comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
necca ista ñert̃ Ideo in potestatẽ noctiᷤ. Inpotestatẽ
quippe ait uł dici ut noctis: ut potestas eẽt die luce¬
re uł nocte Qd inspiritalib donis sic intelligitur:
qͥa dedit potestattm filios dĩ fieri Qui ꝑcussu egi¬
ptum cum primogenitis eoꝵ: ꝑcussit et scłm: cum
his que precipua putantur inscło Qui edurit
demedio malorum: Inmanu potenti. et brachio
excelso Quid porenti: qͥd excelsius eo de quo
dictum ẽ. & brachium dñi cui reuclatum ẽ:¬

Expanded text:
a ista non erunt: ideo, «in potestatem noctis. In potestatem» quippe ait, vel «diei» vel «noctis,» ut potestas esset die lucere vel nocte; quod in spiritualibus donis sic intelligitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . «Qui percussit Aegyptum, cum primogenitis eorum.» Percussit et saeculum, cum his quae praecipua putantur in saeculo. 9. «vede medio malorum. «In manu potenti et brachio excelso.» Quid potentius, quid excelsius eo de quo dictum est: «Et brachium Domini cui revelatum e
Abbreviated transcription (Latin):
dium eius Educit etiã innouatum populũ suũ
ꝑlauacrum regenerationis E⁊ ꝑcussit pharaonẽ
etiurtutem ei inmaix rubro Celerit̃ interimit &
peccatum suoꝵ iratumq eius ꝑbaptismum: Qui
tra duxit popłm suum indeserto Tra ducit &
nos in huius scłi ariditate & sterilitate. ne inea perea.¬
mus Qui ꝑcussit reges magnos: et occidit reges
fortes ꝓcutit atq occidit ⁊̃ in nob̾ diaboliea ᷤᷤ et nori

Expanded text:
t etiam innovatum populum suum per lavacrum regenerationis. «Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro.» Celeriter interimit et peccatum suorum reatumque ejus per Baptismum. «Qui traduxit populum suum in deserto.» Traducit et nos in hujus saeculi ariditate et sterilitate, ne in ea pereamus. «Qui percussit reges magnos, et occidit reges fortes.» Percutit atque occidit etiam a nobis diabolicas et no
Abbreviated transcription (Latin):
uli ꝑtineant. qͦs de miseria liberat: non autem ut
eius miscłiȩ fuisse intelligamus faccre cȩlum ⁊
teiram ecluminaria: cum illud sit bonitas eius
nos. & amisetia lib̾et ineternum Ita gͦ nos allo¬
maũ t̾rã suꝑ aq̃s ꝯfitemini ei qͥ fec̃ luminaria magna solꝰ
Cur autem confiteamur: inomnium uersuum

Expanded text:
li pertineant, quos de miseria liberat; non autem ut ejus misericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum illud sit bonitatis ejunos, et a miseria liberet in aeternum. Ita ergo nos allomavit terram super aquas;» confitemini ei «qui fecit luminaria magna solus.» Cur autem confiteamur, in omnium versuum
Abbreviated transcription (Latin):
bstinere autẽ amalo qđ dixit eẽ scientiam. qͥd est
aliud quã inmedio nationis tortuose. et ꝑuersȩ.
tanqͣm innocte huius scł̃i caute prudentq u̾sariᷤ
ut abstinendo quisq abiniquitate ñ confundit
tenebris ꝓprii muneris luce discretus: Cum gͦ
quodã loco apłs concordem grãrum dĩ uarie¬
tatem in hominib uellet ostendere: ħ inprimis duc
posuit dicens. Alii qͥdc̃ datur ꝑsp̃m sermo sapien¬
tiȩ: Hoc ẽẽ arbitror. solẽ inpotestatem dici Alii
inde quodãmͦ stellas commemorari puto: in eo qd̃
đr: Alii fides in eodem sp̃u: alii curationum do¬
natio inuno sp̃u: alii oꝑatio iurtutum: alii pro¬
pħia: alii diuidicatio spũum: alii genera lingͣ¬
rum: alii interpretatio sermonũ. Nicħ enĩ hoꝵ ẽ:

Expanded text:
autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris luce discretus? Cum ergo quodam loco Apostolus concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestatem diei: Alii inde quodammodo «stellas» commemorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii inte
Abbreviated transcription (Latin):
indiuinis eloquiis repꝑitur. scõs angłos appellatos
dõs: ea mͥ causa potissimum occurrit: ne isto nõie
homines ad hoc edificarentur. ut ministeriũ uel
seruitium religionis quȩ grece liturgia. uł latria
dicitur scĩs angłis erhiberent: qđ nec ipsi exhiberi
abhominib uolũt nͥ illi do qui et ipsoꝵ & hominũ
ds̃ est. Unde multo utilius angłi uocantur: qui
latine nuntii nuncupantur: ut ꝑ nom̃ non sub¬
stantic sed officii satis intelligamus. ulum dm̃
a nob̾ eos coli uelle quẽ nuntiant: Totã igitur
questionẽ istam. breuit᷑ apłs soluit uͥ ait Hã et si sũt
qͥ dicantur dii siue incelo. siue int̾ra: quemadmodũ

Expanded text:
uiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
nec cesset manus eius in occidendis talib regib ⁊ta¬
lib popłis. Int̾pietat᷑ .ii. seon tẽp̃tatio ocłoꝵ: et amor¬
rei inter pretant᷑ amaricantes. Iam hic uidete si in

Expanded text:
nec cesset manus ejus in occidendis talibus regibus et tanec cesset manus ejus in occidendis talibus regibus et talibus populis: interpretatur enim Seon, Tentatio oculorum; Amorrhaei interpretantur, Amaric
Abbreviated transcription (Latin):
pulo dĩ. Occisa sunt primogenita eoꝵ: trahunt
post se turbas idoct᷑as: ipsa sunt peccora: In bac
gͦ afflict̾ione qua ȩccłia affligitur. moritur inaf¬
fligentib fides: moriuntur pͥmogenita.⁊ impsis doctiᷤᷤ
& indoctis: quia occidit ds̃ pͥmogenita egyptioꝵ.
eius Pharao rex egyptioꝵ: Nom̃ adtendite: et ui¬
dete quemadmodũ ista fac̃ ds̃. Rex inomi gente
pͥor c̃ Egyptus afflictio ẽ: pharao. dissipatio: Af¬
flictio gͦ. regẽ habet dissipationẽ. quia illi qui af¬
fligunt ȩccłiam. dissipati affligunt᷑. Ut enu
affligant dissipantur. qm̃ rex ducit: popłs sequit᷑
Precedit dissipatio: sequitur afflictio Audite:
audite nomina hȩc ininter pretatione: typica:
et sapientia plena Hec unum inuenis existis
nominib: qđ boni aliquid interpretetur ubi
regem amorreoꝵ. Atdite nõia g̃uida sacm̃tis. Seon
inqͥt regẽ amorreoꝵ occidit Occidit plane. Et nuc

Expanded text:
pulo Dei. Occisa sunt primogenita eorum: trahunt pulo Dei. Occisa sunt primogenita eorum: trahunt post se turbas indoctas; ipsa sunt pecora. In hac ergo afflictione qua Ecclesia affligitur, moritur in affligentibus fides: moriuntur primogenita et in ipsis doctis et indoctis; quia occidit Deus primogenita Aegyptiorum omen attendite, et videte quemadmodum ista faciat Deus. Rex in omni gente prior est; Aegyptus Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio ergo regem habet dissipationem; quia illi qui affligunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, dissipantur: quoniam rex ducit, populus sequitur; praecedit dissipatio, sequitur afflictio, Audite, audite nomina haec, interpretatione typica et sapientia plena: nec unum invenis ex istis nominibus, quod boni aliquid interpretetur, ubi regem Amorrhaeorum.» Audite nomina gravida sacramentis. «Seoninquit, «Amorrhaeorum» occidit. Occidit plane; et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam: ut ꝑdant fidem: Nam et ipsa egyptus. af¬
flctio interpretatur Quicunq gͦ affligunt eccłiã:
quicumq scandala ȩcdiȩ immittunt. et si x̾ani ap¬
pellantur: moriuntur primogenita eoꝵ Erunt
infideles. et erunt in anes hñtes nom̃ tantum &
signum: incorde autem primogenitum suum
sitales sunt ut audeant. coram te os torqueant. &
dicant Quis huc inde reuersus ẽ: Dicunt sibi
homines qđ uolunt: ẽt xp̃ianus ẽ: Sed qͥa affligẽs.
occisus ẽ primogenitus euis: mortua ẽ. fides eiꝰ.
et hoc abhomine usq adpecus Dicam fr̃s qd̃ sen¬
tio: homines intelligas sp̃aliter significari. tanꝗͣ
doctos: ꝓpt̃ rationabilc̃ animã qđ ẽ. homo: pec¬
cora uͦ indoctos. sed tamen hñtes fidem: Nam non
hrẽm pͥmogenita Sunt docti qui affligunt eccłiã:
scismata et hereses faciendo: Proinde nec in illis
inuenis fidem: qm̃ facti sunt egyptus. id÷ afflictio po¬

Expanded text:
Ecclesiam, ut perdant fidem: nam et ipsa Aegyptus afEcclesiam, ut perdant fidem: nam et ipsa Aegyptus afflictio interpretatur. Quicumque ergo affligunt Ecclesiam, quicumque scandala Ecclesiae immittunt, etsi christiani appellentur, moriuntur primogenita eorum. Erunt infideles, erunt inanes, habentes nomen tantum et signum: in corde autem primogenitum suum si talis cet ut audeat coram te, os torqueat et dicat: Quis huc inde reversus est? dicunt sibi homines quod volunt. Et christianus est; sed quia affligens, occisus est primogenitus ejus, mortua est fides ejus: et hoc «ab homine usque ad pecus.» Dicam, fratres, quod sentio. Homines intelligo spiritualiter significari tanquam doctos, propter rationalem animam, quod est homo: pecora vero, indoctos; sed tamen habentes fidem, nam non haberent primogenita. Sunt docti qui affligunt Ecclesiam, schismata et haereses faciendo. Proinde nec in illis invenis fidem, quoniam facti sunt Aegyptus, id est afflictio po
Abbreviated transcription (Latin):
dethesauris suis Paululum adtendite : cetera uide
amus Qui ꝑcussit pͥmogenita. egypti abhoĩe usq
dõ: ipsa sunt primogenita Primitias enim habe¬
mus ipsam fidem. unde incipimus Eccłiȩ quippe
dictum ẽz Et uenies & ꝑtransies abinitio fidei: ft
nemo incipit bene uiuere: nͥ afide: fĩdes gͦ nr̃a:
inprimogenitis nr̃is ẽ Quando custodit᷑ fides ma.
cȩtera subsequi possunt: Nam quod purgantur
homines cotidie ꝓficiendo inmelius. meliusq ui¬
uendo ipso interiore homine renouato de diein
diem. sic̃ dic̃ apłs: et si exterior ħo nr̃ corrumptt
innttrior autem renouat᷑ dedie indiẽ: ideo fit qͥa
prunogenita fides uiuit De qua primogenita
fide et apłs ait: ñ solum autem sed et nos ipsi
primicias sp̃s habentes: idest dantes iam dõ pͥmicias
pena ẽ occidere primogenita: qñ homines in asflic¬
tione eccłiȩ constituti. ꝑdunt fidem Affligunt enĩ

Expanded text:
de thesauris suis.» Paululum attendite, et caetera videde thesauris suis.» Paululum attendite, et caetera vide Qui percussit primogenita Aegypti ab homine usque Deo, ipsa sunt primogenita nostra. Primitias enim habemus ipsam fidem, unde incipimus. Ecclesiae quippe dictum est, «Venies, et pertransies ab initio fidei» : et nemo incipit bene vivere, nisi a fide. Fides ergo nostra in primogenitis nostris est. Quando custoditur fides nostra, caetera subsequi possunt. Nam quod purgantur homines quotidie proficiendo in melius, meliusque vivendo, ipso interiore homine renovato de die in diem, sicut dicit Apostolus, «Et si exterior noster homo corrumpitinterior renovatur de die in diem» ; ideo fit quia primogenita fides vivit, de qua primogenita fide et Apostolus ait, «Non solum autem, sed et nos ipsi primitias spiritus habentes;» id est, dantes jam Deo primitias poena est occidere primogenita, quando homines in afflictione Ecclesiae constituti perdunt fidem. Affligunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
ipse dñs ait: predicabitur hoc eugłium regni into¬
to orbe terrarum. intestimonium omnib gentib.
ettẽ ueniet finis: excitat nubes ab extremo terrȩ:
am crescente euangłio. unde erunt predicatores euã¬
gelii infinib terrȩ: nͥ ibi excitet nubes abextremo
terrȩ: De ipsis autem nubib qͥd oꝑatur: Fulgura
inpluuiam fecit. Minas admiscđiam flexit: deter¬
cum penitendo corrigeris: & agnoscis hoc miscdđia
fieri: in pluuiam uertitur fulguris terror Qui edu¬
cit uentos dethesauris suis Eosdem puto p̃dicato¬
res. et nubes et uentos: nubes ꝓpter carnem: uentos
ꝓpter spm Nubes enim uidentur: uenti sentiuntur.
& nonuidentur: Deniq qm̃ carnem uidemus esse
de terra: nubes inquit excitat abextremo t̃rȩ. Exp̃s¬
sit unde excitat nubes: uenit aduentos Nua sp̃s
hominis ignoratur un ueniat: ꝓducẽs inqͥt uentos

Expanded text:
ipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc Evangelium regni in toipse Dominus ait, «Praedicabitur hoc Evangelium regni in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis» ; excitat nubes ab extremo terrae. Nam crescente Evangelio, unde erunt praedicatores Evangelii in finibus terrae, nisi ibi excitet nubes ab extremo terrae? De ipsis autem nubibus quid operatur? «Fulgura in pluviam fecit:» minas ad misericordiam flexit, de tercum poenitendo corrigeris, et agnoscis hoc misericordia fieri, in pluviam vertitur fulguris terror. «Qui educit ventos de thesauris suis.» Eosdem puto praedicatores et nubes et ventos: nubes, propter carnem; ventos propter spiritum. Nubes enim videntur, venti sentiuntur et non videntur. Denique quoniam carnem videmus esse de terra. «Nubes,» inquit, «excitat ab extremo terrae.» Expresserat unde excitet nubes: venit ad ventos, quia spiritus hominis ignoratur unde veniat: «Producens,» inquit, «ventos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ uult: quia dñs interrogat uistum & imn¬
pium: qui autem amat iniquitatẽ odit ani¬
mam suam Et ubi illum interrogat : alibi
scriptum ẽ Incogitationib impii interrogatio
erit Ergo & inomĩb abyssis: omnia quecunq
uoluit fecit: Latet cor bonum : latet cor malũ
abyssus ẽ et incordebono. et incorde malo: s
ħ nuda sunt dõ: quem nichil latet Consolat᷑
cor bonum. torquet cor malum Omnia gͦ q̃
cunq uoluit fecit incelo et interra: inmari et in
uas nubes: predicatores u̾bi iuitutis sue. De qͥb nubi¬
bus: alio loco irascens iuneȩ sue. dicit Mandabonu¬
bib meis. ne pluant suꝑ illã ymbrem. Et parũ ẽ.
excitasse nubes de ierłm. uł de isrł. quos misit p̃¬
dicare euuangłium suum intoto orbe terrarum:
equib nubib dictum ẽ. inomnẽ terrã exiuit sons
coꝵ. et infines orb̾ t̾re uerba eoꝵ: parum ẽ hoc: S qͥa

Expanded text:
quod vult? Quia «Dominus interrogat justum et imquod vult? Quia «Dominus interrogat justum et impium: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam» . Et ubi illum interrogat? Alibi scriptum est: «In cogitationibus impii interrogatio erit» . Ergo, «et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Latet cor bonum, latet cor malum; abyssus est et in corde bono, et in corde malo: sed haec nuda sunt Deo, quem nihil latet. Consolatur cor bonum, torquet cor malum. «Omnia» ergo «quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in Quas nubes? Praedicatores verbi veritatis suae. De quibus nubibus alio loco irascens vineae suae dicit, «Mandabo nubibus meis ne pluant super illam imbrem» . Et parum est excitasse nubes de Jerusalem vel de Israel, quas misit praedicare Evangelium suum in toto orbe terrarum; de quibus nubibus dictum est, «In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines obis terrae verba eorum» ; parum est hoc: sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens architectus fundamentũ posui: alius
suꝑ ȩdificat Ergo ȩdificium dĩ sumꝰ. et ager
dĩsumꝰ Quis inquit plantat uincam: et de
fructu eius non ꝑcipit: Ego plantaui: apollo
rigauit: sed ds̃ incrementum dedit Ergo in
eccłia sua. et inpredicatorib suis et implebib suis
tanquam incelo & interra: omnia quecunq uo¬
luit fecit Parum ẽ ineis Inmari et inomnibꝰ
abyssis: omnia quecunq uoluit fecit. Mare st̃
õs in fideles: om̃s nondũ credentes: et in eis omĩa
quecunq uoluit fecit: Hon enim seuiunt infide.¬
les nͥ ꝑmittantur: aut uindicatur ineos quando
ꝑuersi sunt. nͥuisserit ille qͥ fec̃ om̃s gentes: Pu¬
ta qͥa mare ẽ. nonterra: nunquid ideo apote¬
state dĩ omnipotentis alienũ est: & in mari:
inomnib abyssis quȩ uoluit fecit. Quesunt
abyssi : latentia corda mortaluim: ꝓfundȩ
cogitationes hominum: Quomͦ & ibi facit ds̃

Expanded text:
sapiens architectus fundamentum posui; alius sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat.» Ergo aedificium Dei sumus, et ager Dei sumus. «Quis,» inquit, «plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ergo et in Ecclesia sua, et in praedicatoribus suis, et in plebibus suis, tanquam in coelo et in terra, omnia quaecumque voluit, fecit. Parum est in eis: «In mari et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Mare sunt omnes infideles, omnes nondum credentes, et in eis «omnia quaecumque voluit, fecit.» Non enim saeviunt infideles, nisi permittantur; aut vindicatur in eos, quando perversi sunt, nisi jusserit ille qui fecit omnes gentes. Puta quia mare est, et non terra; numquid ideo a potestate Dei omnipotentis alienum est? «Et in mari et in omnibus abyssis quae voluit, fecit.» Qui sunt abyssus? Latentia corda mortalium, ibi facit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
eius Domine nomen tuum inscłm: post ista
omnia que fecisti Quid enĩ: llideo quȩ fecisti: in¬
spicio creaturam istam quam fecisti incelo: inspicio
hanc imã partẽ uͥ habitamꝰ: et hic uideo beneficia
tua: nubium uentoꝵ. pluuiarum: Populũ tuum
ad tendor cxisti eos dedomo seruitutis. Signa
et ꝓdigia fecissiunt̃ ihimacos eorum: punistieos
qͦs molestos patiebantur Impios de terra sua
eiecisti: reges eoꝵ occidisti: terram eoꝵ populo tuo
dedisti: Uidi omnia. et impletum ẽ. os meũ lau¬
de. ⁊dixi: dñe nomen tuum inscła Hec quidẽ¬
adlitteram quomͦ scripta sunt uidemus : noui¬
mus: laudamus Si autem aliquid & signifi¬
cant: ñ sim onerosus. dum explico ut potero. Eo¬
ct inipsis hominib possum agnoscere: quia in
Ethis duob tanquam cęlo et terra: constat eccłia
dĩ Et ad sp̃ales ꝑtinet p̃dicatio: ad carnales
ꝑtinet obsecundatio: Nã et cęli enarrant głam

Expanded text:
ejus: «Domine, nomen tuum in saeculum;» post ista ejus: «Domine, nomen tuum in saeculum;» post ista omnia quae fecisti. Quid enim video quae fecisti? Inspicio creaturam tuam quam fecisti in coelo, inspicio hanc imam partem ubi habitamus; et hinc video beneficia tua, nubium, ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo: eduxisti eos de domo servitutis, et signa et prodigia fecisti inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patiebantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum occidisti, terram eorum populo tuo dedisti; vidi omnia, et impletus laude dixi: «Domine, nomen tuum in saecuad litteram quomodo scripta sunt videmus, novimus, laudamus. Si autem aliquid significant, non sim onerosus, dum explico ut potero. Ecce in ipsis hominibus possum agnoscere quia «in ex his duobus tanquam coelo et terra constat Ecclesia Dei; et ad spirituales pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obsecundatio. Nam et «coeli enarrant gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
stis quanta ꝑmoysen fec̾it dm̃ manus inegypto:
adt̾rendos. ad tundendos. ad eiciendos suꝑbos egyp¬
tios: Inpharaone & inomnib seruis euis Parũẽ
inegypto Suid postea quam eductus ẽ inde ppłs:
Qui ꝑcussit gt̃s multas Quȩ possidebant terrã qͣm
tes: Seon regem amorreoꝵ: et og regẽ basan: etoia
regna chanaan: Omnia ista quȩ mͦ memorat bre¬
uiter psalmus: sic ea legimus in aliis libris dm̃¬
cis: et magna ibi manus dñi Quando tu uides
que facta sunt inimpios: caue ne fiant inte:
Idhoc enim in illos facta sunt: ut tu transires: eteos
ñimitareris: et talia non patertris Tam̃ uide qͥa
flagellum dm̃ ẽ suꝑ omnẽ carnẽ Ne estimes te ñ
uideri. quando peccas: nec puteᷤᷤ te contempni. nẽ
abom̃i impietate: ne ueniat et ipse intalẽ penã talẽq
uindictã. Bñ gͦ ħ accepistis. d dcĩ fec̃ ds̃: expulit

Expanded text:
stis quanta per Moysen fecerit manus Domini in Aegypto stis quanta per Moysen fecerit manus Domini in Aegypto ad terrendos, ad contundendos, ad dejiciendos superbos Aegyptios. «In Pharaone et in omnibus servis ejus.» Parum est in Aegypto; quid posteaquam eductus est inde populus? «Qui percussit gentes multas:» quae possidebant terram quamtes; Seon regem Amorrhoeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan.» Omnia ista quomodo commemorat breviter Psalmus, sic ea legimus in aliis Libris dominicis, et magna ibi manus Domini. Quando tu vides quae facta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc enim in illos facta sunt, ut tu transires, et eos non imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes te non videri quando peccas, ne putes te contemni, ne ab omni impietate, ne veniat et ipse in talem poenam talemque vindictam. Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? Expulit
Abbreviated transcription (Latin):
re nolite Ille ergo incelo & interra omnia quecũq
admediũ & plitunt: unde surrererint nescis. Ergo
indicat illud ꝓpħa: ab gxtcẽmo dł sit̾is absmo. siue
acͥcũdatione finiũ tre uñ ult̃ excitab nũbeᷤᷤ: tam̃ at̾ra
fulga ĩpluuiã sec̃. fulgã s̃. contremiscis. Pluit gaudes fulgã
ris suis. Occultis causis: unde nesci . Qͥa .ii. flat uentus
sentiᷤ qͣ causa flat. ł qͦ thesauro rationis eductus sit:
nescis. Debes tamen dõ pietatem credendi: quia ñ
flaret nͥ uississet ile qui fec̃: nͥ ꝓduxisset uie qui
miramur: benedicimus dm̃ Nideamus que fecit
in hominib: ꝓpter populum suũ. Qui ꝑcussit
primogenita egypti Et enim ista diina dictas̃
quȩ amares: et non erant dicta quȩ timeres Adten¬
de quia et quando irascitur: fac̃ qđ uult ꝑcussit
pͥmogenita egypti abhomine usq ad pecus Inmi¬
sit signa et ꝓdigia inmedio tui egyptȩ: Nostis : legi¬

Expanded text:
re nolite. Ille ergo «in coelo et in terra omnia quaecumque re nolite. Ille ergo «in coelo et in terra omnia quaecumque ad medium, et pluunt; unde surrexerint nescis. Ergo indicat illud Propheta: «ab extremo terrae,» sive ab imo, sive a circumdatione finium terrae, unde vult excitat nubes, tam«Fulgura in pluviam fecit.» Fulgura sunt, contremiscis; pluit, gaudes. «Fulguris suis:» occultis causis, unde nescis. Quia enim flat ventus, sentis; qua causa fiat, vel de quo thesauro rationis eductus sit, nescis: debes tamen Deo pietatem credendi, quia non flaret nisi jussisset ille qui fecit, nisi produxisset ille qui miramur, benedicimus Deum: videamus quae fecit in hominibus propter populum suum. «Qui percussit primogenita Aegypti.» Etenim illa divina dicta sunt quae amares, et non erant dicta quae timeres: attende, quia et quando irascitur, facit quod vult. «Percussit primogenita Aegypti, ab homine usque ad pecus. Immisit signa et prodigia in medio tui, Aegypte.» Nostis, legi
Abbreviated transcription (Latin):
uersus sp̃m. sp̃s autem aduersus carnem. ut ñ ea
quȩ uultis faciatis: cum de se ipso gemeret dicensi
condelector legi di scãm interiorem hominem. udeo
autem aliam legem inmenbris meis repugnantẽ
legimentis meȩ etcaptiuum me ducentem in lege
peccati quȩ ẽ inmenbris meis: quia non solum in
domo sua. nec so.lũ in agro suo .s: incarne sua.ł inspũ
suo non impleuit que uolebat: clamauit ad dnm̃
qͥ omnia quecunq uoluit fecit incęlo & intra et dix̃.
nfelir ego homo: quis me lib̾abit de corꝑe mortis
huius: & ille bonus. et ille suauis. tanqͣm respon¬
uitatem laudate: Intelligite dm̃ qͥ omnia quec̃q
uoluit fec̃ incelo & interra: ipse et in uob̃ faciet que
uultis : ipso adiuuante uoluntatẽ urãm imple¬
bitis Seddum ñ potestis: confitemini Cum po¬
teritis: grãs agite Lacentes clamate: erecti suꝑbi¬

Expanded text:
versus spiritum, spiritus autem adversus carnem, ut non ea versus spiritum, spiritus autem adversus carnem, ut non ea quae vultis, faciatis;» cum de se ipse gemeret, dicens, «Condelector legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis:» quia non solum in domo sua, nec solum in agro suo, sed in carne sua vel in spiritu suo non implevit quae volebat, clamavit ad Deum, qui «omnia quaecumque voluit, fecit in coelo et in terra;» et dixit, «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» et ille bonus et ille suavis tanquam responvitatem laudate. Intelligite Deum qui «omnia quaecumque voluit, fecit in coelo et in terra;» ipse et in vobis faciet quod vultis, ipso adjuvante voluntatem vestram implebitis. Sed dum non potestis, confitemini; cum poteritis, gratias agite: jacentes, clamate; erecti, superbi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ pax interra hominib bonȩ uoluntatis Iile¬
luit fec̃: tu nec in domo tua facis omĩa quȩ
uis Ille incęlo et interra omnia que uoluit fecit
tu fac uel inagro tuo. omnia quȩ uis. Multa uis:
et non potes indomo tua facere omnia que uis:
Contradicit forte uxorꝰ contradicunt filii: aliqñ
ꝙseruulus contumatia contradicit: et non facis
qđuis Sed facio inquis qđ uolo: quia in non subdi¬
to ac contradicente uindico Nec hoc facis cumuis
Aliquando uindicare uis. et non potes. Auquando
minaris : & ante quam facias qđ minaris moreris
Putamus inte ipso facis qđ uis: fr̃enas om̃s cupidi¬
tates tuas: forsitan frenas Hunquid efficis ipse¬
ut cupiditates ñsurgant quas frenas. Derte enum
hoc uis. nontitillari molestia cupiditatum tuarũ:
facias qđ ius Nisi enim ipso adiuuante: nec inte
facis qđ iuis Etenim cum ille non faceret
inse qđ uellet. qui ait: caro concupiscit ad¬

Expanded text:
tibi, «Pax in terra hominibus bonae voluntatis» tibi, «Pax in terra hominibus bonae voluntatis» luit, fecit;» tu in domo tua non facis omnia quae vis: ille «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit;» tu fac vel in agro tuo omnia quae vis. Multa vis, et non potes in domo tua facere omnia quae vis: contradicit forte uxor, contradicunt filii, aliquando et servulus contumacia contradicit, et non facis quod vis. Sed facio, inquis, quod volo; quia in non obediente ac contradicente vindico. Nec hoc facis, cum vis: aliquando vindicare vis, et non potes; aliquando minaris, et antequam facias quod minaris, moreris, Putamus, in teipso facis quod vis? frenas omnes cupiditates tuas? Forsitan frenas, numquid efficis ut ipsae cupiditates non surgant, quas frenas? Certe enim hoc vis, non titillari molestia cupiditatum tuarum; facias quod vis; nisi enim ipso adjuvante, nec in te facis quod vis. Etenim cum ille non faceret in se quod vellet, qui ait, «Caro concupiscit ad
Abbreviated transcription (Latin):
rum: incapris hyrcum arȩ dñi dignum: nec in
ouili tuo arietem dignũ uictima dño dõ tuo: E
noninucniens satageres quid factres. et dictres
forte dõ: uolui et non habui Nunquid potes de
laude diccre uolui et non habui: Ipsum uoluis¬
se laudasse ẽ: Non enim uerba ate querit ds̃: s
cor: Neq pot̾ quisquã dicetre. et linguã ñ habui:
i qͥs obmutescit aliqua inualitudine: linguam
non habuit: et tam̃ laudẽ habuit. Si enim ds̃
aures carnales haberet: et sono tui corꝑis indi¬
geret: et ic circo quia remansisses sinc lingua.
sine laude etiam remaneres Nunc uero qͥa cor
querit: cor inspicit: intus testis ẽ: iudex apꝓ¬
batorꝰ aduitorᷤ coronator: suffic̃ ut offeras uo¬
luntatem Cum potes ore confitere ad salutẽ
cum autem non potes: corde crede adiusticiã
orde laudas: corde benedicis: corde inaramc̃¬
scientiȩ uic̾timas sacras imponis: et respondet᷑

Expanded text:
rum, et in capris hircum arae Domini dignum, nec in rum, et in capris hircum arae Domini dignum, nec in ovili tuo arietem dignum ad victimam Domino tuo; et non inveniens satageres quid faceres, et diceres forte Deo: Volui, et non habui. Numquid potes de laude dicere, Volui, et non habui? Ipsum voluisse laudasse est. Non enim verba a te quaerit Deus, sed cor. Denique potes dicere: Et linguam non habui. Si quis obmutescit aliqua valetudine, linguam non habuit, et tamen laudem habuit. Si enim Deus aures carnales haberet, et sono tui corporis indigeret, ideo cum remansisses sine lingua, sine laude etiam remaneres: nunc vero quia cor quaerit, cor inspicit, intus testis est, judex, approbator, adjutor, coronator; sufficit ut offeras voluntatem. Cum potes, ore confiteris ad salutem; cum autem non potes, corde credis ad justitiam : corde laudas, corde benedicis, corde in aram conscientiae victimas sacras imponis; et respondetur
Abbreviated transcription (Latin):
nde ustis et scĩs dĩ placuit ds̃. etiam flagellans eos
quando iniquis om̃ib displicet. Placuit illis ⁊ sub
flagello eius:. Incrumpnis. in laborib. inuulnerib.
inegestate constituti. laudauerunt dm Non ei di¬
splicuit: nec torquens hoc ẽ gratis amare. non qͣsi
ꝓposita acceptione mercedis: qͥa ipsa mertes tua sũ¬
ma. ds̃ ipse erit quem gratis diligis Et sic amare
debes: ut ipsum ꝓmerrede desiderare ñ desinas. qui
hoc delib̾a uoluntate facimus. et delib̃a uolunta¬
te facere debemus: quia delectati facimus: aman-¬
do facimus: quia et si corripimur abillo: nobis
nunquam displicere debet qui semꝑ ẽ. iustus
oluntarie laudabo te: quia sacrificium laudis
inquid glorificabit me: Si cogͥcrie offeriẽ dño dõ
tuo sacrificium gratum illi et acciptumꝰ sicut
antea iubebantur sacrificia inumbra futuroꝵ.
forte noninuenires ingrege tuo placitum tau¬

Expanded text:
Unde justis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Unde justis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Quando iniquis omnibus displicet, placuit illis; et sub flagello ejus, in aerumna, in laboribus, in vulneribus, in egestate constituti laudaverunt Deum: non eis displicuit nec torquens. Hoc est gratis amare, non quasi proposita acceptione mercedis; quia ipsa merces tua summa Deus ipse erit, quem gratis diligis: et sic amare debes, ut ipsum pro mercede desiderare non desinas, qui hoc de libera voluntate facimus, et de libera voluntate facere debemus, quia delectati facimus, amando facimus; quia etsi corripimur ab illo, nobis nunquam displicere debet, qui semper est justus. untarie sacrificabo?» Voluntarie laudabo te. Quia, «Sacrificium laudis,» inquit, «glorificabit me» . Si cogereris offerre Domino tuo sacrificium gratum illi et acceptum, sicut antea vovebantur sacrificia in umbra futurorum; forte non invenires in grege tuo placitum tau
Abbreviated transcription (Latin):
ximus: Non omnia quȩ fec̃ coactus ẽ. facere: sed
omnia quecunq uoluit fec̃ Causa omnium qͤ
fecit: uoluntas eius ẽ: facis tu domum: quia si
nolles facere. sine habitatione remaneres: Necessi.¬
tas cogit te facere domum: ñ lib̃a uoluntas facis
uestem: quia si ñ faceres. nudus ambulares Ad
faciendam gͦ uestem necessitate duceris: non lib̾a
uoluntate C onseris montẽ uitib: sem̃ spargis:
quia nͥ fectris alimenta ñ habebis Omnia hec ne¬
cessitate facis: ds̃ bonitate fecit Nullo qđ fecit egu¬
it: ideo omnia quecunq uoluit fecit Putas habe¬
mus et nos qđ lib̃a uoluntate faciamus: En enĩ
quȩ diximus exnecessitate facimus: quia si non
faceremus:ꝰ egentes et in opes remaneremus In¬
uenimus aliquid qđ lib̾a uoluntate faciamus: in¬
ueniinus plane: cum ipsum dm̃ amando lauda¬
mus: Hoc enim lib̃a uoluntate facis. qñ amas qđ
laudas: Non enim ex necessitate: sed quia placet:

Expanded text:
ximus. Non omnia quae fecit, coactus est facere, sed «omnia quaecumque voluit, fecit:» causa omnium quae fecit, voluntas ejus est. Facis tu domum, quia si nolles facere, sine habitatione remaneres: necessitas cogit te facere domum, non libera voluntas. Facis vestem, quia si non faceres, nudus ambulares: ad faciendam ergo vestem necessitate duceris, non libera voluntate. Conseris montem vitibus, semen spargis, quia nisi feceris, alimenta non habebis: omnia haec necessitate facis. Deus bonitate fecit, nullo quod fecit eguit; ideo «omnia quaecumque voluit, fecit.» 11. Putas, habemus et nos quod libera voluntate faciamus? Ea enim quae diximus, ex necessitate facimus; quia si non faceremus, egentes et inopes remaneremus. Invenimus aliquid quod libera voluntate faciamus? Invenimus plane, cum ipsum Deum amando laudamus. Hoc enim libera voluntate facis, quando amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed quia placet.
Abbreviated transcription (Latin):
tum eẽt terribilis suꝑ om̃s dos: cur hoc dixerit con¬
tino uelud exponendo conuinxit: qͦmam dii gen¬
tium demonia Suꝑtales dos. dixit dñm terribilẽ
inscĩs suis qͦs celos fecit: aquib demonia terrentur.
Sic enĩ sequitur. Dñs autem celos fecto. Hon gͦ dii sine
additamento: s dii gentiũ demonia Suꝑiꝰ tam̃
tribilis inquit suꝑ om̃s dõs Non ait suꝑ õs deos
cra Qd siuerum ẽ: multomagis credendi sunt.
septuaginta diuino spũ interpretati: quo sp̃u &
illa dicta sunt. q̃ in hebraiciᷤ litteris sunt. Eodem
nanq oꝑante spũ. etiam hoc dici oportuit qđ dictũ
ẽ dii gentium demonia: ut intelligeremus. sic etiã
inhebreo positum. dii gentiũ sunulachra: ut demo¬
nia pocius quȩ sunt insimulacris significarentur
am qđ attinet adipsa simulacra quę grece appel¬
lantur ydola. qͦ nomine iam utimur ꝓlatino: ocłos

Expanded text:
tum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, contum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait, super omnes deos cra.» Quod si verum est, multo magis credendi sunt Septuaginta divino Spiritu intepretati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura: quem pat̃ scĩficauit & misit inmundũ
uos dicitis quia blasphemas qͥa dixi filius d̃i sum:
on gͣ quia boni sunt om̃s: s qͥa sermo dĩ factus est
adulos. appellati sunt dii. Nam si ꝓpterea quia
boni etñt om̃s: ñ sic eos diuidicaret Cum enum
dixisset ds̃ stetit insynagoga dõꝵ ñ ait inmedio
dos & homines discernitꝰ tanquã ostendens qđ int̃¬
sit inter dos et homines: sed inmedio inquit deos
discerntt Deinde sequitur Usq quo iudicatis in¬
iquitatem: & cettra Qluȩ utiq ñ omnib dic̃ sel
quibꝰdã. qͥa discernens dicit: inmedio deos
discernit. Sed queritur. si homines ad qͦs sermo
dei est factus. dii uocantur: utrum et angl̃i uo¬
candi sint dii. cũ hominib ustis ⁊ scis maximũ pre¬
mium ꝓmittatur equalitas angłoꝵ Et inscͥpturis
quidẽ nescio utrum uł possit uł facile possit rep¬
piri: aꝑte dictos angłos dos S cum dedño dõ dic¬

Expanded text:
 quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia, Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum» ? Non ergo quia boni sunt omnes, sed quia sermo Dei ad illos factus est, appellati sunt dii. Nam si propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnibus sed quia discernens dicit; et tamen «in medio deos discernit.» 3. Sed quaeritur, si homines ad quos sermo Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibus justis et sanctis maximum praemium promittatur aequalitas Angelorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dic
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ simulacraꝰ nͥ ꝑsimulacra intelligant᷑ demo¬
nia. quȩ terreri possunt: Unde ait apłs: scimus
terrenam: sensu carentem: Inea ittm ne quisq pu¬
taret non eẽ aliqͣm uiuentẽ sentientemq naturã.
quȩ gentium sacrificiis ddectetur. ãdiunrit Sed

Expanded text:
Gentium simulacra,» nisi per simulacra intelligantur daemonia, quae terreri possunt? Unde ait et Apostolus,terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed
Abbreviated transcription (Latin):
nũ int̾pretari potest. S qd ilic ut potui disseru:
etiam hic retexere longum ẽ Inisto autem psalmo
qͦ infine scłi uiui et mortu udicandi sunt. mis¬
sis iustis inuitam ȩternam. iniqͥs autem in am¬
bustionem eternam. non sint deinceps futur q
adhuc misereatur ds: recte tam̃ intelligi potest
inȩternum futurã miscdiam eiꝰ qͣm sus scĩs fide¬
libusq largit᷑: ñ quia ineternum miseri erunt.

Expanded text:
num» interpretari potest. Sed quid illic, ut potui, disseruerim, etiam hic retexere longum est. In isto autem psalmo quo in fine saeculi vivi et mortui judicandi sunt, missis justis in vitam aeternam, iniquis autem in ambustionem aeternam, non sint deinceps futuri quorum adhuc misereatur Deus; recte tamen intelligi potest in aeternum futura misericordia ejus, quam suis sanctis fidelibusque largitur: non quia in aeternum miseri erunt,
Abbreviated transcription (Latin):
um capitib qͣmuis ñsit positũ subaudiendũ ẽ con¬
fitemini.Qd ingreco euidenti apparet. Appareret
aũ et ĩlatino si eandẽ locutionẽ tnsferre potuissẽt in¬
t̃pretes nr̃i. Qd̃ qͥdẽ inisto u̾su possent: si dicerẽt faci¬
enti mirabilia. Qđ .ii. noᷤ habemꝰ qͥ fec̃ mirabilia gcꝰ¬
ht̃ facienti mirabilia: uͥ necessario confitemini sub¬
audit᷑. Atq utinam ut ꝓ nom̃ adderet̃: ut dicerent
le intelligeret᷑ confitemini ẽẽ subaudiendũ. Nc̃ uͦ
ita obserrũ factũ ẽ: ut qͥ codicẽ grecũ suie nescierit

Expanded text:
um capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabiliat, «facienti mirabilia»; ubi necessario «Confitemini» subauditur. Atque utinam vel pronomen adderent, ut dicerent,le intelligeretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum si
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Proinde quamuis hic in lau¬
cdem dĩ multa dicant᷑: maximȩ tam̃ eius miscđia
cõmendatur: sine cuius commendatione aꝑtissi¬
condidit psalmum Memini autem me inpsalmo
centesimo quinto qͥ similit̃ incipit. qm̃ codex quẽ
intuebar ñ ht̃ inȩternum. s in scłm miscđia eius:¬

Expanded text:
tur. Proinde, quamvis hic in laudem Dei multa dicantur, maxime tamen ejus misericordia commendatur, sine cujus commendatione apertissius sanctus condidit Psalmum. Memini autem me in psalmo centesimo quinto, qui similiter incipit, quoniam codex quem intuebar, non habet, «in aeternum;» sed, «i
Abbreviated transcription (Latin):
nares insensatoꝵ: dissoluuntur ora mutoꝵ. c̃¬
stͥnguntur manus paraliticorum: corrigunt᷑
pedes claudoꝵ: delapidib istis excitantur filii
abrahȩ Quib omnib iã dicatur. Domus
isrł benedicite dnm. om̃s filii abrahȩ: et sic de
lapidib istis suscitantur filii abrabe manifestũ ẽ
qͥa iui sunt magis domꝰ isrł. qͥ ꝑtinent ad domũ
ifrł. quiptinent ad sem̃ abraham. ñcarne. s fide
Domus isrł benedicite dñm: Sel fac de domo illa dici.
et popłm isrł uocari Crediderunt inde apłi: et milia
cucumcisoꝵ Domꝰ isrł benedicite dñm. Domus
a aron benedicite dominum Domus leui bene¬
dicite dñm Benedicite popłi dnm̃: hoc ẽ domus
isrł generalit̃. Benedicite p̃positi: hoc ẽ. domus
ãaron Benedicite ministri: Hoc ẽ domus leui
Quid deceteris nationib: Qui timetis dñm: be¬

Expanded text:
nares insensatorum, dissolvuntur ora mutorum, constringuntur manus paralyticorum, corriguntur pedes claudorum, de lapidibus istis excitantur filii Abrahae : quibus omnibus jam dicatur, «Domus Israel, benedicite Dominum.» Omnes filii Abrahae; et si de lapidibus istis suscitantur filii Abrahae, manifestum est quia illi sunt magis domus Israel, qui pertinent ad domum Israel, qui pertinent ad semen Abrahae, non carne, sed fide: «Domus Israel, benedicite Dominum.» Sed fac de domo illa dici, et populum Israel vocari; crediderunt inde Apostoli et millia circumcisorum. «Domus Israel, benedicite Dominum; Domus Aaron, benedicite Dominum; Domus Levi, benedicite Dominum.» Benedicite populi Dominum, hoc est, «domus Israel» generaliter; benedicite praepositi, hoc est, «domus Aaron;» benedicite ministri, hoc est, «domus Levi.» Quid de caeteris nationibus? «Qui timetis Dominum, be
Abbreviated transcription (Latin):
Non. s inmatre nr̃a incelis dequa dictum ẽ. multi
filii deserte magis quam eiuis quȩ habet uirum
Hunc gͦ dñs exsyon qͥa speculamur qđ ueniat: nc̃
tam̃ quamdui inspe uiuimus. insyon sumus F¬
nita uia. habitabimus inilla ciuitate quȩ nunqͣ
ruitura ẽ: quia et dominꝰ habitat inea. & custod
eã  que ẽ uisio pacis. ecerna ierłm: pacis uuꝰ frs
mei. cui laudandȩ. lingua ñ sufficitꝰ u̾ iã nullum
hostem sentiemus. nec inȩcełia. nec extra ȩcełiam:
nec incarne nr̃a. net incogitatione nr̃a Absorbebit᷑
mors inuictoriam: et uacabimus adudendũ do¬
minum inpace ȩt̾na ciues ierłm facti ciuitatis de.

Expanded text:
elis, de qua dictum est, «Multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» . Nunc ergo Dominus ex Sion, quia speculamur quoad veniat: nunc tamen quamdiu in spe vivimus, in Sion sumus. Finita via habitabimus in illa civitate, quae nunquam ruitura est; quia et Dominus habitat in ea, et custodit eam: quae est visio pacis aeternmei, cui laudandae lingua non sufficit, ubi nullum hostem jam sentiemus nec in Ecclesia, nec extra Ecclesiam, nec in carne nostra, nec in cogitatione nostra. Absorbebitur mors in victoriam , et vacabimus ad videndum Deum in pace aeterna, cives Jerusalem facti civitatis Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
illi interfectores martyrum suꝑarentiur Tam̃
& mͦ querunt uͥ abscondant ydola sua: qui pͥmo
xp̃ianos ꝓpt̃ ydola trucidabant. Nonne p̃ualuit
aduersus eos dñs: Uide si facit qđ sequitur Pre¬
ualuit dñs aduersus eos. et quid fecit: Extermi¬
nauit om̃s deos gentium t̾rȩ: & adorabunt eum
unuisquisq deloco suo: om̃s insule gentium: Quid
ẽ hoc: Nonne predictum erat: Nonne completũ ẽ:
onne ut legit᷑ sic udetur: Et illi qui remansert̃
et ñ odorantur tã suauẽ odorẽ xp̃i: Uere millis
factum ẽ. et uere de ulis dictum ẽ: similes illis sit̃¬

Expanded text:
illi interfectores martyrum superarentur. Tamen illi interfectores martyrum superarentur. Tamen et modo quaerunt ubi abscondant idola sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus? Vide si facit quod sequitur, «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quid fecit? «Exterminavit omnes deos Gentium terrae; et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae Gentium» . Quid est hoc? Nonne praedictum erat? nonne completum est? nonne ut legitur, sic videtur? Et illi qui remanseruntet non odorant tam suavem odorem Christi? Vere in illis factum est, et vere de
Abbreviated transcription (Latin):
iustiz Deillis autem qui non agnouerunt quiddi¬
citur Similes illis fiant qͥ faciunt ea: & om̃s qͥ
confidunt inillis Eicreditis fr̃s exprimi ineis qͣn¬
dam similitudinem ydolorum: non quidẽ incarne
eoꝵ: sed ininteriore homine eoꝵ: Nam aures hñt
& ñ audiunt: Ad illos quippe clamat uerbũ dĩ. qͥ ht̃
aures audiendi audiat: Ocłos habent et ñuident:
abent enim corꝑis ocłos: sed non hñt ocłos fidei: De
figuratum comemoro Propͥã: exp̃ssã simplicem:
manifestam. audite ꝓpħiã p̃dictã: uidete ꝯpletam.
reualuit inquid dñs aduersus eos Propħa dicit
sophonias Aduersus repugnantes. et aduersus
rebellantes: & de occisione fidlium martyres fa¬
cientes sed tam̃ nescientes: preualuit dñs aduersꝰ
eos Et quomͦ preualuit: ineccłia sua Uidemꝰ
quia p̃ualuit aduersus eos Uolebant paucosr̾a¬
nos extinguere: occidere: sanguinem fuderunt:
de sanguine occisoꝵ tanti exsurrexerunt: aquib

Expanded text:
noverunt, quid dicitur? «Similes illis sint omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in illis.» Et creditis, fratres, exprimi in eis quamdam similitudinem idolorum, non quidem in carne eorum, sed in interiore homine eorum. Nam aures habent, et non audiunt: ad illos quippe clamat Deus, «Qui habet aures audiendi, audiat» . Oculos habent, et non vident: habent enim oculos corporis, sed non habent oculos fidei. Denfiguratum commemoro: propriam, expressam, simplicem, manifestam audite prophetiam praedictam, videte completam. «Praevaluit,» inquit, «Dominus adversus eos;» propheta dicit Sophonias. Adversus repugnantes, adversus rebellantes, et de occisione fidelium martyres facientes, sed tamen nescientes; «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quomodo praevaluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
arum ẽ hoc Sed quid sequit᷑: Dimisit enim plebẽ
suã domim isrł. Ipsa ẽ domus iacob: que ẽ dom̃
isrł Qui enim iacob: ipse ẽ isrł Nostis scãs litte¬
ras: et puto qđ uob̾ ueniat inmentẽ quia ipse ia¬
cob qñ uidit angłm secum luctari: tt̃ accepit no¬
men utappellaretur isrł Unus homo ẽ. siue ia¬
cob siue isrł: una ꝑsona ẽ: Domus isrł. et domus
iacob: una gens. una plebs: Hanc inuitat: et hanc
dimittit Et nunc iam certe occidisti. xp̃m odo¬
mus iacob: iã occidisti. xp̃m: iam caput ante cru¬
cem agitasti: iam pendentem irrisisti: iam dixisti.
si filius dĩ es descende decruce: iam rogauit medi¬
cus. ꝓfreneticis: Pat̃ ignosce illis. quia nesciunt
qͥd faciunt: certe iã fecisti omnia: et nunc crede
ineum quẽ occidisti: et bibe sanguinẽ quẽ fudisti.
ligitur plebem suã. separando inipsa plebe sua
bonos amalis: fideles ab infidelib: apłos aiudeis

Expanded text:
Parum est hoc, sedParum est hoc, sed domum Israel» . Ipsa est domus Jacob, quae est domus Israel; qui enim Jacob, ipse est Israel. Nostis sanctas Litteras, et puto quod vobis veniat in mentem quia ipse Jacob quando vidit angelum secum luctari, tunc accepit nomen ut appellaretur Israel . Unus homo est sive Jacob, sive Israel; una persona est: domus Jacob, et domus Israel, una gens, una plebs; hanc invitat, et hanc dimittit. Et nunc jam certe occidisti Christum, o domus Jacob; jam occidisti Christum, jam caput ante crucem agitasti, jam pendentem irrisisti, jam dixisti: «Si filius Dei est, descendat de cruce.» Jam rogavit medicus pro phreneticis: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Certe jam fecisti ista omnia, et nunc crede in eum quem occidisti, bibe sanguinem quem fudisti. ligitur plebem suam, separando in ipsa plebe sua bonos a malis, fideles ab infidelibus, Apostolos a Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
qua fideles efficimur: et ꝑbaptismum renasci¬
mur: generatione qua amortuis resurgemus:
& angłis coniuncti uiuemus in ȩternum Me
caret. nec tunc obliuiscetur ut coronet: Memoria¬
le tuum dñe. ingeneratione et generationem.
Qm̃ iudicauit dñs plebem suam Compleuit cer¬
te illa omnia inpopulo uideorum: Nunquid iã
remanserunt oꝑa eius : postquam induxit po¬
pulum suũ interram rȩpmissionis: Adhuc pla
iudicio futuro: iudicata ẽ plebs uideorum Iuid
ẽ iudicata: Separati sunt inde iusti: etremanserũt
iniusti: Si autem mentior. aut mentiri existimor
qͥa dixi iam uidicata. ẽ: audi dñm dicentem.
niudicium ueni inhunc mundum: ut qͥ ñ uident
uideant: et qͥ uident ceci fiant Excecati sunt su¬
ꝑbi: illuminati sunt humiles ludicauit gͦ dñs
plebem suam Ipsũ iudicium dix̃ ysaias Et nũc
tu domus iacob: uenite et ambulemꝰ inlucẽ dñi.

Expanded text:
qua fideles efficimur, et per Baptismum renasciqua fideles efficimur, et per Baptismum renascimur; generatio qua a mortuis resurgemus, et Angelis conjuncti vivemus in aeternum. Memcaret; nec tunc obliviscetur, ut coronet. «Memoriale tuum, Domine, in generationem et generationem.m judicavit» «Dominus plebem suam.» Complevit certe omnia illa in populo Judaeorum. Numquid jam remanserunt opera ejus, postquam induxit plebem suam in terram repromissionis? Adhuc planjudicio futuro, judicata est plebs Judaeorum. Quid est, judicata? Separati inde sunt justi, et remanserunt injusti. Si autem mentior aut mentiri existimor, quia dixi, Jam judicata est; audi Dominum dicentem: «In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident caeci fiant» . Excaecati sunt superbi, illuminati sunt humiles. «Judicavit» ergo «plebem suam.» Ipsum judicium dixit Isaias: «Et nunc tu domus Jacob, venite, ambulemus in lumine Domini.»