comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad iracundiam filios suos: ut ser-¬
ui obediant dñis carnalibus.
ut dñi relictis minis ea seruis quȩ
iusta sunt prebeant: Et ad extre¬
mum epłam suam hoc fine con¬
cludat. Quid agam notum uo¬
bis faciet tithycus carissimus fra¬
ter et fidelis minister indño:
quem misi aduos: in hoc ipsum
ut cognoscatis quȩ circa me sunt
et consoletur corda ur̃a. Tibycus
aũt is ẽ. qui ad colosenses cum one¬
simo mittitur. et eo tempore onesi¬
mum habuit comitem. quo onesi¬
mus ad philemonem litteras pre¬
ferebat. Et timotheus frater in aliis
epłis sostenes et siluanus. intlum
or tantũ timotheus. quia uł eodẽ¬
in tempore uł presente timotheo
cȩterisq dictatȩ sunt. Quod ego
duplici ex causa factum puto. ut
et ȩpła maiorem haberet auctori¬
tatem quȩ non ab uno scribebatur.
& quia nulla ęmulatio erat inter
apłos. si quid forte paulo dictante
alii sp̃s sẽs suggessisset: absq ulla
tristicia addebat paulus inlitte¬

Expanded text:
ad iracundiam filios suos, ut servad iracundiam filios suos, ut servi obediant dominis carnalibus, ut domini, relictis minis, ea servis quae justa sunt, praebeant: et ad extremum Epistolam suam hoc fine concludat: Quid agam, notum vobis faciet Tychicus charissimus frater, et fidelis minister in Domino: quem misi ad vos in hoc ipsum, ut cognoscatis quae circa me sunt, et consoletur corda vestra. Tychicus autem is est, qui et ad Colossenses cum Onesimo mittitur, et eo tempore Onesimum habuit comitem, quo Onesimus ad Philemonem litteras perferebat. Et Timotheus frater. In aliis epistolis Sosthenes et Silvanus, interdum or tantum Timotheus, quia vel eodem tempore, vel praesente Timotheo caeterisque, dictatae sint. Quod ego duplici ex causa factum puto; ut et Epistola majorem haberet auctoritatem, quae non ab uno scribebatur: et quia nulla aemulatio erat inter apostolos, si quid forte Paulo dictante, alii spiritus suggessisset, absque ulla tristitia addebat Paulus in litte
Abbreviated transcription (Latin):
colosensis sit. et eo tempore com
sui cominendatrices ad dñm lit¬
teras sumpserat. Est et aliud in¬
diciũ quod in hac eadem epła
et archippus nominatur. cuihic
cum philemone scribitur. Dici¬
te inquit archippo. Uide mini¬
sterium quod accepisti indño:
ut illud impleas. Quod ẽ mini¬
sterium quod archippus acce
gimus. Et archippo commilitoni
se ecclȩ colosensis. cui admonet᷑
studiose diligent̃q preẽe. aut
euangłii p̃dicatorẽ. Aut si ita ñ
ẽ: illud michi in p̃sentiarũ suf¬
ficit quod et philemon et ar¬
chippiis et onesimus ipse qui
litteras ꝑferebat fuerint colosen¬
ses: & eodem tempore quatuor
ut ante diximus epłȩ scriptȩ
sint. Adephesios uero illam ob
causam quod ꝓxp̃o et hic un¬
ctum ẽẽ se dicat. & eadem quȩ
ad colosenses usserat. in huuis
quoq epłȩ fine precipiat ut uxo¬
res subiciantur uiris. ut uiri uxo¬
res diligant. ut filii obediant pa¬
rentibus. ut patres non ꝓuocent

Expanded text:
Colossensis sit, et eo tempore commColossensis sit, et eo tempore commsui commendatrices ad dominum litteras sumpserat. Est et aliud indicium, quod in hac eadem epistola et Archippus nominatur, cui hic cum Philemone scribitur: Dicite, inquit, Archippo: Vide ministerium, quod accepisti in Domino, ut illud impleas . Quod est ministerium quod Archippus accepgimus: Et Archippo commilitoni se ecclesiae Colossensis, cui admonetur studiose diligenterque praeesse; autEvangelii praedicatorem. Aut si ita non est, illud mihi impraesentiarum sufficit, quod et Philemon et Archippus, et Onesimus ipse qui litteras perferebat, fuerint Colossenses, et eodem tempore quatuor ut ante diximus Epistolae scriptae sunt. Ad Ephesios vero illam ob causam, quod pro Christo et hic vinctum se esse dicat, et eadem quae ad Colossenses jusserat, in hujus quoque Epistolae fine praecipiat, ut uxores subjiciantur viris, et viri uxores diligant, ut filii obediant parentibus, ut patres non provocent
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiant non sincere: ex istiman¬
tes se p̾ssuram resuscitare uin¬
culis meis. Porro et ad colosen¬
ses principiũ simile. Paulus
nunc
gaudeo in pas¬
sionib
impleo
ea quȩ desunt pas sionũ xp̃i
in carne mea. ꝓcorpore eiusquȩ
ẽ eccła. & infine. Salutatio mea
manu pauli. Memores esto¬
te iunculorũ meorũ. Hoc ideo
ut sciamus has quoq ȩpłas de
carcere et inter iuncula fuisse
dictatas. Ilud aũt ꝓprie habet
ad colosenses quod idem onesimꝰ
qui nunc philemoni comm̃dat᷑
etiã ꝑ lator eiusdẽ sermonis fuit
Deniq ait. que circa me sunt
omĩa uobis nota faciet tithicus
carissimus frat̃. et fidelis mini¬
ster et conseriuis indño. quẽ mi¬
si aduos ad hoc ut cognoscat quȩ
circa uos sunt et consoletur cor¬
da ur̃a cum onesimo lem̃o et fi¬
deli fratre qui ẽ ex uobis. Si aũt
philemon adquem hec epła scri¬
senses refertur. quod onesimus
ex eis sit.Ratio nos ipsa et or¬
do deducit. quod et philemon

Expanded text:
nuntiant, non sincere existimannuntiant, non sincere existimantes pressuram se suscitare vinculis meis . Porro et ad Colossenses principium simile. Paulus nunc gaudeo in passionibus impleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea pro corpore ejus, quod est Ecclesia . Et in fine: Salutatio mea manu Pauli, memores estote vinculorum meorum . Hoc ideo, ut sciamus has quoque Epistolas de carcere et inter vincula fuisse dictatas. Illud autem proprie habet ad Colossenses, quod idem Onesimus, qui nunc Philemoni commendatur, etiam perlator ejusdem sermonis fuit. Denique ait: Quae circa me sunt, omnia vobis nota faciet Tychicus charissimus frater, et minister fidelis, et conservus in Domino quem misi ad vos, ad hoc ut cognoscat quae circa vos sunt, et consoletur corda vestra, cum Onesimo charissimo, et fideli fratre, qui est ex vobis . Si autPhilemon ad quem haec epistola scrisenses refertur, quod Onesimus ex eis sit : ratio nos ipsa et ordo deducit, quod et Philemon
Abbreviated transcription (Latin):
gaturus ꝓ onẽsimo. talis rogare
debuit qui posset impetrare qd̾
posceret. Felix nimirũ qui non
in sapientia. non indiuitiis. non
ineloquentia et potentia seculari.
sed in xp̃i passionibus głatur. Ta¬
li et ad galathas epłam sermone
om̃is aũt qui uinctus ẽ. iunctus
mine
et ꝓ eius confessi¬
one uin¬
citur. ille uere uin¬
ctus dici¬
sanguis effusus is tantũ marty¬
rem facit qui ꝓ xp̃i nomine fun¬
ditur. Scribit igitur ad philemo¬
nem rome uinctus in carcere.
quo tempore michi uidentur ad
philippenses. colosenses. et ephe¬
sios epłȩ eẽ dictatȩ. Ad philip¬
penses illa ex causa. Primũ quod¬
cum solo thimotheo scribit quod
et in hac ȩpła facit. De hinc quod
iuncula sua manifesta dicit fa
scĩ. maxime aũt qui de cȩsaris
domo sunt. Acęsare missus in
carcerem. nocior familiȩ euis fa¬
ctus: ꝑ secutoris domũ. xp̃i fecit
ȩccłam. Deinde ait. Quidam au¬
tem excontentione. xp̃m an¬

Expanded text:
gaturus pro Onesimo, talis rogare gaturus pro Onesimo, talis rogare debuit, qui posset impetrare quod posceret. Felix nimirum qui non in sapientia, non in divitiis, non in eloquentia et potentia saeculari, sed in Christi passionibus gloriatur. Tali et ad Galatas Epistolam sermone omnis autem qui vinctus est vinctus mine et pro ejus confessione vincitur, ille vere vinctus dicisanguis effusus is tantum martyrem facit, qui pro Christi nomine funditur. Scribit igitur ad Philemonem Romae vinctus in carcere, quo tempore mihi videntur ad Philippenses, Colossenses, et Ephesios Epistolae esse dictatae. Ad Philippenses illa ex causa: primum quodcum solo Timotheo scribit, quod et in hac Epistola facit. Dehinc quod vincula sua manifesta dicit facsancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt. A Caesare missus in carcerem, notior familiae ejus factus, persecutoris domum, Christi fecit Ecclesiam. Deinde ait: Quidam autem ex contentione Christum an
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus adiabennici. parthici. sar¬
matici. nuncupantur: ita et saulꝰ
ad p̃dicationem gentium missus.
aprimo eccłȩ spolio ꝓconsule ser¬
gio paulo. iuctoriȩ sue trophẽa
retulit: crexitq uexillum ut pau¬
lus diccretur ẽ saulo. Si aũt et int̾¬
pretatio nominis queritur: pau¬
lus in ębreo mirabilem sonat. Re¬
uera mirũ ut post saul qui inter¬
pretatur expetitus eo quod ad
uexandam ȩccłam fuisset adiabo¬
lo postulatus: de ꝑsecutore uas
fieret electionis. Plus forsitan quã
oportuit: sed necessarie disputa¬
tum ẽ. Quod aũt sequitur uinc¬
tus iħu xp̃i in nulla epła hoc
cognomine usus ẽ: licet incor¬
pore epłarum ad ȩphesios uideli-¬
cet et philippenses et colosensez
ẽẽ se inuinculis ꝓconfessione teste.¬
tur. Maioris aũt michi uidetur su¬
quam apłm. Głabantur quippe
apłi quod digni fuerant ꝓnomine
iħu. xp̃i contumeliam pati. Sed ne¬
cessaria auctoritas uinculorũ: ro¬

Expanded text:
gentibus, Adiabenici, Parthici, Sargentibus, Adiabenici, Parthici, Sarmatici nuncupantur: ita et Saulus ad praedicationem gentium missus, a primo Ecclesiae spolio proconsule Sergio Paulo, victoriae suae trophaea retulit, erexitque vexillum, ut Paulus diceretur e Saulo. Si autem et interpretatio nominis quaeritur, Paulus in Hebraeo, mirabilem sonat. Revera mirum, ut post Saul, qui interpretatur, expetitus, eo quod ad vexandum Ecclesiam, fuisset a diabolo postulatus, de persecutore vas fieret electionis. Plus forte quam oportuit, sed necessarie disputatum est. Quod autem sequitur, vinctus Jesu Christi, in nulla Epistola hoc cognomine usus est, licet in corpore Epistolarum, ad Ephesios videlicet et Philippenses, et Colossenses, esse se in vinculis pro confessione testetur. Majoris autem mihi videtur suquam Apostolum. Gloriabantur quippe apostoli, quod digni fuerant pro nomine Jesu Christi contumeliam pati ; sed necessaria auctoritas vinculorum. Ro
Abbreviated transcription (Latin):
postea edificatorium ȩccłȩ uir¬
gium concitatum ẽ. et om̃i in¬
sula ꝑagrata paphum usq ue
nissent: inuenerunt quendam
ne barihu cum ꝓconsule sergio
paulo uiro prudentt. Qui acc̾itis
de prauante: saulus ait scriptura
qui et paulus repletus sp̃u sc̃õ in¬
tuens in eum dixit. Oplene om̃i
dolo et om̃i fallatia. fili diaboli.
inimice om̃is iusticiȩ. non desi¬
nis subuertere uias dñi rectas. et
nunc ecce manus dñi suꝑ te: et
eris cecus non uidens solem usq
ad tempus. Confestimq cecidit
in eum caligo et tenebrȩ: et cir¬
cumiens querebat qui ei manus
daret. Tunc ꝓconsul cum uidis¬
set factum credidit: ad mirans suꝑ
doctrina dñi. Et cum apapho naui¬
gassent paulus et qui cum eo erant.
li nomen acceꝑit. Ut enim scipio
subiecta affrica affricani sibi no¬
men assumpsit: et metellus creta
insula subiugata in signe cretici
suȩ familiȩ reportauit. et imꝑato¬
tes nunc usq romani ex subiectis

Expanded text:
postea aedificatorium Ecclesiae jurpostea aedificatorium Ecclesiae jurgium concitatum est et omni insula peragrata, Paphum usque venissent, invenerunt quemdam ne Bar Jesu, cum proconsule Sergio Paulo viro prudente. Qui accitis depravante, Saulus ait Scriptura qui et Paulus, repletus Spiritu sancto, intuens in eum dixit: O plene omni dolo, et omni fallacia, fili diaboli, inimice omnis justitiae, non desinis subvertere vias Domini rectas? Et nunc ecce manus Domini super te, et eris caecus, non videns solem usque ad tempus. Confestimque cecidit in eum caligo et tenebrae, et circuiens quaerebat qui ei manus daret. Tunc proconsul, cum vidisset factum, credidit, admirans super doctrina Domini. Et cum a Papho nagassent, Paulus et qui cum illo erantli nomen acceperit. Ut enim Scipio, subjecta Africa, Africani sibi nomen assumpsit: et Metellus, Creta insula subjugata, insigne Cretici suae familiae reportavit: et Imperatores nunc usque Romani ex subjectis
Abbreviated transcription (Latin):
iamin fuit. Quod aũt saulꝰ anobis
dicitur: non mirum ẽ ębrea nomi¬
na ad similitudinem
et romanorũ casuũ
decli¬
nari. ut sicut pro
ioseph
ita ꝓsaul quoq sau.lus in nr̃a
lingua et sermone dicatur. Querit᷑
igitur cur aut quo iubente uł an¬
tiquũ nomen amiserit uł nouum
sumpserit: ut ex abram abraham
diceretur dĩ uissione ꝑfectum ẽ.
ut ex sarai saraa uocabulum fie¬
ret. ȩque dĩ imꝑium fuit. Et ut
ad nouum instrumentũ ueniam.
ut sẏmon petri nomen accipet
la scriptura commemorat. Auda¬
cter itaq fatiam. sed forte uere de
actibus apłorũ suspiciones affir¬
mans meas. Legimus in eis quod
sc̃s sp̃s antiochiȩ dixerit. Separa¬
te michi barnabam et saulum in
opus quod assumpsi eos. Tunc ie¬
uinantes et orantes. imponentes eis
manus dimiserunt illos. Qui cum
seleuciam syriȩ descendissent. et
nauigantes ad salamĩnam oypri
quȩ nunc constantia dicitur ꝑ¬
uenissent. haberentq secum in
minsterio iohem ꝓpter quem

Expanded text:
amin fuit. Quod autem Saulus a nobis dicitur, non mirum est Hebraea nomina ad similitudinem et Romanorum casum declinari, ut sicut pro Joseph pro Saul quoque, Saulus in nostra lingua ac sermone dicatur. Quaeritur igitur, cur, aut quo jubente, vel antiquum nomen amiserit, vel novum sumpserit. Ut ex Abram, Abraham diceretur, Dei jussione perfectum est : ut ex Sarai, Sarae vocabulum fieret, aeque Dei imperium fuit. Et ut ad novum Instrumentum veniam, ut Simon, Petri nomen acciperela Scriptura memorat. Audacter itaque faciam, sed forte vere de Actibus Apostolorum suspiciones meas affirmans. Legimus in eis, quod sanctus Spiritus Antiochiae dixerit: Separate mihi Barnabam et Saulum, in opus ad quod assumpsi eos. Tunc jejunantes et orantes, imponentesque eis manus, dimiserunt illos . Qui cum Seleuciam Syriae descendissent, et navigantes Salaminam Cypri, quae nunc Constantia dicitur, pervenissent, haberentque secum in ministerio Joannem propter quem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionem nasci. quam diu scͥptu¬
rarum uerbis simplicibus instruit᷑.
et iudaicis adhuc expositionibus de¬
lectatur. Quando uͦ ad sublimiora
transcenderit. et legem intellexerit
spĩtalem: tunc eum de reꝓmissione
generari. et ut aꝑtius loquar cotidie
eos qui fatiunt oꝑa abrahe de abra¬
ham nasci. Uerũ illos qui habeant
sp̃m seruitutis iterum in timore ex
ancilla generari egiptia: Eos aũtqui
sp̃m adoptionis acceꝑint ex sara li¬
bera. qua libertate axp̃o donati su¬
mus. Loquitur dñs adiudeos qui ad¬
huc ancillȩ filii eẽ malebant. Si
manseritis insermone meo. uere dis¬
cipuli mei eritis: et cognoscetis ueri¬
tatem. et ueritas liberos fatiet uos.
Unde et illi ignorantes misticũ ẽẽ qđ
dicebat᷑. aiunt. Semen abrahȩ sumus
et nemini umquã seruiuimus: quomͦ
tu dicis liberi eritis: Respondit eis
iħc. Am̃ amen dico uobis. quia om̃is

Expanded text:
promissionem nasci, quamdiu Scriptupromissionem nasci, quamdiu Scripturarum verbis simplicibus instruitur, et Judaicis adhuc expositionibus delectatur: quando vero ad sublimiora transcenderit, et legem intellexerit spiritualem, tunc eum de repromissione generari: et, ut apertius loquar, quotidie eos qui faciunt opera Abrahae, de Abraham nasci. Verum illos qui habent spiritum servitutis iterum in timore, ex ancilla generari Aegyptia; eos autem qui spiritum adoptionis acceperint, ex Sara libera: qua libertate a Christo donati sumus. Loquitur Dominus ad Judaeos, qui adhuc ancillae filii esse malebant: 471 Si manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberos faciet vos . Unde et illi ignorantes mysticum esse quod dicebatur, aiunt: Semen Abrahae sumus, et nemini umquam servivimus: quomodo tu dicis, liberi eritis? Respondit eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
semini eius post eum. & in sequenti¬
bus. Testam̃tũ aũt meũ statuam ad
ysaac quẽ pariet tibi sara et quomͦ
aliuid sunt dona aliud substantia. ali¬
ud legata aliud hereditas. Legimus
eñi filiis concubinarũ abrahȩ dona
tradita. filio aũt sarȩ tocius substan¬
tiȩ hereditatẽ: relictam. Ita aliud ẽẽ
ut diximus benedictionẽ. aluidq
legata. aliud testam̃tũ. Sed et hoc
dici potest de hismahele post con¬
cutum: De y saac uͦ ance quam sarȩ
utero conciꝑetur dñm fuisse polli¬
citum. Hȩc interim quantũ inge¬
nii nr̃i mediocritas patitur dicta
sint: cȩterũ siquis potest mauis ali¬
quid inuenire quomͦ ismahel qui
de ancilla natus ẽ. non sit reꝑmis¬
sionis filius. sed ysaac qui de libera. ille
potus audiendus ẽ. & si quid inquit
apłs aliter sentitis. et boc uobis ds̃
reuelauit. Nunc breuiter ad altiora
tendendum ẽ. ut dicamiis unum¬
quemq nr̃m primũ non uxta re¬

Expanded text:
semini ejus post eum. Et in consequentisemini ejus post eum. Et in consequentibus: Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sara . Et quomodo aliud sunt dona, aliud substantia: aliud legata, aliud haereditas legimus enim filiis concubinarum Abrahae dona tradita: filio autem Sarae totius substantiae haereditatem relictam; ita aliud esse, ut diximus, benedictionem atque legata, aliud testamentum. Sed et hoc dici potest de Ismaele, post concutum. De Isaac vero antequam in Sarae utero conciperetur, Deum fuisse pollicitum. Haec interim quantum ingenii nostri mediocritas patitur dicta sint. Caeterum si quis potest majus aliquid invenire, quomodo Ismael qui de ancilla natus est, non sit repromissionis filius, sed Isaac qui de libera: ille potius audiendus est. Et si quid, inquit Apostolus, aliter sentitis, et hoc vobis Deus revelavit. Nunc breviter ad altiora tendendum est, ut dicamus unumquemque nostrum primum, non juxta re
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eñĩ. Abraham aũt dixit ad dñm.
Ismahel iste iuuat inconspectu tuo:
et ds̃ respondit ad eũ. ita. Ecce sara
uxor tua pariet tibi filiũ. et uoca¬
bis nomen eius ysaac. et statuam
testam̃tum meũ ad eum in testam̃tũ
ȩternũ et semini eius post eũ. De
isma hel aũt. ecce exaudiuite:. et ec¬
ce benedixi eum et augebo eum et
multiplicabo illum uehement᷑. Duo¬
decim gentes generabit. et dabo eũ
ingentẽ magnam. Testam̃tũ aũt me-¬
um statuam ad y saac quem genera-¬
bit tibi sara in temꝑe isto anno uentu¬
ro. Ex quibus euidens ẽ ipsius quoq
sermonib dĩ ismahel scđ̾m reꝓmissio¬
nem eẽ generatum: sed et hoc ita solui¬
tur repmissionẽ ꝓprie intestam̃ti da-¬
tione compleri: et aliud esse benedice¬
re. augere. multiplicare uehementer
quod inismahel scriptum ẽ: aliud he-¬
redem facere ꝑtestam̃tũ quod de
ysaac dicitur. Statuam testam̃tum
meũ ad eum intestamtũ ȩternũ et

Expanded text:
est enim: Abraham autem dixit ad Deum: est enim: Abraham autem dixit ad Deum: Ismael iste vivat in conspectu tuo : et Deus respondit ad eum ita: Ecce Sara uxor tua pariet tibi filium, et vocabis nomen ejus Isaac, et statuam testamentum meum ad eum, in testamentum aeternum, et semini ejus post eum. De Ismael autem: 470 Ecce exaudivi te, et ecce benedixi eum, et augebo eum, et multiplicabo illum vehementer. Duodecim gentes generabit, et dabo eum in gentem magnam, testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem generabit tibi Sara in tempore isto, anno venturo. Ex quibus evidens est ipsius quoque sermonibus Dei, Ismael secundum repromissionem esse generatum. Sed et hoc ita solvitur, repromissionem proprie in testamenti datione compleri, et aliud esse benedicere, augere, multiplicare vehementer, quod in Ismael scriptum est: aliud haeredem facere per testamentum, quod de Isaac dicitur: Statuam testamentum meum ad eum, in testamentum aeternum, et
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ. Nimiȩ difficultatis ẽ demon-¬
strare tancũ ysaac qui de sara natus
ẽ fuisse de reꝓmissione generatum et
non etiã hisma hel qui de agar ancil¬
la ẽ ortus egiptia. Scͥptura quippe
refert quod cũ ꝑsequente sara agar
fȩta fitͦisset. et uenisset ad eam an¬
gelus indeserto. moneretq ut subi¬
ceretur dominȩ potestati. idem ip¬
se angelus etiã hȩc locutus sit. Multi
nemo dubitarit. Iste erit rusticanus ho¬
mo manus eius suꝑ om̃s. et manus om¬
niũ suꝑ eum. et contra fatiem om̃iũ
fratrũ suorũ habitabit. Sed responde¬
ri potest minoris auctoritatis eẽ reꝓ¬
missionẽ angeli quã ipsius dĩ. Sicut
eni stella orto sole non rucilat: ita
et angłi uerba ad comꝑationẽ reꝓ¬
missionis dĩ obscurari et euanesce¬
re et ꝓnichilo computari. Nidetur
quidẽ hȩc responsio aliquid habere
monim̃ti. sed statim sequentis scͥptu¬
rȩ auctoritate conteritur. Scriptũ

Expanded text:
sionem. Nimiae difficultatis est demonsionem. Nimiae difficultatis est demonstrare, Isaac tantum, qui de Sara natus est, fuisse de repromissione generatum, et non etiam Ismael, qui de Agar ancilla est ortus Aegyptia. Scriptura quippe refert, quod cum, persequente Sara, Agar feta fugisset, et venisset ad eam angelus in deserto, moneretque ut subjiceretur dominae potestati, idem ipse angelus etiam haec locutus sit: Multipnemo dubitarit: Iste erit rusticanus homo, manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitabit. Sed responderi potest, minoris auctoritatis esse repromissionem angeli, quam ipsius Dei. Sicut enim stella, orto sole, non rutilat: ita et angeli verba ad comparationem repromissionis Dei obscurari, et evanescere, et pro nihilo computari Videtur quidem haec responsio aliquid habere momenti; sed statim sequentis Scripturae auctoritate conteritur. Scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
non artarent: et blandam uocẽ in ob¬
uirgantis uerba mutare nec leui¬
tatis ẽ si nunc blandiar. nunc irascar:
Impellit me caritas. impellit me dolor
diuersis affectib loqui. Nescio eñĩ in
quȩ primũ uerba ꝓrumpam. et quo
uos debeam sanare medicamine. quia
confundor inuobis. Dicite michi qui
sub lege uultis eẽ. legem non audistis :
llotandũ legem hic dictam ẽẽ gene¬
seos historiam non ut uulgo estimant
que facienda sint quȩ ue uitanda. sed
totum quod de habrabam et eius uxo¬
ribus liberisq contex itur legem ap¬
pellatam. Legimus et in alio loco ꝓ¬
pħas quoq legem uocari. Audi ergo
legem qui uixta paulũ non suꝑfitiẽ
sed medullam eius introspicit. Non
audit legem: qui similis galathis ex¬
teriorem tantũ corticem sequitur.
Scriptũ ẽ eñĩ qm̃ ab raham duos fili¬
os habuit. unũ de ancilla et unũ de
libera. Sed qui de ancilla scđm carnẽ
natus ẽ. qui aũt de libera ꝑreꝓmis¬

Expanded text:
non arctarent, et blandam vocem in obnon arctarent, et blandam vocem in objurgantis verba mutare. Nec levitatis est, si nunc 469 blandiar, nunc irascar; impellit me charitas, impellit me dolor, diversis affectibus loqui. Nescio enim in quae primum verba prorumpam, et quo vos debeam sanare medicamine, quia confundor in vobis. Dicite mihi qui sub Lege vultis esse, Legem non audistis? Notandum Legem hic dictam esse Geneseos historiam, non ut vulgo aestimant, quae facienda sint, quaeve vitanda, sed totum quod de Abraham, et ejus uxoribus liberisque contexitur, legem appellatam . Legimus et in alio loco, Prophetas quoque Legem vocari. Audit ergo Legem, qui juxta Paulum non superficiem, sed medullam ejus introspicit. Non audit Legem, qui similis Galatarum, exteriorem tantum corticem sequitur. Scriptum est enim, quoniam Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Sed qui natus est: qui autem de libera, per repromis
Abbreviated transcription (Latin):
cum ium artis suȩ in primo uiderint
non ualere medicamine. transeunt ad
aluid. et tamdui exꝑiuntur quid ꝓ¬
sit epluribus donec ꝑueniant ad cu¬
rationem: ut quod ꝑmolliciem alicu¬
uis emplastri nequa quã sanariualu¬
it. mordaciori puluere et austeriori
curatione sanetur: ita et ego quia
confundor inuobis. et ignoratione
huc atq illuc distrahor. uellem lutera¬
rum uocẽ presens de meo ore ꝓferre.
ut uos solito seuerior ipse corriꝑem.
qm̃ epistola non potest uocẽ obiur-¬
gantis exprimere: non ualet irascen¬
tis resonare clamorẽ et dolorem pec¬
catoris apicibus explicare. Potest au¬
tem et simplicius intelligi. Blandis
apud uos modo uerbis usus sum di¬
cens. Fr̃s obsecro uos. et filioli mei qͦs
icerũ parturio donec. xp̃c formetur
inuobis. Sed ego blandus et lenis qui
aduos quasi pater locutus sum ꝓ ea ca¬
ritate qua filios meos ꝑire non pati¬
or et errare ꝑpetuo uellem nunc pre¬
sens esse si confilsionis me uincula

Expanded text:
cum vim artis suae in primo viderint non valere medicamine, transeunt ad aliud, et tamdiu experiuntur quid prosit e pluribus, donec perveniant ad curationem: ut quod per mollitiem alicujus emplastri nequaquam sanari valuit, mordaciori pulvere, et austeriori curatione sanetur: ita et ego quia confundor in vobis, et ignorantia huc atque illuc distrahor, vellem litterarum vocem praesens de meo ore proferre, ut vos solito severior ipse corriperem; quoniam epistola non potest vocem objurgantis exprimere; non valet irascentis resonare clamorem, et dolorem pectoris apicibus explicare. Potest autem et simplicius intelligi: Blandis apud vos modo verbis usus sum, dicens: Fratres, obsecro vos. Et: Filioli mei, quos iterum parturio donec Christus formetur in vobis; sed ego blandus et lenis, qui ad vos quasi pater locutus sum, pro ea charitate qua filios meos perire non patior et errare perpetuo, vellem nunc praesens esse si confessionis me vincula
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hoc loco ista ẽ explanatio. ut agar
ancillam interp̃tent᷑ inlege. et in
populo udeoꝵ: saram aũt liberam.
in eccłam quȩ de gentib congregata
ẽ quȩ mater scõrũ sit. paulo dicente que
ẽ mat̾ omĩum nr̃m. Hec diu non peꝑit
et sterilis fuit. necdum risum mundi
ysaac diłecto patre cum uoce sublimi
abraham in nr̃a lingua pater electus
cum sonitu refertur. Agar aũt quȩ in¬
terp̃tatur parocia id ẽ. incolatus si¬
ue ꝑegrinatio sine mora generat
hismahelẽ. qui tantũ audiat dĩ pre¬
cepta nec fatiat. hominẽ rusticum
sanguinariũ. deserta sectantẽ: qui
unuiersis fr̃ib suis de libera ꝓcrea¬
tis inimicus sit. et aduersa eis fron¬
te consistat. Nec mirũ uetus testam̃¬
tum quod in monte. syna qui ẽ in
arabia et confinis ẽ ei quȩ nunc est
ierłm. Constitutum ẽ atq conscriptũ
non eẽ ꝑpetuum cum et incolatus a

Expanded text:
super hoc loco ista est explanatio, ut Agar ancillam interpretentur in lege et in populo Judaeorum: Saram autem liberam in Ecclesia quae de gentibus congregata est, quae mater sanctorum sit, Paulo dicente, Quae est mater omnium nostrum. Haec diu non peperieretur et sterilis fuit, necdum risus mundi Isaac de electo patre cum voce sublimiuAbraham in ncum sonitu refertur. Agar autem quae interpretatur παροικία, id est, incolatus, sive peregrinatio, sive mora, generat Ismael, qui tantum audiat Dei praecepta, nec faciat hominem rusticum, sanguinarium, deserta sectantem: qui universis fratribus suis de libera procreatis inimicus sit, et adversa eis fronte resistat. Nec mirum vetus Testamentum, quod in monte Sina, qui est in Arabia, et confinis est ei, quae nunc 473 est Jerusalem, constitutum est atque conscriptum, non esse perpetuum: cum et incolatus a
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modi in sp̃u mansuetudinis. Et
in alio loco. Sp̃italis aũt diuidicat
omĩa. ipse aũt anullo diuidicatur:
Quod scilicet aliud quam supra di¬
ximus. uerbũ sp̃itale sonet: sed nos
sp̃italem qui om̃ia diuidicet. et ipse
anemine diuidicetur. eũ uirũ dici¬
mus qui uniuersa scͥpturarũ sacra¬
menta cognoscens. sublimit̃ ea in¬
telligat. et. xp̃m indiuinis libris ui¬
dens nicħ in eis iudaice traditionis ad¬
Ymittat. Hȩc eñi sunt duo testamenta

Expanded text:
istiusmodi in spiritu mansuetudinis . Et istiusmodi in spiritu mansuetudinis . Et in alio loco: Spiritualis autem dijudicat omnia: ipse autem a nullo dijudicatur : quod scilicet aliud quam supra diximus, verbum spirituale sonet. Sed nos spiritualem, quia omnia judicet, et ipse a nemine dijudicetur, eum virum dicimus, qui universa Scripturarum sacramenta cognoscens, sublimiter ea intelligat: et Christum in divinis libris videns, nihil in eis Judaicae traditionis admittat.
Abbreviated transcription (Latin):
ariopago satisfaceret addidit hȩc.
Sieut et quidã de uobis poetȩ dixe¬
runt. ipsius eñi et genus sumus. Hoc
emisticiũ fertur in arato. qui de cȩlo
stellisq conscripsit. Necnon et illud.
mala. Trimeter iambicus de comedia
sumptus ẽ menandri. Ex quibus et
aliis euidens ẽ paulũ non ignorasse
litteras seculares. & qũã hic allegoriã
dixit. alibi uocasse intelligentiam
sp̃italem ut ibi. Scimus enĩ quia lex
sp̃italis ẽ ꝓ eo quod ẽ allegori sa siue
allegorice figurata. & alibi. Et om̃s
eandem spĩtalem comederunt escam:
et eundẽ sp̃italem biberunt potũ.
bibebant enũ de sp̃itali sequenti eos
petra. petra aũt erat xp̃s. Manna hic
et subici fontis eruptio. et petra ipsa
quȩ sequitur quod allegorice accipi¬
enda sint. nemo ẽ qui dubitet. Scio
quid econtrario possit opponi. Fr̃s
si p̃occupatus fuerit homo in aliquo
delicto. uos sp̃itales estis instruite

Expanded text:
Areopago satisfaceret, haec addidit: Areopago satisfaceret, haec addidit: Sicut et quidam de vobis poetae dixerunt: Ipsius enim et genus sumus . Hoc hemistichium fertur in Arato, qui de coelo stellisque conscripsit. Necnon et illud: ones pessimae ; trimeter iambicus de comoedia sumptus est Menandri. Ex quibus et aliis, evidens est Paulum non ignorasse litteras saeculares, et quam hic allegoriam dixit, alibi vocasse intelligentiam spiritualem. Ut ibi: Scimus enim quod Lex spiritualis est , pro eo quod est, allegoria, sive allegorice figurata. Et alibi: Omnes eamdem spiritualem 472 comederunt escam, et eumdem spiritualem biberunt potum. Bibebant autem de spirituali sequenti eos petra, petra autem erat Christus . Manna hic, et subiti fontis eruptio, et petra ipsa quae sequitur, quod allegorice accipienda sint, nemo est qui dubitet. Scio quid econtrario possit opponi: Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto: vos spirituales instruite
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Si non regnet peccatum in mortali
nr̃o corꝑe: uere dĩ filii sumus quȩ qui¬
dem sunt allegorica. Allegoria ꝓprie
de arte gramatica ẽ. et quoame¬
thafora uł cȩteris trophis differat in
scolis paruuli discimus. Aliud p̃tendit
in uerbis. aliud significat insensu. Ule¬
ni sunt oratorum et poetarũ libri. scͥp¬
tura quoq duuna ꝑhanc non modica
ex parte contexta ẽ quod intelligens
apłs paulus. quippe qui ex secularib
luteris aliqua ex parte contigerat.
ipso uerbo figurȩ usus ẽ ut allegoriam
sicut apud suos dicitur appellaret:
q scilicet sensum magis loci huiis
greci sermonis abusione monstraret.
Scisse aũt paulũ licet non adꝑfectũ
litteras seculares. ipsius uerba testan¬
tur. Dixit quidã ex eis ꝓprius eorũ
ꝓpħa. Cretenses semꝑ mendaces. malȩ
bestiȩ uentris pigri. Hic uer shero¬
icus epimenidis poetȩ ẽ. cuiꝰ et pla¬
to et cȩteri scͥptores ueteres recordan¬
tur. apud athenienses quoq cũ in

Expanded text:
gnat peccatum in nostro mortali corpore, vere Dei filii sumus. Quae sunt per allegoriam dicta. Allegoria proprie de arte grammatica est, et quo a metaphora, vel caeteris tropis differat, in scholis parvuli discimus. Aliud praetendit in verbis, aliud significat in sensu. Pleni sunt oratorum , et poetarum libri. Scriptura quoque divina, per hanc non modica ex parte contexta est. Quod intelligens Paulus apostolus quippe qui et saeculares litteras aliqua ex parte contigerat ipso verbo figurae usus est, ut allegoriam, sicut apud suos dicitur, appellaret: quo scilicet sensu magis loci hujus Graeci sermonis abusionem monstraret. Scisse autem Paulum, licet non ad perfectum, litteras saeculares, ipsius verba testantur: Dixit quidam ex eis, proprius eorum propheta: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri . Hic versus heroicus Epimenidis poetae est, cujus et Plato, et caeteri scriptores veteres recordantur. Apud Athenienses quoque cum in
Abbreviated transcription (Latin):
di in spũ lenitatis. considerantes
uosmet ipsos ne et uos temptemi¬
ni: et non plurali. inferre numerũ
singularem. Hebreus igitur ex
hebreis et qui non esset in uerna¬
culo sermone doctissimus: ꝓfun¬
dos sensus aliena lingua ex pri¬
mere non ualebat. Nec curabat
magnoꝑe de uerbis. cum sensum
baberet intuto. Hȩc secdm simpli¬
cem intelligentiam. Cȩterum ut
et scdȩ expositionis ordinem ꝑse¬
quamur: locus iste de epistolȩ ad
romanos fine pandendus ẽ. Ibi enĩ cd̃m
similiter de escis et obseruationibus
scriberet iudõrum. et eos qui legis
iuxta litteram p̃cepta contempne¬
rent. firmos atq ꝑfectos. illos uero
qui adhuc antiqua consuetudine du¬
cebantur infirmos paruulosq narra¬
ret. et uideret uirgium ẽẽ inter spi¬
ritales et carneosꝰ ammonens spiri¬
tales ne contempnerent carneos ait.
Infirmum aũt infide assumite. nõ
indisceptationibus cogitationum.
Alius enĩ credit manducare omĩa:

Expanded text:
di in spiritu lenitatis, considerantes di in spiritu lenitatis, considerantes vosmetipsos, ne et vos tentemini; et non plurali inferre numerum singularem. Hebraeus igitur ex Hebraeis, et qui esset in vernaculo sermone doctissimus, profundos sensus aliena lingua exprimere non valebat: nec curabat magnopere de verbis, cum sensum haberet in tuto. Haec secundum simplicem intelligentiam. Caeterum, ut et secundae expositionis ordinem prosequamur, locus iste de Epistolae ad Romanos fine pandendus est. Ibi enim cum similiter de escis et observationibus scriberet Judaeorum, et eos qui Legis juxta litteram praecepta contemnerent, firmos atque perfectos: illos vero, qui adhuc antiqua consuetudine ducebantur, infirmos parvulosque narraret, et videret jurgium esse inter spirituales et carneos: admonuit spirituales ne contemnerent carneos, et ait: Infirmum autem in fide assumite, non in disceptationibus cogitationum. Alius enim credit manducare omnia:
Abbreviated transcription (Latin):
carne iuctoria. Si quis uirgo ad
senectam usq ꝑmanserit: ignos¬
cat ei qui ad olescentiȩ quondã
calore deceptus ẽ. sciens quantis
difficultatib illam transierit eta¬
tem. Si quis ꝓ. xp̃i nominis con¬
fessione cruciatur. et aliũ intor¬
mentis uiderit denegasse: com¬
patiatur uulnerib negatoris.
et non tam illum uictum quam se ui¬
cisse miretur. Cautelam quoq scri¬
bentis attendite. qͥa non dixerit cõ¬
siderans te ne et tu cadas. sed ne et
tu tempteris. Uinci quippe uł iun¬
cere: nonnunquam in nr̃a ẽ potesta
te. Cȩterum temptari: in potestate
temptantis ẽ. Si enĩ saluator tẽp¬
tatus ẽ: quis potest esse securus
intemptatum se uitȩ huiꝰ maria
transire: Qui putant paulũ uix¬
ta humilitatem. et non uere di¬
xisse. et si imꝑitus sermone non
tamen scientia: defendant huus
loci consequentiam. Debuit quip¬
pe secdm ordinem dicere. uos qui
spiritales estis instruite huiusmo¬

Expanded text:
carne victoria. Si quis virgo ad carne victoria. Si quis virgo ad senectam usque permanserit; ignoscat ei qui adolescentiae quondam calore deceptus est, sciens quantis difficultatibus illam transierit aetatem. Si quis pro Christi nominis confessione cruciatus, alium in tormentis viderit denegare, compatiatur vulneribus negatoris, et non tam illum victum, quam se vicisse, miretur. Cautelam quoque scribentis attendite, quia non dixerit: Considerans te, ne tu cadas; sed, ne et tu tenteris. Vinci quippe vel vincere, nonnumquam in nostra est potestate: 520 caeterum tentari, in potestate tentantis est. Si enim Salvator tentatus est, quis potest esse securus intentatum se vitae hujus maria transire? Qui putant Paulum juxta humilitatem, et non vere dixisse: Et si imperitus sermone, non tamen scientia, defendant hujus loci consequentiam. Debuit quippe secundum ordinem dicere: Vos, qui spirituales estis, instruite hujusmo
Abbreviated transcription (Latin):
nis. sed inuirga uenire se dicit: quo¬
modo nunc illis qui in aliquo pecca¬
to preuenti fuerint. non uirgam
adhibet. sed sp̃m mansuetudinis :
uer ũ ibi ad eos dicitur qui post
peccatum non sentientes errorem
suũ. nolebant maiorib subdi. et pe¬
nitentia corrigi. Ubi uero peccator
uitelligens uulnus suũ. tradit me¬
dico se curandũ: ibi non ẽ uirga
necessaria sed sp̃s lenitatis. Sed illd̃
forte queratur quod si ꝓpterea ins¬
truere quis debeat peccatorẽ insp̃u
lenitatis. quia consideret se ne et
ipse temptetur: ergo iustus qui de
sua certus ẽ mente. qui scit non
posse se labi non instruet peccato¬
rem in sp̃u lenitatis. Ad quod di¬
cimus. etiã si uicerit iustus sciens
quanto labore suꝑauerit: magis
peccanti ueniam largietur. Nam
et saluator ꝓpterea temptatus ẽ
uixta omĩa nobis similis absq pec¬
cato: ut posset. compati et ꝯdo¬
lere infirmitatib nr̃is. suo doctus
exemplo. quam difficilis sit in

Expanded text:
nis, sed in virga se venire dicit, quonis, sed in virga se venire dicit, quomodo nunc illis qui in aliquo peccato praeventi fuerint, non virgam adhibet, sed spiritum mansuetudinis? Verum ibi ad eos dicitur qui, post peccatum non sensuum, nolebant majoribus suis subdi, et poenitentia corrigi. Ubi vero peccator intelligens vulnus suum, tradit medico se curandum, ibi non est virga necessaria, sed spiritus lenitatis. Sed et illud forte quaeratur, quod si propterea instruere quis debeat peccatorem in spiritu lenitatis: quia consideret se, ne et ipse tentetur; ergo justus, qui de sua certus est mente, qui scit non posse se labi, non debet instruere peccatorem in spiritu lenitatis? Ad quod dicemus, etiamsi vicerit justus, sciens quanto labore superaverit, magis peccanti veniam largietur. Nam et Salvator propterea tentatus est, juxta omnia nobis similiter absque peccato: ut possit compati, et condolere infirmitatibus nostris, suo doctus exemplo, quam difficilis sit in
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo p̃ occupatus errauit: lenitatis
sp̃m et mansuetudinis in correctio¬
ne peccatisspiritalis adhibeat: ne rigi¬
dus. ne iratus et tristis corrigere cupi¬
at errantem. sed ꝓuocet eum spon¬
dens salutem. ueniã reꝓmutens xp̃i
testimoniũ ꝓferat. quod graui legis
et peccatoꝵ onere depressus. ad iugũ
suũ suaue et leue inuitet onus. ut dis¬
cant quia humilis ẽ et mitis et man-¬
suetus corde. et inueniant requiem
animabus suis. Utamur hoc testimo¬
nio aduersum hereticos. qui diuersa¬
rum fingentes fabulas naturarum:
aint spiritalem bonam esse arborẽ:
et nunquam malos afferre fructus.
Ecce apostolus cuiꝰ et ipsi auctorita¬
tem sequent᷑ dicit eos qui spiritales
sunt posse peccare. si ꝑ altitudinem
cordis sui inflentur et corruant.
Opponi nobis potest illud quod ad co
rinthios scribitur. Quid uultis inuir¬
ga ueniam ad uos an incaritate et
sp̃u mansuetudinis: Si enĩ ibi ad
peccatores non in sp̃u mansuetudi

Expanded text:
aliquo praeoccupatus erravit: lenitatis aliquo praeoccupatus erravit: lenitatis spiritum et mansuetudinis in correctione peccantis spiritualis adhibeat, ne rigidus, ne iratus et tristis corrigere cupiat errantem; sed provocet eum, spondens salutem; veniam repromittens: Christi testimonium proferat: quod gravi legis et peccatorum onere depressos, ad jugum suum suave, et leve invitet onus: ut discant, quia humilis sit et mitis, et mansuetus corde , et inveniant requiem animabus suis. Utamur hoc testimonio adversum haereticos: qui diversarum 519 fingentes fabulas naturarum, aiunt spiritualem, bonam esse arborem, et numquam malos afferre fructus. Ecce Apostolus, cujus et ipsi auctoritatem sequuntur, dicit eos qui spirituales sunt, posse peccare, si per altitudinem cordis sui inflentur et corruant. Opponi nobis potest ilrinthios scribitur: Quid vultis? in virga veniam ad vos, an in charitate et spiritu mansuetudinis? Si enim ibi ad peccat
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo delicto: uos qui sp̃ĩtales estis
instruite huiusmodi in sp̃u mansue¬
tudinis. Considerans te ipsum: ne et
tu tempteris. Sciens paulus eius dei
se ẽẽ cultorem qui nollet mortẽ pec¬
catoris sed penitentiã. et excepta tri¬
nitate omnẽ creaturã licet non pec¬
cet tamen posse peccare. eum quoq
qui spiritalis ẽ cohortatur sui timo¬
re ne peccet. manũ porrigere corru¬
enti. Et pulebre p̃ occupatũ indelicto
hominem uocat qui mori possit. ex ip¬
so nomine fragilitatem conditionis os¬
tendens: ut dignus sit uenia qui ue¬
lud homo errore deceptus. et mersus
in uoraginem seipsum sine auxilio
et adiutore erigere non possit. Spi¬
ritali aũt non additur homo. sed
quasi de eo p̃cipitur ut hominem p̃¬
occupatum in delicto instruat: siue
ut meluis habetur in greco ꝑficia t
in sp̃u lenitatis. Qui aũt ꝑficitur:
non ei desunt uniuersa sed aliqua.
Deniq st ñ peccatis plurib sed uitio

Expanded text:
aliquo delicto, vos qui spirituales estis, aliquo delicto, vos qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu mansuetudinis: considerans teipsum, ne et tu tenteris. Sciens Paulus ejus Dei se esse cultorem, qui nollet mortem peccatoris, sed poenitentiam : et excepta Trinitate, omnem creaturam, licet non peccet, tamen posse peccare: eum quoque qui spirituales est, cohortatur sui timore ne peccet, manum porrigere corruenti. Et pulchre praeoccupatum in delicto, hominem vocat, qui mori possit: ex ipso nomine fragilitatem conditionis ostendens; ut dignus sit venia, qui velut homo errore deceptus, et mersus in voraginem, seipsum sine auxilio, et adjutore erigere non possit. Spirituali autem non additur homo: sed quasi Deo praecipitur, ut hominem praeoccupatum in delicto instruat: sive ut melius habetur in Graeco perficiat in spiritu lenitatis. Qui autem perficitur, non ei desunt universa, sed aliqua. Denique si non peccatis pluribus, sed vitio
Abbreviated transcription (Latin):
gentia custodierit cor suũ: de cu¬
piditate laudis oriuntur. Hideas ple¬
rosq quod etiã tullius ait. librossu¬
os de contempnenda gła inscribe
p̃notare. Interp̃tamur scripturas.
sepe uertimus stilum. quȩ digna lec¬
tione sunt scribimus: et nisi. xp̃i
causa fiant. sed memoriȩ inposteros
et famȩ inpopulos. totus labor irri¬
tus fiet. et erimus quasi tympanũ
sonans. aut cymbalũ concrepans.
Uideas plerosq de scripturis inter
se contendere: et athleticum scãma
dĩ facere sermonẽ: inuicem ꝓuocãt
et si uicti fuerunt inuident. In anis
quippe głȩ cupidi sunt. Scio in la¬
tinis codicib in eo testimonio quod
supra posui. si tradidero corpus me¬
um ut glorier. ardeam habere pro
glorier sed obsimilitudinem uer¬
bi quia apud grecos ardeam et
yõ n cõaiai. una litterȩ parte distingun¬
tur. apud nr̃os error mnoleuit: sed apud
ipsos grecos exemplaria sunt diuersa.
fr̃s et si poccupatus fuerit homo in

Expanded text:
gentia custodierit cor suum, de cugentia custodierit cor suum, de cupiditate laudis oriuntur. Videas plerosque quod etiam Tullius ait libros suos de contemnenda gloria inscriberitulos praenotare. Interpretamur Scripturas: saepe vertimus stylum: quae digna lectione sunt, scribimus; et nisi Christi causa fiant, sed memoriae in posteros, et famae in populos, totus labor irritus fiet: et erimus quasi tympanum sonans, et cymbalum concrepans . Videas plerosque de Scripturis inter se contendere: e athleticum scamma Dei facere sermonem: invicem provocant, et si victi fuerint, in invident: inanis quippe gloriae cupidi sunt. Scio in Latinis codicibus in eo testimonio quod supra 518 posuimus: Si tradidero corpus meum ut glorier, ardeam habere pro glorier; sed ob similitudinem verbi, qua apud Graecos, ardeam, et et καυχήσομαι, una litterae parte distinguitur, apud nostros error inolevit. Sed et apud ipsos Graecos exemplaria sunt diversa. Fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in
Abbreviated transcription (Latin):
ideo fiat ut ammirationi et laudi
habeamur afrĩbus. frustra san¬
guis effusus ẽ. Loquatur apłs.
loquatur electionis uas si tradi¬
dero corpus meũ ut glorier: cari¬
tatem aũt non babeam nicħ michi
ꝓdest. Iile qui dixerat. scio homi¬
nem in xp̃o ante annos quatuor¬
decim. siue incorpore nescio siue
extra corpus nescio ds̃ scit. raptũ
usq ad tercium cęlum. et post
modicũ. raptus inparadisum au¬
diuit archana uerba quȩ non licet
homini loqui: ille inquam qui
plus om̃ibus laborauit. ne mag¬
nitudo reuelationum extolleret
eum. datus ẽ stimulus carni eus
angłs sathanȩ qui eum colaphi¬
Zaret ut non extolleretur. Et
certe ter dñm rogauit ut discederet
abeo: sed dictum ẽ ei. Sufficit tibi
gr̃a mea: iurtus eñi in infirmitate
ꝑficitur. Quid tam dĩ opus quam
scripturas legere. in eccła p̃dicare.
sacerdotiũ cuꝑe: ante altare dñi sta¬
re : Sed et hec nisi aliquis om̃i dili¬

Expanded text:
ideo fiat ut admirationi et laudi ideo fiat ut admirationi et laudi habeamur a fratribus, frustra sanguis effusus est. Loquatur Apostolus, loquatur electionis vas: Si tradidero corpus meum, ut glorier, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Illi qui dixerat: Scio hominem in Christo, ante annos quatuordecim, sive in corpore, nescio, sive extra corpus, nescio, Deus scit, raptum usque ad tertium coelum . Et post modicum: Raptus in paradisum, audivit arcana verba, quae non licet homini loqui: illi, inquam qui plus omnibus laboravit, ne magnitudo revelationum extolleret eum, datus est stimulus carnis ejus, angelus Satanae, qui eum colaphizaret, ut non tolleretur. Et certe ter Dominum rogavit ut discederet ab eo; sed dictum est ei: Sufficit tibi gratia mea: virtus enim in infirmitate perficitur. Quid tam Dei opus est, quam Scripturas legere, in Ecclesia praedicare, sacerdotium cupere, ante altare Domini ministrare? Sed et haec, nisi aliquis omni dili
Abbreviated transcription (Latin):
nos nobis fingendorũ nominum
licentiã p̃sumamus: rebus quippe
nouis ut ait quidam. noua fingen¬
da sunt nomina: quia hic dictum ẽ.
non efficiamur manis uł uacuȩ
głȩ cupidi. eos asseramus plenȩ
głe esse cupidos. qui głam dĩ de¬
siderant. et laudem uirtute con¬
dignam. et aspectũ diuinius ali¬
quid ostendentem. Inde et in ple¬
risq locis. nr̃i. maiestatem ꝓ gła
transtulerunt. Iam dudum cupio
in uerba ꝓrumꝑe: sed teneor tuo¬
re dicendi. Dicam tamen nec tace¬
bo passionem meã: Passionem pe¬
ne communem. non de diuitiis. nõ
de potentia. non de pulcbritudi
nifeste inter carnis opera numeran¬
tur. Elemosina si ob laudem fiat
inanis ẽ głe. longa oratio. pallor
ex ieiunio sequens. non mea sunt
uerba sed saluatoris in euangło ꝑ
tonantis. Ipsa quoq castitas in ma¬
trimonio. uiduitate. uirginibus.
sepe plausum querit humanum.
et quod dudum timeo dicere. sed
dicendum ẽ: martyriũ ipsum si

Expanded text:
nos nobis fingendorum nominum nos nobis fingendorum nominum licentiam praesumamus, rebus quippe novis ut ait quidam nova fingenda sunt nomina: quia hic dictum est: Non efficiamur inanis, vel vacuae gloriae cupidi: nos eos asseramus plenae gloriae esse cupidos, qui gloriam Dei desiderant, et laudem virtute condignam, et aspectum divinius aliquid ostendentem. Unde et in plerisque locis. Nostri majestatem pro gloria transtulerunt. Jam dudum cupio in verba prorumpere, sed teneor timore dicendi. Dicam tamenbo passionem meam, passionem pene communem, non de divitiis, non de potentia, non de pulchritudin haec enim manifeste inter carnis opera numerantur. Eleemosyna si ob laudem fiat, inanis est gloria: longa oratio, pallor ex jejunio sequens. Non mea sunt verba, sed Salvatoris in Evangelio pertonantis. Ipsa quoque castitas in matrimonio, in viduitate, in virginibus saepe plausum quaerit humanum: et quod dudum timeo dicere, sed dicendum est: martyrium
Abbreviated transcription (Latin):
ab inuicem querentes: Porro ibo¬
nam partem in eodem loco: et głam
abeo qui solus ẽ non querentes. Ex
quo intelligimus idem uerbum.
nunc uirtutem significare nunc ui¬
tium. Si ab hominibus quero głam
uitiũ ẽ. Si adeo: uirtus ẽ. Qui et ad
ueram nos głam cohortatur dicens.
Eos aũt qui me głificant: głificabo
Significat et aliud inscripturis
diuinis gła. cum augustius aliqͥd
et duunius hominũ se prebet ob¬
tutibus. Nisa ẽ intabernaculo gła
dr̃i: et in templo quod asalomone
construm ẽ gła erat. et in fatie mos¬
si quando nesciebat quod glificatus
est uultus euis: de qua uultus gła
puto et apłm dicere. Nos aũt om̃s
reuelata fatie głam dñi contem¬
plantes. in eandẽ imaginem trans¬
formamur a gła ingłoriã sicut ã
dĩ spũ. Et ipse saluator splendor
głȩ et figura substantiȩ dĩ dictus ẽ.
Nidit et stephanus glam dĩ et iħm
stantem adextris eius. Ut aũt et

Expanded text:
ab invicem quaerentes ? Porro in boab invicem quaerentes ? Porro in bonam partem in eodem loco: Et gloriam ab eo qui solus est, non quaerentes. Ex quo intelligimus idem verbum, nunc virtutem significare, nunc vitium. Si ab hominibus quaero gloriam, vitium est: si a Deo, virtus est, qui et ad veram nos gloriam cohortatur, dicens: Eos autem qui me glorificant, glorificabo. Significat et aliud in Scripturis divinis gloria, cum augustius aliquid, et divinius hominum se praebet obtutibus. Visa est in tabernaculo gloria Domini, et in templo quod a Salomone constructum est, gloria erat , et in facie Moysi, quando nesciebat quod glorificatus esset vultus ejus , de qua vultus gloria, puto et Apostolum dicere: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes, in eamdem imaginem transformamur a gloria in gloriam, sicut a Dei spiritu . Et ipse Salvator, splendor gloriae et figura substantiae Dei dictus est . Vidit et Stephanus gloriam Dei, et Jesum stantem a dextris ejus . Ut autem et