comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicexercens datã sibi potestatẽ ut uolñtes in¬
trare uł exire ꝑturbet scđm modũ pote¬
statis quẽ accepit adnõ. illi autẽ nesciant
eum fuisse aliquando magnum ꝓcurato¬
rem. magnam potestatem illuis eẽ arbi¬
trantur: quia quid ꝑdidit nesciunt. Et
tam̃ fr̃s mei ostiarius ille de quo dixi ad
similitudinẽ domus magne huiꝰ terrene
potest aliquid facere nesciente dño suo: &
turbare aliquem illo non iubente: iste aũ
nec ad illam anuam positus ẽ qua in
ẽ quedã ianua. qua intratur in hoc scłm:
ianua quedã mortalitatis. circa ista infir¬
me carnis huius detrimenta & supple¬
menta Adistam ianuam: quasi quidam ostiariꝰ
est hic habet potestatem inisto mari qua na¬
ues commeant: sed non tantum ut faciat ali¬
quid nesciente aut nolente dño suo. ne forte
aliquis dicat. ꝑdidit quidẽ ile magnam po¬
testatem superiorum apparatuum: sed ego
inhis infizmis sum. hic me potest habere in

Expanded text:
si exercens sibi datam potestatem, volentes insi exercens sibi datam potestatem, volentes intrare vel exire perturbet, secundum modum potestatis quem accepit a domino, illi autem nesciant eum fuisse aliquando magnum procuratorem; magnam potestatem illius esse arbitrantur, quia quid perdiderit nesciunt. Et tamen, fratres mei, ostiarius ille de quo dixi, ad similitudinem domus magnae hujus terrenae, potest aliquid facere nesciente domino suo, et turbare aliquem illo non jubente: iste autem nec ad illam januam positus est, qua intest quaedam janua, qua intratur in hoc saeculum, janua quaedam mortalitatis: circa ista infirmae carnis hujus detrimenta et supplementa, ad istam januam quasi quidam ostiarius est; hic habet potestatem in isto mari, qua naves commeant, sed non tantam ut faciat aliquid nesciente aut nolente Domino suo. Ne forte aliquis dicat: Perdidit quidem ille magnam potestatem superiorum apparatuum; sed ego in his infimis sum, hic me potest habere in
Abbreviated transcription (Latin):
mes: Inaquis sit draco: inmari sit draco:
illac transiturus es. Sic ẽ fictus: ut illuda¬
tur hic Adhunc locum ordinatus ẽ: in
his sedib deputatus ẽ Sĩ magnũ aliqͥd illi
putas eẽ has sedes: quia non nosti sedes an¬
pite breuiter: quia reuera magnũ aliqͥd ẽ
hoc nosse & intelligere Domum magnam
aliquam putate totã istam amministratio¬
nem creature Pomus ista magna habet
dominum. habet seruos: & in ipsis seruiᷤ ha¬
bet circa se ꝓrimos sibi in apparatib meli¬
orib uestium. thesauroꝵ. horreorum. ma¬
gnarum possessionum: Habet etiam seruoᷤ
ininfimis ministeriis. ita subditis sibi po¬
testatib: ut quosdam habcat. & admun¬
dandas cloacas A summis itaq ꝓcuratoribꝰ.
usq adextrema & infima ista ministeria:
quã multi sunt gradus Si gͦ aliqͥs magnꝰ
ꝓcurator offendat. et pena dñi sui uer¬
bi grã fiat ostiarius in extremo aliqͦ loco.

Expanded text:
mes? In aquis sit draco, in mari sit draco; mes? In aquis sit draco, in mari sit draco; illac transiturus es. Sic est fictus ut illudatur, hic ad hunc locum ordinatus est, in his sedibus deputatus est. Magnum aliquid illi putas esse has sedes, quia non nosti sedes Anpite breviter; quia revera magnum aliquid est hoc nosse et intelligere. Domum magnam aliquam putate totam istam administrationem creaturae: domus ista magna habet dominum, habet servos, et in ipsis servis habet circa se proximos sibi in apparatibus melioribus vestium, thesaurorum, horreorum, magnarum possessionum; habet etiam servos in infimis ministeriis, ita subditis sibi potestatibus, ut quosdam habeat et ad mundandas cloacas: a summis procuratoribus usque ad extrema ista et infima ministeria quam multi sunt gradus. Si ergo aliquis magnus procurator offendat, et poena domini sui, verbi gratia, fiat ostiarius in aliquo loco extremo;
Abbreviated transcription (Latin):
ei abangłis meis Nis uiudere draconi: esto
angłs di Sednondum es angłs di. Donec
sis. si eum cursum tenes ut sis: sunt angłi
qui illudunt draconi. ne tibi noceat: Prepo¬
siti enim sunt angłi cȩloꝵ: suꝑ potestates
aerias. Et inde ꝓcedit uerbũ: qđ fit hic. In¬
tuentur enim legẽ fixam legem eternã: ui¬
bentem sine scriptura: sine sillabis: sine stre¬
pituꝰ fixam semꝑ & stantẽ: intuentur angłi
corde mundo: & exilla fatiunt quicqͥd hic fit
Et potestates exilla ordinantur: asũmis usq
inima: Et si potestates summoꝵ celoꝵ regun¬
tur uerbo dĩ: quantomagis inferiores atq
terrene: Remanet ergo inmalis: sola no¬
cendi cupiditas: Hanc habet homo inpo¬
testate cupiditatem nocendi: uoluntatem ad
ꝑnitiem: Si autem cuiqͣm nocere potue¬
rit. non głetur: non ipse nocuit. Data ẽ ei
potestas Semel dictum ẽ: sententia firma
est Non est potestas nisi adõ Quid gͦ ti¬

Expanded text:
ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. Sed nondum es angelus Dei. Donec sis, si eum cursum tenes ut sis, sunt angeli qui illudant draconi, ne tibi noceat. Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates aereas, et inde procedit verbum quod fit hic. Intuentur enim legem fixam, legem aeternam, jubentem sine scriptura, sine syllabis, sine strepitu, fixam semper et stantem; intuentur Angeli corde mundo, et ex illa faciunt quidquid hic fit, et potestates ex illa ordinantur a summis usque in ima. Et si potestates summorum coelorum reguntur verbo Dei, quanto magis inferiores atque terrenae? Remanet ergo in malis sola nocendi cupiditas. Hanc habet homo in potestate cupiditatem nocendi, voluntatem ad perniciem. Si autem cuiquam nocere potuerit, non glorietur; non ipse nocuit, data est ei potestas. Semel dictum est, sententia firma est: «Non est potestas, nisi a Deo» . Quid ergo ti
Abbreviated transcription (Latin):
iob inuerbis suis mysticis. & alte secretis. di¬
cens deista potestate quam dicitur habere
diabolus: & describens illum multis modiᷤ
infiguris similitudinem exponens qͥd ille sit.
uł quid ualeat: hoc quoq ait: Non ẽ qͥcqͣm
simile ei factum suꝑ terram. ad illudendum
ei. abangłis meis: Ds̃ ibi loquitur in libro
iob. Nõ ẽ ei quicqͣm suꝑterram simile factũ:
adilludendũ ei ab angłis meis. Omẽ altum
uidet: & ipse ẽ iex omnium quȩ inaquis st̃.
Cui testimonio congruit hoc inpsalmo: Cũ
enĩ diceret de mari spacioso & magno. ubi
animalia pusilla & magna. ubi repentia
quoꝵ non ẽ numerus : ubi naues nauigãt
ligno tute: attDraco hic quẽ finxisti adil¬
ludendum ei S ad illudendum Qmͦ ds̃ illi
illudit: Antradidit eum adilludendum:
hoc ẽ ut illudatur.: Putaremus qđ ds̃ illi il¬
luderet: nisi scriptura iob soluisset questio¬
nem: Lbi enim dictum ẽ. adilludendum

Expanded text:
Job in verbis suis mysticis et alte secretis, diJob in verbis suis mysticis et alte secretis, dicens de ista potestate quam dicitur diabolus habere, et describens illum multis modis in figuris similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei super terram simile factum, ad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt» . Cui testimonio congruit hoc in Psalmo. Cum enim diceret de mari magno et spatioso, ubi animalia pusilla et magna, ubi repentia quorum non est numerus, ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illudit? An tradidit eum illudendum, hoc est, ut illudatur? Putaremus quod Deus illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum est: «Ad illudendum
Abbreviated transcription (Latin):
batur: dicit ds̃ testimonium: illos non ue¬
rum locutos. sicut seruus eius iob Non enĩ
locuti estis inquit corã me uerum quicqͣm:
sicut seruus m̃s iob Deinde iubet ut ille ꝓeis
offerat hostias: quib eorum peccata soluant᷑.
Heia fr̃s meiz Qui uult obseruare caput serpen¬
tis. & securus transire. hoc mare: quia neces¬
se ẽ habitet hic serpens iste. & ut dicere cepe¬
ram lapsus diabolus decȩlo hunc locum ac¬
cepit obseruet caput eius atimore scłi: & acu¬
piditate scłi Hinc enim suggerit aliquid.
aut unde times. aut unde cupis: aut amorẽ
tuuim temptat. aut timorem: Tu si tunue¬
ris gehennas: amaueris regnum dĩ: obser¬
uabis caput eius Cuitato capite securuᷤ eris:
nec ille lapsum tuũ tenebit: nec de tua rui¬
na gaudebit. Nemo autem dicat ut dixi ma¬
gnam habet potestatem: Nident enim homi¬
nes qͣsi quantum acceꝑit potestatis: quid
ꝑdidit non uident maiestatis: Ipse autẽ sc̃s

Expanded text:
batur, dicit Dominus testimonium, illos non vebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos, sicut servum ejus Job. «Non enim locuti estis,» inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» Deinde jubet ut ille pro eis offerat hostias, quibus eorum peccata solvantur . 9. Eia, fratres mei, qui vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc locum accepit; observet caput ejus, a timore saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; quid perdiderit, non vident. Ipse autem sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ait apłsͥ semetipsum exinamuit formam
serui accipiens. insimilitudine hominum
factus: & habitu inuentus ut homo: fundat
sanguinem suũꝰ. Deleat cyrographum nr̃m:
componat pacem inter nos & dm̃: nrãm uo¬
luntatem corrigens adiusticiam. illiuis senten¬
tiam flectens admiscđiam: Sicut gͦ hoc
unum exposiumus. qͣntum dñs dedit qͦd
durũ uidetur dictum aiob: sic & cȩtera que
ibi udentur qͣsi aspera &blasphema. habent
intellectus suos: qͦd putaremꝰ alit̃ eẽ nisi ds̃ ꝑ¬
hiberet testimoniũ. Etante quam loqueret᷑
rela uerar dĩcultor Dixit hoc ds: dirit ante
temptationem illius: Nequis autem in illis
uerbis forte male intelligens scandalizaret᷑
et putaret iustum quidem uirũ fuisse iob añ¬
de temptationem: intemptatione autẽ graui
defecisse & lapsum eẽ insacrilegam blasphe¬
miam: finitis omnib sermonibꝰ & ipsiꝰ iob.
& amieorum eius aquib ei consolatio redde¬

Expanded text:
quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Fundat sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram voluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum exposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quod putaremus aliter esse, nisi Deus perhiberet testimonium, et antequam loqueretur rela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante tentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio redde
Abbreviated transcription (Latin):
utinam esset medius aliquis. qui iudicaret ĩ¬
ter me ette: Hoc dõ. hoc homo: hoc inster¬
core homo. hoc uł incȩlo angłs dõ:
utinam eẽt nobis arbiter: Sed quid
p̾uidebat: Quid optabat: Multi inquit do¬
minus iusti & ꝓpħȩ uoluerunt uidere quȩ
uidetis. & noniuderunt. Arbitrum deside¬
rabat. Quid ẽ arbiter Medius ad compo¬
nendam causam. Nonne inimici eramꝰ dĩ:
& malam causam habebamus aduersꝰ dm̃
Quis finiret causam istam malam: nisi ille
medius arhiter: Qui nͥ ueniret: miscđiȩ peri¬
iħs: Sinon homo. non mediator: qͥa equalis
patri ds. Dicit autem alio loco: Mediator aut̃
unius non ẽ: ds̃ autẽ unus est: Inter duos
mediator: Ergo xp̃c mediator inter hominẽ
et dm̃: non quia ds̃. sed quia homoͥ non qͥa
ds equalis patri: s equalis patri non media¬
tor Ut autẽ sit mediator: descendat asuꝑio¬
re adinferiorem. ab equalitate patͥs. Faciat

Expanded text:
utinam esset medius aliquis qui judicaret inutinam esset medius aliquis qui judicaret inter me et te! Hoc Deo homo, hoc in stercore homo, hoc vel in coelo angelus Deo: Utinam esset nobis arbiter! Sed quid praevidebat? quid optabat? «Multi,» inquit Dominus, «justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt» . Arbitrum desiderabat. Quid est arbiter? Medius ad componendam causam. Nonne inimici eramus Dei, et malam causam habebamus adversus Deum? Quis finiret causam istam malam, nisi ille medius arbiter, qui nisi veniret, misericordiae perihristus Jesus» . Si non homo, non mediator; quia aequalis Patri Deus. Dicit alio loco: «Mediator autem unius non est; Deus autem unus est» . Inter duos mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sed aequalis Patri, non mediator. Ut autem sit mediator, descendat a superiore ad inferiorem, ab aequalitate Patris; faciat
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt: Intam multis illis uerbis ob¬
seruabat serpens calcaneum labentis: il¬
le autem qui caput obseruabat serpentis.
reppulit omnem suggestionem: Respon¬
dit & mulieri: sicut dignum erat respon¬
deri mulicri: Locuta es inquit tanqͣm
non sustincamus: Et inter illa omnia
quȩ dirit: nusquã lapsus ẽ Qd̃ multi in
illis uerbis non intelligunt: & quedam ibi
sic accipuint qͣsi aliquid durum dixerit
iob indeum: Nam inter multa hoc etiam
dixit uelut stomachans aduersus dm: sic̃
uidebatur non intelligentib: Ille autem
gestabat ꝑsonã magnã. magne ꝓphetiȩ
Utinam inquit loquens ad deũ. utinam esset
nob̃ arbiter Quid ẽ utinã eẽt nob̃ arbiter:
quasi qui internos iudicaret: & quo iudican¬
te causam uinceret Sic accipitur adpͥmũ
sonum. sed discute ne labaris: Adtendit eñ
semꝑ ille serpens calcaneum tuũ: Qiud iu¬
sus ẽ dixisse iob. utinam eẽt nob̃ arbiter:

Expanded text:
noverunt: in tam multis illis verbis obnoverunt: in tam multis illis verbis observabat serpens calcaneum labentis. Ille autem qui caput observabat serpentis, repulit omnem suggestionem. Respondit et mulieri, sicut dignum erat respondere mulieri: «Lonon sustinebimus? Et inter illa omnia quae dixit, nusquam lapsus est» . Quod multi in illis verbis non intelligunt, et quaedam ibi sic accipiunt, quasi aliquid durum dixerit Job in Deum. 8. Nam inter multa etiam hoc dixit, velut stomachans adversus Deum, sicut videbatur non intelligentibus: ille autem gestabat personam magnam magnae prophetiae: «Utinam,» inquit loquens ad Deum, «utinam esset nobis arbiter» ! Quid est, «Utinam nobis esset arbiter»? Quasi qui inter nos judicaret, et quo judicante causa mea vinceret. Sic accipitur ad primum sonum: sed discute te, ne labaris; attendit enim serpens ille semper calcaneum tuum. Quid visus est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!»
Abbreviated transcription (Latin):
tem dedit Contempnatur suꝑbia tem¬
ptatoris mei: sustineantur flagella patͥs
ici Repulsus ẽ temptator: obser a ii.¬
uatum est caput eius Penetrare non
potuit incor: muratam ciutatem fori¬
secus oppugnauit: sed non expugnauit.
Accessit alia temptatio: ꝑmissus est ad
corpus euis Ecussit graui uulnere aca¬
pite usq adpedes: contabescebat putredine:
scatebat uermib: amissa domo. sedebat in
itercore: Ibi eua captiuata adiabolo ad ad
iutoriuum marito supposita: adlapsũ sug¬
gerit: ut blasphemetur ds: Primo sugges¬
sit inparadiso ut contempneretur ds: mͦ
ut blasphemetur ds̃ Ualuit tunc in inte¬
grum: nunc uictus ẽ aputredine: Inpara¬
diso deiecit: instercore superatus ẽ: Adten¬
debat autem ille draco: utrum iob lingua
laberetur: Omnis enim homo inactusuo
pedes habet: ineo qđ agit: in quo moue¬
turꝰ ibi tanquam ambulat: Dicebat ille
multa: Quanta enim dixit iob: qͥ legunt

Expanded text:
tem dedit; contemnatur superbia tentem dedit; contemnatur superbia tentatoris mei, sustineantur flagella patris mei. Repulsus est tentator, observatum est caput ejus, penetrare non potuit in cor. Muratam civitatem forinsecus oppugnavit, sed non expugnavit. Accessit alia tentatio: permissus est ad corpus ejus, percussit gravi vulnere a capite usque ad pedes; contabescebat putredine, scatebat vermibus, amissa domo sedebat in stercore. Ibi Eva captivata, a diabolo non ad adjutorium marito supposita, sed ad lapsum, suggerit ut blasphemetur Deus. Primo suggessit in paradiso ut contemneretur Deus, modo ut blasphemetur Deus. Valuit tunc in integrum, nunc victus est a putri: in paradiso dejecit, in stercore superatus est. Attendebat autem ille draco utrum Job lingua laberetur. Omnis enim homo in actu suo pedes habet in eo quod agit; in quo movetur, ibi tanquam ambulat. Dicebat ille multa; quanta enim dixit Job, qui legunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Sepit et eus muliertulam: subtrarit omĩa
quȩ habebat Solã diabolus dimisit adiutricẽ
suam: nonmariti consolatricem: sed potius
temptatricem Cȩpit etiam ipsam: non obser¬
uantem caput eius Adhuc enim illa euacrat.
sed iam ule adam nonerat. Ablatis omnibus
remansit iob cum uxore ꝑquam temptaret᷑.
&cum deo a quo regeretur: Suid illo pauꝑiꝰ
subito factum: si domum eius consideres:
Quidillo ditius: si cor eius cogites: Hide pau¬
ꝑtatem domus Ablata sunt omnia Uide
diuitias cordis Dominus dedit dñs abstu¬
lit: sicut dño placuit ita factum ẽ: sit no¬
men domini benedictum Dñs dedit: dñs
abstulit. Nor erat rectorem suum: et temp¬
tatorem suum: ꝑmissorem temptatoris sui
nouerat: Nichil inquit sibi diabolus tribu¬
at Uoluntatem habet nocendi. potestatẽ
autem nisi acciperet. non haberet Qnͣtum
accipit ille potestatis: tantum ego patior.
onergo abillo patior: sed abeo qui potesta¬

Expanded text:
cepit et ejus mulierculam; subtraxit omnia cepit et ejus mulierculam; subtraxit omnia quae habebat, solam dimisit adjutricem suam, non mariti consolatricem, sed potius tentatricem; cepit etiam ipsam non observantem caput ejus. Adhuc enim illa Eva erat; sed jam ille Adam non erat. Ablatis omnibus, remansit Job cum uxore, per quam tentaretur; et cum Deo, a quo regeretur. Quid illo pauperius subito factum, si domum ejus consideres? Quid illo ditius, si cor ejus cogites? Vide paupertatem domus: ablata sunt omnia. Vide divitias cordis: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum. Dominus dedit, Dominus abstulit:» noverat rectorem suum, et tentatorem suum; permissorem tentatoris sui noverat. Nihil sibi, inquit, diabolus tribuat; voluntatem habet nocendi, potestatem autem nisi acciperet, non haberet; quantum accepit ille potestatis, tantum ego patior: non ergo ab illo patior, sed ab eo qui potesta
Abbreviated transcription (Latin):
draco antiquus hostis nr̃. ira feruiduᷤ : insidiis
astutus: inmari magno ẽ Draco hic quem
finxisti adilludendum ei. Iam tu illude dra¬
coni: Adhoc enim hic factus ẽ draco. Ipse
cadens peccato suo de sublimi habitatione
celorum: & exangelo factus diabolus: ac¬
cepit quendam locũ suũ in hoc mari maguo
etspacioso Regnum eius qđ putas: carcerer
est Multi enim dicunt. Quare tantam po¬
testatem diabolus accepit. ut dominctur in
isto scło: & tantum ualeat tantum possit
Quantum ualet aut quantum potest: nichil
ꝑmissus: nichil potest. Lu sic age. ne ꝑmit¬
tatur inte: aut si ꝑmissus fuerit adtemptan¬
dum: uictus abscedat. et non possideat: ꝑ¬
missus ẽ enim adtemptandos quosdã scõs
iuros famulos di: suꝑauerunt eum: quia
deuia non recesserunt:. Non lapsi sunt: quoꝵ
obseruabat calcaneum: Iobille sc̃s sedebat
ille calcancum eius adtendebat Ille repel¬
lebat suggerentẽ: ille sperabat labentem.

Expanded text:
draco, antiquus hostis noster, ira fervidus, insidiis draco, antiquus hostis noster, ira fervidus, insidiis astutus, in mari magno est. «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Jam tu illude draconi: ad hoc enim hic factus est draco. Ipse cadens peccato suo de sublimi habitatione coelorum, et ex angelo factus diabolus, accepit quemdam locum suum in hoc mari magno et spatioso. Regnum ejus quod putas, carcer ejus est. Multi enim dicunt: Quare tantam potestatem diabolus accepit, ut dominetur in isto saeculo, et tantum valeat, tantum possit? Quantum valet, aut quantum potest? Nisi permissus, nihil potest. Tu sic age, ne permittatur in te; aut si permissus fuerit ad tentandum, victus abscedat, et non possideat. Permissus est enim ad tentandos quosdam sanctos viros famulos Dei: superaverunt eum, quia de via non recesserunt, non lapsi sunt, quorum observabat calcaneum. Job ille sanctus sedebat ille calcaneum ejus attendebat. Ille repellebat suggerentem, ille sperabat labentem:
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ ẽ. Si hãc fraudẽ fec̾is: diues eris. Caput serpen¬
tis ẽ: calca. Qͥd ẽ calca: contẽp̃ne qd suggessit. S ma¬
gnũ aurũ suggessit. Et qͥd ꝓdest hoĩ si totũ mun¬
dum lucret᷑: animȩ autem suȩ detrimentum
patiatur: Pereat mundi lucrum: ne fiat ani¬
mȩ dampnum. Hec dicens. obseruasti caput
serpentis: & calcasti Ille autem diabolus calca¬
neum tuum obseruat Quid ẽ obseruat calca¬
neum tuum: Quando labaris auia di Tuob¬
seruas primam suggestionem: ille obseruat
lapsum tuum: Sienim lapsus fueris: cades
Sicecideris: possidebit. Ut autem noncadas.
noli exire deuia: angustam tibi semitam
strauit dñs Quicquid extra illum ẽ lubri¬
&ueritas & uita ꝑ me is: adme is. Si ergo
ipse ẽ lumen. & ipse ẽ uia: si abillo recesseris:
nec inlumine eris. nec inuia: Et quid te se¬
quitur: qđ dicit deimpiis quidam psalmus.
Fiat uia eorum tenebre & lubricum. Hic ergo

Expanded text:
aurum est; si hanc fraudem feceris, dives eris. Caput serpenaurum est; si hanc fraudem feceris, dives eris. Caput serpentis est, calca. Quid est, calca? Contemne quod suggessit. Sed magnum aurum suggessit. Et quid prodest homini, si totum mundum lucretur, animae autem suae detrimentum patiatur ? Pereat mundi lucrum, ne fiat animae damnum. Haec dicens, observasti caput serpentis, et calcasti. Ille autem diabolus calcaneum tuum observat. Quid est, observat calcaneum tuum? Quando labaris a via Dei. Tu observas primam suggestionem, ille observat lapsum tuum. Si enim lapsus fueris, cades; si cecideris, possidebit. Ut autem non cadas, noli exire de via. Angustam tibi semitam stravit Deus; quidquid extra illam, lubriet veritas, et vita» . Per me is, ad me is. Si ergo ipse est lumen, et ipse est via; si ab illo recesseris, nec in lumine eris, nec in via. Et quid te sequitur? Quod dicit de impiis quidam psalmus: «Fiat via illorum tenebrae et lubricum» . 7. Hic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ peccatum primi hominis Ipsa tuũ obser¬
uabit caput: et tu eius obseruabis calcaneum:
Inmagno mysterio dictum: infigura dictũ.
eccłiȩ futurȩ: facte delatere uiri sui: & hoc
dormientis Erat autem adam forma fut̃
Hoc apłs dicit: qui est forma futuri Prefigu¬
ratum est quod futurum erat: facta est
ȩccłia delatere dñi dormientis incruce Nã
delatere crucifixi ꝑcusso: sacramenta ec¬
cłiȩ profluxerunt: Qũid ergo dictum est
eccłiȩ: lam modo audite: intelligite. caue¬
te Ipsa tuum obseruabit caput: & tu eius
caleaneum Oeccłia: caput serpentis obser¬
ua. Quid est caput serpentis: Prima pecca¬
ti suggestio Henit tibi inmentem nescio qͥd
illicitum: noli ibi tenere mentem tuam: noli
consentirez Hoc qđ uenit inmentem: caput
serpentis ẽ Caput calca: et euades cȩteros mo¬
S luciũ suggessit. Magnũ ibi lucrũ ÷: magnũ ibi

Expanded text:
Deus peccatum primi hominis: «Ipsa tuum obserDeus peccatum primi hominis: «Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus observabis calcaneum» . In magno mysterio dictum, in figura dictum Ecclesiae futurae, factae de latere viri sui, et hoc dormientis. Erat autem Adam forma futuri. Hoc Apostolus dicit: «Qui est forma futuri» . Praefiguratum est quod futurum erat, facta est Ecclesia de latere Domini dormientis in cruce. Nam de latere crucifixi percusso , Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Quid ergo dictum est Ecclesiae? Jam modo audite, intelligite, cavete: «Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum.» O Ecclesia, caput serpentis observa. Quod est caput serpentis? Prima peccati suggestio. Venit tibi in mentem nescio quid illicitum; noli ibi tenere mentem tuam, noli consentire. Hoc quod venit in mentem, caput serpentis est; caput calca, et evades caeteros moSed lucrum suggessit: magnum ibi lucrum est, magnum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
dum ei Magnum secretum: et tamen quod
nostis dicturus sum: Nostis inimicum ȩccłie
quendam draconem: Non uidistis ocłis car¬
nis: sed uidetis ocłis fidei: Ipse ẽ qui et leo
dicitur: De illo scriptura dicit: conculcabis lo¬
nem &draconem: Subditus ẽ iste capiti tuo
subdetur & corpori eius Hereant tantũ menbta
capiti suo: ut menbra eius sint Dictum est
deprima femina quam seduxit hic draco.
eua scilicet illa. cui consilium mortis dedit:
et ꝑsuasione astuta incor femineum more ser¬
pentis inrepsit: factumq ẽ qͦd nouimus: qͦd
ibi & nos fecimus: qͦd dolemus In illis enim
duob hominib: totum genus humanum: In
deꝓpago mortis: inde & pariuilis debita delic¬
ta: Quis enim mundus. ait scriptura incon¬
spectu tuo: Nec infans. cuius est unius dici
iuta suꝑterram: Tradux peccati: tradirx mor¬
tis: deprimo peccato: Nostis enim & quid dic¬
tum ẽ mulieri. uł potius serpenti: cum auduti

Expanded text:
dum ei.» Magnum secretum, et tamen quod dum ei.» Magnum secretum, et tamen quod nostis dicturus sum. Nostis inimicum Ecclesiae quemdam draconem: non vidistis oculis carnis, sed videtis oculis fidei. Ipse est qui et leo dicitur: de illo Scriptura dicit, «Conculcabis leonem et draconem» . Subditus est iste capiti tuo, subdetur et corpori ejus; haereant tantum membra capiti suo, ut membra ejus sint. Dictum est de prima femina, quam seduxit hic draco; Eva scilicet illa cui consilium mortis dedit, et persuasione astuta in cor femineum more serpentis irrepsit. Factum est quod novimus, quod ibi et nos fecimus, quod dolemus. In illis enim duobus hominibus totum genus humanum: inde propago mortis, inde et in parvulis debita, delicta. «Quis» enim «mundus,» ait Scriptura, «in conspectu tuo? Nec infans cujus est unius diei vita super terram» . Tradux peccati, tradux mortis de primo peccato. Nostis enim et quid dictum est mulieri, vel potius serpenti, cum audiret
Abbreviated transcription (Latin):
bant. naues natant: & non merguntur:
Naues: eccłias intelligimus: Commeant inter
tempestates: inter ꝓcellas temptationum:
inter fluctus scłi: inter animalia pusilla &
magna: gub̃nator ẽ xp̃c. in ligno crucis suę.
llic naues commeabunt: Nontimeant naucͤ
nonualde adtendant ubi natent: sed aquo
gubernent᷑: Illic naues commeabunt. Quem
commeatũ reperiunt: Tristem Quando gu¬
bnatorem sentiunt xp̃m: commeabunt secu¬
rez Commeent ꝑseueranter: uenient adfinem
debitum: ꝑducentur adterram quietis Est in
isto mari aliquid etiam qͦd suꝑat omnia a¬
nimalia pusilla & magna: Quid ẽ hoc: psal¬
mum audiamus. Draco hic quẽ finristi: ad
illudendum ei: Ibi repentia quorum non est
numerus: ibi animalia pusilla & magna I¬
lic naues commeabunt. & non timebunt. non
solum repentia quoꝵ non ẽ numerus. & ani¬
malia pusilla &e magna. sed nec draconem
qui ibi ẽ: quem finxisti inquit dõ adilluden¬

Expanded text:
bat, naves natant, et non merguntur. bat, naves natant, et non merguntur. Naves Ecclesias intelligimus; commeant inter tempestates, inter proeellas tentationum, inter fluctus saeculi, inter animalia pusilla et magna. Gubernator est Christus in ligno crucis suae. «Illic naves commeabunt.» Non timeant naves, non valde attendant ubi natent, sed a quo gubernentur. «Illic naves commeabunt.» Quem commeatum reperiunt tristem, quando gubernatorem sentiunt Christum? Commeabunt secure, commeent perseveranter, venient ad finem debitum, perducentur ad terram quietis. 6. Est in isto mari aliquid etiam quod superat omnia animalia pusilla et magna. Quid est hoc? Psalmum audiamus: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Ibi repentia quorum non est numerus, ibi animalia pusilla et magna; illic naves commeabunt, et non timebunt, non solum repentia, quorum non est numerus, et animalia pusilla et magna, sed nec draconem qui ibi est: «Quem finxisti,» inquit Deo, «ad illuden
Abbreviated transcription (Latin):
dentes: Ipsi enim uersantur in amaris aqͥs:
et sterilib. Illic autem & pusilli & magni
sunt. Nouimus hoc Multi pusilli seculi
nondum crediderunt: multi primates scłi
nondum crediderunt: Animalia pusilla
& magna: sunt inhoc mari Oderunt ec¬
cłiam: premuntur xp̃i nomine. Non seui¬
unt. qͥa non ꝑmittuntur: inmanus ñerum¬
pens. clausa ẽ incorde seuitia Nam omnes
siue pusilli. siue magni. animalia pusilla
& magna. quȩ modo dolent templa clausa
ẽẽ: aras euersas: simulachra confractaꝰ le¬
ges latas. ut sacrificare ydolis capitale sit
crimen: omnes qui dolent hec. in mari s̃
adhuc Quid ergo nos. ad patriam qua itu¬
ri sumus: ꝑipsum mare Sed inligno no¬
li timere periculum: Lignum te portat: qͦd
continet scłm Ergo adtendite hoc mare
magnum & spaciosum: ibi repentia quo¬
rum non est numerus: animalia pusilla
& magna: Noli timere: noli terreri: deside¬
ra patriam: intellige peregrinationem:

Expanded text:
dentes: ipsi enim versantur in amaris aquis dentes: ipsi enim versantur in amaris aquis et sterilibus; illi autem et pusilli et magni sunt. Novimus hoc; multi pusilli saeculi nondum crediderunt, multi primates saeculi nondum crediderunt: «animalia pusilla et magna» sunt in hoc mari. Oderunt Ecclesiam, premuntur Christi nomine; non saeviunt, quia non permittuntur: in manus non erumpens, clausa est in corde saevitia. Nam omnes sive pusilli, sive magni, «animalia pusilla et magna,» quae modo dolent templa clausa esse, aras eversas, simulacra confracta, leges latas ut sacrificare idolis capitale sit crimen; omnes qui dolent haec, in mari sunt adhuc. Quid ergo nos? ad patriam qua ituri sumus? Per ipsum mare, sed in ligno. Noli timere periculum; lignum te portat quod continet saeculum. Ergo attendite: «Hoc mare magnum et spatiosum, ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Noli timere, noli terreri; desidera patriam, intellige peregrinationem.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nondum sumus interra uiuentium:
adhuc ista terra morientium ẽ. Clamam̃¬
autem & dicimus spesinca estu. portio mea in
terra uiuentium: Interra morientium spes
mea interra uiuentium portio mea. Ecce ista
terra que repleta ẽ creatura dĩ. Q adhuc in ista
iam uiuentium qua transit: audi sequentia.
Hoc mare magnum & spaciosum. ibi
repentia quoꝵ non est numerus Animalia pu¬
silla et magna. Terribile mare significat: uͥ
sunt repentia quorum non ẽ numerus: Insi¬
die repunt in hoc scło: & incautos repente
occupant: Repentes autem temptationes
qͥs numerat : Repunt: sed caue ne subripi¬
ant: Uigiletur inligno: etiam inaquis. in¬
cruce nauigamus: etiam influctibꝰ tuti su¬
mus: Non dormiat xp̃s: nondoriiat fides.
Et sidormierit excitetur: Imperabit uentis:
placabit mare. Finetur uia: gaudebitur
inpatria: Ibi repentia quorũ non ẽ numerꝰ.
animalia pusilla & magna Uideo enim
adhuc inmari isto formidoloso: nondum cre¬

Expanded text:
Sed nondum sumus in terra viventium, Sed nondum sumus in terra viventium, adhuc ista terra morientium est; clamamautem, et dicimus: «Spes mea es tu, portio mea in terra viventium» . In terra morientium spes mea, in terra viventium portio mea. Ecce ista terra quae repleta est creatura Dei. Qui adhuc est in ista ra viventium, qua transit? Audi sequentia: «Hoc mare magnum et spatiosum, ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Terribile mare significat: «ibi» sunt «repentia quorum non est numerus.» Insidiae repunt in hoc saeculo, et incautos repente occupant: repentes autem tentationes quis numerat? Repunt, sed cave, ne subripiant. Vigiletur in ligno; etiam in aquis, etiam in fluctibus tuti sumus: non dormiat Christus, non dormiat fides; et si dormierit, excitetur; imperabit ventis, placabit mare ; finietur via, gaudebitur in patria. «Ibi repentia quorum non est numerus; animalia pusilla et magna.» Video enim adhuc in mari isto formidoloso nondum cre
Abbreviated transcription (Latin):
bus indm̃i: auertentib se apriorib siis in¬
mundiciis & ydolatria: abspe preterita. ad
spem noui scłi: & ecce nondum ẽ uire. Nã
tenctur inspe: & ꝑipsam spem iã cantamꝰ.
& dicimus. repleta ẽ terra creatura tua Non¬
dum enim inpatria cantamus hoc: nondũ
in illa requie que ꝓmititur: nondum con¬
firmatis uectib portarum hierłm: sed ad¬
huc inperegrinatione intuentes mundum
istum totum. & undiq homines currentes
adfidem: timentes gehennam: contẽpnẽ¬
tes mortem: amantes uitam eternam: sper¬
nentes presentem: & tali spectaculo com¬
pleti gaudio dicimus. repleta ẽ terra crea¬
titra tua Hoc autem scłm ad huc tep̃ta¬
tionum fluctib quatitur: adhuc tempe¬
statib & ꝓcellis tribulationum. & tumore
turbatur hac tamen itur Minetur licet
mare & tiieat fluctib: ꝓcellasq partu¬
riat: hac itur Datum ẽ nob̃ lignum inqͦ
naiuigemus: repleta ẽ terra creatura tua

Expanded text:
bus in Deum, avertentibus se a prioribus imbus in Deum, avertentibus se a prioribus immunditiis suis et idololatria, a spe praeterita ad spem novi saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsam spem jam cantamus et dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» Nondum enim in patria cantamus hoc, nondum in illa requie quae promittitur, nondum confirmatis vectibus portarum Jerusalem ; sed adhuc in peregrinatione intuentes mundum istum totum, et undique homines currentes ad fidem, timentes gehennas, contemnentes mortem, amantes vitam aeternam, spernentes praesentem, et tali spectaculo completi gaudio dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» 4. Hoc autem saeculum adhuc tentationum fluctibus quatitur, adhuc tempestatibus et procellis tribulationum et tumorum turbatur: hac tamen itur. Minetur licet mare, et tumeat fluctibus, procellasque parturiat; hac itur, datum est nobis lignum in quo navigemus: «Repleta est terra creatura tua.»
Abbreviated transcription (Latin):
omni creatura spiritali quȩ dm̃ ꝓximȩ at¬
tingit. Uicint letantib inuenta eͥ dragma:
angłis letantib. inuenta ẽ anima humana. In¬
uenta ẽ ergo: gaudeat et dicat. Quã magnifi¬
catasunt opera tua domine: omnia insapi¬
entia fecisti: repleta ẽ terra creatura tua. Qua
creatura tua repleta est terra: Omnib arborib
& frutectis: omnib animalib & pecoribꝰ.:
& uniu̾so ipso genere humano: repletaest
terra creatura dĩ. Uidemus: nouimus : legi¬
mus: agnoscimus : laudamus: & inhis p̃di¬
camus: & inhis nec sufficimus laudare tan¬
tum quantum habundat exbona inspectio¬
ne cor nrm̃: Sed et illã magis creaturã debemus
ns illa seruitus legis: omnia illa sacrificia
prenuntiantia presens sacrificium: Habun¬
dabat tunc uetustas hominis: uenit qui re¬
nouaret opus suum: uenit qui conflaret ar¬
gentum suum: qui formaret monetã suam:
tadtendimus plenã terrã xp̃ianis credenti¬

Expanded text:
omni creatura spirituali quae Deum proxime atomni creatura spirituali quae Deum proxime attingit. Vicinis laetantibus inventa est drachma; Angelis laetantibus inventa est anima humana. Inventa est, ergo gaudeat, et dicat: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti.» 3. «Repleta est terra creatura tua.» Qua creatura tua repleta est terra? Omnibus arboribus et frutetis, omnibus animalibus et pecoribus; et universo ipso genere humano, repleta est terra creatura Dei. Videmus, novimus, legimus, agnoscimus, laudamus, et in his praedicamus; et in his non sufficimus laudare tantum, quantum abundat ex bona inspectione cor nostrum. Sed ad illam magis creaturam debemus nis illa servitus Legis, omnia illa sacrificia praenuntiantia praesens sacrificium. Abundabat tunc vetustas hominis; venit qui renovaret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram Christianis credenti
Abbreviated transcription (Latin):
aperientes os et ducentes sp̃m: crigunt ut dixi
fidentem ocłm cordis. & tircumspiciunt mente
uniuersum mundum. terram. mare ⁊ cęlũ:
& uidentes omnia pulchre disposita: ordina¬
fulciri seminib: mutari successionibꝰ: currere
temporib : placet inhis eis arcifex. ut & ipsi
dio: quia uere huic leticie nichil comparari po¬
test Quam magnificata sunt oꝑa tua dñe:
omnia insapientia fecisti Ubi ẽ ipsa sapientia.
inqua omnia fecisti: Quosensu attingitur: Quo
ocło iudetur: Quostudio queritur: Quo meni¬
to possidetur:: Quo putatis nisi gr̃a sua: Qui
donauit ut simus: donat ut boni sunus Do¬
nat conuersis: quia ante quã conuerterentur
& auersi irent post uias suas: nonne quesiuit
eos: Nonne descendit: Nonne uerbum caro
factum ẽ & habitauit innobis: Nonne ac¬
cendit lucernã carnis sue dum penderet in
cruce: & quesiuit ꝑditam dragmam. Quesi¬
uit & inuenit uicinis congratulantibꝰ. id:

Expanded text:
aperientes os et ducentes spiritum, erigunt, ut dixi, aperientes os et ducentes spiritum, erigunt, ut dixi, fidentem oculum cordis; et circumspiciunt mente universum mundum, terram, mare et coelum, et videntes omnia pulchre disposita, ordinafulciri seminibus, mutari successionibus, currere temporibus placet eis in his artifex, ut et ipsi dio, quia vere huic laetitiae nihil comparari potest: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti.» Ubi est ipsa sapientia in qua omnia fecisti? quo sensu attingitur? quo oculo videtur? quo studio quaeritur? quo merito possidetur? Quo putatis, nisi gratia sua? Qui donavit ut simus, donat ut boni simus. Donat conversis, qui antequam converterentur, et cum aversi irent post vias suas, nonne quaesivit eos? nonne descendit? nonne Verbum caro factum est, et habitavit in nobis ? nonne accendit lucernam carnis suae, dum penderet in cruce, et quaesivit perditam drachmam ? Quaesivit et invenit, vicinis congratulantibus, id est
Abbreviated transcription (Latin):
asapientia. & ꝑsapientiam facta sunt: Non¬
ergo exigit ds̃ intellectum. deequo et mulo: s
hominib dicit Nolite eẽ sicut equus ⁊ mulus.
quib non ẽ intellectus Qđ equo natura ẽ: ho¬
mini crimen ẽ hoc ergo dicit ds̃: Non exigo
participationem sapientiȩ. meȩ abeis que ñ
feci adimaginem meam: sedubi feci. inde
exigo: & usum eius rei postulo quã donaui
Homines ergo reddentes dõ quȩ di sunt. si cesa¬
ri reddunt qđ cesaris ẽ. idest reddentes cesar
imaginem suã. & reddentes dõ imaginẽ suã:
erigunt ipsam mentẽ suam non adse sed ad
artificem suũ. & adlumen unde sunt: & ad
calorem quendam spiritalem unde feruescũt:¬
& unde remoti frigescunt: etunde recedentes
contenebramtur: & quo reu̾tentes illuminan¬
tur: quia pie illi dixerunt. tu illuminabis
lucernã meam dñe. ds̃ m̃s illuminatene¬
bras meas. discussis tenebris terrenȩ stulticis

Expanded text:
in sapientia et per sapientiam facta suntin sapientia et per sapientiam facta suntlo: sed hominibus dicit, «Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus» . Quod equo natura est, homini crimen est. Hoc ergo dicit Deus: Non exigo participationem sapientiae meae ab eis quae non feci ad imaginem meam; sed ubi feci, inde exigo, et usum ejus rei postulo, quam donavi. Homines ergo reddentes Deo quae Dei sunt, si Caesari reddunt quod Caesaris est ; id est, reddentes Caesari imaginem suam, et reddentes Deo imaginem suam, erigunt ipsam mentem suam, non ad se, sed ad artificem suum, et ad lumen unde sunt, et ad calorem quemdam spiritualem unde fervescunt, et unde remoti frigescunt, et unde recedentes contenebrantur, et quo revertentes illuminantur: et quia pie illi dixerunt, «Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas» ; discussis tenebris terrenae stultitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
tiam factum ẽ Quicquid nouit sapienti¬
am: & quicquid ñ nouit sapientiam. ⁊ ta¬
men increatura dĩ ẽ insapientia factũ est.
et ꝑsapientiam factum ẽ. Qui cognosct̃
sapientiam lucẽ habent sapientiam: qui
noncognoscunt: habent tamen artificem
sapientiam: cum sint ipsi detenti ininsi¬
pientia Et qui eam lumen habent.etiã
artificem habent: non quicunq artificem
habent. etiam lucem habent: Et quidem
in hominibꝰ multi sunt. qui eius partici¬
pes fuint & sapientes uocantur: multi
eius exꝑtes stulti nominantui Propterea
uicioso nomine stulti nominantur: quia
si studeant sapientiȩ: si petant: siquerant̾
sipulsent: possunt ꝑuenire ad eius partici¬
pationem: Non enim naturȩ: sednegligen¬
tiȩ denegatur Sunt etiam aliȩ creature qͥ
non possunt fieri participes sapientiȩ: sic̃
om̃i bestie omnia pecoraꝰ om̃s arbores:
quȩ nec sensum habent ullum: Nunquid qͥa
participes sapientiȩ esse nonpossuntꝰ ideo ñ

Expanded text:
tiam factum est. Quidquid novit sapientiam, et quidquid non novit sapientiam, et tamen in creatura Dei est, in sapientia factum est, et per sapientiam factum est. Qui cognoscunt sapientiam, lucem habent sapientiam; qui non cognoscunt, habent tamen artificem sapientiam, cum sint ipsi detenti insipientia: et qui eam lucem habent; etiam artificem habent; non quicumque artificem habent, etiam lucem habent. Et quidem in hominibus multi sunt qui ejus participes fiunt, et sapientes vocantur; multi ejus expertes, stulti nominantur. Propter hoc vitioso nomine stulti appellantur, quia si studeant sapientiae, si petant, si quaerant, si pulsent, possunt pervenire ad ejus participationem: non enim naturae, sed negligentiae denegatur. Sunt autem aliae creaturae, quae non possunt fieri participes sapientiae; sicut omnes bestiae, omnia pecora, omnes arbores, quae nec sensum habent ullum. Numquid quia participes sapientiae esse non possunt, ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
cham Qđ ẽ isrł. hocẽ iacob & qđ estegyptus.
hoc ẽ terracham Hinc enim aꝑtissime demõ¬
stratum ẽ: de semine cham filui noe cuiꝰ pri¬
mitiuus fuit chanaan. exortam etiã fuisse
gentem egyptiorum Proinde inquib codi¬
cibus hoc loco legitur chanaan: emendan¬
dum ẽ Melius enim interpretatum ẽ acola
fuit: qͣm sicut alii codices habent inhabita¬
uit: qđ tantumdẽ eẽt si & incola diceretur
Nichii enim aluid significat Nam idipsum
ẽ uerbum ingreco. isto loco: qđ est & suꝑiꝰ
ubi dictum ẽ paucissimi & incole inea In¬
colatus porro ut accolatus non indigenam:
sed aduenam ostendit Ecce quomͦ transie¬
runt degente ingentem: de regno inpopłm
alterum Qđ breuit̃ ꝓpositum fuerat: bre¬
uiter narrando explicatum ẽ S deqͦ regno
transierunt in popłm alterum: merito que¬
ri potest Nondum enim regnabant int̾ra

Expanded text:
Cham.» Quod est Israel, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, Cham.» Quod est Israel, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra
Abbreviated transcription (Latin):
& seniores eius prudentiam doceret: Grecꝰ
habet. et semores eius sapientiã aħ doceret:
qđ omnimodo aduerbum ita dici possit.
erudiret principes eius sicut semet ipsũ: &
seniores eius sapientes faceret. Presbiteros enĩ
habet. qͦs dicere solemus seniores: non geron¬
tos idest senes. cu. syc.n. autẽ qđ uno uerbo la¬
tine. dici non potest asapientia dictum est.
quȩ cu. ꝙya. grece dicitur. non aprudentia
legimus mnilla sublimitate ioseph̃ sicut nec
compedes in euis humilitate S unde fieri
possit. ut uir tantus unuis ueri dĩcultor
inegypto alendis tantummͦ corporib &
reb tantum corporalib gubernandis eẽt
intentus: & quo eos meliores redderet. curam
ñgereret aninoꝵ: Sedea conscripta sunt in illa
historia: quȩ scđm intentionẽ scribentis in qͦ
erat sp̃s sc̃s reb futuris illa narratione signi¬
ficandis sufficere uidicata sunt. Et intrauit

Expanded text:
et senes ejus prudentiam doceret.» Graecus et senes ejus prudentiam doceret.» Graecus habet, «Et seniores ejus sapientiam doceret.» Quod omnimodo ad verbum ita dici posset: «Erudiret principes ejus sicut semetipsum, et seniores ejus sapientes faceret:» πρεσβυτέρους enim habet, quos dicere solemus seniores, non γέροντας, id est senes; σοφίσαι autem, quod uno verbo latine dici non potest, a sapientia dictum est, quae σοφία graece dicitur, non a prudentia, legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere judicata sunt. 15. «vers.
Abbreviated transcription (Latin):
Inde commendatus ẽ regi: ut etiã illi desom¬
niis eius futura prediceret Sed qm̃ dix̃ do¬
nec ueniret uerbũ eius: ne omnimodo eiꝰ
sic intelligeremus. ut quisquam rem tantã
homini tribuendam putaret: continuo sub¬
iecit E loquium dm̃i inflammauit eum:
Iel qđmagis de greco expressum alii codices ha¬
bent: eloquium dñi igniuit eum Ut etiam
ipse intereos computaretur. quib dictum ẽ
laudamini innomine scõ eius: eloquium do¬
mini igniuit eum: Merito sp̃s sẽs quando
adomino missus ẽ: uisȩ sunt illis lingue di¬
A quo igne discedent dequibꝰ dicitur: refrige¬
scet caritas multorum: Deniq sequitur:¬
Uisit rex & soluit eum: princeps popłorum
& dimisit eum: Ipse ẽ rex: qui & princeps
popłorum Soluit compeditum: dimisit
inclusum Constituit eũ dominũ domꝰ
suȩ: & principẽ omnis possessionis sue. Ut
crudiret principes eius sicut semet ipsum:

Expanded text:
unde commendatus est regi, ut etiam illi de somunde commendatus est regi, ut etiam illi de somniis ejus futura praediceret . Sed quoniam dixit, «donec veniret verbum ejus,» ne omni modo «ejus» sic intelligeremus, ut quisquam rem tantam homini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum:» vel, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus. Eloquium Domini ignivit eum.» Merito Spiritus sanctus quando a Domino missus est, visae sunt illis linguae di. A quo igne discedunt, de quibus dicitur: «Refrigescet charitas multorum» . 14. «verisit rex et solvit eum, princeps populorum, et dimisit eum. Ipse est rex, qui princeps populorum: solvit eum compeditum, dimisit inclusum. Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae; ut erudiret principes ejus sicut semetipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
eat inuiscera obliuionis ur̃ȩ. Thesaurꝰ de¬
siderabilis: requiescat more ur̃o Magno
labore quesita & inuenta sunt: magno la¬
bore nuntiata & disputata sunt: Sit labor
nr fructuosus uob̃: et benedicat anima

Expanded text:
eat in viscera oblivionis vestrae. Thesaurus deeat in viscera oblivionis vestrae. Thesaurus desiderabilis requiescat in ore vestro . Magno labore quaesita et inventa sunt, magno labore nuntiata et disputata sunt; sit labor noster fructuosus vobis, et benedicat anima