comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rentem. nemo ridentem. Ums idẽ
am uultu preferens extra naturã
hominis unidebatur sNumꝙͣ in il
de nisi pietas. inisi pax. nisi mise¬
ricordis meret ¶plerum q eciam
bantur solebat flere pct̃is. qui re¬
motum et amietũ. uenenatis lin¬
gnis. et uipereo ore carpebant ¶ Ac¬
q nere non nullqs exꝑti sumꝰ inui¬
dos uirtutibus. uite q eius qui in
illo oderant. quod in se non uide¬
bant: et quod imitari nou uale¬
bant Acq o nefas dolendũ et in¬
gemiscendum. non alii fere inse
uero quemꝙͣ nominare neccesse
est. Licet nosmetipõs pleri q cir¬
conlatrent Cuffitit ut si qui ex
his qui legerit et agnouerit. eru¬
bescat. Nam si irascitur de se dic¬
tum esse fatebitur cum fortasse
nos de aliis senserimꝰ Non refu¬
gis añt. ut si qui eiusmodi
sunt. Nos quoq cum cali uiro ode¬
runt Inud facile confido om̃ib scĩs
opusculum istud gratũ fore. De ce¬
tero si qui hec infidelit̾ legerit: ip̃e

Expanded text:
rentem, nemo ridentem: unus idemrentem, nemo ridentem: unus idemam uultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam bantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insecuero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
cio. ssed ne tibo aut sompno qͥdẽ.
nis in quantum nature neccessi¬
tas cogebat uere fatebo nõ si
ip̃e ut aiunt ab inferis onnerꝰ
enierg̾et. posset exrone adeo oĩs
maiora in martino sunt / ̃ii¬
ꝙͣ ulla hora momentũꝙ p̾t̾iit.
ano non aut or̃oni inciimberet.
ant insisteret lectioni. Qnã qmͣ
etiam int̾ legendñ. aut si quis
aliud forte agebat. nũꝙͣ animũ
ad oz̃one laxabat¶Nnnirũ nt
fabzis ferrariis moris est qui
inter oꝑandum ꝓ quodam la¬
bozis leuamine. incudem suã
feruit. ita martinꝰ etiam dñ
aliud ag̾e ind̾e̾atur semper.
orabat sd̃ u̾ beatus. in quo
dolus. nor fuit. Neminem iu¬
ditãns. neminem dampnõs
nullũ malũ ꝓ malo reddeus.
Tantam quiire adu̾sus om̃s
iniurias patientiam assumpserat.
ut cum esset sũms sacerdos. impu¬
ne etiam ab ĩfimis clicis ledetur.
nec ꝓpt̾ id. eos ant loco uiꝙͣ amo¬
uerit. aut asua quantum in ipso
fmi caritate repulerit Nemo ui¬

Expanded text:
tio, sed nec cibo aut somno quidem, tio, sed nec cibo aut somno quidem, nisi in quantum naturae necessitas cogebat: vere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia majora in Martino sunt,  ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo um
Abbreviated transcription (Latin):
uiderim me ip̃o eciam ref̾ente
non crederes ih̾m testoz. spem q
ꝯmunem sme ex milliꝰ iiquam
ore. cautum scientie. tantũ inge
mi tam bom et tam puri sermo¬
uis audisse. Quamꝙͣ in martini
uirtutib. quantula est ista lan¬
datio. nsi qd̾ mirũ est homini
ilitterato. ne hanc quidẽ gra¬
ciam defuisse.
ed iam finem liberi pos¬
tulat: sermo claudendꝰ
est. non qd̾ om̃is. que de mar¬
tino fuerant dicenda de fece¬
riiit. S quia nos ut inertes
paete extremo in oꝑe negligẽ¬
tos intti materie mole. suctũ¬
bimꝰ. Nam et si fatta illiꝰ expli¬
tari uerbis. ut cumq patue¬
riint. interiozem nitam illius
et catidianam conuersationẽ.
Iet animũ celo semꝑ intentũ.
mala explitabit oratio.Inam sa¬
licet per seu̾entiam. et temporamẽ¬
tum abstinentis. et ieumiis po¬
tentiam in rigiliis et ozõnb noc¬
tes q ab eo xinde ac dies actassmil¬
lum q uatuũ ab ope dei tempus.
ano uel ocio indulserit. uel nego¬

Expanded text:
uiderim me ipso etiam referente uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientnii, tam boni et tam puri sermonis audisse. Quamquam in Martini virtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est, homini illiterato ne hanc quidem gratiam defuisse. XXVI. Sed jam finem liber postulat, sermo claudendus est: non quod omnia quae de Martino fuerant dicenda, defecerint; sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere negligentes, victi materiae mole succumbimus. Nam etsi facta illius explicari verbis utcumque potuerunt; interiorem vitam illius et quotidianam conversationem, et animum coelo semper intentum, nulla explicabit oratio. Illam scilicet perseverantiam et temperamentum in abstinentia et jejuniis, potentiam in vigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas, nullumque vacuum ab opere Dei tempus, quo vel otio indulserit vel nego
Abbreviated transcription (Latin):
nefas putarem si non adquienis¬
sems s̾mo aũt illius. non alius a¬
pud nos fuit: quam mundi huiꝰ¬
illecebzis. et seculi onera relinꝙ̃¬
da. ut dñm iħ̾m lb̾i expeditiq sec̃¬
remur. Prestantissim̃q nobis
presentium tempoꝵ illustris ui¬
ri paulin. tuꝰ supza mentionẽ
fecimꝰ exemplũ inge̾bat. qui sum¬
mis opib abiedis. xp̃m̃ secutꝰ: solꝰ
pene his tẽpazib enuangłita pre¬
cepta complesset. qnum nob̾ sequẽ¬
dum. illũ clamabat imictandum
Seatum q esse presens seculum.
tante fidei. nirtutisq docimento:
cum scd̾m sententiam dñi. diues
et possidens mlt̾a. uendendo om̃ia
et dando pauꝑib. qnod erat fcõ
impossibile. possibile fetisset exem¬
plos Tam uero inuerbis et confa¬
bulatõne eins qͣnta grauitas. qͣnta
dignitas erat. Quam alacer. ꝙͣ
efficax. qnam in exsoluendis scͥp¬
turaꝵ questionib promptus et fa¬
cilis. Et quia multos ad hanc par¬
tem incredulos scio. qmppe quos

Expanded text:
nefas putarem, si non adquieuisnefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hanc me nocem. statim ut fumꝰ
euanuit: et cellulam tanto fetoze
compleuit. ut indubia radicia re¬
linqueret. dyabolum se fuisse. Hoc
itagestum ut sirpza retulimꝰ. ex ip¬
sius martim ore cognouimꝰ. ne qͥs
forte existimet fabulosum.
am cum olim audita fide eius.
uita. acq uirtutib de sid̾io illiꝰ¬
ui estuaremꝰ gratam nobis ad eum
indendimi peregrinationem susce¬
le
mus uitam illius scribere: partĩ
ab ip̃o in quantũ ille interrogari
potuit sciscitati sumꝰ partim ab his
qui int̾fuerant uel sciebant cogno¬
uimꝰ. Qno quidẽ tempore tredi nõ
potest qua me humilitate. qua be¬
ingnitate suscepit: congratulatꝰ
plurimũ et gauisus in dño ꝑegri
serum me. pene non audeo cõfi¬
teri. Cum me sc̃o tõuinio sno dig¬
natus est adhiberi: aquã maiib
nostris ip̃e obtulit Ad uesꝑam aũc
ip̃e nobis pedes abluit. Nec renite
aut contraire constancia funit. Ita
anttorite illius oppressus sum. nt

Expanded text:
ad hanc ille uocem statim ut fumus ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaque gestum, ut supra rettuli, ex ipsius Martini ore cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum suscepimus peregrinationem: simul mus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gauisus in Domino, quoserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit, ad uesperum autem pedes ipse nobis abluit. nec reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
pures. quo facilius daritate assm̃p¬
ti fulgoris illuderet: ueste etiam
regia inductus: dyademate exgen¬
mis auro q redimitus. calceis
auro illicis: sereno oze. leta fatie
ut nichil minus quam dyabolꝰ¬
putaretur. Manti incella astitit.
Cmnq martinuis primo aspectu eiꝰ
fnisset ebetatus: diu mltum q am m¬
bo silentium tenuerunt. Cum
prio dyabolus egnosce inquit
martine quem cernis. xpistus
egosum. Descensurus ad t̾ras:
prius me mainfestare tͥ uolui.
Ad hec cum martimis taceret.
nec quicꝙͣ responsi referret. ite¬
rare ausus est dyabolus responsionis
audatiam. Martine cnid dubitas cre¬
tere cum uideas. ꝓp̃c ego sumis. Tns
ine reuelante spũ ut intellig̾et dya¬
bolũ esse non dñm. Nonse inquit
ih̾c dominus purpuratum et dyade¬
mate renitentem uenturum esse
p̾dixit. Ego xpistum nisi eo hobitu.
formnaq qua passuis est nisi crucis sci ⁊¬
ginata p̾ferentemauenisse nõ credq̃.

Expanded text:
purea, quo facilius claritate assumppurea, quo facilius claritate assumpti fulgoris illuderet, veste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolputaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnosce, inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi volui. Ad haec cum Martinus taceret, nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, non se' inquit cIesus Dominus purpuratum nec diademate renidentem uenturum esse praedixit: ego Christum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam .
Abbreviated transcription (Latin):
uanuit. unde quis dubitet haus
neciam martim fuisse uirtutem
ut fantasiam suam dyabolus cũ
erat martimi oculis ing̾enda dissi¬
mulare dutius. ant teg̾e nõ possei
ammaduersum est. tamen eodẽ
fere tempor  in hyspamis iiuenẽ¬
fuisse. qui tum sibi multis signis
anttoritatem parauisset: eo usq
elatus est. ut se beliam ꝓfit̾etur.
Quod cum pleriq teme credidissẽt.
addidit ut se xp̃m esse dioẽt. In quo
etiam adeo illusit ut eum quidam
Propt᷑ quod eum postea ab episco¬
patu deiectum indimus spleriq e¬
ciam nobis e fratrib retulerunt: eo¬
dem tp̃re moriente quemidã extitisse
qui se ioh annem esse iactitaret ¶ Ex
quo contere possamꝰ istius modi psen¬
do ꝓpħis existentib antixp̃i aduen¬
timimminere. qui iam in istis my¬
st̾ium iniquitatis opatur .c. uxun¬
quanta martinũ sub hisdẽ¬
dieb diebus dyabolus arte temp¬
cauerit Quodam enĩ die p̾missa
prese. et cirtumnuettus ip̃e luce pur¬

Expanded text:
vanuit. Unde quis dubitet hanc vanuit. Unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse virtutem, ut phantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset? XXIV. Animadversum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispaniis juvenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem paravisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. Quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo illusit, ut eum quidam propter quod eum postea ab episcopatu dejectum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tempore in Oriente quemdam exstitisse, qui se Joannem esse jactitaret. Ex quo conjicere possumus, istiusmodi pseudoprophetis exsistentibus, Antichristi adventum imminere, qui jam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetquanta Martinum sub iisdem diebus diabolus arte tentaverit. Quodam enim die praemissa prae se et circumjectus ipse luce pur
Abbreviated transcription (Latin):
qua idem adolescens continebatur
crebris cerneres mitare haminib.
Fremitus q in ea discurrentium.
et murmur quoddam multarñ
uotum audiebatur. Deĩn fcõ silen¬
cõuotat ceteros Ip̃e etiam clarus
accuriit. adhibito q lumine: uestẽ
om̃s diligent̾ inspitiunt. Erat aũt
sumia mollicie. candore exiiio:
mitanti purpura. Nec tam̃ cuins
eẽt gen̾is aut uelleris pot̾at agnos¬
ci. Curiosius tamẽ oculis aut digi¬
tis actrectata non aliud ꝙͣ uestis ui¬
debatur ¶Interes. clarus fratres ad¬
mouet oz̃oni instare. ut manifestiꝰ
eis dñs quid uarrasset ostenderet.
Itaꝙ reliquũ noctis hymnis psal¬
mis q consumitur.s. at ubi illux̃
dies: apprehensum dextera trah̾e
ad martinũ uolebat: bene conscuis.
aliadi ilin dyaboli arte non posse.
Tunc uero reniti ac reclamare
miser cepit. Iuterdittũq sibi esse
dicebat: ne se martino ostenderet.
Cumq inuittum ire cõpellerent
int̾ trahentium manus uestic e¬

Expanded text:
qua idem adolescens continebatur, qua idem adolescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus: fremitusque in ea discurrentium, et murmur quoddam multarum vocum audiebatur. Deinde facto silenconvocat caeteros; ipse etiam Clarus accurrit; adhibitoque lumine vestem omnes diligenter inspiciunt. Erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura; nec tamen, cujus esset generis aut velleris, poterat agnosci. Curiosius tamen oculis aut digitis attrectata, non aliud quam vestis videbatur. Interea Clarus fratres admonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, quidnam id esset, ostenderet: itaque reliquum noctis hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compellerent, inter trahentium manus vestis e
Abbreviated transcription (Latin):
sione mouachi õẽm humilitatem ac¬
q innocentiam mentitus. accessit.
Habitanit q aliquandiu in ꝯmune
cũ cet̾is. Deinde ꝓcedente tp̃re ange¬
los apud se loqui solere dicebat. Cñ
fidem dictis nillus adhib̾e̾t: signis
quibusdam pleros q ad credendum
cohortabant ᷑. postremo eo usq ꝓces¬
sit ut int̾ se ac deuin angelos discur¬
rere p̾dicaret. Iamq se unũ ex ꝓphe¬
tis haberi uolebat Ciarus tamen
nequaquã ad credendũ cogi pot̾at.
Iue ei iram domini. et presentes pla¬
gas cur santto non crederet cõmi¬
uari. Postremo in hanc uocem een¬
pisse fertur. Eocesac notte uestem
michi tandidam dñs de celo dabit.
qua inductus in medio uestrũ diuer¬
saboz. Idq uobis signũ erit me dei ẽẽ
uirtutem qui dei ueste donatus
sim. Tuns uero grandis om̃ium ad
hanc ꝓfessionem expectatio¶ Itaq
ad mediam fere nottem fremitu ĩ
caltantium cõmoueri om̃e monaste¬
rium loco uisum est. Cellulam aũt

Expanded text:
sione monachi omnem humilitatem adsione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam aut
Abbreviated transcription (Latin):
et te fcõꝵ tuoꝵ. uel hoc tempore
cũ dies iudicii in ꝓximo est peni¬
teret: ego tibi. uere confisus in
õ quam sc̃a de dñi pietate p̾sump¬
tio. In qua ⁊ si auctoritatẽ presta¬
re non potuit: ostendit affectum.
Et amia de diabolo eidem q artibus
sermo exortꝰ est. non ab re uidetur.
Licet extrinsetus referre quod ge¬
stum est. quia et quedam in eo mar¬
tiui uirtutũ portio est. et res digna
miratulo rette memorie mandabit᷑.
in exemplũ cauendi si quid de inceps
uspiam tale conting̾it c.xxuni.
larus quidam nõĩe. adolescens
nobilissimus mox p̾sbit̾. nnc
felici bs̃ excessu tũm relictis om̃ib
se ad martinũ contulisset. bzeui tp̃pe
ad sũmum fidei. uirtutum q om̃ium
culmen. emituit. Itaq cum haud lõ¬
ge sibi ab episcopi monast̾i̾o tab̾na¬
culum constituisset: mlti q apud eñ
fr̃es ꝯmorarent᷑ ĩ uiuenis quidam
Iadeum anacholius nomine. sub ꝓfes¬

Expanded text:
et te factorum tuorum vel hoc tempore et te factorum tuorum vel hoc tempore cum dies judicii in proximo est, poeniteret; ego tibi vere confisus in O quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum! Et quia de diabolo ejusdemque artibus sermo exortus est, non ab re videtur, licet extrinsecus, referre quod gestum est: quia et quaedam in eo Martini virtutum portio est, et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cavendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. XXIII. Clarus quidam nomine, adolescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum coad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub profes
Abbreviated transcription (Latin):
rue transfignratũ: enis uultibus
offerebat. Aduersus quem sempẽr
int̾ritꝰ. signo se crutis et or̃onis an¬
xilio ꝓtegebat. Audiebant᷑ plerũq
cõuitia quib illũ tarba demonum
ꝓteruis notib increpabat. S om¬
nia falsa et uana cognoscens: non
mouebatur obiectis ¶ Testabantur
eciam aliqui ex eratib. andisse se de¬
monem ꝓteruis martinũ uotib
increpantem. Cur intͣ monast̾m̃
aliquos ex fr̃ib qui olim baptismũ
diuersis errorib ꝑdidissent. cõner¬
sos postea recepisset. exponentẽ tri¬
mina ppłoꝵ singuloꝵ. ¶Martinum
dyabolo repugnantẽ. respondisse
constant̾: antiqͣ delicta melioris
uite ꝯuersacione purgari. et per
mĩam dñi absoluandos esse pcc̃is.
qͥ pectare designent. Contradicen¬
te dẏabolo. non ꝑtin̾e ad uemam
criminosos: et semel lapsis nullã
a dño prestari cdementiam. Tunc¬
in hauc uocem fert᷑ exclamatre
abi hominũ insectatione desist̾es.

Expanded text:
ruae transfiguratum uultibus ruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgari, et perni absoluendos esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam a Domino praestari posse clementiam, tuncin hanc uocem fertur exclamasse ab hominum insec
Abbreviated transcription (Latin):
minem quidẽ deesse de monachis.
sedunũ rusticũ mercede conduttũ
ut uehiculo ligna deferret. isse
ad siluam mitiant. Iubet gͥ: ali¬
quos ire ei obuiam. Ita longe a
Imonast̾io. iam pene exaninus in¬
uenitur. Extremum tamẽ spm
trahens: indicat fr̃ib casum mo¬
tis et uuln̾is. Iunttis scilicet bub
dum dissoluta arctins loza constrĩ¬
git: bouem sibi excusso capite int̾
inguina cormi inecisse. Nec multũ
post uitam reddidit. Uideris quo
iudicio dñi. dyabolo data fit hec po¬
testas In martino sslud mirsbilẽ
erat. qd̾ nõ solum hoc qd̾ supͣ retuli¬
mus: S multa istius modi si qͦciẽs
accidissent. longe ante p̾uidebat.
et sibi mintiata. fr̃ib indicabat tre¬
quent᷑ aũt dyabolus dum mille
nocendi actib sanctũ nirumi cona¬
retur illud̾e. iisibilem se ei fozmis¬
I diu̾sissimis ingerebat. Nam int̾dñ
in iouis ꝑsonam. plerũq mercu¬
rii ꝑ sepe enim seueni̾s ac min̾ue.¬

Expanded text:
minem quidem deesse de monachis, minem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad siluam nuntiant. iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mine
Abbreviated transcription (Latin):
esse uittozem. Sz paruo post tp̃ze
esse ꝑiturum ¶Qd̾ quidem ita uidi¬
mꝰ. N am p̾mo eduentu eiꝰ uelentim¬
anus in fugam uersus est. Deinde
post annũ fere resupt uir ib cap¬
tum intͣ aquileie muros maxinñ
int̾fecit.
onstat aũt eciam angelos ab
et subleciũ ocłis habebat. ut si¬
ue se in ꝓpria substancia contineret.
siue in diuersas figuras. sp̃ualesq
nequicias transtulisset: qualibet
aeo sub ymagine uidẽtur. Qd̾ cũ
dyabolus sciret se effugere nõ pos¬
se: cõuiinis eum frequent̾ urge¬
bat. quia falie̾ non posset insidiis.
uodam autem tp̃zec.uxui
cozmi bouis cruentũ in ma¬
mi tenẽns: cum ingenti fremitu
cellulam eiꝰ irrupit. Cruentãq
ostentans dext̾am. et admisso re¬
cens scelere congaudens est. ubi
est inquit maxtine nirtus tna:
unũ de tuis modo int̾feci Tmnc ille
ꝯuocatis fratrib: refert qͥd dya¬
bolus indicasset. Solicitos esse pre¬
cepit ꝑ celulas singuloꝵ: quis ⁊¬

Expanded text:
esse uictorem, sed paruo post tempore esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singulorum, quis
Abbreviated transcription (Latin):
quo nichil uinꝙͣ ilo ustius fint.
Comites duo sũma potestate predicai.
frat̾ regis et patrinis: Medius int̾ hos
martim p̾ebiter accubu̾at / Ip̃ aũt
selluls iuxta regem posita consed̾at.
Ad medium fere cõuiumm ut moris
est. pat̾am regi minist̾ obtulit. Iue
sencto ad modũ ep̃o potiꝰ dari iubet:
expectans acq ambiens. ut ab illius
dext̾a pocłm simiet/. Sed martimis
u̾bi ebibit pateram pb̾ro sũd t̾r᷑adidn
millũ scilcet existimans digniorem
qui post se prioz bibẽt et ire gͣ iͥntegrũ
sibi fore. Si ant regem ip̃m. ant eos
aderant. ita ad mirati funt. uc hoc
ip̃m eis in quo contempti fuerant¬
plus placeret. Celeberrimũ q per
om̃e palacium fuit: fecisse marti¬
num in regis prandia m nnfimoꝵ
cisset. ¶Eidem q maximo longe ante
p̾dixit fnturum: ut si ad italiam ꝑ¬
geret quo ire cupiebat: bellum ua¬
lentimano imꝑatori infe̾ns. et sci¬
ret se pͥmo quidẽ impetu fnturum

Expanded text:
quo nihil umquam iustius fuit, quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, aderant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in icisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum
Abbreviated transcription (Latin):
et benoꝵ ciuilium inttoria elatũ.
ueri inconstancis. regie clientele.
sacerdotalis dignitas abdidisset. sm̃
solo martino apłica anttoritas ꝑma¬
nebat. Nam et si ꝓ aliquib supplitan¬
dum regifint: imꝑauit potiꝰ ꝙͣ ro¬
ganit. et a ꝯiino eiꝰ frequentꝰ ro¬
gatus abstinuit: diceus se mense
eiꝰ participem esse nõ posse. Qui ĩꝑa
tozes. unũ regno. altex uita expulis¬
set ¶postremo cũ maximꝰ se nõ spon¬
te sumpsisse imꝑium affirmaret:
sed impositam sibi amilitib diui¬
no mitu regni neccessitatẽ. armis
defendisse. Et non alienam. ab eo d̾i
nolintatem uideri. penes quem iã
incredibili euentu uittozia fuisset.¬
¶ nullũ q ex aduersariis nisi in acie
occubuisse. standem uictus uel ra¬
tione. uel pretib ad ꝯuiuium ue¬
uit et mirum inmodũ gaudente
rege. qd̃ id impetrasset. Cõuiue
añt aderant neluti ad diem festũ
euotati. Sñm acq illustres uiri.
p̾fectus idemq consul euodius uir

Expanded text:
et bellorum ciuilium uictoria elatum, nere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas nebat. Nam etsi pro aliquibus supplicandum regi fuit, imperavit potius, quam rogavit, et ad convivium eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui duos imperatores, unum regno, alterum vita expulisset. Postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium affirmaret, sed impositam sibi a militibus divino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei voluntatem videri, penes quem tam incredibili eventu victoria fuisset, nullumque ex adversariis nisi in acie occubuisse: tandem victus vel ratione vel precibus ad convivium venit, mirum in modum gaudente rege, qautem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir
Abbreviated transcription (Latin):
se martinũ. QRd̾ u bi puelle pr̃ com¬
perit: cuirit ex anmis. pro filia ro¬
gaturus. Et forte mrtinus im ecc̃az
fuerat ĩgressus. Ibi ĩ spectante ppło
nultis q aliis epĩs presẽtib ÷ eiulãs
senex genua illius amplectitur di¬
cens. Filia mea morit᷑ misero ge¬
nere laingoris: et qd̾ ipã ẽ morte
crudelius. solo sp̃u niuit. iam car¬
ne p̾mortua Rogo ut ad eam ueni¬
as ÷ atq benedicas. Confido enĩ: qd̾
ꝑ te redenda sit sanitati. Qaia ille
uoce confusus obstupuit. et refugit
dicẽs hoc sue nõ ẽẽ uirtutis: senem
errare iudicio: nõ ẽẽ se dignũ per ꝙͣ
dñs signũ uirtutis ostenderet. Persta¬
re uelxm̃tius fleus pr̃: et orare ut
ex anmen uisitaret ¶Postremo a
cutũstantib epĩs ire compulsus des¬
cendit ad domũ puelle. Ingens tͦr
pro forib: expectans quid nã dĩ ser¬
quus eẽt acturus ¶Ac priuũ q̃ erant
illius familiaria ĩ istins modi reb

Expanded text:
se Martinum. Quod ubi pater puellae comse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus. Et forte Martinus jam Ecclesiam fuerat ingressus. Ibi inspectante populo multisque aliis episcopis praesentibus, ejulans senex genua ejus amplectitur, dicens: Filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu vivit, jam carne praemortua; rogo ut eam adeas, atque benedicas, confido enim quod per te reddenda sit sanitati. Qua ille voce confusus obstupuit, et refugit dicens: Hoc suae non esse virtutis; senem errare judicio; non esse se dignum, per quem Dominus signum virtutis ostenderet. Perstare vehementius flens pater, et orare ut exanimem visitaret. Postremo a circumstantibus episcopis ire compulsus descendit ad domum puellae. Ingens turba pro foribus exspectabat quidnam Dei servus esset facturus. Ac primum, quae erant illius familiaria in istiusmodi rebus
Abbreviated transcription (Latin):
natus q diuino metu ueniã p̾cabit᷑.¬
Et dissimile huit illud fuit houiii
Cum enm idola destruentẽ cul¬
tro quidam ferire uoluiss: ĩ ip̃o ictu
ferrũ ei de manibe ertussũ nõ cõ¬
paruit Plerũq aut̃ ꝯtraditentib lã
sibi iusticis. ne eorũ fana destiue¬
ret ⁊ ita p̾dicattẽ scã gẽtiliũ anim¬
os mitigabat : ut luce eis u̾itatis o¬
stẽsa. ip̃i sua templa subu̾terent.
Curationũ u̾o tam potens ĩ eo gra
erat: ut nullus fere ad eni egro
tus accesserit qui nõ continuo tñ¬
ꝓxcepent sanitatẽ. Quod uł ex cũ¬
seqirẽti liq̃bit. exemplo. xu.¬
Reueris puella. quẽdain dira
paralisis egritudinetenebat᷑:
ita ut ian per multũ tempus nul¬
lo ad humanos usus corporis offici¬
o fungeretur. Duini ex pr̃e paite pꝰ¬
mortua. uix tenui spiritur palpita¬
bat. Gristes a solam funeris expecta¬
tionẽ assistebant ꝓpinquistũ subi-¬
to mĩtiatur ad ciuitatem illã uenis¬

Expanded text:
natusqnatusqnec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum tus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod vel ex consequenti liquebit exemplo. Treveris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut jam per multum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua, vix tenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venis
Abbreviated transcription (Latin):
martino ferrẽt. ne qnis dũ tẽpluui
dirueret᷑ obsist̾et Rediret ergo ⁊ opus
ceptũ deuotus impleret. Ita regressus
aduicũ : inspectantib gẽtiliũ turbis.
et quiescẽtib dũ ꝓfanam edẽ usq ad
fundam̃ta dirueret: aras om̃s atq
simiilacra redegit ĩ puluerẽ. Quo uiso.
rustici cũ se intelligerẽt diuinõ mitu
ostupefactos atq perterritos. ne ep̃o
repuguarent: om̃s fere ĩ ĩm dñ
crediderunt clamãtes pilam et con¬
fitẽtes. deũ martini tolẽ onm: idola
negligenda. q̃ sibi. ad ẽẽ nõ possent.
Uid etiam ĩpago eduorñ gestũ
sit referam. Ubi dũ templũ iti¬
dem euerteret. furẽs gentiliũ rusti¬
torũ ĩ enm irruit multitudo. Cũq u¬
nus aucacior cet̾is. stricto ĩ eũ gladio
peteret: reiecto pallio nudã c̾uitẽ per¬
cussuro prebuit. Net cunctatus fen¬
re gentilis. Sed cũ dext̾am altius
extulisset: resupinus ruit. Cõster¬

Expanded text:
Martino ferrent, ne quis, dum templum Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo, et opus coeptum devotus impleret. Ita regressus ad vicum inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus, dum profanam aedem usque ad fundamentum dirueret aras omnes atque simulacra redegit in pulverem. Quo viso rustici, cum se intelligerent divino nutu obstupefactos atque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere in Jesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola negligenda, quae sibi adesse non possent. XV. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. Ubi dum templum itidem everteret, furens gentilium rusticorum in eum irruit multitudo; cumque unus audacior caeteris stricto eum gladio peteret, rejecto pallio nudam cervicem percussori praebuit: nec cunctatus ferire gentilis; sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit: conster
Abbreviated transcription (Latin):
nã inimo adherẽtem domũ agẽte
uẽto flaminarũ globi ferelũtur. Qd̾
ubi uũtinus adu̾tit: rapido cursu
tectũ domꝰ scandit: obuiũ se adueni¬
entib flauimis inferẽs. Tñ u̾o mi¬
rum ĩ modũ t̾neres cõtra uim uẽti
ignẽ recorqueri: ut cõpugnãtiũ ĩt̾¬
se clericorũ quidã cõlitus uideretur.
Ita mirtute mrtini. ibi tãtum ignis
ẽ operat᷑. ubi iussus est. .xii.
cũ idẽ templũ opulẽtissimũ suꝑ¬
stitione religionis. uoluiss euertere᷑
restitit ei multitudo gentiliũ: ad eout
nõ ibsq iniuria sit repulsus Itast seces¬
sit ad prima loca. Ibiq pertriduũ ci¬
licio tectus et ciuere. leiunans semꝑ.
atq orans p̾ea batur ad dnm̃: nt quia
templũ illud eu̾tere huiuana uianu
nõ potuiss uirtus illud diuina diru¬
Ieret. Tñ subito ei duo angeli hastati
acq scutati. instar mulicie celestis se
obtulerũt : dicẽtes missos se a dño. ut
rusticã multitudinẽ fugarent p̾sidiũ q

Expanded text:
 immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium intse elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisseret. Tum subito ei duo angeli hastati atque scutati instar militiae coelestis se obtulerunt, dicentes: missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent, praesidiumque
Abbreviated transcription (Latin):
chus putaretur. Quib reb ita sibi
õs commnilitones suos deuinrerat: ut
ei miro affetu uenerarentur. Nec
dũ tam̃ regeneratus in xp̃o: agebat
quẽdam bonis oꝑib baptismatis can¬
didatũ s assistere scilic laborantib: opẽ
ferre miseris: alere egentes: uestire
raudos. ⁊ichil sibi ex nulicie stipẽdiis
preter cotidianũ uictũ reseruabat.
Iam tum enuuͣgelii nõ surdꝰ auditoꝵ
de crastino nõ cogitabat .iit.
Uodam ita temꝑe cũ iã nichil
preter. anua. ⁊ simplicẽ milicie
nestem haberet: mediã hyeme
que solito asmor ĩ horruerat: ad eo
ut pleros q uis algoris extuigueret:¬

Expanded text:
chus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militiae vestem haberet, media hieme quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque vis algoris exstingueret
Abbreviated transcription (Latin):
sieris uł q̃cũq temptau̾is : diabolus
tibi adu̾sabitur. Tunc ei prophetica
nõ timebo qui faciat mͥ homo. S̾tatĩ¬
q e conspectu eius iuinicus euanuit.
Otaa ut animo ac m̃te cõtepat ma¬
treni gentilitatis absoluit errore:
pr̃e ĩmalis ꝑsenerante. Plures taiũ
suo saluauit erẽꝑlo ¶Deinde cũ here¬
sis airiana. ꝑ totũ orbẽ et maxĩe ĩtͣ
ylluicũ pullulass: cũ adu̾sus ꝑfidi¬
am saceraotũ solus pene acerrume
pugnaret. młtis q supplicus eẽt affec¬
tus: nã ⁊ publice nirgis cesus ẽ. et
ad ertrenũ de ciuitate enie cõpulsus.

Expanded text:
feris, vel quaecumque tentaveris, diabolus feris, vel quaecumque tentaveris, diabolus tibi adversabitur. Tunc ei prophetica non timebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exesis Ariana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullufasset cum adversus perfidiam sacerdotum solus pene acerrime pugnaret, multisque suppliciis esset affectus nam et publice virgis caesus est, et ad extremum de civitate exire
Abbreviated transcription (Latin):
text̾a sustiiit alter. Uinttis tamẽ
ptꝰ tergũ manib: uni seruandꝰ i eusto¬
diẽdus traditur. Qͥ cũ enm ad temo¬
tiora duxisset: perscrutari alꝑo cepit
quis uã esset. Respondit xp̃ianũ se ẽẽ.
Querebat etiam abeo: antimeret. uc̃
uero cõstantissime ꝓfitetur. nũꝙ̃ setã
fuisse securũ: qr sciret mãm dñ. ma
cinia exerceus. eẽt ĩ dignus. Ingres¬
sus q enuãgelicã disputattẽm: u̾bũ
dei latroni p̾dicabat. Quid lõgnis
morer: Latro credidit: ꝓsecutꝰq mr̃¬
tinũ uie reodidit: oraus ut ꝓ se du̾m
p̾caretur. Item q postea relisiosã agẽs
uitã uisus ẽ: ad eo ut bet q̃ supͣ retuli¬
mus ab ip̃o audita dicãtur Ogitur
uiͣrtinus inde ꝓgressus cũ mediola¬
nũ p̾teriss: diabolus ũtinere huma¬
na sp̃e assũpta se ei obuium tulit:
quo tend̾et querẽs. Cuiq id amar¬
tino responsi accepiss se quo dñs uo¬
caret ĩtendere: ait ad eum. Quocũq

Expanded text:
dexteram sustinuit alter: uinctis tamen dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiacinia exercens, esset indignus; ingressusque evangelicam disputationem, verbum Dei latroni praedicabat. Quid longius morer? latro credidit, prosecutusque Martinum viae reddidit, orans ut pro se Dominum precaretur. Idemque postea religiosam agens vitam visus est: adeo ut haec, quae supra retulimus, ab ipso audita dicantur. VI. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere humana specie assumpta se ei obvium tulit, quo tenderet quaerens; cumque id a Martino responsi accepisset, se, quo Dominus vocaret, intendere, ait ad eum: Quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
aconii officio eũ gͥ autius implica¬
res et imsteno inare diuino iq
cũ sepissime restitiss ñ digitũ. se eẽ
rociferaus ñstellexit neiraltiorid:
ingeun hoc eñ modo posse cõstrĩgi:
si id ei officii imponeret. in quo qͥ¬
dem locus iniurie uideretur. Itaq
exorcistam eũ ẽẽ precepit. Quam
ille ordinatoẽm ne desperisse. tã ꝙͣ
hunuliorẽ inderetur. nõ repudiauit.
Gec mltũ post admonitꝰ ꝑ soporẽ ut
pr̃iaui parentesq quos ad huc gen¬
tilitas detinebat teligiosa sollicitu¬
ome iuisitaret : ex uolũtate scĩ bila¬
rii ꝓfectus ẽ. euultisq ab eo ob̾tric¬
tus precib et lacrimis ut rediret:
mestus ut ferunt peregrinationẽ-
illa aggressus ẽ: cõtestatus frẽs. iuł¬
ta se aͦu̾sa passurũ. Quod postea ꝓ¬
bauit euentus.Ac prinun. inter
alpes. deuia secutꝰ. incidit ĩ latrones.
Cumq unus securim eleuatam ĩ
caput eius librasset: ictum feriẽtis

Expanded text:
aconii officio sibi eum arctius implicaaconii officio sibi eum arctius implicare, et ministerio vincere divino. Sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtrepidus. inmo illato dͥ terrore
cõstantior : si hoc inquit igname as¬
cribitur nõ fidei: crastina die añ aciẽ
in ennis astabo q⁊ ĩ noĩe dm̃ ib̾̃n sig¬
no crucis nõ clipeo ꝓtectꝰ aut galea.
hostiũ cuneos penetrabo seturus. Re¬
trudi ergo ĩ custodiã iubetur: factu¬
rus fidẽ dictis: ut ĩ eriis barbaris o¬
uiceretur. ¶Postero die bostes legatos
de pace miserũt: sua oĩa seqz dedẽtes.
Unde quis dubitet. hanc u̾e bĩ uiri
fuisse uictoriã: cui prestitũ sit ne
ĩ ermis ad preliũ mitteret᷑: Et ꝙͣuis
pius oñs seruare iuilitem suũ. licz
int̾ hostiũ gladios ⁊ tela potuisset:
tur obtutus: er emit pugne neccessi¬
tatem. Neq enĩ aliã ꝓ milite suo
xp̃t debuit prestare uictoriã: ꝙͣ ut
sb̾ actis sine sanguine bostib. nemo
et cognita fides habebatur expetint:
et aliquãdiu apd̾ eũ cõmoratꝰ ẽ. ẽp¬
tauit aut̃ idẽ hilanius.: imposito di.¬

Expanded text:
intrepidus, immo illato sibi terrore intrepidus, immo illato sibi terrore constantior: Si hoc, inquit, ignaviae ascribitur non fidei, crastina die ante aciem inermis astabo: et in nomine Domini Jesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo et cognita fides haet aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentavit autem idem Hilarius imposito di
Abbreviated transcription (Latin):
cens: cũ eẽt annoꝵ duodeuiginti
ad baptisma cõnolauit. Nec tamẽ
statim ulicie renũciauit: tribum
sui precib enictus: cui cõtuberniũ¬
i familiare prestabat. Et euin
transacto tribunatus sui tempe re¬
nũciaturũ se secło pollicebatur. ⁊r
martinus expectatõẽ suspẽsus: per
biennium fere postea ꝙͣ ẽ baptisma
cõsetutus. solo silicz noĩe mlitauit.
Nterea uruentib iutͣ gallias bar¬
sbaris: iulianus cesar coacto inͥu
tonet ad mrtinũ uentum ẽ. Gunt
uero oportunum tp̃s existimãs. qͦ
peteret missionẽ: neq enĩ ĩtegrũ
sibi fore arbitrabatur. si conatinũ
nõ militaturus acciperet: bactenꝰ
ĩquit ad cesarem. militai tͥ: pat̾e.
ut nũc militẽ dõ. Donatinũ tuũ
¶pugnatirus accipiat. Ixp̃i ego sum¬
miles: pugnare mͥ nõ lic. ¶oñ uero
adu̾sus hanc nocẽ tirainus ĩfremi¬
nit: dicens eũ metu pugne q̃ post̾a
die futura erat. nõ religionis grã
decrectare miliciam At mr̃tinus

Expanded text:
cens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in undonec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnarocem tyrannus infremuit, dicens, eum metu pugnae, quae postera die erat futura, non religionis gratia detrectare militiam. At Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
q ab eo gratissime fuiss susceptus:
band longe sibi ab oppido monast̾m̃
collocanit.¶Quo tpesse ei quidã catbe¬
cuminus iuuxit: cupiens scĩfsimi ui¬
ri instrui disciplius ¶Paucis quippe
iter poĩtis diebr. langore corretus: i.¬

Expanded text:
que ab eo gratissime fuisset susceptus, que ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus
Abbreviated transcription (Latin):
sitaliam repetens cũ intra gallias quo¬
q discessu sc̃ hilarii. quẽ ad exilumi.
hereticoꝵ uis coegẽat. turbatam eccã
cõpuisi .s mediolam sibi monast̾iũ
Istatuit. Ibi quoq eum auxẽtius au¬
ctor et princeps arrianoꝵ grauissiine
Iinsectatus est. multis q affectũ in-¬
liuriis de ciuitate erturbauit. Cedendũ
itaq tempori arbitratus: ad ĩsulam
cui gallinaria nom̃ est. secessit: comi¬
te quodem pb̃ro magnarũ uirtutũ¬
q uiro. Pic aliquandiu radicib uinit
herbarũ. Quo tp̃e elleborũ uenenatũ
ut ferũt gram̃ ĩcibũ simpsit. Sed cũ
uim ueneni ĩ se gͣssantis nicina iam
morte senssiss imminẽs piculũ oratc̃e
repulit: statimq oĩs dolor fugatus est.¬
Et bi. Nec multo posgstũ scõbilario.
cõperiss regis penitentia. potestatem-
ĩ dultaui fuisse redeunbi:   ei tẽp¬
tanit occurrere: ꝓfectusq ẽ ad urbẽ.
um iam hilarius pretensset: iͣ
cum ẽ uestigis ꝓsecutus. ¶Cum¬

Expanded text:
s — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cum
Abbreviated transcription (Latin):
antiquissimũ diruiss: et arborẽ
set extidere: tñ uͦo antistes loci illius.
cetaq gentiliũ turta cepit obsistere.
Et cũ idẽ illi dũ templũ euertitur ĩpe¬
rante dño quieuisçẽt: succidi aiborẽ
nõ pacietãtur. Ille eos sedulo cõmon̾e:¬

Expanded text:
antiquissimum diruisset et arborem antiquissimum diruisset et arborem sus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patie