comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stias incedentes. uͥ non odio s p̃mio illecti su¬
atrum rotundum est. teatrũm uero ex me¬
dio amphiteatro est semicirculi siga̾m habens.
Benera gladi. De ludo equestri. liii.¬
atorum plura. Quorum primus ludus ẽ¬
equestrium. Duo enĩ equites precedentib
prius signis militarib unus aporta orientis
alter ab occidentis procedebant in equis albis.
cum aureis galeis minorib et habiliorib ar¬
mis. sicq atroci ꝑseuerantia pro uirtute su¬
a iniebant pugnam dimicantes quousq alt̃
in alterius mortem ꝓsiliret ut haberet qͥ cade¬
ret casũ. głam qͥ ꝑimeret. Que armatitra pug¬
nabat martis duelli causa. De reciariis. liiii.¬
Peciarius ab armaturȩ genere ingladia¬
torio ludo contra alterũ pugnantẽ ferebat
occulte rete. qđ iaculum appellatur. ut aduer¬
sariũ cuspide insistente oꝑiret implicitũq
uirib suꝑaret. quȩ armatura pugnabat nep¬

Expanded text:
stias incedentes, ubi non odio sed premio illecti, sustias incedentes, ubi non odio sed premio illecti, suatrum rotundum est, theatrum vero ex medio amphitheatro est, semicirculi figuram habens. Genera gladiatorum plura, quorum primus ludus equestrium. Duo enim equites praecedentibus prius signis militaribus, unus a parte orientis, alter ab occidentis procedebant in equis albis cum aureis galeis minoribus et habilioribus armis; sicque atroci perseverantia pro virtute sua iniebant pugnam, dimicantes quousque alter in alterius morte prosiliret, ut haberet qui caderet casum, gloriam qui perimeret. Quae armatura pugnabat Martis Duellii causa. § 54 De retiariis. Retiarius ab armaturae genere. In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Nep
Abbreviated transcription (Latin):
nebant᷑ a poetis. ut aptissime essent motui
corporis. De saltatoribus.l
Saltatores autem nominatos uarro dicit
ab archade salio quẽ eneas initaliã secũ ad
duxit. qͥq pͥmo docuit romanos ad olescentes
nobiles saltare. De quo patrona agatur. Li.
Est plane in artibus scenicis lib̾i et ueneris
patrociniu. que pͥuata et ꝓpͥa sunt scene deges¬
tu et corporis fluxu. Nam molliciã libero et
ueneri imolabant illi ꝑ sexũ. illi ꝑ fluxũ dis¬
soluti. Que uero ibi uocib et modis et orga¬
nis et liris transigunt᷑ apollinẽ et musas. et
mineruã. et mercuriũ. patronos habent. Qđ
expecta culũ xp̃iane odire debes. quorũ odi¬
sti auccores. De amphiteatro.lii.
Anfiteatrum locus est spectaculi uͥ pugnant
gladiatores. et inde ludum gladiatoriũ dic
tum quodineo iuuenes usum armorũ di¬
uerso motu condiscant. Et mͦ inter se aut
gladiis aut pugnis certantes modo contra be¬

Expanded text:
nebantur a poetis, ut aptissimae essent motui nebantur a poetis, ut aptissimae essent motui corporis. CAPUT L. De saltatoribus. 1. Saltatores autem nominatos Varro dicit ab Arcade Salio, quem duxit, quique primo docuit Romanos adolescentenobiles saltare. § 51 Quid quo patrono agatur. Et est plane in artibus scenicis Liberi et Veneris patrocinium, quae privata et propria sunt scenae, de gestu et corporis fluxu. Nam mollitiam Libero et Veneri inmolabant, illi per sexum, illi per luxum dissoluti: quae vero ibi vocibus et modis et organis et lyris transiguntur, Apollines et Musas et Minervas et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum, Christiane, odere debes, quorum odisti auctores. § 52 De amphitheatro. Amphitheatrum locus est spectaculi, ubi pugnant gladiattus, quod in eo iuvenes usum armorum diverso motu condiscant et modo inter se, aut gladiis aut pugnis certantes, modo contra be
Abbreviated transcription (Latin):
inter se disputare. Ibi enim poete comedi. et
traiedi ad certamen conscendebant: hisq ca¬
Officia scenica traiedi comedi. chemelici.
histriones. muni et saltatores. Traiedi sunt.
gum luctuoso carmine expectante po-¬
ta dictis aut gestu cantabant. atq stupra
uirginũ et amores meretricũ in suis fabu
Cemelici autẽ erant musici scenici. qͥ in or¬
ganis et liris et citharis precinebant. et dicti
aemelici qdđ olim in orcistra stantes cantabant
muliebri utidumento gestus impudicarũ
femiarum expͥmebant. Hi autẽ saltando
etiam historias et res gestas expͥmebant. Dic¬
ti autẽ histriones siue qd̾ ab histria id genꝰ
sit adductũ. siue qđ ꝑplexas historiis fabulas
expͥmerent. quasi historiones. De mimis. xluiiii.
Iimmi sunt dicti greca appellatione. quod
rerum humanarũ sint imitatores. Nam ha¬
bebant suũ auctorẽ qͥ anceꝗͣ mimũ agerent
fabulam ꝓnunciaret. Nlam fabulȩ ita cõpo¬

Expanded text:
inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et tragoedi ad certamen conscendebant, iisque caOfficia scenica: tragoedi, comoedi, thymelici, histriones, mimi, et saltatores. CAPUT XLV. De gum luctuoso carmine, spectante popta dictis atque gestu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulcis. 1. Thymelici autem erant musici scenici, qui in organis, et lyris, et citharis, praecinebant. Et dicti thymelici, quod olim in orchestra stantes cantabant muliebri indumento gestus impudicarum feminarum exprimebant: ii autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones, sive quod ab Istria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones. CAPUT XLIX. De mimis. 1. Mimi sunt dicti Graeca appellatione, quod rerum humanarum sint imitatores. Nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronuntiaret. Nam fabulae ita compo
Abbreviated transcription (Latin):
trum autem ab expectaculo nominatum.
a notecteopiac. qđ in eo populus stans de¬
laem uero teatrum idest et ꝓstibulum eoquod
post ludos exactos meretrices ibi ꝓstrarent᷑. idẽ
ilupanar uocatũ ab eisdem meretricib quȩ
ꝓt̃ uulgati corporis leuitatẽ lupe nuncupan¬
iur. Nam lupe meretrices sunt a rapacitate
nocate. qđ ad se rapiant miseros et app̃hen¬
lant. Lupanaria enĩ a paganis constituta st̃.
ut pudor mulierũ infeliciũ ibi publicaret᷑.
e ludibrio haberentur tam hi qͥ fac̾ent ꝙͣ.
Acena autem erat locus infra teatrũ in
modum domus instructa cũ pulpito. Qđ
pulpitũ orcistra uocabat᷑. uͥ cantabant comi¬
ai traici. atq saltabant histriones et mimi.
Dicta autẽ scena greca appellatione eo qđ in
speciẽ domus erat instructa unde et apud
hebreos tabernaculorũ dedicatio et asimi¬
ltudine domiciliorũ xxip̃ns ia appellabãt᷑.
tum erat scene. uͥ saltator agi posset aut duo

Expanded text:
trum autem a spectando nominatum trum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans deIdem vero theatrum, idem et prostibulum, eo quod post ludos exactos meretrices ibi prostarent. Idem et lupanar vocatum, ab eisdem meretricibus, quae propter vulgati corporis vilitatem lupae nuncupabantur. Nam lupae meretrices sunt a rapacitate vocatae, quod ad se rapiant miseros, et apprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur tam ii qui facerent qu De scena. 1. Scena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, quod pulpitum orchestra vocabatur, ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena Graeca appellatione, eo quod in speciem domus erat instructa. Unde et apud Hebraeos tabernaculorum dedicatio a similitudine domiciliorum Scenopegia appellabatur. tum erat scenae, ubi saltator agere posset, aut duo
Abbreviated transcription (Latin):
a quo romani exoriunt᷑. et qr uexilla romano¬
rum cocco decorant᷑ siue qd̃ mars gaudet san¬
guine: albos zephiris et serenis tempestatib
prasinos flori et terrȩ. uenetos aqͥs uel aeriq
ceruleo sunt colore. luteos id est croceos igni.
et soli. purpureos iri sacrauerunt. quẽ arcũ
dicimus. qđ iris płimos colores habeat. Sicq
dum hac expectatione deorum cultib atq ede¬
mentis mundialib ꝓfanant᷑ eosdem deosat¬
q eadem elementa ꝓculdubio colere noscun¬
tur. Unde animaduertere debes: xp̃iane qd
cireũ numina inmunda possideant. quappt̃
inmundus erit tͥ locus quẽ płimi sathane
sp̃s occupauerunt. Totum enĩ illum diabo¬
ł et angłi eius repleuerunt. De teathro.xlii.¬
eathrum est est qđ fena includit᷑ semi¬
circuli figuram habens in quo stantes
omnes inspiciunt. Cuiꝰ forma primũ rotũ¬
da erat sicut et amphiteatri. post ea ex me¬
dio amphiteatro teathrũ factum est. Lea¬

Expanded text:
a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanoa quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur; sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos floribus et terrae, venetos aquis vel aeri, quia caeruleo sunt colore, luteos, id est croceos, igni et soli, purpureos Iri sacraverunt, quam arcum dicimus, quod is plurimos colores habeat. Sicque, dum hac spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvertere debes, Christiane, quod Circum numina inmunda possideant. Quapropter alienus erit tibi locus quem plurimi Satanae spiritus occupaverunt: totum enim illum diabolus et angeli eius repleverunt. De theatro . Theatrum est quo scena includitur, semicirculi figuram habens, in quo stantes omnes inspiciunt. Cuida erat, sicut et amphiteatri, postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. Thea
Abbreviated transcription (Latin):
ut quisq ad finẽ cursus uenerat. desiliebat.
et currebat. siue qđ de equo in equum tran¬
siliebat. De peditibus.xxxx.
Pedites autem aiunt propterea pede
currere. quia pedib curritur mortalitati.
obhoc asuꝑiori parte currunt ad inferiora
idest aboriente ad occidentẽ. ꝗ mortales en¬
unt᷑ et occidunt. Nudi currunt. qr et homi¬
ni in sclo nullȩ requies sunt. Recto spacio ẽ¬
runt qr inter uitam et mortẽ nichil distat s.
legia excusare conentur. De colorib: equorũ Nl
irca causas quoq elementorũ idem gen¬
tiles etiam colores equorũ uuxerunt.
Roseos enim soli idest igni. albos aeri. pͣsinos
terrȩ. uenetos mari assimilantes. Ltem roseos
estati currere uoluerunt. quod ignei coloris
sint. et cuncta tunc flauescant. albos hiemi.
qđ sit glacialis. et frigorib unuiersa canescãt.
ueri prasinos iuridi colore. qr tunc pãpinꝰ den¬
satur. Item roseos currere marti sacrauerunt.

Expanded text:
ut quisque ad finem cursus venerat, desiliebat ut quisque ad finem cursus venerat, desiliebat et currebat; sive quod de equo in equum transiliebat. De peditibus . Pedites autem aiunt propterea pede currere quia pedibus curritur mortalitati. Ob hoc a superiori parte currunt ad inferiora, id est ab oriente ad occidentem, quia mortales oriuntur et occidunt. Nudi currunt, quia et homini in saeculo nullae reliquiae sunt. Recto spatio currunt, quia inter vitam et mortem nihil distat. Selegia excusare conentur. De coloribus equorum . Circa causas quoque elementorum idem gentiles etiam colores equorum iunxerunt, russeos enim soli, id est igni, albos aeri, prasinos terrae, venetos mari adsimilantes. Item russeos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore, quia tunc pampinus densatur. Item russeos currere Marti sacraverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tres etates homines ad se rapiunt. idest ꝑ infan.¬
tiam. iuuentutem atq senectam. s euiga ma-¬
ximus currus currit ioui ꝓpter qd maximũ
deorum suorum eum esse credunt. Ideo autẽ
rotis quadrigas currere dicunt. siue qi mundꝰ
iste circuli sui celeritate transcurrit. siue ꝓptͣ
solem. quia uolubili ambitu rotat. sicut ait
enuius. Inde patefecit radus rota candida cȩlũ.¬
drige currunt. referentes. hoc ad cursũ septẽ
stellarũ quib mundũ regi dicunt. fiue ad cur.¬
sum septẽ dierũ presentiũ. quib ꝑ actis. uite
terminus consũmat᷑ quorum finis certa est.
id est iudicium. De equitibus .xxxxiii.
Porro equites singuli ideo currere dicunt.
qr singłarit᷑ unusquisq cursum uite huius
ꝑagit atq transit. alius alio cempore sequens
alium. ꝑ unã tam̃ uiã mortalitatis usq ad ꝓ¬
priam metam mortis. De sultorib xxxuiiii.
Desultores sunt nominati. quod olim pro¬

Expanded text:
tres aetates homines ad se rapit: id est per infantres aetates homines ad se rapit: id est per infantiam, iuventutem atque senectam. Seiuga maximus currus currit Iovi, propter quod maximum deorum suorum eum esse credunt. Ideo autem rotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeritate transcurrit, sive propter solem, quia volubili ambitu rotat; sicut ait EnniusAnn. 558: Inde patefecit radtia quadrigae currunt, referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentium, quibus peractis vitae terminus consummatur, quorum finis est creta, id est iudicium. De equitibus . Porro equites singulares ideo currere dicunt quia singulariter unusquisque cursum vitae huius peragit atque transit, alius alio tempore sequens alium, per unam tamen viam mortalitatis usque ad propriam metam mortis. De desultoribus . Desultores nominati quod olim, pro
Abbreviated transcription (Latin):
insistere uictor. Fu̾it autẽ minerue et uulca¬
ni filius de caduca in terrã libidine. ut fabu¬
lȩ ferunt. ꝓcreatus. portentũ demonicũ immo
diabolus. qui pͥmo uinoni currũ dedicauit.
quia rotas habere uidetur. Unde et currũ
quasi curuũ. quadrigarũ uero currꝰ dupli-¬
ci olim temone erant perpetuoq et qͥ om¬
nib equis iniceret᷑. Iugo primus ciristines
sicionius tantum medios uigauit. eosq sin¬
gulos ex utraq parte simplici uinculo ap¬
plicuit. Quos greci siroforas. latini fun arios
uocant. a genere iunculi quo prius alligabant᷑.
dicte. ex quib quadrigas soli. bigas lunȩ. tri¬
gas inferis. seiugas ioui Desultores lucifero
et spero sacrauerunt. Quadrigã ideo soluun¬
gunt. qr ꝑ quatuor tempora annus uertitur.
Uere. estate. autunno. et hieme. Bigas lunȩ. qd̾
gemino cursu cũ sole contendit. siue qi et nooi¬
te et die uidet᷑. Iungunt enĩ unũ equũ ate

Expanded text:
insistere victor. 2. Fuit autem Minervae et Vulcainsistere victor. 2. Fuit autem Minervae et Vulcani filius de caduca in terram libidine, ut fabulae ferunt, procreatus, portentum daemonicum, imo diabolus, qui primo Junoni currum dedicavit. quia rotas videtur habere, unde et carrum, quasi curvum. Quadrigarum vero currci olim temone erant perpetuoque et qui omnibus equis iniceretur iugo. Primus Clisthenes Sicyonius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vinculo adplicavit, quos Graeci σειραφόρους, Latini funarios vocant, a genere vinculi, quo prius alligabantur.dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero sacraverunt. Quadrigam ideo soli iungunt quia per quattuor tempora annus vertitur: vere, aestate, autumno et hieme. Bigas lunae, quoniam gemino cursu cum sole contendit, sive quia et nocte et die videtur. Iungunt enim unum equum nigr
Abbreviated transcription (Latin):
sagutas arcu emittere. De uirtute.xxii.
Uirtus est inmensitas uirium in labore. et
minus certantes innitunt᷑. qͥ greca appellatioẽ
atletȩ uocantuR. De palestra.xxiiii.
Locus autẽ luctationis palestra dr. Pales.¬
trã autẽ uel a potu palesisidest aluctatione.
uel a potu palein id est amotu ruine fortis no¬
minatã dicunt. Scilicet qđ in luccando eũ
medios arripiant fere quatiant. idq apuã
grecos palin uocat᷑. Quidã opinant᷑ artẽ luc¬
tandi ursorũ contentione monstratã. Nãq
inter ceteras feras. eos solos et erigi congressos.
et subsidere celerit᷑ ac reuerti. et mͦ manib tẽ¬
ptare inuicẽ. modo complexu abigere sese.
more luctantium. de agone .xx¬
uȩ latini certamina: greci agones uocant.
a frequentia qua celebrabant᷑. Si quidem
et om̃nẽ cetũ atq conuentũ agonadici. alii qd̾
in circulis. et quasi agoniis idest sine angulo lo¬
cis ederentꝰ: nuncupatos agonas putant.xxui.

Expanded text:
sagittas arcu emittere. § 22 De virtute. sagittas arcu emittere. § 22 De virtute. Virtus est inmensitas virium in labore et a, quibus comminus certantes innitent, qui Graeca appellatione athletae vocantur. De palaestra . Locus autem luctationis palaestra dicitur. Palaestram autem vel ἀπὸ τῆς πάλης, id est a luctatione, vel ἀπὸ τοῦ πάλλειν, id est a motu ruinae fortis, nominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Graecos πάλλειν vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contentione monstratam: namque inter ceteras feras eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti, et modo manibus temtare invicem, modo conplexu abigere sese more luctantium. De agone . Quae Latine certamina, Graeci ἀγῶνας vocant, a freqet omnem coetum atque conventum agona dici; alii quod in circulis, et quasi agonis, id est, sine angulo locis, ederentur, nuncupatos agonas putant. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
in locis certantes cmcti erant ne nudarent᷑. post
relaxato cingulo repente ꝓstratꝰ et exanimatꝰ
est qͥdã cursor. Quare ex consilu decreto tunc
arcon ipomenes ut nudi demceps omnes exerci¬
tarent᷑ ꝑmisit. Exillo gimnasiũ dictũ qđ uiue¬
nes nudi exercent᷑ incãpo. ubi sola tantũ uere¬
cunda oꝑiuntur. De generib gimnicorũ. xuiii.¬
Geuera gimnicorũ quinq. iaest saltus cursus
uirtus. iactus. atq luctacio. Unde ferunt quẽdã
regẽ. tot filios ad olescentes habentẽ. totid̃e gen̾i¬
b de regno iussisse contendere. De saltu. xuiiii.¬
Saltus dictus. quasi exilire in altum. Est enĩ
saltus alcius exilire. uel longus. de cursu.xx.
Cursus auelocitate crurum uocatus. Est e¬
nim cursus celeritas pedum. de iactu.xxi.¬
actus dictus a iaciendo. unde et piscatoriũ
rete iaculũ dr. Huic arti usus est. arreptos la¬
pides ꝓcul ferue. hastas pondere librato iacere.

Expanded text:
in locis certantes cincti erant, ne nudarentur: post in locis certantes cincti erant, ne nudarentur: post relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuvenes nudi exercentur in campo, ubi sola tantum verecunda operiuntur. § 18 De generibus gymnicorum. Genera gymnicorum quinque: id est saltus, cursus, iactus, virtus atque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem totidem generibus de regno iussisse contendere. § 19 De saltu. Saltus dictus quasi exilire in altum: est enim saltus altius exilire vel longius. § 20 De cursu. Cursus a velocitate crurum vocatur; est enim cursus celeritas pedum. § 21 De iactu. Iactus dictus a iaciendo. Unde et piscatorium rete iaculum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides procul ferire, hastas pondere librato iacere,
Abbreviated transcription (Latin):
reno. qͥ frĩ suo cesserat regnũ. Contentione gͥ
in etruria inter ceteros ritus suꝑsticionũ su¬
arum. spectacula quoq religionis nomine insti-¬
tuerunt. Inde romani arcessitos artifices mutu¬
ati sunt. et inde ludi alidiis uocati sunt. Harro
autẽ dicit ludos alusu uocatos. qđ iuiuenes ꝑ
dies festos solebant ludi cxultatione popłm de¬
lectare. Onde et eum lusũ uiuienũ et dieb festis
et templis et religionib reputant. nichil iã de
causa uocabuli dũ rei causa idolatria sit. Uñ¬
liberi patris. Obhoc despicienda est originis
macula. ne bonũ estimes quod inicuiͣ a malo ac-¬
cepit. Ludus aut̃ aut gĩnicꝰ est aut circensis aut
gladiatoriuis aut scenicus. De ludo gimuco. xuii¬
imnicus ludus ẽ. uelocitas aut uiriũ gła.
Cuiꝰ locꝰ gimnasui dr̃. uͥ exercent᷑ atlece. et cͣ¬
sorũ uelocitas cõꝓbat᷑. Hinc accidit ut omnium
ꝓpe arciũ exercitia gĩnasia dicant᷑. Ante enim

Expanded text:
reno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur reno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Un ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod initium a malo accepit. Ludus autem aut gymnicus est, aut circensis, aut gladiatorius, aut scenicus. § 17 De ludo gymnico. Gymnicus ludus est velocitatis ac virium gloria. Cuius locus gymnasium dicitur, ubi exercentur athletae et cursorum velocitas conprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. Ante enim
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. nũc parte ablata nominis testes uocari.
Testis autẽ consid erat᷑. conditione. natura et
uita. Conditione si liber non seruus. Nam
sepe seruus metu dñantis. testimoniũ sub pͥmit
u̾itatiᷤ. Nat᷑a siuir. ñ femina : Nã uariũ ⁊ muta¬
bile semꝑ femina: Uita si innoẽns ⁊ integeractu:
Namsi uita bona defuerit. fide carebit: N .N. po¬
cest iusticia cũ scelerato habere societatem.
duo sunt autẽ genera testiũ. aut dicendo
id qđ uidert̃. aut ꝓferendo id qd audierunt.
Duob autẽ modis testes delinquunt. cũ aut
falsa ꝓmunt. aut uera silentio obdegun
pinor generaliter nominant᷑ uolupta¬
tes: quȩ ñ ꝑ semet ipsas inqͥnant s ꝑ ea que il¬
lic gerunt᷑. Dicta autẽ spectacula eoqđ̃ homi¬
nib publica ibi prebeatur inspectio. Hec et
ludicra ñcupata. qđ in ludis gerant᷑ aut in
scenis. Ludorũ origo sic traditur. Lidios exa¬
sia transuenas in etruria consedisse duce tir¬

Expanded text:
bantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. bantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita. Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium supprimit veritatis. Natura, si vir, non femina. Nam varium et mutabile semper femina. Vita, si Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut vera silentio obteguntnor, generaliter nominantur voluptates quae non per semetipsa inquinant, sed per ea quae illic geruntur. Dicta autem spectacula eo quod hominibus publica ibi praebeatur inspectio. Haec et ludicra nuncupata, quod in ludis gerantur aut in cenis. Ludorum origo sic traditur: Lydios ex Asia transvenas in Etruria consedisse duce Tyr
Abbreviated transcription (Latin):
tione limitis prius nom̃ sũpsit. De qua uir¬
qlius. Linies erat positus litẽ ut discerm̃t ag̃.
Causa autem aut argumento aut ꝓbatione con¬
stat. Argumentũ nunꝗͣ. testib. nunꝙͣ tabulis
dat ꝓbationẽ. s sola inuestigatione inuenit
ueritatẽ. Unde et dictũ argumentũ idẽ ar
gutũ inuentũ. Probatio autẽ testib et fide
tabularũ constat. In omne autẽ uidiciũ sex
ꝑsone querunt᷑. uidex. accusator. reus. et tres
testes. Iudex dictus quasi iuis dicens popło.
siue qđ iure disceptat. Iure autẽ disputare ẽ.
iuste udicare. Non est autẽ iuidex si non est
iusticia ineo. Accusator uocatus. quasi ad cau¬
sator. qui adcausã uocat eũ quẽ appellat. Reus
are qua petit᷑ nuncupat᷑. qr qũauis sceleris cõ¬
scius non sit. reus tamen dr quãdui in uidi¬
cio pro re aliqua petit᷑. Testes antiquitꝰ suꝑ¬
stites dicebant᷑. eo qd suꝑ statũ cause ꝓfere¬

Expanded text:
tione limitis prius nomen sumpsit; de quo Virtione limitis prius nomen sumpsit; de quo Virgilius: Limes erat positus litem ut discerneret agris. Causa autem aut argumento, aut probatione constat. Argumentum nunquam testibus, nunquam tabulis dat probationem: sed sola investigatione invenit veritatem: ugutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod jure disceptet. Jure autem disceptare est juste judicare. Non est autem judex, si non est in eo justitia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, quia quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae profere
Abbreviated transcription (Latin):
rina. aportando uocata. utuntur his in panno¬
ma. Trabarie annice naues que ex singulis cra¬
bibus cauantur. que alio nomine litorariȩ dñr
Hee et caudice ex uno ligno cauato facte. Et in¬
de caudice qr aquatuor usq ad decẽ hommes

Expanded text:
rina, a portando vocata. Utuntur his in Pannorina, a portando vocata. Utuntur his in Pannonia. Trabariae amnicae naves quae ex singulis trabibus cavantur, quae alio nomine litorariae dicuntur. Haec et caudicae, ex uno ligno cavato factae; et inde caudicae quia a quattuor usque ad decem homines
Abbreviated transcription (Latin):
quam bello parati. Celoces quas greci cele¬
eras uocant. id ÷ ueloces. Biremes. uel trir¬
mes. agiles. & ad ministerium classis apt
Enmus. Labit᷑ uncta carina ꝑ equora cana
celocis. Biremes aut naues st̃. habentes ri¬
morũ ordinem geminum. Triremes &
quatriremes. trium et quatuor ordinum.
sie et penteres. et exeres. quinos uel senos or¬
dines habentes. Aueturiȩ. naues sunt. quȩ
uelis simul et remis agunt᷑. Yppogauphin
quo equos transuehere solitum. ẽ. Pontoni¬
um. nauigium flummnale. tardũ & graue
quod non nis remigio ꝓgredi potest. Hinc
et traiectus. id ÷ extentus. Est enim latus
unde et transetna dr̃ extentus funis. Lembꝰ
nauicła breuis. qui alia appellatione dr̃
et cimba. & caupolus. sicut & lintris id .ẽ.
carab qua pado paludib q utunt᷑. Ca¬
rab parua scafa ex uimine facta. quȩ con¬
texta crudo corio genus nauigii p̾bet. Por¬
temia. nauicla siriatici generis. lata et sine ca¬

Expanded text:
quam bello parati. Celoces, quas Graeci celquam bello parati. Celoces, quas Graeci celetas vocant, id est veloces biremes, vel triremes agiles, et ad ministerium classis aptae. Ennius: Labitur uncta carina celocis. Biremes autem naves sunt habentes remorum ordinem geminum. Triremes et quadriremes trium et quattuor ordinum. Sic et penteres et hexeres, quinos vel senos ordines habentes. Actuariae naves sunt quae velis simul et remis aguntur. Hippagogus, in quo equos transvehere solitum est. Pontonium navigium fluminale tardum et grave, quod nonnisi remigio progredi potest. Hic et traiectus, id est extentus: est enim latus; unde et transenna dicitur extentus funis. Lembus navicula brevis, qui alia appellatione dicitur et cumba et caupulus, sicut et lintris, id est carabus, quem in Pado paludibusque utuntur. Carabus parva scapha ex vimine facta, quae contecta crudo coreo genus navigii praebet. Portemia navicula Syriatici generis lata et sine ca
Abbreviated transcription (Latin):
lones nauicule. que ligna militib portant. An¬
ciromacus dictus proeo qđ celeritate sui anco¬
ris et instrumentis reliquis nautũ uehendis
sit aptus. Faselus est nauiũ quẽ nos corrupte
latine speculatoriũ dr̃. soopos enĩ latine in¬
tendere dr. Barca est quȩ cuncta nauis com¬
mercia adlitus portat. Hanc nauis ꝓpter ni¬
mias undas in pelago suo suscipit gremio. ubi
autẽ appropinquauerit portũ reddit uicẽ bar-¬
ca naui quã accepit in pelago. Paro nauigium
piratis aptũ exhis ita uocatũ. Cicero. tunc se flu¬
ctifero tradit mandatq paroni. Et alibi. pa¬
runculis adlitus ludit celerib. Mioparo. qͣsi¬
minimus paro. Est enim scafa ex umine
facta. quȩ contexta erudo corio genus naui¬
gii p̾bet. quib utuntur germanoꝵ pirate.
in occeani littorib uel paludib ob agilitatẽ.
De qualib hystoria. Uens inquit saxonum
mio. paronib. non uirib utunt᷑. fuge potiꝰ

Expanded text:
lones nalones naciromacus dictus, pro eo quod celeritate sui, anchoris et instsit aptus. Phaselus est navigium quem nos corrupte Latine speculatorium dicitur; σκοπὸς enim Latine intendere dicitur. Barca est quae cuncta navis conmercia ad litus portat. Haec navis in pelago propter nimias undas suo suautem appropinquaverit portui, reddit vicem barca navi quam accepit in pelago. 20. Paro navigium piratarum aptum, et ex iis ita vocatum, Cicero: Tunc se fluctigero tradit, mandatque paroni. Et alibi: Parunculis ad littus ludit celeribus. 418 21. minimus paro: est enim scapha ex vimine facta, quae contecta crudo corio genus navigii praebet: qualibus utuntur Germanorum piratae in oceani littoribus vel paludibus ob agilitatem, de quibus historia: « Gens, inquit, Saxonum myoparonibus, non viribus nituntur, fugae potius
Abbreviated transcription (Latin):
qui continere et gubernare nouit propt᷑ mari¬
tima ꝑicula et casus. Unde est illud salomonis.
certa petentes ꝑuiu̾ mare usib humanis fece¬
UIrunt. Rates primũ antiquissimũ nauigii
genus e rudib tignis asserib concextũ ad cu¬
ius similitudinẽ fabricatȩ naues ratariȩ dicte.¬
Nunc iam rates abusiue naues. nam ꝓpͥe rates
sunt conexe inuicẽ trabes. Trieris nauis magna.
quã greci durconẽ uocant. Dequa in ysaia. ñ
transibit ꝑ eam trieris magna. Carpatia nauis
a carpato insula nominata sicut arodo rodia.
sicut abalexandria alexandrina. Liburne di-
Rostrate naues uocatȩ ab eo quod infronte ros¬
tra erea habent. ꝓpt̾ scopulos. ne feriant᷑. et conli-¬
darit᷑. Longe naues sunt quas dromones uoca¬
mus. dicte eo qđ longiores sint ceteris cuiꝰ con¬
trarius musculus curtũ nauigiũ. Dromo aut̃
adecurrendo dictus. Cursum enĩ greci dromõ
cabulo a nõtoNRalon idest lignis unde et ca¬

Expanded text:
qui continere et gubernare novit propter mariqui continere et gubernare novit propter maritima pericula et casus. Unde est illud SalomonisPrcerta petentes pervium mare usibus humanis fecerunt. Rates primum et antiquissimum navigii genus e rudibus tignis asseribusque consertum; ad cuius similitudinem fabricatae naves ratariae dictae.Nunc iam rates abusive naves; nam proprie rates sunt conexae invicem trabes. Trieris navis magna, quam Graeci durconem vocant. De qua in Esaia33, 21: 'Non transibit per eam trieris magna.' Carpasia navis a Carpatho insula nominata, sicut a Rodo Rodia, sicut ab Alexandria Alexandrina. Liburnae dicRostratae naves vocatae ab eo quod in fronte rostra aerea habeant propter scopulos, ne feriantur et conlidantur. Longae naves sunt quas dromones vocamus, dictae eo quod longiores sint ceteris: cuius contrarius musculus, curtum navigium. Dromo autem a decurrendo dictus; cursum enim Graeci δρόμον cabulo, ἀπὸ τῶν κάλων, id est lignis; unde et ca
Abbreviated transcription (Latin):
Rcium quarumdam uocabula quib
aliquid fabricatur uel instrumenta
artificum uel quȩ ministeriũ exhibent. atq
aliquid huiuscemodi deiceps exparte stu
dui notanda. Artisex generale nomen uoca¬
tus qd artẽ faciat. sicut aurifex qui aurũ.
faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nau¬
clerus dñs nauis est appellatus ita quod na¬
ius in sorte eius sit. Cleros enim grece sors. Ce
bernio qui et gubernator. quasi cohibernator.
qđ cohibeat prudentia sua ibernia idẽ cem¬
pestates maris. Nauta a naue dictus ꝑdiri-¬
uationẽ. Nauita autẽ ꝓ nauta poetice dr.
sicut mauors promars. nam rectũ est nauta.
Remex uocatus qđ remũ gerit. Sic autẽ re¬
mex quomͦ tubex dr nominatiuo casu. Epi-¬
pata greco nomine appellatus. qui latine dr¬
suꝑueniens. hic nichil habet negocii. s naulo
dato in alias terras transire disponit. Nauẽ
quidam ꝑhibent dictan eo quod gnarũ recto¬
rem querat. idest ꝑitum sapientem strenuũ.

Expanded text:
rtium quarumdam vocabula, quibus aliquid fabricatur, vel instrumenta artificum, vel quae ministerium exhibent, atque aliquid hujuscemodi, deinda decerno. Artifex generale nomen: vocatus, quod artem faciat: sicut aurifex, qui aurum. Faxo enim pro facio antiqui dicebant. Nauclerus dominus navis est appellatus: ita quod navis in sorte ejus sit. Cleros enim Graece sors dicjus sunt. Gubernio, qui et gubernator, quasi cohibernator, quod cohibeat prudentia sua hiberna, id est, tempestates maris. Nauta a nave dictus per derivationem: navita autem pro nauta poetice dicitur: sicut Mavors pro Mars: nam rectum est nauta. Remex vocatur, quod remum gerit: sic autem remex, quomodo tubex, dicitur nominativo casu. Epibata Graeco nomine appellatur, qui Latine dsuperveniens. Hic nihil habet negotii, sed naulo dato in alias terras transire disponit. Navem quidam perhibent dictam eo quod navum rectorem quaerat, id est peritum, sapientem, strenuum,
Abbreviated transcription (Latin):
chopeian uero illam uocamus.
inquã hominis ꝑsonam fingimꝰ.
ꝓex pͥmenc̃is affectibus ȩtatis. studii. for¬
tunȩ. leticiȩ. sexͦ. memoris. audatiȩ. Nã
cum piratȩ ꝑsona suscipit᷑: audax. ab¬
rupta. temeraria. erit oratio Cũ feminȩ
fermo simulatur: sexui conuenire
debet oratio. Iam uͦ ad olescentis. ⁊ sems.
imilitis. ⁊ imꝑatoris ⁊ parasiti. ⁊ rustici.
iphilosophi. diu̾sa oratio ddicenda ẽ. Alt̃
eĩ loquit᷑ gaudio affectus alit̃ uulie¬
rat᷑. in quo gene̾ dictionis illa sunt maxi¬
me cogitanda. quis loquat᷑. ⁊ apud quem.¬
⁊ de quo. ⁊ ubi. ⁊ quo tempore quid egerit.
quid a eturꝰ sit. aut quid pati possit.
sihec consulta neglexerit: De generibus

Expanded text:
hopoeiam vero illam vocamus, in qua hominis personam fingimus pro exprimendis affectibus aetatis, studii, fortunae, laetitiae, sexus, maeroris, audaciae. Nam cum piratae persona suscipitur, audax, abrupta, temeraria erit oratio: cum feminae sermo simulatur, sexui convenire debet oratio: iam vero adolescentis et senis, et militis et imperatoris, et parasiti et rustici et philosophi diversa oratio dicenda est. Aliter enim loquitur gaudio affectus, aliter vulneratus. In quo genere dictionis illa sunt maxime cogitanda, quis loquatur et apud quem, de quo et ubi et quo tempore: quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neclexerit. De generibus
Abbreviated transcription (Latin):
tallico rigore ꝑeussa. reddunt cum suaui-¬
tate tinnitũ. ⁊ cetera huiꝰcemodi Cytharȩ.
ac psalterii. reꝑtor cubal. ut p̃dictum est.
ꝑhibet᷑. Iuxta opinionẽ aũt grecorum. cx¬
charȩ usus reꝑtꝰ fuisse abapolline credit᷑:
forma cycharȩ. inicio sunilis fuisse eͣditur
pectori humano. qͦ uti uox epectore. ita ex
ipsa cant̾ edẽt᷑ apellatamq eamdem de causa.
nam pect dorica lingua. citaram uocari ꝯs¬
tat Paulatĩ aut̃ plures eiꝰ spes extiter̾. ut psalt̾ia.
⁊ feriunt᷑ a duobꝰsimul. It̃ aliȩ atq aliȩ ⁊ qͥdrata
tã concinunt int se cordȩ eius qͣn bene con¬
uenit. int̾ quos fides sit. Antiqua aut citha¬
ra. septẽ cordis erat. nde iuirgiliꝰ. seꝑtem¬

Expanded text:
tallico rigore percussa reddunt cum suavitallico rigore percussa reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuscemodi. Citharae ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, et feriuntur a duobus simul. Item aliae atque aliae, et quadrata tam concinunt inter se chordae eius, quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septemchordis erat. Unde et Vergilius Ae
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ad hibitas. mox & sacris gentilium.
Tibias aũ appellatas putant. qđ pͥmũ de cer¬
uinis tibiis cruribusq hinulloꝵ fierent.
de inde ꝑabusionẽ ita ceptas uocari. eciam
que ñ decruribus ossibus ue essent. hinc
& tibicen. quasi tibiarum cantꝰ: Calamꝰ nom̃
ẽ ꝓpͥum arboris. acalendo idẽ fundendo uo¬
ces. uocatꝰ. Fistulã quidã putant amercurio
inuentã. alii afauno. quẽ greci uocant. pan.
ñ nulli etiã abide pastore agri gentino. exsi¬
cilia: fistula aũ dicta: qđ uocẽ emittat: Nã
fos grecȩ. uox: Stolia. missa appellat᷑. Sambuca.
in musicis species est symphoniarum Est
instituit. Pan currat oues. ouiũq magist᷑.
fuit enĩ ap̃ gentiles ds̃ pastoralis. qͥ pͥmũ dis¬
pares calamos. ad cantũ aptauit. ⁊ studiosa
arte composuit:
neruos ⁊pulsus. cuidant᷑ species cithararũ
diu̾sarum: Timpanũ qͦq. cinbalum. sistrũ.
acetabula enea Gargentea. uł alia quȩ me¬

Expanded text:
tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. tantum adhibitas, mox et sacris gentilium. Tibias autem appellatas putant, quod primum de cervinis tibiis cruribusque hinnulorum fierent, deinde per abusionem ita coeptas vocari etiam quae non de cruribus ossibusque essent. Hinc et tibicen, quasi tibiarum cantus. Calamus nomen est proprium arboris a calendo, id est fundendo voces vocatus. Fistulam quidam putant a Mercurio inventam, alii a Fauno, quem Graeci vocant Pan. Nonnulli eam ab Idi pastore Agrigentino ex Sicilia. Fistula autem dicta, quod vocem emittat. Nam φώς Graece vox, στύλια missa appellatur. Sambuca in musicis species est symphoniarum. Est instituit, Pan curat ovis oviumque magistros. Fuit enim apud gentiles deus pastoralis, qui primus dispares calamos ad cantum aptavit, et studiosa arte conposuit. nervos et pulsum, cui dantur species cithararum diversarum, tympanum quoque, cymbalum, sistrum, acetabula aenea et argentea, vel alia quae me
Abbreviated transcription (Latin):
Uinnolata est uox mollis atq flexibilis.
iuin nolata dicta. auinnono. hoc e cincm¬
no mollit flexo: ꝑfecta aut uox est. alta.
suauis. & clara. alta. ut insublimi efficiat᷑
mos audientium blandiat᷑. Si exhis aliqͥd
de fuerit: uax ꝑfecta ñ erit
reflante completa. insonũ uocis ani¬
mantur. ut sunt tubȩ. calami. fistulȩ. orga¬
na. pandoria. ⁊his similia instrum̃ta Or¬
ganã uocabulũ e generale. uasoꝵ. omniũ
musicoꝵ. Hoc aut cui folles adhibentur.
aio greco nomine apellant. Ut aũt orgañ
dicat᷑. magis ea uulgaris est grecoꝵ consue¬
ipliis. s mom̃ibus festis diebus. ꝓp̃t̃ laudes
ł gaudii claritatẽ. Unde ⁊ inpsalterio dic it᷑.¬
Camte inicio m̃sis. tuba. indie insignis sollẽ¬
nitatis ur̃ȩ Preceptum enĩ fuerat iuideis.
ut incio nouȩ lunȩ tuba clangerent. qđ̃
eciam & huc usq faciunt: Tibias excogitatas
infrigia ferunt has diu quidem funeribꝰ

Expanded text:
Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Vinnola est vox mollis atque flexibilis. Et vinnola dicta a vinno, hoc est cincinno molliter flexo. Perfecta autem vox est alta, suavis et clara: alta, ut in sublime sufficiat; mis audientium blandiatur. Si ex his aliquid defuerit, vox perfecta non fuerit. reflante completa in sonum mantur, ut sunt tubae, calami, fistulae, organa, pandoria, et his similia instrumenta. Organum vocabulum est generale vasorum omnium musicorum. Hoc autem, cui folles adhibentur, alio Graeci nomine appellant. Ut autem organum dicatur, magis ea vulgaris est Graecorum consuein proeliis, sed in omnibus festis diebus propter laudis vel gaudii claritatem. Unde et in Psalterio dicit initio mensis tuba, in die insignis sollemnitatis vestrae.' Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut in initio novae lunae tuba clangerent, quod etiam et hucusque faciunt. Tibias excogitatas in Phrygia ferunt: has diu quidem funeribus
Abbreviated transcription (Latin):
coaptacio Symphonȩ ẽ modulations
temꝑam̃tũ. ex graui ⁊acuto. concordanti
soms. siue inuoce. siue inflatu. siue inpe¬
su: Phanc quippe. uoces acutiores. gͣui¬
resq concordant. ita ut qͥsqͥs ab ea dissonit¬
sensũ auditus offendat. cuiꝰ contraria est
diafonia. id ẽ uoces discrepantes. uł difson
uphonia ẽ suauitas uocis.
Hec ⁊ melos. asuauitate ⁊ melle dicta
Diastema ẽ uocis spaciũ. exduobus uł pluriꝰ
sonis aptatum: Diesis ẽ spacia quȩdã. ⁊ deli¬
ctiones modulandi. atq uergentes de urs
in altero sono: Tonꝰ ẽ acuta añciacio uocli
ẽ enĩ armonie differentia. ⁊ quantitas que
inuocis accentu uł cenore consistit. Cils

Expanded text:
coaptatio. 3. Symphonia est modulationis coaptatio. 3. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisqsensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est spatia quaedam et deductiones modulandi atque vergentes de uno in altero sono. Tonus est acuta enuntiatio vocis. Est enim harmoniae differentia et quantitas, quae in vocis accentu vel tenore
Abbreviated transcription (Latin):
Nusicȩ partes sunt tres. idẽ armonica.
⁊grauem: Rithinica ẽ quȩ requirit incur¬
sionẽ u̾boꝵ. utrum bene sonus anmale
cohereat: Mecͥca ẽ quȩ m̃surã diu̾serum
methroꝵ ꝓbabili ratione cognoscit:. Ut u̾bi
Nd om̃em aut̃ sonũ.¬
I qui materies cantilenarum ẽ. tformẽ
constat eẽ. naturã Primae̾ armome
que ex uocũ cantibus constat Scd̃a ep¬
mca. que ex flatu consistit: Tercia richi
quȩ pulsu digitoꝵ numeros recipie.
aut auoce edit᷑ sonͦꝰ. sic̃ ꝑ fauces. aut flai
rima diuisio musicȩ
que armonica dicit᷑. idẽ modulatio u¬
dis. ꝑtinet ad comedos. tragedos. uł choros.
uel ad om̃s qͥ uoce ꝓpͥa canunt: Hec exam
icorpore motũ facit. ⁊ ex motu sonũ. exu
noncupata: ꝓꝓͥe aut̃ uox hominum:
seu mrationabiliũ animantium Nãme
cuba t̾ribilem sonitũ. ꝓcul aere canors
rmonica ẽ modulatio uocis.
⁊ concordantia plurimoꝵ sonoꝵ al

Expanded text:
Musicae partes sunt tres, id Musicae partes sunt tres, id et grauem. Rithmica est quae requirit incursionem uerborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est quae mensuram diuersorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut uerbi At omnem autem sonum, qui materies cantilenarum est, triformem constat esse natura. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat: secunda organica, quae ex flatu consistit: tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces: aut flaturima divisio musice que harmonica dicitur, id est modulatio vocis, pertinet ad comedos, tragedos, vel choros, vel ad omnes qui voce propria canunt. Hec ex animo et corpore motum facit et ex motu sonum, ex quo nuncupata. Proprie autem vox hominum est, seu irrationabilium animantium. Nam intuba terribilem sonitum procul aere canoro. Harmonia est modulatio vocis, et concordantia plurimorum sonorum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
tibus singłis ordinabat᷑ conuiuale genus
canticoꝵ: Itaq sine inusica. nulla disciplina
potest. eẽ. ꝑfecta Nichil enĩ sine illa. Nam
iipse mũdꝰ quadã armonia sonoꝵ. fert᷑ eẽ
composit̾: E celũ ipsũ. sub armoniȩ modula¬
cione reuolu Musica mouet asfectus. ꝓuo¬
cat indiu̾sũ habitũ sensus In p̃liis quoq cubȩ
concentus pugnantes accendit.⁊ quãto uehe¬
m̃tior. fuerit clangor. tanto fit ad cercam̃ ani¬
mꝰ forcior: Siqͥdem ⁊ remiges cantꝰ ortatur.
ad tolerandos quoq labores: musica animũ¬
mulcet. ⁊ singuloꝵ oꝑum facigationẽ modu¬
lacio uocis solat᷑ Excitatos quoq animos
musica sedat. sic̃ de dd legit᷑. qͥ abspũ inmũ¬
do. saulẽ. arce modulationis eripuit. Ipsas
quoq bestias. nec ñ ⁊ serpentes. uolucres atq
rum pulsibus commouem᷑: ꝑmusicos rith¬
mos. armoniȩ uircutibus ꝓbat᷑ ẽẽ. sociatũ

Expanded text:
tibus singulis ordinabatur conviviale genus tibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. Itaque sine musica nulla discipotest esse perfecta; nihil enim enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse compositus et celum ipsum sub harmonie modulatione revolvi. Musica movet affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Siquidem remiges cantus hortatur, ad tolerandos quoqmulcet, et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur: excitatos quoque animos musica sedat: sicut de David legitur , qui a spiritu immundo Saulem arte modulationis eripuit; ipsas quoque bestias nec non et serpentes, volucres atquerum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus probatur esse sociatum.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerunt. uis carminũ & uocis modulatio
quereret᷑: Quar̃ sonꝰ qͥa sensibilis res ẽ. ⁊p̃t̃ fluit
inp̃ceritũ tempꝰ. in pͥmit᷑q memoriȩ. inde
apoetis. iouis &. memoriȩ filias musas esse.
confictum ẽ: Nisi enĩ abomine memoria
tineant᷑ soni. ꝑeunt. quia scribi ñ possunt.
artis fuisse cubal. qui fuit de stirpe eam
ante di luuiũ. Ereci uͦ pitagorã dicunt.
huius arcis inuenisse pͥmordia. ex malleoꝵ
fonitu. ⁊ cordarum exdensione percussa.
Alii linum chebeum. ⁊ dec um. ⁊amphion.
inmusica arce pͥmos claruisse ferunt.
Post quos paulatim directa ẽ p̃cipue hec
disciplina raucta multismodis. Eratq tam
tͦpe musicam nescire. quam litteras: Inter
ponebant᷑ aut ñ mͦ sacris. sed &omĩbꝰ sollemp¬
nibꝰ. omĩbꝰq lȩtis. uł tristioribus rebus
Ut enĩ inueneratione diuna. hymnii.
ita ĩnuptiis Ymenei. ⁊ infuneribus tren.
ilam̃ta ad tibias canebant᷑ In coniuuiis
uͦ. lira. ł cithara. circum ferebatur:. ⁊ accuban¬

Expanded text:
latio quaereretur. Quarum sonus, quia sensibilis res est, et praeterfluit in praeteritum tempus, inprimiturque memoriae. Inde a poetis Iovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur soni, pereunt, quia scribi non possunt.artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordia ex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam littponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus solemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis hymenaei, et in funeribus threni et lamenta a tibiis canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accuban
Abbreviated transcription (Latin):
supat. eadem suꝑat᷑ S hec racio quẽ ad mo¬
dum inimũdo ẽ ex uoluntate cireulorũ.
ia nnierocosmos intantũ p̃t̃ uocem
ualet ut sine ipsius ꝑfectione. eciã homo
simphoniis carens. ñ constat eiusdẽ musi
ꝙ ꝑfectione Etiã metra consistunt in
arsis: ⁊ thesis. idẽ eleuacione ⁊ posicione:
De astronomie nomine.¬

Expanded text:
superat, eadem superatur. Sed haec ratio quemadmosuperat, eadem superatur. Sed haec ratio quemadmodum in mundo est ex volubilitate circulorum, ita et in microcosmo in tantum praeter vocem valet, ut sine ipsius perfectione etiam homo symphoniis carens non constet. Eiusdem musicae perfectione etiam metra consistunt in arsi et thesi, id est elevatione et positione. De Astronomiae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
partibis cunctus ȩqualis.
ubus ẽ figura ꝓpͥa. solida.
que longitudine : latitudine
quadrata. habens suꝑ¬
rius semicirtulum:
onon figura. que abamplo
mangustum ũnit. sic̃ ortogoniũ
iraiis. est figura. quȩ in
modũ ignis. abamplo in a¬
cum̃ consurgit: Ignis eñi apud/
grecos phirin appellat᷑
icut aut̃ infra decem
omĩs ẽ. numerꝰ. ita intͣ¬
unum hunc circulũ. om̃iũ
Iima aut figura huiꝰ artis. punctus ẽ.
ludinẽ longitudo. Recta linea ẽ. quȩ exe¬
quo insuis punctis iacet. Suꝑ ficies uero.
qł longitudine ⁊ latitudines solas habet.
Suꝑficies uͦ. fines lineȩ sunt. quoꝵ formȩ
idõ insuꝑioribus decẽ figuris posite ñ funt.
quia int̾ eas inuemunt᷑.
Numeros aut̃ scđm geometricã itaq̃ris:
Extrema quippe eiꝰ multiplicata. tantũ
faciunt. qnͣtũ & media duplicata Ut puta.
sex &. duodecim multiplicata. faciunt sep¬
tuagies.&. dispondius: Media . uiiii.x. Uiiii.
multiplicata tantũ dẽ faciunt:¬

Expanded text:
partibus cunctis equalis Cubus est figura solida, que longitudine latitudine etquadrata, habens superius semicirculum.o Conon, figura quae ab amplo in angustum finit, sicut orthogonium.o Pyramis est figura, quae in modum ignis ab amplo in acumen consurgit; ignis enim apud Graecos πῦρ appellatur.o Sicut autem infra X omnis est numerus, ita intra hunc circulum omnium Prima autem figura huius artis punctus est, tudinem longitudo. Recta linea est, que ex equo in suis punctis iacet. Superficies vero quod longitudines solas habet. ficiei vero fines linee sunt, quarum forme ideo in superioribus decem figuris posite non sunt, quia intra eas inveniuntur. Numeros autem secundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicata, tantumdem faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
uadrilateri figura ẽ.¬
inplano quadrata. quȩ
sub iiiͬi. rectis lineis iacet.
rtogonium idẽ recti¬
angulũ. figura plana. est

Expanded text:
uadrilatera figurin plano quadrata, que sub quatuor rectis lineis iacet. Orthogonium, id est rectangulum, figura est