comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
minatũ transtulert̃: ꝓpt̃ uerbi similitu¬
test: & nom̃ ꝓpriũ appellatiuũ incellexe¬
runt. De causis diuersȩ translationis. bre¬
uiter diximꝰ: nunc ad sensũ eoꝵ quȩ dic¬
ta sunt transeamꝰ. Primũ aduersum da¬
mascũ in qua regnabat azahel. dĩ sermo
dirigit᷑: qͥ eo cẽpore qͦ amos ꝓpħabat. gra¬
iuter urgebat isrł. id est dec̃ẽ trib: intan¬
tum ut suꝑato ahab rege isrł in ramoth
gaba ad. om̃em regionẽ quȩ appellabatur
gala ad. & in hereditatẽ cesserat dimidiç
tribui manasse: instar tribularũ frum̃tũ
in areis triturantiũ iugularet atq conte¬
reret. Eͦd plenius helyscus ꝓpħa in regum
uolumine loquit ubi scriptũ legimus
Stetit corã eo & conturbatus ẽ. usq ad suf¬
fusionẽ uultꝰ: fleuit q uir dĩ. Cui arahel
ait. Quare dñs m̃s flet: At ille respon¬

Expanded text:
minatum transtulerunt, propter verbi similitutest, et nomen proprium, appellativum intellexerunt. De causis diversae translationis breviter diximus: nunc ad sensum eorum quae dicta sunt transeamus. Primum adversum Damascum, in qua regnabat Azael, sermo Dei dirigitur, qui eo tempore quo Amos prophetabat, graviter urgebat Israel, id est, decem tribus: intantum ut, superato Achab rege Israel in Ramoth Galaad, omnem regionem quae appellabatur 227 Galaad, et in haereditatem cesserat dimidiae tribui Manasse, instar tribularum frumentum in areis triturantium jugularet atque contereret. Quod plenius Elisaeus propheta in Regum volumine loquitur, ubi scriptum legimus: Stetitque cum eo, et conturbatus est usque ad suffusionem vultus: flevitque vir Dei. Cui Azael ait: Quare d
Abbreviated transcription (Latin):
cur: s suꝑ isrł : id est dec̃ẽ tribus. quę
appeliabant̾ isrł. & erant in samaria:
ꝓphetasse. Qͦd quidẽ & aquila. & sẏ̃ma¬
hiis & cheodotio: similit̾ transtulerunt.
Primus gͦ osee ꝓpħa ad decẽ trib quę ap¬
pellant᷑ epliraim samaria. domꝰ ioseph.
iacob ꝓfert uaciciniũ: nullam om̃ino
israhelis faciens mentionẽ. Tertiꝰ amos
nequaquã ad hierłm. quę regebatur
a tribu iuida s ad isrł. & in samaria
pͣdicat. Qͦd & de coto uolumine eius
ꝓbari potest: & maxime ex eo qͦd scrip¬
tum ẽ: misit amasias sacerdos bethel
ad hieroboam regẽ isrł dicens. Rebel¬
lauit contra te amos: in medio domꝰ

Expanded text:
ribus quae appellantur Israel, et erant in Samaria, prophetasse. Quod quidem et Aquila et Symmachus et Theodotio similiter transtulerunt. Primus ergo Osee propheta ad decem tribus quae appellantur Ephraim, Samaria, domus Joseph acob, profert vaticinium, nullam omnino Israelis faciens mentionem. Tertius Amos, nequaquam ad Jerusalem quae regebatur a tribu Juda; sed ad Israel in Samaria praedicat. Quod et de toto volumine ejus probari potest, et maxime ex eo quod scriptum est: Misit Amasias sacerdos Bethel ad Jeroboam regem Israel, dicens: Rebellavit contra
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatione contaminant. S & uestim̃¬
ta sua ligantes funib: uelamina faci.¬
unt uixta altare : p̃tendentes fidẽ xp̃i.
Quotqͦt enĩ in xp̃o baptizati sunt: xp̃m
mduerunt. Et uestim̃ta sua quę pecca¬
torũ funib ligauerunt: opponunt ocu¬
lis uidentiũ: ne eoꝵ cernantur flagitia.
ut qͥ altare respicit: stuprũ ñ suspicet᷑.
Hoc faciunt om̃s hęretici sub xp̃iano no¬
mine fornicantes: & errorib suis atq
mendaciis obtendentes testimonia scrip¬
turarũ. Unde & apłi uestim̃tis suis stra¬
uerunt pullũ asinȩ: ut mollius sederet
dñs: & ex lege ac ꝓpħis stratã calcaret
uiam. E contrario hęretici ñ substernt
uestigiis saluatoris uestim̃ta sua s li

Expanded text:
fornicatione contaminant. Sed et vestimenfornicatione contaminant. Sed et vestimenta sua ligantes funibus, velamina faciunt juxta altare, praetendentes fidem Christi. Quotquot enim in Christo baptizati sunt, Christum induerunt , et vestimenta sua, quae peccatorum funibus ligaverunt, opponunt oculis videntium, ne eorum cernantur flagitia: ut qui altare respicit, stuprum non suspicetur. Hoc faciunt omnes haeretici sub Christiano nomine fornicantes, et erroribus suis atque mendaciis 244 obtendentes testimonia Scripturarum. Unde et apostoli vestimentis suis straverunt pullum asinae, ut mollius sederet Dominus , et ex Lege ac Prophetis stratam calcaret viam. Econtrario haeretici non substernunt vestigiis Salvat
Abbreviated transcription (Latin):
crunt : & om̃s ꝑ mare transiert. & om̃s
in moyse baptizati st̃: in nube & in ma¬
ri. & in alio loco. Int̾roga patres tuos.
& adnuntiabunt tͥ: seniores tuos: & di¬
cent tibi. Et rursum ꝓ patrib tuis: na¬
ti sunt tͥ filii. Unde & ęccłia gentiũ lo¬
quitur. Filii matris meę: pugnauerunt
aduersũ me. Nos gͦ filii sumus: & pat̾
popłs uidçoꝵ. Peccamus. & scelus com¬
mittimus: quando ad obseruationem
s abbati. circũcisionis iniuriam ceruno¬
nias legis abolitȩ cũ parente nr̃o ingredi¬
mur: quib dicit apłs. ẜcce ego lauius
dico uobis. qͥa si circũcidamini xp̃o uob̾
nichil ꝓderit. & iterũ. Qui nsi lege ius¬
tificantur : a gr̃a exciderent. Qui ita ing̃¬
ditur ęccłiam ut legẽ dĩ seruet in eugłi¬
o: iste cũ patre ingredit᷑ ad puellã & cõ¬
mittit stuprũ: & uiolat nom̃ di Unde
qͥ dicunt ñ nocere uidȩis pꝰ aduentum
xp̃i si ita credant in dm̃ ut legis quoq
p̃cepta custodiant: patrẽ. & filiũ in una

Expanded text:
et omnes per mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in nube et in mari . Et in alio loco: Interroga patres tuos, et annuntiabunt tibi: seniores tuos, et dicent tibi . Et rursum: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii . Unde et Ecclesia gentium loquitur: Filii matris meae pugnaverunt contra me . Nos ergo filii sumus, et pater populus Judaeorum. Peccamus et scelus committimus, quando ad observationem sabbati circumcisionis injuriam, caeremonias legis abolitae cum parente nostro ingredimur, quibus dicit Apostolus: Ecce ego Paulus dico vobis: quia si circumcidamini, Christus vobis nihil prodest . Et iterum: Qui in lege justificantur, a gratia exciderunt. Qui ita ingreditur Ecclesiam, ut Legem servet in Evangelio, iste cum patre ingreditur ad puellam, et committit stuprum, et violat nomen Domini. Unde qui dicunt non nocere Judaeis post adventum Christi, si ita credant in Dominum, ut Legis quoque praecepta custodiant, patrem et filium una
Abbreviated transcription (Latin):
increpat᷑ a dño atq coniuncitur: ⁊ dig¬
na supplicia recepturus est: qrͣ abie¬
cerit legẽ cius: & mandata eiꝰ ñ custo¬
dierit. Quę qͥa abiccit. atq c̃tempsit.
ordinẽ & uiam: deceꝑunt eũ idola sua.
N on enĩ poterat ante ab idolis decipi: ni¬
si legẽ dñi repulisset: & mandata dñi
non fecisset. Hęc sunt idola. post quę
mulachra fin gentes: & ad orantes beel¬
phegor: & colentes astaroth. & baal im
Unde dñs cõminat᷑ &̃ in uida se ignẽ eẽ
missurũ: qͥ deuoret ędes. & fundamenta

Expanded text:
increpatur a Domino atque convincitur, et digincrepatur a Domino atque convincitur, et digna supplicia recepturus est, quare abjecerit legem ejus, et mandata illius 240 non custodierit. Quae quia abjecit atque contempsit, ordine et via deceperunt eum idola sua. Non enim poterat ante ab idolis decipi, nisi legem Domini repulisset, et mandata illius non fecisset. Haec sunt idola post quae ai bovis simulacra fingentes, et adorantes Beelphegor, et colentes Astaroth et Baalim. Unde Dominus comminatur etiam in Judam se ignem esse missurum, qui devoret aedes, et fundamenta
Abbreviated transcription (Latin):
patres coꝵ: & mittã ignẽ in uida. et
deuorabit ędes hierłm: B Haec
dicit dñs. Suꝑ trib impietatib filioꝵ
uida. & suꝑ .uͦui. ñ adu̾sabor eos: quia
patres eoꝵ Et emitta ignẽ in uida: et
deuorabit fundam̃ta hierłm: Cȩteris
supra urbib gentibq damasco. gagę:¬
& azoto: ascaloni. accaroni. & reliquis
qͦd legẽ dñi abiccerint: & illius man¬
data contẽpserint. Non enĩ habuert
scriptã legẽ: s naturalẽ. Unde dicit ẽ
nantes galaad: & transtulisse captiui¬
tatem salomonis. siue ꝑfectã & c̃cdu¬
sisse in idumea: nec eẽ recordatos fȩde¬
ris fr̃m suoꝵ. & ꝑsecutos ẽẽ in gladio
frẽm suũ. & intanta ñ dico crudelita¬
in quo illo tẽpore qͦ hȩc dicebant᷑ erat.
dĩ religio: & tẽplũ & cerimoniȩ: qͥ acce¬
perant legẽ: & p̃cepta ⁊ uidicia: & testi
monia atq mandata suꝑ quoꝵ diffe¬
rentia in octauo decimo psalmo. & in
centesimo . xuiii. plenius disputatur:

Expanded text:
t devorabit aedes Jerusalem. LXX: Haec dicit Dominus: Super tribus impietatibus filiorum Juda, et super quatuor non aversabor eos: quia patres eorum: et emittam ignem in Juda, et devorabit fundamenta Jerusalem. Caeteris supradictis urbibus, gentibusque Damasco et Azoto, Ascaloni, Gazae, Accaron, et reliquis quod legem Dei abjecerint, et illius mandata contempserint; non enim habuerunt scriptam legem, sed naturalem. Unde dicit eosnantes Galaad, et transtulisse captivitatem Salomonis, sive perfectam, et conclusisse in Idumaea, nec esse recordatos foederis patrum suorum, et persecutos esse in gladio fratrem suum: et in tantam non dico crudelita autem, in quo illo tempore, quo haec dicebantur, erat Dei religio et templum et caeremoniae, qui acceperat legem, et praeceptnia, atque mandata super quorum differentia in decimo octavo psalmo, et in centesimo decimo octavo plenius disputatur,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: homerũ atq uirgiliũ. Si lẏrici:
pindarũ. & flaccũ. crebro sermone con¬
cȩlebrant. Cur hȩc dicta sunt: Ut sci¬
licet ostendamꝰ. etiã amos ꝓpħam. qui
pastor de pastorib fuit. & pastor ñ in
locis cultis: & arboribus: ac uineis con¬
sitis: aut certe inter siluas & prata ui¬
rentia : s in lata heremt uastitate. in qͣ
uersatur leonũ feritas. & int̾fectio pe¬
corum artis suȩ usum ẽẽ sermonibus.
ut uocẽ dñi terribilẽ atq metuendam
rugitum leonũ & fremitũ nominaret:
euersionẽ isrłiticarũ urbiũ. pastoꝵ so¬

Expanded text:
sunt, Homerum atque Virgilium; si lyrici, sunt, Homerum atque Virgilium; si lyrici, Pindarum et 225 Flaccum crebro sermone concelebrant. Cur haec dicta sunt? ut scilicet ostendamus etiam Amos prophetam, qui pastor de pastoribus fuit, et pastor non in locis cultis et arboribus ac vineis consitis, aut certe inter silvas et prata virentia, sed in lata eremi vastitate, in qua versatur leonum feritas et interfectio pecorum, artis suae usum esse sermonibus, ut vocem Domini terribilem atque metuendam, rugitum leonum et fremitum nominaret. Eversionem Israeliticarum urbium, pastorum so
Abbreviated transcription (Latin):
pastoꝵ. & exsiccatus est
uertex carmeli: Lxx
Et ait dñs. De syon effatus est: et
de hierłm dedit uocẽ suam: & fluxert̃
pascua pastoꝵ: & arefactus ẽ uercex
carmeli: Naturale ẽ. ut om̃s artifi¬
ces suȩ artis loquant᷑ exemplis: & unꝰ¬
quisq in quo studio nutriuit ętatẽ:
illius similitudines ꝓferat. Uerbi gr̃a
Qui nauta ẽ & gubernator: tristitiam
suam cõparat tẽpestati: dãpnũ. nau¬
tatẽ & lȩtitiam: aurã placidissim am
& secundos nominat uentos. tranqͥl¬
la maria: & cquora cãpis similia. Gre¬
gione miles qͥcqͥd dixerit: scutũ gla¬
dium loricã galeam: lanceã : arcum:¬
et sagittas: mortẽ : uulnus: & uicto¬
riam sonat. In ore phylosophoꝵ: sc̃ꝑ
s ocrates. & plato. x enophon. & theofras¬
tus. ⁊ eno: & aristotiles stoici uersant᷑:
& peripathetici. Oratores: lysiam et
hyperidem periclen: & demostenem:
gracos: catones. tullios: & hortensios:
in celũ laudib ferunt. Poetȩ: si ẽpici¬

Expanded text:
us est vertex Carmeli. LXX: Et ait: Dominus de Sion effatus est, et de Jerusalem dedit vocem suam, et luxerunt pascua pastorum, et arefactus est vertex Carmeli. Naturale est, ut omnes artifices suae artis loquantur exemplis, et unusquisque in quo studio trivit aetatem, illius similitudinem proferat: verbi gratia, qui nauta est et gubernator, tristitiam suam comparat tempestati; damnum, nauitatem et laetitiam, auram placidissimam et secundos nominat ventos; tranquilla maria et aequora, campi similia. E regione miles quidquid dixerit, scutum, gladium, loricam, galeam, lanceam, arcum, sagittam, mortem, vulnus, et victoriam sonat. In ore philosophorum semper Socrates et Plato, Xenophon et Theophrastus, Zeno et Aristoteles, Stoici versantur et Peripatetici. Oratores Lysiam et Hyperidem, Periclem et Demosthenem, Gracchos, Catones, Tullios, et Hortensios in coelum laudibus ferunt. Poetae, si epici
Abbreviated transcription (Latin):
hie zechiel ꝓpħa in uisione tyri: nabucho¬
donosor regẽ chaldeoꝵ fecisse cõmemo¬
rat: ubi ait. Circũdabit te munitionib
& cõportabit aggerẽ in gyro. Et rursum
N abuchodonosor rex babylonis seruire fe¬
cit exercitũ suũ. seruitute magna: aduer¬
sum tẏrũ Om̃e caput decaluatũ & om

Expanded text:
Ezechiel propheta in visione Tyri, NabuchoEzechiel propheta in visione Tyri, Nabuchodonosor regem Chaldaeorum fecisse commemorat, ubi ait: Circumdabit te munitionibus, et comportabit aggerem in gyro . Et rursum: Nabuchodonosor rex Babylonis servire fecit exercitum suum servitute magna adversum Tyrum. Omne caput
Abbreviated transcription (Latin):
LXX Hȩc dicit dñs. Suꝑ trib impie¬
tatib tẏri & suꝑ uͦiͬiͬ non aduersaboꝵ
cum: ꝓ eo qͦd concluserit captiuitatem
salomonis in idumea & non sunt re¬
cordati testam̃tũ fr̃m Et emittã ignẽ
suꝑ muros tyri & deuorabit fundam̃¬
ta eius E asdem tres. & quatuor im¬
pictates siue scelera quȩ imputauerat
damasco. gazę. & azoto. & ascaloni. et
accharoni: & reliqͥs urbib phylistum
&iã tyro ingerit. & exꝓbrat quare c̃cdu
serit captiuitatẽ consũmatã atq ꝑfectam
mͥos uocat. & necessitudine copulatos: eo
qͦd hyrã pͥnceps tyri. cũ uaxid. atq salomo¬
in ȩdificationẽ tẽpli. atq palatii. ligna cę¬
drina ratib ioppen usq ꝑduceret: & hi
frum̃tũ & oleũ tẏriis largirent᷑. & uiginti
urbes inbasan eis dono darent: quas ille
qͥa graminis plenȩ erant: susciꝑe noluit.
Ignẽ gͥ in muros eiꝰ missurũ ẽẽ sedicit. et
deuoraturũ ȩdes. ł fundam̃ta illius: qͦd

Expanded text:
Super tribus impietatibus Tyri et super quatuor non aversabor eam, pro eo quod concluserunt captivitatem Salomonis in Idumaea, et non sunt recordati testamenti fratrum. Et emittam ignem super muros Tyri, et devorabit fundamenta ejus. Easdem tres et quatuor impietatis sive scelera quae imputaverat Damasco, Gazae, et Azoto, et Ascaloni, et Accaroni, et reliquis urbibus Philistiim, etiam Tyro ingerit, et exprobrat quare concluserit captivitatem consummatam atque perfectcos vocat et necessitudine copulatos, eo quod Hiram princeps Tyri cum David et Salomoin aedificationem Templi atque palatii, ligna cedrina ratibus Joppen usque perduceret: et hi frumentum et oleum Tyriis largirentur, et viginti urbes in Basan ei  Al. eis dono darent: quas ille quia graminis plenae erant, suscipere noluit . Ignem igitur in muros ejus se missurum esse dicit, et devoraturum aedes vel fundamenta ejus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
non aduersabor eos: eo qͦd ꝑsecutus sit in
gladio frẽm suũ. & iuolauerit uuluã suꝑ
terrã: & rapuit in testimoniũ errorẽ suũ
& impetũ suũ custodiuit in ęc̃num. Et
emittam ignẽ in theman: & deuorabit
fundam̃ta muroꝵ eus: Edom. ipse
est qui et esau. ob coctionẽ rufę lentis:
ita appellatus: cuiꝰ edulio pͥmogenita
ꝑdidit. hic alio nomine seyr̃ appellat᷑.
pilosus & hyspidus: unde montes idume¬
orũ uocant᷑ montes seẏr: & ab ẽdom. gͥco
sermone idumea dr Iste ꝑsecutus ẽ in
gladio frẽm suũ filios udelicet iacob
de quib in benedictionib iaac. quibus
benedixit pͥmũ iacos. & postea esau. ple¬
nius scriptũ ẽ: ut odũi fr̃m seruaretur
in posteris: & gens idumea intantũ per¬
scqueret᷑ fr̃s suos: ut ex egredientib de
egẏpto: ne transitũ quidẽ in t̾ram scãm
concederet. Et ñ solũ ꝑsecutꝰ ẽ in gladio

Expanded text:
non aversabor eos, eo quod persecutus sit in gladio fratrem suum, et violaverit vulvam super terram, et rapuit in testimonium horrorem suum, et impetum suum custodivit in aeternum: et emittam ignem in Theman, et devorabit fundamenta murorum ejus. Edom ipse est qui et Esau, ob coctionem rufae lentis ita appellatus, cujus edulio primogenita perdidit: hic alio nomine appellatur Seir, pilosus et hispidus. Unde montes Idumaeorum vocantur montes Seir, et ab Edom Graeco sermone Idumaea dicitur. Iste persecutus est in gladio fratrem suum, filios videlicet Jacob, de quibus in benedictionibus Isaac, quibus benedicit primum Jacob, et postea Esau, plenius scriptum est: ut odium fratrum servaretur in posteris, et gens Idumaea intantum persequeretur fratres suos, ut egredientibus de Aegypto ne transitum quidem in terram sanctam concederet; et non solum in gladio
Abbreviated transcription (Latin):
dat intellegentiam: qͦd azahel regnantib
oria & hieroboam iam insiriã mortu¬
us erat: & ei in regnũ successerat. filius
suus benadab a quo postea. om̃s regesz
aram̃ id est syrie & damasci: benadab uo¬
cabulum possederunt. Unde pulchre non
dixit mittã ignẽ in azahel s in domum
azahel: id est in domũ eiꝰ regiam: cui be¬
nadab filius eo tẽpore p̃erat. Et conterã
inqͥt uectes damasci: & disꝑdã habitato¬
rẽ de cãpo idoli: omem uidelicet syroꝵ.

Expanded text:
Dat intelligentiam, quod Azael, regnantibus Ozia et Jeroboam, jam in Syria mortuus erat, et ei in regnum successerat filius suus Benadad, a quo omnes postea reges Aram, id est, Syriae et Damasci, Benadad vocabulum possederunt. Unde pulchre dixit: Mittam ignem in Azahel, sed, « in domum Azahel, » id est in domum enadad filius eo tempore praeerat. Et conteram, inquit, vectes Damasci, et disperdam habitatores de campo idoli. Omnem videlicet Syrorum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: ꝓtribulis quȩ hębraice appellant᷑
arsoth. & a cheodotione translatȩ sunt
rotȩ ferreş: quȩ nos plaustra ferrea int̃¬
p̃tati sumus: septuag̾ transtulerd̃ serras
ferreas. Est aut̃ genꝰ plaustri qͦd rotis
subter ferreis atq dentatis uoluitur : ut
excussis frum̃tis: stipulã in arcis conte¬
rat: & in cybos uim̃toꝵ ꝓpt̾ feni sterili¬
tatẽ paleas cõminuat. Rursũ ubi iN
hȩbraico habet benadab & unũ nom̃ est.
septuag̾ int̾p̃tati st̃ filii ãder̃ Res ⁊ delet
elem̃toꝵ falsi similitudine. In eo qͦq loco
ubi nos diximꝰ. de domo uolu̾ptatis: qͦd hȩ¬
braice dr̃ mebetħ. edeñ & om̃s similiter

Expanded text:
 tribulis, quae Hebraice appellantur ARSOTH  , et a Theodotione translatae sunt rotae ferreae, quae nos plaustra ferrea intepretati sumus, Septuaginta transtulerunt, serris ferreis. Est autem genus plaustri, quod rotis subter ferreis atque dentatis volvitur, ut, excussis frumentis, stipulam in areis conterat, et in cibos jumentorum propter feni sterilitatem paleas comminuat. Rursum ubi in Hebraico habetur BENADAD  , et unum nomen est, Septuaginta interpretati sunt, filii Ader, RES et DALETH elementorum falsi similitudine. In eo quoque loco ubi nos diximus, de domo voluptatis, quod Hebraice dicitur MEBBETH EDEN  , et omnes similiter
Abbreviated transcription (Latin):
am & quartã generationẽ peccata pa¬
trũ se dñs cõminatur in lege filiis red¬
diturũ : non in qualitate uidicii ut
alii peccent: & alii puniantur : s mag¬
nitudine clementię. dũ semꝑ expectat
pęnitentiam. Et qͦd in pͥma generatio¬
ne delinquitur : non pͥus corripit et
emendat: nisi tertia & quarta genera¬
quitur ad romanos. an diuitias boni¬
tatis eius. & sustentationis. & patien¬
tię contẽpnis Ignoras. q̃m bonitas.¬

Expanded text:
a et quarta generatione peccatum patrum se Dominus comminatur in lege filiis redditurum, non inaequalitate judicii, ut alii peccent et alii puniantur, sed magnitudine clementiae, dum semper exspectat poenitentiam: et quod in prima generatione delinquitur, non prius corripit et emendat, nisi tertia et quarta generaquitur ad Romanos: An divitias bonitatis ejus et sustentationis et patientiae contemnis: ignorans quonia
Abbreviated transcription (Latin):
dieb hieroboam filii ioas regis ifrł: an¬
te duos annos t̾rę motus. quando ap̃d
assyrios urbesq cilicię regnabat sarda¬
napallus. de quo insignis orator. tur¬
pior inquit uitiis. quam nomine: et
apud latinos ꝓcax siliius. cui amuliꝰ
expulso numitore germano. successit
in regnũ. Quo incerfecto. congregata
pastoꝵ & latronũ manu romulus sui
nominis condidit ciuitatẽ. Hic est aut̃
orias rex iuda cognom̃to azarias. qui
in debitum sibi sacerdotiũ uendicare
conatus ẽ lepra ꝑcussus in fronce: qͣn¬
do iram dĩ non solũ pena eius qui sa¬
crilegus fuit. s & terrę motus ostendit:
quem hębrei tc̃ accidisse cõmemorant.
Hieroboam uero. non ẽ filius nabath qͥ
peccare fecit isrł: s filius ioas filii io

Expanded text:
 sermones. filii Joas regis Israel, ante duos annos terrae motus. Quando apud Assyrios urbesque Ciliciae regnabat Sardanapalus, de quo insignis orator: Turpior, inquit, vitiis, quam nomine. Et apud Latinos Procas Silvius, cui Amulius, expulso Numitore germano, successit in regnum. Quo interfecto, congregata pastorum et latronum manu, Romulus sui nominis condidit civitatem. Hic est autem Ozias rex Juda, cognomento Azarias, qui indebitum sibi sacerdotium vindicare conatus, lepra percussus in fronte est , quando iram Domini non solum poena ejus, qui sacrilegus fuit; sed et terrae motus ostendit, quem Hebraei tunc accidisse commemorant. Jeroboam vero non est filius Nabath, qui peccare fecit
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatẽ salomonis: ut concluderett̃
eam in idumeam Et mittã ignẽ super
muros gazȩ. & deuorabit fundamenta
illius: & disꝑdã habitatores a zoti: et
auferent᷑ tͥb de ascalone: & inferã ma

Expanded text:
captivitatem Salomonis, ut concluderent eam in Idumaeam, et emittam ignem super muros Gazae, et devorabit fundamenta ejus, et disperdam habitatores Azoti, et auferetur tribus de Ascalone,
Abbreviated transcription (Latin):
turoꝵ om̃i arte pugnandi aduersum
di abolum. & contrarias potestates te
bellare demonstra: quasi argumentũ
ne coplexus sum: illud breiuter ammo¬
nens: explanationem & huius. & osce
ac zacharię ꝓpħarũ. me. & aliis quidẽ
scĩs uris. s p̾cipue sc̃e. & uenerabilis
memoris parenti tus̨ paulę. dũ iuiue¬
ret ꝓmisisse. Nec multũ errare in spon¬
sionis fide : si qͦd matri pollicitus sũ
reddam filio. Uerũ iã tẽpus ẽ. ut ipsi¬
us ꝓpħȩ uerba ꝓponens: quid michi
uideatur in singulis disseram:::

Expanded text:
turorum omni arte pugnandi adversum turorum omni arte pugnandi adversum diabolum et contrarias potestates te bellare demonstras, quasi argumentum ne complexus sum. Illud breviter admonens, explanationem et hujus et Osee et Zachariae prophetarum, me et aliis quidem sanctis viris, sed praecipue sanctae et venerabilis memoriae parenti tuae Paulae, dum viveret, promisisse. Nec multum errare in sponsionis fide, si quod matri pollicitus sum, reddam filio. Verum jam tempus est, ut ipsius Prophetae verba proponens, quid mihi videatur, in singulis edisseram.
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ orias int̃ptatur RPas iciacõ. id
est imꝑium uł fortitudo dñi: hierobo¬
uł causa popłi licet quidam per chĩ. g̃¬
cam litterã legentes. diuisionẽ populi
est dñi mora: siue tẽporalitas. Terba
itaq amos. qͦ tẽpore popłs isrł auul¬
sus erat a dño. & aureis uitulis seruie¬
bat. siue auulsus a regno stirpis dauid.
clara uoce cecinerunt: instar clangen¬
tis tubȩ. quȩ int̃p̃tat᷑ checue & cecine¬
runt suꝑ isrł. qui qͦnda erat rectissimꝰ
suoq regebat imperio popłm confi-¬
tentem Nom̃ autẽ hicroboam qui di¬
uisionis popłi causa extiterat. signifi¬
cat israhelem longo tẽpore in idolatri
eerrore mansisse: prius quã captuu¬
tas uniuersa concuteret : & quę in du¬
obus annis duplicẽ ostendit angusti¬
am decẽ tribuũ. ac duarũ: ut agen¬
tes si uellent pęnitentiã. motũ terrę
de cętero non sentirent. Hȩc pamma¬
chi. animo meo Rm̃e. qui ex int̾p̃tati¬
one nominis cui quodã uaticinio fu¬

Expanded text:
 id est, imperium, vel fortitudo Domini. Jerobovel causa populi, licet quidam per chi Graecam litteram legentes, divisionem populi, est, Domini mora, sive temporalitas. Verba itaque Amos, quo tempore populus Israel avulsus erat a Domino, et aureis vitulis serviebat, sive avulsus a regno stirpis David, clara voce cecinerunt instar clangentis tubae, quae interpretatur Thecue. Et cecinerunt super Israelem, qui quondam erat rectissimussuoque regebat imperio populum confitentem. Nomen autem Jeroboam, qui divisionis populi causa exstiterat, significat Israelem longo tempore in idololatriae 224 errore mansisse, priusquam captivitas universa concuteret, quae in duobus annis duplicem ostendit angustiam decem tribuum, ac duarum: ut agentes, si vellent, poenitentiam, motum terrae de caetero non sentirent. Haec, Pammachi animo meo charissime, qui ex interpretatione nominis tui, quodam vaticinio fu
Abbreviated transcription (Latin):
bis: & in bethel ñ adities ultra ut pro¬
phetes: qͥa sc̃ificatio regis & domꝰ regũ
est. Cui respondit amos. Non erã ꝓͦ¬
latinos habet᷑: s ad isrł id est decem
tribus. quę ob popłi multitudinẽ pris¬
tinũ nomen obcinuerant. In eo autẽ
loco. ubi septuag̾ transtulerunt it
accharim̃. theodotio ipsum uerbũ he¬
braicũ posuit in nocedim̃. qͦd aquila

Expanded text:
bis, et in Bethel non adjicies ultra ut prophetes, quia sanctificatio regis et domus regni est. Cui respondit Amos: Non eram prLatinos habetur, sed ad Israel, id est, decem tribus, quae ob populi multitudinem, pristinum nomen obtinuerant. In eo autem loco ubi Septuaginta transtulerunt, in Accarim, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit: in NOCEDIM  , quod Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
qd eadem rega lis potestas quȩ prius
sedebat in insidiis cũ diuitib in oc
cultis: & quasi ex senatus consulto:
xp̃i nom̃ conabatur extinguere. nunc
expensis rei publicȩ ȩccłiarũ basilicas
extruat: exaltet sũma fastigia: ut ñ
solũ laquearia. & tecta fulgentia au-¬
ro decoret: s & parietes diuersi mar¬
moris uestiat crustis: & diuinos li¬
bros quos prius tradebat incendio:
nunc deauratos & purpuratos: et
gemmarũ uarietate distinctos: in
custodiam romani ueneret᷑ status.
Hec dicit dñs exercituũ. Eoce ego
saluabo popłm meũ de t̾ra orientis:¬

Expanded text:
quod eadem regalis potestas quae prius quod eadem regalis potestas quae prius sedebat in insidiis cum divitibus , et quasi ex senatus-consulto Christi nomen conabatur exstinguere, nunc expensis reipublicae Ecclesiarum basilicas exstruat, et exaltet summa fastigia, ut non solum laquearia et tecta fulgentia auro decoret; sed parietes diversi marmoris vestiat crustis, et divinos libros quos prius tradebat incendio, nunc deauratos et purpuratos, et gemmarum varietate distinctos, in custodiam Romani veneretur status. Haec dicit Dominus exercituum: Ecce ego salvabo populum meum de terra Orientis
Abbreviated transcription (Latin):
restituendã. Hoc reliquui popłi qui de
captiuitate uenerant uidebat᷑ in cre¬
dulũ cernentib urbẽ penitus desti¬
tutam: muroꝵ ruinas. ambustos
parietes: manus babilonias ostenta-¬
re: id circo consotiat. Si uobis qͥ estis
reliquiȩ captiui popłi. uł difficile. uł
impossibile uidetur eẽ qđ spondeo:
ut in dieb illis. quib edificanda est
ierłm tanta felicitas sit: nũquid in
conspectu dĩ aut difficile erit aut im¬
possibile: qui hec futura meo ore ꝓ¬
mittit: Quȩ apud homines impos¬
sibilia sunt: apud dm̃ possibilia st̃.
Hec ꝑsequutionis tempore in ȩcđiis
xp̃i expleta conspeximus: quando
in tantã rabiem ꝑsequutoꝵ feritas
excitata ẽ: ut etiam conciliabula nr̃a
destruerent. diuinos libros ignibus
traderent: om̃s insulȩ. metalla. car¬
ceres. confessoꝵ: & martirũ catenatis
gregib implerent᷑. Quis eo tempore
crederet rursũ eccłias construendas.
ab his ipsis qui ante destruxerant:
Non quod idem homines fuerint: s

Expanded text:
. Hoc reliquiis populi, quae de captivitate venerant, videbatur incredibile, cernentibus urbem penitus destitutam, murorum ruinas, combustos parietes, manus Babylonias ostentare; idcirco consociat: Si vobis qui estis reliquiae captivi populi, vel difficile vel impossibile videtur esse quod spondeo, ut in diebus illis quibus aedificanda est Jerusalem, tanta felicitas sit: numquid in conspectu Domini aut difficile erit, aut impossibile, qui haec futura meo ore promittit? Quae enim apud homines impossibilia sunt, apud Deum possibilia sunt . Haec persecutionis tempore in Ecclesiis Christi expleta conspeximus, quando in tantam rabiem persecutorum feritas excitata est, ut etiam conciliabula nostra destruerent, divinos libros ignibus traderent, omnes insulae, metalla, carceres, confessorum et martyrum catenatis gregibus implerentur. Quis eo tempore crederet rursum Ecclesias construendas ab his ipsis qui ante destruxerant? non quod iidem homines fuerint, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rant hebrei captiuũ popłm iudeoꝵ
non solũ in medos & ꝑsas: sed in
bosphoꝵ quoq & septẽtrionalem
plagã ab assyriis. atq caldeis ẽẽ tͣns¬
latũ: & postea eos ex parte reuoca¬
tos. dĩ ad eos se conuertente clem̃tia:
& hoc ẽẽ qđ nunc dicit᷑ transibun
in mari angusto. ꝓ pontidis angu¬
stias. quȩ calcedonẽ & quondã bizan¬
tiũ breui freto diuidunt. Et ꝑcuti¬
et inquit dñs uadens ante populũ
suũ maris fluctus. & confundent᷑
omnia ꝓfunda fluuioꝵ. ut olĩ fac¬
bitur assur. & egypti imperiũ rece-¬
det ab eis. & confortabunt᷑ in dño. &
in nomine illius ambulabt̃ in t̾ra
isrł dicit dñs. Hec ut ab hebreis no¬
bis tradita st̃. nr̃ȩ linguȩ hominib
exp̃ssimus. fidẽ dictoꝵ ad eos a quibꝰ
sunt dicta referentes. Ceterũ nos qͥ
xp̃i censem᷑ nomine. occidentẽ re¬
linquimꝰ litterã. & sequimur spm̃
uiuificantẽ: immo spiritalia spiri¬

Expanded text:
rant Hebraei captivum populum Judaeorum, rant Hebraei captivum populum Judaeorum, non solum in Medos et Persas, sed in Bosphorum quoque et septentrionalem plagam ab Assyriis atque Chaldaeis esse translatum, et postea eos ex parte revocatos, Dei eos ad se convertente clementia; et hoc esse quod nunc dicitur: Transibunt in mari angusto. Propontidis angustias, quae Chalcedonem, et quondam Bizantium brevi freto dividunt. Et percutiet, inquit, Dominus vadens ante populum suum maris fluctus, et confundentur omnia profunda fluviorum, ut olim facbitur Assur, et Aegypti imperium recedet ab eis. Et confortabuntur in Domino, et in nomine illius ambulabunt in terra Israel, dicit Dominus. Haec ut ab Hebraeis nobis tradita sunt, nostrae linguae hominibus expressimus, fidem dictorum ad eos a quibus sunt dicta referentes. Caeterum nos qui Christi censemur nomine, occidentem relinquimus litteram, et sequimur spiritum vivificantem, immo spiritualia spiri
Abbreviated transcription (Latin):
nunc libanũ int̃pretantur. & ex
thure significari putant dm̃. ut
postꝗͣ de t̾ra transierimus ad cęlũ.
impleatur in nobis saluatoris ora¬
tio: pat̾ da eis ut sint in nob̃̾ unũ.
sicut & ego & tu unũ sumꝰ: unde
& sponsa in cantico canticorũ dicat
ad sponsũ. Odor uestim̃torũ tuorũ
sic̃ odor libani. Cũq induxerit nos
in t̾ram galaad. & libani ñ inue¬
nietur nobis locus. ut nequaquã
t̾re stringamur angustiis: s cęlo
bit in maris freto. & ꝑcutiet in ma¬
ri fluctus. & confundent᷑ omnia ꝓ¬
funda fluminis. & humiliabitur
suꝑbia assur: & sceptrũ egypti re-
cedet. Confortabo eos in dño. & in
Unomine eiꝰ ambulabunt dic̃ dñs.
Lxx Et ꝑtransibunt in mari an¬
gusto. & ꝑcutient in mari fluctus.
& siccabuntur omnia ꝓfunda flu-¬
uiorũ: & auferet᷑ uniuersa in uiria
assyrioꝵ. & sceptrũ egypti tollet᷑:
& confortabo eos in dño dõ suo. & in
nomine eiꝰ głabunt᷑ dicit dñs. Nar¬

Expanded text:
nunc Libanum thus interpretantur, et ex nunc Libanum thus interpretantur, et ex thure significari putant Deum, ut postquam de terra transierimus ad coelum, impleatur in nobis oratio Salvatoris: Pater, da eis ut sint in nobis unum, sicut ego et tu unum sumus . Unde et sponsa in Cantico dicit ad sponsum: Odor vestimentorum tuorum, sicut odor Libani . Cumque induxerit nos in terram Galaad et Libani, non invenietur nobis locus, ut nequaquam terrae stringamur angustiis; sed coelobit in maris freto, et percutiet in mari fluctus: et confundentur omnia profunda fluminis: et humiliabitur superbia Assfortabo eos in Domino: Et in nomine ejus ambulabunt, dicit Dominus. LXX: Et pertransibunt in mari angusto: et percutient in mari fluctus, et siccabuntur omnia profunda fluviorum: et auferetur universa injuria Assyriorum, et sceptrum Aegypti tolletur. Et confortabo eos in Domino Deo suo, et in nomine ejus gloriabuntur, dicit Dominus. Nar
Abbreviated transcription (Latin):
abundus aiebat: mea st̃ flumina:
& ego feci ea. Et de t̾ra assur quam
tenebat rex assyrius. sensus magnꝰ
qui & ipse dicebat. suꝑ sidera cęli
ponã thronũ meũ: & ero similis al¬
tissimo. Cũ aut̃ de tenebris egypti.
& de tribulatione mundi. & de po¬
testate assyrii. qui in t̃pretat᷑ argueis
atq conuincens: ipse enĩ ẽ inimicus
& ultor. nationes dñs congregarit
inducet eas in t̾ram galaad. & libani.
Galaad in linguã nram uertitur
testimoniũ transmigrationis. qndo
de carnalib transimus ad spirita¬
lia. De parte uenimꝰ ad totũ. t̾rena re¬
linquimus: & ad cȩlestia transmigͣ¬
mus. Libanus aut̃ int̾pretat᷑ An ỹ¬
RaC XCIC̃ id ẽ dealbatio. Adduci¬
mur itaq de tenebris egypti: ut
postquã transierimus. & migraue¬
rimꝰ e mundo: dealbem᷑ in dño:
& dicetur nobis. que ẽ ista quȩ
ascendit dealbata: Alii iuͬsta gre¬
ci sermonis ambiguitatẽ. qua o
mons phenicis. & chus libanus đr

Expanded text:
abundus aiebat: Mea sunt flumina, abundus aiebat: Mea sunt flumina, et ego feci ea . Et de terra Assur, quam tenebat rex Assyrius, sensus magnus, qui et ipse dicebat: Super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Cum autem de tenebris Aegypti et de tribulatione mundi, et de potestate Assyrii, qui interpretatur arguens atque convincens ipse est enim inimicus et ultor, 878 nationes Dominus congregarit, inducet eos in terram Galaad, et Libani. Galaad in linguam nostram vertitur, testimonium transmigrationis, quando de carnalibus transimus ad spiritualia, de parte venimus ad totum: terrena relinquimus, et ad coelestia transmigramus: Libanus autem interpretatur λευκασμὸς, id est, dealbatio. Adducimur itaque de tenebris Aegypti, ut postquam transierimus et migraverimus a mundo, dealbemur in Domino, et dicatur de nobis: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Alii juxta Graeci sermonis ambiguitatem, qua et mons Phoenicis et thus Libanus dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
De longe recordabunt᷑ mei: illi simi¬
le ẽ qui longe estis recordamini dñi.
ge fuit omnis gentiũ multitudo.
s recordata ẽ dĩ: quia ex uno om̃s
parente generamur. Cũq apłis in
cunctis gentibus seminatis. gentes
longe positȩ dei fuerint recordate.
uiuent cũ filiis suis: ut qui prius in¬
fidelitate mortui erant: fide uiuere
incipiant. Isti sunt filii quos paulus
nutriuit in euangłio scribens ad
corinthios: lac uobis potũ dedi. Et
petrus in disꝑsione scribit fidelib
qui renati erant. ñ ex semine corru¬
ptibili. s incorruptibili ꝑ sermonẽ
uruentis dĩ & ꝑmanentis. sicut mͦ
generati paruuli ut rationabile
lac concupiscerent. & in ipso cresce¬
rent in salutem. Ad hos filios scribe¬
bat & euangłista ioħes. filioli custo¬
dite uos ab idolis. Et reducã in qͥt
eos de t̾ra egipti. & de assyriis congre¬
gabo eos. De t̾ra egipti in qua impe¬
rabat rex pharao. qui quondã glori¬

Expanded text:
De longe recordabuntur mei, illi simiDe longe recordabuntur mei, illi simile est: Qui longe estis, recordamini Dominige fuit omnis gentium multitudo; sed recordata est Dei, quia ex uno omnes parente generamur. Cumque apostolis in cunctis gentibus seminatis, gentes longe positae Dei fuerint recordatae, vivent cum filiis suis, ut qui prius infidelitate mortui erant, fide vivere incipiant. Isti sunt filii, quos Paulus nutrivit in Evangelio, scribens ad Corinthios: Lac vobis potum dedi . Et Petrus in dispersione scribit fidelibus, qui renati erant: Non ex semine corruptibili, sed incorruptibili, per sermonem viventis Dei, et permanentis, sicut modo generati parvuli, ut rationabile lac concupiscerent et in ipso crescerent in salutem . Ad hos filios scribebat et evangelista Joannes: Filioli, custodite vos ab idolis . Et reducam, inquit, eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo eos. De terra Aegypti, in qua imperabat rex Pharao, qui quondam glori
Abbreviated transcription (Latin):
dictus erit: ut fiat pat̾ multarũ gen¬
hȩ. oꝑa patris ur̃i faceretis: s illos de
quib apłs ait. Quotqͦt ex fide sunt:
filii abrahȩ sunt. De hac multiplica¬
tione: & ysaias mistico sermone testa.¬
tur dicens. Qui modicus ẽ erit in
milib: & qui paruus. erit in gentẽ
magnã. Multiplicationẽ aut̃ & bene¬
dictionẽ liberoꝵ. ñ accipiamꝰ carna-¬
liter. Alioquin helias. & heliseus. et
hieremias. & baptista ioħes. quo ma¬
ior int̾ natos mulierũ ñ fuit. hac
benedictione caruerunt: s illã qua
uocantur ad fidẽ multitudines na¬
tionũ. Deniq sequitur seminabo
nẽ. euntes docete om̃s gentes: & in
alio loco: ñ uos me elegistis s ego ele¬
gi uos. & posui uos ut eatis: ce fruc¬
tũ afferatis: & fructus ur̃ maneat
in et̃num. Cũq apłi fuerint in po¬
pulis seminati: gentes & popłi lon¬
ge positi recordabuntur mei: illo ꝓ¬
phetico huic sententiȩ congruente:

Expanded text:
dictus erit, ut fiat pater multarum gendictus erit, ut fiat pater multarum genham, opera patris vestri faceretis , sed illos de quibus Apostolus ait: Quotquot ex fide sunt, filii sunt Abraham . De hac multiplicatione Isaias mystico sermone testatur, dicens: Qui modicus est, erit in millibus; et qui parvus, erit in gentem magnam . Multiplicationem autem et benedictionem liberorum non accipiamus 877 carnaliter: alioquin Elias et Elisaeus et Jeremias et Baptista Joannes quo major inter natos mulierum non fuit hac benedictione caruerunt, sed illam qua vocantur ad fidem multitudines nationum. Denique sequitur: Seminabonem: Euntes, docete omnes gentes . Et in alio loco: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat in aeternum . Cumque apostoli fuerint in populis seminati, gentes et populi longe positi recordabuntur mei, illo prophetico huic sententiae congruente:
Abbreviated transcription (Latin):
lantur domus ioseph & effrarm: et
tantus erit numerus reductorum:
ut multitudinẽ t̾ra non capiat: secũ¬
dũ azAT ΩTΗT significat dñs
& sibilat his qui peccatis fuerant an¬
te captiui. & loqultur ad eos: uenite
ad me om̃s qui laboratis & onerati
estis: & in uenietis requiem animab
ur̃is. Tollite iugum meũ suꝑ uos: &
discite a me quia mansuetus sum &
humilis corde. Iugũ enĩ meũ suaue
ẽ: & onus meũ leue. Quid hac signi¬
ficatione sibiloq clementiꝰ: quo dis¬
ꝑsus popłs congregat᷑: Congregat᷑
aut̃ quia dñs redemit eos. non cor-¬
ruptibilib auro. argentoq ex uana
sua conuersatione: s precioso sangui¬
ne quasi agni immaculati dñi iħu.
Unde loquit᷑ in psalmo exultatio
mea: erue me a circundantibus me.
ueritatis. Et multiplicauit eos sicut
fuerant ante multiplicati: ut imple¬
retur illud qđ ꝓmissũ ẽ abrahȩ. Mul¬
tiplicabo eũ & benedicã illi. & bene¬

Expanded text:
lantur domus Joseph et Ephraim: et lantur domus Joseph et Ephraim: et tantus erit numerus reductorum, ut multitudinem terra non capiat. Secundum ἀναγωγὴν significat Dominus et sibilat his qui peccatis fuerant ante captivi, et loquitur ad eos: Venite ad me omnes, qui laboratis, et onerati estis, et invenietis requiem animabus vestris. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mansuetus sum et humilis corde: Jugum enim meum suave, et onus meum leve est . Quid hac significatione sibiloque clementius, quo dispersus populus congregatur? Congregantur autem, quia Dominus redemit eos: non corruptibilibus argento et auro, ex vana sua conversatione; sed pretioso sanguine, quasi agni immaculati Domini Jesu . Unde loquitur in Psalmo: Exsultatio mea, erue me a circumdantibus me . Al. multiplicabo eos sicut fuerant antea multiplicati, ut impleretur illud quod promissum est Abrahae: Multiplicabo eum, et benedicam illi, et bene
Abbreviated transcription (Latin):
Seis. & congregabo illos. quia redemi
Sor reducã eos de t̾ra egypti: & de assiri¬
Sis congregabo eos. & ad t̾ram galaad
S& libam adducã eos: & ñ inuenietur
Seis locus. lxxe Significabo eis. & sus¬
cipiam illos: quia redimã eos. & mul-¬
tiplicabunt᷑ sicut erant plurumi: &
& conuertent᷑: & conuertã eos de t̾ra
egrpti. & de assyriis suscipiã illos. &
in galaditin. & in libanũ introdu¬
cam eos: & nullus ex eis deerit. Sig¬
nũ congregationis suȩ. uł sub mace¬
donib uł in consũmatione mundi
ut prius diximꝰ. Meũ inquit habe¬
bunt sibilũ: ut ex sibilo meo illos
congregem: & me doceã ẽẽ pastorem.
Ego enĩ redemi eos. & liberaui de cap¬
tiuitate: extento brachio. Et ego eos
multiplicabo. qui ante multiplica.
beroꝵ ac nepotũ segete multiplicata
uiuant cũ filiis suis. & reuertantur
ñ solũ de t̾ra egypti. s & de assiriis d
ex utraq orbis parte redeant. & iudeã

Expanded text:
eis, et congregabo illos quia redemi eis, et congregabo illos quia redemi Et reducam eos de terra Aegypti, de Assyriis congregabo eos, et ad terram Galaad et Libani adducam eos, et non invenietur eis locus. LXX: Significabo eis, et suscipiam illos, quia redimam eos, et multiplicabuntur sicut erant plurimi, etet convertentur, et convertam eos de terra Aegypti, et de Assyriis suscipiam illos, et in Galaaditin et in Libanum introducam 876 eos, et nullus ex eis deerit. Signum congregationis suae, vel sub Macedonibus, vel in consummatione mundi, ut prius diximus, meum, inquit, habebunt sibilum, ut ex sibilo meo illos congregem, et me doceam esse pastorem. Ego enim redemi eos, et liberavi eos de captivitate, extenso brachio: et ego eos multiplicabo, qui ante multiplicaveberorum ac nepotum segete multiplicata, vivant cum filiis suis: et revertantur non solum de terra Aegypti, sed et de Assyriis, et ex utraque orbis parte redeant ad Judaeam
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris intelligentiã conferuntur:¬
quia & ioseph ȩsurientib in egipto
popłis frum̃ta largitus ẽ: & dñs fam̃
mundi sua saturauit p̃sentia. Et
conuertet eos & miserebit᷑ eoꝵ: & sic
erunt unũ: sicut fuerunt ante quam
ꝓiceret eos. Hec uniuersa in ꝑsequuti¬
onib accipe. quando desperatis om̃ib
exaudiuit seruos suos dñs: & erunt
quasi fortes effraim. qui primũ debi.¬
les & infirmi: postea fortes erunt. &
p̃tatur ubertas: & letabitur cor eoꝵ
cũ biberint uinũ: qđ exp̃ssum ẽ de
uinea sorech. filii quoq eoꝵ quibus
paulus apłs loquit᷑. filioli mei quos
rursũ parturio: donec formet᷑ xp̃s
in uobis. Et petrus princeps apłoꝵ:
sicut filii inquit obedientiȩ ñ con¬
formati iuxta priorẽ conuersationẽ.
& in psalmo legimꝰ: uenite filii au¬
dite me: timorẽ dñi docebo uos. Isti
igitur filii exultabunt. & letabunt᷑:
S& cor eoꝵ gaudebit in dño. Sibilabo

Expanded text:
Salvatoris Salvatoris quia et Joseph esurientibus in Aegypto populis frumenta largitus est : et Dominus famem mundi sua saturavit praesentia. Et convertet eos, et miserebitur eorum: et sic erunt unum sicut fuerunt antequam projiceret eos. Haec universa in persecutionibus accipe, quando, desperatis omnibus, exaudivit servos suos Dominus. Et erunt quasi fortes Ephraim, qui primum debiles et infirmi, postea fortes erant, et pretatur ubertas. Et laetabitur cor eorum, cum biberint vinum, quod expressum est de vinea Sorec. Filii quoque eorum quibus Paulus apostolus loquitur: Filioli mei, quos rursum parturio donec Christus formetur in vobis . Et Petrus princeps apostolorum: Sicut filii, ait, obedientiae, non conformati juxta priorem conversationem . Et in Psalmo legimus: Venite, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Isti igitur filii exsultabunt et laetabuntur, et cor eorum gaudebit in Domino. Sibilabo
Abbreviated transcription (Latin):
dentur ascensores equorũ: de quib
scriptũ ẽ. Cantemus dño głosȩ enĩ
magnificatus ẽ: equũ & ascensorẽ
deiecit in mare. De quib etiã psal¬
mistȩ uoce cantatur: ab increpatio¬
ne tua deus iacob dormitauert̃: qui
ascender̃ ȩquos. Et scoꝵ congeminat
chorus: hi in currib & hi in ęquis:
nos aut̃ in nomine dñi dĩ nr̃i inuo¬
cabimus. Ipsi obligati sunt & cecide¬
runt: nos uero surreximꝰ & erecti
sumus. In hoc ęquitatu confidebat
rex ȩgyptius. & p̃cipitatus in mare
Hos currus & quad rigas supra in
quatuor ꝑturbationib int̃pretati
sumus: qui nisi frenis boni regan¬
tur aurige: ad p̃cipitia deducunt.
Alus ẽ aut̃ auriga : de quo loquit᷑
heliseus: pat̃. pat̾. currus i̾rł: & au¬
riga eius. Tunc deus domũ iuda. &
domũ ioseph confortare se dicit: ut
qui hieroboam regnante diuisi st̃:
xp̃o imperante socientur: & sit unꝰ
pastor. & unus grex. Et iudas enĩ &
ioseph diuersis nominib ad unam

Expanded text:
es equorum, de quibus scriptum est: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem projecit in mare . De quibus etiam Psalmistae voce cantatur: Ab increpatione tua, Deus Jacob, dormitaverunt qui ascenderunt equos . Et sanctorum congeminat chorus: Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus ipsi obligati sunt et ceciderunt nos vero surreximus et erecti surex Aegyptius; et praecipitatus in mare,Hos currus et quadrigas, supra in quatuor perturbationibus interpretati sumus, qui nisi frenis boni regantur aurigae, ad praecipitia deferuntur. Alius est autem auriga, de quo loquitur Elisaeus: Pater, pater, currus Israel, et auriga ejus . Tunc Deus domum Juda et domum Joseph confortare se dicit , ut qui, Jeroboam regnante, divisi sunt, Christo imperante, socientur, et sit unus pastor et unus grex. Et Judas enim et Joseph diversis nominibus, ad unam
Abbreviated transcription (Latin):
erant sacerdotes. & arcus prelii. qr
uiri extitere fortissim. ut ñ solũ
exercitũ aciemq disponerent :s
primi ad p̃lium ꝓsilirent. Possumꝰ
hoc qđ sequit᷑ ex ipso egredietur
omnis exactor simul: ꝓ quo septu¬
aginta transtulerunt. ex ipso e¬
grediet᷑ om̃is qui educit simul: &
hoc ẽ dicere. nulla erit dignitas
in exercitu. quȩ ñ illius arbitrio
disponat᷑: & erunt uiri fortissimi:¬
& conculcantes macedonas: quasi lu¬
tũ uiarũ in p̃lio. Erunt aut̃ fortis¬
simi atq bellabunt: quia dñs cum
eis ẽ. Nr̃i hec ad ꝑsequutionis tẽpo¬
ra referunt. qđ ꝓ uitio sacerdotũ.

Expanded text:
erant sacerdotes, et arcus praelii, quia erant sacerdotes, et arcus praelii, quia viri exstitere fortissimi, ut non solum 873 exercitum aciemque disponerent; sed primi ad praelium prosilirent. Possumus de hoc quod sequitur: Ex ipso egredietur omnis exactor simul, pro quo LXX transtulerunt: Ex ipso egredietur omnis qui educit simul, et hoc dicere: Nulla erit dignitas in exercitu, quae non illius arbitrio disponatur. Et erunt viri fortissimi, conculcantes Macedonas quasi lutum viarum in praelio: erunt autem fortissimi, atque bellabunt, quia Dominus cum eis est. Nostri haec ad persecutionis tempora referunt, quod pro vitio sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
ditate siccari. postea uͦ uisitauit dñs
om̃ps gregẽ suũ domũ iuda. susci¬
tauit enĩ iudã machabeũ &r cȩteros
ex eo contra duces antiochi: oe posu¬
it illos quasi ȩquũ głȩ suȩ in p̃lio:
hoc ẽ qui de illius stirpe generati
sunt: multo enĩ tẽpore macedonas
opp̃sserunt. Qđq sequitur ex ipso
angulus: ex ipso paxillus: ex ipso
arcus p̃lii: ex ipso egredietur om̃is
exactor simul: sic AnΕΑΦΩΡΥNuC
intelligunt: ut angulũ int̾precent᷑
regiã potestatẽ: qđ parietes ipsa con
sacerdotiũ. Lege ysaiam: in quo eli¬
achim in templo dĩ quasi paxillus
figitur. Ex ipso arcus p̃lii fortis ad
bellandũ: ex ipso etiã om̃is exactor
simul. qđ in hebraico scriptũ est.
& boni: s alii ex eis fuerint digni
genere suo. Iudas enĩ machabeus
o om̃s qui de genere ipsius prin-¬
cipes fuere in popło. & angulus
erant. quia regia potestate popłm
continebant: & paxillus. Ipsi enim

Expanded text:
ditate siccari. Postea vero visitavit Dominus ditate siccari. Postea vero visitavit Dominus omnipotens gregem suum domum Juda: suscitavit enim Judam Machabaeum, et caeteros ex eo, contra duces Antiochi, et posuit illos quasi equum gloriae suae in praelio, hoc est, qui de illius stirpe generati sunt: multo enim tempore Macedonas oppresserunt. Quodque sequitur: Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul, sic μεταφορικῶς intelligunt, ut angulum interpretentur regiam potestatem, quod parietes ipsa contsacerdotium. Lege Isaiam, in quo Eliachim in templo Dei quasi paxillus figitur . Ex ipso arcus praelii, fortes ab bellandum: ex ipso etiam omnis exactor simul, quod in Hebraico scriptum est, et boni, sed alii ex eis fuerint indigni genere suo. Judas enim Machabaeus et omnes qui de genere ipsius principes fuere in populo, et angulus erant; quia regia potestate populum continebant, et paxillus, ipsi enim