comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non ille qui sepe cȩcidit uictus dr.:
s ille qui adultimũ cessit. Ham
qui desꝑationis cogitationibus
uictus ẽ. quomͦ uel uires repara¬
re certandi. uel resistere ac repug¬
nare potest. cum fugiat nec om̃ino
quia dehis mͥsermo sit tantũ qui
in paucis & leuib peccauerunt:
De illo loquor qui omnib suceubuit
malis: qui iminanitate scelerũ uiã
S excluserit regni cȩloꝵ. & ñ deinfi¬
delibus s de fidelib fu̾it: & exbis
qui prius placuerint deo. post hȩc
autẽ deciderit uel inadulteria. uł
in om̃s impudicitias: quȩ ut apłs
ait turpe ẽ etiam dieere. Nec hunc
ego dico salutem desꝑare debere:
etiam si adultimam
huiꝰ modi malis obsessus ꝑuenerit
senectutem. S que sit dicti hus¬
ratio. ausculta. Si ira dei passibilis
eẽt affectus: recte diceremus iam¬
ñ posse restingui flãmã. quȩ tot ac
tantis peccatoꝵ succensa sit malis.
turam definitio ueritatis osten¬

Expanded text:
non ille qui saepe cecidit victus dicitur, non ille qui saepe cecidit victus dicitur, sed ille qui ad ultimum cessit, nam qui desperationis cogitationibus victus est, quomodo vel vires reparare certandi, vel resistere et pugnare potest cum fugiat, nec omnino quia de his mihi sermo sit tantum qui in paucis et levibus peccaverunt, sed de illo loquor qui omnibus succumbit malis, qui immanitate scelerum viam sibi excluserit regni coelorum, et non de infidelibus sed de fidelibus fuerit, et ex his qui prius placuerit Deo, post haec autem deciderit vel in adulteria, vel in omnes impudicitias, quae, ut Apostolus ait, turpe est etiam dicere, nec hunc ergo dico salutem desperare debere, etiamsi ad ultimam hujus modi malis obsessus usque pervenerit senectutem, sed quae sit ratio dicti hujus ausculta: Si ira Dei passibilis esset affectu, recte diceremus non posse jam restingui flammam, quae tot ac tantis peccatorum succensa sit malis. vinam definitio veritatis osten
Abbreviated transcription (Latin):
occurrente. om̃s saluationis adit᷑
obstruentur. Intersepta enĩ peni¬
tentie uia: claudetur parit̃ & ago¬
nis ingressus. & quomͦ poterit iã¬
qui extra uiã ẽ. & cui ostiũ claudit᷑.
boni aliquid oꝑis implere: cũ ad
bonoꝵ ñ ueniat ingressũ desꝑa¬
tione ꝓhibente: ꝓ pt̃ hoc & diabolꝰ
omnib modis molitur huiusmo¬
di cogitationes plantare in cordi¬
b nr̃is. Sienĩ nos desperationis
metus procul auia uirtutis ef¬
fecerit: nullũ ei aduersũ nos
certam̃ remanebit ultra. Quẽ enĩ
impugnet. cũ nullus obsistat:
Siquis autẽ istud resoluere po¬
terit uinculũ: continuo uires
sue redeunt ad eum. In calescet
enim se fugaie eũ quẽ fugie¬
bat: & ꝑsequi ꝑsequentem.
nis conditio rursus labatur aut
cadat: non continuo lapsus
sui pudore desꝑare iterũ debet:
s meminerit hanc ẽẽ agonis
& certaminum legẽ ñ ut nũꝗͣ
quis cadat. s ut nunꝗͣ. cedat. Qa

Expanded text:
occurrente, omnis salutis aditus occurrente, omnis salutis aditus obstruetur; interjecta enim poenitentiae via, clauditur pariter et agonis ingressus, et quomodo jam poterit qui extra viam est et cui ostium clauditur boni aliquid operis implere, cum ad bonorum non veniat ingressum, desperatione prohibente? Propter hoc et diabolus omnibus modis molitur hujusmodi cogitationes plantare in cordibus nostris; si enim nos desperationis metus procul a via virtutis effecerit, nullum ei adversum nos certamen ultra remanebit, quem enim impugnet cum nullus obsistat? si quis autem istud resolvere poterit vinculum, continuo vires suae redeunt ad eum, incalescit venim refugare eum se quem fugiebat, et persequi persequentem; nis, rursum labitur ut cadat, non continuo lapsus sui pudore desperare iterum debet, sed meminerit hanc esse agonis et certaminum legem, non ut nunquam quis cadat, sed ut nunquam quis cedat: quia
Abbreviated transcription (Latin):
tibi: Scimꝰ enim plures & nr̃is tẽ¬
porib & memoria maioꝵ prolapsos
abitinere recto. & precipitatos ab
ingressu uiȩ anguste. ita rursus
eẽ reparatos. ut posteriorib pͥora
transier int. atq ad palmam per¬
uenerint & coronam: numeroq
rursus & choro insc̾pti credantur
ipsa adhuc flãma ac fornace libi¬
dinum: hec ei impossibilia uiden¬
tur. etiã si mille prouocet᷑ exẽ¬
plis. Siuero ceꝑit fieri uł parua
conu̾sio. & iniciũ dederit repe¬
dandi. paulatĩ ꝓcedens. & ad su¬
ꝑiora referens pedem: illa quidẽ
que uehementior erat flamma.
post tergũ eius remanebit. Ante
pedes uero quanto acrius ceꝑit
incedere: tanto omnia inueniet
diuim cuiꝰdam roris sopita refrige¬
rio. Cantum ẽ ut unũ quod preci¬
pue mimicũ ẽ saluti huic caueamꝰ.¬
Inimica autẽ ẽ conũsioni &e peni¬
tentie desꝑatio: que si in sederit
mentem quantũ cumq sit salu¬
tis desideriũ. quamuis sit gran
de saluandi ꝓpositum. desꝑatiõe

Expanded text:
 scimus enim plures et ex nostris temporibus, et memoria majorum prolapsos ab itinere recto, et praecipitatos ab ingressu viae angustae, ita rursus esse reparatos, ut posterioribus priora transierint, atque ad palmam pervenerint, et coronam, numeroque rursus ac choro scripti creduntur ipsa adhuc flamma ac fornace libidinis, haec ei impossibilia videntur, etiamsi mille provocetur exemplis; si vero coeperit fieri vel parva conversio, et initium dederit repetendi, paulatim procedens, et ad superiora referens pedem, illa quidem quae vehementior erat flamma post tergum remanebit, ante pedes vero quanto acrius coeperit incedere, tanto omnia inveniet divini cujusdam roris sopita refrigerio, tantum est ut unum quod praecipue inimicum est saluti huic caveamInimica est autem conversioni et poenitentiae desperatio, quae si insederit menti, quantumcunque sit salutis desiderium, quamvis grande sit salvandi propositum, desperatione
Abbreviated transcription (Latin):
non solum nullo intrinsecus impel¬
lente dilapsus ẽ. s e contrario płib
adiutus remedus stare ñ potuit. Uis
ut hec non solũ ꝑ singulos gesta. sed
etiam ꝑ plimos doceam: Quanta
diuine ꝓuidentie: Non ne om̃ĩs ut
ita dicam ereatura erga emendaci

Expanded text:
non solum nullo intrinsecus impellente dilapsus est, sed e contrario pluribus adjutus remediis stare non potuit. Vis ut haec non solum per singula gesta, sed etiam per populos doceam? Quanta divinae providentiae? Nonne omnes, ut ita dicam, creaturae emend
Abbreviated transcription (Latin):
reddit: Quid piofuit illis qui in
luxuria torporis & presentis uite
uoluptatib usq ad dic̃ ultimũ
ꝑ manserunt: Intuere ne sepul¬
chra eoꝵ. & uide sic̃ aliquod in eis

Expanded text:
rdemur quid profuerit illis qui in luxuria corporis et praesentis vitae voluptatibus usque in diem ultimum permanserunt. Intuere nunc sepulcra eorum, et vide si est in eis
Abbreviated transcription (Latin):
hor nequiores & impuriores uene¬
tint: nemo ꝓhibet. nemo propellit.
Hullus enim ei custos. nullus re¬
mansit edituus. Namprius sicut
ad celi secreta nullus husmodi ma¬
lis indulgetur accessus: ita nec ad¬
purissimã mentẽ tuam penetrare
poterat ulla contagio. S fortasse

Expanded text:
horum nequiores et impuriores venehorum nequiores et impuriores venerint, nemo prohibet, nemo propellit: nullus enim custos, nullus remansit aedituus. Nam prius sicut ad coeli secreta nullus hujuscemodi malis indulgetur accessus, ita nec purissimam mentem hujuscemodi penetrare poterat ulla cogitatio Se
Abbreviated transcription (Latin):
ma consũpsit: siquis templũ corpo
ris tui contemplatus ẽ. tune cum
castitatis splendore fulgeret: par¬
uam ꝓfecto & ualde inferiorem
illã prophicam lamentationem
putabit. inqua barbaricȩ manus
sc̃a seoꝵ polluisse deflentur.
& sacras ȩdes ignis populat᷑ hosti¬
lis: uͥ contaminata cherubin. &
archa ac propitiatoriũ. tabulęq
lapideȩ & urna aurea. lam̃tant᷑.
Hec enĩ lamentatio quamego de¬
fleo. tanto illa durior & amarior:
templi parietes erãt. Hoc hoc san¬
ctiꝰ multo fuit. qd̾ inte erat tem¬
archam & duo cherubin. ide fidem
patris & filii & sp̃s sc̃i insitam. S ñe¬
ornamentis suis. cunctisq quȩ
diuinitus consecuta fuerat spolia¬
ta munerib remansit deformis &
turpis. Periit ab ea omne munim̃.
sus: sed patet omnib malignis
spiritib ad corruptelã aĩȩ festinan¬
tib Hulla in de turpis cogitatio.
nulla cupiditas feda repellitur:
s. si uenerit fornicationis sp̃s ingre¬
ditur. Si iactantie. si auaritie. &

Expanded text:
 Si quis templum corporis hominis Dei contemplatus est, cum castitatis splendore refulgeret parvam profecto et valde inferiorem illam prophetiam lamentationem putabit, in qua barbaricae manus sancta sanctorum polluisse deflentur, et sacras aedes ignem populasse hostilem. Ubi contaminata Cherubin, et arca ac propitiatorium, tabulae duae lapideae, et urna aurea lamentantur. Haec lamentatio, quam nos deflemus, tanto illa durior et amarior templi parietes erant. Hoc sanctius multo fuit, quod in eo erat temtra se et duo Cherubin, id est, fidem Patris, et Filii, et Spiritus sancti sitam. Sed nuntis suis, cunctisque quae Divinitas consecuta fuerat, spoliata muneribus remansit deformis ac turpis: periit ab ea omne munimen sus, sed patet omnibus malis spiritibus ad corruptelam animae festinantibus. Nulla inde turpis cogitatio, nulla cupiditas foeda repellitur, sed si venerit fornicationis spiritus ingreditur, si jactantiae, si avaritiae, et si
Abbreviated transcription (Latin):
sunt facultates tuȩ: dic. Nudus
exiuii deuentre matiss meȩ: nudꝰ
& hinc abscedam. Adde & illud
aplicũ. Hichil intulimus in hẽ
mundum: s ne auferre quidem¬
quid possumꝰ. Audisti te maledi
ei. infamari apud homines. &
contumelus ex honorari. Recorda¬
re. & ante oculos pone uerba dñi
duerint om̃s homines. & iterũ.
Gaudete & exultate: cum eiecerit
tas patriã ꝑdidisse. qui in tota
terta ꝑegrinus es: S egritudi¬
irem incurristi grauissimam. ytere
illo apłico sermone. quo ait. Nam
es. & mors crudelis imminet &e in¬
tentatur: adduc ante oculos ioħm.
incarcere ceruicib cesũ. & tanti
prophe caput saltatriei puelle
in mercedem libidinis datũ. Hec
gͦ singula cum inferuntur inui¬
feruntur inuiriam: s eoꝵ quȩ ꝓ
his retribuentur głam. Non solũ
peccatis absoluitur qui hec patit᷑
s: & iusticias acquirit. Tantũ est.
ut fides eum constantiaq non de¬

Expanded text:
erint facultates tuae, dic: Nudus exivi de utero matris meae, nudus et hinc abscedam Job I. Adde et illud apostolicum: Nihil intulimus in hunc mundum, sed nec auferre quid possumus . Audis te maledici et infamari apud homines et contumeliis onerari, recordare et ante oculos pone verbum Domini, vobis omnes homines . Et iterum. Gaudete et exsultate, cum ejecerintiam putas perdidisse qui in tota terra peregrinus es? Sed et si aegritudinem incurristi gravissimam, utere apostolico illo sermone, quo ait: Nam es et mors crudelis imminet et intentatur, adduc ante oculos Joannem in carcere cervice caesum, et tamen prophetae caput saltatrici puellae in mercedem libidinis datum. Haec ergo singula cum inferuntur inferuntur injuria, sed eorum quae pro his retribuuntur gloria, non solum a peccatis absolvitur qui hoc patitur, sed et justitias acquirit, tantum est ut fides eum constantiaque non de
Abbreviated transcription (Latin):
Tanta namq ẽ eoꝵ qui decipiun¬
tur stoliditas: ut cum eos ratio
nulla abhoc interitu reuoeet. ne
euidentia quidem indesinenter
ꝑeuntium exempla deterreant

Expanded text:
Tanta namque est eorum qui decipiunt stoliditas, vt non solum eos ratio nulla ab hoc interitu reuocet, sed nec euidentia quidem indesinenter pereuntium exempla deterreant
Abbreviated transcription (Latin):
pari eam cernant sodalib pessi¬
mis contumeliis dico. obprobrus.
liuore. inuidia. insidus. crimina¬
tionib & ꝑmiciosissimis curis.
metu iugi. tremore frequenti. &
mille alus huiꝰ modi infaustis
consortibus uelut angniũ corona

Expanded text:
pari cernant sodalibus pessimis, contumeliis dico, opprobriis, liuore, insidiis, criminationib. & perniciosissimis curis, metu iugi, timore frequenti, & mille aliis huiusmodi infaustis consortibus, velut sanguinum corona
Abbreviated transcription (Latin):
homo m̃dax. ⁊ alibi. ñ iustificabitur
in conspectu tuo om̃is uiuensꝰ pł ꝗͣ
homo ẽ. qui peccatũ ñ fecit: supra
hominẽ prerogatiua excellentiȩ esꝰ
mento inpsalmo di. S peciosus for¬
ma p̃filus hominũ. diffusa ẽ gr̃a in
labus tuis: ꝓpt̾ea benedixit te ds̃
in ȩternũ. & continuatĩ eundẽ al¬
loquens ita subiunx̃. Sedes tua
ds̃ in scłm sełi. uirga directionis
uirga regnitui. Precurre psalmũ.
⁊ uide adunã eandẽq ꝑsonã psal
forma p̃filus hominũ. diffusa ẽ

Expanded text:
o mendax , » et alibi: « Non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens , » plusquam homo est qui peccatum non facit; supra hominem praerogativa excellentiae ejus mento in psalmo dicitur: « Speciosus forma prae filiis hominum, diffusa est gratia in labiis tuis, propterea benedixit te Deus in aeternum . » Et continuatim eumdem alloquens, ita subjungit: « Sedes tua, Deus, in saeculum saeculi, virga directionis virga, regni tui , »  percurre psalmum, et vide ad unam eamdem personam psalmforma prae filiis hominum; diffusa est
Abbreviated transcription (Latin):
essentia. hẽ iam uenisse dm̃s: qr signa
quȩ de elꝰ aduentu predixert̃ propħe
iam subsecuta eẽ uidemꝰ. Ut enim
de multis unũ assumã: iacob benedi¬
cens iudã filiũ suũ ait. Non deficiet
pͥnceps exiuda ⁊ dux defemorib esꝰ
donec ueniat qui mittendus ẽ: & ipse
erit expectatio gentiũ. Quia gͦ sã

Expanded text:
tia. Hunc jam venisse dicimus, quia signa, quae de ejus adventu praedixerunt prophetae, jam subsecuta esse videmus. Ut enim de multis unum assumam, Jacob benedicens Judam filium suum ait: « Non deficiet princeps de Juda, et dux de femoribus ejus, donec veniat qui mittendus est; et ipse erit exspectatio ge
Abbreviated transcription (Latin):
nati m̃titi sunt in. filii alieni in¬
ueterati sunt: &e elaudicauert̃ a se¬
mitis suis. Iecireo eũ repulistis
quia homo erat: quia puer nat᷑
erat. Unde sequit. E ascendet sic̃
uirgultũ eorã eo. Deradice enĩ
iesse uirga exnt: deuirga uirgultũ
ascendit. Uirgultũ ascendebat:
apud dm̃ ⁊ homines. & quia uult̾
diuinitatis eiꝰ sub assũpti nube
hominis absconditus erat & despec¬
tus: nec reputauimꝰ eũ. Uere lan¬
gores nrõs ipse tulit. hoc ẽ abstu¬
lit: &e dolores nr̃os ipse portauit.
hoc ẽ asportauit: Ipse enĩ uulne¬
ratus ẽ propt̾ delicta nĩa: attͥtus¬

Expanded text:
ni mentiti sunt mihi; filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis . » Idcirco eum repulistis, quia homo erat, quia puer natus erat. Unde sequitur: « Et ascendit super virgultum coram eo . » De radice enim Jesse virga exiit; de virga virgultum ascendit. Virgultum ascendebat, apud Deum et homines . » et quia vultus divinitatis ejus sub assumpti nube hominis absconditus erat et despectus; nec reputavimus eum. « Vere languores nostros ipse tulit, » hoc est abstulit, « et dolores nostros ipse portavit, » hoc est asportavit. « Ipse enim vulneratus est propt
Abbreviated transcription (Latin):
brachio idem ipse alibi ait. Parauit
dñs brachiũ suũ in ocłis omniũ
gentiũi: & uidebt̃ om̃s fines terre
salutare dei nr̃i. Hoc brachiũ dñi.
hoc salutare dĩ. de quo in psalmo
dr. Ponã in salutari. fiducialit̾ agã
in eo. eui reuelatũ ẽs uos enĩ rep¬
pulistis eũ qui aduos missus ue¬
nerat: siẽ ipse conqueritur ꝑ eund̾e
esaia ꝓph̃am. Cognouit bos possesso¬
rem suũ & asinꝰ presepe dñi sur:
isrł me ñ cognouit: populus ins

Expanded text:
ait: « Paravit Dominus brachium suum in oculis omnium gentium, et videbunt omnes fines terrae salutare Dei nostri . » Hoc brachium Domini, hoc salutare Dei, de quo in psalmo tur: « Ponam in salutari, fiducialiter agam in eo . » Cui revelatum est? Vos enim repulistis eum, qui ad vos missus venerat, sicut ipse conqueritur per eumdem Isaiam prophetam: « Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui, Israel me non cog
Abbreviated transcription (Latin):
designat. mel uͦ qͦd curandis uulnerib
adhibitum edendosanat. iudicii ac u̾tatᷤ
scu̾itatem significat. Lieet enĩ scͥptu¬
ra dieat. cui uult miseretur.
&e quẽ uult obdurat: quia nec ipsũ
misereri. nec ipsũ obdurare.uilla in
parte aiusticia seu ueritate exorbitat.
mniscd̾iã dĩ ⁊ iudiciũ uͥq ueritas comi¬
tatur: & in scͥpturis pro alterutro ue¬
ciũ. Quia seu misereatur eui uult.
seu induret.atq pumat q̃ uult.
uerar ⁊iustus ẽ. miscd̃iam exhiben¬
do: uerax ⁊ iustus. x̃. debitã iudicii¬
sui sententiã inferendo. Butyrum
ut sciri faciat quia repbat malũ
&e eligit bonũ: reddens uncruq
iuta oꝑa sua:bonos remunerans:
⁊ malos debita ammadu̾sionis
ultione condemnans. De hoc sa
propħa dic̃: te propħiã sũmatim
ꝑeurramꝰ. Dñe quis credidit au¬
ditui nr̃o: ⁊ brachiũ om̃ cui reue

Expanded text:
designat; mel vero, quod curandis vulneribus adhibitum edendo sanat, judicii et veritatis severitatem denuntiat. Licet enim Scriptura dicat, « cui vult miseretur, et quem vult indurat , » quia nec ipsum misereri, nec ipsum indurare ulla in parte a justitia seu a veritate exorbitat. Misericordiam Dei et judicium ubique veritas comitatur; et in Scripturis pro alterutro vecium , » quia, seu misereatur cui vult, seu judicet et puniat quem vult, verax et justus est  misericordiam exhibendo, verax et justus est, debitam judicii sententiam inferendo. Butyrumonum, id est, ut sciri faciat quia reprobat malum et eligit bonum, reddens unicuique juxta opera sua, bonos remunerans, et malos debita animadversionis ultione condemnans. De hoc sacpropheta dicit, et prophetiam summatim percurramus. « Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui reve
Abbreviated transcription (Latin):
eius ad nos aduentu loquatur. au¬
di euidentiꝰ. habitantib in regiõe
umbrȩ mortis: lux orta ẽ eis. Que
inquã lux: Audi absq ulla ȩqui¬
uocationis ambiguitate. Paruulus
enĩ natus ẽ nob̃: filius datus ẽ nob̾.
Quis inquã ẽ paruulus iste qͥ natꝰ ẽ
nob̾: filiꝰ quidatus ẽ nob̃: Audi a
dhuc. & uocabit᷑ nom̃eiꝰ admirabilis:
consiliars. ds̃: fortis: pat̾ futuri scłi:
pͥnceps pacis. & euiꝰ modi pacis: Mul¬
tiplicabit᷑ eꝰ imꝑium ce paeis ñerit
finis: quia sic̃ sequitur. amodoiusq
insempiternũ erit. Ipse eͥgo qui lo¬
quebar. qui ad inueni omnẽ uiã dis¬
ciplinȩ. & dedi eã iacob puero meo.
⁊ isrł electo meo: ecce adsũ. homo
factus cum hominib: interris ꝯũ¬

Expanded text:
dventu loquitur, audi evidentius: « Habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis . » Quae, inquam, lux, audi absque ulla aequivocationis ambiguitate: « Parvulus enim natus est nobis, filius datus est nobis . » Quis, inquam, parvulus est iste qui natus est nobis, fili vocabitur nomen ejus, Admirabilis, Consiliarius, Deus fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis : et cujusmodi pacis? « multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis , » quia, sicut sequitur, « amodo et usque in sempiternum erit . » -- « Ipse ego qui loquebar , qui adinveni omnem viam disciplinae, et dedi eam Jacob puero meo, et Israel electo meo ; « ecce adsum » homo factus, « cum hominibus in terris
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃e gentis ꝓpħas refellere nec ual̃¬
bant. nee uolebant: s. hac itẽ oms¬
sa calũma septuras longe alit
telligi oportere dicebant: suo sensu ex po¬
nebant: causessuȩ propbas. res atq tẽ¬
pora conterminare temptabant. Sed
quãuis astitert̃ reges terre & pͥncipes
conuenerunt inunũ adu̾sus dñm

Expanded text:
vestrae gentis prophetas refellere non volevestrae gentis prophetas refellere non volebant nec valebant, sed, hac item omissa calumnia, Scripturas longe aliter intelligi oportere dicebant, suo sensu exponebant, causaeque suae prophetas res atque tempora conterminare tentabant. Sed quamvis « astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Dom
Abbreviated transcription (Latin):
Pemq in exordio fidei nr̃ȩ gens usa
fidei nr̃e emula magnę ad huc emi¬
nentiȩ erat: multos uiros ad hucha¬
bebat sũmȩ facundiȩ & magni in¬
genu uros: & utriusq linguȩ hebres
atq latine optime instructos. Alulti
qͦ tũc gentiles philosophi. litters
grecis. hebreis ⁊ latinis ȩque instruc¬
ti erant. Om̃s aduersus fidẽ nr̃am
insurgebant: questiones. bella. ⁊ se¬
diciones mouebant. Questiones
inquam mouebant: domi. foris. ple¬
rumq etiã inuniu̾s alib ꝯciliis um¬
uersaliter ꝑ ꝓuintias denuntiatis
In manu lex ⁊ prophe habebantur.
reuoluebant᷑: ꝓlata testimonia in
utraq lingua discutiebant᷑. Tam̃
nullus ur̃m̃ hanc presũpsit calunõ
ut false inter pretationis eos argue¬
ret: quia in de fidem uob̾ facile adi¬
mere posset. Philophigͦ gentiles
hac omissa penitus calũnia. ꝓpłus
uili habebant: dicta eoꝵ respuebuĩ
s callida dicendi uersutia fidẽ nr̃a
ledere attemptabant. Philosophi

Expanded text:
e in exordio fidei nostrae gens vestra, fidei nostrae aemula, magna adhuc eminentiae erat, multos viros adhuc habebat summae facundiae et magni ingenii, et utriusque linguae Hebraeae atque Latinae optime instructos. Multi quoque tunc gentiles philosophi litteris Graecis, Hebraeis et Latinis aeque instructi erant, omnes adversus fidem nostram insurgebant, ac quaestiones, bella et seditiones movebant, quaestiones, inquam, movebant domi, foris plerumque, etiam universalibus consiliis universaliter per provincias denuntiatis. In manus lex et prophetae habebantur, revolvebantur prolata testimonia, in utraque lingua discutiebantur; tamen nullus vestrum hanc praesumpsit calumniam, ut falsae interpretationis eos argueret, qua fidem nobis facile adimere posset. Philosophi ergo gentiles, hac omissa penitus calumnia, prophetas pro vili habebant, dicta eorum respuebant, sed callida dicendi versutia fidem nostram laedere attentabant. Philosophi
Abbreviated transcription (Latin):
genuite. ⁊ ante luciferũ genurte
dm̃ filiũ genuite. coȩt̾nũ: quãus
te sub tempore ⁊ temporis condici¬
one creauerĩ hominẽ ex femina
factũ. Has duas in xp̃o naturas¬
comm̃dat. Ueritas inquit de terra
orta ẽ. Quia de terra ortꝰ ẽ. homo¬
homo m̃dar: plusquã homo ẽ. qͥ
ñmendax. immo ueritas ipsa ce

Expanded text:
te. et ante luciferum genui te, Deum Filium genui te coaeternum quamvis te sub tempore et temporis conditione creaverim hominem ex femina factum? Has duas in Christo naturascommendat: « Veritas, inquit, de terra orta est , » quia de terra ortus est nahomo mendax ; » plusquam homo est qui non mendax, imo ver
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos lib̾ solus extitit. Illud de¬
approbati testes. ita int̃p̃tati sunt:
& ita interpretari propħa ipse uolurt
dicendo & seͥbendo. ecce abscondita siẽ
dicitis. concipiet & pariet filtũ. Nam
ii comuni sensu abscondita. idẽ domi
aliud: quid mirũ quid nouũ in eo con¬
ceptu. & cuiꝰ mysterii fignũ ẽẽ conceptũ
illũ ẽẽ uoluit: Propt̾ hoc inquit dab
dñs ipse uob̾ signũ. Ecce abscondi

Expanded text:
mortuos liber » exstitit. Illud deapprobati testes, ita interpretati sunt, t ita interpretari propheta ipse voluit, dicendo et scribendo: « Ecce abscondita, sicut dicitis, concipiet et pariet filium. » Nam si communi sensu absconditam, id est, domi aliud, quid mirum, quid novum in eo conceptu? et cujus mysterii signum conceptum illum esse voluit? « Propter hoc, inquit, dabit Dominus ipse vobis signum: Ecce, i
Abbreviated transcription (Latin):
comedet: ut sciat reprobare malũ ce
eligere bonũ. Si ad litteram ⁊ cõmuni¬
ille puer comestione but rrimelt
sciet reprobare malũ ⁊ eligere bonue
Quam discretionẽ boni ⁊ mali dat co¬
quod ille puer comederet butyrũ
⁊ mel. si ad litt̾am hȩc accipi uellet:
Quod signũ ⁊ cusꝰ rei eet signum qd¬

Expanded text:
reprobare malum, et eligere bonum . »  Si ad litteram, et communiille puer comestione butyri et mellis sciet reprobare malum et eligere bonum? quam discretionem boni et mali dat coquod ille puer comederet butyrum et mel, si ad litteram haec accipi vellet? Quod signum, vel cujus rei signum
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ce ds̃ ẽ. uocabitur nom̃ eius ad¬
mirabilis. consiliarius. ds̃. fortis.
pat̃ futuri sełi pͥnceps pacis: & pa¬
cis ñenit finis: quia amͦ ⁊usq in
sempiternũ erit. Si puer ille siẽ qͥli¬
bet alius alius puer miniquitatib
conceptꝰ ẽẽt. & inpeccatis matereũ¬
peꝑisset: quid puer ille abalio
onẽ idem ipse propħa in enarrabilẽ
diceret: Generationẽ inqͥt eiꝰ quis

Expanded text:
nomen ejus, Admirabilis, Consiliarius. Deus, fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis, et pacis non erit finis, quia amodo et usque in sempiternum erit. » Si puer ille, sicut alius quilibet, in iniquitatibus conceptus esset, et in peccatis eum mater peperisset, quid puer ille ab alio onem idem ipse propheta inenarrabilem diceret: « Generationem, inquit, ejus quis
Abbreviated transcription (Latin):
tationẽ aliquis enarrabit. Propt̃
peussi eũ. Quid eni sceleris ad misit:
qui peccatũ ñ fecit. nec inuentus ẽ dolꝰ
inore elꝰ : Si gͦ uerumẽ quod beatus iob
testat᷑. ñ ẽ homo qui ñ peecet. nec infans¬

Expanded text:
rationem aliquis enarrabit. « Propter rationem aliquis enarrabit. « Propter percussi eum . » Quid enim sceleris admisit, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus ia ore ejus? Si ergo verum est quod beatus Job testatur.  « Om
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. Oblatꝰ ẽ quia ipse uolu
it &e ñ aꝑuit ossuũ. Hȩc quidem
assupti hominis ec̃ uident᷑. Eȩta¬
uus existunt. De angustia & deuidi
cio sublatus ẽ. Generationẽ esꝰ quis¬
enarrabit: Deangustia inquã & de u¬
ait. Uenit pͥnceps mundi hus. & in me
n habet quicquam. S unde hȩc in
eo lib̾tas. quia pͥnceps mundi huiꝰ
gustia ⁊ de iudicio sublatus ẽ. quia
mortuus teneri abipsa morte ñ po¬
tuit. Resurrexit enĩ amortuis sicut
psalmꝰ ait. caro mea requiescet inspe:
qm̃ non derelinques animam meã
in inferno: nec dabis scm̃ tuũ uidere
corruptionẽ. Unde gͦ hȩc tanta
in homine potestas: Quia plusquã
s: cuiꝰ generatio ẽ in enarrabilis.
Quomodo enĩ d̃s hõ ex se consubalẽ
ante tempora. ⁊ semꝑ gignat filiũ.
quis en arrabit. Quomͦ predestina¬
tis temporib ex matre sine uiri semi¬
ne homo ereat᷑ sit. & eũ ds̃ ipse as¬
sumpserit inunitatẽ ꝑsonȩ. qͥs enar¬
rabit: Nec illã gͥ nec istã xp̃i gene¬

Expanded text:
pro nobis, sicut ait Apostolus, maledictum , » hoc est, particeps mortis quam primo homini intulit illud indictum a Deo maIn quocunque tem pro nobis pertulit, et morte sua maledictum illud et mortem evacualuntate, non coactus, pertulit, idcirco adeo libertas? quia princeps mundi hujus gustia et de judicio sublatus est , » quia mortuus teneri ab ipsa morte non potuit. Resurrexit enim a mortuis, sicut Psalmus dicit: « Caro mea requiescet in spe; quoniam non derelinques animam meam in inferno, nec dabis semen tuum videre corruptionem . » Unde ergo haec tanta in homine potestas? Quia plusquam sibi , » cujus generatio est inenarrabilis . Quomodo enim Deus ex se consubstantialem ante tempora et semper gignat Filium, quis enarrabit?  quomodo praedestinatis temporibus ex matre sine viri semine homo creatus sit, et eum Deus ipse assumpserit in unitate personae, quis enarrabit? Nec illam igitur nec istam Christi gene
Abbreviated transcription (Latin):
didit illũ. Disciplina pacis nr̃e suꝑ
eum: euiꝰ liuore sanati sumus Iyse
enĩ aͥgnꝰ qui tollit peccata mundi
qui mediator dĩ ⁊ hominũ existers
morte sua nos deo reconciliauit. ꝙ
Om̃s nos quasi oues errauimꝰ. bra¬
chiũ dñi ñ agnoscendo qd ꝑauit
dñs in oculis omniũ gentiũ. nec

Expanded text:
 « Disciplina pacis nostrae super eum, cujus livore sanati sumus . » Ipse enim est Agnus qui tollit peccata mundi, qui mediator Dei et hominum existens, morte sua nos Deo reconciliavit, qu« Omnes nos quasi oves erravimus , » brachium Domini non cognoscendo, quod paravit Dominus in oculis omnium gentium,
Abbreviated transcription (Latin):
dieriseͥbi. i pictinȩ nota aliq̃ signari.
Sicut enĩ litt̾ę quodãmͦ fiunt u̾boꝵ
figurę. & notȩ: ita &e picturȩ scͥpturarũ
rerũ existunt similitudines ⁊ note. Qd
plura: Sermonẽ colligamus ⁊ ad pposi¬
te fine questionis accedamꝰ. Prohibutt
ds ne fiant scupltilia: & tam̃ sic leginꝰ
adeo iussa sunt fieri sculptilia Compe¬
tenter gͥ mandatũ legis accipiendũẽ.
immo sicut ipse legis legis lator decla¬
iat intelligendũ ẽ. Nouinquit facias
sculptile. icȩtera: causãq demonstrat:
& fieri possunt a nob sculptilia. facimꝰ
deo picturas: facimꝰ deo cęlaturas faci
cẽ quã cruee scam dicimꝰ utiq lignũ
ñ dm̃ ẽẽ dicimꝰ: nullãq in se aut ex se
uirtutẽ habere eã dicimꝰ. At pꝰquã
benedictione pontificali scĩficatur
in memoriã dominice passionis: lã
erucẽ ñ diuino cultu s debito uene¬
rationis cultu attollimꝰ. ad oramus
⁊ colimꝰ: siẽ in psalmo dr̃. Adorate sca¬

Expanded text:
gnari. Sicut enim litterae quodammodo fiunt verborum figurae et notae, ita et picturae scripturarum rerum existunt similitudines et notae. Quid plura? sermonem colligamus, et ad propositae quaestionis finem accedamus. Prohibuit Deus ne fiant sculptilia, et tamen, sicut legimus, a Deo jussa sunt fieri sculptilia. Competenter igitur mandatum legis accipiendum est, imo sicut ipse legislator declarat intelligendum est. « Non, inquit, facies sculptile , » etc., causamque demonstrat: et fieri possunt a nobis sculptilia. Facimus Deo picturas, facimus Deo caelaturas, facimus cem, quam crucem sanctam dicimus, utique lignum, non Deum, esse dicimus, nullamque in se, aut ex se, virtutem habere eam dicimus; ac postquam benedictione pontificali sanctificatur in memoriam Dominicae passionis, jam crucem non divino, sed debito venerationis cultu attollimus, adoramus et colimus; sicut in psalmo dicitur: « Adorate sca
Abbreviated transcription (Latin):
alicuiꝰ licet fieri similitudo: pecca¬
uit moyses qui rerũ similitudines
effigiauit ⁊ exculpsit: immo pee¬
cauit dñs qui eas effigiari ⁊ excul¬
pi mandauit. Nam in exodo ita
quod ostendam tibi: & omniũ ua¬
sor. ins cultũ eiꝰ. Itẽ pꝰ pauca. facies
& laminã ex auro purissimo: inqͣ
seulpes oꝑe celatoris sem̃ dño Itẽ¬
sculpes in eis noĩa filior isrł: oꝑe
sculptoris. ⁊ celatura gẽmarũi. Ecce
rerũ similitudines effigiantur:
⁊ effigiari adño p̾cipiunt᷑. Eece
sculpture fiunt dño in lapidib
onichinis ⁊ auro. In libro uͦ legit᷑
Om̃s parietes templi sculpsit per
encuitũ uariis celaturis ⁊ torno:
&e fecit ineis cherubin ⁊ palmas.
&e picturas uarias: quasi prominen¬
tes de pariete ⁊ egredientes. fecit
rubin: decẽ eubitoꝵ altitudinis.
Itẽ. Induxerunt sacerdotes arebã
federis dñi in locũ suũ in oraculũ
templi: in sẽm̃ sc̃or subt̾ alas che¬

Expanded text:
alicujus licet fieri similitudo, peccaalicujus licet fieri similitudo, peccavit Moyses, qui rerum similitudines effigiavit, et exsculpsit; imo peccavit Dominus, qui eas effigiari et exsculpi mandavit. Nam in Exodo Domiquod ostendam tibi, et omnium vasorum, in cultum ejus . » Item post pauca: « Facies et laminam ex auro purissimo, in qua sculpes opere caelatoris sanctsculpes in eis nomina filiorum Israel, opere sculptoris, et caelatura gemmarum . » Ecce rerum similitudines effigiantur et effigiari a Domino praecipiuntur. Ecce sculpturae fiunt Domino in lapidibus onychinis et auro. In libro vero Regum Omnes parietes templi sculpsit per circuitum variis caelaturis, et torno, et fecit in eis cherubim, et palmas et picturas varias quasi prominentes de pariete et egredientes . Fecitrubim decem cubitorum altitudinis . » Idem: « Induxerunt sacerdotes arcam foederis Domini in locum suum, in oraculum templi in Sanctum sanctorum, subter alas che
Abbreviated transcription (Latin):
A xpiam adorant scuptilia. ⁊ głant̃
in simulacris sius. Ipsũ & enim
dm̃ effigiatis. aliquando miserũ
pendentẽ in patibulo. cruci cla¬
iis affycũ: quod ipso etiã uisu hor¬
rendũ ẽ: idq adoratis ⁊ cirea erucẽ
effigiatis. semipuerũ solẽ. nescio
unde exterritũ & fugientẽ: lunã
semipuellã lugubrẽ. semũq lu¬
cis suȩ cornu occultantẽ. Aliqͥn¬
do autẽ dm̃ effigiatis sublum
solio sedentẽ. manuq porrecta
signantẽ: & eirca eũ quasi ma¬
gno dignitatis p̃stigio aquilã.
⁊ hominẽ. uitulũ ⁊ leonẽ. Has
effigies xp̃ian exculpunt. fab̾¬
cant ⁊ depingunt: unde posst̃.
iuͥpossunt adorant ⁊ eolunt.
Q uod lex adeo data om̃imͦ fieri
uetat. Nam in exodo ita sc̃ptie¬
Nonfacias tͥ sculptile neq omnẽ simi¬
litudinẽ que ẽ in celo desuꝑ ⁊ quȩ
interra de orsũ. neceoꝵ quȩ sunt
inaquis: ñ adorabis ea neq eoles: Lex
fecerit. horrenda uidicat dãnatiõe.
danat sculptile ⁊ nullo mͦrei

Expanded text:
ani adorant sculptilia, et gloriantur in simulacris suis; ipsum etenim Deum effigiatis aliquando miserum pendentem in patibulo cruci clavis affixum, quod ipso etiam visu horrendum est idque adoratis, et circa crucem effigiatis semipuerum solem nescio unde exterritum, et fugientem lunam semipuellam lugubrem, semumque lucis suae cornu occultantem. aliquando autem Deum effigiatis sublimi solio sedentem, manuque porrecta signantem; et circa eum quasi magno dignitatis praestigio, aquilam, et hominem vitulum et leonem. Haec effigies Christiani exsculpunt, fabricant et depingunt unde possunt; et ubi possunt, adorant et colunt: quod lex a Deo data omnino fieri vetat. Nam in Exodo ita scrisculptile, neque omnem similitudinem quae est in coelo desuper, et quae in terra deorsum, nec eorum quae sunt in aquis; non adorabis ea, neque coles . » Lex fecerit, horrenda judicat condemnationne ita damnat sculptile, et nullo modo rei
Abbreviated transcription (Latin):
orias. uidi dñm sedentẽ suꝑsoliũ
excelsũ ⁊ eleuatũ. Seraphin stabãt
suꝑ illud: sex alȩ uni: i sexale alti.
De illis quatuor aĩaliũ speciebus
quas derisione iniusta. notasti:eze¬
chiel propħa ita loquit᷑. Similitu¬
do uultus .iiii. animaliũ. facies
hoĩs: ⁊ facies leonis ad extris ipsor

Expanded text:
m sedentem super solium excelsum et elevatum. Seraphim stabant super illud; sex alae uni, et sex alae alteri . » De illis quatuor animalium speciebus, quas derisione injusta notasti, Ezechiel propheta ita loquitur: « Similitudo vultus quatuor animalium, facies hominis, et facies leonis a dextris
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducerent᷑ statũ. Beniq certo mui¬
rent. tunc fieret illa cõmutatio at
sine ulla morte aĩalia corpora con¬
uerterent᷑ in aliã qualitatẽ qua
ad omnẽ nutũ regenti sese sp̃u de¬
seruirent. et solo spu uiuificante

Expanded text:
ucerentur statum, donec certo nurent, tunc fieret illa commutatio, ut sine ulla morte animalia corpora conversa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante
Abbreviated transcription (Latin):
nales aĩas ꝓessentia fieri cotidie de
nichilo nouas. s ꝓ ꝯsimili natura
ex institutione diuma ñ utiq nouas.
Quales enĩ in exordio ds̃ die .ui. mas¬
culo ⁊ femine dedit. tales cotidie iu¬
spirat singuł. noua de nichilo crea¬
tione. ñ noua institutiõe. Pat̾ inquit
usq mͦ pat̾. ⁊ filiꝰ. oꝑatione siqͥdẽ no¬
ua. s institutiõe ñ noua. ꝓ illa agets
cũ ista qͥeseens. Res u̾ corporee. pꝰ pri¬
mã sui creationẽ. noue nulle crean¬
tur. sa simul in exordio conditis tẽ¬
porali formatio ꝓpagant᷑. Anime
aũt ñ simul essentialit̾ facte st̃. s ꝓ
natura consimili. qua ad ymag̾ et
tantur. et non simul edite iudicantur.
Nonsimul edite ꝓ essentia. simul facte
ꝓ cõpari forma: ad ymag̾ ⁊ simił dei¬

Expanded text:
ionales animas pro essentia fieri quotidie de nihilo novas, sed pro consimili natura ex institutione divina, non utique novas. Quales enim in exordio Deus die sexto masculo et feminae dedit , tales quotidie inspirat singulis, nova de nihilo creatione, non nova institutione. Pater, inquit, usque modo Pater et Filiva, sed institutione non nova; pro illa agens, cum ista quiescens. Res vero corporeae post primam sui creationem novae nullae creantur, sed simul in exordio conditae temporali formatione propagantur. Animae autem non simul essentialiter factae sunt, sed pro natura consimili, qua ad imaginem tantur, et non simul editae judicantur: non simul editae pro essentia, sed simul factae pro compari forma ad imaginem e
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s aꝑit gr̃a. Eo certe sp̃u qͦ scripta
sunt. et reserari queunt. Munda¬
na nesciunt scrutari sapientia q̃
nec rõ capit humana. G inuocato
sp̃u scõ ea uideamꝰ. quo inspirante
sententiã u̾itatis ꝓut uoluerit af¬
feramꝰ. Ueritatis u̾ba st̃ ista. uero
sp̃u edita. Uerax ẽ qͥ ea scripsit: et
uera sensit meis. Ex eis om̃ib uerĩ
pot̾imꝰ ea sola nosse. ea nota dicere.
quȩ dabit ⁊ nob̃. qͥ dedit moysi nos¬
se quȩ uoluit nec tñ omĩa moyses
nouit mneis quȩ nouit ineis sp̃s
sẽs ipsũ qui docuit. G ad sp̃m scm̃¬
referimꝰ quȩ suꝑ hi sex ipso dicimꝰ.
sine quo nec ille potuit. nec nos
dic̾e possumus. In his suꝑbia rema
net ceca: in hi s humilitas lumi¬
na uidet. Ibi elephans ꝑicłose na¬
tat. ibi agnꝰ secure ambulat. Ibicap̃
elephantis dem̃git᷑. ibi pes agnisu¬
ꝑegreditur. In his gͦ et in om̃ĩb su¬
ꝑillumihet nr̃os sensus doctor ille
cit leo de tribu iuda radix dauid.

Expanded text:
perit gratia. Eo certe spiritu quo scripta sunt et reservari queunt, mundana nesciunt scrutari sapientia, quae non ratio capit humana. Igitur, invocato Spiritu sancto, ea videamus quo inspirante sententiam veritatis prout voluerit afferamus. Veritatis verba sunt ista vero Spiritu edita: verax est qui ea scripsit et vera sensit in eis. Ex eis omnibus veris poterimus ea sola nosse, ea nota dicere, quae dabit et nobis qui dedit Moysi nosse quae voluit, nec tamen omnia Moyses novit in eis, quae novit in eis Spiritus sanctus ipsum qui docuit. Igitur ad Spiritumreferimus quae super his ex ipso dicimus, sine quo nec ille potuit, nec nos dicere possumus. In his superbia caeca remanet, in his humilitas luminosa videt. Ibi elephans periculose natat, ibi agnus secure ambulat. Ibi caput elephantis demergitur, ibi pes agni supergreditur. In his ergo et in omnibus superilluminet nostros sensus doctor ille cit leo de tribu Juda, radix David
Abbreviated transcription (Latin):
los tenet sua iusticia. nos eqͥdem
serui dũ dñi bonis abutimͣ. rei et
miseri parit̾. inuenim᷑. Ipse uero
om̃pe adorat᷑. Ipse corpori t̾reno
de peccati traduce ꝓpagato: pro
instraitione sua inspirat aĩas:
bñ utens inolita p̃uaricatione
nr̃a. quȩ si eͬeͬt natural. creatori
poterat imputari. Sed ereator
p̃parat omĩ tẽpore sacram̃ta. et
obedientiȩ pia ꝓponit edicta:
ut contra peccatũ. sacram̃ta sint in
remedĩ ⁊ tẽporaliũ obseruatio
mandatoꝵ: ȩt̾noꝵ afferat p̃mia do¬
noꝵ. Unde si aliqͥ sub peccato geni-
tobe unt paruuli absq remedio
salutari. ꝑtimesce iusticiã der:. qui
nichil debet alicui. s dãpnat insin¬
guł malũ qd ñ fecit ineis. Si aũt par¬
uulos renouat sacram̃tis: admira-¬

Expanded text:
los terret sua justitia. Nos equidem los terret sua justitia. Nos equidem servi, dum Domini bonis abutimur, rei et miseri pariter invenimur. Ipse veroomnipotens adoratur. Ipse corpori terreno de peccati traduce propagato, pro institutione sua inspirat animam, bene utens inolita praevaricatione nostra; quae si esset naturalis, Creatori poterat imputari. Sed Creator praeparat omni tempore Sacramenta, et obedientiae pia proponit edicta, ut contra peccatum Sacramenta sint in remedium, et temporalium observatio mandatorum aeternorum afferat praemia donorum. Unde si aliqui sub peccato geniti obeunt parvuli absque remedio salutari, pertimesce justitiam Dei, qui nihil debet alicui, sed damnat in singulis malum quod non fecit in eis. Si autem parvulos renovat Sacramentis, admira
Abbreviated transcription (Latin):
diuina institutio. qua res ⁊rerũ
naturȩ condunt᷑. nec peccato tollit᷑.
nec iolentia p̃pedit᷑. Inde ẽ qd̾ lex
carnał copule. nec etiã in mał iure
suo pͥuat᷑. Generant ad ult̾i. form¬
catores. ꝓphani. natural̃ tamen
institutio nec intalib deꝑit. Na¬
pununt᷑: qui raꝑe inconcessa conant᷑.
Sic sathanas cȩlũ. Sic ꝓthoplautus
ꝑdidit paradysũ. Abutunt᷑ licitis:
qͥbona dei maculant nisib inẽces¬
sis. Maculant bona dei. sic̃ hi qͥ cum
ardore libidinis exercent oꝑa copu¬
le carnał. Ex his filii gen̾ant᷑. quoꝵ
corpora seruiente creatori creatura
formant᷑ et deo inspirande spiracłm
uitȩ aĩant᷑. Spiracłm uite humanã
aĩam intellige. quã ñ ꝓducit t̾ra
uł aqua sds̃ inspirat: quo ⁊ sens
corporei aĩant᷑. unde hõ factus in
morat᷑. Inh is et inaliis om̃ps
agit ꝓ ut instituit: quẽ nulliꝰ ad¬
iuuãt bona. nec impediunt mala.
Bonos qͥdem ꝓuehit sua gr̃a: ma¬

Expanded text:
divina institutio, qua res et rerum naturae conduntur, nec peccato tollitur, nec violentia praepeditur. Inde est quod lex carnalis copulae, nec etiam in malis jure suo privatur. Generant adulteri, fornicatores, profani: naturalis tamen institutio nec in talibus deperit. Napuniuntur, qui rapere inconcessa conantur. Sic satanas coelum, sic protoplastus perdidit paradisum. Abutuntur licitis, qui bona Dei maculant usibus inconcessis. Maculant bona Dei, sicut ii qui cum ardore libidinis exercent opera copulae carnalis. Ex his filii generantur, quorum corpora serviente Creatori creatura formantur, et Deo inspirante spiraculum vitae animantur. Spiraculum vitae humanam animam intellige, quam non producit terra vel aqua, sed Deus inspirat: quo sensus corporei animantur; unde homo factus in moratur. In his et in aliis Omnipotens agit, prout instituit, quem nullius adjuvant bona, nec impediunt mala. Bonos quidem provehit sua gratia: ma
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmutabile ꝑmaneret. Quicqͥd gͦ
mutat᷑ de nichilo fuisse ꝓbatur.
S res mutabił se ipsã fac̾e: uł ꝑ se
subsiste̾ minime potuit. Factorẽ
gͦ necesse ẽ habeat ꝑ quẽ ipsa fiat.
ꝑ quẽ facta seruet᷑ ut maneat: ne
de nichilo facta in nichilũ redeat.
Queris de factore qͥ semꝑ ẽ qͥ mu¬

Expanded text:
immutabile permaneret. Quidquid ergo immutabile permaneret. Quidquid ergo mutatur de nihilo fuisse probetur; sed res mutabilis seipsam facere, vel per se subsistere minime potuit. Factorem ergo necesse est habeat per quem fiat, per quem facta servetur ut maneat, ne de nihilo facta in nihilum redeat. 11. Quaeris de factore qui semper est, qui mu
Abbreviated transcription (Latin):
asset. s coniungere nosset. s simul
aptare potuisset. Dicebant aliquid
posse fieri de aliquo: non aliquid
de nichilo. Solus qͥdem deus potest
indifferent̃ de nichilo fac̾e. sicut de
aliquo. Nulla uͦ creat᷑a pot̃ aliqͥd
de nichilo creare. uł face. licet pos¬
de deo tanꝗͣ. de se iudicantes. siẽ
se posse nouerant. sicdm̃ posse tm̃
ƿenitꝰ estimabant: ħ est aliqͥd face̾
de aliquo. nichil de nichilo.S res
ipse mutabiles si eas agnoscendo
consideres:eoꝵ manifeste destru¬
unt errores. Om̃e nãq mutabile:
necesse est de nichilo factum esse.
ꝓbat hoc mutabilitas: quã diuina
nescit ȩt̃nitas. Quodem̃ uere ȩter-¬
num ẽ: nec natura. nec actu. mu¬
tabile est. Semꝑ enĩ idipsum ẽ.
ñ aliqͣndo. ñ alicubi. alit̾ est. Mu¬
tabile uͦ non semꝑ ẽ. Unde qͣntũ¬
cumq ꝓtrahas: de nichilo ꝓcessis¬
se necesse ẽ. Si enĩ de nichilo mini¬
me ꝓuenisset. hocẽ si absq inicio
ꝑmansisset et̾num utiq foret. et

Expanded text:
asset, sed conjungere nosset, sed simul aptare potuisset. Dicebant aliquid posse fieri de aliquo, non aliquid de nihilo. Solus quidem Deus potest indifferenter de nihilo facere sicut et de aliquo. Nulla vero creatura potest aliquid de nihilo creare vel facere, licet posde Deo tanquam de se judicantes sicut se posse noverant, sic Deum posse tantum penitus aestimabant, hoc est aliquid facere de aliquo, nihil de nihilo. Sed res ipsae mutabiles, si eas agnoscendo consideres, eorum manifeste destruunt errores. Omne namque mutabile necesse est de nihilo factum esse. Probat hoc mutabilitas quam divina nescit aeternitas. Quod enim vere aeternum est, nec natura, nec actu mutabile est. Semper enim idipsum est, non aliquando, non alicubi aliter est. Mutabile vero non semper est: unde quantumcunque protrahas, de nihilo processisse necesse est. Si enim de nihilo minime provenisset, hoc est absque initio permansisset, aeternum utique foret, et
Abbreviated transcription (Latin):
incurrit. Ñ format᷑ ex mat̾ia informi.
s in sua creatione formã accepit. qua
dissimił. Nec ideo tam̃ effictt̃ irratio¬
nalis. qͥa gestat ymaginẽ di. unde
et potest reformari. S nec etiã. si co¬
et infine semꝑ ẽ habitura. cũ qͦ facta ẽ
una ꝑsona. S nec ideo fit corpus.
et si penitꝰ hebetet᷑ non enĩ distrahit᷑
partib nec loco concludit᷑. Non est
maior in maiorib. ñ ẽ minor in mi¬
norib sin corporis partib. Sp̃s nãq¬
ubicũq ẽ tota ẽ. Nontraducit᷑ tota
hec pars aĩȩ patͥs. in filiũ dũ gen̾at
setransfundit. Partiri nãq seu di¬
uidi. augeri uł minui ꝓ substan¬
tia sua sp̃s nescit. Si enĩ particłarit̃¬
tͣnffunderet᷑ corporeus ẽẽ ꝓbaretur.
Quod si ut delirant aliqͥ sem̃ aĩȩ cũ
semine carnis haberet gen̾ando
tͣnsfundi. multa qͥdem inbonestaet
ĩpossibilia possent exinde conclama¬
ri: quȩ de sp̃u rõnali nec dicidebent
nec opinari. Indecens est obscena re¬

Expanded text:
nima non formatur ex materia informi, sed in sua creatione formam accepit, qua dissimilis: nec ideo tamen efficitur irrationalis; quia gestat imaginem Dei, unde et potest reformari. Sed nec etiamsi toet in fine semper est habitura, cum quo facta est una persona. Sed nec ideo fit corpus, etiamsi penitus hebetetur. Non enim distrahitur partibus, nec loco concluditur. Non est major in majoribus, nec est minor in minoribus sui corporis partibus vitaubicumque est, tota est. Non traducitur Nec pars animae patris in filium, dum generat, se transfundit. Partiri namque seu dividi, augeri vel minui, pro substantia sua spiritus nescit. Non enim potesttransfunderetur, corporeus esse probaretur. Quod si, ut delirant aliqui, semen animae cum semine carnis haberet generando transfundi, multa quidem inhonesta et impossibilia possent exinde reclamari, quae de spiritu rationali nec dici debent nec opinari. Indecens enim est obscoena re
Abbreviated transcription (Latin):
laboris. non disciplina studii. s po¬
testaᷤ uoluntatis. ⁊ uoluntas potesta¬
tis: incipiendo creauit. creando
incepit. Oꝑatũ potius quã oꝑantẽ
eẽ dinoscimꝰ: quẽ inpͥncipio fecisse
potiꝰ quã incepisse sentimꝰ. Dixit
enĩ et facta st̃ mandauit ⁊ eretaf¬

Expanded text:
laboris, non disciplina studii, sed polaboris, non disciplina studii, sed potestas voluntatis et voluntas potestatis incipiendo creavit, creando incoepit. Operatum potius quam operantem esse dignoscimus, quem in principio fecisse potius quam incepisse sentimus. Dixit enim et facta sunt mandavit et crea
Abbreviated transcription (Latin):
equȩ om̃ib actoris intencio ꝑqͥrat᷑.
quo fructꝰ ⁊ utilitas auctoris ⁊ oꝑiᷤ
agniti facile capiat᷑. Quia gͥ ex uno
referunt᷑ eͥẽ omĩa simul ⁊ singula:¬
eque referant᷑ ad unũ omĩa simł
et singula: ut rõnał creatura eum
qͥ singularit̾ unꝰ est in om̃ib q̃rat.
nec in se. nec in aliis amando rema¬
neat. s aconditis ad ipsũ qͥ condidit
sese tota dilectione referat. Hi sita
strictim ⁊ modice ꝑquisitis: audiamꝰ.
In pͥncipio creauit d̾s celũ ⁊ t̾ram.
Ex nullis existentib ea creauit. que
inpͥncipio fecit. Si enĩ alia prius
fecisset: ñ ista in pͥncipio. s pꝰ pͥncipiũ
edidisset. Ereauit in pͥncipio. ñ quod
erat. sz om̃ino qd ñ erat. pͥmordialiũ
mat̾iam queris: nullam preiacen¬
tem inuenis. Solus ds̃ ẽ qͥ eã fecit.
de nichilo non de aliquo. creans
que uoluit. Mira celeritas oꝑis.
Non ibi mora temporis. ñ exercitiũ

Expanded text:
aeque omnibus auctoris intentio perquiratur, aeque omnibus auctoris intentio perquiratur, quo fructus et utilitas auctoris et operis agniti facile capiatur. Quia igitur ex uno referuntur esse omnia simul et singula, aeque referantur ad unum omnia simul et singula, ut rationalis creatura eum qui singulariter unus est, in omnibus quaerat, nec se, nec in aliis amando remaneat; sed a conditis ad ipsum qui condidit sese tota dilectione reserat. His ita stricte et modice perquisitis audiamus. 9. In principio creavit coelum et terram. Ex nullis existentibus ea creavit quae in principio fecit. Si enim alia prius fecisset, non ista in principio, sed post principium edidisset. Creavit in principio non quod erat, sed omnino quod non erat. Primordialium materiam quaeris, nullam praejacentem invenis. Solus Deus est qui ea facit, de nihilo non de aliquo creans quae voluit. Mira celeritas operis. Non ibi mora temporis, non exercitium