comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bat dicens. Ille erat lucerna ardes
& lucens. Quod & discipulis suis
dixit. Uos estis lum̃ i mundi. Atq
ut ostenderet quale lum̃ : secutus
adiunxit. Nemo lucernã accendit
& ponit ea sub motio. s suꝑ cande¬
labrũ : ut luceat om̃ib qui in do¬
mo sunt. Sic luceat. lux ur̃a corã
hominib Iste similitudines datę
sunt. ut quantũ possumus intelli¬
gamus. uł si hoc nondũ possumus.
sine ulla dubitatione credamus.
animã racionalẽ. non eẽ naturã diꝰ
illa quippe in cõmutabilis ÷ s tam̃ 9.
Lucernȩ quippe accendi indigent.
extingui possunt. Iđoq quod dicit᷑
de ioħ̃e. non erat ille lum: ad illud
respicit᷑ lum̃. quod non participacio¬
ne illuminatur. s eius participacio¬
ne illuminat᷑. que ab illo illumi¬
antur. Deniq sequitur. Erat lum̃
discerneretur lum. uerũ a lumine

Expanded text:
 dicens. Ille erat lucerna ardens et lucens ; quod et discipulis suis dixit, Vos estis lumen mundi: atque ut ostenderet quale lumen, secutus adjunxit. Nemo accendit lucernam, et ponit eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus . Istae similitudines datae sunt, ut quantum possumus intelligamus, vel si hoc nondum possumus, sine ulla dubitatione credamus animam rationalem non esse naturam Dei; illa quippe incommutabilis est: sed tamen lucernae quippe accendi indigent, et exstingui possunt. Ideo quod dicitur de Joanne, Non erat ille lumen, ad illud respicit lumen quod non participando illuminatur, sed ejus participatione illuminantur quae ab illo illuminantur. 8. Denique sequitur, Erat lumenodo discerneretur lumen verum a lumine
Abbreviated transcription (Latin):
disputacionis. non singulati se¬
paratis locis. quasi. unã quȩq ĩ sua
priuata intencione habitet. s unũ
aliquid intuentes. & unũ collabora¬
tes. sociali racione & indiuiduatri.¬
nitate. Uoliusti gͦ & scripto cõmo¬
nuisti. exponitͥ. atq aperiri: quid
sibi uelit. uox illa dñi. ds̃m̃s ds̃nĩs.

Expanded text:
disputationis non singillatim sedisputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque aperiri tibi, quid sibi uelit uox illa domini: Deus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
caro factĩ est. Ego autem. intuens.
supradictã heresim. nouã. inimicã gra¬
ciȩ dĩ. sextã mͥ ꝓ posui questionẽ. de
grã testam̃ti noui. De qua disputans.
int̾posita exposicione psalmi. uigesi¬
mi. primi. in cuius capud scrip̃tũ:
quod dñs exclamauit. in cruce. quod
ille amicus in primis. mͥ ꝓposuit ex¬
ponendũ: om̃ia illa quinq dissolui.
Non hoc ordine quo erant ꝓposita: s
sicut michi disserenti. de gracia nouͥ
testam̃ti. tanꝗ suis locis congruent̃
occurrere potuerunt.
UINQUE Michi ꝓposu¬
isti. ꝑtractandas qͦͤstio
&e̾ in cons pectũ meũ fusas quodãmͦ
Quarũ solucionẽ. si uelun disseren¬
do. ordinare. non ut carptim sicut
positȩ sunt. de singulis disserã: sed
uno quodã tenore. sermonis easint̃
se connecta. atq intexã. difficile
opus uidetur. Et tam̃ puto faciliꝰ
eas solui: si hoc fecero. In uicẽ qͥ pe
adiuuabunt. si alt̾a pendebit ex
alt̾a. donec om̃s ueniant. in seriẽ

Expanded text:
ns supra dictam heresem, nouam inimicam gratiae dei, sextam mihi proposui quaestionem de gratia testamenti noui, de qua disputans interposita expositione Psalmi uicensimi primi, in cuius capite scriptum est, quod dominus exclamauit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum, omnia illa quinque dissolui non hoc ordine, quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia noui testamenti tamquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. uinque mihi proposuisti pertractandas quaestionet in conspectum meum fusas quodam modo. quarum solutionem si uelim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem
Abbreviated transcription (Latin):
ppt̾ adipiscenda ea que ꝑ sentus.
corporis senciunt᷑ ut in his fine bo¬
ni sui ponat. aliquio agit: hoc enĩ
lõge plura peccata cõplectitur. ꝗ
illa fornicacio quȩ c̃cubitu ꝑpetiꝰ¬
t illicito. de quo locutũ cũ hoc
diceret. apłm aparet. Hoc opus ex¬
cepta epła quȩ postmodũ ad eiꝰ
capud aduincta ÷ sic in cipit lectu¬
rus hec quȩ de trinitate disserimꝰ.¬

Expanded text:
propter adipiscenda ea quae per propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. Hoc enim longe plura peccata complectitur, quam illa fornicatio quae concubitu perpetratur illicito, de qua locutum, cum hoc diceret, Apostolum apparet. Hoc opus, excepta epistola quae postmodum ad ejus caput adjuncta est, sic incipit: Lecturus haec quae de Trinitate disserim
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris. amare speciẽ corporalẽ.
ut ipso creatore fruens quisqͣ  beat
sit. Itẽq in eodẽ ubi dixi. nec auẽ.¬
nec: quadrupedẽ dixi. memini. qr ñ
uidi. s phantasiã talẽ. facillime. in¬
tueor. dũ alicui formę uolatili. quͣ¬
lẽ uidi. adiungo alios duospedes.
quales itide uidi. hec dicens non
potui recolere. uolatilia. quadrupͤ¬
pedia quȩ lex cõmemorat. Neq enĩ
cõputat in pedib duo posteriora crͣ¬
ra. quib locustȩ saliunt. quas di¬
cit mundas. & đo discernit. ab in¬
muncdis talib uolatilib quȩ non
saliunt illis. crurib. sic̃ sunt scara¬
bei. O mĩa quipe huius modi uola¬
tilia. quadrupedia uocant᷑ in lege.
In dito decimo uelut exposicio u boꝵ
apłi ubi ait. om̃e peccatũ quodeũ¬
q fecerit hõ extra corpus: nõ michi
satis : nec sic puto intelligendũ qd¬
dictũ ÷. qui aut̃ fornicat᷑ in corpus
suũ peccat. tanq ille hoc faciat. qͥ

Expanded text:
creatoris amare speciem corporalem, creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque uere beatus sit. itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisdictum est, Qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat , tanquam ille hoc faciat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
scripsi ꝑ aliquot annos. s cũ eoꝵ duo¬
decimũ nũdũ ꝑfecissẽ. & eos diutius.
tenerẽ. quã possent sustinere. qui uehe¬
int̾. illos habere cupiebant. subtracti
sunt mͥ minus em̃dati. ꝗ deberent
ac possent. quando eos edere uoluissẽ
nos. exẽplaria. remanserant. statuera
eos iã ipse non etđe. s sic habere ut alio
alio aliquo opusculo meo. quid mͥ de
his euenerit dicere. Urgentib tam̃
fr̃ib quia resistere nõ ualui. em̃ daui
eos. quantũ em̃dandos putaui : & con¬
pleui. & edidi. ad uingens eis a capite
epistola. quã scripsi. ad uenerabilẽ¬
uirũ aureliũ ep̃m. cartaginensis
quid accidisset. & quĩd facere mea co-¬
gitacione uoluisse. & quid frm̃ cari¬
tate. cõpellente fecissem. In quoꝵ
libro undecimo cũ de corpore uisibi¬
li. agerẽ dixi. Quo circa io amare
alienari ẽ. Quod scđm eĩ morẽ
dictũ ẽ. quo aliquid sic amat᷑. ut eo
fruendo. existimet beatu eẽ. qui hoc
amat. Nã nõ est alienari in laudẽ

Expanded text:
scripsi per aliquot annos. Sed cum eorum duodecimum nondum perfecissem, et eos diutius tenerem quam possent sustinere qui vehementer illos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati quam deberent ac possent, quando eos edere voluissem.nos exemplaria remanserant, statueram eos jam ipse non edere, sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihi de his evenerit dicerem: urgentibus tamen fratribus, quibus resistere non valui, emendavi eos quantum emendandos putavi, et complevi, et edidi adjungens eis a capite epistolam, quam scripsi ad venerabilem Aurelium episcopum Carthaginensis quid accidisset et quid facere mea cogitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem. In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem
Abbreviated transcription (Latin):
& contra pelagianos
sexerteri iã cẽperamꝰ.
amicus quidã misit
mͥ quinq a chartagi¬
ne questiones. & rogauit. ut eas illi scrĩ¬
bendo exponerẽ. Quȩ sunt. Quid sibi
me dereliquisti. Et quid sit quod ait.
apłs. ut in haritate radicati & fun-¬
dati. p̃ualeatis cõp̃hende cũ om̃ib sc̃ĩs.¬

Expanded text:
Pelagianos exerceri jam coeperamus, amicus quidam mihi misit quinque a Carthagine quaestiones, et rogavit ut eas illi scribendo exponerem; quae sunt: Quid sibi me dereliquisti? Et quid sit quod ait Apostolus, Ut in charitate radicati et fundati, praevaleatis comprehendere cum omnibus s
Abbreviated transcription (Latin):
exceptis. alia s̃ illa que quãuis ex
eadem mat̾ia corporali ad aliquid tam̃ diuinicus
annunciandũ nr̃is sensĩb admouent᷑.
que ꝓprie miracula ⁊ signa dicuntur.
quando in angło demonstrat᷑. aliqͣndo
in ea specie q̃ n ẽ. qđ angłs. quãius ꝑ
angłm disposita ministret ᷑. Rursus cũ
trandũ in aliquã mutationẽ assumit᷑.
Aliqͣndo exͤoritur. ⁊ re ꝑ acta rursus ab¬
siun it᷑. sic̃ etiã cũ homines annunciant.
aliqͣndo ex sua ꝑsona u̾ba dĩ loquun¬
tur sic̃ cũ p̃mittit᷑ dix̃ dñs. aut hec¬

Expanded text:
exceptis, alia sunt illa quae quamvis ex eadem materia corporali, ad aliquid tamen divinitus annuntiandum nostris sensibus admoventur, quae proprie miracula et signa dicuntur, r, aliquando in angelo demonstratur, aliquando in ea specie quae non est quod angelus, quamvis per angelum disposita ministretur: rursus cum trandum in aliquam mutationem assumitur; aliquando ad hoc exoritur, et re peracta rursus absumitur. Sicut etiam cum homines annuntiant, aliquando ex sua persona verba Dei loquuntur, sicuti cum p
Abbreviated transcription (Latin):
uideant. nͥ int̾ celebrationẽ sacͤm̃torũ.
cũ offert᷑. ⁊ dat᷑. dicat᷑q ilł auctoritate
gͣuissima cuiꝰ corpꝰ ⁊ sanguis sit : nichil
aliud credunt nͥ omĩno in illa specie
latere talẽ ꝑcusso liquorẽ illũ om̃ino
⁊ ut ipsi meminerint e ultra quã
tucũ ẽ. humana ꝓ grediat᷑ in firmitas.
Quẽ admodũ enĩ hȩc faciunt angłi uł potiꝰ¬
ds̃ quẽ ad modũ faciat hec ꝑ angłos suos.
⁊ qͣntũ fieri uelit etiã ꝑ angłos malos
siue sinendo. siue iubendo. siue cogendo. ex
ȩocculta sede altissimi imꝑii sui. nec ocu¬
loꝵ acie penetrare nec fiducia rationis enu
de his possunt reb quã si eẽm angł̃s. aut

Expanded text:
 celebrationes Sacramentorum cum offertur et datur, dicaturque illis auctoritate gravissima, cujus corpus et sanguis sit, nihil aliud credent, nisi omnino in illa specie latere tali percusso, liquorem illum omnino ut et ipsi meminerint suarum, ne ultra quam tutum est humana progrediatur infirmitas. Quemadmodum enim haec faciant Angeli, Deus quemadmodum haec faciat per Angelos suos, et quantum fieri velit etiam per angelos malos, sive sinendo, sive jubendo, sive cogendo, ex occulta sede altissimi imperii sui; nec oculorum acie penetrare, nec fiducia rationis enucde his rebus possunt, quam si essem angelus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
cęlis s̃ aũ qͥs inuestigabit: S qr seqͥt᷑
et dic̃. sensũ uͦ tuũ qͥs scit nͥ tu dederis
sapientiã. et miseris sp̃m scm̃ tuũ de al¬
tissimis : ꝙ̃ in ceł st̃ quidẽ ñ in uestigamꝰ
quo rerũ genere et corpora angelica scđ̃m
audeo fiducialit̃ dicere. nec dm̃ patrẽ.

Expanded text:
 quis investigabit? Sed quia sequitur et dicit, Sensum autem tuum quis sciet, nisi tu dederis sapientiam, et miseris Spiritum sanctum tuum de altissimis ? quae in coelis sunt quidem, non investigamus, quo rerum genere et corpora angelica secundaudeo fiducialiter dicere, nec Deum Patrem,
Abbreviated transcription (Latin):
reb in huĩus modi significationẽ assũpta
ẽ. sic̃ somtuo uiso eiugilans iacob fec̃ de
lapide quẽ dormiens habebat ad caput.
A liqͣndo adhoc fit illa species uł aliqͣntũ man¬
sura. sic̃ potuit serpens ille eneus exaltatꝰ in
ligiosa posstͣ habere: stuporẽ tanꝗͣ mira
nͣ possunt. Itaq illa q̃ꝑ angĩos fiunt. quo
difticilliora. ⁊ ignotiora : eo mirabiliora st̃
nob̃. illis aut̃ taꝗͣ sue actiones note atq.
faciles. Loqͥt᷑ ex ꝑsona dĩ angłs homini di¬
cens. egosũ dĩ abrahã. ⁊ ds isa ac. ⁊ dĩ iacob.
cũ scripta p̃dixisset uisus ẽ. ei angłs dñi.
cabor tͥ ds̃ ds̃ tuus egosũ. Assũpta ẽ.
uirga ad significationẽ. ⁊ in serpentẽ ange¬
lica facultate muta ẽ. q̃ facultas cũ defit
homini : assũptꝰ ẽ tamen ab homine lapis
ad talẽ aliquã significationẽ. Int̾ factũ
angłi ⁊ factũ hominis plurniũ distat.
llua u mirandũ ẽ. ⁊ intelligendũ. Hoc aũ

Expanded text:
 in hujusmodi significationem assumpta est; sicut somnio viso Jacob evigilans fecit de lapide, quem dormiens habebat ad caput : aliquando ad hoc fit eadem species, vel aliquantulum mansura, sicut potuit serpensille aeneus exaltatus inligiosa possunt habere, stuporem tanquam mira non possunt. Itaque illa quae per Angelos fiunt, quo difficiliora et ignotiora, eo mirabiliora sunt nobis: illis autem tanquam suae actiones notae atque faciles. Loquitur ex persona Dei angelus homini, dicens, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; cum Scriptura pcabor tibi; Deus Deus tuus ego sum . Asssumpta est virga ad significationem, et in serpentem angelica facultate mutata est : quae facultas cum desit homini, assumptus est tamen et ab homine lapis ad talem aliquam significationem . Inter factum angeli et factum hominis plurimum distat: illud et mirandum et intelligendum est, hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
A in ꝑadiso. mͦ loqutonis ꝑ efficientẽ id
qđ esfficit᷑ demonsirante. Frgo uirga in
serpentẽ: xpẽ in mortẽ. ⁊ serpens rursus
erit. quẽ serpentis cauda significat. qͣm
moyses tenuit ut rediret in uirgã.
Serpentes aũ magoꝵ tãꝗͣ mortui scłi.
nͥcredentes in illũ. xp̃m tãqͣm deuorati
in corpus eiꝰ intrauerint: resurgere in
illo. ñ poterunt. Lapis gͦ iacob̾ ut dixi
melius aliqͥd significauit : quã serpentes
magoꝵ. At enĩ factũ magoꝵ: multo
mirabiliꝰ. Uerũ hec ita ñ p̃uidicant reb¬
in celligendis. tãꝗͣ si nom̃ hominis scribat᷑
auro ⁊̃ dĩ atͣm̃to. Illas etiã nubes ⁊ ignes
qͦmͦ fecerint. uł assũpserint angłi ad sig¬
nificandũ qđ aununciabant. etiã si dñs¬

Expanded text:
 locutionis per efficientem id quod efficitur demonstrante. Ergo virga in serpentem, Christus in mortem: et serpens rursus erit, quem serpentis cauda significat, quam Moyses tenuit, ut rediret in virgam . Serpentes autem magorum tanquam mortui saeculi, nisi credentes in Christum tanquam devorati in corpus ejus intraverint, resurgere in illo non poterunt . Lapis ergo Jacob, ut dixi, melius aliquid significavit quam serpentes magorum: at enim factum magorum multo mirabilius. Verum haec ita nam si hominis nomen scribatur atrro, et Dei atramento. 21. Illas etiam nubes et ignes quomodo fecerint vel assumpserint Angeli ad significandum quod annuntiabant, etiam si D
Abbreviated transcription (Latin):
melius tam̃ aliqͥd lapis iacob quam
serpentes magoꝵ. Nã sic̾ unctio lapi¬
dis xpm̃ in carne inqua unctus ẽ.
oleo exultationis p̃ participib suis:
ita uirga moysi c̃uersa inserpentẽ.
ipsũ xpm̃ factũ obedientẽ usq ad mor¬
tẽ crucis. Unde ait sic̃ exaltauio
moyses serpentẽ in heremo: sic oportet
exaltari filiũ hominis. ut omĩs qui
credit in eũ ñ ꝑeat. s habeat uitã

Expanded text:
melius tamen aliquid lapis Jacob, quam serpentes magorum. Nam sicut unctio lapidis Christum in carne, in qua unctus est oleo exsultationis prae participibus suis ; ita virga Moysi conversa in serpentem, ipsum Christum factum obedientem usque ad mortem crucis . Unde ait, Sicut exaltavit Moyses serpentem in eremo; sic oportet exaltari Filium hominis, ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħe uteã gerat in mistĩo ꝓphetiȩ
sierit eiꝰ ꝑsonam gerebat. qͥ uestuñtũ
suũ diuisit in duõdecĩ partes. et ex
eis detẽ seruo regis salomonis dedit.
regi futo isrł. Aliquando etiã resq̃¬

Expanded text:
 ut eam gerat in ministerio prophetiae; sicut ejus personam gerebat qui vestimentum suum divisit in duodecim partes, et ex eis decem servo regis Salomonis dedit, regi futuro Israel : aliquando etiam res
Abbreviated transcription (Latin):
atũ posse qđ uelit homo eligat. &e uelle qd̃
oportet. negligat. cũ pͥus dẽbat hab̾e uolun-¬
tatẽ bonã. magnã uͦ postea potestatẽ. Bona
porro uoluntas. purganda÷. auiciis a quib
si uincit᷑ homo ad hoc uincit᷑ ut uelit male
Et bona iã uolutas eius quomͦ erit: Optanꝵ¬
cdũ est igit᷑. ut potestas nunc detur. s ẽtra
uicia. ꝓpt̃ q̃ uincenda. potentes nolunt eẽ
homines. & nolunt ꝓpt̾ uincendos homine̾.
Ut quid hoc nisi ut uere uicti. falso uincãt.
nec sint ueritate s opinione. uictores: Ue¬
lit homo prudens eẽ. uelit fortis. uelit
temꝑans. uelit iustus. atq ut hec ueracit̃ pos¬
sit. pocentia plane optet. atq. appetat ut
pocens sit in se ipso. et miro modo ad ũsus se
plena felicitas desiderare non cesset et paci¬
ent̃ expectet

Expanded text:
atum, posse quod velit homo eligat, et velle quod atum, posse quod velit homo eligat, et velle quod oportet negligat; cum prius debeat habere voluntatem bonam, magnam vero postea potestatem. Bona porro voluntas purganda est a vitiis, a quibus si vincitur homo, ad hoc vincitur ut male velit, et bona jam voluntas ejus quomodo erit? Optandum est itaque ut potestas nunc detur, sed contra vitia, propter quae vincenda potentes nolunt esse homines, et volunt propter vincendos homines; utquid hoc, nisi ut vere victi falso vincant, nec sint veritate, sed opinione victores? Velit homo prudens esse, velit fortis, velit temperans, velit justus, atque ut haec veraciter possit, potentiam plane optet, atque appetat ut potens sit in seipso, et miro modo adversus se plena felicitas, desiderare non cesset, et patienter exspectet
Abbreviated transcription (Latin):
quet. quo adusq iustitia conuertat᷑ in uidi¬
hoc igitur tẽpore. quo differtur potentia po¬
puli dĩ. non repellet dñs plebẽ suã & here¬
ditatẽ suã non derelinquet. quanta libet
acerba. &e indigna ipsa humilis atq infirma
patiatur. quo adusq uistitia quã nunc ha-¬
bet infirmitas pioꝵ. conuertatur in iudiciũ
hoc ẽ. uidicandi accipiat potestatẽ. Quod
iustis in fine seruatur. cũ p̾cedentẽ iustitiã
ordine suo fuerit potentia subsequta. Poten¬
tia quipe aduicta potentiȩ. ł iustitia acce¬
dente potentia. uidiciariã potestatẽ facit.
ꝑtinet autẽ iustitia. ad uoluntatẽ bonã.
Unde dictũ est ab angłis nato xꝑo gła in
excelsis dõ: &e in tra pax hominib bonȩ̃ uo-¬
luntatis. Potentia uͦ sequi debet iustitiã.
beatũ faciant sic̃ suꝑius disputauimis duȩ
res bene uelle. & posse qđ uelis. non debet
illa ꝑuersitas quȩ in eadẽ disputatione no-¬
tata est. ut ex duab reb quȩ faciunt be-¬

Expanded text:
uoadusque justitia convertatur in judiHoc ergo tempore quo differtur potentia populi Dei, non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet; quantalibet acerba et indigna ipsa humilis atque infirma patiatur, quoadusque justitia quam nunc habet infirmitas piorum, convertatur in judicium, hoc est, judicandi accipiat potestatem: quod justis in fine servatur, cum praecedentem justitiam ordine suo fuerit potentia subsecuta. Potentia quippe adjuncta justitiae, vel justitia accedens potentiae, judiciariam potestatem facit. Pertinet autem justitia ad voluntatem bonam: unde dictura pax hominibus bonae voluntatis . Potentia vero sequi debet justitiam, beatum faciant, sicut superius disputavimus, duae res, bene velle, et posse quod velis, non debet esse illa perversitas, quae in eadem disputatione notata est, ut ex duabus rebus quae faciunt be
Abbreviated transcription (Latin):
on aucẽ diabolus podentia dĩ sed uince¬
iusticia suꝑandus fuit. Nã quid retur¬
omĩpotente potentius : aut cuius creat̾e
pocestas potestati creatoris comparari pocest:
Sed cũ diabolus uitio ꝑuersitatis sue. fictꝰ
sit amator potentiȩ. et desertor oppugna¬
corq isticie. sic enĩ et homines eũ tanto
magis imitant᷑. quanto magis neglecta uł etũ
ꝑoia uisticia potentię. student. eiusq uł ad¬
epcione letantur. uł infsamant᷑ cupidicate.
placuit dõ ut ꝓpt̾ eruendũ hominẽ de
diaboli pocestate ñ potencia diabolus s
iusticia uinceret᷑. atq ita et homines
imitantes xp̃m. iusticia quererent dia¬
bolũ uincere. ñ potentia. Non qđ poten¬
tia quasi mali aliquid fugienda sit sed
ordo seruandus ẽ. quo prior ẽ. uisticia.
eoꝵ hominũ qui potentes uocant᷑ in
t̾ra: ridicula infirmitas inuenitur. & ibifo-¬
ditur peccatoris fouea. ubi uident᷑ mali plu¬
rimũ posse. Cantat autẽ uistus & dicit. Beatꝰ

Expanded text:
on autem diabolus potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditateDeo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. eorum hominum qui potentes vocantur in terra, ridicula infirmitas invenitur, et ibi foditur peccatori fovea, ubi videntur mali plurimum posse. Cantat autem justus et dicit: Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
ut si quisquã dic̃ ex nocicia ge¬
nerali. uł speciali m̃tẽ credere se
eẽ taiẽ quales alias exꝑca ẽ. et idõ amare
semetipsãm insipientissime loqu it᷑. Unde
enĩ mens aliquã mentẽ nouit sise non
nouit: Neq: Ut oculus corporis uidet
alios oculos. et se ñ uidet. ita mens uidet
alias mentes. et ignorat semet ipsam.
Poculos enĩ corporis. corpora uidemus
quia radios qui ꝑ eos emicant. et qͥcqͥd
cernunt tangunt. refringere ac retͦr quere
in ipsos ñ possumus. nͥ cũ specula intu-¬
emur. Qd subtilissime obscurissimeq
difserit᷑. donec aꝑtissime demonstretur.
uł ita se rẽ haberẽ uł ñ ita. Sed quo moto
se habeat uis qua ꝑ oculos cernimus. ipsã
cerce uĩ siue sint radiĩ. siue aliud aliqͥd
oculis cernere ñ ualemus. s mñte querimꝰ¬
et si fieri pocest hoc etiã m̃te cophendimꝰ.
Mens enĩ ipsa sic̃ corporearũ ierũ nocicias

Expanded text:
ut si quisquam dicit ex notitia generali vel speciali mentem credere se esse talem, quales alias experta est, et ideo amare se ipsam, insipientissime loquitur. Unde enim mens aliquam mentem novit, si se non novit? Neque enim ut oculus corporis videt alios oculos, et se non videt; ita mens novit alias mentes, et ignorat semetipsam. Per oculos enim corporis corpora videmus, quia radios qui per eos emicant et quidquid cernimus tangunt, refringere ac retorquere in ipsos non possumus, nisi cum specula intuemur. Quod subtilissime obscurissimeque disseritur, donec apertissime demonstretur, vel ita se rem habere, vel non ita. Sed quoquo modo se habeat vis qua per oculos cernimus; ipsam certe vim, sive sint radii, sive aliud aliquid, oculis cernere non valemus; sed mente quaerimet si fieri potest, etiam hoc mente comprehendimus. Mens ergo ips
Abbreviated transcription (Latin):
nature hominis sit ẽ simile adiuto¬
riũ exanime partib quas cõmunes
cũ p̾ecorib habemꝰ. Et idõ quiddã ra¬
tionale nr̃m ñ adunitatis diuortĩ
separatũ sed in auxiliũ societatis quasi
diriuatũ. in sui oꝑis disꝑtit᷑ offitio.
Et sic̃ una caro ẽ. duorum in mas¬
culo et femina. sic incellectũ nrm
et actionẽ uł consiliũ et ex sequti¬
onẽ uł rationẽ et appetitidim ratio¬
nalem. uł si quo alio mͦ significan¬
tiuis dici possunt. una mentis natura
cõplettit᷑. ut quẽ admodũ de illis
dictũ ẽ. erunt duo in carne
una. sic de his possit dici duo in
mente una

Expanded text:
ile adjutorium ex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus. Et ideo quiddam rationale nostrum, non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in sui operis dispertitur officium. Et sicut una caro est duorum in masculo et femina, sic intellectum nostrum et actionem, vel consilium et exsecutionem, vel rationem et appetitum rationalem, vel si quo alio modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut quemadmodum de illis dictum est, Erunt duo in carne una ; sic de his dici possit, Duo in mente una
Abbreviated transcription (Latin):
llud nrm qđ in actione corporaliũ atq.¬
temporaliũ tͣctandorũ ita uersatur.
ut ñ sit nobis cõmune cũ pecoie. rati¬
onale ẽ. quidẽ sed ex illa rationali¬
intellgibili atq in cõmutabili uerita¬
a tanqͦuã ductũ et inferiorib tͣctandis
gub̾nandisq deputatũ ẽ. Sic̃ enĩ in
om̃ib petorib ñ in uentũ ẽ. uiro adiu¬
torium simile illi. nͥ de illo actũ¬

Expanded text:
llud nostrum quod in actione temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit in nobis commune cum pecore, rationale est quidem, sed ex illa rationaliintelligibili atque incommutabili veritati, tanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi, nisi detractu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate uiri s ex dõ nati sunt.
Hec ẽ gr̃a noui testam̃ti. quod in ue¬
tere latuit. nec tam̃ figuris obũbra¬
tib ꝓphetari. p̃nunciari.q cessauit.
ut intelligat. anima dm̃ suub: &
gr̃a eius rẽnascatur: illi hecꝰ natiuitas
spualis est: ido non ex sanguinib. nõ

Expanded text:
uoluntate uiri sed ex deo nati sunt. uoluntate uiri sed ex deo nati sunt. haec est gratia noni testamenti, quod in uetere latuit nec tamen figuris obumbrantibus prophetari praenuntiarique cessauit, ut intellegat anima deum suum et gratia eius renascatur illi. haec quippe natiuitas spiritalis est, ideo non ex sanguinibus, no
Abbreviated transcription (Latin):
qluit quod illuminat. omem homi¬
ne uenientẽ in hunc mundũ. Si
om̃em hominẽ : gͦ & ioħem. atq ut
magis ostendatur huius diuinitatẽ
longe p̃stanciore fubstancia in hoc
mundo inquit erat. &̾ mundus ꝑ
eũ factus: & mundus eũ non cogͥno¬
uit. Non mundis qui ꝑ eũ factus:
eũ non cgnouit : neq enim habet.
ium cognocencti eii: nisi raciotłał
creatur̃a. quis etiã mundus iste ui¬
sibilis. ꝑ eũ factus sit. hoc ÷ celũ ce
t̾ra: s mundũ non cognocentem
increpando significauit infideles
constitutos. in mundo. Deinde ad¬
iungit. In sua ꝓpria uenit: & sui
eũ non receꝑunt. Siue quia & ipsi
infideles in quantũ homines sunt eiꝰ
sunt ꝑ quẽ creati sunt. siue suos ꝓ¬
prie. uideos intelligi uoluit. ex quib
naturã carnis assu̾sit. Nec tam̃ eũ om̃s
nõ receperunt. Sequitur enim & dic̃.
Q uot quot enim receꝑunt. eũ dedit
eis potestatẽ filios dĩ fieri. credenti¬
b. neq ex uoluptate carnis. neq ex

Expanded text:
um, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. si omnem hominem, ergo et Iohannem. atque ut magis ostendat huius diuinitatem longe praestantiore distantia: In hoc mundo, inquit, erat et mundus per eum factus est et mundus eum non cognouit. non mundus, qui per eum factus est, eum nonvim cognoscendi eum, nisi rationalis creatura; quamvis etiam mundus iste visibilis per eum factus sit, hoc est coelum et terra: sed mundum non cognoscentem increpando, significavit infideles constitutos in mundo. 9. Deinde adjungit, In sua propria venit, et sui eum non receperunt: sive quia et ipsi infideles, in quantum homines sunt, ejus sunt per quem creati sunt: sive suos proprie Judaeos intelligi voluit, ex quibus naturam carnis assumpsit; nec tamen omnes eum non receperunt. Sequitur enim et dicit, Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, credentibus neque ex uoluntate carnis neque ex
Abbreviated transcription (Latin):
pitꝰ qndo discit᷑ ac t̾tia uoluntate q̃
utrũq. coniungit. Et cũ cognita fu¬
erit alia tͥnitas dũ recolunt᷑ fit iã int̾iꝰ
in ipso animo ex ipsis unaginib que
cũ discerent᷑ s̃ imp̃sse in memoria. et
informatione cogitationis. ad ea con¬
ũso recor dantis aspectu. et ex uolun¬
tate q̃ cc̃ia duo ista c̃iungit᷑. Ea uͦ
que oriunt᷑ in animo uͥ non fuerunt
sic̃ fides et cet̾a huuismodi et si ad¬
uenticia uident᷑ cũ doctna inserun¬
cur. ñ tam̃ foris posita uł foris ꝑacta
s̃. sic̃ illa que credunt᷑. s int̾ omĩno
in ipso animo eẽ ceꝑunt. Fides enĩ
ñ ẽ qđ credit᷑ s qua credit᷑. Et illud cre¬
dit᷑ illa conspicit᷑. Tam̃ qr eẽ cepit in
animo. qͥ iam erat animꝰ. antequã
in illo ista eẽ cepisset aduenticiũ qͥd¬
dam uidet᷑ et inp̃titis habebit᷑. quando
conspecta. dilecta aliam tunc faciet.
ꝑ qđ̃dã sui uestiguti qđ in memoria

Expanded text:
pit quando discitur, ac tertia voluntate quae pit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui vestigium, quod in memoria
Abbreviated transcription (Latin):
facilius apparebat. Nã quedã eoꝵ p̃ue¬
niunt cognitionẽ discentiũ s. enim
cognoscibilia. et ancequã cognoscan¬
tur suiq cognitionẽ indiscentib
gignant. Sunt aũ uł in locis suis. uł
que cẽpore p̃tierunt. quãuis q̃ p̃cier
Ñ ipsa sint. s eoꝵ quedã signa p̾t̃ĩto¬
rum qͥb uisis uł auditis cognoscãt᷑.
fuisse atq tͣnsisse. Que signa uł in
locis sita s. sic̃ monum̃ta mortuoꝵ
et quecũq similia uł in lict̃is fide
dignis. sic̃ ẽ. omĩs grauis et appro¬
bande auctoritatis historia. uł in
animis eoꝵ qui eã iã nouerunt.
Cis qu ippe iã nota et aliis utiq
sunt noscibilia quoꝵ scientiã p̾ue¬
nerunt. et qui ea nosse illis qͥb
nota sunt docentib possunt. Que
ꝯmĩa et qͣndo discunt᷑. qͣndã faciunt
tͥnitatẽ specie sua que noscibilis fuit
etiã ante quã nosceret᷑ eiq. ad iuncta
cognitione discentis que tunc ẽẽ inci¬

Expanded text:
facilius apparebat. Nam quaedam eorum praevefacilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt. Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae n ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse inci
Abbreviated transcription (Latin):
et in memoria reconditã cogitatio
cũ ad eã conũteretur inue̾nit et
inde insormatꝰ ẽ. recordantis obtutꝰ¬
iungentẽ utrũq t̾cia uoluntate sic̃ in
eis ostendebamus tͥnitatib fieri que in
reb corꝑalib reꝑiant᷑. uelud ex corpo¬
rib ꝑsensus corporis introrsũs quodam᷑
thebant᷑. De qͥb om̃ib in libro undeci¬
mo disseruimus. Nec sic̃ fiebat uł ap¬
parebat quando de illa scientia dissere¬
bamus. iã in hominis int̾ioris opib
constituta. que distinguenda fuit a
sapientia. Unde que sequnt᷑ uelud
aduenticia s̃ in animo siue cͣogita¬
tione hẏstorica illata ut s̃ facta. et
dicta que cẽpore ꝑ agunt᷑. et tͣnseũt
uł in nac᷑a rerũ su̾is locis et regionib
constituta sunt. siue in ipso homine q̃
ñ erant oriunt᷑. aut aliis docentib
in illa que diuinicus ꝓmutit᷑ in mor¬
talitate uiuat᷑. Hec atq huiꝰ modi
habent in cẽpore ordinẽ suũ in qͦ nob̾
tͥnitas memoriȩ uisionis. et amoris

Expanded text:
a reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutujungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibusin illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris
Abbreviated transcription (Latin):
unꝰ uͦ ad eã iã ꝑuenimus dis¬
putationẽ ubi pͥncipale m̃tis
humane quo nouit dm̃. uł
potest. nosse considandũ suscepimus. ut
in eo reꝑiamꝰ imaginẽ dĩ. Quãuis enĩ
mens humana ñ sit eiꝰ nat᷑e. cuiꝰ ẽ. ds̃.
imago tam̃ nat᷑ẽ. illiꝰ qua nata melior
nulla ẽ. ibi querenda et inuenienda ẽ.
in nobis quo etiã nat᷑a nr̃a nil habet
melius. Sed priꝰ mens inse ipsa considan¬
da ẽ. ante quã sit particeps dĩ. et in ea
repienda ẽ imago eius. Niximꝰ enĩ: et¬
si amissa dĩ participatione obsoletã atq
deformẽ. dĩ tam̃ imaginẽ ꝑ manere.
Co quippe ipso imago eiꝰ ẽ. quo eiꝰ ca¬
pax ẽ. eiꝰq eẽ particeps potest. Qđ tã
magnũ bonũ nͥ ꝑ hoc qđ imago eiꝰ ẽ
ñ pocest. Ecce ergo mens meminit sui.
intelligit se. diligit se. Hoc si cernrnus:
cernimus tͥnitateꝰ ñ dũ quidẽ dm̃. s iã
imaginẽ dĩ. Non fõrinsetꝰ accepit memo¬
ria qđ teneret ñ foris inuenit qđ aspi¬

Expanded text:
unc vero ad eam jam pervenimus disputationem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusque particeps esse potest; quod tam magnum bonum, nisi per hoc quod imago ejus est, non potest. Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspi
Abbreviated transcription (Latin):
appareret infilio. idẽ ab inuisibili patre cũ in ui¬
sibib filio. id ẽ. ipse filiꝰ uisibił mut̾et᷑. Cur gͦ ait
et ame ipso ñ ueni : Iã hoc scđ̾m formã serui
dictũ ẽ: scãm quã dictũ ẽ. ego ñ iudico quẽquã.
Sigͦ missus dr̃ in qͣntũ apparuit foris in creat᷑a
corꝑali : qui intꝰ in nata spũali ocuł mortaliũ
semꝑ occultꝰ ẽ: iã in prõptu ẽ. intelligere etiã
de spũ scõ. cur missus et ipse dicat᷑. F acta ẽ. enĩ
quedã creat᷑e species ex tempore in qua uisibilit̃
specie uelut clũba descendit. siue cũ decẽ dieb
ꝑactis post eiꝰ ascensionẽ. die pentecostes factꝰ
ẽ. subito decelo sonꝰ. qͣsi ferret᷑ flatꝰ uehemens
suꝑ unũ quẽq. eoꝵ. Hec oꝑatio uisibilit̃ exp̃ssa.
et ocłis oblata mortalib: missio spẽ scĩ dicta ẽ.
ñ ut appareret ipsa eiꝰ substancia. qua et ipse

Expanded text:
appareret in filio, id est ab inuisibili patre cum inuiappareret in filio, id est ab inuisibili patre cum inuisibili filio idem ipse filius uisibilis mitteretur. cur ergo ait: et a me ipso non ueni? iam hoc secundum formam serui dictum est, secundum quam dictum est: ego non iudico quemquam. Siintus in natura spiritali oculis mortalium semper occultus est, iam in promtu est intellegere etiam de spiritu sancto, cur missus etiam ipse dicatur. facta est enim quaedam creaturae species ex tempore, in qua uisibiliterspecie uelut columba descendit, siue cum decem diebus peractis post eius ascensionem die pentecostes factus est subito de caelo sonus, quasi ferretur flatus uehemens, super unumquemque eorum. Haec operatio visibiliter expressa, et oculis oblata mortalibus, missio Spiritus sancti dicta est: non ut appareret ejus ipsa substantia, qua et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
exmuliere. idẽ factũ intẽpore: ut in carnatũ
ũbũ hominib appareret: qđ in ipso ũbo sine
tẽpore erat. in qͦ tẽpore fieret. Ordo qͥppe
tẽpoꝵ in ęt̃na dĩ sapientia sine tempore ẽ.
Cũ itaq hoc apatre et filio factũ ẽẽt. ut in
carne filiꝰ appareret: c̃ gruent̾ ẽ dictꝰ missus
ille qui in ea carne apparuit: qm̃ illa q̃
suscepa hominis. filii ꝑsona ẽ. ñ eciã patris.
Quappt̃ pat̾ in uisibił. unã cũ filio secũ inuisibili.
Ieundẽ filiũ uisibilẽ faciendo: misisse eũ dictus ẽ.
sisteret: id ẽ. si substancia inuisibł u̾bi. in creat᷑ao
u isibilẽ mutata ⁊ tͣnsiens ũt̾et᷑: ita missus ã patre
intelligeret᷑ filiꝰ. ut tancũ missus: ñ eciã cũ patre
miccens inueniret᷑. Cũ uͦ sic accepta ẽ. forma serui
ut maneret in commutabił forma dĩ manifestũ
ẽ qđ̃ apatre et filio ñ apparentib factũ sit. qđ

Expanded text:
ex muliere, id est factum in tempore, ut incarnatum ex muliere, id est factum in tempore, ut incarnatum Verbum hominibus appareret: quod in ipso Verbo sine tempore erat, in quo tempore fieret. Ordo quippe temporum in aeterna Dei sapientia sine tempore est. Cum itaque hoc a Patre et Filio factum esset, ut in carne Filius appareret, congruenter dictus est missus ille qui in ea carne apparuit; 33 misisse asuscepti hominis, Filii persona est, non etiam Patris. Quapropter Pater invisibilis una cum Filio secum invisibili, eumdem Filium visibilem faciendo, misisse eum dictus est:sisteret, id est, si substantia invisibilis Verbi, in creaturam visibilem mutata et transiens verteretur, ita missus a Patre intelligeretur Filius, ut tantum missus, non etiam cum Patre mittens inueniretur. cum uero sic accepta est forma serui, ut maneret incommutabilis forma dei, manifestum est, quod a patre et filio non apparentibus factum sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ filiũ suũ. Iussit ut ueniret. atq. ille iuben¬
ti optẽꝑans uenit. an rogauit. antantũ mͦ
admonuit : Sed qđ libet hoꝵ sit : ũbo utiq
factũ ẽ. dĩ aũ ũbũ : ipse ẽ. dĩ filiꝰ. Iua opt̃
cũ eũ pat̾ ũbo misit: apatre et ubo factũ e̾ius
ẽ. ut mutẽt᷑. Ergo ãpatre ⁊ filio missus ẽ. idẽ
filiꝰ. qr u̾bũ patris ẽ. ipse filiꝰ. Quis enĩ se tã
sacrilega induat opinione. ut putet tẽpora¬
le ũbũ apatre factũ eẽ. ut ȩc̃nꝰ filiꝰ mitt̾et᷑
et in carne appareret extempore: S utiq
in ipso ũbo dĩ qđ erat in pͥncupio apđ dm̃
et ds̃ erat : in ipsa scilicet sapientia dĩ. sine tẽ¬
pore erat. qͦ tẽpore illã incarne apparere opor¬
teret. Itaq cũ sine ullo uicio tẽporis. in pͥncipio
sine ullo tpr̃ in ipso ũbo erat. qͦ tpr̃ u̾bũ
caro fieret et habitaret in nobis. Que plenitudo
tẽporis cũ uenisset : misit ds̃ filiũ suũ factũ

Expanded text:
deus filium suum? iussit, ut ueniret, atque ille iubenti obtemperauit, an rogauit, an tantummodo admonuit? sed quodlibet horum sit, uerbo utique factum est; dei autem uerbum ipse est dei filius. quapropter dum eum pat. Ergo a Patre et Filio missus est idem Filius, quia Verbum Patris est ipse Filius. Quis enim se tam sacrilega induat opinione, ut putet temporale verbum a Patre factum esse, ut aeternus Filius mitteretur et in carne appareret ex tempore? Sed utique in ipso Dei Verbo quod erat in principio apud Deum et Deus erat, in ipsa scilicet Sapientia Dei, sine tempore erat, quo tempore illam in carne apparere oporteret. Itaque cum sine ullo initio temporis in principio re in ipso Verbo erat, quo tempore Verbum caro fieret, et habitaret in nobis. Quae plenitudo temporis cum venisset, misit Deus Filium suum factum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩis misit me et spe eiꝰ. Fortasse aliquis cogit
ut dicamꝰ eciã ã se ipso missũ. filiũ. qr ille marie
conceptus et parcꝰ. oꝑatio tͥnitatis ẽ. qua creante
oiã creant᷑. Et qͦm  inqͥt pat̾ eũ misit. si ipse se
misit: Cui pͥmũ respondeo querens. ut dicat
Utrũq enĩ ipse dñs ait. Quẽ pat̾ inqͥt scĩfica¬
uit. et misit in hunc mundũ. uos dicitis qr
blasphemas qm̃ dixi filiꝰ dĩ sũ: Alio aũ loco

Expanded text:
Dominus misit me, et Spiritus ejus. Fortasse aliquis cogat ut dicamus etiam a seipso missum esse Filium, quia ille Mariae conceptus et partus operatio Trinitatis est: qua creante, omnia creantur. Et quomodo, inquit, Pater eum misit si ipse se misit? Cui primum respondeo quaerens ut dicat,Utrumque enim idem Dominus ait: Quem Pater, inquit, sanctificavit et misit in hunc mundum, vos dicitis, Quia blasphemat, quoniam dixi, Filius Dei sum. Alio autem loco
Abbreviated transcription (Latin):
se c̃uertunt ut dicant. maior ẽ. qui
mitit: quã qͥ mittit᷑. Pinde maior ẽ pat̾ filio:
qr filiꝰ apatre se misum assidue cõmemorat.
nor ẽ. qr et pat̾ eũ mutit fic̃ comemorauumꝰ:
et siliꝰ cũ dicit. si aũ abiero: mutã eũ aduos.
Qua in questione pͥmũ quero. unde ⁊ qͦ missus
sit filiꝰ. Ego inqͥt apatre exuii. et ueni in hc̃
mundũ. Ergo a patre exire et uenire in
illo idẽ ipse euangelista dic̃in hoc mundo
erat. et mundꝰ ꝑ eũ factus ẽ. et mundꝰ eũ
ñ cognouit: Deuide coniuingit. in ppͥa ue¬
nit. illuc utiq missus ẽ. qͦ uenit. At si ĩ hunc
in hunc mundũ. et in hoc mundo erat: illuc
utiq missus ẽ. ubi erat. Nã ⁊ illud qđ scripaũ
est. in ppħa dm̃ dicere. celũ ⁊ trã ego inpleo.
si de filio dictũ: ipsũ enĩ ñ nulli uolunt in
celũ ⁊ t̾rã ego in pleo. Si aũ de patre dictũ ẽ.
ubi eẽ pocuit. sine ũbo suo. ⁊ sine sapiencia¬

Expanded text:
se conuertunt, ut dicant: "maior est qui mittit quam qui mittitur; proinde maior est pater filio, quia filius a patre se missum assidue commemorat; nor est, quia et pater eum mittit, sicut commemorauimus, et filius, cum dicit: si autem abiero, mittam eum ad uos." qua in quaestione primum quaero, unde et quo missus sit filius. ego, inquit, a patre exii et ueni in hunc mundum. ergo a patre exire et uenire in  quod de illo idem ipse euangelista dicit: in hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognouit? deinde coniungit: in sua propria uenit. illuc utique missus est, quo uenit; at si in hunc in hunc mundum et in hoc mundo erat, illuc ergo missus est, ubi erat. nam et illud quod scriptum est in propheta deum dicere: caelum et terram ego impleo, si de filio dictum est — ipsum enim nonnulli uolunt intcaelum et terram ego impleo. si autem de patre dictum est, ubi esse po
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quomͦ isti oculi uident. s qͦmͦ uidet cõr cũ
audit ueritas ẽ. Noli querere quid sit ueritas.
Statim eni se opponent caligines. imaginum
corporaliũ. & nubila phancasmatũ. et ꝑturba¬
bunt setenitate que primo ictu dilux̃ abi cũ
dicerẽ ueritas. Ecce in ipso pͥmo ictu qͣ uelut
choruscatione ꝑstringeris. cũ dr̃ ueritas. mane
si potes. Sed ñ poces. relaberis in ista solita atq
diũ contractarũ cupiditatis uisco. & peregri¬
nationis erroribus:¬

Expanded text:
i oculi vident, sed quomodo videt cor, cum audis, Veritas est. Noli quaerere quid sit veritas; statim enim se opponent caligines imaginum corporalium et nubila phantasmatum, et perturbabunt serenitatem, quae primo ictu diluxit tibi, cum dicerem, Veritas. Ecce in ipso primo ictu quo velut coruscatione perstringeris, cum dicitur, Veritas, mane si potes: sed non potes; relaberis in ista solita atque isi sordium contractarum cupiditatis visco et peregrinationis erroribus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enĩ certe nec t̾ra nec celũ. nec quasi t̃ra. et
celũ. nec tale aliqͥd quale uidemus in cęlo
nec qͥc qͥd tale ñ uidemꝰ & ẽ fortassis in celo.
nec si augeas imaginatione cogicationis lucẽ
solis quantũ potes siue quo fit: darior mi
lies tantũ aut innumerabilit̾. neq hoc ẽ
ds̃. nec sic̃ agitant᷑ angli mundi spẽ celestia
corpora inspirantes. atq ad arbittiũ quo
feruiunt dõ mutantes atq uersantes. nec si
om̃s cũ sint milia miliũ in unũ collati unus
fiant. nec tale aliquid ds̃ ẽ. nec si eosdẽ sp̃c sine
corporib cogites qđ quidẽ carnali cogitationi
difficillimũ ẽ. Ecce uide si potes anima. p̃gra¬
uata corpore qđ corrũpit᷑. et onusta t̾renis co¬
gitationib multis et uariis ece uide si potes.

Expanded text:
ra et coelum, nec tale aliquid quale videmus in coelo, nec quidquid tale non videmus et est fortassis in coelo. Nec si augeas imaginatione cogitationis lucem solis, quantum potes, sive quo sit major, sillies tantum, aut innumerabiliter, neque hoc est Deus. Nec sicut cogitantur Angeli mundi spiritus coelestia corpora inspirantes, atque ad arbitrium quo erviunt Deo mutantes atque versantes, nec si omnes, cum sint millia millium , in unum collati unus fiant, nec tale aliquid Deus est. Nec si eosdem spiritus sine corporibus cogites, quod quidem carnali cogitationi difficillimum est. Ecce vide, si potes, o anima praegravata corpore quod corrumpitur, et onusta terrenis cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
mi eẽntia ñ ẽ ipsius ueritatis eẽntia sicuti ẽ
trinitas ds̃ unus solus. magnꝰ uerus. uerax
ueritas. Quẽ si cogitare cõnam qͣntũ s̃. et
donat. nullus cogitẽtur per locorũ spacia con¬
tatus. aut amplexus quasi triũ corporũ nulla
copago iuncture sic̃ tricorporẽ gerionẽ fabule
ferunt. s qͥcqͥd animo tale occurretit ut maius
sit in trib quã insingulis. minusq in uno quã
in duob sine ulla dubitatione respuat᷑. Ita enĩ
respuat᷑ omẽ corporeũ. Inspũalib aũ omẽ
mutabile qđ occurrerit. ñ putet᷑ ds̃. Hon enĩ

Expanded text:
ipsius veritatis essentia, sicut est Trinitas Deus unus, solus, magnus, verus, verax, veritas. Quem si cogitare conamur, quantum sinit et donat, nullus cogitetur per locorum spatia contactus aut complexus, quasi trium corporum; nulla compago juncturae, sicut tricorporem Geryonem fabulae ferunt: sed quidquid animo tale occurrerit, ut majus sit in tribus quam in singulis, minusque in uno quam in duobus, sine ulla dubitatione respuatur: ita enim respuitur omne corporeum. In spiritualibus autem omne mutabile quod occurrerit, non putetur Deus. No
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. Ita ne falsum erit unde nec ipse
cũ echademicis omiã dubia sint acha
achademictis cicero dubitauit. Qui cũ uellet
in hortensio dialogo ab aliqua re certa
de qua nullus ambigeret. sumere sue dis¬
putacionis exordiũ. beati certe inquit oms
eẽ. uolumus. Absit ut hoc falsũ eẽ. dica¬
mus. Quid igitur. An dicendũ ẽ. etiã¬
si nichil sit aliud beate uiuere qulã scđm
uirtutẽ animi uiuere. tam̃ & qui hoc no
uult beate uult uiuere. Nimis quidẽ
hoc uidetur absurdũ. Ialȩ est enim
acsi dicamus. & qui non uult beate uiue-¬
re : beate uult uiuere. Istã repugnan¬
tiam quis audiat quis ferat. Et tamen
ad entrudit nescessitas soe om̃s beate uelle
uiuere uerũ est &e non ͣ sic uolunt uiuere
quomͦ solũ uuutur beate

Expanded text:
lunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsum esse dicamus. Quid igitur? an dicendum est etiamsi nihil sit aliud beate vivere, quam secundum virtutem animi vivere, tamen et qui hoc non vult, beate vult vivere? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale est enim ac si dicamus: Et qui non vult beate vivere, beate vult vivere. Istam repugnantiam quis audiat, quis ferat? Et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate velle vivere verum est, et non omnes sic volunt vivere, qu