comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
faceret respondit. Cũ illo fisco. uł curce.
uł albatiola illa. uel eccłia. tam bonũł
meliorem uasallum quã ille comes ẽ
aut ep̃c. fidelem michi facio. Ex c̾cis aut̃
causis quibdam płima tͥbuit. ut puta
udalrico frĩ magne hildegarte genttͥcis
regum ⁊ imꝑatoꝵ. De quo cũ pꝰ obitum
aretur honorib. quidam scurra in au
bet udalricꝰ honores ꝑditos in oriente
⁊ occidente. defuncta sorore sua. Ad que
u̾ba illacͥmatꝰ ille: pͥstiuos honores statim

Expanded text:
faceret, respondit: Cum illo fisco vel curte, faceret, respondit: Cum illo fisco vel curte, illa abbatiola vel ecclesia, tam bonum, vel meliorem vasallum, quam ille comes est vel episcopus, fidelem mihi facio. Ex certis autem causis quibusdam plurima tribuit, ut pote Udalrico fratri magnae Hildigardae genitricis regum et imperatorum, de quo cum post obitum aretur honoribus, quidam scurra in aurbet Udalricus honores perditos in oriente et occidente, defuncta sua sorore. Ad quae verba illacrymatus ille pristinos honores statim
Abbreviated transcription (Latin):
gentium. Post cuiꝰ conuiuiũ cũ illi co¬
mede̾nt. seruiebant eis comites ⁊ p̃fecti
uł diu̾sarum dignitatũ ꝓceres. Ipsis qͦꝙ
manducandi finem facientib. milita¬
res uiri. uł scolares ale reficiebantur.
Post hos omnimodoꝵ officioꝵ ministri.
deinde minist᷑. pꝰ in de uͦ eoꝵ dẽ ministroꝵ
ministri. itaut ultimi ante noctis me¬
dium ñ manducarent. Cumq iamꝓpe fi
ꝑmansisset. dixit ad illum clem̃tissimꝰ . R.¬
xl. conuiuor. Ab alio quoꝙ ep̃o cũ
be nedictionem pet̾et. ⁊ ille signato pane
pͥmũ sib ꝑciꝑet. de inde honestissimo.R.
porrigẽ uoluisset. dixit ei. Habeas tibi
totum panem illum: ⁊ sic eo confuso.he
nio uł t̾mino barbaroꝵ constituti eran.
plusꝗͣ unum comitatum aliqͣndo con¬
cessit. nulli ep̃oꝵ albatiam uł eccłias ad
ius regium ꝑtinentesmͥ ex certissimis
causis unꝙͣ. ꝑmisit. Cũq a consiliariis
siue familiarib suis int̾rogaret᷑. cur ita

Expanded text:
gentium. Post cuius convivium cum illi cogentium. Post cuius convivium cum illi comederent, serviebant eis comites et praefecti vel diversarum dignitatum proceres. Ipsis quoque manducandi finem facientibus militares viri vel scolares alę reficiebantur. Post hos omnimodorum officiorum magistri, deinde ministri, post inde vero eorundem ministrorum ministri, ita ut ultimi ante noctis medium non manducarent. Cumque iam propepermansisset, dixit ad illum clementissimus XLma convivor'. 12. Ab alio quoque episcopo cum benedictionem peteret et ille signato pane primum sibi perciperet deinde honestissimo Karolo porrigere voluisset, dixit ei: 'Habeas tibi totum panem illum' et sic eo confuso bennio vel termino barbarorum constituti erant, plus quam unum comitatum aliquando concessit, nulli episcoporum abbatiam vel ęcclesias ad ius regium pertinentes nisi ex certissicausis unquam permisit. Cumque a consiliariis sive familiaribus suis interrogaretur cur ita
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam. Cuiꝰ industria ñ solum in eodẽ
loco pollere.s et ꝑtotam franciam in
tantum cepit ꝓpagari. ut nunc usq ap̃
eos qui in his regionib latino sermone
utuntur. eccl̃iastica cantilena dicatur
metensis. Apud nos autẽ qui teutonica
siue teutisca lingua loquimur aut u̾na¬
cule met. aut mette. ł scđm g̾cam diri¬
uationem. usitato uocabulo metisca no
missarũ celebritate parit̾ cũ uesꝑtinis
laudib ꝑacta cibum sum̾et. nec dñ ic¬
circo ieiuniũ uiolaret. cum scđm dñi
ep̃c̃ quidam cont᷑ int̾idictũ sapientis ui¬
ri. multum iustus. ⁊ nimiũ stultus. inꝓ¬
uide rephendit. Sapientissimꝰ autẽ.R.
indignatione simulata. admonitionẽ
eiꝰ humilit̾ suscepit dicens. Bene admo¬
nuisti lete uir episcope. ego aittem tibi
p̃cipio ut nichil degustes anteꝗͣ. extre¬
mi officiales qui sunt incurte mea refi¬
ciant. Comedente autẽ .K. ministra¬
bant duces et tiranni. ł reges diu̾sarũ

Expanded text:
ęcclesiam. Cuius industria non solum in eodem ęcclesiam. Cuius industria non solum in eodem loco pollere, sed et per totam Franciam in tantum cepit propagari, ut nunc usque apud eos, qui in his regionibus Latino sermone utuntur, ęcclesiastica cantilena dicatur Mettensis. Apud nos autem, qui Theutonica sive Teutisca lingua loquimur, aut vernaculę met aut mette vel secundum Grecam derivationem usitato vocabulo mettisca nomissarum celebritate pariter cum vespertinis laudibus peracta, cibum sumeret; nec tamen idcirco ieiunium violaret, cum secundum Depiscopus quidam contra interdictum sapientis viri multum iustus et nimium stultus inprovide reprehendit. Sapientissimus autem Karolus indignatione dissimulata admonitionem eius humiliter suscepit, dicens: 'Bene admonuisti, lęte vir episcope; ego autem tibi praecipio, ut nihil degustes antequam extremi officiales, qui sunt in curte mea, reficiant'. Comedente autem Karolo ministrabant duces et tiranni vel reges diversarum
Abbreviated transcription (Latin):
easdem sollemnitates parisius uł tu¬
ronis ageret. ⁊ nichil illius soni audis¬
s quem pͥori anno in supͣ dictis locis
exꝑtus fuerat. s ⁊ illos quos ãd alia
loca dixexerat cũ tempore ꝓcedente.
ab inuicem discordare comꝑisset. scẽ
recordationis leoni pape successori ste¬
phani rem detulit. Qui uocatos ro¬
mam uł exilio. uel ꝑpetuis damna¬
uit ergastulis. Et dixte illustri.K. si ali¬
os tibi p̃stitero. simili ut anteriores in ui¬
dentia cecati. ñ p̃t̾mittent illudere tibi.
Sed hoc mͦ studiis tuis satis facere curabo.
Da mͥ de lat̾e tuo duos ingenosissimos
clericos. ut ñ adi̾tant qui mecũ sunt.
qd̾ ad te ꝑtineant. ⁊ ꝑfectam scĩam deo
uolente in hac re quã postulas asseqͦnt᷑.
factumꝙ ẽ ita. Et ecce post modicũ temp
optime instructos remisit ad.k. Qui unũ
secum retinuit. alt̾m uͦ petente filio suo.
trugoni metensi ep̃o ad ipsam direxit

Expanded text:
easdem sollempnitates Parisii vel Tueasdem sollempnitates Parisii vel Turonis ageret et nihil illius soni audisset, quem priori anno in supradictis locis expertus fuerat, sed et illos, quos ad alia loca direxerat, cum tempore procedente ab invicem discordare comperisset, sanctę recordationis Leoni papę, successori Stephani, rem detulit. Qui vocatos Romam vel exilio vel perpetuis dampnavit ergastulis et dixit illustri Karolo: 'Si alios tibi praestitero, simili ut anteriores invidentia cecati non praetermittent illudere tibi. Sed hoc modo studiis tuis satisfacere curabo: da mihi de latere tuo duos ingeniosissimos clericos, ut non advertant qui mecum sunt, quod ad te pertineant, et perfectam scientiam Deo volente in hac re, quam postulas, assequentur'. Factumque est ita. Et ecce post modicum tempus optime instructos remisit ad Karolum. Qui unum secum retinuit, alterum vero petente filio suo Trougone, Mettensi episcopo, ad ipsam direxit
Abbreviated transcription (Latin):
iuiri ex omnib linguis gentium. fim¬
briam uir uidei. In illo tp̃i ꝓpt̾ excel
edui et hispani. alamanni. bawarii. ñ
parũ se insignitos głabantur. si uel
nomine francoꝵ seruoꝵ cenceri me¬
rerent᷑. Cum gͦ supͣdicti cłici roma di¬
gredentur. ut semꝑ om̃s greci ⁊ roma¬
nii nudia francoꝵ głe carpebant᷑:
consiliatisunt int̾ se quomͦ cantũ ua¬
riare ita potuissent: ut ñ quam unita ᷤᷤ
sua letaret᷑. Uenientes autem. ad.l
honorifice suscepti ⁊ ad p̃minentissi¬
ma sunt loca disꝑsi.⁊ siguli in locis sin¬
gulis diuersissime ⁊ qͣm corruptissi¬
me pot̾ant. excogitare. ⁊ ipsi canere.
⁊sic alios docere laborabant. Cumuͦ
ingeniosissimꝰ .k. quodam anno festi¬
uitates natiuitatis ⁊ apparitionis dnĩ
apud treu̾ense uł metense opidum.
celebrasset. ⁊ uigilantissime inmo a¬
cutissime uim carminũ dep̃hendiss.
uel potiꝰ penetͥsset. sequent uͦ anno

Expanded text:
viri ex omnibus linguis gentium fimviri ex omnibus linguis gentium fimbriam viri Iudei, in illo tempore propter excellEdui et Hispani, Alamanni et Baioarii non parum se insignitos gloriabantur, si vel nomine Francorum servorum censeri mererentur. Cum ergo supradicti clerici Roma digrederentur, ut semper omnes Greci et Romani invidia Francorum glorię carpebantur, consiliati sunt inter se, quomodo ita cantum variarsua lętaretur. Venientes autem ad Karolum, honorifice suscepti et ad praeminentissima loca dispersi, et singuli in locis singulis diversissime, et quam corruptissime poterant excogitare, et ipsi canere et sic alios docere laborabant. Cum vero ingeniosissimus Karolus quodam anno festivitates nativitatis et apparitionis Domini apud Treverense vel Mettense opidum celebrasset et vigilantissime immo acutissime vim carminum deprehendisset vel potius penetrasset, sequenti vero anno
Abbreviated transcription (Latin):
nserendum hoc in loco uidetur.
qd̾ tũ a nr̃i cemporis hominib
difficile credatur. cum et ego ipse qui
scbo. ꝓpt̾ nimiam dissimilitudinem nre
⁊ romanoꝵ cantilene. ñ satis adhuccre¬
dam: nͥ quia patrũ u̾itati plus creden¬
dum ẽ. qͣm moderne ignauie falsitati.
Igicur in defessus diuine seruitutis
amator.k. uoti sui compotem qͣntum
Ifieri potuit in litt̾arum scientia effec¬
tum se gͣtulatꝰ.d adhc̃. om̃s ꝓuintias.
immo regiones uelciuitates. in lauolib
diuinis. hoc ẽ in cantilene modulatio¬
nib ab inuicem dissonare ꝑdolens. a
beate memorie. stephano papa.qui de¬
posito ⁊ decaluato ignauissimo francoꝵ
rege hilderico.se ao regni gubnacula
antiquoꝵ patrum more ꝑunxit: aliqͦs
carminũ diuinoꝵ ꝑitissimos cłicos impe¬
trare curauit. Qui bone illius uolun¬
tati ⁊ studus diuinitꝰ inspiratis. assensũ
ne.ad eum direxit in franciam.Franq
alpinas ꝓuncias significo. qͥa sic̃ scrip¬
tum est. in die illa app̃hendent decem

Expanded text:
erendum hoc in loco videtur, quod tamen a nostri temporis hominibus difficile credatur, cum et ego ipse qui scribo propter nimiam dissimilitudinem nostrę et Romanorum cantilenę non satis adhuc credam, nisi quia patrum veritati plus credendum est quam modernę ignavę falsitati. Igitur indefessus divinę servitutis amator Karolus, voti sui compotem quantum fieri potuit in litterarum scientia effectum se gratulatus, sed adhuc omnes provintias immo regiones vel civitates in laudibus divinis, hoc est in cantilenę modulationibus, ab invicem dissonare perdolens, a beate memorie Stephano papa, qui deposito et decalvato ignavissimo Francorum rege Hilderico se ad regni gubernacula antiquorum patrum more perunxit, aliquos carminum divinorum peritissimos clericos impetrare curavit. Qui bonę illius voluntati et studiis divinitus inspiratis assensum pnę ad eum direxit in Franciam. Francalpinas provincias significo, quia, sicut scriptum est: In die illa apprehendent X
Abbreviated transcription (Latin):
signe reu̾entiȩ. ñ se detulisse hono¬
tis arbitͥum traiciens in angloꝵ ꝯci
diuꝙ uentilata. in hoc concilio hunc sor¬
tita c̃ t̃minum: ut quia citͣ humbram
ec̃nt hii epĩ. cantuariensi applicarent᷑:
Iom̃s uͦ tͣnshumbranos eboracensis obti

Expanded text:
signe reverentiae non se detulisse honosigne reverentiae non se detulisse honotis arbitrium trajiciens in Anglorum codiuque ventilata in hoc concilio, hunc sortita est terminum; ut, quia citra Humbram essent, hi episcopi Cantuariensi applicarentur, omnes vero Transhumbranos Eboracensis obti
Abbreviated transcription (Latin):
catamemoria. hunc se uidisse morẽ
asseruere: ut cantuariȩ archiepẽ.¬
ep̃m eboraci. i iuxta eum. ep̃m winto¬
niȩ: a sinstro aũt. luudoniensem. Qd̾
si ut contingit. ꝓ aliqua necessitate.
cantuariensis pͥmas. aduentũ suũ
censis archiep̃c contilio p̃sidens. hãt
adext̾a. londoniensem ep̃m: a sini¬
stra. wintoniensem. Cet̾i scd̾ tpra or¬
dinationis: sedilia sua agnoscant.
censis. de clamore in uigornensem ⁊
dorcacestrensem epõs: decisa ⁊ sopita
ẽ.Namq dicebat: eos. suȩ dicioni sub¬
iacere debere. Quod eum iamdudũ.
muto silentio ruminasset: romã
cũ lanfranco ꝓfectꝰ. ut pallia sua ab
aplico reciꝑent: palam. audiente se¬
natu romano extulit. Tum uͦ lan¬
francꝰ. qͣmuis ad om̃s iniurias incon
turbatusnre motum. uultu ꝓdidit:
u̾bis. aliqͣndiu intra fauces deuora¬
tis. At alexander papa. qͥ gͣuaret᷑. lan¬
francum contͥstare. nam ⁊ uenienti
dignant̃ assurrexãt: ꝓfessꝰ illud in¬

Expanded text:
cata memoria, hunc se vidisse morem cata memoria, hunc se vidisse morem asseruere: ut Cantuariae archiepepiscopum Eboraci, et juxta eum episcopum Wintoniae, a sinistro autem Londoniensem: quod si, ut contingit, pro aliqua necessitate Cantuariensis primas adventum suum censis in concilio praesidebit, habens a dextris Lundoniensem epstra Wintoniensem; caeteri secundum tempora ordinationum sedilia sua agnoscant. censis de clamore in Wigornensem et Dorcacestrensem episcopos decisa et sopita est, namque dicebat eos suae ditioni subjacere debere; quod, cum jamdudum muto silentio ruminasset, Romam cum Lanfranco profectus, ut pallia sua ab apostolico reciperent, palam audiente senatu Romano extulit. Tunc vero Lanfrancus, quamvis ad omnes injurias inconcturbatus, irae motum vultu prodidit, verbis aliquandiu intra fauces devoratis: at Alexander papa, qui gravaretur Lanfrancum contristare, nam et venienti dignanter assurrexerat, professus illud in
Abbreviated transcription (Latin):
strensis. ⁊ sidnacestrensis. dõmucen¬
sis quo nescio mͦ. Porro autẽ tp̃ie re¬
gis eduardi simplicis. Cornubiensis
et cridiensis. uniti sunt: et tͣnslatꝰ ẽ.
ep̃atꝰ in exoniam. Sub rege wilłmo
in isto eodem concilio ꝓnunciatũ
ẽ. scd̃m scita canonũ: ut ep̃i tͣnseuntes
de ullis. constituerent sedes suas in
urbib diocesiũ suaꝵ. NLicifelden¬
sis gͦ migͣuit in cestram: q̃ olim ciui¬
tas legionum uocabatur. Se lesiensis:
in cicestram. Elmanensis. intedfort.
ep̃o. in noruic. Sireburnensis. in sa¬
les b̾iam: dorcestrensis. in lincoliam
Nam ludifardensis. pͥdem uet̾i tp̃re.
tͣnsierat in dunelmũ: ⁊ nuꝑ wallen¬
sis. in bathoniam. ¶ In hoc conuen¬
tu. lanfrancꝰ qui erat ad huc rudis
anglus. quesiuit a semiorib anglis:
qui eẽt ordo sedendi ep̃is in concilio.
antiqͦ more statutꝰ. Illi uͦ excusata dif.¬
ficultate responsi: in diem distulert̃
post̾m. ⁊ tunc diligentissimȩ ad uo¬

Expanded text:
strensis, et Sidnacestrensis et Dommuccenstrensis, et Sidnacestrensis et Dommuccensis, quo nescio modo. Porro autem, tempore regis Edwardi simplicis, Cornubiensis et Cridiensis uniti sunt, et translatus est episcopatus in Exoniam. Sub rege Willelmo, in isto eodem concilio pronuntiatum est, secundum scita canonum, ut episcopi transeuntes de villis constituerent sedes suas in urbibus dioecesium suarum: Licitfeldensis ergo migravit in Cestram, quae olim Civitas Legionum dicebatur; Selesiensis in Cicestram; Elmanensis in Tethford episcopo in Norwic; Scirburnensis in Salesbiriam; Dorcestrensis in Lincoliam. Nam Lindisfarnensis pridem veteri tempore transierat in Dunelmum, et nuper Wellensis in Bathoniam. § 301. In hoc conventu Lanfrancus, qui erat adhuc rudis Anglus, quaesivit a senioribus episcopis qui esset ordo sedendi in concilio, antiquo more statutus: illi vero, excusata difficultate responsi, in diem distulerunt posterum. Et tunc, diligentissime advo
Abbreviated transcription (Latin):
natus iam eboracensis eccłiȩ metropo¬
litanus antistes. auditis cognitisꝙ
rationib absolutam tͥ lanfrance do¬
rob̾nensis archiepẽ. tuisꝙ successori¬
b. de canonica obedientia ꝓfessionẽ
facio: et qͥcqͥd ate. uel ab eis. iustȩ et
canonicȩ mͥn iniunctũ fu̾it. ⁊ seruatu¬
rum me eẽ ꝓmitto. De hac aut̃ re.
dum a te adhuc ordinandꝰ eẽm. dubiꝰ
fui ideoꝙ:. tibi qͥdem sine ⁊ditione:
xisse me memini. cantuariensis ep̃c
sem. herefordensem. licifeldensem se¬
lesiensem. legacestrensem. elmanense
sidnacestrensem. dommnucensensẽ. Ad¬
diti sunt aũt tp̃i regis eduardi senio¬
ris. cornubiensis: cridiensisi Wellensis :¬
in urest saxonia: et in merciis. dorces¬
trensis: ut in scd̾o libro dixi. E boracen¬
sis aũt archiepc habebat om̃s tnͣs
humbram epõs. sue ditioni subiectos:
rippensem: haugustaldensem: lin¬
difardensemꝰ illum de candida casa.
gustal densis. ui hostilitatis: et ligace¬

Expanded text:
natus iam Eboracensis ecclesie metroponatus iam Eboracensis ecclesie metropolitanus antistes auditis cognitisque rationibus absolutam trobernensis archiepiscope, tuisque successoribus, de canonica obedientia professionem facio; et quicquid a te vel ab eis juste et canonice mihi injunctum fuerit, servaturum me esse promitto. De hac autem re, dum a te adhuc ordinandus essem, dubius fui; ideoque tibi quidem sine conditione, xisse me memini, Cantuariensis archisem, Herefordensem, Lichetfeldensem, Selesiensem, Legacestrensem, Elmanensem, Sidnacestrensem, Dommuccensem: additi sunt, tempore regis Edwardi senioris, Cornubiensis, Cridiensis, Wellensis in West-Saxonia, et in Merciis Dorcestrensis, ut secundo libro dixi. Eboracensis autem archiepiscopus habebat omnes trans Humbram episcopos suae ditioni subjectos, Ripensem, Haugustaldensem, Lindisfarnensem, illum de Candida Casa qgustaldensis vi hostilitatis; et Legace
Abbreviated transcription (Latin):
sis archiep̃e subscͥpsi. Ego thomas ebora
londoniensis ep̃e subscͥpsi. Ego herman¬
nꝰ siraburnensis epc̃. subscͥpsi. Ego Wista¬
wellensis ep̃c consensi. Egoremigiꝰ dorca¬
censis ep̃c. subscͥpsi. Ego walkelinꝰ wen¬
Ego odo baiocensis ep̃e. ⁊ comes cantiȩ.
subscͥpsi. Ego goffridꝰ costantiensis ep̃c.
⁊ unꝰ de pͥmatib angloꝵ. ꝯsensi. Ego
scot landꝰ albas cenobii scĩ augꝰtim. osens.
Ego hebeoinꝰ alb̾s cenobii. qd̾ rame sege
dicit᷑. ꝯsensi. Ego enolꝰ glestomensis
alb. ꝯsensi. Ego turstanꝰ abb̾ cenobii qd̾
in insula que dr heli situm ẽ. ⁊sensi. Ego
uulnodꝰ abb. cenobii. qd̾ certesei d̾r. ꝯsen¬
si. Ego celwinꝰ abb̃̾. cenobii euesandi. ꝯ¬
sens. Ego fridericꝰ alb̾scĩ albani. ꝯsensi.
longe a londonia situm ẽ: ꝯsensi. Ego¬
ꝯsensi. Ego turoldꝰ alb. de burgo: ⁊sen¬
gunt. Et qͣnto qͥsq altioris est ordinis.
tanto impensius diuinis debet obtẽ¬
ꝑare p̃ceptis. ꝓpt̾ea ego thomas ordi¬

Expanded text:
s, subscripsi. . « Ego Thomas EboracLondoniensis episcopus consensi. « Ego Hermannus Scirburnensis episcopus subscripsi. « Ego WulstaWellensis episcopus consensi. « Ego Remigius Dorcacensis episcopus subscripsi. « Ego Wakelinus Wen« Ego Odo Baiocensis episcopus, et comes Cantiae, consensi. « Ego Godefridus Constantiensis episcopus, et unus de primatibus Anglorum, consensi. « Egoensi. « Ego Elfwinus, abbas coenobii quod Ramesege dicitur, consensi. « Ego Elnothus Glastoniensis abbas consensi. « Ego Turstanus, abbas coenobii quod in insula quae dicitur Heli situm est, consensi. « Ego Wlnothus, abbas coenobii quod Certesei dicitur, consensi. « Ego Elfwinus abbas coenobii Evesandi consensi. « Ego Fridericus abbas sancti Albani consensi.longe a Londonia situm est, cosensi. « Ego Turoldus abbas de Burgo consengunt et quanto quisque altioris est ordinis tanto impensius divinis debet obtemperare preceptis Propterea ego Thomas ordi
Abbreviated transcription (Latin):
tus rex:⁊ archiep̃i. lanfrancꝰ cantuari¬
ensis. et thomas eboracensis: ⁊ hub̾tꝰ.
scẽ romane eccłiȩ subdiaconus: ⁊ p̃fa¬
ti alexandri pape legatꝰ: ⁊ cet̾i qui mn¬
t̾fuert. ep̃i ⁊ abbes. Uentilata ẽ. autẽ
hec causa pͥus ap̃ wentanam ciuitatẽ.
in paschali sollemnitate. in capella
regia q̃ sita ẽ. in castello: pꝰea in uilla¬
regia quȩ uocatur windlesor: uͥ ⁊ finẽ
apud curiã. in festiuitate pentecos

Expanded text:
tus rex et archiepiscopi, Lanfrancus Cantuaritus rex et archiepiscopi, Lanfrancus Cantuariensis et Thomas Eboracensis, et Hubertus sanctae Romanae aecclesiae subdiaconus et prefati Alexandri papae legatus, et caeteri qui int episcopi et abbates. Ventilata est autem haec causa prius apud Wentanam civitatem in Paschali solennitate, in capella regia quae sita est in castello; pregia quae uocatur Uuindisor ubi et finem apud curiam in festiuitate Pentecos
Abbreviated transcription (Latin):
uͥcunq ei uisum fuit: eboratensis ar¬
chiep̃c. sui p̃sentiam. cũ omnib sͥ sub¬
iectis. ad nutũ eiꝰ exhibeat: ⁊ eiꝰ canoni
cis dispositionib obediens existat.
Qd̃ aut̃ eboracensis archiep̃c. ꝓfessio¬
nem cantuariensi archiep̃o facere.
ĩ cũ sacram̃to debeat. lanfrancꝰ doro¬
bernensis archiep̃c. ex antiqͣ anteces¬
soꝵ consuetudine ostñdit: s ob amo¬
rem regis. thomȩ eboracensi archiepõ.
sacram̃tũ relaxauit. scͥptamq tm̃ ꝓ
fessionem recepit: ñ p̃uidicans succe ᷤᷤ¬
sorib suis. ⁊ qui.sacram̃tũ cũ ꝓfessione.
a successorib exigere uoluerint. Si
archiep̃t cantuariensis uitã finierit:
eboracensis archiep̃c. doroberniam
chiep̃c obierit.⁊ is qui ei successurꝰ
eligitur. accepto a rege archiep̃at
dono. cantuariam. uel ubi cantuarien¬
si archiep̃o placuerit accedet:⁊ ab ipso.
ordinationem. canonico more suscipi¬
et. huic constitutioni consenser̃t. p̃fa¬

Expanded text:
ubicunque ei uisum fuerit, Eboracensis arubicunque ei uisum fuerit, Eboracensis archiepiscopus sui praesentiam cum omnibus sibi subiectis cis dispositionibus oboediens existat. Quod autem Eboracensis archiepiscopus professionem Cantuariensi archiepiscopo facere etiam cum sacramento debeat Lanfrancus Dorobernensis archiepiscopus ex antiqua antecessorum consuetudine ostendit, sed ob amorem regis Thomae Eboracensi archiepiscopo sacramentum relaxauit, scriptamque tantum professionem recepit, non preiudicans successoribus suis qui sacramentum cum professione a successoribus Thomae exigere uoluerint. Si archiepiscopus Cantuariensis uitam finierit, Eboracensis archiepiscopus Doroberniam  Eboracensis obierit, is qui ei successurus eligitur, accepto a rege archiepiscopatus dono, Cantuariam uel ubi Cantuariensi archiepiscopo uisum fuerit accedet, et ab ipso ordinationem canonico more suscipiet. Huic constitutioni consenserunt prefa
Abbreviated transcription (Latin):
uͦI ᷤ pontificatꝰ aut̃ domni alexan dri
si regis angloꝵ ⁊ ducis normannoꝵ
UͦI ex p̃cepto eiusde alexandri pape.
annuente eodem rege. in p̃sentia ip
causa de pͥmatu. quẽ lanfrancꝰ dorob¬
nensis archiepc̃. suꝑ eboracensem ec¬
clesiam iure suȩ eccłiȩ ꝓclamabat:⁊
minime constabat. Et tandem ali¬
qͣndo diu̾sis diu̾sarũ scͥpturaꝵ au¬
ctorita tib ꝓbatum. atꝙ ostñsum ẽ:
qd̾ eboracensis eccłia. cantuariensi de¬
beat subiacere: eiꝰꝙ archiep̃i. ut pͥma¬
tis totius britannie dispositionib. in
his q̃ ad xp̃ianam religionem ꝑtinẽt.
inomnib obedire.Subiectionem uͦ
dunelmñsis. hoc ẽ. lindifardensis ep̃i.
atq omniũ regionum a t̾minis lici¬
feldensis episcopii.⁊ humbrȩ magni
fluuii. usq ad extremos scotiȩ fines.
⁊ quicqͥdex hac parte p̃dicti fluminis
ad parrochiam eboracensis eccłiȩ. iure
cõmpetit: cantuariensis metͦpolitanꝰ
sis archiep̃c concilium cog̾e uolu̾it.

Expanded text:
 pontificatus autem domni Alexandri si regis Anglorum et ducis Normannorum sexto. Ex praecepto ejusdem Alexandri papae, annuente eodem rege, in praesentia icausa de primatu, quem Lanfrancus Dorobernensis archiepiscopus super Eboracensem Ecclminime constabat. Et tandem aliquando diuersis diuersarum scripturarum auctoritatibus probatum atque ostensum est quod Eboracensis aecclesia Cantuariensi debeat subiacere, eiusque archiepiscopi ut primatis totius Britanniae dispositionibus in iis que ad christianam religionem pertinent in omnibus oboedire. Subiectionem uero Dunelmensis hoc est Lindisfarnensis episcopi, atque omnium regionum a terminis Licifeldensis episcopii et Humbrae magni fluuii usque ad extremos Scotiae fines, et quicquid ex hac parte praedicti fluminis ad parrochiam Eboracensis aecclesiae iure competit, Cantuariensis metropolitanusis archiepiscopus concilium cogere uoluerit,
Abbreviated transcription (Latin):
efuncto quoq alio pontifice quen¬
aam iuuenem in locũ eiꝰ substi¬
tũst imp̃r. Qui cum letꝰ ad abeundũ
exiret. ⁊ ministri eius iuxta gͣuitatem
ep̃alem caballũ ad gͣdus ascensionum
ad aduce̾nt. in dignatꝰ ille qd̾ quasi ꝓ in¬
firmo eum habere uoluissent. de pla¬
na t̾ra ita suꝑ eum ascendit. ut uix se
retineret in eo. ne in ult̾iorem partem
decideret. Quod ꝑ cancellos palacii rex¬
pit. ⁊ sic eum allocutus ẽ. Bone uir celer
es. agilis. ꝑnix. ⁊p̃pes. ut q ipse tu
nosti. multis belloꝵ tuxbinib undiꝙ
serentas imꝑii turbat᷑. iccirco opꝰ ha¬
beo tali elico incomitatu meo. esto in
t̾im socius laboꝵ nr̃oꝵ dũ tam cełiter
ascenłe potes caballũ tuũ:

Expanded text:
efuncto quoque alio pontifice quendam iuvenem in locum eius substituit imperator. Qui cum lętus ad abeundum exiret et ministri eius iuxta gravitatem episcopalem caballum eius ad gradus ascensionum adducerent, indignatus ille, quod quasi pro infirmo eum habere voluissent, de plana terra ita super eum ascendit, ut vix se retineret in eo, ne in ulteriorem partem decideret. Quod epit, et sic eum allocutus est: Bone vir, celer es et agilis, pernix et praepes; utque ipse tu nosti, multis bellorum turbinibus undique serenitas imperii turbatur: idcirco opus habeo tali clerico in comitatu meo. Esto igitur interim socius laborum nostrorum, dum tam celeriter ascendere potes caballum tuu
Abbreviated transcription (Latin):
pannis ⁊ decolor feditate horrerent. dix̃
industria plenꝰ .k. ad cubiculariũ suũ.
T̃ere illud pellicium nr̃m int̾ manꝰ. et
affer in conspectum nr̃m. Quo integ̾ri¬
mo ⁊ candidissimo allato assumens illud
int̾ manꝰ. et eunctis astantib ostendens
hec ꝓnunciauit. Ostolidissimi mortaliũ
quod pellicium mͦ p̃ciositis ⁊ utiliꝰ est
Istad ne meum uno solido comparatũ
anula urã ñ solum libris. sed et mubtis
coempta talentis: Tunc uultib in t̾ram
declinatis. t̾ribisisissimã eiꝰ animadu̾sionẽ
sustinere neqͥbãt.

Expanded text:
pannis et decolori foeditate horrerent, dixit pannis et decolori foeditate horrerent, dixit industria plenus Carolus ad cubicularium suum: Tere illud pellicium nostrum inter manus, et affer in conspectum vestrum. Quo integerrimo et candidissimo allato, assumens illud inter manus et cunctis astantibus ostendens, haec pronuntiavit: O stolidissimi mortalium, quod pellicium modo pretiosius et utilius? istudne meum uno solido comparatum, an illa vestra non solum libris, sed et multis coempta talentis? Tunc vultibus in terram declinatis terribilissimam ejus animadversionem sustinere nequibant.
Abbreviated transcription (Latin):
cundatis: ⁊ pauonũ collis cũ t̾go ⁊ clunis
mox florescere incipientib tyriapurp᷑a.
uel dia cedrina lutea decoratis. alii delo¬
dicib. qͥdam de glirib circũ amict ꝓcede¬
bant. saltꝰ q ꝑagͣntes ramis arboꝵ spimsq ⁊
tͥbulis lac̾ati. uelimbrib infus. tũ etiã san¬
guine feraꝵ pelliũꝙ uolutabro fedatire¬
meabant. Tunc astutissimꝰ dixte.k. Nullꝰ
bitum eamꝰ.ut in nobis ipsis meliꝰ siccari
possint. Quo iubente singłi corpora magis
et calefieri studebant. ⁊ mox reu̾s et in
minist̾o eius usq ad ꝓfundam noctem
ꝑsistentes ad mansiones remittebantur.
Cũq tenuissimas illas pelliculas extrahe
ras. quasi uirgarum in ariditate fractaꝵ
peul audir fecert gem̃tes et suspirantes
conq̃rentes ꝙ tantũ pecume sub unadie
ꝑdidisse. Preceptum uͦ ab impr̃e suscepe¬
runt. ut in eisdem pellib crastina die
se illi p̃sentarent. Quod cũ factum suis¬
set ⁊ oms ñ in duuus resplenderent. sed

Expanded text:
cumdatis, et pavonum collis cum tergo et clunis mox florescere incipientibus, tyria purpura, vel diacedrina littra decoratis. Alii de lodicibus, quidam de gliribus circumamicti procedebant, saltusque peragrantes ramis arborum spinisque et tribulis lacerati, vel imbribus infusi, tum etiam sanguine ferarum pelliumque volutabro foedati remeabant. Tunc astutissimus dixit Carolus:bitum eamus, ut in nobis ipsis melius siccari possint. Quo jusso singuli corpora magis et calefieri studebant, ac mox reversi et in ministerio ejus usque ad profundam noctem persistentes, ad mansiones remittebantur. Cumque tenuissimas illas pelliculas, vel tenras quasi virgarum in ariditate fractarum procul audiri fecerunt, gementes et suspirantes, conquerentesque se tantum pecuniae sub una die perdidisse. Praeceptum vero ab imperatore susceperant, ut in eisdem pellibus crastina die se illi praesentarent. Quod cum factum fuisset, et omnes non in divinis resplenderent, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Inde ab ipso filioeius haroldo qͥ
regi astabat. sub m̃sa extͣctus: in ep̃atu
Wintoniȩ sepultus ẽ
clitat᷑ orõ: dũ qd̾ ex asse u̾m diffi¬
niam. ñ habeo. Uelꝓpt̾ naturale utͣ¬
rumꝙ gentiũ discidiũ. ł qr ita se reᷤ
ħt. qd̾ angli asꝑnant̾ ferunt suꝑiorẽ:
normanni neq̃unt pati parem. S
de morib eoꝵ in seq̃nti libro ꝑgam
dicere: cũ de aduentu normannoꝵ
in angliam occasio se obtult̾t. Nc̃.
qͣnta u̾itate potuero: ꝑstringam
de si multate regis in godumũ. et
filios euis:

Expanded text:
tit. Inde ab ipso filio ejus Haroldo, qui tit. Inde ab ipso filio ejus Haroldo, qui regi astabat, sub mensa extractus, in episcopatu Wintoniae sepultus estclitatur oratio, dum quod ex asse verum definiam non habeo, vel propter naturale utrarumque gentium dissidium, vel quia ita res se habet quod Angli aspernanter ferant superiorem, Normanni nequeant pati parem. Sed de moribus eorum in sequenti libro pergam dicere, cum de adventu Normannorum in Angliam occasio se obtulerit. Nunc, quanta veritate potuero, perstringam de simultate regis in Godwinum et filios ejus
Abbreviated transcription (Latin):
tñ contra regem. quẽ semel fastiga
tra normanni sic se defensitant. ut
dicant :ieum et filios. magna arro¬
gantia ⁊ infidelitate in regem ⁊ fa
miliares eius egisse: ȩqͣs sibi parces
in imꝑio uendicantes: sepe de eius
simplicitate solitos nugari. sepe
insignes facecias in illum iaculari.
Id normannos ꝑpeti nequisse: quin
illoꝵ potentiam qͣntum possent ener¬
uarent. Deniq dm̃n monstrasse: qͣm sco
animo goduinꝰ seruierit. Nam cum
pꝰ piraticas rapinas. unde dicemꝰ infe¬
riꝰ. pͥori grẽ redditus eẽti et in conui¬
uio cum rege discumbet: orto sermo¬
ne de elfredo regis frẽn tu in qͥt rex ad
omnem memoriam germani. ruga¬
to me uultu uideo qd aspicias. S ñ
patiatur d̾s. ut istam offam tͣnsgluti¬
am. si fui conscius a licuiꝰ rei. que spe¬
ctaret ad eius pericłm. uł tuũ incõ¬
modũ. hoc dicto. offa quã in os mise¬
rat suffocatus: ocłos ad mortem uiũ¬

Expanded text:
tamen contra regem, quem semel fastigavtamen contra regem, quem semel fastigavtra, Normanni sic se defensitant, ut dicant et eum et filios magna arrogantia et infidelitate in regem et in familiares ejus egisse, aequas sibi partes in imperio vendicantes, saepe de ejus simplicitate solitos nugari, saepe insigues facetias in illum jaculari: id Normannos perpeti nequivisse, quin illorum potentiam quantum possent enervarent. Denique Deum monstrasse quam sancto animo Godwinus servierit; nam cum post piraticas rapinas, unde dicemus inferius, priori gratiae redditus esset, et in convivio cum rege discumberet, orto sermone de Elfredo regis fratre, « Tu, » inquit, « rex, ad omnem memoriam germani, rugato me vultu video quod aspicias; sed non patiatur Deus ut istam offam transglutiam, si fui conscius alicujus rei quae spectaret ad ejus periculum vel tuum incommodum. » Hoc dicto, offa quam in os miserat suffocatus, oculos ad 336 mortem inver
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscẽt. Qd̾̃. an familiȩ illius odio.
qd̾ prudent̾ dissimulabat ꝓ tempo¬
relan amore castitatis. fec̾it: ꝓcerto
comꝑtũ ñ habeo. Illud celeberrimȩ
fertur: ñꝗͣ illum cuiꝰꝗͣ mulieris cõ¬
tubernio pudiciciam lesisse. S quia
adid locoꝵ uentum ẽ: lectorem pre¬
monitũ uolo. qd̃ hic qͣi ancipitem
uiam narrõnis uideo: qr u̾itas fac¬
toꝵ pendet in dubio. Si qͥdem ali¬
qͣntos normannos rex accersãt: qui
olu inopiam exulis. pauculis bene¬
ficiis leuarant. Int̾ quos rotbertũ:
quẽ ex monacho gẽmeticensi ep̃m̃
lundonie: ⁊ pꝰ archiep̃m cantuarie
statuerat. hunc cũ reliquis. angli
moderni uituꝑant: delatorem go¬
duini ⁊ filioꝵ euis.hc̃. discordiȩ semi¬
natorem: hc̃. archiepii emptorem:
Goduinũ ⁊ natos. magnanimos uirõ.
undustrios auctores ⁊ tutores reg¬
ni eduardi. ñ mirum. si successue¬
runt. quod nouos homines et adue¬
nas sibi p̃ferri uiderent. Nunqͣm

Expanded text:
gnosceret: quod an familiae illius odio, gnosceret: quod an familiae illius odio, quod prudenter dissimulabat pro tempore, an amore castitatis fecerit, pro certo compertum non habeo. Illud celeberrime fertur, nunquam illum cujusquam mulieris contubernio pudicitiam laesisse. Sed, quia ad id locorum ventum est, lectorem praemonitum volo quod hic quasi ancipitem viam narrationis video, quia veritas factorum pendet in dubio. Siquidem aliquantos Normannos rex accersierat, qui olim inopiam exulis pauculis beneficiis levarant; inter quos Robertum, quem ex monacho Gemmeticensi episcopum Londoniae, et post archiepiscopum Cantuariae, statuerat 335 Hunc, cum reliquis, Angli moderni vituperant delatorem Godwini et filiorum ejus, hunc discordiae seminatorem, hunc archiepiscopii emptorem: Gondwinum et natos magnanimos viros, et industrios auctores et tutores regni Edwardi, non mirum si succensuerint quod novos homines et advenas sibi praeferri viderent; nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
wintoniam coronatꝰ : et ab edsio ar¬
chiep̃o. sacra regnandi p̃cepta edoc¬
tus. Que ille tunc memoria libent̾
recondidit: ⁊ postea scẽ. factis ꝓpalaut
Idem edsius. post̾iori anno. in incura¬
bilem morbum incidens: successorẽ
sibi abb̃em abbandonie si ardũ sta¬
tuit. Ante cũ rege tantũ ⁊ comite cõ¬
municato consilio: ne qͥs ad tantũ
fastigium aspiraret indignꝰ. ulyct
ł p̃cio. Non multo pꝰ egitham filian
goduini.rex in conubiũ accepit. s¬
minã. in cuiꝰ pectore. omniũ lib̾al¬
um arcium eẽt ginnasiũ. s pͣuun
in mundanis reb ingeniũ. Quã
cum uideres.si litt̾as stuperes: mo¬
destiam c̾te animi :⁊ sp̃em corporis
desiderares. hec ⁊ uiuo marito et
mortuo. ꝓb̃ri suspicione non caru¬
it.: s moriens. tempore uillelinau¬
rerurando astantib. de ꝑpetua in¬
tegritate. ultro satisfecit. Nuptam
sibi. rex hac arte tractabat: ut nec
thoro amoueret: nec uirili more co¬

Expanded text:
Wintoniam coronatus; et ab Edsio arWintoniam coronatus; et ab Edsio archiepiscopo sacra regnandi praecepta edoctus, quae ille tunc memoria libenter recondidit, et postea sancte factis propalavit. Idem Edsius, posteriori anno in incurabilem morbum incidens, successorem sibi abbatem Abbandoniae Siwardum statuit; ante cum rege tantum et comite communicato consilio, ne quis ad tantum fastigium aspiraret indignus, vel prece vel pretio. Non multo post, Edgitham filiam Godwini rex in connubium accepit; foeminam in cujus 334 pectore omnium liberalium artium esset gymnasium, sed parvum in mundanis rebus ingenium; quam cum videres, si literas stuperes, modestiam certe animi et speciem corporis desiderares. Haec, et vivo marito et mortuo, probri suspicione non caruit; sed moriens tempore Willelmi, jurejurando astantibus de perpetua integritate ultro satisfecit. Nuptam sibi rex hac arte tractabat, ut nec thoro amoveret, nec virili more co
Abbreviated transcription (Latin):
pond̾ari. Qͦ se ꝓnior inclinau̾it:
eo fortunã u̾gere. Si auxiliet᷑. ne¬
minẽ ausurum obstrepere. Et eꝯ
u̾so. Paciscat᷑ gͦ sibi amiciciam soli¬
damꝰ filiis. honores integros: filiȩ
matͥmoniũ. Breui futurũ. ut sere¬
gem uideat: qui nc̃ uitȩ naufragꝰ.
exul spei. alt̾ius opem implorat:
ichil erat. qd̃ eduardus.
ꝓ necessitate temporis ñ pollic̾e¬
tur qͥta utͥnq fide data: qͥcqͥd petebu¬
tur. sacram̃to firmauit. Nec morag
lingeham. cong̾gato concilto. rõmb
suis explicitis. regem effecit᷑. homini
palam omnib dato. homo affecti.¬
ti leporis et ingenu̾e. gentilicia lin¬
gua eloquens: mirus dicere. mirus
ppło ꝑsuadere. quȩ placerent. Qͥdan
autoritatem eius secuti: qͥdam. mun̾¬
b flexi: quidam ⁊̃ debitum eduardi
amplexi. Pauci qui p̃t̾ ȩquũ et bonũ
restitere:i tc̃ censoriȩ notati. ⁊ pꝰmo¬
dũ ab anglia expulsi. E duardus. die
sollẽni pasche magna pompa apd̃

Expanded text:
ponderari: quo se pronior inclinaverit, ponderari: quo se pronior inclinaverit, eo fortunam vergere; si auxilietur, neminem ausurum obstrepere, et e converso. Paciscatur ergo sibi amicitiam solidam, filiis honores integros, filiae matrimonium: brevi futurum ut se regem videat, qui nunc vitae naufragus, exul spei, alterius opem implorat. § 197. Nihil erat quod Edwardus pro necessitate temporis non polliceretur; ita utrinque fide data, quicquid petebatur sacramento firmavit. Nec mora, Gillingeham congregato concilio, rationibus suis explicitis, regem effecit, hominio palam omnibus dato: homo affectati leporis, et ingenue gentilitia lingua eloquens, mirus dicere, 333 mirus populo persuadere quae placerent. Quidam auctoritatem ejus secuti, quidam muneribus flexi, quidam etiam debitum Edwardi amplexi; pauci qui praeter aequum et bonum restitere, et tunc censorie notati, et postmodum ab Anglia expulsi. Edwardus die solenni Paschae magna pompa apud
Abbreviated transcription (Latin):
ornam̃ta eccłie. Wintonie ⁊ aliarũ
fortassis. expendisse. S ut ad suꝑiora
red eam. hardacñ. mortuo. edwardꝰ
tam tͥsti nuncio accepto. incertũ q
fluctuans quid ageret. quo se u̾tẽt
nesciebat. Multa uolenti. potior sen¬
tentia uisa: ut godui ni consilio for¬
tunas suas trutinaret. Conuentus
ille ꝑ legatarios. ut pace p̾fata col¬
loquerentur: diu hesitabundꝰ et
cogitans. tandem ñ abnuit. Uenien¬
tem ad se conantemꝙ ad genua ꝓcũ¬
bere: alleuat. Hardacnuti mortẽ
exponentem. orantemq. in normã¬
niã reditꝰ auxiliũ: ingentib ꝓmissis
in exilio. Illum edelredi filiũ. edga¬
ri nepotem: iure ei cõpet̾e regnũ.
euo mat᷑o: laborib defecato. Scien¬
ti ãministrare pͥncipatũ ꝑ etatẽ se¬
uere: miserias ꝓuincialiũ ꝓ pͥstina
egestate temꝑare. Id quo minꝰ fiat.
nichil obstare: si sͥ credendũ putet.
Suã auctoritatẽ płimũ inanglia

Expanded text:
ornamenta ecclesiae Wintoniae et aliarum ornamenta ecclesiae Wintoniae et aliarum fortassis expendisse. Sed ut ad superiora 332 redeam, Hardecnuto mortuo, Edwardus, tam tristi nuntio accepto, incertumque fluctuans quid ageret, quo se verteret nesciebat. Multa volventi potior sententia visa ut Godwini consilio fortunas suas trutinaret. Conventus ille per legatarios ut pace praefata colloquerentur, diu haesitabundus et cogitans tandem annuit; venientem ad se, et conantem ad genua procumbere, allevat; Hardecnuti mortem exponentem, orantemque in Normanniam reditus auxilium ingentibus promissis s moriatur in exilio. Illum Ethelredi filium, Edgari nepotem; jure ei competere regnum aevi maturo, laboribus defaecato, scienti administrare principatum per aetatem severe, miserias provincialium pro pristina egestate temperare; id quo minus fiat nihil obstare, si sibi credendum putet, suam auctoritatem plurimum in Anglia
Abbreviated transcription (Latin):
Monast̾ia tunc monachis uduata
pͣua iudicia a ꝑu̾sis hominib cõmis¬
sa: suppellex matͥs eius. p̃cipiente
illo. penitus abrasa. S harum rerũ
inuidiam:amatores ip̃ius.ita exte¬
nuare conantur. Monasti̾ oꝵ des¬
tructio. ꝑusitas iudicioꝵ. ñ eius sci¬
ridebant indulgñtiã. Postea t̾n.
delenni delata: acrit̾ illoꝵ exilio
iundicata. Mat̾ angustos fili ia¬
dudum riserat annos: nichil un¬
qͣm de suo largita. hereditario scł
odio parentis. in ꝓlem. Nam mag̃
cnutonem ⁊ amau̾at uiuum. et
laudabat defunctum. Pret̾ea con¬
gestis undecunꝙ talentis crumenaᷤᷤ
infeceratꝰ pauꝑm oblita: qͥb ñ pati¬
ebatur dari nummũ: ne diminue¬
ret numerũ. Itaq. qd̾ iniustȩ coac̾¬
uauerat. ñ in honeste ablatum: ut
egenoꝵ ꝓfic̾et compendio. ⁊ fisco suf¬
ficẽt regio. hec refẽntib.:⁊ si płimum
fides baberi debeat: scãm tñ mulie¬
rem fuisse cõꝑio: ⁊ thesauros suos in

Expanded text:
monasteria tunc monachis viduata; monasteria tunc monachis viduata; prava judicia a perversis hominibus commissa; supellex matris ejus, praecipiente illo, penitus abrasa. Sed harum rerum invidiam amatores ipsius ita extenuare conantur: monasteriorum destructio, perversitas judiciorum, non ejus sciridebant indulgentiam; postea tamen ad eum delata, acriter illorum exilio vindicata. Mater Angustos filii jamdudum riserat annos, nihil unquam de suo largita, haereditario scilicet odio parentis in prolem; nam magis Cnutonem et amaverat vivum, et laudabat defunctum. Praeterea, congestis undecunque talentis crumenas infecerat, pauperum oblita; quibus non patiebatur dari nummum ne diminueret numerum. Itaque quod injuste coacervarat non inhoneste ablatum, ut egenorum proficeret compendio, et fisco sufficeret regio. Haec referentibus etis plurimum fides haberi debeat, sanctam tamen mulierem fuisse comperio, et thesauros suos in
Abbreviated transcription (Latin):
xl. scd̃o: eduardꝰ filius egelre¬
di. sũscepit regnum: mansitq in eo.
rum simplicitatem. parũ imꝑioido¬
neus. s deo deuotus. Ideoꝙ: ab eodi¬
rectus. Deniꝙ. eo regnante. nullus
tumultus domesticus. qͥ ñ cito cõpͥ¬
m̾et᷑: nullum bellũ formsecus. Om¬
nia domi forisꝙ quieta: omnia tͣn¬
quilla. Qd̃ eo magis stupendum: qͥa
ita se mansuetȩ ageret. ut nec uileᷤᷤ
homuncłos. ũbo ledere nosset. Nã
dum quadã uice uenatũ iss: et a¬
g̾stis quidam. stabulata illa. quib in
casses cerui urgent᷑. confudisset: ille
sua nobili ꝑcitus ira. ꝑ d̾m inqͥt et ma¬
trem eius. tantũdẽ tibi nocebo. si
pot̾o. Eg̾gius ammus. qͥ se regemin
talib ñ meminiss: nec abieccȩ con¬
dicionis homini se posse nocere pu¬
taret. E rat int̾ea eius apud domesti¬
cos reu̾entia uehemens: apud ext̃os
metus ingens. fouebat ꝓfecto eius
simplicitatem d̾s: ut poss timeri qͥ
que głam tempoꝵ deturparent.

Expanded text:
do, Edwardus filius Ethelredi suscepit regnum, mansitque in eo rum simplicitatem parum imperio idoneus, sed Deo devotus ideoque ab eo directus. Denique eo regnante nullus tumultus domesticus qui non cito comprimeretur, nullum bellum forinsecus; omnia domi forisque quieta, omnia tranquilla: quod eo magis stupendum, quia ita se mansuete ageret ut nec viles homunculos verbo laedere 330 nosset. Nam dum quadam vice venatum isset, et agrestis quidam stabulata illa quibus in casses cervi urgentur confudisset, ille sua nobili percitus ira, « Per Deum, inquit, et matrem ejus, tantundem tibi nocebo si potero. » Egregius animus, qui se regem in talibus non meminisset, nec abjectae conditionis homini se posse nocere putaret. Erat interea ejus apud domesticos reverentia vehemens, apud exteros metus ingens; fovebat profecto ejus simplicitatem Deus, ut posset timeri qui quae gloriam temporum deturparent:
Abbreviated transcription (Latin):
Que te ñ timuit patria uiuum:
U el que ñ doluit cesar obisse:
Nam sic letus eras iam suꝑatis:
Esic indomitis gentibus asꝑ :
Ut que non timuit uere doleret:
Et que non doluit. iure timeret.
Luge roma tuũ nom̃ in umbris.
Et defecta duo lumina luge.
Sane iste leo de quo epitaphiũ lo¬
quit᷑. fuerat rome apłicus: ex bru¬
uimone spirensi ep̃o. ita uocatꝰ et
ꝓuectꝰ. Magnȩ ⁊ mirabilis scitatis:
cuiꝰ romani multa mira cula ꝑ or¬
bem serunt. Obierat añ henricũ:
pꝰ qͥnꝙ annos apłatus.¬

Expanded text:
Quae te non timuit patria vivum? Quae te non timuit patria vivum? Vel quae non doluit, Caesar, obisse? Nam sic laetus eras jam superatis, Et sic indomitis gentibus asper; 329 Ut, quae non timuit, jure doleret, Et, quae non doluit, jure timeret. Luge, Roma, tuum nomen in umbris; Et defecta duo lumina luge. § 195. Sane iste Leo, de quo epitaphium loquitur, fuerat Romanae apostolicus, ex Brunone Spirensi episcopo ita vocatus et provectus; magnae et mirabilis sanctitatis, cujus Romani multa miracula per orbem serunt. Obierat ante Henricum, post quinque annos apos
Abbreviated transcription (Latin):
inuadabilem fluũ. dorso euex̾it:
⁊ quibdamaliis. quib ideo suꝑse¬
deo.⁊ quia estimationẽ lectoris suꝑ¬
gredi nolo. O biit occauo decimo
anno imꝑii emenso ⁊ apd̃ spiram
conditus ẽ: quã ipse ex antiquissi¬
ma ⁊ diruta nemeto. ita noĩatam
noĩauit. E pitaphiũ eiꝰ hoc ẽ.
esar tantus eras. quantus ⁊ orbis.
At nunc in modico claud̾is antro.
Post hec quisq sciat se ruiturum:
Et qd̃ nulla nulla mori głatollat.
Florens imꝑii gloria quondam:
D esolata suo cesare. marcet:
H anc ultra spem non habitura:
Q uam tecũ moriens occuliusti.
Leges a senib patrib auctas.
Quas lassata dui raserat etas:
Omnes ut fuerant ipse reformans.
Nomanis studuit redere causis.
Tu longinqua satis regna locosꝙ.
Q uos nullꝰ potuit fleciere cesar:
R omanis honerans uirib arcus.
Ac ciuile decus excoluisti.
O qͣnto p̾mit᷑ roma dolore.
Desolata pͥus morte leonis:
Nunc auguste tuo funere languens:
Bino se uiduam lumine plangit.

Expanded text:
abilem fluvium 328 dorso evexerit, et quibusdam aliis, quibus ideo supersedeo quia aestimationem lectoris supergredi nolo. Obiit octavo decimo anno imperii emenso, et apud Spiram conditus est, quam ipse ex antiquissima et diruta Nemeto ita nominatam novavit. Epitaphium ejus hoc est: Caesar, tantus eras quantus et orbis, At nunc in modico clauderis antro. Post haec quisque sciat se ruiturum. Et quod nulla mori gloria tollat. Florens imperii gloria quondam, Desolata suo Caesare marcet; Hanc, ultra, speciem non habitura Quam tecum moriens occuluisti. Leges a senibus patribus auctas, Quas lassata diu raserat aetas, Omnes ut fuerant ipse reformans, Romanis studuit reddere causis. Tu, longinqua satis regna, locosque Quos nullus potuit flectere, Caesar, Romanis onerans viribus artus, Ad civile decus excoluisti. O quanto premitur Roma dolore, Desorata prius morte Leonis: Nunc, Auguste, tuo funere languens, Bino se viduam lumine plangit.
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ. saucius abiret᷑: multi ex regiis
cadr̾nt. Cet̾m tota uita. ita fortunatꝰ
fuit: ut extere ⁊ remote gc̃s. nichil
magis qͣm nom̃ eiꝰ timerent: Nuincia¬
les adeo nutui suosubstrau̾at: ut sñ
ulla contͣdictione. pͥmꝰ censũ omniũ
capitum ageret: õim p̃dioꝵ reditus.
noꝵ : qui et affinitate rob̾ti frisonis.
i suapte potentia. in imm̃sum excol¬
lebatur: rumore in ppłos sato. qd̃ an¬
gliam inuaderet: debitum sͥ ꝓ affini¬
tate antiqui enutonis. solum. Et ꝓfe¬
cto fecisset: nͥ ds eius audaciam. uen¬
to contͣrio infirmasset. Que resadmo¬
nuit. ut genealogiam regũ danoꝵ.
qͥ pꝰ nr̃m cnutoriẽ fuere. strictꝰ un ad¬
breuiem: de noricis quoq pauca in

Expanded text:
filiorum saucius abiret, multi ex regiis filiorum saucius abiret, multi ex regiis caderent. Caeterum tota vita ita fortunatus fuit, ut exterae et remotae gentes nihil magis quam nomen ejus timerent. Provinciales adeo nutui suo substraverat, ut sine ulla contradictione primus censum omnium capitum ageret, omnium praediorum redditus norum, qui et 435 affinitate Roberti Frisonis et suapte potentia in immensum extollebatur; rumore in populos sato quod Angliam invaderet, debitum sibi pro affinitate antiqui Cnutonis solum: et profecto fecisset nisi Deus ejus audaciam vento contrario infirmasset. Quae res admonuit ut genealogiam regum Danorum qui post nostrum Cnutonem fuere seriatim abbreviem, de Noricis quoque pauca in
Abbreviated transcription (Latin):
t uͦ rex wilłmꝰ. in subiectos lem¬
ter. turbidȩ in rebelles agens. felicit̾
omni anglia potiebatur: Walenses
om̃s tͥbutartos habens. Iam uͦ tͣnsma¬
reñqͣm ociosus: cenomannico solo pe¬
ne ext̾minium indixit: ducta expe¬
ditione illuc de anglis. Qui. sicut fa¬
cile in solo suo potuerunt oppͥmi:
ita in alieno. semꝑ apparuere inuic¬
tiapd̃ dolum castellum tͣnsmarine
britannie. dum nescio qua simulta¬
te irritatꝰ. manum illuc militarem
duxisset: in num̾os ex suis desid̾atiit.
Philippum regem francoꝵ euiꝰ amite
filiam. uxorem dux̾at. semꝑ infidũ
habuit: qd̾ scł ille tantam głam
uiro inuideret: quẽ et patͥs sui. su¬
um hominẽ eẽ constaret. S wilłmꝰ.
nichilo setius. eius conatib obuiabat
imꝓbȩ: qͣmuis pͥmogenitꝰ filius eiꝰ rob̾tꝰ.
fatuo ꝯsilio conatib eius obsisteret. Uñ
ꝯtigit. ut in quodamassultu. apud gib¬
boracum. filius patͥ resultans. eo uuln̾a¬
to. equũ eius ꝯfoderet: Will̃mꝰ mediꝰ

Expanded text:
 rex Willelmus in subjectos leniter, turbide in rebelles agens, feliciter omni Anglia potiebatur; Walenses omnes tributarios habens. Jam vero trans mare, nunquam otiosus , Cenomannico solo pene exterminium indixit, ducta expeditione illuc de Anglis, qui sicut facile in solo suo potuerunt opprimi, ita in alieno semper apparuere invicti. Apud Dolum, castellum 434 transmarinae Brittanniae, dum nescio qua simultate irritatus manum illic militarem duxisset, innumeros ex suis desideravit . Philippum regem Francorum, cujus amitae filiam uxorem duxerat, semper infidum habuit, quod scilicet ille tantam gloriam viro invideret quem et patris sui et suum hominem esse constaret; sed Willelmus nihilo secius eju, quamvis primogenitus filius ejus Robertus fatuo consilio conatibus ejus assisteret; unde contigit, ut in quodam assultu apud Gibboracum filius patri resultans, eo vulnerato, equum ipsius confoderet, Willelmus medius