comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rannum uocar& : Noniamuitiosã sicut
pridie fuerat disputatũ. sed sicut ratio
ex illis definitionib: conexa. docuiss&
respopuli. cum trrannus eam factione
capesser&. nec ipse populus iam populus
do iuris consensu. & utilitatis cõmunione
sstiata. sicut popu lus fuerat definitus:
Quando ergo res publica romana talis
erat qualem describit salustius noniam
pessima acflagitiosissima sicut ipseat
sed omninonulla erat scđ mistamrationẽ.
quam disputatio derepublica intertã
magnos ciꝰ principes habita pate fecit.
sicut &iam ipse tullius non sc̃ipionis nec
cuius quam alterius. sed suo sermone
loquens in principio quaͣ tilibri com¬
memorat ÷ Prius enim poete uersu
quodixerat morib: antiquis restat
romana uirisq Quem quidem ill euer
Namneque uiri nisita murata ciuitas
fuiss& neque mores nisi hiuiri p̃fuis¬
sent aut fundare auttã diu tenerepo¬
tuis sent tantam & tamiuste lateq

Expanded text:
rannum uocaret: non iam uitiosam, sicut rannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset,m non esset res populi, cum tyrannus eam factioue capesseret, nec ipse populus iam populus do iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitus. Quando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille uerNam neque uiri, nisi ita morata ciuitas fuisset, neque mores. nisi hi uiri praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere potuissent tantam et tam iuste longe lateque
Abbreviated transcription (Latin):
as scruitq quantum potuc: it. niħ tam
in imicum quam iniuftitiam ciuitati Nec
omninonisimagna iustitia geri ut stare
pos se rempublicam : Quaquȩstionequan¬
tum satis uisum .ẽ ꝑtractata: scipioad
intermissa reuertitur. recolitq suam
atque cõm̃dat breuem re publicȩ defi¬
nitionem quadixerat eam . eẽ. rẽpopuli
Populum autẽ non omnem co&ũ multi¬
tudinis : sed cetũ iuris consensu. & utilita¬
tis cõmunione sociatum eẽ. determinat
Doc& deinde quanta sit indisputando de¬
finitionis utilitads: atq: ex illis sius defi¬
nitionib: colligit. Tunc eẽ. rem publicã
id ẽ. rempopuli cum bene aciuste gerit᷑¬
siue ab uno genere : siue a paucis obtima¬
tibus siue ab uniuer sopopulo. Cumuero
iniustus . ẽ. rexꝰ quemtrrannum more
greco appellauit. aut iniustioptima¬
tes quorum consensũ dixit . eẽ factionẽ
aut in iustus ipse populus. cui nom̃ usita¬
tum non repperit. nisiut &am ipsũtr¬

Expanded text:
est adseruitque, quantum potuit, nihil tam est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est, pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritsiue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum ty
Abbreviated transcription (Latin):
quodiam uulgo ferebat̃. rempublicã
regi sine iniuria non posse. Hanc pro
inde questionẽ discutiendã & enodan¬
dam eẽ ad sensus ẽ scipio : respondiqq:
nihil es se quodadhuc dere publica dic¬
tum putar& & quopos sent longius pro¬
gredi nisi .c&. confirmatum: Non modo
falsum .cẽ illud sine iniuria non posse:
sed hoc ueris sium eẽ sine sũma iustitia.
rempublicam regino posse. Cuius ques¬
tionis explicatio cum indiem conseque᷑¬
tem dilata. e&s: in tertio libro magna
conflictatione res acta. ẽ Suscepitenĩ
pilus ipsedisputationẽ eorum qui senti¬
rent sine iustitia regi non posse rempub¬
licam : purgans prȩcipuȩ nehoc ipse sen¬
tire crederetur : Egitq sedulo ꝓ inus¬
titia contra iustitiam: ut hanc .et. utilẽ
reipublicȩ. illamuero inutilem: Ueri
similibus rationibus & exemplis. uelut co¬
naretur ostendere : Tum lȩlius rogantib
omnibus iustitiam defendere aggress÷

Expanded text:
quod iam uulgo ferebatur rem publicam quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuriinde quaestionem discutiendam et enodandam esse, assensus est Scipio, responditque nihil esse, quod adhuc de republica dictum putaret, et quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum, non modo falsum esse illud, sine injuria non posse; sed hoc verissimum esse, sine summa justitia rempublicam regi non posse . Cujus quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictatione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum qui sentirent sine injustitia regi non posse rempublicam purgans, praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur. Egitque sedulo pro injustitia contra iustitiam, ut hanc esse utilem rei publicae, illam uero inutilem, ueri similibus rationibus et exemplis uelut conaretur ostendere. Tum Laelius rogantibus omnibus iustitiam defendere adgressus
Abbreviated transcription (Latin):
ditiones graues coepis se salustius : Nam
mortis eius fit in eis dem libris cõmemora¬
tio. Cum autẽ scipio in secundilibri fine
dixis s&i ut infidib: actib atq cantuip¬
so a cuocib concentus ẽ quidam tenenđ
ex distinctis sonis. quem inmutatũ autdis
crepantem aures eruditȩ ferre ñ poss̃:
Isq concentus ex dissimillimarum uocũ
moderatione concors tam̃ efficitur & con¬
gruens. sic ex suminis & infimis. & medus
concinere & quȩ armonia amusicis dr̃
in cantatu: eam cẽ. in ciuitate co cordiam
artis simum at queoptimum omnunre
publica uinculum in coldmitatis. eamq:¬
sine iustitia nullo pacto . cẽ posse Ac
deinde cum aliquanto latius & uberius
dis seruiss& : quantum ꝓde& iustitia ci¬
uitati quantũq ob. exs. sia fuis s& :
Suscepit deinde pilus. unꝰ eoꝵ quidispu¬
tationi aderat : & poposcit. ut hec ipsa
quȩstio diligentius tractar&. acde
ius titia plura dicerent᷑. Propt̃ illud

Expanded text:
ditiones graues coepisse Sallustius. Nam ditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus ex dicrepantem aures eruditae ferre non possunt, isque concentus ex dissimillimarum vocum moderatione concors tamen efficitur et congruens, sic ex summis et infimis et mediis concinit; et quae harmonia a musicis dicitur in cantu, ea est in civitate concordia, artissimum atque optimum omni in re publica vinculum incolsine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud,
Abbreviated transcription (Latin):
luptatib deditus. ut in sepulchrosuo scri¬
bi fecerit ea sola se habere mortu um.
quem libido eius &iam cumuiuer& au¬
riendo consumpserat: que mregẽ isti
si haberent sibiin talib indulgentem.
nec in eis cuiquam ulla seueritate adũ¬
santem huic libentius. quam romaniue¬
teres romulo templum & flã minem
roma nam rom publicam pessimã ac fla¬
gitio sissimam dixit: neccurant isti
quanta morũ pessimorum ac flagitio¬
sorum labe acdedecore impleatur.: Sed
tantũ modo ut consistat. & maneat: au¬
diant eam nonut salustius narrat
pessimam ac flagitio sissimam factã
sed sicut cicero disputat. iam tunc ꝓr¬
sus peris se & nullam omnino reman¬
sis se rem publicam: Inducit enim sci¬
pionem eum ipsum qui carthaginen
extinxerat. dereꝰ publica disputantẽ:
quando prȩsentiabatur ea corrupid quã
describit salustius iamiam que periturã
Coquippe tempore disputatur. quoiam
unus grecoꝵ occisus fuit: a quo scribit se¬

Expanded text:
luptatibus deditus, ut in sepulcro suo scriluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit, ea sola se habere mortuum, quae libido ejus etiam cum viveret, hauriendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate adversantem; huic libentius, quam Romani veteres Romulo, templum et flaminem coRomanam rempublicam pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosorum labe ac dedecore impleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat; audiant eam, non, ut Sapessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, iam tunc prorsus perisse et nullam omnino remansisse rem publicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem extinxerat, de re publica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit se
Abbreviated transcription (Latin):
amplis fissimȩ atqueornatis simȩ domꝰ:
opipara conuiuia frequentent̃: ubicũq
li buerit & potuerit die noctuq ludat᷑.
bibatur. uomat᷑. diffluatur. saltationes
undique comcrepent. theatra. in hones¬
tȩ l&itiȩ. uocib atq omni genere. siue
crudelissime. siue tur pissue uolup¬
tatis ex estuent: Illesit publicus in imic
cui hȩc felicitas dis plic&. quis quis cã
mutare uel auferre tempta uerit: cum li
bera multitudo auertat ab aurib: a uertat
a sedibus iuferit auiuentib Illi habe. an¬
tur diueri: quihanc adipiscendã populis
ꝓcurauerint. ad eptamq seruauerint:
solantur ut uoluerint. ludos exposcant
quales uoluerint : Quoscum suis ł desuis
pos sint habere cultorib: : tantũ effici¬
ant ut tali felicitati niħ honeste nihil
a peste niħ abulla cladetimeitur: Qs
huic rempublicam. sanus nondicã. rama¬
no imperio sed domui sardana palicon¬
parauerit : qui condam rexita fuituo¬

Expanded text:
amplissimae adque ornatissimae domus, amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eubera multitudo avertat ab auribus, evertat a sedibus, auferat a viventibus. Illi habeantur dii veri, qui hanc adipiscendam populis procuraverint, adeptamque servaverint. Colantur ut voluerint, ludos exposcant quales voluerint, quos cum suis vel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. Quis hanc rempublicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali comparaverit? qui quondam rex ita fuit vo
Abbreviated transcription (Latin):
qui&a inertia ꝑfruantur. diuites pau¬
peribus ad clientelas. &adminis terium
sui fustus abutantur. populi plaudant
non consultorib utilitatum suarũ. sedlar¬
gitorib uoluptatum: Nondura iubeant᷑:
non prohibe antur inpura iRegesnon
curent quambonis : sed quã subditis reg¬
nent: Prouintiȩ regib nontã quã rec¬
torib morums sed tãquã rerũ dominatorib
& deliciarũ suarum ꝓuisorib: seruiant:
cosq: non sinceriter honorent. sed nequi¬
ter ac seruiliter timeant: quid alienę uitȩ
potius. quã quid suȩ uitȩ quisq noceat legi¬
bus aduertatur: Nullus ducatur adiudi¬
ces : nisi qui alienȩ rei domuisaluti: uł cui¬
quaminuito fuerit inportunꝰ aut noxius
C&erum desuis uł cum suis. uł cũ quib que
uolentib faciat quisq quod lib& abundent
publica scorta: uł ꝓpter om̃s quib frui
placuerit. uł ꝓptereos maximȩ qui ha¬
bere priuata non pos sunt: extruantur

Expanded text:
quieta inertia perfruantur, diuites pauquieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur
Abbreviated transcription (Latin):
siue principes. siue iuidices. siuemi itc
siut prouinciales. siue diuites. siue pau¬
peres. siue liberi. siue serui utrius li¬
b& sexus. &iam pessimam suta necesse
.ẽ. flagitiosis simamnsrem publicam. &il
lã angelorum quandam scĩs simam atq
augustis simam curiã cȩlestãs rẽpubli¬
c̃ã ubi dĩ uoluntas lex . ẽ. clarissimum
sibi locum &iamistatolerantia conparare:
Verum tales cultores & dilectores deoꝵ
istorum. quorum &iam imitator es inscele¬
ribus & flagitus se eẽ. l&antur : Nullo
modo curant pessimam ac flagitiosis si¬
mam non . eẽ. rempublicam: tantũ st&
inquiunt. tantum floreat copus refer¬
ta uictoriis gloriosa. uł qđ ẽ felici ut pa¬
ce secura sit : Et quid adnos immo id adnos
magis ꝑtinet: diuitias quisq seꝑ augeat:
quȩ cotidianis effusionib supp̾etant ꝑ¬
quas sibi &iam infirmiores subdatquisq
potentior iobsequantur. diuitib pauperes
causa saturitatis. atqueuteoꝵ patrocinus

Expanded text:
siue principes siue iudices, siue milites siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadaugustissima curia coelestique republica, ubi Dei voluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia comparare. Verum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, pquas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis
Abbreviated transcription (Latin):
diuine nontam quã exphilosophorum. con¬
certationib strepere. sed tam quã exora¬
culis & dĩ nubib intomare. Etam̃ luxu atq
auaritia sęuisq acturpibus moribus
ante aduentum xp̃i rempublicã pessimã
ac flagitiosissimam factam non in puta Nł
diis suis Afflictionẽ uero eius quã cũq
isto tempore suꝑbia dilitięq coꝵ ꝑpessȩ
fuerint: Religioni in crepitant xp̃ia¬
cuius precepta deiustis probisq morib
terrȩ & om̃s populi. principes &omnes
iudices terrȩ. Iuuenes & uirgines seni¬
ores cumiuniorib: &as om̃is capax &
uterq sexus & quos baptista ioħs allo¬
quitur. ex hactores ipsi atquemilites:
& terras uitȩ p̃sentis ornar& sua felici¬
tate res publica. & uitam &ernȩ culm̃
baptismo regnatura cons cender& Sed
quia istetiudit. ille contẽpnit. pluresq
uitus maleblandientib quãutili uirtu¬
tum asperitati sunt amicior es. tolerare
xp̃i famuli iubentur. siuesint roges

Expanded text:
diuine non tamquam ex philosophorum condiuine non tamquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed tamquam ex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen luxu adque auaritia saeuisque ac turpibus moribus ante aduentum Christi rem publicam pessimam ac flagitiosissimam factam non inputant dis suis; adflictionem uero eius, quamcumque isto tempore superbia deliciaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant ChrisCuius praecepta de iustis probisque moributerrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges
Abbreviated transcription (Latin):
detestans atquecon dempnans. his malis
tabescenti. aclabenti mundo. ubiq fami¬
liam suam sensim subtrahit : Qua condat
&ernam & non plausu uanitatis. sediudi¬
cioueritatis gloriosissimã ciuitatẽ: Etce¬
romana respublica. quod nonego prius
dico. sed auctores eorum unde hȩc mercede
didicimꝰ tanto ante dixerunt antexp̃i
aduentum. paulatim mutata expulcherrima
atqueoptima. pessima ac flagitiosis sima
facta est: Ecce ante xp̃i aduentum. post.
del&am carthaginem maiorum mores non
paulatim utantea. sed torrentis modo p̃cipi¬
tati : ad eo iuuentus luxu atque auaritia
corrupta est Legant nob contra luxum
&auaritiam prȩcepta deorum suoꝵ popu¬
lo romanodata: cuiutinam tantum casta
& modesta reticerent. ac non abillo &iam
probrosa &ignominiosa deposcereNł.
quibus ꝑfalsam diuinitatem ꝑnitiosam
conciliarent auctoritatẽ: Legant nr̃a
ritiam atqueluxdriam: ubique populis
adhoc congregatis tam excellenter. ta

Expanded text:
detestans adque condemnans his malis detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? Romana res publica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi aduentum \'paulatim mutata ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est.\' Ecce ante Christi aduentum, post deletam Carthaginem \'maiorum mores non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia cet avaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data. Cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinitatem perniciosam conciliarent auctoritatem. Legant nostrritiam adque luxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, quam
Abbreviated transcription (Latin):
genitoͫ eẽ. quineq: ipsi haberepossiN
res familiares. Neq alios pati.
dic̃ de in deplura salustius desilleuitiis c&e¬
raq: foeditaterei publicȩ : & aliiscrip¬
tores in haec consentiunt: quamuis elo¬
quio multumin parsçernis tamen
ut opinor & quisquis aduerterit facilli¬
meperspicit : Conluuio morum pessimoꝵ
quo illa ciuitas prolapsa fuerit antenr̃i
suꝑniregis aducatum: Haec enim gesta
sunt : non solum antequam xp̃s incarne
presens docere coepiss&. uerum &iam
antequam deuir gine natus. e&̃ Cũigit᷑
tot & tanta mala temporum illoꝵ. uelto¬
lerabiliora superius. uel post euersã car¬
thaginem intoleranda & horrenda: di¬
is suis inputare non audeant. opiniones
humanis m̃tib unde talia uitia siluesce¬
rent astutia maligna inserentib Cur ma¬
la p̾sentia xp̃o inputant. quidoctrina sa¬
luberrima & ftilsos ac fallaces deos coli
uetat. &istas hominum noxias flagiti¬
osasq cupiditates diuina auctoritate

Expanded text:
genitos esse, qui neque ipsi habere possent genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
plebis. & alia sibiiura parauit: discordi¬
arum & certaminis uttumq finis fuit :¬
Secundum bellum punicum cernis : ex quo
tempore id .ẽ. paruo inter uallo po reges
exactos. quals romani fuerintꝰ. Dequib
ait ius bonumq apud eos. non logib magis
quamnatura ualebat. Porro sulla tẽpora
talia repperiuntur. quib: pulcherrima atq:
optima fuis se p̃dicatur romana respub¬
lica. quidiam de consequenti &ate dicendũ
autcogitandum arbitram. cũpaulatĩmu¬
tata uteis dem historicis uerbis utar
Expulcherrima atqueoptima. pessima
acflagitiosissima facta. Et post cartha¬
ginis uidelic& uttam iemorauit excidi¬
um: quȩ tempora ipse saluscius quea dmo¬
dum breuiter recolat & describat.
in eius istoria legipotest. quantis ma¬
lismorum quae secundis reb exorta
sunt usque dbella ciuilia de mons¬
tr& eẽ ꝑuentum. Ex quo tempore
ut ait maiorem mores. non paulatĩ
ut ante : sed torrentis modo p̃cipi¬
tati ad eo iuuentus luxu atq: auari¬
tia corrupta. ut merito dicatur

Expanded text:
ebis et alia iura sibi parauit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum Punicum bellum. Cernis ex quo tempore, id est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
niunt contra hierusalẽ & effundã suꝑdo
mum dauid & suꝑ habitatores hierusalẽ¬
sp̃m̃ gratiȩ & miscđe: & aspicient ad me
ꝓeo quod in sultauer & plangent suꝑeo
planctum quasi caris simum. & dolebt
dolore qua si suꝑ unigenitu. Numquid
nisi dĩ .ẽ. auferreom̃s gentes ĩnimicas
scȩ ciuitatis hierusalẽ quȩ ueniunt con¬
tra eam id .e. contrariȩsunt q. uł sicut
alii sunt inter pretati. ueniunt suꝑ eã
ꝑ domum đđ & suꝑ habitatores eius dẽ
ciuitatis sp̃m gratię et miscđae Hocutiq¬

Expanded text:
niunt contra Hierusalem, et effundam super niunt contra Hierusalem, et effundam super domum Dauid et super habitatores Hierusalemspod insultauerunt, et plangent super eo planctum quasi super carissimum, et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Numquid nisi Dei est auferre omnes gentes inimicas sanctae ciuitatis Hierusalem, quae ueniunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ..per domum Dauid et super habitatores eiusdem ciuitatis spiritum gratiae et misericordiae? Hoc utiq
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& ouib quaeperierant domus isrł.
ait namq in cugło Non sũmis sus nisi
adoues quaepericrunt domisrł. quas hic
conparauit pupille oculidnĩ ꝓpt̃ excel¬
lentis simum dilectionis affectum Ex quo
genere ouium &iam ipsi apłi fuerunt sed
post̃ gloriam resurrectionis utiq suae
qua antequam fierent. ait cuugłta. Ihs̃
nondum erat glorificatus. &iam suꝑ ger¬
tes missus .e. in apłis suis. ac sic impletũ .ẽ.
quod inpsalmo legitur. eruesme decontra¬
dictionib populi constitues me incaput
gentium. Vt quispoliauerunt isruhelitas
quibq isit helite seruierant quando sunt
gentib sub diti: nonuicis sim codẽmodo
spolia rentur sed ipsi spolia fierent israhȩ¬
litarum. hoc enim apłs ꝓmiserat dicens:
faciamuos piscatores hominum & unieoꝵ
Ex hoc iaminquit homines eris capiens
spolia ergo fierent. sedinbonũ tãquã crepta
uasa illi forti sed fortius alligato Ite ꝑeandꝙ
die illa queram auferre om̃s gaites quiue¬

Expanded text:
ierant domus Israel? Ait namque in euangelio: Non sum missus nisi ad oues quae perierunt domus Israel; quas hic comparauit pupillae oculi Dei propter excellentissimum dilectionis adfectum; ex quo genere ouium etiam ipsi apostoli fuerunt. Sed post gloriam resurrectionis utique suae quae antequam fieret, ait euangelista: Iesus nondum erat glorificatus etiam super gentes missus est in apostolis suis, ac sic inpletum est quod in psalmo legitur: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in caput gentium, ut, qui spoliauerant Israelitas quibusque Israelitae seruierant, quando sunt gentibus subditi, non uicissim eodem modo spoliarentur, sed ipsi spolia fierent Israelitarum hoc enim apostolis promiserat dicens: Faciam uos piscatores hominum, et uni eorum: Ex hoc iam, inquit, homines eris capiens; spolia ergo fierent, sed in bonum, tamquam erepta uasa illi forti, sed fortius adligato. Item per edie illa quaeram auferre omnes gentes quae ue
Abbreviated transcription (Latin):
Post gloriam misit me suꝑ gentes quispo¬
quitangit pupillam oculieius. Ecceogo
inferãmanũ meam suꝑ eos: & erunt spolia
his quiser uierant eis. & cognoscetis quia
dñs om̃ps mi sit me łlȩx dicit dñs om̃ps¬

Expanded text:
Post gloriam misit me super gentes, quae spoPost gloriam misit me super gentes, quae spoqui tangit pupillam oculi ejus. Ecce ego inferam manum meam super eos, et erunt spolia his qui servierant eis; et cognoscetis quia Dominus omnipotens misit me . Ecce dicit Dom
Abbreviated transcription (Latin):
appareat ut & quando non sic appar&: &
tam̃ ad illud ultimum iudicium dñs ds̃ dr̃
ternum. & manus mea fundauit terrã
& dex teramea fundauit calum Vo¬
cabocos & stabunt simul & congraga¬
buntur om̃s & audient. Quis enun¬
tiauit hȩc diligenste. Feci uoluntatẽ
tuam suꝑbaby lonon ut auferrem scm̃
chaldeorum et locutus sum. etego uo¬
caui & adduxi cum & ꝓs peram feci
uiam eius: Accodite adme & auditeha:
Nona principio in abscondito locut̃
sum quando fiebant ibi eram. & nunc
dñs dẽ misit me & sp̃s eius Nenpeipse
est quilo quebatur sicut dñs ds̃. Necta¬
futura utens p̃terititeporis uerbo. quẽ
ad modum apud cundem ꝓpħtã logitur.
sicut ouis adimmo landum ductus . ẽ.
Non enim ait ducetur : sed proeo quod fu
turum erat p̾terta tomporis uerbũ posuit
& assi duȩ ꝓphetia sic loquitur. Est alius
locus apud zachariam quidhoc euident̃
ostendit: quod omnipotentẽ misst omps
quis quem nsids̃ pater dm̃ filium Nam

Expanded text:
appareat, ut et quando non sic apparet et tamen ad illud ultimum iudicium Dominus Deus ternum, et manus mea fundauit terram, et dextera mea firmauit caelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes et audient. Quis ei nuntiauit haec? Diligens te feci uoluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum. Et locutus sum et ego uocaui; adduxi eum et prosperam feci uiam eius. Accedite ad me et audite haec. Non a principio in abscondito locutus sum; quando fiebant, ibi eram. Et nunc Dominus Deus misit me et Spiritus eius. Nempe ipse est, qui loquebatur sicut Dominus Deus; nec tafutura utens praeteriti temporis uerbo, quem ad modum aput eundem prophetam legitur: Sicut ouis ad immolandum ductus est. Non enim ait: \'ducetur\', sed pro eo, quod futurum erat, praeteriti temporis verbum posuit. Et assidue prophetia sic loquitur. 2. Est et alius locus apud Zachariam, qui hoc evidenter ostendit, quod omnipotentem misit omnipotens: quis quem, nisi Deus Pater Deum Filium? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
dequia post iudicium cum fuerint &iam
igne mundati qui eius modi mundationes
digni in omnib scis nullũ inuni& õnino
peccatum atq ita scipsos offerent inius¬
titia uttales hostię omnimodo inmacula¬
te ac sine ullo utuosint futurę Crunt ꝓ¬
fecto sicut prifunis dieb & sicut annis
priorib quando inumbra huius re futurȩ
mundissimȩ offerebantur hostiȩ Hȩcerit
nãq munditia tunc inmortali carne ac
m̃te scoꝵ: quȩ significabat in illa rũ corpo¬
ribus hostiarum Dcinde ꝓpt̃ eos qui non
mun datione seddãnatione sunt digni
testis uedox suꝑ maleficos & soꝑadulteros

Expanded text:
de quia post iudicium, cum fuerint etiam de quia post iudicium, cum fuerint etiam igne mundati, qui eius modi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia, ut tales hostiae omni modo inmaculatae ac sine ullo uitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra huius rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit namque munditia tunc in inmortali carne ac mente sanctorum, quae figurabatur in illarum corporibus hostiarum. Deinde propter eos, qui non mundatione, sed damnatione sunt digni: testis uelox super maleficos
Abbreviated transcription (Latin):
circũposita .ẽ. ignea terribilisq custodia
Quod si quis quã illos dies ligni uitȩ quos cõ¬
memorauit ꝓpheta esa ias istos qui nunc
aguntur cłȩ xp̃i dies . eẽ. contendit ipsuq¬
xp̃m lignũ uttȩ ꝓphetice dictũps
quia ipsecst sapientiadi. dequo salomom
ait. Lignu uiteesi omnib amplec tentib
camnec annos egis a liquos inpira diso illo
primos homines undetam cito eiecti sunt
ut nullum ibigignerent filium. & idcon
posse illud tẽpus intellegi in eo qd diciũ.e.
sicut dieb pristinis & sicut annis priorib
istam p̃tereo ques tone. Necogar qđ pro¬
lixum e. cuncta dis cuttre ut aliquid hor¬
tum ueritas manifesta confirm&. Video
quippe alterũ sensũ nedies pristinos & an¬
nos priores carnalium sacrificiorum nob
inquibq pecorib inmaculate ac sine ullo
pror sus uitio iubebantur offerri: & signi¬
ficabant homines scõs qualis solus inuen¬
tus .ẽ. xp̃s sineullo omnino peccato Proin¬

Expanded text:
circumposita est ignea terribilisque custodia. circumposita est ignea terribilisque custodia. Quod, si quisquam illos dies ligni vitae, quos commemoravit propheta Isaias, istos qui nunc aguntur Ecclesiae dies esse contendit, ipsuphetice dictum, quia ipse est Sapientia Dei de qua Salomon ait: Lignum vitae est omnibus amplectentibus eam , nec annos aliquos egisse in paradiso illos primos homines, unde tam cito ejecti sunut nullum ibi gignerent filium, et ideo non posse illud tempus intellegi in eo quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus: istam praetereo quaestionem, ne cogar, quod prolixum est, cuncta discutere, ut aliquid horum ueritas manifesta confirmet. Video quippe alterum sensum, ne dies pristinos et annos priores carnalium sacrificiorum nobiin quibusque pecoribus inmaculatae ac sine ullo prorsus uitio iubebantur offerri, et significabant homines sanctos, qualis solus inuentus est Christus, sine ullo omnino peccato. Proin
Abbreviated transcription (Latin):
illi fini ee coequandũ quando igne iu¬
dicii nouis simi mundabunt quio fferant
hostias iniustitia ac ꝑ hoc qm̃posttale
mundatione nullumm peccatũ iustos habi¬
turos. eẽ credendu.e ꝓfecto illud tepus
quantũ adtine t ad non habere peccatũ
nulli tepori conparandu ẽ. nisi quando
primi homines in paradiso antep̃uarica¬
tionem innocntissima felicitate uixer
Rec te itaq intellegitur hoc significatũ
.eẽ. cudictũ .e. sicut dieb pristinis & sicut
annis priorib Nam & ꝑesuam postea quã
cȩlum nouum & terra noua ꝓmissa.e.
inter cetera quaibi descorũ beatitudine
ꝑ alleg orias & enigmata exsequitur
Quib ex positione congruam redderenos
ꝓhibuit uitan de longitudinis cura. secun¬
dũ dies inquit ligni uitȩer̃ dies populime
quis autẽ sacras litteras attingit & igno¬
rat ubi ds̃ plantauerat lignũ uitę cuius
cibo separatis illis omnib quando sua eos

Expanded text:
illi fini esse coaequandum, quando igne iuilli fini esse coaequandum, quando igne iudicii nouissimi mundabuntur, qui offerant hostias in iustitia? Ac per hoc quoniam post talem mundationem nullum peccatum iustos habituros esse credendum est, profecto illud tempus, quantum adtinet ad non habere peccatum, nulli tempori conparandum est, nisi quando primi homines in paradiso ante praeuaricationem innocentissima felicitate uixerunt. Recte itaque intellegitur hoc significatum esse, cum dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Nam et per Esaiam postea qucoelum novum et terra nova promissa est, inter caetera quae ibi de sanctorum beatitudine per allegorias et aenigmata, exsequitur, quibus expositionem congruam reddere nos prohibuit vitandae longitudinis cura, secundum dies, inquit, ligni vitae erunt dies populi mei . Quis autem sacras litteras attigit et ignorat ubi Deus plantaverit lignum vitae, a cujus cibo separatis illis hominibus, quando eos
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ mandatum: soler& ꝓsuis primum of¬
ferre peccatis. deinde ꝓpopulo. Qua ꝓp¬
ter exponere nos oport& quomodo sit
accipiendum qđ dictũ .ẽ. sicut diebus
pristinis & sicut annis prioribus. fortas¬
sis enim tepus illud cõmonorat quo primi
homines in para diso fuerunt Tunc enim
punatq integri ab omni sorde ac labe
peccati scipsos dõ mundissimas hostias
offerebant. ceterũ ex quo cõmis se puan¬
cationis causa inde missi sunt atq huma¬
na in eis natura damnata ẽ. Excepto uno
mediatore & post lauacrũ regeneratio¬
nis quibq adhuc paruulis nemomund
a sor de sicut scriptũ ẽ N&c in fanscui ÷
unius dei uita suꝑ terram Quod si respon¬
detur &iamcos merito diciposse offerte
hoscuas iniustitia quiofferunt infidsi
Iustus enim ex fide uiuit quãuis scipsuri
suducitni sidixorit senon habere percatur
&ideo nondicat quia exfideuiunt lum¬
quiddic turus .e. quis piam hoc fida tepꝰ

Expanded text:
Dei mandatum soleret pro suis primum ofDei mandatum soleret pro suis primum offerre peccatis. deinde pro populi. Quapropter exponere nos oportet, quo modo sit accipiendum quod dictum est: Sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus. Fortassis enim tempus illud commemorat, quo primi homines in paradiso fuerunt. Tunc enim puri adque integri ab omni sorde ac labe peccati se ipsos Deo mundissimas hostias offerebant; ceterum ex quo commissae praeuaricationis causa inde dimissi sunt adque humana in eis natura damnata est, excepto uno Mediatore et post lauacrum regenerationis quibusque adhuc paruulis nemo mundus a sorde, sicut scriptum est, nec infans. cuius est unius diei uita super terram. Quod si respondetur etiam eos merito dici posse offerre hostias in iustitia, qui offerunt in fide iustus enim ex fide uiuit; quamuis se ipsum seducat, si dixerit se non habere peccatum, et ideo non dicat, quia ex fide uiuit: numquid dicturus est quispiam hoc fidei tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ iudi ciũ pur gata nouis simum cis qq̃
igne mundatis quib talis mundatio
neces saria. ẽ. ita ut nullus omninosit
qui offerat sacrificium ꝓpeccatis suis
Oiñs enim quisic offerunt: ꝓfecto in pec¬
catis sunt proquib dimittendis offeriait
ut cum obtulerit acceptuq dõ fuerit tuns
ciuitatem suam tunc inista consuetudine
non futurã: dixit filios laui oblaturos
hostias iniustitia non ego inpeccato
Acꝑ hocpõ propeccato unde intellegi
potest i neo quod secutus adiunx atq ait
t placebit dños aenficium iude & hiersł
sicut dieb pristinis & sicut annis priorib
frus tra sibi iudeos scđm legem ueteris tes¬
tamenti sacrificiorũ suorum p̾terita tẽ¬
pora polliceri. Non enim tunc iniustitia
sed in peccatis hõstias offerebant : qnđo
ꝓpeccatis p̃cipue ac primitus offerebant:
usque adeo ut sacerdos ipse quẽ debemus
utiq credere ceteris fuis se iustioran scđm

Expanded text:
per judicium purgata novissimum; eis quoque per judicium purgata novissimum; eis quoque igne mundatis, quibus talis mundatio necessaria est; ita ut nullus omnino sit qui offerat sacrificium pro peccatis suis. Omnes enim qui sic offerunt, profecto in peccatis sunt, pro quibus dimittendis offerunt, ut cum obtulerint, acceptumque Deo fuerit, tunc civitatem suam tunc in ista consuetudine non futuram, dixit filios Levi oblaturos hostias in justitia: non ergo in peccato, ac per hoc non pro peccato. Unde intelligi potest in eo quod secutus adjunxit, atque ait, Et placebit Domino sacrificium Iudae et Hierusalem. sicut diebus pristinis et sicut annis prioribus, frustra sibi Iudaeos secundum legem ueteris testamenti sacrificiorum suorum praeterita tempora polliceri. Non enim tunc in iustitia, sed in peccatis hostias offerebant, quando pro peccatis praecipue ac primitus offerebant, usque adeo ut sacerdos ipse. quem debemus utique credere ceteris fuisse iustiorem, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
uic turi sunt. Sed cumdicit & anundabit
filios leui & fund& cos sicut aurũ & ar¬
gentum & erunt dño offerentes hostias
imustitia & placebit dño sacrificium
iuda & hierusalon: utiq ostendit cos
ipsos quiemundabunt danceps in
sacrificuis iustitię dño placituros
Acꝑ hoc ipsi a sua inius titia munda bunt᷑
inqua dño displicebant hostiȩ. porro
inplena ꝑ fectaq iustitia cũ mundati fu¬
erint ipsi erunt Quid enim acceptius
dõtales offerunt quam scpsos. uerũ ista
questio depurgatorus penis utdiligentius
ꝑ trac tetur intepus aliud differenda ẽ.
Pilios autẽ leui & iuda & hierusł: ipsam
dĩ ecłam debe accipere. Non ex hebras
tantum sedex aliis gentib congregatã
nec talem qualis nunc .ẽ. ubisi dix erim
qui a peccatum non habemꝰ nosipsos sedu¬
cimꝰ & ueritasinnob non .ẽ. Sed qualis
tunc erit uelut area ꝑuentilatione. ita

Expanded text:
uicturi sunt. Sed cum dicit: Et emundabit uicturi sunt. Sed cum dicit: Et emundabit filios Leui et fundet eos sicut aurum et argentum; et erunt Domino offerentes hostias in justitia, et placebit Domino sacrificium Juda et Jerusalem, utique ostendit eos ipsos, qui emundabuntur, deinceps in sacrificiis justitiae Domino esse placituros, ac per hoc ipsi a sua injustitia mundabuntur, in qua Domino displicebant. Hostiae porro in plena perfectaque justitia, cum mundati fuerint, ipsi erunt. Quid enim acceptius Deo tales offerunt, quam se ipsos? Verum ista quaestio de purgatoriis poenis, ut diligentius pertractetur, in tempus aliud differenda est. Filios autem Levi et Juda et Jerusalem, ipsam Dei Ecclesiam debemus accipere, non ex Hebraeis tantum, sed ex aliis etiam gentibus congregatam: nec talem, qualis nunc est, ubi si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est : sed qualis tunc erit, velut area per ventilationem, ita
Abbreviated transcription (Latin):
tinis & sicut annis priorib & acceda
aduos iniudicio & ero testis uelox
suꝑ male ficos & suꝑ adulteros &
suꝑ eos quiiurant in nominemeo m̃¬
daciter & qui fraudant mer code mer¬
cemnarips & opprimunt ꝑpotentiam
uiduas & ꝑcutiunt pupillos & ꝑ uer¬
tunt iudicium aduenȩ. & qui nontti¬
dicta sunt uidetur euidentius appare¬
re in illo iudicio quasdam quorundã
purgatorias pomnas futuras Ubi eni
dr̃ quis sus tinebit diem introitus eius
autquis ferre poterit ut aspiciat eum
quia ipse ingreditur quasi ignis con¬
flatorii & quasi herba lauaritium &
sedebit conflans & enundans sicut ar¬
quid aliud intellegeidũ ẽ. dicit ta¬
le aliquid & esaias. Latabit dñs sor¬
des filiorũ & filiarũ sion & sanguinemi
& spu conbustionis. nisi forte siceos
dicendum ẽ. omnundari a sordib: & diqͥti¬
quod ammodo cum ab eis mali ꝓpoeale
iudicium separantur ut illorũ separitio
atq damnatio pur gatio sit istorum
qui a sine talium decetero ꝑ mixtione

Expanded text:
cut annis prioribus. Et accedam ad uos in iudicio, et ero testis uelox super maleficos et super adulteros et super eos, qui iurant in nomine meo mendaciter, et qui fraudant mercedem mercennario et obprimunt per potentiam uiduas et percutiunt pupillos et peruertunt iudicium aduenae, et qui non tidicta sunt uidetur euidentius apparere in illo iudicio quasdam quorundam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur: Quis sustinebit diem introitus eius, aut quis ferre poterit, uQuia ipse ingreditur quasi ignis conflatorii, et quasi herba lavantium: et sedebit conflans et emundans sicut arquid aliud intelligendum est? Dicit tale aliquid et Isaias: Lavabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem ii et spiritu conbustionis . Nisi forte sic eos dicendum est emquodam modo, cum ab eis mali per poenale iudicium separantur, ut illorum segregatio adque damnatio purgatio sit istorum, quia sine talium de cetero permixtione
Abbreviated transcription (Latin):
non contriuit non extinxit quia pꝗꝑcitas
qui nondũ unerat eos iudicare sediudicari
abos. Inucritate sanc ꝓtulit iudicium: pre¬
dicens cis quando puniendi eeñt. sunsua
malignitate ꝑsisterent. Reful sit in monite
facies aus in orbe famacius nec confract
siue contritus .ẽ. quia neq inse neq inela
sua ut .ee. desister& & ꝑsecutorib ces sit
& ideonon .ẽ. faccum neq fi& quodinimi

Expanded text:
non contriuit, non exstinxit, quia pepercit eis, non contriuit, non exstinxit, quia pepercit eis, qui nondum uenerat eos iudicare, sed iudicari ab eis. In ueritate sane protulit iudicium praedicens eis, quando puniendi essent, si in sua malignitate persisterent. Refulsit in monte facies eius, in orbe fama eius; nec confractus siue contritus est, quia neque in se neque in ecclesia sua, ut esse desisteret, persecutoribus cessit; et ideo no
Abbreviated transcription (Latin):
sit cum animamea. dedi sp̃mmeũ in illũ :
iudiciũ gentib profer& Nonclamauit
neq cessauit neq audiet̃ foris uox cius
calamum quas satum non conter& & li nũ
fumigans non ex tingua. sedinueritate
ꝓfera iudicium reful gebit & non confrin¬
gaur donee ponat int̾ra iudicium & in
nomineius gentes sperubt̃. In hebreo
non lagitur ia cob & isrł. Sed quo dibi lagi
tes ad monere quatinus id accipien dũsit.
quia scilica ꝓpter formã scrui dictũ .ẽ.
inqua se altissim humillimũ p̃buit ipsius
hominis nom̃ ad cum significandũ posuer
decuius genere ea forma serui suscep¬
gentib ꝓtulit: quia p̃nuntiauit futurũ
quod gentib erat occultũman suetudine
non clamauit. Nec tamen in p̃dicanda ue¬
ritate ces sauit: Sodnon .ẽ. audita foris
uox cius necauditur quando quidẽ abas
qui foris abeius corpore presciti sunt. non
ili obȩditur ipsosq suos ꝑ secutor es iudeos
quicalamoquas sato ꝑdita intogritate lino
fumanti amis solumine comparati sunt.

Expanded text:
Dedi Spiritum meum in illum, iudicium gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit neque audietur foris uox eius. Calamum quassatum non conteret et linum fumans non exstinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legittes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius genere eadem serui forma suscepgentibus protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetudine non clamauit, nec tamen in praedicanda ueritate cessauit; sed non est audita foris uox eius nec auditur, quando quidem ab eis, qui foris ab eius corpore praecisi sunt, non illi oboeditur; ipsosque suos persecutores Iudaeos, qui calamo quassato perdita integritate et lino fumanti amisso lumine conparati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tiat. Quia utrumq ideo non de ficit
nepena deficiat: adhos aute fines bo¬
norum & malorum illos expetend&s
istos cauendos. qm̃ ꝑiudicium transibt̃
adillos boni adistos mali dehociudi¬
cio quantum ds̃ donauerit. in consequen¬
ti uolumine disputabo contra paganos¬

Expanded text:
tiat; quia utrumque ideo non deficit, tiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad istos mali: de hoc iudicio, quantum Deus donauerit, in consequenti uolumine disputabo. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
durior ista secunda morserit: quia fi¬
niri mor te non pterit: s ed qm̃ sicut
miseria beatitudini & mors uitę. itabel¬
lum pacqͥ uidetur. eẽ. contrarium:
Merito queritur sicut pax in bonor ũ
finib p̃dicata .ẽ. atque laudata qđ
uel quale bellum econtrario infinibus
malorum possit intellegi: Verũ qui hoc
querit: adtendat quid inbello noxiũ
ꝑnitiosumq sit. & uidebit niħ aliud
quamrerum . eẽ. inter se aduer sitatẽ
atq comflictum. Quodigitur bellũ
grauius & amarius cogitari potest.
quam ubi uoluntas sicaduersa .ẽ. pas¬
sioni & passio uoluntati. utnullius carũ
uictoria tales inimicitiȩ finiantur.
& ubi sicconfligit cum ipsa natura cor¬
poris. uis doloris. utneutrum alteri cedat :
hic enim quando contingit is te conflic¬
tus. aut dolor uincit. & sensu mor sad¬
imit: aut natura uincit. & dolorem sa¬
nitas tollit Ibi autẽ & dolor ꝑman&
ut adfligat. & natura ꝑducat ut sen¬

Expanded text:
durior ista secunda mors erit, quia fidurior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicata est adque laudata, quod uel quale bellum e contrario in finibus malorum possit intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sen
Abbreviated transcription (Latin):
corpori. ratio autem uitus &iã repug¬
nantibus imper& uel subigendo uel
resistendo. atque ut ab ipsodo petatur
& meritorum gr̃a & uenia delictorũ.
ac deacceptis bonis gratiarũ actio
ꝑ soluatur. In illa uero pace finali quo
referenda & cuius adipiscende causa
habenda .e. ista iustitia. qm̃ sanata in¬
mor talitate atque incor ruptione
natura uitia non habebit. nec uni¬
cuiquenrm uelab alio uela scipso quip¬
piam repugnabit. non opus erit utra¬
tio uitus qua enulla erunt imper&. sed
imperabit ds̃ homini. animꝰ corpori. tan¬
te que obediendi ibierit suauitas & fa¬
cilitas. & hoc illi in omnib atq in singu¬
lis ęternum erit xternumq: eẽ. certum
erit. & ideo pax beatitudinis huius
uel beatitudo pacis huius. sumũ bonũ
ciuitate di. erit econtra rio miscria se¬
nec anim a ibi uiuere dicenda .e. quȩ aui¬
tadi alienata erit. neccor pus quod ater¬
nis dolorib subiacebit: acꝑ hoc ideo

Expanded text:
corpori, ratio autem vitiis etiam repugcorpori, ratio autem vitiis etiam repugnantibus imperet, vel subigendo, vel resistendo; atque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia, et venia delictorum, ac de acceptis bonis gratiarum actio persolvatur. In illa vero pace finali, quo referenda, et cujus adipiscendae causa habenda est ista justitia, quoniam sanata immortalitate atque incorruptione natura vitia non habebit, nec unicuique nostrum vel ab alio vel a se ipso quidquam repugnabit, non opus erit ut ratio vitiis, quae nulla erunt, imperet: sed imperabit Deus homini, animus corpori; tantaque obediendi ibi erit suavitas et facitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideo pax beatitudinis huius uel beatitudo pacis huius summum bonum ciuitatem Dei, erit e contrario miseria senec anima ibi uiuere dicenda est, quae a uita Dei alienata erit, nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo