comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nus horoscopus ad hyb̃¬
na ꝑuigilia excubaui. Se¬
pe ad numerum ꝓcensũ
in ligno magadam duc̃e
solebam. ut ⁊ uocũ diffe¬
rentiam aure ꝑciꝑem. ⁊
animũ pariter meli dul¬
cedine oblectarem. Hȩc
puerilia quidem fuerart
s tamen ñ inutilia. Neq
ea nunc scire. stomachũ
meum onerat. Hȩc autẽ
non tibi replico. ut meã
scientiam quȩ uł nulla
ut ostendam tibi illũ in ce¬
dere aptissime. qui incedit
ordinate. neq ut quidam
dum magnũ saltum fac̾e
uolunt. p̾cipitium inciq̃t¬
Sicut in uirtritib. ita in
scientiis quidam gradus
sunt. S dicis. Multa inue¬
nio in hystoriis. quȩ nulli¬
us uident᷑ ẽe utilitatis. Qua¬
re in huiusmodi occuipa¬
bor: bene dicis. Multa siqͥ¬
dem sunt in scripturis quȩ
in se consid̾ata nicħ expeten¬
dum habere uidentur.quȩ
camen si aliis quib coħent
comparaueris. ⁊ in coto suo
trutinare ceꝑis. necessaria
parit̾ ⁊ competentia ẽẽ uide¬

Expanded text:
nus horoscopus ad hibenus horoscopus ad hiberna pervigilia excubavi. Saepe ad numerum protensum in ligno Magadan ducere solebam, ut et vocum differentiam aure perciperem, et animum pariter meli dulcedine oblectarem. Haec puerilia quidam fuerant, sed tamen non inutilia. Neque ea nunc scire stomachum meum onerant. Haec autem non tibi replico, ut vel meam scientiam, quae vel nulla ut ostendam tibi ullum incedere aptissime, qui incedit ordinate, neque ut dum magnum saltum facere volunt, praecipitium inciSicut in virtutibus ita in scientiis quidam gradus sunt, sed dicis: Multa invenio in historiis, quae nullius videntur esse utilitatis, quare in hujusmodi occupabor? Bene dicis. Multa siquidem sunt in Scripturis, quae in se considerata nihil expetendum habere videntur, quae tamen si aliis quibus cohaerent, comparaveris, et in toto suo trutinare coeperis, necessaria pariter, et competentia esse vide
Abbreviated transcription (Latin):
deliram̃co similia uiden¬
tur. Memini me dum ad¬
huc scolaris eẽm elaboras¬
se. ut om̃ium rerũ oculis
subiectarũ. aut inusum
uemientrũ uocabula sci¬
rem. ꝑpendens libere rer̃
naturam illũ non posse
ꝓsequi. qui earumdẽ no¬
mina ad huc ignoraret.
Quotiens sophismatũ
meoꝵ que grabreuitatiᷤ
una. uł duab in pagina
dicꝰtionib signaueram.
amemet ipso cotidianũ
eregi debitũ. ut etiamsen¬
tentiaꝵ. questionũ ⁊ op¬
positionũ omniũ fere quã
didiceram. ⁊ solutiones
me morit᷑ tenerem⁊ num̃¬
um. Causas sepe informa
officium ẽẽt. diligent᷑ dift̃i¬
XI. Calculos in numerũ
posui. ⁊ ngris pauim̃tũ
carbonib depinxi. ⁊ ipso
exemplo oculis subiecꝰto
quȩ ampligonii. quȩ ort¬
hogonii. quȩ oxigonis
differentia eẽt patenter
demonstraui. utrimine
quadratũ equilaterũ du¬
ob inse lat̾ib multipli¬
catis embadum impler.
utrobiq ꝓcurrente podi¬
smo didici. Sepe nocꝰtur¬

Expanded text:
deliramento, similia viderendeliramento, similia viderentur. Memini me dum adhuc scholasticus essem elaborasse, ut omnium rerum oculis subjectarum, aut in usum venientium vocabula scirem, perpendens libere rerum naturam illum non posse prosequi, qui earumdem nomina adhuc ignoraret. Quoties sophismatum meorum, quae gratia brevitatis una vel duabus in pagina dictionibus signaveram, a memetipso quotidianum exegi debitum, ut etiam sententiarum, quaestionum et oppositionum omnium fere quas didiceram, et solutiones memoriter tenerem et numerum. Causas saepe informavofficium esset, diligenter distinxi. Calculos in numerum posui, et nigris pavimentum carbonibus depinxi; et ipso exemplo oculis subjecto, quae ampligonii, quae ortogonii, quae oxigonii differentia esset, patenter demonstravi; utrumne quadratum, aequilaterum duobus in se lateribus multiplicatis embadum impleret, utrobique procurrente podismo didici. Saepe noctur
Abbreviated transcription (Latin):
ic nimirum in do ria.¬
Ictrina fieri oportet.
ut iudelicet pͥus hẏstoriã
discas. ⁊ rerum gestarũ ue¬
ritatem apͥncipio repeten᷑
usq ad finem quid gestum
sit. quando gestum sit. ubi¬
sit. diligent᷑ memoriȩ com¬
mendes Hȩc enĩ quatuor
p̃cipue in hystoria requi¬
renda sunt. ꝑsona. negoti¬
um. tempus. ⁊ locus. Neq
ego te ꝑfecꝰte subtilem poᷤ¬
se fieri puto in allegoria.
nisi pͥus fundatus fueriͤ
in hystoria. Noli contẽ¬
pnere minima hec. Pau¬
latim defluit. qui mini¬
ma contempnit. Si pͥmo
alfabetũ discere contem¬
psisses. nunc int̾ gͣmina¬
ticos tantũ nomen non
haberes. Scio quosdam
eẽ qui statim philosopha¬
ri uolunt. fabulas pseu¬
do apłis re linquendas
aiunt. Quorũ scientia¬
formȩ asini similis ẽ. Noli
huiꝰmodi imitari. Parius
imbutus. temptabis gran¬
dia cutus. Ego tibi affir¬
mare audeo nicħ me rumqͣ
quod ad eruditionẽ ꝑtin̾
contempsisse. s multa sepe
didicisse que aliis iocoaut

Expanded text:
c nimirum in doctrina fieri oportet, ut videlicet prius historiam discas, et rerum gestarum veritatem a principio repetens, usque ad finem, quid gestum sit, a quibus gestum sit, sit, diligenter memoriae commendes. Haec enim quatuor praecipue, et in historia requirenda sunt, persona, negotium, tempus et locus. Neque ego te perfecte subtilem posse fieri puto in allegoria, nisi prius fundatus fueris in historia. Noli contemnere minima haec. Paulatim deficiunt, qui minima contemnunt. Si primo alphabetum discere contempsisses, nunc inter grammaticos tantum nomen non haberes. Scio quosdam esse qui statim philosophari volunt, fabulas pseudoapostolis relinquendas aiunt. Quorum scientiaformae asini similis est. Noli hujusmodi imitari. Parvis imbutus tentabis grandia tutus. Ego affirmare audeo nihil me unquam quod ad eruditionem pertineret contempsisse, sed multa saepe didicisse, quae aliis joco, aut
Abbreviated transcription (Latin):
legerint lectiones. Rursũ
alios uides qui scđm illam
ueritatis agnitionẽ quain¬
tus firmati funt. quaslib
scͥpturas ad congruas int̃p̃¬
tationes flecꝰtere nouerunt.
quid conueniat iudicare.
In ezechiele legis. qđ rotȩ
animalia sequunt᷑. ñ anima¬
lia rotas. Cum ambularent
inqͥt aĩalia. ambulabant pa¬
rit᷑ ⁊ rotȩ uunrta ea. & cũ eleua¬
rent᷑ animalia de terra. ele¬
uabant᷑ simul ⁊ totȩ. Sc̃orũ
qͥppe mentes qͣntũ uirtutib
uł scientia ꝓficiunt. tantũ
scarũ scͥpt᷑urũ archana pro¬
funda eẽ conspiciunt. ut
quȩ simplicib ⁊ adhuc stan¬
tib interra iacere uideban¬
tur. erectis sublimes appare¬
ant. Nam sequit᷑. Quocũq
ibat sp̃c. illuc eunte spũ. ⁊
rotȩ parit᷑ leuabant᷑ sequen¬
tes eũ. Sp̃c enim uite erat

Expanded text:
legerint lectiones. Rursum legerint lectiones. Rursum alios vides, qui secundum illam veritatis agnitionem, qua intus firmati sunt quaslibet Scripturas ad congruas interpretationes flectere noverunt, quid conveniat judicare. In Ezechiele legis, quod rotae animalia sequuntur, non animalia rotas: Cum ambularent, inquit, animalia, ambulabant pariter et rotae juxta ea. Et cum elevarentur animalia de terra, elevabantur simul et rotae . Sanctorum quippe mentes quantum virtutibus vel scientia proficiunt, tantum sanctarum Scripturarum arcana profunda esse conspiciunt, ut qui simplicibus et adhuc stantibus in terra jacere videbantur, erectis sublimes appareant. Nam sequitur: Quocunque ibat spiritus, illuc eunte spiritu; et rotae pariter levabantur sequentes eum. Spiritus enim vit
Abbreviated transcription (Latin):
multa aꝑte. multa ambigue
a sunt. ita int̃pretare ut ñ
discordent. quȩ uͦ sunt obscu¬
ra. resera si potes. qđ si adin¬
cellecꝰtũ eoꝵ penetrare ñ ua¬
les. transi. nedum p̾sumere
conaris. quod ñ sufficis. ꝑicu¬
lum erroris incurras. Noli
ea contempne. s potius ue¬
nerare. qͥa audisti qͦd scͥptũ
ẽ.Pofuit tenebras latibulũ
suũ. Quod si etiã aliquid
inueneris contrariũ illi qͦd
tri iam firmissima fide tene¬
dum ẽẽ didicisti. ñ tamener¬
pedit tͥ cotidie mutare sen¬
tentiam. nisi pͥus doctiores
te consulueris.⁊ maxime qͥd
fides uniu̾salis quȩ nunqͣm
falsa ẽẽ potest inde iubeat
sentiri agnoueris. Sic de sa¬
cram̃to altaris. sic de sacram̃¬
to baptismatis. confirmati¬
onis. comugii. ⁊ om̃ib quȩ
tibi enumerata sunt supra.
facere debes. Uides multos
scripturas legentes. qͥa funda¬
mentũ ueritatis ñ habent.
inerrores uarios labi. & toti
ens mutare sententias. quot

Expanded text:
multa aperte, multa ambigue multa aperte, multa ambigue a sunt, ita interpretare ut non discordent, quae vero sunt obscura, resera si potes. Quod si ad intellectum eorum penetrare non vales, transi: ne dum praesumere conaris, quod non sufficis, periculum erroris incurras. Noli ea contemnere, sed potius venerare, quia audisti quod scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Quod si etiam aliquid inveneris contrarium illi, quod tu jam firmissima fide tenendum esse didicisti: non tamen expedit tibi quotidie mutare sententiam, nisi prius doctiores te consulueris, et maxime quid fides universalis, quae nunquam falsa esse potest, inde jubeat sentiri agnoveris. Sic de sacramento altaris; sic de sacramento baptismatis, confirmationis, conjugii, et omnibus quae tibi enumerata sunt supra, facere debes. Vides multos Scripturas legentes, quia fundamentum veritatis non habent, in errores varios labi, et toties fere mutare sententias, quot
Abbreviated transcription (Latin):
nerit. tuto suꝑedificare possit.
uix enĩ in tanto libroꝵ pela¬
go.⁊ multiplicib sententia¬
& obscuritate animũ legen¬
tis sepe confundunt. aliqͥd
unũ colligere poterit. qui
prius summatim in uno qͦq
ut ita dicam genere aliquod
cerctm pͥncipiũ firma ficde
subnixum. ad quod cuncta
referant᷑ ñ agnouit. Uis ut
doceam te qualit fiericiebe¬
ant bases istȩ: Respice ad
ea quȩ pauloante tͥ enume¬
raui. Est sacram̃tũ tͥnitatis.
multi iam de illo libri facti
sunt. multȩ datȩ sententiȩ
difficiles ad intelligendũ.
⁊ pplexȩ ad soluendum. Lon¬
gum tibi ⁊ onerosum ẽ. ad¬
huc om̃s ꝓsequi. cum multa
fortassis inuenias. in quibu
magis turberis qͣm ȩdific̾is.
Noli instare. fic nunquã ad
finem uenies. Disce pͥus bre¬
uit᷑ ⁊ dilucide. quid tenen¬
dum fit de fide tͥnitatis. qͥd
sane ꝓfiteri. ⁊ ueracit᷑ credẽ
debeas. Cum aut̃ẽ pꝰtea legere
ceꝑis libros. ⁊ multa obscure.

Expanded text:
nerit, tuto superaedificare possit. nerit, tuto superaedificare possit. Vix enim in tanto librorum pelago, et multiplicibus sententiaet obscuritate animum legentis confundunt, aliquid unum colligere poterit, qui prius summatim in unoquoque, ut ita dicam genere, aliquod certum principium firma fide subnixum, ad quod cuncta referantur, non agnovit. Vis ut doceam te qualiter fieri debeant bases istae? Respice ad ea quae paulo ante tibi enumeravi. Est sacramentum Trinitatis; multi jam de illo libri facti sunt, multae datae sententiae difficiles ad intelligendum, et perplexae ad solvendum. Longum tibi et onerosum est adhuc omnes prosequi, cum multa fortassis invenias, in quibus magis turberis quam aedificeris. Noli instare; sic nunquam ad finem venies. Disce prius breviter et dilucide, quid tenendum sit de fide trinitatis; quid sane profiteri et veraciter credere debeas. Cum autem postea legere coeperis libros, et multa obscure, et
Abbreviated transcription (Latin):
ta noui testam̃ti. ecce septim
ordo. Ipsuus deniq resurrec¬
tionis. Ecce octauus ordohic
ẽ tota diuinitas. Hȩc ẽ illa
sp̃alis fabrica. quȩ quot con¬
tinet sacͣmenta. tot quasim
ordinib constructa in altũ
extollit᷑. Uis etiam ipsasba¬
ses agnoscere: Bases ordimũ
pͥncipia sunt sacram̃torũ. Ec¬
ce ad lecꝰtionẽ uenisti. sp̃ale
fabricat᷑us ȩdificiũ. Iamhy¬
storiȩ fundam̃ta inte locata
st̃. restat nunc tͥ ipsius fabri¬
çȩ babes fundare. Linũten¬
dis. ponis examussim. quadrõ
i ordinem collocas. ⁊ circum¬
gyrans quedam fut᷑oꝵ muro¬
ium uestigia figis. Lineapro¬
tensa rectȩ fidĩ tͣmes ẽ. ipsȩ
sp̃ualis oꝑis bases. quȩdam
tiaris. Deb siqͥdem prudenꝰ
lecꝰtor curare. ut anteqͣm spa¬
ciosa libroꝵ uolumina ꝓseqͣt᷑.
ac de singłis quȩ magis ad ꝓ¬
positumsuũ ⁊ ꝓfessionemue¬
rȩ fidi ꝑtinent. instructꝰ sit.
ut quȩcũq pꝰtmodum inue¬

Expanded text:
nta Novi Testamenti: ecce septimus nta Novi Testamenti: ecce septimus ordo. Ipsius denique resurrectionis: ecce octavus ordo. Haec est tota divinitas, haec est illa spiritualis fabrica, quae quot continet sacramenta, tot quasi ordinibus constructa in altum extollitur. Vis et ipsas bases agnoscere. Bases, ordinum, principia sunt sacramentorum. Ecce ad lectionem venisti, spirituale fabricaturus aedificium. Jam historiae fundamenta in te locata sunt, restat nunc tibi ipsius fabricae bases fundare. Linum tendis, ponis examussim, quadros in ordinem collocas, et circumgyrans quaedam futurorum murorum vestigia figis. Linea protensa rectae fidei trames est, ipsae spiritualis operis bases quaedam tiaris. Debet siquidem prudens lector curare, ut antequam spatiosa librorum volumina prosequatur, sic de singulis quae magis ad propositum suum et professionem verae fidei pertinent, instructus sit, ut quaecunque postmodum inve
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. figurare diximꝰ hystoriã.
fabricam quȩ suꝑedificatur
allegoriam insinuare. Unde
& ipsa basis fabricȩ huiꝰ ad
allegoriã ꝑtinere deb. Mul¬
tis ordinib consurgit fabri¬
ca. ⁊ quisq suã basim habet.¬
& multa sacram̃ta in diuina
pagina continent᷑. quȩ sin¬
gula sua habent pͥncipia.
Uis scire qui sint ordines
isti: primus ordo ẽ saeram̃¬
tumt̾nitatis. qͥa ⁊ hoc scͥpt᷑a
continet. qđ ante omnem
creat᷑am trinus ⁊ unus fue¬
rit ds. Hic de nichilo oem
fecit creaturã. uisibiłe scł
⁊ inuisibilem. Ecce scd̾s or¬
do. Rationali creaturȩ lib̃¬
um dedit arbitͥum.⁊ gr̃am
p̃parauit ut mereri posset
ȩt̾nam beatitudinem.de¬
inde sponte labentes pum¬
uit. ⁊ ꝑsistentes ut ampliuᷤᷤ
labi ñ possint confirmaũ.
reparationẽ hominis insti¬
tuerit. Ecce quartꝰ ordo. Qe
scͥpta sublege. Ecce qͥnt᷑ordo.
Sacram̃tũ incarnationis u̾i¬
bi. Ecce sextus ordo. Sacram̃¬

Expanded text:
ntum figurare diximus historiam, ntum figurare diximus historiam, fabricam quae superaedificatur allegoriam insinuare. Unde et ipsa basis fabricae hujus ad allegoriam pertinere debet. Multis ordinibus consurgit fabrica, et quisquis suam basim habet; et multa sacramenta in divina pagina continentur, quae singula sua habent principia. Vis scire qui sunt ordines isti? Primus ordo est, sacramentum Trinitatis, quia et hoc Scriptura continet, quod ante omnem creaturam trinus et unus fuerit Deus. Hic de nihilo omnem fecit creaturam, visibilem scilicet et invisibilem: ecce secundus ordo. Rationali creaturae liberum dedit arbitrium, et gratiam praeparavit, ut mereri posset aeternam beatitudinem; deinde sponte labentes punivit, et persistentes ut amplius labi non possint, confirmavit. reparationem humani generis instituerit: ecce quartus ordo. Quae scripta sub lege: ecce quintus ordo. Sacramentum incarnationis Verbi: ecce sextus ordo. Sacrame
Abbreviated transcription (Latin):
fabrica desuꝑ terrã ⁊ ȩquałe
quent structurã. Sic diuina
pagina multa scđm litt̾alem
sensum continet.quȩ ⁊ sibi
repirgnare uident᷑.⁊ ñ min¬
qͣm absurditatis aut impossi¬
bilitatis aliquid afferre. Sp̃u¬
alis aut̃e intelligentia nullã
admittit repugnantiã. inqͣ
diu̾sa multa. aduersa nulla
ẽẽ possunt. Quod etiã pͥmã
seriem lapidũ suꝑ fundam̃¬
tũ collocandorũ ad ꝓtensam
lmeam disponi uides. quib
scił totũ opus reliquuꝰ ini¬
citur. ⁊ coaptatur. significa¬
tione ñ caret. Nam hoc qͣsi
aliud quoddã fundam̃tũ
ẽ ⁊ totius fabricȩ basis. Hoc
fundamentũ ⁊ portat suꝑ¬
posita.⁊ apͥori fundamento
portatur. Primo fundam̃¬
to insident om̃a. s ñ oio¬
do coaptant᷑. huic ⁊ insiduis
et coaptant᷑ reliqua. Primũ
fabricam portat. ⁊ ẽ subfabͥ¬
ca. Hoc portat fabricam. ⁊ ñ÷
solum subfabrica. s infab̾ca.
Quod sub terra ẽ fundam̃¬

Expanded text:
Fabrica super terram, et aequalem Fabrica super terram, et aequalem quaerit structuram. Sic divina pagina multa secundum naturalem sensum continet, quae et sibi repugnare videntur, et nonnunquam absurditatis aut impossibilitatis aliquid afferre. Spiritualis autem intelligentia nullam admittit repugnantiam, in qua diversa multa, adversa nulla esse possunt. Quod etiam primam seriem lapidum super fundamentum collocandorum ad protensam lineam disponi vides; quibus scilicet totum opus reliquum innititur et coaptatur, significatione non caret. Nam hoc quasi aliud quoddam fundamentum est, et totius fabricae basis. Hoc fundamentum et portat superposita, et a priori fundamento portatur. Primo fundamento insident omnia, sed non omni modo coaptantur. Huic insident et coaptantur reliqua. Primum fabricam portat, et est sub fabrica. Hoc portat fabricam, et non est solum sub fabrica sed in fabrica. Quod sub terra est fundame
Abbreviated transcription (Latin):
estimo supra me diuinã scri¬
pt᷑am ȩdificio similem dixisse.
ubi pͥmum fundam̃to posito.
structura in altũ leuatur. Pla¬
ne edificio similem. nam et
ipsa struct᷑am habr. Non ergo
pigeat sihanc similitudinẽ
paulo diligentiꝰ ꝓsequamur.
Respice opus cem̃tarii. Collo¬
cato fundam̃to. lineam extẽ¬
dit indirec̾tũ. ppendiculũ
demittit. ac deinde lapides
diligent᷑ politos mordinem
querit. & si fotte aliquos pͥ¬
mȩ dispositioni ñ respondẽ¬
tes inuenerit. accipit limã
p̃minentia p̃cidit. asꝑa pla¬
nat. ⁊ informia ad formam
reducit. sicq demũ reliquis
in ordinẽ dispositis. adiung̃
Siuͦ aliquos tales inuenerit
qui nec cõminui ualeant. nec¬
congrue coaptari. eos ñassu¬
mit. ne forte dum silice fran¬
gere laborat. limam frangat.
Intende.rem tͥ ꝓposui inru¬
entib contemptibilem. sed
intelligentib imitatione di¬
gnam. fundam̃tũ interra ẽ.
nec semꝑ politos hab lapide

Expanded text:
autumo, supra me divinam Scriautumo, supra me divinam Scripturam aedificio similem dixisse, ut primum fundamento posito structura in altum levetur, plane aedificio similem; nam et ipsa structuram habet. Non ergo pigeat, si hanc similitudinem paulo diligentius prosequamur: respice opus caementarii. Collocato fundamento lineam extendit in directum, perpendiculum demittit, ac deinde lapides diligenter politos in ordinem erit: et si forte aliquos primae dispositioni non respondentes invenerit, accipit limam, praeeminentia praecidit, aspera planat, et informia ad formam reducit; sicque demum reliquis in ordinem dispositis adjungit. Si vero aliquos tales invenerit, qui nec comminui valeant, neccongrue coaptari, eos non assumit, ne forte dum silicem frangere laborat, limam frangat. Intende: rem tibi proposui intuentibus contemptibilem, sed intelligentibus imitatione dignam. Fundamentum in terra est, nec semper politos habet lapides.
Abbreviated transcription (Latin):
extremum uͦ nutante iam scło
filium in carnem misit. uitã
ȩtͣnam penitentib missis in
mundũ uniũsum apłis ꝓmisit.
uenturũ se infine scłorũ ad
iudiciũ p̃dixit. reddere unicu¬
iq scđm oꝑa sua. peccatoribus
uidelic⁊ ignem ȩt̾num. iustis
autẽ uitam ȩt̾nam. ⁊ regnum
cuiꝰ non erit finis. Uide qͥa
ex quo mundus cepit. usq in
finem scłorũ. ñ deficiunt mi
myftia inuestigare. ubi mea
exhortatione opus eẽ ñ puto.
cum ipsa res satis ꝑ sedigna
appareat. Nosse tamente uo¬
lo õ lector. hoc studrũ non tar¬
dos ⁊ hebetes sensus. s mat᷑a
stigando subtilitatẽ teneais.
ut. in disc̾nendo prudentiã
non amutant. Solidus ẽ cib̾
iste. ⁊ nisi masticet᷑ transgluti¬
ri non potest.Tali gͦ te modã¬
mine uti oportet. ut dum in¬
querendo subtilis fueris. in
p̃sumendo temerarius ñ inue¬
niaris. recolens qͦd ait psalmi¬
sta. Arcum suũ tetendit. et
parauit illum.⁊ in eo paraũ
uasa mortis. Meministi ut

Expanded text:
extremum vero nutante jam saeculo filium in carnem misit, vitam aeternam poenitentibus, missis in mundum universum apostolis promisit, venturum se in fine saeculorum ad judicium praedixit, reddere unicuique secundum opera sua, peccatoribus scilicet ignem aeternum, justis autem vitam aeternam, et regnum cujus non erit finis . Vide quod ex quo mundus coepit, usque ad finem saeculorum non deficiunt mismysteria investigare, ubi mea exhortatione opus esse non puto, cum ipsa res satis per se digna appareat. Nosse tamen te volo, o lector, hoc studium non tardos et hebetes sensus, sed matura stigando subtilitatem teneant, ut in discernendo prudentiam non amittant. Solidus est cibus iste, et nisi masticetur, transglutiri non potest. Tali ergo te moderamine uti oportet, ut dum inquirendo subtilis fueris, in praesumendo temerarius non inveniaris, recolens quod ait Psalmista: Arcum suum tetendit, et paravit illum; et in eo paravit vasa mortis . Meministi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ctam consid̾at qͣntitatẽ. Ab¬
stracꝰta enĩ qͣntitas dicit᷑. qͣm
intellectui a mat̾ia separanteᷤ.
uł ab aliis accidentib. ut est
par imp ⁊huiꝰcemodi insola
ratiocinatione tractamus
qͦd docꝰtrina facit ñ natura.
Hanc boetius intelligibilẽ
appellat. quȩ pͥmã partem
intellectibilem cogitatione
atq intelligentia comp̃hendit.
globo beatiore animo. atq pi¬
riore substantia. ualet. ⁊ postre¬
mo humanarũ animarũ. quȩ¬
om̃a cum prions illiuis intellec¬
tibilis subctantiȩ fuissent cor¬
poꝵ tactui ab intellectibilibus
adintelligibilia degeneraru.
ut ñ magis ipsa intelligantur
quam intelligant. ⁊ intelligen¬
tiȩ puritate tunc beatiorasint.
quotiens sese intec̾tibilib appli¬
carint. Sp̃irum namq ⁊ anima¬
rum natura. qͥa incorporea et
simplex ẽ. intellectibilis subst¬
antiȩ particeps ẽ. S qͥa ꝑinstru¬
menta sensuu̾ ñ uniformit ad
sensibilia comp̃hendenda

Expanded text:
ctam considerat quantitatem. « Abctam considerat quantitatem. « Abstracta » enim « quantitas dicitur, quam intellectu a materia separantes, vel ab aliis accidentibus, ut est, par, impar, et hujusmodi, in sola ratiocinatione tractamus, quod doctrina facit, non natura. » Hanc Boetius intelligibilem appellat, quae primam partem intellectibilem cogitatione atque intelligentia comprehendit: globo beatiore animo atque puriore substantia valet; postremo humanarum animarum omnia cum prioribus illis intellectibiles substantiae fuissent, sed corporum tactu, ab intellectibilibus ad intelligibilia degenerarunt, ut non magis ipsa intelliquam intelligant, et intelligentiae puritate tunc beatiora sint, quoties sese intellectibilibus applicarint. Spirituum namque et animarum natura, quia incorporea et simplex est, intellectibilis substantiae particeps est. Sed quia per instrumenta sensuum non uniformiter ad sensibilia comprehendenda
Abbreviated transcription (Latin):
& quomͦ legendũ sit. Ut aũ
sciri possit. qͥd legendũ sit.¬
merat originem omnium
artium. deinde descriptio¬
nẽ &e particionẽ earũ. id. ẽ.
quomͦ unaquȩq contineat
aliam. uł contineat᷑ ab alia.
secans philosophiam a sũ¬
mo usq ad ultima m̃bra.
Deinde enumerat auctores
artium. & pꝰea ostendit. q̃
ex his uidłae artib p̃cipu¬
e legende sint.Deinde ce
quo ordine. & quomodo
legendȩ sint. aꝑit. Postre¬
mo legentib uicȩ suȩ dis¬
ciplinã p̃scribit. ⁊ sic fimi¬
tur pͥma pars. In scd̾a par¬
te det̾minat quȩ scͥpturȩ
diuinȩ appellande sint.
deinde numerũ & ordinẽ
diumoꝵ libroꝵ. & auc̃torẽ
eoꝵ. & interp̃tationes no¬
minum. Postea agit deqͥ¬
bus dam ꝓpͥetatib diuine
script᷑e. quȩ magis sc̃ ne¬
cessariȩ. Deinde docae qͣli¬
ter legere debeat sacrã
scͥpturã is qui in ea corre¬
ctionẽ moꝵ suoꝵ. ⁊ formã
uiuendi querit. Ad ultimũ
doca illũ qui ꝓpt̾ amorẽ sci¬

Expanded text:
ndum sit: ut autem sciri possit, quid legendum sit,merat originem omnium artium; deinde descriptionem et partitionem earum, id est, quomodo unaquaeque contineat aliam, vel contineatur ab alia, secans philosophiam a summo usque ad ultima membra. Deinde enumerat auctores artium; et postea ostendit, quae ex his videlicet artibus praecipue legendae sint. Deinde etiam quo ordine et quomodo legendae sint, aperit. Postremo legentibus vitae suae disciplinam praescribit: et sic finitur prima pars. In secunda parte determinat quae Scripturae divinae appellandae sint; deinde numerum et ordinem divinorum librorum et auctores eorum, et interpretationes nominum. Postea agit de quibusdam proprietatibus divinae Scripturae, quae magis sunt necessariae. Deinde docet. qualiter legere debeat sacram Scripturam is, qui in ea correctionem morum suorum, et formam vivendi quaerit. Ad ultimum docet illum, qui propter amorem sci
Abbreviated transcription (Latin):
Ue precipue res sunt. qui¬
b quisq ad scientiam in¬
stituitur. uidł& lectio et
medicatio. e quib lectio pͥorẽ
in doct᷑rina optinet locũ. &
de hac tractat liber iste. dan¬
do p̃cepta legendi. T̃riaaut̃
sunt p̃cepta magis lectioni
necessaria. Primũ. ut sciat qͥs¬
q quid legere debeat. Scd̾m.
ꝑ singła agitur in hoc libro.
nstruit autẽ tam scłariũ qͣm
diuinaꝵ script᷑aꝵ lectorẽ. Un¬
de & in duas partes diuidit᷑:

Expanded text:
e praecipue res sunt, quibus quisque ad scientiam instruitur: videlicet lectio et meditatio, e quibus lectio priorem in doctrina obtinet locum: et de hac tractat liber iste dando praecepta legendi. Tria autem sunt praecepta magis lectioni necessaria. Primum ut sciat quisque quid legere debeat. Secundum, per singula agitur in hoc libro. Instruit autem tam saecularium quam divinarum Scripturarum lectorem: unde et in duas partes dividitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. in theologiam. phisicã
mathematicam. Mathematica¬
am. Practica diuidit᷑. in solitari¬
am. pͥuatã. publicam. Mecha¬
nica diuidit᷑. in lanificiũ. ar
maturam. nauigationem. a¬
gͥculturam uenationem. me¬
dic inam. theatricã. Logica

Expanded text:
giam, physicam, mathematicam. Mathematicaam. Practica in solitariam, privatam, publicam. Mechanica dividitur in lanificium, maturam, navigationem, agriculturam, venationem, medicinam, theatricam. Ad ha
Abbreviated transcription (Latin):
plura ipsi scriberent. qͣm nõ
legere possimus. Scolaresu
nri. aut nolunt. aut nescũtt
modũ congruũ in discendo
seruare. & iccrxo muttos stu¬
dentes. paucos sapientes in¬
uenimus. Michi uͦ uidet᷑. ñ
minori cura ꝓuidendendum
ẽẽ lecꝰtori. ne in ftudiis inuti¬
lib oꝑam suam expendat:
qͣm ne in bono ⁊ utili ꝓposito
tepidus remaneat. Malum ẽ
bonũ negligent̾ agere. penĩ
pen¬
dere. S quia non om̃s hanc
discretionem habere possũt.
ut intelligant quid sibi ex

Expanded text:
plura ipsi scriberent quam nos plura ipsi scriberent quam nos legere possimus. Scholastici autem nostri aut nolunt aut nesciunt modum congruum in discendo servare, et idcirco multos studentes, paucos sapientes invenimus. Mihi vero videtur non minori cura providendum esse lectori ne in studiis inutilibus operam suam expendat, quam ne in bono et utili proposito tepidus remaneat. Malum est bonum negligenter agere, pejus pendere. Sed quia non omnes hanc discretionem habere possunt, ut intelligant quod sibi ex
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ his quasi quibusdam
uiis uiuax animus ad secre¬
ta sophiȩ introeat. Ne mot̾e
temporis nomine magistri
dignus uidebat᷑. qui nõ haꝵ¬
septem scientiã ꝓfiteri poss
Dytagoras quoq hanc ĩstu¬
diis suis consuetudinẽ ser¬
llasse legit᷑. ut usq ad septen¬
niũ. scđm numerũ uidelic
septem lib̾alium artiũ null¬
discipuloꝵ suoꝵ de his que ab
ipso dicebant᷑ rationem poscẽ
auderet.s fidem dare uerbis
magistri. quousq om̃a audiuᷤˢᷤ¬
set. Sicq iam ꝑ semet ipsũ rati¬
onem eoꝵ posset inuenire. hã
didicisse legunt᷑ ut plane om̃s
ita in memoria ten̾ent. ut qͣs¬
cumq scripturas deinde ad
manũ sumpsissent. quascũq
questiones soluendas aut cõ¬
ꝓbandas ꝓposuissent. ex hĩ re¬
gulas ⁊ rõnes ad diffimendũ
id de quo ambiget᷑. folia libͦꝵ¬
reuoluendo ñ quererent.sed
statim singła corde parata ha¬
berent. hĩnc ꝓfecto accidit
cot eo tp̃r fuisse sapientes. ut

Expanded text:
eo quod ii quasi quibusdam eo quod ii quasi quibusdam viis vivax animus ad secreta sophiae introeat. Nemo tunc temporis nomine magistri dignus videbatur; qui non harum VII scientiam profiteri posset. Pythagoras hanc in studiis suis consuetudinem servasse legitur, ut usque ad septenium secundum numerum videlicet septem artium liberalium nulldiscipulorum suorum de iis quae ab ipso dicebantur rationem poscere auderet; sed fidem daret verbis magistri quousque omnia audivisset, sicque jam per semetipsum rationem eorum posset invenire. Has didicisse leguntur, ut plane ita omnes in memoria tenerent, ut quascunque scripturas deinde ad manum sumpsissent, quascunque quaestiones solvendas aut comprobandas proposuissent, ex his regulas et rationes ad definiendum, id de quo ambigeretur, folium librorum non quaererent, sed statim singula corde parata haberent. Hinc profecto incidit eo tempore tot fuisse sapientes ut
Abbreviated transcription (Latin):
grecis instituit. quã postea
aristotiles discipulꝰ eius am¬
pliauit ꝑfecit. ⁊ in arte rede¬
git. Marcus terentiꝰ uarro.
primus dialecticam de g̃co
in latinũ transtulit. postea
cicero topica inuenit Demo¬
stenes fabrifilius apud q̃cos
rechorice reꝑtor credit᷑. Cisias
apud latmos Corar apird
siracusas. Hec ab aristotile et
gorgia ⁊ ermagora in greco
scripta ẽ. translata in latinũ.
a tullio. quintibiano.⁊ ticia
scientiis supra enume¬
ratis. Septem specialit᷑ disere¬
uert antiqui inftudiis suis
ad opꝰ erudiendoꝵ. inquib
tantam utilitatẽ ẽẽ p̃cȩteris
omnib ꝑspexerunt. ut qͥsqͥs
harũ disciplinã firmit̾ ꝑce¬
pisset. ad aliaꝵ noticiam pꝰea
inquirendo magis ⁊ exercen¬
do qͣm audiendo ꝑueniret.
Sunt enim quasi optima que¬
dam instrumenta & rudim̃¬
ca. quib uia parat᷑ animo
ad plenam philosophicȩ ue¬
ritatis noticiam. Hinc triui¬
um ⁊ quadruuiũ nom̃ accep̃

Expanded text:
Graecos instituit, quam postea Graecos instituit, quam postea Aristoteles discipulus ejus ampliavit, perfecit et in artem redegit. Marcus Terentius Varro primus dialecticam de Graeco in Latinum transtulit. Postea Cicero topica adjecit. Demosthenes Fabri filius, apud Graecos rhetorice princeps creditur. Tisias apud Latinos. Corax apud Syracusas. Haec ab Aristotele et Gorgia et Hermagora in Graeco scripta est, translata in Latinum a Tullio, Quintiliano et Titiascientiis supra enumeratis septem specialiter decreverant antiqui in studiis suis ad opus erudiendorum, in quibus tantam utilitatem esse prae caeteris omnibus perspexerunt, ut quisquis harum disciplinam firmiter percepisset, ad aliarum notitiam postea inquirendo magis et exercendo, quam audiendo perveniret. Sunt enim quasi optima quaedam instrumenta et rudimenta quibus via paratur animo ad plenam philosophicae veritatis notitiam. Hinc trivium et quadrivium nomen accepit,
Abbreviated transcription (Latin):
nice in g̃ciam attulit. Carm̃¬
tis mat̾ euandri quȩ ꝓprio
nomine nichostrata uocaba¬
tur. latinas lict̾as repperit. di¬
uinam hẏstoriam pͥmꝰ moy¬
ses scripsit. Apud gentiles pͥ¬
mus dares friguis troianam
hẏstoriam edidit. quã in fo¬
liis palmaꝵ ab eo scriptam
ẽẽ ferunt. Post darecem ing̃¬
cia erodotus hẏstoricus pͥm̃
habitus ẽ. Post quem fecicideᷤ
hisdem temporib claruit. qͥb
et ras legem scripsit. fabulas pͥ
crotoniensis. Negyptus mater
ẽ artiũ. inde in greciam. dem̃
in italiã uenert. In ea pͥmum
grammatica reꝑca ẽ tempore
osyris mariti ysidis. In ea qͦq
dialectica pͥmũ inuenta ẽapai¬
menide. qui ciuitates ⁊ cȩtus
hominũ fugiens. in rupe con¬
sedit ñ modico tempore.sicq
dialecticã excogitauit. unde
⁊ rupes parmenidis appellata
ẽ. Plato autẽ pꝰt mortem s ocͣ¬
tis magistri sui. amore egyp
athenas rediit.⁊apud acha¬
demiam uillã suam coadu

Expanded text:
nice in Graeciam attulit. Carmenice in Graeciam attulit. Carmentis mater Evandri, quae proprio nomine Nicostrata vocabatur, Latinas litteras reperit. Divinam historiam primus Moyses scripsit. Apud gentiles primus Darhes Phrygius Trojanam historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo scriptam esse ferunt. Post Darhetem in Graecia Herodotus historicus primus habitus est. Post quem Pherecides iisdem temporibus claruit; quibus Esdras legem scripsit. Fabulas priCrotoniensis. Aegyptus mater est artium, inde in Graciam; deinde in Italiam venerunt. In ea primum grammatica reperta est tempore Osiris mariti Isidis. In ea quoque dialectica primum inventa est a Parmenide, qui civitates et coetus hominum fugiens in rupe consedit non modico tempore, sicque dialecticam excogitavit, unde et rupes Parmenidis appellata est. Plato autem, post mortem Socratis magistri sui, amore sapieAthenas rediit; et apud Academiam villam suam coadun
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Liber apud indos. Deda¬
lus pͥmus mensam ⁊ sellam
fecit. Apitius quidam pͥmuᷤ
nȩ. qui tandem in ea comsũ¬
ptis bonis morte uoluntari¬
a periit. Medicinȩ auctor ap̃
grecos apollo fuit. Hanc fili¬
us eius esculapius laude et
opere ampliauit. Qui postꝗͣ
fulmine periit. dui meden¬
di cura int̾missa ẽ. latuitq ꝑ
antios pene quingentos usqͣ
ad tempus artarersis registẽ
eam reuocauit in lucem.ypo¬
crates asclepio patre genitũ.
in insula choo. Ludi alidis
initia sumpsisse credunt᷑. qui
ex asia uenientes in etruria
consederunt.sub tyrreno du¬
ce. ibiq int̾ cęt̾os suꝑstitionũ
suarũ ritus spectacula insti¬
tuert. quem morem romani
imitati sunt. accersitis inde
artificib indeq ludi alidiˢ
uocati st̃. Lutere hebreorũ
a moyse ꝑ legem uitiũ sum¬
psisse credunt᷑. Chaldeoꝵ et
sẏroꝵ. ꝑ abraham. Egyptio¬
rũ lict̾as isis inuenit. Grecoꝵ
phenices. quas cathinus aphe¬

Expanded text:
rit, Liber apud Indos. Daedarit, Liber apud Indos. Daedalus primus mensam fecit et sellam. Apitius quidam Romanuinae, qui tandem in ea re consumptis bonis morte voluntaria periit. Medicinae auctor apud Graecos Apollo fuit. Hanc filius ejus Esculapius laude et opere ampliavit qui postquam fulmine periit, diu medendi cura intermissa est, latuitque per annos pene quingentos, usque ad tempus Artaxerxis regis. Tunc eam revocavit in lucem Hippocrates, Asclepio patre genitus in insula Co. Ludi a Lydis initium sumpsisse creduntur, qui ex Asia venientes, in Etruria consederunt sub Tyrreno duce; ibique inter caeteros, superstitionum suarum ritus, spectacula instituerunt; quem morem Romani imitati sunt, accersitis inde artificibus, indeque ludi a Lydis vocati sunt. Litterae Hebraeorum a Moyse per legem initium sumpsisse creduntur; Chaldaeorum et Syrorum per Abraham; Aegyptiorum litteras Isis invenit; Graecorum Phoenices, quas Cadmus a Phoe
Abbreviated transcription (Latin):
cultura. Lanficii usum apud
grecos pͥmam mineruã mons¬
trasse ferunt. Hanc eciam pri¬
mam celam ordinasse. lana̾co¬
lorasse. oliuȩ quoq ⁊ fabricȩ
inuentͥcem fuisse credunt. ab
ipsa dedalus didieit. ⁊ ipse pꝰt¬
eam fabricam fecisse creditur.
Apud egyptum autem ysi ᷤᷤ fi¬
lia inachi usum serendilini
repperit.⁊ qualit̾ inde uestim̃¬
ta fierent monstrauit.Simili¬
ter lanȩ usum ibidem ipsa
repperit. In libia usus lanȩ pri¬
mum erortus ẽ. a templo ham¬
monis. Ninus rex assiriorũ pͥ¬
mus bella mouit. Uulcanũ
pͥmũ fabrũ fuisse credunt.
Diuina autẽ hystoria tubal.
primus ꝓmeceus ferreo circu¬
lo lapidem impͥmens. usum
anuli muenit. Naingii usũ
pelasgi pͥmi inuenerunt. Ce¬
res pͥmum in grecia. apude¬
leusim usum frumenti inue¬
nit. ysis in egypto. Pilumnꝰ
in icalia usum frumenti et
farris ⁊ritum molendi et
pinsendi. Tagus in hispani¬
a ritũ serendi. Osyris apud
egypcũ cultũ uinearũ reppe¬

Expanded text:
ctura. Lanificii usum apud ctura. Lanificii usum apud Graecos primam Minervam monstrasse ferunt. Hanc etiam primam telam ordinasse, lanasque colorasse, olivae quoque et fabricae inventricem fuisse credunt. Ab ipsa Daedalus didicit; et ipse peam fabricam fecisse creditur. Apud Aegyptum autem Isis filia Inachi usum serendi lini reperit, et qualiter inde vestimenta fierent monstravit. Similiter lanae usum ibidem ipsa reperit. In Lybia primum usus lanae exortus est a templo Ammonis. Ninus rex Assyriorum primus bella movit. Vulcanum primum fabrum fuisse credunt. Divina autem historia asserit Tubal. Primus Prometheus ferreo circulo lapidem imprimens, usum annuli invenit. Navigii usum Pelagi primi invenerunt. Ceres prima in Graecia apud Eleusim usum frumenti invenit; Isis in Aegypto. Pilumnus in Italia usum frumenti et farris, et ritum molendi et pinsendi. Tagus in Hispania ritum serendi. Osiris apud Aegyptum cultum vinearum repe
Abbreviated transcription (Latin):
tam. ꝓpt̾ quod etiam celũ susti¬
nuisse fertur. Ethice inuen¬
tor socrates fuit.de qua uig̃¬
ti quatuor libros scdm positi¬
llam iusticiam scripsit. Deinde
plato discipulus eius libros
multos de republica scđm utͣm¬
q iusticiam. naturalem. scilier
⁊ positiuam conscripsit. Deincd
tullius in latino sermone lib̾s
de republica ordinauit. fronto
quoꝙ philosophus scripsit li¬
brum strategomaton. idẽ. mi¬
litaris suauitatis. Mechanica
diuersos habuit auctores. E¬
syodus ascreus pͥmus apud
grecos in describendis rebus
rusticis studuit. Deinde de¬
mocritus. magnus quoque
to uoluminib studium agri¬
culturȩ conscripsit. Apud ro¬
manos pͥmus cato de agricul¬
tura instituit. quod deinde
marcus cerentius ex poliure.
Uirgilius quoq georgica fec̃.
Demnde cornelius. & iulius at¬
ticus emilianus. siue colomel¬
la insignis orator. qui cotum
corpus disciplinȩ huius com¬
plexus ẽ. Uitruuius quoq de

Expanded text:
tam, propter quod etiam coelum sustitam, propter quod etiam coelum sustinuisse fertur. Ethicae inventor Socrates fuit, de qua XXIV libros secundum positivam justitiam tradidit. Deinde Plato discipulus ejus libros multos De republica secundum utramque justitiam, naturalem scilicet et positivam, conscripsit. Deinde Tullius in latino sermone libros De republica ordinavit. Fronto quoque philosophus scripsit librum Stratagematon, id est militaris subtilitatis. Mechanica diversos habuit auctores. Hesiodus Ascraeus primus apud Graecos in describendis rebus rusticis studuit. Deinde Democritus; Mago quoque  voluminibus studium agriculturae conscripsit; apud Latinos primus Cato opus De agricultura instituit, quod deinde Marcus Terentius Varro expolivit. Virgilius quoque Georgica fecit. Deinde Cornelius et Julius Atticus Aemilianus, sive Columella insignis orator, qui totum corpus disciplinae hujus complexus est. Palladius quoque De
Abbreviated transcription (Latin):
quadauuii. et .y. ad similitu¬
dinem uite humanȩ inuenit.
Musicȩ reꝑtorem moyses dic̃
fuisse tubal. qui fuit de stirpe
caim. Greci pitagoram. Alii
mercurium. qui pͥmus çedra¬
cordũ instituit. alii linũ uel
zetum. uł amphionem. Seo¬
metriam apud egyptum pri¬
mũ dicunt esse repertam. cu¬
ius auctor apud grecos optin
euclides fuit. Huius artem
transtulit boetus. heratoste¬
nes qͦ sagacissimus in geome¬
tria. qui ambitũ orbis reppen
Dicunt quidã qđ cam filius
noe astronomiã pͥmus inuen¬
rit. Chaldei pͥmũ astrologiam
docuerunt. scđm natiuitatis
obseruantiam. Iosephus aut̃e
asseuerat abraham pͥmum in¬
stituisse egyptios astrologiã.
Astronomiam ptolomeus rex
egypti reparauit. Hic eciam
ranones instituit quib cursꝰ
astroꝵ inuenit᷑. auunt quidã
nemroth gẏgantem summũ
fuisse astrologũ. sub ciius no¬
mine etiam astrononia inue¬
nitur. Sreci dicunt hancar¬
tem ab athlante pͥus excogita¬

Expanded text:
quadrivii, et V. ad similituquadrivii, et V. ad similitudinem vitae humanae invenit. Musicae repertorem Moyses dicit fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Chain; Graeci Pythagoram, alii Mercurium, qui primus tetrachordum instituit; alii Linum, vel Zetum, vel Amphionem. Geometriam apud Aegyptum primum dicunt esse repertam, cujus auctor apud Graecos optimus Euclides fuit. Hujus artem transtulit Boetius; Heratostenes quoque sagacissimus in geometria, qui ambitum orbis reperit. Dicunt quod Cham filius Noe astronomiam primus invenerit. Chal primum astrologiam docuerunt, secundum nativitatis observationem. Josephus autem asseverat Abraham primum docuisse apud Aegyptios astrologiam. Astronomiam Ptolomaeus rex Aegypti reparavit. Hic etiam canones instituit quibus cursus astrorum invenitur. Aiunt quidam Nembroth gigantem summum fuisse astrologum, sub cujus nomine etiam astronomia invenitur. Graeci dicunt hanc artem ab Athlante primum excogita
Abbreviated transcription (Latin):
in demonstrationem. ꝓbabiłe.
sophisticam. Probabilis diui¬
dit᷑ in dialecticam. rechoricã.
In hac diuisione. solum modo
diuisiuȩ partes philosophiȩ
continentur.Sunt aliȩ adh¬
uc sub diuisiones istarũ par¬
tium. s istȩ nunc suffic̾e pos¬
sunt. In his gͥ si solummodo
numerum respicis. inuenies¬
putare uolueris. uiginti nou̾ẽ.
repperies. Auctores harũ scien¬
tiarum diu̾si legunt᷑. Alii inei¬
piendo. alii augendo.alii ꝑfi¬
ciendo.artes inuenerunt.Sic¬
q eiusdem artis plures sepere¬
ferunt᷑ auctores. Ex his pauco
neologus apud grecos linꝰ
fint. apud latinos uarro. ⁊ nñ
temporis ioħs scotus de decẽ
Rathegoriis in dm. Phisicam
naturalem aput grecos chales
milesius. unus de septem sa¬
pientibus repperit. apud lati¬
nos plinus descripsit. arith¬
meticam samius pytagoras in¬
uenit: Nichomaciis scripsit.
apud latinos pͥmũ apuleius.
deinde boetius transtulit. hic
etiam pytagoras matentet᷑¬
dem fecit .i. librũ de docꝰtrina

Expanded text:
demonstrationem prohabilem et sophisticam. Probabilis dividitur in dialecticam et rhetoricam. In hac divisione solummodo divisivae philosophiae continentur; sunt aliae adhuc subdivisiones istarum partium, sed istae nunc sufficere possunt. In his igitur si solum numerum respicis, XXI sputare volueris, triginta octo reperies. Auctores harum scientiarum diversi leguntur. Alii incipiendo, alii augendo, alii perficiendo artes invenerunt, sicque ejusdem artis plures saepe referuntur auctores. Ex his paucortium. Theologus apud Graecos Linus fuit, apud Latinos Varro; et nostri temporis Joannes Scotus; de decem categoriis in Deum physicam naturalem, apud Graecos Thales Milesius unus de Septem sapientibus reperit, apud Latinos Plinius describit. Arithmeticam Samius Pythagoras invenit; Nicomachus scripsit. Apud Latinos primum Apuleius, deinde Boetius transtulit. Hic etiam Pythagoras Machematetrados fecit, id est librum De doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
archa: & aaron cum seniorib
filioꝵ isrł mascensu montis.
hic autem uersus sex gradib
distinguit᷑. ꝓpter ꝑfec̾tionem
oꝑis ad quam isti iamꝓmoti
sunt. Incercia scala sic scribit᷑.
hic ascendunt obliti mundũ
quasi uolatilia in archa: et
moyses solus suꝑ uerticẽ mon¬
tis unube cum domino. Hic uer¬
sus septem gradib diftinguit᷑.
qr tales cum ꝑfectione oꝑi hñt
ꝙ requiem mentis. Sciendum
aurem qđ isti gradus forisec
semꝑ uersib ascribendi sunt:
ut inter gradus ꝙ scalas. uergo
ipsi sursum ꝓtendantur: ⁊ ua¬
riis colorib distinguendi. Nos
ad sig̾candam hystoriam turi¬
dem colorem posiumus: adcro¬
pologiam croceum ad alle¬
goriam ceruleum.

Expanded text:
arca, et Aaron cum senioribus arca, et Aaron cum senioribus filiorum Israel in ascensu montis. Hic autem versus sex gradibus distinguitur propter perfectionem operis, ad quam isti jam promoti sunt. In tertia scala sic scribitur: Hic ascendunt obliti mundum quasi volatilia in arca, et Moyses solus super verticem montis in nube cum Domino, hic autem versus septem gradibus distinguitur, quia tales cum perfectione operis habent et requiem mentis. Sciendum aute quod isti gradus forinsecus semper versibus ascribendi sunt, ut inter gradus et scalas versus ipsi sursum protendantur, et variis coloribus distinguendi. Nos ad significandam historiam viridem colorem posuimus, ad tropologiam croceum, ad allegoriam caeruleum.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ iam de malo adbonum
cranseurit: s de bono in melius
ꝓticiunt: quos lignũ uitȩ fru¬
ctu suo pascit & ꝓuehit. hicũ¬
sus in pͥma scala tͥginta gͣclib
distinguit᷑ ꝓpter pͥmũ ordiem
fidelui quisunt in ecclia sca id:
coniugati: qui in engłio tͥceno
fructusignificant᷑. In soda scala
distinctio fit. seraginta gͣditum:
qui nũs ad continentes ꝑtinet.
Intercia. centũ: qui numerus
ad uirgines ꝑtinet: quib ncħ
iitam ducunt. In altero autẽ
hic uersiis. hic ascendunt lici¬
te utentes mundo quasi repti¬
lia in archa: ⁊ filii isrł inampo.
edentes ⁊ bibentes: & identes
alonge głam cdi. Hic uersus
quinq ⁊ semis gradib distin¬
guitur. ꝓpter bonã oꝑationẽ
minus ꝑfectam: cuiꝰ ꝑfectiomi
pleno senario sig̃catur: quã
neodu isti apprehendẽ possurt.
In scdã scala scribitur. Hicas¬
cendunt obliuiscentes ⁊ fugi¬
entes mundũ. quasi quadru¬
pedia iam ambulantia in

Expanded text:
qui non jam de malo ad bonum qui non jam de malo ad bonum transeunt, sed de bono in melius proficiunt, quos lignum vitae fructu suo pascit et provehit. Hic versus in prima scala triginta gradibus distinguitur propter primum ordinem fidelium, qui sunt conjugati, qui in Evangelio triceno fructu significantur. In secunda scala distinctio fit sexaginta graduum, qui numerus ad continentes pertinet. In tertia centum, qui numerus ad virgines pertinet, quibus nihil vitam ducunt. In altero autem hic versus: Hic ascendunt licite utentes mundo quasi reptilia in arca, et filii Israel in campo edentes, et bibentes, et videntes a longe gloriam Dei. Hic versus quinque et semis gradibus distinguitur propter bonam operationem minus perfectam, cujus perfectio in pleno senario significatur, quam necdum isti apprehendere possunt. In secunda scala scribitur: Hic ascendunt obliviscentes et fugientes mundum quasi quadrupedia jam ambulantia in
Abbreviated transcription (Latin):
Septuiaginta septem gͦ uniu̾sã
transg̃ssionem sig̾cant: que ħ¬
ascendentib relaxat᷑. In altero
alitem lat̾e pͥmȩ scalȩ ascribit᷑.
Hic ascendunt hi qui ꝑ abstiñẽ¬
tiam & afflictionẽ mortificant
membra sua q̃ sunt suꝑ terram
cum inciis ⁊ concupiscentis.
hicuersus quadraginta gͣlib
distinguit᷑. Quinumerus absti
uit᷑: qr elemosina abstinentiae
iuncta. quasi sex cũ quadragin¬
ta ꝑfectũ opꝰ facit. Incercia scala
sic seribit᷑. Hic ascendunt hi qui
contriti cordis ⁊ sp̃c contͥbulati.
uige sacͥficiũ do inodore m sna¬
intatis offerunt & hic uersus qͥn¬
quaginta gͣlib distinguit᷑. qui
nũs signũ est remissionis & lib¬
tatis: qͥa ex quo homobextria
ȩreicet. id. est abatinentiam.e¬
lemosinam. compunctionem:
statim absolutionẽ pecõoꝵ su
a calore orientis qui ẽ uitimus
angulus reu̾tentib ⁊ disceden¬
tib pͥmus ab imo sursũ unot᷑¬
ctu scribit᷑. Hic ascendunt hi

Expanded text:
Septuaginta septem ergo universam Septuaginta septem ergo universam transgressionem significant, quae tero autem latere primae scalae scribitur: Hic ascendunt ii qui per abstinentiam et afflictionem mortificant membra sua, quae sunt super terram, cum vitiis et concupiscentiis . Et hic versus quadraginta gradibus distinguitur, qui numerus abstinuitur, quia eleemosyna abstinentiae juncta, quasi sex cum quadraginta, perfectum opus facit. In tertia scala sic scribitur. Hic ascendunt hi qui contriti cordis et spiritus contribulati juge sacrificium Deo in odorem suavitatis offerunt . Et hic versus quinquaginta gradibus distinguitur, qui numerus signum est remissionis et libertatis, quia ex quo homo haec tria exercet, id est abstinentiam, eleemosynam, compunctionem, statim absolutionem peccatorum A calore orientis, qui est ultimus angulus revertentibus, et discedentibus primus, ab imo sursum uno tractu scribitur: Hic ascendunt ii
Abbreviated transcription (Latin):
morat dicens. decłina amalo
et fac bonũ. Intercia scalasic
scribitur. hic ascendunt hi qͥ
int̾iori ocło emundato. int̾nȩ
iusionis lumen contemplati
nt unt. quasi de babilone redeun¬
tes adhierłmn. Quod scłr merra¬
iegit᷑: qͥ pͥmus in hac scala:. Hic
autẽ uersꝰ diftinctionem ñ ht̃:
s unꝰ ductus coloris ab imo sur¬
sũ trahit᷑: q contemplatio uni¬
formis÷ ⁊ simplex. Item acalore
occidentis ab imo sursũ. eximo
latere scalaꝵ t̾um uno ductu
hic uersus sc̃bitur. Hic ascenduit
hi qͥ ab estu uicioꝵ ad lignum
intȩ refugiunt: ⁊ sub foliis eius
quasi sub umbraculo meridiam
a feruore se abscondunt. Hic aũ
uersus deforis ab imo sursum
distinguit᷑ septuaginta septem
gradib⁊ id ÷ ꝑsingłas scalas ui¬
ginti sex: tinominꝰ. leti autẽ gͣtr
sig̃cant. qđ in eugłio de remissi¬
one pec̃coꝵ. dicit᷑ septuagies
septies. Septem enĩunu̾sitatẽ
significare sol⁊ illiꝰ rei cui appo¬
int᷑: undecĩ uͦ tͣnsgressionem.

Expanded text:
at, dicens: Declina a malo, et fac bonum . In tertia scala sic scribitur: Hic ascendunt ii qui interiori oculo emundato internae visionis lumen contemplari sitiunt, quasi de Babylone ascendentes ad Jerusalem . Quod sciliceegitur, qui primus in hac scala est. Hic autem versus distinctionem non habet, sed unus ductus coloris ab imo sursum trahitur, quia contemplatio uniformis est, et simplex. Item a calore occidentis ab imo sursum ex uno latere scalarum trium, uno ductu hic versus scribitur: Hic ascendunt ii qui ab aestu vitiorum ad lignum vitae refugiunt, et sub foliis ejus quasi sub umbraculo meridiano a fervore se abscondunt . Hic autem versus foris ab imo sursum distinguitur septuaginta septem gradibus, id est per singulas scalas viginti sex uno minus. Isti autem gradus significant, quod in Evangelio de remissione peccatorum dicitur: Septuagies septies . Septem enim universitatem significare solent illius rei, cui apponuntur. Undecim vero transgressionem.