comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis concupiscentia. cuiꝰ centia.
uitiosis desidiis ñ obedire p̃cipimur
Que tñ concupiscentia cotidie minu¬
itur: in ꝓficientib ⁊ continentib. S
licet remaneat concupiscentia post
reddat uires hosti: eundo post coneu¬
piscentias. Nec post baptisinum. re¬
ita ut iam ñ regnet. nͥ consensu red¬
dantur ei uires: ⁊ qr reatꝰ ipsiꝰ soluit᷑.
mumꝰ agit᷑. ut uetꝰ hõ erucifigat᷑. ⁊ cor¬
pus peccati destruat᷑: ñ ita ut in ipsa
uiuiente carne. concupiscentia resꝑ¬
sa. ⁊ innata repenteabsumat᷑. ⁊ ñ sit.
s ne obsit mortuo. quie inerat nato. Nã
si pꝰ bapt̾m uixit. in carne habet con¬
cupiscentiam. cum qͣ pugnet: eamq
adiuuante deo suꝑet. si t̃nñ ĩ uacuũ
inbaptõ. nͥ forte miracło ineffabili
catoris. ut lex pecc̃i que est in m̃bͥs.
ꝓrsꝰ extinguat᷑ ⁊ ñ sit: s ut quicquid
mali ab hoĩe factũ. dictum cogitatũ
est. totum aboleat᷑ : ac uelut fẽm

Expanded text:
arnalis concupiscentia, cujus vitiosis desideriis non obedire praecipimur; quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus. Sed licet remaneat concupiscentia post reddat vires hosti eundo post concupiscentias. Nec post baptismum reita ut jam non regnet, nisi consensu reddantur ei vires; quia et reatus ipsius solvitur. mum id agitur, ut vetus homo crucifigatur, et corpus peccati destruatur, non ita ut in ipsa vivente carne concupiscentia respersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo quae inerat nato. Nam si post baptismum vixerit in carne, habet concupiscentiam cum qua pugnet, eamque adjuvante Deo superet, si tamen non in vacuum in baptismo, nisi forte miraculo ineffabili Creatoris, ut lex peccati quae est in membris prorsus extinguatur et non sit, sed ut quidquid mali ab homine factum, dictum, cogitatumque est, totum aboleatur, ac velut factum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ. breuit̾ respondentes dicimꝰ. qr in
qͣntum pena est. dm̃ ht̃ auet̾orem: in
quantum uͦ culpa ẽ. diabolum siue
hominem habet auctorem. E iusticia.
anime munde ex creatione. illud peccatũ¬

Expanded text:
respondentes, dicimus quia in quantum poena est, Deum habet auctorem; in quantum vero culpa est, diabolum sive hominem habet auctorem. 5. Qua justitia animae mundae ex creatione illud peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
unde pͥmit᷑ orta est uoluntas mala. Epi¬
logum facitad alia transiturus.
in qua re sit. Er bona enim re ortum
& in bona re consistere p̃missis testimo¬
niis comꝓbat᷑. Sententie illi qͣ dictũ ẽ
bonum ẽẽ malũ: opponit᷑. de ꝓpħia. q̃

Expanded text:
unde primitus orta est voluntas mala. 7. Epiunde primitus orta est voluntas mala. 7. Epilogum facit ad alia transiturus. in qua re sit. Ex bona enim re ortum, et in re bona consistere praemissis testimoniis comprobatur. 8. Scientiae illi qua dictum est bonum esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝙ cũ or mal homo. dr malum bonũ.
si homo aliꝙ bonum est. quia nat᷑a ẽ. qͥ
aliud est malꝰ homo. nͥ malum bonum:
Tam̃ cum duoista disẽnimꝰ: inuenimus
nec iõ malum. ꝙ homo est: nec iõ bomũ.
qͥa iniquuis est. S bontm. quia hon.
malum. qr iniquus. Omnis ttaq natura
c̃ẽ si uitiosa sit. in quantum nat᷑a est.
bona est: in quantum uitios a ẽ. mala e̾.
Q regła diale̾ticoꝵ de ꝯtruis fallit inhi
que mala ⁊ bona tiocant᷑. illa dialẽticoꝵ
regła deficit: quadicunt nuili res duosi¬
mul eẽ contraria. sullus enmpotis
aut cibꝰ simul dulcis ẽ & amarꝰ. Hullu
ut in una re simul ẽẽ non possi ut. Cum
autem bona ⁊ mala. nullus ambigat es se
contraria. non solũ simtil ẽẽ possunt: s
mala oĩo sine bonis. ⁊ nͥ in bonis ẽẽ non
possunt. A hec duo contraria ita simul
gͥ mala orta st̃. ⁊ nͥ in bonis ñ sunt. Nec
fuit ꝓrsꝰ unde oriret᷑ ulla mali nat᷑a:
nisi ex angłis ⁊ hominib Nat᷑a bona:

Expanded text:
 dicitur malus homo, dicitur malum bonum. si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid aliud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo bonum, quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa sit, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est, mala est. 6. Quod regula dialecticorum de contrariis fallit in e mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt, nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim potus aut cibus simul dulcis est, et amarus. Nullum tur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contmala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt. Et haec duo contraria ita simul ergo mala orta sunt, et nisi in bonis non sunt; nec fuit prorsus unde oritur ulla mali natura, nisi ex angeli et hominis natura bona,
Abbreviated transcription (Latin):
illud committit᷑: qr ñ pͥ est aĩa quã
Ad hoc qͥdam dict̃. ĩo animam ream ẽẽ
illiꝰ pecẽ. licet munda a deo sit creata:
qr cum infundit᷑ corpori. condelectat᷑
carni: ex qͦ pecc̃m trabit. Qͦdsi ẽẽt: iã
ñ originale. s actuale diceret᷑ congrua
illi imputari aĩe ilło pecc̃m. qͣd ex cor¬
ruptione corporis ineuitabalit trahit: qr

Expanded text:
illud committitur, quia non prius est anima quam hoc quidam dicunt ideo animam ream esse illius peccati, licet munda a Deo sit creata, quia cum infunditur corpori, condelectatur carni, ex quo peccatum contrahit. Quod si esset, jam non originale, sed actuale diceretur. dici imputari animae illud peccatum, quod ex corruptione corporis inevitabiliter trahit, quia,
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃s diligent inuestigandum est. Qͥdã¬
uibidam placuit de pecco actuali ade
alud acciꝑe. asserentes hoc apli senfisse.
cum inferius ait. Siẽ ꝑ in obedientiam uniꝰ
hõis peccatores ꝯstituti sunt multi. ita ⁊ ẽ.
euident̃ inquiunt. ⁊ ipso noĩe erpͥmtt¬
apłs. peccm̃ ꝙ ꝑ unum hoĩem intrauit in
mundum.s. inobedientiã. Inobedientia uͦ
peccatum actuale est. Quomͦ dict̾ intͣsse
in mundum. ñ tductione originis. sed si¬
militudine p̃uaricationis: om̃sq in illo
uno peccasse dict̃: qr omnib ille unus.
peccandi exemplum ercitit. hoc dieunt
Hoc male sensert qͥdam pelagiani.¬
heretici. qͥ dicti st̃ pelagiani. de qͥb aus.
dum est inqͥt hereticos qͦsdam qui no¬
minati sunt pelagiani. dixisse: pecem̃
pͥme tͥnsgssionis. in alios homines non
ꝓpagatione. s imitone transisse. Un.& ĩ¬

Expanded text:
in omnes, diligenter investigandum est. Qusdam placuit de peccato actuali Adae illud accipere, asserentibus hoc Apostolum sensisse cum inferius ait: Sicut per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita, etc. Evidenter, inquiunt, eti per unum hominem intravit in mundum, scilicet inobedientiam. Inobedientia vero peccatum actuale est. 3. Quomodo intrasse , non traductione originis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male senserunt quidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani; de quibus Aug., dum est haereticos quosdam, qui nominati sunt Pelagiani, dixisse peccatum primae transgressionis in alios homines non propagatione, sed mutatione transisse. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
cens. nr uͦ conceptꝰ. non fit sine libi
dicens. Quia dum sͥ inuicem uir mu¬
lierq misceut᷑. sine libidine ñ ẽ paren¬
tum concubitꝰ. ob hoc filioꝵs ex eorum
carne nascentium. ñ pͣsine pecc̃o eẽ
conceptꝰ. Ubi peccm in paruulos ñ
tͣnsimtat ꝓpagatio s libido. nͣ fecunditaᷤᷤ¬

Expanded text:
ndit in lib. dicens: Quia dum sibi invicem vir mulierque miscentur, sine libidine non est parentum concubitus, ob hoc filiorum ex eorum carne nascentium non potest sine peccato esse conceptus; ubi peccatum in parvulos non transmittit propagatio, sed libido; n
Abbreviated transcription (Latin):
p: q̃ feditaᷤ maior ẽẽ uidr ĩ carne ꝯcupiseñ¬
corruptio sit ĩ carne ante coniunct̾ionẽ
anime effectu probatur
cum anima infundit᷑ que ex corruptiõe
carnis maclat᷑: Siẽ in uase dinoscitur
uittum ẽẽ: cum uinum infusũ a xeseit.
In ductu similium. ostendit ñ absurdes
audientes pecc̃m orig̃. filios traducere
a parentib. iam ꝑbaptin ab illo peccato
indutone. id posse fier⁊ insintiat. A
in li. de bapto par:ita inquiens: qͦmͦ p̃¬
pucium ꝑ cͥc̃cisionem aufert᷑. manet
tia seꝑat᷑. manet tñ infructu. qui de
purgato nascit᷑ tͥtico: ita pecc̃m qͦd in
parentib ꝑ bapt̃m mundat᷑. manet
in eis qͦs genuert̾. Ex hoc enĩ gignunt.
ꝙ adhuc uetustum trah̃t: ñ ex hoc ꝙ ex
innouitate ꝓmouit eos int̾ filios dei.
N enim generant parentes filios scb̃m
illam generationem. qͣ denuost nat:s¬

Expanded text:
foeditas major videtur esse in carne concupiscencorruptio sit in carne ante conjunctionem animae, effectu probatur, cum anima infunditur, quae ex corruptione carnis maculatur; sicut in vase dignoscitur vitium esse, cum vinum infusum acescit. 7. Inductu similium ostendit non absurde dici audientes peccatum originale filios traducere a parentibus, jam per baptismum ab illo peccato inductione id posse fieri insinuat Aug. in lib. de Baptismo parvulorum, inquiens: Quomodo praeputium per circumcisionem aufertur, manet tia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato nascitur tritico; ita peccatum quod in parentibus per baptismum mundatur manet in eis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt, quod adhuc vetustum trahunt; non ex hoc, quod lex in novitate promovit eos inter filios Dei. Non enim generant parentes filios secundum illam generationem qua denuo nat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe humana. ñ oꝑe di cum uitio pͥmitꝰ
ẽ instituta. s ex uoluntatis arbitͥo pͥoꝵ
hor̃um uenienti uitio ẽ. sauciata. ita ut
ñ sit in carne bonum: s uitium. quom
carne: utrum sit culpa. an pena
Hic queri solet. utrum causa peccati
original que dicta ẽ ẽẽ in carne. cul¬
ꝑa sit. ł pena. siue aliqͥd aliud. Ꝙ ñsit¬
qr culpa ñ ẽ in re irrationali.Si
enim culpa ẽẽt in carne ante infu¬
sionem anime: actuał ẽẽt ł originalis.
S actualis ibi non est. nͨ originalis cul¬
pa est. qr ipsa ẽ causa originalis peccĩ.
Si autem pena est. que ẽ illa. passibili¬
tas. ł mortalitas: ł alia corruptio. hos
cocuntium: que uitium ł corruptio¬

Expanded text:
a non opere Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo icarne, utrum sit culpa, an poena. Hic quaeri solet utrum causa peccati originalis quae dicta est esse in carne, culpa sit, vel poena, sive aliquid aliud.  culpa non est in irrationali. Si enim culpa esset in carne ante infusionem animae, actualis esset, vel originalis. Sed actualis ibi non est; nec originalis culpa est, quia ipsa causa est originalis peccati. Si autem poena est, quae est illa? Passibilitas, vel mortalitas, vel alia corruptio; hos coeuntium, quae vitium vel corruptio
Abbreviated transcription (Latin):
in carne. Caro gͥ que in concupiscentia
libidinis seminat᷑. nͨ culpam ht̃. nͨ actũ
culpe:. s causam. In eo gͦ ꝙ seminat᷑: cor¬
ruptio ẽ. In eo aut̃q. nascit᷑: concupis¬
centia uitium ẽ. Uñ amb̃r. de uerbis¬
hõis corpꝰ corruptum est ꝑ pecc̃m. Ipsa¬
q corruptio ꝑ conditionem offensioni
manet in corpore. robur tenens diuine
sententie in adam date: cuiꝰ consortio
aĩa macłat᷑ pecc̃o. ł id gͦ quod facti cau¬
sa manet. inhabitare dr pecc̃m in car¬
ne. hec ẽ lex carnis. Id̃. ñ habitat pecẽm
in aĩa. hin carne: qi peccati caus a ex car
n ei anima. quia caro¬
here. insermone qͦdam de u̾bis apłi os¬

Expanded text:
in carne. Caro ergo quae in concupiscentia libidinis seminatur, nec culpam habet, nec actum culpae, sed causam. In eo ergo quod seminatur, corruptio est; in eo autem quod nascitur, concupiscentiae vitium est. Unde Ambrosiuhominis corpus corruptum est per peccatum, ipsaque corruptio per conditionem offensionis manet in corpore, robur tenens divinae sententiae datae in Adam, cujus consortio anima maculatur peccato. Per id ergo quod facti causa manet, inhabitare dicitur peccatum in carne; haec est lex carnis. Idem: Non habitat peccatum in anima, sed in carne, quia peccati causa ex carne est, non ex anima, quia carohere in sermone quodam de Verbis Apostoli os
Abbreviated transcription (Latin):
am ostensum est. qͥd sit orig̾. epilogi
pecc̃m. ⁊ qͣlit̾ a pareutib infilios.
⁊ ꝑ carnem in aiãm transeat. Ex qͥbus
est. Non enim qr ex carne tracta ab add
adam des cendit: s eiꝰ conceptꝰ ẽ cdleb¬
tus ñ lege pecc̃ .i. concupiscentia as¬
nisuinde ⁊ caro eiꝰ peccatͥx non fuitim

Expanded text:
am ostensum est quid sit originale peccatum, et qualiter a parentibus in filios, et per carnem in animam transeat. Ex quibus est. Non enim quia ex carne tracta ab AdamAdam descendit; sed ejus conceptus est celebratus non lege peccati, id est, concupiscentia carnis, unde et caro ejus pec
Abbreviated transcription (Latin):
nalem rationem:⁊ ex eo descendiese ꝓ¬
uod uͦ stantiam: que ab adam est.
turam trans eat. uitas in euangłio sigͥ̃
dicens. auct̾oritas. Omne quod
in os intrat. in uentrem uadit.:⁊ in secessũ
emittit᷑. ꝙ ⁊̃ ratione ostendi potest. hocmͦ
uer qͥ statim pꝰ ortum morit᷑. Ratio¬
m illa stat᷑a resurget quam habiturus
erat si uiueret usq ad etatem .xx. annor:
nullo uitio corporis impeditꝰ. Unde gͦ
illa suba qͤ adoparua fuit in ortu. in¬
resurrectione tam magna erit:insi sui
in se multiplicatione: Unde apparet.
ꝙ ⁊̃ si utueret. ñ aliunde s in se augin¬
taretur illa sub̃a: sic̃ costa de qͣ facta ẽ
mulier. ⁊ sicut panes euangelici. Ꝙ¬

Expanded text:
nalem rationem, et ex eo descendisse pnalem rationem, et ex eo descendisse pstantiam quae ab Adam est. turam transeat, Veritas in Evangelio significat dicens, Matth. 35: Omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Quod etiam ratione ostendi potest hoc modo: Puer qui statim post ortum moritur, in illa statura resurget quam habiturus erat si viveret usque ad aetatem triginta annorum, nullo vitio corporis impeditus. Unde ergo illa subresurrectione tam magna erit, nisi sui in se multiplicatione? Unde apparet quod etiam si viveret, non aliunde, sed in se augmentaretur illa substantia. Sicut costa de qua facta est mulier, et sicut panes evangelici.
Abbreviated transcription (Latin):
tot athomni fuert̃. qͦt ab eobomines des¬
cenderunt. Qͦ cͥca uerum ñ ẽẽ asseruis.
sub̃am uniꝰ cuiꝰq in pͥmo fuisse parente.
Responsio. ubi acciꝑit᷑ qualit̾ fuerunt
in adam scd̃m rationẽ seminalem: ⁊ quo¬
modo ex eo descenderunt scđm legẽ¬
ꝙ matialit̾ atq causalit̾. non formalit̾
dr fuisse in pͥmohomine omne ꝙ in
humanis corporib nat᷑alit̾ est: descend̃¬
q a pͥmo parente lege ꝓpaginis.⁊ in se
auctum ⁊ multiplicatum ẽ. nulla ex¬
teriori sub̃a in id tͣns eunte: ⁊ ipsum in
futt᷑o resurget. fomentum qͥdem ht̃ a
cib:. s ñ conu̾tunt᷑ cibi in humanam
sube eiꝰ diuisum est: ⁊ inde formatum
corpꝰ filii. Suiq multiplicatione sine
lo ita augmentato aliqͥd itidẽ separat᷑
uñ formãt᷑ post oꝵs corpora: ⁊ ita ꝓgdit̃
ꝓcreationis ordo. lege ꝓpagationis. usq
ad finem humani generis. Itaq dili¬
genter ac ꝑspicue intelligentib patet
om̃s scđm corpora madam fuisse ꝑsemm¬

Expanded text:
mi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quocirca verum non esse asserunt substantiam uniuscujusque in primo fuisse parente. 13. Responsio, ubi aperitur qualiter fuerunt in Adam secundum rationem seminalem, et quomodo ex eo descenderunt, sciliced materialiter atque causaliter, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non convertuntur cibi in humanam substantiae ejus divisum est, et inde formatum corpus filii, suique multiplicatione sine lo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligentibus patet omnes secundum corpora in Adam fuisse per semi
Abbreviated transcription (Latin):
Putauerunt quidam scđm animam
arbitrati st̃. Sic̃ enim in gnatione ꝓlis.
de carne pat̾na subalit trahit᷑ caro:. ita
ã degignentis anima. anima geniti eẽn¬
tialit̾ deduci abhis estimat᷑. Ideoq sict̃
de corrupta carne caro corrupta semi¬
natur. ita ⁊̃ de aĩa peccatͥce. aĩa pecca¬
trix corruptione originali infecta. ab
illis trahi dr. Pdictam opinionẽ dãnat.
aduersum damnat: que non aĩas s car¬
nem solam siẽ suꝑiꝰ diximꝰ ex traduce ẽẽ
aomitat. Non gͦ scdm aĩam: s scdin car¬
nem solam. pecẽm orig̾ trahit᷑ a paren¬
tib. Est enim ꝑecẽm orig̃. ut supͣdiximꝰ.
concupiscentia ñ qͥdem actus: s uitrum.

Expanded text:
Putaverunt quidam secundum animam arbitrati sunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter trahitur caro, ita etiam de gignentis anima anima geniti essentialiter deduci ab his existimabatur. Ideoque sicut de corrupta carne caro corrupta seminatur, ita etiam de anima peccatrice anima peccatrix, corruptione originali infecta, ab illis trahi dicitur. 2. Praedictam opinionem damnat, et adversum damnat; quae non animas, sed carnem solam, sicut superius diximus, ex traduce esse admittit. Non ergo secundum animam, sed secundum carnem solam, peccatum originale trahitur a parentibus. Est enim peccatum originale, ut supra diximus, concupiscentia, non quidem act
Abbreviated transcription (Latin):
tatem humane nͨ. qͦ a pͥmis descentit
parentib. Que sola in resurrectione
erit. Reliqua uͦ caro in qͣm cib transe¬
unt: tanqͣm suꝑfiua in resurrectione
deponet᷑. Que tam̃ ciboꝵ aliarumq re¬
rum fomentis coalescit. Qͦmͦ pecc̃m ori
scđdm animam. an sedm carnem:
unc suꝑest inuestigare qͣlit ilłd pecem̃¬

Expanded text:
rae, quae a primis descendit parentibus, quae sola in resurrectione erit; reliqua vero caro in quam cibi transeunt, tanquam superflua in resurrectione deponetur, quae tamen ciborum aliarumque rerum fomentis coalescit. DISTINCTIO XXXI.SECUNDUM ANIMAM, AN SECUNDUM CARNEM. 1. Nunc superest investigare qualiter pec
Abbreviated transcription (Latin):
donis carmis ostendit: ex qua in anima
corrupta fuit in adam: ad eoute cum añ
pecc̃m uir aut mulier sine incentiuo li¬
bidinis ⁊ concupiscentie feruore possent
conuenire. ẽẽtq thorꝰ immacłatꝰ:iam pꝰ
peccm̃ ñ ualeat fieri carnalis copula.
iugii. In concupiscentia gͥ ⁊ libidine con¬
cipit᷑ caro formanda in corpꝰ ꝓlis. Unde
caroipsa que concipit᷑. in uitiosa con¬
cum infundit᷑. macłam trahie ꝗͣ pollu¬

Expanded text:
tionis carnis ostendit, ex qua in anima peccatum corrupta fuit in Adam, adeo ut cum ante peccatum vir et mulier sine incentivo libidinis et concupiscentiae fervore possent convenire, essetque thorus immaculatus, jam post peccatum non valet fieri carnalis copula aper bona conjugii. In concupiscentia ergo et libidine concipitur caro formanda in corpus prolis. Unde caro ipsa quae concipitur, in vitiosa concum infunditur, mac
Abbreviated transcription (Latin):
hominem intrauit simmundiumn pecc̃m
ł ex uoluntate ł ex natura est. Si autem ex
uoluntate est: mala est uoluntas. qͦ pee¬
catum facit. Si aut̃ ex nat᷑a est: mala est
originale pecc̃in ex uoluntate sit. Respon¬
deo. ꝓrsꝰ. ⁊ orig̃. pecc̃m ex uoluntate eẽ: qͥa
hęc ex uoluntate pͥmi hominis semina¬
tum ẽ. ut in illo ẽẽt. ⁊ in om̃s tͣnsiret.¬

Expanded text:
m intravit in mundum, peccatum vel ex voluntate est, vel ex natura est. Si ex voluntate est, mala voluntas est quae peccatum facit; si autem ex natura est, mala est riginale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum e
Abbreviated transcription (Latin):
głio:. mortui sunt enĩ qͥ querebant all¬
mam puerit ait mortuus est. cumll
baptitari: & in peccĩs ł in iniquitatib
fuit cet̾is peccatis. Qib dam ita uidetur eẽ :¬
ꝙ illud peccm̃ totam humanam nat᷑am
unum pecc̃m. in loco ⁊habitu Qr qͥbꝰdam¬
tante felicitati admissum. tã maiꝰ ẽẽ uidr¬
magnum est:ut in uno hoĩe cetenis.¬
originałr. ⁊ut ita dix̾im radicabiliter.
totum genꝰ humanum damnaretur.
ri. Ndum enim uoluntati cupiditas re¬
sistebat: ꝙ de pena transg̃ssionis postea
secutĩ est. His aliisq nitunt᷑ auctori¬
ttib. qͥ ilłd pecc̃m cet̾is alioꝵ hoĩtim
iaione ostende laborant: iationẽ eoꝵ¬
pecc̃m quam aliꝙ alioꝵ: qr totũ hu¬
manum genꝰ uiciauit. ac morti utiq
libdidit: ꝙ nullo alio peccõ factum ẽ.
A aiorem gͦ effect̾tm mal habuit il¬
lud pecc̃m: quam aliquod aliud.
esponsio eẽ illos uͥ alia peccã ostendun¬

Expanded text:
: Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri, non ait mortuus est, cum lobaptizari, et in peccatis vel iniquitatibus fuerit caeteris peccatis. Quibusdam ita esse videtur, quia illud peccatum totam humanam naturam unum peccatum in loco et habitu tantae felicitatis admissum, tam magnum est, ut in uno homine originaliter et, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur. ri. Nondum enim ipsi voluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea secutum est. His aliisque utuntur auctoritatibus, qui illud pecratione ostendere laborant hoc mopeccatum quam aliquod aliorum, quia totum humanum genus vitiavit ac morti utique subdidit, quod nullo alio peccato factum est. Majorem ergo effectum mali habuit illud peccatum, quam aliquod aliud. 7. Responsio contra illos, ubi alia peccata ostendun
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m sepe noĩ ari reatũ.⁊ reatũ i intelligẽ
ut dictũ ÷ ob noxietatẽ pene.⁊ ea ratione
assert̃ pecc̃m originale dici ẽẽ in par¬
uulis. q parutili ꝓ illo pͥmo peccato rei
sunt pene. sic̃ ꝓ peccato iniqui paren¬
tis. aliqͣndo erulant filii. sed̾m iusticiã
fori. Eͥd originale pecẽm ẽ eulpa: auctori

Expanded text:
inari reatum; et reatum ibi intelligunt, ut dictum est, obnoxietatem poenae; et ea ratione asserunt peccatum originale dici esse in parvulis, quia parvuli pro illo primo peccato rei sunt poenae, sicut pro peccato iniqui parentis aliquando exulant filii secundum justitiam fori. 6. Quod originale peccatum sit culpa, auctori
Abbreviated transcription (Latin):
siue languor nature. siue ty rannꝰ.
qͥ est in membͥs nr̃is. siue lex carnis. uñ
Sunt ⁊ eiꝰ desidia. que sunt actuales ꝯ¬
cupiscentie. q̃ funt arma diaboli que
ueniunt ex languore nature. Langu¬
or enim iste tyrannꝰ e: qui mouet ma¬
la des idia. Si gͦtiis ẽẽ iuct̾or tẏranni
atq inhermem inimicum inuenire:
ñ obedias concupiscentie male. His
ubsatis ostendit᷑. fornitem peccati eẽ
concupiscentiam. Qͥdnoĩe concupiscũ¬
omine autem concuyiscentie. non
actum concupiscendi. s uitium pra
significamꝰ cum eam dix̃ legem carnis.
Uñ id in tetatu de ub apłi att. Semper
pugna est in corpore mortis huiꝰ: quia
ipsa concupis centia. cum qua nati
uulum habilem concupis ce facit ad¬
ultum etiam concupis centem reddit. ꝑ¬
nocte uitium cecitatis ẽ. ħ ñ apparet. nec
discnit᷑ int̾ uidentem & cecum. nͥ luce ueni¬
ente. sic inpuero uitium ẽẽ ñ apparet. do¬
nec etatis prouectioris tempus occurrat.

Expanded text:
sive languor naturae, sive tyrannus qui est in membris nostris, sive lex carnis; undeSunt et ejus desideria, quae sunt actuales concupiscentiae, quae sunt arma diaboli, quae veniunt ex languore naturae. Languor autem iste, tyrannus est, qui movet mala desideria. Si ergo vis esse victor tyranni, atque inermem inimicum invenire, non obedias concupiscentiae malae. His verbis satis ostenditur fomitem peccati esse concupiscentiam. 8. Quod nomine concupiscNomine autem concupiscentiae non actum concupiscendi, sed vitium primum significavit, cum eam dixit legem carnis. Unde idem in tractatu de Verbis Apostoli: Semper pugna est in corpore mortis hujus, quia ipsa concupiscentia cum qua nati vulum habilem concupiscere facit, adultum etiam concupiscentem reddit. nocte vitium caecitatis est, sed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectioris tempus occurrat.
Abbreviated transcription (Latin):
attraxerunt: ł ꝙ mał morib addidert̃.
Lecc̃m .ni. pͥmi hoĩs. ñ solum ipsum. sed
omne nocuit genꝰ humantim: ꝙ ex eo
damnationem simł ⁊ culpam suscepimꝰ
corpore mortuo seminat᷑. cum innculo
peccati originalis nascit᷑.:: mortis. Ideo
se ininiqͥtatib dic̃ conceptum dd̾: qr in¬
oĩb trahit᷑ iniqͥtas ex adam. ⁊ uincłm
mortis. Nemo enim nascit᷑. nͥ trahens pe¬
nam. & m̾itum pene. Meritum autẽ
pene: pecẽm est. Omis gͦ qͥ nascit᷑ ꝑ car¬
nis concupiscentiam: pecc̃m trahit.
pecc̃m itaq originale. culpa ẽ: quam
om̃s concupiscentialit̾ concepti tͣhunt.
Uñ in eccłiasticis dogmatib. scͥptum
est.firmissime tene.⁊ nullatenus dy¬
bites. omnem hoĩem qͥ ꝑ concubitũ
uiri ⁊ mulieris concipit᷑. cum origi¬
nali peccato nasci. impietati subditũ
mortiq subiectum:. ⁊ ob hoc.nͨ. irȩ na¬

Expanded text:
contraxerunt, vel quod malis moribus addiderunt. Peccatum enim primi hominis, non solum ipsum, sed omne necavit genus humanum, quia ex eo damnationem simul et culpam suscepimuscorpore mortuo seminatur, cum vinculo peccati originalis nascitur et mortis. Ideo igitur se in iniquitatibus conceptum diibus trahitur iniquitas ex Adam, et vinculum mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, peccatum est. Omnis ergo qui nascitur per carnis concupiscentiam, peccatum trahit. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentialiter concepti trahunt. Unde in eccles. Dogmatibus scriptum est: Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem hominem qui per concubitum viri et mulieris concipitur, cum originali peccato nasci, impietati subditum, mortique subjectum, et ob hoc natura irae na
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ habebat. illa uba er tali intellect̾u
accipi posst̃. Ds modo irati loquens de ho
de lignouite: qͦ indignꝰ ẽ. De qͦ si ꝑstitiss
inobedientiam indignꝰ ẽ comede: ⁊ sic̃
ũbo dix̃. ita oꝑe erhibuit. emisit enĩ eũ
malꝰ. cum int̾ bonos ceꝑit uiuere. si in
meliꝰ mutari noliit. de bonor congga¬
tione pellit᷑: ponde pͥue consuetudinis
bin.⁊ flammeum gladium atq ũsatilẽ:
ad custodiendam uiam ligni tute. qͦd
iuxta litt̾am. p̃hoc mͦ accipt. Qͥa ꝑ mini¬
stiũ angłoꝵs ignea custodia ibi constitu¬
ta fuit. Hoc enim ꝑ celestes potestates in
ꝑ angłicum ministium ibi ẽẽt quedã
ignea custodia. ñ tñ frust᷑: s q aliqͥd
sig̾cat. De paradysosp̾ali. cherubin enĩ:
plenitudo legis ẽ dilectio. Gladiꝰ autẽ
flamieꝰ: penȩ temporales st̃.que u̾sa¬
tiles st̃: qm̃ tp̃ra uolubilia ft̃. Illa gͦ ad
custodiã ligniuite ideo posita ft̃

Expanded text:
corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo irati loquens, de hode ligno vitae, quo indignus est; de quo, si perstitisset, inobedientiam indignus est comedere. Et sicut verbo dixit, ita opere exhibuit. Emisit enim eum malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis bin, et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae. Quod juxta litteram potest hoc modo accipi, quia per ministerium angelorum ignea custodia ibi constituta fuit. Hoc enim per coelestes potestates in per angelicum ministerium ibi esset quaedam ignea custodia; non tamen frustra, sed quia aliquid significat de paradiso spirituali. Cherubin enim iplenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia tempora volubilia sunt. Illa ergo ad cust
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigand̾ est. qͥd sit: de hoc enim scĩdo¬
ctores fubobseure locitti sunt: atq scola¬
stici doctores uaria senserunt. Quoꝵ¬
Quidam enim putant originale pecẽm̃
eẽ. reatum pene ꝓ pecc̃o pͥmi hominis.i.
debitum. ł obnoxietatem. qͣ obnoxii ⁊
addicti sumꝰ pene temporali ⁊ ȩt̾nȩ pro
pͥmi hominis actuali pecc̃o: qi ꝓ illo ut
aiunt omnib debetͥ pena etna. nisi per
grãm liberent᷑. Iuxta hors sententiam:
oportet dici originale peccm̃. nec culpã
ẽẽ nͨ penã. Culpam ñ ẽẽ: ipsi fatent᷑. Pena
qͦ scdm eos ẽẽ ñ pot̃. Qͥa si debitũ pene origi¬
nale ꝑecc̃m̃ ẽ: cũ debitũ pene ñ sit pena nͨ

Expanded text:
vestigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam enim putant originale peccatum esse reatum poenae pro peccato primi hominis, id est, debitum, vel obnoxietatem, qua obnoxii et addicti sumus poenae temporali et aeternae pro primi hominis actuali peccato, quia pro illo, ut aiunt, omnibus debetur poena aeterna, nisi per gratiam liberentur. Juxta horum sententiam oportet dici originale peccatum nec culpam esse, nec poenam. Culpam non esse ipsi fatentur; poena quoque secundum eos esse non potest: quia si debitum poenae originale peccatum est, cum debitum poenae
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli.mors intrauit in orbem trarum:
a qi ñ uult intelligi hoc ẽẽ fcm ꝓpagati¬
one. s imitatione: continuo subiunxit
scͥptura. Imitant᷑ autem eum: qui sunt
ec parte illi. Imitant᷑ qͥdem adam. quot¬
qͣt ꝑ inobedientiam transgrediuntur
mandatum di. S aliud estꝙ exemplum
est uoluntate peccantib. aliud ꝙ origo ẽ
cũ yecc̃o nascentib. N est gͥ accipiendum

Expanded text:
orbem terrarum . Et quia non vult intelligi hoc esse factum propagatione, sed imitatione, continuo subjunxit Scriptura: Imitantur autem eum qui sunt ex parte ipsius , imitantur quidem Adam quotquot per inobedientiam transgrmandatum dei; sed aliud est quod exemplum est uoluntate peccantibus, aliud quod origo est cum peccato nascentibus. nam et Christum
Abbreviated transcription (Latin):
de bapto par: sic att. Recte ꝓfecto inteli¬
gunt᷑. Primi homines ante malignar
diaboli ꝑsuasionem. abstintus se a eib
uetito: atq usi fuisse concessis. his ubo
ostendit᷑. ꝙ de ligno uite ante peccatus
sumpserint. qͥb p̃ceptum erat. ut dei
etate. indet̾iꝰ mutarent᷑. hanc enimunr¬
tutem naturalit̾ ilłd̾ lignum habuisse
S forte ñ hoc conferebat: nͥ sepe de illo sui¬
radyso fuisse intelligit᷑: cum scͥptura di¬
cat. eum ibi soꝑoratum fuisse. qñ costa
de latẽ eiꝰ assũpta ẽ. ⁊ iñ formata mulir
⁊ animalia ante cũ. adducta: qͥb nomna
N suꝑiorib insinuatum in posteros.¬
ꝓ pecc̃o penam subierit qͥb adiciendum
ẽ pecc̃m siml ac penam ꝑ eũ tͣnͣsisse ĩ polb̃s
Sicut enim apłs ostendit: inquiens sit

Expanded text:
de Baptis. parvul., sic ait: Recte profecto intelliguntur primi homines ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse a cibo vetito, atque usi fuisse concessis. His verbis ostenditur quod de ligno vitae ante peccatum sumpserint, quibus praeceptum erat ut de omaetate in deterius mutarentur? Hanc enim virtutem naturaliter illud lignum habuisse Sed forte hoc non conferebat, nisi saepe de illo suradiso fuisse intelligitur, cum Scriptura dicat eum ibi soporatum fuisse, quando costa de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quibus nomina n superioribus insinuatum espro peccato poenam subierit; quibus adjiciendum est peccatum simul ac poenam per eum transisse in posteros, sicut Apostolus ostendit inquie
Abbreviated transcription (Latin):
aus. in qͣdam omelia: adam ꝑdita cari¬
tate. malꝰ inuentꝰ ẽ. Item: pͥnceps uitioꝵ
dum uicit adam de limo t̾re adimagi¬
nem cħfẽm. pudicicia armatum: tem¬
perantia compositum caritate splendi¬
dum pͥmos parentes illis donis ac tantiꝰ
bonis erpoliauit: paritq ꝑemit. De ħ
eodem ambee ad sabinum ait. Qñ adã
adherebat. Suꝑ psalmum qͦ dicit. qd
homo añ pecc̃m beatissimꝰ. auram car¬
pebat etheream. S qͦmͦ sine turtute be
fuisse. N ẽ gͦ dubitand. hominem añ
pecc̃m uirtutib floruisse: s illum per

Expanded text:
us in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Ambros. ad Sabinum ait, tom. 3, eadhaerebat. Super psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissimus, auram carpebat a theream. Sed quomodo sine virtute beafuisse. Non est ergo dubitandum hominem ante peccatum virtutibus fulsisse, sed ill
Abbreviated transcription (Latin):
ceptio sic fieret in carne: aĩa ex carnis
coniunct̾ione. concupiscentie uitium
pecc̃m: ꝓpagat᷑ caro. Necͣ tc̃ infunditur
Siqͥs inqͥt ꝑcusserit mulierem p̃gnan¬
tem ⁊ abortiuum fec̾it: si adhue infor¬
me fu̾it puerꝑium. multabit᷑ pecu

Expanded text:
ceptio sic fieret in carne, anima ex carnis conjunctione concupiscentiae vitium peccatum, propagatur caro, nec tamen infunditur Si quis, inquit, percusserit mulierem praegnantem et abortum fecerit, si adhuc informe fuerit puerperium, mulcta
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃: peccati inquit reum tenere qͤ qͣm
qr ñ fecit. qd face ñ potuit. sumnie
iniquitatis ⁊ insanie est: his auditis:
Cur gͦ paruuli. ⁊ illi qͥhabent grãm
sine qͣ ñ possunt facere diuina man¬
Hoc aut̃ qͥ occasione dix̾it: tio.
in li. recctationum pelagio respon¬
dens aꝑit. Id enim contͣ manicheos
dix̃. qͥi homine duas naturas esse
contendunt: unambonam ex deo. alt̾am
malam ex gente tenebrarum: qͦ nunꝙͣ
bona fuit. Nec bonum uelle p̃: ꝙ si eẽc.¬

Expanded text:
: Peccati reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et insaniae est. His auditis rgo parvuli et illi qui non habent gratiam, sine qua non possunt facere manHoc autem qua occasione dixerit, in libro Retract. Pelagio respondens aperit. Id enim contra Manichaeos dixit; qui in homine duas naturas esse contendunt, unam bonam ex Deo, alteram malam ex gente tenebrarum, quae nunquam bona fuit, nec bonum velle pote
Abbreviated transcription (Latin):
hut p̃pararet &̃ ad uolendum efficacit bo¬
num. ꝙ ꝑ se non pot̾at. Non enim poterat
tilitatem. in qͣ pot̾at ñ mori .nͥ. humana.¬
pidit ꝑ libm ar̃. hanc uͦ in qͥ non pot̾it
nori. accept᷑a est ꝑ grãm. quam fuerat
iñ peecasset accept᷑a ꝑm̃itum: Qmuis
sine gr̃a. nͨ. tẽ ullum m̃itum ẽẽ potuisset:
qr i si peccatum in solo erat arbit cõsti
ostendit᷑: ꝙ ante pecc̃m homo in digebat
gra oꝑante: ⁊ cooꝑante. ñ enim habebat
stare. Ꝙ hõ ante lapsum uͥtutes habu
ret̾ea queri solet. utrum hõ eRat.
ante lapsum uͥtutes habu̾it. qͥb dam

Expanded text:
ut praepararet ad volendum efficaciter bonum, quod per se non poterat. Non enim poterat talitatem in qua poterat non mori natura humanaitrium. Hanc vero in qua non poterat mori acceptura est per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat arbitrio consostenditur quod ante peccatum homo indigebat gratia operante et cooperante. Non enim habebat stare. 2. Quod homo ante lapsum virtutes habuerit. Praeterea quaeri solet utrum homo ante lapsum virtutem habuerit? Quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
qr sͥñ ꝓuidit. neq temꝑantiã qr aliena
appetiitm ec fortitudinem: quia prauȩ
suggestioni cessit. Qͥb respondentes
dicimꝰ. eum qͥd ñ te habuisse hasuͥtutes
q̃n peccauit. s ante: ⁊ tẽ amis isse.

Expanded text:
rovidit; nec temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc amisisse.
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsa. nͥ digr̃a lib̾et᷑. ⁊ ut uicia suꝑet
adiuuet᷑: recte a mortalib uiui ñ pͣ.
ex qͦ sensu illa dixit. inimicos gr̃e re¬
fellens. Aliud testimonium argi ponit:
imiliter qͦ itẽ pelagiꝰ ꝓ se utebatur.

Expanded text:
sed ipsa nisi Dei gratia liberetur, et ut vitia superet sed ipsa nisi Dei gratia liberetur, et ut vitia superet adjuvetur, recte a mortalibus vivi non potest. ex quo sensu illa dixerit, inimicos gratiae refellens. 3. Aliud testimonium Augustinus ponit quo Pelagius pro se utebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dari nob scientiam confitentur: qͣ ig¬
norantia pellit᷑. karitatem autem
us. q̃ ut scĩa ñ inflet edificat. destru¬
unt etiam orationes. qͣs fac̃ eccł̃ia siue
ꝓinfidelib & doct̾ne di resistentibus.
ut conu̾tant᷑ ad dm̃ siue ꝓ fidelibus
ut augeat᷑ eiꝰ fides. & ꝑseuerent in eo:
hec qͥppe. Non abipso acciꝑe. s a se ip¬
sis homines habe contendunt. Gr̃ã
đi qua lib̾amur ab impietate dicen¬
tes sedmm̾ita nr̃a darq paruulos ⁊̃.
sine ullo peccati originalis uinculo
asserunt nasei. hic ponit ea qͥb suũ
confirmant errorem: ub̃ auoi contͣ¬
Ii uero dict̃ ipsum utentes.
nuntunt. Siinquiunt. ñ pͥ ea facere
homo. que iubent᷑. ñ ẽ ei imputandũ
ad mortem: sic̃ tu ipse augustine in
n his atq him
ub meis. qr
gr̃ã dei cõme¬
agebatur.¬
frustra putant. Uoluntas qͥppe ẽ qua pec¬
catur. ⁊ recte uiuit᷑. Qd his u̾bis egimꝰ.¬

Expanded text:
nobis dari scientiam confitentur, qua ignobis dari scientiam confitentur, qua ignorantia pellitur; charitatem autem tas, quae, ut scientia non inflet, aedificat. destruunt etiam orationes, quas facit ecclesia siue pro infidelibus et doctrinae dei resistentibus, ut conuertantur ad eum, sine pro fidelibus, ut augeatur in eis fides et perseuerent in eo. haec qsis homines habere contendunt; gratiam Dei, qua liberamur ab impietate, dicentes secundum merita nostra dari. Parvulos etiam sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci. 2. Hic ponit ea quibus suum confirmant errorem, verbis Augustini contra ipsum utentes. muniunt. Si, inquiunt, non potest ea facere homo quae jubentur, non est ei imputandum ad mortem, sicut tu ipse August. in n his atque s meis, quia gratia dei commeagebatur,frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis egim
Abbreviated transcription (Latin):
m̃itis p̃cedentib gr̃a di aduocaRi si
peligiana heresis tͣlidit. Nã uait aNu
tici pelagiani. lib̃m ar. sic asserunt
uoluntatis arbitriũ ut gr̃e dei ñti¬
linquant locum: qm scđm m̃ita nr̃a aa¬
ri asserunt. Pelagianors heresis omnũ
recentissima: a pelagio monacho cͥ¬
qͣ p̃destinati sumꝰ.⁊ qua m̾uimꝰ a pote¬
state tenebraꝵs erui. in tantum ini¬
mici sunt: ut sine hac c̾dant hominẽ
posse face̾ oĩa diuina mandata denq
uditate supponebat: dicens. ad hoc eam
bentur: faciliꝰ possint impłe ꝑ gr̃am. di¬
cenoo itaq faciliꝰ possint: uoluit credi
ẽ si difficiliꝰ. tam̃ posse homines sine
grãm cħi sine qͣ nicħ boni facẽ possumꝰ.¬
ỹcedientib m̾itis ab illo accepit nr̃a nͣ:
ipso ad hoc tm̃ iuuante nos ꝑ suam le¬
gem atq doct̾nam. ut dis camꝰ qͦ face̾
ique sꝑare debeamꝰ: N autem ad hoc
ꝑdonum sp̃s scĩ. ut que didi cerimꝰ
eẽ facienda. faciamꝰ: ac ꝑ hoc. diuinitꝰ

Expanded text:
edentibus gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut ait Aug. tici Pelagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut gratiae Dei nonrelinquant locum, quam secundum merita nostra dari asserunt. Pelagianorum haeresis, omnium recentissima a Pelagio monacho praedestinati sumus, et qua meruimus de potestate tenebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique liditate supponebat dicens ad hoc eam bentur, facilius possint implere per gratiam. Dicendo utique facilius possint, voluit credi, etsi difficilius, tamen posse homines sine gratiam Dei, sine qpraecedentibus meritis ab illo accepit nostra natura, ipso ad hoc tantum juvante nos per suam legem atque doctrinam, ut discamus quae facere et quae sperare debeamus; non autem ad hoc per donum Spiritus sancti, ut quae didicerimus esse facienda, faciamus. Ac per hoc divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
deo sit etiam bonꝰ usꝰ lib̾e uoluntatis qͥ
urtꝰ est:⁊ in magnis numerat᷑ bonis.¬
& confer inunum. Sic enim aꝑiet᷑. quod
supra querebat᷑. dix̃ eqͥde opꝰ uirtutis eẽ
bonum usum illoꝵ bonoꝵ qͥb etiam ñ

Expanded text:
Deo sit etiam bonus usus liberae voluntatis, qui Deo sit etiam bonus usus liberae voluntatis, qui virtus est, et in magnis numeratur bonis.t confer in unum, sic enim aperietur quod supra quaerebatur. Dixit equidem opus virtutis esse bonum usum illorum bonorum quibus etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
t hoc aꝑte insinuari ualeat. gnibbone¬
p̃mittendum ẽ. tͥa ẽẽ genera bonoram:
alia nanq sunt inagna: alia minima:
quib recte uiuit᷑: magna de lib̾o arb̃.
bona st̃. Species autem quoꝵ libet en¬
porum. sine qͥb recte uiui p̃: minima
bona sunt. Potentie uͦ ammi sine qͥb
recte uiui ñ pͣ: media bona sunt. Item
bonis .i. medus ⁊ minmis: ñ solũ bene.
s etiam male qͥsq uti potest. liouir¬
tute nemo male utit᷑: qr opꝰ uirtutis̃
bonꝰ usꝰ istoꝵ: qͥb etiam ñ bñ uti pos¬
stimus. Nemo autem bene utendoma¬
le utit᷑. N solum autem magna. h eciã
media ⁊ minima bona ẽẽ p̾stitit bo¬
nttas di. Ecce habes tͥa genera bonorũ
distincta. In quib bonis sit liberũ
diis qͥde boms inuenit᷑ lib̃m tioluntdã
aibitrium: qi ⁊ male illo uti possumus.
stam̃ tale est: ut sine illo recte iniuere
nequeamts: bonꝰ autem us eiꝰ. iam untꝰ
est. que in magnis repꝑit᷑ bonis: qͥbꝰ ma

Expanded text:
t hoc aperte insinuari valeat, praemittendum est tria esse genera bonorum. Alia namque sunt magna, alia minima, quibus recte vivitur, magna bona sunt. Species autem quorumlibet corporum sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt. Potentiae vero animi, sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Item,bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest; et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo, male utitur; non solum autem magna, sed etiam media, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta. 11. In quibus bonis sit liberum diis quidem bonis invenitur liberum voluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus ejus, jam virtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus mal
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis ẽ: iam uͥtꝰ ñ est. cum gͦ bonum
usum eiꝰ. uirtutem eẽ dix̃: nomine uir¬
tutis ipsiꝰ usum significauit. Ꝙ idem
⁊ ex lib̾o ar: s ex uirtute pͥncipalit̾: i bonꝰ
ille us in magnis bonis annumerandꝰ ẽ.¬

Expanded text:
virtutis est, jam virtus non est. Cum ergo bonum usum ejus virtutem esse dixit, nomine virtutis ipsius usum significavit. 9. Quodt ex libero arbitrio; sed ex virtute principaliter. Et bonus ille usus in magnis bonis annumerandus e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgsꝰatq: bona oꝑa. que ds remunerat
in nob: & hec ipsa d̾i dona funt. Uñ aus̃.
ad sxtum p̃sb̃m. cum coronat merita
nr̃a. nicħ aliud coronat qͣm muna sua.
uñuita et̾na que in fine a deo m̃itis p̃¬
cedentib redditͥ: q ⁊ eade m̃ita quib
reddit᷑. ñ a nob̾ sunt. s in nob̃ fact̾a fc̃¬

Expanded text:
s atque bona opera, quae Deus remunerat in nobis; et haec ipsa sunt Dei dona. Unde August. ad Sixtum presbyterum: Cum coronat Deus merita nostra, nihil aliud coronat quam munera sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia et eadem merita quibus redditur, non a nobis sunt, sed in nobis facta
Abbreviated transcription (Latin):
fides ñ est erui nate nr̃e: qr donum dei
pure est. Eece ⁊ hic manifeste tradit᷑. quod
fides ñ est ex lib̾tate arbitͥi. siue ex arbttͥo
uoluntatis: ꝙ suꝑiorib consonat. Ubi
dictum est grãm preuenientem ł oꝑan¬
tem eẽ uirtutem: que uoluntatem ho¬
minis libat ⁊ sanat. Uñ aus in li. de sp̃u¬

Expanded text:
fides, non est vi naturae nostrae, quia donum Dei pure est. Ecce et hic aperte traditur quod fides non est ex libertate arbitrii, sive ex arbitrio voluntatis; quod superioribus consonat, ubi dictum est gratiam praevenientem vel operantem esse virtutem quae voluntatem hominis liberat et sanat. Unde Au
Abbreviated transcription (Latin):
mutare in meliꝰ uoluntatem. s ea pote¬
stas ntilla ẽ nͥ a deo det᷑: de qͦ dictum est.
dedit eiꝰ potestatem filios di fieri. Cum
enim hoc sit in potestate. qd ͤ uolumus
facimꝰ nicħ tã in potestate qͣm ipsa uo¬
uoluntas a deo. eo gͦ mͦ dat potestatem.¬

Expanded text:
oluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a Deo detur; de quo dictum est, Joan. 1: Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Cum enim hoc sit in potestate, quod cum volumus facimus, nihil tam in potestate quam ipsa vovoluntas: eo e
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes ẽẽ dicunt᷑. s oꝑa uirtutum. Q łi¬
lium potentiarum: de tie conueni¬
usu extiori accipiunt. ꝙ ant.¬
uͦ dic̃ bonum usum lib̃i ar. uirtutem ẽẽ.
& in magins numerari bonis: de usumt̾¬
iori. intilligt̃: ⁊ uͥtutes nicħ aliud ẽẽ qͣm
bonos affectꝰ ł motꝰ m̃tis assert̃: qͦs ds in
homines faẽ. ñ homo: ꝙ licet illi motus
lib̾et ⁊ adiuuet. gr̃a sua oꝑante. ⁊ cooꝑ¬
ante. Qͣm di gratuitam uoluntatem
accipiunt: qr ds ẽ. qͥ & oꝑat᷑ in nobis.
uelle. ⁊ oꝑari bonum. Qͥbꝰ auetoritatib¬
Qd̾ aut̃ muniunt quod dicunt

Expanded text:
irtutes esse dicunt, sed opera virtutum. Et ilium potentiarum, de usu exteriori accipiunt; quod vero dicit bonum usum liberi arbitrii virtutem esse, et in magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus vel motus mentis asserunt, quos Deus in homine facit, non homo: quia licet illi motus liberet et adjuvet gratia sua operante et cooperante, quam Dei gratuitam voluntatem accipiunt, quia Deus est qui et operatur in nobis velle et operari bonum. 11. Quibus auctoritatibus muniunt quod
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictum sit ꝑ gr̃am oꝑantem & p̃ue¬
mentem. uoluntatem hominis lib̃a¬
ri. ac pͥparari. ut bonum uelit: & ꝑ
grãm cooꝑantem & subsequentem
adiuuari. ne frustra uelit: utrum
una ⁊ eadem sit gr̃a .i. unum munꝰ

Expanded text:
edictum sit per gratiam operantem et praevenientem voluntatem hominis liberari ac praeparari ut bonum velit; et per gratiam cooperantem et subsequentem adjuvari, ne frustra velit; utrum una et eadem sit gratia, id est, unum munus
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ pluuia rigat᷑ & tria.¬
t̾ra tit germinet ⁊ fructum faciat᷑. nec
pluuia ẽ tra. nͨ gm̃. nec fructꝰ: nec terra
germen ł fructus. nec germen fructus.
ꝙ sol ds facit. ñ homo cum eo. qua nis.¬
rigat᷑ uoluntas hoĩs ut germinet ⁊ fro¬

Expanded text:
sicut pluvia rigatur terra, ut germinet et fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germen fructus; d solus Deus facit, non homo cum eo; qua rigatur voluntas hominis, ut germinet et fru
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim iõ dix̃. ne fides ipsa suꝑba
sit. nec dicat sͥ. si ex fide iustificati: qͦ mͦ
gratis: ꝙ enim fides m̃et᷑. Cur ñ potiꝰ
reddit᷑ quam donat᷑: ñ dicat homo
ista fidelis:qr cum dixerit habro fide.
ut merear iustificationemꝰ. responde¬
tur ei. Qͥd habes. ꝙ ñ accepisti : fides
enim qua iustificatꝰ es: gͣcis tͥ data ẽ.
hic aꝑte ostendit᷑. ꝙ fides est caus a
iustificationis. ⁊ ipsa est gr̃a &e bñfici¬
um. qͦ hominis p̃uenit᷑ uoluntas. &
p̃parat᷑. Uñ aus̃. in .i.li. retractationũ¬

Expanded text:
Hoc enim ideo dixit, ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi: Si ex fide justificati, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat homo ista fidelis, quia cum dixerit: Habeo fidem ut merear justificationem, respondetur ei: Quid habes, quod non accepisti Fides enim qua justificatus es, gratis tibi data est. Hic aperte ostenditur quod fides est causa justificationis, et ipsa est gratia et beneficium quo hominis praevenitur voluntas et praeparatur. Unde August., in libro Retract
Abbreviated transcription (Latin):
ut bonum uelit: cooꝑans. in qͣntum
eandem adiuuat. ne frustra uelit. satt
opꝰ faciat bonum: ipsa enim gr̃a ñ est
ociosa. s meret᷑ augeri: ut aucta mere¬
atur & ꝑfici Qid sit ipsa gr̃a: & quomͦ¬

Expanded text:
ut bonum velit; cooperans, in quantum eamdem adjuvat ne frustrat velit, scilicet ut opus faciat bonum. Ipsa enim gratia non est otiosa, sed meretur augeri, ut aucta mereatur perfici. 10. Quid sit ipsa gratia, et quom
Abbreviated transcription (Latin):
ex dei gr̃a ⁊ libero arbitͥo: quedam etiam
ex solo lib̾o arbitͥo: qͥb tam̃ uitam non
meret᷑. nec grãm qͣ iustificat᷑. Illiꝰ Ays de¬
enim gr̃e ꝑcipiende que uolunta sp̃u⁊¬
tem hominis sanat. ut sanata le littera¬
gem impleat: nulla m̾ita p̃cedunt. Ip¬
impiꝰ .i. fit iustꝰ. qͥ pͥꝰ erat impiꝰ. Meritis
autem impii ñ gr̃a. s pena debet᷑. nͨ ista
eẽt gr̃a. si non daret᷑ gratuita. Dat᷑ autẽ
gratuita: qr nicħ boni ante feceramus
Ion negamꝰ tam̃. multa ante hanc gr̃a

Expanded text:
 Dei gratia et libero arbitrio, quaedam etiam ex solo libero arbitrio, quibus tamen vitam non meretur, nec gratiam qua justificatur. Illius enim gratiae percipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipimpius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur autem gratuita, quia nil boni ante feceramus, on negamus tamen multa ante hanc grati
Abbreviated transcription (Latin):
peret adiuuet᷑: recte pieq uiui a
ueniret. iam m̾itis daret᷑: ⁊ ñ eẽ gratia
q utiq gratis dat. p̾tientẽ gͦ bona ho¬
grãm. qͤ in fide xͥ posita ẽ.⁊ lib̾at᷑. ut uo¬
luntas ipsa p̃paret᷑. Ccee aꝑte dic̃ gr̃am¬

Expanded text:
peret, adiuuetur, recte pieque uiui a ueniret, iam meritquae utique gratis datur. Praevenitur ergo bona hogratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur ut voluntas praeparetur. Ecce aperte dicit gra