comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
er uiderunt ec oderuite et me et patrẽ meũ. s ut implcatur
sermo qͥi lege corũ scͥptꝰ est qͥa odio habuert̃ me gratis. An
qͥa parachꝰtus qͣndo uenit sp̃c u̾ttatis : eos qͥuiderunt et ołunt
testimonio manifestiore comucit: Immo uero etiã aliqͦs ex illis
qui uidant et addhuc oderant: ad fidem que ꝑdilectionẽ oꝑ¬
at᷑ su manifestatione conutit. Hoc ut ita intellegam᷑. ita
fc̃m cẽ recolim. Uenit enĩ die pentecostes sp̃c sc̃s. incentum¬
impleti cũ linqͥs omniũ gentiũ loquerent᷑: plures ex his qͥ
aderant tanto miracło smupefc̃i. qͣndoqͥdtm uiderunt loq̃ni¬
te petro ram magnũ atꝙ diuinũ testimonisi ꝑhib̾i de xp̃o.
ut ille qui ocnsus ab eis int̾ mortuos acputabat᷑. resurretis¬
se. ⁊ uiu̾e ꝓbaret᷑. compundi corde conũsi sũt: et tanti sangͥ¬
ius tam impie atq ĩmanit̾ fusi. indulgentiam ꝑctꝑunt :
ip̃o redempti sanguine quem fuderunt. Ep̃i enĩ sangͥs sic in

Expanded text:
 oderunt et me et Patrem meum: sed ut impleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis? » An quia Paracletus quando venit, Spiritus veritatis, eos qui viderunt et oderunt, testimonio manifestiore convicit? Imo vero etiam aliquos ex illis qui viderunt, et adhuc oderant, ad fidem quae per dilectionem operatur , sui manifestatione convertit. Hoc ut ita intelligamus, ita factum esse recolimus. Venit enim die Pentecostes Spiritus sanctuimpleti, cum linguis omnium gentium loquerentur, plures ex his qui aderant tanto miraculo stupefacti quandoquidem viderunt loquente Petro tam magnum atque divinum testimonium perhiberi de Christo, ut ille, qui occisus ab eis, inter mortuos deputabatur, resurrexisse et vivere probaretur, compuncti corde, conversi sunt, et tanti sanguinis tam impie atque immaniter fusi indulgentiam perceperunt, ipso redempti sanguine quem fuderunt . Christi enim sanguis sic in
Abbreviated transcription (Latin):
gis qͣm di. Crediderunt gͥ in cũ. s ñ sic quom᷑ uolebat credẽ
qui dicebat. Quomi potestis credere. głam ab inuicẽ exspec¬
tantes: et głam que a do solo ẽ. si querentes: Discipłis gͦ sic ur
cũ credentib. ut impleti sp̃u sc̃o hoc est dono gr̃e cł̃i. ñ sinit
de num̃o eoꝵ qͥ ignorantes cdi iusticiã et sitam uolentes con¬
stitũe. iusticie dĩ ñ sũt subiecti. uec de illoꝵ de quib dictũ est.
dilexerunt głam hominũ magis ꝙͣ cdi: illa congruit ꝓpħia:
que de ip̃is inuenit᷑ impleta. Dñe in lumine uiltꝰ tui ambu¬
labunt: et in nomine tuo exultabunt totadie. ⁊t iniuisticia

Expanded text:
go in eum, sed non sic quomodo eos volebat credere, qui dicebat: Quomodo potestis credere, gloriam ab invicem exspectantes, et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes ? Discipulis ergo sic in eum credentibus, ut impleti Spiritu sancto, hoc est dono gratiae Dei, non sint de numero eorum qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; nec de illorum de quibus dictum est, Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei: illa congruit prophetia, quae de ipsis invenitur impleta, Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tuo exsult
Abbreviated transcription (Latin):
lutus ẽ nobis: fit pax multa diligentib legẽ di ito ñ sit eis
scandalũ. Deinde que passuri cẽnt iam expͥmensait. xtͣ
synagogas fatient uos. Quid autẽ mali erat apłis erpelle
si cos nullus expelleret: Sea nimirĩ hoc uoluit denuntiare.
Et sdeo futurũ erat ut foras mitterent᷑ cũ illo. ab eis qui esfe
nollent in illo: hii qͥ eẽ ñ possent sine illo. Nam ꝑfecto qͥa nõ
erat ullus aliꝰ ppłs dĩ. qͣm illud sem̃ abrahe: si agnoscerent
nec alie fierent eccłie xp̃i. alie synagoge uideoꝵ. Cedem qͥp¬
pe essent: si in eodem ẽẽ uoluissent. Etd qͥa nolu̾urit: qͥd resta¬
bat. nͥ ut remanentes extͣ xp̃m. extͣ synagogas facerent eos.
qͥ ñ relinquerent xp̃m: Accepto quippe spũ sc̃o testes eiꝰ effesti:
ñ utiq tales tẽnt de qͣlib dicit᷑. Mutti pͥncipes uideoꝵ credi¬
derunt ii eũ. s ꝓpt̾ metũ uideoꝵ ne pellerent᷑ de synagogis.

Expanded text:
sit illis scandalum. 2. Deinde quid passuri essent, jam exprimens ait: Extra synagogas facient vos. Quid autem mali erat Apostolis expesi eos nullus expelleret? Sed nimirum hoc voluit denuntiare, et ideo futurum erat ut foras mitterentur cum illo, ab eis qui esse nollent in illo, hi qui esse non possent sine illo. Nam profecto, quia non erat ullus alius populus Dei quam illud semen Abrahae, si agnoscerent nec aliae fierent Ecclesiae Christi, aliae Synagogae Judaeorum: eaedem quippe essent, si in eodem esse voluissent. Quod quia noluerunt, quid restabat nisi ut remanentes extra Christum, extra synagogas facerent eos qui non relinquerent Christum? Accepto quippe Spiritu sancto testes ejus effecti, non utique tales essent, de quibus dicitur: Multi principes Judaeorum credider
Abbreviated transcription (Latin):
sit qd̾ ait dñs. uos autẽ dixi amicos: quia
omia q̃cumq audiui a parre mes nota
feci uob̾. Qs enĩ audeat affirmare uł crede. ullũ hominũ
scire omnia q̃ cumꝙ a patre audunt unigenitꝰ filiꝰ: qͣndo
nec hoc quidẽ qͥsqͣm capit qmͦ audiat a patre ullũ u̾bum.
cũ ip̃e sit patͥs uncũ ũbũ: Quid qd aliqͣrcopost in hoc ip̃o
tam̃ sermone. quẽ post cenã ante passionẽ ad discipulos ha
tarc mͦ: Quogͥ pacto intellesturi sumꝰ omnia eũ nota fecis¬
se discipulis quecũꝙ audunt a patre: cũ ꝓpt̾ca q̃dam multa
foderũt manꝰ meas ⁊ pedes meos. nec ait fossuri sũt ualnt pre¬
rertta dicens. et ca tani fut᷑a p̃diceus ita et hoc loco ait. omĩa
se nota ficisse disciplis. que se notut nota eẽ fafturũ. inilla
plentrudinc sciertic de qua ditit apłs. Cũ autẽ uennt qd ꝑ

Expanded text:
a omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecunque a Patre audivit unigenitus Filius, quando nec hoc idem quisquam capit, quomodo audiat a Patre ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habportare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa Foderunt manus meas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit nota esse facturum in illa plenitudine scientiae, de qu
Abbreviated transcription (Latin):
enͣgłis capitulũ. dñs disciplos suos ad inmicoꝵ odia ꝑf̾en¬
da confirmans. suo quoq p̾parauit exemplo. ut eũ imi¬
ip̃i fierent testes eiꝰ. hoc utiq in eis oꝑante sp̃u sc̃o. Sic e¬
nĩ ait. Ille testinioniũ ꝑhibebit de me. et uos testimonit̃
ꝑhibebitis: utiq qͥa ille ꝑhibebit. etiam ⁊ uos ꝑhibebitis.
Ille in cordib uris: uos in uotib ur̃is. Ille inspirando.
uos sonando: ut possit impleri an omnẽ t̾ram exiit sonus
eoꝵ. Parũ quippe fu̾at eos ad hortari exemplo suo: nͥ imple¬
rec sp̃u suo. Deniq apłs petrus cũ iam u̾ba eiꝰ audisset. uͭ
dixerat. ñ ẽ seruꝰ maior dño suo. et si me ꝑsequiti sunt et

Expanded text:
elii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imiipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram exivit sonus eorum . Parum quippe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus m
Abbreviated transcription (Latin):
ttem se dixit eẽ thc et discipłos suos palmites.
et agricolam patrẽ: unde iã pͥdem sicut potu¬
imus disputatũ est. In hac autẽ lectione cũ
ad huc de se ip̃o qui est urtis. et de sus palmitib hoc est dis¬
ciplis loq̃ret: manete inquit in me et ego in nob̃. Non co mͦ
illi in ip̃o. sicut ip̃e in illis: utrũq enĩ ꝑdest ñ ipsi s illis.
Ita sũt quippe in utte palmites. ut uit iñ conferant: sed
uide accipiant unde uiuant. Ita uero uitis est in palmi¬
tib: ut uitale alim̃tũ submynistrat cis. ñ sumat ab es.
dc ꝑ boc eo manentẽ in se habere xp̃m. it man̾e in xp̃o: diᷤ¬
cipli ꝓdest utrũq ñ xp̃o. Nã preciso palmite potest de inua
radice alius pullulare Qui autẽ p̾cilus est: sine radite nõ
potest ferre frustũ a semet ip̃o. nisi manserit in uite: sic
nec uos nisi in me manserttis. Magna gr̃ẽ cõmendatio fr̃s
mei: corda instruit humiliũ: ora obstruit suꝑboꝵ. Ecte cin

Expanded text:
tem se dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse iIta sunt quippe in vite palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant. Ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam praeciso palmite potest de viva radice alius pullulare: qui autem praecisus est, sine radice non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite; sic nec vos, nisi in me manseritis. Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui,
Abbreviated transcription (Latin):
sus uiq in cõsũmationẽ scl̃i futurꝰ p̃sentia sp̃ali: exhorta¬
tus est cos ad ꝑferendas ꝑsequittiones impioꝵ qͦs mundi
nomine nũtupauit. Ex quo tam̃ muado eciã ip̃os discipłos
elegisse se dixit: ut scirent se gr̃a di ẽẽ qđ sunt. suis autem
uitiis fuisse qd fu̾ant. Dernde ꝑlequittores ⁊ suos et ip̃oꝵ iu¬
deos eiudent̾ exp̃ssit: ut ommno appareret. etiam ip̃os mun

Expanded text:
mationem saeculi futurus praesentia spirituali, exhortatus est eos ad perferendas persecutiones impiorum, quos mundi nomine nuncupavit: ex quo tamen mundo etiam ipsos discipulos se elegisse dixit, ut scirent se Dei gratia esse quod sunt, suis autem vitiis fuisse quod fuerunt. Deinde persecutores et suos et ipsorum Judaeos evidenter expressit, ut omnino appareret etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ret. et cũ in suo monumento sepultꝰ iaceret. Nam qͥdã
portantes mortuũ cũ irruentib hostib co refugissent.
esiq ibi posussent: continuo resurrexit. fẽcit tam̃ aliq̃
et qͣtuor milia de septẽ panib pauit: qd suꝑ aqͣs ambula¬
uit. et petro ut hoc faceret p̾stitit: q̃d aqͣm mutauit in ui¬
num: qd aꝑuit ocłes ceci nati: et alia multa que cõmemo¬
rare longũ est. Sed respotidit᷑ a nob̃ eo alios fecisse q̃ ip̃e nõ
fetit: et que nemo aliꝰ fecit. Quis enĩ nͥ moyses egyptios
plagis tot tantisq ꝑcussit: diuiso mari popłm duxit.
manna de celo esurientib impet᷑uit: aqͣm de petra sitien¬
tib fudit: Quis nͥ ihc naue. ppło tͣnsituro iordanis flu¬
entta diusit:. et currentẽ solem emilsa ad dñm oratiõe
frenauit et fixit: Quis prẽt sanson. ꝓpt̾ suam sttim ma¬
tilla mortu asini ex undante satiatus est: Quis prit

Expanded text:
ret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam ret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter
Abbreviated transcription (Latin):
alimenta ten̾a quib uos aliu ñ subtͣcero: solidũ cybũ ñ
esurictis. Si carni carnalit̾ heseritis. capaces sp̃c ñ ertuis. Nã¬
quidẽ si ñ abitro parachtus ñ neniet ad uos. si alitẽ abicro
ntitã eũ aduos. Nũquid hic posititi cũ ñ pot̾at intitere: Qͥs
hoc dixerit: Neq enĩ uͥ ille erat. iste inde recesserat: et sit
uen̾at a patre ut ñ maneret in patre. Postremo qmͦ eum
etiam hic constitutꝰ ñ pot̾at mitt̾e. quẽ scimꝰ suꝑ eũ bapti¬
tatũ uenisse atq mansisse: ĩmo uͦ a quo scimꝰ eũ nũqͣm
separabilem fuisse: Quid÷ gͦ si ñ abiero paracḣtus ñ ner¬

Expanded text:
alimenta tenera quibus vos alui non subtraxero, solidum cibum non esurietis. Si carni carnaliter adhaeseritis, capaces Spiritus nquid est, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos: si autem abiero, mittam eum ad vos? Numquid hic positus, eum non poterat mittere? Quis hoc dixerit? Neque enim ubi ille erat, iste inde recesserat; et sic venerat a Patre, ut non maneret in Patre. Postremo, quomodo eum etiam hic constitutus non poterat mittere, quem scimus super eum baptizatum venisse atque mansisse ; imo vero a quo scimus eum nunquam separabilem fuisse? Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non ven
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ: sic et dm. Denq si int̾rogarent᷑ uidei utrũ di¬
ligerent dm ⁊ qͥd se aliud qͣm diligere responderent. nec
ex animo mentientes. s errando potiꝰ opinantes: Quomͦ
cnĩ diligerẽt petrẽ u̾itatis qui haberent odio u̾itatem:
Nolunt enĩ stia facta dampnari: et hoc habet u̾itas ut
talia fasta dampnent᷑. Tantũ gͥ oderunt u̾itatẽ: qͣntũ
cderunt suas penas. quas talib irrogat ueritas. Nes¬
ciunt autem illam eẽ uitatẽ: que tales qͣles ipli sunt
dampnat. Oderunt gͦ qͣm nesciunt u̾itatẽ: et eñ illã ode¬
runt. ꝑfesto et eum de quo nata ẽ nͥ odisse ñ possunt:
ac ꝑ hoc qͥa u̾itatẽ qua iuditante dampnant᷑. de patre
deo natam nescint: imq eciã ip̃m nescuint et oder̃c.
Omiscros homines: qui cum esle uolunt mali. nolũt
esse u̾itatem qua dampnant᷑ mali. solunt enĩ eam eẽ
qd est. cũ le ip̃os debeant nolle ẽẽ qd sunt: ut ip̃amanẽ¬
te mutent᷑ ne ip̃a iudicante dampnenit᷑. fuit sermo.

Expanded text:
misit me. Si interrogarentur Judaei utrum diligerent Deum, quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante damnentur. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
lat. frustuosos autẽ purget. ut plus afferant fructũ: conti¬
nuo etiam se ipsũ mundatorẽ palmitũ ostendens. iamuos
inqͥt mundi estis ꝓpt̾ sermonẽ quẽ loquitꝰ fũ nobis. Ecce et
ip̃e mundator est palmitũ. qd est agͥtole ñ uitis officiũ: qui
etiam palmites oꝑarios suos fecit. Nam et si ñ dant increnen¬
tũ: impendunt tam̃ aliqd̃ adiumentũ: s ñ de suo. qͥa sine
me inquit nichil potestis facere. Audienã ip̃os confitentes.
Quid autẽ est apollo: quid autem paulus: Mynistri ꝑ quos

Expanded text:
lat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum, contilat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Ministri per quos
Abbreviated transcription (Latin):
tera huimodiꝰ que magis ipsa sunt uera ex quib ducunt᷑
iste similitudines ñ ꝑpͥetates. Sed cũ dicit ego sũ uitis uenx
ab illa seutiq discernit cui dicit᷑. Qm conu̾sa es in amati¬
tudinẽ uitis aliene: Nam quo pacto est uitis uera: que ex¬
spestata est. ut faceret uuam fecit autẽ spinas. Ego sũ inqͥt
uitis uera: et pat̾ m̃ agͥtola est. Omnem palmitẽ in me ñ ferẽ¬
tem fructũ. tollet eũ: ec omnẽ qͥ ferc fructũ purgabit eũ ut¬
autẽ qd̾ ait. ego et pat̾ uns̃ sumꝰ. et ip̃e agritola est: nec talis
qͣles sunt qui extͥnsecus oꝑando exhibent mynist̾uĩ: sed talis
ut dec etiam intͥnsecus incrementũ. Nam neq qui plantat
est aliquid neꝙ qui rigat. s qui incrementũ dat d̾s. Et urq
ds est xp̃c. qͥa d̾s erat u̾bũ: unde et ip̃e et pater unũ surit. Ẽt
si u̾bũ caro fc̃m est qd̾ ñ erat: manet qd̾ erat. Deniq cũ de pa¬
tre tamꝙͣ de agricola dixisset qd̃ infructuosos palmites tor¬

Expanded text:
tera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera , ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet euvero, quod ait, ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est; nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, nequs est, quia Deus erat Verbum: unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset, quod infructuosos palmites tol
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. s̃ omne pectatũ: quasi sub gen̾ali nomine uult uitel
ligi. Hoc est enĩ pectatũ quo tenent᷑ euncta peccata. qd̾ imus¬
quisꝙ si ñ habeat. dimtitunt᷑ ei cuncta peccata. Hoc est au¬
tem. qͥa ñ crediderunt in xp̃m: qui ꝓpt̾ca uenit ut credat᷑
in eum. Hoc peccatum si ñ uenisset: ñ utiq haberent. Aduẽ¬
tus quippe eiꝰ qͣntũ credentib salutaris. tantũ ñ credenti¬
b exitiabilis factus est: tamꝙͣ et ip̃e caput et pͥnceps apłoꝵ.
qd de se ip̃is dixcrunt exciterit quibdam ocdorutte in ui¬

Expanded text:
ccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult inteligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
est eis. habcant extusationem de pectato suo. Diem̃ sihabent:
tur hic dictũ est ꝑpterea istos non habere. qͥa uenit et loquu¬
tus est eis: Si autem habent: utrũ ad hoc habeant. ut a pe¬
nis alienent᷑. an ut minus puriant᷑. Adhec inquilita. ꝓ
nco captu dño donante respondeo. habcre illos exculationẽ
ñ de omni pectato suo. sed de hoc pectato quo in xp̃m ñ cre¬
diderunt. ad quos si uenit. et quib ñ est loquitt᷑. scdñ m
cosunt numero ad quos in discipulis uenit. et quib ꝑdis¬
cipulos est loquitt᷑: qd et ñc fatit. Nam et ꝑ eccliam snam ue¬
nit ad gentes. et ꝑ cccliam iuã loquit᷑ gentib. sto hocenim¬

Expanded text:
est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentes, et per Ecclesiam loquitur Gentib
Abbreviated transcription (Latin):
omni dampnatione lib̾atent᷑. cerce aliq̃nto leni dampnarẽ
tur. Qͥ me odit inqͥt: et patrẽ meũ odit. Hic nob̾ fortasie
dicat᷑. Qius potest edisse quem nescit: et utiq anteqͣm di¬
ceret si ñ neuissem et loquutꝰ fiuisc̃ eiz. peccatũ ñ haberent:
dixerat discipłis sius. Hec facient uobis. quia nesciunt cũ
qui misit me. Qmͦ gͥ nesciunt. et odcrunt. Si enĩ t̃ qd est
ip̃c. s nescio quid de illo aliud oppinant᷑. ñ utiq ipsũ. s illud
inuiemunt᷑ odisse qd fingunt: aut errando potuis suspican¬
tur. Et ramen nͥ possent homines odisse qd neiciunt: non ueri¬
tas utrũq arxisset qd eins patrẽ et nelciunt et oderunt. Sed
qͦm id ficri possit. si adiuuante año ꝑ nos demonstrari potest:
quia hec disputatio est iam claudenda nc̃ ñ potest. finit scrrao

Expanded text:
omni damnatione liberarentur, ceromni damnatione liberarentur, certur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam cl
Abbreviated transcription (Latin):
si tam̃ quod apls ato ꝑ legem uditabunt᷑ sic accipiendum
est: tamꝙ̃ dixerit ñ ꝑbunt. st̾o mirũ suita est scq enĩ de in¬
fidelib et fidelib erat serino ut hoc diceret. s ae gentib et ui¬
deis. Qui certe utriq nͥ in eo saluatore saluentur qui uentt
querere qd̵ ꝑierat. ad ꝑditionẽ sinc dubio ꝑtinebunt : q̃miu
dici possit. alios gͣuius alios leutus ꝑtturos: so est alios gra¬
iuiores alios leuores penas in sua ꝑditione passuros. Ille em
ꝑrre deo dicit᷑: qͥsqͥs ab illa beatitudine qͣm dat sc̃ĩs suis ꝑ
supplictũ seyarat᷑. Tanta est autẽ supplitioꝵ. qnta est aiu̾sita
peccatoꝵ. Que qm sese habeat: altiꝰ enũ uidicat sapientia ai¬
uinia: qͣm comestura scrutatur aut esfat᷑ humana. Isticet
fidelttatis petcato illam extusationẽ. qua possent dicere nõ
uidimꝰ. ñ audiuimꝰ siue ñ acceptaret᷑ ista excusatio ab illo cu¬
uis instritabilia sunt iudicia: siue acceptaret᷑. et si ñut ab

Expanded text:
um est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti cerfidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
tientiã dñi sui. exemplũ suffic̾et debuit unitari: stccu¬
buit ⁊ negauit: ñ utiq ferens. qd illũ ferre cernebat. Cũ
ũo accepit donũ sp̃c sci quẽ negau̾at p̃dicauit: et quẽ con¬
fiteri timu̾at. ñ timuit ꝓfiteri. Prius enĩ exemplo fuerat
edoctus. ut qd̾ fieri conuen̾at nosset: s ñ dũ fu̾at uͥtute
fultus. ut qd̃ noũat faceret. Instrudus erat ut staret. sed
ñ erat firmatꝰ ne caderet. Qui postea qͣm ꝑ sp̃m sc̃m tẽm ẽ.¬

Expanded text:
entiam Domini sui, si exemplum sufficeret, debuit imitari, succubuit, et negavit, non utique ferens, quod illum ferre cernebat. Cum vero accepit donum Spiritus sancti, quem negaverat, praedicavit, et quem confiteri timuerat, non timuit profiteri. Prius enim exemplo fuerat edoctus, ut quod convenerat nosset. Sed nondum fuerat virtute fultus, ut quod noverat faceret. Instructus erat ut staret, sed non erat firmatus, ne caderet. Quod posteaquam per Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
gister bonꝰ. dilectionẽ su scpe cõmerdat. tamꝙͣ sola p̃cipien¬
da sit: sine qua ñ possunt ꝑdesse ceterabona: et que non
potest haberi sine cet̾is bonis. quib homo efficit᷑ bonus.
ꝓhac aitẽ dilestiont: paticnt᷑ debemꝰ ctiã mundi odia sus¬
tinere. Necesse est cnĩ ut nos odit: quos cerrat nolle qd̾ dili¬
git. Sca płimũ nos de se ip̃o dñs consolat᷑: qui cũ dixiss.¬

Expanded text:
gister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipiengister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso D
Abbreviated transcription (Latin):
Hic est fructꝰ nr̃. De fructu itaq nobis mandats: hec mari¬
doinqͥt uob̾. ut diligatis inuicem. Unde et apłs paulus. tũ
contͣ oꝑa carnis cõmcndare tructũ sp̃c uellec: a capite hoc
posuit. fructꝰ inqͥt sp̃c c̃ karitas. Ac deide cet̾a tamꝙͣ ex
isto capite exorta et religata contetuit: que sunt gaudiũ.
pax longanimitas. benignitas. bonitas. fides. mansuerit¬
do. continentia. Quis autẽ bene gaudet: qui bonũ non di¬
ligit unde gaudet: Quis pacem ucrã. nͥ cũ illo potest habere
quem ueracit̾ diligit: Qitis est longammis. in bono oꝑe ꝑse¬
u̾anter mancrido: nͥ fercicat diligendoᷤ. Quis est benignꝰ: nͥ
diligat cui opitulat᷑: Quis bonꝰ: nͥ dilignndo efficiat᷑: Quiz
salubriter fidelis: nͥ cafide. que ꝑ dilestionẽ oꝑat᷑: Quis uti¬
liter mansuctꝰ: cui ñ dilectio modat᷑: Quis ab eo continet
unde turpat᷑: nͥ diligat unde honestatur: Merito itaq ma¬

Expanded text:
hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque ma
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uera. ꝑiide falso se diligit: et uert odit. Qui enĩ adiligit
unqͥtatt̃: odit aĩam suam. Ded diligere se dicit᷑. qm̃ iniqͥ¬
tatem qͣ iniquus est diligit. Et rursus odille se dicit᷑. qm̃
qd̾ ei nocet hoc diligit. Odit gͦ in se naturã: diligit uictũ
Odit qd factus est ꝑ dei bonitatẽ: diligit qd in eo fcm est ꝑ

Expanded text:
non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum ommne donat᷑. de mundo est electus: inunico dẽp¬
nato atq contaminato. Ex cadem quippe massa que tota
in adam ꝑut. fiunt uasa miscdie. in quib est mundus ꝑ¬
tinens ad reconciliationẽ: quem mundus odit ex eadem mas¬
sa ꝑtinens ad nasa ire. que ꝑfecta sunt in ꝑditionẽ. Derq
cum dixisset. si de mundo essetis mundus qd suũ esset di¬
ligeret: continuo subietit. Qa uero de mundo ñ estis. s ego
elegi uos de mundo: ꝑꝓterea odit uos mundus. Ergo et ipsi
inde crant. uunident non cẽrit electi sunt inde: non meritis
suis. quoꝵ nulla bona p̾cesserant oꝑa: non natura. que to¬
ta fuerat ꝑ liberum arbitrtũ in ip̃a radice uiciata: s gra¬
tuita hoc est uera gr̃a. Qͥ enĩ de mundo mundũ elegit: fe
sunt. Si autẽ grã inqͥt: iam ñ ex oꝑib. Alioquin: gr̃a iam ñ
est gra. Si autẽ q̃rat᷑ quomͦꝰ se diligat mundus ꝑditioms qͥ
odit mundũ redemptionis: diligit se utiq falsa dilestione

Expanded text:
peccatum omne donatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret; continuo subjecit, Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundsunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . 4. Si autem quaeratur quomodo se diligat mundus perditionis, qui odit mundum redemptionis; diligit se utique falsa dilectione,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃mr: nemo autẽ potest aliquid sine ip̃o. Ep̃c namꝙ cũ patre
et sp̃u sc̃o s̃i sunt tres dii. s unꝰ dr. de quo scͥptũ est. Benedictꝰ¬

Expanded text:
ipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre ipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non sunt tres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedict
Abbreviated transcription (Latin):
exꝓbrans adiungit et dicit. Nunc autẽ ⁊ uiderunt. et oderunt
et me et patrẽ meũ. s ut impleat᷑ setmo qui in lege eoꝵ scͥptus
est. qͥa odio habuer̃t me gratis. Eoꝵ iegẽ dicit ñ ab ip̃is inuen¬
tam. s ip̃i datã: sic̃ dicinͦ. panẽ nr̃m cotidianũ: quẽ tamen
ado petim: addendo danobis. Gratis autẽ odit. qͥ nullũ ex odio
cõmodũ querit: uł incõmodũ sugit. Sic odunt dm impii.
sic diligunt uisti. hoc est gͣtis: qm̃ ip̃e erit ut alia p̃ter illũ ñ
exspectent bona qm̃ ip̃e erit in omnib omnia. Quisqͥs uͦ altiꝰ
attenderit xp̃m dicentẽ. si oꝑa ñ fecissem incis. que nemo
aliꝰ fecit: sea hec et li pat̾ aut sp̃c sc̃s fecit nemo aliꝰ ftrit qͥa totiꝰ
tͥnitatis una substantia est: inueniet ip̃m fecisse. si qͣndo qͥs¬
piã di homo tale aliquid fectt. Potest quippe ip̃e cuncta ꝑ se¬

Expanded text:
exprobrans adjungit, et dicit, Nunc autem et viderunt, et oderunt exprobrans adjungit, et dicit, Nunc autem et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptuscit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem nostrum quotidianum , quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis. Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit. Sic oderunt Deum impii, sic diligunt justi, hoc est, gratis, ut alia propter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia . Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem: Si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso cuncta per se
Abbreviated transcription (Latin):
rsĩ etiã manifestã conferrent salutẽ: ꝑ quib bñficiis uti¬
ꝙ amorẽ non odiũ. retribũt debuerũt. Omnia qͥdẽ cete¬
roꝵ miracdã suꝑat. qd est natus ex uͥgine: mat̾sq inte¬
gͥtatẽ solus potuit nec conceptꝰ iuolare uec natꝰ. Decl
hoc nec coram tis fc̃m est. nec in eis. Ad tognoscendam
quippe huiꝰ miraculi u̾itatẽ: ñ cõmuni tũ eis aspet¬
tu s discreto ab ees discipłãtu apłi ꝑuenerunt. Iam
uero illud qd̾ dit tercio in carne in qua occisus fu̾at:
de sepulchro se reddidit uinum: ee nũ qͣm deinde mori¬
turus. cũ illa ascendit in celti: suꝑat etiam cuncta que fecit. Scã
neꝙ hoc fcm est in in udeis neq corã eis: et ñ dũ hoc fecerat. qͣndo
dicebait. si oꝑa ñ fecissem in eis que nemo aliꝰ fecto. Numiril gͦ illa
sunt que in eoꝵ ualitudinib tanta miracula salutis ostendit:
qͣnta illis antea nemo donauit. Hec enĩ uiderunt. et hoc ets

Expanded text:
quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis; et nondum hoc fecerat, quando dicebat, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. 4. Nimirum ergo sunt illa quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta in illis antea nemo donavit: haec enim viderunt, et hoc eis
Abbreviated transcription (Latin):
sciunt eũ qui misit me. Que omnia facient: nͥ que aiat
odio habebunt. scilicet ec ꝑsequentur sermonemq con¬
tempnent: Qm̃ si sermonem seruarent coꝵ. nec tamen
odissent eos neq ꝑsequerent᷑: uel etiam si cdissent net
ramen ꝑsequerent᷑: ñ omnia facererit. Hec autẽ omnia
facient uobis inqͥt: ꝓpt̾ nom̃ incũ. Qͥd est aliud dice. qͣm
me in uobi⁊ odio habebunt: me in uob̃ ꝑsequent᷑. et sermo

Expanded text:
sciunt eum qui misit me. Quae omnia facient, nisi quae dixit, odio habebunt scilicet, et persequentur, sermonemque contemnent? Quoniam si sermonem non servarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiamsi odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dixit apłs petrus. xꝑe ꝑ nobis passus est. relinquens
nob̾ exemplũ. ut seqͣmur uestigia eiꝰ Qcd utiq si facimus
ip̃o adiuuante facimꝰ: qui dixit sine me nichil potestis
facere. Demiq quib iam dixerat. si odit uos mundu sei¬
tote qͥa me pͥorem uob̾ odio habutt: et nc̃ in eo q̃d audistis¬
cũ eũgłm legeret᷑. mementote inquit sermonis mei quem

Expanded text:
istus pro nobis passus est, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Quod utique si facimus, ipso adjuvante facimus, qui dixit, Sine me nihil potestis facere. Denique quibus jam dixerat, Si odit vos mundus, scitote quia me priorem vobis odio habuit: et nunc in eo quod audistis, cum legeret
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte. tũc autẽ cognoscã sic̃ et cognit᷑ sũ. ⁊ nẽ ꝑspetulũ in
eiginate: tũc aitẽ fatie ad faciẽ. Nam et ip̃e apls saluo
nos dicit factos. ꝑ lauachrũ regeñationis. qui tam̃ aliolo¬
co spe inquit salui facti sumꝰ. Stes antẽ que iuidet᷑. ñ. est spes.
Qd enĩ udet qͥs. quid sꝑat: Si autẽ qd ñ uidemꝰ sꝑam᷑. ꝑ pati
ñ udentes crectitis: quẽ cũ uiderins. exultabitis gaucdio in¬
enarrabili : honorato ꝑcipientes m̃cedẽ fidei salittẽ aĩaꝵ ur̃a¬
tum. Si gͦ nẽ tempꝰ est fidei salus autẽ aĩaꝵ merces est fidei:
quis dubitet in fide q̃ ꝑdilestionẽ oꝑat᷑ ꝑagendũ diẽ atꝙ in

Expanded text:
 et cognitus sum. Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragen
Abbreviated transcription (Latin):
na constet uisticia. Hic cerce uacat uana illoꝵ ratiotinato.
qui p̃scientiã dei defendunt contͣ grãm dei: et ideo nos dic̃t
elestos ante mundi consiittionẽ qͥa p̾sciuit nos ds̃ fituros
bonos. non ie ip̃m nos facturũ bonos. Non hoc dicit qui
dicit. ñ uos el egistis: qm̃ si ꝑpt̾ea nos elegisseo qͥa bonos fu¬
turos esse p̾scitrat: simul euiã p̾scisset. qd cũ nos fuissemꝰ
pͥus electuri. siegit gͦ ꝑ grãm: sicut elegit. eo uidã. Sed
opus est: ut dinine electioni hi:m. anc obedientie et dili¬

Expanded text:
na justitia? Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo nos dicunt electos ante mundi constitutionem, quia praescivit nos Deus futuros bonos, non se ipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit. Quid dicit? Non vos me elegistis, quoniam si propterea nos elegisset quia bonos futuros esse praescierat, simul etiam praescisset quod eum fuissemus prius electuri. Elegit ergo per gratiam, sicut elegit et Judam, sed opus est ut divinae electioni humanae obedientiae et dili
Abbreviated transcription (Latin):
et electi sumꝰ. ut boni ꝑ grãm nos eligentis cẽmꝰ.. Non est cnĩ
gr̃a. si p̾cesserant merita. Est aut̃ gr̃a. hec gͥ ñ inuenit. sed
s quos elegit faciat bonos Ego inquit elegi uos: ⁊ posui uos
ut eatis et fructũ afferatis: et fructus ut maneat. Nonne
iste eiꝰ frustus de quo iam dix̾at sine me nichil potestis fate:
Elegit gͦ: et posuit ut eantꝰ. et frustũ afferamꝰ. Nullũ itaq
fructũ iunide nos eligeret habebamꝰ. Ut eatis inqͥt: et fruc¬
tũ afferatis. Inus ut fructũ afferamꝰ: et ip̃e est uia qua imꝰ.
in qua nos posuit ut eamꝰ. Pinde in omĩb misclia eiꝰ p̃ue

Expanded text:
et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus. Non est enim et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus. Non est enim gratia, si praecesserant merita: est autem gratia. Haec igitur non invenit, sed sed quos eligit faciat bonos. « Ego, inquit, elegi vos et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat . » Nonne iste est fructus, de quo jam dixerat: « Sine me nihil potestis facere? » Elegit ergo et posuit, ut eamus et fructum afferamus. Nullum itaque fructum unde nos elegit habebamus. « Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. » Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit, ut eamus. Proinde misericordia e
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ alit̾ et̃ possemꝰ boni: nͥ forte dicendus est bonꝰ. qui ñ ele¬
git bonũ. Quid gͦ elegit in ñ bonisͤ: Hor enĩ electi sũt qͥa
boni fuerunt: qui boni non eẽnt nͥ electi eẽnt. Alioqͥu gr̃a
iam ñ est gr̃a: si p̃cessisle contendimꝰ merita. Hec qͥppe elet¬
tio gr̃ã est: de qua dicit apłs. Dic gͦ et in hoc tp̃s reliquie.
ꝑ elestionẽ gr̃e salue fc̃e sunt. Unde subiungio. Si autẽ gr̃a.
iam ñ ex oꝑib: alioqͥn gr̃i. iam ñ est gr̃a. Audi ingrate. Non
uos me elegistis: s ego elegiuos. Non est ut dicas: ideo electuz
sũ qͥa iam credebam. Si enĩ credebas in cũ: iam elegeras eitm.
Dedaudi: ñ uos me elegistis. No ẽ. ut dicas. arteqͣ crederem
iam bona oꝑabar: ideo elec̾t sũ. Quid erũ est boni oꝑis ante
fidẽ: cũ dicat apb̃. om̃e qd̃ nõ est ex fide peccatũ estͤ. Quid gͦ¬
dicturi sumꝰ audiendo ñ uos me elegistis. nͥ qͥa mali eramus.

Expanded text:
enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus qui non elegit bonum. Quid ergo elegit in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jam non est gratia, si praecessisse contendimus merita. Haec quippe electio gratiae est, de qua dicit Apostolus: Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Unde subjungit: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Audi, ingrate, audi: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. Non est ut dicas, Ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: Non vos me elegistis. Non est ut dicas, Antequam crederem, jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem, cum dicat Apostolus, Omne quod non est ex fide, peccatum estdicturi sumus audiendo: « Non vos me elegistis, » nisi quia mali eramus,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui antẽ diligit iniqͥtatẽ: ñ plane diligit. std oditant¬
mã suã. Hoc gͦ p̾ceptũ dñi teneamꝰ. ut nos iuitẽ dili¬
gannis: et quicqͥd aliuo p̾cipit faciemꝰ. qm̃ quicqͥd est ali
ud hic habemꝰ. Discernit᷑ quippe ista dilestio: ab eadilesti¬
one qua se inuitẽ diligunt hoĩe sicit hoĩes. Nam ut dił¬
terneret᷑: aduinctũ est sicut dilexi uos. Utquid erĩ nos di
inuicẽ diligamꝰ: ut dilectionẽ nrãm disc̾namꝰ aceteris.
qui ñ ad hoc se inuicẽ diligunto. qͥa nec se diligunt. Nui
autẽ se ꝓpt̾ habendũdm diligunt. ip̃i se diligunt. Ergo ut
se diligarto: dm diligunt. Non est hec dilectio: in omnib
homĩb. Pauci se ꝓpt̾ea diligunt: ut sit ds omĩa mom̃ib.
iorẽ hac dilectionc̃ nemo habet ut aniã siã ponat qͥs amitiᷤ

Expanded text:
qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit aniqui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud ud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: sicut dilexi vos. Ut quid enim nos diinvicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a caeteris, qui non ad hoc se invicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia jorem hac dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
ce cõmendat apłs dicens. Manent autẽ. sides. spes. karitas.
tria het: maiorautẽ hi. ẽ karitas. Et sim baritate boc est in
dilestione concludunt᷑ duo illa p̃ctpta: maior tam̃ dista est
esse ñ sola. De fide gͥ nob̃ qͣm multa mandata sũt: qͣm mul¬
ta de spe. Quis potest cunsta collig̃e: quis enumerando suf¬
ficere: Sed intueam᷑ ꝗd̾ ait idẽ apħ. Plenitudo legis kari¬
tas. Ubi gͦ baritas est quid est qd̵ possit deesse: ubi autem
ñ est. quid est qd possit ꝑdelle. Demon credit: net diligit
Nemo diligit: qui ñ credit. frustra quidẽ. lcam̃ potest sꝑ¬
are ueniam qui ñ diligit: nemo autẽ potest desꝑare qui
diligit. Itaq ubi dilectio ẽ: ibi necessario fides eospes
et ubi dilestio ꝑximi. ibi necessario est ectam dilestio dei.
Qui enĩ ñ diligit dm: qm diligit ꝓximũ tamꝙͣ le ip̃m.
qͣndoquidẽ ñ diligit et se tp̃m: Est quippe impius: ⁊ iniqꝰ.

Expanded text:
te commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, te commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus;
Abbreviated transcription (Latin):
dicat᷑ p̃ceptũ siue mandatũ: ex uno u̾bo greco utrumq
int̾precat᷑. qd̾ est entole. Iam uero istã sententiã et ante
dixerat: de qua me uob. ut potui disputasse meminisse
debetis. Ibi enĩ sic ait. Mandatũ nouũ do nob̾. ut diliga¬
tis inuitem sitrt dilexi uos: utt et uos muicẽ diligatis.
Huiꝰ itaq mandati repetitio. cõmendatio est. nͥ qd ibi mã¬
datũ nouũ inquit douobis: hic autẽ hoc est inquit mã¬
datũ meũ. Ibi tamꝗͣ ñ fu̾it ante tale mandatũ: hic tam¬
qͣm ñ sit aliud eiꝰ mandatũ. Sed ibidictum est nouum.
ne in uetustate nr̃a ꝑseueremꝰ: hic dc̃m ẽ meũ. ne contẽp¬
nendũ putemꝰ. Qd autẽ hic ita dixit hoc est mandatũ me¬
uni. uelut ñ sit aliud: quid putamꝰ tr̃s mei: Numquidnã
lolũ eiꝰ de ista ailestione mandatũ est. qua diligimꝰ inui¬
cer: Nonrie est aluid maiꝰ. itt diligamꝰ dmi: Aut uero de so
la nob ds dilectione mandauit: ut alia ñ inqͥramꝰ.: Tria cer¬

Expanded text:
mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse meminisse debetis . Ibi enim sic ait, Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos, ut et vos dHujus itaque mandati repetitio, commendatio est, nisi quod ibi mandatum novum, inquit, do vobis; hic autem, hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum. Sed ibi dictum est novum, ne in vetustate nostra perseveremus: hic dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dixit, Hoc est mandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria cer
Abbreviated transcription (Latin):
turi lumꝰ. et scruũ ⁊ amicũ et̃ seruũ bonĩ: cũdicat iam sĩ
dicam uos seruos qͥa seruꝰ nescit quid faciat dñs ei. Ita
nom̃ constituit amici. ut ñ auferat serui: ñ ut iuno u¬
trũꝙ maneat: sed ut alterũ altero discedente succedat.
Quid est hoc: Itane cũ p̃cepta dñi feciniꝰ serui ñerim:
et cut hoc dixerit docet: qͥa seruꝰ inquit nelcit quid faci¬
at dñs etꝰ. Numqͥd nam seruo bono ⁊ pbato. dñs eiꝰ ñ enam

Expanded text:
servum bonum, cum dicat, Jam non dico vos servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus? Ita nomen constituit amici, ut auferat servi; non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero decedente succedat. Quid est hoc? Itane cum praecepta Domini fecerimus, servi non erimus?  servos? Et cur hoc dixerit, docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Numquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃i. de qua decit apls paulus. uerũ. etiã salutẽ ammarũ
rirãꝵ. de qua dicit apłs pettus: Utrĩꝙ erĩ ret felicitas. isto
temꝑx atq in ista mortalitate in spe poti habct᷑:. qͣm in re
rumpit᷑. utt̾ior autẽ id ẽ. amma. iam renouat᷑ dedie indiẽ.
Itaq sit̃ ĩmortalitatẽ carnis ⁊ salitẽ animaꝵ futurã exspͤ
tamꝰ. qͣnuus iam pignore accepto saluifacti ẽe dicam̃: ita
omniũ noticiã q̃cumq inuigenitus audiut a patce futu¬
ram sꝑare debemꝰ. qͣmiuis iã se hoc fecisse dixerit xp̃c. Nor uos
me elegistis inqͥt: s ego elegi uos. Hec est illa inecfabilis gr̃a.
Quid erũ eramꝰ. qͣndo xp̃m ñ dũ elegͥamꝰ. et ideo ñ diligeba¬
mus: siam qui ñ eũ eligiti qm diligit: Numqͥd iam in no¬
bis erat qd in psaimo canit᷑. elegi abiectus et̃ in domo dei:
magis qͣm habitare i tabnaculis peccatoꝵ. Nonutiq
Quidgͦ eramꝰ nisi iniqui et ꝑditi: scq eñ iam credid̾am᷑

Expanded text:
cit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re rumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutctamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur, ita omnium notitiam quaecunque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis jam se hoc fecisse dixerit Christus. Non vos me elegistis, inquit, sed ego elegi vos. Haec est illa ineffabilis gloria. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui non eum eligit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat quod in psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Dei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ? Non utique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus