comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ duos homines sic appellat. ut unũ ueterẽ
quẽ debemus exuere. alterũ nouũ. & eũ indu¬
endũ cõmemoret. Quorũ rursus illũ appellat
imaginẽ terreni hominis. quia scđm peccatũ
primi hominis gerit᷑ quiest adã. Alterum
i maginẽ celestis hominis. qr scđm iusticiã
secundi hominis gerit᷑. quiẽ xp̃s. i ħ s. Exterior
autẽ homo qui nunc corrũpit᷑. fu tura resur¬
rectione in nouat᷑. cũ istã mortẽ ꝑsoluerit
quã naturae debet. lege illa quae in parad r̃so
qđ dicit᷑ etiã corpus factũ ad similitudinẽ dĩ.
facile intelligit qui diligent̃ attendic qđ dic̃¬
tũ ẽ. Et fecit ds̃ omĩa bona ualde. Nemo enĩ
dubitat. qđ sit ipse primitus bonus. Multis
enĩ modis. dici possunt ressimiles dõ. Aliae
scđm uirtutẽ & sapientiã factae. qr in ipso
ẽ uirtus & sapientia ñ facta. aliȩ in quantũ
solũ ui uunt. qr ille sũ me & primitus uiuit.

Expanded text:
item duo homines sic appellat, ut unum ueterem, item duo homines sic appellat, ut unum ueterem, quem debemus exuere, alterum nouum et eum induendum commemoret. quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia secundum peccatum primi hominis geritur, qui est Adam; alterum imaginem caelestis hominis, quia secundum iustitiam secundi hominis geritur, qui est Christus Iesua. exterior autem homo nunc corrumpitur, futura resurrectione innouatur, cum istam mortem persoluerit, quam naturae debet lege illa, quae in paradiso ad similitudinem dei, facile intellegit qui diligenter attendit quod dictum est: et fecit deus omnia bona ualde. nemo enim dubitat, quod sit ipse primitus bonus. multis enim modis dici possint res similes deo: aliae secundum uirtutem et sapientiam factae, quia in ipso est uirtus et sapientia non facta, aliae in quantum solum uiuunt, quia ille summe et primitus uiuit,
Abbreviated transcription (Latin):
cernat ut ab apło dictũ sit. & si in i cerior homo
nr̃ corrũpit᷑. sed interior renouat᷑ dedie in
diem: queri potest utrũ unus horũ factussit
ad imaginẽ & similitudinẽ dĩ. Nã illud
quȩrere stultũ ẽ. si unusquis horũ. Quis eñi
dubitat eũ potius qui renouat quã eũ qui
corrũpit᷑ dicere : Utrũ autẽ ambo magna
quȩstio ẽ Nã si ex terior homo ẽ adã & interi¬
or xxp̃s. bene ambo intelligunt᷑. Scđm adam
sicut adõ factus ẽ bonus ñ manserit. & dili¬
gendo carnalia carnalis effectus sit. Non
Absurde uideri potest hoc ipsũ ei fuisse care¬
re imagine dĩ. & similitudinẽ amittere.
Acꝑ hoc ipse renouatꝰ. & ipseẽ. etiã interior.
Q uomodo ergo ẽ ipse & exterior : An scđm corpꝰ
ut interior sit scđm animã . & interioras sit
resurrectio & renouatio quaȩ nunc fit. scđm
mortẽ prioris uitae id ẽ. peccati. & scđm rege¬
nerationẽ ⁊ ꝯua uitae idẽ iusticie. Quos

Expanded text:
exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem: quaeri potest, utrum unus horum factus sit ad imaginem et similitudinem dei. nam illud quaerere stultum est: si unus, quis horum? quis enim dubitat eum potius qui renouatur quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio est. nam si exterior homo est Adam et interior Christus, bene ambo intelleguntur. sed cum Adam, sicut a deo factus est, bonus non manserit et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde uideri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine dei et similitudinem amittere. ac per hoc ipse renouatur et ipse est etiam interior. quomodo ergo est ipse exterior? an secundum corpus, ut interior sit secundum animam et interioris sit resurrectio et renouatio, quae nunc fit secundum mortem prioris uitae, id est peccati, et secundum regenerationem nonae uitae, id est iustitiae? quos
Abbreviated transcription (Latin):
de angło. uel dedõ aliquid narrant̃.i
Horũ enĩ uoluntas uerbipmi potest.
ne deipsa int̃se aliquid discrepent. Sane
p̃ter mittere ñ oportet hoc loco intentũ
& ad cȩcera quaetalia forte occurrerint.
facere lectorẽ qr lucas diocit quinqua¬
genos iussos eẽ. discũbere. marcus uero
qđ ille p̃t̃ misit. Nihilitaq contrariũ ẽ.
Uerũ tam̃ si alius de quinquagenis tantũ
cõmemoraret. alius autẽ decentenis. ualde
uideret᷑ eẽ. contrariũ. nec facile di nosce¬
retur. utrũq dictũ eẽ. Unũ autẽ ab altero.
Alterũ ab altero eẽ. cõmemoratũ. & tam̃
attentius consideratũ. inueniri debiusse
quis non fateat᷑.: Hoc ideo dixi qui a
existunt sȩpe aliqua eius modi quae

Expanded text:
de angelo, vel de Deo aliquid narrant. de angelo, vel de Deo aliquid narrant. Horum enim voluntas verbis promi potest, ne de ipsa aliquid inter se discrepent. Sane praetermittere non oportet hoc loco, intentum et ad caetera quae talia forte occfacere lectorem, quia Lucas dixit quinquagenos iussos esse discumbere, Marcus uero quod ille praetermisit; nihil itaque contrarium est. uerum tamen si alius de quinquagenis tantum commemoraret, alius tantum de centenis, ualde uideretur esse contrarium; nec facile dinosceretur utrumque dictum esse, unum autem ab altero, alterum ab altero esse commemoratum: et tamen adtentius consideratum inueniri debuisse quis non fateatur? hoc ideo dixi, quia existunt saepe aliqua eiusmodi, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ex discipłorũ ꝑsona retulerunt. Et lucas
quidẽ. responsionẽ philippi & responsio¬
nẽ andreae inunã sententiã constrinacit.
Q đ enĩ ait. ñ sunt nobis plusquã quinque
panes & duopisces: andreae retulit respon¬
sionẽ. Qđ uero ad iunxit. nisi forte nos
eamus & emamus in omnẽ hanc turbã
Aescas. uidet᷑ ad responsionẽ philippi ꝑti¬
nere. nisi qđ deducentis denariis tacuit.
Quã quã & ip̃sius andreae sententia. potest
hoc intelligi. Cũ enĩ dixisset. est puer
unus hic qui habet quinq. panes ordea¬
cios & duospisces. ad iunxit etiã ipse.
Sed haec quid sunt int̃ tantos: hoc est
dicere. Nisi forte nos eamus & emamus
in omnẽ hanc turbã aescas. Ex qua
uni uersa uarietate uerborũ. rerũ autẽ
sententiarũq. concordia. satis apparet
salubrit̃ nos doceri nihil quaerendũ iN
uerbis nisi loquentiũ uoluntatẽ. cui
demonstrandȩ inuigilare debent om̃s
ueridici narratores. cũ de homine: uel

Expanded text:
ex discipulorum persona retulerunt: et Lucas ex discipulorum persona retulerunt: et Lucas quidem responsionem Philippi, et responsionem Andreae, in unam sententiam constrinxit. Quod enim ait: Non sunt nobis plus quam quinque panes et duo pisces; Andreae retulit responsionem: quod vero adjunxit: Nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas: Videtur ad responsionem Philippi pertinere, nisi quod de ducentis denariis tacuit, quanquam et in ipsius Andreae sententia potest hoc intelligi. Cum enim dixisset: Est puer unus hic qui habet quinque panes hordeaceos et duos pisces; adjunxit etiam ipse: Sed haec quid sunt inter tantos? Hoc est dicere, nisi forte nos camus et emamus in omnem hanc turbam escas. Ex qua universa varietate verborum, rerum autem sententiarumque concordia satis apparet, salubriter nos doceri, nihil quaerendum in verbis nisi loquentium voluntatem, cui demonstrandae invigilare debent omnes veredici veridici narratores cum de homine, vel
Abbreviated transcription (Latin):
date illis uos manducare. Cui etiam
marcus lucasq consentiunt. tantũ hoc
p̃ter mittentes qđ ait. ñ habent necesse
ire. Intelligit᷑ ergo post haec uerba dnm̃
inspexisse multitu dinẽ. & dixisse philippo
qđ ioħs cõmemorat. isti autẽ p̃termiser̃
Deinde qđ philippus apudioħem respondit.
hoc marcus a discipulis responsũ esse
cõmemorat. uolens intelligi hoc & ore
cȩterorũ philippũ respondisse. quã quã
& pluralẽ numerũ ꝓsingulari usitatissi¬
mẽ ponere potuerunt. Quid ergo ait
philippus: Oucentorũ denariorũ panes
ñ sufficiunt eis. ut unusquisq modicũ
quid accipiat. Hoc ẽ. dicere qđ ait mareꝰ
Cuntes ememus ducentis denãriis panes.
& dabimus eis manducare. Qđ autem
cõmemorat idẽ marcus dixisse dnm̃.
quot panes habetis. p̃ termiser̃ cȩteri.
Qđ autẽ andreas apud ioħem dequinq
panib & duob. piscib suggessit. hoc cȩteri
pluralẽ numerũ ꝓsingulari ponentes:

Expanded text:
date eis uos manducare. cui etiam date eis uos manducare. cui etiam Marcus Lucasque consentiunt tantum hoc praetermittentes quod ait: non habent necesse ire. intellegitur ergo post haec uerba dominum inspexisse multitudinem et dixisse Philippo quod Iohannes commemorat, isti autem praetermiserunt. deinde quod Philippus aput Iohannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat uolens intellegi hoc ex ore ceterorum Philippum respondisse, quamquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. quid ergo ait Philippus? ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat, hoc est dicere quod ait Marcus: euntes ememus ducentis denariis panes et dabimus eis manducare. quod autem commemorat idem Quot panes habetis? Praetermiserunt caeteri. Quod autem Andreas apud Joannem de quinque panibus 110 et duobus piscibus suggessit, hoc caeteri pluralem numerum, pro singulari ponentes,
Abbreviated transcription (Latin):
impleuerunt duodecĩ cophinos fragm̃¬
torũ ex quinq panib. ordeacus quae su ꝑ¬
fuerunt. his qui manducauerant. Non
hic quęrit᷑ qđ iste dixxit. cuiꝰ modi essent
panes. Hordeacios enĩ fuisse ñ tacuiti qđ
cȩterita cuerunt. Neq hoc querit᷑ qđ iste
ñ dixit fuisse ibi etiã p̃ter quinq milia
uirorũ mulieres & paruulos. qđ dicit maths.
Et om̃ino iã certũ eẽ.debet & regulariter
tenere. In talib questionib neminem
moueri oportere. cũ ab alio dicit᷑ qđ ab alio
prȩt̃mittit᷑ Sed querit᷑ quomodo ea
quae dixerunt uera sint omĩa. ne narra¬
tionẽ alterius narrans aliũ alt̃ excludat.
Sienĩ dñs scđm narrationẽ loħis ꝓspectis
turbis quaesiuit aphilippo tẽptans eũ.
unde illis aescae dari possent. potest
mouere quomodo sit uerũ qđ alii narra¬
uerunt prius dicisse dño discipłos ut di¬
mitteret turbas. quo possent sibi alim̃ta
emere de ꝓximis locis. Quib. ille respondit
scđm matheũ. Non habent necesse ire.

Expanded text:
runt duodecim cophinos fragmentorum ex quinque panibus hordeaceis quae superfuerunt his qui manducaverunt. Non hic quaeritur quod iste dixit, cujusmodi essent panes, hordeaceos enim fuisse non tacuit, quod caeteri tacuerunt. Neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque millia uirorum mulieres et paruulos, quod dicit Mattheus. et omnino iam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus neminem moueri oportere, cum ab alio dicitur quod ab alio praetermittitur. sed quaeritur, quomodo ea quae dixerunt uera sint omnia, ne narrationem alterius narrans aliud alter excludat. si enim dominus secundum narrationem Iohannis prospectis turbis quaesiuit a Philippo temtans eum, unde illis escae dari possent, potest mouere, quomodo sit uerum, quod alii narrauerunt, prius dixisse domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis, quibus ille respondit secundum Mattheum: non habent necesse ire,
Abbreviated transcription (Latin):
finis ñ erit ues pera. sed dominicus dies
uelut octauus ȩt̃nus. quixp̃i resurrec¬
tione sacratus ẽ. xt̃nã ñ solũ sp̃s uerũ
etiã corporis requiem p̃figurans. ubi
uacabimus & uidebi mus. uidebi mus
& amabimus. Amabimus & laudabimꝰ
Ecce qđ erit infine sine: Nã quis alius sine.¬
DICATMATHEUS CENTURIONEM AD
dÑM ACCESSISSEPROPUEROSUO
CŨ LNCASDICAT QUODAMICOSAO
IUMMISERAT. EXLIBRODECONSEN-¬
UIdeamus uttũ sibi deseruo centurionis
Ymatheus lũcasq consentiant. Matheus enĩ
dicit. Accessit ad eũ centurio. rogans eũ &
dicens. Puer m̃s iacet paraliticus indomo.
Cui uidet᷑ repugnare. qđ ait lucas. Et cũ
Audisset de iħu. misit adeũ seniores uide¬
orũ rogans eũ ut ueniret & saluaret seruũ
eius. Atilli cũ uenissent adiłm. rogabaNT

Expanded text:
finis non erit uespera, sed dominicus dies finis non erit uespera, sed dominicus dies uelut octauus aeternus, qui Christi resurrectione sacratus est, aeternam non solum spiritus uerum etiam corporis requiem pvacabimus et videbimus, videbimus et amabimus, amabimus et laudabimus; ecce quod erit in fine, sine fine. Nam quis alius nostedicat Matthaeus Centurionem ad Dominum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum miserit, ex libro II de ConsenVideamus utrum sibi de seruo centurionis Matthaeus Lucasque consentiant. Matthaeus enim dicit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens: puer meus iacet in domo paralyticus. cui uidetur repugnare quod ait Lucas: et cum audisset de Iesu, misit ad eum seniores Iudaeorum rogans eum, ut ueniret et saluaret seruum eius.
Abbreviated transcription (Latin):
nit᷑. ut prima atas tã quã primus diessit
Ab adã usq ad diluuiũ. Scđa inde. usq
Ad abrahã. ñ aqualitate tẽporũ. sed nu¬
mero generationũ. Denas quippe habere
repperiunt᷑. Hinc iã sicut matheus
euangelista de t̾minat. tres atates usq
ad oxp̃i subsequnt᷑ aduentũ. quae singulȩ
denis & quat̃nis generationib. explicant᷑.¬
Ab abrahã usq ad dauid una. altera inde
usq ad trans migrationẽ in babiloniã. Tercia
inde . usq ad xp̃i carnalẽ natiuitatem.
Fiunt itaq om̃s quinq Sexta nunc agitur.
nullo generationũ numero metienda. ꝓpt̃
id qđ dictũ ẽ. Nonẽ urm̃ scire tẽpora
quȩ pat̃ posuit insua potestate. Posthanc
tã quã indie septimo requiescet ds̃. cum
eundẽ diẽ septimũ qđ nos erimus inscipso
faciet requi esceret Deistis porro aetatib
singulis. nunc diligent̃ longũ ẽ. disputare.
Haec tam̃ septima erit sabbatũ nrm̃. cuius

Expanded text:
nitur, ut prima aetas tamquam primus dies sit nitur, ut prima aetas tamquam primus dies sit ab Adam usque ad diluuium, secunda inde usque ad Abraham, non aequalitate temporum, sed numero generationum; denas quippe. habere reperiuntur. Hinc iam, sicut Matthaeus euangelista determinat, tres aetates usque ad Christi subsequuntur aduentum, quae singulae denis et quaternis generationibus explicantab Abraham usque ad Dauid una, altera inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, tertia inde usque ad Christi carnalem natiuitatem. fiunt itaque omnes quinque. sexta nunc agitur nullo generationum numero metienda propter id quod dictum est: non est uestrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate. post hanc tamquam in die septimo requiescet deus, cum eundem diem septimum, quod nos erimus, in se ipso deo faciet requiescere. de istis porro aetatibus singulis nunc diligenter longum est disputare; haec. autem septima erit sabbatum nostrum, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
nobis nos ipsi eẽ. uoluimꝰ. quando ab illo
cetidimus. audientes a seductore. erits
sicut dii. Et recedentes auerodõ. quo faci¬¬
entecessemus. eius participatione. ñ desertio¬
& grã maiore ꝑfecti. ua cabimus in aet̃nũ
uidentes quia ipseẽ . ds̃. quo plenierimus.
quando ipse erit omĩa in om̃ib: Nã & ipsa
operabona nr̃a. quando ipsius potius intelli¬
gunt᷑ cẽ quã nr̃a. tunc nobis ad hoc sabbatũ
ad ipiscendũ imputant᷑. Quia si nobis ea
tribuerimus seruilia erunt. cũ desabbato
dicat᷑. om̃e opus seruile ñ facietis. Pro pt̃ qđ
& ꝑ ezechielẽ ꝓphetã dicit᷑. Et sabbata mea
dedi eis insignũ int̃ me & int̾ eos. ut scirent
bimus. & ꝑfecte uidebimus qi ipseẽ. dĩ.
pse enĩ numerus xtatũ. ueluti dierũ. si scđm
eos articulos tẽporis cõputet᷑ qui inscrip¬
turis uident᷑ ex p̃ssi. iste sabbatis mus
cuidentius apparebit. qm̃ septimus inue¬

Expanded text:
nobis ipsi esse uoluimus, quando ab illo nobis ipsi esse uoluimus, quando ab illo cecidimus, audientes a seductore: Eritis sicut di et recedentes a uero Deo, quo facie di essemus eius participatione, non desertioet gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum, uidentes quia ipse est Deus, quo pleni erimus quando ipse erit omnia in omnibus. Nam et ipsa opera bona nostra, quando ipsius potius intelleguntur esse quam nostra, tunc nobis ad hoc sabbatum adipiscendum inputantur; quia si nobis ea tribuerimus, seruilia erunt, cum de sabbato dicatur: Omne opus seruile non facietis; propter quod et per Ezecbielem prophetam dicitur: Et sabbata mea dedi eis in signum inter me et inter eos, ut scirent bimus, et perfecte uidebimus quia ipse est Deus. Ipse etiam numerus aetatum, ueluti dierum, si secundum eos articulos temporis conputetur, qui scripturis uidentur expressi, iste sabbatismus euidentius apparebit, quoniam septimus inue
Abbreviated transcription (Latin):
iste simiseria careat. Scđm hanc obliuionẽ
qͣuãm posteriore loco posui. ñ erunt memores
scĩ p̃teritorũ malorũ. Carebunt enĩ om̃ib
ita ut penitus deleant᷑ desensib eorũ. Ea
tam̃ potentia scientiae quae magna erit
sempit̃na miseria ñ latebit. Alio quin sise
fuisse miseros nesci turi sunt. quomodo sicut
Ait psalmus miscđias dñi in aet̃nũ cantabunđ.
liberati sumus. nihil erit ꝓfecto illi iocundiusi
ciuitati. Ibi ꝑficiet᷑. uacate & uidete . qm̃
ego sũ ds̃. qđ erit uere maximũ sabbatũ. ñ
habens uesperã. qđ cõm̃ dauit dñs in primis
operib mundi. ubi legit᷑. Et requieuit ds̃
die septimo ab om̃ib operib suis que fecit.
& benediocit diem septimũ & scĩ ficauit eũ.
qr in eo requieuit ab om̃ib operib suis quae
in choauit ds̃ facere. Dies enĩ septimus. etiam
nos ipsi erimus. quando eius fuerimus bene¬
dictione & scĩ ficatione pleni atq ꝑfecti.
Ibi uacantes uidebimus qm̃ ipseẽ. ds̃. qđ

Expanded text:
iste, si miseria careat. Secundum hanc obliuionem, quam posteriore loco posui, non erunt memores sancti praeteritorum malorum; carebunt enim omnibus, ita ut penitus deleantur de sensibus eorum. Ea tamen potentia scientiae. quae magna in sempiterna miseria non latebit. Alioquin si se fuisse miseros nescituri sunt, quo modo, sicut ait psalmus, misericordias Domini in aeternum cantabunt? s sanguine liberati sumus, nihil erit profecto illi iucundius ciuitati. Ibi perficietur: Vacate et uidete quoniam ego sum Deus; quod erit uere maximum sabbatum non habens uesperam, quod commendauit Dominus in primis operibus mundi, ubi legitur: Et requieuit Deus die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et benedixit Deus diem septimum et sanctifiicauit eum, quia in eo requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit Deus facere. Dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni adque refecti. Ibi uacantes uidebimus quoniam ipse est Deus; quod
Abbreviated transcription (Latin):
tio ñ amatheo scđmordinẽ euangelistarũ.
sed a iohanne potius a quo ita ex pressa est
ista narratio. ut etiã nomina discipulorũ
diceret . cũ quib dehacre locutus ẽ. dtis.
ta enĩ dicit. Cũ subleuasset ergo iħs oculos. &
uidisset quia multitudo maxima uenit
ad eũ dicit ad philippũ. Unde ememus
panes ut manducent hi Hoc autẽ dicebat

Expanded text:
tio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, tio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multitudo maxima uenit ad eum, dicit ad Philippum: unde ememus panes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit alius qui m̃ tiri ñ potuit. Sic enĩ
illa mulier quae fluxũ sanguinis patiebat᷑
quã uis fimbriã uestim̃ti eiꝰ tenuerit. magis
credidit: eo magis accessit ad dñm. Iã cȩtera
inhoc capitulo qu&e alt̃ dicit & alt̾ p̃t̃mitat.
suꝑ fluo ꝑ tractant᷑. cũ ex illa regula primitꝰ
cõm̃dat᷑ nihil in ueni ant᷑ habere con¬
trariũ . CLXUIII. I MIRACULODE
QUINQUE PANIBUS Q̃E AD MODŨ IN TERSE
OM̃SUTUOR EUANCELS TE CONSETIANT
oc ergo miraculũ qđ om̃s quãtuor
euangelistȩ cõmemorant & putant᷑ int̾se
Aliquid discrepare. considerandũ atq tractan¬
dũ est. ut ex hoc etiã ad cȩtera similia regulae
locutionũ discant᷑. quib. tã diuersis eadem
b. quã illȩ turbȩ aquibus p̾mebatur. Ut enĩ
hȩc qͦ magis credidit. eo magis tetigit dnm:¬
tam̃ sententia retinet᷑. & Ueadẽ rerũ ucritas
custodit᷑. Et incho anda quidẽ ẽ. considera¬

Expanded text:
dixerit alius qui mentiri non potuit. sic enim et dixerit alius qui mentiri non potuit. sic enim et illa mulier, quae fluxum sanguinis patiebatur, quamuis fimbriam uestimenti eius tenuerit, magis credidit, eo magis accessit ad Dominum. Jam caetera in hoc capitulo, quae alter dicit, et alter praetermittit, superfluo pertractantur, cum ex illa regula primitus commendata nihil inveniantur habere contrarium. CAPUT CLXVIII. In miraculo de quinque panibus, quemadmodum inter se omnes quatuor evangelistae consentiant. Hoc ergo miraculum quod omnes quatuor evangelistae commemorant, et putantur inter se aliquid discrepare considerandum atque tractandum est; ut ex hoc etiam ad caetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diversis eadem quam illae turbae, a quibus premebatur. ut enim haec, quo magis credidit, eo magis tetigit domtamen sententia retinetur et eadem rerum ueritas custoditur. et inchoanda quidem est considera
Abbreviated transcription (Latin):
Siergo ipsa ꝑuentio usitate dicit᷑ ꝑ alios
fieri quanto magis accessus ꝑ alios fieri
potest. qui plerũq in fra ꝑuentionem
remanent quando potuerit quisq plun¬
mũ quidẽ accedere. sed ta m̃ ñ potuerit
ꝑuenire. Nonergo absurde matheus etã
qđ uulgo posset intelligi ꝑalios factũ accessũ
centurionis ad dñm cõpendio dicere uoluit.
Accessit ad eũ centurio. Uerũ tam̃ ñ negle¬
gent̃ intuendaẽ. etiã scĩ euangelistȩ alti¬
tudo mistice locutionis. scđm quã scriptũ
ẽ. in psdmo. Accedite ad eũ & illumina¬
mini. Proinde qui fidẽ centurionis qua
uere accedit᷑ ad iħm ita ipse lauda uit ut
diceret. ñ inueni tantã fidẽ in isrł. ipsum
potius accessisse ad xp̃m dicere uoluit
prudens euangelista. quã illos ꝑ quos uerba
sua miserat. Porro autẽ lucas ideo totũ
quẽ ad modũ gestũ eoẽ. aperuit. ut ex hoc
intelligere cogerem᷑ quẽ ad modũ accessisse

Expanded text:
Si ergo ipsa perventio usitate dicitur per alios Si ergo ipsa perventio usitate dicitur per alios fieri, quanto magis accessus per alios fieri potest, qui plerumque infra perventionem remanet, quando potuerit quisque plurimum quidem accedere, sed tamen non potuerit pervenire? Non ergo absurde Matthaeus, etiam quod vulgo posset intelligi, per alios facto accessu centurionis ad Dominum, compendio dicere voluit, Accessit ad eum centurio. Verumtamen non negligenter intuenda est etiam sancti evangelistae altitudo mysticae locutionis, secundum quam scriptum eat in psalmo: accedite ad eum et inluminamini. proinde quia fidem centurionis,. qua uere acceditur ad Iesum, ipse ita laudauit, ut diceret non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam illos per quos uerba sua miserat. porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intellegere cogeremur, quemadmodum eum accessisse
Abbreviated transcription (Latin):
Arbi tratus ut uenirẽ adte. sadic uerbo. &
sanabit᷑ puerm̃s. Si enĩ ita hoc gestũ est.
quo modo erit uerũ qđ matheus narrat.
Accessit ad eũ quidã centurio. cũ ipse non
Accesserit sed amicos miserit. nisi diligent̃
Aduertentes intelligamus matheũ non
om̃i modo deseruisse usitatũ morẽ loquen¬
di : Nonsolũ enĩ dicere solemus acces¬
sisse aliquid etiã ante quã ꝑueniat illuc
quodicit᷑ accessisse. unde eaã dicimus
parũ accessit. uel multũ accessit eo qo
Appetit ꝑuenire. uerũ etiã ipsã ꝑuenti¬
onẽ cuius adipiscendi causa acceditur.
dicimus plerũq factũ. &si eũ ad quem
ꝑuenit ñ uideat ille qui ꝑuenit. cũ per
Amicũ ꝑuenit ad aliquẽ cuius & fauor
ẽ. necessarius Qđ ita tenuit c̃ suetudo.
ut iã etiã uulgo ꝑuentores appellent᷑.
qui potentiã quorũ libet tãquã in acces¬
sibiles animos ꝑ conuenientiũ ꝑsonarũ
in t̃positionẽ ambitionis arte ꝑ tingunt.

Expanded text:
arbitratus ut venirem ad te; sed dic verbo, et sanabitur puer meus. Si enim ita hoc gestum est, quomodo erit verum quod Matthaeus narrat? Accessit ad eum quidam Centurio, cum ipse non accesserit, sed amicos miserit? nisi diligenter advertentes intelligamus, Matthaeum non omnimodo deseruisse usitatum morem loquendi. Non solum enim dicere solemus accessisse aliquem, etiam antequam perveniat illuc, quo dicitur accessisse. Unde etiam dicimus, parum accessit, vel multum accessit, eo quo appetit pervenire: verum etiam ipsam perventionem, cujus adipiscendae causa acceditur, dicimus plerumque factam, etsi eum ad quem pervenit non videat ille qui pervenit, cum per amicum pervenit ad aliquem, cujus ei favor est necessarius Quod ita tenuit consuetudo, ut etiam jam vulgo perventores appellentur, qui potentium quorumlibet tanquam inaccessibiles animos, per convenientium personarum interpositionem ambitionis arte pertingunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tã quã incaeli uolatilib. confugiendo requi
hyeremiae ꝓphetiã reditꝰ ex captiuitate. &
tẽplũ renouat᷑ quis fidelis xp̃ianus non¬
in telligat post euoluta tẽpora quae septena¬
ru dierũ numeri repetitione transcurr᷑.
etiã nobis idẽ. ecđae dĩ ad illã caelestẽ hierłm
ex huius scłi peregrinatione redeundum
magnũ. cuius figurã gerebat ille iħs
sacerdos magnus illius tẽporis quo tẽplũ
aedificatũ ẽ. post captiuitatẽ. quẽ ꝓpheta
zacharias uidit insordido habitu. Deuie¬
toq diabolo qui ad eius accusationem
stabat. ablata illi sordida ueste. & datũ
indum̃tũ honoris & głae. sicut corpus iħu
ꝑ iudiciũ superato: aluctu peregrinatio¬
nis ingłam sempit̃nae salutis assumitur.
qđ etiã in psalmo dedicationis domus.
aꝑ tissime canit᷑. Conuertisti planctũ meũ
ingaudiũ mihi. conscidisti saccũ meũ. &
accinxistime lȩticia. ut cantet tibi gła

Expanded text:
tanquam in coeli volatilibus, confugiendo requietanquam in coeli volatilibus, confugiendo requieJeremiae prophetiam reditur ex captivitate, et templum renovatur, quis fidelis intelligat, post evoluta tempora, quae septenarii dierum numeri repetitione transcurrunt etiam nobis, id est ecclesiae dei. ad illam caelestem Hierusalem ex huius saeculi peregrinatione redeundum magnum, cuius figuram gerebat ille Iesus sacerdos magnus illius temporis, quo templum aedificatum est post captiuitatem ? quem propheta Zacharias uidit in sordido habitu deuictoque diabolo, qui ad eius accusationem stabat. ablatam illi sordidam uestem et datum indumentum honoris et gloriae: sicut corpus Iesu per iudicium superato a luctu peregrinationis in gloriam sempiternae salutis adsumitur. quod etiam in psalmo dedicationis domus apertissime canitur: conuertisti luctum meum in gaudium mihi. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria
Abbreviated transcription (Latin):
ficarent domos. & nouellarent uineas. &
plantarent hortos: Quis ñ agnoscat quid
p̃figurauerit. qui ad tenderit ueros isra¬
helitas in quib. dolus non ẽ ꝑ a postolicã
dispensationẽ eũ in euangelico sacram̃to
ad regnũ gentiũ trans inigrasse: unde nobis
apłs tãquã hr̃eremiã replicans dicit. Volo
ergo primũ omĩ ũ fieri dep̃cationes grati¬
arũ actiones. ꝓ om̃ib hominib ꝓregibus
& his qui in sublimitate sunt. uti qui etã &
tranquillã uitã agamus in om̃i pietate &
caritate. Hoc enĩ bonũ & acceptũ ẽ coram
saluatore nr̃o dõ. qui om̃s homines uult¬
saluos fieri. & in agnitionẽ ueritatis uenire.
Ex hoc quippe etiã illis credentib domicilia
pacis. basilicȩ xxp̃ianorũ congregationũ.
& nouellate uineae popłi fideliũ & plantati
horti. ubi etiã int̃ omĩa holera granũ illud
sinapis regnat. sub cuius umbraculis longe
lateq porrectis. etiã altipetax suꝑbia gentiũ

Expanded text:
ficarent domos, et novellarent vineas, et ficarent domos, et novellarent vineas, et plantarent hortos, quis non agnoscat quid praefiguraverit qui attenderit veros Israelitas, in quibus dolus non est, per apostolicam dispensationem cum evangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse. Unde nobis Apostolus, tanquam Jeremiam replicans, dicit: Volo ergo primum primo omnium fieri deprecationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in sublimitate sunt, uti quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate et charitate. Hoc enim bonum et acceptum est coram Salsalvos fieri et ad agnitionem veritatis venire Ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae Christianarum congregationum, et novellatae vineae populi fidelium, et plantati horti. Ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat, sub cujus umbraculis longe lateque porrectis etiam altipeta superbia gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
coniungit & coaptat se mortieius & reui¬
uescit: misit sermodĩ legẽ ꝑ seruũ suum.
nec ꝓ fuit in peccatis mortuo generihumano
quae tam̃ ñ sine causa missa ẽ : Ille enĩ misit.
quisciret eã prius eẽ. mittendã. Uenit ipse
conformauit se nobis. factus particeps mortis
nr̃ae. & uiuificatisumus. Cũ securib ligna
cederent᷑ deligno ferrũ exiliens. in ꝓfundũ
fluminis mersũ est. in lignũ desuꝑ abheliseo
ꝓiectũ reuersũ est. Ita cũ impios iudaeos ꝑ
corpus operata p̃sentia tep̃i tã quã in fructu¬
osas arbores cederet. qr de illo ioħs dixerat.
Ecce securis ad radices arborũ posita ẽ: ab eis
in t̃ueniente passione corpus ipsũ in inferni
posita tã quã ad manubriũ suũ spũ redeunte
surrexit. Quã multa p̃tereã breuitatis
netessitate constrictus: norunt quilegunt:
iã ipsa in babiloniã transmigratio. quo etiã
qđ in illorũ pace etiã pac eã. istorũ. & edi¬

Expanded text:
coniungit et coaptat se morti eius et reuiconiungit et coaptat se morti eius et reuiuescit: misit sermo dei legem per seruum suum nec profuit in peccatis mortuo generi humano. quae tamen non sine causa missa est ; ille enim misit, qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae, et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum inpios Iudaeos per corpus operata praesentia Christi tamquam infructuosas arbores caederet — quia de illo Iohannes dixerat: ecce securis ad radices arboris posita est - ab eis interueniente passioposito, tanquam ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit. Quam multa praeteream, brevitatis necessitate constrictus, norunt qui legunt. Jam ipsa in Babyloniam transmigratio, quo etiam quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑelectionẽ graẽ salue facte sunt: Pascitur
helias tẽpore famis a coruis. mane afferen¬
tibus panẽ. & ad uesperã carnes. & manichei
ñ intelligunt in illis libris xp̃m. cui quodã
modo salutẽ nr̃am esurienti confitentur
peccatores sidẽ. primitias sp̃s nunc habentẽ.
infine autẽ uelut ad uerã scłi etiã carnis
resurrectionẽ. Mittit᷑ helias pascendus
al alienigenã uiduã. quȩ uolebat duo ligna
colligere priusquã morsret᷑. Nonhic solo
ligni nomine. sed etiã numero lignorũ regnũ
crucis ex primit᷑. Benedicit᷑ farina eius. &
oleũ fructus & hilaritas caritatis. quaȩ cũ
impendit᷑ ñ defecit. Hilarẽ enĩ datorẽ.
diligit ds̃. Heliseo pueros insultantes &
clamantes calue. calue. baestiae comedunt.
puerili stulticia deridentes. xpm̃ in loco
caluariae crucifixũ. in uasi ad emonib
pereunt. Mittit heliseus ꝑ seruũ baculũ
suꝑ mortuũ & ñ reui uęscit. uenit ipsẽ.

Expanded text:
per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur per electionem gratiae saluae factae sunt?_ Pascitur Helias tetibus panem et ad uesperam carnes: et Manichaei non intellegunt in illis libris Christum, cui quodam modo salutem nostram esurienti confitentur peccatores fidem primitias spiritus nunc habentem, in fine autem uelut ad uesperam saeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritatis, quae cum inpenditur. non deficit; hilarem enim datorem diligit deus. Heliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum inuasi a daemonibus pereunt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit: uenit ipse,
Abbreviated transcription (Latin):
hostis trmpora ligno trans figens. nisi fides
eccłe. cruce xp̃i regna diaboli perimens:
Quid uellus cõplutũ area sicca & postea
cõpluta area sicco uellere. nisi primo una
gens hebreorũ habens occulte in scĩs mrste
uacuus erat. Nunc autẽ in manifestatio¬
ne totus orbis id habet. illa uacuata est.
Quidiã regũ tẽporib ut & inde pauca cõme¬
morẽ. ñ ne abipso exordio cõmutatũ sacer¬
dotiũ insamuhelẽ. reꝓbato heli. & cõmutatũ
regnũ indauid rȩpbato saule. cdamat prȩ¬
nunciari nouũ sacerdotiũ nouũq regnũ
repbato uetere qđ umbra erat futuri in dño
cũ panes ꝓpositionis manducauit. qđ ñlicebat
manducare nisi sacerdotib: inuna ꝑsonia
utrũq fucurũ idẽ in uno iħu xp̃o regnũ
& sacerdotiũ figurauit: Nonne cũ decem
trib a tẽplo separatȩ s̃ & due derelictȩ satis
indicat qđ de tota ipsa gente a płs ait. reliqͥae

Expanded text:
hostis tempora ligno transfigens nisi fides hostis tempora ligno transfigens nisi fides ecclesiae cruce Christi regna diaboli perimens ? quid uellus conplutum area sicca et postea conpluta area sicco uellere nisi primo una gens Hebraeorum habens occulte in sanctis mystuacuus erat? nunc autem in manifestatione totus orbis id habet, illa uacuata est. Quid iam regum temporibus, ut et inde pauca commemorem ? nonne ab ipso exordio commutatum sacerdotium in Samuhelem reprobato Heli et commutatum regnum in Dauid reprobato Saule clamat praenuntiari nouum sacerdotium nouumque regnum reprobato uetere, quod umbra erat futuri. in domicum panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus, in una persona utrumque futurum, id est in uno Iesu Christo regnum et sacerdotium figurauit? nonne cum decem tribus a templo separatae sunt et duae derelictae. satis indicat, quod de tota ipsa gente apostolus ait: reliquiae
Abbreviated transcription (Latin):
mittentẽ. qđ est utiq corporis signũ ꝓpt̃
remissionẽ peccatorũ c̃fiteri ad salutem.
Uideat muros ipsius ciuitatis tã quã muni¬
tiones mortalis scłi. septies circũ acta testa¬
m̃ti archa cetidisse. sicut nunc ꝑ tẽpora
quȩ septẽ dierũ uicissitudine dilabunt᷑.
Testam̃tũ dĩ circuiuit totũ orbẽ t̃rarũ.
ut infine tẽporũ mors nouissima inimica
destruat᷑. & ex impiorũ ꝑditione unica domus
tã quã unica ȩccła liberet᷑. mundata a turpi
sicut erit primo iudiciũ deinde regnũ. Inque
Quis erat insãsone ouiũ leonẽ necans. cũ peten¬
de uxoris causa alienigenas tenderet. nisi qui
eccłam uocaturus ex gentib dixit. gaudete qi¬
ego uici sđm. Quid sibi uult inore ipsius leonis
occisi fauus extractus. nisi qr ecce conspicimꝰ
leges ipsas regni t̃raeni quae ad uersus xp̃m
ante fremuerant. nunciã ꝑ empta feritate
dulcedini euangelicae p̃dicandae etiã moni¬
m̃ta p̃bere. Quid ẽ illa mulier plena siduciae

Expanded text:
mittentem, quod est utique sanguinis signum propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. Videat muros ipsius civitatis, tanquam munitiones mortalis saeculi septies circumacta Testamenti arca, cecidisse, sicut nunc per tempora quae septem dierum vicissitudine dilabuntur, testamentum dei circuit toto orbe terrarum, ut in fine temporum mors, nouissima inimica, destruatur et ex impiorum perditione unica domus tamquam unica ecclesia liberetur, mundata a turpitsicut erit primo iudicium, deinde regnum; inque quis erat in Samso obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet, nisi qui eccego uici saeculum? quid sibi uult in ore ipsius leonis occisi fauus exstructus, nisi quia ecce conspicimus leges ipsas regni terreni, quae aduersus Christum ante fremuerant, nunc iam perempta feritate dulcedini euangelicae praedicandae etiam munimenta praebere? quid est illa mulier plena fiduciae
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ iħs xp̃s de adã corpus accepit. ñde adã
peccatũ trait. tẽplũ corporeũ inde sũpsit.
iniquitas quode tẽplo pellenda ẽ. Ipsã autẽ
carnẽ quã traxit de adã. maria enĩ de
Adã. & dnĩ caro de maria: iudei crucifiocer̃
& ille resuscitaturus erat ipsã carnẽ triduo.
quã illi incruce erant occisuri. Illi soluer̃
tẽplũ xxl ui. annis edificatũ : & ille triduo
resus cita uit illud.¬

Expanded text:
e Adam corpus accepit, non de Adam peccatum traxit, templum corporeum inde sumsit, non iniquitatem, quae de templo pellenda est. ipsam autem carnem, quam traxit de Adam — Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt templum XLVI annis aedificatum, et ille triduo resuscitauit illud
Abbreviated transcription (Latin):
capita uerborũ adã abent. Quo modo ergo¬
ibi inuenimus & quad raginta sex annorũ:
uia caro xp̃i deadã erat. adlitteras cõpu-¬
tant greci. Qđ nos uocamus. a litterã.
illi lingua sua ponunt alfa. & uocatur
alfa unũ. Ubi autẽ in numeris scribunt
beta qđ ẽ .b. ipsorũ. uocat᷑ in numeris duo.
Ubi seribunt deltha. uocat᷑ in numeris ipsoꝵ
qua tuor. Et sic ꝑ om̃s litteras numeros
habent̃ :m. qđ nos dicimus. & istidicunt
mr̃. ael significat. Dicunt enĩ mr̃tessera.¬
Cunctas iã uidete litteras quẽ numerũ
Annis aedificatũ tẽplũ. Habet enĩ adam
unũ. Habes sex Habet & mr̃. qđ ẽ xl.¬

Expanded text:
am habent. quomodo ergoibi inuenimus et quadraginta sex numerum? quia caro Christi de Adam erat. ad litteras computant Graeci. quod nos facimus A litteram, illi lingua sua ponunt alpha, et uocatur alpha unum. ubi autem in numeris scribunt beta, quod est B ipsorum, uocatur in numeris duo. orum tria. ubi scribunt delta, uocatur in numeris ipsorum quattuor, et sic per omnes litteras numeros habent. M quod nos dicimus et isti dicunt my, XL significat: dicunt enim my TeooaQaxovra. iam uidete, litterae quem numerum annis aedificatum templum. habet enim Adam unum; habes sex: habet et my μ,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod sacram̃ tũ iudei ñ intelligentes. dixer̃:
Quadraginta sex aedificatũ ẽ. tẽplũ hoc & tua
dicis. trib dieb. ex citabo illud: Sane norr
salo monis fabrice emensa tẽpora iudei
dixerunt. sed esdrȩ. cui neꝑ ficeret᷑ auicinis
gentib. fuerat int̃dictũ. Caro erant. carnalia
sapiebant. ille loquebat᷑ spiritalit̃. Quis autẽ
posset intelligere dequo tẽplo dicebat: Sed ut¬
ñ multũ quȩramus. ꝑ euangłistã nobis ape¬
ruit. Dixit dequo tẽplo diceret. solui te
tẽplũ hoc. & in trib. dieb. excitabo illud.
uadraginta sex annis aedificatũ ẽ. tẽplum.
& triduo suscitabis illudꝰ Dicebat autẽ
ait euangelista. detẽplo corporis sui. Et
manifestũ ẽ. occisũ dnm̃ post triduũ re¬
surrexisse. Quid ergo sibi uult numerus
gricis. quatuor uerborũ grecorũ. Si cnĩ ista
uerba qua tuor scribas sub inuicẽ. id ẽ. nomi¬
na qua tuor partiũ mundi. Orientis. occi¬
dentis a quilonis & meridiani. qđ ẽ. totus

Expanded text:
 intellegentes dixerunt: XLVI annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis: tribus diebus excitabo illud? Sane non Salomonis fabricae emensa tempora Iudaei dixerunt, sed Esdrae, cui ne perficeretur a uicinis gentibus fuerat interdictum. caro erant, carnalia sapiebant: ille loquebatur spiritaliter. quia autem posset intellegere, de quo templo dicebat? sed non multum quaerimus; per euangelistam nobis aperuit. dixit de quo templo diceret: soluite templum hoc, et tribus diebus excitabo illud. XLVI annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? dicebat autem, ait euangelista, de templo corporis sui. et manifestum est occisum dominum post triduum resurrexisse. Quid ergo sibi ugraecis quatuor verborum graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas sub invicem, id est, nomina quatuor partium mundi, Orientis, Occidentis, Aquilonis et Meridiani, quod est totus
Abbreviated transcription (Latin):
in me sõpotamia. ipsorũ cõmemoratione
scriptura cõplexa ẽ. etiã beniamin qui non
erat ibi natus. & dictũ ẽ. Hi sunt filii ia cob.
qui facti sunt ei in mesopotamia siriaẽ.
XCUIIII. UTRŨ ININFER ND MALI
TAN TU AN ETIÃ BONISOIENT MOR¬
TUIDESCEAPERE EXEOPẼ VORO.
t noluit c̃solari dicens. qm̃ descendã ad
filiũ meũ lugens in infernũ. Solet eẽ.
magna quaestio. quo modo intelligat᷑ infernus.
utrũ illuc mali tantũ. Anetiã bonimortui
descendere soleant. Siergo tantũ mali.
quomodo iste ad filiũ suũ sedicit lugentẽ
uelle descendere : ñ enĩ inpenis inferni eũ
et̃. credidit An ꝑ turbati & dolentis uerba sunt.
mala sua etiã hinc ex aggerantis.¬

Expanded text:
in Mesopotamia, ipsorum commemoratione in Mesopotamia, ipsorum commemoratione scriptura complexa est etiam Beniamin, qui non erat ibi natus, et dictum est: hi sunt filii Iacob, qui facti sunt ei in Mesopotamia Syriae. LXXXVI. VTRVM IN INFERNVM MALI TANTVM AN ETIAM BONI MORTVIt noluit consolari dicens: quoniam descendam ad filium meum lugens in infernum. solet esse magna quaestio, quomodo intellegatur infernus, utrum illuc mali tantum an etiam boni mortui descendere soleant. si ergo tantum mali, quomodo iste ad filium suum se dicit lugentem uelle descendere? non enim in poenis inferni eum esse credit. an perturbati et dolentis uerba sunt, mala sua etiam hinc exaggerantis
Abbreviated transcription (Latin):
uobis dico. Ego scio quos elegi. Ubi dedarat
ad electionẽ ñ ꝑtinere nisi bonos. Ac ꝑ hoc
illud qđ dictũ est. ego uos duodecĩ elegi. per
si nec dochen dictũ est. ut nomine maioris
meliorisq partis. etiã illud cõplecteret᷑. qđ ad
ipsũ nom̃ non ꝑtinet. Hic modus ẽ in hoc eodẽ
libro ubi emmor ꝓfilio suo sichẽ ut acciperet
dinã filiã iacob. exit loqui cũ eodẽ iacob. &
uenerunt etiã filii eius qui absentes erant.
& ad om̃s dicit emmor. Sichẽ filius m̃s elegit
animo filiã urãm. date ergo illi eã uxorẽ.
Quia enĩ potior erat patris ꝑsona. ꝑsi nedochen
filiã urãm dicens. etiã fr̃s tenuit hoc nomine.
quorũ ñ erat filia. Hinc ẽ & illud. Curre
ad oues & accipe mihi inde duos hedos
Simul enĩ pascebant᷑. oues & hedi. Et quia
potiores sunt oues earũ nom̃ etiã caprarũ
pe gus cõplexũ ẽ. Sic quia potior erat
numerus undecĩ filiorũ iacob qui nati fueraNt

Expanded text:
vobis dico, ego scio quos elegi, ubi declarat vobis dico, ego scio quos elegi, ubi declarat ad electionem non pertinere nisi bonos, ac per hoc illud quod dictum est, Ego vos duodecim elegi, per synecdochen dictum meliorisque partis etiam illud complecteretur quod ad ipsum nomen non pertinet. hic modus est in hoc eodem libro, ubi Emmor pro filio suo Sychem, ut acciperet Dinam filiam Iacob, exiit loqui cum eodem Iacob, et uenerunt etiam filii eius, qui absentes erant, et ad omnes dicit Emmor: Sychem filius meus elegit animo filiam uestram; date ergo illi eam uxorem. quia enim potior erat patris persona, per synecdocen filiam uestram dicens etiam fratres tenuit hoc nomine, quorum non erat filia. hinc est et illud: curre ad oues et accipe mihi inde duos hedos; simul enim pascebantur oues et hedi, et quia potiores sunt oues, earum nomine etiam caprarum pecus complexus est. sic quia potior erat numerus undecim filiorum Iacob, qui nati fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
uod duodecĩ filii cõputant᷑ isrł
& dicit᷑. hi sunt filii isrł qui nati sunt in
meso potamia. cũ beniamin longe postea
quã ut ꝑsynedochen accipiat᷑. Ubi enĩ pars
ma ior ẽ. aut potior. solet eius nomine etiã
illud cõprehendi qđ ad ipsũ nom̃ ñ ꝑtinet.
sicut ad duodecĩ apłos iã ñ ꝑtinebat iudas
qui etiã mortuus fuit cũ dñs resurrexit
ruisse illis duo decĩ. Cũ articulo enĩ hoc
greci codices habent. ut ñ possint intelligi
quicũq. duo decĩ. sed illi in eonumero insignes.
Eo modo locutionis. puto & illud a dño dictũ.
Nonne ego uos duod etĩ elegi. & unus ex uobis
diabolus estsut ñ adelectionẽ etiã ipse ꝑti¬
nere uideat᷑. Non enĩ facile inuenit᷑ electoꝵ
nom̃ in malo. nisi quando mali eligunt᷑ a malis.
đ si putauerimus & illũ electũ ut ꝑ eius tradi¬
tionẽ dñi passio cõpleret᷑. id ẽ. maliciã eius
ad aliquid electã. bene utente dõ etiã malis.
illud adtendamus ubi ait. Nonde om̃ib

Expanded text:
uod duodecim filii computantur Israel, et dicitur: Hi sunt filii Israel qui nati sunt in Mesopotamia, cum Benjamin longe postea quam ut per συνεκδοχὴν accipiatur. Ubi enim pars major est aut potior, solet ejus nomine etiam illud comprehendi quod ad ipsum nomen non pertinet, sicut ad duodecim apostolos jam non pertinebat Judas qui etiam mortuus fuit cum Dominus resurrexit ruisse illis duodecim. Cum articulo enim hoc Graeci codices habent ut non possint intelligi quicunque duodecim, sed illi in eo numero insignes. Eo modo locutionis puto et illud a Domino dictum: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est? ut non ad electionem etiam ipse pertinere videatur. Non enim facile invenitur electorum nomen in malo, nisi quando mali eliguntur a malis; quod si putaverimus et illud electum, ut per ejus traditionem Domini passio compleretur, id est 63 malitiam ejus ad aliquid electam, bene utente Deo etiam malis, aliud attendamus ubi ait: Non de omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uid est qđ dicit dñs. qui fuerit in tecto
& uasa eius indomo. ñ descendat tollere
illa : In tecto ẽ. qui excedens carnalia tã quã
in aura libera spiritalit̃ uiuit. Uasa eius
indomo sunt sensus carnales quib. ad inues¬
tigandã ueritatẽ quȩ in tellectu capit᷑. multi
utentes penitus errauerunt. Huius ergo
spiritalis uiri iã uasa ista uacant indomo.
qc m̃te corpori suꝑ eminens ꝑ aciem intelli¬
gentiae tã quã intecto positus perspicuitate.
ueluti caelo aꝑtissimo fruit᷑. Caueatergo
iste. neindie tribulationis rursus uita
carnali quae ꝑsensus corporis pascit᷑ delecta¬
tus. ad uasa huius modi tollenda descendat.
Q uid ẽ. qđ dictũ ẽ. similit̃ & qui in agrofuerit
paulus & apollo plantat & rigat ñ respiciat¬
ad spem secularẽ . cui renunciauit. Quid signi¬
ficauit uxor loth: tos qui intribulatiorie
retro respiciunt. & se abspe diuinȩ ꝓmissio¬
nis a uertunt. Et ideo statua salis facta est.
ut ad monendo homunes ne hoc faciant.

Expanded text:
uid est quod dicit dominus: qui fuerit in tecto et uasa eius in domo, non descendat tollere illa? in tecto est qui excedens carnalia tamquam in aura libera spiritaliter uiuit. uasa eius in domo sunt sensus carnales, quibus ad inuestigandam ueritatem, quae intellectu capitur, multi utentes penitus errauerunt. huius ergo spiritalis uiri iam uasa ista uacant in domo, quia mente corpori supereminens per aciem intellegentiae tamquam in tecto positus perspicuitate sapientiae ueluti caelo apertissimo fruitur. caueat ergo iste, ne in die tribulationis rursus uita carnali, quae per sensus corporis pascitur, delectatus ad uasa huius modi tollenda descendat. Quid est quod dictum est: similiter et qui in agro fueritPaulus et Apollo plantat et rigat, non respiciat spem saecularem, cui renuntiauit. Quid significauit uxor Loth? eos qui in tribulatione retro respiciunt et se ab spe diuinae promissionis auertunt. et ideo statua salis facta est, ut admonendo homines, ne hoc faciant,
Abbreviated transcription (Latin):
Deeo qđ ait nemonouit filium
Depueris sedentib inforo &da¬
mantib ad illos qui nec humiliari cũ ioħe.
nec cũ xp̃o gaudere uoluerint ubiq sit uera
ciborũ parsimonia pulcherrime edocet¬

Expanded text:
onit filium De pueris sedentibus in foro et clamantibus ad illos qui nec humiliari cum Iohanne nec cum Christo gaudere uoluerunt; ubi quae sit uera ciborum parsimonia pulcherrima o
Abbreviated transcription (Latin):
estote astuti ut serpentes . In malo autem.
serpens euã seduxit in astutia sua. Inbo no
panis : egosũ panis uiuus. qui decaelo descen¬
di In malo panis. panes occultos libent̃
edite. Sic & alia plurima. Et haec quidem
quae cõmemoraui. minime dubiã significa¬
tionẽ gerunt. qr exẽpligrã cõmemorari
ñ nisi mani festa debuerunt. Sunt autẽ
quae incertũ sit inquã partẽ accipi debearł
sicut calix in manu dñi uini meri plenus ẽ
mixto. Incertũ ẽ enĩ. utrũ irã dĩ significet
ñ usq ad nouissimã penã idẽ usq ad fecẽ
Anpotius gr̃am scripturarũ aiudeis ad
gentes transcuntẽ. qui a inclinauit exhoc
in hoc. remanentib. apud iudeos obserua¬
tionib quas carnalit̃ sapiunt. quia fex eius
non ẽ. ex inanita.
CCLXXC UIII DEREBUS
RUENOR IN COR TRARIA SEO IAN IŨIN
DIUERSA SIOMEICATIONEPONUTUR
EX EODẼ LIBRO TERUO.¬

Expanded text:
Estote astuti ut serpentes; in malo autem: Estote astuti ut serpentes; in malo autem: Serpens Evam seduxit in astutia sua. In bono panis: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi; in malo autem panis: Panes occultos libenter edite. Sic et alia plurima, et haec quidem quae commemoravi minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari non nisi manquae incertum., sit in quam partem accipi debeant, sicut: calix in quam domini uini meri plenus est mixto. incertum est$nim, utrum iram dei significet non usque ad nouissimam poenam id est usque ad faecem, an potius gratiam scripturarum a Iudaeis ad gentes transeuntem, quia inclinauit ex hoc in hoc, remanentibus apud Iudaeos obseruationibus, quas carnaliter sapiunt, quia faex eius non est exinanita. CCLXXII. DE REBVS, QVAE NON IN CONTRARIA, SED TANTVM IN DIVEВU SIQVIFICATIONE PONVNTVR. EX EODEM LIBRO