comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑: nec exigendũ ẽ. ut u̾bis ñ
horrendis dicat᷑ quod ad hoc
dicitur. ut ab exhorrente timea¬
tuR. Dñs autem talia dicebat. q̃
amari p̃ciperet ñtimeri: ⁊ tamẽ
quȩ infidelitas sufferat: caro
mea uere cibus ẽ. & sangius
meus uere potus ẽ. ⁊ nͥmã duca¬
ueritis carnem meam ⁊ bibe¬
ritis sanguinem meum ñ habe¬
bitis uitam in uob̾. Si gͦ di sa¬
pientia uerbis sacramento
congriuis pascens animam
credentem. ñ curauit insipien¬
tiam nausiantẽ. quantoma¬
gis eadem ipsa sapientia ubi
locus ⁊ tempus timoris fuerat
ñ amoris. salubrem uolens
inportare terrorẽ. ñcurauit
insipientis errorem: quãius
euis p̃uideret horrorem. Quis
aut̃ istorum sp̃alem nouit
horrere animȩ feditatẽ. cũ
uelut sua quadã fame atꝙ
ggestate cõpellit᷑ comedẽ q̃ de suis carna¬
lib. cogitationibꝰ tanquã defemoribꝰ exe-¬
unt᷑. Nã illiꝰ maledicti qd iste uelud turpe

Expanded text:
retur; nec exigendum est ut verbis non retur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit horrere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo enuntiat᷑ atq ut ad illud
redeamus quod iste indeutero¬
nomio rep̃hendit: si cicero uir elo¬
quentissimus ⁊ uerborũ ugilã¬
tissimus appensor ⁊ mensor. qͦd
dici noluit dixit. nediceretur:
quanto melius ds magis morũ
quã u̾borum pulcritudinem
querens atq munditiã turpe
aliquid ñturpit̾ s minaciter
dixit ut hoc horreret᷑. ne aliud
cõmitteret᷑ ꝓpt̾ quod ad illa que
audire horroris ẽ ueniretur.
itamen cum legit᷑. aures infi¬
delitas clauditur: auertit faci¬
em: exasperat uultum. linguã
iubrat. blasphemias iaculat᷑.
Uidete siñ sunt isti ex illo gene¬
re hominum. qui loquente xpõ
desacramento corporis ⁊ san¬
guinis suidixerunt: Durus ẽ
hic sermo quis potest eũm̃au¬
dire: nͥ quod excusabilioress̃.
qui uerba diuina quȩ ñ iutel¬
hoares: Tigebãt ñ in maledictione s
inbenedictione horribili nõ
ferebant: Mirum enim ñ ẽ si
maledictũ quando audit᷑ hor¬

Expanded text:
verbo enuntiatur? Atque ut ad illud verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud committeretur, propter quod ad illa quae audire horroris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabiliores sunt, qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, hor
Abbreviated transcription (Latin):
tur:quiuos conturbant: Quod
isi bene intelligentibꝰ bene-¬
dictio magis apparet ut fiãt
spadones ꝓpt̾ regnum celorũ.
podest tamen garrula cecitas
contendens quod ñ debuerit
rem honestã turpi uerbo enun¬
tiare: Possunt upsum dnm: qͥ
eiusdem continentie donum
cõmendansait̃. Sunt qui seip¬
sos castrauerunt ꝓpt̾ regnũ cȩloꝵ
Legunt quippe isti litteriones.
sic enim potius quã litterati ap¬
pellandi sunt: qui legendo lit¬
teratos nichil sapere didicerũt:
legunt gͦ apud ciceronẽ tale
aliquid unde sibi uideantur
docte xpi uerba culpare: ꝑditi
potius quã periti. Ille namq
cum doceret intranslatione
uerborum obscenitatẽ eẽ uitã¬
dam: Nolo inquit dici morte
affricani castratam eẽ rempu¬
blicã. s si hoc uerbum ipse qͦd
iuitare uolebat. ut uitandũ
ostenderet ñuitauit:⁊ quod
dici noluit coactus ẽ dicere.
quantomagis res que uerbo
eodem recte significat᷑. ut ab
audiente possit intelligi suo

Expanded text:
tur qui vos conturbant ! quod tur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regnum coelorum; potest tamen garrula caecitas dere, contendens quod non debuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquid, unde sibi videantur docte Christi verba culpare, perditi potius quam periti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verbum ipse quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo
Abbreviated transcription (Latin):
ds in reprobam mentẽ ut fa¬
ciãt quȩ ñ conueniunt. quid
mirum si⁊istum qui diuina
blasphemat eloquia. tradi¬
dit d̾s in reꝓbam mentem ut
dicat quȩ ñconueniunt᷑. sic
enim oportet hereses eẽ: ut
ꝓbati inquit apłs manifesti
fiant inuobis. Sic uasa ire
locis congrius ⁊ temporibus
ordinantur: ut etiam deip¬
sis notas faciat ds diuitias
glorie suȩ inuasa miscđiȩ:
que de massa eiusdem dam¬
nationis fiunt inhonorem
grã illius. ñ meritissuis. Ille
quippe donat ꝓdeẽ nobis.
ñ solum quod docet ueritas.
uerum etiam quod obstrepit
uanitas. Ut cum responderet᷑
inquietissime uanitati. au¬
scultetur sincerissime ueri¬
tad deturpimaledicto dm̃¬
arguit uanitas: s turpe
ñ esse quibusdã rebus cur¬
pibus nominatis cauendã
ostendere turpitudinẽ mise¬
ricors indicat ueritas: i uecors
uincit᷑ uanitas Nam decur¬
pi maledicto potest au̾bosis
impiis rep̃hendi. ⁊apłs pau¬
lus ubi ait ytinam ⁊ abscidã¬

Expanded text:
Deus in reprobam mentem, ut faDeus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt? Sic enim oportet haereses esse, ut probati, inquit Apostolus, manifesti fiant in vobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindan
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. tanto detestabiliora
maledicta iactaret: maxime
quia dictũ ẽ mercedẽ mutu¬
am. quã oportuit errorissui
insemecipsis recipientes.
Oportuisse quippe. ñ ẽ ueritꝰ
dicere apłs. Ut qui creature
potius quã creatori seriuerũt.
Erroris suis mercedẽ ñ inuiti
hec turpia patiendo. s libent̾
faciendo reciperẽt Iudicio
scilicet ñalicuius hominis
in mundissimi quẽ talia de¬
lectarent. s iustissimi dĩ qͥ
tradidit eos inpassiones
igno minie ut crimina cri¬
minibus uindicentur. ⁊ su¬
plicia supe ᷤcantiũ ñ sint
tormenta. s incrementa ut¬
orum. Sapiens aut̃ cũ hec
audit ipsam magis in hac
uita iram đi timet quahomo
ñpacitur quod acrit̾ dolet.
s facit quod turpit̾ libet.
⁊ eius cuitalia uiditia dis¬
plicent uerba insana con¬
tempnit. quia . uinipso penã
pharaonis. hoc ẽ indurati
cordis agnoscit Si enim qͦs¬
dam qui ñ ꝓbauerunt dm̃
habere innotitia. tradidit

Expanded text:
dicta, tanto detestabiliora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod turpiter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
car. nis & inmunditiã dili¬
git suam. extinctis sensibꝰ cor
rorem talia mala patiendi in¬
cutiet timorem malefaciendi.
quens. sensus impios ñ ẽ uere¬
cundatus offendere. dũ pios
uellet insticuere. Ybi cõmemo¬
rata impietate quorumdam
qua coluerunt ⁊ seriuerunt
creaturȩ potius quã creatori.
subuincxit atq ait. ꝓpter
hoc tradidit illos ds̃ inpassio¬
nes ignominie Nã femine
eorum immutauerunt natura¬
lẽ usum: in eum usum qui ẽ
contra naturã. Similiter aũt
& masculi relinquentes na¬
turalem usum femine. exarse¬
runt inappetitum suum. in
uicem mascłi ĩmascłos defor¬
mitatẽ oꝑantes. ⁊i mercede m
mutuam quã oportuit erro¬
ris sui insemet ipsis recipien¬
tes. Siquisquã inimicus apłi
uellet ex his uerbis taliadi¬
cere. qualia dicit exlibrorũ
ueterũ quibusdã locis iste
blasphemus: ñ ne haberet
amplam materiã inqua lo¬
quacit̾ in saniret. ⁊ quanto
sibi uiderentur dissertiora

Expanded text:
carnis, et immunditiam dilicarnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordrorem talia mala patiendi, incutiat timorem malefaciendi. quens, sensus impios non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vellet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora
Abbreviated transcription (Latin):
forinsecus acciderent: Cum
uero creat. ipse illa deseipso
tamquã radicitus generat.
Non gͦ de isto do dñs ait arbor
mala. malos fructus facit
qm̃ creat mala. iste ñ facit.
Ecce qui audet accusare ꝓphe
nomio uelut impura exhor¬
ex hor¬
rescens impurus exagitat:
quasi deus uerecundari de¬
I de¬
buerit pudenda impiis
mnrogare uel p̃nuntiare tor¬
menta: nec eo cõminarimodo
ut diceret. Que mollis in uob̃
& tenera nimis fuerit cuius
exꝑimentum ñ accepit pes eiꝰ
rit ꝑ femora eius cõmedet. Im¬
mo uero quantoe horribiliꝰ:
monendo dictum ẽ. s minãdo:
Nõ ut hec homines facerẽt
s ne illa facerẽt quȩ sensus
nirent.quȩ sensus humanus
ex orret: Quis aut̃ digne eloqͥ
possit quã sit mentis execra¬
bilior feditas. penas exorrere
meritorũ ⁊ merita ñcauere
penarum. Dicat plane sp̃s¬
lis quod audire anima recusat
inmunda. & ẽẽ ñ recusat inmũ¬
da. In munditiã quippe auer¬
satur carius offensis sensibꝰ

Expanded text:
forinsecus accederent; cum forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, non facit. Ecce qui audet accusare Prophnomio, velut impura exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejusrit per femora ejus comedet . Imo vero quanto est horribilius, monendo dictum est, sed minando: non ut haec homines facerent; sed ne illa facerent quae sensus nirent quae sensus humanus exhorret. Quis autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhorrere meritorum, et merita non cavere poenarum? Dicat plane Spirlis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus
Abbreviated transcription (Latin):
plurimum suis partibꝰ fa¬
ueret. opposuit quod dñsait
Arborbona bonos fructus
facit. & arbor mala. malos
fructus facit. Cur gͦ ñ scd i
istum creat dixit ñ facit. siue¬
ra ẽ eius differentia qua fa¬
cientem acreante distinguit.
dicens. quod fitalienum eẽ
a faciente. qm̃ deforis accidit.
quod aut̃ nascit᷑ ꝓpriũ eius
eẽ qui generat: Hinc enun exi¬
stimat dm̃ generatorem maloꝵ
quia dictum ẽ creans mala:
putans quod & arriani puta¬
uerunt: inscripturis illis ni¬
chil inter eẽ utrũ generari di¬
catur aliquid. ancreari.S cer¬
te ineo quod dñs arborem fruc¬
tus. bonam bonos. malã ma¬
los ñdixit creare s facere: ui¬
deat iste suam regulam frac¬
tam& conpͥmat linguam.
Quid enim stultuis quã dicere
dm̃ ꝓpħarum eẽ arborem ma¬
lam. & id uelle intelligi ineo
quod dñs ait. Arbor mala fruc¬
tus malos facitꝰ ⁊ rursus dicere
ñ facit mnala s creat: quia sifa¬
ceret aliena abillo eẽnt. eiq

Expanded text:
plurimum suis partibus faplurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod Dominus arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique
Abbreviated transcription (Latin):
neunigenitum filium dice¬
rent eẽ creaturã idẽ putãtes¬
putantes creatũ eẽ quod ge¬
nitum: iste fortassis ignorat:
S ut eius regula fallax atq
distorta ⁊ eodẽ ꝓphetico ⁊ eu¬
uangłico testimonio quod
ipse posuit ꝑcussa frangat᷑.
sͨ ds loquitur ꝑꝓphȩtã. Ego
creans lucem ⁊ faciens te¬
nebras: faciens pacẽ ⁊cre¬
ans mala: quod ipse nec
totum. nec sicut illie legit
posuit: Atq illud quidẽ faci¬
le dissimulandum ẽ. quod ꝓ
s illud p̃tereundũ ẽ nẽ. quia
huius sententi& partem supe¬
riorem dolo potuit p̃terire
nec diceret ereans lucem:
quia cum sit lux etiam con¬
ftente ipso utiq bona. ab
eo creatam noluit confiteri.
quẽ ñ uult ereare nͥ mala.
Magis gͦ indifferent̾ id posi¬
tum debemus accipere:⁊ crea¬
re ⁊ facere: Distinctionis ta¬
men quã sibi iste fecit. regula
pat: ibi legitur ereator bonoꝵ
quod negat Itemq ex euuã¬
głio nempe nobis tamquã

Expanded text:
ne unigenitum Filium dicene unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico et evangelico testimonio, quod ipse posuit, percussa frangatur; sic Deus loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pSed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, regula pat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evangelio. Nempe nobis tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
cere Nã ⁊ fecit d̾s hominem
ad imaginem di:i d̾s creauit
hominem inexterminabilem
legimus: ⁊i sialiquando cũ ali¬
qua differentia dicitur. hoc
rectius potest inter eẽ qͦd dixi:
ut facere sit quod omnino ñ
erat: creare aut exeo quodiã
erat ordinando aliquid consti¬
tuere: Ideoq hoc loco dictus
ẽ đs creans mala. qm̃ peccã¬
tibꝰ ea conu̾tit inmalum
dis positione seueritatis
suȩ: que bonitatis eius lar¬
gitate bona sunt Yndedicit
apłs paulus. Xpĩ bonus o¬
dor sumus inomĩ loco. ⁊ in
his qui salui fiunt:⁊inhis
qui pereunt. Quibusdã qͥdẽ
odor uitȩ in uitam : quibus¬
dam uero mortis inmortem.
S cum continuo sequatur
idicat. ⁊ ad hȩc quis idoneꝯ
Nonne inportuni quodam
modo sumus ingerere ista
carnalibus. ñ studiosis. s con¬
tentiosis. Nullo modo idone¬
is ea carpere: quȩ utinã saltẽ
desinerent carpere: Quãtꝰ
quippe conflictus adu̾sus
arrianos fuerat excitatus.

Expanded text:
cere. Nam et fecit Deus hominem cere. Nam et fecit Deus hominem ad imaginem Dei, et Deus creavit hominem inexterminabilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus,
Abbreviated transcription (Latin):
tamen distinguit᷑ gignere:⁊
uariandi uerbi causa ñad ali¬
quã rerum differentiãrũ dici
potuit faciens bona ⁊ creans
mala. cum dici etiã posset
creans bona ⁊ faciens mala.
aut siullã uoluisset ꝓpheticꝰ
sp̃s hic ẽẽ distantiã: multo
acco modatius sicacciperẽtur
hec uerba. ut intelligeremus
id fieri. quod siñ fieret omnino
ñ eẽt. creariaut̃ ex eo quod erat
condi aliquid atq constitui:
sicut diximus creari magistratꝰ
atq urbes. Nam ⁊ illi exhis qui
iam homines erant constituũt᷑
inhonoribꝰ cũ magistratus
creantur:⁊ lingua ⁊ lapides
quibus construunt᷑ urbes.
utiq iam erant: s ñdum in illã
rerum faciem quã uidemus
in urbibus quodã ordine et
cõpositione uenerant. Quod
cum fit: creari urbes dicunt᷑.
quod enim greci appellant e¬
creature. aliquando constitu¬
ere. aliquando condere int̾p̃tã¬
tur: Quod sepissime idẽ signi¬
ficat inillis litteris: quod ẽ fa¬

Expanded text:
tamen distinguitur gignere; et tamen distinguitur gignere; et variandi verbi causa, non ad aliquam rerum differentiam dici potuit, faciens bona et creans mala; cum dici etiam posset, creans bona et faciens mala: aut si ullam voluisset propheticus Spiritus hic esse distantiam, multo accommodatius sic acciperentur haec verba, ut intelligeremus id fieri, quod si non fieret, omnino non esset; creari autem, ex eo quod erat condi aliquid vel constitui, sicut diximus creari magistratus atque urbes: nam et illi ex iis qui jam homines erant constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur; et ligna et lapides quibus construuntur urbes, utique jam erant, sed nondum in illam rerum faciem, quam videmus in urbibus, quodam ordine et compositione venerant; quod cum fit, creari urbes dicuntur. Quod enim Graeci appellant κcreare, aliquando constituere, aliquando condere interpretantur, quod saepissime idem significat in illis Litteris quod est fa
Abbreviated transcription (Latin):
portat: nã qr iusta ẽ alio mͦ reꝑit᷑ boni
Omne enim iustum.bonum:
Quã uero eliganter sibi udet᷑
istã uerba discutere. atq di¬
scernere. nesciens quid loquat:
quandoquidẽ hoc ipsum qͦd
ita posuit hoc testimonium
ut ñdicẽt᷑ faciens bona ⁊ mala.
aut creans bona ⁊mala. aut
creans bona ⁊ faciens mala.
s faciens bona ⁊creans mala.
uult uertere incrimen: ⁊ cona¬
tur ostendere quod fit. forin¬
secus fieri: quod aũt creatͤ.
apud ipsum eẽ creatorem.
Atq inde ꝓcedere. ut udeli¬
cet ds ꝓpħarũ tamquã extraneꝰ
ase boni factor aliquando fuis¬
se uideatur: creator aut̃ mali.
tamquã natura malus dese
ipso ꝓferens quod creauit. Quȩ
uerba si exconsuetudine con¬
sideremus locutionis humane:
i fierricreari. ñsolum filii quos
desemet ipso quisq generat:
uerum etiam magistratus di
insecus funt. Siaut̃ quomodo
scripturae scȩ̃ quibus iste insidi¬
atur loqui soleant ꝑscrutem᷑:
aut hoc ẽ facere qͦd creare. aqͦ

Expanded text:
portat. Nam quia justa est, alio modo reperitur bona: omne enim justum bonum. Quam vero eleganter sibi videtur iste verba discutere atque discernere, nesciens quid loquatur? Quandoquidem hoc ipsum quod ita posuit hoc testimonium, ut non diceretur, Faciens bona et mala; aut, creans bona et mala; aut, creans bona et faciens mala; sed, faciens bona et creans mala: vult vertere in crimen; et conatur ostendere, quod fit, forinsecus fieri; quod autem creatur, apud ipsum esse creatorem, atque inde procedere: ut videlicet Deus Prophetarum tanquam extranei a se boni factor aliquando fuisse videatur, creator autem mali tanquam natura malus de se ipso proferens quod creavit. Quae verba si ex consuetudine consideremus locutionis humanae, et fieri et creari, non solum filii quos de semetipso quisque generat, verum etiam magistratus dicinsecus fiunt. Si autem quomodo Scripturae sanctae, quibus iste insidiatur, loqui soleant, perscrutemur, aut hoc est facere quod creare, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ⁊ ecce cũnuibibus celi. ⁊ filiꝰ
hominis erat ueniens. Et usq
ad uetustum dierum ꝑuenit.
lingue ipsi seruient. Potestas
euis potestas ꝑpetua. quȩ ñ¬

Expanded text:
tis, et ecce, cum nubibus coeli quasi filius hominis veniens, et usque ad Vetustum dierum pervenit, linguae ipsi servient: potestas ejus potestas
Abbreviated transcription (Latin):
neq de quibꝰ asfirmant: Ue¬
rum nos illud quod secutus ad¬
unexit: ad uersus utrosq te¬
neamus: Continuo quippe
nequis existimaret ideo illos
ñ indelligere quȩ loq̾untur.
Neq de quibꝰ affirment qm̃
legis male uolunt eẽ doctores.
scimus aut̃ inquit quia bo¬
na ẽ lex.siquis ea legitime
utatur: hec sententia. ⁊ illos
refiitat qui lege utuntiu
male: ⁊ illos qu eam opinãt᷑
malã Porro sibona ẽ. qua de¬
mentia negatur ds bonus.
qui dedit legem bonã: que
potest uideri sufficere dam¬
natiolus hominibꝰ quilegẽ
quã sic apłs laudat. Aniliũ
fabularum nomine accusãt:¬
⁊ hoc se existimant facere.
eiusdem epłe testimonio. ubi
eam sic apłs laudat. yolentes
eẽ legis ñ doctores. s blasphe¬
matores. ñ intelligendo que
potuit. cum dicat apłs quia
credita sunt illis eloquia di
s ante saluatoris ad uentum

Expanded text:
neque de quibus affirmant? Veneque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intelligendo quae potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salvatoris adventum,
Abbreviated transcription (Latin):
carnem. qui ẽ suꝑ omnia ds
benedictus in scła amen:
ueritatem sedicere clamat.
apłs incapite huuis senten¬
ueritas.contestante sibi cõsci¬
entia sua inspũ scõ. eamq
sententiã ꝑamen concludit
infine.⁊dicit iste. Non sunt
uera quȩ hic apłs loquitur:
fallit infirmos: quia ñpossũt
capere ueritatẽ: Paruulos ua¬
nitatibꝰ lactat. ⁊ esurientibꝰ
filiis diaboli quorũ mendati¬
orum uird̃s infudit ut nutri¬
at Oportentum. ñ solum axpĩ¬
anorum auribꝰ. uerum etiã
afinibꝰ xp̃iani orbis arcendũ.
heccine adoptio. hec gła. hȩc
testamenta. hȩc legis constitu¬
tio. hec obsequium. hȩc ꝓmissi¬
ones. hi patres ex quibus xp̃s
pcipue tenere qui iubetur
deuitare fabulas aniles. hȩc¬
cine fabule sunt aniles: sed
quid mirum si tanta impieta¬
te delirat qui legis uult eẽ
destructor. siquosdã idẽ apł̃s
dicit uolentes eẽ legis ñ de¬
structores s doctores. ñ intel¬
ligere neq quȩ loquuntur

Expanded text:
carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sentenveritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibus Chrispraecipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, fabulae sunt aniles? 8. Sed quid mirum si tanta impietate delirat, qui Legis vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
gentib qui longe fuerant a dõ
isrsitarum. eundem dm̃. eandẽ
legem. eos dem ꝓph̾as. testam̃ta
eademq p̃dicare. Qͥs de angu¬
lari lapide pͥor locutus ẽ. nonne
ꝓpha sp̃u dĩ plenus: quẽ pestiᷤ
iste blasphemat: Ait enum. Ec¬
ce pono insyon lapidem angu¬
larem electum p̃ciosum: et qui
crediderit in eum. non erubes¬
cet. quod testimonium: comme¬
morauit. & apostolus petrus:
nonne potius in ꝑsalmo ꝑtinen¬
te adlitteras sacras populi pͥoriᷤ
dictum ẽ. Lapidem quem rep¬
bauerunt edificantes. hic factꝰ
est in caput angh: his .N. litt̾is
eruditus paulus apostolus. po¬
suit quod pauloante cominemo¬
raui. Ipso summo angłari lapi¬
de existente xp̃o ihu. Uñ ipse
dominꝰ uideos in quibꝰ cecitaᷤ
ex parte facta ÷. conuicit. con

Expanded text:
Gentibus quae longe fuerant a Deo Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu. Unde ipse Dominus Judaeos, in quibus caecitas ex parte facta est, co
Abbreviated transcription (Latin):
taret utrosq in uno corꝑe deo.
ꝑ crucem inter ficiens in imicu¬
as insemet ipso: & ueniens euan¬
gelirauit pacem uobis qͥ eratis
longe. et pacem his qui ꝓpe. qͥa
ꝑ ipsum habemꝰ aceessum am
bo uno sp̃u ad patrem. Igit᷑ ĩa
non estis ꝑegrini et inquilini.
s estis ciues scõꝵ & domestici
dĩ: suꝑ edificati supra funda
blasphemus. quomͦ ꝓpe dicit in¬
uentos isrlitas. qui peiori quẽ¬
admodum blasphemat demoni
seruiebant: et longe erant gen¬
tes que mitiorib demonibus
subdite fuerant: Quomͦ dicit
alienatos fuisse asocietate is¬
rael. et peregrinos testamẽtor
et ꝓmissionis. qñ erant spem
non hñtes. & sine dõ in hoc
mundo. si isrł non dĩ p̾opulꝰ
erat: Contra istam dubam cla¬
rissimam et excellentissimã
ueritatis ꝑstrepitat atq in¬
sultat in sanus:. dicens in ꝑ¬
sonis quinq locutum apłm. ut
alias ex. alus falleret. fingendo se
ẽ quod non erat. cum uideat eũ

Expanded text:
taret utrosque in uno corpore Deo, taret utrosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem vobis qui eratis longe, et pacem his qui prope; quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem. Igitur jam non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamblasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum
Abbreviated transcription (Latin):
ad demonia ꝑtinebant. Quid
quod dm̃ isrł audet infelix di
non miscdia compaciente sicut
ueritas ostendit. s astutia fal¬
lente sicut iste desipit factus
erat. non potius illoꝵ demonũ
qͦs colebant romani. qͦs colebant¬
demones putat iste mitiores ser¬
uum se eẽ confixit ut fieret tã¬
quam illi. ac sic eos lucri facẽt:
Nonne item dicit ad ephesios:
ꝓpter quod memores estis. qͥa
uos quando gentes eratis in
carne. qui dicimini p̃putium
ab ea que dr̃ circumcisio incar¬
ne manu facta. qui eratis illo
in temꝑe sine xp̃o alienati aso¬
cietate isrł. et ꝑ egrini testam̃¬
torum. et ꝓmissionis spem non
hntes. & sine dõ in hoc mundo.
Nunc autem in xp̃o ihu. uos
qͥ aliqñ eratis longe. facti esti
pax nr̃a qui fecit utraq unũ.
et medium parietem macerie
soluens. inimicitiam incarne
sua. legem mandatoꝵ indecre¬
tis euacuans. ut duos conde¬
ret in se. Inunum nouum homi¬
nem faciens pacem.: ut commnu¬

Expanded text:
ad daemonia pertinebant? Quid, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix dicnon misericordia compatiente, sicut veritas ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod memores estis, quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne manu facta; qui eratis illo in tempore sine Christo, alienati a societate Israel, et peregrini testamentorum et promissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo: nunc autem in Christo Jesu vos, qui aliqpax nostra, qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in carne sua, Legem mandatorum in decretis evacuans, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem, ut commu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illi siñ ꝑmanserint inincre¬
dulitate. inserent᷑. Potens ẽ
enim ds iterum inserere illos:
Nam situ exnaturali incisus es
oleastro: ⁊ contra nacurã in¬
sertus es in bonã oliuam: quã¬
tomagis illi qui sodm naturã
sunt inserentur sue oliue:¬
Nolo enim uos ignorare frẽs
sacramentũ hoc ut ñsitis
uobis sapientes: quia cecitas
exparte isrł facta ẽ donec
plenitudo gentiũ intraret:
i sic omĩs isrł saluus fietͤ. Sic̃
scriptum ẽ Ueniet exsyon qui
eripiat. iauertat impietatẽ
abiacob & hoc illis ame testa¬
mentum. cum abstulero pec¬
cata eorum. Nimis longũ ẽ
cuncta ꝑcurrere: uel sicut
ꝑscripturas apłicas ubiq
sparsa sunt ea inunã faciẽ
congregare. Quid opus erat
hȩc dicere gentib cur eis¬
ñ potius sine lege factus ẽ.
quẽ admodũ erant illi sine
lege. Cur ñpotius dos eorũ
laudauit. eorũq sacrificia
p̃dicauit᷑ srusta scriptura
quã ppłs isrł accepit. & lla
sacra gentiũ sicut iste dicit

Expanded text:
permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illos. Nam, si tu ex naturali incisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olinolo enim uos ignorare. fratres, sacramentum hoc. ut non sitis uobis sapientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluuscriptum est: Veniet ex Sion qui eripiat et avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lege? Cur non potius deos eorum laudavit, eorumque sacrificia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
spũscõ ꝓpħas suos dñs imple¬
uit. de quibꝰ inepłe exordio
dictum ẽ ad romanos quod
⁊ supͣ cõ memoraui. Paulus
ante ꝓmiserat ꝑpħas suos¬

Expanded text:
Prophetas suos Dominus implevit, de quibus in Epistolae exordio dictum est ad Romanos, quod et supra commemoravi: Paulus ante promiserat per Pro
Abbreviated transcription (Latin):
tum ds ñsibi consulens. s ppło
cui religionis pietas ꝓfuisset:
bello etiam uindicauit. ybi di
timorem potuerunt augere
iuicturi ꝑ eorum mortes: qui
fuerant ⁊ si se nescirent post
i longa temporũ spacia mori¬
turi. Mortib quippe corporũ
legimus alios etiam mortuos
ppt̾ ñ sua s aliena peccata:
ubi magͣis ẽ indolore cordis pla¬
ga iuuentium. quã inresoluti¬
one carnis pena morientium:
llbi anime decorporibꝰ exeun¬
tes suas causas habent. uel
malas uel bonas: non ꝓpt̾ea gra¬
uate quia exute Animarum
uero morte: alius ꝑ alia plectit᷑
nemo. S: hoc dico: quantum
existimet iste fuisse peccatum.
quod inconuiuio nuptiali in¬
uentus ẽ homo ñhabens ue¬
stem nuptialẽ. Puto si huma¬
na consideratione ista meci¬
antur: huic aliquantulum
sufficere debuit erubescere.
⁊ plurimum inuitantis indi¬
gnatio ꝓtenderetur uestẽ mu¬
tare cõpelli.⁊tamen dictum ẽ.
ligate illi manus ⁊ pedes ⁊ ꝓici

Expanded text:
tum Deus, non sibi consulens, sed populo tum Deus, non sibi consulens, sed populo cui religio pietasque profuisset, bello etiam vindicavit, ubi Dei timorem potuerunt augere victuri, per eorum mortes qui fuerant, et, si se nescirent post non longa temporum spatia morituri. Mortibus quippe corporum legimus alios etiam mortuos propter non sua, sed aliena peccata . Ubi magis est in dolore cordis plaga viventium, quam in resolutione carnis poena morientium; ubi animae de corporibus exeuntes suas causas habent vel malas vel bonas, non propterea gravatae quia exutae; animarum vero morte alius pro alio plectitur nemo. Sed hoc dico, quantum existimet iste fuisse peccatum, Quod in convivio nuptiali inventus est homo non habens vestem nuptialem. Puto, si humana consideratione ista metiamur, huic aliquantulum sufficere debuit erubescere, et, ut plurimum invitantis indignatio protenderetur, vestem mutare compelli. Et tamen dictum est: Liga
Abbreviated transcription (Latin):
mortibꝰ corpora: quã flãmis
ꝑpetuis gehennarum: Ait
enim ꝓpterea uidetur huic
łs legis ⁊ ꝓphetarum quiu¬
nus ⁊ uerus ẽ ds. crimine cru¬
delitatis arguendus: quia
ꝓpt̾ leuissimas causas uel etiã
erubescendas. penam mortis
uel corporalis inflixit. Quod
dauid ppłm numerasset. quod
infantes sicut iste dicit filii
heli sacerdotis. de ollis uelca
cabis do p̃paratis aliquid de¬
gustassent Quã rem ñdispu¬
to quantum ⁊ quã ꝑnitiosum
e lationis uitdium tam sco iuro.
ut uellet di ppłm numerare
subrepsit: eorsiq mortibꝰ nõ
eternis. s iamiãq humana cõ¬
ditione uenturis ⁊ celeriter
transituris flagellatur: quoꝵ
fuerat multitudine inflatus:
Nec dico filios heli ñfuisse in¬
fantes ut iste loquit᷑. nesciens
quid loquatur: s eius etatis
qua possent ⁊ deberẽt ꝓsacri¬
lego ausu quo se dño do insa¬
crificiis p̃ferebant digna co¬
ertione cohiberi. quod neglec¬

Expanded text:
mortibus corporum, quam flammis mortibus corporum, quam flammis perpetuis gehennarum. 30. At enim propterea videtur huic Deus Legis et Prophetarum, qui unus et verus est Deus, crimine crudelitatis arguendus, quia propter levissimas causas vel etiam erubescendas, poenam mortis vel corporalis inflixit; quod David populum numerasset ; quod infantes, sicut iste dicit, filii Heli saccabis Deo praeparatis aliquid degustassent: qua in re non disputo quantum et quam perniciosum elationis vitium tam sancto viro, ut velle Dei populum numerare subrepserit, eorumque mortibus non aeternis, sed jam humana conditione venturis, et celeriter transituris, fuerit flagellatus, quorum fuerat multitudine inflatus . Nec dico filios Heli non fuisse infantes, ut iste loquitur, nesciens quid loquatur, sed ejus aetatis qua possent et deberent, pro sacrilego ausu quo se Domino Deo in sacrificiis praeferebant, digna coercitione cohibere ; quod neglec
Abbreviated transcription (Latin):
calces ad uersus stimulum iaci¬
endo: ut cum demorte carnus
accusat. d̃i ꝓuidentiã. morte
cordis mictatur ingehennam.
Quis aut̃ utruislibet sexus
homo. ñ mallet gladio truci¬
dari. etiam illomodo quo tru¬
cidauit sacerdos finees forni¬
carios. in ipso complexu nefa¬
rie uoluptatis terribile consti¬
tuens ad uersus execrandas li¬
bidines ultionis exemplum.
ꝓ pt̾ quod maxime do placuit:
quis inquã ñmallet tali gene¬
re mortis interfici: Quis ñ po¬
stremo igne consumi. uel feri¬
nis morsibꝰ ꝑ ipsa pudenda la
norum peccantes talib morti¬
bus puniat. ut post corporis
mortem transitorram sequat᷑
ge henne sine fine suplicium:
nisi quia destamenti utruisq
unus ẽ deus: Nam possent ui¬
dei dicere aduersus huuisim¬
pietatem: quantumlibet ex¬
aggeret bella. cȩdes. uuluera.
funera sanguinẽ. longe incõ¬
parabiliter do nrõ. dm̃ se ha¬
bere mitiorem: Longe scilicet¬
⁊ mitius punientẽ transitoriss

Expanded text:
calces adversus stimulum jacicalces adversus stimulum jaciendo: ut cum de morte carnis accusat Dei providentiam, morte cordis mittatur in gehennam. Quis autem utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod Deo maxime placuit: quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda lannorum peccantes talibus mortibus puniat, ut post corporis interitum transitorium, sequatur in gehenna sine fine supplicium, nisi quia Testamenti utriusque unus est Deus? Nam possent Judaei dicere adversus hujus impietatem, quantumlibet exaggeret bella, caedes, vulnera, funera, sanguinem, longe incomparabiliter Deo nostro eum Deum se habere mitiorem, longe scilicet mitius punientem transitoriis
Abbreviated transcription (Latin):
idolum. moy ses ita uindicauit.
ut nec ꝓximo suo quisq par¬
ceret. ferro peruens impios.
Neq enim ⁊ dñs iħs nõ dixit.
eos aut̃ qui noluerũt me re¬
gnare sibi: adducite. ⁊ inter¬
ficite corã me Ubi ꝓfecto qͥa
mortem significat animarum.
magis ẽ utiq illa fidelibus hor¬
renda ⁊ metuenda. quã corporũ.
Ulude idem dñs dicit. Nolite
timerere eos qui occidunt cor¬
pus. animaniaũt ñpossunt
ꝑdere ingehennã. Huius ge¬
neris mortes ꝑquas anime
mictuntur ingehennam. si
quis fideli mente ut dignsi ẽ
cogitauerit: ualde uiliter esti¬
mabit quãlibet ingentissimã
stragem ⁊ sanguinis fliuuos
mortalium corporum.⁊quo¬
modocumq quando cumq
moriturorum. Quas cedes iste
exaggerans ⁊ scolastica uani¬
tate describens ad blasphemã¬
dum dm̃ qui talibus mortibꝰ
eos quibus huuismodi terror
utilis fuerat flagellabat. hor¬
rorem incutit mortalibus sensi¬
bus.⁊ aliquid se agere putat.

Expanded text:
idolum Moyses ita vindicavit idolum Moyses ita vindicavit ut nec proximo suo quisque parceret, ferro perimens impios . Neque enim et Dominus Jesus non dixit: Eos autem qui noluerunt me regnare sibi, adducite; interficite coram me : Ubi profecto, quia mortem significat animarum, magis est utique illa fidelibus horrenda et metuenda quam corporum. Unde idem Dominus dicit: Nolite timere eos qui occidunt corpus, anrdere in gehennam . 29. Hujus generis mortes, per quas animae mittuntur in gehennam, si quis fideli mente, ut dignum est, cogitaverit, valde viliter aestimabit quamlibet ingentissimam stragem et sanguinis fluvios mortalium corporum, quomodocumque quandocumque moriturorum. Quas caedes iste exaggerans, et scholastica vanitate describens, ad blasphemandum Deum, qui talibus mortibus eos quibus hujusmodi terror utilis fuerat, flagellabat, horrorem incutit mortalibus sensibus, et aliquid se agere putat,
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut indiebꝰ noe manduca¬
bant. bibebant. nouellabãt.
edifficabant. nubebant. uxo¬
res ducebãt. uenit diluuium
⁊ ꝑdidit om̃s: sic erit ⁊ aduentꝰ
filii hominis hoc ⁊ de obdura¬
tione cordis pharaonis. Neq
enim noui testamenti littere
ñdicunt dequibusdã. Tradidit
illos d̃s in reꝑbam mentem. ut
faciant quȩ ñconueniant
hoc despũ mendaci quẽ deus
quibene utitur etiam malis
iustissimo iuiditio adimpiũ
regem decipiendũ misit. sicut
micheas ꝓpha sibi inuisione
ꝓphetica demonstratum eẽ
testat̃. Neq enim dubitauit
tale aliquid dicere apłs paulꝰ
cum se sciret uerissime dicere:
ubi ait. Mitte illis ds̃ oꝑatio¬
nem erroris.ut credant menda¬
tio. ⁊ uidicent᷑ om̃s qui ñ credi¬
derunt ueritati s consenserũt
iniquitat Hoc defacto ꝑmoy¬
sen.cui d̃s dixit. Accipe om̃s
duces ppłi ⁊ uictima illos dno
contra solem. hoc ẽ inmanife¬
sto ꝑdiem. Uel quod factum

Expanded text:
Sicut in diebus Noe manducaSicut in diebus Noe manducabant, bibebant, novellabant, aedificabant, nubebant, uxores ducebant; venit diluvium et perdidit omnes: sic erit et adventus Filii hominis . Hoc et de obduratione cordis Pharaonis. Neque enim Novi Testamenti litterae non dicunt de quibusdam: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Hoc de spiritu mendaci, quem Deus, qui bene utitur etiam malis, justissimo judicio ad impium regem decipiendum misit, sicut Michaeas propheta sibi in visione prophetica demonstratum esse testatur . Neque enim dubitavit tale aliquid dicere apostolus Paulus, cum se sciret verissime dicere, ubi ait: Mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritatiniquitati . Hoc de facto per Moysen, cui Deus dixit: Accipe omnes duces populi, et victima illos Domino contra solem, hoc est in manifesto per diem . Vel quod factum
Abbreviated transcription (Latin):
inxp̃m hec maledicta nesci-¬
ens iste iaculat᷑: quando quidẽ
ille ait. Sicreder̃is moysi crede¬
retis ⁊ michi. Deme enim ille
scripsit. Quid enim pat̾ sine fi¬
lio uel tunc fecit. uel umquã
facit. Si gͦ salubrit̾ ñ solum
mendat. qm̃ ⁊ amatur d̾s uti¬
liter ⁊ timet᷑. Alnde apłs eodẽ
loco utrumq cõmemorat di¬
cens. Llides gͦ bonitatem ⁊ se¬
ueritatem đi: quid ẽ quod
iste insanus ⁊ p̃ceps cũ xpĩa¬
num se ẽẽ iactet. hoc rephẽdit
bras exteriores. seueritas di.
ubi nec futurum ds̃ nescius
dicit᷑. quia tali pecuniã suã
credidit. nec impotens. qui¬
aut bene ageret. ñ ipse rexit
ipse correxit. nec emulus aec
malitiosus. qͦd aluce separa¬
tum intenebras misit. hoc
de omnibꝰ penis hominum
quȩ legunti inꝓpheticis
libris inflicte fuisse peccã¬
tibus. debet fidelis lector ad¬
uertere Hoc gͦ etiam dedilu¬
aliquid futurum in suo p̃nũ¬
tiauit ad uentu quando ait.

Expanded text:
in Christum haec maledicta nesciin Christum haec maledicta nesciens iste jaculatur? quandoquidem ille ait, Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit . Quid enim Pater sine Filio vel tunc fecit, vel unquam facit? Si ergo salubriter, non solum mendat, quoniam et amatur Deus utiliter et timetur; unde Apostolus eodem loco utrumque commemorat dicens, Vides ergo bonitatem et severitatem Dei : quid est quod iste insanus et praeceps, cum christianum esse se jactet, hoc reprehendibras exteriores severitas Dei, ubi nec futurorum improvidus dicitur quia tali pecuniam suam credidit, nec impotens quia ut bene ageret non ipse rexit, ipse correxit, nec aemulus ac malitiosus quod a luce separatum in tenebras misit: hoc de omnibus poenis hominum, quae leguntur in propheticis Libris inflictae fuisse peccantibus, debet fidelis lector advertere. Hoc ergo etiam de dilualiquid futurum in suo praenuntiavit adventu, quando ait:
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽ quod illa significat.
Ergo quia contigit ut ille sua
pigritia ñ ad quireret: hocͥ p̃
sciuit ille qui dedit. Dicere
etiam ñ inplesse de hoc lucro
xp̃m: qͦd magnopere cogitauit.
Potest. ⁊ illud tercium ad male¬
dictum se conuertisse suꝑatũ
qñ dixit. ligate illi manus et
pedes.⁊ ꝓhicite eum intenebras
exteriores. sicut deadã dictũ est.
ut aligno iute separatus morte
etiam corporis plecteret᷑. huic
enim diserto: deficientis male
nia ñ potuit quod cupiebat
efficere: Dicat emulum acma¬
litiosum quod seruo suo in¬
uiderit lucem acsalutẽ. quẽ
ꝓhici uissit intenebras. ubi eẽt ei
fletus ⁊ stridor dentium. Si aũt¬
aut̃ dexp̃o ista ñdicit ne hoc
modo se indicet ñ eẽ xpianum
cur audet dicere de hominis
conditore ⁊ peccati merito dã¬
natore. quod ñ audet dicere
de hominis redẽptore.⁊sieus
p̃cepta contẽpserit. pena ecer¬
ne mortis ultore. eodem ipso
scilicet: Nã inquẽ alium nisi

Expanded text:
quid est quod illa significat . quid est quod illa significat . Ergo quia contpigritia nihil acquireret, hoc non praescivit ille qui dedit? dicere etiam potest, non implesse de hoc lucro Christum quod magnopere cogitavit. Potest et illud tertium, ad maledictum se convertisse superatum, quoniam dixit, Ligate illi manus et pedes, et projicite eum in tenebras exteriores : sicut de Adam dictum est, ut a ligno vitae separatus morte etiam corporis plecteretur . Huic enim homini diserto, deficientis malednia non potuit quod cupiebat efficere: dicat aemulum ac malitiosum, quod servo suo inviderit lucem ac salutem, quem projici jussit in tenebras, ubi esset fletus et stridor dentium. Si autem de Christo ista non dicit, ne hoc modo se indicet non esse christianum; cur audet dicere de hominis conditore et peccati merito damnatore, quod non audet dicere de hominis redemptore, et si ejus praecepta contempserit, poena aeternae mortis ultore, eodem ipso scilicet? Nam in quem alium nisi