comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ultimo uersu ea fata appellauit qũm supra
dixerat sũmi patris uoluntatẽ: cui paratũ se oboe¬
dire dicit ut uolens ducat᷑. ne nolens trahatur:
Qm̃ scilic& ducunt uolentẽ fata. nolentẽ trahunt:
illi quoq uersus homerici huic sententiȩ suf¬
fragant: quos cicero in latinũ uertit: Tales it̃
hominũ mentes quales pat̃ ipse Iupit auctife¬
ras lustrauit lumine terras: Nec in hac questio¬
ne auctoritatem haber&. poetica sententia. Sed qm̃
stoicos dicit iũ fati asserentes istos ex homero uersus
so lere usurpare. nonde illius poetȩ sed de istoꝵ
philosophoꝵ opinione tractatur: Cũ ꝑistos uersus
quos disputatione adhibent quã de fato habent:
Quid sentiant eẽ fatũ aꝑtissime declarat᷑: qm̃ iouẽ
appellant quẽ sũmũ dm̃ putant. a quo conexio¬
redarguere nititur: ut non existime t aliqͥd
se adũsus eos ualere. nisi auferat diuinationẽ:
quã sic conatur auferre. ut neget eẽ scientã

Expanded text:
hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra hoc ultimo uersu ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque uersus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum uertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter Iuppiter lustrauit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero uersus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexioredarguere nititur, ut non existimet aliquid se aduersus eos ualere, nisi auferat diuinationem. Quam sic conatur auferre, ut neget esse scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
est cũ quidq concipit᷑ uł nascit᷑. uł inchoat᷑ sed
omiũ conexionẽ seriemq causarũ. qua fit omne
qđ fit. fati nomine appellant: non multũ cum
eis de uerbi controuersia laborandũ atq certaa¬
dũ est quandoquidem ipsum cauiarũ ordinẽ &
quandam conexioniẽ dĩ sumi tribuuat uoluas¬
tati & potestati. qui optime & ueracissime cre¬
ditur & cuncta scire ante quã fiant. & ni hil
mordinatũ relinquere: aquo sunt om̃s potesta¬
tes: quauis abillo nonsint om̃iũ uoluitates:
Ipsam itaq p̃cipue dĩ sũmi uoluntatẽ cuiuis potes¬
tas insuꝑabilit̾ ꝑcuncta porrigit eos appellare
fatum sic probat᷑. Anꝰei sẽñecȩ sunt nisi fallor
hiuersus. Duc sũme pat̾ altiq dominator poli
qͦ cũq placuit nulla parendi mora est. Ad sũ
impiger: fac nolle: comitabor gemens. malusq
patiar facere qđ licuit bono: ducunt uolentem
fata. nolentẽ trahunt: Nempe euidentissime

Expanded text:
est cum quidque concipitur uel nascitur uel inchoatur, sed est cum quidque concipitur uel nascitur uel inchoatur, sed omnium conexionem seriemque causarum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant: non multum cum eis de uerbi controuersia laborandum adque certandum est, quando quidem ipsum causarum ordinem et quandam conexionem Dei summi tribuunt uoluntati et potestati, qui optime et ueracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: Duc, summe pater altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum inpiger: fac nolle, comitabor gomens Malusque patiar, facere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentissime
Abbreviated transcription (Latin):
ad uertere: qđ electo ad semirandũ agrũ die
tam multa grana in terrã simul ueniunt.
simul germinant. & exorta segete simul her-¬
bescunt. pubescunt. flauescunt: & tam̃ inde spicas
cȩtis coeuas. atq ut ita dixerim congerminales
alias rubigo int̃imit. alias aues depopulant᷑ alias
homines auellunt: quomͦ istis alias constellati¬
ones fuisse dicturi sunt. quas tam diusos exitꝰ
hab̾e corispiciunt: An eos pęnitebit his rebus
dies eligere. easq ad cȩleste negabt̃ ꝑtinere de-¬
cr& um. & solos siderib subdent hões. quib solis
in terra ds̃ dedit liberas uoluntates: Hlis om̃ibus
consicłitis: non in merito credit cũ astrologi mi-¬
rabilit̃ multa uera respondent. occulto instine-¬
tu fieri spirituũ non bonoꝵ quoꝵ cura est
has falsas et noxias opiiiones de astralibus fatis
inserere humanis mentib atq firmare: non
horoscopi notati & inspecti aliqua arte quae

Expanded text:
aduertere, quod electo ad seminandum agrum die aduertere, quod electo ad seminandum agrum die tam multa grana in terram simul ueniunt, simul germinant, exorta segete simul herbescunt pubescunt flauescunt, et tamen inde spicas ceteris coaeuas adque, ut ita dixerim, congerminales alias robigo interimit, alias aues depopulantur, alias homines auellunt. Quo modo istis alias constellationes fuisse dicturi sunt, quas tam diuersos exitus habere conspiciunt? An eos paenitebit his rebus dies eligere easque ad caeleste negabunt pertinere decretum, et solos sideribus subdent homines, quibus solis in terra Deus dedit liberas uoluntates? His omnibus consideratis non inmerito creditur, cum astrologi mirabiliter multa uera respondent, occulto instinctu fieri spirituum non bonorum, quorum cura est has falsas et noxias opiniones de astralibus fatis inserere humanis mentibus adque firmare, non horoscopi notati et inspecti aliqua arte, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ut istas obseruationes cui puero riendas eẽ ꝑ¬
suacleant: Quis enĩ ẽ tam excors ut adeat
pisces. uermiculos. mom̃ta nascendi singulatim
hab̾e diuersa golent tam̃ homines ad tẽpetan¬
dam ꝑitiam matheniaticoꝵ afferre ad eos¬
de constellationib mortuoꝵ animaliũ. quoꝵ
ortus ꝓpt̃ hanc explorationẽ suȩ domi dili-¬
gent̃ obseruant: eos ꝙ mathematicos p̃f e¬
runt cȩteris qui constellationib inspectis
dicunt noneẽ heminẽ. natũ. sed pecus audent
& iam dicere quale pecus utrum aptũ lanitio.
anuectationi: an aratre ancustodiȩ domꝰ: Nams
& ad canina fata tẽptant᷑: & cum magnis ad¬
mirantiũ clamorib ista respondent: sic desi-¬
piunt homines: uit existiment. cum homo nascit᷑
cȩtos rerum ortus ita inhiberi. ut cum illo
sub eadem cęli plaga mec musca nascat᷑:
Nam si hanc amiserint: ꝓcedit racionͣatio
quȩ graditim accessibus modicis eos amuscis¬
ad camelos. elephantosq ꝑducat :nec illuq uolunit

Expanded text:
ut istas obseruationes cuiuis puero ridendas esse persuadeant Quis enim est tam excors, ut audeat pisces uermiculos momenta nascendi singillatim habere diuersa? Solent tamen homines ad tentandam peritiam mathematicorum adferre ad eos constellationes mutorum animalium, quorum ortus propter hanc explorationem domi suae diligenter obseruant, eosque mathematicos praeferunt ceteris, qui constellationibus inspectis dicunt non esse hominem natum, sed pecus. Audent etiam dicere quale pecus, utrum aptum lanitio, an uectationi, an aratro, an custodiae domus. Nam et ad canina fata tentantur et cum magnis admirantium clamoribus ista respondent. Sic desipiunt homines, ut existiment, cum homo nascitur, ceteros rerum ortus ita inhiberi, ut cum illo sub eadem caeli plaga nec musca nascatur. Nam si hanc admiserint, procedit ratiocinatio, quae gradatim accessibus modicis eos a muscisad camelos elephantosque perducat. Nec illud uolunt
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. quia om̃ps ẽ. Sic etiã cũ dicimꝰ neces¬
se eẽ ut uolumꝰ libo uelimꝰ arbitrio. & uerũ ꝓcul
dubio dicimꝰ: & non idõ ipsũ lib̃um arbitrium
necessitati subicimꝰ quȩ adimit lib̾tatẽ: Sunt
igitur nr̃ȩ uoluntates & ipsȩ faciunt qͥc qͥd
uolendo facimꝰ. quod ñ fieret sinollemꝰ. Quicqd
aut̃ alioꝵ hominũ uoluntate nolens quis patit.¬
&iam sic uoluntas uala : et si non illius tam hominis

Expanded text:
otest, quia omnipotens est. Sic etiam cum dicimus, necesse esse ut, cum volumus, libero velimus arbitrio, et verum procul dubio dicimus; et non ideo ipsum liberum arbitrium necessitati subjicimus, quae adimit libertatem. Sunt igitur nostrae voluntates, quae et ipsae faciunt quidquid volendo facimus, quod non fautem aliorum hominum uoluntate nolens quisque patitur, etiam sic uoluntas ualet, etsi non illius, tamen hominis
Abbreviated transcription (Latin):
multa ignorata cõmemorat. sed tunc interim edegans
ñ pestilentiae depulsio sed deoꝵ excusatio ꝓcurata est.
Iam uero punicis bellis cũ int̃ utrũq imꝑium uiccora diu
anceps atq incerta penderet. popłiq duo p̃ualidi impetꝰ
in alter utrũ fortissimos & opulencissimos agerent. quot
minutioret regna concrita s̃. quae urbes amplae nobi¬
lesq deleta. quot afflictae quot ꝑ ditȩ ciuitates. quam
longe lateq tot regiones terraq uastatae sunt. quoties
uictihinc atq uictores inde. quid hominũ consũptũ ẽ
uł pugnantiũ militũ uł armis uacantiũ popłoꝵ. quanta
uis nauiũ marinis etiã plus oppressa & diuersarũ tr̃pes¬
tatũ uarietate sub mersa ẽ. si enarrare uł cõmemorare
conem̃. nihil aliud quã scriptores etiã nos erimꝰ historiȩ
Tunc magno metu ꝑ turbata romana ciuitas adreme¬
dia uana & ridenda currebat. Instauratis exaucco¬
ritate libroꝵ sybillinoꝵ ludi scłares. quoꝵ celebricas

Expanded text:
multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans, non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procurata est. Iam uero Punicis bellis, cum inter utrumque imperium uictoria diu anceps adque incerta penderet populique duo praeualidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita sunt! quae urbes amplae nobilesque deletae, quot adflictae, quot perditae ciuitates! Quam longe lateque tot regiones terraeque uastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictores! Quid hominum consumtum est uel pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! Quanta uis nauium marinis etiam proeliis obpressa et diuersarum tempestatum uarietate submersa est! Si enarrare uel commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas
Abbreviated transcription (Latin):
Sic qͥfit ꝑfectꝰ ñ ã mitat qđ erat. sed assunit iatiq
ꝗñ erat. Homo gͦ factꝰ ẽ. xp̃scausa peccati
qũȩ ñ tangebat sors neq dignitas nascihomi¬
nem. ꝓ pt̃ qđ enĩ om̃is caro sub peccato. est:
dõ factꝰ caro. faccꝰ .e. peccatũ. Et qm̃ obla¬
qui hostia inlege quȩ ꝓpeccatis offerebat᷑.
peccatũ ñ cupͥat᷑: ut nosessemꝰ iusticia di inipso:
qͥ peccatũ nesciebat. Dicente esaia. qͥ peccatũ
ñ fec. nec dolus inuentꝰ .ẽ. inꝙe eiꝰ. qa pecca¬
‸tor
occisus est: ut peccatores iustificarentur
a pđ dm̃ in xp̃o. Eelũ enĩ passus .ẽ. satanas ad¬
ũsus saluatorẽ : uidens eũ docere homines quomͦ
sibi ꝓpͥũ facerent dm̃ abrenuntantes diabolo
& ꝓpt̃ hoc occidit eũ. nesciens futurũ adũs se.

Expanded text:
i fit praefectus, non amittit quod erat: sed assumit utique quod non erat. Homo ergo factus est Christus causa peccati, quem non tangebat sors, neque dignitas nasci hominem. Propter quod autem omnis caro sub peccato est, ideo factus caro, factus est etiam peccatum. Et quonia peccatis offerebatur, peccatum nuncupabatur. Ut nos essemus justitia Dei per ipsum, qui peccatum nesciebat, dicente Esaia: Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus , quasi peccator occisus est, ut peccatores justificarentur apud Deum in Christo. Zelum enim passus est Satanas adversus Salvatorem, videns eum docere homines quomodo sibi propitium facerent Deum, abrenuntiantes diabolo: et propter hoc occidit eum, nesciens futurum adversus
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ ui debat᷑ cũ intellegit᷑. eẽ. ds̃ ut re¬
cedente infirmitate agnoscat᷑ diuinitas. &
cessante errore ueteri . qͥ introducta mul¬
toꝵ deorũ opinione.: ab uniꝰ ueridĩ fide
transduxerat genꝰ humanũ. Reũ tantur
om̃ia ad siplicitatis ꝓfessionẽ ũnũ dm̃ adoran-¬
tia intrinitate. Om̃ia aut̃. ex dõ. Qũa ius xp̃s
nos redemerit: omĩa tam̃ ex dõ: quia ab ipso est
om̃is pat̾nitas. Idõq necessẽ .ẽ. p̃ferriꝑsõnã pa-¬

Expanded text:
tantum videbatur, cum intelligitur esse Deus: ut retantum videbatur, cum intelligitur esse Deus: ut recedente infirmitate, agnoscatur divinitas, et cessante errore veteri, qui introducta multorum deorum opinione, ab unius veri Dei fide transduxerat genus humanum, revertantur omnia ad simplicitatis professionem, unum Deum adorantia in Trinitate. Omnia autem ex Deo. Quamvis Christus nos redemerit, omnia tamen ex Deo; quia ab ipso est omnis paternitas : ideoque necesse est praeferri personam Pa
Abbreviated transcription (Latin):
nunc iã non cognostimꝰ. Uerũ .ẽ. quia xp̃o
resurgente Amortuis. iã cessat in eo carnał
natiuitas. cesũt infirmitas corporis: cessit pas¬
siõ mortis: usq ad craicẽ enĩ suspitio fiit in¬
firmitatis in xp̃o. Post̃ aut̃ apparuit . eẽ.
ꝙ ñ credebat᷑ sic̃ & ipse ait. Cũ ex altaue¬
ritis filiũ hominis: tunc cognoscetis qm̃ ego
sũ: hoc ergo id circo apłs memorat: ut osten¬
dat qua deuotione obsequendũ. ẽ. xp̃o. ꝓra
lute enuĩ hominũ. ñ solũ hominẽ sẽ nasci. ñ
de dignatꝰ .ẽ. sed & in iuriis agi &mori
It intellẽ gentes quã p̃ciosa sit morseiꝰ ꝓpen¬
sius illi seruiant ñ quasi homini uicẽ red¬
dentes sed dõ. quia unicuiq ꝓ ꝑsõna eiꝰ & me¬
ritis. refundenda obseqͥa s: quare.: Si qua
.ẽ. inxp̃o noua creatura. uetera transierurꝰ
ec ce omĩa facta s̃. noua. Manifestũ . ẽ. qͥa ꝑ
xp̃mrenouata s̃ om̃icosi anĩ adũtant digni¬
tatẽ eiꝰ. Uouus enĩ fit his quib: prius homo

Expanded text:
nunc jam non novimus. Verum est, quia Christo resurgente a mortuis, jam cessat in eo carnalis nativitas, cessat infirmitas corporis, cessat et passio mortis. Usque ad crucem enim suspicio fuit infirmitatis in Christo: postea autem apparuit esse, quod non credebatur, sicut et ipse ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quoniam ego sum . Hoc ergo idcirco Apostolus memorat, ut ostendat qua devotione obsequendum est Christo. Pro salute enim hominum non solum hominem se nasci non dedignatus est: sed et injurt intelligentes quam pretiosa sit mors ejus, propensius illi serviant, non quasi homini vicem reddentes, sed Deo; quia unicuique pro persona ejus et meritis refundenda obsequia sunt. Quare si qua est in Christo nova creatura, vetera transierunt, et ecce omnia facta sunt nova. Manirenovata sunt omnia, si animadvertant dignitatem ejus. Novus enim fit his, quibus prius homo
Abbreviated transcription (Latin):
ne inspecie hominis ut forma cẽt. hominib:
quẽ ad modũ sibi dm̃ creatorẽ suũ pacificũ
facerent. Ds ergo erat inxp̃o. Quomodo .
Quasi inuicario aut legato. sic̃ fuit in ꝓfetis:
aut alit. ñ sic̃ fuit in ꝓphetis sic intelligipo¬
test̃ fuis sẽ & infidelio. Filius enĩ naturalit̃
enĩ unitas. ubi nulla . ẽ. differentia. Acꝑ
hoc inuicẽ s. qͥa & imago & similitudo eorũ
dũ reconcilians sibi ñ reputans illis delicta
eoru: qm̃ creatura peccaũ in dm̃ nec penituit
ut reuteret᷑ adeũ: Os opꝰ siũ nolens ꝑire
misit filiũ suũ ꝑquẽ pdicata eis remissione pec¬
catoꝵ reconciliaret sibieos quẽ ꝑ ipsũ nosere

Expanded text:
ne in specie hominis; ut forma esset hominibus quemadmodum sibi Deum creatorem suum pacificum facerent. Deus ergo erat in Christo. Quomodo? Quasi in vicario aut legato, sicut fuit in prophetis, aut aliter? Non sicut fuit in prophetis sic intelligi potest fuisse et in Filio? Filius enim naturaliterest unitas, ubi nulla est differentia: ac per hoc invicem sunt; quia et imago et similitudo eorum dum reconcilians sibi; non reputans illis delicta eorum; quoniam creatura peccavit in Deum, nec poenituit, ut reverteretur ad eum: Deus opus suum nolens perire, misit Filium suum, per quem praedicata eis remissione peccatorum, reconciliaret eos sibi per ipsum, per
Abbreviated transcription (Latin):
aprid conscientiã ille lȩctibit᷑ suã qamndit telibent̃ ap¬
pet̾e qđidolis immolatũ est : Ue qͥd em̃ liberitis mea
idicat᷑ abalia conscientia: hocdic̃ qr cũ abidolis de¬
uotiae conscientia sit liberit qͥd opus ẽ. ut putet᷑ qr
uene rationis causa ȩdat idolis ĩ molata : iudicat᷑ enĩ
non distitre abeo qͥ coli idola quando non horrat qđ ob
blatĩ .ẽ somulacro : Siego grȩ particeps sum qͥd blaspbe¬
moꝵ ꝓ qͦ ego gr̃as ago : id ẽ. siego grae dĩ cõmunico: qrm
ipsius nõe ado qͥd ops ẽ. hoc arbitrai abiquẽ qr ego idolo
de uotus sum dũ ñ horreo quiae oblata sunt idoloa Inꝰe
ẽ. blasphemor & megͦ blasphemat & ille pudo łosugau¬

Expanded text:
Apud conscientiam enim ille laetabitur suam, quia videt te libenter apApud conscientiam enim ille laetabitur suam, quia videt te libenter appetere, quod idolis immolatum est. Ut quid enim libertas mea judicatur ab alia conscientia? Hoc dicit, quia cum ab idoli devotione conscientia sit libera, quid opus est, ut putetur quia venerationis causa edat idolis immolata? Judicatur enim non distare ab eo, qui colit idola; quando non horret quod oblatum est simulacro. Si ergo gratiae particeps sum, quid blasphemor pro quo ego gratias ago? Id est, si ego gratiae Dei communico; quia in ipsius nomine edo: quid opus est arbitrari hoc aliquem, quia ego idolo devotus sum, dum non horreo, quae oblata sunt idolo, hoc est, blasphemor? Et me ergo blasphemat, et ille in idolio suo gau
Abbreviated transcription (Latin):
dnũ est t̃ra & plenitudo eius : Vt om̃ia munda ostẽ de
mmu dũ esse qđ dñ est: Et qm̃ suꝑius de eseis ait om̃a
licent statim sub secutus est : Om̃e qđ mmacellouenit
editȩ nihil in t̾̃rogantes ꝓpt̃ conscientiã : licet em̃¬
aliquid pollutũ sit ꝑ accidentiã id est oblacionẽ idoli
Cũ hoctam̃ noscit qͥernit. nullũ patit᷑ serupulũ. & apudedm̃
mmunis est: Siqͥs uocat uos eocinfidelibus ad cenã & itis
omẽ qđ ad positũ uobis fuerit ȩdite mnibildisgͥrentes:
Hocest simplieit̃ manducate qđ apponit᷑. nõ in t̾rogan¬
tes unde sĩt : Siͦ aliqͥs dixerit hoc inmolaticiũ ẽ. noli¬
tuam sed alterius: Hoc ꝑfectas loqͥt᷑ qͥ possunt contẽpnere
idolatriam. qr nibil est manducare destaero ficio
certiqr qđ iub dĩ creatoris nomine ȩdit᷑ non potest
polluere : Sed esalius qͥidolis seruit gloriabit᷑ te eden¬
te desacrificatis quasi uenerqs idola. ideo nõ debet aedi

Expanded text:
nim terra et plenitudo ejus. Ut omnia munda ostendereimmundum esse, quod Domini est. Et quoniam superius de escis ait: Omnia licent, statim subsecutus est: Omne quod in macello venit, edite, nihil interrogantes propter conscientiam. Hoc cidentiam, id est, oblationem idoli; cum hoc tamen nescit, qui emit, nullum patitur scrupulum, et apud Deum immunis est. Si quis vocat vos ex infidelibus ad coenam, et itis; omne quod appositum vobis fuerit, edite, nihil disquirentes. Hoc est, simpliciter manducate quod apponitur, non interrogantes unde sit. Si vero aliquis dixerit: Hoc immolatitium est, nolituam, sed alterius. Hoc perfectis loquitur, qui possunt contemnentes idololatriam, quia nihil est manducare de sacrificio, certi quia quod sub Dei Creatoris nomine editur, non potest polluere: sed quia alius, qui idolis servit, gloriabitur, te edente de sacrificatis, quasi venereris idola; ideo non debet edi.
Abbreviated transcription (Latin):
Non potestis dõ seruire &mã monȩ Iuia cũ calicẽ
demomoꝵ bibit: calieẽ dm̃ insultat . Et cũ m̃sa demo¬
nioꝵ conmunicat m̃ se dñ id est altit⁊ obstrepit. & cbñ
corpus erucifigit : Id circo enĩ xp̃s erueifiaus est qr dis¬
soluet oꝑadiaboli Quiergo facit oꝑa diaboli tep̃o repug
ui sit ut humilis telet᷑ potentẽ : Srit enĩ non sibi conpece¬
re diqͦ illi potest inuideri. sed aut inȩquali inuidet᷑ aut
ꝓpe equali idõ apłs non posse diẽ homines ȩmulari dm̃m
iłm. preterea qͥ illũ sciunt ebim: siqͦminus non uidebit᷑

Expanded text:
Non potestis Deo servire, et mammonae : quia qui calicem daemoniorum bibit, calici Domini insultat: et cum mensae daemoniorum communicat, mensae Domini, id est, altari obstrepit, et Domini corpus crucifigit. Idcirco enim Christus crucifixus est, ut dissolveret opera diaboli. Qui ergo facit opera diaboli, Christo repugnumus? Vix fit ut humilis zeletur potentem; scit enim non sibi competere, in quo illi potest invideri: sed aut aequali invidetur, aut prope aequali. Ideo Apostolus non posse dixit homines aemulari Dominum Jesum, propterea q
Abbreviated transcription (Latin):
quid ẽ  nonqe t̃ simulierũ est aliquid sedquȩ sacrificant:
demonis immolans Simu lacrũ uere mhil est qr imago
uidet᷑ rei mortuȩ sed subcegmine simula croꝵ colit᷑ diabo
lui : Nolo uos partici pes fieri demonioꝵ : Ostẽdit illis non¬
hoc esse tantũ qđiudetur pndolo: sedesse occultũ inqͥta¬
ts mysteriũ : qđ ut anus dĩ fidem corrũ peret sattnas
adinuenit : Vnde & tatobus apłs in epła sua dic̃: Ad hoc

Expanded text:
sed quae sacrificant, daemoniis immolant. Simulacrum vere nihil est; quia imago videtur rei mortuae: sed sub tegmine simulacrorum diabolus colitur. Nolo vos participes fieri daemoniorum. Ostendit illis hoc esse tantum, quod videtur in idolio: sed esse occultum iniquitatis mysterium, quod ut unius Dei fidem corrumperet, Satanas adinvenit. Unde et Joannes apos
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m. i dolis serui ant quasidus & dñis Onña it licent
sed non om̃a expediunt Onña diẽ licere secbn legem
nature: Omnia erum murida sun:
de escis enĩ agebat᷑: &carne idolis immolata : Nam quae
ꝓhibitit & int̃ dieti sunt qͦmͦ diei possunt elicere. cũ
hic etiam ipsa quȩ concessa sunt. signi ficet aliquan¬
sed non omña edificant: Idẽ sensus est qilie& em̃ia edere
sedꝙidolis inmolat᷑ non ȩdificat qr scandalũ fr̃ facit
sic̃ sũpͣ dictũ est: Idõq alicitis aliquando tẽperandũ
est ut ꝓsit: Hinc est unde sumptus abins cũ eit lice¬
ret noluit acciꝑe sciens non expedit: Om̃e ꝙ in ma¬

Expanded text:
nia mihi licent, sed non omnia expediunt. Omnia dicit licere secundum legem naturae; omnia enim munda sunt. De escis enim agebatur, et carne idolis immolata. Nam quae prohibita et interdicta sunt, quomodo dici possunt licere, cum hic etiam ipsa, quae concessa sunt, significet 146 aliquansed non omnia aedificant. Idem sensus est, quia licet omnia edere: sed quod idolis immolatur, non aedificat; quia scandalum facit fratri, sicut supra dictum est: ideoque a licitis aliquando temperandum est, ut prosit. Hinc est unde sumptus ab iis, cum ei liceret, noluit accipere, sciens non expedire. Nem
Abbreviated transcription (Latin):
declarauit mido ło ȩdere: quãuis lio& conscientia mi¬
Nã ingłi dĩȩdere & bibere ⁊ aliqͥd facere : hoc ẽ. ut sub
in uocatione creatoris eũ modestia cõuiuiũ celebreat᷑ : Ingłã
aut̃ dĩ aliqͥd fit cũ mactibus conuersatione ds laudat᷑

Expanded text:
declaravit in idolio edere, quavis licet conscientia, iniNam in gloriam Dei edere et bibere et aliquid facere, hoc est, ut sub invocatione Creatoris cum modestia convivium celebretur; in gloriam enim Dei aliquid fit, cum in actibus et conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
rat deeo. Hinc enĩ sperare dubratre ddedo .ẽ. sicut
& alil derelicto dõ qͥ ei fuerat delicti causã ira.¬
tus. adido latriam se contu lit aliquid sperans deea:
Cui qͥdem & inp̃senti obfuit: & bnfuturũ & gaben¬
mã ultrieẽ ꝓuidit: Quasi prudentes uofiudica¬
te ꝙ dico Eoxẽpla subicit ut facilius suadeat qr
cui uerba satis non sufficiunt᷑ solent exempla
suadere : calix benedictionis quẽ bene dicimus non¬
ne conmunicatio sanguinis ebiĩ est. & panẽ quẽ fran¬
gimis nonne conmumnicatio corporis dm̃ est qd unus
panis unũ corpus multistims : Om̃s emĩ deuno pane
& deuno calice participamur: qm̃ unũ sumus alt̃ alteri¬
ufm̃bra : Vnũ nos sentire debere diẽ ut fides una
unũ habeat sensum  opus Uidece istł secbm cartiẽ
Hociẽ. discite homines uidentes dñ quẽ ad modũ se
habeant carnalia id ẽ. idolatria: Nonne qͥȩdunt hos¬
tias participes sunt alturis a ac̃ em̃ nos de rinopane &¬

Expanded text:
rat de eo; hinc enim sperare dubitare de Deo est, sicut et Saul relicto Deo, qui ei fuerat delicti causa iratus, ad idololatriam se contulit, aliquid sperans de ea . Cui quidem et in praesenti obfuit, et in futurum gehennam ultricem providit. Quasi prudentes, vos, judicate quod dico. Exempla subjicit, ut facilius suadeat; quia cui verba satis non faciunt, solent exempla suadere. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio sanguinis Domini est? Panis quem frangimus, nons; omnes enim de uno pane et de uno calice participamus. Quoniam unum sumus, alter alterius membra, unum nos sentire debere dicit; ut fides una unum habeat sensum et opus. Videte Israel secundum carnem: hoc est, discite, homines videntes Deum, quemadmodum se habent carnalia, id est, idololatria. Nonne qui edunt hostias, participes sunt altaris? Sicut enim nos de uno pane e
Abbreviated transcription (Latin):
re dominãt: ea res cunctõs ex libidine magis quã
ex uero celebrat. obscuratq. Ploneni possunt iue¬
nire causam. eur celebrata sit uenus & obscurata sit uirtꝰ:
cũ ambarũ abistis consecrata sint numina. nec cõparan¬
hoc da sint merita aut si hẽc nobilitari merut qđ plures
app&unt : plures enĩ uener ł quã uirtutẽ: Cur celebra¬
ta ẽ dea minerua & obscurataẽ dea pecinua. cũ in
genere humano plures alliciat a uaricia quã peritia:
& ineis ipsis qui sunt artificiosi raro inuenias hominẽ
qui non habeat artẽ suã pecumaria mercede uenalẽ.
plurisq penda t᷑ semꝑ propt̃ aliquid fit quã id qđ

Expanded text:
re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex uero celebrat obscuratque.\' Non enim possunt inuenire causam, quur celebrata sit Venus et obscurata sit Virtus, cum ambarum ab istis consecrata sint numina nec conparanda sint merita. Aut si hoc nobilitari meruit, quod plures adpetunt, plures enim Venerem quam Virtutem: quur celebrata est dea Minerua et obscurata est dea Pecunia? cum in genere humano plures adliciat auaritia quam peritia, et in eis ipsis, qui sunt artificiosi, raro inuenias hominem, qui non habeat artem suam pecuniaria mercede uenalem, plurisque pendatur semper propter quod aliquid fit, quam id q
Abbreviated transcription (Latin):
trari quã abillis qui selecti uocant᷑ : restat arbitrari.
non propt̃ p̃stantiores in mundo ãministrationes. sed
quia prouenit eis ut magis populis in note scerenł.
selectos eos & p̃cipuos nuncupatos: Vnde dic it &iã
ipse uarro: qđ diis quibusdã patrib & deabus matrib
sicut hominib ignobilitas accidiss&: Siergo felicitas
idõ fortasse int̃ selectos deos eẽ nondebint. qđ ad
istã nobilitatẽ non merito sed fortuito ꝑuener̃: saltẽ
int̃ illos uł potius prae illis fortuna poner&ur. quam
dicunt deam non rationabili dispositione. sed ut teme¬
re accidẽt sua ciuq dona conferre: Haec indus selec¬
tis tenere apicem debuit. in quib maxime quid pos¬
sit ostendit: quando eos uidemꝰ non p̾cipua uirtute.
ñ rationabili felicitate. sed temeraria sicut eoꝵ culto¬
res de illa sentiunt fortumȩ potestate selectos:
Nam & uir disercissimus salust̃ &iam ipsos deos for¬
tassis attendit : cũ dicer&: sed ꝓfecto fortima in om̃i

Expanded text:
trari, quam ab illis qui selecti vocantur: restat arbitrari, non propter praestantiores in mundo administrationes, sed quia provenit eis ut populis magis innotescerent, selectos eos et praecipuos nuncupatos. Unde dicit etiam ipse Varro, quod diis quibusdam patribus et deabus matribus, sicut hominibus, ignobilitas accidisset. Si ergo Felicitas ideo fortasse inter selectos deos esse non debuit, quod ad istam nobilitatem non merito, sed fortuito peruenerunt: saltem inter illos uel potius prae illis Fortuna poneretur, quam dicunt deam non rationabili dispositione, sed ut temere acciderit, sua cuique dona conferre. Haec in dis selectis tenere apicem debuit, in quibus maxime quid posset ostendit; quando eos uidemus non praecipua uirtute, non rationabili felicitate, sed temeraria, sicut eorum cultores de illa sentiunt, Fortunae potestate selectos. Nam et uir disertissimus Sallustius etiam ipsos deos fortassis adtendit, cum diceret: \'Sed profecto fortuna in omni
Abbreviated transcription (Latin):
tã qr & ꝑsone discrepant & sibstantiȩ : Omĩsiur orans aut
ꝓphetans uelato capite. deturpat caput suum: Orarediẽ
dep̃cari : Po phetiore aut̃ aduentũ fore dominii: uoce srm¬
boli post orationẽ effari : Om̃is aut̃ mulierorans a gp¬
phetans non uelato capite: confudit caput suũ Uũ .ẽ.
em̃ adq idipsum unde caluet : Si aut̃ non uelat᷑ mulior
tander : Si aut̃ turpe .ẽ. mulieri tonderi aut de cauuari:¬
tia sit uir & mulier . tim̃ qlui caputiẽ mulieris
ante ponendus tracit᷑ ut ꝑ causam & rationẽ maior sit non
ꝑ sab seantiã In forior ergo mulier uro. ẽ portioenĩ eiꝰ ei ql
origo mulieris ui ẽ. Ex eo enĩ est: Aeꝑ hoc obnoaciaui¬
det mulier urro : ut upperio eiꝰ subieotit sit honorificen¬
tiã & digniatẽ ciri obsttire dic̃ neuelet caput Imago
enĩ dĩ m congruũ ẽ ut celet᷑: Abscondi enĩ non deb&: dĩ
enĩ gła uidet᷑ in turo Mulier aut̃ głau̾iri .ẽ.: Aultũ art̃¬

Expanded text:
a et personae discrepant et substantiae. Omnis vir orans aut prophetans velato capite deturpat caput suum. Orare dicit deprecari: prophetare autem adventum fore Domini voce symboli post orationem effari. Omnis autem mulier orans aut prophetans non velato capite, confundit caput suum; unum est enim atque idipsum, ut decalvetur. Si autem non velatur mulier, tondeatur: si auttia sit et vir et mulier, tamen quia vir caput est mulieris, anteponendus traditur, ut per causam et rationem major sit, non per substantiam. Inferior ergo mulier viro est, portio enim ejus est, quia origo mulieris vir est: ex eo enim est, ac per hoc obnoxia videtur mulier viro, ut imperio ejus subjecta sit. Honorificentiam et dignitatem viri obstare dicit, ne velet caput; imago enim Dei incongruum est ut celetur: abscondi enim non debet, Dei enim gloria videtur in viro. Mulier autem gloria viri est. Multu
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc est et illud eiusdẽ poetȩ. qđ cum arcibus aliarũ
gentiũ eas ipias ꝓprias romanoꝵ art̾es regnandiatq:
imꝑandi. & subigendi ac debellandi populos ante¬
ponera: ait: Excudent alii spirantia mollius aera
Credo e quidẽ & uiuos ducent demarmore uultus.
Orabunt causas alii. cęliq meatus
Describent radio & surgenta sidera dicent:
Tu regere imꝑio populos romane mem̃to¬
Uel tibierunt artes. paciq imponere mores.
Parcere subiectis & debellare iuꝑbos:
Has artes illi tanto peritius exercebant: quantominꝰ
se uoluptatib dabant. & eneruationi animi &cor¬
poris in concupiscendis & augendis diuitiis. & ꝑil
las morbis corrũpendis : rapiendo miseris ciuib
largiendo scȩnicis turpib: Unde qui tales morũ
labe. sẽ pfrabant atq abundabant quando ista salust̃

Expanded text:
Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum Hinc est et illud eiusdem poetae, quod, cum artibus aliarum gentium eas ipsas proprias Romanorum artes regnandi adque imperandi et subigendi ac debellandi populos anteponeret, aicredo equidem, et vivos ducent de marmore vultus, orabunt causas melius caelique meatus describent radiores et surgentia sidera dicent: tu regere imHae tibi erunt artes pacique inponere mores, Parcere subiectis et debellare superbos. Has artes illi tanto peritius exercebant, quanto minus se uoluptatibus dabant et eneruationi animi et corporis in concupiscendis et augendis diuitiis et per illas moribus corrumpendis, rapiendo miseris ciuibus, largiendo scaenicis turpibus. Unde Qui tales iam morum labe superabant adque abundabant, quando scribebat
Abbreviated transcription (Latin):
obsidione p̃mebat Aeneadȩ inferrũ ꝓlib̾tate ru-¬
ebant. Tunc itaq magnũ illis fuit. aut fortit̃
emori: aut liberos uiuere. Sed cũ ẽ&̃ accepta li-¬
b̾tas tanta cupido głae incesserat: ut parũ eã.
sola lib̾tas. nisi & dominatio quȩreret᷑: dũ ꝓmagno
haberet᷑. Iđ uelut loq̃nte ioue idẽ poeta dicit.
Qum asꝑa iuno: suȩ mare nc̃ t̾rasq metu celũq fatigat :
Consilia in melius referet. metũq fouebit
R omanos rerum dominos. gentemq togatam.
Sic placitum ueniest̃ lustris labentibus aetas:
Cũ domus assaraci. pythyam clarasq mycenas
Seruitio p̃met. acunctis dominabitur argis.
Quȩ quidem urgilius ionem inducens tan quã fu¬
tura p̃dicentẽ ipse iã facta recolebat: cernebatq
p̃sentia. Uerũ ꝓpterea cõme morare illa uolui ut
ostenderẽ dominationẽ post lib̃tatem sic habuis¬
se romanos. ut in eoꝵ magnis laudibus poneretur:

Expanded text:
obsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruobsidione premebat; Aeneadae in ferrum pro libertate ruebant. Tunc itaque magnum illis fuit aut fortiter mori aut liberos uiuere. Sed cum esset adepta libertas, tanta cupido gloriae incesserat, ut parum esset sola libertas, nisi et dominatio quaereretur, dum pro magno habetur, quod uelut loquente Ioue idem poeta dicit: Quin aspera Iuno, Quae mare nunc terrasque metu caelumque fatigat, Consilia in melius referet mecumque fouebit Romanos rerum dominos gentemque togatam. Sic placitum. Ueniet lustris labentibus aetas, Cum domus Assaraci Phthiam clarasque Mycenas Seruitio premet ac uictis dominabitur Argis. Quae quidem Vergilius Iouem inducens tamquam futura praedicentem ipse iam facta recolebat cernebatque praesentia; uerum propterea commemorare illa uolui, ut ostenderem dominationem post libertatem sic habuisse Romanos, ut in eorum magnis laudibus poneretur.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ existimationẽ: Laudat idẽ salustius
tẽporib suis magnos & p̃claros uiros. marcũ cato¬
ñe et gͥaium cȩsaremi dicens. qđ diu illa respub¬
lica ñhabuit quẽ quã uircute magna. Sed sua
memoria fuisse illos duos ingenti uirtute. diu̾sis
moribus. In laudib cȩsaris posuit. qđ sibi mag¬
nũ imꝑiũ. exercitũ. bellũ norũ exoptabat. ubi
uircꝰ enitescere posset. Ita fiebat in uotis uiroꝵ
uirtute magnoꝵ. ut excitaret inbellũ miseras
gentes & flagello agitaret bellona sanguineo:
ut eẽt ubi uirtꝰ eoꝵ enitescer&: hoc illa ꝓfecto
laudis auiditas. & gloriȩ cupido faciebat. Amore
itaq pͥmitꝰ lib̾tatis. post etiã dominationis. & cupi¬
ditate laudis ⁊ głae: multa magna fecer̃. Reddit
eis utriusq rei testimoniũ. etiã poeta in signis
illoꝵ: inde quippe ait. Netnon tarquiniũ eiectũ
porsenna iubelat Accipere: ingentiqui urbem

Expanded text:
hominum existimationem. Laudat idem Sallustius hominum existimationem. Laudat idem Sallustius temporibus suis magnos et praeclaros uiros, Marcum Catonem et Gaium Caesarem, dicens quod diu illa res publica non habuit quemquam uirtute magnum, sed sua memoria fuisse illos duos ingenti uirtute, diuersis moribus. In laudibus autem Caesaris posuit, quod sibi magnum imperium, exercitum, bellum nouum exoptabat, ubi uirtus enitescere posset. Ita fiebat in uotis uirorum uirtute magnorum, ut excitaret in bellum miseras gentes et flagello agitaret Bellona sanguineo, ut esset ubi uirtus eorum enitesceret. Hoc illa profecto laudis auiditas et gloriae cupido faciebat. Amore itaque primitus libertatis, post etiam dominationis et cupiditate laudis et gloriae multa magna fecerunt. Reddit eis utriusque rei testimonium etiam poeta insignis illorum; inde quippe ait: Nec non Tarquinium eiectum Porsenna iubebat Accipere ingentique urbem
Abbreviated transcription (Latin):
niq patriã suã. qm̃ seriure uidebat̃ inglorium.
dominari uͦ atq imꝑare gloriosũ: prius omĩ stu¬
dio liberam deinde dominã eẽ concupier̃. Hinc
est qđ regalem dominationẽ ñ ferentes. annua
imꝑia binosq imꝑatores sibi fecerunt: qui con¬
sules appellati sunt a consulendo. non reges
aut domini. a regnando atq dominan¬
do. cũ & reges utiq aregendo clicti melius ui¬
deant᷑ ut regnũ aregib: Reges aut̃ ut dictũ
est aregendo: sed fastus regius non discipli¬
na putata ẽ regentis uł beniuolentia consulentis:
sed suꝑbia dominantis: Expulso itaq tarqui¬
nio r̾ege. & consulib institutis. secutũ est qđ
idem auctor in romanoꝵ laudib posuit. qđ ciui¬
tas incredibile memoratu est adepta libtate
quantũ breui creuit: tanta cupido glae incesserat.
sta gͦ laudis auiditas et cupido głȩ multa illa mi¬
randa fecit. laudabilia scilicet atq gloriosa scđm

Expanded text:
nique patriam suam, quoniam seruire uidebatur inglorium, nique patriam suam, quoniam seruire uidebatur inglorium, dominari uero adque imperare gloriosum, prius omni studio liberam, deinde dominam esse concupiuerunt. Hinc est quod regalem dominationem non ferentes annua imperia binosque imperatores sibi fecerunt, qui consules appellati sunt a consulendo, non reges aut domini a regnando adque dominancum et reges utique a regendo dicti melius uideantur, ut regnum a regibus, reges autem, ut dictum est, a regendo; sed fastus regius non disciplina putata est regentis uel beneuolentia consulentis, sed superbia dominantis. Expulso itaque rege Tarquinio et consulibus institutis secutum est, quod idem auctor in Romanorum laudibus posuit, quod \'ciuitas incredibile memoratu est adepta libertate quantum breui creuerit; tanta cupido gloriae incesserat. Ista ergo laudis auiditas et cupido gloriae multa illa miranda fecit, laudabilia scilicet adque gloriosa secundum
Abbreviated transcription (Latin):
terrena Qđ ut absolutꝰ disserere possemus.
ad hoc ꝑtinentẽ & suꝑiorẽ librum conscripsi¬
mus. qđ in hacre potestas nulla sit eoꝵdeoꝵ
quos &lam rebus nugatoriis colendos puta¬
runt : & p̃sentis uoluminis partes suꝑiores
quas huc usq ꝑduximꝰ de fati questione tollen¬
da. nequisquã cui iam ꝑsuasũ ẽẽt non illoꝵ
deoꝵ cultu romandm imꝑiũ ꝓpagatũ atq
seruatũ. nescio cui fato potius id tribuerq quã
dĩ sũmi potentissimȩ uoluntati: Veteresgͥ
pͥmiq romani quantũ eoꝵ doc&̃ et cõmendat
historia quãuis ut aliȩ gentes excepta una
populi hebreoꝵ deos falsos colerent. & non
dõ uictimas sed demoniis immolarent: tam̃
laudis auidi. pecuniȩ liberales erant. głam ingen-¬
tem. diuitias. honestates uolebant: Hanc arden¬
tissime dilexerunt ꝓpt̃ hanc uiuere uoluert̃.
ꝓhac emori nondubitauert̃: ceteras cupidita¬
tes huiꝰ unꝰ ingenti cupiditate p̃sserunt: Ipsam de¬

Expanded text:
Quod autem ut absolutius disserere possemus, ad hoc pertinentem etiam superiorem librum conscripsimus, quod in hac re potestas nulla sit eorum deorum, quos etiam rebus nugatoriis colendos putarunt, et praesentis uoluminis partes superiores, quas huc usque perduximus, de fati quaestione tollenda, ne quisquam, cui iam persuasam esset non illorum deorum cultu Romanum imperium propagatum adque seruatum, nescio cui fato potius id tribueret quam Dei summi potentissimae uoluntati. Ueteres igitur primique Romani, quantum eorum docet et commendat historia, quamuis ut aliae gentes excepta una populi Hebraeorum deos falsos colerent et non Deo uictimas, sed daemoniis immolarent, tamen \'laudis auidi, pecuniae liberales erant, gloriam ingentem, diuitias honestas uolebant; hanc ardentissime dilexerunt, propter hanc uiuere uoluerunt, pro hac emori non dubitauerunt; ceteras cupiditaius ingenti cupiditate presserunt. Ipsam de
Abbreviated transcription (Latin):
sensualẽ &iam cũ pecorib. uitã intellectualẽ
cũ solis. angłis dedit. A quo ẽ. om̃is modus.
omĩs speties. om̃is ordo. a quo ẽ m̃sura. nu¬
merus. pondus. a quo est quicquid naturalit̃
est. Cuiuscũq generis est. cuius lib&. aestima¬
tionis est. aquo sunt semina formarũ. formȩ
seminũ. motus seminũ atq formarũ. qui dedit¬
& carni originẽ. pulchritudinẽ. ualitudinem.
propagationis fecunditatẽ. menbroꝵ dispositio¬
nẽ. salutẽ. concordiã. qui & animȩ irrationali
dedit memoriam. sensum. appaitũ. Rationali
autẽ in suꝑ mentẽ. intelligentiam. uoluntatẽ.
qui ñ solũ celũ & terram. nec solũ angłm & ho¬
minẽ. sed nec exigui & contẽptibilis animantis
uiscera. nec auis pennulan. nec herbae flos¬
culũ. nec arboris folium. sine suarũ partiũ
conuenientia. & quadã ueluti pace dereli¬
quit: nullo mͦ est credendus regna hominũ

Expanded text:
sensualem etiam cum pecoribus, vitam intellectualem sensualem etiam cum pecoribus, vitam intellectualem cum omnis species, omnis ordo; a quo est mensura, numerus, pondus; a quo est quidquid naturaliter est, cujuscumque generis est, cujuslibet aestimationis est; a quo sunt semina formarum, formae seminum, motus seminum atque formarum: qui dedit et carni originem, pulchritudinem, valetudinem, propagationis fecunditatem, membrorum dispositionem, salutem concordiae: qui et animae irrationali dedit memoriam, sensum, appetitum; rationali autem insuper mentem, intelligentiam, voluntatem: qui non solum coelum et terram, nec solum angelum et hominem; sed nec exigui et contemptibilis animantis viscera, nec avis pennulam, nec herbae flosculum, conuenientia et quadam ueluti pace dereliquit: nullo modo est credendus regna hominum
Abbreviated transcription (Latin):
non frustra sunt leges. obiurgationes & exortationes ⁊
laudes. & uituꝑationes: quia & ipsas futuras eẽ prȩ¬
sciuit. & ualent plurimũ quantũ eas ualituras eẽ
& p̃ces ualent
ad impetranda ea quȩ se p̃cantib concessurum
plicia conistituta sunt. Neq enĩ idõ ñ peccat hõ:
quia dĩ illũ peccaturũ eẽ p̃sciuit. Immo i dõ
nori dubitatur ipsum peccare cũ peccat: quia
ille cuiꝰ p̃scientia falli nor potest. ñ fatũ non
fortunã ñ aliquid aliud. sed ipsũ peccaturũ
eẽ p̃sciit: qui si nolit: utiq ñ peccat: sed si pec¬
care noluerit: hoc &iam ille p̃sciuit. Ds̃ itaq¬
sũmus & uerus cũ uerbo suo & spũ scõ quȩ tra
om̃ĩs animȩ atq om̃is corporis. cuiꝰ sunt par¬
ticipatione felices: qui fecit hominẽ rationa¬
le animal exanima & corpore. qui eũ peccan¬
tẽ nec impunitũ eẽ ꝑmisit. nec sine miscđia
dereliquit. qui & malis essentiã &iam cum
lapidib. uitã seminalẽ &iam cũ arborib uitã

Expanded text:
non frustra sunt leges, objurgationes, exhortationes, laudes et vituperationes, quia et ipsas futuras esse praescivit, et valent plurimum quantum eas valituras esse et preces valent ad ea impetranda quae se precantibus concessurum plicia constituta sunt. Neque enim ideo peccat homo, quia Deus illum peccaturum esse praesciuit; immo ideo non dubitatur ipsum peccare cum peccat, quia ille, cuius praescientia falli non potest, non fatum, non fortunam, non aliquid aliud, sed ipsum peccaturum esse praesciuit. Qui si nolit, utique non peccat; sed si peccare noluerit, etiam hoc ille praesciuit. CAa omnis animae atque omnis corporis. cuius sunt participatione felices; qui fecit hominem rationale animal ex anima et corpore, qui eum peccantem nec impunitum esse permisit nec sine misericordia dereliquit, qui bonis et malis essentiam etiam cum lapidibus, vitam seminalem cum arboribus, vitam
Abbreviated transcription (Latin):
aliae grauiores amario iuuene atq carbone earũdẽ
partiũ marianarũ. qui sylla imminente non solum
cadib impleuer̃. Nam p̃ter stragem late ꝑdiuerset
diffusam obsesso etiã senatu. de ipset curia tamquã
de carcere ꝓcducebant ad gladium. Mutius sccuola
pontifex. qm̃ ihil apud romanos tẽplo uestae sanctius
habebat᷑. aram ipsam amplexus occisus ẽ ignẽq: alũ
qui ꝑpetua cura uirginũ semꝑ ardebat suo pęne san¬
guine extinxit. Urbem deinde sylla uictor intrauit:
qui in publica noniã bello sedipsa pace seuiente.
sed ipsa pace mermia. non pugnando sed iubendo pro¬
strauerat: Inurbe aut̃ tota quẽ uell& syllanus qͥsq
feriebat: unde toe funert nunerari om̃imno ñ poterant:

Expanded text:
aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem aliae grauiores a Mario iuuene adque Carbone earundem partium Marianarum, qui Sylla inminente non solum caedibus inpleuerunt. Nam praeter stragem late per diuersa diffusam obsesso etiam senatu de ipsa curia, tamquam de carcere, producebantur ad gladium. Mucius Scaeuola pontifex, quoniam nihil aput Romanos templo Vestae sanctius habebatur, aram ipsam amplexus occisus est, ignemque illum, qui perpetua uirginum cura semper ardebat, suo paene sanguine extinxit. Urbem deinde Sylla uictor intrauit, qui in uilla publica non iam bello, sed ipsa pace saeuiente e inermia non pugnando, sed iubendo prostrauerat. In Urbe autem tota quem uellet Syllanus quisque feriebat, unde tot funera numerari omnino non poterant
Abbreviated transcription (Latin):
ediderint. utrũ prius ut uincerent an post ea q uicisseq̃:
cum primũ uictorit mariana quando de exilio se ipse
restituit. exceptis passim quaquat uersũ caedib factis.
caput octaiui consulis poneret᷑ in rostris. caesar & fim¬
bria domib trucidarent᷑ a suis. duo crassi pat̃ & filius
in conspectu mutuo ñecarent᷑. bebius & numitorius
unco tracti sparsis uiscerib interirent. catulus hausto
ueneno se manib inimicoꝵ subtraher&. nebula
flamendialis. p̃cisis uenis ioui etiã suo sanguine
litar&: Imipsius aut̃ marii oculis concinuo feriebant᷑.
quib salutantib dexterã porrigere noluiss&: Syl¬
lant uero uictoria secuta. huiꝰ uidelic& uindex cru¬
delitatis. post tancũ sanguinẽ ciuiũ quo fuso fuerat
comparata.: finito iam bello. inimicitus. ui uentib
crudelius in pace grassata ẽ. Iam etiã pꝰ marii mai¬
oris pristinas acrecentissimas cades additae fuerant

Expanded text:
ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; ediderint, utrum prius ut uincerent, an postea quia uicissent; cum primum uictoria Mariana, quando de exilio se ipse restituit, exceptis passim quaqua uersum caedibus factis caput Octauii consulis poneretur in rostris, Caesares a Fimbria domibus trucidarentur suis, duo Crassi pater et filius in conspectu mutuo mactarentur, Baebius et Numitorius unco tracti sparsis uisceribus interirent, Catulus hausto ueneno se manibus inimicorum subtraheret, Merula flamen Dialis praecisis uenis Ioui etiam suo sanguine litaret. In ipsius autem Marii oculis continuo feriebantur, quibus salutantibus dexteram porrigere noluisslana uero uictoria secuta, huius uidelicet uindex crudelitatis, post tantum sanguinem ciuium, quo fuso fuerat conparata, finito iam bello inimicitiis uiuentibus crudelius in pace grassata est. lam etiam post Marii maioris pristinas ac recentissimas caedes additae fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
demnde ualidet bella pyratarũ quis ꝓmagnitudine
iam cruentꝰ multis aduersarũ sibi partiũ ꝑemptis uictus
urbe ꝓfugiss& ũix paululũ respitante cuitate. ut uerbis
tullianis utar. suꝑauit Post ea cinnat cũ mario. Ium
uͦ darissimis uiris int̾feccis. lumina ciuitatis extinctas.
Uitus ẽ huꝰ uictoria crudelitatẽ pꝰca ẜlla nec dici qͥdẽ
opus ẽ. quanta deminutione ciuiũ. & quanta calamitate
rei publica. Dchac eñ undieta que ꝑnitiosior fuit
quã si scclert quȩ pumebant impunita relinquerent᷑
ait & lucanus. Excessit medicina modũ inmũq setutȩ
qua morbi duxere manus ꝑiere nocentes: Sedcũ iã soli
possent suꝑcẽ nocentes. Illo bello mariano atq: syllano.
exceptis his qui foris macie cetider̃. inipsa quoq urbe ca¬
dauerib uici. platrae. fora. theatra. tẽpla. cõpletit sunt:
ut difficile udicaret᷑ quando uictores plus funer. um

Expanded text:
deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine deinde ualida bella piratarum, quis pro magnitudine iam cruentus multis aduersarum sibi partium peremtis uictus Urbe profugisset, uix paululum respirante ciuitate, ut uerbis Tullianis utar, \'superauit postea Cinna cum Mario. Tum uero clarissimis uiris interfectis lumina ciuitatis extincta sunt. Ultus est huius uictoriae crudelitatem postea Sylla, ne dici quidem opus est quanta deminutione ciuium et quanta calamitate rei publicae. De hac enim uindicta, quae perniciosior fuit, quam si scelera quae puniebantur inpunita relinquerentur, ait et Lucanus: Excessit medicina modum nimiumque secuta est, Qua morbi duxere manum. Periere nocentes; Sed cum iam soli possent superesse nocentes. Illo bello Mariano adque Syllano exceptis his, qui foris in acie ceciderunt, in ipsa quoque Urbe cadaueribus uici plateae fora, theatra templa conpleta sunt, ut difficile iudicaretur, quando uictores plus funerum