comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ hominum terrenum. quod mouetur.: non ꝑseuerat in et̃¬
num. I auid ix comedit panes ꝓpositionis. quos non licet edere:
nisi solis sacerdotib. figurauit non solum ꝑsonam regis: S etiam
sacerdotis. Est ergo dauid xp̃c: et corpus euis. hic autem muta
num: agit hic psalmus. Non est hic oratio ꝓ malis: sed ꝓpħia¬
dauid ꝓpħȩ. mittens nos in finem. hic ostenditur: quem habuit
de hoc quod factum est. cum uenisset doech id est motus. ydume¬
us id est terrenus. id est genus maloritm: et nuntiasset sauli. qͥa
ꝑdidit xp̃m morti. Quid: Uenit dauid. id est xp̃c. in domũ abi¬
melech id est ad iudeos. Quia tunc ꝓditus est morti xp̃i. cumue¬
uit ad regnum patris. id est regnum uideoꝵ quod pater institu¬
it: et hoc in illa hystoria figuratum est. Aliter doech ydumeus
aduersarius dauid. qui int̾pretatur motus et terrenus signifi¬

Expanded text:
malorum hominum, terrenum quod movetur, non perseverat in aetemalorum hominum, terrenum quod movetur, non perseverat in aeternum. David rex comedit panes propositionis, quos non licet edere, nisi solis sacerdotibus , figuravit non solum personam regis, sed etiam sacerdotis. Est ergo David Christus, et corpus ejus; hic autem mistanum, agit hic psalmus; et non est oratio pro malis, sed pDavid prophetae mittens nos in finem. Hic ostenditur quid habuit de hoc quod factum est, cum venisset Doeg, id est motus, Idumaeus, id est terrenus, id est genus malorum; et nuntiasset Sauli, quia prodidit Christum morti. Quid? Venit David, id est Christus, in domum Abimelech, id est ad Judaeos, quia tunc proditus est morti Christus, cum venit ad regnum Patris, id est regnum Judaeorum, quod Pater instituit. Et hoc in illa historia figuratum est. Aliter Doeg Idumaeus adversarius David, qui interpretatur motus et terrenus, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
melech. Ita enim dictus est sacerdos ille. S ꝓpter similitudinem
literarum harum. scilicet. beth. et caph. quȩ modico apice diffe
mutato nõie ut ñ res historie ꝓsequatis: s misterium. Ita et hic. Mi
lech regnum est iudeorum: quod pater instituit. Doech motus. hy¬
dumeus t̾renus. ab edon: quo nomine uocatꝰ est esau. saul: petitio.
It significat mortem. quam homo peccans uerbis. et manib appe¬
dit: sicut popłs adño saulem regen extorsit. Bauid manu foctis.
Ubi id est ii quo utroq facto effuso sanguine. resurrectio
xp̃i et uita significata est: id est significatum est. quod xp̃c
et si scđm hominem sanguinem funderet et pateretur. qd̃
significat arietis in molatio. et sacerdotum occisio. tamen se¬
cundũ deitatem impassibilis et illesus uiuebat: quod significat
euasio dauid.N eech yduneus. id est motus. et terreuus. est genus

Expanded text:
melech. Ita enim dictus est sacerdos ille, sed propter similitudinem melech. Ita enim dictus est sacerdos ille, sed propter similitudinem litterarum, scilicet beth et caph, quae modico apice differmutato nomine, ut non res historiae prosequaris, sed mysterium, ita et hic. Mysimelech regnum est Judaeorum, quod Pater instituit; Doeg, motus; Idumaeus, terrenus ab Edom, quo nomine vocatus est Esau. Saul petitio, et significat mortem, quam homo peccans verbis et manibus appetiit, sicut populus a Domino Saulem regem extorsit . David manu fortis, ubi, id est in quo utroque facto effuso sanguine, resurrectio Christi et vita significata est, id est significatum est quod Christus, et si secundum hominem sanguinem funderet et pateretur, quod significat arietis immolatio, et sacerdotum occisio; tamen secundum deitatem impassibilis et illaesus vivebat, quod significat David evasio. Doeg Idumaeus, id est motus et terrenus, est genus
Abbreviated transcription (Latin):
ab uuelech.
Legitur in libro regum: quod dauid
fugiens a facie saul: uenit innobe
ad achis regem geth. Quando uero abimelech. dedit dauid gla¬
dium et panes: intererat doech ydumeus potentissimus pastoꝵ
saul. Cum aut̃ẽ saul quadam die conquereretur. quod nullus
nuntiaret sibi. ubi ẽẽt dauid: duit doech. Uidi filium ysai in
nobe apud abimelech. qui ꝓ eo consuluit dĩn: et dedit ei cibaria. it
gladium golie. Precepit ergo saul emissarus. ut int̃ficerent abine¬
lech: et om̃s sacerdotes qui erant in nobe. Illis autẽ uolentib exten¬
dere manus in sacerdotes dñi: ait saul ad doech. Irrue in sacerdo¬
ces. Pt irruit doech: et trucidauit octoginita iuros uestitos ephoth.
uiros quoq qui erant in nobe: et mulieres et paruuilos. et anima
dauid. Hanc historiam tangit iste ty̧tulus. nec discrepat a ueritate
hystoriȩ. nisi quia in libro regum legitur aci melech: cum psalmi
tytulus habeat abimelech. Ieroninius quoq dicit. in hebreo ẽẽ a ci¬

Expanded text:
Abimelech. Legitur in libro Regum quod David fugiens a facie Saul, venit in Nobe ad Achis regem Geth. Quandovero Abimelech dedit David gladium et panes, intererat Doeg Idumaeus, potentissimus pastorum Saul. Cum autem Saul quadam die conquereretur quod nullus nuntiaret sibi David, dixit Doeg: Vidi filium Isai in Nobe apud Abimelech, qui pro eo Dominum consuluit, et dedit ei cibaria, et gladium Goliae . Praecepit ergo Saul emissariis, ut interficerent Abimelech, et omnes sacerdotes qui erant in Nobe. Illis autem nolentibus extendere manus in sacerdotes Domini, ait Saul ad Doeg: Irrue in sacerdotes: et irruit Doeg, et trucidavit octoginta quinque viros vestitos Ephoth . Viros quoque qui erant in Nobe, et mulieres et parvulos, et animaAug. Hanc historiam tangit iste titulus, nec discrepat a veritate historiae, nisi quia in libro Regum legitur Achimelech, cum hujus psalmi titulus habeat Abimelech. Hieronymus quoque dicit in Hebraeo esse Achi
Abbreviated transcription (Latin):
uid fugiens a facie saul. uenit in de¬
sertum ⁊iph. et ibi latuit. Tunc
tiphei uenerunt ad saul dicentes. ecce dauid latitat apud nos:
descende ut tradamus eum in manus tuas. Et descendit saul. Qd̾̃
cum nuntiatum eẽt dauid. recessit inde. et fugit ad cutissima loca
engadi: ubi latens in spelunca. euasit. Et ita non ꝓfuit tipheis sua
ꝓdicio: et dauid non nocuit. Ibi enim datus est saul in manum
dauid. in spelunca: ad quam cum diuertisset saul. causa purga¬
di uentrem. dauid precidit horam clamidis eius: ostendens nol
le se occidere eum. cum posset. Ne hac hystoria sumitur titulus.
de qua tamen non agit psalmus: inimo de significato eius.Tiph¬
ei enim int̾pretantur florentes. et significant illos qui hic florent
in presenti. et quasi uirent copia temporaliũ: quorũ gła est ut flos

Expanded text:
id fugiens a facie Saul, venit in desertum Ziph, et ibi latuit. Tunc Ziphaei venerunt ad Saul dicentes: Ecce David latitat apud nos, descende, ut tradamus eum in manus tuas, et descendit Saul. Quod cum nuntiatum esset David, recessit inde et fugit ad tutissima loca Engaddi, ubi latens in spelunca evasit, et ita non profuit Ziphaeis sua proditio, et David non nocuit. Ibi enim datus est Saul in manu David in spelunca; ad quam cum divertisset Saul causa purgandi ventrem, David praecidit oram chlamidis ejus, ostendens se nolle occidere eum cum posset . De hac historia sumitur titulus, de qua tamen non agit psalmus, imo de significato ejus. Ziphaei enim interpretantur florentes, et significant illos, qui hic florent in praesenti, et quasi virent copia temporalium, quorum gloria est ut fios
Abbreviated transcription (Latin):
egerunt in malo. reliquos agant in bono. redimentes tempris. Cea
om̃s continuant in malo. Ali enim non incipiunt idies bonos seca
in malis continue ꝑseuerant. Alii dimidiant. alii implent dies
bonos. Quuia alii moriuntur. in egypto. alii in deseito alii interri
sc̃a In egipto moriunt᷑ci iir qui in tenebras uiciorum uoq ad fine¬
ne crimine in oꝑe iustitiȩ. us q ad finem uite ꝑseuerant. hec triã
ne etechielis ostenso. ubi scripta erant hec tria: carinen. lamentũ.
et. ue. Et dictũ est ꝓphete ut deuoraret uolumen. ⁊ dest inmentio
intelligentiam craiceret: horum trium misteria. Carmen cantant.
qui peccatoꝵ lapsum non senserunt. Lamentum. qui apecatior
Illi non dimidiabunt. ego autem quod non. illi in te domine spe

Expanded text:
egerunt in malo reliquos agant in bono, redimentes tempus , sed egerunt in malo reliquos agant in bono, redimentes tempus , sed omnes continuant in malo. Alcuin., Aug. Alii enim non incipiunt dies bonos, sed in malis continue perseverant, alii dimidiant, alii implent dies bonos, quia alii moriuntur in Aegypto, alii in deserto, alii in terra sancta. In Aegypto moriuntur ies qui sine crimine in opere justitiae usque in finem persistunt. Haec tria en, lamentum, et vel, dictum est prophetae, ut devoraret volumen, id est in mentis intelligentiam trajiceret horum trium mysteria . Carmen cantant, qui peccatorum lapsum non senserunt. Lamentum quia peccatis pIlli non dimidiabunt. Ego autem sperabo in te, Domine. Quod non
Abbreviated transcription (Latin):
tas deiꝑ propłias. et apłos nuntiata. om̃ib nota erto. Uelcor qi
sunt iusti: qui secreta dñi sui nouerunt. hii appropinquabunt
nes suos suꝑ oleum. alia littera adulando. Et ipsi tamen serino¬
nes sunt iacula. dumdicunt reus est mortis. Et quiã taleo it̃
ergo non in eos. sed in dnm iactacuram tuam. et ipse te enucriet
etñ dabit mȩt̾num fluctuationẽ iusto. Hȩc non mutattur. Dũ¬
uero. Qsi. diceret. hii tunc non fluctuabunt. sed impus quu
contaminauerunt testamentũ. quid erit. Impii in puteum
gehiennȩ deducentur: et hoc est. Tii uero deus aeduces eos. hic est fi¬
nis contaminationis. in puteũ int̾itꝰ id est in cenebras submersio¬
dies suos. id est uoluntaros. non addes consticutos. uest non pficiẽt
quantũ putant sed intra tempus ꝑibunt. quodi sꝑabamo n pridiet
ideo deduces in puteum. quia non dimidiabunt dies suos. ut sid̃s

Expanded text:
tas Dei per prophetas et apostolos nuntiata, omnibus nota erit. Vel cor Dei tas Dei per prophetas et apostolos nuntiata, omnibus nota erit. Vel cor Dei sunt justi, qui secreta Dei sui noverunt. Hi appropinquabunt alia littera, adulando, et ipsi tamen sermones, sunt jacula, dum dicunt: Reus est mortis . Et quia tales sunt, ergo non in eos, sed in Domino jacta curam tuam, et ipse te enutriet. Et non dabit in aeternum fluctuationem justo. Haec non muta. int., Aug. Hi tunc non fluctuabunt, sed impiis qui contaminaverunt testamentum, quid erit? Impii in puteum gehennae deducentur. Et hoc est, tu vero Deus, deduces eos. Hinc est finis contaminationis in puteum interitus, id est in tenebras submersiodies suos, id est voluntarios, non a Deo constitutos, et non perficient quantum putant 117, sed intra tempus peribunt, quia sperant. Vel ita, ideo deduces in puteum, quia, non dimidiabunt dies suos, ut si quos
Abbreviated transcription (Latin):
ar. et mane quo iudicatus ero. et meridie quo crucifixus nrrabo
p̃terita oꝑa. et annuntiabo uirtutes. et oꝑa que faciet: et ideo ex
rare enim ad uesꝑam ꝑtinet: quo om̃ia dixit. quȩ iudas dispo¬
nebat. Nuntiare ꝑtinet ad mane: quaudo dixit dixit pilato.
In hoc natus sum: ut testimoniũ ꝑhibeam ueritati et eetera.
Exaudiet. ꝑtinet ad meridiem: quando emisit sp̃m. Ecce quan
de ego non ingratus. narrabo et annuntiabo: et ipse exaudi¬
et uocem meam. et redimet in pace animam meam. Redunet
dico. ab his qui apptopinquant michi: id est qui ficte me
lum ꝓ me exaudiet: se etiam ꝓ illis. exaudiet me deus. qui est
liabit. ut ctollat locum et gentem. Et merito. quia non enim est il¬
lis cõmutatio. et non tim uerunt dm̃. extendit manũ suam in¬
nis Ita enim est uindicta iudicii qua diuiduntur boni amalis:
ut grana apaleis. Et tunc cor illius appropinquauit: ia est uolũ¬

Expanded text:
ar, et mane, quo judicatus ero, et meridie, quo crucifixus ero; narrabo, ar, et mane, quo judicatus ero, et meridie, quo crucifixus ero; narrabo, praeterita opera; et annum citabo, virtutes et opera quae faciet; et ideo, exrare enim ad vesperam pertinet, quo omnia dixit quae Judas disponebat. Nuntiare pertinet ad mane, quando dixit Pilato: In hoc natus sum ut testimonium perhibeam veritati, etc. . Exaudiet, pertinet ad meridiem, quando emisit Spiritum. Ecce qde ego non ingratus, narrabo et annuntiabo, et ipse, exaudiet vocem meam. Redimet in pace animam meam. Redimet dico, ab his qui appropinquant mihi, id est qui ficte laulum pro me exaudiet, sed etiam pro illis. Exaudiet me Deus qui est liabit ut tollat locum et gentem. Non enim est illis commutatio, et non timuerunt Deum, extendit manum suam innis. Ira enim est vindicta judicii qua dividuntur boni a malis, ut grana a paleis. Et tunc, cor illius appropinquabit, id est volun
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad ossa penetnt unde sequitur. Et ipsi sermones sunt iacula.
quia molliti non ꝑdunt uirtutes sed euangłiste eis arinantur. et
feriunt corda hominum ad amorem pacis: et a ꝑplexis hereticorum
questionib liberant infirmos. Nico molliti sunt sermones: S si tibi
puero. qui lacte minoris doctrinȩ nutriris. adhuc duri suit: ne ira¬
culo: et ipse te enutriet. lacte simplicis ages sensus donec ꝓficias
ad panem ualidioris intelligentie ꝓuectꝰ. Salubre consiliumẽ
lactare curam in dñm. qui nitcrit. Eura seculi. ut uermis nr̃. nos con¬
sumit: s si cura in dño iaccatur. nutrit. Unde salomon. Sicut uer¬
mis ligno. et tinea uestimento: ita uiri tristitia nocet cordi. Iacta in
dñm curam. tanquam in portum: quia non dabit fluctuationem u¬
sto. in ec̃num. et si hic uerba fluctuationis fuerunt: contristatus
sum in exercitatione mea. et conturbatus. Aliter totum in ꝑsona

Expanded text:
usque ad ossa penetrant. Unde sequitur: Et ipsi sermones sunt jacula, usque ad ossa penetrant. Unde sequitur: Et ipsi sermones sunt jacula, quia molliti non perdunt virtutes, sed evangelistae eis armantur et feriunt corda hominum ad amorem pacis, et a perplexis haereticorum quaestionibus liberant infirmos. Dico, molliti sunt sermones, sed si tibi puero qui lacte minoris doctrinae nutriris, adhuc duri sunt, ne iraculo; et ipse te enutriet lacte simplicis sensus, donec proficias ad panem validioris intelligentiae provectus. Salubre consilium est jactare curam in Dominum, qui nutrit. Cura saeculi, ut vermis noster nos consumit. Sed si cura in Domino jactatur, nutrit Unde Salomon: Sicut vermis ligno et tinea vestimento, ita viri tristitia nocet cordi . Jacta in Dominum curam, tanquam in portum, quia non dabit fluctuationem justo in aeternum. Et sic verba fluctuationis fuerunt; constristatus sum in exacerbatione mea, et conturbatus. Aliter totum in persona
Abbreviated transcription (Latin):
rt testam̃tũ ꝓmissionis eiꝰ. quod ipse dñs dixit abrahȩ: in semine tuo
benedicentur om̃s gentes: quod polluit qui contradicit. Uel con¬
taminauerunt testamentum eiuis: id est ꝑuertunt scripturas.
hoc est ab ipso itato: qui tradidit tos in desideria cordis eorum.
Et appropinquauerunt. Quasi diceret. Et qͥa illi concaminaue
firmi. qui curam habent in dm̃. Et hoc est. Illi contaminauerunt:
Et ꝑ hoc cor illius. scilicet secreta uoluntas dei. quȩ in scripturis
continetur. appropinquauit suis fidelib. scilicet ut intelliga¬
mus. eius uoluntatẽ. quia illis prȩcisis acatholica fide compun¬
gunt bonos. boni magis ȩccitantur quod ꝓbati funt: et intelli¬
gitur in scriptutis. quę latebat dei uoluntas. Unde alibi. Congre¬
gatio caurorũ in uactis popłorum: ut exludantur. id est emine¬
ant. et appareant. qui ꝓbati sunt argento. diuini eloquii. Utre
um. quia obscura quȩ inscripturis sunt dura. exposita molliũt᷑: et

Expanded text:
runt testamentum promissionis ejus, quod ipse Dominus dixit Abrahae: In semine tuo benedicentur omnes gentes , quod polluit qui contradicit. Vel, contaminaverunt testamentum ejus, id est perverterunt Scripturas. hoc est ab ipso irato, qui tradidit eos in desideria cordis eorum . Et appropinquaverunt. Quasi dicat: Et quia illi contaminavefirmi, qui curam habent in Deum. Et hoc est, illi contaminaverunt. Et per hoc, cor illius, id est secreta voluntas Dei, quae in Scripturis continetur, appropinquavit suis fidelibus, ut scilicet intelligamus ejus voluntatem, qua illis praecisis a Catholica fide, compungit bonos, et boni magis excitantur qui probati sunt; et intelligitur in Scripturis, quae latebat Dei voluntas. Unde alibi: Congregatio taurorum in vaccis populorum, ut excludantur id est emineant et appareant, qui probati sunt argento divini eloquii . VEum, quia obscura quae in Scripturis sunt, dura exposita molliuntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
inueniens corda udeoꝵ. aduolauit ad gentes. Unde sequitur. Ecce
elongaui fugiens. a iudeis: it in ansi in solitudine. gentiũ. Unde
ysaias. Letetur desertum: et floreat tanquam lilium. Et alibi. le¬
tare sterilis quȩ non paris: et cetera. Illudetiam ad litteram tanq̃
quod uitabat ꝑsequ entes. ut occasionem ire demeret. et manebat.
in desertis orans: in quo docebat nos. in secreto conscientiȩ quiescere

Expanded text:
inveniens corda Judaeorum avolavit ad gentes. Unde sequitur: Ecce inveniens corda Judaeorum avolavit ad gentes. Unde sequitur: Ecce elongavi fugiens, a Judaeis, et mansi in solitudine, gentium. Unde Isaias: Laetetur desertum, et floreat tanquam lilium . Et alibi: Laetare, sterilis quae non paris, etc. . Illud etiam ad litteram tangit quod vitabat persequentes, ut occasionem irae demeret; et manebat in desertis orans, in quo docebat nos in secreto conscientiae quiescere,
Abbreviated transcription (Latin):
humana infirmitate: in extrcitatione in ea. Uno nomine uita xp̃i
mici: qui me samaritanum. et demoniũ habentem dicebat. Et
declinauerunt in me iniquitates: quia mala sua michi imponebãt.
Et in ira sua molestierant michi: s rumosi sibi. Et ꝑ hoc cor meum con
non exiit a me: id est non necessitate. uel merito meo turbatus sum: s
sola uoluntate. Et formido mortis cecrlit. ut pondus suꝑ me: uel
cecidit suꝑ me. quia ibi perit. in quo nichil habet iuris. Unde ero
mors tua o mors. Et timor animi et tremor corporis: uenerunt super
ine. Proprietas mortis est: ut eam primo timeamus. inde contremis¬
camus. Et conterit me cenebra. alia litcera: id est mors secuta est.
Et in hac ꝑturbatione positus: dixi. Quis ilabit michi. nisi tudñe pat̃
pennas sicut columbe: et uolabo et requiescam. id est ut auolem a
ba emissa inueniens lutosa. ad archam reuersa est: sic xp̃c lutosa

Expanded text:
humana infirmitate, in exercitatione mea, uno nomine vita Chrishumana infirmitate, in exercitatione mea, uno nomine vita Chrismici, qui me Samaritanum et daemonium habentem dicebant . Etdeclinaverunt iniquitates, quia mala sua mihi imponebant; et in ira sua molesti erant mihi, sed ruinosi sibi. Et per hoc, cor meum connon exiit a me, id est, non necessitate vel merito meo, turbatus sum, sed solva voluntate. Et formido mortis cecidit, ut pondus, super me. Vel cedidit super me, quia ibi perit in quo nihil habet juris. Unde: Ero mors tua; o mors . Et timor, animi, et tremor, corporis, venerunt super me. Proprietas mortis est, ut eam primo timeamus, inde contremiscamus. Et contexit me tenebra, alia littera, id est mors secuta est. Et in hac conturbatione positus, dixi: Quis dabit mihi, nisi tu, Domine Pater, pennas sicut columbae, et volabo et requiescam? id est, ut avolem a ba emissa inveniens lutosa, ad arcam reversa est, sic Christus lutosa
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ non eo modo quo petiit. scilicet ut auolaret ab eis corpore: sea
morũ dissimilitudine. Delius fecit eideus. quam petierat. quem
sic gr̃a confirmauit. ut inter malos corpore existens ipse ꝓficit. iet
si non illi: et caritas bonorum nonrũpatur. Et hoc est. Dixi quis
dabit pennas. et habui. quia ecce elongaui me fugiens amalis
ñ loco ne rumpatur caritas bonoꝵ. et ne ꝑdat exercttiũ malorũ:
quos deus amiscet sicut iudam apłis. fugiens se elongat: qui
a turba desiderioꝵ terrenorum in altam dei contemplationem
se subleuat. Sequitur. Et mansimn solitudine mentis ubinullũ
est cũ eo nisi deus: uibi quies. Nanet enim iniolituiame qͥ pseue¬
rat in remota mentis intentione. Alitertotum a principio psal¬
mi: et legitur in ꝑsona xp̃i. in quo describitur seruilis forma. Ait
das: et exaudi me dignum. Quid enim tibi est: Contristatus sum.

Expanded text:
sed non eo modo quo petiit, scilicet ut avolaret ab eis corpore, sed sed non eo modo quo petiit, scilicet ut avolaret ab eis corpore, sed morum dissimilitudine, melius fecit ei Deus quam petierat, Aug. quem sic gratia confirmavit, ut inter malos corpore existens, ipse proficiat, et si non illi, et charitas bonorum non rumpatur. Et hoc est, Dixi: Quis dabit mihi pennas, et habui, quia ecce fugiens elongavi me a malis, non loco, ne rumpatur charitas bonorum, et ne perdatur exercitium malorum, quos Deus admiscet, sicut et Judam apostolis. Fugiens se elongat, qui a turba desideriorum terrenorum in altam Dei contemplationem se sublevat. Sequitur, et mansi in solitudine, Aug. mentis, ubi nullus est cum eo nisi Deus, ubi quies. Manet enim in solitudine, qui perseverat in remota mentis intentione. Aliter totum a principio psalmi, et legitur in persona Christi, in quo describitur servilis forma, ait das; et exaudi me, dignum. Quid enim tibi est? Contristatus sum,
Abbreviated transcription (Latin):
amore: amans eorum correctionem. et dolens prȩuaricationis ru¬
inam. Pienanq uiut in xp̃o: ad cuius uiscera ꝑtinet quod ait
apłs. Quis infirmatur et ego non infirmor: aut quis scandalira¬
tur. et ego non uror: Et sic alioruim mala sunt ei quasi ꝑsecutio:
sicut loth in sodomis erat cruciatus. mala uita sodomoꝵ. Unde
optat fugere. et manere in deserto: ꝓcurba tribulationum et scan¬
daloꝵ. S aliquando ligatur. non nuisco cupiditatis. sed cura
et officio pastorali: ut deserere non possit. nisi soluatur. Q uod
si non solurtur: tunc dicat. Cupio dissolui et ẽẽ tum xp̃o sed mane¬
re necesse est ꝓpter uos. Et sic est ei meritum: ꝓ desiderio. Alit̃. Sptat
iste mortem ꝑ quam separetur a malis: et ait ꝑsimile. Quis
dabit michi pennas sicut columbe. et uolabo et requiescam. id
est quis dabit michiut disoluar. et sic auolem ab eis. et cum rp̃o

Expanded text:
amore, amans eorum correctionem, et dolens praevaricationis ruamore, amans eorum correctionem, et dolens praevaricationis ruinam; pie namque vivit in Christo. Ad cujus viscera pertinet id quod ait Apostolus: Quis infirmatur, et ego non infirmor? aut quis scandalizatur et ego non uror? et sic aliorum mala sunt ei quasi persecutio, sicut Lot in Sodomis erat cruciatus, mala vita Sodomorum , unde optat fugere et manere in deserto, pro turba tribulationum et scandalorum, sed aliquando ligatur non visco cupiditatis, sed cura et officio pastorali, ut deserere non possit, nisi solvatur. Quod si non solvitur, tunc dicat: Cupio dissolvi, et esse cum Christo ; sed manere necesse est propter nos, et sic ei meritum ex desiderio. Aliter optat iste mortem per quam separetur a malis, et ait per simile: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo et requiescam, 115 id est quis dabit mihi pennas, ut dissolvar, et sic avolem ab eis, et cum Chris
Abbreviated transcription (Latin):
rat quid agat: et uult ad tempus separari ab his scandalis. ne
peccata infirmus augeat manens in terra. Unde et petit pennaᷤᷤ
uirtutũ. quib possit a uolare in solitudinem: et in altum contẽ¬
plationis conscendere. has autẽ pennas uirtutũ non habenti
dat deus: habenti uero int̃dum dat prȩlatus eccłiȩ. dum soluit
ligatas. Habent enim quidam has pennas sed ligatas.cura.
et officio pastorali: quib non ualent uti ad uolandum in solitu¬
tudinem. nisi prius soluantur. Ergo etiam qui soluit ligatas
pennas dat quȩ non erant ad usum: nec suȩ. id est sui iuris ha¬
bentis. his pennis. ysaac ornatus: exibat in campum medita¬
ri. Et maria sedebat secus pedes dñi. intendens in his quȩ di¬
cebantur ab eo: dum soror circa plurima turbaretur. has igit᷑
uolens iste ait. Et dixi. quis dabit michipennas uirtutũ. et eis
habitis ualebo in solitudine: et ibi requiescam. in contẽplatione:
rit: auolare. sed dilectionem non admitut: et semꝑ gemit. Sic bo

Expanded text:
rat quid agat, et vult ad tempus separari ab his scandalis, ne peccata infirmis augeat, manens inter ea. Unde et petit pennas virtutum, quibus possit avolare in solitudinem et in altum contemplationis conscendere. Has autem pennas virtutum non habenti dat Deus; habenti vero interdum dat praelatus Ecclesiae, dum solvit ligatas. Habent enim quidam has pennas, sed ligatas, cura et officio postorali, quibus non valent uti ad volandum in solitudinem, nisi prius solvantur. Ergo et qui solvit ligatas, pennas dat quae non erant ad usum, nec suae habentis. His pennis Isaac ornatus exibat in campum meditari , et Maria sedebat secus pedes Domini, intendens quae dicebantur ab eo, dum soror circa plurima turbaretur . Has igitur volens iste ait, et dixi: Quis dabit mihi pennas virtutum, et eis habitis volabo in solitudinem; et ibi, requiescam in contemplatione. rit avolare, sed dilectionem non amittit, et semper gemit. Sic bo
Abbreviated transcription (Latin):
iusti. exaltabuntur in futuro. Ubi suꝑb humiliabitur. et humi¬
lis exaltabitur. hoc est quod ante dixit. et hunc exaltat: In finem

Expanded text:
usti, exaltabuntur in futuro, ubi superbus humiliabitur, et humilis exaltabitur, hoc est quod ante dixit, hunc exaltat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdidit xp̃m morti. Q uid:÷ Uenit dauid idest xp̃c . in domũ abi¬
melech. id est ad iudeos. Quia tunc ꝓditus est morti xp̃e cumut
uit ad regnum patris. id est regnum uideoꝵ quod pater institu¬
it: et hoc in illa hystoria figuratum est. Aliter doech ydumeus
aduersarius dauid. qui int̃pretatur motus et terrenus signifi¬
cat antixp̃m. qui totum orbem mouebit. qui ueniet ꝑ signa et mi¬
racula: ante aduentum iudicii. Et aurilium a saule. id est a diabo¬
lo petens. nuntiabit dauit uenisse indomum ab imelech: id est
xp̃m uenisse ad eccłiam. quȩ est regnum dei patris. Et est sensus.
Intellectus dauid ꝓpħe. tendens in finem. hic aꝑitur: habitus
de hoc quod faccum est. cum uenisset doech ydumeus. id est anti¬
xp̃c. et nuntiasset sauli. id est diabolo. uenit dauid. id est xp̃c indonũ
abimelech: id est ad eccłiam. Et utitur ꝑ̃terito ꝓ suturo. Intentione ro¬

Expanded text:
prodidit Christum morti. Quid? Venit David, id est Christus, in domum Abiprodidit Christum morti. Quid? Venit David, id est Christus, in domum Abimelech, id est ad Judaeos, quia tunc proditus est morti Christus, cum venit ad regnum Patris, id est regnum Judaeorum, quod Pater instituit. Et hoc in illa historia figuratum est. Aliter Doeg Idumaeus adversarius David, qui interpretatur motus et terrenus, significat Antichristum, qui totum orbem movebit, qui veniet per signa et miracula ante adventum judicii; et auxilium a Saule, id est a diabolo petens, nuntiabit David venisse in domum Abimelech, id est Christum venisse ad Ecclesiam, quae est regnum Dei Patris. Et est sensus: Intellectus David, prophetae, tendens in finem. Hic aperitur habitus de hoc quod factum est: Cum venisset Doeg Idumaeus, id est Antichristus; et nuntiasset Sauli, id est diabolo. Venit David, id est Christus, in domum Abimelech. id est ad Ecclesiam: et utitur praeterito pro futuro. Intentio: Ro
Abbreviated transcription (Latin):
tundũ deicatem impassibilis et illesus iuuebat: quod significat
euasio dauid. Neech ydumeus. id est motus. et terrenus. est genus
malorũ hominum dertenum. quod mouetur: non ꝑseuetat in et̃¬
num. I auid rex comedit panes ꝓpositionis. quos non licet edere:
nisi solis sacerdotib. figurauit non solum ꝑsonam regis: S etiam
sacerdotis. Est ergo dauid xp̃c: et corpus eius. hic autem muta
sunt terrenum regnum et cȩleste: id est boni qui sunt regnum
dei. et mali qui sunt regum diaboli. Ie his duob generib homi¬
num: agit hic psalmus. Non est hic oratio ꝑ malis: sed ꝓpħia
qua dicitur. quid sit eis futurum. Et est sensus tituli. Intellectus
d auid ꝓpłiȩ. mittens nos in finem. hic ostenditur: quem habuit
de hoc quod factum est. cum uenisset doech id est motus. ydume¬
us id est cerrenus. id est genus maloritin:. et nuntiasset sauli. qͥa

Expanded text:
cundum deitatem impassibilis et illaesus vivebat, quod significat cundum deitatem impassibilis et illaesus vivebat, quod significat David evasio. Doeg Idumaeus, id est motus et terrenus, est genus malorum hominum, terrenum quod movetur, non perseverat in aeternum. David rex comedit panes propositionis, quos non licet edere, nisi solis sacerdotibus , figuravit non solum personam regis, sed etiam sacerdotis. Est ergo David Christus, et corpus ejus; hic autem mista sunt terrenum regnum, et coeleste, id est boni, qui sunt regnum Dei, et mali qui sunt regnum diaboli. De his duobus generibus hominum, agit hic psalmus; et non est oratio pro malis, sed prophetia, qua dicitur quid sit eis futurum. Et est sensus tituli: Intellectus David prophetae mittens nos in finem. Hic ostenditur quid habuit de hoc quod factum est, cum venisset Doeg, id est motus, Idumaeus, id est terrenus, id est genus malorum; et nuntiasset Sauli, quia
Abbreviated transcription (Latin):
luterarum harum. scilicet. beth. et caph. quȩ modico apice diffe¬
runt: uariatur abimelech uelforsam sicut supra in p̃cedenti
psalmo. tytulus habet. non coram achis. sed coram abimelech.
mutato nõĩeut ñ res historiȩ ꝓsequatis: s misterium. Ita et hic. Mi¬
sterium ergo ꝑsequentes: prius int̾pretationes nominum. deide
misticas eorundem significationes attendamus. Abimelech gͦ
lech regnum est iudeorum: quod pater instituit. Doech motus hy¬
Numeus t̃renus. ab edon: quo nomine uocatꝰ est esau. saul: petitio.
Et significat mortem. quam homo peccans uerbis. et manib appe¬
unt. sicut popłs a dño saulem regem extorsit. Naiud mani fortis.
cidit. non dauid: sicut aries immolatus fuit ꝑ ysaac. uonysaa.
Ubi id est iii quo utroq facco esfuso sanguine. resurrectio
et si scłm hominem sanguiem funderet. et pateretur. qd
significat arietis immolatio. et sacerdotum occisio. tamen se¬

Expanded text:
litterarum, scilicet beth et caph, quae modico apice diffelitterarum, scilicet beth et caph, quae modico apice differunt, variatur Abimelech. Vel forsan sicut supra in praecedenti populo titulus habet, non coram Achis, sed coram Abimelech , mutato nomine, ut non res historiae prosequaris, sed mysterium, ita et hic. Mysterium ergo prosequentes, prius nominum interpretationes, deinde mysticas eorumdem significationes attendamus. Abimelech intAbimelech regnum est Judaeorum, quod Pater instituit; Doeg, motus; Idumaeus, terrenus ab Edom, quo nomine vocatus est Esau. Saul petitio, et significat mortem, quam homo peccans verbis et manibus appetiit, sicut populus a Domino Saulem regem extorsit . David manu fortis, cidit, non David. Sicut aries immolatus fuit pro Isaac, non Isaac, ubi, id est in quo utroque facto effuso sanguine, resurrectio tus, et si secundum hominem sanguinem funderet et pateretur, quod significat arietis immolatio, et sacerdotum occisio; tamen se
Abbreviated transcription (Latin):
dedit panes ꝓpositionis. et gladium golie: et recessit dauid̃
ad achis regem gech. Quando uero abimelech. dedit dauid gla ¶¬
dium et panes: intererat doech ydumeus potentissimus pastoꝵ
saul. Cum autẽ saul quadam die conquereretur. quod nullus
nuntiaret sibi. ubi eẽt dauid: duit doech. Uidi filium ysai in
gladium golie. Precepit ergo saul cmnissatus. ut int̾ficerent abme¬
lech: et om̃s sacerdotes qui erant in nobe. Illis autẽ uolentib exten¬
deremanus nisacerdotes dñi: ait saul ad doech Itrue in sacerdo¬
ces. Et irruit doech: et trucidauit octoginta uiros uestitos ephoth.
yiros quoq qui erant in nobe: et mulieres et patuulos. et anima¬
lia occidit. Solus abiathar filius abimelech euasit: et fugit ad
hystorie. nisi quia in libro regum legitur acimelech: cum psalmi
tytulus habeat abimelech. Ieronimus quoq dicit. in hebreo eẽ a ci¬
melech. Ita enim dictus est sacerdos ille. S ꝓpter similitudinem

Expanded text:
dedit panes propositionis et gladium Goliae, et misit David ad Achis regem Geth. Quandovero Abimelech dedit David gladium et panes, intererat Doeg Idumaeus, potentissimus pastorum Saul. Cum autem Saul quadam die conquereretur quod nullus nuntiaret sibi David, dixit Doeg: Vidi filium Isai in gladium Goliae . Praecepit ergo Saul emissariis, ut interficerent Abimelech, et omnes sacerdotes qui erant in Nobe. Illis autem nolentibus extendere manus in sacerdotes Domini, ait Saul ad Doeg: Irrue in sacerdotes: et irruit Doeg, et trucidavit octoginta quinque viros vestitos Ephoth . Viros quoque qui erant in Nobe, et mulieres et parvulos, et animalia occidit, solus Abiathar filius Achimelech evasit et fugit ad historiae, nisi quia in libro Regum legitur Achimelech, cum hujus psalmi titulus habeat Abimelech. Hieronymus quoque dicit in Hebraeo esse Achimelech. Ita enim dictus est sacerdos ille, sed propter similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
sos offerent ł. uel ita. et accipiatur sacrificium iustitiȩ. passio filii
id est xp̃i: oblationes. et holo causta. ꝑtinent ad fideles. Et est.
Tunc acceptabis sacrisicium iustitie. id est tibi erit. accepta pas¬
sio xp̃i: et acceptabis oblatiões et holocausta. id ẽ fideles pro tuo nõie
ꝑatientes. tibi erunt grati. Reliqua non mutantur :

Expanded text:
sos offerent tibi. Vel ita ut accipiatur sacrificium justitiae. Passio Filii, id est Christi, oblationes et holocausta, ad fideles pertinent. Et est, tunc acceptabis sacrificium justitiae, id est tibi erit accepta passio Christi et acceptabis, oblationes et holocausta, id est fideles, pro tuo nomine patientes, tibi erunt grati. Reliqua non mutantur
Abbreviated transcription (Latin):
id est sine int̾missione: eoce iniquitas. Lingua tua. concinnabat in¬
iustitiam: id est meditatio mali est in lingua. in qua ostenditur le¬
uis mens. preceps dicco: quia non ante cogitat quam loquatur.
Unde salomon ait. In ore stultorum. est cor eotum. Iste talis si non
potest facere: loquitur malum. S si et hoc nequit. saltem cogitat.
ut quando aliquid mali ab est amanib:. a corde non absit. Quid
uero efficiat. subdit. fecisti dolum sicut nouacula acuta: id est ita
expedite. sicut nouacula. cito. et facileradit. Uel sicut nouacula
suꝑfluos. et mitiles pilos radit. ita mali: scĩs capillos radunt. id
est mutilia. et suꝑflua rapunt. scilicet mala desideria: et bona
p̃sentia. que sc̃i contẽpnunt cum ipsa uita: ut suit flii chore.
quib dicitur. Nolite timere eos qui occidunt corpus: animam
aut̃ẽ non possunt occidere. Et est fecisti dolum. sicut nouacla acuta:
quia inutilia rapit. et animam purgat. Uel fecisti dolum sicut

Expanded text:
id est sine intermissione. Ecce iniquitas. Lingua tua cogitavit injustitiam, id est meditatio mali est in lingua, in qua ostenditur levis mens, praeceps dictio, quia non ante cogitat quam loquatur. Unde Salomon ait: In ore stultorum est cor eorum . Iste talis, si non potest facere, loquitur malum; sed si et hoc nequit, saltem cogitat, ut quando aliquid mali abest a manibus, a corde non absit. Quid vero efficiat subdit, fecisti dolum sicut novacula acuta, id est ita expedite, sicut novacula acuta, cito et facile radit. Vel sicut novacula superfluos et inutiles pilos radit, ita mali sanctis capillos radunt, id est inutilia et superflua rapiunt, scilicet mala desideria et bona praesentia, quae sancti contemnunt, cum ipsa vita, ut sint filii Core, quibus dicitur: Nolite timere eos qui occidunt corpus; animam autem non possunt occidere . Et est: Fecisti dolum sicut novacula acuta, quia inutilia rapit, et animum purgat. Vel, Fecisti dolum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
put qui audit dicat ueni. et cortina cortinam ducat: et foutes
nr̃i ddiriuent᷑ foras. Et sunt isti hẏmii apud hebreos metrice
H ed scđ̃m quȩ tempora. Est igitur ꝓpħia. inspiratio uel reuelatio
diuma: rerum euentus iminobili uegtate denuitians. Unde
ꝓphetia uisio: ꝓpħa uidens dicitur. fit autẽ quatuor modis

Expanded text:
ut qui audit, dicat: Veni , et cortina ducat cortinam, et fontes ut qui audit, dicat: Veni , et cortina ducat cortinam, et fontes nostri deriventur foras. Et sunt isti hymni apud Hebraeos metrice secundum quae tempora. Est igitur prophetia inspiratio vel revelatio divina, rerum eventus immobili veritate denuntians. Unde prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
iber dicit et non libri. contra illos
qui dicebant plures eẽ libros: ꝓpter quinq psalmorum distin¬
s hȩc illorum non ualida est ratio. Licet eiim quinq suit dis¬
tinctiones. non tamen ideo quinq libri sunt dicendi: sic̃ plu¬
res distinctiones sunt epłarum pauli. et tamen unus liber
Ex uerbis quoq ipsius dauid hoc clarescit: qui in xp̃i ꝑsona lo¬
quens ait. In capite libri scriptum est de me. Libri ait ñ libroꝵ.
unum librũ non plures fore significans. Inde etiam in accib
apłorum dicitur. sicut scriptum est in libro psalmorũ non dix̃¬
in libris. Itaq liber unus est: quãius ieronimus quinq ẽt̃ di¬
cat ꝓpter quinq distinctiones. Sequitur. hẏmnoꝵ ł solilo
Sm̃nus est laus dei cum cantico. Canticum est exultatio
mentis. habita de ec̃ius in uocem ꝓrutmpens. ħ eite ergo dicit᷑
Aiber iste hymnoꝵ: quia docet nos laudare dm̃. cum exultati¬
one habita de ec̃nis. Et hoc non modo corde uerum etiam uoce.

Expanded text:
iber dicit et non libri, contra illos qui dicebant plures libros esse propter quinque psalmorum distintit, sed haec illorum non valida est ratio. Licet enim quinque sint distinctiones, non tamen ideo quinque libri sunt dicendi, sicut plures sunt distinctiones Epistolarum Pauli, et tamen unus liber. Ex verbis quoque ipsius David hoc clarescit, qui in Christi persona loquens ait: In capite libri scriptum est de me. CASSIOD. Libri ait, non librorum, unum librum, et non plures fore significans. Inde etiam in Actibus apostolorum dicitur: Sicut scriptum est in libro psalmorum , non dixit libris. Itaque liber unus est, quamvis Hieronymus quinque esse dicat, propter quinque distinctiones. Hymnorum vel solilomnus est laus Dei cum cantico. Canticum est exsultatio mentis habita de aeternis in vocem prorumpens. Bene ergo dicitur liber iste hymnorum, quia docet nos laudare Deum cum exsultatione habita de aeternis: et hoc non tantummodo corde, verum etiam voce,
Abbreviated transcription (Latin):
panes et gladium: cui ¶¬
dedit panes ꝓpositionis. et gladium golie: et recessit dauid
ad achis regem gech. Quando uero abimelech. dedit dauid gla¬
dium et panes: intererat doech ydumeus potentissimus pastoꝵ
saul. Cum autẽ saul quadam die conquereretur. quod nullus
nuntiaret sibi. ubi ẽẽt dauid: dixit doech. Uidi filium ysai in
nobe apud abimelech. qui ꝑ eo consuluit dnm: et dedit ei cibaria. ⁊t

Expanded text:
panes et gladium. Cui dedit panes propositionis et gladium Goliae, et misit David ad Achis regem Geth. Quandovero Abimelech dedit David gladium et panes, intererat Doeg Idumaeus, potentissimus pastorum Saul. Cum autem renuntiaret, ubi esset David, dixit Doeg: Vidi filium Isai in Nobe apud Achimelech, qui pro eo consuluit Dominum, et dedit ei cibaria et
Abbreviated transcription (Latin):
nuinero psalmoꝵ. cuius partes p̃fata notant misteria: quia sic
nos in hutus uitȩ septenario. oꝑari ac uiuere docet ut in octaua
resurrectionis. non induamur diploide confusionis: s stola ge¬
mine glorificationis. Uel ideo in hoc numeto psalmorũ est com¬
positus: quia ut diximus hic numerus constat ex occogenario a
septua genario. qui idem significant. quod octonarius et septe¬
narius. Occonarius uero: significat nouum testamentũ. Patres
enim noui testamenti: ogdoadi. id est occonatio deseruiunt.
Obseruant enim octauam diem resurrectionis xp̃i. id est dñicã

Expanded text:
numero psalmorum, cujus partes praefata notant mysteria, quia sic numero psalmorum, cujus partes praefata notant mysteria, quia sic nos in hujus vitae septenario operari ac vivere docet, ut in octava resurrectionis non induamur diploide confusionis, sed stola geminae glorificationis. Vel ideo in hoc numero psalmorum est compositus, quia ut diximus hic numerus constat ex octogenario et septuagenario, qui idem significant quod octonarius et septenarius. AUG. Octonarius vero significat Novum Testamentum. Patres enim Novi Testamenti ogdoadi, id est, octonario deserviunt; observant enim octavam diem resurrectionis Christi, id est Dominicam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ualem quoq intelligentiam. bene ab illo instrum̃to nomen
sortitur: quia sicut illud instrumentũ est decacordũ. ita lib iste
docet obseruantiam decem madatoꝵ. Et situt illud instrumen¬
tum reddit sonum a suꝑiori ꝑmanuũ tactum: sic liber iste do¬
cet bene oꝑari. non ꝓ cerrenis. s pro ce lestib quȩ sursum sunt.
Constat autẽ liber iste. incentum quinquaginta psalmis. non
p̃ter altioris significantie rationem. Hic enim numerus. celeber¬
rimis annotatur mysteriis. Constat enim ex occogenario. et sep¬
tuagenario. Et octogenatius idtm significat quod occonarius.
it septuagenatus idem quod septenarius. Occonarius uero oc¬
tauam significat resurrectionis. quia cum sint sexetates uuenti¬
um et septima morientium: occaua etas erit resurgentium. P er¬
septenarium uero significatur tempus huius uite: quȩ septem die¬
rum repetione agitur. Recte ergo compositus est liber iste in tali

Expanded text:
spiritualem quoque intelligentiam bene ab illo instrumento nomen spiritualem quoque intelligentiam bene ab illo instrumento nomen sortitur, quia sicut illud instrumentum est decachordum, ita liber iste docet observantiam decem mandatorum. Et sicut illud instrumentum reddit sonum a superiori per manuum tactum, sic liber iste docet bene operari, non pro terrenis, sed pro coelestibus, quae sursum sunt. Consistit autem liber iste in centum et quinquaginta psalmis, non praeter altioris significantiae rationem. Hic enim numerus celeberrimis annotatur mysteriis. Constat enim ex octogenario et septuagenario: et octogenarius idem significat quod octonarius, et septuagenarius idem quod septenarius. Octonarius vero octavam significat resurrectionis, quia cum sint VI aetates viventium, et septenarium vero significatur tempus hujus vitae, quae septem dierum repetitione agitur. Recte ergo compositus est liber iste in tali
Abbreviated transcription (Latin):
um omnes ꝓphetas spititus sci
reuelatione constet ẽẽ locutos:
daiuid ꝓphetarum cximis quo¬
dam digniori atq excellentiori
quasdam reriun imagnies. atq
uetborum in tegum̃ta scilicet pet
somnia. ac uisiones. facta ac dicta
ꝓphetarunt: dauid autem soliuis spiritus sc̃i instuictu. sine om̃i
exteriori ammiculo. suam edidit ꝓpħiam. Vlnde conuenienter
dicitur liber iste soliloquiorum. Dititur quoq psaltetiũ quod¬
nomen accepit a quodani musico instrumento. quod ebtaice na¬
blum. grece psalterium. a greco psallĩ quod est tangere: latine
organum dicitut quod est decacordum. et a fuꝑiori reddit sonũ
ꝑmanuũ tactum. Ab illo autẽ instrumento ad litteram. ideo
nominatur liber iste. quia ad uocem illius instrum̃ti. dauia
decantabat psalmos. ante aicham in tab̾naculo dñi. Et quem¬
admodũ fingulẽ modulationes illius instrum̃ti uocabanti
psalmi: ita et singule istuis libri particuse. uel clausulȩ. Iurta

Expanded text:
um omnes prophetas Spiritus sancti revelatione constet esse locutos, David prophetarum eximius quodam digniori atque excellentiori quasdam rerum imagines atque verborum integumenta, scilicet per somnia ac visiones, facta ac dicta prophetarunt. David autem solius Spiritus sancti instinctu sine omni exteriori adminiculo, suam edidit prophetiam. Unde convenienter dicitur liber iste Soliloquiorum. HIER. et nomen accepit a quodam musico instrumento, quod Hebraice nablum, Graece psalterium, a Graeco ψάλλειν quod est tangere, Latine organum dicitur, quod est decachordum et a superiori reddit sonum per manuum tactum. Ab illo autem instrumento ad litteram ideo nominatur liber iste, quia ad vocem illius instrumenti David decantabat psalmos ante arcam in tabernaculo Domini. Et quemadmodum singulae modulationes illius instrumenti vocabantur psalmi, ita et singulae istius libri particulae vel clausulae. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ueteris testamenti patres ebdoadi. id est septenario seruiebaut.
dis. qui iubeleus dicitur. Unde salomon. La partes septem:
necnon et octo. Et micheas. Suscitabiius suꝑ eum sept̾ẽ pa¬
stores: et octo primates. B ene igitur hic liber ii hoc numero
psalmoꝵ est editus. cuius partes utriusq testumenti signifi¬
cant doctrinam: ut ꝑ hoc ostendatur in hoc libro utruisq te¬
stamenti contineri inandata. Distinguitur autẽ liberiste ꝑ
cres quinquagenas: quib tres status xp̃i ane religionis
significantur. Quorum primus est inpenitentia. secundus in
iustitia: tertius in laude uitȩ et̃nȩ. Quo circa prima quinqua¬
gena terminatur in penitentia scilicet misertre mei as. secunda¬

Expanded text:
etus Testamentum, quia hebdomadi, id est septenario, patres Vetedis, qui et jubileus dicitur. Unde Salomon: Da partes septem nec non et octo ; et Michaeas: Suscitabimus super eos septem pastores, et octo primates . Bene igitur hic liber in hoc numero psalmorum est editus, cujus partes utriusque Testamenti significant doctrinam, ut per hoc ostendatur in hoc libro utriusque Testamenti contineri mandata. Distinguitur autem liber iste per tres quinquagenas, quibus tres status Christianae religionis rum primus est in poenitentia, secundus in justitia, tertius in laude vitae aeternae. Quocirca prima quinquagena terminatur in poenitentia, scilicet Miserere mei Deus, secund
Abbreviated transcription (Latin):
te. Cuni enim cernimus dauid homicidam. et adulterum ꝑ
penitentiam factum doctorem atq ꝓpħam: nulli penitentiam
agenti. locus diffidentie relinquitur. Sicut et ex sauli conuer¬
sione. eiusdemq in apłm ꝓmotione: de dei miscdia plene certi¬
ficamur. Unde et epłis eius plusquã aliorum. sicut ꝓphetia
clauid.: eccłia in officiis utitur. Ideo quoq hȩc ꝓpħia in frequen¬
tiori habetur usi: quia inter alias. dictorum excellit aꝑtione.
Fa giuppe quȩ alii ꝓpħȩ obscure et quasi ꝑ enigniata dixerunt.
de passione et resurrectione xp̃i. et eterua genitura. et de cȩteris
misterus. dauid ꝓpłarum excellentissimus euidentissime ape¬
ruit: ut magis iudeatur euangłiare. quam ꝓpħare. his consi¬
deratis. intueri restat. quis titulus. quȩ sit eius materia. que
intentig: quis modus tractandi. Est itaq titulus talis:
Incipit lib hẏninoꝵ ł soliloquioꝵ ꝓpħe

Expanded text:
te. Cum enim cernimus David homicidam et adulterum per te. Cum enim cernimus David homicidam et adulterum per poenitentiam factum doctorem atque prophetam, nulli poenitentiam agendi locus diffidentiae relinquitur. Sicut et de Sauli conversione, ejusdemque in apostolum promotione de Dei misericordia plene certificamur. Unde et Epistolis ejus plusquam aliorum, sicut prophetia David Ecclesia in officiis utitur. Ideo quoque haec prophetia in frequentiori usu habetur, quia inter alias dictorum excellit apertione. Ea quippe quae alii prophetae obscure et quasi per aenigmata dixerunt de passione et resurrectione Christi, et aeterna genitura et de caeteris mysteriis, David prophetarum excellentissimus ita evidentissime aperuit, ut magis videatur evangelizare quam prophetare. His consideratis intueri restat quis titulus, quae sit ejus materia, quae intentio; quis modus tractandi. Est itaque titulus talis: Incipit
Abbreviated transcription (Latin):
in laude uite et̃ne. scilicet om̃is sp̃e laudet dñm. Et quia hȩc tͥa
docet dauid in libro hoc. udeo hec triplex sit psalmorũ distinc
tio. Notandum quoq hanc scripturam. plus ceteris in eccliasti¬
cis frequentari officus: quod ideo fit. qͥa ĩ hoc libro consũmatio
est totius cheoligicȩ paginȩ Hic enim describuntur p̃mia bo¬
norum. supplicia malorum: rudimenta incipientiũ. ꝓgressus ꝓ¬
ficientium. ꝑfectio ꝑuenientiũ: uita actiuorum. speculatio contẽ¬
platiuor. Hic etiam docetur quid peccatum auferat. quid peniten¬
tiam restituat. quid penitens peccati conscitis dicat: scilicet dñe
ne infurore tuo arguas me. et cetera. Et alibi. Miserere mei deus
scłi magnam et cetena. Et qͥd ꝑ penitentiam assequatur:. sub¬
iungit. Docebo iuiquos uias tuas: et impii ad te conuertentur.
ꝑ quod ostenditur. nulli quantũ cumq delinquenti. de uenia
ac nuscłia dei fore diffidendum: assumpta penitendi humilita¬

Expanded text:
ec ita docet, David in lib. hoc, ideo haec triplex fit psalmorum distinctio. REMIG. Notandum quoque hanc Scripturam plus caeteris in ecclesiasticis frequentari officiis, quod ideo fit, quia in hoc libro consummatio est totius theologicae paginae; hic enim describuntur praemia bonorum, supplicia malorum, rudimenta incipientium, progressus proficientium, perfectio pervenientium, vita activorum, speculatio contemplativorum. Hic etiam docetur quid peccatum auferat, quid poenitentia restituat, quid poenitens peccati conscius dicat, scilicet Domine ne in furore tuo arguas me, etc. ; et alibi: Miserere mei, Deus, secundum magnam, etc. , et quid per poenitentiam assequatur, subjungit: Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur . Per quod ostenditur nulli quantumcunque delinquenti de venia ac de misericordia Dei fore diffidendum, assumpta poenitendi humilita
Abbreviated transcription (Latin):
ab uuelech..
Legitur in libro regum: quod dauid
fugiens a facie saul: uenit in nobe
ciuitatem. ad abimelech sacerdotem
aquo quesiuit

Expanded text:
Abimelech. Legitur in libro Regum quod David fugiens a facie Saul, venit in Nobe civitatem ad Abimelech sacerdotem, a quo quaesivit