comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua pꝰhec & ꝑhȩc. etiã illa uentura sunt:
sequit᷑. Ueniant mͥ miserationes tuȩ &
llam. Ec en̾i uere uiuã: qͣndo nichil poto
ta & beata: tanqͣm sola dicenda sit uita
uui cõparatione ista quã ducimꝰ. mors
potiꝰ appellanda qͣm uita: quale illud
ẽ in eugłio. Si uis uenire ad uitã: serua man.¬
cer᷑ inquit in resurrectionẽ uitȩ. Neq hic ait
ȩt̾nȩ seu beatȩ. Sic & hic. ueniant inqͥt mi-
serationes tuȩ : & uiuam. Neq hic ait. in ȩtͣ¬
num uiuã. uł beate uiuã: quasi aliud non
sit uiuere. qͣmsine ullo fine & sine ulla mise¬
ria uiuere. Sed hoc quo merito: Quia lex in¬
quit tua meditatio mea ẽ. Hȩc meditatio nͥ
eẽt in fide. quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur: nũqͣm
ꝓpt̾e̾a poss& ad illã uitã quispiam ꝑuenire.
hoc dicendũ putaui: ne qͥs qͣm cũ tota legẽ
memoriȩ mandauerit. eamq creberrima
recordatione cantauerit. ñ tacens qđ p̾ci-¬
pit. nec tam̃ uiuens ut p̾cipit. arbitret᷑

Expanded text:
tura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva manbene fecerunt,» inquit, «in resurrectionem vitae» : neque hic ait, aeternae, seu, beatae. Sic et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionem operatur , nunquam propter eam posset ad illam vitam quispiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprio etiã ipse dñs ait: qm̃ qui se exaltat hu¬
miliabit᷑. & qui se humiliat exaltabit᷑. Bene
hc intelligimꝰ etiã illam humilitatẽ. ñ qua
se quisq humiliat confitendo peccata. nec
sibi arrogando iusticiã: sed qua quisq hu¬
miliatur aliqua tribulatione uł deiectione.
quã meruit eiꝰ suꝑbia: aut exercet᷑ pro¬
bat᷑q patientia. Unde paulopꝰ dic̃ hicpsal¬
mꝰ: priqͣm humiliarer ego deliqͥ. Et illud
in libro sapientiȩ. In dolore sustine. & in hu¬
militate tua patientiã habe: qm in igne ꝓ¬
bat᷑ aurũ & argentũ. homines uͦ acceptabiles

Expanded text:
se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur» . Bene hic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud in libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe; quoniam in igne probatur aurum et arg
Abbreviated transcription (Latin):
S cur ñ dix̃. qui timent te uident mee
iocundant᷑: s timent te. u̾bum p̾sentis gns
posuit. uidebunt autẽ & iocundabunt᷑ fil
turi tpr̃is u̾ba st̃: An quia in p̾senti tpysa
timor est qͣmdui temptatio ẽ uita humana
suꝑ t̾rã: iocunditas autẽ quã uoluit hess
telligi. tẽ erit. qͣndo iusti fulgebt̃ in regil
patris sui sic̃ sol: Hinc enĩ etiã illud inab
psalmo legit᷑. Quã multa multitudo dile¬
dinis tuȩ dnẽ : quã ab sc̃disti tim̃tibꝰ te Il

Expanded text:
 cur non dixit, qui timent te, vident me, et jucundantur: sed «timent te,» verbum praesentis temporis posuit; «videbunt» autem et «jucundabuntur,» futuri temporis verba sunt? An quia in praesenti tempore timor est, quamdiu tentatio est vita humana super terram ; jucunditas autem quam voluit hic intelligi, tunc erit quando justi fulgebunt in regno Patris sui sicut sol ? Hinc enim etiam illud in alio psalmo legitur, «Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti ti
Abbreviated transcription (Latin):
nec ita. qͣmuis homo. ut in eoꝵ numero
depittandus sit. qui ambu  lant inuani.¬
tate mentis suę: obscurati intelligentia.
alienati auia dĩ. Nam sitalis ess&: nec
hoc dicer&. Non aut̃ parui ẽ intellectꝰ: nosse.
a qͦ poscendus c̃ intellectus. Et cogitandum ẽ
quanto sint altiꝰ intelligenda diuina manda¬
ta: quando ad ea discenda. sici adhuc intelle¬
ctũ dari petit. qui iam sic intelligio: & qͥ eloqͥa
dĩ se custodisse ante iã dix̃. Qđ aut̃ intti

Expanded text:
nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero nec ita, quamvis homo, ut in eorum numero deputandus sit, qui «ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intelligentia, alienati a via Dei.» Nam si talis esset, nec hoc diceret. Non autem parvi est intellectus, nosse a quo poscendus sit intellectus. Et cogitandum est quanto sint altius intelligenda divina mandata; quando ad ea discenda sibi adhuc dari intellectum petit, qui jam sic intelligit, et qui eloquia Dei se custodisse a
Abbreviated transcription (Latin):
pire. ut aꝑiant᷑. & magis magisq serenen¬
enim nisi aliquid intelligat nemo possit
credẽ in dnm̃: tam̃ ipsa fide qua credit sa¬
natur. ut intelligat ampliora. Alia st̃ enim
quȩ nisi intelligant᷑ non credimꝰ: & alia sunt
quȩ nͥ credamꝰ non urtelligimꝰ. Nam cũ fides
credit p̾dicanti fidem. qui ut alia taceam lin¬
guam ipsam qua loquitꝰ non intelligit: S nͥ
essent rursus aliqua quȩ intelligere ñ possum
nͥ ante credamꝰ: ꝓpħa non dicer&. nͥ crediditis
ñ intelligetis. Proficit gͦ nr̃ intellectꝰ ad in¬
telligenda quȩ credat. & fides ꝓficit ad cre¬
denda quȩ intelligat: & eadem ipsa ut ma¬
gis magisq intelligant᷑ in ipso intellectu ꝓ¬
ficit mens. S hoc non fit ꝓpriis tanquam
naturalibꝰ uiribꝰ. sed dõ adiuuante atq do¬
nante : sic̃ medicina fit. ñ natura ut ui-¬
ciatꝰ oculus uim cernendi recipiat. Qui
gͦ dic̃ do da mͥ intellectũ ut discã manda¬
ta tua. ñ om̃imͦ expers eiꝰ ẽ ueut pecꝰ:

Expanded text:
is magisque serenenenim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum credit praedicanti fidem, qui, ut alia taceam, linguam ipsam quam loquitur non intelligit? Sed nisi essent rursus aliqua quae intelligere non possumus, nisi ante credamus, propheta non diceret, «Nisi credideritis, non intelligetis» . Proficit ergo noster intellectus ad intelligenda quae credat, et fides proficit ad credenda quae intelligat; et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus;
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑ dilectionem. ubi qui facit hab& delecta¬
te onem. ꝓptͣ qđ dictum ẽ in tua suauitate do¬
ce me iustificationes tuas: sequens uersus osten¬
dit. ubi ait. bona mͥ lexoris tui. suꝑ milia
auri &e argenti: ut ampliꝰ diligat carttas le¬
gem dĩ. quam diligit cupidetas milia auri

Expanded text:
nisi per dilectionem, ubi qui facit habet delectanisi per dilectionem, ubi qui facit habet delectationem, propter quod dictum est, «In tua suavitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi lex oris tui, super millia auri et argenti:» ut amplius diligat charitas legem Dei, quam diligit cupiditas millia auri
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ qm̃ humiliasti me: ut discã ustificationes
tuas. Uicinũ aliqͥd & suꝑiꝰ iam dixerat : priqã
humiliarer ego deliqui. ꝓpt̾ea eloquium cuũ
custodiui. Ipso quippe fructii ostendit qđ
bonum illi fuerit humiliari : s illic dix &
causam. qđ humilitatẽ penalem delinquendo
precesserit. Qđ uͦ ibi ait. ꝓpt̾ea eloquiũ tuũ
custo diui. hic autẽ ut discã ustificationes
tuas : satis significasse mͥ uidet᷑ hoc eẽ nosse
ista. qđ custodire. hoc custodire qđ nosse.
Neq enum xp̃c non nouerat qđ arguebat.
& tam̃ arguebat peccatum. cũ dictũ de illo
sit qđd ñ nõuerat peccatũ. Nouerat gͦ quadã
noticia: & rursus quadam ignorantia ñ noue¬
rat. Sic & uistificationes di multi discunt.¬
& non discunt. Nouerant enim eas quadã
noticia: & rursus qͣdam ignorantia qm̃ non
faciunt. ñ nouer̃. Eo modo hic intelligeno̾
e dixisse ut discam iustificationes tuas ea

Expanded text:
m humiliasti me, ut discam justificationes m humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Vicinum aliquid et superius jam dixerat, «Priusquam humiliarer, ego deliqui; propterea eloquium tuum custodivi.» Ipso quippe fructu ostendit quod bonum illi fuerit humiliari; sed illic dixit et causam, quod humilitatem poenalem delinquendo praecesserit. Quod vero ibi ait, «Propterea eloquium tuum custodivi;» hic autem, «Ut discam justificationes tuas:» satis significasse mihi videtur hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque enim Christus non noverat quod arguebat; et tamen arguebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic et justificationes Dei multi discunt, et non discunt. Noverunt enim eas quadam notitia; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixiss
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓfuit qđ p̾ea qͣm deliquit. humiliata ẽ hu¬
mana natura. Ego autẽ in toto cordescru¬
tabor mandata tua. Quantalib& inqͥt ha¬
bund& iniquitas: ñ in me refrigescit caritas.
Tanqͣm ille hoc dic̃: qui in eiꝰ suauitate iusti¬
ficationes dĩ discit. Quantomagis enĩ suauia
st̃ quȩ iub& qͥ iuuat: tantomagis ea scrutat᷑
amans ut cognita faciat. & faciendo cognos
quoꝵs suꝑ se multiplicatã dix̃ iniquitatẽ:
septimo dr̃. mons incaseatꝰ. mons uber: & in
telligitꝰ grã plenꝰ. Nã & illic. quidã coagulatꝰ
int̾ptati st̃. S uide qͥd opponebat. duricie
cordis illorum. Ego uͦ inquit legem tuã medi¬
tatus sum. Quã legem: Utiq uistissimã. & mise¬
ricor dissimã: unde illi dr̃. & lege tua miserere
mei. Suꝑbis resistit ut obdurent᷑: humilibꝰ aut̃
dat gram. ut diligant obȩdientiã & ne excipi¬
ant excellentiã. Aeditatione quippe legis hui
uoluntaria seruat᷑ mͥ humilitas: ut penalis¬

Expanded text:
t, quod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscquorum super se multiplicatam dixit iniquitatem? septimo dicitur, «Mons incaseatus, mons uber» ; et intelligitur gratia plenus: nam et illud quidam, «coagulatus,» interpretati sunt. Sed vide quid a se opponat duritiae cordis illorum: «Ego vero,» inquit, «legem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas, ut poenalis
Abbreviated transcription (Latin):
tũ faciamꝰ: qͣndo ds ea doc&. sic doc& ut ea scien¬
dosciamꝰ apiendo ueritatẽ: sic doc& ut faciendo fa¬
unꝰ ĩspirandosuauitatẽ. Neq eñi frust᷑ ei dr̃: doce me
ut faciã uoluntatẽ tuã. Sic inqͥt doce. ut
faciã: ñ tartũmͦ ut sciã. Ipsa qͥppe recte
facta fructꝰ ẽ nr̃: quẽ reddimꝰ agricolȩ nr̃o.
Ad scͥptura dic̃. Dñs dabit suauitatẽ: &¬

Expanded text:
 quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Sic, inquit, «doce ut faciam,» non tantummodo tu sciam. Ipsa quippe recte facta, fructus est noster quem reddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ sact᷑ sit ad custodienda diuina manda¬
a sibdidit dicens. Funes peccatorũ circũ¬
isunt me: & legis tuȩ non sum oblitus. fu
qucatorum imp̾edim̃ta st̃ inimicoꝵ: siue
stailium sic̃ diaboli & angłorum eiꝰ. siue
amalium. in quibꝰ filiis infidelitatis diabolꝰ
qutur. Non enĩ hoc nom̃ qđ dictũ ẽ peccatoꝵ.
abes qd sunt peccata declinatũ ẽ. s ab eo qđ
s̃ parcatores: qđ in greco euident̃ appar&. Cũ
itaꝙ minant᷑ mala quibꝰ t̾reant iustos. ne ꝓ

Expanded text:
 factus sit ad custodienda divina mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum oblitus. Funes peccatorum» impedimenta sunt inimicorum, sive spiritualium, sicut diaboli et angelorum ejus, sive carnalium, in quibus filiis infidelitatis diabolus operatur . Non enim hoc nomen quod dictum est «peccatorum,» ab eo quod sunt peccata declinatum est, sed ab eo quod sunt peccatores: quod in graeco evidenter apparet. Cum itaque minantur mala, quibus terrean
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo enĩ docet᷑ n discat: & nemo dislã
auinque a doctore dicuntͥ non potest
a ta siere ego eum docui. sed ipse non
ilit : sicere aut̃ potest. ego ei dixi qđ
heudũ fuit. s ille ñ didicit᷑: quia ñ ꝑce.
tii comphendit. ñ intellex. Nam ꝓfecto

Expanded text:
Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit  sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto
Abbreviated transcription (Latin):
man& in ȩt̾num: quia c̃sum mata caritas
eloqͥum tuum. hoc ẽ scđm ꝓmissum tuum.
ut seđ̾m fidẽ firma sit ꝓmissio om̃i semini
uauctatẽ & eruditionẽ. & scientiã doce me
inqͥt: qͥa mandatis tiuis credidi: Augeri sibi¬
sta poscit. & ꝑfici. Nlam utiq qͥ iam dixe¬
rat suauitatem fecisti cũ seruo tuo. quom
dicit sua uitatẽ doce me. n ut ei grã di ma¬
gis magisq habund&: uel in notescat dulce

Expanded text:
manet in aeternum ; quia consummata charitas eloquium tuum,» hoc est, secundum promissum tuum; ut secundum fidem firma sit promissio omni seminiuavitatem, et eruditionem, et scientiam doce me,» inquit, «quoniam mandatis tuis credidi.» Augeri sibi ista poscit et perfici: nam utique qui jam dixerat, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» quomodo dicit, «Suavitatem doce me,» nisi ut ei gratia Dei magis magisqu
Abbreviated transcription (Latin):
E ꝑ hanc intelligat: sed ita dr̃ intellectũ dare
homini. & quasi ut ita dicã intellectua¬
re ho minem. quẽ admodũ quisqͣm dr̃ luc̃e
dare domui. ił illuminare domũ. cui fene¬
strã facit: cũ eam non sua luce penetre & illi¬
str&e sedtan tũmꝰ aditum qͦ penetret᷑: att ũ¬
sustret apiat.: sed nec sol qui ꝑ fenestra illu¬
strat dom̃um. ipse creauit eandẽ domum
auit hominẽ qͥ fenestrã fecit in domo aut ipse
elli ussit ut facere. aut adiuuit ipse faci¬
entẽ: aut aliqͥd egit ut aꝑiret᷑ qua siũ lum̃
infunder& : auis autẽ & hominis m̃tẽ ratio¬
aliquuid unde ad capiendũ lum̃ dĩ. mens adiu¬
tarettur humana : & eandem sic adiutuat in¬
demut anglicã recipiat orationẽ. & eam sic i

Expanded text:
et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem et hominis mentem ratioaliquid unde ad capiendum lumen Dei mens adjuvaretur humana; et eamdem sic adjuvat mentem, ut angelicam recipiat operation
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. tanquam si dicer& latinꝰ sanitatẽ dare tͥ:
qđ grȩcus dixiss& sanare te. Non cñ circũ
loqueret᷑ int̾pres dicendo intellectũ dare tͥ:
si quẽadmodum dici potest a sanitate sanare
te. Ita dici possit ab intellectu intellectuare te.
Sed si potest hoc & angłs facere: qͥd ẽ qđ̃ iste
hoc ado sibi poscit ut faciat: An quia ds̃ angło
iusserat ut facere: Ita uͦ. Nam xp̃e intelligit᷑
hoc iussisse angłout facer&. eo loco ubi ait ꝓpha
& factum ẽ cũ uiderem ego daniel uisũ & que¬
rebam intellectũ: & ecce stetit in conspectumeo
ut uisus uiri: & audiui uocem uiri int ubal &
onẽ. Et ibi in grȩco uerbũ hoc ẽ qđ & hic. ia ẽ
Synetyson. Peus itaq ꝑ scipsum quia lux est
illuminat pias m̃tes: ut ea quȩ diuiina dicunt᷑
uł ostendunt᷑ intelligant. Sedsi ad hoc mini¬
stro utetur angło: potest qͥdem aliquiai agere
angłs ui mentem hominis. ut capiat lucẽ dei.

Expanded text:
σε; tanquam si diceret latinus, sanitatem dare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellectuare te. Sed si potest hoc et angelus facere, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An quia Deus angelo jusserat ut faceret? Ita vero: nam Christus intelligitur hoc jussisse angelo ut faceret, eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus viri, et audivi vocem viri inter Ubal, onem» : et ibi in graeco verbum hoc est quod et hic, id est συνέτισον. Deus itaque per seipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
i uersus m¬
psalmi huiꝰ de quibꝰ in uolun¬
tate dĩ disputaturi sumͦ. ab
boc incipiunt. suauitatem fecisti cũ seruo
eloquium tuum. Sed qͦd ait grecꝰ crestote¬
tam. aliquando suauitatẽ: aliquando bo¬
nitatẽ. nr̃i int̾p̃tes transtuler. Uerũ quia
suauitas potest eẽ & in malo. quando illici¬
ta quęq & immunda delectant: potest
etiã & in ea quȩ conceditur uoluptate car¬
nali: sic debemꝰ intelligere suauitate. quã
depitet᷑. Propt̃ hoc enim eam & bonitatem
nr̃i appellare maluer̃. Nichil hc gͦ aliua
dictũ existimo. suauitatẽ fecisti cũ seruo
tuo: nisi fȩcisti ut me delectar& & bonum.
Quando autẽ delectat bonum. magnũ di
donum ẽ: quando autẽ bonũ opꝰ qđ lex im¬
ꝑat fit timore penȩ non amore iusticiȩ cũ¬

Expanded text:
i versus psalmi hujus, de quibus nunc in voluntate Dei disputaturi sumus, ab hoc incipiunt, «Suavitatem fecisti cum servo eloquium tuum.» Sed quod ait graecus κρηστότητα aliquando «suavitatem,» aliquando «bonitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda delectant, potest etiam esse et in ea quae conceditur voluptate carnali; sic debemus intelligere «suavitatem,» quam deputetur: propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit timore poenae, non delectatione ju
Abbreviated transcription (Latin):
dor me. adiunx̾ atq ait. qm̃ mandatis
tus credidi: ñ immerito queri potest. cur
andata: alia ꝓmissa. Mandata facienda
llaipimꝰ: ut acciꝑe ꝓmissa meream᷑. Promis
s credimꝰ: mandatis obtemꝑ amꝰ. Qͥd ẽ man¬
ascuis credidi. nͥ credi qdđ̃ tu illa manda¬
etis ñ aliqͥs homo: qͣmuis ꝑ homines ho¬
dibꝰ ministrata sint: Quia itaq eredidi
tua eẽ mandata: ipsa fides mea qua id cre¬
didi. impetr& abs te grãm. qua faciã qđ manda¬
sti.Si enim homo mͥ hȩc uiber& forinsecꝰ: nũqͥd
ut etiam facerem qđ iubebat adiuuar& intrin-¬
secus : Doce gͦ me suauitatẽ. inspirando carita¬
tem: doce me disciplinam. donando patientiã:
doce me scientiã. illuminando intelligentiam:
qm̃ mandatis tuis credidi. Te illa credidi man-¬
dasse. qͥ ds̃ es: & homini donas. unde facias eum
ego deliqui: ꝓpt̾ u̾bum tuum. uł sic̃ alii exp̃ssiꝰ
habent. ꝓpte̾a eloquiũ tuũ custodiui: utiq ne
rursum humiliarer. Qđ ad illam meliꝰ humili

Expanded text:
me;» adjunxit atque ait, «Quoniam mandatis tuis credidi:» non immerito quaeri potest cur mandata, alia promissa. Mandata facienda suscipimus, ut accipere promissa mereamur. Promissis ergo credimus, mandatis obtemperamus. Quid euis credidi,» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandasse qui Deus es, et homini donas unde facias eum «ego deliqui; propterea verbum tuum,» vel, sicut alii expressius habent, «propterea eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum
Abbreviated transcription (Latin):
uluit ualida & robusta reste sua. Trahunt
eñ peccata sic̃ restẽ longã: & hinc scõs impli¬
plicare conant᷑. & aliqͣndo p̃munt. Sed si
inplicant corpꝰ. non impli cant anamũ. ubi ñ
iste di legis oblitus: quia sermo dĩ ñ ẽ alligat᷑.¬

Expanded text:
unt enim peccata sicut restem longam . Et hinc sanctos implicare conantur, et aliquando permittuntur. Sed si implicant corpus, non implicant animum, ubi non est iste Dei legis oblitus; quia sermo Dei non est alligat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ particeps mortalitatis nr̃ȩ. Ita ibi sequit᷑.
Et u̾bum caro factũ ẽ: & habitauit in nob̃.
Per hanc eiꝰ participationẽ nob̃ grã submini¬
stratur: ut caste timeamꝰ dm̃. & custodiamꝰ
mandata eiꝰ. Proinde ipse iħc loquit᷑ in ista
ꝓphetia: s quędã in membris suis. & unitate
corporis sui. tanqͣm in uno qͦdã hoĩe diffuso
toto orbe t̾rarum. & succrescente ꝑ uolumi¬
na scłorum: quędã uͦ in seipso capite nr̃o.
Unde & hoc ẽ qđ ait. particeps ego sũ õĩũ
tim̃tiũ te: & custodientiũ mandata tua.
Et quia ꝓpt̾ hoc qͦd particeps factꝰ ẽ frm̃
suorũ. ds̃ hominũ. immortalis mortaliũ.
ido granũ cecidit in t̾ram. ut mortifica¬
tũ multũ fructũ facer&. Et de ipso fru¬

Expanded text:
quitur: «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Per hanc ejus participationem nobis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, et custodiamus mandata ejus. Proinde ipse Jesus loquitur in ista prophetia: sed quaedam in membris suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam homine diffuso toto orbe terrarum, et succrescente per volumina saeculorum; quaedam vero in seipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Et quia propter hoc quod particeps lactus est fratrum suorum, Deus hominum, immortalis mortalium, ideo granum cecidit in terram, ut mortificatum multum fructum faceret; de ipso fru
Abbreviated transcription (Latin):
hefectu dictũ ẽ desidat & deficlari
mea inatria dñi. Sic & hic non at ate
eiũ desidium boni: ñ dum qͥdem adeptisus
dissime ac uehem̃tissime concupiti. Sds
humani: usq ad huiꝰ sełi finẽ: in eisquiso
quisq tpr̃ hic uixer̃. uiuunt. uicturi sut

Expanded text:
efectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit enim desiderium boni, nondum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri
Abbreviated transcription (Latin):
quit. sed hanc etiã qua consolarent᷑ dedit dic̃s.
in urã patientia possi debitis animas uras. U. ipso
ueioq corpore qͣd ab inimicis poss&ȩ occidi. & qͥsi
penitus interire : capillus inquit capitis ur̃iñ
spes ista p̾miorum. Est & alia spes quȩ in hu¬
milrtate tribulationis plurimum consolat :
que scũs data ẽ in uerbo di. adutorium qre
pollicentis. ne quisq deficiat. De qua re dic̃
apso. Fidelis ds qui ñ ꝑmat&e uos temptari.
suꝑ id qđ potestis: sed faci& cũ temptatione

Expanded text:
solarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis vestrspes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur, quae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis, ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus qui non permittet vos tentari super id quod potestis; sed f
Abbreviated transcription (Latin):
hic eo modo dici potuit hȩc facta ẽ mͥ: tasiqͣm
dictũ essoe. hoc factũ ẽ m. Si aut̃ queramꝰ qd
illudi sit : occurrit qͦd supradixerat. memor
fui nocte nominis tui dne̾: & custodiui legẽ
tuã. Hoc factũ ẽ mͥ. id est hoc qđ custodiui
legeni tuã. ñ ꝓmem& ipsũ fȩci: sed factũ ẽ
iutiq abstẽ : quia iustificationes ñ meas
de ego faciã ut iudicia mea obseruetis & fa¬
ciatis. rectissime iste dic̃ hoc factũ ẽ mͦ: ut
cũ quesierit qͥd illud sit. respondeat qđ sup̾
dicerat: itt custodirẽ legẽ di. Sed qͥa iste
inlongũ sermo ꝓcessit: ea quȩ sequunt᷑
dño donante ab. alio meli tͣctabunt᷑ exordio:¬

Expanded text:
hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,» tanquam hic eo modo dici potuit, «Haec facta est mihi,» tanquam dictum esset, Hoc factum est mihi. Si autem quaeramus quid illud sit, one, et custodivi legem tuam.» Hoc factum est mihi; id est, hoc quod custodivi legem tuam, non per meipsum feci, sed factum est mihi, utique abs te: «quia justificationes,» non meas, e, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante, ab alio melius tractabuntur exordio
Abbreviated transcription (Latin):
s& mͥ: Quare hoc: Quia scilic&̾ iustificati¬
ones tuas. non meas exquisiui. Possumꝰ etiã
qͦd dictum ẽ hȩc facta ẽ mͥ. sic intelligere.
ut nec lex. nec nox subaudiatur: sed hoc pro¬
nom̃ qđ est hȩc. ñ accipiat᷑ alit̾. qͣm se hab&
ille in alio psalmo locus. ubi legit᷑ unã petu
a dño. hanc requiram. Nec dicit quid unã.
uł quã unam. de qua dixerit hanc requirã:
sed femininũ genꝰ quasi ꝓ neutro positũ ẽ.
nusitate quippe dictũ ẽ unã petii hanc re¬
quirã. ubi ñ subaudit᷑ quę illa sit: qđ usi¬
tatiꝰ diceret᷑. unũ petii a dño hoc requirã.
ut inhabitem in domo dñi. In his enĩ neu¬
tris non sol& exigi neutrũ qͦd sub audien¬
dum sit: ut puta unũ bonũ. aut unũ do¬
num. uel siquid huiꝰ modi: sed quicqͥd illud
est etiã si masculino uel feminino genere nun¬
eupetur. uł sineullo nomine illiꝰ gene¬
ris quibꝰlib& uerbis insinuet᷑ solita om̃ino lo¬
cutione sub genere neutro intelligit᷑. Ita gͦ &

Expanded text:
i? Sed quare hoc? «Quia scilicet justificationes tuas,» non meas «exquisivi.» 9. Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed hoc pronomen quod est «Haec,» non accipiatur aliter quam se habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et
Abbreviated transcription (Latin):
acest siue plasmatum. Nam quidã int᷑pteᷤᷤ
essis qm dicere finxerunt: qͦd aliqͣndo etiã
asmulatione dici solce. Sed utrum hoc scđm
li diccum est ex qͦ cum sint om̃s hominẽ
ipgiti. quis hominum quando ille factꝰ
iuisq ratione: an etiam scđm hoc recte di
intut. manꝰ tuȩ fȩcerunt me & plasma-¬

Expanded text:
matum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes matum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes de graeco, quam dicere «finxerunt,» quod aliquando etiam de simulatione dici solet. 3. Sed utrum hoc secundum Adam dictum est, ex quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factusseminisque ratione? An etiam secundum hoc recte dici potuit, «Manus tuae fecerunt me, et plasma
Abbreviated transcription (Latin):
ne tot sp̃c quot oꝑa putarent᷑: quot ñ sne
patre & filio sp̃c̃ oꝑatur. Libum gͥ est qunꝰ
intelligantur manꝰ dĩ: dum tam̃ nec ea sis
facit manibꝰ uerbo facere neget᷑. nec e q
fecit uerbo. manibꝰ facere non putetꝰ: ns
ꝓpt᷑ manꝰ forma corporis. aut alia manꝰ sa¬
stra. alia dextta: nec ꝓpt̾ u̾bum sonꝰ oris
aut motus animi transitoriꝰ. oꝑanti do int
credatꝰ᷑. Nec defuer̃ qui duo ista u̾ba fear̃
animã dm̃ fecisse corpꝰ aut̃ finxisse dicerat
quia de anima dix̃ ds̃. omnẽ flatũ ego fici
de corpore aict̃ legit᷑. & finx̃ ds̃ hominẽ de¬
puluere t̾rȩ. tanqͣm fiat quidem om̃ẽ qͥ
fingit᷑. non tam̃ fingat᷑ om̃e qđ fit. Et id
animã factam potiꝰ dict̃ eẽ qͣm fictam ꝙͥ
hoc u̾bũ de homine in loco uno ponitꝰ. &
utrũq hominis id est ꝙ anima & corpu
uantꝰ onditum non negat᷑. non melegant᷑
atibuat᷑ singulis suigula: ut anima fac
aor aitem fictum intelligatur. siue for¬

Expanded text:
ne tot spiritus quot opera putarentur, non quod sine Patre et Filio Spiritus operetur. Liberum eintelligantur manus Dei: dum tamen nec ea quae facit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operanti Deo inesse credatur. 2. Nec defuerunt qui duo ista verba, «fecanimam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corpore autem legitur, «Et finxit Deus hominem pulverem de terra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non tamen fingatur omne quod fit. Et ideo animam factam potius dicunt esse quam fictam, quia hoc verbum de homine in loco uno ponitur, et utrumque hominis, id est, et anima et corpus divinitus conditum non negatur; non ineleganter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive for
Abbreviated transcription (Latin):
ns tuas exquisiui. Iusticias utiq tuas. quibꝰ
usdficas impium. ñ meas: quȩ nũqͣm me pi¬
uin faciunt. sed suꝑbũ. Non enĩ erat iste ali
ssioꝵ qͥ ignorantes dĩ usticiã. & suã uolen
s estituere: iusticiȩ dĩ ñ st̃ subiecti. Has

Expanded text:
s tuas exquisivi. Justitias» utique «tuas,» quibus justificas impium; non meas, quae nunquam me pium faciunt, sed superbum. Non enim erat iste aliquis eorum qui «ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Has
Abbreviated transcription (Latin):
Tedium tenuit me p̃peccatoribꝰ derelimhid¬
bꝰ legẽ tuã. Cantabiles mͥ erant iustifiattaᷤ
bent in loco ꝑegrinationis meę. Ipsa ẽ illa bl¬
militas in loco mortalitatis & ꝑegrination.
hominis de paradẏso & de suꝑna illa iershi¬
eiecti: unde qͥda descendenꝰ in iherico incilłi¬

Expanded text:
edium tenuit me pro peccatoribus  derelinquentibus legem tuam. Cantabiles erant mihi iustificationes bent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa superna Jerusalem, unde quidam descendens in
Abbreviated transcription (Latin):
nob aͥne ñ nob̃: sed nomini tuo da głam.
Sic eñi quisq ñ in sua. sed in dĩ gła: qui a
ntc in sua sed in dĩ iusticia. id est ado sibi do¬
nata custodit legẽ di: sic̃ iste ait. memor fui
n nocte nominis tui dñe. & custodiui legẽ
tiam. Quã ñ custodiss&: si in sua uirtute

Expanded text:
ne, non nobis, sed nomini tuo da gloriam» . Sic enim quisque non in sua, sed in Dei gloria quia nec in sua, sed in Dei justitia, id est, a Deo sibi donata custodit legem Dei; sicut iste ait, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Quam non custod
Abbreviated transcription (Latin):
nidnie: & custodiui legẽ tuã. Nox ẽ illa
ilitas. ubi ẽ mortalitatis erumpna: nox
ĩisipbis iniq agentibꝰ usq ualde: nox
uttdio apeccatoribꝰ relinquentibꝰ legẽ dĩ:
nir ẽ postremo in loco ꝑegrinationis huiꝰ. do¬
ut ueniat dñs. & illumin& absc̃dita tene¬
unirũ. & manifestabit cogitationes cordis: &

Expanded text:
tui, Domine, et custodivi legem tuam.» Nox est illa humilitas, ubi est mortalitatis aerumna; nox est in superbis inique agentibus usque valde, nox in taedio a peccatoribus relinquentibus legem Dei; nox est postremo in loco peregrinationis hujus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
s ransuentidꝰ legem dli e qiui a eui eis con¬
tsiri in hac uita uł ad tempꝰ cogit᷑. donec
qititiletur. Possunt aut̃ usti aluo u̾sus
isngulas partes uniꝰ supioris aptari.: att
d ut memor fui udicioꝵ tuoꝵ a scło dñẽ.¬

Expanded text:
s relinquentibus legem Dei, quia cum eis conversari in hac vita vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod ait, «Memor fui judiciorum tuorum a sae
Abbreviated transcription (Latin):
non enum quantulecũq suauctati ialin¬
T hoc est caritati scȩ. poscenda e a arari
uenti quantomagis repͥmitur. tanto am
excitari. Ido parum fuit dicere. suaurtas
cisti cũ seruo tuo. nisi rursus repetere tꝰ
eum doceat suauitatẽ: tantã utiq ut lis¬
plinam possit patientissime sustimete. ĩns
pontt᷑ scientia: qm̃ si magnitudine sua pes¬
dit scientia magniti dinẽ caritatis ⁊ di¬
cat. s inflat. Cum gͦ tanta fuerit caritau
bonitate suaui. ut tribulationibꝰ ñ posst
extingui. quas adhib& disciplina: tẽ utis
erit scientia. quia in notescit etiã sibitts
qͥd ipse meruerit: & quȩ ado donata int
ei ꝑ quȩ posse se sciat quȩ se posse nescehe
si ñ detur: quandoqͥdem multi qdđ es ms
delectat sciunt. & quarũ rerũ habent os¬
nitionẽ. ñ habent suauitatẽ: Suautas¬

Expanded text:
Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae posse se sciat quae se posse nesciebasi non detur? Quandoquidem multi quod eos non delectat sciunt, et quarum rerum habent cognitionem, non habent suavitate
Abbreviated transcription (Latin):
ne. non deficiente memoria. nec obscurata in¬
telligentia. nec uoluntate mutata. Cũ itaq
dt̃ ei mem̃to. orantis desid̾ium. quia ꝓmissũ
excidit admonet᷑. Mem̃to inquit u̾bi tui
seruo tuo: hoc ẽ imple ꝓmissũ seruo tuo:
in quo mͥ spem dedisti: hoc ẽ in quo uerbo

Expanded text:
ne, non deficiente memoria, nec obscurata inne, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis desiderium, quia promissum exciderit, admonetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo
Abbreviated transcription (Latin):
seruo tuo. in quo mͥ spem dedisti: hȩc me con¬
solata est in humilitate mea. qm̃ uerbũ tuũ
uiuificauit me. Num qͥd obliuio sicut in homi¬
nem cadit in dm̃: Cur gͦ ei dr̃ memento:
Quamuis in aliis sc̃ȩ scripturȩ locis. ipsũ u̾bũ
omnino ponat᷑. ut est. quare mei oblit̾ es. &
obliuisceris inopiam nr̃am. & ipse ds ꝑ ꝓpham.¬
om̃s iniquitates eiꝰ inquit obliuiscar: & alibi.
atq alibi. sȩpius hoc legitur: sed non ut ho¬
minibꝰ ista contingunt. ita intelligunt᷑ in đo.
Nam sic̃ dm̃ pęntt̾ere dr̃. quando p̾rȩt̾ homi¬
num spem. res mutat consilio non mutato.
quia consilium dñi man& in ȩt̾num: ita drob¬
liuisci. qͣndo tardare uidetur adiutorium uł
ꝓmissum. uł non retribuere digna peccantibꝰ.
uł siquid huiꝰmodi. tanqͣm eiꝰ memoria sit elap¬
sum. qđ sperat᷑. siue timet᷑. & non fit Dicun¬
tur ista locutione morali. qua humanꝰ mouet᷑
affectꝰ: quamus & ds faciat certa dispositio¬

Expanded text:
pem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea, quoniam verbum tuam vivificavit me.» Numquid oblivio, sicut in hominem, cadit in Deum? Cur ergo ei dicitur, «Memento?» Quamvis in aliis sanctae Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, «Oblivisceris inopiam nostram» ; et ipse Deus piniquitates ejus obliviscar» : et alibi atque alibi saepius hoc legitur. Sed non ut hominibus ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, vel non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositio
Abbreviated transcription (Latin):
Supbi iniq agebant usq ualde: a lege aut̃
rsia ñ declinaui. Suꝑbos intelligi uoluit.
ꝑsecutores piorum. Et ido subiecit alege aut̃
tota ñ declinaui: qͥa hoc eũ facere illorum ꝑ¬
secuttio cõpellebat. Qͦs usq ualde iniq dic̃
egisse  da ñ solũ impii impios uerũ etiã pios
impios eẽ cogebant. In hac humilitate hoc ẽ
in hae tribulatione. spes consolata ẽ quȩ data
tar. ui̾bo d̃i pollicentis adiutoriuĩ. ne deficiat
fides martẏrũ. & pͥsentia spc siu iuires ̃ꝑtienti

Expanded text:
Superbi inique agebant usque valde; a lege autem tua non declinavi.» Superbos intelligi voluit persecutores piorum; et ideo subjecit, «A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires imperti
Abbreviated transcription (Latin):
attendite in quit. ne iusticiã ur̃am faciatis
coram hominibꝰ: ut uideamini ab eis. Alioqͥn:
mercedem ñ habebitis apud patrẽ ur̃m qͥ in
cęlis ẽ. Deinde cum ipsius iusticiȩ quasdam
partes ex sequeret᷑. precipiens de clemosinis.
de orationibꝰ. de ieiuniis: ubiq id ammo¬
uit: ne aliquid eorum ꝓpt̾ głam hominũ
fiat . & ubiq dicit eos. qui ꝓpc̾ea faciunt
ꝑcepisse mercedem suam: id est ñ eternam.
quę scĩs reposita ẽ apud patrem. sed tẽpora¬
lem quã quer̃ qui contemplant᷑ in suis
opibꝰ uanitatẽ. Non quia ipsalaus huma¬
na culpanda ẽ: nam quid tam optandũ
ẽ hominibꝰ. qͣm ut eis placeant quȩ debeant
imitari. sed ꝓpt̃ ipsam laudem bene oꝑari.
hoc ẽ uanitatẽ. in suis oꝑibꝰ intueri: qͣndo¬
qͥdem &e ipsa ab hominubꝰ laus homini iusto
qͣntacu̾q ꝓuenerit. non ibi eẽ deb& eiꝰ fi¬
nis boni: sed etiam ipse referendus ẽ ad

Expanded text:
«Attendite,» inquit, «ne justitiam vestram faciatis «Attendite,» inquit, «ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum, qui in coelis est.» Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuit, ne aliquid eorum propter gloriam hominum fiat, et ubique dicit eos qui propterea faciunt, percepisse mercedem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homini justo quantacumque provenerit, non ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referenda est ad
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ tuum tenebrosũ erit. Si gͦ lum̃ qͦd
in te ẽ tenebre sunt: ipse tenebre quante
erunt : Proinde magni interest cũ aliqd
boni facimꝰ: cuiꝰ rei contemplatione faciamꝰ.
Dfficium quippe nr̃m. ñ initio sed fine pen¬
sandum ẽ: ut scilic& ñ tantum si bonũ ẽ.
qͦd facimꝰ. sed p̃cipue si bonũ ẽ ꝓpt̃ qͦd facimꝰ
cogitemꝰ. Hos oculos quibꝰ contemplam᷑ qͣre
facimꝰ qͦd facimꝰ. au̾ti poscit ne uideant ua¬
nitatem: id est ne hanc attendat ꝓpt̃ quam
faciat. cũ aliquid boni facit. In qua uani¬
tate p̃cipuum locum optin& amor laudis
humane: ꝓpt̾ quã multa magna fȩcer̃ qui
magni in hoc scło nominati sunt. multũq
laudati in ciuitatibꝰ gentiũ: querentes non
apud dm̃ sed apud homines głam. & ꝓpter
hanc uelut prudentes fortit᷑. temꝑanter
uestem uiuentes: ad quam ꝑuenientes ꝑce¬
perunt mercedẽ suam. uaniuanã. Ab hac
uanitate uolens dñs auertere oculos suorũ.

Expanded text:
corpus tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod corpus tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae erunt?» Proinde magni interest, cum aliquid boni facimus, cujus rei contemplatione faciamus. Officium quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum est; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praecipue si bonum est propter quod facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, propter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines gloriam, et propter hanc velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque viventes; ad quam pervenientes perceperunt mercedem suam, vani vanam. Ab hac vanitate volens Dominus avertere oculos suorum:
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ qͥd ñ uidemꝰ sꝑamꝰ: ꝑ patientiã ex¬
pectamꝰ. Quandiu itaq hic scđm carne̾ suñi.
cuiꝰ adoptionẽ & redemptionẽ ꝑ patientiam
spei adhuc expectamꝰ: tamdiu scđm id ꝑ qͦd
sub sole sumꝰ uanitati subiecti sumꝰ. Quã diu
gͥ ita sumꝰ. unde possumꝰ non uidere uani¬
tatem: cui etiã subiecti sumꝰ in spe: Qͥd est
gͦ qͦd iste dic̃. au̾te oculos meos: ne uideant
uanitatem: An hoc petit. ut ñ quidem in
hac uita qͦd in spe gerimꝰ impleatur: sed ut
in ea forte sit qua in illo qͣndoq possit imple¬
ri. cũ libabit᷑ a seruitute corruptionis & spũ
& anima & corpore in lib̾tatẽ głe filioꝵs dĩ.
ubi iam non uideat uanitatẽ: Posst̃ quid̃ẽ
uerba ista sic intelligi: ñ p̃ter regulã fidei.
Sed est hic aliꝰ sensus: quẽ mͥ fateor plꝰ pia¬
cere. Dñs in eugłio dicit. Si fuerit oculus
tuus simplex: totũ corpꝰ tuũ lucidum erit.
Si aut̃ oculus tuus fuerit nequam: totũ

Expanded text:
 patientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabitur a servitute corruptionis,» et spiritu et anima et corpore, «in libertatem gloriae filiorum Dei» , ubi jam non videat vanitatem? 2. Possunt quidem verba ista sic intelligi, non praeter regulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit: «Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus fuerit nequam, totum
Abbreviated transcription (Latin):
suũ obꝓbriũ suspicat᷑: & ñ magis nous
uiri enum potiꝰ alienum potest ho
Iuis utem ohꝓbrio non est cuiꝰq suspi
ud scientia: ubi loquitur conscientia.¬
asiso agitur. hoc de aliis suspicatur:
ꝯfict. ꝓpt̾ hoc credat & alt̾m facere.
sisir quippe homines uidere qͦd agimꝰ:
diuten rei contemplatione agimꝰ occul
a. Et idõ datur suspicionibꝰ locus: ut
aleit homo uidicare de occultis hominũ.
sfilsa plerumq & si uera. tam̃ incognita te¬
ur suspicari. Propt̾ea dñs cũ de ip̃so fine
aqueretur. ꝓpt̾ quẽ iusticiã facere debemꝰ.
it aculos nr̃os a contemplatione au̾ter& ua¬
ntais. monuit. ne ꝓpt̃ laudes hominũ. bo
niqpa faciamꝰ dicens. attendite ne faciatis
uticiam ur̃am coram hominibꝰ. ut uide¬
mnini abeis: monuit. ne ꝓpt̾ pecuniã dicens.
Aite uobis thesaurizare in terra: & non
ptestis dõ seruire & mammonȩ: monuit.
ie ꝓt̾ ipsum necessarium uictũ. atq uesti¬

Expanded text:
suum opprobrium suspicatur, et non magis novit Suspicari enim potius alienum potest homin suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia.itatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laudes hominum bona opera faciamus, dicens: «Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter pecuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vesti
Abbreviated transcription (Latin):
cent᷑ in ea. ut discant ñ suꝑbire. ꝓpt̾ qđ
malũ in istã noctẽ pulsꝰ ẽ homo: initium
erũ suꝑbiȩ hoĩs apostatare ado: s gratis
iustificatꝰ. atq ut in ista humilitate uariis
gens dicat. qđ in isto psalmo aliqͣnto pꝰ dr̃.¬

Expanded text:
centur in ea, ut discant non superbire; propter quod centur in ea, ut discant non superbire; propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista humilitate proficigens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto p
Abbreviated transcription (Latin):
ficationes tuas exquisiui: Lux quippe potiꝰ
ẽ ei facta ñ nox: quia iustificationes exquisi¬
uit dĩ. Ac sic recte intelligit᷑ facta ẽ mͥ. ac
si diceret᷑. factũ ẽ ꝓ me: id est factũ ẽ ut pro¬
dess& .mͥ. Si eñ humilitas illa mortalitatis
ñ absurde intelligit᷑ nox. ubi inuicẽ latent
corda mortalium. ut de talibꝰ tenebris in¬
numerabiles & graues temptationes oriant᷑:
ita ut in eadẽ nocte ꝑtranseant etiã bestię
siluȩ. catuli leonis rugientes. quęrentes ado
escã sibi. unde etiã de illo leone rugiente &
querente quẽ deuor& dñs ait. qͦa iã supͣ
commemoraui. hac nocte postulauit satha¬
nas uexare uos sic̃ triticũ. id est hac nocte
in qua ꝑtͣnseunt bestiȩ siluę. bos. leo ille
magnꝰ que siuit ado escam sͥ: ꝓfecto hȩc ipsa
humilitas in loco ꝑ egrinationis huiꝰ quȩ nox
recte intelligit᷑. ꝓdest eis. qui salubrit᷑ exer¬

Expanded text:
ficationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius ficationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligitur, «facta est mihi,» ac si diceretur, facta est pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem devoret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum;» id est, hac nocte in qua pertranseunt bestiae silvae, vos leo ille magnus quaesivit a Deo escam sibi: profecto haec ipsa humilitas in loco peregrinationis hujus, quae nox recte intelligitur, prodest eis qui salubriter exer