comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intelligens secum oꝑantem: cepit ex hoc p̃dicai lio¬
ni insistere: et quoscunq potat aggregare.
cepit nouum induere hominem: et cũ quib
de lict̾is sclĩ seude scło ipso age solebat de seruis
et conũsione tractare: ostendens gaudia mun¬
difugitiua. uite iniserias. celerem mortem.
urtam p mortem seu in bonis scum malis ꝑpe¬
tuam fore. Quid multo : Quotq̃t ad hoc p̃or¬
dinati erant. oꝑante in eis grã dei. et u̾bo uir¬
tucis eius. ⁊ orone et instantia serui eĩ pͥmo
cunctati. deinde compuncti: alt̃ pꝰ alterũ
credebant et consentiebant. Int̾ quos adiunct¬
Ubi autem pͥmo data e utq facultas mutu collo¬
qui: post dissimiles lacmas. ⁊ gemitꝰ dissimili
comparari. Cumq int̾ u̾ba ipsa familiaris ami¬
cici e hugoni infunderet᷑ sp̃c u̾itatis aliam ia
faciem habere ceꝑunt u̾ba mitue collocutio¬
nis. Hatis itaq dextͥs iii sodalicium noue utte.
cos autẽ dies: ñciatur ber nardo sub u̾sum ab

Expanded text:
intelligens secum operantem, coepit ex hoc praedicationi insistere, et quoscunque poterat aggregare. Coepit novum induere hominem, et cum quibus de litteris saeculi, seu de saeculo ipso agere solebat, de seriis et conversione tractare; ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis, seu in malis, perpetuam fore. Quid multa? Quotquot ad hoc praeordinati erant, otutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter quos adjunctUbi autem data est utrique primo facultas mutui colloquii, post dissimiles lacrymas et gemitus dissimiliucomparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae collocutionis. Datis itaque dexteris in sodalitium novae vitae, cos autem dies nuntiatur Bernardo subversum ab
Abbreviated transcription (Latin):
tificatꝰ est. ut in die illa respor sum hoc a
seũ sco accepisse sibi dom illa uideret᷑. Leta¬
restilis que n pariebas: erumpe et clama qͣ
n part̾iebas: quia multi fili deserte magis
qͥm eiusque habet uitum: de quib p̾mod
uisura es filioe filioꝵ uisꝙ in multas gene

Expanded text:
tificatus est, ut in die illa responsum hoc a tificatus est, ut in die illa responsum hoc a Spiritu sancto accepisse sibi domus illa videretur: Laetare, sterilis, quae non pariebas; erumpe et clama, quae non parturiebas: quia multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum : de quibus postmodum visura es filios filiorum usque in multas gener
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs u̾bo uite xp̃o genuerat. Uidens autem sui¬
do pͥmogenitꝰ frm suoꝵ. Niuardũ frem suũ mi¬
niraũ puerum cum pueris aliis inplatea. eia
inqͥt fr̃ Niuarde: ad te solum respicit omnis
t̾ra possessionis nr̃e ad quod puer ñ puerili
diuisio hec facta ẽ. Quo dicto ab euntib ilł
tẽ quidem domicum patre mansit: Smo
dico pꝰ euoluto tempore fis secutꝰ nec apatre¬
nec aꝓpinqui. seu amicis potuit detineri.
Superat de deo dicata domo illa. pat̾ senior
cum filia: de quib etiam suo loco cdicem. Eo
tempore nouellus et pusillus giex cistercien¬
sis sub abbate degens. uiro uenerabili ste pho.
cum iai gͣuit teclio ei cẽ inciꝑet paucitas sua
et or nnis spes postitatis decidẽt. in qua sc̃ẽ il¬
us pauꝑtatis hereditas tnsfunderet᷑: uene¬
rantil omnib in eis uite scitatem .s refugi¬
entib austitaten: repente diuina hac uisi¬
tatione tam leta tam insꝑata. tam subita le¬

Expanded text:
quos verbo vitae Christo genuerat. Videns autem Guido primogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum, minimum puerum, cum pueris aliis in platea: « Eia, inquit, frater Nivarde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puer non puerilidivisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patrnec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata domo illa pater senior cum filia, de quibus etiam suo loco dicemus. 18. Eo tempore novellus et pusillus grex Cisterciensis sub abbate degens, viro venerabili Stephano, cum jam graviter ei taedio esse inciperet pa citas sua, et omnis spes posteritatis decideret, in quam sanctae illius paupertatis haereditas transfunderetur, venerantibus omnibus in eis vitae sanctitatem, sed refugientibus austeritatem; repente divina hac visitatione tam laeta, tam insperata, tam subita lae
Abbreviated transcription (Latin):
ut arderet. primo fr̃s aggredit eĩ: solomi¬
nimo ad conũsionem as huc minꝰ habili.
seniori patri ad solatium derelieto: de inde
cognatos. et notos socios et amicos. de qui¬
iscunq petriat eẽ spes conũsionis. Primus
omnium galdricus auuncłs ei absq dila¬
tione aut hesitatione. pedib ut aiirit ĩnit in
sententiam nepotis. et consensum conu̾tioius:
uir honestus. et potensui scło: et in scłarismi¬
lttie gła noruuinatꝰ: dñs castri in t̾ritorio eduer¬
si ꝯ uod tuilliũ dicit. Continuo etiam bartho¬
omeus oocurrens. iunior cetis frib et necdu
miles: sine difficultate eadem hora salutari¬
& mouitis dedit assensum. Porro andreas
brrcuaado etia:n ipse iunior. et nouus eo cps
miles. ubum frĩs d fficilius admittebat. do¬
nec snbito exclamauit. Uideo inqͥt inatrem
incam. Nisibilit᷑ siquidem ei apparuit serȩ¬
nafacie subridens: et congͣtulats ꝓpesito fili¬

Expanded text:
ut arderet, primo fratres ejus aggreditur, solo miut arderet, primo fratres ejus aggreditur, solo minimo ad conversionem adhuc minus habili, seniori patri ad solatium derelicto, deinde cognatos, et socios, et amicos, de quibuscunque poterat esse spes conversionis. Primus omnium Galdricus avunculus ejus, absque dilatione aut haesitatione, pedibus, ut aiunt, ivit in sententiam nepotis, et consensum conversionis, vir honestus et potens in saeculo, et in saecularis militiae gloria nominatus, dominus castri in territorio Aeduensi, quod Tuillium dicitur. Continuo etiam Bartholomaeus occurrens, junior caeteris fratribus, et necdum miles, sine difficultate eadem hora salutaribus monitis dedit assensum. Porro Andreas, Bernardo etiam ipse junior, et novus eo tempore miles, verbum fratris difficilius admittebat, donec subito exclamavit: « Video, » inquit, « matrem meam. » Visibiliter siquidem ei apparuit, serena facie subridens, et congratulans proposito fili
Abbreviated transcription (Latin):
artius implicar. Qua nimirum suggestionẽ
ne amimo eius instabat: ita ut sepius ibi oc¬
eureeucem uidere uideret. conquerentem
et inspantemꝰ quia ñ ad hiũ modi nugaci¬
tatem tam tenere etucauerat: ñ in hac soe e¬
radiera eum. Demũ cum aliqndo ac fr̃s
pgrret iu obsidione castri quod gnceium
dicue euin duce burgiindie consticittos. cepitꝰ
Inhuĩmodi cogitatione uehe m̃tuis anari
Inuertaꝙ in itinere medio eectia quadam.
lułati et ingressus oraut tim mnulao iar
lacrimarum. erpandcus mañ in celunl ce
effundens sicut aquam cor. suum ante conspe¬
ctum dnidei sui. Ea gͥ di. firmatũ est ꝓposi¬
tum cordis eius. Nec uͦ surda aure ꝑceptt uo¬
cem dicentis. Qui audit: dicat ueni. Si qui¬
dem ab illa hora sicut ignis qui comburit
siluam: et sicut flamia comburens mon¬
tes: hinc inde prius uiciniora queꝙ corri¬
piens. pmodum in ult̾iora ꝓgredit᷑: sicis¬
nis quem dñs miserat in cor serui sui uoleis

Expanded text:
arctius implicare. Qua nimirum suggestione, arctius implicare. Qua nimirum suggestione, ne animo ejus instabat, ita ut saepius sibi occurrentem videre videretur, conquerentem et improperantem, quia non ad hujusmodi nugacitatem tam tenere educaverat, non in hac spe erudierat eum. Demum cum aliquando ad fratres pergeret, in obsidione castri, quod Granceium dicitur, cum duce Burgundiae constitutos, coepit in hujusmodi cogitatione vehementius anxiari. Indivertit, et ingressus oravit cum multo imbre lacrymarum, expandens manus in coelum, et effundens sicut aquam cor suum ante conspectum Domini Dei sui. Ea igitur die firmatum est propositum cordis ejus. 10. Nec vero surda aure percepit vocem dicentis: Qui audit, dicat, Veni . Siquidem ab illa hora, sicut ignis qui comburit silvam, et sicut flamma comburens montes, hinc inde prius viciniora quaeque corripiens, postmodum in ulteriora progrediens: sic ignis quem miserat Dominus in cor servi sui volens
Abbreviated transcription (Latin):
ammab urĩs. ꝑfectius uͦ relinquere mun¬
lum delibans: ceꝑit inquirẽ et inuestigarẽ
uicertius ac purius inueniret reqͥem ansee
sue subiugo xp̃i. Inqͥrenti autem occiarrit eist̾¬
cisidi paemonastice religionis noua plan¬
tatio: messis multa ẜ oꝑariis indigens. cum
uix ad huc aliqͥs conũsionis gr̃a illue declia¬
ret ob nimian uite ipsius. et porptatis aust¬
ceteri. Que tam̃ cum animum. uere am̃ que¬
rentem minime t̾rerent. pꝰ habita omnihesi¬
satione ae timore. illiic ucit intentione: posse
se estimans omnino ibi delitescere. ⁊ ab scondi
iabscondito faciei dei ab omni contbatione
homiuum: marimeq ad eftugium uanitatẽ
seu de sclari genositate. seu de acoris ingemi
grã seu forte etiam de alicui nomine scitatis.
bi uͦ de conũsione
tiaetantem frs̃ eiꝰ.: et qui carnalit᷑ eu
diigebant p̃senserunt: omnimodis agercoe¬
puit . u ł animum eius adstũdium possent
duutere litt̾arum. ⁊ amore scientie sclaris sclo

Expanded text:
ris . Perfectius vero relinquere mundum deliberans, coepit inquirere et investigare, ubi certius ac purius inveniret requiem animae suae sub jugo Christi. Inquirenti autem occurrit Cistercii innovatae monasticae religionis nova plantatio; messis multa, sed operariis indigens, 1066 cum vix adhuc aliquis conversionis gratia illuc declinaret, ob nimiam vitae ipsius et paupertatis austeritatem. Quae tamen cum animum vere Deum quaerentem minime terrerent, posthabita omni haesitatione ac timore, illuc vertit intentionem, posse se aestimans omnino ibi delitescere, et abscondi in abscondito faciei Dei ab omni conturbatione hominum; maximeque ad effugium vanitatis; seu de saeculari generositate, seu de acrioris ingenii gratia, seu etiam forte de alicujus nomine sanctitatis. 9. Ubi vero de conversione tractantem fratres ejus, et qui carnaliter eum diligebant, persenserunt; omnimodis agere coeperunt, ut animum ejus ad studium possent divertere litterarum, et amore scientiae saecularis saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣttis. apud matnam alsquam ueuna ecꝰ.
hospitaret. Considans autem mulier adolescen¬
ui decoru aspectii capta ẽ laqueo oc ulor
suora: et inconcupiscentiam cius erar set Cuq
cauꝗͣ honoratiori omnniu scorsum ei fecisse
lent lur pͣparari: surgensde ipsa nocte ipu¬
dent accessit ad eum. Quam bernardus senti¬
nos. ee consilii inops clamare cepit lacies lat¬
ues. Nd quam uocem sugit mulier. familia
omnis exurgtt. lucerna accendit᷑. lat quert᷑
simimime iuentt. Ad lectulos singuli rede¬
pat. sat filentium. fiunt cenebre sicit prius.
pausant cẽtiꝰ ẜ ñ illa miscra req scit. Exuio¬
gu de nuo et bertiai di lectulum pecit: s denuo
Sum nucem die sequenti it̃ agentt argilen¬
tes Senoial. duim socii. quosnam totiens canoc
ulat ues sorĩauertt ꝑ quirebante esrablos

Expanded text:
aliquantis apud matronam aliquam Bernardus aliquantis apud matronam aliquam Bernardus hospitaretur. Considerans autem mulier adolescentem decorum aspectu, capta est laqueo oculorum suorum, et in concupiscentiam ejus exarsit. Cumque tanquam honoratiori omnium, seorsum ei fecisset lectulum praeparari, surgens ipsa de nocte impudenter accessit ad eum. Quam Bernardus sentiens, nec consilii inops, clamare coepit: Latrones! latrones! Ad quam vocem fugit mulier, familia omnis exsurgit, lucerna accenditur, latro quaeritur, sed minime invenitur. Ad lectulos singuli redeunt, fit silentium, fiunt tenebrae sicut prius, pausant caeteri, sed non illa misera requiescit. Exsurgit denuo, et Bernardi lectulum petit; sed denuo Cum autem die sequenti iter agerent, arguentes Bernadum socii, quosnam toties ea nocte latrones somniaverit, perquirebant. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sum: in scipsi in ultor seu̾issimꝰ exarsit. Stag¬
no quippe gelidarum aquarum quod in ꝓri¬
mo erat collotenꝰ insiliens. tam diu inibi ꝑ¬
mansit: donec pene exanguis effectꝰ ꝑ uirtute
grẽ cooꝑantis. etiam a calore carnalis concupi¬
sentie totus refriguit: induens illum castitatis
asffretum. queminduerat qui dicebat. pepigife¬
dcum oclis meis: ut ne cogitarem quidem de
uirgine. Circa idem tempꝰ instinctu demo¬
nis in lectum dormientis. iniecta ẽ puella ni¬
la. Qciam ille sentiens: cum omni pacett si¬
lentio partem ei lectuli quam occupauerat
cessitꝰ et in latus alt̾m se conuercit atꝙ dorimi¬
uit. Misera uͦ illa aliqudut iacuit sustinens
et expectans: de iide palpans et stimulans.
Nouissime cumimmobilis ille ꝑsisteret. illali¬
cet immpudentissima esset erubuit: et horro¬
re ingenti atq ammiratione ꝑfusa. itlicto eo¬
¶ surgens aufugit. Contigit ͥcem ut cum sociis

Expanded text:
sum, in se ipsum ultor severissimus exarsit. Stagsum, in se ipsum ultor severissimus exarsit. Stagno quippe gelidarum aquarum, quod in proximo erat, collo tenus insiliens, tandiu inibi permansit, donec pene exsanguis effectus, per virtutem gratiae cooperantis etiam a calore carnalis concupiscentiae totus refriguit, induens illum castitatis affectum, quem induerat qui dicebat: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine . 7. Circa idem tempus instinctu daemonis in lectum dormientis injecta est puella nuda. Quam ille sentiens, cum omni pace et silentio partem ei lectuli quam occupaverat, cessit, et in latus alterum se convertit, atque dormivit. Misera vero illa aliquandiu jacuit sustinens et exspectans, deinde palpans et stimulans: novissime cum immobilis ille persisteret, illa, licet impudentissima esset, erubuit; et horrore ingenti atque admiratione perfusa, relicto eo surgens aufugit. Contigit item ut cum sociis
Abbreviated transcription (Latin):
nardus suo iammore. suo iure uiccitare
incipienseleganti corpore. gͣta facie p̃minens:
suauissimis ornatꝰ morib. acri ingenio p̃ditꝰ. ac¬
ceptabili pollens eloquio: magne spei adoles¬
cens p̃dicabat᷑. Cui tanq. ingredienti scłm.
plures se uie scli ipsius offerre ceꝑunt: et in
omnib assurgere ꝓsꝑitates uite huiꝰ: et mag¬
ne spes iuidiq arridere. Obsidebant autem
benignum iuuenis animu. sodaliũ dissimiles
mores: et amicicie ꝓcellose: similem sibi effi¬
cere gestientes. Que si ei dulcescere ꝑstitissent:
necesse erat amarescere illi quod in hac uita
dulcius cordi eius insederat castitatis amorẽ ⁊
Cui p̃cipue m̾uidens coluber tortuosus spar¬
gebat laqueos temptationũ: ac uariis occur¬
sib calcaneo eius insidiabat᷑. Cum enĩ ali¬
qͣndo curiosius aspiciendo: defixosin qͣndam
ocłos aliqnadni tenuisset: continuo ad se reu¬
sus. et deseme ipso erubescens apudsemetip¬

Expanded text:
nardus suo jam more, suo jure victitare nardus suo jam more, suo jure victitare incipiens, eleganti corpore, grata facie praeeminens, suavissimis ornatus moribceptabili pollens eloquio, magnae spei adolescens praedicabatur. Cui tanquam ingrediens saeculum, plures se viae saeculi ipsius offerre coeperunt, et in omnibus assurgere prosperitates vitae hujus, et magnae spes undique arridere. Obsidebant autem benignum juvenis animum sodalium dissimiles mores, et amicitiae procellosae, similem sibi efficere gestientes. Quae si ei dulcescere perstitissent, necesse erat amarescere illi, quod in hac vita dulcius cordi ejus insederat, castitatis amorem. Cui praecipue invidens coluber tortuosus, spargebat laqueos tentationum, ac variis occursibus calcaneo ejus insidiabatur. Cum enim aliquando curiosius aspiciendo, defixos in quamdam oculos aliquandiu tenuisset; continuo ad se reversus, et de semetipso erubescens apud semetip
Abbreviated transcription (Latin):
oms ipsa p̃uenit. Et enim in domo sua et in ꝓfes¬
sione conugali. et in medio scłi heremiticam seu
monasticam uitam ñ paruo tempore iusa est
emulari. inuictus parcitate. inuilitate uestitꝰ:
delicias et pompas scłi a se abdicando. ab actib
et curis sclarib in qͣntum poterat se subthen¬
do. insistendo ienuuiis. uigiliiset orationib: et
quod innus assumpte ꝓfessionis habebat. elemo
in diem ꝓficiens ad extͥma deuenit: ꝑficienda
in ficcuro. in co in quo ꝓficiens de hoc selo migͣ¬
uit. Ob dormirit autem psallentib clericis
qui conuienant et ipsa parit̃ psallens. ut in ext¬
mis quoq cum iam uox eius audiri ñ posset.
adhuc inouerilabia uiderent᷑: et lingua pal¬
pitans dñm confiteri. Demum int̾ leta nie sup¬
plicationes. cum diceret᷑ ꝑ passionem et crucẽ
tuam liba eam dñe: eleuaus manũ signauit se
et emisit sp̃m: ita ut manũ non posset depo¬
x hoc ber u.¬

Expanded text:
omnes ipsa praevenit. Etenim in domo sua, et in profesomnes ipsa praevenit. Etenim in domo sua, et in professione conjugali, et in medio saeculi eremiticam seu monasticam vitam non parvo tempore visa est aemulari, in victus parcitate, in vilitate vestitus, delicias et pompas saeculi a se abdicando, ab actibus et curis saecularibus, in quantum poterat, se subtrahendo, insistendo jejuniis, vigiliis, et orationibus; et quod minus assumptae professionis habebat, eleemoin diem proficiens, ad extrema devenit, perficienda in futuro in eo, in quo proficiens de hoc saeculo migravit. Obdormivit autem psallentibus clericis qui convenerant, et ipsa pariter psallens, ut in extremis quoque, cum jam vox ejus audiri non posset, adhuc moveri labia viderentur, et lingua palpitans Dominum confiteri. Demum inter litaniae supplicationes, cum diceretur, « Per passionem et crucem tuam libera eam, Domine, » elevans manum signavit se, et emisit spEx hoc Ber
Abbreviated transcription (Latin):
opuscłm. int̾ inicia oꝑum suoꝵ seu tractatirũ:
sumpta mat̾ia ex eo euangelii loco ubi legitur.
ab ipsis iam ⁊tcerilibannis si quos pot̾at iaum¬
mos habere. clandestinas faciens elemosinas. &
u̾ecundie suc morem gebat: & ꝓetate imino
sup  etatem pietatis oꝑa sectabatur.
Ium auttera aliqͣnto tempore euoluto ⁊ fi¬
ciens etate et grã apud dm̃ &e homines.
puer Bernarous. de puericia tͣnsiret in ãdo¬
lescentiam: mat eius liberis fidelit̾ educatiᷤ.
et uias scłi ingͥdientib. qͣsi ꝑactis omnib que
sua erant: felicit̾ miguit ad dñm. De qua ne¬
qͣqͣm pret̾e uncdum ẽ quod cum multo tempo¬
re uixisset cum uiro suo honeste ⁊ iuste. sedmn
iusticias et honestates scłi huiꝰ. et legem fidẽ¬
q coniugii: ꝑ aliquot ante obitum suũ annoᷤ
ineo ad quod nutrire filios uidebat᷑. ꝓut po¬
tuit et licuit mulieri sub potestate uiri con¬
stitute nec habenti ꝓprii corporis potestatem:

Expanded text:
opusculum, inter initia operum suorum seu tractatuum, opusculum, inter initia operum suorum seu tractatuum, sumpta materia ex eo Evangelii loco, ubi legitur, ab ipsis jam puerilibus annis, si quos poterat nummos habere, clandestinas faciens eleemosynas, et verecundiae suae morem gerebat, et pro aetate, imo supra aetatem, pietatis opera sectabatur. Cum autem aliquanto tempore evoluto, proficiens aetate et gratia apud Deum et homines puer Bernardus de pueritia transiret in adolescentiam; mater ejus liberis fideliter educatis et vias saeculi ingredientibus, quasi peractis omnibus quae sua erant, feliciter migravit ad Dominum. De qua nequaquam praetereundum est, quod cum multo tempore vixisset cum viro suo honeste et juste secundum justitias et honestates saeculi hujus, et legem fidemque conjugii; per aliquot ante obitum suum annos, in eo ad quod nutrire filios videbatur, prout potuit et licuit mulieri sub potestate viri constitutae, nec habenti proprii corporis potestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
.lias om̃s ut moris ẽ parabant᷑. Cũq celebndi
noct᷑m offici hora aliqͣutisꝑ ꝓtelaret᷑: contig̃
sedentem expectantemq Bernar oum cu cet̾is.
inclinato capice paululũ scporari. fiffuit ili¬
co puero suo. se reuelans pueri iħuscã naciui¬
tas: cenere fidei suggerens increm̃ta: et diui¬
ne ineo inchoans mistia contemplationis. Ap¬
paruit enim ei uelut denuo ꝓcedens sponsꝰ
ethalamo suo. Apparuit ei quasi it̾m ante ocłoᷤᷤ
suos nascens ex ut̃o matͥs uirginis u̾bum in¬
fans speciosus forma p̃ filiis hominũ: et pue¬
ruli scĩ in se rapiens minime iam pueriles
affectus. ꝑsuastim autem ẽ animo eius:⁊ nẽ
usq fatetur: quod eam credat. horam fuisse
dnĩce natiuitatis. Sed et facile ẽ aditere hisqͥ
eius auditoriũ freqͤntauert̃. in qͣnta benedic¬
fundior. ⁊ sermo copiosior suppet̾e uideat᷑. Un¬
de et postmnodum in laudem ciusdẽ genitͥcis
et gẽniti. et scẽ etus natiuitatis insigne edidit

Expanded text:
lias omnes, ut moris est, parabantur. Cumque celebrandi nocturni officii hora aliquantisper protelaretur, contigit sedentem exspectantemque Bernardum cum caeteris inclinato capite paululum soporari. Adfuit illico puero suo se revelans pueri Jesu sancta Nativitas, tenerae fidei suggerens incrementa, et divinae in eo inchoans mysteria contemplationis. Apparuit enim velut denuo procedens sponsus e thalamo suo. Apparuit ei quasi iterum ante oculos suos nascens ex utero matris Virginis verbum infans, speciosus forma prae filiis hominum, et pueruli sancti in se rapiens minime jam pueriles affectus. Persuasum autem est animo ejus, et nunc usque fatetur, quod eam credat horam fuisse Dominicae Nativitatis. Sed et facile est advertere iis qui ejus auditorium frequentaverunt, in quanta benedicrofundior, et sermo copiosior suppetere videatur. Unde et postmodum in laudem Genitricis et Geniti, et sanctae ejus Nativitatis, insigne edidit
Abbreviated transcription (Latin):
aetti iid una: cumi am homo ñglauaret lauli¬
L susri tutius idficret a conturbatione homi¬
num: et contradictionẽ linguarum. At ille uigeis
et ualens qͣnto infirmior corpore. tanto fortior
fit et potens: ñ cessans agere digna memorie.⁊
magna maiorib semꝑ accumulans. que ipsota¬
cente scptorem requirant. Ego uͦ iam acłibo ur¬
gentib infirmitatis corporis mortis huĩ i me.¬
bris omnub incipientib habere responsum uici¬
Ne mortis sencio instar: temnꝰ resolitiꝯus uer¬

Expanded text:
actitandum, cum jam homo non gravaretur laudiactitandum, cum jam homo non gravaretur laudibus suis; et tutius id fieret a conturbatione hominum, et contradictione linguarum. At ille vigens et valens, quanto infirmior corpore, tanto fortior fit et potens, non cessans agere digna memoriae, et magna majoribus semper accumulans, quae ipso tacente scriptorem requirant. Ego vero jam delibor, urgentibus infirmitatibus corporis mortis hujus, et membris omnibus incipientibus habere responsum vicinae mortis, sentio instare tempus resoluti
Abbreviated transcription (Latin):
cripturus uitam serui
tui ad honorem nominis
ipsius ꝑ quem eccliam tẽ¬
poris nr̃i in antiquum
aplice gr̃e et uirtutis de¬
cus uoluistĩ refiorere: eu
inuoco adiutorem. quem iam olim habeo incen¬
torem. amorem tuum. Quis enzm de amore tuo
qͣntulucunꝙ spir acłm uite habens. t uidens
testimoniũ głe et houoris cui tam p̃clarum ei
tam fidcle m .i ido insꝯlitum effulsisserũ dec
oꝑam qͣncamcunꝙ potuerit. ne lum̃ a ti aocen¬
sum. tuo quempiam lateat: sed qͣntum hu¬
mano fieri stls pocesi quod melius ip se tarã
Puirtittera oꝑ um facis manifestatũ et exalta¬
tum luccat o umnit qui sunt in domo tua: In
quo cur ego iam obim itellem qualecunq mi¬
nistium agere nicis meeͥ seutimore seu u̾ecundia
ꝓhibitus sum usq adhuc: rͦ quidem sup meiu¬
dieans eẽ aignitatem matis. et digniorib opifi¬
eib reseruandam: m etiã post õbitum eiꝰ qͣsi suꝑ¬
uicturus ei. melius hoc ⁊ competenti delibans

Expanded text:
cripturus vitam Servi tui ad honorem nominis ipsius, per quem Ecclesiam temporis nostri in antiquum apostolicae gratiae et virtutis decus voluisti reflorere, eum invoco adjutorem, quem jam olim habeo incentorem, amorem tuum. Quis enim de amore tuo quantulumcumque spiraculum vitae habens, et videns testimonium gloriae et honoris tui tam praeclarum et tam fidele mundo insolitum effulsisse, non det operam, quantamcunque potuerit, ne lumen a te accensum, tuorum quempiam lateat; sed quantum humano fieri stylo potest quod melius ipse tamen per virtutem operum facis, manifestatum et exaltatum luceat omnibus qui sunt in domo tua? In quo cum ego jam olim vellem qualecumque ministerium agere vicis meae, seu timore, seu verecundia prohibitus sum usque adhuc, modo quidem supra me judicans esse dignitatem materiae, et dignioribus opificibus reservandam; modo etiam post obitum ejus, quasi supervicturus ei, melius hoc et competentius, deliberans
Abbreviated transcription (Latin):
suescere cibos: s grossiorib ⁊ cõmunib pas¬
cenẜ et sic eos pparans et insticuens dño inspi¬
ante qͥsi continuo ão her :u cnsmittendos.
et cum in ordine filioꝵ teium Bennar¬
dũ haberet in uto. sõmniu uidit p̃sa¬
gium fut᷑oꝵ: ca tillum scilicet tocũ
cĩtididum. in dorso subrutuim et lat̾ntem in.
utero se hrbere. Suꝑ quotr ia uileraent.cũ.
religiosum qͣndam iuxum coniuluis set: onti¬
de scĩs p̃dicatorib dño dic: : lingua canu
dioꝵ ex inimicis: trepidanti et anrie respo¬
dit. De timeas: bene resagit sptimi catul̃
mat̾ eris quidon us dei custos fimiruo ina¬
guos pea cone̾nuineos fidei editurise uat¬
tue Citt enim egegtnĩs pͥdiate: et tanda
tis multos mlos uiaturus e onuimau

Expanded text:
suescere cibis, sed grossioribus et communibus passuescere cibis, sed grossioribus et communibus pascens; et sic eos praeparans et instituens, Domino inspirante, quasi continuo ad eremum transmittendos. 2. Haec cum in ordine filiorum tertium Bernardum haberet in utero, somnium vidit praesagium futurorum, catellum scilicet totum candidum, in dorso subrufum, et latrantem in utero se habere. Super quo territa vehementer, cum religiosum quemdam virum consuluisset, contide sanctis praedicatoribus domino dicit, Lingua canum tuorum ex inimicis ; trepidanti et anxiae respondit: « Ne timeas, bene res agitur, optimi catuli mater eris, qui domus Dei custos futurus, magnos pro ea contra inimicos fidei editurus est latratus. Erit enim egregius praedicator, et tanquam tis multos m
Abbreviated transcription (Latin):
scđđin xpiane religioits pieta¬
dm̃i militi in agens: neminem concutiebał.
nemimi faciebat calumniam: contentus stipẽ¬
diis suis. quib ad omne opꝰ bonum abunda¬
bat. Si consilio et armis seruiebat tempora¬
lib ãnis suis. ut eciam dño deo suo ñ negli¬
geret redder e quod debebat. Mater a alech¬
ex castro cui nom̃ monsbarrus: et ipsa in ordi¬
ne suo apłicam regłam teneus. subdita uiro: sub
eo scdm timorem dei domum suam regebat: oꝑi
b im̃e insistens. filios enittens in omni disciplina.
Septem quippe liberos genuit: non tam uiro
suo qͥm deo: sex mares.feminam unam: mare
om̃s monachos futuros:. feminã scimonialem.
Deo namꝗ ut dictume ñ scło genans: singlos
nutͥendos cõmittere illusts femina refugie¬
bat: quasi cum lacte mat̾no: mat̾ni quodam
boni infundens eis nat᷑am. Cum autẽ creuis¬
sent qudiu sub manu eĩ erant. heremo magis
qͣm curiẽ nutͥebat: n patiens delicatiores as¬

Expanded text:
christianae religionis pietaDomini militiam agens, neminem concutiebat, nemini faciebat calumniam, contentus stipendiis suis , quibus ad omne opus bonum abundabat. Sic consilio et armis serviebat temporalibus dominis suis, 1063 ut etiam Domino Deo suo non negligeret reddere quod debebat. Mater Alethex castro cui nomen Mons-Barrus; et ipsa in ordine suo, apostolicam regulam tenens, subdita viro, sub eo secundum timorem Dei domum suam regebat , operibus misericordiae insistens, filios enutriens in omni disciplina. Septem quippe liberos genuit non tam viro suo quam Deo, sex mares, feminam unam: mares omnes monachos futuros, feminam sanctimonialem. Deo namque, ut dictum est, non saeculo generans, singulos nutriendos committere illustris femina refugiebat, quasi cum lacte materno materni quodammodo boni infundens eis naturam. Cum autem crevissent, quandiu sub manu ejus erant, eremo magis quam curiae nutriebat, non patiens delicatioribus as
Abbreviated transcription (Latin):
ut puram sibi puericiam suã conseruaret:
litt̾arum etiã studio deditꝰ. ꝑ qͥs in scͥpturis
do uiduerit sensum: ex eo quod fubiungimus
¶aduerti potest.
puerulusguicapitis dolore uexaretur.
decidit in lectum. fdducta autẽ adeũ est mu¬
liercula. quasi dolorem mitigaturã carmini¬
b. Quam cum ille apppinqutt senciret eum
carmina ib instriuñtis. quib horniuib de
unlgo illuderẽ consueuerat: cũ indignatione
Iatna exelamans. ast reppulit et abieat.

Expanded text:
ut puram sibi pueritiam suam conservaret; ut puram sibi pueritiam suam conservaret; litterarum etiam studio deditus, per quas in Scripturis do induerit sensum, ex eo quod subjungimus, adverti potest.puerulus gravi capitis dolore vexaretur, decidit in lectum. Adducta autem ad eum est muliercula, quasi dolorem mitigatura carminibus. Quam 1064 cum ille appropinquantem sentiret cum carminalibus instrumentis, quibus hominibus de vulgo illudere consueverat, cum indignatione magna exclamans a se repulit et abjecit.
Abbreviated transcription (Latin):
samirelis. que petĩtum adiio. et acceptũ fili¬
um in tobernaculo: ius destinauit ꝓpetuo ser¬
uiturum: sicet insa eum in eclia ꝯei accepta¬
bile optulit munus. Qnde et qͣm: tcłꝰ potuit
in ecclia castillionis. que post mocũ ipsius ser¬
nardi cia. a sclari conuersatione in ordinẽ
regularium cancnicon ꝓmota cognoscit᷑.
magistris littarum tradens erudiendum:
egit quicqiuid pocui: uit in eis ꝓficeret. Puer
autte m et gra plenuis et ingenio naturali
pollens:cito in hoc desiderium mat̾s imple¬
uit Mam in lict̾irum quidem studio sup
etatem et ỹ coetanenꝰ sus ꝓficiebat: s in
reb sclarib iam ii ortificationem fut̾e ꝑfec
tionis. uelut naturalit inchoabat. Erat nãq
sum plicissimꝰ in scłaribx: amans habitare se¬
cũ. publicum fugitans: mire cõgitatiuus.
Parentib obediens et subditꝰ: omnib be¬
nignus et gͣtus: domi simplex et qͥet: foris
rarus. et ult᷑ qm credi possi̾t u̾ccundus :
nusqͣm multum loqui amans: deo deuot̾

Expanded text:
e Samuelis, que petitum a Domino et acceptum filium in tabernaculo ejus destinavit perpetuo serviturum , sic et ipsa eum in Ecclesia Dei acceptabile obtulit munus. Unde et quam citius potuit, in ecclesia Castellionis, quae postmodum ipsius Bernardi opera a saeculari conversatione in Ordinem regularium canonicorum promota cognoscitur, magistris litterarum tradens erudiendum, egit quidquid potuit ut in eis proficeret. Puer autem et gratia plenus, et ingenio naturali pollens, cito in hoc matris desiderium implevit. Nam in litterarum quidem studio supra aetatem et prae coaetaneis suis proficiebat; sed in rebus saecularibus jam mortificationem futuraetionis velut naturaliter inchoabat. Erat namque simplicissimus in saecularibus, amans habitare secum, publicum fugitans, mire cogitativus, parentibus obediens et subditus; omnibus benignus et gratus, domi simplex et quietus, foris rarus, et ultra quam credi posset verecundus; nusquam multum loqui amans, Deo devotus,
Abbreviated transcription (Latin):
pegiss. S ce me frm quorcem prabenduolen¬
tia plurimũ ad hoc imꝑellic et eohortat᷑ qͥ cũ
uro dei iugñ assistant: ommia eiꝰ nouert: inge¬
rentes quedam diligenti in qͥsicione uestigati.
plura etiam quil cumfierent. ipsi intfuert. &
uuserunt ecaudiert. Qui cũ multa luggan
et nota cor rebizis et scola magistii. ab omni
me libet iuspicione falsi: achuc etiam ad cesti¬
siiꝑfluo dixerim. cum totus ea nõnertt mund̾:
et uirtutes enis narret omnis ecclia sc̃oꝵ. Qua
omuib seoffentem: neminem uͦ suscipiente. dis¬
simulantib ets qui melius hoc ac dignius po¬
terant suscẽpii ea agere ĩpse que poto: nonua¬
uitate p̃sumtis sed fiducia diligentis. Hecta¬
men ipsa que scribo qi accuratiꝰ digerendãs
sasttem inum congerenda et reponenda
suscepis nec edenda ii so ⁊niuente sicut nee scri¬
buntur ip sosciente Confido autem in dño.¬
etu dñi mortemeiꝰ. uite simili continuare seri¬

Expanded text:
peregisse. Sed et me fratrum quorumdam pia benevolentia plurimum ad hoc impellit et cohortatur, qui cum Viro Dei jugiter assistant, omnia ejus noverunt, ingerentes quaedam diligenti inquisitione vestigata, plura etiam, quibus, cum fierent, ipsi interfuerunt, et viderunt, et audierunt. Qui cum multa suggerant et nota eorum religio, et schola magisterii ab omni me liberet suspicione falsi; adhuc etiam ad testisuperfluo dixerim, cum totus ea noverit mundus, et virtutes ejus narret omnis ecclesia sanctorumomnibus se offerentem, neminem vero suscipientem, dissimulantibus eis qui melius hoc ac dignius poterant; suscepi in ea agere ipse quae potero, non vanitate praesumentis, sed fiducia diligentis. Metnec ipsa quasi accuratius digerenda, sed saltem in unum congerenda et reponenda susceperim: nec edenda vivente ipso, sicut nec scribuntur ipso sciente. Confido autem in Doctu Domini mortem ejus, vitae similem, continuare scri
Abbreviated transcription (Latin):
ritis app̃hendit. Porro supͣdicte uisionis ordiꝰ
idem ip̃e rex Ric herio abb̃i saluationis &
ꝓpͥo diligent exposuit: q eam postinodũ in
gallicanis partib fidelit̃ nuntiauit: homo
utiq testimonii boni ⁊ conu̾sationis hones¬
te. tam a mendatii suspicione remotꝰ. qͣm a
uite corruptionib alienus. Exultet gͦ i¬

Expanded text:
ritis apprehendit. Porro supradictae ordinem visionis idem ipse rex Richero abbati Salvationis ore proprio diligenter exposuit, qui eam postmodum in Gallicanis partibus fideliter nuntiavit; vir utique testimonii boni et conversationis honestae, tam a mendacii suspicione remotus quam a vitae corruptionibus alienus. Deo g
Abbreviated transcription (Latin):
si mitis. qͣm iuȩ conu̾satiõis ⁊ scĩmonie nõ
no. te regnante collatũ. lece deuotionis bra¬
chus amplittaris: eiq iam celesti beagtudĩe
ꝑfruenti solita pietate deuotꝰ cxistas. quẽ p
sua uenabili scĩtate adhuc int̾ris positũ dili¬
gebas. Elarauallense uͦ monanastiũ qd fun¬
dauit. in quo etiam corpꝰ eiꝰ uenerabile reqesc̃
ita te obreuerentiam eius hab̾e uolumꝰ com¬
mendatũ: ut eum semꝑ mearis hab̾e pat̾¬
num.Data a nagnie xu łi feb̾.

Expanded text:
si meritis, quam suae conversationis et sanctimoniae non tuo te regnante collatum, laetae devotionis brachiis amplectaris, eique jam coelesti beatitudine perfruenti solita pietate devotus existas, quem pro sua venerabili sanctitate adhuc in tenebris positum diligebas. Clarae-Vallense vero monasterium quod fundavit, in quo etiam corpus ejus venerabile requiescit, ita te ob reverentiam ejus habere volumus commendatum, ut eum semper merearis habere patronum. Datum
Abbreviated transcription (Latin):
lexand̃ ep̃c seruꝰ seruoꝵ dĩ: dilectis filiis cist̃¬
cu. de firmitate. ⁊ pontimaci.⁊ clareualł. et
oportunitas exhibet᷑ ut fidi ⁊ deuotioni. qͣm cͥca
eccłiam di. nr̃is tp̃ib habuistis. possimꝰ in aliqͣ ꝓ
m̃itis responde. dportimitatẽ ipsã libent̾ amp¬
lectim᷑. in his maxĩe que specialẽ noscunt᷑ redole¬
re uͥtutẽ. ur̃is occurrere ꝓfectib ñ moram̃. Cõn¬
tig̃ aute hoc tpre. ut ũbũ qͦd abolĩ fu̾at de bea
nensis ꝯcilii celebratione dilatũ. ad nr̃am reduce¬
ret᷑ do uolente memoriã. faciente nob̾cũ signũ
in bonũ. q̃ hoc pietatis opꝰ. nr̃is seruauit manibꝰ
ꝯsũmandũ. Nos enĩ uitã ⁊ scĩtatẽ ciꝰdẽ beatissimi

Expanded text:
episcopus servus servorum Dei dilectis filiis Cistercii, de Firmitate, et Pontigniaci, et Clarae-Vallis, opportunitas exhibetur, ut fidei et devotioni, quam circa Ecclesiam Dei nostris temporibus habuistis, possimus in aliquo pro meritis respondere, opportunitatem ipsam libenter amplectimur; et in his maxime quae specialere virtutem, vestris occurrere profectibus non moramur. Contigit autem hoc tempore, ut verbum quod ab olim fuerat de beatnensis concilii celebratione dilatum, ad nostram reduceretur Deo volente memoriam; et faciente nobiscum signum in bonum, qui hoc pietatis opus nostris servavit manibus consummandum. Nos enim vitam et sanct
Abbreviated transcription (Latin):
tabat int̾itũ: n qͥa in eo qͦdãm᷑ ꝯfidebat. qͦd se ilł
ñ ignorabat ignotũ. Recordatꝰ ẽ ilico p̃tite uisi¬
nis: ⁊pia utͣ se uota ꝯficiens: pollicitꝰ ẽ d̾o. ⁊ beas¬
to b̃nardo. qͦd si de manu inimicoꝵ uiuus euade¬
ret: crucẽ qͣm sc̃s petierat. filiis eiꝰ clareuallenl¬
regẽ ip̃m alonge cognoscentes. acͥori in se c̾tami¬
ne tͣcos aduocant ad pugnandũ: ut uergente
in illos fortitudine tota ꝯflictus: rex int̾im ab
tes de sacra templi militia ꝯspexissent. hostes¬

Expanded text:
ctabat interitum, nisi quia in eo quodammodo confidebat, quod se illis ctabat interitum, nisi quia in eo quodammodo confidebat, quod se illis non ignorabat ignotum. Recordatus illico praeteritae visionis, et pia intra se vota conficiens, pollicitus est Deo et beato Bernardo, quod si de manu inimicorum vivus evaderet, crucem quam Sanctus petierat filiis ejus Clarae-Vallenss suis Regem ipsum a longe cognoscentes, acri in se certamine Turcos provocant ad pugnandum, ut vergente in illos fortitudine tota, conflictus Rex iterum ab htes de sacra Christi militia conspexissent, pe
Abbreviated transcription (Latin):
Rex aut̃ app̃hendens eũ: ñ dimittã te ait: nͥ cru¬
cẽ dimiseris mͥ. Adquẽ sc̃s. Noli inqͥt noli rex.
alios filios habeo: qͦs oportet crucis huiꝰ signa¬
culo bñdici. Et his dictis. sõnus abut: et fulgor
matutinꝰ illux̃. factaq copia splendoris ⁊ lucis:
ut̃q ex̃citꝰ sͥ inuicẽ adineunda c̾tamina ꝓpinqͣuit
Aggdit᷑ regis cuneus młtitudinẽ copiosam: ⁊ in
mnedio eiꝰ. qͣsi inpelago maris absortus. inmico.
crucis xͥ. sub crucis uexillo ꝓst̾n̾it: cadtq a latere
suo mille: inulta milia adextris suis. discurrt̃
diu̾sis pugne ꝑtib diuidunt᷑. rex ip̃e solus in qͦ¬
dã ꝯgesti sabuli tumulo reman̾et. tã morti ⁊ in¬
t̾itioni ꝓximꝰ: qͣm longe erat suoꝵ oĩum solauo
destitutꝰ. Cernebat ex ĩmmenti statiõis loco suȩ
tͣt᷑os undiq ꝯcursantes: iã iãq ĩminentẽ sͥ expa¬

Expanded text:
Rex autem apprehendens eum ait: « Non dimittam te nisi cruRex autem apprehendens eum ait: « Non dimittam te nisi crucem dimiseris mihi. » Ad quem Sanctus: « Noli, inquit, noli, Rex, alios filios habeo quos oportet crucis hujus signaculo benedici. » Et his dictis somnus abiit, et fulgor matutinus illuxit, factaque copia splendoris et lucas, uterque exercitus sibi invicem ad ineunda certamina propinquavit. Aggreditur Regis cuneus multitudinem copiosam, et in medio ejus qui in pelago maris absorptus inimicos crucis Christi sub crucis vexillo prostravit. Cadunt a latere suo mille, et multa millia a dextris ejus, et discurrunt diversis pugnae partibus dividuntur, Rex ipse solus in quodam congesti sabuli tumulo remaneret tam morti et internecioni proximus, quam longe erat suorum omnium solatio destitutus. Cernebat ex eminenti stationis suae loco Turcos undique concursantes. Nam jamque imminentem sibi exspe
Abbreviated transcription (Latin):
b moniȩ. instruunt᷑ adpugnã: qͥ pͥus p̃cipites fere¬
bant᷑ infugã. Adueniente. aut̃ nocte. castrametat
st̃ iuxta aqͣs: que utrũq excitũ. stricto satis alueo
dirimebant. Cũq: obdormisset rex. in ip̃o clipei
sui ꝯcauo reqͥescens: ꝯfestim sibi in sõnis beatꝰ b¬
nardꝰ apparuit: exꝓbrans ⁊ inpꝑans ei pecc̃a sua:
⁊ qͦd ñ eẽt dignꝰ uiuificȩ crucis lignũ. qͦd de ꝯsuetu¬
dine appensũ collo gestabat: m illo ctamine cͥcũ¬
t b̃nardꝰ ad mota ꝓpiꝰ manu. crucẽ scãm q̃ collo
regis dependebat accepit: ⁊ bñdicens ei tͥno signa¬
culo sc̃ẽ crucis: consolabat᷑ eum dicens.
Confide rex. in hoc signo uinces: & in ꝑi¬
culo timoris magni. quale nunquam hac¬
nus exꝑtus es. sine lesione tui. hostiles in¬
cursus euades. Cũꝙ hoc dixisset. uisus ẽ uelle di¬
ced̾e: crucẽ quã a collo regis acceꝑat portans secũ

Expanded text:
nstruuntur ad pugnam, qui prius praecipites ferenstruuntur ad pugnam, qui prius praecipites ferebantur in fugam. Adveniente autem nocte castrametati sunt juxta aquas, quae utrumque exercitum stricto satis alveo dirimebant. Cumque obdormisset Rex, in ipso clypei sui concavo requiescens, confestim sibi in somnis beatus Bernardus apparuit, exprobrans et improperans ei peccata sua, et quod non esset dignus vivificae crucis lignum quod de consuetudine appensum collo gestabat in illo certamine circumtus Bernardus admota propius manu crucem sanctam quae collo Regis pendebat, accepit, et benedicens ei trino signaculo sanctae crucis, consolabatur eum dicens: « Confide, Rex, in hoc signo vinces, et in periculo timoris magni, quale nunquam hactenus expertus es, sine laesione tui hostes evades. » Cumque hoc dixisset, visus est velle discedere, crucem quam a collo Regis acceperat portans secum.
Abbreviated transcription (Latin):
occursũ ꝓꝑat sarraconis : uadens ⁊ ꝓgͥdiens usq
ad alueũ nili fluminis: qͦd de paradisi fonte dissi¬
liens. aridas egiptioꝵ irrigat regiones.Cũq ue¬
nisset ad flumen: fecit illõ nauiũ ponte mea¬
hile: ⁊ relinqñs incustodia pontis. xxut  flumi
ruis milites. peditesq ñ paucos. ip̃e cũ trecentis eqͥ¬
tib fugientẽ sarraconẽ inseqͥt᷑ ꝑseqñs eũ ⁊ exerci¬
natorũ arabũ ꝯtinentẽ. Illis aut̃ itiñe dici unius.
añ regis impetũ fugientib: ñ deerant hinç in de
nuntii. de medio ꝯcurrentes: quoꝵ alii suggebant
regi ut młtitudinẽ illã t̾ritã. ⁊ fame ac lassitudĩe
dissolutã. iã iã ꝯsũpturꝰ inuad̾et ⁊ alii eꝯtrario. ttos
hortabant᷑. ut starent: facile ad modũ fore ꝯcludi
paucos in manu tantȩ mltitudinis affirmantes.
Conũtit᷑ gͦ sarraconis ex̃citꝰ: ⁊ expectato rege in ꝑti¬

Expanded text:
occursum properat Sarraconis, vadens et progrediens usque occursum properat Sarraconis, vadens et progrediens usque ad alveum Nili fluminis, quod de paradisi fonte dissiliens, aridas Aegyptiorum irrigat regiones. Cumque venisset ad flumen, fecit illud navium potestate meabile, et relinquens in custodia pontis ex utraque parte fluminis milites peditesque non paucos, et ipse cum trecentis equitibus fugientem Sarraconem insequitur, persequens eum et exercinatorum Arabum contrahentem. Illis autem itinere diei unius ante Regis impetum fugientibus, non deerant hinc inde nuntii de medio concurrentes, quorum alii suggerebant Regi ut multitudinem illam contritam et fame et lassitudine dissolutam jam jam consumpturus invaderet: et alii e contrario Turcos hortabantur, ut starent; facile admodum fore concludi paucos in manu tantae multitudinis affirmantes. Convertitur ergo Sarraconis exercitus, et exspectato Rege i
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd suis ad huc uiuens oraculis p̃dicebat. Cernit᷑ in
oꝑib u̾tutis eiꝰ sermo ille uiuus ⁊ efficax. ⁊ testam̃¬
tũ fidele. qͦd disposuit dilectis suis. Agam inqͥt as¬
sidue clareuallensis familiȩ curã: ⁊ plantationẽ
meã ꝯtinue fouens bñdictionis irriguo. sic me p̃¬
sentẽ beneficus exhibe bo: ut inde ñ uidear aliqñ
rocessisse. Undiq nob̾ mat̾iã ꝯsolatiõis exqͥrit: ita ut
nuꝑ inipsis ꝑtib tͣnsmarinis. nr̃is inuentꝰ sit in¬
hiare subsidiis. fãctũ ẽ enĩ pꝰ annos płimos ab
obitu scĩ hꝰ. ut scĩtatis sue signa. de crucis signacło
radiarent: ⁊qͣm pia cupiditate. u̾itatẽ uiuificȩ cru¬
cis ambiret: inse crucis ꝯsecrator ostend̾et. Cũ ̃
sarracon dux t̾roꝵ. urbẽ alexandriã. ⁊ adiacentẽ
egipti ꝓuintiã dispossuisset inuadere. sueq subi¬
uentiõis accingit᷑: timens uideł ⁊ p̃cauens in fut᷑¬
nẽ. Electis gͥ militib. ⁊ instructo ꝓgͥssus ex̾citu. in

Expanded text:
 miraculis quod suis adhuc vivens oraculis praedicebat. Cernitur in operibus virtutis ejus sermo ille vivus et efficax, et testamentum fidele, quod disposuit dilectis suis: « Agam, inquit, assidue Clarae-Vallensis familiae curam, et plantationem meam continue fovens benedictionis irriguo, sic me praesentem beneficiis exhibebo, ut inde non videar aliquando recessisse. » Undique nobis materiam consolationis exquirit: ita ut nuper in ipsis partibus transmarinis, nostris inventus sit inhiare subsidiis. Factum enim post annos plurimos ab obitu sancti hujus, ut sanctitatis suae signa de crucis signaculo radiarent, et quam pia cupiditate virtutem vivificae crucis ambiret, ipse crucis consecrator ostenderet. Cum enim Sarracon dux Turcorum urbem Alexandriam, et adjacentem Aegypti provinciam disposuisset invadere, suaeque subjivectionis accingitur, timens videlicet et praecavens in futunem. Electis igitur militibus et instructo progressus exercitu, in
Abbreviated transcription (Latin):
colitis. qͣlit̾ beatȩ memoriȩ b̾nardꝰ cenobii ur̃i pͥmꝰ
abbs. p̃cipuusq fundator.d̾o qͥdẽ ꝓuirtute religio¬
nis acceptus: ⁊ eccłiȩ d̃i ꝓplenitudine deuotiõis
⁊ fidi ertit̾it grõsus. ita ut m̃ito deb̾etis habi cul¬
pabiles. si imitatiõis ⁊ uen̾atiõis ipsiꝰ. eẽtis in aliqͣ
dabili postulastis. Hos qͥb cordi semꝑ ẽ ꝓ multis
fili abba tue deuotiõis obseqͥis. ⁊ totꝰ domꝰ ur̃e studiiᷤ

Expanded text:
colitis, qualiter beatae memoriae Bernardus, coenobii vestri primus abbas, praecipuusque fundator, Deo quidem pro virtute religionis acceptus, et Ecclesiae Dei pro plenitudine devotionis et fidei exstiterit gratiosus; ita ut merito deberetis haberi culpabiles, si imitationis et venerationis ipsius essetis in aliquo dabili postulastis. Nos quibus cordi semper est pro multis, fili abba, tuae devotionis obsequiis, et totius domus vestrae studiis
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑpes. in ꝑegͥnos. in clericos. in mona¬
chos benignitas: mira lib̾alitas erat. Nul¬
lam intra diocesim suã cõgͥgationem p̃t̃¬
misit: quam non aut p̃dns. aut edificiis.
aut stipendus sua specialit donatione.
auctã uita decedens relinqueret. In nu¬
dicandis causis subditoꝵ. nec odio nec
grã crrrusquã a uero abducebatur: sed
sequẽs eqͥtatis lineã. ad euertendum ru¬
dicium nec accipiebat ꝑsonã pauꝑis: nͥ
honorabat uultum potentis. Cuiꝰ rei¬

Expanded text:
pauperes, in peregrinos, in clericos, in monapauperes, in peregrinos, in clericos, in monachos benignitas, mira liberalitas erat. Nullam intra dioecesim suam congregationem praetermisit, quam non aut praediis, aut aedificiis, aut stipendiis sua specialiter donatione auctam vita decedens reliquerit. In judicandis causis subditorum nec odio, nec gratia cujusquam a vero abducebatur: sed sequens aequitatis lineam, ad evertendum judicium nec accipiebat personam pauperis, nec honorabat vultum potentis. Tum ve
Abbreviated transcription (Latin):
b tam eccl̃asticis quam rei publice negotiis
haut imparẽ se accepte dignitati gerebat.:
et sicut editioris loci insignib. ita cunctis
uͥtutum genĩb int̾ cec̃os regni pͥncipes ꝯspi¬
cuus incedebat. R. eddebat sollicitꝰ que st̃
cesaris cesari et que sũt dei d̃õ: quia coloni¬
cnsis noĩs maiestatẽ. & scl̃arẽ pompã ambi¬
ciosius pene quã aliqͥs ex p̃cessorib cius
ostentabat ad popłm: nec ꝓpt̾ea t̃n inui¬
ctum int̾ tantas occupationũ ꝓcellas.
sp̃m unqͣm relaxabat astudio diuinaꝵ
rerum. ꝑuoctabat plerũq ĩ or̃onib: et
ꝑ eccłas paucis ac certis comitib interdũ
indutus flens ꝓcedebat. Et diem quidẽ
indisponendis pͥuatis seu publicis nego¬
tus: noctem uero totam in dei oꝑe ex¬
pendebat. Nam tunc penitentiam agere.
errata confiteri: cõmissa deflere: ob cor¬
poris quoq flagelli castigationẽ inferio¬
ris ꝑsone manib tantus pontifex humi¬
liare se non erubiit. Multa illius in

Expanded text:
bus tam ecclesiasticis quam rei publicae negociis haut imparem se acceptae dignitati gerebat, et sicut editioris loci insignibus, ita cunctis virtutum generibus inter ceteros regni principes conspicuus incedebat. Reddebat sollicitus quae sunt cesaris cesari, et quae sunt Dei Deo, quia Coloniensis nominis majestatem et secularem pompam ambitiosius pene quam aliquis ex praecessoribus ejus ostentabat ad populum, nec propterea tamen invictum inter tantas occupationum procellas spiritum umquam relaxabat a studio divinarum ernoctabat plerumque in orationibus, et per ecclesias, paucis ac certis comitibus, interdum indutus, flens procedebat. Et diem quidem in disponendis privatis seu publicis negotiis, noctem vero totam in Dei opere expendebat. Nam tunc poenitentiam agere, errata confiteri, commissa deflere, ob corporalis quoque flagelli castigationem, inferioris personae manibus tantus pontifex humiliare se non erubuit. Multa illius in