comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ effugient dampnationẽ. quia qui sine lege
peccauerunt: sine lege ꝑibunt. leuiora tñ paᷤᷤ¬
suri. Cui enĩ plus cõmittitur: ab eo plus exigi¬
tur. & seruus sciens uoluntatẽ dñi sui ⁊ ñ fa

Expanded text:
n effugient damnationem, quia qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt, leviora tamen passuri. Cui enim plus committitur, plus ab eo exigitur; et servus sciens voluntatem domini sui, et non faci
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑ moysen data est: sinc. le. ꝑe. Et quicũꝙ¬
habentes: peccauerunt
tione. in quo. aggrauat¬
eos. Quigͣ nouerunt di¬
uina mandata. aufer¬
tur ab eis excusatio. ꝗͣ
si sinc pena erunt: qui
legẽ di nelciunt. Et licet gͣuius sit peccart h¬
minc̃ scientẽ. qͣm nescientẽ: non tam̃ id̾o ꝯfugi¬
endum ẽ ad ignorantie tenebras. ut in eis quiᷤᷤ¬

Expanded text:
data est sine lege, peribunt. Et quicunhabentes, peccaverunt,ione, in quo aggraeos. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur ab eis excusatio quamsi sine poena erunt qui legem Dei nesciunt; et licet ge scienter quam nescienter, non tamen ideo fugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
doq mexcus abilis ẽ omis pec̾cor uł reatuori¬
ginis. uł additam̃to. etiã ꝓptic uoluntatis. si¬
ue qui nouit. siuc qui ñ nouit: siue qui uidicat:.
siue qui ñ iudicat. quia & ip̃a ignorantia in cis
qͥ intellige noluerunt: peccm ẽ. In eis uͦ qui ñ

Expanded text:
hoc inexcusabilis est omnis peccator uel reatu originis uel additamento etiam propriae uoluntatis. siue qui nouit siue qui ignorat siue qui iudicat sine qui non iudicat, quia et ipsa ignorantia in eis. qui intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
dam̃ti bene intelligitur: de quo ibi aiebat.
apłc. hic aut̃: de iudeis ait apłc. qui sine.
fundam̃to xp̃osunt. Quis aut̃ xp̃ranus
dicat: ñ ꝑire iudeum si ñcredat in xp̃m: sed
tm̃modo iudicari: cum ip̃e xp̃c dicat: qd to¬
lerabilius erit sodome in iudicio: quã iudeiᷤ

Expanded text:
damenti bonum intelligitur, de quo ibi agebat Apostolus. Hic autem de Judaeis ait Apostolus, qui sine fundamento Christo sunt. Quis autem Christianus dicat non perire Judaeum, si non credat in Christum, sed tantummodo judicari, cum Christus ipse dicat: Quod tolerabilius er
Abbreviated transcription (Latin):
.i. dampnabuntur: si¬
uaricatione. Niside le
ge scripta dicͥet: quomͦ
dicet. sine lege peccare:
cum om̃s subditi sint legi naturali: s de moy¬
si lege dicit. cui iudei obnoxii sunt. Aiebat enĩ

Expanded text:
 damnabuntur, siaevaricatione. Nisi de ge scripta diceret, quomodo diceret sine lege peccare, cum omnes subditi sint naturali legi: sed de Mosi lege dicit, cui Judaei obnoxii sunt. Aug. Aieba
Abbreviated transcription (Latin):
qd supͣ. incorruptio. erit.
mum. tẽpore oꝑanti. Uel
pͥmum .i. maxime oꝑanti
bonum. quia melius in¬
structus: meli oꝑatur. &

Expanded text:
d supra, incorruptio, erit imum, tempore operanti, vel id est maxime operanti bonum; quia melius istructus, melius operatur; et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ immundum. qd̾
domini est. Itẽt Si
quis aut̃ infidelium:
& uultis ire: omne
qd̃ uob̃ apponitur
manducate. nichil¬
aut̃ dixerit hoc ĩmo¬
latum est ydolis: no
slon qi ĩmundus sit
entiam. ne credat.
te manducare: sub
uen̾atione ydoli. &
gsetut in suꝑstitione
sua. qr quiydolis ser¬
uit: głabitur. quasi
uenereris ydola. &

Expanded text:
esse immundum quod Domini est. Item: Si quis vocat vos infidelium et vultis ire, omne quod vobis apponitur manducate: Si quautem dixerit, hoc immolatum est idolis, non quia immundus sit cavit, ne credat te manducare sub veneratione idoli, et glorietur in superstitione sua; et qui idolis servit, gloriabitur quasi venereris id
Abbreviated transcription (Latin):
fert ad illos: qͥ de resur
um resurrectionẽ. ⁊ rrident. dicentes. Quis inde
uenit: Non audiui uocem cuiꝰquam in de uenien¬
tis. Ex qͦ positus est ibi auus m̃s. ex qͦ attauus
nĩs: ex quo pat̾ ms: nulliꝰ uocẽ audiui. Quib res¬
pondetur. stulte. si pat̾ tuus surg̾et. crederes.
deus om̃ium surrexit: & ñcredis: Qui uoluit
mort. & surg̾e: ut om̃s uni cred̾emus: ne a mł¬
tis deciꝑemur. C redes patri iterũ morituro:
& ñ credis iamĩmortali: Qui &ẽ se contrectandũ dis¬
cipulis p̾buit. qͥb uidentib incelũ ascendit. cuiꝰ fid̾e:
de celis misso sp̃u: orbis recepit. Quideniq testimo¬
nium ht̃ incȩlo. T estimonium in t̾ra. ł estimoniũ
ab angłis. t estimoniũ ab inferis. quos spoliauit.
Qͥdgͦ remansit. qd̾ ñ clamet : desmant gͦ m᷑mura
male loq̃ntium. ⁊ corrumpentium bonos mores:
colloquiis malis. No
Nolite seduci ꝑ pseudo.
qͥ de medicina: querunt
uulnꝰ. &e de scripturis: co¬
nantur torquere uincu¬

Expanded text:
fert ad illos qui de resurrum resurrectionem irrident dicentes: Quis inde venit? non audivi vocem cujusque inde venientis ex quo positus est ibi avus meus, ex quo atavus meus, ex quo pater meus, nullius vocem audivi; quibus respondetur: Stulte, si pater tuus resurgeret, crederes? Deus omnium surrexit et non credis, qui voluit mori et surgere ut omnes uni crederemus, ne a multis deciperemur: crederes patri iterum morituro, et non credis jam immortali? Qui etiam se contrectandum discipulis praebuit, quibus videntibus in coelum ascendit, cujus fidem de coelo misso spiritu orbis recepit, qui denique testimonium habet in coelo, testimonium in terra, testimonium ab angelis, testimonium ab inferis. Quid ergo remansit quod non clamet? Desinant ergo murmura male loquentium, et corrumpentium bonos mores colloquiis malis. Nolnolite seduci, per pseudo  de medicina quaerunt vulnus, et de Scripturis cnantur torquere vincu
Abbreviated transcription (Latin):
quid mͥ ꝓdest: si ego
ad bestias ephesi :i. contͣ
bestialit̾ uiuentes in
epheso: Pugnaui dico.
agens:. scđm hominẽ.¬
.i. rationabilit̃. qr hoĩs
ẽ. cred̾e: ñ mori hoĩem:
tui ñ resurgunt: hoc¬
solum restat. Mandu¬
cemꝰ &e bibamꝰ. cras enĩ
.a. in ꝓximo: moriem᷑.
hocde ysaia sumit

Expanded text:
quid mihi prodest, si ego ad bestias Ephesi, in est contra bestialiter viventes in Haimo Pugnavi, dico, agens, secundum hominest rationabiliter, quia hominis est credere, non mori hominem tui non resurgunt, hocsolum restat, manducemus et bibamus, cras enim, in proximo, moriemur. Hoc de Isaia sumit
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutum. ꝓco aut̃ qd̾ creditur. acciptt᷑ fides.
sic̃ ibi. hec est. fides catholica. qͣm nͥ quisq ⁊ c̾.¬
Et ita. &ẽ hic accipitur: cũ ait: ex fide in fidem.
fiłienĩ qua credit᷑ .i. simbol fid̾i: multȩ st̃ par¬
tes. qͣtum alique sunt hic positȩ. E ode quoq
m accipit᷑ fides. cum dr fides catholica. 4iͣ.
quodumũsalit̾ ab omĩb credendũ est . Solet
aut̃ a quibdam inquiri. utrum illa informiᷤᷤ
sit. dd qd̾ potꝰ dunũ oracłm implorandum
uidet᷑. quam aliqͥo a nob̃ diffimendũ. Utrum

Expanded text:
itur fides, sicut ibi: Haec est fides Catholica, quam nisi, etc., ita hic accipitur cum ait, ex fide in fidem. Fidei enim quae creditur, id est Symboli fidei, multae sunt partes, quarum aliquae sunt hic positae. Eodem quoque modo accipitur fides, cum dicitur fides Catholica, quasi quod universaliter ab omnibus credendum est. Solet autem a quibusdam inquiri utrum illa informis qsit. Ad quod potius divinum oraculum implorandum videtur, quam aliquid a nobis diffiniendum. Utr
Abbreviated transcription (Latin):
dita obtinebimꝰ.s. ex fide. in qͣ ministrat᷑ do.
in illã. ubi fruat᷑ dẽo. quȩ tñ impprie dr fides.
Et qr de fide fit m̃tio hic: uidendum ẽ quid
sit fides.⁊ qd̾ modis accipiatur fides. & de qͥ¬
b sit. fides est uirtus. q̃ credunt᷑ quȩ ñ uident᷑.
Apparentia aut̃ non h̃nt fidẽ:. s agnitionem.
fides ẽ enĩ. qd̾ non uides cred̾e. Accipitur enĩ

Expanded text:
et ex fide in qua ministratur Deo, in illam ubi fruatur Deo, quae tamen improprie dicitur fides. Et quia de fide fit mentio hic, videndum est quid sit fides, et quot modis accipiatur fides, et de quibus sit. Fides est virtus qua creduntur quae non videntur, apparentia enim non habent fidem, sed agnitionem. Fides enim est, quod non vides credere. Accipitur autem
Abbreviated transcription (Latin):
ustꝰ apparet d̾s & uerax. In eo uo qui ñ credit.
iniustus iudet᷑. slegat enĩ ueracẽ d̾m. qui ñ cre¬
dit eum dedisse: qd ꝓmisit. Un subdit. ex fide
di ꝓmittentis: in fidem hominis qui credit ei.
quia incredente: iustus apparet ds. Uł scd̾m
alt̾am pͥmissam sententiã: sic ꝓcede. Iusticia
dei est ex fide. Hec aut̃ iusticia fidi: est ei hoĩ qͥ
sos articłos simbol habeat. ut tͣnseat iudeus.
& quicunq altꝰ ex fide uet̾is. test. ubi unꝰ deus
q credat ex fide pͥmȩ resurrectionis: quȩ est
maĩa. in fidẽ sed̃s: quȩ erit in corꝑib. ex fide ꝓ¬
missiomis: in fidẽ redditionis. ut credat dm ꝓ
misisse: ac reddidisse. uł redditurũ fore. Ex fide
pͥdicatoꝵ: in fidẽ popłoꝵ ut credant. qd̾ credt̃
maiores & minores. ex fide semmantium .i. pro¬
phctarum. in fidem metentium .i. apłoꝵ.T ran
gat. de fide u̾borum. & spei. in fidẽ rerum: &
speciei. est enĩ fides q̃creduntur: ea quȩ ñ ui¬

Expanded text:
us apparet Deus et verax. In eo vero qui non credit, injustus videtur; negat enim veracem esse Deum, qui non credit eum dedisse quod promisit. Unde subdit: Ex fide Dei promittentis in fidem hominis, qui credit ei, quia in credente justus apparet Deus. Vel secundum alteram praemissam sententiam sic procede: Justitia Dei est ex fide, haec autem justitia fidei, est ei homini qui rsos articulos Symboli habeat, ut transeat Judaeus et quicunque alius ex fide Veteris Testamenti, ubi unus Deus mque credat ex fide primae resurrectionis, quae est in anima, in fidem secundae quae erit in corporibus; ex fide promissionis, in fidem redditionis, ut credat Deum promisisse ac reddidisse, vel redditurum fore; ex fide praedicatorum in fidem populorum, ut credat quod credunt majores et minores; ex fide seminantium, id est prophetarum, in fidem metentium, id est apostologat de fide verborum et spei in fidem rerum et speciei. Haimo Est enim fides qua creduntur quae non vi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuet. S & hi & alia płima testimonia q̃ po¬
nit. ab bebraiee uitatis translatione: qua
nunc utim᷑. uidentur discordare. Qdido est
quia aliqͣndo sumit a. lxͣx int̾ptib: aliqͣndo
sicut loq̃ns eodẽ sp̃ri quoꝓpħȩ. sensũ sumnt
tm̃mͦ sius utens u̾bis: suaꝙ dispositione. Se

Expanded text:
vivet. . Sed et hoc, et alia plura testimonia quae ponit ab Hebraicae veritatis translatione, qua nunc utimur, videntur discordare. Quod ideo est, quia aliquando sumit a LXX Interpretibus, aliquando, sicut loquens eodem spiritu quo prophetae, sensum sumit tantummodo suis utens verbis suaque dispositione. VE
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯui hec fecit ꝑ quȩ sap¬
entia mundi ffulta est:¬
& cius sensum nos habe
dicat. quid hoc fecisti sic:
cognosc̾e sensum dñi: gͦ¬

Expanded text:
ui haec fecit, per quem sapientia mundi stulta est,ejus sensum nos habemdicat quid hoc fecisti sic? cognoscere sensum D
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ adhuc in mortalicor.¬
soputatos dico deos:s¬
inueritate dii sunt. si¬
qͥdem dii sunt multi:.
participatione diratis:
qͥ alus p̃sunt: apłi in¬
terra: archangłi incȩ
lo. & siinqͣm hoc sit:
pat̾. qui naturalit̾. &
substantiue ẽ ds unꝰ
cũ filio ⁊ sp̃u sc̃o. Dicit᷑

Expanded text:
 adhuc in mortali corso putatos, dico deos,in veritate Dei sunt, siquidem multi sunt dii, participatione deitatis qui aliis praesunt: aposterra, archangeli lo. Etsi, inquam, hoc sit Pater, qui naturaliter, et substantive est Deus unus cum Filio et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑte angłos dictos deos.Sigͦ nusquã in diui¬
nis eloquiis repꝑit᷑: eamͥ causa potissimũ oecur
narentur: ut seruitium religionis: que grece
liturgia.uł latria d̃r: angłis exhiberent. s no¬
mine officii: multo utiliꝰ uocant᷑ angłi. qͥ lati¬
ne dicunt᷑. nuncii. ut ille colat᷑. cuĩ nũcii sunt.
nnsi de sc̃is accipit᷑. quib ẽ unus pat̾ ds. Dem̃
dstendit: qd̾ recte dr̃. & qͥs. ⁊ pat̾. Qĩ. uU̾e est d̃s.¬
Sane dicimus: qd̃ debet. qͥa gr̃a qua regenam̃
ita est filii. & sp̃s scĩ: ut patris. & quicquid est
nob̾ a patre: est nob̾ a filio. ⁊ a sp̃u scõ. & ido di¬
cimꝰ. qd̃ ds tͥnitas: unus nob̃ est paẽ. unꝰ ma

Expanded text:
te angelos dictos deos. Si ergo nusquam in divinis eloquiis reperitur ea mihi causa potissimum occurrnarentur, ut servitium religionis quae liturgia vel latria dicitur, angelis exhiberent, sed nomine officii multo utilius vocantur angeli, qui Latine dicuntur nuntii, ut ille colatur, cujus sunt nuntiinisi de sanctis accipitur, quibus est unus Deus Pater Deinde ostendit quod recte dSane dicimus quod debet, quia gratia qua regeneramur, ita est Filii, et Spiritus sancti, ut Patris; et quidquid est nobis a Patre, est nobis a Filio et a Spiritu sancto. Et ideo dicimus quod Deus Trinitas unus nobis est Pater, una ma
Abbreviated transcription (Latin):
alius pat̾. Ad qd̃ dicimus qd̾ ñ simplicit̃ debe¬
at dici: ds trintas ẽ pat̾. ne intelligat᷑ ꝑsona¬
ꝑsona patris.s: ẽ nob̾ pat̾. nec ẽ ille pat̾: qui
est t̾cia ꝑsona. nec alius. s ẽ dcus unus. qui ẽ
nob̾ pater ex temꝑe. & ille qui est pat̾: est sic̃
filius: unus est ds cum ꝑatre. nec tñ est d̃s.¬

Expanded text:
us Pater. Ad quod dicimus quod non simpliciter debeat dici, Deus Trinitas est Pater, ne intelligatur persona Patris. Sed est nobis Pater, nec ille Pater qui est tertia persona, nec alius, sed est Deus unus qui est nobis Pater ex tempore, et qui est ille Pater, sicut Filius est unus Deus cum Patre, nec tamen est D
Abbreviated transcription (Latin):
ius dictum ẽ. & si sunt quidicant᷑ dii: siue in ce¬
lo.siue in t̾ra: si quide dii multi sunt. & dñi młti.
Cos enĩ intelligi uoluit: qͥ digne etiam dicunt᷑
uii. ita sane: ut latria: que int̾pretat᷑ latine
seruitus: eis ñ debcatur. qui ꝓhibiti sunt in le¬
ge. malediei. ubi legit᷑. dus non maledices. uł
detrahes. s ñ sunt iussi sacrificiis: uł ullis la
t̾ra. ut apollo.⁊ esculapiꝰ. hercłes. ⁊ huimodi.
Iõo dixi dicant᷑. si quide dii sunt multi. opinio¬
ne paganoꝵ & dm̃i multi. nob̾ tñ ẽ tantum:.
unꝰ ds̃ pat̾ oui credimus. & nos in se credenteᷤᷤ
facit deos: scđm illad. Dedit eis potestatẽ filioᷤᷤ

Expanded text:
ii, sive in coelo, sive in terra, siquidem dii sunt multi, et domini multi. Eos enim intelligi voluit qui digne etiam dicuntur dii, ita sane ut latria, quae interpretatur latine servitus, eis non debeatur, qui prohibiti sunt in lege maledici, ubi legitur: Diis non maledices, vel detrahes. . Sed non sunt jussi sacrificiis, vel ullis latterra, ut Apollo, vel Esculapius, Hercules, et hujusmodi; ideo dixi dicantur, siquidem dii sunt multi, opinione paganorum, et domini multi, nobis tamen est tantum unus Deus Pater, cui credimus, et nos in se credentes facit deos
Abbreviated transcription (Latin):
neq qui sunt sem̃ abrahe.
scd̃m carnẽ: hii sunt filii
.i. ħedes abrahȩ. In his
ostendit. qõ sola gr̃a: non
genus: facit filios dei.¬
¶ alit̾ ab illo loco. Ueritat̃e
dico. Qualtt̾ gr̃a confir¬
matus sit apłc. supͣ ostñ¬
dit. dicens: nil eum poss
fui egõ seꝑatus. unde mͦ
dolco. qd iuram̃to ꝯfirmat
dicens. U̾itatẽ dico ñ m̃ti¬
or maliquo positusin
de hoc:. qm̃ michi ẽ tri¬
sticia magna .i. stupor
m̃tis.⁊ otinuus dolor
.i. cõpunctio: est cordi mo:
de malis que prius feci.
& sic ipsa mala.iam i
doleo: quia multũ pec¬
caui. Oꝑtabam enĩ ego
iꝑse quimͦ sum apłe.¬
ex magna parte ñ credid̾unt: udebatur uer¬
bum dei ñ esse impletũ. Ad qd̾ respond. Quia
ce̾ si in quib dam ñ est impletum: in aliis tam̃
impletum ẽ. ⁊ ingentib credentib qui sunt
Nam u̾bum dĩ excid̾e est ꝓmissa ñ implere.
Uere ñ extidit. &̃ si quidã non saluent᷑. Non enĩ

Expanded text:
qui sunt semen Abrahae, secundum carnem, hi sunt filii, id est haeredes Abrahae. In his ostendit quod sola gratia, non genus, facit filios Dei. Aliter ab illo loco: Veritatem dico. Qualiter gratia confirmatus sit Apostolus supra ostendit dicens, nil eum possesui ego separatus, unde modo doleo. Quod juramento firmat dicens, veritatem dico, et non mentior in aliquo positus, ide hoc, quoniam mihi est tristitia magna, id est stupor mentis, et continuus dolor, id est compunctio, cordi meo, de malis quae prius feci, et sic ipsa mala jam in doleo, quia multum peccavi. Optabam enim ego ipse, qui modo sum Apostex magna parte non crediderunt, videbatur verbum Dei non esse impletum. Ad quod respondet. Quod etsi in quibusdam non est impletum, in aliis tamen impletum est et in gentibus credentibus qui sunt Nam verbum Dei excidere est promissa non implere. Vere non excidit, etsi quidam non salventur. N
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ abrahe: omĩs filii abrahe ft̃. hec ñ mutant᷑.
S illi filii sunt abrahȩ: qui sunt similes ysaac.
quia ita dicit scriptura. in genesi. In ysaae uo¬
cabitur tͥ sem̃ o abraham .i. in semine reputa¬
buntur similes ysaac. qui sunt p̾figurati ab
eo. In ysaac quippe qui ꝓmissus ẽ: filii abrahe
p̾figurati sunt. ñ qui seipos iustos. s quos d̃s¬
qui facio. Isti sunt filii liberȩ. quȩ sursum ẽ. quȩ
ẽ mater nt̃a. filii uo carnis sunt t̾rena ierłm.
quȩ seruit cum filus suis. Et sicut ysaac non
meruit ut nascturus ꝓmitt̾etur: sic ⁊ ist.
s sola gr̃a ꝓmissa est eis: & data filioꝵ ad op¬
tio. Iõoq congruent̾ ait: uocabit᷑. quia ex dei¬
enĩ uocatione. est aliquis semen abrahȩ. Iõo
ysaac in typo xp̃inatus est. Iacob uͦ &e esau.
credentium. fuerunt tñ boni & fideles de
esau. qd̾ ꝓbat ꝑ iob. qui fuit ex filus esau. qͥn
nit ipse apłe auctoritatẽ subdens. sdest ñ qui

Expanded text:
 Abrahae, omnes filii Abrahae sunt. Haec non mutantur. Sed illi sunt filii Abrahae qui sunt similes Isaac, quia ita dicit Scriptura in Genesi, in Isaac vocabitur tibi semen, id est in semine reputabuntur similes Isaac, qui sunt praefigurati ab eo. In Isaac quippe qui promissus est filius Abrahae figurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Dqui facio. Isti sunt filii liberae quae sursum est, quae est mater nostra. Filii vero carnis sunt terrena Jerusalem quae servit cum filiis suis: et sicut Isaac non meruit ut nasciturus promitteretur, sic et isti: sed sola gratia promissa est eis, et data filiorum adoptio. Ideoque congruenter, ait, vocabitur, quia ex Dei vocatione, est aliquis semen Abrahaequi facio. Isti sunt filii liberae quae sursum est, quae Isaac in typo Christi natus est; Jacob vero et Esau ttium, et non credentium. Fuerunt tamen boni et fideles de Esau quod probat Job, qui fuit ex filiis Esau, quintnit ipse Apostolus auctoritatem subdens, id est non qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfr̃ib meis .i. ꝓuidis. qui sunt fr̃es in lege. qͦꝵ
retrahendis. a xp̃o.qui modo sunt fres in xp̃o.
qui etiã sunt cognati mĩ scd̃. car. & ita. grauiꝰ
peccabam. qui sunt isrłite ueri. quoꝵ ẽ adopt̃.
filioꝵ d̾i .i. ad quos ꝑtinet. ⁊ c̃. sicut suꝑiꝰ expo¬
sita sunt: ꝓcurte. usq ibi am̃ .&. Qui hiuc uitati¬

Expanded text:
id est pro Judaeis qui sunt fratres, in lege, quorum retrahendis a Christo, qui modo sunt fratres in fide, qui etiam sunt, cognati mei secundum carnem. Et ita gravius peccabam, qui sunt Israelitae veri, quorum est adoptio filiorum Dei, id est ad quos pertinet, etc., sicut superius exposita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃. scrip.ẽ. in ysaia. Qm̃ quib ñ est priꝰ annun¬
ius de co: intelligent meam predicationem
eẽ ueram. Ut enim uerus esset & inuiolabilis
de u̾bo dei intellectus: festinauit apłs gen¬
tes ueritate. imbuere. P ropt̾ qd̾.s. quia tot.
pediebar plu qo¬

Expanded text:
sicut scriptum est in Isaia, quoniam quibus non est prius annunationem, intelligent meam praedicationem esse veram. Ut enim verus esset et inviolabilis de verbo Dei intellectus, festinavit Apostolus gentes veritate imbuere. Propter quod, scilicet pediebar plu
Abbreviated transcription (Latin):
uit. eo tñ tenore: neqͥs
ꝯfisus gr̃e securꝰ peocet.
ciam ducat ad uitam.
sicut uiguerat pec̾em¬
ducens ad mortem. &
hoc ẽ qd̾ ait. Ut sicut.¬
Qiͣ eo tenore: dico gra¬
tiam suꝑhabundare.¬
p̾ter adam ẽ: qͥd lege

Expanded text:
it, eo tamen tenore, ne nfisus gratiae securius peccet, iam ducat ad vitam, sicut viguerat pecducens in mortem, et hoc est quod ait, ut sicut,i eo tenore, dico gratiam superabundare,praeter Adam est, quod lege
Abbreviated transcription (Latin):
sticia est. sicut nee aliqua ꝓec̾ca pter adam st̃.
Iõo cum dixisset. sic regnauit peccm in morte
ñ adoidit. ꝑ unum. uł ꝑ adam: q de illo pec̃co
hic agebat. qd̾ non ex adam tragerunte hor̃es:
s sua uoluntate addiderunt. eu ant̾ dieit. gr̃a

Expanded text:
m sunt. Ideo cum dixisset, sicut regnavit peccatum in mundum, non addidit per unum, vel per Adam, quia de illo peccato hic agebat, quod non ex Adam traxerunt homines, sed sua voluntate addiderunt. Cum autem dicit, gratia
Abbreviated transcription (Latin):
nat xp̃c. quia ubi habundauit delictũ suꝑha¬
bundauit &e gra omĩa Donans. T otũ enĩ quod
de adam traxisti: totum qd̾ tuis prauis morib
addidisti. dimisit. totũ deleuit. orõnem docuit.
certamen indixit. laboranti subuenit. uictorem
etã his ꝓficit: quos diabolus uincere ñ potuit.
Et quia pecc̃m ad tempꝰ regnanit. graaũt mȩc
t sicut regͥ¬

Expanded text:
s, qui ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia, omnia condonans. Totum enim quod de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, dimisit, totum delevit, orationem docuit, certamen indixit, laboranti subvenit, victorem sti, etiam his proficit quos diabolus vincere non potuit; et quia peccatum ad tempus regnavit, gratia Ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ce reu̾sus es: & comẽdisti ꝑanẽ: & bibistiaqͣm
ubi p̾cepi tͥ ne comed̾es. uł biberes: ñ inferet᷑
cadauer tuũ in sepulchro patrũ tuoꝵ. Dictum
enim fuerat illi: ut in samaria p̾dicaret.⁊ ñ
ibi manducaret. ipse tñ comedit ib. uñ. illud
minatur ei dñs ꝑ alterum ꝓpħam. qi &e si post
mortem ñ est pena nichil sensuro cadaueri. tñ
scđm humanum affectum quẽ habebat ad
carnẽ suam: potuit in de t̾reri. uł contristari
uiuus: de eo qd non erat sensurus mortuus. &¬

Expanded text:
isti aquam, ubi praecepit tibi ne comederes, vel biberes, non inferetur cadaver tuum in sepulcro patrum tuorum . Dictum enim fuerat illi, ut in Samaria praedicaret, et non ibi comederet. Ipse tamen comedit ibi. Unde illud minatur ei Dominus per alterum prophetam, quia etsi post mortem non est poena, nihil sensuro cadaveri, tamen secundum humanum affectum quem habebat ad carnem suam, potuit inde terreri vel contristari vivus, de eo quod non erat sensurus mortuus.
Abbreviated transcription (Latin):
nuptias cadit in culpam. s ꝓpt̾ nupt̾ias ac¬
cipit ueniam. Quo citca: etiam hine sunt la¬
dabiles nuptiȩ: qr etiã illud qd ñ ꝑtinet ad
se: ignosci faciunt ꝓpt̾ se. Neq enim iste con¬
cubitus. quo seruitur concupiscentiȩ agit᷑.
ut impleatur fȩtus quẽ postulant nuptiȩ.
Omnino gͥ in genere suo: nuptiȩ bonȩ sint
qͥa fidem thori seruant. ⁊ ꝓlis suscipiendȩ
causa: utrunq sexum cõmiscent. ⁊ impie¬

Expanded text:
nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit veniam. Quocirca etiam hinc sunt laudabiles nuptiae, quia etiam illud quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. Neque enim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur, ut impleatur fetus quem postulant nuptiae. Omnino igitur in genere suo nuptiae bonae sunt, quia fidem thori servant, et prolis suscipiendae causa utrumque sexum commiscent, et impie
Abbreviated transcription (Latin):
to infirmitati. Non ẽ laudabile: s ueniale. S
forte aliquis dicet. Si hoc scdm ueniam conces
Uemamnanq concedens apłe. concubitũ atten¬
dit coniugatoꝵ. ubi ẽ incontinentiȩ malum.
Incontinentie malum ẽ. qd̾ uir cognoscit uxo¬
rem: etiam ultra necessitatẽ ꝓercandi lib̾os. scd
&e ibi ẽ: nuptiarum bonũ. Non eniĩ qr incontinen¬
tia malum ẽ. sd̃o conubium etrã qd̾ est p̾ter in¬
tentionẽ generationis: ñ est bonum. Immo uͦ.
ñ ꝓpt̾ illud malum. culpabile est hoc bonum.
s. illud malum fit ueniale: ꝓpt̾ bonum nup¬
fides: ne cum alio: us alia: coeat᷑ ꝓles: ut reli¬
giose educetur. Sacramentũ: ne conuigium se¬
paret᷑. hoc bonum nuptiarũ. ñ rephendit
apłs. s malum in continentiȩ. Concubitꝰ enĩ
necessarius causa genandi: inculpabilis est.¬
&e solus: ipsc nuptialis ẽ. Iuc uͦ qui ultra neces¬
sitatẽ ꝓgreditur. ñ rationi. s libidini obsequit᷑.¬

Expanded text:
to infirmitati, non est laudabile, sed veniale. Sed forte aliquis dicet, si hoc seveniam namque concedens Apostolus, concubitum attendit conjugatorum, ubi est incontinentiae malum. Incontinentiae malum est quod vir cognoscit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim quia incontinentia malum est, ideo connubium quod est praeter intentionem generationis non est bonum, imo vero non propter illud malum culpabile est hoc bonum; sed illud malum fit veniale, propter bonum nupFides, ne cum alio vel cum alia coeatur. Proles, ut religiose educetur. Sacramentum, ne conjugium separetur. Apostolus, sed malum incontinentiae. Concubitus is necessarius causa generationis inculpabilis, et solus ipse nuptialis est. Ille vero qui ultra necessitatem progreditur, non rationi, sed libidini obsequit
Abbreviated transcription (Latin):
turam dicit apłc: qd̾ ẽ cont᷑ consuetudinem
nature. qd̃ noticia humana comp̾hendit. Ds̃
aut̾ creator &e conditor omĩum naturarum:
nil contͣ naturã facit. qr id c̃ nature. uł nat᷑ale
cuiq rei qd̃ facit. a quo ẽ. omĩs modꝰ. numerꝰ.
ordo nature. S tñ non incongrue d̃r. aliquid
fac̾e contra naturam: qñ facit contͣ id: qd̾ no¬
uimus in natura. Hanc enĩ etiam appellamꝰ¬
rabilia dicunt᷑. uł nõrant᷑. Contra uͦ illam sũ¬
mã nature legẽ: a noticia humana remotam:¬
ce si hoc ẽ qd̃ utiq est: qͣntomagis hi qui suit

Expanded text:
 contra consuetudinem naturae, quam notitia humana comprehendit. Deus autem creator et conditor omnium naturarum, nil contra naturam facit, quia id est naturae, vel naturale cuique rei quod facit, a quo est omnis modus, numerus, ordo naturae, sed tamen non incongrue dicitur aliquid facere contra naturam, quando facit contra id quod novimus in natura. Hanc enim etiam rabilia dicuntur, vel nominantur. Contra vero illam summam naturae legem a notitia remotamEt si hoc est quod utique est, quanto magis hi qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
NeT. pectat. sic̃ apparet in ipso capitẽ.i.
xp̃i armatur. cuiꝰ armature: quasi p̾cipua ar¬
ma. p̾misit patientiam & benignitatẽ. quaꝵ
alta. illata a ꝓximis mala: eqͣmunt̾ portat.
alt̾a: sua bona ꝓximis desid̾abilit̾ impendit.
Mens qͥppe sc̃oꝵ: in hoc temptationis p̾lio: &
munita patientie clipeo: & gladio amoris ac.
ac odioꝵ tela potent̾ excipiat. ⁊ amoris iacła
ualent̃ reddat. Nlon enĩ ad bella armat᷑ ꝑgit:
qui aut clipeũ sumens: gladus ñ utit᷑. aut u¬
tens gladiis. clipeo ñ munit᷑. Un &e miles dei
adusitatis bello dep̃hensus: & scutũ patientiȩ
dcbet ante ferre. & ad p̾dicandum ꝓmptus:
amoris iacła inferre: ut uincat. Sequit᷑. Ca¬
ritas. ⁊ c̃. Qiͣ. Item ꝑ hoc caritas dignior: quia
caritas mnqͣm . ex. id¬

Expanded text:
exspectat, sicut apparet in ipso capite, id Christi armatur, cujus armaturae, quasi praecipua arma praemisit patriam et benignitatem. Quarum altera illata a proximis mala aequanimiter portat, altera sua bona proximis desiderabiliter impendit. Mens quippe sanctorum, in hoc tentationis praelio, et munita patientiae clypeo et gladio amoris acciet odiorum tela potenter excipiat, et amoris jacula valenter reddat. Non enim ad bella armatus pergit, qui aut clypeum sumens gladiis non utitur, aut utens gladiis clypeo non communitur. Unde et miles Dei adversitatis bello deprehensus, et scutum patientiae debet anteferre, et ad praedicandum promptus amoris jacula inferre, ut vincat. Charitas, etc. Quasi dicat: Per hoc charitas est dignior, quia charitas nunquam excid
Abbreviated transcription (Latin):
homo aut̃. ymago trintatis ẽ.⁊ adymaginẽ.
uñ. fecit d̃s hominẽ ad ymaginẽ suam. ut sic̃
d̾s p̾est omĩb creaturis ꝑ potentiam: sic homo
uniu̾sis animalib t̾renis: ꝑ intelligentiam p̾¬
esset: & ipse est gła dr̃: cũ dei sapientiam sequit᷑
adiutorium uiri. ñ ad carnalem concupiscen¬
tiam. quia nec corruptibilia corpora tunc ha¬
bebant: ante quam eos mortalitas inuad̾et.
s ut haberet uir głam de ea: cum ei p̾iret ad
dm̃ ⁊ se ei daret iitandum scĩtate. sicut ⁊ ip̃e
cẽt gła dei: cum eius sapientiã sequeret᷑. unde

Expanded text:
 et ad imaginem. Unde: fecit Deus hominem ad imaginem suam, ut sicut Deus praeest omnibus creaturis per omnipotentiam, sic homo universis animalibus terrenis per intelligentiam praeesset. Et ipse est gloria Dei, cum 96 Dei sapientiam sequitur. adjutorium viri non ad carnalem concupiscentiam, quia nec corruptibilia corpora tunc habebant, antequam eos mortalitas invaderet, sed ut haberet vir gloriam de ea, cum eam praeiret ad Deum, et se ei daret imitandum sanctitate, sicut ipse gloria Dei esset, cum ejus sapientiam sequeretur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
di. & ingenesi legit᷑. factus ad ymaginẽ dĩ. ubi
d̾r. faciamus hoiẽm ad ymaginẽ & sumilitudi¬
oportet. sionenĩ intelligendum ẽ: ut facereit
ymago dei factus est.s quia ñ omnino equaliᷤ
fiebat illa ymago dei. tanqͣm ñ ab illo nata: sed
ab eo crcata: huiꝰ rei significande causa: ita esse
ymago dĩ dicit᷑. ut ad ymaginẽ. factꝰ esse ñ sile¬
atur. qr ñ est ei equalis. s quadam similitudine
accedit. Non enim locoꝵ int̾uallo. s similitudine
accedit᷑ add̾m. & dissimilitudine recedit᷑ ab eo. ho
mogͦ cum sit ymago dei ꝓpt̾ imparẽ similitudi

Expanded text:
 in Genesi legitur: Factus ad imaginem Dei , ubi dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudioportet. Non enim intelligendum est, ut facerent imago Dei factus est, et quia non omnino aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab illo creata, hujus rei significandae causa ita esse imago Dei dicitur, ut ad imaginem factus esse non sileatur, quia non est ei aequalis, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallo, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Homo ergo cum sit ima
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt infirmi febribus.
& aliis infirmitatib
& imbeeilles: longa inua¬
litudine. ⁊ mult dormiunt .i. moriunt᷑ mor¬
mala: ex indigna assũpti
& teste ꝯscientia: nosmet¬
ipsos duudicaremꝰ: peni¬
tendo: ⁊ timore: tanqͣm
carmfice nos torquente.
ce qͣsi quidam anime. confi¬
tentis sanguis ꝑ lacrimaᷤ
ꝑflueret: ñ iudicaremͣ. id¬

Expanded text:
ti infirmi, febribus et aliis infirmitatibus, et imbecilles, longa invaletudine, et multi dormiunt, Ambrosius mala ex indigna assumptiot teste conscientia, nosmetipsos dijudicaremus, poenitendo, et timore tanquam carnifice nos torquente, asi quidam animae confitentis sanguis per lacrymas oflueret, non judicaremur, id
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓarbitrio suo. Et di
pͥus uirtutes significa¬
uit. dicendo. gr̃arum.
qͣrum effectus. sig̾cat¬
enim effectus sunt. qͣn¬

Expanded text:
arbitrio suo. Et divprius virtutes significit, dicendo gratiarum, quarum effectus signifienim effectus sunt, quan
Abbreviated transcription (Latin):
Scientia uͦ est mnactio¬
ne temꝑalium. uñ¬
in iob. S cce pietas est:
sapientia. Aostie aut̃¬
tus ẽ. nͥamor ⁊ cognitio cꝰ: scientia ui. quam
dixit ee abstinere a malis: rerũ ꝓculdubiotẽ¬
poralium ẽ. qr intemꝑalib mala sunt: inqͥb
caute & prudent᷑ conuers indumẽ. Cuiaũt
datur sapientia. qͣsi sol est. cui scientia: luna
in nocte sełi. Iliquib cet̾a dantur: stellȩ st̃.
qr ⁊ hec in nocte necessaria sunt. Uñ: in psmo.
solum datur a dõ sapientia.ł. de diuinis intelli¬
gentia. &e scientia de humanis: s etiã eoꝵ ser¬
mo: ut aliispossint eloqui. sequit᷑. Alt̃. dat᷑¬
lteri fides. in

Expanded text:
st in actione temporalium. UJob: Ecce pietas est sapientia, abstitus est, nisi amor et cognitio ejus? Scientia vero quam dixit esse abstinere a malis, rerum procul dubio temporalium est, quia in temporalibus mala sunt, in quibus caute et prudenter conversandum est. Cui autem datur sapientia, quasi sol est; cui scientia, luna in nocte saeculi. Illi quibus caetera dantur, stellae sunt, quia et haec in nocte necessaria sunt. Unde in Psalmo: solum datur sapientia, id est de divinis intelligentia et scientia de humanis, sed etiam earum sermo, ut aliis possint eloqui. Alteri datur fides, i
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑ omĩa necessaria. iom̃ĩb. ñ uni omĩa tri¬
buit.s in omib omĩa oꝑatur. ut qd̾ non ħt qͥs
in se. habeat in alio. ⁊ sic: mancat caritas ⁊ hu¬
militts. Sienĩ humilis es. & amas unitatem:
tibiħt: quisqus inilla aliquid ħt. t̃ olle mus¬
diam: & tuũ est qd̃ habeo. liuor: seꝑat. caritas:
iungit. Sicut in humano corpore ocłs solus
uidet: s ñ sͥ sibi soli. sic ꝑ sp̃m scm̃ habes: si ecele¬
siam amas. Amas aut̃: si in eiꝰ cõpage consistis.
perat omĩa. ut post dicet. Uicuiq aut̃. Qiͣ¬

Expanded text:
atur omnia necessaria in omnibus, non uni omnia tribuit, sed in omnibus omnia operatur, ut quod non habet quis in se, habeat in alio, et sic maneat charitas et humilitas. Si enim humilis es et amas unitatem, tibi habet quisquis in illa aliquid habet, tolle invidiam et tuum est quod habeo; livor separat, charitas jungit. Sicut in humano 102 corpore oculus solus videt, sed non sibi soli, sic Spiritum sanctum habes, si Ecclesiam amas. Amas autem, si in ejus compage consistis perat omnia ut post dicet. Unicuique autem.
Abbreviated transcription (Latin):
parut & innotuit in. nec tamꝰ ait uixit. sed
peuir. quia urcerat aliqn in paradiso. q̃n con¬
tra p̃ceptum datũ. satis apparebat admissi.
S cum homines nati pecc̃ores: sine mandato
uiuent. tanquam mortuum latebat. Seq̃¬
batur ꝯcupiscentias carnis. sine cognaitione.
quia sine cohibitione. s data lege. pec̾e̾m in
noticiam uati hominis reuixit. qd in notici¬
an pͥmam facti hominis: aliqn iam uixat.
quia uidit se reum apud deum. ex his quȩ pec
m factus ẽ sibimanifestus pͥuaricator & ita.
muentũ est alicu bene attendenti. mand̾ legi
qͣd erat aduitam obedienti. uł obseruanti uł¬
ꝓd erat aduitã. intentione dantis: quia bonũ
erat. hoc id̾e non alusd: ẽẽ ad mortẽ et̾nam.
mͥ. ñ obseruanti. ⁊ peccanti. Ad mortem aũt.
non est ex sui uitio. s ratione p̾dicte occasio¬
peccatum. Quia dix¬
erat mandatum
eẽ ad mortẽ: quo¬
modo hoc sit: det̾¬

Expanded text:
nec tamen ait vixit, sed revixit, quia vixerat aliquando in paradiso, quando contra praeceptum datum satis apparebat admissum; sed cum homines nati peccatores sine mandato viverent, tanquam mortuum latebat, sequebaturque concupiscentias carnis sine cognitione, quia sine cohibitione; sed, data lege, peccatum in notitiam nati hominis revixit quod in notitiam primam facti hominis, aliquando jam vixquia vidit se reum esse apud Deum ex his quae peccao factus est sibi manifestus praevaricator. Et ita inventum est alicui bene attendenti, mandatum legis, quod erat ad vitam obedienti vel observanti, vel erat ad vitam intentione dantis, quia bonum erat, hoc idem non aliud esse, ad mortem aeternam, mihi non observanti, et peccanti. Ad mortem autem non est ex sui vitio, sed ratione praedictae occasiocatum. Quia dixerat peccatum ad mortem, quomodo hoc sit dete
Abbreviated transcription (Latin):
sit .i. uisibilem fecit. filtõ
suum .i. sͥ consubstantia¬
lem. Non misit: ubi non
erat. qui ubiq est. uenit
in uirginẽ: qui an in uit
nem erat. quã creauit:
elegit. quam elegerat.
creauit. Attulit uirgim
fecunditatem. ñ abstulit
iutegͥtatem. ueniens in
uttrum uirginis: S si
aute ibi erat: quomͦ ueñ:
Quia ibi alio actucepit.
ẽẽ: quam añ erat. fuit
enĩ ibi ꝑuionẽ nature:

Expanded text:
st visibilem fecit Filium suum, id est sibi consubstantialem: non misit ubi non erat qui ubique est: venit in Virginem, qui ante in ne erat, quam creavit, elegit; quam elegerat, creavit; attulit Virgini fecunditatem, non abstulit integritatem veniens in uterum Virginis. Sed si ante ibi erat, quomodo venit? quia ibi alio modo coepit esse quam ante erat. Fuit enim ibi per unionem naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
lit. Sequit᷑. Nam quod
impossibile. Quomͦ inxp̃o
facta sit liberatio: hic ex
iħir. nos libatos. Namd̾s
eum pot̾ fieri lib̾atio nr̃a.
que ñ pot̾at fieri ꝑ legẽ.

Expanded text:
itus sentiunt » Nam quod impossibile. Quomodo in Christo facta sit liberatio, hic expJesu non liberatos, nam Deus eum potest fieri liberatio nostra, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt utiq. Sic qͥ edũt.
nem eius bibunt: par¬
ticipes eiꝰ sunt. uel
ita pot̾ legi. ut israel
tria. Sic̃ enĩ nos de uno ꝑane.⁊ uno calice ꝑci¬
pientes: sumꝰ conformes corꝑis xp̃i. sic qui
edunt. hostias ydolis oblatas: st̃ participes
altaris erroris .i. demoni. & ñne ita est: Utiꝙ¬

Expanded text:
Sunt utique. Sic qui edunt nem ejus bibunt, participes ejus sunt. Vel t legi, ut Israel tria. Sicut enim nos de uno pane et uno calice percipientes sumus conformes corporis Christi, sic qui edunt hostias, idolis oblatas, sunt participes altaris erroris, id est daemonis. Et nonne? utiq
Abbreviated transcription (Latin):
.4. d. uos ita opinamini.s. nos scimꝰ qm̃ iudi¬
cium. ⁊ c. Uł siest ibi enĩ: ita lege. Uere mex¬
cusabilis es qͥa scimus: qm̃. uidi dĩ est scd̾mu̾i
tionẽ in cos. so contͣ eos. qͥ talia agunt. siue
udei. siue gentiles sint.i. in illos qui illa facz¬
unt. quȩ in alus rephendunt. homines in
iudicio attendunt ꝑsonas potentiũ diuitũ
qui uerax ẽ ñ attendit ꝑsonas: s uite m̾itũ:¬
Humanũ quippe iudicium: multis modis
corrupitur. amore. odio. timore.Sepe iudici¬
um integͥtate uolat᷑. & cont᷑ iusticię regulam.
scđmuitatẽ. q unicuiꝙ reddet scđm mensu¬
ram bom uł mali. Uitas quippe iidicu hoc po¬
stulat. ut malus inala:. & bonꝰ recipiat bona.
s illidin hoc loco uidetur ostendi. qd̾ solius
dei ẽ. scđm uitatem idicium. qͥa corda hoĩum
nosse: soliꝰ di. est. & m̃tis secreta dinosce̾. Suit
enĩ quȩ cõmittunt᷑. oꝑc quidẽ malo: animo
aut̃ non malo. ut siquis u̾bi causa: hoĩem

Expanded text:
os ita opinamini, sed nos scimus quia judicium, etc., vel si est ibi enim, ita lege: Vere inexcusabilis es, quia scimus, quia judicium Dei est secundum eos, id est contra eos, qui talia agunt, sive Judaei, sive gentiles sint, id est in eos qui illa faciunt quae in aliis reprehendunt. Homines in judicio attendunt personas potentium divitum qui verax est non attendit personam, sed vitae merituHumanum quippe judicium multis modis corrumpitur, amore, odio, timore. Saepe judicium integritate violatur, et contra justitiae regulam itatem, quia unicuique reddet secundum mensuram boni vel mali. Veritas quippe judicii hoc postulat, ut malus mala, bonus recipiat bona. Sed illud in hoc loco videtur ostendi, quod solius Dei sit secundum veritatem judicium, quia corda hominum nosse solius Dei est, et mentis secreta dignoscere. Sunt enim quaedam quae committuntur opere quidem malo, animo autem non malo, ut si quis verbi causa hominem
Abbreviated transcription (Latin):
militudini carnis pecc̃i: quia moriendo. carnis
mortalitate exutus ẽ. & ẽ sensꝰ. fecit eũ pecc̃m. id
mortalem. Itaetiã maledictũ accipit᷑: ꝓ morte: quę
de maledicto di uenit. ut uẽ dictũ in lege intelligit᷑
maledictus omĩs: qui pendet in ligno. Quid ẽ ma

Expanded text:
militudini carnis peccati, quia moriendo carnis mortalitate exutus est. Et est sensus: Fecit eum peccatum; id est mortalem. Ita etiam maledictum accipitur pro morte, quae de maledicto venit; ut vere dictum in lege intelligatur: Maledictus omnis qui pendet in ligno . Quid est m
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uult. qͥa ipe est qui
iustificat. Nunqͥd gͦ
uult accusare suosᷤ¬
Non. Et cum nullus accuset: Quis ẽ qui ꝯd̾ep¬
net .i. quispossit inferre mortẽ : sullus po¬
terit inferre mortẽ qui uelit. Solus enĩ xp̃o¬

Expanded text:
n vult, quia ipse est qui justificat. Nunquid ergo vult accusare suosnon. Et cum nullus accuset, quis est qui condemnet, id est qui possit inferre mortem? nullus poterit inferre qui velit. Solus enim
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ suꝑiora: ad uidendu. ut ds. tͥnitas. Nr̃a st̃ eqͣlia
ad ꝯuiuend̃. ut angłiqͥb equabimur in futuro.
minist̾ia. que mͦ nr̃a sunt. ñ dñio. s usu. Ut¬
s utendi facultate. qr utunt᷑ eis ad uictum.
uł ornamentũ. uł aliqͥd aliud huiꝰmodi An¬
geligͥ. minc suꝑiores sunt. & in futuro. e¬
runt pares. ⁊ ita alit̾: modonr̃ sunt. & alit̾.
filium. Uerum: auctor calicis huiꝰ: est etiam
do filium: bene fecit. filius tradendo seip̃m:
bñ fecit. Iudas tͣdendo magistrum ꝓ auaricia.
fecit male. Non enĩ qd nob̃ p̾stitum est de pas¬
sione xp̃i: malicie uide deputabitur. habe¬
bit ille mercedem malicie xp̃c: laudẽ gr̃ȩ.¬
ICCIITA accusabit: ita ut eiuis
accusatio sit: adii. elec¬
diei. ut noceat. elects
di. quos p̾sciuit ad ui¬
tam: utiq nulliꝰ ac¬
cusatio nocet illis. Ni¬
sus aut̃ diaboli:. accu

Expanded text:
t superiora ad videndum, ut Deus trinitas; nostra sunt aequalia ad convivendum, ut angeli, quibus aequabimur in futuro, ministeria, quae modo nostra sunt non dominio, sed usu, sed utendi facultate, quia utuntur eis ad victum, vel ornamentum, vel aliud hujusmodi. Angeli igitur nunc superiores sunt, et in futuro erunt pares, ita aliter modo nostri sunt, et aliter Filium, verum auctor calicis hujus est etiam do Filium, bene fecit; Filius tradendo seipsum, bene fecit; Judas tradendo magistrum pro avaritia, male fecit. Non enim quod nobis praestitum est de passione Christi, malitiae Judae deputabitur; habebit ille mercedem malitiae, Christus laudem gr» Quis accusabit, ita ut ejus accusatio sit adversus elecd est ut noceat electis Dei quos praescivit ad vitam? utique nullius accusatio illis nosus
Abbreviated transcription (Latin):
emplum scientie. legis
qͥ a nesciunt quomͦ sit uerũ. nec etiã esse uerũ. s
udeus: iactat se hr̃e sensũ legis. ⁊ scire uerum
eẽ illum sensum legis: ita ut aliis scire. uł hr̃e¬
uolentib. sit exemplar. Et cũ hec omĩa habcas
o iudee ¶ingͦ aliũdoces. cur txip̾m ñ doceo:.¬

Expanded text:
emplum scientiae legis quomodo sit verum, nec etiam esse verum; sed Judaeus jactat se habere sensum legis, et scire verum esse ipsum sensum legis, ita ut aliis scire volentibus sit exemplar. Et cum haec omnia habeas, o Judaee, qui ergo alium doces, cur te ipsum non doce
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. ꝙ forte suspicarent᷑: tõo eũ ꝯtẽpsisse: ꝙ parua of¬
ferebant᷑. ut maiora ꝯseq̃ret᷑. ⁊ id̾oillos misisse: ut inti¬
marent eis: maiora dare.s nunqͥd ꝑ aliquẽ illoꝵ
cͥcũuenit illos : ut factũ cẽt. si dice̾nt. siuultis pacca¬
tũ hr̃e apłm. qui  parua respuit. digna date.
telligerent. ido apłe ñ ta¬
ceus: q̃ ex adu̾so ꝓpom pos¬
chil ꝑ ccũuentionẽ eg̃ apd̃

Expanded text:
ia forte suspicarentur ideo eum contempsisse, quia parva offerebantur ut majora consequeretur, et ideo illos misisse ut intimarent eis majora dare: sed nunquid per aliquem illorum circumveni illos, ut factum esset si dicerent, si vultis paratum habere Apostolum, qui parva respuit, digna date: ntelligerent. Ideo Apostolus non tacens quae ex adverso proponi poshil per circumventionem egit ap
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ. qͣntum licet: ꝓgͣ
ducusq: salua pace.
&e cumexieritis: sepa¬
mimi. ab eis. ut nec con¬
sensum cũ eis habeatis

Expanded text:
 quantum licet, pro gradu cujusque salva pace. exieritis, separamini ab eis, ut nec conensum cum eis habeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli. Inhis u̾bis:
ydola phibed coli. que
templo d̾r. sunt iun¬
ca qͥa ab unodo sepa
oftendit cõmunitatẽ.
sicut. dñs dicit iere¬
sum ꝑ substantiã. in¬
habitabo ꝑgrãm. it

Expanded text:
diaboli. In his verbis idola prohibet coli, quae templo Dei sunt inimica, quia ab uno Deo separostendit communitatem pSicut Dominus dicit, in Ezesum per substantiam, inhabitabo per gratiam in
Abbreviated transcription (Latin):
litigat. qͥ sequit᷑ iussa domini.⁊ ad om̃e p̾ceptũ
diuinum. suũ flectit arbitrium. ẜ ax enĩ ua est:
dõ dissidet. quã xp̃c ñ uenit mitte: s tollere.
Dico habeamus pacẽ ad dm. quia ei reconcilia¬

Expanded text:
litigat, qui sequitur jussa Domini, et ad omne praeceptum litigat, qui sequitur jussa Domini, et ad omne praeceptum divinum suum flectit arbitrium. Pax enim vera est, Deo dissidet, quam Christus non venit mittere sed tollere. Dico, habeamus pacem ad Deum, Ambros. quia ei reconcilia
Abbreviated transcription (Latin):
ceptabant. & udei quide de antiquȩ legis oꝑi¬
b. gentiles uo. de. noua xp̃i uocatione: p̾sump¬
tiue głabantur. & merita iactabant. Ideoq
utroꝵq iactantiã repͥmens: ad pacẽ monet.
ce ne indignent᷑: se eis annumerat. Qͣi. Quia
hicait: iustificati ex fide. qui supra dixit: iustifi¬
cat gratis: ꝑ gr̃am. hoc ido dixit: ne ip̃a fides. su¬
ꝑba sit. ne dicat sͥ. Si exfide: quomͦ gratis: Quod¬
enĩ fides incretur: cur ñ potius redditur qͣm do¬
natur: Non dicat ista homo fidelis. qr cũ dixerit:
ut merear iustificationẽ: habco fide: respondet᷑
ei. Quid habes qõ ñ accepisti: Cumgͦ fides impe¬
trat iustificationẽ: sicut unicuiq d̃s̃ partitus
ẽ mensuram fidi. ñ gr̃am di aliqͥd miti p̾cedit
humani. s ipsa gr̃a metur augeri. ut aucta: me¬
reatur & ꝑfici. uoluntate comitante: ñ ducente.
nanq cum do hab̾e: fides facit: ñ lex. hec enim
nos reconciliat do. sublatis peceatis: q̃ nos fece

Expanded text:
dem de antiquae legis operibus, gentiles vero de nova Christi vocatione, praesumptive gloriabantur, et merita jactabant; ideoque utrorumque jactantiam reprimens, ad pacem monet, et ne indignentur se eis annumerat. Quasi dicahic ait: justificati ex fide. Qui supradixit justificati gratis per gratiam, hoc ideo dixit ne ipsa fides superba sit: nec dicat sibi, si ex fide, quomenim fides meretur, cur non potius redditur, quam donatur?\' non dicat ista homo fidelis. quia, cum dixerit: \'Ut merear iustificationem, habeo fidem, respondetur ei: Quid enim habes, quod non accepisti? cum ergo fides impetrat iustificationem, sicut unicuique deus partitusest mensuram fidei, non gratiam Dei, aliquid meriti praecedit humani, sed ipsa gratia meretur augeri, ut aucta mereatur et perfici, voluntate comitante, non ducente, namque cum Deo habere fides facit, non lex: haec enim nos reconciliat Deo, sublatis peccatis, quae nos fec
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam ẽẽ ex gr̃a
fider. sine lege. hinc
habete cum dõ .q. di
Meat. hec dissensio q̃
int̾ uos est: contra

Expanded text:
justitiam esse ex gratia fidei, sine lege. Hic ohabete cum Deo. Quasi dicat: Haec dissensio quae inter vos est, contra
Abbreviated transcription (Latin):
homines bona: quȩ ꝓmisit: ipse tñ facit. quia¬
facit: ut illi faciant. ñ illi faciunt. ut ipse faci¬
at: qd ꝓuusit. Alioqum: ut d̾i ꝓmissa cõpleant᷑.
ñ in dei. s in hominum est potestate: ꝓmisit gͦ
qd̃ ipse facturus fu̾at: ñ qd̾ homines. sion enim
de nr̃e uoluntatis potestate: s de sua p̾desti¬
natione ꝓmisit. Congrue gͦ. ñ ait. p̃dixit. uel
pͥsciuit. Nam &e aliena facta. potens est p̾dic̾e.
atos p̾scire. s ait ꝓmisit. ut hoc intellig̾etur
ꝓmitte: qd̾ ipse facit. Non enim ip̃e ꝓmittit:
&e alius facit. qd̃ iam si eẽt ꝓmittere. s tm̃ p̃¬

Expanded text:
homines bona quae promisit, ipse tamen facit, quiacit ut illi faciant, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit. Alioquin ut Dei promissa impleantur, non in Dei, sed in hominum est potestate. Promisit ergo quod ipse facturus fuerat, non quod homines. Non enim de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. Congrue ergo non ait praedixit, vel praescivit. Nam et aliena facta potest praedicere atque praescire; sed promisit, ut hoc intelligeretur promittere quod ipse facit. Non enim ipse promittit, et alius facit: quod jam non esset promittere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
stra exhibete d̾o. ut sint arma iusticie:. quib .s.
gentiire: damus: uł linguam ad maledicendũ.
uł manus: ad ꝑcutiendũ: ita: et iusticiȩ arma
damus: cũ recte ꝯu̾sam᷑. menbra nr̃a custodren¬
tes:. ab om̃i turpitudine. seqͣr. P eccatũ em̃. Qi¬

Expanded text:
stra exhibete Deo, ut sint arma justitiae, quibus scistra exhibete Deo, ut sint arma justitiae, quibus scigenti damus irae, vel linguam ad maledicendum, vel manus ad percutiendum, ita et justitiae arma damus cum recte conversamur, membra vestra custodientes ab omni turpitudine. Peccatum