comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
legem: uerum ctiam donat ꝑ spm̃ cari-¬
tatem: cuiꝰ delectatione. uincat᷑ delecta¬
tio peccati. Alioquin ꝑseuerat inuicta:
& seruũ suum denet a quo enĩ quis de-¬
uictus est. huic & seruus addictus est.
Iuł. Deniq statim addit. ita eos seruos
ẽẽ iusticiȩ. sicut fuerant serui ante peccati:
ꝑ qđ potes eos iam tu si placet liberos di¬
cere peccato. cum seruiunt iusticieꝰ sicut
abillo dictisunt a iusticia liberi. cũ ser¬
uirent delicto ineptissime itaq simpli¬
citati apłicȩ uoluisti calumpniam com¬
mouere. Neq enĩ ille ut putas uigilan¬
tissime hoc qđ ẽstimas intimauit. s tu
somniculosissime quod ille ꝓtulit intueris.
Argum̃tatis quippe idõ illum libatos di¬
cere maluisse quam lib̾os. ⁊it incelligertmꝰ.
arbitrii libertate male quidem posse. be¬
ne aut̃ fieri non posse. Uerum ipse tͥ
u̾boꝵ eius ordo renititur. Namsihoc
qđ tu putasset. quia lib̃tate solum pecca¬

Expanded text:
legem; verum etiam donat per Spiritum charilegem; verum etiam donat per Spiritum charitatem, cujus delectatione vincatur delectatio peccati: alioquin perseverat invicta, et servum suum tenet. A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . CVIII. JUL. Denique statim addit, ita eos servos esse justitiae, sicut fuerant servi ante peccati. Per quod potes eos jam tu, si placet, liberos dicere peccato, cum serviunt justitiae; sicut ab illo dicti sunt a justitia liberi, cum servirent delicto. Ineptissime itaque simplicitati apostolicae voluisti calumniam commovere. Neque enim ille, ut putas, vigilantissime hoc quod aestimas intimavit: sed tu somniculosissime quod ille protulit intueris. Argumentaris quippe, ideo illum liberatos dicere maluisse, quam liberos, ut intelligeremus arbitrii libertate male quidem posse, bene autem fieri non posse. Verum ipse tibi verborum ejus ordo renititur. Nam si hoc, quod tu, putasset, quia libertate solum pecca
Abbreviated transcription (Latin):
libatos: Cum gͦ inquit serui c̃ẽtis pecca¬
ti: lib̃i fuistis iusticiȩ. Quem fructum
habiuitis tunc inhis. inquib nunc crube¬
scitis:: S. ne tuestimares seruos nos pec¬
cato fieri ꝑnaturam: audi ipsum apłm
inisdem locis loquentem. An nescitis qm̃
cui exhibetis uos metipsos seruos adobe¬
diendum. serui estis cius cui obȩditis:
Siue peccati. siue obauditionis iustitiȩ:
Uos metipsos inquit exhibiustis peccato
seruos: ut intelligeres eum uoluntati ñ
natiuitati imputare peccatum. Ob hoc
ꝙͦ solum. eos dixit liberos fuisse iustitiȩ:
quia detractassent eius p̃cepta seruare.
auoꝰ Si obhoc solum dicti sunt homines
libi fuisse iusticie. qđ detrectassent eius
p̃cepta seruare: gͦ ante quã acciperent
p̃cepta iusticiȩ. quȩ detrectarent seruare.
non erant libi iusticiȩ. seruiq peccati qͥs
hocdixerit.Abhac gͦ necessitate seruitu¬
tisille lib̃at: qui ñ solum dat p̃cepta ꝑ

Expanded text:
liberatos? Cum ergo, inquit, servi essetis peccaliberatos? Cum ergo, inquit, servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae: quem fructum habuistis tunc in his, in quibus nunc erubescitis? Sed ne tu aestimares servos nos peccato fieri per naturam, audi ipsum Apostolum in iisdem locis loquentem: An nescitis quoniam cui exhibetis vosmetipsos servos ad obediendum, servi estis ejus cui obeditis, sive peccati, sive obauditionis justitiae ? Vosmetipsos, inquit, exhibuistis peccato servos; ut intelligeres, eum voluntati, non nativitati imputare peccatum. Ob hoc ergo solum eos dixit liberos fuisse justitiae, quia detrectassent ejus praecepta servare. AUG. Si ob hoc solum dicti sunt homines liberi fuisse justitiae, quod detrectassent ejus praecepta servare; ergo antequam acciperent praecepta justitiae, quae detrectarent servare, non erant liberi justitiae, servique peccati? quis hoc dixerit? Ab hac ergo necessitate servitutis ille liberat, qui non solum dat praecepta per
Abbreviated transcription (Latin):
fessus ẽ. scđm adam carnalit̃ natos. con¬
tagium mortis antiquȩ prima natiuita¬
& om̃ib catholicis fallacit̃ iungis. Qnͣ¬
doquidẽ apło fraudulent̃. catholico
aũt ep̃o & martyri. in eo qđ sensit cum
orientali & occidentali catholica eccłia.
aꝑtissime contradicis: Iulꝰ Expositio
sane quã pauli apłi sermonib admoui¬
sti. cum risu cẽt prec̾cunda: nͥ scͥpturarũ
terreret ignaros. Cumeẽtis inquit apłs
serui peccati libi fiustisiusticie. Dicert
utiq non poterat lib̃atos: qm̃ hic sermo
libationis tuncdecent̃ infertur & ꝓprie:
cum homo a noxiis lib̾at᷑. Lib̃i aũt ãuir¬
tutib dici possunt: qui decernunt. nicħ
debere uirtutib. Liber egͦo & abono
& a malo dici ñ potest: qui alteri ser¬
autẽ nisi ãmalo dici non pocest. quia u̾bũ
hoc: lib̾ationis. inse habet indicium illiꝰ
qui ꝓpulsatur angoris. Quȩ gͥ hic questio
apło de u̾bis suis fieri potuit: cum ille more
generis humaniꝰ bono libos. amalo dixerit

Expanded text:
ecundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitaet omnibus Catholicis fallaciter jungis; quandoquidem Apostolo fraudulenter, catholico autem Episcopo et Martyri, in eo quod sensit cum orientali et occidentali catholica Ecclesia, apertissime contradicis? CVII. JUL. Expositio sane, quam Pauli apostoli sermonibus admovisti, cum risu esset praetereunda, nisi Scripturarum terreret ignaros. Cum essetis, inquit Apostolus, servi peccati, liberi fuistis justitiae. Dicere utique non poterat, Liberatos: quoniam hic sermo liberationis tunc decenter infertur et proprie, cum homo a noxiis liberatur; liberi autem a virtutibus dici possunt, qui decernunt nihil debere virtutibus. Liber ergo et a bono et a malo dici potest, qui alteri serautem nisi a malo dici non potest; quia verbum hoc liberationis in se habet indicium illius qui propulsatur angoris. Quae igitur hic quaestio Apostolo de verbis suis fieri potuit, cum ille more generis humani, a bono liberos, a malo dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
dent̃ asserimus arnẽq xp̃i ñ sicut ali nul¬
lam. nec sicut uos calumpniamini a na-¬
ture nr̃e carnis alienam. s ab hoc nr̃oui
cio quo caro contra sp̃m concupiscit. in¬
munem atq omnino integram p̃dicamꝰ.
Uos autem mala negando ẽẽ que mala s̃.
eoꝵ q. originẽ non ad primi hominis
referendo peccatum. ñ ut ea mala ñ
sint efficitis: s ut ex mala natura bono
eterno coȩt̃na eẽ credant᷑. de testabili ceci¬
tate suffragamini manicheis. eosq ac¬
cusatis in aniter. quia miserabilit̾ ad

Expanded text:
denter asserimus: carnemque Christi, non sicut illi nuldenter asserimus: carnemque Christi, non sicut illi nullam, nec sicut vos calumniamini, a natura nostrae carnis alienam; sed ab hoc nostro vitio, quo caro contra spiritum concupiscit, immunem atque omnino integram praedicamus. Vos autem mala negando esse quae mala sunt, eorumque originem non ad primi hominis referendo peccatum, non ut ea mala non sint efficitis; sed ut ex mala natura bono aeterno coaeterna esse credantur, detestabili caecitate suffragamini Manichaeis, eosque accusatis inaniter, quia miserabiliter ad
Abbreviated transcription (Latin):
mus:s uos ab eis in eo qđ simul dicitis.
dissimili quidem. uerumtam̃ alio erro¬
re distatis: qui mortem carnis non sicut
illi. nature tribuitis alienȩ nobisq ꝑmix¬
te:s eam nature nullo peccato uiciatȩ
impingitis nr̃ȩ: Ac sic paradisum hone¬
stissimȩ ac felicissimȩ uoluptatis. fune¬
rib mortuoꝵ crriciatibq morientium.
infelicit̃. atq indecent̃ impletis. Nos uͦ
in eo qđ cum manicheis dicimus con¬
cupiscentiam carnis qua contra sp̃m
concupiscit malum ẽẽ atq a patre ñ¬
ẽc̃. non ab eis allo quamiuis dissimili tam̃
ipso heretico errore. s catholica ueritate
distamus: quia istam discordiam duarũ
concupiscentiarum carnis & sp̃c. noncũ
illis ꝑ aliene dõ coeternȩ malȩq nature cõ¬
mixtionẽ nob̃ accidisse. s cum catholico¬
ambrosio eiusq consortib ꝑ p̃uaricatio¬
nẽ primi hominis innaturam nr̃am uer¬
tisse disserimus. & contra utrosq ur̃m fi¬

Expanded text:
mus. Sed vos ab eis, in eo quod simul dicitis, mus. Sed vos ab eis, in eo quod simul dicitis, dissimili quidem, verumtamen alio errore distatis, qui mortem carnis non sicut illi naturae tribuitis alienae, nobisque permixtae, sed eam naturae nullo vitiatae peccato impingitis nostrae: ac sic paradisum honestissimae ac felicissimae voluptatis, funeribus mortuorum et cruciatibus morientium infeliciter atque indecenter impletis. Nos vero, in eo quod cum Manichaeis dicimus concupiscentiam carnis, qua contra spiritum concupiscit, malum esse, atque a Patre ne , non ab eis alio, quamvis dissimili, tamen ipso haeretico errore, sed catholica veritate distamus; quia istam discordiam duarum concupiscentiarum carnis et spiritus, non cum illis per alienae Deo coaeternae malaeque naturae commixtioneAmbrosio ejusque consortibus, per praevaricationem primi hominis in naturam nostram vertisse disserimus, et contra utrosque vestrum fi
Abbreviated transcription (Latin):
culeus idest peccatum. ꝑunum ingrediens.
& inom̃s homines cum morte ꝑ transiens.
aliis quoq additis multiplicatũ: nec lex
scã & iusta & bona quiuit auferre. Uutꝰ
enim potius eius effecta est. cum ꝓhibita
concupiscentia magis ardesceret: & ad p̃¬
uaricationis cumulum ꝑueniret. Quid
& nos intemptationẽ non inferendo ad
nouissimam uictoriam qua mors etiã
corporis absorbeat᷑ adducit: ut quigłat᷑
non confidat in uirtute sua: s indño głẽ
didicimus & tenemus mortem quoq cor¬
poris eo aculeo factam. qđ est peccatũ.
tantum amanicheor errore diũsa est.
eiq potiꝰ declaratur adu̾sa: ut uobiscũ
illi dicant potius quam nob̃cum. sic mor¬
talem adam factum. ut siue pecearet.
siue non peccaret. moriturus eẽt
hoc dicitis: nec uidetis tam̃. neq nos a
uob̾ idõ dici debert manicheos. quia
malum ẽẽ concupiscentiam qua caro con¬
cupiscit adũsus sp̃m. & illi & nos dici¬

Expanded text:
culeus, id est peccatum, per unum ingrediens, culeus, id est peccatum, per unum ingrediens, et in omnes homines cum morte pertransiens, aliis quoque additis multiplicatum, nec lex sancta et justa et bona quivit auferre: virtus enim potius ejus effecta est, cum prohibita concupiscentia magis ardesceret, et ad praevaricationis cumulum perveniret. Quid et nos in tentationem non inferendo, ad novissimam victoriam, qua mors etiam corporis absorbeatur, adducit; ut qui gloriatur, non confidat in virtute sua, sed in Domino gdidicimus et tenemus, mortem quoque corporis eo aculeo factam, quod est peccatum, tantum a Manichaeorum errore diversa est, eique potius declaratur adversa, ut vobiscum illi dicant potius, quam nobiscum, sic mortalem Adam factum, ut sive peccaret, sive non peccaret, moriturus essets, quia et vos hoc dicitis: nec videtis tamen, neque nos a vobis ideo dici debere Manichaeos, quia malum esse concupiscentiam, qua caro concupiscit adversus spiritum, et illi et nos dici
Abbreviated transcription (Latin):
non legem significauit quȩ data ẽ in pa¬
radiso. illa enim peccati qđ nullũ adbuc
erat uirtus ẽẽ non posset: s eam legem
uirtutem dixit eẽ peccati. quȩ subintra¬
uit ut abundaret peccatum. & oꝑaret᷑
omnẽ concupiscentiã: idẽ ñ eam tan¬
tum quȩ inparadiso exorta mortifica¬
uit & corpus. cumqua om̃is homo na¬
scitur: nec eam tantum quȩ peccatis ꝑ
cuiusq malos mores accedentib creuit:
uerumetiam illam quȩ mandato ꝓhi¬
bente. ardentius excitata. ad p̃uaricatio¬
nem usq ꝑuenit:ut uictoria qua non
solum peccati cupiditas. uerum etiam
mortis corporalis uinceretur timor.
postremo ipsus mortalitatis absorbet᷑
xit apłs. aculeus aũt mortisẽ peccatum.
tum: quia peccato etiam mors ista cor¬
poris facta est. Cuius auctori uel ipsi
etiam morti dicetur in fine ab eis quib
ingła resurgentib ab sorbebit᷑ si ẽ mas
uictoria tua. uͥẽ mors aculeus tuus: s iste a¬

Expanded text:
non legem significavit, quae data est in panon legem significavit, quae data est in paradiso; illa enim peccati, quod nullum adhuc erat, virtus esse non posset; sed eam legem virtutem dixit esse peccati, quae subintravit ut abundaret peccatum, et operaretur omnem concupiscentiam: id est, non eam tantum, quae in paradiso exorta mortificavit et corpus, cum qua omnis homo nascitur; nec eam tantum, quae peccatis per cujusque malos mores accedentibus crevit; verum etiam illam, quae mandato prohibente ardentius excitata, ad praevaricationem usque pervenit: ut victoria, qua non solum peccati cupiditas, verum etiam mortis corporalis vinceretur timor, postremo ipsius mortalitatis absorberetur xit Apostolus, Aculeus autem mortis est peccatum; tum, quia peccato etiam mors ista corporis facta est; cujus auctori vel ipsi etiam morti dicetur in fine ab eis, quibus in gloria resurgentibus absorbebitur, Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? sed iste a
Abbreviated transcription (Latin):
rarum orbe crescentes atq feruentes.op¬
primere atq extinguere cupiunt: qͥcon¬
tra istam dĩ grãm. humanȩ uoluntatis
arbitrium ut granius de alto p̃cipitent.
xcollunt potiꝰ quam defendunt. In qͥb
contentiosum locumuel soli uelp̃cipue
uos tenetis. qui xp̃m iħm paruulis non
uultis eẽ ibͥm: quos nullo peceato origi¬
nali attaminatos cẽ contenditis cũ ille
ꝓpterca iħs appellatus sit. quia saluum
facit popłm suũ. nona corporalib. morbis.
quos & inpopło non suo sanare consueiit:
ait aculeus autẽ mortis est peccatum. illã
sine ambiguitate exp̃sserit mortem. que
resurrectioni corporis dequa loquebat᷑
opposita ẽ. idest corporis mortẽ. ipsa eñi
absorbebitur inuictoriam. quando cor¬
pore spiritali resurgente. iam nonerit. qͥa
immortalitas etiã corporis erit. que nul¬
lo peccato possit amitti: tam̃ in eo quod
secutus adiunxit. uirtus uero peccati lex

Expanded text:
rarum orbe crescentes et ferventes, oprarum orbe crescentes et ferventes, opprimere ac exstinguere cupiunt, qui contra istam Dei gratiam humanae voluntatis arbitrium, ut gravius de alto praecipitent, extollunt potius, quam defendunt. In quibus contentiosum locum vel soli, vel praecipue vos tenetis, qui Christum Jesum parvulis non vultis esse Jesum, quos nullo peccato originali attaminatos esse contenditis: cum ille propterea Jesus appellatus sit, quia salvum fecit populum suum, non a corporalibus morbis, quos et in populo non suo sanare consuevit, ait, Aculeus autem mortis est peccatum, illam sine ambiguitate expresserit mortem, quae resurrectioni corporis, de qua loquebatur, opposita est, id est, corporis mortem; ipsa enim absorbebitur in victoriam, quando corpore spirituali resurgente jam non erit, quia immortalitas etiam corporis erit, quae nullo peccato possit amitti: tamen in eo quod secutus adjunxit, Virtus vero peccati, lex,
Abbreviated transcription (Latin):
consecuti sunt. ut fideles eẽnt. Quod
etiam de se ipso dicit apłs: ne uel ipsa fi¬
des ex qua incipit. & ad quam refertur
quicquid temperant̃ & iustȩ & pie geri¬
mus. ita tribuat᷑ nr̃e uoluntatis arbit̾o.
tanquam non nob̾ dõ miserante donet᷑:
a quo etiam uoluntas ipsa sicut scͥptũ ẽ.
p̃paratur. Unde sc̃a ȩccłia ꝑora suppli¬
cantium sac̾dotum. non solum ꝓfideli¬
b ut in eo qd credunt ꝑseuerante pieta¬
te non deficiant. Uerumetiam ꝓinfide¬
lib orat ut credant. Ex quo cnim ꝑ hu¬
manum lib̃m arbitrium. adam cõmisit
illud grande peccatũ. & om̃e genus ho¬
minum in cõmune dampnauit:abhac
cõmuni dampnatione homines quic̃q
libantur. non nisi diuina gr̃a & miscdia
lib̾ant᷑: de quicquid lex dĩ iubet. non nͥeo
qui iubet adiuuante. inspirante. donan¬
te completur: qui rogatur ut ꝑmanean.
utꝑficiant. ut ꝑficiant᷑ fideles. qui ro¬
gatur etiam ut credere incipiant infi¬
deles. Quas etiã eccłie sc̃e preces toto t̃¬

Expanded text:
consecuti sunt, ut fideles essent, quod etiam de se ipso dicit Apostolus : ne vel ipsa fides, ex qua incipit, et ad quam refertur, quidquid temperanter et juste et pie gerimus, ita tribuatur nostrae voluntatis arbitrio, tanquam non nobis Deo miserante donetur; a quo etiam voluntas ipsa, sicut scriptum est, praeparatur . Unde sancta Ecclesia per ora supplicantium sacerdotum non solum pro fidelibus, ut in eo quod credunt, perseverante pietate non deficiant, verum etiam pro infidelibus orat, ut credant. Ex quo enim per humanum liberum arbitrium Adam commisit illud grande peccatum, et omne genus humanum in commune damnavit , ab hac communi damnatione homines quicumque liberantur, nonnisi divina gratia et misericordia liberantur; et quidquid lex Dei jubet, nonnisi eo qui jubet adjuvante, inspirante, donante completur: qui rogatur ut permaneant, ut proficiant, ut perficiantur fideles; qui rogatur etiam ut credere incipiant infideles. Quas Ecclesiae sanctae preces toto ter
Abbreviated transcription (Latin):
superi enim dix̃. s non primum qd
spiritale ẽ. s quod animale. postea
qdđ spiritalcest: protinusq subiunxit.
Otimꝰ homo decerta cerestris: scđs hõ
de celo edlestis. Sicut portaiumꝰ imaginẽ t̃re

Expanded text:
Superius enim dixit, Sed non primum quod Superius enim dixit, Sed non primum quod spirituale est, sed quod animale; postea, quod spirituale est: protinusque subjunxit, Primus homo de terra, terrestris; secundus homo de coelo, coelestis: s
Abbreviated transcription (Latin):
Ueleerte quãuis aculcus tuus peccatũ ec̃t.
tam̃ fortior factus est apud preuaricato¬
rum dum taxat animos. postquam mos ei
legis admotaest: Quȩ tam̃ non adhoc
data fuerat ut acueret. Lexenim sc̃ã.
&e mandatum sc̃m & iustum & bonum:
s peccatũ ut appareat peccatum. ꝑbonũ
michi mortem oꝑabat᷑: ut fieret supͦ mo¬
spontanee in nob̃ iniquitatis conseque¬
bat᷑ adiutu fidelium uirtutib fideliũ
iam coronis uicta comꝑbat᷑ & fracta ex¬
qui dedit nobis hanc uictoriã ꝑ dñm
& de imagine celestis hominis satis iam
supiꝰ disputatum ẽ łq respondimꝰ qđ
imago cȩlestis. nunc fide acspe portari
potest. portabit᷑ aũt itipsa p̃sentata
atq donata. cum resurrexerit corpus
spiritale. qđ nunc animale seminatur.
Duas quippe istas imagines. certestris ui¬
delicet hominis unam. celestis autem
alteram. singłis reb atcribuit: Illamsci¬
licet animali corpori. hanc spiritali:

Expanded text:
Vel certe quamvis aculeus tuus peccatum esset; Vel certe quamvis aculeus tuus peccatum esset; tamen fortior factus est apud praevaricatorum duntaxat animos, postquam mors ei legis admota est; quae tamen non ad hoc data fuerat, ut acueret. Lex enim sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum; sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi mortem operabatur, ut fieret supra mospontaneae in nobis iniquitatis consequebatur adjutu, fidelium virtutibus, fidelium jam coronis victa comqui dedit nobis hanc victoriam per Domne terrestris, et de imagine coelestis hominis satis jam superius disputatum est; tibique respondimus quod imago coelestis nunc fide ac spe portari potest; portabitur autem re ipsa praesentata atque donata, cum resurrexerit corpus spirituale, quod nunc animale seminatur. Duas quippe istas imagines, terrestris videlicet hominis unam, coelestis autem alteram, singulis rebus attribuit; illam scilicet animali corpori, hanc spirituali.
Abbreviated transcription (Latin):
scõꝵ tantum resurrectione loqueretur:
ido p̃t̃mittens illam impioꝵ excitationẽ.
dignum ẽe pronuntiat. ut incorporibus
sc̃oꝵ. corruptibilitas ec̃nitate głe deuoret̃.
Cum Iaũt hoc inquit fuerit impletum:
cunc licebit insultare diabolo. & morti
ꝑpetuȩ. quȩ hanc corruptionẽ naturalẽ
fecerat malam uideri. Tunc increpabt̃
scõꝵ gaudia. contusum a se aculeum
mortis uidentium: dicentq Ubiẽ mors
aculeus tius:: Ubiẽ uictoria tua: A¬
culcus autem mortis. peccatum. Hirtus
aũt pecrati lex. Idest ocu mors eterna. Acu¬
lcum habebas peccatum. quo deseitores
iusticie uulnerares: Qm̃ sihoc aculco ar¬
mata non eẽs. idest peccato uoluncario.
nulli om̃no nocuisses:. Hoc peccatum &
hunc aculeum uirib fidĩ confractum
uidesit remuneratione nr̃a teste. aqͣ nos
conabaris ab dicere. Aculeus quippe tu¬
us. peceatum fuit. de uirtus peccati tui
lex erat. Qm̃u̾ nonẽ lex: nec p̃uaricatio.

Expanded text:
am de sanctorum tantum resurrectione loqueretur: am de sanctorum tantum resurrectione loqueretur: ideo praetermittens illam impiorum excitationem, dignum esse pronuntiat ut in corporibus sanctorum corruptibilitas aeternitate gloriae devoretur. Cum autem hoc, inquit, fuerit impletum, tunc licebit insultare diabolo, et morti perpetuae, quae hanc corruptionem naturalem fecerat malam videri; tunc increpabunt sanctorum gaudia, contusum a se aculeum mortis videntium, dicentque, Ubi est, mors, aculeus tuus? ubi est victoria tua? Aculeus autem mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex. Id est, O tu mors aeterna, aculeum habebas peccatum, quo desertores justitiae vulnerares: quoniam si hoc aculeo armata non esses, id est, peccato voluntario, nulli omnino nocuisses. Peccatum hoc et hunc aculeum viribus fidei confractum vides, remuneratione nostra teste, a qua nos conabaris abducere: aculeus quippe tuus peccatum fuit, et virtus peccati tui lex erat; quoniam ubi non est lex, nec praevaricatio .
Abbreviated transcription (Latin):
bulum uindicasse: & idõ illud ne ambi¬
guum remaneret absoluit. Om̃s quidẽ
Itsurgimus. Ecce quȩ ẽ excitatio com¬
munis:s ñ om̃s immutabimur. Ecce uͥ
ẽ resurrectio mortuoꝵ beatoꝵ. Immu¬
tatio gͦ ingłam. illis tantum debetur:
qui non iramdĩ s amorem merentur.
Inmom̃to inquit. in ictu oculoꝵ: in no¬
uissima cuba. & mortui resurgent incor¬
rupti: ce nos immutabimur. Denuo hic
transit adeos scõs. quos dies ille in carne
repiet: & dicit qm̃ in mom̃ito tambreui.
quam pocest ẽẽ extremus finis sonoꝵ.
& qui mortui fuerant excitent᷑ in corrupti
idest in tegri: & qui inuenti fuerint. im¬
mutentur ingłam. Oportet enĩ hoc cor¬
ruptibile induere incorruptelam: et
mortale hoc in duere immortalitatem.
Cum autem mortale hoc induerit immor¬
talitatem: cunc fiet sermo qui scriptus ẽ.
Absorta ẽ mors in uictoriam tuam. Ubiẽ
mors tuus aculeus : Ubiẽ uictoria tua:
Aculeus aũt mortis. peccatum. Hirtus

Expanded text:
bulum vindicasse; et ideo illud ne ambibulum vindicasse; et ideo illud ne ambiguum remaneret, absolvit, Omnes quidem resurgemus; ecce quae est excitatio communis: sed non omnes immutabimur; ecce ubi est resurrectio beatorum. Immutatio ergo in gloriam illis tantum debetur, qui non iram Dei, sed amorem merentur. In momento, inquit, in ictu oculorum, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur. Denuo hic transit ad eos sanctos, quos dies ille in carne reperiet; et dicit quoniam in momento tam brevi, quam potest esse extremus finis sonorum, et qui mortui fuerant, excitentur incorrupti, id est, integri; et qui inventi fuerint, immutentur in gloriam. Oportet enim hoc corruptibile induere incorruptelam; et mortale hoc induere immortalitatem. Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam tuam. Ubi est, mors, tuus aculeus? ubi est victoria tua? Aculeus autem mortis, peccatum; virtus
Abbreviated transcription (Latin):
stis m̃bra ur̃a seruire imundicie & imi¬
quitati adinquitatem: ita nuncexibe¬
de m̃bra ur̃a seruire iusticiȩ inscĩficatio¬
nem. T̃enorem uͦ sequens exhortationis
assumpte: subdit. qđ nisi intelligat᷑ oĩa
ei uidebitur dicta subruere. Hocgͦ dico
fr̃s: quia caro & sanguis regnum dĩ pos¬
sidere non possunt: nec interitus ꝑpetui¬
tatem possidebit. Nempe in his locis in
quib nichil aliud quam de affirmanda
carnis resurrectione laborauerat. quã
dixerat in regni gła collocandam: nunc
pronuntiat quia caro & sanguis regnũ
dĩ possidere non possunt. Si caro non
possidet: si sanguis non possidetꝰ ubic̃
cuiꝰ supra pomꝑam regenerat resuite¬
ctio mortuoꝵ: Uerum scͥpture more.
carnem & sanguinẽ. uicia non substan¬
tiam nominauit. Deniq hoc idẽ apuis¬
E ecc misteriũ uobis dico. Om̃s quidem re¬
surgemus: s non om̃s immutabim᷑. Incel¬
lexit se magister egregius supra beatitu¬
dim tantum future resurrectionis uoca¬

Expanded text:
rvire immunditiae, et iniquitati ad iniquitatem; ita nunc exhibete membra vestra servire justitiae in sanctificationem . Tenorem vero sequens exhortationis assumptae, subdit, quod nisi intelligatur, omnia ejus videbitur dicta subruere: Hoc ergo dico, fratres, quia caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt, nec perpetuitatem interitus possidebit. Nempe in his locis, in quibus nihil aliud quam de affirmanda carnis resurrectione laboraverat, quam dixerat in regni gloria collocandam, nunc pronuntiat, quia caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Si caro non possidet, si sanguis non possidet, ubi est, cujus supra pompam regenerat resurrectio mortuorum? Verum Scripturae more, carnem et sanguinem, vitia, non substantiam nominavit. Denique hoc idem aperuit: Ecce mysterium vobis dico: omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur. Intellexit se magister egregius, supra beatitudini tantum futurae resurrectionis voca
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ pectũ intrauit in mundum. & per
peccatum mors. Cui econtrario adã scdđs
opponit᷑: quiẽ forma futuri. Unde & hic
dictum est. ꝑ hominẽ mors. &e ꝑhomi¬
nem resurrectio mortuoꝵ. Sic gͦ accipien¬
dum est quod ait. inadam om̃s moriunt᷑:

Expanded text:
minem peccatum intravit in mundum, et per minem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors: cui e contrario Adam secundus opponitur, qui est forma futuri ; unde et hic dictum est, Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sic ergo est accipiendum quod
Abbreviated transcription (Latin):
homo: Sedã ẽ. quam iudicando illaturꝰ
ẽ scłs homo. Sicut in scĩs libris multa
dei testamenta commemorant᷑. qd posst̃
aduertere qui diligent̃ legunt: duo st̃
tam̃ p̃cipua. uetus & nouũ. Prima gͦ
mors cȩpit ẽẽ. quando adam de paradiso
mors ẽt incipiet quando dicet᷑. discedite
aine maledicti in ignẽ ȩternum. Cum gͥ
de resurrectione corporis loqueret᷑ apłs: ait.
Nonitaq debemus in quirere. de qua morte
agat᷑ hoc loco. manifestumẽ enim. de cor
poris morte agi.s potius debemus attende
ꝑ quem sit mors ipsa de qua agit᷑. Utrũ
ꝑdm. qui hominẽ condidit. anꝑhomi¬
nem. qui peccando causa huiꝰ mortis exti¬
tit. S hoc ut dixi attendere debemus in
pronitu positũ: Non quasi abditum qͤ¬
rere. Nam & hanc abstulit apłs questio¬
nem. aꝑtissime dicens: ꝑhominẽ mors.
W quis ẽ iste nisi primus adam: Ipse est
quippe ille. de quo dictumẽ: ꝑunũ ho¬

Expanded text:
homo; secunda est, quam judicando illaturus homo; secunda est, quam judicando illaturus est secundus homo. Sicut in sanctis Libris multa Dei testamenta commemorantur; quod possunt advertere, qui diligenter legunt: sunt tamen duo praecipua, vetus et novum. Prima ergo mors coepit esse, quando Adam de paradiso s secunda esse incipiet, quando dicetur, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Cum igitur de resurrectione corporis loqueretur Apostolus,Non itaque debemus inquirere, de qua morte agatur hoc loco; manifestum est enim de morte corporis agi: sed potius debemus attendere, per quem sit mors ipsa de qua agitur, utrum per Deum qui hominem condidit, an per hominem qui peccando causa hujus mortis exstitit. Sed hoc, ut dixi, attendere debemus in promptu positum, non quasi abditum quaerere. Nam et hanc abstulit Apostolus quaestionem, apertissime dicens, Per hominem mors. Et quis est iste, nisi primus Adam? Ipse est quippe ille, de quo dictum est, Per unum ho
Abbreviated transcription (Latin):
nem illius celestis. Certe susceptio ima¬
ginis non poterat imperari: sinatura¬
lis in qualitate alterutra crederetur. Ausꝰ.
Quis ẽ tam negligens apłicoꝵ eloquioꝵ.
ut non uideat. qđ apłs de resurrectione
corporis disserebat uͥ ait: sicut in adã
ficabunt᷑. S tu addilatanda ñ eloqͥa
s uamiloquia tua uͥ nulla questio ẽ. inge¬
ris questionẽ : & q̃ris ame illd qd̾ dictũẽ
in adam om̃s moriunt᷑. de qua morte
sit dictum. Prorsus de morte corpo¬
ris dictumest̃. ista scilicet qua necesse
ẽ. moriant᷑ & boni & mali: non illa qͥ
morcui dicunt᷑. qui eadem morte sunt
sepelire mortuos suos. Est etiam mors
que in apocalipsi scda mors dicitur. qua
& corpus & anima igne cruciabuntur e¬
terno: quam minat᷑ dñs. ubi dicit. Eum
timete: qui habet potestatem. & corpus et
animam ꝑdere ingehennam. Quamins
gͦ multe mortes inueniantur in scͥpturis:
ma est. quam peceando intulit primus

Expanded text:
nem illius coelestis . Certe susceptio imanem illius coelestis . Certe susceptio imaginis non poterat imperari, si naturalis in qualitate alterutra crederetur. AUG. Quis est tam negligens apostolicorum eloquiorum, ut non videat quod Apostolus de resurrectione corporis disserebat, ubi ait, Sicut in Adam ficabuntur? Sed tu ad dilatanda, non eloquia, sed vaniloquia tua, ubi nulla quaestio est, ingeris quaestionem, et quaeris a me illud quod dictum est, In Adam omnes moriuntur; de qua morte sit dictum. Prorsus de morte corporis dictum est, ista scilicet qua necesse est moriantur boni et mali, non illa qua mortui dicuntur qui eadem morte sunt os sepelire mortuos suos . Est etiam mors, quae in Apocalypsi mors secunda dicitur , qua et corpus et anima igne cruciabuntur aeterno; quam minatur Dominus ubi dicit: Eum timete, qui habet potestatem, et corpus et animam perdere in gehennam . Quamvis ergo multae mortes inveniantur in Scripturis;ma est, quam peccando intulit primus
Abbreviated transcription (Latin):
mortem corporalem quȩ iustis iniustisq
communis ẽ. an penalem illam diabolo
& impiis deputatam. insinuari putas.
Si naturalem istam simplicem. quȩ in scĩs
etiam p̃tiosa ẽ. quȩ non solum bonis
& malis. uertimetiam hominib pecudi¬
busq ex equo accidit. hanc in quam mor¬
tem hic apłs indicauit: manifestum est.
qm̃ nomine adȩnaturam humanitatis.
nomine autem xp̃i. potentiam creatoris
& excitatoris ostendit. Sin aut̃ qđ ait.
in adam om̃s moriunt᷑. crim̃ hic uelis¬
intelligi non intelligi non naturam: sup¬
petit ex positio. tam aꝑta quam certa᷑ ui¬
delicet ut dixerit. sicut om̃s idest multi.
ade imitatione moriunt᷑. ita om̃s. idest
multi . xp̃i imitatione saluant᷑. Aut ego¬
decõmuni morte locutus est. & naturã
indicauit: aut de peccato. & imitationẽ
accusauit. Sic enim & post pauca sub¬
iunxit. Sicut portauimꝰ inquit ima¬
ginẽ terrestris: portemus etiam imagi¬

Expanded text:
mortem corporalem quae justis injustisque mortem corporalem quae justis injustisque communis est, an poenalem illam diabolo et impiis deputatam insinuari putas? Si naturalem istam simplicem, quae in sanctis etiam pretiosa est , quae non solum bonis et malis, verum etiam hominibus pecudibusque ex aequo accidit; hanc, inquam, mortem hic Apostolus indicavit: manifestum est quoniam nomine Adae naturam humanitatis, nomine autem Christi potentiam creatoris et excitatoris ostendit. Sin autem quod ait, In Adam omnes moriuntur; crimen hic velis intelligi, non naturam; suppetit expositio tam aperta quam certa, videlicet ut dixerit, Sicut omnes, id est, multi Adae imitatione moriuntur; ita omnes, id est, multi Christi imitatione salvantur. Aut eutus est, et naturam indicavit: aut de peccato, et imitationem accusavit. Sic enim et post pauca subjunxit: Sicut portavimus, inquit, imaginem terrestris, portemus etiam imagi
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Quid enim spectat ad traducem.
siom̃s madam mori dicant᷑: cum adam.
nom̃ hominis sit. tradux aũt. peccati&
nichil aliud ipsum adam. quam pecca¬
tum & eẽ & sonare fatearis: ut hac ap¬
pellatione. apls om̃s mori in peccato pro¬
nuntiasse uideat᷑. S hoc ꝓpalam in sa¬
num est. Quid gͥ nouum. si quia adã.
sermo hebreus. nichil aliud indicat ꝗͣ
hominemt. Hoc enim int̃p̃tatio ipsius
expriit. dixerit apłs. in adam omnes
moriunt᷑ & in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑:
idest. scđm hominis qui moriunt᷑ natu¬
ram. ꝑuirtutem xp̃i amortius excitant᷑.
Huic sententiȩ qui inficiat᷑ insanit. Eiꝰdẽ
quippe auctoris uirtute. qui in hac uita
fecunditatẽ & mortalitatem insticuit.
uniu̾si excitabunt᷑ e sepulchris: ut reci¬
piat unusquisq propͥa corporis sur ꝓ
ut gessit. siue bonũ siue malum. Hoc ita¬
q dicto apłi quo ait. sicut in adam om̃s
moriunt᷑. ita & in xp̃o om̃s uiuificabunt᷑.

Expanded text:
sum. Quid enim spectat ad traducem, sum. Quid enim spectat ad traducem, si omnes in Adam mori dicantur; cum Adam nomen hominis sit, tradux autem peccati enihil aliud ipsum Adam, quam peccatum et esse, et sonare fatearis; ut hac appellatione Apostolus omnes mori in peccato pronuntiasse videatur? Sed hoc propalam insanum est. Quid igitur novum, si quia Adam sermo hebraeus nihil aliud indicat quam hominem hoc enim interpretatio ipsius exprimit, dixerit Apostolus, In Adam omnes moriuntur, et in Christo omnes vivificabuntur: id est, secundum hominis qui moriuntur naturam, per virtutem Christi a mortuis excitantur? Huic sententiae qui inficiatur, insanit: ejusdem quippe auctoris virtute, qui in hac vita fecunditatem et mortalitatem instituit, universi excitabuntur e sepulcris, ut recipiat unusquisque propria corporis sui, ut gessit, sive bonum, sive malum . Hoc itaque dicto Apostoli, quo ait, Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
corpori uitam subministrabat. necessita¬
tem mortis conditionẽq sumpserunt.
Certe dampna mortis. & mors auara. t̾ba
sunt tua. Saltem de ista u̾ba tam dura
& horrenda. ut paradiso dĩ parceres. ad¬
monerẽt. Tantum ne te offendit locus
p̃dicatissimus beatoꝵ ut absde i eum.
& mors & dampnifica & auara mittat᷑.
Dinimici gr̃e dĩ. inimici paradiso dĩ. qͦ
amplius p̾gredi poteritis. quã ut scãrũ
deliciarum dulcedinẽ. penis amarissimis
impleatis: nichilq uelitis ẽẽ paradisum.
nisi gehennam minorem.. Iuł. Porro
iam satis multa dde genesi. Transe. amꝰ
ad apłm paulũ: quem opimonis suȩ ma¬
nicheus & traduciamis opinant᷑. Cum
gͦ de mortuoꝵ resurrectione dissereret:
ait. Sicut in adam om̃s morunt᷑: ita &
inxꝑ̃o om̃s inunifieabunt᷑. Hõc testimo¬
nium usurpasti tuiclm ꝗuo nob̃ cau¬
sa ẽ. S qͥd eo conficiputares: quia tu tacu¬
isti. & si suspicer. tam̃ confirmare uix pos¬

Expanded text:
corpori vitam subministrabat, necessitacorpori vitam subministrabat, necessitatem mortis conditionemque sumpserunt. Certe damna mortis et mors avara, verba sunt tua: saltem te ista verba tam dura et horrenda, ut paradiso Dei parceres, admonerent. Tantumne te offendit locus praedicatissimus beatorum, ut a te in eum et mors et damnifica et avara mittatur? O inimici Dei gratiae, inimici paradiso Dei, quo amplius progredi poteritis, quam ut sanctarum deliciarum dulcedinem amarissimis poenis impleatis, nihilque velitis esse paradisum nisi gehennam minorem? XXXI. JUL. Porro jam satis multa de Genesi. Transeamus ad apostolum Paulum, quem opinionis suae Manichaeus et Traducianus opinantur. Cum ergo de mortuorum resurrectione dissereret, ait: Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Hoc testimonium usurpasti tu, cum quo nobis causa est: sed quid eo confici putares, quia tu tacuisti, etsi suspicer, tamen confirmare vix pos
Abbreviated transcription (Latin):
credit᷑: ut eum filius eiꝰ idest scđm homi¬
nem dñs iħs. quando ad inferna descendit
ab infernis uincuł solueret. Tc̃ eñ iurta
uibrũ sapientie incelligendꝰ est eductus
adelicto feio: ut hoc ille liber ñ factum
dixisse. s futurum p̃dixisse monstret᷑:
Quamuis ꝑu̾bum p̃ceriti temporis. Sic eñ
ait eduxit illum a delicto suo. quem ad
temporalem: ce pęnitentia non nichil ac¬
tum est. ut euaderet sempit̾nam. Obi plꝰ
ualuit gr̃a liberantis: quam meritum
penitentis. Nonẽ unde te munias ad¬
uersus impetum ueritatis. quo cum tius
machinis inclarissima luce prosterneris:
nec inparadisum dĩ &e mortes. & innume¬
rabiles morbos. mortiferis cruciatib ple¬
nos. immittere ulla penitꝰ ratione ꝑmit¬
teris. Crede dõ diccini: quacũq die ede¬
ritis exeo. morte moriemini. Eo quippe
die ceperunt mori: quo separati aligno
uitȩ. qđ utiq in loco positum corporali.

Expanded text:
creditur, ut eum filius ejus, id est, secundum homicreditur, ut eum filius ejus, id est, secundum hominem Dominus Jesus, quando ad inferna descendit, ab inferni vinculis solveret. Tunc enim, juxta librum Sapientiae, intelligendus est eductus a delicto suo, ut hoc ille liber non factum dixisse, sed futurum praedixisse monstretur, quamvis per verbum praeteriti temporis: sic enim ait, Eduxit illum a delicto suo , quemadmtemporalem; et poenitentia non nihil actum est, ut evaderet sempiternam: ubi plus valuit gratia liberantis, quam meritum poenitentis. Non est unde te munias adversus impetum veritatis, quo cum tuis machinis in clarissima luce prosterneris, nec in Dei paradisum et mortes et innumerabiles morbos, mortiferis cruciatibus plenos, immittere ulla penitus ratione permitteris. Crede Deo dicenti, Quacumque die ederitis ex eo, morte moriemini . Eo quippe die coeperunt mori, quo separati a ligno vitae, quod utique in loco positum corporali,
Abbreviated transcription (Latin):
neq nubent neq uxores accipient. neq
enim moruent᷑. non idõ dixit. ut ꝓptet
morientes ostenderet nuptias insticutas:
s quia scõꝵ numero impleto. non opꝰ
eẽt aliquem nasci. uͥ necesse cẽt neminẽ
mori.S inquis adam secuta em̃datione
a deliclo suo asserit᷑ expiatꝰ: & libro sapi¬
entiȩ & opinione multoꝵ. & tam̃ inqͥs
mortius est. ut seitemus corporis mor¬
s ad instituta naturę. Quasi uero dauid
duo illa scelera grauia. idest adulteriũ
& homicidium non sic expiauert pem:¬
tendo: ut ei datam ueniam ꝓpħa ipse qͥ
eũit cerruerat testaretur. Q tam̃ ita ea quȩ
ds̃ fuerat comininatꝰ legimꝰ subsecuta: ut
intelligamus adhoc ꝑfuisse illam ueniã.
ne homo qui mala tanta cõmiserat sempit̃¬
no peis supplicio plecteret᷑. Erat gͦ & pͥmo
homini add quam rem ꝓficeret penitentia:
idest ut eum diut᷑na non tam̃ ȩterna pęna
puniret. Unde factum est. qđ rectissime

Expanded text:
Neque nubent, neque uxores accipient; neque Neque nubent, neque uxores accipient; neque enim morientur; non ideo dixit, ut propter morientes ostenderet nuptias institutas; sed quia sanctorum numero impleto, non opus esset aliquem nasci, ubi necesse esset neminem mori. Sed, inquis, Adam secuta emendatione a delicto suo asseritur expiatus, et libro Sapientiae, et opinione multorum: et tamen, inquis, mortuus est, ut sciremus corporis morsed ad instituta naturae. Quasi vero David duo illa scelera gravia, id est, adulterium et homicidium, non sic expiaverit poenitendo, ut ei datam veniam propheta ipse qui eum terruerat testaretur: et tamen ita ea quae Deus fuerat comminatus, legimus subsecuta, ut intelligamus ad hoc profuisse illam veniam, ne homo qui tanta mala commiserat, sempiterno pro eis supplicio plecteretur. Erat ergo et primo homini, ad quam rem proficeret poenitentia, id est, ut eum diuturna, non tamen aeterna poena puniret. Unde factum est, quod rectissime
Abbreviated transcription (Latin):
dampna mortis fetura suppleret: cessatu¬
ram uͦ munificam fecunditatem cũ mors
auara cessauerit. Omnino erras: qͥ ꝓptẽa
putas instituta ẽe coniugia. ut decessio
mortuoꝵ suppleret᷑ successione nascenti¬
um. Instituta sunt nãq coniugia ut filios
patrib & patres filiis. certos faceret pudici¬
cia feminarum. Nlam & ꝑmixto usu atq
indiscreto quarũq mulierum. homines
nasci possent: s certa necessitudo int̃ pa¬
tres & filios cẽ non posset. Si aũt nemo pec¬
caret. & obhoc nemo etiam moreretur.
scõꝵ numero terminato. quantꝰ futito
sufficeret scło. hoc scłm fimret᷑. uͥ & ñ
peccandi & peccandi facultas eẽt: atq
illud succederet. ubi quisquam peccare
tamen peccare non possunt:. quis fideliũ
neget. in regno dĩ uͥ corpus erit in corru¬
ptibile. qd non grauabit animam. sed
ornabit. nec alim̃tis amplius indigebit.
hunc affectum futurum futuirum ut
ubi dixit. cum de resurrectione loqueret᷑.

Expanded text:
damna mortis fetura suppleret; cessatudamna mortis fetura suppleret; cessaturam vero munificam fecunditatem, cum mors avara cessaverit. Omnino erras, qui propterea putas instituta esse conjugia, ut decessio mortuorum suppleretur successione nascentium. Instituta sunt namque conjugia, ut filios patribus, et patres filiis, certos faceret pudicitia feminarum. Nam et permixto usu atque indiscreto quarumque mulierum, homines nasci possent: sed certa necessitudo inter patres et filios esse non posset. Si autem nemo peccaret, et ob hoc etiam nemo moreretur; sanctorum numero terminato, quantus futuro sufficeret saeculo, hoc saeculum finiretur, ubi et non peccandi et peccandi facultas esset, atque illud succederet, ubi quisquam peccare tamen peccare non possunt: quis fidelium neget, in regno Dei, ubi erit corpus incorruptibile, quod non gravabit animam, sed ornabit, nec alimentis amplius indigebit, hunc affectum futurum, ut inus ergo ubi dixit, cum de resurrectione loqueretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ne haberent unde dicerent. dimitte nob
debita nr̃a. In his enim terris uͥ corpus cor¬
ruptibile eoꝵ animas aggrauabat. ita
confligebant magno agone cum uicus:
ut tam̃ si dicerent se non habere peccatũ.
se ipsos deciperent. & ueritas non eẽt in
eis. Qui sane credunt᷑ ad exiguũ tẽporis
redituri in has t̃ras. ut etiam ipsi cum
morte confligant: & qđ primi homins
ꝓpagini debetur exsoluant. Unde in¬
telligendum est. qđhi qui peccatũ nul¬
lum haberent. & filii eoꝵ si paradisi ha¬
bitatores in eadem rectitudine ꝑmane¬
rent. magis in illa immortalitate ꝑseste¬
rent. donec in ampliorẽ nulla int̾posita
morte transirẽt: si eis qui sic erant inhis
terris extra paradisum iusti. ut ñ possã
dicere se non habere peccatum. idest enoc
& helye. tantam diut᷑nitatẽ uite fateam̃
eẽ collatam. S dñs in quit int̾rogatus de
septinuba illa muliere. sua responsione
firmaiit. ꝓpt̾ea miptias instituitas. ut

Expanded text:
ne haberent unde dicerent, Dimitte nobis ne haberent unde dicerent, Dimitte nobis debita nostra . In his enim terris, ubi corpus corruptibile eorum animas aggravabat , ita confligebant magno agone cum vitiis, ut tamen si dicerent se non habere peccatum, se ipsos deciperent, et veritas non esset in eis . Qui sane creduntur ad exiguum temporis redituri in has terras, ut etiam ipsi cum morte confligant, et quod primi hominis propagini debetur exsolvant. Unde intelligendum est, quod ii qui peccatum nullum haberent, et filii eorum, si paradisi habitatores in eadem rectitudine permanerent, magis in illa immortalitate persisterent, donec in ampliorem, nulla interposita morte, transirent, si eis qui sic erant in his terris extra paradisum justi, ut non possent dicere se non habere peccatum, id est, Enoch et Eliae tantam diuturnitatem vitae fateamur esse collatam. Sed Dominus, inquis, interrogatus de septinuba illa muliere, sua responsione firmavit, propterea nuptias institutas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
beati cogerent᷑ mori. si eos nulla culpa de
paradiso exire compelleret: ubi erat lignũ
uitȩ. & sũma ex illo uiuendi potestas. mo¬
riendi aut̃ nulla necessitas: Aqua neces¬
sitate translati sunt enoc & helias. In his
enim terris erant. uͥlignum uitt nonerat:
& idõ eos adhuiꝰ uite finem. cõmunis oĩb
necessitas mortis urgebat. Nam quo eos
credendum est fuisse translatos: nͥ ubiẽ
ipsum uitȩ lignum. unde illis sit pote¬
stas uiuendi. nec ulla moriendi necessitas.
sicut eẽt in paradiso hominib in quib
nulla peceandi oreret᷑ uoluntas. quȩ illos
ibi eẽ non sineret. ubi nulla ȩquitas mo¬
ricogeret: Qua ꝓpt̃ exempla enoch
& helye. nos potiꝰ quam uos adiuuant.
Ds̃ quippe in his duob ostendit: quid
etiam illis quos dimi sit de paradiso p̃s¬
staturus eẽt. si peccare noluissent. Inde
nãq eiecti suntisti: quo traiecli sunt illi
Ubi etiam hoc cis dĩgrã credimus ẽẽ collatũ:

Expanded text:
beati, cogerentur mori, si eos nulla culpa de beati, cogerentur mori, si eos nulla culpa de paradiso exire compelleret, ubi erat lignum vitae, et summa ex illo vivendi potestas, moriendi autem nulla necessitas? A qua necessitate translati sunt Enoch et Elias: in his enim terris erant, ubi lignum vitae non erat, et ideo eos ad hujus vitae finem, communis omnibus necessitas mortis urgebat. Nam quo eos credendum est fuisse translatos, nisi ubi est ipsum vitae lignum, unde illis sit potestas vivendi, nec ulla moriendi necessitas; sicut esset in paradiso hominibus, in quibus nulla peccandi oriretur voluntas, quae illos ibi esse non sineret, ubi nulla aequitas mori cogeret? Quapropter exempla Enoch et Eliae nos potius quam vos adjuvant. Deus quippe in his duobus ostendit, quid etiam illis quos dimisit de paradiso, praestaturus esset, si peccare noluissent: inde namque ejecti sunt isti, quo trajecti sunt illi. Ubi etiam hoc eis Dei gratia credimus esse collatum,
Abbreviated transcription (Latin):
& in qua nos quoq uicturi sumus. ꝓcul
dubio maior ẽ. Non enim talis in qua
homo habeat quidẽ in potestate ñ mori
sicut non peccare. s tam̃ possit & mori
quia potest peccare. S talisẽ illa ĩmor¬
talitas in qua om̃is qui ibi ẽ uelerit. mo¬
ri non poterit. quia nec peccare iam po¬
terit. Tanta quippe ibierit uoluntas
bene iiuendi. quanta etiam nunc ẽ uo¬
luntas beatȩ iiuendi. Quam nob̃ nec mi¬
scria potuisse uidemꝰ auferri. In hanc
immortalitatem nullo ambigente maio¬
rem. si ex illa minore dicas adam remune¬
ratione obȩdientiȩ. nulla morte int̃posita
potuisse mutari: dices aliquid qđ recta
istam. ut neges illam: ꝑfecto & mortib
& morientũ cladib quas ñ ferendo urgen¬
t᷑ in mortem. cogeris implere paradisi
faciem. atq ita tuam decolorare ut te
uelis fugere. si inspeculo illam possis
aspicere. Cur enim & posteri pͥmihomins
in paradiso nati. & non solũ bom. uerũetiã

Expanded text:
 in qua nos quoque victuri sumus, procul  in qua nos quoque victuri sumus, procul dubio major est. Non enim talis, in qua homo habeat quidem in potestate non mori, sicut non peccare, sed tamen possit et mori, quia potest peccare: sed talis est illa immortalitas, in qua omnis qui ibi est, vel erit, mori non poterit, quia nec peccare jam poterit. Tanta quippe erit ibi voluntas bene vivendi, quanta etiam nunc est voluntas beate vivendi, quam nobis nec miseria potuisse videmus auferri. In hanc immortalitatem, nullo ambigente majorem, si ex illa minore dicas Adam remuneratione obedientiae, nulla interposita morte potuisse mutari; dices aliquid quod rectistam, ut neges illam; profecto et mortibus, et morientium cladibus, quas non ferendo urgentur in mortem, cogeris implere paradisi faciem; atque ita tuam decolorare, ut te velis fugere, si illam in speculo possis aspicere. Cur enim et posteri primi hominis in paradiso nati, et non solum boni, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tum: de ceteris alim̃tum. De solo enim
ligno qd̃ appellacum est dimoscentiȩ bo¬
ni & mali: ei non manducare p̃ceptorn ẽ.
Cur gꝰ putetir non manducasse de li¬
gno uitȩ: quando quidẽ & cȩteris longe p̃¬
stabilus erat. & illo solo excepto in quo pec¬
cauit. exom̃ib manducandi acceꝑat po¬
testatem: Dĩ nãq p̃cipientis hec uerba
sunt. Ab om̃i ligno inquit qđẽ in para¬
diso edetis: de ligno aũt cognoscendi bo¬
num & malum. non mandducabis de illo.
Itemq ista sunt u̾ba dampnantis. Quia
audisti inquit uocem mulieris tue: & edi¬
sti de ligno. de quo p̃ceꝑãt tibi. de eo solo
nonedere. Que gͥ fuit causa ut ñ p̃cipue
de ligno uite manducare curaret: cũ ꝓhi¬
bitus non fuerit nisi ab illo solo. cuuis
usurpatione peccauit. Immo si uigilan¬
ter intelligamus: sicut de ligno int̃dicto
manducando peccauit: Ita de lignouite
non manducando peccaret: qm̃ ipse sibi
uitam quȩ ex illo ligno aderat inuidet.

Expanded text:
ntum; de caeteris alimentum. De solo enim ntum; de caeteris alimentum. De solo enim ligno quod appellatum est dignoscentiae boni et mali, non manducare praeceptum est ei. Cur ergo putetur non manducasse de ligno vitae, quandoquidem et caeteris longe praestabilius erat, et illo solo excepto in quo peccavit, ex omnibus manducandi acceperat potestatem? Dei namque praecipientis haec verba sunt: Ab omni ligno, inquit, quod est in paradiso, edes: de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabis de illo . Itemque ista sunt verba damnantis: Quia audisti, inquit, vocem mulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi, de eo solo non edere . Quae igitur fuit causa ut non praecipue de ligno vitae manducare curaret, cum prohibitus non fuerit nisi ab illo solo, cujus usurpatione peccavit? Imo si vigilanter intelligamus, sicut de ligno interdicto manducando peccavit, ita de ligno vitae non manducando peccaret; quoniam ipse sibi vitam, quae ex illo ligno aderat, invidere