comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ministros hec q̃ ꝑ paucoꝵ scipbiam a qͦꝵ¬
dam imꝑitiam sunt turbata. cõponat.
Nobis deo adiuuante sit studium. qͥeta¬
& modestaq patientia odiis dilectionem
reddere: & ineptoꝵ uitare conflictus:
uerteatem ñ deserere: nec cum falsitate cer¬
tare: semꝑq a deo petere. ut in omnibus
cogitationib. in omnib uoluntatibus:
in omnib sermonib atq act̾ionibus
nr̃is. ipse teneat pͥmatum. qͥ se dixit esse
pͥncipium: qm ex ipso. ce ꝑipstm. &e in ip¬
sosunt omnia: ipsi gloriain scła amen.

Expanded text:
ministros, haec quae per paucorum superbiam et quoministros, haec quae per paucorum superbiam et quorumdam imperitiam sunt turbata, componat, nobis, Deo adjuvante, sit studium, quieta modestaque patientia odiis dilectionem reddere, et ineptorum vitare conflictus: veritatem non deserere, nec cum falsitate certare, semperque a Deo petere, ut in omnibus cogitationibus, in omnibus voluntatibus, in omnibus sermonibus aque actionibus nostris, ipse teneat primatum qui se dixit esse principium; quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia, ipsi gloria in saecula. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
stissime damnatas impietates adhucli¬
berius defendendas putant: & sunt. qui
occtiltitis penetrant domos: & quodin a¬
perto clamare iam metaunt. in secreto
seminare ñ qͥescunt. Sunt autem qui
omnino siluer̃t magno timore cõpressi.
s adhuc corde retinentes. quodore iamꝑ
ferre ñ audent: qui tam̃ ẽẽ frĩb possunt
ex pͥore ipsius dogmatis defensione notiᷤ
simi. Proide alii seueriꝰ cohercendi: ali
uigilantiꝰ uestigandi: alii tractandi qui
ꝑeant. Sufficient̃ ut arbitror demonstra¬
tum ẽ. rep̃hensores sc̃i augustini. & tiana
obicere. ⁊ recta impugnare.⁊ pracia de¬
fendere. ꝑemptorumq armis intestinum
belltm mouentes. dict̾is. diuinis atq hu¬
manis consticutionib rebellare. Quoꝵ
tam̃ dum adhuc ñ sunt a frat̃na societa¬
de diuisi. toleranda magis est intentio. ꝗͣ
despanda correctio: ut donec dñs ꝑ eccłie
pͥncipes ce legittimos iudiciorum suorum

Expanded text:
stissime damnatas impietates adhuc listissime damnatas impietates adhuc liberius defendendas putant: et sunt qui occultius penetrant domos, et quod in aperto clamare jam metuunt, in secreto seminare non quiescunt. Sunt autem qui omnino siluerunt, magno timore compressi, sed adhuc corde retinentes quod ore jam proferre non audent; qui tamen esse fratribus possunt ex priore ipsius dogmatis defesimi. Proinde alii severius sunt coercendi, alii vigilantius vestigandi, alii tractandi quidpereant. Sufficienter ut arbitror demonstratum est reprehensores sancti Augustini et vana objicere, et recta impugnare, et prava defendere, peremptorumque armis intestinum bellum moventes, dictis divinis atque humanis constitutionibus rebellare. Quorum tamen, dum adhuc non sunt a fraterna societate divisi, toleranda magis est intentio quam desperanda correctio: ut donec Dominus per Ecclesiae principes, et legitimos judiciorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
quentium resolutionem: si confiteant᷑
putationum studio. quam auct̾oritatũ
pͥuilegio resistendum ẽ. ut de prostrati
dudum dogmatis corpore. nullum m̃¬
brum sinatur assurgere: quia notum
est. ita falsitatis istitis hab̃i uerscitias.
ut si ei liceat p̃tenta correctionis imagine
aliquod sibi fauientium radicis sue germ̃
excipe: totam se possit in exigua sui parte
reparare. Abienim ñ aliud ht̃ summa qͣm
portio: ñ est deuotionis. dedisse ꝓpe totum
s fraudis. restituisse uel minimum. Qa
ne hypocͥtarum obtineat᷑ insidus. confi¬
dimtis dm̃ ꝓtectione p̃standum. ut qͦd
oꝑatus est in innocentio. ⁊osimo. bonifa¬
cio: celestino: oꝑctur & in syrto. Et incu¬
stodia dñici gregis hec sit pars gle huie
reseruata pastor: ut sic̃ illi lupos abiecẽ¬
re manifestos. ita hic ddepellat occultos:
illo aurib scus. doctissimi senis insonan¬
te sermone. qͦ collaborantem secum horta¬
tus ẽ dicens. Sunt emiquidam qui iu¬

Expanded text:
quentium resolutionem, si confiteanturquentium resolutionem, si confiteanturputationum studio, quam auctoritatum privilegio resistendum est; ut de prostrati dudum dogmatis corpore nullum membrum sinatur assurgere. Quia notum est, ita falsitatis istius haberi versutias, ut si ei liceat praetenta correctionis imagine aliquod sibi faventium radicis suae germen excipere, totam se possit in exigua sui parte reparare. Ubi enim non aliud habet summa quam portio, non est devotionis dedisse prope totum, sed fraudis retinuisse vel minimum. Quod ne hypocritarum obtineatur insidiis, confidimus Domini protectione praestandum; ut quod operatus est in Innocentio, Zosimo, Bonifacio, Coelestino, operetur et in Sixto; et in custodia dominici gregis haec sit pars gloriae huic servata pastori, ut sicut illi lupos abegere manifestos, ita hic depellat occultos: illo auribus suis doctissimi senis insonante sermone, quo collaborantem secum hortatus est, dicens, Sunt enim quidam, qui ju
Abbreviated transcription (Latin):
distinc̾tm edita uoluminareuoluantare
sexlib̾ priores contͣ iulianum: tinꝰ ad sc̃m̃
aureltum carthaginis ep̃m. de gestis pale¬
stinis: aliꝰ ad pacilium & eutroptum sa¬
cerdotes. contrapelagii & celestii q̃stiones:
&e adbeate memorie papambonefactum
.iiͬiͬ. tioluminarecens eant᷑. Et simhis
omnib oꝑib multisq aliis. q̃ enumera¬
re longm ẽ. idem doct̾rinȩ sp̃e eadem
p̃dicationis forma p̃cessit: agnoscant ca¬
lumniatores suꝑfluose obicere. quod hiᷤᷤ
lib̾s non speciale neq discretum testimo¬
nii sit phibitum: quorum in cunctisuo¬
luminib norma laudat᷑. Apłica enim
sedes. quod a p̃cognitis sibi ñ discrepat.
cum p̃cognitis ꝓbat: & quod iudicio iun¬
git. laude ñ diuidit. Qͥ gͦ hos proxime
editos libros refutant. anteriorib acqui¬
escant: &e his q̃ pro gr̃a xp̃iana prius suñ
conscripta. consentiant. S non facitnt.
Serunt enimomnia pelagianis ẽẽ contra¬
ria: &e nich sibi posse competere ad conse¬

Expanded text:
distinctim edita volumina revolvantur. Sex libri priores contra Julianum: unus ad sanctum Aurelium Carthaginis episcopum de Gestis Palaestinis: alius ad Paulum et Eutropium sacerdotes, contra Pelagii et Coelestii quaestiones: et ad beatae memoriae papam Bonifacium quatuor volumina recenseantur. Et si in his omnibus operibus multisque aliis quae enumerare longum est, idem doctrinae spiritus, eadem praedicationis forma praecessit; agnoscant calumniatores, superfluo se objicere, quod his libris non speciale neque discretum testimonium sit perhibitum, quorum in cunctis voluminibus norma laudatur. Apostolica enim Sedes, quod a praecognitis sibi non discrepat, cum praecognitis probat; et quod judicio jungit, laude non dividit. Qui ergo hos proxime editos libros refutant, anterioribus acquiescant, et iis quae pro gratia Christiana prius sunt conscripta consentiant. Sed non faciunt: sciunt enim omnia Pelagianis esse contraria, et nihil sibi posse competere ad conse
Abbreviated transcription (Latin):
sum ẽ. deccendens a patre lumitum. qͥ
a inspirat q̃ bonasunt. & erequit᷑. et con¬
fummat in nob. Et huiꝰ sententiȩ soudi¬
tate: omnia hostilium reliqͥarum machi¬
namenta confregeras. Cur ꝓfessione
mutata. quod destruxisti ȩdificas: qͦd
tuebaris impugnas: Our inuictissi¬
meueritatis arce deserta. gradatim ad
p̃cipicia pelagiana decurris: Qui
enim defineras. noq scãrum cogitatio¬
num. neq piaꝵs uoluntatum. neq bo¬
norum actuum. ex nob̃ ẽẽ pͥncipia. s in¬
spiratione dei grȩqi eiꝰ auxilio. bona in
nob̾ cuncta generari. & ad profectum ꝑ¬
fectionemq ꝑduci: paulopost cȩpisti do¬
nis gr̃e. liberi arbit̾i ȩquare conatus:
ut principia que deo assignaueras. posse
hominem a semecipso hab̃e monstrares:
dicendo. qͥactiam suis int̃dum motibus.
hõ add uirtutum appetitꝰ possit excendi:
semꝑ uͦ a dño indigeat adiuuari: ce tc̃m.

Expanded text:
atre luminum; qui et inspirat quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis : et hujus sententiae soliditate omnia hostilium reliquiarum machinamenta confregeras. Cur professione mutata, quod destruxisti aedificas, quod tuebaris impugnas? Cur invictissimae veritatis arce deserta, gradatim ad praecipitia Pelagiana decurris? Qui enim definieras, neque sanctarum cogitationum, neque piarum voluntatum, neque bonorum actuum ex nobis esse principia; sed inspiratione Dei gratiaeque ejus auxilio bona in nobis cuncta generari, et ad profectum perfectionemque perduci: paulo post coepisti donis gratiae liberi arbitrii aequare conatus; ut principia quae Deo assignaveras, posse hominem a semetipso habere monstrares, dicendo , Quia etiam suis interdum motibus homo 346 ad virtutum appetitus possit extendi, semper vero a Domino indigeat
Abbreviated transcription (Latin):
in disceptationem oportet assumi. decreta
potest dubitari. Scͥpte enim sunt. & ati¬
ctoris sui editione purgate: nec iam an
sint querencdum ẽ: s quid doceant de¬
monstrandum. Ig̾ in libro. cuiꝰ p̃notatio
ducit de gr̃a dei. & de libero arbitrio dis¬
serentem: cuiꝰ sc ꝑomnia ꝓbasse ac susce¬
pisse ostendit sententiam. Utiam ñ cũ
illo nob̃ sit negotium. qͥ forte tales opini¬
ones suas aut negando refutaret. aut cor¬
rigendo dilueret: s cumisto. qui adin¬
strum̃tum immicoꝵ gr̃e dei. talem stu¬
dint ꝓferre doctͥnam: que tamenunter
initia disputationis aueritatis pietate
ñ dissonat: oe iusto honorari p̃conio
mereret᷑: nͥ p̃cipiti leuoq ꝓgressu ab
inchoata rect̾itudine deuiarer. Nam pꝰ
comparationem agͥcolȩ. cui formam sub
gratia ac fide uiuentis aptauit: & cuiꝰ
infructuosum ẽẽ dixit laborem. nifi ꝑ
omnnia dei auxilio iuuaretur: intulit de¬
finitionem catholissimam dicens.

Expanded text:
in disceptationem oportet assumi, quia in disceptationem oportet assumi, quia potest dubitari. Scriptae enim sunt, et auctoris sui editione publicatae: nec jam, an sint, quaerendum est; sed quid doceant, demonstrandum. Igitur 311 in libro cujus praenotatio ducit de gratia Dei et libero arbitrio disserentem, cujus se per omnia probasse ac suscepisse ostendit sententiam: ut jam non cum illo nobis sit negotium, qui forte tales opiniones suas aut negando refutaret, aut corrigendo dilueret; sed cum isto, qui ad instrumentum inimicorum gratiae Dei, talem studuit proferre doctrinam. 2. Quae tamen inter initia disputationis a veritatis pietate non dissonat, et justo honorari praeconio mereretur, nisi praecipiti laevoque progressu, ab inchoata rectitudine deviaret. Nam post comparationem agricolae, cui formam sub gratia ac fide viventis aptavit, et cujus infructuosum esse dixit laborem, nisi per omnia Dei auxilio juvaretur, intulit definitionem catholicissimam, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
causant᷑: Ctir bellum confectum retrac¬
tant: & munitiones securȩ dudum paciᷤ
infirmant: An uict̾ores displicent: et
uieti placent: Cantaq insolentia dam¬
natifouent᷑ errores: ut pͣuitatis inuidia.
&e auctores nr̃i pulsent̃. & tudices: Anuͦtca
se nouorum censorum norma exact̾ior dem¬
perauit: ut ce nulla eorum q̃ excisa suns
asserat. ce quedam ex his q̃ defensasunt.
respuat: Ecce salua catholice pace uicto¬
rie. saltia indissolubiltum reuerentia de¬
cretorum: parati fumꝰ patͦnos doctrinę
em̃datioris audire: & circumcisas ab om¬
ni errore lineas subtilissimȩ discretionis
agnoscere. Constituat᷑ in medtum. qͦd
obscurandam scientiam doctiorum. ea
exagitare uideam᷑. q̃ uulgꝰ ignobile. & pro¬
cax ineptorum loquacitas. intemꝑanter
effudit. Umꝰ potissimum diffinitiones.
quem ñ dubium est illis omnib in sc̃aꝵ
scͥpturarum studio p̃stare: rescremꝰ. Qua¬
rum alibi. quas etiam obhoc solas interim

Expanded text:
causantur? cur bellum confectum retraccausantur? cur bellum confectum retractant, et munitiones securae dudum pacis infirmant? An victores displicent, et victi placent; tantaque insolentia damnati foventur errores, ut pravitatis invidia et auctores nostri pulsentur, et judices? an vero ita se novorum censorum norma exactior temperavit, ut et nulla eorum quae excisa sunt asserat, et quaedam ex his quae defensa sunt respuat? Ecce salva catholicae pace victoriae, salva indissolubilium reverentia decretorum, parati sumus patronos doctrinae emendatioris audire, et circumcisas ab omni errore lineas subtilissimae discretionis agnoscere: constituatur in medio, quod obscurandam scientiam doctiorum, ea exagitare videamur, quae vulgus ignobile, et procax ineptorum loquacitas intemperanter effundit, unius potissimum definitiones, quem non dubium est illis omnibus in sanctarum Scripturarum studio praestare, referemus. Quas etiam ob hoc solas interim
Abbreviated transcription (Latin):
sensuum. ponda locutionũ. numeros
sillabarum. insidiosus scrutator euenti¬
let: magnumq se aliqͥd conficere p̃sumat.
si catholicop̃dicatori notam erroris confi¬
gat. quasi incognitum aliqͦd opus. & qͦd
hactenꝰ latuerit impetat᷑. ac non illahis
morsib doctͥna laniet᷑. quȩ notiorum here¬
dicorum com̃ta difiecit. & diabolicum tu¬
morem pelagianȩ elationis eliste: Uigin¬
d ampliꝰ annisunt: quod cont̃ inmicoᷤ
gr̃ẽ dei. catholica acies huiꝰ uiri cduct̾u. pu¬
gnat ce uincit. Et uincit dico: quia ñ
patit᷑ respirare quos uicit: & in quorum
excidium. unam cunctorũ sacerdotum
manu sententiam scͥpsit. Puls pontificio.
&e cõmunione pͥuati. querant᷑ de nr̃e feli¬
citate uictorie: & arment in nos linguas
suas: qui exulare aueritate. quã ciues
ẽẽ eccłie maluerunt. Irĩ autem concor¬
porales ce conparticipes gr̃e xp̃i.cur de
his armis quib cõmunis fides est defensa.

Expanded text:
sensuum, pondera locutionum, numeros sensuum, pondera locutionum, numeros syllabarum insidiosus scrutator eventilet, magnumque se aliquid conficere praesumat, si catholico praedicatori notam erroris affigat? quasi incognitum aliquod opus, et quod hactenus latuerit, impetatur; ac non illa his morsibus doctrina lanietur, quae novorum haereticorum commenta disjecit, et diabolicum tumorem Pelagianae elationis elisit. Viginti amplius anni sunt, quod contra inimicos gratiae Dei catholica acies hujus viri ductu pugnat et vincit. Et vincit, dico, quia non patitur respirare quos vicit, et in quorum excidium unam cunctorum sacerdotum manu sententiam scripsit. Pulsi pontificio, et communione privati, querantur de nostrae felicitate victoriae, et arment in nos linguas suas, qui exsulare a veritate, quam cives esse Ecclesiae maluerunt: nostri autem concorporales, et comparticipes gratiae Christi, cur de his armis, quibus communis fides est defensa,
Abbreviated transcription (Latin):
in quantum dñs adiuuat. ut fallacrũ
calumniatoꝵ ẏpocͥsis detegat᷑: qͥ er ipsa
iniurie magnitudine quam in uno cun¬
ct̾is. ac p̃ciꝑue apłice sedis pontificibus
intulerunt. ab indoctis ce parum cautis
excellentioris scientiȩ iudicat᷑: &e misero
ꝑuersoq successu. facili mendacio consen¬
sum eliciunt: qͥa reuerentiam sibi p̃sũp¬
tione peꝑerunt. Nec enim cum sint bonȩ
opinionis uiri. eredunt᷑ ullomͦ tardita¬
te intelligentie. aut temeritate iudicii in
suꝑfluȩ querelȩ conclamationẽ ꝓrumꝑe
potuisse: ac ñ potius magno ingenio ce
uehem̃t studio laborasse. ut subtilissim
tractatoris disputationib comp̃hensis.
censura nc̃ distric̾tior. & inspect̾io sagatior
inueniret: quod antea securꝰ fauor. &e be¬
nignitas incuriosa ñ uidat. Ande gͦ hec
diligentia tam seueri examinis emersit:
Unde in hanc austeritatem suꝑcilium
se theat̾cȩ frontis armauit. ut menstiras

Expanded text:
in quantum Dominus adjuvat, ut fallacium in quantum Dominus adjuvat, ut fallacium calumniatorum hypocrisis detegatur, qui ex ipsa injuriae magnitudine, quam in uno cunctis, ac praecipue apostolicae Sedis pontificibus intulerunt, ab indoctis et parum cautis excellentioris scientiae judicantur, et misero perversoque successu facilem mendacio consensum eliciunt, quia reverentiam sibi praesumptione pepererunt. Nec enim, cum sint bonae opinionis viri, creduntur ullo modo tarditate intelligentiae, aut temeritate judicii, in superfluae querelae conclamationem potuisse prorumpere; ac non potius magno ingenio et vehementi studio laborasse, ut subtilissimi tractatoris disputationibus comprehensis, censura nunc districtior et inspectio sagacior inveniret, quod antea securus favor et benignitas incuriosa non viderat. 2. Unde ergo haec diligentia tam severi emersit examinis? unde in hanc austeritatem supercilium se tetricae frontis armavit, ut mensuras
Abbreviated transcription (Latin):
ratiam dei qua xp̃ian stimꝰ
quidamdicere audent:a
sc̃e memoriȩ augustino
ep̃o ñ rect̾e ẽẽ defensam:
librosq eiꝰ contra errorem
pelagianum conditos. immo¬
deratis calumniis impetere ñ quiescunt.
Quorum int̾ interstrepens domestica ma¬
lignitas. ñ minꝰ sꝑnenda cẽt. quam foris
latrans heretica loquacitas: nͥ eiectis extra
ouile dñicum lupis. qui suib nomine otii¬
um sunt. suffragarent᷑ : eẽnt q huiꝰmodi.
despicienda uideant᷑. Siquidem hñtes
speciem pietatis in studio. cuius uirtutem
diffitent᷑ insensu: trahant ad se multos
ineruditos. & ñ habentia spũtm discreg¬
ones. corda conturbent: atq in eostatu
deducere causam eccłie moliant̃. ut dũ
nr̃os affirmant ñ ueracit̃ ꝓ gr̃a fuisse lo¬
cutos: inimicos gr̃e ꝑsuadeant inuste ẽe
damnatos. Non gͦ negligendum ẽ hoc
malum. quod ab occulas paruisq se¬
minib auget᷑ cotidie: &e ab ortusuolati
longiusq distendit᷑. S studendam est

Expanded text:
ratiam Dei qua christiani sumus, quidam dicere audent a sanctae memoriae Augustino episcopo non recte esse defensam; librosque ejus contra errorem Pelagianum conditos, immoderatis calumniis impetere non quiescunt. Quorum intus interstrepens domestica malignitas non minus spernenda esset, quam foris latrans haeretica loquacitas, nisi ejectis extra ovile dominicum lupis, qui sub nomine ovium sunt suffragarentur, essentque ejusmodi, despicienda videantur. Siquidem habentes speciem pietatis in studio, cujus virtutem diffitentur in sensu, trahunt ad se multos ineruditos, et non habentia spirituum discretiones corda conturbant: atque in eum statum deducere causam Ecclesiae moliuntur, ut dum nostros affirmant non veraciter pro gratia fuisse locutos, inimicos gratiae persuadeant injuste esse damnatos. Non ergo negligendum est hoc malum, quod ab occultis parvisque seminibus augetur quotidie, et ab ortu suo latius longiusque distenditur: sed studendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
neratur: Quȩ sinaturalit inerat: non
ceptum ibi ẽ aliquid. s suꝑstructum.
Suꝑflue gͦ infidelis uidebat᷑: qui fidem
habebat anteqͣm creddet. Hoc autem &e de
aliarum uͥtutum pͥncipiis potest dici: qͣs
gr̃a atigere debeat. quia sunt: ñ donare.
qͥa desunt. S aliud nos. omnia scãrum
scͥpturaꝵ eloquia docent. Legimꝰ pͥncipi¬
tim eẽ sapientiȩ timorem dñi: & legimꝰ
donum dei hanc ẽẽ uirtutem. Cimor in¬
quit de suꝑ omnia suꝑposuit. Beatus.
cui donatumẽ. hab̃e timorem dei. Cum
gͦ timor dei pͥncipium sit sapientiȩ : quȩ
uirtꝰ hab̃i potest sine sapientia. cui exti¬
more pͥncipium ẽ: Beatꝰ apłs petrꝰ gr̃a

Expanded text:
neratur? Quae si naturaliter inerat, non neratur? Quae si naturaliter inerat, non coeptum ibi est aliquid, sed superstructum. Superflue ergo infidelis videbatur, qui fidem habebat antequam crederet. Hoc autem et de aliarum virtutum principiis potest dici, quas gratia augere debeat quia sunt, non donare 341 quia desunt. Sed aliud nos omnia sanctarum Scripturarum eloquia docent. Legimus principium esse sapientiae timorem Domini , et legimus donum Dei hanc esse virtutem . Timor, inquit, Dei super omnia se superposuit: beatus homo cui donatum est habere timorem Dei . Cum ergo timor Dei principium sit sapientiae, quae virtus haberi potest sine sapientia, cui ex timore principium est? Beatus apostolus Petrus, Gra
Abbreviated transcription (Latin):
ñ celestem s t̾renam: ñ xp̃ianam s dia¬
bolicam: ñ a patre lumirũ. s pͥncipe
tenebrarum: dum & ipsa q̃ ñ haberent.
nͥ dante deo. fubdunt e qui pͥmꝰ reces¬
sit adoo. Qui gͦ dicit. sine tillo oꝑe gr̃ȩ.
naturaltt̃ omn aminȩ semina inesse
uirtutĩ. quid laborat ostende. nͥ de isti¬
seminib quedam scmina p̃cedentium
dei grãm pulltilare meritorum: Denq
ut uidetur aliquid gr̃ȩ tribuisse: ad ꝑ¬
fectionis ait incrementum. semina hec
ꝑuenire ñ poterunt: nͥ opitulatione di
fuerint excitata.
It uidelicet opitulatio dei. sit cohorta¬
dio atq doctͥna: mens autem quȩ uirtutõ
est opulenta seminib utat᷑ facultate ꝗͣ
possidet: ad hoc tm̃ iutianoa. ut eaꝵ
uirtutum app̃hendat culatͣ mina: qͣrs
sͥ scit inẽe pͥncipia. G scd̾m istum huma¬
na anima sic edificabit᷑ in dĩ templum:
ut ñ acciprat fundam̃tum y̾t̾ qͦd altud

Expanded text:
non coelestem, sed terrenam; non Christianam, sed dianon coelestem, sed terrenam; non Christianam, sed diabolicam; non a Patre luminum, sed a principe tenebrarum; dum et ipsa quae non haberent nisi dante Deo, subdunt ei qui primus recessit a Deo. 4. Qui ergo dicit, sine ullo opere gratiae, naturaliter omni animae semina inesse virtutum, quid laborat ostendere, nisi de istiseminibus quaedam germina praecedentium Dei gratiam pullulare meritorum? Denique ut videretur aliquid gratiae tribuisse: Ad perfectionis, ait, incrementum semina haec pervenire non poterunt, nisi opitulatione Dei fuerint excitata: ut scilicet opitulatio Dei sit cohortatio atque doctrina, mens autem, quae virtutum est opulenta seminibus, utatur facultate quam possidet; ad hoc tantum juvanda, ut earum virtutum apprehendat culmina, quarum sibi scit inesse principia. na anima sic aedificabitur in Dei templum, ut non accipiat fundamentum praeter quod aliud
Abbreviated transcription (Latin):
& ligans fortem. uasa eiꝰ rapit: fugato¬
q mundi huiꝰ sp̃u. dat sp̃m qui ex do ẽ.
ut sciamꝰ que a deo donata sunt nobis.
Qͥ autem sp̃m xp̃i ñ ht̃: hic non est ciꝰ.
Puto autem. istum ueri similitudine de¬
cipi: & in specie falsarum errare ututum:
dum eabona que ñ possunt nisi ex dci
munere hab̃i: etiam in impioꝵ animiᷤ
estimat reꝑiri: ideo scilicet. qͥa multi eo¬
rum sint iusticiȩ. temꝑantiȩ. continen¬
diȩ. & beniuolentiȩ sectatores. Quȩ oĩa
ñ frustra quidem. neq inutilit̾ habcN.
multumq ex eis in hac uita honoris
&e głe consequunt᷑. S quia in his stu¬
diis. ĩ deos diabolosertitunt: licet ha¬
beant temporalem de uana laude mer¬
cedem: ad illam tnbeatarum uͥtutum
ñ ꝑtinent ueritatem. Et ita manifestiᷤ¬
sime patet in impioꝵs animis nuuiam
habitare untutẽ: s omina oꝑa eortum
iminunda ẽẽ atq polluta: habenttum
sapientiam. ñ sp̃italem s aminalem :

Expanded text:
 ligans fortem, vasa ejus rapit , fugato ligans fortem, vasa ejus rapit , fugatoque mundi hujus spiritu, dat Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Qui autem SpPuto autem istum veri similitudine decipi, et in specie falsarum errare virtutum, dum ea bona quae non possunt nisi ex Dei munere haberi, etiam in impiorum animis aestimat reperiri; ideo scilicet, quia multi eorum sint justitiae, temperantiae, continentiae, et benevolentiae sectatores: quae omnia non frustra quidem, neque inutiliter habent, multumque ex eis in hac vita honoris et gloriae consequuntur: sed quia in iis studiis non Deo, sed diabolo serviunt, licet habeant temporalem de vana laude mercedem, ad illam tamen beatarum virtutum non pertinent veritatem. Et ita manifestissime patet, in impiorum animis nullam habitare virtutem, sed omnia opera eorum immunda esse atque polluta, habentium sapientiam non spiritalem, sed animalem;
Abbreviated transcription (Latin):
tar xp̃e mnob. qui est deittirt̾. & deisa¬
pientia: habitat fides. spes. caritas. con¬
tinentia. intellect᷑. consilium. fortitido.
cedereꝙ iurtutes. Cum uͦ ab hoc bonore¬
cedimis: omnia nob econtrario oriuntt̃
exnob. Discedente enim prilchritudine:
quid succedat. nͥ deformitas: Abeunte sa¬
pientia:. quid resideat nisi insipientia.
Non regnante iustiera: quid dominen
bnficio creatoris inserta funt. p̃uarieatio¬
ne pͥmi parentis euersa ft̃: nec habertq¬
unt ñ corestiduente. qͥ dederet Reforma¬
bilis enm est natura htimana formatori
suo: & eorum bonoꝵ q̃ habuit. capax est:
recuꝑare quod ꝑdidit. Remanste aut̃ ei
rationalis animꝰ: qui ñ uirtꝰ. s uirtatis
habitacłm est. Ex participatione enim
&e tusti ce miscdes sumꝰ: qtie bona qͣm¬
ins ration. Uale nr̃m uitus occupatum
sit. & p̃uaricantib nob̃. di templum. sp̃s
iminundus inuaserit: possunt tamen
rursꝰ inipsum rationale confluere. ꝑ
cum qui mundi pͥncipem foras mituit.¬

Expanded text:
tus in nobis, qui est Dei virtus et Dei sapientia ; habitat fides, spes, charitas, continentia, intellectus, consilium, fortitudo caeteraeque virtutes. Cum vero ab hoc bono recedimus, omnia nobis e contrario oriuntur ex nobis. Discedente enim pulchritudine, quid succedat nisi deformitas? abeunte sapientia, quid resideat nisi insipientia? non regnante justitia, quid dominetubeneficio Creatoris inserta sunt, praevaricatione primi parentis eversa sunt; nec haberi queunt, nisi eo restituente qui dederat. Reformabilis enim est natura humana formatori suo, et eorum bonorum quae habuit, capax est: recuperare quod perdidit. Remansit autem ei rationalis animus, qui non virtus, sed virtutis habitaculum est. Ex participatione enim et justi et misericordes sumus. Quae bona, quamvis rationale nostrum vitiis occupatum sit, et praevaricantibus nobis Dei templum spiritus immundus invaserit, possunt tamen rursus in ipsum rationale confluere, per eum qui mundi principem foras mittit , et
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ a pietatis abscessit: ut ñ erubes cant
ingerere se iudiciis legentium tam ina¬
nes fabulas. taminhonestamendacia:
Uir grauis: doctor sapiens: uerax magi¬
ster: redde nob̾ catholicam definitionem:
qua int̃initia disputationis duȩ. aures
nr̃as mentesꝙ cepisti. Pronuncia uerax
fidem xp̃iana uoce eccłiasticam: non solũ
act̾uum. uerumetiam cogitationum bo¬
narum ex deo ẽẽ pͥncipium. qͥ nob̃ & initra

Expanded text:
tiae et pietatis abscessit, ut non erubescant tiae et pietatis abscessit, ut non erubescant ingerere se judiciis legentium tam inanes fabulas, tam inhonesta mendacia? Vir gravis, doctor sapiens, verax magister, redde nobis catholicam definitionem, qua inter initia disputationis tuae aures nostras mentesque cepisti. Pronuntiaveras fidem christiana voce ecclesiasticam, « Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium: qui nobis et initia
Abbreviated transcription (Latin):
iterasset: nunqͥd iob gratis colit deum:
Ponne tutiallasti eum: & uniu̾sam stib¬
stantiam eiꝰ ꝑ eircuitum: S aufer ma¬
num tuam: hoc ẽ sine eum suis mecum
uirib decertare: nisi in faciem tuã bene¬
cdixerit tͥ. S cum nullam huiꝰcemodi
querimoniam calumniosꝰ hostis post
conflictum audeat it̾are: ñ dei s illiꝰ
se uict̾am uirib confiteẽ. Licet etiam
gr̃a dei non in totam illi deftisse ere¬
denda sit: que tantam temptator tbu¬
it potestatem: quantam & illum resi¬
stendi nouerat hab̃e uirtutem: ñ eũ ab
illiꝰ impugnatione sic ꝓtegens. ut nul¬
lum tͥtut humane relinqueret locum:
s hoc tm̃ ꝓcurans. ne uiolentissimus ini¬
micꝰ ammam eiꝰ amentem faciens &e im
cari a catholicis int̾ catholicos crederet:
nͥ quiȩ in couocutionib domesticis sepe
defensa sunt. etiam scͥpta legerent᷑: Itane
in ominb hominib intelligentie caligat
obtutꝰ. & a cunctis eccłiȩ filiis. sp̃c sapien¬

Expanded text:
um? nonne tu uallasti eum et uniuersam substantiam eius per circuitum.? sed aufer manum tuam, id est sine eum suis mecum uiribus decertare, nisi in faciem tuam benedixerit tibi. sed oum nullam huiuscemodi querimoniam calumniosus hostis post conflictum audeat iterare, non dei, sed illius se euictum uiribus confitetur: licet etiam gratia dei non in totum illi defuisse credenda sit, quae tantam temptatori tt potestatem, quantam et illum resistendi noverat habere virtutem: non eum ab illius impugnatione sic protegens, ut nullum virtuti humanae relinqueret locum; sed hoc tantum procurans, ne violentissimus inimicus animam ejus amentem faciens et impcari a catholicis inter catholicos crederet, nisi quae in collocutionibus domesticis saepe defensa sunt, etiam scripta legerentur? Itane in omnibus hominibus intelligentiae caligat obtutus, et a cunctis Ecclesiae filiis spiritus scien
Abbreviated transcription (Latin):
ciam p̃dicationis saluos facere credenteᷤ.
Qͥd illa scientiȩ sapĩȩq p̾sumptio magiᷤᷤ
rationesq illas. quȩ ignotȩ ueritati. ca¬
mira facundia repugnabant. gr̃e suic uͥ¬
tute destruxerit: ut sem̃ uerbi. p̃sulcati
cordis terraconcipiat. & dignos eternis
nium. quod disputationi sue de libello
pastoris inseruit. ex qͦ ostendere uoluit.
int̃ bom & mali angłi contrarias suas¬
ones. ita omnem naturali uidicio hoĩe¬
&e ꝓpͥe discretionis c̃ẽ commissuim: ut
ei non plus a deo p̃sichi. quam adiabo¬
losit ꝑieł: addidit definitionis sue re¬
gulam dicens. Et iccͥco manet in hoĩe
lib̃m semꝑ arbitrium: quod grãm dei
possit uel negligere uel amare.

Expanded text:
tiam praedicationis salvos facere credentes . Quid illa scientiae sapientiaeque praesumptio magis rationesque illas quae ignotae veritati canina facundia repugnabant, gratiae suae virtute destruxerit: ut semen verbi praesulcata cordis terra concipiat, et dignos aeternis nium quod disputationi suae de libello Pastoris inseruit, ex quo ostendere voluit, inter boni et mali angeli contrarias suasiones, ita omnem hominem naturali judicio et propriae discretioni esse commissum, ut ei non plus a Deo praesidii, quam a diabolo sit periculi, addidit definitionis suae regulam, dicens: Et idcirco manet in homine liberum semper arbitrium, quod gratiam Dei possit vel negligere, vel amare.
Abbreviated transcription (Latin):
qua nat᷑a reꝑat᷑. accepimꝰ. Nec ido estima¬
re debemꝰ innaturalib thes auris pͥnci¬
pia ẽẽ uͥtuttim. qͥa multa latdabilia re¬
ꝑuntur etiam iningeniis impiorum:
que ex nat᷑a quidem ꝓdeunt: si qͣm ab
eo qͥ naturam condidit recesserunt. uir¬
tutes eẽ ñ possunt. Qͦd enmuͦ illumina¬
tum ẽ lumine: lum̃ ẽ. Et quod eodem¬

Expanded text:
ideo aestimare debemus, in naturalibus thesauris principia esse virtutum, quia multa laudabilia reperiuntur etiam in ingeniis impiorum: quae ex natura quidem prodeunt, sed quoniam ab eo qui naturam condidit recesserunt, virtutes esse non possunt. Quod enim vero illuminatum est lumine, lumen est, et quod eodem
Abbreviated transcription (Latin):
stulticia est quod ꝑutat᷑ eẽ sapientia. Qñ
autem ficri potest. ut qͥ in naturalium
uirtutum seminib. quȩ iste magnificat.
głant᷑. ipsas u̾tctes suas ei doctͥne stibi¬
ciant ꝓuehendas. quȩ bic̃: siqͥs uidetur
int̃ uos ẽẽ sapiens. stuiltꝰ fiat ut sit sapiẽs:¬

Expanded text:
stultitia est quod putatur esse sapientia. Quando autem fieri potest, ut qui in naturalium virtutum seminibus, quae iste magnificat, gloriantur, ipsas virtutes suas ei doctrinae subjiciant provehendas, quae dicit, Si quis videtur inter vos sapiens esse, stultus fiat, 342 ut s
Abbreviated transcription (Latin):
plere dtuma mandata. Quod. quia
catholici pontifices dignum anathe¬
mate censuert̃: utendum nob̃ est eoqͦ usi
sunt testimomio dicentes. De fructib enim
mandatoꝵ dñs loquebat᷑: ubi non ait si¬
ne me difficiliꝰ potestis face̾: s ait. sine me
nib tuis qͣs credidisti idonea auctoritate
iuntas : tanqm de consensu legentium
securꝰ adiungis. solere int̾um qm̃ adfidẽ
urãm ꝓbandam. plꝰ offerre quam sufficit:
ut quam firma sit credentiũ fides possit
agnosci. Et hoc exemplo illiꝰ centurionis
ostendis: qui cum pueri sui posceret cui¬
rationem. dñsq se addomum eiꝰ icurũ
ẽẽ ꝓmitteret: respondit. ñ sum dignus
ut intres sub tect̾um incum. s dic tantũ
uerbo. & sanabit᷑ puer m̃s. In qͦ eum dñs
tali ãmiratione laudaũit: ut ꝓnuncia¬
ret ñ se iuenisse tantam fidem in istael
Et erigua conclusione pene totum pela¬
gianum dogma confirmas: dicendo. Hul¬
lius enim laudis eẽt ac meriti: sud in eo

Expanded text:
plere divina mandata. Quod quia plere divina mandata. Quod quia catholici pontifices dignum anathemate censuerunt; utendum nobis est eo quo usi sunt testimonio, dicentes : « De fructibus enim mandatorum Dominus loquebatur, ubi non ait, Sine me difficilius potestis facere; sed ait, Sine me nibus tuis, quas credidisti idonea auctoritate munitas, tamquam de consensu legentium securus, adjungis, Solere interdum Deum ad fidem nostram probandam plus offerre quam sufficit, ut quam firma sit credentium fides possit agnosci. Et hoc exemplo illius centurionis ostendis, qui cum pueri sui posceret curationem, Dominusque se ad domum ejus iturum esse promitteret, responderit, Non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed dic tantum verbo, et sanabitur puer meus . In quo eum Dominus tali admiratione laudaverit, ut pronuntiaret non se invenisse tantam fidem in Israel. Et exigua conclusione pene totum Pelagianum dogma confirmas, dicendo , Nullius enim laudis esset ac meriti, si id in eo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedat. Manens enim liberum arbitri¬
um. quod unicuiq cum ipso homine
ds condidit. a uanitatib & cupiditatib
suis. in quas neglect̾a lege dei deflurit
ñ a seipsos acreatore mutatur: ut qͥc¬
quid in eo in melius reficit᷑. nec sine
illo sit qͥsanat᷑. nec nͥ ab illosit qͥ medetͥ
cuiꝰ sumꝰ noua creatura. nouumq fig¬
mentum: creatiin xp̃o iħu. in oꝑibus
bonis: quȩ p̃parauit d̾s. ut in illis am¬

Expanded text:
praecedat. Manens enim liberum arbitripraecedat. Manens enim liberum arbitrium, quod utique cum ipso homine Deus condidit, a vanitatibus et cupiditatibus suis, in quas neglecta Dei lege defluxit, non a se ipso, sed a Creatore mutatur; ut quidquid in eo in melius reficitur, nec sine illo sit qui sanatur, nec nisi ab illo sit qui medetur; cujus sumus nova creatura novumque figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae p
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum greciȩ scolȩ. quantum romana
eloquentia & totiꝰmundunquitio. cͥca
inueniendum sũmum bonum. acerri¬
misstudiis. excellentiss imis ingeniis
laborando nicħ egerint: nͥ ut euanesce¬
rent in cogitatonib suis: &e obscuraret᷑
instpiens cor eorum. qͥ ad cognoscendam
ueritatem. semetipsis ducib utebantur.
Si gͦ quis de ertmnosis uanitatib. et
insaniis fallacib crubescens. tenebras eẽ
&e mortem. qͥeqͥd ꝓlumine &e uita am¬
plectebat᷑. intelligit: & abhis se conat᷑
abstrahere: ñ est ab ipso. quamtus non
sine tpso sit ista conu̾sio: nec ꝓpͥa uirtute
ad pͥncipia salutis enitit᷑: s agit hec oc¬
culta ce potens gr̃a di: que remotis t̾re¬
narum opinionum & oꝑum mortuoꝵ
fauillis seintilam obruti cordis exagitat:
ce desidio ueritatis inflammat: ñ ut in¬
uitum hominem fubigat: s ut subiecti¬
onis cupidum faciat: nec ut ignorantẽ
trahat: s ut intelligentem sequentemq

Expanded text:
quantum Graecae scholae, Romana quantum Graecae scholae, Romana eloquentia et totius mundi inquisitio circa inveniendum summum bonum, acerrimis studiis, excellentissimis ingeniis laborando nihil egerint, nisi ut evanescerent in cogitationibus suis, et obscuraretur cor insipiens eorum , qui ad cognoscendam veritatem semetipsis ducibus utebantur. Si ergo quis de aerumnosis vanitatibus et insaniis fallacibus erubescens, tenebras esse et mortem quidquid pro lumine ac vita amplectebatur intelligit, et ab his se conatur abstrahere; non est ab ipso, quamvis non sine ipso sit ista conversio; nec propria virtute ad principia salutis enititur: sed agit haec occulta et potens gratia Dei, quae remotis terrenarum opinionum et operum mortuorum favillis, torrem obruti cordis exagitat, et desiderio veritatis inflammat; non ut invitum hominem subigat, sed ut subjectionis cupidum faciat; nec ut ignorantem trahat, sed ut intelligentem sequentemque
Abbreviated transcription (Latin):
niam ꝓhibiti sunt ab sp̃u iħu: nunqͥd
ñ e deo hanc uoluntatem habebant :
quod etiam istors optabant ad fidem cor¬
daconũtere. qͦs occulto iudicio ds euan¬
gelium tẽ nolebat audire᷑ Aut quod
eccłia cotidie ꝓ inimicis suis orat .i. pro
hisqͥ necdum deo eredidert̃: nunquid
ñ exsp̃ude facit: Qͥs hoc dixerit: nͥ qͥ
hoc ñ facit: aut qͥ putat. fidem non esse
ĩ donum: E tcñ quod ꝓ omnib petitͣ
non ꝓ omnib obtinetur. Non est iniqͥ¬
tas amid dm. qui sepe postulata ñ tribu
deo. nec negandum ẽ hominis ẽ ꝓpͥã:
&e conficendũ ẽ deo inspirante conceptã.
Nam cum nemosit bonꝰ. nͥ solusds: quale
erit bonum. quod auctorem non habet
bonum: Naturȩ qͥppe humanȩ. cutus
creator ẽ ds. etiam post p̃uaricationem
manet sub̃a : manet forma: manetui¬
ta: & sensꝰ & ratio: oet̃aq corꝑis atq ani¬
in bona. que etam malis uitiosisq ñ
desunt. S ñ in his habet ueri boni ꝑ¬
ceptionem: que mortalem uitam hone

Expanded text:
niam, prohibiti sunt ab Spiritu Jesu : numquid non ex Deo hanc voluntatem habebant, quod etiam istorum optabant ad fidem corda convertere, quos occulto judicio Deus Evangelium tunc nolebat audire? Aut quod Ecclesia quotidie pro inimicis suis orat, id est, pro his qui necdum Deo crediderunt, numquid non ex Spiritu Dei facit? Quis hoc dixerit, nisi qui hoc non facit, aut qui putat fidem non esse Dei donum? Et tamen quod pro omnibus petitur, non pro omnibus obtinetur. Nec est iniquitas apud Deum, qui saepe postulata non tribuDeo, nec negandum est hominis esse propriam, et confitendum est Deo inspirante conceptam. Nam cum nemo sit bonus, nisi solus Deus , quale erit bonum quod auctorem non habet bonum? Naturae quippe humanae, cujus creator est Deus, etiam post praevaricationem manet substantia, manet forma, manet vita, et sensus, et ratio, caeteraque corporis atque animi bona, quae etiam malis vitiosisque non desunt: sed non in his habet veri boni perceptionem, quae mortalem vitam hones
Abbreviated transcription (Latin):
illum ñ donatam fidem habuisse. s ꝓ¬
priam: ac ꝑinde nicħ eius principiis
collatum ftrisse ꝑ grãm: in eadem aut̃
fide causam fuisse &e laudisae meriti:
quorum neutrum habet. siid eui et
laus debet᷑ & meritum dñs contulisset.
Frustragͦ ut inuidiam damnati errorsᷤ
cuadas fummam salutis negas in fidi
nr̃e ditione consistere: cum omnimꝰ sa¬
lus ñ ex fide ẽẽ non possit. Iustus enim
ex fide uruit: qm̃ueritas dic̃. Ainen
am̃ dicotiob̃. qm̃ qui audit uerbum¬

Expanded text:
illum non donatam fidem habuisse, sed pillum non donatam fidem habuisse, sed propriam; ac perinde nihil ejus principiis collatum fuisse per gratiam; in eadem autem fide causam fuisse et laudis et meriti, quorum neutrum haberet, si id cui et laus debetur et meritum Dominus contulisset. Frustra ergo, ut invidiam damnati erroris evadas, summam salutis negas in fidei nostrae ditione consistere, cum omni modo salus nisi ex fide esse non possit. Justus enim ex fide vivit . Quoniam Veritas dicit, Amen, amen, dico
Abbreviated transcription (Latin):
fluxerit: ubi ab initio usq ad finem. &e
inchoatio &e ꝑfectio boni oꝑis dño depu¬
tatur: Qui canit᷑ de sc̃issuis: Oñe inbu¬
mine. uultꝰ tui ambulabunt: &e in noĩe
tua. quantum adiuues eos qui dicunt.
grãm dei scđm merita nr̃a dari.Quos
tam̃. at catholicȩ fidĩ defendaris umbͣ¬
culo. ꝓphanȩ opinionis ẽẽ ꝓfiteris: dicẽs.
Nemo autem estimet hec a nob̃ obhoc fu¬
isse ꝓlata. ut nitam̃ adstruere summã
salutis in fide nr̃ȩ ditione consistere.:
scđm quorundam ꝓphanam opinionẽ.
qͥ totum libero arbit̾o deputantes. grão
dei dispensari seđm meritum timꝰctuꝰ¬
q definitint. S miror ualde: quomͦ
ñ uides. aut ab aliis estimas ñuideri.
quod teipsum tuo ore condemnas. Di¬
cendo enim quod centurio. cuius fides
dñi uoce laudata est. nullius laudis
ẽet acmeriti. si id in eo ds quodipse do¬
nauerat p̃tuliss ÷ definisti centurionẽ

Expanded text:
fluxerit, ubi ab initio usque ad finem, et fluxerit, ubi ab initio usque ad finem, et inchoatio et perfectio boni operis Domino deputatur? Cui canitur de sanctis suis , Domine, in lumine vultus tui ambulabunt, et in nomine tua quantum adjuves eos qui dicunt, « Gratiam Dei secundum merita nostra dari: » quos tamen, ut catholicae fidei defendaris umbraculo, profanae opinionis esse profiteris, dicens, « Nemo autem aestimet haec a nobis ob hoc fuisse prolata, ut nitamur astruere, summam salutis in nostrae fidei ditione consistere, secundum quorumdam profanam opinionem, qui totum libero arbitrio deputantes, gratiam Dei dispensari secundum meritum uniuscujusque definiunt. » Sed miror valde, quomodo non vides, aut ab aliis aestimas non videri, quod te ipsum tuo ore condemnas. Dicendo enim quod « Centurio, cujus fides Domini voce laudata est, nullius laudis esset ac meriti, si id in eo Deus, quod ipse donaverat, praetulisset:
Abbreviated transcription (Latin):
tione eiꝰ nluminatos ocłos cordis uri. Ha¬
bebant gͦ isti fidem: habebant & oꝑa ca¬
ritatis. que nec laude pot̾ant carere. nec
gtre deo non cessat: sciens a patre lumi¬
num hec donauenisse: a qͦ se etiam pet̾e
ꝓtestat᷑. ut quib dedit fidem q̃ ꝑ dilectio¬
nem oꝑatur: det sp̃m sapientie & intel¬
lectus. & inde se ephesii nouerint accepis¬
se quod hñt.a quo discunt sꝑare quod
non hũt. Phylippensib quoq similes
deo grãs agit: & meritum eorum laudẽ¬
ꝙ non subymit dicens. Grãs ago domeo
in omni memoriaur̃i semꝑ in cunctis
orationib meiꝰ. ꝓomnib iob cũ gatdio
dep̃cationem faciens. suꝑ cõmunicatione
ur̃a in eugłio apͥma dieusq nc̃: confidenᷤ
hoc ipsum. quia qui cȩpit in uob opus bo¬
num ꝑficiet usq in diem iħuxp̃i. Cuiꝰ
hic humane laudis ac meritnunc in o
causa suspensa est: Quid uirtutis aut ꝑi¬
ctatis exceptamẽ. quod ñ ex gr̃e fonte ꝓ¬

Expanded text:
tione ejus 352 illuminatos oculos cordis vestri. Habebant ergo isti fidem, habebant et opera charitatis, quae nec laude poterant carere, nec gratias Deo agere non cessat, sciens a Patre luminum haec dona venisse; a quo se etiam petere protestatur, ut quibus dedit fidem, quae per dilectionem operatur, det Spiritum sapientiae et intellectus: et inde se Ephesii noverint accepisse quod habeant, a quo discunt sperare quod non habent. Pro Philippensibus quoque similes Deo gratias agit, et meritum eorum laudemque non supprimit, dicens , Gratias ago Deo meo in omni memoria vestri, semper in cunctis orationibus meis pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens, super communicatione vestra in Evangelio, a prima die usque nunc: confidens hoc ipsum, quia qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Jesu Christi. Cujus hic humanae laudis ac meriti nunc in Deo causa suspensa est? Quid virtutis aut pietatis exceptum est, quod non ex gratiae fonte pro
Abbreviated transcription (Latin):
asseribit arbitͥo:. tanqͣm ideo ab eo erigat᷑
intelligentia. ideo iusticia reposcatur.
qͥa possint hec. sine deidonis. de nature
ꝓferri bonis. Imꝑant᷑ autem ista homini
ut ex ipso p̃cepto quo ei hoc quod acccpit.
indicit᷑. agnoscat seipsum id suo uitio
ꝑdidisse: & non ideo iniquam c̃ẽ exact̾io¬
nem. qͥa ad reddendum quod debet ido¬
neus ñ est: s a littera occidente. confugi¬
at ad sp̃m uiuificantem: & facultatem
quani ñ inuenit in nat᷑a: querat ex gr̃a.
Qͦ d sifacit: magna ẽ imscia dei. Si ñ
facit: iusta ẽ pena peccati. Demq ad
plenitudinem p̃misse disputationis: re¬

Expanded text:
adscribit arbitrio: tanquam ideo ab eis exigatur adscribit arbitrio: tanquam ideo ab eis exigatur intelligentia, ideo justitia reposcatur, quia possint haec sine Dei donis de naturae proferre bonis. Imperantur autem ista homini, ut ex ipso praecepto, quo ei hoc quod accepit indicitur, agnoscat se ipsum id suo vitio perdidisse: et non ideo iniquam esse exactionem, quia ad reddendum quod debet idoneus non est; sed a littera occidente confugiat ad spiritum vivificantem, et facultatem quam non invenit in natura, quaerat ex gratia. Quod si facit, magna est misericordia Dei: si non facit, justa est poenapeccati. 32. Denique ad plenitudinem praemissae disputationis
Abbreviated transcription (Latin):
lus sit bone uoluntatis motꝰ. nisi quem
Et omne quod non ẽ ex fide: peccatum
est. Et in xp̃oiħu. neq circumcisio ali¬
quid ualet. neq p̃putium: s fides quȩ
sione testimomoꝵ quib probare uoluit.
quod hi qui ꝑ increpationem ꝓpħicam
surdi appellant᷑. & ceci. possint ex facul¬
tate nature &e aures suas aꝑire ad audi¬
endum. & ocłos ad uidendum: quas: ñ
de eisdem dicat dñs. dabo eis cor altud.
&e sp̃m nouum dabo cis. & euellam coꝵ
lapideum de carne eorum. & dabo eis
cor carneum. ut in p̃ceptis meis ambulẽt.
&e iustificationes meas obseruent. & faci¬
ent eas: addit ce dicit Demq ut possi¬
bilitatem boni eis mnc̃e significaret: in¬
ct epans phariseos. quid autem inquit
etiam ex uobmetipsis ñ iudicatis quod
iustum est: Quod utiq ñ eis dixisset:
nͥ eos tudicio nat᷑ali. qͦd equum ẽ scisset
discernere posse. Iam non solum uolun¬
tatem boni. s etiam possibilitatem libo

Expanded text:
lus sit bonae voluntatis motus, nisi quem lus sit bonae voluntatis motus, nisi quem et, Omne quod non est ex fide, peccatum est : et, In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; ssione testimoniorum quibus probare voluit, quod hi qui per increpationem propheticam surdi appellantur 334 et caeci, possint ex facultate naturae et aures suas aperire ad audiendum, et oculos suos ad videndum quasi non de iisdem dicat Dominus, Et dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum; ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas ; addit et dicit : Denique ut possibilitatem boni eis inesse significaret, increpans eos, Quid autem, inetiam ex vobismetipsis non judicatis quod bonum est ? Quod utique non eis dixisset, nisi eos judicio naturali quod aequum est scisset posse discernere. » Jam non solum voluntatem boni, sed etiam possibilitatem libero
Abbreviated transcription (Latin):
quiis: sienim nec adista terrena ordinã¬
da tationalis animi ingeret ingenium:
nonuitiata eẽt. s extinct̾a natura: q̃ tñ
ꝙxͣsi excellentissimis artib &e cunctis mor¬
talib eruditionum polleat disciplinᷤ.
iustificari exse ñ potest: quia bonis su¬
is maleutitur: in quib. sine cultuueri
dei impietatis immundicieq conuun-¬
cttur: & unde se defendi estimat. accu¬
satur. Cumgͦ apls definiat. quodex
oꝑib legis non iustificat᷑ omnis caro.¬
q p̃putium ualeat aliquid. sed noua
creatura: quid iste impiam infideliũ
lib̾tatem naturalib instruit bonis. &
ꝓpͥis uult iustificare pͥncipiis: Quid
ad renouationem lacesitȩ uetustatis
idoneam definit p̃uaricatricis scientiȩ
nuditatem: quasi ista scientia uel ex na¬
ture opib residua consectita uel er legal
doctͥne eruditione quegita. possit suiꝑ
ceptione p̾stare. ut quod faciendum no¬
uermius. ctiam facere diligamꝰ: aut ul¬

Expanded text:
quiis? Si enim nec ad ista terrena ordinanquiis? Si enim nec ad ista terrena ordinanda rationalis animi vigeret ingenium, non vitiata esset, sed exstincta natura. Quae tamen etiamsi excellentissimis artibus, et cunctis mortalium eruditionum polleat disciplinis, justificari ex se non potest: quia bonis suis male utitur, in quibus sine cultu veri Dei impietatis immunditiaeque convincitur, et unde se defendi aestimat, accusatur. Cum ergo Apostolus definiat, quod ex operibus legis non justificatur omnis caroque praeputium valeat aliquid, sed nova creatura : quid iste impiam infidelium libertatem naturalibus instruit bonis, et propriis vult justificare principiis? Quid ad renovationem lacessitae vetustatis idoneam definit praevaricatricis scientiae nuditatem? Quasi ista scientia vel ex naturae opibus residua consecuta, vel ex legalis doctrinae eruditione quaesita, possit sui perceptione praestare, ut quod faciendum noverimus, etiam facere diligamus: aut ul
Abbreviated transcription (Latin):
enim peccauert̃. & egent gła dei. iustifi¬
cati gratis ꝑ grãm ipsius. Ergo gr̃agła
dei est: non meritum lib̃ati. Qͥs em̃m
pͥor dedit e: & retͥbuetur illi: Nichil bo¬
ni oꝑis ex mortuis. nicħ iusticie ꝓcedit
ex impiis. Omnis ipsoꝵ salus gratuita
est. ce ideo gła dei est: ut qui glatur. in
illo cuiꝰ gła eguit. głetur. Sin autem.
qͦd magis uult hic disputator intelligi.
de illis ista dicuntͣ. qui alieni a gr̃ã xp̃i
ana. q̃dam ad similitudinem legaliũ
mandatorum ꝓpͥo iudicio sanciebant:
intelligentes mores ciuitattm. coneor¬
diamq popłoꝵ non posse altt̃ contineri.
nͥ &e rect̃e factis p̃mia. & peccatis pene de¬
cernerent᷑. sic̃ dict̾um est. ab ipso sapĩa do.
ego ex ore altissimi ꝓdiui. in omnẽ gendem
pͥmatum tenui. requiem qͣsiui in iacob
ce inueni: gͦ quis ambigat hanc sapĩam
htimano generi. ad temporalis uite uti¬
litatem. ex nat᷑e a deo condite suꝑẽẽ reli¬

Expanded text:
enim peccaverunt, et egent gloria Dei, justifienim peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius . Ergo gratia gloria Dei est, non meritum liberati. Quis enim prior dedit ei, ut retribueretur illi ? Nihil boni operis ex mortuis, nihil justitiae procedit ex impiis: omnis ipsorum salus gratuita est; et ideo gloria Dei est, ut qui gloriatur, in illo cujus gloria eguit, glorietur. 30. Sin autem quod magis vult hic disputator intelligi de illis ista dicuntur, qui alieni a gratia christiana, quaedam ad similitudinem legalium mandatorum proprio judicio sanciebant, intelligentes mores civitatum concordiamque populorum non posse aliter contineri, nisi et recte factis praemia, et peccatis poenae decernerentur; sicut dictum est ab ipsa Sapientia Deo, Ego ex ore Altissimi prodivi, et in omni gente primatum tenui; requiem quaesivi in Jacob, et inveni: : ergo quis ambigat, hanc sapientiam humano generi ad temporalis vitae utilitatem, ex naturae a Deo conditae superesse reli