comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ alia dño ligna offert ad ignẽ
altaris nutriendum: cũ oꝑa uirtu¬
tũ diuina utiq consecratione di¬
gna oꝑat᷑. Nisi enim ligna aliqͦties
boni aliquid figurarent: ñ dicere.
ꝓpb̾a. Tunc exultabunt omĩa lig¬
na siluarũ ante faciem dñĩ. Ar̃¬
dent autẽ ligna. ⁊ consumuntur malta¬
ribolocaustoꝵ: cum in cordibꝰ electo¬
rũ oꝑa iusticiȩ flamma caritatis
ꝑficiunt᷑. Merito ergo talis con¬
ditor et dedicator ciuitatis post
multos deuotionis suȩ labores. m¬
morie se sui creatoris ac largitors
omniũ bonoꝵ cõm̃dat. Et tu sũme
pat̾ luminũ. a quo omẽ datũ opti¬
mũ. et omẽ donũ ꝑfectũ descendit
qui mͥ humillimo seruoꝵ tuoꝵ et
amorẽ dedisti. et auxiliũ conside¬
randi mirabilia delege tua: quis
intesauro ꝓpħiei uoluminis ñ si¬
lũ uetera amplectendi. uerũ et
noua sub uelamine ueterũ dona¬
ria inueniendi. atq inusus con¬

Expanded text:
inter alia, Domino ligna offert ad ignem inter alia, Domino ligna offert ad ignem altaris nutriendum, cum opera virtutum utique divina consecratione digna operatur. Nisi enim ligna aliquoties boni aliquid figurarent, non diceret propheta: Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum ante faciem Domini . Ardent autem ligna, et consumuntur in altari holocaustorum, cum in cordibus doctorum opera justitiae flamma charitatis perficiuntur. Merito ergo talis conditor et dedicator civitatis, post multos devotionis suae labores, memoriae se sui Creatoris ac Largitoris omnium bonorum commendat. Et tu, summe Pater luminum, a quo omne datum optimum et omne donum perfectum descendit; qui mihi humillimo servorum tuorum et amorem dedisti, et auxilium considerandi mirabilia de lege tua; quique in thesauro prophetici voluminis, non solum vetera amplectendi, verum et nova sublevatione veterum donaria inveniendi, atque in usus con
Abbreviated transcription (Latin):
cũ gentiles philosophiȩ dialecticȩ
ac rethoricȩ studiis. amplius quã
eccłasticȩ simplicitati oꝑam dant:
ñ mirandũ. s auditores eoꝵ iuxta
linguam popłi et popłi loquant᷑:
scripturas quidẽ scãs ore uoluen¬
tes. s has erratico ac gentili sen¬
su int̾pretantes.Igit᷑ munda
ui eos ab omnibꝰ alienigenis: et
constitui ordines sacerdotũ. ac
leuitarũ. unũquemq in ministe¬
rio suo. et in oblatione lignoꝵ. in
tempore constitutis et in primitiis.
Mem̃to mei d̾s ms̃ inbonũ. Aptꝰ¬
ꝑ omĩa finis. et condignus ȩdi-¬
ficio sc̃ȩ cuuitatis ac templi dñi:
ut emundatis ciuibꝰ ab omĩ sor¬
de ext̾nȩ et alienȩ adõ pollutio¬
nis. orcdines leuitarũ sacerdotũ
ac inministerio suo rite custo di¬
antur: quatinus instituti regillari¬
t̃ magistri eccłȩ castigatũ ab om̃
peccato popłm. ꝑ manere in bono
in reliquum. et crescere semꝑ ex¬
hortentur: Qui uidelicet popłs

Expanded text:
cum gentilis philosophiae, dialecticae cum gentilis philosophiae, dialecticae ac rhetoricae studiis amplius quam ecclesiasticae simplicitati operam dant, non mirandum si auditores eorum juxta linguam populi, et populi loquantur, Scripturas quidem sanctas ore volventes, sed has erratico et gentili sensu interpretantes. Igitur mundavi eos ab omnibus alienigenis et constitui ordines sacerdotum et Levitarum unumquemque in ministerio suo et in oblatione lignorum in temporibus constitutis et in primitiis memento mei Deus meus in bonu omnia finis et condignus aedificationi sanctae civitatis ac templi Domini, ut emundatis civibus ab omni sorde externae et alienae a Deo pollutionis, ordines sacerdotum ac Levitarum ministerio suo rite custodiantur; quatenus institutum regaliter magistri Ecclesiae, et castigatum ab omni peccato populum permanere in bono, in reliquum et crescere semper exhortentur; qui videlicet populus,
Abbreviated transcription (Latin):
Et nc̃ inscã eccła uxores ducunt
alienigenas: quicũq oblectãtioni¬
bꝰ scelerũ quȩ ad gentiles ꝓpriȩ ꝑ¬
tinent. suã conscientiã attaminant
Filiiq ex his nati nesciunt loqui
iudaice: cum oꝑa ꝙͤ exm̃te uiciãta
ꝓdierant. nil inse piȩ ꝓfessionis o¬
stendunt: s gentilẽ potius stulti¬
ciã. quã eccłasticã sonant castita¬
tẽ. Nrotus enĩ qͣ hebraice dicit᷑
esdod: interpretat᷑ ignis uerbum.
Ideoq iuxta tropologiã suã azoti¬
ce locunt᷑ filii de alienigenis nati
uxoribꝰ: cũ oꝑa ꝑ lascuuã ꝓcreata.
ultionem expectant et̾ne combusti¬
onis. Unde merito taliũ genitores
a neemia ñ solũ obiirgati. ac male¬
dicti. s et quidam sunt cęsi: quia
necesse ẽ errantes a doctoribꝰ ueri¬
tatis acrius coherceant᷑: quatinꝰ
a uerbo ignis ultoris. ad u̾bũ diui¬
nȩ laudationis discant felici mu¬
tatione transferri. S et heretici

Expanded text:
Et nunc in sancta Ecclesia uxores ducunt Et nunc in sancta Ecclesia uxores ducunt alienigenas, quicunque oblectationibus scelerum, quae ad gentiles proprie pertinent, suam conscientiam attaminant. Filiique ex his nati nesciunt loqui Judaice, cum opera quae ex mente vitiata prodierant, nil in se piae professionis ostendunt; sed gentilem potius stultitiam, quam ecclesiasticam sonant castitatem. Azotus enim, quae Hebraice dicitur Asdod, interpretatur ignis verbum. Ideoque juxta tropologicum sensum, Azotice loquuntur filii de alienigenis nati uxoribus, cum opera per lasciviam procreata ultionem exspectant aeternae combustionis. Unde merito talium genitores a Nehemia non solum objurgati ac maledicti, sed et quidam sunt caesi; quia necesse est errantes a doctoribus veritatis acrius coerceantur, quatenus a verbo ignis ultoris, ad verbum divinae laudationis discant felici mutatione transferri. Sed et haeretici
Abbreviated transcription (Latin):
dlem sabbati. Mundari namq eos
acotidiano boni oꝑis exercitio ne¬
cesse ẽ: qui portas sensuũ suoꝵ õs
ab inruptione turbulentȩ cogitati¬
onis custodire desiderãt. quiq diẽ
sabbati seĩficare hoc ẽ otiũ. orationũ.
psalmodiȩ. lectiones scẽ. lacrimarũ.
utile sibi facere cupit: mundet ne¬
cesse ẽ multa sollertia conscientiã.
quo intentionẽ bonȩ actionis bene
consummare ualeat. Quod etiam
allegorico sensu de doctoribꝰ fideliũ.
recte potest accipi. Quicũq enĩ por¬
tas scẽ ȩccłȩ id ẽ fidem et oꝑa audi¬
toꝵ suoꝵ. ꝑ que sola in ȩccłam intra¬
t᷑. a contagio hereticoꝵ uitioꝵq
pulsantiũ obseruare gestiunt: opor
centes uxores azotidas. ammani¬
tidas. et moabitidas: et filii eoꝵ
ex media parte loquebant᷑ a rotice.
et nesciebant loqui iudaice. et lo¬
quebant᷑ iuxta linguã popłi. et po¬
płi. Et obiurgaui eos. et maledi¬
xi. et cecidi ex ipsos uiros. et cętã.¬

Expanded text:
etc. Mundari namque eos a quotidiano boni operis exercitio necesse est, qui portas sensuum suorum ab omni irruptione turbulentae cogitationis custodire desiderant. Quique diem sabbati sanctificare, hoc est otium orationum, psalmodiae, lectionis sanctae et lacrymarum utile sibi facere cupit, mundet necesse est multa conscientiam solertia, quo intentionem bonae actionis bene consummare valeat. Quod etiam allegorico sensu de doctoribus fidelium recte potest accipi. Quicunque enim portas sanctae Ecclesiae, id est fidem et opera auditorum suorum, per quae sola in Ecclesiam intratur, a contagione haereticorum vitiorumque pulsantium observare gestiunt, opcentes uxores Azotidas, Ammonitidas, et Moabitidas. Et filii eorum ex media parte loquebantur Azotice, et nesciebant loqui Judaice et loquebantur juxta linguam populi et populi. Et objurgavi eos, et maledixi. Et cecidi ex eis viros, et decla
Abbreviated transcription (Latin):
Et nos sublimem uitam electorum. ꝗͣ
siqui imitando non possumus: con¬
gaudendo ac uenerando nr̃am facere
debemus. Notandum aut̃ iuixta fidẽ
sacrȩ hystoriȩ:quia non alii erant
qui in ihrłm habitasse dicuntur. ꝗͣ
de tribu iuda. et beniamin. et leuitȩ.
Sequitur enim manifestȩ. Eabita¬
uit aut̃ unus quisq in possessione

Expanded text:
Et nos sublimem vitam electorum, quam sequi imitando non possumus, congaudendo ac venerando nostram facere debemus. Notandum autem, juxta fidem sacrae Historiae, quia non alii erant qui in Hierusalem habitasse dicuntur, quam de tribu Juda et Benjamin, et Levitae. Sequitur enim manifeste: Habitavit autem unusquisque in possessione
Abbreviated transcription (Latin):
euerentissimo et omi carita¬
tis officio dignissimo gerol¬
do sacri palatii archidi aco¬
no. rabanus uilis seruoꝵ dĩ
seriuis inxp̃o salutẽ. Memini me
in palatio uuargionum eiuitatis
constitutũ tecũ habere sermonẽ de
eminentia scaꝵ scripturarũ. et de

Expanded text:
everendissimo, et omni charitatis officio dignissimo, GEROLDO, sacri palatii archidiacono, RABANUS, vilis servorum Dei servus, in Christo, salutem. Memini me in palatio Vangionum civitatis constitutum tecum habere sermonem de eminentia sanctarum Scripturarum, et
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatũ.Si nr̃a conscientia cũ aii¬
nis purgata dõ in habitatore gau¬
det. ihrłm recte potest uocari: quȩ
sunt huius porte ihrłm. nisi sensus
corporis nr̃i. uidelicet uisus. auditꝰ
gustus. olfatus. et tactus. ꝑ quos il¬
la quȩ foris agunt᷑ ad noticiã nr̃e
m̃tis quasi intrando ꝑtingunt: qͣs
in die sabbati claudere iubemͣ: ut
cũ do uacare psalmis siue orationi¬
bꝰ nos occupando querimꝰ. omẽ
qͥcqͥd exteriꝰ agit᷑ ab animo ꝓpulse¬

Expanded text:
sabbati, etc. Si nostra conscientia, cum a vitiis purgata, Deo inhabitatore gaudet, Hierusalem recte potest vocari. Quae sunt hujus portae Hierusalem, nisi sensus corporis nostri, videlicet visus, auditus, gustus, olfactus, et tactus? per quos illa quae foris aguntur, ad notitiam nostrae mentis, quasi intrando pertingunt; quos in die sabbati claudere jubemur, ut cum Deo vacare psalmis sive orationibus nos occupando quaerimus, omne quidquid exterius agitur, ab animo p
Abbreviated transcription (Latin):
sticiȩ. cũ iniquitate : Quȩ conuentio
xp̃i. adbelial : qͥ consensus templo
di. cũ idolis: quȩ cõmunicatio he¬
reticis. et scismaticis. eũ orthodo¬
ris et pacificis dei filiis: Et
pieci uasa domꝰ tobiȩ foras de ga¬

Expanded text:
iae cum iniquitate? quae conventio Christi ad Belial? qui consensus templo Dei cum idolis? quae communicatio haereticis et schismaticis cum orthodoxis et pacificis Dei filiis ? Et projeci vasa domus Tobiae foras,
Abbreviated transcription (Latin):
tendant. Stant aut̃ in domo dñi.
cum laudibus: quia in ipso bonorũ
oꝑm ꝓfectu in defessi ꝑseuerant.
iuxta illud beati heliȩ. Uiuit dñs
in cuiꝰ conspectu sto: id ẽ in cuiꝰ
implenda uoluntate in fatiga¬
bili mente ꝑmaneo. Bene aut̃
sequit᷑. E t immolauert̃ in die
illa uictimas magnas: et letati¬
st̃. In die namq illa ꝑpetuȩ lucis
dequa dixit zacharias. et erit
dies una quȩ nota ẽ dño. ñ dies
neq nox. hoc ẽ. alabentiũ tẽpoꝵ
consuetudine remota. magnas
dnõ uictimas electi immolant:
ilas uidelicet quas inspe futuroꝵ
degustans psalmista dicebat. Di¬
rupisti uincła mea: tͥ sacrificabo
hostiã laudis. Qui bene etiã ubi
banc se hostiã sacrificaturũ sꝑa¬
ret ostendit: eũ ꝓtinus ad iugit.¬
Uota mea dno reddã in atriis domꝰ
dnĩ: in conspectu omis popłi eius.
inmedio tui ihrłm. In medio quip¬
etu omĩs popłi eius reddimꝰ. cũ
in cęlesti patria omĩ scõꝵ multitu¬

Expanded text:
tendant. Stant autem in domo Domini tendant. Stant autem in domo Domini cum laudibus, quia in ipso bonorum operum profectu indefessi perseverant, juxta illud beati Eliae: Vivit Dominus, in cujus conspectu sto , id est, in cujus complenda voluntate indefatigabili mente permaneo. Bene autem sequitur: Et immolaverunt in die illa victimas magnas, etc. In die namque illa perpetuae lucis de qua dixit Zacharias: Et erit dies una, quae nota est Domino non dies, neque nox: hoc est a labentium temporum consuetudine remota magnas Domino victimas electi immolant, illas videlicet quas in spe futurorum degustans Psalmista dicebat: Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis . Qui bene etiam, ubi hanc se hostiam sacrificaturum speraret, ostendit, cum protinus adjungitVota mea Domino reddam in atriis domus Domini, in conspectu omnis populi ejus in medio tui, Hierusalem. In medio quipctu omnis populi ejus reddimus, cum in coelesti patria omni sanctorum multitu
Abbreviated transcription (Latin):
canunt: cũ insuas singłi mansio¬
nes recepti in ꝑpetua sui condito¬
ris uisione stabili habitatione ꝑ¬
seuerant: eiusdẽ laudes in scłm sel
uoce in diuersa concelebrant. Ubi
utroq iudelicet popło ut supta
interp̃tati sumus conexi. atqi
unam diuinȩ legis modulatir
copulati: uł de angłis et homil¬
bꝰ facti. completa ꝓ missione dil¬
ca qua dicit᷑: qr er̃t bomines
quales angłis dĩ. S et in hac ll¬
ta ascendunt inciuitatẽ dni
sti cũ ymnis dedicationis: qͥl¬
do ininemoriam futurȩ retributionis
toto corde in hiantes. inbonis cotidiȩ
oꝑibus magis magisq ꝑficiunt:
iuxta illud psalmistę. Ascensus in
coide eius disposuit: inualle lacri¬
marũ. Et iterũ. Beati im macłati
inuia: qui ambulant in lege dñi.
Ecce enim et ĩmaculatos dieit in uia¬
et ambulantes in lege dni: quia sic
nimirũ sic acceptã cordis et oꝑis
innocentiam tenent: ut fuꝑ ad al¬
tiora crescere uirtutum merita con¬

Expanded text:
canunt, cum in suas singuli mansiocanunt, cum in suas singuli mansiones recepti, in perpetua sui Conditoris visione stabili habitatione perseverant, ejusque laudes in saeculum Dei voce indivisa concelebrant. Ubi utroque videlicet populo, ut supra interpretati sumus, connexi, atque in unam divinae laudis modulationem copulati; vel de angelis et hominibus facti, completa promissione dominica, qua dicitur, quod erunt homines aequales angelis Dei . Sed et in hac vita ascendunt in civitatem Domini justi cum hymnis dedicationis, quando in memoriam futurae remunerationis toto corde inhiantes, in bonis quotidie operibus magis magisque proficiunt, juxta illud Psalmistae: Ascensus in corde suo disposuit in valle lacrymarum . Et iterum: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . Ecce enim et immaculatos dicit in via ambulantes in lege Domini, quia sic nimirum acceptam cordis et operis innocentiam tenent, ut super ad altiora crescere virtutum merita con
Abbreviated transcription (Latin):
Per ambulatis moenibꝰ et portis
ciuitatis incarmine leticiȩ. et
organis musicoꝵ. redeunt ad
templũ dñi: ut ibi quoq stan¬
tes laudem dño consonantis
tubis referant: ibi oblatis uic¬
tumis uota dedicationis imple¬
ant. Ipsam aut̃ unam eandẽ¬
q futurȩ uitȩ patriam mysticȩ domꝰ
dnĩ quã et ciuitas dnĩ designat. siẽ
et p̃sens ȩccła consuetȩ inscripturs
et domꝰ xp̃iana appellat᷑. et ciuitas.
Uerũ distat. qđ edificia ciuitatis in
carminibꝰ grãrũ et organis ascen¬
disse laudantes: in domo aut̃ cli
stantes laudasse et clare cecinisse
ꝑhibent᷑. Ascendunt nãq electi
moenia ciuitatis quȩ fecert̃: cum
gaudia suꝑnȩ patrie qͥ ipsi instan¬
tia bonoꝵ oꝑin sua fecert̃ introe¬
unt: cernunt disꝑtitã portarũ. gali¬
diũ. edificioꝵ celsitudinẽ: cũ intro¬
untes in domo patris. multarũ
in ibi mansionũ differentiã ꝓdiuer¬
sis hominũ meritis contẽplant᷑
Stant aut̃ in domo dei. et clarius

Expanded text:
eambulantes moenibus et hortis civitatis, in carmine laetitiae, et organis musicorum, redeunt ad templum Domini; ut ibi quoque stantes, laudem Domino consonantibus tubis referant, ibi oblatis victimis vota dedicationis impleant. Ipsam autem unam eamdemque futurae vitae patriam mystice domus Domini, quam et civitas Domini designat, sicut et praesens Ecclesia consuete in Scripturis et domus Christi appellatur, et civitas. Verum distat, quod aedificia civitatis in carminibus gratiarum et organis ascendisse laudantes; in domo autem Dei stantes laudasse, et clare cecinisse perhibentur. Ascendunt namque electi moenia civitatis, quae fecerunt cum gaudia supernae patriae, quae ipsi instantia bonorum operum sua fecerunt, introeunt. Cernunt diversitatem portarum, et turrium et aedificiorum celsitudinem, cum introeuntes in domum Patris, multarum inibi mansionum differentiam pro diversis hominum meritis contemplantur. Stant autem in domo Dei, et clarius
Abbreviated transcription (Latin):
dedicationẽ sc̃ẽ ciuitatis illã quȩ
ẽ infuturo ueracit̾ ꝑtinent: in qͣ
qr ds ẽ rex ille qͥ supra p̃sentia suos
ciues letificat: magna leticia ge¬
ritur. Unde et eodẽ nato in car¬
ne rege: pastoribꝰ apparens angłs
Bene aut̃ in illa quã ds suȩ ciuitati
tͥbuit leticia. uxores quoq cuuũ
q tempore resurrectionis ñ solũ
tit̾ in oꝑibꝰ fidei ꝑsistendo ȩccłam
edificauerant. fructũ sui magni
labous accipiunt magnũ: s et
infirmiores quoq eiꝰdẽ fidei con¬
sortes. una eadẽq cum eis uitȩ
ȩternę ꝑceptione letant᷑: Benedixit
ioribꝰ. Pot̃ hȩc dedicatio etiã in hac
uita tẏpice in quibꝰdã electis cępta
intelligi: qui purificato cordis ocło
ea qͦ infuturo cuncta ꝑceptura ẽ ec¬
cła. ñ nulla ex parte gaudia contẽ¬
plari merent᷑ ut esaias. iedechiel.
gaudebant At paulus. qͥ in para¬
dysũ atq int̾ciũ rapi cęlũ meruit:
ut in apocalypsi sua ioħs: qͥ uniu̾si

Expanded text:
ationem sanctae civitatis illius quae est in futuro, veraciter pertinent, in qua Deus est rex ille qui sua praesentia suos cives laetificat, magna utique laetitia; unde et eodem nato in carne Rege, pastoribus apparens angelus Bene autem in illa quam Deus suae civitati tribuit laetitia, uxores quoque  tempore resurrectionis non solum titer in operibus fidei persistendo Ecclesiam aedificaverant, fructum sui magni laboris accipiunt magnum; sed et infirmiores quique ejusdem fidei consortes, una eademque cum eis vitae aeternae perceptione laetantur. Benedixitjoribus . Potest haec dedicatio etiam in hac vita typice, in quibusdam electis apte intelligi, qui, purificato cordis oculo, ea quae in futuro cuncta perceptura est Ecclesia, nonnulla ex parte gaudia contemplari merentur, ut Esaias, Ezechiel, gaudebant; ut Paulus , qui in paradisum atque in tertium rapi coelum meruit; ut in Apocalypsi sua Joannes, qui universi
Abbreviated transcription (Latin):
infide et oꝑe ueritatis instituunt.
quoꝰ ignita fiant ad maiora sp̃e
dona ꝑcipienda: nouasq cotidiȩ
uirtutum dapes in gaudium po¬
płi dei ꝓferendas. Gaudentes uͦ
ac dño laudem canentes suꝑ tur¬
rẽ furnorum in die dedicationis
iherosolimorũ incedunt: cũ intem¬
pore futurȩ retributionis de illoꝵ
quos uite magisteriis instituere
gła. ȩterna beatitudine congau¬
Turris aut̃ furnoꝵ. ipsa ẽ sublimi¬
tas et custodia bonorũ oꝑm. qͦ
eadem corda ne amalignis sp̃i¬
tibꝰ possint ledi. nec flãma uir¬
tutum uento elationis inflecti
uł t᷑bari ualeat: circũspecta sem¬
ꝑ necesse ẽ cautela et sollicitudi¬
ne muniri.Et steterunt duo
chori laudantiũ in domo łi. et

Expanded text:
ide et opere veritatis instituunt, quo digni fiant ad majora Spiritus dona percipienda, novasque quotidie virtutum dapes in gaudium populi Dei proferendas. Gaudentes vero, et Domino laudem canentes, super turrim furnorum in die dedicationis Hierosolymorum incedunt, cum in tempore futurae retributionis de illorum quos vitae magisteriis instituere gloria, aeterna beatitudine congauTurris autem furnorum, ipsa est sublimitas et custodia bonorum operum; quae eadem corda, ne a malignis spiritibus possint laedi, ne flamma virtutum, vento elationis inflari vel turbari valeant, circumspecta semper necesse est cautela et sollicitudine muniri. Et steterunt duo chori laudantium in domo Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
facta siue uerba solent ꝓcreare fi¬
gurant᷑. De quibus pulchre ꝓpħa
dicit. Dominꝰ cuiꝰ ẽ ignis in syon:
et caminus eiꝰ in ibrłm. Et idem
ipsi dese: Nonne cor nr̃m arclens
erat in nobis. cum loqueretur in
uia. et aꝑiret nobis scripturas:
Cui contra reꝓboꝵ corda et ipsa
ardent: s igne scelerũ. Unde aliꝰ
ꝓpheta de illis. Oms̃ inquit ad¬
ulterantes: uelut elibanus corda
eoꝵ. Struetores ergo sc̃ȩ̃ ciuitatis
int̃ alia tͤrem furnoꝵ ȩdificant.

Expanded text:
facta sive verba solent procreare, fifacta sive verba solent procreare, figurantur. De quibus pulchre propheta dicit: Dominus tuus est ignis in Sion, et caminus ejus in Hierusalem . Et Lucas ipse de se: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, cum loqueretur in via, et aperiret nobis Scripturas ? Et contra, reproborum corda et ipsa ardent, sed igne scelerum. Unde alius propheta de illis: Omnes, inquit, adulterantes velut clibanus corda eorum . Structores ergo sanctae civitatis, inter alia turrem furnorum aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ oidine etiã in sp̃itali edifi¬
eio fieri nulli dubium ẽ: cũ in stan¬
de tempore ultimȩ retributionis.
quasi diu desiderata dedicatione
uiitatis dei. fideles ȩt̃na ꝓ oꝑibus
suis p̃mia consecuntur: quando
uelut neemias et ezras ceteriq
sacerdotes et leuitȩ suos singli
oparios ꝓducentes cuncti fide¬
liũ popłoꝵ magistri suos quiq quos
dñõ ad quisierunt auditores ad me¬
enia patriȩ cȩlestis introducunt.
Tunc inter alias scȩ moenia ciuitatis
etiam suꝑ turrem furnoꝵ in cuius
pridem structura desudabant. ne¬
emias cũ choro laudantium incedit.:
cũ magistri ueritatis desublimibꝰ
eoꝵ quos docere p̃miis letantur.
Si enĩ firnaciͭ panes qui in abdito
coquuntur. in ternã m̃tis fideli¬
ũ deuotionẽ quȩ caritatis ẽ igne
confirmata significant. unde et
tales unsacrificiũ dñ ꝑ legẽ uide¬
bant᷑ offerri: quid ꝑ furnos in qͥ¬
bus idẽ panes coquunt᷑. aptiꝰ quã¬

Expanded text:
eodem ordine etiam in spirituali aedifieodem ordine etiam in spirituali aedificio fieri, nulli dubium est. Cum instante tempore ultimae retributionis, quasi diu desiderata dedicatione civitatis Dei, fides aeterna pro operibus suis praemia consequitur; quando velut Nehemias et Ezras, caeterique sacerdotes et Levitae, suos singuli operatios producentes, cuncti fidelium populorum magistri, suos quique, quos Domino acquisierunt auditores, ad moenia patriae coelestis introducunt. Tunc inter alia sanctae moenia civitatis, etiam super turrim furnorum, in cujus pridem structura desudabant, Nehemias cum choro laudantium incedit, cum magistri veritatis de sublimibus eorum, quos docuere, praemiis laetantur. Si enim panes fornacei, qui in abdito coquuntur, internam mentis fidelium devotionem, quae charitatis est igne confirmata, significant; unde et tales in sacrificium Domini per legem jubebantur offerri , qui per furnos, in quibus iidem panes coquuntur, apti
Abbreviated transcription (Latin):
alterutrũ ad amorẽ sui auccois
accendunt: et in illa ꝑfectus
ũ in sua inuicem beatitudins
congaudentes. semꝑ absq fastidio
laudat᷑. Iuxta exemplum seraphyn:
qͥ ꝓpħa teste alter alterũtrũ cla¬
mantes. sotia scãm trinitatẽ exul¬
tatione concelebrant. Et cho¬
rus scd̃s grãs referentium ibat
ex aduerso. et egopost eũ: et me¬
dia pars popłi suꝑ murũ. et suꝑ
ẽ desingulis portis siue turribus
specialiter disserere: Tantũ dixisse
sufficiat. qr qui portas t᷑res et mu¬
rũ eiuitatis in magno labore. erũ¬
na. fame. frigore. uigiliis durnis
nocturnisq repugnante in defes¬
so hoste atq insidiante ꝑfecerunt.
tẽ repulso et confuso hoste ꝑ eiusdẽ
portas cuitatis portas turres
et ȩdificia de ambulantes: in canti¬
cis. et ymnis. in psalteriis. eym¬
balis. cytharis. intubis. et gr̾arũ
actione una cum ipsis qui aueto¬
res oꝑis et doctores legis dei fu¬
ere magistris conletantur. Quod

Expanded text:
alterutrum ad amorem sui Auctoris alterutrum ad amorem sui Auctoris accendunt, et in illa perfectius eum in sua invicem beatitudine congaudentes, semper absque fastidio laudant, juxta exemplum seraphin, qui propheta teste, alter ad alterutrum clamantes, socia sanctam Trinitatem exsultatione concelebrant . Et chorus secundus gratias referentium ibat ex adverso, et ego post eum, et media pars populi super murum et super est de singulis portis sive turribus specialiter disserere; tantum dixisse sufficiat quia qui portas, turres, et murum civitatis in magno labore, aerumna, fame, frigore, vigiliis diurnis, nocturnis quoque, repugnante indefesso hoste atque insidiante, perfecerunt, tunc repulso et confuso hoste per ejusdem civitatis portas, turres et aedificia deambulantes, in canticis et hymnis, in psalteriis, cymbalis, citharis, in tubis et gratiarum actione, una cum ipsis qui auctores operis et doctores legis Dei fuere, magistris collaetantur. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
subdere consensit: ut status sc̃ȩ ci¬
uitatis. id ẽ ecclã xp̃i. qui diutius
a regibus fuerat impugnatus in¬
credulis. denuo credentium regĩ
iherosolimam reges quidem
chaldeoꝵ qui interpretantur f¬
roces. uel quasi demonia. subuer¬
terunt: s reges ꝑsarum quini¬
pretati dicuntur temptati.

Expanded text:
subdere consensit, ut status sanctae cisubdere consensit, ut status sanctae civitatis, id est Ecclesiae Christi, qui diutius a regibus fuerat impugnatus incredulis, denuo credentium regum Hierosolymam reges quidem Chaldaeorum, qui interpretantur feroces, vel quasi daemonia subverterunt, sed reges Persarum, qui interpretari dicuntur tentati,
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniis scripturarũ astrue¬
re nitebantur: coati sunt patres
ec̃trario erũdẽ scripturarũ illoᷤᷤ auc¬
toritate refellere. et harum di¬
cta quomodo sint recte intel¬
ligenda disserere: que nos eoꝵ hodie
scͥpta. relegentes. quasi ad portas.
et uestibula scẽ ciuitatis ac tem¬
pli. eustodes uigilantiores: qua¬
si ad officium altaris et hosti¬
arum dnĩ copiosiores accipi¬
mus ministros: quia ꝑ illoꝵ
sermones ad custodiam fidei et ho¬
ne actionis. adseruendum inten¬
tius diuinȩ obtutibus maiestatis
erudimus. Potest hoc etiam de ꝑse¬
cutione gentilium qua ȩccła sc̃a
creberrimȩ concussa ẽ. mysticȩ ae¬
cipi: quȩ occasione quidem mar¬
tẏrum uidebatur funditus esse
delenda: s eis in occulto corona¬
tis. meluis construebatur. Quoꝵ
etiam post mortem clarescenti¬
bus miracłis. maior ad confessi¬
onem fidei popłs confluebat: do¬
nec apex quoq ipse mundani
imꝑii. iugo xp̃i suauissimo collũ

Expanded text:
testimoniis Scripturarum astruetestimoniis Scripturarum astruere nitebantur, coacti sunt partes econtrario earumdem Scripturarum illos auctoritate refellere, et harum dicta quomodo sint recte intelligenda disserere. Quae nos hodie eorum scripta legentes, quasi ad portas et vestibula sanctae civitatis ac templi custodes vigilantiores, quasi ad officium altaris et hostiarum Domini copiosiores accipimus ministros; quia per illorum sermones ad custodiam fidei, et bonae actionis ad serviendum intentius divinae obtutibus majestatis erudimur. Potest hoc etiam de persecutione gentilium, qua Ecclesia sancta creberrime concussa est, mystice accipi; quae occasione quidem martyrum videbatur funditus esse delenda, sed eis in occulto coronatis melius construebatur. Quorum etiam post mortem clarescentibus miraculis, major ad confessionem fidei populus confluebat, donec apex quoque ipse mundani imperii jugo Christi suavissimo collum
Abbreviated transcription (Latin):
enuum copiam in omni gradu.
et ordine meruit: quantam exi¬
stente ac destruente hoste nũ¬
quam ꝑdiclisse legitur: Sie et¬
enĩ sepe scã ȩccła ex detrimentis
suis maiora recipit incrementa:
cum uno ꝑ incuriam lapso in
peccatum. plures exemplo territi ad
ꝑsistendum in castitate fidei fuint
cautiores. Sepe idem ipsi qui pecca¬
uerunt. maiores post actam pę¬
nitentiam bonorum oꝑum frue¬
tus ferre incipiunt: quã ante
incursum peccati ferre consuerant:
sepȩ ab hereticis ȩccła uastata.
post quam instantia catholicoꝵ
doctorum lucem ueritatis recepit.
plures ad agnoscendam tuendã¬
q rationem recuperatȩ eiusdem
ueritatis filios ꝓcreauit. Neq
enim umquã beati patres. atha¬
nasius. ambrosius. hylaruis.
augustinus. et ceteri tales. tot
et tam magnificos. in scãm scrip¬
turam tractatus conderent: si ñ
contra fidem rectam multifariꝰ
hereticoꝵ fuisset error obortus.
S dum heretici mendacium suũ

Expanded text:
civium copiam in omni gradu civium copiam in omni gradu et ordine meruit, quantam insistente ac destruente hoste nunquam perdidisse legitur. Sic etenim saepe sancta Ecclesia ex detrimentis suis majora recepit incrementa, cum uno per incuriam lapso in peccatum, plures exemplo ejus territi, ad persistendum in castitate fidei fiunt cautiores. Saepe idem ipsi qui peccaverunt, majores post actam poenitentiam bonorum operum fructus ferre incipiunt, quam ante incursum peccati ferre consuerant. Saepe ab haereticis Ecclesia vastata, postquam instantia catholicorum doctorum lucem veritatis recepit, plures ad cognoscendam tuendamque rationem recuperantes, ejusdem veritatis filios procreavit. Neque enim unquam beati Patres Athanasius, Ambrosius, Hilarius, Augustinus, et caeteri tales, tot et tam magnificos in sanctam Scripturam tractatus conderent, si non contra fidem rectam tam multifarius haereticorum fuisset error ortus. Sed dum haeretici mendacium suum
Abbreviated transcription (Latin):
lifiliorum ioiadȩ filii eliasib m̃¬
tio ẽ: quod unus ex eis gener
fuerit sanaballath oronotis cuius
quidem generi nomen tacetur.
S quia ioiada idem auus ẽ ieddȩ:
constat generẽ de quo sermo est¬
oPaut rem patrem eiusdem ieddȩ.
aut patrem fuisse. ideoq illoͣ suꝑ¬
stite adhuc neemia nasci potuisse.
N diebus aut̃ io achim. erant sacer¬
dotes et principes familiarum.
scripta successione principum sa¬
cerdotum. additur etiam catha¬
logus minoꝵ sacerdotum. ac leui¬
tarum. qui illoꝵ fuere tempor¬
bus.: ut scire possemus adgrega¬
to in ihrłm ciuium numero copi¬
oso. sacerdotum quoq ac leuita¬
rum cetus fuerit eximius. ac no¬
bilissimus: qui ad ministeria tem¬
pli. et altaris. ad confitendum
et lauland um dm̃. ad custo diã
eusdem templi et ciuitatis. ad
erudiendam plebem sufficerent.
Neq absq mysterii sacratioris
intelligentia factum ẽ quod re¬
ȩdificata ciuitas ihrłm. tantã

Expanded text:
li filiorum Joiada, filii Eliasib meli filiorum Joiada, filii Eliasib mentio est, quod unus ex eis gener fuerit Sanaballat Horonitis, cujus quidem generi nomen tacetur. Sed quia Joiada idem avus est Jedduae, constat generum, de quo sermo est, aut verum patrem ejusdem Jedduae, aut patruum fuisse, ideoque illum, superstite adhuc Nehemia, nasci potuisse. n diebus autem Ioachim erant sacerdotes principes familiarum scripta autem successione principum sacerdotum, additur etiam catalogus minorum sacerdotum ac Levitarum qui illorum fuere temporibus; ut scire possimus, qui, aggregato in Hierusalem civium numero copioso, sacerdotum quoque ac Levitarum coetus fuerit eximius ac nobilissimus, qui ad ministeria templi et altaris, ad confitendum et laudandum Deum, ad custodiam ejusdem templi et civitatis, ad erudiendam plebem sufficerent. Neque absque mysterii sacratioris intelligentia factum est, quod reaedificata civitas Hierusalem tantam
Abbreviated transcription (Latin):
cipes sacerdotum una cum frĩbus su¬
is id est minoribus sacerdotibus ac
leuitis describuntur: illi qui cum
zorobabel et iosuȩ filio iosedech.
debabylonia captiuitate ascende¬
runt. Quibus explicatis. adiun¬
guntur et illi:qui ex eo tempore
inprincipatum sacerdotii sibimet
iniuicem usq adinitium regni
macedonum successerunt. Sequitur
et ioachim genuit eliasib. et elia¬
sib genuit ioiada: Et ioiada genu¬
it ionathan. et ionathan genuit
inbis positus ẽ. seribit iosephus
temporibus alexandri magni fu¬
se principem sacerdotum: oceur¬
rentemq ei cum fr̃ibus suis. bu¬
militer abeo atq honorifice sus¬
ceptum. Quem quidẽ ille iaddũ
nominat. et esse dicit patrem o¬
niȩ sacerdotis magni: de quo in
machabeorum librõ seribitur. Non
quod huius conditor libri neemi¬
as adilla usq tempora uiuere in
carne potuerit: s quia in fantiam
eius nouerit. qui tamen longo
gradum sacerdotii ꝑuenire po¬
duerit. Nam et in fine huius libel¬

Expanded text:
ncipes sacerdotum una cum fratribus suis, id est minoribus sacerdotibus, ac Levitae describuntur, illi qui cum Zorobabel et Josue filio Josedec de Babylonia captivitate ascenderunt. Quibus explicatis adjunguntur et illi qui ex eo tempore in principatum sacerdotii sibimet invicem usque ad initium regni Macedonum successerunt. Sequitur et Ioachim genuit Eliasib et Eliasib genuit Ioiada et Ioiada genuit Ionathan et Ionathan genuit in his positus, scribit Josephus , temporibus Alexandri Magni fuisse principem sacerdotum, occurrentemque ei cum fratribus suis, humiliter ab eo atque honorifice susceptum. Quem quidem ille Jaddum nominat, et esse dicit patrem Oniae sacerdotis magni, de quo in Machabaeorum libro scribitur; non quod hujus conditor libri Nehemias ad illa usque tempora vivere in carne potuerit, sed quia infantiam ejus noverit, qui tamen post longo gradum sacerdotii pervenire potuerit. Nam et in fine hujus libel
Abbreviated transcription (Latin):
ni memoriȩ scĩficationis eius. Fa¬
ciunt enim dedicationem in can¬
tico. et grãrum actione: cum le¬
tante in dño mente. quicquid
inmundo siue aduersi seu ꝓsꝑi
occurrerit. excipiunt. Faciunt
et in eymbalis. psalteriis. et cy¬
tharis: cum etiam gratos bono¬
rum sonos oꝑm ad aures faci¬
unt sui conditoris ascendere:
cum his quoq corda ꝓximorum
ad amorem eiusdem conditoris
ac saluatoris accendunt. Congͤ¬
gati sunt ergo filii cantorum. et

Expanded text:
ni memoriae sanctificationis ejus . Fani memoriae sanctificationis ejus . Faciunt enim dedicationem in cantico et gratiarum actione, cum laetante in Domino mente, quidquid in mundo sive adversi sive prosperi occurrit, excipiunt. Faciunt et in cymbalis, psalteriis et citharis, cum etiam gratos bonorum sonos operum ad aures faciunt sui Conditoris ascendere, cum his quoque corda proximorum ad amorem ejusdem Conditoris ac Salvatoris accendunt. Congregati sunt ergo filii cantorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ris. et eytharis. Requiruntur
et leuitȩ spĩtales. hoc ẽ ad sump
tunsortem regnide omnibus lo¬
cis suis: quando mittet filius
hominis angłos suos. et congre¬
Sabit electos suos a quatuor uen¬
as. a summo terrȩ usq ad sum¬
mum cęli. Faciuntq illi dedicationẽ
in leticia. cantico. grãrum actione.
atq in organis musicorum uariis.
uicem gaudebunt grãs agentes
ei. cuius dono illam intrare ciui¬
tatem meruerunt. Cymbala aut̃.
psalteria et cytharȩ. ipsa possunt
corpora iustorum iam tune immor¬
talia intelligi: in quibus suauis¬
simu̾s laudationis suȩ sonos sunt
dnõ reddituri. S et in presenti
uita leuitȩ congregantur in ibrłm.
cum memoria suꝑnȩ pacis fideles
accensi. totam in ea suȩ mentis de¬
lectationem collocant: Ac de ea
quam se ꝑcepturos sꝑant. ȩternã
incęlis hereditatẽ. et si nec dum gͦ¬
unt intuendo. saltim desiderando
letantur: iuxta illud psalmistȩ.
Lȩtamini iusti in dũo. et confitemi¬

Expanded text:
is, etc. Requiruntur et Levitae spirituales, hoc est assumpti in sortem regni de omnibus locis suis, quando mittet Filius hominis angelos suos, et congregabit electos suos a quatuor ventis, a summo terrae usque ad summum coeli. Faciuntque illi dedicationem in laetitia, cantico, gratiarum actione; atque in organis musicorum variis, vicem gaudebunt, gratias agentes ei cujus dono illam intrare civitatem meruerunt. Cymbala autem, psalteria et citharae, ipsa possunt corpora sanctorum jam tunc immortalia intelligi, in quibus suavissimos laudationis suae sonos sunt Domino reddituri. Sed in praesenti vita Levitae congregantur in Hierusalem, cum memoria supernae pacis fideles accensi totam in ea suae mentis delectationem collocant, ac de ea quam se percepturos sperant aeterna in coelis haereditate; et si necdum queunt intuendo, saltem desiderando laetantur, juxta illud Psalmistae: Laetamini, justi, in Domino, et confitemi
Abbreviated transcription (Latin):
que hoc capitulo continentur ad
curam domus dei. et ministrorũ
ac ministeriorum eius ꝑtinent.
Optimusq ordo religiosȩ conuer¬
sationis. et nobis quoq nune
sp̃italiter imitandus: ut primo
semet ipsos filii transmigratio¬
me abiniquitatibus gentium ca¬
stificauerint: deinde obseruatio¬
ne sabbati quã inter prima legis
mandata eminebat. scificati sint.
ac sic de cȩtero omnem euram agen¬
di. ad obsequium diuini cultus con¬
uerterint. Primo namq nos malis
emundari: et sic bonis necesse ẽ acti¬
bus adornari. Longum aut̃ satisẽ
singula bȩe allegoricȩ quo ordine
nobis spĩtaliter erga cultum dñi
sint agenda dissere : et hoc magis
in ipso legis uolumine faciendũ¬
inihrłm: reliqua uero plebs misit
sortem. ut tollerent unam partẽ
dedecem. qui habitaturi essent in
ihrłm ciuitate scã. Nouem uero
partes inciuitatibus. Nune com¬
pleta ẽ dispositio. quȩ mor facta ci¬
uitate erat in choata: s usq ad hoc
tempus nequibat terminari: pri¬

Expanded text:
quae hoc capitulo continentur, ad curam domus Domini et ministrorum ac ministeriorum ejus pertinent. Optimusque ordo religiosae conversationis, et nobis quoque spiritualiter nunc imitandus, ut primo semetipsos filii transmigrationis ab inquinationibus gentium castigaverint; deinde observatione sabbati, quae inter prima legis mandata eminebat, sanctificati sint; ac sic de caetero omnem curam agendi, ad obsequium divini cultus converterint. Primo namque nos a malis emundari, et sic bonis necesse est actibus adornari. Longum autem satis est, singula haec allegorice, quo ordine nobis spiritualiter erga cultum Domini sint agenda, disserere, et hoc magis in ipso legis volumine faciendin Jerusalem; reliqua vero plebs misit sortem, ut tollerent unam partem de decem, qui habitaturi essent in Jerusalem civitate sancta, novem vero partes in civitatibus . Copleta est dispositio, quae mox facta civitate erat inchoata; sed usque ad hoc tempus nequibat terminari, prius
Abbreviated transcription (Latin):
ficata erat ciuitas: s non dest¬
bat eam dedicari: priusquam habi¬
tatoribus ad gregatis. et ministri
templo idonei. et portis ac uesti¬
bulis essent custodes deputati.
Facta aut̃ ciuitas scã dedicatur.
cum completo infine scłi nume¬
ro electorum. ȩccła uniuersaliter
incelis ad uisionem sui conditoris
introducitur. Cuius uitȩ desideri¬
is quoties in hac uita sustollim᷑.
quasi de futura nr̃ȩ ciuitatis de¬
tamur. Unde et bifarie hȩc eadem
dedicatio potest per signifieationẽ
accipi interim udelicet in spe desi¬
derantium. ac mundantium ocłos
cordis. quibus dm̃ uidere ualeant:
Tunc uero in re ipsa fruentium di¬
na uisione beatoꝵ hominum in
corporibus sp̃italibus. inter angłi¬
coꝵ aginina sp̃uum. Nequisi¬
erunt inquit leuitas de̾ omni¬
bus locis suis. ut adlucerent eos¬

Expanded text:
ficata erat civitas, sed non decebat eam dedicari priusquam habitatoribus aggregatis, et ministri templo idonei, et portis ac vestibulis essent custodes deputati. Facta autem civitas sancta dedicatur, cum, completo in fine saeculi numero electorum, Ecclesia universaliter in coelis ad visionem sui Conditoris introducitur. Cujus vitae desideriis, quoties in hac vita sustollimur, quasi de figura civitatis ntamur. Unde et bifarie haec eadem dedicatio potest per significationem accipi; interim videlicet in spe desiderantium ac mundantium oculos cordis, quibus Deum videre valeant; tunc vero in re ipsa fruentium divina visione beatorum hominum in corporibus spiritualibus inter angelicorum agmina spirituum. Requisierunt Levitas de omnibus locis suis, etc. Requirunt
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tantũ gentis udeȩ ac pͥncipũ eiꝰ.
s et aliarum gentiũ similit̾ in ip¬
so libro m̃tio fit. ex multoꝵ libro¬
rũ conlatione ueritas sacre bisto¬
rię pateat. et sensus narrationis
eius lectori lucidior fiat. Tu uͦ si
qͥd in memorato oꝑe tͥ gratũ atq
utile in ueneris. largitiori omĩũ
bonoꝵ in de grãs referas. si quid
aut̃ rep̾hensibile in eo eẽ ꝑspexeris.
nr̃ȩ infirmitati et imꝑitiȩ deputes.
et apud clementẽ uidicẽ ueniam.
impetrare nobis ꝑ sacras oratio¬
nes festines. sicq optimo largi¬
tiori dignũ honorẽ et fragili opi¬
fici opoitunũ conferes solatium.
Frat̾nitatẽ tuã diuina maiestas
ꝓsꝑis surcessibꝰ pollentẽ. et ȩt̾nȩ
beatitudinis gaudia ꝓmerentẽ.¬

Expanded text:
non tantum gentis Judaeae ac principum ejus, non tantum gentis Judaeae ac principum ejus, sed et aliarum gentium similiter in ipso libro mentio fit, ex multorum librorum collatione veritas sacrae historiae pateat, et sensus narrationis ejus lectori lucidior fiat. Tu vero, si quid in memorato opere tibi gratum atque utile inveneris, largitor omnium bonorum mihi gratias referat; si quid autem reprehensibile in eo esse prospexeris, nostrae infirmitati et imperitiae deputes et apud clementem judicem veniam impetrari nobis per sacras orationes festines, sicque optimo largitori dignum honorem et fragili opifici opportunum conferes solatium. Fraternitatem tuam divina majestas prosperis successibus pollentem et aeternae beatitudinis gaudia promerente
Abbreviated transcription (Latin):
obscurus ẽ sensus. qͥn etiã ꝑ tropo ᷤᷤ
figurarũ occultꝰ ẽ intellectus. Et
quod eodẽ tẽpore cõmentarios in
lbros regũ nuꝑ anobis editos ue¬
nerabili abbati hilduino tradiderã
tu qͥdẽ prauitatẽ meã exhortatus
es quatinus in libros paralypome¬
non atq machabeoꝵ commñ tarios
uixta uestigia maioꝵ pari studio
condiderim. feci quantũ potui. Et
pous libri expositionẽ luduunco
regi editã dedi. seqͤntis uͦ tuȩ scĩta¬
ti tradendã reseruaui. ut petitio
tula ñ ee̾t uana. neq haberes me
siggillandũ quasi tͥ roganti nollẽ
conferre. qd̃ aliis gratis contulerĩ.
inde qd iam confectũ opus habe.
ltere eo sicut decet seruũ xp̃i cũ
cõmunione multoꝵ. et qđ solus
impetraueras ad plurimoꝵ utili¬
tatẽ ꝑuenire facias. De cȩtõ quoq
uolo scĩtatem tuã scire qđ ipsum
opus ido partim de diuina hystori¬
a partim de iosephi uideoꝵ histori¬
ei traditione. partim uͦ de aliarũ
gentium historiis contexui. ut qr

Expanded text:
scurus est sensus, quin et per tropos figurarum occultus est intellectus; et quia eodem tempore commentarios in libros Regum nuper a nobis editos venerabili abbati, Hilduino tradideram, tu quidem parvitatem meam exhortatus es quatenus in libros Παραλειπομένων atque Machabaeorum commentarios juxta vestigia majorum pari studio conderem. Feci quantum potui, et prioris libri expositionem, Ludovico regi editam, dedi; sequentis vero tuae sanctitati tradendum reservavi, ut petitio tua non esset vana, neque haberes me suggillandum quod tibi roganti nollem conferre quod aliis gratis contulerim. Proinde quia jam confectum opus habes, utere eo sicut decet servum Christi cum communione multorum; et quod solus impetraveras, ad plurimorum utilitatem pervenire facias. De caetero quoque volo sanctitatem tuam scire quod ipsum opus ideo partim de divina historia, partim de Josephi Judaeorum historici traditione, partim vero de aliarum gentium historicis contexui, ut quia
Abbreviated transcription (Latin):
pulus aut̃ stabat in gradu suo.
Cum enim p̃sules quantũ honore
prestant. tantum bonis oꝑibus
subditos ante ire satagunt: tunc
et idem subditi bonis eoꝵ incita¬
ti exemplis. siue gradum uitȩ iã
deuoti ex secuntur. eorumq piis
ex hortationibus al moniti. lacri¬
mas pro admissis erratibus.
siue etiam ꝓ desiderio patriȩ
cȩlestis erebras fundere delec¬
tantur. Unde et bie quoq ap¬
te subiungitur. Flebat aut̃ omĩs
popłs: cum audiret uerba legis. Ui¬
rum quia idem doctones scĩ. qui m̃¬
tes auclitoꝵ suoꝵ et lectionibus sa¬
eris. deuotis suis exhortationibus
ad lacrimas excitant. easdem quoq
lacrimas consolantur. dum semp¬
terna gaudia secutura ẽẽ ꝓmittunt
recte sub iungitur: Et dixit eis.
Ite. et edite pinguia. et bibite mulsi¬

Expanded text:
pulus autem stabat in gradu suo. pulus autem stabat in gradu suo. Cum enim praesules, quantum honore praestant, tantum etiam bonis operibus subditos anteire satagunt, tunc et iidem subditi bonis eorum incitati exemplis, suae gradum vitae jam devoti exsequuntur; eorumque piis exhortationibus admoniti, lacrymas pro admissis erratibus, sive etiam pro desideriis patriae coelestis crebras fundere delectantur. Unde et hic quoque apte subjungitur: Flebat autem omnis populus, cum audiret verba legis. Verum quia iidem doctores sancti, qui mentes auditorum suorum et lectionibus sacris et devotis suis exhortationibus ad lacrymas excitant; easdem quoque lacrymas consolantur, dum sempiterna illos gaudia secutura esse promittunt. Recte subjungitur: Et dixit eis: Ite, et edite pinguia, etc. Sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
sepe dictum ẽ. sieut es ꝓ cliutur¬
nitate ꝑ durandi. uel suauitate
sonandi diuinis competit saera¬
mentis. quȩ nulla scłoꝵ longi¬
tudine deficiunt. et in omnem
terrã exiuit sonus eoꝵ: ita etiã
ligneum eisclem aptissime congruit:
Propter uidelicet tropheum dñicȩ
passionis. Suꝑ uniuersum ergołm
pontifex eminet: quando is qui gͣ¬
dum doctoris accipit. merito uitȩ
ꝑfectioris actionem uulgi transcen¬
dit. Stat aut̃ in gradu ligneo. quẽ
fecerat ad loquendum: quando
singulari imitatione dnĩcȩ passi¬
onis. altiorem se cȩteris facit. Sn¬
de merito fidutiã libere uerbum
dei predicanti obtinet. Nam qͥ
passionem dni ꝓ suo modulo con¬
tempnit imitari: nec dũ gradũ
ligneum unde infirmis suꝑ e¬
mineat ascendit. Ideoq necesse
ẽ. talis seriba trepidus p̃cepta
dei predicet: tunens suie erubes¬
cens. ea quȩ ipse non facit. aliis
facienda proponere. Unde apte
insequentibus ad iungitur. Po¬

Expanded text:
saepe dictum est, sicut aes pro diutursaepe dictum est, sicut aes pro diuturnitate perdurandi, vel suavitate sonandi, divinis competit sacramentis, quae nulla saeculorum longitudine deficiunt, et in omnem terram exivit sonus eorum , ita etiam lignum eisdem aptissime congruit, propter videlicet trophaeum Dominicae passionis. Super universum ergo populum pontifex eminet quando is qui gradum doctoris accipit, merito vitae perfectioris actionem vulgi transcendit. Stat autem in gradu ligneo, quem fecerat ad loquendum, quando singulari imitatione dominicae passionis altiorem se caeteris facit. Unde merito fiduciam libere verbum Dei praedicandi obtinebat. Nam qui passionem Domini pro suo modulo contemnit imitari, necdum gradum ligneum, unde infirmis superemineat, ascendit. Ideoque necesse est talis scriba trepidus praecepta Dei praedicet, timens vel erubescens ea quae ipse non fecit, aliis facienda proponere. Unde apte in sequentibus adjungitur: Po
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ: quia stetit salomon¬
coram altare dñi ex aduerso uni¬
uersȩ multitudinis isrł. et exten¬
dit manus suas. Si quidem fece¬
rat salomon basim eneam. et po
suerat eam in medio basilieȩ: ha¬
bentem quinq cubitos longitu¬
dinis. et quinq cubitos latitu¬
dinis. et tres cubitos in altum:
stetitq suꝑ eam. Inmedio namq
basilicȩ. in medio dicit atrii sacer¬
dotum: cui basilica maior atrioꝵ
exterioꝵ. omni ex parte templi
erat cireumdata. Dequibus su¬
ꝑius ineodem libro scriptum ẽ.
Fȩcit etiam atrium sacerdotum:
et basilicam grandem. Uerum
salomon quasi rex basim fȩcit
eneam: porro ezras quasi minoris
potentiȩ gradum ad loquendum
ligneum constituit: sicut etiam
salomon siue moyses altare ho¬
locausti fecerunt eneum: ꝓ quo
filii transinigrationis reposue¬
runt lapideum. S non ẽ putan¬
dum: minoris sacramentum ꝑ¬
fectionis ligneum gradũ. quam
basem habere eneam. Quod enĩ

Expanded text:
dictum est, quia stetit Salomondictum est, quia stetit Salomoncoram altare Domini ex adverso universae multitudinis Israhel et extendit manus suas siquidem fecerat Salomon basem aeneam et posuerat eam in medio basilicae, habentem quinque cubitos longitudinis, et quinque cubitos latitudinis, et tres cubitos in altum stetitque super eam. In medio namque basilicae, in medio dicit atrii sacerdotum, quae basilica major atriorum exteriorum omni ex parte templi erat circumdata. De quibus superius in eodem libro scriptum est: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem. Verum quia Salomon quasi rex, basem fecit aeneam, porro Esdras quasi minoris potentiae, gradum ad loquendum ligneum constituit. Sicut etiam Salomon sive Moyses altare holocausti fecerunt aeneum, pro quo filii transmigrationis reposuerunt lapideum. Sed non est putandum, minoris sacramentum perfectionis ligneum gradum, quam basem habere aeneam. Quod enim