comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uult futura conseqͥbona: ut ñ
amittat p̃sentia. Quȩ uoluntã
nuqͣm nos ad ꝑfectionẽ uerã
ꝑducẽt. s in cepore qͦdam teter¬
rimo collocaret: nͥhunc cepi¬
dissimũ statũ intͥnsecꝰ ħ insur¬
gentia bella dirumꝑent. Nam
cũ buic uoluntati famulantes
uolumꝰ nosmet ipsos paululũ
relarare: confestim aculei car¬
nis insurgentes. neqͣqͣm nos in
illa qua delecꝰtamͣ ceporis puri¬
tate noria stare ꝑmittunt: s
adillam quam horiemus frigi¬
dam ⁊ plenam sentib incioꝵ ꝑtra¬
hunt uiam. Rursũ cum suocensi
feruore sp̃c opa carnisuolumus
extinguere. sine ullo respectu fra¬
gilitatis humanę. ⁊ nosim ipsos
totos ad immodãta uirtutum
studia cordiselatione conferre.
imbetillitas carnis int̃pellans. ab
illa rep̃hensibili nmiecate sp̃s
reuocat. ac recardat: & ita fie
utraq concupiscentia talicollu¬
ctatione altna sibim⁊ repugnan¬
te. ut ammȩ uoluntas quȩ nec
totam secarnalib de sidiis dełe.

Expanded text:
vult futura consequi bona, ut non vult futura consequi bona, ut non amittat praesentia Quae voluntas nunquam nos ad perfectionem veram perduceret, sed in tempore quodam teterrimo collocaret, nisi hunc tepidissimum statum intrinsecus haec insurgentia bella dirumperent. Nam cum huic voluntati famulantes volumus nosmetipsos paululum relaxare, confestim aculei carnis insurgentes, nequaquam nos in illa, qua delectamur, teporis puritate innoxia stare permittunt, sed ad illam, quam horremus, frigidam et plenam sentibus vitiorum pertrahunt viam. Rursum cum succensi fervore spiritus opera carnis volumus exstinguere sine ullo respectu fragilitatis humanae, et nosmetipsos totos ad immoderata virtutum studia cordis elatione conferre, imbecillitas carnis interpellans ab illa reprehensibili nimietate spiritus revocat, ac retardat, et ita fit utraque concupiscentia tali colluctatione alterna sibimet repugnante, ut animae voluntas, quae nec totam se carnalibus desideriis dedere,
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis. Sccła animał. Tercia
spiritał. Carnalis uoluntas ẽ. la¬
xare frena concupiscentiȩ: desi¬
diis carnalib ꝑomnia sine re¬
tractatione obaudire: legi ñ
subeẽ ⁊ neminem tumere: quicꝗͥ.
libuerit facẽ. Cui econt᷑ concu¬
piscentia sp̃c aduersata. ita de¬
sidãt cota spiritalib studiisin¬
herere: ut etiam necessarios car¬
nisusus optet excludẽ. Intͣ has
gͥ utrasq concupiscentias aĩȩ.
uoluntas in meditullio quodam
uituꝑabiliore consistens. nec uici¬
oꝵ flagitiis oblectat᷑. necuͥtutũ
dolorib aoqͥescit: sic q̃ rensapas¬
sionib temꝑare carnalib ut ne¬
qͣqͣm consentiat dolores necessa¬
rios sustinere. simne qͥb desidĩa
sp̃c neq̃unt possideri: donum
castitatis desidans obtineabsq
castigatione uł mac̾atione car¬
nis: sine uigiliaꝵ labore cordis
puritatẽ aqͥrere⁊ humilitatem
xp̃i sine honoris mundaniiac¬
cura exhibere. Postremo sic

Expanded text:
carnalis, secunda animalis, tertia carnalis, secunda animalis, tertia spiritualis. Carnalis voluntas est laxare frena concupiscentiae desideriis carnalibus per omnia sine retractione obedire. Legi non subesse, neminem timere, quidquid libeurit facere. Cui econtrario concupiscentia spiritus adversata ita desiderat tota spiritualibus studiis inhaerere, ut etiam necessarios carnis usus optet excludere. Inter has igitur utrasque concupiscentias animae voluntas in meditullio quodam temperatiore consistens, nec vitiorum flagitiis oblectatur, nec virtutum doloribus acquiescit; sic quaerens a passionibus tempererare carnalibus, ut nequaquam consentiat dolores necessarios sustinere, sine quibus desideria spiritus nequeunt possideri, donum castitatis desiderans obtinere absque castigatione vel maceratione carnis, sine vigiliarum labore cordis puritatem acquirere; humilitatem Christi sine honoris mundani jactura exhibere. Postremo sic
Abbreviated transcription (Latin):
bit congrue qͣternariũ pͥmȩ
mansioni deputatum. Quia
enĩ corpꝰ humanũ quatuor ele¬
mentis componit᷑. ⁊ ex qͣtuor
humoꝵ complexione compaginat᷑:
recte carnaliũ uita qͥuoluptatib
arꝑis deseruiunt ꝑ quat̾narium
expͥmitur. Dehinc qͥnarius ꝓpter
qͥnq: sensus apte animales hoĩes
sigurat: qui qͣmuis flagitiiscar¬
ualib turpit̾ ñ subiaceant: quia
cñ quȩ sit delectatio sp̃c ñ nore¬
r̃t: ea quȩ foris ad delectationẽ
sensuum ꝑtinent sequnt᷑ ⁊ diligt̃.
Senorius ꝓpter ꝑfectionẽ oꝑum
sp̃ualib congruit. Septenariuᷤᷤ
qr reqͥem significat: animaꝵ : in
spe reqͥescentium ⁊ p̃stolantium
głam resurrectionis. Octonario
qr signum : beatitudinis: illis
conueint qͥiam receptis corpori¬
b beata iimortalitate lȩcant᷑.
Est adhuc aliud qđ dic̾e possu¬
mus de tͥb pͥmis mansionibus.
habet namq umusqͥsq nr̃mtͤs
uoluntates in se: quaꝵ pͥma :

Expanded text:
bit congrue quaternarium primae bit congrue quaternarium primae mansioni deputatum. Quia enim corpus humanum ex quatuor elementis componitur, ex quatuor humorum complexione compaginatur, recte carnalium vita, qui voluptatibus corporis deserviunt, per quaternarium exprimitur. De hinc quinarius propter quinque sensus apte animales homines figurat, qui quamvis flagitiis carnalibus turpiter non subjaceant, quia tamen quae sit delectatio spiritus non noverunt, ea quae foris ad delectationem sensuum pertinent, sequuntur et diligunt. Senarius propter perfectionem operum spiritualibus congruit. Septenarius, quia requiem significat, animarum est in spe requiescentium et praestolantium gloriam resurrectionis. Octonarius, quia signum est beatitudinis, illis convenit, qui jam receptis corporibus beata immortalitate laetantur. Est adhuc aliud quod dicere possumus de tribus primis mansionibus, habet namque unusquisque nostrum tres voluntates in se, quarum prima est
Abbreviated transcription (Latin):
carnis corruptibilis exeunt ÷
deinceps abillicitis desideriis
mansuescunt. Qntam mansi¬
onem homo tenet ⁊ uolatilia:
ꝑhominem designat᷑ iuiuaci¬
tas rationis. ⁊ incelligentiȩ: in
uolatili expͥmit᷑ agilitas in cor¬
ruptibił naturȩ. Qñ gͦ morta¬
le hoc inctuerit immortalita¬
tem. ⁊ corruptibile ħuestierit
incorruptionem: tuncmente
tatem ubiq ẽẽ pot̾imus. Uolabi¬
mus mence ꝑcontemplationẽ
Uolabimus corꝑe ꝑ incorrupti¬
onem. Disc̃nemus mente: ⁊ ut
ita dicam discernemus ⁊ corpe:
qñ ipsi sensus nr̃i corꝑei u̾tent᷑
intationem. ratio in intellec̾tũ.
intellectus transibit indeum:
pẏramidis usq ad suminum
cacumen ñ ꝑuenit. ħ significare
potest. qr qͥcquid infra dm est.
humanitatis minor patre est.⁊
ipse hoc patriꝑ obedientiam
subicit: quod ipse apatre ꝑ eqͣ¬
litatẽ maiestatis non accepit.
Siquis autem uoluerit inda¬
gare myft̃ia numeroꝵ quos
supͣ in altitudine uniꝰcuiusq
mansionis distribuimꝰ: uide¬

Expanded text:
carnis corruptibilis exeunt, deinceps ab illicitis desideriis mansuescunt. Quintam mansionem homo tenet, et volatilia. Per hominem designatur vivacitas rationis, et intelligentiae, in volatilli exprimitur agilitas incorruptibilis naturae. Quando ergo mortale hoc induerit immortalitatem, et corruptibile hoc vestierit incorruptionem , tunc mentetatem ubique esse poterimus. Volabimus mente per contemplationem, volabimus corpore per incorruptionem. Discernemus mente, et, ut ita dicam, discernemus et corpore, quando ipsi sensus nostri corporei vertentur in rationem, ratio in intellectum, intellectus transibit in Deum,pyramidis usque ad summum cacumen non pervenit, hoc significare potest, quod quid infra Deum esthumanitatis minor patre est, et ipse hoc Patri per obedientiam subjicit, quod ipse a Patre per aequalitatem majestatis non accepit. Si quis autem voluerit indagare mysteria numerorum, quos supra in altitudine unius cujusque mansionis distribuimus, vide
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentib inhiant: quo bona
ꝓpetua q̃ sequnt᷑ ñ nouerint.
Terrena ambiunt. felices hic
ẽẽ querunt: qi pt hanc uitã
se ncħ futuros ẽẽ ex istimait.
De num̃o istoꝵ fint ftultus
ille qui in libro iob ꝑ eliphat
subsannat᷑. Uidi inqͥt stultũ
firma radice: ⁊ malechxipul¬
cħtudini eiꝰ statim. Stultus:
quiignorat adquid factus
sit: qui pret̾ id qđ uidet nicħ
eẽ credit: qͥquȩ sibi mala restart
p̃uidere nescit: atq ħ ꝑitura ⁊
falsa quȩdam bona quasisemꝑ
sint ꝑmansura. diligit. Hic ali¬
qñ firmit̾ radicatꝰ eẽ uidet᷑. dũ
tp̃alit̾ floret: s sapiens eiꝰ pul¬
chtudini staum malecneit: qr
posthȩc momentanea bonaad
quȩ sit mala rapiendus agnoscit.
De hoc qͦ stuito psalmista ait.
dixit insipiens incorde suo. ñ:¬

Expanded text:
praesentibus inhiant, quo bona praesentibus inhiant, quo bona perpetua, quae sequuntur minus noverunt. Terrena ambiunt felices hic esse quaerunt, quia post hanc vitam se nihil futuros esse existimant. De numero istorum fuit stultus ille, qui in libro Job, per Eliphaz subsannatur. Vidi, inquit, stultum firma radice et maledixi pulchritudini ejus statim . Stultus est, qui ignorat ad quid factus sit, qui praeter id quod videt nihil esse credit, qui quae sibi mala restant praevidere nescit, atque haec peritura et falsa quaedam bona, quasi semper sint permansura, diligit. Hic aliquando firmiter radicatus esse videtur, dum temporaliter floret, sed sapiens ejus pulchritudini statim maledicit, quia post haec momentanea bona ad quae sit mala rapiendus agnoscit. De hoc quoque stulto Psalmista dicit: Dixit insipiens in corde suo, n
Abbreviated transcription (Latin):
nit ut ex̃citet illud. ut agnos¬
cat homo exilium suum.⁊ fle¬
re discat mala quȩ colerai. Et
soluit᷑. dolore pascit᷑. flecib de¬
lectat᷑: ⁊ cantõiam impatientꝰ
mala p̃sentia tolerat: qͣntõ
ardentiꝰ ẽ uicino ãmonita. ad
bona fut᷑a suspirat. Iam ñsolũ
mundũ deserit. s refugit: ñ
solum pꝰponit. s odit & quȩ
pͥus cimore coacta ea que illici¬
te possidebat dereliquit: nẽ¬
salubri dolore compuncta. eti¬
anihis q̃ humanȩ conditionis
infirmitas exigit necessitatib
deseruire ingemiscie: ⁊ sicut
pͥus ꝑtimorem ab illicitis mun¬
di actionib se seq̃strauit: ita
nunc omẽm mundi sp̃em qͣn
to dictum est. ꝑfidem radicat
Triast̃ gen̾a hominũ. Infide¬
les. infirmi infide. fideles Infi¬
deles sunt gentes q̃ ignorant
dm̃. quȩ ñ credunt eugłio .x.¬
qͥ p̃ter hanc intam quatp̃a¬
ut̃ hic uiuit᷑ aliam uitã nul¬
lam eẽ arbitrant᷑. Hiincerra
radices figunt: qr eomagis

Expanded text:
nit ut excitet illud, ut agnosnit ut excitet illud, ut agnoscat homo exsilium suum, et flere discat mala quae tolerat. Et solvitur, dolore pascitur fletibus delectatur, et tanto jam impatientibus mala praesentia tolerat, quanto ardentius e vicino admonita ad bona futura suspirat. Jam non solum mundum deserit, sed fugit, non solum postponit, sed odit, et quae prius timore coacta ea, quae illicite possidebat dereliquit, nsalubri dolore compuncta etiam iis, quae humanae conditionis infirmitas exigit, necessitatibus inservire ingemiscit. Et sicut prius per timorem ab illicitis mundi actionibus se sequestravit, ita nunc omnem mundi speciem qto dictum est, quod per fidem radicatur. Tria sunt genera hominum: infideles, infirmi in fide, fideles. Infideles sunt gentes, quae ignorant, Deum quae non credunt Evangelio ter hanc vitam, qua temporaliter hic vivitur, aliam vitam nullam esse arbitrantur. Hi in terra radices figunt, quia eo magis
Abbreviated transcription (Latin):
tͣhit : quas nullꝰ concupiscenti¬
ȩ carnał affectus forisreligaũ.
Dicat᷑ gͦ de sapientia. ꝑtimo¬
rem seminat᷑ ꝑ gr̃am rigatur:
qr cimor pͥmum carnał dele¬
ctationis affectum ab animo
p̾cidit: ac deinde gr̃a eundẽ
animum quasi iam defecatum
& purum asordib sp̃alide le¬
ẽ ꝑ dolorem morit᷑. Sic̃ semina
germinare ñ possunt nͥ pͥus
in terra computrescant: ⁊ quo¬
dammodo moriantur: ita
nos germen bonum ꝓferre ñpos¬
⁊ inuificũ dolorem huic mundo
moriam᷑. Dolor hic :÷ de p̃sentis
uitȩ exilio. & bene pꝰ ꝑceptionẽ
u malis simus agnoscimus: q̃n
ꝑ infuĩonẽ diuinȩ gr̃ȩ illumina¬
ti dulcedinẽ sp̃alium bonoꝵ ali¬
quatenꝰ degustare ualemus. Uñ
salomon dicit. Qaddit scientiã.
addit ⁊ dolorem. Qicunq enĩ
sp̃alium bonoꝵ dulcedinẽ ñ no¬
uer̃t̃: carnał concupiscentiae
passiones etiam c̾ẽ amant cum
affligunt: ⁊ iccirco gr̃a cor p̃ue¬

Expanded text:
trahit, quas nullus concupiscentitrahit, quas nullus concupiscentiae carnalis affectus foris religavit. Dicatur ergo de sapientia, per timorem seminatur, per gratiam rigatur, quia timor primum carnalis delectationis affectum ab animo praecidit, ac deinde gratia eumdem animam quasi jam defaecatum et purum a sordibus spiritali deleer dolorem moritur. Sicut semina germinare non possunt, nisi prius in terra computrescant, et quodam modo moriantur, ita nos germen bonum proferre non poset vivificum dolorem huic mundo moriamur. Dolor hic est de praesentis vitae exsilio. Et bene post perceptionem ibus malis simus agnoscimus, quando per infusionem divinae gratiae illuminati dulcedinem spiritualium bonorum aliquatenus degustare valemus. Unde Salomon dicit: Qui addit scientiam, addit et dolorem . Quincunque enim spiritualium bonorum dulcedinem non noverunt, carnalis concupiscentiae passiones etiam tunc amant cum affligunt, et idcirco gratia cor praeve
Abbreviated transcription (Latin):
leuat᷑. Sic gͦ cimor dñi facit pau¬
cor: tranqͥllitas cordis inchoati
o ÷ sapientiȩ cȩlestis . Sccło dic
humori: qͥrigat semen iactum
interra. ⁊ g̾minare facit. Postꝗͣ.
eniminens hominis quadam Di
ut ita dixerim iolentia ãde¬
lectatione carnali ꝑtimorem
abstracta fuerit. necesse: uesta¬
tim tam aliquid sp̃uał gaudĩi
p̃gustare incipiat: ne si omĩno
a delectatione aliena remanse¬
rit: quasi semen ariduinabsq
humore ad germen sapientiȩ
conualesc̾e ñ queat. fr̃e gͥ diui¬
nagrã aspirante. ut cum animꝰ
ꝑfecte a corꝑeis passionib ⁊ de¬
sidĩis c̃renis exutus fuerit. qͣdã
statim in solita lȩcicia ꝑfundat᷑.
ut es amplius amarum ẽẽ ag¬
noscat qđ deseruit: qͦmag̃ dul¬
ce sentit eẽ qđ inuenit. Hȩcẽ
gr̃a. quȩ iactum in corde homi¬
nis ꝑ cunorem semen sapientiȩ
desuꝑ infusa rigat: qr illas m̃¬
tes int̾nȩ dulcedinis desidium

Expanded text:
levatur. Sic ergo timor Domini facit paulevatur. Sic ergo timor Domini facit paucor, tranquillitas cordis inchoatio est sapientiae coelestis. CAP. II. humori, qui rigat semen jactam in terram, et germinare facit. Postquam enim mens hominis quadam, ut ita dixerim, violentia a delectatione carnali per timorem abstracta fuerit, necesse est ut statim jam aliquid spiritualis gaudii praegustare incipiat, ne si omnino a delectatione aliena remanserit, quasi semen aridum absque humore ad germen sapientiae convalescere non queat. Fit igitur divina gratia aspirante, ut cum animus perfecte a corporeis passionibus, et desideriis terrenis exutus fuerit, quadam statim insolita laetitia perfundatur, ut eo amplius amarum esse agnoscat quod deseruit, quo magis dulcis sentit esse quod invenit. Haec est gratia, quae jactum in cor hominis per timorem semen sapientiae, desuper insula rigat, quia illas mentes internae dulcedinis desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
conuincit᷑. Uterq aregno cȩloꝵ
poralib his ⁊ ꝑituris bonissu¬
ꝑfluo abundare concupiscit:
⁊ ille qui quasi magnum aliqͥ
de se estimans sua se uirtute
turi examinis.⁊ qͣm districtus
uent᷑us sit uidex: nob̾ in cogita¬
tione anteponit: omnem mox
terrenȩ concupiscentiȩ de lecta¬
cionem extinguit: ⁊ nram infir¬
mitatẽ utilit̾ ad memoriam re¬
uocans. qͣm humilia de nobis
sentire debeamus oftendit. So¬
pito deinde terrenoꝵ desicłĩoꝵ
strepicu. continuo mens ad qui¬
etẽ int̾nȩ pacis componit᷑. ⁊ ut
capax ẽẽ possit cȩ lestis sapientiȩ
ex ipsa sua qͣnqͥllitate p̃paratur.
Sapientia enim habitarenesc̃
nͥ in corde pacifico. & ideo illi inqͥ:
adhuc terrena desidia ꝑstrepuis:
que sit sapientia ñ nouerunt.
Nam sicut beatus iob cestatur.
agitant ñ ꝯp̃hendunt eam: s qͥ
minorat᷑ actu ipse inuenit eam.
qr dũ animus ab ęxt̾iorib abst᷑¬
ctus ad se ipsum colligit᷑: robu¬
stior ad contemplanda ȩt̃nasub¬

Expanded text:
convincitur. Uterque a regno coelorum poralibus his, et perituris bonis superfluo abundare concupiscit, et ille qui quasi magnum aliquid de se aestimans sua se virtute turi examinis, et quam districtus venturus sit judex nobis in cogitatione anteponit, omnem mox terrenae concupiscentiae delectationem exstinguit, et nostram infirmitatem utiliter ad memoriam revocans, quam humilia de nobis sentire debeamus ostendit. Sopito deinde terrenorum desideriorum strepitu, continuo mens ad quietem internae pacis componitur, et ut capax esse possit coelestis sapientiae, ex ipsa sua tranquillitate praeparatur. Sapientia enim habitare nescit nisi in corde pacifico, et ideo illi, in quibus adhuc terrena desideria perstrepunt, quae sit sapientia non noverunt. Nam sicut beatus Job testatur -agitant, non comprehendunt eam, sed qui minoratur actu ipse invenit eam, quia dum animus ab exterioribus abstractus ad seipsum colligitur, robustior ad contemplanda aeterna sub
Abbreviated transcription (Latin):
dior ti ab hominib. Libri qͦs seͥbt̃
homines expellib mortuoꝵ aĩa¬
lium siue ex aliqͣcumq corrup¬
tibili mat̾ia fiunt. ⁊ pusillum
qͣdam sua morte resoluuntur
in nichilũ: nullũ de se deĩcepᷤᷤ
relinq̃ntes uestigiũ. ꝙ istos
talib morit᷑i fiunt. ⁊ suis lecto¬
rib suis amatorib uitam semꝑ
ꝑmanentẽ dare ñ possunt: ne¬
qͣqͣm libri uitȩ. s mortis potuis
uł mortuoꝵ. uł morientium
appellari digni sunt. Qasicgo
calem librum inuenire possim.
cuiꝰ origo ȩt̃na. cinꝰ incorruptibi¬
us essentia. cuiꝰ cognitio sit uita.
cuius scͥptura in delebilis. cuiꝰ
inspectus desidabił. cuiꝰ doctri¬
na facilis. cunius scientia dulcis.
cuiꝰ ꝓfunditas in ꝑscrutabilis.

Expanded text:
ti ab hominibus. Libri, quos scribunt ti ab hominibus. Libri, quos scribunt homines, ex pellibus mortuorum animalium, sive ex alia qualicunque corruptibili materia fiunt, et cum pusillum more resolvuntur in nihilum, nullum de se deinceps relinquentes vestigium. Et istos talibus morituti fiunt, et suis lectoribus, suis amatoribus vitam semper permanentem dare non possunt, nequaquam libri vitae, sed mortis potius, vel mortuorum, vel morientium appellari digni sunt. Quod si ego talem librum invenire possim, cujus origo aeterna, cujus incorruptibilis essentia, cujus cognitio sit vita, cujus scriptura indelebilis, cujus inspectus desiderabilis, cujus doctrina facilis, cujus scientia dulcis, cujus profunditas imperscrutabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
attñ specialit̾ nob̃ sccłm for¬
mam humanitatis assumptȩ
tib̾ uitȩ factus ÷. qr in homine
p̃buit exemplũ: scd̾m formã
diuinitatis lignũ uitȩ factus
est: qr ex uirtute diuinitatis
p̃stat remediũ. Lignum in se
duo habr: fructũ ⁊ folia. fru¬
ctu pascit: foliis obumbrat.
Sicuntus diuinitatis illumi¬
nataꝵ mentium refectio est:
⁊ infirmantium obumbratio.
Tib̃ uitȩ ad aqͥlonem respicit:
qr ꝑ humanitatem saluatoris
exortum ÷ lumen habitanti¬
b in regione umbrȩ mortis.
& lignum uitȩ ad austrum
uertit᷑. ut robustos gustusuȩ
dulcedinis pascat ⁊ ꝓuehat:
et infirmos adhuc ne deficiant
in estu cemptatõnũ. sub alis ꝓ¬
tectionis suȩ quasiinumbrado
meridiam abscondat. ħ ipsasi
paululum ꝓsequam᷑ ñ sit oño¬
sum. Uolumus enĩ nẽ moreer¬
ponentis planis ⁊ paucis u̾bis
sensum aꝑire: ñ more meditã¬
tis. nc̃ quasi lubitantes. nunc
quasi inuementes hiic illucq¬
i acie mentis discurreres Aliisc̃¬
liber¬

Expanded text:
amen specialiter nobis secundum formam humanitatis assumptae liber vitae factus est, quia in homine praebuit exemplum. Secundum formam divinitatis lignum vitae factus est, quia ex virtute divinitatis praestare remedium. duo habet, fructum et folia, fructu pascit et foliis obumbrat. Sic virtus divinitatis illuminatarum mentium refectio est, et infirmantium obumbratio. Liber vitae ad aquilonem respicit, quia per humanitatem Salvatoris exortum est lumen habitantibus in regione umbrae mortis. Et lignum vitae ad austrum vertitur, ut robustos gustu suae dulcedinis pascat et provehat, et infirmos adhuc, ne deficiant in aestu tentationum, sub alis protectionis suae quasi in umbraculo meridiano abscondat. Haec ipsa si paululum prosequamur non sit onerosum. Volumus enim nunc more exponentis planis, et paucis verbis sensum aperire, nunc meditantis, nunc quasi dubitationes, nunc quasi invenientes huc illucque acie mentis discurrere. Clibr
Abbreviated transcription (Latin):
patris. fonsuitȩ ⁊ origo boni:
⁊ ħ est uere uita ȩterna. Nunc
ueniamus ad comparationẽ.
Certe lignum utȩ quoderat
in paradsso terrestri. corꝑalẽ
tantumm uitam sine defectu
uegetare potuit. Lignum
autem uitȩ fidelis parachy si.
se expͥmere uolens qͣntum dis¬
taret sacramentum ãuirtute:
me corꝑaliter insacramentosu¬
mitis. non ħ uobis sufficerecie¬
datis: nisi etiam me quemad¬
modum uerbum ttȩ sum
illuminans animas. iustificanᷤ
peccatores.⁊ mortuos iuuifi¬
ꝓ cans: spiritaliter edẽ didiceri¬
e sapuierbum patris in ȩxcelsis. sa¬
pientia uidlt dĩ que incordi¬
b scõꝵ tanquam in paradi¬
so inuisibili. ꝑ timorem semi¬
natur. ꝑ gr̃am rigatur. ꝑ do¬
lorem moritur. ꝑfidem radi¬

Expanded text:
Patris, fons vitae, et origo boni, Patris, fons vitae, et origo boni, et haec est vere vita aeterna. Nunc veniamus ad comparationem. Certe lignum vitae, quod erat in paradiso terrestri, corporalem solummodo vitam sine defectu vegetare potuit. Lignum autem vitae fidelis paradisi, idse exprimere volens quantum distaret sacramentum a virtute, me corporaliter in sacramento sumitis, non hoc vobis sufficere credatis, nisi etiam me quemadmodum verbum vitae sum illuminans animas, justificans peccatores, et mortuos vivificans, spiritualiter edere dedicere verbum Patris, in excelsis sapientia Dei, quae in cordibus sanctorum tanquam in paradiso invisibili per timorem seminatur, per gratiam rigatur, per dolorem moritur, per fidem radi
Abbreviated transcription (Latin):
dintransit: uerbũ quod mutabi¬
ł litatẽ ñ recipit. Uerbũ quod
sensu ꝑcipit᷑: u̾bum qͦd mun¬
do corde uidet᷑. Herbum pul¬
chrum. tibum pulcherrimũ.
Uerbum qđ oculos corꝑis dele¬
ctat: u̾bum qđ ocłos cordis
illuminat. U bum creatum.
u̾bum ñ creatũ s natum. ñore
ꝓlatum. s de corde eructatum.
ñ qđ desunt emissum: s qͦd ꝑ¬
manet genitum. Propt̾ea sisa¬
pientiȩ opus suum cõparas. mi¬
nꝰ ÷ om̃e qđ transit. ad id quod
mutabilitatẽ nescit: qͣm uel
imius momenti instans qͣntum
÷ deligno ¶Eres sunt paradisi.¬
Unus terrestris cuius incola
fuit pͥmus adamtertenus.
Secundus fidelis quod ẽ ȩccle¬
sia scõꝵ quem fumdauit ⁊ in¬
habitat scds adam cȩlestis.
gnum di ⁊ uita ȩterna.⁊ terta
uiuentium : uł potius terra
uiuens in qua habitat deus.
In primo parachsolignum
uitȩ ÷ arbor materialis. In se¬
cundo lignum ui&ȩ: huia¬
nitas saluatoris. Intercio lig¬
num uitȩ : sapientia dĩ u̾bũ

Expanded text:
od transit, verbum quod mutabilitatem non recipit; verbum quod sensu percipitur, verbum quod mundo corde videtur; verbum pulchrum, verbum pulcherrimum; verbum quod oculos corporis delectat, verbum quod oculos cordis illuminat, verbum creatum, verbum non creatum, sed natum, non ore prolatum, sed de corde eructatum, non quod desinit emissum, sed quod permanet genitum. Propterea si sapientiae opus suum comparas, minus est omne quod transit ad id quod mutabilitatem nescit, quam vel unius momenti instans temporiest de lignoUnus terrestris, cujus incola fuit primus Adam terrenus. Secundus fidelis, quod est Ecclesia sanctorum, quam fundavit et inhabitat secundus Adam coelestis, regnum Dei, et vita aeterna, et terra viventium, vel potius terra vivens, in qua habitat Deus. In primo paradiso lignum vitae est arbor materialis. In secundum lignum vitae est humanitas Salvatoris. In tertio lignum vitae est sapientia Dei, verbum
Abbreviated transcription (Latin):
inueniri ñ pot̃: ibi ẽ locuseiꝰ:
ibi figit radices. ibi expandit¬
ramos. ⁊ ꝓferc fructum in tp̃r
ter fontem qͥ orit᷑ inmedio
paradisi ⁊ irrigat uniu̾suan
paradisum: ⁊ idõ nec siccari
racdix eiꝰ. nec aresc̾e rami. nec
folia defliere possimt: s ꝑ¬
manet uirens inꝑpetuum.
Habes gͥ treslibros. tͥa uerba.
& tͥaligna. quȩ si insingłis sͥ
inuicem compatare uolueris.
uidebis qͣm sit nicħ imums¬

Expanded text:
inveniri non potest, ibi est locus ejus, ibi figit radices, ibi ramos expandit, et profert fructum in tempore ter fontem, qui oritur in medio paradisi, et irrigat universum paradisum, et ideo nec siccari radix ejus, nec rami arescere, nec folia defluere possunt, sed permanet virens in perpetuum. Habes igitur tres libros, tria verba, et tria ligna, quae si in singulis sibi invicem comparare volueris, videbis q
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ñad illius participationem
secontulit: qͥ pͥmus ad aqͥlonẽ
sedem se posit᷑um chxit. Dem̃
ad calorem occidentis cecidit:
qñ pt᷑ pecẽm aliam legem in
membris suis repugnantem
legi mentis inuenit. Tucqͦ
ad frigus occidentis corruit:
illius celestis panis esũ obliui¬
scicepit. In calore orientis pͥnci¬
pium ÷ bonȩ natiurȩ: infri¬
gore orientis initium culpȩ.
In calore ⁊ frigore occidentiꝰ.
pena corporis ⁊ ammȩ. In ca¬
lore orientis malto creatus
fuit homo. In frigore orien¬
tis suꝑbe exaltare se uoluit
homo. ⁊ iccirco in calore ⁊ fri¬
gore occidentis adima corru
recumbant cum abraham.
et ysaac. ⁊ iacob in regno cęloꝵ
Iamclamant aqͥlomi ut di: &
austro ne ꝓhibeat filios dei.

Expanded text:
quando ad illius participationem quando ad illius participationem se contulit, qui primus ad aquilonem sedem se positurum dixit . Deinde ad calorem occidentis cecidit, quando post peccatum aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis invenit . Tunc quoque ad frigus occidentis corruit, illius coelestis panis esum oblivisci coepit. In calore orientis principium est bonae naturae, in frigore orientis initium culpae. In calore, et frigore occidentis poena corporis et animae. In calore orientis in alto creatus fuit homo in frigore orientis, superbe exaltare se voluit homo, et idcirco in calore et frigore occidentis ad ima corruirecumbant cum Abraham et Isaac, et Jacob in regno coelorum . Jam clamant aquiloni ut det, et austro ne prohibeat filios Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mium laboris. quasi merceᷤ
opis. quasi meta itineris. q̃si
corona certaminis in cõmu¬
ni om̃ib fidelib ꝓpositus. qͥ
de terra ortus : ⁊ cȩlos pene¬
crauit. qui adima uenit.⁊
summa ñ deseruit: qui sursũ¬
÷ ipie ÷ ⁊ deorsũ: sursũ maie¬
state: deorsum compassione
Sursum ut trahat desidiũ:
deorsum ut p̃stet subsidiũ.
Deorsum int̾ nos: sursũ. sup
nos. deorsum quod ãnobis
sumpsit: sursum qđ nob̃
ꝓposuit. Iste ÷ mons domus
dñi p̃patus in uertice mon¬
tiũ. adquem fluunt omneᷤ
gentes: & de quatuor angu¬
lis airhȩ quasi de quatuor
rientis. alii decalore occidn¬
i tis. alii de frigore oriẽ atis.
alii de frigore occidentis.
Calor orientis. est feruor
spiritał: calor occidentis est
concupiscentia carnis. frig̾
orientis. cumor suꝑbiȩ: frigꝰ
occidentis cecitas ignorantiȩ.
In calore orientis creatus: homo.
propt̃ qđ ⁊ positus : inhortis
eden ad australem orientis⁊ s
transiuit ad frigus orientis.

Expanded text:
praemium laboris, quasi merces operis, quasi meta itineris, quasi corona certaminis in communi omnibus fidelibus propositus, qui de terra ortus est, et coelos penetravit, qui ad ima venit et summa non deseruit, qui sursum ipse est et deorsum, sursum majestate, deorsum compassione. Sursum ut trahat desiderium, deorsum ut praestet subsidium. Deorsum intra nos, sursum supra nos. Deorsum quod a nobis sumpsit, sursum quod nobis proposuit. Iste est mons domus Domini praeparatus in vertice montium, ad quem fluunt omnes gentes , et de quatuor angulis arcae quasi de quatuor rientis, alii de calore occidentis, alii de frigore orientis, alii de frigore occidentis. Calor orientis est fervor spiritualis, calor occidentis est concupiscentia carnis. Frigus orientis tumor superbiae, frigus occidentis caecitas ignorantiae. In calore orientis creatus est homo, propter quod et positus est in hortis Eden ad australem orientis, sed transivit ad frigus orientis,
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscentes qđ uissit facere:
⁊ quod ꝓmisit ꝑciꝑe meream̃.
Sicq ⁊ cognitione u̾itatis. ⁊
merito uirtutis crescentesusq
adeiꝰ conformitatẽ ⁊ mensurã
etatis plenitudinis ipsius sp̃a
pateant quȩ dicimus: ipsam
sup̃dictam columpnã inme¬
dio archȩ depinrimus: eidẽq
in lat̾e australi lignum uitȩ.
in latere uͦ aquilonari liber
untȩ nomen ascͥpsimus. Inde
⁊ in eodem lat̾e tͥginta uolu¬
mina diuinȩ paginȩ scđm or¬
dinem ab imo sursum. ħ : in
singłis mansionib decẽ dis

Expanded text:
agnoscentes, quod jussit facere, et quod promisit percipere mereamur. Sicque et cognitione veritatis, et merito virtutis crescentes, usque ad ejus conformitatem et mensuram aetatis plenitudinis ipsius specipateant quae diximus, ipsam supradictam columnam in medio arcae depinximus, eidemque in latere australi lignum vitae, in latere vero aquilonari liber vitae nomen ascripsimus. Unde et in eodem latere triginta volumina divinae paginae secundum ordinem ab uno sursum, hoc est in singulis mansionibus decem d
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ adhoc cogitationes cordis
mei instituo ut qͥcqͥd boni
in me foris humanis apparet
aspectib. diuinis intꝰ satagã
p̃sentare obtutib: tc̃ ascen¬
di in tertiam mansione mn.
ubi uirtutes sunt quȩ sunt
necessariȩ. S int̾ has omnes
p̃cipue una : necessaria. id:
caritas quȩ nos dõ comũgit:
& idõ insup̃mo archa adu¬
num colligit᷑ ⁊ ut iamunũ
cogitemus. unum expectemꝰ.
gradus habes inpsalmo.
ubi dicit. Bonitatẽ. ⁊ disci¬
plinã ⁊ scientiam. si conũtaᷤᷤ
scientiam ⁊ disciplinam &
bonitatem doce me dñe iħ¬
na in medio archȩ erecta:ao¬
olumpna in mecho ar¬
chȩ erecta in altitudinem
sa fabrica iitit᷑. cinꝰ p̃cisi¬
o sursum ꝑ quadrũ insin¬
głis laterib unnus cubiti acen¬
mensuram ht̃: ipsa ÷ lignu᷑

Expanded text:
ergo ad hoc cogitationem cordis ergo ad hoc cogitationem cordis mei instituo, ut quidquid boni in me foris humanis apparet aspectibus, divinis, intus satagam praesentare obtutibus, tunc ascendi in tertiam mansionem, ubi virtutes sunt, quae sunt necessariae. Sed inter has omnes praecipue una necessaria est, id est charitas, quae nos Deo conjungit, et ideo in supremo arca ad unum colligitur; ut jam unum cogitemus, unum exspectemus, gradus habes in psalmo ubi dicit: Bonitatem, et disciplinam et scientiam , si convertas scientiam, et disciplinam, et bonitatem doce me Domine Jena in medio arcae hujus erecta. Columna in medio arcae erecta in altitudinem sa fabrica innititur, cujus praecio sursum per quadrum in singulis lateribus unius cubiti mensuram h
Abbreviated transcription (Latin):
S sibonum qđ noui adhuc
mea & inutilis: qr bonũ qͥdem
: qđ de aliis cogito. qđ inaliis
agnosco: s inutile : mͥ si illud
adderemplum iuuendi ñtħo:
qr aliena uirtus mͥñ ꝓdest: si
illã qͣntum possum imitari
neglexero. Chesaurus abscon¬
ditꝰ ⁊ scientia abscondita: quȩ
utiltas inutͥsq: Scientiam
abscondo. si bonum qđ noui
oꝑe ñ ostendo: ⁊ ideo mͥñ po
rest ꝓdesse: qđ eum sciã hr̃e¬
dissimulo. Si autem oꝑam de¬
dero ñ tm̃ut sciam. s etiam
ut agam quȩ bona sunt ⁊uti¬
lia. ⁊ in hoc sedulo fuerit co¬
gitatio cordis mei. quatinus
uirtutes quas in aliis iamama¬
reꝙ aininirari didici measfa¬
ciam ꝑexeititium disciplinȩ.
⁊ formam recte unuiendi. tũc
possum dic̃e qđ utilis sit co¬
gitatio cordis mei ⁊ tc̃ ascen¬
di inscdam mansionẽ. & cor
legi: ut ñ discurrat ꝑ eaquȩ
uana sunt. ⁊ adutilitatem
ñ ꝑtinent. Restat cercium
habere. hoc ÷. ut qđ forisde¬
monstro in oꝑe: intꝰpossideã

Expanded text:
Sed si bonum quod novi adhuc mea et inutilis, quia bonum quidem est, quod de aliis cogito, et quod in aliis cognosco, sed inutile mihi, si illud ad exemplum vivendi non traho. Quia aliena virtus mihi non prodest, si illam quantum possum imitari neglexero. Thesaurus absconditus, et scientia abscondita, quae utilitas in utrisque? Scientiam abscondo, si bonum quod novi opere non ostendo, et ideo mihi non potest prodesse, quod cum sciam habedissimulo. Si autem operam dedero non tantum ut sciam, sed etiam ut agam quae bona sunt et utilia, et in hoc sedula fuerit cogitatio cordis mei, quatenus virtutes, quas in aliis jam amare, et admirari didici, meas faciam per exercitium disciplinae, et formam recte vivendi, tunc possum dicere, quod utilis sit cogitatio cordis mei, et tunc ascendi in secundam mansionem, et cor legi, ut non discurrat per ea quae vana sunt, et ad utilitatem non pertinent. Restat tertium,habere, hoc est, ut quod foris demonstro in opere intus possideam
Abbreviated transcription (Latin):
diuinaꝵ scͥpturaꝵ uacare po¬
terimus: ⁊ ꝑstudiũ lectiomiᷤᷤ
⁊ mechitationis rursꝰ illuminet᷑
oculꝰ mentis. sicut dicit psal¬
mista. Declinate anie malig¬
m: ⁊ scrutabor mandata dei
mei. Quartus ascens̾: de ca¬
lore orientis. uͥ de bono ꝓfici¬
mus in meliꝰ: qr neqͣqͣm ad ꝑ¬
fectionẽ uenire possumꝰ: insi
etiã in bonis quȩ agumis sine
int̾missione crescere studeamꝰ᷑
Q& autẽ columpnã cͥginta
cubitoꝵ altitudinẽ habentẽ
inmedio archȩ ereximus. siue
ita ad litt̃am factum creda¬
spacium eiusdem dimensionis
⁊qͣntitatis ab imosursum pa¬
tusse intelligamꝰ. Rursum q
ꝑt̾ginta cubitoꝵ altitudinẽ
diuinã sc̃pturam significari
diximus. ⁊ postea ꝑ colũpuam
tͥginta cubitos in altitudine
mus. contͣrium ñ ÷: q om̃is sc̃p¬
tura diuina imus lib̾ ⁊. ⁊ ille

Expanded text:
e poterimus, ut per studium lectionis et meditationem rursus illuminetur oculus mentis, sicut dicit Psalmista: Declinate a me maligni et scrutabor mandata Dei mei . Quartus ascensus est de calore orientis, ubi de bono proficimus in melius, quia nequaquam ad perfectionem venire possumus, nisi etiam in bonis, quae agimus, sine intermissione crescere studeamus. Quod autem columnam triginta cubitorum altitudinem habentem in medio arcae ereximus, sive ita ad litteram factum esse credaspatium ejusdem dimensionis, et quantitatis ab uno sursum patuisse intelligamus. Rursum quod per triginta cubitorum altitudinem divinam Scripturam significari diximus, et postea per columnam triginta cubitos habentem in altitudine mus, contrarium non est, quia omnis Scriptura divina unus liber est, et ille
Abbreviated transcription (Latin):
Res mansiones inintel¬
lectuali archa: signifient
cria gen̾a cogitationum. Rectũ.
utile. Necessarium. Si ego dili¬
gere ceꝑo meditationẽ scͥpt᷑aꝵ
ꝙ libent̃ cogitaũo de uirtuti

Expanded text:
res mansiones in intellectuali arca, quae significant tria genera cogitationum, rectum, utile, necessarium. Si ego diligere coepero meditationem Scripturarum, et libenter cogitavero de virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
despictunt. ⁊ infirmiorib qͥb̾ꝙ
in ȩccłia positis ex compassio¬
ne condescendẽ nolunt: simi¬
iessunt cam. qui denudati
patris uerenda derisit: ꝙ ob
hoc meruit sententiam maledi¬
ctionis accipe. Quatuo modis¬

Expanded text:
despiciunt, et infirmioribus quibusque despiciunt, et infirmioribus quibusque in Ecclesia positis ex compassione condescendere nolunt, similes sunt Cham, qui denudati patris verenda derisit, et ab hoc meruit sententiam maledictionis accipere. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
ipse qnuoluit fenestrã aꝑuit
ut aues emitteret. Ostium uͦfo
ris ało & clausum & rursum
aptum ab eo eẽ legit᷑: ut homo
aliȩ sunt carnales: id ÷ adusum
corporis ꝑtinent: Alie sp̃uales
que ptinent ad instructionem¬
mentis. Ad utrasq bomi ⁊ mali
exeunt. Qui ad explendamuo¬
luptatem cerrenis actionib
foris inseruiunt. similes sunt
immundis animalib quȩ de
archa exiuicrunt. Qui autẽ eas
adusum necessitatis ammini¬
arant. ammalia qͥdem funt:
s munda. Qui uͦ ȩccłiastici regi¬
& a secreto int̾nȩ quietis ñ ex
ambitione. s ex p̃cepto obecdi¬
entiȩ ad publicum prodeunt:
similes sunt nõe quiexiens de
archa sacͥficium optulit: quia
se petales eõ magis ꝑ abstinen¬
tiam om̃s in se carnis motusoc¬
cidunt: qͥ guiora internȩ qͥetis
dampna ꝑ occupationem se ꝑ¬
culisse cognoscunt. Iili autem
qui propt̃ głam ꝓpͥam honores
in ȩccłia suscipiunt. ⁊ cumse in
sublumm positos uident cȩteros

Expanded text:
ipse quando voluit fenestram aperuit, ipse quando voluit fenestram aperuit, ut aves emitteret. Ostium vero foris a Deo et clausum, et rursum apertum ab eo esse legitur, ut homo aliae sunt carnales, id est quae ad usum corporis pertinent; aliae spirituales, qua pertinent ad instructionemmentis. Ad utrasque boni et mali exeunt. Qui ad explendam voluptatem terrenis actionibus foris inserviunt, similes sunt immundis animalibus, quae de arca exierunt. Qui autem eas ad usum necessitatis administrant, animalia quidem sunt, sed munda. Qui vero ecclesiastici regi a secreto internae quietis, non ex ambitione, sed ex praecepto obedientiae ad publicum prodeunt; similes sunt Noe, qui exiens de arca sacrificium obtulit, quia saepe tales eo magis per abstinentiam omnes in se carnis motus occidunt, quo graviora internae quietis damna per occupationem se pertulisse cognoscunt. Illi autem qui propter gloriam propriam honores in Ecclesia suscipiunt, et cum se in sublimi positos vident, caeteros
Abbreviated transcription (Latin):
de amatorib huiꝰ mundi & de
uana conu̾satione illoꝵ cogita¬
re delectaris: qͥnquaginta cubi¬
toꝵ mensuram cransgrederis:
in qͦ latẽre debemꝰ ã strepitunꝰ
nr̃ȩ infirmitas dui nos in silentio
intimȩ contemplationis pausa¬
re ñ patitur: exitum habemus
ostium & fenestram. Ostium
significat ȩxitum ꝑ opationem:
fenestra. exitum qui fit ꝑ cogia¬
tionem. Ostium deorsum ÷ fene¬
stra sursum: qr actiones adcor¬
pus ꝑtinent. cogitationes ad
ammam. Hinc ÷ qđ ꝑfenestrã
aues exierunt: ꝑ ostium bestiȩ
& homines. Quod autẽ ꝑ auiẽ
anma significet᷑. & ꝑ hominem cor¬
piis: habemus ex libro iobu̾dr
umus ut si uolumus animam
ꝑcontemplationẽ subleuare:
necesse sit corpꝰ ꝑ exercitia labo
ꝓposito intentionis: s ex accidn¬
ci occasione necessitatis. Ex for
reliceat: nunqͣm camen ꝑoꝑa¬
cionem foras ꝓdire debemus
nisi ex necessitate. Qđ etiam ꝑ
hcontienient̃ innuit᷑: qđ homo

Expanded text:
de amatoribus hujus mundi, et de de amatoribus hujus mundi, et de vana conversatione illorum cogitare delectaris quinquaginta cubitorum mensuram transgrederis. in quo latere debemus a strepitu hujus ionis infirmitas diu nos in silentio intimae contemplationis pausare non patitur, exitum habemus per ostium et fenestram. Ostium significat exitum per operationem, fenestra exitum qui fit per cogitationem. Ostium deorsum est, fenestra sursum, quia actiones ad corpus pertinent, cogitationes ad animam. Hinc est quod per fenestram aves exierunt, per ostium bestiae et homines. Quod autem per avem anima significetur, et per hominem corpus, habemus ex libro Job ubi sumus, ut si volumus animam per contemplationem sublevare, necesse sit corpus per exercitia laborproposito intentionis, sed ex accidenti occasione necessitatis. Et fortre liceat, nunquam tamen per operationem foras prodire debemus, nisi ex necessitate. Quod etiam per hoc convenienter innuitur, quod homo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcurris eccłiam ⁊ intã fideliũ
contemplatꝰ. eam tͥ ad exemplũ
ꝓponis: in latitudinẽ quinqͣ¬
ginta cubitoꝵ cor extendis. Si
diurnȩ paginȩ q̃ tͥginta libris
continet᷑ scientiã adeptꝰ fuen᷑:
in altitudinẽ tͥginta cubitoꝵ
cortuum erigis. Hȩx ÷ archa
quam ȩlificare debes. Isti suit
termini patrum tuoꝵ quoscibi
transg̃di ñ licet. quos altissimꝰ
constituit iuxta numerum
filioꝵ isrł: qñ separabat fili¬
os adam ⁊ gentes diuidebat.
Hȩc est teria quam inhabitare
debes ⁊ pasci indiuitiis eiꝰ. Reqͥ¬
esce ergo infra hos pariete. sub
hoccecto mane: habita indo¬
mo hac: ꝓcella ⁊ tempestas
fragium p̾atieris. Sisupbe ꝑ
sapientiam tuam diuina secreta
rimari conaris. quȩ nob̃ ds ꝑscri¬
pt̾am suam aꝑire noluit: altitu¬
dinem tͥginta cubitoꝵ tͣnscendis
Siusq infinem scłi ñ credĩexcħã
durat᷑am. ⁊ aliqñ dĩ destituen¬
dam auxilio: trecentoꝵ cubitoꝵ
longitudinẽ ciansis. Sifreq̃nt̃

Expanded text:
iam, et vitam fidelium contemplatus eam tibi ad exemplum proponis, et in latitudinem quinquaginta cubitorum cor extendis. Si vero divinae paginae, quae triginta libris continetur, scientiam adeptus fueris, in altitudinem triginta cubitorum cor tuum erigis. Haec est arca, quam aedificare debes. Isti sunt termini patrum tuorum, quos tibi transgredi non licet, quos Altissimus constituit juxta numerum filiorum Israel, quando separabat filios Adam, et gentes dividebat. Haec est terra, quam inhabitare debes, et pasci in divitiis ejus. Requiesce ergo intra hos parietes, sub hoc tecto mane, habita in domo hac, procella et tempestas fragium patieris. Si superbe per sapientiam tuam divina secreta rimari conaris, quae nobis Deus per scripturam suam aperire noluit, altitudinem triginta cubitorum transcendis. Si usque in finem saeculi non credis Ecclesiam duraturam, sed aliquando Dei destituendam auxilio, tunc centum cubitorum longitudinem transis. Si frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
Mons: desertum: Certa ꝓmissi¬
gena ÷ Uinea ÷. ager ⁊. area est.
Horreum ÷ presepe:. Subiuga¬
le ÷. Equus ⁊. apotheca ÷. Aula÷
Thalamus ÷ Curris÷ Castra est.
acies est. Popłs : Regnumest.
Sacerdotium ÷. Quex÷. Pastor:

Expanded text:
 desertum est, terra promissisagena est, vinea est, ager est, arca est, horreum est, praesepe est, subjugale est, equus est, apotheca est, aula est, thalamus est, turris est, castra est, acies est, populus est, regnum est, sacerdotium est, grex est,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis incendit. Nec timeas hũc
ignem in tectis tiis: uietͥsi ñ
arserit ex eo tabnaculũ tuũ.
Postea bituminabis archãtirã
intus ⁊ extra. Extͣ. ut mansue¬
tudinẽ exhibeas. Intꝰ: ut cari¬
catem ñ amittas. Hullatenus
enĩ insecreto conscientiȩ tuae
surauit᷑ pausare poteris: nͥ pͥus
malos ⁊ ext᷑ ꝑmansuetudinẽ
tolerare: & intus didiceris ꝑ
caritatẽ ñ odisse. Bitumenca¬
lidȩ naturȩ ÷ & nascit᷑ de terra
fulmminata: & caritas ꝓcreat᷑
in anima timore diuiniudi¬
en ꝑcussa. deincepsiudeamꝰ
de mensura arche. qualit̾ fie¬
ri possit innob̾. diximussu¬
pra crecentos cubitos presenᷤ
scłm designare. Sigͦ tu cogita¬
tionem cuam duxeris ab ȩxor¬
dio mundi usq ad finemi et
ꝑtͣnsiens considaũis quȩ ⁊ qͣnta
ds̃ mirabilia ꝓpter electos suos
huc oꝑat᷑us: trecentoꝵ cubito

Expanded text:
tatis incendit. Nec timeas hunc tatis incendit. Nec timeas hunc ignem in tectis tuis. Vae tibi si non arserit ex eo tabernaculum tuum. Postea bituminabis arcam tuam intus et extra. Extra ut mansuetudinem exhibeas, intus ut charitatem non amittas. Nullatenus enim in secreto conscientiae tuae suaviter pausare poteris, nisi prius malos, et extra per mansuetudinem tolerare, et intus didiceris per charitatem non odisse. Bitumen calidae naturae est, et nascitur de terra fulminata, et charitas procreatur in anima timore divini judicii percussa. Deinceps videamus de mensura arcae, qualiter fieri possit in nobis diximus supra trecentos cabitos praesens saeculum designare. Si ergo tu cogitationem tuam duxeris ab exordio mundi usque ad finem, et pertransiens consideraveris quae, et quanta Deus mirabilia propter electos suos huc operaturus,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi illa etiam quȩ in se ipsiꝰ uł
iam p̃terierunt. uł adhuc fut᷑a
sunt. simul subsistere possunt.
Et in hoc quodamͦ rationał aĩa
similitudinem h̃t creatoris sui.
qr sicut inmente diuina omniũ
rerum causȩ ȩt̃nalit̃ sine muta¬
bilitate ⁊ diftinctione tẽporali
substiterunt: ita etiam minen¬
cogitationem simul subsistunt.
Sigͦ ꝑstudiũ meditationis as¬
sidue cor nr̃m in habitare ceꝑimͦ.
iam quodammꝰ temporales esse de¬
stitimus: & quasi mortui mun¬
do facti. intꝰ cum do uiuimus.
Cunc quieqͥd fortuna extra mo¬
litur facile contempnimus: si
ibi fixum : desidtum nr̃m: ubi
mucabilitati ñ subiacemus. Ubi
nec p̃terita requiramus. necexpe¬
ctemus futura: ubi nec timeamꝰ
ꝙ de tali mat̾ia fabricabimus
archã nr̃am. Ista fc̃ lignaquȩ in
aqua missa natant: iuigne po¬
sita ardent: q tales cogitatiões
fluruis carnaliũ delectationũ
deorsũ ñ p̃mit: s flamina cari¬

Expanded text:
ubi illa etiam, quae in seipsis vel ubi illa etiam, quae in seipsis vel jam praeterierunt, vel adhuc futura sunt, simul subsistere possunt. Et in hoc quodammodo rationalis anima similitudinem sui Creatoris habet, quia sicut in mente divina omnium rerum causae aeternaliter sine mutabilitate, et distinctione temporali substiterunt, ita etiam in mencogitationem simul subsistunt. Si ergo per studium meditationis assidue cor nostrum inhabitare coeperimus, jam quodammodo temporales esse desistimus, et quasi mortui mundo facti intus cum Deo vivimus. Tunc quidquid fortuna extra molitur facile contemnimus, si ibi fixum est desiderium nostrum, ubi mutabilitati non subjacemus. Ubi nec praeterita relinquamus, nec exspectemus futura, ubi nec cupiamusquia de tali materia fabricabimus arcam nostram. Ista sunt ligna, quae in aquam missa natant, in igne posita ardent, quia tales cogitationes fluxus carnalium delectationum deorsum non premit. sed flamma chari
Abbreviated transcription (Latin):
parare ⁊ uirtutib oꝑamdare:
tendit: cooꝑante gratia cłi ȩdifi¬
care debrint᷑ edificiũ untutum.
cuius longitudo infide trinita¬
tis trecentos cubitos habeat. in
latitudine karitatis quinqua¬
ginta. in altituhine spei quȩ
in xpysto: triginta. ut sit in
bona oꝑatione longus: in
dilecꝰtione amplus.⁊ in desidĩ¬
o altus: ut corsursum habe¬
at ubi xp̃c÷ in dextera dĩsełns.
Unde ⁊ ipsius crucisixi capue
in alcitudine crucis positum ÷
manus autem in latitudine ex¬
pansȩ sunt: ut affectus cordis
nostriusq ad iiicos diligen¬
dos extendat᷑. In longitudine
crucis corpuscrucifixi positũ
est. ut non sit remisso oꝑatio
nostra. sed extensa: ⁊ ꝑseueret
usq infinem: Liber secundus
Uod dicere uolumus de ar¬
cha sapientiȩ ita disting¬
uendumẽ abhis q̃ scdm
allegoriam supius assignata sins
ecełie. ut quod ibi demonstratũ
est mie: hoc hic querat᷑ in cogi¬
tatione. Habent enim quodđa
ẽẽ suum res inmente hominis:

Expanded text:
et virtutibus operam dare contendit, cooperante Dei gratia, aedificare debet intus aedificium virtutum, cujus longitudo in fide Trinitatis trecentos cubitos habeat, in latitudine charitatis quinquaginta, in altitudine spei quae in Christo est triginta, ut sit in bona operatione longus, in dilectione amplus, in desiderio altus, ut cor suum habeat ubi Christus est in dextera Dei sedens. Unde et ipsius crucifixi caput in altitudine crucis positum est, manus autem in latitudine expansae sunt, ut affectus cordis nostri usque ad inimicos diligendos extendatur. In longitudine crucis corpus crucifixi positum est, ut non sit remissa operatio nostra, sed extensa, ut perseveret usque in finem. LIBER SECUNDUSuod dicere volumus de arca sapientiae ita distinguendum est ab iis quae secundum allegoriam superius assignata sunt Ecclesiae, ut quod ibi demonstratum est in re, hoc hic quaeratur in cogitatione. Habent enim quoddam esse suum res in mente hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe tusibili minsibił sapientia
creatoris insibilit̾ scͥpta ÷. Cerciꝰ
÷ ñ opꝰ dĩ. s sapientia ꝑ quam
fecit om̃a oꝑa sua. ds: quã ge¬
nuit. ñ fecit: in qua ab ȩcerno
cuncta quȩ facturus erat. se¬
cundũ sententiam ꝓuidentiȩ
⁊ p̃destinationis p̃scripta ha¬
semel scͥptum fuerit. nunqͣm
aboletur: ⁊ om̃s qͥ meruerin
puenire usq ad ełꝰ mspechiõe.¬
uerba. Primũ ÷ ũbum hominiᷤ
qł platum desinit. Scdm: uer¬
bum dĩ. id÷ opꝰ dĩ. quod crea¬
tũ ñ inuariabilit̃ subsistit:
nec tñ aliqñ desinit. Cercium:
u̾bum dĩ qđ genitũ ñ creatum
finem uł pͥncipium nescit:
neq ullam mutabilitatẽ reci
ust̃ ligna uitȩ. Pͥmum ÷ arbor
illamat̾ialis. quã ꝓdurit
dñs ds de humo in pͥncipio
cumplantaret paradysũ in
medio eiꝰ: cuiꝰ fructũ ne post
humanitatis in medio ȩccłiȩ
suȩ quasi lignũ uitȩ in medio
parachsi plantatus:: decinꝰ
fructu qͥsqͥs digne mandu¬
dso. id÷ sapientia dĩ: cuius

Expanded text:
e visibili invisibilis sapientia Creatoris visibiliter scripta est; tertius est non opus Dei, sed sapientia, per quam fecit omnia opera sua Deus, quam genuit non fecit, in qua ab aeterno cuncta, quae facturus erat secundum sententiam providentiae et praedestinationis praescripta hasemel scriptum fuerit, nunquam abolebitur, et omnes, qui meruerint pervenire usque ad ejus inspectioneverba. Primum est verbum hominis, quod prolatum desinit; secundum est verbum Dei, id est opus Dei, quod creatum non invariabiliter subsistit, nec tamen aliquando desinit; tertium est verbum Dei, quod genitum non creatum, finem et principium nescit, neque ullam mutabilitatem recitria ligna vitae. Primum est arbor illa materialis, quam produxit Dominus Deus de humo in principio, cum plantaret paradisum in medio ejus. Cujus fructum ne post humanitatis in medio Ecclesiae suae, quasi lignum vitae in medio paradisi plantatus est, de cujus fructu quisquis digne mandudiso, id est sapientia Dei, cujus