comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uide ꝓmittit ꝓpħa de qͦdriga yͥma in qua
erant eqͥrufi. iam enim defecerat omne reg¬
num babylonior. & medi ac ꝑse. omnẽ asiam
denebant: subquor rege dariohec oĩa zacha¬
rias contemplatꝰ est. Quadriga itaq in qua
erant eqͥ nigͥ eg̃diebant᷑ ad t̾ram . aquilonis:
ut ibi iubente dño chaldeoꝵ destrueret᷑ imꝑi¬
um. dibi qͦ pꝰ eos ingssi st̃. id ẽ macedones. sicu¬
ti medoꝵ uestigia: ut regnum chaldeorum
romani. exibant ad t̾ram austͥ. ⁊ iubent᷑ ire ⁊
ꝑambulare omnem t̾ram. Romanoꝵ enĩ po¬
tentia. in.iiiͦi. mundi partib suum dila tauit
imꝑium. Deinde ad ꝓpħam cõuis angłs dixit.¬

Expanded text:
ermittit propheta de quadriga prima, in qua erant equi rufi, jam enim defecerat omne regnum Babyloniorum, et Medi ac Persae omnem Asiam tenebant, sub quorum rege Dario haec omnia Zacharias contemplatus est. Quadriga itaque, in qua erant equi nigri, egrediebantur ad aquilonem, ut ibi jubente Domino Chaldaeorum destrueretur imperium. Albi quoque post eos egressi sunt, id est, Macedones secuti Medorum vestigia, ut regna Chaldaeorum fortes Romani, exibant ad terram austri, et jubentur ire et perambulare omnem terram. Romanorum enim potentia in quatuor mundi partibus suum dilatavit imperium. Deinde ad pro
Abbreviated transcription (Latin):
splendorem designat diuinȩ maiestatis eiꝰ.
tis intelligat᷑ claritas. Et angłs dñi stabat. &e
breoꝵ ad litt̾am. angłs ante quem stabat
ihs. loquit᷑ ad eum: post qm exutꝰ ẽ sordidis
uestib. & indutꝰ ẽ mutatoruis. Que ꝑse satis
aꝑta st̾: nec egent expositione. Iurta sp̃italẽ
uͦsensum difficilis ẽ int̾ptatio: si hoc qͦd dr
laueris. & custodiã meã custodieris. ⁊ c̃: ad¬

Expanded text:
splendorem designat divinae majestatis ejus.splendorem designat divinae majestatis ejus.tis intelligatur claritas. « Et angelus Domini stabat, et braeorum ad litteram, angelus ante quem stabat Jesus, qui loquitur ad eum postquam exutus est sordidis vestibus, et indutus est mutatoriis. Quae per se satis aperta sunt, nec egent expositione. Juxta spiritualem vero sensum difficilis est interpraetatio, si hoc quod dilaveritis, et custodiam meam custodieritis, »
Abbreviated transcription (Latin):
iunium esurire. Quod uͦ sequit᷑. increpet
dñs in de sathan. filiꝰ dñs dic̃ de deo patre.
ñ quo ipse ñ posset eum increpare. qͥ om̃a
oꝑat᷑ sic̃ ⁊ pat̾: s ꝓpt̾ nat᷑e unitatem. ut cũ
unꝰ increpat. intelligat᷑ aliꝰ increpare. Es
enim pat̾ & filiꝰ. idem st̃ insubstantia. ⁊ tñ
alt est pat̾. alt̾ ẽ filiꝰ inꝑsona. Ipse eligit
irłm. id ẽ eccłiam. Torris autemerutus de
igne. ipse xp̃s ẽ. ꝑ humanitatem. qui in
babylone. id ẽ in mundi confusione ñ est
adustꝰ flamina alicuiꝰ peccati. qm pecc̃m
rubꝰ in mediis ignib ñ comburebat᷑. Erat
autem iħs indutꝰ uestib sordidis: quia qui
um ꝓ pecco: & ipse infirmitates nr̃as tulit.
Hec sordida uestim̃ta ablatast̃ ab eo: cum
nr̃a peccã deleuit. Iccircoenim sordidis
indutꝰ ẽ uestib. ut nos olosericam mun¬
dam in baptismo indueret: & dicat᷑ nob̃
iam mundatis. omni tpr sint uestim̃ta
tua candida. Eydaris munda suꝑ caput eiꝰ:

Expanded text:
m esurire. Quod vero sequitur: « Increpet Dominus in te, Satan, » Filius Dominus dicit de Domino Patre, non quod ipse non posset eum increpare, qui omnia operatur sicut et Pater, sed propter naturae unitatem, ut cum unus increpat, intelligatur alius increpare. Deus enim Pater et Filius idem sunt in substantia, et tamen alter est Pater, et alter Filius in persona. Ipse elegit Hierusalem, id est Ecclesiam. Torris autem erutus de igne, ipse Christus est per humanitatem, qui in Babylone, id est in mundi confusione non est adustus flamma alicujus peccati, quoniam peccatum rubus in mediis ignibus non comburebatur. Erat autem Jesus indutus vestibus sordidis, quia qui um pro peccato, et ipse infirmitates nostras tulit. Haec sordida vestimenta ablata sunt ab eo, cum nostra peccata delevit. Idcirco enim sordidis indutus est vestibus, ut nos holosericam mundam in baptismo reciperemus, et dicatur nobis jam mundatis: Omni tempore sint vestimenta tua candida. Cidaris munda super caput ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
reloñ paruo.s magno. Telꝰ hic ꝓfurore ⁊ndig¬
uatione accipit᷑. Et qͥamagna peccata cõmise¬
rat irłm ⁊ syon que unum sunt: ideo magnã
iram di incurrerant. S ñc inqͥt irascar ira-
magna suꝑ g̃s opulentas. que in longa pace
qͥesct. ⁊ bonis affiuunt oĩb. qͥs supͣ eqͥ ryfi uarii
& albi designabant. lausam qͦ tante ire expo¬
uit dicens. Qͥa ego iratꝰ sum parũ. ipsi uͦ adiu¬
uerunt in malũ. Ds enim tͣdidit iudeos genti¬
bus ad corripiendũ: qͣsi filium pedagogo. Iili
nullam eisfecert miscdiam:. s in eos oĩ crude¬

Expanded text:
o zelo. Zelus hic pro furore et indignatione accipitur. Et quia magna peccata commiserat Jerusalem et Sion, quia unum sunt, ideo magnam iram Dei incurrerant. Sed nunc inquit irascar ira magna super gentes opulentas, quae in longa pace quiescunt, et bonis affluunt omnibus, quas supra equi rufi, varii, et albi designabant. Causam quoque tantae irae exponit, dicens: « Quia ego iratus sum parum, illi vero adjuverunt in malum. » Deus enim tradidit Judaeos gentibus ad corripiendum, quasi filium paedagogo, illi nullam eis fecerunt misericordiam, sed omni in eos crude
Abbreviated transcription (Latin):
dens. Ipsa ẽ ⁊ syon q̃ inspeclam u̾tit᷑. nec hu¬
milia uł trena. s cȩlestia contemplans. Qe
sipeccau̾it. uł sim ea caritas refrixerit: tra¬
det eã dñs ꝑsecutorib ad purgandum uelt̃
aurum aut argentum inconflatorio. Ad¬
uersarii uͦ qͥb ad ꝓbandum tͣdita ẽ. addt̾
in malum: qͥa ꝓdisciplina utunt̾ crudelita¬
te. unde illis irã minat᷑. ecclie autem sue pacẽ
⁊ miscdiam reꝓmittit: & ꝑpendicłm siue funi¬
culum dic̃ extendendũ in ea. id est m̃suras ⁊
ordines singłoꝵ qͥst̃ in eccłia. suis locis ⁊ tem¬
clama dicens. hec dic̃ dñs ds ex̾cituum. Ad¬
huc affluent ciuitates mee bonis:⁊ consola¬

Expanded text:
dens; ipsa est et Sion, quod in speculam vertitur, nec humilia vel terrena, sed coelestia contemplans. Quae si peccaverit, vel si ea charitas refrixerit, tradi eam Dominus persecutoribus ad purgandum, velut aurum aut argentum in conflatorio. Adversarii vero, quibus ad probandum tradita est, addunt in malum, quia pro disciplina utuntur crudelitate. Unde illis iram minatur, Ecclesiae autem suae pacem et misericordiam repromittit, et perpendiculum sive funiculum dicit extendendum in ea, id est mensuras et ordines singulorum qui sunt in Ecclesia, suis locis et temclama dicens, haec dicit Dominus exercituum: Adhuc affluent civitates meae bonis, et consola
Abbreviated transcription (Latin):
deiuiuentis: colũna & firmam̃tum u̾itatis.
singłorum. Alium constituẽs suꝑ xͤ. eiuita¬
stores: aliis dans potestatem faciendorum sig¬
norum: alios faciens in corpore suo ocłos.a¬
lios manꝰ. alios pedes. Et dabo tͥ minists dehiᷤ
qͥ nc̃ hic assistunt. Dedit dñs filio suo de an
carne positos. similes fec̃ angłis. Unde apl̃s
dicebat. Municipatꝰ nr̃ incelis est. Nam uir¬
ginib societas ꝓmittit᷑ angłoꝵ: dño dicente.
Nonnubent. neꝙ nubent᷑. sert̃ sic̃ angłi di
incelo. De assistentib gͦ dic̃ se ez daturum mini
stros: qͥa illi qͥ ñ fluetuant. s stabiles &e constan¬
tes ft̃ in ȩccłia dei. quales erant apłi qui cum
dño stante ꝑseuerabant. merent᷑ anglice dig¬
nitatis sociifieri. dudi iħs sac̾dos magne. tu ce
amici tui qͥ habitant coram te: qͥa uiri porten¬
dentes st̃. Ecce enim ego adducam seruum me¬
um orientẽ: ⁊c̾. Hoc loco & iħmeum tantum
iuxta litt̾am accipimꝰ. qͥ filiꝰ fuit ios edech: eui

Expanded text:
Dei viventis, columna et firmamentum veritatis. singulorum, alium constituens super decem civitastores: aliis dans potestatem faciendorum signorum, alios faciens in corpore suo oculos, alios manus, alios pedes. « Et dabo tibi ambulantes de his qui nunc hic assistunt. » Dedit Dominus Deo Filio suo de ang adhuc in carne positos, similes fecit angelis; unde Apostolus dicebat: Municipatus noster in coelo est. Nam virginibus societas promittitur angelorum, Domino dicente: « Non nubent neque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei in coelo. » De assistentibus ergo dicit se ei daturum, quoniam illi qui non fluctuant, sed stabiles et constantes sunt in Ecclesia Dei, quales erant apostoli, qui cum Domino stante perseverabant, merentur angelicae dignitatis socii fieri. « Audi, Jesus sacerdos magne, tu et amici tui, qui habitant coram te, quia viri portendentes sunt. Ecce enim ego adducam servum meum orientem. » Hoc loco Jesum eum tantum juxta litteram accipimus, qui filius fuit Josedech, cui
Abbreviated transcription (Latin):
subiunx̃. Ab aquilone pandet᷑ malum suꝑ
semel s crebriꝰ monet clamans. ut fugiant
de t̾ra aquilonis. uibi exmagna adhuc parte
remanserant: & redeant ad sedes ꝓpͥas. Sp̃ita¬
liter p̃cipit᷑ nob. ut qͥ habitauimꝰ in aquilone
uento frigidissimo. hoc ẽ qͥ in tempore infide¬
litatis fuimꝰ. ñ habentes feruorem diuini calo¬
ris. qͥq in confusione uitioꝵ u̾satisumꝰ᷑: ut fu¬
giamus ad syon. id ẽ ȩccłiam dñi. & relinqͤn¬
tes t̾rena & humilra. ad celsitudinem con¬
templationis conscendamꝰ. ⁊ insublimitate
sp̃italium dogiatum consist amꝰ. Quia
hec dic̃ dñs ex̾cituum. Post głam misit me
adgentes. quȩ spoliauerunt uos. uox dñiẽ
saluatoris. & dic̃ se a dõ patre missum. ñ ꝑid
dic̃. qm habuit cum apud patrem eẽt. licet
nunqͣm deseruerit patrem. Hinc ipse patri
claritate qͣm habtu pͥqm̃ mundꝰ eẽt apd̃ te

Expanded text:
subjunxit: Ab aquilone pandetur malum super subjunxit: Ab aquilone pandetur malum super semel, sed crebrius monet, clamans ut fugiant de terra aquilonis, ubi ex magna parte adhuc remanserant, et redeant ad sedes proprias. Spiritualiter praecipitur nobis, ut qui habitavimus in aquilone, vento frigidissimo, hoc est qui in tempore infidelitatis fuimus, non habentes fervorem divini caloris, quique in confusione vitiorum versati sumus, ut fugiamus ad Sion, id est Ecclesiam Domini, et relinquentes terrena et humilia, ad celsitudinem contemplationis conscendamus, et in sublimitate spiritualium dogmatum consistamus. « Quia haec dicit Dominus exercituum, post gloriam misit me ad gentes, quae exspoliaverunt vos. » Vox Domini est salvatoris, et dicit se a Deo Patre missum, non perdicit, quam habuit cum apud Patrem esset, licet nunquam deseruerit Patrem. Hinc ipse Patri claritate quam habui priusquam mundus esset apud te
Abbreviated transcription (Latin):
muro habet᷑. ñ indigens mortali p̃sidio: quia
dñs murꝰ ignis ẽ in circuitu eiꝰ. & ipse in me¬
dio eiꝰ est in gła. Hec ciuitas ht homines. ht̃¬
& ium̃ta: id ẽ utrunq popłm. Nam ꝑhoies
plebs iudaiea designat᷑. quimn lege conu̾sabãt᷑
ce qͣsi ratione utebant᷑. habentes noticiam di.
Gentiles uͦ qͥ dm̃nignorabant: m̾ito iumenta
uocant᷑. Nonnulli ꝑ homines. prudentes qͦsq
&e eruditos intelligunt. Ium̃ta uͦ. simplices qͥ
st̃ in eccłia. de quib psalmista. Homines &
circuitu ȩccłiȩ. ut eam caritatis igne calefa¬
ciat. & sp̃u feruentem faciat: & ipse ẽ in me¬
dio eiꝰ gła. sua illam p̃sentia głificans: qͥ in
circuitu ab adu̾sariis qͣsi murꝰ ignis eam de¬
tendit. Oo fugite de t̾ra aqͥlonis dic̃ dñs. qm̃¬
dei. qͥ popłm deicaptiuauerant: in aqͥlonari
climate sunt. Et iheremias ꝓpħa. cum descͥ¬
bit ollam succensam a facie aqͥlonis: statim

Expanded text:
muro habitatur, non indigens mortali praesidio, quoniam muro habitatur, non indigens mortali praesidio, quoniam Dominus murus est ignis in circuitu ejus, et ipse in medio ejus est in gloria. Haec civitas h jumenta, id est utrumque populum. Nam per homines plebs Judaica designatur, qui in lege conversabantur, et quasi ratione utebantur habentes notitiam Dei. Gentiles vero qui Deum ignorabant, merito jumenta vocantur. Nonnulli per homines, prudentes quosque et eruditos intelligunt: jumenta vero, simplices qui sunt in Ecclesia, de quibus Psalmista, « Homines circuitu Ecclesiae, ut eam charitatis igne calefaciat, et Spiritu ferventem faciat, et ipse est in medio ejus gloria, sua illam praesentia glorificans, qui in circuitu ab adversariis quasi murus ignis eam defendit. « O, o fugite de terra aquilonis, dicit Domdaei qui populum Dei captivaverant, in aquilonali climate sunt, et Jeremias propheta cum describeret ollam succensam a facie aquilonis, statim
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ut cres cat in augmentum di. Qui habce
funicłm in calamũ m̃surȩ: qͥa ipse dispensat
m̃suras. & mita singłors. Uidet etiam qnͣta sit
latitudo caritatis in singłis: qͣnta longitudo
spei ⁊ longanimitatis. Et ecce angłs qͥ loqͦbat᷑
in me egͥdiebat᷑: c& aliꝰ angłs egrediebat᷑ inoe¬
pheta. hebrei adlitt̾am michaelem intellig̃t.
ut supͣdictum ẽ. angłmuͦ quiuenit in occur¬
sum eiꝰ gabrielem autumant: qͥ lȩtabundꝰ dic̃
ei. ut currat ⁊ loquat᷑ ꝓpħe. quantam rerum
abundantiam habitura sit irłm. que tunc
uidebat᷑ ad cineres usq destructa: quodq
absq muro fut᷑a sit p̾ mulaitudine hõium.
ce ium̃toꝵ. & pacis multitudine. Quare
autem absq muro. paulopꝰ ostendit dicens.
Et ego ero ei ait dñs murꝰ ignis in circuitira
in gła ero in medio eiꝰ. Hec &e de eccłia sp̃italit̃
dici possunt: quȩ est ciuitas dei. de qͣ psalmistia.
Otosa dicta sunt de te. ciuitas dei. Hȩc absq

Expanded text:
n augmentum fidei. Qui habet funiculum et calamum mensurae, quoniam ipse dispensat mensuras et merita singulorum. Videt etiam quanta sit latitudo charitatis in singulis, quanta longitudo spei et longanimitatis. « Et ecce angelus qui loquebatur in me, egrediebatur, et alius angelus egrediebatur in ocpheta, Hebraei Michaelem ad litteram intelligunt, ut supra dictum est: angelum qui venit in occursum ejus, Gabrielem autumant, qui laetabundus dicit illi, ut currat et loquatur prophetae, quantam rerum omnium abundantiam habitura sit Hierusalem, quae tunc videbatur ad cineres usque destructa, quodque absque muro futura sit prae multitudine hominum et jumentorum, et pacis multitudine. Quare autem absque muro, paulo post ostendit, dicens: « Et ego ero eis, ait Dominus, murus ignis in circuitu; et in gloria ero in medio ejus. » Haec et de Ecclesia spiritualiter dici possunt, quae est civitas Dei, de qua Psalmista, « Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei. » Haec absque
Abbreviated transcription (Latin):
ibt̃. ⁊ reu̾entia dicent tͥ assumꝰ: Stabat uir int
myrteta. uł ut alia translatio dic̃. int̾ montis:
id est xp̃s discernebat int̾ utriꝰq tiocationis
popłos saluandoꝵ & damnandorum.Unde a¬
postolus. Xp̃i bonꝰ odor sumꝰ deo in his qͥ ꝑeunt.
& in hisqͥ saluifiunt. Qͦ dũ angłs rogat ut mi

Expanded text:
dicent tibi, Adsumus? » Stabat vir inter myrteta, vel ut alia translatio dicit, inter montes, id est Christus discernebat inter utriusque vocationis populos, salvandorum et damnandorum. Unde Apostolus: « Christi bonus odor sumus Deo in his qui pereunt, et in his qui salvi fiunt. » Quod vero angelus rogat ut mi
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinem.I. s adusus pͥncipes &e potestates
adũsus mũ di rectores tenebrarum haꝵ
psalmmsta descͥbit: ita sc̃m uirum alloquẽs.
aꝑte uenena inuidie diffundit. Leo: qͥa ꝑse¬
quitur innocentes. Oraco: qͥa qͦs potest impia
uoracitate deglutit. Possunt ꝑ .iiii. cornua.
.iiͦii. animi ꝑturbationes intelligi. Duȩ ab o¬
pinatis bonis.iii. ab opinatis malis: gatidi¬
um scilicet ⁊ spes. metꝰ. ⁊ dolor. Contra quas
passiones. st̃. iiͦiͦͬi. uirtutes. boni artifices.
prudentia. iusticia. fortitudo. temꝑantia.
hi fabri boni reedificant. qͥcqͥd illa cornua
destruunt. S ⁊ sci qui has uirtutes possi¬
dent. fabrisp̃itales ft̃. Apls enĩ de se diẽ. Ut sapies
architectꝰ fundam̃tũ posui. Et ipse dñs creatori
subiungit. Nam qͥ pꝰ leuauit ocłos. ut uicłet
tͥstia in cornib: nc̃ it̃m leuat ocłos. ut uideat
uirum metientem irłm̃. Hic ẽ ille uir: de qͦ
scͥptum ẽ. Fece uir. oriens nomen eiꝰ. Et inihe¬

Expanded text:
 sed adversus principes et potestates, adversus mundi rectores tenebrarum harum, Psalmista describit, ita sanctum virum alloquens: aperta venena invidiae diffundit: leo, quoniam persequitur innocentes: draco, quoniam quos potest impia voracitate deglutit. Possunt per quatuor cornua, quatuor animi perturbationes intelligi, duae ab opinatis bonis, et duae ab opinatis malis, gaudium scilicet et spes, metus et dolor. Contra quas passiones sunt quatuor virtutes boni artifices, prudentia, justitia, fortitudo, temperantia. Hi fabri boni reaedificant, quidquid illa cornua destruunt. Sed et sancti, qui has virtutes possident, fabri spirituales sunt. Apostolus enim de se dicit, « Ut sapiens architectus fundamentum posui, » et ipse Dominus creator subjungit. Nam qui prius levavit oculos ut videret tristia in cornibus, nunc iterum levat oculos, ut videat virum metientem Hierusalem. Hic est ille vir, de quo scriptum est: « Ecce vir oriens nomen ejus; » et in E
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦd irat᷑ dr. ñ ẽ putandum qͦdin eum ulla m̃tiᷤ
ꝑturbatio cadat: s ꝑhoc innuit᷑ dignos ẽẽ ira
atq uindicta eos qͥbꝰ hoc dr. Nec iratꝰ usciscit᷑:
qͥa ad hoc corripit ut em̃det. Unde sequit᷑. Con¬
net ut conu̾tant᷑: Precepit gͦ eis qͥ de babylone
redierant. ut conu̾tant᷑. ne incipiant susti¬
nere filii. qͦd sustinuerant patres. Dñs autem
ex̾cituum. qͦd hebraice dr sabaothuocat᷑: quia
sub se ht̃ celestis militie ex̾citꝰ. Tam aut̃ aggeus
qm & zacharias frequentissime dñm excituum
appellant: ut eis darent fiduciam qͥ contͣ regiꝰ
ꝑsarum imꝑium. & contͣ circũfrem̃tes hostes
templũ dñi edificabant. Hec dic̃ dñs excituũ.

Expanded text:
dicitur, non est putandum quod in eum ulla mentis perturbatio cadat, sed per hoc innuitur dignos esse ira atque vindicta eos quibus hoc dicitur. Nec iratus ulciscitur, qui ad hoc corripit ut emendet. Unde et sequitur, « Connet ut convertantur? Praecepit ergo eis qui de Babylone redierant, ut convertantur, ne sustineant filii quod sustinuerant patres. Dominus autem exercituum, quod Hebraice dicitur sabaoth, vocatur quod sub se habet coelestis militiae exercitus. Tam autem Aggaeus quam et Zacharias frequentissime Dominum exercituum appellant, ut eis darent fiduciam, qui contra regis Persarum imperium, et contra Cyrum frementes, templum Domini aedificabant. « Haec dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ solium: qͥa adhuc popłs in angustia serui¬
uidet in nocte se uidisse dic̃. Sp̃italit̾ nox in qͣ
cernit᷑ uisio: obscuritatem des ignat mistice
uisionis. hinc psalmista posuit. hauddubiũ
ds tenebs̃ latibulum suũ. Et ecce uir ascendens
suꝑ equũ rufum: ⁊ ipse stabat int̾ myrteta qͦ

Expanded text:
sum, » quia adhuc populus in angustia servi quae pro eis videt, in nocte se vidisse dicit. Spiritualiter nox in qua cernitur visio, obscuritatem designat mysticae visionis. Hinc Psalmista, « Posuit haud dubium Deus tenebras latibulum suum. « Et ecce vir ascendens super equum rufum et ipse stabat inter myrteta q
Abbreviated transcription (Latin):
indicat. missꝰ ẽ ad iheroboam regempessimum.
qͣndo & altare dirutum ẽ. & manꝰ regis aruit:
dñi: iccircoꝓpħa in m̃se qͥ nullam ht sollemni¬
templi ⁊ religionis: qͦd ostendit ⁊acharias. qͥ
int̾pretat᷑ memoria dñi. Ideo digni erant bene¬
dictione dñi. qͦd ẽ barachias qui b̃ndictio dm̃
int̾pretat᷑: habentes testimonium deuotioĩs
sue. ipsum cui nuda ⁊ aꝑta st̃ omnia dñm:
qͦd demonstrat᷑ in addo. qui testimonium do¬
mini int̾ptatur. S &e oĩs qͥ studet memor esse

Expanded text:
indicat missus ad Hieroboam regem pessimum, indicat missus ad Hieroboam regem pessimum, quando et altare dirutum est, et manus regis aruit, Dei, idcirco propheta in mense qui nullam habet solemnitempli et religionis, quod ostendit Zacharias, qui interpretatur memoria Domini. Ideo digni erant benedictione Domini, quod est Barachias, qui benedictio Domini interpretatur, habentes testimonium devotionis suae, ipsum, cui nuda et aperta sunt omnia Domini, quod demonstratur in Addo, qui testimonium Domini interpretatur. Sed et omnis qui studet memor esse
Abbreviated transcription (Latin):
locopꝰ cyrum. ꝑsis ⁊ medis imꝑans. Siqͥdem cirꝰ
chaldeoꝵ destruxit imꝑium: ee inmedos ⁊ ꝑsã
bylone remisit in iudeam. Uasa qͦ templi dñi
que nabuchodonosor tulerat reddidit: ⁊ tem¬
plum reedificari iussit in irłm sub ⁊orobabel
& ihu sac̃dote magno. He egrum thamiris re¬
gina massagetarũ int̾fecit. eiꝰq caput in utre
plenum sanguine ꝓieẽ dicens. Bibe sangui¬
nem quem semꝑ sitisti. Huic successit in reg¬
numfiliꝰ eiꝰ cambis es. Cui successert̾ duo fr̃sma¬
gi. Qbꝰ int̾fectis: dariꝰ iste idaspis filiꝰ. rex ꝑsay
constitutꝰ est. Cuiꝰ scdo anno. ⁊acharias exors
ẽ ꝓpħare. Itaq a pͥmo anno eyri regis. usq ad
tata templi fundam̃ta: uicinis nationib es
p̃cepto cambisis regis eosꝓhibentib ne templũ
darii regis: factum ẽ u̾bum dñi ad zachariam
filium barachiȩ. filium addo ꝓpħam. Nota. qͦd
& barachie &e addofiliꝰ dicat᷑. ⁊acharias. Con¬
stat autem hc̃ addo ẽẽ illum. qui ut regum lib̾

Expanded text:
loco post Cyrum Persis et Medis imperans. Siquidem Cyrus Chaldaeorum destruxit imperium, et in Medos et Persas bylone remisit in Judaeam. Vasa quoque templi Domini, quae Nabuchodonosor tulerat, reddidit, et templum reaedificari jussit in Hierusalem, sub Zorobabel et Jesu sacerdote magno. Hunc Cyrum Thomyris, regina Massagetarum, interfecit, ejusque caput in utrem plenum sanguine projecit, dicens: Bibe sanguinem, quem semper sitisti! Huic successit in regnum Filius ejus Cambyses, cui successerunt duo fratres magi: quibus interfectis, Darius iste Hydaspis filius, rex Persarum constitutus est. Cujus secundo anno Zacharias exorsus est prophetare. Itaque a primo anno Cyri regis usque ad jacta templi fundamenta, vicinis nationibus ex praecepto Cambysae regis eos prohibentibus, ne templum ni ad Zachariam filium Barachiae filium Addo, prophetam. » Nota quod et Barachiae et Addo filius dicatur Zacharias. Constat autem hunc Addo illum esse qui ut Regum liber
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qͣsi Niaaiciaon. Nam antea nuꝰ latine. me¬
lo dicebat᷑. Apparet autem innili delacude
qͦ ĩ meridiem u̾sꝰ excipit᷑ egypto: uͥ aqͥlonis
fsiatibꝰ reꝑeussꝰ aqͥs retͦ luct̾antib intumes¬
cit: ⁊ undationẽ egypti fac̃. S autem . iiiͬ.
flumina paradysi ex uno fonte ꝓcedentia. as¬
similat sapĩa regi qͥ ex dd̃ ortꝰ ẽ: sig̃cat ex dño¬
num p̃dicatione fua irrigant: ⁊ credentes
xp̃o multiplices uͥtutum fructꝰ germinare
faciunt. Ab eo ⁊ iordanis alue ꝓcedit: qͥa
baptismi sacram̃tum. ad abluenda cͥmina
gn̾is humanihuiꝰ difpensatione ĩ mundũ
uenit.Iui mittit disciplinam sic̃ lucẽ. qͥa eiꝰ
p̃iepta lucẽ ute ȩõne fi des oꝑatoribꝰ sins tl¬
buunt. Unde ipse qñ pꝰres urrect̾ionẽ suam
discipłos suos ad docendas ⁊ baptirandas gũs
misit ĩ eugłio adipsos ait. Ite docete õs gñs:
baptizantes eos in nomine patͥs ⁊ filii ⁊ sp̃s scĩ:

Expanded text:
est, quasi νέαν ἰλύν: nam antea Nilus Latine Meest, quasi νέαν ἰλύν: nam antea Nilus Latine Melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi Aquilonis flatibus repercussus aquis retroluctantibus intumesciflumina paradisi ex uno fonte procedentia assimilat sapientia regi, qui ex David ortus est, significat ex Dnum praedicatione sua irrigant, ut credentes Christo multiplices virtutum fructus germinare faciunt. Ab eo et Jordanis alveus procedit, quia baptismi sacramentum ad abluenda crimina generis humani hujus dispensatione in mundum venit: qui mittit disciplinam sicut lucem, quia ejus praecepta lucem vitae aeternae fidis operatoribus suis tribuunt. Unde ipse quando post resurrectionem suam discipulos suos ad docendas et baptizandas gentes misit, in Evangelio ad ipsos ait: « Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti:
Abbreviated transcription (Latin):
frata fertilitas int̾p̾tat᷑: mesopotamiam ⁊ enũ
ĩ qͥbꝰdam locis ita irrigat. sic̃ nilꝰ alexandriã
Salustiꝰ aut̃ auet̾or certissimꝰ asserit. tygiũ
⁊ eufraten uno fonte manare in armenađ
ꝑdiũsa euntes longiꝰ diuidunt᷑. spacio mebio
bitur mesopotamia r. Iordanis iudee fliuꝰ
a duob fontibꝰ nominatꝰ: quoꝵ alt̃ uocatur
ior. alt̃ dan. His gͥ ꝓcul a se distantibꝰ iunuĩ
alueũ fedatis: iordanis deinceps appellatu:.
Dascit᷑ autem sub libano monte: ⁊ diuroit
iudeam ⁊ arabiam: qͥ ꝑ multos cireuitus
iuxta iericho in mare mortuum influit. By¬
on fluuiꝰ de paradyso exiens. atq uniũsam
ethioꝑiam cingens: uocatꝰ hoc noĩe. qͦd in¬
cremento sue exundationis t̃ram egyptii¬
riget. Ge enĩ gce: latine t̾ram sig̃cat. Hic
apud egyptios niłꝰ uocat᷑ ꝓpt̃ limum quem
trahit: qͥ efficit fecunditatẽ. Unde ⁊ nił dictꝰ

Expanded text:
phrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam etenim phrata fertilitas interpretatur: Mesopotamiam etenim in quibusdam locis ita irrigat sicut Nilus Alexandriam. Sallustius autem auctor certissimus asserit, Tigrin et Euphraten uno fo qui per diversa euntes, longius dividuntur, spatio medio bitur, Mesopotamia a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit. on fluvius de Paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine quod incremento suae exundationis terram Aegypti inriget; γῆ enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegyptios Nilus vocatur propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem; unde et Nilus dictus
Abbreviated transcription (Latin):
autem fortiũ diuitias parat. Qͥ ꝯg̾gat in
messe. filiꝰ sapiens est: qͥ autem stertit esta¬
te. filiꝰ ꝯfusionis. Hinc item filios suos mo¬
net sapĩa dicens. Audi fili mi. ⁊ esto sapiess.
⁊ dirige inuia animum tuum. Noli ẽẽ in
conuriuiis potators: nec ĩ comessationibus
eoꝵs. Hinc ĩ psalmo legit᷑. qͦd qͥ meditat᷑
sum canicie iudicium: ⁊ psbit̾is consiltum
cognoscere. Quam speciosa uet̾anis sapĩa.
ta ꝑtcia: ⁊ gła illor timor d̃i. Decet emin
canos capite prudentiam hab̃e sensꝰ. ⁊ ȩta¬
tem longeuam utilitatẽ noscere consuii:
ut scdm timorẽ dĩ sciant ⁊ possint iudiciũ
iꝰtum face̾. ꝓximos suos scdm ȩquitatem
iꝰticie rege̾ ac diitdicare: qr in de illis mag¬
na exerescit gła. si scdm p̃cepta diuina
exemplis b̃n doceant. Audiant gͦ prb̃i ⁊ p̃po
scientiam. ⁊ sapĩe doctͥnam. Unde paulus
p̃cipit timotheo. ut his cõm̃det doetͥne offi¬

Expanded text:
autem fortium divitias parat. Qui congregat in autem fortium divitias parat. Qui congregat in messe, filius sapiens est; qui autem stertit aestate, filius confusionis . » Hinc item filios suos monet Sapientia, dicens: « Audi, fili mi, et esto sapiens, et dirige in via animum tuum. Noli esse in conviviis potatorum, nec in comessationibus eorum . » Hinc in psalmo legitur, quod qui meditatur sum canitiei judicium et presbyteris consilium cognoscere! Quam speciosa veteranis sapientperitia, et gloria illorum timor Dei. » Decet enim canos capite prudentiam habere sensus, et aetatem longaevam utilitatem noscere consilii, ut secundum timorem Dei sciant et possint judicium justum facere, et proximos suos secundum aequitatem justitiae regere ac dijudicare, quia inde illis magna excrescit gloria, si secundum praecepta divina exemplis bene doceant. Audiant ergo presbyteri scientiam et sapientiae doctrinam. Unde Paulus praecipit Timotheo ut his commendet doctrinae offi
Abbreviated transcription (Latin):
dr. Melior ẽ puer pauꝑ ⁊ sapiens. quã rex
senexͥ stultꝰ. qͥnescit ꝓuide in posterũ: qͣñdo
de domo uinclatoꝵs egͥdit᷑ in regem.Quom
locum origenes ⁊ uct̾orinꝰ. suꝑ xp̃o ⁊ diabo¬
lo int̃ptati st̃ uolentes puerũ pauꝑem xp̃m
intelligi: qͥnatꝰ ẽ in regno senis diaboli: ce
iccirco dic̃regnũ meũ ñẽ de hoc mundo. In
illiꝰ itaq senis stulti regno. qͥ ostendit ei oĩa
regna mundi ⁊ głam eiꝰ. natꝰ ẽ optimꝰ puer.
ce de domo uincłators. de qͥbꝰ iheremias ĩ
lam̃tationibꝰ loqͥt᷑ dicens. ⁊ humiliare fub
pedibꝰ ciꝰ õs uinct̾os t̃re. ꝓcessit adregnum:
ut subsua potestate hab̃et cȩlestia simul ⁊
t̾rena. Uñ ipse pꝰresurrec̾tionẽ suam ait. Da
tute tua: Liqͥdo patet. qͦd qͥ in iuuentute
discendi sapĩam studium ñ habuut: in senee¬
tute eiꝰ fructum minime habebit. Scͥptũ
ẽ enuim ĩ ꝓu̾biis. Anma laborantis laborat
sͥ. Egestatem oꝑata ẽ manꝰ remissa: manꝰ

Expanded text:
 quam rex senex et stultus, qui nescit praevidere in posterum, quando de domo vinculatorum egreditur in regnum . » Quem locum Origenes et Victorinus super Christo et diabolo interpretati sunt, volentes puerum pauperem Christum intelligi, qui natus est in regno senis diaboli, et idcirco dicit: « Regnum meum non est de hoc mundo . » In illius itaque senis stulti regno, qui ostendit ei omnia regna mundi et gloriam ejus, natus est optimus puer, et de domo vinculatorum. De quibus Jeremias in Lamentationibus loquitur, dicens: « Et humiliare sub pedibus ejus omnes vinctos terrae . » Processit ad regnum, ut sub sua potestate haberet coelestia simul et terrena, unde ipse post resurrectionem suam ait: « Dtute tua? » Liquido patet quod qui in juventute discendi sapientiam studium non habuit, in senectute ejus fructum minime habebit. Scriptum est enim in Proverbiis: « Anima laborantis laborat sibi. Egestatem operata est manus remissa, manus
Abbreviated transcription (Latin):
lingua sua ñ ẽ laps: qm̃ qͥ in t̾ibo ñ offencit
hic ꝑfectꝰ ẽ uir. Qͥ custodit os suum. cu¬
stodit ab angustiis anmam suam: ⁊ qͥn
seruiuit indignis se. hoc ẽ malignis spi¬
ritibꝰ siue peccatis. A qͦ enim qͥs suꝑatur.
huiꝰ &e seruus ad dictꝰ ÷. Beatꝰ qͥ inuenit
amicũ uerũ: illum nimirũ amicũ qͥ in
eugłio discipłis suis ait. Uos autẽ drx

Expanded text:
offendit, hic perfectus est vir. Qui custodit os suum, custodit ab angustiis animam suam. » Et qui non servivit indignis se, hoc est malignis spiritibus sive peccatis; a quo enim quis superatur, hujus et servus addictus est. Beatus qui invenit amicum verum, illum nimirum amicum qui in Evangelio discipulis suis ait: « Vos autem dixi
Abbreviated transcription (Latin):
ne mittant᷑ in gehennã: ipse ẽ timor ille qͥ intͦ¬
ducte caritatem. s sic uenit ut exeat: si enĩ ad¬
huc ꝓpt̃ penas times dm̃. ñdũ amas quem sic
times: ñ bona desid̾as. s mala caues: s ex eo qͥa
mala caues corrigis te.⁊ incipies bona desida¬
re: cũ bona desidare ceꝑis. erit in te timor sc̃s.
ille scilicet ne ipsa bona amittas. ñ ille qͦ ti
sentia dm̃ quem amplect̾eris: qͦ et̾rrum frui
stum uetat commorari siuult castus esse:

Expanded text:
ne mittantur in gehennam. Ipse est timor ille qui introducit charitatem, sed sic venit ut exeat. Si enim adhuc propter poenas times Deum, nondum amas quem sic times: non bona desideras, sed mala caves. Sed ex eo quod mala cavens corrigis te, incipis et bona desiderare. Cum bona desiderare coeperis, erit in te timor sanctus, ille scilicet, ne ipsa bona amittas, ne mittaris inaesentia Domini, quem amplecteris, quo aeternum frui stum vetat commorari, si vult castus esse
Abbreviated transcription (Latin):
didisset. adhuc suꝑbire ñ cessat. Diues est ⁊
m̃dar: qr cũ t̾renas diuitias ĩ auaris ⁊ cupi¬
dis possessoribꝰ possidet totꝰ m̃dacio deditꝰ ẽ:
sic̃ ipsa u̾itas in eugłio de eo testat᷑ dicens.
us ẽ ⁊ insensatꝰ: qr cum int̃ cęt̾as angłicas uͥ¬

Expanded text:
didisset, adhuc superbire non cessat; dives est et mendax, quia cum terrenas divitias in avaris et cupidis possessoribus possidet, totus mendacio deditus est, sicut ipsa Veritas in Evangelio de eo testatur, dicens: us est et insensatus, quia cum inte
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ natum ẽ hab̾e tunorem d̃i. Qͥ tenet cui as¬
similabit᷑. Timor d̾i mitiũ dilectionis eiꝰ
fidei autem initium agglutinandũ ẽ ei.
Qͥd ẽ enm qͦd .ix. dic̃ se magnificasse in¬
suspicabilia cordis.⁊ decimum dixisse in
insuspicabilia. hoc ẽ certa ⁊uera.⁊ ab õi
suspicione falsitatis aliena uͥtutũ dona.
q̃ fides recta parit ĩ hoĩe. Hoc ẽ tit homo
iocundet᷑ in filiis. ĩ fruct̾utidł bonorum

Expanded text:
natum est habere timorem Dei: qui tenet illum, cui assimilabitur? Timor Dei initium dilectionis ejus: fidei autem initium agglutinandum est ei. » Quid est enim quod novem dicit se magnificasse insuspicabilia cordis, et decimum dixisse in insuspicabilia, hoc est, certa et vera, et ab omni suspicione falsitatis aliena virtutum dona, quae fides recta parit in homine: hoc est, ut homo jucundetur in filiis; in fructu videlicet bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ paul ad timotheũ scͥbens ait. Attende tͥ ⁊
doctͥne sanȩ insta in ulis. Hoc enimfaciens.
⁊ teipsum saluũ facies: ⁊ eos qͥ te audient. hmne
⁊ ipsa u̾itas ĩ eugłio ait. Qͥ soluit unum de
mandatiꝰ istis minmis. ⁊ docu̾it fic hoĩes:
minimꝰ uocabit᷑ in regno cȩloꝵͤ Iui auc̃ fecit

Expanded text:
 Paulus ad Timotheum scribens, ait: « Attende tibi et doctrinae sanae, insta in illis; hoc enim faciens, et teipsum salvum facies, et eos qui te audient . » Hinc et ipsa Veritas in Evangelio ait: « Qui solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, m
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptor hystoriȩ hac sententia. qͦd misticꝰ iste
lib̾ sit ⁊ sp̃italem q̃rat intelligentiã.⁊ qͦd ual¬
de utilis sit ad legendũ: qr iuxta hẏstoriam
moralitatẽ docet: ac iuxta allegoriã. fid̃i im¬
buit sacram̃to. Iñ desinã inqͥt ĩ ꝓgenies illoꝵ¬
usq in etũ sc̃m: qm̃ ñ cessat scͥpt᷑a sac ab exo
usq ieuũ doc̾e genꝰ humanũ: qͣtinꝰ intelli¬
gat ex p̃ceptis dĩ qͥd uitare debeat. qͥdue ag̾e:
ut nemo sit qͥ rite se possit excus are. qͣsi nes¬
cierit. qͥd p̃ceptum sit ĩ lege diuina: cum sa¬
pientia uiam u̾itatis ⁊ normã iusticiȩ palã
oĩbꝰ demonstret. De quo ad huc subditur.¬

Expanded text:
scriptor historiae hac sententia, quod mysticus iste liber sit, et spiritalem quaerat intelligentiam, et quod valde utilis sit ad legendum, quia juxta historiam moralitatem docet, ac juxta allegoriam fidei imbuit sacramento: « Et non desinam, inquit, in progenies illob aevo usque in aevum docere genus humanum, quatenus intelligat ex praeceptis Dei quid vitare debeat quidve agere, ut nemo sit qui rite se possit excusare, quasi nescierit quid praeceptum sit in lege divina, cum sapientia viam veritatis et normam justitiae palam omnibus demonstret. De quo adhuc subditur
Abbreviated transcription (Latin):
uitia. tres spes ͥ dic̃ ẽẽ odibiles:. ⁊ aggrauatam
se asserit animis ꝑu̾sors: eo qͦd contͣria sͥ senti¬
ant. Pauꝑem uidl̃ detestans suꝑbum. qͥ contra
ꝯditionem pauꝑtatis sue animo elatꝰ suꝑbit. ⁊
diuitẽ m̃dacem. qͥ ꝯcessis bonis ñ scd̾m legem d̃i
ĩu̾itate fruit᷑. s abutit᷑ inm̃datio. ⁊ senẽ fatuũ
clinare animũ. Diues m̃dax ẽ hereticꝰ qui a¬
bundat sensu ⁊ sermone: s potiꝰ elegit ĩ his
errori qm u̾itati deseruire. Senex fattius &
insensatꝰ ẽ. qͥ p̃fert p̃sentis uite delicias uite
futͣe:⁊ mag̃ amat caduca qm ec̃na: cum ma¬

Expanded text:
vitia, tres species sibi dicit esse odibiles, et aggravatam se asserit animis perversorum, eo quod contraria sibi sentiant: pauperem videlicet detestans superbum, qui contra conditionem paupertatis suae animo elato superbit: et divitem mendacem, qui concessis bonis non secundum legem Dei in veritate fruitur, sed abutitur in mendacio; et senem fatuum clinare animum. Dives mendax est haereticus, qui abundat sensu et sermone, sed potius elegit in his errori quam veritati deservire. Senex fatuus et insensatus est, qui praefert praesentis vitae delicias vitae futurae, et magis amat caduca quam aeterna. Cum ma
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝯcordia frm̃. de qͣ apłs monet ephesios. ut
subportantes inuicem ĩ caritate. solliciti siq̃
seruare unitatẽ sp̃s inuincło pacis. Ialibi ro¬
gat auditores suos ut idem: sapiant: ⁊unum
dicant õs. Amorq ꝓximoꝵ: de qͦidem apł̃s
scͥpsit dicens. Dilect̾o ꝓxims malum ñ oꝑat᷑.¬

Expanded text:
 fratrum, de qua Apostolus monet Ephesios, ut supportantes invicem in charitate solliciti sint servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Et alibi rogat auditores suos ut idem sapiant, et unum dicant omnes; amorque proximorum, de quo idem Apostolus scripsit, dicens: « Dilectio proximi malum non o
Abbreviated transcription (Latin):
res partes t̾rȩ: qm̃ carnaliũ corda ⁊ cogitatiões
scrutat᷑. Inspicit õi dormientis. qͥ uł ignorantiȩ
somno uł torpore negligentiȩ dormitant.⁊
illuminat recta fide ⁊ agnitione sꝑantes in
deo: q̃m qͥ sꝑat ĩ dobeatꝰ ẽ. Bñplacitum enĩ ẽ

Expanded text:
es scrutatur. Inspicit omnes dormientes qui vel ignorantiae somno vel torpore negligentiae dormitant, et illuminat recta fide et agnitione sperantes in Deo, quoniam qui sperat in Deo beatus est. « Beneplacitum enim est
Abbreviated transcription (Latin):
altissimi. ⁊ agnitio u̾itatis. Lib̾iste contin&e:
nouum ⁊ uetꝰ testam̃tum: in qͦ ẽ agnitioue¬
ritatis: qr ꝑ ipsum demonstrat᷑ fides ac
doetͥna saluatoris. De hoc libro iezechiel
p̃ceptis iꝰticiars:⁊ hereditatẽ domui iacob:
⁊ isrł ꝓmissiones. Manifestum ẽ qͦd dñs ꝑ
moysen legem dedit domti iacob.hoc est
popło pͥori ̃ qͦ p̃cepta fuerunt tꝰaciȩ scili¬
cet ut peccata cauerent ⁊ uͥtatib̾ sacs deo
seruirent. In hac ꝓmissiones ch adisrł fuer̃t:
qr ꝑ aduentum saluatoris redemptio huma¬
ni gñis in ea p̃dicebat᷑: ut ẽ iltdͥ mosaicum in
ñ frustrabit᷑ eum : de fructu uentͥs tui po¬
nam suꝑ sedem tuã. Unde ⁊ sequit᷑. Posuit

Expanded text:
i et agnitio veritatis. » Liber iste continet Novum et Vetus Testamentum, in quo est agnitio veritatis, quia per ipsum demonstratur fides ac doctrina Salvatoris. De hoc libro Ezechiel ppraeceptis justitiarum, et haereditatem domui Jacob, et Israel promissiones. » Manifestum est quod Dominus per Moysen legem dedit domui Jacob, hoc est populo priori, in quo praecepta fuerunt justitiae, scilicet ut peccata caverent, et virtutibus sacris Deo deservirent; in hac promissiones Dei ad Israel fuerunt, quia per adventum Salvatoris redemptio humani generis in ea praedicebatur, ut est illud Mosaicum in non frustrabitur eum: de fructu ventris tui ponam
Abbreviated transcription (Latin):
hortũ plantationum: inebriabo partꝰ mei
fruct̾um. Iecce factꝰ c̃ mͥ trames abundans:
⁊ fluuiꝰm̃s appropinq̃bit ad mare: qm̃ do¬
ct̾rinam qͣsi ante lucanum illuminabo
oĩbꝰ. ⁊ enarrabo illamtisq ĩ longinqͦ. sene¬
trabo inferiores partes t̾re. ⁊ insꝑiciam õs
dormientes: ⁊ illuminabosꝑantes in do.¬
qm ipsa u̾itas suo dogmnate semꝑ irrigat ⁊
inebriat ut fructum partꝰ sp̃itał cotidie ꝓ¬
ferat: in doctͥna uidł catholica.⁊ sacͥ uͥtuti¬

Expanded text:
hortum plantationum et inebriabo prati mei hortum plantationum et inebriabo prati mei fructum. Et ecce factus est mihi trames abundans, et fluvius meus appropinquavit ad mare, quoniam doctrinam quasi antelucanum illuminabo omnibus, et narrabo illam usque in longinquum. Penetrabo inferiores partes terrae, et inspiciam omnes dormientes, et illuminabo sperantes in Dquam ipsa Veritas suo dogmate semper irrigat et inebriat, ut fructum partus spiritalis quotidie proferat, in doctrina videlicet catholica et sacris virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
dqua sapĩe salutaris potauit eũ. Elgo quasi
fluuiꝰ dorix: ⁊ sic̃ aq̃ductꝰ eriui de paradyso.
Hunc fluuiũ qͥdam hystorialit̃ araxim am¬
nem armeniȩ ẽẽ ptitant: qͥ ab imo monte cũ
cufrate diu̾sa specie orit᷑. Dictꝰ autem. qͦd rapa¬
citate cunct̾a ꝓsternat. Unde ⁊ cum alexan¬
der eum tnsgredi uellet. ponte fabricato:
tanta ui inundauit. ut pontem dirueret.
hic breuibꝰ int̾uallis ab eufratis ortu caput
tollit: ac deinde caspium fert᷑ in mare. Do¬
ricum autem a grecis hc̃ estimant nuncupa¬
tum. Est aut̃ pars grecie gentis. doris nunce¬
pata: ex qͣ tcia lingua g̃coꝵ dorica appellata
ẽ. Mistice aut̃ sapientia ꝯparat se fluuio ra¬
pidissimo.⁊ aq̃ eg̃dienti de paradyso: quia
doctͥna saluatoris de cȩlesti ꝓdiens thesau¬
ro. oĩa obstacła errors atq ꝑsecutionum.
fua uelocitate atq fortitudine dirumpit.
ac frangit. itaut ꝑ ora p̃dicatoꝵs. in totum or¬
bem longissima atq latissima diffluat. Un

Expanded text:
 « Ego quasi fluvius Dorix, et sicut aquaeductus exivi de paradiso. » Hunc fluvium quidam historialiter Araxim amnem Armeniae esse putant, qui ab uno monte cum Euphrate diversa specie oritur; dictus autem quod rapacitate cuncta prosternat, unde et cum Alexander eum transgredi vellet ponte fabricato, tanta vi inundavit, ut pontem dirueret. Hic brevibus intervallis ab Euphratis ortu caput tollit, ac deinde Caspium fertur in mare. Doricum autem a Graecis hunc aestimant nuncupatum; est autem pars Graeciae gentis Doris nuncupata, ex qua tertia lingua Graecorum Dorica appellata est. Mystice autem sapientia comparat se fluvio rapidissimo, et aquae egredienti de paradiso, quia doctrina Salvatoris de coelesti prodiens thesauro omnia obstacula errorum atque persecutionum sua velocitate atque fortitudine disrumpit ac frangit, ita ut per ora praedicatorum in totum orbem longissima atque latissima diffluat. Und
Abbreviated transcription (Latin):
bris doctͥne: qi ipse ꝑ moysen pͥmũ condidit
legemapse insyirauit ꝓpħas: ipse docuit a¬
postolos: ipse ordmnauit eugłistas. ⁊ p̃dica¬
tores noui testam̃ti. Mec aliꝰ ẽ plenꝰ ⁊ ꝑfectus
inuestigator ⁊ agnitor sapĩe di: nͥis qͥ cũ pat᷑
abundauit cogitatio uliꝰ.⁊ consilium ipsiꝰ
ab abysso magn̾a: ostendit ꝓfunditatem sa¬
pientie diuinȩ inestimabilẽ ⁊ incõp̃hensibi¬
lem ẽẽ:ͥ qr nemosecta illiꝰ ꝑ oĩa penetrare pot̃¬
sum ꝑ omĩa notut. ⁊ consiliisti tierꝰ agnitor ẽ.
Dat creat᷑e suȩ tm̃ de se nosse qͣntum nouit il¬
li erpedire: ⁊ doctͥne suȩ fidelibꝰ stus scd̃m mo¬
dum dispensationis suȩ ͥtͥbuit intellectum.
¶go sapĩa effudi flumina: ego qͣsi t̾mes aq̃
imm̃sȩ de fluuio. Gͦ xp̃s sapĩa di effudit in

Expanded text:
bris doctrinae, quia ipse per Moysen primum condidit legem, ipse inspiravit prophetas, ipse docuit apostolos, ipse ordinavit evangelistas, et praedicatores Novi Testamenti, nec alius est plenus et perfectus investigator et agnitabundavit cogitatio illius, et consilium ipsius ab abysso magna, » ostendit profunditatem sapientiae divinae inaestimabilem et incomprehensibilem esse, quia nemo secreta illisum per omnia novit, et consilii sui verus agnitor est. Dat creaturae suae tantum de se nosse, quantum novit illi expedire; et doctrinae suae fidelibus suis secundum modum dispensationis suae tribuit intellectum. « Ego sapientia effudi flumina, ego quasi trames aquae immensae de fluvio
Abbreviated transcription (Latin):
suatus ẽ dñs. Nc si aꝑte dicat. Suauitatẽ
eiꝰ ñ cognoscitis: si hanc minime gustastis.
S cybum uitȩ ex palato cordis tangite: ut
ꝓbantes eiꝰ dulcedinem. amare ualeatis. Haᷤᷤ
autem hõ delicias tc̃ amisit: cum in para¬
dysopeccauit. Extractꝰ enim. a cybo eternȩ
dulcedims os claufit. Unde nos qͦ natrin
huiꝰ ꝑegͥnationis erumna. hic fastidiosi iã
uenimꝰ nescimꝰ qͥd desidare debemꝰ: tanto¬
q se ampliꝰ fastidii nr̃i morbꝰ exaggerat :
qͣntomag̃ ab esu illiꝰ dulcedinis animꝰ
elongat. I eo iam int̾nas delicias ñ appe¬
tit: qͦ eas comede diu longeq desueuit.
fastidio gͦ nr̃o tabescimꝰ: ⁊ longamedie ꝑe¬
ste fatigam᷑. Iqr gustare intꝰ nolumꝰ paratã
dulcedinem: amamꝰ foris miseri famem no¬
stram. S suꝑna nos pietas: nec deserentes
se deserit. Contemptas enimillas deliciaᷤᷤ
ad memoriȩ nr̃e ocłos reuiocat: easq nob̃
ꝓponens imꝓmissionẽ torporẽ excutit:atq

Expanded text:
us . » Ac si a parte dicat, Suavitatem ejus non cognoscitis, si hanc minime gustatis; sed cibum vitae ex palato cordis tangite, ut probantes ejus dulcedinem amare valeatis. Has autem homo delicias tunc amisit, cum in paradiso peccavit; extractus enim a cibo aeternae dulcedinis os clausit. Unde nos quoque nati in hujus peregrinationis aerumna hic fastidiosi jam venimus, nescimus quid desiderare debemus; tantoque se amplius fastidii nostri morbus exaggerat, quanto magis ab esu illius dulcedinis animus elongat, et eo jam internas delicias non appetit, quo eas comedere diu longeque desuevit. Fastidio ergo nostro tabescimus, et longa inediae peste fatigamur; et quia gustare intus nolumus paratam dulcedinem, amamus foris miseri famem nostram; sed superna nos pietas nec deserentes se deserit, contemptas enim illas delicias ad memoriae nostrae oculos revocat, easque nobis proponens in promissionem, torporem excutit, atque
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio ait: Siquis diligit me: sermonẽ
meum seruabit. Hic ꝓfecto ñ confundetur:
qr ꝓ obȩdientia p̃ceptorum di et̾na mercede
coronabit᷑. Qui uͦ oꝑant᷑ in sapĩa ⁊ dilect̾iõe
dĩ ñ peccab̃t: s peccoꝵ macłam õino fugiunt.
Scͥptum ẽ enĩ. Caritas inqͥt ñ agit ꝑperamiñ
irritat᷑. ñ cogitat malũ. ñ gaudet suꝑiniqͥta¬
tem: congaudet autẽ u̾itati. Iioħ̃s apłs: oĩs
inquit qͥ manet in eo ñ peccat. Oi elucidãt
me: uitam ȩt̾nam habebtint. Quid ẽ gͦ sapi¬
ciam dei: ille nimirũ tiitã et̃nam ⁊ gaudia
possidebit cȩlestis regni. De qͦ ipsa u̾itas
ĩ eugłio ad patrẽ ait. ħ ẽ aut̃ uita et̃na: ut
cognoscant te unũ dm̃.⁊ quem misisti iħm

Expanded text:
is diligit me, sermonem meum servabit . » Hic profecto non confundetur, quia pro obedientia praeceptorum Dei aeterna mercede coronabitur, qui vero operantur in sapientia et dilectione Dei non peccabunt, sed peccatorum maculam omnino fugiunt; scriptum est enim: « Charitas, inquit, non agit perperam, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitatinquit, qui manet in eo, non peccat . » « Qui lucidant me, vitam aeternam habebunt. » Quid est ergo sapitiam Dei, ille nimirum vitam aeternam et gaudia possidebit coelestis regni. De quo ipsa Veritas in Evangelio ad Patrem ait: « Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum Deum, et, quem mi
Abbreviated transcription (Latin):
est fidelem sermonẽ: ut potens sit exhorta¬
ri ĩ doct̾na sana.⁊ eos qͥ contͣdic̃t arguere.
Pastorum impitia uoce u̾itatis in crepat᷑: cum ꝑ ꝓ
phetam dr. Ipsi pastores ignorauer̃t intelligen¬
tiam. Qͦs rursum dñs detestat᷑ cheens. Et
tenentes legem. nesciert me. Nesctri gͦ se ab
eis q̃rit᷑ ueritas. ⁊ nescire se pͥncipatum
nescientium ꝓtestat᷑: qr ꝓfect̾o hi qͥ ea que
sunt dñi nesciunt. a dño nesciunt᷑: paulo
atcestante qͥ ait. Siqͥs autẽ ignorat. igno

Expanded text:
est fidelem sermonem, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere . Pastorum imperitia voce veritatis increpatur, cum per prophetam dicitur: « Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam . » Quos rursum Dominus detestatur, dicens: « Et tenentes legem nescierunt me . » Nesciri ergo se ab eis queritur Veritas, et nescire se principatum nescientium protestatur, quia profecto hi qui ea quae sunt Domini nesciunt, a Domino nesciuntur, Paulo attestante,
Abbreviated transcription (Latin):
suauitatem odoris: ⁊ flores mei fruetꝰ ho¬
noris.⁊ honestatis. Qd ꝑhanc uitem
nͥ ipse expͥmit᷑. qͥ ĩ euglio discipłis suis ait: ego
sum uits uera. ⁊ uos palmites: Cuiꝰ uitis liqͦr
letificat cor hõĩum: qñbibendo sanguinẽ eiꝰ
gaudentes laudant redemptionis sue uena¬
bile sacram̃tũ. Hec uitis fruct̾ificat suauitatẽ
odoris: qñ ꝑ totum orbẽ fama spargit᷑ euan¬
gelice p̃dicationis. floresq ipsiꝰ fructꝰ sunt ho¬
noris ⁊ honestatis: qr iocunditas ⁊ decor õium
uͥtutum cotidie eiꝰ dono flores qt. atq clares

Expanded text:
s, et flores mei fructus honoris et honestatis. » Quid per hanc vitem nisi ipse exprimitur qui in Evangelio discipulis suis ait: « Ego sum vitis vera et vos palmites ; cujus vitis liquor laetificat cor hominum, quando bibendo sanguinem ejus gaudentes laudant redemptionis suae venerabile sacramentum. Haec vitis fructificat suavitatem odoris, quando per totum orbem fama spargitur evangelicae praedicationis, floresque ipsius fructus sunt honoris et honestatis, quia jucunditas et decor omnium virtutum quotidie ejus dono fl
Abbreviated transcription (Latin):
Sapĩa hortat᷑ dic̃ns. qͥ ꝯcupiscitis me a gnationi¬
bus meis implemini ⁊ sp̃s m̃s suꝑ mel dulcis.
ille nimirũ sp̃s de qͦ dic̃. quẽ pat̾ mittit ĩ noĩe
meo sp̃m u̾itatis. ⁊ qͥ de meo accipiet. ipse uoᷤᷤ
docebit omnia. & cetera.i¬
n me gr̃a oĩs uitȩ ⁊ t̾tatis. in me oĩs spes uite ⁊

Expanded text:
Sapientia hortatur dicens: Qui concupiscitis me, a generationibus meis implemini; et Spiritus meus super mel dulcis; ille nimirum Spiritus, de quo dicit: Quem Pater mittit in nomine meo Spiritum veritatis: et qui de meo accipiet, ipse vos docebit omnia, etc. « In me gratia omnis vitae et veritatis, in me omnis spes vitae et
Abbreviated transcription (Latin):
q acomedente ampliꝰ esuriunt᷑: qͣnto ⁊ ab
esuriente ampli comedunt᷑. In illis appetitꝰ
placet: exꝑientia displicet: in istis appetitꝰ
uilis ẽ. ⁊ erꝑientia mag̃ placet. In illis ap¬
petitꝰ saturitatẽ: sat᷑itas fastidium gn̾at:
ĩ istis aut̃ appetitꝰ sat᷑itatem. sat᷑itas appeti¬
tum parit. Augent enĩ sp̃itales deliciȩ de¬
siderium in m̃te dũ saciant. uantomag̃
eaꝵs sapor ꝑcipit᷑. eo ampliꝰ cognos cit᷑ quod
auidiꝰ amet᷑. Iiccirco ñ habitȩ amari non

Expanded text:
ente amplius esuriuntur, quanto et ab esuriente amplius comeduntur. In illis appetitus placet, experientia displicet: in istis appetitus vilis est, et experientia magis placet; in illis appetitus saturitatem, saturitas fastidium generat: in istis autem appetitus saturitatem, saturitas appetitum parit. Augent enim spiritales deliciae desiderium in mente dum satiant: quanto magis earum sapor percipitur, eo amplius cognoscitur quod avidius ametur, et idcirco n