comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. uicesimus. septuagesimꝰ pͥmꝰ. octogesimꝰ
pͥmꝰ. centesimꝰ pͥmꝰ. cencesimꝰ nonꝰ ⁊ centesim
ticas cautes minime ualeamus
incidere. Quaꝓpt̃ tanti beneficii
cognoscamus auctorem: Unus ẽ
pore. natus ex matre sub tempr
Prius mundum creauit ex n¬
chilo: post ingenti liberauit exttio
Taliᷤᷤ est enum dei ⁊ hominis fac̃¬
ta conexio: ut utrumq integrũ
utrumq ꝑmaneat sine aliqua
ꝯfusione distinctum Neq enĩ
aut diuinitas impassibiliᷤᷤ mita¬
ri potuit: aut humanitaᷤᷤ aliud
nͥ ut meliorata semꝑ ꝑmanẽret
accepit: Sic enim uerus atq om̃i¬
potens mediator effectus ẽ: ut qui
informa d̃i patri erat ȩqualis. fier&
⁊ nobis carnis assumptione consi¬
milis. In se enim ꝑmanere fecit
uncta quȩ uoluit ẽẽ. pacifica:
hoc ÷ spei nr̃ȩ singulare p̃sidium:
redemptioniᷤᷤ indebitum minus:
mortis exitium. uita sc̃orum:
Quale enim rogo genus ẽ. piȩtatiᷤ:
ut ille angelorum dñs usq ad

Expanded text:
esimus, septuagesimus primus, octogesimus primus, centesimus primus, centesimus nonus, et centesimus ticas cautes minime valeamus incidere. Quapropter tanti beneficii cognoscamus auctorem. Unus estpore, natus ex matre sub tempore. Prius mundum creavit ex nihilo, post ingenti liberavit exitio. Talis est enim Dei et hominis facta connexio, ut utrumque integrum, utrumque permaneat sine aliqua confusione distinctum. Neque enim aut divinitas impassibilis mutari potuit, aut humanitas aliud, nisi ut meliorata semper maneret, accepit. Sic enim verus atque omnipotens mediator effectus est, ut qui in forma Dei Patri erat aequalis, fieret et nobis carnis assumptione consimilis. In se enim permanere fecit juncta, quae voluit esse paci fica. Hoc est spei nostrae singulare praesidium, redemptionis indebitum munus, mortis exitium, vita sanctorum. Quale enim, rogo, genus est pietatis, ut ille angelorum Dominus usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
tionis głam sc̃a ęccłia lȩta canta¬
uit: illum u̾sum de laude dñi
repętit quẽ dixit in capite. Con¬
grue siquidem principium ipsi
deputat᷑ ⁊ finis. qui de se dixit:
sunt: alia nobis sacramenta ꝓgene¬
iant: Significant eñi ⁊ illos. quoꝵ
uita diuĩnis in uneribꝰ ⁊ religiosi
auspiciis inchoata. in dñi creduli¬
tate ꝑmansit. Unde mente con¬
dendum ẽ. hunc ẽẽ ex hiᷤᷤ primũ
psalmũ. qui se repętitione u̾suũ
sacͣmentali iteratione congeminãt
Quod ⁊ de aliis loco suo competen¬
ter edicemus Conclusio.
e duabus nat᷑is dñi xp̃i. et¬

Expanded text:
tionis gloriam sancta Ecclesia laeta cantavit, illum versum de laude Domini repetit quem dixit in capite. Congrue siquidem principium ipsi deputatur et finis, qui de se dixit: sunt, alia nobis sacramenta progenerant. Significant enim et illos quorum vita divinis muneribus et religiosis auspiciis inchoata, in Domini credulitate permansit. Unde mente condendum est hunc esse ex his primum psalmum qui se repetitione versuum sacramentali iteratione congeminant; quod et de aliis loco suo competenter edicemus. Conclusio psalmi. De duabus naturis Domi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi saluatoriᷤᷤ humilitaᷤᷤ narratur
⁊ gloria: Minoratus ẽ. enim ñ
necessitate ininistratoria. s pietatiᷤ
suȩ spontanea uoluntate: sicut
apłs ait Semet ipsum ex in ani¬
uit formam serui accipiens. Seqr
paulominus ab angłis: quia cru¬
cem ꝓ omnium salute suscȩpit.
Ex ea siquidem parte. creator an¬
gelorum minor factus ẽ. angeli.
Dene autẽ dixit paulom inus: q
⁊ si mortale corpus assumpsit. tam̃
peccata ñ habuit. E ła uͦ ⁊ honore
coronatus ẽ: cum pꝰ resurrectiõem
nimiᷤᷤ mirabilem totius mundi
eredulitatem ds̃ in eo qͦd homo
factus est exaltatus accepit: E orona¬
enim orbis circulo compȩtent apta
tur: q̃m ad eius si militudinem ex¬
tremttas mundi uniu̾sa formata ẽ.
Et constitiusti cum suꝑ oꝑa manu¬
eius ⁊ honore narratum ẽ: nunc
ponit᷑ ⁊ potestas. ut agnoscat᷑ xp̃i
añi maiestatis ꝑfectissima plenitu¬
do. Dicendo entm suꝑ oꝑa manu¬

Expanded text:
Domini Salvatoris humilitas narratur Domini Salvatoris humilitas narratur et gloria. Minoratus est enim non necessitate ministratoria, sed pietatis suae spontanea voluntate, sicut Apostolus ait: Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens . SeqPaulominus ab angelis , quia crucem pro omnium salute suscepit. Ex ea siquidem parte Creator angelorum minor factus est angelis. Bene autem dixit, paulo minus: quia etsi mortale corpus assumpsit, tamen peccata non habuit. Gloria vero et honore coronatus est, cum post resurrectionem nimis et mirabilem totius mundi credulitatem, Deus, in eo quod homo factus est, exaltatus, accepit. His , quia crucem pro omnium salute suscepit. Ex ea siquidem parte Creator angelorum minor factus est angelis. Et constituisti eum super opera manuejus, et honore narratum est, nunc ponitur et potestas, ut agnoscatur Christi Domini majestatis perfectissima plenitudo. Dicendo enim, « super opera manu
Abbreviated transcription (Latin):
siumus: Suid ÷ homo cum despec¬
tu ꝓnuntiandum ẽ: id ÷ fragilis ⁊
caducus. adȩ sequax: qͥ in uęteri
dona largit᷑. sicut in alio psalmo
dicturus ẽ Filii autem hominũ
in ꝓtectione alarum tuarum spe¬
rabunt. In ebriabunt᷑ ab ubtate
domus tuȩ: ⁊ torrente uoluntatiᷤᷤ
tuȩ potabis eos Hoc ÷ ergo esse
memorem: conferre delinquen¬
tibus tantȩ gratiȩ sospitatem:
Aut filius hominis qm̃ uisitas
eum: hic iam uoce surgendum ẽ
quia dñm significat saluatorem.
qui non ut ceteri mortales ex duobꝰ
hominibus natus ẽ. s. ex sp̃u sc̃o. et
beatȩ marię semꝑ uirginis utero.
tanquã sponsus de glorioso thala
mo ꝓcessit. Et considera. quia suꝑiꝰ
dixit memores: subiecit autem uisi¬
tas: Memor fuit cum patriarchiᷤ
de cȩlo misertus ẽ: uisitauit cum
u̾bum xaro factum ẽ. ⁊ habitauit
in nobis. Nam uisitare dicimꝰ q̃n
medicus ad infirmoᷤᷤ ingreditur.
quod in aduentum dñi reuera
constat impletum Miniusti

Expanded text:
eum? C Quid est homo, cum despectione pronuntiandum est, id est fragilis et caduci Adae sequax, qui in veteri dona largitur: sicut in alio psalmo dicturus est: Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt, inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos . Hoc est ergo esse memorem, conferre delinquentibus tantae gratiae sospitatem. Aut filius hominis, quoniam visitas eum. Hic jam voce surgendum est, quia Dominum significat Salvatorem, qui non, ut caeteri mortales, ex duobus hominibus natus est: sed ex Spiritu sancto, et beatae Mariae semper virginis utero, tanquam mo processit. Et considera quod superius dixit, memor es: subjecit autem, visitas. Memor fuit, cum patriarchis de coelo misertus est; visitavit, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Nam visitare dicitur, quando medicus ad infirmos ingreditur, quod in adventu Domini revera constat impletum. VERS. 7.-
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ȩscam ñ capiunt fortiorem:
s doctrina teneriori nutriunt᷑.
Ut iste sit sensus Non solũ a ꝑfec¬
tis qͥ te omnino intelligunt esse
laudabilem: s etiam ab incipien
cos. paganos designat ⁊ blasphe¬
mos: ne dicerent sacrilegi. Ideo
docti laudant dm̃: quia librorũ
meditationibꝰ imbuunt᷑ P rofessꝰ
ẽ ⁊ infantes predicare. qui uenire
ad dñm fidei nouitate cȩperunt:

Expanded text:
fidei escam non capiunt fortiorem, fidei escam non capiunt fortiorem, sed doctrina teneriori nutriuntur. Ut iste sit sensus: non solum a perfectis, qui te omnino intelligunt, es laudabilis, sed etiam ab incipientcos, paganos designat et blasphemos, ne dicerent sacrilegi, ideo docti laudant Deum, quia librorum meditationibus imbuuntur. Professus est et infantes praedicare, qui venire ad Dominum fidei novitate
Abbreviated transcription (Latin):
omnia cognosctt᷑ ẽẽ collatum
quod ds̃ dignatus ẽ nomo fie¬
ri: ⁊ crucem pro omnium salu¬
te sustinuit: Ista gͦ magnificen¬
tia suꝑ cęlos omnesq creaturas
patris: sicut ⁊ alius psalmꝰ dicit.
Exaltare suꝑ cȩlos ds: ⁊ suꝑ omẽm
terram gła tua Ex ore infan¬
Hȩc ꝓphetia in ȩuangelio ore
dñi docet᷑ exposita: cum a uidęs
ꝓhiberent᷑ infantes ne laudem
riliter fieri: qđ a tali ętate uidebat᷑
assumi. Tune ille respondit. Non
legistiᷤᷤ ex ore infantium ⁊ lactentiũ
ꝑfȩcisti laudem: S ne illoᷤ lact in¬
tes intelligaᷤ. qͥ adhuc mat̾uo ubere
nutriuntur. ut laudes dñi canta¬
re m inime potuissent: etiam ꝓuec¬
tos ȩtate monet apostolꝰ dicens.
Tanqͣm mͦ gentti unfantes. rationa¬
biles ⁊ sine dolo lac ꝯeupiscite: ut
in eo crescatiᷤᷤ in salutem. Unde in¬
fantes ⁊ lactintes illi intelligendi
sunt. qui ꝓpt rudim̃ta ⁊ infantiã

Expanded text:
omnia cognoscitur esse collatum, omnia cognoscitur esse collatum, quod Deus dignatus est homo fieri, et crucem pro omnium salute sustinuit. Ista ergo magnificentia super coelos omnesque creaturas Patris, sicut et alius psalmus dicit: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua Haec prophetia in Evangelio ore Domini docetur exposita, cum a Judaeis prohiberentur infantes, ne laudem tali aetate videbatur assumi. Tunc ille respondit: Num legistis, ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Sed ne illos lactentes intelligas, qui adhuc materno ubere nutriuntur, ut laudes Domini minime cantare potuissent, etiam provectos aetate monet apostolus Petrus dicens: Tanquam modo geniti infantes, rationabile, 35 et sine dolo lac concupiscite, ut in eo crescatis in salutem . Unde infantes et lactentes illi intelligendi sunt, qui propter rudimenta et infantiam
Abbreviated transcription (Latin):
sa terra Cum sit dñe casus uoca¬
tuuis: contͣ usum illi dñs qui ẽ
nominatiuus uidet᷑ adiunctus
Quȩ figura dicit᷑ syllemsis: quoti¬
ẽs casus discrepantes in unã signi¬
ficantiam congregamꝰ. ueraciter
itaq gaudet: quȩ dicit ñr Neces¬
se ẽ enim ut huius bonis exulta¬
re debeamus: cuius nos ẽe ꝓfite¬
mur: S cum dicit qͣm: non
potest explicare quod sentit: Qͥs
enim aut creaturas terrenarum
rerum. aut maris ambitum. aut
inanis huius aeris diffusionẽ.
aut ornatum rerũ cȩ̨lestium
sufficient̃ possit agnoscere: quȩ
dñs in comp̃hensibili sapientie
suę uirtute disposuit: Hȩc om̃ia
ȩccłia ꝯsiderans. hȩrens ac deten¬
ta in earum rerum explicatiõe
tum ꝑ mundum eiꝰ religio sc̃a di¬
latatur: nec erit ali qua patria.
ubi catholica ñ letetur eccłia.
Quapp̃t desinant uidei uł dona¬
hic compȩtenter exposuit. Ma¬
gnificentia ẽ enim dñi incarna¬
tionis archanum: int cuius
diu̾sa miracula hoc nobis supͣ

Expanded text:
us vocativus, contra usum illi Dominus qui est nominativus, videtur adjunctus. Quae figura dicitur syllepsis, quoties casus discrepantes in unam significantiam congregamus. Veraciter itaque gaudet, quae dicit, noster. Necesse est enim ut hujus bonis exsultare debeamus, cujus nos esse profitemur. Sed cum dixit, quam, non potest explicare quod sentit. Quis enim aut creaturas terrenarum rerum, aut maris ambitum, aut inanis hujus aeris diffusionem, aut ornatum rerum coelestium sufficienter possit agnoscere, quae Dominus incomprehensibili sapientiae suae virtute disposuit? Haec omnia Ecclesia considerans, haerens ac detenta in earum rerum explicatione tum per mundum ejus religio sancta dilatatur; nec erit aliqua patria, ubi catholica non laetetur Ecclesia. Quapropter desinant Judaei vel Donahic competenter exposuit. Magnificentia est enim Domini incarnationis arcanum; inter cujus diversa miracula hoc nobis super
Abbreviated transcription (Latin):
oȩt̾m illa afflictionibꝰ crescat: ⁊
contritionibus semꝑ auget᷑. Lu¬
na enĩ multis rebꝰ a se discrepan¬
tibus comparat᷑. Modo omĩ ȩc¬
clesiȩ ut ẽ illud Donee extollat᷑
luna modo membro eius lucidis¬
simo: ut ẽ hic. Modo stulto: ut
ait sa lomon. Stultus ut luna
mutatur: Subuinx̃ quoq stellaᷤᷤ
uistos nomines ⁊ religiosoᷤ. de qͥbꝰ
scriptum ẽ. Sic̃ stella abstella
differt in claritate: ita ⁊ resurrecͣ
tio mortuoꝵ. Addidit qͣs tu fun¬
dastr. ut cognosceremus om̃ia
in p̃destinationis ipsius fundata
iudicio Siue hoc ad deitatem
u̾bi ꝑtinet exprimendã: ut in
illa ꝯditione rerum om̃ia fȩcis¬
se crederet᷑. In hi enim tribus
uidet᷑ uniuersa complexus. sicut
est illud In principio fȩcit deus
cȩlum ⁊ terram. Ubi cum duas res
posuerit cuncta complexus ẽ mira¬
bili ordine p̾dicand̃a disponens.
ut quia erat post de sc̃a incarnati¬

Expanded text:
Caeterum illa afflictionibus crescit, et Caeterum illa afflictionibus crescit, et contritionibus semper augetur. Luna enim multis rebus a se discrepantibus comparatur: modo omni Ecclesiae, ut est illud: Donec extollatur luna ; modo membro ejus lucidissimo, ut est hic; modo stulto, ut ait Salomon: Stultus ut luna mutatur . Subjunxit quoque stellas, justos homines et religiosos, de quibus scriptum est: Sicut stella ab stella differum . Addidit: quas tu fundasti, ut cognosceremus omnia in praedestinationis ejus fundata judicio. Sive hoc ad deitatem Verbi pertinet exprimendam, ut in illa conditione rerum omnia fecisse crederetur. In his enim tribus videtur universa complexus, sicut est illud: In principio fecit Deus coelum et terram . Ubi cum duas res posuerit, cuncta complexus est, mirabili ordine praedicanda disponens; ut, quia erat post de sancta incarnati
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩlum michi sedes ẽ terra autt̃e
scabellum pedum meoꝵ S qui
sInt isti cęle. breuĩt definiuit. Ope¬
ra digitorum tuoꝵ Nam cum
legatur in exodo digito añi leg̾e
fuisse conscriptam: quẽ multi
sp̃m sc̃m accipere uoluerunt:
hic ideo positum estimo digitoꝵ.
ut libros diuinos cooperatione
sc̃ȩ trinitatis ꝑfectos euiaenter
ostenderet: sicut ⁊ alibi legitur:
appendit tribus digitis molem t̃rȩ
Quod simili sacͣmento recipiendũ
ẽ: Digitus enim dei dicit᷑ diuine
oꝑationis effectus: quod potest pa-¬
tri ⁊ filio ⁊i spũi sc̃o id ÷ uni deo ap¬
tissume conuenire. Sequit᷑ Luña
⁊ stellas quas tu fundasti Augm̃¬
ta ⁊ imminutiones suaᷤᷤ quas pati¬
tur. lunam se uisuram dicit
eccłia: ut modo crescat fide mul¬
torumꝰ modo martyrum fine ali¬
quibus imminuta uideat᷑. Q uȩ
similitudines: ꝓpter opiniones no¬
minum frequent̃ dant᷑ ecclesiȩ

Expanded text:
Coelum mihi sedes est; terra autem Coelum mihi sedes est; terra autem scabellum pedum meorum . Sed qui sint isti coeli, breviter definivit opera digitorum tuorum; nam cum legatur in Exodo , digito Domini legem fuisse conscriptam, quem multi Spiritum sanctum accipere voluerunt, hic ideo positum aestimo, digitorum, ut libros divinos cooperatione sanctae Trinitatis perfectos evidenter ostenderet; sicut et alibi legitur: Appendit tribus digitis molem terrae . Quod simili sacramento recipiendum est. Digitus enim Dei dicitur divinae operationis effectus, quod potest Patri et Filio, et Spiritui sancto, id est uni Deo aptissime convenire. Sequitur: Lunam et stellas quas tu fundasti. Augmenta et imminutiones suas, quas patitur luna, se visuram dicit Ecclesia: ut modo crescat fide multorum, modo martyrum fine aliquibus imminuta videatur. Quae similitudines propter opiniones hominum frequenter dantur Ecclesiae.
Abbreviated transcription (Latin):
tradita. qͣm humano labore uide¬
atur ẽe collata. Inimicũ uͦ
defensorem. uideum ꝑfidũ speci¬
alit̾ dicit: qͥ dum patre se putat
defendere. filio existit in imicus: Ita
factum ẽ. ut dei quasi defensor. aꝑ-¬
tissimus deo ꝓbaret᷑ adu̾sus: quia
patrem non uenerat᷑ nisi qͥ honoeat
⁊ filium: sĩc̃ ipse in euangelio dĩc
Qui ñ honorificat filium non ho¬
norificat patrem qui misit eum.
Hac ⁊ ad om̃s hereticos compȩtent
aptatur: qui dum se putant scri¬
pturas mala interp̃tatione defen¬
dere. inimico animo scĩs proban¬
tur dogmatibus obuiare. Qm̃¬
udebo cęlos tuo ᷤ oꝑa digitorum
tuoꝵ. lunã ⁊ stellaᷤ quas tu funda-¬
sti Al erito istud de futuro
gloriosa dic̃ ȩccłia: quȩ ante ad¬
uentum dñi erat adhue in patri¬
archis ⁊ scĩs hominibꝰ constitu¬
ta. Ait enĩ uidebo cȩlos. id est
libros ȩuangelicos: qui cęli me¬
rito dicuntur: q̃m continent do¬
minum saluatorem qui dixit.

Expanded text:
labore videatur esse collecta. Inimicum vero et defensorem, Judaeum perfidum specialiter dicit, qui dum Deum Patrem se putat defendere, Filio existit inimicus. Ita factum est ut Dei quasi defensor apertissimus, Deo probaretur adversus; quia Patrem non veneratur, nisi qui honorat et Filium; sicut ipse in Evangelio dicit: Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit eum . Hoc et ad omnes haereticos competenter aptatur, qui dum se putant Scripturas mala interpretatione defendere, inimico animo sanctis probantur dogmatibus obviare. debo coelos opera digitorum tuorum; lunam et stellas, quas tu fundasti. Merito istud de futuro gloriosa dicit Ecclesia, quae ante adventum Domini erat adhuc in patriarchis et in sanctis hominibus constituta. Ait enim, Videbo coelos, id est libros evangelicos, qui coeli merito dicuntur, quoniam continent Dominum Salvatorem, qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
c̃e dñi xp̃i sponsam p̾tioso sangui¬
ne conquisitam: Duiisio psalmi
cclesia uętus quȩ nobis ꝑ torcu¬
laria pulcherrime declarata
est. primo ingressu laudes xp̃i do¬
mini lȩta decantat: in aiestatem
euis predicans et operationis excel¬
sa: Secundo aꝑtius uenit ad ho¬
minis naturã: quã de ꝯditione
prauissima quȩ adam fuerat
peccante uitiata. ad magnarum
rerum dicit creuisse fastigia:
Sic dñs xp̃c ex duabus ⁊ in duabꝰ
naturis in ꝯfusis atq distinctis. una
ꝑsona salutarit ⁊ indubitanter
agnoscitur: Mente quoq conden-¬
dum ẽ: quod hic psalmus axp̃o dño
naturam humanitatis assumpta
tanta laude concȩlebrat.: ut eam
supͣ omnem creaturã clarissime
testet᷑ euectam: sicut ⁊ apłs ait:
Cui enim dixit angłorum. sede
adextris meis. donec ponã inimi¬
cos tuos scabellum pedum tuoꝵ:
Et alibi Qui cũ informa dei eẽt:
ñ rapinam arbitratus ẽ c̃e se ęqua¬

Expanded text:
esse Domini Christi sponsam pretioso sanguiesse Domini Christi sponsam pretioso sanguine conquisitam? Divisio psalmi. Ecclesia vetus, quae nobis per torcularia pulcherrime declarata est, primo ingressu laudes Christi Domini laeta decantat: majestatem ejus praedicans, et operationes excelsas. Secundo apertius venit ad hominis naturam, quam de conditione pravissima, quae Adam fuerat peccante vitiata, ad magnarum rerum dicit crevisse fastigia. Sic Dominus Christus ex duabus et in duabus naturis inconfusis atque distinctis, una persona salutariter et indubitanter agnoscitur. Mente quoque condendum est, quod hic psalmus a Christo Domino naturam humanitatis assumptam tanta laude concelebrat, ut eam supra omnem creaturam clarissime testetur evectam; sicut et Apostolus ait: Cui enim dixit angelorum: Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ? Et alibi: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequa
Abbreviated transcription (Latin):
qui contemplationi theologice no¬
uii. Incipit psalmꝰ.uiii. In fuĩe
pro torcularibꝰ psalmus dauid
N finem significare dñm salua¬
torem: quarti tituli expositiõe
iam notum ẽ. Torcular uͦ est:
ubi multis ponderibꝰ pressȩ uus
durissimtͤ gigardis cõminutis
follibiisq uacuatis dulcissima
uina ꝓfundunt: Quod ȩccł̃iȩ ui¬
detur aptissime conuentre: quãdo
de obstinatis moribus tumidaq
suꝑbia. pressura pęnitentiȩ sua¬
ues lacrimȩ salutariter exprimũ¬
tur: Talis illi etiam similitudo
⁊ inareis datur: ubi sub assidua
tritura paleȩ sequestrant᷑ a tritico.
Quappter conuenit ut hunc psal¬
mũ ex ꝑsona priscȩ eccłiȩ intelli-¬
gamus ẽẽ prolatum: in qua reue
ra torcular est quidem corporũ:
s fructus salutaris animarum.
Nam si uetus ⁊ nouum recte d̾r
testamentũ. cum tam̃ unius lex
ẽẽ doceat᷑: cur asserere dubitemꝰ
antiquã ⁊ nouã ȩccłiam unam

Expanded text:
qui contemplationi theologicae noqui contemplationi theologicae noIO IN PSALMUM VIII. In finem pro torcularibus psalmus David. In finem, significare Dominum Salvatorem, quarti tituli expositione jam notum est. Torcular vero est, ubi multis ponderibus pressae uvae durissimis gigartis comminutis, follibusque vacuatis, dulcissima vina profundunt. Quod Ecclesiae videtur aptissime convenire, quando de obstinatis moribus, tumidaque superbia, pressura poenitentiae, suaves lacrymae salutariter exprimuntur. Talis illi etiam similitudo et in areis datur, ubi sub assidua tritura paleae sequestrantur a tritico. Quapropter convenit ut hunc psalmum ex persona priscae Ecclesiae intelligamus esse prolatum: in qua revera et torcular est quidem corporum, sed fructus salutaris animarum. Nam si Vetus et Novum recte dicitur Testamentum, cum tamen unius lex esse doceatur, cur asserere dubitemus antiquam et novam Ecclesiam unam
Abbreviated transcription (Latin):
agnifica nobis psalmi huius¬
mysteria si studiose considere¬
mus sacramenta quȩ patuerunt:
Prima parte fructuosam patien¬
tiam docet: quȩ ꝑfectos ꝓbatur effice
xp̃ianos. Patientia ẽ enim religio¬
si uiri: laborum ac dolorum om¬
nium spe futurarum rerum et
amore dñi grata tolerantia: Scd̃a
parte: salutem rectis corde ipse dñs
pollicetur: tercia t̾rentur impii: ne
in illo iudicio dampnent᷑ errantis.
Opietas optimi reuera creatoris: qͥ
non uis delinquere quos nosti ad
tuum iudicium ꝯuenire: et in¬
mensȩ pietatis archano. dum con¬
sitentibus parcis tibi reos ipse sub¬
aucis Quis enim uisticiam tuam¬
euaderet: nisi p̃missa pietas subue¬
niret: Septenarius quoq nume¬
rus admonet nos de illa requie
etna cogitare. ad qͣm nos spem
p̃sens psalmus extendit: ut merito
tali num̾o receptus iocunda exul¬
tatione cantetur: Dubium qͥppe
non ẽ quod ꝑactis sex diebus
qui ad actiuam ꝑtinent partem.
septimus repausationi deputet᷑.

Expanded text:
agnifica nobis plsami hujus, si studiose consideremus, sacramenta patuerunt. Prima parte fructuosam patientiam docet, quae perfectos probatur efficere Christianos. Patientia est enim religiosi viri laborum ac dolorum omnium, spe futurarum rerum et amore Domini, grata tolerantia. Secunda parte salutem rectis corde ipse Dominus pollicetur. Tertia terrentur impii, ne in illo judicio damnentur errantes. O pietas optimi revera Creatoris! qui non vis derelinquere quos nosti ad tuum judicium convenire; et immensae pietatis arcano, dum confitentibus parcis, tibi reos ipse subducis. Quis enim justitiam evaderet tuam, nisi praemissa pietas subveniret? Septenarius quoque numerus admonet nos de illa requie aeterna cogitare, ad quam nos spem praesens psalmus extendit; ut merito tali numero receptus, jucunda exsultatione cantetur. Dubium quippe non est, quod peractis sex diebus qui ad activam pertinent partem, septimus repausationi deputetur,
Abbreviated transcription (Latin):
discussis tenebris clari luminis
aduentus infulserit A ccłia enĩ
quȩ se cognoscit habuisse tenebras
peccatorum: ⁊ de nocte mundi istiꝰ
congregata. tunc se exaudiri meri¬
to credit: cum in lucem cęlestis ẽo¬
u̾sationis eruꝑit: Repetit quoq
mane: quia necessario ment̃e luci
dam beneficio dñi astare. suis semꝑ
orationibus sentiebat. Et intuere
quare mane dictum ẽ : scilicet
cum in ipso exordio bonorum ac̃¬
tuum: ueritat̾e cęꝑit mens clari¬
ficata cognoscere: ne putares post
peccata moram fieri qua potuisset
audiri: sieut iez celiel ꝓpheta dic̃
Impius qͣcumq die se ai̾terit ab im¬
pietate sua: om̃s impietates eius ñ
erunt iu memoria: Astare est enim:
p̃sentem semꝑ assistere: Per hoc aut̃e
u̾bum: religiose deuotionis continu-¬
itas indicatur. Iue siquidem bene
dictt᷑ deo astare. qui dignus potest
eius conspectibus apparere. sicut
helyas de se dixit. Niut dñs. in cuiꝰ

Expanded text:
discussis tenebris, clari luminis discussis tenebris, clari luminis adventus infulserit. Ecclesia enim, quae se cognoscit habuisse tenebras peccatorum, et de nocte mundi istius congregatam, tunc se exaudiri merito credit, cum in lucem coelestis conversationis eruperit. Repetit quoque, mane, quia necdam beneficio Domini astare sui semper orationibus sentiebat. Et intuere, quare mane dictum est, scilicet cum in ipso exordio bonorum actuum veritatem coeperit mens clarificata cognoscere: ne putares post peccatum moram fieri, qua potuisset audiri, sicut Ezechiel propheta dicit: « Impius quacunque die se averterit ab impietate sua, omnes impietates ejus non erunt in memoriam . » Astare est enim praesentem semper assistere. Per hoc autem verbum religiosae devotionis continuitas indicatur. Ille siquidem bene dicitur Deo astare, qui dignus potest ejus conspectibus apparere, sicut Elias de se dixit: Vivit Dominus, in cujus
Abbreviated transcription (Latin):
tercio cȩlestẽ nom inauerit prin¬
cipatum: Dicit enim rex m̃s ⁊d̃s
S his tribꝰ ꝑsonis non dixit inten¬
dite s intende. qͦniã eccłia catho¬
lica unum dm̃ scãm predicat tri¬
uitatem: Non ut sabelliuis confuse:
ibi amplius minus ue est: nisi
in arriana pͣuitate quȩ se tot se¬
culis adhuc non cognoscit errare.
Intuere etiam. ipsorum uocabuloꝵ
iirabilem dispensationẽ Prius
ponit regem: quo nomine scrip¬
turȩ diuinȩ frequent appellant
un ȩuangelio ipse testat᷑ cum dĩc:
mendas uideantur ẽe discreta: unꝰ
tam̃ ꝑfecte ereditur ac dicit᷑ d̾s. sic̃
legitur Audi israel: dñs deus cuus
q unus est. Qua ꝓpter figurat᷑ nimiꝰ
salutaris ista sententia. distinctio
in ꝑsonis: unitas bene credit᷑ in nat᷑a:
partibus constat ẽẽ iungendũ: ut
ꝑfecta possit sententia repperiri:
Quappt mane dep̃catur: qui in lu¬
cida degere conu̾satione dinoscit᷑.
Tunc enim mane dicimꝰ: quando

Expanded text:
tertio coelestem nominaverit printertio coelestem nominaverit principatum? Dicit enim: Rex meus et Deus Sed his tribus personis non dixit intendite, sed intende: quoniam Ecclesia catholica unum Deum, sanctam praedicat Trinitatem; non ut Sabellius confuse, Nihil autem ibi amplius minusve est, nisi in Ariana pravitate, quae se tot saeculis adhuc non cognoscit errare. Intuere etiam ipsorum vocabulorum mirabilem dispensationem. Prius ponit Regem: quo nomine Scripturae divinae frequenter appellant in Evangelio ipse testatur, cum dicit: mendas videantur esse discreta, unus tamen perfecte creditur ac dicitur Deus, sicut legitur: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Quapropter figatur animis salutaris ista sententia: distinctio in personis, unitas bene credatur in naturapartibus constat esse jungendum, ut perfecta possit sententia reperiri. Quapropter mane deprecatur, qui in lucida degere conversatione dignoscitur. Tunc enim mane dicimus quando
Abbreviated transcription (Latin):
uoci orationis meȩ̨ rex meus et
dixit intellige clamorem meũ.
modo dicit intende uoci oratiõtᷤ
meȩ: ut declararet orationem hãc
ẽẽ ꝑfectam. qͣm affectus mentis
inflammat Qua ꝓpter discutien¬
dum ẽ : quare mutatis u̾bis. sen¬
sus nr̃osimmisceat. Intende diẽ
uoci quȩ solet audiri: ꝓpterea
quia ds̃ non partibus membroꝵ
sensus istos discernit: s una uir¬
tute cuncta ꝑagit. Iue enim q̃
a nobis uidentur audit: ⁊ quȩ
a nobis audiunt᷑ uidet: et quȩ
a nobis cogitantur intro inspiẽ:
nec ẽ quicqͣm quod eius lumin
se possit abscondere Hoc schema
dicit᷑ metabole: id ẽ iteratio untꝰ
rei sub uarietate u̾borum Trina
enun repetitione. unum idemq si¬
guificat: Dixit enim. u̾ba mea au¬
ribus ꝑcipe dñe: deinde. intellige
clamorem meum: tercio. intende
uoci orationis meȩ: quod totum
ad unam respic̃ pętitionẽ: de si di¬
ceret: Exaudi orationem incã.
cur in medio u̾siculo beata eccłia

Expanded text:
onis meae, rex meus et dixit: Intellige clamorem meum; modo dicit: Intende voci orationis meae, ut declararet orationem hanc esse perfectam, quam affectus mentis inflammat. Quapropter discutiendum est quare mutatis verbis sensus nostros immisceat? Intende, dicit, voci, quae solet audiri: propterea quia Deus non partibus membrorum sensus istos discernit, sed una virtute cuncta peragit. Ille enim quae a nobis videntur, audit; et quae a nobis audiuntur, videt; et quae a nobis cogitantur, intro inspicit; nec est quidquam, quod ejus lumini se possit abscondere. Hoc schema dicitur metabole, id est iteratio unius rei sub varietate verborum: trina enim repetitione unum idemque significat. Dixit enim: Verba mea auribus percipe, Domine; deinde: intellige clamorem meum; tertio: intende voci orationis meae quod totum ad unam respicit petitionem; ac si diceret: Exaudi orationem 25 meam. cur in medio versiculo beata Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
Persequat᷑ inimicus animã mẽ
i comp̃hendat eam: et conculeq
in t̾ra uitam meã: et głam meã
in puluerem deducat. Istius aut̃i
ꝓpositioĩs secundum regulas dia¬
lecticorum: reciprocatio talis est
Si non. decidam merito ab inum¬
cis meis manis: si non. ꝑsequat
inimicus animã mẽã ⁊ compre¬
hendat eã: si non. conculcet in
tra uitam meã: si nõ. gloriam
meã in puluerem deducat: dñe
deus m̃s non feci istud. non est
iniquitas in manibus meis: non
reddidi retribuentibus mͥ mala
Cuius reciprocationis: fit talis as¬
meam ⁊ comp̃hendet eam: non
conculcabit int̾ra tittã meãt ñ
głam mcã in puluerẽ deducet:
Hanc uͦ assumptionẽ: sequitur
ista ꝯclusio Igit᷑ dñe deus ieus
ñ feci istud. non ẽ iniquitas i
mnanibus meis: non reddidi ce¬
tribuentibus michi mala hȩc
nos summatim atq simpliciter
causa breuitatis attigimus Si
quis aut̾e suie de scematibus. si¬
ue de modis syllogismoꝵ. siue

Expanded text:
quatur inimicus animam meam, et comprehendat eam, et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat. Istius autem propositionis secundum regulas dialecticorum reciprocatio talis est: si non decidam merito ab inimicis meis inanis; si non persequatur inimicus animam meam, et comprehendat eam; si non conculcet in terra vitam meam; si non gloriam meam in pulverem deducat; Domine Deus meus, non feci istud; non est iniquitas in manibus meis; non reddidi retribuentibus mihi mala. Cujus reciprocationis fit talis asmeam, 32 et comprehendet eam; non conculcabit in terra vitam meam; non gloriam meam in pulverem deducet. Hanc vero assumptionem sequitur ista conclusio. Igitur, Domine Deus meus, non feci istud: non est iniquitas in manibus meis; non reddidi retribuentibus mihi mala. Haec nos summatim atque simpliciter causa brevitatis attigimus. Si quis autem, sive de schematibus, sive de modis syllogismorum, sive
Abbreviated transcription (Latin):
noscitur. significantias mittare
u̾borum: sicut in decimo psalmo
dicturus ẽ. Palpebre eius introgn
filios hominũ: cum palpebrarum
ges iustum Petit accelerare mortiᷤ
aduentum: ut cito suus clarificet᷑
ascensus Completa est enim neqͥ¬
tia peccatorum: quando crucifixꝰ
est dñs Nichil enim potuerunt
ultra facere: quamuis crudeliter
insanissent: Quod uerbum: etiã
ipse positus in cruce dixit. Cũsum¬
matum ẽ Directus ẽ autem iustꝰ.
qͣndo resurrexit a mortus: et ad
cȩlorum regna conscendit. Sie pie

Expanded text:
noscitur, significantias mutare noscitur, significantias mutare verborum; sicut in decimo psalmo dicturus est: Palpebrae ejus interrogant filios hominum , cum palpebrarum m, et dirige justum. Petit accelerari mortis adventum, ut cito suus clarificetur ascensus. Completa est enim nequitia peccatorum, quando crucifixus est Dominus. Nihil enim potuerunt ultra facere, quamvis crudeliter insanissent. Quod verbum et ipse positus in cruce dixit: Consummatum est . Directus est autem justus, quando resurrexit a mortuis, et ad coelorum regn
Abbreviated transcription (Latin):
in nocentiam manuum mearum
suꝑ me : ħumilitas humanitatis
exprimit᷑: quȩ de sc̃ȩ mariȩ uirgi¬
nali utero assumpta ẽẽ monstrat᷑.
Sic in uno u̾su: tam ingentium
rerum secreta conclusasunt. Et
respice: quem admodum totius
ueritatis ordo seruatur. Prius enim
ꝓpħa innocentiam manuum suarũ
in una dixerat causa: nunc autẽ
a ꝑsona dñi saluatoris generaliter
ꝓnuntiat᷑: qm̃ constat eum pecca¬
tum nullatenus habuisse. Meri¬
to siquidem petit scđm iusticiam
suam se debere uidicari: qui diui¬
uitatis suȩ ꝑfectissimus doctor pre¬
certa compleuttꝰ. qui malum pro
malo ñ reddidit: qui ꝓpter aliorũ
delicta crucem sc̃s ascendit: qui¬
ꝑ persecutoribus urestimabili gła
pietatis orauit: ⁊ cętera quȩ uerissi¬
mus ȩuangelii textus eloquit᷑. sed
cum innocentia cordis specialiter ap¬
plicetur: hic dictum ẽ secundũ
innocentiam manuum mearum.
Quod genus locutionis scriptura¬
rum diuinarum ꝓprium ẽẽ cog¬

Expanded text:
innocentiam manuum mearum super me, humilitas humanitatis exprimitur, quae de sanctae Mariae virginali utero assumpta esse monstratur. Sic in uno versu tam ingentium rerum secreta conclusa sunt. Et respice quemadmodum totius veritatis ordo servetur. Prius enim propheta innocentiam manuum suarum in una dixerat causa: nunc autem a persona Domini Salvatoris generaliter pronuntiatur, quoniam constat eum peccatum nullatenus habuisse. Merito siquidem petit secundum justitiam suam se debere judicari, qui divinitatis suae perfectissimus doctor praecepta complevit: qui malum pro malo non reddidit; qui propter aliorum delicta crucem sanctuecutoribus inaestimabili gratia pietatis oravit; et caetera, quae verissimus Evangelii textus eloquitur. Sed cum innocentia cordi specialiter applicetur, hic dictum est, Secundum innocentiam manuum mearum. Quod genus locutionis Scripturarum divinarum proprium esse cog
Abbreviated transcription (Latin):
fintta scłi ebdomade ad iudican¬
dum uenerit mundũ: Unde et
psalmus ipse: cum tremore maxi¬
mo fȩcit initium dicens Dñe ne
in ira tua arguas me: neq in fu¬
rore tuo corripias me Nam ⁊ sc̃s¬

Expanded text:
finita hebdomada saeculi: ad judicandum venerit mundum, unde et psalmus iste cum tremore maximo fecit initium dicens: Domine, ne in ira tua arguas me, neque in furore tuo corripias me. 1
Abbreviated transcription (Latin):
etiam gloriosi creatoris portat
imaginem. Hȩc si peccatis obru-¬
entibus inclinet᷑: necesse ẽ ut
in u̾ticem id÷ supͣ rationem
descendat. qđ augmento un qͥtatiᷤᷤ
excreuerit Nam ⁊ ipsum u̾bũ
si consideremꝰ quã magnorũ se¬
cretorum significans inuenit᷑:
primum est quia iniquitas dũ
ex alto p̾cipitata descendit uio¬
lent̾ ꝑcutit: deinde potent qͦmͦ
impii torqueant᷑ exponit Nã
cũ supra eos ꝓpria peccata desc̃e¬
derint: suis malis. suis c̾eleribus in
pęnas debitas destinant᷑. Dolor
enim dictus ẽ. quasi domabił¬
haeroe Confitebar dño secundũ
iusticiã eius. psallam nomini
domini altissimi. Expositis
uirtutibus patris. quibus iudeorum
ppłm mniraculorum significatione
terruerat: insummã colligens illa
quȩ dixit. alacri mente ꝓfitetur
se dño confiteri Confiteri autem
duobus dicimus modis. I nus est
quando peccata nr̃a humili satisfacͤ¬
tione dampnamus: ut ẽ illud ꝓpħȩ

Expanded text:
etiam gloriosi Creatoris portat etiam gloriosi Creatoris portat imaginem. Haec si peccatis obruentibus inclinetur, necesse est ut in verticem, id est, supra rationem descendat, quod augmento iniquitatis excrevit. Nam et ipsum verbum si consideremus, quam magnorum secretorum significans invenitur! Primum est quia iniquitas, dum ex alto praecipitata descendit, violenter percutit. Deinde potenter quomodo impii torqueantur exponit; nam cum supra eos propria peccata descenderint, suis malis, suisque sceleribus in poenas debitas destinantur. Dolor enim dictus est, quasi domabi18. Confitebor Domino secundum justitiam ejus, et psallam nomini Domini altissimi. Expositis virtutibus Patris, quibus Judaicum populum miraculorum significatione terruerat, in summam colligens illa quae dixit, alacri mente profitetur se Domino confiteri. Confiteri autem duobus modis dicimus: unus est quando peccata nostra humili satisfactione damnamus; ut est illud prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatis: quem uidea praui¬
tas excauauit. Aꝑuit: quia pri¬
mus nequit̃ inchoauit: Effodit.
dum eum insua dampnatione
ꝑfȩcit Incidit in foueam quã
fecit : in mortis scilicet locum:
Quod u̾bum ⁊ ad lacum ⁊ ad
sepulchrum potest aptissime
conuenire. sic̃ salomon dic̃. qui
parat foueam alt̾i: ipse ui eam
incidet: Ase enim inchoat tra¬
etatus malus: ⁊ anteqͣm ledat
alt̾m. sibi pruis oꝑatur exitiũ:¬
eius: i in u̾ticem ipsiꝰ iniquitaᷤᷤ
eius descendet. Hic caput nr̃m
anunam debeinus accipere: qua
parte sumus sine dubio celsiceeᷤ.
Huic subiecta sunt peccata: q̃n
refrenant᷑ obnoxia. Quod si de¬
lictis contingat animam uinci.
supͣ eam necesse ẽ emineant: quȩ
multitudine pͣuitatis exundãt:
uertex quoq dictus ẽ quod
dextra leuaq u̾tat capillos: qui
significat capitis summitatem:
Iuam rationem ẽẽ non immerito
dixerimꝰ: quia contemplatiuȩ
animȩ culmen excelsum ẽ Uñ

Expanded text:
iniquitatis, quem Judae praviiniquitatis, quem Judae pravitas excavavit: aperuit, quia primus nequiter inchoavit: effodit, dum eum in sua damnatione perfecit: incidit in foveam quam fecit, in mortis scilicet lacum. Quod verbum et ad lacum et ad sepulcrum potest aptissime convenire, sicut Salomon dicit: Qui parat foveam alteri, ipse in eam incidet . A se enim inchoat tractatus malus; et antequam laedat alterum, sibi prius operatur exitiuejus: et in verticem ejus iniquitas ejus descendet. Hic caput nostram animam debemus accipere, qua parte sumus sine dubio celsiores. Huic subjecta sunt peccata, quando refrenantur obnoxia. Quod si delictis contingat animam vinci, supra eam necesse est emineant, quae multitudine pravitatis exundant. Vertex quoque dictus est, quod dextra laevaque vertat capillos, qui significat capitis summitatem. Quam rationem esse non immerito dixerimus, quia contemplativae animae culmen excelsum est; unde
Abbreviated transcription (Latin):
riuit in iusticiã: concępit dolo¬
rem. et peꝑit iniquitatẽ Sub¬
tiliter inquiramꝰ uerba quę
dicta sunt: Parturiuit in usti¬
ciã plebs iuidea. cũ iuderet do¬
minũ pro salute humana mi¬
racula facientẽ: ⁊ de eius potiꝰ
exitio cogitauit Concȩp̃ dolorẽ.
qͣndo eõs diuersis parabolis in¬
crepabat: ut a sua illos ꝑuersi¬
tate coni̾tteret Peꝑit iniqͥtatẽ:
qͣndo dixit. crucifige crucifigi
Et merito posuit peperit: quasi fi¬
lios nequissimos edidit: Omnis e¬
nim fructus simił probat᷑ aucto¬
ri: sicut alibi dictum ẽ Ex fructi¬
bus eorum cognoscetis eos: S cũ
sit prius concipere ⁊ postea par¬
turire: merito anteriore loco par¬
turire posuit: ut ista nequitia
ñ ex alieno malo concepta .s fuisse ꝓ¬
curus fundus latet: dũ in unã
foueam circundatus incluatt᷑.
hic plano tergo intuentium o¬
culis falsa tranquillitate blandit᷑:
s quantum sit ꝓfundus abscon¬
ditur Talis gͦ fuit ⁊ iste lacus

Expanded text:
riit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem. Subtiliter inquiramus verba quae dicta sunt. Parturivit injustitiam plebs Judaica, cum videret Dominum pro salute humana miracula facientem, et de ejus potius exitio cogitavit. Concepit dolorem, quando eos diversis parabolis increpabat, ut a sua illos perversitate converteret. Peperit iniquitatem, quando dixit: Crucifige, crucifige . Et merito posuit, peperit, id est, quasi filios nequissimos edidit. Omnis enim fructus similis probatur auctori, sicut alibi dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Sed cum prius sit concipere, et postea parturire, merito anteriori loco parturire posuit, ut ista nequitia non ex alieno malo concepta, sed fuisse procujus fundus latet, dum in unam foveam circumdatus includitur. Hic plano tergo intuentium oculis falsa tranquillitate blanditur: sed quantum sit profundus absconditur. Talis ergo et iste fuit lacus
Abbreviated transcription (Latin):
ctitur. Hic fidelibus suaue ugũ
ostendit᷑: contumacibꝰ aut̾e arma
tribilia declarant᷑ Tetendit ad¬
iectum ẽ: ne eius ꝑatientia re¬
missa putaretur Ad postremũ
posuit. parauit illum: ut mos
ipse sagittantium. plenissim e
uideretur expressus: qͥ postquã
tetenderint arcum. contͣ signũ
manum collocant: in sagittandi
opere brachia p̃parantes:. S uias¬
amus areus iste p̃paratus: quas
sagittas emiserit. Et ineo para
tio diuinȩ maiestatis ostendit᷑.
quia ꝑ arcum. idẽ ꝑ uetꝰ ⁊ nouum
testamentum sicut iam dictum
ẽ. ⁊ effectus mortis uenit. ⁊ sagit¬
tis ipsius uita p̃statur: E gressȩ
sunt autẽ de isto arcu tanquam
sagittȩ id ÷ apłi: qui ardentirꝰ
hõc ẽ desiderantibꝰ animis. in
modum sagittarum p̃cępta sali¬
taria tͣnsiniserunt: unde i un¬
pii sauciarent᷑. ⁊ fidelibus efficar
cura ꝓueniret E ffecit aitt̃e: si¬
gnificat operatus ẽ Quod u̾bũ

Expanded text:
ctitur. Hic fidelibus suave jugum ctitur. Hic fidelibus suave jugum ostenditur: contumacibus autem arma terribilia declarantur. Tetendit adjectum est: ne ejus patientia remissa putaretur. Ad postremum posuit: paravit illum, ut mos ipse sagittantium plenissime videretur expressus, qui postquam tetenderint arcum contra signum, manum collocant in sagittandi opere brachia praeparantes. Sed videamus, arcus iste praeparatus quas sagittas emiserit. Vers. 14. Et tio divinae majestatis ed.quia per arcum, id est, per Vetus et Novum Testamentum, sicut jam dictum est, et effectus mortis venit, et sagittis ipsius vita praestatur. Egressae sunt autem de isto arcu tanquam sagittae, id est, apostoli, qui ardentibus, hoc est, desiderantibus animis, in modum sagittarum praecepta salutaria transmiserunt, unde et impii sauciarentur, et fidelibus efficax cura proveniret. Effecit autem significat operatus est; quod verbum
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽ: quia imputatio ista nega¬
tiuia ẽ. Irasci aut̃e uidicũ morẽ
dicit᷑: qui qͣndo uindicare delicta
cupiunt. in sententiam seuera in¬
dignatione consurgunt S istud
in diuinitate ñ conuenit: quia
ubi est feruida uindicta: non ẽ
temperata iusticia Per singulos
dies. id ÷ cunctis momentis: quẽ¬
admodum ⁊ peccatum omne
committitur: Nam ubi eẽt glori¬
osa patientia: si pena mox seq̃ueret᷑
maces terret iudeos: qui dñi lege
contempta. idolorum culturis ne¬
fandissimis seruiebant. Ipsis eñi
dicit᷑ nisi conũtamini gladium
suum iubrabit: id÷ unicum fili¬
um suum sub lucente claritate
missurus ẽ. Uibrare enun illud
dicimus: quod modo lum̃ modo
umbras tremulas probat᷑ ostendẽ.
Hoc constat incarnatione xp̃i dñi
sp̃c: quod ẽ u̾bum dei Arcum
itaq scripturam noui ⁊ ueteris
testamenti congruent̃ accipimꝰ.
qͥ duobus quodã modo curuatis
flexibus. deuotorum colla comple¬

Expanded text:
dum est, quia imputatio ista negadum est, quia imputatio ista negativa est. Irasci autem more judicum dicitur, qui quando vindicare delicta cupiunt in sententiam severa indignatione consurgunt. Sed istud in Divinitate non convenit, quia ubi est fervida vindicta, non est temperata justitia. Per singulos dies; id est, cunctis momentis, quemadmodum et peccatum omne committitur. Nam ubi esset gloriosa patientia, si poena mox sequeretur maces terret Judaeos qui, Domini lege contempta, idolorum culturis nefandissimis serviebant. Ipsis enim dicitur: Nisi convertamini, gladium suum vibrabit; id est, unicum Filium suum sub lucente claritate missurus est. Vibrare enim illud dicimus, quod modo lumen, modo umbras tremulas probatur ostendere. Hoc constat incarnatione Christi Dospiritus quod est Verbum Dei . Arcum itaque scripturam Novi et Veteris Testamenti congruenter accipimus, qui duobus quodammodo curvatis flexibus devotorum colla comple
Abbreviated transcription (Latin):
cademq dei hominisq ꝑsona sit:
suum humanitas dicit aduitori¬
um potentiam u̾bi: quod rectis
corde ⁊ ueniam tribuit ⁊ salut̾e:
Intuere etiam quod in parte supe¬
riori ꝓpħia se petiit liberari: hic
autem adiutorium dñi sibi xp̃e
ipse ꝓmittit. qui dix̃ in ęuangelio:
Omnia quȩ pat̾ habet mea sunt:
⁊ mea patrissunt. Ille enim petiͥt
ut famulus: iste sibi promittit ut¬
longanimis Numquid irascit᷑
ꝑ singulos dies. Uentum ẽ ad qͣr¬
tam nichil hominis sectionem:
in qua ꝓpłia ex sua ꝑsona laudem
concinens patri⁊ uehement uideo ᷤᷤ
t̾rificat obstinatos: ⁊ spem eis qui
ad eum redire cupiunt pollicet᷑
Iustus dicit᷑ ds̃: quia tribuet uni-¬
cuiq infine quod gesserit Fortiꝰ:
quia nullus potest resistere uo¬
luntati eius. Longanimis: ut ho¬
die quȩ ad penitentiam expectat.
quos ꝑdere pro scelerum fuorum
qualitate potuisset Nunqͥd irasci-¬
tur. sub admiratione ꝓnuncian¬

Expanded text:
eademque Dei hominisque persona sit, eademque Dei hominisque persona sit, suum humanitas dicit adjutorium potentiam Verbi, quod rectis corde et veniam tribuit et salutem. Intuere etiam quod in parte superiori propheta 33 se petiit liberari: hic autem adjutorium Domini sibi Christus ipse promittit, qui dicit in Evangelio: Omnia quae Pater habet mea sunt, et mea Patris sunt . Ille enim petit ut famulus: iste promittit quid irascetur per singulos dies? Ventum est ad quartam nihilominus sectionem, in qua propheta ex sua persona laudem concinens Patri, et vehementer Judaeos terrificat obstinatos, et spem eis, qui ad eum redire cupiunt, pollicetur. Justus dicitur Deus, quia tribuit unicuique in fine quod gesserit. Fortis, quia nullus potest resistere voluntati ejus. Longanimis, ut hodieque ad poenitentiam exspectet, quos perdere pro scelerum suorum qualitate potuisset. Nunquid irascetur? Sub admiratione pronuntian
Abbreviated transcription (Latin):
Serutans corda et renes: deus iustuᷤ.
Hȩc ꝓpria uirtus ẽ dei: ⁊ corda nr̃a
aiscutere: ⁊ animi ñri uigorem po¬
tentiȩ suȩ luce penetrare Nam lic&
nobis in ulto celsiores sint potestates
cȩlorum: nulli tam̃ creaturarum
datum ẽ cogitationum nr̃arum
plenissime secreta cognoscere: Ag¬
noscit autem ꝑfecte in nobis solus
ipse qui iudicat: ꝓpter quod dic̃¬
tum estimo Tu quiꝰ es qui uidi¬
cas serirum alienum: id est qui
cogitationes eius non intelligisͦ
Nam nec nos ipsi nobis sic manife¬
sti ẽẽ possumus. quẽ ad modum
diuinis conspectibus apparemus.
cum de liomine legat᷑. peocata quis
intelligit: Consideremus etiam
corda ad cogitationes posita: renes
ad animi constantissimum uigo¬
rem. siue ad corporeas delectatio
natio illa qua ꝓpter nos suscepta
est: ad nos loquttur animandos.
Nlam licet istud de se dicere uidcat᷑
ꝑid quod subiectus ẽ patri: spem
tamen in se credentibius in estima-¬
bili pietate largitur: Nam cũ una

Expanded text:
rutans corda et renes Deus justus. Haec propria virtus est Dei, et corda nostra discutere, et animi nostri vigorem potentiae suae luce penetrare. Nam licet nobis multo celsiores sint potestates coelorum, nulli tamen creaturarum datum est cogitationum nostrarum plenissime secreta cognoscere. Agnoscit autem perfecte in nobis solus ipse qui judicat; propter quod dictum aestimo: Tu quis es qui judicas servum alienum ? id est, qui cogitationes ejus non intelligis. Nam nec nos ipsi nobis sic manifesti esse possumus, quemadmodum divinis conspectibus apparemus: cum de homine legatur, Peccata quis intelligit ? Consideremus etiam corda ad cogitationes posita: renes ad animi constantissimum vigorem, sive ad corporeas delectationnatio illa quae propter nos suscepta est, ad nos loquitur animandos. Nam licet istud de se dicere videatur per id quod subjectus est Patri, spem tamen in se credentibus inaestimabili pietate largitur. Nam cum una
Abbreviated transcription (Latin):
sti hȩc a sapientibꝰ ⁊ prudentibus:
⁊ reuelasti ea paruulis Non eñĩ
ibi quicqͣm de peccato dicit᷑: sed
sola gratiae momenta referuntur.
Ita ⁊ hȩc confessio p̃conialis accipi¬
enda ẽ: quȩ gaudenti animo dñi
uirtutibꝰ exhibetur Secundum
iusticiam eius. Qm̃ ⁊ suꝑbos facit
sua crimina sustinere: ⁊ humiles
dignat᷑ absoluere. D sallere uͦ est:
⁊ oꝑibus dñi mandata ꝑagere. ⁊
hymnos uoce etiam ⁊ corde canta
turum: quia hoc reuera dño cog¬
noscebat acceptum Conclusio.

Expanded text:
haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Non enim ibi quidquam de peccato 34 dicitur, sed sola gratiae momenta referuntur. Ita haec confessio praeconialis accipienda est, quae gaudenti animo Domini virtutibus exhibetur. Secundum justitiam ejus: quoniam et superbos facit sua crimina sustinere, et humiles dignatur absolvere. Psallere vero est et operibus Domini mandata peragere, et hymnos voce etiam et corde cantaracturum, quia hoc revera Domino cognoscebat acceptum. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
subueniendũ cessaueris Iuo enim
tempore p̾ualet diabolus rapere:
cum nobis peccatis nr̃is obstantibus.
creator distulerit subuenire. Lpse
enim fideles redemit: qui suum
filium ꝓ humano genere inȩstima¬
bile p̃cium dedit. N ec ab alio pot̾
salus uenire: nisi a salutis aucto
meis Hic quidem dicit si fȩci istud:
s inferius quid sit istud exponit
cum ait Si ẽ iniquitas in mani¬
bus ieis: Quȩ figura dicit᷑ efexe¬
gesis: explanatio dicti suꝑioris:
S hoc non debet gneralĩt intel

Expanded text:
subveniendo cessaveris, illo enim subveniendo cessaveris, illo enim tempore praevalet diabolus rapere, cum nobis peccatis nostris obstantibus Creator distulerit subvenire. Ipse enim fideles redimit, qui suum Filium pro humano genere inaestimabile pretium dedit. Nec ab alio potest salus venire, nisi a salutis auctortas in manibus meis. Hic quidem dicit: Si feci istud: sed inferius quid sit, istud, exponit cum ait: Si est iniquitas in manibus meis. Quae figura dicitur epexegesis, id est explanatio dicti superioris. Sed hoc