comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contrarium: qđ tam̃ pocestas hominis
cum sit uoluntarium possit inferre
nec possit auferre. Uidesne quemad¬
modum generalis tua regula illa fran¬
gat᷑. qua putabas nacurale bonũ. nos
uoluntate non ꝑdere:quando inuen¬
tum est qđ ñ solum ꝑeat s nec redeat
uoluntate dumtaxat humanam: Ds̃
autẽ potest hominc̃ reatu ablato. ad in¬
nocentiã reuocare. Cur gͦ non credis li¬
b̃tatem bene agendi uoluntate huma¬
na ꝑire potuisse. nec redire posse nͥ uo
dicentem. non quod uolo faciobonum
s. qđ nolo malum hoc ago. & postuba
proprios uariare non posset. Nec te po¬
uides ipsi dõ tollere libertatẽ: & nobis
quando cum illo inregno eius immor¬
tales uiuere ceꝑimus. nec motus nr̃os
nunc inbonum nunc inmalum nob̃
erit possibile uariare. & tamen tunc
felicius liberierimꝰ: quando ñ poterimꝰ
seruire peccato sicut nec ipse ds̃.S nos
Deinde quis parasitus ita militis glosi
uires assentationib extulit. ut traduci¬

Expanded text:
contrarium, quod tamen potestas hominis, contrarium, quod tamen potestas hominis, cum sit voluntarium, possit inferre, nec possit auferre. Videsne quemadmodum generalis tua regula illa frangatur, qua putabas naturale bonum, nos voluntate non perdere; quando inventum est quod non solum pereat, sed nec redeat voluntate, duntaxat humana? Deus autem potest hominem reatu ablato ad innocentiam revocare. Cur ergo non credis libertatem bene agendi voluntate humana perire potuisse, nec redire posse, nisi dicentem, Non quod volo, facio bonum; sed quod nolo malum, hoc ago; et post verba proprios variare non posset. » Nec te vides ipsi Deo tollere libertatem, et nobis, quando cum illo in regno ejus immortales vivere coeperimus, nec motus nostros, nunc in bonum, nunc in malum nobis erit possibile variare; et tamen tunc felicius liberi erimus, quando non poterimus servire peccato, sicut nec ipse Deus: sed nos Deinde quis parasitus ita militis gloriosi vires assentationibus extulit, ut Traduci
Abbreviated transcription (Latin):
non iniusticia s. reatus opponiti.
qui hominis uoluntate nontollit᷑. & si
cius uoluntate sit factus. Non em̃uerũ
uidet. qui putat reatum sibi ipsicollerc
do indulgentiam: ñ sibi ipsc homo agen¬
do penicentiam. Debemus quippe illũ
recolere. qui penitentiȩ locum non in¬
uenit quamuis cum lacrimis quesi¬
erit eamt. Ac ꝑhoc & penitentiam egit
&e reus remansit. quia ueniam non ac¬
cepit. Et illi qui dicent int̾ se peniten¬
tiam agentes. & ꝑangustiam sp̃s gem̃¬
tes. quid nob̃ ꝑfuit suꝑbia & ceterãrei
utiq ineternum ñ accepta uenia ꝑ ma¬
nebunt: sicut eciam ule de quo dñs a¬
it. non remitcetur ei. s reus erit eterni
peccati. Ecce inuenta ẽ innocentia ma¬
gnum hominis bonum. atq ita natu¬
rale. ut cum illa sit conditꝰ primusho¬
mo. & sicut uos dicitis cum illa nascit᷑
om̃is homo. quȩ tam̃ hominis uolũ¬
tate ꝑdipotest non potest reddi: et
reatus magnũ malum. in nocentiȩq

Expanded text:
non injustitia, sed reatus opponitur, non injustitia, sed reatus opponitur, qui hominis voluntate non tollitur, etsi ejus voluntate sit factus. Non enim verum videt, qui putat reatum sibi ipsi tolleredo indulgentiam; non sibi ipse homo, agendo poenitentiam. Debemus quippe illum recolere, qui locum poenitentiae non invenit, quamvis cum lacrymis quaesierit eam . Ac per hoc et poenitentiam egit, et reus remansit, quia veniam non accepit: et illi qui dicent inter se, poenitentiam agentes, et per angustiam spiritus gementes, Quid nobis profuit superbia , etc.? rei utique in aeternum, non accepta venia, permanebunt: sicut etiam ille de quo Dominus ait, Non remittetur ei, sed reus erit aeterni peccati . Ecce inventa est innocentia magnum hominis bonum, atque ita naturale, ut cum illa sit conditus primus homo, et sicut vos dicitis, cum illa nascitur omnis homo, quae tamen hominis voluntate perdi potest, non potest reddi: et reatus magnum malum innocentiaeque
Abbreviated transcription (Latin):
bonorũ ẽ: liberum uero arbitrium. et
bonoꝵ ẽ & maloꝵ. Utrum aut̃ mala
uoluntate sic pereat innocentia ut pos¬
sit bona uoluntate reparari: ñ contẽp¬
tibilis questioẽ. Sic̃ enim si uoluntate
ampucent᷑ corporis menbra. ñ resticu¬
unt᷑ itidem uoluntate: ita uidendũ ẽ.
an inre quidem dissimili. idest in am¬
mo.tale aliquid de innocentie ꝑdici¬
one contingat: & uoluntario motu ꝑire
possit. redire non possit. Nam & sacra
uirginitas si ꝑimpudicam ꝑcat uolun¬
tatem: ad pudicitiam redire potest ad
uirgimitatem ñ potest. S adhuc respon¬
detur & in tegritatẽ uirginitatis in corꝑe:
ñ utiq animicẽ. s corporis. Cũ uͦde m
nocentia disputat᷑. & tam̃ considerãdũ
c̃ utrum ad iusticiam uoluntate redeas
qui peceauerit. ñ ad innocentiã. sicut
illa ad pudicitiam ñ aduirginitatem
redit. Nam sicut iniusticia iusticiȩ.
ita in nocentie uelut eius contrariũ

Expanded text:
bonorum est, liberum vero arbitrium et bonorum est, liberum vero arbitrium et bonorum est, et malorum. Utrum autem mala voluntate sic pereat innocentia, ut possit bona voluntate reparari, non contemptibilis quaestio est. Sicut enim si voluntate amputentur corporis membra, non restituuntur itidem voluntate; ita videndum est, an in re quidem dissimili, id est, in animo tale aliquid de innocentiae perditione contingat, et voluntario motu perire possit, redire non possit. Nam et sacra virginitas, si per impudicam pereat voluntatem, ad pudicitiam rediri potest, ad virginitatem non potest. Sed adhuc respondetur, et integritatem virginitatis in corpore, non utique animi esse, sed corporis: cum vero de innocentia disputatur, et tamen considerandum est, utrum ad justitiam voluntate redeat qui peccaverit, non ad innocentiam; sicut illa ad pudicitiam, non ad virginitatem redit. Nam sicut injustitia justitiae; ita innocentiae velut ejus contrarium,
Abbreviated transcription (Latin):
sibilia p̃dicare. Tuenim & alibidicis.
quia naturauia ab imtio substantiȩ us¬
q ad terminũ ilius ꝑseuerant. adhoc
ut liberum arbitrium qđ hominids̃.
cum cum erearet dedit amitti ñ posse
contendas: Precipue asserens naturalia
bona uoluntarus malis ꝑire ñ posse. Et
ido dicitis. qđ in ꝑu̾sũ omĩa concm̃ asse¬
rere: tanquam dicamus non posse amit¬
ti mala uoluntaria: posse autẽ naturalia
bona. Quod nos quidem non dicimus.
Utraq enim dicimus: amiti posse s mala
quȩ inuehunt᷑ ꝑuoluntatem liberam.
ꝑ diuinam in dulgentiã posse amitti. ł
phumanam uoluntatẽ. s adõ liberatã.
& adño p̃paratam: uerum tu qui dicis
amitti posse ꝑ uoluntatẽ malam sed
uoluntaria bona ñ naturalia: ecce inue¬
nisti atq ipse dixisti. innocentiam qd̾
ẽ nacurale bonum. amitti posse ꝑuo
luntarium malum. Et innocentia si
bene atcendas. maius bonũ ẽ quam libe¬
rum arbitrium.Quia innocentia eres

Expanded text:
sibilia praedicare. Tu enim et alibi dicis, sibilia praedicare. Tu enim et alibi dicis, quia « naturalia ab initio substantiae usque ad terminum illius perseverant » : ad hoc ut liberum arbitrium, quod homini Deus, cum eum crearet, dedit, amitti non posse contendas; praecipue asserens naturalia bona voluntariis malis perire non posse. Et ideo dicitis, quod in perversum omnia conemur asserere, tanquam dicamus non posse amitti voluntaria mala, posse autem naturalia bona: quod nos quidem non dicimus; utraque enim dicimus amitti posse; sed mala quae invehuntur per voluntatem liberam, per divinam indulgentiam posse amitti, vel per humanam voluntatem, sed a Deo liberatam, et a Domino praeparatam. Verum tu qui dicis, amitti posse per voluntatem malam, sed voluntaria bona, non naturalia, ecce invenisti, atque ipse dixisti innocentiam, quod est naturale bonum, amitti posse per voluntarium malum. Et innocentia, si bene attendas, majus bonum est, quam liberum arbitrium: quia innocentia res
Abbreviated transcription (Latin):
non fuit. falso enimdicet᷑ liber homo. si
motus pprios uariare ñ posset: multo
magis qualitas mala fieri ñ potuit. ut
immutabilis & rationalis. ne illaratio
lib̾tatis p̃iudicium a mali parte sentiret.
qd ppt̃ statum suum nec aboni porti¬
one ptulerat. Auoꝰ Eccetuquoq in¬
uenisti. & quamuis serius. tam̃ aliqͣndo
tͥ uenit inm̃tem unde tua temeraria
sententia destruat᷑. Dixisti quippena¬
turalebonum qđẽ innocentia: posseuo¬
luntatis uicio depire.Ac ꝑhoctamma¬
gnumbonũ quodita ꝑtinet ad naturã
non corporis s ipsius animi. ut cum
ipso bono ds̃ hominẽ fecerit. amissibile
eẽ monstrasti. Qđ si antetͥ uenisset in
mentem: non putares ꝑdigĩalit̃. & ni¬
mium deformit᷑ dicibene institutũ ẽ
animal. in quo amissibilia fuerunt
bona etiã naturasia. Amissibilia em̃i
tu putasti eẽ. se duoluntaria. uel bona
uelmala. Nacuralia uerosoles in amis¬

Expanded text:
non fuit falso enim diceretur liber homo, si non fuit falso enim diceretur liber homo, si motus proprios variare non posset: multo magis qualitas mala fieri non potuit, ut immutabilis et rationalis: ne illa ratio libertatis praejudicium a mali parte sentiret, quod propter statum suum nec a boni portione pertulerat. AUG. Ecce tu quoque invenisti, et quamvis serius, tamen aliquando tibi venit in mentem, unde tua temeraria sententia destruatur: dixisti quippe, naturale bonum, quod est innocentia, posse voluntatis vitio deperire: ac per hoc tam magnum bonum, quod ita pertinet ad naturam, non corporis, sed ipsius animi, ut cum ipso bono Deus hominem fecerit, amissibile esse monstrasti: quod si ante tibi venisset in mentem, non putares prodigialiter et nimium deformiter dici, « Bene institutum est animal, in quo amissibilia fuerunt bona etiam naturalia: » amissibilia enim tu putasti esse, sed voluntaria, vel bona, vel mala; naturalia vero soles inamis
Abbreviated transcription (Latin):
res penos non potes fugere: quamdiute
delectat in tua uirtute confidere. Et be¬
atus enim cypͥanus poenus fuit. qͥ dixit
in nullo glandum: quando nr̃m nichil
negas illam in nocentiam in qua fuerat
conditus. spontanei peccati admissione
corruptam: nam & si possibilita̾tis reu̾¬
tendi adbonum cõmissa iniquitate ñ
percat: tam̃ certum ẽ meritum in nocenti¬
e. cum qua humanum ꝓcedit ex ordiũ.
uoluntatĩ uicio depire. At egoita idesse ñ
abnuo. S illudest qͦdhis illuminatum
exemplis uolo: quia cumtalis sit conditi¬
ofacta qualitatum. ꝑ quas boni & mali
dicimur. ut subiure agitent uoluncatis:
tãꝙ hoc sit serio consticutum. ut nec inno¬
centia que ꝑdignitate auctoris officium
nulla se potestate manimo repugnan¬
te custodiat. longe longeq amplius hoc
inmali parte ius ualeat. ut nullam in
rationis exicium tyrannidem capessat
culꝑa uoluntate suscepta: & sibona q̃li¬
tas cũ qua factusẽ homo immutabilis

Expanded text:
res Poenos non potes fugere, quamdiu te res Poenos non potes fugere, quamdiu te delectat in tua virtute confidere; et beatus enim Cyprianus Poenus fuit, qui dixit, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil negas illam innocentiam, in qua fuerat conditus, spontanei peccati admissione corruptam? Nam etsi possibilitas revertendi ad bonum commissa iniquitate non pereat; tamen certum est meritum innocentiae, cum qua humanum procedit exordium, voluntatis vitio deperire. At ego ita id esse non abnuo: sed illud est, quod his illuminatum exemplis volo, quia cum talis sit conditio facta qualitatum, per quas boni et mali dicimur, ut sub jure agitent voluntatis; tamque hoc sit serio constitutum, ut nec innocentia, quae pro dignitate auctoris officium n nulla se potestate in animo repugnante custodiat, longe longeque amplius hoc in mali parte jus valeat, ut nullam in rationis exitium tyrannidem capessat culpa voluntate suscepta. Et si bona qualitas, cum qua factus est homo, immutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
inueniar in illo ñ habens meã iusticiã
que ex lege ẽ. s eã que ẽ ex fide. iusticiã
ex dõ. Ipsa est iusticia dĩ quam nescie¬
bant isrłite & suam uolebant constitu¬
ere que ex lege ẽ: quã paulus destruens
ñ legem utiq destruebat. s eoꝵ suꝑbiã
qui legem sibi sufficere putabant. tan¬
quam ꝑliberum arbitrium iusticiã
legis implentes: & ignorabant dĩ iustici¬
am quȩ dat᷑ ex dõ: ut qdlex iubet illo
subueniente fiat: cuiꝰ sapientia legẽ et
miscđiam in lingua portat. Legẽ quia
iubet: miscdiam. quia iuuat. ut fiat qd
iubet. Hanc dĩ iusticiam concupisce o
fili uliane: noli in tuauirtute confidere.
Hanc inquã di concupisce iusticiam:
quam donet tͥ dñs concupiscere. donet
tͥ dñs & habere. Noli istum pęnũ mo¬
nentẽ uel admonentẽ terrena inflatus
ꝓpagine sꝑnere. Nonenim quia te apu¬
lia genuit. idõ penos uincendos existi¬
mas gente. quos non poces mente. Penas
potiuis fuge ñ penos. Nam disputato¬

Expanded text:
 habens meam justitiam, quae ex lege est; sed eam, quae est ex fide, justitiam ex Deo . Ipsa est justitia Dei, quam nesciebant Israelitae, et suam volebant constituere, quae ex lege est: quam Paulus destruens, non legem utique destruebat, sed eorum superbiam, qui legem sibi sufficere putabant, tanquam per liberum arbitrium justitiam legis implentes, et ignorabant Dei justitiam, quae datur ex Deo, ut quod lex jubet, subveniente illo fiat, cujus sapientia legem et misericordiam in lingua portat : legem, quia jubet; misericordiam, quia juvat, ut fiat quod jubet. Hanc Dei justitiam concupisce, o fili Juliane, noli in tua virtute confidere: hanc, inquam, Dei concupisce justitiam; quam donet tibi Dominus concupiscere, donet tibi Dominus et habere. Noli istum Poenum monentem vel admonentem terrena inflatus propagine spernere. Non enim quia te Apulia genuit, ideo Poenos vincendos existimes gente, quos non potes mente. Poenas potius fuge, non Poenos: nam disputato
Abbreviated transcription (Latin):
int̃̾eẽ int̾ p̃ceritam nr̃am & p̃sentẽ conũ¬
sationẽ. quantũ int̾ ẽ int̾ mortalitatẽ ꝙ
immortalitatem. Primus inqͥt homo de
terra t̃restris: scds homo de cȩlo celestis. No¬
mine substantiarum: ꝓpositi indicat di¬
u̾sitatẽ. Neq eñi xp̃c quem hominẽ cele¬
stem uocat. carnem suã de cȩlo deposuit
quam de semine dauid. de semine adam
& intra mulierem de mulieris carne su¬
scepit. Terrestrem gͦ & celestem: refert ad
uirtutes & uicia. Deniq sequit᷑. Sicut
portauimꝰ imaginem terrestris: portemꝰ

Expanded text:
e inter praeteritam nostram et praesentem conversationem, quantum interest inter mortalitatem et immortalitatem. Primus, inquit, homo de terra, terrestris; secundus homo de coelo, coelestis: nomine substantiarum propositi indicat diversitatem. Neque enim Christus, quem hominem coelestem vocat, carnem suam de coelo deposuit, quam de semine David, de semine Adam, et intra mulierem de mulieris carne suscepit, Terrestrem ergo et coelestem refert ad virtutes et vitia. Denique sequitur: Sicut portavimus imag
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ miseros: Quamus & tuqui eos innoua¬
ri dicis. ducere uetustatẽ ueteris hominis cũ
sint nascendo utiq noui. incautus et nesciens
confiteris. Compelleris igit᷑ unũ exhis trib
eligere: Ut aut paradisum impleas penis ho¬
minum. aut iniustum dm̃ dicas inpenis
imaginũ eius. quas patit᷑ innocentia par¬
uuloꝵ: aut quia hec duo decestanda atq dã¬
pnanda sunt. agnoscas originale peccatũ:
& sic intelligas om̃s qui morte corporis mo¬
riuntur. in adam mori. quia ꝑ ipsum homi¬
nem mors idest ꝑculpam ciꝰ & pęnam: &
om̃s qui resurrectione corporis non damp¬

Expanded text:
esse miseros. Quamvis et tu, qui eos innovaesse miseros. Quamvis et tu, qui eos innovari dicis, duce e vetustatem veteris hominis, cum sint nascendo utique novi, incautus et nesciens confiteris. Compelleris igitur unum ex his tribus eligere, ut aut paradisum impleas poenis hominum; aut injustum Deum dicas in poenis imaginum ejus, quas patitur innocentia parvulorum; aut quia haec duo detestanda et damnanda sunt, agnoscas originale peccatum: et sic intelligas, omnes qui morte corporis moriuntur, in Adam mori, quia per ipsum hominem mors, id est, per culpam ejus et poenam; et omnes qui resurrectione corporis non dam
Abbreviated transcription (Latin):
culpa ꝑtulit. singłaris ẽ. ut non quidem
in carne peccati. s ꝓpt̃ similitudinẽ carnis
peccati. inadamtam̃ a quo descendit caro
peccati etiam ipse moreret᷑: ꝓculdubio cet̾
homines in hoc maligno scło quod extra
haradisum ẽ. penas quascũq patiuntur
anatiuitate usq ad mortem. in quib pe¬
nis utiq patiunt᷑ & mortem ꝓsuis pecca¬
tis. uel nascendo tractis. uel male uiuendo
additis. merito dignęq patiunt᷑ subiꝰto
& om̃ipotente iudicc: qui utiq nec facĩt
nec sineret inferri pęnas imaginib suis.
sinc cuius uoluntate nec passer cadit in
terram: nisi iustȩ sciret inferri. O quidet
iuste. nisimerito peccatoꝵ. uł examinati¬
one uirtutum. ita ut remissis etiam pecca¬
tis. pignus quod renati accipiunt salutis
ut quos ds̃ fecerat condendo bonos fa-¬
ciat innouando ad optandoq meliores:
Bonos quidẽ fecit: quia om̃is natura in
quantũ natura est bona ẽ. S quos fecit
bonos. non iniuste faceret uelsinerit

Expanded text:
culpa pertulit, singularis est, ut non quidem in carne peccati, sed propter similitudinem carnis peccati, in Adam tamen, a quo descendit caro peccati, etiam ipse moreretur: procul dubio caeteri homines in hoc maligno saeculo, quod extra paradisum est, poenas quascumque patiuntur a nativitate usque ad mortem, in quibus poenis utique patiuntur et mortem, pro suis peccatis vel nascendo tractis, vel male vivendo additis, merito digneque patiuntur sub justo et omnipotente judice; qui utique nec faceret, nec sineret inferri poenas imaginibus suis, sine cujus voluntate nec passer cadit in terram , nisi juste sciret inferri. Et quid est juste, nisi merito peccatorum, vel examinatione virtutum; ita ut remissis etiam peccatis, pignus quod renati accipiunt salutis ut quos Deus fecerat condendo bonos, faciat innovando et adoptando meliores? » Bonos quidem fecit, quia omnis natura in quantum natura est, bona est: sed quos fecit bonos, non injuste faceret vel sineret
Abbreviated transcription (Latin):
peccato negatis eẽ tribuendam: ut illihutꝰ
mali causam requirentes siue reddentes. ali¬
enã mali nat᷑a. dõbono coet̃nã. cõmixt̃ã nobis
cẽ concludant. Ex ponis deinde seqntia. ubi
de catnis resurtectiõe apłs disputat: & diciꝰ
ñ eũ loquide resurrectiõe cõmuni. bonoꝵ
scilicet cs maloꝵ. s eoꝵ tantũ qͥ tͣnsferent᷑ in

Expanded text:
peccato Adae negatis esse tribuendam; ut illi hujus peccato Adae negatis esse tribuendam; ut illi hujus mali causam requirentes sive reddentes, alienam mali naturam Deo bono coaeternam commixtam nobis esse concludant. Exponis deinde sequentia, ubi de carnis resurrectione Apostolus disputat, et dicis, « non eum loqui de resurrectione communi, bonorum scilicet et malorum; sed eorum tantum, qui transferentur in
Abbreviated transcription (Latin):
na. nec xp̃c potuit eẽ nec sc̃i: igit᷑ nec in¬
nocentib p̃iudicat. qui ut nicbil boni
luntarii:. S hoc solum retinent qđ ado fa¬
cdi sunt: Quos iurȩ baptismatis consecra¬
mus: ut qui eos fecit condendo bonos.
faciat innouando ad optandoq meliores.
Qd itaq dicit apłs sicut inadam om̃s mo¬
riunt᷑. ita ce inxp̃o om̃s uiuificabuntur.
abest cm̃ ab ista suspitione tr̃aducis mani¬
cheç. quantum xp̃c a peccato: qui & iniqͥta¬
tem non habuit. & minus de hominis na-¬
tura nichil habuit. Auꝰ. Quid ẽ quod
adu̾sus nos disputans dicis: confodiunt᷑
nempe manichei. & peccatum naturale
credentes. & resurrectionẽ carnis negantes:
Nunquid nos sicut illi. aut peccatũ nature¬
tribuimus alienȩ aut carnis resurrectio¬
nẽ negamꝰ: Prsus manichei confodiantur
a uobis. qui uobiscum confodiunt᷑ a nobis:
& quando adiuuant᷑ a uob. In eoꝵ quippe
aduitorium. discordiam carnis & sp̃c ade

Expanded text:
na nec Christus potuit esse, nec sancti: igitur nec inna nec Christus potuit esse, nec sancti: igitur nec innocentibus praejudicat, qui ut nihil boni, sed hoc solum retinent, quod a Deo facti sunt; quos jure Baptismatis consecramus, ut qui eos fecit condendo bonos, faciat innovando et adoptando meliores. Quod itaque dicit Apostolus, Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur: abest tantum ab ista suspicione traducis Manichaeae, quantum Christus a peccato, qui et iniquitatem non habuit, et minus de hominis natura nihil habuit. AUG. Quid est, quod adversus nos disputans dicis, « Confodiuntur nempe Manichaei, et peccatum naturale credentes, et resurrectionem carnis negantes? » Numquid nos, sicut illi, aut peccatum tribuimus alienae naturae, aut carnis resurrectionem negamus? Prorsus Manichaei confodiantur a vobis, qui vobiscum confodiuntur a nobis, et quando adjuvantur a vobis. In eorum quippe adjutorium discordiam carnis et spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
uiinficent᷑ in xp̃o: gͦ nullus impena ẽ. Side
fidelib nongͦ uniu̾si uuificant᷑ in fide xp̃i.
s tantum fideles: quamuis om̃s om̃ino uir¬
cuit ipsius qua conditi fuerant excitent᷑.
Sigͦ de morte corporis loquit᷑. in adam õs
moriunt᷑: nullus hoc nomine indicatur
reatuis. quando incodem adam & xp̃e mor¬
tuus inuenitur. Neq enim secuta eẽt ueri¬
tas resurrectionis. nisi p̃cessisset ueritas
mortis. Igitur in adam pronuntiat om̃s
apłs mori. Si hȩc mors non indicat aliud
quam corporis resolutionẽ. nichil spectat
ꝓfecto ad naturile peccatum. Nec quicꝗͣ
p̃iudicat innocentib si inadam mori di¬
cantur. in quo & xp̃c est mortuus. Sin
autẽ hoc qd ait. mnadam om̃s moriunt᷑ ad
peccatum uis animi & non ad mortem
solum. s ad mortem ream & miseram
ꝑtinere. idest quam deputata criminib
pena consequit᷑. mea aũt uidelicet gehei¬

Expanded text:
vivificentur in Christo; ergo nullus in poena est: si de vivificentur in Christo; ergo nullus in poena est: si de fidelibus; non ergo universi vivificantur in fide Christi, sed tantum fideles, quamvis omnes omnino virtute ipsius, qua conditi fuerant, excitentur. Si ergo de morte corporis loquitur, In Adam omnes moriuntur: nullus hoc nomine indicatur reatus, quando in eodem Adam et Christus mortuus invenitur; neque enim secuta esset veritas resurrectionis, nisi praecessisset veritas mortis. Igitur in Adam pronuntiat Apostolus omnes mori. Si haec mors non indicat aliud quam corporis resolutionem; nihil spectat profecto ad naturale peccatum, nec quidquam praejudicat innocentibus, si in Adam mori dicantur, in quo et Christus est mortuus. Sin autem hoc quod ait, In Adam omnes moriuntur, ad peccatum vis animi, et non ad mortem solum, sed ad mortem ream et miseram pertinere, id est, quam deputata criminibus poena consequitur: in ea autem videlicet gehen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprium diuinitatis hominẽ illum amor¬
tus excitare. Qđ aut̃ ds̃ pronuntiatur
oꝑari. ex ꝑsona u̾bi. ipse quoq xp̃c facii.
Sic enim dixerat. Inpotestate habeoponot
annmam meam: & inpotestate habeo su¬
mere illam. Cumgͦ sit filii una ꝑsona:
tam̃ distinctione legutima aliud appli¬
catur carni. aliud dĩtati. ꝑ hommẽ
gͦ mors: & ꝑ hominẽ resurrectio mortu¬
oꝵs manifestata non creata. Cȩterum
utrũq institutum ꝑdm ẽ. S in adam mor
dicit apłs. ꝑ hominẽ mors: si ꝑ uolun¬
tatem eius dicas. nichil ꝑtinet ad natu¬
ram.Si ꝑnaturam: nichii spectat ad cul¬
pam. Homines nempe. alterum mortis.
alterum resurectionis exadũso locauit.
Istum scd̾m nolens illi subdere. Q sequit᷑.
Sicut in adamom̃s moriunt᷑. ita & in xp̃o
om̃s uiuificabunt᷑. Hoc gͦ qđ ait om̃s
in xp̃o inuificabunt᷑: etiam de impiis. an tan¬
tum de fidelibus dicit. Si de impus. qđ om̃s

Expanded text:
proprium divinitatis hominem illum a morproprium divinitatis hominem illum a mortuis excitare. Quod autem Deus pronuntiatur operari ex persona Verbi, ipse quoque Christus facit. Sic enim dixerat: In potestate habeo ponere animam meam, et in potestate habeo sumere illam . Cum ergo sit Filii una persona, tamen distinctione legitima aliud applicatur carni, aliud deitati. Per hominem ergo mors, et per hominem resurrectio mortuorum, manifestata, non creata: caeterum utrumque institutum per Deum est; sed in Adam mortdicit Apostolus, Per hominem mors: si per voluntatem ejus dicas, nihil pertinet ad naturam; si per naturam, nihil spectat ad culpam. Homines nempe, alterum mortis, alterum resurrectionis ex adverso locavit, istum secundum nolens illi subdere. Et sequitur, Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Hoc ergo quod ait, Omnes in Christo vivificabuntur, etiam de impiis, an tantum de fidelibus dicit? Si de impiis, quod omnes
Abbreviated transcription (Latin):
quam beatam facit gła sempit̃na disse¬
rere: Nec ubi de ꝑsonis disputat p̃iudi¬
cium inferre creaturis: s saluis semꝑ di¬
stinctionib latisq limitib naturarum
& uoluntatũ. sic miscere non nũquã uoca¬
bula. ne spetialicas rerum confusione de¬
pereat. ꝑ hominẽ gͦ mors: & ꝑ hominem
resurrectio mortuoꝵ. Non hic ab homine
mortem conditam s in homine apparuisse
denuntiat: sicut & resurrectionẽ mortuoꝵ
gister. obediens inquit factus ẽ usq ad mor¬
tem mortem autem crucis. Propt̃ qđ & ds̃
illum exaltauit: & donauit illinom̃ super
om̃e nom̃. Petri quoq apłi in hoc concuetitum
assertio. Uir isrłite audite. Iħm uirum na¬
zarenũ apꝓbatum adõ inuob̃ ꝑmanus
iniquoꝵ interemistis: quẽ ds̃ suscitauit
solutis dolorib inferm. Et item : Hunc ie
sum resuscitauit ds̃: cui om̃s nos testes su¬
mus. Ibigͦ sicut ꝓprium erat hominis.si¬
ne deitatis inuriam obire mortem: ita

Expanded text:
quam beatam facit gloria sempiterna, dissequam beatam facit gloria sempiterna, disserere: nec ubi de personis disputat praejudicium inferre creaturis, sed salvis semper distinctionibus latisque limitibus naturarum et voluntatum, sic miscere nonnunquam vocabula, ne specialitas rerum confusione depereat. Per hominem ergo mors, et per hominem resurrectio mortuorum: non hic ab homine mortem conditam; sed in homine apparuisse denuntiat: sicut et resurrectionem mortuorum gister: Obediens, inquit, factus est usque ad mortem, mortem autem crucis; propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen super omne nomen . Petri quoque apostoli in hoc concurrit assertio: Viri Israelitae, audite: Jesum virum Nazarenum approbatum a Deo in vobis per manus iniquorum interemistis, quem Deus suscitavit solutis doloribus inferni. Et item: Hunc Jesum Deus resuscitavit, cui omnes nos testes sumus . Ibi ergo sicut proprium erat hominis sine deitatis injuria obire mortem, ita
Abbreviated transcription (Latin):
non utiq admouerit distinctionẽ: ut idẽ
uita qđ industria. qđ elegantia. qđ fortitu¬
do uideatur. Aliud est quippe uiuere: ali¬
ud studere. Uerumtam̃ nisi uixeris. nullꝰ
studebis. Ita etiam nonest idẽst resurrecti¬
o. qđ batitudo. Est quippe misera excita¬
tio cinerum: tam̃ nullus regnabis. nͥante
resurtexcris. Mors gͦ corporis et resurrecti¬
o corporis. cregione consistunt. Si mors
eẽt unui̾sa penalis: eẽt quoq uniũsa re¬
surrectio p̃miales. Nunc autem est resur-¬
rectio pęnalis om̃iũ: Qui ignib deputant̃
eternis. Ergo & mors non supplicialis ẽ.
s naturalis. Sicut enim non facit genã¬
lit̃ corporis mors. ut peniteat int̾isse: sic
non facit generalit̃ resurrectio ut place¬
at reuixisse. Uerum & istius bonum in
remuneratione surgentum. & illius ama-¬
ritudo in adustione punicoꝵ est. Quȩ
minosoꝵ quam infelicem facit pena per¬
petua. nec de resurrectione cõmuni. sed

Expanded text:
non utique admoverit distinctionem, ut idem non utique admoverit distinctionem, ut idem vita quod industria, quod elegantia, quod fortitudo videatur: aliud est quippe vivere, aliud studere; verumtamen nisi vixeris, nullus studebis. Ita etiam non est idem resurrectio quod beatitudo; est quippe misera excitatio cinerum: tamen nullus regnabis, nisi ante resurrexeris. Mors ergo corporis et resurrectio corporis e regione consistunt: si mors esset universa poenalis, esset quoque universa resurrectio praemialis: nunc autem est resurrectio poenalis omnium, qui ignibus deputantur aeternis: ergo et mors non supplicialis est, sed naturalis. Sicut enim non facit generaliter mors corporis, ut poeniteat interiisse; sic non facit generaliter resurrectio, ut placeat revixisse. Verum et istius bonum in remuneratione surgentium, et illius amaritudo in adustione punitorum est: quaminosorum, quam infelicem facit poena perpetua; nec de resurrectione communi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s resurrexit a mortuis. primiciȩ dormi¬
entium: Qm̃quidem ꝑhominem mors.
& ꝑ hominem resurrectio mortuoꝵ. De
resurrectione hic apłs non generali loquit᷑.
quam exꝑturi sunt etiam scelesti etiam ꝓ¬
fam homines: s de eoꝵ tantummͦ. qͥ trans¬
ferentur ingłam. Beatam gͦ resurrectionẽ
puro nomine resurrectionis ostendit:
cuiꝰ comparatione illa impioꝵ quasi ñ
sit resurrectio p̃tit᷑. Hic g̃ apłs non solum¬
resurrectionẽ ut dixi quȩ bonis malisq cõ¬
munis ẽ: s resurrectionẽ inculeat beatam.
Et licet non sit unum. resurrectio & beatitu¬
do resurrectionis. sicut nec resurrectio et
beatitudo ȩterna absq resurrectione ñ ẽ.
nomine eius illa quoq felicitas. quȩ exci-¬
tationẽ haud penitendam facit eẽ signat᷑:
Ut si aliquis industriam. uires. & studia di¬
u̾sa collaudans. compendio ea uitȩ uelit
ostende: ubi gr̃eruditam illius uitam. ele¬
gantẽ huius. inpigram appellet alterius.

Expanded text:
ortuis primitiae dormientium; quoniam quidem per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. De resurrectione hic Apostolus non generali loquitur, quam experturi sunt etiam scelesti, etiam profani homines; sed de eorum tantummodo, qui transferentur in gloriam. Beatam ergo resurrectionem puro nomine resurrectionis ostendit, cujus comparatione, illa impiorum quasi non sit resurrectio, praeteritur. Hic ergo Apostolunis malisque communis est, sed resurrectionem inculcat beatam: et licet non sit unum resurrectio et beatitudo resurrectionis, sicut nec resurrectio et a beatitudo aeterna absque resurrectione non est, nomine ejus illa quoque felicitas, quae excitationem haud poenitendam facit esse, signatur. Ut si aliquis industriam, vires, et studia diversa collaudans, compendio ea vitae velit ostendere, verbi gratia, eruditam illius vitam, elegantem hujus, impigram appellet alterius;
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit. quomodo dicunt quidã in uob̃
quia resurrectio mortuoꝵ nonẽ. Idest.
si confitemini eiusdem illũ scđm hominẽ
cuius nos fuisse nature: qua ratione uł
in illo factam resurrectionẽ. uel in reliquis
non futuram putatis. Premissis conditio¬
nibus. implec ex om̃i parte sententiam. Nc̃
autem in quit xp̃c resurrexit ex mortiris.
Erit gͦ resurrectio mortuoꝵ. Auo. Resur

Expanded text:
surrexit, quomodo dicunt quidam in vobis surrexit, quomodo dicunt quidam in vobis quia resurrectio mortuorum non est? Id est, si confitemini ejusdem illum secundum hominem, cujus nos, fuisse naturae, qua ratione vel in illo factam resurrectionem, vel in reliquis non futuram putatis? Praemissis conditionibus, implet ex omni parte sententiam: Nunc autem, inquit, Christus resurrexit ex mortuis; erit er
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dacit᷑ dictum ẽ. xp̃m insimilitudine
carnis uenisse peccati. Iuł. Nimquam
quippe diceret. si mortui ñ resurgunt
nec xp̃c resurrexit: cui poterat referri .s.
resurrexit. homines aut̃ qui nati sunt
de cõmixtione diabolica. non resurgunt.
Uerum ille protinus referret: & que fuit
resurgendi uanitas: sinec spei nr̃e nec ma¬
gisterio parabat᷑: qͦue enim eẽt ratio do¬
cendi. quȩ grauitas exempli:sinatura in
nob̃ dissimilis. & sꝑe conregnandi. & ui
cul. fides apłi ab hac opimone consistit.
Codem plenus sp̃u quo etiam petrus scit
xp̃m pro nob obhoc mortuum: ut nobis
donaret exemplum. ut sequerem̃ uestigia
cius. Ꝙ quia causam tanti mysterii. sacri¬
ficium nouit co exẽplum fuisse: pronunti¬
are non dubitat. immo diligent̃ inculcat.
quia non accesserit homo xp̃c aliquo a qͦ
quisquã nr̃m nature suȩ p̃iudiciis arceat᷑:
si inquit resurrectio non ẽ mortuoꝵ: neq¬

Expanded text:
mendaciter dictum est, Christum in similitudine mendaciter dictum est, Christum in similitudine carnis venisse peccati . XXXIV. JUL. Nunquam quippe diceret, Si mortui non resurgunt, nec Christus resurrexit: cui poterat referri, Sedresurrexit; homines autem, quia nati sunt de commixtione diabolica, non resurgunt. Verum ille protinus referret, Et quae fuit resurgendi vanitas, si nec spei nostrae nec magisterio parabatur? Quae enim esset ratio docendi, quae gravitas exempli, si natura in nobis dissimilis, et spe conregnandi, et vi cul fides Apostoli ab hac opinione consistit. Eodem plenus spiritu, quo etiam Petrus, scit Christum pro nobis ob hoc mortuum, ut nobis donaret exemplum, ut sequeremur vestigia ejus . Et quia causam tanti mysterii, sacrificium novit et exemplum fuisse, pronuntiare non dubitat, imo diligenter inculcat, quia non accesserit homo Christus aliquo, a quo quisquam nostrum naturae suae praejudiciis arceatur. Si, inquit, resurrectio non est mortuorum, neq
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ peccati caro. caro nr̃a non cẽt: quomodo
rogoit similitudo carnis peccati. caro xp̃i
eẽt: Anusq a dõ desipis. ut dicas aliquid
simile ẽe: s. cui simile sit non eẽ. Hylariũ
audi catholicum antistitem: quem certe
quicquid de illo sentiasn. manicheum ñ
potes dicere. Quicum de xp̃i carne loque¬
retur. Ergo cõmiissus est inquit in simi¬
licudinc carnis peccati. non sicut carnem
habuit. ita habuit & peccatum.S: quia
expeccato om̃is caro est. a peccato scilicet
adam parente deducta. insimilitudine
peccati carnis ẽ missus: existente in eo
non peccato. s: peccati carnis similitudine.
Qͥa ad ista dicturus es imꝓbissime loq̾cis¬
sime. contumeliosissime. calumpmosissi¬
me: Nunquid & hẏlarius manicheus ẽ:
S absit. ut tuas acciꝑe dedigner iniurias.
tam facere non expauescis iniuriam. ut
audeas eam coequare ceteri hominũ carni.
quam carnem constat ẽẽ peccati: si non

Expanded text:
ergo peccati caro, caro nostra non esset; quomodo, ergo peccati caro, caro nostra non esset; quomodo, rogo te, similitudo carnis peccati caro Christi esset? An usque adeo desipis, ut dicas aliquid simile esse, sed cui simile sit non esse? Hilarium audi catholicum antistitem, quem certe quidquid de illo sentias, Manichaeum non potes dicere: qui cum de Christi carne loqueretur, « Ergo cum missus est, » inquit, « in similitudine carnis peccati, non sicut carnem habuit, ita habuit et peccatum; sed quia ex peccato omnis caro est, a peccato scilicet Adam parente deducta, in similitudine peccati carnis est missus, existente in eo, non peccato, sed peccati carnis similitudine. » Quid ad ista dicturus es, improbissime, loquacissime, contumeliosissime, calumniosissime? Numquid et Hilarius Manichaeus est? Sed absit ut tuas accipere dedigner injurias, tam facere non expavescis injuriam, ut audeas eam coaequare caeterae hominum carni, quam carnem constat esse peccati; si non
Abbreviated transcription (Latin):
& pronuntiat necesse ẽẽ. ut uni p̃uidicio.
pars utraq sit ꝑuia:. Et aut om̃s homines
resurrecturi aut nec xp̃c resurrexisse cre¬
datur. Certe hanc uim in disputando apl̃
non haberet:si scđdm manicheos eorumq
discipłos craducianos. carnem xꝑ̃i a natu¬
re nr̃e cõmunione distingueret. Mani
isse contendt̃. Nob̃ itaq iungendo ma¬
nicheos anathemandos uob̃cũ atq
dãpnandos etiã eoꝵ subleuas causã diceñeo
a nr̃a carne distinguant: dimitte illos
multum a nob̃ multũq & a uob̾ in ista
de carne xp̃i questione distantes. Nob̃cũ
age qdagis: quia nobiscum carnem xp̃i
&e si dissimilit̃ confiteris. Nec nos em̃ eam
a naturȩ atq substantiȩ carnis nr̃ȩ. sed a
uitis cõmunione distinguimꝰ. Caro ẽeñ
niã peccati ꝓpt̃ qdđ illa dicta est̃ non si¬
militudo carnis. quia uera caro ẽ: s. similitudo
carnis peccati. quia peccati caro nonest. Si

Expanded text:
et pronuntiat necesse esse ut uni praejudicio et pronuntiat necesse esse ut uni praejudicio pars utraque sit pervia, et aut omnes homines resurrecturi, aut nec Christus resurrexisse credatur. Certe hanc vim in disputando Apostolus non haberet, si secundum Manichaeos et eorum discipulos Traducianos, carnem Christi a naturae nostrae communiisse contendunt. Nobis itaque jungendo Manichaeos, anathemandos vobiscum atque damnandos, etiam eorum sublevas causam, dicens eos a nostra carne distinguant. Dimitte illos multum a nobis, multumque et a vobis, in ista de carne Christi quaestione distantes: nobiscum age quod agis; quia nobiscum carnem Christi, etsi dissimiliter, confiteris. Nec nos enim eam a naturae atque substantiae carnis nostrae, sed a vitii communione distinguimus. Caro est enim nostra peccati: propter quod illa dicta est, non similitudo carnis, quia vera caro est; sed similitudo carnis peccati, quia peccati caro non est. Si
Abbreviated transcription (Latin):
cabunt᷑. Unusquisq aut̃ in suo ordine:
pͥmitie xp̃c. Deinde hii qui sunt xp̃i. qͥ in
aduentu eiꝰ: deinde finis. Auoꝰ. Uentilan¬
dum totum istum in apłicis litteris de re
surrectione corporis locum idõ te suscepis¬
se. uc haberes occasionẽ qua tuũ multiloqͥũ
copiosa si dici potest egestate diffunderes.
& ad tot libros implendos tͥ euagandi spa¬
cia ꝓcurares: in ipsa tua ꝓlixa & suꝑuaca¬
neã disputatione clarebit. Iulianꝰ Instrux̃
acerrime disputationẽ magister egregius.
& sꝑem nobis deconsortio mediatoris in¬
gessit: asserens illum hominem quantum
spectat ad substantiã quȩ nob̃ iungitur.
nichil exceptum habuisse. opinionemq
quam infidelitas sciebat. non minus xp̃o
xp̃i negocium & hominum ut necesse sit
in utraq parte credi. qđ in altera censeat᷑.
Opinati quippe fuerant ꝑ idem tempus
homines. quia resurrectio mortuoꝵ fu¬
tura non cẽt: non tam̃ resurrexisse xp̃m
negabant. Arripit hoc magister gentiũ:

Expanded text:
abuntur. Unusquisque autem in suo ordine; primitiae Christus, deinde hi qui sunt Christi, qui in adventu ejus; deinde finis . AUG. Ventilandum totum istum in apostolicis Litteris de corporis resurrectione locum ideo te suscepisse, ut haberes occasionem qua tuum multiloquium copiosa, si dici potest, egestate diffunderes, et ad tot libros implendos tibi evagandi spatia procurares, in ipsa tua prolixa et supervacanea disputatione clarebit. XXXIII. JUL. Instruxit acerrime disputationem magister egregius, et spem nobis de consortio Mediatoris ingessit, asserens illum hominem, quantum spectat ad substantiam qua nobis jungitur, nihil exceptum habuisse, opinionemque quam infidelitas sciscebat, non minus Christo scet negotium Christi et hominum, ut necesse sit in utraque parte credi, quod in altera censeatur. Opinati quippe fuerant per idem tempus homines, quia resurrectio mortuorum futura non esset: non tamen resurrexisse Christum negabant. Arripit hoc Magister Gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
q ẽ omne peccatum. remanet tam̃ dolor
qui partus difficultate generatur:ma¬
nifestum ẽ. illum gemitum naturȩ in¬
dicem ẽẽ non culpȩ: quem te quoq an-¬
nuente patiuntur.quas a manicheoꝵ
peccato lib̾atas fateris. Porro id exem¬
plis rerum solis appariit: si uero inspi¬
ciamus & ipsius u̾ba sententiȩ. ne illa
ur̃as nebulas splendidiore solis radiis¬
fulgore dissoluet:. Nonẽ quippe dictũ
quit multiplicabo tristicias tuas. Osten¬
dit iam ẽẽ innaturali ratione. qđ se inpec-¬

Expanded text:
que est omne peccatum, remanet dolor tamen, que est omne peccatum, remanet dolor tamen, qui partus difficultate generatur; manifestum est illum gemitum naturae indicem esse, non culpae; quem te quoque annuente patiuntur, quas a Manichaeorum peccato liberatas fateris. Porro id exemplis rerum solis apparuit: si vero inspiciamus et ipsius verba sententiae, nae illa vestras nebulas splendidiore fulgore solis radiis dissolvet. Non est quippe dictum quit, multiplicabo tristitias tuas. Ostendit jam esse in naturali ratione, quod se in pec
Abbreviated transcription (Latin):
libere ais. Agitante peccato .s. ꝓfilioꝵa
iniquitate quos edunt fecunditatis suȩ
difficultatib affligunt᷑. Qua opinio¬
ne tradux peccati non iam a matre de¬
currit in sobolem: s in parentes a nascen¬
te refunditur. Nam si idõ mulier bap¬
tirata sentit dolores. quia iniquitates
inueniunt᷑ in paruulo: supma incipit
tradux ẽc̃ non prona. At non ido cru¬
ciat᷑. quia iniquitatem filius habet: s
idõ. quia eam secum ipsa cum nasce¬
retur aduexerat :ucrum hoc malum
sublatum ab ea ꝑgrãm dixeras. Si gͦ
peccato dolor parturientis adherebat: a¬
motio peccati cruciatui debuit partu¬
ritionĩimederi. Aut si cruciatꝰ hic sine
iniquitate ẽẽ non potest. qui tam̃ post
baptisma inuenit᷑ infeminis. iniquitas
quoq eis nonẽ dempta ꝑgr̃am. & euilu¬
it pompa baptismatis. Si aũt in his
mysteriis ea quam . nos credimꝰ non uos
fingitis fuit uirtus & ueritas. sublatum¬

Expanded text:
liberae, ais, agitant a peccato; sed pro filiorum liberae, ais, agitant a peccato; sed pro filiorum iniquitate, quos edunt, fecunditatis suae difficultatibus affliguntur. Qua opinione tradux peccati non jam a matre decurrit in sobolem, sed in parentes a nascente refunditur. Nam si ideo mulier baptizata sentit dolores, quia iniquitates inveniuntur in parvulo; supina incipit tradux esse, non prona. At non ideo cruciatur, quia iniquitatem filius habet: sed ideo quia eam secum ipsa, cum nasceretur, advexerat. Verum hoc malum sublatum ab ea per gratiam dixeras: si ergo peccato dolor parturientis adhaerebat, amotio peccati cruciatui parturitionum debuit mederi. Aut si cruciatus hic sine iniquitate esse non potest, qui tamen post Baptisma in feminis invenitur; iniquitas quoque eis non est dempta per gratiam, et eviluit pompa Baptismatis. Si autem in his mysteriis ea quam nos credimus, non vos fingitis, fuit virtus et veritas, sublatum
Abbreviated transcription (Latin):
requies animȩ &e corporis erat. morientiũ
cruciatib mortuoꝵ funcrib lugentium
merorib. implere conant᷑. Nes tu eorũ
princeps: pelagius & cȩlestius. qui pͥores
ista dixerunt. tenent huiꝰ nefandi do¬
gmatis pͥncipatum: quos utmam. sicut
nondicis. ita nec sequereris. Iuł. Hoc
enim ipsum quam insanumꝰ qđ dicitis
primo dolorem pariendi comitẽ esse pec¬
cati: cum ita ꝑspicue ad sexuum condi¬
tionẽ. magis quam ad criminum respici¬
at ultionem: ut omia ammalia nullo ma-¬
culata peccato. hos angores hos gemitus
inparturitione patiantur: ꝑ quod appa¬
ret argum̃tum ñ ẽt̃ peccati. quo dinueni¬
ri ctiam sine peccato potest. Deinde ꝓ¬
mouentes. affertis aliud multo ineptissi¬
mũ non doleret inquis femina. nisieẽt
criminum particeps: uerum ilico subdi¬
tis.S hoc peccatum ꝓpt̃ qđ dolec muliet.
non inpariente:cȩcerum in nascente de¬
p̃hendit᷑. Nam idõ & baptizatȩ mulieres

Expanded text:
requies animae et corporis erat, morientium requies animae et corporis erat, morientium cruciatibus, mortuorum funeribus, lugentium moeroribus implere conantur. Non es tu eorum princeps: Pelagius et Coelestius, qui priores ista dixerunt, tenent hujus nefandi dogmatis principatum; quos utinam, sicut non ducis, ita nec sequereris! XXVI. JUL. Hoc enim ipsum quam insanum est, quod dicitis, primo dolorem pariendi comitem esse peccati, cum ita perspicue ad sexuum conditionem magis, quam ad criminum respiciat ultionem, ut omnia animalia nullo maculata peccato, hos angores, hos gemitus in parturitione patiantur? Per quod apparet, argumentum non esse peccati, quod inveniri etiam sine peccato potest. Deinde promoventes affertis aliud, multo ineptissimum. Non doleret, inquis, femina, nisi esset criminum particeps. Verum illico subditis, Sed hoc peccatum, propter quod dolet mulier, non in pariente, caeterum in nascente deprehenditur. Nam ideo et baptizatae mulieres,
Abbreviated transcription (Latin):
tib implere cogaris: s quid mirũ: qndo
implere uis illum memorabilis felicita¬
tis locum etiam mortib hominum. quaꝵ
sine aliquo corporis cruciatu uelnulla
uel pena nulla contingit: Q cum hec por¬
tẽtate dicere cuũ dogina compellat. eos
qui hȩc absit ut dicant. quia illud potiꝰ
antiquitus ęccłie dĩ traditum denent. un¬
de dictum ẽ amuliere iniciũ factum est
peccati. & ꝓpt̃ illam morim om̃s. audes in-¬
suꝑ irridere. coꝵq me principẽ insultant̃
appellas contra conscientiam & conscienti¬
am cuam. Nullo modo nãq ignoras quoð
& quanti in eccłia docti eccłiȩq doctores
ante nos dixerint. sic naturam diuinitꝰ
hominis institutam: ut si non peccasset.
moriturus non eẽt. Hoꝵ gͦ quomͦ pͥnceps
uocor. quos non duco s sequor: te autẽ
sic adam mortalem factum. ut siue pecca¬
ret siue non peccaret. moriturus cẽt: atq
ita paradisum sc̃ȩ uoluptatis. ubi tanta

Expanded text:
tibus implere cogaris. Sed quid mirum? quando tibus implere cogaris. Sed quid mirum? quando implere vis illum memorabilis felicitatis locum etiam mortibus hominum, quarum sine aliquo corporis cruciatu, vel nulla, vel pene nulla contingit. Et cum haec portenta te dicere tuum dogma compellat; eos, qui haec absit ut dicant, quia illud potius antiquitus Ecclesiae Dei traditum tenent, unde dictum est, A muliere initium factum est peccati, et propter illam morimur omnes ; audes insuper irridere, eorumque me principem insultanter appellas contra scientiam et conscientiam tuam. Nullo modo namque ignoras, quot et quanti in Ecclesia docti Ecclesiaeque doctores ante nos dixerint, sic naturam hominis divinitus institutam, ut si non peccasset, moriturus non esset. Horum ergo quomodo princeps vocor, quos non duco, sed sequor? Te autem sic Adam mortalem factum, ut sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset, atque ita paradisum sanctae voluptatis, ubi tanta
Abbreviated transcription (Latin):
nos dicere uis putari uel putas. Non em̃
dicimus. non fuisse in pariendo femi¬
nas dolituras. nisi ad eas cum peccato
euȩ fecunditatis illius erumpna tran¬
sisset: cum adeas non fecunditatis s
iniquitatis erumpna transierit. Et si
enim factaẽ erumꝑnosa fecunditas
iniquitas hoc non fecunditas fecit. E¬
rumpna quippe parientis. ex iniquita¬
te hominis: fecunditas aũt ex dĩ bene¬
dictione descendit: aut si erũpnã fecun¬
ditatis nonsic intelligiuoluisti. tanquã
eam fecunditas fecerit s acceꝑitꝰ. hec est
nr̃a sententia. Uerum nos non dicimus
etiam in paradiso parientes feminas fius¬
se dolituras: immo inde colligimus hẽ
dolorem pęnam eẽ peccati. quia in eo
loco ñ fuisset. uͥ non sinerent᷑ manere
quicũq peccassent: qđ tu refutare non
niteris: nisi dĩ paradisõ. manu fronti
opposita. & oculis clausis. non solum li¬
bidinib hominum. uerumetiam crucia¬

Expanded text:
nos dicere vis putari, vel putas. Non enim nos dicere vis putari, vel putas. Non enim dicimus, non fuisse in pariendo feminas dolituras, nisi ad eas cum peccato Evae fecunditatis illius aerumna transisset: cum ad eas non fecunditatis, sed iniquitatis aerumna transierit. Etsi enim facta est aerumnosa fecunditas; iniquitas, non fecunditas hoc fecit: aerumna quippe parientis ex iniquitate hominis, fecunditas autem ex Dei benedictione descendit. Aut si aerumnam fecunditatis non sic intelligi voluisti, tanquam eam fecunditas fecerit, sed acceperit; haec est nostra sententia. Verum nos non dicimus etiam in paradiso parientes feminas fuisse dolituras: imo inde colligimus hunc dolorem poenam esse peccati, quia in eo loco non fuisset, ubi non sinerentur manere quicumque peccassent: quod tu refutare non niteris, nisi Dei paradisum, manu fronti opposita et oculis clausis, non solum libidinibus hominum, verum etiam crucia
Abbreviated transcription (Latin):
peccaret fuisse moriturũ. om̃ino esse
falsissimũ. Quȩ cum ita sint q̃ pacto
ego dicerẽ. qđ me dixisse mentiris. adam
scđm naturam mortalit̃ institutũ. quasi
urgeret᷑ necessitate moriendi: cum in mor¬
tem nisi ꝓpt̾ peccatũ non posset urgeri:
aut quomͦ eum mori ñ potuisse pronun¬
tio: cum ẽẽ mortuum sciam: & utiq si
mori non potuisset: mortuus non eẽt
S plane illum non mori potuisset pro¬
nuntio. Aluid est aũt non posse mori:
aliud posse non mori. Illud maioris im
mortalitatis ẽ: hoc minoris. Siduo ista
discernis: & quod uos de adẽm dicitis. &
qđ nos contra uos dicimꝰ cernis. uos eñ
dicitis. siue peccaret siue non pecearet
moriturus eẽt Nos aũt dicimꝰ. qͣndiuñ
peccaret moriturus non eẽt: & sinũquã
peccasset. mortuus non eẽt. Deinde com¬
memoras que contrauos de genesi dici
soleant. & dedolore parientis. qua pęna
prior eua punitaẽ dicis aliquii. quod

Expanded text:
peccaret, fuisse moriturum, omnino esse peccaret, fuisse moriturum, omnino esse falsissimum. Quae cum ita sint, quo pacto ego dicerem, quod me dixisse mentiris, Adam secundum naturam mortaliter institutum, quasi urgeretur necessitate moriendi; cum in mortem nisi propter peccatum non posset urgeri? Aut quomodo eum mori non potuisse pronuntio, cum esse mortuum sciam; et utique si mori non potuisset, mortuus non esset? Sed plane illum non mori potuisse pronuntio. Aliud est autem non posse mori, aliud posse non mori: illud majoris est immortalitatis, hoc minoris. Si duo ista discernis, et quod vos de Adam dicitis, et quod nos contra vos dicimus, cernis. Vos enim dicitis, Sive pecmoriturus esset: nos autem dicimus, Quamdiu non peccaret, moriturus non esset; et si nunquam peccasset, mortuus non esset. Deinde commemoras quae contra vos de Genesi dici soleant; et de dolore parientis, qua poena prior Eva punita est, dicis aliquid, quod