comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bito euanuisse putetur: ut ꝓdẽẽ dem¬
ceps non ualeret. Et quidem quam
longe post putas publice p̃dicatũ et cda¬
matum suꝑ cecta fuisse. si circumcida
deinde stabit illud. quia a dieb iołns
baptistȩ regnum cȩlorũ uim patitur.
si p̃cipue cunc temporis contigisse con¬
stiterit huiuscemodia regno uiolentã
interclusionem. qualis quidem nec an¬
te fucrit. nec post futura sit: Sanccito
quippe noui misterii decreto. s adhuc
secreto: quis nam queso morientibus
interim ad regnum patet accessus.
dum et uetus iam deficit. qm̃ a nouo
exeluditur et nouum tamen non
subuenit. qm̃ dum nescitur non ꝑcipi¬
tur: O infelicissima illa tepora. que
sola a seculis omni penitus salutis re¬
medio uacua transierunt: dumet eir¬
cumeisio quȩ illo usq uiguerat ꝓdeẽ
iam scibripiente baptismate non au¬
deret. et baptisma qm̃ adhuc lateret.
non succurreret. Forsan dormiebat
eo temporis deus: nec fuit interim qui

Expanded text:
bito evanuisse putetur, ut prodesse deibito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: Si circumcidamdeinde stabit illud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni penitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui
Abbreviated transcription (Latin):
uinitus traditum est. In nationib u̾
quotquot inuenti fideles sunt. ad¬
ultos quidem fide et sacrificiis credi¬
mus expiatos: paruulis autẽ etiam
solam ꝓfuisse immo et suffecisse pa¬
rentum fidem. Porro hoc itausq ad
baptismi tempora ꝑdurasse: quouno
substituto. uacasse cetera. Querimꝰ
itaq baptismi tempus ex quo ceꝑit
Ex quo inquit pͥmum dictum est
nisi qui renatus. et cędera. Tene ergo
firmiter. dictum hoc ad nichodemũ
utiq amicum iħti. occultum tamen
ꝓpter mett̃ iudeorum: occultũq il¬
lud de nocte requi sisse colloqutum.
Quanta autẽ putas obisse interim
ut degentib taceam milia circum¬
cisorum: cum necdum in lucẽ ꝓdient
quod de baptismo tunc intenebris
dicebatur : Quid igitur : Damna¬
tos illos om̃s dicimus.quia baptra¬
ti non sunt : fit ergo iniuria antiqͦ
illi dei eque mandato. si nouo adhiu
furtiue quodãmodo suꝑ ueniente.
non tamen subueniente. illud ita su¬

Expanded text:
vinitus traditum est . In nationibus vero, vinitus traditum est . In nationibus vero, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum tamen propter metum Judaeorum; occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita su
Abbreviated transcription (Latin):
nichilum interim reputaret. et nec pe¬
nam nec p̃mium eaagere quȩ insecreto
tradebat iudicaret: donec de medio fierent
et ꝓdirent in lumine.Denq et dicebat
quod dico uobis intenebris dicite in lumi¬
ne:ut merito uidelicet iam audientib
obedientie uel meritum ascriberet uel
contẽptum. cum in medio ꝓferrentur.
Item qui uos atidit inquit me audit: et
quiuos sꝑnit me sꝑnit. Ac sidiceret. Iu¬
dicium meũ inter obedientes et contẽnen¬
tes: non de mea secreta traditione. s de
ur̃a publica p̃dicatione pendebit.S
forte aliquis dicat. Nos quidem quiñ
audierunt et si non de condemptu iu¬
dicari. damnari camen ꝓpter origina¬
le peccatum: a quo utiq nisi ꝑ lauaerũ
emundari minime potuerunt. Ac uͦ
quis nesciat et alia p̃ter baptismum
contra originale peccatum remedia
antiquis non defuisse demporib ͤ ꝓ¬
brahȩ quidem et semini cius circumci¬
sionis sacramentum in hoc ipsum di¬

Expanded text:
nihilum interim reputaret; et nec poenihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedientiae vel meritum adscriberet, vel contemptum, cum in medio proferrentur. Item: Qui vos audit, inquit, me audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non audierunt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari minime potuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum di
Abbreviated transcription (Latin):
non habet exeusationem. S numquid
forte tale est hoc. quod inquisitum huma¬
no possit ad disci magisterio: Homo ho¬
minis nisi ipso indicante non intelligit¬
cogitatum: quantominus diuinũ quis
poterit inuestigare consilium. nisi cur ip¬
se uoltierit reuelare: Audi deniq ipsum.
Si non uenissemait et locutus eis non ftus¬
sem: peccatum non haberent. Non dieit
simpliciter. et locutus non fuissem. s inter¬
serens eis. et locutus eis inquit non fuissẽ.
ostendens sine dubio nonande censeri in¬
excusabiles de contemptu. quam ad ip¬
sorũ usq noticiam iussio ꝑueniret. Nam
si locutus quidem fuisset s noneis. inobe¬
dientie culpam ignorantia mebiloru¬
nus exctisaret. Nunc autẽ inquit qm̃
locutus sum et locutus sũ eis: excusatio¬
nem non habent de peccato. Inde et aie¬
bat. Ego palam locutus sum mundo:
et in occulto locutus sum nichil. Non
quod suos domesticos multa mocculto
pͥtiatimq non docuerit: s quod tanquã

Expanded text:
non habet excusationem. Sed numquid non habet excusationem. Sed numquid forte tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? Homo hominis nonnisi ipso indicante cogitatum intelligit: quanto minus divinum quis poterit investigare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio non ante censeri inexcusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus excusaret. Nunc autem, inquit, quoniam locutus sum, et locutus sum eis, excusationem non habent de peccato suo . Unde et aiebat: Ego palam locutus sum mundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
emi natura scuratio docet. internam et̃
non fuerit elemento: Sacramentũ dei al¬
tissimi est. stiscipiendum non discutien¬
dum. uenerandum non dnudicandum.
fide sortitũ non innatum: traditione
sanccitum. non adinuentum ratione.
Porro fidem necesse est tit auidicus p̃cesse¬
rit: dicente apło. Ergo fides exauditu.
audiretur: quo pacto queso exigi debeat
et antequam audiretur : Uide autẽ quo¬
modo huc refugit apłs: et de solo audicui
conumcit ineredulos. S dico inquit.
Numquid non audierunt : Nesidicat.
Exeusari poterant: si nonaudissent. Ubi
enim non est lex: nec p̃uaricatio. Nunc
uero cum in omnem terram exierit sonus
predicantium. et in fines orbis terre uer¬
ba eorum. quia dissimulari iam non ua¬
let auditus: ꝓfecto inęxcusabilis est et
contemptus. Multa ꝓfecto scienda ne¬
sciuntur: aut sciendi incuria. aut
discendi de: sidia. aut uerecundia inqͥ¬
rendi. Et quidem huiusmodi ignorantia

Expanded text:
enim natura seu ratio docet, internam aeteenim natura seu ratio docet, internam aetenon fuerit elemento? Sacramentum Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione. Porro fidem necesse est ut auditus praecesserit, dicente Apostolo: Ergo fides ex auditu. audiretur, quo pacto, quaeso, exigi debeat et antequam audiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem terram exierit sonus praedicantium, et in fines orbis terrae verba eorum; quia jam dissimulari non valet auditus, profecto inexcusabilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
tenentur: Et quomodo inquit credent
ineum quẽ non audierunt: quomodo
uero audient sine p̃dicante o: quomodo
autem p̃dicabunt nisi mittantur : nec dũ
iniuncta nec dum uulgata. necdum au¬
dita predicatio est:et iuxta pigriac neqtiã
serui sententiam tam durus est dñs. ut
necdum sataiam metere uelit. et non
sparsa colligere: Ausit. Sedauidi magis
huius rei ueritatem. Qui unus est magist̃
incȩloet interra. eiqui magister tantum
in isrł erat. familiari pͥuatoq colloquio
tradebat quod traderet. docebat quod doce¬
ret.non quod erigeret et ab absentib. non
unde p̃scriberet et his qui non audierant
Ualde quippe inuste erigitur obedientio
tibi non p̃cessit auditio. Neq enĩ tale est
hoc. quod et absq ꝑmulgatione. natura¬
lis ler ignorare non sineret:quale uerbi
grã illud est. Quod tibi nonius ficri: alii
ne feceris. facticium magis quodammꝰ ẽ:
et non naturale mandatum.Quenam

Expanded text:
tenentur? Et quomodo, inquit, credent tenentur? Et quomodo, inquit, credent in eum quem non audierunt? quomodo vero audient sine praedicante? quomodo autem praedicabunt nisi mittantur? . Necdum injuncta, necdum vulgata, necdum audita praedicatio est: et juxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque colloquio tradebat quod traderet; docebat quod doceret, non quod exigeret et ab absentibus, non unde praescriberet et his qui non audierant. Valde quippe injuste exigitur obeditio, ubi non praecessit auditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque promulgatione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbi gratia, illud est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Factitium magis quodammodo est, et non naturale mandatum. Quaenam
Abbreviated transcription (Latin):
ne ergo u̾bum salutis et p̃ceptum uite
non prius uitã resticuere ualuit. quã
morcẽ inflixerit: iq eo innocentib
quo et nescientib adhuc uoluntatẽ
dm̃ suiꝰ Num gentẽ ignorantẽ et iu¬
stam ut cumethico loquam debrut
interficere as: Ouis ita sapiat: Non
equidem uite concordat atictori. mor¬
te nimirum quam ext̃minare uenerat
uti mox ininitio uiarũ suarũ ad p̃iudi¬
eium seculi. celeste adhuc recentissimũ
ignorantis edictum. Nefas est ꝓfecto
sentire de om̃ium largitore bonorum:
quod tam malum pͥncipium dederit
adueniens. Mimme ꝓrsus idego cui¬
piam de xp̃o assenserim.quod magis
ab antixpo merito formidatur: quia
et ipse paraũit sagittam suam in pha¬
retra. ut sagittaret in obscuro rectos
corde. Quanti namq interim toto orbe
non baptizati moriuntur: ꝓfecto igno¬
rantes. quid cum nichodemo iħe noctu
secretoq confabuletur. Quidergo: Nec¬
dum lex ꝓmulgatur. et iam p̃uaricantes

Expanded text:
ne ergo verbum salutis et praeceptum vitae ne ergo verbum salutis et praeceptum vitae non prius vitam restituere valuit, quam mortem inflixerit; idque eo innocentibus, quo et ne scientibus adhuc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et justam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad praejudicium saeculi, coeleste adhuc recentissimum ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire de omnium largitore bonorum, quod tam malum principium dederit adveniens Minime prorsus id 626 ego cuipiam de Christo assenserim, quod magis ab Antichristo merito formidatur, quia videlicet et ipse paraverit sagittam suam in pharetra, ut sagittaret in obscuro rectos corde. 2. Quanti namque interim toto orbe non baptizati moriuntur, profecto ignorantes, quid cum Nicodemo Jesus noctu secretoque confabuletur? Quid ergo? necdum lex promulgatur, et jam praevaricantes
Abbreviated transcription (Latin):
in scripturarum sensib abundare.
quomodo dicit apłs. non quod suffi¬
cientes simus cogitare aliquida nob̃
tanquam ex nobis. s sufficientia nr̃a
exdeo est. Scribis itaq quendam asse
rere nescioquem. nam non nominas.
erquo pͥmum dictum a dño legitur.
insi quis renatus fuerit exaqua et spũ
sc̃o non intrabit in regnum celorum:
ex coneminẽ absq eodem ꝑcepto actu¬
aliter uisibili sacramento. uel eius uice
martirio. ullatenus potuisse saltiari.
S et si forte illud quispiam cum uera
fide et contritione cordis expeteret. s
p̃uentus mortis articulo assequi quod
cuꝑet non tialeret. tamen omĩno dam¬
nari. Ubi pͥmo de temporis quidem pre¬
fixione. durum nimis austerumq ui¬
detur. ut uidelicet uerbum adhuc ab¬
sconditum palam iam noceat. et ante
iudex feriat quam minetur:quodq
interim intenebris loquitur et in
aure saluator. nondum quidem sal¬
uet quia nondum apparet. et iam
mundum impleat condemnatis. Ita¬

Expanded text:
in Scripturarum sensibus abundare, in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est rere nescio quem nam non nominas ex quo primum dictum a Domino legitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum , ex eo neminem absque eodem percepto actualiter visibili sacramento, vel ejus vice martyrio, ullatenus potuisse salvari; sed etsi forte illud quispiam cum vera fide et contritione cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod cuperet non valeret, tamen omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlicet verbum adhuc absconditum palam jam noceat, et ante judex feriat quam minetur; quodque interim in tenebris loquitur et in aure Salvator, nondum quidem salvet, quia nondum apparet, et jam mundum impleat condemnatis. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
terrogatis ego sentirem: tuo sane eadẽ
mea sensa et ocio et ingenio plenius
astruenda relinquens. si ita oportere
cognoueris. Nec dubito ad manumt
ẽẽ rationes certas. et congruas auctori¬
tates: quib facile id possis. Is ergo euiꝰ
me respondere assertionib iubes. et
nomen taces: tibi nouerit a me suꝑcon¬
sultis quod sentio dictum. non sibi
contradictum: etiam siquid aliter
abipso sapimus. Nam siuerum nos
sapimus: ueritas ei contradicit ñ nes
Sed enim si non confunditur ac quies¬
cere ueritati: et ueritas cum eo sapit
et nos. Sinautẽ: sertium dei tamen ñ
oportet litigare. s magis pacientem
ẽẽ adomnes. Ideoq non querimꝰ pug¬
nas uerborum: nouitates quoq uocũ
ruxta aplicam doctrinã euitamus.
Patrum tantum opponimus sententi¬
as ac uerba ꝓferimus: et non nr̃a. Nec
enim sapientiores sumus.quã patres
nr̃i. Abundet sane in suo sensu quiuull
quantt̃ uult: dum modo nos patiat

Expanded text:
terrogatis ego sentirem, tuo sane eadem terrogatis ego sentirem, tuo sane eadem mea sensa et otio, et ingenio plenius astruenda relinquens, si ita oportere cognoveris. Nec dubito ad manum tibi esse rationes certas, et congruas auctoritates, quibus facile id possis. Is ergo, cujus me respondere assertionibus jubes, et nomen taces, tibi noverit a me super consultis quod sentio dictum, non sibi contradictum, etiamsi quid aliter ab ipso sapimus. Nam si verum nos sapimus, veritas ei contradicit, non nos. Sed enim si non confunditur acquiescere veritati, et veritas cum eo sapit, et nos. Sin autem, servum Dei tamen non oportet litigare, sed magis patientem esse ad omnes . Ideoque non quaerimus pugnas verborum; novitates quoque vocum juxta apostolicam doctrinam evitamus. Patrum tantum opponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
cere credimus. ex eoquippe quod uolentẽ
ac flagitantem suum confirmare ꝓpo¬
situm. nimis fuscipere distulisti. occasio¬
ne stimpta diabolus in hec eũ mala pre¬
cipitauit: om̃ino excaritate suademus
et consulimtis. ut quacũq industria.
quocumq sumptu uel labore potes
miserum om̃im satagas liberare. con¬
ueniendo scilicet aut mulierem ut ilu
sponte dimittat. et continentiã pro¬
mittat. auit epm ut ambos uocari iu¬
beat: et quod recto posse fieri credimꝰ
iudicio separet. Aa magistrũ hugo
nem de sancto uictore.lxxuiii
itibi uideor tardius rescrip¬
sisse. scito me tarde quoq ac¬
cepisse. ad quod rescriberem
Nam quod miseras non con¬
tintio ad me usq ꝑlatum est: s ponti¬
niaci diu ante retentum. Porro ubrac¬
cepi: moram minime feci inrescriben¬
do. Ceterum id breuius quã tua forte
deposcebat intentio:s non plane quam
mea occupatio sineret. Curaui tamen
ne te ut cumq lateret.quicquid suꝑ in¬

Expanded text:
cere credimus ex eo quippe quod volentem cere credimus ex eo quippe quod volentem ac flagitantem suum confirmare propositum, nimis suscipere distulisti, occasione sumpta, diabolus in haec eum mala praecipitavit, omnino ex charitate suademus et consulimus ut quacunque industria, quocunque sumptu vel labore potes, miserum omni modo satagas liberare: conveniendo scilicet aut mulierem, ut illum sponte dimittat, et continentiam promittat; aut episcopum, ut ambos vocari jubeat, et, quod recto posse fieri credimus judicio, separet. EPISTOLA nem de Sancto Victore. Si tibi videor tardius rescripsisse, scito me tarde quoque accepisse ad quod rescriberem. Nam quod miseras, non continuo ad me usque perlatum est, sed Pontiniaci diu ante retentum. Porro, ubi accepi, moram minime feci in rescribendo. Caeterum id brevius quam tua forte deposcebat intentio, sed non plane quam mea occupatio sineret. Curavi tamen ne te utcunque lateret quidquid super in
Abbreviated transcription (Latin):
tue dignationi fr̃em hunc nrãm
paruitatem consulere. sic nos
quod nob̃ uisum fuit noueris
consilium dedisse: ut saniori non p̃iudica¬
uerimus. Ne ergo rertm quas scis suꝑ¬
flua narratione te grauemus: hec est
summa consilii. ꝑiculosum quidem est
et fortassis illicitum. hominẽ post diuti¬
nam indomo et habitu religionis conu̾¬
sationem. ad seculũ redisse. quiq prius
et adhuc priore uxore sua uiuente ac con¬
senciente fortissime diuac deuotissime
continentiam tentut: sedĩs rursus am¬
plexib ineptissime atq inhonestissime
implicuisse. Quia tamen publice ac sollẽ¬
niter iurta morẽ ceterorum hominum.
et sine querela uł calumnia ipsũ qualecũ¬
q conuigium cęlebratum fuit: non nob̾
uidetur tutum. illum illam non consenti¬
entem dimittere. nisi prius episcopalis
auctoritatis uel consilio fretum uel imꝑi¬
o. aut certe eccłiastico canonicoq iudicio
Qm̃ uero hoc tam grande hominis ꝑiculũ
ad te nimirũ non minima ex parde respi¬

Expanded text:
tuae dignationi fratrem hunc nostram parvitatem consulere, sic nos, quod nobis visum fuit, noveris consilium dedisse, ut saniori non praejudicaverimus. Ne ergo rerum quas scis superflua narratione te gravemus, haec est summa consilii. Periculosum quidem est et fortassis illicitum, hominem, post diutinam in domo et habitu religionis conversationem, ad saeculum redisse, quique prius, et adhuc prior uxore sua vivente ac consentiente, fortissime ac diutissime continentiam tenuit, secundis rursus amplexibus se ineptissime atque inhonestissime implicuisse. Quia tamen publice ac solemniter juxta morem caeterorum hominum, et sine querela vel calumnia, ipsum qualecumque conjugium celebratum fuit, non nobis videtur tutum, illum illam non consentientem dimittere, nisi prius episcopalis auctoritatis vel consilio fretum, vel imperio, aut certe ecclesiastico canonicoque judicio. Quoniam vero hoc tam grande hominis periculum ad te nimirum non minima ex parte respi
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ tam iustum et tam pium ꝓpositum
si hortatu nr̃o roborare etratii:cur ce
inde lesum iure conqueraris. non uideo.
Puto enim me recte fecisse: sidedomo
dei zelum dei habens. eius ꝓuidentiam
qui em̃daturus erat comonui. Quod aũ
ex auctoritate scripture arguisse me pcc¬
casse. quasi qui pͥus te non corripuerim:
scito me nullam de ꝑsona dua querelam
habere: s solum ut pax fiat in eccłia tua.
ex caritate ꝓcurare. Deniq ipsius rei
ueritatem plenius cognosces: si ad nos
causam ipsam tit dicis attuleris. Pote¬
ris autem me hic inuenire:quacumq
instantis ebdomade die libuerit. ad albem¬

Expanded text:
Cujus tam justum et tam pium propositum Cujus tam justum et tam pium propositum si hortatu nostro roborare curavi, cur te inde laesum jure conqueraris, non video. Puto enim me recte fecisse, si de domo Dei zelum Dei habens, ejus providentiam qui emendaturus erat, commonui. Quod autem ex auctoritate Scripturae arguis me peccasse, quasi qui 85 prius te non corripuerim: scito me nullam de persona tua querelam habere; sed solum ut pax fiat in ecclesia tua, ex charitate procurare. Denique ipsius rei veritatem plenius cognosces, si ad nos causam ipsam, ut dicis, attuleris. Poteris autem hic me invenire, quacunque instantis hebdomadae die libuerit. E
Abbreviated transcription (Latin):
ferire culpam uidearis: rogo rogansq
consulo. ne tam quod illi digni sunt pen¬
ses. ut quod tibi dignum est non consi¬
deres: ut uidelicet miscđia iudicio suꝑ¬
exaltetur. et in tua modestia ds̃ głifi¬
cetur. Porro illum filium tuũ. michi
quoq ꝓpter te. et ꝓpter se ipsum sacis
carum ore tuo. et nr̃o spũ cõmonemus.
ut non eatenus sua et si iusta indigna¬
tione debrietur. quatinus dominici
illius p̃cepti obliuiscatur: quo ꝑcuti¬
enti unam maxill ã prebere iubemur
ꝑsone accusationem: nec recor¬
dor nec uerum est. Ceterum si ꝓeccłia
tua. ad cundem pͥncipẽ litteras misi:
hoc non aduersum te: s ꝓce egisse me
arbitror. Siquidem audieram ipstim.
tuo et assensu et consilio ꝓposuisse uenire
ad uisitandum uos. ad ꝓbandum de
tantis malis que de domo tr̃a diutilga¬
bantur. an uera eeñt. aut cuiꝰ culpa cent:
ut quod forte sinistrum reꝑiret ibidẽ.
eius et studio et sollicitudine corrigeret᷑.

Expanded text:
ferire culpam videaris; rogo, rogansque ferire culpam videaris; rogo, rogansque consulo, ne tam quod illi digni sunt, penses, ut quod tibi dignum est non consideres: ut videlicet misericordia judicio superexaltetur, et in tua modestia Deus glorificetur. Porro illum filium tuum, mihi quoque propter te et propter se ipsum satis charum, ore tuo et nostro spiritu commonemus, ut non eatenus sua, etsi justa, indignatione debrietur, quatenus dominici illius praecepti obliviscatur; quo percutienti unam maxillam, praebere jubemur personae accusationem, nec recordor, nec verum est. Caeterum si pro ecclesia tua ad eumdem principem litteras misi, hoc non adversum te, sed pro te egisse me arbitror. Siquidem audieram ipsum tuo et assensu, et consilio proposuisse venire ad visitandum vos; ad probandum de tantis malis quae de domo vestra divulgabantur, an vera essent, aut cujus culpa essent: ut quod forte sinistrum reperiret, ibidem ejus et studio et sollicitudine corrigeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Uanto tibi in hac quã audiui
tua aduersitate affectu con¬
doleam: nouit affectutim ds̃
omium cognitor. bonorum immissor
S rursum cum considero. non ꝑquẽ.
saquo immissa sit hec tribulatio. qͦn¬
tum tibi de p̃senti molestia compatior:
tantum de ꝓsꝑitate mox futura spero
congratulari. Si tamen et tu consiliũ
in ꝑturbatione non admittendo id¬
ipsum mecum sapias. et de manti
dm̃. mala sicut et bona cum sc̃o iob
equanimiter suscipias. immo exem¬
plo scĩ dauid. non tam his et si seruis
tuis ꝓtantis malis indignari quam
sub potenti dei manu qui ꝓculdubio
illos misit ad malefaciendum tibi:
humiliari te oportere scias. Uerum qͥa
et adte constat ꝑtinere correctionẽ illo¬
rum. ut pote seruorum eccłie tibi com¬
misse dignum est ut ꝓtam nefaria p̃¬
sumptione serui nequã corripiantur:
ac de reb eorũ dãpnum monasteru ali¬
qua exparte recompensetur. S ne tuã
magis in hoc ulcisci iniuriã quã illorũ

Expanded text:
uanto tibi in hac, quam audivi, tua adversitate affectu condoleam, novit affectuum Deus omnium cognitor, bonorum immissor. Sed rursum cum considero, non per quem, sed a quo immissa sit haec tribulatio; quantum tibi de praesenti molestia compatior, tantum de prosperitate mox futura spero congratulari: si tamen et tu consilium in perturbatione non amittendo, idipsum mecum sapias, et de manu Domini mala, sicut et bona, cum sancto Job aequanimiter suscipias ; imo exemplo sancti David, non tam his, etsi servis tuis, pro tantis malis indignari, quam sub potenti manu Dei qui procul dubio illos misit ad malefaciendum tibi humiliari te oportere scias . Verum quia et ad te constat pertinere correctionem illorum, utpote servorum ecclesiae tibi commissae, dignum est ut pro tam nefaria praesumptione servi nequam corripiantur, ac de rebus eorum damnum monasterii aliqua ex parte recompensetur. Sed ne tuam magis in hoc ulcisci injuriam, quam illorum
Abbreviated transcription (Latin):
ritati contͣriꝰ. falsũ mel eũ uͦ ffelle ꝑmiscens.
dũ ꝓmittit dubia ꝓcertis. immitait etiã
uera ꝓ falsis:. non ut conferat quod fru¬
stra spcras: s ut auferat quod fructuose
tenes. Oircuit et querit qualiter ouibuis
curam pastoris surripiat. dũ non erit
horrendo illi maledicto subiciat: ue illi
ꝑ qtĩe scandalũ tienit. S confido de sapi¬
entia tibi a deo data. quod nullis malig¬
ni uersutus abduci uel seduci poteris.
spe incertiboni certum mire malum:
et eque certum descrere bonum. Ad symo

Expanded text:
ritati contrarius, falsum mel cum vero felle permiscens, ritati contrarius, falsum mel cum vero felle permiscens, dum promittit dubia pro certis, immitit etiam vera pro falsis: non ut conferat quod frustra speras, sed ut auferat quod fructuose tenes. Circuit et quaerit, qualiter ovibus curam pastoris subripiat, procul dubio horrendo illi maledicto subjiciat: Vae illi per quem scandalum venit . Sed confido de sapientia tibi a Deo data, quod nullis maligni versutiis abduci vel seduci poteris, spe incerti boni certum inire malum, et aeque certum deserere bonum. EPISTO
Abbreviated transcription (Latin):
quod sentio. Aque furtiue dulciores
sunt. et huiꝰcemodi om̃i ut ita loquar
absinthio amariorẽ dulcedinẽ. ab ange¬
lo sathane sub p̃textu angłi lucis sitienti
cordi tuo infundi non dtibitat: quisqͥs eiꝰ
astutias non ignorat. Et reucra qͥs alius
possit scandalorũ eẽ suggestor. discidii
actor. turbator unitatis et pacisinisi ue¬
ritatis aduersarius. caritatis emulus.
hostis antiquus generis nr̃i. et inimicus
erticis xp̃i diabolꝰ : Siquidem is cuitis in¬
uidia mors intrauit in orbem terrarum.
etiam nunc bonis que dȩ facere uidet. in ui¬
det: et cum sit mendax ab initio. mentitur
et nunc: meliora pollicens quȩ non uidet.
Quando nãq ueritas fidelissime illi senten¬
cie obuiaret. alligatus es uxori. noli quere¬
re solutionem: Auit quando caritas scanda¬
lum suaderet. que ad omium scandala
uri se ꝑhibet : Illegͦ inquam ille neqͥs¬
simus. et caritati ꝑliuorẽ. et ꝑm̃daciũ uc¬

Expanded text:
quod sentio. Aquae furtivae dulciores quod sentio. Aquae furtivae dulciores sunt , et hujuscemodi omni, ut ita loquar, absinthio amariorem dulcedinem ab angelo satanae sub praetextu angeli lucis, sitienti cordi tuo infundi non dubitat, quisquis ejus astutias non ignorat. Et revera quis alius possit scandalorum esse suggestor, discidii auctor, turbator unitatis et pacis, nisi veritatis adversarius, charitatis aemulus, hostis antiquus generis nostri, et inimicus crucis Christi diabolus? Siquidem is cujus invidia mors intravit in orbem 86 terrarum, etiam nunc bonis quae te facere videt, invidet: et cum sit mendax ab initio, mentitur et nunc, meliora pollicens quae non videt. Quando namque veritas fidelissimae illi sententiae obviaret: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem , aut quando charitas scandalum suaderet, quae ad omnium scandala uri se perhibet? Ille ergo, ille, inqmus, et charitati per livorem, et per mendacium ve
Abbreviated transcription (Latin):
qua ratione curam tibi creditam ani¬
marũ exponere debeas: omino non uide¬
o. Quid enĩ : Blanditur deposite sarcine
libertas: S caritas non querit que sua
sunt. Forte quietis ꝓuocat et ocii gustus
stiauuor : S euacuatur dispendio pacis.
Libenter carebo quantolibet etiam spũ¬
ali questu: qui non possit ac quiri nͥ cũ
scandalo. Ubi enim scandalum: ibi ꝓ¬
culdubio caritatis est detrimentũ. Ubi
autẽ diminutio caritatis: miror quod
tiel quale possit spiritalis exercitii spe¬
rari lucrum. Deniq si ꝓpͥam quisq qui¬
etem cõmuni p̃tulerit titilitatr. quis
iam ueraciter dicere poterit. michi uiue¬
re xp̃c est. et mori lucrtim: Ubi erit qđ
item dicit apłs. nemo sibi uiuit et nemo
sibi moritur. et non quod michi utile ẽ.
s quod multis. et ut qui uiuit. non iam
sibi uiuat. s ei qtui ꝓ om̃ib mortuus est:
S dicis. Unde gͦ michi tantum desideri¬
um. si exdeo non est : Pace tua dixerim

Expanded text:
qua ratione curam tibi creditam aniqua ratione curam tibi creditam animarum exponere debeas, omnino non video. Quid enim? blanditur depositae sarcinae libertas? Sed charitas non quaerit quae sua sunt. Forte quietis provocat et otii gustus suavior? Sed evacuatur dispendio pacis. Libenter carebo quantolibet etiam spirituali quaestu, qui non possit acquiri nisi cum scandalo. Ubi enim scandalum, ibi procul dubio charitatis est detrimentum: ubi autem diminutio charitatis, miror quod vel quale possit spiritualis exercitii sperari lucrum. Denique si propriam quisque quietem communi praetulerit utilitati, quis jam veraciter dicere poterit: Mihi vivere Christus est, et mori lucrum? , ubi erit quod item dicit Apostolus: Nemo sibi vivit, et nemo sibi moritur? . Et: Non quod mihi utile est, sed quod multis? . Et: Ut qui vivit non jam sibi vivat, sed ei qui pro omnibus mortuus est? 2. Sed dicis: Unde ergo mihi tantum desiderium, si ex Deo non est? Pace tua dixerim
Abbreviated transcription (Latin):
¶dea de quib nram curasti consu¬
lere paruitatem. pͥmum quidem
non respondere statuerã. non qđ
dubitatierim quid respondere deberem:
s quia turo consilii consilium dare aut
presumptͥiosũ iudicabam. aut suꝑ flu¬
um. Ceterum cogitans. quod plerisq
imino cunctis pene contingere sapienti¬
b solet. in reb uidelicet dabiis. plus
alieno se quam ꝓpͥo credere iudicio. et
qui aliorũ facile ambigua queq eluci¬
dant. in stus consuerunt scrupulosis
besitare . statutũ non ut arbitror irra¬
tionabiliter frango. et simpliciter pan¬
do quod uisum est michi: non p̃iudicans
sanius sapienti. Significasti mͥ nisi fal¬
lor ꝑuirũ religiosũ ursc̃i. abbatẽ scĩ dy¬
onisii. suggeritibi acogitationib tuis.
deserere patriam. domũq eui deo aue¬
tore p̃es. et ꝑgere ihero solimã. uacare
deinceps deo: uiuere tibi. Et quidem
tendenti ad ꝑfectionem. patriam relin¬
quere fortassis expediat. dicente deo
exi de terra tua. et de cognatione tua: s

Expanded text:
ea de quibus nostram curasti consulere parvitatem, primum quidem non respondere statueram: non quod dubitaverim quid respondere deberem, sed quia viro consilii consilium dare aut praesumptuosum judicabam, aut superfluum. Caeterum cogitans quod plerisque, imo cunctis pene contingere sapientibus solet, in rebus videlicet dubiis plus alieno se, quam proprio credere judicio; et qui aliorum facile ambigua quaeque elucidant, in suis consueverunt scrupulosius haesitare: statutum non, ut arbitror, irrationabiliter frango, sed simpliciter pando quod visum est mihi, non praejudicans sanius sapienti. Significasti mihi, nisi fallor, per virum religiosum Ursum abbatem Sancti Dionysii, suggeri tibi a cogitationibus tuis, deserere patriam, domumque, cui Deo auctore praees; et pergere Jerosolymam, vacare deinceps Deo, vivere tibi. Et quidem tendenti ad perfectionem, patriam relinquere fortassis expediat, dicente Deo: Exi de terra tua et de cognatione tua : sed
Abbreviated transcription (Latin):
entia sciꝑbe abtisi sunt. nicbil iñ in fine
luerentur. Et qui in uerbo ur̃o patient̃
passi sunt: minime eos suȩ qñq pigeat
peciali amicosuo haimerico. dei
gratia diacono cardinali. et aplice
sedis cance. slario. Frater bnardꝰ
de clara ualle. luce sapientis et uirtutis cla¬
rescere. Nisi quia tiram noui et circa affuc¬
cos compassionem. et contra ꝓteruos indig¬
nationem: oportune. importune. instarem
uobis ꝓ magistro Willelmo maudunensi.
et sociis eius: compellarem tios aduerscs
oppressores. et calumniatores eorum. Hunc
autem sufficiat memorasse. urm̃ est oꝑe ꝓ
bare cito. quod reuera sufficiat. Ad eundẽ¬

Expanded text:
entia superbe abusi sunt, nihil inde in fine entia superbe abusi sunt, nihil inde in fine lucrentur: et qui in verbo vestro patienter passi sunt, minime eos suae quandoque pigeat O EISDEM. Speciali amico suo HAIMERICO, Dei gratia diacono cardinali, et apostolicae Sedis cancellario, frater BERNARDUS de Clara-Valle, luce sapientiae et virtutis clarescere. Nisi quia vestram novi et circa afflictos compassionem, et contra protervos indignationem, opportune, importune instarem vobis pro magistro Willelmo Mandunensi et sociis ejus; compellarem vos adversus oppressores et calumniatores eorum. Nunc autem sufficiat memorasse: vestrum est opere probare cito quod revera sufficiat. E
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾i popło. eui sic p̃sit ut ꝓsit. et festina¬
tione non ꝑeat fructus. quem poterit
Fauretianensis eccłia. incassũ uisce¬
ra ptilsat patris orphanorum. et
iudicis tuduarum: Quippe iacet iã olim
inptiltiere uͥgo nobilis isrł non solũ uidu¬
aca turo. s et caris orbata pignorib. Proh
dolor: non est qui subleuet eam. Quousq
et filios non dimitatis cum matre mise¬
ra clamantes post uos: Illos dico qui
amissis reb et domib: capitib suis re¬
fuigium. solum inuenere diffugium Qd
tardat intrepida mantis: nullis hactenꝰ
uł negata opp̃ssis. uel remissa p̃st̃ptorib :
Quid tardat inquam afflictos eripere
de manu fortium: et reddere retributio¬
nem suꝑbis: Et si tardat: non derelinquat
usq quaq. Oportet mag̃ dilatũ atixiliũ
tandẽ uenire ualidius: et subuenire per¬
fectius. Illa sit si placet molestȩ tardita¬
tis recompensatio: ut et quiapl̃ica pati¬

Expanded text:
alteri populo: cui sic praesit, ut prosit; et festinaalteri populo: cui sic praesit, ut prosit; et festinatione non pereat fructus, quem poterit Aurelianensis Ecclesia incassum viscera pulsat patris orphanorum, et judicis viduarum? Quippe jacet jam olim in pulvere virgo nobilis Israel, non solum viduata viro, sed et charis orbata pignoribus. Proh dolor! non est qui sublevet eam. Quousque et filios non dimittitis cum matre misera clamantes post vos? illos dico, qui, amissis rebus et domibus, capitibus suis refugium solum invenere diffugium. Quid tardat intrepida manus, nullis hactenus vel negata oppressis, vel remissa praesumptoribus? Quid tardat, inquam, afflictos eripere de manu fortium, et reddere retributionem superbis? Et si tardat 158, non derelinquat usquequaque. Oportet magis dilatum auxilium tandem venire validius, et subvenire perfectius. Illa sit, si placet, molestae tarditatis recompensatio, ut et qui apostolica pati
Abbreviated transcription (Latin):
ilectum deo et hominib tꝰest l¬
bernardum de portis. pat̃ uene¬
rande uocatione ur̃a cogiad
opus et onus ep̃ale audiuimus. Proba¬
bilis res ac digna plane ur̃o apłatu po¬
nere inlumme lumen absconditũ. nes
soli uiuat qui et alios trahere aditã
possit: Usq quo namq latet. et ardẽ
tantũmodo. qui et lucere ualet: Leul¬
tur si placet suꝑcandelabrũ: ut sit lual¬
na ardens et lucens. S sane tibi noni
ualeat uis uientorũ: ne forte quod abss
extinguatur. Si quidem in solentia lon¬
bardorum. et inquietudo eorum. cui ñ
est nota : Aut cui mag̃quam uobis: No¬
bis melius nostis. quam sit ille ep̃atus
dissipatus: quamq domus exasꝑans.
Quid putamus ẽẽ facturum iuuenem.
uirib corporis fractũ. quietis et ħerai
assuetum: in popło barbaro. tumulcuo¬
so. ꝓcelloso: Quando pot̃it contiemre
tantȩ sanctitati. et tantȩ ꝑuersitate. tan¬
tȩ simplicitati. et tantȩ dolositati: Re¬
seruetur si placet congruentiori loco. atq

Expanded text:
ilectum Deo et hominibus Bernardum de Portis, Pater venerande, vocatione vestra cogi ad opus et onus episcopale audivimus. Probabilis res, ac digna plane vestro apostolatu, ponere in lumine lumen absconditum; ne sibi soli vivat, qui et alios ad vitam trahere possit. Usquequo namque latet et ardet tantummodo, qui et lucere valet? Levetur, si placet, super candelabrum, ut sit lucerna ardens et lucens: sed sane ubi non praevaleat vis ventorum, ne forte quod absit! exstinguatur. Siquidem insolentia Lombardorum et inquietudo eorum cui non est nota? aut cui magis quam vobis? Nobis melius nostis, quam sit ille episcopatus dissipatus, quamque domus exasperans. Quid putamus esse facturum juvenem, viribus corporis fractum, et quieti eremi assuetum, in populo barbaro, tumultuoso, procelloso? Quando poterit convenire tantae sanctitati, et tantae perversitati; tantae simplicitati, et tantae dolositati? Reservetur, si placet, congruentiori loco, atque
Abbreviated transcription (Latin):
ctundant me dolores mortis. et correntes
inquitatis conturbant me. Egogͥ ego
miser. ego miserandus in morte tua mmifi
dulcissime thoma. blando heu ablactatꝰ
solatio. cauto pͥuatus consilio: et cerce
tuto patrocinio destitutus. Expedieba
mag̃ memori ꝓte. quã post ce uiaere ꝓp̃
hoc defecit in dolore uita mea: et anni
mei ingemitib. Condolet michi ȩccłia.
s dolet et ꝓse. Commune damnũ. com¬
munis desolatio est. mecum om̃is reli¬
gio plorat. paternam pariter implorat
consolationem. Si noterius theobaldus
adierit uos: sentiat in se. qm̃ exaudiuit
dñs uocem fletus mei. Ne potes ipsius
et dictator: inquestione est. Hon adten¬
datis ad uerba eius donec ueniat qui
mittendus est. qui uobis plenus insinu

Expanded text:
circumdant me dolores mortis, et torrentes circumdant me dolores mortis, et torrentes iniquitatis conturbant me. Ego igitur, ego miser, ego miserandus in morte tua, mi frater dulcissime Thoma, blando heu! ablactatus solatio, cauto privatus consilio, et certe tuto patrocinio destitutus. Expediebat me magis mori pro te, quam post te vivere. Propter hoc defecit in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus. Condolet mihi Ecclesia sed dolet et pro se. Commune damnum, communis desolatio est: mecum omnis religio plorat, paternam pariter implorat consolationem. Si Theobaldus Noterius adierit vos, sentiat in se, quoniam exaudivit Dominus vocem fletus mei. Nepotes ipsius et dictator, in quaestione est. Non attendatis ad verba ejus, donec veniat qui mittendus est; qui
Abbreviated transcription (Latin):
Hec plane compassionem ueram et si ñ
postulant. merentur tam̃. ut pote quę
uerum indicãt ꝓduntq dolorem. et simi¬
lationis fugant ambiguum. Puco ꝓm
sufficere michi ad incutiendam paterus
uiscerib calamitatem quam patior. rẽ
dt ẽ. simpliciter intimasse. Gristis flebi¬
lisq hystoria satis ꝓse agit. p̃sertim apã
uos: et suasoriis fucari non indiget: Ei¬
itus aquarum deducite oculi mei. qm̃ de¬
reliquit me urtus mea. et lumenocłorũ
meorum et ipsum non est mecum. Nec
enim illum lugeo: s me. Namille quo
pac̾to lugeatur. qui mortis p̃ciosȩ com¬
pendio transiuit aduitam : Quis illum
non mag̃ laudib quam fletib ꝓsequat᷑:
eui uitiere xp̃c fuit. et mori est lucram ͤ
Ep̃i nomenego gerebam: ille exercebat
opus. honore spreto:onus totis uiribus
supportabat. Iccirco ille reuera mortuus
ad uitam: ego unius inmorte. Ille mortis
uincula non incidit. s euasit. et ecce err

Expanded text:
Haec plane compassionem veram, etsi non Haec plane compassionem veram, etsi non postulant, merentur tamen: utpote quae verum indicant produntque dolorem, et simulationis fugant ambiguum. Puto proinde sufficere mihi ad incutiendam paternis visceribus calamitatem quam patior, rem, ut est, simpliciter intimasse. Tristis flebilisque historia satis pro se agit, praesertim apud vos, et suasoriis fucari non indiget. Exitus aquarum deducite, oculi mei, quoniam dereliquit me virtus mea, et lumen oculorum meorum, et ipsum non est mecum. Nec enim illum lugeo, sed me. Nam ille quo pacto lugeatur, qui mortis pretiosae compendio transivit ad vitam? 2. Quis illum non magis laudibus, quam fletibus prosequatur, cui vivere Christus fuit, et mori est lucrum? Episcopi nomen ego gerebam, ille exercebat opus. Honore spreto, onus totis viribus supportabat. Idcirco ille revera mortuus ad vitam, ego vivus in morte. Ille mortis vincula non incidit, sed evasit: et ecce 160
Abbreviated transcription (Latin):
clericorũ : Quid enim in solentius. quid ue
indignius ineccłia eẽ pot̃ quã ut sibi quisq
eccłasticas tiendicet dignitates. feritate ar¬
morũ. non morum ꝓbicate :Quamobrem
dñe pater. aliquid ut uidetis ꝓrsus decernen¬
dum in hominem quod eccłie ꝓsit:ut salus
facta hoc tempore ꝑ uos transfundatur in
posteros: et cognoscat generatio altera ñ solũ
quod fuit p̃sumptum. s et qualiterultum.
Alioquin si serpat uenenum. nec sequatur
pariter et antidotum: multos qđ ab sit
et iudicium. Uir religiosus pͥor sei uictoris
magister thomas. in obsequio caritatis
in itinere quod indixerat pietas. inoper
scõ. in scõrum comitatu. in dominico die
certe in sinumeo. et inter manus meas.
erudeliter ab impiis ꝓiusticia excerebrat
est. factus obediens usq ad mortem. Num
opus est p̃ce. ubi pietatem melius insilen¬
tio lacrimȩ ꝓuocant: et singultus qui
interrumpit p̃cem. expͥmit affectionẽs

Expanded text:
clericorum? Quid enim insolentius, quidve clericorum? Quid enim insolentius, quidve indignius in Ecclesia esse potest, quam ut sibi quisque ecclesiasticas vindicet dignitates feritate armorum, non morum probitate? Quamobrem, domine Pater, aliquid, ut videtis, prorsus decernendum est in hominem, quod Ecclesiae prosit, ut salus facta hoc tempore per vos transfundatur in posteros; et cognoscat generatio altera, non solum quod fuit praesumptum, sed et qualiter ultum. Alioquin si serpat venenum, nec sequatur pariter et antidotum; multos quod absit!et judicium. 1. Vir religiosus, prior Sancti-Victoris, magister Thomas in obsequio charitatis, in itinere quod indixerat pietas, in opere sancto, in sanctorum comitatu, in dominico die, certe in sinu meo et inter manus meas crudeliter ab impiis pro justitia excerebratus est, factus obediens usque ad mortem. Non opus est prece, ubi pietatem melius in silentio lacrymae provocant, et singultus qui interrumpit precem, exprimit affectionem.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi mitterent. quid aliud unquam aduer¬
stis eum habuerint: ipse certe dicat si pot̃.
Sigͦ iste quicatisa. quii incentor. qui ȩtiã
tt om̃ium pene suspicio est. extitit et dic̃¬
tator facmoris: siis inquam impune ferat.
quod utiq miraimpudentia de ur̃a apłica
aucꝰtoritate p̃sumit: quanta putamus
im piuntas ista in eccłia parturiet pum¬
enda: Unume duob fore necẽẽ est: aut
nullos ex nobilib siue potentib scđ̾m hoc
scłm admitti deinceps ad honores eccłiasti¬
cos: aut passim ad omne illicitum ꝑmitti
libere cłioos sacris abuti officiis:ne forte siqͥs¬
piam zelo dei accensus ꝓhibere temptatierit:
ferro ilico militari reuis iusticiȩ trucidetur.
Atq ita quid sp̃itali gladio. quid censurȩ eccle¬
fiastice. quid xp̃ianȩ legiet disciplinȩ. quid
reuerentiȩ sacerdotali. quid deniq diuino ti¬
mori relinquitur: si metu potentiȩ secularis
nullus mutire iamaudeat contra insolentiã

Expanded text:
Domini mitterent, quid aliud unquam adverDomini mitterent, quid aliud unquam adversus eum habuerint, ipse certe dicat, si potest. Si ergo iste qui causa, qui incentor, qui etiam, ut omnium pene suspicio est, exstitit et dictator facinoris: si is, inquam, impune ferat quod utique mira impudentia de vestra apostolica auctoritate praesumit, quanta putamus impunitas ista in Ecclesia parturiet punienda? Unum e duobus fore necesse est: aut nullos ex nobilibus sive potentibus secundum hoc saeculum admitti deinceps ad honores ecclesiasticos: aut passim ad omne illicitum permitti libere clericos sacris abuti officiis; ne forte, si quispiam zelo Dei accensus prohibere tentaverit, ferro illico militari reus justitiae trucidetur. Atque ita quid spirituali gladio, quid censurae ecclesiasticae, quid christianae legi et disciplinae, quid reverentiae sacerdotali, quid denique divino timori relinquitur, si metu potentiae saecularis, nullus mutire jam audeat contra insolentiam
Abbreviated transcription (Latin):
aduersum te de terra: Credimus et nr̃i
martyris sp̃m. que nouissime dieb istis
tua erudelitas dedit. cumcẽt̃is animabus
interfectorum. uoce ualida sub altari cla-¬
mare.et flagitare uindictam. eoq instan¬
tius. quo recentius ipsius sanguis effusus
est suꝑterram. S nunquid ego inquit oc¬
cidi eum: Non utiq tu. s tui et ꝓpter te.
fAnet ꝑte: uideat ds̃. et iudicet: Si exeuisa¬
bilis tues. cuius dentes arma et sagittȩ.
cuiꝰ lingua gladius acutus: ꝑm̃ nec iudei
xp̃i de morte culpandi sunt. quippe et ipsi
manus continere cauti. Ob illicitas exacti¬
ones quas sibioccasiõe archidiaconatus in
p̃sbiteros minime iam ut consueuerat
ustirꝑare liceret. beati utiq thomȩ obui¬
ante ⁊eloatq industria. ut pote iusticie
amatoris et de fensoris. oderat illum. et
mortem ei iam ipso odio homicida mu¬
tari solebat. Multi se audiuisse nunc ꝑhi¬
bent: quib discredendum non est. Postre¬
mo ne potes eius ut impias mantis in scm̃

Expanded text:
terra? Credimus et nostri Martyris spiritum, quem novissime diebus istis tua crudelitas morti dedit, cum caeteris animabus interfectorum, voce valida sub altari clamare, et flagitare vindictam, eoque instantius, quo recentius ipsius sanguis effusus est super terram. 2. Sed nunquid ego, inquit, occidi eum? Non utique tu, sed tui, et propter te. An et per te, videat Deus et judicet. Si excusabilis tu es, cujus dentes, arma et sagittae, cujus lingua gladius acutus, proinde nec Judaei Christi de morte culpandi sunt: quippe et ipsi manus continuere cauti. Ob illicitas exactiones, quas sibi occasione archidiaconatus in presbyteros minime jam, ut consueverat, usurpare liceret, beati utique 159 Thomae obviante zelo atque industria, utpote justitiae amatoris et defensoris, oderat illum, et mortem ei jam ipso odio homicida minitari solebat. Multi se audivisse nunc perhibent, quibus discredendum non est. Postremo nepotes ejus, ut impias manus in sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
cum quib es orationes: supplex flagito
Sermones suꝑ pͥncipia canticorũ quos
tu petisti et ego ꝓmiseram: trans mitdo
tibi. Quib lectis. peto ut quam citius
oportune poteris. tcio rescripto monca¬
mur tiel ad ꝓcedendum: uel ad suꝑse

Expanded text:
cum quibus es, orationes supplex flagito. cum quibus es, orationes supplex flagito. Sermones super principia Canticorum, quos tu petiisti, et ego promiseram, transmitto tibi: quibus lectis peto, ut quam citius opportune poteris, tuo rescripto moneamur vel ad procedendum, vel ad supe