comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. & utique sub repit aliquid in
hoc loco infirmitatis. &iam bene con¬
fligenti siuc hostibus talib uictis sub¬
ditisque dominanti. Unde si non faci¬
le operatigne. cer te laudabili locuti¬
one autuo latili cogitatione peccetur:
& ideo quam diu uitus imperatur plena
pax non .e. quia & illa quȩ resiftunt
peri culoso debellantur p̃lio & illa q̃
uic ta sunt Nondum securo trium¬
fantur otio. sed adhuc sollicito pre¬
muntur imperio. Inhisergo tẽptatio¬
nibus de quibus omnib: indiuinis do¬
quuis breuiter dictũ . E. Num quid
nontẽptatio . e. uita humana super
terram. quisita uiuere sep̃ sumat.
utdiceredo dimit tenob debita nr̃a
neces se non habeat. nisi homo elatus.
nec uero magnus. sed in flatus actumiđ.
cui ꝑ iustitiam resifat qui gratiam lar¬
gitur humilibus: ꝓpter quod scriptũ ẽ:
Os̃ suꝑbis resifcit: humilibus autẽ dat
gratiam. Hic itaq in uno quoq iustitia
est: ut oboe dienti ds homini. anitrius

Expanded text:
ratur; et utique subrepit aliquid in ratur; et utique subrepit aliquid in hoc loco infirmitatis etiam bene confligenti siue hostibus talibus uictis subditisque dominanti, unde si non facili operatione, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, periculoso debellantur proelio, et illa, quae uicta sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur imperio. In his ergo tentationibus, de quibus omnibus in diuinis eloquiis breuiter dictum est: Numquid non tentatio est uterram ? quis ita vivere se praesumat, ut dicere Deo, Dimitte nobis debita nostra, non necesse habeat, nisi homo elatus? Nec vero magnus, sed inflatus ac tumidus, cui per justitiam resistit qui gratiam largitur humilibus. Propter quod scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Hic itaque in unoquoque justitia est, ut obedienti Deus homini, animus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem: & in aeter num erit cum illo ꝑ
speciem: s edhic siue illa cominunuis siue
nr̃a ꝓpria talis est pax: ut solatium
miseriȩ sit potius quã beatitudinis gau¬
dium. Ipsa quoq: nr̃a iustitia. quãuis ue¬
ra sit ꝓpter uerum boni fine adque
refertur : tam̃ tanta .ẽ. in hac uita
ut potius remissione peccatorum con¬
st& quã ꝑfectione uir tutum: Testis . ẽ.
oratio totius ciuitatis dĩ. quȩ peregri¬
natur in terris ꝑ omnia quippe mem¬
bra sua clamat addm̃ Dimit tenob̾
debita nr̃a. sicut & nos dimit timus
debitorib nris N ec ꝓcis. ẽ. efficax
hȩc oratio. quorum fides sina operib
mortua .ẽ: sed peis quorum fides ꝑ
dilectionem operatur: qui auero quidan dõ
subdita. in hac. tam̃ conditione mortali.
& corpore corruptibili quod ad grauat
animam. non ꝑ fecte uitus imperat ra¬
tio: ideo neces saria .ẽ. iustis oratio.
Nampro fecto quam quã imperetur.
nequaquam sine conflictu uitus impe¬

Expanded text:
per fidem et in aeternum erit cum illo per per fidem et in aeternum erit cum illo per speciem. Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iustitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut potius remissione peccatorum constet quam perfectione uirtutum. Testis est oratio totius ciuitatis Dei, quae peregrinatur in terris. Per omnia quippe membra sua clamat ad Deum: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Nec pro eis est efficax haec oratio, quorum fides sine operibus mortua est; sed pro eis, quorum fides per dilectionem operatur. Quia enim Deo quidem subdita, in hac tamen condicione mortali et corpore corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis talis oratio. Nam profecto quamquam imperetur, nequaquam sine conflictu uitiis impe
Abbreviated transcription (Latin):
miser igitur populus. abisto alienatꝰ dõ
diligit tamm &i am ipsequandã
pacem suam non in probanda: qua qui¬
dem non hab& infine. quia non ea be¬
ne utitur ante finem. Hanc aute utin¬
terim habeat in hac uita &iam nr̃i in
ter est: qm̃ quã diu ꝑmixte sunt. ciuita¬
tes. utimur & nos pace babilonis. ex qua
ita ꝑfiden populus di liberatus. ut
apud hanc interim peregrin&: Propter
quod & apłs ammonuit eccłam utora¬
r& proregibus cius atq sublimius
addens & dicens. ut qui& am & tran¬
quillam uitam agamus communipie¬
tate & caritatt:. & propheta hiere¬
mias cumpopulo dĩ ueteri p̃nuntiar&
captiuitatem. & diuinitus imperar&
ut oboedienter irent inbabr̃ loniam.
dõ suo &iam ista patientia seruientes:
monuit & ipse ut orar&ur ꝓilla diceis
quia in eius .e. pace pa xur̃a: utiq interm
temporalis. quȩ bonis malisq: cõmunis. ẽ.¬
Pax autem nr̃apropria. & hic . ẽ. cumdõ

Expanded text:
Miser igitur populus ab isto alienatus Deo. Miser igitur populus ab isto alienatus Deo. Diligit tamen etiam ipse quandam pacem suam non inprobandam, quam quidem non habebit in fine, quia non ea bene utitur ante finem. Hanc autem ut interim habeat in hac uita, etiam nostri terest; quoniam, quamdiu permixtae sunt ambae ciuitates, utimur et nos pace Babylonis; ex qua ita per fidem populus Dei liberatur, ut aput hanc interim peregrinetur. Propter quod et apostolus admonuit ecclesiam, ut oraret pro regibus eius adque sublimibus, addens et dicens: Ut quietam et tranquillam uitam agamus cum omni pietate et caritate, et propheta Hieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuinitus imperaret, ut oboedienter irent in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuit et ipse ut oraretur pro illa dicens: Quia in eius est pace pax uestra, utique interim temporalis, quae bonis malisque communis ePax autem nostra propria et hic est cum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
atque uitiorum potest . cẽ. mens domi¬
na ueridi nescia. neceius imperia& sub¬
iugata. sed uitio sissi mis denonibus
corrum pentibus ꝓstituta Proinde
uirtutes quas habere sibi uidetur.
ꝑquas imperat corpori & uitus. ad qđ¬
libet adipiscendum uł tenendum retule¬
rit nisi addm̃ &iam ipsa uitia sunt po¬
tius quam uir tutes. Nam lic& aquib¬
dam tunc uere atque honeste putent᷑
eẽ. uir tutes. cum referuntur ad seipsas.
N ec propter aliud expetuntur. &iam
tunc inflate ac suꝑbesunt. &ideo
non uir tutes seduitia iudicanda sunt
Sicut enim non est a carne sed suꝑ car¬
nem quod carnẽ facit uiuere: sic ñ . ẽ.
ab homine sed suꝑ hominem qđ hominẽ
facit beate uiuere nec solum hominẽ.
sed &iam quam lib& potes tatem uirtu¬
tanq caelestem: quꝗ circa ut uita sarnis¬
anima. est ita beata uita hominis. ds̃ . ẽ.
Dequo dicunt sacre litterȩ hebreorum
beatus popuł cuius .e. dns ds̃ ipsius:

Expanded text:
adque uitiorum potest esse mens domiadque uitiorum potest esse mens domina ueri Dei nescia nec eius imperio subiugata, sed uitiosissimis daemonibus corrumpentibus prostituta? Proinde uirtutes, quas habere sibi uidetur, per quas imperat corpori et uitiis, ad quodlibet adipiscendum uel tenendum rettulerit nisi ad Deum, etiam ipsae uitia sunt potius quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae putentur esse uirtutes, cum referuntur ad se ipsas nec propter aliud expetuntur: etiam tunc inflatae ac superbae sunt, et ideo non uirtutes, sed uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet potestatem uirtutemque caelestem. anima est, ita beata uita hominis Deus est, de quo dicunt sacrae litterae Hebraeorum: Beatus populus, cuius est Dominus Deus ipsius.
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ. rem publicam : quã diuman& qualis¬
cumq rationalis multitudinis coetusrerũ
quas diligit concordi cõmunione sociatꝰ.
Quod autẽ deisto populo & dasta repub¬
lica dixi : hoc deatheniensium uł quoꝵ¬
cũq grecorum hoc de aegrptiorum. hoc
deilla priore babilone as siriorum quando
in rebus publicis suis imperia uel parua
uł magna tenuerunt & dealia qua cũq
aliarũ getium inuellegar dixis se
atque sensis se Generuliter quippeciui¬
tas impiorum cuin onimperat ds̃. oboe¬
dienti sibi ut sacrificium non offerat
nisi tantũ modo sibi. & ꝑhoc inilla &a
nimꝰ corpori. ratioq uitus recte ac fi¬
deliter imper& : car& ustitię ueritate
Quã lib& enim uideatur animꝰ cor pori.
& ratio uitus laudabiliter imperare :
sidõ animus & ratio ipsa non seruit. si¬
cut ibi ec̃. seruiendum Ipsed s̃ p̃cepit.
nullomodo corporiratio. ui tus que
rec te imperat. N am qualis corporis

Expanded text:
esse rem publicam, quamdiu manet qualisesse rem publicam, quamdiu manet qualiscumque rationalis multitudinis coetus, rerum quas diligit concordi communione sociatus. Quod autem de isto populo et de ista re publica dixi, hoc de Atheniensium uel quorumcumque Graecorum, hoc de Aegyptiorum, hoc de illa priore Babylone Assyriorum, quando in rebus publicis suis imperia uel parua uel magna tenuerunt, et de alia quacumque aliarum gentium intellegar dixisse adque sensisse. Generaliter quippe ciuitas inpiorum, cui non imperat Deus oboedienti sibi, ut sacrificium non offerat nisi tantummodo sibi, et per hoc in illa et animus corpori ratioque uitiis recte ac fideliter imperet, caret iustitiae ueritateQuamlibet enim uideatur animus corpori et ratio uitiis laudabiliter imperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinis rationalis. rerum quas
diligit concordi cõmunione sociatus
ꝓfecto utuideatur qualis quisq popuł
sit. illa sunt intuenda quaediligit: quȩ¬
cũq tam̃ diligat. sicoetus e multitudi¬
nis non pecorum sed rationalium creatura¬
rum. & torum quadiligit ͤ cordi cõmuni¬
one sociatus .e. Non absur depopulus
nuncupatur. tanto utiq melior quanto
inmelioribus. tantoq deterior quanto . ẽ.
inditerioribus concors. Scđm istam de¬
finitionem nr̃am romanus populus po¬
pulus e & reseius sine dubitatione
res publica. Quid autem primi.s tempo¬
ribus suis quidu sequentibus populus
ille dilexerit: & quibus morib: ad cru¬
entissimas seditioes. atque inde ad so¬
cialia atque ciuilia bella ꝑueniens. ipsa
concordiam quȩ salus .e. quod ãmodo
populi ruperit atque corruperit: testatͥ
historia dequa in p̃codentib libris multa
posuimus Nec ideo tamen ud ipsum
non et̃. populum uel eius rẽ dixerim Non

Expanded text:
multitudinis rationalis rerum quas multitudinis rationalis rerum quas diligit concordi communione sociatus\', profecto, ut uideatur qualis quisque populus sit, illa sunt intuenda, quae diligit. Quaecumque tamen diligat, si coetus est multitudinis non pecorum, sed rationalium creaturarum et eorum quae diligit concordi communione sociatus est, non absurde populus nuncupatur; tanto utique melior, quanto in melioribus, tantoque deterior, quanto est in deterioribus concors. Secundum istam definitionem nostram Romanus populus populus est et res eius sine dubitatione res publica. Quid autem primis temporibus suis quidue sequentibus populus ille dilexerit et quibus moribus ad cruentissimas seditiones adque inde ad socialia adque ciuilia bella perueniens ipsam concordiam, quae salus est quodam modo populi, ruperit adque corruperit, testatur historia; de qua in praecedentibus libris multa posuimus. Nec ideo tamen uel ipsum non esse populum uel eius rem dixerim non
Abbreviated transcription (Latin):
diuina: Ex quibus quantum satis uisũ ẽ.
non nulla ꝓtulimꝰ & huiciam operia sp¬
simus: qua propter ubinon .e. ista ius¬
titia ut scđn suam gratiam ciuitatiobe¬
dienti ds̃ imper& unus & sũmꝰ necuiquã
sacrific& nisi tantum sibi. & ꝑ hoc in
omnib hominib ad eandẽ tiuitatẽ
petentibus atque oboedientib do anim
&iam corpori atque ratio uitus ordine
legitimo fideliter imper& utquẽ ãmo¬
dum iustus unus. ita quietus coetus popu¬
lus que iustorũ uiuat exfide que o pe¬
ratur ꝑ dilectionem qua homo diligit
dm̃ sicut diligendus .c. ds. & proximũ
sicut scipsum. U biergo non .e. ista ius¬
titia: profecto non .e. coetus hominũ
iuris consensũ &utilitatis cõmunione
sociatus : Quod sinon .e. utiq: popuł
non .ẽ: Siuer& ẽ. hȩc populi definino:
ergo nec res publica .ẽ. quia res populi
non .ẽ. ubuipsepopulus non ẽ: si autẽ
modo udut sidicatur. popuł .ẽ. coctus

Expanded text:
diuina; ex quibus quantum satis uisum est, diuina; ex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iam . operi adspersimus. Quapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnibus hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo animus etiam corpori adque ratio uitiis ordine legitimo fideliter imperet; ut, quem ad modum iustus unus, ita coetus populusque iustorum uiuat ex fide, quae operatur per dilectionem, qua homo diligit Deum, sicut diligendus est Deus, et proximum sicut semet ipsum, — ubi ergo non est ista iustitia, profecto non est coetus hominum iuris consensu et utilitatis communione . sociatus. Quod si non est, utique populus non est si uera est haec populi definitio. Ergo nec res publica est, quia res populi non est, ubi ipse populus non est. modo, uelut si dicatur: Topulus est coetus
Abbreviated transcription (Latin):
hac dispuratione mea ponere quibus
luce clarius appar&. Nulli omnino nisi
tantũ sibi dm̃ uerũ & sumu uoluisse sacri¬
ficari. Ete hoc unũ breuiter: immo gran¬
diter minaciter. seduera citer dictum
ab illodõ. quemtam excellentẽ eorum
doctis simi p̃dicant: audiatur.timeat᷑
impleatur: neinoboedientes eradicatio
consequatur: sacrificans inquit dus era¬
dicabitur: nisi dñotantã: Nonquo ra
eggeat alicuius: sed quia nob expedit
ut res eius simus. Huic enim canitur
insacris litteris hębreorum: Dixidñq
Huius autom p̃claris simũ atq obtimum
sacrificium nos ipsisum hoc .ẽ. ciuitas
tius : cuius re mysterium celebramꝰ obla¬
tionibus nr̃is. quae fidelib note sunt sicut
in libris p̃fidentib disputauimus.
Cessaturas inin uictimas. qua sinumbra
futuri offerebant iude & unum sacri¬
ficium gentes a solis ortu usq ad occa sĩ
sicut iam fieri cernius oblaturas. ꝓpro¬
phetas hebreos oracula increpuere

Expanded text:
hac disputatione mea ponere, quibus hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. Huic enim canitur in sacris litteris Hebraeorum: Dixi DomiHuius autem praechuissimum adque optimum sacrificium nos ipsi sumus, hoc est ciuitas eius, cuius rei mysterium celebramus oblationibus nostris, quae fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. Cessaturas enim uictimas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere
Abbreviated transcription (Latin):
mis terrersq: spĩtibus quo sistedicit
imnimos. uel minores. nesacrificetat
.ex. proceptum. quia &ipsi inscripturis¬
scĩs dicti sunt di. non hebreorũ sedgen¬
tium. Quod cuideiter in psalmo lxx
taree istis quidem demonis ꝓhibitũ. ee¬
calestibus autẽ uel omnib uł aliquib
sacrificati . eẽ pmissum: mox addidit
nisi solidño Id .ẽ. nisidño tantu. ne forte
.cc̃. quispiam. Cui. sacrificandũ put&:
quod nonita. eẽ. intellegendũ inscrip¬
turis grecis facillime reppcritur: dsĩgit᷑
hebreoum cuitamagnum tantos eiam
iste philo sophus ꝑ hib& testimoniumle¬
gom dedit hebreo populo suo. hebrco
sermone conscriptam non obscuram&
in cognitam. sedomnib iam gotibus
diffamatam. Inqua loge scriptum .e.
Cacrificans dus era dicabitur. insĩ dñotan¬
tum. Quidopus .e. in hacciꝰ lage eiusq
ꝓphetis. dehacre multa ꝑquirere imio
non ꝑquirere. Non eumobstrusa uelra¬
ra sunt sed a ꝑta et crebra. colligere & in

Expanded text:
mis terrenisque spiritibus, quos iste dicit mis terrenisque spiritibus, quos iste dicit minimos uel minores, ne sacrificetur esse praeceptum quia sanctis dicti sunt dii, non Hebraeorum, sed gentium; quod evidenter in Psalmo Septtaret istis quidem daemoniis prohibitum, caelestibus autem uel omnibus uel aliquibus sacrificari esse permissum, mox addidit: Nisi Domino soli, id est nisi Domino tantum; ne forte esse quispiam, cui sacrificandum putet; quod non ita esse intellegendum in scripturis Graecis facillime reperitur. Deus igitur Hebraeorum, cui tam magnum tantus etiam iste philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, Hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus iam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et crebra colligere et in
Abbreviated transcription (Latin):
Sedin xp̃ianis tantum errat aut tantũ
calumniatur: quantũ uolunt dęmones
quos opinantur deos qua sicui quam
difficilesit recolere quaeturpia qua
dedccora. erga deorum obsequia
intheatris agebantur & tenpbs. & ad¬
tendere qualogantur. dicantur. audi¬
antur inecclesus. ueldõ uero quid uiffe¬
ratur & hinc intellogere ubi edificiũ
& ubiruina fit morum: quis autem
huic drett uel inspirauit nisi diabo¬
licos sp̃s tamuanum aꝑtumq mñdaciũ
quod demones abhehreis coli phibitos
reuereantur potius quamoderint xpi¬
ani sededs ille quam colucrunt sapien¬
tes hebreorum: &iam glestib scĩsin
gelis & uir tutibus di. quos beatissi¬
mos tãquam ciues in hacperegrina¬
tione mortaliueneram & amami sacr¬
ficaruetat. intoͥnans in lege sua qua
dedit hebreopopulo suo et ualde mina¬
citer dicens: sacrificans dus. eridicabir:
& nequis quam putar& demonib pessi¬

Expanded text:
Sed in Christianis tantum errat aut tantum Sed in Christianis tantum errat aut tantum calumniatur, quantum uolunt daemones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab Hebraeis coli prohibitos reuereantur potius, quam oderint Christiani? Sed Deus ille. quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam caelestibus sanctis angelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamquam ciues in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessi
Abbreviated transcription (Latin):
inquit & du precipiunt: & in superiorib
osten dimus quem ammodum animad¬
uertere ad dm̃ monent. & illum colere
ubique imperant. Uerum indocti &im¬
piȩnaturȩ. quibus uere fatum non con¬
ces sit abdus dona obtinere. neq habere
iouis inmortalis notionem. non audien¬
tes & deos & diuinos uiros: deos quidẽ
om̃s recu sauerunt: prohibitos autem
demones & hos non odisse sed reuereri
Dm̃ autẽ simulantes colere. ea sola ꝑquȩ̨
ds̃ ad oratur non agunt. Nam ds̃
quidem ut pote omnium pater nullus
indig&. sed nob̾ .e. ds̃ Bene cum cumꝑ
iustitiam & caftitatem aliasq uirtutes
adoramus. ipsam uitam p̃cen ad ipsũ
facientes ꝑ imitationen & inquisttionẽ
deipso In quisitio enim purgat inquit.
imqͣtio deificat affectionen ad ipsum
operando: benequide. predicauit dm
patrem & quibus sit colendus moribus
dixit. quibus p̃ceptis ꝓphetici libri
pleisunt hebroorum: quando scorum
uita siue uituperatur siue laudatur.

Expanded text:
inquit, et di praecipiunt et in superioribus inquit, et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, quem ad modum animum aduertere ad Deum monent et illum colere ubique imperant. Verum indocti et inpiae naturae, quibus uere fatum non concessit ab dis dona obtinere neque habere Iouis inmortalis notionem, non audientes et deos et diuinos uiros deos quidem omnes recusauerunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed reuereri. Deum autem simulantes colere, ea sola, per quae Deus adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget; sed nobis est bene, cum eum per iustitiam et castitatem aliasque uirtutes adoramus, ipsam uitam precem ad ipsum facientes per\'imitationem et inquisitionem de ipso. Inquisitio enim purgat, inquit; imitatio deificat adfectionem ad ipsum operando.\' Bene quidem praedicauit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeorum, quando sanctorum uita siue imperatur siue laudatur.
Abbreviated transcription (Latin):
perando ista laudando dissentiunt:
profecto eis blasphemantib xpĩanos
noncredunt homines. sirecte ipsi sentiaNt
Sane xp̃m laudans ud por firius. uel hec¬
ate cum dicat eum ipsum fataliter dedis¬
se xp̃i anis. utimplicarentur errors. Cau¬
sas tameneius den sicut putat pandit
erroris: quas antequam ex uerbeiꝰ expo¬
am i prius quacro. si fataliter deđ xp̃s
xp̃i anis erroris implicationem. utrum
uolens annolens dederit: siuolens quo
modo iustus: sinolens quomodo beatus.
sediam causas ipsius audiam erroris
Cunt inquit sp̃s terreni minimi loco quo¬
dãmalorum dęmonum potestati subiec¬
ti: ab his sapientes hebreorum quorum
unus iste &iam iħs fuit. siut audifci
diuina apollinis quae superius dictas:
Abhis ergo hebra demonibus pessimis
& minoribus spiritibus uetabant religio¬
sos. et ipsis uacare prohibebant : Vlene¬
rari autem magis caelestes deos. amplius
autem ueneraridm̃ patrem. Hoc aute

Expanded text:
perando, ista laudando dissentiant: perando, ista laudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam ex uerbis eius exponam, prius quaero, si fataliter dedit Christus Christianis erroris inplicationem, utrum nolens an nolens dederit. Si uolens, quo modo iustus? Si nolens, quo modo beatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni minimi loco quodam malorum daemonum potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum quorum unus iste etiam Iesus fuit, sicut audisti diuina Apollinis, quae superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem,
Abbreviated transcription (Latin):
qui a ita laudant xp̃m. utquis qͥs in cũ
hereticus. qui tantũ modo hominẽ non
saluus .ct̃. non possit. nec istorũm̃ daci¬
loquorum daemonum laquaeos uita re
uel soluere Nos autem neque apollinẽ
ut tuperantem xp̃m: neque hec atepͥos¬
sumꝰ ad probare laudantem. Ille qͥppe
tam quam iniquum xp̃m uult credi quẽ
iudicib recta sentientib dt̃ occi sum:
Ista hominem pus simum sedhomine tantũ:
Una est tamen & illius & huius intentiout
nolint homines ee. xpianos. quia nisi
xp̃i an erunt ab eorum erui potestate
non poterunt. Istruero philosophus
uel potius talib aduersus xp̃ianos
quasi oraculis credunt. prius faciant
sipos sunt. utinter se deipso xp̃o hec ate
atque apollo concordent. cumq aut
ambo contempngit autambo cõ laudent
quod si facere potuissent: niħ ominus
nos et uituperatores & laudatores xp̃i.
fallaces donones uitaremus: Cũuero
eorum dĩ &dea inter se dexp̃o. illeuitu¬

Expanded text:
quia ita laudant Christum, ut, quisquis in eum quia ita laudant Christum, ut, quisquis in eum haereticus, qui tantummodo hominem, non saluus esse non possit nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et huius intentio, ut nolint homines esse Christianos, quia, nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt. Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo conlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorum deus et dea inter se de Christo, ille uitu
Abbreviated transcription (Latin):
ergo dus exosi quia quib faton fuit
nos sedm̃ nec dona abdus accipere his
fataliter dedit isteerrore Implicari.
Ipseuero pius. & incęlum sicut pi c̃cessit
Itaque hunc quidem non blasphemabis
miscreberis aute hominum dementiam ex
co incis facile precepsq periculum:
Quis ita stultus . ẽ. ut non intellegat autab
homine callido. eoq xpianis inimicissi¬
mo hȩc oracula fuisse conficta auti: con¬
silio simili abinpuris dęnonib ista fuis¬
perare xpianos. atquecta sipos sint
inter cludant uiam salutis aternȩ. in qͣ
fit quisq xp̃ianus: suae quippe nocen¬
di astucię mille formi sentiunt non .cẽ.
contrarium sicredatur eis lauda ittibus
xp̃m: Dum tamen credatur &iam uitu¬
perantibus xpĩanos. uttum quiutrumq
crediderit talem xp̃i faciant laudatore
neuelit. eẽ. xpĩanus. ac sic quã uisab
illo laudatus. abistorum tam̃ damonum
dominatueum non liber& xp̃s. Preser tin

Expanded text:
ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit ergo dis exosi, quia, quibus fato non fuit nosse Deum nec dona ab dis accipere, his fataliter dedit iste errore inplicari. Ipse uero pius et in caelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam, ex eo in eis facile praecepsque periculum.\' \' Qui ita stultus est, ut non intellegat aut ab homine callido eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta aut consilio simili ab inpuris daemonibus ista fuisperare Christianos adque ita, si possint, intercludant uiam salutis aeternae, in qua fit quisque Christianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam uituperantibus Christianos; ut eum, qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo laudatus ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet Christus; praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
Apianos uero pollutos inquit & conta mi¬
natos. & errore inplicatos. eẽ. dicunt:
& mulus talibus aduersus cos blas¬
phemus utuntur: Dende subicit uelut
ora cula deorum blasphenantiũ xp̃ia
mortalis anima post corpus utincedit
nosti: a sa pientia autẽ abscisa semper
errat: Viri pietate prestantis simi . ẽ.
illa anima hanccolunt alienã a scucrita¬
te. Deinde post uerba huius quasi ora¬
culi sua ipse conte xens. pussimũ igitur
uirum inquit eum dixit. & eus animam
sicut & aliorum piorum post obitum
inmortalitate dignatam & hancco le¬
re. xp̃ianos ignor antes. Interro gan¬
tib autem inquit. curergo damphatꝰ .ẽ.
oraculo: respondit dea. Corpus. qͣtem
debilitantib tormentis snꝑ oppositũ .ẽ.
anima autem piorum caelesti sedi in sid&.
Illauero anima aliis animab: fatalito
dedit. quib: non annuer̃ deorum dona
obtinere. neq habere iouis inmortalis
agnitionem: errore implicari Propterea

Expanded text:
Christianos uero pollutos, inquit, et contamiChristianos uero pollutos, inquit, et contaminatos et errore inplicatos esse dicunt et multis talibus aduersus eos blasphemiis utuntur.\' Deinde subicit uelut oracula deorum blasphemantium Christinmortalis anima post corpus ut incedit, nosti; a sapientia autem abscisa semper errat. Viri pietate praestantissimi est illa anima; hanc colunt aliena a se ueritate. Deinde post uerba huius quasi oraculi sua ipse contexens: Tiissimum igitur uirum, inquit, eum dixit et eius animam, sicut et aliorum piorum, post obitum inmortalitate dignatam et hanc colere Christianos ignorantes. Interrogantibus autem, inquit: Quur ergo damnatus est? oraculo respondit dea: Corpus quidem debilitantibus tormentis semper obpositum est; anima autem piorum caelesti sedi insidet. Illa uero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non adnuerunt deorum dona obtinere neque habere Iouis inmortalis agnitionem, errore inplicari. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
Indĩ uero inquit generatoron & in regẽ
anteomnia. quem tremit &celũ & t̾ra
atq mare. & infernorum abdita &ipsa
numina ꝑ orrescunt: quorũ lex .e. pat̃
quẽ ualde sci honorant hebrei: tali
oraculo dĩ sui apollinis. porphirius
tãmagnum dm̃ dixit hebreorũ. uteum
& ipsa numina ꝑhorrescant. Cum ergo
ds̃ istedixerit sacrificans dus eradicabit᷑.
miror quod ipse porphirius non ꝑ horru¬
erit & sacrificans dus eradicari non for¬
midauerit: dicit &iam bona philo sophus
ifte de xpo quasi oblitus illius dequa
paulo ante locatisum. Contumeliȩ suȩ.
ut quasi in somnis dueius maledixerint
xp̃o etcuigilantes cũ bonum. eẽ. cogno¬
uerint : digneque laudauerint: deniq
tam quã mirabile aliquid atq incredilile
prolaturus : preter opinionem inquit ꝓ¬
fecto quibus dam uideatur. et. qđ dic¬
turisumus Ap̃m enim du pus simum
pronuntiauerunt & inmortale factu.
& cumbona p̃dicationeai meminerunt

Expanded text:
In Deum uero, inquit, generatorem et in regem In Deum uero, inquit, generatorem et in regem ante omnia, quem tremit et caelum et terra adque mare et infernorum abdita et ipsa numina perhorrescunt; quorum lex est Pater, quem ualde sancti honorant Hebraei. Tali oraculo dei sui Apollinis Porphyrius tam magnum Deum dixit Hebraeorum, ut eum et ipsa numina perhorrescant. Cum ergo Deus iste dixerit: Sacrificans dis eradicabitur, miror quod ipse Porphyrius non perhorruerit et sacrificans dis eradicari non formidauerit. Dicit etiam bona philosophus iste de Christo, quasi oblitus illius, de qua paulo ante locuti sumus, contumeliae suae, aut quasi in somnis di eius maledixerint Christo et euigilantes eum bonum esse cognouerint digneque laudauerint. Denique tamquam mirabile aliquid adque incredibile prolaturus: Traeter opinionem, inquit, profecto quibusdam uideatur esse quod dicturi sumus. Christum enim di piissimum pronuntiauerunt et inmortalem factum et cum bona praedicatione eius meminerunt;
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ubi aiudicib recta sentientib xpm̃
dicit occisum: tãquam illis iuste iudican¬
tibus: Merito sit ille punitus: uiderint
quid de xp̃o uates menda x apollinis
dixerit. atqueste crediderit: aut for¬
tas se uatem quod non dix̃. dixis se
iste ipse confixerit: quã sibi const&
uelipsa or acula interse faciat. conue¬
nire. pofita uidebimnꝰ. Hic tam̃ iudeos
tam quã di susieptor es. rec tedt̃ iudicas¬
sede xp̃o: quod eum morte pessima ex¬
cruciandum eẽ. censuerint. Ositaq
iudeorum cui ꝑ hib& testimonium audi¬
endus fuit dicens: sacrificansdus era¬
dicabitur.: nisidõ tantum. Sed adma¬
ni festiora ueniam: & audiam quã mag¬
num dm̃ dicat . et̃. iud eorum: Ite ad ea
que in terro gauit apollinem. quid melius.
uerbum. se u ratio. anlex. respondit
inquit uersib Hec dicens acdeinde sub¬
iecit apollinis uersus. inquib & ifti sunt
ut quantũ satis .e. indede cerpa:

Expanded text:
nis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum nis, ubi a iudicibus recta sentientibus Christum dicit occisum, tamquam illis iuste iudicantibus merito sit ille punitus. Viderim quid de Christo uates mendax Apollinis dixerit adque iste crediderit aut fortasse uatem, quod non dixit, dixisse iste ipse confinxerit. Quam sibi constet uel ipsa oracula inter se faciat conuenire, postea uidebimus; hic tamen Iudaeos. tamquam Dei susceptores, recte dicit iudicasse de Christo, quod eum morte pessima excruciandum esse censuerint. Deus itaque Iudaeorum, cui perhibet testimonium, audiendus fuit dicens: Sacrificans dis eradicabitur, nisi Domino tantum. Sed ad manifestiora ueniamus et audiamus quam magnum Deum dicat esse Iudaeorum. Item ad ea, quae interrogauit Apollinem, quid melius, uerbum siue ratio an lex: cRespondit, inquit, uersibus haec dicens.\' Ac deinde subicit Apollinis uersus, in quibus et isti sunt, ut quantum satis est inde decerpam:
Abbreviated transcription (Latin):
sa. utipsa uerbaeius que amino duex gre¬
ca lingua in latinam inter p̃tata sunt po¬
nam: Inter roganti in quit quedm̃ placan¬
do. rtuo ca rłpos sit uxore suam a xp̃ia¬
nismo. hȩc ait uersibus apollo : deude¬
deinde uerba uelud a pollinis ista sunt:
forte maggis poteris in aqua in p̃ssis
litteris scribere autadinflans pennas
leues ꝑaera ut a uis uolare: quã pollutȩ
reuoces impiȩ uxoris sensumꝑgat quo
modo uult in anib fallaciis ꝑseuerans.
& lam̃tari falla cus mortuum dm̃ cantans:
quem iulicib reta sentientib ꝑditum
pessima inspeciosis ferro uinctamors
inteor fecit: deinde post hec uersus apolli¬
nis qui non stante metr olatine interpre¬
tatisunt. subiuinxit atqueait: Inhis quidẽ
in remediabile sententię eoruma nifestau
dicens : qm̃ iudei suscipiunt dm̃ magis quã
ifti. Ecceubi decolorans xp̃m iudeos pre¬
posuit xpianis. confitens qđ iudȩ suscipi¬
unt dm̃: sic enim ex posuit uersus apolli¬

Expanded text:
sa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graesa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, ponam: \'Interroganti, inquit, quem deum placando reuocare possit uxorem suam a Christianismo, haec ait uersibus Apollo/ Deinde uerba uelut Apollinis ista sunt: Torte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors interfecit.\' Deinde post hos uersus Apollinis, qui non stante metro Latine interpretati sunt, subiunxit adque ait: lIn his quidem inremediabile sententiae eorum manifestauit dicens, quoniam Iudaei suscipiunt Deum magis quam isti.\' Ecce, ubi decolorans Christum Iudaeos praeposuit Christianis, confitens quod Iudaei suscipiant Deum. Sic enim exposuit uersus Apolli
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc quȩrere quis is tesit : Ipscest ds̃
cuius ꝓphetȩ p̃dixerunt Ista quȩcernimꝰ
Ipse ẽ. ds̃ a quo res ponsum accepit abrahi
In seminetuo benedicent᷑ om̃s gates qđ
in xp̃o fieri quis cđm carnom deillo semi¬
ne exortus e idem ipsi quiremanserunt¬
huius nominis inimici uelint nolintq
completa ꝑ ccłam quã uidem̾ toto orbe
diffusam in libris superioribus posui
Ipse est ds̃ qũe uarro doctssim roma noꝵ
iouemputat. quamuis nes ciens quidlo¬
quatur. Quod tam̃ ideo cõmemorandũ
putaui: qm̃ uir tante scientię̧ Nec nullu
istum dm̃ potuit existimare nec uilẽ
hunc enim cũ eẽ. credidit: quẽ sumũ pu¬
tauit dm̃ Postremo ipse .e. ds̃: quaem doc¬
tis sim philo sophorum quãuis xpĩanoꝵ
confitetur. Nam in libris quos eglogion
philosophiã sappellat. in quib ex se¬
quitur atque conscribit rerum ad philoso¬
phiam ꝑtinentium. uelut diuina respon¬

Expanded text:
adhuc quaerere, quis iste sit Deus. Ipse est Deus, adhuc quaerere, quis iste sit Deus. Ipse est Deus, cuius prophetae praedixerunt ista quae cernimus. Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quod in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus ehujus nominis inimici, velint nolintve, completa per Ecclesiam, quam videmus toto orbe diffusam, in libris superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Jovem putat, quamvis nesciens quid loquatur: quod tamen ideo commemorandum putavi, quoniam vir tantae scientiae nec nullum istum deum potuit existimare, nec vilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putavit Deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus philosophorum, quamvis Christianorum to. Nam in libris. quos ex XoTfwv <ptXooo<ptac appellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina respon
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã diis sacrificariuolunt Tam
quod de iuris consensu diximꝰ satis seẽ ar¬
bitror. Vnde appareat ꝑ hanc dffiniti¬
onem non ee. populum cuius respublica
cẽ. dicatur. in quo iuftitia non est
Sienim dicuntꝰͫ spĩbus inmundis. seddus
bonis atq scis in sua republica seruisse
romanos. num quid eade totiens repe¬
tenda sunt quȩiam satis immo ultra quã
satis ẽ. diximꝰ: quisenim adhunc locũ
ꝑ superiores huius operis libros ꝑuenit.
qui dubitare ad huc possit malis &im¬
puris dȩ monibus seruis se romanos. nis
uel nimium stolidus uel inpudentis sime
fontentiosus. Sedut taceam quales sint
qͦ sacrificus colebant in legedi ueri scrip¬
tum e: sacrificans dis eradicabiturni¬
si dño tantum Nec bonis igitur nec ma¬
lis ÷ sacrificariuoluit: qui hoc cum tanta
potest: quis iste ds̃. ẽ. aut undedignus
probatur. cuideberat obtemperare
romani. utnullũ deorum p̃teripsum
colerent sa crificus. magnę ocitatis . ẽ.

Expanded text:
tamquam dis sacrificari uolunt: tamen tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta potest: Quis iste Deus est, aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis? Magnae caecitatis est,
Abbreviated transcription (Latin):
ut seruiatur utile. eẽ. omnib Seruiens
autẽ do animꝰ recte imperat corpori:i
inque ipso animo ratio dõ hno subdita
rec te imperat libidini uitus que ceteris.
qua propter ubi homo dononseruit quid
in eo putandum .e. ex̃. iustitie: quando
quida dõ non seruiens. nullomodopo¬
test iuste animꝰ corpori aut humana
ratio uitus imperare: & sim homine
tali non .ẽ. ulla iustitia: ꝓculdubionec
in hominum cetu quiex hominib: talib
constat . Non .ẽ. hicergo iuris ille con¬
sensus qui hominemultitudinem popu¬
lum facit. cuius res dicitur. et̃ respub¬
lica Nam deutilitate quiddicam cuiꝰ
&iam cõmunione sociatus coetus ho¬
minur sicut. eẽ hab& ista definitio
populus nuncupatur. Quamuis enim
si diligenter adtenda s. nec utilitassit
ulla uiuentium quiuiuunt impie sicut
uiuit om̃is qui nonseruit dõ. seruitq
demonibus Tanto magis impiis. quan¬
to magis sibi cumsint inmundis simisps

Expanded text:
ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens ut seruiatur utile esse omnibus. Seruiens autem Deo animus recte imperat corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamuis enim, si diligenter adtendas, nec utilitas sit ulla uiuentium, qui uiuunt inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
tia: & qm̃ cum prius ageretur ꝓinius¬
titiȩ partibus contra iustitiã & dicer&
nisi ꝑ iniustitiam rempublicam stare
augerique nonposse: hoc ueludua¬
lidis simum positum erat. iniustu. ee ho
mines hominib dominantib seruiant
Quamtamen inius titiam nisi sequatur
imperiosa ciuitas cuius . e. magna res
publica noneam posse ꝓuintus impe¬
rare . responsum .e. a parte iusttiȩ
Ideo iustum .ec. quod talib hominib sit
utilis seruitus. & proutilitateeorũ fieri
cum recte fit. Id .ẽ. cumimꝓbis aufertur
in iuria rum licentia & domitimelius se
habebunt quia in domiti deterius ha
buerunt. sub ditũq ẽ ut ista ratio fir¬
maretur uelutianatura sumptũ nobile
exemplum atque dictum .ẽ. Curigitur
ds̃ homini. animꝰ imperat corporiratio
libidini: Ceterisq uitiosis animi partib¬
plane atque hoc exemplo satis odoctũ ÷
quib dam eẽ. utilem ser uitute. & doqͥdem

Expanded text:
titia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitia. Et quoniam, cum prius ageretur pro iniustitiae partibus contra iustitiam et diceretur nisi per iniustitiam rem publicam stare augerique non posse, hoc ueluti ualidissimum positum erat, iniustum esse, ut homines hominibus dominantibus seruiant; quam tamen iniustitiam nisi sequatur imperiosa ciuitas, cuius est magna res publica, non eam posse prouinciis imperare: responsum est a parte iustitiae ideo iustum esse, quod talibus hominibus sit utilis seruitus, et pro utilitate eorum fieri, cum recte fit, id est cum inprobis aufertur iniuriarum licentia, et domiti melius se habebunt, quia indomiti deterius se habuerunt; subditumque est, ut ista ratio firmaretur, ueluti a natura sumtum nobile exemplum adque dictum est: \'Quur igitur Deus homini, animus imperat corpori, ratio libidini ceterisque uitiosis animi partibus?\' Plane hoc exemplo satis edoctum est quibusdam esse utilem seruitutem, et Deo quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Quocirca ubinon .ẽ. uera iustitia iuris
consensu sociatus coctus hominũ ñ pot:
cẽ. & ideo nec populus iuxta illã sci¬
spionis uel ciceronis definitionẽ: & sinon
populus ñ ecres populi. sed qualis cũq
multitudinis. qua epopuli nom̃e digna
non .e. Ac ꝑ hoc sirespublica res .e. popu¬
li & populus non .e. qui consensu Nẽ sociat᷑
iuris. non . c̃. autẽ ius ubinulla iustitia
est: proculdubio colligitur ubi iustitia
non .ẽ. non. eẽ. rempublicam Iustitia
porro ea uirtus. ẽ: quae sua cuiq dis¬
tribuit. Quaigitur iustitia .e hominis.
qua ipsũ hominen dõ uero tollit & in¬
mundis dȩmonibus subdit᷑. Hocin e. ẽ
sua cuique distribucre. an qui fundum
aufert er a quo emptus . ẽ. & tradidit
ei quiniħ hab& ineo iuris iniustus est.
& qui scipsum aufert dominantido a qͦ
factus .e. & malignis ser uit spiritib¬
iniustus : ẽ : disputatur certe a cerrime
atque fortis sime in eis demipsis dere

Expanded text:
Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qualiscumque multitudinis, quae populi nomine digna non est. Ac per hoc, si res publica res est populi et populus non est, qui consensu non sociatus est iuris, non est autem ius, ubi nulla iustitia est: procul dubio colligitur, ubi iustitia non est, non esse rem publicam. Iustitia porro ea uirtus est, quae sua cuique distribuit. Quae igitur iustitia est hominis, quae ipsum hominem Deo uero tollit et inmundis daemonibus subdit? Hocine est sua cuique distribuere? An qui fundum aufert eius, a quo emtus est, et tradit ei, qui nihil habet in eo iuris, iniustus est; et qui se ipsum aufert dominanti Deo, a quo factus est, et malignis seruit spiritibus, iustus est? Disputatur certe acerrime adque fortissime in eisdem ipsis de re
Abbreviated transcription (Latin):
traturũ. eẽ ꝓmisi. scđm definitiones
quib apud ciceronẽ utitur scipio.
in libris dere publica Num quã rem
publicam fus se romanam: breuit̾ eni
rempublicam definit. eẽ. rempopuli. Quae
definitio siuera .e. num quã fuit roma¬
na respublica: quia numquã fuit res
populi quam difinitionem uoluit . ee. ra
publice. Populum enim ee diffiniuit.
coetũ multitudinis. iuris consensu &u
tilitatis cõmunione sociatum: quidaut̃
dicat iuris consensum: dis putando ex¬
plicat ꝑ hoc ostendens geri sin eiustitia
non pos se rempublicam: ubi ergo iusti¬
tia uera non . ẽ: nec ius potest. eẽ. Quod
enim iure fit: profacto iuste fit qđ aut̃
fit iniuste: nec iure fieri potest. Non
enim iura dicenda sunt uel putañda
iniqua hominum constituta : cũ illud
ipsi &iam  ius. eẽ dicant. quod deiustitia
fonte manauerit. fal sumq: eẽ. quod
aquibus dam non recte sentientib diciso¬
l& id eẽ ius quod eiꝰ plus potest uti leest

Expanded text:
traturum esse promisi, secundum definitiones, traturum esse promisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est.
Abbreviated transcription (Latin):
les transeant nascendo atq moriendo.
sed inqua inmortales maneant nihilad¬
uer si omnino patiendo. quis ẽ. quullã
uitam uelbeatissimã neg&. uel in eiꝰ con¬
paratione istam quaehic agitur. quan¬
tis lib& animȩ et corporis ex ternarũq
rerum bonis plenasit non miserrimam
iudic&. Quam tam̃ quicũq sic hab&.
ut eius usum referat ad illius finan quã
diligi ar detis sime ac fidelis sime sperat:
non absurde dici &iam nunc beatꝰ potest.
speilla potius quam reista. Resista uero
sine speilla. beatitudo falsa & magna
miseria .e. Nonenim ueris animi bonis
utitur : qmñon .e. uera sapientia. quaȩ
intentione suam inhis quȩ prudaiter
discernit. gerit fortiter. cohib& tẽpe¬
ranter. iusteq dis tribuit: Nonin illus
dirigit finem ubierit ds̃ om̃a in omnib.
aeternitate certa & pace ꝑfecta
Qua ꝓpter nunc .e. locus. ut quã potuero
breuiter ac delucide. expediam qđ
in scđo huiusoperis libro medo nons¬

Expanded text:
les transeant nascendo adque moriendo, les transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfectaQuapropter nunc est locus, ut quam potero breuiter ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demons