comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit suam. Que ꝯcipieus pepit fi¬
lium. S et deinceps alios habuit
Qd̾ non ambigitur boc uͥtute sc̃i:
p̾stitum huic uiro fuisse. Derũptũ
non refragatus est acceptis filus
ꝓmissionem homo ille: sz eis alia
loca tribuens. que pͥmũ sc̃o largi¬
tus fũat. ꝯfirmauit.

Expanded text:
 suam, quae concipiens peperit filium. Sed et deinceps alios habuit, quod non ambigitur, haec virtute sancti praestitum huic viro fuisse. Verumtamen non refragavit, acceptis filiis, promissionem homo ille, sed eis alia loca tribuens, quae primum sancto largitus fuerat confirmavit.
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ discipulis dñs de ceco uato. qr
neq ille peccau̾at. neq ꝑentes eius
sz ut mainfestetur opus dei nillũ:
ait. Debilitas tua: tormentum in¬
dicat ppłi delinquentis. Dade ergo
nũc puicos et castella. et ad cunta¬
tem usqz ꝑtende: et p̾dica ut se om̃ic
homo a purens et usuris abstincat.
et in die dm̃co nullũ opus acq sol¬
lempnibz unsticis agnt. Ecce eñi
coram dño inlacrus decũbunus
uemam pro ppło depͥcantes: et
ad liuc spes et est obtinendi. si emẽ¬
dacio obsequatur in plebe. Nembo¬
stilitates et infrrmitates. et alia
scelerc suo depereant. Tu u̾s hus
ractis que nuraru: luronis adra¬
silican meã poera. Ĩbiq te uisitas:
obt. ueo apud dũta ut sanenõ. un¬

Expanded text:
lis Dominus de caeco nato, quia neque ille peccaverat neque parentes eius, sed ut manifestaretur opus Dei in illum, ait: 'Debilitas tua tormentum indicat populi delinquentis. Vade ergo nunc per vicos et castella et ad civitatem usque pertende et praedica, ut se omnis homo a periuriis et usuris absteneat et in die dominico nullum opus absque solemnitatibus misticis agat. Ecce enim coram Domino in lacrimis decumbemusveniam pro populo deprecantes, et adhuc spes est obtinendi, si emendatio subsequatur in plebe. Nam hostilitates, et infirmitates, et alia scelere suo depereant. Tu vero his peractis quae imperavi, Turonis ad basilicam meam propera; ibique te visitans, obtinebo apud D
Abbreviated transcription (Latin):
⁊pago autem camonensi
qui audecano t̾ritorio habe¬
tur insitus. quidam nõie floridꝰ.
manib pedib q ꝯtractis ad sc̃am
cellulam condatensẽ de qua beat᷑
ꝯfessor ad xp̃m migrauit allatus
do a corpe eius fugata discessit:
sic qr directis membris incolumis
ad ꝓpria remeauit.

Expanded text:
pago autem Carnonensi, qui in Andegavo territorio habetur insitus, vir quidam, nomine Floridus, manibus pedibusque contractis, ad sanctam cellulam Condatensem, de qua beatus Confessor ad Christum migravit, allatus do a corpore ejus fugata discessit. Sicque directis membris, incolumis ad propria remeavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tur a ppłis: ex toto ad eũ orbe ueni¬
entib. Taceo deminorib. Prefec¬
ti comitesqz. ac diu̾saꝵ iudices po¬
testatũ: proforib illius sepe iacu¬
erunt. Ep̃i quoq scĩssum. sac̾do¬
tali auctoritate deposita ꝯtingi se
abeo atq benedici hũilit̾ postulã¬
tes: sanctificatos se ac diuiomu¬
ne illustratos. quociens manum
illius uestemq ꝯtig̾ant. nõ mine

Expanded text:
tur a populis ex toto ad eum orbe uenientibus. taceo de minoribus: praefecti comitesque ac diuersarum iudices potestatum pro foribus illius saepe iacuerunt. episcopi quoque sanctissimi, sacerdotali auctoritate deposita, contingi se ab eo adque benedici humiliter postulantes, sanctificatos se ac diuino munere inlustratos, quotiens manum illius uestemque contigerant, non in
Abbreviated transcription (Latin):
is diebz qũ nobis hec rela¬
ac minia defectõne stomachi.
Et que proiciebat ꝑuifenorẽ p̃tẽ.
ꝑs marima cruor erat. Et en cã
cum magis affet̾at: qr cibum ꝙ̃
accipiebat. inualescente nausia
statim reiciebat. S ꝓtimus ut de
sepulcri pulu̾e bibit: om̃i isum¬
tate dempta firmatus est.. limi.
Ed nec hoc silendũ putaur
qd̾ sepius in morte papitec
ertenta pietatis dext̾a sb̃leuauit
Demq genitoris cuns m̃i senius
aiidice profinti scelere ꝯp̾hensus.
patibulo diuidicat᷑. Qui cũ duce¬
retur nom̃ bĩ antistitis muccabat
dicens.Libera me sc̃e ꝯfessor mar¬
tine: ab ĩmente ꝑiculo. Appen¬
sus gͥ. ac solus relictus: cõmoto
subito uento. audinit uocẽ dicen¬
tem. Libemus eum. Et ecce aq̃tu¬
or ptib celi ꝯcussus stipis quiho¬
minem sustentabat: tũ numienso
cespite in modũ arboris erdicate
at̾m diuellit᷑. Et sic homortidedi¬
tus: rediuinnus engitur. Iu

Expanded text:
is diebus quando nobis haec relaac nimiam defectionem stomachi; et qupara maxima cruor erat. Et ea causa eum magis afficerat, quia cibum quod accipiebat, invalescente nausia, statim reiciebat; sed protinus ut de sepulchri pulvere bibit, omni infirmitate dempta, firmatus est. 53. Sed nec hoc silendum putavi, quod saepius in morte praecipites, extenta pietatis dextera, sublevavit. Denique Genitoris civis nostri servus a iudice pro furti scelere conprehensus, patibulo diiudicatar. Qui cum duceretur, nomen beati antistitis invocabat, dicens: 'Libera me, sancte confessor Martine, ab inminente periculo'. Adpensus igitur ac solus relictus, commoto subito vento, audivit vocem dicentem: ' Liberemus eum'. Et ecce a quattuor partibus caeli concussus stipis, qui hominem sustentabat, cum inmenso cespite in modum arboris eradicatae a terra divellitur, et sic homo morti deditus redivivus eregitur.
Abbreviated transcription (Latin):
nit adfestiuitatem beati martim.
Piectusq aforis ante sepulcrũ:
miserabilit̾ decubabat. Tñsacta
autem festiuitate: insũ auditũ¬
qr recepit. In de reductus ad soli¬
tam ꝯsuetudinem: postulabat
stipem. Post annũ fere aut eo
amplius: uenit iteꝵ ad sollemp¬
nitatem. Positus qr est in loco: in
quo prius iacuerat. Decursis qz
sollempnib festis: directis oĩb
membris. plenissimã obtinuit

Expanded text:
nit ad festivitatem beati Martini, projectusque a foris ante sepulcrum miserabiliter decubabat. Transacta autem festivitate, visum auditumque recepit. Inde reductus ad solitam consuetudinem, postulabat stipem. Post annum fere aut eo amplius venit iterum ad solemnitatem, positusque est in loco in quo prius jacuerat, decursisque solemnitatis festis, directis omnibus membris, plenissimam obtinuit
Abbreviated transcription (Latin):
erhibens ampullam aliãcũ oleo.
dicens. Rego tesue xp̃i: ut tua hoc
oleum bñdictone scĩfices. At ille ue
uanitati subiectus uid̾etur: ait.
Parua est mitus mea. S si pla¬
cet oleum de sepulcro bĩ imcutiui
babeo: ex quo hoc oleum pfuncat᷑
Tu u̾o si credis eius uͥtutẽ: ma¬
gnam ex hoc salutẽ haunes. At il¬
la gaudens.: petiit expleri q̃ pb̃rlo

Expanded text:
exhibens ampullam aliam cum oleo, dicens: Rogo te, serve Christi, ut tua hoc oleum benedictione sanctifices. At ille, ne vanitati subjectus videretur, ait: Parva est virtus mea; sed, si placet, oleum de sepulcro beati Martini habeo, ex quo hoc oleum perfundatur. Tu vero, si credis ejus virtutem magnam, ex hoc salutem hauries. At illa gaudens, petiit expleri quae pr
Abbreviated transcription (Latin):
Rmcipius quidã ur bonus.
petingorice urbis cuus: amẽ¬
tiam nescio ꝙͣ incurrisse putulut᷑
Et tam grauit᷑ agebat int̾dũ: ut
sensu und̾etur excide. Qd cũ multr
insibr ꝑferret: bi antistitis basilicas̃
expetunt. Ibiq ut arbitror quatuor
residens mnses: abstineus se a cibo
curmũ ac uino: aduitus ꝯfessoris
bi p̾sidio. i colunis domi sue restitu¬
tus est
qr rusticitas hõmi. dum
par p̾dicationem scc̃ dotalẽ
sequitur. ip̃a se dei p̃panit ad offen¬
sam: quid np gestum fuit edicã.
Lendulfus quidã biturige ubis hõ.

Expanded text:
cipius quidam vir bonus, Petrocoricae urbis civis, amentiam nescio quam incurrisse putabatur, et tam graviter agebatur interdum, ut de sensu videretur excidere. Quod cum multis mensibus perferret, beati Antistitis basilicam expetivit; ibique, ut arbitror, quatuor residens menses, abstinens se a cibo carnium ac vino, adiutus confessoris beati praesidio, incolomis domui suae restitutus est. quia rusticitas hominum, dum parum praedicationem sacerdotalem sequitur, ipsa se Dei praeparat ad offensam, quae nuper gestum fuit edicam. Leodulfus quidam Biturigae urbis ho
Abbreviated transcription (Latin):
sum humor nimius cũ fe¬
bre ligau̾at. ut nec linguã regere
posset. s tm̃ mugitũ ut ammal. nõ
uocem ut honio pot̾at emitt̃e: fide
instigante cũ magna anum cõfi¬
dentia atria bĩ ꝯfessoris agg̾ditur
Ibiqr multis dieb residens. ⁊ scipẽ
simul acqz oris aptionem postulãs:
tandem a sc̃i uͥtute respicit᷑. slã quo¬
dam dic dĩco duun missar sollẽp¬
ma celebrarentur: hec in sc̃a basili¬
ca cunt reliquo ppło stabat. Factũ
est aũt cum dũita or̃o dic̾etur. et
cum reliquis decantare. Ip̃a autẽ
cum ugo seruitutis habetur ĩcta
nũc cum uocis officio ingenua

Expanded text:
 dolor nimius cum febre ligaverat, ut nec linguam regere posset, sed tantum mugitum ut animal, non vocem ut homo poterat emittere, fide instigante, cum magna animi confidentia, atria beati Confessoris aggreditur; ibique multis diebus residens, et stipem simul atque oris apertionem postulans, tandem a Sancti virtute respicitur. Nam quadam die Dominica dum missarum solemnia celebrarentur, haec in sancta basilica cum reliquo populo stabat. Factum est autem cum Dominica oratio diceretur, et ionem cum reliquis decantare. Ipsa autem cum jugo servitutis haberetur vincta, nunc cum vocis officio ingenua
Abbreviated transcription (Latin):
comp̾ssus: lectulo anbelus occu¬
buit. Ex quo tabescens incõmo¬
q u̾o annoꝵ curricula: in bac de¬
bilitate sustimnt. Sexto demq
anno: ad sci basilicam se efferri de¬
poscit. In qua or̃om decumbens:
pdita debilitate. sospitatem me
nut adipisti.

Expanded text:
compressus, lectulo in suo anhelus occubuit; ex quo tabescens incommoque vero annorum curricula in hac debilitate sustinuit. Sexto denique anno ad Sancti basilicam se efferri deposcit: in qua orationi decumbens, perdita debilitate, sospitatem meruit adipisci.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩaicerdotib qui aduen̾ant adagẽ¬
da sollempia ꝓoedentib. cũ lector
cui legendi enit officiũ adueniss.
et arrepto libro. intan sc̃ĩ cepisset
leg̾r ꝯfessoris: protinus hic direc¬
ro brachio sanus engitu. Spectã¬
tib cunctis: p̾sidia que fidelit̾ pe¬
tut iupetrauit.

Expanded text:
acerdotibus qui advenerant ad agenda solemnia procedentibus, cum lector, cui legendi erat officium, advenisset, et arrepto libro, vitam sancti coepisset legere confessoris, protinus hic directo brachio sanus erigitur, spectantibus cunctis, praesidia, qua fideliter petiit, impetravit.
Abbreviated transcription (Latin):
ne nos ꝓteget. Inde scd̾m ordinẽ
uisionis qua celum sequentib¬
se pate monstrauit: quo sequen¬
dus esset edouit quospes nostra
tendenda. quo animus dirigen¬
dus instrureit. Quid tñ fiet frat̾:
Qd̃ m ip̃e sum conscius. ꝯscend̾e
arduu illud ac pemͤtrare nõ potõ:
ita marcina molesta me p̾grauat.
et pc̃i mole depssum. negato i
astra ꝯscensu. seua miserabilem
ducit in tratina. Syes tñ suꝑest
illa sola illa postrema: ut qõ ꝑ nos
optine non possumus saltem pro
nobis orante martino m̾eam᷑.
S quid te frat̾ dutius crupo
epła tam loquaci: demoror qz uẽ¬
turum: Simul iam pagnia mi¬
pleta non recipit. Michi tameu
hec fuit racio sermonem istum
longius proferendi: ut qr dolo¬
ris nuntiũ epła deferebat. eadẽ

Expanded text:
ne nos proteget. inde secundum ordinem ne nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eade
Abbreviated transcription (Latin):
sustinendi. Ouere in effabilem
te fugescit: in illo tñ usqz adfine
aucta in dies ꝑseu̾auit. Quo ego
illius bono uł sp̃alit̾ fruitus sũ:
cũ me indignũ et non merentẽ
unce diligebat. En ruisus lacri¬
me fuiut: imoq de pectore gemi¬
tus erumpit. In quo mͥ post hec
homie similis requies: In cuius
ent caritate solatium: Ne mise¬
ium: me infelicem. Potero ne
imqmͣ si dutius iurero non do¬
lere ꝙ incatino suꝑstes sũ: Ent
post hec iuita iocunda: Enit dies
ait hora sine la crinis: Aut tecũ
frat dilectissime potero illius mẽ¬
te in lacrimas fletus q cõmoneo
Aut unqm̃ loquens apd̾ te. aliud
qmͣ de illo loqui potero. Ecce minc
consolan ip̃e non possum. Non de¬
erit nobis ille: mͥ crede nõ deerit.
Int̾ent de se sermocinantib: asta¬
hit orantib. Qd̾ qr iam hodie
p̾stare dignatus est uidendũ se
in glia sua sepe p̾bebit: et assidua.
sicut aute paululũ fecit. bñdictõ¬

Expanded text:
sustinendi. o uere ineffabilem usustinendi. o uere ineffabilem ute frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mente in lacrimas fletusque commoueoaut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid tsolari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictio
Abbreviated transcription (Latin):
alias ut sepe ꝓuenit iuictimas du¬
cetur. pͥmus oi tarifice cõpul¬
so palmam sangunus orcupasset
Iam u̾o adu̾sus õs penas atq sup¬
plicia quib pleꝵ q humana ces¬
sit infiriitas. ita aꝯfessione dm̃
non recedens imobilis obstitis¬
set: ut letus ulceribz. ꝯgaudẽs qz
cruciatib. quelibet int̾ tormenta
risisset. S qm̃ꝙͣ ista non tulerit:
impleuit tñ ⁊ sine cruore marti¬
rium. Nam quas ille prospe eter¬
nitatis humanoꝵ doloꝵ non per¬
tulit passiones. faine uigiliis. mi¬
ditate. ieiimis. obꝓbriis inuidor
iisectatõnib improboꝵ. cura pro
infirutãtibr. sollicitudine pro
ꝑiclitantibr Quo em̃ ille dolente
non doluit: Quo scandalzante
non ustus e Quo peunte non
gemuits Pret illa cotidiana illiꝰ
adusum humane sp̃ualisqz ne¬
quicie diu̾sa certamia: dũ in eo
uariis temptatõibr appetito. sẽꝑ
exsuperat fortitudo iuuncendi. pa¬
ciencia expectandi. equamnitas

Expanded text:
alias, ut saepe prouenit, uictimas dualias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas
Abbreviated transcription (Latin):
t̾et: gaude debem. Est eñ ille ut¬
iustoꝵ grege. nulsecundus ut spe¬
ro. credo. confido. Illis potissimu
qui stolas suas in sanguine la¬
uerunt aogregatus. agnũ ducẽ
ab omni integer labe comitatur
Nam licet ei rõ tempis non po¬
tuerit p̾stare martiriũ. głia tam̃
martiris non carebit: quia uoto
atqr uirtute. et potuit ẽẽ martir
et uoluit. Qd si ei neromans de¬
ciams qz temꝑibz. in illa que tũc
extitit dimicare ꝯgressione licuis¬
set: testor deui celi atq t̾re. spon¬
te eculeum ascendisset. ultro sei¬
gnib intulisset. ebreisq pueris
equandus int̾ flãmaꝵ globos.
media licet hympiũ dm̃i in for¬
nace cantasset. Qd̃ si ysayanum
islud supplicui ꝑsecutori forte pla¬
serris et lamininis desectan mem¬
bra tuuisset. Ne si p̾cisis rupib.
abruptisq montibr. ag̾ẽ felicem
furor impius malusset. ꝓhibeo
ꝯfisus testimoniũ u̾itatis. sponte
cecidisset. Si u̾o gentĩ doctoris
exemplo gladio deputatus. inter

Expanded text:
et, gaudere deberem. est enim ille iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte plaserris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter
Abbreviated transcription (Latin):
tor: uirga floruit. Ego ip̃am ex
illa uirgula arbusculam. uidi.
que hodieq intra atrium mona¬
stern mus uirentib quasi in te¬
stimonium manens. quantum
obediencia merint. et quantũ fi¬
des possit ostendit. Sz me dies
ante deficiet: ꝙͣ uniu̾sa miracła
que mͥ de sc̃oꝵ uirtutib sunt com¬
perta consummem.
o uobis ad huc p̾clara
memorabo. Quoꝵ unum
egregium ent adu̾sus inflatonẽ
misere uanitatis exemplĩralteꝵ
adu̾sus falsam iusticiam nõ me¬
diccre documentũ. Quidam ergo
scũs: fugandoꝵ de corꝑibr obsessis
demonũ incredibili p̾ditus pote¬
state: maudita ꝑ singulos dies
signa faciebat. Non solũ eĩ p̾sens
neq ubo tm̃: s absens queq int̾¬
dum cilicii sui fimbrnis aut epłis
missis corpora obsessa cumbat.
Hic ergo mirũ in modũ freꝙ̃taba

Expanded text:
tor, uirga floruit. ego ipsam ex tor, uirga floruit. ego ipsam ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostendit. sed me dies ante deficiet, quam diuersa miracula, quae mihi de sanctorum uirtutibus sunt conperta, consummem. Duo uobis adhuc praeclara memorabo: quorum unum egregium erit aduersus inflationem miserae uanitatis exemplum, alterum aduersus falsam iustitiam non mediocre documentum. quidam ergo sanctus, fugandorum de corporibus obsessis daemonum incredibili praeditus potestate, inaudita per singulos dies signa faciebat. non solum enim praesens, neque uerbo tantum, sed absens quoque interdum cilicii sui fimbriis aut epistulis missis corpora obsessa curabat. hic ergo mirum in modum frequentaba
Abbreviated transcription (Latin):
obediencia głificatus ẽ passione.
Neodem autem mona xiii.¬
stenꝯ fc̃m id qd̾ dictinus sũr
recenti memoria ferebatur.
Quidam itidem ad eudem alla¬
tem recipiendus aduen̾at. Cũ
prima ei lex obediencie ponetur
ac perpetem pollic̾etur ad om̃ia
uel ertrema patienciam: casu
albas storacinam ungani iam
pridem aridam manu gerebat.
Hanc solo figit: acqz illi aduene
id opens imponit. ut tam diuuir¬
gule aquam mriguam ministra¬
ret: donec qd̃ contra omnem na¬
turam erat lignũ aridũ in sols
arente uiuisc̾et. Subiectus ad¬
uena dure legis impio. aquam
ꝓpriis humeris cotidie uebelut
que a inlo flumine ꝑ duo fere
milia petebatur. Iamqz emenso
anm spacio. labor non cessabat it¬
oꝑnitis: et de fructu oꝑis spes ẽẽ
non pot̾at. Tamen obediencie
uirtus in labore durabat. Seqñs
quoz annus uanũ laborem iã
affecti sũs eludit. Tertio de mũ¬
tempoꝵ succedentium labente cur¬
riculo. cum neq nocte neq int̾¬
du aquarius ille cessaret opera¬

Expanded text:
oedientia, glorificatus est passione. In eodem autem monasterio factum id, quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. quidam itidem ad eundem abbatem recipiendus aduenerat. cum prima ei lex oboedientiae poneretur ac perpetem polliceretur ad omnia uel extrema patientiam, casu abbas storacinam uirgam iam pridem aridam manu gerebat. hanc solo figit adque illi aduenae id operis inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inriguam ministraret, donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente uiresceret. subiectus aduena durae legis imperio aquam propriis umeris cotidie, conuehebat, quae a Nilo flumine per duo fere milia petebatur. iamque emenso anni spatio labor non cessabat operantis, et de fructu operis spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius ille cessaret opera
Abbreviated transcription (Latin):
pedes eius sacra limma ꝯtigerunt:
statim ꝯfracte cathene cecidunt a
collo eius. Et sic incolumitati pa¬
nt̾ lib̾tatiq donata est. .xlii.

Expanded text:
pedes ejus sacra limina contigerunt, statim confractae catenae ceciderunt a collo ejus; et sic incolumitate pariter libertateque donata est.
Abbreviated transcription (Latin):
iun torturas ligari faciebam: sed
uichuil mederi pot̾at infirinitati.
Sertu et em̃ dies illur̾at. qd̃ ma¬
gis ac magis dolor inualescebat.
cum mͥuenit in memoriã. añ pau¬
cos sinnos sit̾ ilibro scdõ hiꝰ opis
ꝯtinetur scriptũ. me aibhor dolore
sci uirtute fuisse sanaitũ. Accessite¬
merarius ad locũ sepulca: piectus¬
q solo. or̃onem fudi: atq secretius
in aluo depuixi. Protinus dolore
sedato: sanus abscessi.

Expanded text:
i torturas ligari faciebam, sed nihil mederi poterant infirmitati. Sexta etenim dies illuxerat, quod magis ac magis dolor invalescebat, cum mihi venit in memoriam, ante paucos annos, sicut in libro secundo hujus operis continetur scriptum , me ab hoc dolore Sancti virtute fuisse sanatum. Accessi temerarius ad locum sepulcri, projectusque solo orationem fudi, atque secretius in alvo depinxi: protinus dolore sedato, sanus abscessi.
Abbreviated transcription (Latin):
lm et ultrogotho regina¬
auditis minicłis q̃ ad lo¬
cum fuint. quo sc̃a membra quie¬
scunt: tamꝙͣ si sapienciã salomo
et sompno. p̾cuirentib ⁊ largis¬
simis elemosinis: ꝑuenit ad scm̃
locsi. Ing̾ssa qz basilicam timens
ire sepulcrũ: indignam se ẽẽ pro¬
clamans. nec ibidẽ posse obsisten¬
tib culpis acced̾e. Tam̃ deducta
in uigiliis ⁊ or̃onibz ac ꝓflius la¬
missas expetiit reuoran. Que dũ
celebrarent᷑. subito tres ceci. qͥ ad
pedes bĩantistitis longo tempore
p̾uati liũe residebant. fulgore ni¬
io circũdati lum̃ qd̾ olim pdide¬
rant recepunt. Quo fc̃o: clamor
in celum attollitur magnifican¬
tium deum. Adistud muaculũ
currit regniai: ꝯcurrit ⁊ppłs. Mi¬
mutur õs fidem mulieris: mirĩ¬
tur gli̾am ꝯfessoris. S sup oĩa
collaudatur d̾s nr̃. qui tant am

Expanded text:
m et Ultrogotha reginaauditis miraculis quae ad locum fiunt quo sancta membra quiescunt, tanquam si sapientiam Salomonis et somno, praecurrentibus etiam largissimis eleemosynis, pervenit ad locum sanctum, ingressaque basilicam, timens ire sepulcrum, indignam se esse proclamans, nec ibidem posse, obsistentibus culpis accedere. Tamen deducta in vigiliis et orationibus ac profluis lamissas expetiit revocari. Quae dum celebrarentur, subito tres caeci, qui ad pedes beati Antistitis longo tempore privati lumine residebant, 1016 fulgore nimio circumdati, lumen, quod olim perdiderant, receperunt. Quo facto, clamor in coelum attollitur magnificantium Deum. Ad istud miraculum currit regina, concurrit et populus, mirantur omnes fidem mulieris, mirantur gloriam Confessoris: sed super omnia collaudatur Deus noster, qui tantam
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs dm̃ce resurrectõis: iussit eum
re. in alia retiudi custodia. Duceba¬
tur gͥ non solũ catenis reuinctus:
uer eciam post t̾gum maĩb colli¬
gatis. Cũq ad ripam nõĩati am¬
ins aduenissent. ⁊ nauigĩ quo
tñsire debent p̾stolarent᷑: atqz ille
scĩ maitim auxilium incessabilit̾
flagitaret: iisum est repente custo

Expanded text:
is dominicae resurrectionis, jussit eum tus in alia retrudi custodia. Ducebatur ergo non solum catenis colla revinctus, verum etiam post tergum manibus colligatis: cumque ad ripam nominati amnis advenissent, et navigium quo transire deberent praestolarentur, atque ille sancti Martini auxilium incessabiliter flagitaret, visum est repente custo
Abbreviated transcription (Latin):
Agna est enĩ pietas ꝯfesso¬
ris. que sic arguit insipien¬
tes: ut ponens uicium aute cclos
reddat in posteꝵ emendatos. Pro
hac causa: mulier alia debilitat᷑
Nam cum die salb̃i post solis occa¬
sum. qd̾ adiacet resurrectõis dm̃¬
ce nati. panem furno locaret: bra¬
chumi eius dolore quatitur. In
lectumq alium et t̾cium panem:
manus inuita lignũ qd̃ tenebat
cepit astring̾ẽ. Intelligens qr mu
potint penam. Nam ita mais
eius cum grani dolore contracte
sunt: ut ungule in ip̃am defig̾e̾n

Expanded text:
agna est enim pietas Confessoris, quae sic arguit insipientes, ut ponens vitium ante oculos, reddat in posterum emendatos. Pro hac causa mulier alia debilitatur. Nam cum die Sabbati post solis occasum, quod adjacet resurrectionis dominicae nocti, panem furno collocaret, brachium ejus dolore quatitur. Post injectum alium et tertium panem, manus invita lignum quod tenebat coepit astringere: intelligensque mulpotuit poenam. Nam ita manus ejus cum gravi dolore contractae sunt, ut ungulae in ipsa defige
Abbreviated transcription (Latin):
tes. gr̃as agi¬
mus om̃ipotenti deo: qui nobis ta¬
lem medicũ tribuere dignatus ẽ.
qui infirmitates nr̃as purgaret
nln̾a dilueret: ac salubria medi¬
cam̃ta ⁊ ferret. Nam adeius bm̃¬
tumulũ. si humilietur animꝰ ⁊ or̃o
sublimetur. si defluant lacrune et
cõpunctio nera succedat. si abino
corde emuittant᷑ suspiria et pectora
facinorosa tundantur: inueiit
ploratus leticiam. culpa ueniam.

Expanded text:
tes, gratias agimus omnipotenti Deo, qui nobis talem medicum tribuere dignatus est, qui infirmitates nostras purgaret, vulnera dilueret ac salubria medicamenta conferret. Nam ad eius beatum tumulum humilietur animus, et oratio sublimetur. Si defluant lacrimae, et conpunctio vera succedat, si ab imo corde mittantur suspiria, et pectora facinorosa tundantur, invenit ploratus laetitiam, culpa veniam
Abbreviated transcription (Latin):
sauitatem. Que ne incredibilia
fortasse uideant᷑. ego eũ sospitẽ
uidi. nec audita ab aliquo. s ab
eius ore narrata cognoui. Sz qr
euenisse. ꝑ molationem noctis do¬
minice: cauete ouni quib sunt
ꝯĩcta ꝯiugia. Satis est aliis di¬
eb uoluptati opam dare. Hunc
autem diem in laudibz dei npol¬

Expanded text:
sanitatem. Quae ne incredibilia fortasse videantur, ego eum sospitem vidi: nec audita ab aliquo, sed ab ejus ore narrata cognovi. 1054 Sevenisse per violationem noctis Dominicae; cavete, o viri, quibus sunt conjuncta conjugia. Satis est aliis diebus voluptati operam dare; hanc autem diem in laudibus Dei impol
Abbreviated transcription (Latin):
fuus. ueranus nõie quier
erat in cõmissis ꝓmptuariis ꝓba¬
tus. dũ ad custodiã sibi dispolitã
resid̾et: supueniente humore poda¬
grico. pedũ gressu multatur. Qui
cũ ꝑ totũ annũ talibr dolorib ue¬
xaretur. ut ⁊̃ uicimam in ꝓximo
positam cõmou̾et. ꝯtractis subito
nerius ad plene debilitat᷑. Qd̾ ui¬
dens dñs eius: dolens exitũ fide

Expanded text:
us nomine, qui erat ei in commissis promptuariis probatus, dum ad custodiam sibi dispositam resideret, superveniente humore podagrico, pedum gressu mulctatur. Qui cum per totum annum talibus doloribus vexaretur, ut etiam viciniam in proximo positam commoveret, contractis subito nervis, ad plenum debilitatur. Quod videns dominus ejus, dolens exitum fide
Abbreviated transcription (Latin):
extuset apena. dicentib regi an¬
gelis. qd̃ quondam de monacho
resuscitando dreunt. Iste est pro
quo martinus regat. Fiatq: ut
qr non mereor illa claritate uesti

Expanded text:
excuset a poena, dicentibus regi angelis, quod quondam de monacho resuscitato dixerunt: 'Iste est, pro quo Martinus rogat'. Fiatque, ut, quia non mereor illa claritate vesti
Abbreviated transcription (Latin):
uit: ut humiliatis capillis ip̃i scõ
deseruret antistiti. S⁊ prius a rege
p̃̾ceptum elicuit: ut res suas om̃s
lnsilice trd̾et uiuens. Quo fc̃o ca¬
pite tonsorato. impleto bone deli¬
b̾atione uoto. pes eius qui effinc¬
tis ossib fũat breuiatus elongat᷑.

Expanded text:
t, ut humiliatis capillis ipsi sancto deserviret antestiti. Sed prius a regem praeceptum elicuit, ut res omnes basilicae traderet vivens. Quo facto, capite tunsorato, impleto bonae diliberationis voto, pes eius, qui effractis ossibus fuerat breviatus, elongat
Abbreviated transcription (Latin):
Um aũt ante hos annos
t̾re motus magnus t̾ram
fus quidã uelbement̾ abeo excus
ueniens ad basilicam sci turonus
et oroni ꝑ paucos dies icũbens
et uoci redditur ⁊ sensu: et m̃bris
oĩb qͣi rediumꝰ sospes est reddit᷑.¬
Ec illud p̃tmittendũxerui.¬
suto. qd nncrent᷑ hõ accusa¬
tus ꝑcalumpnias malor. siddu¬
cebatur adurbem uinctus loro. ut
trudetur ergastulo. Cũq ante ba¬
silicam sc̃i petri apłi in publicum
adductus ag̾em deuenisset: dis¬
solute sunt manus eius. Dirit¬
qr custodibz. In hoc opparet mea cul¬
pa quam dicitis ẽẽ iuimiẽ: cũ
mee mamis duuntus sũt solu¬
te. Tunc illi indignantes. artius
eum rennreunt: et nisuper adhuc
alio loro liganum a diecto. ut ita
dicam iuncula ip̃a unrẽunt. Con¬
tigit aũt eo tempẽ: ut nos delrisi¬
lica sc̃i martimn p plateã ueniremꝰ
Nn autem cũ nobis mobniã ne¬
mentes aꝓpinquarent: ut pͥmũ
sc̃i basilicam hõ unictus asperit.
statim solute sunt mans euis.

Expanded text:
um autem ante hos annos terrae motus magnus terramfus quidam ab eo vehementer excussveniens ad basilicam Sancti Turonis, et orationi paucis diebus incumbens, et voci redditur et sensui, et membris omnibus quasi redivivus sospes est redditec illuc praetermittendum putoquod innocenter homo accusatus per calumnias malorum adducebatur ad urbem vinctus loro, ut truderetur ergastulo. Cumque ante basilicam sancti Petri apostoli in publicum adductus agerem devenisset, dissolutae sunt manus eius, dixitque custodibus: 'In hoc apparet me a culpa quam dicitis esse inmunem, cum meae manus divinitus sunt solutae'. Tunc illi indignantes artius cum revinxerunt, et insuper adhuc alio loro ligamini adiecto, ut ita dicam, vincula ipsa vinxerunt. Contigit autem eo tempore, ut nos de basilica sancti Martini per plateam veniremus. Hii autem cum nobis in obviam venientes adpropinquarent, ut primum sancti basilicam homo vinctus aspexit, statim solutae sunt manus eius,
Abbreviated transcription (Latin):
dmũ inseram huic libello
miraculũ. Dum ad cõminũ resi¬
dentes postieumiut̃ ed̾emus: pestis
infertur inferculo Qnem tꝑfica
cruce signatũ. dil edimꝰ cnmna in ex
aristis ip̃is piscis minno sinie
adhesit inguture. Que dolores cõ¬
mouens granes. iudelat fantes
acumine: ⁊ ip̃antgulam longitu¬
dine obserabat. Impediebat uocis
sonũ: et neq ip̃m saliue liquorẽ.
qui sepe apalato defluit. transire fi¬
nebat. Dercia aũt die. cum neq
tussiens. neq excreans eã ualerẽ
ꝓicere. recurri ad nota p̾sidia. Acce¬
doadtumulũ ꝓuoluor in paui¬
mento: ꝓfusisq cũ gemitu lacri¬
mis. auxiliũ dep̾cor ꝯfessoris. De¬
hinc erectus: uelo qui dependelat
gulam fauces qz et reliquũ capi¬
tis attigi. Nec mora sanitatem re¬
cepi: et priusqmͣ lunma sc̃a egre¬
derer. nullam fatigationem sensi
Quid tñ atuleus malus deuei̾nt:
ignoro. Non eum reieci puonitũ:

Expanded text:
primum inseram huic libello miraculum. Dum ad convivium resedentes post ieiunium aederemus, piscis infertur in ferculo, quem dominica cruce signatum dum aedimus, una mihi ex aristis ipsius piscis iniuriosissime adhaesit in gutture. Quae dolores commovens graves, incidebat fauces acumine et ipsam gulam longitudine obserabat; impediebat vocis sonum et neque ipsum salibae liquorem, qui saepe a palato defluit, transire sinebat. Tertia autem die cum neque tussiens neque excreans eam valerem proicere, recurri ad nota praesidia. Accedo ad tumulum, provolvor in pavimento, profusisque cum gemitu lacrimis, auxilium deprecor confessoris. Dehinc erectus, velo, qui dependebat, gulam faucesque et reliquum capitis adtigi. Nec mora, sanitatem recepi et, priusquam limina sancta egrederer, nullam fatigationem sensi. Quid tamen aeuleus malus devenerit, ignoro. Non eum reieci per vomitu
Abbreviated transcription (Latin):
Dlier quedam nõie chay¬
nẽmunda ocłoꝵ luce pͥuata
uesciens uisu ten̾e mian insialio
ducente: deuota ualde et fide plena
ueit ad uen̾abile tẽplũ bĩ m̃tun
antistitis. Erat aũt non solum ut
dirimus ceca: s ĩ toto corpore nul¬
neribr pleua. Obsed̾at eñi omma
m̃bra eius putredo cum pustulis:
et eint miserabili facie. et horribil
ad uidendum. ut tamꝙͣ leprosa
putaret᷑ a ppło. Cũq palpando dic¬
br singulis ad edemgłiosi p̾sulis
cursitaret: post tres fere cumos stã¬
te ea ante sepulcrũ. aperti sũt oruli
eius. ita ut cuncta clare ꝓspiceret.
simotoqr om̃i langore membroꝵ
sicrato humore qui fluelut ccorpe.
noua cute supuemente. talit̾ est pri¬
stine reddita saintatient nec indi¬
ciũ quidẽ infirutatis ĩ eius corpe
resedisset. Que multos in posterũ
uiuens numos: gr̃as om̃ipotenti
deo referebat assidue ꝙ eam ꝑb̃m
columem.

Expanded text:
lier quaedam, nomine Chainemunda, oculorum luce privata, nesciens visu tenere viam, nisi alio ducente, devota valde et fide plena, venit ad venerabile templum beati Martini antistitis. Erat autem non solum, ut diximus, caeca, sed etiam toto corpore vulneribus plena. Obsederat enim omnia membra eius putredo cum pustulis, et erat miserabili facie et horribilis ad videndum, ut tamquam leprosa putaretur a populo. Cumque palpando diebus singulis ad aedem gloriosi praesolis cursitaret, post tres fere annos, stante eam ante sepulchrum, aperti sunt oculi eius, ita ut cuncta clare prospiceret. Amotoque omni languore membrorum, siccato humore, qui fluebat e corpore, nova cute superveniente, taliter est praestinae reddita sanitate, ut nec indicium quidem infirmitatis in eius corpore resedisset. Quae multos in posterum vivens annos, gratias omnipotenti Deo referebat assiduae, quod eam colomem.
Abbreviated transcription (Latin):
Derulus quidam .xlui.¬
leodulfus pede simistro de¬
bilis. dumi cũ reliquis petentibr
stipendia querendo cucunuret:
curonis aduenit. Et parumper
moratus: it̾ quod ag̾e ceperat
conatur implere. Pregressus q
claudicando cum satellitib: deci¬
mo ab urbe miliario ui doloris
oppͥmitur. Relictus q a sccus. solꝰ¬
suꝑ ripam aluei emulabat: multis
ad festiuitatem ꝯcurrentib ꝓla¬
mans et dicens. De mͥ: qr sollẽp

Expanded text:
uerulus quidam Leodulfus pede sinistro debilis, dum cum reliquis petentibus stipendia quaerendo circuiret, Turonus advenit. Et parumper moratus, iter quod agere coeperat conatur implere. Progressusque claudicando cum satellitibus, decimo ab urbe miliario vi doloris oppsuper ripam alvei ejulabat, multis ad festivitatem concurrentibus proclamans, et dicens: Vae mihi quia sole
Abbreviated transcription (Latin):
qͥͣlibet dolens oculis uid̾e gestiat
bos ip̃m unde dolet. Et cum res
uisa plus cormestificet: tũ qĩ ad
solaciũ iid̾e cupit uude magis in¬
doleat. Ferebatur aũt int̾ płimo
qd̾ int̾ fr̃es nuidius t̾cius autra
discordia semerit: qͥn ⁊̃ pridie qm̃
altare ⁊ ꝯuiciis ⁊ u̾berib qͦsdamer
fratrib de honestau̾it: sc̃s q marti¬
nus cuidã paupculo ꝑ uisũ apparu¬
erit. et qĩꝯ querens drẽit ꝙ ĩ suado¬
mo sit iniuriatus. et ꝯcite sit in de
migraturus atq ad tutelensem
uicũ ꝑuenturus. Ita eĩ ꝯfluelut ĩ¬
gens turba ut putares ꝙ afflictũ
iobuellent amici ex ꝯdicto iuusita¬
is. Tum quidem ⁊ nos occurrimꝰ.
ccłis u̾o cũcta ꝓcurtentib ĩundabãt
lacaime. Et cũ singula qualr ante
uidebãt fientes inspi̾ent: gemieͤ
nrũpelunt. Cordis u̾o sanguir
de quo lacrime uascũt̾ iam exhau¬

Expanded text:
quilibet dolens oculis videre gestiat hoc ipsum vnde dolet. Et cum res visa plus cor mœstificet, tamen quasi ad solatium videre cupit, vnde magis indoleat. Ferebatur autem inter plurimos, quod inter fratres nudius tertius antea discordia sæuierit, quin etiam pridie quam altare et conviciis, et verberibus quosdam ex fratribus dehonestaverit: sanctus quoque Martinus cuidam pauperculo per visum apparuerit, et quasi conquerens dixerit, quod in sua domo sit injuriatus, et concite sit inde migraturus, atque ad Tutelensem vicum perventurus. Ita enim confluebat ingens turba, ut putares quod afflictum Job vellent amici ex condicto visitare. Tum quidem et nos occurrimus. Oculis vero cuncta percurrentibus inundabant lacrymae. Et cum singula qualiter ante videbant, flentes inspicerent, gemitus irrumpebant. Cordis vero sanguine, de quo lacrymae nascunt
Abbreviated transcription (Latin):
rnis ex oꝑib nemo maitino p̾feit᷑.
S forte ideo quis inferiorẽ iudi¬
ret apłis martinũ. ꝙ illi fu̾mt pͥn¬
cipes apłoꝵ. dectores orbis funda¬
tores et fundam̃ta eccͣe. primi eru¬
ditores fideliũ. tamꝙͣ qui inscola
xp̃i teneant magistralis cathedre
dignitatẽ. Dude nec ratio patitur
magistris equari discipulos: ma¬
xĩe cum magister et dñs oĩm di¬
cat. Non est discipulus super ma¬
gistrũ: nec ẜuus suꝑ dñm suum.
Quidgͥ: Quia sũmi magistri
ꝓhibet auctoritas magistro disci¬
pulũ p̾ferri: ideo negat posse coͣri.
Actende quid sequitur. Sufficit
discipulo ut sit inquit sit̾ magisr᷑
euis. Ecce discipulis magistri
equalitas non negat᷑: si tũ ꝑfec¬
tionẽ magistri ꝑ t̾mitat̾oms studi¬
um discipulus emulat᷑ Cuigꝰ

Expanded text:
mus ex operibus, nemo Martino præfertur. Sed forte ideo quis inferiorem iudicet Apostolis Martinum, quod illi fuerint Principes populorum, Doctores orbis, Fundatores & fundamenta Ecclesiæ, primi Eruditores fidelium, tanquam qui in scola Christi teneant magistralis cathedræ dignitatem: vnde nec ratio patitur magistris æquari discipulos, maxime cum Magister & Dominus omnium dicat, Non est discipulus super magistrum, nec seruus super Dominum suum. Quid igitur? Quia summi Magistri prohibet auctoritas magistro discipulum præferri, ideo negat posse æquari? Attende quod sequitur. Sufficit discipulo vt sit, inquit, sicut magister eius. Ecce discipulis magistri æqualitas non negatur: si tamen perfectionem magistri per imitationis studium discipulus æmulatur. Cum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m ista dreisse. S⁊ infelices. dege¬
ueres. sompnolenti. ip̃i fac̾e non
possunt: facta ab illo crubescunt.

Expanded text:
m ista dixisse. Sed infelices, degeneres, somnolenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ac pͥmum. int̾ alpes de ia secutus.
inicidit in latrones. Cumq unus
securim eleuatam in caput eius
librasset: ictum ferientis dextera
sustinuit alter. Dĩctis tamen post
t̾gum manib: un seruandus et
custodiendus traditur. Qui cũ eũ
ad remotiora direisset: ꝑcontan ab
eo cepit quisuam esset. Respondit
rp̃ianum se esse. Querebat eciam
ab eo: an timeret. Tunc u̾o ꝯstan¬
tissime ꝓfitetur. nunqm̃ se tam
turam. S magis illi dolere: qui
esset indignus. Ing̾ssus qr euͣngłi¬
cam disputationem: u̾bum dei la¬
trom p̾dicabat. Quid longis mo¬
rer. Latro credidit: ꝑsequiitus qz
martinir ue reddidit. orans ut pro
se dũm p̾caretur. Idemq postea reli¬
giosam agens iitran uisus est:
ad eo ut hec que supra retulunus.
aib ip̃o audita dicant᷑. Igitur mar¬
tius inde ꝓgressus. cũ mediolanũ
p̾terisset: dyabolus in itm̾e. huma¬
na spetie assumpta. se ei obuium
tulit. quo tendet querens. Cũq

Expanded text:
ac primum inter Alpes deuia secutus ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam turam: se magis illi dolere, qui esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque
Abbreviated transcription (Latin):
x inde relictu milicia scm̃n
hilarium pictaue cuuta
expectata. et cognita fides habeba¬
tur expetunt: et aliqmͣ dui apud
eum cõmoratus est. Temptauit
ant idem hilarius. imposito dẏa¬
com officio sibi eum arctius im¬
plicare: et munsterio unic̾e duni¬
no. S cum sepiissime restitisset
indignum se esse ucciferans: ĩtel¬
lexit uir altioris ingenii. hoc eum
modo posse constringi. si id ei oftĩ¬
en imponet. in quo qurdam locus
murie iud̾etur Itaq exorcistam
eum esse p̾cepit. Quai il le ordĩa¬
tonem ne desperisĩe tamꝙͣ huim¬
liorem uidetur: non repudiauit.
Nec multũ post admonitus ꝑ so¬
porem ut patriam ꝑentes qr quos
adhuc gentilitas detinebat. religi¬
osa sollicitudine uisitaret: ex uo¬
luntate sc̃i hilarii ꝓfectus est frlul¬
tis q ab eo obstrictus p̾cibr ⁊ lacai¬
mis ut rediret mestus ut ferunt
regrinatione illam agssus est: cõ¬
testatus fres. multa se aduisa pas¬
sirii. Qd postea ꝓlauuit euentus.

Expanded text:
xinde relicta militia sanctum Hilarium Pictauae episcspectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus.
Abbreviated transcription (Latin):
mente ꝯcipiens. egredi cellulaun
in qua corpus iacebat cetos iubet
sic forib obseratis suꝑ erammata
defunicti fratris membra ꝓsterint᷑.
Et cum aliquͣdui or̃om incubuis¬
tutem: crectus paululũ. et in defuc
Dit q duaꝵ fere borar spaciũ int¬
cesserat: uidet defunctũ paulatim
m̃bris oĩbr cõmoueri. et laratis ĩ
Tum u̾o magna ad dñm conuer¬
sus: gr̃as agens. cellulam clamo¬
re compleuat. Quo audito: qui ꝓ
sorib astitant. statim irruit ssłi¬
rum spectaculum: ꝙ uidebant u¬
uere quem mortuũ reliquissent
Ita redditus uite. statim baptisia
secutus. plures postea uirit ãnos.
pͥmus q apd̃ nos martim uͥtutũ
uel materia uel testimoniũ fuit.
Idem tñ referre erat solitus: se cor¬
pore erutũ. ad tribunal iudicis duc¬
tum. deputatũ obscuris locis et nul¬
ganbz curbis tustem ercepisse seu¬
tenciam. Tum ꝑ duos angelos
uidici fuisse suggestum: hunc ee
pro quo martinus oraret. Ita ꝑeos

Expanded text:
mente concipiens egredi cellulam, mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi incubuistutem, erectus paululum et in defunctuixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in tum uero magna ad Dominum uoce conuersus grre compleverat: quo audito qui pro foribus astiterant, statim irruunt. Mirum spectaculum, quod videbant vivere quem mortuum reliquissent! Ita redditus vitae, statim baptisma consecutus, plures postea vixit annos: primusque apud nos Martini virtutum vel materia vel testimonium fuit. Idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal judicis ductum, deputatumque obscuris locis et vulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos judici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita pe
Abbreviated transcription (Latin):
uenem in se grassantis uicina iã
morte sensisset: ĩminens ꝑiculũ
or̃one repulit. statimq oĩs dolor
sugatus est. Nec multo post. cum
sc̃o hi lano cemperisset regis peni¬
tencia potestatem indultam fu¬
isse redeundi: rome ei temptauit
ecturrere. ꝓfectus q est ad urbem
Um iam hilarius p̾te .u.¬
usset. ita eum est uestigns
ꝓsequutus. Cumq ab eo gratan¬
tissime suisset susceptus: haud lo¬
ge sibi ab oppido monasteriũ col¬
locauit. Quo tempore se ei quida
catecuminus uureit: cupiens sci¬
sum uiri institui disciplims. Pau¬
cis quippe int̾posius dieb. laugo¬
re correptus: u febrium labora¬
bat. Nc cum maitius forte disces¬
serat. Et cum ꝑtriduum defuisset
regreslus eramme corpus iiuenit.
ra subita mors fũat: ut absq bap¬
rismate humanis reb exced̾et. Cor¬
pus in medio positum. tristi meren¬
tium fr̃m frequentabatur officio:
cum martims flens ⁊ eulans
accurtit. Tum u̾o tota scm̃ sp̃m

Expanded text:
ueneni in se grassantis uicina iam ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praetersset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs michi aduitor est: non ti¬
mebo quid faciat mͥ homo. Sta¬
nuuit. Itaqz ut ammo ac mente
ꝯceꝑat. matrem gentilitatis ab¬
soluit errore: patre in malis ꝑse¬
u̾ante. Plures tamen: suo sal¬
uauit eremplo. Deinde cum here¬
sis arriana: ꝑ totum orbem ⁊ ma¬
eime intra illuricum pululasset.
cum adu̾sus ꝑfidiam sac̾ dotum
solus pene accerrime pugnaret
multis q suppliciis eẽt affectus
Nam et publice uirgis cesus est.
et ad extremũ de ciuitate exire cõ¬
pulsus: ytaliam repetens. cũ in¬
tra gallias quoq discessu sc̃i hyla¬
ri queni ad exiliũ hereticoꝵ ius co¬
eg̾at. turbatam eccłiam cõꝑisset:
mediolam sibi monast̾u statuit.
Ibi quoq eũ aurxencius. auctor et
princeps arrianoꝵ grauissime ĩ¬
sectatus est. multis qr affectum
iniuiriis. de ciuitate exturtauit.
Tetendũ itaq tempori arbitrat᷑
adinsulã cui gallinaria nom̃ est
secessit: comite quodã pbro ma
eleboꝵ uenenatum ut fu̾nt gra
men in cibũ sumpsit. S cũ uim

Expanded text:
timebo quid faciat mihi homo. Stanuit. Itaque ut animo ac mente conceperat, matrem gentilitatis absolvit errore, patre in malis perseverante: plures tamen suo salvavit exemplo. Deinde cum haeresis Ariana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullufasset cum adversus perfidiam sacerdotum solus pene acerrime pugnaret, multisque suppliciis esset affectus nam et publice virgis caesus est, et ad extremum de civitate exire compulsus, Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilarii, quem ad exsilium haereticorum vis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. Ibi quoque eum Auxentius, auctor et princeps Arianorum, gravissime insectatus est; multisque affectum injuriis de civitate exturbavit. Cedendum itaque tempori arbitratus, ad insulam Gallinariam nomine secessit, comite quodam presbytehelleborum, venenatum, ut fmen, in cibum sumpsit. sed cum uim
Abbreviated transcription (Latin):
Edet charinaldus quidam
puenationem similẽ incur¬
ĩens insidiam: latus unũ debili¬
tata manu ac pede ꝑdid̾at. Quiad
głiosum templũ famuloꝵ moĩb
deportatus: ieuimuis ⁊ or̃ombz se
deus remeauit ad ꝓpria. Et ideo
monemus. ut nuillus sollicitet᷑

Expanded text:
ed et Charivaldus quidam per venationem similes incurrens insidias, latus unum, debilitata manu ac pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulorum manibus deportatus, jejuniis et orationibus se dens remeavit ad propria. Et ideo monemus ut nullus sollicitetur