comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ptatione discat se. Cum aũt didicerit se:
non se negligat. Si enim se negligebat la¬
tentem: non se negligat notum. Qed gͦ di
noueramꝰ abtahã. Aut sͥ aut certe nob̾ ꝓ¬
dendus erat. Sibi. ut sciret unde gr̃as age¬
ret. nobis. ut sciremꝰ. uel qͥd a dño depre-¬
caremut. uel quid in homine imitarem᷑.
dicam. ut deo non p̃ponam̃ qđ dat ds̃
Interim ad litteram gestarum r̾erum. ante¬
quam tractetur latebra sacram̾iti: id ÷ quid
lateat in hoc mysterio. quo iussus ÷ abrahã
occidere unicum suum. Ergo nec illud qđ
tͥ ꝓ maguo p̃stat ds̃. p̃ponas illi qui p̃sticit:
et cum tͥ uolu̾it subtrahere. non tibi uile¬
scat qui gratis amandꝰ ÷ ds̃. Qd̃ enim dul¬
eius adeo p̃mium. quã ipse ds̃: Ergo im-
plet abra ham: deuotionis obȩdientiã. Audit
a deo: nc̃ cognoui qm̃ tu times dm̃. Qđ̃ ita
intelligit᷑: qd̃ abraham fec̾it ds̃. ut sͥ inno¬
rudia nec noua que dico. s ur̃ȩ sc̃itati no¬

Expanded text:
ntatione discat se. Cum autem didicerit se, ntatione discat se. Cum autem didicerit se, non se negligat. Si enim se negligebat latentem, non se negligat notum. 4. Quid ernoveramus Abraham. Aut sibi, aut certe nobis prodendus erat: sibi, ut sciret unde gratias ageret; nobis, ut sciremus vel quid a Domino deprecaremur, vel quid in homine imitaremur.dicam, ut Deo non praeponamus quod dat Deus. Interim ad litteram rerum gestarum, antequam tractetur latebra sacramenti, id est quid lateat in hoc mysterio, quo jussus est Abraham occidere unicum filium. Ergo nec illud quod tibi pro magno praestat Deus, praeponas illi qui praestitit; et cum tibi voluerit subtrahere, non tibi vilescat: quia gratis amandus est Deus. Quod enim dulcius a Deo praemium, quam ipse Dpleta Abraham devotionis obedientia, audit a Deo, Nunc cognovi quoniam tu times Deum . Quod ita intelligitur, quod Abraham fecerit Deus ut sibi innorudia nec nova quae dico, sed vestrae Sanctitati no
Abbreviated transcription (Latin):
claudat sͥ. Ergo nouerit caritas ur̃a temp¬
tationem dĩ. non id agere ut ipse aliquid
cognoscat qd̃ ante nesciebat: s ut ipso tem¬
ptante id ÷ int̾rogante. qd ÷ in homine oc¬
cultum ꝓdat᷑. Non enim sͥ homo ita notꝰ
est ut creatori: nec siceger sibi notus ÷ ut me¬
dico. Egrotat homo: ipse patit᷑. medicus
ñ patitur: et ab illo qui non patit᷑. expec¬
tat audire qͥd patit᷑. ldeo in psalmo clamat
homo. ab occultis meis munda me dñe. qr
sunt in homine occulta ipsi homini in qͦ
sunt. et non ꝓcedunt. neq aꝑiunt᷑. neq
inueniunt᷑. nͥ temptationib Si ds̃ cessat
temptare: magist̃ cessat docere. S ds̃ tem¬
ptat ut doceat: diabolus temptat. ut decipi
neq detis ait locum diabolo. Dant autẽ
locum homines diabolo ex concupiscentiis
suis. Non enim uident homines diabo¬
lum: cum quo pugnant. S facile hñt
remedium. Se ipsos interuis uincant. et
de illo foris triumphant. Quare hoc di¬
ximus: Quia nescit se homo: nͥ in tẽ¬

Expanded text:
ctat. Ergo noverit Charitas vestra, tentatione Deum non id agere, ut ipse aliquid cognoscat quod ante nesciebat; sed ut ipso tentante, id est interrogante, quod est in homine occultum prodatur. Non enim sibi homo ita notus est, ut Creatori; nec sic aeger sibi notus est, ut medico. Aegrotat homo; ipse patitur, medicus non patitur; et ab illo qui non patitur, exspectat audire qui patitur. Ideo in Psalmo clamat homo: Ab occultis meis munda me, Domine . Quia sunt in homine occulta ipsi homini in quo sunt; et non procedunt, neque aperiuntur, neque inveniuntur, nisi in tentationibus. Si Deus cessat tentare, magister cessat docere. Sed Deus tentat, ut doceat; diabolus tentat, ut decipiaNeque detis, ait, locum diabolo . Dant autem locum homines diabolo ex concupiscentiis suis. Non enim vident homines diabolum, cum quo pugnant: sed facile habent remedium. Se ipsos interius vincant, et de illo foris triumphant. Quare hoc dicimus? Quia nescit se homo, nisi in te
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit. Credidit abraham deo. et reputa¬
tum ÷ illi ad iusticiam. Ꝙ amicus dei ap¬
pellatus.ẽ. Qd̃ credidit deo: intus in cor¬
de. in sola fide . ẽ. Qd̃ aũt immolandum
dux̃ filium. qd intrepidus dexteram ar¬
mauit. qđ iam feriret. nͥ uoce teneret᷑.:
magna fides ÷ utiq et magnum opus:
et ipsum opꝰ laudauit ds̃ cum diceret.
qm̃ exaudisti uocem meam. Quare gͦ
apłs paulus art: arbitram᷑ iustificari ho¬
minem ꝑ fidem. sine oꝑib legis: Et alio
loco dicit. E fides que ꝑdilectionẽ oꝑat᷑.
uomꝰ fides ꝑ dilectionem oꝑat᷑. ce quomͦ
iustificat᷑ homo ꝑ fidem. sine oꝑib legis:
quomͦ : lutendite fr̃s. Credidit aliquis:
ꝑcepit fidĩ sacram̃ta in lecto: et mot̾uus ::
De fuit illi oꝑandi tempꝰ. Qͥa dicimꝰ: Qa
non ÷ iustificatus : Plane dicimꝰ iustifi¬
catum: credentẽ in eum qui iustificat im¬
pium. Ergo iste iustificatus ẽ. et oꝑatus uĩ
est. et implet᷑ sententia dicentis apłi. Ar¬

Expanded text:
udivit. Credidit enim Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est . Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide est: quod autem immolandum duxit filium, quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret, nisi voce teneretur, magna fides est utique, et magnum opus: et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, Quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolus Paulus ait, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus Legis ; et alio loco dicit, Et fides quae per dilectionem operatur ? Quomodo fides per dilectionem operatur; et quomodo justificatur homo per fidem sine operibus Legis? Quomodo? intendite, fratres. Credidit aliquis, percepit fidei sacramenta in lecto, et mortuus est: defuit illi operandi tempus. Quid dicimus? quia non est justificatus? Plane dicimus justificatum, credentem in eum qui justificat impium . Ergo iste justificatus est, et operatus non est; et impletur sententia Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
inani cecidit. confestim exul et ꝑditꝰ.
in omne genꝰ suum radicẽ malicie et
peccati traduxit. Crescebatq in malũ
uehem̃tins omne genꝰ mortaliũ. dif¬
fusis ubiq scelerib: et qd̾.ẽ. Nequius
legis. ꝓpħis. signis. plagis. ꝓdigiis. S.
cum nec sic quidẽ errores suos ãmo¬
nitus mundus agnosceret. misit ds̃
filium suum ut carnẽ indueret. & ho¬
minib appareret. et peccatores sana¬
ret. Qui ideo in homine uenit qui a ꝑ
seipsum ab hominib agnosci ñ potuit
t aut uideretur uerbũ caro factũ. ẽ:
assum̃do carnẽ. ñ mutatũ in carnem
Assumpsit enim humanitatem: non ami¬
sit diuinitatẽ. Ita idem ds̃ et idem hõ
in natura dĩ equalis patri: in natura
tiuitatis magna sollempnitas. hȩc est
diei huiꝰ noua et głosa festiuitas ad¬
uentus dei factus ad homines. Itaq
dies iste ꝓ eo qđ in eodem xp̃c natꝰ ÷¬

Expanded text:
inani cecidit, confestim exsul, et perditus inani cecidit, confestim exsul, et perditus in omni genere suo radicem malitiae et peccati transduxit, crescebatque in malum vehementius omne genus mortalium diffusis ubique sceleribus, et, quod est nequius, lege, prophetis, signis, plagis et prodigiis. Sed cum nec sic quidem errores suos admonitus agnosceret mundus, misit Deus Filium suum, ut carne indueretur, et hominibus appareret, et peccatores sanaret. Qui ideo in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Ut autem videretur, Verbum caro factum est, assumendo carnem, non mutatum in carnem. Assumpsit enim humanitatem, non amisit divinitatem. Ita idem Deus et idem homo, in natura Dei aequalis Patri, in natura ominicae Nativitatis magna solemnitas, haec est diei hujus nova et gloriosa festivitas, adventus Dei factus ad homines. Itaque dies iste, pro eo quod in eo Christus nat
Abbreviated transcription (Latin):
sensus conclusus angustiis quȩ mue¬
stigare non poterat mirabat᷑. Quis gͦ
hominum discutere aut inquirere
audeat tantꝰ qd̾ ꝓpħa miratur
Mirabilia inquit oꝑa tua. & anima
mea nouit ualde. Hoc enim qđ in cõp̃¬
hensibilis est ds̃. anima eius nouerat
caro sentire non poterat. Omnis gͦ qͥ
oꝑa dĩ magis uult examinare q̃uã
credere. ñ sequit᷑ animȩ sensũ: s car¬
nis errorẽ. E ideo fr̃s ñ discutiamus
qualit̃ ds̃ de deonatꝰ est : s credamꝰ
Lec retractemꝰ partum uirginis. s mi¬
remur. Ut unigenitũ dĩ dm̃ et ho¬
minẽ confitentes in offensam teneamꝰ
celestis fidei ueritatem: Sermo bĩ hy¬
a patrib uotiua sollempnitate
institutus. ẽ: qr in eo xp̃e pro
redemptione mundi nasci corporalit̾
uoluit. ꝓdiens ex uirginis utero. qui
erat in patris imꝑio. Cuius susceptȩ
carnis causa: hec. ẽ. Postquã iniudia
diaboli parens ille primꝰ spe seductꝰ

Expanded text:
sensus conclusus angustiis, quae invesensus conclusus angustiis, quae investigare non poterat, mirabatur. Quis ergo hominum discutere aut inquirere audeat, tantus quod propheta miratur? Mirabilia, inquit, opera tua, et anima mea novit valde. Hoc ipsum enim quod incomprehensibilis est Deus, anima ejus noverat, caro sentire non poterat. Omnis ergo, qui opera Dei magis vult examinare quam credere, non sequitur animae sensum, sed errorem: et ideo, fratres, non discutiamus, qualiter Deus de Deo natus est, sed credamus; nec retractemus partum virginis, sed miremur, ut Unigenitum Dei Deum et hominem confitentes inoffensam teneamus coelestis fidei veritatem. HOMIa Patribus votivae solemnitatis institutus est, quia in eo Christus pro redemptione mundi nasci corporaliter voluit, prodiens ex virginis utero, qui erat in Patris imperio. Cujus susceptae carnis causa haec est. Postquam enim invidia diaboli parens ille primus spe seductus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ feminam masculus. quid illud ÷ pꝰ
omnia qđ lumen gignit ac tenebras:
quod uitã facit ac mortẽ. Si gͦ teip¬
sum o homo et quȩ ꝓpt̾ te facta sunt
qualit̃ aut unde sint facta comp̃hen¬
dere non uales. qua p̾sumptione qͣue
stulticia tuum ipsiꝰ atq omnium di-¬
scutis creatorem: Natũ gͦ de deo pa-
ceca sunt: fidei manifesta. Tunc enĩ
parte ex aliqua. indefinite maiestatis
eiꝰ poterimꝰ imm̃sa rimari. si adu̾tamꝰ
quantꝰ quałue sit ds̃. licet a nob̾ ñ possit
cognosci. ut ait dñs ad moisen. lu aut̃ ñ
pot̾is uidere faciem meã. id ẽ. ñ pot̾is car¬
nalib oculis meam sicut est inspicere
deitatem. Beatus namq dauid. uirtutem
om̃ipotentiȩ eiꝰ intendens. clamabat dics
Mirabilia oꝑa tua dñe. et anima mea
nouit ualde. Uade enim sciebat ani-¬
ma ꝓpħalis oꝑa dĩ omnẽ meditatio¬
nem humanȩ mentis excedere: ꝓpt̾
qd̾ sapientissimꝰ patriarcha mortalis

Expanded text:
per feminam masculus; quid illud est post per feminam masculus; quid illud est post omnia, quod lumen gignit ac tenebras, quod vitam facit ac mortem? Si ergo te ipsum, o homo, et quae propter te facta sunt, qualiter, aut unde sint facta comprehendere non vales: qua praesumptione quave stultitia tuum ipsius, atque omnium discutis Creatorem? Natum ergo de Deo Patrrationi caeca sunt, fidei manifesta. Tunc enim parte ex aliqua indefinitae majestatis ejus poterimus immensa rimari si advertamus quantus qualisve sit Deus, a nobis non posse cognosci, ut ait Dominus ad Moysen: Tu autem non poteris videre faciem meam , id est, non potest carnalibus oculis meam, sicut est, inspicere Deitatem. Beatus namque David, virtutem omnipotentiae ejus intendens, clamabat dicens: Mirabilia opera tua, Domine, et anima mea novit valde . Valde enim sciebat anima prophetalis opera Dei omnem meditationem humanae mentis excedere, propter quod sapientissimus patriarcha, mortalis
Abbreviated transcription (Latin):
Fr̃s. generatio si enarrari ñ potest: cre¬
di potest. Silingua deficit. fides ꝓfic̃
Magnꝰ enim ꝓfectus ÷ fidĩ. cũ tantum
de deo suo concipit: qntũ sermo non
potest parturire. Cauere dilectissimi
neqͣndo uos de his incredulus mo¬
ueat: quia si homo ñ ualet explicare
qd̃ sentit. sine dubio potuit implere
qd̾̃ uoluit. & ꝑabsurdũ : fr̃s ut inef¬
fabilem dm̃ infirmissimo fragilitatis
nr̃ȩ sermone pensemꝰ. Amentię res. ẽ:
ut oꝑationes maiestatis imm̃sȩ. int̾
exigua corruptibilis oris nr̃i conem᷑
uerba concludere. Quomͦ enĩ comp̃¬
hendere potest homo deum. factus
unrigenitum. mortalis ȩt̾num: Si m¬
uestigare uiteris qualit̾ ds̃ in hominẽ
uel homo transiit in dm̃ inuestiga
prius si potes quomodo ex nichilo fac¬
tus ÷ mundꝰ cȩlum unde resplenduit.
aquarum liquor. t̾rȩ soliditas qua
ratione subsistunt : quomͦ etiam de
t̾ra homo. de masculo femina. itẽq

Expanded text:
Fratres, generatio Christi si narrari non potest, creFratres, generatio Christi si narrari non potest, credi potest. Si lingua deficit, fides proficit. Magnus enim profectus est fidei, cum tantum de Deo suo concipit, quantum sermo non potest parturire. Cavete, dilectissimi, ne quando vos de his incredulitas moveat, quia si homo non valet explicare quod sentit, Deus sine dubio potest implere, quod voluit. Et perabsurdum est, fratres, ut ineffabilem Deum infirmissimo fragilitatis nostrae sermone pensemus. Amentiae res est, ut operationes majestatis immensae inter exigua corruptibilis oris nostri conemur verba concludere. Quomodo enim comphendere potest homo 28 Deum, factus ingenitum, mortalis aeternum? Si investigare niteris, qualiter Deus in hominem, vel homo transivit in Deum; investiga prius, si potes, quomodo ex nihilo factus est mundus, coelum unde resplenduit, aquarum liquor, terrae soliditas qua ratione subsistunt; quomodo etiam de terra homo, de masculo femina, itemque
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s generationẽ eius ñ posse narrari.
sententia hȩc una cõplectitur. Illa enĩ
÷ ante hominẽ. ista supra hominẽ. Illa
in cogitabilis. ista mirabilis. Cũ autem
duas &ͥ docemꝰ natiuitates nonbis as¬
seritur dei filius natꝰ. s gemina in uno
dei filio confirmat᷑. ẽẽ. sententia. Ibi
qđ erat natꝰ. ẽ: hic qđ non erat faetus
est. Ait de his: beatꝰ euangłista ioħs:
n principio erat u̾bũ et u̾bũ et uerbũ
erat apud dm̃ : et d̃ erat u̾bum. Q
iterum. Et uerbũ caro factũ ẽ Igitur
ds qui apud dm̃ erat. ꝓdiit a deo et
caro dei quȩ indeo non erat ꝓcessit ex
femina. Ita uerbum caro factũ. ẽ non
ut ds̃ uacuaretur in hominẽ. s ut hõ
głificaret᷑ in dm̃. Itaq ñ bis natus :
ds̃: s ex duab natiuitatib id ÷ dei &
hominis seipsum unigenitꝰ patris atq¬
in se se hominẽ unũ uoluit. ẽẽ. dm̃.
C enerationẽ gͦ eius qͥs enarrabit:

Expanded text:
fratres, generationem ejus non posse narrari fratres, generationem ejus non posse narrari sententia haec una complectitur. Illa enim est ante hominem, ista supra hominem. Illa incogitabilis, ista mirabilis. Cum autem duas Christi docemur nativitates, non bis asseritur Dei Filius natus, sed gemina in uno Dei Filio confirmatur esse substantia. Ibi quod erat, natus est; hic quod non erat, factus est. Ait de his beatus evangelista Joannes : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Et iterum: Et Verbum caro factum est. Igitur Deus, qui apud Deum erat, prodivit a Deo, et caro Dei, quae in Deo non erat, processit ex femina. Ita Verbum caro factum est: non ut Deus vacuaretur in hominem, sed ut homo glorificaretur in Deum. Itaque non bis natus est Deus, sed ex duabus nativitatibus, id est Dei, et hominis seipsum Unigenitus Patris, atque sese hominem unum esse voluit Deum. Generationem ergo ejus quis enarrabit ?
Abbreviated transcription (Latin):
dum cuiꝰ manu ante hominẽ factus
mundus. Hodie habitator cęli uenit
ad t̾ras qui t̾rarũ incolas euocaret ad
celum. Mirabilis inqͥt ds̃ in scĩs suis:
Si inseĩs suis mirabilis ds̃. quomͦ ñ in
semetipso mirabilis : Simirabilis in
ioħe quẽ nasei de patre senissimo et ste¬
rili de matre p̾cepit. quantomagis in
se. ẽ mirabilis qui ut nr̃ȩ conditionem
carnis indueret. nouũ uirgini et con¬
ceptũ dedit et partum: Ait sẽs ab acuch
timui. consideraui oꝑa tua et expaui
Quis ñ expauescat et metuat tanti ꝓfun¬
ditatẽ mysterii. qͣndoqui dẽ unꝰ idemq
sine conceptione natꝰ est ds̃. et sine cre¬
ante factus. ẽ. homo: Duas in xp̃o ge¬
illum ex semetipso genuit ds̃. hic eum
uirgo deo oꝑante concepit. Ibi sine in¬
itio. hic sine exemplo. Ibi natꝰ ut conde¬
ret uitam. hic factꝰ ut tolleret mortẽ
bi patri natus. hic hominib ꝓereatus
Illa natiuitate hominem fȩcit. hac ge¬
neratione hominem lib̾auit. Utramq

Expanded text:
dum, cujus manu ante hominem factus est mundus. Hodie habitator coeli venit ad terras, qui terrarum incolas evocaret ad coelum. Mirabilis, inquit, Deus in sanctis suis . Si in sanctis suis mirabilis Deus, quomodo non in se ipso mirabilis? Si mirabilis in Joanne, quem nasci de Patre senissimo et sterili de matre praecepit, quanto magis in se est mirabilis, qui, ut nostrae conditionis carnem indueret, novum virgini et conceptum dedit et partum. Ait S. Habacuc protimui; consideravi opera tua, et expavi. Quis non expavescat et metuat tanti profunditatem mysterii, quandoquidem unus idemque 27 sine conceptione natus est Deus, et sine creante factus est homo. Duas in Christo geillum ex semetipso genuit Deus: hic eum virgo Deo operante concepit. Ibi sine initio, hic sine exemplo. Ibi natus ut conderet vitam, hic factus ut tolleret mortem. Ibi Patri natus, hic hominibus procreatus. Illa nativitate hominem fecit, hac generatione hominem liberavit; utramque,
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ̃ extiterat fomes iniquitatis:
fieret ministra iusticiȩ. & ꝑ quam
mors sibi in hc̃ mundũ aditum pa¬
tefecit. ꝑ eam ad nos uita haberet
ingressum: atq ut ostenderet creator
humani generis utriꝰq sexus eurã
habere. et utrũq se uelle saluare. uir
nascit᷑. et ꝓcedit ex femina : quatenꝰ
adu̾teremus nullam. ẽẽ. apud dm̃
int̾ uirum ac feminam in ꝑcipien¬
da salute distantiam. Cur aũt non
tota deuotione credamꝰ salutarem
puerũ nasci potuisse de uirgine qui
ꝑfectum hominẽ credimꝰ de pulue¬
re fuisse formatum: Exultemus gͦ
fr̃s et letem᷑ celebrantes natalem
uitate nos om̃s natos sentimꝰ ad uitã.
Factus est enim enĩ homo non ut sibi
uiueret qui auctor est uitȩ: s ut
morte sua uitami redimeret mortuoꝵ.
Tantis enim uinculis humanũ genꝰ
uinx̾at inimicus. tantaq nos mole
immanium p̾sserat peccatoꝵs ut nul¬
lus nob̃. ẽẽt. reditꝰ ad salutẽ nisi nas¬

Expanded text:
quae exstiterat fomes iniquitatis, quae exstiterat fomes iniquitatis, fieret ministra justitiae, et per quam mors sibi in hunc mundum aditum patefecit, per eam ad nos vita haberet ingressum. Atque ut ostenderet Creator humani generis utriusque sexus curam habere, et utrumque velle salvare; vir nascitur, et procedit ex femina, quatenus adverteremus, nullam esse apud Deum inter virum ac feminam in percipienda salute distantiam. Cur autem non tota devotione credamus, salutarem puerum nasci potuisse de virgine, qui perfectum hominem credimus de pulvere fuisse formatum? Exsultemus ergo, fratres, et laetemur, celebrantes natalem s nativitate nos omnes natos sentimus ad vitam. Factus est enim homo, non ut sibi viveret, qui auctor est vitae, sed ut morte sua vitam redimeret mortuorum. Tantis enim vinculis humanum genus vinxerat inimicus, tantaque nos mole immanium presserat peccatorum; ut nullus nobis esset reditus ad salutem, nisi nas
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nitatem nulla scłoꝵ tp̃ra compre¬
hendunt. Hodie cęli t̾rarũq dñs pro
lib̾tate seruoꝵ formam induit serui-¬
tutis. Hodie noua feminei sexus gła
peꝑit uirgo: et qđ uniu̾sa nobiscum
creatura mirat᷑ natus. ẽ homo: non
ꝑ hominem ꝓcreatꝰ. S quãuis nouũ
uideatꝰ. non tam̃ incredulũ qđ xp̃c
in utero mariȩ sine generante con¬
ceptus. ẽ: qui de deo patre sine con¬
ceptione ꝓcessit. Qd̃ enim ds̃. ẽ: so¬
lius patris ÷ unigenitus. Qd̃ homo
ẽ: solius matris. ẽ. filius. Atq ideo
factum ẽ. ut et ds ꝑ carnem hominis.
mysterium salutaris susciꝑet passio
xp̃c ex maria. ut et sexꝰ femineus ho¬
minẽ daret: et dm̃ ꝓderet integritas
uirginalis. Nascitꝰ xp̃c ex femina. ut
sicut adam. decipientem ꝑ ȩuã dia¬
bolum non potuit p̃cauere: ita dia¬
bolus aduentantem ꝑ mariam dm̃
non dep̾henderet. ẽẽ. p̃sentem. Partu¬
rit gͥ femina salutem mundi: ut

Expanded text:
aeternitatem nulla saeculorum tempora compreaeternitatem nulla saeculorum tempora comprehendunt. Hodie coeli terrarumque dominus pro libertate servorum formam induit servitutis. Hodie nova feminei sexus gloria peperit virgo, et quod universa nobiscum creatura miratur, natus est homo, non per hominem procreatus. Sed quamvis novum videatur, non tamen incredulum, quod Cin utero Mariae sine generante conceptus est, qui de Deo Patre sine conceptione processit. Quod enim Deus est, solius Patris est Unigenitus; quod homo est, solius matris est filius: atque ideo factum est, ut Deus per carnem hominis mysterium salutaris susciperet passionitaque Christus ex Maria, ut et sexus femineus hominem daret, et Deum proderet integritas virginalis. Nascitur Christus ex femina, ut sicut Adam decipientem per Evam diabolum non potuit praecavere, ita diabolus adventantem per Mariam Deum non deprehenderet esse praesentem. Parturit ergo femina salutem mundi; ut,
Abbreviated transcription (Latin):
minum genus ad concentum canti¬
ci spiritalis inuitat: dicens. Cantate
dño canticum nouũ: cantate dño oĩs
t̾ra. Quid tam nouum hm̃i. quam
qd̾ omnipotens ds̃ maiestatis ĩmensȩ
patri coȩternꝰ. et ꝑpetui regni dñs
ad infirmitates corporeas. & humi¬
litatẽ se in clinauit humanã: Quid
tam nouum. quã ut concipiente. et
pariente femina illesa uirginitas ꝑ
maneret. Et talis re uera saluato¬
rem mundi dscebat iugressus: ut
qui humaui generis ueniebat pec¬
alii omnis debet t̾ra cantare. nisi
qui uniũso t̾raꝵ orbi delictoꝵ ueniã
et spem sempit̾nȩ salutis inuexit.
est enim ut eoꝵ p̾cipue laudib ho¬
noretꝰ: quos ꝓprii corporis passione.
et sanguinis sui effusione saluauit:
Naduentu dñico fr̃s carissim cui
honorem debitum p̾senti festiuitate
deferimus multimoda cęlestium my¬
sterioꝵ gr̃a reue lat᷑. Hodie enim hoc
est in fine tp̃ꝵ editus est ille cuius

Expanded text:
minum genus ad concentum cantiminum genus ad concentum cantici spiritualis invitat, dicens: Cantate Domino canticum novum; cantate Domino, omnis terra . Quid tam novum, carissimi, quam quod omnipotens Deus majestatis immensae, Patri coaeternus, et perpetui regni dominus ad infirmitates corporeas, et humilitatem se inclinavit humanam? Quid tam novum, quam concipiente, et parturiente femina, illaesam virginitatem permanere? Et talis revera Salvatorem mundi decebat ingressus, ut, qui humani generis veniebat pecalii omnis debet cantare terra, nisi qui universo terrarum orbi delictorum veniam et spem sempiternae salutis invexit? est enim, ut eorum praecipue laudibus honoretur, quos proprii corporis passione, et sanguinis sui effusione salvavit. In adventu dominico, fratres carissimi, cujus honorem debitum praesenti festivitate deferimus, multitudo coelestium mysteriorum gratia revelatur. Hodie enim, hoc est, in fine temporum editus est ille, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e salutis gratia. Illic gła naturȩ
hic mysterium uoluntatis. Quis gͦ
fr̃s ꝓfundum hoc cȩlestis consilii
ualeat estimare. qd immortalitatis
dñs incorruptȩq substantie. ut con¬
ditione carnis mortem susciꝑe ꝓ mor¬
talib posset. de femineo utero nulla
corporee generationis lege conceptus
humana uoluit sub lege ꝓdire atq
tas ista infantis p̾ciosum dei est sa¬
cram̃tum. In pannis enim nr̃as in¬
firinitates nr̃a se indicat suscepisse
peccata. Qđ uͦ in p̃sepi ubi pastus
est animalium sua collocari m̃bra
ꝑmittit. in ęt̾nam refectionẽ uescendũ
a mortalib suum corpꝰ ostendit. Ad
illud dicam. qđ in t̾ra angłica mul-¬
titudo descendens. uagientem paruu
lum głosa laude ꝓsequit᷑. Stupet
enim omnis creatura tam grande
nuraculum: quod unus idemq &
ds̃ regnat in cęlo. & homo nutritur
in t̾ra. Cuius mysterii beatus dauid
annuncians nouitatem. omne ho¬

Expanded text:
nostrae salutis est gratia. Illic gloria naturae, nostrae salutis est gratia. Illic gloria naturae, hic mysterium voluntatis. Quis ergo, fratres, profundum hoc coelestis consilii valeat aestimare, quod immortalitatis dominus incorruptaeque substantiae, ut conditione carnis mortem suspicere pro mortalibus possit, de femineo utero, nulla corporeae generationis lege conceptus, humana voluit sub lege prodire, atque in praesepi. Vilitas ista infantis pretiosum Dei est sacramentum. In pannis enim nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peccata. Quod vero in praesepi, ubi pastus est animalium, sua collocari membra permittit, in aeternam refectionem vescendum a mortalibus suum corpus ostendit. Quid illud dicam, quod in terras angelica multitudo descendens, vagientem puerum gloriosa laude prosequitur? Stupet enim omnis creatura tam grande miraculum, quod unus idemque et Deus regnat in coelo et homo nutritur in terra. Cujus mysterii beatus David annuntians novitatem, omne ho
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate purgaret.: Item eiusdẽ¬
humanis sensib dispositiones. eẽ. di¬
umas ipsa oꝑum dĩ altitudo testat᷑
S eo magis nob xp̃i sunt ueneran¬
da mysteria quo maguitudine sui
ca pacitatem ingenii mortalis excedt̃
U ideo fr̃s cum annunciat᷑ nob̃ sempi¬
t̾nus ille unigenitꝰ dĩ patris cui sub¬
iacent omnia. et ꝑ quẽ creata sunt u¬
niu̾sa sub fine tempoꝵ nasci uolius¬
se de femmna: infantiam ꝑpeti nr̃ę
onis grãm non debemꝰ examinare. s
credere nec discutere. s mirari. Qd
enim ȩquius quidue tam congru¬
um quam ut reb duiinis diuinis
omnipentiam magis sequamͣ dei.
bis sicut diu̾sa euangłii lectione co
cipiens quidẽ. eẽ. qđ non erat. s non
desinens. eẽ. qd̾ erat. Nec enĩ natiui-¬
tas añt hominis. munuere aut se¬
parate indicrete maiestatis poterat
unitatem. Qđ ds̃ de deo patre ꝓces¬
sit in effabilis ac ꝑmanentis est secre¬
tum uirtutis. Qd̾ est natꝰ ex femina

Expanded text:
iniquitate purgaret. SEiniquitate purgaret. SEhumanis sensibus dispositiones esse divinas, ipsa operum Dei altitudo testatur. Sed eo magis nobis Christi sunt veneranda mysteria, quo magnitudine sui capacitatem ingenii mortalis excedunt. Et ideo, fratres, cum annuntiatur nobis sempiternus ille Unigenitus Dei Patris, cui subjacent omnia, et per quem creata sunt universa, sub fine temporum nasci voluisse de femina, infantiam perpeti nostrae onis gratiam non debemus examinare, sed credere; nec discutere, sed mirari. Quid enim est aequius, quidve tam congruum, quam ut in rebus divinis omnipotentiam magis sequamur Dei, biscipiens quidem esse quod non erat, sed non desinens esse quod erat. Nec enim nativitas hominis imminuere, aut separare indiscretae majestatis poterat unitatem. Quod Deus de Deo Patre processit, ineffabilis ac permanentis est secretum virtutis quod homo est natus ex femina,
Abbreviated transcription (Latin):
munerib honorat᷑. Hic qui in p̃sepi
humilis iacet. lumine noui syđis
choruscat ecęlo. Hic qui uagitꝰ red¬
dit infantiȩ. angłici exercitus uocib
collaudatur. Hic qui femineo lacte
nutritur. multa milia hominum
pane paruissimo satiauit. Qd illud
adiciam. qđ dm̃ illum et uerum dĩ
filium. eẽ. resurgens a mortuis lazarꝰ
ꝓbat recepto lumine cecꝰ annunciat.
uenerandis eius calcata uestigiis
maris unda testat᷑. Et qđ p̃cellit hec
omnia. resultans e cęlo uox pat̾na
confirmat: Apt̾ qđ dilectissimi tam
magnũ hoc natiuitatis dñicȩ sacram̃¬
tum dignis uocib honoremus. Di¬
ligamꝰ p̃re omnib castitatẽ quia ut
plac̾e hanc sibi xp̃c ostenderet pudi¬
titiam uteri uirginalis elegit. Secte¬
mur inisediam. quia pietas est quod
saluamͣ. Iusticiani sollicite teneamus
quia ob hoc inigenitꝰ dei effici digna¬
tus est homo: ut ueritatem p̾dicans
timu̾sam mundi faciem dampnata

Expanded text:
muneribus honoratur. Hic qui in praesepi muneribus honoratur. Hic qui in praesepi humilis jacet, lumine novi sideris coruscat e coelo. Hic qui vagitus reddit infantiae, angelici exercitus vocibus collaudatur. Hic qui femineo lacte nutritur, multa hominum millia parvissimo pane satiavit. Quid illud adjiciam, quod Deum illum et verum Dei esse Filium resurgens a mortuis Lazarus probat, receptus ad lumen caecus annuntiat, venerandis ejus calcata vestigiis maris unda testatur, et quod praecellit haec omnia, resultans e coelo vox paterna confirmat? Propter quod, dilectissimi, tam magnum hoc nativitatis Dominicae sacramentum dignis vocibus honoremus. Diligamus prae omnibus castitatem: quia ut placere hanc sibi Christus ostenderet, pudicitiam uteri virginalis elegit. Sectemur misericordiam; quia pietatis est quod salvamur. Justitiam sollicite teneamus; quia ad hoc Unigenitus Dei effici dignatus est homo, ut veritatem praedicans, universam mundi faciem damnata
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter hunc legitimum humane con¬
ceptionis usum tres ualde mirabiles
nascendi species oꝑatam reꝑies trini¬
tatem. & prima est quidẽ. qd̃ adam
figurat᷑ ex limo. ẽ. Seda qđ mulier :¬
formata de masculo. Tercia. quȩ et cȩ¬
mirabile. qͥd hoꝵs nͥ fidẽ sequam᷑ in¬
quisitio poterit humana complecq:
Qd̃ aũt mystico hoc conceptu uisitare
mundum dĩ dignatus est filius. nr̃e
hoc salutis necessitas flagitabat. Hi¬
mirum ut cȩlestis tandem generatio
repararet qđ natiuitas t̾rena ꝑdid̾at
S fortassis hunc qui natꝰ p̾dicatur ex
femina: dum uilib obuoluit᷑ pannus
dum iacere contentꝰ in p̃sepi: dum la¬
crimosis uagitib concrepat. dũ ma¬
t̃nis lactat᷑ uberib. dm̃. eẽ. diffidis
Immo ꝑ ista fr̃ aduerte eum. et ut
hominẽ ꝓ infirmis infirma ꝑtulis¬
se. et ut dm̃ potentiam exercuisse
cȩlestem. Hic namq qui sordentib
circumdat᷑ pannis regiis ꝑ caldeos

Expanded text:
praeter hunc legitimum humanae conpraeter hunc legitimum humanae conceptionis usum tres valde mirabiles nascendi species operatum reperies Trinitatem. Et prima est quidem, quod Adam figuratus ex limo est; secunda, quod mulier formata est ex masculo; tertia, quae et coemirabile? Quid horum, nisi fidem sequamur, inquisitio poterit humana complecti? Quod autem mystico hoc conceptu visitare mundum suum Dei dignatus est Filius, nostrae hoc salutis necessitas flagitabat; nimirum, ut coelestis tandem generatio repararet, quod nativitas terrena perdiderat. Sed fortassis hunc, qui natus praedicatur ex femina, dum vilibus obvolvitur pannis, dum jacere contentus est in praesepe, dum lacrymosis vagitibus concrepat, dum maternis lactatur uberibus, Deum esse diffidis? Imo per ista, frater, adverte eum, et ut hominem infirma pro infirmis pertulisse, et ut Deum potentiam exercuisse elestem. Hic namque qui sordentibus circumdatur pannis, regiis per Chaldaeos
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s suꝑueniet in te. Iccirco tͥ frater
ne coniecturis carnalis dispututatioĩs
habetatꝰ cęleste tibi ipse mysterium
t̾rena argum̃tatione confundas.
Qut ñ putas eum nouĩ ꝑuerũ in al¬
uo uirginis potuisse formare qui cũ
primũ conderet hominẽ. nec semen
patris nec uiscera mat̾na quesiuit:
Dic itaq quicũq es suꝑnȩ dispensati¬
onis ałbiter. et discussor. quȩ tibi uide¬
tur uirtus eminentior partum dedis¬
se uirgini aut ꝑfectum hominem
creasse de t̾ra. Primꝰ enim homo ut
ait apłs de t̾ra t̾renus. scđs homo de
cȩlo çȩlestis. Si contra naturam esse
contendis qđ in mysterio redemptioĩs
nr̃e. sine uiro puella asseritur con¬
cȩpisse cuius queso naturȩ.ẽ. qđ in
parente generis nr̃i caro sine carne for¬
iata. ẽ. Osue ista .ẽ. ratio. immo quã
posse de femina qd̾ creditꝰ fȩcisse de
puluere. Si ommipotentis o homo
tali in negotio. eẽ. ꝑspicis uoluntatẽ.
de oꝑe cur retractas : Omnia enim

Expanded text:
s superveniet 34 in te. Idcirco tibi, frater, ne conjecturis carnalis disputationis hebetatus coeleste tibi mysterium terrena argumentatione confingas. Aut non putas eum novum puerum in alvo virginis potuisse formare, qui cum primum conderet hominem, nec semen patris, nec viscera matris quaesivit? Dic itaque, quicunque es supernae dispensationis arbiter, et discussor, quae tibi videtur virtus eminentior, partum dedisse virgini, aut perfectum hominem creasse de terra? Primus enim homo, ut ait Apostolus, de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis . Si contra naturam esse contendis, quod in mysterio redemptionis nostrae sine viro puella asseritur concepisse: cujus, quaeso, naturae est, quod in parente generis nostri caro sine carne formata est? Quae ista est ratio, imo quam ere hominem posse de femina, quem creditur fecisse de pulvere? Si Omnipotentis, o homo, tali in negotio esse percipis voluntatem: de opere ejus cur retractas? Omnia enim,
Abbreviated transcription (Latin):
enim referentib hisdemꝰ auctoribus
de dño saluatore quȩ humilia et quȩ
głosa sunt didicisti: uniu̾sa quȩ ad
salutis tuȩ mysterium ꝑtinebant sa¬
era tͥ euangłia ꝓdiderunt. Habes in
his: unde dñm iħm et natum hominẽ
eredas et deum. ẽẽ dubitare non possis:¬

Expanded text:
enim referentibus, iisdemque auctoribus, enim referentibus, iisdemque auctoribus, de Domino Salvatore, quae humilia, et quae gloriosa sunt didicisti; universa, quae ad salutis tuae mysterium pertinebant sacra tibi Evangelia prodiderunt. Habes in his unde Dominum Jesum et natum hominem credas, et Deum esse dubitare non possis
Abbreviated transcription (Latin):
sol quoq cõmoratꝰ in cȩlo. longiorẽ
triumphanti popło p̾stitit diem.
oc uero nullis antea uidere seculis
datũ. ẽ: ut unigenitꝰ altissimi quẽ
trem̃tes archangłoꝵ suscipiunt pote¬
states hominẽ se hominib exhib̾et:
et carnẽ quã sumpsit ab homine tͣnͣs¬
formaret in dm̃. Amplectere gͦ digna¬
tionẽ maiestatis et̾ne et ne archanam
dei tui discutias uoluntatẽ: quia
dat salutẽ. Qd sitͥ sensuum tuorũ
fragilitate munꝰ dignũ uidet᷑ filium
dei natum de femina credere. uirginẽ
cogita peꝑisse. Si tibi panns quib
obuolutꝰ est fortasse uilescunt. angłos
collaudantes et multitudinẽ cęlestis
exercitꝰ aminirare. Si p̾sepe in quo
infans iacuit despicis. erige paułꝑ
ocłos: et nouã in celo stellam ꝓtestan¬
tẽ mundo natiuitatẽ dñicã contuere.
Si credis uilia crede mirifica. Si de
his quȩ humilitatis sunt disputas. q̃
alta sunt et cȩlestia uenerare. hisdẽ

Expanded text:
sol quoque commoratus in coelo longiorem sol quoque commoratus in coelo longiorem triumphanti populo praestitit diem . Hoc vero nullis antea videre saeculis datum est, ut Unigenitus Altissimi, 38 quem trementes archangelorum suscipiunt potestates, hominem se hominibus exhiberet, et carnem, quam assumpsit ab homine transformaret in Deum. Amplectere ergo dignationem majestatis aeternae, et ne arcanam Dei tui discutias voluntatem: quia dat salutem. Quod si tibi sensuum tuorum fragilitate minus dignum videtur, Filium Dei natum de femina credere: virginem cogita peperisse. Si tibi panni, quibus obvolutus est, fortasse vilescunt: angelos collaudantes, et multitudinem coelestis exercitus admirare. Si praesepe in quo infans jacuit despicis, erige paulisper oculos, et novam in coelo stellam protestantem mundo nativitatem dominicam contuere. Si vilia credis, crede mirifica. Si de iis quae humilitatis sunt disputas, quae alta sunt et coelestia venerare. Iisdem
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓbatus. De uno eodẽq legis in pͥn¬
cipio erat uerbum: et uerbũ caro fac¬
tũ est. Gaude gͦ nunc et exulta ad
dm̃ tuum. tandem conu̾sa gentilitas
ꝑ cepisti donũ qd̃ abraham in sp̃u se
uidisse letatus est: meruisse ꝑ xp̃m
ta non potuit. Timens enĩ istł et
tremens mirabat᷑ ut legimꝰ: qđ mo¬
yses popłi princeps reconditꝰ in nube
et in u̾tice montis altissum. solus cũ
et tanta se nob dignatione concessit:
ut loqueret᷑ hominib & ab homi¬
nib uideret᷑. Ad illũ tunc montem
syna quicunq accessisset ex populo
p̾senti puniebat᷑ interitu: ad hunc
uͦ montẽ qui hodie natꝰ. ẽ. mundo
quicimq ñ accesserit moriet᷑. & tunc
ra magnaq mirabilia. Cęlũ illum
illis angłicas rorauit ȩ̨scas. dulcia
pocula lapis durissimꝰ ministrauit:
iordanis ꝑpetem meatũ suum retor¬
sit in fontem. ualidissimi hostium
muri tubarũ strepitu corruerunt:

Expanded text:
approbatus. De uno eodemque legis: In prinapprobatus. De uno eodemque legis: In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est . Gaude ergo nunc et 37 exsulta ad Deum tuum tandem conversa gentilitas. Percepisti donum quod Abraham in spiritu se vidisse laetatus est: meruisti per Chrta non potuit; timens enim Israel et tremens mirabatur, ut legimus, quod Moyses, populi princeps, reconditus in nube, et in vertice montis altissimi solus cum et tanta se nobis dignatione concessit, ut loqueretur omnibus, et ab omnibus videretur. Ad illum tunc montem Sina quicunque accessisset ex populo, praesenti puniebatur interitu: ad hunc vero montem, qui hodie natus est mundo, quicunque non accesserit, morietur. Et tunc ra magnaque mirabilia. Coelum illis angelicas roravit escas; dulcia pocula lapis durissimus ministravit ; Jordanis perpetem meatum suum retorsit in fontem; validissimi hostium muri tubarum strepitu corruerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
stis e ͣ creditis reparatio sa¬
lutis humanȩ: uitutũ natiui¬
tas ruina uicioꝵ hodie namq xp̃e
iħc dominus noster in quo diuini¬
tatis. est plenitudo. carnis nr̃ȩ infir¬
ma suscipiens: nouus natꝰ. ẽ homo.
Hodie refulsit scds ille adam ñ incola
s dñs para disi. quẽ int̾dietȩ arboris
pulchritudo ñ fallat. serpens ñ deci¬
piat. mulier non seducat: Hodie exor¬
tum est in tenebris lumen: hodie il¬
lud qđ cȩlum et cęli cęloꝵ se habere
gaudebant. mundus dũ nescit acce¬
pit. Neq enim temporalis quidã aut
qui ante non fuerat de femina nob̃ re¬
pentinus emersit: s qui semꝑ erat cũ
patre ds̃. semꝑq regnabat. nouo ꝑ
uirginem uoluit mortalib apparere
mysterio. Nouus quidẽ homo. sed
omnium słoꝵ. Ipse .ẽ. in fine tempoꝵ
natꝰ ex maria. qui ante omnia scła
unigenitꝰ ꝓcessit ex patre. Hic. ẽ. pre¬
dictus a patriarchis. a ꝓpħis p̃dica¬
tus: annunciatꝰ ab angłis. ab apłis

Expanded text:
salutis humanae, virtutum nativitas, ruina vitiorum. Hodie namque us, Dominus noster, in quo divinitatis est plenitudo, carnis nostrae infirma suscipiens, novus natus est homo. Hodie refulsit secundus ille Adam, non incola, sed dominus paradisi, quem interdictae arboris pulchritudo non fallat, serpens non decipiat, mulier non seducat. Hodie exortum est in tenebris lumen. Hodie illud quod coelum, et coeli coelorum se habere gaudebant, mundus, dum nescit, accepit. Neque enim ut temporalis quidam, aut qui ante non fuerit, de femina nobis repentinus emersit; sed qui semper erat cum Patre Deus, semperque regnabat, novo per virginem voluit mortalibus apparere mysterio: novus quidem homo, sed omnium saeculorum. Ipse est in fine temporum natus ex Maria, qui ante omnia saecula Unigenitus processit e Patre. Hic est praedictus a patriarchis, a prophetis praedicatus, annuntiatus ab angelis, ab apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
faber pat̾ ds̃: qui totiꝰ mundi oꝑa fa¬
bricatus. ẽ. Est plane faber: s qui in
diluuio noȩ archam fabricare dispo¬
suit. faber inquam ÷ qui ordinauit
moysi tabnacłm ÷ archam testam̃ti in¬
stituit: templũ salomonis erexit. fabrũ
dixerim: qui m̃tes rigidas expellit:
cogitationes suꝑbas recidit: humilia
facta sublimat. Hic aũt faber circa ar¬
bores curuo utitur ferram̃to: sicut in
euangłio legimꝰ dicente ioħe. Iam secu¬
ris ad radicem arborum posita est.
Omnis arbor non faciens fruetum exei
agit totum : ut utiles cęlesti fabrice
arbores instructura componat: infru¬
ctuosas uͦ euulsas radicatꝰ. flammaꝵ

Expanded text:
faber Pater Deus, qui totius mundi opera fafaber Pater Deus, qui totius mundi opera fabricatus est: et plane faber, sed qui in diluvio Noe arcam fabricare disposuit. Faber, inquam, est qui ordinavit Moysi tabernaculum, arcam Testamenti instituit, templum Salomonis erexit. Fabrum dixerim, qui mentes rigidas emollit, cogitationes superbas rescindit, humilia facta sublimat. Hic autem faber circa arbores curvo utitur ferramento, sicut in Evangelio legimus, dicente Joanne: Jam securis ad radicem arborum posita est. Omnis arbor non faciens fructum excid, 10. Hoc enim agit totum, ut utiles coelestis fabricae arbores in structura componat, infructuosas vero evulsas radicitus flamma
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ eius. Ipse uos baptizabit in sp̃u
sc̃o et igni. Simul etiam intelligens.
lumen suum solis radiis obfuscandũ
ante p̃dic̃. Illum oportet crescere: me
aũt minui. Sicut enim lucernȩ cla¬
ritas destruit᷑ solis aduentu: ita et io¬
ħis penitentię baptismũ. suꝑueniente
hic sol nr̃ nouus. quo fonte nascatur.
Sieut est uerum: deo oritur auetore. Di¬
uinitatis gͦ ÷ filius. Diuinitatis inquã:
incorruptȩ: integrȩ. illibatȩ. Intelligo
plane mysterium. Ideo enim scđa na¬
tiuitas ꝑ immaculatã mariam: quia
prior ꝑ diuitatem constiterat illibata.
Ut euius prior natuntas głosa extitit.
eius scda. contumeliosa non fieret.
Hoc est. ut quemadmodum uirgo illũ
diuinitas ediderat: ita eum et uirgo
maria generaret. Habere etiam ap̃
homines patrem scribit᷑. sicut legimꝰ
in euangłio: dicentib phariseis. Non¬
ne hic ͭ filiꝰ ioseph fabri᷑ & mnat̾ eius
maria est: In hoc quoq adu̾te myste¬

Expanded text:
ntorum ejus, ipse vos baptizabit in Spiritu ntorum ejus, ipse vos baptizabit in Spiritu sancto et igni . Simul etiam intelligens lumen suum solis radiis offuscandum, ante praedicit: Illum oportet crescere, me autem minui . Sicut enim lucernae claritas destruitur solis adventu, ita et Joannis poenitentiae baptismum superveniente hic sol noster novus quo fonte nascatur. Sicut est verum, Deo oritur auctore: divinitatis ergo est filius; divinitatis, inquam, incorruptae, integrae, illibatae. Intelligo plane mysterium; ideo enim secunda nativitas per immaculatam Mariam, quia prior per divinitatem constiterat illibata; ut cui prior nativitas gloriosa exstitit, ejus secunda contumeliosa non fieret: hoc est, ut quemadmodum virgo illum divinitas ediderat, ita eum et virgo Maria generaret. Habere etiam apud homines patrem scribitur, sicut legimus in Evangelio dicentibus pharisaeis: Nonne hic est filius Joseph fabri, et mater ejus Maria est ? In hoc quoque adverte myste
Abbreviated transcription (Latin):
omnia oꝑa nr̃a: et non tam condem¬
nat crimina: quã em̃dat. Hic plane
÷ sol iustus & sapiens: qui non sine di¬
scretione sicut istius mundi sol. bo¬
nis ac malis similit̾ circumfert᷑: s qͦdã
udicio ueritatis sc̃o lucet: occidit pec¬
catori. Hoc aut̃ int̾ utrũq int̾est solẽ:
qd̾ ille iudicium metuit: hoͥc iudiciũ
comminat᷑. Qd̃ ille corruptionis mi¬
nist̃: hic ȩt̾nitatis ÷ dñs. Qd̾ ille cre¬
atura. ẽ: hic creator. Tamen istũ mun¬
di solem. priusquã oriatur: ad huc
ante lucem ꝓpt̾ necessarios usus ho¬
minũ. solet lucerna p̾cedere. Habet
aut̃ et. xp̃c sol. lucernã suam: quȩ eũ
p̃cessit: sieut dicit ꝓpħa. Paraui lucer¬
nã xp̃o meo. Que aut̃ ista lucer na
sit. ostendit dñs: dicens de ioħe ꝓpħa.
lle erat lucerna ardens. Ipse aũt iołis
ut p̃cedens lucernȩ lum̃ exiguum:
ait. Ecce uenit post me. cuius ñ sum
dignus soluere corrigiam calciam̃¬

Expanded text:
omnia opera nostra, et non tam condemomnia opera nostra, et non tam condemnat crimina, quam emendat. Hic plane est sol justus et sapiens, qui non sine discretione, sicut istius mundi sol bonis ac malis similiter circumfertur: sed quodam judicio veritatis, sancto lucet, occidit peccatori. Hoc autem inter utrumque interest solem, quod ille judicium metuit, hic judicium comminatur: quod ille corruptionis minister est, hic aeternitatis est Dominus: quod ille creatura est, hic creator. 6. Tamen istum mundi solem, priusquam oriatur, adhuc 399 ante lucem propter necessarios usus hominum solet lucerna praecedere. Habet autem et Christus sol lucernam suam, quae eum praecessit, sicut dicit Propheta: Paravi lucernam Christo meo . Quae autem ista lucerna sit, ostendit Dominus, dicens de Joanne Baptista: Ille erat lucerut praecedens lucernae lumen exiguum ait: Ecce venit post me cujus non sum dignus solvere corrigiam calceame
Abbreviated transcription (Latin):
sol iusticiȩ. De quo etiam ex ꝑsona pec
sol. cum diaboli tenebris uniu̾sus mun¬
dꝰ. ẽẽt. opp̾ssus : et caligo referta crimi¬
nib scłm possideret: dignatꝰ ÷ ultimo
tempore. hoc ⁊ incumbente iam nocte
ortum suȩ natiuitatis infundere. Pri¬
mo quidẽ ante liicem÷ hoc ÷ antequã
illuminaret iusticiȩ sol: uelut matict̃¬
nũ
quoddam ꝓpħarum misit oraculũ:
sicut scriptum .ẽ. Mittebam ꝓpħas me¬
os ante lucem. Postea uͦ ipse cum suis
radiis. hoc .ẽ. cum apłoꝵ suoꝵs fulgo¬
re splenduit: ac tanta mundũ uerita
tis luce discussit: ut in diaboli tenebris
nullus offenderet. Hic. ẽ igit᷑ sol nouus
qui clausa penetrat: inferna reserat:
corda rimat᷑. Hic nouus est sol. qui
sp̃u suo uiuificat mortua: corrupta
reparat: suscitat idon defuncta. Uel
qui calore suo purgat sordida: exurit
fluida: dequoquit uiciosa. Ipse inquã
est. qui in cunctis actib nr̃is ꝓspicit

Expanded text:
sol justitiae ; de quo etiam ex persona pesol justitiae ; de quo etiam ex persona pesol, cum diaboli tenebris universus mundus esset oppressus, et caligo referta criminibus saeculum possideret, dignatus est ultimo tempore, hoc est, incumbente jam nocte, ortum suae nativitatis infundere. Primo quidem ante lucem, hoc est, antequam illuminaret justitiae sol, velut matutinum quoddam prophetarum misit oraculum, sicut scriptum est: Mittebam prophetas meos ante lucem . Postea vero ipse cum suis radiis, hoc est cum apostolorum suorum fulgore resplenduit, ac tanta mundi caliginem veritatis luce discussit, ut in diaboli tenebris nullus offenderet. 5. Hic est igitur sol novus, qui claustra penetrat, inferna reserat, corda rimatur. Hic novus est sol, qui Spiritu sancto vivificat mortua, corrupta reparat, suscitat jam defuncta: vel qui calore suo purgat sordida, exurit fluida, decoquit vitiosa. Ipse, inquam, est qui in cunctis actibus nostris perspicit
Abbreviated transcription (Latin):
quia uoce non poterant. officio ꝓtes¬
tantur. Sol gͥ p̾t̾ consuetudinẽ: in hac
festiuitate matutinꝰ illux̾. Nec mirũ.
Si enim ad iħu naue orationẽ. defixus
stecit in die÷cur non ad iħu xp̃i na¬
tiuitatem. festitius ꝓmoueret in nocte:
Solem gͥ nouũ. hanc diem uulgus ap¬
pellat᷑ et cũ dic̃ uouũ: utiq et ueterẽ
esse demonstrat. Ueterẽ aut dixerim
huius mundi solem: qui defectionẽ
patitur: qui parietib excludit᷑: qui
nubib obscurat᷑. Ueterẽ dixerĩ solem
qui uanitati subiacet: qui corruptio¬
nem metuit: qui udicium ꝑtimescit.
Scriptũ ÷ enĩ. Sol conu̾tet᷑ in tenebras:
et luna in sanguinẽ. Ueterẽ inquam
dixerim. qui scelerib int̾ est hominũ:
adulteria ñ refugit: homicidia non
non declinat. Ꝙ cum om̃e genꝰ homi-¬
nũ nolit. ẽẽ. mediũ cũ aliquod crim̃
admittit᷑ hic solus in cuctis facinorib
stat. Ergo quia hunc ueterẽ. eẽ. mani¬
ꝑimꝰ: De quo scriptũ. ẽ. Orietur uob̾

Expanded text:
quia voce non poterant, officio protestantur. Sol igitur praeter consuetudinem in hac festivitate matutinus illuxit; nec mirum: si enim ad Jesu Nave orationem defixus stetit in die, cur non ad Jesu Christi nativitatem festinus promoveret in noctem? Solem igitur novum hanc diem vulgus appellat, et cum dicit novum, utique et veterem esse demonstrat. Veterem autem dixerim hujus mundi solem, qui defectionem patitur, qui parietibus excluditur, qui nubibus obscuratur. Veterem dixerim solem, qui vanitati subjacet, qui correptionem metuit, qui judicium pertimescit. Scriptum est enim: Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem . Veterem, inquam, dixerim qui sceleribus interest hominum, adulteria non refugit, homicidium non declinat, et cum omne genus hominum nolit esse medium, cum aliquod crimen admittitur, hic solus in cunctis facinoribus stet. Ergo quia hunc veterem esse mani de quo scriptum est: Orietur vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ resurrectionem dñi ꝑ cogitatioĩs
reliquias oꝑemi: quã semel fac̾tã cogi¬
tando ueriꝰ confitem᷑. Quos gͦ fecit do¬
ctor p̃dicata ueritas: absit ut faciat ir¬
religiosos. deserta sollempnitas. Hec istã
noctẽ ꝑ totũm mundum fecit illustrem:
Nec demonitrat xꝑianoru agmina popłoꝵ:
hec confimdit tenebras uideoꝵ. hȩc u̾tit
ydola paganoꝵ: Item eiusdem de eodẽ.

Expanded text:
tanquam resurrectionem Domini per cogitationis tanquam resurrectionem Domini per cogitationis reliquias operemur, quam semel factam cogitando verius confitemur. Quos ergo fecit doctos praedicata veritas, absit ut faciat irreligiosos deserta solemnitas. Haec istam noctem per totum mundum fecit illustrem. Haec demonstrat Christianorum agmina populorum, haec confundit tenebras Judaeorum, haec evertit idola Pa