comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sane tantumdẽ dixerim. quantum ad
salutis spectat optentum. non autẽ
ad meriti cumulum: quo indubitant̃
martyrium antecellit. Legimus.
Om̃is qui odit frẽm suum homici¬
da ẽ. Et item. Qui uiderit mulierẽ
ad concupiscendum eam: iam mec̾atꝰ¬
ẽ eã in corde suo. Quid planius quod
uoluntas ꝓ facto reputetur. ubi fac¬
tum excludit necessitas: Nisi forte
putetur in malo quam in bono effica¬
tior inueniri uoluntas. apud deum qͥ
caritas ẽ. et ꝓpintior ee̾ ad ulciscendũ
quam ad remunerandum miseracors
et miserator dñs. Quomͦ is qui alieno
teneri se debito forte in extremis posi¬
tus recolit. si desit unde ꝑsoluat. sola
nichilominus penitentia et cordis con¬
tritione optinere ueniam creditur.
ne iam ꝓ eo dampnetur. sic sola fides
et mentis ad deum conuersio. sine effu¬
ti. Et sicut nulla illi penitentia remit¬
ditur peccatum. si cum possit. non re¬
stituit ab latum: sic et huic nulla

Expanded text:
sane tantumdem, dixerim, quantum ad sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se teneri forte in extremis positus recolit, si desit unde persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jam pro eo damnetur: sic sola fides et mentis ad Deum conversio, sine effuri. Et sicut nulla illi poenitentia remittitur peccatum, si, cum possit, non restituit ablatum: sic et huic nulla
Abbreviated transcription (Latin):
rio quidem non interrogatam. mar¬
tyrio tamen idoneam: Si recordatꝰ
fuerit homo necdum se salutis ꝑct¬
pisse mysterium. et dolens penitensq
toto desiderio expetierit. s assequi mor¬
tis celeritate p̃occupatus nequiuerit.
damnabit fidelem suum ds. dam¬
nabit inquam hominem ꝓse etiam
paratum mori: Paulus dicit. Nemo
Hunc ergo qui in articulo mortis non
solum inuocat dnm̃ iħm. s ipsius qͦ:
toto desiderio expetit sacramentum.
dicemus aut non loqui in sp̃u scõ.
et falsus erit apls: aut et eum spũ scõ
dampnari: Saluatorem habet ha¬
bitantem ꝑfidem in corde. et in ore
ꝑ confessionem. et cum saluatore dan¬
nabitur Procerto eum non aliun¬
de martirium nisi ex fidei merito il¬
lam obtinuerit p̃rogatiuam. ut sin¬
gulariter uice baptismi secure susci¬
piatur: non uideo eur non ipsa equȩ
et sine martyrio apud deum tantũ¬
dem possit. eui et sine martyrii pro¬
bamento ꝓculdubio innotescit. Possit

Expanded text:
rio quidem non interrogatam, marrio quidem non interrogatam, martyrio tamen idoneam? Si recordatus fuerit homo, necdum se salutis percepisse mysterium, et dolens poenitensque toto desiderio expetierit, sed assequi mortis celeritate praeoccupatus nequiverit; damnabit fidelem suum Deus? damnabit, inquam, hominem pro se etiam paratum mori? Paulus dicit: Nemo Hunc ergo qui in articulo mortis non solum invocat Dominum Jesum, sed ipsius quoque toto desiderio expetit Sacramentum; dicemus aut non loqui in Spiritu sancto, et falsus erit Apostolus; aut et cum Spiritu sancto damnari? Salvatorem habet habitantem per fidem in corde, et in ore per confessionem; et cum Salvatore damnabitur! Pro certo, cum non aliunde martyrium, nisi ex fidei merito illam obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit
Abbreviated transcription (Latin):
uiauerit. Uide etiam ne forte obhoc
saluator cum diceret. qui crediderit
et baptiratus fuerit saluus eris. cau¬
de et uigilanter non repetierit. qui
uero baptiratus non fuerit. sed tan¬
tum qui uero inquit non crediderit
condemnabitur: nimirum innu¬
ens solam interdum fidem suffice¬
re ad salutẽ. et sine ipsa susficere
nichil. Quappter et si martirum
uicẽ baptismi posse implere coñ¬
ceditur: non plane hoc facit pęna.
s ipsa. Nam absq ipsa quidẽ marti¬
rium nisi pena: Quȩ ergo martirio
p̃stat ut absq ulla dubietate ꝓ bap¬
tismate reputetur ipsa ita infirma
et imbecillis ꝑ se erit. ut quod dare
alderi uallet. sola non ualeat obtinere:
Est ꝓrsus sanguinis ꝓ xp̃o effusio.
magnȩ euiusdam fidei indubitata
ꝓbatio: non deo tamen s hominib.
S quid si deus qui ꝓfecto ad ꝓbandũ
quod uult nullis indiget exꝑimentis.
equȩ magnam in corde cunuspiam in
pace morientis inspicit fidem. mardy¬

Expanded text:
viarit. Vide etiam ne forte ob hoc viarit. Vide etiam ne forte ob hoc Salvator cum diceret: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; caute et vigilanter non repetierit, Qui vero baptizatus non fuerit; sed tantum: Qui vero, inquit, non crediderit, condemnabitur : nimirum innuens solam interdum fidem sufficere ad salutem, et sine ipsa sufficere nihil. Quapropter etsi martyrium vicem Baptismi posse implere conceditur, non plane hoc facit poena, sed ipsa fides. Nam absque ipsa quid est martyrium, nisi poena? Quae ergo martyrio praestat, ut absque ulla dubietate pro Baptismate reputetur; ipsa ita infirma et imbecillis per se erit, ut quod dare alteri valet, sola non valeat obtinere? Et prorsus sanguinis pro Christo effusio magnae cujusdam fidei indubitata probatio est, non Deo tamen, sed hominibus. Sed qui si Deus profecto ad probandum quod vult, nullis indiget experimentis, aeque magnam in corde cujuspiam in pace morientis inspicit fidem, marty
Abbreviated transcription (Latin):
nus cum aliquos p̃misisset quos
scriptura commemorat inuisibilit̃
quidem. non tamen etiam uisibili¬
ter sc̃ĩficatos: tandem infert. Ex hi
colligitur ait. inuisibilem scĩficationẽ
quib dam affuisse et ꝓfuisse sine
uisibilib sacramentis. quȩ pro tem¬
poꝵ diuersitate mutata sunt: ut
alia tunc fuerunt et alia modo sint.
Et paulo post. Nec tamen inquit
uisibile sacramentum om̃ino conten¬
nendum: nam contemptor eius in¬
uisibiliter scĩficari non potest. Ubi
satis euidenter ostendit. fidelem et
conuersum ad dñm. non si nequiue¬
rit s si contempserit baptuari. fru¬
etu pͥuari baptismatis. Ab his er-¬
go duab columnis. augustinum
de michi auellor. Cum his inquã
me aut errare aut saꝑe fateor. cre¬
dens et ipse sola fide hominem
posse saluari. cum desiderio ꝑcipi¬
endi sacramentum. si tamen pio ad¬
implendo desiderio inors anticipan ᷤ.
seu alia quecumq uis inuĩcibilis ob¬

Expanded text:
nus, cum aliquos praemisisset, quos nus, cum aliquos praemisisset, quos Scriptura commemorat invisibiliter quidem, non tamen etiam visibiliter sanctificatos, tandem infert: « Ex his colligitur, » ait, « invisibilem sanctificationem quibusdam adfuisse et profuisse sine visibilibus sacramentis, quae pro temporum diversitate mutata sunt, ut alia tunc fuerint, et alia modo sint. » Et paulo post: « Nec tamen, » inquit, « visibile sacramentum omnino contemnendum: nam contemptor ejus invisibiliter sanctificari 629 non potest . » Ubi satis evidenter ostendit, fidelem et conversum ad Dominum, non si nequiverit, sed si contempserit baptizari, fructu privari Baptismatis. 8. Ab his ergo duabus columnis, Augustinum difficile avellor. Cum his, inquam, me aut errare, aut sapere fateor: credens et ipse, sola fide hominem posse salvari, cum desiderio percipiendi sacramentum: si tamen pio adimplendi desiderio mors anticipans, seu alia quaecunque vis invincibilis ob
Abbreviated transcription (Latin):
atus cipͥanus non leue documentũ
assumit. Et addit. Quod etiam atq
etiam considerans. inuenio inquit ñ
tanien passionem ꝓ nomine xp̃i. id
quod ex baptismo deerat posse sup¬
plere. s etiam fidem conuersionemq
cordis. fi forte ad celebrandum mi¬
sterium baptismi. in angustiis dem¬
poꝵ succuri non potest & infra.
Quantum itaq ait ualcat etiam si¬
ne uisibili sacramento baptisimi. qͦd
ait apłs. corde creditur ad iustitiam.
ore autẽ confessio fit ad salutẽ: in illo
latrone declaratum ẽ. S tunc inqͥt
impletur inuisibiliter. cum misteri¬
um baptismi. non contemptus reli¬
gionis. s articulus necessitatis exelu¬
dit. Et quidem non ignoro retracta¬
re ipsum. id quod posuerat testimo¬
nium de latrone. minusq idoneum
ad comprobandam illam sententiã
confiteri. eo quod sane incertum sit
ꝓsequitur. et multipliciter confir¬
mat: nec uspiam nisi fallor retrac¬
tasse reꝑies. Itemꝰ Alio loco augusti¬

Expanded text:
atus Cyprianus, non leve documentum atus Cyprianus, non leve documentum assumit. » Et addit: « Quod etiam atque etiam considerans, invenio, » inquit, « non tantum passionem pro nomine Christi id quod ex Baptismate deerat posse supplere; sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium Baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Et infra: Quantum itaque, » ait, « valeat etiam sine visibili sacramento Baptismi quod ait Apostolus: Corde creditur ad justitit ad salutem , in illo latrone declaratum est. Sed tunc, » inquit, « impletur invisibiliter, cum mysterium Baptismi non contemptus religionis, sed articulus necessitatis excludit . » Et quidem non ignoro retractare ipsum id quod posuerat testimonium de latrone, minusque idoneum ad comprobandam illam sententiam confiteri, eo quod sane incertum sit prosequitur, et multipliciter confirmat; nec uspiam, nisi fallor, retractasse reperies. Item in alio loco Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
facile fateor assentire. si non firmior
induxerit. uel ratio ad intelligendum:
uel ad credendum auctoritas. Sed
miror admodum si nouus iste noua¬
rum inuentor assertionum. et assertor
inuentionum. inuenire in hoc ratio¬
ne potuerit. quȩ scõs patres latuerit
ambrosium et augustinum. siue
auctoritatẽ eoꝵdem auctoritate po¬
tiorẽ. Nam si nescit: uterq id ẽ pro¬
fecto sensit quod fatemur sentire
et nos. Librum certe ambrosii de mor
non dissimulet si recolit. et aduercet¬
ret sine dubio scm̃. homini non
baptiato et mortuo. fidenter de so¬
la fide salutẽ p̃sumere. et tribuere
indubitanter bonȩ uoluntati: qͦd
defuit facultati. Legat et augusti¬
ni de unnco baptismo librum quar¬
tum. et se uel agnoscat imprudent̃
deceptum: uel ꝓbet impudenter ob-¬
stinatum. Baptismi inquit uicem
aliquando implere passionem. de la¬
trone illo cuinon baptirato dictum
c̃ hodie mecum eris in paradyso. be¬

Expanded text:
facile fateor assentire, si non firmior facile fateor assentire, si non firmior induxerit vel ratio ad intelligendum, vel ad credendum auctoritas. 7. Sed miror admodum, si novus iste novarum inventor assertionum, et assertor inventionum, invenire in hoc rationem potuerit, quae sanctos Patres latuerit Ambrosium et Augustinum, sive auctoritatem eorumdem auctoritate potiorem. Nam si nescit, uterque idem profecto sensit, quod fatemur sentire et nos. Librum certe Ambrosii de mortnon dissimulet si recolit: et advertet sine dubio, Sanctum homini non baptizato et mortuo fidenter de sola fide salutem praesumere, et tribuere indubitanter bonae voluntati, quod defuit facultati . Legat et Augustini de unico Baptismo librum quartum: et se vel agnoscat imprudenter deceptum, vel probet impudenter obstinatum. « Baptismi, » inquit, « vicem aliquando implere passionem, de latrone illo, cui non baptizato dictum est, Hodie mecum eris in paradiso , be
Abbreviated transcription (Latin):
tam diu credendum ẽ. antiqua ua-¬
luisse sacramenta. quam diu palam
interdicta non fuisse constiterit. An
uero ultra: penes deum ẽ. non meum
disfinire. Porro in maiori etate quis¬
quis post uulgatum ubiq baptisim
remedium renuit iam baptirari: ge¬
nerali originaliq maculȩ addit et
ex ꝓprio crimen suꝑbiȩ. duplicem
secum portans iustissime damnati¬
onis causam. si sic de corpore exire
contigerit. Tamen si ante exitum
resipuerit. et uoluerit et petierit
baptitari. s mortis p̃occupatus arai¬
culo. forte optinere nequiuerit: dum
non desit fides recta. spespia. caritas.
sincera. ꝓpitius sit mͥ deus. quia huic
ego ob solam aquã si defuerit. nequa¬
quam om̃ino possum desꝑare salutẽ.
nec uacuam credere fidem. nec confun¬
dere spem. nec excidere caritatẽ. tm̃
si aquam non contemptus: s sola
ut dixi ꝓhibeat imposibilitas. Si
quis aliter sapit. uiderit unde sibi
quod asserit ꝑsuaseritnam me non

Expanded text:
tandiu credendum est antiqua vatandiu credendum est antiqua valuisse sacramenta, quandiu palam interdicta non fuisse constiterit. An vero ultra? Penes Deum est, non meum definire. Porro in majori aetate quisquis post vulgatum ubique Baptismi remedium renuit jam baptizari, generali originalique maculae addit et ex proprio crimen superbiae, duplicem secum portans justissimae damnationis causam, si sic de corpore exire contigerit. Tamen si ante exitum resipuerit, et voluerit, et petierit baptizari, sed mortis praeoccupatus articulo forte obtinere nequiverit; dum non desit fides recta, spes pia, charitas sincera: propitius sit mihi Deus, quia huic ego ob solam aquam, si defuerit, nequaquam omnino possum desperare salutem, nec vacuam credere fidem, nec confundere spem, nec excidere charitatem: tantum si aquam non contemptus, sed sola, ut dixi, prohibeat impossibilitas. Si quis aliter sapit, viderit unde sibi quod asserit persuaserit: nam me non
Abbreviated transcription (Latin):
penitus salutis remedio uacua tran¬
sierunt. dum et circumcisio quȩ illo
usq uiguerat. ꝓdee̾ iam subripiente
baptisiate non auderet. et baptis¬
mna qm̃ adhuc lateret. non succurte¬
ret. Forsan dormiebat eo temporis
d̾s. nec fuit interim qui redimeret.
neq qͥui saluum faceret. Satis
quod dannatio non bapticatoꝵ. et fru¬
stratio circumeisoꝵ. et euacuatio saeri¬
ficioꝵ. quȩ forte contra originale pec¬
catum ritus obseruabat antiquus.
generaliter iam tunc minime ceꝑit.
quando nichodemo elam dictum ẽ.
est. ite docete om̃s gentes. baptirantes
eos in nomine patris & filii &e sp̃c sc̃i.¬
s: ex eo tempore tm̃ cuiq cepit antiqͣ
obseruatio non uałe.& non baptiratus
quisq noui p̃cepti reus existere: ex quo
p̃ceptum ipsum in excusabilit̃ ad eius
potut ꝑuenire noticiam. Sane paruu¬
lis et necdum ratione utentib quia
sola creditur nocere peccati conta¬
gio. non etiam mandati p̃uaricatio:

Expanded text:
penitas salutis remedio vacua tranpenitas salutis remedio vacua transierunt, dum et circumcisio quae illo usque viguerat, prodesse jan subripiente Baptismate non auderet: et Baptisma, quoniam adhuc lateret, non succurreret Forsan dormiebat eo tempore Deus, nec fuit interim qui redimeret, neque qui salvum faceret. CAPUT quod damnatio non baptizatorum, et frustratio circumcisorum, et evacuatio sacrificiorum, quae forte contra originale peccatum ritus observabat antiquus, generaliter jam tunc minime coeperit, quando Nicodemo clam dictum est:est, Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spi ex eo tempore tantum cuique coepit antiqua observatio non valere, et non baptizatus quisque novi praecepti reus existere, ex quo praeceptum ipsum inexcusabiliter ad ejus potuit pervenire notitiam. Sane parvulis et necdum ratione utentibus, quia sola nocere creditur peccati contagio, non etiam mandati praevaricatio;
Abbreviated transcription (Latin):
illos om̃s dicimus. quia baptirati non
sunt: Fit ergo iniuria antiquo illi
dei eque mandato. si nouo adhuc fur¬
tiue quodammͦ suꝑueniente. non ta¬
men subueniente. illud ita subito e¬
uanuisse putetur: ut ꝓdee̾ deinceps
non ualeret. Et quidem quam lon¬
ge post putas publice p̃dicatũ et cla¬
matum suꝑ tecta fuisse. si circumci¬
damini. xp̃c uobis non ꝓderit: Quo¬
modo deinde stabit illud. quia a dieb
ioħis baptistȩ regnum cȩloꝵ uim pati¬
tur. si p̃cipue tunc temporis contigisse
constiterit huniscemodi a regno uio¬
lentam interclusionem. qualis quidẽ
nec ante fuerit. nec post futura sit:
Sanccito quippe noui misterii de¬
creto. s adhuc secreto. quisnam que¬
so morientib interim ad regnum
patet accessus. dum et uetus iam defi-¬
cit. qm̃ a nouo excluditur: et nouum
tamen non subuenit. qm̃ dum nesci¬
tur non ꝑcipitur Oinfelicissima
illa tempora. quȩ sola a seculis om̃i

Expanded text:
illos omnes dicimus, quia baptizati non illos omnes dicimus, quia baptizati non sunt? Fit ergo injuria antiquo illi Dei aeque mandato, si novo adhuc furtive quodammodo superveniente, non tamen subveniente, illud ita subito evanuisse putetur, ut prodesse deinceps non valeret. Et quidem quam longe post puta; publice praedicatum et clamatum super tecta fuisse: Si circumcidamini, Christus vobis non proderit? Quomodo deinde stabit illud, quia a diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur , si praecipue tunc temporis contigisse constiterit hujuscemodi a regno violentam interclusionem, qualis quidem nec ante fuerit, nec post futura sit? Sancito quippe novi mysterii decreto, sed adhuc secreto; quisnam, quaeso, morientibus interim ad regnum patet accessus, dum et vetus jam deficit, quoniam a novo excluditur: et novum tamen non subvenit, quoniam, dum nescitur, non percipitur? O infelicissima illa tempora! quae sola a saeculis omni
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt. At uero quis nesciat et
alia p̃ter baptisimum contra origi¬
nale peccatum remedia. autiquis
non defuisse temporib : Abrahȩ
quidem et seminieius. circumeisi¬
onis sacramentum in hoc ipsum di¬
uinitus traditum ẽ. In nationibus
uero quotquot inuenti fideles sunt.
actultos quidem fide et sacrifitiis
credimus expiatos. paruulis autẽ¬
etiam solam ꝓfuisse unmo et suf¬
fecisse parentum fidem. Porro hoc
ita usq ad baptisini tempora ꝑdu¬
rasse: quo uno substituto. uacasse ce¬
tera. Querimus itaq baptismi tẽ¬
pus ex quo ceꝑit. Ex quo inquit pri¬
mum dictum ẽ nisi qui renatus.
et cedera. Tene ergo firmiter. dictũ
hoc ad nichodemum utiq amicũ
iħu. occultum tamen ꝓpter metũ
udeoꝵ: occultumq illud de nocte
requisisse colloquium. Quanta
autẽ putas obisse interim ut de
gͥentib taceam milia circumcisoꝵ.
cum necdum in lucẽ ꝓdiertt. quod
de baptismo tunc in tenebris dice¬
batur Quid igitur: Dannatos

Expanded text:
tuerunt. At vero quis nesciat et tuerunt. At vero quis nesciat et alia praeter Baptismum contra originale peccatum remedia antiquis non defuisse temporibus? Abrahae quidem et semini ejus, circumcisionis sacramentum in hoc ipsum divinitus traditum est . In nationibus vero, quotquot inventi sunt fideles, adultos quidem fide et sacrificiis credimus expiatos, parvulis autem solam profuisse, imo et suffecisse parentum fidem. Porro hoc ita quidem usque ad Baptismi tempora perdurasse: quo uno substituto, vacasse caetera. 5. Quaerimus itaque Baptismi tempus ex quo coeperit. Ex quo, inquit, primum dictum est: Nisi quis renatus fuerit, etc. Tene ergo firmiter dictum hoc ad Nicodemum, utique amicum Jesu, occultum tamen propter metum Judaeorum; occultumque illud de nocte requisisse colloquium. Quanta autem putas obisse interim ut de gentibus taceam millia circumcisorum, cum necdum in lucem prodierit quod de Baptismo tunc in tenebris dicebatur? Quid ergo? damnatos
Abbreviated transcription (Latin):
excusationem non habent de peccato.
Unde et aiebat. Ego palam locutꝰ
sum mundo: et in occulto locutus
sum nichil. Non quod suosdome¬
sticos multa in occulto pͥuatimq ñ
docuerit. s quod tanquã nichilũ
interim reputaret. et nec penam nec
p̃mium ea agere quȩ in secreto tra¬
debat iudicaret: donec de medio
fierent et ꝓdirent in lumine. De¬
niq et dicebat. quod dico uobis in
tenebris dicite in lumine. ut me¬
rito uidelicet iam audientib obe¬
dientiȩ uel meritum aseriberet uel
contemptum: cũ in medio ꝓferren¬
tur. Item qui uos audit inquit me
audit: et qui uos sꝑut me sꝑnit.
Ac sidiceret. Iudicium metim inter
obedientes et contennentes. non de
mea secreta traditione. s de ur̃a publi¬
ca p̃dicatione pendebit. S forde ali¬
quis dicat. Eos quidem qui non au¬
dierunt et si non de condemptu u¬
dicari. dannari tamen ꝓpter origi¬
nale peccatum. a quo utiq nisi ꝑ
lauaerum emundari minime po¬

Expanded text:
excusationem non habent de peccato suo . excusationem non habent de peccato suo . Unde et aiebat: Ego palam locutus sum mundo, et in occulto locutus sum nihil . Non 627 quod suos domesticos multa in occulto privatimque non docuerit: sed quod tanquam nihilum interim reputaret; et nec poenam, nec praemium ea agere quae in secreto tradebat, judicaret, donec de medio fierent, et prodirent in lumine. Denique et dicebat: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine ; ut merito videlicet jam audientibus obedientiae vel meritum adscriberet, vel contemptum, cum in medio proferrentur. Item: Qui vos audit, inquit, me audit; et qui vos spernit, me spernit: ac si diceret, Judicium meum inter obedientes et contemnentes, non de mea secreta traditione, sed de vestra publica praedicatione pendebit. 4. Sed forte aliquis dicat, eos quidem qui non audierunt, etsi non de contemptu judicari, damnari tamen propter originale peccatum, a quo utique nisi per lavacrum emundari minime po
Abbreviated transcription (Latin):
ba eoꝵ. quia dissimulari iam nonua¬
let auditus. ꝓfecto in excusabilis ẽ
contemptus. ¶ ulta pro¬
fec¬
to scienda nesciuntur
aut
sciendi in curia. aut
discendi desidia: aut uerecundia.
inquirendi. Et quid̃ huiusmodi
ignorantia non habet excusationẽ
S nunquid forte tale ẽ hoc. quod
inquisitum humano possit ad disci
magifterio: Homo hominis nisu ip¬
quantominus diuinum quis poterit
inuestigare consilium. nisi eui ipse uo¬
luerit reuelare:Audi deniq ipsum.
Si non uenissem ait et locutus eis ñ
fussem: peccatum non haberent. Non
dieit simpliciter: et locutus non fuis¬
sem. s inter serens eis. et locutus eis in¬
quit non fuissem. oftendens sine du¬
bio non ante censeri in excusabiles de
contemptu: quam ad ipsoꝵ usq no¬
ticiam iussio ꝑueniret. Nam si locu¬
tus quidem fuisset s non eis. in obedi¬
entiȩ culpam ignorantia nichilomi¬
nus excusaret. Nunc autem inquit
qm̃ locutus sum et locutus sum eis:

Expanded text:
ba eorum; quia jam dissimulari non vaba eorum; quia jam dissimulari non valet auditus, profecto inexcusabilis est et contemptus. 3. Multa profecto scienda nesciuntur, aut sciendi incuria, aut discendi desidia, aut verecundia inquirendi. Et quidem hujusmodi ignorantia non habet excusationem. Sed numquid forte tale est hoc, quod inquisitum humano possit addisci magisterio? Homo hominis nonnisi ipquanto minus divinum quis poterit investigare consilium, nisi cui ipse voluerit revelare? Audi denique ipsum. Si non venissem, ait, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent. Non dicit simpliciter. Et locutus non fuissem; sed interserens eis, et locutus eis, inquit, non fuissem: ostendens sine dubio non ante censeri inexcusabiles de contemptu, quam ad ipsorum usque notitiam jussio perveniret. Nam si locutus quidem fuisset, sed non eis; inobedientiae culpam ignorantia nihilominus excusaret. Nunc autem, inquit, quoniam locutus sum, et locutus sum eis,
Abbreviated transcription (Latin):
tione. naturalis lex ignorare non
sineret. quale uerbi grã illud ẽ. Qͦd
tibi non uis fieri: alii ne fereris. Fac¬
ticium magis quodammͦ ẽ. et non na¬
turale mandatum. Quenam enim
natura seu ratio docet. internã ȩt̾nãq
pere. cuius foris corpus ꝑfusum uisi¬
bili non fuerit elemento: Sacramen¬
tum dei altissimi ẽ. suscipiendum ñ
discutiendum. uenerandum non di¬
iudicandum. fide sortitum non in¬
natum. traditione sanccitum: non
ad inuentum ratione. Porro fidem
necesse ẽ ut auditus p̃cesserit. dicente
apło. Ergo fides ex auditu. Quod
audiretur:: quo pacto queso exigi de¬
beat et antequam audiretur Wide
autem quomͦ huc refugit apłs. et
de solo auditu conuineit incredulos.
S dico inquit. Nunquid non au¬
dierunt: Ac si dicat. Excusari po¬
terant: si non audissent. Ubi enim
non ẽ lex: nec p̃uaricatio. Nunc uero
cum in omẽm t̾ram exierit somis pre¬
dicantium. et in fines orbis terrȩ uer¬

Expanded text:
tione naturalis lex ignorare non tione naturalis lex ignorare non sineret, quale, verbi gratia, illud est: Quod tibi non vis fieri, alii ne feceris . Factitium magis quodammodo est, et non naturale mandatum. Quaenam enim natura seu ratio docet, internam aeternamque pere, cujus corpus foris perfusum visibili non fuerit elemento? Sacramentum Dei Altissimi est suscipiendum, non discutiendum; venerandum, non dijudicandum; fide sortitum, non innatum; traditione sancitum, non adinventum ratione. Porro fidem necesse est ut auditus praecesserit, dicente Apostolo: Ergo fides ex auditu. Quod audiretur, quo pacto, quaeso, exigi debeat et antequam audiretur? Vide autem quomodo huc refugit Apostolus, et de solo auditu convincit incredulos. Sed dico, inquit, Nunquid non audierunt? ac si dicat: Excusari poterant, si non audissent. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Nunc vero cum in omnem terram exierit sonus praedicantium, et in fines orbis terrae ver
Abbreviated transcription (Latin):
cupiam de xp̃o assenserim. quod
magis ab antixp̃o merito formida
suam in pharetra: ut sagitaret in
obscuro rectos corde. Quanti namq
interim toto orbe non baptirati mo¬
riuntur. ꝓfecto ignorantes. quid cũ
nichodemo iħc noctu secretoq con¬
fabuletur. Quid ergo: Recdum
ler ꝓmulgatur. et iam p̃uaricantes
tenentur. Et quomͦ inquit credent
in eum uulgata. necdum audita pre¬
dicatio ẽ. et uxta pigri ac nequam
serui sententiam tam durus ẽ dñs.
ut necdum sata iam metere ue¬
uit. et non sparsaco lligere: Ab¬
sit. Sed audi magi huius rei ue¬
ritatem. Qui unus ẽ magister in
cȩlo et in terra. ei quimo gister tã¬
men in isrł erat. fami liari pͥua¬
toq colloquio tradebat quod trade¬
ret. non quod doceret. non quod ex¬
igeret et ͤ absentib. non unde p̃scri¬
beret et his qui non audierant. Ual¬
de quippe iniuste exigitur obeditio:
ubi non p̃cessit auditio. Neq enĩ
tale ẽ hoc. quod et absq ꝓmulga¬

Expanded text:
cuipiam de Christo assenserim, quod cuipiam de Christo assenserim, quod magis ab Antichristo merito formidatsuam in pharetra, ut sagittaret in obscuro rectos corde. 2. Quanti namque interim toto orbe non baptizati moriuntur, profecto ignorantes, quid cum Nicodemo Jesus noctu secretoque confabuletur? Quid ergo? necdum lex promulgatur, et jam praevaricantes tenentur? Et quomodo, inquit, credent in eum dicatio est: et juxta pigri ac nequam servi sententiam tam durus est Dominus, ut necdum sata jam metere velit, et non sparsa colligere? Absit. Sed audi magis hujus rei veritatem. Qui unus est Magister in coelo et in terra, ei qui magister tantum in Israel erat, familiari privatoque colloquio tradebat quod traderet; docebat quod doceret, non quod exigeret et ab absentibus, non unde praescriberet et his qui non audierant. Valde quippe injuste exigitur obeditio, ubi non praecessit auditio. Neque enim tale est hoc, quod et absque promulga
Abbreviated transcription (Latin):
cuꝑet non ualeret. tamen om̃ino dam¬
nari. Ubi pͥmo de temporis quidẽ
p̃fixione. durum nimis absterumq
uidetur. ut uidelicet uerbum adhuc
absconditum palam iam noceat. et
ante uidex feriat quam minetur. qͦd¬
q interim in tenebris loquar et in
aure salua tor. nondum quidẽ
saluet quia nondum apparet.
et iam mund um impleat condem¬
natis. Ita ne ergo uerbum salutis et
p̃ceptũ uitȩ non pͥus uitam re¬
stituere ualuit. quam mortẽ
inflixerit. idq eo innocentib quo
et nescientib adhuc uoluntatem
dnĩ sui: Num gentẽ ignorantem
et iustam. ut cum ethnico loquam᷑
debuit int̾ficere ds: Quis ita sapi¬
at: Non equidem uitȩ concordat
auctori. morte nimirum quam ex¬
t̾minare uenerat uti mox in initio
uiarum suarum ad p̃iudicium se¬
culi. cȩlesti adhue recentissimum
ignorantis edictum. Nefas ẽ ꝓfecto
sentire de omĩum largitore bonoꝵ:
quod tam malum pͥncipium dede¬
rit adueniens. Omime ꝓrsus id ego

Expanded text:
cuperet non valeret, tamen omnino damcuperet non valeret, tamen omnino damnari. Ubi primo de temporis quidem praefixione durum nimis austerumque videtur, ut videlicet verbum adhuc absconditum palam jam noceat, et ante judex feriat quam minetur; quodque interim in tenebris loquitur et in aure Salvator, nondum quidem salvet, quia nondum apparet, et jam mundum impleat condemnatis. Itane ergo verbum salutis et praeceptum vitae non prius vitam restituere valuit, quam mortem inflixerit; idque eo innocentibus, quo et ne scientibus adhuc voluntatem Domini sui? Num gentem ignorantem et justam ut cum etnicho loquamur debuit interficere Deus? Quis ita sapiat? Non equidem vitae concordat Auctori, morte nimirum, quam exterminare venerat, uti mox in initio viarum suarum ad praejudicium saeculi, coeleste adhuc recentissimum ignorantis edictum. Nefas est profecto sentire de omnium largitore bonorum, quod tam malum principium dederit adveniens Minime prorsus id 626 ego
Abbreviated transcription (Latin):
men non oportet litigare. s magis pa¬
cientem eẽ ad om̃s. Ideoq non querimꝰ
pugnas uerboꝵ: nouitates quoq uocũ
iuxta apłicam doctrinam euitamus.
Patrum caren omonimus sententias
ac uerba ꝓferimus: et non nr̃a. Nec
enim sapientiores sumus
patres nr̃i. Abundet sa
in suio sensu qui uult qͣn
uult: dum mͦ nos patiatur in scrip¬
turarum sensib abundare. quomͦ
dicit apłs. non quod sufficientes simꝰ
cogitare aliquida nob tanquã ex no¬
bis: s susficientia nrã ex deo est.
Scribis itaq quendam asserere nescio
quem. nam non nominas. ex quo pͥ¬
mum dictum a dño legitur. nisi qͥs
renatus fuerit ex aqua et spũ sc̃o.
non intrabit in regnum cęloꝵ: ex eo
neminem absq eodem ꝑcepto actua¬
liter iisibili sacramento. uel eius uice
martirio. ullatenus potuisse saluari.
S et si forte illud quispiam cum ue¬
ra fide. et contritione cordis expeteret.
s p̃uentus mortis articulo assequi qͦd

Expanded text:
men non oportet litigare, sed magis pamen non oportet litigare, sed magis patientem esse ad omnes . Ideoque non quaerimus pugnas verborum; novitates quoque vocum juxta apostolicam doctrinam evitamus. Patrum tantum opponimus sententias, ac verba proferimus, et non nostra: nec enim sapientiores sumus quam patres nostri. Abundet sane in suo sensu qui vult quantum vult, dummodo nos patiatur in Scripturarum sensibus abundare, quomodo dicit Apostolus: Non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est Scribis itaque quemdam asserere nescio quem nam non nominas ex quo primum dictum a Domino legitur: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non intrabit in regnum coelorum , ex eo neminem absque eodem percepto actualiter visibili sacramento, vel ejus vice martyrio, ullatenus potuisse salvari; sed etsi forte illud quispiam cum vera fide et contritione cordis expeteret, sed praeventus mortis articulo assequi quod
Abbreviated transcription (Latin):
i tibi uideor tardius. lxxi¬
rescripsisse. scito me tarde
quoq accepisse: ad quod
rescriberem. Nam quod miseras non
continuo ad me usq ꝑlatum ẽ. s pon¬
tiniaci diu aute retentum. Porro ubi¬
accepi: moram minime feci. ireseri¬
uendo. Ceterum id breuius quam
tua forte deposcebat intentio. s non
plane quam mea occupatio sineret.
Curaui tamen ne te uteumq lateret.
quicquid suꝑ interrogatis ego sentirẽ.
tuo sane eadem mea sensa et ocio et
ingenio plenius astruenda relinquenᷤ:
si ita oportere cognoueris. Nec dubito
ad manum tibi eẽ rationes certas. et con¬
gruas auctoritates: quib facile id possis.
Is ergo cuius me respondere assertionib
iubes. et nomen taces. tibi nouerit a
me suꝑ consultis quod sentio dictum.
non sibi contradictum. etiam siquid
aliter ab ipso sapius. Nam si uerũ
nos sapimus: ueritas ei contradicit ñ
nos. Sed enim si non confunditur ac¬
quiescere ueritati. et ueritas cum eo sa¬
pit et nos. Sinautem: seruum dei ta¬

Expanded text:
i tibi videor tardius rescripsisse, scito me tarde quoque acrescriberem. Nam quod miseras, non continuo ad me usque perlatum est, sed Pontiniaci diu ante retentum. Porro ubiaccepi, moram minime feci in rescribendo. Caeterum id brevius, quam tua forte deposcebat intentio: sed non plane quam mea occupatio sineret. Curavi tamen ne te utcunque lateret quidquid super interrogatis ego sentirem, tuo sane eadem mea sensa et otio, et ingenio plenius astruenda relinquens, si ita oportere cognoveris. Nec dubito ad manum tibi esse rationes certas, et congruas auctoritates, quibus facile id possis. Is ergo, cujus me respondere assertionibus jubes, et nomen taces, tibi noverit a me super consultis quod sentio dictum, non sibi contradictum, etiamsi quid aliter ab ipso sapimus. Nam si verum nos sapimus, veritas ei contradicit, non nos. Sed enim si non confunditur acquiescere veritati, et veritas cum eo sapit, et nos. Sin autem, servum Dei ta
Abbreviated transcription (Latin):
ris. ñ minꝰ utiq reguo. qͣm sacerdotio:
Ut enĩ clericalis constat ñ ẽẽ dignita¬
tis regũ stipendiis militare: sic uec
regiȩ maiestatis. rem fortiũ ãministra
re ꝑcłicos: Peniq qͥsnã regũ suȩ um¬
quã militie. cłicũ p̃fecit inbellẽ: ꝙ non

Expanded text:
ris, non minus utique regno quam sacerdotio? ris, non minus utique regno quam sacerdotio? Ut enim clericalis constat non esse dignitatis regum stipendiis militare, sic nec regiae majestatis, rem fortium administrare per clericos. Denique quisnam regum suae unquam militiae clericum praefecit imbellem, et non
Abbreviated transcription (Latin):
decanus. p̃positusq in diuersis eccłiis:
nichil horum tñ tam eũ qm regis delec¬
tat uocitari dapiferum: O noua & ex¬
osa ꝑuersitas: Itane plus decet homi¬
nis qͣm cłi famulũ noĩari. ac terreni
qͣm celestis dici regis officialẽ. altioris
ducitur dignitatis: Qui clero militi¬
am. forum anteponit ȩccłiȩ. diuinis ꝓ¬
fecto humana: celestib p̃ferre terrena
conuincitur: Ergo pulcͥus. ẽ. uocari
dapiferũ. qm decanũ. qͣm archidiacho¬
nũ : Est eqͥdẽ. s laico. non clerico.
militi. uͨ diacono: Mira s ceca ambitio.
mag̃ imis qͣm sũmis delectari: & cui
sunes cecid̾ant in p̾claris. insaciabili
desidio amplexari stercora.: & ꝓ nicħo
hr̃e terrã desidabilẽ : Confundit pe¬
nitus ordines. & utroq officio delica¬
te satis abutitur. dum & hinc eũ de¬
lectat pompa. ñ militia scłaris: & illinc
questus. ñ cultus religionis: In quo
qͥs facile ñ aduertat. qnͣtũ sit dedeco¬

Expanded text:
decanus, praepositusque in diversis Ecclesiis decanus, praepositusque in diversis Ecclesiis nihil horum tamen tam eum quam Regis delectat vocitari dapiferum. O nova et exosa perversitas! itane plus decet hominis quam Dei famulum nominari? ac terreni, quam coelestis Regis dici officialem, altioris ducitur dignitatis? Qui clero militiam, forum anteponit Ecclesiae; divinis profecto humana, coelestibus praeferre terrena convincitur. Ergo pulchrius est vocari dapiferum, quam decanum, quam archidiaconum? Est equidem, sed laico, non clerico; militi, non diacono. 12 Mira, sed caeca ambitio, magis imis quam summis delectari; et cui funes ceciderant in praeclaris, insatiabili desiderio amplexari stercora, et pro nihilo habere terram desiderabilem! Confundit penitus ordines, et utroque officio delicate satis abutitur, dum et hinc eum delectat pompa, non militia saecularis, et illinc quaestus, non cultus religionis. In quo quis facile non advertat quantum sit dedeco
Abbreviated transcription (Latin):
utrobiq abusio. siue qđ diaconus mensȩ
rȩgiȩ deputetur iministerio. siue qđ regis
dapifer mysteriis altaris inseruiat: Qͥs
sane ñ miretur. immo & de testetur unuis
ẽẽ ꝑsone. & armatũ armatã ducere mi¬
litiam: & alba stolaq indutũ. in medio
ȩccłiȩ ꝓnunciare eguuangłm. tuba indi¬
cere bellum militib. & iussa episcopi po¬
płis intimare: Nisi forte qł intolerabi¬
lius. ẽ. erubescit euuangłm de quo uas
electionis ad modũ głatur. & confundi¬
tur uicłi clericus. magisq honorabile
ducit putari se militẽ. curiam ȩccłiȩ
p̃fert. regis mensam altari xp̃i. & cali¬
ci dñi: calicẽ demoniorũ: Qd plane cre¬
dibilius exeo uidetur. qr cũ honores ñ
paucos. s qͣntos nec canones nͥ inuiti pa¬
tiuntur. teneat in eccłia: untꝰ tñ quẽ ꝙ
in palatio assecututus. ẽ. mag̃ ut auint
głatur ex nomine: qͣm ceterorũ quolib&
appellari: Cumq sit archidiachonus.

Expanded text:
utrobique abusio, sive quod diaconus mensae utrobique abusio, sive quod diaconus mensae regiae deputetur ministerio, sive quod Regis dapifer mysteriis altaris inserviat. Quis sane 82 non miretur, imo et detestetur, unius esse personae et armatum armatam ducere militiam, et, alba stolaque indutum, in medio ecclesiae pronuntiare Evangelium; tuba indicere bellum militibus, et jussa episcopi populis intimare? Nisi forte quod intolerabilius est erubescit Evangelium, de quo Vas electionis admodum gloriatur ; et confunditur videri clericus, magisque honorabile ducit putari se militem; curiam Ecclesiae praefert, Regis mensam altari Christi, et calici Domini calicem daemoniorum. Quod plane credibilius ex eo videtur, quia, cum honores non paucos, sed quantos nec canones nisi inviti patiuntur, teneat in Ecclesia, unius tamen, quem et in palatio assecutus est, magis, ut aiunt, gloriatur ex nomine, quam caeterorum quolibet appellari. Cumque sit archidiaconus,
Abbreviated transcription (Latin):
li ꝑ quẽ scandalũ uenit: Cum enĩ car¬
puntur uicia. & inde scandalũ oritur
ipse qͥ scandali causa. ẽ: qui fecit qđ ar¬
gui debeat. ñ argui ille qui arguit: De¬
niq nec cautior sum in uerbo. nec cͥcum¬
spectior in sensu: illo qui ait: Melius ẽ
ut scandalum oriatur: qͣm ueritas re¬
linquatur: Quãquã nescio qͥd ꝓsit.si
qđ mundus clamat ego tacuero. om̃nĩq
passim narib iniecto fetore solus dissi¬
mulo pestem: nec audeo nasum contra
pessimũ putorẽ ꝓpͥa munire manu: Cu
ius enĩ cor ñ indignatur. cuiꝰ uel clan
lingua ñ submurmurat. diaconẽ col¬
tra euuangłm do &. mãmone paricer
ministrantẽ. sic qͥppe sublimatũ hononl¬
b eccłasticis. ut nec episcopis inferior
uideatur. sic implicatũ militarib offici¬
is. ut p̃feratur &. ducibus: Rogo qͥd hoc
ẽ. moustri. ut cum & clericus &. miles
simul uidi uelit. neutrũ sit: Par satis

Expanded text:
li per quem scandalum venit . Cum enim carli per quem scandalum venit . Cum enim carpuntur vitia et inde scandalum oritur, ipse sibi scandali causa est qui fecit quod argui debeat, non ille qui arguit. Denique nec cautior sum in verbo, nec circumspectior in sensu, illo qui ait: « Melius est ut scandalum oriatur, quam veritas relinquatur. » Quanquam nescio quid prosit si quod mundus clamat ego tacuero, omniumque passim naribus injecto fetore solus dissimulo pestem, nec audeo nasum contra pessimum putorem propria munire manu. 11. Cujus enim cor non indignatur, cujus vel clam lingua non submurmurat, diaconum contra Evangelium Deo et mammonae pariter ministrantem, sic quippe sublimatum honoribus ecclesiasticis ut nec episcopis inferior videatur, sic implicatum militaribus officiis ut praeferatur et ducibus? Rogo quid hoc est monstri, ut, cum et clericus et miles simul videri velit, neutrum sit? Par satis
Abbreviated transcription (Latin):
mus. nͥ forte mutati pͥus incipiant ꝙ
ipsi odisse fuimus: & sic demũ qđ su¬
mus diligere ¶ Due ur̃is tempo¬
ribus ortȩ sunt meccłia. nouȩ & exe¬
crande p̃sũptiones. quarũ una. ut pa¬
ce tua cõmemorem. tua .ẽ. illa pͥstinȩ con¬
uersationis insolentia: Sed hec auc¬
tore dło emendata.ẽ. ipsi ad głam. tͥ ad
coronam. ad gaudiũ nob̾: om̃ib ad ex¬
emplum: Potest etiam facere ds: ut citiꝰ
& suꝑ altera consolemur: Quam sane o¬
diosam admodũ nouitatẽ. & uereor ꝓfer¬
re in mecliũ: & p̃termutere grauor Ur¬
get qͥppe linguã in uerba clolor: s tunor
ligat: Timor dum taxat ne quẽ offendã
si palam fecero qđ ine mouet. qm̃ ueritas
ñ nũquã odium parit: Uerũptũ de huiꝰ¬
modi oclio. ipsam que parit illud: ita me
audio consolantẽ: Necesse. ẽ. ait ut ueni¬
ant scandala: Nec me ut estimo tangit
omnino qđ seqͥtur: Ue autẽ homini il¬

Expanded text:
mus; nisi forte, mutati, prius incipiant et mus; nisi forte, mutati, prius incipiant et ipsi odisse quod fuimus, et sic demum quod sumus diligere. 10. Duae nostris temporibus ortae sunt in Ecclesia novae et exsecrandae praesumptiones, quarum una ut pace tua commemorem tua est illa pristinae conversationis insolentia. Sed haec auctore Deo emendata est, ipsi ad gloriam, tibi ad coronam, ad gaudium nobis, omnibus ad exemplum. Potest etiam facere Deus ut citius et super altera consolemur. Quam sane odiosam admodum novitatem et vereor proferre in medium, et praetermittere gravor. Urget quippe linguam in verba dolor, sed timor ligat. Timor duntaxat ne quem offendam, si palam fecero quod me movet, quoniam veritas nonnunquam odium parit. Verumtatem de hujusmodi odio, ipsam, quae parit illud, ita me audio consolantem: Necesse est, ait, ut veniant scandala. Nec me, ut aestimo, tangit omnino quod sequitur: Vae autem homini il
Abbreviated transcription (Latin):
crescere in salutem: iam & exeo satia¬
tus eructuat dicens: Meliora surł
ub̾a tua uino. fraglantia unguentis
optimis: Et hoc ad matrem: Uerũ
item gustato ac ꝓbato quam suauis
.ẽ. dñs. ut uere patrem dulcissimũ
ait ad ipsum: Quã magna multi¬
tudo dulcedimis tuȩ dñe. quã ab¬
scondisti timentib te: Impletũ. ẽ.
ꝓfecto desicłium nr̃m: Olim enĩ cũ
dolens cernerẽ tanta te auiditate de
labiis adulautiũ mortis escam. pecca¬
ti sugere fomitẽ optans tͥꝙ. gemens in¬
tra me aiebam: Quis mͥ det te frẽm
meum sugentem ub̾a matͥs meȩ: Sitł
ꝓcul iam ate blandi ac fraudulenti
lactatores. quicum in faciem te bñdi¬
cerent. ꝓbris om̃iũ atq ludribriis
exponebant. & eorum p̃sens euge orb̾
tͥ fabulam pariebat: inmo te fadulã
orbi: Si musitant etiam nunc: dicito
illis: Si adhuc uob̾ placerẽ: xp̃i ser¬
uus ñ e̾e̾m: Quibus in malis placui¬
mus ȩque & in bonis placere ñ possu¬

Expanded text:
crescere in salutem; jam et ex eo satiacrescere in salutem; jam et ex eo satiatus eructat, dicens: Meliora sunt ubera tua vino, fragrantia unguentis optimis . Et hoc ad matrem. Verum item gustato, ac probato quam suavis est Dominus, ut vere patrem dulcissimum, ait ad ipsum: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! . Impletum est profecto desiderium nostrum. Olim enim, cum dolens cernerem tanta te aviditate de labiis adulantium, mortis escam, peccati sugere fomitem, optans tibi et gemens, intra me aiebam: Quis mihi det te fratrem meum sugentem ubera matris meae? . Sint procul a te jam blandi ac fraudulenti lactatores, qui, cum in faciem te benedicerent, probris omnium atque ludibriis exponebant et eorum praesens Euge orbis tibi fabulam pariebat, imo te fabulam orbi. Si mussitant etiam nunc, dicito illis: Si adhuc vobis placerem, Christi servus non essem . Quibus in malis placuimus, aeque et in bonis placere non possu
Abbreviated transcription (Latin):
lium sapientię dicentis: Fili si te
lactauerint peccatores: ne adquies¬
cas eis: Nabent ergo &. lac &. oleum
peccatores. suaue quidẽ.: s ueneno¬
sum. s mortiferum: Molliti sunt in¬
qͥt sermones euis. hoc ẽ. adulatoris
suꝑ oleum .ꝙ. ipsi sunt iacula: Ha
etiam & uinũ. qd animȩ insolentis
linire tͥsticiam: bi corripait. uiuũ
infundit. oleum. cum blauditur:
Et qͥdẽ uinũ absq odio: oleũ sine do¬
lo: Proide non om̃is laus adula¬
tio: sicut nec om̃is rep̃hensio de ani¬
mi rancore desceudit: Beatus qui
dicere potest: Corripiet me iustus
in miscłia. & increpabit me: oleum
autẽ peccatoris non impuiguet capt̃
meum: Quod ubi louge fecisti te: dig¬
num te ꝓbasti oleo & lacte scõrum:
Querant s̾ iam in paruulis babilonis.
dulces s truces matres. quib lac mor¬
tis emulgeant: quos blandis mul¬
ceant fauorib. ac flammis nutͥant
sempiternis: Nam eccliȩ alumpnus.
ex uberib sapientiȩ lactis melioris
exꝑtus dulcedinem. iam in eo cepit

Expanded text:
is dicentis: Fili, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Habent ergo et lac et oleum peccatores, suave quidem, sed venenosum, sed mortiferum. Molliti sunt, inquit, sermones ejus, hoc est adulatoris, super oleum, 81 et ipsi sunt jacula . Habetiam et vinum, quod animae insolentis linire tristitiam. Ubi corripit, vinum infundit; oleum, cum blanditur: et quidem vinum absque odio, oleum sine dolo. Proinde non omnis laus adulatio, sicut nec omnis reprehensio de animi rancore descendit. Beatus qui dicere potest: Corripiet me justus in misericordia, et increpabit me; oleum autem peccatoris non impinguet caput meum ; quod ubi longe fecisti a te, dignum te probasti oleo et lacte sanctorum. Quaerant sibi jam in parvulis Babylonis dulces, sed truces matres, quibus lac mortis emulgeant, quos blandis mulceant favoribus ac flammis nutriant sempiternis. Nam Ecclesiae alumnus ex uberibus sapientiae, lactis melioris expertus dulcedinem, jam in eo coepit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc patitur. qđ uel eccłia ñ abicit diaco
cius inculcare uoluerã. ac fortassis de¬
buerã. nͥ epłaris breuitas suꝑsedendũ
indiceret: Marineq qr te offende ue¬
ritus sum peꝑci homini. qͥppe quẽ tibi
aiunt familiarib iam olim amiciciis
ẽẽ deuinctũ: S nollẽ te hr̃e contra
ueritatẽ amicũ: Si tñ ꝑsistis. uerũ te
amicũ ꝓba. & da oꝑam quomͦ & ipse
amicus sit ueritatis: Tunc demũ ue¬
rȩ erunt amiciciȩ: si ueritatis fueruit
fedate consortio: Qd̾ si ille ñ ad quie¬
uerit tͥ. tene tu qđ tenes. hostiȩq cau¬
dam iunge capiti. ac tunicã cłi gr̃a iã
po limitã cura facere & talarem. qm̃
cepisse nil ꝓdit: si qd absit ñ ꝑseuerare
contigerit: Et hic sit epłȩ fiis: uͥ tu
de fine boni comonitus es:

Expanded text:
hoc patitur quod vel Ecclesia non abjicit diaconhoc patitur quod vel Ecclesia non abjicit diaconcius inculcare volueram, ac fortassis debueram, nisi epistolaris brevitas supersedendum indiceret; maximeque quia te offendere veritus sum, peperci homini, quippe quem tibi aiunt familiaribus jam olim amicitiis esse devinctum. Sed nollem te habere contra veritatem amicum. Si tamen persistis, verum te amicum proba, et da operam quomodo et ipse amicus sit veritatis. Tunc demum verae erunt amicitiae, si veritatis fuerint foederatae consortio. Quod si ille non acquieverit tibi, tene quod tenes, hostiaeque caudam junge capiti, ac tunicam, Dei gratia jam polymitam, 83 cura facere et talarem; quoniam coepisse nil proderit, si quod absit! non perseverare contigerit. Et hic sit epistolae finis, ubi tu de fine boni commonitus es
Abbreviated transcription (Latin):
indignũ. laicȩ ciuiꝰcũq ꝑsonȩ manci¬
pari obseqͥis: Ipsum certe qđ gestat
in capite signum: plus regius dec&
fastus qͣm famulatus: Itẽq regale fas¬
tigiũ. mag̃ armis qͣm psalmis innitit᷑:
Sane si alteri forte ut assolet accessisset
qd detrahitur alteri. quo uel regis ui¬
cdelicet humiliatio cłicũ amplius sub¬
limasset. aut cłici certe deiectio regio
contulisset honori: ut uerbi gr̃a. si no¬
bilis aliqua mulier iuro mibat plebe¬
io. illa qͥdẽ minuitur ex illo. s ex illa
crescit ille: si ita inquã uel tex ex cłico.
uel cłicus ex rege ꝓficeret. malũ qđ ex
parte fuiss utcũq forsitan tołari debue¬
rat: Nunc autẽ cũ utͥuslibet diminu¬
tio neutrũ ꝓuehat. s suȩ potiꝰ alt̾utrũ
plurimũ detrahant dignitatis. qñ nec
cłicũ decoe. regis ut dictum. ẽ eẽ. uocari¬
ue dapiferũ & nicħominꝰ regẽ nͥ in ma¬
nu utiq fortium regni gub̾nacła pos¬
sicłe: mirũ ualde quomͦ utraq potestas

Expanded text:
indignum, laicae cujuscumque personae mancipari obsequiis? Ipsum certe quod gestat in capite signum, plus regius decet fastus, quam famulatus; itemque regale fastigium magis armis, quam psalmis innititur. Sane si alteri forte ut assolet accessisset quod detrahitur alteri, quo vel regis videlicet humiliatio clericum amplius sublimasset, aut clerici certe dejectio regio contulisset honori ut verbi gratia, si nobilis aliqua mulier viro nubat plebeio, illa quidem minuitur ex illo, sed ex illa crescit ille; si ita, inquam, vel rex ex clerico, vel clericus ex rege proficeret, malum, quod ex parte fuisset, utcumque forsitan tolerari debuerat. Nunc autem, cum utriuslibet diminutio neutrum provehat, sed suae potius alterutrum plurimum detrahant dignitatis, quando nec clericum decet regis, ut dictum est, esse vocarive dapiferum, et nihilominus regem, nisi in manu utique fortium, regni gubernacula possidere; mirum valde quomodo utraque potestas