comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rusticam manum c̾ueret. et agẽte
nẽto linte aĩa corpori sr̃ iecta uolitã¬
rent: profanos sacrificiorñ ritus agi
credidit: quia eẽt hec gallorũ rusticis
consuetudo: sinuilatra demonũ candi¬
dotecta nelamine. misera per agros
suos cutñferre clem̃tia. Elenato ergo
ĩ adu̾sũ signo crucis ⁊ imperat turbe
nõ mon̾i loco: onus q depon̾e. ¶ic uo
mirũ ĩ modũ. uideres iuiseros. prim¬
ũ uelut saxa riguisse. Peiũ cum ꝓ¬
mouere simmo cognamine niterẽt
ultra accedere nõ ualentes. uidicn lam
inuertiginẽ rotabantur: donet uicti cor¬
poris ouus depouunt acconiti. et semet
ĩnicẽ aspectantes: quid nam sibi acci¬
disset tatiti cogitãtes. Sed cum bs̃ uir
compiss exequiarũ eẽ illã frequẽtiã
nõ satrorũ. eleuata uirsũ manu dat
eis ab eundi et tollendi corpis potesta¬
tem. Ita eos et cũ uoluit stare com¬
pulit: et cũ libuit abire ꝑmifit .x.¬
Uem dũ ĩuico quodam templũ

Expanded text:
rusticam manum cerneret, et agente rusticam manum cerneret, et agente vento linteamina corpori superjecta volitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta velamine misera per agros suos circumferre dementia. Elevato ergo in adversos signo crucis, imperat turbae non moveri loco, onusque deponere. Hic vero mirum in modum videres miseros primum velut saxa riguisse: dein, cum promovere se summo conamine niterentur, ultra accedere non valentes, ridiculam in vertiginem rotabantur, donec victi, corporis onus ponunt. Attoniti et semet invicem aspectantes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. Sed beatus vir cum conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum
Abbreviated transcription (Latin):
die paucis secũ adhibitis frĩb. ad locũ
pergit. Dein sr̃ sepulchrũ ip̃m astans.
nti sepultus. ostenderet : Tim cõu̾sus
Iad leuamꝰ uidet ꝓpe assistere umbr̃am
sordidam. trucẽ. Imperat : noño m̾i¬
tũq ut loqueretur. Nom̃ edicit : ce
crmine cõfitetur : latronẽ se fuisse:
obscelera ꝓcũssũ nulgi enore tẽ cele¬
bratum. Sibi uichil cũ maitirib eẽ
commnune: cũ illos gloria. se pena reti¬
ueret.irum ĩ modũ. uocẽ loquẽtis.
qui aderant audiebant: ꝑsonã non
uidebant. Tñ nũtinus quid uidiss
exposuit. Iussitq ex eo loco altare
qd̾ ibi fuerat submoner. Atq ita
ppłm supstitionis illius absoluit er
corpus qd̾ ad sepulcrũ. cũ sr stitioso
funere deferebatur. obuium hẽret.
Conspicatusq ei̾umis ueniẽtiũ tur¬
bã: quid nam eẽt ignarus. paululũ
stetit. Nam fere qu̾igẽtorũ passium
ĩteruallum erat: ut dificile fuerit
dinoscere quid uideret. Tam̃ quia

Expanded text:
die paucis secum adhibitis fratribus ad locum die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans o meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. corpus, quod ad sepulcrum cum superstitioso funere deferebatur, obvium haberet: conspicatusque eminus venientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum intervallum erat, ut difficile fuerit dignoscere quid videret. Tamen quia
Abbreviated transcription (Latin):
Ium uenio nouerat: nisi quẽ ĩ firmi¬
tas coegisset p̃leriq cameloꝵ setis
uesti ebãtur. Ghollior ibi habitus pro
crimine erat. Quod eo magis sit mi¬
rum neccesse ẽ: qd̾ młti ĩt̾ eos nobi¬
les habebãtur: qui louge alit̾ educati.
ad hanc sehuimilitatẽ et paciẽtiã cceg̾at᷑¬
Uluresq erhuis postea epõs indinius.
Ed ut reliquas mirtu ¶ tes uin¬
tes eius quas ĩepiscopatu gessit
aggre diar: erat hauo longe ab
oppido. ꝓrimus monast̾ii locus: quem¬
ti .s ibi martirib satrauerat. Nam et
altare ibi a suꝑiorib epĩs constitutũ
rabebatur./ Sed martinns nõ tenere ad
sibi martiris. tempora passionis. ostẽdi.
utandi sescrupulo permon̾i: qd̾ nichil c̃¬
ti constans sibi maiorũ memoria tradi¬
disset. Cũ aliquãdiu ergo a loco illo se
abstinuiss: nec derogans religioni. qi
ĩcertus erat: nec austoritatẽ suã iuilgo
accõmodãs ne sr̃sticio cõualesc̾et. qͣras

Expanded text:
um nemo nouerat, nisi quem infirmium nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegpluresque ex eis postea episcopos uidimus. Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quemtis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhsibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam
Abbreviated transcription (Latin):
tus erat: ut heremi solitudinẽ nõ desidã¬
ret. Exsimo enim late precisa motis
excelsa iup̾e ambiebatur / reliquã pla¬
niciẽ liger fluuius. reducto paululũ
sinu clãserat. Una tantũ ecdẽq arta
admodũ uia ad iri pot̾at. ¶Ip̃e ex lignis
cõtextam cellulã babelut. Multi qͥdẽ
e frib ⁊ ĩ eũdem modũ. pleriq saxo sẽ¬
iecti mõtis cauato: receptacula sͥ fece¬
rant. Discipłi u̾o octoginta erant: qͥ
ad exemiplũ bĩ magr̃i ĩstituebãtur. Re¬
mo ibi quicquã ꝓprii habebat. Oĩa ĩ
mediũ cõferebãtur. Nõ eniere aut
uẽd̾e̾ ut plerisq monchis moris ẽ: qͥc¬
quã licebat.Ars ibi exceptis scriptori¬
bus uulla habebatur. Qi tam̃ opi.
minor etas deputabatur. Muores ora¬
tioni uacabant. ¶Rarus cuiquã extra
cellulã suã egressus: nisi cũ ad locũ
oronis cõueniebant. Cibũ miũ om̃s
post horam ieiunii accipiebant. Uin¬

Expanded text:
tus erat, ut eremi solitudinem non desidertus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uin
Abbreviated transcription (Latin):
Gxore ĩfanciũ et lactentium perfecisti
laudem. propt̾ ĩnnicos tuos : ut cestiu¬
as ĩnitũ et cefensorem. Quo lecto
clamor ppłi tollitur: ꝑs diu̾sa cõfundi¬
tur acq ita habitũ ẽ diuino nutu psal¬
mũ hnic lectũ fuisse: ut testimoniũ
opis sins defensor audiret: qr exore
ĩ fantiũ et lactentiũ ĩ martino diñ
lande ꝑfecta: et ostẽsus panter et de¬
stuitus ẽ ĩ micus am u̾ero sump¬
to episcopatu. qualẽ sequãtũ q p̾sti¬
terit: ñ ẽ nr̃e facultatis euoluere.
Item enim cõstantissime ꝑseuerabat:
qͥ priꝰ fuerat. Catem ĩcorde eiꝰ hiii¬
litas: cadem ĩuestitu eius uilitas e¬
rat. Atq ita plenus auctoritatis et
grẽ implerat ep̃i dignitatem: ut nõ
tam̃ ppositũ monachi uirtutẽq. dese¬
reret aliquãdin ergo. adherẽti ad ecr̃a
cellula usus ẽ. Dem̃ cum ĩqͥetudiẽn
frequẽtantiũ ferre ñ poss duob fere
Nert̃ cinitatem nulib monastiũ sibi
statuit. Qui lotus taui secretus et remo¬

Expanded text:
ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicai/ satisq cõstitis eo die
saliĩ illi bet̾sse regiori bñ
nemotere ex ĩ mani illa multitudiae
gentiliũ fuit: qͥ nõ ĩ positione manus
desiderata. dniu ih̾m relicto impieta¬
tis errore credicent. Et u̾e ante ntrͣ¬
tinũ panci ad modũ iuimo penen¬
ullis ĩ illis regionib. xp̃i nom̃ recep¬
ant. Quod adeo uirtutib illius. exẽ¬
plo q tõualuit: ut iã ibi nullus lotꝰ
sit qͥ nõ aut ect̃is frequẽtissimis. aut
monast̾us. sit repletus. Nam ubi fa¬
na destruxerat: statim ibi aut eccle¬
sias ant monast̾ia construetat.x
Et minorẽ sub idẽ fere tẽpus.
eodẽ ĩ opere uirtutẽ edioit. NNã¬

Expanded text:
praedicari. Satisque constitit, eo die salutem illi venisse regioni: nam nemo fere ex immani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata, Dominum Jesum, relicto impietatis errore, crediderit. Et vere ante Martinum pauci admodum, immo pene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo virtutibus illius exemploque convaluit, ut jam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis, aut monasteriis sit repletus. Nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. XIV. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere virtutem edidit
Abbreviated transcription (Latin):
ad nuliciã scriberentur: ꝑdente prẽ
qui felicib eius actib mindebat su
Ieẽt anuoꝵ qͥndecĩ. raptus ⁊ catena¬
tus. sacͣmẽtis militarib implicatꝰ
ẽ. sumo tantũ seruo comute cõtentus.
Cui tam̃ uersa uice dũs ip̃e seruie¬
bat: adeo. ut plerũq ei et calciam̃¬
ta ip̃e detraberet. ⁊ ip̃e det̾geret: cibũ
ima cãperent: hic tũ sepius minist᷑¬
biret. Griemuũ fere aute baptisma
ĩ ariis fuit: integer taiĩ ab his ui¬
cus quib ilud hominũ genus impli¬

Expanded text:
itiam scriberentur prodente patre, qui felicibus eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergeret, cibum una caperent, hic tamen saepius ministraret. triennium fere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominu
Abbreviated transcription (Latin):
tulo iã ꝓpiore contuti. spẽ omñ. fidẽ¬
q ꝓdiderant: solam mortẽ martim
expectantes  at ille cõfisus ĩ dño. in¬
trepidus. opperiẽs cũ iã fragorẽ si pi¬
nus cõcidẽs edidiss. ut̃ cadente. iam
sr̃ se ruẽti. eleuat obaiant mam̃un.

Expanded text:
culo iam propiore conterriti spem omnem fidemculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuia
Abbreviated transcription (Latin):
illam extidi or portere: qr eẽt demomi
dedicata. suunc muns ex his qui erat
andatior cet̾is: si b̃sĩquit. aliquã ce
do tuo quẽ dicis te colere fiduciam :ͥ
nosmet ip̃i suctidimꝰ hant arborem:
tu mentem suscipe. Et si tetũ ẽ tuus
ut dicis dñs: euades. Tñ ille ĩ trepi¬
de cõfisus ĩ dño: ftũrum se pollite¬
tur. Hic uero ad istius modi cõditi¬
onẽ omnis illa gentiliũ turba cõsen¬
cit. faccleui qz arboris sue habuere iac¬
turã: si ĩuuicũ saccorũ suoꝵ casii i lli¬
us obruisset. ¶taq cũ imã i ꝑt̾em
pinus illa eẽt acclinis: ut nõ eẽt dri¬
biũ quam spartem suctissa corrueret.
eo loco imnictus statuitur. pro arbitus
Irusticorũ: quo arborẽ eẽ casurã nemo
dubitabat. sSuccidere igitur ap̃i suã
pinũ cũ ĩgenti gaudio leticia q ceye
iñt.Ad erat eninus turla miran¬
tiũ. Iamq paulatim iuitare pimus:
et rmami suam sasura numitari.
Pallebant ciinus monachi: et peri¬

Expanded text:
t daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingnt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et peri
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e licuit: ꝙͣ qd̾ populus dño uolẽte
cogelut. ¶ut̾ epõs taiũ qͥ affuerãt: pre¬
Icipue defensor qͥdam nõie dicit᷑ testi¬
tisse. Unde arnii adu̾sũ ẽgͣuit̾ illũ
lectõne ꝓpħita tũt uocatũ. Naui cũ
fortuitu. lector cui legeuidi eo die o¬
.fficiũ erat. int̾clusus appło defuisset:
turbatis mĩstris. dum expectatur qͥ¬
nõ aderat: nnͣus ẽcircoustantib. sũp¬
to psalteno quem primũ uersũ ĩue¬

Expanded text:
facere licuit, quam quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qnon aderat, unus e circumstantibus sumpto psalte
Abbreviated transcription (Latin):
ciereturs nocte ei angelus uisns est.
eluere uuln̾s: et salubri unguide
ti: ut nichil uinꝙͣ ꝓtulisse incõmo¬
di putaretur S quia longũ est ire
ꝑ singula: snfficiant hec uel pauta
de plurimis. ¶Satis q sit nos in excel¬
lentib non subtrahere ueritatẽ: et
in multis uitare fastidiũ saccr ut
minoza tantis inseram ꝙͣnie ut est
nostroꝵ etas tẽpoꝵ. quib iam de pra¬
Iuata om̃ia acq corrupta sunt sp̃e¬
ne p̾cipuum sit adulationi regie.
sat̾dotalem nõ cessisse ꝯstantiam.
Um ad ĩꝑatorem¬
maximũ feroti ingeni nrũ¬

Expanded text:
ciaretur, nocte ei angelus uisus est ciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine ti, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatoremMaximum, ferocis ingenii u
Abbreviated transcription (Latin):
ne febzib ureret᷑. epistolam marti¬
nicne tasn ad eũ delata tunc fu̾at
pectozi puelle ipso accensu ardo¬
ris inseruit: statim q fugata febͥs
est. Que res apd̾ arboriũ in tantum
ualuit. ut statim puellã deo noue¬
ret: et ppetue uirginitati dicaret.
ꝓfectiis q ad martinũ: puellã ei p̾sẽs
uirtutũ eiꝰ testimoniũ que ꝑ absen¬
tem licet curata esset. obtulit Neq
ab alio eam quã a martino habitu
u̾gmitatis imposito passus est con¬
setrari.¬
aulimis uir nero magni
post modũ enturꝰ exempli tum
oculũ grauit doleze cepisset: et iã
pupillam eiꝰ crassio nubes suꝑdutta
texisset: ocłm ei martinꝰ penitulo cõ¬
tigit: pristinam q ei sanitatem sub¬
sato om̃i dolore restituit..xxii¬
pse aũt cum tasu quodam eise de
cenaculo deuolutꝰ. et per confragosos
scale gradus decidens multis nulm̾¬
b esset affettus: cũ exanimis iam ia¬
b̾et in celluls. et ĩmoditis dolorib cru¬

Expanded text:
nis febribus ureretur, epistolam Martinis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari.aulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cru
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse qui rumozem hũc ꝑ ppli disse¬
imassent: ut hoc saltem metu. Ex
ino martiuꝰ oppido fugaret᷑. Barbe¬
ros nichil mniꝰ ꝙͣ irruptionẽ cogita¬
re. Ita cum hec ĩ mundꝰ sp̃t media
in eccła fat̾etur. metu et turbatõe
presenti ciuitas lib̾ata est.
pud parisius uero dũ portam
ciuitatis illiꝰ magnis secũ turbis eñ¬
tib intͦiret: leꝓsum miserabili facie
horrentib cunctis osculatus est ac¬
q benedixit. Statimq om̃i malo e¬
mũdatꝰ. post̾o die ad ecc̃am ueniens
nitenti cute gr̃as ꝓ sanitate quã
receꝑat agebat¶ Sed nec hoc p̾cere¬
undñs non est: qd̃ fimbzie uestimẽ¬
nc tẽ eiꝰ cibicio q detratte crebras super
infirmantib eg̾e uirtutes. Nam tñ¬
I aut diaigitis illigate: aut collo indite
sunt ꝑsepe ab egrotantib moz bos
effugauerunt.
xborius aũt uir prefectoziꝰ
santti ad modũ et fidelis ĩge¬
Iuii: cum filis eiꝰ grauissimis qͣrta¬

Expanded text:
fuisse, qui rumorem hunc per populum dissefuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam civitatis illius magnis secum turbis euntibus introiret, leprosum miserabili facie horrentibus cunctis osculatus est atque benedixit: statimque omni malo emundatus, postero die ad ecclesiam veniens nitenti cute, gratias pro sanitate quam receperat, agebat. Sed nec hoc praetereundum est, quod fimbriae vestimentis ejus cilicioque detractae, crebras super infirmantibus egere virtutes: nam aut digitis illigatae, aut collo inditae persaepe ab aegrotantibus morbos effugaverunt. rborius autem, vir praefectorius, sancti admodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quarta
Abbreviated transcription (Latin):
Horribile in atͥo domꝰ demoniũ se ui¬
d̾e. Cui cũ ut disoed̾et imꝑaret.
quẽdam e famniba qui in int̾iore par¬
te edium morabatur. arripuit.¶Se¬
uire dentib miser cepit: et obuios
quosq lamare. Cõmota dom̃. et fa¬
milis turbata: ppłs in fugam uert᷑
martinꝰ se furenti obietit ac pͥmũ
scare ei imꝑat. S cũ deutib freme¬
retͥhiantiq ore morsũ ininitaret᷑.
diligitos ei martinꝰ in os intulit. Si
habes inquit aliquid potestatis: hos
deuora. T ñ uero ac sicandeus ferrũ
fautib accepisset: reduttus dentib.
digitos bĩ uiri uitabat acting̾e. Et
Icũ fug̾e de excesso corpore penis ⁊ tru¬
ciatib cogeret᷑. nec tñ ei exire ꝑ os¬
lic̾et. feda relinquens uestigia ẽlixn
uentris egestus est. xbi¬
At̾ea cũ demotu aq impetu barba¬
roꝵ subita ciuitatẽ fama turbasset:
demomacũ ad se exhiberi ubet. Imꝑ¬
at ut an uerꝰ esset hic mintiꝰ fate̾t᷑.
Tmic ꝯfessus est sex decimn demones

Expanded text:
o domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. XVIInterea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones
Abbreviated transcription (Latin):
ad episcopatũ turonice ecc̃e pete¬
batur. S cũ eni monast̾io suo
nõ facile possit: turicus quidam unꝰ
etiuib. uxoris langore simulato. ad
genua illius ꝓuolutus. ut egredere¬
tur obtinuit. Ita dispositis iam ĩiti¬
nere ciium turbis: sub quadam cu¬
stodia ad cinitatẽ usq deducit᷑. Mi¬
rũ ĩmodũ. ĩ credibił multitudo non
solũ ex illo oppido s etiam exuicinis
urbib: ad suffragia ferenda cõuene¬
rant. Una oĩum uoluntas: eadem
nota eadem q sentẽtia: niͣrtinũ epis¬
copatu ẽẽ dignissimũ: felicẽ fore tali
Ieccãm sacerdote Pauci tam̃. ⁊ uou¬
nulli ex epĩs qͥ ad cõstituẽdũ antisti¬
tem fuerant euocati impie repug¬
uabant dicentes silz cõtemptibileui
ẽẽ ꝑsonã: Nĩdignũ ẽẽ episcopatu ho¬
Iminẽ nultu despicabilẽ: neste sordi¬
dũ ẽ crine deformẽ ¶ Ita a popło sc̃tẽ¬
tie samoris hec illorũ irtisa clem̃cia

Expanded text:
ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec
Abbreviated transcription (Latin):
pus iacebat ĩgreditur Exclusisq oĩ¬
bus turbis: sr̃ stratus corpori aliquã¬
tis per orauit .¶ox inuiscente nul¬
lis ĩ ora illius defunctus engitur. Lẽ¬
toq cognamine e nisus assurgere:
ap̾heusa bĩ uiri dext̾a inpedes cõstitit᷑.
Latq ita cũ eo usq ad uestibulũ douiꝰ
turba oĩ ĩspectante. ꝓcessit..¬

Expanded text:
pus iacebat, ingreditur, exclusisque omnipus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uullis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit.
Abbreviated transcription (Latin):
uite statim baptisma cõsecutus. Plu¬
res qz postea uint annos q̃ prinus q
apud nos ñtiui uirtutũ uł mat̾ia
ne testimoniũ fuit. ¶Item tanĩ referre erat
solitus:. se torpore exutũ. ad tribimal iu¬
dici s ductusdeputatũ q obscuris locis
et uulgarib turbis tritem excepisse sẽ¬
ten.tia. ¶Cum ꝑ duos angłos iudici fui¬
sse suggestũ: hũc ẽẽ ꝓ quo nũtinus ora¬
ret. Ita ꝑ eosdem angłos seiussum re¬
duci: martino redditũ: uiteq pristine
restitutũ. b bot primo tpr̃e. bĩ uiri
nom̃ enituit: ut qui scũs iam ab oĩ¬
bus habebatur: potens eciau et uere
aplicus habereturꝰ...i¬
Et ulto post. dũ agrũ lupicini
cuiusdam honorati scd̾m scl̃m
uiii. preteuiret: clamore et lectu turbe
plaugentis excipitur..Ad quaui con
solicitus astitisset: et quis eẽt hic fle¬
tus ĩ quireret indicatur inum e fami¬
hlia seruulũ. laqueo sibi uitam extor¬
sisse. Quo cognito: cellulã ĩqua cor¬

Expanded text:
uitae, statim baptismum consecutus pluuitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsisse. quo cognito cellulam, in qua cor
Abbreviated transcription (Latin):
februm laborabat. Ac tñ nͣrtinus forte
ꝓdiscesserat. Et cũ ꝑ triduũ defusset:
regressus ex aĩe corpus ĩuenit. Ita su¬
bita mors fuerat: ut absq baptisma¬
te humanis reb excederet. Corpus ĩ
medio poĩtum. tristi merentiũ fratrũ
frequẽtabatur officio: cũ martinus flẽs
et eiulans accurrit. Taistũ u̾o tota sc̃ĩ
spuitũ m̃te cõcipiẽs: egredi celulaui
ĩ qua corpus iacebat teteros iubet: ac
foribus obseratis sr̃ ex ammata defunt¬
ĩ defuncti ora defixus: orõnis sus. ac mi¬
sericordie dñi. intrepidus expectabat e¬
uẽtum. Uirq duarũ fere borarũ spati¬
qum ĩtercesserat: uidet defunatũ pau¬
latim m̃bris oĩb cõmouen: et lara¬
tis inusnun uidendi palpitare lumini¬
bus sCliu uero magna ad dĩu uoce
cõu̾sus: grãs agens cellulam clamo¬
re cõpleuerat. Quo audito: qui pro
forib astiterant. statim uiuunt. Mi¬
rum spectatulũ: quod uicebãt uiuere.
quẽ mortuũ reliquissent ¶Ita reditus

Expanded text:
febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncin defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoce conuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mirum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus
Abbreviated transcription (Latin):
menior dñs dictorũ suorũ: qui ante
predirerat. Quã din fecistis hec uni
exiniminis istis. mͥ fecistis: seĩ paupe
ꝓfessus ẽ fuisse uestitum. Et ad cõ¬
firmãdũ tam boni opis testimoniũ:
ĩ eodẽ se babitu que panp accepat est
dignatꝰ ostentere QQuo uiso uir bea¬
tissiuius nõ ĩgloriã ẽ elatus huma¬
nam. s bonitatẽ dei ĩ suo oꝑe coguos

Expanded text:
ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognos
Abbreviated transcription (Latin):
cencia secutus ĩter scolares alas sub
rege cõstantio. deide sub iuliano ce¬
sare militauit. Non tam̃ sp̃ote: quia
aprimus fere annis. diuiuã potins
seruitutẽ sacra illustris pueri spira¬
uit ĩfantia. Nam cũ eẽt annoꝵ decẽ:
ĩuitis parentib. ad eccãm cõfugit:
seq cathetuminũ fieri postulauit.
Mor mirum ĩ modũ totus iudei ope

Expanded text:
centia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mo
Abbreviated transcription (Latin):
rursus ĩouitur Inter ea de circumi¬
stantib ridere nõ nulli: qr deformis
ẽẽ ⁊ temicatus habitu uideretur Mł¬
ti quidem quibz erat mens sanior
alcius genuiere. qd̾ nicħ̾ simile fe¬
cissent: cũ utiq plus habentes uesti¬
re paupeni sine sua nuditate potui¬
ssent. Hocte igitur ĩ secuta cũ seso¬
pori dedisset: iidit xp̃iu clamidis
sue qua paupem tererat paite uesti¬

Expanded text:
rursus induitur. Interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu videretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent; cum utique plus habentes, vestire pauperem sine sua nuditate potuissent. Nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, vidit Christum chlamydis suae, qua paupe
Abbreviated transcription (Latin):
uimi fortis sci liquoris ĩfudit: statĩ¬
q uor reddita ẽ. Cñ paulatim sin¬
gła cõtactu eiꝰ teperũt m̃bra niuisce¬
re : donet firmatis gressib ppło teste
surrex̃.
pre cõsulans seruus demonio
correptus dolendo exitu trutiabatur.
Rogarꝰ gͦ martinꝰ ut ei mauũ ĩ po¬
n̾et deduci eũ ad se iubet. S uequã
fp̃t. uulo ꝓferri modo excella in qua
erat potuit: ita in aduemientes ra¬
bidis dentib seuiebat Tuuc tetͣ¬
dius ad genua bĩ uiri aduoluitur
orans ut ad domũ in qua demoniacꝰ
habebatur ip̃e descend̾et. Tum uͦ mar¬
tinꝰ negat se ꝓfam et gentilis dontũ
adire posse. Nam tetradiꝰ eodẽ tp̃ze ed¬
huit gentilitatis errore implicitꝰ te¬
nebatur. ESpondet ergo se si de pu̾o de¬
mon fuisset exactus xp̃ianũ fore.
Ita martinꝰ imposita manu puero.
immũdum ab eo sp̃m eietit.Quo ui¬
so tetradius dñm nostrũ iħm tredi¬
dit. Statim q cachecuminus factꝰ.
nec mltum post baptizatꝰ est. semꝑ.¬

Expanded text:
i liquoris infudit, statimque vox reddita est. Tunc paulatim singula contactu ejus coeperunt membra viviscere, donec firmatis gressibus, populo teste, surrexit. proconsularis viri servus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. Rogatus ergo Martinus, ut ei manum imponeret, deduci eum ad se jubet; sed nequam spiritus nullo proferri modo ex cella in qua erat potuit: ita in advenientes rabidis dentibus saeviebat. Tum Tetradius ad genua beati viri advolvitur orans, ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. Tum vero Martinus negare, se profani et gentilis domum adire posse nam Tetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. Spondet igitur se, si de puero daemon fuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, sempe
Abbreviated transcription (Latin):
sequentibus se. patere monstranit
cmo sequendus esset. edocuit. quo
spes nostra tendenda. ano animus
dirigendus. instruxit: Quid tamen
fiet frater : quod mͥ ip̃e sum consci¬
us. conscendere arduũ illud ac pe¬
intrare non pot̾o. ita sarcina mo¬
lesta me pregrauat. et peccati mo¬
le depressum. negato in astra con¬
sbensu. seua miferabilem ducit in
tartara. ¶Spes tñ suꝑest ills sola.
illa postrema. ut quod per nos ob¬
tinere non possinmus. Saltem pro
nobis orante martino meream᷑.
¶Sed qmͣ te frater diutius occupo
epistola tam loquati. Demoror¬
q uenturum. Simul iam pagina
impleta non recipit. Michi antẽ
hec fuit ratio sermonem istius
lougins ꝓferendi. ut quis doloris
mintium epistola deferẽbat: ea¬
dem tibi. ex quadam nostri con¬
sabulatõne prestaret carta sola¬

Expanded text:
sequentibus patere monstrauit et sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta sola
Abbreviated transcription (Latin):
me indignũ et non merentem u¬
nice diligebat. En rursus lacrime
eliuint. imo q de pectore gemitus
erumpit. In quo michi post hec ho¬
mine similis requies. in cuiꝰ erit
caritate solatiun: Me miserũ me
infelicem. Pocero ne uinquã si
diutius iuxero. non dolore qd̃ mar¬
tino suꝑstes sum: Erit post hec ui¬
ta iocumda. Erit dies ant hora
sine lacrimis: Ant tecum frat̃
dilectissime potero iliꝰ mentionẽ
habere sine flectu. aut inquam
loquens apud te. Aliud ꝙͣ de illo
loqui pot̾o.¶Sed qͥ te in lacrimas.
flettus q cõmoneo. Ecce minc cõ¬
solatium esse te cupio. qui me ꝯ¬
solari ip̃e non possum. sNon dee¬
rit nobis ile. raichi crede. non
deerit. Intererit de se sermo cinã¬
tibus: astabit orantib sed̾q iam
hodie prestare dignetus lndendũ
se inglozia sus sepe prebebit. et as¬
sidua sicut ante panlulũ fecit be¬
nedictione nos ꝓteget In de sanͣs¬
tum ozdinem uisionis qua celum.

Expanded text:
me indignum et non merentem ume indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se
Abbreviated transcription (Latin):
ro aduersus om̃s penas. acq sup¬
plicia. quib plezq humana cessit
infrmitas. ita a ꝯfessione dñi
non recedens. inmobilis obstitis¬
set: nt letus uloerib congaudẽs¬
q cruciatib. que libet int̾ tozmen¬
ta risisset ¶Sed ꝙͣquam ista non
tulerit impleuit tamen etiam¬
sine cruore martirrum¶ Nam
qas ille ꝓsꝑe et̾nitatis humano¬
rum doloꝵ non ꝑtulit passiones:
fame. nigiliis. muiditate. ie iumis
obprobriis inuidoꝵ. insectationib
improborum: cura ꝓ infirman¬
tibus. solicitudine ꝓ periditanti¬
b. Quo em̃ ille dolente nõ doluit.
Quo scandalizante. non ustus
est. Quo pereunte non genu¬
it. phret̾ illa cotidiana illius adũ
diuersa certamina: dum in eo na¬
riis temptationib appetito. super
exiꝑat fortitudo uincendi. patientia
expettandi. equaminitas sustinendi.
gescit. in illo tñ nsq ad finem antta.
indies ꝑseuerait. Quo ego illins
bono uel spetialit̾ fruitus sum. Cñ

Expanded text:
ro aduersus omnes poenas adque supro aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. gescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum
Abbreviated transcription (Latin):
temporis non potuerit prestare
martirium glã tamen martyris
non carebit. quia uoto acq mrti¬
te et potuit esse martyr et uolur.
¶Qnod si neromanis decianis q
temporib in ala que tunc extitit
dimitare congressione licuiset.
Testoz deuni celi acq t̾re. sponte
eculeun ascendisset: ultro se ig¬
nib intulisset. Ebreis ꝙ pnis e¬
quandus int̾ flãmaꝵ globas. me¬
dia licet. hẏminũ dñi in fornace
cantasset Quod si ysaianũ illud
supplitiũ ꝑsecutori forte placuis¬
set. numꝙͣ ꝓfecto impar ꝓphete
serris et lamuis desetari mẽ¬
bia tinnrisset. ¶ac si pretisis ru¬
pib abruptis q montib. ag̾e. fe¬
ncem. furo imꝑiꝰ maluisset: ꝑhi¬
beo confusns testimonium ueri¬
tatis sponte cetidisset ¶Si uero gẽ¬
cium doctoris exemplo gladio de¬
putatus. int̾ alias ut sepe ꝓuenit
nictimas duceretur. primiis om¬
mum carnifice compulso palmã
sangninis occupasset ¶Iam ue¬

Expanded text:
temporis non potuerit praestare temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam ue
Abbreviated transcription (Latin):
Duo inquit monachi a turonis fue¬
runt. dñm martimim obisse fue¬
rant mintiant. Concidi fateor. ob¬
ortis q latͥmis fleui uberrime.
Quin etiam dum hec ad te frat̾
scribimꝰ. fliut lacrime. nec ullũ
impatientissimi laboris admitto
mei. qui erat socius amoris ue¬
niergo ad me statim: ut pariter
lugeamus. quem parit̾ amamus
ꝙͣ qnam sciam uar̃um illñ non esse
iugendum cui post euittum trium¬
phatum & seculum. minc demũ
reodita est corona uisticie Sed tũ
ego non possum mͥ imꝑare qͥn do¬
leam. Pͥremisi quidẽ patronũ:
Sed solatium uite p̾sentis amisi.
Et si rõnemallam doloz admitt᷑et.
gaudere deberem Est enĩ ille ut¬
est consertus apłis ac ꝓphetis let cpꝰ
pace sc̃oꝵ om̃im dixerim. in illo insti
grege nulli setumdus. ut spero. cre
do confito Inis potissimũ crai stollos
suas insangne lauerĩt asgrega¬
tus agnum ducem ab om̃i integ̾
labe comitatur. sNam licet ei ratõ

Expanded text:
duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfueduo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio
Abbreviated transcription (Latin):
lulum: hibellũ quem de uita ilins
scͥpseram. dextera p̾ferebat. Ego
santta genus eiꝰ complexus. bñdictio¬
nẽ ꝓ conenetudĩe elagitabam: Su¬
per positamq capiti meo manum
tattu blandissimo sentiebam. tum
int̾ benedictionis uerba sollẽpnis.
eamiliare illud ori sno. trucis no¬
men iteraret. Mox in eum hum¬
nib intentis. cum ex saciari iuil¬
tu illins. conspectu & non possem.
subito michi in sublimiͦs sublatus
eripitur. Donec emensa seris
istius uastitate. cũ tamen rapi¬
da mibe subuectum. acie seq̃rem᷑
oculoꝵ patenti celo receptꝰ inderi
iitra nõ potuit raec multũ post.
sanctũ presbiterũ clarum. discipłm
illins qui nuꝑ excesserat. inideo eã¬
dem qnam magistrum uiam scan¬
dere. Ego impzudens sequi cupi¬
ens. dum altos gressus molio et
cognito: eingilo/ Sompnoq exi¬
tus congratulari ceperam uisio
quentis pariter et dolentis. Quid
tu inquam tam tristis leqni gestis:

Expanded text:
lulum libellum, quem de uita illius lulum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post sanctum Clarum presbyterum, discipulum illius, qui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coeperam uisionquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille
Abbreviated transcription (Latin):
aurelio dy¬
ostea¬
quam
a me dig̾ssus
es tam residens solus in cellula:
subieratqz me illa que sepins ot¬
cupat cogitatio . spes futurorum.
presentium q fastidium: iudicii
metꝰ. Rormido penarum. Et qd̾ cõ¬
sequens erat. acq uide cogitatõ
tota descend̾at pcc̃oꝵ meoꝵ recor¬
datio tristem me confettũ me-
reddiderat. ¶Dem cũ fatigata an¬
gore animi in lectulo memba
posmssem: ut plerũ ꝙ ex mestitu¬
dine solet. sompnus obrepsit. Am ut
semꝑ matutinis horis leuio inc̾tus¬
q. ita suspensus ac du bins ꝑ menbza
diffimditur. ut qd̾ in alio sopore nõ
euenit pene uigilans. dormire te sẽ¬
cias :cum repente scm̃ martimm
episcopum uidere. mithi uideor.
precextum toga candida: uultu
igneo. stellantib ocłis. crine pur¬
pureo. Acq ita michi in ea habitu¬
dine corpozis formaq qia nouerã.
indebatur ut quod eloqni nobis pe¬
ne difficile est. non possit aspiti. tuin
possit agnosti. Arridens ꝙ michi pau¬

Expanded text:
AVRELIVM DIosteaquam mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi pau
Abbreviated transcription (Latin):
diuino cultui aptã exstrueret: et
lucrandis xp̃o aniiabz absq ullo
uigilaret incõmodo: Iam tunt gͦ
impossibile dittu ueor. qnͣto gaudio
lucra: et diabolo detrimẽta. Dĩs
etas onĩis q sexus ardentissimo
amore ad audiendũ uerbum dñi
confluebãt: et certando ne p̾iret
alt̾ in alterũ in scõ ꝓposito labora¬
lat. ffactam gͥ bonoꝵ suoꝵ collacõ¬

Expanded text:
divino cultui aptam exstrueret, et divino cultui aptam exstrueret, et lucrandis Christo animabus absque ullo invigilaret incommodo. Jam tunc ergo impossibile dictu reor, quanto gaudio, lucra, diabolo vero detrimenta. Omnis aetas, omnisque sexus ardentissimo amore ad audiendum verbum Domino confluebat, et certatim praeire alter alterum in sancto proposito elaborabat. F
Abbreviated transcription (Latin):
cingła muilicie: tumida olimncol¬
la suci iugo xp̃i subponentes scõ
uiro adher̾e. ⁊ sacris eiꝰ gaudebãt
informari exemplis. Cũq fulgor
pͥnceps cuntatis deffensor nom̃ĩe
uir głiosus: et scd̃m caducos huiꝰ
mundi honores potentissimꝰ. tot
miraculoꝵ nouitate percussus
deo dignũ pontificem ꝑinit̾ nũcio
euocans. ut ad se uenire dignare¬
tur. supplicit exorat. Ifidelissimꝰ
autem nuĩster xp̃i cum ad pͥnci¬
pem accederet: añ principalic
ule iunuã obuiũ hũit quẽda
cecum. qͥ coram eo ꝓcumbens:
flagitabat auxilium. At ille. ĩuo¬
cato xp̃i nomine ⁊ crucis ĩpresso
uexillo: eũ sub montẽto pristine
restituit sanitati. Qd̃ princeps
audiens: festinꝰ accurrit. geĩb
Quem uerbo dei diligentissue
ustructum. pontifex uenabilis.
cũ tota familia młttiq nobilium
turba baptiz auit. Qui ĩ tanto ar-¬
dore pietatis excreuit: ut domũ su¬
am scõ uiro tradẽt. qd̃ ibi eccłiam

Expanded text:
 militiae, tumida olim col militiae, tumida olim colla sua jugo Christi supponentes, sancto viro adhaesere et sacris ejus gaudebant informari exemplis. Cumque fulgor princeps civitatis Defensor nomine, vir gloriosus, et secundum caducos hujus mundi honores potentissimus, tot miraculorum novitate perculsus, Deo dignum pontificem per internuntios evocans, ut ad se venire dignaretur, suppliciter exorat. 15. Fidelissimus autem minister Christi cum ad principem accederet, ante principalis aulae januam obviam habuit quemdam caecum, qui coram eo procumbens flagitabat auxilium. At ille invocato Christi nomine et crucis impresso vexillo, sub momento eum pristinae restituit sanitati. Quod princeps audiens, festinus accurrit, genibusQuem verbo Dei diligentissime instructum pontifex venerabilis cum tota familia multaque nobilium turba baptizavit. Qui in tanto pietatis ardore excrevit, ut domum suam sancto viro traderet, quo ibi ecclesiam