comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
centum: uerum etiam ducenta
attulit: & unde creditꝰ ẽ. regio
perire uoto: inde auctusẽ glorio¬
siore trophȩo. Ecce hystoriam.
Cȩterum tropicȩ. quod saul calli¬
de simulatur dauid offerre discri¬
mini. & unde creditus ẽ. reglo
perire uoto. inde auctusẽ glorio¬
siore tropheo intelligitur. quod
uidȩi dum contra uoluntatem
dei xpm̃ interficere nissi sunt.
ꝑid salutem gentium egerunt
ꝑ quod crediderunt ex tinguere.
Quod enim dauid alienigenarum
prȩputia prius attulit. & sic de¬
mumq michol filie sauil nuptiis
adhȩsit. significabat quod xp̃c ñ
prius synagogam conubio suo des¬
ponderet. nisi ante gloriosius in
gentib fieret. Prius enim in nati¬
onib resecauit carnis pollutionẽ
inutroq sexu: & postea copulat
ẽ. synagoge. Postquam enim sicut
scriptum ẽ. introierit plenitudo¬
gentium: tunc omnis isrł saluus
fiet. Dupla autem idẽ ducenta
prȩputia acculit: siue ꝓiudeis
& gentib adquisitis: siue quia ma¬

Expanded text:
centum, verum etiam ducenta centum, verum etiam ducenta attulit. Et unde creditur regio perire voto, inde actus est gloriosiori trophaeo: ecce historia. Caeterum tropice, quod Saul callide simulat David offerre discrimini, et unde creditus est regio perire voto, inde actus gloriosiori trophaeo, intelligitur quod Judaei, dum contra voluntatem Dei Christum interficere nisi sunt, per id salutem gentium egerunt, per quod crediderunt exstinguere. Quod enim David alienigenarum praeputia attulit, et sic denuo filiae Saul nuptiis haesit, significabat quod Christus non prius Synagogam connubio suo sponderet, nisi gloriosus in gentibus fieret. Prius enim in nationibus resecavit carnis pollutionem in utroque sexu, et postea copulatus est Synagogae. Postquam enim, sicut scriptum est, introierit plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet . Dupla autem, id est ducenta praeputia attulit, sive pro Judaeis et gentibus acquisitis, sive quia ma
Abbreviated transcription (Latin):
tia philistinorum ꝓmerob quam sa¬
ul dedit adrieli molatite: & postea
ꝓmichol ducenda. Et quamuis ñ
dꝑte dicatur ꝓmerobsauli prepu¬
daphilistinorum dauid dedisse:
Anen qui prȩcedentia & subsequen-¬
da ꝑlegerit & scrutatus fuerit. in¬
imet eum bis sauli p̃putia pbily¬
stinorũ dedisse. Insequentib uͦ ait.¬
Non habet necesse rex sponsalia.
nͥ tantum centum prȩputia phi¬
listinorum. ut fiat ulcio de inimi¬
cis regis. &. subiungit scriptura.
Porro saul cogitabat tradere dauid
inmanib philistinors. Ecce hanc
sententiam ita digessimus. ꝓ ut
opinio aliquorum commentatur.
Quam si quis recipere noluerit
ñ contradicimus. s si melius in¬
tellȩxerit. sequi gaudent̃ gratu¬
labundi decreuimus. Ceterum.
dicamus ꝓut nob̾ uidetur. Bene
tantȩ uirtutis. ut gener regis ef¬
ficeretur. Et hȩc ẽ. una res. Al¬
tera uero quam ei ꝓposuit: sci¬
licet ut si centum preputia allo¬
philorum deferret. Qui ñ solum

Expanded text:
tia Philistinorum pro Merob, quam Satia Philistinorum pro Merob, quam Saul dedit Adrieli Moholathitae, et postea pro Michol ducenta. Et quamvis non aperte dicatur pro Merob Saul praeputia Philistinorum David dedisse: tamen qui praecedentia et subsequentia perlegerit, et perscrutatus fuerit, inveniet eum bis Sauli praeputia Philistinorum dedisse. Potest etiam et alitNon habet necesse rex sponsalia, nisi tantum « centum praeputia Philisthinorum, ut fiat ultio de inimicis regis. » Et subjungit Scriptura: « Porro cogitabat David tradere in manus Philsententiam ita digessimus, prout opinio aliquorum commentatur: quam si quis recipere noluerit, non contradicimus, sed si melius intellexerit, sequi gaudenter gratulabundi decrevimus. Caeterum dicamus prout nobis videtur. Bene tantae virtutis, ut gener regis efficeretur: et haec est una res. Altera vero quam ei proposuit, scilicet si centum praeputia Allophylorum deferret, qui non solum
Abbreviated transcription (Latin):
bat. & ꝓpħabat. Prophetare in hoc
loco ñ ẽ aliud intelligendum. nifi
aliena retulisse Quod uero sequit᷑
de dauid & ingrediebatur & egredie¬
batur inconspectu populi: sic acci¬
piendum ẽ. Quando egrediebant᷑
adpugnam: ipse primus more re¬
sio egrediebatur inconspectu eor
& regredie batur. Dilexit autem¬
dauid michol filiam sail alteram:
s nuntiatum ẽ. saul. & placuit ei.
Dixitq saul. Dabo eam illi ut fiat
ei inscandalum : ꝙ sit super eum
callidiis simulator. ut sine inuidiis¬
suis posset daiuid offerre discrimini:
suduit eum michol filiȩ suȩ nupti¬
is alligare: si centum sibi allophilo¬
rum prepittia uictor offerret. De¬
eum interimi posse: scilicet aut
insidiis filiȩ suȩ. a qua se uidebat
multumamari: aut causa preputio¬
rum philistinorum ꝓpter quȩ ad¬
ipiscenda philisteos bello erat ag¬
gressurꝰ. Unde &ait.nduab
rebus gener meus eris. Induab
reb suum generum eum sibi futu¬
rum dic̃: quia iam attulerat p̃pu¬

Expanded text:
bat. » Prophetare enim in hoc loco non est aliud intelligendum, nisi aliena retulisse. Quod vero sequitur de David. « Et egrediebatur et ingrediebatur in conspectu populi. » Sic accipiendum est: Quando egrediebantur in pugnam, ipse primus, more regio, egrediebatur in conspectu eorum, et regrediebatur. « Dilexit autem Michol filia Saul altera David. Et nuntiatum est Saul, et placuit ei. Dixitque Saul: Dabo eam illi, ut fiat ei in scandalum et sit super eum callidus simulator, ut sine suis insidiis possit David offerre discrimini, studuit eum Michol filiae suae nuptiis alligare, si centum sibi Allophylorum praeputia victor offerret.  interimi posse, scilicet aut insidiis filiae suae, a qua se videbat multum amari, aut causa praeputiorum Philisthinorum, propter quae adipiscenda Philisthaeos bello erat aggressurus. Unde et ait: « In duabus rebus gener meus eris hodie. In duabus rebus generum eum sibi futurum dicit: quia jam ei attolerat praepu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. diaboli mendatio usq nunc
agitatur. Igitur quandocumq:
spiritus domini arripiebat saul:
tollebat citharam dauid. & per¬
cutiebat manu sua. & refo cillaba¬
tur saul. & leuius habebat. Re¬
adebat enim ab eo spirituis ma¬
lus. Pendet hoc ex superiorib. Hic
etiam ꝓut supra. dauid typum te¬
nuit saluatoris. Dauid in canticis
musicis eruditus erat: & dominus
iesus xp̃c in ȩccłiȩ unitate uariis
concentib in expositione scãrum
seripturarum cotidie resonat. ꝙ sua¬
uitate mi stica modulatur. Dauid
mey thara suauiter. immo fortiter
canens. malignum sp̃m qui opera¬
latur insaule compescebat: & xpc̃¬
purtiutem erucis suȩ demones op¬
pressit. atq de corde credentium fu¬
gauit. Non enim incythara dauid
tanta uirtus erat: s figura & my¬
sterium crucis xpisti quȩ ꝑ lignũ¬
& extensionem neruorum mystice
gerebatur: inqua etiam passioxpi¬

Expanded text:
hoc est, diaboli mendacio, usque nunc hoc est, diaboli mendacio, usque nunc agitatur. « Igitur quandocunque Spiritus Domini arripiebat Saul, tollebat David citharam et percutiebat manu sua, et refocillabatur Saul, et levius habebat. Recedebat enim ab eo spiritus malus. » Pendet enim ex superioribus. Hic etiam prout supra, typum tenuit Salvatoris. David in canticis musicis eruditus erat, et Dominus Jesus Christus in Ecclesiae unitate variis concentibus in expositione sanctarum Scripturarum quotidie resonat, et suavitate mystica modulatur: David cithara suaviter, immo fortiter canens, malignum spiritum qui operabatur in Saule compescuit, virtutem crucis suae daemones oppressit atque de corde credentium fugavit. Non enim in cithara illius tanta virtus erat, sed mysterium crucis Christi, per lignum extensione nervorum, mystice gerebatur: in qua etiam passio Chri
Abbreviated transcription (Latin):
sit malignitas: potestas nisia do
non ẽ. Sic & alibi dictus ẽ. etiam
sopor domini. qui occupauerat
milites eiusdem saul. cum dauid
hastam & scifum abstulisset a ed¬
pite dormientis. non quia sopor
tunc indomino erat. ut ipse dor¬
miret. sed quia ille sõpor qui tẽ
homines apprȩhenderat nutu dĩ
erat infusus: ne dauid a seruisi
in eo loco prȩsentia sentiretur. Di
ergo spiritus dominimalus. hoc
c̃ minister dei ad faciendum insaul
quod eum pati udex omnipotentis¬
simus iudicãbat: quoniam sp̃c ille
uedictum ẽ. uoluntate qua malus
erat non erat dei. creatura uero qͥ
conditus erat. & potestate quam ñ
sua s domini omnium ȩquitate ac¬
ceperat. domini erat. Formidari igi
tur non debet. qui nichil nisi per¬
da. quȩ cum hostem seuire ꝑmise¬
rit. ei adusum iuidicii. & inuista il¬
hystoriam dictum ẽ. Tropologicȩ
uero ꝑsaul populus prȩfigurabatur
iudȩorum: qui in aduentu saluato¬
ris obimpietatem suam a deo dere
perat amisit. atq abspũ nequam

Expanded text:
sit, potestas nisi a Deo non est. Sic et alibi dictum est etiam de sopore Domini qui occupaverat milites ejusdem Saul, cum David hastam et scyphum abstulisset a capite dormientis. Non quia sopor tunc in Domino erat, ut ipse dormiret, sed quia ille sopor , qui tunc homines apprehenderat, nutu Dei erat infusus, ne David a servis ejus in eo loco praesentia sentiretur. Dicitur ergo spiritus malus Domini, hoc est minister Dei, ad faciendum in Saul quod eum pati debere Omnipotentissimus judicabat. Quoniam spiritus ille, ut dictum est, voluntate qua malus erat, non erat Dei; creatura vero qua conditus erat, et potestate quam non suam, sed Domini omnium aequitate acceperat, Domini erat. tur non debet qui nihil nisi perest quae, cum hostem saevire permiserit, ei ad usus justi judicii et injusta ilhistoriam dictum est. Tropologice vero per Saul, populus praefigurabatur Judaeorum qui in adventu Salvatoris, ob impietatem suam a Deo derelperat, amisit; atque ab spiritu nequam,
Abbreviated transcription (Latin):
& precia eorun afferebant ad pe¬
desapłorum. Quodautem idem io¬
uathan uestimentis suis atq armis
se nudauit. & dauid uestiuit: hoc
indicare uidetur. quod cuncta sa¬
cramenta spũalia. Hoc ẽ. sacerdo¬
tium atq prȩdicatio. quȩ populo
uidȩorum olim collata fuerant.
ad xp̃i eccłiam transferenda. eent.
Siue secundum superiorem sensũ
bene atumcausq ad baltheum on¬
nia dedit: quia credentes quiq qͥ¬
quid habere poterant in hoc mm¬
do. ome uiluerum xp̃i conferre
satagebant. Porto cum reuert¬

Expanded text:
et pretia afferebant ad peet pretia afferebant ad pedes apostolorum . Quod autem idem Jonathas vestimentis suis atque armis se nudavit, et David vestivit, hoc indicasse videtur: quod cuncta sacramenta spoliata, hoc est sacerdotium atque praedicatio, quae populo Judaeorum olim collata fuerat, ad Christi Ecclesiam transferenda essent. Sive secundum superiorem sensum, bene a tunica usque ad baltheum omnia dedit: quia credentes quique, quidquid habere poterant in hoc mundo, omnia in lucrum Christi conferre satagebant. « Porro cum revert
Abbreviated transcription (Latin):
terant. tanquam ignorantes dict̃
ei. lu quis es: & ubi ẽ. pat̃ tuusa
Moraliter uͦ dau id typum tenuit
domini: qui uidelicet manu fortis
interprȩtatur. Golias quidem hȩ¬
reticorum suꝑbiam signat qui cũ
gladio: dauid uero cum pera pa¬
storali uenit ad prȩlium. Sed eun¬
demgoliam dauid superans. suo
gladio occidit. Quod sancti qͥq
agunt: qui premissi dauid mem¬
bra ex eius fieri dignatione me¬
ruerunt. Nam cum suꝑbientes
hȩreticos. & sacrȩ scripture sen¬
tentias deferentes eisdem uerbis
atq sententiis quas ꝓferunt uin¬
cunt: quasi elatum goliam gla¬
diosuo detruncant. xuii.
dauid loqui ad saul. anima
ionathan colligata ẽ animȩ da¬
uid: ꝙ dilexit eum ionathan qͣsi
cdauid colligata ẽ. anima: illos
sanctos significasse uidetur. qui
domino iesu xp̃o ex populo iudȩ¬
orum ꝑfidem ad heserunt. qui
relictis omnib. ipsum sequuti siut
sicut fuerunt apłi. & illi qui in
actib apłorum uendebant omĩa.

Expanded text:
terant, tanquam ignorantes dicunt terant, tanquam ignorantes dicunt ei: « Tu qui es? et ubi est pater tuus ? » Moraliter vero David typum tenuit Domini, quia videlicet manu fortis interpretatur. Goliath quidem haereticorum superbiam signans, qui cum nt. David vero cum pera pastorali venit ad praelium, sed eumdem Goliath David superans suo gladio occidit: quod sancti quoque agunt, qui praemissi David membra, ex ejus fieri dignatione meruerunt, nam cum superbientes haereticos et sacrae Scripturae sententias deferentes, eisdem verbis atque sententiis quas proferunt, vincunt, quasi elatum Goliath gladio suo detruncant. CAPUT  loqui ad Saul anima Ionathan conligata est animae David et dilexit eum Ionathan quasi David colligata est, illos sanctos significasse videtur, qui Domino Jesu Christo ex populo Judaeorum per fidem adhaeserunt, qui relictis omnibus, ipsum secuti sunt, sicut fuerunt apostoli et illi qui in Actibus apostolorum vendebant omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
serant infigens. & ab eius societa¬
te secernens. fidei sue subdidit.
Hoc enim indicabat: quod idem
golias ꝑcussus infaciem ruit. Da¬
uid golia ꝑcusso. gladium eiꝰ tulit.
Hoc fecit noster dauid: qui eiec̃
diabolum de suis. quando credi¬
derunt maligni eius quosille in
potestate habebat. & de quib
tetras animas trucidabat. conu̾¬
tunt linguas suas contra diabo¬
lum: & sic golie de gladio suo ca¬
put inciditur. Dauid gladium
goliȩ inierusalem de.tulit: simili¬
ter &. xp̃c eos quos de potesta te
diaboli rapuit: ad defendendum
altare fidei in eccłiam suam tͣns¬
tulit. Saul de dauid abner ue¬
lut ꝓincognito requirit. de qͣ
strrpe descenderit. uel cuius erat
filius. cum iam dudum ipse dauid
ei ministrasset. atq inconspecꝰtu
eiꝰ ad repellandum nequa n spm̃
assisteret. Sic nimirum cȩcitas
iudeoꝵ dominum iesum xpistum
nouerunt: & quem inprȩsentia
corporali ꝑ amministrationem uir¬
tutum filium dei. ẽẽ. apꝓbare po¬

Expanded text:
serant se infigens, ab ejus societate secernens, fidei suae subdidit: hoc enim indicabat quod idem Goliath percussus in faciem ruit. David, Goliath percusso, gladium ejus tulit, hoc fecit noster David, qui ejectum diabolum de suis, quando credunt magnitudinem ejus, quos ille in potestate habebat, et de quibus tetras animas trucidabat, convertunt linguas suas contra diabolum, et sic Goliath de gladio suo caput inciditur. David gladium Goliath in Jerusalem detulit, similiter et Christus eos quos de potestate diaboli rapuit, ad defensionem altaris fidei in Ecclesiam suam transtulit. Saul de David Abner velut pro incognito requirit, de qua stirpe descenderit, vel cujus esset filius, cum jam dudum ipse David ei ministrasset, atque in conspectu ejus ad repellendum nequam spiritum assisteret. Sic nimirum caecitas Judaeorum, Dominum Jesum Christum noverunt: et quem in praesentia corporali per administrationem virtutum, Filium Dei esse approbare po
Abbreviated transcription (Latin):
uit dominicȩ crucis. Dauid ex qͥn¬
q lapidib unum iecit: quia & xp̃c
quiex lege nunttabatur. singulari
potentia ꝑunitatem fidei & grãm
suam diaboli suꝑbiam ꝓstrauit.
Funda uero ȩccłiam prefigurauit :
que ꝑuolumina temporum uelut
incircurtu uoluitur. Dauid golyam
fronte ꝑcussa ꝓstrauit. Similit̃¬

Expanded text:
vit Dominicae crucis. David ex quinvit Dominicae crucis. David ex quinque lapidibus unum jecit, quia et Christus qui ex lege nuntiabatur, singulari potentia, per unitatem fidei et gratiam suam, diaboli superbiam prostravit: funda vero Ecclesiam praefiguravit, quae per volumina temporum, velut in circuitu volvitur. David Goliath in fronte percussum prostravit, similit
Abbreviated transcription (Latin):
non obseruamus. Quinq limpidis¬
simos lapides de torrente dauidele¬
git. & inperam pastoralem misit
&. xp̃c dominus quinq libros mnos¬
saycȩ legis de fiuiuo seculi huius
assumpsit. Labitur enim mortale
seculum: & prȩterfluit quicquid
uenit inmundum. Erat enim tan
quam in flumine in populo illo.
& inperam pastoralem misit. Nam
ipse ẽ. deiis ueruis pastor animarũi.
as quoq pastorale: quolac ut ñ¬
nuillidicunt mulgeri consueuerat.
duinam significat grãm. que legi
conuingitur. quȩ intelligitur quin¬
s. lapidib sine qua non implet᷑.
lauuid ruffus & pulcher fuisse nar¬
ltur: quia de domino iħ ii x pisto
incantico canticorum ecclesia dic̃.
ilectꝰ meus candidus & rubicondꝰ.
dectus ex milib. De cuius pulchri¬
adine suꝑius prȩlibaiuimus. Go¬
lias dauid ad pugnam. ꝓuocauit.
Similiter & elatio diaboli xpisti
humilitatem paruipendens. ab
ipsoꝓstratuis ẽ. Baculus daiuid a
diabolo despectꝰ. mysterium gesta¬

Expanded text:
non observamus. Quinque limpidisnon observamus. Quinque limpidissimos lapides de torrente elegit, et in peram pastoralem misit, et Christus Dominus quinque libros Mosaicae legis de fluvio saeculi hujus assumpsit. Labitur enim mortale saeculum, et praeterfluit quidquid venit in mundum. Erat enim in flumine tanquam in populo illo. « Et in peram pastoralem misit. » Nam ipse est Deus verus pastor animarum. Vas quoque pastorale quo lac, ut nonnulli dicunt, mulgere consueverat, divinam significat gratiam quae legi conjungitur, quae intelligitur in quinque lapidibus, sine qua non impletur. David rufus et pulcher fuisse narratur, quia de Domino Jesu Christo in Canticis canticorum Ecclesia dicit: « Dilectus meus candidus et rubicundus, electus ex millibus . » De cujus pulchritudine superius praelibavimus. Goliath David ad pugnam provocavit, similiter et elatio diaboli Christi humilitatem parvipendens, ab ipso prostratus est. Baculus David a diabolo despectus, mysterium gesta
Abbreviated transcription (Latin):
getheus ꝑsonam diaboli gestabat
qui de altitudine suꝑbiȩ suȩ se
iactans ꝑomne tempus quod anti
aduentum saluatoris decursum
ẽ. aduersus populum dei dimies
in ima huius mundi uelut in il¬
le a nullo poterat suꝑari. Eliab
frat̃ dauid maior qui interprȩta¬
tur deusmeus pat̃. typum geld¬
se uidȩoꝵ non dubium ẽ. quilid
falsa opinione se deum patrem
habere mentiantꝰ. ꝑ hoc uero
qđ dominum iesum xpistum fi¬
lium eius emulati sunt: ab hȩredi¬
tate filiorum dei de generauert̃.
ꝙ primogenita quȩ illis iure de¬
lebantur obculpe meritum ꝑdide¬
riuit. Dauid leonem pariter &
ursum necauit: & dominus iesus
ip̃c diabolum hominib latenter
insidiantem. & antixpistum in
posterum manifestissime seuien¬
temin iudicio piuuturus ẽ. Da¬
uid arma saulis deposuit: quia &
rp̃c corporalia sacramenta legis
atq carnalia bella quȩ ñ sunt un¬
posita gentib reppulit. Onera
namq legis legimiis: s. carnaliter

Expanded text:
Gethaeus personam diaboli gestabat, Gethaeus personam diaboli gestabat, qui de altitudine superbiae suae se jactans, per omne tempus quod ante adventum Salvatoris decursum est, adversus populum Dei dimicans, in imo hujus mundi, velut in valle, a nullo poterat superari. Eliab, frater David major, qui interpretatur Deus meus pater, typum gestasse Judaeorum non dubium est, qui licet falsa opinione, se Domini patrem habere mentiuntur, per hoc vero quod Dominum Jesum Christum filium ejus aemulati sunt, ab haereditate filiorum Dei degeneraverunt, et primogenita, quae illis jure debebantur, ob culpae meritum perdiderunt. David leonem pariter et ursum necavit, et Dominus Jesus Christus diabolum hominibus latenter insidiantem, et ante Christum in posterum manifestissime saevientem, in judicio puniturus est. David arma Saulis deposuit, quia et Christus corporalia sacramenta legis, atque carnalia bella, quae non sunt imposita gentibus, repulit. Onera namque legis legimus, sed carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
tatis dominus iesus xp̃c igne
spiritus sui sancti. sicut psalmo¬
graphus canit. combussit. & adni¬
chilum usq redegit. Procedebat
uero philisteus mane & uespere.
ꝑ quadraginta dies. Q rł̃. Quadra¬
ginta dies quib goliaᷤ aduersus
populos isrł stetisse narratur: ome
tempus uitȩ prȩsentis ꝓpter dena¬
rii numeri ꝑfectionem. atq mun¬
di quatuor partes siue quatuor ele¬
menta e quib uisibilis creatura
constat. figuram habuisse ñ dubi¬
um ẽ. Dauida patre suo aduisitan¬
÷dum fratressuos myssus ẽ. Simili¬
ter & xpistus dominus a deo pa¬
tre ad oues quȩ perierant domus
isra el se destinatum dicit. Dauid
ephipolentȩ hoc ẽ.trium modi¬
orum mensuram fratrib suis de
quam eccłiȩ suȩ tradidit. misti¬
rium sc̃ẽ trinitatis en. cunc¬
tis credentib comniꝰ.daut
Dauid decem formellas casei tribi¬
no detulit: & dominus iesus xp̃c
decalogum legis po pulo
uidȩorum tradidit.iII Golias

Expanded text:
tatis, Dominus Jesus Christus igne tatis, Dominus Jesus Christus igne Spiritus sui sancti, sicut Psalmographus canit, « combussit et ad nihilum usque redegit . » -- « Procedebat vero Philisthaeus mane et vespere per quadraginta dies, » et reliqua. Quadraginta dies quibus Goliath adversus populum Israel stetisse narratur, omne tempus vitae praesentis, propter denarii numeri perfectionem, atque mundi quatuor partes sive quatuor elementa, e quibus visibilis creatura constat, figuram habuisse non dubium est. David a patre suo ad visitandum fratres missus est: similiter et Christus Dominus a Deo Patre ad oves quae perierant domus Israel, se destinatum dicit . David ephi polentae, hoc est trium mediorum mensuram fratribus suis detquam Ecclesiae suae tradidit, mysterium sanctae Trinitatis cunctis credentibus commendavit. David decem formellas casei tribuno detulit, et Dominus Jesus Christus decalogum legis populo Judaeorum tradidit. Goliath
Abbreviated transcription (Latin):
ante ad uentum ueri dauid hoc
est humani generis redemptoris
a nullo superari poterat. Geth
uero ciuitas ẽ. ei usdem goliȩ. quȩ
interprȩtatur torcular: prȩsentis
mundi seu inferni pretendens
similitudinem. in quo mundo
atq inferno diabolus humanum
genus peccatoris obnoxium uelut
utoreulari conculcabat. E normi¬
tas siue altitudo ipsius goliȩ. dia¬
boli designat suꝑbiam. Septena¬
rius namq numerus suꝑnȩ qui¬
etis obtinet sacramentum : ex qua¬
quiete idem ⁊abulus obsuꝑbiȩ
suȩ meritum exclusus. in hunc
mundum qui sex dieb factus
eẽ narratur. lapsus ẽ. Q quia
suꝑ delin quentem creaturam
ppter peccati meritum in hoc
mundo principatum obtinuit:
quasi palmam suꝑ ipsiꝰ mundi cre¬
aturam suꝑbiendo ex tulit. Ar¬
ina uero goliȩ & operumentum
eiꝰ. totius diaboli impietatem
atq nequitiam de monstrabant :
ꝑque humanum genus de bel¬
lando graui pondere peccatorum
depresserat. Quȩ arma impie¬

Expanded text:
ante adventum veri David, hoc ante adventum veri David, hoc est humani generis Redemptoris, a nullo superari poterat. Geth vero civitas est ejusdem Goliath, quae interpretatur torcular, et praesentis mundi seu inferni praetendebat similitudinem, in quo mundo atque inferno diabolus humanum genus peccatis obnoxium, velut in torculari conculcabat. Enormitas, sive altitudo ipsius Goliath, diaboli designabat superbiam. Septenarius namque numerus supernae quietis obtinet sacramentum, ex qua idem diabolus ob superbiae suae meritum exclusus, in hunc mundum, qui sex diebus factus esse narratur, lapsus est. Et quia super delinquentem creaturam propter peccati meritum, in hoc mundo principatum obtinuit, quasi palmam super ipsius mundi creaturam superbiendo extulit. Arma vero Goliath, et operimentum ejus, totius diaboli impietatem atque nequitiam demonstrabant, per quae humanum genus debellando gravi pondere peccatorum depresserat: quae arma impie
Abbreviated transcription (Latin):
Uiuit anima tua rex: si noui. Secũ:¬
dũ illud locutioĩs genꝰ hoc dictũ est.
qd̾ alibi legimꝰ. benedixit naboth deo
⁊ regi. Ac sidiceret: Non uiuat anĩa
dua rex.si noui: Auc udeam morte
duam sinoui: Seuetiam ut
quidam uolunt. si ẽ positum ꝓ
non. aduerbio: ut est illud psal¬
mistȩ. si introibunt in requiem
meam. idẽ. non introibunt.
Si noui dicit: ac si diceret non
noui. Utitur enim modo iuran¬
di ꝑuitam regis: & affirmat se
non nosse unde fit dauia. Hoc
etiam modo usus ẽ. ioseph: quan¬
do ait fr̃ib suis. ꝑ salutem pha¬
raonis ñ egrediemini hinc : do¬
nec ueniat frater uester mini¬
mus. Ecce hystoriam sicut spo¬
pondimus summatim tetigimꝰ:
nunc figuras spiritualium rerũ
sub iungamꝰ. Ait itaq sacra des¬
philistȩos nisi aduersariȩ potesta¬
tes. & quid ꝑgoliath getheum. nͥ
caput omnium malorum diabolus
prefiguratus ẽ.ꝰ Qui aduersus
populum dei cum satellitib suis
ab origine mundi dunicauit: sed

Expanded text:
Vivit anima tua, rex, si novi. » Secundum illud locutionis genus hoc dictum est quod alibi legimus, Benedixit Nabath Deo et regi; acsi diceret: Non vivat anima tua, rex, si novi. Aliter: Videam mortem tuam si novi. Seu etiam, ut quidam volunt, si positum est pro non adverbio, ut est illud Psalmistae: « Si introibunt in requiem meam. » Id est non introibunt. Si novi dicit acsi diceret, non novi. Utitur enim modo jurandi per vitam regis, et affirmat se non nosse unde sit David. Hoc etiam modo usus est Joseph, quando ait fratribus suis: « Per salutem Pharaonis, non regrediemini hinc, donec veniat frater vester minimus. » Ecce historiam, sicut spopondimus, summatim tetigimus, nunc figuras spiritalium rerum subjungamus. Ait enim sacra desPhilisthaeos nisi adversarias potestates? Et quid per Goliath Gethaeum, nisi caput omnium malorum diabolus praefiguratus est? qui adversus populum Dei, cum satellitibus suis ab origine mundi dimicavit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
dauid orta sunt. Similiter & po¬
minum emulationis inalo parit̃
eitradiderunt. & de uictoria ei
qua hostem antiquum triumphꝰ¬
uit. credentes inlaudib ipsius
congratulari. grauiter inde offa¬
si sunt. P ost diem alteram inuast
spiritus domini malussaiil: & pro¬
phetabat inmedio domus sue. Q¬

Expanded text:
dia exarsit, similiter et pominum aemulationes suo malo pariter ci tradiderunt: et de victoria ejus qui hostem antiquum triumphavit, credentes in laudibus ipsius congratulari: graviter inde offensi sunt. « Post diem autem alteram invasit spiritus Dei malus Saul, et prophetabat in medio domus suae.
Abbreviated transcription (Latin):
Queritur autem de hoc spiritu
nequam: si domini cur malus.
si malus cur domimi dicatur. S
duob uerbis ẽ. comprehensa hȩc
sententia. & indomino potestas
iusta. & indiabolo uoluntas iniu¬
sta. Ham idem sp̃c. malus ꝑ
nequissimam uoluntatem: ꝙ idca
spc̃. domini ꝑ acceptam iustissiman
potestatem. Inde ergo spẽ domim
appellatus ẽ. diabolus ꝓpt̾ myni¬
sterium: quia omnib etiam spiri¬
tib malis bene utitur deus: uel
ad dampnationem quoriumndam
uel emendationem. uel ad ꝓbatio¬
nem. & licet afflictionem iustoꝵ¬
semꝑ appetat: tamen si ab aucto¬
re nostro potestatem non accipit.
tionis articulum nullatenus con¬
ualescit. Unde & omiis uolun¬
tas diaboli iniusta ẽ: & tamen
ꝑmittente deo omnis potestas u¬
sta. Ex se enim temptare quos¬
libet iniuste appetit: s eos qui
temptandisunt. & ꝓut temptan¬
di sunt. non nisi iuste temptari
deus ꝑmittit. Bene ergo dicitꝰ
spiritus domini malus exagitas¬

Expanded text:
Quaeritur de hoc spiritu nequam: Si Domini, cur malus? si malus cur Domini? Sed duobus verbis comprehensa est haec sententia. Et in Domino potestas justa, et in diabolo potestas injusta. Nam idem spiritus, malus, per nequissimam voluntatem, et idem spiritus, Domini, per acceptam justissimam potestatem. Inde ergo spiritus Domini appellatus est diabolus, propter ministerium, quia omnibus etiam spiritalibus malis bene uti dicitur, vel ad damnationem quorumdam, vel emendationem, vel ad probationem. Et licet afflictionem semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, tionis articulum nullatenus convalescit. Unde et omnis voluntas diaboli injusta est, et tamen, permittente Deo, omnis potestas justa. Ex se enim tentare quoslibet injuste appetit, sed eos qui tentandi sunt, et prout tentandi sunt, nonnisi tentari Deus juste permittit. Bene ergo dicitur: Spiritus Domini malus exagita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quod postea fecit. Arma uero
eius idest philistei non est intel¬
ligendum quod insuo posuerit
taberna culo: sed intabernac ulo¬
domini. De quo tabernaculo po¬
stea hȩc ababimelech sacerdote

Expanded text:
est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est Philisthaei, non est intelligendum quod in suo posuerit tabernaculo, sed in tabernacDomini, de quo tabernaculo postea haec ab Abimelech sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
& infrustra concidit samuhel
agag coram domino ingalgalis.
Quando legunt quidã inscͥpturis. qđ
sc̃inulli hostium parcunt. efficiuntur
crudeles: et humanũ sanguinẽ sicientes
dicunt. quia et iusti ita percusserunt
hostes. ut non relinqueretur abhis
qui saluus fieret. et non intelligt̃ in
his uerbis ad umbrari mysteria.
O hoc magis nobis indicari : ut
pugnantes ad uersus uitia. nul¬
lum penitus ex his relinquere
lebeamus. s omnia interimere.
bis inculpam. sicut reputatum
ẽ. saul qui uiuum seruauerat
regem amalech. Quomodo enĩ
quisq iustus manebit. si ad huc
aliquid peccati insemet ipso serua¬
uerit sieut saulꝰ At uero scĩ in
figura samuhelis. ita seuiunt suꝑ
hostes suos. idẽ. suꝑ uicia pecca¬
torum: ut non ꝑmittant relinqui
aliquod peccatum impunitum.

Expanded text:
n frusta concidit Samuel Agag coram Domino in Galgalis, » etc. Quando legunt quidam in Scripturis quod sancti nulli hostium parcant, efficiuntur crudeles; et humanum sanguinem sitientes, dicunt: Quia et justi ita percusserunt hostes, ut non relinqeretur ab eis qui salvus fieret. Et non intelligunt in his verbis obumbrari mysteria; et hoc nobis magis indicari, ut pugnantes adversus vitia, nullum penitus ex his relinquere debeamus, sed omnia interimere. bis in culpa, sicut reputatum est Saul, qui vivum servaverat regem Amalec. Quomodo enim quisque justus manebit, si adhuc aliquid peccati in semetipso servaverit, sicut Saul? At vero sancti in figura Samuelis ita saeviunt super hostes suos, id est, super vitia peccatorum, ut non permittant relinqui aliquod peccatum impunitum.
Abbreviated transcription (Latin):
interprȩtatur manufortis. siue
desiderabilis. & quid fortius leo¬
ne illo de tribu uida qui uicit
mundum: & quid desiderabiliꝰ
dauid integem futurum denunti
enim a chrismate appellatur.
Neꝓbatis septem filiis isai maiorib.
minimus ȩtatȩ electus ẽ. ad reg¬
num: quia spreto iudaico sacer¬
dotio. & regno prioris populi. qui
sabbatismum secundum legem ser¬
uabat .xpistus dominus noster ca¬
put minoris populi sacerdotio ꝑ¬
petuo functus ẽ. & in regem unc¬
tus: cuius regnum non habet fi¬
nem. & cui omnes gentes. tribus.
& linguȩ seruient. Quod autem
inmedio fratrum suorum unctꝰ
ẽẽ. dicitur: hoc. ẽ. quod ꝓpħa
de dominoait. Unxit te deus
deus tuus oleo leticie prȩconsorti¬
bus tuis. Dauid ab officio pastora¬
li pecorum. ad hominum regnũ
transfertur : noster autem dauid
ipse iħc abouib uidaicȩ plebis
ablatus: in regnum gentium tͣns¬
latus ẽ. In iudea enim plebe ñ
q samuhel abiit inramathã. Sp̃e
autem domini recessit a saule:

Expanded text:
interpretatur "manu fortis" sine "desiderabilis": et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius David in regem futurum, denunti. Christus enim a Chrismate appellatur. Reprobatis septem filiis Isai majoribus, minimus aetate electus est ad regnum; quia spreto Judaico sacerdotio, et regno prioris populi, qui sabbatismum secundum legem servabant, Christus Dominus noster, caput minoris populi, sacerdotio perpetuo functus est: et in regem unctus, cujus regnum non habet finem, et cui omnes gentes, tribus et linguae, servient. Quod autem in medio fratrum suorum unctus esse dicitur, hoc est quod Propheta de Domino ait: « Unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus tuis . » David ab officio pastorali pecorum, ad hominum regnum transfertur: noster autem David ipse Jesus, ab ovibus Judaicae plebis ablatus, in regnum gentium translatus est; in Judaea enim plebe nonque Samuel, abiit in Ramatha. Spiritus autem Domini recessit a Saule,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta insamuhele. ꝓpħa erga
saul preostensa ẽ : qui dum sciret
saul peccasse. ex affectu benigni¬
tatis lugebat eum. Sic etiam lu
gebat paulus illos qui post forni¬
cationem & immundiciam non
nu tuum oleo. & ueni ut mittã
te ad ysai bethleemitem. P toui¬
di enim infiliis eius michi regem.¬

Expanded text:
 in Samuele propheta erga Saul praeostensa est, qui dum sciret Saul peccasse, ex affectu benignitatis lugebat cum. Sic etiam Paulus lugebat illos, qui post fornicationem et immunditiam non nu tuum oleo, et veni ut mittam te ad Isai Bethlehemitem; providi enim in filiis ejus regem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. a deo accepta ñ ẽ. Quia enimꝓ
phete prȩceptum paruipendit:
deum qui loquebatur inꝓpħa con¬
tempsit. dicente domino. Qui uos
audit me audit: & qui uos spernit
me sꝑnit. Unde & audiuit.
Sed nequaquam regnum tuum ul¬
tra consurget. R eꝓbatio saulis fu¬
turam prȩfigurauit ablationem:
regni uideorum. Quod autem da¬
uid suꝑstes ei factus ẽ. hoc indicat
stamentum ineccłia regnaturus
populo iudȩoꝵ successurus erat.¬
Porro faber ferrarius non in ueme¬
batur inorini terra isrł: cauerant
enim philistii. ne forte facerent
hebrei gladium aut lanceam. Des¬
cendebant ergo omnis isrł ad phili¬
stim. ut exacueret unusquisq uo¬
metem suum & ligonem & securim
acies uomerum & ligonum & tri¬
dentium & securium usq ad sti¬
midum corrigendum. Quod phili¬

Expanded text:
est, a Deo accepta non est. Quia enim est, a Deo accepta non est. Quia enim prophetae praeceptum parum perpendit, Deum qui loquebatur in propheta contempsit, dicente Domino: « Qui vos audit, me audit: et qui vos spernit, me spernit. . » Unde audivit: « Sed nequaquam regnum tuum ultra consurget. turam praefiguravit ablationem regni Judaeorum. Quod autem David superstes ei factus, hoc indicat,r Novum Testamentum in Ecclesia regnaturus populo Judaeorum successurus erat.Porro faber ferrarius non inveniebatur in omni terra Israel. Caverant enim Philisthim, ne forte facerent Hebraei gladium aut lanceam. Descendebat ergo omnis Israel ad Philisthim, ut exacueret unusquisque vomerem suum, et ligonem, et securim, acies vomerum, et ligonum, et tridentium, et securium, usque ad stimulum corrigendum. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
& immoles uictimas pacificas
septem dieb expectabis: donec
ueniam ad te. & ostendam tibi
quȩ facies. Uidetur quibusdã
inculpabiliter saul optulisse ho¬
locaustum: cum samuhel ab eo
expectatus uxta placitum sep¬
tem dierum ñ uenerit. Quod
qui hunc locum bene distinre¬
rit. inueniet eum noninme¬
rito culpatum fuisse. & in obȩ¬
dientiȩ redargiitum. Locus
autem hic apud quosdam ita
distinguitur. Q descendes ante
me ingalgala. ego quippe descen¬
damadte: & postea infertur. ad
offerendas oblationes & immolan¬
das uictumas pacificas septem dieb
expectabis. donec ueniam ad de ꝙ
ostendam tͥ quȩ facies. Non eigo
samuhel suum prestolari ad uen¬
tum sauli septem dierum tempore
prȩcepit. sed ad offerendas oblatio¬
ues & unmolandas uictimas paci¬
ficas se ab eo eisdem septem dieb
uoluit expectari. Quod ille neqͦ¬
quam fecit: & ideo merito culpa¬
tur. & stulticiȩ elogio denotatur.
Indiscreta saulis oblatio. ob hoc qd
obȩdientiȩ prȩceptum preuaricat

Expanded text:
as. Septem diebus exspectabis donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Videtur quibusdam, inculpabiliter Saul obtulisse holocaustum, cum Samuel ab eo exspectatus, juxta placitum septem dierum non venerit. Quod qui hunc locum bene distinxerit, inveniet eum non immerito culpatum fuisse et inobedientem redargutum. Locus autem hic apud quosdam ita distinguitur: « Et descendes ante me in Galgala. Ego quippe descendam ad te. » Et postea subinfertur, « ad offerendas oblationes, et immolandas victimas pacificas, septem diebus exspectabis donec veniam ad te, et ostendam tibi quae facias. » Non ergo Samuel suum praestolari adventum Sauli septem dierum tempore praecepit, sed ad offerendas oblationes et immolandas victimas pacificas, se ab eo eisdem septem diebus voluit exspectari; quod ille nequaquam fecit, et ideo merito culpatur, et stultitiae elogio denotatur indiscreta Saulis oblatio; ob hoc quod obedientiae praeceptum praevaricatus
Abbreviated transcription (Latin):
sub auditur conturbati sunt: saul
ceciit bucina. Hȩc bucina signũ
uictoriȩ & exhortationis fuit : ut
audirent & nossent hebrei contur¬
bati superatos ẽẽ philisteos. ꝓpte¬
rea sequitur. Et uniuersus isrł
audiuit huiuscȩmodi famam: ꝑcus¬
sit saul stationem philistinorum.
Hisreb comꝑtis confortatꝰ ẽ. isrł.
ꝓpt̃ hoc & sequitur. Et erexit se is¬
rahel aduersus phylisteos: idẽ. ui¬
riliter cȩpit agere contͣ eos. P hi¬
listum ergo congregati sunt ad prȩ¬
liandum contͣ isrł triginta milia
curruum. & sex milia ȩquitum.
& reliquu uulgus sicut harena que
ẽuilittore maris pluruna. Q đ¬

Expanded text:
subauditur conturbati sunt, Saul subauditur conturbati sunt, Saul cecinit buccina. Haec buccina signum victoriae, et exhortationis fuit, ut audirent, et noscerent Hebraei conturbati superatos esse Philisthaeos. Propterea sequitur: « Et universus Israel audivit hujuscemodi famam. Percussit Saul stationem Philisthinorum. » His rebus compertis, confortatus est Israel: propter hoc et sequitur: « Et erexit se Israel adversus Philisthaeos. » Id est, viriliter coepit agere contra eos. « listhim congregati sunt ad proeliandum contra Israhel triginta milia curruum et sex milia equitum et reliquum vulgus sicut harena quae est in litore maris plurima
Abbreviated transcription (Latin):
duob autem annis regnauit
suꝑ ifrael. Nonde his boseth filio
sauil tantum: sed de eodem saule hoc
dictum ẽ. Sic enim erat innocens
saul quando regnare cȩperat. sicut
filius unius anni ẽ: & min nocen¬
tia ꝑseuerauit. & quia in eadem
innocentia duob annis regnauit
& humilitote: bene dicitur tanꝗͣ.
filius unius annifuisse. Ceteri ue¬
ro quib regnauit indigne. calculo
nonhic comprȩ hendunt᷑. S si uo¬
luerit quis intelligere ꝑanticipati¬
onem de his bosech. eo quod inse¬
quentib legatur. quadraginta an¬
norum hiserat bosech cum regna
ncepisset. & duob annis regna¬
uit. & a morte hȩli usq ad saulis.
onne tempꝰ qua draguita anni¬
sunt. non ꝓhibemus. qr & intelligi
Et ꝑcussit ionathas stationem phili¬
stinorum quȩ erat ungabaa. Quod
cum audissent philistiim: saul ceci¬
nit bucina inonini terra dicens.
audissent philistiim. Saul cecinit
bucina. & reliqͥ: sic intelligendũ
ẽ. Quod cum audissent philistiim.

Expanded text:
duobus autem annis regnavit super Israel. » Non de Isboseth filio Saul tantum, sed de eodem Saule hoc dictum est. Sic enim erat innocens Saul quando regnare coeperat, sicut filius unius anni est, et in innocentia perseveraret. Et quia in eadem innocentia duobus annis regnavit et humilitate, bene dicitur tanquam filius unius anni fuisse. Caeteri vero quibus regnavit indigne calculo non hic comprehenduntur. Sed si voluerit quis intelligere per anticipationem de Isboseth, eo quod in sequentibus legatur, Quadraginta annorum erat Isboseth cum regnare coepisset, et duobus annis regnavit, et a morte Heli usque ad Saul omne tempus quadraginta annorum est, non prohibemus quia et intelligi ussit Jonathas stationem Philisthinorum quae erat in Gabaa. Quod cum audissent Philisthiim, Saul cecinit buccina in omni terra, dicens:audissent Philisthiim, Saul cecinit buccina » etc., sic intelligendum est: Quod cum audissent Philisthiim,
Abbreviated transcription (Latin):
in abditis. inpetris quoq & inca¬
Si enĩse abscondit isrł mnprefatis
locis: animum pulsat quȩstio. qͥd
ẽ quod hystoria subuingit. Hȩ¬
brei autem transierunt iordanem.
Q uod nos aliter intelligere ñ pos¬
sumus. nisi illos sentiamꝰ. qui se
subtraxer ant a saule tunore per¬
territi & ad philistiim transierañ.
s postea audientes quod phili¬
stiim fugissent. sociauerunt se
cum suis inprelio. Quid enim hoc
significet quod reuersi fugitun
sociauerunt se cum suis inprȩlio.
dicemus inposterum. Cumq ad¬
huc e̾e̾t saul in ingalgala: umi¬
uersus populus ꝑterritus est
qui sequebatur eum. & erant
placitum samuhelem. & non
Dixitq samuhel ad saul. Stul¬
te egisti: nec custodisti manda¬
Eta domini dei tui que precẽpi tͥ¬

Expanded text:
quoque et in aSi enim se abscondit Israel in praefatis locis, animum pulsat, quid est quod historia subjungit: « Hebraei autem transierunt Jordanem. » Quod nos aliter intelligere non possumus, nisi illos sentiamus qui se substraxerant a Saule timore perterriti, et ad Philisthiim transierant. Sed postea audientes quod Philisthiim fugissent, sociaverunt se cum suis in praelio. Quid enim hoc significet quod reversi fugitivi sociaverunt se cum suis in praelio, dicemus in posterum: « Cumque adhuc esset Saul in Galgala, universus populus perterritus est, qui sequebatur eum. Et placitum Samuelis, et non Dixitque Samuel ad Saul: Stulte egisti, nec custodisti mandata Domini Dei tui, quae praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
tione eum duxerit. domino gͣ¬
luminis. a quo omne datum
optimum & omne donum ꝑfec¬
tum dat᷑. qui dat habundant̃
& non imꝓperat. quimͥ licet in¬
digno ac humillimo. uixta
sollertiam doctorum dedit &
amorem & auxilium. conside¬
randi mirabilia de lege sua.
Quod si secus ꝙ optabam eue¬
tur. Et nullatenus lit teratoriam
urbanitatem. & uenustatem elo¬
quentiȩ requirat. s potuis sen¬
sum huius oꝑis diligenter per¬
lustret. presertu cum non res
ac sensus ꝓpt̃ litteras. s lit tere
obmanifestationẽ rerũ sint repte.
Simul etiã uelut flexis poplitum
genib cernuus dep̃cor. ut tandem
dignetur si aliqͥd utilitatis inue¬
uerit. deuotꝰ exorare diuinam
clementiam. ut mͥ liceat inpere¬
grinatione huius labentis scłi

Expanded text:
tione eum duxerit, Domino gtione eum duxerit, Domino gluminis, a quo omne datum optimum, et omne donum perfectum datur : » qui dat abundanter, et non improperat qui mihi licet indigno ac humillimo juxta solertiam doctorum dedit et amorem et auxilium considerandi mirabilia de lege sua. Quod si secus quam optabam eveia tribuatur, et nullatenus litteratoriam urbanitatem et venustatem eloquentiae requirat, sed potius sensum hujus operis diligenter perlustret, praesertim cum non res ac sensus propter litteras, sed litterae ad manifestationem rerum sunt repertae. Simul etiam velut flexis poplitum genibus cernuus deprecor, ut tandem dignetur si aliquid utilitatis invenerit, devotus exorare divinam clementiam, ut, licet in peregrinatione hujus
Abbreviated transcription (Latin):
sua: cum illi qui confessionem
nominis dĩ ineccłia uideban¬
tur hab̃e. per scelera & ꝑpec¬
cata multiplicia de terra uir¬
tutum transiati. in regnum
confusionis & erroris adducun¬
tur. Sub quo imperio quicũq
nequiter seruientes ꝑseueraue¬
rint. nec mere buntur ꝑiesu
ducatum. regredi int̃ram uida.
templumq domini ibi ixedifi¬
care : hi post herumpnam ui¬
tȩ presentis tradentur incarcere
mortis ꝑpetue. ubi uermis eoꝵ
non morietur. & ignis non extin¬
guetur. implebiturq meis il¬
la beati petri apłi sententia.
quȩ dicit. Melius quippe erat
eis ñ agnoscere iuam iusticie.
quam post agnitionem retror¬
sum conu̾ti ab eo quod traditũ
te ueritate. seruus qui scit
uoluntatem domini sui & non
facit. plagis uapulabit mul¬
tis. qui aut̃ nescit & non fac̃.
uapulabit paucis. E xpleto
tandem tam laborioso oꝑe au¬
xiliante ommipotentis ope: in
calce supplex lectorem exoro. ut
sidignum lectione ueltransscͥp¬

Expanded text:
sua, » cum illi, qui confessionem sua, » cum illi, qui confessionem nominis Dei in Ecclesia videbantur habere, per scelera et peccata multiplicia de terra virtutum translati in regnum confusionis et erroris abducuntur, sub quo imperio quicunque nequiter servientes perseveraverint, nec merebuntur per Jesu ducatum regredi in terram Juda, templumque Domini ibidem reaedificare: hi post aerumnam praesentis vitae tradentur in carcerem mortis perpetuae, ubi « vermis eorum nunquam morietur, et ignis non exstinguetur . » Implebiturque in eis illa beati Petri apostoli sententia qua dicit: « Melius quippe erat eis non cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem retrorsum converti ab eo quod illis traditum scit voluntatem domini sui, et non facit, vapulabit multis: qui autem nescit, et non facit, vapulabit paucis . » Expleto tandem tam laborioso opere, auxiliatus Omnipotentis ope, in calce supplex lectorem exoro ut, si dignum lectione vel transcrip
Abbreviated transcription (Latin):
qui rudesinȩccłia quos admilici¬
am xp̃i nutrire debuerant. pra¬
uis exemplis dissipantes. a ce¬
tu fidelium ꝑerrorem seque¬
strant. & sex uiros e uulgo. qui
inuenti fuerant inciuitate:
hoc ẽ. stultos oꝑatores. qui meri¬
to uulgi nominȩ numcupant᷑.
qm̃ utilitatem consilioꝵ diui¬
norum discere. & factis imple¬
re ueglexerant. Hos scilicet
om̃ĩs tollens nabiz ardan prin¬
ceps militum. duxit ad regem
babilonis inreblata. ꝑcussitq
eos rex babilonis. & inter fec̃
inreblatha interra emath:
qm̃i antiquiis hostis. cum ꝑne-
quitiam suam talem prȩdam
ab eccłia euellens tollit. Hoc uoto
ambit. hoc toto ftudio agit. ut
ad ꝑpetuȩ mortis int̃fectionem
eos ꝑducat. Quos ꝑcutit rex
confusionis in reblatha. Hoc ẽ.
inmultitudine scelerum. & a¬
more uoluptatum. unde scrip¬
tura dic̃. Lata & spaciosa ẽ.
uia quȩ duc̃ ad mortem. & mul¬
ti sunt qui intrant ꝑ eam. Et
trans iatus ẽ. uida de terra

Expanded text:
qui rudes in Ecclesia, quos ad militiqui rudes in Ecclesia, quos ad militiam Christi nutrire debuerant, pravis exemplis dissipantes, in coetu fidelium per errorem sequestrant. « Et sex viros et vulgo, » qui inventi fuerant in civitate, hoc est, stultos operatores qui merito vulgi nomine nuncupantur, quia utilitatem consiliorum divinorum discere et factis implere neglexerant. Hos scilicet omnes tollens Nabuzardan princeps militum duxit ad regem Babylonis in Reblatha. « Percussitque eos rex Babylonis, et interfecit in Reblatha in terra Emath, » quia antiquus hostis cum per nequitiam suam talem praedam ab Ecclesia evellens tollit, hoc voto ambit, hoc toto studio agit, ut ad perpetuae mortis interfectionem eos perducat, quos percutit rex confusionis in Reblatha, hoc est in multitudine scelerum et amore voluptatum, unde Scriptura dicit: Lata et spatiosa est via, quae ducit ad mortem, et multi sunt qui intrant per eam . « Et translatus est Juda de terra
Abbreviated transcription (Latin):
cpiscopis ẽ: amore uoluptatis ter¬
rne. & uitiorum cathena constrin¬
git̃. Tulit quoq similiter & so¬
phoniam qui interp̃tatur abscon¬
ditus. sacerdotem secundum:
prȩsbiteros. qui talentum uer¬
bider interra fodientes absconde¬
rant insuum dominium subi¬
aꝑire debuerant: & tenentes
claium scientiȩ. nec ipsi introi¬
erunt. nec alios introire ꝑmise¬
runt. Et de ciuitate eunuchũ
unum: quierat prȩfectus suꝑ
uirorbellatores. Eunuchus iste
significat eos. quos alibi scrip¬
tura sacra stultas uirgines appel¬
lat: quia uasa oleo uacua in
manib tenebant. continentes¬
se uidelicet a coitu corporali. nec
cauere non meditantur. Tulit
& quinq uiros dehis qui stete¬
rant coram rege: illos profecꝰto
quinq sensus corporis. qͥ uo¬
luptati seruientes. regi uicioꝵ
semꝑ assistebant. & sophar
pͥncipem ȩxercitus: qui ꝓba¬
bat tyrones de popło terrȩ. So¬
phar interprȩtatur dissi pans
uel diuidens: significans eos.

Expanded text:
episcopis est, amore voluptatis terrenae, et vitiorum catena constringit. Tulit quoque similiter « et Sophoniam, » qui interpretatur absconditus; « sacerdotem secundum, » presbyteros qui talentum verbi Dei in terra fodientes absconderant, in suum dominium subiaperire debuerant, et tenentes clavem scientiae, nec ipsi introierunt nec alios introire permiserunt; « et de civitate eunuchum unum qui erat praefectus super viros bellatores, » eunuchus iste significat eos quos alibi Scriptura sacra « stultas virgines » appellat, quae vasa oleo vacua in manibus tenebant, continentes videlicet se a coitu corporali, nec cavere non meditantur. « Tulit et quinque viros de his qui steterant coram rege, » illos profecto qui quinque sensibus corporis voluptati servientes, regi vitiorum semper assistebant. « Et Sophar principem exercitus, qui probabat tirones de populo terrae. » Sophar interpretatur dissipans vel dividens, significans eos
Abbreviated transcription (Latin):
interra defodi. idẽ. scientiam
spiritalem. ad peccatorum oꝑa
conu̾ti. intelligendum ẽ. omnes¬
Quiros fortes & bellatores.
simul incaptiuitatem ductos
hoc ẽ. eos qui uide bantur ui¬
ri fortes & bellatores eẽ. astu¬
tia malignorum spũum decep¬
tos. atq incairerem spiritalis
babiloniȩ captiuatos: necesse ẽ.
ut oꝑam demus. quatinus se¬
uissimi regis potestatem eu ada¬
mus. Uigilemus. & sobrii si¬
mus. tunorem dei ante ocłos
semꝑ ponamus. & mandator
enus obliuionem omnino fugi¬
amus. Construamus nobis tur
induti loricam iusticiȩ. & ga¬
leam saluris. habentes scutum
fidei. & gladium spc̃ quod ẽ.
u̾bum dei. Custodiamus por

Expanded text:
in terra defodi, id est scientiam in terra defodi, id est scientiam spiritualem ad peccatorum opera converti intelligendum est, omnesque viros fortes et bellatores simul in captivitatem ductos, hoc est eos qui videbantur viri fortes esse et bellatores, astutia malignorum spiritum deceptos, atque in carcerem spiritualis Babyloniae captivatos, necesse est ut operam demus quatenus saevissimi regis potestatem evadamus, vigilemus et sobrii simus, timorem Dei semper ante oculos ponamus, et mandatorum ejus oblivionem omnino fugiamus. Construamus nobis terrinduti lorica justitiae et galea salutis, habentes scutum, fidei, et gladium spiritus quod est verbum Dei . » Custodiamus por