comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
piendi fraude poscebat. In quo enĩ filiꝰ dei
panem necessarium hab̾et humanũ. cui
omnis erat ꝓpria in diuinitate substantia.
uel qua ratione qualiscũq de lapide xp̃c
t̾renum faceret panẽ. cũ ipse sicut legitur
spiritalis et panis. eẽt. et lapis: Illusus
itaq irrisusq temptator. aliam machinã
temptationis aggredit᷑. Ilam cum secre¬
to suo archanoq consilio staret dñs supra
pinnã templi: ait illi diabolus. Si filius
deies: mitte te deorsum. O quã stulta su¬
asio nimiumq ꝑuersa: ut filio dei dicerei.
mitte te deorsum. Nunqͥd non rectiꝰ dixis¬
set: si filius dei es. ascende ad celum: Qđ
utiq si faceret dñs. uere illum dei. ẽẽ. fili¬
um cõꝓbaret: S inimicꝰ cęli. ne temptando
quidem. ascensum uult suadere cȩlestem.
eorsum et in ima ꝓuocat. quia optat om̃s
cadere. qui se sentit p̃ omnib cecidisse. Nec
intelligit cecus. quia illi conat᷑ ruinã sua¬

Expanded text:
piendi fraude poscebat. In quo enim Filius Dei piendi fraude poscebat. In quo enim Filius Dei panem necessarium haberet humanum, cui omnis erat propria in divinitate substantia? vel qua ratione, qualicunque de lapide Christus terrenum faceret panem , cum ipse, sicut legitur , spiritalis et panis esset, et lapis? Illusus itaque, irrisusque tentator, aliam machinam tentationis aggreditur. Nam cum secreto suo arcanoque consilio staret Dominus supra pinnam templi, ait illi diabolus: Si Filius Dei es, mitte te deorsum. O quam stulta haec suasio, nimiumque perversa, ut Filio Dei diceret: Mitte te deorsum. Nunquid non rectius dixisset: Si Filius Dei es, ascende in coelum? Quod utique si faceret Dominus, vere illum Dei esse Filium comprobaret. Sed inimicus coeli, ne tentando quidem ascensum vult suadere coelestem: deorsum, et in ima provocat: quia optat omnes cadere, qui se sensit prae omnibus cecidisse; nec intelligit caecus, quia illi conatur ruinam sua
Abbreviated transcription (Latin):
lapides isti panes fiant. Cogitabat ut esti-¬
mo apud se tanti artifex doli: et dicebat.
Si hic ipse : cuiꝰ p̾cepto esurientib ꝑ deserta
popłis manna fluxit e celo. supse ÷ quẽ
noui ego flumina ꝓduxisse de petra:. po
esurit. Qd̃ si fec̃it. dm̃ ꝓbabo. Si nequiue¬
rit: hominẽ dep̃hendam. Expetebat gͦ diabo¬
lus panem: quẽ ñ tam sͥ adqͥrere. quam
mundo conabat᷑ auferre. S rerum dñs.
qui et panem de lapide posset efficere. et ex¬
ploranti. hum anȩ nollet salutis clarescire
sacram̃tum: sic suum moderatꝰ ÷ sc̃o in ore
responsum. ut nec ipse qui ueritas erat. m̃¬
dacium loqueret᷑: nec ille qui ab mitio m̃¬
dax erat. quã ñ erat crediturus posset ag¬
Noscere ueritatem. Ait gͦ illi dñs. Scͥptũ.ẽ.
non in pane tantũ uiuit homo. s in om̃i
u̾bo dei. Accepit temptator ex lege respon¬
sum. eui cont᷑ ire ñ posset: ñ accepit panẽ
quẽ ñ manducandi consuetudine. s deci¬

Expanded text:
lapides isti panes fiant . Cogitabat, ut aestilapides isti panes fiant . Cogitabat, ut aestimo, apud se tanti doli artifex, et dicebat: Si hic ipse est, cujus praecepto esurientibus per deserta populis manna fluxit e coelo ; si ipse est, quem novi ego flumina produxisse de petra Exodesurit. Quod si fecerit; Deum probabo: si nequiverit; hominem deprehendam. 126 Exspectabat ergo diabolus panem, quem non tam sibi acquirere quam mundo conabatur auferre. Sed rerum Dominus, qui et panem de lapide posset efficere, et exploranti humanae nollet salutis clarescere sacramentum, sic suum moderatus est sancto in ore responsum, ut nec ipse, qui veritas erat, mendacium loqueretur, nec ille, qui ab initio mendax est, quam non erat crediturus, possit agnoscere veritatem. Ait ergo Dominus: Scriptum est: Non in pane tantum vivit homo, sed in omni verbo Dei . Accepit tentator ex lege responsum, cui contraire non possit: non accepit panem, quem non manducandi consuetudine, sed deci
Abbreviated transcription (Latin):
Ionflictꝰ iste mirabilis. quẽ int̾ cęli
regem et regni cęlestis tẏrannum
fuisse. caritatis ur̃ȩ aurib scĩ eu̾głii
lectio nunc decursa testata. ẽ: dñicȩ nob̃
incarnationis triumphale mysterium
affectu. captiuitatẽ miseratꝰ humanam.
simulq uolens diabolicã potestatẽ suo¬
iam remouere de mundo. misit unige¬
nitum filium suum. ñ diuinitate dege¬
nerem. ñ uirtuce dissimilem. ñ uolun¬
cate discordem: qui nr̃am suscipiens car¬
nem. spreta ueteri conditione nascendi.
de femina in corrupti corporis noua le¬
ge nouus filiꝰ nasceret᷑: quatinꝰ diabolus
salutarẽ hunc hominẽ in consortium dei¬
tatis ascitum. et si temptare p̾sumeret. su¬
ꝑare ñ posset. Itaqr cum uideret leo ille
feralis agnũ dĩ. post longissimum atq
contimium quadraginta dierũ et noctiũ
ieninium esurire. et esurientẽ. dm̃. ẽẽ. ñ
crederet: arte illũ calidissimȩ temptatio¬
nis aggredit᷑ dic̃s. Si filius dei es: dic ut

Expanded text:
onflictus ille mirabilis, quem inter coeli Regem, et regni coelestis tyrannum fuisse, caritatis vestrae auribus sancti Evangelii lectio, nunc decursa testata est, dominicae nobis incarnationis triumphale mysterium etatis affectu captivitatem miseratus humanam, simulque volens diabolicam potestatem suo removere de mundo, misit unigenitum Filium suum, non divinitate degenerem, non virtute dissimilem, non voluntate discordem, qui nostram suscipiens carnem, spreta veteri conditione nascendi, de femina incorrupti corporis nova lege novus Filius nasceretur, quatenus diabolus salutarem hunc hominem in consortium deitatis adscitum, etsi tentare praesumeret, superare non posset. Itaque cum videret leo ille feralis agnum Dei post longissimum, atque continuum quadraginta dierum ac noctium jejunium esurire, et esurientem Deum esse non crederet, arte illum callidissimae tentationis aggreditur, dicens: Si Filius Dei es, dic ut
Abbreviated transcription (Latin):
salutaris irroret. Siccitatem enim et ar
stare. consistere. et de manu eius legis
p̃cepta susciꝑe. Quãuis enim illũ abob¬
tutib dĩ conditio humana subtraheret :
consortio faciebat. Hȩc enim in nob uir¬
gͥ plus oꝑum suoꝵ inẽe ꝑspex̾it: ipsi ma¬
gis familiaris intimꝰ. et amicus. ẽ sicut
scͥptura dicit. E moyses loquebat᷑ cum
deo facie ad facien: sicut loquit᷑ qͥs cum¬
quadraginta dierũ noctiumq ieninio
dedicauit: ut ostendet non panẽ. cẽ. uitã
ta ieiuniis reconciliat᷑ ds̃: aꝑiunt᷑ cęli: in¬
ferna reserant᷑. Igit᷑ et nos fr̃s dilectissim
ieiunemꝰ continue & deuote hoc spacio tẽ¬
poris. ut ꝓpicietur nob̃ dñs: pateant nob̾¬

Expanded text:
salutaris irroret. Siccitatem enim et ardsalutaris irroret. Siccitatem enim et ardstare, consistere, et de manu ejus Legis praecepta suscipere . Quamvis enim illum ab obtutibus Dei conditio humana subtraheret, consortio faciebat; haec enim in nobis virigitur plus operum suorum inesse perspexerit, ipsi magis familiaris, intimus et amicus est, sicut Scriptura dicit: Et Moyses loquebatur cum Deo facie ad faciem, sicut quis quadraginta dierum noctiumque jejunio dedicavit, ut ostenderet non panem esse vitam ta jejunii reconciliatur Deus, aperiuntur coeli, inferna reserantur. Igitur et nos, fratres dilectissimi, jejunemus continue et devote hoc spatio temporis, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
ma : ugiliis. diaboli insidĩȩ depellunt᷑.
Deinde cum istis mandatorũ obseruatio¬
nib fuit hoc tempꝰ impletum: tc̃ pur¬
gata. et fatigata. tot obseruationib ani¬
ma. ad baptismũ ueniens. sp̃s scĩ inun
ruptelam. nouȩ indolem uiuentuts ad qͥ¬
rat: et mirum in modum in uno eodẽq
homine delictis sc̃itas. iniqͥtati iusticia.
senectuti succedi infantia: nouoq natiui¬
tatis genere. alt̃ ẽ qui renascit᷑: cum ipse
sit qui peccauit. Sic namq helias qua¬
draginta dierũ ac noctium curriculo con¬
tinuato ieiunio. totiꝰ mundi longã ac
nimiam siccitatẽ. meruit ymbrium rore
restinguere: et ardentẽ t̾raꝵ sitim celestis
pluuie largitate ꝑfundere. Qd̃ quidẽ in
siguram nr̃i factum. eẽ cognoscimꝰ: ut
nos quoq hoꝵ quadraginta dierũ curri¬
culo ieuinantes. sp̃italem baptismatis plu
cȩlestis desuꝑ ymber infundat: & longã
gentilium siccitatẽ. lauacri inundatio

Expanded text:
ma, vigiliis diaboli insidiae depelluntur. ma, vigiliis diaboli insidiae depelluntur. Deinde cum istis mandatorum observationibus fuerit hoc tempus impletum, tunc purgata et fatigata tot observationibus anima, ad baptismum veniens, Spiritus sanctiruptelam, novae indolem juventutis acquirat. Et mirum in modum in uno eodemque homine delictis sanctitas, iniquitati justitia, senectuti succedit infantia: novoque nativitatis genere alter est, qui renascitur; quam ipse sit, qui peccavit. 7. Sic namque Elias quadraginta dierum ac noctium curriculo continuato jejunio, totius mundi longam ac nimiam siccitatem meruit imbrium rore restinguere, et ardentem terrarum sitim coelestis pluviae largitate perfundere . Quod quidem in figuram nostri factum esse cognoscimus, ut nos quoque horum quadraginta curriculo dierum jejunantes, spiritalem baptismatis pluvcoelestis desuper imber infundat, et longam gentilium siccitatem lavacri inundatio
Abbreviated transcription (Latin):
ut fidei deuotione saluaret. Surgens gͦ
a t̾ra paulus. ext̾iorib quidẽ ocłis ñ uide¬
bat hoĩes. non aerẽ: s m̃tis luminib xp̃m
uidebat e cȩlo. Deniq in tantum ꝓfuit
dñi ista ꝑcussio: ut de uideo xp̃ianꝰ. de
blasphemo apłs. de saulo paulus ȩxiffet:
Et eousq mutauit ueterem cum morib
hominem: ut etiã mutaret et nom̃. Haben¬
tes gͥ huiꝰmodi medicum. qui ꝑcutiendo
sanat. mortificando uiuificat. subdam᷑
ei cũ omĩ patientia ad curandum: ut qͥc¬
qͥd in nob̃ ꝓbrosũ. quicqͥd delictis sordi¬
dum. quicqͥd ulcͤerib fȩcidũ. eẽ. ꝑspex̾it.
incidat. amputet. excecet: ut resecas oĩb
diaboli uuln̾ib. hoc solum in nob̃ faciat
remanere qd dei . ẽ. Istud aũt p̾ceptum
eius est primum: ut his quadraginta di¬
eb ienimis. orationib. uigiliis. oꝑam
cẽ mondem᷑. leuiniis enim lasciuia corꝑis
castigat᷑. õrationib deuota saginat᷑ ani¬

Expanded text:
ut fidei devotione salvaret. Surgens ergo ut fidei devotione salvaret. Surgens ergo a terra Paulus, exterioribus quidem oculis non videbat homines, non aerem: sed mentis luminibus Christum videbat e coelo. Denique in tantum profuit Domini ista percussio, ut de Judaeo christianus, de blasphemo apostolus, de Saulo Paulus existeret; et eo usque mutavit veterem cum moribus hominem, ut etiam mutaret et nomen. 6. Habentes igitur hujusmodi medicum, qui percutiendo sanat, mortificando vivificat, subdamur ei cum omni patientia ad curandum; ut quidquid in nobis probrosum, quidquid delictis sordidum, quidquid ulceribus fetidum esse perspexerit, incidat, amputet, exsecet; ut resectis omnibus diaboli vulneribus, hoc solum in nobis faciat remanere, quod Dei est. Istud autem praeceptum ejus est primum, ut his quadraginta diebus, jejuniis, orationibus, vigiliis operam commodemus; jejuniis enim lascivia corporis castigatur, orationibus devota saginatur ani
Abbreviated transcription (Latin):
as mutatas. eẽ ꝑsonas. In tantũ enĩ in nob
id qd̾ priꝰ eramꝰ int̾imit᷑. aufert᷑. extinguit᷑.
ut id qd̃ postea sumus. denuo natũ. ẽẽ.
credamꝰ. Unde natiuitas hec scda: prioris
uitȩ finem iam fuisse significat. Qd̾ aũt
ait. ego ꝑcutiam et sanabo: ꝑcutit plane
p̃ceptis suis dñs peccatores ut sanet: man¬
datis uerb̾at ut em̃idet. Ieiuma p̃cipit. in¬
dicit continentiam: iudicium cõminat᷑
et tristem gehennȩ metũ incutiens ad hi¬
bet medicinam: ut dum futura ꝑtimesci¬
mus. p̃sentia corrigamus. Sic namq pau¬
lum apłm ꝑcutiendo: sanum reddidit. Cũ
enim. cẽt. ꝑsecutor. impuis. et blasphemus.
etquidem ad deuastandas ȩccłas damascũ
ꝓꝑaret: subito fulgoris cȩlestis eum t̾rore
ꝑcussit. ut euangłici splendoris eũ luce
ꝑfundet: et carnalium luminũ orbitate
multauit. ut sp̃italium ocłoꝵ illuminaret
aspectu. Corporis eum debilitate ꝑt̾ruit:

Expanded text:
as mutatas esse personas. In tantum enim in nobis as mutatas esse personas. In tantum enim in nobis id quod prius eramus, perimitur, aufertur, exstinguitur: ut id quod postea sumus, denuo natum esse credamus: unde nativitas haec secunda prioris vitae finem jam factum fuisse significat. 4. Quod autem ait: Ego percutiam et sanabo ; percutit plane praeceptis suis Dominus peccatores, ut sanet: mandatis verberat, ut emendet: jejunia praecipit, indicit continentiam, judicium comminatur: et tristem gehennae metum incutiens, adhibet medicinam; ut dum futura pertimescimus, praesentia corrigamus. 5. Sic namque Paulum apostolum percutiendo sanum reddidit ; cum enim esset persecutor, impius et blasphemus, et quidem ad devastandas Ecclesias Damascum properaret, subito fulgoris coelestis eum terrore percussit, ut evangelici splendoris eum luce perfunderet: et carnalium luminum 414 orbitate mulctavit, ut spiritalium oculorum illuminaret aspectu: corporis eum debilitate perterruit,
Abbreviated transcription (Latin):
mum in mortem. Occidim᷑ enim quodãmͦ:
cum desinmꝰ. eẽ. qđ fuimꝰ. Nouo enim pieta¬
tis gũe: in uno eodemq homine. mors oꝑat᷑
et uita. Morit᷑ enim concupiscentia mortuoꝵ¬
peccatoꝵ: uiuificat᷑ ordo uirtutũ. In uno
namq eodeniq hoĩe. impiꝰ et adult̾ occi¬
ditur: ut misericors renascat᷑ et castus. Int̾¬
imit᷑ ydolatria: ut religio ꝓpagetur. form¬
cator et ebriosus extnguit᷑: ut continens
et sobriꝰ ꝓcreet᷑. Sic gͦ mortificat dñs. ut ii.¬
uificare faciat. sic occidit. ut ꝓsit: sic u̾bat
ut em̃det. Hȩc ÷ gͥ circa homines suos eiꝰ
tota seueritas: ut in his peccata puniantur:
anima conseruetur. Abstollant᷑ detestan¬
da uicia: uircutes optimȩ nutriant᷑. Usq
adeo aũt hac pia occisione dñi cernimus
plerosqr conu̾sos. in tantũ ad meliꝰ ꝑfecisse.
sic de pessimis optimos factos: ut cũ uide¬
as eos. alios credas homines: c̃um ñ uide¬

Expanded text:
mum in mortem . Occidimur enim quodammodo, mum in mortem . Occidimur enim quodammodo, cum desinimus esse quod fuimus. Novo enim pietatis genere in uno eodemque homine mors operatur et vita. Morimur enim concupiscentia peccatorum, vivificatur amore virtutum. In uno namque eodemque homine impius et adulter occiditur, ut misericors renascatur et castus: interimitur idololatria, ut religio propagetur: fornicator et ebriosus exstinguitur, ut continens et sobrius procreetur. 3. Sic ergo mortificat Dominus, ut vivificari faciat: sic occidit, ut prosit: sic verberat, ut emendet. Haec est igitur circa homines suos ejus tota severitas; ut in his peccata puniantur, anima conservetur: abstollantur detestanda vitia, virtutes optimae nutriantur. Usque adeo autem hac pia occisione Domini cernimus plerosque conversos in tantum ad melius profecisse, sic de piissimis optimos factos; ut cum videas eos, alios credas homines, cum non vide
Abbreviated transcription (Latin):
Tempore acceptabili exaudiui
te: et in die salutis adiumi te. E
subsequit᷑ ipse. Ecce nẽ tempꝰ acceptabile:
ecce nẽ dies salutis. Unde et ego testificor
uob̾. hos. eẽ. dies redemptionis: hoc. eẽ. tẽpꝰ
sanare poterimꝰ. simedicũ ammarũ nr̃aꝵ
fidelit̾ exoremus: & p̾cepta eiꝰ tanquã su¬
scepti. idonei. minime disꝑnamꝰ. Tẽ enim
languidꝰ egritudinis suȩ inuenit medici¬
nam: si omĩ sollicitudine medici mandata
seruau̾it. Qd̃ si aliud faciat cum aliud
iubetur: increscente morbo. ñ medicus s
p̃uaricator in culpa est. Medicꝰ aut̃ est
uificabo: ꝑcutiam. et sanabo. Occidit enĩ
quodãmͦ: anteqͣ uiuificet añs. Oecidit enĩ
primum in nob̃ homicidia. adulteria.
scelera. furta. ꝑ baptisinum: et sic nos tan¬
quã nouos homines ęt̾nitatis immortali¬
tate uiuificat. Morimur gͦ peccatis uide¬
delictis ur̃is: et uita ur̃a abscondita . ẽ. eũ
xp̃o. Consepulti enĩ estis cum illo ꝑ baptis¬

Expanded text:
ivi te, et in die salutis adjuvi te; et subsequitur ipse: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Unde et ego testificor vobis, hos esse dies redemptionis, hoc est tempus csanare poterimus, si medicum animarum nostrarum fideliter exoremus, et praecepta ejus tanquam suscepti idonei minime dispernamus. Tunc enim languidus aegritudinis suae invenit medicinam, si omni sollicitudine medici mandata servaverit: quod si aliud faciat, cum aliud jubetur, increscente morbo, non medicus, sed praevaricator in culpa est. Medicus autem esvificabo; percutiam, et sanabo . Occidit enim quodammodo antequam vivificet Dominus. Occidit enim primum in nobis homicidia, adulteria, scelera, furta per baptismum, et sic nos tanquam novos homines aeternitatis immortalitate vivificat. Morimur ergo peccatis, videdelictis vestris, et vita vestra abscondita est cum Christo . Consepulti enim estis cum illo per baptis
Abbreviated transcription (Latin):
fidei apud nos. eẽ. debet deuotio. Dicit
enim euangłista de dño: hoc miracło ꝑ¬
petrato. & manifestauit głam suamĩ
crediderunt in eum discipłi eius. Credẽ
Dicit aũt et aliꝰ. & nos xp̃iani sumꝰ: et
credimꝰ in dñm saluatorem. S credere
opus ẽ. oꝑe non sermone: ñ lingua s
corde: ne et nob dicat᷑ plebs hȩc labiis

Expanded text:
fidei apud nos debet esse devotio. Dicit fidei apud nos debet esse devotio. Dicit enim evangelista de Domino, hoc miraculo perpetrato: Et manifestavit gloriam suam, et crediderunt discipuli ejus in eum . Credere Dicit autem alius: Et nos christiani sumus, et credimus in Dominum Salvatorem. Sed credere opus est opere, non sermone: non lingua, sed corde; ne et nobis dicatur: Plebs haec labiis
Abbreviated transcription (Latin):
nos mͦ qđ olim gestum. ẽ: udimꝰ plane.
ui demꝰq cotidie. Ea enim sunt xp̃i mi
rabilia. ut ñ antiquitate p̃tereant. sed
gr̃a conualescant: non obliuione sepeli¬
ant᷑. s uirtutib innouent᷑. Apud omĩ¬
potentiam enũ dei nichil. ẽ. abolitum:
nicħ p̾teritũ: s ꝓ sui magnitudine om̃a
illi in p̃senti sunt. Totũ illi tempꝰ. ẽ. hodie:
U nde et sc̃s ꝓpħa dicit. Mille anni ante
ocłos tuos: tanquã dies una. Qd̃ si oẽ
scłoꝵ tempꝰ una die̾. ẽ. dño: eadẽ die qͣ
mirabilia saluator patrib oꝑatꝰ. ẽ: oꝑatꝰ
et nobis ẽ. U idimus igit᷑ & nos sicut
maiores nr̃i mirabilia dm̃i: cũ pari ea cũ
illis stupore suspeximꝰ. Gustauimꝰ et nos
sicut illi de ipsis ydriis : siquidẽ illi de
his poculum uim biberuat. nos calicẽ
salutis sumpserimꝰ. Debemꝰ gͦ face uiso si¬
gno dñi: qd̾ nr̃i fece̾ pͥores. Si enim eadẽ
in nob̃ diuinitatis refulsit gr̾a: eadẽ et

Expanded text:
nos modo, quod olim gestum est: vidimus plane, nos modo, quod olim gestum est: vidimus plane, videmusque quotidie. Ea enim sunt Christi mirabilia, ut non antiquitate praetereant, sed gratia convalescant: non oblivione sepeliantur, sed ut virtutibus innoventur. Apud omnipotentiam enim Dei nihil est abolitum, nihil praeteritum: sed pro sui magnitudine omnia illi in praesenti sunt, totum illi tempus est hodie. Unde et sanctus Propheta dicit: Mille anni ante oculos tuos tamquam dies una . Quod si omne saeculorum tempus una dies est Domino, eadem die qua mirabilia Salvator Patribus operatus est, operatus et nobis est. Vidimus igitur et nos sicut majores nostri mirabilia Domini, cum pari ea cum illis stupore suspeximus. Gustavimus et nos sicut illi de ipsis hydriis; siquidem illi de his poculum vini biberunt, nos salutis calicem sumpserimus. 6. Debemus ergo facere, viso signo Domini, quod nostri fecere priores; si enim eadem in nobis divinitatis refulsit gratia, eadem et
Abbreviated transcription (Latin):
qui tollit peccata mundi. Hoc ÷ dicere.
Cessate iam. cessate a baptismo meo. qͦ
penitentia suscipit᷑: ecce baptista ꝑ quẽ
crimina dimittunt᷑. Desinite ulteriꝰ a
conseruo ur̃o baptizari uelle: p̾sens :
dñs omnium nr̃m qui baptizat ad
uitam. Illum sequimini: illi credite:
ego ipse baptista ur̃ cupio baptirari. H
renuit quidẽ iħe testimonium uocis
huiꝰ. s qui ꝑ ordinẽ uellet uniu̾sa com¬
plere. nicħominꝰ baptizari se expetit ab
ioħe. Tum baptista deuotꝰ. baptirandi
sui potentia tremefactꝰ. ait. Ego a te debro
baptizari: et cu uenis ad me: Id .ẽ qm̃
ego creatura sum. tu creator: Ego seruus.
tu dñs : Ego figura. tu ueritas. At ihesus
ait. Sine mͦ. Sic enĩ decet nos implere
omnẽ iusticiam. Id ÷ quid nẽ ista cõme¬
moras : ꝓpositum seẽ humilitatis im

Expanded text:
qui tollit peccata mundi : hoc est dicere, qui tollit peccata mundi : hoc est dicere, Cessate jam, cessate a baptismo meo quo poenitentia suscipitur. Ecce Baptista per quem crimina dimittuntur: desinite ulterius a conservo vestro baptizari velle. Praesens est Dominus omnium nostrum, qui baptizat ad vitam; illum sequimini, illi credite, ego ipse baptista vester cupio baptizari. Non renuit quidem Jesus testimonium vocis hujus; sed qui per ordinem vellet universa complere, nihilominus baptizari se expetit a Joanne. Et Baptista devotus baptizandi sui potentia tremefactus ait, Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me? id est, quoniam ego creatura sum, tu Creator; ego servus, tu Dominus; ego figura, tu Veritas. At Jesus ait, Sine modo; sic enim decet nos implere omnem justitiam: id est, Quid nunc ista commemoras? Propositum su
Abbreviated transcription (Latin):
catio. Qd̃ aquȩ transformant᷑ in uinũ:
religioniꝰ  designat᷑ archanum. Qđ uͦ
fluentis iordanis baptizat᷑ iħe: aque
lm̃i. ut aliqua minc de ipso baptismate
ut simul et humilitatẽ saluatoris nr̃i
cabat in deserto ioħs baptismũ peni¬
tentie popło peccatori: non quo crimina
commissa deleret: s quo emendaret
errantes. Nam remissio peccatoꝵ xp̃i¬
gr̃ẽ seluabat᷑. Confluebat gͦ ad iorda¬
nẽ desiderio lauacri. diu̾sorium com¬
piosissima multitudo: quoꝵ eẽnt tam
scelerati actus. uita tam ꝑdita: ut eos
uenerabilis baptista. uiꝑeo semini cõ¬
pararet. Int̾ huiꝰmodi homines. ille uir¬
tutũ cȩlestium dñs. ille qui respicit t̾
ram et facit eam tremere xp̃c iħe: non
sui baptismũ ꝓꝑare. S quid mirũ
de mansuetudine saluatoris. s se ꝓpħȩ
sui manib inclinauit: qui seab inus¬
cis suiᷤᷤ passus. ẽ crucisigi: Quo ꝓꝑante
ad fluuium: talem ioħs circũ stantib
turbis erupit in uocẽ. Ecce agnꝰ dĩ: ecce

Expanded text:
ormantur in vinum, religionis nostrae designatur arcanum: quod vero fluentis Jordanis baptizatur Jesus, aquae e, charissimi, ut aliqua nunc de ipso baptismate ut simul et humilitatem Salvatoris nostri,cabat in deserto Joannes baptismum poenitentiae populo peccatori, non quo crimina commissa deleret, sed quo emendaret errantes; nam remissio peccatoservabatur. Confluebat ergo ad Joannem desiderio lavacri diversorum copiosissima multitudo; quorum essent tam scelerati actus, vita tam perdita, ut eos venerabilis Baptista vipereo semini compararet. Inter hujusmodi homines ille virtutum coelestium Dominus, ille qui respicit terram et facit eam tremere, Christus Jesusui baptismum properare. Sed quid mirum de mansuetudine Salvatoris, si se prophetae suis manibus inclinavit, qui se ab inimicis suis passus est crucifigi? Quo properante ad fluvium, talem Joannes circumstantibus turbis erupit in vocem: Ecce Agnus Dei, ecce
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃e. uel tactu corporis sui. uel transitu
głe suȩ. omnẽ ad mom̃tũ ereaturã scĩfi¬
cat. iiuificat. et illustrat. quas enim
consecrat dum baptizat᷑: t̾ram scĩficat
dum sepelit᷑ mortuos suscitat dũ resur¬
git. celestia głificat dum ascendit: Itẽ

Expanded text:
er Jesus Christus vel tactu corporis sui, vel transitu er Jesus Christus vel tactu corporis sui, vel transitu gloriae suae omnem ad momentum creaturam sanctificat, vivificat et illustrat? Aquas enim consecrat, dum baptizatur; terram sanctificat, dum sepelitur; mortuos suscitat, dum resurgit; coelestia glorificat, dum ascendit in
Abbreviated transcription (Latin):
aptizat᷑ gͦ ssc: non sibi s nobis Baptizat᷑.
non ut purificet᷑ aquis: s ut aquas ipse
purificet. Daptizat᷑ nouus homo: ut noui
baptismatis construat sacram̃tum. aꝑti
sunt inquit ei celi. Estimo ut in celestib
esset miraculum de his quȩ gerebant᷑
in t̾ris. sicut ait scriptura. In quẽ deside¬
rant angłi ꝓspicere. Quomodo enĩ pote¬
rant non mirari uirtutes cęloꝵ. et do¬
minationes. cherubin. et seraphin. cum
uiderent dñm sabaoth in fluuio ab ho¬
mine baptizari: Ut aũt iohannis at¬
testatio etiam cȩlesti testimonio confir¬
met᷑ uidet sp̃m scm̃ corporali specie qͣsi
colũbam descendentẽ et manentẽ super
iħm: Audit et patrẽ dicentẽ: hic ẽ filiꝰ
ms̃ dilectus. in quo mͥ bene complacui.
Aduertite dilectissimi fr̃s quanta nob̃¬
i nobis in baptismate dñi nr̃i iħuxͥ
trinitas se hodie homini reuelauit. Pat̾
enim audit᷑ in uoce. filiꝰ manifestatur
in homine: sp̃c sc̃s dinoscit᷑ in columba

Expanded text:
aptizatur ergo Jesus non sibi, sed nobis: baptizatur, non ut purificetur aquis, sed ut aquas ipse sanctificet: baptizatur novus homo, ut novi Baptismatis constituat sacramentum. Aperti sunt, inquit, ei coeli: aestimo ut in coelestibus esset miraculum de his quae gerebantur in terris, sicut ait Scriptura, In quem concupiscunt Angeli prospicere . Quomodo enim poterant non mirari Virtutes coelorum et Dominationes, Cherubim et Seraphim, cum viderent Dominum sabaoth in fluvio ab homine baptizari? Ut autem Joannis attestatio etiam coelesti testimonio confirmetur, videt Spiritum sanctum corporali specie, quasi columbam descendentem, et manentem super Jesum: audit et Patrem dicentem, Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui . Advertite, dilectissimi fratres, quanta nobis in baptismate Domini nostri JeTrinitas se hodie homini revelavit. Pater enim auditur in voce, Filius manifestatur in homine, Spiritus sanctus dignoscitur in columba.
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ꝑrex̃ ad muptias. S ut dignaret᷑
hoc uirginis filiꝰ. nr̃e eruditionis est
ratio: ut hoc docti exemplo. legitimaꝵ
illum nuptiarum non negemꝰ atictorẽ:
adit gͦ ad nuptias dĩ filius. ut quas
dudũ potestate constituit: nunc pre¬
sentiȩ suȩ bñdictione scĩficet. Uadit
ad nuptias ueteris instituti: nouã

Expanded text:
Dominus perrexit ad nuptias; sed, ut dignaretur Dominus perrexit ad nuptias; sed, ut dignaretur hoc virginis filius, nostrae eruditionis est ratio: ut, hoc docti exemplo, legitimarum illum nuptiarum non negemus auctorem. Vadit ergo ad nuptias Dei Filius, ut, quas dudum potestate constituit, tunc praesentiae suae benedictione sanctificet. Vadit ad nuptias veteris inst
Abbreviated transcription (Latin):
enim de femina. ẽ: s natꝰ ex uirgine.
atebat in p̾sepi: s insidere rutilabat:
ut hominẽ illũ dm̃q eẽ. & t̾rena mat̾.
et signum cleste monstraret. Quib uͦ
radũs quantoue lumine illam dni stel¬
lam. antiqua credimꝰ tunc int̾ astra fud¬
sisse: qnͣtũ in splendore p̾cessit. quȩ tan¬
tum p̃ibat in munere: que uelut qͥdã
totiꝰ orb̃ oculus. caligantis mundi ue¬
terẽ nouauit aspectũ. Ecce fr̃s ad in
quirendũ regem regum. una chalde¬
os stella ꝑtrax̃: nidaicum uͦ popłm
ad obędientiam dei sui. nec ignea qͦn¬
dã potuit colũpna conu̾tere. Nec sa
noui stella fulgoris. nec parturiens
uirgo compulerit: qui ne tunc qͥdẽ
deo credidere suo. cum illos ꝑ arentia
deserta ipso comitante deo cȩlum pas¬
ceret. petra potaret. S iam ad illud
p̾cipuum xp̃i miracłm ueniamꝰ: qͥuo
ꝓdocum̃to dercatis suȩ a quas u̾tit
in uinũ. Inuitatus itaq ut legitur.:

Expanded text:
enim de femina est, sed natus ex virgine; enim de femina est, sed natus ex virgine; jacebat in praesepi, sed in sidere rutilabat, ut hominem illum, Deumque esse et terrena mater, et signum coeleste monstraret. Quibus vero radiis, quantove lumine illam Domini stellam antiqua credimus tunc inter astra fulsisse? Quantum in splendore praecessit, quae tantum praeibat in munere; quae velut quidam totius orbis oculus caligantis mundi veterem 67 novavit aspectum? Ecce, fratres, ad quaerendum Regem regum una Chaldaeos stella pertraxit; Judaicum vero populum ad obedientiam Dei sui, nec ignea quondam potuit columna convertere. Nec sannovi stella fulgoris, nec parturiens virgo compulerit; qui nec tunc quidem Deo credidere suo, cum illos per arentia deserta, ipso comitante Deo, coelum pasceret, petra potaret. Sed jam ad illud praecipuum Christi miraculum veniamus, quo pro documento deitatis suae aquas vertit in vinum. Invitatus itaque, ut legitur,
Abbreviated transcription (Latin):
saluarent᷑. Etquidẽ uidebat diabolus
infantẽ pannis obsitum: s ignorabat
ipsum. ẽẽ. qui remotis in initio tenebris
mundum luce uestiuit. Uidebat enim
mortalis matris ubera suggentẽ: s nes¬
gelico fecit pane uelut cȩlesti lacte pingue¬
scere. Uidebat paruulum angustis in
cunabulis quiescentẽ. s uidere non po¬
terat ip̃sum. eẽ. quem ñ capit mundus.
Quanto gͥ mimicꝰ in hac xp̃i humilitate
ꝑ incerta distractus stupore nutabat:
cum ꝑ caldeos. p̾cipuos utiq tyranni¬
dis suȩ ministros. nouum uideret i-¬
fantulum. uelut noui imꝑii regem. re¬
giis munerib honorari. Aut quomodo
non stuꝑet: cum turbatꝰ inspiceret a
magis suis adorari puerum quem ip¬
se nesciret: Quo torq̃bat᷑ languore :
cum parit᷑ eiꝰ et cunas in t̾ris despi¬
ceret. et stellam miraret᷑ in cęlo: Ui¬
genitus aut̃ altissim sic humiliter
ingressus ẽ mundũ: ut indubitata
diuinitatis suȩ deferret indicia. Natꝰ

Expanded text:
salvarentur. Et quidem videbat diabolus salvarentur. Et quidem videbat diabolus infantem pannis obsitum; sed ignorabat ipsum esse qui, remotis initio tenebris, mundum luce vestivit. Videbat eum mortalis matris ubera sugentem; sed nesgelico fecit pane, veluti coelesti lacte, pinguescere. Videbat parvulum angustis in cunabulis quiescentem; sed videre non poterat ipsum esse quem non capit mundus. Quanto igitur inimicus in hac Christi humilitate, per incerta distractus stupore nutabat, cum per Chaldaeos, praecipuos utique tyrannidis suae ministros, novum videret infantulum, velut novi imperii regem regiis muneribus honorari? Aut quomodo non stuperet, cum turbatus inspiceret a magis suis adorari puerum, quem ipse nesciret? Quo torqueba tur languore, cum pariter ejus et cunas in terris despiceret, et stellam miraretur in coelo? Unigenitus autem Altissimi sic humiliter ingressus est mundum, ut indubitata divinitatis suae deferret indicia; natus
Abbreviated transcription (Latin):
radiis incitati adorauere chaldȩi: Dm̃
uerum gentib spes data ÷ adorandi.
Qͦa aquȩ nouo suut ordine in uina
mutatȩ : noui nob̃ poculi p̾libatum
est saeramentum. Qđ aũt baptirat᷑
est agnus dei: regenerantis luptismi sa¬
lutare nobis munus est dedicatum.
Oportet itaq nos fr̃s ob honorem salua¬
toris nr̃i cunis natiuitatem debitam
nuꝑ cum exultatione transegimuis: omĩ
cum deuotione etiam hunc uirtutum
eius celebrare natalem. E quam recte
tria hȩc nob̃ uno acta in die mysteria
p̃dicant᷑: qͥ ineffabilis dignitatis trinita¬
tis archanũ uno dei sub nomine confi¬
temur. Phȩc gͦ miracula xp̃s dñs redem
ptorq nr̃ ocłis se uoluit reuelare morta¬
liumi: quatenꝰ inuisibilis eiꝰ diuinitas
quȩ latebat in homine. in oꝑe ñ later&:
ut dũ tẽptator uerbũ patͥs omĩpotentis
ñ dep̃hendit in carne. om̃s ubiq qui
in dei filio uerbum et carnẽ crederent

Expanded text:
radiis incitati adoravere Chaldaei, Deum radiis incitati adoravere Chaldaei, Deum verum gentibus spes data est adorandi. Quod aquae novo sint ordine in vina mutatae, novi nobis poculi praelibatum est sacramentum. Quod autem baptizatus est Agnus Dei, regenerantis baptismi salutare nobis munus est dedicatum. Oportet itaque nos, fratres, ad honorem Salvatoris nostri, cujus nativitatem debita nuper cum exsultatione transegimus, omni cum devotione etiam hunc virtutum ejus celebrare natalem. Et quam recte tria haec nobis uno acta in die mysteria praedicantur, qui ineffabilis Trinitatis arcanum uno Dei sub nomine confitemur. Per haec ergo miracula Christus Domptor noster 66 oculis se voluit revelare mortalium, quatenus invisibilis ejus divinitas, quae latebat in homine, in opere non lateret: ut, dum tentator Verbum Patris omnipotentis non deprehendit in carne, omnes ubique, qui in Dei Filio Verbum et carnem crederent,
Abbreviated transcription (Latin):
mox accipiet successorẽ: dñm ñ metuis.
cui nemo aliquando suecedit: Consi¬
dera itaq uidicii imminentẽ diem. &
mextinguibiles gehennȩ flãmas stri¬
dorẽ horridũ dentium: tenebrarũ ul¬
timũ cruciatũ: & si potes. relieta ęccła
scłarib sollicitudinib implicare. Ue¬
reor enim. ne dũ mundi diuitias que¬
ritis. inueniatis potiꝰ diuitias pecca¬
toꝵ: et reꝑtis thesauris scłi. cȩlestes
thesauros amittatis:¬
N hac dilectissimi celebritate. sic̃ rela¬
tu pat̾ne traditionis instruimur. mul
la duce a gentilib adoratũ: uł inuita¬
tum ad nuptias. aqͣs in uina uertisse
uł suscepto a ioħe baptismate. consecras¬
se fluenta iordanis: suũq simul puri¬
ficasse baptistã. S quid potissimũ¬
p̃senti hoc factũ sit die: nouerit ipse
qui fecit. Nos tam̃ credere. nec dubita¬
re debemꝰ: quieqͥd illud. ẽ. factũ. ẽẽ.¬
ꝓ nob̃. Nam qđ eum fulgentioris stelle

Expanded text:
mox accipiet successorem: Dominum non metuis, mox accipiet successorem: Dominum non metuis, cui nemo aliquando succedit? Considera itaque judicii imminentem diem, et inextinguibiles gehennae flammas, stridorem horrendum dentium, tenebrarum ultimum cruciatum; et si potes, relicta Ecclesia, saecularibus sollicitudinibus implicare. Vereor enim ne dum mundi divitias quaeritis, inveniatis potius divitias peccatorum; et repertis thesauris saeculi, coelestes thesauros amittatisn hac, dilectissimi, celebritate, sicut relatu paternae traditionis instruimur, multla duce a gentibus adoratum, vel invitatum ad nuptias aquas in vina vertisse, vel suscepto a Joanne baptismate consecrasse fluenta Jordanis, suumque simul purificasse Baptistam. Sed quid potissimum hoc factum sit die noverit ipse qui fecit; nos tamen credere nec dubitare debemus, quidquid illud est, factum esse pro nobis. Nam quod eum fulgentioris stellae
Abbreviated transcription (Latin):
uissimam diem sc̃ȩ̃ epipħȩ ne in ȩccła
ꝓcurarent. patrimonioꝵ suoꝵ compedi¬
b sunt detenti: et t̾reno quodã obliga¬
ti sunt uinculo. ut uenire eis ad do¬
mum dñi non liceret. Non qđ eos qͥp¬
piam detinet. s qđ ita ꝓpriis sint actib
implicati. ut iam arbitrium iuuendi
suȩ potestatis amiserint: et dũ solli¬
citudinem patrimonii exhibent. ani¬
marum medicinã penitꝰ ñ requirt̃.
Quid mͥ o diues difficultatẽ temporis
obicis: Qͥd necessitatẽ ingeris repen¬
tinam: Si cor habes. intellige qi
omni necessitate maior necessitas :
salutis: et utilior ẽ. causa. priꝰ curare
uitam. tunc peculii dampna sarcire:
nedum augm̃tum patrimonii queri¬
mꝰ. sentiamꝰ animȩ detrim̃tũ. S forte
iudicẽ metiuns: quẽ in secretario reli¬
quisti. Michi crede qđ magis dm̃ ui¬
dicem metuere debes: qui de ipso tuo
iudice iudicabit. Illum gͦ metuis. qui

Expanded text:
vissimam diem S. Epiphaniae in Ecclesia vissimam diem S. Epiphaniae in Ecclesia procurarent, patrimoniorum suorum compedibus sunt detenti, et terreno quodam obligati sunt vinculo, ut venire eis ad domum Domini non liceret. Non quod eos quidpiam detinet, sed quod ita propriis sint actibus implicati, ut jam arbitrium vivendi suae potestatis amiserint; et dum sollicitudinem sui patrimonii exhibent, animarum medicinam penitus non requirunt. Quid mihi, o dives, difficultatem temporis objicis? Quid necessitatem ingeris repentinam? Si cor habes, intellige quia omni necessitate major necessitas est salutis: et utilior est causa prius curare vitam, tunc peculii damna sarcire; ne dum augmentum patrimonii quaerimus, sentiamus animae detrimentum. Sed forte judicem metuis, quem in secretario reliquisti. Mihi crede quod magis Deum judicem metuere debes, qui de ipso tuo judice judicabit. Illum ergo metuis, qui
Abbreviated transcription (Latin):
berosus: sicut rectus. Quas diceret. N
gletur peccator. uiciorum suoꝵ praui¬
tate distortus. sicut głatur iustus. con¬
scientiȩ bonȩ simplicitate directus. Quã¬
uis enim opeccator ꝓceritate corporis
gaudeas: quãuis scapularũ tuarũ eqͣ¬
litate leteris: anima tam̃ tua morũ
prauitate deformis. ẽ. Recte gͦ camelo
comparatus. ẽ. diues. Siquidẽ illum a
transitu acus corporis crassitudo re-¬
uocat: hunc ab ingressu ȩccłȩ patrimo¬
nii sollicitudo detentat. Ee sic̃ illum.
paruũ foram̃ non capit oneratum
mole m̃broꝵ: ita et hẽ introitꝰ sẽs ñ
suscipit. grauatũ cumulo delictorũ.
U terq hñt ꝓpriam sarcinã suam. Ille
honeratus. ẽ carnib: iste peccatis. Q sic̃
ille inhabilis est angustissimȩ acus ca¬
uerne:ita et hic inconueniens est dei
dei regno: nͥ qđ camelum corꝑe in cõpo¬
situm natura. hc̃ aũt prauũ uoluntas
effȩcit. Hec aũt dico fr̃s de his qui festi¬

Expanded text:
berosus, sicut rectus. Quasi diceret: non berosus, sicut rectus. Quasi diceret: non ita glorietur peccator vitiorum suorum pravitate distortus, sicut gloriatur justus conscientiae bonae simplicitate directus. Quamvis enim, o peccator, proceritate corporis gaudeas, quamvis scapularum tuarum aequalitate laeteris, anima tamen tua tuorum pravitate deformis est. Recte ergo camelo comparatus est dives. Siquidem illum a transitu acus corporis crassitudo revocat, hunc ab ingressu Ecclesiae patrimonii sollicitudo detentat. Et sicut illum parvum foramen non capit oneratum mole membrorum, ita et hunc introitus sanctus non suscipit gravatum cumulo delictorum. Uterque habet propriam sarcinam suam: ille oneratus est carnibus, iste peccatis; et sicut ille inhabilis est angustissimae acus cavernae, ita et hic inconveniens est beatissimo Dei regno; nisi quod camelum corpore incompositum natura, 388 hunc autem pravum voluntas efficit. Haec autem dico, fratres, de iis qui ne festi
Abbreviated transcription (Latin):
acus: quã diuitẽ introire in
regna cęloꝵ. Quȩ sententia uercor
ne forte uob conueniat: qui diuitias
scłi huius habetis aut queritis. Sicut
enim cameli animal. qd̃ .ẽ. tortuosum
atq deforme. ꝑũsitas ipsa corporis ꝑ an¬
gustissimã acus cauernã p̃terire non
patit᷑. ita et diuites oneratos auaritia
et cupiditate fedatos. ipsa uitȩ defor¬
mitas ꝑ artã uiam regni minime in¬
troire ꝑmutit. Ait enĩ ipse dñs. Arta et
angusta uia. ẽ: q̃ ducit ad uitã. Igit᷑ in
camelo difficilitatẽ transitꝰ p̾stat ha¬
bitudo m̃broꝵ: In diuite aũt impedim̃¬
tum. magnitudo efficit peccatoꝵ. Cubb
enĩ quidã ẽ animȩ. turpe quid uł cogi¬
tare uł facere: acmentis quedã tortu¬
osa deformitas. in mundi reb semꝑ
intendere: et ab eccłe scẽ limine curis
scłarib aduocari. Unde michi uidet᷑.
hanc deformitatẽ corporis ꝓpħa sp̃ita¬
lit̾ elocutꝰ. feditate morum potiꝰ indi¬
cassecum diet. Hon sie gletur gb¬

Expanded text:
tem intrare in regnum coelorum . Quae sententia vereor ne forte vobis conveniat, qui divitias saeculi hujus aut habetis aut quaeritis. Sicut enim cameli animal, quod est tortuosum atque deforme, perversitas ipsa corporis per angustissimam acus cavernam praeterire non patitur: ita et divites oneratos avaritia, et cupiditate foedatos, ipsa vitae deformitas 387 per arctam viam regni minime introire permittit. Ait enim idem Dominus: Arcta et angusta via est quae ducit ad vitam . Igitur in camelo difficultatem introitus praestat habitudo membrorum. In divite autem impedimentum magnitudo efficit peccatorum. Gibbus enim quidam est animae, turpe quid cogitare vel facere, ac mentis quaedam tortuosa deformitas, immundis rebus semper intendere, et ab Ecclesiae sancto limine curis saecularibus avocari. Unde mihi videtur hanc deformitatem corporis propheta spiritualiter elocutus, foeditatem morum potius indicasse, cum dicit: non sic glorietur gib
Abbreviated transcription (Latin):
nulla condueta ẽ: et tã grande mira¬
culum int paruida circũstantũ silen¬
tia. sola tantũ uoluntas dñi tacentis
effecit. Nec dubitandũ km̃i. quia ille
aquas tradur̃ in uinum. qui eas ab
mitio conereuit in niues: durauit
in glacies.: egyptiis uertit in sangui¬
nem: ex hebreis sitientib arida mana¬
re de rupe p̃cep̃: que innumerabilium
multitudinẽ popłoꝵ stillicidio nouis
fontis uice mat̾noꝵ uberũ nutriebat.
Qui primũ stupeas. quid mireris: iunũ
de aqua. an aquã de petra: S nulla
te qui cũq int ista cunctaris insideli¬
tas turbet: qđ dubium ñ ÷ ad nutũ
creatoris. creaturarũ elem̃ta pendere.
Aut cur non credamus uirtute dñica
uinum fieri potuisse de aqua: cum
nob oꝑante deo fom̃tis ymbrium t̾re
de gremio. ꝑ ministeria uinearũ aqͣ
surgat in uinum: Hoc inquit fecit
iħc initium signoꝵ in chana galilee.
et manifestauit głam suam: & credide¬

Expanded text:
nulla conducta est: et tam grande miranulla conducta est: et tam grande miraculum inter pavida circumstantium silentia, sola tantum voluntas Domini tacentis effecit. Nec dubitandum, carissimi, quia ipse aquas traduxit in vinum, qui eas ab initio concrevit in nives, duravit in glaciem, Aegyptiis vertit in sanguinem, et Hebraeis sitientibus manare arida de rupe praecepit, quae innumerabilium multitudinem populorum stillicidio novi fontis, vice maternorum uberum, nutriebat. Quid primum stupeas, 70 quid mireris, vinum de aqua, an aquam de petra? Sed nulla te, quicunque inter ista cunctaris, infidelitas turbet, quod dubium non est ad nutum Creatoris creaturarum elementa pendere: aut cur non credamus virtute dominica vinum fieri potuisse de aqua, cum nobis, operante Deo, fomentis imbrium terrae de gremio per ministerium vinearum aqua surgat in vinum? Hoc, inquit, fecit Jesus initium signorum in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam, et credide
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ̾cunq dix̾it uob facite. Sciebat. ꝓfecto
mat̾ scã obiurgationẽ illam dñi filiiq
sui. non irascentis offensam p̾tendere:
s miserantis portare mysterium. Tunc
rem. suamq iam aꝑiens maiestatẽ: ex¬
pectantib ait ministris. Implete hydri¬
as aqua. Nec mora: ohsequium suum
obediens minist̃ exhibuit. & ecce repen¬
te aquȩ illȩ ceꝑunt mirabilit̾ fortitu¬
dinẽ sumere: ducere colorẽ: odorẽ pre¬
bere: saporẽ conciꝑe: totãq simul mu¬
tare naturã. Quȩ ꝑmutatio aquarũ
a sua in aliam creaturam: p̾sentis cre¬
atoris. ẽ. testata uirtutẽ Neq uͦ qͥsquã
conũtere In usus posset alios: nͥ qui eas
fecit ex nichilo. Stupuit gͦ minist᷑ atto¬
nitꝰ. qui aqͣs miserat. & uina sumebat:
letatꝰq ẽ nimium. illa se suis humeris
fluenta portasse. ꝑ quȩ dĩ. ẽẽt. gła reue¬
lata. Nemo enim quicquã locutꝰ in tp̃r.
hẏdriis p̃ter aquã nicħ adiectũ ÷ ars

Expanded text:
Quodcunque dixerit vobis facite. Sciebat profecto Quodcunque dixerit vobis facite. Sciebat profecto mater sancta objurgationem illam Domini filiique sui non irascentis offensam praetendere, sed miserationis portare mysterium. Tunc rem, suamque jam aperiens majestatem, exspectantibus ait ministris: Implete 69 hydrias aqua. Nec mora obsequium suum obediens minister exhibuit: et ecce repente aquae illae coeperunt mirabiliter fortitudinem sumere, ducere colorem, odorem praebere, saporem concipere, totamque simul mutare naturam. Quae permutatio aquarum a sua in alienam creaturam, praesentis Creatoris est testata virtutem. Neque vero quisquam convertere aquas in usus posset alios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo. Stupuit ergo minister attonitus, qui aquas miserat et vina sumebat, laetatusque nimium illa se suis numeris fluenta portasse, per quae Dei esset gloria revelata. Nemo enim quidquam locutus est in tempore: hydriis praeter aquam nihil adjectum: ars
Abbreviated transcription (Latin):
Uadit adnuptias: ñ utiq ut conuiuiis
delectet᷑: s ut mirabił innotescat. Uadit ad
nuptias: ñ sũpturꝰ pocł̾m s daturꝰ. Nã cũ
defecisset nuptiantib uinũ: ait illi bea¬
tissima maria. Uinum non habent.
Cui uelut indignans. respondit dicens.
ra mea. Hȩc u̾ba indignantis. eẽ. quis du¬
bitet: S iccirco ut reor. qr tam temere
ei mat̾ de defectii carnalis poculi sug¬
gerebat: qui uenerat totiꝰ orb̃ gentib
nouũ salutis ȩt̾nȩ calicẽ ꝓpinare. Qđ
enim ait. nondum uenit hora mea: illã
nimirum głosissimã passionis suȩ ho¬
ram. atq illud redemptionis nr̃ȩ ui¬
num. qđ uite omnium ꝓfic̾et ꝓmitte¬
bat. Nam qđ petebat maria. erat gr̃ȩ
temporalis: qđ xp̃c parabat. gaudii
sempit̾ni. Esec tam̃ piguit benignssi¬
mum dñm. dũ magna ueniunt. par¬
ua pr̃are. & ideo uenerabilis mania
uere ut mat̾ dñi in sp̃u futura p̃nos¬
cens. ac dñcam p̾uidens uoluntatem:
sollicite ministros ammonuit. dicens:

Expanded text:
iis delectetur, sed ut mirabilius innotescat. Vadit ad nuptias, non sumpturus 68 pocula, sed daturus; nam cum defecisset nuptiantibus vinum, ait illi beatissima Maria: Vinum non habent. Cui velut indignans respondit Jesus: aec verba indignantis esse quis dubitet? Sed idcirco, ut reor, quia tam temere ei mater de defectu carnalis poculi suggerebat, qui venerat totius orbis gentibus novum salutis aeternae calicem propinare. Quod enim ait, Nondum venit hora mea; illam nimirum gloriosissimam passionis suae horam, aut illud redemptionis nostrae vinum, quod vitae omnium proficeret, promittebat. Nam quod petebat Maria erat gratiae temporalis; quod Christus parabat, gaudii sempiterni. Nec tamen piguit benignissimum Dominum, dum magna veniunt, parva praestare; ideo venerabilis Maria et vere ut mater Domini in spiritu futura praenoscens, ac dominicam praevidens voluntatem, sollicite ministros admonuit, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ficationẽ sui. iordanis unda suscepit. hõ
in qua etiam sõbrio illo uini mirabilis
poculo. peccatis ebrium mortale genus.
in sp̃italib donis. lubricȩ carnis uolup¬
tate deposita. sp̃italit̾ gaudeamͦ: ut te¬
nebras cordis nr̃i lum̃ stellȩ celestis ir¬
radiet:. benediccio pat̾nȩ uocis illustret:
et salutare nos uinũ xp̃o ꝓpinante
icet fr̃s dilectissimi de sollemp¬
nitate diei huiꝰ ueterũ sit diu̾sa tradi¬
tio: una tam̃ sc̃ȩ deuotionis ⁊ fides. Et
rant᷑. eum aquas in uina mutasse᷑ qͥdã
uͦ baptzatum illum ab ioħe confir¬
ment: in omnib dĩ filiꝰ credit᷑: in oĩb
est nr̃a festiuitas. Nam qđ magis utiq
gentilib et adorare dñm. et munera¬

Expanded text:
ficationem sui Jordanis unda suscepit, homoficationem sui Jordanis unda suscepit, homoudivit; 90 in qua etiam sobrio illo vini mirabilis poculo peccatis ebrium mortale genus in spiritualibus donis, lubricae carnis voluptate deposita, spiritualiter gaudeamus, ut tenebras cordis nostri lumen stellae coelestis irradiet, benedictio paternae vocis illustret, et salutare nos vinum Christo propinante icet, fratres dilectissimi, de solemnitate diei hujus veterum sit diversa traditio; una tamen sanctae devotionis est fides. Et rant eum aquas in vina mutasse; quidam vero baptizatum illum a Joanne confirment: in omnibus Dei Filius creditur, in omnibus est nostra festivitas. Nam quod Magis, utique gentilibus, et adorare Dom
Abbreviated transcription (Latin):
de creatore cunctandũ. Qui enĩ in exor¬
dio mundi dedit eẽ aquas. in fine quoq
mundi qđ uoluit fecit ex aquis. Ma¬
ioris nempe maiestatis. ẽ creare quȩ ñ
erant: quã creata mutare. E quid mirũ.
si ad p̾ceptũ dñt suia qua transiuit in
uinum: euius nutu salubrium fom̃to
ymbrium et ipsa uni genitrix uua
nutrit᷑. Quid mirum. si dñs omnium
ꝓpt̾ hominẽ aquas uertit in uinum:
qui ut hominẽ conderet. t̾rã trañforma¬
uit in carnem. Qd mirum si eius ius¬
su aqua meliorẽ ꝓficit in saporẽ: cuius
oꝑatione cum amara. ẽẽt. ut myrra. bi¬
bituris popłis ligno medicante dulca¬
ta ẽ: Cuiꝰ imꝑio etiam ut sitientib in
heremo non deeẽt: concita ꝓsiliuit e ꝑe¬
traᷤ. Ꝙ ibi quidẽ ꝑ moysen aqua ꝓcedit
e saxo. ubi adhuc figura spiritalis po
eratiꝰ. in qua partum uirginis qui late¬
bat in cunis. stella fulgentior gentib
choruscauit: in qua uñigenitũ dĩ in scĩ¬

Expanded text:
de Creatore cunctandum; qui enim in exorde Creatore cunctandum; qui enim in exordio mundi dedit esse aquas, in fine quoque mundi quod voluit fecit ex aquis: majoris nempe majestatis est creare quae non erant, quam creata mutare. Et quid mirum, si ad praeceptum Domini sui aqua transivit in vinum cujus nutu salubrium fomenta imbrium et ipsa vini genitrix uva nutritur? Quid mirum, si Dominus omnium propter hominem aquas vertit in vinum, qui ut hominem conderet, terram transformavit in carnem? Quid mirum, si ejus jussu aqua meliorem proficit in saporem, cujus operatione, cum amara esset, in myrrha bibituris populis ligno medicante dulcata est; cujus imperio etiam, ut sitientibus in eremo non deesset, concita prosilivit e petra? 89 Et ibi quidem aqua procedit e saxo, ubi adhuc figura spiritalis estcratius, in qua partum virginis, qui latebat in cunis, stella fulgentior gentibus coruscavit; in qua Unigenitum Dei in sancti