comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c dilexit nos. In has caritate ambulantes. sqrris
disigentĩ possumus. d espĩtali corpore qd̾ inresurrat¬
tione habebimus concordit̾ ĩquiram᷑: qͥa ⁊ si quid alit̃
sapiñ. hoc quoq nob reulabit ds. si ĩ illomaneam̃.
Qui autem manet ĩcaritate indeo manet ⁊ õs itillo
manet. qͥa ds caritas ẽ siue tamqmnẽi fons ineffabilit̃
existendo. suc illam nob̾ ꝑ suum sp̃m largiendo. Si
g̃ doceripot̾ quod cautas corporalib ocubis aliando
indehitur pot̾it fortassis ⁊ õs. Si autẽ ista numꝙͣ po¬
terit multo minus ipse fonseiꝰ. uł si quid dici ex cellẽ¬
cuis ⁊ ꝯuenientius. de tanta repotest.Magni quidã
uiri ⁊ ĩsepͥturis scĩs doctissum. qͥ plurimũ eccłam ⁊
bona stuctia fidelum sins litt̾is ad iuuer̾ ubi eis de

Expanded text:
 dilexit nos . In hac charitate ambulantes, si quid diligentius possumus, de spirituali corpore quod in resurrectione habebimus, concorditer inquiramus: quia et si quid aliter sapimus, hoc quoque nobis deus reuelabit, si in illo maneamus. qui autem manet in caritate, in deo manet et deus in illo manet, quia deus caritas est siue tamquam eius fons ineffabiliter existendo siue illam nobis per suum spiritum largiendot, quod caritas corporalibus oculis aliquando uidebitur, poterit fortassis et deus; si autem ista numquam poterit, multo minus ipse fons eius uel si quid dici excellentius et conuenientius de tanta re potest. Magni quidam uiri et in scripturis sanctis doctissimi, qui plurimum ecclesiam et bona studia fidelium suis litteris adiuu
Abbreviated transcription (Latin):
tem. scpͥturar sanctarum testimoniis ⁊ diligentia sue
disputationis asseruit ĩ stantissimẽ suadens ddm̃ ñ cẽ
iisũ nisi assumptione creature. scdm dĩtatis autẽ sue
natura inrusibilem. qñ patrib ustis ẽ fic̃ moysi cũ
q̃ fatie ad fatiem loq̃bat᷑ aliciũ ꝯspicabilis materie
dispositione assumpta. salua sua ĩuusibilitate uderi
potrusse. hoc ẽ etiam qd̃ nr̃ dicit ambrosi. ⁊ patrẽ ⁊ fui

Expanded text:
tem scripturarum sanctarum testimoniis et diligentia suae tem scripturarum sanctarum testimoniis et diligentia suae disputationis adseruit instantissime suadens deum non esse uisum nisi adsumptione creaturae, secundum deitatis autem suae natura inuisibilem, quando patribus uisus est sicut Moysi, cum quo facie ad faciem loquebatur, alicuiusdispositione assumpta, salva sua invisibilitate videri potuisse. Hoc est quod etiam noster dicit Ambrosius, et Patrem et Fi
Abbreviated transcription (Latin):
drctt qnͣtomag̃ terrestrib: unde alio loco euidentĩ
diete nsolum patris diuinitatẽ. s ne filii quidem et
aspũe. si oculos m̃tis. de quib ipsc saluator att beati
mundo corde qm̃ipsi dm uidebunt. Qd hac mani¬
festatione lucidius: Si enim tantũ modo dixissec.
nec patris nec filii nec sp̃c scĩ duunitatẽ posset ocłos
carnis aspicere. nec deinceps ad didisset s oculos m̃tis.
forte diceretur carnem iam ñ et appellandam. cũ corꝰ
fuerit spĩtale: ad dendogͦ ⁊ dicendo s oculos m̃tis. ab
omni genere corporis alicnauit. huimodi insionẽ. Ne
quis autem putaret eum tantũ dep̾senti tẽpore
locutum. subiecit ctiã dnĩ testimoniũ. uolens ostẽ¬
dere qͦs dixerat oculos m̃tis. Quo testimomo ñ p̾sen¬
tis. s future uisionis ꝓmissio declaratur beati mũdo
corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Beatissim̃ quoq atha¬
nasius alexandrinus ep̃c cum ageret ad ũsus arria

Expanded text:
dixit, quanto magis terrestribus? Unde alio loco euidentius dixit, quanto magis terrestribus? Unde alio loco euidentius  solum Patris divinitatem, sed ne Filii quidem et aspicere; sed oculos mentis, de quibus ipse Salvator ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt festatione lucidius? si enim tantum modo dixisset nec patris nec filii nec spiritus sancti diuinitatem posse oculos carnis aspicere nec deinceps addidisset sed oculos mentis\', forte diceretur carnem iam non esse appellandam, cum corpus fuerit spiritale. addendo ergo et dicendo \'sed oculos mentis\' ab omni genere -corporis alienauit huius modi uisionem. ne quis autem putaret eum tantum de praesenti tempore locutum, subiecit etiam domini testimonium uolens ostendere, quos dixerat oculos mentis, quo testimonio non praesentis sed futurae uisionis promissio declaratur: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. Beatissimus quoque Athanasius, Alexandrinus episcopus. cum ageret aduersus Arrian
Abbreviated transcription (Latin):
tes: que faties ĩuideis ñ esat reuelata deqͥb dicit̃ uelam̃
sup cor eorum positum ẽ. ut ostendat cordis fatiem no¬
bis eẽ reuelatã uelamine ab lato:. postremo: nequisꝙͣ
istaminus iituens minꝰq discer netis. ausibiiẽ dm̃ uł
angłis uł hominib cum equales angłis facti fuerimꝰ.
siue nẽ eẽ siue futur̃ eẽ crederet: eiud entissime qͥd senti¬
ret expressit dicens: qd̃ fatiem csi iuxta nature sue ꝓpͥ¬
etatem nulla uideat creatura. ⁊ tunc m̃te cernatur.
qñ muisibilis creditur. unde suffitient̾ significauit.
qnͣdo uisꝰ ẽ ab hominib pocłos corporis. tamqͣ ipse
corporens. ñ eum scd̃m nature sue ꝓpͥetatem fuisse ur¬
sum. in qua tunc m̃te cernitur qnͣ in iusibilis credit᷑.
Quib iniusibilis. nisi aspectib corporalib etiam ce¬
uestib sicut supra de angł̃is potestatib ⁊ dnãtiomb̾

Expanded text:
tes, quae facies in Iudaeis non erat reuelata, de quibus dicit: Velamen tes, quae facies in Iudaeis non erat reuelata, de quibus dicit: Velamen super cor eorum positum est, ut ostendat cordis faciem nobis esse reuelatam uelamine ablato. postremo, ue quisquam ista minus intuens minusque discernens uisibilem deum uel angelis uel hominibus, cum aequales angelis facti fuerimus, siue nunc esse siue futurum esse crederet, euidentissime, quid sentiret, expressit dicens, quod faciem dei iuxta naturae suae proprietatem nulla uideat creatura et tunc mente cernatur, quando inuisibilis creditur\'. unde sufficienter significauit, quando uisus est ab hominibus per oculos corporis tamquam ipse. corporeus, non eum secundum naturae suae proprietatem fuisse uisum, in qua tunc mente cernitur, quando inuisibilis creditur. quibus inuisibilis nisi aspectibus corporalibus etiam caelestibus, sicut supra de angelis et Potestatibus et Dominationibus
Abbreviated transcription (Latin):
ingłam. tamqmͣ adñspĩ. licit fatiem dĩ unta nat̾e
sue ꝓpͥetatem. nulla uideat creatura ⁊ tc̃ m̃te cernat᷑
qũ iniusibilis creditur: In his r̾ibis hominis dĩ mui¬
ta considanda sunit. primum quia scd̃m aꝑtissimã
dnĩsententiã ctiã ipse sentit. tẽ nos uisuros fatiẽ dei.
cũ manglõs ꝓ fecerimus id ẽ. eqͣles angłis facti fueri¬
mus: qd̾ erit utiq in resur rectione mortuoꝵ. Demde
apsico testimonio satis aꝑuit. ñext̾ioris s int̾ioris
hoĩs fatiem ĩtelligenda cũ uidebimus fatie ad faciẽ
Defatie quippecordis loquebatur apłs tum diceret
qd̾ hinc cõmemorauit. Nos autem reuelata fatie glo¬
riam dñ spetulantes. ĩeandẽ imaginẽ tians forma¬
mur: Qd̃si quisqmͣ dubitat. recenseat eundem locũ.
⁊ attendat unde apłs loquebatur. De uelamine scai¬
cet qd̃ manet in lectione uet̾is testam̃q. donec quisq
transeat ad xp̃m. ut auferatur uelamen. Ibi qiippe
dic̃. Nlos autem reuelata fatie głam domini speculan¬

Expanded text:
cet faciem dei iuxta naturae suae proprietatem nulla uideat creatura et tunc mente cernatur, quando inuisibilis creditur\'. In his uerbis hominis dei multa consideranda sunt: primum quia secundum apertissimam domini sententiam etiam ipse sentit tunc nos uisuros faciem dei, cum in angelos profecerimus, id est aequales aequales facti fuerimus, quod erit utique in resurrectione mortuorum. deinde apostolico testimonihominis faciem intellegendam. cum uidebimus facie ad faciem; de facie quippe cordis loquebatur apostolus, cum diceret, quod hinc commemorauit:Nos autem reuelata facie gloriam domini speculantes in eandem imaginem transformamur. quod si quisquam dubitat, recenseat eundem locum et adtendat, unde apostolus loquebatur, de uelamine scilicet, quod manet in lectione ueteris testamenti, donec quisque transeat ad Christum, ut auferatur uelamen. ibi quippe dicit: Nos autem reuelata facie gloriam domini speculan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ apłm ẽ xpi.⁊ illa ñrepudientur testimonia scͥtu¬
raꝵ quib d̾s uisus eẽ narratur: quia ⁊ iniusibilis est
ꝑ ꝓpͥam dĩtatis naturã. ⁊ tum uult uideri potest ꝑ
assumptam sic̃ ei placuerit creaturam. Porro si na¬
ture ipsiꝰ: ĩuisibilitas sic̃ incorruptibilitas. ñ mutabi¬
tur utiq ĩ futuro scło illa natura ut de inuisibili ui¬
sibilis fiat. qͥa neq potĩt deincorruptibili corruptibib
fieri. Simul enim⁊ incõmutabilis ẽ. Et utiq naturã eĩ
cõm̃dauit apłs tum duo ista simul ponerec ddicens. re
la testimonia falsa tẽ posit. beati mundo corde qm̃
ipsi dm̃ uidebint: ⁊ scimꝰ quia cum apparuerit sim¬
les ei erimꝰ quia iocbimus eũ sicutiẽ: negare non¬
possumꝰ filios dĩ uisuros dm̃: s sic̃ uidentur ĩ iisi¬
bilia. sic̃ se ipsum ostensurum ꝓmittebat qͥ homĩb
ĩcarne uisibilis apparebat: qñ dicebat: Et ego diligã
eum ⁊ ostendam illi meipsum: c̃ ante oculos homiñ

Expanded text:
timonia scripturarum, quibus deus uisus esse narratur, quia et inuisibilis est per propriam deitatis naturam et, cum uult, uideri potest per adsumptam, sicut placuerit, creaturam. Porro si naturae ipsius est inuisibilitas sicut incorruptibilitas, non mutabitur utique in futuro saeculo illa natura, ut de inuisibili uisibilis fiat, quia neque poterit de incorruptibili corruptibilis fieri; simul enim et incommutabilis est. et utique naturam eius commendauit apostolus, cum duo ista simul poneret dicens: Regi la testimonia falsa esse possunt: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, et: Scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimpossumus filios dei uisuros deum, sed sicut uidentur inuisibilia, sicut se ipsum ostensurum promittebat, qui hominibus in carne uisibilis apparebat, quando dicebat: Et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi, cum ante oculos hominum
Abbreviated transcription (Latin):
augustino epõbonifatius. Graue nob̃
ẽ bellum. Inimici mucro: nr̃a pectora
pulsat. Deo funde p̃cesuit soles lua
fit nobis comes oratio. Rauca bucina. t̾rifica tuba.
puto quod ⁊ sidera t̾reat. hostis clamor inmanis
ad ẽ: S his ñ terremur. Nouimiꝰ enim ista ñ ho¬
die. Ergo uenerande xp̃i sacerdos pete dm̃. ut ia¬
cula in hostes dirigat nr̃a ac se ipsi trucident
mutua cede.

Expanded text:
AUGUSTINO episcopo, BONIFACIUS. Grave nobis est bellum. Inimici mucro nostra pectora pulsat: Deo funde preces, ut soles, tua sit nobis comes oratio. Rauca buccina, terrifica tuba, puto quod et sidera terreat; hostium clamor immanis est, sed his non terremur: novimus enim ista non hodie. Ergo, venerande Christi sacerdos, pete Deum ut jacula in hostes dirigat nostra, ac se ipsi trucident mutua caede.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Illi ministro eccłe occiso extorsert̃ spatium iiuen¬
di. tuiinicis eccse uiuentib relaxa spatium peniten¬
sententia ꝓuocari.si mimicos nros ita diligimꝰ ut
nisi de tua xpĩana obedientia p̾sumamus: atua ũa
sententia ꝓ uocemꝰ. D̾s omp̃s excellentiã tuã auctiorẽ
feliciorem q conseruet: domine insignis et incrito

Expanded text:
Christum; illi ministro ecclesiae occiso extorserunt spatium uiuenChristum; illi ministro ecclesiae occiso extorserunt spatium uiuendi, tu inimicis ecclesiae uiuentibus relaxa spatium paenitensententia prouocare; sed inimicos nostros ita diligimus, ut, nisi de tua Christiana oboedientia praesumamus, a tua seuera sententia prouocemus. deus omnipotens excellentiam tuam auctiorem felicioremque conseruet, domine ins
Abbreviated transcription (Latin):
d̾entur urgeret. Qmͣquam qd adnos attrneti sinicħ
mitiꝰ ei fieri posset: mallemus eos lb̾os relaxari. quam
passiones frm̃ nr̃orum fuso eorũ sanguine uindicaii.
Nunc uͦcum et aliquid fieri possit. quo et mitis cõmen¬
detur eccla. er mninitium cohibeatur audatia: cur non
fectas inpartem ꝓuidentiorẽ leniorẽq sententiam. qd̃
licet iudicib facere etiam non in causis eccłe: lime
dinem matris. Cum enĩ tu facis eccła facit ꝓpt̃ qmͣ
facis. et ciuĩ filius facis Contende bonitati cum mał
Illi scese inmani. m̃bra decorpore uiuo auulserunt:
tuoꝑe misodĩ. effice ut ulla que ne fandis oꝑib exerce¬
bant alicui utili oꝑi integra eorũ m̃bra deseruiant.
Illi ñ peꝑcerunt correctionẽ sibi p̃dicantib csi seruis:
tu paree comp̃hensis. parce ductis. parce conuictis. I¬
li impio ferro fudert̃ sanguinẽ xp̃ianum: tu ab eoꝵ
sangͥne etiam Euiueridicum gladium cohibe ꝓpter

Expanded text:
derentur, urgeret, quamquam, quod ad nos adtinet, si nihil derentur, urgeret, quamquam, quod ad nos adtinet, si nihil mitius eis fieri posset, mallemus eos liberos relaxari, quam passiones fratrum nostrorum fuso eorum sanguine uindicari. nunc uero cum et aliquid fieri possit, quo et mitis commendetur ecclesia et inmitium cohibeatur audacia, cur non flectas in partem prouidentiorem lenioremque sententiam, quod licet iudicibus facere etiam non in causis ecclesiae? tdinem matris. cum enim tu facis, ecclesia facit, propter quam facis et cuius filius facis. contende bonitate cum malis. illi scelere immani membra de corpore uiuo auulserunt, tu opere misericordi effice, ut illa, quae nefandis operibus exercebant, alicui utili operi integra eorum membra deseruiant; illi non pepercerunt correctionem sibi praedicantibus dei seruis, tu parce comprehensis, parce ductis, parce conuictis; illi impio ferro fuderunt sanguinem Christianum, tu ab eorum sanguine etiam iuridicum gladium cohibe propter
Abbreviated transcription (Latin):
consultatio. Rectorẽ te quidem p̃celse potestatis ui¬
dem̃. s etiam silium xp̃iane pictatis agnoscimus:
Subdatur sublimitas tua. subdatur fides tua sausam
tetum tc̃to cõmunẽ s tu mea potes: quod ñ ego possum.
Confer nob̾cum consilium: & porrige auxilium. Diligẽ¬
t̃ accamẽ. ut mninici eccłe qui solent uanilo quio sebus¬
cioris. sollicitare anmos imꝑitos. tamqmͣ deꝑsecutio¬
ne gloriantes qm se ꝑpet iactant. horrenda facinora
sua icatholicos ilericos ꝑpetrata faterent᷑. & sins uer¬
bis implicarent᷑ legenda st̃ gesta ad sanandas aiãs:
qs̃ pestifera suasione uenenauunt. Nũqͥd placet tibi
ut adfinem gestoꝵ. sicruentum istoꝵ supplicium con¬
tinebit legendo ꝑuenire timcamꝰ. ubi ponimꝰ et ipsã
conscientiam: ne malũ ꝓ malo qui passi fc̃ reddidisse
uideantur: Si gͦ nicħ aliud constitueret᷑ frenande ma¬
licie ꝑditorum: extrema fortasse necessitas ut tales occi¬

Expanded text:
consultatio. Rectorem te quidem praecelsae potestatis viconsultatio. Rectorem te quidem praecelsae potestatis videmus, sed etiam filium christianae pietatis agnoscimus. Subdatur sublimitas tua, subdatur fides tua; causam tecum tracto communem, sed tu in ea potes quod ego non possum: confer nobiscum consilium, et porrige auxilium. 4. Diligenter actum est ut inimici Ecclesiae, qui solent vaniloquio seductionis sollicitare animos imperitos tanquam de persecutione gloriantes quam se perpeti jactant, horrenda facinora sua in catholicos clericos perpetrata faterentur et suis verbis implicarentur. Legenda sunt Gesta ad sanandas animas, quas pestifera suasione venenaverunt: numquid placet tibi ut ad finem Gestorum, si cruentum istorum supplicium continebit, legendo pervenire timeamus, ubi ponimus et ipsam conscientiam, ne malum pro malo, qui passi sunt, reddidisse videantur? Si ergo nihil aliud constitueretur frenandae malitiae perditorum, extrema fortasse necessitas ut tales occi
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt. Uñ securꝰ sum dehis qui hoc fecisse con¬
fessi sunt: quod hanc uicissitudinẽ non reportabũt.
S ne uel ipsi uł illi quoꝵ homicidium pate factũ
ẽ. ꝑ tue potestatis sententiam multentur hoc timeo:
moneo. De uob quidem aixisse apłm legimꝰ. qd̾ non sine
causa glacdium geratis et mimstri dĩ sitis iundices ĩtos
quimale agunt. s alia causa ẽ ꝓuincie: alia ẽ eccłe. Ilĩ
t̾ribilit̃ gerenda ẽ administratio. huiꝰ cõm̃danda ẽ mã¬
suetudo clem̃t̃. Si apuo iudicem ñ xp̃iarium mͥ sermo
cẽt alit̾ agerem: nec tam̃ etiam sic ecelẽ causã desererẽ
&e qnͣtum ad mnitt̾e dignaretur instarẽ: ne passiones
seruioꝵ dĩ catholicor que ꝓdeẽ debent adexempla
patientie iminicoꝵ suoꝵ sanguine fedarentur et si no¬
llet ac quiescere. imimico animo eum resist̾e̾ suspicarer.
Nunc uero qñ apud te res agitur. aliamͥ ratio ẽ: alia

Expanded text:
tuerunt. unde securus sum de his, qui hoc se fecisse contuerunt. unde securus sum de his, qui hoc se fecisse confessi sunt, quod hanc uicissitudinem non reportabunt; sed ne uel ipsi uel illi, quorum homicidium pate factum est, per tuae potestatis sententiam multentur, hoc timeo, um episcopus moneo. De uobis quidem dixisse apostolum legimus, quod non sine causa gladium geratis et ministri dei sitis, uindices in eos, qui. male agunt. sed alia causa est prouinciae, alia est ecclesiae: illius terribiliter gerenda est administratio, huius clementer suetudo. Si apud judicem non christianum mihi sermo esset, aliter agerem: nec tamen etiam sic Ecclesiae causam desererem, et quantum admittere dignaretur, instarem ne passiones servorum Dei catholicorum, quae prodesse debent ad exempla patientiae, inimicorum suorum sanguine foedarentur; et si nollet acquiescere, inimico animo eum resistere suspicarer. Nunc vero quando apud te res agitur, alia mihi ratio est, alia
Abbreviated transcription (Latin):
donatistas. tura eorũ qui discipline publice ĩ seruiũt
p̃missa notaria: adiuditia legesq ꝑduxit. hicũ
audirentur auiro clarissimo ⁊ spectabili tͥbimo no
tario. frẽ tuo filio meo marcellinõ. ñ torm̃tis un¬
gulaꝵ atq flaminaꝵ. s uirgaꝵ cohertiti. horrenda
facinora in fr̃s et cõprb̃os meos a se ꝑpetrata con¬
fessi sunt: quos scilicet unum eoꝵ exceptum insi¬
diis trucidauerint. alt̾um edomo raptum. ocło ef¬
fosso digitoq amputato truncauerint. hec cũ cõ¬
ꝑissem illos fuisse confessos. idoq minime dubita¬
rem sub uira tua securos ñ ẽẽ uenturos: has ad tuã
nobilitatem litt̾as acceleraui quib dep̃cor ⁊ ꝑmise¬
ricordiam xpi obsecro. sic detua maiore atq cerciore
felicitate gaudcamus. ut eis paria non rttͥbuantur:
qmqͣ lapidis ictib digitum p̃cide oculumq cõuel¬
lerc leges pumendo non possint. qd̾ isti seuiendo po¬

Expanded text:
Donatistas cura eorum, qui disciplinae publicae inseruiunt, Donatistas cura eorum, qui disciplinae publicae inseruiunt, praemissa notoria ad iudicia legesque perduxit. hi cum audirentur a uiro clarissimo et spectabili tribuno et notario fratre tuo, filio meo Marcellino, non tormentis ungularum atque flammarum sed uirgarum coherciti horrenda facinora in fratres et conpresbyteros meos a se perpetrata confessi sunt, quod scilicet unum eorum exceptum insidiis trucidauerint, alterum e domo raptum oculo effosso digitoque amputato truncauerint. haec cum comperissem illos fuisse confessos ideoque minime dubitarem sub iura tuae securis esse uenturos, has ad tuam nobilitatem litteras acceleraui, quibus deprecor et per misericordiam Christi obsecro, sic de tua maiore atque certiore felicitate gaudeamus, ut eis paria non retribuantur, quamquam lapidis ictibus digitum praecidere oculumque conuellere leges puniendo non possint, quod isti saeuiendo po
Abbreviated transcription (Latin):
omino insigni et m̃ito sublum ac p̾stan¬
tissimo filio apringio: augustiñ. Nondubi¬
to mhac potestate quam tͥ d̃s homim ĩho¬
mines dedit. cogitare. te diuinum iuditiũ.
et ubi iudices stabunt. rationẽ de suo uditio reddituri.
xp̃iana quippe fide te imbutum scio: unde mͥ ad excel¬
lentiam tuã maior fiducia tͥbuitur. ñ solum petendi
uer̾̃ etiã admonendi. ꝓpt̾ illum dñm incuiꝰ familia.
nob̾cũ ce lesti uire censeris. in qͦ spem uite et̾ne parit̾
habemꝰ: et quẽ ꝓ nob̾ insacro scĩs mysteriis inuoca¬
mi. ꝓinde dñẽ insignis & m̾ito sullimis. ac p̃stantis¬
sime fili pͥmum queso ut ñ tibi uidear importunꝰ
irruere mnactib tus ea sollicitudine qmͣ me p̃cipue
gerere oportet. ꝓ eccła mͥ credita cunꝰ utilitatib seruio:
cui ñ tam p̾eẽ quam ꝓdcẽ desid̃o: Demde obsetro ut
qd̃ moneo uł rogo non dedigneris accipe nͨ cuncce¬
ris ac quiescere: Circum celliones quosdam ⁊ elericos

Expanded text:
OMINO INSIGNI ET MERITO SUBLIMI AC PRAESTANTISSIMO FILIO APRINGIO AUGUSTINUS. Non dubito in hac potestate, quam tibi deus homini in homines dedit, cogitare te diuinum iudicium, ubi et iudices stabunt rationem de suo iudicio reddituri. Christiana quippe fide te inbutum scio, unde mihi ad excellentiam tuam maior fiducia tribuitur non solum petendi uerum etiam monendi propter illum dominum, in cuius familia nobiscum caelesti iure censeris, in quo spem uitae aeternae pariter habemus et quem pro uobis in sacrosanctis mysteriis inuocamus. proinde, domine insignis et merito sublimis ac praestantissime fili, primum quaeso, ut non tibi uidear importunus inruere actibus tuis ea sollicitudine, quam me praecipue gerere oportet pro ecclesia mihi credita, cuius utilitatibus seruio, cui non tam praeesse quam prodesse desidero. deinde obsecro, ut, quod moneo uel rogo, non dedigneris accipere, non cuncteris adquiescere. Circumcelliones quosdam et clericos
Abbreviated transcription (Latin):
Qnͣtum autem attinet ad miracula qͥ humanis sen-¬
sib stupenda monstrantur. multum errant qui pro¬
phetis sanctis miraculorum magnorũ nobilitate pre-¬
stantib magos comparant Quantomagis sicos cõpa¬
rent xp̃o: Quem ꝓphete illi quib magi quilibet nul-¬
lomodo sunt cõꝑandi p̃nuntiauunt ẽẽ uenturum:
et sadm carnem qm sumpsit gruirgine et scdm di-¬
iunitatem qͣ numqmͣ seꝑatur apatre. uideo me
assequi. uł eis qui licet acute moueantur: contentio¬
sum tam̃ studium et p̃occupatio diuturm ertoris.
abintelligendo impedit. possint uͭ cũq sufficere. ue-¬
rumptam̃ cognosce quid eos contͣ moueat. atq rescri-¬
be: ut uł epłis uł libris si adiuuerit ds̃. ad omnia res¬
pondere curemus. Sis in dño felix gratia et miscdia¬

Expanded text:
Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis senQuantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur, multum errant. qui prophetis sanctis miraculorum magnorum nobilitate praestantibus magos comparant. quanto magis, si eos comparent Christo. quem prophetae illi, quibus magi quilibet nullo modo sunt comparandi, praenuntiauerunt esse uenturum et secundum carnem. quam sumpsit ex uirgine, et secundum diuinitatem, qua numquam separatur a patre! Video me adsequi, uel eis, quos, licet acute moueantur, contentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen cognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia respondere curemus. sis in domino felix gratia et miseri
Abbreviated transcription (Latin):
fuit magnus ilie qd̃ potuit᷑ unde appareret nichilcũ
ampliꝰ fuisse ñquia noluit. s qͥa nõ potuit: qmͣqm
et adu̾sus quosdam qui ei magicarũ artium crim̃ in¬
tenderant. eloquentissime se defendit. unde miror lau¬
datores eĩ quieum nescio que fecisse miracula illis ar¬
tib p̃dicant: cont̾ eĩ defensionem testes ẽẽ conari. S
uiderinte utrum ipsi uerum pbibeant testimonium
restimomum: et ie falsam defensionẽ. Ilud li sapnit
adtendant qͥ magicas artes ñ utiq nisi ꝑ felicitate t̾̃re¬
na uł dampnabili curiositate ĩquirt. ł ab eis ĩ nocen¬
tes piculosa tameneas ãmiratione collaudant: et
uideant dł nr̃m sine ullis talib artib expastore ouiũ
ꝑuemit adregiam dignitatem: cuĩ et peccata et m̃ita
fidelis scͥptura ñ tacuit: ut sciremꝰ et quib modis nõ
offenderetur ds̃. et quib modis placaretur offensus.

Expanded text:
fuit magus ille, quod potuit. unde apparet nihil eum fuit magus ille, quod potuit. unde apparet nihil eum amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. quamquam et aduersus quosdam, qui ei magicarum artium crimen intenderant. eloquentissime se defendit. unde miror laudatores eius, qui eum nescio qua fecisse miracula illis artibus praedicant. contra eius defensionem testes esse conari. sed uiderint, utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si sapiunt, adtendant., qui magicas artes non utique nisi pro felicitate, terrena uel damnabili curiositate conquirunt uel ab eis innocentes periculosa tamen eas admiratione conlaudant, et uideant Dauid nostrum sine ullis talibus artibus ex pastore ouium peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scriptura non tacuit, ut sciremus, et quibus modis non offenderetur deus et quibus modis placaretur offensus.
Abbreviated transcription (Latin):
uelam̃tum testam̃ti noui ẽ obumbrari tanta rerũ ter¬
uenarum felicitate honestauit: ut qͥ uis intelligat. nec
ipsam eẽ in demonum potestate. s millius unĩ cui an¬
geliserniunt: quos demones contremistunt: appuleĩ
cnĩ ut deillo potissimum loqͣmur. qͥ nobis afris afer
ẽnotior: ñ dico adregnum. s nec adaliquam quidẽ ui¬
diciariam triptiblice potestatem cum omĩb suis ma-¬
gicis artibpotuit ꝑuenire. honesto patriesue locona¬
nis. et liberalit̾ edlucatus. magnaq p̃ditus eloquentia.
anforte ista ut philosophus uoluntate contempsit
qͥsac̃dos ꝓuincie ꝓmagno fuit. ut munera ederet.
uenatores ꝙ uestiret: et ꝓstatua sibi ap̃ ocenses locã¬
da exqua ciuitate habebat uxorem adu̾sus contradi¬
ctionẽ quorumdam ciuium litigaret: Qd̃ posteros
ne lateret: cĩdem litis orationẽ scͥptam memorie cõ¬
m̃dauit. Qd̃ autẽ ad istam t̾renã ꝑtinet felicitatem.

Expanded text:
uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum teruelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potissimum loquamur, qui nobis Afris Afer est notior, non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem iudiciariam rei publicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit peruenire honesto patriae suae loco natus et liberaliter educatus magnaque praeditus eloquentia. an forte ista ut philosophus uoluntate contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno fuit ut munera ederet uenatoresque uestiret et pro statua sibi apud Oeenses locanda, ex qua ciuitate habebat uxorem, aduersus contradictionem quorundam ciuium litigaret? quod posteros ne lateret, eiusdem litis orationem scriptam memoriae commendauit. quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
crmina ẽẽnt plura qmͣ numina: que ipsi dii sibi ex¬
hiberi habebant. libent̃ qui ĩ suos cultores uindicare
debuert̃. qd̾ ca uiderent saltem patient᷑. Sed ñ ipsi sunt
ĩqͥunt: qui talium fabular̃ m̃datio telebrantur. Qui
gͦ sunt isti. qͥ talium turpitudinũ celebranone placant᷑:
h orũ demonum ꝑu̾sitatem atq fallatiam. ꝑqͦs et ma¬
gice artes humanas ñtes decipiunt. quia ꝓdidit. doccri¬
na xp̃iana quia mundo umin̾so patefecit. quia scõs
angłos abeoꝵ malignitate distixit. qͥa cauendos po¬
tius et quẽad modura canerentur ãmonuit rei publi¬
ce dicit᷑ inunea: qͣsi ñ si omĩno ꝑistos cẽt temporalis ob¬
tinenda felicitas. quelibet potius fuerat infelicitas eli-¬
genda. Sed neq hinc d̾s uoluit dubitari. qui pͥmum po¬
pulum unum dm̃ uer̃ colentem. deos autẽ falsissi mos
contempnentẽ qmͣ diu oportuit testam̃tum uet̾ ubi

Expanded text:
crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi excrimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebant libenter, qui in suos cultores uindicare debuerunt, quod ea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum celebratione placantur? horum daemonum peruersitatem atque fallaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia prodidit doctrina Christiana, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sufficere. D̾s enĩ sic ostendit ĩ opulentissimo et p̃ciaro
imꝑio romanorum qnͣtum ualerẽt ciuuiles etiã sine u̾a
religione uirtutes: ut ĩtelligeretur hac addita fieri
homiẽs ciuies alt̾ius cuitatis. cuiꝰ rex ueritas. cuiꝰ lex
caritas. ciũ modus et̾nitas. Quis autẽ uł risu cdignũ
ñputet. qd̾ appollonium et apuleiũ cct̃os q magicarũ
artium ꝑitissimos conferre xp̃o. uł etiam p̃ferre conã¬
tur: Qm quã tolerabilius ferendum sit qñdo istos ei
potius cõꝑant. qmͣ deos suos: Multo enim melior qd̾
fatendum est apollonius fuit: qm̃ tot stuprorũ accor
et ꝑpetrator. quem iouẽ nominant. Ista ĩqͥunt fabu¬
losa sunt. adhuc gͦ laudent rei publice luxuriosam.
licentiosam. planeq sacrilegam felicitatem. que ista
deorum ꝓbra confixit: que ñ solum ĩ fabulis audien¬
da posuit uerum etiã intheatris spectanda ꝓposuit. uͥ

Expanded text:
suffsuffimperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas, cuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre Christo uel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sacrilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae non solum in fabulis audienda posuit, uerum etiam in theatris spectanda proposuit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntariam pauꝑ tatem. qͤ continentiã beniuolentiã.
iustitiã atq concordiam. uerãq pictatem ꝑsuad eret. ce¬
t̃asꝙ uite luminosas ualidasq uirtutes. ñ tantum ꝓpt̾
istam uitã honestissime gerendam. nec tantũ ꝓpt̾ ciuita¬
tis t̾rene concordissimam societatẽ uer̃ etiã ꝓpt̃ ad ipiscen¬
dam sc̃pit̾nam salutem et sempit̾ni cuĩdam ppłi celestẽ
diuinamq rem publicã: tui nos ciues ad sciscit fides.
spes. caritas: ut qͣndiu in de pegrinamur feramꝰ eos si
corrigere ñualemus qͥ uiciis impunitis uolunt stare rem
publicam. qm pͥmi romatui constituert̃ auxert̾q uirtuti¬
b et si nͣ habentes ueram pietatem erga dm uer̃ que ilid̃
etiã inet̃nam ciuitatem posset salubri religione ꝑ ducere:
custo dientes tam̃ qnͣdam sui generis ꝓbitatem. qͤ pos¬
set t̾rene cuitati constituende augende. conseruandeq

Expanded text:
uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque
Abbreviated transcription (Latin):
ta mala ĩ portauerit successu ꝓsꝑo iniquitas subleua¬
ta: qnͣdoquidẽ et ip̃i qui aliqnͣto prudenti᷑ ad tendert̃.
plus dolendum uidert pauꝑtatem qmͣ opulentiã ꝑisse
romanã: In ila enim moꝵ ĩ tegritas seruabatur: per
hanc autẽ ũ muros urbis. s m̃tes ipsiꝰctuttatis dira ne¬
qͥtia omni hoste peior irrupit. Gr̃as domino dõ nr̃o: qui
cont᷑ ista mala misit nobis adiutorium singłare. Quo
enĩ ñ tollecet: quem ñ inuolueret: in qd̾ ꝑ fundum nõ
de mergeret fluiiꝰ iste horrende nequitie generis huma¬
ni. nisi crux. xp̃i. intarta uelud mole auccoritatis eminẽ¬
tius firmĩq figeretur: cuĩ app̃henso robore stabiles es-¬
semꝰ. ne malo suadentiũ. uł ĩ mala inpellentium tam
uasto mundi huiꝰ ab repti gurgite sorberemur. In ista i
colluuic moꝵ pessimorũ et uet̾is ꝑ dite discipline. maxi¬
me uenire at subuenire debint celestis auctoritas: que

Expanded text:
nta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur, per hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit. Gratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
na. tabulas pictas. uasa celata mirari. ea pͥuatim. et
publice raꝑe. delubra spoliare. sacra ꝓfanaq omĩa
polluere. Quando gͦ nec h ominib. nec ip̃is etiã quos
dõs putabant mor corruptorũ et ꝑcditoꝵ auaritia ra-¬
pacitasq parcebat: tunc cepit ꝑrre laudabile illud detus
salusq rripublice. Quos demde uicia pessima successus
habuerint: et quanto humaniar̃ rerum malo illa im¬
quitas ꝓsꝑata fit: nunc longum ẽ dicere. Audiant sati¬
ricum suum garriendo uera dicentem. Seruabat castas
humilis fortuna latinas quondãnet uiciis contingi
parua sinebat tectalabor. somnnq breues. et uellere
tusco uexate dureq manꝰ. et ꝓximus urbi annibal. et stan¬
tes collina turre mariti. Nunc patimur longe pacisma¬
la. seuior armis luxuria ĩcubuit. uictamq ulciscitur
urbem. Nullum crim̃ abẽ. facinusq libidinis. exqͦ pau¬
ꝑtas romanaꝑit. Qͥd gͥ expectas ut et ego exaggerem qnͣ¬

Expanded text:
na, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et na, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et perditorum auaritia rapacitasque parcebat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
etur salutem eẽ reipublice. Ut qͥd autẽ ad illud respõ¬
deam qd dicunt ꝑ quosdam ĩꝑatores. xp̃ianos mul¬
ta mala ĩꝑio accidisse romano: Hec generalis con¬
questio. calumpniosa ẽ. Nam si aꝑtius certe dep̃tĩ¬
tis imꝑatorib aliqua cõmemorarent: possẽ similia
uł fortasse itiam grauiora deimꝑatorib ñ xp̃ianᷤ
et ego cõmemorate: ut ĩtelligerent uł hominum
hec. cẽ uicia ñ doctrine᷑uł nõ imꝑatorũ. s aliori sine qͥb
ĩpatores agere nichil possunt. Ex quo enĩ temꝑc pessũ ire
ceꝑit romana res publica. satis liquet: littẽ loqnͣtur
ip̃oꝵ. longe antequam xp̃i nom̃ eluxiss in t̾ris. dictũ
ẽ: o urbem uenalem et mat̾e ꝑituram siẽptorẽ inue¬
nerit. In libro etiam belli catiline ante aduentũ utiq
xp̃i. idem nobilissimus historic̃ coꝵ ñ tacet: qnͣdo pri¬
mũ ĩ sueuerit exercit᷑ ppli̾ romani amare. potare. sig¬

Expanded text:
eretur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud responeretur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdam imperatores Christianos multa mala imperio accidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua commemorarent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel hominum haec esse uitia non doctrinae uel non imperatorum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis liquet; litterae loquuntur ipsorum; longe ante, quam Christi nomen eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, sig
Abbreviated transcription (Latin):
pari. uł p̃mi debuert̃. Nam si xp̃iana disciplina
omĩa bella culparet: hoc potiꝰ militib consilium sa-¬
lutis petentib in cuangelio diceret᷑ ut abi cerent ar¬
ma: seq militie omĩno subtraherent. Dictũ ẽ eis aũ
neminem cõcusseritis: nulli calumpnã feceritis:
suffitiat nob̃ stipendium ur̃m. Quib ꝓpͥum stipen¬
dium sufficere debere p̃cepit: militare utiq ñ phibu¬
it. ꝓmde qui doctrinam xp̃i adu̾sam dicunt cẽ rci
pubuce. dent exercitũ talem. qͣles doctrina xp̃i eẽ milites
iussit: dent tales ꝓuinciales. tales maritos. tales con¬
uiges. tales parentes. tales filios. tales dnõs. tales ser¬
uos. tales reges. tales iudices: tales deniq debitorum
ipsiꝰ fisci redditores et exactores quales ẽẽ precepit. xp̃ia¬
na doctrina: et audcant eam dicere adu̾sam eẽ rei pu¬
blice. Inimo uͦ dubitent confiteri magnam siei obtẽꝑ¬

Expanded text:
pari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina pari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. quibus proprium stipendium sufficere debere praecepit, militare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemp
Abbreviated transcription (Latin):
putant cum tectorũ splendor adtenditur. et labes
ñ accenditur animoꝵ: cum theatroꝵ moles extruun¬
tur. et effoount᷑ fundam̃ta uirtutum: cũ głosa est
effusionis ĩ sama et oꝑa misosie deridentur: cũ ex
his q̃ diuitib habundant luxuriant᷑ hystriones &
necessaria uix h abent paupes: cum d̃s qui doct̾ne
suc publicis uocib contra hoc malum publicũ cla¬
mat. ab impus ppłis blasphematur. et dii tales reqͥ¬
runtur. ĩ quorum honore illa ipsa theatrica corpoꝵ.
et amimoꝵ dedecora celebrentur. Hec si d̾s pollere ꝑ¬
mittat: tunc ĩ dignatur grauiꝰ. Hec sumpunita di-¬
mittat: tunc punit infestius. Cum uͦ cũtit subsidiũ
uicior. et copiosas libidines ĩ opes redoit: misericor¬
dit̾ adu̾satur. Miscł̾it̾ enim si ficri posset. etiam bel¬
la gererentur abonis: ut licentiosis cupiditatib do¬
mitis hec uicia ꝑ derent᷑. que iusto imꝑio uł exstrr¬

Expanded text:
putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes non adtenditur animorum, cum theatrorum moles extruuntur et effodiuntur fundamenta uirtutum, cum gloriosa est effusionis insania et opera misericordiae deridentur, cum ex his. quae diuitibus abundant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus, qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc malum publicum clamat, ab impiis populis blasphematur et dii tales requiruntur, in quorum honorem illa ipsa theatrica corporum et animorum dedecora celebrentur. haec si deus pollere permittat, tunc indignatur grauius; haec si inpunita dimittat, tunc punit infestius. cum uero euertit subsidium uitiorum et copiosas libidines inopes reddit, misericorditer aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec uitia perderentur. quae iusto imperio uel extir
Abbreviated transcription (Latin):
posset: nec eos qnib ita notus erat ullomodo salle¬
ne reodatur malum ꝓmalo semꝑ ĩuoluntate com¬
plenda ẽ Agenda sunt autt̃ multa etiã cũ inuitis. be¬
nigna quadam aspitate plectentie: quorũ potiutili¬
taticõsulendumẽ. qmͣ uoluntati: qd̃ inpͥncipe ciuita¬
tis luculentissime illorum litt̾̃e laudauert̃. Namĩ
corripiendo filio quamlibet aspe. numqmͣ ꝓ fecto
amor pat̃nus amittitur. fit tam̃ qd nolit et do¬
leat: qui etiam ĩuitus iudetur dolore sanandus.
Acꝑ hoc si t̾rena ista res publica p̃cepta. xp̃ana custo¬
diat: etam ip̃a bella sine bemuolentia ñ agentur:
ut adpietatis iustitieq pacatam societatem uictis
facilius consulatur. Nam cui licentia iniquitatis
cripitur utilit̾ iuncitur: qm̃ nichil ẽ infelici felici¬
tate peccantium. qua penalis nutritur impunitaᷤ.
et mala uoluntas uelut hostis int̃ior roboratur. Sed
pu̾sa et adu̾sa corda mortalium felces res humanas

Expanded text:
posset nec eos, quibus ita notus erat, ullo modo falleposset nec eos, quibus ita notus erat, ullo modo fallene reddatur malum pro malo, semper in uoluntate complenda est. agenda sunt autem multa etiam cum inuitis benigna quadam asperitate plectendis, quorum potius utilitati consulendum est quam uoluntati, quod in principe ciuitatis luculentissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet aspere numquam profecto amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat, qui etiam inuitus uidetur dolore sanandus. ac per hoc si terrena ista res publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis iustitiaeque pacatam societatem uictis facilius consulatur. nam cui licentia iniquitatis eripitur, utiliter uincitur, quoniam nihil est infelicius felicitate peccantium, qua poenalis nutritur impunitas et mala uoluntas uelut hostis interior roboratur. sed peruersa et aduersa corda mortalium felices res humanas
Abbreviated transcription (Latin):
neq enĩ p̃buit ꝑcutienti alt̾am partem. s. potiꝰ ꝓ hi¬
buit: ne qui fecerat augeret inuiriã. Et tam̃ paratus
uenerat ñ solum ĩ fatiemꝑcuti: uer̃ etiã ꝓ his quoq
aqͥb hec patiebatur crucifixus occidr ꝓ qͥb ait ĩcru¬
ce pendens. pat̃ ignosccillis quia nesciunt qͥd fatuĩt:
nec paulus apłs p̃ceptum dnĩ et magistri su uidit᷑
implesse: ubictiam ipsc ꝑcussus ĩ facie. dixit pͥncipi
sac̃dotum. Pcutiet te iss paries de albate: sedes iudica¬
re me scłm legem: et contra legẽ iubes me ꝑcuti. Et cũ
acirtumstantib diceretur. ĩ uiriam facis pͥncipi sacer¬
dotũ: irridente cos ammonere uoluit qͥd dixerit:
c iudeorum. Ait quippe. Nlesciui fratres qͥa pͥnceps
ẽ scͥptum ẽ enĩ. pͥncipi pplĩ tui ñ maledices: cum ꝓ¬
tuldubio qui ĩ eodem ppso creuerat. atq ibi lege fu¬
erat eruditus. illum pͥncipem sac̾dotum nescite ñ

Expanded text:
neque enim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohineque enim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohibuit, ne, qui fecerat, augeret iniuriam, et tamen paratus uenerat non solum in faciem percuti uerum etiam pro his quoque, a quibus haec patiebatur, crucifixus occidi, pro quibus ait in cruce pendens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. nec Paulus apostolus praeceptum domini et magistri sui uidetur implesse, ubi etiam ipse percussus in faciem dixit principi sacerdotum: Percutiet te deus, paries dealbate. sedes iudicare me secundum legem et contra legem iubes me percuti. et cum a circumstantibus diceretur: Iniuriam facis principi sacerdotum, inridenter eos uoluit admonere, quid dixerit, tii Iudaeorum; ait quippe: Nesciui, fratres, quia princeps est; scriptum est enim: Principi populi tui non maledices, cum procul dubio, qui in eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non
Abbreviated transcription (Latin):
que pluris habenda ẽ. quã omne qd potẽ etiam ĩuito
ininic̾ auferre. Namq alius euangelista meadem
sententia nullam fecit dextere m̃tionem: sed tantũ
maxillam et att̾am nominauit: ut aliqnͣto distinctĩ
intelligeretur. in alio ip̃e simplicit̾ eandem patientiã
cõm̃dare. Paratus itaq debet homo ẽẽ iustus eo pius.
patient̃ eorum malitiã sustinere. quos fieri bonos q̃
rit. ut nunicrꝰ potius crescat bonoꝵ: ñ ut pari mali¬
tia se qͦ ꝙ numero addat maioꝵ. Deniq ista p̃cepta
tia cũ beniuolentia inmanifesto aũ id fiat qd̾ eis iu¬
detur ꝑ dẽe posse. quib bene uelle debcinus: hinc
liquido ostenditur qd ip̃e dominꝰ xp̃c exemplũ sin¬
głare patientie cum ꝑcutetur ĩ fatie. respondit. Sima¬
ledyer. expbra demalo. Si autẽ bene: qͥd mc cedis: Neqͣ¬
qm igitur p̃ceptum suũ si u̾ba ĩtueamur impieurt:

Expanded text:
quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito inimicus auferre. namque alius euangelista in eadem sententia nullam fecit dexterae mentionem, sed tantum maxillam et alteram nominauit, ut aliqintelligeretur in alio, ipse autem simpliciter eamdem patientiam commendaret. Paratus itaque debet esse homo justus et pius, patienter eorum malitiam sustaerit, ut numerus potius crescat bonorum, non ut pari malitia se quoque numero addat malorum. Denique ista praecepta tia cum benevolentia, in manifesto autem id fiat, quod eis videtur prodesse posse, quibus bene velle debemus. § 1. Hinc liquido ostenditur, quod ipse Dominus Jesus, exemplum singulare patientiae, quum percuteretur in faciem, respondit: Si male dixi, exprobra de malo; si autem bene, quid me caedis? Nequaquam igitur praeceptum suum, si verba intueamur, i
Abbreviated transcription (Latin):
ũsitas terum compulit etiã u̾ba mutare. Si quidẽ ali¬
ud est. p̾nuntiari: aliud ẽ antuntiari alind cumuen¬
turus ẽẽt: aliud cũueniss. Nunc deinde uideamus.
qͣie sit qd̾ inepła tua sequitur. Ad iccistienĩ eos dicere

Expanded text:
uersitas rerum compulit etiam uerba mutare, si quidem aliuersitas rerum compulit etiam uerba mutare, si quidem aliud est \'praenuntiari\' aliud adnuntiari aliud \'cum uenturus esset\' aliud \'cum uenisset. Nunc deinde uideamus, quale sit, quod in epistula tua sequitur. adiecisti enim eos dicere
Abbreviated transcription (Latin):
cit dñs: et confirmabo suꝑ domũ iacob testam̃tum no¬
uum: ñ sicut testam̃tum quod disposui patrib eorũ
cum eduri eos det̾ra egipti. Et alia multa sunt de hac
re testimonia quib hoc d̃m facturũ ẽc p̃dictum ẽ: que
cõmemorare nunc longum ẽ. Hic iam si satis constitit
qd̃ recte alio tempore constitutum ẽ itidem recte alio tẽpe
posse mutari. mutantis ope ñ dispositione mutata:
qm dispositionem ĩtelligibilis ratio continet. ubisine
temꝑe simulst̃. que ĩ temporib simul fierinõ
possunt. qͥa temꝑa ñ simul currt̃: quispiam fortassis
expectet causas a nob̃ipsius mutationis accipe: quod ipse
nosti quam plri negotii sit. uerumtam̃ breuit᷑ dicipotest.
qd̾ h omini a cuto fortasse suffecerit: aliis sacram̃tis pre-¬
nuntiari xp̃m cum uenturus ẽẽt. aliis cum ueniss: an¬
nunciari oportuisse: sicut mͦ nos idip̃m loquentes. di¬

Expanded text:
cit dominus, et confirmabo super domum Iacob testamentum nocit dominus, et confirmabo super domum Iacob testamentum nouum non sicut testamentum, quod disposui patribus eorum, cum eduxi eos de terra Aegypti. et alia multa sunt de hac re testimonia, quibus hoc deum facturum esse praedictum est, quae commemorare nunc longum est. Hic iam si satis constitit, quod recte alio tempore constitutum est, itidem recte alio tempore posse mutari mutantis opere non dispositione mutata, quam dispositionem intellegibilis ratio continet, ubi sine tempore simul sunt, quae in temporibus simul fieri non possunt, quia tempora non simul currunt, quispiam fortassis expectet causas a nobis ipsius mutationis accipere, quod ipse nosti quam prolixi negotii sit. uerum tamen breuiter dici potest, quod homini acuto fortassis suffecerit, aliis sacramentis praenuntiari Christum, cum uenturus esset, aliis, cum uenisset, adnuntiari oportuisse, sicut modo nos id ipsum loquentes di