comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ratione peccati primi. afflictio succeda¬
nea his quos reos nonfecerat imitatio¬
nis male indiceretur cautionẽ: Uideo
quib p̃maris angustus. Miserias nascen¬
tium cogeris confiteri: qm̃ um tͥ facit
rerum euidentia. quam p̃oculis om̃iũ
insticutam negare non sineris. Has aũt
cor habentib id ꝑsuadere non posse. Re¬
manet gͥ ut ppt̃ peccatum primi hoĩs.
genus humanum miserum fatearis
effectum. S hoc absolute dicere formi¬
dans: si quid erumpnarum inquis na¬
turȩ nr̃e post peccatum primi hominis
doceretur illatum. Qͥdest siquid doce¬
ret̃. Itane uͦ res manifestissima. quam
cui quoq iam sentire compelleris ñ docet᷑:
Aneo redeundũ ẽ. unde ꝑhęc u̾ba sensĩ
fugere meditaris: intelligens quam in¬
colerabili absurditate credat᷑. nascentũ
miserias etiam in ꝑadiso futuras fuisse.
si nemo peccassec : Qđ si dicere horrescis.
qͣm reuiera uehement̃ horrendum ẽ. cur
uincant᷑ rei. Nec ego dico. idõ miseri ft̃ nas¬

Expanded text:
flictio succedanea, his quos reos non fecerat, imitationis malae indiceret cautionem? » Video quibus premaris angustiis. Miserias nascentium cogeris confiteri, quoniam vim tibi facit rerum evidentia, quam prae oculis omnium constitutam negare non sineris: has autemcor habentibus, id persuadere non posse. Remanet igitur, ut propter peccatum primi hominis genus humanum fatearis miserum effectum: sed hoc absolute dicere formidans, « Si quid aerumnarum, » inquis, « naturae nostrae post peccatum primi hominis doceretur illatum. » Quid est, « Si quid doceretur? » Itane vero res manifestissima, quam tu quoque jam sentire compelleris, non docetur? An eo redeundum est, unde per haec verba sensim fugere meditaris; intelligens quam intolerabili absurditate credatur, nascentium miserias etiam in paradiso futuras fuisse, si nemo peccasset? Quod si dicere horrescis, quoniam revera vehementer horrendum est: cur vincantur. » Nec ego dico, Ideo miseri sunt nas
Abbreviated transcription (Latin):
inspiciat. nullam in lege dĩ occasionẽ
manichȩi impictatis offendi. S siqua
putantur ambigua: scđ̃m regl̃as uitatis
atq rationis. & expom posse. & iusticiȩ con¬
uenire non dubitet. E illos gͦ quidicunt.
non ꝑ xp̃m erit resurrectio mortuorum.
& istos qui asserunt equȩ contra apłm ñ¬

Expanded text:
inspiciat, nullam in lege Dei occasionem inspiciat, nullam in lege Dei occasionem Manichaeae impietatis offendi; sed si qua putantur ambigua, secundum regulas veritatis atque rationis et exponi posse, et justitiae convenire non dubitet. Et illos ergo qui dicunt, Non per Christum erit resurrectio mortuorum, et istos qui asserunt aeque contra Ap
Abbreviated transcription (Latin):
non fuit peccati uirtus: uerum peccati ge¬
nus. Aliud est enim exstanti regi dare
uirtutem: aliud qđ non extitit ꝓͥcreare.
malus non fuissec. Postquã aut̃ inter¬
dictus ẽ. & ap̃uaricatione usurpatus.
natum ẽ ibi ex int̃dicente & contempnen¬
te peccatum: Quamus nonido datalex
fuisset ut delin queret᷑: s tam̃ idem faci¬
endo. id est de arbore comedendo. ñ de¬
liquisset homo quia bona arbor erat: nͥ
gustus eius a lege int̃dictus fuisset. Qd̾
ꝗgͦ ꝑse prauum est. u̾bigr̃a. parricidiũ.
sacrilegium. adulterium. & malumcẽ
etiam sine lata lege dinoscit᷑: benedicit᷑.
apud p̃uaricatores qui cupientiores ꝓ¬
hibitione reddunt᷑. uirtutem acquisissi
ꝑlegem. Qđ uero inique non usurpat᷑.
nisi int̃dicat᷑: genꝰ ibi ꝓpͥe. ñ robur ei con¬
stat alegis occasione collatum. Uerũqm̃
hic fui longior. huius quoq libri fine
cõmonco lectorem meum. ut uigilanter

Expanded text:
non fuit peccati virtus, verum peccati genon fuit peccati virtus, verum peccati genus. Aliud est enim exstanti rei dare virtutem, aliud quod non exstitit procreare. tus, malus non fuisset: postquam autem interdictus est, et a praevaricatione usurpatus, natum est ibi ex interdicente et contemnente peccatum: quamvis non ideo data lex fuisset, ut delinqueretur; sed tamen idem faciendo, id est, de arbore comedendo, non deliquisset homo, quia bona arbor erat, nisi gustus ejus a lege interdictus fuisset. Quod ergo per se pravum est, verbi gratia parricidium, sacrilegium, adulterium, et malum esse etiam sine lata lege dignoscitur, bene dicitur apud praevaricatores, qui cupientiores prohibitione redduntur, virtutem acquisisse per legem: quod vero inique non usurpatur, nisi interdicatur, genus ibi proprie, non robur ei constat a legis occasione collatum. Verum quoniam hic fui longior, hujus quoque libri fine commoneo lectorem meum, ut vigilanter
Abbreviated transcription (Latin):
a tua: quod alibi scͥptum ẽ. uͥ est mors
contentio tua. Cum gͥ huiꝰ mortis acu¬
leus sit peccatum:. qua fronte audes di¬
cere. non peccato primi hominis ẽẽ fac¬
tum. ut in illo aligno uite separaremur.
& morte etiam corporis plecteremur:
Quidest rogo te qđ adisus diuinorũ
eloquioꝵ eindentiã. incredibili rabies
spumantis loquacitatis oblatrans: tan¬
quam non possit indĩ paradiso anima
tua obtinere uitam. nisi illuc introduxe¬
ris corporis mortem. cum tot tantisq
corporalib morbis carnificib p̃cursori¬
b mortis : attende tͥ potius. ne inlocum
deliciarũ scãrum mittendo corporis pe¬
nas: cuipse pendas in loco ꝑpetuorum
doloꝵ & animi & corporis penas. Iulian.
In hoc sane loco augustinus aculcũ mor¬
tis. peccatum illud opinat᷑ antiquum:
non intelligens quid sequat᷑. idest uutꝰ
peccati lex. Quam legam. p̃ceptũ qđ ade
positum est. conatur asserere. S illalex

Expanded text:
a tua? quod alibi scriptum est, Ubi est, mors, a tua? quod alibi scriptum est, Ubi est, mors, contentio tua ? Cum igitur hujus mortis aculeus sit peccatum; qua fronte audes dicere, non peccato primi hominis esse factum ut in illo a ligno vitae separaremur, et morte etiam corporis plecteremur? Quid est, rogo te, quod adversus divinorum eloquiorum evidentiam, incredibili rabie spumantis loquacitatis oblatras, tanquam non possit in Dei paradiso anima tua obtinere vitam, nisi illuc introduxeris corporis mortem, cum tot et tantis corporalibus morbis, carnificibus, praecursoribus mortis? Attende tibi potius, ne in locum deliciarum sanctarum mittendo corporis poenas, tu ipse pendas in loco perpetuorum dolorum et animi et corporis poenas. XLI. JUL. In hoc sane loco Augustinus aculeum mortis, peccatum illud opinatur antiquum, non intelligens quid sequatur, id est, virtus peccati lex: quam legem, praeceptum quod Adae positum est, conatur asserere. Sed illa lex
Abbreviated transcription (Latin):
bat quando eam timendo peccabant: ñ ne
ꝓpt̃ ipsam uicendam dñs mortuus est̃.
ueuacuauit cum qui potestatem habebat
mortis idest diabolum: & lib̃auit eos qui
timorem mortis. ꝑtotam uitam rei erant
seruitutis : nunquid timore mortis rei
erant cum potiꝰ qui eam non timuerint
rei fiant : ꝓpt̃ qđ dñs ne mors ista cor¬
poris timeat᷑. cuiꝰ timor facit reos. s illa
potius sempitna. quam non tim̃do. fiunt
rer:aꝑtissime dicit. Nolite timere eos qui
corpus occidunt. & postea non habent
qđ faciant: s eum timett qui habet pote¬
statem. & corpus & anmam ꝑde ingehen¬
nam. Hecẽ certe mors scda atq ꝑpetua:
contra cuiꝰ timorem non certant scĩ:.sed
contra istam potuis corporis tempora¬
lem. Nam ut hanc uincant illam timent:
quia cum hanc proprictate atq iusticia
uiccrint. illam ñ sentient. Huic gͦ ñ illi
insultabunt. dicentes. ubi ẽ mors uictori¬

Expanded text:
bat, quando eam timendo peccabant? Nonne bat, quando eam timendo peccabant? Nonne propter ipsam vincendam Dominus mortuus est, et evacuavit eum qui potestatem habebat mortis, id est, diabolum, et liberavit eos qui timore mortis per totam vitam rei erant servitutis ? Numquid timore mortis aeternae rei erant; cum potius qui eam non timuerint, rei fiant? Propter quod Dominus, ne mors ista corporis timeatur, cujus timor facit reos, sed illa potius sempiterna, quam non timendo, fiunt rei, apertissime dicit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quod faciant; sed eum timete, qui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam . Haec est certe mors secunda atque perpetua, contra cujus timorem non certant sancti, sed contra istam potius corporis temporalem. Nam ut hanc vincant, illam timent; quia cum hanc pro pietate et justitia vicerint, illam non sentient, Huic ergo, non illi, insultabunt, dicentes; Ubi est, mors, victori
Abbreviated transcription (Latin):
litatem: sine ambiguitate quippe dicit
apłs. Cum corruptibilem hoc induerit
immortalitatem: cune fiet sermo qui seti¬
ꝑcusest: absorta est mors inuictoriam.
Ubiẽ mors uictoria tua: uͥ ẽ mors acule¬
uscuus: Cuimorti hoc dicet: nisique
absorbebitur inuictoriam: & que istaẽ.
insi quȩ tunc absorbebit᷑ quando corru¬
ptibile hoc corpus atq mortale. incorru¬
ptione ate immortalitate uestiet᷑ ẽtiã
hinius gͦ corporalis mortis a culeus. pecca¬
tumẽ: quia huic morti diceturu ẽ mors
aculcus tuus. Quem aculeum dixit cẽpit
peccatum. aculeus indelicet quo mors ẽ
facta. non quem fecit ipsa: Sicut poculũ
mortisẽ quo mors fit. ñ qđ amorte fit.
Quomͦ gͦ ut putas non huic s ꝑpetue in¬
sultabit᷑ morti: Nunquid ipsa absorbebit᷑
ininctoriam: cum mortale hoc induerit
immortalitatem: nunquid adũsus scõs
ipsa contendit. ut eius timor certamine
uincat᷑ illoꝵ : quȩ prius eos uictos tenȩ¬

Expanded text:
litatem. Sine ambiguitate quippe dicit litatem. Sine ambiguitate quippe dicit Apostolus: Cum corruptibile hoc induerit immortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Cui morti hoc dicetur, nisi quae absorbebitur in victoriam? et quae ista est, nisi quae tunc absorbebitur, quando corruptibile hoc corpus atque mortale incorruptione atque immortalitate vestietur? Hujus ergo corporalis mortis aculeus peccatum est: quia huic morti dicetur, Ubi est, mors, aculeus tuus? Quem aculeum dixit esse peccatum; aculeum videlicet quo mors est facta, non quem fecit ipsa; sicut poculum mortis est quo mors fit, non quod a morte fit. Quomodo ergo, ut putas, non huic, sed perpetuae insultabitur morti? Numquid ipsa absorbebitur in victoriam, cum mortale hoc induerit immortalitatem? Numquid adversus sanctos ipsa contendit, ut ejus timor certamine vincatur illorum, quae prius eos victos tene
Abbreviated transcription (Latin):
carnem & sanguinẽ sapiunt: & ido reg¬
num dĩ non possidebunt. Sicut enim
ait idem doctor gentiũ. saꝑe scdm carnẽ
morsest. S qd nonuis mortẽ corporis
animalis est ꝑpeccatum primi hominis
accidisse. cum audias cundem apostolũ
dicentẽs orpus morcuũ ẽ ꝓpt̃ peccatũ neq
negare audeas resurrectionẽ corporis spi¬
ritalis quȩ mori corporis animalis oppo¬
nitur. econtrario ꝑiusticiam scđi hominis
h morientium ĩplcas paradisum bea¬
tarum deliciarum. inemorabilem locũ:
hoc rep̃hendimꝰ. hoc detestam̃. hoc di¬
ꝗum anathemate iudicamꝰ. Cui em̃
morti infine insultabit᷑ cum dicetur.
iͥ ẽ mors uictoria tua. uͥ ẽ mors acule¬
us cuus: nisi aut diabolo. etiam mortis
corporalis auctori aut ipsi morti corpo¬
ris quam resurrectio corporis absorbe¬
bit. Hic enim sermo cunc fiet: cum cor¬
corruptibile hoc induent in corrupti¬
onem & mortalo hoc induerit immorta¬

Expanded text:
carnem et sanguinem sapiunt, et ideo regcarnem et sanguinem sapiunt, et ideo regnum Dei non possidebunt: sic enim ait idem doctor Gmors est. Sed quod non vis mortem corporis animalis per peccatum primi hominis accidisse, cum audias eumdem apostolum dicentem, Corpus mortuum est propter peccatum ; neque negare audeas, resurrectionem corporis spiritualis, quae morti corporis animalis opponitur e contrario, per justitiam secundi hominis bus morientium impleas paradisum, beatarum deliciarum memorabilem locum: hoc reprehendimus, hoc detestamur, hoc dignum anathemate judicamus. Cui enim morti in fine insultabitur, cum dicetur, Ubi est, mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? nisi aut diabolo, etiam mortis corporalis auctori, aut ipsi morti corporis, quam resurrectio corporis absorbebit? Hic enim sermo tunc fiet, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immorta
Abbreviated transcription (Latin):
celligi: ut isto loco nomine carnis &e san¬
quimis corruptio significata sit. quam
nunc incarne uidemꝰ & sanguineꝰquȩ cor¬
ruptio utiq regnum dĩ non possidebit:
quia corruptibile hoc inductꝰ incorrupti¬
onẽ. Unde cum dixisset caro & sanguis re¬
ꝗnum dĩ possidere ñ possunt. tanquam
exponendo quidhis nominib significa¬
uerit. ne ipsa carnatis substantia crederet̃.
adiunxit. neq corruptio in corruptionẽ
possidebit. Q scdđm istum sensum magis
indecur cȩtera attexere: s utrũ libet his
ũbis auctor eoꝵ dẽ u̾boꝵ significare uo¬
luerit. neutrumẽ contra fidem: quȩ ita
se habet ut non dubitet incarne in cor¬
ruptibili possessuram regnum dĩ ex oĩb
gentib congregatã familiam dĩ. Non
ut ꝙ. hoc rephendimus quod etiã ante
nos dunnarum scͥpturarum catholici
tractatores pleriq dixerunt. carnẽ ce san¬
ꝗuinẽ hic posse accipi homines qͥ scdm

Expanded text:
telligi, ut isto loco, nomine carnis et santelligi, ut isto loco, nomine carnis et sanguinis, corruptio significata sit, quam nunc in carne videmus et sanguine; quae utique corruptio regnum Dei non possidebit, quia corruptibile hoc induetur incorruptione. Unde cum dixisset, Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt: tanquam exponendo quid his nominibus significaverit, ne ipsa carnalis substantia crederetur, adjunxit, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Et secundum istum sensum magis videtur caetera attexere. Sed utrumlibet his verbis auctor eorumdem verborum significare voluerit, neutrum est contra fidem, quae ita se habet, ut non dubitet in carne incorruptibili possessuram regnum Dei ex omnibus gentibus congregatam Dei familiam. Non itaque hoc reprehendimus, quod etiam ante nos divinarum Scripturarum catholici tractatores plerique dixerunt, carnem et sanguinem his posse accipi homines, qui secundum
Abbreviated transcription (Latin):
malis & bonis morib loquebat᷑. hic autẽ
de resurrectione corporis. & morte corꝑis
loquit᷑. S qm̃ qui ratione iam utuntur.
ad resurrectionemgłosam que tunc fiet.
quando spiritale corpus resurget uenire
non potert̃. nͥ hoc & credant & sperent.
ido qđ terrestris hominis imaginẽ porta¬
uerimꝰ cõmemorans inqua est ꝑhoĩem
mos ut imaginẽ celestĩ hõis portemꝰ ortat᷑
in qua ẽ ꝑhominẽ resurrectio mortuoꝵ:
Ut quomodo ꝑade ꝑeccatum uenimꝰ in mor¬
tem corporis animalis. ita ꝑxꝑ̃i iusticiã
ueniamus in resurrectionẽ corporis sp̃ita¬
lis. Denide subiungit. Hoc aũt dico frẽs:
quia caro & sanguis regnũ dĩ possidert ñ
possunt. Ubite non rep̃hendimꝰ nomine
carnis & sangumis significatam carna¬
lem prudentiam credidisse: non ipsam
substantiam corporis animalis que semi¬
natur quidem in ignominia. s tam̃ resur¬
get in gła. & regnum dĩ ꝓculdubio pos¬
sidebit. Quamuis & alit̃ hoc possit in¬

Expanded text:
moribus loquebatur; hic autem de resurrectione corporis et morte corporis loquitur. Sed quoniam qui ratione jam utuntur, ad resurrectionem gloriosam, quae tunc fiet, quando spirituale corpus resurget, venire non poterunt, nisi hoc et credant et sperent: ideo quod terrestris hominis imaginem portaverimus commemorans, in qua est per hominem mors; ut imaginem coelestis hominis portemus hortatur, in qua est per hominem resurrectio mortuorum: ut quomodo per Adae peccatum venimus in mortem corporis animalis, ita per Christi justitiam veniamus in resurrectionem corporis spiritualis. Deinde subjungit: Hoc autem dico, fratres, quia caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Ubi te non reprehendimus nomine carnis et sanguinis significatam carnalem prudentiam credidisse, non ipsam substantiam corporis animalis, quae seminatur quidem in ignominia, sed tamen resurget in gloria, et regnum Dei procul dubio possidebit. Quamvis et aliter hoc possit in
Abbreviated transcription (Latin):
de paradiso proiceretur. & aligno uitȩ
separaret᷑: ne uiueret inȩternum. Addi¬
tis etiam uitȩ huiꝰ angorib ut dies eius
& in laborib gemerent: & sicut umbra
transirent. Eunĩuero hereditaria ipsa
generis humani ab infantib usq ad se¬
nes calamitas testis est: que miserie non
habent conditionẽ supplicii. nͥ traherent᷑
contagione peccati. De qua contagione
nob̾cum ꝑtinatiter pugnas & ne ista cre¬
datur. & ipsum peccatum primihomi¬
nis & supplicium eius extenuias: & dolo¬
res: labores. mortes in paradisum introdu¬
cere impudentissima. & impiissima con¬
tentione eonaris. Dicis etiam. Si ꝓpt̃hoc
male dicit᷑ terrȩ ut ille qui peccauerat af¬
fligat᷑. nec tam̃ ibi iniquitas uͥ maledicti

Expanded text:
de paradiso projiceretur, et a ligno vitae de paradiso projiceretur, et a ligno vitae separaretur ne viveret in aeternum: additis etiam hujus angoribus vitae, ut dies ejus et in laboribus gemerent, et sicut umbra transirent. Enimvero haereditaria ipsa generis humani, ab infantibus usque ad senes, calamitas testis est; quae miseriae non haberent conditionem supplicii, nisi traherentur contagione peccati. De qua contagione nobiscum pertinaciter pugnas, et ne ista credatur, et ipsum peccatum primi hominis, et supplicium ejus extenuas, et dolores, labores, et mortes in paradisum introducere impudentissima et impiissima contentione conaris. Dicis etiam: « Si propter hoc maledicitur terrae, ut ille qui peccaverat affligatur, nec tamen ibi iniquitas, ubi mal
Abbreviated transcription (Latin):
fertum uidetis genus humanum. auagi¬
tib paruuloꝵ usq ad anhelitus decre¬
pitoꝵ. ꝑpeccatum maximũ primihoĩs
humanam corruisse naturam. &. quia in¬
ustum eẽ respicitis. parentum in posteros
sine culꝑa transire penam transisse conce¬
datis & culpam.Maximam quippe
culpam prim hominis extitisse: quã tu
ꝓpt̃ea quantum potuisti extenuiare co¬
natus ef. Ne ppt̃ illam crederet᷑ natura
humana potuisse mutari: Egoillam cul¬
ꝑam maximam fuisse. non solum ꝑ ipsas
miserias generis humani quȩ incipiunt
ab infantium cunabulis. uerum etiam ꝑ
opis libro. maximam formam peccati
inprimo homine posuisti: ut econtrario
maxima forma iusticie cõm̃daretur in
xp̃o. Qđ te ddixisse mͥ uideris oblitus. Nã
si memor fuisses: nunquam ꝑfecto pec¬
catum adȩ tam loquacit̃ minuere inte¬
reris. Ego autem maximum illud pec¬
catum fuisse: penȩ ipsius granditate de¬
monstro. Non enim ẽ maior. quam ut

Expanded text:
detis refertum genus humanum a vagidetis refertum genus humanum a vagitibus parvulorum usque ad anhelitus decrepitorum, per peccatum maximum primi hominis humanam corruisse naturam? Et quia injustum esse respicitis parentum in posteros sine culpa transire poenam, transisse concedatis et culpam. Maximam quippe culpam primi hominis exstitisse, quam tu propterea, quantum potuisti, extenuare conatus es, ne propter illam crederetur natura humana potuisse mutari: ergo illam culpam maximam fuisse, non solum per ipsas miserias generis humani, quae ab infantium cunabulis incipiunt, veruoperis libro maximam formam peccati in primo homine posuisti, ut e contrario maxima forma justitiae commendaretur in Christo ; quod te dixisse mihi videris oblitus: nam si memor fuisses, nunquam profecto peccatum Adae tam loquaciter minuere nitereris. Ego autem maximum illud peccatum fuisse, poenae ipsius granditate demonstro: non enim est major, quam ut
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s. Agnoscite cum ȩccłia dĩ: quia corpꝰ
corruptibile aggrauat animam. Noneñi
ante peccatum in paradisotale erat cor¬
pus: ut illo animd grauaretur. Cantate
cum eccłia dĩ. homo uanitati similis fa¬
ctus ẽ: dies ciꝰ uelut umbra pretereunt.
Leq eñqͥẽ ad dei similitudinẽ factus.
fieret nisi ꝑpeccatum similis uanitatis:
ut etatum cursun & mortis in cursu. uelut
umbra dies illius precerirent. Nolite luci
serenissimȩ ueritatis. nubila ur̃i erroris
offundere. Paradisum dt corda fideliũ
quem debent amare. non debent amari¬
care. Quid em̃i uos offendit obsecro. quid
uos offendit ille memorabilis beatoꝵ
& quietoꝵ locus. ut eum mortib ho¬
minum. & ꝑ has malis om̃ib quibus
abundart cernimus angustias neces¬
sitatesq morientium oculis clausis. fronte
impudentissima. mente ꝑtinacissima. lin¬
qua loquacissima. uelitis implere:Ne coga¬
tamni confiteri in has miserias quib re¬

Expanded text:
omnes . Agnoscite cum Ecclesia Dei, quia corpus omnes . Agnoscite cum Ecclesia Dei, quia corpus corruptibile aggravat animam . Non enim ante peccatum in paradiso tale erat corpus, ut illo anima gravaretur. Cantate cum Ecclesia Dei: Homo vanitati similis factus est, dies ejus velut umbra praetereunt . Neque enim qui est ad similitudinem Dei factus, fieret nisi per peccatum similis vanitati, ut aetatum cursu et mortis incursu, velut umbra dies illius praeterirent. Nolite luci serenissimae veritatis nubila vestri erroris offundere: paradisum Dei corda fidelium, quem debent amare, non debent amaricare. Quid enim vos offendit, obsecro, quid vos offendit ille memorabilis beatorum et quietorum locus, ut eum mortibus hominum, et per has malis omnibus quibus abundare cernimus angustias necessitatesque morientium, oculis clausis, fronte impudentissima, mente pertinacissima, lingua loquacissima, velitis implere; ne cogamini confiteri in has miserias, quibus vi
Abbreviated transcription (Latin):
pore opere corruptibili patiunt᷑. & ea non
non ferendo ut moriant᷑ urgent᷑. Non
enim potestis dicere lem̃t homines in para¬
diso fuisse morituros sinemo peccasset:
quia & hoc contrauos ẽ. Si enim tune le¬
inter morerent᷑. & nunc tam asꝑe moriũt
ꝑpeccatum hominis mutata est humana
natura. Qđuos negantes. consequenter
cogimini tales om̃ino mortes quales nunc
sunt. loco illius tantȩ felicitatis & iocun¬
ditatis immittere. Ac ꝑhoc & innumerabi¬
lia genera morboꝵ tam grauia tãnq in¬
tolerabilia. ut eis homines compellant᷑
inmortem. Quȩ paradisi facies. si ut̃as
facies aliquo pudore ꝑfundatq confũ¬
dit. qui non uultis confiteri nr̃am ꝑpec¬
catum mutari potuisse naturam. ur̃am
potius mutate sententiam: & corpus mor¬
cuum ꝓpt̃ peccatum cum apło confite¬
mini. Dicite cum ȩccłia dĩ muliere mitũ
factum est peccati: & ꝓpt̃ illam morim᷑

Expanded text:
pore corruptibili patiuntur, et ea pore corruptibili patiuntur, et ea non ferendo ut moriantur urgentur. Non enim potestis dicere, leniter homines in paradiso fuisse morituros, si nemo peccasset: quia et hoc contra vos est. Si enim tunc leniter morerentur, et nunc tam aspere moriuntur, per peccatum hominis mutata est humana natura: quod vos negantes, consequenter cogimini tales omnino mortes, quales nunc sunt, loco illius tantae felicitatis et jucunditatis immittere; ac per hoc et innumerabilia genera morborum, tam gravia, tamque intolerabilia, ut eis homines compellantur in mortem. Quae paradisi facies si vestras facies aliquo pudore perfundit atque confundit; qui non vultis confiteri nostram per peccatum mutari potuisse naturam, vestram potius mutate sententiam; et corpus mortuum propter peccatum cum Apostolo confitemini : dicite cum Ecclesia Dei, A muliere initium factum est peccati, et propter illam morimur
Abbreviated transcription (Latin):
atq intelligit fidem: sicut cernit penam
laboris meo qđ dictum est. insudore faci¬
ei tuȩ ȩdes panem tuum: ita penam cer¬
nit & mortis. in eo qđ sequit᷑. donec reuer¬
taris int̾ram ex qua sumptus es. quia
terra es & int̾ram ibis. Ac sic accipit dictũ.
tanquam diceretur. Ego quidemte de t̃ra
sumpsi. & hominẽ fecrꝰ & utiq potui facere
ut cadem terra quam uiuentem feci. nun¬
quam cogeretur uita carere quam dedi:
s: quia terra es. idest scdm carnẽ quȩ de t̃ra
sumptaest̃. Non scdm me qui de terra sũ¬
psi. uiuere uoluisti. Laborabis interrãdo¬
nec re u̾taris in eam: & ido reũteris interrã.
quia. t̾ra es. & iusta pena ibis interram
de qua factus es. quia spũi non obȩdisti a
quo factus es. Iste intellectus sanus atq ca¬
tholicus. p̃cipue inde cognoscitur: quia ñ
cogit mortib implere terram uiuentium.
terramq felicium malis om̃ib laboriosis¬
simis & grauissimis que homines in hoc cor¬

Expanded text:
et intelligit fidem; sicut cernit poenam et intelligit fidem; sicut cernit poenam laboris in eo quod dictum est, In sudore faciei tuae edes panem tuum; ita poenam cernit et mortis in eo quod sequitur, Donec revertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis: ac sic accipit dictum, tanquam diceretur, Ego quidem te de terra sumpsi, et hominem feci; et utique potui facere, ut eadem terra quam viventem feci, nunquam cogeretur vita carere quam dedi; sed quia terra es, id est, secundum carnem quae de terra sumpta est, non secundum me, qui te de terra sumpsi, vivere voluisti; laborabis in terra, donec revertaris in eam; et ideo reverteris in terram, quia terra es; et justa poena ibis in terram de qua factus es, quia spiritui non obedisti a quo factus es. Iste intellectus sanus atque catholicus praecipue inde cognoscitur, quia non cogit mortibus implere terram viventium, terramque felicium malis omnibus laboriosissimis et gravissimis, quae homines in hoc cor
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m̃ dogina uerum eẽt. quo affirmatis
acdamsi non peccasset fuisse moriturũ.
ꝓpt̾ea hoc illi is dicandum ñ fuisset
ante quam incipet pena dampnationis affli-¬
M. ne illum ds prius quam peccasset. mortis
timore corqueret: ẽ unc aũt cum iampostea¬
quam peccauit pena dignissimum iudica¬
ret.indicaret etiam ẽẽ moriturum. ut eandẽ
penam ds̃ iustus maliultor ad missietiam
terraes & interram ibis. scdm fidem catho¬
licam intelligit. nec uult introducere in pa¬
radisum corporis mortem. p̃cipue ne intͦ¬
ducat & morbos. quoꝵ miserabili uarieta¬
te morientes uidemuis affligi. & paradisũ
sc̃e uoluptatis. ac sp̃italis & corporalis fe¬
licitatis. cun uos non pudet ẽẽ contrarios.
doloribus. laboribus. memoribus imple
cogat᷑ sicut uos cogimini. nec inuenitis
qua exire possitis. quamdu tam impiũ
dogina mutare non uultif᷑. Qui gͦ ut
dixi hec dĩ ũba scđm catholicam suscipit

Expanded text:
vestrum dogma verum esset, quo affirmatis vestrum dogma verum esset, quo affirmatis Adam, etiamsi non peccasset, fuisse moriturum, propterea hoc illi indicandum non fuisset, antequam inciperet poena damnationis affligi, ne illum Deus priusquam peccasset, mortis timore torqueret; tunc autem, cum jam, posteaquam peccavit, poena dignissimum judicaret, indicaret etiam esse moriturum, ut eamdem poenam Deus justus, mali ultor admissi, etiam Terra es, et in terram ibis, secundum fidem catholicam intelligit, nec vult introducere in paradisum corporis mortem praecipue; ne introducat et morbos, quorum miserabili varietate morientes videmus affligi, et paradisum sanctae voluptatis, ac spiritualis et corporalis felicitatis, cui vos non pudet esse contrarios, doloribus, laboribus, moeroribus implere cogatur; sicut vos cogimini, nec invenitis qua exire possitis, quamdiu tam impium dogma mutare non vultis: qui ergo, ut dixi, haec Dei verba secundum catholicam suscipit
Abbreviated transcription (Latin):
ipse adam ꝑ tot annos maluit laborare:
quam non laborando & fame morien¬
do. uitam simul laborẽq finire. Nam
quo alio sensu naturali etiam cam plus
morcem timuit quam laborem: qͦ alio
sensu ꝑ non miqua nec inhumana iu¬
dicia. minora crimina labore metallico.
maiore morte. iudices dampnant. Un¬
de aucem martyres tanta gła p̃dicant᷑
quod ꝓiusticia mortui sunt. Nisi quia
maior uirtus ẽ mortem spernere. quã
laborem: Propt̃ quod non ait dñsma¬
iorem caritatem nemo habet quam ut
laboret: s ut animã suamponat pro
amicis suis. Sigͦ maior ẽ caritas. mori
quam laborare proamicis: quis tam ce¬
cus est. ut non uideat minorem penã
laboris ẽẽ. quam mortis: Aut si plus
homo debet laborem metuere quã mor¬
tem᷑ quomodo non est misera ipsa nat᷑a.
quȩ plus mortem metuit quã laborem:
Et tu ista non cogitans dicis indicata s
sua morte hominem consolatum. ne
suum laborem putaret ȩternũ: cũ si

Expanded text:
ipse Adam per tot annos maluit laborare, ipse Adam per tot annos maluit laborare, quam non laborando et fame moriendo vitam simul et laborem finire. Nam quo alio sensu naturali etiam Cain plus mortem timuit, quam laborem? Quo alio sensu per non iniqua nec inhumana judicia, minora crimina labore metallico, majora morte judices damnant? Unde autem martyres tanta gloria praedicantur, quod pro justitia mortui sunt, nisi quia major virtus est mortem spernere, quam laborem? Propter quod non ait Dominus, majorem charitatem nemo habet, quam ut laboret; sed, ut animam suam ponat pro amicis suis . Si ergo major est charitas mori, quam laborare pro amicis; quis tam caecus est, ut non videat minorem poenam laboris esse quam mortis? Aut si plus homo debet laborem metuere, quam mortem; quomodo non est misera ipsa natura, quae plus mortem metuit, quam laborem? Et tu ista non cogitans, dicis indicata sibi sua morte hominem consolatum, ne suum laborem putaret aeternum: cum, si
Abbreviated transcription (Latin):
quid dicas : Accipe & tertium. Si iusticiȩ
suȩ tempore adam credebat se nec corꝑe
moriturum. si dĩ p̃ceptum minime uio¬
lasset. moriturum aũt tunc didicit
quando uiolauit: hoc nos credimꝰ qd̃
cum eẽt iustus ille credebat. se. Hoc aũt
uos creditis. quod nisi in iustus nosse ñ
meruit. Nr̃ gͦ error stat in parte iusticie:
et in parte miquitatis ur̃a sapientia. In¬
telligisne quiddicas: Accipe & quartũ.
Sibeato & iusto illi homini non indica¬
uit ds̃. corporis eius mortem futuram.
indicauit autemmisero & peccatori: con¬
gruentius credit timore quoq mortis
eum cruciare uoluisse. etiam isto scilicet
dignum indicans ẽẽ cormento. Ut enim
clamat ipsa natura: plusmors metuitur
quam labores. Laborant quippe omnes
homines nemoriant᷑. si eis talis optio ꝓ¬
ponatur. ut continuomoriant᷑. si ñ labo¬
rauerint. Quotuis quisq aut̃ repperit᷑
qui mori malit. quam laborare: Beniq

Expanded text:
quid dicas? Accipe et tertium. Si justitiae quid dicas? Accipe et tertium. Si justitiae suae tempore Adam credebat se nec corpore moriturum, si Dei praeceptum minime violasset, moriturum autem tunc didicit, quando violavit: hoc nos credimus, quod cum esset justus, ille credebat; hoc autem vos creditis, quod nisi injustus nosse non meruit. Noster ergo error stat in parte justitiae, et in parte iniquitatis vestra sapientia. Intelligisne quid dicas? Accipe et quartum. Si beato et justo illi homini non indicavit Deus corporis ejus mortem futuram, indicavit autem misero et peccatori; congruentius creditur, timore quoque mortis eum cruciare voluisse, etiam isto scilicet dignum judicans esse tormento. Ut enim clamat ipsa natura, plus mors metuitur, quam labores: laborant quippe omnes homines ne moriantur, si eis talis optio proponatur, ut continuo moriantur, si non laboraverint: quotusquisque autem reperitur, qui mori malit, quam laborare? Denique
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ ista patieris. s. donec cõũtaris in
terram il de qua sumptus es. quia terra
es & interram ibis. Hec dicens. ꝑsuadẽ
conaris. ita quidem creatum hominem:
ut etiam sim recticudine uitȩ in qua cre¬
atus ẽ ꝑmaneret. tam̃ mortalis naturȩ¬
necessitatt. quandoq moreretut S hoc
einon eẽ indicatum. nisi tempore dam¬
ꝑnationis suȩ: lit erumpna eius ne puta¬
retur eterna. de promisso acciperet fine
solatium. Putaret gͦ adam non se mori¬
turum: si hoc illi non indicasset ds̃. Hoc
autem illi non indicasset ds̃: nisi pecca¬
torem dampnari oporterit. Remaneret
gͥ in hoc errore. quo ȩcernum se aut nun¬
quam moriturum cẽ credebat: Nisi ad
sapientiam quase homo cognoscit. pec¬
cati merito ꝑueniret. Sentis ne qͥd dicas:
Accipe aliud. ꝓculdubio nesciens adam
se ẽẽ moriturum. quod nisi peccasset uti¬
q nesciret: tam̃ si peccare noluisset etiã
hoc nesciens beatus eẽt: & credens con¬
traria ueritati miser non ẽẽt. Audisne

Expanded text:
 donec convertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis. Haec dicens persuadere conaris, ita quidem creatum hominem, ut etiamsi in rectitudine vitae, in qua creatus est, permaneret, tamen mortalis necessitate naturae quandoque moreretur; sed hoc ei non esse indicatum, nisi tempore damnationis suae, ut aerumna ejus, ne putaretur aeterna, de promisso acciperet fine solatium. Putaret ergo Adam non se moriturum, si hoc illi non indicasset Deus: hoc autem non illi indicasset Deus, nisi peccatorem damnari oporteret: remaneret ergo in hoc errore, quo aeternum se, aut nunquam moriturum esse credebat, nisi ad sapientiam, qua se homo cognoscit, peccati merito perveniret. Sentisne quid dicas? Accipe aliud. Procul dubio nesciens Adam se esse moriturum, quod nisi peccasset utique nesciret, tamen si peccare noluisset etiam hoc nesciens beatus esset, et credens contraria veritati miser non esset. Audisne
Abbreviated transcription (Latin):
manicheoꝵ scita uenerant᷑: eodem & qui
legi dĩ congruat uigore dampnamus.¬
Ugo nunquam dixieam legem que
Iin paradiso data ẽ. apłm signifi¬
Icasse. ubi ait: uirtus peccati lex.
frustra gͦ adu̾sus me tanquam hoc di¬
xerim tu multa dixisti: uirtutem nãq
peccati iam quidem existentts. s minus
oꝑantis. eam legem semꝑ intellexi: dequa
dicemus inquis: lex peccatum est: absit
s peccatum non cognoui. nisi ꝑlegem.¬

Expanded text:
 scita venerantur; eodem et qui legi Dei congruat vigore damnamus.Ego nunquam dixi eam legem, quae in paradiso data est, Apostolum significasse, ubi ait, virtus peccati lex. Frustra ergo adversus me, tanquam hoc dixerim, tu multa dixisti. Virtutem namque peccati, jam quidem existentis, sed minus operantis, eam legem semper intellexi, de qua dicemus, inquit? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi
Abbreviated transcription (Latin):
enim uirtus xꝑ̃i faciet. ut resurgat corpꝰ
spiritaleita uicium fecitade. ut more¬
retur corpꝰ animale. Non itaq hinic con¬
gruit eiusdem apłi ad romanos illasen¬
tentia. Sicut enim exhibuistis menbsa
ur̃a. seruire inmundiciȩ. & iniquitati ad
iniquitatẽ Ita nunc exhibete m̃bra ur̃a

Expanded text:
enim virtus Christi faciet ut resurgat corpus enim virtus Christi faciet ut resurgat corpus spirituale, ita vitium Adae fecit ut moreretur corpus animale. Non itaque huic congruit, ejusdem apostoli ad Romanos illa sententia: Sicut enim exhibuistis membra vestra servire immunditiae, et iniquitati ad iniquitatem; ita nu
Abbreviated transcription (Latin):
sit ecelo. s quia & ipsam leuauit incȩlum:
si studium bonũ. & bona conũsatio facit.
ut ad glosam resurrectionẽ ꝑueniant̾ siũ¬
quid studio malo & mala conũsatione
uite huiꝰ. quam nati & accessu etatis au¬
cti duximus. factumẽ. ut in corpore am¬
mali cum mortis ꝓpagine nasceremur:
Quis enim malostudio uel ullo studio sibi
comparauit erumpnose natiuitatis
inicium: Quis mala conũsatione id
egit: ut eum quomͦlibet uixerit. mori ne¬
cesse sit:plane si hec duo. idest imaginẽ
terrestris hominis que ad corpꝰ ꝑtinet
aĩale.&. imaginẽ celestis q̃ ad corpꝰ ꝑtinet
sp̃ãle cẽ ad conu̾satioes referre uolumꝰ. sic̃
resurrectionẽ sp̃alis corporis in parte tus¬
ticie ponimꝰ. ita mortẽ corporis animał.
ponere inpeccati parte debemꝰ qͥasic̃ inͥ
telligas. & huic aꝑtissime consentias uen¬
tati: concedo qđ dicis. terrestrem & cele¬
stem. referri ad uirtutes & uicia. Sicut

Expanded text:
sit e coelo, sed quia et ipsam levavit in coelum. sit e coelo, sed quia et ipsam levavit in coelum. Si studium bonum et bona conversatio facit, ut ad gloriosam resurrectionem perveniant ; numquid studio malo et mala conversatione vitae hujus, quam nati, et accessu aetatis aucti duximus, factum est ut in corpore animali cum mortis propagine nasceremur? Quis enim malo studio vel ullo studio sibi comparavit aerumnosae nativitatis initium? Quis mala conversatione id egit, ut eum, quomodolibet vixerit, mori necesse sit? Plane si haec duo, id est, imaginem terrestris hominis, quae ad corpus pertinet animale, et imaginem coelestis, quae ad corpus pertinet spresurrectionem spiritualis corporis in parte justitiae ponimus, ita mortem corporis animalis ponere in peccati parte debemus: quia sicutintelligas, et huic apertissimae consentias veritati; concedo quod dicis, terrestrem et coelestem referri ad vitia et virtutes: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tum inteẽ int̃preteritam nr̃am & p̃sentẽ
conu̾sationẽ quantum int̃ẽ int̃ mortali¬
tatem & immortalitacemz Cum potius
apłs ñ ad aliud transeat. s id qđ de resur¬
rectione carnis cȩꝑat exequat᷑. cui econtra¬
rio mortem carnis opponit: Non itaq
duas conu̾sationes. malam scłicet & bo¬
nam uult hoc loco intelligi: s resurrectio¬
nem carnis ita ꝑxp̃m futuram. sicut ꝑadã
mortem carnis asserit factam: sine homi¬
nẽ dĩ agere quod agit. Ẽ ueum sequere.
Noliut te sequat᷑ ipse conart: Nonenimscqͥt
quantumcũq coneris: aꝑte resurrectiom
carnis. mortem carnis opponit: aꝑte his
singłis rebus. singłos disptit᷑ auctores mor¬
ticorporis adam. resurrectionis corpori
xp̃m: aꝑte duas imagines. unam terrestris
hominis. aliam cȩlestis. a contrario int̃se
conferens. illam corpori attribuit anima¬
li. qđ ꝑadam meruit ut seminet᷑ inigno¬
homo celestis ẽ dictus: non quia eam sũp¬

Expanded text:
inter praeteritam nostram et praesentem conversationem, quantum interest inter mortalitatem et immortalitatem? Cum potius Apostolus non ad aliud transeat; sed id quod de resurrectione carnis coeperat, exsequatur, cui e contrario mortem carnis opponit. Non itaque duas conversationes, malam scilicet, et bonam, vult hoc loco intelligi: sed resurrectionem carnis ita per Christum futuram, sicut per Adam mortem carnis asserit factam. Sine hominem Dei agere quod agit: tu eum sequere, noli ut te sequatur ipse conari. Non enim sequitur, quantumcumque coneris. Aperte resurrectioni carnis mortem carnis opponit: aperte his singulis rebus singulos dispertitur auctores, morti corporis Adam, resurrectioni corporis Christum: aperte duas imagines, unam terrestris hominis, aliam coelestis, a contrario inter se conferens, illam corpori attribuit animali, quod per Adam meruit ut seminetur in ignohomo coelestis est dictus, non quia eam sump
Abbreviated transcription (Latin):
eam post remissionẽ peccatoꝵ ñ debu¬
isse contingere. hȩ quippe quas innat᷑a
p̃uaricatione uiciata dicimus penas
quam de uenturo credimus scło. uͥ ista
non erunt. Neq enim fides eẽt:si ꝓpt̃¬
ea crederemus. quia continuo nõbis
nichil dolendi & non moriendi pre¬
mium redderetur. Qua ratione reddi¬
ta. idest adagonem fidi nob̃ relinqui
mala contracta peccato. quãuis reatu pec¬
catoꝵ ꝑbaptismũ iam soluto. quid ha¬
bec uirium qđ aisti.⁊ si in mysteriis sub¬
latum ẽ om̃e peccatum & remanet tam̃
dolor. qui partus difficultate generatur:
manifestum ẽ illum gemitum. naturȩ
indicem eẽ. non culpe: Hoc enĩ qđ nullas
adũsus nos habet uires. non utiq diceres
si fidei tu uel haberes uel attenderes uires:
Quȩ tantõ sunt fortiores quantomagis
ea speramus quȩ non uidemus: & ꝑ pa¬
cientiam miseriarum. plenitdinẽ bea-¬
ticudinis expectamus: s. ipsa inquis dĩ

Expanded text:
eam post remissionem peccatorum non debueam post remissionem peccatorum non debuisse contingere? Hae quippe, quas in natura praevaricatione vitiata dicimus poenasquam de venturo credimus saeculo, ubi ista non erunt. Neque enim fides esset, si propterea crederemus, quia continuo nobis nihil dolendi et non moriendi praemium redderetur. Qua ratione reddita, id est, ad agonem fidei nobis relinqui mala contracta peccato, quamvis reatu peccatorum per Baptismum jam soluto, quid habet virium quod aisti, Si in mysteriis sublatum est omne peccatum, et remanet tamen dolor qui partus difficultate generatur, manifestum est illum gemitum naturae indicem esse, non culpae? Hoc enim, quod nullas adversus nos habet vires, non utique diceres, si fidei tu vel haberes vel attenderes vires, quae tanto sunt fortiores, quanto magis ea speramus quae non videmus, et per patientiam miseriarum, plenitudinem beatitudinis exspectamus. Sed ipsa, inquis,
Abbreviated transcription (Latin):
midine consuerunt. Porro cum pariunt
insummo ẽe silentio: sicut columbas et
alias aues. quȩ adũtentib innotescunt.
Quis gͦ nouit muta animantia quȩ quid
inseagat᷑ indicare nonpossunt. utrum
tempore pariendi eoꝵ motꝰ & sonus
non solum nichil doloris. s: habeat al¬
quid etiam uoluptatis: s quid mẽ in bac
re scrutari obscura nature: cuminde
causa nr̃a non pendeat: prorsus si muta
animalia nichil patiunt᷑ doloris in par¬
tu argumentum tuum nullũ ẽ. Si aũt
patiunt᷑: ea ipsa pena ẽ imaginis dĩcon¬
ditioni ꝑecoꝵ comparari. Pena porro
imaginis dĩ insi culpa p̃cederet: iusta esse
nonposset. Illud aũt absit ut dicam. qd̃
tanquam dicam refellendum putasti.
non suo s nascentis merito matrem do¬
lere cum parturit: Ꝙidõ etiam dimis¬
sis peccatis fideles dolere. urgente neces¬
sitate pariendi. Absit in quã ut hocdicã.
Nunquid enim quia mortem dicimus
peceati ẽẽ suppliciũ ido dicendum est

Expanded text:
midine consuerunt: porro cum pariunt midine consuerunt: porro cum pariunt in summo esse silentio, sicut columbas, et alias aves, quae advertentibus innotescunt. Quis ergo novit muta animantia, quae quid in se agatur indicare non possunt, utrum tempore pariendi eorum motus et sonus non solum nihil doloris, sed habeat aliquid etiam voluptatis? Sed quid mihi est in hac re scrutari obscura naturae, cum inde nostra causa non pendeat? Prorsus si muta animalia nihil doloris patiuntur in partu, argumentum tuum nullum est? si autem patiuntur, ea ipsa poena est imaginis Dei, conditioni pecorum comparari: poena porro imaginis Dei, nisi culpa praecederet, justa esse non posset. Illud autem absit ut dicam, quod tanquam dicam, refellendum putasti, non suo, sed nascentis merito matrem dolere cum parturit, et ideo etiam dimissis peccatis fideles dolere urgente necessitate pariendi. Absit, inquam, ut hoc dicam. Numquid enim quia mortem dicimus peccati esse supplicium, ideo dicendum est
Abbreviated transcription (Latin):
mo ꝓpt̃ mulierem: s mulier ꝓpt̃ uirũ.
Si gͦ caput suũ congruo pudore ueneret᷑.
nature instituca custodit: non peccati
tormenta ꝑpetitur. Cui ordinis si resul¬
taucrit: rea est. Non ẽ gͦ in miseria fun¬
ctio rei: cuius neglectus. innoxa est̃. Auoꝰ.
Dolorem pariendi: penam dicimꝰ esse
peccati. Scimus enim hoc dm̃ sine ulla
ambiguitate dixisse: nec dixisse nisi pre¬
uaricatrici sui mandatĩ. nec obaliud di¬
xisse. nisi quia irascebatur suum pre¬
uaricatum eẽ mandatum: s hanc iram
dĩ ut tu exinanires atq frustrares. dixisti
usq adeo istam pęnam non ẽẽ peccatiut
animalia quoꝵ nulla peccata sunt. gemi¬
tus huiꝰmodi in partu doloresq partiant᷑
Non quidem tͥ dixerunt animalia: utrũ
ille gemitus sit conantium non dolentiũ:
gailinas sane parituras. similiores eẽ can¬
tantib quam dolentib cernimꝰ post par¬
tum uero tales uoces edere. quales infor¬

Expanded text:
mo propter mulierem, sed mulier propter virum . mo propter mulierem, sed mulier propter virum . Si ergo caput suum congruo pudore veneretur, naturae instituta custodit, non peccati tormenta perpetitur, cui ordini si resultaverit, rea est. Non est ergo in miseria functio rei, cujus neglectus in noxa est. AUG. Dolorem pariendi poenam dicimus esse peccati. Scimus enim hoc Deum sine ulla ambiguitate dixisse, nec dixisse nisi praevaricatrici sui mandati, nec ob aliud dixisse, nisi quia irascebatur suum praevaricatum esse mandatum. Sed hanc iram Dei ut tu exinanires et frustrares, dixisti usque adeo poenam istam non esse peccati, ut animalia quorum nulla peccata sunt, gemitus hujusmodi in partu doloresque patiantur. Non quidem tibi dixerunt animalia, utrum ille gemitus sit canentium vel dolentium. Gallinas sane parituras, similiores esse cantantibus quam dolentibus cernimus; post partum vero tales voces edere, quales in for
Abbreviated transcription (Latin):
critate. & corpoꝵ uarietate ꝑtingerent.
Ibigͦ ñ ut doleret in pariendo mulier de
peccato fuit. s ut nimis doleret. Sicut
etiam temporib diu̾sis debilitates cor¬
poꝵ ꝓpeccatis quib dam legimus acci¬
disse: s non illa ampliatio miseriarũ.
parsimoniam modinaturalis euercit.
nec tam̃omĩa quȩ in eadem sententia c̃¬
tinentut. animadu̾tentis uigore claudũ¬
tur. Ceterum quedẽm ibi pars indicat
meritum: quȩdam designat officium: mul¬
tiplicans inquit multiplicabo tristicias
nias. & gemitum tuũ. Intristicia paries
filios. Huc usq ultio: quam ñ natura s
ꝑsona ꝑmeruit. Iam hinc suplicit̃ poste¬
rioris sexiis munus ostendit᷑: ad uirum
inquit tuũ conu̾sio tua: & ipse cui dñabit᷑.
hoc nimirum non spectat ad penã: qd
nisi ẽẽt: spectaret adculpanut uiro qͥp¬
pe mulier modesto subdat᷑ affectu: ordo
ẽ. supplicium non est. Caput enim scđm

Expanded text:
critate et corporum varietate pertingerent. critate et corporum varietate pertingerent. Ibi ergo, non ut doleret in pariendo mulier, de peccato fuit; sed ut nimis doleret: sicut etiam temporibus diversis debilitates corporum pro peccatis, quibusdam legimus accidisse: sed non illa ampliatio miseriarum parcimoniam modi naturalis evertit. Nec tamen omnia quae in eadem sententia continentur, animadvertentis vigore clauduntur. Caeterum quaedam ibi pars indicat meritum, quaedam designat officium. Multiplicans, inquit, multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum; in tristitia paries filios. Huc usque ultio, quam non natura, sed persona promeruit. Jam hinc simpliciter posterioris sexus munus ostenditur: Ad virum, inquit, tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur. Hoc nimirum non spectat ad poenam, quod nisi esset, spectaret ad culpam: ut viro quippe mulier modesto subdatur affectu, ordo est, supplicium non est. Caput enim, secu
Abbreviated transcription (Latin):
quam sint. fieri quidem ꝓprie:augeri
aũt p̃ppere nuncupant᷑. Deniq nehoc
nr̃m magis quam ipsius ueritatis esse
uideat᷑. Hic incunctis animantib u̾boꝵ
refertur ordo seruatꝰ. De homine quoq
prius quam fieret. faciamus inquit ds̃
hominem ad imaginem & similitudine
nr̃am. & denuo de muliere: dix̃ inqͥt
dñs. Nonest bonum ẽẽ solum hominẽ:
faciamus ei adiutorium similem sui.
Postea uero quam facti sunt. benedixit
eis inquit dicens: crescite & multiplica¬
mini & implete terram. Ante quam ẽ¬
derent᷑ non ẽ dictum multiplicentur:
s fiat homo. Postea quam extitit qͥ ac¬
ciꝑet incrementa: consequent adiungit.
Crescite & multiplicamini: & implete der¬
ram. Hoc itaq ordine. gemitus partu¬
ritionũ qui scđm naturam fuerat. ita
in hominum corporib sicut in pecori¬
b institutus. non condit᷑ in eua s cre¬
scit: ut peculiari granditate excitatoꝵ
affligeretur angoꝵ: nec tam̃ ad poste¬
re etatis feminas. nisi naturali medio¬

Expanded text:
ie, augeri autem praepropere nuncupantur. Denique, ne hoc nostrum magis, quam ipsius veritatis esse videatur, hic in cunctis animantibus verborum refertur ordo servatus. De homine quoque priusquam fieret: Faciamus, inquit Deus, hominem ad imaginem et similitudinem nostram : et denuo de muliere, Dixit, inquit, Deus, Non est bonum esse solum hominem; faciamus ei adjutorium simile sui . Postea vero quam facti sunt, Benedixit eis, inquit, dicens, Crescite, et multiplicamini, et implete terram . Antequam conderetur, non est dictum, Multiplicentur; sed, Fiat homo: posteaquam exstitit qui acciperet incrementa, consequenter adjungit, Crescite, et multiplicamini, et implete terram. Hoc itaque ordine gemitus parturitionum, qui secundum naturam fuerat, ita in hominum corporibus, sicut in pecoribus institutus, non conditur in Eva, sed crescit, ut peculiari granditate excitatorum affligeretur angorum. Nec tamen ad posterae aetatis feminas, nisi naturali medio
Abbreviated transcription (Latin):
tio qui hoc dixit: in anis ẽ & fides eccłiȩ
catholicȩ que hoc credidit: inuenit᷑ autẽ
& falsus cestis apłs. qui testimonium dixit
aduersus . ip̃m. quia similitudinẽ carnis
peccati habuit. quam non habuit. S si hoc
credimus: fidelib non sociam̃ hominib.
Nunc autẽ xp̃c missus est insimilitudine
carnis peccati: quia solus ueram carnẽ sic

Expanded text:
tio ejus qui hoc dixit, inanis est et fides Ecclesiae tio ejus qui hoc dixit, inanis est et fides Ecclesiae catholicae quae hoc credidit; invenitur autem et falsus testis Apostolus, qui testimonium dixit adversus Christum, quia similitudinem carnis peccati habuit, quam non habuit. Sed si hoc credimus, fidelibus non sociamur hominibus. Nunc autem Christus missus est in similitudine carnis peccati; quia solus veram carnem sic