comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei nulla erurt mala. ut non opus habeamꝰ
dicere libera nos a malo. quamius ⁊ nunc
omnis qui proficit recta intentione profi¬
ciens recedit ab omni peccato. ⁊ tanto in¬
de fit longinquior quanto plenitudini
iusticie ꝑfectioni ꝙ ꝓpinquior. Quia ⁊ ip̃a
concupiscentia quod ẽ peccatum habi¬
tans incarne nrã. ⁊ si manet ad huc in
membris mortalib. minui tamen non desunt in
proficientib. Aliud ẽ gͦ recedere ab omini pectato
quod nunc in opere est. aliud recessisse ab om̃i
peccato quod in illa ꝑfectione tuncerit. Sedta¬
men ⁊ qui iam recessit. ⁊ qui adhuc recedit.
non ẽ negandus facere bonum. Quomodo gͦ
dictum ẽ non ẽ qui faciat bonum. non ẽ usꝙ
ad unum. quod ille ꝓposuit. et non solutum
reliquit. nisi quia popłm quendam psalmus
ille culpat. in quo nec unus erat qui faceret bo¬
num. dum uolunt ꝑmanere filii hominũ
et non eẽ filii dei. euius gratia homo fit bonꝰ

Expanded text:
ei nulla erunt mala, ut non opus habeat ei nulla erunt mala, ut non opus habeat dicere: libera nos a malo. quamuis et nunc omnis qui proficit recta intentione proficiens recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior, quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior, quia et ipsa concupiscentia. quod est peccatum habitans in carne nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen non desinit in proficientibus. aliud est ergo recedere ab omni peccato, quod nunc in opere est, aliud recessisse ab omni peccato, quod in illa perfectione tunc erit. sed tamen et qui iam recessit et qui adhuc recedit, non est negandus facere bonum. quomodo ergo dictum est: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, quod ille proposuit et non solutum reliquit, nisi quia populum quendam psalmus ille culpat, in quo nec unus erat qui faceret bonum, dum uolunt remanere filii hominum et non esse filii dei, cuius gratia homo fit bonus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui faciat bonum non ẽ usq adunum. Et
quasi contraria testimonia referendo. quib
ostenderet ẽẽ homines qui faciunt bonum.
Quod quidem ostendit. sed aliud est non
facere bonum aliud non ẽẽ sine peccato. eti¬
am si homo faciat multa bona. Quappt
ea testimonia que posuit non sunt contͣ
illud quod dicitur non ẽẽ in hac uita homi¬
nem sine peccato. Ipse autem non ostendit
quemadinodũ dictum sit. non est qui faci¬
at bonum. non est usq ad unum. Ait enim
sc̃s dauid. Spera in dño ⁊ fac bonitatem. Hoc
preceptum ẽ non factum. Quod preceptũ
non utiq faciebant. de quib dictum ẽ. Nõ
est qui faciat bonum. nonẽ usq adunum.
Ait etiam dixisse scm tobin. Noli timere
fili pauꝑem uitam gessimus. s multa bo¬
na habebimus si timuerimus dm̃. et reces¬
serimus ab omni peccato ⁊ fecerimus bene.
Uerissime tunc erunt homini multa bo¬
na. cum recesserit ab omni peccato: Tunc enĩ

Expanded text:
qui faciat bonum, non est usque ad unum, et qui faciat bonum, non est usque ad unum, et quasi contraria testimonia referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt bonum. quod quidem ostendit, sed aliud est non facere bonum, aliud non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona. quapropter ea testimonia quae posuit non sunt contra illud quod dicitur non esse in hac uita hominem sine peccato. ipse autem non ostendit quemadmodum dictum sit: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. ait enim\\ inquit, sanctus Dauid: spera in domino et fac bonitatem\'. hoc praeceptum est, non factum. quod praeceptum non utique faciebant, \'de quibus dictum est: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. ait etiam dixisse sanctum Tobin: noli tin.ere, fili; pauperem uitam gessimus, sed multa bona habemus, si timuerimus deum et recesserimus ab omni peccato et fecerimus bene. uerissime tunc erunt homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato; tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
dicerent se ipsos deciꝑent. et uentas meis non esset.
Porro si ueritas in eis non eẽt: inuemiretur in eo¬
rum ore mendacium. Quod si ꝓpter iniudiã
cum eẽnt sine pectato dicerent se non ẽẽ sine peccato
hocipsum ẽẽt mendacium. falsum q ẽẽt quod dic¬
tum ẽ. non ẽ inuentum inore eceum mendaciũ.
Ideo gͦ sine macula sunt. quia sicut ipsi dimise¬
runt debitorib suis. sic illi deo dimittente mun¬
dati sunt. Ecce nos ut ualuius exposuimus
quomodo accipienda eẽnt testimonia que
pro sua causa commemorauit. Ipse autem qͦ¬
modo sit accipiendum quod scriptum ẽ om̃is
homo mendax omnino non soluit. nec soluere
poterit. nisi correcto errore quo credit hominẽ
sine adiutorio gratie dei ꝑsolam ꝓpriam uo¬
luntatem posse ẽẽ ueracem. Sic aliam que
sequitur questionem ꝓposuit nec soluit. im¬
mo uͦ auxit ⁊ difficiliorem reddidit. ꝓponendo
adu̾sum se probatum testimonium. non est

Expanded text:
dicerent, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset; dicerent, se ipsos deciperent et ueritas in eis non esset; porro si ueritas in eis non esset, inueniretur in eorum ore mendacium. quodsi propter inuidiam, cum essent sine peccato, dicerent se non esse sine peccato, hoc ipsum esset mendacium falsumque esset quod dictum est: non est inuentum in ore eorum mendacium. ideo ergo sine macula sunt, quia sicut ipsi dimiserunt debitoribus suis, sic illis deo dimittente mundati sunt. ecce nos, ut ualuimus, exposuimus quomodo accipienda essent testimonia, quae pro sua causa commemorauit. ipse autem quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per solam propriam uoluntatem posse esse ueracem. Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit nec soluit; immo uero auxit et difficiliorem reddidit proponendo aduersum se probatum testimonium: non est
Abbreviated transcription (Latin):
pud salomonem de sapientia. Uiri menda¬
ces. non erunt illius memores. uiri autem
ueraces inueniuntur in illa. Item in apo¬
calypsi. ⁊ in ore ipsorum non ẽ inuentum
mendacium. sine macula sunt. Ad hec ⁊ nos
respondemus. admonentes quomodo dicendꝰ
sit homo uerax. ꝑdei grãm atq ueritatem
qui ꝑse ipsum sine dubio mendax ẽ. Unde
dictumẽ. omnis homo mendax. Hoc ⁊ testimo¬
nium sonat de sapientia quod ipse posuit.
Uiri autem ueraces inuenientur in illa. Qui
proculdubro non in illa secl in seipsis mue¬
nientur mendaces eẽ. sicuti ẽ. fuistis aliqͣn¬
do tenebre: nunc autẽ lux in domino. Cum
diceret tenebre. non addidit in dño. Cum au¬
tem dixit lux addidit utiq utiq in domino:
quia in se ipsis lux ẽẽ non possent. ut qui
gloeratur in dño głetur. Illi uͦ in apocalypsi
ꝓpterea tales dicti sunt. quod non sit inuen¬
tum inore corum mendacium. quia non di¬
xerunt se non habere pectatum. Quod si

Expanded text:
pud Salomonem de Sapientia: Viri mendapud Salomonem de Sapientia: Viri mendaces non erunt illius memores; viri autem veraces invenientur in illa . Item in Apocalypsi: Et in ore ipsorum non est inventum mendacium; sine macula sunt » . Ad haec et nos respondemus, admonentes quomodo dicendus sit homo verax per Dei gratiam atque veritatem, qui per se ipsum sine dubio mendax est. Unde dictum est, Omnis homo mendax. Hoc et testimonium sonat de Sapieuiri autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio non in illa, sed in se ipsis inuenientur esse mendaces, sicuti est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino"; cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se ipsis lux esse non possent. ut qui gloriatur, in domino glorietur. illi uero in Apocalypsi propterea tales dicti sunt. quod non sit inuentum in ore eorum mendacium, quia non dixerunt se non habere peccatum. quod si
Abbreviated transcription (Latin):
tam scͥpturam diuina eloquia in lite dimisit.
Ait enim. Quib respondendum ẽ quod in nu¬
meri libro scriptum ẽ. homo uerax. Et de scõ
iob legitur ita. Erat uir habitans in regione
ausitidi nomine iob uerax sine crimine: iustus
dei cultor abstinens se abomini re mala. Miror
quod ausus ẽ ponere hoc testimonum ubi
dictum ẽ. abstinens se ab omni re mala cum
hoc ab omini peccato uellet intelligi: cum suꝑiꝰ
dixerit peccatum actum malum ẽẽ non rem.
Reminiscatur gͦ quia etiam si actus sit.
res potest dici. Abstinet se autem ab omni
re mala : qui peccato sine quo non ẽ. uel nun
quam omnino consentit uelsi aliquando pre¬
mitur. non oppͥmitur. sicut luctator fortior
et si aliquando tenetur. non ideo ꝑdit quo su¬
ꝑior inuenitur. Legitur sane homosine
crimine. sine querela legitur. ⁊ non legitur sine
peccato. nisi filius hominis unus. idemꝙ dei filiꝰ
miraculum tenuit ueratis hominis. Item a¬

Expanded text:
tam scripturam diuina eloquia in lite dimisit. tam scripturam diuina eloquia in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in Numeri libro scriptum est: homo uerax; et de sancto lob legitur ita: erat uir habitans in regione Ausitide nomine Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens se ab omni re mala. miror quod ausus est ponere hoc testimonium, ubi dictum est: abstinens se ab omni re mala, cum hoc ab omni peccato uellet intellegi, cum superius dixerit peccatum actum malum esse, non rem. reminiscatur ergo quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem ab omni re mala qui pequam omnino consentit, vel si aliquando premitur, non opprimitur; sicut luctator fortior, et si aliquando tenetur, non ideo perdit quo superior invenitur. Legitur sane homo sine crimine, legitur sine querela: at non legitur sine peccato, nisi Filius hominis, unus idemque Dei Filiumiraculum tenuit veracis hominis. Item a
Abbreviated transcription (Latin):
piscentia illa que habitat in membriseius
nulla erit. Non gͦ eum reprehendit coreius.
quando reprehendit peccatum quod habi¬
tat in membris eius. et non habet quam
reprehendat infidelitatem eius. Ita nec in
uita sua. id est in fide sua a corde suo rẽp̃hen¬
ditur. et sine peccato non eẽ conuincitur.
Quod ⁊ipse iob de se confitetur ubi dicit.
Nichil te latuit peccatorum meoꝵ. signas¬
ti iniquitates meas in sacculo et annotasti
si quid inuitus transgressus sum. Testimo
nia gͦ que posuit de uerbis sc̃i uiri iob nos si¬
cut potiumus quemadmodũ sint accipien¬
da monstraimus ec tamen ille soluit qͦo¬
eundem iob dixisse ꝓposuit. Quis enim ẽ mundus a
peccato: Nec in fans cuius ẽ diei unius uita suꝑ t̃ram.
Iterum ꝓponere solent inquit. omnis homo men¬
dax. Neq hoc contra se ipsos a se ip̃o ꝓpositum
soluit: sed cominemoiando alia uelut contrana
testimonia apud eos qui non intelligunt sanc¬

Expanded text:
piscentia illa quae habitat in membris eius piscentia illa quae habitat in membris eius nulla erit. non ergo eum reprehendit cor eius, quando reprehendit peccatum quod habitat in membris eius et non habet quam reprvita sua, id est, in fide sua, a corde suo reprehenditur, et sine peccato non esse convincitur. Quod et ipse Job de se confitetur, ubi dicit: Nihil te latuit peccatorum meorum. Signasti iniquitates meas in sacculo, et annotasti si quid invitus transgnia ergo, quae posuit de uerbis sancti uiri Iob, nos, sicut potuimus, quemadmodum sint accipienda monstrauimus. nec tamen ille soluit,eundem Iob dixisse proposuit: quis enim est mundus a peccato? nec infans cuius est diei unius uita super terram. \'Iterum proponere solent\', inquit, omnis homo mendax\'. neque hoc contra se ipsos a se ipso propositum soluit; sed commemorando alia uelut contraria testimonia apud eos qui non intellegunt sanc
Abbreviated transcription (Latin):
tat peccatum. Ideo non eum reprehendit cor
eius in omni uita eius: hoc est in fide eiꝰ quia
iustus ex fide uiuit: ⁊ideo fides cius ẽ uita eiꝰ.
Scit enim quia non habitat in carne eius bonũ.
ubi habitat peccatum. sel non ei consentiendo
iuuit ex fide qua inuocat dm̃. ut adiuuet᷑
pugnans contra peccatum. Quod ut omni¬
no ibi non sit. adiacet ei uelle. s ꝑficere bo¬
num non adiacet. Non facere bonum non ad¬
iacet. sed ꝑficere. Nam in eo quod non consen¬
tit bonum facit: et in eo quod odit concupis¬
centiam suam bonum facit. et in eo quod
elemosinas facere non cessat bonum facit.
et in eo quod illi qui in eum peccat ignos¬
cit bonum facit. ⁊ in eo quod petit dimit¬
ti sibi debita sua. ⁊ ueraciter dicit quod
dimittit etiam ipse debitorib suis. ⁊ orat
ne inferatur intemptationem sed liberet᷑
a malo: bonum facit. Et tamen ꝑficere bonũ
non adiacet: quod tunc erit quando concu¬

Expanded text:
tat peccatum. ideo non eum reprehendit cor tat peccatum. ideo non eum reprehendit cor eius in omni uita eius, hoc est in fide eius, quia iustus ex fide uiuit, et ideo fides eius est uita eius. scit enim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed perficere bonum non adiacet. non facere bonum non adiacet, sed perficere. nam in eo quod non consentit, bonum facit, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit: et in eo quod elemosynas facere non cessat, bonum facit; et in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit. ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando concu
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscere. & hoc bonum uult iustus qui ex
fide uiuit. ⁊ tamen facit quododit. quia concu¬
piscit quamuis post concupiscentias suas ñ eat.
Quod si fecerit: tuno uere ipse fecit ut cedat.
ut consentiat. ut desiderio peccati obediat. Tunc
eum cor eius reprehendit. quia ipsum rep̃¬
hendit. non illud peccatum eius. quod habitat in
membris eius. Cum uͦ non sinit regnare peccatũ
in suo mortali corpore ad obediendum defideriis eiꝰ
nec exhibet membra sua arma iniquitatis pec¬
cato: in est quidem peccatum in membris eius
sed non regnat. quia non obeditur desideriis
eius. & ideo dum quod non uult agit. id est ñ
uult concupiscere ⁊ concupiscit. consentit le¬
gi quia bona ẽ. Hoc enum uult ⁊ ipse quodlex.
quia uult ipse non concupiscere. et lex dicit
non concupisces. In hoc qm̃ uult quod et lex
uult. proculdubio consentit legi. Concupiscit
tamen: quia non ẽ sine peccato. Sed iam non
ipse operatur illud. sed id quod in illo habi¬

Expanded text:
cupiscere, et hoc bonum uult iustus, qui ex cupiscere, et hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit quod odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat. ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc eum cor eius reprehendit, quia ipsum reprehendit, non illud peccatum eius, quod habitat in membris eius. cum uero non sinit regnare peccatum in suo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibet membra sua arma iniquitatis peccato, inest quidem peccatum in membris eius, sed non regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo dum quod non uult agit, id est non uult concupiscere et concupiscit, consentit legi, quia bona est. hoc enim uult et ipse quod lex, quia uult ipse non concupiscere et lex dicit: non concupisces. in hoc quoniam uult quod et lex uult, procul dubio consentit legi; concupiscit tamen quia non est sine peccato, sed iam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habi
Abbreviated transcription (Latin):
manebit. In isto gͦ conflictu indiumur ea iꝰ¬
ticia qua hic ex fide iuuitur. ⁊ ea quodammꝰ
loricamur . Assumimus quoꝙ iudicium.
quodetiam contra nos pronobis facimus:
quando peccata nr̃a accusando damnamus.
Unde scriptum ẽ. Iustus ipse sui accusator
est: in primordio sermonis. Hino item di¬
cit. Iusticia uestitus eram: ⁊ circum dedi
michi iudicium sicut clamidem. Nam et
ista uestis. belli solet magis eẽ quam pacis.
ubi adhuc exprgnatur concupiscentia: ñ
ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iusti¬
cia. nouissima inimica morte destructa. Qd
autẽ iterum ait idem sc̃s iob. Non enim re¬
prehendit me cormeum. in omini uita mã.
Tunic nos in ista uita inqua ex fide iiuimus
non rep̃hendit cornr̃m: si eadem fides in qua
corde crediturꝰ adiusticiam non negligit re¬
prehendere peccatum nr̃m. Unde dicit apłs.
Non enim quod uolo facio bonum: sed quod
odi malum hoc ago. Bonum ẽ enim non cõ¬

Expanded text:
manebit. in isto ergo conflictu induimur ea iumanebit. in isto ergo conflictu induimur ea iustitia, qua hic ex fide uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus quoque iudicium, quod etiam contra nos pro nobis facimus, quando peccata nostra accusando damnamus. unde scriptum est: iustus ipse sui accusator est in primordio sermonis. hinc item dicit: iustitia uestitus eram, et circumdedi mihi iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis belli magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur concupiscentia., non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iustitia nouissima inimica morte destructa. Quod autem iterum ait idem sanctus lob: non enim reprehendit me cor meum in omni uita mea, tunc nos in ista uita, in qua ex fide uiuimus, non reprehendit cor nostrum, si eadem fides in qua corde creditur ad iustitiam, non neglegit reprehendere peccatum nostrum. unde dicit apostolus: non enim quod uolo facio bonum, sed quod odi malum hoc ago. bonum est enim non con
Abbreviated transcription (Latin):
bat. & quod dicit de domino multas enum contri¬
tiones meas fecit sine causa. Non ait nullas fe¬
cit. cum causa: sed multas sine causa. Non
enim ꝓpter multa peccata eius facte sunt ei
multe contritiones: sed ꝓpter probationẽ pa¬
tientie. Nam ꝓpter peccata sine quib ut ali¬
bi confitetur non fuit. pauciora se pati debu¬
isse iudicat. Item quod dicit uias eius custodi¬
ui. et non declinaui a mandatis eius neq dis¬
cedam. Custodit uias qͥei qui non sic exoibitat.
ut eas relinquat. sed in eis currendo proficit
et si aliquando ut infirmus offendit aut
titubat. proficit autem minuendo peccata
donec ꝑueniat ubi sine peccato sit. Non enĩ
aliter potest eo modo proficere. nisi custodi¬
endo uias cius. Declinat autẽ amandatis
domini atq discedit apostata: non ille qui
etiam si habet peccatum. confligendi tamen
cum eo ꝑseuerantiam non relinquit. donec eo
ꝑueniat ubi nulla cum morte contentio re¬

Expanded text:
bat. Et quod dicit de domino: multas enim contribat. Et quod dicit de domino: multas enim contritiones meas fecit sine causa, non ait: nullas fecit cum causa, sed multas sine causa. non enim propter multa peccata eius factae sunt ei multae contritiones, sed propter probationem patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat. Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit uias dei, qui non sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit aut titubat; proficit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine peccato sit. non enim aliter potest eo modo proficere nisi custodiendo uias eius. declinat autem a mandatis domini atque discedit apostata, non ille, qui, etiamsi habet peccatum, confligendi tamen cum eo perseuerantiam non relinquit, donec eo perueniat, ubi nulla cum morte contentio re
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinas. ⁊ ecce omnia munda sunt uob̃. De¬
niꝙ hoc dicetur iustis: in regnum ꝓmissum
ituris. Esurii enim : ⁊ dedistis mͥ manducare.
et cetera hunismodi. S aliud ẽ ẽẽ sine peccato:
quod de solo in hac uita unigenito dictum est.
aliud eẽ sine querela quod de multis iustis eti¬
am in hac uita dici potuit qm̃ ẽ quidam mo¬
dus bone uite de quo etam in ista humana con¬
uersatione iusta querela ẽẽ non possit. Quis enĩ
iuste queritur de homine. qui nomini male
uult. ⁊ quib potest fideliter consulit. nec cõ¬
tra cuiꝰquam inuitias tenet libidinem. uindi¬
candi. ut ueraciter dicat. sicut ⁊ nos dimiti¬
mus debitorib nr̃is: ce tamen eo ipso quod uerũ
dicit. dimitte sicuti ⁊ nos dimittunus. sine pec¬
cato se non ẽẽ declarat. Inde ẽ quod dicit. Ni¬
chil iniquum erat in manib meis: sed or̃o
mea munda. hincenim erat munda oratio:
quia ueniam non inuste petebat. qui ueraciter da¬

Expanded text:
elemosynas, et ecce omnia munda sunt uobis. deelemosynas, et ecce omnia munda sunt uobis. denique hoc dicetur iustis in regnum promissum ituris: esurii enim, et dedistis mihi manducare et cetera huius modi. sed aliud est esse sine peccato, quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici potuit, quoniam est quidam modus bonae uitae, de quo etiam in ista humana conuersatione iusta querella esse non possit. quis enim iuste queritur de homine, qui nemini male uult et quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusquam iniurias tenet libidinem uindicandi, ut ueraciter dicat: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo ipso quod uerum dicit: dimitte, sicut et nos dimittimus, sine peccato se non esse declarat. Inde est quod dicit: nihil iniquum erat in manibus meis, sed oratio mea munda. hinc enim erat munda oratio, quia ueniam non iniuste petebat, qui ueraciter da
Abbreviated transcription (Latin):
tus sum in derisum. non intelligens possedici ho¬
minem uistum: qui ꝑfectioni iusticie plurimũ
accessit. ita ut ei proximꝰ fieret. quod multoseti¬
am in hac uita potuisse. in qua ex fide uiuitur
non negamus. Hoc ⁊ illo testimonio confirma¬
tur. quod iste consequenter aduuxit ab eodem
iob dictum. Ecce ego proximus sum iudicio meo:
et scio quia iustus inueniat. Hoc ẽ enim iudici¬
um de quo alibi dicitur. Q educet uelut lumen
iusticiam tuam. ⁊ iudicium tuum uelud me¬
ridiem. Deniq non dixit. ibi sum. sed proxi¬
mus sum. Quod si iudicium suum illud intel¬
ligi uoluit. non quo ipse iudicabit. s quo in fine
iudicandus ẽ: iusti in illo uidicio inuenient᷑
omnes. qui non fallaciter dicunt dimitte no¬
bis debita nr̃a. sicut ⁊ nos dimittimus debitori¬
b nr̃is. ꝑ hanc enim dimissionem iusti inue¬
nientur. eo quod ea que hic habebant peccata
elemosinis deleuerunt. Unde dñs cdicit. Date

Expanded text:
tus sum in derisu, non intellegens posse dici hotus sum in derisu, non intellegens posse dici hominem iustum, qui perfectioni iustitiae plurimum accessit, ita ut ei proximus fieret: quod multos etiam in hac uita potuisse, in qua ex fide uiuitur, non negamus. Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter adiunxit ab eodem Iob dictum: ecce ego proximus sum iudicio meo, et scio quia iustus inueniar. hoc enim est iudicium, de quo alibi dicitur: et educet uelut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem. denique non dixit: ibi sum, sed: proximus sum. quodsi iudicium suum illud intellegi uoluit, non quo ipse iudicabit, sed quo in fine iudicandus est, iusti in illo iudicio inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. per hanc enim dimissionem iusti inuenientur et quod ea quae hic habebant peccata elemosynis deleuerunt. unde dominus dicit: date
Abbreviated transcription (Latin):
istam sententiam ultimum posuit ubi ait.
hec ẽ caritas dei ut mandata eius seruemꝰ.
⁊ mandata eius grauia non sunt. debent uti¬
q commoneri caritati dei non ẽẽ graue man¬
ne uoluntatis: eui plus dando quam opor¬
tet ignorant iusticiam dei. Que tamen
caritas tunc ꝑfecta erit. cum penalis timor
omnis abscesserit. Post hec ꝓposuit testimo¬
nia que contra eos dici solent. nec ea soluit. sed com¬
memorando quasi contraria questiones artuis alli¬
gauit. Ait enim. Testimonia scripturarum que
e diuerso ponenda sunt. his qui arbitrii liberta¬
tem. uel non peccandi possibilitatem. imꝑite existi¬
mant. se scͥpturarum auctoritate posse destruere.
Obicere enim solent inquit quod sc̃s iob cdixetit.
Quis mundus est apeccato: Nec infans cuius ẽ
unius diei uita suꝑ terram. Deinde quasi respon¬
det huic testimonio. aliis testimoniis que ipse
lob dixerit. Iustus enim uir et sine querela fac¬

Expanded text:
istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: istam sententiam ultimum posuit, ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus; et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri caritati dei non esse graue mannae uoluntatis, cui plus dando quam oportet ignorant iustitiam dei: quae tamen caritas tunc perfecta erit, cum poenalis timor omnis abscesserit. Post haec proposuit testimonia, quae contra eos dici solent, nec ea soluit, sed commemorando quasi contraria quaestiones artius inligauit. ait enim: \'testimonia scripturarum, quae e diuerso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existimant se scripturarum auctoritate posse destruere. obicere enim solent\', inquit, quod sanctus Iob dixerit: quis mundus est a peccato? nec infans, cuius est unius diei uita super terram\'. deinde quasi respondet huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse Iob dixerit: iustus enim uir et sine querella fac
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Iuxta te ẽ enim uerbum in ore tuo. in cor¬
de ⁊ in manib tiuis facere illud. Item dñs in
euangłio. Uenite ad me omnes qui laboratis
⁊onerati estis. ⁊ ego uos requiescere faciam.
Tollite uigum meum suꝑuos. ⁊ discite a me
quia mitis sum ⁊ humilis corde: et inuenie¬
tis requiem animab ur̃is. Iugum enim meum
suaue ẽ : et onus mneum leue ẽ. Item in epła sc̃i
iohanius. hec ẽ catitas dei ut mandata eius ob¬
seruemus: et mandaea cius graua non sunt:
His auditis. legitimis. euangłicis ⁊ apłicis
testimoniis edificamut ad grãm quam non
intelligunt. qui ignorantes dei iusticiam
⁊ suam uolentes constituere. iusticie dei
non sunt subiecti. Si enim non intelligũt
illud ex deuterominio quemadinodum apłs pau¬
lus commemorauerit. ut corde credatur ad
iusticiam. ore confessio fiat ad salutem: quia
non ẽ opus sanis meclicus s male habentib
isto certe lohannis apłi testimonio. quod ad

Expanded text:
mus? iuxta te est enim uerbum in ore tuo, in cormus? iuxta te est enim uerbum in ore tuo, in corde et in manibus tuis facere illud. item dominus in euangelio: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos requiescere faciam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabsuaue est et onus meum leue est. item in epistula sancti Iohannis: haec est caritas dei, ut mandata eius obseruemus; et mandata eius grauia non sunt\'. his auditis legitimis et euangelicis et apostolicis testimoniis aedificemur ad gratiam, quam non intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam, ore autem confessio fiat ad salutem, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis apostoli testimonio, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
diligit deus. Nec tamen cum ea grauia
sentit. desꝑando frangatur. se ad que¬
tendum petendum pulsandum q cogatur. Au¬
diamus gͦ et in his testimoniis que deinde
posuit domini. sua precepta non grauia cõ¬
mendantem. Quod dei mandata inquit ñ
modo impossibilia nonsint. utrum ne gra¬
uia quidem. In deuteronomio. Et conuer¬
tetur dominus ds̃ tuus epulari inte suꝑ
bonis. sicut epulatus ẽ suꝑ patres tuos. si
audieritis uocem domini dei ur̃i. custodire
⁊ facere omnnia mandata eius. et iusticias
⁊ iudicia que scripta sunt. in libro legis huiꝰ.
si conuersus fueris ad dñm deum tuum. ex toto
corde tro. et ex tota antma tua. quia mandatũ
hoc quod ego manto tibi hodie non est graue ne¬
q longe a te est. Non est in celo ut dicas quis ascen¬
det incelum. et accipiet illtid nob̃. ⁊ audientes fa¬
ciemus: Non ẽ trans mare ut ddicas. Quis tranffee¬
tabit mare ⁊ accipiet illud nob̾. et audientes facie¬

Expanded text:
diligit deus — nec tamen, cum ea grauia diligit deus — nec tamen, cum ea grauia sentit, desperando frangatur, sed ad qudum, petendum pulsandumque cogatur. Audiamus ergo et in his testimoniis, quae deinde posuit, deum sua praecepta non grauia commendantem. \'quod dei mandata\', inquit, non modo inpossibilia non sint, uerum ne grauia quidem. in Deuteronomio: et conuertetur dominus deus tuus epulari in te super bonis, sicut epulatus est super patres tuos, si audieritis uocem domini dei uestri custodire et facere omnia mandata eius et iustitias et iudicia quae scripta sunt in libro legis huius: si conuersus fueris ad dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua. quia mandatum hoc, quod ego mando tibi hodie, non est grane neque longe a te est. non est in caelo, ut dicas: quis ascendet in caelum et accipiet illud nobis et audientes faciemus? non est trans mare, ut dicas: quis transfretabit mare et accipiet illud nobis et audientes facie
Abbreviated transcription (Latin):
tatis arbitrium. nisi adiuuet gratia dei ꝑ
rat non ẽẽ gratua diuina precepta. nisi
ut anima que illa grania sentit. intelligat
nondum se accepisse uires. quib talia sit
precepta domini. qualia commendantur
leuia scilicet atq suauia. ⁊ oret gemitu
uoluntatis. ut impetret donum facilita¬
tis. Qui eram dicit fiat cor meum un¬
maculatum. et itinera mea dirige sccłm
uerbum tuum. et ne dominetur michi
omnis iniquitas. et fiat uoluntas tua
sicut in celo ⁊ interm. et ne nos inferas in
temptationem. et cetera huius modi.
que commemorare longumẽ. hoc utiq
orat. ut precepta dei faciat. Que ut fie¬
rent. nec iuberetur si nichil ibi nr̃a uolũ¬
tas ageret. nec oraretur si sola sufficeret.
Commendantur gͦ non ẽẽ graura. ut cu
grauia sunt. intelligat se nondum ac̃
cepisse donum quo grauia non sint. nec
arbitretur ea se ꝑficere quando ita facit
ut grauia suit. Hylarem enim datorẽ.

Expanded text:
tatis arbitrium, nisi adiuuet gratia dei petatis arbitrium, nisi adiuuet gratia dei perat non esse grauia praecepta diuina, nisi ut anima quae illa grauia sentit intellegat nondum se accepisse uires, quibus talia sint praecepta domini qualia commendantur, leuia scilicet atque suauia, et oret gemitu uoluntatis, ut impetret donum facilitatis. qui enim dicit: fiat cor meum inmaculatum, et: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas, et: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra, et: ne nos inferas in temptationem et cetera huius modi, quae commemorare longum est, hoc utique orat, ut praecepta dei faciat, quae ut fierent, nec iuberetur, si nihil ibi nostra uoluntas ageret, nec oraretur, si sola sufficeret. commendantur ergo non esse grauia, ut cui grauia sunt intellegat nondum se accepisse donum, quo grauia non sint, nec arbitretur ea se perficere, quando ita facit, ut grauia sint — hilarem enim datorem
Abbreviated transcription (Latin):
da est autem oratio. ubi ueraciterꝰ dicitur. dimitte
nob̃. sicut et nos dimittimus. ut dum non repre¬
henditur quod non imputatur. sine reprehen¬
sione. hoc est sine macula nr̃ ad ꝑfectionem
cursus habeatur. Inqua ꝑfectione cumadeam
uenerimus. iam non sit omuino quodignoscen¬
do mundetur. Deinde iste adhibet testimdina
quib ostendat non eẽ grauia diuina precep¬
ta. Quis autẽ nesciat. cum preceptum gene¬
tale sit caritas. quia finis precepti ẽ caritas. et
plenitudo legis est caritas. graue non ẽẽ quod dili¬
gendo fit nontimendo: laborant autem in dei p̃¬
ceptis. qui ea timendo conantur implere. S perfec¬
ta caritas foras mittit timorem. et facit precep¬
ti sarcinam leuem. non solum non prementẽ
ponderum onere. uerum etiam subleuantẽ
uice pennarum. Que tamen caritas ut habe¬
atur etiam tanta. quanta in corpore mortis
huius haberi potest. parum est nr̃e uolun¬

Expanded text:
da est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte da est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cursus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deinde iste adhibet testimonia, quibus ostendat non esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, cum praeceptum generale sit caritas — quia finis praecepti est caritas et plenitudo legis est caritas — graue non esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius haberi potest, parum est nostrae uolun
Abbreviated transcription (Latin):
sed scłm eum qui uocauit uos sc̃m. ut ipsi
scĩ in omni conu̾satione sitis quia scriptum
ẽ. Scĩ eritis. quia ego sc̃s sum. Unde ⁊ beatꝰ
daiuid dicit. Domine quis habitabit in tab̾¬
naculo tuo. aut quis requiescit in monte
scõ tuo: Qui ingreditur sine macula: et o¬
ꝑatur iusticiam. Ealibi. Et ero immacu¬
latus cum eo. & alibi. beati imnmaculati
in ina qui ambulant in lege dm̃. Item apud
salomonem. Diligit dñs scã corda. accepti st̃¬
autem illi omnes immaculati. Horum testi¬
moniorum aliqua currentes exhortantur ut
ꝑfecte currant. Aliqua ipsum finem cõme¬
morant. quo currendo ꝑtendant. Ingredi au¬
tem sine macula. non absurde etiam ille di¬
citur: non qui iam ꝑfectus ẽ. sed qui ad ip¬
sam ꝑfectionem irrepreh ensibiliter currit.
carens criminib damnabilib. atq ipsa pecca¬
ta uenialia non negligens. mundare elemo¬
sinis. Ingressim quippe hocẽ itet ñm quo
tendimus ad ꝑstftionem. munda mundat oratio. Mñ¬

Expanded text:
secundum eum qui vocavit vos, sanctum, ut ipsi sancti in omni conversatione sitis, quia scriptum est : Sancti eritis, quia ego sanctus sum . Unde et beatus David dicit - Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescit in monte sancto tuo? qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam . Et alibi; Et ero immaculatus cum eo . Et alibi: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini . Item apud Salomonem: Diligit Dominus sautem illi omnes inmaculati\'. horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant, aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendant. ingredi autem sine macula non absurde etiam ille dicitur, non qui iam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem inreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus atque ipsa peccata uenialia non neglegens mundare elemosynis. ingressum quippe, hoc est iter nostrum, quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio; mun
Abbreviated transcription (Latin):
siue quia pro nullo peccato habendum ẽ qd̾
tantum ẽ. ut hoc pietati non imputet deus
quamus aliter sit beatus sine peccato
aliter autem beatus cui non imputat do¬
minus peccatum. non nimis existimo re¬
luctandum. Scio enim quibdam ẽẽ uisũ
quorum de hac re sententiam non audeo
reprehendere. quamquam nec defende¬
re ualeam. Sed plane quisquis negat nos
orare debere ne intremus intemptationẽ
negat autem hoc qui contendit ad non pes¬
candum gratie cdei adiutorium non ẽẽ ho¬
mini necessarium. sed sola lege accepta hu¬
manam sufficere uoluntatem. ab auribus
omnium remouendum. et ore omnium ana¬
thematizandum esse non dubito¬

Expanded text:
siue quia pro nullo peccato habendum est, quod siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae dei adiutorium non esse homini necessarium, sed sola lege accepta humanam sufficere uoluntatem — ab auribus omnium remouendum et ore omnium anathemandum esse non dubito
Abbreviated transcription (Latin):
que alio modo peccati nomen accepit. quod
ei consentire peccare sit. nobisq moueatur
inuitis. subtiliter quidem ista discernit. sed
uideat quid agatur de domunca oratione uͥ
dicimus. Dimitte nob̾ debita nr̃a. Quod nsi
fallor. non opus ẽẽt dicere. si nunquam uł
in lapsu lingue. uel in oblectanda cogitati¬
one. eiusdem peccati desideriis aliquantum
consentiremus. sed cantummͦ dicendum esse
ne nos inferas intemptationem. sed libera
nos a malo. Nec iacob apłs diceret in multis
offendimus om̃s. son enim offendit. nͥ cui
mala concupiscentia contra insticie rõnem ap¬
petendo seu uitando faciendum ueldicendũ
uel cogitandum aliquid quod non debuit
siue fallens siue preualens ꝑsuadet. Postre¬
mo si excepto illo capite nr̃o sui corporis sal¬
uatore asseruntur uel fuisse in hac uita. uł
ẽẽ aliqui homines iusti sine aliquo pecca¬
to. siue nunquam consentiendo desideriis eiꝰ

Expanded text:
quae alio modo peccati nomen accepit, quod quae alio modo peccati nomen accepit, quod ei consentire peccare sit nobisque moueatur inuitis: subtiliter quidem ista discernit, sed uideat quid agatur de dominica oratione, ubi dicimus: dimitte nobis debita nostra. quod, nisi fallor, non opus esset dicere, si numquam uel in lapsu linguae uel in oblectanda cogitatione eiusdem peccati desideriis aliquantum consentiremus, sed tantummodo dicendum esset: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo, nec Iacobus apostolus diceret: in multis offendimus omnes. non enim offendit, nisi cui mala concupiscentia contra iustitiae rationem appetendo seu uitando faciendum uel dicendum uel cogitandum aliquid, quod non debuit, siue fallens siue praeualens persuadet. postremo, si excepto illo capite nostro, sui corporis saluatore, asseruntur uel fuisse in hac uita uel esse aliqui homines iusti sine aliquo peccato, siue numquam consentiendo desideriis eius
Abbreviated transcription (Latin):
mines ꝑtransiit in quo omnes peccauert.
& necesse ẽ ut impia contentione asserat
eẽ posse homines. qui sine mediatore xp̃o li¬
berante atq saluante sint liberi saluiq pec¬
tato. cum ille dixerit. Non ẽ opus sanis medicꝰ
sed male habentib. sion ueni uocare iustos. s
peccatores. Quisquis autẽ dicit post acceptã
remissionem peccatorum ita quemq hominẽ
iuste uixisse in hac carne uel uuuere ut nul¬
lum habeat omnino peccatum. contradicit
apło iohanni qui ait. Si dixerimus quia
habumus sed habemus. Quod si quisquam assent
de illo peccato dictum. quod habitat in carne mor¬
tali nr̃a. scłm uicium quod peccantis primi
hominis uoluntate contractum ẽ. cuius pecca¬
ti desideriis ne obediamus paulus apłs p̃cipit
non audem peccare qui eidem peccato quãuis
in carne habitanti ad nullum opus malum
omnino consentit. uel facti. uel dicti. uł cogita¬
ti. quamius ipsa concupiscentia moueatur.

Expanded text:
mines pertransiit, in qmines pertransiit, in qEt necesse est ut impia contentione asserat, esse posse homines, qui sine mediatore Christo liberante atque salvante sint liberi salvique a peccato; cum ille dixerit, Non est opus sanis medicus, sed male habentibus. Non veni vocare justos, sed peccatores . Quisquis autem dicit, post acceptam remissionem peccatorum ita quemquam hominem juste vixisse in hac carne, vel vivere, ut nullum habeat omnino peccatum, contradicit apostolo Joanni qui ait: Si dixerimus quia on enim ait \'habuimus\', sed habemus. quod si quisquam asserit de illo peccato dictum, quod habitat in carne mortali nostra secundum uitium quod peccantis primi hominis uoluntate contractum est, cuius peccati desideriis eri i s ne oboediamus Paulus apostolus praecipit, non autem peccare, qui eidem peccato quamuis in carne habitanti ad nullum opus malum omnino consentit, uel facti uel dicti uel cogitati, quamuis ipsa concupiscentia moueatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cauit. illos ⁊ glorificauit. Currimus gͦ dum
proficimus. dum sanitas nr̃a in proficienti¬
bus currit. sicut etiam cicatrix currere dici¬
tur. quando bene uulms diligenterq curat᷑.¬
ut oram ex parte perfecti sine ulla simus omi¬
no infirmitate peccati. Quod non solũ uult
ds̃. uerum etiã ut impleatur facit atq ad¬
uiuat. & hoc nob̃ cum agit gratia dei per
sacramentis exemplis. sed etiam sp̃u scõ ꝑ quẽ
latenter diffunditur caritas in cordib nrĩs.
qui interpellat gemitib menarrabilib donec
in nob sanitas ꝑficiatur. et ds sicuti ẽ indendꝰ
in et̃na ueritate monstretur. Quisqͥs gͦ fuisse
uel ẽẽ in hac uita aliquem hominem uel ali¬
quos homines putat. excepto uno mediatore
ddei ⁊ hominura quib necessaria non fuerit
remissio peccatorum. contrarius ẽ diuine
scripture ubi apłs dicit. Per unum ho¬
minem peccatum intrauit in mundum.
et ꝑ peccatum mors. et ita in omnes ho¬

Expanded text:
cauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum cauit, illos et glorificauit. currimus ergo, cum proficimus, dum sanitas nostra in proficientibus currit — sicut etiam cicatrix currere dicitur, quando bene uulnus diligenterque curatur omni ex parte perfecti sine ulla simus omnino infirmitate peccati, quod non solum uult deus, uerum etiam ut impleatur facit atque adiuuat. et hoc nobiscum agit gratia dei per sacramentis, exemplis, sed etiam spiritu sancto, per quem latenter diffunditur caritas in cordibus nostris, quae interpellat gemitibus inenarrabilibus, donec in nobis sanitas perficiatur et deus, sicuti est, uidendus in aeterna ueritate monstretur. Quisquis ergo fuisse uel esse in hac uita aliquem hominem uel aliquos homines putat excepto uno mediatore dei et hominum, quibus necessaria non fuerit remissio peccatorum, contrarius est diuinae scripturae, ubi apostolus dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
mo. si quis dixerit. potest fieri ut homo uel in
uerbo non peccet. respondendum ẽ inquit. Si
uult ds. potest. Uult enim ds̃.: gͦ potest.
tt̃ ait. Si qͥs dixerit fieri potest. ut hõ ñ incogicatione
delinqͣt. respondendũ ẽ. Si uult d̾s potest. Uult em̃ d̾s.gͦ po¬
test. Uidete quĩadmodũ noluerit dic̾e si ds adiuuet potest.
cũ dr. ad uitor m̃s esto ne derelinqͣsme. ñ utiꝙ ad corꝑalia
dona capessanda t mala cauenda. s ad gerendã ꝑficiendãꝙ ĩti¬
ciã. ꝓpt̃ qͦd diximꝰ. sle nos inferas in temptationẽ. sedlibera
nos amalo. Nec adiuuatur nisi qui ⁊ ipse
aliquid agit. Adiuiuatur autem si inuocat.
si credit. si sccłm ꝓpositum uocatus ẽ. Qm̃ qͦs
ante prescunt ⁊ predestinauit conformes¬
fieri imaginis filii sui: ut sit ipse pͥmogemi¬
tus inmultis frĩb. Quos autem predesti¬
nauit: illos ⁊ uocauit. Quos autem uoca¬
uit: illos ⁊ iustificauit. Quos autẽ iustifi¬

Expanded text:
mo, si quis dixerit: potest fieri ut homo uel in mo, si quis dixerit: potest fieri ut homo uel in uerbo non peccet? \'respondendum est\', inquit, \'si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. item ait: si quis dixerit: fieri potest ut homo non in cogitatione delinquat? respondendum est: si uult deus, potest; uult enim deus, ergo potest\'. uidete quemadmodum noluerit dicere: si deus adiuuet, potest, cui dicitur: adiutor meus esto, ne derelinquas me, non utique ad corporalia bona capessenda et mala cauenda, sed ad gerendam perficiendamque iustitiam. propter quod dicimus: ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo. nec adiuuatur, nisi qui et ipse aliquid agit; adiuuatur autem, si inuocat, si credit, si secundum propositum uocatus est, quoniam quos ante praesciuit, et praedestinauit conformes imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, illos et iustificauit; quos autem iustifi
Abbreviated transcription (Latin):
idest ut acciperet homo precepta. superbe de
sius uirib fidens. in quib deficiens ⁊ factuseti¬
am preuaricator. liberatorem saluatoremq re¬
qͥreret. atꝙ ita eum timor legis humilem factũ
tanquam pedagogus ad fidem grãmq perdu¬
ceret. Itaꝙ multiplicatis infirmitatib postea
accelerauerunt. quib sanandis oportune
xp̃c aduenit. In cuius grãm etiam iusti anti¬
qui crediderunt. eadem ipsa gratia eius ad¬
uiti. ut gaudentes eum prenoscerent ⁊ quidã
etiam prenunciarent eẽ uenturum. uel in
illo popło isrł sicut moyses et iħc naue. ⁊ sa¬
muhel ⁊ dauid. et ceteri tales nel extra ipsum
popłm sicut iob. uel ante ipsum ppłm. sicut
abraham. sicut noe. et quicunq alii sunt
quos uel commemorat. uel tacet scriptura
nemo a condemnatione liberatur. siue quã
contraxit ex illo in quo omnes peccauerunt.
siue quam postea siuis iniquitatib addidit.
Quale ẽ autem quod iste posuit in extre¬

Expanded text:
id est ut acciperet homo praecepta superbe de id est ut acciperet homo praecepta superbe de suis uiribus fidens, in quibus deficiens et factus etiam praeuaricator liberatorem saluatoremque requireret atque ita eum timor legis humilem factum tamquam paedagogus ad fidem gratiamque perduceret. ita multiplicatis infirmitatibus postea accelerauerunt, quibus sanandis oportune Christus aduenit. in cuius gratiam etiam iusti antiqui crediderunt eadem ipsa gratia eius adiuti, ut gaudentes eum praenoscerent et quidam etiam praenuntiarent esse uenturum, uel in illo populo Israel, sicut Moyses et Iesus Naue et Samuhel et Dauid et ceteri tales, uel extra ipsum populum, sicut Iob, uel ante ipsum populum, sicut Abraham, sicut Noe et quicumque alii sunt, quos uel commemorat uel tacet scriptura nemo a condemnatione liberatur, siue quam traxit ex illo in quo omnes peccauerunt siue quam postea suis iniquitatibus addidit. Quale est autem, quod iste posuit in extre
Abbreviated transcription (Latin):
nt eum. Quod de fide dictum ẽẽ qua in eum cre¬
ditur postea satis euidenter explanat. ubi dicit.
uerba que ego locutus sum uob̾: sp̃s ⁊ uita sunt.
Sed sunt quidam ex uob̃ qui non credunt. Sci¬
ebat enim abinicio iħc. qui eẽnt credentes. et
quis traditurus eum eẽt ⁊ dicebat. Propt̃ea
dixi uob̃ quia nemo potest uenire adme. nͥ
fuerit ei datum a patre meo. Magnum
autẽ aliquid pro sua causa se inuenisse arbit᷑¬
tus ẽ: apud esayam ꝓphetam. quia deus dixit.
Si uolueritis ⁊ audieritis me. que bona sunt
terre manducabitis. Si autẽ nolueritis et ñ
audieritis me. gladius uos comedet. Os enĩ
domini locutum ẽ hec. Quasi non lex tota
huiusmodi conditionib plena sit. aut
ob aliud suꝑbis precepta ista data sint. nisi
quia lex preuaricationis gratia posita est
donec ueniret semen cui promissum ẽ. Unde
subintrauit. ut habundaret delictum. Rubi
habundauit delictum suꝑhabundauit gr̃ã:

Expanded text:
rit eum. quod de fide dictum esse qua in eum crerit eum. quod de fide dictum esse qua in eum creditur postea satis euidenter explanat, ubi dicit: uerba, quae ego locutus sum uobis, spiritus et uita sunt. sed sunt quidam ex uobis qui non credunt. sciebat enim traditurus esset eum. et dicebat: propterea dixi uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi fuerit ei datum a patre meo. Magnum autem aliquid pro sua causa se inuenisse arbitratus est apud Esaiam prophetam, quia deus dixit: si uolueritis et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis; si autem nolueritis et non audieritis me, gladius uos comedet; os enim domini locutum est haec. quasi non lex tota huius modi condicionibus plena sit aut ob aliud superbis praecepta ista data sunt, nisi quia lex praeuaricationis gratia posita est, donec ueniret semen cui promissum est, unde subintrauit ut abundaret delictum; et ubi abundauit delictum, superabundauit. gratia:
Abbreviated transcription (Latin):
tate. aut quia in deuteronomio scͥptum ẽ. uitã
⁊ mortem dedit ante faciem hominis bonum et
malum. et ammonuit ut eligeret uitam
quasi ⁊ ipsa ammonitio non de misccłia ue¬
niat. uel aliquid prodesset eligere uitam. nͥ
ds eligendi caritatem inspiraret. et electam
habere prestaret: De quo dictum ẽ. qm̃ ira
in indignatione eius. ⁊ uita in uoluntate eiꝰ.
Aut quia dictum ẽ. si uoles precepta seruabũt
te. quasi non debeat deo agere grãs quia pre¬
cepta uoluit. qui desertus omm lumine ue¬
titatis. hec uelle non posset. Positis ante homi¬
nem igne ⁊ aqua. quo uult quidem porrigit
manum. s altior ẽ qui uocat quam omins
humana cogitatio. quandoquidem mnicium
corrigendi cor. fides ẽ. sicut scriptum ẽ. ue¬
nies ⁊ ꝑtransies abmicio fidei. Et quis quis
ita eligit bonum sicut unicuiq deus partitus ẽ
mensuram fidei. et nemo potest adme llenuire
ait princeps fidei. nisi pater qui misit me traxe¬

Expanded text:
tate; aut quia in Deuteronomio scriptum est: uitam tate; aut quia in Deuteronomio scriptum est: uitam et mortem dedit ante faciem hominis, bonum et malum et ammonuit ut eligeret uitam, quasi et ipsa ammonitio non de misericordia ueniat, uel aliquid prodesset eligere uitam, nisi deus eligendi caritatem inspiraret et electam habere praestaret, de quo dictum est: quoniam ira in indignatione eius et uita in uoluntate eius; aut quia dictum est: si uoles praecepta, seruabit te, quasi non debeat deo agere gratias, quia praecepta uoluit, qui desertus omni lumine ueritatis haec uelle non posset. positis ante hominem igne et aqua, quo uult quidem porrigit manum, sed altior est qui uocat altius quam omnis humana cogitatio, quandoquidem initium corrigendi cor fides est, sicut scriptum est: uenies et pertransies ab initio fidei, et quisque ita eligit bonum, sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei, et: nemo potest ad me uenire, ait princeps fidei, nisi pater qui misit me traxe