comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eium ẽ eius grã: ut inulti qͥineum ñ credunt
laudent eum: & ꝓpterea dicant nolle se ineũ
credere: quia nemopotest implere qđ iubet.
Laudando impediuntur: qui in illum uitupe¬
rando seuebant Amatur tamen abomĩb
predicatur abomnib. quia excellenter unc
te dictus xp̃c Messias hebraice: grece xp̃c:
latine unc̾tus: sed corpus suum totum per¬
ungit Om̃s ergo uenientes accipiunt grãm.
ut exhilaretur facies in eo. Et panis cor
hominis confirmat Quid ẽ hoc fr̃s: quasi ce¬
pit intelligi dequo pane diceretii: Panis enĩ
iste uisibilis. stomachum confirmat: uen¬
trem confirmat: Est alius panis qui cor con¬
firmat: quia panis est cordis. Iam enim di¬
xerat depane suꝑius. ut educat panẽ det̾ra:
sed non direrat qualis panis sit ille. Etuinũ
letificat corhominis Uidetur iam dicere de
spiritali uino: nam ideo letificat cor homini
Sed adhuc putetur deuino isto dici: quia ebrii

Expanded text:
est enim ejus gratia, ut multi qui in eum non credunt, est enim ejus gratia, ut multi qui in eum non credunt, laudent eum, et propterea dicant nolle se in eum credere, quia nemo potest implere quod jubet. Laudando impediuntur, qui in illum vituperando saeviebant. Amatur tamen ab omnibus, praedicatur ab omnibus; quia excellenter unctte dictus Christus. Messias hebraice, graece Christus, latine Unctus: sed corpus suum totum perunguit. Omnes ergo venientes accipiunt gratiam, ut exhilaretur facies in oleo. 14. «Et panis cor hominis confirmat.» Quid est hoc, fratres? Quasi coegit intelligi de quo pane diceret. Panis enim iste visibilis stomachum confirmat, ventrem confirmat: est alius panis qui cor confirmat, quia panis est cordis. Jam enim dixerat de pane superius, «Ut educat panem de terra,» sed non dixerat qualis panis sit ille. «Et vinum laetificat cor hominis.» Videtur jam dicere de spirituali vino; nam id laetificat cor hominis. Sed adhuc putetur de vino isto dici, quia ebrii
Abbreviated transcription (Latin):
nebriamini. sed uidete unde Si uos inebri¬
at calix dñi: preclarus uidebit᷑. Ista ebrie
mentis ur̃e. sed aterrenis incelum. Ut ex¬
hilaret faciem eius inoleo: Uidete quȩ t̾¬
ra quantum fructum educat: si ꝓducat
fenum uimentis: Nonisti serui uendũt
qđ dant: non enim uenditores euangłii
sunt. Gratis dant: quia gratis acceꝑunt.
audent bonis oꝑib urĩs: hoc enim uob̃
prodest. Non ergo querunt datum: sedre¬
quirunt fructum Quid ẽ exhilaratiofa¬
ciei mnoleo: Grã dĩ: nitor quidam inmani¬
festatione: Et sicut dicit apłs: unicuiq
autem datur sp̃s admanifestationẽ Grã
quedam que ẽ hominum. ad homines
ꝑspicua. ad conciliandum sc̃m amorem.
oleum dicitur: innitore diuino Et qm̃
excellentissima inxp̃o apparuit: totus¬
eum orbis diligit. & cũ contemptus hic
eẽtꝰ adoratur mͦ abomni gente. qm̃ ipsius ẽ
regnum & ipse dominabit᷑ gentium. Tanta

Expanded text:
Inebriamini, sed videte unde. Si vos inebriInebriamini, sed videte unde. Si vos inebriat calix Domini praeclarus, videbitur ista inebrietmentis vestrae, sed a terrenis in coelum. «Ut exhilaret faciem ejus in oleo.» Video quae terra quantum fructum educat, si producat fenum jumentis. Non isti servi vendunt quod dant; non enim venditores Evangelii sunt: gratis dant, quia gratis acceperunt. Gaudent bonis operibus vestris; hoc enim vobis prodest: non enim quaerunt datum, sed requirunt fructum. Quid est exhilaratio faciei in oleo? Gratia Dei, nitor quidam in manifestationem; sicut dicit Apostolus: «Unicuique autem datur Spiritus ad manifestationem» . Gratia quaedam quae est hominum ad homines perspicua, ad conciliandum sanctum amorem, oleum dicitur, in nitore divino; et quoniam excellentissima in Christo apparuit, totus orbis eum diligit: qui cum contemptus hic esset, adoratur modo ab omni gente: «Quoniam ipsius est regnum, et ipse dominabitur gentium» . Tanta
Abbreviated transcription (Latin):
fructuosi audiunt. Beati qui non inantter
clamant. defructu oꝑum tuoꝵ satiabit᷑ ter¬
ra producens fenum uimentis. & berbam
seruituti hominum: Ut quid hoc. Ut edu¬
cat panẽ deterra Quẽ panẽ: xp̃m. De qua ter¬
ra: De petro: depaulo: deceteris dispensato¬
rib ueritatis: Audi quia deterra: Habemus
inquit thesaurum istũ. inuasis fictilib: ut
eminentia uirtutis sit dĩ Ipse ẽ panis qui
decelo descendit. ut deterra educatur: cum
ꝑseruorum suorum carnem predicatur: Ter¬
ra fenum ꝓducit: ut panem deterra educat.
ue terra fęnum ꝓducit: Plebes pie: plebes
sc̃e Aut de qua terra panis educitur: Uer¬
bum dĩ deapłis: de dispensatorib sacramẽ¬
torum di adhuc interra ambulantib. ad¬
huc corpus terrenum portantib Et ui
tatẽ paret: immo se omnis homo adebrieta¬
tem paret Calix tuus in ebrians. quam pre¬
clarus ẽ. Noluinus dicere: nemo se inebriet:

Expanded text:
fructuose audiunt, beati qui non inaniter fructuose audiunt, beati qui non inaniter clamant. «De fructu operum tuorum satiabitur terra: producens fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Utquid hoc? «Ut educat panem de terra.» Quem panem? Christum. De qua terra? De Petro, de Paulo, de caeteris dispensatoribus veritatis. Audi quia de terra: «Habemus,» inquit, «thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminentia sit virtutis Dei» . Ipse est panis qui de coelo descendit , ut e terra educatur, cum per servorum suorum carnem praedicatur. Terra fenum producit, ut panem de terra educat. Quae terra fenum producit? Plebes piae, plebes sanctae. Ut de qua terra panis educatur? Verbum Dei de Apostolis, de dispensatoribus Sacramentorum Dei, adhuc in terra ambulantibus, adhuc corpus terrenum portantibus. 13. tatem paret; imo se omnis homo ad ebrietatem paret. «Calix tuus inebrians quam praeclarus est» ! Nolumus dicere: Nemo se inebriet.
Abbreviated transcription (Latin):
rirant: Et nouimꝰ multos ñ thesaurirare:
& ad cotidiana egẽre dequib omnino non
creditur: Quos et uos inueniretis. siuelletis:
si circumspiceretis: si adhoc uigilaretis. ut
fructum daretis Dixi ut potui: quantũ po¬
tui Puto autẽ manifestos nos eẽ uob̃. sicut
ait. apłs: nonideo nos dic̾e. ut innos ista faciatiᷤ.
Prestet hoc ds̃ ut hȩc non frustra dixerim: pre¬
stet ds̃ ut terra irrigata sitis: non lapidea sic̃
uideorum: unde tabulas lapideas accipere
meruerunt: sed terra fructifera: terra quȩ
irrigata fructum reddit agricole Illi ipsi
corde lapideo. qđ significatũ ẽ lapideis ta¬
bulis: decimas dabant. Et iam gemite: &
nichil huc exeat. Sigemitis parturite Si
parturitis. parite. Quare gemitus in anis.
quare gemitus sterilis: Uiscera torquent᷑
Annon est intus qđ edatur: Rigans montes de
suꝑiorib suis: de fructu operum tuoꝵ satia¬
bitur terra Beati qui faciunt: beati qui ista

Expanded text:
rizant: et novimus multos non thesaurizare, rizant: et novimus multos non thesaurizare, et ad quotidiana egere, de quibus omnino non creditur; quos et vos inveniretis, si velletis, si circumspiceretis, si ad hoc vigilaretis, ut fructum daretis. Dixi quod potui, quantum potui. Puto autem manifestos nos esse vobis, sicut ait Apostolus, non ideo nos dicere, ut in nos ista faciatis. Praestet Deus ut haec non frustra dixerim: praestet Deus ut terra irrigata sitis, non lapidea, sicut Judaeorum, unde tabulas lapideas accipere meruerunt; sed terra fructifera, terra quae irrigata reddat agricolae. Illi ipsi corde lapideo, quod significatum est lapideis tabulis, decimas dabant. Etiam gemitis, et nihil adhuc exit. Si gemitis, parturite; si parturitis, parite. Quare gemitus inanis? quare gemitus sterilis? Viscera torquentur, an non est intus quod edatur? «Rigans montes de superioribus suis: de fructu operum tuorum satiabitur terra.» Beati qui faciunt, beati qui ista
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ hoc haberet inconsuetudine dñs: Dehis gͦ
quȩ dabantur.
&e in loculos mit¬
tebantur:
dabatur tamen
& illis pau¬
peribus: qͦs ds̃
docuit non contempnendos.
Sed si
illum non contempnis:
tomagis bouem ꝑquem
tritura¬
tur hec area: Quantomagis scruum tuum: Non
indiget cibo. forte ueste indiget Non indiget
ueste: forte tecto indiget forte eccłiam fabri¬
cat: forte aliquid utile indomo dĩ molitur:¬
& expectat ut intendas: expectat ut intelli¬
gas suꝑ egentem & pauꝑem Tu contra t̾ra
dura: lapidea: non irrigata: aut frustra uri¬
gata: seruas tibi dicere. non sciebam: non no¬
ueram: nemo michi dixit Nemo tibi dixit
Xp̃s non cessat dicere: ꝓpħȩ non cessant dic̃e
beatus qui intelligit suꝑ egenũ & pauꝑem.
Non uides arcam inanem p̃positi tui: uides
certe uł surgentẽ fabricam: quo intraturus.
et oraturus es Nonne admouetur ocłis tus:
Nisi forte putatis fĩs: quia p̃positi uñ thesau¬

Expanded text:
nisi hoc haberet in consuetudine Dominus? De his ergo nisi hoc haberet in consuetudine Dominus? De his ergo quae dabantur et in loculos mittebantur, dabatur tamen et illis pauperibus, quos Deus docuit non contemnendos. Sed si illum non contemnis, quanto magis bovem per quem trituratur haec area? quanto magis servum tuum? Non indiget cibo, forte veste indiget. Non indiget veste, forte tecto indiget, forte ecclesiam fabricat, forte aliquid utile in domo Dei molitur; exspectat ut attendas, exspectat ut intelligas super egentem et pauperem. Tu contra, terra dura, lapidea, non irrigata, aut frustra irrigata, servas tibi dicere: Non sciebam, non noveram, nemo mihi dixit. Nemo tibi dixit! Christus non cessat dicere, propheta non cessat dicere: «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem.» Non vides arcam inanem praepositi tui: vides certe vel surgentem fabricam, quo intraturus et oraturus es. Nonne admovetur oculis tuis? Nisi forte putatis, fratres, quia praepositi vestri thesau
Abbreviated transcription (Latin):
petendo sed prebendo indigentiã suscepit.
uscepit eum ⁊ acheus: et gaudet. Cui hoc
bonum: xpõ: an zacheo: Uere si non su¬
scipet ⁊acheus: nonerat ubi maneret mun¬
di fabricator: Aut si non pasceret ⁊ acheus:
indigeret iħs. qui de quinq panib tot mi¬
lia hominum saturauit: Cum ergo qͥsq
scm̃ suscipit: ñsuscepto s susceptori p̃statur.
Nunquid mnilla fame non pascebatur helias:
Nonne coruus afferebat panẽ et carnem ser¬
uo di. seruiente creatura: Missus ẽ tamen
pascendus adiuduã: non ut militi. s ut ꝓ¬
iunciali aliquid prestaretur. Ergo qͥa di¬
cebamus fid̃. & de pascendis pauꝑib cũ
dñs loculos haberet: tam̃ qͣndo dixit iudȩ eũ
tradituro. qͦd facis fac uelociter: non intelligñ¬
tes cȩteri quid dixisset: arbitrati sunt eũ di¬
xisse. ut aliquid prepararet qđ daretur pau¬
peribus Ille enim loculos habebat. hoc in
euangłio scriptum ẽ Possent hoc suspicari:

Expanded text:
petenda, sed praebenda, indigentiam suscepit. petenda, sed praebenda, indigentiam suscepit. Suscepit eum Zacchaeus, et gaudet . Cui hoc bonum? Christo, an Zacchaeo? Vere, si non susciperet Zacchaeus, non erat ubi maneret mundi fabricator? aut si non pasceret Zacchaeus, indigeret is qui de quinque panibus tot millia hominum saturavit? Cum ergo quisque sanctum suscipit, non suscepto, sed susceptori praestatur. Numquid in illa fame non pascebatur Elias? nonne corvus afferebat panem et carnem, servo Dei serviente creatura ? Missus est tamen pascendus ad viduam; non ut militi, sed ut provinciali aliquid praestaretur. 12. Ergo quia dicebamus, fratres, et de pascendis pauperibus; cum Dominus loculos haberet, tamen quando dixit Judae eum tradituro, «Quod facis, fac velociter;» non intelligentes caeteri quid dixisset, arbitrati sunt eum dixisse, ut aliquid praepararet quod daretur pauperibus. Ille enim loculos habebat, hoc in Evangelio scriptum est . Possent hoc suspicari,
Abbreviated transcription (Latin):
cordiꝰ Cũm enĩ ui¬
deret paulum
ista ñ eẽ. quesitu¬
rũ: p̃uidit
ne dampnaret.
quesiturum:
buit exemplum infirmo.
Quomͦ
cũ uidet multos ꝓnoᷤ. ⁊ gau¬
dentes itu¬
ros adm̃rium passionis:
exultaturos in ipsa passione. fortes. centena¬
rios: maturos adhorreum: quorundã tam̃
infirmorũ qͦs uidebat posse conturbari uen¬
tura passione: ne deficerẽt tam̃ sed potius
uoluntatem humanã. uoluntati creatoris
conungerent: ipsorum ꝑsonam uoluit su¬
sciꝑe inpassione xp̃c dicens tristis ẽ ani¬
ma mea usq admortem Et iterum: Pater
si fieri potest. transeat ame calix iste. Docuit
qͥd eẽt dicturus infirmus: sed secutus osten¬
dit. quid facere deberet infirmus ueruntñ
passione infirmoꝵ ꝑsonam sustinuit. prefi¬
guratam illam incorꝑe suo: qͥa & inbecilla
menbra eiis: neq enim frustra dictum est.
imꝑfectum meum uiderunt ocłi tui: & in
libro tuo om̃s scribent᷑: sic et inloculis ha¬
bendis. et in exigenda quodãm annona ñ

Expanded text:
Cum enim videret Paulum ista non esse quaesiturum, providit ne damnaret quaesiturum, buit exemplum infirmo: quomodo cum videret multos pronos et gaudentes ituros ad martyrium passionis, exsultaturos in ipsa passione, fortes, centenarios maturos ad horreum; quorumdam tamen infirmorum, quos videbat posse conturbari ventura passione, ne deficerent tamen, sed potius voluntatem humanam voluntati Creatoris conjungerent, ipsorum personam voluit suscipere in passione Christus, dicens, «Tristis est anima mea usque ad mortem;» et iterum, «Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste.» Docuit quid esset dicturus infirmus, sed secutus ostendit quid facere deberet infirmus: «Verumtampassione infirmorum personam sustinuit, praefigurata illa in corpore suo, quia et illa membra ejus; neque enim frustra dictum est, «Imperfectum meum viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur» : sic et in loculis habendis, et in exigenda quodam modo annona, non
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑuntur: cum eruuntur: cum ostendun¬
tur: Acꝑ hoc meminit ut dixi caritaᷤ ur̃a
nec preterito die adeuis terminum psal¬
mi nos ꝑuenire potuisse. & distulisse inhc̃
diem: yoluit dñs & tempꝰ redditionis nob̾
exhibere: et me debitorẽ. debito satisfacere.
et exactores securiores efficerez Det ergo ipse
bonum qͦd reddamuis: qui non reddidit qͥc¬
nostis. qͦd cum pietate gaudioq recolitis: &¬
exclamauerunt cum psalmo uiscera cordis
nr̃i et dixerunt Quam magnificata sunt
oꝑa tua dñe: omnia insapientia fecisti: re

Expanded text:
aperiuntur, cum eruuntur, cum ostendunaperiuntur, cum eruuntur, cum ostenduntur; ac per hoc meminit, ut dixi, Charitas vestra, nec praeterito die ad ejus terminum psalmi nos pervenire potuisse, et distulisse in hunc diem. Voluit Dominus et tempus redditionis nobis exhibere, et me debitorem debito satisfacere, et exactores securiores efficere: det ergo ipse bonum quod reddamus, qui non reddidit quinostis, ut cum pietate gaudioque recolitis, exclamaverunt cum Psalmo viscera cordis nostri, et dixerunt: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
cum agnouisti occasum tuum: sed abocca¬
su inortum transisti Ortus es: splendiusti
Clarificatus es: cum incelo ascendisti: & re¬
pleta ẽ terra creatura tua Psalmum fr̃s ñ¬
dum finuumꝰ. sed aliquid inde in nomine
xp̃i. etiam ad dominicam diem differamꝰ:¬
eminit caritas ur̃a. cum sit unꝰ
sermo dĩ inscripturis omnibus
dilatatus. & ꝑmulta ora scõrum
unũ uerbũ sonet: qđ cum sit
inprincipio ds̃ apud dm̃. ubi
non habet syllabas. quia non
habet tempora: nec mirandum nobis sit qͥa
ꝓpter infirmitatem nr̃am descendit ad par¬
ticulas sonorum nr̃orum. cum descenderit
adsuscipiendam infirmitatem corꝑis nr̃i.
istum tamen psalmũ iam multos nob̃ fe¬
cisse sermones:: mysteriaq ipsa quȩ hicclau¬
sa tenentur. ut pulsantib aꝑicentur. atule¬
se nob̾ non paruas ꝑaliquot dies moras tem¬
poris: cum pronuntiantur: cum cominen¬
dantur: cum clausa esse monstrantur: cũ

Expanded text:
cum agnovisti occassum tuum: sed ab occacum agnovisti occassum tuum: sed ab occasu in ortum transisti. Ortus es, splenduisti, clarificatus es, cum in coelum ascendisti, et «repleta est terra creatura tua.» Psalmum, fratres, nondum finivimus; sed aliquid inde in nomine Christi etiam ad diem Dominicum differamminit Charitas Vestra, cum sit unus sermo Dei in Scripturis omnibus dilatatus, et per multa ora sanctorum unum Verbum sonet, quod cum sit in principio Deus apud Deum, ibi non habet syllabas, quia non habet tempora; nec mirandum nobis sit, quia propter infirmitatem nostram descendit ad particulas sonorum nostrorum, cum descenderit ad suscipiendam infirmitatem corporis nostri : istum tamen psalmum jam multos nobis fecisse sermones, mysteriaque ipsa quae hic clausa tenentur, ut pulsantibus aperirentur, attulisse nobis non parvas per aliquot dies moras temporis, cum pronuntiantur, cum commendantur, cum clausa esse monstrantur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
insapientia fecisti Repleta ẽ terra creatura
tua Repleta ẽ terra creatura xp̃i Et quomͦ:
Quomodo uidebimus: Quid enim ñ apatre
ꝑfilium creatum ẽ: Quicquid ambulat &¬
repit interris: quicqͥd natat inaquis: qͥcqͥd
uolat inaere: quicquid incelo curumagitur:
quantomagis terra : Totus mundus: creatu¬
ra di ẽ Sed nescio quid hic significat. de qͣ¬
dam creatura noua. dequa dicit apłs. si qͦ¬
inxp̃o noua creatura. uetera transierunt:
ecce facta sunt omnia noua Omĩa autẽ
exdõ Noua creatura que facta ẽ. om̃s creden¬
tes inxp̃m. exuentes seueterem hominem:⁊
induentes nouum: Repleta ẽ terra creatura
tua In uno loco terrȩ crucifixus erat: inuno
exiguo loco cetidit granum illud interra. ⁊
mortificatum ẽ: sed magnum fructũ attulit.
Singularis eras dñe ihu donec transires. Agno¬
sco inalio psalmo uocẽ tuã qua dixisti. sin¬
gularis sum ego donec transeam: Singula¬
ris ergo eras donec transires. singłaris eras

Expanded text:
creatura tua.» Repleta est terra creatura Christi. Et quomodo? Quomodo videmus: quid enim non a Patre per Filium creatum est? Quidquid ambulat et repit in terris, quidquid natat in aquis, quidquid volat in aere, quidquid in coelo circumagitur, quanto magis terra, totus mundus creatura Dei est. Sed nescio quid hic significat de quadam creatura nova, de qua dicit Aposnt; ecce facta sunt sunt omnia» «nova: omnia autem ex Deo» . Nova creatura quae facta est, omnes credentes in Christum, exuentes se veterem hominem, et induentes novum . «Repleta est terra creatura tua.» In uno loco terrae crucifixus erat, in uno exiguo loco cecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum attulit. Singularis eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio psalmo vocem tuam, qua dixisti: «Singularis ego sum, donec transeam» . Singularis ergo eras, donec transires; singularis eras,
Abbreviated transcription (Latin):
obliuioni tradit: Neq enim ꝓpt̃ aliud in lege
munda ea dicta sunt animalia quȩ ruminãt:
inmunda quȩ ñruminant: Nam creatura dĩ
omnis munda ẽ Artifici dõ tam mundus ẽ
porcus: quam agnus Creauit enim omnia
natura utrumq sit mundum: significatione
tam̃ agnus significat aliquid mundum: por¬
cus significat aliquid inmundum: Agnus sig¬
nificat innocentiam sapientię ruminantis: pore
significat inmundiciam stulticiȩ obliuiscentis.
Breuis psalmus ꝓsollempnitate dictus ẽ: uideamꝰ
ce ad dominum clamaui.

Expanded text:
oblivioni tradit. Neque enim propter aliud in Lege, oblivioni tradit. Neque enim propter aliud in Lege, munda ea dicta sunt animalia quae ruminant, immunda quae non ruminant : nam creatura Dei omnis munda est. Artifici Deo tam mundus est porcus quam agnus. Creavit enim omnia natura utrumque sit mundum; significatione tamen agnus significat aliquid mundum, porcus significat aliquid immundum: agnus significat innocentiam sapientiae ruminantis; porcus significat immunditiam stultitiae obliviscentis. Brevis Psalmus pro solemnitate dictus est; videamus ce ad Dominum clamavi
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutis sermo debetur S
meminisse oportet caritatem
urãm: hesterna die qͣm multa
dicta sunt Non enim qͥa ꝓpt̃
auiditatem interioris oris ur̃i ꝑ totum sermonẽ
tanquã recentes ad fuistis: ꝓpterea obliuisci de¬
bemus infumitatis communis: pͥmo qͥa et hono¬
rare oportet uerba p̃clara. sic̃ scriptum ẽ Precla¬
ra autem uerba sapientiȩ sunt dñi di: quȩ per
idem panis Nam si non idem eẽt et thesaurus ⁊
panis: non de ipso thesauro alibi scriptum eẽs
Thesaurus desiderabilis requiescit more sapientis.
uir autem stultus glutit illum. Unde ammo¬
nemus caritatem urãm: ut ea quȩ audiendo
tanquã uentre. memoria conditis: rursꝰ reuoluẽ¬
do & cogitando quodãm᷑ ruminetis hoc ẽ enĩ.
thesaurus desiderabilis requiescit inore sapi¬
entis: uir autem stultus glutit illũ Breuiter
dixit: Sapiens ruminat: stultus ñ ruminat:
Hoc autem aꝑte & latine quid. ẽ Sapiens cogi¬
tat ea quȩ audierit: stultus autem quȩ audit

Expanded text:
servitutis sermo debetur. Sed meminisse oportet Charitatem vestram, hesterno die quam multa dicta sint. Non enim quia propter aviditatem interioris oris vestri per totum sermonem tanquam recentes adfuistis, propterea oblivisci debemus infirmitatis communis: primo quia et honorare oportet verba praeclara, sicut scriptum est, Praeclara autem verba sapientiae Domini Dei sunt. Per idem et panis. Nam si non idem esset thesaurus et panis, non de ipso thesauro alibi scriptum esset: «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum» . Unde admonemus Charitatem vestram ut ea quae audiendo tanquam ventre memoriae conditis, rursus revolvendo et cogitando quodammodo ruminetis. Hoc est enim, «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum:» breviter dixit, Sapiens ruminat, stultus non ruminat. Hoc autem aperte et latine quid est? Sapiens cogitat ea quae audierit; stultus autem audita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbrium ñ nͥ emulatio suspicetur. dum bonum
opus rep̃hendi non potest quia se exerit qđ aꝑ¬
tum ẽ et quo fine fiat reprebenditur qͥa ñse ere¬
rit qđ occultũ ẽ: atq ita male suspicari ñ debet
quilibet. ñuidendo qđ latet. & inuidendo qđ
eminet: ꝓfec̾to contra malũ hoc qͦ quisq de¬

Expanded text:
probrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum probrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet, et invidendo quod eminet: profecto contra hoc malu
Abbreviated transcription (Latin):
solliciti sitis animȩ ur̃ȩ qͥd manducetis.: neq
corpori uĩo qͥd induamini Et cum hec om¬
mi monuisset: quia possumus suspicans eo sad
niste unuiere iuidemus. et qͦ fine faciant uon inde¬
mus ꝓpt̃ aliqͥd huiusmodi bene facire centi¬
nuo subiecit. Nonte iudicare ut ñ iudicemii
Unde ethie cum dirisset amputa obpbriuia one¬
um qđ suspieatus sum. addidit quia iediera
tua suauna: idest iudicia tua uera Serotaras
em̃ amator suarie clamat eẽ. qđ̃ uerũ ẽ. hoĩi ar¬
tẽ iudicia de occultis hominũ ñ suauia. qa
temeraria: et ideo suũ dirit obpbrim qd
comparantes semet ipsos sibimet ipsis ñ intel¬
ligunt Hoc enĩ ꝓcliuius homo fuspieat in
alio: qđ sentit inse ipso Hoc itaq obxbriũ
sinũ petebat auferri. qđ inse senserat. & in alus
fuerat suspicanis: ut ñcẽt diabolo similis. qͥ
deoccultis scĩ iob suspicatus ẽ qđ ñgratis dm̃

Expanded text:
solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem judicia de occultis hominum, non suavia, quia temeraria. Et ideo suum dixit opprobrium d Apostolus ait, «Comparantes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis Deum
Abbreviated transcription (Latin):
re sensu etiam isteducenduᷤ ẽ: qm̃ qͣm diu non
aũtit homo oculos suos ne uideat uanitatẽ:
qđ in se ipso agitur. hoc dealiis suspicatur: ut
ꝓpt̃ hoc eredat & alterũ facere Possunt qͥ ppe
homines uide qđ agimiis: cuiꝰ autẽ rei con¬
templatione agimus occultum ẽ. Et ideo
datur suspicionib locꝰ: ut audeat homo iu¬
dicare deoccultis hominum. et falsa plerũq:
et siuera. tam̃ in cognita temere suspicari Pro¬
ꝓterea dominus cum de ipso fine loqueretur
ꝓpter quem iusticiã facere debemus: ut ocłoᷤ
nrõs a contemplatione auteret uanitatis mo¬
nuit ne ꝓpt̃ laudes hominum bona oꝑa faci¬
amus dicens. adtendite ne faciatis iusticiã
ur̃am coram hominib ut uideamini abeis:
monuit. ne ꝓpter pecuniam. dicens. nolite uo¬
bis thesauritare int̾ra: & ñ potestis dõ seruire
& mammone: monuit. ne ꝓpt̃ ipsum ne¬
cessarium uictum. atq uestitum. dicens. ne

Expanded text:
re sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non re sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut pter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum, et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laudes hominum bona opera faciamus, dicens: «Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter pecuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dicens: «Ne
Abbreviated transcription (Latin):
Statue seruo tuo eloquium tuũ intimoretuo.
Qđ quid ẽ aluidꝰͥ qͣm damͥ ut faciã qđ loq̃ris:
Neq enim statutum ẽ eloquiũ di his qͥ inse mo¬
uent illud contra faciendo: eis autẽ statutũ
ẽ inqͥb immobile ẽ Statuit itaq dr̃ eloqͥũ
suum intimore suo eis. qͥb dat sp̃m timoris
sui: timoris autẽ ñ illius deqͦ dic̃ apłs. Hon
enim accepistis sp̃m seruitutis iterum inti¬
more: hunc enim consummata caritas foraᷤᷤ
mittit: sed illius timoris. quẽ dicit ꝓpħaspi¬
ritum timoris di timoris utiq casti ꝑmanẽ
amatur Aut̃ quippe timet adultera iurũ
suũ: aliter casta. Adultera ne ueniat: casta
suspicatus sũ: qͥa iudicia tua suauia Quisẽ
qͥ suũ obꝓbrium suspicatur: & ñmagis nouit
suũ quisq obprobriũ. qͣm cuiuslibet alienũ:
uspicari eñ potius alienum potest homo. ñ
suũ: qm̃ qd̃ suspicatur ignorat: In suo autem
obꝓbrio ñ ẽ cuiusq suspicio. sed scientia: ubi

Expanded text:
Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat spiritum timoris sui: timoris autem non illius de quo dicit Apostolus. «Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore» ; hunc enim consummata charitas foras mittit timorem : sed illius timoris quem dicit propheta spiritum timoris Dei ; timoris utique casti, permaamatur. Aliter quippe timet adultera virum suum, aliter casta: adultera, ne veniat; casta, suspicatus sum, quia judicia tua suavia.» Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
atura uanitati subiecta ẽ quȩ intelligitur esse
uihominẽ & omnia uanitas: Que habun¬
dantia hominis inomni labore suo qͦ ipse la¬
borat subsole: Aniste fortassis hoc orat. ut ñ
sit eius uita subsole ubi omĩa uanitas: sed in
ulio sit inq̾se uiuificari petit: Ille quippe as¬
cendit ñ suꝑ solem tantum. sed suꝑ om̃s cȩloᷤᷤ
ut adimpleret omnia Etiillo magis qͣm
subsole uuunt qͥ ñinanit̃ audiunt qđ dixit
apłs. quȩ sursum sunt querite ubi xp̃s ẽ inde

Expanded text:
telligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vivunt qui non inaniter audiunt quod dixit Apostolus: «Quae sursum sunt quaerite, ubi Christus e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ut scilicet ñtantũ sibonum ẽ qd̃ facimꝰ. s p̃ci¬
pue sibonum ẽ ꝓpt̃ qđ facimus cogitimꝰ. Hos
ocłos quib contemplaur quare facimꝰ qd̾ fa¬
cimus. auerti poscit neuideant uanitatẽ: idest
ni facit Inquauanitate precipuum locum op¬
tinet amor laudis humane: ꝓpt̾ qͣm multa ma¬
gna fecerunt qui magni in hoc scło nomina¬
ti sunt. multumq laudati inciuitatib genti¬
um: querentes non apud dm̃ sed apud homi¬
nes głam: et ꝓpter hanc uelut prudenter. fortũ.
temꝑanter. iusteq uiuentes: ad quã ꝑuenienteᷤ

Expanded text:
est; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praeciest; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praecipue si bonum est propter quod facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, uid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines gloriam, et propter hanc velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque viventes; ad quam pervenientes
Abbreviated transcription (Latin):
ppatientiam expectamus Quã diuitaq hic
scłm carnem sumus. cuius adoptionem & re¬
demptionẽ ꝑpatientiam spei adhuc expecta
uanitati subiecti sumus Quam dui gͥ ita sumꝰ:
unde possumus ñuidere uanitatem. cui etiã
subiecti sumꝰ inspe: Quid ẽ gͦ qđ iste dicit. a¬
uerte oclos meos ne uideant uanitatem: An
hoc petit. ut non quidẽ inhac uita qđ inspe ge¬
rius impleatut: sed ut in ea forte sit qua in
ulo quandoq possit impleri. cum lib̾abit᷑ aser¬
uitute corruptionis & spũ & anima & corpore
non preter regłam fidei, Sed ẽ hic alius sens
quẽ m fateo plus placere Dominꝰ in eugłio
dic̃ Si fuerit ocłs tiuis simplex: totum corpꝰ
tuũ lucidum erit Si aurẽ ocłs tius fuerit ne
quam: totũ corpus tuũ denebrosum erit Si
gͣ lum̃ qđ inte ẽ tenebie sunt. ipse tenebie qͣn¬
te erunt: Promde magni int̃ ẽ cum aliqͥd bo¬
ni facimus: cuiꝰ rei contemplatione faciam᷑
Officium quippe nr̃m. ñ initio sedfine pensandũ

Expanded text:
patientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamvanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam subjecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabitur a servitute corruptionis,» et spiritu et anima et corpore,non praeter regulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit: «Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuustum corpus tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae erunt?» Proinde magni interest, cum aliquid boni facimus, cujus rei contemplatione faciamus. Officium quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed acceꝑunt auxilium detribulatione. ñ in¬
tuentes uanitatẽ. qͥa uana salus hominis.
etdiem hominũ ñ concupierunt. qͥa homo
uanitati similis factus ẽ: dies eius uelut um¬
uidetur ẽẽ in nr̃a potestate. id÷ ocłoꝵ auersio
auidenda uanitate abillo nob̃ concedatur:
qͥd nͥ eius grã commendatur Non nulli emĩ
abea uanitate ñ auerterunt ocłos suos: qͥa
putauerunt aseipsis se fieri iustos & bonos:
et dilexerunt głam hominũ magis quã dĩ. qͥa
etipsi homines sunt. qͥ sibi nimium placu¬
erunt: et desui arbitrii uirib p̃sumpserũt
S etiam hec uanitas: et presumptio ẽ sp̃s. łũ
engo dixisset auerte ocłos meos ne uideant

Expanded text:
Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non inSed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes vanitatem, quia vana salus hominis ; et diem hominum non concupierunt , quia homo vanitati similatus est, dies ejus sicut umvidentur esse in nostra potestate, id est, oculorum aversio a videnda vanitate ab illo nobis concedatur, quid nisi ejus gratia commendatur? Nonnulli enim ab ea vanitate non averterunt oculos suos, quia putaverunt a seipsis se fieri justos et bonos, et dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei ; quia et ipsi homines sunt, qui sibi nimium placuerunt, et de sui arbitrii viribus praesumpserunt: sed etiam haec vanitas et praesumptio spiritus est . Cum ergo dixisset, «Averte oc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ Ubi finẽ posuit: hoc ẽ ingłam dĩ Hoc de¬
bemus quando aliquid bomi facimus intue¬
ri si auert intur auanitate ocłi nr̃i: Nlon ergo
sit finis nr̃i boni oꝑis in laudib hominum: s
ipsas laudes hominum corrigamus. & addĩ
laudes omnia referamus: a quo nob̾ datur. qͥd¬
quid in nob̾ sine laudantis errore laudatur:
Porro siuanum ẽ ꝓpt̾ hominum laudes bona
facere: qͣnto uanius ꝓpt̾ adipiscendã pecu¬
niam. uł augendam. suie retinendam. & si qͥd
huiusmodi ẽ cõmodi temporalis qđ nobisac¬
cedit extrinsecus. quia omnia uanitas: Suȩ
habundantia hominis inomni labore suo.
quo ipselaborat subsole: Propter ipsam de¬
niq temporalem salutem ñdebemus facere
erit exd̃o: immo qđ nobis ẽ ipse ds̃ Si enĩ scĩ
di ꝓpt̃ hanc temporalem salutẽ bona oꝑa face¬
rent: nunquam martyres xp̃i bonũ opꝰ con¬
fessionis ineiusdẽ salutis amissione ꝑfic̾ent.

Expanded text:
est» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc deest» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non ergo sit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam, et si quid hujusmodi est commodi temporalis, quod nobis accedit extrinsecus? Quia «omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole?» Propter ipsam denique temporalem salutem non debemus facere erit ex Deo, imo quod nobis est ipse Deus. Si enim sancti Dei propter hanc temporalem salutem bona opera facerent, nunquam martyres Christi bonum opus confessionis in ejusdem salutis amissione perficerent.
Abbreviated transcription (Latin):
ram hominib: ut uidcamini abeis. Alioquin:
mercedem ñbabebitis apud patrem ur̃m qui
incelis ẽ Deinde cum ipsius iusticie quasdam
partes exsequeretur precipiens de elemosinis
de orationib. deieumis: ubiq id ammonu
dem suã. id: ñ eternam. que scĩs reposita est
apud patrem: sedtemporalem. qͣm querunt
qui contemplant᷑ in suis oꝑib uanitatẽ Ñquia
ipsa laus humana culpanda ẽ: nã quid tam
optandũ ẽ hominib quam ut eis placeant
qui debeant imitari : sed ꝓpt̃ ipsã laudẽ bene
oꝑari. hoc ẽ uanitatem insuis oꝑib intueri:
qͣndo quidẽ & ipsa ab hominib laus homini
iusto quantacunq ꝓuenerit. non ibi erꝰ ẽẽ debet
finis boni: sed etiam ipsa referenda ẽ ad lau¬
dem dĩ. ꝓpter quem bona faciunt uere bomi:
qm̃ nec aseipsis sed abillo fiunt boni Deniq
in eodem sermone dñs iam direrat eis: Luceat
lumen nr̃m coram hominib ut uideant iũa
bona oꝑa: etgłificent patrem urm̃ qui inceliᷤᷤ

Expanded text:
ram hominibus, ut videamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum, qui in coelis est.» Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuidem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homini justo quantacumque provenerit, non ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referenda est ad laudem Dei, propter quem bona faciunt vere boni; quoniam non a seipsis, sed ab illo fiunt boni. Denique in eodem sermone Dominus jam dixerat eis: «Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant vestra opera bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
ta nr̃aibi ẽ ubi ẽ ueritas: non ẽ uita nr̃a subso¬
le. uuanitas Sedhoc tã magnum bonum
magis habemus inspe: nondum tenemꝰ inre:
Et scm spem nram beatus apłs ista locutus est.
quia et illud eũ dixisset uanitati creatura sub¬
iecta ẽ adiecit atq ait. ñ sponte sed ꝓpt̃ eum
qͥ subiecit inspe Ergo inspe quia sꝑamus noᷤ
adhesuros contemplande ueritati: subiecti su¬
mus interim uanitati. Ciratura qͥppe ista
spiritalis. animalis. corporalisq̃ omnis inho
imica facta ẽ ueritati Sedut merito puniret᷑.
ñ sponte subiecta ẽ uanitati. Demiq pꝰ ꝑauca
Nonsolum autem inquit sed et nos ipsi pͥmi¬
cias sp̃s habentes: id: qui nondũ quidẽ ex
toto qđ sumus. sederea parte qua pecoribus
meliores sumus. do ñuanitati subditi sumus.
hoc ẽ ꝑprimicias sp̃s. et ipsi innobisinet ipsis
ingemiscimus adoptionẽ expectantes redem¬
ptionẽ corporis nr̃i Spe enim salui facti sumꝰ.

Expanded text:
ta nostra ibi est ubi veritas, non est vita nostra sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia et illud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Creatura quippe ista spiritualis, animalis, corporalisque omnis in hoimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique post pauca, «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui nondum quidem ex toto quod sumus, sed ex ea parte qua pecoribus meliores sumus, Deo, non vanitati subditi sumus, hoc est, per primitias spiritus: «et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corporis nostri. Spe enim salvi f
Abbreviated transcription (Latin):
int̃se differunt: uanitas & ueritas Huiꝰ autẽ
mũdi oĩs cupiditaᷤᷤ uanitas: sed xp̃c qͥ ex hoc
mundo liberat ueritas Ipse ẽ & uia in qua se
uult iste uiuificari: quia ipse ẽ et uita Ipse
quippe ait Ego sum uia: ueritas & uita S
ꝗd est auerte ocłos meos neuideant uanta¬
tem: Nunquid qm̃ diu sumus in hoc mundo.

Expanded text:
nt inter se vanitas et veritas. Hujus autem mundi cupiditas, vanitas: sed Christus, qui ex hoc mundo liberat, veritas. Ipse est et via in qua se vult iste vivificari, quia ipse est et vita; ipse quippe ait: «Ego sum via, veritas et vita» . Sed quid est, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» Numquid quamdiu sumus i
Abbreviated transcription (Latin):
commendat dicens. Mandatum nouum do
uob̾ ut uos inuicem diligatis. Et in hoc scient
omnes quia mei discipuli estis: si dilectionẽ
habueritis ininuicem. Et dedilectione di &
ꝓrimi loquens: inhis inquit duob mandate
tota lex pendet et ꝓpħȩ. Unde et iste contra sue
suspicionis obprobrium qđ desiderat ampu¬
tari: ecce concupiui inquit mandata tua: in
tua iusticia uiuifica me Eece concupiui ex
toto corde. et extota anima. et extota mente di¬
ligere de: et ꝓximum sicut me Non inmea s
intua iusticia uiuifica me: hoc ẽ ista caritate
qͣm concupiui imple me. adiuua me ut faciã
qđ commendas: dona ipse qͦd mandas Intua
iusticia uiuifica me: quia inie unde more¬
rer habui: unde autem uiuam. ñ inuenio nͥ
inte Iusticia tua xp̃c ẽ: qui factus ẽ nobis sa¬
pientia ado et iusticia. et scĩficatio. & redẽptio.

Expanded text:
commendat, dicens, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis;» et, «In hoc scient omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis in invicem» : et de dilectione Dei et proximi loquens, «In his,» inquit, «duobus mandatis tota Lex pendet et Prophetae» . Unde et iste contra suae suspicionis opprobrium quod desiderat amputari, «Ecce,» inquit, «concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me.» Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua Christus est, «qui factus est nobis sapientia a Deo, et justiti
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. Et uerbum caro factum c̃. ethabita¬
uit innobis. ꝑhanc enim participationem
nob̾ grã subministratur: ut caste timeamꝰ
dm̃: et custodiamus mandata eius Proinde
ipse iħc loquitur inista ꝓpħia: sed quedã
inmenbris suis. & unitate corꝑis sui. tan¬
quam inuno quodam homine diffuso toto
orbe terrarum. et subcrescente ꝑuolumina
scłorum: quedam uͭ inse ipso capite nr̃o:
Unde & hoc ẽ qd̾ ait particeps ego sũ omĩum ti¬
meriũ te. et custodientium mandata tua: Et
cum iustificatur impius: Incuius gr̃ẽ scien¬
tia ut ꝓficiatu: adiungit. & iustificationeᷤᷤ
tuas doce me.¬

Expanded text:
quitur: «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Per hanc ejus participationem nobis gratia subministratur, ut caste timeamus Deum, et custodiamus mandata ejus. Proinde ipse Jesus loquitur in ista prophetia: sed quaedam in membris suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam homine diffuso toto orbe terrarum, et succrescente per volumina saeculorum; quaedam vero in seipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Etcum justificatur impius? In cujus gratiae scientia ut proficiatur, adjungit, «Et justificationes tuas doce me.
Abbreviated transcription (Latin):
ni nunc ad gredimur indeĩ
uoluntate tractandos: pars
ẽ quisquis ei adheret sicut scͥp¬
tumẽ mͥ autem adherere dõ
bonun ẽ non enim existendo sunt homines dii
sedfiunt participando ulius unius qui uerus ẽ
ds an quia sicut partes sͥ eligunt homines in
hoc mundo. siue sortiuntur. alius hoc. aliud il¬
lud unde quisq uiuat: quodãmͦ portio pioꝵ dñs
ẽ. unde semꝑ uiuant. Uterq nonẽ sensus ab¬
suidus Sed qd sequitur hic audiamus Dixi
custodire legem tuã. Quid ẽ portio mea dñe.
diri custodire legem tuã: nͥ quia ita erit portio
cuiusq dñs. cũ legem ipsiuᷤ custodierit: Sed qͦ¬
modo custodit nͥ hoc donet. atq ad hoc adiuuct.
sps̃ inuificans. ne littera occidat: et peccatum oc¬
casione accepta ꝑmandatum.oꝑetur in homine
omnem concupiscentiam: Inuocandus est gͥ.
intoto corde meo Etdicens quomͦ sit p̃catus.

Expanded text:
ni nunc aggredimur in Dei voluntate tractandos, «Pars fit quisquis ei adhaeret, sicut scriptum est, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» ; non enim existendo sunt homines dii, sed fiunt participando illius unius qui verus est Deus: an quia partes sibi eligunt homines in hoc mundo, sive sortiuntur, alius hoc, alius illud, unde quisque vivat; quodammodo portio piorum Deus est unde semper vivant: uterque non est sensus absurdus. Sed quod sequitur audiamus: «Dixi, custodire legem tuam.» Quid est, «Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam;» nisi quia ita erit portio cujusque Dominus, cum legem ejus custodierit? 2. modo custodit, nisi hoc donet atque ad hoc adjuvet Spiritus vivificans; ne littera occidat , et peccatum occasione accepta per mandatum operetur in homine omnem concupiscentiam . Invocandus est igitur: in toto corde meo.» Et dicens quomodo sit precatus:
Abbreviated transcription (Latin):
enim scĩficat et qͥscĩficãt᷑ exuno om̃s. Ptopter
qͣm causam: ñ confunditut. uocare eos fr̃o:
Et paulo post Propterta gͦ inquit. quia pueri
commnunicauerunt carni & sanguini. ⁊ipse
propemodum participauit eisdem Quod
quid ẽ aliudꝰ quam eorum particeps factꝰ
ẽ: Heq enim efficeremur participes diuini¬
tatis çius: ñ ipse mortalitatis nr̃e particeps fi¬
eret. Nam et ineuangłio qđ nos diuinitatis
eius partiqpes facti sumus: ita dicitur: Dedit
eis potestatem filios dĩ fieri: his qͥ credunt in
nomine eius Sui non exsanguinib neq ex¬

Expanded text:
ificat, et qui sanctificantur, ex uno omnes; propter quam causam non confunditur fratres eos vocare.» Et paulo post: «Propterea ergo,» inquit, «quia» pueri communicaverunt carni et sanguini, et ipse «propemodum eorum participavit» . Quod quid est aliud, quam, Eorum particeps factus est? Neque enim efficeremur participes divinitatis ejus, nisi ipse mortalitatis nostrae particeps fieret. Nam et in Evangelio, quod nos divinitatis ejus participes facti sumus, ita dicitur: «Dedit eis potestatem filios Dei fieri; his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinib
Abbreviated transcription (Latin):
luxuriosus. ut duo ista dicamus: Adde & tercium:
ambiticsus In honorũ cupiditate quante spi¬
ria libidinum. quante spine:amores turpes.
quantas molestias habent: quantaᷤᷤ sollicitu¬
dines hic mista uita: Omitto gehennas: uide
ne iam ipse tibi gehenna sis hoc gͦ totũ fr̃s mei
deira ipsius ẽ Etcum te conuerteris. ut iuste
agas: non poteris nisi laborare interra: ⁊ non
finitur labor. nisi cum finita fuerit uia. Opor¬
tet inuia laborare: ut inpatria gaudeamus:
Ergo consolatur ꝓmissione sua laborem tuũ.
sudorem tuum: molestias tuas: & dicit tibi:
loninfinem irascetur: neq inȩternum indi¬
Deo grãs. quia hoc uoluit: non quod merebam.
accepimus Non scdm peccata nr̃a fecit nobis:¬

Expanded text:
luxuriosus, ut duo ista sola dicamus; adde et tertium, luxuriosus, ut duo ista sola dicamus; adde et tertium, ambitiosus: in honorum cupiditate quantae spiore avaritiae quantae spinae? Amores turpes quantas molestias habent? quantas sollicitudines hic in ista vita? Omitto gehennas. Vide ne jam ipse tibi gehenna sis. Hoc ergo totum, fratres mei, de ira ipsius est: et cum te converteris, ut juste agas, non poteris nisi laborare in terra; et non finitur labor, nisi cum finita fuerit via. Oportet in via laborare, ut in patria gaudeamus. Ergo consolatur promissione sua laborem tuum, sudorem tuum, molestias tuas, et dicit tibi: «Non in finem irascetur, neque in aeternum indiDeo gratias, quia hoc voluit. Non quod merebamur accepimus: «Non secundum peccata nostra fecit nobis
Abbreviated transcription (Latin):
multum misericors: & inextremo & uerar.
G audes ad uerba supiora: adultimum treme:
Sic misericors & longanimis ẽ: ut sit & uerax
Cum tibi thesauriraueris iram indie ire: nonne
experieris iustum. quem contempsisti benignũ:
reptione mortalitatis. deindignatione ipsius
ẽ: depena hoc habemus primi peccati fr̃s
mei ñ solum cogitare debemus ut futuras mi¬
nas ipsius euadamus. sed et presentem iram:
quia et ista ira ipsius ẽ cuius & se & nos fuisse
dicit filios apłs Ait quippe. Fuimus enim &
nos aliquando natura filii ire: sicut &cȩteri:
Ergo exira ipsus. qđ hic homo peregrinatur:
qđ laborat Non est exira ipsius fr̃s mei: insu¬
dore uultus tui et labore. edes panẽ tuũ: & t̾ra
spinas et tribulos germinabit tibi: Auctori nr̃o
dictum ẽ Aut si ẽ aliud uita nr̃a: si potes.
conuertere adaliquã uoluptatem ubi spinas
non sentias: elige qđ uolueris: aut auarus. aut¬

Expanded text:
multum misericors:» et in extremo, «Et verax.» multum misericors:» et in extremo, «Et verax.» Gaudes ad verba superiora, ad ultimum treme. Sic misericors et longanimis est, ut sit et verax. Cum tibi thesaurizaveris iram in die irae, nonne experieris justum, quem contempsisti benignum? ruptione mortalitatis, de indignatione ipsius est: de poena hoc habemus primi peccati. Fratres mei, non solum cogitare debemus, ut futuras minas ipsius evadamus, sed et praesentem iram; quia et ista ira ipsius est, cujus et se et nos fuisse dicit filios Apostolus: ait quippe, «Fuimus enim et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri» . Ergo ex ira ipsius est quod hic homo peregrinatur, quod laborat. Non est ex ira ipsius, fratres mei, «In sudore et in labore edes panem tuum, et terra spinas et tribulos pariet tibi» ? Auctori nostro dictum est. Aut si est aliud vita nostra; si potes, convertere ad aliquam voluptatem, ubi spinas non sentias. Elige quod volueris, avarus,