comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sture pulcherrimȩ renoua¬
tionis. quasi sũme circucisio¬
nis desideramus p̾mia ꝑtin¬
gere: curemꝰ interim pͥmia¬
ue circumcisionis. et cens¬
uationii. quȩ cotidiano untutũ
exercitio fit subire remedia: De¬
ponamus scđm pristinã conuer¬
sadonẽ ueterem hominẽ qui
rũpitur scđm desideria er¬
INis: renouemur sp̃u mentis¬
N. et induamuf nouũ ho¬
nẽ qui scđm dm creatus ẽ
IIisticia et sc̃itate ueritatis.
udientes circũcisionẽ. in
mnporis nr̃i menbro nos
cfigare sufficere credamus:
s sic̃ idẽ alibi monet apłs.
mundemus nos ab omi labe
et inquinamento carnis et
sp̃e: ꝑficientes sc̃ificationẽ in
timore di: Relegamus acta
apłoꝵ: ideamus beatissimũ
ꝓthomartyre stephanii. iudeis
se cũ dño ꝑsequentibꝰ t̾ribilit᷑
intonamtẽ: Duri ceruice et in¬
circũcisi cordib et aurib: uos
semꝑ sp̃ui sc̃o restitistis:. Si ergo
meircũcisi cordib et auribus
sunt. qui sp̃e scĩ monitis resi¬

Expanded text:
jus pulcherrimae renovationis, quasi summae circumcisionis, desideramus praemia pertingere, curemus interim primitivae circumcisionis et renovationis, quae quotidiano virtutum exercitio fit, subire remedia. Deponamus secundum pristinam conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris, renovemur sp et induamus novum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis. Neque audientes circumcisionem in uno corporis nostri membro nos castigare, sufficere credamus: sed sicut idem alibi monet Apostolus: Mundemus nos ab omni labe et inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Dei ; relegamus Acta apostolorum, videamus beatissimum protomartyrem Stephanum Judaeis se cum Domino persequentibus terribiliter intonantem: Duri cervice, et incircumcisi cordibus et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis. Si ergo incircumcisi cordibus et auribus sunt, qui Spiritus sancti monitis resi
Abbreviated transcription (Latin):
generatio sp̃alis exhibuit Ille
nos uitiis subdidit: iste nos flo¬
rere uirtutib fecit. Ille nos ꝑ
uitia deiecit. qͥ pͥmus cecidit:
iste nos ꝑ uirtutẽ eleuat qͥ pͥmꝰ
ascendit: Ille quippe pͥmꝰ cecidit
minfernũ: iste primus conscen¬
dit in cęlũ: Interea fr̃s dignũ. ẽ
ut in die dm̃cȩ natiuitatis: diẽ
quoq dnicȩ resurrectionis sol

Expanded text:
generatio spiritalis exhibuit. Ille generatio spiritalis exhibuit. Ille nos vitiis subdidit, iste nos florere virtutibus fecit. Ille nos per vitia dejecit, quo primus cecidit: iste nos per virtutes elevat, quo primus ascendit. Ille quippe primus cecidit in infernum, iste primus conscendit in coelum. 8. Interea, fratres, dignum est ut in die dominicae Nativitatis diem quoque dominicae Resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ eã homo quẽ ds̃ fecerat a
deo separaret᷑: nunc aut̃ ad mariã
bonus angelus uenit: ut in ea
humane nat᷑e ds unigenitꝰ uni¬
retur. Uenit ad euã diabolus.
ut uitã nob̾ malignꝰ auferret:
uenit ad mariã gabrihel. ut ui
tam reddendã hominib nunti¬
aret:
er pͥmi hominis culpã cepit
diabolus homini diiari: ꝑ scdĩ
hominis gr̃am. cepit ab homine
cundo captiuus ꝑ illũ nos cap¬
tiuos tenuit: ꝑ istũ nos liberatoᷤ
amisit: Primꝰ adam. nob auctor
extitit culpe: nouissimꝰ adã. nob̾
auctor extitit gr̃e. Ille de limo
plasmatus. terrenos ꝓtulit:
iste de sp̃u sco natus celestes
effecit: ꝑ illũ ꝑdidimꝰ grãm pͥorẽ:
ꝑ istũ recepimus ampliorẽ: Ille
quippe nob̾ intulit peccati macłã.
cũ qua nasceremur ad suppliciũ:
iste nob̾ contulit iustificationis
gr̃am. ut renasceremur ad regnũ
illĩ nos filios scłi generatio car¬
nalis effecit: ꝑ istu nos filios daĩ

Expanded text:
ut per eam homo, quem Deus fecerat, a ut per eam homo, quem Deus fecerat, a Deo separaretur; nunc autem ad Mariam bonus angelus venit, ut in ea humanae naturae Deus Unigenitus uniretur. Venit ad Evam diabolus, ut vitam nobis malignus auferret; venit ad tam reddendam hominibus nuntiaret. Per primi hominis culpam coepit diabolus homini dominari, per secundi hominis gratiam coepit ab homine cundo captivus. Per illum nos captivatos tenuit, per istum nos liberatos amisit. Primus Adam nobis auctor exstitit culpae, novissimus Adam nobis auctor exstitit gratiae. Ille de limo plasmatus terrenos protulit, iste de Spiritu sancto natus coelestes effecit. Per illum perdidimus gratiam priorem, per istum recepimus ampliorem. Ille quippe nobis intulit peccati maculam, cum qua nasceremur ad supplicium; iste nobis contulit justificationis gratiam, ut renasceremur ad regnum. Per illum nos filios saeculi generatio carnalis effecit, per istum nos filios Dei
Abbreviated transcription (Latin):
dicã. quando quidẽ ds̃ unigenitꝰ
humanã naturã tantũ dilexit.
ut eã ñ solũ a potestate mali
angeli liberaret: ueruetiã inse¬
ipso suꝑ om̃s bonos angelos in
patris dextera collocaret. Nai̾a
enĩ quȩ in pͥmo homine a ma¬
lo angelo captiuata fuerat: ip¬
sa nunc in scđo homine suꝑ
om̃s bonos angelos regnat.
atura quȩ in primo
homine mundũ peccato pol¬
luit: ipsa in scđo homine mu¬
dũ apeccato mundauit Primꝰ
homo de terra terrenꝰ: scđs ho¬
mo de cęlo cȩlestis: Primũ ho¬
minẽ mulier corrupta mente
decepit: scđm hominẽ uirgo
incorrupta uirginitate cõn¬
cepit: In pͥmi hominis conuge.
nequitia diaboui seductã depra¬
uauit mentẽ : in scdi aut̃ homi¬
nis matre. gr̃a dĩ et mentẽ serua¬
tulit firmissimã fidẽ: carni abstu¬
lit omnino libidinẽ. Qm gͥ mise
homo: ideo sine peccato mirabi¬
liter natus ẽ. ds̃ homo: Attendite
euam angelus malus accessit:

Expanded text:
dicam? quandoquidem Deus unigenitus dicam? quandoquidem Deus unigenitus humanam naturam tantum dilexit, ut eam non solum a potestate mali angeli liberaret, verum etiam in seipso super omnes bonos angelos in Patris dextera collocaret. Natura enim quae in primo homine a malo angelo captivata fuerat, ipsa nunc in secundo homine super omnes bonos angelos regnat. Natura quae in primo homine mundum peccato polluit, ipsa in secundo homine mundum a peccato mundavit. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis . Primum hominem mulier corrupta mente decepit, secundum hominem virgo incorrupta virginitate concepit. In primi hominis conjuge nequitia diaboli seductam depravavit mentem, in secundi autem hominis matre gratia Dei et mentem integtulit firmissimam fidem, carni abstulit omnino libidinem. Quoniam igihomo, ideo sine peccato mirabiliter natus est Deus homo. 7. Attendite, Evam angelus malus accessit,
Abbreviated transcription (Latin):
t suã caritatẽ ds̃ cõm̃daret
in nob̾: filiꝰ eiꝰ naturã nr̃a susce¬
pit ex nob Q d̾s unigenitus
qui panis ẽ. angeloꝵ: ut etiã
homini se ipsũ faceret panem:
suul hominis et animam
suscepit et carnẽ: Accepit ut̃n¬
mundã Accepit animã nr̃a
sine iniquitate: accepit carnẽ
nr̃am cũ mortalitate: Accepit
animã iustã. ꝑ quã nr̃is ani¬
mabus iusticiã redderet car¬
nẽ uero ꝓpterea dignatus est
habere mortalẽ. ut scdm ppsã
moriens mortẽ uinceret: scđm
ipsã etiã resurgeret: ꝑ quam
nr̃a qͦq corpora suscitaret.
Magnũ mysteriũ dilectissimm
fr̃s: magnũ diuine dilectiois
indicium: Homo dm̃ contẽp¬
nens. a deo discesñt: ds̃ homi¬
nẽ diligens. ad homines uenit
Dilexit impiũ. ut faceret iustũ.
dilexit infirmũ. ut faceret sa¬
num Dilex it ꝑuersũ. ut face¬
ret rectũ : dilexit mortuũ. ut
faceret uiuũ: Q quid ampliꝰ

Expanded text:
Ut autem suam caritatem Deus commendaret Ut autem suam caritatem Deus commendaret in nobis, Filius ejus naturam nostram suscepit ex nobis: et Deus unigenitus, qui panis est angelorum, ut etiam hominum seipsum faceret panem, simul hominis et animam suscepit et carnem. Accepit utramundam: accepit animam nostram sine innostram cum mortalitate; accepit animam justam, per quam nostris animabus justitiam redderet, carnem vero propterea dignatus est habere mortalem, ut secundum ipsam moriens mortem vinceret, secundum ipsam etiam resurgeret, per quam nostra quoque corpora suscitaret. 6. Magnum mysterium, dilectissimi fratres, magnum divinae dilectionis indicium. Homo Deum contemnens a Deo discessit, Deus hominem diligens ad homines venit. Dilexit impium, ut faceret justum; 554 dilexit infirmum, ut faceret sanum; dilexit perversum, ut faceret rectum; dilexit mortuum, ut faceret vivum. Et quid amplius
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporis. sponsus ꝓcedens de tha¬
lamo suo Dies eternitatis xp̃c.
angelos ereans: dies in tempore
xp̃c. homines saluans. Dies et̾m¬
tatis xp̃c. in celo scõs angelos
pascens: dies temporis xp̃c. ho¬
mines in terra reneiens. Ut
enĩ panẽ angeloꝵ manducaree
homo: creator angeloꝵ fac̾tus ẽ.
homo: utrosq pascens. et integer
ꝑmanens: Quã bonꝰ panis: qui
et angelos pascit ꝑ speciẽ. ut de
ipio satient᷑ in patria: et nos pas¬
cit ꝑ fidẽ. ne deficiamꝰ in uia:
lle panis qͥ se ipsũ dat angelis
ad gaudiũ stabilitatis: se ipsũ
dedit hominibꝰ ad remediũ sani¬
tatis: et qͥ ẽ angłoꝵ esca. nob̾
factus ẽ. medicina Uerũtam̃
hic dilectissimi fr̃s attendite
magnitudinẽ gr̃ȩ: et agnosci¬
te quid ds̃ homini dignatus ẽ.
p̃rogare: Xp̃s eni dĩ filiꝰ. de uero
deo ds uerus et unus cũ patre
naturalit̾ ds̃. semꝑ ex se ipso
scõs angelos pascit: s tamen
angelicã naturã dĩ filiꝰ ñ accepit:

Expanded text:
temporis sponsus procedens de thalamo suo . Dies aeternitatis Christus angelos creans, dies in tempore Christus homines salvans. Dies aeternitatis Christus in coelo sanctos angelos pascens, dies temporis Christus homines in terra reficiens. Ut enim panem angelorum manducaret homo, creator angelorum factus est homo, utrosque pascens, et integer permanens. Quam bonus panis qui et angelos pascit per speciem, ut de ipso satientur in patria, et nos pascit per fidem, ne deficiamus in via! Ille panis, qui seipsum dat angelis ad gaudium stabilitatis, seipsum dedit hominibus ad remedium sanitatis; et qui est angelorum esca, nobis factus est medicina. 5. Verumtamen hic, dilectissimi fratres, attendite magnitudinem gratiae, et agnoscite quid Deus homini dignatus est praerogare. Christus enim Dei Filius, de vero Deo Deus verus, et unus cum Patre naturaliter Deus, semper ex seipso sanctos angelos pascit; sed tamen angelicam naturam Dei Filius non accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑierat: Omĩpocentiã: qua
fecit omnẽ diẽ grãm: qua certo
die concipi. et certo die dignatꝰ
ẽ nasci. uti¬
dem gͥ minoratus paulominꝰ
ab angłis in die factus ẽ. ho¬
minũ: qui coet̾nus et equalis
cit. Bene nuntiate diẽ de die:
salutare eiꝰ: Qͥd ẽ. diẽ de die. nͥ
filu de patre: Est gͥ de patre
filiꝰ. de die dies: s tam̃ pater ec
filiꝰ ñ duo dies. s unue ẽ dies
st de patre filiꝰ. de dõ ds̃: pater
tam̃ et filiꝰ ñ duo dii. s unus .ẽ. ds̃.
Umis gͥ dies eternitatis. simul pa

Expanded text:
quod perierat; omnipotentiam, qua quod perierat; omnipotentiam, qua fecit omnem diem; gratiam, qua certo die concipi et certo die dignatus est nasci. dem igitur minoratus paulo minus ab angelis, in die factus est hominum, qui, coaeternus et aequalis cit: Bene nuntiate diem de die, salutare ejus . Quid est diem de die, nisi Filium de Patre? Est igitur de Patre Filius, de die dies; sed tamen Pater et Filius non duo dies, sed unus est dies. Est de Patre Filius, de Deo Deus; Pater tamen et Filius non duo dii, sed unus est Deus. Unus igitur dies aeternitatis sim
Abbreviated transcription (Latin):
monstramꝰ: Cũ uͦ dicimꝰ unũ
dm̃. ẽẽ. patrẽ et filiũ: ipsa unã
naturã indiscrete diumitatis
ostendimꝰ: Alta ẽ. gͦ ꝑsona genitors
loqui poterit. qͥs de quo: ho¬
mo de deo: mortalis de ĩmor¬
tali: uisibilis de muisibili: mu¬
tabilis de incõmutabili: opus
de opifice: de creatore creat᷑aꝰ
de factore factura: paruus
de ĩmenso: temporalis de eterno
humilis de altissimo: plasmatꝰ
ex nichilo: Cuiꝰ ẽ ine narrabiliˢ
onmpotentia. qua nos gratui¬
ia bonitate fecit: nec minus ta¬
men me narrabilis gr̃a qua
nos omnipͦtentissima miserati¬
one saluauit: qͥ et opus creatri¬
cis omĩpotentie gratis fecit: &¬
opus gratie saluatrieis omni¬
potenter impleuit. illic habens
potestatẽ condendi et regendi
creaturã suã. Hic habens pote¬
statẽ ponendi et sumendi pro
nob animã suã: Omipotentiã
inpͥncipio erat. et apud din
erat et ds̃ erat. fecit qđ ñ erat.¬
rãm uͦ. qua uerbiĩ caro factii.
uenit querere et saluĩ facere

Expanded text:
 unum Deum esse Patrem et Filium, ipsam unam naturam indiscretae divinitatis ostendimus. Altera est enim persona genitorisloqui poterit quis? De quo? Homo de Deo, mortalis de immortali, visibilis de invisibili, mutabilis de incommutabili, opus de opifice, de creatore creatura, de factore factura, parvulus de immenso, temporalis de aeterno, humilis de altissimo, plasmatus ex nihilo. Cujus est inenarrabilis omnipotentia, qua nos gratuita bonitate fecit; nec minus tamen inenarrabilis gratia, qua nos omnipotentissima miseratione salvavit. Qui et opus creatricis omnipotentiae gratis fecit, et opus gratiae salvatricis omnipotenter implevit: illic habens potestatem condendi et regendi creaturam suam, hic habens potestatem ponendi et sumendi pro nobis animam suam. Omnipotentiam in principio erat, et apud Deum erat, et Dgratiam vero, qua Verbum caro factum venit quaerere et salvum facere
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. erbũ qd semꝑ erat: uideamꝰ
et ostendit nob. Uerbĩ hoc ipsũ
derit nobis carnẽ sua: Qđd enim
uidere ñ poteramꝰ. dũ exrat u̾bii.
uideamꝰ factũ: qͥa caro ẽ: Cui
simile ẽ: qđ ioħs ait: Qđ fuit¬

Expanded text:
rbum quod semper erat, videamus et ostendit nobis. Verbum hoc, ipsum derit nobis carnem suam. Quod enim videre non poteramus dum erat Verbum, videamus factum quia caro est. Cui simile e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis accepit. eodẽ die
suȩ suoꝵq circumcisionis etiã
nominis amplificatione simul
cũ sua coniuge benedici ꝓme¬
ruit: ut qui eatenus abrã. idẽ¬
pater excelsus dictus ẽ. de inde
abrahã. idest pater multarum
gentiũ uocaretui: quia patre
nnquit multarũ gentiũ consti¬
tui te: Quę fidelissima ꝓmissio
tam late ꝑ orbẽ iã pat̾et imn¬
pleta: ut etiã nos ipsi de genti¬
bus ad fidei illiꝰ deuocionẽ uo¬
cati. ipsũ nos patrẽ spaliter
habere gaudeamꝰ: dicente ẽtia
nobis apło: Si autẽ uos xp̃i:

Expanded text:
promissionis accepit, eodem die promissionis accepit, eodem die suae suorumque circumcisionis etiam nominis amplificatione simul cum sua conjuge benedici promeruit, ut qui eatenus Abram pater excelsus dictus est, deinde Abraham, id est pater multarum gentium, vocaretur: quia patrem, inquit, multarum gentium constitui te. Quae fidelissima promissio tam late per orbem jam patet impleta, ut etiam nos ipsi de gentibus ad fidei illius devotionem vocati, ipsum nos patrem spiritualiter habere gaudeamus, dicente etiam nobis Apostolo: Si autem vos Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
eniens in carne dĩ filiꝰ qui solam
carnis naturã. nullã aut̃ peccati
contagionẽ traxit de ada & qͥ
munere gr̃ȩ renascentis: utrũq
genus purificationis subire dig¬
natus ẽ. et circũcisus uidelicet
aparentib octaua die natiuita¬
tis et tricesimo ȩtatis anno
baptizatus a ioħe: immo etiã
terciũ salutaris hostiȩ munus
ipse templi dñs ꝓ se ñ respuit
offerri : cuiꝰ die dehinc tricesi¬
ma tercia. dño opitulante ur̃a
caritas auditura simul ẽ. et ce¬
lebratura mysteriũ. Cuncta
inquã et legalis et euangelicȩ
purificationis genera. qͥ nullo
indiguit dñs susciꝑe ñ despexit:
ut et consũmande iã legis decre¬
ta suo tp̃r doceret esse saluber¬
rina: & aduenientis euange¬
lii cuncꝰtis fidelib ostenderẽe
equȩ subeunda remedia:
pit : adimitationẽ priscȩ fecit
obseruationis: quã ex eo credi¬
mus suptam. qđ abrahã patri¬
archa qui pͥmus circucisionis
saciamentũ in testimoniũ sue
magne fidei et diuine ad eum

Expanded text:
eniens in carne Dei Filius, qui solam carnis naturam, nullam autem peccati contagionem contraxit de Adam, et munere gratiae renascentis: utrumque genus purificationis subire dignatus est, et circumcisus videlicet a parentibus octava die nativitatis, et tricesimo aetatis anno baptizatus a Joanne, imo etiam tertium salutaris hostiae munus ipse templi Dominus pro se non respuit offerri. Cujus die dehinc tricesima tertia, Domino opitulante, vestra charitas auditura simul est et celebratura mysterium. Cuncta, inquam, et legalis et evangelicae purificationis genera, qui nullo indiguit, Dominus suscipere non despexit, et  Al., ut consummandae jam legis decreta suo tempore doceret esse saluberrima, et advenentis Evangelii cunctis fidelibus ostenderet aeque subeunda remedia. pit, ad imitationem priscae fecit observationis, quam ex eo credimus sumptam quod Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum in testimonium suae magnae fidei et divinae ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
rib estu urebatur et gelu: quoꝵ
in figurã ueri pastoris habitũ
ostensa inter doctrine saluta¬
ris aquas uirtutũ suarũ uari¬
etate. statu sublimiore donabat
Legis lator moyses qͥ pͥus t᷑ypũ
eccłe septiformis. sorores septẽ
pascentes ab irruentiũ pastoꝵ
donec suas oues adaquatent
in ꝓbi tate defendit: postmodũ
inter pascua deserti. dñm ui¬
dere et alloqui. atq in uirga
pastorali signa facere. ac popłm
dĩ liberare ꝓmeruit: Ipse dauid
natus ẽ. filiꝰ: a rietẽ fui patris
de manu ursi uel leonis eripi¬
ens. ostendit eũ de sua styrpe
et ciuitate nasciturũ cui simił
ñ ẽ: eripiens in opẽ de manu
fortiorũ eiꝰ egenũ et pauꝑẽ
a diripientib eũ & ideo ñ ẽ.
par ui ducenda pastorũ attes¬
tatio. qͥ tunc uigilare et angelice
exultationis hymũ audire merue¬
runt. quando relictis in deserto
nonaginta nouẽ ouib. ad reqͥren¬
dam ouẽ centesimã bonꝰ pastor

Expanded text:
ribus aestu urebatur et gelu, quorum ribus aestu urebatur et gelu, quorum in figuram veri pastoris habitum, ostensa inter doctrinae salutaris aquas virtutum suarum varietate, statu sublimiore donabat. Legislator Moyses qui prius in typum Ecclesiae septiformis sorores septem pascentes ab irruentium pastorum, donec suas oves adaquarent, improbitate defendit, postmodum inter pascua deserti Dominum videre et alloqui atque in virga pastorali signa facere ac populum Dei liberare promeruit. Ipse David,natus est filius, arietem sui patris de manu ursi vel leonis eripiens, ostendit eum de sua stirpe et civitate nasciturum, cui similis non est, eripiens inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum. Et ideo non est parvi ducenda pastorum attestatio, qui tunc vigilare et angelicae exsultationis hymnum audire meruerunt, quando, relictis in deserto nonaginta novem ovibus, ad requirendum ovem centesimam bonus Pastor
Abbreviated transcription (Latin):
medioere fidĩ tͥ hoc uideatur
exemplũ: ñ uilis ꝑsona pastor:
Certe qͦ uilior ad prudentiã: eo p̃¬
ciosior ad fidẽ: Non sapientes
sed simplices. qui fucare audita
nescirent. dñs sui p̾cones elegit:
ñ retheis s pisca tores ad euan¬
geliz andũ destinauit. Deniq
ei in ueteri testamento: p̃cipu¬
os quos q̃ suȩ dispensationis
nuntios pastores ordinauit
thomartyr abel. qui in nocuã
pastoralis officii conuersatio¬
nem. ꝓprio sanguine dicauit:
cuiꝰꝙ in figuram dñicę passio¬
nis sanguis clamat de terra:
quasi doctissimꝰ ac pͥmus opi¬
lionũ pͥmitias gregũ suorum
dño deuotui offerebat. Abrabam
pater fidei. qui exultauit ut ui¬
deret diẽ xp̃i. et uidit et gauisue
ẽ: ñ auri metalla qͥbꝰ suo cultui
ornam̃ta conquireret: s aquarũ
fontes quibꝰ pecora potaret. in
terrȩ uenis fodiendo quesisse
acob duodecĩ tribuũ pater.bis
denis annis in pascendis peco¬

Expanded text:
mediocre fidei tibi hoc videatur mediocre fidei tibi hoc videatur exemplum, non vilis persona pastorum. Certe quo vilior ad prudentiam, eo pretiosior ad fidem. Non sapientes sed simplices, qui fucare audita nescirent, Dominus sui praecones elegit; non rhetores, sed piscatores ad evangelizandum destinavit. Denique et in Veteri Testamento, praecipuos quosque suae dispensationis nuntios pastores ordinavit. Protomartyr Abel qui innocuam pastoralis officii conversationem proprio sanguine dicavit, cujusque in figuram dominicae passionis sanguis clamat de terra, quasi doctissimus ac primus opilionum primitias gregum suorum Domino devotus offerebat. Abraham pater fidei, qui exsultavit ut videret diem Christi, et vidit, et gavisus est, non auri metalla quibus sui cultui ornamenta conquireret, sed aquarum fontes quibus pecora potaret, in terrae venis fodiendo, quaesisse acob duodecim tribuum pater bis denis annis in pascendis peco
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ quasi maria: uirilẽ sp̃uali¬
um doctoꝵ cȩcũ. quasi ioseph:
et humilẽ mediatoris dĩ et ho¬
minũ hominis iħu xp̃i aduen¬
tũ. scripturȩ sacrȩ paginis inser¬
tũ. quasi in p̾sepio positũ infan¬
De qͦ uidelicet sc̃arũ scripturarũ
p̃sepio: eximiũ illud anmal.
et sacrosc̃is hostiis aptissimum
pascebatur: qđ exultando ꝓcla¬
mat: Dñs pascit me. et mehil
mͥ drexit. in loco pascuȩ ibi me
collocauit: E paulo post. Para¬
sti in conspectu meo m̃sã: adu̾s
eos qui tribulant me.
runt de uerbo qđ̃ dicꝰ ũ erat
illis de puero hoc: quia inmirũ
iusti. ẽ. ordinis ut cognita. amata.
ec honore digno celebrata ibi
incarnatione : ad ipsã quandoq
uerbi głam contuendã. capati¬
oris longo exercicio mentis
acumine̾ ꝑtingatur: Q om̃s
qͥ audierant. mirati sunt: et de
his quȩ dicta erant a pastorib
ad ipsos Apastorib popłe
ac di reuerentiã cogit᷑. Non

Expanded text:
nem, quasi Mariam, virilem spiritalinem, quasi Mariam, virilem spiritalium doctorum coetum, quasi Joseph, et humilem Mediatoris Dei et hominum, hominis Jesu Christi adventum Scripturae sacrae paginis insertum, quasi in praesepio positum infanDe quo videlicet sanctarum Scripturarum praesepio eximium illud animal et sacrosanctis hostiis aptissimum pascebatur, quod exsultando proclamabat: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit, in loco pascuae ibi me collocavit . Et paulo post: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . runt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc, quia nimirum justi est ordinis ut cognita, amata, et honore digno celebrata, Verbi incarnatione, ad ipsum quandoque Verbi gloriam contuendam capacioris longo exercitio mentis acumine pertingatur. Et omnes qui audierunt mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. A pastoribus populus ad Dei reverentiam cogitur. Non
Abbreviated transcription (Latin):
nerunt mariã et ioseph. et infan¬
tẽ positũ in p̃sepio. Uidentes aut̃.
cognouerunt de uerbo qđ dictũ
erat illis de puero hoc fẽstinant
pastores: xp̃i quẽ cognouere. to¬
ta mentis intentione uidere
aduentũ desiderant: Neq enm
cũ desidia: xp̃i ẽ. querenda pre¬
sentia:. E ideo forte ñnulli queren¬
tes inuenire ñ merentur: quia de¬
sidiose xp̃m requirunt: Ideo pas¬
tores isti sine mora inuenerunt.
quia ad illũ fide ñ ficta currebat.
ad quẽ festinaater ire. ẽ. ñ pedũ
gressus accelerare: s: in fide semꝑ
ac uirtute ꝓficere: Inuenerunt
inquit mariã et ioseph: et in¬
fante positũ in p̾sepio: S et do¬
minici gregis pastores. qͦ crebriꝰ
ac suauius inter huiꝰ uite tene¬
bras celesti atcollunt᷑ oiaculo:
eo feruentiꝰ sublim̃ patrũ p̾ceden¬
tiũ uitã. in qua panis uitȩ sẽꝑ
et seruat᷑ et reficit. quasi portas
bethleem contemplando subeunt:
nlq in hac aliud quã uirgina¬
le catholicȩ eccłe pulchritudi¬

Expanded text:
Joseph et infantem positum in praesepio. Videntes autem cognoverunt de Verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Festinant pastores Christi quem cognovere, tota mentis intentione videre adventum desiderant. Neque enim cum desidia Christi est quaerenda praesentia. Et ideo forte nonnulli quaerentes invenire non merentur, quia desidiose Christum requirunt. Ideo pastores isti sine mora invenerunt, quia ad illum fide non ficta currebant, ad quem festinanter ire est non pedum gressus accelerare, sed in fide semper ac virtute proficere. Invenerunt, inquit, Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Sed et dominici gregis pastores quo crebrius ac suavius inter hujus vitae tenebras coelesti attolluntur oraculo, eo ferventius sublimem patrum praecedentium vitam, in qua panis vitae semper et servatur et reficit, quasi portas Bethleem contemplando subeunt, nihilque in hac aliud quam virginalem catholicae Ecclesiae pulchritudi
Abbreviated transcription (Latin):
et animã fecit : in die uͦ tempo¬
ris. solus filiꝰ nr̃m corpꝰ animã¬
q suscepit Up̃c dies et̃nꝰ unige¬
nitꝰ in forma dei manens: xp̃c
in die temporis unigenitꝰ for¬
mã serin accipiens: Xp̃c dies
eternꝰ. diues ꝑmanens ut con¬
deret nos: xp̃c in die temporis
pauꝑ factus. ut redimeret nos:

Expanded text:
fecit; in die vero temporis solus Filius nostrum corpus animamque suscepit. Christus dies aeternus unigenitus in forma Dei manens; Christus in die temporis unigenitus formam servi accipiens. Christus dies aeternus dives permanens ut conderet nos; Christus in die temporis pauper factus ut redimeret nos.
Abbreviated transcription (Latin):
on solũ hec noua mundi
descriptio illiꝰ sũmi regis aduentui
testimoniũ ꝑhibebat. qui congre¬
gatos a mundi plagis omnibus
electos suos ȩtnȩ beatitudinis
abbo conscriberet: uerũetiã eiꝰdẽ
regni duces quieta sui modera¬
minis pace iuuabat: quia nimi¬
rũ cõp̃ssis a p̃lior turbine gen¬
tib uniuersis: ꝑdicat᷑os orbiꝰ xp̃i
discipulos quolibet ꝓpt̾ uerbum
ire uellent. ab inqruentiũ feruore
seditionũ tremenda. id temporis
ut ita dixerĩ romant nominis
umbra ꝓtegebat Exiit gͦ edic¬
tũ a cesare augusto. ut censũ
fiteret᷑ uniuersus orbis: quia
ĩminebat edictũ regis xp̃i. qͦ
salutẽ consequeret᷑ uniuersus
orbis: qui uocabulũ augusti
ꝑfectissime complens utpote
suos & augescere desiderans. et
ipse augere sufficiens: censoribꝰ
suȩ ꝓfessionis ñ oblatione pecu¬
niȩ subiectos. sed fidei oblatio¬
ne signare p̃cepit: euntes inqͥ¬
ens in mundũ uniuersũ p̃dicate
euangeliũ om̃i creature: Qui

Expanded text:
on solum autem haec nova mundi descriptio illius summi regis adventui testimonium perhibebat, qui congregatos a mundi plagis omnibus electos suos aeternae beatitudinis albo conscriberet, verum etiam ejusdem regni duces, quieta sui moderaminis pace juvabat, quia nimirum, compressis a praeliorum turbine gentibus universis, praedicaturos orbi Christi discipulos, quolibet propter verbum ire vellent, ab ingruentium fervore seditionum, tremenda id temporis ut ita dixerim Romani nominis umbra protegebat. Exiit ergo edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur universus orbis, quia imminebat edictum Regis Christi, quo salutem consequeretur universus orbis. Qui vocabulum Augusti perfectissime complens, utpote suos et augescere desiderans, et ipse augere sufficiens, censoribus suae profectionis, non ablatione pecuniae subjectos, sed fidei oblatione signare praecipit. Euntes, inquiens, in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ficiũ tenet. & spũalẽ pascit gregẽ.
uigiliasq noctis custodit supra
illũ: si bonoꝵ actuũ cogitationũ¬
q mundarũ sibi aggregans mul¬
titudinẽ. hȩc iusto moderamine
gubernare. celestib scripturarũ
pascuis nutrire. et ꝑuigili soller¬
cia. contra ĩ mundoꝵ sp̃uũ insi¬
dias seruare contendit: Mlaria
autẽ conseruabat omĩa uerba
hec: conferens in corde suo Ma¬
Ria uirginalis pudicitiȩ iura
custodiens : secreta xp̃i quȩ no¬
uerat nemini diuulgare uolebat:
s ipsũ hȩc quando uellet. & qͦmͦ
uellet diuulgare reuerent᷑ exspe¬
c̾tabat. Ipsa autẽ eadẽ sec reca: ore
tacito. uigili tam̃ corde. sedula
scrutabatur: E hoc ẽ. qđ ait.
conferens in corde suo. Confere¬
bat qͥppe ea que acta uidebat:
his quȩ agenda legerat. Uidebat
nãq se de styrpe dauid ortã in
nazaret: de sp̃u sc̃o filiũ dĩ conce¬
pisse: Legerat in ꝓpħa: Exiet¬

Expanded text:
ficium tenet, et spiritualem pascit gregem, ficium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepisse. Legerat in prophet
Abbreviated transcription (Latin):
ipso dicente ac testante: qͥ nos
patri cõmendans dicit int̾ alia:
Hec ẽ. aut̃ uita et̾na: ut cognoseani
te. eẽ. uerũ et unũdm. et quẽ
misisti iħm xp̃m E om̃s qui¬
audierunt mirati st̃: & de his q̃
dicta erant a pastoribꝰ ad ipsos.
Non celauere silentio pastores ar¬
chana quȩ diuinitꝰ agnouerant:
sed qͥb cũq potuere dicebant: qͥa
et sp̃ales eccłe pastores. in hoc
maxime st̃ ordinati. ut uerbi
dĩ misteria p̾dicent. et mira q̃
in scripturis didicerint. miran¬
da suis auditoribꝰ ostendant:
diacones. uel etiã rectores mo¬
nasterioꝵ st̃ intelligendi: sed
et om̃s fideles qͥ uel paruulȩ sue
domꝰ custodiã gerunt. pastores
recte uocant᷑ : in quantũ eidẽ
sue domu sollicita uigilantia
aut duobꝰ fr̾ibꝰ cotidiano regimi¬
ne p̾est: pastoris eiꝰdẽ debet offi¬
ciũ implere: quia in quantũ suffi¬
eit. pascere hos uerbi dapibꝰ iubet᷑.
pͥuatus inuere credit᷑. pastoris of¬

Expanded text:
ipso dicente ac testante, qui nos ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te esse verum et unum Deum, et quem misisti audierunt, mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. diacones, vel etiam rectores monasteriorum sunt intelligendi, sed et omnes fideles, qui vel parvulae suae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere hos verbi dapibus jubetur: privatus vivere creditur, pastoris of
Abbreviated transcription (Latin):
sunt nob̾ de saluatore nr̃o. deo
uero et homine. int̾im pia fide
ꝑciꝑe. plena dilectione festine¬
mus amplec̾ti: ut hec in futuro
ꝑfecte cognitionis uisu cõp̃hen¬
dere ualeamꝰ Hec eteni sola ac
uera ẽ. beatoꝵ ñ solũ hominũ
ẜ et angeloꝵ uita. faciẽ ꝑpetuo
sui cernere creatoris: quã deside¬
rabat ardenter psalmista qui
dicebat: Sitiuit anima mea ad
dm̃ uiuũ: quando ueniã & pa¬
rebo ante faciẽ dĩ: Cuiꝰ solius
uisione ñ autẽ ulla terrenarũ
ierũ affluentia desideriũ suũ
saciari posse signauit: cũ ait
Daciabor: dũ manifestabit᷑ gloria
cua. Uerũ qͥa ñ oriosi ac desi¬
des s uirtutũ oꝑib insudantes
diuina contemplatione st̃ digni:
sollicite p̾misit: Ego autẽ cũ iu¬
sticia apparebo in conspectu tuo
Iidentes gͦ pastores. cognouerunt
de uerbo qđ dictũ erat illis de
xp̃o: qͥa insio dĩ cognitio eiꝰ est:
& hec ẽ sola beata hominis uita :

Expanded text:
sunt nobis de Salvatore nostro Deo sunt nobis de Salvatore nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione festinemus amplecti, ut haec in futuro perfectae cognitionis visu comprehendere valeamus. Haec etenim sola ac vera est beatorum non solum hominum, sed et angelorum vita, faciem perpetuo sui cernere Creatoris, quam desiderabat ardenter Psalmista, qui dicebat: Sitivit anima mea ad Deum vivum, quando veniam et apparebo ante faciem Dei ? Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine
Abbreviated transcription (Latin):
bile nob̾ exhibuit: Et uenerunt
festinantes: et inuenerunt maria
et ioseph et infantẽ positũ in p̾¬
sepio. Uenerunt pastores festi¬
nantes. et inuenerunt dm ho¬
minẽ natũ: simul et eiꝰđe nati¬
uitatis ministros: festinemꝰ et
nos fr̃s mei ñ passib pedũ. sed
dẽ glorificatã humanitatẽ: cum
eidẽ ministris. digna seruituçis
suȩ mercede remuneratis: festine¬
mus uidere illũ: in diuina pa¬
tris ac sua maiestate fulgentẽ
ẽ querenda: s alacrit sunt xp̃i
sequenda uestigia: Nã ipse cursũ
nr̃m data manu uiuare desiderat:
post te: curremꝰ in odore unguen¬
tor tuoꝵe: Citis gͦ uirtutũ gres¬
sibꝰ sequam᷑: ut mereamur con¬
sequi: Nemo tardet conuerti
od dñm nemo differat de die in
diẽ: ipsũ ꝑ omĩa ec ante omnia
p̃cantes. ut gressus nr̃os dirigat
scđm eloquiũ suũ. et ñ dñetur
nr̃i omis iniusticia. Uidentes
autẽ cognouerunt de uerbo qđ
dictũ erat illis de puero hoc:
E nos fr̃s dilectissimi quȩ dicta

Expanded text:
exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed dem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem.e quaerenda, sed alacriter sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum nostrum data manu juvare depost te, curremus in odorem unguentorum tuorum. Citius ergo virtutum gressibus sequamur, ut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirigat secundum eloquium suum, et non dominetur nostri omnis injustitia. Videntes autem cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Et nos, fratres dilectisimi, quae dicta
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris cesari: et que st̃ dĩ. deo.
U bi pͥmũ notandũ qđ cesaris de¬
nariꝰ qui decẽ nũmos habebat.
qd etiã nomine ꝓdit. imagine
eiꝰ et suꝑseriptione citulatus.
soluebatur: deinde inferendũ.
qͥa iubente año quȩ cesaris cesa¬
ri. et quȩ dei sunt dõ ẽẽ. redden¬
da: Nob̾ qͦq sollerter intimat᷑.
in similitudinẽ denaris regalis
deo regi nr̃o decalogũ legis of¬
ferendũ: hoc ẽ. amorẽ di et ꝓxi¬
mi. quoꝵ unꝰ trib p̾ceptis. septẽ
aliꝰ cõplectitur. integro. ẽẽ. corde
seruandii: In qͦ uidelicet script᷑e
sacte denario. decẽ mandatis ce¬
lestib quasi totidẽ aureis nim¬
mis insignito: uultũ nom̃q re¬
gis eterni. hoc ẽ. agnitionẽ di¬
uine uoluntatis. quisqͥs intue¬
ri nouit inueniet: qđ et in ta¬
bulis sui cordis quisquis ꝑfecꝰte
cre lit. sꝑat. diligit: stilo sedule
castigationis exarat.

Expanded text:
e sunt Dei Deo . Ubi primum notandum, quod Caesari denarius qui decem nummos habebat, quod etiam nomine prodit, imagine ejus et subscriptione titulatus, solvebatur. Deinde inferendum quia jubente Domino quae Caesaris Caesari, et quae Dei sunt Deo esse reddenda, nobis quoque solerter intimatur, in similitudinem denarii regalis Deo regi nostro decalogum legis offerendum, hoc est amorem Dei et proximi, quorum unus tribus perceptis septem alios complectitur, integro esse corde servandum. In quo videlicet Scripturae sacrae denario, decem mandatis coelestibus quasi totidem aureis nummis insignito, vultum nomenque regis aeterni, hoc est agnitionem divinae voluntatis quisquis intueri novit, inveniet. Quod in tabulis sui cordis quisque perfecte credit, sperat, diligit, stylo sedulae castigationis exarat.
Abbreviated transcription (Latin):
cãm uenerandãq p̃sentis festi
memoriã. paucis quidẽ u̾ixbis
euangelista comp̃hendit: s non
pauca celestis mysterii uirtute
grauidã reliquit: Exposita nãq
natiuitate dĩca. cuiꝰ gaudia
mox angeli dignis laudibꝰ ex¬
tulerunt: pastores deuota uisi¬
tatione celebrarunt: om̃s qui
tunc audiere mirati st̃. nos qͦq
missarũ hymnoꝵq sollẽpinis
hodiernȩ gaudia ueneranda:
hec sacre sollẽpnitas diei: hec
illa suꝑnę pietatis mimera
sacrosc̃a quȩ fideliũ cordibus
cõmendans apłs ait. Quia ubi
uenit plenitudo temporis.

Expanded text:
am venerandamque praesentis festi memoriam paucis quidem verbis evangelista comprehendit, sed non pauca coelestis mysterii virtute gravidam reliquit. Exposita namque nativitate Dominica, cujus gaudia mox angeli dignis laudibus extulerunt, pastores devota visitatione celebrarunt, omnes qui tunc audiere mirati sunt, nos quoqmissarum hymnorumque solemniis hodiernae gaudia veneranda, haec sacrae solemnitas diei, haec illa supernae pietatis munera sacrosancta, quae fidelium cordibus commendans Apostolus ait: Quia, ubi ven
Abbreviated transcription (Latin):
bũ: et uerbũ erat apud dm̃: et
ds̃ erat uerbii Hoc erat inpͥncipio
apud dm̃. Omĩa ꝑ ipsũ facta st̃
et sine ipso factũ ẽ nichil In
hoc autẽ qđ ꝑ illud uerbũ deus
pater omĩa fecit: ostendit᷑ quia
hoc uerbũ genuit ipse. ñ fecit:
llud gͥ uerbũ de dõ ds̃ ẽ. de cre¬
atore creator ẽ: unde hoc in se
naturalit̾ habet. eẽ. qđ pater. ẽ:¬

Expanded text:
et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . In hoc autem quod per illud Verbum Deus Pater omnia fecit, ostenditur quia hoc Verbum genuit ipse, non fecit. Illud igitur Verbum de Deo Deus est, de creatore creator est. Unde hoc in se naturaliter habet esse, quod Pater e
Abbreviated transcription (Latin):
eni de siẽ ꝓ nob̾ dignatus ẽ nas¬
ci: sic ꝓ nob̾ scđ̾m carnẽ dignatꝰ
ẽ mori: dignatus ẽ etiã suscita¬
ri: Iste quippe dies ẽ. uisitatio¬
nis: ille redemptionis: Opus
eni gre qua nos ds uingenit᷑
saluos fecit. conceptus inut̃o
cepit: ipsũq opus gr̃e de sepul¬
cro resuscitatus impleuit.
Conceptus in utero factus est
particeps mortis nix: resurgers
de sepulchro. fecit nos partici¬
pes uitȩ suȩ: Nunc itaq om̃s
dñm exoremus: ut sic̃ in isto
die gaudiũ suo populo cribuit.
ad illii qͦq diem om̃s cũ gaudio
et pace ꝑducat. popłmq suum
in fide et caritate custodiat:¬

Expanded text:
enim Deus, sicut pro nobis dignatus est nasci, sic pro nobis secundum carnem dignatus est mori, dignatus est etiam suscitari. Iste quippe dies est visitationis, ille redemptionis. Opus enim gratiae, qua nos Deus Unigenitus salvos fecit, conceptus in utero coepit; ipsumque opus gratiae de sepulcro resuscitatus implevit. Conceptus in utero, factus est 555 particeps mortis nostrae; resurgens de sepulcro, fecit nos participes vitae suae. Nunc itaque omnes Dominum exoremus ut, sicut in isto die gaudium suo populo tribuit, ad illum quoque diem omnes cum gaudio et pace perducat, populumque suum in fide et caritate custodiat
Abbreviated transcription (Latin):
di: eodẽ cunctos longe lateq
mundi fines census nuimisma¬
te cõphendi: Cunꝰ auctor ac
moderator augustus. tanta iu¬
xta fidẽ hystoriarũ duodecim
annos. circa tempꝰ natiuitatis
dnce pace regnauit: ut tam fo¬
rinsecis quã ciuilibꝰ bellis. toto
um etiã ad litteram uideatur
implesse: Qui uidelicet ꝓpħa
cũ mystica dispensationẽ xp̃i
uoce p̾cineret dicens: & erit
in nouissimis dieb p̃paratus
mons domus dñi in uertice
montiũ. et eleuabit᷑ suꝑ colles.
et fluent ad eũ om̃s gentes:
post pauca. etiã temporis illiꝰ
sacratissimi statũ describere
curauit: & conflabunt inquit
gladios
suos in uomeres: &
lanceaᷤ
suas in falces: Non
leuabit gens contra gentẽ
gladiũ: nec exercebuntur ultra

Expanded text:
di, eodem cunctos longe lateque di, eodem cunctos longe lateque mundi fines census numismate comprehendi? Cujus auctor ac moderator Augustus, tanta, juxta fidem historiarum, duodecim annos circa tempus nativitatis dominicae pace regnavit, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto um etiam ad litteram videatur implesse. Qui videlicet propheta cum mystica dispensationem Christi voce praecineret dicens: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes . Post pauca etiam temporis illius sacratissimi statum describere curavit: Et conflabunt inquit gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Non levabit gens contra gentem gladium, nec exercebuntur
Abbreviated transcription (Latin):
N illo tp̃r: Exiit. edictũ a ce¬
sare augusto: ut describeret᷑ uni¬
asciturus lect¬
in carne dĩ filiꝰ. sic̃ parentes
sibi quos uoluit. et locũ natiui¬
tatis quẽ uoluit elegit: eosq
ad ipsũ locũ priꝰquam nasceret᷑
quomͦ uoluit aduexit: ita etiã
tempore quo uoluit. mimno qͦ
ipse una cũ patre et sp̃u sc̃o a
ret intrauit:. Quomͦ eni de uir¬
gine matre natꝰ. uirginitatis
sibi głam. et angelieũ castimo¬
niȩ decus. ostendit. eẽ. gratii¬
mũ: sic quoq pacatissimo se¬
cili tempore ꝓereatus. quia
pacẽ magnoꝑe quereret. atq a¬
maret edocuit : qͥa pacis¬
qͥa pacis
caritatisq sectato res. sẽꝑ¬
inuisere dignaret᷑ indica¬
uit: iuxta qđ ipse fidelib ꝓmit¬
tens ait: Ubi enĩ sunt duo uel
tres congregati in nomine meo:
ibi sũ in medio eoꝵ Qd enĩ ma¬
ius regni quietissummi. et pulcher¬
rime quantũ adhomines potu¬
it esse pacis indiciũ. quã una
totũ orbẽ descriptione conclu¬

Expanded text:
Caesare Augusto, ut describeretur uniasciturus in carne Dei Filius sicut parentes sibi quos voluit, et locum nativitatis quem voluit, elegit, eosque ad ipsum locum priusquam nasceretur quomodo voluit advexit, ita etiam tempore quo voluit, imo quo ipse una cum Patre et Spiritu sancto a ret intravit. Quomodo enim de virgine matre natus, virginitatis sibi gloriam et angelicum castimoniae decus ostendit esse gratissimum, sic quoque pacatissimo saeculi tempore procreatus, quia pacem magnopere quaereret atque amaret edocuit, quia pacis charitatisque sectatores seminvisere dignaretur, indicavit. Juxta quod ipse fidelibus promittens ait: Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum . Quod enim majus regni quietissimi, et pulcherrimae, quantum ad homines, potuit esse pacis indicium, quam una totum orbem descriptione conclu
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin fides si ñ habet oꝑa
mortua ẽ. in semetipsa: Hull
se ipsũ despiciat: nullus de sut
salute desꝑet. Curramꝰ om̃s.
curramus singłi: ut qui eras
longe. mereamur fieri ꝓpe in
sanguine xp̃i Uideamus quod
dicitur: quia qͦt qͦt receꝑunt eũ.
dedit eis potestarẽ filios dĩ fieri.
uot quot inquit receꝑunt. n est
enĩ ꝑsonarĩ acceptor ds̃ s in om̃i
gente qui timet din. & oꝑat᷑ u¬
sticia. acceptus ẽ. illi: Quo aut̃
ordine credentes filii dĩ possunt
fieri: & quantũ hȩc generatio a
carnali distet: subsequutus euan¬
gelista designat: Qui ñ ex san¬
tate carnis. neq ex uoluntate
uiri: s: ex deo nati sunt: Carna¬
lis quippe nr̃a singuloꝵ genera¬
tio: ex sanguinib idest ex nat̾a

Expanded text:
alioquin fides si non habet opera, alioquin fides si non habet opera, mortua est in semetipsa. Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet: curramus omnes, curramus singuli, ut qui eramus longe, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur, Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filioNon est enim personarum acceptor Deus, sed in omni gente, qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi . Quo autem ordine credentes filii Dei possent fieri, et quantum haec generatio a carnali distet, subsecutus evangelista designat. Qui non ex santate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Carnalis quippe nostra singulorum generatio ex sanguinibus, id est ex natura
Abbreviated transcription (Latin):
euangelista consequenter insinu¬
at dicens: Quot quot autẽ receꝑ¬
unt eĩ: dedit eis potestatẽ filicc
dĩ fieri. his qui credunt in nomi¬
ta gratia redemptoris nr̃i: quam
magna sit multitudo dulcedinis
eiꝰ. nicus ex patre genitus est.
et noluit reman̾e unus: Descen¬
dit ad terrã: uͥ fr̃s sibi quibꝰ reg¬
nũ paris sui dare posset adqui¬
reret. Ds ex deo natus ẽ: & nolu¬
it dĩ tantũ filus manere: Homi¬
nis qͦq filiꝰ fieri dignatꝰ ẽ. nͥ amit¬
tens qđ erat. s. assumais qđ n
erar. ut ꝑ hoc homines in dei fi¬
lios tranfferret. glorieq sue
faceret coheredes: qui qđ ipse
semꝑ habebat ꝑ natura. inciꝑen¬
habere ꝑ gram: Consideremus
quanta uircus ẽ. fidei: cuiꝰ merito
potestas datur hominib filios
dĩ fieri Unde bene scriptũ est
qͥa iustus ex fide uiuit. Uuint
enĩ iustus ex fide: ñ illa que la¬
biorũ tantũ confessione ꝓfert.
s ea quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur.

Expanded text:
evangelista consequenter insinuevangelista consequenter insinuat dicens: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomita gratia Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, et noluit remanere unus. Descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret, Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere, hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod non erat, ut per hoc homines in Dei filios transferret, gloriaeque suae faceret cohaeredes, qui quod ipse semper habebat per naturam, acciperent per gratiam. Consideremus quanta virtus est fidei, cujus mpotestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, Quia justus ex fide vivit . Vivit enim justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per dilectionem operatur;
Abbreviated transcription (Latin):
dum uenit: In mundo erat ꝑ¬
incarnationẽ. Uenire quippe
in mundo esset ꝑ diuinitatẽ.
mundus eũ ñ cognouit: dignatꝰ
ẽ uenire in mundũ ꝑ humani¬
tatẽ. ut uel sic eũ mundus cog¬
nosceret Sed uideamꝰ quid sequi¬
tur: In ꝓpria uenit: & sui eum
ñ receꝑunt Quẽ eni in poten¬
tia ditatis cuncta creantẽ regen
tẽq ñ cognouerant: ipsũ in car¬
nis infirmitate miraculis cho¬
ruscantẽ reciꝑe noluerunt. E
homines scilicet quos ipse crea¬
uit. iudei quos peculiarẽ sibi
elegerat in plebem: quib sue
cognitionis reuelauerat archa¬
mi. quos mirificis patrũ glori¬
ficauerat acꝰtis. quibꝰ suȩ legis
docꝰtrinã contulerat. ex quib se
incarnandũ ꝓmiserat. et in qͥbꝰ
se incarnatu ut ꝓmiserat osten¬
dit: ipsi eũ reciꝑe uenientẽ ma
gna ex parte recusarunt: Neq i
oͦes recusauert̃: alioqͥn nullꝰ. eet saluꝰ:
Nc autẽ multi eũ ex utroq popło
credendo receꝑunt: de quibus

Expanded text:
us est. In mundo ergo Incarnationem. Venire quippe in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit: dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur: In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia Dtemque non cognoverunt, ipsum in carnis infirmitate miraculis coruscantem recipere noluerunt. Et homines scilicet, quos ipse creavit. Judaei quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostendit, ipsi eum recipere venientem ex magna parte recusarunt. Neque enim omnes recusarunt, alioquin nullus esset salvus. Nunc autem multi eum ex utroque populo credendo receperunt, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
erũ ne quis hominũ dubitet fi¬
lũ se di & coheredẽ xp̃i posse fi¬
eri: dat exemplũ euangelista. qi
et ipose filius dĩ homo fieri. et int̾¬
ui humane particeps existendo
sagilitatis. homines diuine
uirtutis sue donaret esse parti¬

Expanded text:
erum ne quis hominum dubitet filium se Dei cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri, et habitaut humanae particeps existendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret esse parti
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tam̃ alt̃ ds̃: quia pater & filiꝰ.
unus ẽ. ds̃. Quaꝓpter quando de
patre dõ. et filio dõ. nascitur
sermo: digne dicimꝰ alterũ. ẽe
patrẽ. et alterũ filiũ: et nichilo¬
minꝰ digne dicimꝰ. unũ din esse
patrẽ et filiũ Cũ enĩ dicimus

Expanded text:
er tamen alter Deus, quia et Pater et Filius unus est Deus. Quapropter quando de Patre Deo, et Filio Deo nascitur sermo, digne dicimus alterum esse Patrem, et alterum Filium, et nihilominus digne dicimus unum Deum esse Patrem et