comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um gͦ beati ẽẽ om̃s homines uo¬
lunt. si uerum uolunt. profẽcto
eẽ et in mortales uolunt. Alit̃
enĩ beati eẽ non posiunt. Deniq et de in¬
mortalitate in terrogati sicut de beatitu dine
om̃s eam se uelle respondent. Sed qualiscũq.
beatitudo que potius uocet᷑ quam sit in hac
uita querit᷑ immo uͦ fingit᷑. dũ in morta¬
litas desꝑat᷑. sine qua uera beacitudo eẽ ñ
pocest. Ille quippe beate uiuit. qđ iã
suꝑius diximus et astruendo sacis fiximꝰ
qui uiuit ut uult. nec male aliquid uult.
Nemo aut̃ male uult inmortalitatẽ. si eiꝰ
humana capax ẽ. dõ donante natura. Cuiꝰ
si capax non ẽ. nec beatitudinis capax est.
Ut enim homo beate uiuat. oportet ut uiuat
quem porro morientẽ uita ipsa deserit. be¬
quomͦ ẽ. beata uita. que ita ẽ. in uolunta¬
te. ut non sit in potestate : Cumq beatus
nemo sit aliqͥda uolendo nec habendo. quan¬
tominus beatus ẽ. qui non honore. non
possessione. non qualibet alia re.sed ipsa

Expanded text:
um ergo beati esse omnes homines velint, si vere volunt, profecto et esse immortales volunt: aliter enim beati esse non possent. Denique et de immortalitate interrogati, sicut et de beatitudine, omnes eam se velle respondent. Sed qualiscumque beatitudo, quae potius vocetur quam sit, in hac vita quaeritur, imo vero fingitur, dum immortalitas desperatur, sine qua vera beatitudo esse non potest. Ille quippe beate vivit, quod jam superius diximus, et astruendo satis fiximus, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Nemo autem male vult immortalitatem, si ejus humana capax est Deo donante natura: cujus si non capax est, nec beatitudinis capax est. Ut enim homo beate vivat, oportet ut vivat. Quem porro morientem vita ipsa deserit, bequomodo beata vita est, quae ita est in voluntate, ut non sit in potestate? Cumque beatus nemo sit aliquid volendo nec habendo, quanto minus est beatus qui non honore, non possessione, non qualibet alia re, sed ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpit᷑. s int̾ior renouat᷑ de die in
diem. Renouat᷑ aũ in agnitione dĩ
hoc ẽ in iusticia et sc̃itate ueritatis
sic̃ se habent apłica testimonia. que
paulo ance memoraui. In agnitione
ꝗͥ dĩ iusticiaq et sc̃itat̾e ueritatis.
qui de die in diẽ. ꝓficiendo renoua¬
tur tͣnsfert amorem a temporalib
ad ȩc̾na. a uisibilib ad intelligibi¬
lia. a carnalib ad spũalia. atqͦ. ab
istis cupiditatẽ frenare atq minu¬
ere. illisq se caritate alligare dili¬
gent̃ insistit. Tantũ aũ facit. qͣntũ
diuinitꝰ adiuiuat᷑. Dei quippe sen¬
tentia ẽ. sine me nichil potestis face¬
re. In quo puectu. et accessu denen¬
temꝰ mediatoris fidẽ. cũ dies uite
huuis ultimꝰ quẽq. cõꝑerit: ꝑdu¬
cendus: ad dm̃ quẽ coluit. et abeo
ꝑficiendus. excipiet᷑ ab angelis scis.
in corruptibile corpꝰ infine scłi ñ
ad poenam s ad głam recept̾us.

Expanded text:
corrumpitur, sed interior renovatur de die in corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Renovatur autem in agnitione Dei, hoc ee paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus.
Abbreviated transcription (Latin):
ANe ista renouatio. ñ mo¬
m̃to uno fit ipsiꝰ conũsio¬
nis. sic̃ momento uno fit illa in bap¬
tsmo renouatio remissione omiũ peccato¬
rum. Neq enĩ uł unũ qͣntulũcũq rema¬
net qđ non remitat᷑ s quẽ ad modũ ẽ.¬
aliud carere febrib aliud ab infirmita¬
te que sebrib facta ẽ. reualescere. itẽq.
aluid ẽ. infixũ telũ de corꝑe demere.
aliud uulnꝰ qđ eo factũ ẽ. scilicet a cu¬
ratione sanare. ita pͥma curatio ẽ. cau¬
sam remoriere languoris. qđ ꝑ omĩũ
fit indulgentiã peccatoꝵ. scda ipsũ sa¬
nare languorẽ. qđ fit paulatĩ ꝓficien¬
do in renouatione huiꝰ imaginis. Que
duo demonstnͣt᷑ inpsalmo ubi legit᷑. qͥ
propitiꝰ fit omĩb iniqͥtatib tuis: qđ
fit in baptismo. Deinde qđ̃ seqͥt᷑. qui
sanat om̃s languores cuos. qđ fit coti¬
dianis accessib cũ hec imago reno¬
uat᷑. De qua re apłs apertissime lo¬
qutꝰ ẽ. dicens. et si extior homo nr̃

Expanded text:
Sane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Bapismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑficiat᷑ in bono animꝰ. cũ illud bonũ di¬
ligit᷑ conũsione uoluntatis unde ẽ. ⁊ illud qđ
ñ amitrit᷑. nec aũsione uoluntatis. Aũcendo
enĩ se a sũmo bono amittit animus ut sic
bonus animꝰ ñ aut̃ amitcit ut sit animꝰ
cũ et hoc iã bonũ sit corpore melius. Hoc
sͦ amictit uoluntas qđ uoluntas adipiscit᷑.
I ã enĩ erat ammus qui cũti ad id uellet
erit aut debeat qͥcqͥd eẽ debuisse aut de¬
bere cop̃hendimꝰ et uͥ uidemꝰ ñ potuisse

Expanded text:
ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aversione voluntatis. Avertendo enim se a summo bono, amittit animus ut sit bonus animus; non autem amittit ut sit animus, cum et hoc jam bonum sit corpore melius: hoc ergo amittit voluntas, quod voluntas adipiscitur. Jam enim erat animus, qui converti ad id vellet erit aut debeat, quidquid esse debuisse aut debere comprehendimus; et ubi videmus esse
Abbreviated transcription (Latin):
audis hoc aut illud bonũ si gͦ potueris illis
de tratis ꝑse ipsũ ꝑspicere bonũ. ꝑspęxeris dtũ
Et si amore inheseris: continuo beatificaberis.
Pudeat aũ cũ alia ñ aiñtur nͥ quia bona ĩ
eis irherendo ñ amare bonũ ipsũ. unde botia
I llud etiam qđ animus tancũ quia ẽ. animus
etiam ñ dũ eomͦbionus. qͣse c̾ũcit adinco¬
mutabile bonũ sed ut dixi tantũ animus cũ
ita nobis placet. ut cũ om̃i eciã luci corporeȩ
cũ bene intelligimꝰ p̃feramꝰ. ñ in se ipso nobis
placet. s in illa arte qua fictus ẽ. Inde enĩ
appbat᷑ factus ubi uidetur fuisse faciendus
hec ẽ ueritas. et simplex bonũ. Nou ẽ aliud
aliquid quã ipsũ bonũ. ac ꝑ hoc etiam sum¬
mũ bonũ. Non enĩ minui uł augeri bonũ
potest. nͥ qđ ex alio bono bonũ ẽ. Ad hoc
se gͥ animus c̃uerait ut bonus sit. aqͦ ht̃ ut
animus sit. Tunc gͦ uoluntas nature congnut

Expanded text:
audis hoc aut illud bonum: si ergo potueris illis audis hoc aut illud bonum: si ergo potueris illis detractis per se ipsum perspicere bonum, perspexeris Deum. Et si amore inhaeseris, continuo beatificaberis. Pudeat autem, cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhaerendo non amare bonum ipsum unde bona sunt. Illud etiam, quod animus, tantum quia est animus, etiam nondum eo modo bonus quo se convertit ad incommutabile bonum; sed, ut dixi, tantum animus, cum ita nobis placet ut eum omni etiam luci corporeae cum bene intelligimus, praeferamus, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte qua factus est. Inde enim approbatur factus, ubi videtur fuisse faciendus. Haec est veritas, et simplex bonum: non enim est aliud aliquid quam ipsum bonum, ac per hoc etiam summum bonum. Non enim minui vel augeri bonum potest, nisi quod ex alio bono bonum est. Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit
Abbreviated transcription (Latin):
sit p̃stantior. Quã si neglexerit ure culpat᷑
recteq dr̃ ñ bonus animus. Distat enĩ ab eo
qui hoc agit. et quia ille laudabilis: ꝓfecto
iste qͥ hoc ñ agit uituꝑabilis ẽ. Cũ uͦ agit hoc
studio. et fit bonus animus nͥ se ad aliquid c̃ũtat:
qđ ipse ñ ẽ. ñ potest assequi. Quo se aũ cũcit
ut fiat bonus animus. nͥ ad bonũ : Cũ. amat
& appetit et adipiscit᷑. unde se si rursus aũ¬
tit fiatq ñ bonus: hoc ipso qđ se aũtit abono
nͥ maneat in se illud bonũ. unde se aũcit. ñ ẽ
qͦ se itum si uoluerit em̃dare conũtat. Qua¬
ꝓpt̃ nulla ẽẽnt mutabilia bona nͥ eẽt incõmu¬
tabile bonũ. Cũ itaq audis bonũ hoc. et bonũ
illud: q̃ possunt alias dici etiã n bona. si po¬
cueris sine illis que paraicipatione boni bona
sunt ꝑspicere ipsũ bonũ. cuiꝰ parcipͥatione
bona sunt simul enĩ et ipsũ intelligis cũ

Expanded text:
sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, sit praestantior; quam si neglexerit, jure culpatur, recteque dicitur non bonus animus. Distat enim ab eo qui hoc agit: et quia ille laudabilis, profecto iste qui hoc non agit, vituperabilis est. Cum vero agit hoc studio, et fit bonus animus, nisi se ad aliquid convertat quod ipse non est, non potest hoc assequi. Quo se autem convertat ut fiat bonus animus, nisi ad bonum, cum hoc amat et appetit et adipiscitur? Unde se si rursus avertat, fiatque non bonus, hoc ipso quo se avertit a bono, nisi maneat in se illud bonum unde se avertit, non est quo se iterum, si voluerit emendare, convertat. 5. Quapropter nulla essent mutabilia bona, nisi esset incommutabile bonum. Cum itaque audis bonum hoc et bonum illud, quae possunt alias dici etiam non bona, si potueris sine illis quae participatione boni bona sunt, perspicere ipsum bonum cujus participatione bona sunt; simul enim et ipsum intelligis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alio bono bonũ. s bonũ om̃is bom. Neq.
eñĩ inhis om̃ib bonis uł ꝗ̃ commemoraui uł
q̃ alia cernunt᷑ siue cogitant᷑ diceremꝰ aliud
et aliud alii p̃poneremus. Sic amandus ẽ. dĩ
ñ hoc et illud bonũ. s ipsũ bonũ. Querendũ
enĩ bonũ animȩ. ñ cui suꝑuolitet iudicando
s cui hereat amando. Etͥ quid hoc nͥ ds̃:
Non bonus animus aut bonus angłs. aut bonũ
celũ. s bonũ bonũ. Sic enĩ force faciliꝰ adũ¬
titur quid uelim dicere. Cũ enĩ audio ubi
ex eis ubis duo quedã incelligo. aliud qͦ animꝰ
ẽ. aliud qͦ bonꝰ. Equidẽ ut animꝰ eẽt. ñ egit
ipse aliquid ñ enĩ iã erat qͥ ageret ut eẽt.
Ut aut̃ sit bonus animus. uideo agendũ eẽ. uo¬
luntatẽ. Non qr id ipsũ quo amimus ẽ. ñ ẽ
aliquid boni. Nã unde iã dr̃. et uerissime
dr̃ corpore melior : Sed idõ ñ dũ dr̃ bonus
animus. quia restat ei actio uoluntatis qua

Expanded text:
non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque non alio bono bonum, sed bonum omnis boni. Neque enim in his omnibus bonis, vel quae commemoravi, vel quae alia cernuntur sive cogitantur, diceremus aliud et aliud alii praeponeremus. Sic amandus est Deus, non hoc et illud bonum, sed ipsum bonum. Quaerendum enim bonum animae, non cui supervolitet judicando, sed cui haereat amando: et quid hoc, nisi Deus? Non bonus animus, aut bonus angelus, aut bonum coelum; sed bonum bonum. Sic enim forte facilius advertitur quid velim dicere. Cum enim audio, verex eis verbis duo quaedam intelligo: aliud quo animus est, aliud quo bonus. Et quidem ut animus esset, non egit ipse aliquid; non enim jam erat quod ageret ut esset: ut autem sit bonus animus, video agendum esse voluntate; non quia idipsum quo animus est, non est aliquid boni; nam unde jam dicitur, et verissime dicitur corpore melior? sed ideo, nondum dicitur bonus animus, quoniam restat ei actio voluntatis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓce itũ uide si potes. Non amas certe
nͥ bonĩ. qr bona ẽ. t̾ra altitudine mon¬
tum. et tẽꝑam̃to colliũ. et planitie camporũ
et bonũ p̃diũ amoenũ ac ferale. & bona domꝰ
parib m̃bris disposita et ampla. et lucida.
& bona animalia animata corpora. et bonꝰ aer
modestus ac salubris. et bonus cib suauis.
et aptus ualitudini et bona ualitudo sine
dolorib et lassicudine. etbona ficies homi¬
nis dimsa paricͥer. et affecta hilarit̃. et lucu¬
lentae colorata. et bonus animꝰ amici consẽsi¬
onis dulcedine. et amoris fide. et bonꝰ uir
iustus. et bone diuiciȩ : quia facile expe¬
diunt. et bonũ celũ cũ sole et luna: ⁊ stellis
suis. et boni angłi. scã obedientia. et bona
loquutio suanit᷑ docens. et congruent̃ mo¬
uens audientẽ. et bonũ carm̃ canorũ nu¬
meris et sencentiis graue. Quid plura:
Et bonũ hoc ⁊ bonĩ illud. Tolle hoc et illud
et uide ipsũ bonũ si potes. Ita dm̃ uidebis

Expanded text:
ce iterum vide, si potes. Non amas certe nisi bonum, quia bona est terra altitudine montium et temperamento collium et planitie camporum, et bonum praedium amoenum ac fertile, et bona domus paribus membris disposita et ampla et lucida, et bona animalia animata corpora, et bonus aer modestus et salubris, et bonus cibus suavis atque aptus valetudini, et bona valetudo sine doloribus et lassitudine, et bona facies hominis dimensa pariliter et affecta hilariter et luculenter colorata, et bonus animus amici consensionis dulcedine et amoris fide, et bonus vir justus, et bonae divitiae, quia facile expediunt, et bonum coelum cum sole et luna et stellis suis, et boni Angeli sancta obedientia, et bona locutio suaviter docens et congruenter monens audientem, et bonum carmen canorum numeris et sententiis grave. Quid plura et plura? Bonum hoc et bonum illud: tolle hoc et illud, et vide ipsum bonum, si potes; ita Deum videbis,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pat̾ ñ aliqͣndo dictus sit missus. si per illas
species corporales g̃ oculis antiquoꝵ appa¬
ruerunt ipse demonstrabat᷑: Si aut̃ filiꝰ tc̃
demonstrabat᷑. cur tanto post missus diceret᷑
cũ plenitudo tẽporis uenit. ut ex femina
nasceret᷑. qͣndoquidẽ et antea mutebat᷑. cũ
in illis formis corporalit̃ apparebat : Aut si non
missus recte diceret᷑. nisi cũ u̾bũ caro factũ
talis ñ facta ẽ: Si uͦ ꝑ illas antiquas demon¬
strationes. nec pat̾. nec filiꝰ. s sp̃c scs̃ ostendeba
aur : cur etiã ipse nc̃ diceret᷑ missus. cũ ilł
modis ⁊ antea mitteret᷑ : Deinde sub diui¬
simus ut hec diligentissime tractarentur
et triꝑtitã fecimꝰ questionẽ. cu iꝰ una pars
in sed̾o libro explicata ẽ. due st̃ relique.
de quib de inceps disserere aggrediar. Iã
enĩ quesicũ atq. tcͣtatũ ẽ. in ili̾s antiquis
ex trinitate ꝑsonã. quã lectionis textus indiciis

Expanded text:
et Pater non aliquando dictus sit missus, si per illas et Pater non aliquando dictus sit missus, si per illas species corporales quae oculis antiquorum apparuerunt ipse demonstrabatur. Si autem Filius tunc demonstrabatur, cur tanto post missus diceretur, cum plenitudo temporis venit, ut ex femina nasceretur ; quandoquidem et antea mittebatur, cum in illis formis corporaliter apparebat. Aut si non recte missus diceretur, nisi cum Verbum caro factum talis non facta est. Si vero per illas antiquas demonstrationes, nec Pater, nec Filius, sed Spiritus saipse nunc diceretur missus, cum illis modis et antea mitteretur. Deinde subdivisimus, ut haec diligentissime tractarentur, et tripartitam fecimus quaestionem, cujus una pars in secundo libro explicata est, duae sunt reliquae, de quibus deinceps disserere aggrediar. Jam enim quaesitum atque tractatum est, in illis antiquis ex Trinitate personam, quam lectionis textus indiciis
Abbreviated transcription (Latin):
quousq scd̾s peruenerat. Cũ enĩ ad id uentũ
eẽt ut uellemꝰ ostend̾e ñ idõ minorẽ patrẽ
filiũ quia ille misit. hic misius ẽ: nec idõ
minorẽ utroq sp̃m sc̃m. quia et ab illo ⁊ ab
illo missus in euangło legitur: suscepimꝰ hoc
querere cũ illuc mĩssus sic filiꝰ ubi erat. ꝙr an
hunc mundũ uenit & in hoc mundo erat.
cũ illuc etiã sp̃c sc̃s ubi et ipse erat. qm̃ spc̃¬
dnĩ repleuit orbẽ terrarũ. et hocqđ continet
omnia scientiã ht̃ uocis. uctũ ꝓptẽa missus
sudñs qr ex occulto in carne natus ẽ. & de
sinu patris ad oculos hominũ in forma serui
taqͣ egressus apparuit: idõ etiã sp̃c sc̃s qr
et lingius diusis uelut ignis. ut hoc eis
fuerit mitti ad aspectũ mortaliũ. in aliqua
forma corporea de spũali secreto ꝓcede. qđ¬
pat̾. qm̃ ñ fecit. tantũmͦ misisse. ñ etiã mis¬
sus eẽ. dictus sit.. Dende quesitũ ẽ. cur

Expanded text:
quousque secundus pervenerat. Cum enim aquousque secundus pervenerat. Cum enim aesset, ut vellemus ostendere, non ideo minorem Patre Filium, quia ille misit, hic missus est; nec ideo minorem utroque Spiritum sanctum, quia et ab illo et ab illo missus in Evangelio legitur, suscepimus hoc quaerere, cum illuc missus sit Filius ubi erat, quia in hunc mundum venit, et in hoc mundo erat: cum illuc etiam Spiritus sanctus, ubi et ipse erat, qlevit orbem terrarum, et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis : utrum propterea missus sit Dominus, quia ex occulto in carne natus est, et de sinu Patris ad oculos hominum in forma servi tanquam egressus apparuit; ideo etiam Spiritus sancet linguis divisis velut ignis : ut hoc eis fuerit mitti, ad aspectum mortalium in aliqua forma corporea de spirituali secreto procedecit, tantummodo misisse, non etiam missus esse dictus sit. Deinde quaesitum est cur
Abbreviated transcription (Latin):
derẽ multo maxime in his ubi ipsa magni¬
tudo q̃stionis utinã tã mulcos inuentores
habere posset : quã multos contͣdictores
habet. Uerũtam̃ sic̃ lectorẽ meũ nolo mͥ
eẽ dedicũ : ita correctorẽ nolo sibi. Ille me
ãpliꝰ quã catholicã ueritatẽ. Sic̃ illi dico
noli meis lict̾is qͣsi script᷑is canonicis inser¬
uire. s in ilł ⁊ qđ ñ credebas cũ inueneris.¬
in cunctant̃ crede: in istis aũ qđ certũ ñ
habebas. nͥ c̾tũ in tellexeris. noli firme re¬
tinere: ita illi dico. noli meas lut̃as ex tua
opiuione uł contentione. s ex diuina lecti¬
one. uł in concussa ratione coirigere. Siqͥd
in eis ueri cõprehendis : existendo̾ ñ ẽ. meũ.
at in telligendo. ⁊ amando ⁊ tuũ sit et
meũ. Si qͥd aũ falsi c̃uiceris : errando fue¬
rit meũ. s iã cauendo nec tuũ sit nec meũ.
Hinc itaq t̾cius iste liber sumet ex ordiũ:

Expanded text:
derem, multo maxime in his ubi ipsa magniderem, multo maxime in his ubi ipsa magnitudo quaestionis utinam tam multos inventores habere posset quam multos contradictores habet. Verumtamen sicut lectorem meum nolo esse mihi deditum, ita correctorem nolo sibi. Ille me  catholicam veritatem; sicut illi dico, Noli meis litteris, quasi Scripturis canonicis inservire, sed in illis et quod non credebas cum inincunctanter crede, in istis autem quod certum non habebas, nisi certum intellexeris, noli firmiter retinere: ita illi dico, Noli meas litteras ex tua opinione vel contentione, sed ex divina lectione vel inconcussa ratione corrigere. Si quid in eis veri comprehenderis, existendo non est meum, at intelligendo et amando et tuum sit et meum: si quid autem falsi conviceris, errando fuerit meum, sed jam cavendo nec tuum sit nec meum. 3. Hinc itaque tertius hic liber sumat exordium,
Abbreviated transcription (Latin):
tib ut eoꝵ in xp̃o laudabilib studiis. lin.¬
gua ac stilo meo. qͣs bigas in me caticas agi¬
tat. maxime seruiã. egoq. ipse multa que
nesciebam scribendo mẽ didiscisse c̃fitear:
ñ deb& labor hic m̃s cuiquã pigro. aut
multũ docto uidi suꝑfluus. cũ multis. pi¬
gris. multisq in doctis. int̾qͦs etiã mͥ ñ parua
ex parte sit necessarius. Ex his gͥ q̃ ab aluis
de hac re scripta iã legimꝰ. plurimũ admi¬
niculati. ⁊ ad iiti. ea ꝙ̃ de trinitate uno sũmo.
sũmeq bono dõ pie q̃ri ⁊ disseri posse arbitroꝵ
tpso exortante querenda. atq adiuuante
disserenda. suscepi. ut si alia ñ sẽ huiusmodi
scripta: sit qđ habeamꝰ. ⁊ legant qui uolue¬
rine & ualuerint. Siaũ iã st̃. tanto faciliꝰ
aliqua inueniat᷑. qͣnto plura talia eẽ. po¬
cuerunt. Sane cũ in om̃ib liccĩs meis. ñ¬
solũ⁊ lectorẽ. s etiã liberũ correctorẽ desi¬

Expanded text:
tibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lintibus, ut eorum in Christo laudabilibus studiis lingua ac stilo meo, quas bigas in me charitas agitat, maxime serviam, egoque ipse multa quae nesciebam, scribendo me didicisse confitear: non debet hic labor meus cuiquam pigro, aut multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam mihi, non parva ex parte sit necessarius. Ex his igitur quae ab aliis de hac re scripta jam legimus, plurimum adminiculati et adjuti, ea quae de Trinitate, uno summo summeque bono Deo, pie quaeri et disseri posse arbitror, ipso exhortante quaerenda atque adjuvante disserenda suscepi: ut si alia non sunt hujusmodi scripta, sit quod habeant et legant qui voluerint et valuerint; si autem jam sunt, tanto facilius aliqua inveniantur, quanto talia plura esse potuerint. 2. Sane cum in omnibsolum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desi
Abbreviated transcription (Latin):
malle me legendo. quã legenda quenti.¬
dic bando laborare. Qui aũ hoc̾ nolunt
cred̾e. expiri uͦ et uolunt. et posst̃.
dentq: legͥendo uł meis inquisitionib
respondeat᷑. uł in tr̃ogationib alioꝵ.¬
geroᷤ. et ꝓstudio qͦ fidem nrãm adu̾¬
sus erxõrẽ carnaliũ. et animaliũ ho¬
minũ muniri in ardesco: necesse ẽ. me
pati. et uideant quã facile ab isto
labore me tẽperẽ. et qͣnto etiã gaudio
stilũ possĩ habere feriatũ. Qđ si ea que
legimus de his reb sufficient̾ edita in
latino sermone aut ñ st̃. aut ñ inue¬
niunt᷑. aut certe difficile anobis inue-¬
niri queunt. grece autẽ lingue ñ sit
nobis tantus habitus. ut taliũ rerũ libris le¬
gendis. ⁊ intelligendis. ullo mͦ reꝑiamͣ idonei.
quo genere lut̃arũ. ex his que nob pauca
inc̃precata st̃. ñ dubito cuncta que utilit
querere possumꝰ contineri fr̃ib aũ ñ ualeã
resistere. ure qͦ eis seruus factussũ. flagitan¬

Expanded text:
malle me legendo quam legenda dictando laborare. Qui autem hoc nolunt credere, experiri autem et possunt et volunt, dent quae legendo vel meis inquisitionibus respondeantur vel intgero, et pro studio quo fidem nostram adversum errorem carnalium et animalium hominum muniri inardesco, necesse est me pati: et videant quam facile ab isto labore me temperem, et quanto etiam gaudio stilum possim habere feriatum. Quod si ea quae legimus de his rebus, sufficienter edita in latino sermone aut non sunt, aut non inveniuntur, aut certe difficile a nobis inveniri queunt, graecae autem linguae non sit nobis tantus habitus, ut talium rerum libris legendis et intelligendis ullo modo reperiamur idonei, quo genere litterarum ex iis quae nobis pauca intepretata sunt, non dubito cuncta quae utiliter quaerere possumus contineri; fratribus autem non valeam resistere, jure quo eis servus factus sum flagitan
Abbreviated transcription (Latin):
angłos facte sunt. siue ipsis loquentib
ut agentib aliqͥd ex ꝑsona dĩ. sic̃ etiã
ꝓpħas solere ostendimus. siue assum̃¬
tib ex creatn᷑ qđ ipsi ñ eẽnt. ubi ds̃
figurate demonstraret᷑ hominib Qđ
genꝰ significationũ nec ꝓpħas omi

Expanded text:
Angelos factae sunt; sive ipsis loquentibus Angelos factae sunt; sive ipsis loquentibus vel agentibus aliquid ex persona Dei, sicut etiam Prophetas solere ostendimus; sive assumentibus ex creatura quod ipsi non essent, ubi Deus figurate demonstraretur hominibus; quod gen
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m. inqͣntũ homo fieri dignatus ẽ.
pascha in int̾fectione agni. hinc illa
omĩa quȩ de xp̃o uentõ in carne acq
passuid. sed et resurrecturo in lege figu¬
rant᷑. q̃ data ẽ. in edictis angłoꝵ. donec¬
qͣndo filiꝰ. aliqͣndo sp̃c sc̃s. aliqnͣdo sine
ulla distinctione ꝑsone ds̃ ꝑ illos sigu¬
rabat᷑. ⁊ si uisibilib ⁊ sensibilib formis
apparens. ꝑ creaturã tam̃ suã. ñ ꝑ substan¬
ciam suã. cui uidende. corda mundan¬
tur ꝑ hec omĩa que oculis uident᷑.⁊
aurib audiunt᷑. Sed iã sacis qͣntũ
estimo ꝓ captu nr̃o disputatũ ⁊ demons¬
tratũ ẽ. qđ in hoc libro susceꝑamꝰ osten¬
de. consticitq ⁊ phabilitate rationis.
qͣntũ homo. uł pociꝰ qͣntũ ego pocui
et firmitate auctoritatis qͣntũ de scrip¬
turis scĩs diuina eloquia patuerunt
qđ antiqͥs patrib nrĩs ante in carna¬
dionẽ saluatoris cũ ds̃ appatere dice¬
bat᷑. uoces ille ac species corporales ꝑ

Expanded text:
istum, in quantum homo fieri dignatus est, Pascha in interfectione agni : hinc illa omnia quae de Christo venturo in carne atque passuro, sed et resurrecturo in lege figurantur, quae data est in edictis Angeloquando Filius, aliquando Spiritus sanctus, aliquando sine ulla distinctione personae Deus per illos figurabatur, etsi visibilibus et sensibilibus formis apparens, per creaturam tamen suam, non per substantiam, cui videndae corda mundantur per haec omnia quae ocuauribus audiuntur. 27. Sed jam satis, quantum existimo, pro captu nostro disputatum et demonstratum est, quod in hoc libro susceperamus ostendere: constititque et probabilitate rationis quantum homo vel potius quantum ego potui, et firmitate auctoritatis quantum de Scripturis sanctis divina eloquia patuerunt, quod antiquis patribus nostris ante incarnationem Salvatoris, cum Deus apparere dicebatur, voces illae ac species corporales per
Abbreviated transcription (Latin):
illos qͥ ꝓpħabant de aduentu iusti.
ouius ñc uos ꝑditores et int̾fectores
su istis. qui accepistis lege in edictis
angłoꝵ. nec custodistis. Quid hoc eui¬
dentius: Quid tanta auctoritate
robustius : In edictis quidẽ angłoꝵ lex
disponebat᷑ et p̃nunciabat᷑ aduentus.
et ipse tãqͣm u̾bũ dĩ miro ⁊ in effabi¬
li modo erat in angłis in quoꝵ etic¬
tis lex ipsa dabat᷑. Unde dic̃ in euan¬
gelio. Si crederetis moysi : crederetis ⁊
michi. De me enĩ ille scripsit. P angłos
mediator dĩ ⁊ hominũ fut᷑us ex semine
abrahe. suũ ꝯ dispone ltat aduentũ. ut
inueniret aquib reciꝑet᷑. conficentes
reos. qͦs lex ñ impletã fecerat tͣnsg̃s¬
sores. Unde et apłi ad galathas dic̃.
Quid gͦclex. Transgssionis grã posita ẽ.
donec ueniret semen cui ꝓmissũ ẽ.

Expanded text:
usti, cujus nunc vos proditores et interfectores fuistis, qui accepistis legem in edictis Angelorum, nec custodistis . Quid hoc evidentius? quid tanta auctoritate robustius? In edictis quidem Angelorum lex disponebatur et praenuntiabatur adventus; et ipse tanquam Verbum Dei miro et ineffabili modo erat in Angelis, in quorum edictis lex ipsa dabatur. Unde dicit in Evangelio, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Per Angelos mediator Dei et hominum futurus ex semine Abrahae suum disponebat adventum, ut inveniret a quibus reciperetur, confitentes se reos, quos lex non impleta fecerat transgressores. Unde et Apostolus ad Galatas dicit, Quid ergo lex? Transgressionis gratia posita est, donec ven
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ substantiã qua ⁊ ipse ucrisq equał
ilł modis formari et existere poauit. corpore¬
is atq mortalib sensib apparuerit. qͥd
int̾ illas demonstrationes. ⁊ has ꝓprietates
bilẽ factas int̾sit. qđ ab alio uolumine
comodiꝰ ordiemur.

Expanded text:
m substantiam qua et ipse utrisque aequalis illis modis formari et existere potuit corporeis atque mortalibus sensibus apparuerit, quid inter illas demonstrationes et has proprietates bilem factas, intersit: quod ab alio volumine commodius ordiemur.
Abbreviated transcription (Latin):
docent augłos fuisse fateant᷑: An qr ñ dic¬
dicere audebunt moysi quidem illa uisi¬
onẽ ac uocẽ ꝑ anglłm factã. qr ita scriptũ
ẽ. abrahe aũ qr comemoratio angłi fac
sonuisse : Quid qđ nec apud abrahã de
Ecce ego. Et dix a. Accipe filiũ tuũ dilec¬
tum quẽ diligis isaac. et uade in trã
ex celsã. et offeres eũ ibi holo caustũ suꝑ
unũ montiũ quẽ dixero tibi. Certe
hic ds̃ ñ angłi comemoratꝰ ẽ. Paulo
post uͦ ita se habet scripta. Ex tendens aũ
abrahã manũ suã sũpsit gladiũ occi¬
de filiũ suũ. et uocauit eũ angłs diũ
decelo et dix̃ ei. Abrahã. abrahã. Et
dix̃. E cce ego. Et dix̃ ei. Ne inicias

Expanded text:
docent, angelos fuisse fateantur? An quia non dicdicere audebunt, Moysi quidem illam visionem ac vocem per angelum factam, quia ita scriptum est; Abrahae autem, quia commemoratio angeli nonsonuisse? Quid quod nec apud Abraham de Ecce ego. Et dixit ei: Accipe filium tuum dilectum, quem diligis, Isaac, et vade in terram excelsam, et offer eum ibi in holocaustum super unum montium quem tibi dixero. Certe hic Deus, non angelus, commemoratus est. Paulo post vero ita se habet Scriptura: Extendens autem Abraham manum suam, sumpsit gladium, occidere filium suum. Et vocavit eum angelus Domini de coelo, et dixit ei: Abraham, Abraham. Et dixit: Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ cetã. hec ceite u̾ba ut dicat ille
Quid gͦ de dł t uiris: Nonns respi¬
ciunt qͦmͦ urgeant᷑. quiuisi st̃ abrahe
cũ p̃dictũ eẽt uisus ẽ. ai dnis: Anquia
uiri dicti sunt ñ erant angłi : I anielẽ
legant dicentẽ. ecce uir gabriel. Sed qͥd
uiꝰt᷑ differimiis eoꝵ ora euidentissimo atq
gͣuisimo alio docum̃to oppilare. ubi
ñ angłs singłarit nec uiri pluralit̾.
s omino angłi dicunt᷑. perquos ñ ser
mo quilibet factꝰ. s lex ipsa data
manifestissime ostendit᷑. quã certe
nullus fideliũ dubitat dm̃ dedisse
moysi ad subiugandũ popłm isrł. s
corde et aurib uos semꝑ spiũ scõ res¬
titistas. sic̃ et patres ur̃i. Quẽ ꝓpħar̃¬

Expanded text:
, etc. Haec certe verba, ut dicat ille s nonne respiciunt quomodo urgeantur, qui visi sunt Abrahae, cum praedictum esset, Visus est ei Dominus? An quia viri dicti sunt, non erant Angeli? Danielem legant dicentem, Ecce vir Gabriel . 26. Sed quid ultra differimus ora eorum evidentissimo atque gravissimo alio documento oppilare, ubi non angelus singulariter, nec viri pluraliter, sed omnino Angeli dicuntur, per quos sermo non quilibet factus, sed lex ipsa data manifestissime ostenditur, quam certe nullus fidelium dubitat Deum dedisse Moysi ad subjugandum populum Israel,corde et auribus, vos semper Spiritui sancto restitistis, sicut et patres vestri. Quem Pr
Abbreviated transcription (Latin):
ruisse mortaliũ : in conseq̃ntib dicit
qđ moysi angłs apparuerit. F ugit inqͥt
moyses in ub̃o isto. et factus ẽ. in qui¬
linus in t̾ra madian. uͥ genuit filios
duos. Et cõpletis ilł ann̾is qͣdraginta
apparu it illi in deserto montis sẏnã angli
dnĩ in flãma ignis in rubo. Moyses aut̃
uidens mirabat᷑ uisũ. Qui cũ acced̾et
consid̾are: facta ẽ uox dni dicens. Ego
sũ ds̃ patrũ tuoꝵ. ds abrahã. n dĩ isaac.
et ds̃ iacob. Tremefactus aũ moyses
ñ audebat consid̾are. Dex̃q illi dñs. Sol

Expanded text:
ruisse mortalium, in consequentibus dicit, quod Moysi angelus apparuerit. Fugit, inquit, Moyses in verbo isto, et factus est inquilinus in terra Madian, ubi genuit filios duos. Et completis illic quadraginta annis, apparuit illi in deserto montis Sina angelus Domini in flamma ignis in rubo. Moyses autem videns, mirabatur visum. Qui cum accederet cta est ad eum vox Domini, dicens: Ego sum Deus patrum tuorum, Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob. Tremefactus autem Moyses, non audebat considerare. Dixit autem il
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃: Accipe consequentia. Cerrẽ iã hio
angłs manifestisume exp̃ssus ẽ. Attende
tamen quid contexat᷑. Respiciens abrahã
ocuł suis uidit. et ecce aries unꝰ tene¬
locaustũ ꝓ iade filio suo. Et cognominaũ
abrahã nom̃ loci illius dñs uidec. ut
dicant hodie qđ in monte dñs uisus ẽ.
sic̃ paulo ante qđ dix̃ ds̃ ꝑ angłm. hinc
ipse abrahã cognosceret qͣntas hab̾et ui¬
res cordis ad obediendũ dõ usq adim¬
molationẽ unici filii. illo mͦ loqutionis
quo signifieat᷑ ꝑ efficientẽ id qđ efficit᷑.
sic̃ dr̃ frigꝰ pigrũ qđ pigros fac̃. ut idõ
cognouisse diceret᷑. qr ip̃sũ abrahã
cognoscere fecerat. quẽ potãt latere
sũe fidei firmitas : nͥ tali exꝑim̃to pba¬
ret᷑. Ita et hic cognominauit᷑ abta̾hã
nom̃ loci illtꝰ dñs uidet. id ẽ. qđ uid̾i se
fecit. Nã continuo sequtꝰ ait. ut dicant
hodie qđ in monte dñs uisus ẽ. Ecoe
idẽ angłs dñs dicit᷑. Qure nͥꝑ angłimn

Expanded text:
Deus? Accipe sequentia: certe jam hic angelus manifestissime expressus est; attende tamen quid contexatur: Respiciens Abraham oculis suis vidit, et ecce aries unus tenelocaustum pro Isaac filio suo. Et cognominavit Abraham nomen loci illius, Dominus vidit, ut dicant hodie quod in monte Dominus visus est: sicut paulo aipse Abraham cognosceret quantas haberet vires cordis ad obediendum Deo usque ad immolationem unici filii: illo modo locutionis quo significatur per efficientem id quod efficitur, sicut dicitur frigus pigrum, quod pigros facit; ut ideo cognovisse diceretur, quia ipsum Abraham cognoscere fecerat, quem poterat latere fidei suae firmitas, nisi tali experimento probaretur. Ita et hic cognominavit Abraham nomen loci illius, Dominus vidit: id est, quod videri se fecit. Nam continuo secutus ait, Ut dicant hodie quod in monte Dominus visus est. Ecce idem angelus Dominus dicitur: q
Abbreviated transcription (Latin):
Pinde illa oiã q̃ patrib uisa sunt. cũ ds̃
ilł scđ̾m suã dispensationẽ tẽporib õgruã
p̃sentaret᷑. ꝑ creat᷑am facta eẽ manifestũ
ẽ. et si nos latet. quo mͦ ea ministris anglis
dicimꝰ. ne cuiquã uideamur plus sa pere
are ñ debet. nec relicto solidam̃to diuini
eloquii ꝑsuspicionũ suarũ abrupta ẽ. p̃ci¬
picari. ubi nec sensus corporis regit: nec
ꝑspicua ratio ueritatis elucet. Aꝑtissime
quippe scriptũ ẽ. in epła adhebitos.
cũ dispensatio nouitestam̃ti adispensa¬
tione uetĩs testam̃ti scđm c̃gruentiã scłoꝵ

Expanded text:
s secundum suam dispensationem temporibus congruam praesentaretur, per creaturam facta esse manifestum est. Et si nos latet quomodo ea ministris Angelis dicimus, ne cuiquam videamur plus sapere; re non debet, nec relicto solidamento divini eloquii per suspicionum suarum abrupta praecipitari, ubi nec sensus corporis regit, nec perspicua ratio veritatis elucet. Apertissime quippe scriptum est in Epistola ad Hebraeos, cum dispensatio Novi Testamenti a dispensatione Veteris Testamenti sec
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Qͥd adhec respondet᷑: An dictĩ
st̃ dm̃iuifisse ut occidet᷑ isaac. et
angłm phibuisse: Porio ipsũ patrẽ
ad u̾sus dĩ p̃ceptũ qui uisserat ut oc¬
cidet. ob tẽꝑasse angło ut parceret:
Ridendus et abiciendus iste sensusus ẽ.
Sed neq huic tã grosso et abiecto ullũ¬
locum eẽ scriptã ꝑmitait. continuo subiũgens.

Expanded text:
m. Quid ad hoc respondetur? An dicturi sunt Deum jussisse ut occideretur Isaac, et angelum prohibuisse; porro ipsum patrem adversum Dei praeceptum, qui jusserat ut occideret, obtemperasse angelo ut parceret? Ridendus et abjiciendus hic sensus est. Sed neque huic tam crasso et abjecto ullulocum S
Abbreviated transcription (Latin):
scdm suã uoluntatẽ. S aic aliquis¬
cur gͦ scriptũ ẽ. dix̃ dñs admoysen. et ñ potiꝰ
dix̃ angłs ad moysen : Quia cũ u̾ba uidicis
preco ꝓnunciat: ñ scribit᷑ ingestis. ille p̃co
dix̃. s ille uidex dix̃. Sic eciã loquente ꝓpħa
scõ. et si dicamꝰ ꝓpħa dix̃. nichil aliuo
tidẽ dicit᷑ dñs dix̃. sic̃ iã demonstrauimꝰ.
Sed ꝓpt̾ eos qͥ cũ script᷑a illic angłm no¬
minat ipsũ ꝑsemetipsũ filiũ dĩ uolt̾ in¬
telligi. qr ꝓpt̾ anmnunciationẽ pat̾ne ac
sue uoluntatis. appħa dictus ẽ. angłs¬

Expanded text:
secundum suam voluntatem . 23. Sed, ait aliquiscur ergo scriptum est, Dixit Dominus ad Moysen; et non potius, Dixit Angelus ad Moysen? Quia cum verba judicis praeco pronuntiat, non scribitur in gestis, Ille praeco dixit; sed, Ille judex: sic etiam loquente propheta sancto, etsi dicamus, Propheta dixit, nihil aliud tidem dicitur, Dominus dixit, sicut jam demonstravimus. Sed propter eos, qui cum Scriptura illic angelum nominat, ipsum per se ipsum Filium Dei volunt intelligi, quia propter annuntiationem paternae ac suae voluntatis a p
Abbreviated transcription (Latin):
consequent̃ aꝑteqͥ. de monstrans. ꝓptea
inqͥt habundantiꝰ oportet attenđe. ea
quȩ audiuimꝰ. ne forte defluamꝰ. Si enĩ
qͥ ꝑ angłos dictꝰ ẽ. sermo factus ẽ. firmꝰ.
et omi̾s p̃uaricatio et in obedientia ac
cepit iustã mercedis recribucionẽ. qͦm
nos effugiemꝰ tantã negligentes salutẽ
Et qͣsi quereres quã salutẽ. ut ostend̾et¬

Expanded text:
consequenter aperteque demonstrans: Propterea, inquit, abundantius oportet attendere nos ea quae audivimus, ne forte defluamus: si enim qui per Angelos dictus est, sermo factus est firmus, et omnis praevaricatio et inobedientia justam accepit mercedis retributionem; quomodo nos effugiemus, tantam negligentes salutem? Et q
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ apłs credentes. ad grãrũ actionẽ dõ
patri. qui eruit nos inquit de potestate
tenebrarũ. et tͣnstulit in regnũ filii cari¬
tatis sue in quo habemuis recdemptionẽ in
remissione peccatoꝵ. In hac redemptione
tamquã p̃ciũ pronobis datus ẽ. sanguis
xp̃i. Quo accepto diabolus ñ ditus ẽ
sed ligatus. ut nos ab eiꝰ nexib soluerem᷑
nequenquã secũ eoꝵ quos xp̃c ab om̃i
debito liber in debite fuso suo sanguine
redemisset peccatoꝵ Rib inuolutum tra¬
heret. ad scdȩ ac sempit̾nȩ morcis ęxitiũ
sed hac tenus morerent᷑ ad xp̃i grãm ꝑ
tinentes. p̃cogniti. et p̃destinati: et electi
ante constitutionẽ mundi quatenus ꝑ
illis ipse mortuus ẽ. xp̃c carnis tancum
morte non sp̃e¬

Expanded text:
idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo idem apostolus credentes ad gratiarum actionem Deo Patri: Qui eruit nos, inquit, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae, in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum . In hac redemptione tanquam pretium pro nobis datus est sanguis Christi, quo accepto diabolus non ditatus est, sed ligatus: ut nos ab ejus nexibus solveremur, nec quemquam secum eorum quos Christus ab omni debito liber indebite fuso suo sanguine redemisset, peccatorum retibus involutum traheret ad secundae ac sempiternae mortis exitium ; sed hactenus morerentur ad Christi gratiam pertinentes, praecogniti et praedestinati et electi ante constitutionem mundi , quatenus pro illis ipse mortuus est Christus, carnis tantum morte, non sp
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur xp̃c occisus est. Iunc enim san¬
gus ille qm̃ eius erat: qui nullũ habuit
omnino peccatũ. ad remissionẽ nr̃oꝵ fisuᷤ
est peccatoꝵ. ut quia eos diabolus mertto
tenebat. quos peccati reos condicione̾ mor¬
tis obstruirit. hos per eum merio dimicteret
quẽ nullius peccati reum in merito pena mor¬
tis eͦfecit. Hac iusticia uictus. et hoc uinculo
uinctus ẽ. fortis ut uasa eius eriperent᷑. que
apud eũ cũ ipso. et angłis eiꝰ fuerant uasa
ire. et in uasa miscđie uerterent᷑. hec quippe
mum uocatus ẽ. narrat apłs paulus. Nam
int̾ceta que audiuit. etiam hoc sibi dictũ
sic loquit᷑. Adhoc enim apparui ut con¬
sticuam te ministrum. et testẽ eoꝵ que
ame uides. quib etiã p̃ eo tibi. libans ce
de popło et gentib in quas ego muito ce.
aperire oculos cecorum ut auertant᷑ a
tenebris et pocestate sathanȩ ad dm̃ ut ac¬
cipiant remissionẽ peccatoꝵ. et sortẽ que
ui scĩs. et fidẽ que in me ẽ. Unde exͥortans

Expanded text:
tus occisus est. Tunc enim sanguis ille, quoniam ejus erat qui nullum habuit omnino peccatum, ad remissionem nostrorum fusus est peccatorum, ut quia eos diabolus merito tenebat, quos peccati reos conditione mortis obstrinxit, hos per eum merito dimitteret, quem nullius peccati reum immerito poena mortis affecit. Hac justitia victus, et hoc vinculo vinctus est fortis, ut vasa ejus eriperentur , quae apud eum cum ipso et angelis ejus fuerant vasa irae, et in vasa misericordiae verterentur . Haec quippemum vocatus est, narrat apostolus Paulus. Nam inter caetera quae audivit, etiam hoc sibi dictum sic loquitur: Ad hoc enim tibi apparui, ut constituam te ministrum et testem eorum quae a me vides, quibus etiam praeeo tibi, liberans te de populo et de gentibus, in quas ego mitto te aperire oculos caecorum, ut avertantur a tenebris, et a potestate satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum, et sortem quae in sanctis, et fidem quae in me est . Unde et exhortans
Abbreviated transcription (Latin):
desursum. ẽ: id agit. ne simꝰ ingͣti atq
in ipsa gr̾arum accione nichił aliud agit᷑.
nisi ut qͥ głatur in dño glorietur. Habes
librũ &si ꝓlixum: tam̃ qͣntũ existimo
ñ. suꝑfluum Sama ȩ̨tiam ȩccłasti-¬
cas legere litt̾as: & ñ. multa inuenies
que requiras ex me: s legendo ⁊ ruminan-¬
do si ętiam pure dñm largitor ẽ bonoꝵ
omium dep̾ceris. om̃ia quȩ cogitatiose
digna sunt. aut certe plurima ipso
magis in spirante quã hominũ aliquo
cõmonente ꝑ disces Quamqͣ eo ipso quo
forinsecꝰ benẽ admonentẽ uiditio non er¬
rante apꝓbamus: quid aliud quam in¬
ȩtnũ lum̃ magistrũ nos habere testa¬
MUR

Expanded text:
id agit, ne simus ingrati; atque id agit, ne simus ingrati; atque in ipsa gratiarum actione nihil aliud agitur, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur. Habes librum, etsi prolixum, tamen, quantum existimo, non superfluum. Sed ama etiam ecclesiasticas legere litteras, et non multa invenies, quae requiras ex me; sed legendo et ruminando, si etiam pure Dominum largitorem bonorum omnium depreceris, omnia quae cognitione dogna sunt, aut certe plurima, ipso magis inspirante, quam hominum aliquo commonente perdisces. Quanquam eo ipso quo forinsecus bene admonentem judicio non errante approbamus, quid aliud quam internum lumen, magistrum nos habere testamur
Abbreviated transcription (Latin):
in t̾ne affectum grę non secum ferunt:
Quando gͦ tales reppereris ⁊ ñ. tibi ꝑsuade¬
ant in anitatẽ uasoꝵ suoꝵ: s tu eis potiꝰ
plenitudinẽ. unde ait apłs Quisquis
se putat aliquid scire: nondum scit quem
ad modũ oporta scire & mox ostendenis
qͥd dixerit. quisqͥs aũ inquit diligit dm̃.
hic cognitꝰ. ẽ. ab illo. Nȩc sic dicere uolu¬
it : cognou̾ illum D dicendo cognitꝰ. ẽ
ab illo exp̃ssuis uoluit cõm̃dare. ⁊ ȩ̨tiã hoc
ab illo nob̾. ẽẽ ut eum diligamꝰ R aritas
a se ipso bonũ se arbitrat᷑ effectum:
nde aũ fieri potest. ut talis .ñ. in seipso.
s in dno głetur: Qui enĩ głat᷑ quod
sit bonꝰ: in illo deb&e głari. a qͦ factus ẽ.
bonꝰ. Ac ꝑ hoc qͥ a semce ipso factũ bozõ
arbitratur : consequens. ẽ. ut in seipso
non in dño głetur. Omis autẽ intentio
gre testam̃ti noui qͣ sursũ corda habemꝰ:
qr ome datũ optimũ &e om̃e ꝑfectum

Expanded text:
internae affectum gratiae non secum ferunt. internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde autem fieri potest, ut talis non in se ipso sed in domino glorietur? qui enim gloriatur, quod sit bonus, in illo debet gloriari, a quo factus est bonus, ac per hoc, qui se a semet ipso factum bonum arbitratur, consequens est, ut in se ipso non in domino glorietur. omnis autem intentio gratiae testamenti noui, qua sursum cor habemus, quia omne datum optimum et omne donum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc solo diu̾sa eis &e contͣria nomina impo¬
nit Quid enim tam coniunctũ qͣm uirgi-¬
& qͥd tam cont᷑rium qͣm sapientes & stultȩ :
U idelic& quod istę oleum in uasis. hoc est
intelligentiã grȩ dĩ portant in cordibus
siuis ꝰ scientes quod nemo. ẽẽ. possit continenᷤ
nisi diis d&. & hoc ipsum sapientiȩ depu¬
tantes. scire cuiꝰ donũ hoc sit. illȩ autem
largitori om̃ium bonoꝵ grasnagentes.
euanuer in cogitationib & obscuratum. ẽ.
insipiens cor earum dicentes se esse sapi¬
entes: stultȩ factȩ sunt: De quib sane nul-¬
lo modo nc̃ desꝑandũ ẽ. anteꝙͣ dormiamus
S si ita dormierint ÷ cũ factꝰ fuerit ela:¬
mor ille qͦ adẽẽ. iam nuntiabit᷑ sponsos ⁊¬
& ȩuigilantes hoc ẽ resurgentes remanse-¬
rint foris ñ qr uirgines non sunt. s quia
nescientes unde habeant quod st̃. stulte
uirgines sunt: M eritoq foris erunt : quia

Expanded text:
hoc solo diuersa eis et contraria nomina inpohoc solo diuersa eis et contraria nomina inponit. Quid enim tam coniunctum quam uirgit quid tam contrarium quam sapientes et stultae? uidelicet quod istae oleum in uasis, hoc est intellegentiam gratiae dei portant in cordibus suis scientes, quod\' nemo esse possit continens, nisi deus det, et hoc, ipsum sapientiae deputantes scire, cuius hoc donum sit; illae autem largitori omnium bonorum gratias non! agentes euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor earum; dicentes se esse sapientes stultae factae sunt. de quibus sane nullo modo nunc desperandum est, antequam dormiamus, sed si ita dormierint, cum factus fuerit clamor ille, quo adesse iam nuntiabitur sponsus, et euigilantes, hoc est resurgentes remanserint foris, non quia uirgines non sunt, sed quia nescientes, unde habeant, quod sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sicut mamchei. aliiq quã plurimi heretici.
s eundem uerum equalẽ patri & coet̾nom
ueracit̾q hominẽ factũ & uenisse credentes.
& uenturum expectantes: s tam̃ ignorantes
dĩ iustitiã. & suam constituere uolentes:
Neq enĩ frustra dñs cũ & illas conm̃darce
quȩ secum in tͣuer̾ ad nuptias. & illas contra
quas clausit. & qͥb respondit nescio uos.
utrasq uirgines dix̃ ꝓpt̾ continentiam.
& quinq ꝓpt̾ concupiscentiã carnis edomi¬
tam. quinario p̃ditã sensu: ornatas utrasq
lampadib ꝓpt̾ bonoꝵ oꝑum bonȩq con-¬
u̾sationis in conspettu hominũ luculen-¬
tissimã laudẽ utrasq obuã sponso eun¬
tes. ꝓpt̾ expectationem qͣ xẽi sꝑatur
aduentꝰ. s tam̃ alias sapientes alias stultas:
Quod sapientes oleum acceꝑunt in uasis suis.
stultȩ aũ hoc ñ. fęrant secum Intam
multis pares: hoc solo eas dispares monstrat ÷

Expanded text:
sicut Manichaei aliique plurimi haeretici sicut Manichaei aliique plurimi haeretici sed eundem uerum, aequalem patri et coaeternum ueraciterque hominem factum et uenisse credentes\' et uenturum expectantes, sed tamen ignorantes dei iustitiam et suam constituere uolentes. neque enim frustra dominus, cum et illas commemoraret, quae secum intrauerunt ad nuptias, et illas, contra quas clausit et quibus respondit: Nescio uos, utrasque uirgines dixit propter continentiam et\', quinque propter concupiscentiam carnis edomitam, quinario praeditam sensu, ornatas utrasque lampadibus propter bonorum operum bonaeque conuersationis in conspectu hominum luculentissimam laudem, utrasque obuiam sponso euntes propter expectationem, qua Christi speratur aduentus, sed tamen alias sapientes alias stultas, quod sapientes oleum acceperint in uasis suis, stultae autem hoc non ferant secum; in tam multis pares hoc solo eas dispares monstrat,
Abbreviated transcription (Latin):
cifigam  extendentes manꝰ in latitu-¬
dine bonoꝵ oꝑum. & longanimitate usq
in finẽ ꝑseuerantes⁊ atq habentes cor
sursum ubi xx̃c.ẽ. in dext̾a dĩ sedens:
Totumq hoc non nobis s illius miscdiȩ
tribuentes : cuius ꝓfunda uiditia omnẽ
scrutatorẽ fatigant. Hȩc ẽ enim nos
in anit̾ fabulosa s utilit̾ uerax. latitu¬
do longitudo altitudo. ꝓfundum: un¬
de ꝑueniamꝰ ȩ̨tiã ad suꝑ eminentem
scientiam karitatis xp̃i & impleam᷑
in omnẽ plenitũdinẽ dĩ. Scio autem
quam non suꝑ uacanea sollicitudine
ꝑ hanc occasionẽ questioũ mͥ. abste
ꝓpositarum : testam̃ti noui gram tibi
uoluerim copiosius conm̃dare Habet enim
adu̾sarios : qui eiꝰ ꝓfunditate turbati ñ dõ
tribuere. s potius sibi uolunt arrogare
quod boni sunt: Nȩc tales sunt quos facile
contempnas. sed continent̾ uiuentes atq
in bonis oꝑib laudabiles Nec falsum xỹm

Expanded text:
cifigamur extendentes manus in latitucifigamur extendentes manus in latitudine bonorum operum et longanimitate usque in finem perseuerantes atque habentes cor sursum, ubi Christus est in dextera dei sedens, totumque hoc non nobis sed illius misericordiae tribuentes, cuius profunda iudicia omnem scrutatorem fatigant. haec est enim non inaniter fabulosa sed utiliter ueraxunde perueniamus etiam ad supereminentem scientiam caritatis Christi et impleamur in omnem plenitudinem dei. Scio autem, quam non superuacanea sollicitudine per hanc occasionem quaestionum mihi abs te propositarum testamenti noui gratiam tibi uoluerim copiosius commendare. habet enim aduersarios, qui eius profunditate turbati non deo tribuere sed potius sibi nolunt adrogare, quod boni sunt. nec tales sunt, quos facile contemnas, sed continenter uiuentes atque in bonis operibus laudabiles nec falsum Christum