comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cinna & marius & silla. & alii tales nec
finita finire uolerunt sed magis do luit
exorta. quam cui quam nocere uoluit t̃¬
minata: Interhaec om̃a exin ipso initio
imperiisui. nonquieuit iustissimis. & mi¬
sericor dissimis legibus aduersus impios
laboranti ecclesiae subuenire. quam ua¬
lens. Hereti cus fauens arrianiis ueh em̃¬
ter ad flixerat. cuius eccłȩ semem brũ ee
magis quam interris regnare gaudebat
Simulacra gentium ubiq euertenda pre¬
cepit: satis intellegens nõterrena namȩ¬
ra indemoniorum. sed indi ueri eẽ. posi¬
ta potes tate. Quid autem fuit eius religi¬
osa humilitate mirabilius. quando inte¬
saloni censium. grauissimum scaelus. cui
lam epĩs intercedentibus promiserat in¬
dulgentiam. tum ultu quorundam qui
ei quo erebant uindicare conpulsus. &
ecclesi astica choert us disciplina. sicegit
penitentiã utimperatoriã. celsitudinẽ
proillo populus orans. magis fler& uidendo

Expanded text:
Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire uoluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quando in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo
Abbreviated transcription (Latin):
quecumq: in eos iaciebantur concitatis si¬
me raperet. uerum etiam ipsorum tela in
eorum corpora retorquer&. Vnde& poeta
claudianus quamuis xpĩ nomine alienus :
in eius tamen laudib dixit omnium dilec
to cuimilitat &her. & coniurati ueniunt
ad clas sicauenti. Uictor autem sicut cre¬
diderat & predixerat. iouis simulacra.
quetiduersus cum fuerant. nescio quibus
ritibus uelut consocrata & in alpib cons¬
tituta deposuit : corumq: fulmna. qđ
aurea fuissent iocantib quod illa l&itia
ꝑmittebat cursorib & seabeis fulminari
uelledicentib Hilariter benigneq: dona¬
uit in imicorum suorum lilios. quos non
ipsius ius su. sedbelli abstulerunt impecũ
&iam nondum xp̃ianos ad cłam confugi¬
entes. xp̃ianos occasione fieri uolue
rit: & xpiana caritate dilexerit. nec
priuauit rebus. & auxit honorib Iinemi¬
nem post uictoriam priuatas inimicitia s.
ualere permisit. Bella ciuilia nonsicut

Expanded text:
quaecumque in eos iaciebantur concitatissiquaecumque in eos iaciebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Unde et poeta Claudianus, quamuis a Christi nomine alienus, in eius tamen laudibus dixit: O nimium dilecte Deo, cui — militat aether, Et coniurati ueniunt ad classica uenti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Iouis simulacra, quae aduersus eum fuerant nescio quibus ritibus uelut consecrata et in Alpibus constituta, deposuit, eorumque fulmina, quod aurea fuissent, iocantibus quod illa laetitia permittebat cursoribus et se ab eis fulminari uelle dicentibus hilariter benigneque donauit. Inimicorum suorum filios, quos, non ipsius iussu, etiam nondum christianos ad ecclesiam confugientes, christianos hac occasione fieri voluit, et christiana charitate dilexit; nec privavit rebus, et auxit honoribus. In neminem post victoriam privatas inimicitias valere permisit. Bella civilia, non sicut
Abbreviated transcription (Latin):
terribilẽ facer& ille successus : hic inan¬
gustus curarũ suarum non est lapsus ad
curiositates sacrilegas atquinlicitas. sed
adioħm inȩgrpti heremo constitutum. quȩ
dĩ seruum ꝓph&andi spũ preditum fama
crebres cente didicerat misit. atq ab co
nuntium uictoriȩ certis simum accepit
mox trranni maximi extinctor ualen¬
tini anum puerum imperi sui partibus.
unde fugatus fuerat. cuminis ericor dissima ue¬
neratiome restituit: eoque siue ꝑ insidias. siue
aliquo pacto uelcasu ꝓ ximi extincto. alium
trrannum eugenium quiin illius imperatoris
locum non legitime fuerat subrogatus. ac¬
ceptorur sus ꝓph&ico responso. fidecertus
oppressit: contra cuius robustis simum exer¬
citum magis orando quamferiendo pug¬
nauit: Milites nob quiaderant r&uler̃:
extorsa sibi es se demanibus quȩcũq: iacu¬
ltibantur . cumtheo dosii partib: in aduer¬
sarios uehemens uentus ir&. & non solũ

Expanded text:
terribilem faceret ille successus, hic in anterribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque ab eo nuntium uictoriae certissimum accepit. Mox tyranni Maximi extinctor Valentinianum puerum imperii sui partibus, unde fugatus fuerat, cum misericordissima ueneratione restituit, eoque siue per insidias siue quo alio pacto uel casu proxime extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit. Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum
Abbreviated transcription (Latin):
debeat esse xpĩanus. Iouinianum multoci¬
tius quamiulianum abstulitꝰ gratianum:
ferro trrannico ꝑmisit interimi Longe
quidem mitius : quã magnum pompcium
colentem. uelut romanos deos: Nam ille
uindiciri acãtone ñpotuit. quemciuilis
belli quodam modo heredem reliquerat:
Isteautem quamuis piȩ animȩ solaciata¬
lia non requirant: atheodosio uindicatꝰ ÷
que mregni participem fecerat. cum par¬
uulum haber& fratrom auidior fide soci¬
uerum &iam posteius mortem pul sumabeiꝰ
interfectorema ximo. ualentimanũ eius
paruulum fratrem. in sui partes imperii
tam quã xp̃i anus excepit. pupillum pat̃ no
custodiuit effectu. quendestitutũ omnib
opibus nullo negotio posset auferre sila¬
tius regnandi cupiditate magis quambe¬
ne faciendi tarditite fraglaret. Vndepo¬
tius eum. seruata eius imperitoria digni¬
tate sus ceptum: ipsa humanitate & gra¬
tia consolatus est  Deindecum maximum

Expanded text:
debeat esse Christianus: Iouianum multo cidebeat esse Christianus: Iouianum multo citius quam Iulianum abstulit; Gratianum ferro tyrannico permisit interimi, longe quidem mitius quam magnum Pompeium colentem uelut Romanos deos. Nam ille uindicari a Catone non potuit, quem ciuilis belli quodam modo heredem reliquerat; iste autem, quamuis piae animae solacia talia non requirant, a Theodosio uindicatus est; quem regni participem fecerat, cum paruulum haberet et fratrem, auidior fidae sociuerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum
Abbreviated transcription (Latin):
postea re ipsa futuros. cũid quod ex pectamꝰ
eum crederent ꝓpter ȩternam uitã colen¬
dum. has sublimitates & regna terrena ex¬
istimarent posse nominem consequi niside¬
monib supplicet: quod hi sp̃s intalib multum
ualerent: constantinum imperatorem. non
supplicantem demonibus sed ipsum uerũ dm̃
colentem. tantis terrenis. impleuit munerib:
quanta optare nullus auder&: Cui &iam con¬
dere ciuitatem romano imperio sociams ue¬
lut ipsius rome filiam: sed sinealiquode no¬
num templo simula croq conces sit. Diuim¬
perauit: uniuersum orben romanum unus
augustus tenuit & defendit: in amminis tran¬
dis & gerendis bellis uictoriosis simꝰ fuit:
intrrannis opprim̃dis peromã prospera¬
tus .ẽ. grandeuus ȩgritudine & senec tute
defunctus . ẽ. filios impecantes reliquid:
Sedrursus neimperator quis quã ideo xp̃i¬
anus . e&. ut felicitatẽ constantini mere¬
re&ur. cum ꝓpter uitam &ernam quis que

Expanded text:
postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus postea re ipsa futuros, cum id quod expectamus eum crederent propter aeternam uitam colendum, has sublimitates et regna terrena existimarent posse neminem consequi, nisi daemonibus supplicet, quod hi spiritus in talibus multum ualerent, Constantinum imperatorem non supplicantem daemonibus, sed ipsum uerum Deum colentem tantis terrenis inpleuit muneribus, quanta optare nullus auderet; cui etiam condere ciuitatem Romano imperio sociam, uelut ipsius Romae -filiam, sed sine aliquo daemonum templo simulacroque concessit. Diu imperauit, uniuersum orbem Romanum unus Augustus tenuit et defendit; in administrandis et gerendis bellis uictoriosissimus fuit, in tyrannis obprimendis per omnia prosperatus est; grandaeuus aegritudine et senectute defunctus est, filios imperantes reliquit. Sed rursus ne imperator quisquam ideo Christianus esset, ut felicitatem Constantini mereretur, cum propter uitam aeternam quisque
Abbreviated transcription (Latin):
latandum maiestati eius famulã faciunt
sidm̃ timent. diligunt colunt: siplus.
Amant illud regnum ubi nontiment habe¬
reconsortes: sttardius uindicant. facile
ignoscunt. sieandemn uindictam ꝓneces¬
sitate regendȩ tuendeque ręi publicȩ non
prosaturandis inimicitiarum odiisex erunt
sieandem ueniam non adpunitatem iniqͥ¬
tatis. sed adspem correctionis indulgent
si quod aspere coguntur plerũq decerne¬
re. misericordiȩ lenitate & benficiorum
largitate conpensant si luxdua tanto cis .e.
castigatior. quanto posset eẽ. libcrior
sinalunt cupiditatib prauis quam quibus¬
libet gentibus imperare. Et si hȩcomnia
faciunt non propter ardorem in anis glo¬
riȩ. sed propter caritate felicitatis eternȩ
si pro suis peccatis: humilitatis & miserati¬
onis & orationis. sacrificium dõ suo uero.
immolare non neglegunt : tales xp̃ianos
imperator es dicimꝰ . ex̃. felices. interim spe

Expanded text:
latandum maiestati eius famulam faciunt; latandum maiestati eius famulam faciunt; si Deum timent diligunt colunt; si plus amant illud regnum, ubi non timent habere consortes; si tardius uindicant, facile ignoscunt; si eandem uindictam pro necessitate regendae tuendaeque rei publicae, non pro saturandis inimicitiarum odiis exerunt; si eandem ueniam non ad inpunitatem iniquitatis, sed ad spem correctionis indulgent; si, quod aspere coguntur plerumque decernere, misericordiae lenitate et beneficiorum largitate conpensant; si luxuria tanto eis est castigatior, quanto posset esse liberior; si malunt cupiditatibus prauis quam quibuslibet gentibus imperare et si haec omnia faciunt non propter ardorem inanis gloriae, sed propter caritatem felicitatis aeternae; si pro suis peccatis humilitatis et miserationis et orationis sacrificium Deo suo uero immolare non neglegunt. Tales Christianos imperatores dicimus esse felices interim spe,
Abbreviated transcription (Latin):
musuu a mons trauit. ut abhis qui non ꝑuica
citer contendunt. sed prudenter ad tendunt
Net propter p̃sentes neces sitates. uera reli¬
gio descratur & magis eternȩ uitȩ. fidelis¬
sima expectatione teneatur: Nequeenim¬
nos xpianos quosdim imperatores. id cofe¬
lices dicimꝰ: qua uel diutius imperarunt. uł
imperantes filios morte placida reliq̃r̃.
uel hostes republiae domuerunt. ułinimi¬
cos ciues aduersus seinsurgentes. & cauere
&opprimere potuerunt: Hȩc & alia uitae
huius erum nosȩ. uel munera. uel solatia.
quidam &iam cultores denonum accipe¬
reneruerunt : qui non ꝑtinent ad regnũ
dĩ quoꝑtinent isti. & hoc ipsius miscđi
factum est. Neabillo ista quin eum crede¬
rent. uł ut summa bona desiderarent: sed
felices eos dicimus suuste imperarent. sun¬
ter linguas sublimiter honorantium & ob¬
sequia nimis humiliter salutantium non
extolluntur. & se homines meminerunt
si suampotestatẽ addi cultum maximedi¬

Expanded text:
a monstrauit, ut ab his qui non peruicaciter a monstrauit, ut ab his qui non peruicaciter caciter contendunt, sed prudenter adtendunt, nec propter praesentes necessitates uera religio deseratur, et magis aeternae uitae fidelissima expectatione teneatur. CAPUnos Christianos quosdam imperatores ideo felices dicimus, quia uel diutius imperarunt uel imperantes filios morte placida reliquerunt, uel hostes rei publicae domuerunt uel inimicos ciues aduersus se insurgentes et cauere obprimere potuerunt. Haec et alia uitae huius aerumnosae uel munera uel solacia quidam etiam cultores daemonum accipere meruerunt, qui non pertinent ad regnum Dei, quo pertinent isti; et hoc ipsius misericordia factum est, ne ab illo ista qui in eum crederent uelut summa bona desiderarent. Sed felices eos dicimus, si iuste imperant, si inter linguas sublimiter honorantium et obsequia nimis humiliter salutantium non extolluntur, et se homines esse meminerunt; si suam potestatem ad Dei cultum maxime di
Abbreviated transcription (Latin):
batur. uinci omnino non posset ab eis. quita¬
lia dus romanis sacra non facerent. nec fieri
a quo quã permitterent &nonagunt mi¬
set in ruptione: barbarica grauionb dignos
mores hominum castigare. indignationẽ
suam tanta mansu&udine temperatuit. ut
illum primo faceret mirabiliter uinci. ne
ad infirmorum animos cuertendos. gloria
daretur dȩmonib quib cum supplica re
constabat. Deinde abhis barbaris. roma
caperetur : qui contra omnem consuetudinẽ
gestorum ante bellorum. ad loca scã confu¬
gientes. xp̃iane religionis reuerentia
tuerentur. Ipsisq demonib: atq: impioꝵ
sacrificiorum ritib: dequib: ille. sumpserat.
sicaduersarentur nomini xp̃iano ut longe
atrocius bellum cũco quã cum hominibus
gerere uiderentur: Itauerus dñs gubna¬
torq rerum & romanos. cũ miscđa flagel¬
lauit: & tam incredibiliter uictis suppli¬
catorib de monum. nec sane saluti rerum
presentium necessaria eẽ sacrificia illa¬

Expanded text:
batur, uinci omnino non posset ab eis, qui tabatur, uinci omnino non posset ab eis, qui talia dis Bomanis sacra non facerent nec fieri a quoquam permitterent. Et non agunt miset inruptione barbarica grauiora <pati> dignos mores hominum castigare, indignationem suam tanta mansuetudine temperauit, ut illum primo faceret mirabiliter uinci, ne ad infirmorum animos euertendos gloria daretur daemonibus, quibus eum supplicare constabat; deinde ab his barbaris Roma caperetur, qui contra omnem consuetudinem gestorum ante bellorum ad loca sancta confugientes Christianae religionis reuerentia tuerentur ipsisque daemonibus adque inpiorum sacrificiorum ritibus, de quibus ille praesumserat, sic aduersarentur nomine Christiano, ut longe atrocius bellum cum eis quam cum hominibus gerere uiderentur; ita uerus dominus gubernatorque rerum et Romanos cum misericordia flagellauit, et tam incredibiliter uictis supplicatoribus daemonum nec saluti rerum praesentium necessaria esse sacrificia ill
Abbreviated transcription (Latin):
titutus. romanis ceruicib: inminer& : uno
diȩ tanta celeritate sicuictus .ẽ. ut neano
quidem nondicam extincto sed uulnerato
romanorum multo amplius quãcentum
milium prosterneretur eius exercitus.
atq: ipsemox captus poena debita neca¬
retur. Namsiille tamimpius cumtantis
& tamimpiis copiis romam fuis s& ingres¬
sus. cui peꝑcis set. quib: honorem locis
timer&. cuius non sanguinem fusum. cuius
pudicitiam uell& intactam: quas autẽ
isti produis suis uoces haberent quanta in¬
sultatione iactarent. quodideo illeuias s&
ideo tanta potus set. quia cotidianis sacri¬
ficus placabat. atq inuitabat deos. quod
romanos facere xpiana religio non sinebat
nam ꝓpinquante iamillo his locis ubi nutu
sũmemaiestatis obpressus ẽ. cum eus fama
ubiq: crebrescer&. nob apud carthaginem
dicebatur. hoccredere. spargere. iacta re
paganos. quod illediis amicis ꝓtegentibus et
opitulantib quib immolare cotidie fere¬

Expanded text:
titutus Romanis ceruicibus inmineret, uno titutus Romanis ceruicibus inmineret, uno die tanta celeritate sic uictus est, ut ne uno quidem non dicam extincto, sed uulnerato Romanorum multo amplius quam centum milium prosterneretur eius exercitus adque ipse mox captus poena debita necaretur. Nam si ille tam inpius cum tantis et tam inpiis copiis Romam fuisset ingressus. cui pepercisset? quibus locis timeret? cuius non sanguinem fusum, cuius pudicitiam uellet intactam? Quas autem isti pro dis suis uoces haberent, quanta insultatione iactarent, quod ille ideo uicisset, ideo tanta potuisset, quia cottidianis sacrificiis placabat adque inuitabat deos, quod Romanos facere Christiana religio non sinebat? Nam propinquante iam illo his locis, ubi nutu summae maiestatis obpressus est, cum eius fama ubique crebresceret, nobis aput Carthaginem dicebatur, hoc credere spargere iactare paganos, quod ille dis amicis protegentibus et opitulantibus, quibus immolare cottidie fere
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃am religione proter uissime insili¬
unt exclamantes. quod supsa non essec
& uetere ritu numina colerent. Iamro¬
mana illa uir tute quea diuuante miste
& bellona tanta cęleriter bella confecit.
Id quoq cderine finir&ur : Rocolant igi¬
tur qui relegerunt. quamdiuturna bel¬
la quam uarus euentis. quamluc tuosis
cladibus a ueteribus sint gesta rom inis
sicut solet orbterrũ uelut procellosissi¬
mum pelagus. uaria talium malorum tẽ¬
pestate iactari. et quodnolunt aliquando
fateuitur. Nec insanis aduersus dm̃ lin¬
guis se interimant : & decipiant inperitos
Quod tam̃ nr̃a memoria. recentis simo tem¬
poreds̃ mirabiliter. & miscricor diter fecit
non cum gratiarum actione cõmemorant.
sed quantum in ipsis ẽ. omnium sifieri potẽs
hominum obliuione sepelireconantur: qđ
a nob̵ sitacebitur. simłt erimus ingrati
Cũ radagisus rex gothorum . agmine
ingerti. &mani iam in urbis uicinia cons¬

Expanded text:
in nostram religionem proteruissime insiliin nostram religionem proteruissime insiliunt, exclamantes, quod, si ipsa non esset et uetere ritu numina colerentur, iam Romana illa uirtute, quae adiuuante Marte et Bellona tanta celeriter bella confecit, id quoque celerrime finiretur. Recolant igitur qui legerunt, quam diuturna bella, quam uariis euentis, quam luctuosis cladibus a ueteribus sint gesta Romanis, sicut solet orbis terrarum uelut procellosissimum pelagus uaria talium malorum tempestate iactari, et quod nolunt aliquando fateantur, nec insanis aduersus Deum linguis se interimant et decipiant inperitosQuod tamen nostra memoria recentissimo tempore Deus mirabiliter et misericorditer fecit, non cum gratiarum actione commemorant, sed, quantum in ipsis est, omnium si- fieri potest hominum obliuione sepelire conantur; quod a nobis si tacebitur, similiter erimus ingrati. Cum Radagaisus, rex Gothorum, agmine ingenti et inmani iam in Urbis uicinia cons
Abbreviated transcription (Latin):
malum : Nam quintus eiannus finon dedit
sed bellum punicum scđm cũma ximis detri¬
mentis. & calamitate rapublicȩ ꝑ annos
decem &octo romanas uires ox tenuauit.
& pene consumpsit : Duobus prelus: ferme
septua ginta romanorũ milia ceciderunt
Bellum punicum : primum ꝑuiginti & tres
annos ꝑactum est Bellum mitridaticum
quadraginta. Ac nequis quam arbitret᷑
rudimenta romanorum fuisse fortiora
adbella citius ꝑ agenda : superiorib tẽpo¬
ribus multum in omni uirtute laudatis.
bellum samniticum annis tractatum est
ferme quinquaginta. in quo bello ita ro¬
mani uicti sunt ut subiugum &iã mitte¬
rentur: Sed quia non diligebant głam
ꝓpter iustitiam. sed iustitiam propter
gloriam diligere uidebantur: pacem
factam. fedusq: ruperunt. H ec ideo com¬
memoro qm̃ multi preceritarũ rerũ ig¬
nari. quidam &iam dissimulatores suae
scientiȩ si temporib xp̃ianis aliquod
bellum paulo diutius trahiuident: ilico

Expanded text:
malum; nam quintus annus ei finem dedit. malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicum secundum cum maximis detrimentis et calamitate rei publicae per annos decem et octo Romanas uires extenuauit et paene consumsit; duobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti et tres annos peractum est; bellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme quinquaginta; in quo bello ita Romani uicti sunt, ut sub iugum etiam mitterentur. Sed quia non diligebant gloriam propter iustitiam, sed iustitiam propter gloriam diligere uidebantur, pacem factam foedusque ruperunt. Haec ideo commemoro, quoniam multi praeteritarum rerum ignari, quidam etiam dissimulatores suae scientiae, si temporibus Christianis aliquod bellum paulo diutius trahi uident, ilico
Abbreviated transcription (Latin):
Hlac planeds̃ unus &uerus regit & guber¬
nat utplacet. Et sioccultis causis. numqͥd
sicut in eius arbitrio .ẽ. iustoq iudicio &
misericordia ud adit rere. uł consolarige¬
nus humanum ut aliacitius. alia tardius
finiantur : Bellum piratarum a pompeio :
bellum punicum tercium abscipione. in¬
credibili celeritite temporis breuitate
confecta sunt: Bellum quoq fugitiuorum
gladiatorum. quamuis multis romanis
ducib & duob: consulib uictis. italiaque
horribiliter contrita. atqueuastata: tertio
tamen anno. post multam consũptã consũ¬
matum est. Picentes m arsi. & peligni gentes
non extere seditalice: post diuturnam & de¬
uotissimam. subromanoiugo seruitutem
in libertate caput crigere temptauerunt.
iammultis nationib: romano imperio subiu¬
gatis. deletaq: carthagine. in quoitalico.
belleomanis sepis simeuictis ubi & duo consules
perierunt. & alii nobilis simisenatores Non
diuturno tamen tẽpore traciatum .ẽ. hoc

Expanded text:
Haec plane Deus unus et uerus regit et guberHaec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquidsicut in eius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
singulos. uł &iam reb in singulis plures p̃¬
posucrunt : ipse&iam regnum sinecultueoꝵ
perquorum cultum sasti ragnas secredider
sic &iam hominib: quimario ipsega iocȩ¬
sari quiauqusio ipse &neroni. Quiues¬
pasianis uel patri uel filio suauis simisim¬
peritorib: ipse & domitiano crudelis simo.
Et neꝑ singulos irȩ necessesit : quicons¬
tantino xp̃iano ipsea postate iulia no
cuius egregiam indolem de coepit aredomi¬
nandi sacriloga & detestanda curiositas.
cuius uanis deditus oraculis erat. quando
fretus securitate uictoriȩ. niues quibus
uictus neces sarius portabat᷑ incendit:
Deinde feruide instans in modicis ausib
& moxmerito teneritatis occisus. in locis
hostibus egenum reliquid exercitum
ut aliter inde nonpos set euadi. nisi contra
illud auspicium di termini. dequo supe¬
riore libro diximus romani imperuter¬
mini uouerentur: Ces sit enim terminus
ds neces sitati: qui noncesserat ioui

Expanded text:
singulos, uel etiam rebus singulis plures prsingulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues, quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui.
Abbreviated transcription (Latin):
dis preces fundens Quȩ cumita sint : non¬
tribuam dindiregni atq imperii potestatẽ
nisi dõuero quidat felicitatem in regno
cȩlorum solis piis. regnum uero terrenum
etpus &impus sicut ei placet. cui nihil
iniuste placet : Quamuis enu aliquid
dixerimus quod aꝑtum nobis esscuoluit:
cam̃ multum .ẽ. ad nos etualide superat
uires nr̃as. hominum occulta discutere.
& liquido ex amine merita duudicare
regnorum Illeigitur unꝰ uerus ds̃ qui nec
iudicio. nec adiutorio deserit genus huma¬
num : quando uoluit. & quantum uoluit
romanis regnum dedit. quidedit as sy¬
rus uł &iamꝑsis. a quib: solis duos deos
coliunum bonum alterũ malum continent
littere istorum. ut taceam depapulo hebreo
dequo iam dixi quantũ satis uisum .ẽ. qui
preter unum dm̃ Non coluit & quandoreg¬
nauit: Quiergo ꝑsis dedit segetes sine
cultu dex seg&iȩ. qui aliadona terrarum
sinecultu tot deorum. quos isti reb singulis

Expanded text:
dis preces fundens. Cdis preces fundens. Ctribuamus dandi regni adque imperii potestatem nisi Deo uero, qui dat felicitatem in regno caelorum solis piis; regnum uero terrenum et piis et inpiis. sicut ei placet, cui nihil iniuste placet. Quamuis enim aliquid dixerimus, quod apertum nobis esse uoluit: tamen multum est ad nos et ualde superat uires nostras hominum occulta discutere et liquido examine merita diiudicare regnorum. Ille igitur unus uerus Deus, qui nec iudicio nec adiutorio deserit genus humanum, quando uoluit et quantum uoluit Romanis regnum dedit; qui dedit Assyriis, uel etiam Persis, a quibus solos duos deos coli, unum bonum, alterum malum, continent litterae istorum; ut taceam de populo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes humane gloriȩ seruiunt : Lic&
enimista gloria delicata mulier nonsit:
inflata tam̃ .ẽ. et multum in anitis habet
Vnđ nonei digne seruit soliditas quȩdam
firmitasq uirtutũ : utnihil ꝓuideat pro¬
uidentia. niħ distribuat iustitia. nihilto¬
leret fortitudo. niħ tẽperantia moder&
nisiunde placeatur. hominib: &ueñtose
gloriȩ seruiatur. necilli seabista feditate
defenderint: quicũ aliena sꝑnant iudicia
uelut gloriȩ contẽptores sibi sapientes ui¬
dentur et sibi placent Nameoꝵ uirtus
sitamen ulla.ẽ. aliomodo quodã humane¬
subditur liudi : Neque enim ipse qui sibi pla¬
cet homonon.ẽ. Quiautẽ uera pietite. indm̃
quem diligit credat & sperat: plusintendit
inea. in quib sibidis plic&. quã in ea siqua
in illo sunt. quȩ non tamipsi quã ueritatipla¬
cent: Nequeid tribuit. unđiam potest pla¬
cere : nisi eius miscđȩ cui metuit displicẽre
Dehis sanatis gratia sagens: deillis sanan¬

Expanded text:
uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet uirtutes humanae gloriae seruiunt. Licet enim ipsa gloria delicata mulier non sit, inflata tamen est et multum inanitatis habet. Unde non ei digne seruit soliditas quaedam firmitasque uirtutum, ut nihil prouideat prouidentia, nihil distribuat iustitia, nihil toleret fortitudo, nihil temperantia moderetur, nisi unde placeatur hominibus et uentosae gloriae seruiatur. Nec illi se ab ista foeditate defenderint, qui, cum aliena spernant iudicia uelut gloriae contemtores, sibi sapientes uidentur et sibi placent. Nam eorum uirtus, si tamen ulla est, alio modo quodam humansubditur laudi; neque enim ipse, qui sibi placet, homo non est. Qui autem uera pietate in Deum, quem diligit, credit et sperat, plus intendit in ea, quibus sibi displicet, quam in ea, si qua in illo sunt, quae non tam ipsi quam ueritati placent; neque id tribuit, unde iam potest placere, nisi eius misericordiae, cui metuit displicere; de his sanatis gratias agens, de illis sanan
Abbreviated transcription (Latin):
titias corporalib cõnodis neces sarias:
Nulli faciat iniuriam : necoffensis legib
uoluptas uiuere secura nom pos sit : Porti¬
tudini iubeat: ut sidolor corpori accide¬
rit qui non conpellat inmortẽ teneatdo¬
minam suam. id .ẽ. uoluptatom fortiter in a¬
nimi cogitatione. ut pristinarum dilitiar
suarum recordatione. mitiget p̃sentis do¬
loris aculeos lemperantię iubeit: ut tan¬
tum cupiat. alim̃toꝵ . & siqua delectant. ne
ꝑ inmoderatiomem noxiam aliquidualitudi¬
nem turbet. & uoluptas quã &iam incorporis
sanitatem epicurcima ximamponunt gra¬
uiter offendatur : Itauir tutes cũtota
suȩgloriȩ dignitate: tamquã imperiosȩ
cuidam. et in honeste mulier culȩ seruient
uoluptati. Nihil hac pictũ dicunt. eẽ ig¬
nominiosius & deformius & quodminus
ferrebonorum pos sit aspectus: &uerũ di¬
cunt : sed non existimo satis debiti. decoris
.eẽ. picturam: sietiam talis fingatur ubi

Expanded text:
citias corporalibus commodis necessarias, citias corporalibus commodis necessarias, nulli faciat iniuriam, ne offensis legibus uoluptas uiuere secura non possit; fortitudini iubeat. ut, si dolor corpori accesserit, qui non conpellat in mortem, teneat dominam suam, id est uoluptatem, fortiter in animi cogitatione, ut per pristinarum deliciarum suarum recordationem mitiget praesentis doloris aculeos; temperantiae iubeat, ut tantum capiat alimentorum etsi qua delectant, ne per inmoderationem noxium aliquid ualetudinem turbet et uoluptas, quam etiam in corporis sanitate Epicurei maximam ponunt, grauiter offendatur. Ita uirtutes cum tota suae gloria dignitatis tamquam imperiosae cuidam et inhonestae mulierculae seruient uoluptati. Nihil hac pictura dicunt esse ignominiosius et deformius et quod minus ferre bonorum possit aspectus; et uerum dicunt. Sed non existimo satis debiti decoris esse picturam, si etiam talis fingatur, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑfectionemiustitie: qualis . ẽ illorum
scõrum angeloꝵ societas cui senituntur
aptare: Quantũ libet autẽ laudetur atq
predicetur uirtus. quȩ sine uera pietate
seruit hominũ gloriȩ: nequa quã scõr um
exiguis initis comparanda .ẽ. quoꝵ spes
posita ẽ. ingratia et miscđa ueridĩ: Solent¬
philo sophi. qui finem boni humani in ipsa
uirtute constituunt : ad ingerendum pu¬
dorem. quib damphilo sophis quiuirtutes
quidem ꝓbant. sed etis uoluptatis corpora¬
lis finem etiuntur. &illam ꝑseipsam putant
ad pecendun. Istas ꝓpteristã:. tabulam quan¬
damuermmis pingere : ubi uoluptas in sella
regali. quasi delicata quedam regina considat
cique uirtutes famulȩ subiciantur. obser¬
uantes eius nutum ut faciant quod illis in¬
perauerit: que prudentiȩ iubeat ut uigi¬
lanter inquirat: Quomodo uoluptas reg¬
net & saluasit Iustitiȩ iubeat ut pres tet
beneficia: que potest ad conparandas ami¬

Expanded text:
ad perfectionem justitiae, qualis est in illorum ad perfectionem justitiae, qualis est in illorum sanctorum Angelorum societate, cui se nituntur aptare. Quantumlibet autem laudetur atque praedicetur virtus, quae sine vera pietate servit hominum gloriae, nequaquam sanctorum exiguis initiis comparanda est, quorum spes posita est in gratia et miseriphilosophi, qui finem boni humani in ipsa uirtute constituunt, ad ingerendum pudorem quibusdam philosophis. qui uirtutes quidem probant, sed eas uoluptatis corporalis fine metiuntur et illam per se ipsam putant adpetendam. istas propter ipsam, tabulam quandam uerbis pingere, ubi uoluptas in sella regali quasi delicata quaedam regina considat, eique uirtutes famulae subiciantur, obseruantes eius nutum, ut faciant quod illa imperauerit, quae prudentiae iubeat, ut uigilanter inquirat, quo modo uoluptas regnet et salua sit; iustitiae iubeat, ut praestet beneficia quae potest ad conparandas ami
Abbreviated transcription (Latin):
nos scđmn quandim formam terrenȩ ciuitãs
bonos ad iuuerit. ad tanti imperiigłam com¬
sequendam. Potest tamen & alia causa. eẽ. la¬
tentior ꝓpter diuersa merita generis hu¬
mani dõmagis nota quamnobis: dũ illud
const& inter omnes ueraciter pios. neminẽ
sincuera pi&ate id .ẽ. ueridĩ uero cultu. uerã
posse habere uirtutem. nec eamueram. eẽ. qnđo
glouiȩ seruit humane Costam̃ quiciuesñs.
ciuitatis eternę quȩ insicris latteris nr̃is dr̃
ciuitas di : utiliores. ec̃. terrenȩ ciuitati. qnđo
habent uirtutem uel ipsam quamsinec ipsam:
Illi autem quiuera pietate p̃diti beneuiuunt
si habent scientiam. regendi populos: niħ.ẽ.
felicius reb humanis. quamsidõ miscrante
habent potestatem: Tales autem homines uir¬
tutes suas quantas cumq: in hacuita poss̃
habere non tribuunt nusi gratiȩdĩ: quod eas
uolentib petentib credentib dederit.
Simulq intellegunt. Quantum si bi desit

Expanded text:
nos secundum quandam formam terrenae ciuitatis nos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita generis humani, Deo magis nota quam nobis, dum illud constet inter omnes ueraciter pios, neminem sine uera pietate, id est ueri Dei uero cultu, ueram posse habere uirtutem, nec eam ueram esse, quando gloriae seruit humanae; eos tamen, qui ciues non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scifelicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines virtutes suas, quantascumque in hac vita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas volentibus, credentibus, petentibus dederit; simulque intelligunt, quantum sibi desit
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriȩ: tales quidem romani fuerunt
Nonenim cura existimationis amis sado¬
minationis cupiditate: caruerunt: Multos
tales fuis sȩ ꝓdit historia: sed huiuis uitusũ¬
mitatem & quasi arcem quandamnero cȩsir
primus obtinuit. cuius fuit tanta luxu¬
ries. ut nihil abeo putaretur uirile metuen¬
dum: tanta crudelitas ut miħ molle habere
creder&ur. sines cir&: &iã talib Tamendo¬
minandi potestas. nondatur. nisi sumidi
ꝓuidentia: quando res humanas iudicit
talib dominis dignas. Aꝑtedehacre uox
diuina ẽ. loquentedi sapientia Permere¬
ges regnant. & trranni ꝑme tenent trã
Sed netrranni nonpessimiatq in ꝓbireges.
seduetere nomine fortes dicti ex istim̃tur
Vndeait urgłs Pars mihi pacis erit: dex¬
tram tetigis se trranni Aꝑtis simealiolo¬
co dedõ dictum᷑: quia regnare facit homi¬
nem hrpocritem ꝓpter ꝑuersitatẽ populi:
Quamobrem quamuis ut potui satis exposu¬
erim quacaus ads̃ unusuerus & iustus. roma¬

Expanded text:
luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit, cuius fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei prouidentia, quando res humanas iudicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re uox diuina est loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruersitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Roma
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nona peritur humano: Quicquidenim
fecerit  oculos hominũ. quoglȩ contep¬
tor appareat. ad maiorem laudem . hoc . ẽ.
ad maiorem glam facere sicredat : non ẽ.
unde sesuspicantium sensib: aliter eẽ. quam
suspicantur ostendat: sed qui contẽpnit
iudicia laudantium: contẽpnit &iam sus¬
picantium temeritatem: Quorum tam̃ siuere.
bonus ẽ. contepnit salutẽ: qm̃ tantȩ ius aiti¬
tiȩ .ẽ. quidespũdi aurtutes hab&. utetiam.
ipsos diligat inimicos. & ita diligat ut sua
sores ułdetractores uelit correctos habere
consortes. non int̃rena patria sed suꝑna
Inlaudatorib aut̃ suis quauis parui pendat.
quod eum laudant: non tam̃ paruipendit qđ
amant. nec eos uult fallere laudantes. ne de.¬
cipiat diligentes. Ideoq instit ardenter:
ut potius ille laudetur a quo hab& homo
quicquidineo iure laudatur Quiautem¬
gloriȩ contemptor dominationis .e. a uiđ
bestias superat. siue cradelitatis uitus. siue

Expanded text:
autem non aperitur humano. Quidquid enim autem non aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si credatur, non est unde se suspicantium sensibus aliter esse, quam suspicantur, ostendat. Sed qui contemnit iudicia laudantium, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autemgloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue
Abbreviated transcription (Latin):
sane inter cupiditatẽ huma negłȩ: & cupi¬
ditatẽ dominatiois: Nam licet procliuesit
ut quihumana gła nimium delectat᷑: &iã
dominari ardenter affect&: attam̃ quiue¬
ramlicet. humanarũ laudũ głam concupis¬
cunt. dant operam bene iudicantib ñ displi¬
cere: Sunt enimmulta inmorib bona deqͥb
multi benedicant: quãuisea multi non habe¬
ant Percaibona morũnitunt᷑ ad głam. &im¬
perium ͤ dominatimẽ: dequib ait salustius:
sedilla uerauia nititur: Quis quis aut̃ sine
cupiditate glȩ. quaueretur homo beneiudi¬
cantib displicere. dominari . atq imperare
desiderat: &iã ꝑ iꝑtissima scelera querit
plerumq obtinerequod diligit. Pro indequi
głam concupiscit: autuera uia nitt᷑. autceste.
dolis atque fallatus contendit. uolens bonꝰ
uideri eẽ. quod non .ẽ. &ideo uir tutes ha¬
benti magna uirtus .ẽ. contẽpnere głam.
quia contẽptuscius in conspec iudĩ ẽ: Iudicio

Expanded text:
sane inter cupiditatem humanae gloriae et cupisane inter cupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter adfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio
Abbreviated transcription (Latin):
retur: proinde ꝑ illudimperiam latũ tam¬
Nam diuturnum uiroꝵ que tantoꝵ uir¬
tutib p̃clarum atq gloriosum & illorum
intentioni. merces quã querebant . ẽ. red¬
dita: & nob ꝓposita necessariȩ cõmoniti¬
onis exempla Vtsiuir tutes quarũ iste
uttumq sunt similes. qua sistiꝓciuitatis
terrenȩ gloria tenuerunt: ꝓdĩ glorio¬
sissima ciuitate non tenuerimꝰ. pudor e
pũguam᷑ si tenuerimꝰ suꝑbia Nextollam̃:
ones huius tẽporis ad futurã głam q̃re
uelabitur in nob Adhumanã uerogłam
p̃sentisq temporis: satis digna uita ȩsti¬
occider̃: reuelan te testam̃to nouo quod
inuetere uelatũ fuit. utnon ꝓt̾renis &tẽ¬
por alib beneficus quȩ diuina ꝓuidentia
ꝑmixtebonis malisq concedit. sed pro
&erna uita muneribq ꝑpetuis. & ipsius
suꝑnȩ ciuitatis societate colatur. dsunus
& uerus rectis sime istorumgłȩ donatisuN
nis uitus. datorem ueregloriȩ & ciuitatis

Expanded text:
retur? Proinde per illud imperium tam latum tamretur? Proinde per illud imperium tam latum tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus praeclarum adque gloriosum et illorum intentioni merces quam quaerebant est reddita, et nobis proposita necessariae commonitionis exempla, ut, si uirtutes, quutcumque sunt similes, quas isti pro civitatis terrenae gloria tenuerunt, pro Dei gloriosissima civitate non tenuerimus, pudore pungamur; si tenuerimus, superbia non extollamur: ones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestiocciderunt, reuelante testamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, nis uitiis datorem uerae gloriae et ciuitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate non potus sediuelli. ibiq insua
pauꝑtate priuatum manere maluis se.
Namillud quodrem publicam. id est rem
populi. rompatriȩ. rem communem. cum ha¬
berent opulentis simam atqueditissimam.
sic ipsi in suis domib pauperes erant. ut qui¬
dameorum. qui iambis ex consul fuis set
exilix senatu hominũ pauperum peller&ur
notationecensoria. qđ decẽ pondo sirgeNT
inuasis habere conꝑtus . ẽ. Itaidem ipsĩ
pauperes erant. quorũ triũphis publicũ
ditabatur xerarium: Nonn com̃s xp̃iani
qui ex cellentiore proposito diuitias suas
illis om̃a cõmunia: Intellegunt senulla abhoc
uentilari oportere iactantia. id faciendo
ꝓobtinenda societate angłoꝵ. cũ pene tale
aliquidilli fecerint. ꝓconseruanda gła ro¬
manorum: Haec & alia siqua huius modi
repperiuntur. in lit teris eoꝵ. quando sic
innotescerent. quando tanta fama pre¬
dica rentur. nisi romanum imperium longȩ
lite por rectum magnificis successib iuge¬

Expanded text:
ciuitate non potuisse deuelli ibique in sua ciuitate non potuisse deuelli ibique in sua paupertate priuatum manere maluisse? Nam illud quod rem publicam, id est rem populi, rem patriae, rem communem, cum haberent opulentissimam adque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant, ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes Christiani, qui excellentiore proposito diuitias suas illis omnia communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere iactantia, id faciendo pro obtinenda societate angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum? Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum, quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis successibus auge
Abbreviated transcription (Latin):
homo passus qualia profide quãꝑnitio¬
sis simis inmicis debebat passus . ẽ. reguł:
quomodo seautẽ audebit extollere. de
uoluntariȩ̃ pauꝑtate xp̃ianus. ut huius
uitȩ peregrinationis ex peditior ambul&
uiam que ꝑducit ad patrim. ubiuere
diuitiȩ ds̃ ipse .ẽ. cum audiat uł legat
lucium. ualerium qui insuo defunctus. ẽ.
consulatu. usque adeo fuisse pauperem.
ut nummis a populo conlatis. eius sepul¬
tura cura retur. audiat ułlegat. quintiũ
cinnatum. cum iuͦi. iugera possider&.
& ea suis manib: coler&. ab aritro. cẽ. ab¬
ductum. utdictator fieret. maior utique
honore quam consul. uictisque hostibus
ingentem głam consecutum. in eadem pauꝑ¬
tate mansisse. Aut quid semagnum fecis se
predicabit quinullo p̃mio mundi huius
fuerit ab&ernȩillius patriȩ societate se¬
ductus. cum fabricium didicerit. tantis
munerib prstrogis eprrotarum ꝓmissa
etiam quarta pirte regni. aromana

Expanded text:
homo passus, qualia pro fide quam perniciohomo passus, qualia pro fide quam perniciosissimis inimicis debebat passus est Regulus? Quo modo se audebit extollere de uoluntaria paupertate Christianus, ut in huius uitae peregrinatione expeditior ambulet uiam, quae perducit ad patriam, ubi uerae diuitiae Deus ipse est, cum audiat uel legat Lucium Valerium, qui in suo defunctus est consulatu, usque adeo fuisse pauperem, ut nummis a populo conlatis eius sepultura curaretur? audiat uel legat Quintium Cincinnatum, cum quattuor iugera possideret et ea suis manibus coleret, ab aratro esse adductum, ut dictator fieret, maior utique honore quam consul, uictisque hostibus ingentem gloriam consecutum in eadem paupertate mansisse? Aut quid se magnum fecisse praedicabit, qui nullo praemio mundi huius fuerit ab aeternae illius patriae societate seductus, cum Fabricium didicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam quarta parte regni, a Romana
Abbreviated transcription (Latin):
nuntio ꝑturbatus absceder&. atqueita
dedicationis głam collaga eius conseq r&.
Ita contep̃sit ut eum pici& iamin sepultum
iuberet. sicineius corde obitatis dolorim
głȩ cupidita s uicerat. quid magnum se
nȩ patriȩ. dediuersis liberant᷑ & colli¬
guntur errorib fecissẽ dicturus ẽ Cui
dñs desepultura patrisui sollicito. Ait.
sequereme. sinemortuos sepelire mortuos
suos: Simartus regulds necrudelis si¬
mos hostes iurando falleret. ad eos
ab ipsa roma reuersus .ẽ. qm̃sicut roma¬
nis eum tenere uolentib respondis se
fertur. postea quama fris seruierat.
dignitatẽ. illic honesticiuis habere pi
posset eumq: casthaginenses. qm̃ contra
eos in romano senatu egerat grauis simis
supplicus necauerunt: quicruciatus suNt
ꝓfideillius patriȩ contempnendi. ad cuuis
beatitudinem fides ipsa ꝑducit: autquidre¬
tribuetur dño proomnib: quȩ retribuit.
Si profidequeilli debetur. talia fuerit

Expanded text:
nuntio perturbatus abscederet adque ita nuntio perturbatus abscederet adque ita dedicationis gloriam collega eius consequeretur, ita contemsit, ut eum etiam proici insepultum iuberet sic in eius corde orbitatis dolorem gloriae cupiditas uicerat: quid magnum se ernae patriae de diuersis liberantur et colliguntur erroribus, fecisse dicturus est, cui Dominus de sepultura patris sui sollicito ait: Sequere me et sine mortuos sepelire mortuos suos? Si Marcus Regulus, ne crudelissimos hostes iurando falleret, ad eos ab ipsa Roma reuersus est, quoniam, sicut Romanis eum tenere uolentibus respondisse fertur, postea quam Afris seruierat, dignitatem illic honesti ciuis habere non posset, eumque Cartheos in Romano senatu egerat, gravissimis suppliciis necaverunt: qui cruciatus non sunt pro fide illius patriae contemnendi, ad cujus beatitudinem fides ipsa tribuetur Domino pro omnibus quae retribuit, si pro fide quae illi debetur talia fuerit