comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi potiora p̃cedunt. Curergo nos dolemus
homines a dñõ dõ tanto potiore p̃cedi. ut
eo ipso quo nr̃m amamus ordinẽ in ordi¬
nati eẽ cupia mus: Nemo enĩ melius ordi¬
nat quid agat. nisi qui paratior ẽ. ñ agere
qđ diuina potestate ꝓhibet᷑. quã cupidioꝵ
agere qđ humana cogitatione meditat᷑.
Q uia multȩ cogitationes sunt in corde uiri.
consiliũ autẽ dnĩ manet in aet̃nũ.Si auta
dealiquo erratu nr̃o uel peccato nos mesti:¬
tudo cõ p̃hendit. ñ tantũ meminerimus
sacrificiũ dõ spm̃ eẽ. contribulatũ. sed ea ã
illud. qr sicut aqua ignẽ. sic elemosina
ex tinguit peccatũ. Et quia miscđiã inqͥt
uolo. quã sacrificiũ. Sicut ergo siperidi¬
taremur incendio ad aquã utiq curre¬
remus quo posset extingui. & gratula rem
siquis eã de ꝑximo offerret : ita & side nrũ
feno aliqua peccati flãma surreaeit. &
ꝓpterea conturbamus data occasione

Expanded text:
ubi potiora praecedunt. Cur ergo nos dolemus ubi potiora praecedunt. Cur ergo nos dolemus homines a Domino Deo tanto potiore praecedi, ut eo ipso quo nostrum amamus ordinem, inordinati esse cupiamus? Nemo enim melius ordinat quid agat, nisi qui paratior est non agere quod divina potestate prohibetur, quam cupidior agere quod humana cogitatione meditatur, quia multae cogitationes sunt in corde uiri, consilium autemis domini manet in aeternum. Si autem de aliquo errato nostro uel peccato nos maestitudo comprehendit, non tantum meminerimus sacrificium deo spiritum esse contribulatum, sed etiam illud, quia sicut aqua ignem, sic elemosyna extinguet peccatum, et: quia misericordiam, inquit, uolo quam sacrificium. sicut ergo, si periclitaremur incendio, ad aquam utique curreremus, quo posset extingui, gratularemur, si quis eam de proximo offerret: ita et, si de nostro faeno aliqua peccati flamma surrexit et propterea conturbamur, data occasione
Abbreviated transcription (Latin):
misericordit̃ nobis agendũ eẽ : quic quid
cũ hominib agimus. & ex officio sinceris¬
simȩ caritatis: Hoc ergo excepto. incertũ
eẽ. quid utilius agamus & quid oportunius.
Aut in t̃mittamus. aut om̃ino omitta mus
Quia enĩ merita hominũ ꝓ quib agimus.
qualia sint apud dm̃ non nouimus. quid
eis ad tẽpus ex pediat. aut nulla. aut
eminutissima & incertissima coniectura
suspicam᷑ potius quã cõ prehendimus.
Qua ꝓpt̃ res quidẽ agendas ꝓnr̃o captu
ordinare debemus. quas eo modo quo
statui mussiꝑ agere potuerimus. not
ideo gaudeamus qr nobis. sed quia dõ sic
agiplacuit. Siautt̃ aliqua inciderit
necessitas. quantũ ille ordo turbet᷑. flecta¬
mus facile. ne frangam᷑. ut quẽ dĩ nr̃o
p̃ posuit. ipse sit nr̃. Aequius ẽ enĩ ut nos
eius quã ut ille nrãm uolunta tẽ sequat᷑
Quia & ordo agendarũ rerũ quẽ nr̃o arbitrio
tenere uolumus. ille utiq apꝓbandus est

Expanded text:
misericorditer nobis agendum esse quidquid misericorditer nobis agendum esse quidquid cum hominibus agimus, et ex officio sincerissimae charitatis; hoc ergo excepto, incertum esse quid utilius agamus, et quid opportunius aut intermittamus, aut omnino omittamus. Quia enim merita hominum pro quibus agimus, qualia sint apud Deum non novimus, quid eis ad tempus expediat aut nulla aut tenuissima aut incertissima conjectura suspicamur potius, quam comprehendimus. Quapropter res quidem agendas pro nostro captu ordinare debemus: quas eo modo quo statuimus, si peragere potuerimus, non ideo gaudeamus quia nobis, sed quia Deo sic eas agi placuit: si autem aliqua inciderit necessitas, qua noster ille ordo turbetur; flectamur facile, ne frangamur; ut quem Deus nostro praeposuit, ipse sit noster. Aequius est enim ut nos ejus, quam ut ille nostram voluntatem sequatur. Quia et ordo agendarum rerum, quem nostro arbitrio tenere volumus, ille utique approbandus est,
Abbreviated transcription (Latin):
quib id exibeant. Et suauius ẽ. matri
minuta mansa inspuere paruulo filio.
quã ipsa mandere acdeuorare grandio¬
ra. Non ergo recedat depectore etiã¬
& cogitatio gallinȩ illius. quae langui¬
dulis plumis tenerosfȩtos operit. &¬
susurrantes pullos confracta uoce ad¬
uocat. Cuius blandas alas refugientes
suꝑbi. p̃da siunt alitibus. Si enĩ intel¬
lectus delectat in penetrabilibus since¬
rissimis. hoc etiã intelligere delectet quo modo
caritas quanto officiosius descendit in infima
tanto robustius recurrit in intima ꝑbonam
conscientiã. nihil quȩrendi ab eis ad quos des¬
cendit. p̃ter eorũ sempit̃nã salutem .cc.
DESTATUTISNRS SINE TRISTITIA
SINECESSITAS UENERIT IM MUTAN¬
DIS. EX EOPEM UBRO
i confregit animũ tuũ alterius actionis
Scui tã quã magis necessariae iã suspensus
eras omissio & ꝓpt̃ea tristis in suauit̃ cathe¬
cizas. cogitare debesexcepto qđ scimus¬

Expanded text:
quibus id exhibeant, et suauius est matri quibus id exhibeant, et suauius est matri minuta mansa inspuere paruulo filio quam ipsam mandere ac deuorare grandiora. non ergo recedat de pectore cogitatio gallinae illius, quae languidulis plumis teneros fetus operit et susurrantes pullos confracta uoce aduocat, cuius blandas alas refugientes superbi praeda fiunt alitibus. si enim intellectus delectat in penetrabilibus sincerissimis, hoc etiam intellegere delectat, quomodo caritas, quanto officiosius descetanto robustius recurrit in intima, per bonam conscientiam, nihil quaerendi ab eis, ad quos descendit, praeter eorum sempiternam salutem. CAPUT CC. De statutis nostris, sine tristitia, si necessitas evenerit, immutandis; ex eodem libro. Si confregit animum tuum alterius actionis, cui tanquam magis necessariae jam suspensus eras, omissio: et propterea tristis insuaviter catechizas, cogitare debes, excepto q
Abbreviated transcription (Latin):
ogitemus qđ nobis progatũ sit ab illo
qui demons trauit nobis exẽplũ. ut sequa mͦ
uestigia eius. Quantũ uis enĩ differat art¬
articulata uox nr̃a ab intelligentiae nr̃ãe
uiuacitate. longe differentior ẽ. mortali¬
tas carnis ab aqualitate dĩ. Et tam̃ cũ in
eadẽ forma et̃ẽ. semet ipsũ ex inaniuit
formã serui accipiens. & cȩtera usq ad
mortẽ crucis. Quã ob causã nisi quia
factus ẽ. infirmis infirmus ut in firmos
lucri faceret: Audi eius imitatorẽ. a libi
etiã dicentẽ. Siue enĩ m̃te ex cessimus
dõ siue tẽperantes sumus uobis. caritas
enĩ epĩ cõpellit nos iudicantes hoc qi
unus pom̃ib mortuus ẽ. Quomodo enĩ
paratus eã. impendi ꝓanimabus eorũ.
sieũ pigeret indinari ad aures eorũ :
Hinc ergo factus ẽ. paruulus in medio
nr̃m. tã quã nutrix fouens filios suos.
Non enĩ delectat nisi amor inuitet decu¬
rata & mutilata uerba immurmurare.
& tam̃ optant homines habere infantes

Expanded text:
ogitemus quid nobis praerogatum sit ab illo qui demonstravit nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Quantumvis enim differat articulata vox nostra ab intelligentiae nostrae vivacitate, longe differentior est mortalitas carnis ab aequalitate Dei. Et tamen cum in eadem forma esset, semetipsum exinanivit formam servi accipiens, mortem crucis ; quam ob causam nisi quia « factus est infirmis infirmus ut infirmos lucrifaceret . » Audi ejus imitatorem alibi etiam dicentem: « Sive enim mente excessimus, Deo; sive temperantes sumus, vobis: charitas enim Christi compellit nos indicantes hoc quia unus pro omnibus mortuus est. quomodo enim paratus esset impendi pro animabus eorum, si eum pigeret inclinari ad aures eorum? hinc ergo factus est paruulus in medio nostrum tamquam nutrix fouens filios suos. num enim delectat, nisi amor inuitet, decurtata et mutilata uerba immurmurare? et tamen optant homines habere infantes,
Abbreviated transcription (Latin):
dixit bica merata. & insuꝑiorib. superiorũ.
& haec appellauit tricamerata : Et abimo
sursũ uersus t̃cio consurgeret habitatio :
ossunt hic intelligi & tria illa quȩ cõmendat
apłs. fides. spes. caritas. Possunt etiã multo
conuenientius tres illȩ ubertates euangłice
tricena. sexagena. centena. ut in insimo
habitet pudicitia coniugalis. supra uidualis.
atq hat superior uirginalis. & siquid melius
scđm fidẽ ciuitatis huius intelligi& dici potest.
hoc etiã decȩteris quae hic exponenda s̃ dierĩ.
qi & si non uno disserunt᷑ modo ad unã tam̃
catholicȩ fidei concordiã reuocanda sunit.

Expanded text:
dixit bicamerata et in superioribus superiorum dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest. Hoc etiam de ceteris, quae hic exponenda sunt, dixerim, quia, etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam reuocanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetatũ. Et fieri quidẽ potest. ut & nobis
quispiã & alius alio exponat. haec aptius
dũ tam̃ ea quaȩ dicunt᷑ ad hanc de qua lo quim̃
dĩciuitatẽ in hoc scło maligno tã quã indilu¬
uio peregrinantẽ omiã referant᷑ si ab eius
sensũ qui ista conscripsit ñ uult longe ab erra¬
re. qui ex ponit. Exẽpli grã. uelut si quis piã
qđ hic scriptũ est inferiora bicamerata ce
tricamerata facies ea. Non qđ ego in illo
opere dioxi uel intellexi. qr ex om̃ib gentib
excła c̃gregatꝰ. bi ca meratã dictã ꝓpt̃ duo
genera hominũ. circũ cisionẽ scilicet & p̃pu
tiũ qđ apłs & alio modo dicit udȩos& grecos
rica mera tã uero eo qđ om̃s gentes de tribus
filiis noe post diluuiũ reparatȩs: Sed aliud
dicat aliquid. qđ a fidei regula ñ sit alienũ.
Nã qm̃ ñ solas in inferiorib. mansiones & habere
archã uoluit. uerũ etiã insuperioribus & haec

Expanded text:
prophetatum. Et fieri quidem potest, ut et nobis prophetatum. Et fieri quidem potest, ut et nobis quispiam et alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea, quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera homius et alio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superioribus et haec
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ metiaris supinũ seu ꝓnũ. sexies tantũ
longus ẽ. acapite ad pedes quã latus ad extra
in sinistrã. uel sinis tra indextrã & decies quã
altus a terra. Vnde factaẽ archa tretentorũ
in longitudine cubitorũ. & quinquaginta in
latitudine. & xxx in altitudine. Et qđ ostiũ
in latere accepit. ꝓfecto illud ẽ uulnus.
quando latus crucifixi lancea ꝑforatũ ẽ. Hac
quippe ad illũ uenientes ingrediunt᷑ quia
inde sacram̃ta manarunt. quib credentes ini¬
ciant᷑. Et qđ delignis quadratis fieri iubetur.
undiq stabilẽ uitã scõrũ significatꝰ Quacũq
enĩ uerteris quadratũ. stabit. Et cȩtera
quae cũ in eiusdẽ archȩ constructione dicunt᷑
et desiasticarũ signa sunt rerũ. Sed ea nunc
ꝑsequi. longũ est. Et hoc iã fecimus in opere
qđ ad uersus faustũ manicheũ scripsimus.
negantẽ in hebrtorũ libris aliquid de xp̃õeẽ

Expanded text:
hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in latitudine et triginta in altitudine. et quod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat; quacumque enim uerteris quadratum, stabit. et cetera, quae cum in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum. Sed ea nunc persequi longum est; et hoc iam fecimus in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum scripsimus, negantem in Hebraeorum libris aliquid de Christo esse
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa peccauerint. minat᷑ exitiũ. Iã uero
qđ noe homini iusto. & sicut de illo scriptura
ueridica loquit᷑. insua generatione ꝑfecto.
non utq sicut ꝑficiendi sunt ciues ciuitatis
dĩ in illa immortalitate. qua ae quabunt᷑
Angłis dĩ. sed sicut eẽ possunt in hac peregri¬
natione ꝑfecti imperat dis̃ ut archã faciat.
in quã cũ suis. idẽ uxore filiis & nuribus
& cũ animalib. quae ad illũ ex dĩ p̃cepto
in gressa sunt. liberaret᷑ adiluiui uastitate :¬
ꝓcul dubio figura ẽ peregrinantis in hoc
scło ciuitatis dĩ. hoc ẽ ecłe. quae fit salua
ꝑ lignũ inquo pependit mediator dĩ &
cuius ueritate ad homines p̃nunciatus ẽ
uenturus & uenit. Humani quippe
corporis longitudo a uertice usq ad uesti¬
gia sexies tantũ habet quã latitudo. quȩ ẽ
ab uno latere ad alterũ latus & decies
tantũ altitudo. Cuius altitudinis m̃sura
ẽ in latere. adorso ad uentrẽ uelut si iacentẽ

Expanded text:
et ipsa peccauerint, minatur exitium. Iam uero et ipsa peccauerint, minatur exitium. Iam uero quod Noe, homini iusto et, sicut de illo scriptura ueridica loquitur, in sua generatione perfecto — non utique sicut perficiendi sunt ciues ciuitatis dei in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti — imperat deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore et filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex dei praecepto in rocul dubio figura est peregrinantis in hoc saeculo ciuitatis dei, hoc est ecclesiae., quae fit salua per lignum, in quo pependit mediator dei etcuius ueritate ad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. humani quippe corporis longitudo a uertice usque ad uestigia sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem
Abbreviated transcription (Latin):
Ut recogitauit & dixxit ds̃. Deleã hominẽ
quẽ seci a facie t̾rae. ab homine usq ad
pecus. & a repentib usq ad uolatibia
caeli quia iratus sũ. qm̃ fecieos. Ira dĩ. non
ꝑ turbatio animi eius ẽ sed iudiciũ quo
irrogat᷑ pena peccato. Cogitatio uero eius.
irrecogitatio mutandarũ rerũ ẽ. immutabilis
ratio. Neq enĩ sicut hominẽ ita dm̃ cuiusquã
facti sui penitet. cuius est de om̃ib. om̃ino reb
tã fioca sententia. quã certa p̃scientia. sed si
non utatꝰ scriptura talib uerbis.
non se quodã modo familiarius insinuat om̃i¬
generi humano quibus uult eẽ. c̃sultũ ut
p̃tereat suꝑbientes & excitet neglegentes
& exerceat quaerentes. & alat intelligentes.
Qđ ñ faceret. nisise prius inclinaret. & quodã
modo descenderet ad iacentes. Qđ autẽ etiã
interitũ om̃iũ animaliũ t̾renorũ. uolatili¬
ũq denunciat: magni tudinẽ futurae dadis
effat᷑. Non animantib rationis ex ꝑtib tã qũa

Expanded text:
t recogitauit, et dixit Deus: Deleam hominem, quem feci, a facie terrae, ab homine usque ad pecus et a repentibus usque ad uolatilia caeli, quia iratus sum, qperturbatio animi eius est, sed iudicium, quo irrogatur poena peccato. cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. neque enim sicut hominem ita deum cuiusquam facti sai paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabigeneri hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes et exerceat quaerentes et alat intellegentes. quod non faceret, si non prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumque denuntiat, magnitudinem futurae cladis effatur, non animantibus rationis expertibus, tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
inqua sedebat bala ã locuta ẽ homini. nisi
qđ illud opus fuit diabolicũ. hoc angelicũ.
Habent enĩ quaedã boni & mali angłi opera
similia. sicut moyses & magi pharaonis.
Uerũ in his etiã boni angłi potentiores sunt.
nec mali angłi etiã taliũ operũ quic quã
possunt: nisi qđ ꝑbonos angłos ꝑmiserit ds̃.
ut retribuat᷑ unicuiq scđm cor eius. uel
scđm grãm dĩ. utrũq iuste acbenigne.
ꝑ altitudinẽ diuitiarũ sapientiae & scien¬
tiae dĩ.

Expanded text:
in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi quod per bonos angelos permiserit deus, ut retribuatur unicuique secundum cor eius uel secundum gratiam dei utrumque iuste ac benigne per altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei.
Abbreviated transcription (Latin):
astutiã diaboli quȩ in illo & de illo agebat
dolũ. Quẽ ad modũ dicit᷑ prudens uel
astuta lingua. quã prudens uel astutus
mouet. ad aliquid prudent̃ astuteq
suadendũ. Non enĩ est haecuis seu uirtꝰ
menbri corporalis que uocat᷑ lingua. sed
utiq m̃tis quae utit᷑ ea. Ita etiã dictus ẽ.
stilus mendax scribarũ. Neq. enĩ esse
mendacẽ ꝑtinet nisi ad uiuentẽ atq. sen¬
tientẽ. sed stilus m̃dax dictus ẽ. qđ ꝑ eũ
mendax m̃dacit̃ operet᷑. Quẽ ad modũ
sic & iste serpens mendax diceret᷑. qđ eo
diabolus tã quã stilo mñdacit̃ uteretur.
Hoc idet cõ m̃dandũ putaui. nequisquã existi¬
mans animantia rationis exꝑtia. humanũ
habere intellectũ. uel in animal rationale
repente mucari. seducat᷑ in illã opinionẽ
ridiculã & noxiã reuolutionis animarũ. uel
hominũ inbestias. uel in homines bestiarũ.
Sic ergo locutus ẽ serpens homini. sicut asina

Expanded text:
astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum; non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem; sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rarepente mutari seducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina,
Abbreviated transcription (Latin):
ordine subiciat. & quid etiã uoluntatib
malis sapientissima potestate ꝑmittat. ut hoc
magis habeat usus. serpentes moueri carmi¬
nibus hominũ. quã ullũ aliud genus ani¬
mantiũ. Etiã haec enĩ ñ parua testatio ẽ.
naturã primitus humanã serpentis seductã
eẽ colloquio. Gaudent enĩ dȩmones hanc
sibi potestatẽ dari. ut ad incantationẽ
hominũ serpentes moueant. ut quolibet
modo fallant quos possunt. Hoc autẽ
ꝑ mittunt᷑ ad primi facti memoriã cõmen¬
dandã. quosit eis quȩdã cũ hoc genere fami
liaritas. Porro ipsũ primũ factũ ad hoc per¬
missũ ẽ. ut ꝑ naturã serpentis significare t᷑
generi humano. cui erudiendo haec gesta
conscribi oportebat om̃is diaboliea tẽpta¬
tionis si militudo qđ apperebit cũ in serpen¬
tẽ ꝓferri cȩperit diuina sententia. Proin¬
de prudentissimus om̃iũ bestiarũ. hoc ẽ
astucissimus ita dictus ẽ serpens. ꝓpt̃

Expanded text:
ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, at hoc magis habeat usus, serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod apparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter
Abbreviated transcription (Latin):
habet nec quomodo faciat. Quia ꝑmissus ẽ
ergo eũ tẽptauit. quo modo ꝑ missus ẽ ita
tẽp̃tauit. Qđ autẽ generi humano ꝓdesset.
qđ faciebat. neq sciebat neq uolebat & eo ipso
illudebat᷑ ab angłis. Nonitaq serpens uerboꝵ
sonos intelligebat. qui ex illo fiebat ad mulierẽ.
Neq enĩ conuersa credenda ẽ anima eius innat᷑ã
rationalẽ quando quidẽ nec ipsi homines quoꝵ
rationalis naturaẽ cũ dȩ monineis loquitur
ea passione cui exorcista requirit᷑ sciunt
quid loquant᷑. Quanto minus in telligeret
uerborũ sonos quos ꝑ eũ ex eo diabolus illo
modo faciebat. qui hominẽ loquentẽ nori
intelligeret. si eũ adiabolica passione immu-¬
nis audiret. Nã & quod putant᷑ audire &
in telligere serpentes uerba marsorũ. ut eis
in cantantib ꝓsiliant plerũq dela tebris. etiã
illic diabo licauis operat᷑: ad agnoscendam
ubiq ꝓuidentiã. quã rem cui rei naturali

Expanded text:
habet nec quomodo faciat. quia permissus est, habet nec quomodo faciat. quia permissus est, ergo temtauit, et quomodo permissus est, ita temtauit. cui autem generi hominum prodesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat, et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quando quidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cni exorcista requiritur, sciunt quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eam a diabolica passione immunis audiret. nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur ad agnoscendum ubique prouidentiam, quam rem cui rei naturali
Abbreviated transcription (Latin):
Billo ergo cuius suꝑ omia quae creauit
sũ ma potestas est ꝑ angłos scõs a quibus
illudit᷑ diabolus. cũ & de ipsius mali uolentia.
consulit᷑ eccłae dĩ ñ est ꝑmissus tẽptare femi¬
nã. nisi ꝑserpentẽ. Nec uirũ nisi ꝑ feminã
Sed inserpente ipse locutus est. utens eo uelut
organo. Mouensq ens naturã eo modo quo
mouert ille. & moueri illa potuit. ad ex pri¬
mendos uerborũ sonos & signa corporalia ꝑquȩ
mulier suadentis in telligeret uoluntatẽ In ipsa
uero muliere. quia illa rationaliscreatura erat.
que motu suo posset uti aduerba facienda: ñ
ipse locutus ẽ sed eius operatio at q suasio. quã uis
occulto instinctu ad iuuaret interius quod
ex terius egerat ꝑ serpentẽ. Qđ quidẽ si solo
instinctu occultius ageret. sicut egit in iuda.
ut traderet xp̃m. posset efficere in anima
suꝑbo amore suae potestatis inducta. Sed
sicut iã dixxi tẽptandi uoluntatẽ habet
diabolus. in potestate autẽ nec ut faciat

Expanded text:
b illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus, cum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset esuperbo amore suae potestatis inducta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat
Abbreviated transcription (Latin):
uero int̃ posuit. ut ñ seduceret iã gentes. ita
se habet. ut abhuius ordinis conexione sit
liberũ. & seorsũ intelligendũ. uelut si post
Adderetꝰ. ut sic se haberet tota sententia. Et
clausit & signauit suꝑ eũ doneo finia nt᷑ mille
anni. ut ñ seduceretiã gentes. Idẽ ideo dausit
donec finiant᷑ mille anni. ut ñ seduceret iã
gentes. Post haec inquit. oportet eũ soluibreui
tẽpore. Si hoc ẽ. diabolo ligari & indudi.
ȩccłam ñ posse seducere. haec ergo erit solutio
eius ut possit : Absit. Nũquã enĩ ab illo ȩtcła
seducet᷑. p̃destinata & electa ante mundi
constitutionẽ dequa dictũ ẽ. Nouit dñs
qui sunt eius. Et tam̃ hic erit etiã illo tẽpore
quo soluendus ẽ diabolus. sicut ex quo ẽ. in¬
stituta hic fuit. & erit om̃i tẽpore. insuis utq
qui succedunt nascendo morientibus.

Expanded text:
uero interposuit: ut non seduceret iam gentes, ita uero interposuit: ut non seduceret iam gentes, ita se habet, ut ab huius ordinis conexione sit liberum et seorsum intellegendum, uelut  si post adderetur, ut sic se haberet tota sententia: et clausit et signauit super eum, donec finiantur mille anni, ut non seduceret iam gentes, id est ideo clausit, donec finiantur mille anni, ut non seduceret iam gentes. Post haec, inquit, oportet eum solui breui tempore. si hoc est diabolo ligari et includi, ecclesiam non posse seducere, haec ergo erit solutio eius, ut possit? absit. numquam enim ab illo ecclesia seducetur praedestinata et electa ante mundi constitutionem, de qua dictum est: nouit dominus qui sunt eius. et tamen hic erit etiam illo tempore, quo soluendus est diabolus, sicut ex quo est instituta hic fuit, et erit omni tempore, in suis utique qui succedunt nascendo morientibus.
Abbreviated transcription (Latin):
DEAIGATIOR ET SOIUTIONEDIABOU.
d hoc ergo ligatus ẽ. diabolus. & indusus
in abysso. ut iã ñ seducatgentes. ex quib.
constat ȩccła quas ante seductas tenebat
Antequã essent ȩcde. Neq enĩ dictũ est
ut ñ seduceret aliquẽ. sed ut ñ seduceret inqͥt
iã gentes. in quib. ȩccłam ꝓcul dubio uoluit
intelligi. Donec finiant᷑ inquit mille anni.
idẽ aut qđ remanet desexto die qui constat
ex mille annis. aut om̃s anni quib deinceps
hoc scłm ꝑ agendũ ẽ. Nec sic accipiendũ ẽ qđ
Ait ut ñ seduceret gentes donec finiant᷑ mille
Anni quasi postea sit seducturus easdũ tax at
gentes ex quib. p̃destinata constat ȩccła. a quib
seducendis illo ẽ. uinculo claustroq ꝓhibitꝰ.
sed aut illa locutione dictũ ẽ. quae inscripturis
Aliquotiens inuenit᷑. qualis ẽ. in psalmo.
oculi seruorũ eius ad dnm̃ dm̃ suũ: Aut
certe iste ẽ. ordo uerborũ. Et clausit &e signa¬
uit suꝑeũ. donec finiant᷑ mille anni. R uod

Expanded text:
IGATIONE ET SOLVTIONE DIABOLI. Ad hoc ergo ligatus est diabolus et inclusus in abysso, ut iam non seducat gentes, ex quibus constat ecclesia, quas ante seductas tenebat, antequam essent ecclesia. neque enim dictum est: "ut non seduceret aliquem" sed: ut non seduceret, inquit, iam gentes; in quibus ecclesiam procul dubio uoluit intellegi. donec finiantur, inquit, mille anni, id est aut quod remanet de sexto die, qui constat ex mille annis, aut omnes anni, quibus deinceps hoc saeculum peragendum est. nec sic accipiendum est quod ait: ut non seduceret gentes, donec finiantur mille anni, quasi postea sit seducturus eas dumtaxat gentes, ex quibus praedestinata constat ecclesia, a quibus seducendis illo est uinculo claustroque prohibitus. sed aut illa locutione dictum est, quae in scripturis aliquotiens inuenitur, qualis est in psalmo: oculi seruorum eius ad dominum deum suum; aut certe iste est ordo uerborum: et clausit et signauit super eum, donec finiantur mille anni; quod
Abbreviated transcription (Latin):
posset offendere. Nolo itaq ds̃ m̃s. tam
p̃ceps eẽ. ut hoc illũ uirũ dete meruisse
ñ credã. Sensit ille om̃i no in his uerbis
atq cogitauit cũ ea scriberet. quic quid hic
ueri potuimus inuenire . & quicquid nos
ñ potuimus aut ñdũ possumus. & tamen
in eis inueniri potest. Postremo dnẽ qui ds̃es
& ñ caro & sanguis siquid homo minus uidet
nũquid & spm̃ tuũ bonũ qui deducet me
in t̾rã rectã latere potuit. quic quid eras
in eis uerbis tuipse reuelaturus legentibus
posteris. etiã si ille ꝑ quẽ dic ta sunt u nã
fortassis ex multis uerissententiã cogita¬
uit: Qđ si ita ẽ. sit igit᷑ illa quã cogitauit
ceteris excelsior. Nobis autem dne aut
ipsã demonstras. aut quã placet alteram
uerã. ut siue nobis hoc qđ etiã illi homini
tuo siue aliud ex eorudẽ uerborũ occasione
pate facias. tu tam̃ pascas non error

Expanded text:
posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea scriberet, quidquid hic ueri potuimus inuenire et quidquid nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis inueniri potest. Postremo, domine, qui deus es et non caro et sanguis, si quid homo minus uidit, numquid et spiritum tuum bonum, qui deducet me in terra recta, latere potuit, quidquid eras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris, etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit igitur illa quam cogitauit ceteris excelsior, nobis autem, domine, aut ipsam demonstras aut quam placet alteram ueram, ut, siue nobis hoc quod etiam illi homini tuo siue aliud ex eorundem uerborum occasione patefacias, tu tamen pascas, non error
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã sitimus. eumdẽq famulũ tuũ scriptu¬
rae huius dispensatorẽ sp̃ũ tuo plenũ
ita honoremus. ut hoc eũ tereuelante
cũ haet scriberet attendisse credamus.
qđ in eis maxime & luce ueritatis. & fruge
utilitatis excellit. Ita cũ alius dixerit.
hoc sensit qđ ego & alius immo illud qđ ego
religiosius me arbitror dicere. curnon
utrũq potius: Si utrũq uerũ est . & siquid
tertiũ. & siquid quartũ. & siquid aliud
omnino uerũ. Quis in his uerbis uidet. cur
ñ illa omĩa uidisse credat᷑ ꝑ quẽ ds̃unus
sacras litteras uera & diuersa uisuris multoꝵ
sensib tẽperauit: Ego certe qđ intrepidus
de meo corde ꝓnuncio. si ad culmen aucto¬
ritatis aliquid scriberẽ . sic mallẽ scribere.
ut quod ueri quisq de his rebus capere posset
mea uerba resonarent. quã ut unã ueram
sententiã ad hoc aꝑtius ponerẽ. ut ex clu¬
derem ceteras. quarũ falsitas me non

Expanded text:
ipsam sitimus, eundemque famulum tuum, scriptuipsam sitimus, eundemque famulum tuum, scripturae huius dispensatorem, spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit: "hoc sensit, quod ego", et alius: "immo illud, quod ego", religiosius me arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium - et si quid quartum et si quid omnino aliud uerum quispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non
Abbreviated transcription (Latin):
ribus simul anĩ ad uertit᷑. nec tam̃ de illa
narrare aliquid potest. nisi uelut tẽpore
prior sit. cũ pendat᷑ extremior Quia
ꝓfecto meliora sunt formata quã informia.
& p̃cedat᷑ aet̃nitate crratoris. ut eõ de
nihilo unde aliquid fieret. In hac diuersi
tate sententiarũ uerarũ. concordiã pariat
ipsa ueritas. & ds̃ nr̃ misereat᷑ nr̃i. ut legiti¬
me lege utam. p̃cepti fine. pura caritate.
Ac ꝑ hoc siquis quaerit ex me quid horũ moyses
tuus ille famulus senserit. ñ sunt hi sermo¬
nes confessionũ mearũ. si tibi ñ confiteor
nescio. Et scio tam̃ illas ueras eẽ. sententias.
exceptis carnalibus. de quibus quantũ exxis¬
timaui locutussũ. Iuos tam̃ bonȩ spei
paruulos haec uerba libri tui ñ territanT.
Alta humilit̃. & pauca copiose. sed om̃s quos
in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor.
Diligamus nos inuicẽ. parit̃q diligamus te
dñm nr̃m. fontẽ ueritatis. si ñ uanã sed

Expanded text:
ribus simul animaduertitur; nec tamen de illa ribus simul animaduertitur; nec tamen de illa narrari aliquid potest nisi uelut tempore prior sit, cum pendatur extremior — quia profecto meliora sunt formata quam informia — et praecedatur aeternitate creatoris, ut esset de nihilo unde aliqtate sententiarum uerarum concordiam pariat ipsa ueritas, et deus noster misereatur nostri, ut legitime lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc, si quis quaerit ex me, quid horum Moyses, tuus ille famulus, senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum. si tibi non confiteor, nescio et scio tamen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum. quos tamen bonae spei paruulos haec uerba libri tui non territant alta humiliter et pauca copiose; sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque diligamus te, deum nostrum, fontem ueritatis, si non uana, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enĩ primo sonuerit preterit. nec exceo
quicquã re peries. qđ resũptũ arte com¬
ponas. Et ideo cantus insono suo uertit᷑
quisonus eius materies eius est. Idem
quippe format᷑. ut cantus sit. Et ideosicut
dicebã prior materies sonandi. qm̃ for ma
cantandi ñ ꝑfaciendi potentiã prior. Neq
enĩ sonus est cantandi artifex. sed cantanti
animae subiacet ex corpore. dequocantũ
faciat. nec tẽpore prior. Simulenĩ cũ
cantu edit᷑. nec prior electione. Non
enĩ prior sonus quã cantus. quando quidẽ
cantus ẽ ñ tantũ sonus. uerũ etiã speciosus
sonus. Sed prior est origine : quia ñ cantus
format᷑ ut sonus sit. sed sonus format᷑ ut
cantus sit. Hoc exẽplo qui potest intelligat
materiã rerũ primo factã. & appellatã caelũ
& t̃̾rã. qr inde facta sunt caelũ & t̃ra. nec
tẽpore primo facta. quia formȩ rerũ exer̃
tẽpora. Illa autẽ erat in formis. iãq intẽpo¬

Expanded text:
quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit nec ex eo quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit nec ex eo quicquam reperies quod resumtum arte componas; et ideo cantus in sono suo uertitur, qui sonus eius materies eius est. idem quippe formatur ut cantus sit, et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi quam forma cantandi: non per faciendi potentiam prior: neque enim sonus est cantandi artifex, sed cantanti animae subiacet ex corpore de quo cantum faciat; nec tempore prior: simul enim cum cantu editur; nec prior electione: non enim potior sonus quam cantus, quando quidem cantus est non tantum sonus uerum etiam speciosus sonus; sed prior est origine, quia non cantus formatur ut sonus sit, sed sonus formatur ut cantus sit. hoc exemplo qui potest intellegat materiam rerum primo factam et appellatam caelum et terram, quia inde facta sunt caelum et terra; nec tempore primo factam, quia formae rerum egerunt tempora, illa autem erat informis iamque in tempo
Abbreviated transcription (Latin):
rara uisio ẽ. & nimis ardua conspicere
dñe aet̃nitatẽ tuã. in cõmutabiliter
mutabilia facientẽ. ac ꝑ hoc priorẽ quis
deinde sic acuto cernat animo. utsine
labore magno dinoscere ualeat quo modo
prior sit sonus quã cantus. Ideo quia cantus
ẽ. formatus sonus. & eẽ. utiq aliquid non
formatũ potest. Formari autẽ qđ non ẽ.
ñ potest. Sic ẽ prior materies. quã id qđ
ex ea fit. ñ idet prior quia ipsa efficit. cũ
potius fiat. nec prior int̃uallo tẽporis.
N eq enĩ priore tẽpore sonos edimus. infor¬
mes sine cantu. & eos posteriore tt̃pore
in formã cantici co aptamus. aut fingimꝰ.
sicut ligna quib. artha. uel argentũ quo
uasculũ fabricat᷑. Talis quippe materia¬
& tẽpore etiã p̃cedunt formas rerũ. quȩ
fiunt ex eis. At incantu. non ita est.
Cũ enĩ cantat᷑ audit᷑ sonus eius. non prius
in formit̃ sonat. & de inde format᷑ incantũ.

Expanded text:
rara uisio est et nimis ardua conspicere, rara uisio est et nimis ardua conspicere, domine, aeternitatem tuam incommutabiliter mutabilia facientem ac per hoc priorem. quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore magno dinoscere ualeat quomodo prior sit sonus quam cantus? ideo quia cantus est formatus sonus et esse utique aliquid non formatum potest, formari autem quod non est non potest. sic est prior materies quam id quod ex ea fit: non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat; nec prior interuallo temporis; neque enim priore tempore sonos edimus informes sine cantu et eos posteriore tempore in formam cantici coaptamus aut fingimus sicut ligna, quibus arca, uel argentum, quo uasculum fabricatur. tales quippe materiae tempore etiam praecedunt formas rerum, quae fiunt ex eis. at in cantu non ita est. cum enim cantatur, auditur sonus eius, non prius informiter sonat et deinde formatur in cantum.
Abbreviated transcription (Latin):
bilẽ in qua luminosũ caelũ conspicimus. &
t̃rã caliginosã. quaeq. in eissunt. Atille qui
ñ alit̃ accipit in principio fecit. quã si diceret᷑
primo fecit: ñ habet quomodo uera cit̃ it¬
telligat caelũ & t̾rã. nisi materiã cęli &
t̃rae intelligat. Uidelicet uniuerse. id est
intelligibilis corporalisq creaturae. Sierũ
iã formatã uelit uniuersã. recte ab eo
quȩri poterit. si hoc primo fecit ds̃ quid
fecerit de inceps. & post uniuersitatẽ non
inueniet. ac ꝑhoc audiet inuitus quomͦ
illud primo sit. postea nihil. Cũ uero
dicit primo in formẽ. deinde formatam.
non ẽ. absurdus si modo ẽ. idoneus discer¬
nere quid p̃cedat ae t̃nitate. quid tẽpore.
quid electione. quid origine Aet̃ nitate:
sicut ds̃ omĩa. tẽpore sicut flos fructũ. elec¬
tione. sicut fructus florem. origine. sicut
sonus cantũ. In his quatuor. primũ & ulti¬
mũ quae cõmemoraui. difficillime iN¬
telligunt᷑. Duo media. facillime. Nãq

Expanded text:
bilem, in qua luminosum caelum suspcimus et terram caliginosam quaeque in eis sunt. At ille qui non aliter accipit in principio fecit quam si diceretur: primo fecit, non habet quomodo ueraciter intellegat caelum et terram, nisi materiam caeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps; et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: quomodo illud primo, si postea nihil? cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discernere quid praecedat aeternitate, quid tempore, quid electione, quid origine: aeternitate, sicut deus omnia; tempore, sicut flos fructum; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sonus cantum. in his quattuor primum et ultimum quae commemoraui difficillime intelleguntur, duo media facillime. namque
Abbreviated transcription (Latin):
tãquã possit istorũ p̃tereuntiũ dies eẽ. ullus
aet̃nus: sed illud aet̃nũ ẽ. qđ ista significat dies.
uelut cũ dicimus ipsũ dm̃ aet̃nũ. ñ utiq istas
duassillabas aet̃nas dicimus: sed quod significaNt.
sollẽpnit̃ ae t̃nũ. quẽ nefas habeant p̃t̃ mutere
aut sua sponte mutare. Aliud ẽ enĩ qđ p̃cipit᷑
quo usq fiat sicut p̃ceptũ ẽ. ut septies muros
hyericho circuiret archa. aliud cũ p̃cipit᷑ sic
obseruari aliquid ut nullus t̃minus p̃fi¬
nic at᷑ obseruationis. siue cotidie si ue
ꝑ menses siue ꝑ annossollẽpaut̃. siue ꝑ multoꝵ
uel aliquorũ annorũ certa int̃ ualla. Aut
ergo sic appellauit ae t̃nũ. qđ ñ sua sponte
audeant desinere celebrare: aut sicut dixi
ut ñ ipsa signa rerũ sed res quaehis significant᷑
xt̃nae intelligant᷑. Sustulerunt autẽ filii
is rł de ramesse in sochot. in sex centa milia
peditũ uiri. pret̃ instructũ uel censum.

Expanded text:
tamquam possit istorum praetereuntium dies esse ullus aeternus: sed illud aeternum est, quod iste significat dies. uelut cum dicimus ipsum deum aeternum, non utique istas duas syllabas aeternas dicimus, sed quod significant. sollemniter aeternum,; quem nefas habeant praetermittere aut sua sponte mutare. aliud est enim quod praecipitur quousque fiat — sicut praeceptum est, ut septies muros Iericho circumiret arca — aliud, cum praecipitur sic obseruari aliquid, ut nullus terminus praefiniatur obseruationis siue cotidie siue per menses siue per annos sollemniter siue per multorum uel aliquorum annorum certa interualla. aut ergo sic appellauit aeternum, quod non sua sponte audeant desinere celebrare, aut, sicut dixi, ut aeternae intelligantur. Sustulerunt autem filii Israel de Ramesse in Socchot, in sexcenta millia peditum viri, praeter instructum vel censum.
Abbreviated transcription (Latin):
testimoniũ ñ dices ad uersus pacimũ tuũ.
quaeri solet utrũ ꝓhibitũ sit omẽ m̃daciũ.
ne forte ñ sit hoc p̃ceptũ aduersus eos qui
dicunt. tunc eẽ. m̃tiendũ quando id m̃daciũ
ꝓdẽ. alicui & nihil obẽ. cui m̃tiris: Tale
quippe ñ est aduersus ꝓximũ tuũ. ut
ideo uideat᷑ hoc ad didisse scriptura quae
possit breuit̃ dicere. falsũ testimoniũ ñ
dices. sicut dixit ñ occides ñ mȩchaberis.
ñ furaberis. Sed hinc magna questio est.
nec afestinantib cõmode explicari potest.
Quo modo accipiendũ sit. ꝑdes om̃s qͥ locunt᷑
m̃daciũ & noli uelle m̃tiri omẽ m̃ daciũ. &

Expanded text:
testimonium non dices aduersus proximum tuum, testimonium non dices aduersus proximum tuum, quaeri solet utrum prohibitum sit omne mendacium; ne forte non sit hoc praeceptum aduersus eos qui dicunt tunc esse mentiendum, quando id mendacium prodest alicui et nihil obest ei cui mentiris; tale quippe non est aduersus proximum tuum; ut ideo uideatur hoc addidisse scriptura, quae posset breuiter dicere: falsum testimonium non dices, sicut dixit: non occides, non moechaberis, non furaberis. sed hinc magna quaestio est nec a festinantibus commode explicari potest, quomodo accipiendum sit: perdes omnes, qui locuntur mendacium, et: noli uelle mentiri omne mendaciu
Abbreviated transcription (Latin):
quae uirũ habet. qđ ẽ mȩchia idẽ ad ulteri¬
ũ. Om̃is ergo mȩchia etiã fornicatio iN
scripturis dr̃. Sed utrũ etiã fornicatio
mechia dici possit. in eisdẽ scripturis ñ mihi
inꝰ terĩ occurrit locutionis exẽplũ. Sed si ñ
om̃is fornicatio. etiã mȩchia dici potest.
ubi sit in decalogo ꝓhibita illa fornicatio
quã faciunt uiriqui uxores ñ habent. cũ
feminis quaȩ maritos ñ habent. utrũ in ue¬
niri possit ignoro. Sed si furti nomine bene
a parte totũ intelligi uoluit. quicquid
illicite rerũ pximi aufert᷑. Profecto &
nomine mȩchiae om̃is nlicitus concubitus
atq illorũ menbrorũ ñ legitimus usus
ꝓhibitus debet intelligi. Et qđ dictũ ẽ. ñ oc¬
cides ñ putandũ ẽ. fieri c̃tra hoc p̃ceptũ quan¬
dolex occidit. uel occidi aliquẽ ds̃ iubet.
Ille enĩ facit qui iubet. quando mỹsterium
negare ñ licet. In eo etiã qđ dictũ ẽ. falsum

Expanded text:
quae uirum habet, quod est moechia, id est adulteriquae uirum habet, quod est moechia, id est adulterium. omnis ergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis fornicatio moechia dici possit, in eisdem scripturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. sed si non omnis fornicatio etiam moechia dici potest, ubi sit in decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit, ignoro. sed si furti nomine bene a parte totum intellegi uoluit, quidquid inlicite rerum proximi aufertur — profecto et nomine moechiae omnis inlicitus coatque illorum membrorum non legitimus usus prohibitus debet intellegi. Et quod dictum est: non occides, non putandum est fieri contra hoc praeceptum, quando lex occidit uel occidi aliquem deus iubet. ille enim facit qui iubet, quando ministerium negare non licet. In eo etiam quod dictum est: falsum
Abbreviated transcription (Latin):
sonare cõmunit̃. tam̃ ubi unus ex primit᷑.
honoratior utiq ex primit᷑. idẽ masculinus¬
ut exx hoc intelligat etiã femia. quid sibi
p̃ceptũ sit. Ac ꝑ hoc si femina mȩchata est
habens uirũ. c̃cũ bendo cũ eo quiuir eius
non ẽ etiã sulle ñ habeat uocorẽ. ꝓfecto
mȩchus ẽ. Et uir habens uxorẽ. c̃cũ bendo
cũ ea quae uxor eius ñ ẽ. etiã si illa ñ habeat
uirũ. Sed utrũ si faciat qui uoxorẽ ñ habet.
uel femina quae uirũ ñ habet p̃cepti hu ius
trans gressione teneant᷑. merito quaeritur.
Sienĩ ñ tenent᷑. ñ ẽ. ꝓhibita indecalogo fornica¬
tio sed sola mechia id ẽ. ad ulteriũ. Quã uis
om̃is mȩchia. etiã fornicatio intelligit᷑. sicut
loqͥunt᷑ scripturae. Oñs autẽ dicit in euangłio
Qui cũq dimiserit uxorẽ suã ex cepta causa
fornicationis.: facit eã mechariHic utiq
forncationẽ appella uit. sicũ alio peccet

Expanded text:
sonare communiter! tamen ubi unus exprimitur, sonare communiter! tamen ubi unus exprimitur, honoratior utique exprimitur, id ut ex hoc intellegat etiam femina quid sibi praeceptum sit. ac per hoc si femina moecha est habens uirum, concumbendo cum eo qui uir eius non est, etiam si ille non habeat uxorem, profecto moechus est et uir habens uxorem concumbendo cum ea quae uxor eius non est, etiam si illa non habeat uirum. sed utrum, si faciat qui uxorem non habeat, uel femina, quae uirum non habet, praecepti huius transgressione teneantur, merito quaeritur; si enim non tenentur, non est prohibita in decalogo fornicatio, sed sola moechia, id est adulterium, quamuis omnis moechia fornicatio esse intellegatur, sicus enim dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari. hic utique fornicationem appellauit, si cum alio peccet
Abbreviated transcription (Latin):
alia causa cũ illi miscet᷑. aliquando autẽ con¬
cupiscat. nec ei misceat᷑. pȩnã timens. Et hoc
fortasse lex ostendere uoluit. qđ utraq pecca¬
ta sunt. Itẽ quari solet. utrũ mȩchiae nomine.
etiã fornicatio teneat᷑. Hoc enĩ grecũ uerbũ
ẽ. qđ scriptura utit᷑ ꝓlatino. Mechos tamen
grtce. ñ nisi ad ulteros dicit. Et utiq ista lex
ñ solis uiris in popło. uerũ etã feminis data ẽ.
Neq enĩ qr dictũ ẽ. ñ c̃cupisces uoxorẽ ꝓximitui.
nihil hic sibi p̃ceptũ debet putare femina.
& tãquã licite c̃cupiscere uirũ ꝓoeimae suae.
Siergo hic ex illo qđ uiro dictũ ẽ. intelligit᷑ quã uis
ñ dictũ sit qđ etiã ad feminã ꝑtineat: quanto
magis eo qđ dictũ ẽ ñ mȩchaberis. ut̃q sexus
ais stringit᷑. cũ & ipsũ p̃ceptũ potest referri
adutrũq. sicut ñ occides ñ furaberis. & quȩ
alia similit̃ ñ ex presso uno sexu. utriq uident᷑

Expanded text:
alia causa cum illi miscetur, aliquando autem conalia causa cum illi miscetur, aliquando autem concupiscat nec ei misceatur poenam timens. et hoc fortasse lex ostendere uoluit, quod utrumque peccata sint. Item quaeri solet utrum moechiae nomine etiam fornicatio teneatur. hoc enim graecum uerbum est, quod iam scriptura utitur pro latino; moechos tamen graece nonnisi adulteros dicit. sed utique ista lex non solis uiris in populo uerum etiam feminis data est. neque enim quia dictum est: non concupisces uxorem proximi tui, nihil hic sibi praeceptum debet putare femina et tamquam licite concupiscere uirum proximae suae. si ergo hic ex illo quod uiro dictum est intellegitur. quamuis non dictum sit, quod etiam ad feminam pertineat, quanto magis eo quod dictum est: non moechaberis, uterque sexus adstringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut: non occides, non furaberis et quae alia similiter non expresso uno sexu utrique uidentur