comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
crus est uxoris eiꝰ: et sic eadem cõtra filiam su¬
am et contra nurũ suũ est diuisa. Allegorice
tria ad eos qui fidẽ trinitatis. seruant ꝑtinẽt.
d̾uo illis cõgruunt qui adsidĩ integritatẽ ñ
ꝑuentunt. Boni gͦ contraria mał. et mali con.¬
traria bonis senciendo atq agendo. adinuicẽ
diuudunt᷑. Pat̾ nr̃ erat diabolus. qr eũ imitaba¬
mur. sed uenit gladiꝰ uerbi dĩ qu nos abillo
separauit. et ostendit aliũ ꝑatrẽ qui incelis est.
Mat̃ synagoga est. cuiꝰ filia primitiua eccła. int̃
quas magna cõtradictio fuit. Socrus eadem
synagoga suit. et nurus eccłia d̾e gentibꝰ. qr

Expanded text:
crus est uxoris ejus, et sic eadem contra filiam sucrus est uxoris ejus, et sic eadem contra filiam suam nurum est divisa. Allegorice tria ad eos qui fidem Trinitatis servant, pertinent: duo illis congruunt, qui ad fidei integritatem non perveniunt. Boni ergo contraria malis, et mali contraria bonis sentiendo atque agendo, ab invicem dividuntur. Pater noster erat diabolus, quia eum imitabamur; sed venit gladius verbi Dei, qui nos ab illo separavit, et ostendit alterum patrem, qui in coelis est. Mater Synagoga est, cujus filia primitiva Ecclesia, inter quas magna contradictio fuit. Socrus eadem Synagoga fuit, et nurus Ecclesia de gentibus; quia
Abbreviated transcription (Latin):
tuest. ñ enĩ adhoc ueni ut carnales affectus cõ¬
firmẽ. sed ut spuali gladio uerbi dĩ dissociem
Ostendit itaq quid p ost p̾dicationẽ sequatur.
Ad fidem xp̃i totus orb̃ contra se diusus est.
una queq domꝰ et infideles habuit et cre
uolentibꝰ edificare ecclam turrẽ. qi ds̃ lingnas
eoꝵ diuuserit. Sñ dauid. Dissipa gentes qͥue
bella uolunt. Hinc esayas. Ecce dñs ascendet
suꝑ naibem leuem. et ingredietur egiptũ. et¬
mouebunt᷑ simulachra egipti afacie eiꝰ. et co.¬
currete faciet egiptiosies aduersus egiptios his
uuicdelicet ꝓfideꝰ ddemicantibꝰ. ił uero contra fidẽ.
L E tunt enĩ ex hoc quinq: ĩ domouna. diuui¬
si tres induo. et duo iutres diuident᷑. M Sem
eni separare hoĩem ad siersus patrẽ fuũ. et filiã
ad uersus matrẽ suã.⁊ nurũ ad uersus socru su
am. ⁊innici hõis domestici eiꝰ. Induo ⁊ ĩtres sig¬
nificat c̃tͣ duo ⁊ c̃tra tres. Que mat̾ est filii. so¬

Expanded text:
tum est. Non enim ad hoc veni, ut carnales affectus confirmem, sed ut spirituali gladio verbi Dei dissociem. Ostendit itaque quid post praedicationem sequatur. Ad fidem Christi totus orbis contra se divisus est, quia unaquaeque domus et infideles habuit et credvolentibus aedificare turrim, quia Deus linguas eorum diviserit . Unde David: Dissipa gentes quae bella volunt . Hinc Isaias: Ecce Dominus ascendet super nubem, et ingredietur Aegyptue ejus et concurrere faciet Aegyptios adversus Aegyptios , his videlicet pro fide dimicantibus, illis vero contra fidem. L. Erunt enim ex hoc quinque in domo una divisi, tres in duo, et duo in tres dividentur. M. Veni enim separare hominem adversus patrem suum, et filiam adversus matrem suam, inimici hominis domestici ejus. In duo et in tres, significat, contra duos et contra tres. Quae mater est filii, so
Abbreviated transcription (Latin):
u inuenit anima suam. ꝑdẽt A. E.u.
illam. Et qu ꝑdiderit animã suã ppt̃ me.
iuueniet eam. Qui ĩuenit anim̾a firam tẽ¬
poralit saluare negando me. et̾naltter ꝑdec
eam. Et qui om̃ia post ponens amori meo
paratus est aĩam hic ꝑdere ut ꝓme mortem
subent tepotalem. infituto inueniet eam sal¬

Expanded text:
ui invenit animam suam, perdet illam, et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Qui invenit animam suam, temporaliter salvare negando me, aeternaliter perdet eam. Et qui omnia postponens amori meo, paratus est animam hic perdere, ut pro me mortem subeat temporalem, in futuro inveniet eam sal
Abbreviated transcription (Latin):
amat filiũ aut filiam suꝑme. ñ est me dignꝰ
Et qui ñ accipit crucem suam et sequitur me.
lus. Nemo pietatẽ debet an ferre religioni.
ncantico legitur. orclinate inme caritatẽ. Rec.¬
tris ordo est. pꝰdm̃ amare patre et amicoĩ. Si an¬
tẽ necessitas uenerit ut utr̃uq seruari ñ possit.
ocdiĩ in suos. pietas ẽ indm̃. Crucẽ dicit ardorẽ
ficdĩ. Crux acruciatu dicitur. semꝑ poitanda ẽ.

Expanded text:
 aut filiam super me, non est me dignus. Et qui non accipit crucem suam et sequitur me, lus. HIERON. Nemo pietatem debet anteferre religioni. In cantico legitur: Ordinavit in me charitatem . Rectus ordo est, post Deum amare patrem et amicos. Si autem necessitas exigit ut utrumque servari non possit, odium in suos, pietas est in Deum. Crucem dicit ardorem fidei. Crux a cruciatu dicitur, et semper portanda est,
Abbreviated transcription (Latin):
lutis auctorem: Mali et istrqui
dant.ut interficiant innocentẽ:
Et isti quoq qui pecumam acce¬
perunt ut ꝓditor iudas:laqueo
se et ipse suspendit: Ipsum qͦq
iudam hoc maledicto putauit
ẽẽ dãnandum. ut scrutaretur
fenerator eius substantiã:quia
quod ꝓscriptio dsrannorũ. aut
latronum manus opari solet:
bolum comparatum:qui uires
animȩ et p̃tiose mentis patrimo

Expanded text:
lutis auctorem, mali et isti qui dant, ut interficiant innocentem. et iste quoque qui pecuniam acceperit ut proditor ludas laqueo se et ipse suspendit. ipsum quoque ludam hoc maledicto putauit esse damnandum, ut scrutaretur faenerator eius substantiam. quia quod proscriptio tyrannorum aut latronum manus operari solet, bolum conparatum, qui res animae et pretiosae mentis patrimo
Abbreviated transcription (Latin):
nichil uoluit contingere. nec ob
ctum triumphi. mercedis suscepti¬
o. & beneficii adimit grãm. Plu¬
rimũ enim refert utrum pecuniȩ.
anglȩ dimicaueris. Alt̾ mercen¬
narii loco ducit᷑: alt̃ dignus ha¬
betur. conseruaturus głȩ. Iure sc̃s
de p̃da usurpare aliquid uel obla¬
tum recusat. ne dicat qui dedit. quia
ego diuitem feci eum. Hoc sãtis sibi
tiũ iuiuenum ꝓfecisset: dicet aliquis.
Cum ipse uicent: quomodo dicit ad
regem sodomoꝵ. nichil sumã abste.
cũ prȩda utiq in potestate uictoris fu¬
erit ᷤ docet militarem discinlinam:
tantum sacrilegium satis abun¬
deq usura fenoris ultum iret:
Mali feneratores:qui dederunt
pecuniam.ut interficerent sa

Expanded text:
nihil voluit contingere, nec oblctum triumphi mercedis susceptio, et beneficii arrodit gratiam. Plurimum enim refert utrum pecuniae, an gloriae dimicaveris: alter mercenarii loco ducitur: alter dignus habetur conservatoris gloria. Jure sanctus de praeda usurpare aliquid vel oblatum recusat, ne dicat qui dedit: quia ego divitem feci eum; hoc solum sibi tium juvenum profecisset. Dicet aliquis : Cum ipse vicerit, quomodo dicit ad regem Sodomorum, Nihil sumam abs te; cum praeda utique in potestate vicotris fuerit ? Docet militarem disciplinam, tantum sacrilegium satis abundeque usura fenoris ultum iret. Mali feneratores qui dederunt pecuniam ut interficerent a
Abbreviated transcription (Latin):
Cesaris. Et ait illis iħc: Reddite
quȩ sunt cesaris. ce sari: & quȩs
dĩ. cdo: Ergo .&. ego dico illis qui mͥ
obiciunt: ostñdite mͥ denarium.
Iħc cesaris denariũ uidit. & art.
Reddice ce sari que cesaris sunt.
.is. que clĩ sunt .do: Nũqͥcd de ec¬
cliȩ basilicis occupandis possun
imagniẽ cłi inuisibilis. de qua
dix̃ ds: Faciamꝰ hominẽ adimo¬
ginẽ ꝙ similiculinẽ nr̃am: Illã
inaginẽ de qua scͥptũ ẽ : qr xp̃e¬
splendor głe ꝙ unago substante
eiꝰ: In ista imagine patrẽ cero
sic̃ dix̃ ipse dñs iłic. qui me tude
uida ꝙ patrẽ: Non enĩ hec ima¬
go a patre ẽ separata: que nul¬
tatẽ me docuit tͥnitatis dicens
ego q pat̾ unũ sumꝰ. Et infra:
Om̃ia quecũq h̃t pat̾: mea suils.¬

Expanded text:
Caesaris. Et ait illis Jesus: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei, Deo. Ergo et ego dico illis, qui mihi objiciunt; Ostendite mihi denarium: Jesus Caesaris denarium vidit, et ait: Reddite Caesari, quae Caesaris sunt, et quae Dei sunt Deo. Numquid de Ecclesiae Basilicis occupandis possuntimaginem Dei invisibilis, de qua dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram ; illam imaginem, de qua scriptum est; qsplendor gloriae, et imago substantiae ejus . In ista imagine Patrem cerno, sicut dixit ipse Dominus Jesus: Qui me videt, videt et Patrem . Non enim haec imago a Patre est separata, quae unitatem me docuit Trinitatis dicens: Ego et Pater unum sumus ; et infra: Omnia quaecu
Abbreviated transcription (Latin):
cor ĩterrogaũ: Bapcimũ ioħi de celo
ẽ. an ex hominibꝰ: ꝙ̃ ñ potuert̃
respondere ei uidei: Si baptis¬
entiꝰ soluit baptismũ. xp̃i: Non
enĩ istud ex hominib ẽ bapcis¬
mũ. s de celo: qł deculit nobis
consilii magni angłs. ut iustiti¬
cemͣ dõ. Cur gͥ rebaptirandos
auxentiꝰ fideles popłos putat.
baptiratos in nomine tͥnitatis.
cũ apłs dicat. uila fides. unũ
baptisma. & se hominũ dicit
adu̾sariũ eẽ. non xp̃i. cũ consi¬

Expanded text:
tor interrogavit: Baptismum Joannis de coelo est, an ex hominibus ? Et non potuerunt respondere ei Judaei. Si baptisentius solvit baptismum Christi? Non enim istud ex hominibus est baptismum, sed de coelo, quod detulit nobis consilii magni Angelus , ut justificemur Deo. Cur igitur rebaptizandos Auxentius fideles populos putat, baptizatos in nomine Trinitatis; cum Apostolus dicat: Una fides, unum baptisma : et se hominum dicat adversarium esse, non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc abnuo: Erande carmen
istud ẽ. quo nichil podentius:
Qd enĩ potentiꝰ qͣm confessio tͥ¬
nitatis: que cotidie tociꝰ pͦpłi
ore celebratur: Certatĩ om̃s
student fidẽ fateri. patrẽ &
gistri. qͥ uix pot̾ant ẽẽ discipłi:¬

Expanded text:
hoc abnuo. Grande carmen hoc abnuo. Grande carmen istud est, quo nihil potentius. Quid enim potentius quam confessio Trinitatis, quae quotidie totius populi ore celebratur? Certatim omnes student fidem fateri, Patrem etgistri, qui vix poterant esse discip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de. xp̃o accepit. sicut scͥptũ ẽ:
ille de meo accipiet. & annun
pecit. ñ negamꝰ : agri eccłiȩ
soluunt tͥbutũ: Si agros desi¬
dicandoꝵs. nemo nr̃m inter¬
uenit. potest pauꝑib collatio
popłi redundare: Nonfaciãt
de agͥs inuicliã: collant eos si
libitum ẽ: Imꝑatori ñ dono:
s ñ nego: Aurũ querunt. pos¬
sum dicere argentũ & aurũ
ñ quero. Sed inuidiã faciunt
qi aurũ crogatur: nec ego hãc
inuidiã ꝑhorresco: Nabeo &ra¬
rios: Aerarii mei pauꝑes. xp̃i
sunt: hunc noui congregare
chesaurũ. Utinã hoc mͥ semꝑ
cͥmen adscͥbant: qr aurũ pau¬
ꝑib erogatur Qd̃ si obiciunt
qł defensionẽ ab his requirar:
ñ nego. s &iã ambio. Habeo
defensionẽ. s morationib pau¬
perũ Ceci illi & claudi. debi¬
les. ꝙ senes. robustis bellatorib
fortiores sunt: Deniq munera
paupert̃ d̃m obligant. qr scͥp¬
tũ ẽ. qui largit᷑ pauꝑi. do fȩne¬
rat: Presidia bellatorũ. duu

Expanded text:
 Christo accepit, sicut scriptum est: Ille de meo accipiet, et annunpetit, non negamus. Agri Ecclesiae solvunt tributum: si agros desidicandorum; nemo nostrum intervenit. Potest pauperibus collatio populi redundare: non faciant de agris invidiam, tollant eos, si libitum est imperatori: non dono, sed non nego. Aurum quaerunt, possum dicere: Argentum et aurum non quaero. Sed invidiam faciunt, quia aurum erogatur. Nec ego hanc invidiam perhorresco. Habeo aerarios: aerarii mei pauperes Christi sunt, hunc novi congregare thesaurum. 873 Utinam hoc mihi semper crimen ascribant, quia aurum pauperibus erogatur! Quod si objiciunt quod defensionem ab iis requiram, non nego, sed etiam ambio. Habeo defensionem, sed in orationibus pauperum. Caeci illi et claudi, debiles et senes robustis bellatoribus fortiores sunt. Denique munera pauperum Deum obligant; quia scriptum est: Qui largitur pauperi, Deo fenerat . Praesidia bellatorum divin
Abbreviated transcription (Latin):
dã. xp̃i hereditatẽ: Sedꝙ hoc
addidi : absit ut traclam here¬
ditatẽ pacrũ. hocẽ heredi¬
tatẽ dyonisiĩ. qͥ in  exilio
incausa fidei defunctus ẽ.
heredita cẽ excorgii confesso.¬
ris. here dicatẽ merocli atq
om̃iũ recro fideliũ ep̃oꝵ: Re¬
spondi ego qđ sacerdotis ẽ: qđ
imꝑatoris ẽ faciat imꝑator: Pri¬
us ẽ. ut animã mͥ qm fidem au¬
ferat: At cuitradam p̃sens lec¬
tio eugłii docere uos debet: qͥcd
petatur : aquib petatur: Au
eruli. ꝙ moleste ferebant udei:
Deniq inderpellauerunt dñm
iħm dicentes ut faceret eos tace¬
re: respondit: Si hi tacebunt.
lapides clamabunt: Deinde
ingressus templũ eiecit nũmu¬
larios ꝙ cathedias & columbas

Expanded text:
dam Christi haereditatem? Sed et hoc dam Christi haereditatem? Sed et hoc addidi: Absit ut tradam haereditatem patrum, hoc est, haereditatem Dyonisii, qui in exsilio in causa fidei defunctus est, haereditatem Eris, hereditatem Myroclis, atque omnium retro fidelium episcoporum. Respondi ego quod sacerdotis est. Quod imperatoris est faciat imperator. Prius est ut animam mihi, quam fidem auferat. 19. At cui tradam? Praesens lectio Evangelii docere nos debet, quid petatur, a quibus petatur. Auderuli, et moleste ferebant Judaei . Denique interpellaverunt Dominum Jesum, dicentes ut faceret eos tacere; respondit: Si hi tacuerint, lapides clamabunt . Deinde ingressus templum, ejecit nummularios, et cathedras, et columbas
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to mundũ redemisti. auxen¬
tius uno mom̃to dot popłos qđ
in ipso ẽ. trucidabit. alios gla¬
dio. ali hos sacrilegio: Michi
basilicã petit cru ento ore.
sanguinolentis manibꝰ:
cui bene p̾sens re spondet
lectio: Peccatori autẽ dixit
ds. qͣre cu enarras iusticias me¬
as: Idest ñ conuenit paci ꝙ fu¬
rori : ñ conuenit xp̃o & belial
Meministis &iã qđ lectũ ẽ hodi¬
e. nabuthe sc̃m uirũ possesso¬
rem uineę suȩ intellacũ pe¬
titione regia ut uineã suã da¬
ret. ubi rex succisis uitibꝰ holꝰ
uile sereret: eumq respondis¬
se. absit ut ego patrũ meorũ
tradam hereditatem. regẽ con¬
tristatũ ẽẽ qđ sͥ ẽẽt alienũ ius
relatione iusta negatũ. s mu¬
liebri consilio deceptũ: nabuthe
uites suas uł ꝓpͥo cruore defen¬
dit: Si ille uineã suã ñtra¬
didit: nos trademus eccłiam
uentus: absit a me ut tradam
xp̃i hereditatẽ: Si ille pacrum
hereditatẽ ñ tradidit: ego tra¬

Expanded text:
mento mundum redemisti: Auxenmento mundum redemisti: Auxentius uno momento tot populos, quod in ipso est, trucidabit, alios gladio, alios sacrilegio? Meam basilicam petit cruento ore, sanguinolentis manibus. Cui bene praesens respondit lectio: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas ? id est, non convenit paci et furori, non convenit Christo et Belial . Meministis etiam quod lectum est hodie Nabuthe , sanctum virum possessorem vineae suae, interpellatum petitione regia, ut vineam suam daret; ubi rex, succisis vitibus, olus vile sereret, eumque respondisse: Absit ut ego patrum meorum tradam haereditatem; regem contristatum esse, quod sibi esset alienum jus relatione justa negatum, sed muliebri consilio deceptum. Nabuthe vites suas vel proprio cruore defendit . Si ille vineam non tradidit suam, nos trademus Ecclesiaventus: Absit a me ut tradam Christi haereditatem. Si ille patrum haereditatem non tradidit, ego tra
Abbreviated transcription (Latin):
uł ꝑgebã ad martyres: non re¬
giam palatii p̃texebã cundo
acq redeundo: &. tam̃ ne mo
me tenuit cũ exturbandi me
haberent. ut ꝓdiderunt pꝰea
uoluntatẽ dicentes. exi de ciui¬
tate & uade qͦ uis: Expectabã
faceor magnũ aliqͥd. aut gla¬
diũ ꝓxp̃i nomine. aut incen¬
diũ pati: at illi delicias mͥ pro
passionib optulerunt. sed ach¬
leta. xp̃i ñ delicias. sed passiones
suas exigit: Nemo gͦ uos cur¬
bet qđ aut carrũ p̃parauerant.
aut dura ut uidebatur sͥ aux¬
entii ipsius qͥ se dicit ep̃m ore
iactata: Pleriq narrabant ꝑ¬
cussores p̃missos: penã mortis
decretã ẽe Nec illa timeo: et
ista ñ desero Quo enĩ abibo uͥ
ñ om̃ia plena gemitꝰ sint atq
lacͥmarũ. qnͣdo ꝑ eccłias iuben¬
tur eici cacholici sacerdotes. re¬
sistendes gladio feriri. curiales
imitatus auxentui gladiũ uo¬
lantẽ ꝑoms urbes duexit: et
sachanas transfigurat se in an¬
głm lucis. & in malũ imitat᷑ eiꝰ

Expanded text:
 pergebam ad martyres? non regiam palatii praetexebam eundo atque redeundo? et tamen nemo me tenuit, cum exturbandi me haberent ut prodiderunt postea voluntatem, dicentes: Exi de civitate, et vade quo vis. Exspectabam, fateor, magnum aliquid: aut gladium pro Christi nomine, aut incendium. At illi delicias mihi pro passionibus obtulerunt: sed athleta Christi non delicias, sed passiones suas exigit. Nemo ergo vos turbet, quod aut carrum praeparaverant aut dura, ut videbatur sibi, Auxentii ipsius qui se dicit episcopum ore jactata. Plerique narrabant percussores praemissos, poenam mortis esse decretam. Nec illa timeo, et ista non omnia plena gemitus sint, atque lacrymarum; quando per Ecclesias jubentur ejici catholici sacerdotes, resistentes gladio feriri, curiales imitatus Auxentius gladium volantem per omnes urbes direxit. Et Satanas transfigurat se in angelum lucis, et in malum imi
Abbreviated transcription (Latin):
& legis uira p̃scͥbit. ipse se cestat᷑
iniustũ: qͥa iustus ex fide uiuit:
Hanc gͦ legẽ quisqͣ sequat᷑. qua
firmat᷑ ariminense conciliũ: in
qua creatura dictus ẽ xp̃c: Sed
aiunt: Misit d̾s filiũ suũ factũ
ex muliere: factũ sub lege: Frgo
factũ legunt: hoc ẽ creatũ: Non¬
ne hocipsũ consid̾ant qđ ꝓposu¬
erunt. qͥa factus dicit᷑ xp̃s: Sed
exmuliere. hoc ẽ scdm partũ uir¬
ginis factus ẽ: qui scđm diuinã
generationẽ ex patre natus ẽ: sc
legerunt &. hodie qͥa xp̃c nos re¬
demit de maledicto legis: factis
Sed quare maledictũ dicat᷑. aps̃
te docet dicens: qͥa scͥptũ ẽ. male¬
dictus om̃is qui pendet inligno
Hocẽ qͥa in carne sua nr̃am carnẽ
in suo corpore nr̃as infirmicates
& nr̃a maledict᷑a suscepit: ut cii¬
cifigeret: Non enĩ ille malecdic¬
tus: sed inte maledict᷑us: Demq
habes alibi. qͥ pecc̃m ñ cognouit
pecc̃a suscepit. ut sacram̃to

Expanded text:
et legis jura praescribit, ipse se testatur et legis jura praescribit, ipse se testatur injustum, quia Justus ex fide vivit. 25. Hanc ergo legem quisquam sequatur, qua firmatur Ariminense concilium, in quo creatura dictus est Christus? Sed aiunt: Misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege . Ergo, factum, legunt, hoc est, creatum. Nonne hoc ipsum considerant, quod proposuerunt, quia factus dicitur Christus, sed ex muliere, hoc est, secundum partum Virginis factus est, qui secundum divinam generationem ex Patre natus est? Legerunt et hodie, quia Christus nos redemit dSed quare maledictum dicatur, Apostolus te docet, dicens quia scriptum est: Maledictus omnis, qui pendet in ligno , hoc est, qui in carne sua nostram carnem, in suo corpore nostras infirmitates et nostra maledicta suscepit, ut crucifigeret; non enim ille maledictus, sed in te maledictus. Denique habes alibi: Qui peccatum non cognovit, peccata suscepit, ut sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
ferat: ferat q: iã si nolit ferꝙ
conscientiã suã ꝙ. si ñ feit car¬
tulã: feret sanguine inscͥptã
animã suã : & si atram̃do inscͥp¬
tã epłam ñ feret: Scͥpta ẽ uida
culpa tua graphio ferreo & un¬
gue adamantino. q scͥpta in pec¬
cere tractandi. plenꝰ sanguinis¬
plenus cruoris. qͥ qͦs ñ pocu̾it
sermone deciꝑe. eos gladio pu¬
tat eẽ feriendos. cruentas leges
ore dictans. manu scͥbens. & pu¬
tans qđ lex fidẽ possit homini¬
b imꝑare. Non audunt ꝙ id
qđ hodie dictũ ẽ. qm̃ ñ iustifi¬
cat᷑ hõ exoꝑib legis: Ait: Per
legẽ legi mortuus sũ ut do uiuã:
idẽ per legẽ spiritalẽ interp̃ca¬
tioni legis ẽ mortuus corporali:
creta ꝑfidiȩ: Non lex eccłiam
congregauit: sed fides .xͥ. Lex e¬
nĩ non ẽ ex fide: iustus aut̃ ex
fide uiuit: Iustũ gͦ fides ñ lex
facit: qͥa ñ ẽ ꝑ legẽ iusticia. sed
ꝑ fidẽ. xͥ: Qui aut̃ fidẽ repudiat

Expanded text:
ferat. Feret, etiamsi nolit: feret ferat. Feret, etiamsi nolit: feret conscientiam suam, etsi non fert chartulam: feret sanguine inscriptam animam suam, etsi atramento inscriptam epistolam non feret. Scripta est, Juda, culpa tua graphio ferreo et ungue adamantino, et scripta in peccere tractandi, plenus sanguinisplenus cruoris? Qui quos non potuerit sermone decipere, eos gladio putat esse feriendos, cruentas leges ore dictans, manu scribens, et putans quod lex fidem possit hominibus imperare. Non audivit et id quod hodie dictum est: Quoniam non justificatur homo ex operibus Legis; , aut: Per Legem Legi mortuus sum, ut Deo vivam , id est, per legem spiritalem interpretationi Legis est mortuus corporali. creta perfidiae. Non lex Ecclesiam congregavit, sed fides Christi. Lex enim non est ex fide: Justus autem ex fide vivit . Justum ergo fides, non lex facit; quia non est per legem justitia, sed per fidem Christi. Qui autem fidem repudiat,
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃s arriauꝰ ad decipiendã plebẽ
quã ille cenuerat. se uocaret
bulũ: s ꝑfidiã ñ mutauit: Ex¬
uit lupũ: & induit lupũ: Nich̾
ꝓdest qđ mutauit nom̃: qͥd sit
agnoscit᷑ Aliꝰ inscythie parti¬
b dicebat᷑. aliꝰ hic uocat᷑. noĩa
ꝓregionib habet: Haba. gͦ iã
duo nomina. & si hinc alio ꝑ¬
rexerit. habebit ꝙ c̾ciũ: Qͦ mͦ
enĩ patiet᷑ ut maneat ei uoca¬
bulũ ad tanti sccłis indicium:
Minora fecit in scychia. & ita eru¬
buit ut mutaret uocabulum.
Sceleratiora hic ausus ẽ: & uolq.
quocũq ꝑrexerit nomine suo
ꝓdi: Tancorũ popłorũ sangui¬
ne̾ manu sua scͥba ꝙ pot̾it con¬
sistere animo: Paucos exclu¬
debat dñs iħc de templo suo.
auxentiꝰ nullũ reliqͥtͥ: De tem¬
plo suo dñs ih̾c flagello eiecit:
auxentiꝰ gladio: Iħs flagello:
mercuruiꝰ securi: Pius dñis fla¬
gello exturbat sacͥlegos: neꝗͣ
ꝑsequit᷑ pios ferro: De qͦ bene
dxistis hodie leges suas secũ

Expanded text:
ipiendam plebem, quam ille tenuerat, se vocaret bulum, sed perfidiam non mutavit: exuit lupum, sed induit lupum. Nihil prodest quod mutavit nomen: quid sit agnoscitur. Alius in Scythiae partibus dicebatur, alius hic vocatur: nomina pro regionibus habet. Habet ergo jam duo nomina; et si hinc alio perrexerit, habebit et tertium. Quomodo enim patietur ut maneat ei vocabulum ad tanti sceleris indicium: Minora fecit in Scythia; et ita erubuit, ut mutaret vocabulum: sceleratiora hic ausus est; et volet, quocumque perrexerit, nomine suo prodi? Tantorum populorum sanguinem manu sua scribet, et poterit consistere animo? 23. Paucos excludebat Dominus Jesus de templo suo, Auxentius nullum reliquit. De templo suo Jesus flagello ejicit, Auxentius gladio: Jesus flagello, Mercurinus securi. Pius Dominus flagello 870 exturbat sacrilegos; nequam persequitur pios ferro. De quo bene dixistis hodie: Leges suas secum
Abbreviated transcription (Latin):
Pxͥ nomine. nͥ forte illud mou̾e
dere sermones nr̃os gestiunt.
sic̃ uidei qui xp̃m uersuco ser¬
mone cẽptabant dicentes: Ma¬
gister licet tͥbutũ dari cesari.
anũ: Semꝑne de cesare seruu¬
lis cłi inuidia cõmouetur: Et
hoc ad calũpniã sͥ arcessit impi¬
etas. ut imꝑiale nom̃ obtendat:
Et isti possunt dicere qđ eors ñ
hñt sacͥlegiũ. quoꝵs unitantur
magisteriũ: & cam̃ uidete qͣnͣto
Illi querebant utrũ soluentũ
putarent cesari ius tͥbuti. isti
imꝑatori uolunt dare ius eccliȩ:
Sed ut ꝑfidi suũ secunt᷑ auetdee.
ita & nos quȩ nos dñs ꝙ auctae
nr̃ docuit. respondeauiꝰ. C. on¬

Expanded text:
 nomine? Nisi forte illud moveredere sermones nostros gestiunt, sicut Iudei, qui Christum versuto sermone temptabant dicentes: 'Magister, licet tributum dare caesari, an non?' Semperne de caesare servulis Dei invidia commovebitur? Et hoc ad calumpniam sibi arcessit impietas, ut imperiale nomen optendat. Et nisi non possunt dicere, quod eorum non habeant sacrilegium, quorum imitantur magisterium. Et tamen videte, quanto Illi quaerebant, utrum solvendum putaret caesari ius tributi, isti imperatori volunt dare ius aecclesiae. Sed ut perfidi suum secuntur auctorem, ita et nos quae nos Dominus et auctor noster docuit respondeamus. C
Abbreviated transcription (Latin):
Imp̃r enĩ intra eccłam. ñ supͣ ec¬
clam ẽ: Bonꝰ enĩ impr querit
aux iliũ eccłie. ñ refutat. Hȩc ut
humilit̾ dicimꝰ. ita constant̾ ex¬
ponimꝰ S ĩcendia aliqͥ. gladiũ.
deportationẽ minant᷑: didicimꝰ
xͥ seruuli ñ timere. ñ tim̃tib nc̃¬

Expanded text:
r Enim intra Ecclesiam, non supra Ecclesiam est; bonus enim imperator quaerit auxilium Ecclesiae, non refutat. Haec ut humiliter dicimus, ita constanter exponimus. Sed incendia aliqui, gladium, deportationem minantur. Didicimus Christi servuli non timere. Non timentibus num
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: Nondic̃ audite g̃s. ñ dic̃
audite iudei Iam enĩ ñ popłs
di qui fu̾at. popłs erroris factus:
e qui popłs erroris erat. popls
Iste gͦ popłs uidicat cuiꝰ incorde
lex diuina ẽ. ñ humana lex. ñ
atram̃to scͥpta. s sp̃u dĩ uiui:
Non incarta exarata. s incorde sig
an qui elegit audientiam: Con¬
clusus undiq ad uersutiã pacrũ
suoꝵ confugit. de imꝑatore uult
inuidiã cõmouere. dicens iudica¬
re debere adolescentẽ cathecumi¬
nũ sacre lectionis ignarũ & in
consistorio iudicare: quasi uͦ suꝑi¬
ore anno qñ ad palatiũ sum petitꝰ.
cũ p̃sentib pͥmacib anͣ consistori¬
ũ tractaretur. cũ imꝑator basili¬
cã uellet criꝑe. ego tẽ aulȩ condẽ¬
platione regalis infractus fã. con¬
stanciã ñtenucrĩ sacerdotis. aut
inminuto iure discesserĩ: Nonne
meminert̃. qđ uͥ me cognouit po¬
płs palaciũ petisse. ita irriit ut
iuim eiꝰ ferre ñ possent. qͣnͣdo co¬
miti militari cũ expeditis ad fu

Expanded text:
 Audite, gentes. Non dicit: Audite, Judaei. Jam enim populus Dei qui fuerat, populus erroris est factus: et qui populus erroris erat, populus Iste ergo populus judicat, cujus in corde lex divina est, non humana: lex non atramento scripta, sed spiritu Dei vivi: non in charta exarata, sed in corde signan qui eligit audientiam? 29. Conclusus undique, ad versutiam patrum suorum confugit. De imperatore vult invidiam commovere, dicens judicare debere adolescentem catechumenum, sacrae lectionis ignarum, et in consistorio judicare. Quasi vero superiore anno quando ad palatium sum petitus, cum praesentibus primatibus ante consistorium tractaretur, cum imperator basilicam vellet eripere; ego tunc aulae contemplatione regalis infractus sim, constantiam non tenuerim sacerdotis, aut imminuto jure discesserim? Nonne meminerunt quod ubi me cognovit populus palatium petisse, ita irruit, ut vim ejus ferre non possent; quando comiti militari cum expeditis ad fug
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicant: Itaq & hodie cũ lal¬
uerberatur: Geraseni p̾sentiã
xp̃i serre ñ pot̾ant: isti peiores
gerasenis nec laudationẽ. xp̃i su¬
stinere possunt: Sident pue¬
ros xp̃i głam concinentes. qͥa
scͥpcũ ẽ exore infanciũ &. lacten¬
ciũ ꝑfecisti laudẽ: irrident istã
ecce qͥd clamant: sed respoucdi
his xp̃c. si hi tacuerint. lapideᷤ
clamabunt: Hoc ẽ fortiores cla¬
mabunt. clamabunt & uiuene.
clamabunt ꝙ maturiores. ela¬
mabunt & senes: isti lapides
ad illũ iã solidati lapidẽ. deqͦ
scͥptũ ẽ: Lapidẽ quẽ repbantĩ
edificantes. hic factus ẽ in ca¬
nib inuitatꝰ templũ suũ xp̃c
ingreditur. & flagellũ prendit.
& eicit de templo nũmularios:
ñ patit᷑ enĩ in suo cẽplo pecu¬
niȩ ẽẽ uernaculos. ñ patit᷑ in
suo cẽplo ee eos qui uendant
cachedras: Qͥd sunt cathedrȩ.
nͥhonores: Qͥd sunt colũbe. nͥ
simplices m̃tes uł anime fidẽ
candidã & purã sequentes:
Ego gͦ inducã intemplũ. quẽ

Expanded text:
cum lauverberatur. 20. Geraseni praesentiam Christi ferre non poterant , isti pejores Gerasenis nec laudationem Christi sustinere possunt. Vident pueros Christi gloriam concinentes; quia scriptum est: Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Irrident istam Ecce quid clamant? Sed respondit iis Christus: Si hi tacebunt, lapides clamabunt , hoc est, fortiores clamabunt, clamabunt et juvenes, clamabunt et maturiores, clamabunt et senes: isti lapides ad illum jam solidati lapidem, de quo scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in canibus invitatus templum suum Christus ingreditur, et flagellum prehendit, et ejicit de templo nummularios . Non patitur enim in suo templo pecuniae esse vernaculos, non patitur in suo templo esse eos, qui vendant cathedras. Quid sunt cathedrae, nisi honores? Quid sunt columbae, nisi simplices mentes, vel animae fidem candidam et puram sequentes? Ego ergo inducam in templum, quem
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit do: Incellȩxit gͦ petrus.
qđ iterũ xp̃c crucisigendus eet
inseruulo: Itaq sponte remea¬
uit. int̾rogantib xp̃ianis res¬
sponsum reddidit: statĩq cor
Qͥd si & huic seruulo dicit. illũ
uolo manere. tu aut̃ me seq̃re
& de hac arbore gustare uult
fructũ : Nã si illius cybus erat
ut faceret uoluncatẽ patris.
idem cybus illius ẽ ut nr̃is pas¬
sionib epuletur: Nonne ut
de ipso dño sumamꝰ exemplũ.
qͣndo uoluit passus ẽ. & cũ qͣre¬
retur inuentus ẽ: Qndo auĩ
hora ñ uenerat passionis. per
mediũ querentiũ transiebat.
& uidentes eũ cenere ñ pot̾ant:
qđ utiq euident̾ ostñdit. quia

Expanded text:
vivit Deo . Intellexit ergo Petrus quod iterum Christus crucifigendus esset in servulo. Itaque sponte remeavit; interrogantibus Christianis responsum reddidit, statimque corQuid si et huic servulo dicit: Illum volo manere, tu autem me sequere ; et de hac arbore gustare vult fructum? Nam si illius cibus erat, ut faceret voluntatem Patris : itidem cibus illius est, ut nostris passionibus epuletur. Nonne, ut de ipso Domino sumamus exemplum, quando voluit, passus est: et cum quaereretur, inventus est? quando autem hora non venerat passionis , per medium quaerentium transibat, et videntes eum tenere non poterant? Quod utique evidenter ostendit quia
Abbreviated transcription (Latin):
repperistis: S obmurmurant
adhuc: dicentes. quia licet dene¬
re pignora.et se lege defendunt:
aiunt enim scriptum indeutero¬
nomio si debitum fuerit tibi. a
ꝓximotuo quodcumq: non in¬
troibis indomum ipsius pigno¬
rare pignus.s foris stabis: et ho¬
mo apud quem est debitum tu¬
um ꝓferet tibi foris pignus:
Si autem homo ille pauꝑ fuerit.
non dormies inpignore ipsius:

Expanded text:
repperistis. sed obmurmurant repperistis. sed obmurmurant adhuc dicentes quia licet tenere pignora et se lege defendunt. aiunt enim: scriptum in Deuteronomio: si debitum fuerit tibi a proximo tuo quodcumque, non introibis in domum ipsius pignorare pignus, sed foris stabis, et homo aput quem est debitum tuum proferet tibi foris pignus. si autem homo ille pauper fuerit, non d
Abbreviated transcription (Latin):
liberatis quem diciorem quera¬
tis fide iussorem:S alligatis:
quia pauꝑ est factus.cum diues
eẽt: Uidisti ergo quia fides eius
diues est:fides eius idonea est:
Pauꝑ est factus cum ꝓbonis sol¬
ueret: et adhuc pauꝑtas ipsiꝰ
non decipit: Nos enim diuites
fecit: quos pauꝑes putabatis:
largitur diuitias: Nolite ergo
uos pauꝑtatem timere: ut sicis
diuites: Date otiosam pecuniã.
et recipietis fructuosã grãm: et
pauꝑum subuenietis necessitati¬
b: et uob̾custodie sollicitudo
minuetur. Non peribit quod
pauꝑ acceꝑit. et uob quod dede¬
ritis inopi. sine custode serua¬
bitur. Quod si increm̃tum que¬
ritis usurarum: in lege benedic¬
tio. in euuangłio celestis est mer¬
ces: Quid suauius benedictione:
Quid maiꝰ est cȩlo: Si escarum
desiderantur usure: ħquoq p̃sto
est sicut legimus. Isenim qui mi¬
seretur pauꝑis. ipse pascetur:
Reddite ergo pignora que dene¬
cis:qm̃ fide iussorem idoneum

Expanded text:
liberatis, quem ditiorem quaeriliberatis, quem ditiorem quaeritis fideiussorem. sed allegatis quia pauper est factus, cum diues esset. uidistis ergo quia fides eius diues est, fides eius idonea est. pauper est factus, cum pro nobis solueret, et adhuc paupertas ipsa non decipit; nos enim diuites fecit, quos pauperes putabatis. largitur diuitias. nolite ergo uos paupertatem timere, ut sitis diuites. date otiosam pecuniam et recipietis fructuosam gratiam et pauperum subuenietis necessitatibus et uobis custodiae sollicitudo minuetur. non peribit quod pauper acceperit et uobis quod dederitis inopi sine custode seruabitur. quodsi incrementum quaeritis usurarum. in lege benedictio, in euangelio caelestis est merces. quid suauius benedictione, quid maius est caelo? si escarum . desideratur usura, ea quoque praesto est, sicut legimus; is enim qui miseretur pauperis ipse pascitur. Reddite ergo pignora, quae tenetis, quoniam fideiussorem idoneum
Abbreviated transcription (Latin):
tis altissimi. Eritis miscđes: qͦd
uos ec̃ni patris ꝓbetis heredes
si feneratorum uos delectat et
usurarum uocabulum. Id quoq
non inuideo: docebo quomodo
boni feneratores ẽẽ possitis: quo¬
modo bonas queratis usuras:
Dicit salomon: fenerat dñoqui
miseretur pauꝑt: scđm datum
autem eius retribuet ei: Ecce
bonum fenus. de malo factũẽ:
ecce irrep̃hensibilis fȩnerator.
ecce ustira laudabilis. Holite gͦ
lam me inuidentem aur̃is com¬
modis estimare. Putatis quod
hominem uob̃ subtraham debi
go: illum de monstro.qui uos
fraudare non possit.fenerate
paupis. Ile astringit᷑ et cenetur:
ille scribit quicquid egenus
acceperit. Euuangeliũ eius
cautio: Ille ꝓmittit ꝓom̃ibus
indigentib. ille dicit᷑ fidem: Quid
dubitatis dare: Si quis uob̃ di¬
ues huius soli offeratur. qui fide
ꝓmittit sua ꝓaliquo debitore:
statim numẽratis pecuniam.
pauꝑ est uobis dñs celi et condi¬
tor mundi huius:et ad huc de¬

Expanded text:
tis altissimi: eritis misericordes, qui tis altissimi: eritis misericordes, qui uos aeterni patris probetis heredes. Sed faeneratorum uos delectat et usurarum uocabulum. id quoque non inuideo. docebo quomodo boni faeneratores esse possitis, quomodo bonas quaeratis usuras. dicit Solomon: faenerat domino qui miseretur pauperi, secundum datum autem eius retribuet ei. ecce bonum faenus de malo factum est, ecce inreprehensibilis faenerator, ecce usura laudabilis. nolite ergo iam me inuidentem uestris commodis aestimare. putatis quod hominem uobis subtraham debitgo, illum demonstro qui uos fraudare non possit. faeneratpauperis. ille adstringitur et tenetur, ille scribit quidquid egenus acceperit — euangelium eius cautio —, ille promittit pro omnibus indigentibus, ille dicit fidem. quid dubitatis dare? si quis uobis diues huius saeculi offertur, qui fide promittit sua pro aliquo debitore, statim numeratis pecuniam. pauper est nobis dominus caeli et conditor mundi huius, et adhuc de
Abbreviated transcription (Latin):
in eauangłio talib magis existi¬
mat fenerandum:aquib redhibi¬
tio nonsperetur. Sicenĩ ait. Et si
mutuum dederitis aquib spera¬
tis recipere:quȩ uobis est gr̃a:
Nam peccatores peccatorib fene¬
rant: ut recipiant: Uerũtamen
amate inimicos urõs et benefa¬
cite eis ⁊mutuũ date nichil
sꝑantes: et erit merces ur̃a mul¬
ta incęlo. et erttis filii aldissimi:
quia ipse benignus suꝑ ingͣcos
et malos. Estote misericordes:
catores inquit peccatorib fene¬
rant: ut recipiant. Uterq pecca¬
tor.ẽ: et fenerator et debitor. uos
autem amate inquit inimicos
ur̃os:non discutiatis quid me¬
reantur inimici. ħ quid uos facere¬
oporteat: Date mutuum his.
aquib non sperastis uos quod
datum fuerit recepturos: Nul¬
lum hic damnum est. s cõpendi¬
um minimũ datis. multum reci¬
pietis: Interra datis: et id uobis
soluetur incelo: Fenus amittitis:
mercedem magnam habebitis.
feneratores ẽẽ desintis:filii eri¬

Expanded text:
in euangelio talibus magis existiin euangelio talibus magis existimat faenerandum, a quibus redhibitio non speretur. sic enim ait: etsi mutuum dederitis a quibus speratis recipere, quae uobis est gratia? nam peccatores peccatoribus faenerant, ut recipiant. uerum tamen amate inimicos uestros et benefacite et mutuum date nihil sperantes, et erit merces uestra multa in caelo et eritis filii altissimi, quia ipse benignus super ingratos et malos. estote misericordes, atus. peccatores inquit peccatoribus faenerant, ut recipiant. uterque peccatores, et faenerator et debitor. uos autem amate inquit inimicos uestros. non discutiatis quid mereantur inimici, sed quid uos facereporteat. date mutuum his a quibus non speratis uos quod datum fuerit recepturos. nullum hic damnum est, sed conpendium. minimum datis, multum recipietis. in terra datis et id uobis soluetur in caelo: faenus amittitis, mercedem magnam habebitis: faeneratores esse desinitis, filii eri
Abbreviated transcription (Latin):
cium: fraus odiosit. Docuustis
ꝑiurium: feneratorium sacra¬
mentum dicitur: ubi paratur
ꝑiuriũ. Peierastiꝰ frequenter
cum reddita fuerit pecunia.
quod sin grafa non appareat:
peierastis postea quod non re¬
ceꝑitis pecuniam: Nolice ergo
semꝑ miseriẽe. semꝑ auari. seꝑ
mesti. Leones sunt et feritatẽ
suam mutant: De manducante
inquit exiuit esca: et de forte
et cristi exiuit dulce: Grecus et
cristi habet. sic inuenimus. Tam̃
de forti hoc intelligetur. quia
leo fortis est feritate. et qui ferus.
tristis: et de uob̃ qui pecuniam
auaritia deuoratis exeat mi¬
scd̃ia. Hec enim esca est egenorũ:
et detristi exeat dulce: ut dimit¬
alis ei qui non habet unde dis¬
soluat. Quid trahitis peccata.
ut fune longo. et uigilorio uitule:
Quod fit utiq cum fenus ꝓduci¬
tis: tenetis pauꝑem debitorem:
Uel ubi sit aliqua gr̃a: ubi nulla
spes commodi: Et hoc scđm ur̃am
auaritiam loquor.Ceterũ dñs

Expanded text:
cium, fraus odio sit. docuistis cium, fraus odio sit. docuistis periurium. faeneratorium sacramentum dicitur, ubi paratur periurium. peieratis frequenter, cum reddita fuerit pecunia, quod syngrapha non appareat, peieratis postea quod non receperitis pecuniam. nolite ergo semper miseri esse, semper auari, semper maesti. leones sunt et feritatem suam mutant. de manducante inquit exiuit esca et de forte et tristi exiuit dulce. Graecus \'et tristi habet; sic, inuenimus. tamen de forte hoc intellegitur, quia leo fortis est feritate et qui ferus tristis. et de uobis, qui pecuniam et auaritiam deuoratis, exeat misericordia — haec enim esca est egenorum — et de tristi exeat dulce, ut dimittatis ei qui non habet unde dissoluat. quid trahitis peccata ut fune longo et ut iugi loro uitulae? quod fit utique, cum faenus producitis. tenetis pauperem debitorem: uel ibi sit aliqua gratia, ubi nulla spes commodi. et hoc secundum uestram auaritiam loquor. Ceterum dominus
Abbreviated transcription (Latin):
num habitatione celestiqui pe¬
cuniam non dedit inusuram. Si
ergo qui non dedit benedic̾tus:
sine dubio maledictus. qui dedit
adusuram: Cur ergo maledicti¬
onem potius eligis. quã benedic̃¬
tionem: Potestis benedicti ẽẽ
si uelitis: potestis iusti ẽẽ: homo
enim iustus iezechiel qui pignꝰ
debitoris reddet. et pecuniam
suam inusuram non dabit. et
suꝑhabundantiam non accipi¬
et. et ab in iusticia auercet manũ
suam. iustus iste est: uita inquit
uiuet dicit dñs. Quia autẽ pig
nus reddit et insimulacra appo¬
suit oculos suos: iniquitatem
fecit cum usuram dedit et suꝑ¬
habundantiam accepit. hic uita
non uiuet. om̃s iniquitates istas
fecit. morte morietur: sanguis
eius suꝑ ipsum erit: Uide quo¬
modo fenerationem cum idola¬
tria copulauit: quasicrimen eqͦ¬
ret: Elige ergo quod dulce est:
Cur semꝑ tristes: Cur semꝑ ama¬
rissimi: Cur semꝑ solliciti: Pro¬
cedat aliquando uobis miscdia:
pcedat ueritas: obligetur menda¬

Expanded text:
num habitatione caelesti qui penum habitatione caelesti qui pecuniam non dedit in usuram. si ergo qui non dedit benedictus, sine dubio maledictus qui ad usuram dedit. cur ergo maledictionem potius eligis quam benedictionem? potestis benedicti esse, si uelitis, potestis iusti esse. homo enim iustus secundum Ezechiel qui pignus debitori reddet et pecuniam suam in usuram non dabit et superabundantiam non accipiet et ab iniustitia auertet manum suam. iustus est iste; uita inquit uiuet, dicit dominus. qui autem pignus non reddidit et in simulacra apposuit oculos suos, iniquitatem fecit. cum usura dedit et superabundantiam accepit, hic uita non uiuet. omnes iniquitates istas fecit, morte morietur, sanguis eius super ipsum erit. uide quomodo faeneratorem cum idolatra copulauit, quasi crimen aequaret. elige ergo quod dulce est. Cur semper tristes, cur semper amarissimi, cur semper solliciti? procedat aliquando a uobis misericordia, procedat ueritas: ablegetur menda
Abbreviated transcription (Latin):
tunc alienigena nͥ amalech. nisi
amorreus.nisi hostis: Ibi inqͥt
usuram ȩxige.cui merito nocere
desideras:cui iure inferuntur
arma: Huic legitime indicunt᷑
usurȩ quem bello non potes fa¬
cile uincere:de hoc citote potes
centesima uindicare.Abhoc
usuram exige. quem non sit cri¬
menoccidere:si mecum ferro di¬
micat. qui usuram flagittat: Si¬
ne gladio se de hoste ulciscitur:qͥ
fuerit usurarius exactor inimi¬
ci: Ergo ubi ius belli: ibi ius etiã
usurȩ Frater autem tuus om̃is
fidei pͥmum: deinde romani ui¬
ris est popłs. Harrabo nomentu¬
um fr̃ib meis: i medio ȩcclesie
laudabote: Deniq etiam inlecu¬
dico p̾scribit lex usuram afr̃e non
ẽẽ poscendam: Sic enim habes et
uiuet frater cuus tecum: pecuniã
uam non dabis illi in usuram :
et amplius non recipiendum.nõ
dabis illi escas tuas. Generaliter
hec sententia deromne sortis exelu¬
sit augmentum: Unde dauidait.
Et benedictum estimauit et dig¬

Expanded text:
tunc alienigena nisi Amalech, nisi tunc alienigena nisi Amalech, nisi Amorraeus, nisi hostis? ibi inquit usuram exige. cui merito nocere desideras, cui iure inferuntur arma, huic legitime indicuntur usurae. quem bello non potes facile uincere, de hoc cito te potes centesima uindicare. ab hoc usuram exige quem non sit crimen occidere. sine ferro dimicat qui usuram flagitat, sine gladio se de hoste ulciscitur qui fuerit usurarius exactor inimici. ergo ubi ius belli, ibi etiam ius usurae. frater autem tuus omnis, fidei primum, deinde Romani iuris est populus: narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio ecclesiae laudabo te. denique etiam in Leuitico praescribit lex usuram a fratre non esse poscendam. sic enim habes: et uiuet frater tuus tecum. pecuniam tuam non dabis illi in usuram et in amplius recipiendum non dabis illi escas tuas. generaliter haec sententia dei omne sortis exclusit augmentum. unde et Dauid et benedictum aestimauit et dig
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ alieno constant ꝑiculo.
Tubibis. et alius defluit lacri¬
mis:tu epularis. et allos cibo
tuo strangulas. Tu simphonia
delectaris: et alius miserabili de¬
plorat ululatu. Tu poma degu¬
stas: et alius spinam uorat: Nũ¬
quid colligunt de spinis uuas:
aut detribulis ficus: Spina
usura est:spina centesima est.
Tribulus fenus est.:male urit:
despinis: Si iste fructus de spi¬
nis non nascitur: ille nascetur
et̃nus: De erũnis ditaris. de lacri¬
mis lucrum queris:de fame ali¬
ena pasceris:de exuuiis despo¬
liatorum hominum eudis argen¬
tum: et iudicas te diuitem qui
stipem poscis apaupere:S audi
quid dicat saluator. Ue uobis di¬
uitib qui habetis consolationẽ
urãm: S forte dicas qđ scͥptũ
est.alienigene fenerabis:et non
consideras quid euuangelium
dicat quod est plenius: S hȩc
interim se questremus legis ip¬
sius uerba. Considera fr̃icuo
non fenerabis inquit adusurã:
alienigenam exiges:Quis erat

Expanded text:
quae alieno constant periculo. quae alieno constant periculo. tu bibis et alius diffluit lacrimis, tu epularis et alios cibo tuo strangulas, tu symphonia delectaris et alius miserabili deplorat ululatu, tu poma degustas et alius spinam uorat. numquid colligunt de spinis uuas aut de tribulis ficus? spina usura est, spina centesima est, tribulus faenus est, male urit. de spinis? si iste fructus de spinis non nascitur, ille nascetur aeternus? de aerumnis ditaris, de lacrimis lucrum quaeris, de fame aliena pasceris, de exuuiis despoliatorum hominum cudis argentum et iudicas te diuitem, qui stipem poscis a paupere? sed audi quid dicat saluator: uae uobis diuitibus, qui habetis consolationem uestram! Sed forte dicas quia scriptum est: alienigenae faenerabis et non consideras quid euangelium dicat, quod est plenius. sed hoc interim sequestremus: legis ipsius uerba considera. fratri tuo non faenerabis inquit ad usuram; alienigenam exiges. quis erat
Abbreviated transcription (Latin):
escarum accipies:neq om̃iũ
rerum quascumq feneraue¬
ris fr̃i tuo. fraus enim ista et
circumscriptio est legis non
custodia: et putas de pie face¬
re.quia negotiatores uelut
mutus suscipis. Inde ille frau¬
dem facit in merciump̃tio:
unde tibi soluit usuram. Fraudisˢ
illius tu aucꝰtor. tu particeps:
tibi ꝓficit. quicqͥd ille frauda¬
uerit. Et esca. usura est: et uestis.
usura est: et quodcũq sorti acce¬
dit. usura est. Quod uelis ei no¬
men imponas:usura est.Si li¬
citum est.cur uocabulũ refu¬
gis:cur uelamen obcexis:Si
illicitum: cur incrementum
requiris: Quod peius est hoc ui¬
tium plurimorum est. et maxi¬
me diuitum: quib hoc nomine
instruuntur cellaria. Si instau¬
randum conuiurum putat. ad
negotiatorem mittit: ut absenti¬
ati cupellam sibi gratis deferat:
Ad cauponem dirigit. ut piceũ
uinum aut triacum requirat:
ad lanum ut uulbam sibi ꝓcu¬
ret: ad alium ut poma adornec:
Itaq humanitatem iudicant:

Expanded text:
escarum accipies neque omnium escarum accipies neque omnium rerum, quascumque faeneraueris fratri tuo. fraus enim ista et circumscriptio est legis, non custodia. et putas te pie facere, quia a negotiatore uelut mutuum suscipis? inde ille fraudem facit in mercium pretio, unde tibi soluit usuram. fraudis illius tu auctor, tu particeps, tibi proficit quidquid ille fraudauerit. et esca usura est et uestis usura est et quodcumque sorti accedit usura est. quod uelis ei nomen inponas, usura est. si licitum est, cur uocabulum refugis, cur uelamen obtexis? si inlicitum, cur incrementum requiris? quod peius est, hoc uitium plurimorum est et maxime diuitum, quibus hoc nomine instruuntur cellaria. si quis instaurandum conuiuium putat, ad negotiatorem mittit, ut absentiati cupellam sibi gratis deferat: ad cauponem dirigit, ut Picenum uinum aut Tyriacum requirat, ad lanium, ut uuluam sibi procuret, ad alium, ut poma adornet. itaque humanitatem iudicant
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentum debitori: in quo dor¬
miat. et quietus sit.Si nolueris
reddere. exaudiam inquit eum:
quia misericors sum: Si uos nõ
exauditis. ego exaudiam. egomi¬
serebor:ego non despiciam inopis
p̃cem. Indeutero nomio quoq
scriptum est. Non exigis afr̃e
tuo usuram pecunie. et usuram
escarum:et usuram om̃ium re¬
rum quȩcũq feneraueris fr̃i
tuo: Si alienigene credideris usu¬
ram exigłs abeo:afr̃e autẽ non
exigis: Uides quantum pondus
inuerbis sit. Noli exigere inquit
usuram afr̃e tuo. hoc ẽ cũ quo
debes omĩa habere cõmunia: ab
eo tuusuram exigis: fr̃ tuus. con¬
sors nature ẽ et coheres grẽ¬
aquo durum est repetere qͦd
dederis. nisi cum habuerit
unde dissoluat. Et quia pleri¬
q refugientes precepta legis.
cum dederint pecuniam nego¬
tiatorib non inpecunia usu¬
ras exigunt. s de mercib eorũ
tanqũa usuram emolumenta
ꝑcipiunt: ideo audiant quid
lex dicat. Neq usuram inquit

Expanded text:
uestimentum debitori, in quo doruestimentum debitori, in quo dormiat et quietus sit. si nolueris reddere, exaudiam inquit eum, quia misericors sum. si uos non exauditis, ego exaudiam, ego miserebor, ego non despiciam inopis precem. In Deuteronomio quoque scriptum est: non exiges a fratre tuo usuram -pecuniae et usuram escarum et usuram omnium rerum, quascumque faeneraueris fratri tuo. si alienigenae credideris, usuram exiges ab eo, a fratre autem tuo non exiges. uides quantum pondus in uerbis sit. noli exigere inquit usuram a fratre tuo\\ hoc est: cum quo debes omnia habere communia. ab eo tu usuram exigis? frater tuus consors naturae et coheres gratum est repetere quod dederis, nisi cum habuerit unde dissoluat. et quia plerique refugientes praecepta legis, cum dederint pecuniam negotiatoribus, non in pecunia usuras exigunt, sed de mercibus eorum tamquam usurarum emolumenta percipiunt, ideo audiant quid lex dicat. neque usuram inquit