comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cont̾ritus. ne eum t̾ribilis . Ri dormien¬
tem reꝑiret. mox caput eleuans. ⁊ cet̾os
ad uigilandum ꝓuocans. in hec u̾ba ꝓrui¬
pit. Si uultis audire somniũ meũ. ui de¬
bar m uidere poliphemũ illũ qͥ int̾ca
gͣdiens alta pulsat sid̾a: un medio ionio
latã ñ tinguit ardua. de hac curte ad
domũ lugthfredi cum oñario ꝓpantem
camelo. Cumq causas eius itineris in¬
uenit puella de domo eiꝰ omnib notis¬
sima ⁊⁊ ante pedes eoꝵ ꝓcidit. implorais
ut memoriam amic sui luithfredi
dignarent᷑ habere. Illis autẽ int̾rogan¬
tib quid cause haberet. dixit illa. Dñi
mei. sanus ad latͥnam exiuit. et cum
ibi diutius moraret᷑. eg̾dientes defun¬
ctum inuenimꝰ illum. Cuiꝰ cũ subitanea
⁊ reliqua familia. tenacia uł auarica
illius iani libere ꝓderetur. uissit thes¬
auros eĩ ꝑquiri. Qui cũ in estimabilȩs
inuenirent᷑ sciretq iudex pꝰ đm iustis¬

Expanded text:
conterritus, ne eum terribilis Karolus dormienconterritus, ne eum terribilis Karolus dormientem repperiret, mox caput elevans et ceteros ad vigilandum provocans in hęc verba prorupit: 'Si vultis audire somnium meum, videbar mihi videre Poliphemum illum, qui in terra gradiens alta pulsat sydera et in medio Ionio latera non tinguit ardua, de hac curte ad domum Liutfridi cum onerario properantem camelo. Cumque causas eius itineris inpleta venit puella de domo eius, omnibus notissima, et ante pedes eorum procidit implorans, ut memoriam amici sui Liutfridi dignarentur habere. Illis autem interrogantibus, quid cause haberet, dixit illa: 'Domini mei, sanus ad latrinam exivit, et cum ibi diutius moraretur, egredientes defunctum invenimus illum'. Cuius cum subitanea ficibus et reliqua familia tenacia vel avaritia illius iam libere proderetur, iussit thesauros eius perquiri. Qui cum inęstimabiles invenirentur sciretque iudex post Deum iustis
Abbreviated transcription (Latin):
officia ut uł ineccłia uł in porticu que
tunc curticula dicebatur. imꝑatorem
ad missarũ sollemnia ꝓcessurũ uigi¬
lances expectarent. aut qͥ opꝰ habuiss
in sinu comparis sui caput paululũ re¬
clinaret. Quidam aut̃ pauꝑcłs ex eis
qͥ domũ supͣdicci luithfredi abluendoꝵ
seu resarciendoꝵ sic̃ exiguis opꝰ ẽ pala¬
cuns. uestium uł potiꝰ pannoꝵ. causa
frequentare solebat. suꝑ genua sociz sui
dormiens uidit gigantem antoniano
illo adu̾sario ꝓceriorem. de curte regia
suꝑ ruulum illum ꝑ tͣrectum ad domũ
illius ꝓꝑantem ⁊ camelum immanissimũ
inestimabili sarcina p̃gͣuatum. ad ult̾o¬
ra trahentem ⁊ obstupefactꝰ in somnio.
q̃siuit ab eo de qua regione ueniret. aut
quotendere uoluisset. Qui respondit.
De domo regis ad domũ luitfredi ꝑgo.
ut eũ suꝑ hos fasces imponam ⁊ parit̾
cũ eis in infernum tham. Ad quã uisio¬
nem exꝑgefactus clericꝰ. ⁊ maiore metu

Expanded text:
officia, ut vel in ęcclesia vel in porticu, que officia, ut vel in ęcclesia vel in porticu, que tunc curticula dicebatur, imperatorem ad missarum sollempnia processurum vigilantes expectarent aut qui opus haberet, in sinu comparis sui caput paululum reclinaret. Quidam ergo pauperculus ex eis, qui domum supradicti Liutfridi abluendarum seu resarciendarum, sicut exiguis opus est palatinis, vestium vel potius pannorum causa frequentare solebat, super genua socii sui dormiens vidit gigantem Antoniano illo adversario proceriorem de curte regia super rivulum illum per traiectum ad domum illius properantem et camelum inmanissimum, inęstimabili sarcina praegravatum , ad ulteriora trahentem. Et obstupefactus in somnio quesivit ab eo, de qua regione veniret aut quo tendere voluisset. Qui respondit: 'De domo regis ad domum Liutfridi pergo, ut eum super hos fasces imponam et pariter cum eis in infernum dimergam'. Ad quam visionem expergefactus clericus et maiore metu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmorib in ꝓximo constitirtis p̃ce¬
pit ut opifices ad se directos. omni in¬
dustria sustentare. ⁊ cuncta ad opus il¬
lud necessaria subministrare curarent.
Qui uͦ ex longinquis partib aduenissẽt.
cõm̃ dauit eos p̃posito domus sue noĩe
luit hfredo. ut eos de publicis reb aleret
⁊ uestiret. s ⁊ cuncta que ad construcgo¬
nem illam ꝑtinerent sedulis impendẽ
semꝑ instaret. Quod cũ illo in eodem
loco sedente aliqͣntulum facet. receden¬
te uͦ omnino cessaret. tantas pecunias
idem p̃positꝰ de miseroꝵ illoꝵ cruciati¬
b ag̾gauit. ut eas mãmonas pluton
atꝙ dis. non alit̾ qͣm uehiculo cameli
possent ad inferna ꝑducẽ. Qd̃ ita morta¬
des noccurnas pendulo ⁊ ꝓfundissimo
pallio. cuiꝰ iam usus ⁊ nom̃ recessit itte¬
batur. Expletis uͦ ymnis matutinalib
ad caminatã reu̾sus. mꝑialib uestim̃¬
tis ꝓ tempore ornabatur. Cłici uͦ cun¬
c.ita parati ad ante lucana ueniebant

Expanded text:
moribus in proximo constitutis praecepit ut opifices a se directos omni industria sustentare, et cuncta ad opus illud necessaria subministrare curarent; qui vero ex longinquis partibus advenissent, commendavit eos praeposito domus suae nomine Leutfredo, ut eos de publicis rebus aleret et vestiret, sed et cuncta quae ad constructionem illam pertinerent sedulus impendere semper instaret. Quod cum illo in eodem loco sedente aliquantulum faceret, recedente vero omnimodo cessaret, tantas pecunias idem praepositus de miserorum illorum cruciatibus aggregavit, ut eas mammonas Pluton atque Dis non aliter quam vehiculo cameli possent ad inferna perducere, quod ita mortas laudes pendulo et profundissimo pallio, cuius iam usus et nomen recessit, utebatur. Expletis vero ymnis matutinalibus ad caminatam reversus imperialibus vestimentis pro tempore ornabatur. Clerici vero cuncti ita parati ad antelucana veniebant
Abbreviated transcription (Latin):
labore ꝑduxerunt. sic̃ ad huc ꝓbat ñ so¬
lum basilica illa diuina. s ⁊ humana
apud aqͣs gͣni. ⁊ mansiones omniũ cuꝰ¬
ꝙͣ. dignitatis hominũ. que ita circa pa-¬
latiũ ꝑitissimi.K. eiꝰ dispositione con¬
structe sunt ut ipse ꝑ cancellos sola¬
rii sui. cuncta posset uidere quecũꝙ
ab intͣntib ł exeuntib quasilatent̾
fierent. S et ita omniũ ꝓcerũ habi.¬
tacula a t̾. ra erant in sublime sus
pensa ut sub eis ñ solum milites mil¬
tum. ⁊ eoꝵ seruitores. s omne genꝰ ho¬
minũ ab iniuriis imbrium. uł niuiũ.
gelu uł caumatis possent defend.⁊
nequaqͣm tñ ab ocłis acutissimi.k.¬
p̃ualerent abscondi. Cuiꝰ edificii descͥp.¬
tionem ego nelusus absolutis cancellari¬
is ur̃ĩs relinquens. ad iudiciũ dei qd̃ cir¬
ca illud factum ẽ ex plicandũ reu̾tor.

Expanded text:
labore perduxerunt: sicut adhuc probat non solabore perduxerunt: sicut adhuc probat non solum basilica illa divina, sed et humana apud Aquisgrani, et mansiones omnium cujusquam dignitatis hominum, quae ita circa palatium peritissimi Caroli, ejus dispositione constructae sunt, ut ipse per cancellos solarii sui cuncta posset videre, quaecunque ab intrantibus vel exeuntibus quasi latenter fierent. Sed et ita procerum habitacula a terra erant in sublpensa , ut sub eis non solum militum milites et eorum servitores, sed omne genus hominum ab iniuriis imbrium vel nivium, gelu vel caumatis possent defendi et nequaquam tamen ab oculis acutissimi Karoli valerent abscondi. Cuius edificii descriptionem ego inclusus absolutis cancellariis vestris relinquens ad iudicium Dei, quod circa illud factum est, explicandum revertor.
Abbreviated transcription (Latin):
in illis temporib ut ubicũqꝙ al¬
quod opꝰ ex imꝑiali p̃cepto faciendũ
eẽt. si quidem pontes. uel naues autet᷑¬
iecti. siue purgatio. seu stram̃tum. uł
implecio cenosoꝵ itinerũ. ea cornites
ꝑ uicarios ⁊ officiales exequerent᷑. in
minorib dum taxat laborib. a maiorib
autẽ ⁊ maxime nouit̾ instruendis. nul¬
lus ducum uł comitum. nullꝰ epoꝵ uł
abbatum excusaretur aliquomͦ. Cuiꝰ rei
testes ad huc sunt arce pontis mogonti¬
acensis. quẽ tota europa communi qͥdẽ.
s ordinatissime partitionis oꝑe ꝑfect.
fraudulentia uͦ quoꝵdã maliuoloꝵ ⁊ de
nauiũ subuectione. m̾cedes iniquissi
mas compilare uolentiũ consũpsit. S
id a uicins epĩsꝰ. ut abbatib curabatur.
Quod si noue fuissent instituende om̃s
epĩ. duces: ⁊ comites. abbates etiã uł qͥ¬
cũq regalib eccłis p̃sidentes. cũ uni¬
u̾sis qͥ publica consecuti sunt benefica.
a fundam̃tis usq ad culm̃ instantissimo

Expanded text:
in illis temporibus, ut ubicumque aliquod opus ex imperiali praecepto faciendum esset, siquidem pontes vel naves aut traiecti sive purgatio seu stramentum vel impletio cęnosorum itinerum, ea comites per vicarios et officiales suos exequerentur in minoribus dumtaxat laboribus; a maioribus autem et maxime noviter exstruendis nullus ducum vel comitum, nullus episcoporum vel abbatum excusaretur aliquo modo. Cuius rei testes adhuc sunt arcę pontis Magontiacensis, quem tota Europa communi quidem sed ordinatissimę participationis opere perfecit, fraudulentia vero quorundam malivolorum et de navium subvectmas compilare volentium consumpsit. Si id a vicinis episcopis aut abbatibus curabatur. Quod si novae fuissent instituendae, omnes episcopi, duces et comites, abbates etiam, vel quicunque regalibus ecclesiis praesidentes, cum universis qui publica consecuti sunt beneficia, a fundamentis usque ad culmen instantissimo
Abbreviated transcription (Latin):
regnum pat̾nũ parcientes: ethelbaldꝰ
in west saxonia: echebrihtꝰ in cantia
et scirebtirnie condito: totũ regnum
ad alterũ deuolutũ. huiꝰ tp̃re. manus
piratarũ appulsa. hamptimã. Winto¬
niam urbem ppłosam. direptioni de¬
dit. S mox a ducib regiis impigre
fugata. multis suoꝵ amissis. ultra
mare uolitauit: et pelago circũgira¬
to tanatũ insulam. q̃ in cancia est ele¬
git ad hiemandũ. Cantuarite. datis
obsidib. pecuniaq ꝓmissa. quieti in¬
dulsissent: nͥ fracto federe. nocturnis
expulere. Ethelbirtꝰ strenue. duleit̾¬
q regnũ mod̾atꝰ. nat᷑e debitũ soluit:
post regni qͥnqͣnniũ. scireburme
sepultus:¬

Expanded text:
regnum patris partientes, Ethelbaldius in Vestsaxonia Ethelbertus in Cantia et Scireburniae condito, totum regnum ad alterum derivatum. Hujus tempore manus piratarum, appulsa Hamtunam, Wintoniam urbem populosam direptioni dedit; sed mox a ducibus regiis impigre fugata, 175 multis suorum amissis, ultra mare velivolavit, et, pelago circumgyrato, Tanatum insulam, quae in Cantia est, elegit ad hiemandum. Cantuaritae, datis obsidibus, pecuniaque promissa, quieti indulsissent, nisi, fracto foedere, nocturnis difragos expulere. Ethelbirhtus, strenue dulciterque regnum modulatus, naturae debitum solvit post regni quinquennium, Scireburniae sepultus
Abbreviated transcription (Latin):
eboracum se includunt. Qua. mox a ui¬
ctorib succensa̾cũ laxos crines effusior
flãma ꝓduce̾t. tota depascens menia.:
ipsi quoꝙ conflagͣti. patͥam ossib con
texere suis. Sic northanimbria bellico
uiro obtenta. barbaroꝵ dñiũ. multo
post tẽpore ꝓ conscientia lib̾tatis inge

Expanded text:
Eboracum se includunt; qua mox a viEboracum se includunt; qua mox a victoribus succensa, cum laxos crines effusior flamma produceret, tota depascens moenia, ipsi quoque conflagrati patriam ossibus texere suis. Sic Northanhimbria, bellico jure obtenta, barbarorum dominium multo post tempore pro conscientia libertatis inge
Abbreviated transcription (Latin):
rant. Ardebant gͦ cuncte seuis ppłatib
magis in suis sedib sustinere: qͣm cõpa¬
tͥotis laborantib opem porrig̾e cura¬
bat. Ita dum malunt iũdicare. qͣm p̃¬
p̃mere in uiriam: socordia sua. exan¬
guem reddidere patͥam. Dani sine
obstacło succrescere: dũ ⁊ ꝑuinciali¬
b timor increscẽt:⁊ ꝓrima queq ui¬
ctoria. ꝑ additam̃tũ captiuoꝵ. Instra¬
m̃tũ sequentis fieret. Orientaliũ
angloꝵ pagrcũ urbib ⁊uicis a p̃do¬
nib possessi. Rex eoꝵ. sc̃s edmundꝰ.
ab eisdem int̾emptꝰ. temporanee mortis
cõpendio regnũ emit et̾mũ. Mercii ñ
semel obtriti: obsidatu misi̾as suas le¬
uauert̃. Northanimbri. Iam dudũ ciui¬
lib dissensionib fluctuantes: aduentan¬
te hoste. correxert̃ discordiã. Itaq osbir¬
tum regem. quẽ expula̾nt. in soliũ re¬
formantes: magnosq moliti paratꝰ ob¬
uam ꝓdeunt. S facile pulsi int᷑ ur bem

Expanded text:
rant. Ardebant ergo cunctae saevis populatibus rant. Ardebant ergo cunctae saevis populatibus magis in suis sedibus sustinere, quam compatriotis laborantibus opem porrigere, curabat: ita, dum malunt vindicare quam praevenire injuriam, socordia sua exanguem reddidere patriam. Dani sine obstaculo succrescere, dum et provincialibus timor incresceret, et proxima quaeque victoria, per additamentum captivorum, instrumentum sequentis fieret. Orientalium Anglorum pagi, cum urbibus et vicis, a praedonibus possessi: rex eorum sanctus Eadmundus, ab eisdem 178 interemtus, temporaneae mortis compendio regnum emit aeternum. Mercii, non semel obtriti, obsidatu miserias suas levaverunt. Northanhimbri, jamdudum civilibus dissensionibus fluctuantes, adventante hoste correxerunt discordiam. Itaque Osbirhtum regem, quem expulerant, in solium reformantes, magnosque moliti paratus, obviam prodeunt , sed facile pulsi intra urbem
Abbreviated transcription (Latin):
mo.lxͣ. uii. etheredus. filius ethel¬
wlfi. regnũ patͥum obturuit. eodem
num̃o annoꝵ qͦ fr̃s: Miserabili et ꝓr¬
sus dolenda sorte. ut iminat᷑a om̃s
occũberent morte. nͥ qd̃ tantis malis ob¬
strepentib. regii pueri optarent hone¬
stum exitum. ꝗͣ acerbũ imꝑtũ. Adeo
animose ꝓpatͥa se certamini dabant.
ut ñ illis imputari debeat. si minꝰ ce¬
debat ex sententia quod intendebat
audacia. Deniq memorie ꝓditũ: qd̾
iste rex. nouies uno anno. collatis et
infestis signis contͣ hostes conflixerit:
uaria licet fortuna. sepiꝰ tam̃ uictor: p̃t̾
subitos excursus. qͥb bellice artis gnarꝰ
ppłatores palantes crebro afflixit. Int̾se¬
cti a parte danoꝵ comites nouẽ. rex.
¶unꝰ. p̃terea ppłs. sine compoto. Memi¬
nerit int̾ea lector: qd̾ int̾im reges m̾¬
cioꝵ. ⁊ northanimbroꝵ captata occa¬
sione aduentꝰ danoꝵ quoꝵ bellis ethe¬
redꝰ insudabat̾ a seruicio West saxonũ
respirantes. dñationẽ pene suã asseue¬

Expanded text:
mo septimo Ethelredus filius Ethelwulfi regnum patrium obtinuit, eodem numero annorum quo fratres. Miserabili et prorsus dolenda sorte ut immatura omnes occumberent morte, nisi quod, tantis malis obstrepentibus, regii pueri magis optarent honestum exitum quam acerbum imperium. Adeo animose pro patria se certamini dabant, ut non illis imputari debeat si minus cedebat ex sententia quod 176 intendebat audacia. Denique memoriae proditum, quod iste rex novies anno uno collatis et infestis signis contra hostes conflixerit, varia licet fortuna, saepius tamen victor; praeter subitos excursus, quibus bellicae artis gnarus populatores palantes crebro afflixit. Interfecti a parte Danorum comites novem, rex unus, praeterea populus sine compoto. nerit interea lector quod interim reges Merciorum et Northanhimbrorum, captata occasione adventus Danorum, quorum bellis Ethelredus insudabat, a servitio West-Saxonum respirantes, dominationem pene suam asserue
Abbreviated transcription (Latin):
di. frĩs ine regis:. qui ambo filii fuere
kenredi: kenredus. celwaldie. cude. Cu¬
garii. fridegarius. Brondii . b. Beldegii:
beldegius. Wodenii. De isto. ut sepedi¬
ximꝰ ꝓcesserc reges multaꝵ gentiũ.
Qpo deniꝰ fuit filiꝰ fridewaldi f. frelasii:
Sceaf. Iste. ut ferunt. in qͣndam insulam
germanie scandram. de qua iordanes
historiographus gothoꝵ loquitur. appul¬
sus. naui sine remige. puerulus. posito
ad caput frum̃ti manipulo. dormiens:
ideoq sẽaf. nuncupatus: ab hominib
regionis illiꝰ ꝓ miracło exceptꝰ. et sedu¬
lo nittͥtꝰ. ad ulta etate regnauit in oppi¬
do qd̾ tunc slaswic: nẽ uͦ hatthebi appel¬
latur. Est aut̃ regio illa. anglia uetꝰ dic¬
taͥ unde angli uenert̃ in britanniã:
int̾ sarones ⁊ giothos constituta. Sceaf
filiꝰ noe. in archa natꝰ.¬

Expanded text:
di fratris Inae regis, qui ambo filii fuere di fratris Inae regis, qui ambo filii fuere Chenredi; Chenredus Chelwaldi; Chelwalgarii; Fridegarius Brondii; Brondius Beldegii: Beldegius Wodenii; de isto, ut saepe diximus, processere reges multarum gentium: Wodenius fuit filius Fridewaldi; Fridewaldus Sceaf. Iste, ut ferunt, in quamdam insulam Germaniae Scandzam de qua Jordanes, historiographus Gothorum, loquitur appulsus, navi sine remige, puerulus, posito ad caput frumenti manipulo, dormiens, ideoque Sceaf nuncupatus, ab hominibus regionis illius pro miraculo exceptus, et sedulo nutritus: adulta aetate regnavit in oppido quod tunc Slaswic, nunc vero Haithebi appellatur. 174 Est autem regio illa Anglia Vetus dicta, unde Angli venerunt in Britanniam, inter Saxones et Gothos constituta. Sceaf filius Noae in arca nat
Abbreviated transcription (Latin):
rex teutonicoꝵ imꝑauit. Huic succes
sit filiꝰ hemricꝰ: qͥ misit ad edelstanũ
regem angloꝵ. ꝓ duab sororib suis ado¬
gita. et githa. Quaꝵ post̾ĩorem. filio oto¬
ni collocauit: alt̾am cuidam duci.iuxta
alpes nuptũ dedit. Ita hodieq imꝑiũ
romanoꝵ ⁊ regnum francoꝵ. ab antiqͣ
unione scissum: alt̾m. imꝑatores. alt̾m.
reges ht̃. S qr multũ a ꝓposito excessi.
dũ me iuuat. illustrium francoꝵ seriẽ
lineatim ꝓtende: nc̃ iam inceptã uiã
filia karoli calui inmatͥmonui ducta.
alit̾ qͣm putabat. animos quoꝵda offen¬
dit. Siqͥdem ethlbaldus filiꝰ eiꝰ. et scire¬
sis comes. in eius ꝯtumeliã ꝯiurati. reg¬
angloꝵ cromca. sursũ u̾s. usq ad adã.
lineam gnãtionis regum texunt: siẽ lu¬
cã eugłtam a dño uĩu factitasse cogno¬
uimꝰ. Quod si etiam ego fecero. fortasse
ñ erit suꝑuacaneũ: qͣnqͣm tim̃dũ sit.
ne barbaricoꝵ nominũ hiatus. uuln̾et

Expanded text:
rex Teutonicorum, imperavit. 168 Huic srex Teutonicorum, imperavit. 168 Huic ssit ad Athelstanum regem Anglorum pro duabus sororibus suis Aldgitha et Edgitha; quarum posteriorem filio suo Othoni collocavit, alteram cuidam duci juxta Alpes nuptum dedit. Ita hodieque imperium Romanorum et regnum Francorum ab antiqua unione scissum, alterum imperatores, alterum reges habet. Sed quia multum a proposito excessi dum me juvat illustrium Francorum seriem lineatim protendere, nunc, jam inceptam viam filia Karoli Calvi in matrimonium ducta, aliter quam putabat animos quorumdam offendit: siquidem Ethelbaldus filius ejus, et Sciresis pagi comes, in ejus contumeliam conjuratiAnglorum Chronica sursum versus usque ad Adam lineam generationis regum texunt, sicut Lucam evangelistam a Domino Jesu factitasse cognovimus; quod si ego etiam fecero, fortasse non erit supervacaneum, quanquam timendum sit ne barbaricorum nominum hiatus vulneret
Abbreviated transcription (Latin):
dext̾e mee: donabamilli monarchiam
omnẽ imꝑii. ꝑ ipsũ filum. Statuꝙ ip̃m
glomee fulgidũ. sicut iubar solis: coad¬
unatũ ẽ. totũ in manu eius. Sicq postħ
fc̃m mirabile. reu̾susẽ. spc̃ meus in corꝑe
meo : ualde fessus et cont̾ritꝰ. Deniq sciani
tionem dei. in manu illius reu̾tet᷑ totum
imꝑiũ romanoꝵ. Et quod suꝑ ipsũ ũ p̃¬
ualeo agere.p̃ripiente me arcicło uoca¬
tionis mee: ds qui uiuoꝵ dñat᷑ ⁊ mor¬
tuoꝵ. illud ꝑficiet et consirmabit. cuiꝰ
posui. Hoc gͦ karolo uix duob annis
potestate integͣ imꝑii ⁊ regni functo:
succesit in regno karolus. filius illitis
ludouuici. qui apud compendiũ obiit.
hic ẽ. karolus. qui filiam ẽduardi regiᷤᷤ
angloꝵ uxorem duxit: dedit ꝙ nor¬
manniã rollomi. cũ filia sua gislã q̃ eẽt
uas pacis: pignetͥx fedis. At uͦ in imꝑio
successit karolo isti. arnulfus rex. de
gen̾e imꝑatorio:⁊ tutor ludouuici pueri

Expanded text:
dextrae meae, donabam illi monarchiam dextrae meae, donabam illi monarchiam omnem imperii per ipsum filum; statimque 166 ipsum glomus fulgidum sicut jubar solis coadunatum est totum in manu illius: sicque, post hoc factum mirabile, reversus est spiritus meus in corpore meo valde fessus et conterritus. Denique sciant destinationem Dei in manu illius revertetur totum imperium Romanorum: et quod super ipsum non praevaleo agere, praeripiente me articulo vocationis meae, Deus, qui vivorum dominatur et mortuorum, illud perficiet et confirmabit; cujus posui. Hoc ergo Karolo vix duobus annis potestate integra imperii et regni functo, successit in regno Karolus, filius illius Lodowici qui apud Compendium obiit. Hic est Karolus qui filiam Edwardi regis Anglorum uxorem duxit, deditque Normanniam Rolloni cum filia sua Gisla, quae esset vas pacis, pigneratrix foederis. At vero in imperio successit 167 Karolo isti Arnulfus rex, de genere imperatorio, tutor Lodowici pueri
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ petra. scĩq p̃cib remigii: cui ds ma¬
gnũ apłatum dedit suꝑreges: ⁊ suꝑ
gentes francoꝵ. Qui. nisi qͥsquiliis nr̃e
ꝓpaginis suffragatꝰ fuerit:⁊ adiuuerit.
iam deficiet genealogia nr̃a regnando
⁊imꝑando. Uñ scito qm̃ tolletur ocius
potestas imꝑii de manu tua:⁊ postea
paruissimo uues tempore. Tc̃ conu̾sꝰ
contrame ludonncꝰ: dixit mͥ. Imꝑiũ q̃d
haccenꝰ tenuisti. iure heditario debet
reciꝑe ludoreitꝰ. filius filie mee. Et hoc
uicto usum ẽ mͥ affore in p̃sentiaꝵ lu¬
dowicũ infantulũ. Tc̃ intuens eum
lothariꝰ auus eius: dixit mͥ. Talis uide¬
tur ẽẽ infans: qualis ille puer fuit. quẽ
staturt dñs ur medio discipłoꝵ. et di¬
xit. Talium ẽ enim regnum celoꝵ. Dico
uobis. quia angeli eoꝵ uident faciem
patͥs mei qui in celis est. Tu uͦ redde illi
potestatem imꝑii: ꝑ illud filũ glom̾is qd̾
in manutenes. Disnodans gͦ filũ de pollice

Expanded text:
sancti Petri, sanctique precibus Remigii, cui Deus masancti Petri, sanctique precibus Remigii, cui Deus magnum apostolatum dedit super reges et super gentes Francorum; qui nisi quisquiliis nostrae propaginis suffragatus fuerit et adjuverit, jam deficiet genealogia nostra regnando et imperando: unde scito quoniam tolletur ocius potestas imperii de manu tua, et postea parvissimo vives tempore. Tunc, conversus contra me, Lodowicus dixit mihi: Imperium quod hactenus tenuisti, jure haereditario debet recipere Lodowicus filius filiae meae; et, hoc dicto, visum est mihi affore inpraesentiarum infantulum. Tunc, intuens, eum, Lotharius avus ejus dixit mihi: Talis videtur esse infans, qualis ille puer fuit quem statuit Dominus in medio discipulorum, et dixit: « Talium est regnum coelorum: dico vobis, quia angeli eorum vident faciem Patris mei qui in coelis est. » Tu vero redde illi potestatem imperii per illud filum glomeris quod in manu tenes. Disnodans ergo filum de pollice
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cib exemptisunt de istis penis:⁊ iam
oucti sunt ingaudium paradisi dei. bi¬
xit ꝙ adme. Respice sinistrorsũ. Cũꝙ
respexissem: uidi ibi duo dolia altissima
bullientia. ¶Ista inqͥt sunt tͥ p̃parata: insi
te em̃dau̾is. et penitentiam egeris de
tuis nefandis delictis. Cepiq tẽ gͣuit̾ hor¬
rere. Cũꝙ cerneret comes meus in tanto
pauore ẽẽ sp̃m meũ: dixit adme. Seq̃¬
re me: ad dext̾am luculentissime ualliᷤ
paradisi. Et cum gͣderemur: contem¬
platus sum ingenti claritate cũ głosis
regib sedere lotharium auuncłm
meum suꝑ lapidem topariũ. mire
magnitudinis: coronatum diademate
p̃cioso: ⁊ uxta eum filiũ eus lodouicũ.
similiter corona ornatum. Uidensq
me cominꝰ accersiuit: blanda uoce di¬
cens. Karole successor meus. nẽ t̾cius in
ꝑ penalem locum uenisti: ubiẽ. pat̾
b̾abit᷑ penis. sic̃ et nos lib̾ati sumꝰ. m̾itis

Expanded text:
precibus exempti sunt de istis poenis, et jam precibus exempti sunt de istis poenis, et jam ducti sunt in gaudium paradisi Dei. Dixitque ad me: Respice sinistrorsum: Cumque respexissem, vidi ibi duo dolia altissima bullientia. Ista, inquit, sunt tibi praeparata, nisi te emendaveris, et poenitentiam egeris de tuis nefandis delictis; coepique tunc graviter horrere. Cumque cerneret comes meus in tanto pavore esse spiritum meum, dixit ad me: Sequere me ad dextram luculentissimae vallis paradisi. Et, cum graderemur, contemplatus sum ingenti claritate cum gloriosis regibus sedere Lotharium avunculum meum super lapidem topazium mirae magnitudinis, coronatum diademate pretioso, et juxta eum filium ejus Lodowicum similiter coronatum. Videns me, cominus accersivit, blanda voce dicens: Karole, successor meus nunc tertius inper poenalem locum venisti, ubi est pateberabitur poenis, sicut et nos liberati sumus, meritis
Abbreviated transcription (Latin):
lo glom̃is regente g̾ssus meos⁊ intuitꝰ
suꝑ unũ. ubi erat feruens aqua. uidi
ibi genitorem meũ ludouicũ stare usꝙ
ad femora: ⁊ nimis dolore aggͣuatꝰ. ⁊ an¬
gore ꝑcussꝰ. dixit ad me. Dñe meus
karole. nolitimere. scio quia reu̾tet᷑
rursus spc̃ tuus ad corpꝰ tuum᷑ ⁊ ꝑmisit
te d̾s huc uenire: ut uideres ꝓpt̾ quȩ
peccã. ego et om̃s qͦs uidisti. talia to¬
leramꝰ supplicia. Uno enim die sũ in
isto feruentis dolii balneo. et altero
die tnsimitor in isto suauissimo altero
aquȩ dolio:⁊ hoc fit p̃cib scĩ petri et
scĩ nemigiiͥ cuiꝰ patrociniis. hacte nus
genꝰ nr̃m regale regnauit. S si michi
subuen̾is cito. tu et mei fideles ep̃i. et
abbates ⁊ omnis ordo eccłiasticꝰ. missis
oblatiomib. psalmodiis. uigiliis. elemosiniͦ:
uelocit̾ lib̾atus ero de isto aque bullien¬
tis uolio. Nam fr̃ meus lotharius: ⁊ eius
filius ludouicus. sc̃i petra scĩq remigii

Expanded text:
lo glomeris regente gressus meos, intuitus lo glomeris regente gressus meos, intuitus super unum ubi erat fervens aqua, vidi ibi genitorem meum Lodowicum stare usque ad femora; et nimis dolore aggravatus, et angore perculsus, dixit ad me: Domine meus Karole, noli timere. Scio quia revertetur rursus spiritus tuus ad corpus tuum; et permisit te Deus huc venire, ut videres propter quae peccata ego, et omnes quos vidisti, talia toleramus supplicia. Uno enim die 164 sum in isto ferventis dolii balneo, et altero die transmutor in isto suavissimo altero aquae dolio; et hoc fit precibus sancti Petri et sancti Remigii, cujus patrociniis hactenus genus nostrum regale regnavit. Sed, si mihi subveneris cito, tu, et mei fideles episcopi et abbates, et omnis ordo ecclesiasticus, missis, oblationibus, psalmodiis, vigiliis, eleemosynis, velociter liberatus ero de isto aquae bullientis dolio; nam frater meus Lotharius, et ejus filius Lodowicus, sancti Petri sanctique Remigii
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtis et plenis faucib igne. et sulphu¬
re. et piceꝰ. uolentes me in glutire. At
ductor meus triplicauit suꝑ me filũ:
a cuius radiis claritatis. suꝑata sunt
ora illoꝵ ignea. Et ꝓtraxit me ualidiꝰ:
et descendimꝰ in unam uallem. q̃ erat
ex una parte tenebrosa. ardens uelut
clibanꝰ ignis: ex alia uͦ parte tam ame¬
uissima ⁊ splendidissima: ut nulla
ratione dicere ualeam. Uertiq me con¬
tra tenebrosam et flãmiuomã partem:
uidiq ibi aliquos reges mei gem̾s in
magnis suppliciis: ⁊ tunc nimis cons¬
trictꝰ angustia ⁊ putaui me statu in ip¬
sis dem̃gi suppliciis. a gigantib ingerri¬
mis: qui ipsam uallem inflãmabant.
cunctis gen̾ib igniuĩ. Et ualde tremeis.
glom̾is filo illuminante ocłos meos. ui¬
di e lat̾e uallis. paulisꝑ albescere lum̃:
ibiq duos fontes fluere: unꝰ erat nimi¬
um calidus. alt̾ uͦ clarus et tepidus:
erant ibi duo dolia. Cũq illuc iremfi¬

Expanded text:
apertis et plenis faucibus igne et sulphuapertis et plenis faucibus igne et sulphure et pice, volentes me inglutire; at ductor meus triplicavit super me filum, a cujus radiis claritatis superata sunt ora illorum ignea, et pertraxit me validius. Et descendimus in unam vallem, quae erat ex una parte tenebrosa, ardens velut clibanus ignis; ex alia vero parte tam amoenissima et splendidissima ut nulla ratione dicere valeam. Vertique me contra tenebrosam et flammivomam partem, vidique ibi aliquos reges mei generis in magnis suppliciis: et tunc, nimis constrictus angustia, putavi me statim in ipsis demergi suppliciis a gigantibus nigerrimis, qui ipsam vallem inflammabant cunctis generibus ignium; et valde tremens, glomeris filo illuminante oculos meos, vidi e latere vallis paulisper albescere lumen, ibique duos fontes fluere. Unus erat nimium calidus; alter vero clarus et tepidus: et erant ibi duo dolia. Cumque illuc irem, fi
Abbreviated transcription (Latin):
iñtum: alias usq ad umbilicũ: elama¬
uert̃q ad me. eiulando. Dum uiximꝰ:
amaiumꝰ tecũ. ⁊ cũ patre tuo: ⁊ cum
fratrib tuis. ⁊ cũ auuncłis tuis fac̾e
p̃lia ⁊ homicidia ⁊⁊ rapinas. ꝓcupidita¬
te t̾rena. Ideo. in ista bullientia flumi¬
na⁊ metalloꝵ diu̾sa gen̾a: sustinemꝰ
torm̃ta. Et cum adhec timious acce¬
derem: audiui retͦ me animas clama¬
re. Potentes potent̾ torm̃ta pacient᷑
Et resperi: et uidi suꝑ ripas fluminis
bullientis fornaces piceas ⁊ sulphure¬
as. plenas magnis draconib ⁊ scorpio¬
nib. ⁊ sepentib diu̾si gn̾is: ubi ⁊̃ uidi
aliquos patͥs mei pͥncipes: ⁊ meos. et
centes michi. Heu nobis karole. Uides
qͣm grauia habemꝰ torm̃ta ꝓpt̾ nr̃am¬
maliciam ⁊ suꝑbiam. ⁊ mala consilia.
que regib nr̃is ⁊ tibi dedimꝰ ꝓpt̾ cupi¬
ditatem: Cũq hec dolendo congemis¬
cerem: cucurrerunt ad me draconeᷤ.

Expanded text:
mentum, alias usque ad umbilicum; clamamentum, alias usque ad umbilicum; clamaveruntque ad me ejulando: Dum viximus, amavimus tecum, et cum patre tuo, et cum fratribus tuis, et cum avunculis tuis, facere praelia, et homicidia, et rapinas pro cupiditate terrena; ideo in ista bullientia flumina, et metallorum diversa genera, sustinemus tormenta. Et cum ad haec timidus intenderem, audivi retro me animas clamare: Potentes potenter tormenta patientur. Et respexi, et vidi super ripas fluminis bullientis fornaces piceas et sulphureas, plenas magnis draconibus et scorpionibus et serpentibus diversi generis; ubi etiam vidi aliquos patris mei principes, et meos et centes mihi: Heu nobis, Karole! vides quam gravia habemus tormenta 163 prmalitiam et superbiam, et mala consilia quae regibus nostris et tibi dedimus propter cupiditatem. Cumque haec dolendo congemiscerem, cucurrerunt ad me dracones,
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵridũ debuimꝰ illos. ⁊ ppłm illoꝵ
de pacẽ et concordia ammonere et
p̃dicare. seminauimꝰ discordias:i in¬
centores maloꝵ fuimus. Unde nunc
incendimur in istis tartareis suppli¬
ciis: et noset alii homicidioꝵ et rapi¬
narum amatores. huc etiã tui ep̃i
nunc facere. Et dum hec tremebun¬
dus auscultarem: ecce nigerrimi
demones auolantes. cũ uncis igneis
uolebant app̃hend̃e filum glomi̾is
quẽ in manu tenebam.⁊ ad se attra¬
here: ħ reu̾berantib radiis illius glo¬
m̃is: ñ ualebant filum contingere.
Deinde post t̾gum meum curren¬
tes. uoluerunt me aduncinare: et
in ipsos puteos sulphureos p̃cipitare.
S ductor meus qui portabat glome¬
rem. iacta uit suꝑ scapulas filum glo
m̾is. et duplicauit illum. tͣritq pꝰ
altissimos igneos: de quib oriebantur
paludes. et flumina feruentia:⁊ omĩa
metalloꝵ gen̾a bullientia Ubi repꝑi
innum̾as animas hominũ. et pͥncipũ
tas: alias usq ad capillos: alias usq ad

Expanded text:
t dum debuimus illos, et populum illorum, de pace et concordia admonere et praedicare, seminavimus discordias, et incentores malorum fuimus; unde nunc incendimur in istis Tartareis suppliciis, et nos, et alii homicidiorum et rapinarum amatores: huc etiam 162 tui enunc facere. Et dum haec tremebundus auscultarem, ecce, nigerrimi daemones advolantes cum uncis igneis volebant apprehendere filum glomeris quem in manu tenebam, et ad se attrahere; sed, reverberantibus radiis illius glomeris, non valebant filum contingere. Deinde, post tergum meum currentes, voluerunt me aduncinare, et in ipsos puteos sulphureos praecipitare: sed ductor meus, qui portabat glomerem, jactavit super scapulas filum glomeris, et duplicavit illum, traxitque fer montes altissimos igneos, de quibus oriebantur paludes et flumina ferventia, et omnia metallorum genera bullientia, ubi reperi innumeras animas hominum et principum tas, alias usque ad capillos, alias usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsmarinis:⁊ religiosis. benignꝰ ap¬
pellando. munificꝰ dando:⁊ ad illoꝵ
scĩtatem. monachos sue patͥe inui¬
tando. Erat discretȩ ꝓceritatis: bar¬
ba et capillis. cigneris: facie. roseus:
toto corpore lacteus: m̃broꝵ habitu¬
dine cõmoda ꝑtodoneus.

Expanded text:
transmarinis et religiosis, benignus aptransmarinis et religiosis, benignus appellando, munificus dando, et ad illorum sanctitatem monachos suae patriae invitando. Erat discretae proceritatis, barba et capillis cygneus, facie roseus, toto corpore lacteus, membrorum habitudine commoda peridoneus.
Abbreviated transcription (Latin):
e familia regia. utͥusq sexus
cognouisse. ad rem referre arbitror:
ut sciatur. quoda uirtutib maioꝵ rex
eduardus. de quo ante dig̾ssionem
ceps dicam. claruit. In exactionib
uectigalium parcus: quippe qͥ exac¬
tores execraretur. In cibis et potib¬
et regalis luxus. immunis. In p̃cipu¬
is festiuitatatib ꝗͣ uis amiciret᷑ ues¬
tib auro textis. quas regina sũptu¬
osissimȩ elaborau̾at. ita temꝑans erat :
ut nec maiestati suȩ deeẽt: nec tn su¬
ꝑciliũ atcollẽt: magis dei de his mu¬
nificentiã. qͣm mundialẽ głam m̃te
u̾sans. Unum erat. quo in scło ami¬
mũ oblectaret suumꝰ cursus canũ ue¬
locium. qͦꝵ circa saltus latratib sole¬
bat letus applaudẽ: uolatus uolucrũ.
quib nat᷑a ẽ. de cognatis auib p̃das
agere. Ad hec ex̾citia: continuis die¬
l. pꝰ audita mane diuina officia. in¬
tendebat. Cet̾a uir deo uoluntarie
deditꝰ. int̾ regni negocia uiuebat an¬
głm: pauꝑib hospitibq. maxime

Expanded text:
e familia regia utriusque sexus cognovisse, ad rem referre arbitror; ut sciatur quod a virtutibus majorum rex Edwardus, de quo ante digressionem , sicut deinceps dicam, claruit. In exactionibus vectigalium parcus, quippe qui et exactores 374 execraretur; in cibis et potibus regalis luxus immunis; in praecipuis festivitatibus, quamvis amiciretur vestibus auro intextis quas regina sumptuosissime elaboraverat, ita temperans erat, ut nec majestati suae deesset, nec tamen supercilium attolleret; magis Dei de his munificientiam, quam mundialem gloriam mente versans. Unum erat quo in seculo animum oblectaret suum, cursus canum velocium, quorum circa saltus latratibus solebat laetus applaudere; volatus volucrum, quorum natura est de cognatis avibus praedas agere. Ad haec exercitia continuis diebus, post audita mane divina officia, intendebat. Caetera, vir Deo voluntarie deditus, inter regni negotia vivebat angelum; pauperibus hospitibusque, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
potes fecie. Nam domi ciuilis : ⁊ bello in¬
uictus. xp̃ianam religionem sc̃issimȩ
coluit: potestatem amplissime porrex̃.
stituta. haud decoloro exitu. regnũ con¬
tinuare. Nisi qd̾ edelbertꝰ. forturto urbis
uelunt. Ita si quid ꝓbri accidit ñ tacetur.:

Expanded text:
potes fecit. Domi enim civilis, et bello inpotes fecit. Domi enim civilis, et bello invictus, Christianam religionem sanctissime coluit, potestatem amplissime porrexit, stituta, haud decolore exitu regnum continuavere, nisi quod Edelbertus fortuito urbis vere. Ita si quid accidit probri non tacetur,
Abbreviated transcription (Latin):
suram arbitratꝰ. S ñ ita ut sꝑabat imꝑa¬
tos. aut animi uacuos ꝓuinciales offendit.
Siqͥdem pꝰ multa incõmoda uicatim ⁊ op¬
pidatim accepta. tandem ammati ad manꝰ
ueniunt. Cong̾ssuq suꝑiores. ceduallam
In t̾ga u̾tunt: frẽq intuguriũ qͦdam cõ¬
pulso domuncłam ipsam suecendunt. Ita
mollo dũ erumpendi in hostem de eẽt
aucdacia ⁊ totis c̾ca tectum habenis regna¬
rent incendia: int̾ flãmas halitum ru¬
ctauit. son tñ cedualla destige. aut aꝑ
uincia pedem retulit: qͥn dolorem suũ.
crebris accolaꝵ dispendiis sartiret. rei
quoq ultionem in successorem inam
¶transfunderet: sic̃ suo loco dicet᷑. In tã
desꝑatis reb cantie. sexennio cireiter a
regia successione claudicatũ. Septimo
demũ anno. Withredꝰ filiꝰ egbt. cũ ap̃
suos inuidiam p̃ssisset industria: ⁊ apd̃
hostes pacem locasset pecunia: mag¬
naspe cuiiũ allectus. in regem uoti cõ¬

Expanded text:
suram arbitratus: sed non ita ut sperabat imparasuram arbitratus: sed non ita ut sperabat imparatos, aut animi vacuos, provinciales offendit; siquidem post multa incommoda vicatim et oppidatim accepta, tandem animati ad manus veniunt; congressuque superiores Kedwallam in terga vertunt, fratreque in tugurium quoddam compulso, domunculam ipsam succendunt. Ita Mollo, dum erumpendi in hostem deesset audacia, et totis circa tectum habenis regnarent incendia, inter flammas halitum ructavit . 23 Non tamen Kedwalla destitit, aut a provincia pedem retulit, quin dolorem suum crebris accolarum dispendiis sarciret, rei quoque ultionem in successorem Inam transfunderet, sicut suo loco dicetur. § 15. In tam desperatis rebus Cantiae secennio circiter a regia successione claudicatum: septimo demum anno Wihtredus filius Egberti, cum apud suos invidiam pressisset industria, et apud hostes pacem locasset pecunia, magna spe civium allectus in regem, voti com
Abbreviated transcription (Latin):
patͥo throno recento: nichil memorabile
fecit tam breuis imꝑii cõpendo. Nisi quis
aduentũ cheodori archiepi. ⁊ adriani ab¬
batis. tempoꝵ illius imputet głe: doctoꝵ
uiroꝵ ⁊ qui omnẽ litt̾aturã umis medul¬
libent̾ ꝑgerem referre qͣntũ lucis tunc
ꝑ eos orbi britannico infulserit: qͦmͦ hinc
rannoꝵ qͦndam nutͥ cłam. familiare phi¬
losophie domiciliũ effec̾int. Successit eg¬
b̾to fr̃ lotharius alite mala regnũ ing̾s
lio egb̃ti. frequenti ⁊ uaria sorte ciuilib bel¬
lis conflictatꝰ. nouissimeq iaculo femur tͣ¬
citra bienniũ reguo ⁊ uita spoliat. patͥam
lac̾andam hostib exposuit. Continuo enĩ
qͥdam cedualla. c̃ frẽ mollone alias sane bo¬
nꝰ ⁊ efficax digladiabile odiũ incantuaritaᷤᷤ
spirans: qͣntis potuit conatib ꝓuinciam
inuasit: olim diut᷑na pace feriatam. s tc̃ in¬
testino bello dissidentem. im pune sibi cen¬

Expanded text:
patrio throno retento, nihil memorabile patrio throno retento, nihil memorabile fecit tam brevis imperii compendio, nisi quis adventum Theodori archiepiscopi et Adriani abbatis temporum illius imputet gloriae: doctorum virorum, et qui omnem literaturam imis medullibenter pergerem referre quantum lucis tunc per eos orbi Britannico infulserit, quomodo hinc rannorum quondam nutriculam, familiare philosophiae domicilium effecerint. § 13. Successit Egberto frater Lotharius , alite mala regnum ingreslio Egberti, frequenter et varia sorte civilibus bellis conflictatus, novissimeque jaculo corpus trcitra biennium, regno et vita spoliatus , patriam lacerandam hostibus exposuit. Continuo enim quidam Kedwalla cum fratre Mollone, alias sane bonus et efficax, digladiabile odium in Cantuaritas spirans, quantis potuit conatibus provinciam invasit olim diuturna pace feriatam, sed tunc intestino bello dissidentem, impune sibi ces
Abbreviated transcription (Latin):
te in pat̾am uixta insignis. Namq cũ auꝰ
⁊ pat̾ citra destructionem idoloꝵ fidem
nr̃am coluissent: hic parũ ⁊ infra deuotio¬
nem regiam arbitratus. si ñ destrueret ꝓ¬
pensiore consilio. que ill tacente damna¬
u̾ant iudicio: omnia deoꝵ sacella cõplana¬
uit ad solũ: ut nullũ sagͥlegii ad psteros ma¬
naret uestigiũ. Preclare. Pot̾at enim uulgꝰ
fanaticȩ suꝑsticionis ammoneri: ꝙͣ diu loca
pulumariũ suoꝵ ñ desiñet intuer. Nitꝙ ut
gentem suã eatenꝰ tientͥ tm̃ indulgentem par¬
gni sollicitudo a di cultu potuit auocare.
ꝑhec dei fauore securꝰ. rebꝙ domi ⁊ foris
ex sententia cedentib tͣnquillissime conse¬
nuit. Cuĩ filia ercongota. tanto soboles ñ
indigna parente: emulisq uirtutũ lin¬
am̃tis patri respondens: kala monast̾iũ
apud gallias sc̃ĩtudinis sue claritate ues¬
¶tiuit. At uͦ filius egberthꝰ ꝑ nouẽ annos

Expanded text:
te in patriam juxta insignis. Cum enim avus te in patriam juxta insignis. Cum enim avus et pater, citra destructionem idolorum, fidem nostram coluissent, hic parum et inferius devotione regia arbitratus, si non destrueret propensiore consilio quod illi tacito damnarant judicio, omnia deorum sacella complanavit ad solum, ut nullum sacrilegii ad posteros manaret vestigium, praeclare; poterat enim vulgus fanaticae superstitionis admoneri, quamdiu loca pulvinarium suorum non desineret intueri: atque ut gentem suam, ventri tantum indulgentem, pargni sollicitudo a Dei cultu potuit avocare. Per haec Dei favore tutus, rebusque domi et foris ex sententia cedentibus, tranquillissime consenuit. Cujus filia Ercongota, tanto soboles non indigna 21 parente, aemulisque virtutum lineamentis patri respondens, Cala, monasterium apud Gallias, sanctitudinis suae luce vestivit. § 12. At vero filius Egbertus , per novem annos
Abbreviated transcription (Latin):
dorem expugnauit. Se ne omnino in p̃¬
cepsferret᷑: diuine austeritatis misera¬
tco obicem opposuit. Con festim e
dispendio̾. ⁊ ꝑ horas crebro afflatus demo
successor beati augustini laurentiꝰ. dũ pꝰ
p̃inissos comites. ꝓuincia cedẽ meditaret᷑.
d̃i auimatꝰ u̾bere. sententiam reuocauit:
qua de re conuentꝰ rex. dũ fidem dictoꝵ.
pontificis plage facẽnt: ñ asꝑnantꝰ ut ai¬
unt. inflexꝰ.: ⁊ xp̃ianis migr̃am hausit:
⁊ ncestis nuptiis ualedixit. Uerum. ut
in punienda ꝑfidia. t̾ribilis exempli nota
post̾is inureret᷑: auitis finib egrȩlicet re¬
tentis. nunꝗͣ. ad pat̾nũ fastig̾ium potuit
aspirare. Cet̾m. tota uita integer in side.
nichil qd̾ famã lederet cõmisit: monas¬
t̾ium quoq extͣ muros canturie. qd̾ pat̾
fundau̾at. ingentib p̃diis ⁊ amplissimis¬
eodem qͥdem annoꝵ nũo. s melior auspi¬
cio pͥncipatu functꝰ. Religione in dm: pieta¬

Expanded text:
dorem expugnavit: sed, ne omnino in praedorem expugnavit: sed, ne omnino in praeceps ferretur, divinae miserationis austeritas obicem opposuit. Confestim enidispendio, et per horas crebro afflatus daemosuccessor Augustini Laurentius, dum post praemissos comites provincia cedere meditaretur, Dei animatus verbere sententiam revocavit. Qua de re conventus rex, dum fidem dictorum pontificis plagae facerent, non aspernanter ut aiunt inflexus, et Christianismi gratiam hausit, et incestis nuptiis valedixit. Verum ut in punienda perfidia terribilis exempli nota posteris inureretur, avitis finibus aegre licet retentis, nunquam ad paternum fastigium 17-19 potuit aspirare. Caeterum, tota vita integer in fide, nihil quod famam laederet commisit: monasterium quoque extra muros Cantuariae, quod pater fundaverat, ingentibus praediis et amplissimiseodem quidem annorum numero, sed meliori auspicio principatu functus, religione in Deum, pieta
Abbreviated transcription (Latin):
eatenꝰ barbara. ad unas consuetudines
confed̾ata. Siluestres animos. in dies ex¬
uere: ⁊ ad leuiores mores declinare. his
addebatur letardi epĩ qͥ cum regina ue¬
nerat celebs admodum uita: qua regẽ.
ad xp̃i dñi cognitionem. ĩ tacens inui¬
tabat. Quo factum ẽ. ut postea beato
augustino p̃dicanti. regius animꝰ iam e¬
mollitꝰ facile cederet: ⁊ pͥmꝰ denum̾o pa¬
trum suoꝵ. sacͥs sacͥlegis renunqaret. ut
quos regni p̃mebat potentia: fidei qͦq
litas: hec suꝑba uirtus: honestate uincẽ.
quos honore uincas. Qͥn ĩ curam excen¬
dens in posteros: leges patͥo sermone tulit.
qͥb bonis p̃mia dec̾neret. imꝑbis ꝑ reme¬
dia seu̾iora occurreret. nicħ suꝑ aliquo
negocio. infuturũ relinquens ambigu
¶um. Excessit. anno pꝰ acceptam fidem pͥmo
I .xͦxͦ: edbaldo filio. regni tradens insignia
Ile. mor ubi pat̾ni metꝰ frena abrupit:
exsufflata xp̃ianitate. nou̾cȩ quoq pu¬

Expanded text:
eatenus barbara ad unas consuetudines eatenus barbara ad unas consuetudines confoederata, silvestres animos in dies exuere, et ad leviores mores declinare. His addebatur Letardi episcopi, qui cum regina venerat, caelebs admodum vita, qua regem ad Christi Domini cognitionem etiam tacens invitabat: quo factum est, ut postea beato Augustino praedicanti regius animus jam emollitus facile cederet, et primus de numero patrum suorum sactis sacrilegiis renunciaret ; ut quos regni premebat potentia, fidei quoque l tas, haec superba virtus, honestate vincere quos honore vincas. Quin etiam curam extendens in posteros, leges patrio sermone tulit, quibus bonis praemia decerneret, improbis per remedia severiora occurreret, nihil super aliquo negotio in futurum relinquens ambiguum. § 10. Excessit anno post acceptam fidem primo et vicesimo , Edbaldo filio regni tradens insignia. Ille, mox ubi paterni metus abrupit frena, exsufflata Christianitate, novercae quoque pu
Abbreviated transcription (Latin):
omnia cruentꝰ ꝙͣ. ciuiliꝰ ag̾e mailet. Re¬
liquit filium eisc. qͥ mag̃ tuendo ꝙͣ. ampli¬
ando regno intentꝰ. pat̾nos limites nunꝗͣ.
res: sibi ꝗͣ. auo aut atauo similiores. Amboꝵ
temporib qͥnqͣginta tres anni deputant᷑ in
croncis. Cet̾m. si singillatim uel cõmunit̾
regnaiu̾int: ñ disc̾nit᷑. Post illos. egilbertꝰ.¬
ꝯponat. Nos eam. qͥa ammonuisse suffe¬
cerit: in medio relinqͥmus. hic pͥmis pubes¬
centis regni temporib. adeo uicinis regib fu
ri dicło: ut uno ⁊ alt̾o pulsus p̃lio uix su
st̾minos tutaret᷑. Post modum cũ adul¬
tior etati consultior etiã militie accessis¬
set ꝑicia: breu om̃s nationes angloꝵ p̃¬
t̾ northanimbros continuis uictoriis do¬
mitos. sub ugum traxit. Et ut ext̾ioꝵ
quoq familiaritatem asciscẽt: regis frã¬
coꝵ affinitatem. filie eiꝰ nuptiis sib con¬
ciliauit. Tum uͦ francoꝵ contubernio.

Expanded text:
omnia cruentius quam civilius agere mallet. Reomnia cruentius quam civilius agere mallet. Reliquit filium Eisc, qui, magis tuendo quam ampliando regno intentus, paternos limites nunquam res, sibi quam avo aut proavo similiores: amborum temporibus quinquaginta et tres anni deputantur in chronicis: caeterum, si singillatim vel communiter regnacomponat; nam nos eam, quia admonuisse suffecerit, in medio relinquimus. Hic, primis pubescentis regni temporibus, adeo vicinis regibus fuit ridiculo, ut uno et altero pulsus praelio vix suos terminos tutaretur. Postmodum cum adultiori aetati consultior etiam militiae accessisset peritia, omnes nationes Anglorum praeter Northanimbros continuis victoriis domitas sub jugum traxit; et, ut exterorum quoque familiaritatem ascisceret, regis Francorum affinitatem filiae ejus nuptiis sibi conciliavit. Tum vero Francorum contubernio gens
Abbreviated transcription (Latin):
rib animis in ferrum ruere. Paulatim
cedentib accolis. ꝑ totam insulam se ex¬
tende.Simul dei ñ adu̾sante consiho: in
cuiĩ manu ẽ omniũ imꝑioꝵ mutatio. S
hec ꝓcessu annoꝵ: iam uiuente wrtig̾nio¬
¶ nicħ contra eos nouatum. Int̾ea hengistꝰ
uicio quodam humani ingenii. ut quo
plus habeas. plus ambias: fraude subor¬
nata generum. ad conuiuiũ cũ. ccͣc
suoꝵ inuitat. Cũq frequentiorib po¬
culis inuitatos ad tumultum animass:
⁊ex industria unũquẽꝙ salsa dicacta¬
te ꝑstͥnget: pͥmo ad iurgiał mox ad ar¬
ma uencum. Ita britones. ad unũ om̃s
iugulati: aninias int̾ uina uomuere.
Rex iple captus. datis trib ꝓuincus.
libertatem redemit. seruitutem exu¬
it. ẜ ost hec anno tͥcesimo nono aduentꝰ
sui hengistꝰ diẽ clausit: uir qui success̃
suos. ñ minꝰ fraudib ꝗͣ. uiribus urgens:
multũꝙ genuine seuicie indulgens:

Expanded text:
ribus animis in ferrum ruere: paulatim, ribus animis in ferrum ruere: paulatim, cedentibus accolis, per totam se insulam extendere, simul Dei non adversante consilio in cujus manu est omnium imperiorum mutatio: sed haec processu annorum; nam, vivente Wortigerno, nihil contra eos novatum. Interea Hengistus, vitio quodam humani ingenii ut quo plus habeas plus ambias, fraude subornata generum ad convivium cum trecentis suorum invitat: cumque frequentioribus poculis invitatos ad tumultum animasset, et ex industria unumquemque salsa dicacitate perstringeret, primo ad jurgia, mox ad arma ventum. Ita Britones, ad unum omnes jugulati, animas inter vina vomuere: rex ipse captus, datis tribus provinciis, libertatem redemit, servitutem exuit. Post haec, anno tricesimo nono adventus sui, Hengistus diem clausit ; vir qui successus suos non minus fraudibus quam viribus urgens, multum genuinae saevitiae indulgens,
Abbreviated transcription (Latin):
num referrent: pax conuenit. incento¬
re belli. Gucichem̃ fatali sorte sullato: qͥ
multum a facilitate patris abhorrens:
E eo extincto: britonũ robur emar¬
cuitꝰ spes immimte retro fluxere. Et
iam cc̃ ꝓfecto pessumissent: nͥ ambrossꝰ.
solus romanoꝵ suꝑstes. qͥ post wrtig̾nũ mõ¬
narcha regni fuit: intumescentes barba¬
ros eximia belli cosi arturi oꝑa p̃cessiss.
hic ẽ arturꝰ. de quo britonũ nuge hodieꝙ
deurant. Dignꝰ plane quẽ ñ fallaces sõnia¬
rent fabule: s ueraces p̃dicarent historie.
Quippe qui labantem patͥam du sustinu¬
erit: Infractasq ciuium mentes. ad bellũ
acuerit: postremo. in obsessione badoniei
montis.fretꝰ imagine dñice matͥs. quã ar¬
mis suis insuerat: nongentos hostium
solus ad orsus incredibili cede ꝓfligarit.
Contra angli ꝗͣuis uario fortune lusu
rotarentur. uacillantes suoꝵ acies. aduen¬
tu compatͥotarum supplere: audentio¬

Expanded text:
num referrent pax convenit, incentonum referrent pax convenit, incentore belli Guortemer fatali sorte sublato, qui, multum a facilitate patris abhorrens, s sivisset. Sed, eo extincto, Britonum robur emarcuit, spes imminutae retro fluxere; et jam tunc profecto pessum issent, nisi Ambrosius, solus Romanorum superstes, qui post Vortigernum monarcha regni fuit, intumescentes barbaros eximia bellicosi Arturis opera pressisset. Hic est Arthur de quo Britonum nugae hodieque delirant; dignus plane quem non fallaces somniarent fabulae, sed veraces praedicarent historiae quippe qui labantem patriam diu sustinuerit, infractasque civium mentes ad bellum acuerit. Postremo, in obsessione Badonici montis, fretus imagine Dominicae matris, quam armis suis insuerat, nongentos hostium solus adorsus incredibili caede profligarit. Contra, Angli, quamvis vario fortunae lusu rotarentur, vacillantes suorum acies adventu compatriotarum supplere, audentio