comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contra assyrios: ad quẽ. preuaricator istł captiis ẽ du¬
ctus. Hic fluuiꝰ dicitur uelocior eẽ omnibꝰ. quẽ inco¬
lunt assyrii hoc ẽ dirigentes. hoc enim signisicat
int̾pretatio. E ĩgo quicũꝙ fortitudine aniti p̃uarican¬
tia corꝑis uttia captiuauerit. dirigens ad suꝑna: iste
huĩ fluminis similis estimat᷑: & ideo etiã fortitudo
de illo qͥ ẽ in ꝑadiso fonte emanat. fortitudo autẽ quo¬
dam cursu rapido obstantia queq transũberat: nec
aliquib curs eiꝰ impedim̃toꝵ heret obstaculis. Quar¬
tus ẽ fluuiꝰ euftates: qui latine fecunditas atq ha¬
bundantia fructuũ nuncupat᷑: preferens qͦddam
insigne iusticiȩ: quȩ omnẽ pascit animã. Nulla cnĩ
abundantiores uidet᷑ fructꝰ habere uirtꝰ: quã equi¬
tas atq iusticia. Quȩ magis aliis quã sibi ꝓdest: ũtili¬
tites suas negligit: cõmunia emolum̃ta p̃pouens.

Expanded text:
contra Assyrios, ad quem praeuaricator Istrahel captiuus est ducontra Assyrios, ad quem praeuaricator Istrahel captiuus est ductus. hic fluuius dicitur uelocior esse omnibus, quem incolunt Assyrii, hoc est dirigentes; hoc enim significat interpretatio. ergo quicumque fortitudine animi praeuaricantia corporis uitia captiuauerit dirigens ad superna, iste huius fluminis similis aestimatur. et ideo etiam fortitudo de illo qui est in paradiso fonte emanat. fortitudo autem quodam cursu rapido obstantia quaeque transuerberat nec aliquibus cursus eius impedimentorum haeret obstaculis. quartus est fluuius Euphrates, qui latine fecunditas atque abundantia fructuum nuncupatur praeferens quoddam insigne iustitiae, quae omnem pascit animam. nulla enim abundantiores uidetur fructus habere uirtus quam aequitas atque iustitia, quae magis aliis quam sibi prodest et utilitates suas neglegit communia emolumenta praeponen
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba coꝵ. Sods ẽ fluuiꝰ gcon: iuxta quẽ lex lata ẽ isrłitis
cũ cent in egypto constituti: ut ex eypto recederent.
& succincti lumbos ederent agnum. qd̃ insigne est
tempantie Eastos enim & sc̾isicatos.: oportet dñi pas¬
cha celebrare. Ꝙ ideo iuxta hunc fluuium. legui¬
ma pͥmo obseruantia constitita ẽ: quia sig̾cat no
ita castitas omnes corꝑis passiones abolete consueuit.
Meritoq ibi pͥmum obscruantiȩ consticutio: quia ꝑ
legem absorbetur carnale peccatũ. Bene gͦ gron in qͦ fi¬
gura ẽ castitatis circũire terram ȩchyopiã dicit᷑. ut ab¬
luat corpꝰ abiectum: & carnis uilissime restinguat in¬
cendium. Ethyopia enum: abiecta & uilis. latina int̾¬
p̃tatione signat᷑. Quid autẽ abiectĩ nrõ corꝑe: quid tã
ethyopiȩ simile: quod etiam ngrũ ẽ quibusilam te¬
nebris peccatoꝵ: Terciꝰ est fluuiꝰ tygris qui uadit

Expanded text:
uerba eorum. secundus est fluuius Geon, iuxta quem lex lata est Istrahelitis, uerba eorum. secundus est fluuius Geon, iuxta quem lex lata est Istrahelitis, cum essent in Aegypto constituti, ut ex Aegypto recederent et succincti lumbos ederent agnum, quod insigne est temperantiae; castos enim et sanctificatos oportet domini pascha celebrare. et ideo iuxta istum fluuium legitima primo obseruantia constituta est, quia significat nomita castitas omnes corporis passiones abolere consueuit meritoque ibi primum obseruantiae constitutio, quia per legem absorbetur carnale peccatum. bene ergo Geon, in quo figura est castitatis, circumire terram Aethiopiam dicitur, ut abluat corpus abiectum et carnis uilissimae restinguat incendium; Aethiopia enim abiecta et uilis Latina interpretatione signatur. quid autem abiectius nostro corpore, quid tam Aethiopiae simile, quod etiam nigrum est quibusdam tenebris peccatorum ? tertius est fluuius Tigris, qui uadit
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑. uirent enĩ arbusta quȩ uiuunt.: arescunt econ¬
tra quecũq morunt᷑. Uiret t̾ra dum floret: uirent q
stmina dũ ꝓrumpunt. W bene pͥmo loco hic fluuius
positus ẽ fison. qui scd̃m hebreos. feoyc̾on. dicit᷑. hoc ẽ
lydiam fluit. Nlon enĩ angusta quedam s diues utili¬
tatum prudentia ẽ: quȩ plurib ꝓsit. Ideo pͥma: ut si
quis de ꝑadyso fuerit egress uelut quoddam eum pru¬
dentiȩ flum̃ excipiat: nec ita possit arescere: s ꝑ hanc
ad ꝑadisũ facile reu̾tat᷑. ħfluuiꝰ multis hominibꝰ
frequentat᷑: pulchr itudinẽq & fertilitatẽ maximam
habere ꝑhibetur: & ideo prudentia in specie huiꝰ acci¬
pitur: quȩ plurimos fructꝰ atulit in dnĩ saluatoris
aduentu. atq in exirema t̾rarũ fluit: quia ꝑ sapienti¬
am omnes homines sunt redempti. Unde ꝙ dictũ
ẽ In omnẽ terram exiuit sonꝰ eoꝵ. d. in sines orbis t̾re

Expanded text:
uideatur. uirent enim arbusta quae uiuunt, arescunt conuideatur. uirent enim arbusta quae uiuunt, arescunt contra quaecumque moriuntur; uiret terra, dum floret, uirent et semina, dum prorumpunt. et bene primo loco hic fluuius positus est Phison, qui secundum Hebraeos Pheoyson dicitur, hoc est ed etiam per Lydiam fluit. non enim angusta quaedam, sed diues utilitatum prudentia est, quae pluribus prosit. ideo prima, ut si quis de paradiso fuerit egressus, uelut quoddam eum prudentiae flumen excipiat, ne cito possit arescere, sed per hanc ad paradisum facile reuertatur. hic fluuius multis hominibus frequentatur pulchritudinemque et fertilitatem maximam habere perhibetur. et ideo prudentia in specie huius accipitur, quae plurimos fructus adtulit in domini salutaris aduentu. atque in extrema terrarum fluit, quia per sapientiam omnes homines sunt redempti. unde et dictum est: in omnem terram exiuit sonus eorum et in fines orbis terrae
Abbreviated transcription (Latin):
entes istiꝰ mundi ex nr̃is assumpta: in suoꝵ scripta
libroꝵ transtulerunt. ltaq sic̃ fons sapientie: ita etiã
flumina ista quatuor quedã ex illo fonte manantia
sunt flumina uirtutũ. fi̾son gͥ prudentia ẽ: ꝙ ideo
habet bonum aurũ: splendidũ carbunculũ: & prassinũ
lapidẽ. Aurũ enim ꝓ inuentis prudentib fraquent᷑
argentum. Ydauid de prudentib dicit. Sidormiatis
it̾ medios cderos penne columbȩ dengentate: & poste¬
riora eiꝰ in specie. auri: eo quod ueteri & nouo qͥ inhese¬
rit testam̃to. in ipsa secreta sapientiȩ dĩ. disputationis
possit ubertate. ꝓced̾ere. hoc gͦ bonũ aurum diceret
monetale: quod cortuptibile ac terrenum ẽ : habet e¬
tiam splendidũ inquit carbunculũ: in qͦ quidam am¬
me nĩe uiuit igniculus. Habet & prassinũ lapidem:
qͥ uiride quiddã atq uitale. coloris sui specie ostentare

Expanded text:
entes istius mundi ex nostris adsumpta in suorum scripta entes istius mundi ex nostris adsumpta in suorum scripta librorum transtulerunt. itaque sicut fons sapientia est, ita etiam flumina ista quattuor quaedam ex illo fonte manantia sunt fluenta uirtutum. Phison igitur prudentia est et ideo habet bonum aurum, splendidum carbunculum et prasinum lapidem. aurum enim pro inuentis prudentibus frequenteargentum et Dauid de prudentibus dicit: si dormiatis inter medios cleros, pinnae columbae deargentatae et posteriora eius in specie auri, eo quod ueteri et nouo qui inhaeserit testamento in ipsa secreta sapientiae dei disputationis possit ubertate procedere. hoc ergo bonum aurum dicere <licet>, non monetale, quod corruptibile ac terrenum est. habet etiam splendidum, inquit, carbunculum, in quo quidam animae nostrae uiuit igniculus. habet et prasinum lapidem, qui uiride quiddam atque uitale coloris sui specie ostentare
Abbreviated transcription (Latin):
quartũ ẽ eufrates. Hȩc gͥ quatuor sunt flumina. hic
cos: qui fluit contra indiam. Geon autẽ nylus: qui
circuit terram egypti uel ethyopiam. Mesopotatnia
autẽ dicitur quo tygris & eufrates incluserunt cã:
eo quod int̾ duo hec flumina constituta sit. Quod eti¬
am longe positis nom̃ ipsum & opinio cõmuntᷤ crp̃ssit.
S Qadmodũ fonꝰ dr̃ sapientia dei. fons enĩ est scđ̃m
ꝙ bibite uinũ quod miscui uobis: sic̃ gͦ fons uitȩ ẽ
sapientia. fons gr̾ẽ spãlis: ita fons uirtutũ ẽ eeterarũ:
quȩ nos ad ȩt̾̃nȩ cursum dirigunt uite. Ex hacgͥ ani¬
ma que culta ẽ. non exea que inculta. fons iste ꝓcedit.
ut irriget ꝓadysum: hoc ẽquedam diu̾sarum frute¬
cta uirtutũ. quarum sunt qͣtuor mtia. in qua sapi¬
entia ista diuiditur. Quȩ sunt quatuor initia uir¬
tutum. nisi unum prudentiȩ: aliud temꝑantiȩ:
t̾cium fortitudinis: quartũ tusticie: Que etiã sapi¬

Expanded text:
quartum est Euphrates. haec igitur quattuor sunt flumina, hoc quartum est Euphrates. haec igitur quattuor sunt flumina, hoc cos —, qui fluit contra Indiam. Geon autem Nilus, qui circuit terram Aegypti uel Aethiopiam. Mesopotamia autem dicitur, quod Tigris et Euphrates incluserint eam, eo quod inter duo haec flumina constituta sit, quod etiam longe positis nomen ipsum et opinio communis expressit. sed quemadmodum fons dicitur sapientia dei? fons enim est secundum et bibite uinum, quod miscui uobis. sicut ergo fons uitae est sapientia, fons gratiae spiritalis, ita fons uirtutum est ceterarum, quae nos ad aeternae cursum dirigunt uitae. ex hac igitur anima, quae culta est, non ex ea quae inculta fons iste procedit, ut inriget paradisum, hoc est quaedam diuersarum frutecta uirtutum, quarum sunt quattuor initia, in quae sapientia ista diuiditur. quae sunt quattuor initia uirtutum nisi unum prudentiae, aliud temperantiae, tertium fortitudinis, quartum iustitiae ? quae etiam sapi
Abbreviated transcription (Latin):
re. uelut obnoxiam intolerandis ꝑicłis conditionem:
considera que habeat anima ista subsidia. Etat fons
fons uite. Deniq flumina de uentre eiꝰ fluent aque ui¬
uȩ. & fons legitur & fluuiꝰ legit᷑ qui irrigat ꝑadusi
lignum fructuosum: quod ferat fructũ in uitam eter¬
nam. Hic gͦ fons sic̃ legisti. fons enim ꝓcedit inqͥt ex
eden: id ẽ in anima tua fons ẽ. Unde ꝙ salomon ait.
Bibe aquam de tius uasis: & de puteoꝵ tuoꝵ fontibꝰ.¬
hic ẽ fons: qui ꝓcedit ex illa erercitata & plena uolup¬
tatis anina. hic fons qui irrigat ꝑadisum: idẽ uir¬
tutes animiȩ eminentissimo merito pullulantis. ꝙ
diuiditur inquit fons: in qͣtuor inccia. Nom̃ est uni
physon. hic ẽ qui circuit omnẽ terram eiulath. uͥ
ẽ aurum. Terrxe autẽ illiꝰ aurum bonũ ẽ. ubi ẽ car
hic ẽ qui circint omnẽ ethyopiam. U flum̃ t̾cium
tygris: hic ẽ qui uadit contra assyrios. Et flumen

Expanded text:
rae uel ad obnoxiam in tolerandis periculis condicionem, rae uel ad obnoxiam in tolerandis periculis condicionem, considera quae habeat anima ista subsidia. erat fons fons uitae, denique: flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. et fons legitur et fluuius legitur, qui inrigat paradisi lignum fructuosum, quod ferat fructum in uitam aeternam. hic ergo fons, sicut legisti — fons enim procedit inquit ex Edem, id est: in anima tua fons est, unde et Solomon ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus-hie est fons, qui procedit ex illa exercitata et plena uoluptatis anima, hic fons, qui inrigat paradisum, hoc est uirtutes animae eminentissimo merito pullulantes. et diuiditur mquit fons in quattuor initia. nomen est uni Phison; hic est qui circuit omnem terram Euilat, ubi est aurum. terrae hic est qui circuit omnem Aethiopiam. et flumen tertium Tigris; hic est qui uadit contra Assyrios. et flumen
Abbreviated transcription (Latin):
constituens: quã esthesym uocant greci. Decepto au¬
tem sensui: p̃uaricatrioẽ scđm hystoriã mentem asse¬
ruit: quã greci. Noyn. uocant. Recte gͥ in greco. Noye.
uiri figurã accepit: esthesys. mulieris: unde ꝙ qͥdã
adam. NoyN. terrenum int̾ptati sunt. Dñs autem
uirgines illas in euangłio accensis facib uł extinelis
expectantes sponsi aduentũ: ꝓ sensib. uel integris
sapientium. uł corruptis insipientiũ. posuuit. Nsam
si eua hoc ẽ sensus pͥmȩ mulicris. accensas habuisset
faces: numquã p̃uaricationis suȩ nos criniculis im¬
plicasset: neq ex illa uirtutis immortalitate cecidis¬
set. Est gͦ ꝑadysus. t̾ra quędam fertilis. hoc ẽ amima
fecunda in eden plantata: hocẽ in uoluptate quadã.
uł exerentata t̾ra: in qua anime sit deleclatio. Eest
etiam. Noyc. tanquam adam: est & sensus tamquã
eua. Ac ne haberes quod ad infirmũ intorqueres natu¬

Expanded text:
constituens, quam αἴσθησιν uocant Graeci, decepto auconstituens, quam αἴσθησιν uocant Graeci, decepto autem sensu praeuaricatricem secundum historiam mentem adseruit, quam Graeci voov uocant. recte igitur in Graeco voos uiri figuram accepit, αἴσθησις mulieris. unde et quidam Adam voov terrenum interpretati sunt. dominus autem uirgines illas in euangelio accensis facibus uel extinctis expectantes sponsi aduentum pro sensibus uel integris sapientium uel corruptis insipientium posuit. nam si Eua, hoc est sensus primae mulieris accensas habuisset faces, numquam praeuaricationis suae nos criniculis inplicasset neque ex illa uirtutis inmortali tate cecidisset. Est ergo paradisus terra quaedam fertilis, hoc est anima fecunda, in Edem plantata, hoc est in uoluptate quadam uel exercitata terra, in qua animae sit delectatio. est etiam vooc tamquam Adam, est et sensus tamquam Eua. ac ne haberes quod ad infirmum retorqueres natu
Abbreviated transcription (Latin):
sathanan: sic̃ fulgur de gelo cadentẽ. Eĩgo ñ metua¬
mꝰ eum: qui eo usq infirmꝰ est. ut ꝙ ipse casurꝰ in t̾¬
ram sit. Alccepit quidẽ temptandi licentiã: s ñ acccpit
copiã subruendi: nͥ sua sponte labat᷑ infirmꝰ affectus.
qui sibi auxiliũ ñ norit accersere. U ideo qua fraude
temptauit pͥmum hominẽ. quid ue in homine pu¬
tauerit ẽẽ temptandũ: quo ordine. qua arte. cognoscẽ
opus ẽ: ut cauere possimꝰ. Pleriq tam̃ qͥ uolunt in
ꝑacdyso diabolum ñ fuisse: licet in celo astantem
cũ angłis legerimꝰ. ne in isto sermone uideant᷑ offen¬
di. scd̃m suam accipiant uoluntatẽ. int̾pretationẽ
istiꝰ lectionis. Nanq ante nos fuit. qͥ ꝑ uoluntatẽ ꝙ
sensum. p̃uaricationẽ ab homine memorauerit ẽẽ
cõmissam: in spetie serpentis figurã accipieus dele¬
ctationis: in figura mulieris sensũ animi m̃tisq

Expanded text:
Satanan sicut fulgur de caelo cadentem. ergo non metuaSatanan sicut fulgur de caelo cadentem. ergo non metuamus eum, qui eo usque infirmus est, ut et ipse casurus in terram sit. accepit quidem temptandi licentiam, sed non accepit copiam subruendi, nisi sua sponte labatur infirmus affectus, qui sibi auxilium non norit accersire. et ideo qua fraude temptauerit primum hominem quidue in homine putauerit esse temptandum, quo ordine, qua arte cognoscere opus est, ut cauere possimus. plerique tamen, qui uolunt in paradiso diabolum non fuisse, licet in caelo adstantem cum angelis legerimus, ne in isto sermone uideantur offendi, secundum suam accipiant uoluntatem interpretationem istius lectionis. namque ante nos fuit qui per uoluptatem et sensum praeuaricationem ab homine memorauerit esse commissam, in specie serpentis figuram accipiens delectationis, in figura mulieris sensum animi mentisque
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis ẽ dño comꝓbatus: quod a deuotionis obsequio
nec dilecti filii filii miseratione ẽ reuocatus. Itagͦ ꝙ
lignum scientie bomi & mali in ꝑadyso quod erat
speciosũ ad insum. ꝙ bonũ ad escam: spetie uidelut᷑.
Non euim usu bonum ad escam erat: qm̃ esca eius
uidetur hominib obfusse. Ergo ẽ quod singulis
noceat: in cõmune ꝓsit. Ut iude nocuit diabolus:
s ꝓpter illum. omnes apłoscoronauit᷑. qui maliciȩ
eius temptam̃ta incerunt. Itaq neq dubitandũ neqꝑ
rephendendum qd̾ in ꝑadyso diabolus erat: quando¬
quidẽ occludere sc̃ĩs non potuit iter ne qͥs ascenderet
Neq enĩ iustis habitationẽ incolatus: tanquã posses¬
sor cripuit. Esto enum: ut aliquos desides atq intio¬
sos. ab incolatu suꝑnȩ possessionis au̾teret. Illud
multo augustiꝰ multoq pulchriꝰ: quod scõꝵ oratio¬
nib exeludet᷑: cum cõpletum fuerit illud. Uidebã

Expanded text:
fidelis est domino conprobatus, quod a deuotionis obsequio fidelis est domino conprobatus, quod a deuotionis obsequio nec dilecti filii miseratione reuocatus est. ita ergo et lignum scientiae boni et mali in paradiso, quod erat speciosum ad uisum et bonum ad escam specie uidebatur; non enim usu bonum ad escam erat, quoniam esca eius uidetur hominibus obfuisse. ergo est quod singulis noceat, in commune prosit. ut Iudae nocuit diabolus, sed praeter illum omnes apostolos coronauit, qui malitiae eius temptamenta uicerunt. I Itaque neque dubitandum neque reprehendendum quod in paradiso diabolus erat, quandoquidem occludere sanctis non potuit iter, ne quis ascenderet; neque enim iustis habitationem incolatus tamquam possessor eripuit. esto enim ut aliquos desides atque uitiosos ab incolatu supernae possessionis auerterit: illud multo augustius multoque pulchrius, quod sanctorum orationibus excludetur, cum conpletum fuerit illud: uidebam
Abbreviated transcription (Latin):
bolus ꝓdesse uelit: s quod maliciam eiꝰ etiam repug¬
nantis. eonũtit nobis dñs ad salutem. Demiq hunis
malitia. iob sci uiri fecit ẽẽ uirtittem ꝙ patientiam
clarioremi. Huiꝰ malicia iusticiam eiꝰ exercuit ut cer¬
taret & uinceret: ꝙ uictoriã corona sequeret᷑. Nemo
enim nisi qui legitume ccrtau̾it: coronabit᷑. loseph qͦꝙ
castrinonia nunquã ad nr̃i memoriã ꝑuenisset: nͥ
mulier dñi euis contub̾mialis. ignitis diabolispiculis
incitata. tẽptasset eius affectũ: nisi postremo assectas¬
set eiꝰ interitum: quo clarior esset castimonia uiri:
qͥ mortẽ ꝓcastitate contẽpserit. uis scire consiliũ dĩ:
Nempe diabolo auctore. neces uident᷑ iustis hominib
p̃parari: exerceri quoq parricidia filioꝵ. Aitam̃ dñs
abbaham etiã hac arte temptaute: ut unmolari sibi
filiũ ab eodem postularet. Q ua temptatione abrahã

Expanded text:
bolus prodesse uelit, sed quod malitiam eius etiam repugbolus prodesse uelit, sed quod malitiam eius etiam repugnantis conuertit nobis dominus ad salutem. denique huius malitia lob sancti uiri fecit esse uirtutem et patientiam clariorem. huius malitia iustitiam eius exercuit, ut certaret et uinceret et uictoriam corona sequeretur; nemo enim nisi qui legitime certauerit coronatur. Ioseph quoque castimonia numquam ad nostri memoriam peruenisset, nisi mulier domini eius contubernalis ignitis diaboli spiculis incitata temptasset eius affectum, nisi postremo affectasset eius interitum, quo clarior esset castimonia uiri, qui mortem pro castitate contempserit. uis scire consilium dei? nempe diabolo auctore neces uidentur iustis hominibus praeparari, exerceri quoque parricidia filiorum. attamen dominus Abraham etiam hac arte temptauit, ut immolari sibi filium ab eodem postularet. qua temptatione Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
de ip̃a ꝯditione humani corꝑis. Nẽpe habet et a-¬
maritudinẽ qͣndã feli. q̃ sl in cõmune ꝓspicias.
ad salutẽ hoĩs utił inuenit᷑. Ergo &. quod malũ
putamꝰ pletumq ñ ꝑ omnia malumẽ: s in com¬
mune utile. Nam sic̃ fel in parte ẽ corꝑis. ꝙ ad totuis
sciens deus scientiã boni & mali in parte constituit.
ut in cõmune ꝓdesset. Deniq serpentẽ in ꝑadyso
inuenis: utiq ñ sine dci uoluntate generatũ. In
serpentis autem figura: diabolus ẽ. fu̾isse enim di¬
abolum in ꝑadysio etiam erechiel ꝓpħa docet: qui
dicit suꝑ pͥncipem tyri. In uoluptate inquit ꝑ a¬
dysi. factus es. Principẽ tyri autẽ: in figura accipi¬
mus diaboli. Nunquid & hinc accusabimꝰ deum. qͥa
thesauros eiꝰ altitudinis & scientiȩ absconditos in xp̃o
& occultos comp̃hendere ñ possumꝰ: nisi quos ipse re¬
uelare dignatus ẽ: Reuelauit tam̃ ut nos sciamꝰ ⁊̃ diabo¬
li maliciam. ad salutẽ ꝓdesse homunibꝰ. ⁊ son quod dia¬

Expanded text:
de ipsa conditione humani corporis. Nempe habet et amaritudinem quamdam fellis, quae si in commune prospicias, ad salutem hominis utilis invenitur. Ergo et quod malum putamus, plerumque non per omnia malum est, sed in commune utile. Nam sicut fel in parte est corporis, et tamen sciens Deus scientiam boni et mali, in parte constituit, ut in commune prodesset. 9. Denique serpentem in paradiso invenis, utique non sine Dei voluntate generatum. In serpentis autem figura diabolus est. Fuisse enim diabolum in paradiso etiam Ezechiel propheta docet, qui dicit super principem Tyri: In voluptate, inquit, paradisi factus es . Principem autem Tyri in figura accipimus diaboli. Numquid et hinc accusabimus Deum, quia thesauros ejus altitudinis et scientiae absconditos in Christo et occultos comprehendere non possumuelare dignatus est? reuelauit tamen, ut sciamus etiam diaboli malitiam ad salutem prodesse hominibus, non quod dia
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq int̃ benedictiones numerat᷑. huiꝰ seruitutis
obsequium. Nam & ysaac in loco benedictionis dedit
eam esau filio suo: ut seruiret iacob frĩ suo. Deniq
benedictionem ille poscebat.  si unam sibi cogno¬
uisset eẽ preptam.: tam̃ aliam postulabat dicens. Nũ¬
quid una benedictio tibi ẽ pater: ꝑ hanc gͥserui¬
tutem ille qui ꝑgulam pͥmitias suas ante uendide¬
rat & studio uenationis agrestis grã benedictionis
amiserat. credidit seipsum futurũ eẽ meliorẽ: si ty¬
pum. xp̃i ueneraret᷑ in fr̃ẽ. Hac entm seruitite pollet

Expanded text:
denique inter benedictiones numeratur huius seruitutis denique inter benedictiones numeratur huius seruitutis obsequium; nam et Isaac iii loco benedictionis eam dedit Esau filio suo, ut seruiret fratri suo. denique benedictionem ille poscebat. etsi unam sibi cognouisset esse praereptam, tamen aliam postulabat dicens: numquid una. benedictio tibi est, pater? per hanc igitur seruitutem ille qui per gulam primitias suas ante uendiderat et studio uenationis agrestis gratiam benedictionis amiserat credidit se ipsum futurum esse meliorem, si typum Christi ueneraretur in fratre. hac enim seruitute pollet
Abbreviated transcription (Latin):
natio mortis eoꝵ: & cũ hominib ñ flagellabuntur.
Alia gͦ ratio mulieris: que licet culpami p̃uaricatio¬
nis inciderat: tam̃ de ꝑadysi lignis habebat adhuc
uirtutis escam: & ideodixit peccatũ suũ. & reputa¬
tum ẽ ei ad ueniã. Iustꝰ enĩ accusator ẽ sui: in pͥnci¬
pio sermonis sui. Neq enĩ poterit quisquã iustifica¬
ria peccato.: nͥ fuerit peccatũ ante confessus. unde
dominꝰ ait. Die inquit iniquitnes tuas: ut iustifice¬
ris. Eĩgo quia eua ipia contessa delictum ẽ. mitior
sequit᷑ & ꝓfutura illa sententia que condemnaret
crrorem: & ueniã non negaret: ut ad iurũ conu̾sa
reditet. Primummi ne eam facile delectaret errare: de¬
inde ut subfortioꝵ uase locata ñ transduceret uirũ:
uit subdita dei ũbo: quȩ multo sit melior quã scłi
huiꝰ libertas. Deniq scriptũ est. Dnm̃ deum tuũ ad¬
orabis: & ipsi soli serines. Hec gͥ seruitꝰ: acidonum ẽ.

Expanded text:
natio mortis eorum, et cum hominibus non flagellabuntur. natio mortis eorum, et cum hominibus non flagellabuntur. alia ergo ratio mulieris, quae licet culpam praeuaricationis inciderat. tamen de paradisi lignis habebat adhuc uirtutis escam et ideo dixit peccatum suum, et reputatum est ei ad ueniam. iustus enim accusator est sui in principio sermonis; neque enim potest quisquam iustificari a peccato, nisi fuerit peccatum ante confessus. unde dominus ait: dic iniquitates tuas, ut iustificeris. : ergo quia Eua ipsa confessa est delictum, mitior sequitur et profutura sententia, quae condemnaret errorem et ueniam non negaret, ut ad uirum suum conuersa seruiret. primum ne eam facile delectaret errare, deinde ut sub fortiore uase locata non transduceret uirum, uitus subdita dei uerbo, quae multo sit melior quam saeculi huius Hbei-tas. denique scriptum est: dominum deum tuum adorabis et ipsi soli seruies. haec igitur seruitus dei donum est.
Abbreviated transcription (Latin):
dia & excusatione fortior: ut fenuna causa erroris fu¬
erit. uir pudoris. Y dixit mulier: serpens decepit
me: & manducaui. Ueniabilis culpa quã sequit᷑ ꝓfes¬
sio delictoꝵ: ideo ñ despata mulier que ñ reticuit deo:
s magis confessa peccatũ ẽ: quam medicabilis secita sen¬
tentia ẽ. bonum ẽ condẽnari in peccato &. flagellari in
delicto: ut cũ hominib flagellem̃. Deniq caim quia
uoluit crimen uegare. indignus indicatus ẽ qui pu¬
niret᷑ in pecato: s remisẜ ẽ sine p̃scripto pene: fortas¬
se ñ tam maiore crimine parricidii. illud enĩ cõmi¬
sit in fratrẽ: quã sacrilegii: quod deo credidit men¬
tiendum. dicens. nescio. Numqͥd ego custos fr̃is mei
sum: Ꝙ ideo accusatori diabolo eiꝰ accusatio reseruata
ẽ: nt cũ eius angłis flagelletur: qui cũ hominibꝰ no¬
luit flagellari. Demiq de talibus dictum. Non ẽ decli¬

Expanded text:
dia et excusatione fortior, ut femina erroris causa fudia et excusatione fortior, ut femina erroris causa fuerit, uir pudoris. Et dixit mulier: serpens decepit me, et manducaui. ueniabilis culpa, quam sequitur professio delictorum. ideo non desperata mulier, quae non reticuit deo, sed magis confessa peccatum est, quam medicabilis secuta sententia est. bonum est condemnari in peccato et flagellari in delicto, ut cum hominibus flagellemur. denique Cain quia uoluit crimen negare indignus iudicatus est qui puniretur m peccato, sed remissus est sine praescripto poenae, fortasse non tam maiori crimine.. parricidii — illud enim conmisit in fratrem — quam sacrilegii, quod deo credidit mentiendum dicens: nescio:numquid ego custos fratris mei sum? et ideo accusatori diabolo eius accusatio reseruata est, ut cum eius angelis flagelletur, qui cum hominibus noluit flagellari. denique de talibus dictum: non est decli
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potuit. Magis enim pꝰquam peccamꝰ: nescio qͦ mͦ¬
deuicta nr̃a cognoscimꝰ. Et tune peccatũ et intelliginꝰ
quod antequã peccareniꝰ non putabamꝰ esse peccatũ.
Certe non quasi peccatũ: putabamꝰ c̾ẽ dampnandũ.
Nam sidamnaremꝰ. non admitteremꝰ. Deus autem
omniũ uidet culpas: & omniũ delicta cognoscir:
suꝑ omnium animã. suꝑ omniũ occulta oculos ha
bonis: de qua beatitudine: de qua gr̃a in quam mi¬
scriam recidisti: Uereliquisti uitam et̾nam: & adtu¬
mulat es morti. consepultꝰ errori. ubi es. Illa tua bene
sibi conscientia confidentia trmnoris in te culpã fitetur:
latebra p̃uaricationẽ. Ubi gͦ es: hoc ẽ non in quo loco
quero. s in quo statu. Qͦ te ꝑduxerunt pecata tua
ut fugias deum tuuĩ: quẽ ante querebas: Fortasse mo¬
ueat cur ante increpat᷑ adam. cũ mulier ante gustaue¬
rit. S a p̃uaricatione sexus in firmior cepit: a uerecun¬

Expanded text:
non potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quomnon potuit; magis enim postquam peccauimus, nescio quoma cognoscimus et tunc peccatum esse intellegimus, quod antequam peccaremus non putabamus esse peccatum, certe non quasi peccatum putabamus esse damnandum; nam si damnaremus, non admitteremus. deus autem omnium uidet culpas et omnium delicta cognoscit; super omnium animam, super omnium occulta oculos habbonis, de qua beatitudine, de qua gratia in quam miseriam recidisti? dereliquisti uitam aeternam et adtumulatus es morti, consepultus errori. ubi est illa tua bene sibi conscia confidentia? timor iste culpam fatetur, latebra praeuaricationem. ubi ergo es? hoc est non in quo loco quaero, sed in quo statu. quo te perduxerunt peccata tua, ut fugias deum tuum. quem ante quaerebas? fortasse moueat cur ante increpatur Adam, cum mulier ante gustauerit? sed a praeuaricatione sexus infirmior coeperit, a uerecun
Abbreviated transcription (Latin):
dierunt. Deniq dicebant. Tontruũ factumẽ. Illic gͦ
sic̃ supra habes quia sentiebat᷑ deambulatis deus qui
ñ deambulabat: sic audiebat᷑ loquens deus qͥ non lo¬
quebat᷑. S quid loquat᷑: consideremꝰ. Adam ubi es:
Adhuc in his remedium scĩtatis ẽ: quia audiunt
dĩ u̾bum. Deniq iudei qͥ sibi clauserunt aures ne
audirent: hodieq ñ merent᷑ audire. Deinde habent
remediuĩ: qui se absconderunt. Nam qͥ absconditur
crubescit: qui erubescit. conu̾titur: sic̃ scͥptum est.
Confundant᷑ & conu̾̃tantur om̃s. ualde uelocit̃. Demn¬
de hoc ipsũ quod uocat. inditiũ sanaturiẽ: quia dñs
quos miserat᷑ & uocat. Dicendo autẽ ubi es: ñ locum
querit qͥ nouit archanũ. Neq enĩ deus clausos ocłos
habebat: ut ñ uideret latentẽ. Deniq ideo dixit Fã¬
ctus ẽ adam unꝰ ex nob: quia aꝑuit ocłos.  hic qͥ¬
dẽ aꝑuit ocłos: ut culpã suam uideret quã uitare

Expanded text:
dierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo dierunt. denique dicebant: tonitruum factum est. illic ergo sicut supra habes quia sentiebatur deambulans deus qui non deambulabat, sic audiebatur loquens deus qui non loquebatur. sed quid loquatur consideremus: Adam ubi es? adhuc in his remedium sanitatis est qui audiunt dei uerbum. denique Iudaei, qui sibi clauserunt aures ne audirent, hodieque non merentur audire. deinde habent remedium qui se absconderunt. nam qui absconditur erubescit, qui erubescit conuertitur, sicut scriptum est: confundantur et conuertantur omnes ualde uelociter. deinde hoc ipsum quod uocat indicium sanaturi est, quia dominus quos miseratur et uocat. dicendo autem: ubi es? non locum quaerit qui nouit arcanum; neque enim deus clausos oculos habebat, ut non uideret latentem. denique ideo dixit: factus est Adam unus ex nobis, quia aperuit oculos. et hic quidem aperuit oculos, ut culpam suam uideret, quam uitare
Abbreviated transcription (Latin):
mis. ambulantẽ in m̃tib singłoꝵ. Dicit enĩ deus. Qm̃
in habitabo in illis: & int̾ eos ambulabo: & ero illoꝵ
deus. Ergo cũ in animȩ sensũ redierit potestatis di¬
uinȩ formido: tunc erubescimꝰ: tunc nos gestimꝰ abs-¬
condere: tunc in peccatoꝵ nr̃oꝵ positi cogitationibꝰ.
in medio ligni ꝑadisi ubi peccauimꝰ dep̃hendimur
latere cupientes: & arbitrantes qd̾ deus ñ requirat
occulta.S scrutator animoꝵ & cogitationũ usq ad
diuisione anume penetrans: dicit. Adam ubi es: Qo¬
modo loquit᷑ deus: Numqͥd uoce corꝑea: Non utiq.
s uirtute quadam p̾stantiore quã uox corꝑis potest
ẽe fundit oracula. Hanc uocẽ eiꝰ ꝓphe audierunt: hãc
uocẽ fideles audiunt: impii ñ intelligunt. Deniq
in euangłio habes quia audiuit eũgłista dicentẽ patrẽ.
U clarificaui: & iterum clarificabo. S iudei ñ au-¬

Expanded text:
nis, ambulantem in mentibus singulorum. dicit enim deus: quoniam nis, ambulantem in mentibus singulorum. dicit enim deus: quoniam inhabitabo in illis et inter eos ambulabo et ero illorum deus. ergo cum in animae sensum redierit potestatis formido diuinae, tunc erubescimus, tunc nos gestimus abscondere, tunc peccatorum nostrorum positi cogitationibus in medio ligni paradisi, ubi peccauimus, deprehendimur latere cupientes et arbitrantes quod deus non requirat occulta. sed scrutator animorum et cogitationum usque ad diuisionem animae penetrans dicit: Adam, ubi es? quomodo loquitur deus? numquid uoce corporea? non utique, sed uirtute quadam praestantiore quam uox corporis potest esse fundit oracula. hanc uocem eius prophetae audierunt, hanc uocem fideles audiunt, impii non intellegunt. denique in euangelio habes quia audiuit euangelista dicentem patrem: et clarificaui et iterum clarificabo, sed Iudaei non au
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ quia iħc sciebat cogitationes eorim: cũ legimus.
qͥd cogitatis mala in cordib uris. Ergo dũ hec recen¬
semꝰ: quasi deambulantẽ cognoscimꝰ deum. fugerat
gͦ peccator: non quo dei posset latere conspectũ: s
intra conscientiã suam latere cupiebat: oꝑa sua luce¬
re nolebat. lusti enĩ ẽ facie ad faciẽ uidere: quia iusti
mens. ñ solum dõ p̃sens ẽ. s etiam cũ deo dispictat:
sic̃ scriptũ est. Iudicate pupillo. & iustificate indi¬
am: & uenite disputemꝰ dicit dñs. Ergo cũ legit pes¬
cator has scripturas: audit uocẽ dnũi quasi deambu¬
lautis ad uesꝑum. Quidẽ ad uesꝑam. iͥ quia culp̃ã
suam sero cognoscit: & sero uenit quedam erro¬
ris p̾ceriti uerecundia quȩ errorem p̃uenire debu¬
erat: Nam dum culpa feruet in corꝑe &. anima ex¬
agitat᷑ corꝑis passionibꝰ: non cogitat dm̃ sensus erran¬
tis. hoc ẽ ñ audit dm̃: ambulantẽ in scripturis diui¬

Expanded text:
 quia Iesus sciebat cogitationes eorum, cum legimus: quid cogitatis mala in cordibus uestris? ergo dum haec recensemus, quasi deambulantem cognoscimus deum. fugerat ergo peccator, non quo dei posset latere conspectum, sed intra conscientiam suam latere cupiebat, opera sua lucere nolebat. iusti enim faciem ad faciem uidere, quia iusti mens non solum deo praesens est, sed etiam cum deo disputat, sicut scriptum est: iudicate pupillo et iustificate uiduam et uenite disputemus, dicit dominus. ergo cum legit peccator has scripturas, audit uocem dei quasi ambulantis ad uesperum. quid est ad uesperum nisi quia culpam suam sero cognoscit et sero uenit quaedam erroris praeteriti uerecundia, quae errorem praeuenire debuerat? nam dum culpa feruet in corpore et anima exagitatur corporis passionibus, non cogitat deum sensus errantis, hoc est non audit deum ambulantem in scripturis diui
Abbreviated transcription (Latin):
& biberitis sanguinẽ meaim: non habebitis uitam et̃¬
nam. Eiat gͦ panis aliquis: de quo p̃scripserat odendũ
ꝑacdysi imeolis. Quis ille: Accipe quem dicat Pane iqͥt
cias uoluntatẽ dei. Uisscire quam bonus panis: Ip¬
se filiꝰ manducat hunc panẽ.: de quo ait. Mcus cibus

Expanded text:
 meum, non habebitis vitam aeternam . Erat ergo panis aliquis de quo praescripserat edendum paradisi incolis. Quis ille? Accipe quem dicat: Panem, incias voluntatem Dei. Vis scire quam bonus panis? Ipse Filius manducat hunc panem, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
qui euam morte uiuunt. Martyres scĩ qui utiq
moriunt᷑ ut uiuant. Morit᷑ caro: s uiuit gr̾a mor¬
tuoꝵ. Ergo absit a nobis. ut participes mortis ui¬
uaniꝰ. s contra participes uitȩ moriatnur. Sanct
enuim nec uitȩ istiꝰ se uult eẽ participem: ut ait: dis¬
quod inicolatꝰ meus plongatꝰ ẽ. Dolens utiq cũ con

Expanded text:
i, qui utique moriuntur ut uiuant. moritur caro, sed uiuit gratia mortuorum. ergo absit a nobis, ut participes mortis uiuamus, sed contra participes uitae moriamur; sanctus enim nec uitae istius se uult esse participem, ut ait: disquod incolatus meus prolongatus est, dolens utiq
Abbreviated transcription (Latin):
bonum ẽ naturalit̾ nobis intelliginiꝰ eẽ p̃ceptum. In
eo gͥ uocẽ dĩ indemur audire: quod alla int̾dicat. alia
ta credimus: pene obnoxius estimat᷑. Dei aitiẽ p̃ceptũ
ñ quasi in tabulis lapideis atram̃io legimꝰ inscriptum:
s cordib nr̃is tenemꝰ imp̃ssum. spũ dei uimi. Er̾go opi¬
nio ma: ipsa sibi legem facit Si enun gentes que legem
ñ habent. naturalit eaquȩ legis sunt faciunt: cimodi
lege ñ habentes. ipsi sibi sunt lex. qui ostendunt opus
legis scriptum in cordib suis. Opimo gͥ humana: sibi
tamquã dei lex ẽ. Iterum hinc aliam faciunt questio¬
nem: ut ad ucẽ mandati eiꝰ quod diximꝰ in homnus
opimione consistere: hanc ipsam opinionẽ imp̃ssam
a deo nobis taniquã p̾scriptum diuine logil accusent.
Norat inquit hominẽ peccaturum qui creauit eũ.
.&. has opimones bomi & mali imp̃ssit: an ñ nouerat:
Ut si dixeris quia ñ nouerat: alienũ a maiestate dei sen

Expanded text:
bonum est naturaliter nobis intelligimus esse praeceptum. In eo igitur vocem Domini videmur audire, quod alia interdicat, alia ta credimus, poenae obnoxius aestimatur. Dei autem praeceptum non quasi in tabulis lapideis atramento legimus inscriptum, sed cordibus nostris tenemus impressum spiritu Dei vivi. Ergo opinio nostra ipsa sibi legem facit. Si enim gentes quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt; ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. opinio igitur humana sibi tamquam dei lex est. \' Iterum hinc aliam faciunt quaestionem, ut ad uicem mandati eius, quod diximus in hominis opinione consistere, hanc ipsam opinionem inpressam a deo nobis tamquam praescriptum diuinae legis accusent. norat, inquit, hominem peccaturum qui creauit eum et has opiniones ei boni et mali inpressit an non nouerat? ut s
Abbreviated transcription (Latin):
erit sic̃ & cętã. Eo enim loco oportuniꝰ dispitabitur:
qͦ hominẽ ex hoc gustantẽ inuenimꝰ esse deceptũ. lnte¬
rim nichil habemꝰ quod nunc rep̃hendere debeamus:
ꝙ. si rationẽ scire ñ possimꝰ. Neq enim in hac creatura
mundi. si qua nobis difficilia intellectu uident᷑. .. in¬
comp̃hensibilia ingenio nr̃o: ttinerario quodã debemꝰ
condempnare iuditio: ut creaturã serpentiũ. uenena¬
tiq alicuiꝰ animantis: quippe qͥ homines qua ratione
singła queq sint facta. intelligẽ adhuc ꝙ scire ñ possumꝰ.
Sic gͦ ⁊ ĩscͥpt᷑is diuinis ñ facile rep̃hendamꝰ aliqͥd:
qͦd ĩtellig̾e ñ possumꝰ. St̃ enĩ plurima qͤ ñ nr̃o ĩgemo
metienda st̃: s eraltitudine diuine dispositionis
⁊ u̾ba st̃ estimanda. Pone enĩ. sñ p̃iuditio tamen
in ali displic̾e: qͥa pꝰtea ꝗͣ gͦtauer̃ exeo hoĩes. ĩ cellexer̃

Expanded text:
erit sicut cetera. eo enim loco hoc oportunius disputabitur, erit sicut cetera. eo enim loco hoc oportunius disputabitur, quo hominem ex hoc gustantem inuenimus esse deceptum. interim nihil habemus, quod nunc reprehendere debeamus, etsi rationem scire non possumus. neque enim in hac creatura mundi, si qua nobis difficilia intellectu uidentur et inconprehensibilia ingenio nostro, temerario quodam debemus condemnare iudicio, ut creaturam serpentium uenenatique alicuius animantis, quippe homines qua ratione singula quaeque sint facta intellegere adhuc et scire non possumus. sic ergo et in scripturis diuinis non facile reprehendamus aliquid quod intellegere non possumus; sunt enim plurima quae non nostro ingenio metienda sunt. sed ex altitudine diuinae dispositionis et uerbi sunt aestimanda pone enim, sine praeiudicio tamen oni et mali displicere, quia posteaquam gustauerunt ex eo homines, intellexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ scd̃m imaginẽ dei est. posuit: s eum qͥ scłm corpus.
In corꝑalis em̃: in loco ñ est. Posurt autẽ cũ in ꝑady so
sicut solem in clo: expectantem regnum cȩlorum:
quẽadmodum creitura expectat reuelationẽ filioꝵ
dci. Eĩgo si ꝑadysus est in qua erant erorta uirgultas
indet᷑ ꝑadysus anima ẽc quȩ multiplicat sem̃ acceptũ:
in qua uirtus unaqueq plantat᷑: in qua erat etiam
lignũ uite hoc ẽ sapientia. sic̃ dixit salomon: quia sa¬
pientia ñ de terra exorta est. s de patre. Est enim splen¬
dor lucis ȩt̃nȩ: & imaginatio onĩpotentis gls. Erat
autẽ lignum scientiȩ bomi &. malr: in ꝑadiso. Sic enĩ
habes: quia ꝓduxit deus lignum speciosũ ad aspectũi.
&. bonũ adescam: & lignũ uitȩ in ꝑadyso: ꝙ lignũ
scientiȩ bomi ꝙ mali. Poster iudcamꝰ: utrum &. hoc
lignum speciosum ad aspectum & bonũ ad escam fu¬

Expanded text:
qui secundum imaginem dei est posuit, sed eum qui secundum corpus; qui secundum imaginem dei est posuit, sed eum qui secundum corpus; incorporalis enim in loco non est. posuit autem eum m paradiso sicut solem in caelo expectantem regnum caelorum, quemadmodum creatura expectat reuelationem filiorum dei. ergo si paradisus est in quo erant exorta uirgulta, uidetur paradisus anima esse, quae multiplicat semen acceptum, in qua uirtus unaquaeque plantatur, in qua erat etiam lignum uitae, hoc est sapientia, sicut dixit Solomon quia sapientia non de terra exorta est, sed de patre; est enim splendor lucis aeternae et manatio omnipotentis gloriae. Erat autem lignum scientiae boni et mali in paradiso. sic enim habes, quia produxit deus lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam et lignum uitae in paradiso et lignum scientiae boni et mali. postea uidebimus utrum et hoc lignum speciosum ad aspectum et bonum ad escam fu
Abbreviated transcription (Latin):
rima ligna habens. s ligna fructisera: ligna plena
succi atq uirtutis. De quib dictum ẽ. Exultabunt
omĩa ligna siluarũ. Ligna semꝑ florentia iuiriditate
meritoꝵ: sic̃ illud lignũ quod plantatũ est secus decͦ¬
sus aquarum: cuiꝰ folium ñ defluet: quia totꝰ in eo
fructꝰ exuberat. Hic gͦ ꝑadysus ẽ. Locus autem ciꝰ in
quo ẽ plantatus. uoluptas dicitur. Unde & sc̃s dauid
ait. Ex torrente uoluptatis tue: potabis eos. Legisti enĩ
quia fons ꝓcedit ex eden: qui rigat ꝑadysum. hȩc gͥ¬
scõꝵ ligna quȩ plantata sunt in ꝑadiso. quasi ꝓfluiuio
quodã torrentis sp̃s irrigant᷑: de quo etiam alibi ait. flu¬
minis impetꝰ: letificat ciuitatẽ der: Est aurẽ ciuitas illa
quȩ sursum ẽ ierłm libera: in quadiu̾sa scõꝵ merita
pullularunt. In hoc gͦ ꝑadyso hominẽ deus posuit:
quẽ plasmauit. Intellige iam quia ñ eum hominem

Expanded text:
rima ligna habens, sed ligna fructifera, ligna plena rima ligna habens, sed ligna fructifera, ligna plena suci atque uirtutis, de quibus dictum est: exultabunt omnia ligna siluarum, ligna semper florentia uiriditate meritorum, sicut illud lignum, quod plantatum est secus decursus aquarum, cuius folium non defluet, quia totus in eo fructus exuberat. hic ergo paradisus est. locus autem eius, in quo est plantatus, uoluptas dicitur. unde et sanctus Dauid ait: ei torrente uoluptatis tuae potabis eos. legisti enim quia fons procedit ex Edem, qui rigat paradisum. haec igitur ligna, quae plantata sunt in paradiso, quasi profluuio quodam torrentis spiritus inrigantur. de quo etiam alibi ait: fluminis impetus laetificat ciuitatem dei. est autem ciuitas ilia quae sursum est Hierusalem libera, in qua diuersa sanctorum merita pullularunt. in hoc ergo paradiso hominem deus posuit, quem plasmauit. intellege iam quia non eum hominem
Abbreviated transcription (Latin):
Et si potiuissemꝰ uidere. tam̃ phiberemur aliis intima¬
re. Simul cũ paulus extollere sereuelationũ sublinita¬
te sit ueritꝰ: quantomagis nobis tim̃dum ẽ. id sollicitĩ
indicare. cuiꝰ etiam reuelatio obnoxia sit ꝑiculo:
Non uilem gͥ hune ꝑadisum estimare debcuꝰ: ꝙ ideo
relinquaniꝰ pauli eẽ socretum: Tam̃ qm̃ legimus in ge¬
nesi. a dõ ꝑadysum eẽ plantatum scdm orientem: ꝙ
ibi c̾ẽ positum hominẽ quem plasmauit deus: istiꝰ
ꝑadisi auctorẽ iam possumꝰ inuenire. Quis ẽ enun
qͥ potuit fingere ꝑadysum: nͥ omp̃s deus qui dixit
&. facta sunt: Numquã indigens: eoꝵ que generari
uellet. Ipse gͦ. plantauit ꝑadysum. De quo dicit sa¬
pientia. Omnis plantatio quã ñ plantauit pat̾ meus:
eradicabit᷑. Bona angłoꝵ plantatio: bona scõꝵ. Sc̃i
enim sub ficu & uite dicunt᷑ in illo pacis futuri tem¬
pore: in quib typꝰ est angłoꝵ. Eĩgo ꝑadysus ẽ plu¬

Expanded text:
et, si potuissemus uidere, tamen prohiberemur aliis intimaet, si potuissemus uidere, tamen prohiberemur aliis intimare? simul cum Paulus extollere se reuelationum sublimitate sit ueritus, quanto magis nobis studendum est id non> sollicitius indicare, cuius etiam reuelatio obnoxia sit periculo! non uilem igitur hunc paradisum aestimare debemus, et ideo relinquamus Pauli esse secretum. tamen quoniam legimus in Genesi a deo paradisum esse plantatum secundum orientem et ibi esse positum hominem, quem plasmauit deus, istius paradisi auctorem iam possumus inuenire. quis est enim qui potuit fingere paradisum nisi omnipotens deus, qui dixit et facta sunt, numquam indi-. gens eorum quae generari uellet? ipse ergo plantauit paradisum, de quo dicit sapientia: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus, eradicabitur. bona angelorum plantatio, bona sanctorum; sancti enim sub ficu et uite dicuntur in illo pacis futuri tempore, in quibus typus est angelorum. Ergo paiadisus est plu
Abbreviated transcription (Latin):
E PARADISO ADOrIENDUS
sermo. ñ mediocrem mecũ
nobis uidet᷑ incutere. qͥd nã
sit ꝑadysus. & ubi sit. qua¬
lis ue sit inuestigare: & expli¬
care cupientib: maxime cũ
apłs siue in corpore siue ext̃ corpus nesciat: raptũ se tañi
dicat usq ad ĩtium celum. & rursus. Scio inquit enis¬
modi hominẽ siue in corꝑe siue extͣ corpus nescio deus
scit: qm̃ raptus ẽ in ꝑadisum: & audiuit u̾ba meffabi
lia: quȩ ñ licet homini loqui. ꝓ huiꝰmodi głabor: ꝓ
me autẽ ñ głabor. nͥ in infirmitatib meis. Si enm
uoluero głari ñ ero stultus: nã uerttatẽ dico. Ergo si hu¬
ĩmodi ꝑadysus ẽ ut cum solus paulus. ant uix aliqͥs
pauli similis cum in uita degeret uidere potuerit:
idem tam̃ siue in corꝑe sine extra corpꝰ indertt. merin¬
nisse ñ possit: audierit tam̃ u̾ba quib phibitus sit
uulgare quod audierat: quo tandẽ modo nos padysi
situm poterimꝰ absoluere: quẽ nec indere potuimꝰ:

Expanded text:
e paradiso adoriendus sermo non mediocrem aestum nobis uidetur incutere quidnam sit paradisus et ubi sit qualisue sit inuestigare et explicare cupientibus, maxime cum apostolus siue in corpore siue extra corpus nesciat, raptum se tamen dicat usque ad tertium caelum. et rursus scio inquit eiusmodi hominem, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, quoniam raptus est in paradisumi loqui. pro huiusmodi gloriabor, pro - me autem non gloriabor nisi in infirmitatibus meis. si enim uoluero gloriari, non ero stultus; nam ueritatem dico. ergo si huiusmodi paradisus est, ut eum solus Paulus aut uix aliquis Pauli similis, cum in uita degeret, uidere potuerit, idem tamen, siue in corpore siue extra corpus uiderit, meminisse non possit, audierit tamen uerba, quibus prohibitus sit uulgare quod audierat, quo tandem modo nos paradisi situm poterimus absoluere, quem nec uidere potuimus
Abbreviated transcription (Latin):
postea gr̃a ꝑ penitentiã delictoꝵ in homnus rediret
affectum: ꝙ fragilitatis sue consciꝰ. quod tam facile a
diumoꝵ mandatoꝵ serie deuiando trepidauerit. tã¬
quã clauum animȩ fluctuantis mandata gelestia ti
recepit anussum. ñ sibi aliqͥd usurpans gr̃e qd̃ reuer¬
tatur: Nunc quȩ sit illa tatio consideremꝰ: quid sit

Expanded text:
hominis rediret affectum et fragilitatis suae conscius, quod tam facile a diuinorum mandatorum serie deuiando trepidauerit, tamquam clauum animae fluctuantis mandata caelestia timrecepit amissum et sibi aliquid usurpans gratiae quod reuertit? nunc quae sit illa ratio consi
Abbreviated transcription (Latin):
ut uł beneficio reuocaret᷑ a ꝓditionis affectu: simul ut
dũ mali reuincunt᷑ ꝓdesset omib. Lon enĩ consisteret
peccatũ si urt̃dictio ñ fuisset. N on consistente aut̃ pecca¬
to: ñ solum malicia. s etiã uirtꝰ fortase ñ ceͣt: quȩ nͥ ali¬
qua malicie fuissent semina. uł subsistere uł eminere

Expanded text:
ut uel beneficio reuocaretur a proditionis affectu, simul ut ut uel beneficio reuocaretur a proditionis affectu, simul ut dum alii reuincuntur, prodesset omnibus. non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset; non consistente autem peccato non solum malitia, sed etiam uirtus fortasse non esset, quae nisi aliqua malitiae f
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Ꝙ ideo nec ꝓditurũ debuit p̃terire. ut adũte¬
rent omnes quod in electione etiã ꝓditoris sui ser̃¬
uandoꝵ omnnium insigne p̃tendit. nec in eo lesusẽ
uł adam quii mandatũ accepit. uł udas quia elect.
ẽ. Non enĩ necessitatẽ deus. uł illi p̾uaricationis. uel
huic ꝓditionis imposuit: quia uterq si quod acceꝑat
om̃s credituros sciebat: & tam̃ ait. Non ueni nͥ ad oues
ꝑditas domus isrł. Ergo ñ in mandante culpa ẽ: s in
p̃uaricante peccatũ ẽ. . quod in dõ fuit. ostendit omibꝰ
quod omines uoluit liberare. Nec tam̃ dico quia p̃uarics¬
tionẽ nesciebat furturã: inmo qͥa sciebat assero.S non
ideo ꝑeuntis ꝓditoris muidiã in se debuit diriuare: ut
ascriberet᷑ deo quod uterq sit lapsus. Nunc aũ uterq
redarguit᷑. atq recominicit᷑. quia & illemandatũ ne
laberet᷑ accepit: & hic etiã in apostolatꝰ munꝰ adscitus ẽ.

Expanded text:
tatem. Et ideo nec proditurum debuit praeterire; ut advertetatem. Et ideo nec proditurum debuit praeterire; ut adverterent omnes, quod in electione etiam proditoris sui servandorum omnium insigne praetendit, nec in eo laesus est vel Adam, quia mandatum accepit, vel Judas, quia electus est. Non enim necessitatem Deus vel illi praevaricationis, vel huic proditionis imposuit, quia uterque si quod acceperat, udaeos omnes credituros sciebat, et tamen ait: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Ergo non in mandante culpa est, sed in praevaricante peccatum est. Et quod in Deo fuit, ostendit omnibus quod omnes voluit liberare. Nec tamen dico quia praevaricationem nesciebat futuram, immo quia sciebat assero: sed non ideo pereuntis proditoris invidiam in se debuit derivare, ut ascriberetur Deo, quod uterque sit lapsus. Nunc autem uterque redarguitur, atque reconvincitur; quia et ille mandatum ne laberetur accepit et hic etiam in apostolatus munus adscitus est,