comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idẽm fidelib̾ in nob. ẽ. em̃ ꝑ confes¬
sionem qͥa eum fatem & quia sp̃m
suum deit nobis ꝑ qu̾e sine dubio
innobis. ẽ: inpaganis non. ẽ. qͥa pa¬
quia diu̾sa in hominib dona sunt
putarent᷑ officere unitatr. hoc pur¬
gat non. ẽẽ. contrariũ. qͥa indonis.
offitiorum diu̾sitas. ẽ. non nature.
Uincuq aut̃ tantum dari dicit grẽ
quantũ donare dignatꝰ fuerit: do¬
miꝰn tam̾ sine ȩqͥtatis m̃sura quia
uncuiq ꝓuirib tribuit ut tantũ
hauriat quantũ sitit. Propt̃ quod
dicit: aicendit maltum captiuam
duxit captiuitatẽ. dedit dona ho¬
minib: hoc scriptum.ẽ. ĩ psalmo.
lxon: dona tam̃ hȩc post trium¬
phos cȩpit largiri. Uincens eñi mor¬
tem exaltatꝰ incruce sic̃ ipse dixerat:
ait eñ. Cium exaltatꝰ fuero at̾ra
om̃a traham adme. Eixpoliauit
inferos cũ captiuos quos ex p̾uari¬
catione ade aut ꝓpͥis caꝑtiuos pec¬
catis inconditione tenebat abstulit
consentientes sibi & ascendens inde

Expanded text:
id est, fidelibus. In nobis est enim per confessionem; quia eum fatemur, et quia spiritum suum dedit nobis, per quem sine dubio in nobis est: in paganis non est; quia Paquia diversa in hominibus dona sunt, putarentur officere unitati, hoc purgat non esse contrarium; quia in donis officiorum diversitas est, non naturae. Unicuique autem tantum dicit dari gratiae, quantum donare dignatus fuerit Dominus; non tamen sine aequitatis mensura, quia unicuique pro viribus tribuit; ut tantum hauriat, quantum sitit. Propter quod dicit : Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus. Hoc est scriptum o. Dona tamen haec post triumphos coepit largiri; vincens enim mortem, exaltatus est in cruce, sicut ipse dixerat. Ait enim: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me . Exspoliavit inferos, cum captivos quos ex praevaricatione Adae, aut propriis captos peccatis in conditione tenebant, abstulit consentientes sibi, et ascendens inde
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo egressio eius & regressus eiꝰ usq
ad suminũ eiꝰ. hic gͦ descendens de
celis in terrã: homo natꝰ ẽ post mor¬
tuis descendit adferos: ex quib tercio
die resurgens omnes mortalef fis¬
cendis suꝑ cunctos celos ut illusã
mortem ostenderet ereature. Et pse
dedit qͦsdam qͥd̃ apłos quosdam au¬
tem ꝓpħas. alios uͦ euangłistas. qͦsdam
scripturarum: quanius int᷑ ipsa pͥmor¬

Expanded text:
usque ad summum ejus . Hic ergo descendens e coelis in terram, homo natus est: post mortuus descendit ad inferos, ex quibus tertio die resurgens, ante omnes mortales ascendit super cunctos coelos; ut illusam mortem ostenderet creaturae. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, quosdam Scripturarum; quamvis inter ipsa primor
Abbreviated transcription (Latin):
Manifesta spe quȩ. ẽ. in misterio. xp̃i:
cõmonet ne scandalũ patiant᷑ ꝓ
p̾t tribulationes quȩ scĩs aꝑfidis
irrogant᷑. Ad głam em̃ ꝑtinet il¬
lorum suntͥbulatione magistri ñ
fuerint scandalizati discipłi. Hac
spe firmati quia fideliũ p̃ssurȩ fu¬
turi scłi gła erigent᷑. Hȩc enĩ fide¬
lium ꝓbatio.e̾. si fiddi suȩ spẽ adũ¬
tant. Huiꝰ rei gr̃a fiecto genua

Expanded text:
Manifestata spe, quae est in mysterio Christi, commonet ne scandalum patiantur propter tribulationes, quae sanctis a perfidis irrogantur. Ad gloriam enim pertinet illorum, si in tribulatione magistri non fuerint scandalizati discipuli, hac spe firmati; quia fidelium pressurae futuri saeculi gloria erigentur; haec enim fidelium probatio est, si fidei suae spem adverta
Abbreviated transcription (Latin):
clerici ł laici baptizant: neq qͦcunq
die credentes tingunt᷑ nisi egri. Tdõ
non ꝑ omnia conueniunt scripta
qͥa hȩc inter ipsa pͥmordia surit̾
scipta. Nam & timotheũ pr̃m a se
creatũ ep̃m uocat: qͥa pͥmi presbite¬
ri ep̃i appellabant᷑. ut recedente eo
sequens ei succedet. Deniq apud
egiptum pr̃i consignant si p̃sens
nendos. immutata.ẽ. rõ ꝓspiciente
consilio. ut non ordo s mitũ crea¬
ret ep̃m. Multors sacerdotũ iudi¬
cio constitutum: ne indignꝰ teme¬
re usurparet et. eẽt. multis scanda¬
lum. In lege nascebant᷑ sacerdotes
Q genere aaron leuitȩ: ñc em̃ õs
exgenere sunt sacerdotali: Dicen¬
te petro apło qͥa estis inqͥt genꝰ rega¬
le & sacerdotale. Idoq ex popło po¬
test fieri sacerdos i nȩdificationẽ

Expanded text:
clerici vel laici baptizant, neque quocumque clerici vel laici baptizant, neque quocumque die credentes tinguntur, nisi aegri. Ideo non per omnia conveniunt scripta quia haec inter ipsa primordia sunt scripta. Nam et Timotheum presbyterum a se creatum episcopum vocat; quia primi presbyteri episcopi appellabantur; ut recedente eo, sequens ei succederet. Denique apud Aegyptum presbyteri consignant, si praesens nendos, immutata est ratio, prospiciente Concilio, ut non ordo, sed meritum crearet episcopum, multorum sacerdotum judicio constitutum, ne indignus temere usurparet, et esset multis scandalum. In Lege nascebantur sacerdotes ex genere Aaron Levitae : nunc autem omnes ex genere sunt sacerdotali, dicente Petro apostolo: Quia estis genus regale et sacerdotale; ideoque ex populo potest fieri sacerdos . In aedificationem
Abbreviated transcription (Latin):
baptiraret neq ieiunum interpo¬
suit. Neq paulus & silas tẽpus di¬
stulerunt: quo optionem carceris
baptizarent cũ om̃ib eiꝰ. neq pttrꝰ
clericos habuit ut diem quesiuit.
quando cornelũ cũ om̃i domo eiꝰ
ioppe. Adhuc ͣ p̃reter septem dia¬
conos nullus fuerat ordmatꝰ ut
gͦ crescẽt plebs & multiplicaret᷑:
om̃ib int̾ initia concessũ. ẽ. & ȩuan¬
gelizare & baptirare & scripturas
inȩccła explanare ar ubi autem¬
om̃ia loca circũ plȩxa.ẽ. eccła. con¬
uenticula constituta st̃ & rectores
& cȩtera officia eccłiis st̃ ordinata:
ut nullus de clericis auderet qͥ
ordinatꝰ non. eẽt. p̃sumẽ officium
qd̃ sciret ñ sibi creditum ł cessum.
Et cepit alio ordine ꝑuidentia gub̾na¬
ri ȩccła: quia si om̃ns eadem possent
inrationabilem. c̃et & uulgaris res
& uilissima uidet᷑ hinc gͦ. ẽ. unde ñc
neq diacom in popło prȩdicant. neq

Expanded text:
baptizaret , neque jejunium interpobaptizaret , neque jejunium interposuit: neque Paulus et Silas tempus distulerunt, quo Optionem carceris baptizarent cum omnibus ejus ; neque Petrus diaconos habuit, aut diem quaesivit, quando Cornelium cum omni domo ejus Joppe; adhuc enim praeter septem diaconos nullus fuerat ordinatus. Ut ergo cresceret plebs et multiplicaretur, omnibus inter initia concessum est et evangelizare, et baptizare, et Scripturas in Ecclesia explanare; at ubi omnia loca circumplexa est Ecclesia, conventicula constituta sunt, et rectores, et caetera officia in Ecclesiis sunt ordinata; ut nullus de clericis auderet, qui ordinatus non esset, praesumere officium, quod sciret non sibi creditum vel concessum. Et coepit alio ordine et providentia gubernari Ecclesia; quia si omnes eadem possent, irrationabile esset et vulgaris res, et vilissima videretur. Hinc ergo est, unde nunc neque diaconi in populo praedicant, neque
Abbreviated transcription (Latin):
głistȩ diacom sunt sic̃ fuit philipp̾. ꝗͣ
quam non srnt sacerdotes: euangłi¬
Zare tamen possunt sine cathedra.
sic̃ beatus stephanꝰ & pbilippꝰ memo¬
ratꝰ. pastores possunt. eẽ. lectores qͥ le¬
ctiones aginent popłm audientenr.
buere sicut mos iudeorũ. g̃. quorũ tͣ¬
ditio ad nos transitũ fecitꝰ ꝓpr̃ ꝑne
gligentiam obsoleuit: inter istos Post
occultum scripturarum sensum ꝓpha¬
re dicit᷑. p̃sertĩ qͥa future spei u̾ba de¬
ꝓmir qui ordo ñc potest. ce̾. presbite¬
rii. Nam in ep̃o om̃s ordines sunt:
qͥa pͥmꝰ sacerdos. ẽ. hoc. ẽ. princeps sa
cerdotum: & ꝓpħa et ȩuangłista et
cetera adimplenda officia ȩccłȩ inmi¬
nisterio fidelium. Camen postꝗͣ o̾ib
locil ȩccłȩ st̃ constitute & officia ordi¬
nata aliter cõposita res.ẽ. qua ceꝑpat.
Primum om̃s docebant & om̃s bap¬
tizabant qͥb cunq dieb ł tẽporib
fuisset occasio. Nec em̃ philippꝰ tẽ¬
pus quesunt aut diem quo cunuchu̾

Expanded text:
gelistae diaconi sunt, sicut fuit Philippus; quamvis non sint sacerdotes, evangelizare tamen possunt sine cathedra, sicut et beatus Stephanus et Philippus memoratus . Pastores possunt esse lectores, qui lectione saginent populum audientem; buere, sicut mos Judaeorum est, quorum iraditio ad nos transitum fecit, quae per negligentiam obsolevit. Inter istos post occultum Scripturarum sensum prophetare dicitur; praesertim quia futurae spei verba depromit, qui ordo nunc potest esse presbyterii. Nam in episcopo omnes ordines sunt: quia primus sacerdos est, hoc est, princeps est sacerdotum, et propheta, et evangelista, et caetera adimplenda officia Ecclesiae in ministerio fidelium. Tamen postquam in omnibus locis Ecclesiae sunt constitutae, et officia ordinata, aliter composita res est, quam coeperat. Primum enim omnes docebant, et omnes baptizabant, quibuscumque diebus vel temporibus fuisset occasio; nec enim Philippus tempus quaesivit, aut diem quo eunuchum
Abbreviated transcription (Latin):
& auaritiȩ. Gentiles fut᷑e resurrectio¬
nis desꝑatione cecitatẽ cordis hab̾e
significat: qͣsi enĩ ultra non futuri
uitam suam contaminant. turpis¬
sima oꝑatione. Nolentes se subicere
legi fidei. qͥa ꝓhibet uoluptatem ꝓ¬
pter sp̃e uitȩ fut᷑ȩ. ꝗͣhi id circo riden¬
dam cẽssent ut iure de honestarese
& aliena appetere auida cupidita¬
te uideant᷑ quasi post hanc tͣnspun¬
ctionem nulla sit uita. Uos autem
non ita didicistis xp̃m.si tam̃ illum

Expanded text:
et avaritiae. Gentiles futurae resurrectioet avaritiae. Gentiles futurae resurrectionis desperatione caecitatem cordis habere significat. Quasi enim ultra non futuri vitam suam contaminant turpissima operatione, nolentes se subjicere legi fidei; quia prohibet voluptatem propter spem vitae futurae, quam hi idcirco ridendam censent, ut jure dehonestare se, et aliena appetere avida cupiditate videantur, quasi post hanc transpunctionem nulla sit vita. Vos aunon ita didicistis Christum, si tamen illum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ fesio. ẽ: ut concordet incaritate ctra¬
toris ad suum ꝓfectum Re edificat eĩ
se intemplũ dñr destructa em̃fuerat
dementia & furore diaboli. Hoc gͦ
dico & testor indño ut non ambu¬
letis sicut & gentes ambulant inua¬
nitate mentis sui. Obscurati in telle¬
ctu alienati. fide dĩ.Per ignorantiã
quȩ.ẽ. in ipsis. Manifestat o creatore &
ratione ostensa. qu̾a sequi debeat
creatura infide di sui. dum taxat:
contestatur illos indm̃. ut ñ aliter
incedant: sentiant qũa docent᷑. ne simi¬
les gentib inueniant᷑ qͥ nec fidem reci¬
piunt nec conu̾sationẽ ꝗͣ mandat lex.
Obscurum habentes sensũ ne cõtem¬
plentur: diuni nominis ueritatem.
Uana eñi sectantes quȩ st̃ idolat̾a in¬
frenant᷑ adiabolo ne umꝰ dĩ iter in¬
cedant: ut socios illos suȩ ꝑditionis
illis & duriciã cord̾ illorũ qui desꝑun¬
tes semet ipsos tradiderunt inpu¬
diciis in oꝑationẽ ^ munditiȩ om̃is

Expanded text:
professio est, ut concordet in charitate Creaprofessio est, ut concordet in charitate Creatoris ad suum profectum; 243 reaedificat enim se in templum Domini, destructa enim fuerat dementia et furore diaboli. Hoc ergo dico et testor in Domino, ut non ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intellectu, alienati a fide Dei propter ignorantiam, quae est in ipsis. Manifestato creatore, et ratione ostensa, quam sequi debeat creatura, in fide Dei sui dumtaxat, contestatur illos in Deum, ut non aliter incedant vel sentiant, quam docentur; ne similes gentilibus inveniantur, qui nec fidem recipiunt, nec conversationem, quam mandat Lex, obscurum habentes sensum, ne contemplentur divini nominis veritatem. Vana enim sectantes, quae sunt idololatria, infrenantur a diabolo; ne unius Dei iter incedant, ut socios illos suae perditionis illorum, qui desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiis in operationem immunditiae omnis,
Abbreviated transcription (Latin):
te In hac adseueratione ut compͥman¬
tur prauȩ mentis colliqͥa adũsus ue¬
ritatem armata. Ex quo totum cor
ꝑis facit adedificationem su in cari¬
tate. Qua ratione xp̃m cap̃. eẽ. om¬
nium dixerit docet: ex ipso em̃ in qͥt̾
omne corpus id . ẽ. omnis chorꝰ ange¬
lorum & potentiarũ pͥncipũ & po¬
testatum subsistit. Quanuis eñi sin¬
gula hȩc numeros ꝓprios habeant¬
unũ corpꝰ appellat: licut eñi menbra
lam catenatio sit usq adfirmam̃tũ
ordinata descendens. ut totum & iun¬
ctum sit & m̃itiᷤᷤ tam̃ discernat᷑. Meri¬
tis dico non solum offitiorũ. sedd & na¬
turarum. Nec en̾̃i quia iuncta dicit
om̃ia uniꝰ erunt naturȩ: sed qd̾ incor¬
pore menbra faciunit. discreta officus
ion natura: ita & est his om̃ib non
menbra s naturȩ ipsȩ faciunt distin¬
diones. Hoc. ẽ. gͦ qd̃ laboratur ut aa
unũ sensum redigat᷑ creatura & in
silu unũ sit corpus: dum omniũ una

Expanded text:
tes in hac asseveratione; ut comprimantes in hac asseveratione; ut comprimantur pravae mentis colloquia adversus veritatem armata. Ex quo totum corpporis facit ad aedificationem sui in charitate. Qua ratione Christum caput esse omnium dixerit, docet; ex ipso enim, inquit, totum corpus, id est, omnis chorus Archangelorum et Potentiarum, Principatuum et Potestatum subsistit. Quamvis enim singula haec numeros proprios habeant, etunum corpus appellat. Sicut enim membra dam concatenatio sit, usque ad firmamentum ordinata descendens; ut totum et junctum sit et meritis tamen discernatur: meritis dico non solum officiorum, sed et naturarum. Nec enim quia juncta dicit omnia, unius erunt naturae: sed quod in corpore membra faciunt discreta officiis, non natura; ita et in his omnibus non membra, sed naturae ipsae faciunt distinctiones. Hoc est ergo quod laboratur, ut ad unum sensum redigatur creatura, et in sensu unum sit corpus, dum omnium una
Abbreviated transcription (Latin):
um. ẽ. falsitas: ut sup̾tecͤtu ueritatis
inducat errorem. Et non solum sub
ueri nomine s & ne sic̃ antea acceptã
fidem sensu humiles uagabam᷑ ꝑdiuer¬
sos errores. fideles facti discurremꝰ fra¬
giles & cdubii. de spe ꝓmissa cõmonũ.
qͥa iã xp̃ian facti fundati.ẽẽ. debent.
Quia ambiguitas infide nr̃a ñ. ẽ: con¬
mendatꝰ em̃ uirtute ꝓdigioꝵ. Uerica¬
tem aut̃ facientes incaritate augeamꝰ
in ipsũ om̃ia qui.ẽ. caput xp̃o. Hanc
dicit. ẽẽ. ueritatem: ut amorẽ xp̃i res¬
picientes quo dilexit nos & tradidit
se ꝓ nobis om̃ia subitiamꝰ ei. Scientes
qͥa om̃iũ auctorẽ. ite. ut qͣli capiti
menbra subdant᷑: ut si alii errore uł
mali uolentia non fatent᷑ om̃ia cap̃
hab̾e xp̃m quia abipso facta sunt uo¬
luntates patris: nos tam̃ qui catholice
fidei adheremꝰ. hoc om̃i deuotione &
cura agere debemꝰ: ut huic fidi nos
datinum led lucrum. adferatnꝰ. psisten¬

Expanded text:
um est falsitatis, ut sub praetextu veritatis um est falsitatis, ut sub praetextu veritatis inducat errorem: et non solum sub veri nomine, sed et ne, sicut ante acceptam fidem sensu humiles vagabamur per diversos errores, fideles facti discurreremus fragiles, et dubii de spe promissa, commonet; quia jam christiani facti, fundati esse debent, quia ambiguitas in fide nostra non est; commendatur enim virtute prodigiorum. Veritatem autem facientes in charitate, augeamur in ipso per omnia, qui est caput Christus. Hanc dicit esse veritatem, ut amorem Christi respicientes, quo dilexit nos, et tradidit se pro nobis, omnia subjiciamus ei, scientes quia omnium auctores vitae, ut quasi capiti membra subdantur; ut si alii errore vel malevolentia non fatentur omnia caput habere Christum, quia ab ipso facta sunt voluntate Patris; nos tamen qui catholicae fidei adhaeremus, hoc omni devotione et cura agere debemus, ut huic fidei non damnum, sed lucrum afferamus, perseveran
Abbreviated transcription (Latin):
unũ cap̃ habentes xp̃m hoc. ẽ. au¬
ctorẽ uitȩ. Donec occurramꝰ om̃s
inunitate fidei: & agnitione filii di.
Tam diudicit manenere ordinatio¬
nem qua diu cuncti destinati adin¬
tam uniꝰ sint fidi incognitionẽ xp̃i.
Inuirũ ꝑfectum inmensitram ȩtatis
plenitudinis xp̃i: ita & laborandum
hortatur ut ꝑfectio fidei app̾henda
mana metiat᷑ s inplenitudine diui-¬
nitatis quali ꝑfectus ds habeat᷑. Nec
em̃ ꝑfectum dicens uirũ temporali
Etate & mensuras significat. s ꝑhoc di¬
ctum ꝑfectos nos uult fieri inplenitu¬
dine intellectꝰ dnunitatis fili di. Ut
ultra non simꝰ paruuli neq fluctuan¬
tes. & circunferam᷑ omni uento doctri¬
nȩ innequitia hominũ in astutia adre¬
mediũ erroris. Eundatos & stabiles
ẽe. nos uult indisciplina fidi catholic.
rum heresũ pestilentiosas ad adseuera¬
tiones neqͥtia humana inuentas: ut
ꝑ has fallentes immici sub ueri noĩe
error possit adferri hoc em̾ remedi¬

Expanded text:
unum caput habentes Christum, hoc est, auctorem vitae. . Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionem Filii Dei. Tamdiu dicit manere ordinationem, quamdiu cuncti destinati ad vitam unius sint fidei in cognitionem Christi. In virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Ita elaborandum hortatur, ut perfectio fidei apprehendatmana metiatur, sed in plenitudine divinitatis quasi perfectus Deus habeatur. Nec enim perfectum dicens, virum temporali aetate et mensura significat: sed per hoc dictum perfectos nos vult fieri in plenitudine intellectus divinitatis Filii Dei. Ut ultra non simus parvuli, neque fluctuantes, et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum, in astutia, ad remedium erroris. Fundatos et stabiles esse nos vult in disciplina fidei catholicarum haeresum pestilentiosas asseverationes nequitia humana inventas; ut per has fallentis inimici sub veri nomine error possit afferri. Hoc enim remedi
Abbreviated transcription (Latin):
digne ambuletis uocatione qua uo¬
cati estis. Hortat᷑ eos ut recte inceden¬
tes in p̃ceptis dñi add ꝓmissam głam
possint uenire sic̃ eñi ꝑitꝰ medicꝰ ob¬
secrat infirmos ut bene seagentes
possint salutarẽ reciꝑe ualitudinẽ:
ita & magister gentium hortat᷑ utꝰ
fidei suȩ digna oꝑa facientes pos¬
sint ꝑcipere q̃ ꝓmissa stͥ scĩs: sciens głe
lirc ce huꝰ tei ꝓfectũ. Cũ oi humilitate anrmi
sensionẽ ꝓhibet. caritati aut̃ studen¬
diun monet: ne sp̃m unitatis & pacis
amittant ac ꝑhoc inuicẽ se suffcrant
cũ pacientia. Moddestia em̃i ꝓfectũ
parit.qͥa cũ se inuicẽ tolerant cũ le¬
nitate animi monentes corrigunt᷑
ad effectũ. & pax in eis manebit ꝑ quã
filii dĩ non inmerito uocabunt᷑ quia
dixit dñs. Beati pacifici qm̃ filũ di
uocabunt᷑. Per turbatio em̃ ł inqͥe

Expanded text:
digne ambuletis vocatione, qua vocati estis. Hortatur eos, ut recte incedentes in praeceptis Domini, ad promissam gloriam possint pervenire. Sicut enim peritus medicus obsecrat infirmos, ut bene se agentes possint salutarem recipere valetudinem; ita et magister gentium hortatur, ut fidei suae digna opera facientes, possint  hujus rei profectum. Cum omni humilitate animi sensionem prohibet, charitati autem studendum monet; ne spiritum unitatis et pacis amittant: ac per hoc ut invicem se sufferant cum patientia. Modestia enim profectum parit; quia cum se invicem tolerant, cum lenitate animi monentes, corriguntur ad effectum, et pax in eis manebit, per quam Filii Dei non immerito vocabuntur; quia dixit Dominus: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . Pe
Abbreviated transcription (Latin):
te & iusticia. Iustum & uerũ.ẽ. re¬
ctam uiam sequi: hic aut᷑ uiam rectã
seqͥtur. qͥ deuotꝰ creatori suo inuolun¬
tate eiꝰ ambulat qu̾a gentilitas nes¬
cit. innouatꝰ em̃ sp̃cͥ mentis nouum
hominẽ dicit᷑ indutꝰ qͥ. ẽ. xp̃c xp̃m¬

Expanded text:
te et justitia. Justum et verum est rete et justitia. Justum et verum est rectam viam sequi: hic autem rectam viam sequitur, qui devotus creatori suo in voluntate ejus ambulat, quam gentilitas nescit. Innovatus enim spiritu mentis novum hominem dicitur indutus, qui est C
Abbreviated transcription (Latin):
se docec qͥd sit & quantꝰ credendus
sit: & quȩ spes in eo sit &qͣles debe¬
ant. ẽẽ. credentes. Qui em̃ didicit
xp̃m scit illum amortuis resurre¬
xisse ut forma eẽt. fidelib ido quȩ
magna spes.ẽ ꝓ ista morte aman¬
tibiis dm̃. Ut exponatis scđm pͥo¬
rem conu̾sationem ueterẽ hominẽ
qui corrũpit᷑ sc̾m desid̾ia erroris
qͥ xp̃m audiuit hoc didicit ut rece¬
aeret aconu̾satione pͥstina ꝗͣ uete¬
rem hominẽ ñcupat ꝓpt̾ prece¬
ritum ignorantiȩ tẽꝑus homo itaq
unꝰ atq id. ẽ: quisi pristina uitia se¬
quit᷑ uctꝰ dicit᷑. Si autẽ innouitate
uitȩ ambulat: alienꝰ ascłari errore
qui. ẽ. siue inactu siue insensu ru¬
dis dicitur. Non utiq substantia
carnis aut animȩ s intellectu et
conu̾satione uite. Corruptꝰ tam̃ uetꝰ
homo dicit᷑ ꝓp̾t adulterũ sensũ & tur¬
pem uitam. Renouamini aut̃ sensu
mentis ur̃x & inditimim nouũ homi¬
nem qui scđm dm̃ creatꝰ. ẽ. inuerita¬

Expanded text:
se docet quid sit, et quantus credendus sit, et quae spes in eo sit et quales debeant esse credentes. Qui enim didicit Christum, scit illum a mortuis resurrexisse; ut forma esset fidelibus, ideoque magna spes est pro ista morte amantibus Deum. Ut deponatis secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris. Qui Christum audivit, hoc didicit; ut recederet a conversatione pristina, quam veterem hominem nuncupat propter praeteritum ignorantiae tempus. Homo itaque unus atque idem est, qui, si pristina vitia sequitur, vetus dicitur: si autem in novitate vitae ambulat, alienus a saeculari errore, qui est sive in actu, sive in sensu, rudis dicitur; non utique substantia carnis aut animae, sed intellectu et conversatione vitae. Corruptus tamen vetus homo dicitur, propter adulterum sensum, et turpem vitam. Renovamini aimini novum hominem, qui secundum Deum creatus est in verita
Abbreviated transcription (Latin):
facta & restaurata credant᷑: ut sit ple¬
na ꝑfectio diuinitatis in ꝑfessione cre¬
dentium. Nichil eñi de exrit xpiano
quando dm̃ patrem ꝑoĩa inmensũ
esse cognoscit. Caritatem qͦq xp̃i in¬
effabiłe & supͣ eminentẽ scientiȩ huma¬

Expanded text:
facta et restaurata credantur; ut sit plefacta et restaurata credantur; ut sit plena perfectio divinitatis in professione credentium. Nihil enim deerit christiano, quando Deum Patrem per omnia immensum esse cognoscit: charitatem quoque Christi ineffabilem, et supereminentem scienti
Abbreviated transcription (Latin):
& dĩ hominis causa homo nasc̾e t᷑:oe¬
qui nulliꝰ indiget: N qͥd ñ caritas hȩc
suꝑ scientiã homim̃. c̃ Iut qͥs homi¬
num hanc potĩt caritatẽ alicui exibe¬
re qũã qͣm inpar sit: Ic phoc suꝑ enu¬
net humana c̃m̃ta. Hoc gͦ uult nos
scire: qͥa sensus nr ĩeqͥ ñ potest nec ꝑ¬
spicere ꝓfunditatẽ benefitioꝵ xp̃i er¬
ga nos: ut ꝑ inde sẽꝑ ei simꝰ siqͣplices &
deuoti. & qͥ debitis nulla ratione satis¬
facere possumꝰ ł infide eiꝰ usq ad mor¬
tem ꝑseueremꝰ. Ille eñi ꝑ magnificen¬
tia maiestatis suȩ ea gessit ꝓnobis
quȩ sibi digna st̃: ut & nos quantũ ei¬
possumꝰ famulemꝰ. Et inpleamini in
omnẽ plenitudinẽ dĩ. Qͥa fides neq
in solo patre integra. ẽ. neq insolo
filio ꝑfecta: idõ acdiecit ut impleami¬
ni ait in omnẽ plenitudinẽ dĩ ut con¬
fessione & gr̾atiarũ actione sic̃ patri
ita & filio honorificentia reseruetur.
Et om̃ia quȩ ado patre st̃ ꝑfilium

Expanded text:
et Deus hominis causa homo nasceretur, dequi nullius indiget? numquid non charitas haec super scientiam hominum est? aut quis hominum hanc poterit charitatem alicui exhibere; quamquam impar sit, ac per hoc supereminet humana commenta? Hoc ergo vult nos scire, quia sensus noster assequi non potest, nec perspicere profunditatem beneficiorum Christi erga nos; ut perinde semper ei simus supplices et devoti, et qui debitis nulla ratione satisfacere possumus, vel in fide ejus usque ad mortem perseveremus. Ille enim pro magnificentia majet; ut et nos in quantum possumus, ei famulemur. Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Quia fides neque in solo Patre integra est, neque in solo Filio perfecta, ideo adjecit: Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei; ut confessione et gratiarum actione sicut Patri, ita et Filio honorificentia reservetur: et omnia quae a Deo Patre sunt, per Filium
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ uita. ꝑfidis uͦ ꝓmittit᷑ mors qͣ
est pęna ct̾na: ut siue mors siue
uita xp̃o discat᷑. quia qͥ eum sequit᷑
ꝑ eum resurget aduitam. Qui uero
discernit se abeo: ꝑeum mancipabit᷑
gehennȩ: tpso eñi iudicante dãpna¬

Expanded text:
 promittitur mors, quae est poena aeterna; ut sive mors, sive vita in Christo discatur; quia qui eum sequitur, per eum resurget ad vitam: qui vero discernit se ab eo, per eum mancipabitur gehennae; ipso enim judicante, damna
Abbreviated transcription (Latin):
refet. ut qͥa meliꝰ scit quȩ utilia &. que
non petenda st̃. & quando danda c̃
qͣlia & quanta opꝰ sint.: ipse gub̾nec
ꝓuidentia & uirtute sua sibi creden
ĩait eñi filiorum gła patris. ẽ icentẽ
dño: sic luceat lumꝰ ur̃m corã homi¬
nib ut udeant oꝑa ur̃a bona & ma¬
gnificent patrem ur̃m qui in cęlis. ẽ.¬

Expanded text:
refert; ut quia melius scit quae utilia, et quae non petenda sunt, et quando danda, et qualia, et quanta opus sint; ipse gubernet providentia et virtute sua sibi credentitate enim filiorum gloria patris est, dicente Domino : Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et magnificent Patrem vestrum, qui in coelis e
Abbreviated transcription (Latin):
intelligere prudentiã meam inmi¬
sterio xp̃i. Ostensam sibi significat
reuelationem misterii dei. de quo
prius breuiter se memorat scrip¬
sisse. hoc.ẽ. tẽpate. ꝓ ut poterant ca¬
pere prudentiam apłi: insacram̃¬
to xp̃i. Quod aliis scłis non fuit no¬
tum a filus hominũ sic̃ nc̃ reuelatũ

Expanded text:
intelligere prudentiam meam in mysterio Christi. Ostensam sibi significat revelationem mysterii Dei, de quo prius breviter se memorat scripsisse, hoc est, temperate prout poterant capere prudentiam Apostoli in sacramento Christi. Quod in aliis saeculis non fuit notum filiis hominum, sicut nunc revelatum
Abbreviated transcription (Latin):
le obtulit dõ. Nam hoc quantũ acdũ
loc .e. ꝑinissũ. ẽ. illi facere qd nolurt.
&hoc.eͤ. trade dum ddissimulat tradit.
licñi noluisset ꝑmutere: non fuisset
occisus. ꝑmisit gͦ occidi eum s abhis
qui euni uolebant non co actis s spon¬
te occids non gͦ mimines apena st̃:
qͥa hoc eis per missum. ẽ. qdꝰ uolebati
Dãnatio eñi non ne cõpetir qͥa uolue¬
runt: Quod idõ tam̃ ꝑmisit ds̾. qͥa
scit istud adu̾sum diabolũ futurũ
ꝓmultis: Dignũ em̃ fuit ut qd̾ ini¬
micꝰ inp̾sciꝰ futuroꝵ contra se qͣsi
ꝓ se facere putabat ꝑmiteret᷑ ei:
ut inp̃scientiam suam sibi impu¬
tans facti sui penitentia torqueret.
Quod autẽ xp̃c ipse se obtulit aut ao
illũ tͣlidit. unũ est: qͥa amborũ una
uoluntas. ẽ. Formcatio autẽ et

Expanded text:
se obtulit Deo; nam hoc quantum ad verse obtulit Deo; nam hoc quantum ad verhoc est, permissum est illi facere quod voluit, et hoc est tradere: dum enim dissimulat, tradit; si enim noluisset permittere, non fuisset occisus. Permisit ergo occidi eum, sed ab eis qui eum volebant non coacte, sed sponte occidere. Non ergo immunes a poena sunt, quia hoc eis permissum est, quod volebant; damnatio enim in eo competit, quia voluerunt. Quod ideo tamen permisit Deus; quia scivit istum adversum diabolum futurum pro multis. Dignum enim fuit ut quod inimicus impraescius futurorum contra se, quasi pro se facere putabat, permitteretur ei; ut impraescientiam suam sibi imputans, facti sui poenitentia torqueretur. Quod autem Christus ipse se obtulit, aut Deus illum tradidit, unum est; quia amborum una voluntas est. F
Abbreviated transcription (Latin):
das. Si gͦ xp̃i mors modorem suam¬
tatis. ẽ. dõ: mortẽ eiꝰ libenter accepit.
Quod si uerũ.ẽ. ñ peccauerunt qui il¬
lum scđm dĩ uoluntatẽ crucifixert᷑:
Sed ñ ita. ẽ. Quia xp̃c dõ se dicitur ob¬
tulisse: dũ occidisse passus. ẽ. in dĩ pa¬
tris sui uoluntate ꝑdurans qͥa qui
iuste occidit᷑ diabolo se offerens uo¬
luntatem eiꝰ facit ut occidi mereat᷑.
lta & xp̃c dum dĩ uoluntati adheret
diabolo displicuit. & ulũ occidit qͥa
qut dõ se obtulit iusticiã exequendo:
i oblatione eñĩ iusticia signat᷑ & ue¬
ritas. Hanc eni respicit ds & hoc. ẽ.
eiuis sacrificium acceptũ. Etaq inme¬
ritus qui occidit᷑. placet deo. Non qͥa
occiditur sed qͥa usq admortẽ iustici¬
am conseruauit. Suscepit em̃ hanc
mortem ds xp̃c aduitam unde co
dor suauitatis appellat᷑ deo Adro¬
manos tamen dicit qͥa ds illum tradi¬
dit ꝓ nobis omnnb Nunc querendũ
.i. qͦmͦ illum ds̃ tradidit aut qͦm se ip¬

Expanded text:
i mors in odorem suavitatis est Deo, mortem ejus libenter Deus accepit. Quod si verum est, non peccaverunt qui illum secundum Dei voluntatem crucifixerunt. Sed non ita est, quia Christus Deo se dicitur obtulisse, dum occidi se passus est, in Dei Patris sui voluntate perdurans; quia qui juste occiditur diabolo se offerens, voluntatem ejus facit, ut occidi mereatur. Ita et Christus dum Dei voluntati adhaeret, diabolo displicuit, et ideo illum occidit, quia Deo se obtulit, justitiam exsequendo. In oblatione enim justitia signatur et veritas; hanc enim respicit Deus, et hoc est ejus sacrificium acceptum. Itaque immeritus, qui occiditur, placet Deo; non quia occiditur, sed quia usque ad mortem justitiam conservavit. Suscepit enim hanc mortem Christus ad vitam; unde et odor suavitatis appellatur Deo: ad Romanos tamen dicit quia Deus illum tradidit pro nobis omnibus . Nunc quaerendum est quomodo illum Deus tradidit, aut quomodo se ip
Abbreviated transcription (Latin):
quo om̃is patermtas inceł & int̾ra no¬
minat᷑ ũit det uobis scđm diuitias ma¬
iestatis suę uirtutẽ confirmari in sp̃u
scõ. hec flexis genib p̾care se dicit ut
qͥa dignatꝰ. ẽ. aduocare gentes ad cog¬
noscendum inisterium uoluntatis eł:
hoc etiã donet qͥa diues. ẽ. ut nutu
turbent carnalia exitia in lata aꝑfi¬
dis: sed sint stabiles expectantes infu¬
turo huiꝰ rei mercedem.ninterio¬
re homine habitare. xp̃m ꝑfidẽ incor¬
dib ur̃is. In eo petit eos magis firma¬
ri ut non ambigant s magis credant
xp̃m habitare inse qu̾e non uident
his ocuł: ur sp̃s datꝰ hoc eis ꝑ dĩ dom̃
infundat. ut certi sint dde xp̃o quod
uiuit & filiꝰ d̃i.ẽ. & habitat ꝑfidem
incordib nr̃is. ut cũ fidẽ eiꝰ habemus
incordib nir̃is. ipsũ hab̾e udeam᷑. qd̾
eo ꝓficit ut securi simꝰ de auxiliis eiꝰ
non debemꝰ. Est enĩ hic aliꝰ ꝑacli¬
tus inter quos ꝑsonarũ distantia
ẽ. non nat᷑e: qͥa & de eiꝰ accipit & a

Expanded text:
omnis paternitas in coelis et in terra nominatur; ut det vobis secundum divitias majestatis suae virtutem confirmari in Spiritu suo. Hoc flexis genibus precari se dicit, ut quia dignatus est advocare gentes ad cognoscendum mysterium voluntatis ejus, hoc etiam donet, quia dives est, ut nutu turbent carnalia exitia illata a perfidis: sed sint stabiles, exspectantes in futuro hujus rei mercedem. In interiore homine Christum habitare per fidem in cordibus vestris. In eo petit eos magis firmari, ut non ambigant, sed magis credant Christum habitare in se, quem non vident his oculis; ut Spiritus datus hoc eis per Dei donum infundat, ut certi sint de Christo quod vivit, et Filius Dei est, et habitat per fidem in cordibus nostris, ut cum fidem ejus habemus in cordibus nostris, ipsum habere videamur. Quod eo proficit, ut securi simus de auxiliis ejus; non debemus. Est enim hic alius paraclitus, inter quos personarum distantia est, non naturae; quia et de eo accipit, et a
Abbreviated transcription (Latin):
głȩ.Dicit᷑ gͦ his pͥncipib qͥ in erro¬
re sunt in cȩlestib siue ministriseiꝰ
interris ut auferant portas pͥnci¬
pes sui. Id. ẽ. diaboli de m̃tib suis
ꝑquas multorũ deoꝵ adserẽdorũ
error intrauit. Sunt enĩ tr̃ꝑales:
qͥa om̃is fallatia tp̃r claudit᷑. Iter
eñi ĩpiorum ꝑibit. Et aut̃ et̃nas por
de ait inpsalmo centesimo septimo de¬
cimo. exuii. Hȩc porta dñi iusti intra¬
bunt ꝑ eam. Manifestũ. ẽ. em̃ qͥaiꝰ
aliud incorruptibile. Impii autem
ꝓpt̾ in credulitatẽ in trant ininfer¬
dñs. eẽ. & rex głȩ. uirtute em̃ potesta¬
tis. suȩ qͣ subegit inferof. Manifesta¬
tur qͥa ipse. ẽ. filiꝰ dr̃. qͥ uniꝰ dĩ regnũ
incȩlis & int̾ris. cẽ. ad condẽpnatio

Expanded text:
gloriae . Dicitur ergo his Principibus, qui in errore sunt in coelestibus, sive ministris ejus in terris, ut auferant portas principis sui, id est, diaboli de mentibus suis, per quas multorum deorum asserendorum error intravit. Sunt enim temporales; quia omnis fallacia tempore clauditur: Iter enim impiorum peribit . Ut autem aeternas portde ait in psalmo centesimo decimo septimo: Haec porta Domini, justi intrabunt per eam . Manifestum est enim qaliud incorruptibile : impii autem propter incredulitatem intrant inferDominus esse et Rex gloriae. Virtute enim potestatis suae, qua subegit inferos, manifestatur; quia ipse est Filius Dei, qui unius Dei regnum in coelis et in terris esse ad condemnat
Abbreviated transcription (Latin):
dati possitis cõp̃hende cũ sc̃ĩs om̃i¬
bus. quȩ sit latitudo & longitudo
& altitudo & ꝓfundũ. Hoc p̾stare
mabilem cognoscere dm̃. om̃ia exce¬
dentẽ maiestate uirtutis suȩ. Cum
fundum hoc utiq significat ut sicut
insꝑa tanta longitudo.ẽ. quanta¬
& latitudo & tanta altitudo. quan¬
tum ꝓfundũ: ita & indõ om̃ia equa¬
lia sint inm̃sitate infinitatis sꝑa eñ¬

Expanded text:
possitis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum. Hoc praestare mabilem cognoscere Deum, omnia excedentem majestate virtutis suae. Cum et altitudo, et profundum; hoc utique significat, ut sicut in sphaera tanta longitudo est, quanta latitudo, et tanta altitudo, quantum et profundum; ita et in Deo omnia aequalia sunt i
Abbreviated transcription (Latin):
que. ẽ. corpꝰ & plenitudo eiꝰ qͥ & om̃ia
mom̃ib adimplet᷑. Patrẽ dicit filio
omnẽ creaturã subiecisse. Ut qr oĩa
ꝑ ipsũ fecit ipse ominũ caput sit et
ans. Tc̃ illi omĩa subiecit: quando illũ
ante om̃ia genuit & ꝑ ipsum faceret
iue n̾erant. Ommẽ eccłam dicens. sũ¬

Expanded text:
quae est corpus et plenitudo ejus, qui omnia in omnibus adimpletur. Patrem dicit Filio omnem creaturam subjecisse; ut quia omnia per ipsum fecit , ipse omnium caput sit et Dominus. Tunc illi omnia subjecit, quando illum ante omnia genuit; ut per ipsum faceret, quae non erant. Omne
Abbreviated transcription (Latin):
paulum. Uides fr̃ qͦt milia sunt mui
dea credentiũ. dm̃s isti emulatores ft̃
legis. U nae factũ. ẽ. ut uas electionis
adgentes docendas missus. eẽt. ut ł
ipsi fidei suȩ sp̃e plenã hab̾ent ni¬
chi de lege s in solo xp̃o sꝑantes.
Manifestato em̃ sacram̃to xp̃i tale
effectũ. Sic̃ em̃ imagna uota ma¬
xima dant᷑ apoforita & magnifico
manifestato misterio gaudii & le¬
ticiȩ causa tam egregio munere
donati sum ħ oi̾et qd̾ illis satis sit
addcopiã salutarẽ. Ur nota fiat pͥnci¬
pib & potestatib incȩlestib ꝑ ȩccle¬
siam multiformis sapientiȩ ddĩ. Tan
tũ de hoc bene sensit ds̾ ut ñ solũ
gentib hc̃ magistrũ daret uerũ¬

Expanded text:
r, quot millia sunt in Judaeis credentium, et omnes isti aemulatores sunt Legis . Unde factum est, ut vas electionis ad gentes docendas missus esset, ut vel ipsi fidei suae spem plenam haberent, nihil de Lege, sed in solo Christo sperantes. Manifestato enim sacramento, Christi taleeffectum; sicut enim in magna vota maxima dantur apophoreta; ita et magnifico manifestato mysterio, gaudii et laetitiae causa tam egregio munere donati sunt homines, quod illis satis sit ad copiam salutarem. Ut nota fiat Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientiae Dei. Tam bene de hoc sensit Deus, ut non solum gentibus hunc magistrum daret; veru
Abbreviated transcription (Latin):
bat quia gentes participes futurȩ
essent gr̃ȩ ꝓmisse inlege. Quod os¬
tensũ dicit p̾dicatorib sc̃is & pro¬
pħ̃is id. ẽ apłis & legis explanato¬
admitterent᷑ pͥus ad legem gentiles
runt gñs participes fut᷑as doni
dĩ: nam hoc & significauer̾ mul¬
tis in locis. s hoc latuit qͥa sine cir¬
cuncisione & sabbatis & neomȩ¬
eent participes: ut absq lege sus¬

Expanded text:
bat; quia gentes participes futurae essent gratiae promissae in Lege. Quod ostensum dicit praedicatoribus sanctis et prophetis, id est, apostolis et Legis explanatoadmitterentur prius ad Legem gentiles,runt gentes participes futuras loni Dei nam et hoc significaverunt multis in locis; sed hoc latuit, quod sine circumcisione, et sabbatis, et neomenessent participes,
Abbreviated transcription (Latin):
de uicta morte in qͣ om̃s saluauit.
dispensatio tam̃ ȩuangłii eiꝰ hȩc
ẽ qua aganta. ẽ. uoluntas dĩ quia
minimũ dic̃ sciens humilitatem
ꝓfectũ hab̾e. Nã tantã gram sibi
datam dicit: ut donũ hoc qd̃
ante ignotũ fuit preterias scłis
sibi adserat concessũ: ut hoc ma¬
nifestaret gentib unde enũ mi¬
nimꝰ scorũ om̃iũ uidĩ potest. qͥ
anteqͣ baptiz aret᷑ uas electionis ap¬
pellatꝰ.ẽ: ut mnationib euangłi¬

Expanded text:
devicta morte, in qua omnes salvavit. Dispensatio tamen Evangelii ejus haec est, qua agnita est voluntas Dei; quia minimum dicit, sciens humilitatem profectum habere. Nam tantam gratiam sibi datam dicit; ut donum hoc quod ante ignotum fuit praeteritis saeculis, sibi asserat concessum, ut hoc manifestaret gentibus. Unde enim minimus sanctorum omnium videri potest, qui antequam baptizaretur, vas electionis appellat
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit ante mundũ erga salutẽ gen¬
tium ostendit. ñc se legatione huius
diomi fungi dĩ ꝓuisione xp̃o mitten¬
te declarat. Dñs en̾i post resurrectio¬
nems apłos suos uice sua misit p̃dica¬
re: hunc dirigens ad conu̾sationẽ gen¬
tium sic eñi dixit adeum. ł adeego
longe adgentes mittam te: Dm̃co gͦ
ge & pacem his qui uxta. Si tamen
audistis dispensationẽ gr̃ȩ quȩ data
est nobis inuos. Tult eos scire qͥa clĩ

Expanded text:
fuerit ante mundum erga salutem gentium ostendit; nunc se legatione hujus doni fungi Dei provisione, Christo mittente, declarat. Dominus enim post resurrectionem suam apostolos suos vice sua misit praedicare , hunc dirigens ad conversionem gentium; sic enim dixit ad eum: Vade, ego longe ad gentes mittam te . Dominico longe, et iis qui juxta. Si tamen audistis dispensationem gratiae Dei, quae data est nobis in vos. Vult eos scire quia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dicit deus ut donũ grẽ suȩ eis imꝑtiał:
Non scđm merita eorum sed scdm mi¬
serieoidiam suam Et non dixit qui ns
benechixit in benedictione sp̃u ali: ut olł¬
deret ꝑfectam bene dictionem dari ꝯ¬
lestium eredentib xp̃o. ut plem sint
gła cel esti supra potestates subuecti &¬
orum. quia ubi ego inqͥt eis illie eri¬
et minister meus: Sicut elegit nos
in ipso ante constitutionem muncla
ut essemꝰ sei et immaculati eorã ipso l¬

Expanded text:
dicit Deus, ut donum 232 gratiae suae eis impertiat, dicit Deus, ut donum 232 gratiae suae eis impertiat, non secundum merita eorum, sed secundum misericordiam suam. Et ideo dixit: Qui nos benedixit in benedictione spiritali; ut ostenderet perfectam benedictionem dari coelestium credentibus in Christo, ut pleni sint gloria coelesti, supra potestates subvecti coelorum. Quia ubi ego, inquit, ero, illic et minister meus erit . Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essem
Abbreviated transcription (Latin):
libus scribit secles scĩs. ut tunc uero fide¬
les sint si fuerint sci in xp̃o iħu Bona
enm inta tume procdest ae credicur sc̃ã:
Si sub nomine xp̃i habeatur: alioqͥn
nrͣm appellat qͥa ab ipso sunt omnia
et condita et restaurata: xp̃m autẽ do¬
minũ nr̃m. quia redemit nos. in omni¬
bene ddictione sp̃uali. idc̃ nuͦn mundana
sed celesti benedictione. neq corruptibi¬
l sed eterna. quia gła xp̃ianorum ñ int̾ra
sed in eȩlo ẽ. interra et est in xp̃o omne
eñ donum gr̃e clei inxp̃o est. At si qui
spreto xp̃o benehici se adeo putet erta¬
re se sciat: aliter tam̃ benedicitur ds:
alit̾ homines. I nũ quidẽ benedictions
nomen est: sed ꝓ merito persone debet
intelligi. Nã et facere dicitur deus: et
hominei facuint: Se dd cleus noͥtoꝰ solo
impassibiliter facit. homnes enĩ mami
conatu labore. sudore: efficiunt: Deus
ergo benedicitur cum laudib dignis
extollitur. Homines autem sicut᷑ bene¬

Expanded text:
libus scribit, sed et sanctis; ut tunc vere fideles sint, si fuerint sancti in Christo Jesu. Bona enim vita tunc prodest ac creditur sancta, si sub nomine Christi habeatur: alioqui nostrum appellat; quia ab ipso sunt omnia et condita et restaurata: Christum autem Dominum nostrum, quia redemit nos, obenedictione spiritati, id est, non mundana, sed coelesti benedictione: neque corruptibili, sed aeterna; quia gloria christianorum non in terra, sed in coelo est, et est in Christo. Omne enim donum gratiae Dei in Christo est; ut si quis, spreto Christo, benedici se a Deo putet, errare se sciat. Aliter tamen benedicitur Deus, et aliter homines. Unum quidem benedictionis nomen est, sed pro merito personae debet intelligi; nam et facere dicitur Deus, et homines faciunt: sed Deus nutu solo impassibiliter facit; homines autem manu, conatu, labore, sudore efficiunt. Deus ergo benedicitur, cum laudibus dignis extollitur: homines autem sic bene
Abbreviated transcription (Latin):
misteriũ suum ꝓ salute humana
ut cognitio misterũ dĩ mortalib
conferret salutẽ ut qͣsi dedicatio
regni. xp̃i. hanc gr̃am credentib ꝓ aporfor itis¬
oras largiret᷑. Licet emi infectũ sit:
nouũ tam̃ uidet᷑ ignoranti creatre.

Expanded text:
mysterium suum pro salute humana, ut cognitio mysterii Dei mortalibus conferret salutem; ut quasi dedicatio regni Christi hanc gratiam credentibus pro apophoretis largiretur. Licet enim jam olim factum sit, novum tamen vid
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa paͥtb facta ꝓmissio. ẽ. siue gentiles
qͥ ido longe dicunt᷑ quia dĩ lege̾ nõ
receperͣ datã ꝑmoysen sublato prę¬
terito ritu: susciꝑent fidem. xp̃i ꝑ qͣm
efficerent᷑ unũ. Ergo ñiaᷤ estis hospi¬
tes & incole s estis ciues sc̃oꝵ & domes¬
tici dĩ. Admonet illos ut memores
sĩt benefitioꝵ dĩ: qͥa cũ longe. eẽnt. a cog¬
nitione & timore dĩ. miscłia eiꝰ adiun¬
eti sunt ut fierent participes eoꝵ
qͥ ꝓpe dm̃ erant ciues facti filioꝵ di.
Sicut eñi quȩcunq gens romanorũ
pacẽ seqͥ desidauit oblatis donis sus¬
cepta.ẽ. ut. eent ciues romani: qũe¬
admodũ & tharso ciliciensef. Unde
apłs ciuẽ romanũ se dic̾: Ita & qͥcuq:

Expanded text:
 patribus facta promissio est, sive gentiles qui ideo longe dicuntur, quia Dei legem non receperunt datam per Moysen, sublato praeterito ritu, susciperent fidem Christi, per quam efficerentur unum. Ergo jam non estis hospites et incolae, sed estis cives sanctorum, et domestici Dei. Admonet illos, ut memores sint beneficiorum Dei; quia cum longe essent a cognitione et timore Dei, misericordia ejus adjuncti sunt; ut fierent participes eorum, qui prope Deum erant, concives facti filiorum Dei. Sicut enim quaecumque gens Romanorum pacem sequi desideravit, oblatis donis suscepta est; ut essent cives Romani, quemadmodum Tharso-Cilicienses, unde Apostolus civem Romanum se dicit : ita et quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
int̾fet᷑ emi inimicitiã inse: dũ ꝓ om¬
nib tã iudeis qua gentilib mortu¬
ris. Resurgens em̃ amortuis dãp¬
nata morte quȩ tenebat om̃s osten¬
dit qͣ sp̃e hab̾ent credentes ineũ. Hinc
mandauit p̾dicationẽ qͣ om̃s cõuocaren¬
tur ad dm̃ patrẽ inmitate sp̃cscissa dis

Expanded text:
 inimicitiam in se, dum pro omnibus tam Judaeis quam gentilibus morturis; resurgens enim a mortuis, damnata morte, quae tenebat omnes, ostendit quam spem haberent credentes in eum. Hinc mandavit praedicationem, qua omnes convocarentur a
Abbreviated transcription (Latin):
in circuncisione & innemeniis & in
ȩscis & insacͥficiis & insabbo eua¬
cuauit. Hoc. ẽ. cessare iam nissit qͥa
oneri erant & sic fecit pacẽ. Unde
imponitis iugũ supͣ ceruicem frm
qd neq patres nr̃i neq nos potuimꝰ
portare: Ut ȩxibet &e recuncilia¬
ret amboᷤᷤ in uno corꝑe deo ꝑcrucẽ
inde d̾o patri pacificos fecit: ut
homines naturȩ uniꝰ qͥa diu̾si fa-¬
cti fuerant ꝑerrorẽ m̃bra effice¬
est. Int̾ ficiens ininucitiã in semet¬
ipso. & ueniens ȩuangłizauit pacẽ

Expanded text:
cisione, et in neomeniis, et in escis, et in sacrificiis, et in sabbato, evacuavit, hoc est, cessare jam jussit; quia oneri erant, et sic fecit pacem. Unde imponitis jugum supra cervicem fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Ut exhiberet et reconciliaret ambos in uno corpore Deo per crucem. avit, deinde Deo Patri pacificos fecit; ut homines naturae unius, quia diversi facti fuerant per errorem, membra efficeest. Interficiens inimicitias in semetipso, et veniens eva
Abbreviated transcription (Latin):
credentiũ & głȩ in resurrectione salua¬
toris. consiste̾ ꝓfitet᷑: ut ex eaͦ cognoscal
fideles qͥd eis ꝓmissũ est. Simili em̃ mͦ ei¬
tollent᷑ supͣ celũ fut᷑i cũ xp̃o. sic̃ ipse dr¬
pat̾ uolo uolo ut ubi ego fuero: & hie¬
cum sint & uideant głam meã: hoc ꝓpi
incarnationẽ fili dĩ ut etiã homo faciꝰ
turam sedens addderterã dĩ habens nonꝰ
ai ꝑnat᷑am non ꝑadoptionem: ut cogne
Tunc manifestius. ẽ. cũ natꝰ homo passus
est & uicta morte resurrexit ascendes
unde desçendat suꝑ om̃s celos: unde
dictum.ẽ. qͥa ueritas de t̾ra orta.ẽ qͥa
em̃ om̃e iudicium pat̾ filio dedit: ia¬
arco addexterã dĩ sede dr̃ qͣsi iudęr.
demq ipse dic̃ addiscipłos usq mͦ mħ
petistis in nomine meo: petite et ego fa¬
ciam: unde ait uideis: amͦ udebicis fi¬
lium hominis sedentem addexterã
uirtutis & tienientẽ cũ nubib cxli.

Expanded text:
credentium, et gloriae, in resurrectione Salvatoris consistere profitetur, ut ex ea cognoscant fideles quid eis promissum est. Simili enim modo extollentur supra coelos futuri cum Christo, sicut ipse dicit: Pater, volo ut, ubi ego fuero, et hi mecum sint, et videant gloriam meam ; hoc propter incarnationem Filii Dei: ut etiam homo factus turam sedens ad dexteram Dei, habens nomen Dei per naturam, non per adoptionem; ut cognostunc manifestatus est, cum natus homo passus est, et victa morte resurrexit, ascendens unde descenderat, super omnes coelos. Unde dictum est, quia veritas de terra orta est . Quia enim omne judicium Pater Filio dedit , idcirco ad dexteram Dei sedere dicitur, quasi judex. Denique ipse dicit ad discipulos: Usque modo nihil petistis in nomine meo: petite, et ego faciam . Unde ait Judaeis: Amodo videbitis Filium hominis sedentem ad dexteram virtutis Dei, et venientem cum nubibus coeli
Abbreviated transcription (Latin):
de p̾putio. id.ẽ. de paganitate ab o-¬
minaret᷑ iudeum. s ut ambo innoua
dius erat diuidens inter legẽ facto¬
rum & gentilitate᷑ maceriam siue
septem. significauit. id.ẽ. non parie¬
tem stabilem neq robustũ. qͥa neq
gentilitas firma reserat qͣsi ab homi¬
ne inuenta: neq circuncisio & neo
meniȩ ȩscarũ & sacͥfitiorũ ł sabbatoꝵ
stabił & fixa obseruatio. Sic em̃ da

Expanded text:
de praeputio, id est, de paganitate, abode praeputio, id est, de paganitate, abominaretur Judaeum: sed ut ambo innovatdius erat, dividens inter legem factorum et gentilitatem, maceriam sive sepem significavit, id est, non parietem stabilem, neque robustum; quia neque gentilitas firma res erat, quasi ab homine inventa, neque circumcisio, et meniae, escarum, et sacrificiorum vel sabbatorum stabi
Abbreviated transcription (Latin):
ximos nos dõ factos memorat ut qͣtũ
affectũ circa nos habeat ds ostenddet:
qͥ ꝓ nobis filium siuuium mori ꝑmi¬
sit. Ut & nos infide eiꝰ durantes om̃i¬
bus ęxiciis ꝓ illo nobis illatis ñceda¬
mꝰ scientes plus illum de nobis me¬
reri: qua quȩcunq abiniminicis
possunt inferri. Ille em̃ cũ sit dãs
&. nullius egeat: obtulit se ꝓnobis ut
non illi s nobis ꝓficeret: nos cm̃ etiã
dño serui. quanto magis cũ ñ solum
illiꝰ sedet nr̃a mors nobis prestet ef¬
festum: pse. ẽ. em̃ pax nr̃a qͥ fecit
utͣq unũ. & mediũ parietem mache¬
riȩ soluens inimicicias incarne sua:
pacem fecit inter circuncisionẽ & p̃¬
putium passio saluatoris. Inimici¬
tia enĩ quȩ uelut paries media erat
& diuie baĩ ciriunciiionẽ ap̾putio.
& p̃putium a circuncisione hanc
soluit saluator: dans lege̾ ut neq
iuideus p̾sumens de circuncisione re-¬
ꝓbaret gentilem: neq gentilł fidus

Expanded text:
proximos nos Deo factos memorat, ut quantum proximos nos Deo factos memorat, ut quantum affectum circa nos habeat Deus, ostenderet, qui pro nobis Filium suum mori permisit; ut et nos in fide ejus durantes, omnibus exitiis pro illo nobis illatis non cedamus, scientes plus illum de nobis mereri, quam quaecumque ab inimicis possunt inferri: ille enim cum sit Dominus, et nullius egeat, obtulit se 236 pro nobis; ut non illi, sed nobis proficeret. Nos enim etiamdomino servi: quanto magis cum non solum illius, sed et nostra mors nobis praestet effectum! Ipse enim est pax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitias in carne sua. Pacem fecit inter circumcisionem et praeputium passio Salvatoris. Inimicitiam enim, quae velut paries media erat, et dividebat circumcisionem a praeputio, et praeputium a circumcisione, hanc solvit Salvator, dans legem ut neque Judaeus praesumens de circumcisione reprobaret gentilem, neque gentilis fidus