comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enim ait dñs. Accipite hoc ÷ portio corꝑis
mei. uer̃ accipite. ħ ÷ corpꝰ meũ. Si enum
sicut uinũ in sanguinẽ licet in homĩe
ꝯp̾hensum. ita panis inportionẽ licet
ambitu corꝑis inclusam uert̾etur. utiq
oporteret diti. ħ ÷ pars corꝑis mei. si cut
D̾r. hic ÷ sanguis m̃s. potiꝰ qͣm partem no¬
mine corꝑis censeri. qm̃ nec. sanguis no¬
mine hom̃is censet᷑. Itaq sicut sanguis
nõie suo ⁊ ñ ꝯtinentis dr̃. ita quoq si mn
partem corꝑis fieret panis ꝯu̾sio. nõie
suo ⁊ ñ ꝯtinentis diceret᷑. Itaq qͣntulãc̃q
qͣlẽcumq se ocłis nr̃is spẽs pꝰ bñdictionẽ
obiecerit: fides sub sp̃ei integum̃to. non
solum carnem:⁊ sanguinẽ: s ⁊ xp̃i integͥ¬
tatem sñ qua nec caro xp̃i nec sanguis
est: debito honore uen̾etur. nichil mirans
⁊ forma. Utiq sub utͣq sp̃e totꝰ xp̃c suscipit᷑¬

Expanded text:
enim ait Dominus: Accipite, hoc est portio corporis enim ait Dominus: Accipite, hoc est portio corporis mei; verum accipite: Hoc est corpus meum . Si enim sicut vinum in sanguinem, licet in homine comprehensum, ita panis in portionem, licet ambitu corporis inclusam verteretur, utique oporteret dici: Haec est pars corporis mei, sicut dicitur: Hic est sanguis meus , potius quam partem nomine corporis censeri; quoniam nec sanguis nomine hominis censetur. Itaque sicut sanguis nomine suo et non continentis dicitur; ita quoque si in partem corporis fieret panis conversio, nomine suo et non continentis diceretur. Itaque quantulamcunque qualemcunque se oculis nostris species post benedictionem objecerit, fides sub speciei integumento non solum carnem et sanguinem; sed Christi integritatem sine qua nec caro Christi, nec sanguis est, debito honore veneretur: nihil mirans, forma. Utique sub utraque specie totus Christ
Abbreviated transcription (Latin):
riatur: res aũ ip̃a que sub sp̃e latet. nullo
modo astatur. Cum enim spẽm panis uarii
diuisionũ modi dissipant. ita xp̃o sub una
ꝙͣ speciei portione integ̾ sustipit᷑. sicut sub
integͣ sp̃e sumebat᷑. Nimir̃ sic̃ inalt̾a sp̃e ⁊ ñ¬
dum sua. se uidend̾ exhibuit assumpta ad
tempus resurrectionis gła. adhuc intͣnssigura¬
tione uetus homo. scd̃m passibilitatẽ dico:
uetustate quoq pꝰ mortẽ de posita iam głifica¬
tus. sicut inueti forma discipłis tołabili et
nota ad horam apparuit. ita mͦ spẽs panis
ocłis obicitur. s sub sp̃e saluator mundi te
xp̃c tunc habuit: ostendebatur: nͥ forte ad
horam tał existebat. qͣlem se uidendũ obicie¬
in forma hu̾it.Tres aũ he spẽs nicħ aliud sub
nob sermo inchoatꝰ ÷ inmorem᷑: panis tͣn¬
sit incorpꝰ. uerum ñ exsangue. s plenum
sanguine ñ mortuũ. s anima uiuificatũ
deoq uninum. In hꝰmodi corpꝰ panem uerti
uerti inpartem dicere ñ audemus. Non

Expanded text:
riatur, res ipsa quae sub specie latet nullo modo alteratur. Cum enim speciem panis varii divisionum modi dissipant, ita Christus sub unaquaque speciei portione integer suscipitur, sicut sub integra specie sumebatur. Nimirum sicut in altera specie, et nondum sua, se videndum exhibuit, assumpta ad tempus resurrectionis gloria, adhuc in Transfiguratione vetus homo secundum passibilitatem dico, vetustate quoque post mortem deposita jam glorificatus, sicut in veteri forma discipulis tolerabili, et nota ad horam apparuit; ita modo species panis oculis objicitur, sed sub specie Salvator mundi tenuam Christus tunc habuit ostendebatur nisi forte ad horam talis existebat, qualem se videndum objiciein forma habuit. Tres autem hae species nihil aliud sub nobis sermo inchoatus est, immoremur, panis transit in corpus verum; non exsangue sed plenum sanguine; non mortuum, sed anima vivificatum Deoque unitum. In hujusmodi corpus panem verti verti in partem dicere non audemus: non
Abbreviated transcription (Latin):
cilles. ⁊ dormiunt multi. Qd̃ si nos mec¬
ipsos diudicaremꝰ: ñ utiq iudicaremiro.
Nlam si pͣuitatẽ emendauissemꝰ. utiq puni¬
ti ñ fuissemus. S nec pena infert᷑. nisi ut
uita corrigatur. Unde apłs. dum udicam᷑.
a dño corripinur. ut ñcum hoc mundo dãp¬
nemur ii. cur aqͣ inmisceat᷑ quomͦ
eccłia inmiscendam: qm̃ sanguis cum
aqua dñico ꝓ fuixit ex latere. Aqͣ more scͥp¬
ducatur. ⁊ ori sangius in funditur. passio
dñi ⁊ corꝑe afflicti ⁊ sanguine ꝑfusi insinu¬
acur. uñ dñs discipłis suis. ⁊ ꝑeos aliis aic.
hoc facietis in meam cõmemorationem.
Qͣm obrem quotiens sacͣmento participa¬
mus. sig̾cate rei memores ẽẽ debemus. q̃raũ
memores. nisi ut quid ꝓ nob̾ tulerit atten¬
damus quid ue rependi oporteat minime
p̃cnuttamus: quid hoc sit audiamu sxp̃c

Expanded text:
cilles, et dormiunt multi. Quod si nosmetcilles, et dormiunt multi. Quod si nosmetipsos dijudicaremus non utique judicaremur . Nam si pravitatem emendavissemus, utique puniti non fuissemus. Sed nec poena infertur nisi ut vita corrigatur. Unde Apostolus: Dum judicamur, a Domino corripimur, ut non cum hoc mundo damnemur . CAPUT III. Cur aqua immisceatur, esia immiscendam, quoniam sanguis cum aqua Dominico profluxit ex latere. Aqua more Scripducatur, et ori sanguis infunditur, passio Domini et corpore afflicti et sanguine perfusi insinuatur. Unde Dominus discipulis suis, et per eos aliis ait: Hoc facietis in meam commemorationem . Quamobrem quoties sacramento participamus, significatae rei memores esse debemus; quare enim memores, nisi ut quid pro nobis tulerit attendamus, quidve rependi oporteat, minime praetermittamus? Quid hoc sit audiamus. C
Abbreviated transcription (Latin):
mali ÷ ñ cõmunicare. Bonus aũ es: ma¬
ia si ñ habes mortifera. tam ⁊ si habes co¬
tidiana.i. si mens in affectu peccandi ñ sit.
Secure ergo ad mensam dñi recbe. qͣtinus
refectus ⁊ ꝯtͣ uitia fias robustior. ⁊ ad bona
ualidior. ⁊ ad utriusq rei notitiam ꝑspica¬
tior. Uñ uiuit magnus stͣngulatur par¬
uus. Cib iste magnoꝵ e: quem usurpantes
parui q̃m̃ minus capaces sunt. capiendo
deficiunt. Qnͣtum ti. ꝓdest dignis. tantum
nocet indignis. Nimir̃ inde redeunt boni
meliores. mali peiores:i in signum mnt̾ioris
morbi. qui nũꝙͣ in digne accedentib deest:
ext̾ior ñ nũꝙͣ. morb adicitur. ut qui in sacri¬
fitium ⁊ salutem eccłie peccat: de bono ma¬
le sumpro. carnis aut egͥtudinem aut mor¬
tem excipiat. ñ diuidicans corpus dñi: dum
hoc solo qd̵ tante rei
debitam ñ exhibet diligentiam. Ideo ut
ait apłs. int̾ uos multi infirmi ⁊ imbe¬

Expanded text:
mali est non communicare. Bonus autem es mamali est non communicare. Bonus autem es mala si non habes mortifera, tametsi habes quotidiana, id est si mens in affectu peccandi non sit. Secure ergo ad mensam Domini recumbe, quatenus refectus, et contra vitia fias robustior, et ad bona validior, et ad utriusque rei notitiam perspicacior. Unde vivit magnus, strangulatur parvus. Cibus iste magnorum est quem usurpantes parvi, quoniam minus capaces sunt, capiendo deficiunt; quantum enim prodest dignis, tantum nocet indignis. Nimirum inde redeunt boni meliores, mali pejores, et in signum interioris morbi, qui nunquam indigne accedentibus deest, exterior nonnunquam morbus adjicitur, ut qui in sacrificium et salutem Ecclesiae peccat, de bono male sumpto, carnis aut aegritudinem, aut mortem excipiat, non dijudicans corpus Domini, dum hoc solo quod tantae rei debitam non exhibet diligentiam. Ideo, ut ait Apostolus: Inter vos multi infirmi et imbe
Abbreviated transcription (Latin):
deis culpa fuit. qm̃ idint̾ eos ꝯu̾satꝰ effec̃.
ut ignorasse ñ oportuerit. Id ignorare ꝙ
ti h̃nti ut tanta saltem sacͣmenta in dis¬
cussa ñ dimutant. S que eccłia ÷. ubi xp̃i
cutiendo ⁊ inuentos corrigendo. ⁊ qͣntũ
ꝑ qͣlitate scełis ⁊ reuerentia mense salua¬
toris decet atanto cibo abstineat. ita tam̃
ut si mors occurrerit iuatic̃ p̾sumat. hoc
namq pͣndio opꝰ ÷ ad celestem migͣturis
cenam: tñ si iustus morte p̾ occupat᷑ fuerit.
in refrigerio erit. Nam qui cibum hunc
hr̃e potuit. ⁊ neglexit: male hac de uita
abit. Nisi .i. manducau̾itis carnem filii ho¬
minis ⁊ bib̾itis eius sanguinẽ: ñ habebi¬
tis uitam inuobis. Qergo ñ manducat:
iitam ñ ht̃. qui aũt indigne manducat:
mortem ht̃. Malum ÷ ut uita careas. pes¬
simum aũ ut mortem incurras. Quid ÷
ergo ꝯsulend̾: ut uitam corrigas. ⁊ cõmu¬
nices: sinaũ ñdum uis bonus esse. minrꝰ

Expanded text:
daeis culpa fuit; quoniam id inter eos conversatus effecit daeis culpa fuit; quoniam id inter eos conversatus effecit ut ignorasse non oportuerit. Id ignorare quod cii habent ut tanta saltem sacramenta indiscussa non dimittant. 255 Sed quae Ecclesia est, ubi cutiendo, et inventos corrigendo, et quantum pro qualitate sceleris, et reverentia mensae Salvatoris decet, a tanto cibo abstineat; ita tamen ut si mors occurrerit, viaticum praesumat: hoc namque prandio opus est ad coelestem migraturis coenam. Tamen: Si justus morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit . Nam qui cibum hunc habere potuit et neglexit male hac de vita abit: Nisi enim manducaveritis carnem Filii hominis et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis . Qui ergo non manducat, vitam non habet; qui autem indigne manducat, mortem habet. Malum est ut vita careas, pessimum autem ut mortem incurras. Quid est ergo consulendum? ut vitam corrigas, et communices. Sin autem nondum vis bonus esse, minus
Abbreviated transcription (Latin):
ita iste ñ facit ut iuuatur scdm mundum.
Ut̃q suam ⁊ diu̾sam tenet uiam. alt̾ drm
uentrem oñat. uentris iuolentia deficit.
alt̃ dum naturam solidat. in integͥtate sui
ꝑsistit. Cib iste alus inuitam. alus sumitur
in mortem. Nam qui manducat ⁊ bibit
indigne: iudicium sibi manducat ⁊bibit.
i quid ÷ iuditium manducare. nisi ex man¬
ducatione dampnabilẽ existere : qͣntũ aũt:
qͣntum is qui reus ÷ corꝑis ⁊ sanguinis do¬
mini. ⁊ quid÷ reus ÷ corporis ⁊ sanguinis do¬
mini. nisi qd mortis xp̃i penas dabit: mor¬
tis aũ xp̃i penas dare quid ÷. nisi crucifixo¬
rum intorm̃to penas hr̃e : Illi quẽ nesci¬
erunt dm̃ mortalẽ ꝯtempsert̃: hi ⁊ deum
nouert̃. ⁊ in mortalem ꝯtempnunt: ñ ne
contempñt. quotiens indigne accedunt:
s dicis. ꝯtempnere se nesciunt: quid inde:
Id nescire ñ debent. Ignorans enim ignorabi¬
tur. Id ignorasse qd̾ xp̃c fuisset d̾s utiq iu¬

Expanded text:
ita iste non facit ut vivatur secundum mundum. ita iste non facit ut vivatur secundum mundum. Uterque suam et diversam tenet viam; alter dum ventrem onerat, ventris violentiam deficit; alter dum naturam solidat in integritate sui persistit. Cibus iste aliis in vitam, aliis sumitur in mortem. Nam, qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Et quid est judicium manducare, nisi ex manducatione damnabilem existere? Quantum autem? Quantum is qui reus est corporis et sanguinis Domini. Et quid est: Reus est corporis et sanguinis Domini , nisi qui mortis Christi poenas dabit? Mortis autem Christi poenas dare quid est, nisi crucifixorum in tormento poenas habere? Illi quem nescierunt Deum, mortalem contempserunt; ii et Deum noverunt, et immortalem contemnunt. Nonne contemnunt quoties indigne accedunt. Sed dicis: Contemnere se nesciunt. Quid inde? Idne scire non debent? Ignorans enim ignorabitur . Id ignorasse quod Christus fuisset Deus, utique Ju
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ uini ad mensã dñi ñ ad mutit᷑. forte
ideo qm ipse sese uitẽ nuncupauit. gͣnoq
frum̃ti comꝑauit. p̃cipue qm̃ huiꝰ modi
⁊panem atq liquiorẽ in corpꝰ suum ⁊ san¬
Iguinem ꝯsecͣuit. qͣtinus rõnalium cib hoc
in telligatur atq potꝰ ñ aũ ium̃ti more u¬
uentium. Sacfinum aũ hoc: corꝑe ⁊ sangui¬
ne celebratur: ut eo partitipans: totus ue
ꝑ sone quib refectio hec debetur: una eccłia
sunt. Alii namq mors ÷. insi qui uerũ eccłie
ẽ menbrũ. huic pani manducando ꝯiun¬
gimur: qm̃ misf̾ĩo digne sumpto. dño ñro
ꝯungi debemus. Uñ apłs. Panis quem
corprs cõmunionẽ ead̾ sig̾catio incalice ÷.
nisi qd̾ sanguis quo anima ñ numqͣm de¬
claratur: ea refectione animã indicat recre¬
ꝯstamus. in utroq uirtute celestis cibi ꝑfiti¬
uamus inmundo. istum aũ. ut indeo. ⁊ sicut
ille id efficere ñ pot̃. ut uiuamꝰ scd̃m deum:

Expanded text:
quam vini ad mensam Domini non admittitur; forte quam vini ad mensam Domini non admittitur; forte ideo quoniam ipse sese vitem nuncupavit, granoque frumenti comparavit: praecipue quoniam hujusmodi panem atque liquorem in corpus et sanguinem consecravit, quatenus rationalium cibus hoc intelligatur atque potus, non autem jumenti more viventium. Sacrificium autem hoc corpore et sanguine celebratur, ut eo participans totus vegepersonae quibus refectio haec debetur, una Ecclesia sunt. Alii namque mors est, nisi qui verum Ecclesiae est membrum. Huic pani manducando conjungimur, quoniam mysterio digne sumpto, Domino nostro conjungi debemus. Unde Apostolus: Panis quem corpus communionem. Eadem significatio in calice est, nisi quod sanguis quo anima nonnunquam declaratur, ea refectione animam indicat recreet anima constamus, in utroque virtute coelestis cibi perficivamus in mundo, istum autem ut in Deo. Et sicut ille id efficere non potest, ut vivamus secundum Deum;
Abbreviated transcription (Latin):
auctore impossibile sit sanguine huroꝵ aut¬
u tauroꝵ pecc̃a dimittiꝰ Nimir̾ sa¬
crificio uet̾is hostie sacͥ¬
fitium sig̃cabatur noue. Qd si hec figura
minime ⁊d ualuit qd̾ res sua quomͦ cetere
figure id possunt qd̾ res sue: figure ut dic¬
tum ÷. efficatiam ñ hñt siguratar̃ rerum
si qd̾ figure ÷ impossibile deo infigura : pos¬
sibile. S uerius arbitror id officii siguras
hr̃e. ut res suas in sinuent fidem aũ infigu¬
ris latentem. figuras suscipientib reuelante
ex sig̾catis ꝯfertur ꝑ rem. Qd̾ utiq uidr uo¬
luisse is qui de figuris id sensit. qd̾ id̾ cum
reualuerint credentib. Nam quomͦ id̾ ualẽt
credentib : i quid ÷ id̾ ualent credentib. nͥ ꝙ
future rei fides idem ualuit antiquis. qd̾
ꝯtemꝑaneis ualet fides rei p̾sentis: ⁊ quomͦ
idem. nisi qd̾ ut̾q ppłs ex fide suscepit. idem.
alt̾ indilate. a lt̃ pꝰ dilationem: Nam neq
figura. neq res quicꝙͣ ꝓdest absq fide. fides

Expanded text:
aut taurorum peccata dimitti? 254 Nimirum sacrificio veteris hostiae, sacrificium figurabatur novae. Quod si haec figura minime id valuit quod res sua, quomodo caeterae figurae id possunt quod res suae? figurae, ut dictum est, efficaciam non habent figuratarum rerum, sed quod figurae est impossibile, Deo in figura est possibile. Sed verius arbitror id officii figuras habere, ut res suas insinuent, fidem autem in figuris latentem figuras suscipientibus, revelante ex significatis confertur per rem. Quod utique videtur voluisse is qui de figuris id sensit, quod idem cum re valuerint credentibus. Nam quomodo idem valuerunt credentibus? Quid est idem valent credentibus? nisi quod futurae rei fides idem valuit antiquis quod contemporaneis valet fides rei praesentis? Et quomodo idem, nisi quod uterque populus, ex fide suscepit idem alter indilate, alter post dilationem? Nam neque figura neque res quidquam prodest absque fide, fides
Abbreviated transcription (Latin):
unitate homo infirmus eund̾ manducat
incarne. Moyses ligno pecͣm ꝑcussit. ip̃a
aqͣm fudit. aqua ppłm sitientem recreauit
sic uidei xp̃m cruci uuln̾atum affixerunt.
a moyse ꝑcuti: petͣ aũ aqͣm fudit: dum
ex uuln̾ib xp̃i cruor fideles potaturꝰ deftgt̃
Sacͣmenta gͥ corꝑis ⁊ sanguinis dñi. uet̃i
inppło p̾cessert. ⁊ id̾ credentib ut auctores
ẏse baptitati sant innube ⁊ in mari: et
om̃s eand̾ escam spualem manducauer̃t
iomnes eundem potum spũalem biberunt
uł p̃octupatis herbam saltem qͣi eucharis¬
tiam sumentib. id ualere ⁊ꝓ eucharistia
esse: Quis hoc absq auctoritate inducere
audeat: p̃sertim cum pꝰqͣm res est. ipsam
ratio sit esse ꝓse añ aũ qͣm sit siguram ua¬
lere. Nam pꝰquam u̾ttas rei accessit uuget.
umbra ⁊figura cessare debet. Suppͣdictagͦ
cum nec sint res ip̃a nec rei figura. quomͦ
possunt efficere qd̾ res ip̃a cognoscitur posse.

Expanded text:
vinitate, homo infirmus eumdem manducat vinitate, homo infirmus eumdem manducat in carne. Moyses ligno petram percussit, ipsa aquam fudit, aqua populum sitientem recreavit ; sic Judaei Christum cruci vulneratum affixerunt; a Moyse percuti; petra autem aquam fudit, dum ex vulneribus Christi cruor fideles potaturus defluxit. Sacramenta igitur corporis et sanguinis Domini veteri in populo praecesserunt, et idem credentibus, ut auctores aptizati sunt in nube et in mari; et omnes eamdem escam spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt vel praeoccupatis herbam saltem quasi eucharistiam sumentibus, idem valere et pro eucharistia esse? Quis hoc absque auctoritate inducere audeat? Praesertim cum postquam res est, ipsam ratio sit esse per se; ante autem quam sit, figuram valere. Nam postquam veritas rei accessit et viget, umbra et figura cessare debet. Supra dicta ergo cum nec sint res ipsa nec rei figura, quomodo possunt efficere, quod res ipsa cognoscitur posse?
Abbreviated transcription (Latin):
falli nequeas: dum ꝯunx uiuit. qͣntum¬
cumq molestie ex ꝯuictu ꝯsurgit. feren¬
in dño. Apłs nullam exceptionẽ fecit. nec
eccłia facit uer̃ ciiꝰq in libitu situm est
quotiens a ꝯuigio soluitur aut ꝯtinentẽ
manere: aut itm nuptiis in herere. Beati
omino ut ꝑstultitiam nis xp̃.¬
fidei saluos faceret credentes. suꝑbosq
ꝯfutaret. placuit. sicut ꝑlauacri regn̾ati¬
onem. ita quoq ꝑ corꝑis ⁊ sangumis sui
Id utiq ałr fecisse nouerat. uer̃ ita suis
humilitatẽ inducere malebat. qͣtinus
id q humana mẽs fatuũ estimat. fides ni¬
chil deo inpossibile sciens: ueram salucisu
am asserat. Manducationem corpis xp̃i.
manducatio manne p̾sigurabat. Hic panis
de celo. hic panis angłoꝵ m̃ito dicatur qm̃
illum designat qui cum sit refectio ⁊ gau¬
dium angłoꝵ. de celo descendit. ut carne as¬
sumpta: fieret ⁊ hominũ pauis. Quem gͦ
angłi ut pote fortiores mandricant indi¬

Expanded text:
falli nequeas. Dum conjux vivit quantumfalli nequeas. Dum conjux vivit quantumcunque molestiae ex convictu consurgit, ferens nullam exceptionem fecit, nec Ecclesia facit: verum cujusque in libitu situm est quoties a conjugio solvitur, aut continentem manere, aut interim nuptiis inhaerere: Beatius omino, ut per stultitiam fidei salvos faceret credentes superbosque confutaret, placuit, sicut per lavacri regenerationem, ita quoque per corporis et sanguinis sui Id utique aliter fecisse noverat, verum ita suis humilitatem inducere malebat, quatenus id quod humana mens fatuum aestimat, fides nihil Deo impossibile sciens, veram salutis viam asserat. Manducationem corporis Christi, manducatio mannae praefigurabat. Hic panis de coelo, hic panis angelorum merito dicatur; quoniam illum designat qui cum sit refectio et gaudium angelorum, de coelo descendit ut carne assumpta fieret et hominum panis. Quem ergo angeli, utpote fortiores, manducant in di
Abbreviated transcription (Latin):
bona ꝑꝑ malum. ⁊ mala ꝓpt̾ bonum fac¬
ta: utͣq etiam nocere cercum :. Quodiens
ergo bona ꝯuigii euanescunt: uoluptas
thori nullatenus excusatur. nisi qd̃ leui¬
or dampnatio subseq̃r. qm̃ ita peccatur.
ut eccłia ñ scandaliretur. S de illo quid¬
dicam ꝯuigio. uͥ eqꝙ. lex dei attendit᷑. s
nicħ̾ominus. subseq̃nt̃ tñ carnalis im¬
plecio uoluntatis affectatur: Hꝰmodi
nec dampnand̾ udicare. nec apena au¬
deo absoluere. edificantem suꝑ funda¬
mentũ. lignum. fenum. stipulam. qua
enim rõne illum dampnabo. qui qͣntũ
pot̾ deum querit. tam ⁊ si fragilitas tͣ¬
hit tͣhit: ñ ut aliqͣtenus fornicari. s
ut in ꝯuigio delectari desideret. qd̾ etiã
abhorreret. nisi deus in firmis ꝑmisisset.
trahit: ñ ut mundi rem aut honorem ꝯ¬
tempto deo. s sicut ꝯcessum ÷ infirmis. ex¬
optet. uerum bonis mala uicina sunt.
ut opitulante solum deo. rer̃ in inqͥsitõe

Expanded text:
bona propter malum, et mala propter bonum facbona propter malum, et mala propter bonum facta, utraque etiam nocere certum est. Quoties ergo bona conjugii evanescunt, voluptas tori nullatenus excusatur, nisi quod levior damnatio subsequitur; quoniam ita peccatur, ut Ecclesia non scandalizetur. Sed de illo dicam conjugio, ubi equidem lex Dei attenditur, sed nihilominus subsequenter tamen carnalis impletio voluntatis affectatur; hujusmodi nec damnandum judicare, nec a poena audeo absolvere, aedificantem super fundamentum, lignum, fenum, stipulam. Qua enim ratione illum damnabo, qui quantum potest, Deum quaerit, tametsi fragilitas trahit, non ut aliquatenus fornicari, sed ut conjugio delectari desideret; quod etiam abhorreret, nisi Deus infirmis permisisset; trahit non ut mundi rem aut honorem, contempto Deo; sed sicut concessum est infirmis exoptet. Verum bonis mala vicina sunt, ut, opitulante Deo, solum in inquisitione rerum
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ꝑ ignem. Neq enim qui scd̃m dm̃
uxorem denet. ⁊ suscipit: ꝓpt̾ uoluptatẽ
thori ꝑit.fornicatores .n. ⁊ adultos iudi¬
cabit deus. Nam ⁊̃ uir bonus. fragilitate
p̾uentus. uoluptate ñ nũqͣm tͣhitur. sic̃
ad cibum: ita quoq ad coitum. S nolit
deus. ut ꝑꝑ inuincibilia dampnet᷑ pec̃ca.
iuir toto ꝓposito bonus. Uer̃. qui bonis
ꝯigii ꝑꝑ sua desid̾ia. dei p̾termissa uo¬
luntate ꝯsentit: qm̃ uere bona ñ sunt.
quomͦ effectus suos hr̃e possunt. ut ap̃
dm̃ pͥmium ad quirant ex se. aut ue¬
niam de ardore: lleniam. aut ut oĩo
ꝯdonetur: aut ne ideo anima damp¬
netur. quomͦ id falsa bona efficerent.
aut qd̾ ueriꝰ: mala. Nonne mala sunt.
q̃ ñ ideo fiunt ut satisfiat rõni. s libidini ͦ
Maxima eccłie bona sicut : fides. baptis¬
mus ꝯfessio. ieuinum atq elemosina. si ałr
uxorem duxeris. dum ad id qd̾ deo placeat
ñ intend̾is: bona ꝯnigii suis facias carere

Expanded text:
quasi per ignem . Neque enim qui secundum Deum quasi per ignem . Neque enim qui secundum Deum uxorem tenet et suscipit, propter voluptatem tori perit: Fornicatores enim et adulteros judicabit Deus . Nam vir etiam bonus fragilitate praeventus, voluptate nonnunquam trahitur, sicut ad cibum, ita quoque ad coitum; sed nolit Deus ut propter invincibilia damnetur peccata vir toto proposito bonus. Verum qui bonis sua desideria, Dei praetermissa voluntate, consentit; quoniam vere bona non sunt, quo modo effectus suos habere possunt, ut apud Deum praemium acquirant ex se, aut veniam de ardore? Veniam aut omnino condonet, aut ne ideo anima damnetur quomodo id falsa bona efficerent, aut, quod verius est, mala? Nonne mala, sunt quae non ideo fiunt ut satisfiat rationi, sed libidini? Maxima Ecclesiae bona, sicut est fides, baptismus, confessio, jejunium atque eleemosyna, si aliter uxorem duxeris, dum ad id quod Deo placeat non intendis, bona conjugii suis facias carere
Abbreviated transcription (Latin):
tem aut huiꝰmõi aliquid queras: idq q̃
loquendo ꝓdas: error tuus erit abeccłia
arguendus. s ñ ideo uideris mͥ anuptiis
airendus. Melius namq ÷. uł sic ꝯuenire
qͣm scandalo eccł̃ie passim stupͦ inseruire.
S qui ita ꝯueniunt. num bono ꝯuigi auo¬
luptate thori excusantur: Utiq qui statu¬
tum xp̃i sequens. uxorem ducit ne ꝯtͣ dei
ꝓhibitum fornicetur. aut si ita. acciderit
ut soboles ꝑꝑ dm̃ educetur: tali mente.
ut nullam ꝓpt̾ molestiam qd d̾s ꝯuurx̃.
homo ip̃e seꝑet: is ꝑbonum ꝯiugii ama¬
lo thori lib̾atur. immo qm̃ ne offendat
dm̃. ⁊ uxorem ducit. ⁊ dimittere ñ querit:
ñ ꝯsulens carnem. ẜ dei uoluntatẽ: ꝓcul
dubio p̾mium adipiscit᷑. Is si cum uxo¬
re dormit. ut filios ꝓcreet. ut fornicati¬
onem euitet. aut ut socie debitum red¬
dat. uere dñi ꝓ nutu se ht̃. malũ ardo¬
tur.Sin uero uir talis ut nr̃a est fragi¬
deuiꝰ fertur. hic utiq saluus erit. sic tñ

Expanded text:
tem aut hujusmodi aliquid quaeras, idque etiam loquendo prodas, error tuus erit ab Ecclesia arguendus, sed non ideo videris mihi a nuptiis arcendus; melius namque est vel sic convenire, quam scandalo Ecclesiae passim stupro inservire. Sed qui ita conveniunt, num bono conjugii à voluptate tori excusantur? Utique qui statutum Christi sequens uxorem ducit, ne contra Dei prohibitum fornicetur; aut si ita acciderit ut soboles propter Deum educetur tali mente, ut nullam propter molestiam, quod Deus conjunxit homo ipse separet, is per bonum conjugii a malo tori liberatur: imo quoniam ne offendat Deum, et uxorem 252 ducit, et dimittere non quaerit, non consulens carnem, sed Dei voluntatem, procul dubio praemium adipiscitur. Is, si cum uxore dormit ut filios procreet, ut fornicationem evitet, aut ut sociae debitum reddat; vere Domini pro nutu se habet, malum ardotur. Sin vero vir talis ut nostra est fragidevius fertur, hic utique Salvus erit, sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sionem ꝯugii. fide aut iuram̃to fultam.
oportere ad effectum duci. Si tñ int̾im
aliun matͥmoniũ ꝯtrahatur: in iuriam
sponsioni faciendam arbitͣntur. lex ꝯigis
in iuste ÷ suscepta: ⁊ m̃ ñ destruenda. Nimi¬
rum multa iniq fiunt. ⁊ tñ facta ĩmuta¬
ri neq̃unt: ⁊ ne de ead re exeamus. si coram
eccłia que añ ꝯiugium fieri debent om̃ĩa
soluit: Int̾ has partium ꝯtentiones. id
mͥ tenend̃ uidetur. qd̃ eccłiasticis ñ obiuat
decretis. Catholice ergo ꝯsulenda puto ec¬
cłie decreta: qͣsi respond̾int. nec cognatos
debere sociari. nec fide media obligatos pos¬
se disiungi: mos eccłie ñ p̾tereatur. S in
aũ res ałr se hãnt: quis audeat qđ factũ
÷ immutare ꝯiugium. qñquidẽ id fieri

Expanded text:
sionem conjugii fide aut juramento fultam sionem conjugii fide aut juramento fultam oportere ad effectum duci. Si tamen interim aliunde matrimonium contrahatur, injuriam sponsioni faciendam arbitrantur; lex conjugii injuste est suscepta, et tamen non destruenda. Nimirum multa utique fiunt, et tamen facta immutari nequeunt. Et ne de eadem re exeamus, si coram Ecclesia, quae ante conjugium fieri debent, transisolvit. Inter has partium contentiones, id mihi tenendum videtur quod ecclesiasticis non obviat decretis. Catholicae ergo consulenda puto Ecclesiae decreta, quae si responderint nec cognatos debere sociari, nec fide media obligatos posse disjungi, mos Ecclesiae non praetereatur. Sin autem res aliter se habeat, quis audeat quod factum est immutare conjugium, quando quidem id fieri
Abbreviated transcription (Latin):
dalizare: dimutere tñ malum: ñ : aliud
qͣm bonum. s ex bono tuo malũ oritur
alt̾ius. nec tu absq culpa es. ñ quia di¬
mittis malũ: uer̃ quia iurau̾as te non¬
ñ dimissurũ. Qmobrem ad ipsam.
stulticiam iuram̃ti: tota redit macła pec̃ci.
Plane ergo tͥ dolendum ÷. tum quia sto¬
lidum p̾cessit iusurand̾: tñ quia scanda¬
lum uides iñ secutur. Non n potes ad au¬
gere dolorem malo urati. mala exsecutio¬
ne rei. Uñ quotienscumq quid agis. unde
scandalum facis: si alr scandalo mederi ñ
potes. nͥ priꝰ agendo ꝯtͣ deum. animã ꝓpͥã
uulneres: qd̃ fr̃ib nociusti dole. notum̃¬
tum aũt ñita inalio resecare studeas: ut
tibi ipsi uulnus anime infligas. Mem̃to
tam̃ ut scandalizatis manifestes: ideo te ꝓ¬
positum licet m̃ scandalizati sint mutas¬
se: qm̃ ꝑseuerare ieo iderat dm̃ offendere.
nec te deum offendere posse: ut place as ho¬
minib. S redeamus ad id qd̃ aiunt spon¬

Expanded text:
dalizare; dimittere tamen malum, non est aliud dalizare; dimittere tamen malum, non est aliud quam bonum: sed ex bono tuo malum oritur alterius, nec tu absque culpa es; non quia dimittis malum, verum quia juraveras te non dimissurum. Quamobrem ad ipsam stultitiam juramenti tota redit macula peccati. Plane ergo tibi dolendum est, tum quia stolidum praecessit jusjurandum, tum quia scandalum vides inde secuturum. Non enim potes adaugere dolorem male jurati mala exsecutione rei. Unde quotiescunque agis unde scandalum facis, si aliter scandalo mederi non potes, nisi prius agendos: quod fratribus nocuisti, dole; nocumentum autem non ita in alio resecare studeas, ut tibi ipsi vulnus animae infligas. Memento tamen ut scandalizatis manifestes, ideo te propositum, licet scandalizati sint, mutasse, quoniam perseverare in eo id erat Deum offendere, nec te Deum offendere posse ut placeas hominibus. Sed redeamus ad id quod aiunt, spon
Abbreviated transcription (Latin):
clinare ÷ qd̃ utiq bonum ÷. Inde ergo peni¬
teat te ñ qd̾ iurasti: s qd̾ iuram̃tum non
seruasti. hinc aũt doleas qd̾ uirasti: ñ qd̃
iusurand̾ in expletum dimisisti. Tam̃ su d
qd̾ uiratum ÷. ⁊ agere ÷ culpa ⁊ dimutere
scandalum: diligenti inquisitione exami¬
nand̾ ÷: utr̃ tolerabiliꝰ fieri pot̾ nisi forte
sit uerius: neminem debere suo delicto al¬
t̾us cauere scandalum. Neq n debes male
agere. ut alt̾ sit bene. Qr̃ quotiens ex ce
alus scandalum nascitur: bñfac ut scan¬
nes: dampno fr̃m ita ꝯdoleas qͣtinus
int̾umn tͥ prouideas. Neq enim scandalis¬
ta es: si te innoxio. alt̾ scandalizatur. ue¬
rum dum qd̃ ñ oportuit uirasti. ꝑte id
effectum ÷. un si male uiratum dimise¬
ris: infirmi fortasse scandalizent᷑. Ergo
ut dictum ÷ si qd̾ uirasti facis: utiq peccas.
qm̃ id malum ÷. sin aũ dimittis: item pec¬
cas. qm̃ dimittendo eccłiam scandaliras.
Qr̃ ⁊ facere peccare est: ⁊ dimittere scan¬

Expanded text:
clinare est, quod utique bonum est. Inde ergo poeniteat te non quod jurasti, sed quod juramentum non servasti; hinc autem doleas quod jurasti, non quod jusjurandum inexpletum dimisisti. Tamen si id quod juratum est et agere est culpa et dimittere scandalum, diligenti inquisitione examinandum est utrum tolerabilius fieri potest. Nisi forte sit verius neminem debere suo delicto alterius cavere scandalum; neque enim debes male agere, ut alteri sit bene. Quare quoties ex te aliis scandalum nascitur, bene fac ut scannes, damno fratrum ita condoleas, quatenus interim tibi provideas; neque enim scandalista es, si te innoxio alter scandalizatur. Verum dum quod non oportuit jurasti per te id effectum est, unde si male juratum dimiseris, infirmi fortasse scandalizentur: ergo, ut dictum est, si quod jurasti, facis, utique peccas, quoniam id malum est; sin autem dimittis, item peccas, quoniam dimittendo Ecclesiam scandalizas. Quare et facere, peccare est; et dimittere, scan
Abbreviated transcription (Latin):
um ueresit. ⁊ nichil aut parum ꝓsit.In
ꝯiugio tñ p̾̃dicta mala maxime sunt¬
uitanda. quoꝵ ꝯtͣria sum moꝑe tamqͣ.
bona ꝯuigii st̃ appetenda. Si enim ser¬
mo ꝯuingendoꝵ hec bona abdicau̾it:
dispensatio eccłie ꝯiunctioni formcarie
ꝯtͣdicit. sicut baptrzand̾ uetustati nolen¬
tem renuntiare. ñ recipit. sacͣmento tñ qͦ¬
quomͦ hinc mñdato : debita requirit. Si uͦ
in ꝯuigio nicħ nisi diuitias aut uolupta

Expanded text:
sit. In conjugio tamen praedicta mala sunt maxime vitanda, quorum contraria summopere tanquam bona conjugii sunt appetenda. Si enim sermo conjungendorum haec bona abdicaverit, dispensatio Ecclesiae conjunctioni fornicariae contradicit. Sicut baptizandum vetustati nolentem renuntiare non recipit, sacramento tamen quoquo modo hinc inde dato debita requirit. Si vero in conjugio nihil nisi divitias aut volupta
Abbreviated transcription (Latin):
uita et̾na uisio ẽ dĩ. qui uitã eternam
ꝑdidit. uisionẽ cdi ñ retinuit: beati enim
mundo corde. qm̃ ip̃i dd̃m uidebunt. aut
si admittendo culpã. uitã minime amisit
et̾uã: quid notuit illi casus qui ñ destitit
eẽ beatus: Nullatenus enim congruit.
quẽqͣm deum uid̾e. simulq miserum ex
impietate eẽ. Unde dr. Tollatur impiꝰ. ne
uideat glãra c̃. Nam necesse ẽ głam dei
uidentẽ: simul głosum fieri ꝑ hanc uisionẽ.
Ds̃ enum adeo ÷ głosus: ut eum intuens ne
diebat uias duras expassione. dei tamen
exuisione. nicħominꝰ fruebat᷑ beatitudiẽ

Expanded text:
vita aeterna est visio Dei , qui vitam aeternam vita aeterna est visio Dei , qui vitam aeternam perdidit, visionem Dei non retinuit: Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , aut si admittendo culpam vitam minime amisit aeternam, quid nocuit illi casus qui non destitit esse beatus? nullatenus enim congruit quemquam Deum videre, simulque miserum ex impietate esse. Unde dicitur: Tollatur impius ne videat gloriam Dei ; nam necesse est gloriam Dei videntem, simul gloriosum fieri per hanc visionem. Deus enim adeo est gloriosus, ut eum intuens neqm custodiebat vias duras ex passione, tamen ex visione nihilominus fruebatur beatitudine.
Abbreviated transcription (Latin):
merore: lego exquo fuit & deum uidit:
aut stult᷑ aut miser extitit. d quorͦ stul¬
tus intuendo deum. aut cur miser añ
meritũ: Noticia fortasse creatoris. ñ patit᷑
secũ ignorantiã de creatis: s ñ ideo de cun¬
ctis certum facit. Nam spirit᷑ tͥnitatis in¬
spectores: dies ille dies iudicii latet. Sicut
& xp̃c celos etiã conscendens. quosdam eoꝵ
latuit: querentes. Quis ẽ iste rex głee En
egregium totiꝰ creature xp̃m. aliqui ñdũ
comprehendebant angłorũ. Potuit ergo
diabolus dum adhuc erat angłs & ruinã
sui ñ p̃nosse: &e nich̾ominus dm̃ nosse.
S si nouit. cum nosse uita sit eterna dm̃.
alt̾utrũ ẽẽ oportet. aut ut qd̾ acceꝑat. uitã
et̾nam peccando amiserit: s quom tunc
et̾nã ac ñ potius horarrã uitã accepit. nisi
forte qͥa quã meruit horariã obediendo
retineret et̾nã: & quia licet sͥ transeat: alt̾i
ꝑdurat: Quod si testante lectione euͣgłii.

Expanded text:
moerore? Ergo ex quo fuit et Deum vidit, moerore? Ergo ex quo fuit et Deum vidit, aut stultus aut miser exstitit. Sed quomodo stultus intuendo Deum, aut cur miserante meritum? Notitia fortasse Creatoris non patitur secum ignorantiam de creatis? Sed non ideo de cunctis certum facit. Nam Spiritus Trinitatis inspectores, dies ille judicii latet, sicut et Christus coelos etiam conscendens quosdam eorum latuit quaerentes: Quis est iste rex gloriae? En egregium totius creaturae Christum, aliqui nondum comprehendebant angelorum: potuit ergo diabolus, dum adhuc erat angelus, et ruinam sui non praenosse, et nihilominus Deum nosse. Sed si novit, cum nosse Deum sit vita aeterna, alterutrum esse oportet, aut ut quam acceperat vitam aeternam peccando amiserit sed quomodo tunc aeternam ac non potius horariam vitam accepit, nisi forte quia quam meruit horariam obediendo retineret aeternam; et quia licet sibi transeat, alteri perdurat. Quod si, testante lectione Evangelii,
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ qͥa de diabolo dicitur. In ueritate
ñ stetit. qͦsi in qua fuit: s ñ ꝑdurauit.
ueritas autẽ hoc loco maxime intelligenda
uidetur cognitio ueritatis illiꝰ: que de se
dixit. Ego sum uia ueritas. et uica. Nam
sicrt hec pars mundi inferior. credenti¬
b cognoscit᷑ de putata: ita illa suꝑior. quã
uocant celum: uidentib potiꝰ uidetur
asscribenda. Duo sunt que maxime aciẽ
mentis retundunt. Testei corporis moles:
unde dicit᷑. corpꝰ aggrauat aĩam: et iniqͥtaᷤ.
Iuxta illud. fregit ad numerũ dentes me¬
os. Qͥppe iuxta numerum culparum:
sceleris: ut pote bene condit᷑. & ad intuendũ
conditorẽ destinat᷑. uit quid ex quo extitit.
cernere dm̃ ñ debuit: Aut si mox nouit.
ñne & inferiora nouisse oportuit. ut uycta
aliquẽ auctoꝵ eum qui creatorẽ noscat
in creaturis nillateat: Quod siẽ: qui de¬
um uidit: & casum p̃iuid̾it. damnationẽ
autẽ sui p̃nosse qui potuit. nisi aut cum
stulcicia sine dolore. aut sine stulticia cum

Expanded text:
idem quia de diabolo dicitur: In veritate non stetit . Quae? in qua fuit, sed non perduravit. Veritas autem hoc loco maxime intelligenda videtur cognitio veritatis illius, quae de se dixit: Ego sum via, veritas et vita . Nam, sicut haec pars mundi inferior credentibus cognoscitur deputata, ita illa superior quam vocant coelum, videntibus potius videtur ascribenda. Duo sunt quae maxime aciem mentis retundunt, testei corporis moles, unde dicitur: Corpus aggravat animam . Et iniquitas, juxta illud: Fregit ad numerum dentes meos . Quippe juxta numerum culparum isceleris, utpote bene conditus, et ad intuendum Conditorem destinatus, utquid, ex quo exstitit, cernere Deum non debuit? Aut si mox novit, nonne et inferiora novisse oportuit, ut juxta aliquem auctorum, eum qui Creatorem noscat in creaturis nil lateat. Quod si est, qui Deum vidit et casum praeviderit, damnationem autem sui praenosse qui potuit, nisi aut cum stultitia sine dolore, aut sine stultitia cum
Abbreviated transcription (Latin):
consentiat penes ip̃m duplicẽ ẽẽ substan¬
tiam. alteram qͣr dei ẽẽ creaturã: Et quidẽ
ꝓcerto noui in ip̃o quiddam boni: ut scĩam
remansisse. S de substantia mͥ sermo est.
Diabolum gͦ si pͥmordia nature reuoluas:
ñ solum opus dei bonum: s & optimum
inuenias. Si sequentia consid̾as: iam nec
substantia eius bona. nec dei creatura.
s. ꝓͥpͥum opus. ac ꝑ hoc diabolus. Quarer¬
Quia qui a deo optime erat creando for¬
matus: a se pessime ẽ peccando fedatus.
Quamqͣm aug̾tinus uelle uideat᷑ eum
qui malꝰ est. semꝑ in natura manere boñ.
Et duo contraria: in eodem inueniri: Tcã¬
seamus hoc p̃cognito: quod si quã sonat au¬
gͥtini litera sententiã. p̃ferri oporteat: qua¬
si uiolent̃ exponendo distorquebitire. qͥchͥd

Expanded text:
consentiat penes ipsum duplicem esse substanconsentiat penes ipsum duplicem esse substantiam, alteramque non Dei esse creaturam? Et quidem pro certo novi in ipso quiddam boni, ut scientiam remansisse: sed de substantia mihi sermo est. Diabolum ergo si primordia naturae revolvas, non solum opus Dei bonum, sed et optimum invenias; si sequentia consideras, jam nec substantia ejus bona, nec Dei creatura. Sed proprium opus, ac per hoc diabolus. Quare? qui a Deo optime erat creando formatus, a se pessime est peccando foedatus. Quanquam Augustinus velle videatur eum qui malus est, semper in natura manere bonum, et duo contraria in eodem inveniri. Transeamus hoc pro cognito, quod si quam sonat Augustini littera sententiam praeferri oporteat, quasi violenter exponendo distorquebitur quid
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ malus est: Num bonus pariter &
malus ẽ. bonus quidem de creatione. malꝰ
quomodo etiam malus: Diligas gͦ bonũ:
quẽ odisti malum. S supͣ illum locum
euangłii. aut enim unum odio habebit.
et alterum diliget: expositio dicit. Nemo
diligit diabolum. fortasse respondeas. illius
sun uenerandꝰ. Mira res. Si qͥsemꝑ male agit᷑
et peiꝰ cupit: malus non est. Iustus gͦ iudex
oĩo bonũ ñ damnet. immo nec adhoram
cruciet. Totam gͦ suã effundat iram in id
qd̃ malum ẽ. ipsiꝰ scilicet uoluntatẽ & ac̃tio¬
nem.S que rationabił ira in irrationabi¬
lia: Quali autẽ pena ledi potuerunt insen¬
sibilia: S dices. Purã quidem naturã puni¬
ri: s ꝓpt̾ imprra aduncta sͥ. Utiq nunqͣm
recte nocet mali uicinia: nisi cum sui lus
inficit uicina. Sigͦ diabolum ut ueriꝰ ẽ
malum dicis qͦ mͦ substantiã eius aut
natutam bonã : asseris: Num in ip̃o p̃t̃
re bona. et dei nuncupat᷑ creatura: S qͥs

Expanded text:
es, quomodo malus est? num bonus pariter et es, quomodo malus est? num bonus pariter et malus est; bonus quidem de creatione, malus quomodo etiam malus? Diligas ergo bonum, quem odisti malum, sed super illum locum Evangelii: Aut enim unum odio habebit et alterum diliget . Expositio dicit: Nemo diligit diabolum. Fortasse respondeas: Illius sui venerandus. Mira res! Si qui semper male agit, et pejus cupit, malus non est. Justus ergo judex omnino bonum non damnet, imo nec ad horam cruciet: totam ergo suam effundat iram in id quod malum est, ipsius scilicet voluntatem et actionem. Sed quae rationalis ira in irrationabilia? quali autem poena laedi poterunt insensibilia? Sed dices: Puram quidem naturam puniri, sed propter impura adjuncta sibi. Utique nunquam recte nocet mali vicinia, nisi cum sui lue inficit vicina. Si ergo diabolum, ut verius est, malum dicis, quomodo substantiam ejus aut naturam bonam asseris? num in ipso praetre bona, et Dei nuncupatur creatura? Sed quis
Abbreviated transcription (Latin):
ut qd̃ nullatenꝰ uolumꝰ: id ñ posse dicamꝰ.
hunc usum in diuina etiam pagina ñ
semeloffendes. Liquet itaq. qͥa ante casum
a uoluntate praua nͣlit remoti sunt: post
casum. longe remotiores gr̃a solidationis
effecti sunt. Sic tamen solidati: natura
seruiunt angłi: sta biles non sunt.
Peccare qͥꝓpe possunt. qd̃ patet in his
qui cadentes peccauert̃. Quod si ange¬
los p̃uaricari posse fatea. d mur: conse¬
cutiue autem ut decet. etiam posse dam¬
nari ñ diffateamur: num demones con¬
uerti. conuersos autẽ posse saluari iure
infietiem᷑: Nam si angłi ñ in decenter que¬
ant ꝑire. s ex suo. nunquã ꝑituri: cur de¬
mones conuenient̃ nequeant saluari. s
ex deo nunqͣm tamen saluandi: Qntum
enim isti malo indurati: tantum illi bo¬
no sunt in nixi. S si iuyeta apłm om̃is
creatura dei bona ẽ: diabolus autẽ creat᷑a¬
dei est. iuxta illud. aquilonẽ &e mare tu

Expanded text:
ut quod nullatenus volumus, id non posse dicamus. ut quod nullatenus volumus, id non posse dicamus. Hunc usum in divina etiam pagina non semel offendes. Liquet itaque quia ante casum a voluntate prava naturaliter remoti sunt, post casum longe remotiores gratia solidationis effecti sunt. Sic tamen solidati, natura serviunt angeli, stabiles non sunt, peccare quippe possunt, quod patet in his qui cadentes peccaverunt. Quod si angelos praevaricari posse fateamur, consecutive autem, ut decet, etiam posse damnari non diffiteamur. Num daemones converti, conversos autem posse salvari jure inficiemur? Nam si angeli non indecenter queant perire, scilicet ex suo, nunquam perituri? cur daemones convenienter nequeant salvari, scilicet ex Deo, nunquam tamen salvandi? Quantum enim isti malo indurati, tantum illi bono sunt innixi. Sed, si juxta Apostolum: Omnis creatura Dei bona est , diabolus autem Dei creatura est juxta illud: Aquilonem et mare tu
Abbreviated transcription (Latin):
Iefert augustinus. nec angłm pꝰ cõuer¬
sionẽ siue cosũmationẽ: nec hominẽ
post resurrectionẽ labe peccati posse cõtami¬
nari. ut quemad modum posse mori. soli
indiciumẽ in factura homini: in regene¬
ratione tamen immortalitate mucandu:
sic posse peccare. qd̾ ułq noscitur naturale:
alti iam constet sublatum. alti adhuc ex¬
pectetur tollendum. Iexonimꝰ dic̃. Solus
ds̃ est in quo pec̃cm ñ cadit. cet̾a cum sint
liberi arbitrii: in utraq parte possunt fle¬
cti. quod ẽ peccare deum ñ posse. cet̾a que li¬
beri arbitrii st̃: posse. Nam que carent li¬
bero arbitrio: necesse ẽ careant & peccato.
Aut gͦ ieronimo contrariꝰ erit augustinꝰ.
aut ideo celestes peccare ñ posse astruxit.
qͥa ip̃os nolle peccare constat. &x̵ qm̃ longe
longeq a peccandi distant uoluntate: re¬
putat᷑ penes eos pecẽm qͣsi impossibile. Lo¬
quentes enim cõmunit̾: inmorẽ duximꝰ

Expanded text:
Refert Augustinus nec angelum post converRefert Augustinus nec angelum post conversionem sive consummationem, nec hominem post resurrectionem, labe peccati posse contaminari: ut quemadmodum posse mori, soli indictum est in factura homini, in regeneratione tamen immortalitate mutandum; sic posse peccare, quod utique noscitur naturale, alteri jam constet sublatum, alteri adhuc exspectetur tollendum. Hieronymus dicit: Solus Deus est in quo peccatum non cadit; caetera cum sint liberi arbitrii, in utramque partem possunt flecti; quod est, peccare Deum non posse, caetera quae liberi arbitrii sunt posse. Nam quae carent libero arbitrio, necesse est careant et peccato. Aut ergo 67 Hieronymo contrarius erit Augustinus, aut ideo coelestes peccare non posse astruxit, quia ipsos nolle peccare constat. Et quoniam longe longeque a peccandi distant voluntate, reputatur penes eos peccatum quasi impossibile. Loquentes enim communiter in morem duximus,
Abbreviated transcription (Latin):
aliorum ipsis dño iunctius astrictis. ne¬
quod in tale forsan in cõmodũ irruant:
uinculo caritatis auctori suo artius in¬
hesuri conuertunt᷑. conu̾sionis q m̾ito
neqͥd simile ampliꝰ uereant᷑: in bonitate cõ¬
firmant᷑. Potest tamen acutiꝰ dici. ita sp̃c a
deo factos. ut mox et semꝑ boni ẽẽ queant:
nͥ aliunde corruptionẽ trahant unde ab
ip̃s ortu apparuert̃. alt̾ neqͥssimꝰ aut saltẽ
malus: diabolꝰ scilicet. et aĩa nr̃a. alter optimꝰ
ut saltem bonus. angelꝰ. itemq aĩa nr̃a. s
pͥma. ut illi ñ prius sortiti sint eẽ. quã
male ẽe. ẽẽ exauc̾tore: male aliunde. alt̾
ex ꝓpͥo: alter exhabitaculo. isti quã cito sus¬
ceꝑunt existentiã: nac̾ti sunt & preciosã.
alter adhuc consũmandꝰ: alter mox ꝯsum¬
matus. Ergo inpͥncipio tenebre erant suꝑ
faciem abyssi in diabolo et lux facta est in
angelo. UI. bonus angłs licet possit ñ petcat.

Expanded text:
aliorum ipsis Domino junctius astrictis, nealiorum ipsis Domino junctius astrictis, nequando in tale forsan incommodum irruant, vinculo charitatis auctori suo, arctius inhaesuri convertuntur, conversionisque merito, ne quid simile amplius vereantur, in bonitate confirmantur. Potest tamen acutius dici, ita spiritus a Deo factos, ut mox et semper boni esse queant, nisi aliunde corruptionem trahant; unde ab ipso ortu apparuerunt alter nequissimus aut saltem malus, diabolus scilicet et anima nostra; alter optimus aut saltem bonus, angelus itemque et anima, sed prima: ut illi non prius sortiti sunt esse, quam male esse; esse ex auctore, male aliunde; alter ex proprio, alter ex habitaculo. Isti quam cito susceperunt existentiam, nacti sunt et pretiosam; alter adhuc consummandus, alter mox consummatus. Ergo in principio tenebrae erant super faciem abyssi , in diabolo; et lux facta est in angelo. CAPUT VI. Bonus angelus, licet possit, non peccat.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ ociose: cõparauit dicens. ẽu cre¬
dis qm̃ unus est ds̃. Bene facis. qͣsi diceret.
fidem tuã o homo ñ imꝓbo. s quod ocio¬
sa ẽ arguo. qͥa tali fide similaris diabolo.
Unde subditur. & demones credunt. Si
gͦ ita se habent predicta: ꝓculdubio fidẽ
increatione sua sp̃e recipiunt. Ut iam
credentes. mereant᷑ ⁊ ẽc̃ uidentes. Nara ni¬
mis a uiero dissonat. eos increatione ñ nosse
deum uil fide. qͦs dubrum ñ est etram de¬
monis factos credidisse. Si gͦ conditi credi¬
derunt: credentes ut dictum est uisionẽ
aci debuerunt ꝓmereri. Nam qui uel
semel głam dei intuendo gustau̾it: ui¬
uet᷑ ab appetitu malo. gustr ip̃o: inp̾modũ
ꝑsistentie mucauerunt fidem uisione.
Quia uͦ elatis cet̾is fac̃tori suo subici malu¬
erunt. beata insubiectione solidari meru¬
erunt. Atq ita. et de fide aduidendũ dm̃
sunt ꝯuersi: & inuidendo eum confirma¬
ti. Quod si a natura uiderunt: in casu

Expanded text:
hominum otiosae comparavit, dicens: Tu crehominum otiosae comparavit, dicens: Tu credis quoniam unus est Deus; bene facis . Quasi diceret: Fidem tuam, o homo, non improbo; sed quod otiosa est arguo; quia tali fide similaris diabolo. Unde subditur: Et daemones credunt. Si ergo ita se habent praedicta, procul dubio fidem in creatione sua spiritus recipiunt, ut jam credentes mereantur et esse videntes. Nam nimis a vero dissonat eos in creatione non nosse Deum, videlicet fide, quos dubium non est etiam daemones factos credidisse. Si ergo conditi crediderunt, credentes, ut dictum est, visionem Dei debuerunt promereri. Nam qui vel semel gloriam Dei intuendo gustaverit, videtur ab appetitu malo, gustu ipso, in postmodpersistentiae mutaverunt fidem visione. Quia vero, elatis caeteris, factori suo subjici maluerunt, beata in subjectione solidari meruerunt. Atque ita et de fide ad videndum Deum sunt conversi, et in videndo eum confirmati. Quod si a natura viderunt, in casu
Abbreviated transcription (Latin):
fruitio ẽ: ꝓfecto dm̃ nunquã inspexerũt
& iam misexos ce miseriores constat ẽe futos
Nlam ut reliqͥs taceã penas: satis suꝑq ira
torquent᷑ et inuidia. Nam qͦs aput inferna.
simul cum impiis. calore credimus si¬
mul et frigore. uixta illud. ibi erit fletꝰ
et stridor dentium. fletꝰ de calore. stridor:
de frigore. ꝑacto iuiditio mox licet incor¬
poreos corꝑcis tamen penis plectendos: um̃¬
inhibemur conicere. diuersis iam aeris
qͣlitatib grauit̃ cruciatos. reseruari lon¬
ge grauius pꝰmodum eruciandos: & qͥn¬
to grauiꝰ: Quanto ab aere distat infernꝰ.
Hoc qͥppe aere. qͣsi ergastulo religantur:
tandem inferis trudendi. in ibi quasi dã¬
natoꝵ loco. tormenta reatu cum digna.
longam licet post dilationẽ excepturi.
Quos ergo liquet captiuos. liquet etiam
miseras. ac ꝑ hoc ꝯtuendo deo imꝑatos.
Unde apłica dicit auctoritas. demones:
credunt ⁊ cõtremisẽt. Credere enĩ ẽ longe
a uisione. Atq ideo fidem demonũ: fidei

Expanded text:
fruitio est, profecto Deum nunquam inspexerunt etiam miseros et miseriores constat esse futuros. Nam ut reliquas taceam poenas, satis superque ira torquentur et invidia. Nam quos apud inferna simul cum impiis calore credimus simul et frigore, juxta illud: Ibi erit fletus et stridor dentium ; fletus de calore, stridor de frigore, peracto judicio, mox licet incorporeos, corporeis tamen poenis plectendos: inde jubemur conjicere diversis jam aeris qualitatibus graviter cruciatos, reservari longe gravius postmodum cruciandos: et tanto gravius quanto ab aere distat infernus. Hoc quippe aere quasi ergastulo religantur tandem inferis tradendi, inibi quasi damnatorum loco tormenta reatu condigna, longam licet post dilationem excepturi. Quos ergo liquet captivos, liquet et miseros, ac per hoc contuendo Deo imparatos. Unde apostolica dicit auctoritas: Daemones credunt et contremiscunt . Credere enim longe est a visione, atque ideo fidem daemonum fidei