comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dĩ. & siqui ñ ad orauer̃ bestiã nec ima¬
ginẽ eius neq acceper̃ inscriptionẽ. in sroꝵ
aut in manu sua. & regnauer̃ cũ iħu mille
annis. Reliqui eorũ ñ uixer̃ donec finiant᷑
mille anni. Haec resurrectio prima ẽ. Beatus
& sc̃s ẽ. qui habet in hac prima resurrectione
partẽ. in istis scđa mors ñ habet potestatem.
sederunt sacerdotes dĩ & xp̃i. & regnabunt
cũ eomille annis. Uui ꝓpt̃ haec huius libri
uerba. primã resurrettionẽ futurã suspica¬
tis. corporalẽ int̃ cȩtera maxime numero
annorũ mille ꝑ motis ̃ tãquã oportere t
in scĩs eo modo uelut tanti tẽporis fieri sab¬
batismũ. uacationẽ scilicet scã post labores
Annorũ sexmiliũ. ex quo creatus ẽ. homo.
& magni illius peccati merito inhuiꝰ morta¬
litatis erũ nas deparadisi felicitate demis¬
sus est. ut qm̃ scriptũ ẽ. unus dies apud dñm
sicut mille anni. & mille anni sicut dies
unus. sex annorũ milib tã quã sex dieb. im¬

Expanded text:
bestiam nec imaginem eius, neque acceperunt scriptionem in fronte aut in manu sua, et regnauerunt cum Iesu mille annis; reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni. haec resurrectio prima est.J Beatus et sanctus est, qui habet in hac prima resurrectione partem: in istis secunda mors non habet potestatem, sed erunt sacerdotes Dei et Christi et regnabunt cum eo mille annis. Qui propter haec huius libri uerba primam resurrectionem futuram suspicati sunt corporalem, inter cetera maxime numero annorum mille permoti sunt, tamquam oporteret in sanctis eo modo uelut tanti temporis fieri sabbatismum, uacatione scilicet sancta post labores annorum sex milium, ex quo creatus est homo et magni illius peccati merito in huius mortalitatis aerumnas de paradisi felicitate dimissus est, ut, quoniam scriptum est: Unus dies aput Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut dies unus, sex annorum milibus tamquam sex diebus in
Abbreviated transcription (Latin):
feminis imputant᷑. Non quia om̃s ad
sea tũ diem post nonũ mensem ꝑueni unł
sed quia ipsa ꝑ fectio corporis dni cot diebi
ad partũ ꝑducta cõperit᷑. sicut a maioribus
traditũ suscipiens eccła custodit auctoritas
passus. Ita monum̃to nouo quo & sepultus
ẽ. ubi nullus erat positus. mortuorũ nec
Ante nec postea. congruit utero uirginis
quo conceptus ẽ. ubi nullus seminatus est
lanuarias. Ab illo ergo die usq ad istũ
cõputati ec lxgxuire periunt᷑ dies. qui
senariũ numerũ quadragies sexies habet.
Quo numero annorũ tẽplũ edificatũ ẽ.
qr eo numero senariorũ corpus diũ ꝑfectũ
ẽ. qđ mortis passione destructũ triduo sus¬
cita uit. Dicebat eni hoc detẽplo corporis
sui. sicut cuidentissimo & robustissimo¬

Expanded text:
feminis imputantur, non quia omnes ad feminis imputantur, non quia omnes ad sextum diem post nonum mensem perueniunt, sed quia ipsa perfectio corporis domini tot diebus ad partum perducta comperitur, sicut traditum suscipiens Ecclesiae custodit auctoritas.itur, quo et passus. Ita monumento novo quo sepultus est, ubi nullus erat positus mortuorum, nec antea nec postea, congruit uterus virginis quo conceptus est, ubi nullus seminatus est s Januarias. Ab illo ergo die usque ad istum computati, CC LXX et VI reperiuntur dies, qui senarium numerum quadragquo numero annorum templum aedificatum est, quia eo numero senariorum corpus domini perfectum est, quod mortis passione destructum triduo resuscitauit. dicebat enim hoc de templo corporis sui, sicut euidentissime et robustissim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedere & ꝑfici. ut primis sex dieb. quasi
lactis habeat similitudinẽ. sequentibus
nouẽ dieb conuertat᷑ in sanguinẽ. de inde
usq ad ꝑfesta linam̃ta om̃iũ m̃brorũ Et hine
ã reliquo tt̃pore usq ad tẽpus partus. magni¬
tudine augeatꝰ. Quadraginta ergo quinq¬
dies. addito auno qđ significat sũ mum. quia
leł ianuarias. quodie natus ẽ. Naonergo
absurde xlui. annis dicit᷑ fabricatũ eẽ
tẽplũ. qđ corpus cius significabit. ut quot
Anni fuerant in fabricatione tẽpli. tot dies
fuerint in corporis dominci ꝑfectiorie:
sec immerito in aedificatione domini-
corporis incuius figura tẽplum
Aiud eis destructũ triduo se resuscita¬
turũ eẽ dicebat. Numerus ipse senarius.
ꝓ anno positus intelligit᷑. Dixxerunt enĩ
aelui annis aedificatũ tẽplũ. & quadrã¬
gies sexies senii fiunt cc lxxui. qui riu¬
merus dierũ cõplet nouẽ menses & sea
dies. qui tã quã detẽ menses parientib

Expanded text:
procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus convertatur in sanguinem, deinde usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum; et hinc jam reliquo tempore, usque ad tempus partus, magnitudine augeatur. Quadraginta ergo quinqdies addito uno, quo significat summam — quia tavum calendas januarias, quo die natus est. Non ergo absurde XLVI annis dicitur fabricatum esse templum, quod corpus eius significabat, ut, quot anni fuerunt in fabricatione templi, tot dies fuerint in corporis dominici perfectione. Nec immerito in aedificatione dominici corporis, in cuius figura templum a Iudaeis destructum triduo se resuscitaturum esse dicebat, numerus ipse senarius pro anno positus intellegitur. dixerunt enim, quia XLVI annis aedificatum templum. et quadragies sexies seni fiunt CCLXXVI, qui numerus dierum complet VIIII menses et VI dies, qui tamquam decem menses parientibus
Abbreviated transcription (Latin):
obunius delictũ mors regnauit ꝑuriũ.
a quo delicto pariuili ꝑbaptis mũ expiant᷑:
multo magis qui habundantiã grae & iusti¬
ciae accipiunt. inuitã regnabunt ꝑ unũ¬
quia aet̃nae uite regnũ erit. mors autẽ meis
tẽporalit̃ transit. ñ in aet̃nũ regnabit. Itaq
sicut ꝑ unius delictũ in om̃s homines ad con¬
dẽ nationẽ. de qua condẽ matione paruuli
ꝑsacra m̃tũ baptismi liberandi sant. tta & ꝑ
unius iustificationẽ in om̃s homines adiũfa¬
ficationẽ uite. Et hic om̃s dixit. & ibi non
quia om̃s homines ueniunt ad gratiã iusti¬
ficationis axp̃i. cũ tã multi alienati ab illa
in aet̃nũ mori ant᷑. Sed quia om̃s quirenas¬
cuntꝰ in iusti ficationẽ. ñ nisi ꝑxxp̃m renascunt᷑.¬
ꝑ adã nascunt᷑. Nemo quippe ẽ. in illa
generatione p̃ter adã. nemo in ista regenera
Sicut enĩ ꝑ mobȩdientiã unius hominis pec¬
catores constituti sunt multi sic & ꝑ unius

Expanded text:
ob unius delictum mors regnavit per unum, ob unius delictum mors regnavit per unum, a quo delicto parvuli per baptismum expiantur, multo magis qui abundantiam gratiae et justitiae accipiunt, in vita regnabunt, per unuquia aeternae uitae regnum erit, mors autem in eis temporaliter transit, non in aeternum regnabit. itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem — de qua condemnatione paruuli per sacramentum baptismi liberandi sunt — ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. et hic omnes dixit et ibi, non quia omnes homines ueniunt ad gratiam iustificationis Christi, cum tam multi alienati ab illa in aeternum moriantur, sed quia omnes, qui renascuntur in iustificationem, non nisi per Christper Adam nascuntur. Nemo quippe est in illa generatione praeter Adam, nemo in ista regeneratSicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic et per unius
Abbreviated transcription (Latin):
Umergo in utroq id ẽ & in iudicio & grã.
⁊ qđ attinet ad unũ & multa delicta.
una eadẽq sit ratio. dicant isti nobis quare
uidiciũ dixerit ex uno delicto ducere con¬
dẽ nationẽ. gratiã uero ex multis delictis
in iustificationẽ. Aut ad quiescant ideo sic
eẽ. dictũ. quia in hac causa duo constitu¬
unt᷑ homines adã ex quo subsistit genera¬
talis. Sed quia tantũ ille homo. iste autẽ
& ds̃ & homo ñ quo modo illa generatio uno
delicto obligat. qđ ẽ. eac adã. Ita regenera
tionẽ unius delicti conexio. Quicquid enĩ
postea homines ex malis sius operib addunt :
ñ ꝑtinet ad illã generationẽ. sed ad
humanã conuersationẽ. Huic autẽ rege¬
nerationi ñ sufficit illud delictũ tantũ¬
modo soluere qđ ex adã trahit᷑. sed quicqͥd
etiã postea ex iniquis operib humanae
conuersationis accedit. Ideo iudiciũ ex
uno in condẽ nationẽ. gratia autẽ ex
multis delictis in iustificationẽ. Si enĩ

Expanded text:
um ergo in utroque, id est et in judicio et in gratia, quod attinet ad unum et multa delicta una eademque sit ratio, dicant isti nobis quare judicium dixerit ex uno delicto ducere in condemnationem, gratiam vero ex multis delictis in justificationem. Aut acquiescant ideo sic esse dictum, quia in hac causa duo constituuntur homines: Adam, ex quo subsistit generatalis; sed quia tantum ille homo, iste autem et Deus et homo: non quomodo illa generatio uno delicto obligat, quod est ex Adam, ita ista regenerattionem unius delicti connexio; quidquid enim postea homines ex malis suis operibus addunt, non pertinet ad illam generationem, sed ad humanam conversationem. Huic autem regenerationi non sufficit illud delictum tantummodo solvere quod ex Adam trahitur, sed quicquid etiam postea ex iniquis operibus humanae conversationis accedit; ideo judicium ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
eum dẽ spm̃ fidei. nisi ad monens etiã antiquos
iustos ipsũ habuisse sp̃m fidei. hoc ẽ. in car¬
nationis xp̃i. Sed quia illis futura p̃nuncia¬
bat᷑. quae iã facta nobis annunciat᷑. & tẽpore
ueteris testa m̃ti uelabat᷑ quaȩ tẽpore noui testa¬
m̃ti reuelat᷑. ideo eius sacram̃ta uariata sunt
ut alia essent in uetere testam̃to. alia in
nouo. cũ fides ipsa uaria non sit. & uera sit
qr sicut in adã om̃s moriunt᷑. sic & in ap̃o om̃s
Dixcnort Ptiabiapi humanã PogsE
MUTARE UEI DEBILITARE NARAM
ID AUOD SUBS TANTIA CARET EX LIDNO
DGRATURA ET GRATIA

Expanded text:
\'eundem spiritum fidei nisi admonens etiam antiquos \'eundem spiritum fidei nisi admonens etiam antiquos iustos ipsum habuisse spiritum fidei, hoc est incarnationis Christi. sed quia illis futura praenuntiabatur, quae iam facta nobis adnuntiatur, et tempore ueteris testamenti uelabatur, quae tempore noui testamenti reuelatur, ideo eius sacramenta uariata sunt, ut alia essent in uetere testamento alia in nouo, cum fides ipsa uaria non sit et uera sit, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes dixerunt Pelagiani humanam non posse mutare vel debilitare naturam id quod substantia caret; ex libro de Natura et Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
hunc adiustificatioñe. cũ tanto post adã
uenerit &xp̃sincarne. ut sciamus antiquos
iustos qui cũq eẽ. potuerunt. ñ nisi pean¬
de fidẽ liberatos ꝑ quã liberam̃ & nos. fidẽ
scilicet in carnationis xp̃i quae illis p̃nun
principio. ñ etiã ꝑfidẽ in carnationis eius qua
& homo xp̃s dicit᷑. potuisse liberari. Sententia
quippe ista destrui ñ potest. dequa & a libi
dicit. Perunũ hominẽ mors & ꝑ unũ homi¬
nẽ resurrectio mortuorũ. Sic ut in adam
om̃s moriunt᷑. sic & in aep̃o om̃s ui uificabunt᷑.¬
Utiq in resurrettione iustorũ ubiẽ. uita &et̃ na.
ñ in resurrectione iniquorũ ubi mors et̃ na
crit. Ideo ait ui uificabunt᷑. quia illidã na¬
bunt᷑. Hinc & inueterib sacram̃tis. circũ cisio
in quo fit delicti carnalis ex poliatio quem
significat circũ cisio. dñica resurreteit. qui
post sept mũ sabbati oc tauus ẽ. Haec ergo
fides etiã antiquorũ iustorũ fuit unde & apłs

Expanded text:
hunc ad iustificationem, cum tanto post Adam uenerit Christus in carne, ut sciamus antiquos iustos, quicumque esse potuerunt, non nisi per eandem fidem liberatos, per quam liberamur et nos, fidem scilicet incarnaprincipio, non etiam per fidem incarnationis ejus, qua et homo Christus dicitur, potuisse liberari. Sententia quippe ista destrui non potest, de qua et alibi dicit per unum hominem mors, et per unum hominem resurrectio mortuorum: sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in utique resurrectionem dicit iustorum, ubi est uita aeterna, non resurrectionem iniquorum, ubi mors aeterna erit; ideo ait uiuificabuntur\', quia illi damnabuntur. hinc et in ueteribus sacramentis circumcisio in quo fit delicti carnalis expoliatio, quam significat circumcisio, die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octauus est. haec ergo fides etiam antiquorum iustorum fuit. unde et apo
Abbreviated transcription (Latin):
ad tutrlã salutis. Dat᷑ ibileax quinquagesi mo
die post actũ pascha: uenit sp̃s sc̃s̃ quinqua¬
gesimo die post dnĩ passionẽ. Dicit᷑ illic
oculis clausis. nihilse in illis litteris inue¬
nisse qđ ad p̃nunciationẽ xp̃i ꝑtineat.
Quid autẽ mirũ si oculos habet adlegendũ.
& cor ad intelligendũ ñ habet. qui positus
ante ostiũ lausũ diuini secreti. ñ fide pie¬
tatis pulsat. sed elatione impietatis insultat:
plane ita sit. ita fiat. Iustũ ẽ. enĩ claudat᷑
suꝑbis ianua salutis. ueniet mansuetus
quẽ docet dñs uias suas. Uideat & haec in
illis libris. & cetera uel omĩa. uel quȩdã
qualia credat in om̃ib uideat introducentẽ
popłm in t̃rã ꝓmissionis. Neq: enĩ hoc temere
abinitio uocabat᷑: sed exx ipsa dispensatione
nomine mutato iħs appellatus ẽ. Uideat
domussuae tã quã ꝑ hos corporis sui. coccũ

Expanded text:
ad tutelam salutis. datur ibi lex quinquagesimo ad tutelam salutis. datur ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: uenit spiritus sanctus quinquagesimo die post domini passionem. dicitur illic oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet ad legendum et cor ad intellegendum non habet, qui positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis pulsat, sed elatione inpietatis insultat? plane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas : uideat et haec in illis libris qualia credat in omnibus. DE HIESV NAVE. Videat introducentem populum in terram promissionis. neque enim hoc temere ab initio uocabatur, sed ex ipsa dispensatione nomine mutato Iesus appellatus est. uideat domus suae tamquam per os corporis sui coccu
Abbreviated transcription (Latin):
palme arbores irrigantes. apłicã gratiam
p̃figurant. popło inseptenario numero de¬
cuplato rigantẽ. ut ꝑ septiforme sỹs donũ
molitus uiã. extentis moẏsi manib. signo
crucis domi nicae suꝑat᷑. & morsus mortiferi
serpentũ. ex altato & respecto aeneo serpente:
sanant᷑ qđ uerbis ipsius dni declarat᷑. Sic ut
exaltauit inquit moyses serpentẽ iN
heremo. sic oportet exaltari filiũ hominis
ut om̃is qui credit incũ ñ pereat. sed habeat
uitã aet̾nã. Itane etiã ista ñ clamant.
tanta ne ẽ surditas in cordib. duris: Fit
pascha in occisione ouis: occidit᷑ xp̃s de quo
in euangłio dicit̾᷑. Ecce agnusdĩ. ecce qui
tollit peccata mundi. Prohibent᷑ qui pascha
faciunt ossa frangere. ñ frangunt᷑ incruce
ossa dñi. ut testat᷑ euangelista. hinc eẽ.
dictũ. os eius ñ cõminuetis. Sanguine inlini¬
unt᷑ postes. ut ꝑ nicies depellat᷑. Signantur
signo dominicae passionis infrontib. popłi.

Expanded text:
palmae arbores irrigantes apostolicam gratiam palmae arbores irrigantes apostolicam gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme spiritus donum molitus uiam extentis Mosi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sanantur. quod uerbis ipsius domini declaratur: sicut exaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis, qui credit in eum. non pereat, sed habeat uitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane est surditas in cordibus duris ? fit pascha in occisione ouis: occiditur Christus, de quo in euangelio dicitur: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi. prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere: non franguntur in cruce ossa domini; adtestatur euangelista hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi
Abbreviated transcription (Latin):
cetera introduoxit intellectũ. Sienĩ petra
cãquã panis uiuus qui decelo descendit:
Quo uere qui uescunt᷑ spiritalit̃ uiuunt.
Nã illi ueterẽ figurã carnalit̃ accipientes
mortui sunt. Sed cũ dicit apłs. eũdẽ cibum
spiritalẽ manducauerunt: ostendit & illud
spiritalit̃ intelligi in xp̃o. sicut & potũ.
Cur spiritalit̃ dioxisset aperuit. cũ sub iuncit.
Petra autẽ erat xp̃s. Quo aꝑto. cuncta fulser
sanguine consetratus. Hostes sequentes
a t̃go moriunt᷑ peccata p̃terita. Ducitur
popłs ꝑdesertũ. bapti tati om̃s ñdũ ꝑfruentes
ꝓmissa patria. sed qđ ñ uident sperando. & ꝑ
pacientiã expectando tã quã indeserto sunt.¬
& illic laboriose & periculosae tẽptationes.
ne reuertant᷑ corde in aegiptũ. Nec ibi ta m̃
xp̃s deserit. nã & illa colũna ñ recedit.
Et amarȩ aquȩ. ligno dulcescunt: qr in imici
popłi signo crucis xp̃i honorificato mansu¬
escunt. Et duodecĩ fontes. septuaginta

Expanded text:
T PETRAM. Si enim petra tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: eundem cibum spiritalem manducauerunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo; sicut et potum cur spiritalem dixisset aperuit, cum subiunxit: petra autem erat Christus. quo aperto cuncta fulserusanguine consecratus. hostes sequentes a tergo moriuntur: peccata praeterita. ducitur populus per desertum: baptizati omnes nondum perfruentes promissa patria, sed quod non uident sperando et per patientiam exspectando tamquam in deserto sunt; et illic laboriosae et periculosae temtationes, ne reuertantur corde in Aegyptum. nec ibi tamen Christus deserit; nam et illa columna non recedit. et amarae aquae ligno dulcescunt, quia inimici populi signo crucis Christi honorificato mansuescunt; et duodecim fontes septuaginta
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ cũ magnã habuerit & robustã. Quando
enĩ mastrres magna illa mandata fecerui
magna utiq uoluntate . hoc ẽ. magna caritati
fecerunt. Dequa caritate. ipse dñs ait. Mcioris
hac caritatẽ nemo habet . quã ut animã suam
ponat ꝓ amicis suis. Unde & apł̃s dicit. Qui en

Expanded text:
autem, cum magnam habuerit et robustam. quando autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua caritate ipse dominus ait: maiorem hac caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis. und
Abbreviated transcription (Latin):
ad nõ. dequo dictũ ẽ. Ad nõ gresius hominis
dirigunt᷑. & uiã eius uolet. Dequo dictũ ẽ.
Qui operat᷑ in uobis. & uelle. Certũ ẽ. nos facere
cũ facimus. sed ille facit ut faciamus. p̃bendo
uires efficacissimas uoluntati. quidixit.
Faciã ut in iustificationib meis ambulets. &
uidicia mea obseruetis & faciatis. Cũ dicit
faciã ut faciatis. quid aliud dicit nisi auferã
Auobis cor lapideũ unde ñ faciebatis. & dabo
carneũ unfaciatis Et hoc quid ẽ nisi ut
Auferã cordurũ unde ñ faciebatis. & dabo cor
obȩdiens unde faciatis: Ille facit ut facia mi
cuidicit homo. Ponednẽ custodiã ori meo.
Hoc ẽ enĩ dicere fac ut ponã custodiã ori meoa
Qđ beneficiũ dĩ iã fuerat consecutus. qui dix̃ c
Posui ori meo custodiã. Qui ergo uult facerei
di mandatũ & ñ potest: iã quidẽ habet uoluns¬
tatẽ bonã sed adhuc paruã & inualidã. Poteri

Expanded text:
a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut faciatis, quid aliud dicit nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo carneum, unde faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faciatis"? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut ponam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit
Abbreviated transcription (Latin):
data. Quã multa dĩ p̃cepta sunt contra suꝑ¬
biã. lã nouit et. si uoluerit conseruabit ea
Quare ergo paulo post dicit. dnẽ pat̃ & ds̃
uitae mea. elationẽ oculorũ dae dederis
mii: Iã dixerat eilex. ñ concupisces. Uelit
cupiscentiã auerte ame: Contra iucuriã
ds quã multa mandauit. fiat ea qr si uolu¬
erit conseruabit mandata. Quid ẽ quod
clamat addm̃. uentris appetitio. & c̃cubitus
ne a pp̃hendat me. Sihac & in p̃senti dicere¬
mus rectissime nobis responderet & diceret.
Ex ista oratione mea qua haec ad nõ peto ip¬
telligite quomodo dixerim. si uolueris
conseruabis mandata. Certũ ẽ enĩ nos
mandita seruare si uolumus. Sed quia
p̃paratꝰ uoluntas ad ño. ab illo petendũ ẽ.
ut tantũ uolimus quantũ sufficit. ut uolendo
faciamus certũ ẽ. nos uelle cũ uolumus. sed
ille facit ut uelimus borũ. dequo dictũ ẽ.
ut paulo ante posui. qđ p̃parat᷑ uoluntas

Expanded text:
data? quam multa dei mandata sunt contra supdata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit cupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ad iuuat᷑. ut fiat qđ iubet᷑. Tunc enĩ utile
ẽ. uelle: cũ possumus. & tunc utileẽ . posse cũ
uolumus. Nã quid ꝓdẽ. si qđ ñ possumus
uolumus. aut qđ possumus nolumus:
quando dicunt. Non iuberet ds̃ qđ sciret
ñ posse ab homine fieri. Quis hoc nesciat :
Sedideo iubit aliqua quae ñ possumus. ut no¬
uerimus quid ab illo petere debeamus. Ipsa est
dixit si uolueris conseruabis mandata: In eodẽ
libro ȩcclesiastico aliquanto post dicit. Quis
dabit inore meo custodiã. & suꝑ labia mea
signa culũ astutũ. neforte cadã abeo. & lingua
mea ꝑdat me. Iã certa mandata acceperat.
cohibe linguã tuã amalo & labia tua ne
loquant᷑ dolũ. Cũ ergo uerũ sit qđ dixcit.
si uolueris conseruabis mandata. quare
quęrit inore suo dari custodiã. simili ei qui
dicit in psalmo. Pone dñe custodiã ori meo
Non ei sufficit mandatũ dĩ & uoluntas sua.
quando quidẽ si uoluerit conseruabit mare¬

Expanded text:
adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile adjuvatur, ut faciat quod jubetur. Tunc enim utile est velle, cum possumus; et tunc utile est posse, cum volumus: nam quid prodest, si quod non possumus volumus, aut quod possumus nolumus? quando dicunt, « Non juberet Deus, quod sciret non posse ab homine fieri. » Quis hoc nesciat? Sed ideo jubet aliqua quae non possumus, ut noverimus quid ab illo petere debeamus. Ipsa est dixit, Si volueris, conservabis mandata; in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit. Quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me ? Jam certe mandtuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit man
Abbreviated transcription (Latin):
& spm̃ nouũ. quidicit. Dabo uobis cor nouũ.
& spm̃ nouũ dabo uobis. Quomodo ergo qđ
dicit facite uobis. hoc dicit dabo uobis: quare
iubet si ipse dator ẽ. quidat si homo facturus :
nisi qr dat qđ iubet. cũ ad iuuat ut fiat cui
iubet. Semꝑ est in uobis uoluntas libera.
sed ñ semꝑ ẽ. bona. Aut enĩ a iusticia libera ẽ.
quando seruit peccato. & tuncẽ. bona. Grã¬
uero dĩ semꝑ ẽ. bona. & ꝑ hanc ut sit homo
uoluntatis bonae. qui prius fuit uoluntatis
malȩ. Per hanc etiã sit ut ipsa bona uoluntas
quae iã eẽ. coepit. Augeat᷑. & tã magna fiat
ut possit implere diuina mandata quae
uoluerit. eũ ualde ꝑfecteq uoluerit. Ad hoc
enĩ ualet qđ scriptũ ẽ. Si uolueris. conserua¬
bis mandata. Ut homo qui uoluerit & non
potuerit ñdũ se plene uelle cognoscat. &
orat ut habeat tantã uoluntatẽ quanta
sufficit ad implenda mandata. Sic quippe

Expanded text:
et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustitia libera est, quando seruit peccato, et tunc est mala; auero dei semper est bona et per hanc fit, ut sit homo uoluntatis bonae, qui prius fuit uoluntatis malae. per hanc etiam fit, ut ipsa bona uoluntas, quae iam eut possit implere divina mandata quae voluerit, cum valde perfecteque voluerit. Ad hoc enim valet quod scriptum est, Si volueris, servabis mandata : ut homo qui voluerit et non potuerit, nondum se plene velle cognoscat, et oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe
Abbreviated transcription (Latin):
in se. Ut ergo ostenderet sicse aimonuisse
hominẽ ut nec in se ipsohaberet spem. ꝓpt̃ ea
cũ diocisset. maledictus homo quihabet spẽ
in homine. max addidit. Et firmat carnẽ
brachiu sui. Brachiũ ꝓpotentia posuit ope¬
randi. In nomine autẽ carnis. intelligenda
ẽ humana fragilitas. Ac ꝑ hoc firmat carnẽ
brachii sui. qui potentiã fragilẽ atq inualidã
idẽ humanã sufficere sibi adbene operandũ
putat. nec ad uitoriũ sperat ad ño. Propt̃ hoc enĩ
sub iecit. & ad nõ discedit coreius. Nos ergo
ad bene operandũ. spem ñ habe̾mus in homi ne.
firmantes carnẽ brachii nr̃i. nec ad nõ disce¬
dat cor nr̃m. sed eidicat. Ad uitor m̃s esto. ne
derelinquasme. Memi nerimus cũ dicere. &
conuertimini & uiuetis. cuidicit᷑. Conuertenos
ds̃. Meminerimus dm̃ dicere. Proicite auobis
om̃s impietates ur̃as. cũ ipse ustificet impiũ.
Meminerimus ipsũ dicere. facite uobis cor nouũ

Expanded text:
in se. Ut ergo ostein se. Ut ergo osteneminem, ut nec in se ipso haberet spem, propterea, cum dixisset: maledictus homo, qui spem habet in homine, mox addidit: et firmat carnem bracchii sui. bracchium pro potentia posuit operandi; in nomine autem carnis intellegenda est humana fragilitas. ac per hoc firmat carnem bracchii sui qui potentiam fragilem at- . que inualidam, id est humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat nec adiutorium sperat a domino. propter hoc enim subiecit: et a domino discedit cor eius. nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem bracchii nostri, nec a domino discedat cor nostrum,: sed ei dicat: adiutor meus esto, ne derelinquas me. Meminerimus eum dicere: et conuertimini et uiuetis, cui dicitur conuertenos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum
Abbreviated transcription (Latin):
eius conuenit᷑. Uelle enĩ & nolle. ꝓprie uo¬
luntatis ẽ. Sed mecuendũ ẽ. neista omĩa
diuina testimonia. & quȩcũq. alia surit qui
sine dubitatione sunt plurima. indefensione
liberi arbitrii. sic intelligant᷑ ut ad uitã piã.
& bonã conuersationẽ cui merces aet̃ nadebet᷑.
ad iutorio & grae dĩ locus ñ relin quat᷑. & audiat
miser homo quando bene uiuit & bene operat᷑.
potius bene uiuere & bene operari sibi iudet᷑.
inse ipso ñ indño gloriari. & spẽ recte uiuendi
inse ipso ponere. ut sequat᷑ eũ maledictũ
liycremiȩ ꝓphetae dicentis. Maledictus homo
qui spe habet in homine. & sirmat carnem
brachii sui. & ad nõ discedet coreius. Intelli¬
gite fr̃s. hoc ꝓpheticũ testimoniũ. Qua enĩ
ñ dixxit ꝓpħa. maledictus homo qui spem
habet inseipso. posset alicui uideri ideodictũ
eẽ. maledictus homo qui spẽ habet in homine.
ut nemohabeat spem in altero homine. sed

Expanded text:
eius conuenitur. uelle enim et nolle propriae uoeius conuenitur. uelle enim et nolle propriae uoluntatis est. Sed metuendum est, ne ista omnia disine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii, sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel uel potius bene uiuere et bene operari sibi uidetur, in se ipso, non in domino gloriari et spem recte uiuendi in se ipso ponere, ut sequatur eum maledictum Hieremiae prophetae dicentis: maledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. quia enim non dixit propheta: "maledictus homo, qui spem hesse, « Maledictus homo qui spem habet in homine, » ut nemo habeat spem in altero homine, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. corũ qui scire nolunt. sed eorũ qui tã quã
simplicit̃ nesciunt. neminẽ sic ex cusat ut¬
in sempit᷑ no igne ñ ardeat. Si ꝓ pt̃ ea ñ credit
quia ñ audiuit om̃i no quid crederet. sed
fortas se ut mitius ardeat. Nonenĩ sine
causa dictũ ẽ. Effunde irã tuã in gentes
que te ñ nouerunt. Et illud qđ ait apłs
Cũ uenerit in flãma ignis dare uindictã
in eos qui ignorant dm̃. Uerũ tamen⁊ ut
habeamus & ipsã scientiã. nedicat unus¬
quisq nesciui. ñ audiui. ñ intellexi. uolun¬
tas conuenit᷑ humana ubi dicit᷑. Nolite
eẽ. sicut equus & mulus. in quib. non est
intellectũs. Quã uis peior appareati dequo
dictũ ẽ. Uerbis ñ em̃ dabit᷑. seruus durus.
Si enĩ intellexerit: ñ ob audiet Quando autẽ
rantia ñ habet ex cusationẽ. nec dm̃ causat᷑
in corde suo. sed malũ suũ inse cognoscit &¬
noli uinci: arbitriũ sine dubio uoluntatis

Expanded text:
non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audivit omnino quid crederet, sed fortasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem rantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et ue cui dicitur: noli uinci, arbitrium sine dubio uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
gentib & iudeis loqueret᷑. qr illi sine leges
isti autẽ legẽ acceperunt: quis audeat dicere
cũ in xpm ñ crediderint. quando quidẽ
deillis dictũ ẽ ꝑlegẽ ũsir iudicabunt᷑.
Sine fide enĩ xp̃i. nemo liberari potest. ac ꝑ
hoc ita udicabunt᷑ ut pereant. Niã sipeior
ẽ. c̃ditio nescientiũ quã scientiũ legẽ dĩ.
quo modo uerũ erit qđ in euangłio dñs ait.
Seruusqui nescit uoluntatẽ domini sui. & facit
digna plagis uapulabit pauca. Seruus aut̃
qui scit uoluntatẽ dñi sui. & facit digna
plagis uapulabit multa. Ecce ubiostendit
grauius peccare hominẽ scientẽ. quã nesci
entẽ. Nec tam̃ ideo confugiendũ ẽ. ad igno¬
rantie tenebras. ut in eis quisq requirat excu¬
sationẽ. Aliud ẽ. enĩ nescisse. aliud scire
noluisse. Uoluntas quippe arguit᷑ in eo
dequo dicitꝰ. noluit intelligere ube. senĩ¬
ne ageret. Sed & illa ignorantia. quae

Expanded text:
gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, gentibus et Iudaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat Iudaeoscum in Christum non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauientem. Nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras ut in eis quisque requirat excusationem. Aliud est enim nescivisse, aliud scire noluisse. Voluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: « Noluit intelligere ut bene ageret . » Sed et illa ignorantia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
bi dicit᷑ noli hoc & noli illud. BI T RiO.¬
& ubi aliquid faciendũ uel ñ faciendũ is
diuinis monitis. opus uoluntatis exigit᷑. satis
liberũ demonstrat᷑ arbitriũ. Nemo ergodm̃
causerꝰlincorde suo. sedsibi im putet quis q cũ
petcat. Nieq cũ aliquid scđm dm̃ operat᷑ alie¬
met hoc aꝓpria uoluntate. Quando enĩ uolens
facit tunc dicendũ ẽ. opus bonũ. tuncsperan¬
di ẽ. boni a operis merces ab eo de quo dictũ
ẽ. Qui reddet uni cuiq scđm opera sua
Q ui ergo nouerunt druina mandata: aufert᷑
cis ex cusatio quã solent habere homines de
ignorantia: Sed nec ipsi sine pena erunt.
qui legẽ dĩ nesciunt. Qui enĩ si ne lege pec¬
cauerunt sine lege peribunt. Quia utẽ in lege
peccauerunt. ꝑlegẽ iudicabunt᷑. Qđ mihi ñ
uidet᷑ apłs ita dixisse. tã quã peius aliquid
significauerit eẽ passuros qui legẽ nesciunt
in peccatis suis. quã illos qui sciunt. P eius enĩ
uidet᷑ et̃ perire. quã iudicari. Sed cũ hoc de

Expanded text:
bi dicitur, Noli hoc, et noli illud, et ubi ad aliquid faciendum vel non faciendum in divinis monitis opus voluntatis exigitur, satis liberum demonstratur arbitrium. Nemo ergo Deum causetur in corde suo, sed sibi imputet quisque, cum peccat. Neque cum aliquid secundum Deum operatur, alienet hoc a propria voluntate. Quando enfacit, tunc dicendum est, opus bonum, tunc speranda est boni operis merces ab eo de quo dictum est, Qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo noverunt divina mandata, aufertur eis excusatio quam solent habere homines de ignorantia; sed nec ipsi sine poena erunt qui legem Dei nesciunt: qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de
Abbreviated transcription (Latin):
in uobis & uelle. De cooperante illo cũ iam
uolumius & uolendo facimus : stem scimts
inquit qm̃ diligentib dm̃. omĩa cooperant᷑ in
bonũ. Quid ẽ. omĩa . nisi & ipsas terribiles
seuasq passiones: Sarcina quippe illa quȩ
infirmitati grauis ẽ. leus efficit᷑ caritati. Talib
enĩ dñs dixit eẽ suã sarcinã leuẽ. qualis petrus
quando negauit exp̃m. Istã caritatẽ idẽ.
diuino amore ardentissimã uoluntatẽ
cõmendans a płs dicit. Quis nos separabtt
a caritate xp̃i : Et cȩcera

Expanded text:
in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumus et uolendo facimus: scimus, inquit, quoniam diligentibus deum omnia cooperatur in bonum. quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saeuasque passiones? sarcina quippe illa, quae infirmitati grauis est, leuis efficitur caritati. talibus enim dominus dixit esse suam sarcinam leuem, qualis Petrus quando negauit Christum. istam caritatem, id est dinino amore ardentissimam uoluntatem, commendans apostolus dicit: quis nos separabit a caritate Christi? et cetera.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sermone rotapitulat᷑. Diliges ꝓxximũ tuũ.
tã quã te ipsũ. Dilectio ꝓximi. malũ non
operat᷑. Plenitudo ergo legis. dilectio est.
psã caritatẽ apłs petrus ñdũ habuit. quan¬
do timore dñm ter negauit. Timor enim
ñ ẽ. in caritate. sicut ait ioħs cuangłista in
epła sua sed ꝑfecta caritas foras mittit
timorẽ. Et tam̃ quãuis parua & imꝑfecta.
ñ de erat quando dicebat dño. Animã meã
ꝓte ponã. Putabat enĩ seposse. qđ se uelle
sentiebat. Et quis istã & si paruã darecȩꝑat
caritatẽ : nisi ille qui p̃parat uolunta tem
&: to operando ꝑficit. qđ operando incipit.
qm̃ ipse ut uelimus operat᷑ incipiens. qui
uelimus sine nobis operat᷑. Cũ autẽ uolumꝰ.
& sic uolumus ut faciamus: nobi scũ operat᷑.
a men sine illo uel operante ut uelimus. uel
operante ut uolumus adbona pie¬
Atis opera nil ualemus. De operante
illo ut uelimus. dictũ ẽ. Dĩ est enĩ qui operat᷑

Expanded text:
recapitulatur: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uuelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel operante, ut uelimus, uel. cooperante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur
Abbreviated transcription (Latin):
detõ quippe quat ducta. qua draginta fiurĩ.
Siue ille reatus qđ ad dies ꝑtinet. exrerũ
ꝓsperitate. siue qđ ad noctes exrerũ aduer¬
sitate contractussit. sacra m̃to babtis mi
caelestis abluitur:
LX DE SEPTENARIO
REqͥI & OCTONARIO RESUr rectionis
Numero uł deemisslone corui
et colũbȩ. ltẽ exLibRo cortaa

Expanded text:
Decem quippe quater ducta quadDecem quippe quater ducta quadSive ille reatus quod ad dies pertinet ex rerum prosperitate, sive quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit, sacramento baptismi coelestis abluitur. CAPUT LX. De septenario requiei et octonario resurrectionis numero, vel de emissione corvi et columbae: item ex libro XII contra
Abbreviated transcription (Latin):
uxorẽ suã se ipsũ diligit. Nemo enĩ umquã
carnẽ suã odio habuit. Sananda enĩ sunt
haec sicut nr̃a: ñ sicut aliena dã nanda.
Sed illud dĩ p̃ceptũ cam sicut p̃uaricator
accepit. Inualescente quippe inuidentia
uttio fratrẽ insidiatus occidit. Taliserat
t̃raena c̃ditor ciuitatis. Quomodo autẽ
significauerit etiã iudeos a quibus xp̃s
occisus ẽ. pastor ouiũ homnũ. quẽ pastor
ouiũ pecorũ p̃figurabat abel. qr in allego¬
ria ꝓphetica res est. Parco nunc dicere.
Et quedã hinc aduersus faustũ manicheũ
dixisse me recolo. qđ post septẽ diesex quo
ingressus ẽ. noe in archã factũ ẽ. diluuiũ.
qr in spe futurae quietis quȩ septimo die
significata ẽ. babtizam. Qđ p̃t̃ archam
om̃is caro quẽ t̃ra sustentabat diluuio
baptis miquãuis eadẽ sit. ñ solũ ualet ad
salutẽ. sed ualet potius ad ꝑniciemꝰ uod
orbẽ t̃rarũ. qui quatuor partib. c̃tinet᷑

Expanded text:
uxorem suam, seipsum diligit, nemo enim unquam uxorem suam, seipsum diligit, nemo enim unquam carnem suam odio habuit. Sananda enim sunt haec sicut nostra, non sicut aliena damnanda. Sed illud Dei praeceptum Cain sicut praevaricator accepit: invalescente quippe invidentiae vitio, fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor civitatis. Quomodo autem significaverit etiam Judaeos a quibus Christus occisus est, pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo, quod post septem dies, ei quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur; quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio Baptismi quamvis eadem sit, non solum non valet ad salutem, sed valet potius ad perniciem. Quorbem terrarum qui quatuor partibus continetur.
Abbreviated transcription (Latin):
arma iniqui tatis peccato. Adte enĩ c̃uersio
eius. dũ ñ ad uiuatꝰ relaxando. sed qui escen¬
do frenat᷑. Et tu dominaberis illius. ut cũ
forinsetus ñ ꝑ mittit᷑ operari. sub potestate
mentis regentis & bene uolentis assuescat
etiã intrinsetus ñ moueri. Dictũ ẽ. tale
Aliquid in eodẽ diuino libro & de muliere.
quando post peccatũ dõ int̾rogante atq.
iudicante dã nationis sententiã acceper̃.
in serpente diabolus. & in se ipsis illa & maritꝰ.
Cũ enĩ dixisset ei. multiplicans multiplicabo
tristicias tuas. & gemitũ tuũ. & in tristicia
paries filios. de inde ad didit. Et ad uirũ tuũ
conuersio tua & ipse tui dominabit᷑. Quod
dic tũ ẽ. ad ca inde peccato. uelde uitiosa carnis
concupiscentia. hoc isto loco de pecca trice
femuina. Ubi intelligendũ est uirũ ad regen¬
dã uxorẽ animo carnẽ regenti si nulẽ eẽ
oportere. Propt̃ qđ dicit apłs. AQuidiligit

Expanded text:
arma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio arma iniquitatis peccato; ad te enim conuersio eius — dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur — et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum et in tristitiis paries filios, deinde addit: et ad uirum tuum conuersio tua et ipse tui dominabitur. quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse op
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. incuius carms fructib: & inuidiam
cõmemorat qua utiq ca instimulabatur
& accendebat᷑ in frĩs excitiũ. bene subauditur.
illius. Cũ cõmota fuerit parsipsa carnalis
quã peccatũ appellat apłs ubidicit. ñ ego oꝑ or
illud. sed qđ habitat in me peccatũ. Quam
partẽ animi. etiã philosophi dicunt eẽ. uiciosã.
ñ quȩ m̃tẽ debeat trahere. sed cui mens debeat
imperare . eãq ab inlicitis ratione choibere.
Cũ ergo cõ mota fueri t ad aliquid ꝑ perã cõ mit¬
tendũ. si qui escat᷑ & obtẽperet᷑ dicenti apło.
ne exhibueritis m̃bra ur̃a arma iniquitatis
petcato. ad mentẽ domita & uicta c̃uerat᷑.
ut subditȩ ratio dominet᷑ Hoc p̃cepit ds̃ huic
qui facib. inuidiae in flãmabat᷑ in frẽm. &
quẽ debuerat imitari cupiebat au ferre.
Q uiesce inquit. Manus abscelere contine. non
regnit᷑ peccatũ in tuo mortali corpore. ad obȩdi¬
endũ desideriis eius. net exhibeas m̃bra tua

Expanded text:
spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur in fratris exitium: bene subauditur \illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum quam pnon quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere — cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: nec exhibueritis membra nestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre et quem debuerat imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibeas membra tua
Abbreviated transcription (Latin):
disset astendit. Non tam̃ eũ dimittens si ne
mandato scõ iusto & bono. quiesce inquit.
Adte enĩ conuersio eius. & tu dominaberis
illius Nũ quid fr̃is : absit. Cuiusigit᷑ nisi pec¬
cati: Dixerat enĩ. Petcasti. Deinde addidit.
Auiesce. Adie enĩ conuersio eius & tu domina¬
beris illius. Potest quidẽ ita intelligi. ad ipsũ
hominẽ conuersionẽ eẽ debere peccati. ut
nulli alii quã sibi sciat tribuere qđ petcat.
Haecẽ. enĩ salubris penitentiae medicina. &
ueniae petitioñ in c̃grua. ut ubi ait. ad te
enĩ conuersio eius. ñ sub audiat᷑ erit. sed sit.
p̃cipientis uidelicet. ñ p̃dicentis modo. Tunc
enĩ dominabitꝰ quisq peccato. si id sibi non
defendendo p̃posuerit. sed penitendo subiece¬
rit. Alio quin & illi seruiet dominanti : si
patrociniũ adhibuerit accidenti. Sed ut
peccatũ intelligat᷑ concupiscentia ipsa carnał
dequadicit apłs. caro concupiscit aduersus

Expanded text:
disset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine disset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat enim: Peccasti, tum deinde addidit: Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec est enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: Ad te enim conuersio eius, non subaudiatur \'erit\', sed sit; praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: Caro concupiscit aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
respexerit ds̃ utiq frẽmbonũ mutatus
imitari ñ elatus debuit. amulari. sed con¬
tristatus ẽ & c̃cidit facies eius. Hoc peccatũ
maxime arguit ds̃ tristiciã de alterius
bonitate & hoc fris. Hoc quippe arguendo
in t̃rogauit dicens. Quare contristatus es
& quare concidit facies tua : Quia enĩ frĩ
inuidebat. ds̃ uidebat. & hoc arguebat.
Nã hominib quib absconditũ ẽ cor alterius
eẽ posset ambiguũ & ꝓrsus incertũ utrũ
tristicia malignitatẽ suã inquase dõ displi¬
cuisse didicerat. anfr̃is doluerit bonitatẽ
quaedõ placuit. cũ in sacrificiũ eius respexis¬
set. Sed rationẽ reddens ds̃ cur eiꝰ oblationẽ
accipere noluit. ut sibi ipse potius merito
quã ei fr̃t immerito displiceret. cũ eẽt in¬
iustus ñ recte diuidendo hoc ẽ ñ recte
uiuendo & indignus cuius apꝓbaret᷑ oblatio
quã eõẽ in iustior qđ frẽm iustũ gratis occi¬

Expanded text:
respexerat deus, utique fratrem bonum mutatus respexerat deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari; sed contristatus est et concidit facies eius: hoc peccatum maxime arguit deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. hoc quippe arguendo interrogauit dicens: quare contristatus es et quare concidit facies tua? quia enim fratri inuidebat dens uidebat et hoc arguebat. nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae deo placuit, cum in sacrificium eius aspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis o