comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do.Contigit enĩ eis: qͦd in uidius iumoribꝰ
indisciplinatis cauendum idem apłs dic̃.
Simul enim & ociose ẽẽ discunt. Nonso¬
ium aut̃ ocios e. s etiam curiose & ũbose:
loquentes que ñ opordeat. Hoc ille de ma¬
lisfeminis dicebat. qͦd nos etiam in malis
uiris dolemꝰ & plangimꝰ. qui adũsus eum
ipsum in cuiꝰ epłis ita legimꝰ. ociose & t̃bo¬
se q̃ ñ oportet loquunt᷑. et si qͥst̃ int̃ eos
qͥ eoꝓposito ad sc̃am militiam uenerint.
ut placeant cui se ꝓbarunt. cum ita uige¬
ant uir ib corporis & integͥtate ualitudi¬
nis. ut ñ solum erudiri. s etiam operari
scdm apłm possint: decepti istor ociosis
corruptisq sermonib. qͦs iudicare ꝑ imꝑ.¬
itum tirocimum ñ ualeant. in eandem
labem pestifera contagione mutant᷑. ñ so¬
lum ñ imitantes obedientiam sc̃oꝵs quiede
oꝑantium. & alioꝵ monastĩoꝵ in saluber¬
rima disciplina scđ̃m apłicam normam¬

Expanded text:
do. Contigit enim eis, quod in uiduis iunioribus do. Contigit enim eis, quod in uiduis iunioribus indisciplinatis cauendum idem apostolus dicit: simul enim et otiosi esse discunt; non solum autem otiosi, sed etiam curiosi et uerbosi, loquentes quae non oporteat. hoc ille de malis feminis dicebat, quod nos etiam in malis uiris dolemus et plangimus, qui aduersus eum ipsum, in cuius epistulis ista legimus, otiosi et uerbosi quae non oportet loquuntur. et qui sunt inter eos, qui eo proposito ad sanctam militiam uenerint, ut placeant cui se probarunt, cum ita uigeant uiribus corporis et integritate ualetudinis, ut non solum erudiri, sed etiam operari secundum apostolum possint, excepti istorum otiosis corruptisque sermonibus, quos iudicare per inperitum tirocinium non ualeant, in eandem labem pestifera contagione mutantur, non solum non imitantes oboedientiam sanctorum quiete operantium et aliorum monasteriorum in saluberrima disciplina secundum apostolicam normam
Abbreviated transcription (Latin):
tanto utiq felicius qͣnto fortiꝰ educat. Qi
si non adinittant᷑: graue delictum ẽ. Mul¬
tienim ex eo numero uͭ magni & imitandi
que st̃ euaeuent᷑: ut ñ głet᷑ omnis caroco¬
ram do. Hec itaq pia & sca cogitatio facit:
ut etiam tales admittant᷑. qͥ nullum affe¬
rant inutate in meliꝰ uite documentum.
Neq enim apparet utrum ex ꝓposito sertu¬
tutis łiuenerint: an uitam inopem & labo¬
riosam fugientes uacui pasci atq uestiri
uoluerint: & insuꝑ honorari ab eis a quib
contemni cont̾iq consueuerant. Tales gͦ.¬
qm̃ se qͦminꝰ opent᷑ de infirmitate corpori
exeus are ñ possunt. p̃tĩte qͥppe uite consu¬
etudine conuineunt᷑. umbracło male di¬
scipline se contegt̃: ut male intellecto euan¬
gelio. p̃cepta apłica pũtere meditent᷑: uere
uolatilia eeli.s ꝑ suꝑbiam se in altum ex¬
tollendo: & fenum agͥ. s carnalit̾ sentien¬

Expanded text:
tanto utique felicius quanto fortius educati: qui tanto utique felicius quanto fortius educati: qui si non admittantur, graue delictum est; multi enim ex eo numero uere magni et imitandi quae sunt euacuentur, ut non glorietur omnis caro coram deo. haec itaque pia et sancta cogitatio facit, ut etiam tales admittantur, qui nullum adferant mutatae in melius uitae documentum. neque enim adparet utrum ex proposito seruitutis dei uenerint, an uitam inopem et laboriosam fugientes uacui pasci atque uestiri uoluerint et insuper honorari ab eis, a quibus contemni conterique consueuerant. tales m se, quo minus operentur, de infirmitate corporis excusare non possunt praeteritae quippe uitae consuetudine conuincuntur — umbraculo malae disciplinae se contegunt, ut ex male intellecto euangelio praecepta apostolica peruertere meditentur: uere uolatilia caeli, sed per superbiam se in altum extollendo, et fenum agri, sed carnaliter sentien
Abbreviated transcription (Latin):
indigentib disꝑtiti ft̃. ce credenda est eorũ
infirmitas. & ferenda.Solent enim tales
guidius educat: laborem oꝑum corporahũ
sustinere ñ posse.Tales fortasse mult erant
in iheros olima. Nam & scͥptum ẽ quod p̃¬
dia sua uendiderint. & p̃cia eoꝵ ante pedes
apłorum posuerint. ut distribueret᷑ uni¬
cuiq sic̃ opꝰ erat: qͥa ꝓpe inuenti st̃. & utiles
fuerunt gentib quȩ ab idolorum cultu ex
longinquo uocabant᷑: Scłm illud qͦd dictũ
est: ex syon ꝓdiet lex. & u̾̃bum dñi de irłm.
Debitores cor dix̃ apłs ex gentib xp̃ianos. De¬
bitores inquit eors st̃. Et addidit quane. Si
enim sp̃ialib eoꝵ inquit communi cauert̃
gentes: debent & in carnalib ministrare
eis. Nunc aut̃ ueniunt plerumq adhane
seruili. uł etiam ub̃ti. uł ꝓpt̾ hoc a dñis li¬
berati. siue libandi. & ex uita rusticana. &
ex opificum exercitatione & plebeio labore:

Expanded text:
indigentibus dispertiti sunt, et credenda est eorum indigentibus dispertiti sunt, et credenda est eorum infirmitas et ferenda. solent enim tales guidius educati laborem operum corporalium sustinere non posse. tales fortasse multi erant in Hierosolyma. nam et scriptum est, quod praedia sua uendiderint et pretia eorum ante pedes apostolorum posuerint, ut distribueretur unicuique, sicut opus erat. quia prope inuenti sunt et utiles fuerunt gentibus, quae ab idolorum cultu ei longinquo uocabantur, secundum illud, quod dictum est: ei Siondebitores eorum dixit apostolus ex gentibus christianos. debitores, inquit, eorum sunt, addidit quare; si enim spiritalibus eorum, inquit, communicauerunt gentes, debent et in carnalibus ministrare eis. Nunc autem ueniunt plerumque ad hanseruili, uel etiam liberti uel propter hoc a dominis liberati sine liberandi et ex uita rusticana et ex opificum exercitatione et plebeio labore,
Abbreviated transcription (Latin):
pedire ergłm. Qđ si ita ẽ: & nob̾ inqͥunt
liberum est uti ce ñ utihac potestate. hanc
questionem breuit̃ soluerem: si dicerem qͥa
& iuste dicerem. credendum ẽẽ apło. Ipse eni
sciebat cur in ȩcełiis gentium non oporteret
portari uenale euangłm: ñ culpans coaplas
suos. s distinguens ministium suum: qͥa ita
int̾ se distribuerant ꝓculdubio admonente
sp̃u sc̃o euangłizandi ꝓuincias. ut paulꝰ ꝙ
barnabas ad gentes irent: illi autem incir¬
cumeisionem. Hoc tam̃ eum p̃cepisse his quiñ
habebant eiꝰmodi potestatem: ea quȩ iam sup̃
dicta st̃ manifestant. Isti aut̃ fr̃s nñi. temere
sib arrogant quantum existimo: qͦd eimo¬
di habeant potestatem. Si enim euangłiste
sunt: fateor habent. Si minist̾ altaris:s dis¬
pensatores sacram̃toꝵ.bene sibi istam ñ arro¬
gant: s plane uencheant potestatem. Si sai
stentarent istam uitam. qͦd conu̾̃si ad dñm

Expanded text:
pedire euangelium. quod si ita est, et nobis, inquiunt, pedire euangelium. quod si ita est, et nobis, inquiunt, liberum est et uti et non uti hac potestate. Hanc quaestionem breuiter soluerem, si dicerem, quia et iuste dicerem credendum esse apostolo. ipse enim sciebat, cur in ecclesiis gentium non oporteret portari uenale euangelium, non culpans coapostolos suos, sed distinguens ministerium suum, quia ita inter se distribuerant procul dubio admonente spiritu sancto euangelizandi prouincias, ut Paulus et Barnabas ad gentes irent, illi autem in circumcisionem. hoc tamen eum praecepisse his, qui non habebant eius modi potestatem, ea quae iam multa dicta sunt manifestant. Isti autem fratres nostri temere sibi adrogant, quantum existimo, quod eius modi habeant potestatem. si enim euangelistae sunt, fateor, habent; si ministri altaris, dispensatores sacramentorum, bene sibi istam non adrogant, sed plane uindicant potestatem. Si saltstentarent istam uitam, quod conuersi ad deum
Abbreviated transcription (Latin):
hec ẽ uera iusticia. ut nichil corporalit̾ op¬
ando. imitem uolatilia cȩli. qm̃ qͥ tale ali¬
quid fuerit oꝑatꝰ. cont᷑ euangłm facit: qͥs¬
qͥs animo infirmꝰ hec audit & credit: ñ qͥa
sic uacat. s qͥa sic errat lugendꝰ est. Hic ex¬
orit᷑ alt̾a questio. fortass e enim dicat. Qd
oꝑabant᷑ peccabant: Aut afferebant im¬
peclimentum eugłio. qͥa dixit beat᷑ apłs
paulus ideo se ñ usum hac potestate. ne
qͦd impedim̃tum daret euangelio xp̃i
Si enim peccauerunt qͥa ñ oꝑati sunt: ñ
gͦ acceꝑant potestatem ñ oꝑandi. sed de
euangłio uiuendi. Si aut̃ acceꝑant hãc
potestatem ordinante do. ut qͥ euangłm
annunciarent. de eugłio uiuerent. & di¬
cente dignꝰ ẽ oꝑariꝰ cibo suo. qua potestate
paulꝰ ampliꝰ aliqͥd erogans uti noluit. ñ
utiq peccauerunt. Si non peccauerunt.
nullum impedimentum euangłio dede
runt. Neq enim nullum peccatum est.im¬

Expanded text:
haec est uera iustitia, ut nihil. corporaliter operhaec est uera iustitia, ut nihil. corporaliter operando imitemur uolatilia caeli, quoniam qui aliquid tale fuerit operatus contra euangelium facit, quisquis animo infirmus haec audit et credit. non quia sic uacat, sed quia sic errat, lugendus est. Hic exoritur altera quaestio. fortasse enim dicat: quioperabantur, peccabant? aut adferebant inpedimentum euangelio, quia dixit beatus Paulus ideo se quod impedimentum daret Evangelio Christi? Si enim peccaverunt, quia non operati sunt, non ergo acceperant potestatem non operandi, sed de Evangelio vivendi. Si autem acceperant hanc potestatem, ordinante Domino ut qui Evangelium annuntiarent, ex Evangelio viverent, et dicente, Dignus est operarius cibo suo ; qua potestate Paulus amplius aliquid erogans uti noluit: non utique peccaverunt. Si non peccaverunt, nullum impedimentum drunt. neque enim nullum peccatum est in
Abbreviated transcription (Latin):
annunciant de etiangłio tiiuiere. ego aut̃
nuliꝰ horum usꝰ sum. & eȩt̾a huiusmodi: acit
exponant altẽ: aut si p̃clarissima luce ueri¬
tatis urgent᷑. intelligant & obediant: aut s
obedire aut nolunt aut ñ possunt. saltim
illos qͥ uolunt meliores: qͥ aut̃ & possunt.
feliciores ẽẽ fateant᷑.alliud ẽ enim corporis
infirmitatem uel ueram aulegare uł falsã
p̃tenłe: aliud aut̃ sic cdecipi & sic decipere.
ut insup idouideat᷑ in seruis deimaior ẽẽ
iusticia. qͥa potuit int̃ imꝑitos regnare p¬
gricia. Qui enim ueram corporis ostendit
infirmitatem: humane tractano ẽ. Qui
aut̃ falsam p̃tendit. & conuinci ñ potest:
deo dimittendus ẽ. Neut̃ tam̃ eors ꝑnitio¬
sam regłam figit: qͥa bonꝰ seruus dei. & ma¬
nifesto infirmo fr̃a suo seruit: & faulenti cũ
credit qͥa malũ eum ñ putat. ñ imitat᷑ ut
malus sit: et si ñ ei credit. fallacem putat.
ac nichilominꝰ ñ imitat᷑. Ab illo uͦ qͥdicit

Expanded text:
adnuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum et cetera huius modi aut exponant aliter aut, si praeclarissima luce ueritatis urgentur, intellegant et oboediant: aut, si oboedire uel nolunt uel non possunt, saltem illos, qui uolunt, meliores, qui autem et possunt, feliciores esse fateantur. aliud est enim corporis infirmitatem uel ueram allegare uel falsam praetendere, aliud autem sic decipi et sic decipere, ut insuper ideo uideatur in seruis dei maior esse iustitia, quia potuit inter inperitos regnare pigritia. qui enim ueram corporis ostendit infirmitatem, humane tractandus est; qui autem falsam praetendit et conuinci non potest, deo dimittendus est. neuter tamen eorum perniciosam regulam figit, quia bonus seruus dei et manifesto infirmo fratri suo seruit et fallenti cum credit, quia malum eum non putat, non imitatur ut malus sit, et non si ei credit, fallacem putat. ac nihilominus non imitatur. ab illo uero, qui dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
siue deorsum ũsus. siue sursum ũsus. do¬
nec adlocum qͦ ueniens nitit᷑ conquiescat:
pondꝰ quippe olei si dimittat᷑ in aere deor.¬
sum. si aut̃ sub aqͥs sursum nicit᷑: sic anl¬
mȩ ad ea quȩ amant ꝓpt̾ea nitunt᷑. ut ꝑ¬
ueniendo requiescant. Et multa quidem
ꝑcorpus delectant: s non ẽ in eis eterna
requies: nec saltim diuturna. Et ꝓpterea
magis sordiclant animam & aggrauant
potius: ut sincerum eiꝰ pondꝰ quoin suꝑ¬
na fert᷑ impediant. Cum uͦ anima se ipsa
summo habet.cum suꝑior sit ds Nec in ta¬
li peccato impunita relinquit᷑. quia deus
supb resistit. humilib aut̃ dat gr̃am sũ
aut̃ deo delectat᷑. ibi ueram. certam. et̃nã
inuenit requiem. quam in aliis querebat.
nec inueniebat Ainde admonet᷑ in psal¬
mo. Delectare in dño. & dabit tͥ peticioẽs
cordis tui. Qͥa gͦ caritas dei diffusa ẽ in cor¬

Expanded text:
sive deorsum versus, sive sursum versus, dosive deorsum versus, sive sursum versus, donec ad locum quo nititur veniens conquiescat; pondus quippe olei si dimittatur in aere, deorsum; si autem sub aquis, sursum nititur: sic animae ad ea quae amant propterea nituntur, ut perveniendo requiescant. Et multa quidem per corpus delectant, sed non est in eis aeterna requies, nec saltem diuturna; et propterea magis sordidant animam, et aggravant potius, ut sincerum ejus pondus, quo in superna fertur, impediant. Cum ergo anima seipsa dsummo habet, cum superior sit Deus. Nec in tali peccato impunita relinquitur, quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cum autem deo delectatur, ibi ueram, certam, aeternam inuenit requiem, quam in aliis quaerebat nec inueniebat. proinde admonetur in psalmo: Delectare in domino et dabit tibi petitiones cordis tui. Quia ergo caritas dei diffusa est in cor
Abbreviated transcription (Latin):
mum sine uesꝑe: quia requiem sine fi¬
ne significat. Prima gͦ uita ñ fuit sempit̾¬
na peccanti: requies aut̃ ultima sempit̃¬
na ẽ. Ae ꝑhoc. & octauus sempit̾uam bea¬
titudinem habebit: qͥa requies illa q̃sem¬
piterna est. excipit᷑ ab octauo. ñ extinguit᷑.
neq enim ẽẽt alit̾ sempit̾na. Ita gͦ erit oc¬
tauus qui pͥmus: ut pͥma uita ñ tollat᷑. s¬
et̾na redclat᷑. Sabb̃m tam̃ comm̃datum
ẽ pͥori popło in ocio corporali demporalit̃¬
celebrandum: ut figͣa eẽt seĩficationis. in
requie sp̃s sci. Nus quam enim legimus
in genesi scĩficationem ꝑ om̃s suꝑiores
dies: s de solo sabbato dictum ẽ. Et sancti¬
ficauit ds diem septimum. Amant enim
requiem siue piȩ animȩ siue iniquȩ: s qͣ ꝑ¬
ueniant ad id qͦd amant. plurimȩ nesci¬
unt. Nec aliquid appetunt etiam ipsa corpo¬
ra ponderib suis: nisi quod animȩ amorib
suis. Nam fic̃ corpus tã diunitit᷑ pondere

Expanded text:
mum sine uespere, quia requiem sine fimum sine uespere, quia requiem sine fine significat. prima ergo uita non fuit sempiterna peccanti, requies autem ultima sempiterna est ac per hoc et octauus sempiternam beatitudinem habebit, quia requies illa, quae sempiterna est, excipitur ab octauo, non extinguitur; neque enim esset aliter sempiterna. ita ergo erit octauus, qui primus, ut prima uita sed aeterna reddatur. Sabbatum tamen commendatum est priori populo in ocelebrandum, ut figura esset sanctificationis in requie Spiritus sancti. Nusquam enim legimus in Genesi sanctificationem per omnes priores dies; sed de solo sabbato dictum est: Et sanctificavit Deus diem septimum . Amant enim requiem, sive piae animae, sive iniquae; sed qua perveniant ad illud quod amant, plurimae nesciunt: nec aliquid appetunt etiam ipsa corpora ponderibus suis, nisi quod animae amoribus suis. Nam sicut corpus tandiu nititur pondere,
Abbreviated transcription (Latin):
est. In est aut̃ in illa requie ñ desidiosa
segnitia: s quedam ineffabilis tranqͥlli¬
tas actionis ociose.Dic enim ab huius
uitȩ oꝑib in fine requiescit᷑: ut in alt̾iꝰ
uitȩ actione gaudeat᷑. S quia talis ac¬
tio in dei laude agit᷑ sine labore mem.¬
broꝵ.sine angore curarum:ñ ad eam¬
sic transit᷑ ꝑ quietem. ut ipsi labores
suecedant : id ẽ ñ sic ẽẽ incipit actio. ut
ẽẽ desinat quies. N eq enim redit᷑ ad la¬
bores & curas:s ꝑmanet in actione. qͦd
ad quietem ꝑtinet̾nec in oꝑe laborare.
nec in cogitatione fluctuare. Qͥa gͦ ꝑ
quietem ad pͥmam uitam redit᷑. unde
anima lapsa ẽ in peccatum: ꝓpt̾ea sab¬
bato reqͥes significat᷑. Illa aut̃ pͥma uita q̃¬
a ꝑegͥnatione redeuntib & pͥmam stolã
accipientib reddit᷑: ꝑ unam sabbati qͣm
diem dñicum dicimꝰ figurat᷑. Quere sep¬
tem dies genes im legens: inuenies septi¬

Expanded text:
ecrare dignatus est. inest autem in illa requie non desidiosa ecrare dignatus est. inest autem in illa requie non desidiosa segnitia, sed quaedam ineffabilis tranquillitas actionis otiosae. sic enim ab huius uitae operibus in fine requiescitur, ut in alterius uitae actione gaudeatur. sed quia talis actio in dei laude agitur sine labore membrorum, sine angore curarumsic transitur per quietem, ut ipsi labor succedat, id est non sic esse actio incipit, ut esse desinat quies: neque enim reditur ad labores et curas; sed permanet in actione quod ad quietem pertinet, nec in opere laborare, nec in cogitatione fluctuare. Quia ergo per requiem ad primam vitam reditur, unde anima lapsa est in peccatum, propterea sabbato requies significatur. Illa autem vita a peregrinatione redeuntibus et primam stolam accipientibus redditur, per unam sabbati, quem diem dominicum dicimus, figuratur. quaere septem dies, Genesim lege: inuenies septi
Abbreviated transcription (Latin):
nis est. Nam iudei tantum mͦ m̃sem nouo¬
ta decima usq in uicesimam pͥmam. S
quia illud eoꝵs pascha qͦ passꝰ ẽ dñs ita oc¬
currit. ut int̾ mortem eiꝰ & resurrectionẽ
mediꝰ eẽt sabbati dies: addendum patres
nra censuerunt. ut & nr̃a festiuitas a iu¬
deorum festiuitate distingueret᷑: qͦd non
frustra factum ẽẽ credendum ẽ ab illo qͥ
est ante tempora. & ꝑ quem facta st̃ tempora.
& qui uenit in plenitudine dempors: & pote¬
statem habebat ponendi animam suam.
& it̾um recipiendi eam. Et ideo ñ fatalem
s oportunam sacram̃to qͦd cõm̃dare insti¬
tuerat horam expectabat cum cheeret. ñ¬
dum uenit hora mea: ut in anniu̾s aria
passionis eiꝰ celebratione posteris serua¬
ret᷑. Qͦd enim nunc ut suꝑitis dixi fide
ac spe gerimꝰ. atq ut ad id ꝑueniamus
dilectione satagimꝰ: requies ẽ quedam
ab omni labore omnium molestiarum
scã atq ꝑpetua. In eam nob̃ ex hac uita

Expanded text:
nis est. Nam Judaei tantummodo mensem novonis est. Nam Judaei tantummodo mensem novotadecima usque ad vicesimam primam. Sed quia illud eorum Pascha quo passus est Dominus ita occurrit ut inter mortem ejus et resurrectionem medius esset Sabbati dies, addendum Patres nostri censuerunt, ut et nostra festivitas a Judaeorum festivitate distingueretur, et quod non frustra factum esse credendum est ab illo qui est ante tempora et per quem facta sunt tempora et qui uenit in plenitudine temporum et qui potestatem habebat ponendi animam suam et iterum recipiendi eam, et ideo non fatalem, sed opportunam sacramento, quod commendare instituerat, horam exspectabat, cum diceret: nondum uenit hora mea, ut in anniuersaria passionis eius celebratione a posteris seruaretur. quod enim nunc, ut superius dixi, fide ac spe peregrinamur atque ut ad id perueniamus dilectione satagimus, requies est quaedam ab omni labore omnium molestiarum , sancta atque perpetua; in eam nobis ex hac uita
Abbreviated transcription (Latin):
monte syon:siẽ de fluminib quȩ uocant᷑
gyon. physon.tigris.eufrates.Siẽ de ipso
totiens in scĩs mist̾iis nobilitato flutuoior.¬
dane: rerum figurate insinuandarum.
mysticas similitudines duxit. S qͣntum
int̾sit. int̾ obseruationes syderum ad ae.¬
rias qualitates accommodatas. siẽ agͥcole
uł naute obseruant:aut ad notandas
partes mundi eursumq aliqͦ & ahun¬
de dirigendum. qͦd gub̃natores nauium
faciunt. & hi qͥ ꝑ solitudines arenosas in
int̾iora austri nulla certa semita gradi¬
untur: aut ad aliqͥd in doctrina util fi¬
gurate significandum. fit nonnullorum
syderum aliqua commemoratio: qͣntum
gͦ int̾sit int̾̃ has utilitates & uanitates ho
minum ad hoc obseruantium sydera. ut
nec aeris quabitates. nec regionum uias.
nec solis temporum numeros. nec sp̃itali¬
um similitudines. s qͣsi fatalia rerum e
uenta ꝑquirant: qͥs non intelligat: Sed
iam deinceps uiideam᷑. eur etiam id obser¬

Expanded text:
monte Sion, sicut de fluminibus, qui uocantur monte Sion, sicut de fluminibus, qui uocantur Geon, Phison, Tigris, Euphrates, sicut de ipso totiens in sanctis mysteriis nobilitato fluuio Iordane rerum figurate insinuandarum mysticas similitudines duxit. Sed quantum intersit inter obseruationes siderum ad aerias qualitates accommodatas, sicut agricolae uel nautae obseruant. aut ad notandas partes mundi cursumque aliquo et alicunde dirigendum, quod gubernatores nauium faciunt et hi, qui per solitudines arenosas in interiora austri nulla certa semita gradiuntur, aut ad aliquid in doctrina utili figurate significandum si fit nonnullorum siderum aliqua commemoratio —, quantum ergo intersit inter has utilitates et uanitates hominum, ad hoc observantium sidera, ut nec aeris qualitates, nec regionum vias, nec solos temporum numeros, nec spiritalium similitudines, sed quasi fatalia rerum jam eventa perquirant, quis non intelligat? Sed jam deinceps videamus cur etiam id obser
Abbreviated transcription (Latin):
ad sp̃italia: a temporalib ad et̾na. Nec
qͥs quam nr̃m attendit. qͦd eo tempore qͦ
pascha celebram᷑ sol in ariete ẽ: sicute illi
appellant quendam syderum locum:
ubi reuera mense nouoꝵ sol inuenitur.
S siue illi arietem. siue aliud aliquid ean.¬
dem partem cȩli uocare uoluerint⁊ nos
de scͥpturis scĩs hoc licheinus quod om¬
nia sydera ds condidit: & locis cȩlestibus
qͥb uoluit ordinauit. Quȩ stellis distin
cta & ordinata in quothbet partes diui¬
idant. in quiblibet uocabulis notent.
ubicunq sol eẽt mense nouoꝵs. illic eum
reꝑiret hec celebratio. ꝓpẽ similitudinẽ
sacramenti nouande uitȩ:unde satis
supra disseruimus. Qͦd sietiam locus il¬
le syderum aries posset uoeari ꝓpt̃ aliꝙͣ
sermo diuinus aliqͣm sacramenti simili¬
tudinem ducere. sic̃ de aliis non solum cȩ¬
lestib s etiam t̾restrib creat᷑is. siẽ de orio¬
ne uel de pliadib.sic̃ de monte syna. de

Expanded text:
ad spiritalia, a temporalibus ad aeterna. Nec ad spiritalia, a temporalibus ad aeterna. Nec quisquam nostrum adtendit, quod eo tempore, quo pascha celebramus, sol in ariete est, sicut illi appellant quendam siderum locum, ubi re uera mense nouorum sol inuenitur; sed siue illi arietem siue aliud aliquid eandem partem caeli uocare uoluerint, nos de scripturis sanctis hoc didicimus, quod omnia sidera deus condidit et locis caelestibus, quibus uoluit, ordicta et ordinata in quaslibet partes dividant, quibuslibet vocabulis notent, ubicumque sol esset mense novorum, illic eum reperiret haec celebratio, propter similitudinem sacramenti renovandae vitae, de qua satis supra disseruimus. Qle siderum aries posset uocari propter alisermo diuinus aliquam sacramenti similitudinem ducere, sicut de aliis non solum caelestibus sed etiam terrestribus creaturis sicut de Orione uel Pliadibus. sicut de monte Sina, de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsꝑe cecdat: qͥa ita se habet positio syderũ.
Non agam hoc m̃se commertium. qͥa illa
stella mͥ agit mensem: uel agam. quia illa¬
sus cipit mensem: Non plantem hoc anno
uineam: qͥa bissextꝰ est. Non aut̃ qͥs quam
sapiens arbitrat᷑ obseruatores temporũ
rep̃hendendos: qͥ dicunt. non ꝓficis car
aut tempꝰ seminandi ẽ. quod imbribus
autunnalib t̾ra satiata ẽ: uel siqui forte
alii nat᷑ales effectꝰ eirca motꝰ aeris & hu¬
moris. ad uariandas temporum qualita¬
tes in syderum ordinatissima conũsione
uotatisunt: de qͥb dictum est dum condȩ¬
rent᷑: & fint in signis. & in temporibus. &
in dieb. & in annis. Siquȩ autem figure
similitudinum. non tantum de cȩlo & sy¬
derib s etiam de creat᷑a inferiore ducunt᷑
ad dispensationem sacram̃toꝵ. eloquen¬
tia quedam est doctriuȩ salutaris. mo¬
uendo affectui discentium accõmodata.
a tusibilib ad inuisibilia: a corporalib

Expanded text:
prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; prospera cedant, quia ita se habet positio siderum; non agam hoc mense commercium, quia illa stella mihi agit mensem\', uel: Agam, quia suscipit mensem: non plantem hoc anno uineam, quia bissextus est\'. non autem quisquam sapiens arbitratur obseruatores temporum reprehendendos, qui dicunt: \'Non proficiscar haut: \'Tempus seminandi est, quod imbribus autumnalibus terra satiata est\', uel si qui forte alii naturales effectus circa motus aeris et humoris ad uariandas temporum qualitates in siderum ordinatissima conuersione notati sunt, de quibus dictum est, dum conderentur: Et sint in signis et temporibus et in diebus et in annis. si quae autem figurae similitudinum non tantum de caelo et sideribus sed etiam de creatura inferiore ducuntur ad dispensationem sacramentorum, eloquentia quaedam est doctrinae salutaris monendo affectui discentium accommodata a uisibilibus ad inuisibilia, a corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
porib actionum nr̃arum euenta conicimꝰ:
ne in uitȩ humane ꝑiełosissimis tempestat¬
btis tanquam in scopulis misere seruitu¬
tis illisi. a libero arbitͥo natifragemꝰ: ẜ ad
rem sacrate significandam similittidines
adhibitas religiosissima deuotione susci¬
pimus: sic̃ de cęt̾a creat᷑a : de uentis. de ma¬
ri. de t̾ra. de tiolatilib. de piscib. de peco¬
ribus.de arborib. de hominib. ad sermo¬
nem qͥdem multiphicit̃: ad celebrationemu
sacram̃toꝵ iam xp̃iana lib̃tate parcissime:
sic̃ de aqua. de frum̃to. de uino.de oleo.
Inseruitute aut̃ uet̾is popłi multa etiam
celebrari imꝑata st̃: quȩ nob̾ tantumn᷑a
intelligenda tradunt᷑. N itaq dies obser¬
ne atdiamꝰ ab apło. Timeo. ne forte sine
causa laborauerim in uob̃. sos enim cul¬
pat. qͥ dicunt. ñ ꝓficisear quia postertis
dies ẽ: aut qͥa luna sic fert᷑: uel ꝓficis car tt

Expanded text:
poribus actionum nostrarum euenta conicimus, poribus actionum nostrarum euenta conicimus, ne in uitae humanae periculosissimis tempestatibus tamquam in scopulos miserae seruitutis inlisi a libero arbitrio naufragemus, sed ad rem sacrate significandam similitudines habitas religiosissima deuotione suscipimus sicut de cetera creatura de uentis, de mari, de terra, de uolatilibus, de piscibus, de pecoribus, de arboribus, de hominibus ad sermonem quidem multipliciter, ad celebrationem uero sacramentorum iam Christiana libertate parcissime sicut de aqua, de frumento, de uino, de oleo. in seruitute autem ueteris populi multa etiam celebrari imperata sunt, quae nobis tantum modo intellegenda traduntur. non itaque dies obserne audiamus ab apostolo: Timeo uos, ne forte sine causa laborauerim in uobis; eos enim culpat, qui dicunt: \'Non proficiscar, quia posterus est aut \'quia luna sic fertur,\' uel: Proficiscar, ut
Abbreviated transcription (Latin):
garruli sibi uident᷑. cum dicunt nobis.
cur & uos ad solis & lunȩ computationẽ
pascha celebratis: qͣsi nos ordines syderũ
ac uicissitudines tempoꝵ a summno atq
obtimo deo conditas arguamꝰ: & ñ eorum
ꝑũsitatem. quȩ reb sapientissime condi¬
tis ad sitilticie uanissimas opiniones ab¬
utit᷑. Nam si mathematicꝰ nob̾ contͣdicturꝰ
est de syderib & luminarib cȩli ad sacra¬
menta mystice figuranda simihtudines
ducere: contradicant & augures. ne dica¬
tur nobis estote simplices ut columbȩ:
contͣdicant & marsi. ne dicat᷑ nobis astu¬
tiut serpentes: contradicant hystriones:
ne in psalmis cytharam nominemꝰ. Aut
quia ex his reb ad misteria u̾bi dei simili¬
tudinum signa sumtnt᷑: dicant si placet
uł auspicia nos captare. uł uenena con¬
ficere. uł theatͥcas affectare luxurias: qͦd
dementissimum ẽ dicere. Non gͥnos de
sole & luna & annuis menstrus ue tem.¬

Expanded text:
garruli sibi uidentur, cum dicunt nobis: garruli sibi uidentur, cum dicunt nobis: \'Cur et uos ad solis et lunae computationem pascha celebratis?\' quasi nos ordines siderum aut uicissitudines temporum a summo atque optimo deo conditas arguamus et non eorum peruersitatem, quae rebus sapientissime conditis ad stultitiae suae uanissimas opiniones abutitur. nam si mathematicus nobis contradicturus est de sideribus et luminaribus caeli ad sacramenta mystice figuranda similitudines ducere, contradicant et augures, ne dicatur nobis: Estote simplices sicut columbae; contradicant et Marsi, ne dicatur nobis: Astuti ut serpentes; contradicant histriones, ne in psalmis citharam nominemus; aut quia ex his rebus ad mysteria uerbi dei similitudinum signa sumuntur, dicant, si placet, uel auspicia nos captare uel uenena conficere uel theatricas affectare luxurias, quod dementissimum est dicere. Non igitur nos de sole et luna annuis menstruisue tem
Abbreviated transcription (Latin):
putare debent stulti qui nolunt in me¬
lius commutari. adoranda ẽẽ ista lu¬
mmaria: qͥa ducit᷑ ex eis aliquando si.¬
militudo. ad ditiina misteria figuran¬
da. Ex omni enim ereatura dueite. Nec
ideo in sententiam cdamnationis debemꝰ
irruere: quȩ ore aplico de qͥbdam ꝓfert᷑:
qͥ coluerunt & seruierunt creat᷑e potius
qm creatori: qui ẽ benedictꝰ in scła. Sicut
enim ñ adoramꝰ pecora. qͣmuis dictꝰ sit xp̃s
agnꝰ &e uitulꝰ: nec feram. qͥa dictꝰ sit leo de
tribu iuda: nec lapides. qͥa petra erat xp̃s:
nec montem syon. qͥa in ipso figͣat᷑ eccłia.
sic nec solem nec lunam: quainuis ex ea cȩ¬
lesti ereat᷑a siẽ ex multa t̾restri. sacram̃toꝵ
figurȩ ad informationes mysticas assuman¬
tur. O uaꝓpt̾ mathematicoꝵ deliramenta
cum detestatione ridenda sunt: quib eũ
obiecerimꝰ uana comm̃ta unde hoĩes in
errorem p̃cipitant qͦ priꝰ p̃cipitati sunt:

Expanded text:
putare debent stulti, qui nolunt in meputare debent stulti, qui nolunt in melius commutari, adoranda esse ista luminaria. quia ducitur ex eis aliquando similitudo ad diuina mysteria figuranda; ex M omni enim creatura ducitur. nec ideo in sententiam damnationis debemus inruere, quae ore apostolico de quibusdam profertur, qui coluerunt et seruierunt cre in saecula. sicut enim non adoramus pecora, quamuis dictus sit et agnus et uitulus, nec feram, quia dictus sit leo de tribu Iuda, nec lapides, quia petra erat Christus, nec montem Sion, quia in ipso figuratur ecclesia, sic nec solem aut lunam, quamuis ex ea caelesti creatura sicut ex multa terrestri sacramentorum figurae ad informationes mysticas adsumuntur. Quapropter Manichaeorum deliramenta cum detestatione ridenda sunt, quibus cum obiecerimus uana commenta, unde homines in errorem praecipitant, quo prius praecipitati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficiat᷑ luna. Id est abuirdantia pacis in
tantum crescet: donec omnem mutabili¬
tatem mortalitatis absumat. Tunc notuis¬
sima inimiea destruet᷑ mors: & qͥcqͥd nob̃
resistit ex infirmitade earnis. unde nob̾
ꝑfecta pax ñdum ẽ. consumet᷑ omnino:
cũ corruptibile hoc induerit incorrup¬
dionem: & mortale hoc induerit unmor
talitatem. Unde & illius eiuitatis muri
quȩ iherico appellatͣ. qͦd in hebreo elo¬
quio luna int̾p̾tari dr: septimo circui
quam circumactio arcȩ significauit. nͥ
ut omnia munim̃ta mortalis uitȩ. id ẽ
omnis spes huiꝰ scłi quȩ resistit spei futͣ
eunte archa: ñ impulsu tuiolento illi
muri s sponte ceciderunt. Sunt & alia
testimonia scͥpt᷑arum. quȩ nob̃ ingerun
ꝑ cõmemorationem lunȩ. eccłiȩ signifi¬
cationem: quȩ in ista mortalitate ab il
la irłm cuiꝰ ciues sunt angħ. in erum¬
nis os laborib ꝑegrinat᷑. Nideo tamen

Expanded text:
interficiatur luna, id est abundantia pacis in interficiatur luna, id est abundantia pacis in tantum crescet, donec omnem mutabilitatem mortalitatis absumat. tunc nouissima inimica destruetur mors et, quicquid nobis resistit ex infirmitate carnis, unde nobis perfecta pax nondum est, consumetur omnino, cum corruptibile hoc induet incorruptionem et mortaletalitatem. Unde et illius civitatis muri, quae Hiericho appellatur, quae in Hebraeo eloquio, luna, interpretari dicitur, septimo circuitquam circumactio arcae significavit, nisi ut omnia munimenta mortalis vitae, id est omnis spes hujus saeculi, quae resistit spei futuri eunte arca, non impulsu violento illi muri, sed sponte ceciderunt. Sunt et alia testimonia Scripturarum, quae nobis ingerunt per commemorationem lunae Ecclesiae significationela Hierusalem, cuius ciues sancti angeli, in aerumnis et laboribus peregrinatur. Non ideo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
numerum septenarium quo uniũsitatis
significatio sepe figurat᷑: qui etiam ipsi ec¬
clesiȩ tͥbuit᷑ ꝓpt̃ instar uniuersitatis. Id̾o
ioħs apłs: in apocalipsi ad septem scribit
eccłias. Ecclia uͦ adhuc in ista mortalitate
carnis constituta: ꝓpt̃ ipsam mutabili¬
tatem. lunȩ nomine in seͥpturis signifi¬
catur. Unde ẽ illud. Parauert̃ sagittas
suas in pharetra: ut sagittent in obscura
luna rectos corde. Priꝰ enim quam fiat
uita ur̃a. tẽ & uos apparebitis cum ipso un¬
gła: obscura uidetͣ eccłia. in tempore ꝑe.¬
grinationis sue. int̾ multas iniquitates
gemens. Et tẽ sunt tim̃de insidiȩ fallaciũ
seductoꝵ: quas nomine sagrtarum intel¬
ligi uoluit. Unde alio loco ꝓpt̃ nunciosfi¬
delissimos ueritatis qͦs ubiq parit eccłia:
dr. Sic̃ luna testis in cęlo fidelis. Et cum
de regno dñi psalmꝰ caneret. oriet᷑ inquit in dic¬
b eiꝰ iusticia & abundantia pacis: quousq

Expanded text:
numerum septenarium, quo uniuersitatis numerum septenarium, quo uniuersitatis significatio saepe figuratur, qui etiam ipsi ecclesiae tribuitur propter instar uniuersitatis. Ideo Iohannes apostolus in Apocalypsi ad septem scribit ecclesias. ecclesia uero adhuc in ista mortalitate carnis constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in scripturis significatur. unde est illud: Parauerunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscura luna rectos corde. prius enim quam fiat uita uia, obscura uidetur ecclesia in tempore peregrinationis suae inter multas iniquitates gemens et tunc sunt timendae insidiae fallacium seductorum, quas nomine sagittarum intellegi uoluit. unde alio loco propter nuntios fidelissimos ueritatis, quos ubique parit ecclesia, dicitur: Luna testis in caelo fidelis, et cum de regno domini psalmus caneret: Orietur, inquit, 111 diebus eius iustitia et abundantia pacis, quoad usque
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑: cum laudat᷑ peccator in deside¬
riis animȩ suȩ: & qͥ miqua gerit bene¬
dicitur. Autat᷑ autem in melius. cum
intentionem & głam suam a t̾renis quȩ
in hoc scło apparent paulatim aũtit: &
ad suꝑiora atq int̾iora conu̾tit. Et hoc
t̾rȩ id est eis qͥ t̾rena sapiunt. det̾ius ui¬
detur. Unde illi impii postremam infru¬
ctuosamq agentes penitentiam: etiã hoc
int̃ multa dict᷑i sunt. Hi sunt quos ali¬
quando habuimus in deriscim: & in si
militudinem imꝓꝑii. Nos insensati. uitã
illorum estimabamꝰ insaniam. Ac ꝑ hoc
nem ducens. transitum illum de alia uita
in aliam uitam qͦd pascha nominat᷑. a qrͣ¬
ta decima luna uoluit obseruari: ut non
solum ꝓpt̃ tempꝰ t̾cium qͦd supͣ commemo¬
raui.quia inde incipit ebdomada t̾cia. S
etiam ꝓpt̾ ipsam conũsionem ab ext̾iorib
ad int̾iora de luna similitudo assumeret᷑:
usq aduicesimam uͦ & pͥmam. ꝓpt̃ ipsum

Expanded text:
uidetur, cum laudatur peccator in desideuidetur, cum laudatur peccator in desideriis animae suae et, qui iniqua gerit, benedicitur. mutatur autem in melius, cum intentionem et gloriam suam a terrenis, quae in hoc saeculo apparent, paulatim auertit et ad superiora atque interiora conuertit; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt, deterius uidetur. unde illi impii postremam infructuosam agentes paenitentiam etiam hoc inter multa dicturi sunt: Hi sunt, quos aliquando habuimus in risum et in \' similitudinem improperii; nos insensati uitam illorum aestimabamus insaniam. ac per honem ducens transitum illum de alia uita in aliam uitam, quod pascha nominatur, a quarta decima luna uoluit obseruari, ut non solum propter tempus tertium, quod supra commemoraui, quia inde incipit hebdomada tertia, sed etiam propter ipsam conuersionem ab exterioribus ad interiora de luna similitudo adsumeretur, usque ad uicesimam uero et primam propter ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ semꝑ ex reb uis ibilib. inuisibilium
congrue similitudines. Oͥs gͦ est ille stul¬
tus. qͥ tanquam luna mutat᷑. nisi ad am
in qͦ om̃s peceauerunt: Anima quippe
humana recedens a sole iusticie. ab illa
scilicet int̾na contemplatione incõmu¬
tabilis ueritatis. om̃s uires suas in terre.¬
na conũtit: && eo magis magisq obseurat᷑.
in int̾iorib ac suꝑiorib suis. S cum redire
cȩꝑit ad illam incommutabilem sapien¬
tiam: quantomagis ei ꝓpinquat affectu
pictatis. tantomagis eetior homo corq̃¬
pitur.s int̾ior renouat᷑ de die in diem. Uĩs¬
ꝙ lux illa ingenii que adinferiora uerge¬
bat. ad suꝑiora conũtit᷑: & a t̾rens qͦdammͦ
aufert᷑. ut magis magisq huic scło moriat᷑.
&e uita eiꝰ abscondat᷑ cum xp̃o in deo. Mu
tatur gͦ in det̾ius ad ext̾iora ꝓgrediens:
& in uita sua ꝓiciens intima sua. Et hoc
t̾re id est eis qui t̾rena sapiunt meliuis

Expanded text:
autem semper ex rebus uisibilibus ad inuisibilia autem semper ex rebus uisibilibus ad inuisibilia congruae similitudines. quis ergo est ille stultus, qui tamquam luna mutatur, nisi Adam, in quo omnes peccauerunt? anima quippe humana recedens a sole iustitiae, ab illa scilicet interna contemplatione incommutabilis ueritatis, omnes uires suas in terrena conuertit et eo magis magisque obscuratur in interioribus ac superioribus suis: sed cum redire coeperit ad illam incommutabilem sapientiam, quanto magis ei propinquat affectu pietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem omnisque lux illa ingenii, quae ad inferiora uergebat, ad superiora conuertitur et a terrenis quodam modo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur et uita eius abstatur ergo in deterius ad exteriora progrediens, et in vita sua projiciens intima sua, et hoc terrae, id est eis qui terrena sapiunt melius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ea uideri decrescere:uel s hab̾et suũ
lum̃. id hab̃e ex una parte in hemis ꝑio:
quam partẽ cum recedens a sole paulatĩ
t̾ris ostenderet. donec totam ostenderet.
quasi augm̃ta monstrare. dum ñ addat᷑
qͦd deerat. s ꝓdat᷑ quod inerat: ac rursꝰ
paulatim absconde quod patebat: & id̾o
uideri decrescere. S quodlibet horum
duoꝵ sit: illud certe manifestum ẽ. &
euiuis adũtenti facile cognitu. qͦd luna
ñ augeat᷑ ad ocłos nr̃os nisi a sole recedendo:
neq mintiat᷑ nͥ ad solem ex parte aliqua
ꝓpinquando. Attende nẽ quod in ꝓũbiis
legimꝰ. Sapiens sic̃ sol ꝑmanet: stultꝰ aut̃
ciȩ sol. & quem sibi ñ fuisse ortum in die
nouissima plangentes impii dicturi sunt.
&e iusticie lum̃ ñ luxit. nob̾. & sol ñ ortꝰ est
nobis: Nam istum carnis ocłis uisibilem
solem facit oriri suꝑ bonos & malos deus:qͥ
etiam pluit suꝑ uistos & iniustos. Ducunt᷑

Expanded text:
propterea uideri decrescere, uel, si haberet suum propterea uideri decrescere, uel, si haberet suum lumen, id habere ex una parte in hemisphaerio, quam partem cum recedens a sole paulatim terris ostenderet, donec totam ostenderet, quasi augmenta monstrare, dum non addatur, quod deerat, sed prodatur, quod inerat, ac rursus paulatim abscondere, quod patebat, et ideo uideri decrescere. sed quodlibet horum duorum sit, illud certe manifestum est et cuiuis aduertenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros nisi a sole recedendo neque minuatur nisi ad solem ei parte alia propinquando. Adtende nunc, quod in prouerbiis legimus: Sapiens sicut sol permanet, stultus autetiae sol, et quem sibi non fuisse ortum in die nouissima plangentes impii dicturi sunt: Et iustitiae lumen non inluxit nobis et sol non ortus est nobis? nam istum carnis oculis uisibilem solem oriri facit super bonos et malos deus, qui etiam pluit super iustos et iniustos. ducuntur
Abbreviated transcription (Latin):
aut᷑ qui hec certis numeris indagaueruns.
ita ut defectꝰ & solis & lunȩ non solum eͣ
fierent. s etiam qͣndo fut᷑i ẽẽnt longe añ
p̃dicerent. & eos det̾minatis int̾uallis tẽ¬
porum canonica supputatione p̃figerẽt.
litt̾isq mandarent. qͦs mͦ qͥ legunt atq
intelligunt. nicħominꝰ eos p̾̃dcunt. nec
alit̃ aut alias accidunt quam p̃dicunt:
tales gͦ qͥb non ẽ ignoscendum sic̃ scͥpt᷑a
sc̃a diert. quia cum tantum ualerent ut
phci pietate possent. ñ faciliꝰ inuenerunt:
exipsis cornib lunȩ que a sole au̾sa sunt.
hue crescentis. siue decrescentis. comece.¬
cerunt eam uł a sole illustrari. & quanto
magis ab eorecedet tantomagis ab ea par¬
te quȩ t̾ris apparet radios eiꝰ exciꝑe: qͣnto
aut̃ ad eum mag̃ post dimroium m̃s em
ex alio semicircło ꝓpinquaret. tantoma¬
gis suꝑiore parte illustrata ab ea parte ꝙͣ
t̃ris aduerteret ñ posse exciꝑe radios. &

Expanded text:
autem, qui haec certis numeris indagarunt, autem, qui haec certis numeris indagarunt, ita ut defectus solis et lunae non solum cur fierent, sed etiam quando futuri essent, longe ante praedicerent et eos determinatis interuallis temporum canonica supputatione praefigerent litterisque mandarent, quas modo qui legunt atque intellegunt, nihilo minus eos praedicunt nec aliter aut alias accidunt, quam praedicunt, tales ergo, quibus non est ignoscendum, sicut scriptura sancta dicit, quia, cum tantum ualerent, ut, quem supplici pietate possent, non facilius inuenerunt, ex ipsis cornibus lunae, quae a sole auersa sunt, siue crescentis siue decrescentis coniecerunt uel a sole inlustrari et, quanto magis ab eo recederet, tanto magis ab ea parte, quae terris apparet, radios eius excipere, quanto autem ad eum magis post dimidium mensem ex alio semicirculo propinquaret, tanto magis a superiori parte inlustratam ab ea parte, quam terris aduerteret, non posse excipere radios et
Abbreviated transcription (Latin):
increm̃ta & detͥmenta lurainaria ex conũ¬
hone glob eiꝰ coniecerunt: ñ qͦd aliquid sub¬
stantię uł accedat ei cũ auget᷑. uel decedat
cum minuit᷑: qͦd delira imꝑitia ianiches
opinantes. repleri cam dixerunt sic̃ replet᷑
nauis.ex fugitiua cħ parte: qm commixtã
pͥncipib tenebrarum & eoꝵ sordib inqͥnatã.
corde atq ore sacͥlego & crede & loqͥ non du¬
bitant. Hinc gͦ impleri lunam dicunt: cũ
eadem pars dei magnis laborib abinqͥna¬
mento purgata. de toto mundo atq ab
omnib cloacis fugiens reddit᷑ deo.lugen¬
ti dũ redeat. Repleri uͦ ꝑmensem dimidi¬
um. & alio dimidio in solem refundi. ue-¬
lut in aliam nauem. Nec tam̃ int̾ istas ana¬
thematirandaᷤ blasphemias aliqͥd unquam
fingere potuerunt. eur uel incipiens lucẽ.¬
re. uł desinens cornicłato lumine fulgeat::
aut cur a climidio m̃se incipiat minui: &
ñ adrefundendum plena ꝑueniat. Iui

Expanded text:
incrementa et decrementa lunaria ex conueincrementa et decrementa lunaria ex conuersione globi eius coniecerunt, non quod aliquid substantiae uel accedat ei, cum augetur, uel recedat, cum minuitur, quod delira inperitia Manichaei opinantes repleri eam dixerunt, sicut repletur nauis, ex fugitiua dei parte, quam commixtam principibus tenebrarum et eorum sordibus inquinatam corde atque ore sacrilego et credere et loqui non dubitant. hinc ergo impleri lunam dicunt, cum eadem pars dei magnis laboribus ab inquinamento purgata de toto mundo atque ab omnibus cloacis fugiens redditur deo lugenti, dum redeat; repleri uero per mensem dimidium et alio dimidio in solem refundi uelut in aliam nauem. nec tamen inter istas anathemandas blasphemias aliquid umquam fingere potuerunt, cur uel incipiens lucere uel desinens corniculato lumine fulgeat aut cur a dimidio mense incipiat minui et non ad refundendum plena perueniat. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
der hanc gͦ uitȩ nouitatem: pͥmus mensis
in anni mensib celebrationi huic atcri¬
butus est. Nam ipse dicit᷑: &e mensis no¬
uorum. Qia uͦ in toto tempore sch. nẽ
t̾ctum tempꝰ apparuit: ideo resurrectio
domini tͥduana ẽ. Primum enim tempꝰ
ẽ ante legem: scđm sub lege: t̾cium sub
grã. Ub iam manifestatio est sacramenti:
pͥtis occulti in ꝓpħico engmate. Hoc gͦ
&e in lunari numero significat᷑. Qͥa enĩ
septenariꝰ numerꝰ solet inscͥpt᷑is ad quan¬
dam ꝑfectionem mysticꝰ apparere: a t̾cia
ebdomada lunȩ pascha celebrat᷑. id ẽ qͥ
dies occurrerit a quartadecima in uicesi¬
mam pͥmam. Est illic ce aliut sacram̃tum:
quod si tͥ obseurum fuerit. qͥa in talib
inquisitionib minꝰ eruditꝰ es. ñ contriste¬
ris: nec ideo me putes ẽẽ meliorem. quia
hec in studuis puerilib didci. Qui enim
egosum dũs. Nonnulli gͦ studios i talrũ
rerum. quesierunt multa de numeris &
motib syderum: & qͥ subtiliꝰ ista scrutati fc̃.

Expanded text:
er hanc ergo uitae nouitatem primus mensis in anni mensibus celebrationi huic adtributus est. nam ipse dicitur et mensis nouorum. quia uero ill toto tempore saeculi nunc tertium tempus apparuit, ideo resurrectio domini triduana est. primum enim tempus est ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, ubi iam manifestatio est sacramenti prius occulti in prophetico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur; quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam perfectionem mysticus apparere, tertia hebdomade lunae pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in uicesimam primam. Est illic et aliud sacramentum, quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris nec ideo me putes esse meliorem, quia haec in studiis puerilibus didici; qui enim ego sum dominus. nonnulli ergo studiosi talium rerum quaesiuerunt multa de numeris et motibus siderum et, qui subtilius ista scrutati sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bono coniugali. ubi de ꝓpagatione filiorũ
pͥusquam homines mortem peccando me¬
rerent᷑. qm̃ concubit᷑ mortalium corporũ
res uidet᷑. questio mnagna dilata ẽ: s in alus
postea litt̃is nr̃is satis qͣntum arbitror expli¬
catui: Diri etiã qͦdam loco. qͦd enĩ ẽ cibꝰ ad
salutem hominis. hoc ẽ concubitꝰ ad salutẽ¬
generis. & utrunq non ẽ sine delectatione
carnali: q̃ tam̃ modificata & temꝑantia re¬
frenante inusum nat᷑alem redacta. libido
eẽ ñ potest. Oͦ ideo dictum ẽ. q̃m libido
non est bonus & rect᷑usus libidinis nat᷑alis.
Sicut enĩmalum ẽ male utbonis: ita bonũ.
bñ utimalis. De qͦre alias maxime contͣ no¬
uos hereticos pelagianos. disputaui diligen¬
tius. De abraham qͦddixi. ex hac obecdientia
pat̾ ille abraham qui sine uxore ñ fuit. ẽẽ
sine unico filio &e a se occiso paratꝰ fuit: ñ sa¬
tis approbo. Alagis enim filium si eẽt occisurꝰ

Expanded text:
bono coniugali. ubi de propagine filiorum, bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem cogeneris; et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non potest . Quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. Sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum est bene uti malis: de qua re alias, maxime contra novos haereticos Pelagianos, diligentius disputavi. De Abraham quod dixi, Ex hac obedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit , non satis approbo. Magis enim filium, si esset occisus,
Abbreviated transcription (Latin):
ouiiam heresis sacrarum iugali¬
uirginum meritum equando pudiciciȩ
conuigali tm̃ualuit in urbe roma: ut ñ¬
nullas etiam scĩmoniales de qͣrum impudi¬
cicia suspicio nulla ꝓcesserat. derecisse in nup¬
tias diceret᷑: boc maxime argum̃to. cum eas
arguer et dicens. tu gͦ melior es qͣm sara. meli¬
or qmsusanna siue anna. & cęt̃as cominemo¬
rando testimonio sc̃ẽ scͥpture cõm̃datissimas
feminas. qͥb se ille meliores uł etiam pares
scm̃ celibatum: cominemoratione patrum
coniugatoꝵ & p̃dicatione frangebat. Huic
monstrosc̃a eccłia que ibi ẽ. fidelissime ac for¬
tissime restitit. Remanserant aut̃ istȩ dispu¬
tationes eiꝰ in quoꝵdam sermuncłis ac susur¬
riis. qͥs paiam suadere nullꝰ audebat. S etiã
uenenis occulte repentibꝰ facultate quam
donabat dñs occurrendum fuit: maxime
qm iactabat᷑ iouinz ano responderi ñ po¬
tuisse. cũ laude. s cum uituꝑatione nupt¬
arum apt̃ hoc librũ edidicuiꝰ inscͥptio ẽ de

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares nctorum sanctum caelibatum. commemoratione patrum coniugatorum et conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de
Abbreviated transcription (Latin):
inquisitores inuenerat: ita de illo scͥptũ ẽ.
Disputabat gͥ iudeis in synagoga. & gen¬
tibus in uicłis & foro. ꝑ omnem diem: ad
om̃s qͥ aderant. N enim in synagoga per
omnem diem ubi erat mos sabbo sermo¬
quari. s in foro inquit ꝑ omnem diem:
ꝓpt̃ stuidia utiq atheniensium. Sie enĩ

Expanded text:
inquisitores inuenerat, ita de illo scriptum est: inquisitores inuenerat, ita de illo scriptum est: disputabat igitur iudaeis in synagoga et gentibus in uiculis in foro per omnem diem ad omnes qui aderant. non enim in synagoga per omnem diem. ubi mos erat sabbato sermocinari, sed in foro, inquit, per omnem diem; propter studia utique Atheniensium. sic enim