comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ intũ gͦ longe ẽ ut ꝓpter illa ũba eachariam & elisabet. creda¬
mus sine ullo peccato ꝑfectam habuisse iusticiam: ut nec ipsũ
ipłm eiusqͥem regule summitate arbitremur. fuisse ꝑfectũ:
non sclum in ila legis iusticia quarn similem istis habuit. qͣ
int̃ dampna & stercora deputat in comꝑatione eminentissi¬
me iusticis quȩ in fide xp̃i ẽ uerum etiam in ipsa quoq eu¬
uangło ubi e canti apłatũ merunit pͥncipatũ. Qd dicere non
auaͥerẽ. nisi ei non credere nefas ducert. Ibi enĩ sequit᷑ & adum¬
git Non quia iam acceꝑu: aut iam ꝑfectus sim. Sequor aũt.
si comprehendam in quo e apprchensus sum a xp̃o ihu. ftes

Expanded text:
tantum ergo longe est, ut propter illa uerba Zachariam et Elisabeth credatantum ergo longe est, ut propter illa uerba Zachariam et Elisabeth credamus sine ullo peccato perfectam habuisse iustitiam, ut nec ipsum apostolum eiusdem regulae summitate arbitremur fuisse perfectum non solum in illa legis iustitia, quam similem istis habuit, quam inter damna et stercora deputat in conparatione eminentissimae iustitiae, quae in fide Christi est uerum etiam in ipso quoque euangelio, ubi et tanti apostolatus meruit principatum, quod dicere non auderem, nisi ei non credere nefas ducerem. ubi enim sequitur et adiungit: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, sequor autem si conprehendam, in quo et adprehensus sum a Christo Ie
Abbreviated transcription (Latin):
qr alii in illo sacerdotio laudabiliter iusteq uixerunt: qui tamꝰ
habebant necestate sacicium pͥantus ꝓ sus osftrte peecatis
sdo ⁊p̃o geistente cuꝰ uentur figuram gestabant. qui hanc ne¬
cessitat̃ sacerdos in commutabilis ñ hab̃et. Quid autẽ de ⁊a¬
hoe ille breuiter dinit in lege Nlon alia lex illis. alia isti fuit ante
einigłm. s una atq eadẽ quam legimus ꝑ moysen datã patribꝰ
cor scãm quam etiã sacerdos erat eacharias: & uice sua sactifica¬
bat Et cam apłs qui simili tc̃ iusticia p̃ditus fuit: sequitur & dic̃
etiã stertora. cxistiuaui ec̃ ut xp̃i lucri faciam. & inueniar m illo
ñ habens meã iusticiam quȩ ex lege ẽ. s eam quȩ ẽ ꝑfiden xp̃i.¬
quȩ ẽ ex dõ iusticia in fide ad cognoscendum eum et uirtutem
tesurrectionis eiꝰ & communicationis passionis eiꝰ conformatus
morti ipsi. si quomodo occurram in resurrectione mortuorum.

Expanded text:
cumque alii in illo sacerdotio laudabiliter iusteque uixerunt, qui tamen cumque alii in illo sacerdotio laudabiliter iusteque uixerunt, qui tamen habebant necessitatem sacrificium primitus pro suis offerre peccatis solo Christo existente, cuius uenturi figuram gestabant, qui hanc necessitatem sacerdos incontaminabilis non haberet. Quid autem de Zastificationibus domini, hoc ille breuiter dixit: in lege. non enim alia lex illis, alia isti fuit ante euangelium, sed una atque eadem, quam legimus per Moysen datam patribus eorum, secundum quam etiam sacerdos erat Zacharias et uice sua sacrificabat. et tamen apostolus, qui simili tunc iustitia praeditus fuit, sequitur et dicit: etiam stercora existimaui esse, ut Christum lucrifaciam et inueniar in illo non habens meam iustitiam, ququae est ex deo iustitia in fide, ad cognoscendum eum et uirtutem resurrectionis eius at communicationem passionis eius, conformatus morti ipsius, si quo modo occurram in resurrectionem mortuorum.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis dominica oratione opꝰ ñ eẽ arbitret᷑. Nĩ de ⁊achatia.
e elisabet. qui nob̃ sepe in huiꝰ questionis disputationibꝰ obitiuit̃
quid dicamus. nͥ quod euident̃ scͥptura testatur eminenti iusticia
fuisse tachariã in pͥntipibꝰ sacerdotum. ad offerenda ueteris cesta¬
m̃ti sacficia ꝑtinentiũ: Legimꝰ autẽ in epła quȩ ad hebreossat¬
bitur: quod testimoniũ in libro suꝑiore iam posui. solum xp̃m
ẽẽ pntipẽ sacerd tum. qui non haberet necessitatẽ sicut illi qui
sacerdotũ pͥntipes dicebantur sacrificium. ꝓ suis pͥmum offerce
peccatis aotidie deinde ꝓppłi. C alem enĩ dicebat inquit habere
nos pͥntipem sacerdotum: iustum sine mada incontaminatum
seꝑatum ã peccatoribꝰ alciorem a celis factum. ñ habentẽ coti¬
dianã necessitatẽ sicut pͥntipes sacerdotum pͥmum ꝓ suis peca¬
tis sacrificium offerre. In hoc sacerdotum numero cacharias in
hoc finees in hoc ipse a aron a quo ipse ordo. exorsus ẽ fuit. e qͥt¬

Expanded text:
arbitretur. Nam de Zacharia et Elisabeth, qui nobis saepe in huius quaestionis disputationibus obiciuntur, quid dicamus, nisi quod euidenter scriptura testatur eminenti iustitia fuisse Zachariam in principibus sacerdotum ad offerenda ueteris testamenti sacrificia pertinentium ? legimus autem in epistola, quae ad Hebreos scribitur, quod testimonium in libro priore iam posui, solum Christum esse principem sacerdotum, qui non haberet necessitatem sicut illi, qui sacerdotum principes dicebantur, sacrificium pro suis primum offerre peccatis cotidie, deinde pro populo. talem enim decebat, inquit, habere nos principem sacerdotum, iustum, sine malitia, incontaminatum, separatum a peccatoribus, altiorem a cdianam necessitatem sicut principes sacerdotum primum pro suis peccatis sacrificium offerre. in hoc sacerdotum numero Zacharias, in hoc Finees, in hoc ipse Aaron, a quo iste ordo exorsus est, fuit et qui
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iana fuerit uxor eiꝰ neq iam bapticari oportere. & ad pecca¬
toꝵ remissionẽ ñ ꝑuenisse. & in regnum celoꝵ eẽ intraturum.
quia sc̃ificatus dictus ẽ in urore. Quisquis uͦ ad huc mouetur
quare bapticetur: qui iam de baptiratis nascuntur. hoc breuit᷑
accipiat. sic̃ generatio carnis peccati ꝑ unum adã in condẽp¬
nationẽ trahit omnes qui eo modo p̃destinati regenerantur.
Sacram̃tũ baptismi: ꝓfecto satramentum regenerationis ẽ. Q crra.
sicut homo. qui non uixerit mori non potest. & qui mortuus non
fuerit resurgere non pot̾. ita qui natus ñ fuerit renasci ñ pot̾. Ex
quo conficitur: neminẽ in suo parente renasci potuisse ñ natum.
uita exeat etiam paruulꝰ imbuat᷑: quod ñ sit in remissionẽ peccatoꝵ.¬

Expanded text:
christiana fuerit uxor eius, neque iam baptizari oportere et ad peccachristiana fuerit uxor eius, neque iam baptizari oportere et ad peccatorum remissionem iam peruenisse et in regnum caelorum esse intraturum. quia sanctificatus dictus est in uxore. Quisquis uero adhuc monetur, quare baptizentur qui iam de baptizatis nascuntur, hoc breuiter accipiat. sicut generatio carnis peccati per unum Adam ad condemnationem trahit omnes sacramentum autem baptismi profecto sacramentum regenerationis est. quocirca sicut homo, qui non uixerit, mori non potest et qui mortuus non fuerit resurgere non potest, ita qui natus non fuerit renasci non potest. ex quo conficitur neminem in suo parente renasci potuisse non natum. uita exeat, etiam paruulus inbuatur; quod non fit nisi in remissionem peccato
Abbreviated transcription (Latin):
scͥficatio it quod mos intau̾t ñ in uentrẽ uadat. &e n secessũ
emitatur ꝑ corruptionẽ quia omna terrena soluuntur. unde &
ad aliam escam quȩ non corrumpit᷑ nos dñs exortatur. Ita scifica¬
tio catecumini si non fuerit haptieatus. non ei ualet ad intrandũ
regnum cęloꝵ. aut ad peccatoꝵ remissionem. c ꝑ hoc ae illa
sc̾ificatio. cuiꝰcumq sit modi quam in filis fidelium ec̃ dixit apł̃s
ad istam debaptisino. & de peccato originali uel reinissione que¬
stionem. omnino ñ ꝑtinet. Nam & comuges in fideles in conui¬
gibus fidelibus sc̃ificari dic̃ ed ipso loco ita loquens: scifiaatꝰ eñ
uir infidelis in urore fideli. & scificatur mulier infidelis in uiro fi¬
deli: alio quin fili ut̃i immundi eent nc̃ autẽ sc̃ sunt. Non opi¬
nor quisquam tã infideliter intelligit. quodliba inhis u̾bis
intelligat. ut hb hoc existimet. etiam maritum ñ xp̃ianũ. quia

Expanded text:
efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir infidelis in uxore et sanctificatur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit, quodlibet in his uerbis intellegat, ut ob hoc existimet etiam maritum non christianum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tirati: non tamen dampnari quia sc̃i sunt. esset qualis cumq
distinctio. Nc̃ uero natos de sas scos. & de iminundis ĩmundos:
equalit̃ dicunt. Et quia peccatũ ñ habent non dampnari. &
quia baptismum ñ habent a dei regno separari. Hanc absurdi¬
tatẽ. talia ingenia non uide quis credat. Nr̃e autẽ immo ipsiꝰ
quã sit contrarium hoc quod ait. cum de alia re ageret alioqͥn
filii ur̃i immundi essent. nc̃ autẽ sancti sunt. paululum adten¬
de. non uniꝰ modi ẽ scificatio. Nam & cathecuminos scđ̃m quendã
modum suum. ꝑ signum xp̃i. & orationẽ & manus impositionẽ:
puto sanctificari. Et quod accipiunt quamuis non sit corpus
ẽ. Uerum & ipsos cibos quibus ad necessitatem sustentande
uite huiꝰ alimur. s̃cificari idem apl̃s dixat. ꝑ u̾bum dei & ora¬
tionẽ qua oramꝰ utiq nr̃a corpuscula refecturi. Sic & ista aiboꝵ¬

Expanded text:
tizati, non tamen damnari, quia sancti sunt, esset qualiscumque tizati, non tamen damnari, quia sancti sunt, esset qualiscumque distinctio; nunc uero natos de sanctis sanctos et de inmundis inmundos aequaliter dicunt et, quia peccatum non habent, non damnari et, quia baptismum non habent, a dei regno separari. hanc absurditatem talia ingenia non uidere quis credat ? Nostrae autem, immo ipsius quam non sit contrarium hoc quod ait, cum de alia re ageret: alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt, paululum adtende. Non unius modi est sanctificatio; nant et catechumenos secundum quendam modum suum per signum Christi et orationem manus inpositionis puto sanctificari et, quod accipiunt quamuis non sit corpus est. uerum et ipsos cibos, quibus ad necessitatem sustentandae uitae huius utimur, sanctificari idem apostolus dixit per uerbum dei et orationem, qua oramus utique nostra corpuscula refecturi. sicut ergo ista cibo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est: etiã si ex fidelibus sc̃i ꝓpagantur: q̃uod eos dicimus. si non
bapticant᷑ ꝑgere in dampuntionẽ quibus & ipsi tegnum celoꝵ
int̾cludunt: quamuis eos dicunt ñ habere ullum uel ꝓpͥum
uel originale peccatũ. aut si eis dignum uidetur. ut sancti
dampnent᷑: quomodo ẽ dignum aut a regno dei. sc̃i separent᷑:
illud potius adtendunt. quomodo ñ de parentibus trabant᷑
peccatoribꝰ. aliquod peccatũ. si de scis aliqua scitas trahitur.
e immundicia de inmundis. Utrumq enĩ dixit qui dyat ali¬
oquin. filii ur̃i immundi essent.: nc̃ autẽ sancti sunt. Explicent
etiam quomodo iustum sit. ut sci ex fidelibꝰ. & immundi ȩxifide¬
libus nati pariter. tamen si baptizati non fuerint. regnum dei
ñ ꝑmittantur intrare. Quid gͦ illi scitas ista prodest. Nam si
fidliũ in dei quidem regnum intrare ñ posse nisi fuerint bap¬

Expanded text:
dsertionem, etiamsi ex fidelibus sancti propagantur, quod eos dicimus, si non dsertionem, etiamsi ex fidelibus sancti propagantur, quod eos dicimus, si non baptizantur, pergere in damnationem, quibus et ipsi regnum caelorum intercludunt, quamuis eos dicant non habere ullum uel proprium uel originale peccatum. aut si eis indignum uidetur, ut sancti damnentur, quomodo erit dignum, ut a regno dei sancti separentur? illud potius adtendant, quomodo non de peccatoribus parentibus trahatur aliquod peccatum, si de sanctis aliqua sanctitas trahitur et inmunditia de inmundis. utrumque enim dixit qui dixit: alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. explicent etiam quomodo iustum sit, ut sancti ex fidelibus et inmundi ex infidelibus nati pariter tamen, si baptizati non fuerint, regnum dei non permittantur intrare. quid ergo illis ista sanctitas prodest? nam si tem filios fidelium in dei quidem regnum intrare non posse, nisi fuerint bap
Abbreviated transcription (Latin):
datur: e si iam hoc aceꝑat qusq cum in patre suo cẽt non
ĩ baptitatum fuisse deputandum. cum de illo qui bapticatꝰ
fuerat gignereretur: qui hoc dicri. ne dii disputem arcumci¬
sionẽ recipiat. quȩ semel fiebat. & tamen in singł̃is singlatum
fiebat. Sicut gͦ tempore illiꝰ sacramenti de circumcisio qͥ nasce̾t᷑
circumcidendus fuit: sic nc̃ de bapticato. qui natus fuerit bap¬
titandus ẽ. At enĩ scͥptum ẽ amplius. filii nri immundi essent.
nc̃ autẽ sc̃ĩ sunt. Et idõ in quiunt fidelium filii iam baptirari
minime debuerunt. miror hoc dicere. qui negare peccatum ex
adam originaliter trahi.si enĩ hanc apl̃i sententiam. sic accipi¬
unt. ut credant de fidelibus scificatos filios nasci: cur eos etiã
ipsibapticari oportere non dubitant. Cur deniq nolunt fateri.
de parente peccatore aliquod peccatũ originaliter trahi: si de

Expanded text:
datur et, si iam hoc acceperat quisque, cum in patre suo esset, non datur et, si iam hoc acceperat quisque, cum in patre suo esset, non i baptizatum fuisse deputandum, cum de illo qui baptizatus fuerat gigneretur: qui hoc dicit, ne diu disputem, circumcisionem respiciat, quae semel fiebat et tamen in singulis singulatim fiebat. sicut ergo tempore illius sacramenti de circumciso qui nasceretur circumcidendus fuit, sic nunc de baptizato qui natus fuerit baptizandus est. At enim ait apostolus: filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt; et ideo, inquiunt, fidelium filii iam baptizari minime debuerunt. miror hoc dicere qui negant peccatum ex Adam originaliter trahi. si enim hanc apostoli sententiam sic accipiunt, ut credant de fidelibus sanctificatos filios nasci, cur eos etiam ipsi baptizari oportere non dubitant? cur denique nolunt fateri de parente peccatore aliquod peccatum originaliter trahi, si de
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ haberi debuisse. Cur enĩ non inquiunt illũ uis patͥs sui po¬
tent baptirari. si scdm epl̃am que ad hebreos scͥpta ẽ. in lumbiꝰ
abrahȩ leui potuit decimari. Hoc qui dicunt adcendant non
ꝓpt̃ea leui pꝰ ea non fuisse decimatũ. quia iã fuerat decimatꝰ
in lumbis abrahȩ. s quia sic ordinatus ẽ honore sacerdotii. ut
acciꝑet decimas non creueret. alioquin. nec ceteri fr̃s eiꝰ qui p̾be¬
bant decimarentur quia & ipsi in lumbis abrahȩ a melchise¬
dech. iam fuerant decimati. S nequis dicat ꝓpt̾ea recte potu¬
sse abrahȩ filios decimari. quamuis iam fuissent in lumbis
patris sui decimati. quia decimatio. tał res erat. que in uno qͦq
homine fuerat faciendam: sicut israhelite annis omnibꝰ ĩmo
ex frugibꝰ omnibus decimas tota uita sua crebras solent p̾be¬
re leuitis. Baptismum autẽ tale sacramentum. ẽẽ quod semel

Expanded text:
zatum haberi debuisse. cur enim non, inquiunt, in lumbis patris sui pozatum haberi debuisse. cur enim non, inquiunt, in lumbis patris sui potuerit baptizari, si secundum epistolam, quae ad Hebreos scripta est, in lumbis Abrahae Leui potuit decimari? hoc qui dicunt adtendant non propterea Leui postea non fuisse decimatum, quia iam fuerat decimatus in lumbis Abrahae, sed quia sic ordinatus est honore saeerdotii, ut acciperet decimas, non praeberet; alioquin nec ceteri fratres eius, qui ei praebebant, decimarentur, quia et ipsi in lumbis Abrahae a Melchisedech iam fuerant decimati. Sed nc quis dicat propterea recte potuisse Abrahae filios decimari, quamuis iam fuissent in lumbis patris sui decimati, quia decimatio talis res erat. quae in unoquoque homine saepe fuerat facienda, sicut Israhelitae annis omnibus, immo ex fructibus omnibus decimas tota uita sua crebras solent praebere Leuitis, baptismum autem tale sacramentum esse, quod semel
Abbreviated transcription (Latin):
cqualis dõ. nos participes uitȩ etnȩ ille uita ȩtna. Solus gͦ ille
etiã homo factus manens ds̃. peocatum ullum habuit numꝗͣ
nec cũ carne peccati. quamuis de mat̾ia carnis peccati. Quod
cñ carnis inde suscepit. id ꝓfecto. aut suscipiendum mundaũ:
aut suscipiendo mundauit. Idõ uirginẽ matrẽ elegit ñ lege
carnis peccati. Item non concupiscentiȩ carnalis motu concipi¬
entẽ s ipsa fide sc̃a germen in se fieri ꝓmerentem. quam eligere¬
creauit: de qua crearetur elegit. Quantomagis caro gͦ peccati
baptiranda c̃ ꝓpter euadendum iudiciũ si baptitata ẽ caro sine
peccato ꝓpt̃ imitationis exemplum: Quod autẽ supͣ respon¬
dimus adu̾sus eos qui dicunt si peccator genuit peccatorem:
iustus quoq iustum gignere debuit: hoc etiam hic responde¬
mus qui dicunt de homine baptirato. natum iam uelut bapti¬

Expanded text:
aequalis deo; nos participes uitae aeternae, ille uita aeterna. solus ergo ille aequalis deo; nos participes uitae aeternae, ille uita aeterna. solus ergo ille etiam homo factus manens deus peccatum nullum umquam habuit nec sumpsit carnem peccati quamuis de materna carne peccati. quod enim carnis inde suscepit, id profecto aut suscaut suscipiendo mundavit. Ideo Virginem matrem, non lege carnis peccati, id est, non concupiscentiae carnalis motu concipientem, sed pia fide sanctum germen in se fieri creauit. de qua crearetur elegit. quanto magis ergo caro peccati baptizanda est propter euadendum iudicium, si baptizata est caro sine peccato propter imitationis exemplum! Quod autem supra respondimus aduersus eos qui dicunt: si peccator genuit peccatorem, iustus quoque iustum gignere debuit. hoc etiam his respondemus, qui dicunt de homine baptizato natum iam uelut bapti
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa participacio illiꝰ inferiora nr̃a. ut nr̃a eeͥt. in suꝑiora: ib¬
luis tenuit quandam & in carnis natiuitate medietatem.
ut nos quidem essemus in carne peccati ille autem in simili¬
tudine carnis peccati. Nos non solum ex carne & sanguine.
uerum etiã ex uoluntate uiri. &e ex uoluptate carnis. ille aũ
tantum ex carne & sanguine non ex uoluntate uiri neq ex
uoluptate airnis. si ex dõ natus est. Et idõ nos in mortẽ ꝓpt̾
peccatum. ille propter nos in mortẽ sine peccato. Sicut aũ
inferiora eiꝰ quibus ad nos descendit. ñ om̃imodo coequata
sunt inferioribus nr̃is in quibus nos hic inuenit: hic ad suꝑio
n nr̃a. quibus ad eum ascendimꝰ non eoequabuntur suꝑioribꝰ
eius. in quibꝰ cum illic inuenturi sumus. Nos enĩ ipsius grã
facti erimus filii dei. ille semꝑ natura erat filiꝰ d̃i. nos aliqͣndo
conu̾si adherebimus impares do: ille nonquid adu̾sus manet

Expanded text:
ipsa participatio illius in inferiora nostra, ut nostra esset in superiora ilipsa participatio illius in inferiora nostra, ut nostra esset in superiora illius, tenuit quandam et in carnis natiuitate medietatem, ut nos quidem nati essemus in carne peccati, ille autem in similitudine carnis peccati, nos non solum ex carne et sanguine, uerum etiam ex uoluntate uiri et uoluntate carnis; ille autem tantum ex carne et sanguine, non ex uoluntate uiri neque ex uoluntate carnis, sed ex deo natus est. et ideo nos in mortem propter peccatum, ille propter nos in mortem sine peccato. sicut autem inferiora eius, quibus ad nos descendit, non omni modo coaequata sunt inferioribus nostris, in quibus nos hic inuenit, sic et superiora nostra, quibus ad cum ascendimus, non coaequabuntur superioribus cius, in quibus cum illic inuenturi sumus. nos enim ipsius gratia facti erimus filii dei, ille semper natura erat filius dei; nos aliquando conuersi adhaerebimus inpares deo, ille numquam auersus manet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex sanguine non uoluntate uiri. ñ ex uoluptate carnis:
s ex d̾o nati sunt. Secutus addidit. & u̾bum caro factum est e
habitauit in nob̾. tamquam dicens. Magnum quidẽ hoc in eis
factum ẽ ut dõ nascerentur ex dõ.: qui pus nati fuerant ex car¬
ne scł̃o: quamius creati ab ipso dõ. S longe mirabilius factũ ẽ
quod cum isti naturȩ fuerit nasci de carne beneficiĩ uero nasci
ex dõ ꝓpter hoc in ꝑciendum beneficium. ille qui de dõ natura¬
liter natus ẽ nasci etiam de carne dignatus ẽ hoc ẽ eĩ. & uer¬
bum caro factum ẽ & habitauit in nob̃. Fhoc inquit factũe.
ut nati de carne caro: pꝰea nascendo de spũ. sp̃c essemus. & ha¬
bitaremus in dõ quia e d̃e natus dedõ pꝰ cadem carne nuscĩdo
aro factus ẽ & habitauit in nob̃. U̾bum enĩ quod caro fac
tum est: in pͥncipio erat. & apud dmn d̃s erat. Uerumptam̃

Expanded text:
non ex sanguine, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis, non ex sanguine, non ex uoluntate uiri nec ex uoluntate carnis, sed ex deo nati sunt. Secutus autem addidit: et uerbum caro factum est et habitauit in nobis, tamquam dicens: \'magnum quidem hoc in his factum est, ut deo nascerentur ex deo, qui prius nati fuerant ex carne saeculo quamuis creati ab ipso deo; sed longe mirabilius factum est, quod, cum istis naturae fuerit nasci de carne, beneficii nero nasci ex deo, propter hoc inpcrtiendum beneficium ille, qui de deo naturaliter natus est, nasci etiam misericorditer de carne dignatusest\';hocest enim: et uerbum caro factum est et habitauitin nobis. per hoc, inquit, factum est, ut nati de carne caro postea nascendo de spiritu spiritus essemus et habitaremus in deo, quia et deus natus de deo postea de carne nascendo caro factus est et habitauit in nobis. uerbum enim, qm deus erat. uerum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
labore hoc cuncti homines laborant in terra quẽadmodũ in fe¬
minas parturitio cum doloribus. Hec cnĩ cum de peccato argu
erentur dei sententiam meruerunt quȩ non in eis solis si etiã
in successoribꝰ eoꝵ. in alii magis. in alis minus cñ in omnibus
uidemufimpleri. Cum itaq primoꝵ illoꝵ hominum fuerit. pͥ¬
ma iusticia obedire dõ &e hanc in membris adu̾sus legem m̃tis
eis nr̃a caro peccati pro magno obtinetur ab his qui obediunt
dõ. desidiis eiusdem concupiscentiȩ non obedire. & crucisigere
carnem cum passionibus & concupiscentuis. ut sint iħu xp̃i.
qui hoc in sua carne figurauit. quibus ꝑ grãm suam dedi
potestatem filios di fieri. Non enĩ omnib hominibꝰ dedit s
quotquot receꝑunt eum. ut dõ renascerent᷑ spũ. qui scł̃o nati
erant in carne. Sic enĩ de his dictum ẽ. Quotquot aut̃ recepe¬
rt̃ eum. dedit eis potestatem filios dei fieri. qui non ex carne

Expanded text:
labor quo cuncti homines laborant in terra, quemadmodum in felabor quo cuncti homines laborant in terra, quemadmodum in feminas parturitio cum doloribus. haec enim, cum derentur, Dei sententia meruerunt, quae non in eis solis, sed etiam in successoribus eorum, in aliis magis, in aliis minus, tamen in omnibus videmus impleri. Cum itaque primorum illorum hominum fuerit prima justitia obedire Deo, et hanc in membris adversus legem mentieis nostra carne peccati, pro magno obtinetur ab his qui obediunt Deo, desideriis ejusdem concupiscentiae non obedire, et crucifigere in se carnem cum passionibus et concupiscentiis; ut sint Jesu Christi, qui hoc in sua cruce figuravit, quibus per gratiam suam dedit potestatem filios Dei fieri. Non enim omnibus hominibus dedit, sed quotquot receperunt eum, ut deo renascerentur spiritu, qui saeculo nati erant carne. sic enim de his dictum est: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri, qui non ex carne,
Abbreviated transcription (Latin):
seruit. quod fit ꝑ infirmitatẽ quam peccando meruimꝰ uocat᷑q
peccatum habitans in membris meis. Sic autẽ ẽ hoc pecatum
ut sit pena peccati. Deniq pꝰca quam illa facta transgressio. &
inobediens a lege sui domini au̾sa ẽ. habere cepit contra eam
seruus eiꝰ hoc corpꝰ eius legẽ in obedientiȩ & pudiuit illos honẽs
nuditati sue adiumadu̾so in se motu quem ante ñ senserant:
Quẽ animaduiso aꝑtio dicta ẽ occuloꝵ. Neq enĩ occłis dausis
int̾ illas arbores aberrabant: Sic & deagar scͥptumẽ. aꝑti
sunt ocłi ciꝰ e uidit puteum. ẽunc illi homines pudenda cȩru¬
erunt. quȩ ds illis membra. ipsi uero pudenda fecerunt. De hac
lege pereati nascitur caro peccati expianda ꝑ illius sacram̃tũ.
qui uenit in similitudine carnis peccati ut euacuetur corpus
peccati. quod & corpus mortis huiꝰ apellat. Unde miserũ ho

Expanded text:
seruit, quia hoc fit per infirmitatem, quam peccando meruimus, uocaturque seruit, quia hoc fit per infirmitatem, quam peccando meruimus, uocaturque peccatum habitans in membris nostris. sic est autem hoc peccatum, ut sit poena peccati. denique posteaquam est illa facta transgressio et anima inoboediens a lege sui domini auersa est, habere coepit contra eam seruus eius, hoc est corpus eius, legem inoboedientiae et puduit illos homines nuditatis suae animaduerso in se motu, quem ante non senserant, quae animaduersio apertio dicta est oculorum; neque enim oculis clausis inter illas arbores oberrabant. sic et de Agar scriptum est: aperti sunt oculi eius et uidit puteum. tunc illi homines pudenda texerunt, quae deus illis membra, ipsi uero pudenda fecerunt. De hac lege peccati nascitur caro peccati expianda per illius sacramentum. qui uenit in similitudine carnis peccati, ut euacuetur corpus peccati, quod et corpus mortis huius appellat, unde miserum hom
Abbreviated transcription (Latin):
us potestatis accepti. nescio qua in potestate efficere ñ pot̾ ut
appellantur pudenda: quod adu̾sus dñam mentẽ quasi sint
suȩ potestatis sicut libitum ẽ excitant᷑ id solum uiris in his ha-¬
bent frena urcutis ut adimimundas & ad illicitas corruptiones
ea ꝑuenire non suant Hȩc gͥ carnis in obedientia. quȩ in ipso motu
ẽ etiã si habere ñ ꝑmictat᷑ esffectum: non erat inillis pͥmis hominibꝰ
quando nuidi erant. & non confundebant᷑. Nondum quippe anima
rationał̃ domina carnis inobediens extiterat dño suo. ut pena re¬
aproca mobedientẽ eꝑiretur carnẽ famula sua cum sensu qͥdã¬
confusionis e molestiȩ suȩ. Quem sensum certe ipsa. & in obedien¬
tdam sua non intulit dõ Neq eñ dõ pudendum ẽ aut molestũ
si nos ei non obedimus. cuiꝰ ii nos summã potestatẽ nullo modo
iminuere ualemus: s nob̾ pudendum ẽ quod imꝑio nr̃o caro ñ

Expanded text:
ius potestatis accepit, nescio qua infirmitate efficere non potest, ut ius potestatis accepit, nescio qua infirmitate efficere non potest, ut appellantur pudenda, quod aduersus dominam mentem, quasi suae sint potestatis, sicut libitum est, excitantur idque solum iuris in his habent frena uirtutis, ut ad ininundas et inlicitas corruptiones ea peruenire non sinant. haec igitur carnis inoboedientia, quae in ipso motu est, etiamsi habere non permittatur effectum, non erat in illis tunc primis hominibus, quando nudi erant et non confundebantur. nondum quippe anima rationalis domina carnis inoboediens extiterat domino suo, ut poena reciproca inoboedientem experiretur carnem famulam suam cum sensu. quodamconfusionisetmolestiaesuae, quem sensum certe ipsa per inoboedientiam suam non intulit deo. neque enim deo pudendum est aut molestum, si nos ei non oboedimus, cuius in nos summam potestatem nullo modo minuere ualemus, sed nobis pudendum est, quod imperio nostro caro non
Abbreviated transcription (Latin):
eccebona ualde mali aliquid in illis etiam corporalis paradi¬
si si fertilitate plantaret: s ut ostenderetur. homini cui esset
sub tali domino utilissima seruitus. quantum soliꝰ obedientia
bona quam sola de famulo exigerat: cui obedire ñ ꝓpt̃ ipsius
sunt ꝓhibiti. quo si uterentur non ꝓhibiti: nichil mali omnino pa
dientia uiolata. Hanc gͦ pͥusquam uiolassent placebant do: &
placebat eis ds̃. Et quamius corpus animale gestarent: nichil
in obediens in illum ad u̾sum se moueri sentiebant. faciebat qͥppe
hoc ordo iusticiȩ. ut quia eoꝵ anima famulum corpꝰ a dño acce¬
perat. sicut ipsa eidẽ dño suo ita illa corpus eiꝰ obediret atq exhi¬
beret uite ille̾ congruum. sine ulla resistentia famulatum. hinc
& nudi erant. & non confundebant᷑: Animam quippe rationalẽ
naturali uerecundia nc̃ pudet quod in carne in cuiꝰ seruitutem

Expanded text:
ecce bona ualde, mali aliquid in illius etiam corporalis paradecce bona ualde, mali aliquid in illius etiam corporalis paradisi fertilitate plantaret. sed ut ostenderetur homini, cui esset sub tali domino utilissima seruitus, quantum esset solius oboedientiae bonum, quam solam de famulo exegerat, cui oboedire non propter ipsius sunt prohibiti, quo si uterentur non prohibiti, nihil mali omnino patdientia uiolata. Hanc ergo priusquam uiolassent, placebant deo et placebat eis deus et, quamuis corpus animale gestarent, nihil inoboediens in illo aduersum se moueri sentiebant. faciebat quippe hoc ordo iustitiae, ut, quia eorum anima famulum corpus a domino acceperat, sicut ipsa eidem domino suo ita illi corpus eius oboediret atque exhiberet uitae illi congruum sine ulla resistentia famulatum. hinc et nudi erant et non confundebantur. animam quippe rationalem naturali uerecundia nunc pudet, quod in carne, in cuius seruitutem
Abbreviated transcription (Latin):
labem mutari: quamuis animalia corpora atq im mortẽ ueteraᷤ¬
cere non sinebat. tͥbuens hoc corpori humano de suo corꝑe bene¬
ficio. & mitica significatione demonstrans quid ꝑsapientiam
huiꝰ figurã gestabat conferretur animȩ rationali: ut alimento eiꝰ
uiuificata nequaquam in labem mortẽq nequitiȩ u̾terentur:
Merito enĩ de illa dicit᷑ lignum uitȩ amplectentibꝰ eã sicut hes
arbor in corporali. sic illa in sp̃uali paradiso. ita ext̾ioris illa int̾io¬
ris hominis sensibus p̃bens uigorem. sine ulla in decius temporis
commutatione uitalem. Seruiebant gͥ dõ uehement̾ sibi corniñ¬
data pietate obedientiȩ qua una colit᷑ dt̃. quȩ ꝑ se ipsa quanta
sit. quamq sola sufficiat ad cuendam rationalẽ sub creatore cre¬
aturami non potuit excellentiꝰ intimari: quam ut a ligno ꝓhibe¬
rentur ñ malo. Absit enĩ ut bonoꝵ creator. qui fecit omnia &

Expanded text:
labem mutari quamuis animalia corpora atque in mortem uetcreslabem mutari quamuis animalia corpora atque in mortem uetcrescere non sinebat, tribuens hoc corpori humano de suo corpore beneficium et mystica significatione demonstrans quid per sapientiam, cuius figuram gestabat, conferretur animae rationali, ut alimento cius uiuificata nequaquam in labem mortemque nequitiae uerteretur? merito enim de illa dicitur: lignum uitae est am plectentibus eam. sicut haec arbor in corporali sic illa in spiritali paradiso, ista exterioris, illa interioris hominis sensibus praebens uigorem sine ulla in deterius temporis commutatione uitalem. seruiebant igitur deo uehementer sibi commendata pietate oboedientiae, qua una colitur deus. quae per se ipsam quanta sit quamque sola sufficiat ad tuendam rationalem sub creatore creaturam, non potuit excellentius intimari, quam ut a ligno prohiberentur non malo. absit enim ut bonorum creator, qui fecit omnia et
Abbreviated transcription (Latin):
homines uir unus adam. & ex illo eua uxor eiꝰ accepto di p̃cepto
scruare obedientiã uoluerunt: iuxta eos pena ac debita consecu¬
ta ẽ. Sic enĩ comminatꝰ fuerat dñs.: quod ea die uetitum cibum
edent. inorte morirent᷑. Funde quia utendi ad escam om̃i ligno qͥ
in paradiso erat acceꝑant pocestatẽ . in quo enĩ lignum uitȩ plan¬
cauerit ds̃. ab illo autẽ solo eos ꝓhibuerat quod appellauit sci¬
entiç boni & mali. quo nomine significaretur exꝑientiȩ conseqñ¬
tia. &e quid boni custodita. ⁊ quid mali ẽnt transgressa ꝓhibiti¬
one sensuri: recte ꝓfecto intelliguntur: ante malignam diaboli
ꝑsuasionẽ abstinuisse cibo uetito: atq usi fuisse concessis: ac ꝑ
hoc e ctis e p̃apue ligno uite. Quid eti absuctlius quam it
credatur. e alis arborbus alimenta sumpsisse. ñ autẽ etiã ex il¬
lo quod & similit̃ ꝑmissum fucrat e utlitate p̾cipua. ꝑ etatum

Expanded text:
homines, uir unus Adam et ex illo Eua uxor eius, accepto dei praecepto homines, uir unus Adam et ex illo Eua uxor eius, accepto dei praecepto seruare oboedientiam noluerunt, iusta eos poena ac debita consecuta est. sic enim comminatus fuerat dominus, quod ea die, qua uetitum cibum ederent, morte morerentur. proinde quia utendi ad escam omni ligno, quod in paradiso erat, acceperant potestatem, in quo etiam lignum uitae plantauerat deus, ab illo autem solo eos prohibuerat, quod appellauit scientiae boni et mali, quo nomine significaretur experientiae consequentia, et quid boni custodita et quid mali essent transgressa prohibitione sensuri, recte profecto intelleguntur ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse cibo uetito atque usi fuisse concessis ac per hoc et ceteris et praecipue ligno uitae. quid enim absurdius, quam ut credantur ex aliis arboribus alimenta sumpsisse, non autem etiam ex illo, quod et similiter permissum fuerat et utilitate praecipua per aetatum
Abbreviated transcription (Latin):
tum: fuisse tam̃ eum antea peccatorẽ. unde in istam nouitatẽ
aliud in hoc quarto ꝓpositum ẽ. Non in illo utrũ aliquis ihac ui¬
ta ad ꝑfeccam quȩ prorsus sine ullo peccato ẽ uitam ꝑueniret.
ꝑ grãm dĩ studio uoluntatis: hoc reque̾rebat᷑. In hoc autẽ quarto
utrum essec in filiis hominum. uel ẽẽ potuisset. quinon ex peccato
ad iusticiam ꝑfectissimã ꝑueniret s nullo omnino in quã peccato
esset. obstrictiis: hoc queritur. Nõsi illa uera sunt. quȩ cam multa
de paruulis dixamꝰ nec ẽ in filiis hominum quisquã nec fuit nec e¬
rit. excepto uno mediatore in quo nob̃ ꝓpitiatio & iustificatio po¬
sica ẽ ꝑ quam finitis inimiciciis pecatoꝵ reconciliant᷑. dõ. Non
itaq ab re ẽ quantũ p̃senti causş sufficere uides. ab ipso exordio
generis humani pauca repetere quibꝰ adusus quedam quȩ mo¬
uere possunt legentis animus informetur: Postea quam illi pͥmi

Expanded text:
tum, fuisse tamen eum antea peccatorem, unde in istam nouitatem tum, fuisse tamen eum antea peccatorem, unde in istam nouitatem aliud in hoc quarto propositum est. nam in illo, utrum aliquis in hac uita ad perfectam. quae prorsus sine ullo peccato est, uitam perueniret per gratiam dei studio uoluntatis, hoc requirebatur; in hoc autem quarto, utrum esset in filiis hominum uel esse potuisset aut posset, qui non ex peccato ad iustitiam perfectissimam perueniret, sed nullo omnino umquam peccato esset obstrictus, hoc quaeritur. ideo si illa uera sunt, quae tam multa deparuulis diximus, nec est iste in filiis hominum quisquam nec fuit nec erit excepto uno mediatore, in quo nobis propitiatio et iustificatio posita est, per quam finitis inimicitiis peccatorum reconciliemur deo. non itaque ab re est, quantum praesenti causae sufficere uidetur, ab ipso exordio generis humani pauca repetere, quibus aduersus quaedam, quae mouere possent, legentis animus informetur. Posteaquam illi primi
Abbreviated transcription (Latin):
Quartum autẽ iam illurhrestat. quo explicito quantũ adiuuat do¬
minꝰ sermo quoq iste tã prolixus tandẽ t̃minũ sumat. utrumq
qui omnino numquam ullum peccatũ habuerit. habiturꝰ uesit.
non solum quisquam natoꝵ sit. uerum etiampotuerii aliquãdo
ẽẽ uel possit. Hunc prorsus nͥ unum mediatorem dei e hominũ.
hominẽ xp̃m iħm nullum. uel eẽ uel fuisse. uel futurum esse.
certissimum ẽ. Unde iam multa diximꝰ de baptismo paruuloꝵ:
Qui si nullum peccatũ habent: non solum homines sunt innume¬
rabiles sine peccato: uerum etiam fuert̃ & erunt. Porro si ueracit̃
illud constitit. unde solo loco egimnus neminẽ eẽ sine peccato ꝓfec¬
to nec parituli sine peccato sunt. Ex quo conficitur & si quis quã
in hac uita eẽ potuisset. qui urtute ita ꝑficeretur: ut ad tantã
plenitudinẽ iusticiȩ ꝑueniret. qua nullum hab̃et omnino pecca¬

Expanded text:
Quartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat doQuartum iam illud restat, quo explicato, quantum adiuuat dominus, sermo quoque iste tam prolixus tandem terminum sumat, utrum qui omnino numquam ullum peccatum habuerit habiturusue sit, non solum quisquam natorum hominum sit, uerum etiam potuerit aliquando esse uel possit. hune prorsus nisi unum mediatorem dei et hominum hominem Christum Iesum nullum uel esse uel fuisse uel futurum esse certissimum est. unde iam multa diximus de baptismo paruulorum, qui si nullum peccatum habent, non solum sunt homines innumerabiles sine peccato, uerum etiam fuerunt et erunt. porro si ueraciter illud constitit, unde secundo loco egimus, neminem esse sine peccato, profecto nec paruuli sine peccato sunt. ex quo conficitur. etsi quisquam in hac uita esse potuisset, qui uirtute ita perficeretur. ut ad tantam plenitudinem iustitiae perueniret, qua nullum haberet omnino pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. Icͥco etiã scõs & fideles suos in aliquibus intus cardiꝰ sanat.
ut in eis eos minus quam implende ex ommi parte iusticie sufficit
delectet homini. siue cum latet. siue cum etiã manifestum ẽ ut qͣn¬
tum ꝑtineat ad integerrimã regulam. ui̾tatis eiꝰ. non iustificetur
in conspectu eiꝰ ominis uiuens. Nec in eo ipso uult dampnabiles eẽ.
s humiles cominendans nob̃ eandẽ grãm suam. ne facilitatẽ in õibꝰ
adsecuti nr̃m putemꝰ eẽ quod eiꝰ est. Qui error. multum ẽ religiõi
cxistimemus s adu̾sus ipsam maxime suꝑbiam. ꝓpt̃ quam ineis
humiliam᷑ & nos uigilanter conemur: e ipsum dep̃cemur ardent̃.
simul intelligentes. & quod sic conamur: &e quod sic p̃camur: dono
illiꝰ nos habere: ut in ommnibꝰ non ad nos respicientes. s sursum cor
habentes dño dõ nr̃o gr̃as agamus. & cum głiamur. in illo gl̃emur.

Expanded text:
tatur\'? idcirco etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, tatur\'? idcirco etiam sanctos et fideles suos in aliquibus uitiis tardius sanat, ut in his eos minus, quam inplendae ex omni parte iustitiae sufficit, delectet bonum, siue cum latet siue cum etiam manifestum est. ut, quantum pertinet ad integerrimam regulam ueritatis eius, non iustificetur in conspectu eius omnis uiuens. nec in eo ipso uult nos damnabiles esse, sed humiles commendans nobis eandem gratiam suam, ne facilitatem in omnibus adsecuti nostrum putemus esse quod eius est; qui error multum est religioni  esse existimemus, sed aduersus ipsam maxime superbiam, propter quam in eis humilamur, et nos uigilanter conemur et ipsum deprecemur ardenter simul intellegentes et quod sic conamur et quod sic precamur dono illius nos habere, ut in omnibus non ad nos respicientes, sed sursum cor habentes domino deo nostro gratias agamus et, cum gloriamur, in illo gloriemur.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hominum: non oꝑis dei. sleq enĩ adhoc eos compellit: aut
adiuuat đs. frecedit gͦ in uoluntate hominis appecitus quidã
ꝓpriȩ uoluntatis: ut fiat i obediens ꝑ suꝑbiam. Hic autẽ appe¬
titus etiã si non esset. nichil molestum eẽt. & cum hoc uoluit hõ
sine difficultate noluisset. Secutum ẽ autẽ ex debita iusta pe¬
ua tale uitium: ut iam molestũ esset obedire iusticie. Quod
uitium nͥ adiuuante gr̃i suꝑetur. ad iusticiam nemo conu̾tit᷑
slisi oꝑante gra sanetur. iusticie pace nemo ꝑfruitur. Cuiꝰ autẽ
gr̃a uincitur &e sanatur. nisi illius cui dicitur: conuerte nos deus
fict. ut dicatur. Non scđm peccata nr̃a fecit nob̃. neq scđ̾m innqͥta¬
tes nĩas recbuit nob̃. Et quibus non factt. iudicio non facit. Et quis
dicet illi quid fecisti: Cui miscda & iudicium pium scoꝵ mente can¬

Expanded text:
est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut adiuuat deus. praecedit ergo in uoluntate hominis adpetitus quidam propriae potestatis, ut fiat inoboediens per superbiam. hic autem adpetitus etiam si non esset, nihil molestum esset, et cum hoc noluit homo, sine difficultate noluisset; secutum est autem ex debita iusta poena tale uitium, ut iam molestum esset oboedire iustitiae. quod uitium nisi adiuuante gratia superetur, ad iustitiam nemo conuertitur, nisi operante gratia sanetur, iustitiae pace nemo perfruitur. cuius autem gratia uincitur et sanatur, nisi illius cui dicitur: conuerte nos, deus facit, ut dicatur: non secundum peccata nostra fecit nobis nec secundum iniquitates nostras retribuit nobis. et quibus non facit, iudicio non facit. et quis dicet illi: \'quid fecisti, cui misericordia et iudicium pia sanctorum mente can
Abbreviated transcription (Latin):
e uidicium: cantabo tibi dñe. Quare autẽ illos uelit conũtere ꝓ au̾
sericordem & in uindicta exerenda nemo iuste reprehendat ueracẽ
sicut millis euugl̃icis oꝑariis alis placitam mercedem reddentẽ
alis etiam non placitam largientem: nullus iuste culpauerit. Con¬
silium tñ occultioris iusticis pencs ipsum est. Nos quantũ concessũ
opis uisticiã aliquando non cribur. uel ccitam scientiã. uel uictricẽ
deletationẽ ut cognoscant ñ a se ipsis. s ab illo sibi ec̃ lucem quia
illuminatur tenebrȩ eoꝵ ⁊ suauitate qua det fructum suum in¬
terra eoꝵ. Cum autẽ abillo alius adiutorium dep̃catur ad facien¬
dam ꝑficiendamq iusticiam: quid aliud dep̃catur quam ut aꝑiat
quod delectabat. & suaue faciat quod ñ delectabat: Quia & hoc
abillo eẽ dep̃candum eiꝰ gra didicimus dum antea delectaret.
aꝰ gr̃a dilerimus dum antea delectaret ut qui glatur ñ inse sed
in domino glet̃. Extolli quippe in suꝑbiam ꝓpriȩ uoluntatis

Expanded text:
udicium cantabo tibi, domine. Quare autem illos uelit conuertere, illosericordem et in uindicta exercenda. nemo iuste reprehendat ueracem, sicut in illis euangelicis operariis aliis placitam mercedem reddentem, aliis etiam non placitam largientem nullus iuste l\'ulpauerit, consilium tamen occultioris iustitiae penes ipsum est. Nos, quantum concessumoperis iusti aliquando non tribuere uel certam scientiam uel uictricem delectationem, ut cognoscant non a se ipsis, sed ab illo sibi esse lucem, qua inluminentur tenebrae eorum, et suauitatem, qua det fructum suum terra eorum. Cum autem ab illo illius adiutorium deprecamur ad faciendam perficiendamque iustitiam, quid aliud deprecamur, quam ut aperiat quod latebat et suaue faciat quod non delectabat? quia et hoc ab illo esse deprecandum eius gratia didicimus, dum antea lateret, eius gratiadileximus. dum antea non delectaret, ut qui gloriatur non in se, sed in domino glorietur. extolli quippe in superbiam propriae uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. Ut autẽ ei non consentiamus: dep̾camur adiutoriũ dicen¬
temptatione aliquem temptet. nam ds intemptator maloꝵ
ẽ. ipse autẽ neminẽ temptat. s ut si forte temptari ceꝑimꝰ a
concupiscentia nr̃a. adiutorio eꝰ non deseram᷑. ut meoposumꝰ
uincere ne abstrahamur illecti. Dcinde addimꝰ quod ꝑficiet᷑ in fi¬
nẽ cum absorbebit᷑ mortale a uita. s libera nos a malo. Tc̃ enĩ
nulla ent talis concupiscentia. cũ certare. & cui ñ consentire ui¬
bramur. Sic g̃ totum hoe in eb berefitas postũ. breut̃ pea

Expanded text:
nostris. ut autem non ei consentiamus, deprecamur adiutorium dicennostris. ut autem non ei consentiamus, deprecamur adiutorium dicentemptatione aliquem temptct-nam deus intemptator malorum est, ipse autem neminem tcmptat-scd ut, si forte temptari coeperimus a concupiscentia nostra, adiutorio eius non deseramur, ut in eo possimus uincere, ne abstrahamur inlecti. deinde addimus quod perficietur in fine, cum absorbebitur mortale a uita: sed libera nos a malo. tunc enim nulla erit talis concupiscentia, cum qua certare et cui non consentire iubeamur. sic ergo totum hoc in tribus beneficiis positum b
Abbreviated transcription (Latin):
quod uincatur existat. Consentientes autẽ sibi ad illicita reos ce
ꝓ nob̾ interpellantẽ sanentur. ad scd̾am mortẽ dampnationẽq̃
ꝑducit. fropt̾ hoc e dñs orare nos docens: int̾ cetera nionuit. it
dicamus. dimitte nob̃ debita nra. sic̃ e nos dimitimꝰ debitoribꝰ
nris. & ne nos inferas in temptationẽ. s libera nos amalo. Mam
enĩ malũ in carne nr̃a ñ natura in qua dininitus creatꝰ ẽ homo:
s uitio quo uoluntate ꝓlapsus ẽ ubi amisis uiribꝰ non ea qua
uulneratꝰ ẽ uoluntatis facilitate sanatur. De hoc malo: dic̃ apb̃.
pit: cum dicit. Non gͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore
ad obediendum desidis eiꝰ. Si gͦ his desidis concupiscentia cas¬
nis illicita uoluntatis inclinatione consensimus. ad hoc sanã¬
dum dicimus.: dimitte nob̃ debita nt̃a: adhibentes remediun
ex oꝑe miscdđȩ in eo quod addimꝰ sic̃ & nos dimitimꝰ debitoribꝰ

Expanded text:
quod uincatur existat. consentientes autem sibi ad inlicita reos tenquod uincatur existat. consentientes autem sibi ad inlicita reos tenpro nobis interpellantem sanentur, ad secundam mortem damnationemque perducit. propter hoc et dominus orare nos docens inter cetera monuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ne nos inferas in temptationem, sed libera nosa malo. manet enim malum in carne nostra non natura, in qua diuinitus creatus est homo, sed uitio, quo uoluntate prolapsus est, ubi amissis uiribus non ea qua uulneratus est uoluntatis facilitpit, cum dicit: Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius. si ergo his desideriis concupiscentiae carnis inlicita uoluntatis inclinatione consensimus, ad hoc sanandum dicimus: dimitte nobis debita nostra, adhibentes remedium ex opere misericordiae in eo quod addimus: sicut et nos dimittimus debitoribus
Abbreviated transcription (Latin):
eum ñ cudunt. nͥ ut iustus ex fide unuieret & ñ respicientes quȩ
uidentur. s quȩ non uidentur spũ ȩx fide sp̃e usticiş expectaremꝰ:
Qͥ autẽ dicunt si peccato mors ista corꝑis accidisset. ñ utiq pꝰ re¬
missionẽ peccatoꝵ quam redemptor nob̾ ebuit moriremur: ñ
intelligunt quomodo res quaꝵ reatum ne pꝰ hanc uitã obsint.
ds soluit. & t̾n eas ad certamen fidei sinit manere. ut ꝑ illas eru¬
diant᷑. e exerceantur ꝓficientes in agone iusticiȩ. Posset eñi. &
aliꝰ hoc non intelligens dicere. si ꝓpt̾ peccatum dixit d̾s homini
parit etiam cerra fideliũ: Itẽ si ꝓpt̾ peccatũ mulieri dictũ ẽ in
gemitu paries. cur etiã pꝰ peccatoꝵ remissionẽ feminȩ fideles eos-¬
dem dolores in parturiendo patiuntur: Nec tñ constat ꝓpter
peccatũ manet. ñ sibi ad illicita consentientibꝰ nͥ omnino noci¬
tura. donec absorbeatur mors in uictoriam. & pace ꝑfecta. nicħ̃

Expanded text:
ientes quae uidentur, sed quae non uidentur spiritu ex fide spem iustitiae expectaremus? Qui autem dicunt: si peccato mors ista corporis accidisset, non utique post remissionem peccatorum, quam redemptor nobis tribuit, moreremur, non intellegunt quomodo res, quarum reatum, ne post hanc uitam obsint, deus soluit, tamen eas ad certamen fidei sinit manere, ut per illas erudiantur et exerceantur proficientes in agone iustitiae. posset enim et alius hoc non intellegens dicere: \'si propter peccatum dixit deus homini: parit etiam terra fidelium? item si propter peccatum mulieri dictum est: in gemitu paries, cur etiam post peccatorum remissionem feminae fideles eosdem dolores in parturiendo patiuntur?\' et tamen constat propter erim manet non sibi ad inlicita consentientibus nihil omnino nocitura, donec absorbeatur mors in uictoriam et pace perfecta nihil
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicunt si pͥmi hominis peccato factum᷑ ut moriremur xp̃i
aduentu ficret ut credentes in eum non moriremur: e addunt
quasi rationẽ dicentes. neq enĩ p̃uaricatoris transgressio plus
nob nocutt. quã icarnatio uel redemptio fuit saluatoris: cur ñ

Expanded text:
qui dicunt: si primi hominis peccato factum est, ut moreremur, Christi qui dicunt: si primi hominis peccato factum est, ut moreremur, Christi aduentu fieret, ut credentes in eum non moreremur, et addunt quasi rationem dicentes: neque enim praeuaricatoris transgressio plus nobis nocuit, quam incarnatio uel redemptio profuit saluatoris, cur non