comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cultores: H ex enimopinio. quidagit aliud.
nisi ut nulł: omnino colat̃. aut roget ds̃.
contra quos modo nob disputatio non . ẽ.
instituta sed contra eos qui prodefensio¬
ne eorum quos deos putant. xpĩane reli¬
gioni aduersantur: Illb uero qui positio¬
nem stellarum quodammodo decernentiun
qualis quisq sit . & quid ei ꝓueniat boni.
quid uemali accidat: ex dĩ uoluntate sus¬
pendunt: sieas dem stellas putant habe¬
re hanc potestatẽ traditã sibi. a summa
illius potestate uolentes ista decernaN
magnam cęlofaciunt iniuriam incuius
uelut clarissimo senatu ac splendidis sima
curia opinantur scelera facienda decer¬
ni. qualia sialiqua terrena ciuitas de¬
creuis set. generi humano decernente.
fuerat uertenda: Qualedeinde iudi¬
cium de hominum factis dõ relinquit᷑.
quib cȩ̨lestis neces sitas adhibetur: cum
dñs illesit & siderum & hominum: aut
si nondicunt stellas accepta quidẽ po¬

Expanded text:
cultores. Haec enim opinio quid agit aliud, cultores. Haec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hanc potestatem traditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus caelestis necessitas adhibetur, cum dominus ille sit et siderum et hominum? Aut si non dicunt stellas, accepta quidem po
Abbreviated transcription (Latin):
tuita. quȩuł nullas causas habent. uł nonex
aliquo rationabili ordine uenientes. & ea
fatalia quȩ p̃ter dĩ & hominum uoluntatẽ
cuius dam ordinis neces sitate contingunt:
prorsus diuina ꝓuidentia regna constitu¬
untur humana: Quȩsi ꝓpterca quis quam
fato tribuit. quia ipsam dĩ uoluntatem uel
potestiten fati nomine appellat: sententiã
teneat. lingũa corrigat. Cur enin non hoc
primum dt̃ quod postea dicturus. ẽ cũabil¬
lo quis quam quesierit quidixerit fatum:
nam ad homines quando audiunt. usitata lo¬
quendi consuetudine non intellegunt: nisi
uim positionis siderum qualis ẽ. quando qͥs
nas citur. siue concipitur: quod aliqui alie¬
nant adĩ uoluntate: aliqui exilla &iã hoc
peñdere confirmant: Sed illi qui sinedĩuo¬
luntate decernese opinantur sidera. quid
agam uł quid bonoꝵ habeamͦ. maloꝵue pa¬
tiam᷑: ab aurib omniũ repellendisunt : Non
solum eorum quiuera mn religionem tenent:

Expanded text:
tuita, quae uel nullas causas habent uel non ex tuita, quae uel nullas causas habent uel non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus diuina prouidentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel potestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repellendi sunt, non solum eorum qui ueram religionem tenent s
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit tanto ante ꝓphetatũ. neforte cumle¬
geretur in nr̃is a nob puta retur . eẽ. confictũ
Iam quod sequit᷑ inuolumine sequenti uiden¬
dum ẽ. & hic danđ huius ꝓlixitatis modis¬
m̃ constat omnium rerum obtandarũ¬
plenitudinem eẽ. felicitatẽ. quȩ ñ ÷
dea sed donum dĩ. & ideo nullũ deum colendũ
.eẽ. ab hominib nisi qui potest eos facerefeli¬
ces unđ si illa dea e&: sola colenda merito di¬
ceretur : Iam consequenter uideamꝰ quacausa
ds̃ qui potest & illa bona dare quȩ habere
possunt &iam nonboni. ac ꝑhoc &iã non feli¬
ces romanum imperium tãmagnum tãq: diu¬
turnũ . ec̃. uoluerit: Quia enim hoc dõꝵ falsoꝵ
illa quam colebant multitudo non fecit : & mul¬
ta iam diximꝰ. &ubi uisum fuerit oportunũ. eẽ
dicem. Causa ergo magnitudinis imperi roma¬
ni: nec fortuita. ẽ. nec fatalis scđm eoꝵ sen¬
tentiã. si ueopinionẽ quiea dicunt. eẽ. for¬

Expanded text:
fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum lefuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis modusm constat omnium rerum optandaruplenitudinem esse felicitatem, quae non est dea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit opportunum esse dicemni nec fortuita est nec fatalis secundum eorum sententiam siue opinionem, qui ea dicunt esse for
Abbreviated transcription (Latin):
serunt : nec quando sitientib aquã ꝑcussa
petra profudit. nimphas lrmphas que
coluerunt: sine insanis sacris. martis. &
bellonȩ bella ges serunt: & sine uictoria
quidem nonuicer̃. non eam tamen deam:
sed dĩ sui munus habuerunt : sine seg&ia
segetes. sine bubona boues. mella sine
mellona. poma sine pomana: Et prorsus
omnia proquib tantȩ falsorum dõꝵ turbȩ
romani supplican dum putarunt ab uno
uerodõ multo felicius acceperunt: Ꝙ siñ
in cum peccas sent: impia curio sitate. tam¬
quam magicis artib: seducti alienos deos
& adidola defluendo. & pos tremo xp̃m
occidendo in eodem regno. & si nonspaciosi¬
ore. tamen feliciore mansis sent: & nunc
quod ꝑ om̃s fere terras gentesq disꝑsȩsunt
illius unius ueridĩ ꝓuidentia . ẽ: ut qđ dõꝵ
falsorum us quequaq: simulacra. a re. luci
templa euer tuntur & sacrificia ꝓhibent᷑
decodicib eorum ꝓbetur quem admodũ hoc

Expanded text:
serunt; nec quando sitientibus aquam percussa serunt; nec quando sitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tibus & queillis temporalibus rebus signifi¬
caretur &ernitatis inquib: dĩ donis e&.
uera felicitas. Itaque ut cognos cerentur.
&iam illa terrena bona. quib solis inhiant
quimeliora cogitare non pos sunt. in ipsi¬
us unius dĩ eẽ. posita potes tate. non in
multorum falsorum quos colendos roma¬
niantea crediderunt. populũ suum inegip¬
to depaucis simis multiplicauit. & in de
signis mirabilib liberauit: nec lucinã mu¬
lieres ille inuocauer̃: quando earum par¬
tus ut miris modis multiplicarentur: &
gens illa incredibiliter crescer&: ab agrp¬
tiorum ꝑsequentium & infantes om̃s neca¬
reuolentium ipse seruauit : Sinedearumina
suxerunt : sine cunina incunis fuer̃. sine
edũca & potina es cam potumq sumpserunt.
mare transcuntib diuisum patuit. & se¬
quentes corum inimicos fluctib in se rede¬
untib: obruit. Nec consecrauerunt aliquã
deam maniniam. quando decȩlo manna sup¬

Expanded text:
tibus, et quae illis temporalibus rebus signifitibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, et in quibus Dei donis esset uera felicitas. etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sum
Abbreviated transcription (Latin):
& indoctus euader& simul fallaces &
principes ciuitatis & demones : dsigitur¬
ille felicitatis auctor & dator qui soł .ẽ.
uerus ds̃ ipsedat regna terra&. & bonis &
malis: Nequehoc temere & quasi fortu¬
itu quiad s̃ ẽ. non fortuna: sed prerũ ordine
acteporum. occulto nob notis simosibi . cui
tamen ordinitem porum non subditꝰ seruit:
sed eum ipse tãquam dñs regit mo derator¬
quedis ponit. felicitatẽ ueronondat nisi
bonis: Hanc enim possunt & non habere
& habere seruientes : possunt & non habe¬
re & habere regnantes: Quȩ tam̃ plena
in ea uita erit: ubinemo iamserui& illis:
&ideo regna terrena & bonis ab illodant᷑¬
& malis: neeiꝰ cultores adhuc inꝓuectu ani¬
miparuuli: hȩc ab eomunert quasi magnũ
aliquid concupis cant: Et hoc .ẽ. sacram̃tũ
ueteris testamenti: ubi occultum erat no¬
uum: quodillic ꝓmissa & dona terrena
sunt intellegentib & tunc spiritalibus
quamuis nondumanifestitione p̃dican¬

Expanded text:
et indoctus euaderet simul fallaces et et indoctus euaderet simul fallaces et principes ciuitatis et daemones? ille felicitatis auctor et dator, quia solus est uerus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortuito, quia Deus est, non fortuna, sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi; cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse tamquam dominus regit moderatorque disponit; felicitatem uero non dat nisi bonis. Hanc enim possunt et non habere et habere seruientes, possunt et non habere et habere regnantes; quae tamen plena in ea uita erit, ubi nemo iam seruiet. Et ideo regna terrena et bonis ab illo dantur et malis, ne eius cultores adhuc in prouectu animi paruuli haec ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum ueteris testamenti, ubi occultum erat nouum, quod illic promissa et dona terrena sunt, intellegentibus et tunc spiritalibus, quamuis nondum in manifestatione praedican
Abbreviated transcription (Latin):
conati: siqua igitur nob inde testimonia
ꝓferuntur : ad eos redarguendo ꝓferunt᷑
quinolunt aduertere dequanta & quam
maligna dȩ mnonum potestate nos liberet
singulare sacrificium. tamscĩ: sanguinis
fuis se populos inclinatos : &ideo & sexum
et generationes dõi maiores suosiđ ueteres
credidisse romanos. & eoꝵ constituis secon¬
iugia Quodutiq non alum obcansĩ fictũ
uideatur: nisi quia hominũ uelut pruden¬
tium & sapientium notum fuit populum in reli¬
gionib: fallere. & in eo ipso non solu colere.
sed imitari &iam demones quib ma xima ẽ
fallendi cupiditas Sicut enim denones ni¬
sicos quos fallendo deceperint pos sidereñ
pos sunt : sic et homines principes ñ sane
iusti. sed demonũ similes. ea quȩ uana eẽ no¬
uerant : religionis nomine populis tã quã uera
suadebant Hoc modo eos ciuili societati
uelut artius alligantes: quo similiter sub¬
ditos possiderent: Quis autem in firmus.

Expanded text:
conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia conati. Si qua igitur a nobis inde testimonia proferuntur, ad eos redarguendos proferuntur, qui nolunt aduertere de quanta et quam maligna daemonum potestate nos liberet singulare sacrificium tam sancti sanguinis fuisse populos inclinatos,. et ideo et sexum et generationes deorum maiores suos, id est ueteres credidisse Romanos et eorum constituisse coniugia. Quod utique non aliam ob causam factum uidetur, nisi quia hominum uelut prudentium et sapientium negotium fuit populum in religionibus fallere, et in eo ipso non solum colere sed imitari etiam daemones, quibus maxima est fallendi cupiditas. Sicut enim daemones nisi eos, quos fallendo deceperint, possidere non possunt, sic et homines principes, non sane iusti, sed daemonum similes, ea, quae uana esse nouerant, religionis nomine populis tamquam uera suadebant, hoc modo eos ciuili societati uelut aptius adligantes, quo similiter subditos possiderent. Quis autem infirmus
Abbreviated transcription (Latin):
nans deos facile posse insimula chrorum
stolidate contẽpni: Quoduero non ut eiro¬
remtradider̃ sed ad dider̃: iam utiq: fuis se.
&iam sine simula cris uult intellagi errorẽ.
Qua ꝓpter cum solos dicit anim aduer¬
tis se quid e&. ds̃ quieum crederet ani¬
mam mundum gubnantẽ. castuisq exesti¬
mat sine sunulacris obseruari religionem.
quis non uideat. quantũ ꝓpinquauerit ue¬
ritati : si enim aliquid contra uetus tatẽ tanti
posset erroris: ꝓfecto & unum dm̃ a quomun¬
dũ creder& gubnari. & sine simula cro colen¬
dum. eẽ. censeret. atque in tam ꝓximo inuentꝰ.
facile fortasse deanime mutabilitate cõ¬
moueretur. utnaturã potius in cõmutabilẽ
quȩ ipsa quoq: animã condidisset. dm̃ uerũ
eẽ. sentiret: Hȩc cũ ita sint quȩcũque tales
uiri insuis litteris multorũ dõꝵ ludibria
posuerunt : confiteri ea potius occulta dĩ
uoluntate conpulsi sunt. quã ꝑsua dere

Expanded text:
mans deos facile posse in simulacrorum mans deos facile posse in simulacrorum stoliditate contemni. Quod uero non ait \'errorem tradiderunt\', sed \'addiderunt\', iam utique fuisse etiam sine simulacris uult intellegi errorem. Quapropter cum solos dicit animaduertisse quid esset Deus, qui eum crederent animam mundum gubernantem, castiusque existimat sine simulacris obseruari religionem, quis non uideat quantum propinquauerit ueritati? Si enim aliquid contra uetustatem tanti posset erroris, profecto et unum Deum, a quo mundum crederet gubernari, et sine simulacro colendum esse censeret; adque in tam proximo inuentus facile fortasse de animae mutabilitate commoneretur, ut naturam potius incommutabilem, quae ipsam quoque animam condidisset, Deum uerum esse sentiret. Haec cum ita sint, quaecumque tales uiri in suis litteris multorum deorum ludibria posuerunt, confiteri ea potius occulta Dei uoluntate conpulsi sunt quam persuadere
Abbreviated transcription (Latin):
deceptos pariter possident. aquorũ
dominitione non liberat. nisi gratiadĩ¬
tor acutissim atquedoctis simn: quod hi
soli ei uidetntur anim aduertisse qͥd
.e& ds̃ qui credider̃ eũ eẽ. animã motu
acratioe mundum gubnante: acꝑ hoc
& si nondũ tenebat quodueritas hab&
Os̃ enimuerus non anima. sed anim eqꝗ ÷
iudicia consuetudinis li. eẽ. posset:
Vnum dm̃ colendum fateret᷑. atq: sua der&
motu acratione mundum gub nantẽ.
utea cumillo dehacre questio remane¬
r& quodeum dicer&. eẽ animã. non po¬
tius & animȩ craatorem: Dicit &iã anti¬
quos romanos plus annos centũ. & septu¬
aginta. deos sine simulacro coluisse: qđ
si adhuc inquit mansiss&. castius du ob¬
seruarentur: Cnius sententiȩ suȩ testẽ
adhib&. inter cetera &iã gentẽ iudecem
nec dubitat. cum locũ ita concludere. ut
dicat qui primisimulacra dõꝵ populis
posuer̃ eos ciuitatib suis et metũ dẽpsis¬
se. &errorem addidisse: prudinur. ex ifu¬

Expanded text:
deceptos pariter possident, a quorum deceptos pariter possident, a quorum dominatione non liberat nisi gratiator acutissimus atque doctissimus quod hi soli et videantur animadvertisse quid esset Deus. qui crediderunt eum esse animam motu ac ratione mundum gubernantem, ac per hoc, etsi nondum tenebat quod ueritas habet Deus enim uerus non anima, sed animae quoqaejudicia consuetudinis liber esse posset, unum Deum colendum fateretur, atque suaderet, motu ac ratione mundum gubernantem, ut ea cum illo de hac re quaestio remaneret, quod eum diceret esse animam, non potius et animae creatorem. Dicit etiam antiquos Romanos plus quam annos centum et septuaginta deos sine simusi adhuc, inquit, mansisset, castius di obseruarentur. Cui sententiae suae testem adhibet inter cetera etiam gentem Iudaeam; nec dubitat eum locum ita concludere, ut dicat, qui primi simulacra deorum populis posuerunt, eos ciuitatibus suis et metum demsiset errorem addidisse, prudenter existi
Abbreviated transcription (Latin):
naq eoꝵ se fuisse dedicaturũ non dubitet
confiteri : sed qͣm inuetere populo. e&. accep¬
tam ab antiquis nominũ & cognominũ histo¬
ru tenere. ut tradita ẽ debere sedicit
& adcum finẽ illã scribere acꝑscrutari.
ut potius cosmagis colere quã des picere
uul gus uelit: Quib: uerb homo acutissimꝰ
satis indicat: non setperire omnia quȩ ñ sibi
tantũ contẽptui cent̃: sed etiã ipsi uulgo
despicienda uiderent᷑. nisitacerentur:
Egoista conicere putari debui: nisi euidenĩ
alio loco ipsedicer& dereligionib multa
loquens multa ec̃. uera que non modo uul¬
go scire non sit utile: sed &iamtã & si fal¬
sa sunt aliter exestimare populũ xpediat:
Et ideo grecos telẽtas ac mys teria tacit᷑¬
nitate parietibq clausisse : Iscerte to¬
tum consiliũ ꝓdicbt: uelut sapientiũ ꝑ
quos ciuitates & populi rege rentur
Hactam̃ fllatia miris modis maligni
dȩmomes delectant᷑ : qui & deceptores &

Expanded text:
naque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet naque eorum se fuisse dedicaturum non dubitet confiteri? Sed iam quoniam in uetere populo esset, acceptam ab antiquis nominum et cognominum historiam tenere, ut tradita est, debere se dicit, et ad eum finem illa scribere ac perscrutari, ut potius eos magis colere quam despicere uulgus uelit. Quibus uerbis homo acutissimus satis indicat non se aperire omnia, quae non sibi tantum contemtui essent, sed etiam ipsi uulgo despicienda uiderentur, nisi tacerentur. Ego ista conicere putari debui, x nisi euidenter alio loco ipse diceret de religionibus loquens multa esse uera, quae non modo uulgo scire non sit utile, sed etiam, tametsi falsa sunt, aliter existimare populum expediat, et ideo Graecos teletas ac mysteria taciturnitate parietibusque clausisse. Hic certe totum consilium prodidit uelut sapientium, per quos ciuitates et pHac tamen fallacia miris modis maligni daemones delectantur, qui et deceptores et
Abbreviated transcription (Latin):
& illi qui instituer̃ quodiste rep̃ hendit.
deoꝵ simulacra. diuersa &ate. etueste
distincta: d̃ꝵ genera coniugia cogna¬
tiones: hȩc utiq cũtãquã suꝑfitiosa
cul pantur: inplicat ista culpa maiores
taliũ simula croꝵ institutores atq culto¬
res implicat. & ipsum quiquanto lib& eloqui¬
ose in libtatẽ nitat᷑ euoluere: neces se habe¬
bat ista uenerari. nec quod in hac disputatione
disertus insonat muttire auder& inpopuli
dõ nr̃o gratias. non cȩlo & terrȩ. sicut iste
disputat: sed eiqui fecit cȩlũ & terrã quihas
suꝑ sq̃tiones. quas iste balb uelut balbu¬
rum &iã inȩdib suꝑ stitiosis libera suor ũ
uis non iudicio ꝓprio posuisse. cuad deos
colendos multis locis uelut religiosus or¬
tetur: non ne ita confitet᷑. non scilla iudicio
suo sequi: quȩ ciuitatẽ romanã insutuis se
cõmemorat ut sieã ciuitatẽ nouam consti¬
tuer& ex naturȩ potius for mula deos nomi¬

Expanded text:
et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi Deo nostro gratias, non caelo et terrae, sicut iste disputat, sed ei qui fecit caelum et terram, qui has superstitiones, quas iste Balbus uelut balburum etiam in aedibus superstitiosis libera suorum uis non indicio proprio, posuisse, cum ad deos colendos multis locis uelut religiosus hortetur, nonne ita confitetur non se illa iudicio suo sequi, quae ciuitatem Romanam instituisse commemorat, ut, si eam ciuitatem nouam constitueret, ex naturae potius formula deos nomi
Abbreviated transcription (Latin):
homerim cum duos exercitus contrarios
aludu exalia parte defende¬
rent : sed etiam cumtitaneis. aut cũgigan¬
tibus sua ꝓpria bella gesser. Haec & di¬
cuntur & credunt stultissime : & plena s̃
uanitatis sumeq leuitatis: Ecceintẽrimquae
confitentur quide sendunt deos gentiũ:
deinde cumhȩc ad suꝑsitionẽ ꝑtinere
dicat Ad religionem uero. queipse scđm
stoicos uidetur docere: non enim philo¬
sophi soluminquit. uerum &iãmaiores
nr̃i suꝑ futionem areligione separauer̃:
Namqui totos dies p̃cabant᷑ inquit &
immolabant. ut sibi suiliberi suꝑ fates
eent: suꝑ scitiosi s̃ appellatiꝰ quisñ intelle¬
gat eũ conari Dum consuetudinẽ ciui¬
tatis timet religionẽ laudare maioꝵ.
eamq suꝑ fatione uł lese iungere : sed
quomodo id possit non inuenire: sierim
amaiorib illi sunt apellati suꝑ sttiosi qͥ
totos dies p̃cabant & immolabant. nũqͥd

Expanded text:
Homerum, \'cum duos exercitus contrarios Homerum, \'cum duos exercitus contrarios alii di ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem uero, quae ipse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabantur, inquit, et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat eum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamque a superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ uiri. etuera citerpii: qui ꝓuera religione
homines corui. & corniculȩ uocib
uitȩ consilia moderantes: sedistca ca demicus¬
certa. indignus .ẽ. quihabeat ullã in his
reb auctoritatem : Disputat apud cũ quintꝰ
lucilius balb in scđo de  oꝵ natura libro:
& cumipse suꝑ sationes. ex natura rerũ. uelut
fisicas. & philo sophicas inserat. in dignatur
tamen in sututioni simulacroꝵ & opinionib
fabulosis.ita loquers. Uidetis neigitur. ut
aphisicis reb bene atq utiliter inuentis. ratio
sit tracta ad com̃titios & fictos deos: quȩres
genut falsas opiniones terroresq: turbulen
sunt genera Preterea conuigia cognati¬
ones & omnia quȩ traductas adsimilitu¬
dinem in becillitatis humane namet ꝑt᷑¬
batis animis inducuntur:. accepimꝰ enim
deorum cupiditates: egritudines irticun¬
dias Nec uero ut fabule ferunt. dubellis
preliis quecaruerunt: nec solum ut apud

Expanded text:
sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione homines corui et corniculae uocibus uitae consilia moderantes. Sed iste Academicuscerta, indignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat aput eum Quintus Lucilius Balbus in secundo de deorum natura libro, et cum ipse superstitiones ex natura rerum uelut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institutioni simulacrorum et opinionibus fabulosis ita loquens: \'Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene adque utiliter inuentis ratio sit tracta ad commenticios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentsunt, genera praeterea, coniugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur; accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias. Nec uero, ut fabulae ferunt, di bellis proeliisque caruerunt; nec solum, ut aput
Abbreviated transcription (Latin):
ipso hostili uulnereex tinctꝰ: intantã. ẽ
redacts in opiam. utinde nulł euader&.
unde hos tib incur santib militẽ imperato¬
ris morte turbatum. nisi placito pacis illic
imperii fines constituerent᷑ ubihodieque
ꝑsistunt. non quidem tanto decrimento.
quantũ concesserat adrian. sed media tam̃¬
conpositionede fixi: lla noigitur augurio
ds̃ terminꝰ nonces sit ioui : quices sit adriani
uoluntati. ces sit &iam iuliani temeritati &
iouiani necessitati: Uiderunt intellegentio¬
res grauioresq: romani : sed contra consue.¬
tudinẽ ciuitatis. quȩ demonicis ritib fue¬
ratobligata. parum ualebant. quia & ipsi
&iam si illauana . cẽ. sentiebant Nature
tam̃ rerum subunius ueridĩ regimineatq
imperio constitute religiosum cultum qui
dõ debetur exhibendum putabant seruien¬
tes. utait apłs. creature potius quã creatori
qui .ẽ. benedictꝰ inscła : Huius dĩ uerierat
auxilium necessarium : a quomit terentur

Expanded text:
ipso hostili uulnere extincto in tantam est ipso hostili uulnere extincto in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus euaderet undique hostibus incursantibus militem imperatoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt, non quidem tanto detrimento, quantum concesserat Hadrianus, sed media tamconpositione defixi. Uano igitur augurio deus Terminus non cessit Ioui, qui cessit Hadriani uoluntati, cessit etiam Iuliani temeritati et Iouiani necessitati. Uiderunt haec intelle- gentdores grauioresque Romani; sed contra consuetudinem ciuitatis, quae daemonicis ritibus fuerat obligata, parum ualebant, quia et ipsi, etiamsi illa uana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius ueri Dei regimine adque imperio constitutae religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putabant, seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur
Abbreviated transcription (Latin):
gallis in ipsa urbe contrita est & t̃mini
imperu deficientib: multis a annibale
ciuitatib in angustum fuerunt coartati:
Ita eua cuata .ẽ. pulchritudo auspiciorũ:
renansit contra iouem contumatia ñ dõꝵ
aliud undecesseras redisse : quanquã & pos¬
tea in orienttlib partib adriani uoluntate
mutati sunt. termini imperii romani. Ille
nãq tres ꝓuintias nobiles. armeniã. meso¬
pothamiam. assyriam ꝑsarũ conces sit im¬
perio : utds̃ ille t̃minꝰ quiromanos terminos
scđmistos tuebatur. & ꝑ illud pulcherrimã
auspicium loco noncesserat ioui. plus adri¬
anum Regem hominum quã regem dõꝵ ti¬
muis se uidetͣatur: Receptis qq̃ alio tẽpore
ꝓuintus memoratis : nr̃a poene memoria
retrorsus terminꝰ cessit. quando iulianus
dõꝵ illoꝵ oraculis dedit̾. in moderato ausu
naues ius sit incendi. quib alimonia por¬
taba tͣ. Qua exercitus destitutus mox &iã

Expanded text:
Gallis in ipsa Urbe contrita est, et termini Gallis in ipsa Urbe contrita est, et termini imperii deficientibus multis ad Hannibalem ciuitatibus in angustum fuerant coartati. Ita euacuata est pulchritudo auspiciorum, remansit contra Iouem contumacia, non deoaliud unde cesseras redisse. Quamquam et postea in orientalibus partibus Hadriani uoluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres prouincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persarum concessit imperio, ut deus ille Terminus, qui Romanos terminos secundum istos tuebatur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore prouinciis memoratis nostra paene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Iulianus deorum illorum oraculis deditus inmoderato ausu naues iussit incendi, quibus alimonia portabatur; qua exercitus destitutus mox etiam
Abbreviated transcription (Latin):
manam nemini locum quem tener& datura.
romanos quoq: terminos. ꝓpterdm̃ t̃minũ
neminem cõmoturũ. iuuentdte᷑ &iã roma¬
nam ꝓpter deam iuuentatẽ. nemini. ec̃ ces¬
suram Uideant ergo quomodo habeant
istũ regẽ dõꝵ suoꝵ. & datorẽ regnisui.
ut eum auspicia ista ꝓaduer sario pone¬
rent : cuinoncedere pulchrũ. e&. quanquã
hȩc siuera sunt. non habent omnino quidti¬
meant: Non enim confes surisunt. qđ du
cesserunt xp̃o. qui io uicedere noluerunt:
saluis quippe imperii finib xp̃o cedere po¬
tuer̃ : & desedib: locoꝵ & maxime decorde
credentiũ: Sed ante quã xp̃c uenir& in car¬
ne: ante quã deniq ista scribent᷑ quedeli¬
bris coꝵ ꝓ ferim̾: sedͥtam̃ postea quã factũ :
subrege tarquinio illud auspicium aliquo¬
tiens romands exercitus fusus ẽ. hoc ẽ.
uersus in fugam: falsumq oftendit auspici¬
um. qđ uiuentas illa noncesserat ioui &
gens martia superantib: atque in rũpentib

Expanded text:
manam, nemini locum quem teneret daturam; manam, nemini locum quem teneret daturam; Romanos quoque terminos propter deum Terminum neminem commoturum, iuuentutem etiam Romanam propter deam Iuuentatem nemini esse cessuram. Videant ergo quo modo habeant istum regem deorum suorum et datorem regni sui, ut eum auspicia ista pro aduersario ponerent, cui non cedere pulchrum esset. Quamquam haec si uera sunt, non habent omnino quid timeant Non enim confessuri sunt, quod di cesserint Christo, qui Ioui cedere noluerunt; saluis quippe imperii finibus Christo cedere potuerunt et de sedibus locorum et maxime de corde credentium. Sed antequam Christus uenisset in carne, antequam denique ista scriberentur, quae de libris eorum proferimus, sed tamen postea quam factum est sub rege Tarquinio illud auspicium, aliquotiens Romanus exercitus fusus est, hoc est uersus in fugam, falsumque ostendit auspicium, quo Iuuentas illa non cesserat Ioui, et gens Martia superantibus adque inrumpentibus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. ludis scenicis. honor abilius dignusq
coluerunt. quando & amorsib: poetarum
quib: deos dilacerare uidebant senon sub¬
traxer̃. dando eis licentiã male tractan¬
di homines quos liberet. &ipsos sgnicos
nontur pes iudicauer̃. sed dignos etiam¬
preclaris honorib habuerunt: sicut autẽ
potuer̃ auream pecuniam habere romani.
& si comã quęre texere pig&: sic ergo et
regnum inuito quidem dõuero nullomodo
habere possent. Dus uero istis falsis & mul¬
tis ignoratis siue contẽptis. atq illo uno cog¬
nito & fide sincera acmorib culto: & melius
hic regnum haberent quãntũ haberent: &
post hȩc acciperent sempiternum. siuehic
haberent. siuenon haberent. Namillud qua¬
leest quod pulcherrimum auspitiũ fuis se
dixerunt. quod paulo ante cõmemor aui.
martem et terminum. & iuuentatẽ. nec ioui
regi deoꝵ lococedere uoluisse : sic enim inqui¬
unt significatũ emartiam gotẽ id est ro¬

Expanded text:
hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniusque hoc est ludis scaenicis, honorabilius digniusque coluerunt, quando et a morsibus poetarum, quibus deos dilacerari uidebant, se non subtraxerunt, dando eis licentiam male tractandi homines quos liberet, et ipsos scaenicos non turpes iudicauerpraeclaris honoribus habuerunt. Sicut autem potuerunt auream pecuniam habere Romani, et sic omnia, quae retexere piget. Sic ergo et regnum invito quidem Deo vero nullo modo habere possent; diis vero istis falsis et multis ignoratis siue contemtis adque illo uno cognito et fide sincera ac moribus culto et melius hic regnum haberent, quantumcumque haberent, et post haec acciperent sempiternum, siue hic haberent siue non haberent. CAPUT le est quod pulcherrimum auspicium fuisse dixerunt, quod paulo ante commemoravi, Martem et Terminum et Juventatem nec Jovi regi deorum loco cedere voluisse? Sic enim, inquiunt, significatum est, Martiam gentem, id est Ro
Abbreviated transcription (Latin):
credenda : maior . ẽ. deorum iniuria Dequi¬
bus inpune finguntur: sed nonte audiuNt:
dęmones sunt: praua docent. turpibus
guident: non solum non deputant in iuriã
sideillis ista fingantur : sed eam potius in¬
iuriam ferre non pos sunt. si ꝑ eoꝵ sollẽp¬
nia non agantur. Iamuero si aduersus
eos iouem inter pelles: maxime obeam cau¬
sam quia eius plurima crimina ludis sceni¬
cis actitantur:. Nonneeciam si dm̃iouem
nuncupatis a quo regitur totus adq ad mi¬
nis tratur hic munđ. eo illifit a uob maxi¬
ma iniuria. quod eum cumistis colendum
putatis. eorumq regen. eẽ ꝑ hibetis. Nullo¬
igitur modo dii tales quittilib placantur
uł potius accusantur honorib itt sit crim̃
quodeis falsis oblectetur quã sideillis uera
dicerentur : romanum imperium augere &
conseruare potuissent. Hoc enim siposseNt
grecis potius donum tam grande confer¬
rent: qui eos in huius cemodi reb diuinis

Expanded text:
credenda, maior est deorum iniuria, de quicredenda, maior est deorum iniuria, de quibus inpune finguntur. Sed non te audiunt, daemones sunt. praua docent, turpibus gaudent: non solum non deputant iniuriam, si de illis ista fingantur, sed eam potius iniuriam ferre non possunt, si per eorum sollemnia non agantur. Iam uero si aduersus eos Ionem iuterpelles, maxime ob eam causam, quia eius plura crimina ludis scaenicis actitantur: nonne etiamsi Deum Iouem nuncupatis, a quo regitur totus adque administratur hic mundus, eo illi fit a uobis maxima iniuria, quod eum cum istis colendum putatis eorumque regem esse perhibetis? igitur modo di tales, qui talibus placantur uel potius accusantur honoribus, ut maius sit crimen quod eis falsis oblectantur, quam si de illis uera dicerentur, Romanum imperium augere et conseruare potuissent. Hoc enim si possent, Graecis potius donum tam grande conferrent, qui eos in huiusce modi rebus diuinis,
Abbreviated transcription (Latin):
nonta cetur: quia sic uidelicet deos defor¬
mant. ut nec bonis heminib: conparentur:
cum alium faciunt furari. alium adulte¬
rare sicitẽ alium cõtraaliũ tur piter aiq
inepte dicere ac facere: tres intersedeas
certasse dep̃mio pulchritudinis. uictas
duas auenere. troiam euertisse. Iouen
ipsum conuerti in bouen. aut cignum:
utcũ aliqua concũ bat: deam homini nubere:
saturnum liberos deuorare : Niħ deniq:
÷posse confingi miruculoꝵ atq uitiorum
quod nonibi repperiatur. atque abdeoꝵ
natura longe absit: O sceuola pontifex
maxime: ludos tolle si potes: p̃cipe populis
nettiles honores dus in mortalib deferant¬
ubi crimina deorum libeat mirari. & quȩ
fieri possunt placeat imitari: Siautẽ
tibi res ponderit populus. uos nob inpor¬
tustis ista pontifices: deos ipsos roga
quib: instigantib: ista ius sistis. neccilia
sibi iubeant ex hiberi: Quȩsimala sunt.
& ꝓpterea nullomodo dedõꝵ maies tate

Expanded text:
non tacetur: quia sic uidelicet deos defornon tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferantubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos ipsos roga, quibus instigantibus ista iussistis, ne talia sibi iubeant exhiberi. Quae si mala sunt et propterea nullo modo de deorum maiestate
Abbreviated transcription (Latin):
non congruer ciutiatib qđ habeat ali¬
qua suꝑuacua: aliqua &iam quȩ obsit
populis nosse : Desuꝑuacius. non magna
causa ẽ. solei gum & auiris perits diei
suꝑ flua nonnocent: Quae sunt autem
illa que prolata. multitudinẽ nocent:
haec inquit : non . eẽ. deos. herculem escola¬
pium. castorem. pollucm: Proditur enĩ adoc¬
tis qđ homines fuerunt & humana condi¬
tione defecerint : Quid aliud quod eorum
qui sint dii non habeant ciuitates uera
si mulacra. quoduerus ds̃. nec sexum ha¬
bet. nec aetttem. nec definita corporis
membra. hȩc pontifex nos sepopuł ñuult.
nam falsa eẽ non putat. Ex pedireigit᷑
exiftimat falli in religione ciuitatis. qđ
dicerectiam in libris rerum diuina rum.
uarro ipse nomn dubitet: predara religio
quo confugiat liberanđ infirmꝰ Eitũ ueri¬
tatẽ qualiberetur inquirat: credatur &
xpedire quod fallitur : poeticumsanedõꝵ
genꝰ Cur sceuola respũ at: eisdẽ litteris

Expanded text:
non congruere ciuitatibus, quod habeat alinon congruere ciuitatibus, quod habeat aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De superuacuis non magna causa est; solet enim et a iuris peritis dici: Superflua non nocent. Quae sunt autem illa, quae prolata in multitudinem nocent ? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur enim a doctis, quod homines fuerint et humana condicione defecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris
Abbreviated transcription (Latin):
ditos homines malignis demonib aqͦ⁊
dominatione non liberat. nisi gratia dĩ¬
hibere talib dus. quȩ roc to consilio pote¬
rant tur pia iudicari: In illis certe ludis
poetica numinum crimina frequenttnt᷑.
quiludi cogentib numinib: ius sus enatus
instaurabunt᷑ : In illis ludis cor ruptorẽ
pudicitiȩ iouemtur pissimi histriones
cantabant. a gebant. placebant. Sullud
figebat᷑: illeiras ceretur : Siautem suiscri¬
minib: &iam fictis delectabatur: quando
coleretur. nisi diabolo seruir&. Itti neiste
romanum conder&. dilataret. conseruan&
imperium quouis romano. cuitalia displi¬
cebant homine abiectior ĩstedaret felici¬
tatem. quitam infeliciter colebatur & ni¬
suta colcretur infelicius irascebatur¬
cem scęuolam dis putasse. tria genent tra¬
dita dõꝵ Vnum a poetis. alterum aphi¬
losophis tertium a principib ciuitatis.
Primum genus nugatorium dicit . eẽ. qđ
multa dediis fingantur indigna Scđm et

Expanded text:
ditos homines malignis daemonibus, a quorum ditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat nisi gratia Dhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis Romano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, infelicius irascebaturcem Scaeuolam disputasse tria genera tradita deorum: unum a poetis, alterum a philosophis, tertium a principibus ciuitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de dis fingantur indigna; secundum
Abbreviated transcription (Latin):
rustico romano patri familias dictum . ẽ.
in somnis: in senatu nuntiar&a ludi romani
instaurarenturꝰ. qđ primo eorumdie inquodã
scelerato. qui populo spectante ad suppliciũ
duciius sus . ẽ. numinib: uidelicet ex ludis hi¬
la ritatem querentib triste displicuis set im¬
perum : Cumergo ille qui somnia cõmonitus
erat posttero die iussa facere. non ausus. e&:
scđa nocte. hoc idem rursus seuerius imperatũ ÷:
amisit filium: quia non fecit: tertia noc te
dictũ . ẽ. homini: quod maiorei poena sinon
faceret immineret : Cum ȩtiam sic nonauder&:
inmorbum incidit acrem & horribilem:
Tum uero examicorum sententia. ad magistra¬
tus ren detulit: atquein loctica diatus . ẽ.
insencitum. Expositoq: somnio: recepta con¬
tinuo ualitudine. pedib suis sanus abscessit:
Tanto stupe factus mira culo senatꝰ: qua¬
druplicata pecunia: ludocensuit instau¬
rari: Quis nomnuidecet quisanũ scipit. sub¬

Expanded text:
rustico Romano patri familias dictum est rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uidelicet ex ludis hilaritatem quaerentibus triste displicuisset imperium. Cum ergo ille qui somnio commonitus erat postero die iussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus seuerius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod maior ei poena, si non faceret, inmineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum incidit acrem et horribilem. Tum uero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit adque in lectica adlatus est in senatum expositoque somnio recepta continuo ualetudine pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non uideat, qui sanum sapit, sub
Abbreviated transcription (Latin):
alium. uł ciliã a quodaret᷑ felicitas. nomine
ipsius felicitatis inquirerent. neq: ipsũ iouẽ
cumtapitis iniurus colendũ putarent: Iste
alienarum dr̃ adulter uxoꝵ. Iste pueri pulcͥri
hȩc omerusi ait tullius: & humana addeos¬
trans ferebat. diuina mallem ad nos:
Merito displicuit uiro grau. diuinorum
criminum poeta confictor. Curergo ludi
scenici ubi hȩc dictitant᷑. cantant᷑. adtitunt᷑
deoꝵ honorib ex hibentur. interres diuinas
adoctissimis conscribunt᷑. hic exclamat
cicero non contra figm̃ta poetarũ : sed con¬
tra inftituta maioꝵ: Anexclamarent. & aliqͥd
nos fecimꝰ : ipsidii. ista suis honorib ex hi¬
benda flagitauer̃. a trociter imperar̃. cladẽ
nisi fieret p̃nuntiar̃ : quiane glectum ali¬
quid scueris sime uindicar̃: quia hic qđ
neglectum fuerat factũ . ẽ. placatos se eẽ mons¬
trarunt: Inter eoꝵ cõmemoratur uirtutes
& miranda facta: quod dicã: tito. latinio.

Expanded text:
alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri haec Homerus, ait Tullius, et humana ad deostransferebat: diuina mallem ad nos.\' Merito displicuit uiro graui diuinorum criminum poeta confictor. Quur ergo ludi scaenici, ubi haec dictitantur cantitantur actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res diuinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio
Abbreviated transcription (Latin):
pos se felicitatẽ : & hoc senser̃ homines qui
tã multos colebant deos. in quib: &ipsũ coꝵ
regemiouem. quia nom̃ eiꝰ a quo daret̾ felici¬
tas ignorabant: ideo ipsius rei nominequam
credebant. ab illodarieum appellariuoluer:
Satisergo uidicar̃. necabipso ioue daripos¬
se felicitatem. queniã colebant : sedutique
abillo quon nomine ipsius felicitatis colendũ
.eẽ censebant : Confirmo ꝓrsus a quodã dõ
quẽ nesciebant eos credidisse. darifelicita¬
tem: Ipseergo querat᷑. ipsecolatur: & suffic̃:
repudietur strepitus innumerabiliũ deno¬
niorum slli Non sufficiat hicds̃ cui non suf¬
ficit munꝰciꝰ: illi inquam non sufficiat ad color¬
dum ds datur felicitatis: cui non sufficit
ad accipiendum ipsa felicitas. Cuiaut̃ suffi¬
cit. non enim hab& homo quid amplius op¬
taredebent: Seruiat unidõ datori felicitatis :
non .ẽ. ipse quẽ nominant iouen. Nã sicum
datorc̃ felicitatis agnoscerent : non utiq:

Expanded text:
posse felicitatem; et hoc senserunt homines qui posse felicitatem; et hoc senserunt homines qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Jovem; quia ejus nomen, a quo daretur felicitas, igcredebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non sufficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
nemini talia nisi aliquo dõ largiente c̃cedi:
quorũ dõꝵ nomina noninueniebant. earũ
rerum nominib: appellabant deos. quas
abeis sentiebant dari: aliqua uoca bula
inde flectentes: sicut abello bellonã nunc¬
cupauer̃ non bellum sicut acunis cunina
non cunam. sicut a segetib segetiam ñ segetẽ.
a pomis pomonã non pomum. sicut abubus
bubonã non bouem: autterte nulla uocabuli
declinatione: sicut res ipse nominantur. ut
pecunia dicta ẽ. deti quȩdat pecuniam. non¬
omnino pecunia dea ipsa putata .ẽ. Ita uir¬
tus quȩdat uirtutt: honor qui honorem.
concordia. quȩ con cordiam. uictoria quȩ
dat uictoriã: Ita inquiunt cũ felicitas
dea dr̃ : non ipsa q̃datur sed num̃ illud ad¬
tenditur. a quo felicias datur. Ista nob̶
reddita ratione : multo facilius cis quorum
cornonni mis obdurauit. ꝑ sua debimus
fortasse quod uolumꝰ: Sienimiam humana
infirmitas sensit. non nisi ab aliquodõ dare

Expanded text:
nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, nonomnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, non ipsa quae datur, sed numen illud adtenditur a quo felicitas dareddita ratione, multo facilius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod volumus. Si enim jam humana infirmitas sensit, nonnisi ab aliquo Deo dari