comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que dicunt᷑: qd̾ et aduene si legem dei
susceꝑint et circũcidant᷑. et eumichi
qualis fuit candacis regine qui etiam
in itinere ociosus ẽẽ pot̾at. et dũ querit
int̾pretem lectionis. xp̃m repꝑit quem
quer ebat: ñ sint ext̾mini a salute dei.
hoc aut̃ inqͥunt dr̃ contra iudcos qui
nobilitatem iactant gen̾is. et filios abra¬
bam eẽ se dicunt: et beatos putant qui
habent semen in syon et domesticos m
ierłm. Nos autem quos supra psalun¬
int̾pretati sumus in abietem et cypa
Om̃s enim qui in xp̃o sunt baptriaci ap¬
stum induerunt. Non ẽ. iudeus et ehri¬
cus: circumcisio et p̃putium. cui indeu¬
t̃onomii p̃cipitur cantico. Letamini gei¬
tes cum populo eiꝰ id: dei. qui priorem
habint popłm iudeorum. qui deonen
et occidente uenientes requiescant in
sinu abraham. Hoc ẽ. qd̃ et ioħs baptis¬
ta dicebat: et ne dicamus patrem habe¬
mus abraham. Dico enim uob̃. potest

Expanded text:
quae dicuntur, quod et advenae, si legem Domini quae dicuntur, quod et advenae, si legem Domini susceperint, et circumcidantur, et eunuchi, qualis fuit Candacis ille reginae , qui etiam in itinere otiosus esse non poterat, et dum quaerit interpretem lectionis, Christum reperit quem quaerebat, non sint externi a salute Dei. Hoc autem, inquiunt, dicitur contra Judaeos, qui nobilitatem jactant generis, et filios Abrahae se esse dicunt, et beatos putant qui habent semen in Sion, et domesticos in Jerusalem . Nos autem quos supra per saliuninterpretati sumus , in abietem et cyparOmnes enim qui in Christo sunt baptizati, Christum induerunt . Non est Judaeus et Ethnicus, Circumcisio et Praeputium, quibus in Deuteronomii praecipitur Cantico: Laetamini gentes cum populo ejus, id est, Dei qui priorem habuit populum Judaeorum . Qui de Oriente et Occidente venientes, requiescent in sinu Abraham. Hoc est quod et Joannes Baptista dicebat: Et ne dicatis, patrem habemus Abra
Abbreviated transcription (Latin):
que ad anime salutem ꝑtinent et ad
omẽ opus seruile ñ moueat᷑. Qui enĩ
facit peccatum: seruus peccati ẽ. Nos
autem in lib̾tatem uocati sumꝰ: qua li¬
bertate donauit nos xp̃c ut nequaquam
oꝑemur cybum qui ꝑit. s herentes dño
est. Efficiamur cum eo unꝰ sp̃c: implea¬
musq sabbata dedicata. ne simus de sex
dieb in quib factus ẽ. mundꝰ. de quib
apł̃i ñ erant: quib dominꝰ loquebatur.
Si essetis de mundo isto: mundus utiq
amaret qd̃ suum ẽ. Nunc aut̃ non estis
de mundo isto quia elegi uos: et idcirco
odit uos mundust non dicat filius
aduene qui adheret domino dicens: se¬
paratione diuidet me dñs apopulo suo.
Et ñ dicat eunuchus. ecce ego lignũ ari¬
dum .Lxx. Nedicat alienigena qui ap¬
positus ẽ. domino. putas ne separet me
dominꝰ a popło: Et nedicat eunuchus
quia ego sum lignũ aridum. Quihu¬
milit̾ hunc locum intelligunt ad ꝓseli¬
tos exgentib et uere eunuchos referuił

Expanded text:
quae ad animae salutem pertinent, et ad quae ad animae salutem pertinent, et ad omne opus servile non moveat. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Nos autem in libertatem vocati sumus, qua libertate donavit nos Christus , ut nequaquam operemur cibum, qui perit; sed adhaerenest . Efficiamur cum eo unus spiritus, impleamusque sabbata dedicata, ne simus de sex diebus, in quibus factus est mundus, de quibus Apostoli non erant, quibus Dominus loquebatur: Si essetis de mundo isto, mundus utique amaret quod suum est. Nunc autem non estis de mundo isto, quia elegi vos, et idcirco odit vos mundusadvene qui aderet Domino dicens: separationem dividet me Dominus a populo suo. et non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum. LXX: Ne dicat alienigena, qui appositus est Domino: Putasne separet me Dominus a populo suo? et ne dicat eunuchus, quia ego sum lignum aridum. Qui humiliter hunc locum intelligunt, ad proselytos ex gentibus et vere eunuchos referunt
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur beatitudinem. Prec̾icorum
obliuiscens et in fucurũ se extendens
donec ꝑueniat inunitatem fidĩ et cog¬
nicionem filii dĩ. in uirum ꝑfectum.
in m̃suram etatis plenitudinis xp̃i. Ut
ei psalmus ille ualeat coaptari: beatus
uir qui ñ abuit in confilio impiorum.
Iste gͥuir et filius int̾ioris hominis ẽ.
de quo in leuitico crebriꝰ dicitur. ho¬
mo in eo beatus ẽ. qđ facit pͥmum et
app̾hendit hec iudicium scilicet atq
iusticiam et salutem domim que ꝓpe
c̃. et cunctis gentib reuelanda. ut ñ
solum faciat qd̾ p̃ceptum ẽ. s stricta
teneat manu: et custodiat sabbatum
ne polluat illud. Qd̾ sit autẽ sabbatum
quod p̃cepit obseruandum: sequens
uersus ostendit. Custodiens manꝰ suas
ne faciat om̃e malum. Neq enim ꝓdẽ.
sedere in sabbato. siue dormire et epulis
inhiare. s si bona faciens quiescat a
malis et iuge iniquicatis habeat sabba¬
tum id ÷ otium: ea que tantum faciat

Expanded text:
sequitur beatitudinem, praeteritorum sequitur beatitudinem, praeteritorum obliviscens, et in futurum se extendens donec perveniat in unitatem fidei, et cognitionem Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi; ut ei psalmus ille valeat coaptari: Beatus vir qui non abiit in consilio impiorum . Iste igitur vir, et filius interioris hominis, de quo in Levitico crebrius dicitur: Homo, homo : in eo beatus est, quod facit primum, et apprehendet haec: judicium scilicet atque justitiam et salutem Domini, quae prope est, et cunctis gentibus revelanda: ut non solum faciat quod praeceptum est, sed stricta teneat manu; et custodiat sabbatum, ne polluat illud: Quod sit autem sabbatum, quod praecepit observandum, sequens versus ostendit: Custodiens manus suas, ne faciat omne malum. Neque enim prodest sedere in sabbato, sive dormire, et epulis inhiare. Sed si bona faciens, quiescat in malis, et juge iniquitatis habeat sabbatum, id est, otium, eaque tantum faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
et faciunt iusticiam in omĩ tempore.
ut uiste qd̾ iustum ẽ. ꝑsequantur. Quã¬
quam in nomine iusticie omĩs michi
iudeatur significari locus qd̃ qui unã
iusticiam fec̃it cunctas uirtutes imples¬
se doceatur que inuicem se sccunt᷑. et sͥ
carcat. Tale quid et quartꝰ decimus psal¬
mus sonat. Qui ambulat inmaculatꝰ
et oꝑatur iusticiam. Et alibi scriptũ ẽ.
Iusticiam discite. qui habitatis suꝑter-¬
ram. Qd̾ autem saluator qui factus est
nob̃ iusticia et scĩtas et itedemptio ipse
sit misccłia dĩ: scõrũ uerba testantur.
Et misit ds̃ miscdiam suam et u̾itatẽ
suam. Peatus uir qui facit hoc: et fi¬
lius hominis qui apprehendet istud.
Custodiens sabbatum ne polluat illud:
custodiens manus suas ne faciat om̃e¬
qd̾ malum ẽ. Lxx. Beatꝰ uir qui facit
hec: et homo qui retinet ista. et custo¬
dit sabbata ut ꝓfanetur ea÷ et seruat
manus suas ne faciat iniquitatem. Qui
cum apło paulo potest dicere. quando
eram paruulus sapiebam ut paruulꝰ¬

Expanded text:
iam in omni tempore ; ut juste quod justum est, persequantur. Quamquam in nomine justitiae, omnis mihi videatur significari locus, quod qui unam justitiam fecerit, cunctas virtutes implesse dicatur quae invicem se sequuntur, et sibi careat. Tale quid et quartus decimus psalmus sonat: Qui ambulat immaculatus, et operatur justitiam . Et alibi scriptum est: Justitiam discite qui habitatis super terram . Quod autem Salvator, qui factus est nobis justitia, et sanctitas, et redemptio, ipse sit misericordia Dei , sanctorum verba testantur: Et misit Deus misericordiam suam, et veritatem suam . Beatus vir qui facit hoc, et filius hominis qui apprehendet istud: custodiens sabbatum, ne polluat illud: custodiens manus suas, ne faciat omne malum. LXX: Beatus vir qui faciet haec, et homo qui retinet ista, et custodit sabbata, ut non profanet ea, et servat manus suas, ne faciat iniquitatem. Qui cum apostolo Paulo potest dicere: Quando eram parvulus, loquebar ut parvul
Abbreviated transcription (Latin):
splendor gloria ce forma substantie eiꝰ
quando omĩs lingua conficebit᷑ quod
dominus iħe in gloria patris sit: qui
respondit filio głe. quam pͥus habuerat
postulanti. et glorificaui et głificabo.
quitur qui in pͥncipio apud dm̃ erat ds̃
uerbum appellatur pat̾ głe: quando
autem de eo qui dicit in euangłio quid
est error pessimus: s qd unus atq idem
filius dĩ nunc diuinitatis sue głam nẽ

Expanded text:
splendor gloriae, et forma substantiae ejus, quando omnis lingua confitebitur, quod Dominus Jesus in gloria Patris sit . Qui respondit Filio gloriam, quam prius habuerat, postulanti: Et glorificavi, et glorificabo. quitur: Qui in principio apud Deum erat Deus Verbum, appellatur Pater gloriae: quando autem de eo qui dicit in Evangelio: Quid error est pessimus, sed quo unus atque idem Filius Dei, nunc divinitatis suae gloriae,
Abbreviated transcription (Latin):
et adipem agnorum. et sanguinem hyr¬
conim et taurorũ: nolo. Domꝰ enĩ mea
domꝰ orationis uocabitur cunctis popu¬
lis. nonuni genti iudee nec in uno iero¬
solime urbis loco. ẜ in toto orbe t̾rarũ
nequaquã taurorũ et hyrcorum etari¬
etum: s orationis. Quo testimonio do
plo dona uendebant. et sedebant in ca¬
thedris pestilentie et habebant mensas
nũmulariorũ. omina facientes turpis
lucri grã. nescientes illud qd̾ scͥptum
est. gratis accepistis gratis date. Hec aũ
fucura dñs reꝓmisit. qui congregat di

Expanded text:
agnorum, et sanguinem taurorum et hircorum nolo. Domus enim mea, domus orationis vocabitur cunctis populis. Non uni genti Judaeae, nec uno Hierosolymae et urbis loco, sed in toto orbe terrarum: nequaquam taurorum et hircorum, et arietum, sed orationis. Quo testimonio Domplo dona vendebant, et sedebant in cathedris pestilentiae, et habebant mensas nummulariorum , omnia facientes turpis lucri gratia, nescientes illud quod scriptum est: Gratis accepistis, gratis date . Haec autem futura Dominus repromisit, qui congregat di
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes in apocalypsi in celo icudis¬
se testatur. sub quo erant anme mai¬
tẏrum. Ex quo unus de seraphim cał¬
bonem forcipe comp̃hensum: ad ysaie
deculit labra purganda. hoc ẽ altarea
hoc tab̃nacłm. ad cuiꝰ similitudinem
omĩa in exodo facta referuncut anqͥb
oblate funt uictime spĩtales dõ. alioqn
dosorporalib hostuis et holocausti: sup̾¬

Expanded text:
oannes in Apocalypsi in coelo se vidisse testatur, sub quo erant animae martyrum . Ex quo unus de Seraphim carbonem forcipe comprehensum ad Isaiae detulit labia purganda . Hoc est altare, et hoc tabernaculum, ad cujus similitudinem omnia in Exodo facta referuntur, quibus oblatae sunt victimae spirituales Deo . Alioquin de corporalibus hostiis, et holocaustis sup
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo sc̃s canit. Michi aut̃ adhe-¬
rere dõ bonum ẽ. Et moyses solus
pinquant fide: &e longe recelens
ab his qui ame ꝓcul infidelitate
discedunt. Propt̾ que dicit ad cre¬
dentes. Appropinquate dõ et appro¬
pinquabit uob̃. Ac ne hoc putare¬
mus posse sufficere: statim fubiun¬
git. Resistite diabolo: et fugiet a¬
uobis. De quo et supra dixerat. aduer¬
sarius ur̃ diabolus sicut leo cireũiens
queric quem deuoret. Adu̾sus quem
resistite: confortati fide. Nec satis ẽ. que¬
rere dnm̃. & dum penicentie tempꝰ inue¬
nire atq inuocare eum dum ꝓpe ẽ. insi
reliqueric impius iuas suas pristinas. &
cogitationes antiquas quib a domino
mur qui miserebitur nr̃i et ad clemen¬
tissimum patrem qui multus ẽ. mise¬
ricordiis et facilis ad ignoscendum:.
cum cogitationes et uias pristinas re¬
linqͥmus. ut pꝰea mereamur audire: be¬
ati quorum remisse sunt iniquitates:
et quorum tecta sunt peccata. Uon enĩ

Expanded text:
psalmo canit: Mihi autem adhaepsalmo canit: Mihi autem adhaerere Deo, bonum est . Et Moyses solus pinquant fide, et longe recedens ab his, qui a me procul infidelitate discedunt. Propter quae dicitur ad credentes: Appropinquate Deo, et appropinquabit vobis. Ac ne hoc putaremus posse sufficere, statim subjungit: Resistite diabolo, et fugiet avobis . De quo supra dixerat: Adversarius vester diabolus sicut leo circumiens, quaerit quem devoret. Adversum quem resistite confortati fide . Nec satis est quaerere Dominum, et dum poenitentiae tempus est, invenire, atque invocare eum dum prope est, nisi reliquerit impius vias suas pristinas, et cogitationes antiquas quibus a Domino ominum, qui miserebitur nostri; et ad clementissimum patrem, qui multus est in misericordiis, et facilis ad ignoscendum, cum cogitationes et vias pristinas reliquerimus, ut postea mereamur audire: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
quia multum dimittit peccata uestra.
Quia gͥ ut ante iam diximꝰ noliustis pa-¬
etum reciꝑe sempit̾num et miscdias da¬
uid fideles. quas uobis nolentib fusci¬
pere suscepit turba gentilium: moueo
uos populares meos ego ꝓpha atq con¬
testor. tempꝰ ÷ agice penitentiam. Con¬
ũtimini ad eum qui uob̃ nunc loqui¬
tur ꝑ ꝓpħas.: qui postea locutus est
p̃sens. Querite eum dum inueniri
potest. dum estis in corpore: dum da-¬
tur locus penitentie. Et querite. non
loco s fide. Quomͦ autem queratur ds̃
in alio loco plemꝰ dicitur. Saꝑe de dño
in bonitate et in simplicitate cordis
querice eum: quia inuenitur abhis
qui ñ temptant illum. et apparet his
qui non sunt eius increduli. Unde ce
nos sciences illud dictum de peccato¬
rib qui longe recedunt a te ꝑibunt:
eum dum ꝓpe ẽ. ne nostris uiciis
atq peccatis ꝓcul recedat. Appropin¬
quat enim appropinquantib sibi:
et filio longe post tempore reu̾ten¬
ci letus occurrit. Quam obrem in

Expanded text:
tet peccata vestra. Quia igitur, ut ante jam diximus, noluistis pactum recipere sempiternum, et misericordias David fideles, quas, vobis nolentibus suscipere, suscepit turba gentilium, moneo vos populares meos ego Propheta, atque contestor, dum tempus est, agite poenitentiam. Convertimini ad eum, qui vobis nunc loquitur per Prophetas, qui postea locuturus est praesens. Quaerite eum dum inveniri potest, dum estis in corpore, dum datur locus poenitentiae, et quaerite non loco, sed fide. Quomodo autem quaeratur Deus, in alio loco plenius dicitur: Sapite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quaerite eum: quia invenitur ab his qui non tentant eum: et apparet his, qui non sunt ei increduli . Unde et nos scientes illud dictum de peccatoribus: Qui longe recedunt a te, peribunt, eum, dum prope est, ne nostris vitiis atque peccatis procul recedat. Appropinquat enim appropinquantibus sibi, et filio longo post tempore revertenti, laetus occurrit. Quamobrem sanctus in
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipes eoꝵ recessisse adeo. ⁊ peccatoꝵ
funib alligatos: neqͣquã. fuisse de pha¬
riseis qui ñ diaboli sit retib ligatus.

Expanded text:
ncipes eorum recessisse a Deo, et peccatorum funibus alligatos, nec quemquam fuisse de Pharisaeis, qui non diaboli retibus alligatus
Abbreviated transcription (Latin):
imi tricestimi nom psalmi ẽ. Rursũq
qd dicit᷑ quorũ os maledictione er ama¬
raudine plenum ẽ. de nono psalio
sumpturiẽ. Tres aut uersiculi quise¬
cuntur. uelo ces pedes eorum ad effite¬
dendum sanguinẽ. contritio ec uifeli¬
citas inuuiis eorum. et iam pacisigno

Expanded text:
imi tricesimi noni Psalmi est . Rursumque quod dicitur: Quorum os maledictione et amaritudine plenum est, de nono psalmo sumptum est . Tres autem versiculi qui sequuntur: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem: Contritio et infelicitas in viis eorum:
Abbreviated transcription (Latin):
storias. & inueniemꝰ usꝙ ad ugesimũ
octauũ annũ cesaris augusti. cuiꝰ qͣ¬
dragesimo scd̃o anno. xp̃c natꝰ est in
iudea: in toto orbe t̾rarũ fuisse discor¬
diam. & singłas nationes contͣ uici¬
nas gentes arsisse studio p̃liandi:
ita ut cederent & cederentur. Oito aũ
dño saluatore. qͣndo sub p̃side syrie
cyrmo pͥma est in toto t̾rarũ orbe fa¬
cta descͥptio: & euͣngłicȩ doctͥne pax
cessarunt. & neqͣqͣm ꝑ oppida & ucos
exercebant᷑ ad p̾lia:. s agroꝵ cultum
militib tantũ legionibꝙ romanis
contͣ barbaras nationes bellandi stu¬
dio delegato. Quando impletꝰ est an¬
geloꝵ ille concentꝰ. gła in excelsis deo.
& suꝑ t̾rã pax in hominib bone uo¬
luntatis: & in dieb eiꝰ orta est iusticia

Expanded text:
 usque ad vicesimum octavum annum Caesaris Augusti cujus quadragesimo primo anno Christus natus est in Judaea in toto orbe terrarum fuisse discordiam, et singulas nationes contra vicinas gentes arsisse studio praeliandi, ita ut caederent et caederentur. Orto autem Domino Salvatore, quando sub Praeside Syriae Cyrino prima est in orbe terrarum facta descriptio, et Evangelicae doctrinae pax cessaverunt, et nequaquam per oppida et vicos exercebantur ad praelia; sed ad agrorum cultum, militibus tantum legionibusque Romanis contra barbaras nationes bellandi studio delegato: quando impletus est Angelorum ille concentus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis ; et in diebus ejus orta est justi
Abbreviated transcription (Latin):
xeris ueritatẽ. & decipientes ad te non
accesserint. s ocłi tui uid̾int p̃ceptorẽ
tuũ. & aures tuȩ semꝑ audierint. hec
uia ambulate in ea. neq ad dexteram
neq ad sinstrã: tunc om̃s errores & ydo¬
la. ac similitudinẽ ueritatis quȩ arti¬
fex ligna cõposuerat in splendore elo¬
quentiȩ qͦd int̾p̃tat᷑ argentũ. & in rati¬
one sapientiȩ quod aurũ sonat. com¬
minues atq disꝑges. & ita iudicabis in¬
munda. ut menstruate mulieris sor¬
runt Et dabit pluiuia semini tuo. lͥi¬
cũq seminau̾is in terra: & panis frugũ
terrȩ. erit uberrimꝰ & pinguis.lxx. Tc̃
erit pluuia semini terrȩ tuȩ. & panis
frugũ terrȩ tuȩ. erit habundans & pin¬
guis. Scͥptũ est in regũ uolumine: qͦd
postqͣm interfecti sunt ab helia pseu¬
do ꝓpħȩ. data sit pluuia t̾re isrł. Et qͦd
panis helysei & postea saluatoris. uber¬
rimus fuerit atꝙ pingiussimꝰ. & tantã

Expanded text:
xeris veritatem, et decipientes ad te non xeris veritatem, et decipientes ad te non accesserint, sed oculi tui viderint praeceptorem tuum, et aures tuae semper audierint: Haec via, ambulate in ea, neque ad dextram, neque ad sinistram; tunc omnes errores et idola, ac similitudines veritatis, quae artifex lingua composuerat in splendore eloquentiae, quod interpretatur argentum, et in ratione sapientiae, quod aurum sonat, comminues atque disperges, et ita judicabis immunda, ut menstruatae mulieris sorrunt. Et dabitur pluvia semini tuo ubicumque seminaveris in terra, et panis frugum terrae erit uberrimus et pinguis. LXX: Tunc erit pluvia semini terrae tuae, et panis frugum terrae tuae erit abundans et pinguis. Scriptum est in Regum volumine , quod postquam interfecti sunt ab Elia pseudoprophetae, data sit pluvia terrae Israel: et quod panis Elisaei et postea Salvatoris uberrimus fuerit atque pinguissimus, et tantam
Abbreviated transcription (Latin):
hii qui pͥus decipiebant. nequaquã
ultra ad eos ualebunt acced̾e. postqͣm
se senserint intellectos. Porro iuxta he¬
braicũ:. & facilis & uera explanatio. ẽ.
Cum enĩ dñs credentib dederit panẽ
artũ. & aquã breuẽ: nequaqͣm ultra
faciet auolare ab eis illũ qui docet ho¬
minẽ scientiã. sed semꝑ uidebunt ocłi
eius p̃ceptorẽ suũ. & aures illtꝰ uerbũ¬
post tergũ monentis exaudient atꝙ di¬
centis. Hȩc uia recta est. ambulate in
modũ est inuitio est: & de dextris parti¬
bus dr᷑. Ne sis iustus multũ. De sinistris
autẽ qͦd in hedoꝵ & in ꝑeuntiũ parte
ponant᷑: nulla dubitatio est. t conta¬
minabis lãminas sculptiliũ argentitui.
& uestim̃tum conflatilis auri tur: ꝙ diͤ¬
ꝑges ea sicut immundiciã menstruate.
Egrede dices ei.Lxx. Et contaminabis
ydola argentata & deaurata. & cõminu¬
es ea. & disꝑges sicut aquã menstrua¬
te: & sicut stercus abicies ea. Cũ intelle¬

Expanded text:
hi qui prius decipiebant, nequaquam hi qui prius decipiebant, nequaquam ultra ad eos valebunt accedere postquam se senserint intellectos. Porro juxta Hebraicum et facilis et vera explanatio est. Cum enim Dominus credentibus dederit panem arctum, et aquam brevem, nequaquam ultra faciet avolare ab eis illum qui docet hominem scientiam; sed semper videbunt oculi ejus praeceptorem suum, et aures illius verbupost tergum monentis exaudient, atque dicentis: Haec via recta est, ambulate in modum est, in vitio est. Et de dextris partibus dicitur: Ne sis justus multum . De sinistris autem quod in haedorum, et in pereuntium parte ponantur, nulla dubitatio est. Et contaminabis laminas sculptilium argenti tui, et vestimentum conflatilis auri tui, et disperges ea sicut immunditiam menstruatae: egredere, dices ei. LXX: Et contaminabis idola deargentata, et deaurata: comminues ea et disperges sicut aquam menstruatae, et sicut stercus abjicies ea. Cum intelle
Abbreviated transcription (Latin):
post tergũ monentis. Hȩc uia ambula¬
te in ea: neq ad dexterã neq ad sinistrã
lxx. Et nequaqͣm ultra apppinqͣbunt
tibi qui decipiant te: qͥa oculi tui ui¬
debunt eos qui te seduxerant. & aures
tuȩ audient uerba post te dicipienti¬
um qui dixert̃. Hȩc ura ambulemus
in ea: siue ad dexterã siue ad sinistram.
Multũ in hoc loco lxx editio hebraicũq
discordant. Primũ gͦ deuulgata editi¬
one tractabimꝰ: & postea sequem᷑ ordi¬
nem ueritatis. Cũ intellexerint atqꝑspexe¬
rint cordis ocłi tui ueritatẽ. & eos qui se
prius deceꝑant tota m̃tis ratione cog¬
nouerint. & aurib eruditis pꝰ tergum
decipientiũ uerba ꝑspexerint: semꝑ
enĩ cecã corꝑis partẽ deciꝑe festinant.
iuxta illud qͦd in psalmo legimꝰ. ut sa¬
gitent in ob scuro rectos corde: qui tan¬
tam sibi assumunt auctoritatem. ut
seu dextra doceant seu sinistra. id÷ siue
bona siue mala nolint discipłos ratio¬
ne discutere. s se p̃cessores sequr: tunc

Expanded text:
nentis: Haec via, ambulate in ea, neque ad dexteram, neque ad sinistram. LXX: Et nequaquam ultra appropinquabunt tibi qui decipiant te, quia oculi tui videbunt eos qui te seduxerunt, et aures tuae audient verba post te decipientium, qui dixerunt: Haec via, ambulemus in ea, sive ad dexteram, sive ad sinistram. Multum in hoc loco LXX editio Hebraicumque discordant. Primum ergo de Vulgata editione tractabimus, et postea sequemur ordinem veritatis. Cum intellexerint atque perspexerint cordis oculi veritatem, et eos qui se prius deceperant, tota mentis ratione cognoverint, et auribus eruditis post tergum decipientium verba perspexerint, semper enim caecam corporis partem decipere festinant, juxta illud quod in psalmo legimus: Ut sagittent in obscuro rectos corde , qui tantam sibi assumunt auctoritatem, ut seu dextera doceant, seu sinistra, id est, sive bona, sive mala, nolint discipulos ratione discutere, sed se praecessores sequi. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
& custodiã mandata tua: & alibi ex¬
pectaui in matutino & clamaui. & tã
clara fuerit uox tua ut cȩlos penetret:
statim tͥ dñs respondebit. & similis eriͤ
moysi de quo scriptũ est loquebatur
moyses. & dñs respondebat ei.
dabit uobis dñs panem artũ: & aquã
breuem. Si ad zorobabel hȩc referimus
temꝑꝰa: facilis interp̃tatio ẽ. qͦd ñ fue¬
rit sub eo ꝑfecta leticia dicente dauid
cũ conu̾terit dñs captiuitatẽ syon fa¬
cłi sumꝰ sicut consolati: ut non conso¬
lationem plenã atq ꝑfectã. s simili¬
tudinẽ consolationis acceꝑint. Sin au
ad saluatoris aduentũ. panis artus &
aqua breuis iuxta apłm paulũ. & hunc
eundẽ y saiam ꝓpham eũngelicus ser¬
mo p̃dicit᷑: qui ꝓ lacimosis legis obser¬
uationib atq mandatis. in uno u̾bo
recapitulauit omĩa. diliges ꝓximum
tuũ: sicut te ipsũ s onsũmatũ enĩ
& ad breuiatũ sermonẽ fecit dñs suꝑ¬

Expanded text:
et custodiam mandata tua . Et alibi: Exet custodiam mandata tua . Et alibi: Exspectavi in matutino et clamavi , et tam clara fuerit vox tua, ut coelos penetret: statim tibi Dominus respondebit, et similis eris Moysi, de quo scriptum est: Loquebatur Moyses, et Dominus respondebat ei . Et dabit vobis Dominus panem arctum, et aquam brevem. Si ad Zorobabel haec referimus tempora, facilis interpretatio est; quod non fuerit sub eo perfecta laetitia, dicente David: Cum converteret Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati: ut non consolationem plenam atque perfectam, sed similitudinem consolationis acciperent. Sin autem ad Salvatoris adveaqua brevis, juxta Apostolum Paulum, et hunc eumdem Isaiam prophetam, evangelicus sermo praedicitur, qui pro laciniosis Legis observationibus atque mandatis, in uno verbo recapitulavit omnia: Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Consummatum enim et abbreviatum sermonem fecit D
Abbreviated transcription (Latin):
de babylone inudea reu̾sus est p̃pls
subrorobabel & ihu pontifice.Nos
autẽ ut sepe iam diximꝰ. om̃s repinis.¬
siones quȩ etedunt mediocritatẽ illiꝰ
tempors a xp̃i referamꝰ ad uentũ: in qͦ
captiuus qͥndã pͦpłs passione dñi lib̾atꝰ.
habitabit insyon & mierłm inspecula
iudelicet & uisione pacis. hoc est in ȩccłia.
Poio qͦd in lex uerbũ ad dit᷑ scĩtatis qui
sic int̾p̃tari possumꝰ ut dicamꝰ nullum
habitare in syon. nͥ eũ qui sc̃s sit. & au
sc̃s sum Plorans nequaquã plorabis.
Miserens miserabit᷑ tui. Ad uocẽ clamo¬
ris tur: statim ut audierit respondebit
tibi. Cũ reu̾sus fueris in syon. & habita¬
ueris in ierłm: nequaquã plorabis ut
ante plorau̾as: sed fletus tuus uertetur
in gaudiũ. Beati enĩ flentes: qͥa ipsi ri-¬
debunt. Et postqͣm clamaũs & dixeriᷤᷤ
ad dm̃. cdamaui intoto corde exaudi
me dñe: & it̾m. clamaui miserere mei.

Expanded text:
de Babylone in Judaeam reversus est populus de Babylone in Judaeam reversus est populus sub Zorobabel et Jesu Pontifice. Nos autem, ut saepe jam diximus, omnes repromissiones quae excedunt mediocritatem illius temporis, ad Christi referamus adventum, in quo captivus quondam populus passione Domini liberatus, habitavit in Sion et Jerusalem, in specula videlicet, et visione pacis, hoc est, in Ecclesia. Porro quod in LXX verbum additur sanctitatis, quisic interpretari possumus, ut dicamus nullum habitare in Sion, nisi eum qui sanctus sit, et audiat et ego sanctus sum . Plorans nequaquam plorabis, miserans miserebitur tui: ad vocem clamoris tui, statim ut audierit, respondebit tibi. Cum reversus fueris in Sion, et habitaveris in Jerusalem, nequaquam plorabis, ut ante ploraveras, sed fletus tuus vertetur in gaudium: Beati enim flentes, quia ipsi ridebunt . Et postquam clamaveris, et dixeris ad Dominum. Clamavi in toto corde meo, exaudi me, Domine . Et iterum: Clamavi, miserere mei,
Abbreviated transcription (Latin):
tentiam demonstrandã. Et tc̃ inqͥt sci¬
ent om̃s reliqͥe iuda. qui nc̃ ingrediun¬
tur terrã egypti. ut habitent ibi: cũ
reu̾si fuerint in terrã iudeã. cuiꝰ ser mociplt¬
atͣ m̃s an illoꝵ. Propt̾ea expectat dñs
ds̃ iudicii dñs. beati om̃s qui expectañ
eum. Grandis clem̃tia der: ut expectit
nrãm penitentiã. & donec nos auicil
conu̾tam᷑. ille potentẽ contrahat ma¬
num. ne ferire cogitat᷑. Ideo autẽ mise¬
ret᷑ & parcet ut exaltet᷑ illiꝰ miscd̾ ia
& bonitas creatoris nota cunctis fiat.
certe iuxta illud qͦd in euͣngłio loquit᷑.
Cum exaltatus fuero. om̃ia trahã ad
me : id circo exaltatꝰ in cruce ut partas
omnib. Ipse est enĩ ds̃ iudicii. & beatift̾
om̃s qui expectant dñm ex pectantem
conu̾sionẽ suã. Quoꝵ sit aut̃ & qui¬
ista conu̾sio. seq̃ntia uerba monstiabi.
Popłs enĩ syon: habitabit in ictłm
Iudei hȩc ad cy ri tempora refer. qdb

Expanded text:
tentiam demonstrandam. Et tunc, inquit, scitentiam demonstrandam. Et tunc, inquit, scient omnes reliquiae Juda, qui nunc ingrediuntur terram Aegypti, ut habitent ibi, cum reversi fuerint in terram Judaeam, cujus sermo compleatur, meus, an illorum. Propterea exspectDeus judicii Dominus: beati omnes qui exspectant eum. Grandis clementia Dei, ut exspectet nostram poenitentiam, et donec nos a vitiis convertamur, ille potentem contrahat manum, ne ferire cogatur. Ideo autem miseretur et parcit, ut exaltetur illius misericordia, et bonitas Creatoris nota cunctis fiat. Vel certe juxta illud quod in Evangelio loquitur : Cum exaltatus fuero, omnia traham ad me, idcirco exaltatur in cruce, ut parca omnibus. Ipse est enim Deus judicii; et beati sunt omnes qui exspectant Dominum exspectantem conversioneista conversio, sequentia verba monstrabunt. Populus enim Sion habitabit in Jerusalem. Judaei haec ad Cyri tempora referunt, quando
Abbreviated transcription (Latin):
ubi pͥus fuerint. & qͦd frustra inua¬
nis sꝑauerint. Cũq eos ad peniten¬
tiam cohortet᷑. illi contͣrio confidunt
in falsis magistris. & in incerto scłi.
deiꝙ u̾ba audire nolentes. equos
egyptios desiderant. & eoꝵ uelocitate
letant᷑. quos multiplicari dñs ꝓhibut.
Iccirco & ȩccłiastici uiri eos uelociter
sequent᷑. & uniꝰ bellatoris uocẽ. siue m¬
sensus referre debemꝰ: mille homine
& in condita turba fugientiũ sustmer
non potert̃. donec relinqͣmini qͣsima¬
lus nauis in uertice montis. & qͣsi fig¬
num suꝑ collẽ. Scribit & ieremias. qe
int̾fectis gladio & fame. his qui ingn¬
tum confugerant: pauci remansert
qui reu̾si sint iniudeam. Et qͦmͦ si fia¬
cta naui & cõpage illiꝰ dissoluta sola
arbor quȩ malus drͣ remaneat. & po-¬
nat᷑ ꝓ signo in sũmitate montis. siue
in excelso colle: sic ꝓ signo atq uesti¬
gio uix unꝰ & alter resideant. ad deipo¬

Expanded text:
ubi prius fuerint, et quod frustra in vaubi prius fuerint, et quod frustra in vanis speraverint. Cumque eos ad poenitentiam cohortetur, illi e contrario confidunt in falsis magistris, et in incerto saeculi: Deique verba audire nolentes, equos Aegyptios desiderant, et eorum velocitate lci viri eos velociter persequentur, et unius bellatoris vocem, sive qsensus referre debemus mille homines et incondita turba fugientium sustinere non poterunt. Donec relinquamini quasi malus navis in vertice montis, et quasi signum super collem. Scribit et Jeremias quod interfectis gladio et fame his qui in Aegyptum confugerant, pauci remanserint qui reversi sint in Judaeam . Et quomodo si fracta navi et compage illius dissoluta, sola arbor quae malus dicitur, remaneat, et ponatur pro signo in summitate montis, sive in excelso colle: sic pro signo atque vestigio, vix unus et alter resideant, ad Dei po
Abbreviated transcription (Latin):
tempnentes p̃cepta uitalia. desꝑatiõe
dixistis. Nequaquã ita erit ut loq̃riᷤ.
s ad eqͦs tonfugiemꝰ egyptios. & con¬
cito ad eos atq ueloci ꝑgemꝰ gradu.
Quia gͥ ista dixistis. fugietis qͥdem
& ꝑ nici cursu intrabitis egyptũ: s
uelociores ert̃ babylonii qui uos usq
egyptũ ꝑsequent᷑. Tantusq terror at¬
q: formido obtinebit ȩgyptũ. ut uno
chaldeo mille egyptii resistere neq̃¬
ant. & qͥnq hostib fugientiũ pluri¬
ma multitudo. nixta illud qͦd indeu¬
tero nomio legimꝰ. Dabit te dñs ut
corruas in conspectu immicoꝵ tuoꝵ.
Uia una ingredieris ad eos. & septem
uiis fugies a facie eoꝵ: & eris in desꝑa¬
tione in cunctis regnis t̾rȩ. luxta ana¬
gogen. & lxx editionẽ: om̃s ad peni¬
tentiã peccatores. & p̃cipue hereticoᷤ
cohortat᷑ sermo diuinꝰ. Qd̾ cũ reu̾si a
uiciis ingemuerint & egerint peniten¬
tiã. salui fiant: & tunc intelligant

Expanded text:
temnentes praecepta vitalia, desperatione temnentes praecepta vitalia, desperatione dixistis, nequaquam ita erit ut loqueris; sed ad equos confugiemus Aegyptios, et concito ad eos atque veloci pergemus gradu. Quia igitur ista dixistis, fugietis quidem et pernici cursu intrabitis Aegyptum; sed velociores erunt Babylonii, qui vos usque ad Aegyptum persequentur, tantusque terror atque formido obtinebit Aegyptum, ut uni Chaldaeo mille Aegyptii resistere nequeant, et quinque hostibus, fugientium plurima multitudo, juxta illud quod in Deuteronomio legimus: Dabit te Dominus ut corruas in conspectu inimicorum tuorum. Via una egredieris ad eos, et per septem vias fugies a facie eorum, et eris in dispersione in cunctis regnis terrae . Juxta anagogen et LXX editionem, omnes ad poenitentiam peccatores, et praecipue haereticos cohortatur sermo divinus, quod cum reversi a vitiis ingemuerint, et egerint poenitentiam, salvi fiant; et tunc intelligant
Abbreviated transcription (Latin):
dñs sc̃s isrł. Si reu̾tamim &̃ qͥescatis: sal¬
iuieritis. Insilentio & spe: erit fortitudo
ur̃a. Et noluistis: & dixistis. Nequaqͣ
sed ad ȩquos fugiemus. Idco fugietis.
Et suꝑ ueloces ascendemꝰ. Idco uelocio
res ert̃: qui ꝑsequent᷑ uos. Mille ho¬
mines a facie terroris uniꝰ: & a facie ter¬
roris qͥnq fugietis. Lxx. Hec dicit dñs
ds sc̃s isrł. Cum reu̾sus ingemueris. tc̃
saluus eris: & scies ubi fueris. qͥa confi¬
debas suꝑ uanis. Hana facta est fortitu¬
do ur̃a. Et nolinstis audire: s dixistis Suꝑ
equos fugiemꝰ. Propt̾ea fugietis. Et suꝑ
gient: & ad uocẽ qͥnq fugient multi.
Sc̃s ait. cuiꝰ supͣ nomen tacuerã. ipse dñs
relinqͣtis uel errorẽ pͣui consilii & ma¬
neatis in iudea: ñ babylonior impe¬
tum. s mea p̃cepta metuentes. salui
eritis. Quiescite & sꝑate in dño: & fid̾i
in ꝓmissis meis robur arripite. qui coi¬

Expanded text:
Deus sanctus Israel: Si revertamini et quiescatis, salDeus sanctus Israel: Si revertamini et quiescatis, salvi eritis: In silentio et in spe erit fortitudo vestra. Et noluistis, et dixistis: Nequaquam, sed ad equos fugiemus: ideo fugietis. Et super veloces ascendemus: ideo velocioes erunt qui persequentur vos. Mille homines a facie terroris unius: et a facie terroris quinque fugietis. LXX: Haec dicit Dominus Deus Sanctus Israel: Cum reversus ingemueris, tunc salvus eris, et scies ubi fueris: quia confidebas super vanis, vana facta est fortitudo vestra; et noluistis audire: sed dixistis, super equos fugiemus: propterea fugietis; et super gient: et ad vocem quinque fugient multi. Sanctus, ait, cujus supra nomen tacueram, ipse est Drelinquatis, vel errorem pravi consilii: et maneatis in Judaea, non Babyloniorum impetum, sed mea praecepta metuentes, salvi eritis. Quiescite et sperate in Domino, et fidei in promissis meis robur arripite, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
potest. & pͥstinũ decorẽ recipe sic uobis
uemet repentina contritio. Et ut alia
utar similitudinẽ. sicut uas figuli con¬
fringat᷑ contritione ꝑualida. ita cõmi¬
nuetur infrusta: ut uix paruula testa
remaneat de fragmentis in qua portet᷑
igniculus aut paululũ aquȩ delacu¬
na hauriat᷑ & fouea. sic uos cũ ieritis
in ȩgyptũ. ꝑsequente uos illic nabucho¬
donosor usq ad int̾netionẽ ꝑibitis. He¬
retici quoq & omne dogma contrariũ
ueritati confidunt in calũna atq m̃¬
datio. & musitant uxta lix. contra crea¬
torẽ suũ: ꝓpt̾ea impietatis eoꝵ ciuitaᷤᷤ
destruetur quã edificauit cam. Cuiue¬
niet repentina ꝑditio. cũ capta fuerit
ab ecclesiasticis uiris. & ita destructa &
cõminuta. ut nichil in ea remaneat qͦ
possit ignẽ emortuũ reaccendere. &
saltem cenosam & paruulã aquã po¬
pulis p̃bere sitientib Quia hȩc dic̃¬

Expanded text:
potest, et pristinum decorem recipere: sic vobis potest, et pristinum decorem recipere: sic vobis veniet repentina contritio. Et ut alia utar similitudine: Sicut vas figuli, si confringatur contritione pervalida, ita comminuitur in frusta, ut vix parvula testa remaneat de fragmentis, in qua portetur igniculus, aut paululum aquae de lacuna hauriatur et fovea; sic vos cum ieritis in Aegyptum, persequente vos illuc Nabuchodonosor, usque ad internecionem peribitis. Haeretici quoque et omne dogma contrarium veritati confidunt in calumnia atque mendacio, et mussitant juxta LXX contra Creatorem suum. Propterea impietatis eorum civitas destruetur, quam aedificavit Cain, cui veniet repentina perditio, cum capta fuerit ab ecclesiasticis viris, et ita destructa et comminuta, ut nihil in ea remaneat quod possit ignem emortuum reaccendere, et saltem coenosam, et parvulam aquam populis praebere sitientibus. Quia haec dic
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas hȩc sicut interruptio cadens.
& reqͥsita in muro excelso. qm̃ subito dũ
ñ spatur ueniet contritio eius. & cõmi¬
nuet᷑ sicut conterit᷑ lagena figuli con¬
tritione ꝑualida. & non inuenit᷑ de fra¬
gmentis eiꝰ testa. in qua portet᷑ igniculꝰ
de incendio. aut hauriat᷑ aqua de fouea.
Quia inqͥt supͣ dixistis cesset a facie nr̃a
sc̃s isrł. siue ut .lxx. tͣnstuler̃t. auferte a
quẽ neglexistis cõmonentẽ sentiatis
pumentem. Habuistis fiduciã megyp¬
lioꝵs calũpmia atꝙ mendatio: & innisi
estis suꝑ tumultu eoꝵs. siue contͣdictio¬
ne & supbia. ut simmachus & theodotio¬
inter p̃tati sunt: ꝓpt̾ea uertet᷑ uobis hȩc
iniqͥtas siue peccatũ. ut sitis qͣsi murus
cadens subito ciuitatis firmissime & cap¬
te. cuiꝰ repentina adueñit riuina. ita enĩ
lxx. tͣnstulert̃. Et est sensus iuxta hebrai¬
cum. Quomͦ int̾ruptio muri altissimi qui
longã traxit rumã difficile instaurari

Expanded text:
iniquitas haec sicut interruptio cadens et requisita in muro excelso quoniam subito dum non speratur veniet contritio eius et comminuetur sicut conteritur lagoena figuli contritione pervalida et non invenietur de fragmentis eius testa in qua portetur igniculus de incendio: aut hauriatur parum aquae de fovea. Quia, inquit, supra dixistis: Cesset a facie nostra Sanctus Israel, sive ut LXX transtulerunt, auferte a quem neglexistis commonentem, sentiatis punientem. Habuistis fiduciam in Aegyptiorum calumnia atque mendacio, et innixi estis super tumultu eorum, sive contradictione et supinterpretati sunt, propterea vertetur vobis haec iniquitas sive peccatum, ut sitis quasi murus cadens subito civitatis firmissimae et captae, cujus repentina advenerit ruina, ita enim LXX transtulerunt. Et est sensus juxta Hebraicum: Quomodo interruptio muri altissimi qui longam traxit ruinam, difficile instaurari
Abbreviated transcription (Latin):
errasse a pͥncipio: sed paulatim scripto¬
rum uicio depͣuatos. Neq enim fieri
potest. ut qui in hoc loco eadem uerba
bene interp̃tati st̃: in suꝑiorib erraũmt.
In die gͦ interfectionis multoꝵ cũ arro¬
gantes suꝑbiq corruerint. & qui posue¬
runt in cęlũ os suũ. didicerint. eẽ. se t̾rã
erit lum̃ lunȩ sicut lum̃ solis: qͣndo de¬
derit dñs cęlũ nouũ & terrã nouã. & tͣn¬
sierit habitus mundi ut luna & sol labo¬
ris & cursus sui p̾mia conseqͣnt᷑. Etenĩ
expectatio create reuelationẽ filioꝵ dei
p̃stolat᷑: quia & ipsa creat᷑a liberatur
a seruitute corruptionis. in lib̾tatem
lucis intelligentes. in sensibilia. ẽẽ. con¬
tendant. Luna gͦ solis fulgorẽ accipiet.
Nec mirũ hoc de clarissimo sentire
elem̃to: cui pͥncipatus noctis est traditꝰ.
cum de scĩs quoq scͥptũ sit. fulgebunt
nsti qͣsi sol. & sol septuplũ lumen ac¬

Expanded text:
errasse a principio, sed paulatim scriptoerrasse a principio, sed paulatim scriptorum vitio depravatos. Neque enim fieri potest, ut qui in hoc loco eadem verba bene interpretati sunt, in superioribus erraverint. In die ergo interfectionis multorum, cum arrogantes superbique corruerint, et qui posuerunt in coelum os suum, didicerint esse se terram, erit lumen lunae, sicut lumen solis: quando dederit Dominus coelum novum, et terram novam, et transierit habitus mundi hujus, ut luna et sol laboris et cursus sui praemia consequantur. Etenim expectatio creaturae revelationem filiorum Dei praestolatur: quia et ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis, in libertatem lucis intelligentes, insensibilia esse contendant. Luna ergo solis fulgorem accipiet. Nec mirum hoc de clarissimo sentire elemento, cui principatus noctis est traditus, cum de sanctis quoque scriptum sit: Fulgebunt justi quasi sol . Et sol septuplum lumen ac
Abbreviated transcription (Latin):
siui eũ. & non est inuentus locus eiꝰ. Has
turres ȩdificare cupiebant. qui moue¬
runt pedes suos de oriente. quoꝵ lm¬
guȩ in babylone confuse sunt: & illi
suꝑ qͦs cecidit turris sẏloc.t erit lux
lunȩ sicut lux solis. & lum̃ solis erit sep
tuplũ sicut lux septẽ dierũ: in die qua
alligau̾it dñs uultus pͦpłi fui. & ꝑcussu¬
ram plage eiꝰ sanau̾̃it.Lxx. Et erit lu¬
men lunȩ sicut lum̃ solis. & lum̃ solis
septuplũ. in die qͣndo sanaũit dñs con¬
tritionẽ pͦpłi sur: & dolorẽ plagȩ tuȩ cu¬
rauerit. Miror qͦmͦ in p̃senti loco u̾ba he¬
braica. Lasanã. & haoia. quȩ aquila
interp̾tatur albam & calorẽ. ꝑ quȩ lu¬
nam solemq significat: supͣ idem lxx.
laterẽ & murum tͣnstulert̃ i eo loco
ubi scͥptũ est. & crubescet luna. & con
fundet᷑ sol: ꝓ quo illi interp̃tati sunt
liquefient lateres. & ruet murus: & nc̃
idem sequentes hebraicũ. solemlunãꝙ
tͣnstulert̃. Unde mͥ dat᷑ suspectio non eos

Expanded text:
sivi eum, et non est inventus locus ejus . Has turres aedificare cupiebant , qui moverunt pedes suos de Oriente, quorum linguae in Babylone confusae sunt, et illi, super quos cecidit turris Siloae . Et erit lux lunae, sicut lux solis, et lumen solis erit ssicut lux septem dierum, in die qua alligaverit Dominus vulnus populi sui, et percussuram plagae ejus sanaverit. LXX: Et erit lumen lunae, sicut lumen solis, et lumen solis septuplum, in die quando sanaverit Dominus contritionem populi sui, et dolorem plagae tuae curaverit. Miror quomodo in praesenti loco verba Hebraica LABANA , et HAMMA , quae Aquila interpretatur albam et calorem, per quae lunam solemque significat supra idem LXX laterem et murum transtulerint, in eo loco ubi scriptum est: Et erubescet luna, et sol confundetur. Pro quo illi interpretati sunt, liquefient lateres, et ruet murus, et nunc idem sequentes Hebraicum, lunam solemque transtulerint. Unde mihi datur suspicio, non eos
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est fugiet dolor. & meror. & ge¬
mitus: qͣndo sub intͣnte plenitudine
gentiũ. saluus fuerit omnis isrł. Aut
certe quando ultio eoꝵ uenerit quoꝵ
sub altare clamant animȩ. usꝙ qͦ non
ulcisceris sanguinẽ nr̃m de his qui ha¬
bitant in t̾ra : Et hoc consid̾a qͦd non
dixerit qͣndo sanaũit contͥtionẽ ppłi
sui ifrł siue iacob: sed ab solute populi
sui. ut om̃s deo significet seruientes. Qui¬
dam locũ istũ. & omĩa quȩ in hoc repro¬
missionũ capitulo continent᷑ ad cele¬
stem refert̾ ierłm & ad reu̾sionẽ pͦpłi
enus qͣndo implebit᷑ illud qͦd scͥptũ est.
celũ & terrã ptͣnsibunt: alii ad heliȩ tẽ¬
pora. Et ipsũ dicunt ẽẽ. de quo supra
scriptũ est. & erunt oculi tui uidentes
p̃ceptorẽ tuũ. & aures tuȩ audient u¬
bum post tergũ monentis. Tunc de
montib & collib iuxta fabulas por¬
tarũ. & saturm aureũ scłm lactis
uos fluere: & de arborũ folis stila¬
re mella purissima. Quȩ qui recipi¬

Expanded text:
dolor, et moeror, et gemitus : quando subintrante plenitudine gentium, salvus fiet omnis Israel; aut certe quando ultio eorum venerit, quorum sub altari clamant animae: Usquequo non ulcisceris sanguinem nostrum de his qui habitant in terra ? Et hoc considera quod non dixerit, quando sanaverit contritionem populi sui Israel, sive Jacob; sed absolute, populi sui, ut omnes Deo significet servientes. Quidam locum istum et omnia quae in hoc repromissionum capitulo continentur, ad coelestem referunt Jerusalem, et ad reversionem populi ejus, quando implebitur illud quod scriptum est: Coelum et terra pertransibunt . Alii ad Eliae tempora, et ipsum dicunt esse, de quo supra scriptum est: Erunt oculi tui videntes praeceptorem tuum et aures tuae audient verbum post tergum monentis: tunc de montibus et collibus, juxta fabulas poetarum, et Saturni aureum saeculum lactis rivos fluere, et de arborum foliis stillare mella purissima. Quae qui recipi
Abbreviated transcription (Latin):
loqͥtur: tantũ qui tenet nc̃ teneat. do¬
nec de medio fiat. Qd̃ scilicet in illo tẽꝑe
tanta beatitudo sit pͦpło isrł: ut ñ solũ
ualles atq campestria. s om̃s montes
& colles aquis fluentib irrigent᷑. Nos ãu
montes & colles eos intelligamꝰ qui in ex¬
celso uirtutib eleuati st̃: qui esuriunt
& sitiunt iusticiã. qͦs dñs ꝓuocat ad bi

Expanded text:
loquitur : Tantum qui tenet nunc, teneat, donec de medio fiat. Quod scilicet in illo tempore tanta beatitudo sit populi Israel, ut non solum valles atque campestria, sed omnes montes et colles aquis fluentibus irrigentur. Nos autem montes et colles, eos intelligamus, qui in excelsum virtutibus elevati sunt, qui esuriunt et sitiunt justitiam , quos Dominus provocat ad
Abbreviated transcription (Latin):
int. qui eungelicũ numerũ seq̃bant᷑.
Istius modi populi comedert̃ & partem
palearũ dum in quibdã sequunt᷑ litte¬
ram: & tam̃ ꝑ paleas & ordeũ paulatĩ
ꝑficiunt ut tͣnseant ad frumentum.
El erunt suꝑ omnem montẽ excelsũ.
& suꝑ omnẽ collẽ eleuatũ riui curren¬
tiũ aquarũ. in die int̾fectionis multoꝵ

Expanded text:
us, qui evangelicum numerum sequebantur . us, qui evangelicum numerum sequebantur . Istiusmodi populi comedunt et partem palearum; dum in quibusdam sequuntur litteram, et tamen per paleas et hordeum paulatim proficiunt, ut transeant ad frumentum. Et erunt super omnem montem excelsum, et super omnem collem elevatum rivi currentium aquarum
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ igni in extinguibili. Porro uxtali
iumenta quȩ necdũ rationis sapientieꝙ
sunt plena. & de quib unus loquitur
ad dm̃ sicut ium̃tũ factus sum apudte:
pascent᷑ in loco pinguissimo & spacio¬
so. qui ñ affert spinas & tribulos sed
qͣsi terra isrł lacte & melle decurrit &
plenã pascentib tribuit libertatem.
bis os boui trturantis. nunqͥd debobus
cura est deo: Sed utiq se his dicit qui
oꝑant᷑ tetiã suã. & de quib idem loqͥt᷑
dei agricult̃a dei edificatio sumꝰ. Pater
enĩ agricola est: & xp̃c uinea. Comedent
paleas mutos cũ ordeo uentilato. Legi¬
mus qͦt & ysaac ordeũ seuerit. & quia
apud allophylos erat centenariã ordei
frugẽ receꝑit. Et oseȩ choro & dimidio
choro ordei conduxit mulierem adul¬
terã. Saluator qͦq qͥnq milia uirorũ
qui ad huc sensib corporis seriuiebant.
& legẽ seq̃bant᷑ moysi. ordeaceis panibꝰ
saturauerit: qui in alio loco frangens

Expanded text:
runtur igni intextinguibili . Porro juxta LXX runtur igni intextinguibili . Porro juxta LXX jumenta, quae necdum rationis sapientiaeque sunt plena, et de quibus unum loquitur ad Deum: Sicut jumentum factus sum apud te , pascentur in loco pinguissimo et spatioso, qui non affert spinas et tribulos, sed quasi terra Israel lacte et melle decurrit, et plenam pascentibus tribuit libertatem. bis os bovi trituranti. Et, Numquid de bobus cura est Deo ? Sed utique de his dicit, qui operantur terram suam, et de quibus idem loquitur, Dei agricultura, Dei aedificatio sumus . Pater enim agricola est, et Christus vinea : comedent paleas mixtas cum hordeo ventilato. Legimus quod Isaac hordeum severit, et quia apud allophylos erat, centenariam hordei frugem receperit . Et Osee coro et dimidio coro hordei conduxit mulierem adulteram . Salvator quoque quinque millia virorum qui adhuc sensibus corporis serviebant, et Legem sequebantur Moysi, hordeaceis panibus saturaverat . Qui in alio loco frangens
Abbreviated transcription (Latin):
in possessione tua in die illo agnꝰ spau¬
ose. Tauri tui & pulli asinarum qui
oꝑant᷑ terrã. cõmixtũ migna comans
sic in area ut uentilatũ est.Lxx. Et pi¬
cent᷑ ium̃ta tua in die illa locũ pingur.
& spaciosũ. Tauri ur̃i & boues ur̃i qui
oꝑant᷑ t̾ram. comedent paleas: cõmit¬
tas in hordeo uentilato. In rerũ omnũ
habundantiã celesti pluuia descenden¬
te. & illo pane qui de celo descendit.ꝗͥ.
qui comedit nunqͣm esuriet : pasceit᷑
agni in loco spaciosissimo qui sequim¬
tur agnũ quocũq uadit. & qui semꝑ
ad dexterã sunt. Tauri autẽ pͥncipesgre¬
gis de quib legimꝰ congregatio tauro¬
rum inter uaccas pͦpłoꝵ. & pulli asina¬
rum qͥb sedens dñs ingressus est iecł̃m
qui oꝑant᷑ terrã: sic de area comedest
ut fuerit uentilatũ. ne quid uidelice
in cibo eoꝵ mixtũ sit palearũ de qͥb
in ierenna scriptũ est. Quid paleis ad trii¬
cũ dicit dñs: Et quȩ in eungelio combu¬

Expanded text:
in possessione tua in die illo agnus spatiose et tauri tui et pulli asinorum qui operantur terram commixtum migma comedent sic in area ut ventilatum est et escentur jumenta tua in die illa locum pinguem et spatiosum. Tauri vestri et boves vestri qui operantur terram, comedent paleas commixtas in hordeo ventilato. In rerum omnium abundantia, coelesti pluvia descendente, et illo pane qui de coelo descendit, quem qui comederit, numquam esuriet, pascentur agni in loco spatiosissimo, qui sequuntur agnum quocumque vadit, et qui semper ad dextram sunt. Tauri autem principes gregis, de quibus legimus: Congregatio taurorum in vaccis populorum : et pulli asinorum, quibus sedens Dominus ingressus est Jerusalem , qui operantur terram, sic de area comedent, ut fuerit ventilatum, ne quid videlicet in cibo eorum mixtum sit palearum, de quibus in Jeremia scriptum est: Quid paleis ad triticum, dicit Dominus ? et quae in Evangelio combu