comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolentia tua. Facies scientia dei
ut in pꝰs. Au̾tit faciem suã ne ui¬
deat in finem .i. ñ habet scĩam
qua possit scire mala nr̃a. facies
protectio dei ut in cantico aba¬
cuch. Ante faciem eiꝰ ibit mors .i.
ualere non potest. Facies aĩaduer¬
sio dei. ut in iob. Tunc a facie
tua ñ abscondar .i. si talis fuero
aĩadũ sionem tuam ñ timebo.

Expanded text:
volentia tua. Facies, scientia Dei, ut in Psalmis: « Avertit faciem suam, ne videat in finem, » id est, non habet scientiam qua possit scire mala nostra. Facies, protectio Dei, ut in Habacuc: « Ante faciem ejus ibit mors, » id valere non potest. Facies, animadversio Dei, ut in Job: « Tunc a facie tua non abscondar, » id est, si talis fuero, animadversionem tuam non timeo.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmittã cdiabolũ temptantẽ infel¬
tare eos. faber quilibet o bstina¬
tus ut in ysaia. Faber conflaint
quod finxit. hoc in corde suo cõ¬
firmauit. Fãber ad ulator. ut in
fabticauit ui Facies est

Expanded text:
mittam diabolum tentantem eos infestare. Faber, quilibet obstinatus, ut in Isaia: « Faber conflavit quod finxit, hoc in corde suo confirmat. Faber, adulator, ut in fabricavit. Facies est
Abbreviated transcription (Latin):
tium. Exitꝰ relictio peccati. ut ĩ
electus deserit peccm̃ suũ ⁊ recedit
occultum dei iudiciũ. ut in
tauerunt consilia sua. in praua
machinatione. faretra consilium
scõrum ut in iob. Suꝑ ip̃m sonalit

Expanded text:
tuum. Exitus, relictio peccati, ut in electus deserit peccatum suum, et recedit occultum judicium Dei, ut in taverunt consilia sua prava in machinatione. Faretra, consilia sanctorum, ut in Job: « Super ipsum  sonabit
Abbreviated transcription (Latin):
peccã ut in ysara. Solue fasciculos
depͥmentes .i. abice a te pecrata que
te p̃munt. ꝑfasciculos conuenticła
dampnatoꝵ ut in eu̾głio. Alligate
fasciculos ad conbrirendũ. quia
qui hic pares fuert̃ inculpa. ibi pa¬
res erunt et inpena.

Expanded text:
culos deprimentes, » id est, abjice a te peccata, quae te premunt. Per fasciculum conventicula damnatorum, ut in Evangelio: « Alligate fasciculos ad comburendum, » quod, qui hic pares fuerunt in culpa, ibi pares erunt in poena.
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam destinauit. Exploratores p̃¬
dicatores ut in libro numeri. Reu̾si
sunt exploratores terre. qr p̃dicatoreᷤᷤ
ꝑacta p̃licatione sua recdeunt ad se¬
multitudo angłoꝵ ut in libro regũ.
Omnẽ exercitũ celi assistentem ei.
qr multitudo angłoꝵ do assistit. ex¬
ercitꝰ cetus demonũ. ut in cantico
exodi. Et exercitũ eius ꝓiecit ĩ ma¬
re. qr ds multitudinẽ demonũ
dampnauit in inferno. Exercitꝰ
uicia ut in iob. Rululatũ exercitꝰ
.i. strepicũ uiciorum. ꝑ exercitus
sc̃i martyres. ut in apoc. Exercitꝰ

Expanded text:
Ecclesiam destinavit. Exploratores, prEcclesiam destinavit. Exploratores, praedicatores, ut in libro Numeri: « Reversi sunt exploratores terrae, » quod praedicatores praedicatione sua redeunt ad semultitudo angelorum, ut in libris Regum: « Omnem exercitum coeli assistentem ei, » quod multitudo angelorum Deo assistit. Exercitus, coetus daemonum, ut in cantico Exodi: « Et exercitum ejus dejecit in mare; » quod Deus multitudinem daemonum damnavit in inferno. Exercitus, vitia, ut in Job: « Et ululatum exercitus, » id est, strepitum vitiorum. Per exercitum, sancti martyres, ut in Apo
Abbreviated transcription (Latin):
thyopia mundꝰ iste ut ĩ iob.
Non adequabitur ei toparion. de e¬
thyopia. quia nullus in hoc mũdo
quantum libet splendidꝰ fuerit.
Ethiopia p̃ueniet manꝰ euis deo.
Echyopia cetꝰ reꝓboꝵ ut in abacuch.
Piniqͥtate uidi tentoria ethiopie.
.i. contemplatꝰ sum latitudinẽ rep¬
thyopes sunt pecc̃ores ut in pͦs.
Coram illo ꝓcident ethiopes .i. peni¬
tendo coram deo se ꝓsternent peccõres.
xactor ẽ diabolꝰ ut ĩob. xxyiii
Non exaudierũt nocem exactoris.
.i. ñ consensert̾ sugestiomi diaboli
temptatoris. Exactor coneupiscẽ¬
tia uentris ut in iob. Clamorẽ ex¬
actoris non audit .i. uentris concu¬
piscentie unmoderate ñ obedit. Ex¬
res sunt rep̃hensores. ut ingenesi.
Exploratores estis. ut uideretis
plorent. si forte aliqua meis infirma
dep̃hendant que ac cusent. Explo¬
ratores duotestamenta. ut in iosue.
Misit iosue ad iericho duos explora¬
tores. quia xp̃c duo testamenta. ad

Expanded text:
thiopia, mundus iste, ut in Job: « Non adaequabitur ei topazion de Ethiopia, » quod nullus de hoc mundo, quantumlibet splendidus fuerit,« Ethiopia praeveniet manus ejus Deo, Ethiopia, coetus reproborum, ut in Habacuc: « Pro iniquitate vidi tentoria Aethiopiae, » id est, contemplatus sum latitudinem repthiopes sunt peccatores, ut in Psalmis: « Coram illo procident Ethiopes, » id est, poenitendo coram eo prosternent se peccatores. Exactor est diabolus, ut in Job: « Non exaudierunt vocem exactoris, » id est, non consenserunt suggestioni diaboli tentatoris. Exactor, concupiscentia ventris, ut in Job: « Clamorem exactoris non exaudit » id est, ventris concupiscentiae non immoderate obedit. ExExploratores sunt reprehensores, ut in Genesi: « Exploratores estis; ut videretis plorent, si forte aliqua in eis infirma deprehendant quae accusent. Exploratores, duo Testamenta, ut in Josue: « Misit Josue ad Jericho exploratores, » quod Christus duo Testamenta ad
Abbreviated transcription (Latin):
ltitudo sublimitas ẽ p̃mio xxui¬
rum. ut in ez echiele. Statura qͦ e
rat rotis &e altitudo. quia inscriptura
sacra addiscitur et rectitudo uite et
altitudo głe. Altitudo principes
huius mundi. ut in cantico abacuc.
Altitudo mantis suas leueibit. quia
sublimes huius seculi principes.
opera sua erigent. Altitudo prolpe¬
ritas. ut in paulo. Neq altitudo.
neq profundum. id est neq ꝓspeta

Expanded text:
Altitudo sublimitas est praemiorum, ut in Ezechiele: « Statura quoque erat rotis et altitudo, » quod in Scriptura sacra addiscitur et rectitudo vitae, et altitudo gloriae. Altitudo, princeps hujus mundi, ut in Habacuc: « Altitudo manus suas levabit , « quod sublimes hujus saeculi principes opera sua erigunt. Altitudo, prosperitas, ut in Paulo: « Nec altitudo, neque profundum, » id est, neque prospera
Abbreviated transcription (Latin):
Loe uirtus est continentie ut
incanticis. E aloe cum om̃ib
primis unguentis .i. continentia cũ
omnib summis uirtutibus. Aloe
pleui mentem meam dulcedine et
uoluptate caunali. xxi

Expanded text:
continentiae, ut in Cantico: « Et aloe cum omnibus pretiosis unguentis, » id est, continentia cum omnibus summis virtutibus. Aloe,implevi mentem meam dulcedine et voluptate carnali.
Abbreviated transcription (Latin):
nob decorem scłi. flos teneritu¬
.do ꝑcime etatis ut in iob. Qui
minis ad instar floris erumpit.
mulator oẽ quando in ip̃a laude ẽ
defici t. flos inicium boni oꝑis. ut
in iob. Ledet᷑ quasi uinea in pͥmo
flore botrus etꝰ. qi hypocͥta oe in pͥ¬
manam corrumpit᷑. P flores tenerz
quiꝙ ⁊ incipientes ut in canticis.
fulcite me florib qr inde consolati¬
onẽ aninra fidelis accipit. quoda¬
lii ad dm̃ conu̾̃tuntur. xxxix

Expanded text:
nobis decorem saeculi. Flos, teneritudo primae aetatis, ut in Job: « Quprima aetas hominis ad instar folii floris erumpit. mulator etiam quandoque in ipsa laude deficit. Flos, initium boni operis, ut in Job: « Laedetur quasi vinea, in primo flore botrus ejus, » quod hypocrita in prlaudem corrumpitur. Per flores teneri quique et insipientes, ut in Cantico: « Fulci me floribus, » quod inde consolationem anima fidelis accipit, quod alii ad Deum convertuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi erunt scõrum anime. Per aqͥ¬
las demones. ut in iheremia. ue¬
lociores fuerunt ꝑsecutores nr̃i.
Aquilis celi. id est inimici nr̃i aeri¬
is spiritib crudeliores. xluii¬
Nucturus est scã eccłia ut iniob.
Qui facit arcturum et orionas. qr
dominus eccł̃iam fundauit. et in ea
scõs martyres produxit. Arcturus
uetus testamentũ ut in iob. Gi¬
rum arcturi poteris dissipare: qr
ueteris testamenti litt̾am dñs in
sp̃ualem sensum mutauit. Arctu¬
rus popłs incredulus ut in iob.
Ab arcturo egredietur frgus. qr
ab incredulo popło frigus infide¬
litatis procedit. x liiu¬
Arcus est sacra p̃dicatio ut in pͦs.
Intendentes et mittentes arcum
contra alios emittunt. sed in tep̃¬
tatione succumbunt. Arcus hu¬
mana fortitudo ut in psalmo. Nõ
enum in arcu meo sꝑabo. Id est de
meo robore non confidam. Arcus
dolus ut in psalmo. Peccatores
intenderunt arcum suum. qr
iudei adu̾sus dnm̃ dolos exercue¬
runt. Arcus sunt euangłiste ut
inpsalmo. Posuisti ut arcum ere¬

Expanded text:
torum animae. Per aquilam daemones, ut in Jeremia: « Velociores fuerunt persecutores nostri aquilis coeli, » id est, inimici nostri aereis spiritibus crudeliores. Arturus est sancta Ecclesia, ut in Job: « Qui facit Arturum et Orionas, » quod Dominus et Ecclesiam fundavit, et in ea sanctos martyres produxit. Arturus, Vetus Testamentum, ut in Job: « Gyrum Arturi poteris dissipare, » quod Veteris Testamenti litteram Dominus in spiritualem sensum mutavit. Arturus, populus incredulus, ut in Job: « Ab Arturo egredietur frigus, » quod ab incredulo populo frigus infidelitatis procedit. Arcus est sacra praedicatio, ut in Psalmis: « Intendentes et mittentes arcum, contra alios emittuntur, sed in tentatione succumbunt. Arcus, humana fortitudo, ut in Psalmis: « Non enim in arcu meo sperabo, » id est, de meo robore non confidam. Arcus  ut in Psalmis: « Peccatores intenderunt arcum suum, » quod Judaei adversus Dominum dolos exercuerunt. Arcus  Evangelista, ut in Psalmis: « Arcum aere
Abbreviated transcription (Latin):
prauũ .i. predecessores eorum ha¬
buerunt intentionem malam.
uirtus patientie ut ingenesi. Sedit
u forti arcus eius. quia patientia
uiri scĩ robusta est. Per arcus in¬
robora insidiantium. x liiiu¬
Argentum ẽ eloquiũ sp̃uale ut
in ysaia. Argentum tuũ u̾sum est
quiũ sordet fece carnali¬
um obseruationũ. Argentum
ꝑ me habebis eloquentie nitore
decoras. pro ꝑsonarum diu̾sitate
uariatas: Argentum martyres
sunt. quorum ẽ hec uox in psal¬
mo. Igne nos examinasti. s .e. ar.¬
quia sordes que nob̃ inerant in
tribulatione abstulisti. Argen¬
tum. figinenta poetaꝵ. ut in
apocalypsi. Merces argenti tuz
nemo emet ampliꝰ. quia uerba
impioꝵ ioculatoria nemo dem¬
ceps frequentabit. Argentũ uita
predicatorum ut in iob. Nec appen¬
detur argentũ in ꝯmutationẽ eiꝰ.
quia nec ip̃i predicatores. quantum¬

Expanded text:
est, praedecessores eorum habuerunt intentionem malam. virtus patientiae, ut in Genesi: « Sedit in forti arcus ejus, » quod patientia viri sancti robusta est. Per arcum inrobora insidiantium. Argentum est eloquium spirituale, ut in Isaia: « Argentum tuum versum est quium sordet fece carnalium desideriorum. Argentum,per me habebis eloquentiae nitore decoras, perparvorum diversitate varietatis. Argentum martyres sunt, quorum est haec vox, ut in Psalmis: « Igne nos examinasti, » quod sordes, quae nobis inerant, in tribulatione abstulisti. Argentum, figmenta poetica, ut in Apocalypsi: « Merces argenti tui nemo emet amplius, » quod verba impiorum joculatoria nemo deinceps frequentabit. Argentum, vita praedicatorum, ut in Job: « Nec appendetur argentum in commutatione ejus, » quod nec ipsi praedicatores, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
Qquila est xp̃c. ut incantico de¬
ut de uirtute in uirtutẽ proficiãt
monere non cessat. Aquila ioħs
erͣngłista. ut in erechiele. facies a¬
quile desuꝑ ip̃orum .iiiͦi. quia per
hoc quod decluunitate xp̃i est locu¬
tus. et more aquile oculos in solẽ
fixit. et non solum suꝑ ceteros ey
głistas fuit. s et semet ip̃m exces¬
sit. Aquila diabolus ut inꝑabolis.
Uiam aquile in celo. quia subtili¬
tas immici auiris scĩs difficile de¬
prehenditur: Aquila anima sc̃a.
ut in iob. Eleuabitur aquila. et
ponet in ardius nidum sibi:
quia ꝑ contemplationem exaltatur
auima et in celis defigit. desiderium
suum. Aquila sublimis huius scł̃i
potestas. ut in erechiele. Aquila gnͣ
na plumis et uarietate uenit ad li¬
banum. et tulit inde medullam
cedri .l. rex nabucodonosor. rex po¬
tens cum multis potestatib reple¬
tus uaria leuitate mundane gle
obsedit iherłm. et captiuum inde
ppłmn ad duxit. ꝑ aquilas anime¬

Expanded text:
quila est Christus, ut in cantico Deut de virtute in virtutem proficiant, monere non cessat. Aquila, Joannes Evangelista, ut in Ezechiele: « Facies Aquilae desuper ipsorum quatuor, » quod per hoc, quod de divinitate Christi est locutus, et more aquilae oculos in solem fixit, et non solum super caeteros et evangelistas fuit, sed semetipsum excellit. Aquila, diabolus, ut in Parabolis: « Viam aquilae in coelo, » quod subtilitas inimici a viris sanctis difficile deprehenditur. Aquila animam significat, ut in Job: « Elevabitur aquila, et ponet in arduis nidum suum, » quod per contemplationem exaltatur anima, et in coelis defigit desiderium suum. Aguila, sublimis hujus saeculi potestas, ut in Ezechiele: « Aquila grna plumis et varietate, venit ad Libanum, et tulit inde medullam cedri, » id est, rex Nabuchodonosor, rex potens, cum multis potestatibus, repletus varia levitate gloriae mundanae, obsedit Jerusalem, et captum totum populum adduxit.
Abbreviated transcription (Latin):
propterea uocat᷑ secretum fidei.
Mysteriũ fidei fides est ut augustinꝰ
Sicut ergo scđin quendã modum
est. Simili modo possumꝰ dicere
hic est calix sanguinis mei. noui
et ȩterti testamenti. Ac si dicat᷑.
Hic est sanguis m̃s qui ꝓ uobis
datur. ut deinceps noui et et̃ni
testamenti ame accipiat᷑ et
tęneat᷑: sequit᷑ misteriũ fidei
hoc credere debetis. id est hanc
fidem habere debetis. ut per
illam remissio uobis sit omnii
pecratorũ¬

Expanded text:
propterea vocatur secretum fidei. propterea vocatur secretum fidei. Mysterium fidei fides est, ut Augustinus Sicut ergo secundum quemdam modum,est. Simili modo possumus dicere: Hic est calix sanguinis mei Novi et aeterni Testamenti; ac si dicat: hic est sanguis meus qui pro vobis datur, ut deinceps Novum et aeternum Testamentum a me accipiatur et teneatur. Sequitur: mysterium fidei hoc credere debetis, id est, hanc fidem habere debetis, ut per illum remissio vobis sit omnium peccatoru
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Hic est calix noui testa¬
menti in sanguine meo. qui ꝓ
uobis fundet᷑. Hic calix est in
figura corporis mei. in quo est
sanguis qui manauit de latere
meo: ad complendã lege̾ uetere.
quo effuso deinceps erit nouuͣ
te stamentuͣ: qmͣ nouus sanguis
innocens id est hominis absq
peccato effundet᷑ pro redempti¬
one humana. quod antea non
est factum sanguine alicuius
testamentũ: sicut mutatũ est
uetus in nouum. Ipse uocabitur¬
sanguis mysteriũ fidei. qmͣ qui
credit se redemptũ ab eo sangui¬
ne et initator fit passionis ipsus.
ei ꝓficit ad salutẽ & ad uitã et̾nã.
Unde ipse dñs dicit. Nisi mandu¬
caueritis carne̾ filii hominis et
biberitis eius sanguine̾: non ha¬
bebitis uitam in uobismecipsis.
hoc est nisi participes fueritis
mee passionis hoc est nisi credide¬
ritis me mortuuͣ ꝓ urã salute.
ñ habebitis uitam in uobis. Miste¬
rium grece latine secrecũ. quia
fides ista latet in cordib electorũ

Expanded text:
dicens: Hic est calix Novi Testadicens: Hic est calix Novi Testamenti in sanguine meo, qui pro vobis fundetur . Hic calix est in figura corporis mei, in quo est sanguis qui manabit de latere meo ad complendam legem veterem, quo effuso deinceps erit Novum Testamentum; quoniam novus sanguis et innocens, id est, hominis absque peccato effundetur pro redemptione humana, quod antea non est factum sanguine alicujus Testamentum, sicut mutatum est Vetus in Novum. Ipse vocatur mysterium fidei, quoniam qui credit se redemptum ab eo sanguine, et imitator fit passionis ipsius, ei proficit ad salutem et ad vitam aeternam. Unde Dominus dicit: Nisi manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobismetipsis . Hoc est, nisi participes fueritis meae passionis, et credideritis me mortuum pro vestra salute, non habebitis vitam in vobis. Mysterium Graece, Latine secretum, quia fides ista latet in cordibus electorum,
Abbreviated transcription (Latin):
canone hic est calix sangunis¬
mei noui et ȩterni testamenti
mysteriuĩ fidei. quia comꝑi uos
uelle scire qualit̃ intelligendũ
sit. ideoq scͥptis paucis luteris
intino quomodo sentiã. fuit
enĩ calix uet̾is testam̃ti de quo
in ęxodo scͥptum est capło. xeuii.
Tulit itaq moyses dimidiã par¬
tem sanguinis. et misit in era
Hic est sanguis federis. quod pe¬
pigit dñs uobiscum suꝑ cunctis
sermonib his. Hunc calicem
consummauit dñs incena sua
scđ̾m lucam dicens. Et accepto
calice: grãs egit et dixit. Accipi¬
te et diuidite inter uos. Dico eni
uobis: quod non bibam de gene¬
ratione uitis. donec regnũ dei
ueniat. Calix ueteris testamenti
sanguine animaliũ inrationabi¬
lium redundabat. ille sanguis
figura fuit ueri sangunis xp̃i.
Quem calicẽ id est in quo bibimꝰ
sanguinẽ. xp̃i initiauit nobis ipse
in memorata cena post consum¬
matum priorẽ calicem ut idem
lucas memorat in sequentibus.
Similit̾ et calicẽ. postquã cenauit

Expanded text:
one: Hic est calix sanguinis Novi et aeterni Testamenti, mysterium fidei. Quia comperi vos velle scire quomodo intelligerem illud, ideoque scriptis paucis litteris intimo quomodo sentiam. Fuit enim calix Veteris Testamenti de quo in Exodo scriptum est, cap. XCVIII: Tulit itaque Moyses dimidiam partem sanguinis, et misit in cratinquit, sanguis foederis quod pepigit Dominus vobiscum super cunctis sermonibus his . Hunc calicem consummavit Dominus in coena sua secundum Lucam dicentem: Et accepto calice gratias egit et dixit: Accipite et dividite inter vos. Dico enim vobis quod non bibam de generatione vitis, donec regnum Dei veniat. Calix Veteris Testamenti, sanguine animalium irrationabilium redundabat. Ille sanguis figura fuit veri sanguinis Christi. Quem calicem, id est, in quo bibimus sanguinem Christi, initiavit nobis ipse in memorata coena post consummatum priorem calicem, ut idem Lucas memorat in sequentibus: Similiter et calicem postquam coenavit,
Abbreviated transcription (Latin):
pacis scõrũ ẽ in hac uita: ñ ꝑfectio.
Tunc aut̃ eritplenitudo pacis.
dũ ad cłi contem/ plationem ab¬
sorta carnis uifit mitate conualu¬
Serunt. Resurrectio mortuorum ut
ait apłs. in uirũ ꝑfectum in mensu

Expanded text:
pacis sanctorum est in hac vita, non perfectio. Tunc autem erit plenitudo pacis, dum ad Dei contemplationem absorpta carnis infirmitate convaluerint. 2. Resurrectio mortuorum, ut Apostolus ait, in virum perfectum, in mens
Abbreviated transcription (Latin):
steria eisdem sunt distributa. Aliisq
alii preferuntur. tã culmine potestatis:
quã etiã scientia uirtutis. Submmnistrant
igitur alii aliorũ p̾ceptis: atq obediunt
iussis. Unde et ad ꝓpħam ⁊ achariam
angłs angłm mitit: et quecũq ad nun¬

Expanded text:
steria eisdem sunt distributa, aliique steria eisdem sunt distributa, aliique aliis praeferuntur, tam culmine potestatis quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis atque obediunt jussis. Unde et ad prophetam Zachariam angelus angelum mittit, et quaecunque annun
Abbreviated transcription (Latin):
homini ad salutem: sic̃ et psalmus dic̃.
Ipse scit figmentũ nr̃m. & alibi. me¬
mento dne qd terra sumus. Et iterũ.
Memorare dñe inqͥt que measit substan¬
tia. Postquã apostate angłi ceciderius:
reliqui ꝑseuerantia et̾nȩ beatitudinis
solidati sunt. Unde et post cęli creatio¬
nem in principio. repetitur fiat fir¬
mamentum: et uocatum ẽ. firmam̃tũ
cęlũ: nimirũ ostendens qđ post ange¬
lorũ ruinam hi qui ꝑmanserunt. fir
mitatẽ meruerunt ȩternȩ ꝑseuerantiȩ.
et beatitudinis: quã antea minꝰ acce¬
ꝑant. Unde oportet agnosci. quod
malorũ iniquitas scõrum seruat hu¬
militati:¬
quia unde mali corruunt.⁊ inde boni
ꝓficiunt. Bonorũ angłorũ inimerus
qui post rumã angłor malorũ ẽ di¬
minutꝰ.⁊ ex numero electoꝵ om̾ĩum ẽ.¬
supplendus: qui numerus soli dõ est
cognitus. Inter angłos distantia po¬
testatũ ẽ. et ꝓ graduũ dignitate miui¬

Expanded text:
homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: homini ad salutem. Sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento, Domine, quod terra sumus; et iterum: Memorare, inquit, quae sit mea substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, reliqui perseverantiam aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli creationem in principio repetitur: Fiat firmamentum, et vocatum est firmamentum coelum; nimirum ostendens, quod post angelorum mitatem meruerunt aeternae perseverantiae et beatitudinis, quam antea minus acceperant. Unde oportet agnosci quod malorum iniquitas sanctorum serviat utilitati,quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus, qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum hominum supplebitur, qui numerus soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate mini
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiã. dõ se inferiorẽ esse cognoscit:
diabolus uero non solũ in hoc contentꝰ.
quod se dõ equalem existimans cecidit:
insuꝑ etiam suꝑiorẽ deo se dicit. scđm
apłicum dictum. qui ait de antixꝑo.
lus idõ iã ñ petit ueniã: qͥa ñ cõpungit᷑
ad pęnitentiã. Mlenbra uͦ eiꝰ sepe ꝑ hy¬
pocrism dep̾cant᷑: quã tam̃ ꝓ mala con¬
scientia acdipisci ñ merentur. Discat hu¬
mana miseria qđ ea causa ciciꝰ ꝓuocetur
ds p̃stare ueniam. dũ infirmo cõpatitur
homini: qͥa ipse traxit ex parte inferio¬
ri infirmitatẽ peccandi: hoc ẽ ex carne
qua inclusa anima detinetur. Apostate
angłi idõ ueniã ñ habent: qͥa carnalis
fragilitatis nulla infirmitate grauati
sunt: ut peccarent. Homines autem
post peccatũ idcirco reuertuntur ad
ueniam: ꝓpt̾ qd ex lutea matheria pon¬
dus traxerunt infirmitatis ⁊ idoq pro
infirma carnis conditione. reditꝰ patet

Expanded text:
nitentiam, dum se inferiorem esse cognoscit. nitentiam, dum se inferiorem esse cognoscit. Diabolus vero non solum in hoc contentus, quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper etiam superiorem Deo se dicit, secundum apostoli dicta, qui ait de Antichrislus ideo jam non petet veniam: quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria, quod ea causa citius provocetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est, ex carne, qua inclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent: quia carnalis fragilitatis nulla infirmitate gravati sunt ut peccarent. Homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditus patet
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ. Omne lignũ paradisi ñ ẽ assimilatũ
illi: qm̃ his speciosiorem fecit eũ deus.
Distat conditio angłorũ a conditione ho¬
minũ. Homo enĩ ad dĩ similitudinem
conditꝰ ẽ: archangłs uͦ qͥ lapsus ẽ. signa
culũ dĩ similitudinis appellatus est: testan¬
te dño ꝑ iezechielem. Tu signacłm simi¬
litudinis plenꝰ sapientia et ꝑfectꝰ decore:
in delitiis paradisi dĩ fuisti. Quanto
eñ subtilior ẽ. eiꝰ natura: tanto pleniꝰ
lũ: quã homo condẽtur. Nã mox ut¬
factus ẽ. in suꝑbiã erupit: et p̃cipitatꝰ
de celo ẽ. Nã iuxta ueritatis testimo¬
niũ. ab initio mendax fuit: et in ue¬
ritate ñ stetit: quia stat̾i ut factus ẽ
cecidit. Fuit quidẽ in ueritate condi¬
tus: sed ñ stando. confestĩ a ueritate
ẽ elapsus. Uno suꝑbiȩ lapsu dũ deo
ꝑ tumorẽ se conferunt: et homo cecidit
et diabolus. Sed homo reuersus ad pe¬

Expanded text:
illius: Omne lignum paradisi non est assimilatum illius: Omne lignum paradisi non est assimilatum illi » ; quoniam speciosiorem fecit eum Deus. 6. Distat conditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est, archangelus vero qui lapsus est culum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius lum, quafactus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam juxta Veritatis testimonium, ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit. Fuit quidem in veritate conditus, sed non stando confestim a veritate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et homo cecidit, et diabolus. Sed homo reversus est ad poe
Abbreviated transcription (Latin):
angłs. dũ fortitudinẽ suã ñ a deo sed a
se uoluit custodiri. Ante omñe creatu¬
ram angłi facti sunt. dũ dictũ ẽ. fiat lux.
De ipsis enim dicit scriptura. fi̾at lux.¬
Lux enĩ dicunt᷑. participando luci ȩt̃nȩ.
Sapientia uero dicuntur: genitȩ inheren¬
do sapientiȩ. Et dũ sint mutabiles natu¬
ra: non tam̃ sinit eos cõntẽplatio mutari
diuina. Ante omnẽ creationẽ mundi
creati sunt angłi: et ante omnẽ creati¬
oñẽ angłorũ. diabolus conditus est sic̃
scriptum est. Ipse est principiũ uiarũ
dei. Unde et ad comꝑationẽ angłorũ.
archangłs appellatus est. Prius enim
creatus extitit ordinis prelatione: non
temꝑis quantitate. Primatũ ꝓrsus¬
habuisse int̾ angłos diabolũ: ex qua
fiducia cecidit. ita ut sine reꝑatione
laberetur. Cuiꝰ p̃lationis excellentiam.
ꝓpħa his uerbis adnuntiat. Cedri ñ
fuerunt altiores illo in paradiso dei:
abietes non adequauerunt sũmitatem

Expanded text:
angelus, dum fortitudinem suam, non a Deo sed a angelus, dum fortitudinem suam, non a Deo sed a se voluit custodiri. 3. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est Fiat lux; de ipsis enim dicit Scriptura: Lux enim dicuntur participando luci aeternae. Sapientia enim dicuntur ingenitae inhaerendo Sapientiae. Et dum sunt mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. 4. Ante omnem creationem mundi creati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum diabolus conditus est, sicut scriptum est: Ipse est principium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. 5. Primatum habuisse inter angelos diabolum, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur. Cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: « Cedri non fuerunt altiores illo, in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem
Abbreviated transcription (Latin):
rationi:. si animꝰ non est subditꝰ creatori.
Tunc aũt recte subiciuntur nobis omĩa
quȩ sub nos sunt: si nos subicim᷑ ei a qͦ
nobis illa subiecta sunt. Nam et que
iudent᷑ eẽ. subiecta ei qͥ deo subiectus
nonẽ. ille potiꝰ subicitur eis. qui suam
uoluntat̾ẽ subiugat amori eorũ que
sibi subiecta estimat. De Angelis .x.
NOELORUM nomen est officii:.
non naturȩ. Nlam scđm naturã.
sp̃c nuncupãtur. Quando enĩ
de cęlis ad adnuntiandũ hominib mit¬
tuntur: ex ipsa adnuntiatione angłi
nominantur. Natura eñ sp̃c sunt. Tc̃
aut̃ angłi uocantur. quando mittunt᷑.
Natura angłorũ mutabilis ẽ. qͥa inest
illis mutabilitas in natura: sed facit eos
incorruptos. caritas sempit̃na. Gr̾a non
Nã si natura incõmutabiles essent: diabo¬
lus utiq ñ cecidisset. Mutabilitati itaq
naturȩ: suffragatur in illis contempla¬
tio creatoris. Inde et pͥuatꝰ est apostata

Expanded text:
rationi, si animus non est subditus Conditori. rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae sibi subjecta existimat. CAPUT X. ngelorum nomen officii est, et non nature. Nam secundum naturam spiritus nuncupantur. Quando enim de celis ad annunciandum hominibus mittuntur, ex ipsa annunciacione angeli nomautem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed facit eos incorruptos charitas sempiterna. Gratia dNam si natura incommutabiles essent, diabolus non utique cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragatur in illis contemplatio Creatoris; inde et privatus est 135 apostata
Abbreviated transcription (Latin):
primi hominis: ꝓ pena sunt trans lata
in uniu̾sũ genus humanũ. Proinde
quecũq uidentur mala. part̃ĩ nobis
seuuit origine: part̃ĩ culpa. Mala
dicunt multa in creaturis ꝑu̾si: ut
ignẽ qͥa urit: ut ferrũ qͥa occidit.
ut feram quia mordet. S cõmoda
ipsorũ ñ intendens homo accusat in
ꝓpeccato ista effecta sunt noxia: quȩ
illi omĩ ex parte fuerant ante pec¬
catũ. subiecta. Nr̃o uitio ñ sua natu¬
ra nobis mala sunt: ea que nobis noceri.
Nã lux dũ sit bona. infirmis oculis noxia
u̾sitatib homo u̾berat᷑: peccati hoc exi¬
gere penã: ut deo suꝑbiens homo. ea quȩ
infra ipsũ sunt: patiat᷑ adu̾sa. Unde et
hoc peccatorũ actũ ẽ. ut naturalit ꝓsꝑa
mutent᷑ homini in aduersis. Unde et
salomon. Creatura exarcdescit in tor¬
mentcũ contra iniustos: & lenior ẽ ad
benefaciendũ his qui in deo confidunt.
Non erit caro subiecta animȩ. nec uitia

Expanded text:
primi hominis pro poena sunt translata primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt ante peccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis nocent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia versitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et o peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium
Abbreviated transcription (Latin):
natura om̃is aut incõmutabilis ut ds
ẽ: aut cõmutabilis ut creatura est.
Malũ uͦ ido natura nulla ẽ: qͥa acceden¬
do inbonã natura. efficit eam uicio¬
sam: quȩ dũ discedit: natura manet⁊
et malũ quod inerat nusquã est. Ex
eo quod uicium nocet naturȩ ⁊ ag¬
noscitur uicium natura ñ esse: quia
nichil quod naturale ẽ. nocet: dũ
natura bona clampnatur ꝓpt̃ uo¬
luntatẽ masa: ipsa mala uoluntas
testis ẽ. naturȩ bonȩ: qͥa in tantũ testa
quat multam. Quã ob causam ꝑmiserit
ds mali oboriri statũ: nisi ut ex contra¬
riis malis bonȩ naturȩ lecor emineret:
Modus iste etiam in uerbis eẽ. comꝑit᷑.
positũ uel contra positũ nominatur.
Et fit pulchra locutio: quando mox con¬
traria ꝓsꝑis ꝓferuntur: ita et in reb
ꝑmixtũ est malũ: ut naturȩ bonũ ad
u̾sitate creaturȩ si extremũ uermicłm
natura malũ dixeris: uniu̾sȩ creaturȩ
iniuriã facis. Cuncta mala ꝑ peccatũ

Expanded text:
natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est nattum est. 5. Quam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur. positum, vel contrapositum nominatur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad versitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ uarietas malȩ mutationis tunc m̃ti
inhesit: quando ab int̾norũ contempla¬
tione pͥmꝰ homo recedens. in illo stare
noluit. a quo male recessit: et iusta dãp¬
nationẽ inconstans ꝑ rerũ raptus uari¬
etatẽ defluxit. Multũ ex sua natura
splendorẽ possidet anima: sed fuscatur
cõmixtione carnis qua retinetur indusa.
Ex eus enĩ parte uertit᷑ ad peccandi in¬
firmitatẽ: salomone dicente. Corpus
corruptibile aggrauat animã: et depͥmit
terrena inhabitatio sensum multa cogi¬

Expanded text:
Quae varietas malae motionis tunc menti Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusa. Ex ejus enim 146 parte vertitur ad peccandi infirmitatem, Salomone docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogi
Abbreviated transcription (Latin):
habent enĩ initium: et finem nullũ. Nã
quedam in reb temꝑalia sunt: quedã¬
ꝑpetua: quedã uͦ sempit̾na. Temꝑalia
sunt: quib ortus inest et obitus: ꝑpe¬
tua: quib ortus ñ t̃minus: sempit̾na:
qͥb nec ortus nec t̃minus. Animã non
eam creari quando & corpꝰ creat᷑: cui ad¬
misceri uidetur. Philosophorũ sententiȩ
dicunt esse aninĩa: priusquã nascat᷑ in
corꝑe. Quod uerũ esse: nullis approbat᷑
indiciis. Nã utrũ antea fuissemꝰ. nec
ipsi nouimus: nec quis hominũ dicat
habemus. Non est ergo querendũ
qd querendo magis ẽ. irridendũ. Gen¬
tiles et heretici: de anima disputare co¬
nantur. Sed quomͦ de illa aliqͥd recte
sentire possut⁊ qͥ auctorẽ ad cuiꝰ ima¬
gnĩe fac̾ta ẽ. ñ nouerunt: Et ido mul¬
ta errore digna: dixerunt. Mutabilis
ẽ. anima ñ localit̃: s temꝑalit̾ suis affec¬
ad animam mutabilitas cogitationum.

Expanded text:
habent enim initium, finem nullum. Nam habent enim initium, finem nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt; qupetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus, non terminus; sempiterna, quibus nec ortus, nec terminus. 4. Animam non stat; sed tunc eam creari, quando et corpus creatur, cui admisceri videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum od quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affecad animam mutabilitas cogitationum.
Abbreviated transcription (Latin):
te diumitatis soliditate subtraxit.
Nam dum opus qđlibet qͥs appetit.
quasi ut ibi iam requiem mentis in¬
figat.⁊ sed dũ eĩ non sufficit: mutata
intentione. ad alias actiones transit.
Et dũ ꝑ diuersa requiem solidam
querit. nec inuenit: in labore mise¬
riȩ et uarietate uiuit: et uacnus a
requie manet. Quãuis eadem mu¬
tabilitas non sit homini concreata
s ꝓ merito primȩ preuaricationis a¬
li accesserit: iam tam̃ naturalis facta
ẽ. quia origialit᷑ a pͥmo homine sic̃
tua ẽ sine deo. Anuna hominis nonẽ.
homo: s corpus qđ ex humo factum
ẽ: id tantũ ẽ. homo. In habitando aũt
in corꝑe anima. ex ipsa participatione
carnis. hominis nomen accepit: sic̃ et
apłs interiorem hominẽ dicit. Anim̃a
non carnẽ condit̾a esse ad dei imagi¬
nem. Male ergo a quibdã creditur a¬
cõmutabilis ut ds esset: tamen incorꝑea
ut ds existeret. Sicut angłi: ita et anuȩ.

Expanded text:
te divinitatis soliditate subtraxit! te divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit homini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia originaliter, a primo homine, sicut tua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animanimam conditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur, acommutabilis ut Deus esset, tamen incorporea, ut Deus, existeret. Sicut angeli, ita et animae:
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ subiecta est. Item uir ꝓpt̃ se¬
met ipsum factus ẽ. mulier ob adiu¬
torium uiri creata ẽ. Homo ꝓpt᷑ pec¬
catũ tc̃ traditꝰ ẽ diabolo: quando
audiuit: terra es. et in terr̃ã ibis. Tc̃
enĩ dictũ ẽ. et diabolo: terrã mandu¬
cabis. Unde et ꝓpħa ait de serpente.
Puluis panis eus. Serpens enĩ dia¬
bolus ⁊. puluis impii: et ipsi sunt
bus diãboli. Quia praua
uoluntate ad ima col¬
labim᷑: recte ad bene
agendũ cũ labore con¬
surgimus. Quod ñ ita
dũ tantum uelle sufficeret: & sine dif¬
ficultate stat̾i actio obtemꝑaret. Di
uisio et pugna ut sit in hominis ani
uisus: et qͥ imꝑanti dño noluit esse
subiectus: fieret sibimet ipsi rebellis:
atq contrarus. Unde nec sibi ipsi¬
poterit subiuĩgari: si prius dõ ñ fuẽ¬
rit subuigatuis: sibiq seruiet nolens:
qͥ dõ noluit uolens. Quã uarie per
diuersa humanũ defluxerit genus:
dũ se ab una stabili semꝑq manen¬

Expanded text:
turae subjecta est. 6. Item vir propter seturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt bus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita dum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animvisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manen
Abbreviated transcription (Latin):
in eo omĩum rerum naturã consistere.
Uniuersitatis creaturȩ homo magna
quedam portio est: tantoq gradui est
cȩteris excellentior: quanto imagini
diuinȩ uicinior. Quantum cȩteris
creaturis premineat
homo dignitate uirtutis.
ex ipsa reuerentia discitur
creationis: dum omĩa dixit
ds̃. fiat et facta sunt: creare
uͦ hominẽ quadã ȩt̾ni consilii delibe¬
ratione uoluerit dicens: faciamꝰ ho¬
muiẽ ad imaginẽ & similitudinem
nrãm. Quia enĩ boni sumꝰ naturalit̾
conditi: culpȩ quodam mͦ merito con¬
tra natura sumꝰ effecti. Sic̃ p̃sciuit
ds̃ hominẽ peccaturũ: ita et p̾sciuit
suo arbitrio deꝑire potuisset. Origi¬
nalit᷑ adam et eua simul creati sunt:
specialit̾ uͦ postea mulier de latere
iuri formata ẽ. Parit᷑ ergo conditi
sunt utriq rationis ordine: ñ tam̃
parit᷑ temꝑis unitate. Uir ad im̃a¬
ginẽ dĩ factꝰ ẽ: mulier ad imaginẽ
uiri formata ẽ. Unde et illi lege na¬

Expanded text:
in eo omnium rerum naturam consistere patet. in eo omnium rerum naturam consistere patet. Universitatis creaturae homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et factvero hominem, cum quadam aeterni consilii deliberatione voluerit esse, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodammodo merito contra naturam mali sumus effecti. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit suo arbitrio deperire potuisset. 4. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter ergo conditi sunt uterque, rationis ordine, non pariter temporis unitate. 5. Vir ad imaginem Dei factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege na
Abbreviated transcription (Latin):
conciliatꝰ ẽ. homo⁊ uerũ etiã pax int᷑
homines et angłos reformata est. Dis¬
cordia igitur ante aduentũ xꝑi ho
teri testamento. ab hominib angłi.
despitiunt uel se salutari ab eis: uel¬
a iohanne factũ. ñ solũ reuerent᷑ angłs
suscipit: uerũ etiam ne faciat int̃clicit.
Ob hoc hõ inueteri testam̃to despicitur:
nec resalutatur ab angło: eo qđ homo
nondũ transisset in dõ. Suscipitur hõ
aut̃ a dõ: et reuerent᷑ salutatur ab angło.
Nam et mariam angłs gabriel legitur
salutasse: et iohanni angłm salutanti.
ab eodem angło dicitur. Nide ne feceris
conseruus enim tuus sum. et fr̃m tuors.
Per qđ agnoscitur ꝑ incarnationẽ dñicam:
pacem hominib fuisse. & angłis redditam.
sub cȩlo ꝓpt̾ hominẽ facta sunt:
homo aut̃ ꝓpt̾ seipsum. Inde
et omĩa ꝑ figurã: ad eiꝰ similitudinem
referuntur. Communia homini natura
stant. & in homine om̃ĩa contineri: atq

Expanded text:
conciliatus est homo, verum etiam pax inter conciliatus est homo, verum etiam pax inter angelos et homines reformata est. Discordia igitur ante adventum Christiteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt resalutari ab eis. a Joansuscipit, verum etiam ne faciat interdicit . Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. 140 Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse, et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod agnoscitur 141 per incarnationem dominicam pacem hominibus fuisse et angelis redditam. sub coelo propter hominem facta sunt, homo autem propter se ipsum; inde et omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia stant, et in homine omnia contineri, atque
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatẽ habet: necessitas ista penalis
est: et a beatis angłis omĩs pena longe
ẽ: qͥa nũqu̾a simul pena et beatitudo
conueniunt. Rursum si eos dicimus.
diũ solet: & scimꝰ illos dĩ uisionẽ quam
& desid̾ant. fastidire nͣ posse. Quid
gͦ ẽ. nͥ ut miro modo simul utrũq
credamꝰ: qͥa & desiderant et saciantur.
S desidant sine labore: et saciant᷑ sine
fastidio. Ne enĩ sit in desid̾io necessi¬
tas. desid̾antes satiantur & iterum
ne sit insatietate fastidiũ: saciati de¬
siderant. Uident ergo angłi faciem
patris ꝑ sacietatẽ: sed quia sacietas ista
fastidium nescit.⁊ angłi desidant in
eo ꝑspicere semꝑ Ubicũq inscriptu¬
ris scĩs ꝓ dõ angłs ponitur: non pat᷑.
non sp̃c sc̃s ponitur: sed ꝓ incarnatio¬
nis dispensatione solus filius intelligit᷑.
discordia int̾ homines & angłos fuit.
et homunes fecit. Eo quippe nato cla¬
in terra pax hominib bonȩ uoluntatis.

Expanded text:
necessitatem habet, necessitas ista poenalis necessitatem habet, necessitas ista poenalis est; 139 sed a beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus bere solet, et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non posse. 24. Quid ergo est nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant, et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit in satietate fastidium, satiari desiderant. Vident ergo angeli faciem Patris per satietatem; sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eum prospicere semper. 25. Ubicunque in Scripturis sanctis, pro Deo angelus ponitur, non Pater, non Spiritus sanctus, sed pro incarnationis dispensatione solus Filius intelligitur.discordia inter angelos et homines fuit. et hominibus fecit. Eo quippe nato, claIn terra pax hominibus bonae voluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
angłos habere creduntur: qđ ostendit᷑
testimonio angłi damheli loquentis.
Ego ueni inquit ut nuntiarẽ tibr: sed
princeps regni ꝑsarũ restitit michi.
Et post alia. Non est qui me aduuiet:
nͥ inichael pͥnceps nr̃. Itẽ om̃s homi¬
nes angłos habere ꝓbant᷑: loquente
dño in euangłio. Amen dico uobis. qͥa
angłieorũ semꝑ uident faciem patris
mei qui est incelis. Unde et petrus in
actib apłorũ cũ pulsaret ianuam: di¬
xerunt uitꝰ apłi. Non est petrus: sed
et uident: cur petrus apłs licit. in qu̾e
desid̾ant angłi conspicere: Itẽ. si eũ
non contuentur nec uident: quomͦ
iuxta seritentiam diũ angłi eorum
semꝑ uident faciem patris mei qui est
incelis: Sed bene utrũq est. Nã uera¬
cit̃ credimꝰ qđ dm̃ angłi et uident. et
uidere desicłant: et habent & habere
festinant. & amant et amare nituntur.
Si enĩ sic uidere desiderant. ut effec̾tu
desiderii ñ ꝑfruantur: desideriũ hoc

Expanded text:
angelos habere creduntur, quod ostenditur angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego, inquit, veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi . Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester . Item omnes homines angelos habere probantur, loquente Domino in Evangelio: Amen dico vobis quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in coelis. Unde et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam, dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed et vident, cur Petrus apostolus dixit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, nec vident, quomodo, juxta sententiam Domini, angeli eorum semper vident faciem Patris, qui in coelis est? Sed bene utrumque est. Nam veraciter credimus quod Deum angeli et vident et videre desiderant, et habent et habere festinant, et amant et amare nituntur. 23. Si enim sic videre desiderant, ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. Preuaricatores angłi etiam scĩ¬
tate amissa. non tam̃ amiserunt uiuacẽ
creaturȩ angelicȩ sensum. Triplici enum
modo p̾scientiȩ acumine uigent: idest
subtilitate naturȩ: exꝑientia temꝑm:
reuelatione suꝑnorum potestatum. Quo¬
tiens ds̃ quocũq flagello huic mundo
irascitur: ad ministeriũ uindicte apo¬
state angłi mittuntur: qui tamen di¬
uina potestate coercentur: ne tantiun
noceant quantũ cupiunt. Boni aũt an¬
geli ad ministeriũ salutis humanȩ de¬
putati sunt: ut curas administrent mun¬
di: et regant omĩa iussu dĩ. testante
apło. Nonne om̃s inquit sunt amnu¬
nistratorii spẽ in ministeriũ missi: ꝓpt̾
eos qui hereditatẽ capiunt salutis: An¬
geli corpora in qͥb hominib apparent.
de suꝑno aere sumunt: solidamq spe¬
ciem de celesti elemento induunt: per
quã humanis obtutib manifestius de¬
monstrent᷑. Singłe gentes prepositos

Expanded text:
verunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctiverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis? Angeli corpora in quibus hominibus apparent in superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento inducunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. Singulae gentes praepositos