis. Ut
enum non se extollerent quib ista dicedat.
existimantes suo sp̃u setanta hec bona
opera facere posse non dei: ꝓpterea cum di¬
risset. si autem spũ facta carnis morti¬
ficaueritis uiuetis. continuo subrunxit
quotqͦt enim spũ dei aguntur. hi filii sũt
del. Quando autẽ sp̃u actiones carnis mor¬
tificaneritis ut uiuatis. illum glorifi¬
cate illum laudate. illi grãs agite. cuiꝰ
spũ agunini ut ista ualeatis. ut uos
filios dei ẽẽ monstretis. Quot qͦt enĩ spũ

Expanded text:
et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut iet vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut iut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, non in Domino gloriari, quando non secundum caritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi . Quando spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini, ut ista valeatis, et vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enim spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ ⁊ iustum et bonum. Quod gͦbonum ẽ
michi factum ẽ mors: Absit. S peocatũ
ut appareat peccatum. ꝑ bonum michio¬
peratum ẽ mortem. ut fiat supͣmodum
peccans peccatum ꝑmandatum. & ad ga¬
lathas dicit. Scientes autem. quod non
iustificabitur homo ex operib legis. nisi
ut iustificemur ex fide xp̃i. et non ex ope¬
nissimi homines et ꝑuetlisimi pesagrami. logem
dicunt ẽẽ dei grãm qua uiuamurꝰ ad non
peccandum: Quid est miseri quod dicunt. qͥ
sine ulla dubitatione tanto apło contradi¬
cunt᷑. Ille dicit peccatum uires accepisse adu̾¬
datum quamius sc̃m et iustum ⁊ bonum
occideret. et per bonum operaretur ei mor¬
tem. de qua non liberaretur. nisi uuifi¬
caret spiritus eius quem litera occiderat
sicut alio loco dicit. littera occidit spiritus
autem iiuificat. et isti in dociles et con¬
tra lucem dei ceci. et contra dei uocem sur¬
di occilentem litteram uiiificare dicunt

Expanded text:
sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatuut justificemur ex fide Christi, et non ex openissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam, qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostolo contradicunt? Ille dicit peccatum vires adversus homidatum, quamvis sanctum et justum et bonum, tamen occidere, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
est lex. nec preuaricatio ẽ. Propt̃ hoc ⁊ alibi
ait. ut seruiamus in nouitate spiritus et
non inuetustate littere. legem uoleus in¬
telligi uetustatem littere. norutatem uero
spiritꝰ quid nnsi gratiam : & ne putaretur
accnsasse legem uel reprehendisse. conti¬
nuo opposuit sibi questionem ⁊ ait. Quid
gͦ dicemus: Lexpeccatum ẽ: Absit. Deinde
subiunxit. Sed peccatum non cognoui
nisi ꝑ legem. Hoc ẽ quod dixerat. ꝑ legem
cognitio peccati. Nam concupiscentiam
inquit nesciebam. nisi lex diceret non con¬
cupisces. Occasione autem accepta pecta¬
tum ꝑ mandatum oꝑatum ẽ in me om¬
nem concupiscentiam. Sine lege enim
peccatum mortuum erat. Ego autem ui¬
uebam aliquando sine lege. Adueni ente
a utẽ mandato: peccatum reuixit. Ego
autẽ mortuus sum. ⁊ inuentum ẽ michi
mandatum quod erat in uitam. hoc ẽẽ in
mortem. Peccatum enim occasione accep¬
cidit. Itaq lex quidem sc̃a ⁊ mandatum

Expanded text:
non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi non est, nec praevaricatio est . Propter hoc et alibi ait, Ut tterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepcidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
rantur. de bonis tanquam suis extollan¬
tur operib: Tanquam gͦ int̾rogaretur
apłs ⁊ diceretur ei. quare dixisti cum ti¬
more ⁊ tremore. horum u̾borum rationẽ
reddidit dicens. ds̃ est enim qui operat᷑
in nobis. Si enim timetis ⁊tremitis non
extollunim. tanquã de ur̃is operib bonis
betis quidem ꝑ lib̾um arbitnũ ñ facere mala:
et facete bona. Hoc enim nob̃ lex dei precipit inli¬
bris scĩs siue ueterib sine nouis. Sed legamꝰ et ad¬
uuante deo intelligamus apłm dicentem quia
non iustificabitur ex lege omnis caro coram illo.
ꝑ legem enim cognitio peccati. Cognitio dixit:
non consumptio. Quando autem cognoscit
homo peccatum: si non adiuuat gratia ut
cognitum caueatur. sine dubio lex ira m o¬
dixit quia ira dei maior est in preuaricatore
qui ꝑ legem cognoscit peccatum ⁊ tamen
facit. Talis quippe homo. preuaricator est
legis. Sicut in alio loco dicit. Ubi enim ñ

Expanded text:
rantur, de bonis tanquam suis extollanrantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam de vestris operibus bonis,betis quidem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege omnis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram odixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, Ubi enim lex
Abbreviated transcription (Latin):
redditur. Unde cum posset dicere drecte di¬
ceret. stipendium autẽ iusticie uita eĩna
nos ad et̃nam uitam. sed prosua miserati¬
one ꝑducere. De quo in psalmo homo eius
anime sue. qui coronat te in miserati¬
one ⁊ misccłia. Nunquid non corona bo¬
nis operib redditurꝰ : Sedquia ip̃a bo¬
na opera ille in nobis operatur. de quo
dictum ẽ. deus ẽ enum qui operatur in
nob̾ ⁊ uelle ⁊operari. pro bona uoluntate
ideo dicit psalmus coronat te in miseratio¬
ne ⁊ miscdia. quia eius miseratione bo¬
na operamus quib corona redditur. Non
enim quia cdixit. ds̃ est enim qui operat᷑
in uob ⁊ uelle ⁊operari pro bona uolun¬
tate. ideo liberum arbitriũ abstulisse pu¬
tandus ẽ. Quod si ita eẽt. non suꝑius
dixisset cum timore ⁊ tremore ur̃am ipso¬
rum salutem operamni. Quando enim
iubetur ut operentur. liberum eorum cõ-¬
uenitur arbitrium. S ideo cum timore
⁊ tremore ne sibi tribuendo quod bene ope¬

Expanded text:
redditur. Ubi cum posset dicere, et recte diredditur. Ubi cum posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in Psalmo dicit homo ejus animae suae: Qui coronat te in miseratione et misericordia . Numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur, de quo dictum est, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate; ideo dixit Psalmus, Coronat te in miseratione et misericordia: quia ejus miseratione bona operamur, quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene ope
Abbreviated transcription (Latin):
datur. Sed illa cui datur. tantũ modo
gratia ẽ. hec autem que illi datur qm̃
premium eius ẽ. gratia ẽ pro gr̃a tan¬
quam merces pro iusticia. ut uerum
sit qm̃ uerum ẽ. quia reddet unicuiq
legerimus in sc̃is libris gr̃am pro gra.
forsitan queritis: sed habetis euangłm
sccłm iohannem tanta luce clarissimum ubi io¬
hannes baptista de xp̃o domino dicit. nosom¬
nes explenitudine eius accepimus. ⁊ gr̃am
pro gratia. Exeius itaq plenitudine accipi¬
mus pro modulo nr̃o tanquam particulas
nras ut bene uiuamus sicut deus partitꝰ
ẽ mensuram fidei. Quia unus quisq pro¬
prium donum habet adeo. alius sic alius
autem sic. et ipsa est gratia. Sed insuper
accipiemus ⁊ grãm pro gratia. quando no¬
bis uita eterna reddetur. De qua dicit apłs.
nr̃o. cum prius dixisset stipendium peccati
mors. Merito stipendium. quia militie
diabolice mors eterna tanquam debitum

Expanded text:
datur. Sed illa cui datur, tantummodo datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est: haec autem quae illi datur, quoniam praemium ejus est, gratia est pro gratia, tanquam merces pro justitia; ut verum sit, quoniam verum est, quia reddet unicuiquelegerimus in Libris sanctis, gratiam pro gratia, forsitan quaeritis. Sed habetis Evangelium secundum Joannem tanta luce clarissimum, ubi Joannes Baptista de Domino Christo dicit, Nos autem ex plenitudine ejus accepimus, et gratiam pro gratia . Ex ejus itaque plenitudine accepimus pro modulo nostro tanquam particulas nostras ut bene vivamus, sicut Deus partitus est mensuram fidei ; quia unusquisque proprium donum habet a Deo, alius sic, alius autem sic ; et ipsa est gratia: sed insuper accipiemus et gratiam pro gratia, quando nobis vita aeterna reddetur, de qua dixit ApostoJesu Domino nostro: cum prius dixisset, Stipendium peccati, mors. Merito enim stipendium, quia militiae diabolicae mors aeterna tanquam debitum
Abbreviated transcription (Latin):
quit sumus figmentum. creati in xp̃o
ihu in operib bonis: Quomodo gͦ nõ
ex operib ne forte quis extollatur:
Sed audi. ⁊ intellige. non ex operib dic¬
tum tanquam tuis. ex temet ip̃o tibi ex¬
istentib. sed tanquam his in quib
te deus fuixit. id est formauit ⁊ creauit.
Hoc enim ait. Ipsius sumus fignien¬
tum. creati in xp̃o iħu in operib bonis
Non illa creatione qua homines facti sumus. sed
eã de qua ille dicebat qui utiq iam homo erat.
Cor mundum crea in me deus.
& de qua dicit apłs. Si qua igitur in
xp̃o noua ereatura. uetera transieit̃
ecor facta sunt noua. Omnia autẽ ex
deo fingimur gͦ id est formamur̾ ⁊ cre¬
amur. in operib bonis que non prepa¬
rauimus nos. sed p̃parauit d̾s ut in il¬
bona. nichil est aliud quam dei gratia.
Sine dubio ⁊ iuta eterna que bone ui¬
te redditur. dei gratia ẽ. & ipsa enĩ gra¬
tis datur. quia gratis data ẽ et illa cui

Expanded text:
mus, inquit, figmentum, creati in Christo mus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis? Quomodo ergo, non ex operibus, ne forte quis extollatur? Sed audi, et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit. Hoc enim ait, Ipsius sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis; non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua dicit Apostolus, Si qua igitur in Christo nova creatura, vetera transierunt; ecce facta sunt nova: omnia autem ex Deo . Fingimur ergo, id est formamur et creamur in operibus bonis, quae, non praeparavimus nos, sed praeparavit Deus, ut in ila nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est: et ipsa enim gratis datur, quia gratis data est illa cui
Abbreviated transcription (Latin):
attentũ desideret auditorem. Cum emm
dyxisset stipendium peccati mors. conti¬
nuo subdidit. gratia autem dei uita
tio nullomodo mͥ uidetur posse dissolu nͥ
intelligamus et ipsa opera bona. nostra
pertinere ꝓpter illad quod ait dominꝰ iħo sine
me. nicbil potestis facere. Et ipse apłs cum di¬
xisset. gratia enim salui facti estis ꝑsidem. ⁊
hoc non ex uob̃ sed donum dei est non ex
operib. ne forte quis extollatur. iudit uti¬
q posse putare homines hoc ita dictum qͣsi
necessaria non sit opera bona credentib
sed eis fides sola sufficiat: et rursũ posse
homines ex operib bonis extolli. uelut ad
ea facienda sibi ipsi susficiant. Mox ita¬
q addidit. Ipsius enim sumus figmen¬
tum. creati in xp̃o iħti. in operib bonis.
que preparauit ds̃. ut in illis ambu¬
lemus. Quid ẽ quod cum dei gratiam
commendans dixisset non exoperib
ne forte quis extollatur. cur hoc di¬
xerit rationem reddens. ipsius enim in¬

Expanded text:
intentum desideret auditorem. Cum enim intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratia autem Dei, vitatio nullo modo mihi videtur posse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa bona opera nostra pertinere, propter illud quod ait Dominus Jesus, Sine me nihil potestis facere . Et ipse Apostolus cum dis: Gratia enim salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed donum Dei est; non ex operibus, ne forte quis extollatur. Ipsiuque putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; mox itaque addidit. Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Quid est hoc, quod cum Dei gratiam commendans dixisset, non ex operibus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim su