comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse : Itaq uerbi grã. side porco & agno re¬
quiratur. utrumq natura mundũc̃. quia
om̃is creatura clĩ bonat̃. quadam uero
significatione agnus mundus. porcus in¬
mundus ẽ: tãquam sistultum & sapientẽ
diceres. U trumq hoc uerbum natura uociꝰ
& litterarum & sillabarum quib constat
utiq mundum ẽ: significatione autem
unum horum uerbum quod dicitur stultꝰ
inmundum potest dici. non natura sui. s
qm̃ quiddam inmundum significat. & for¬
tasse quod ẽ inrerum figuris porcus. hocẽ
interum genere stultus. & tam illud animal.
quam iste due sillabe quod dicit᷑ stultus.
quiddam unum idemq significat. Inmũ¬
dum quippe illud animal in lege positũ ẽ:
eo quod ñ ruminet. Non aũt hoc enis uicĩ:
s natura ẽ. Sunt aũt homines. qui ꝑhoc
animal significant᷑. inmundi proprio
uitio non natura: quicum libent audiãt
uerba sapientie. postea de his omino ñ cogitãt

Expanded text:
dixisse. itaque uerbi gratia, si de porco et agno redixisse. itaque uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus inmundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis et litterarum et syllabarum, quibus constat. utique mundum est: significatione autem unum horum uerbum. quod dicitur stultus. inmundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam inmundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. inmundum quippe illud animal in lege positum est eo, quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant.
Abbreviated transcription (Latin):
tercuis. post diem tamen sabbati hoc ẽ post
septimum octauus fuit. ꝓfecto expoliarent᷑
carnali uelam̃to mortalium desideriorũ:
& cordis circumcisione gaudentes. ñ eam
in carne & umbratam figuratamq deride
rent tempore ueceris testamenti: quamius
iam tempore nouitestam̃ti fieri obseruariq
tius expoliatio carnalis & mortalis concu¬
piscentie figuraretur: quam unde earna¬
lis & mortalis fetus exoritur.: s sicut di
nium uesci prohibeantur quib uel ani¬
mȩ inmunde significate sunt uel doctri
ne. ex eodem libro contra faustum.
estam̃to autem ueteri ribi quidã
cibi carnium ꝓhibentur. cur
non sit contraria ista sententia
qua dicit apłs. om̃ia munda mundis.
& omĩs creatura dĩ bona ẽ: Si possunt
intelligant hoc apłm de ipsis dixisse natis:¬
illas autemlitt̾as propt̾ qͣsdam p̃figurati¬
ones tempori congruentes animalia que¬
dam ñ natiuia s: significatione in munda

Expanded text:
tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque drent tempore Veteris Testamenti, quamvis jam tempore Novi Testamenti fieri observarique tius exspoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuraretur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? Sed, sicut dinium vesci prohibeantur, quibus vel aniMAE IMMVNDAE SIGNIFICATAE SVNT VEL DOCTRINAE. ITEM EX EODEM LIBRO VI CONTRA FAVSTVM. Testamento autem ueteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contqua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est, si possunt, intelligant hoc Apillas autem litteras propter quasdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione inmunda
Abbreviated transcription (Latin):
dicit scriptura sunt ꝓpt̃ nos: proculdu¬
bio demonstrat. quanta nobis cura legẽ¬
da. & intelligenda: & inquanta auctori¬
tate habenda sint: quia ꝓpt̾ nos utiq
sctipta sunt. Cum uͦ dicit figure nr̃ȩ fue¬
runt. & infigura conungebant illis: ostendit
iam non opus esse. ut cum res ipsas manifestaᷤ
aguus. figurarum prenuineiantium celebra¬
tioni serinamus. Unde dicit alio loco. Ne¬
mo ergo uos uidicet in cibo aut in potu aut
inparte diei festi. aut neomenie.aut sabba¬
totum: quod ẽ umbra futurorum. Hic etĩa
cum dicit. nemo uos in eis iudicet: declarat
quam ñ sit necesse. ut iam hec obseruentua.
Cum autem dicit quod ẽ umbra futurorũ:
ostendit quam oportuerit ut illo tem pore
obseruarentur. quoista que nobis iamma¬
nifestata eluxert̃ ꝑtales umbras figurarui
futura p̃dicebantur. ꝑ inde simanichei per
resurrectionem dñi iustificarentur. cuuis re¬
surrectionis dies ex die quidem passionis

Expanded text:
dicit: scripta sunt propter nos, procul dudicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura contingebant illis, ostendit iam non opus esse, ut, cum res ipsas manifestatas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis iudicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis
Abbreviated transcription (Latin):
euis faustus egit. nunc aut de preceptis
agere uoluit:: respondeo istos om̃ino ne¬
seire quid int̾sit int̃ p̃cepta uitȩ agenda.
& precepta uite significande. Exempli
gratia. ñ concupisces. preceptũ ẽ a gende
uite: circumcides om̃e masculinũ octaua
die. preceptum ẽ significande uite. Ex
hac quippe imꝑitia manichei. & omnes
quib displicent littere ueteris testament.
quicquid ds̃ mandauit priori populo
ad cȩlebrandam umbrã futuroꝵ ñ intel¬
ligentes. & ea mͦ ñ obseruari a nĩaduert̃tes.
ex more p̃sentis temporis illa reprehendunt.
que utiq illi tempori congruebant. quo
ista quȩ nunc manifesta sunt. uentura si¬
gnificarent᷑. S quid dicturi sunt aduer¬
tingebant illis: scripta sunt aũt ꝓpter
nos in quos fines scłorũ obuenit: Ecce
ipse aꝑuit. cur ille lutere accipianturr
a nobis: & cur illa rerum signa iam ne¬
cesse ñsit ut obseruentur a nob̾. Cumenĩ

Expanded text:
eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondebo istos omnino nescire quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ex hac quippe imperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quid quid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt quae utique illi tempori congruebant, quo ista quae nunc manifesta sunt . uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduertingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
scentis astrorum ordine eolligari arbitran¬
tur: non astrorum ordinẽ acd hominis
nati diem posse mutari. Qua ꝓpt̃ sistella
illa de his erat que in celo ꝑagunt ordi¬
nes suos: quomͦ poterat de cernere qd
sa est relinquere quod agebat: Siautem
ut ꝓbabiluis creditur. ad demonstrãdũ
tus ẽ. quia illa extitit: s idõ illa extititꝰ
quia xp̃ce natusẽ. Unde si dici oporterit
ceremus. Ipse quippe illi: ñ ula hiue nascẽ¬
di attulit causam. Si ergo sunt fata que
afando. idẽ. adicendo appellata sunt: qͣm
dicta sunt omĩa: non consortium siderũ
lo creatam ea uoluntate assumpsit. qua
etiam cęlũ creauit: ea potestate de posuit
& recepit. qua etiam sideribus imꝑauit.
Liii. De preceptis agende uite. & preceptis
significande uite: ex libto conira faustũ.
uemadmodum. & quare accipia¬
tur testam̃tum uetus ab heredib¬
testam̃ti noui iam supradi¬
ximus: s. quia paulo ante de promissis

Expanded text:
scentis astrorum ordine colligari arbitranscentis astrorum ordine colligari arbitrantur, non astrorum ordinem ad hominis nati diem posse mutari. quapropter si stella illa de his erat quae in caelo peragunt ordines suos, quomodo poterat decernere quod sa est relinquere quod agebat? si autem, ut probabilius creditur, ad demonstrandum natus est quia illa extitit, sed ideo illa extitit quia Christus natus est. unde, si dici oporteret,ceremus; ipse quippe illi, non illa huic nascendi attulit causam. si ergo sunt fata qua fando, id est, a dicendo appellata sunt, quondicta sunt omnia, non consortium siderum lo creatam ea voluntate assumpsit, qua etiam coelum creavit, ea potestate deposuit et recepit, qua etiam sideribus imperavit. CAPUT LIII. De praeceptis agendae vitae et praeceptis significandae vitae, ex libro VI contra Faustum. Quemadmodum et quare accipiatur Testamtestamenti noui iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis
Abbreviated transcription (Latin):
os quide sub fato stellaꝵ nullius¬
hominis. genesim ponimus. & li¬
berum uoluntatis arbitrium qua
uel bene uel male uiuitur ꝓpt̃ uistum ui¬
dicium di. ab omi necessitatis iunculo uin¬
dicamus. Quantominus ulius tempora¬
Slem generationẽ sub astrorum conditione
credimus factam: qui ẽ et̃nus uniuersoꝵ
creator & dñs: Itaq illa stella quam u¬
derunt magi xꝑ̃o scđ̃m carnem nato. nĩ
ad decretum dnabatur. s ad testimoniũ
famulabatur: Nec eum subiciebat im¬
ꝑio. s indicabat obsequio. ꝓinde nõ
ex illis erat hec stellis. que abmitio crea¬
turȩ itinerum suorum ordinẽ subereato¬
ris lege custodiunt: s nouo uirginis par¬
tu nouum sidus apparuit: quod mi¬
nisterium offici sui etiam ipsis magis
querentibus xꝑ̃m cum ante faciem p̃i¬
ret exhibuit: donec eos usq ad ipsum
locum ubi dĩ uerbum in fans erat. pree¬
undo ꝑduceret. Qui tandem astrologi
ita constitiierunt hominũ nascentium
pererisse adseuerent: sortem qui ppe na¬

Expanded text:
os quidem sub fato stellarum nulliushominis genesim ponimus et liberum uoluntatis arbitrium, qua uel bene uel male uiuitur, propter iustum iudicium dei ab omni necessitatis uinculo uindicamus. quanto minus illius temporalem generationem sub astrorum condicione credimus factam qui est aeternus uniuersorum creator et dominus. itaque illa stella, quam uiderunt magi, Christo secundum carnem nato non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium famulabatur, nec eum subiciebat imperio, sed indicabat obsequio. proinde non ex illis erat haec stellis, quae ab initio creaturae itinerum suorum ordinem sub creatoris lege custodiunt, sed nouo uirginis partu nouum sidus apparuit, quod ministerium officii sui etiam ipsis magis quaerentibus Christum, cum ante faciem praeiret, exhibuit, donec eos usque ad ipsum locum, ubi dei uerbum infans erat, praeeundo perduceret. qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium perrexisse asseuerent? sortem quippe na
Abbreviated transcription (Latin):
minutatunq concideret. & inaquã spar¬
geret. & potum popło daret. Maioremin¬
tentionem ꝑscrutande significationis in¬
quirit. Si enim tabulas quas digito dei
Idõ fregit. quia indignos cos. quibus eas
legeret iudicauit: Si deniq ut abeis ille
uitulus penitus aboleretur. incendit eũ
contriuit in aqua. sparsit atq sub mersit: ut qͥd
& potum hoc popło dedit: quem ñ excitet. fac¬
ctum hoc adinquirendam & intelligendam
ꝓphicam significationẽ: Oecurrat gͦ iam in¬
tentis m̃tibus tãquam diaboli corpus in u¬
tulum. Idest homines inom̃ib gentibus.
quib adhec sacrilegia caput hoc ẽ auctor ẽ
diabolus : Aureum. propterea quia uidẽ¬
tur ydolatri& ritus uelud asapientib insti¬

Expanded text:
minutatim concideret et in aquam sparminutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim tabulas, quas digito dei,ideo fregit, quia indignos eos quibus eas legeret iudicauit; si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor est diabolus; aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus insti
Abbreviated transcription (Latin):
intentionẽ nrãm inalia ꝓperantem. tanquõ
interrupta series contectionis impediat.
LXXUI. De uituli capite combusto. & in
qua sparso potumq populo dato. Ex eo¬
dem libro contra faustum .xxii.¬
uid etiam ꝓpħie significationis ha¬
buerit reqͥuirendumẽ qđ ex eis mul
tos qui sibi absçente ipso idẽ moysr ydolu
fabricauerunt. si ne ulla cuiusquam necessi¬
tudinis distinctione uissit interimi. facileẽ
uit intelligatur hominum illorum int̾ẽptionẽ
significare uitiorum talium qualibus ilã
ad eandem idolatriam deflucerunt. Intalia
quippe uitia seiure nos iubet palmꝰ cum
dicit. Irascimini & nolite peccare. Intalia
uitia seiuire nos uibet apłs cũdicit. Morti¬
ficate m̃bra ur̃a quȩ sunt suꝑterrã:. for¬
nicationem. inmunditiã. luxuriam. con¬
cupiscentiã malam. & auaritiã. que ẽ ydo¬
lorum seruitus. S quid sibi uelit qđ prius
fecit. ut ipsum uitulũ igne combureret

Expanded text:
intentionem nostram in alia properantem, tanquam intentionem nostram in alia properantem, tanquam interrupta series contexionis impediat. CAPUT LXXVI. De vituli capite combusto et in aquam sparso, potumque populo dato; ex eodem libro XXII contra Faustum. Quid etiam propheticae significationis hacum uero ipse propter illas offendit deum suum tos qui sibi absente ipso, id est Moyse, idolum fabricaverunt, sine ulla cujusquam necessitudinis distinctione jussit interimi? Facile est ut intelligatur hominum illorum interemptionem significare vitiorum talium qualibus illi ad eamdem idololatriam defluxerunt. In talia quippe vitia saevire nos jubet Psalmus, cum dicit: Irascimini et nolite peccare. In talia vitia saevire nos jubet Apostolus, cum dicit: Mortificate membra uestra, quae sunt super terram, fornicationem, immunditiam, luxuriam, concupiscentiam malam et auaritiam, quae est idolorum seruitus. Sed quid sibi uelit quod prius fecit, ut ipsum uitulum igne combureret,
Abbreviated transcription (Latin):
ueris uiribus ꝑditis transfigurat se tamei
in angłm lucis: audens ad huc dicere lux me¬
a dĩẽ. Ergo iste quidem dauid grauit scele
ds̃ arguit increpando. & ipse abluit peniten¬
do: uerũtam̃ ille de siderabilis omĩb gentib
ad amaiut eccłiam suꝑ tectum se leuantem.
idest mundantẽ se asordibus scłi: & domum
luteam. spiritali contemplatione transcenden¬
tem atq calcantẽ: & inchoata cum illa pri¬
me conuentionis notitia. Post abea peni¬
tus seꝑatũ diabolum occidit: eamq sibi
ꝑpetuo connubio copulauit. Odcrimus
gͦ percatum: s ꝓpħias ñ extinguamꝰ. Ame¬
mus illum dauid:. quantum amandus est.
ulnus iniquitatis penitentiȩ humilitate sa¬
nauit. Lixu. Be salomonis primũ bonis.
postea malis. ex eodem libro .xxii.
unius segetis bonos intritico. malos inzizantis:
si quid hinc sane is quiꝰ de illo scripta sut di¬
erit: nunc tam̃ neami rem ita dimisimus. ut

Expanded text:
veris viribus perditis transfigurat se tamen veris viribus perditis transfigurat se tamen in angelum lucis, audens adhuc dicere: Lux mea Dei est: Ergo iste quidem David graviter scel prophetam Deus arguit increpando, et ipse abluit poenitendo, verumtamen ille desiderabilis omnibus gentibus adamavit Ecclesiam super tectum se lavantem, id est mundantem se a sordibus saeculi et domum luteam spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem, et inchoata cum illa primae conventionis notitia, post ab ea penitus separatum diabolum occidit, eamque sibi perpetuo connubio copulavit. Oderimus ergo peccatum, sed prophetias non exstinguamus. Amemus illum David quantum amandus est ulnus iniquitatis poenitentiae humilitate sanavit. CAPUT LXXV. De Salomonis primum bonis postea malis; ex eodem libro XXIunius segetis, bonos in tritico, malos in zizaniis. Si quid hinc sane in his quae de illo scripta sunt dierit. Nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
undem festum diẽ. tobie quoq scriptu¬
ra testatur. Ad qua draginta nouẽ autẽ qd̵
est septies septem unũaddiuit: quo unitas
cõm̃dat᷑. In hac ratione ui riit apłica illa sen¬
tentia:. sufferentes in uuicem indilectione. stu¬
dentes seruare unitattm sꝑc̃ inuinculo pa¬
cis: dono itaq spĩtali. hoc ẽ septenatio facta
ẽ. eccłia. puteus satietatis: quia factus est
in ea fons aque salientis in uitam eternã.
Quem qui habuerit. ñ s itiet ineternum.
am uero qui fuerit maritus euis: quid a¬
liid quam diabolũ nominis huiꝰ inter¬
p̃tationts si gnificat: Huius erant pessi¬
mo coniugiodelegati om̃s quos grã dĩ liberat:
ut eccłia sine macula & ruga saluatori ꝓpͥo¬
copuletur. Uria namq int̾pretat᷑ lux meadĩ.
Etheus aũt abscisus: siue qđ inutritate ñ ste¬
tit. s aluce sua suꝑna quam de dõ habebat
suꝑbie merito abscisus ẽ: siue qđ cadendo

Expanded text:
undem festum diem Tobiae quoque scriptuundem festum diem Tobiae quoque scriptura testatur. ad quadraginta nouem autem, quod est septies septeni, unum additur, quo unitas commendatur. in hac ratione uiuit apostolica illa sententia: sufferentes inuicem, in dilectione studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in uitam aeternam, quem qui habuerit non sitiet in aeternum. iam uero qui fuerit maritus eius, quid aliud quam diabolum nominis eius interpretatione significat? huius erant pessimo coniugio deligati omnes, quos gratia dei liberat, ut ecccopuletur. Urias namque interpretatur lux mea Dei. Cetheus autem abscisus sive quod in veritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de Deo habebat superbiae merito abscisus est, sive quod cadendo
Abbreviated transcription (Latin):
uellem iam ꝓlixum est cura ꝓhiberet. Lxxiiii.¬
De ꝑeecato dauid Inuxore uruethei. ex eodem
quid in propħia significauerti: qnta
possum breuitate ꝑstringam. Nomi¬
na quappe ipsa int̃pretata satis ostendunt.: qͥd
etiam hoc factum p̃fignrauerit. Dauid int̃p̃¬
tatur manu fortis: siue desiderabilis: & qͥd
fortius leone illo de tribu uda qui uicit mũ¬
dum: & quid desiderabiluis illo de quo ꝓpħa
dicit. Ueniet desideratus om̃ibus gentibus :
bersabceint̃p̃tatur puteus sacietatis: siue sep¬
puteus septimus. Quamlibet auttm harũ
nominis huius int̃pretationũ in id qđ dice¬
re intendimus assumamus: satis congruit.
Nam & incanticiscanticoꝵ sponsa illa ec¬
cłia ẽ. que uocatur puteus aque uiue: &
huic puteo septenarii numeri nom̃. in sp̃c
scĩ significatione coniungitur. ꝓpt̾ ratio¬
nẽ pentecosten: quo diȩ de cęlo missus spc̃
sc̃s uenit. De septimanis enim constare e¬

Expanded text:
uellem iam uellem iam De peccato David in uxore Uriae Cethei; ex eodem quid in prophetia significaverit, quanta possum brevitate perstringam. Nomina quippe ipsa interpretata satis ostendunt, quid etiam hoc factum praefiguraverit. David interpretatur, manu fortis, sive desiderabilis. Et quid fortius leone illo de tribu Juda, qui vicit mundum? Et quid desiderabilius illo de quo propheta dicit: Veniet desideratus omnibus gentibus. Bersabeae interpretatur puteus satietatis, sive puteus septimus. Quamlibet autem harum nominis hujus interpretationum in id quod dicere intendimus assumamus satis congruit. Nam et in Canticis canticorum sponsa illa Ecclesia est, quae vocatur puteus aquae vivae, et huic puteo septenarii numeri nomen in Spiritus sancti significatione conjungitur propter et rationem Pentecosten quo die de csanctus uenit. de septimanis enim constare e
Abbreviated transcription (Latin):
nauit: illos & uocauit: Quos aũt uoca¬
uit: illos & iustificauit. & qͦs iustifica¬
uit: illos & głificauit. Sed hec ut din
ad huc in occulto: ubi fit & conceptio sci
ubertatis: mittit᷑ autem promissus hedꝰ
tanquam meretrici. Hedꝰ ex ꝓb̾atio pes¬
cati ꝑeundem odollamitem tã quam il¬
crepantem. & dicentem generatio iuꝑaꝵ.
S non eam inuenit peccati exꝓbrato.
quam mutauit confessionis amaritu¬
do.Post uero tam publicis signis. anuh
mu̾nilis. & uirge uicit temere uidicatss
uidȩos. quorum iam ꝑsonã udas ipse
gestabat: Qui hodieq dicunt non
hunc esse popłm xp̃tͥ nec habere nos
sem̃ abrahȩ. s prolatis certissimis documentis
fundentur: & nos magis quam se uistificatos
ẽẽ fatebuntur. Enicleatius hȩc & m̃bratim
quodam mͦ articulatimq scrutarer atq disse¬
rerem. quantum intentionem meam dñs ad¬
uuiaret: nisi me ab hac laboriosiore diligen¬
tia finiendi huius operis. quod plis quam

Expanded text:
nauit, illos et uocauit; quos autem uocanauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; et quos iustificauit, illos et glorificauit. sed haec, ut dixi, adhuc in occulto, ubi fit et conceptio sanctae ubertatis. mittitur autem promissus haedus tamquam meretrici, haedus exprobratio peccati, per eundem Odollamitam tamquam increpantem et dicentem: generatio uiperarum. sed non eam inuenit peccati exprobratio, quam mutauit confessionis amaritudo. post uero iam publicis signis anuli, monilis et uirgae uicit temere iudicantes Iudaeos, quorum iam personam ludas ipse gestabat, qui hodieque dicunt non hunc esse populum Christi nec habere nos semen Abrahae; sed prolatis certissimis documentis fundentur et nos magis quam se iustificatos esse fatebuntur. enucleatius haec et membratim quodam modo articulatimque scrutarer atque dissererem, quantum intentionem meam dominus adiuuaret, nisi me ab hac laboriosiore diligentia finiendi huius operis, quod plus quam
Abbreviated transcription (Latin):
dinis. in qua domino fel ministrauit. sed
illuis in qua petrus amare fleuit. Nã &
uida latine confessio est.Confessioni gͦ
amaritudo misceat᷑: ut uera penitentia p̃¬
signetur: hac penitentia fecundatur ecłia:
in om̃ib gentibus constituta. O portebat
enim xꝑ̃m pati & resurgere tercia die: &
predicari in nomine eius penitentiam.
& remissionẽ peccatorũ ꝑom̃s gentes. in¬
cipientibus abierusalẽ. Nam & ipse habi¬
tus meretricius confessio peccatorum est
typũ quippe iam ȩccłie gerit thamar. ex
gentibus euocate: sedens cum hoc habitu
ad portãenaim uel enan que int̃p̃tatur
fontes. Cucurrit enĩ uelut cernus ad fõ¬
tes aquarum: ꝑuenire adsem̃ abrahe.
llic anon cognoscente fetatur: quia deil¬
la p̃dictũ ẽ. popłs quẽ non cognoui seruuit
mͥ. Accep̃ ĩ occulto anulũ. monile. & uirgam:
Uocatio ne signat᷑: iustificatione decoras
głificatione exultatur. Quos enĩ p̃desti¬

Expanded text:
dinis, in qua domino fel ministrauit, sed dinis, in qua domino fel ministrauit, sed illius, in qua Petrus amare fleuit; nam et Iuda latine "confessio" est. confessioni ergo amaritudo misceatur, ut uera paenitentia praesignetur. hac paenitentia fecundatur ecclesia in omnibus gentibus constituta. oportebat enim Christum pati et resurgere tertia die et praedicari in nomine eius paenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes incipientibus ab Hierusalem. nam et ipse habitus meretricius confessio peccatorum est typum quippe iam ecclesiae gerit Thamar ex gentibus euocatae, sedens cum hoc habitu ad portam Enan uel Enain, quod interpretatur fontes. cucurrit enim uelut ceruus ad fontes aquarum peruenire ad semen Abrahae; illic a non cognoscente fetatur, quia de illa praedictum est: populus, quem non cognoui, seruiuit mihi accipit in occulto anulum, monile et uirgam: uocatione signatur, iustificatione decoratur, glorificatione exaltatur. quos enim praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
inaqua cum hoc plane testimonio dñs
uenit:Habens quidem testi monium ma¬
uis ioħe: S tam̃ ꝓpt̾ oues infirmas. hoc
testimonioẽ usus in aqua. Nam & ipse
iras. quod nom̃ illius pastoris fuit: in¬
terpretatur frẽs mei uisio. Uidit omni
demq dominũ & dm̃ suum: quia sicut
ipse ait. Explenitudine eus accepit. Ui
dit omnino: & idõ innatis mulierum. ma¬
ior illo ñ exurrexit: quia exom̃ibus prenũ¬
ciantibus xꝑ̃m ipse uidit: quod multi iu¬
sti & ꝓphete cupierunt uidere & ñ uidert̃.
Sa luita uit exutero: agnouit ꝑfectiuᷤ ex
columba. & idõ tanquam o dollamites
uere testimoniũ ꝑhibuit in aqua. Uenit
autem dñs adoues tondendas. hoc est.
ex honerandas sarcinis laboriosis: ex quibus
eccłie laudate meanticis canticoꝵ dentes
essent uelud grex de tonsarum. Iamthamar
habitum mutet: Nam &e cominutans int̃¬
pretatur thamar: s in ea ꝓrsus nom̃ ama¬
ritudinis maneat. :Non illius amaritu¬

Expanded text:
in aqua. Cum hoc plane testimonio Dominus in aqua. Cum hoc plane testimonio Dominus venit, habens quidem testimonium majus Joanne ; sed tamen propter oves infirmas hoc testimonio est usus in aqua. Nam et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur Fratris mei visio. Vidit omnindemque Dominum et Deum suum, quia, sicut ipse ait, ex plenitudine ejus adit omnino; et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfectius ex columba, et ideo tamquam Odollamites uere testimonium perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues tondendas — hoc est exonerandas sarcinis laboriosis — ex quibus ecclesiae laudatae in canticis canticorum dentes esse uelut grex detonsarum. Iam Thamar habitum mutet: nam et "commutans" interpretatur Thamar. sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, non illius amaritu
Abbreviated transcription (Latin):
domino nr̃o qui ñ obeẽt multumq ꝓdeẽt.
Sic enim fuerat ꝓph̃atum: ñ deficiet prin¬
ceps de iuda. neq dux de fȩmoribus eius:
donec ueniat cui repositumẽ: & ipse ex pe
ctatio gentiũ. Iam isto tempore. omne qͦq
magisterium uidõrum. & mistica unde
xp̃i uocabant᷑ unctio ipsa defecerat. sedm
ꝓpħiam etiam danielis. Tunc uenit cui re¬
positum erat expectatiogentiũ.: Et unctꝰ
ẽ sẽs scõrum oleo exultationis p̃participi¬
b fuis. Natus enim herodis maioris tem¬
pore: passusẽ aũt iunioris herodis tetrar¬
chȩ. huuis itaq uenientis ad oues que
ꝑierant domus isrł. figuram gessit ipse
iudas. cum iret adtendentes oues suas
inthamna. quod int̾pretat᷑ deficiens. Iã
enim defecerat princeps ex uida & omne
magisterium atq unctio uidõꝵ ut ueni¬
ret ciu repositum erat. Uenit aũt cũ suo
pastore odollamite. cui nom̃ erat hiras:
& interpretatur odollamites cestimoniũ

Expanded text:
domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repromissumctatio gentium . Jam isto tempore omne quoque magisterium Judaeorum, et mystica, unde christi vocabantur, unctio ipsa defecerat secundum prophetiam Danielis. Tunc venit cui repositum erat, exspectatio gentium, et unctus est Sanctus santorum oleo exsultationis prae participibus suis . Natus est enim Herodis majoris tempore , passus est autem minoris Herodis tetrarchae . Hujus itaque venientis ad oves quae perierant domus Israel , figuram gessit ipse Judas cum iret ad tondendas oves suas in Thamna, quod interpretatur Deficiens. Jam enim defecerat princeps ex Juda, et omne magisterium atque unctio Judaeorum, ut veniret cui repositum erat. Venit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpretatur Odollamites, Testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
dauid fuit. Eosane tempore quo iam
uidea ceꝑat reges extribu uida ñ habere:
nonẽ computandus herodes maior in
regibus eius tãquam maritus thamaR.
Erat enim aliengena: nec ei sacramento
illomistice unctionis tãquam coniuga¬
li federe coherebat : s tãquam extrane¬
us dominabatut: quam potestatem
aromanis. & a cesare acceꝑat.Sic & eiꝰ
filii tetrarche. quorum erat unus hero¬
des patris nomine appellatus: qui cũ
pylato in passione dnĩ concordauit.
Isti ergo alienigene usq adeo ñ depu¬
tabantur in regno illo mistico iudorũ:
ut ipsi uidĩ publice clamarent frendentẽ
aduersus xꝑ̃m. Nos ñ habemus regem:
nisi cesarem. Neq hoc uerum. nisi illa uni¬
uersali dominatione. Romanorũ qͥppe
etiam ce sar rex era ñ proprie uidõrum:
s ut xꝑ̃m negarent. & huic adularent
Idõ se tali uoce dampnart̃. Illo ergo
tempore quoiam detribu uda regnum de¬
fecerat: ueniendum erat xp̃o uero saluator

Expanded text:
Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Dauid fuit. eo sane tempore, quo iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere. non est conputandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum ; quippe etiam Caesar rex erat non proprie Iudaeorum; sed ut Christum negarent et hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iudae regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori
Abbreviated transcription (Latin):
paradiso. Sequentis aũt nom̃ qui uoca¬
batur aunan: int̃pretat᷑ meror eorũ: qͦꝵ
nisi quibus nichil prodest: cum habeat
unde prodesse possit. atq id ꝑdat int̾ra:
maius. Porro malũ ẽ ablate iute. qd si¬
gnificat pellis: quam ñaduitȩ. quod sigͥ¬
nificat meror eorum. Ds̃ tam̃ ambos oc¬
cidisse dictus ẽ: ubi figurat᷑ regnũ talib
hominibus abstulisse: tercius uõ filius u¬
de qd̾ illi mulieri ñ ungnur: significa¬
uit tempus ex quo reges plebi iudeorum
ceperunt de tribu uida ñ fieri. Et idõ erat
quidem filius uidȩ. s eum maritũ thamar
ñ accipiebat. quia erat eadẽ tribu uida:
siam popło iude nemoreguabat. Unde
& nom en eius. idẽ. sela interp̃tat᷑. dimis¬
sio euis: ñ ꝑtinẽt sane ad hanc significati¬
onẽ iuri scĩ. & iusti: qui licet illo tẽpore
fuerint : Ad nouũ tam̃ ꝑtinẽt testam̃tũ.
ciii ꝓpħando scient᷑ utiles fuerunt qualis

Expanded text:
paradiso. sequentis autem nomen, qui uocaparadiso. sequentis autem nomen, qui uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum." quorum ? nisi quibus nihil prodest, cum habeat, unde prodesse possit atque id perdat in terra. maius porro malum est ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambos occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae, quod illi mulieri non iungitur, significat tempus. ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius." non pertinent sane ad hanc significationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
cui de tribu uida reges tãquam mariti ad¬
hibebant᷑: merito nom̃ eius: a maritudo
int̾pretatur. Ipsa enim dño fellis poculũ
dedit. Duo aut̃ genera principũ qui non
recte oꝑabantur inplebe. unum eorum
qui oberant. Alterum eorũ qui nichil ꝓ¬
derant: significatur induob filiis uide
Quorum unus erat malignus. uel seuus
ante dũm: alt̾ interram fundebat. ne
semen daret adfecundandam thamar:
flec sunt amplius quam duo genera ho
minũ. inutilia generi humano. Unum
nocentiũ. alterum prestare nolentium:
Et siquid boni habent in hac tertena ui¬
ta ꝑdentium: tanquam in terra fun¬
dentium. Et qm̃ inmalo prior ẽ qui no¬
cet. quam ille qui ñ prodest. a dõ maior
dicitur malignus ille: Et sequens qui fũ¬
debat sem̃ interrã. Nom̃ quoq maioris
qui uocabat᷑ heR. int̾pretat᷑ pellicuis:
qualib tunicis induti sunt primi ho¬
mines inpenã dampnationis sue duissi ex

Expanded text:
cui de tribu Iuda reges tamquam mariti adcui de tribu Iuda reges tamquam mariti adhibebantur. merito nomen eius "amaritudo" interpretatur; ipsa enim domino fellis poculum dedit. duo autem genera principum, qui non recte operabantur in plebe, unum eorum qui oberant, alterum eorum qui nihil proderant, significantur in duobus filiis Iudae, quorum unus erat malignus uel saeuus ante dominum, alter in terram fundebat, ne semen daret ad fecundandam Thamar. nec sunt ampliminum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium et, si quid boni habent in hac terrena ' uita, perdentium tamquam in terram fundentium. et quoniam in malo prior est, qui nocet, quam ille, qui non prodest, ideo maior dicitur malignus ille et sequens, qui fundebat in terram. nomen quoque maioris, qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius," qualibus tunicis induti sunt primi homines in poenam damnationis suae dimissi ex
Abbreviated transcription (Latin):
prefigurandi congruentiam: sicut enu ca¬
yphas ineugłio quantum ad eius noxium
ꝑniciosumq animum ꝑtinebat. quantum
deniq ad ipsa uerba sii euis uoluntatem
dicentis attendas. quib agebat ut ustus
inuiste necaretur. utiq mala erant. Tamen
magnum bonum illo nesciente significa¬
bant quando ait. Expedit ut unus moriat᷑.
& ñtota gens ꝑeat: Dictumq de illo ẽ. Hoc
aseipso non dixit. s cum eẽt pontifex ꝓpha¬
uit. quia oportebat iħm mori progente: Ita
factum uide sccłm illius libidinem malũ
fuit: s illo nesciente magnũ bonum signi¬
ficauit. Ase ipso quippe malũ fecit: s non
a se ipso bonum significauit. Hoc autem
qđ necessario p̃loquendum putaui: ñ ad
hoc tantummodo uide factum. s etiam
adcetera ualeat. Siqua occurrerint mala
oꝑa hominũ: quib bonũ aliquod anar¬
rante ꝓphatum ẽ. Inthamar ergo nuru
uide: intelligitur. plebs regni uudõrũ.

Expanded text:
praefigurandi congruentiam. sicut enim Capraefigurandi congruentiam. sicut enim Caiphas in euangelio, quantum ad eius noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa uerba, si in eis uoluntatem dicentis attendas, quibus agebat ut iustus iniuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente significabant, quando ait: expedit ut unus moriatur et non tota gens pereat. dictumque de illo est: hoc a se ipso non dixit, sed cum esset pontifex prophetauit, quia oportebat Iesum mori pro gente. ita factum Iudae secundum illius libidinem malum fuit, sed illo nesciente magnum bonum significauit; a se ipso quippe malum fecit, sed non a se ipso bonum significauit. hoc autem, quod necessario praeloquendum putaui, non ad hoc tantummodo Iudae factum sed etiam ad cetera ualeat, si qua occurrerint mala opera hominum, quibus bonum aliquid a narrante prophetatum est. In Thamar ergo nuru Iudae intellegitur plebs regni Iudaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
enun ille scripsit ex malo facto uide illiꝰ
boni aliquid significauit: ut suo miste¬
rio nos doceret: Ea quippe hominum fa¬
cta scõ sꝑũ disponente atq inspirante.
collegit ꝓph̃a narrator. quorum int̾posit
ñuacatet ad p̃signationẽ rerum quas in¬
tenderat. ꝓpħart ad significanda autem
aliqua bona nichil inter ẽ: facta illa quib
ea significantur seubona seumala sint
Quid enim mea interẽ cum uolo aliqus
legendo cognoscere: utrum ex minio ri¬
periam scriptos nigros ethiopes. exatram̃¬
to candidos gallos: Uerũtam̃ siñ scrip¬
turam. s picturam talem uiderem. sine
dubitatione rep̃henderẽ. Ita infactis ho¬
minum que adimitandum uitandumq
proponuntur. magni int̃ est bona ne
anmala sint. Que aut̃ adsignificandum
scribuntur. siue dicunt᷑: nichil refert in
moribus facientium. quam laudem
prehensionẽ te mereant᷑: Si modo habã
a liquam rei qua de agitur necessatiam

Expanded text:
enim ille scripsit, ex malo facto Iudae istius enim ille scripsit, ex malo facto Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret? ea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non uacaret a praesignatione rerum. quas intenderat prophetare. ad significanda autem aliqua bona nihil interest, facta illa, quibus ea significantur, seu bona seu mala sint. quid enim mea interest, cum uolo aliquid legendo cognoscere. utrum ex minio rperiam scriptos nigros Aethiopes et ex atramento candidos Gallos? uerum tamen si non scripturam, sed picturam talem uiderem, sine dubitatione reprehenderem. ita in factis hominum, quae ad imitandum uitandumue proponuntur, magni interest bonane an mala sint. quae autem ad significandum scribuntur siue dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemue mereantur, si modo habeant aliquam rei, qua de agitur, necessariam
Abbreviated transcription (Latin):
na figura significantur: seruat enim uͥq
diuina prouidentia uirtutem bonitatis
sue: ut quẽ ad modum exadulterorum
cõcubitu format᷑ & nascit᷑ h omode hõuĩ
oꝑe mallo bonũ opus dĩ.sicut inp̃cedẽti
sermone iam diximus: de fecunditate semi-¬
num. ñ deturpitudine iutiorum: ita inscri¬
pturis ꝓpħicis ñ tantum bona hominum
de malis oꝑibus hominũ etiam futuroꝵ
bonorum non peceantis oꝑe. s scribentiᷤ.
Neq enim uidaᷤ cum ad thamar concupiscẽ¬
tia uictus intraret. hanc sue libidinis in¬
tentionẽ gerebat. ut indie aliquid signi¬
ficaretur. qd ad salutem hominum ꝑtin̾et:
Sicut nec uidas ille qui tradidit dnm̃.
hoc intendit ut aliquid in de gereretur
qđ ad eandem salutem hominũ ꝑtineret.
Porro si de tam malo oꝑe uide illiuis tam
bonum opus dñs fecit. ut eiusdem sue pas¬
sionis sanguine nos redimeret:Quid mi¬
rum si ꝓpħa eius de quo ipse ait. de me

Expanded text:
na futura significantur. seruat enim ubique na futura significantur. seruat enim ubique diuina prouidentia uirtutem bonitatis suae, ut. quemadmodum ex adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti sermone iam diximus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non tantum bona hominum,de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas, cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec ludas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur, quod ad eandem salutem hominum pertineret. porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me
Abbreviated transcription (Latin):
ligitur ãcilla lie: scriptum ẽ enim dequib¬
dam. Popłs hic labus me honorat: cor aut
eorum longe ẽ ame. Et talib apls dicit. Q
predicas non furandum furab̃is: qͥ dicis
ñadulterandum ad ulteras: uerum tamen
ut & iã ꝑhanc conditionalem. Libera illa u¬
xor iacob laborans filios heredes regni su¬
scipiat:I dõ domimis dicit. Que dicunt
facite: que autem faciunt facere nolite. Un¬
de in labore uinculorum uita apłica siue
inquit occasione. suie ueritate xp̃c annun¬
cietur: & in hoc gaudeo s & gaudebo: tan¬
quam & ancilla pariente de ꝓle numero¬
siore lȩtata ẽ. LxIII. De facto uide quod
cum sua nuru comeubuit. ex eodẽ libro
ude factum consideremiis. quo cum sua nu¬
ri cõcubuit: quid significauerit futuro¬
rum: s prius p̃loquendum ẽ ne quemquã
praue considerationis offendat: quod
de quibusdam malis operibus hominũ
inscripturis scĩs quedam ñ mala s bo¬

Expanded text:
legitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibulegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: populus hic labiis eorum longe est a me. et talibus apostolus dicit: qui praedicas non furandum, furaris, qui dicis non adulterandum, adulteras. uerum tamen ut etiam per hanc condicionalem illa libera uxor Iacob laborans filios heredes regni suscipiat, ideo dominus dicit: quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite. unde in labore uinculorum uita apostolica: siue, inquit, occasione siue ueritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo, tamquam et ancilla pariente de siore laetata. CAPUT LXXIII. De facto Judae quod cum sua nuru concubuit, ex eod. lib. XXII udae factum consideremus quod cum sua nuru concubuit, quid significaverit futurorum. Sed prius praeloquendum est, ne quemquam parvae considerationis offendat quod de quiin scripturis sanctis quaedam non mala, sed bo
Abbreviated transcription (Latin):
proinde quia liquidꝰ purusq intellectus
de illa substantia que corpus ñ est. Ac per
hoc ad earnis sensum non ꝑtinet. Nerbis
carne editis exprimi ñ potest. eltgit doetrina
sapientiȩ ꝑquaslibet corporeas imagines &
similitudines ut cũq cogitanda insinuare di¬
uina quam obofficio talia docendi cessare: sic̃
elegit rachel ex uiro suo & ancilla suscipere
filios quam sine filuis omnino remanere. Ba-¬
la quippe interp̃tata dicit᷑ in ueterata: hanc
habuit an cillam rachel. De uetere quippe ui¬
ta carnalibus sensibus dedita corporee co¬
gitantur imagines: etiam cum aliquid de
spĩtali. & incommutabili substantia di¬
uinitatis auditur: suscipit & lia deancilla
sua filios: amore habende numerosioris pro¬
lis aecensa: inuenimus aũt zelphã eius an¬
cillam int̾pretari osiens. qua ꝓpt̾ inp̃dica¬
tione fidei euglice quorum oseat. & corñ
eat. cum inscripturis aduerterunꝰ. hee intel¬

Expanded text:
proinde quia liquidus purusque intellectus proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intel
Abbreviated transcription (Latin):
non potest:quia generationẽ eius quis ennar¬
rabit: Pinde iuuta que studio contemplat¬
onis competit. ut ca que earni sunt inusi¬
bilia. si infirmis oculis m̃tis ꝑ ea que facta st̃
intellecta conspiciat. Et sempit̾nam dĩ uir¬
tutem. ad diuinitatem in effabiliter cernat.
Uacare uult abomi negotio: & idõ fterilis:
Affectando quippe ocium. quo studia con¬
templationis igniscunt. Non contem pe¬
ratur infirmitati hominũ: qui intarus
pressuris sibi desiderant subueniri .S: quia
& ipsa procreandi caritate inardescit. uult
enum docere quod nouit. Neq cum inui¬
dia tabescente. it̃ hab̾e. iudet sororem labo¬
re agendi atq patiendi filiis habundantẽ:
& dolet potius currere homines adeam
uirtutem qua eorum infirmitatib necessi¬
tatibusq consulitur. Quam ad illam unde
diuinum & incõmutabile aliquid dicit᷑.
Hic dolor figuratus iudetur ineo qd scri¬
ptumẽ. Et zelauit rachel sororem suam:

Expanded text:
non potest, quia generationem eius quis enarnon potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis conpetit, ut ea, quae carni sunt inuisibilia, non infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. adfectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uxores iacob. libere: ambe quippest̃.
filie temissionis peceatoꝵ. hocẽ de albat¬
onis quod ẽ laban. Uerũtam̃ untis amati:
alia toleratur. S quȩ tolerat᷑. ipsa prius
& ubertus fecundauir. ut siñ ꝓpt̾ seipsam.
certe ꝓpt̃ filios diligat᷑. Labor enim istoꝵ
maximum fructum habet ineis quos regno
dĩ generãt int̃multas temptationes. & tribu¬
lationes predicando eugłium: & eos ꝓpteR
quos sunt inlaborib habundantius. inpla-¬
gis supra modum. in mortibus sepius: ꝓpt̃
quos habent foris pugnas inius timores:
gaudium & coronam suam uocant. Nas¬
cuntur eis aut̃ facilius atit copiosiuᷤ exillo
sermone fidi quo predicant. xꝑ̃m crucifixũ:
& quicquid humanitatiꝰ eius citius humana
cogitatione ꝑcipitur. & infirmos etiam lie
oculos ñ ꝑturbat. Rachel autem clara aspe¬
ctu mente excłdit dõ. & uidet. inprincipio
uerbum dm̃ apud dm̃: & uult parare &

Expanded text:
sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtaalia toleratur. Sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut si non propter seipsam, certe propter filios diligatur. Labor namque justorum maximum fructdei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos habent foris pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam uocant. nascuntur eis autem facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum; et quicquid humanitatis eius citius humana cogitatione percipitur et infirmos etiam-Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit deo et uidet in principio uerbum deum apud deum et uult parere et
Abbreviated transcription (Latin):
laboriosa: in eo uero qd appetit luminosa
sapientia. Quõd opuis ẽ inquit credere: qd
nonmͥ ostenditur manifestum: Aliquod
uerbũ prome: quo uidcam rerum om̃uim
principium: Idenim est in quo maximȩ ac
primitus inardescit. Siueri studiosus est
animus rationalis: cui respondeat᷑ pulcrũ
est quidẽ quod desideras: & amari dignniᷤ¬
simum. S prius nubit lia: & postea rachel.
Ardor gͦ iste ad idualeat ut ordo non recu¬
setur. s potius toleretur: sine quo non pot̃
ad id ꝑueniri. qd tanto ardore diligitur.
Cum aut̃ ꝑuentũ fuerit: simul habetur in
hoc scło. non solum speciosa intelligentia:
s etiam laboriosa uistitia. Quam libet enĩ
acute sinceriterq cernatur amortalibus
in commutabile bonum: adhuc corpus
qd corrumpit᷑ aggrauat animam: & depͥ¬
mit terrena in habitatio sensum multa co¬
gutantem. Ad unum ergo tendendum.s
ꝓpter hoc multa ferenda sunt. Itaq duę

Expanded text:
laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae