comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
causa speculatorium dĩ hostili aratro diuiditur : & locus quondam pacis ruinis
plenur fit : &etem plumdñi inuepres. spinas qlie conuertitur : & est habitaculum
bestiarum. Nec quem quam moueat illud quod in primo regnorum libro legimus.
saul uolentem ire ad samuelem dixisse puero suo se ad eum ire nonposse : quia
pretium quodoffesẽ prouaticinio non haber&t & puerum respondisse : ecce
inuemta ẽ inmanu mea. quas apars sidi pecuniȩ & dabo uro dĩ & ad nuntiabit
nobis uiam nram : Nonenim scriptumẽ quod samuhel accsperit. aut quod illi ob¬
tulerint: quin potius pascuntur a proph&a: & inuitantur ad prandiũ : sed fac
eum accepisse istipes magis aestimandȩ sunt tabernaculi quam munera prophe
igitur sacerdotes siuo lunt uendere proph&iam. & columbas incathedris suis
pretia uillarum : Hoc ipsum sonat & intertio regnorum libro quoduxor hiȩro¬

Expanded text:
causa speculatorium Dei hostili aratro dividitur; et locus quondam pacis, ruinis causa speculatorium Dei hostili aratro dividitur; et locus quondam pacis, ruinis plenus fit, et templum Domini in vepres spinasque convertitur, et est habitaculum bestiarum. Nec quemquam moveat illud quod in primo Regum libro legimus, Saul volentem ire ad Samuelem dixisse puero suo, ad eum se ire non posse, quia pretium quod offerret pro vaticinio, non haberet, et puerum respondisse: Ecce inventa est in manu mea quarta pars sicli pecuniae, et dabo viro Dei, et annuntiabit nobis viam nostram : non enim scriptum est, quod Samuel acceperit, aut quod illi obtulerint: quin potius a propheta pascuntur, et invitantur ad prandium. Sed fac eum accepisse, stipes magis aestimandae sunt taberigitur sacerdotes, si volunt vendere prophetiam, et columbas in cathedris suis a villarum. Hoc ipsum sonat et in tertio Regnorum libro, quod uxor Jero
Abbreviated transcription (Latin):
Et excutiatur de sancti uiri manibus &iam laborẽ pesta pecunia uocesdĩ uenditant:¬
& de columbis mercantur intemplo: sed & propho&e hierłm. inpecunia diuinabant :
nescientes aliud ẽẽ proph&iam. aliud diuinationem. Numquam enum diuinatio in
scripturis inbonam pastem accipitur: Nonerit ait augurium in iacob: Neq diui¬
natio in israhel : Videbatur quidem eẽ sibi proph&e : sed quia pecuniam accipieba
proph&ia iporum factaẽ diuinatio: Petrus a postolus: Argentum inquit & auix
non habeo: Poterat utique simonimago uendere quod p&ebat. immo poterat
si mulare uendentem: Sp̃s enim scr̃ nec uenundari. Nec emi potesi : sed oblatam pe¬
cuniam cumofferente damsnauit : Nunc uideas prophetas hierłn non habere
inore proph&iam : & indño requiescere & dicere : Nonuenient suꝑnos malas quorx

Expanded text:
et excutiatur de sancti viri manibus etiam labore parta pecunia, voces Domini venditant, etet excutiatur de sancti viri manibus etiam labore parta pecunia, voces Domini venditant, et de columbis mercantur in templo. Sed et prophetae Jerusalem in pecunia divinabant, nescientes aliud esse prophetiam, aliud divinationem: numquam enim divinatio in Scripturis in bonam partem accipitur. Non erit, ait augurium in Jacob, neque divinatio in Israel . Videbantur sibi quidem esse prophetae, sed quia pecuniam accipiebant, prophetia ipsorum facta est divinatio. Petrus apostolus: Argentum, inquit, et aurum non habeo : poterat utique Simoni mago vendere, quod petebat; immo poterat simulare vendentem Spiritus enim sanctus nec venundari, nec emi potest, sed oblatam pecuniam cum offerente damnavit . Nunc videas, prophetas Jerusalem non habere in ore prophetiam; et in Domino requiescere, et dicere: Non venient super nos mala: quorum
Abbreviated transcription (Latin):
lis interptationibus deprauantes: isti aedificant sion in sanguibus: & hierłm in ini¬
quitate: Cumenim scriptura uio& ne inducas impium intabernaculum iustorũ
& uirum sanguinum & dolosum ab homin&ur dñ  Quoscumqꝰ a sieculis suis ot¬
dinant lericos  uitam eorum in scandalum populis exponentes t ei sunt infide¬
litatis corum quiscandalĩ antur: Vnde dicitur expedire homini. ut mola a sinaru
ligetur in collo eius & precipitetur in profundum : quam ut scandilia& unumdemi¬
nimis glesiae: Cumq sicer dotes malachias propheta angelos uocet. &os eorumn
oraculum dm̃ sit : sine munerũ acceptione Noniudicant: legentes munera ex ce¬
cant oculos & iam sapientium : & quasi frenum inore auestunt in crepationem : & cumdi¬
catur ad apostolos. Nolite possidere aurum & argentum neque aes. inionis uestris sit:

Expanded text:
lis interpretationibus depravantes, isti aedificant Sion in sanguinibus: et Jerusalem in inilis interpretationibus depravantes, isti aedificant Sion in sanguinibus: et Jerusalem in iniquitate. Cum enim Scriptura jubeat: Ne inducas impium in tabernaculum justorum , et virum sanguinum et dolosum abominetur Dominus: hi quoscumque de asseclis suis ordinant clericos, et vitam eorum in scandalum populis exponentes, rei sunt infidelitatis eorum qui scandalizantur . Unde dicitur expedire homini, 471 ut mola asinaria ligetur in collo ejus, et praecipitetur in profundum, quam ut scandalizet unum de minimis Ecclesiae. Cumque sacerdotes Malachias propheta angelos vocet , et os eorum oraculum Domini sit , sine munerum acceptione non judicant, legentes: Munera excaecant oculos etiam sapientium, et quasi frenum in ore avertunt increpationem ; et cum dicatur ad apostolos: Nolite possidere aurum, et argentum, neque aes in zonis vestris sit :
Abbreviated transcription (Latin):
desion ad ecclesi amtrans ferat ipsa ẽ enĩ domus ia cob. & domur isrł. secđ illud
quod inisaia scribitur Iacob puerms̃ suscipiam cũ & illud ad thimotheum ut sci¬
as quomodo oporteat indomo dĩ conuersari quȩ ẽ ȩclesia : iste liquido per uidebit
quo d princi pes domus iaceb. &reliqui dedomo israhel. siue ut melius in hebreo
sriptum ẽ Iudices domus is rahel non sint ali. nis epis copi presbite uudidũ¬
aconi quinin omni custodia seruauerint corsuumAb hominantund iudiciũ
& uniuersa recta ꝑuertunt: quando enim iuxta ꝑsonam iudicant. & indiscep¬
titione negotii Nonual& causȩ meritum. sedreorum potentia: nonne ab hominan¬
tur iudicium & omnia recta ꝑuertunt᷑ Potest autem & aliter accipi. quod
principes domus ia cob & udices domus isrł. ab hominentur de testentur qͣlie
iudicium dĩ iudicis sententiam declinantes. &omnem regulam scripturarum mna¬

Expanded text:
de Sion ad Ecclesiam transferat ipsa est enim domus Jacob, et domus Israel, secundum illud de Sion ad Ecclesiam transferat ipsa est enim domus Jacob, et domus Israel, secundum illud quod in Isaia scribitur: Jacob puer meus, suscipiam eum . Et illud ad Timotheum: Ut scias quomodo te oporteat in domo Dei conversari, quae est Ecclesia iste liquido pervidebit, quod principes domus Jacob, et reliqui de domo Israel sive, ut melius in Hebraeo scriptum est Judices domus Israel, non sint alii nisi episcopi, presbyteri et diaconi, qui nisi omni custodia servaverint cor suum, abominantur judicium et universa recta pervertunt: quando enim juxta personam judicant, et in disceptatione negotii non valet causae meritum, sed reorum potentia, nonne abominantur judicium, et omnia recta pervertunt? Potest autem et aliter accipi, quod principes domus Jacob, et judices domus Israel abominentur detestenturque judicium, Dei judicis sententiam declinantes, et omnem regulam Scripturarum ma
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc mala. non intellegentes peccatũ suum . quasi sce leribus redimerent caritatẽ
dĩ. sed iudices & sacerdotes & prophetasdĩ eẽ se memorabant: & secundũ inpeniten
cor suum dicebant. Dñs inmedio nr̃m ẽ & nonuenient suꝑ nos mala : quia igitur ñ
eger̃ pȩnitentiã & omnis populus secutus ẽ principũ & sacer dotũ. proph&arũq uitias
Sion quasi ager arabitur & hierłm sicut aceruus lapidum erit: & templũ quodpn¬
us auro argentoq fulgebat in ruinas ultimas conlabetur : Hoc contra populum uideo :
cuius uera captiuitas. & extreme ruinȩ. & propter superiora quidem scelera : sed max
ime ꝓpt̃ effusionẽ dominici sanguinis iñ rogatȩ sunt. Vnde & sion quasi ager
aratu ẽ. & hierłm intumulos uersa saxorum : & templum illud quondam nobile atq
subbme. in extremos cineres cõminutum. Siquis aũ hȩc quȩ de hierłm dicuntur &

Expanded text:
haec mala non intelligentes peccatum suum, quasi sceleribus redimerent charitatem haec mala non intelligentes peccatum suum, quasi sceleribus redimerent charitatem Dei, judices ac sacerdotes et prophetas 470 Dei esse se memorabant, et secundum impoenitens cor suum dicebant: Dominus in medio nostrum est, et non venient super nos mala. Quia igitur non egerunt poenitentiam, et omnis populus secutus est principum et sacerdotum prophetarumque vitia, Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem sicut acervus lapidum erit, et templum quod prius auro argentoque fulgebat, in ruinas ultimas collabetur. Haec contra populum Judaeorum, cujus vera captivitas et extremae ruinae, et propter sffusionem Dominici sanguinis irrogata sunt. Unde et Sion quasi ager arata est, et Jerusalem in tumulos versa saxorum, et templum illud quondam nobile atque sublime, in extremos cineres comminutum est. Si quis autem haec quae de Jerusalem dicuntur, et
Abbreviated transcription (Latin):
lapidum coñruiatura & mons templi futurus in excelsa siluarum. Videmus comple¬
tu quȩdicta suntoris eloquium oculi probant: prophetiȩ textꝰ apertusẽ: hoc ipsum
tes timonium & in hieremia ȩuolumine scribitur : ubi & micheae prophecȩ fit mentio
& decem tribuum non solũ iudiciũ non faciebant : sed ab hominabantur illud &omna
recta ꝑ uerteb anti nesaltim parua iustitia remaner& inciuitate: quia edificaueruat
sion in sanguinibus & hierłm in uniquitate rapinis pauperum.cȩde in sontiũ : occisio¬
ne scõrum : quod siquis de principib uidebatur iudicare quod erat rectum uindebat
magis sententiam & in munerib iudicabat : sacer dotes quoq non docebant populũ
nisi accepto prȩtio : & cum dicatur ad scõs. gratis accepistis gratisdate Illidĩ respon¬
sa accepta pecunia proferentes: gratiam dnĩ auara mercede uendebamt: Et post

Expanded text:
lapidum corruitura, et mons templi futurus in excelsa silvarum. Videmus complelapidum corruitura, et mons templi futurus in excelsa silvarum. Videmus completa quae dicta sunt: oris eloquium oculi probant: prophetiae testis aspectus est. Hoc ipsum testimonium et in Jeremiae volumine scribitur , ubi et Michaeae prophetae fit mentio, et decem tribuum, non solum judicium non faciebant; sed abominabantur illud, et omnia recta pervertebant, ne saltem parva justitia remaneret in civitate. Qui aedificaverunt Sion in sanguinibus, et Jerusalem in iniquitate, rapinis pauperum, caede insontium, occisione sanctorum. Quod si quis de principibus videbatur judicare quod erat rectum, vendebat magis sententiam, et in muneribus judicabat. Sacerdotes quoque non docebant populum, nisi accepto pretio; et cum dicatur ad sanctos: Gratis accepistis, gratis date , illi Dei responsum, accepta pecunia proferentes, gratiam Domini avara mercede vendebant. Et post
Abbreviated transcription (Latin):
& reliqui domus isrł : qui a bominamini iudiciũ & omnia recta ꝑuertitis : quia ȩdifi¬
catis sion insanguinib: & hierbmn iniquitatibus duces eiur inmuneribus iudicabaN¬
& sacerdotes eius in mercede respondebant : & prophetȩ cius in pecunia: Diuinaba nt : &
suꝑdñm requiesdebant dicentes Nonne dñs in nobirẽ : nonuenient suꝑ nos mala : Idcir¬
copropter: sion quasi ager arabitur & hierłm ut custodia pomarii erit & mons dñi
in lucum saltur: Nemo ambigit hierłm. propt̃ scelera: quȩ in hoc capitulo describuen¬
tur fuis se subuersam: & quia supra uel adiudices uel ad pseudo prophetas preceste¬
rat comminatio Audite principes domuria cob & ducesdomurisrł : & post paucor
uersiculos . Haec dicit dñs suꝑ prophetas qui seducunt populum meũ. & reliquitor
Tunc generaliter & aduersum iudices & aduersum pseudo proph&as & contra sacerdo¬
it eos. quod propter scelera eorum sion quasi ager aranda sit: & hierłm uelut aceruor

Expanded text:
us Israhel, qui abominamini iudicium et omnia recta peruertitis. qui aedificatis Sion in sanguinibus et Hierusalem in iniquitate. principes eius in muneribus iudicabant sacerdotes eius in mercede docebant, et prophetae eius in pecunia diuinabant: super Dominum requiescebant, dicentes: Nonne Dominus in nobis est? non venient super nos mala. Idcirco propter vos Sion quasi ager arabitur, et Jerusalem ut custodia pomarii erit, et mons Domini in lucum saltus. Nemo ambigit, Jerusalem propter scelera quae in hoc capitulo describuntur, fuisse subversam, et quia supra vel ad judices, vel ad pseudoprophetas praecesserat comminatio: Audite, principes domus Jacob, et duces domus Israel. Et post paucos versiculos: Haec dicit Dominus super Prophetas, qui seducunt populum meum, et reliqua: nunc generaliter et adversum judices, et adversum pseudoprophetas, et contra sacerdoit eos quod propter scelera eorum Sion quasi ager aranda sit, et Jerusalem velut acervus
Abbreviated transcription (Latin):
palo contundere proph&uli¬
Ittu turris gregis nebulosa filiȩsion usq ad te ueni&: & ueni& potestas prima
regnum filiȩ hierłm: Nunc quare merore contraheris numquid rex nonẽ tibi.
aut consiliariustuus perũt. quia conp̃henditte dolor quasi pasturientẽ : Lxx
Et turris gregis caligosa filiasion adte ueni& : & ingredi&ur principatus primus reg¬
numa debabylone. filiȩ hierłm & nunc quare cognouisti malu: numquid rex non est abĩ¬

Expanded text:
ῥοπάλῳ contundere prophῥοπάλῳ contundere prophis, nebulosa filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem. Nunc quare moerore contraheris? numquid rex non est tibi, aut consiliarius tuus periit: quia comprehendit te dolor quasi parturientem. LXX: Et tu, turris gregis, caligosa filia Sion, at te veniet, et ingredietur principatus primus, regnum ÷ de Babylone filiae Jerusalem. Et nunc quare cognovisti mala? numquid rex non erat ti
Abbreviated transcription (Latin):
res & in fantiam ut dicunt meamorationib adiuuantes impetretis mihi iuxtu a postolũ
ut quiescant & desinant maledicere. male facta nenoscant sua quȩ proferaitur post.
si ꝑgent ledere: nam quod dicunt origenis me uolumina compilaro & contaminariñ
decere scripta u&erum. quod illi maledictum uehemens eẽ ex istimant : eã dõ laudẽ ego
criminis est grecorum benedicta trans ferre accusetur ennius. & maro. plaustus. ce¬
cilius & terentius : Tullius quoq & c&eri eloquentes uiri : qui non solum uersus. sed mul¬
ta capita & longissimos libros ac fabulas integras transtulerunt : Sed& hilarius nr̃ fusti
reus siti quod in psalmos xl. ferme milia uersuum supra dicti origenis ad sensum uertent:
quorum omnium emulari exopto neglegentiã : potius quam istorũ obscurã diligentiã
Verumiam tempus ẽ alterum inmicheam librum cudere : & renascentia hydrȩ capitt̃

Expanded text:
res, et infantiam, ut dicunt, meam orationibus adjuvantes, impetretis mihi juxta Apostolum res, et infantiam, ut dicunt, meam orationibus adjuvantes, impetretis mihi juxta Apostolum ut quiescant et desinant maledicere, malefacta ne noscant sua, quae proferentur post, si pergent  Al. pergunt laedere. Nam quod dicunt, Origenis me volumina compilare, et contaminari non decere veterum scripta: quod illi maledictum vehemens esse existimant, eamdem laudem ego criminis est Graecorum benedicta transferre, accusetur Ennius et Maro, Plautus, Caecilius et Terentius, Tullius quoque et caeteri eloquentes viri, qui non solum versus, sed multa capita et longissimos libros ac fabulas integras transtulerunt. Sed et Hilarius noster furti reus sit, quod in psalmos quadraginta ferme millia versuum supradicti Origenis ad sensum verterit. Quorum omnium aemulari exopto negligentiam, potius quam istorum obscuram diligentiam. Verum jam tempus est alterum in Michaeam librum cudere, et renascentia hydrae capita
Abbreviated transcription (Latin):
quiȩ claudicanter &gentes ante saluantur: Igitur isaias huius cemodi posunt testi¬
monium: Sermo qui factus ẽ adisaiam filium amos de iudea & de herłm : Quia
erit in nouissimis diebus manifestus mons dnĩ. & domus dĩ suꝑ sũ mitatẽ montium
& ex altabitur suꝑ colles &uenient ad eum om̃s gentes. & ibumt nationes multȩ & diceN
gentes multas & argu& populum plurimum. & concident gladios suos inaratra. &R.
binnas suas in falces & non sum& gens contragentẽ gladium : & nondiscent ultra bellĩeruere:
Significanter hic dicitur. quod sermodĩ egrediens dehierłm. iudic et inter gentes multas :¬
& arguat proprie populum iudeorum Nos enĩ quasi peccatores. iuxta mensurã operũ
& librorum nr̃orum exordia emulorum maledieta confutant. Quiuulgo iactitant
me sterilis ieiunĩ quȩ sermonis. quasdam ineptias scribere: &cum loqui nesciam. tacere
non posse. Itaq obsecro uos paula & eustochium ut adhuius cȩ modi latratus cludeͥtis au¬

Expanded text:
quiae claudicantis, et gentes ante salvantur. Igitur Isaias hujuscemodi posuit testimonium: Sermo qui factus est ad Isaiam filium Amos de Juda et Jerusalem: quia erit in novissimis et exaltabitur super colles, et venient ad eum omnes gentes . Et iterum idem: gentes multas, et arguet populum plurimum, et concident gladios suos in aratra, et zibynas suas in falces, et non sumet gens contra gentem gladium, et non discent ultra belligerare : Significanter hic  Al. his dicitur quod sermo Dei egrediens de Jerusalem, judicet inter gentes multas, et arguat proprie populum Judaeorum. Nos enim quasi peccatores juxta operum  librorum nostrorum exordia, aemulorum maledicta confutant: qui vulgo jactant, me sterilis jejunique sermonis quasdam ineptias scribere, et cum loqui nesciam, tacere non posse. Itaque obsecro vos, o Paula et Eustochium, ut ad hujuscemodi latratus claudatis au
Abbreviated transcription (Latin):
non gladius. non ignes. nontormenta superabunt Vide fidem & passionem mastẏrum:
& derobusta gente nonambiges: Et regnabit dns suꝑ eos. idest suꝑgenter multas. & suꝑ
reliquias claudicantr. in montesion: in eclesia. inspecula. in contemplatione uirtutũ :
a p̃senti sȩculo & usq infuturum: Siquis aũ uoluerit hoc quod dicitur Congregabo
eam quȩ contrita fuit. & eiectam suscipiam & c&eraDe anima humana intellegere.
quod ante aduentum xp̃i. uariis passionibus uitusq seruierit & quasi erronea &
morbida ouis luporum fuerit laniata morsibus. nonerrabit: dum tamen nouerit
eam quȩ contrita fuerat. & ad flicta sub dñi post eu regno futuram & uicturam insi¬
on: & ad pristinum montẽ boni pastoris humeris repostandam: Sciendum quoq
& hoc capitulum quod nunc exposuimus & huic simile. deisaia iudeos & eorum erro¬

Expanded text:
non gladius, non ignes, non tormenta superabunt. Vide fidem et passionem Martyrum, non gladius, non ignes, non tormenta superabunt. Vide fidem et passionem Martyrum, et de robusta gente non ambiges. Et reguabit Dominus super eos, id est, super gentes multas, et super reliquias claudicantes in monte Sion, in Ecclesia, in specula, in contemplatione virtutum, a praesenti saeculo, et usque in futurum. Si quis autem voluerit hoc quod dicitur: Congregabo eam quae contrita fuit, et ejectam suscipiam, et caetera, de anima humana intelligere quod ante adventum Christi variis passionibus vitiisque servierit, et quasi erronea et morbida ovis luporum fuerit laniata morsibus, non errabit: dum tamen noverit eam, quae contrita fuerat et afflicta, sub Domini postea regno futuram, et victuram in Sion, et ad pristinum montem boni pastoris humeris reportandam . Sciendum quoque, et hoc capitulum quod nunc exposuimus, et huic simile de Isaia, Judaeos et eorum erro
Abbreviated transcription (Latin):
si sodoma essemus : & qua sigo morra similes fuissemus. Sed iuxta hȩbrucũ pulchyx
erat. isque quo claudicatis. cuiuspes scandalizatus fuerat abscisus: quã eiceram.
& cui dederam libellum repudii colligam & quã ad flixeram captiuitatibꝰ. uarus.
uel tradideram diabolo & angelis eius: Ac nestatim nob̾ diligens lector opponat.
quo modo congregatam adseris claudic intẽ. & collectã eã quȩ fuerat eiecta. cum
iudei in in fidelitate ꝑmaneant : Audiat deprima xpĩ dici ȩclesia quȩ credidit ex
lum Nides frater paule. quanta milia sint deuidȩis credentium : & omnes emulatores
legis sunt: Sed& significantiam considera prophȩtalem: Nondixit ponam claudi¬
cantem totum saluum. sed ponam claudicantẽ in reliquias: ut reliquiȩ &electio sal¬¬
ue fiant & eamquȩ laborauerat ingentem robustam. in nomen uidelica xp̃i anum : qđ

Expanded text:
si Sodoma essemus, et quasi Gomorrha similes fuissemus . Sed juxta 478 Hebraicum pulchre: si Sodoma essemus, et quasi Gomorrha similes fuissemus . Sed juxta 478 Hebraicum pulchre: erat: Usquequo claudicatis ? cujus pes scandalizatus fuerat abscissus . Quam ejeceram, et cui dederam libellum repudii, colligam: et quam afflixeram captivitatibus variis, vel tradideram diabolo et angelis ejus. Ac ne statim nobis diligens lector opponat, quomodo congregatam asseris claudicantem, et collectam eam quae fuerat ejecta, cum Judaei in infidelitate permaneant? Audiat de prima Christi dici Ecclesia quae credidit ex lum: Vides, frater Paule, quanta millia sint de Judaeis credentium, et omnes hi aemulatores Legis sunt . Sed et significantiam considera prophetalem: Non dixit, ponam claudicantem totam salvam; sed ponam claudicantem in reliquias, ut reliquiae et electio salvae fiant, et eam quae laboraverat, in gentem robustam, in nomen videlicet Christianum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tendere in subuersionẽ audientium : sed ponit silentiũ orisuo & tac&. quia tempus na¬
lum est. Et requiescit unus quisq subuite sua. ut premat uinũ quod exhilarat cor
hominis: Subuite illa cuius agricala pater est. Et subficusua dulcia spr̃scĩ po¬
ma de cerpens : carita temgtuidium pacem : & reliqua. Haec aũ omnia acciden
secundũ uoramq expositionẽ. quia dñi uerba sunt uera : & eius dixisse. fecis se ẽ:¬
Omnes populiibunt unusquisq inuia sua : nos uero ambulabimus in nomine dnidĩ
nr̃i in seculum & ultra : Cunctis inquiunt nationibus euntib iux ta erroremsuũ
dr̃ est : In illudie inqua iudicabit sol iustitiȩ. congregabitur illa quȩ fuerat ante contri¬
ta & quȩ expuls ierat suscipietur : & ad hoc congregabitur contrita. ut ponatur in re¬
liquias : & derelicta ingentem fostem : Nisienĩ dñs sabaoth reliquiss& semen nob̵. qua¬

Expanded text:
tendere in subversionem audientium, sed ponit silentium ori suo, et tacet; quia tempus matendere in subversionem audientium, sed ponit silentium ori suo, et tacet; quia tempus malum est . Et requiescet unusquisque sub vite sua, ut premat vinum, quod exhilara: cor hominis, sub vite illa, cujus agricola Pater est , et sub ficu sua dulcia Spiritus sancti poma decerpens charitatem, gaudium, pacem, et reliqua. Haec autem omnia accident, secundum utramque expositionem, quia Domini verba sunt vera, et ejus dixisse, fecisse eOmnes populi ibunt, unusquisque in via sua: nos vero ambulabimus in nomine Domini Dei nostri in saeculum et ultra. Cunctis, inquiunt, nationibus euntibus juxta errorem suum, Deus est. In die illa in qua lucebit sol justitiae, congregabitur illa quae fuerat ante contrita, et quae expulsa erat, suscipietur, et ad hoc congregabitur contrita, ut ponatur in reliquias, et derelicta in gentem fortem. Nisi enim Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, qua
Abbreviated transcription (Latin):
& antonio : inquorum proelus uniuersa sanguinẽ regna fuderunt : Post quã aũ
ad imperium xpĩ singulare imperium roma sosti tuẽ : a postolorum itineri per¬
uius factus ẽ orbis. & aꝑtȩ sunt eis portȩ urbium : & ad p̃dicationem unius dĩ singu¬
laye imperium constitutumẽ: Potest quoq hoc quod dicitur . Concident gladios
suos in aratra & hastas suas in falces & tropologiȩ accepi utdicamus ad fidem xpi
iram & effrenata conuicia eẽ deposita : ut mittat unus quisq manum suꝑ aratrũ
& non respiciat postergum : & contumeliorum iacula. hastasq confringens fruc¬
tus m&ere cipiat spiritales ut laborantibꝰ aliis. nos intremus in labores eorum : ac
dicatur nobis: Uenientes aũ uenient in exultatione : postantes manipulos suor
Nunc nemo pugnat aduersum alium: quia legimus. Beati pacifici uiemo disdit con¬

Expanded text:
et Antonio: in quorum praeliis universa sanguinem regna fuderunt. Postquam autem et Antonio: in quorum praeliis universa sanguinem regna fuderunt. Postquam autem ad imperium Christi, singulare imperium Roma sortita est; Apostolorum itineri pervius factus est orbis, et apertae sunt eis portae urbium, et ad praedicationem unius Dei singulare imperium constitutum est. Potest quoque hoc quod dicitur: Concident gladios suos in aratra, et hastas suas in falces , et tropologice accipi: ut dicamus ad fidem Christi, iram et effrenata convicia esse deposita, ut mittat unusquisque manum super aratrum, et non respiciat post tergum, et contumeliarum jacula hastasque confringens, fructus metere cupiat spirituales, ut laborantibus aliis, nos intremus in labores eorum, et dicatur de nobis: Venientes autem venient in exsultatione, portantes manipulos suos . Nunc nemo pugnat adversus alium, quia legimus: Beati pacifici . Nemo discit con
Abbreviated transcription (Latin):
ad p̃hendit sapientes in astutia eorum : & cognouit cogitationes sapientium quia suNt
uanȩ. Di iudicat aũ interpopulos. quisa lute digni sint qui indignii & in eius ad uentu
omne bellandi studium conferetur ad pacem : Inaratra gladii mutabuntur. hastȩ
cudentur infalces gens desin& bellare contragentẽ : Ne mopugnare disc& pug¬
nandi necessitate depositu: tantaque erit requies ut non solũ in urbib: sed inuiculis
quoq & agrissit unusquisq securus & hoc fi& quia os dñi locutum est: Ac pri¬
mum quidem iuxta litteram. Ante quamnasceretur nob puer. cuius principatus
in humero eius. totus orbis plenus erat sanguine.: populi contra populũ. reger con¬
tra reges dimicabant᷑ aduersumgentes: Deniq &iam ipsa romana res publica
bellis ciuilibus lacerabatur : cinna. & octauio. & carbone pugnantibus. sylla & maro
antonio & catilina cȩsare & gneo pompeio, augusto & bruto & eodem augusto

Expanded text:
sapientes in astutia eorum, et cognovit cogitationes sapientium, quoniam vanae sunt. Dijudicat autem inter populos qui salute digni sint, et qui indigni, et in ejus adventu omne bellandi studium conferetur ad pacem . In aratra gladii mutabuntur, hastae cudentur in falces, gens bellare desinet contra gentem. Nemo pugnare discet, pugnandi necessitate deposita. Tantaque erit requies, ut non solum in urbibus, sed in viculis quoque et agris sit unusquisque securus: et hoc fiet, quia os Domini locutum est. Ac primum quidem juxta litteram, antequam nasceretur nobis puer, cujus principatus in humero ejus, totus orbis plenus erat sanguine, populi contra populos, reges contra reges, gentes dimicabant adversum gentes. Denique etiam ipsa Romana 477 Respublica bellis lacerabatur civilibus, Cinna et Octavio et Carbone pugnantibus: Sylla et Mario, Antonio et Catilina, Caesare et Cneo Pompeio, Augusto et Bruto, et eodem Augusto
Abbreviated transcription (Latin):
eram : & ponam claudicantem in reliquias & eamquȩ laborauerat ingentẽ robustã:
& regnabit dñs suꝑ eos. inmontesion ex hoc nunc. &usq in ȩternum : LX : Eterit
in nouissimo dierum manifestus mons dñi prȩparatus suꝑ uertices montium: &elecia¬
bitur suꝑ colles & festinabunt ad eum populi: &ibunt gentes multȩ. &dicent: Uenite
ascendamus montem dnĩ & domumdĩ ia cob: & ostendet nob̵ uiam suam & ambulabi mus

Expanded text:
boraverat in gentem robustam, et regnavit Dominus super eos in monte Sion, ex hoc nunc et usque in aeternum. LXX: Et erit in novissimis dierum manifestus mons Domini praeparatus super verticem 474 montium: et elevabitur super colles, et festinabunt ad eum populi, et ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et ad domum Dei Jacob, et ostende
Abbreviated transcription (Latin):
statu. quo: intrauerat ꝑ manere : sed egrediatur ad pascua. ut in intrando exordiũ
sit : in ex eundo in pascua repperienda. uirtutum ꝑ fectio: qui ingreditur. ad huc
uniuersamcreatura : & omnibus quȩ uideri possunt. pronihilo conpuitatis. inuenit
pascuam suꝑ cȩlos. & sermone dĩ uescitur: & dicit: Dnr̃ paseitine. & nihilmihi de

Expanded text:
statu in quo intraverat, permanere; sed egrediatur ad pascua, ut in intrando exordium statu in quo intraverat, permanere; sed egrediatur ad pascua, ut in intrando exordium sit, in exeundo et in pascua reperiendo, virtutum perfectio. Qui ingreditur, adhuc iuniversam creaturam, et omnibus quae videri possunt pro nihilo computatis, inveniet pascua super coelos, et sermone Dei vescetur, et dicet: Dominus pascit me, et ni
Abbreviated transcription (Latin):
ta incedendi difficultate. uiam oculis omnium reuelauit: ut qui uult pergere nul
lo impediatur obice: Nec obscuritatis caligine terreatur : LxX: Ante faciem eorx
diuiserunt & transierunt ꝑ portam. & egressi sunt ꝑeam : & exiuit rex eorũ. Ante fa¬
ciem eorum : dñs autem princeps erit. Propter ea dixi tibi Ascende ꝑdiuisionẽ
qui surrexisti cumxp̃o. & eaqueris quȩ sur sũ sunt : quia angeli siue pater. & filius
aꝑto itinere inua ser̃ iter: Non solum ingressis postam. sed & transier̃ ꝑ eã : Ingres¬
si sunt aũ : quia & rex eorum eandem ingressus ẽ portam. & aperuit eis iter: ut
absq ulla difficultate graderentur: Ipse enim dñs &rex & pastor &ui a est¬
& porta Dicitq  Ego sum pastor perme qui fuerit ingressus saluabitur:
posta dñi. iusti intrabunt ꝑ eam: Quicumq aũ fuerit ingressus. Non deb& in eo

Expanded text:
ta incedendi difficultate, viam oculis omnium revelavit: ut qui vult pergere, nulta incedendi difficultate, viam oculis omnium revelavit: ut qui vult pergere, nullo irretiatur  Al. impediatur obice, nec obscuritatis caligine terreatur. LXX: Ante faciem eorum diviserunt et transierunt portam, et egressi sunt per eam. Exivit rex eorum ante faciem qui surrexisti cum Christo, et ea quaeris quae sursum sunt: quia Angeli, sive Pater et Filiusaperto itinere invaserunt iter, non solum ingressi sunt portam, sed et transierunt per eam. Ingressi sunt autem, quia et rex eorum eamdem ingressus est portam, et aperuit eis iter, ut absque ulla difficultate graderentur. Ipse enim Dominus, et rex et pastor, et via est et porta, dicitque: Ego sum porta: per me qui fuerit ingressus, salvabitur:porta Domini, justi intrabunt per eam . Quicumque autem ingressus fuerit, non debet in eo
Abbreviated transcription (Latin):
ergo senior populus in quo erat ortus. & semen. ante quam degentib ecclesia
nas ceretur manum suam in operibus. & post ea contraxit eam : Audiens ꝑ isaiã :
Manus enimurȩ sanguine plenȩ sunt. Cumq ille contraxiss& manũ & aiustiti&e cer¬
sass& operib frater eius gentium populus egressusẽ & propt̃ ipsum diuisa ẽ sepes
& destrux it dñr atq saluator ut ille poss& incedere parietem quierat in medio. &
maceriam duos populos separantẽ: & fecit unum gregem. &duos creauit insem&¬
ipso: In uno nouo homine faciens pacem : Vnde & obstetrix proph&ic& loquens di¬
cit adphares populum iuniorem: Vt quid diuis aẽ propt̃ te maceria si intellexis¬
ti exemplum degenesi : Ascende quis aluari cupis nequaquã ꝑ u&erẽ populum.
patrem incedimus: Ipse enim soluit medium parietem & maceriam id est obscun¬
tatẽ u&erum proph& arum. & omnis antiq̃ legis aperuit sacramenta : & dirsipa¬

Expanded text:
ergo senior populus, in quo erat ortus et semen antequam de gentibus Ecclesia ergo senior populus, in quo erat ortus et semen antequam de gentibus Ecclesia nasceretur, manum suam in operibus, et postea contraxit eam audiens per Isaiam: Manus enim vestrae sanguine plenae sunt . Cumque ille contraxisset  Al. c est gentium populus. Et propter ipsum divisa est sepes, et destruxit Dominus atque Salvator, ut ille posset incedere, parietem, qui erat in medio, et maceriam duos populos separantem: et fecit unum gregem, et duos creavit in semetipso in uno novo homine faciens pacem. Unde et obstetrix prophetice loquens dicit ad Phares populum juniorem: Ut quid divisa est propter te maceria? Si intellexistis exemplum de Genesi, ascende qui salvari cupis, nequaquam per veterem populum us, per quem ad Patrem incedimus, ipse enim solvit 464 medium parietem et maceriam, id est, obscuritatem veterum prophetarum, et omnia antiquae Legis aperuit sacramenta, et dissipa
Abbreviated transcription (Latin):
quos fit sermodĩ. & qui humanauitia relinquentes conuersationem diuinitatis
quasi proprium hab& ex ordium &a postrosam eloquũ prophetalis. ad eum quis al¬
uari cupitꝰ cui imperatur. ut ascendat ꝑ diuifionem: quod quidem manifestiuf fi& :
si degenesi sumpserimus exemplum ubi nascuntur gemini dechamar : cumqua iu¬
das patriarcha concubut. Factumẽ inquit cumparer& & haber& geminos inaters:¬
in ipso pasto unus protulit manum. & tulit obstetrix & ligauit inmanu eius coccinum:
dicens. Hic egredietur prior: Cũ autem contraxiss& manum. statim egressus ẽ frater
eius : & illaait. Quare diuisaẽ propt̃te maceria : & uocauit nomen eius phares. quod
inter p̃tatur diuisio: Et post haec egressus ẽ frat̃ eius. incuius manuerat coccinũ.
& uocauit nomen eius Sara : qui in lingua nr̃a dicitur semen. uel oriens. Ostendit

Expanded text:
quos fit Dei sermo, et qui humana vitia relinquentes, conversationem divinitatis quos fit Dei sermo, et qui humana vitia relinquentes, conversationem divinitatis quasi proprium habet exordium et apostrophen eloquii prophetalis, ad eum qui salvari cupit, cui imperatur ut ascendat per divisionem. Quod quidem manifestius fiet, si de Genesi sumpserimus exemplum, ubi nascuntur gemini de Thamar, cum qua Judas patriarcha concubuit: Factum est, inquit, cum pareret, et haberet geminos inin ipso partu unus protulit manus, et tulit obstetrix et ligavit in manu ejus coccinum, dicens: Hic egredietur prior. Cum autem contraxisset manum, statim egressus est frater ejus, et illa ait: Quare divisa est propter te maceria? et vocavit nomen ejus Phares, quod interpretatur divisio. Et post haec egressus est frater ejus, in cujus manu erat coccinum, et vocavit nomen ejus Zara, qui in lingua nostra dicitur semen, vel oriens . Ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
micheas. &erit destilla populihuius congregandis congregabitur iacob: sedillȩ reli
nunc dicitur. cumomnib suscipiens suscipiam reliquos isrł. t iuxta id quod supra¬
diximus conclusit ds̃ omnes subpeccato ut omnib misereatur : Lxx: Ponam
auersionem eorum sicut oues intribulatione. reliquos deisrł : quos post quam omnes
suscipero suscepturus sum. Nunc interim quia uersi sunt me: ponam intribulatione.
&co angustabo & faciam sedere sine sacerdote. & sine altari. & sine proph&aUt quẽ
ꝑ bene ficia non senserunt. intellegant ꝑ supplicia: Lxx: Quasi gregem in medio
cubilis eorum: Subauditur. Ponant non solum inquit auersio eorum quamea uersa¬
ti sunt ponetur qua sigrex intribulatione : Sed post quam tribulati fuerint. & an
nibus cõmigrabunt. & transcendent humanȩ conditionis statum: &implebunt qđ
sequitur exilient ex hominibꝰ Non solum aũ illi exilient. & habebunt : sed omnes ad

Expanded text:
Et erit de stilla populi hujus, congregandus congregabitur Jacob. Sed illae relinunc dicitur: Cum omnibus suscipiens suscipiam reliquias Israel, ut juxta id quod scriptum est: Concludens Deus omnes sub peccato, omnibus misereatur . LXX: Ponam aversionem eorum sicut oves in tribulatione. Reliquias de Israel quas postquam omnes suscepero, suscepturus sum: nunc interim quia aversi sunt a me, ponam in tribulatione, et coangustabo, et faciam sedere, sine sacerdote, sine altari, et sine propheta: ut quem per beneficia non senserunt, intelligant per supplicia. LXX: Quasi gregem in medio cubilis eorum: subauditur, ponam. Non solum, inquit, aversio eorum, qua a me aversi sunt, ponetur quasi grex in tribulatione; sed postquam tribulati fuerint, 463 et nibus commigrabunt et transcendent humanae conditionis statum, et implebunt quod sequitur: Exsilient ex hominibus. Non solum autem illi exsilient et abibunt; sed omnes ad
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ erit dsuisione. & tenebre erunt uob̵ ex diuinatione : & occumb& sol suꝑ prophe¬
tas. & contenebresc& suꝑ eos dies : & confundentur quiuident somnia & i hridebun¬
tur Parioli : & loquentur aduersum eos omnes isti : quia nonẽ qui ex audi& eos nisi
dona pacem quȩ eis data nonerat p̃dicabant : & siquis munera nondediss& quã¬
uis scs̃ e& iramdĩ nuntiarentilli eẽuenturam : Vnde nunc dicit᷑ adeos quod
loquantur mendacia : & sermo eorum non proph&ia: sed diuinatiosit :Nec ha¬
beat lumen : sed tenebras &errorem : Cumq in contrariũ uersa fuerint quȩ
promiserant : Tunc operiantur confusione quia nonerit inquit responsũ dĩ
iam nec dȩmones accipient potestatem. ut eor sua fraude decipiant: muta erunt
ora cula tacebit inmundusspr̃ : & in ludere non audebit : hoc depseudo propheur:
rursum oratio deseipso proph&e loquentis inducit᷑ illis falsa uaticin antibus &
optis confusione &ignominia. Ego quȩ loquor aspũ scõ instinctus loquor:¬

Expanded text:
 ex divinatione, et occumbet sol super prophetas, et contenebrescet super eos dies, et confundentur qui vident somnia, et irridebuntur harioli, et loquentur adversum eos omnes isti, quia non est qui exaudiat eos, nisi ropter dona pacem, quae eis data non erat, praedicabant, et si quis munera non dedisset, quamvis sanctus esset, iram Dei nuntiarent illi esse venturam. Unde nunc dicitur ad eos quod loquantur mendacia, et sermo eorum non prophetia, sed divinatio sit falsa: neque habeant lumen, sed tenebras et errorem. Cumque in contrarium versa fuerint quae promiserant, tunc operientur confusione, quia non erat, inquit, responsum Dei. Jam  Al. nam nec daemones accipient potestatem, ut eos sua fraude decipiant. Muta erunt oracula, tacebit immundus spiritus, et illudere non audebit. Hoc de pseudoprophetis. Rursum oratio de seipso prophetae loquentis inducitur, illis falsa vaticinantibus, et opertis confusione et ignominia, ego quae loquor, a sancto Spir
Abbreviated transcription (Latin):
rupta qu&s significantius grecȩ ΦapAΤTEC̃ appellantur. eorũ sunt funda menta :
qui hio imaginem receperunt: Iudicium ergo dñi cumpopulo suo. & cum isrł diudica¬
bitur: qui poterat quasi dẽ proscelerib ppłi peccatoris. inferre supplicia. non uult uiden

Expanded text:
aerupta, quae significantius Graece φάραγγες appellantur, eorum sunt fundamenta, quaerupta, quae significantius Graece φάραγγες appellantur, eorum sunt fundamenta, qui χοϊκοῦ  Mss. choici imaginem receperunt. Judicium ergo Domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur. Qui poterat quasi Deus pro sceleribus populi peccatoris inferre supplicia, non vult videri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinebant : uel ad populũ.  Si illis uniuersa facientib ipsi audire contempserint:
Sunt quimontes & colles & fortia fundamenta terreAbraham isaac. &ia cob.¬
catis populi isrł nogotium uentilandum sit. Alii montes. & colles & ualles. angelos
suꝑ hanc terram uel apud inferos constitutreorum quisuo uitio extitere terręni. sun¬
damenta dicantur : dequib terrȩ fundanentis & alibi scriptum ẽ. Ignis succensus est
ex furore ineo : ardebit usq ad inferos deorsum. deuorabit terram. Et funda menta eius
fostia & antiqua funda menta terrae. quorum causa huc usq terra non p̃terit. & suꝑ in a ne
pendens hbrata consistit: Iustorum merita sunt De quibus & apostolus aitAedifica¬
ti suꝑ fundamentum apostolorũ & prophetaꝵ. Sicut igitur apstłi & prophete & u¬
niuersus mastyrumchorus fostia fundamenta sunt: terrȩ  Secundũ lxx ualles & p̃¬

Expanded text:
pertinebant, vel ad populum, si illis universa facientibus, ipsi audire contempserint. pertinebant, vel ad populum, si illis universa facientibus, ipsi audire contempserint. Sunt qui montes et colles et fortia fundamenta terrae, Abraham, Isaac et Jacob,catis, populi Israel negotium ventilandum sit. Alii montes, colles, et valles Angelos, int super hanc terram, vel apud inferos constituti, eorum qui suo vitio exstitere terreni, fundamenta dicantur: de quibus terrae fundamentis et alibi scriptum invenimus: Ignis accensus est ex furore meo, ardebit usque ad inferos deorsum: devorabit terram, et fundamenta ejus . Fortia et antiqua fundamenta terrae quorum causa hucusque terra non praeterit, et super inane pendens, librata consistit justorum merita sunt, de quibus Apostolus loquitur: Aedificati super fundamenta apostolorum et prophetarum . Sicut igitur apostoli, et prophetae, et universus Martyrum chorus fortia fundamenta sunt terrae: sic secundum LXX valles et pr
Abbreviated transcription (Latin):
angelos significari quibus rerum humanarũ commissa ẽ. procuratio: deuthero no¬
mii. inidipsũ cantico congruente. cum diuider& excelsus gentes. cumdis seminar& fili¬
os adam: constituit terrae secundum numerum angelorum dĩ. Hisunt ad ministratorui
sps̃. missi in ministeriũ. ꝓropt̃ eos qui hȩreditatẽ possessuri sunt salutꝰ: Et conten¬
de iudicio. ut siue montes. siue colles repesti fuerint. Nondigne populos procuras¬
se: uel meum uideatur eẽ quitales p̃ posui. uel culpa tollatur apopulo: & referatur
ecdesiarum prouistutib uitiisq. eorum: quib. p̃esse dicuntur Sicut enim int̃dũ
episcopi culpaẽ. inter dumplebis. & sȩpe magister peccat. sepe discipulus. & non¬
numquã patris uitiũ est. nonnumꝙ filii. ut uelbene. uel male erudiant᷑. Ita in iu¬
dicio dĩ. uel ad angelos crimen refer&ur. si nonegerint cuncta quȩ ad suũ officium

Expanded text:
i puto quam Angelos, quibus rerum humanarum commissa est procuratio, Deuteronoi puto quam Angelos, quibus rerum humanarum commissa est procuratio, Deuteronomii Cantico in idipsum congruente: Cum divideret excelsus gentes, cum disseminaret filios Adam, constituit terminos terrae secundum numerum Angelorum Dei . Hi sunt administratorii spiritus, missi in ministerium propter eos qui haereditatem salutis possessuri sunt. Et contende judicio; ut sive montes, sive colles  Al. valles reperti fuerint, 501 non digne populos procurasse, vel meum videatur esse qui tales praeposui, vel culpa tollatur a populo, et referatur Ecclesiarum pro virtutibus vitiisque eorum, quibus praeesse dicuntur. Sicut enim interdum episcopi culpa est, interdum plebis; et saepe magister peccat, saepe discipulus, nonnumquam patris vitium est, nonnumquam filii, ut vel bene vel male erudiantur: ita in judicio Dei, vel ad Angelos crimen referetur, si non egerint cuncta quae ad suum officium
Abbreviated transcription (Latin):
Deies loquitur ad proph&am: Surge contende iudicio aduersum montes : & audian
colles uocemtuam Rur sum proph&a. sicut ei fuerat imperatũ. Loquit᷑ ad mon¬
tes & non solũ ad montes : sed ad fortia quoq fundimenta terrae : Et dicit Audite
montes iudiciũ dni: & fostia fundamenta terrae: Causamque redditt. quare
eos conpellat audire : qui a iudiciũ dnĩ cum populo suo. & cum isrł de iudicabitur.
romontib ad quos loquitur proph&a & profostib. fundamentis terre colles &ualles
LXX. transtuler : id ut mihi uid&ur intellegentes quod populus Nihil dignũ auditio¬
ne montium fecerit: Seduel collibus qui inferiores sunt a sublimitate montiũ. uel
uallibus inima dimersis : Surge inquit. iudicio contende apud montes. & audiaNT
Secundum illud quod a postolus ait. Eleuare quidormis & surge demostuis: & in¬
adaltioranitaris : & uidicio contende aduersum montes. quos nos alios puto quã

Expanded text:
Deinde Deus loquitur ad prophetam: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant Deinde Deus loquitur ad prophetam: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant colles vocem tuam. Rursum propheta, sicut ei fuerat imperatum, montibus loquitur, et non solum montibus,sed ad fortia quoque fundamenta terrae, et dicit, Audite, montes, judicium Domini, et fortia fundamenta terrae. Causamque reddit, quare eos compellat audire. Quia judicium Domini cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur. Pro montibus ad quos LXX transtulerunt, id, ut mihi videtur, intelligentes, quod populus nihil dignum montium anditione fecerit, sed vel collibus qui inferiores sunt a sublimitate montium, vel vallibus in ima demersis. Surge, inquit, judicio contende apud montes, et audiant secundum illud quod Apostolus ait: Elevare qui dormis, et resurge a mortuis, et ilad altiora nitaris. Et judicio contende adversum montes, quos non alios significar
Abbreviated transcription (Latin):
qui succidentur luci quor nonhab& : quȩ urbes subruent᷑ : quȩ o lim subrutȩ s̃ q̃uitol¬
lentur harioli quos cum non habeat & non hubere seglorieturTamen tunto tẽ¬
pore derelictu ẽ filiasion : & sed & sine altari. & sine sacerdotib: & aliis comeden¬
dns loquitur. Surgei contende iudicio aduersũ montes: &audiant colles
uocemtuũ. Audite montes iudiciũ dñi & fostia fundamentu terrȩ : quia iudiciũ
dni cumpopulo suo & cumisrł iudicabitur. Hxx. Audite quae dñs locutus ẽ :
Surge : iudicare apud montes : & audiant colles uocemtuam. Audite montes iudiciũ
dñ & ualles fundamenta terrȩ : qui a iudicium dnĩ. aduersum populum suum. & cũ
& antiqua funda menta terrȩ : Quinta aũ editio ipsum hebraicum posuit. & ae tha¬
nim e fundamenta terrȩ : Prima igitur uoꝵ prophetȩ ẽ : Audite quȩ dnr̃ loquatur

Expanded text:
qui succidentur luci, quos non habet? quae urbes subruentur, quae olim subrutae sunt? qui tolqui succidentur luci, quos non habet? quae urbes subruentur, quae olim subrutae sunt? qui tollentur harioli, quos cum non habeat, nec habere se glorietur: tamen tanto tempore derelicta est filia Sion, et sedet sine altari, et sine sacerdotibus; et aliis Dominus loquitur: Surge, contende judicio adversum montes, et audiant colles vocem tuam. Audite , monDomini, cum populo suo, et cum Israel dijudicabitur. LXX: Audite quae Dominus locutus est: 500 Surge, judicare apud montes, et audiant colles vocem tuam. Audite, montes, judicium Domini, et valles fundamenta terrae, quia judet antiqua fundamenta terrae: quinta autem editio ipsum Hebraicum posuit, ETHANIM , fundamenta terrae. Prima igitur vox prophetae est: Audite quae Dominus loquitur.
Abbreviated transcription (Latin):
interibunginilladie quando degentib fuerił liberatus: Auferam equos tuos & qua¬
drigustuas quae inmedus urbib tuis sunt : Non quo equos. & quadrigas tuas uine¬
tos habuerit isrł : sed assyriorũ equos & qua drigas quae in medio uersant᷑ urbium
ferã magos & hariolos deterratuu. & perire faciã omniu sculptiliu. & statues
tuas & non udorabis ultra opera manuũ tuarũ: Euellũ quoq atq subuestũ omt̃
lucos tuor & ciuitttes tuas quas idolis dedicaueras: Cumq hoc tibi fecero. &ita pla¬
catus fuero ut quid quid inte muliest auferatur: Tunc &iũ in furore: & in indigna¬
tione mea. ulciscarte deiniuersis gentib: quȩ meũ noluer̃ audire sermonẽ: Respon¬
dect hoc loco carncus isrł facta dicat hȩx in futura: si facta cõmemorati prebeat
hystoriam d& auctoritatẽ u&erũ librorũ doceat cunctas gentes & assyrium

Expanded text:
illa videlicet die, quando de gentibus fueris liberatus, auferam equos et quailla videlicet die, quando de gentibus fueris liberatus, auferam equos et quadrigas tuas, quae in mediis urbibus tuis sunt. Non quod equos et quadrigas tunc habuerit Israel, sed Assyriorum equos et quadrigas quae in medio urbium tuarum veferam magos et hariolos de terra tua, et perire faciam omnia sculptilia et statuas tuas, et non adorabis ultra opera manuum tuarum. Evellam quoque atque subvertam omnes lucos tuos, et civitates tuas quas idolis dedicaras. Cumque hoc tibi fecero, et ita placatus fuero, ut quidquid in te mali est, auferatur: tunc etiam in furore et in indignatione mea ulciscar te de universis gentibus, quae meum noluerunt audire sermonem. Respondeat hoc loco carneus Israel, utrum facta dicat haec an futura? Si facta commemorat, praebeat historiam, detauctoritatem veterum librorum: doceat cunctas gentes et Assyrium