comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scurcitͣ subdiaconacum remaneat coniugi
itra subdiaconi gͣdum. nuptias un.¬
celebrare licet. Postea aũ: id fieri censu¬
ra eccłiastica ꝓhibet. Ideo namq postremi
tres. sacri ordines nuncupant᷑: qr qͣnto al¬
tari ꝓpinquat. tanto ꝯtinentiori uite se
obligat. Unde eis dr̃ mundamini qui
fertis uasa dñi. Qui ergo calicem dñi ex
offitio baiulant. calicem demonioꝵ p̾ponãt.
ĩmo ⁊ ab amplexib aliis ꝑ missis. quiescant.
Inuet̾i lege. qm̃ solam leiuticam tribum
ministͣre intemplo decretum erat: minis
agebant. qͣunus lib̾ius. ĩmo ⁊ digniꝰ. figͣis
⁊ cerimoniarũ umbris deseruirent. Lex uetꝰ
qͣm metã suam ꝯtigit: auctoritate finita
sacerdotib gr̃e ñ reducat ꝯuigium. nͥ redu¬
cat figuras cerimoniarũ. Qua rõne sacer¬
dotes sibi iura comibii intorq̃ant. cũ lex
nr̃a laicoꝵ lib̾e. sac̾dotum ñ nisi cum mora
filios ad ordines ꝓmorieant: Antiqui q̃n
aminist̾ĩo templi cessabant: ad uxores ac

Expanded text:
Cur citra subdiaconatum remanet conjugium. Citra subdiaconi gradum nuptias celebrare licet: postea autem id fieri censura ecclesiastica prohibet. Ideo namque postremi tres sacri ordines nuncupantur, quia quanto altari propinquant, tanto continentiori vitae se obligant. Unde eis dicitur: Mundamini qui fertis vasa Domini . Qui ergo calicem Domini ex officio bajulant, calicem daemoniorum postponant, imo et ab amplexibus, aliis permissis, quiescant. In veteri lege quoniam solam leviticam tribum ministrare in templo decretum erat, ministagebant, quatenus liberius, imo et dignius figuris et caeremoniarum umbris deservirent. Lex vetus quoniam metam suam contigit, auctoritate finita, sacerdotibus gratiae non reducat conjugium, nisi reducat figuras caeremoniarum. Qua ratione sacerdotes sibi jura connubii intorqueant, cum lex nostra laicorum libere, sacerdotum nonnisi cum mora filios ad ordines promoveat? Antiqui quando a ministerio templi cessabant, ad uxores acc
Abbreviated transcription (Latin):
negotus que uirib egent. qualia
sunt bella. p̃fertur. Unde uirgini matri
eius incarnationẽ adnuntiat: qui aerias
potestates debellare ueniebat. Huic ar¬
changelo angłoꝵ exercitus famulatur.
⁊ quis nͥ is qui sub tanto pͥncipe arduis
gerendis cooꝑetur: Hoꝵ uidentur mi¬
nisterio bella iusta inchoari. iniusta p̾¬
pediri male autẽ cepta leniri. bene cep¬
ta ad ministrari. ⁊ modo adiuctoriam.
modo ad pacem ꝑdriti. Quoꝵ qm̃ uirtꝰ
seditiones dispellere uidetur. merito

Expanded text:
negotiis quae viribus egent, qualia negotiis quae viribus egent, qualia sunt bella, praefertur. Unde Virgini matri ejus incarnationem annuntiat, qui aerias potestates debellare veniebat. Huic archangelo angelorum exercitus famulatur. Et quis nisi is qui sub tanto principe arduis gerendis cooperetur? Horum videntur ministerio bella justa inchoari, injusta praepediri, male autem coepta leniri, bene coepta administrari, et modo ad victoriam modo ad pacem perduci. Quorum quoniam virtus seditiones dispellere videtur, merito
Abbreviated transcription (Latin):
icut autem maligni sp̃e incõmoda: ifa
⁊ beniuoli nob̾ ꝑcurant bona. Rapha¬
el qui medicina dei dr̃ morbos curat. Unde
ad tobiam missus. uisum restituit. adid̾
spectat. fides centurionis adño ꝓbata.
Namdum se fatetur sub alt̾ius potesta¬
te constitutum hr̃e sub se milices. ⁊ dic̾e̾¬
et seruo meo fac hoc ⁊ facit: multomag̾
credit eum qui sũma p̾minet potestate.
militantib sibi angelis posse imꝑare.
eoꝵq minist̾io puerum suum ab sentẽ
curare. mandando languori ut eat: sa¬
nitati ut ueniat. Decet enim illum qͥ
cum reliquis duob solus p̾ter cet̾os sp̃e¬
ꝑp̃ offitia usib nr̃is accõmoda ꝓpͥo nõie
honoratur. cum reliquis quoq duob
archangelis archangłi ẽẽ. ut qͣm in¬
numera est multitudo languentium: ha¬
bundet quoq sub pͥncipe medico copia
medicoꝵ. Ad ꝓuidentiam hoꝵ fortasse
p̃tinet. sicut morbos auertere: ita salu¬
cem conseruare. xx u.ii. De offitio gab̾cł.
abriel. fortudo dei int̾p̾tatur. qm̃

Expanded text:
icut autem maligni spiritus incommoda, ita et benevoli nobis procurant bona. Raphael qui medicina Dei dicitur, morbos curat. Unde ad Tobiam missus visum restituit. Ad idem spectat fides centurionis a Domino probata: nam dum se fatetur sub alterius potestate constitutum habere sub se milites, et diceet servo meo: Fac hoc, et facit : multo magis credit eum qui summa praeeminet potestate militantibus sibi angelis posse imperare, eorumque ministerio puerum suum absentem curare, mandando languori ut eat, sanitati ut veniat. Decet enim illum, qui cum reliquis duobus solus praeter caeteros sp officia usibus nostris accommoda proprio nomine honoratur, cum reliquis quoque duobus archangelis archangelum esse, ut quoniam innumera est multitudo languentium, abundet quoque sub principe medico copia medicorum. Ad providentiam horum fortasse pertinet sicut morbos avertere, ita salutem conservare. CAPUT XXVII. De officio Gabrielis. Gabriel, fortitudo Dei interpretatur, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
positio inuenitur. ꝓmissio fcã sare: os¬
tendit quod ꝓpcer gͥenus nullus saluat᷑.
ita rebecce. quod ꝓꝓter nullum suum m̾i¬
tum. uł parentum: aliquis eligit᷑. s so¬
la gr̃a. S si nemo m̃itis parentum aut
eligit᷑. aut saluaf᷑. nec ꝓpter m̾ita pa¬
rentum quisq fide donatur. fides nã¬
q electionem int̾ &e salutem. mediũ
sortita locum. nascit᷑ ab illa. istã parit.
Quare si m̾ita parentum infiliis ope¬
rarentur fidem. conferrent quoq sa¬
lutem. Constat enim qd̾̃ ex fide ẽ iustꝰ.
ex iusticia salus. S si m̾icis parentum
aut sius habet quis fidem aut iusticiã.
bendam. Nullius gͦ m̾itis. neq suis
neq alienis. fidem optinet. aut iusti¬
ciam. s ds̃ eui uult miseret᷑.Uili.

Expanded text:
positio invenitur: Promissio facta Sarae ospositio invenitur: Promissio facta Sarae ostendit, quod propter genus nemo salvatur; ita Rebeccae quod propter nullum suum meritum vel parentum aliquis eligitur, sed sola gratia . Sed si nemo meritis parentum aut eligitur, aut salvatur, nec propter merita parentum quisque fide donatur. Fides namque electionem inter et salutem medium sortita locum, nascitur ab illa, istam parit. Quare si merita parentum in filiis operarentur fidem, conferrent quoque salutem; constat enim quod ex fide est justus, ex justitia salus. Sed si meritis parentum aut suis habet quis fidem aut justitiam, bendam. Nullius ergo meritis neque suis neque alienis fidem obtinet aut justitia
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ: predicatores suos diligant. quoꝵ
ꝑ officium dõ intrinsecus oꝑante: ir¬
radiantur fide. non ꝓm̃icis parentũ
ue preceritis seufuturis. dĩ enim do¬
num est. ñ exoꝑib. ut nequis głetur.
Non hoc apłs diceret. si quodlibor euiꝰ¬
libet ue opus ds̃ consideraret. quare
cuipiam quasi ex m̾ito fidem recom¬
pensaret. Iam enunfides non pure c
ꝓprie ẽẽt dĩ donum. immo quedam fi¬
eret retͥbutio ꝓpter meritum. atq ha¬
beret homo unde głaretur. Ergo ut
ne quis głetur: fides solum ẽ gr̃a. ñ
ex oꝑib nata. uerum pariens oꝑa.
Oꝑa numirum qmius magnifica
nichil sunt ante fidem. Nam non ẽ
qui faciat bonum non ẽ usq ad u¬
num. idẽ nemo facit bonum usq qͦ
ueniat ad xp̃m. Ip̃e enim ẽ unus .i.
solus. inquo bene fiat. unde iniob.
Quis potest facere mundum de im¬
mundo conceptum semme. Nõne
tu qui solus es: ubi apłs memorat ꝓ¬
uussiones sare & rebeece feãs. talis ex¬

Expanded text:
ergo praedicatores suos diligant, quorum ergo praedicatores suos diligant, quorum per officium, Deo intrinsecus operante, irradiantur fide; non pro meritis parentum vel praeteritis seu futuris: Dei enim donum est, non ex operibus, ut ne quis glorietur . Non hoc Apostolus diceret, si quodlibet cujuslibetve opus Deus consideraret, quare cuipiam quasi ex merito fidem recompensaret. Jam enim fides non pure et proprie esset Dei donum; imo quaedam fieret retributio propter meritum, atque haberet homo unde gloriaretur. Ergo, ut ne quis glorietur, fides solum est gratia, non ex operibus nata, verum pariens opera. Opera nimirum quamvis magnifica nihil sunt ante fidem: Nam non est qui faciat bonum, non est usque ad unum , id est, nemo facit bonum, usquequo veniat ad Christum: ipse enim est unus, id est solus, in quo bene fiat. Unde in Job: Quis potest facere mundum de immundo conceptum semine, nonne tu qui solus es? Ubi Apostolus memorat promissiones Sarae et Rebeccae factas, talis ex
Abbreviated transcription (Latin):
apło ceste ꝑ dilectionem oꝑacur. fi¬
des autẽ exauclitu: nasci in apło do¬
cetur. S quomͦ ex auditu. si cesti¬
monio e iusdem. ipsanonẽ ex nob̃̾
cti autem donum ẽ non ex oꝑib.
Utiq eam earo ce sangius non re¬
uelauit. s pater meus qui ẽ incelis
idẽ non natura hominis. s gr̃a dĩ
manifestat᷑. Qñ enum antiqͥs
si non om̃ib at multis insinuarat ex
inspiratione: eam nob̾ declarat ex pre¬
dicatione. Nimirum p̃dicator uerba
fundit. u̾borum ilucem sensum ĩ mo
fidem: menti ds̃ infundit. Nam sen¬
sus exercicio scripturarum ꝑspicax
sententiam plerunq exuerbis ꝑpen¬
dat. sententie autem fidem non nisi
iecessaria singłis sĩt diuisa ⁊ de fide i salute.
idem gͦ quam largiri pocerat
ds̃ absq sermone raro & tam̃ a¬
liqñ ut paulo id facit tempore gr̃e.
ut doctore sit opus. Sic que sunt ne¬
cessaria om̃ib. singłis sunt diuisa.
ut quisq quod sibi de est in alt̾o reꝑi¬
ens illi obliget᷑ amore. Auditores

Expanded text:
o teste, per dilectionem operatur . Fides autem ex auditu nasci in Apostolo docetur. Sed quomodo ex auditu, si testimonio ejusdem ipsa non est ex nobis, Dei autem donum est non ex operibus? utique eam caro et sanguis non revelavit, sed Pater meus qui est in coelis , id est, non natura hominis, sed gratia Dei manifestatur: quam enim antiquis, si non omnibus, at multis, insinuarat ex inspiratione, eam nobis declarat ex praedicatione. Nimirum praedicator verba fundit, verborum autem sensum, imo fidem menti Deus infundit; nam sensus exercitio Scripturarum perspicax sententiam plerumque ex verbis perpendat, sententiae autem fidem nonnisi p. Cur omnibus necessaria, singulis sint divisa, et de fide et salute. Fidem ergo quam largiri poterat Deus absque sermone, raro et tamen aliquando, ut Paulo, id facit tempore gratiae, ut doctore sit opus. Sic quae sunt necessaria omnibus, singulis sunt divisa, ut quisque quod sibi deest, in altero reperiens, illi obligetur amore. Auditores
Abbreviated transcription (Latin):
lent. Absq igne tamen aqua decla¬
ratur. nonniunqm̃ spũalitum per¬
mundatio sordium. Et qm aque so¬
lum ẽ lauare. lauandis spũalicer
hominib aquam m̃ito scriptura
assumit. Ceteros loquores. immo ẽe
cecera elementa. hiue negotio suffice
non credit. Aqua lum lauat. sp̃m
scm̃ mundantem designat. corpus
dum lauatur. mundatio anime de¬
signatur. Aqua gͦ. sp̃m. lauatio. re¬
missionem pecẽorum designat. Ni¬
tar lauationis remissio pecẽoꝵ fit.
auctore paulo. quicunq bapti zati
sumus in xp̃o iħu: in morte ip̃ius
baptizati sumus. Consepulti enum
sumus cum illo ꝑbapcismũ inmor¬
is ꝑgłampatris: ita ce nos in noui¬
ficati sumus. Nam sieut xp̃e mor¬
tuus ẽ uite mortali: ita mors xp̃i
nos mori facit. ꝑbaptismum pris¬
tine conu̾sationi. Consepulti enĩ
sumus cumillo ꝑ baptismum inmor¬
tem. id est ꝑ baptismum uiciis mor¬
cui. inbaptismo quoq ad similitudi¬
nem xp̃i. sumus sepulti. ut ñ solum

Expanded text:
lent; absque igne tamen aqua declalent; absque igne tamen aqua declaratur nonnunquam spiritualium permundatio sordium. Et quoniam aquae solum est lavare, lavandis spiritualiter hominibus aquam merito Scriptura assumit, caeteros liquores, imo etiam caeterae lementa, huic negotio sufficere non credit. Aqua dum lavat, Spiritum sanctum mundantem designat; corpus dum lavatur, mundatio animae designatur. Aqua ergo Spiritum, lavatio remissionem peccatorum designat. Nitar lavationis remissio peccatorum fit, auctore Paulo: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus: consepulti enim sumus cum illo iam Patris, ita et nos in novificati sumus. Nam sicut Christus mortuus est vitae mortali, ita mors Christi nos mori facit per baptismum pristinae conversationi: Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem, id est per baptismum vitiis mortui, in baptismo quoque ad similitudinem Christi sumus sepulti, ut non solum
Abbreviated transcription (Latin):
rumpat. sacram̃tum. quando ꝙ ip̃m
sua absolictione ꝑficitur. Quid gͦ si
balneantes iocando sese baptizent:
Siquis balneaus in paruulis ioco sa
eramentum baptisini compleat: ne¬
utrum eis audeo negare. neq sacra¬
mentum. neꝙ sacram̃tũ fructum.
Quod gͣ concedo paruulis quomͦ negẽ
piunt. qua ratione abalienes abap¬
tismate: Tantum gͦ tunc neges bap¬
ciratos: qñ quod suum & ꝓpum ẽ
baptismi. id precerit᷑. xp̃m suꝑ bap¬
cizatum incolumbe specie spẽ sc̃s. des¬
eendit. non quod unqmͣ defuerit xp̃o
quippe ex spu concepto: uerum ut in
baptiratos sp̃c scĩ designet᷑ aduentꝰ.
euius indesignatione baptismatiso¬
let ignis interẽẽ. Nimirum ñ sibi
ꝑse. Exc̾ior ablutio: significat int̾io¬
rem. ut sicut aqua lauat carnem
spẽ sẽs cogitetur mundare mentẽ.
Lauacro plerunq ignis adiunget᷑
ut ꝑfect a purgatio incelligat᷑. His
nimirum elementis: sordes dilui so¬

Expanded text:
rumpat sacramentum, quando et ipsum rumpat sacramentum, quando et ipsum sua absolutione perficitur. Quid ergo si balneantes se baptizent? Si quis balneans in parvulis loco 155 sacramentum baptismi compleat, neutrum eis audeo negare neque sacramentum, neque sacramenti fructum. Quod ergo concedo parvulis, quomodo negem quoquo modo suscipiunt, qua ratione abalienes a baptismate? Tantum ergo tunc neges baptizatos, quando quod suum et proprium est baptismi, id praeteritur. Christum super baptizatum in columbae specie Spiritus sanctus descendit , non quod unquam defuerit Christo, quippe ex Spiritu concepto, verum ut in baptizatos Spiritus sancti designetur adventus cujus in designatione baptismati solet ignis interesse nimirum non sibi, se. Exterior ablutio significat interiorem, ut sicut aqua lavat carnem, Spiritus sanctus cogitetur mundare mentem. Lavacro plerumque ignis adjungitur, ut perfecta purgatio intelligatur. His nimirum elementis sordes dilui so
Abbreviated transcription (Latin):
agitur. tm̃ ordo sacramenti rite ce¬
neatur. ecur ea que ꝑse sacram̃to ni¬
chil officiunt. coniuncta extingunt.
Aliud nimirum ẽ sacramentum ip¬
sum uidere: aluid quid sacramento
agatur inspicere. Sacramentum
ccłis se offert. res ip̃a mente uesti¬
gatur. Sacram̃tum fit in corpore:
iurtus autem sacramenti in mente.
Corpus demum aqua lauat᷑. anima
nͦ sp̃u mundatur XUi. De natura la
agitur. integram sui optinens natu¬
ram nullum om̃ino uidec᷑ susciꝑe
decrimentum. quicquid irrisionis
cuuslibet ue erroris inm̃te uerset᷑.
aut baptizantis. aut baptisma sus¬
cipientis. M unditie ꝓpt̾ quam sacra¬
mentum suscipitur. qm̃ & ip̃a intrinse¬
cus agitur: int̾ior error. ne alienus. s ꝓ¬
priuo. uire noceat. Sic sic exc̾ius in ac¬
tione sacramenti erratur: cune de¬
mum sacramentum ipsum ꝑiclitet᷑.
Si autem ꝑiesin sacramenti nichil no¬
cet anune. quando ip̃am fides sincera
incegrecurat. nec corruptio anime cor¬

Expanded text:
agitur, tantum ordo sacramenti rite teagitur, tantum ordo sacramenti rite teneatur, cur ea quae per se sacramento nihil officiunt, conjuncta exstinguant? Aliud nimirum est sacramentum ipsum videre; aliud quid sacramento agatur inspicere. Sacramentum oculis se offert, res ipsa mente vestigatur. Sacramentum fit in corpore, virtus autem sacramenti in mente. Corpus demum aqua lavatur, anima vero Spiritu mundatur. CAPUT XVI. De natura lavagitur, integram sui obtinens naturam, nullum omnino videtur suscipere detrimentum, quidquid irrisionis cujuslibetve erroris in mente versetur, aut baptizantis aut baptisma suscipientis. Munditiae, propter quam sacramentum suscipitur, quoniam et ipsa intrinsecus agitur, interior error, nec alienus sed proprius jure noceat. Sic si exterius in actione sacramenti erratur, tunc demum sacramentum ipsum periclitetur. Si autem periculum sacramenti nihil nocet animae, quando ipsam fides sincera integre curat, nec corruptio animae cor
Abbreviated transcription (Latin):
baptizando ñ emundet᷑. Quid gͦ :
Ioco atq risorie. unus baptizat. al¬
ter baptiratur. nunquid huius¬
moli dicemus baptiratum: Si
dum illo ioco baꝑti eat. iste serio
bapticatur. quid inde ꝑdit. Hon¬
ne quod ad se ꝑtinet facit. dum more
eccłiastico lauacrum suscipit. licet
ille in hoc offendat. quod irersorie la¬
uat. eum tamen regłam baptizandi
non excedat: Si si quis peccata con¬
fitentem sacerdos irrideat. nichilo¬
minus camen irriso recte consusat.
reus discrete confitens. diligenterq
satisfaciens. areatu nichilominus
absoluitur. Econtra si quis catholi¬
ce ꝑ om̃ia baptirat. baptizandus
autem irrisorio animo accedat. nõ¬
ne irrisio sicut fictio rem sacram̃ti
collit. ip̃m tamen sacramentum tol¬
lere nequit: Bapticatus gͦ: ñ mun¬
datus uidetur. S licet quis conui¬
gium quasi ludo contraxerit: nichi¬
lomagis tam̃ ludi obiectio coniu¬
gium initum separabit. Sic gͦ hinc
inde tota baptismi actio irrisorie

Expanded text:
baptizando non emundetur. Quid ergo? baptizando non emundetur. Quid ergo? Joco atque risorie unus baptizat, alter baptizatur, nunquid hujusmodi dicemus baptizatum? Sed dum ille joco baptizat, iste serio baptizatur, quid inde perdit? Nonne quod ad se pertinet facit, dum more ecclesiastico lavacrum suscipit, licet ille in hoc offendat quod irrisorie lavat, cum tamen regulam baptizandi non excedat. Sic si quis peccata confitentem sacerdos irrideat, nihilominus tamen irriso recte consulat, reus discrete confitens diligenterque satisfaciens a reatu nihilominus absolvitur. Contra si quis catholice per omnia baptizat, baptizandus autem irrisorio animo accedat, nonne irrisio sicut fictio rem sacramenti tollit; ipsum tamen sacramentum tollere nequit? baptizatus ergo non mundatus videtur. Sic licet quis conjugium quasi ludo contraxerit, nihilo magis tamen ludi objectio conjugium initum separabit. Sic ergo hinc inde tota baptismi actio irrisorie
Abbreviated transcription (Latin):
renatus fuit ex aqua. & cetera: neq
aqua sufficit. sine inuocatione trimi¬
tatis. Unde dominꝰ mandanit bap¬
trina mersione. sicut trinitatis in¬
uocatione. Tamen lauacrum inuo¬
catione trinitatis dicendum. aue¬
tore scriptura nouimus. crinam uͦ
mersionem usu & ratione suscipimꝰ
Utrum baptisma negamus: si tri¬
nitatis desit inuocatio. & ñ negemꝰ
tam & si trina defu̾it merko. Inuo¬
cationem crinitatis necesse ẽ adẽẽ.
trinam mersionem minune decet
abẽe. Absq eo quod necessarium ẽ
baptismus nonẽ absq eo quod con¬
uenit. ẽẽ potest. Negligentia aut̃
culpam habet .U. Lauantis. i loti per¬
uexsitas baptismo ñ derogat
olus gͦ ille aut baptista.
aut baptiratus estimatur
qui iuxta hanc craditionem aut
baptirat aut baptiratur. Nec ob ẽ
quieqͣm quo minus baptisima di¬
catur. aut lauantis ꝑuersitas.
aut loti. Lotus nullo modo nocet᷑
alrena. aliquo mͦ ꝓpͥa. Nonqui¬
dem ut non bapti ⁊ etur. uerum ut

Expanded text:
renatus fuerit ex aqua, etc. Neque renatus fuerit ex aqua, etc. Neque aqua sufficit sine invocatione Trinitatis; unde Domintrina mersione, sicut Trinitatis invocatione. Tantum lavacrum invocatione Trinitatis dicendum, auctore Scriptura novimus; trinam vero mersionem usu et ratione suscipimus. Verum baptisma negamus, si Trinitatis desit invocatio; et non negemus, tametsi trina defuerit mersio. Invocationem Trinitatis necesse est adesse, trinam mersionem minime decet abesse. Absque eo quod necessarium est, baptismus non est; absque eo quod convenit, esse potest, negligentia autem culpam habet. CAPUT XV. Lavantis et loti perversitas baptismo non derogat. Solus ergo ille aut baptista aut baptizatus aestimatur, qui juxta hanc traditionem, aut baptizat, aut baptizatur. Nec obest quidquam quominus baptisma dicatur, aut lavantis perversitas aut loti. Lotus nullomodo nocetur aliena, aliquo modo propria; non quidem ut non baptizetur, verum ut
Abbreviated transcription (Latin):
dem. eum magis optinet in regene¬
ratione. p̃cipue habiturꝰ eundem: in
confirmatione. Hoc nanq ẽ. sp̃m qͥb¬
contra uitia confortat. in ꝯfirmatio¬
ne adbene agendum aptat. fides
more penitentie suscitat. baptismus.
more confessionis sanat. confirmatio:
more satiffactionis uegetat. Primo:
post mortem uiuum. sedõ: post languo¬
rem sanum. t̾cio. post salutem ro¬
bustum. Qui gͦ ex sanguinib .i. paren¬
cib nati sunt ad culpam: denuo in
Nascuntur ueteres .i. filii ire. renas¬
cuntur noui .i. filii dĩ. Regen̾atio
cam̃ inchoata fide: aqua ꝓmouetur.
cumulanda confirmatione. u si
ipsa demum regeneratio. etiam
ante lauacrum optinet᷑. quid ẽ
quod lauaero spãliter ascͥbitur:
S quandocunq hec accidant. qm̃
accidere baptismus signat. m̾ito
ad baptismum ꝑtinere uidicant᷑. Bap¬
tisma autem. non alium liquorem
aliud u elem̃tum recipit. prec̃ aqm.
auctore domino qui ait. Nisi quis

Expanded text:
dem, eum magis obtinet in regenedem, eum magis obtinet in regeneratione, praecipue habiturus eumdem in confirmatione, hoc namque est Spiricontra vitia confortat, in confirmatione ad bene agendum aptat. Fides more poenitentiae suscitat, baptismus more confessionis sanat, confirmatio more satisfactionis vegetat. Primo, post mortem vivum; secundo, post languorem sanum; tertio, post salutem robustum. Qui ergo ex sanguinibus, id est parentibus nati sunt ad culpam, denuo in nascuntur veteres, id est filii irae, renascuntur novi, id est filii Dei. Regeneratio tamen inchoata fide, aqua promovetur, cumulanda confirmatione. Sed si ipsa demum regeneratio etiam ante lavacrum obtinetur; quid est quod lavacro specialiter ascribitur? Sed quandocunque haec accidant, quoniam accidere baptismus signat, merito ad baptismum pertinere judicantur. Baptisma autem non alium liquorem, aliudve elementum recipit, praeter aquam, auctore Domino, qui ait: Nisi quis
Abbreviated transcription (Latin):
ret elem̃to. Unde iordanis qui baptis¬
mi figuram gerit. descensum de suꝑ¬
bia designat. Quomͦ aut̃ post compun¬
ctionem ubi ab ip̃o dño resuscitatur
la zarus. necessaria ẽ confessio: uͥ offi¬
cio ministrorum ligam̃tis mortis .i.
corpore peccati absoluitur: ita post fi¬
dein qua mors ꝓpellicur: succedit lup¬
tisma. ut uita uegedetur. Et quomͦ tẽ¬
pore quolilre caritas oꝑit multitu¬
dinem pecẽorum. nesint ult ad dã¬
nationem. compunctio uͦ qmͣ cari¬
tas parit. atq satisfactio qmͣ impor¬
cat compunctio. eadem oꝑit ne exi¬
gantur ult ad penam: ica homini pec¬
cata remitut fides. ne dampriet᷑. bap¬
cismus: ne puniat᷑. Quod fides facit:
baptismus ostendit. Fides pecc̃a de¬
let. baptismus: deleta docet. Unde
sacramentum dicitur.IT. Quid
ecte gͦ in remissionem institutus¬
pecc̃orum baptisma sumit᷑. qo̾
apena peccati soluit. & absolutum
insinuat. ⁊ uitam ex fide natã con

Expanded text:
ret elemento. Unde Jordanis, qui baptisret elemento. Unde Jordanis, qui baptismi figuram gerit, descensum de superbia designat. Quemadmodum autem post compunctionem, ubi ab ipso Domino suscitatur Lazarus, necessaria est confessio, ubi officio ministrorum ligamentis mortis, id est, corpore peccati absolvitur; ita post fidem qua mors propellitur, succedit baptisma, ut vita vegetetur. Et quomodo quolibet tempore charitas operit multitudinem peccatorum , ne sint ultra ad damnationem; compunctio vero, quam charitas parit, atque satisfactio, quam importat compunctio, eadem operit, ne exigantur ultra ad poenam; ita homini peccata remittit fides, ne damnetur; baptismus, ne puniatur. Quod fides facit, baptismus ostendit; fides peccata delet, baptismus deleta docet, unde sacramentum dicitur. CAPUT XIV Quid ecte ergo in remissionem peccatorum baptisma sumitur, quod a poena peccati solvit, et absolutum insinuat, et vitam ex fide natam conf
Abbreviated transcription (Latin):
spũ sco. non intrabit in regnum ce¬
lorum. intelligamꝰ quod littera oc¬
cidit. sp̃e aut̃ iuuficat. Nonne do¬
minus iħe cuius heo uerba sunt. ñ
renatus ex aqua ineelum intrauit:
Ip̃e enim non suo s ioħis baptismo lo¬
tus ẽ. Quippe suus fiebat in remissio¬
nem peccatorum. atq ideo nichil ad se ꝑ¬
tinebat. Ioħis: non regenerabat. atq idõ
illi competebat. qui imnuunis apeccato
renasci non indigebat. Illud gͦ decretũ
ueteres excludit. dominum ĩm non
comp̃hendit. neq de illis agit. quos fi¬
de p̃claros necessitas asaeram̃to dis¬
uingit. Sic cum dicitur. Om̃is qui pe¬
cit accipit. excipuntur illi qui nec pie
nec ꝑseuerant̾ petunt. Item cum dicit᷑
qui credidit &e bapti zatus fui̾t saluꝰ
erit. de illis intelligit᷑ solis qui ita
credunt ut ament. ita amant. ut ꝑ¬
seuerent. Atq in hunc modum: pleraq
ita oporcuit. ut suꝑbia retund̾etur. dum
rationalis homo insensibili se humilia¬

Expanded text:
Spiritu sancto, non intrabit in regnam coeSpiritu sancto, non intrabit in regnam coelorum , intelligamus quod littera occidit, spiritus autem vivificat . Nonne Dominus Jesus, cujus haec verba sunt, non renatus ex aqua in coelum intravit? Ipse enim non suo, sed Joannis baptismo lotus est; quippe suus fiebat in remissionem peccatorum, atque ideo nihil ad se pertinebat; Joannis non regenerabat, atque ideo illi competebat qui immunis a peccato renasci non indigebat. Illud ergo decretum veteres excludit, Dominum Jesum non comprehendit; neque de illis agit quos fide praeclaros necessitas a sacramento disjungit. Sic cum dicitur: Omnis qui petit accipit , excipiuntur illi qui nec pie nec perseveranter petunt. Item cum dicitur: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit , de illis intelligitur solis, qui ita credunt ut ament, ita amant ut perseverent, atque in hunc modum pleraque ita oportuit, ut superbia retunderetur, dum rationalis homo insensibili se humilia
Abbreviated transcription (Latin):
fidem comitatur iustiria atq
salus. Ex marcyrio quoq ẽ salus. ubi
non antecessit baptismus. S dices
martyres insanguine suo baptiza¬
ri. Quid si igne cremant᷑. aut alit̾
absq sanguine uiolent moruntur:
Num in igne atq uolentia ipsi quoq
baptiz antur: Dñs tradidit. ⁊ eccłia
consueuit. exaqua & spũ. crina mer¬
sione. crinitatisq inuocatione. bap¬
tisma celebrari. Quomͦ gͥ baptisma
asseris. ubi nec aqua. nec mersio. nͥ
trinitatis ẽ inuocatio. Quod si qͦs
negare ñ potes głificatos. & tam̃¬
ñ audes dicere inaqua baptiratos:
iuce baptismi uidicas marcyrium
ꝑtulisse. eur mireris si fides quoq
uicem baptismi optineat. eum a la¬
uacro ñ uoluntas s necessitas exclu¬
dit: Si enim martirium qđ̃ uires
sumit exfide. complet locum baptis¬
mi: Curñ etiam fides: Cumͦg non¬
nulli ꝑmartyrium. & fortasse aliqͥ
ꝑfidem non renati ex aqua intrant
in regnum celorum. cum audimus
nisi quis renatus fu̾it exaqua et

Expanded text:
fidem comitatur justitia atque salus; ex martyrio quoque est salus, ubi non antecessit baptismus. Sed dices: Martyres in sanguine suo baptizari, quid si igne cremantur, aut aliter absque sanguine violenter moriuntur? Num in igne atque violentia ipsi quoque baptizantur? Dominus tradidit et Ecclesia consuevit ex aqua et spiritu, trina mersione, Trinitatisque invocatione baptisma celebrari. Quomodo igitur baptisma asseris, ubi nec aqua, nec immersio, nec Trinitatis est invocatio? Quod si quos negare non potes glorificatos, et non tamen audes dicere in aqua baptizatos, vice 153 baptismi judicas martyrium pertulisse, cur mireris si fides quoque vicem baptismi obtineat, cum a lavacro non voluntas, sed necessitas excludit? Si enim martyrium quod vires sumit ex fide, complet locum baptismi, cur non etiam fides? Cum ergo nonnulli per martyrium, et fortasse aliqui per fidem non renati ex aqua intrant in regnum coelorum, cum audimus: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et
Abbreviated transcription (Latin):
non diligit fr̃ẽm: manet in morte.
Quautomagis qui ñ diligit dm. Qͥp¬
pe qmͣdui quis ẽtalis. qm̃ manet
inmorte: non meretur reuiuiscere .i.
ueniam peccati obtinere. Tantaru
autem urium ee fidem dominus
insinuat: dum dicie mulieri. fi¬
des tua de saluam fecit. Item. Sed̾m
fidem ur̃am fiat uobis: qd̾ duob ce¬
cis dixit. Et alibi. O mulier magna
ẽ fides cua. fiat cͥ sicut uis. Nonid
meretur fides ociosa. que ẽ demonũ.
s diligens que ẽ scõrum. fides gͦ cõ¬
plet uoluntatem. optinec salutem
Corde enim credit᷑ ad iusticiam. atq
scõ ad salutem. fides gͦ saluat. etiã
quem baptismus non lauat. Uñ
loquente petro eecidit sp̃e sc̃s super
om̃s qui audiebant uerbum. & obs¬
tupuerunt excircumcisione fide

Expanded text:
non diligit fratrem manet in morte ; non diligit fratrem manet in morte ; quanto magis qui non diligit Deum! quippe quandiu quis est talis, quoniam manet in morte, non meretur reviviscere, id est, veniam peccati obtinere. Tantarum autem virium esse fidem Dominus insinuat, dum dicit mulieri: Fides tua te salvam fecit . Item: Secundum fidem vestram fiat vobis , quod duobus caecis dixit. Et alibi: O mulier, magna est fides tua, fiat tibi sicut vis . Non id meretur fides otiosa quae est daemonum, sed diligens quae est sanctorum. Fides ergo complet voluntatem, obtinet salutem: Corde enim creditur ad justitiam , atque ideo ad salutem. Fides ergo salvat etiam quem baptismus non lavat. Unde: Loquente Petro, cecidit Spiritus super omnes qui audiebant verbum, et obstupuerunt ex circu
Abbreviated transcription (Latin):
conceditur peccati. necesse tñ ẽ. pꝰea
confiteri. Si quis tñ corde contrito
ante confessionem morce fuĩt p̃oe¬
cupatus: ne ꝑeat: compunctio in¬
t̾cedit. Quare. qui iam iustus ẽ ex
fide ne ꝑeat de uia iusta: baptire¬
tur infide. Si enim lauaerũ sꝑnit:
iam abea fide excidit que ꝑ dilecti¬
onem oꝑatur. Quod si morte p̃uen¬
tus. alauacro regenerationis pre¬
peditur:. quia extra fundam̃tum
non est. ꝑire non pocest .xi. de
esficana fidei mixta caritati
ides quippe mixta caritati. qͥa
dm̃i amat ce ꝓximum. remi¬
niscendo se offendisse utrinq ne¬
cessario tm̃ comnuissa deflet. et
deflenda cauet. qnͣtum amat.
Ac ꝑhoc: remissionem pecẽorum
amando impetrat. qm̃ caritas o¬
ꝑit multitudinem pecc̃oꝵ. Iuxta
illud. Dinuttunt᷑ ei pecẽa multa:
qm̃ dilexit multum. fides g q̃ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur. sola: uirum
bonum parit. qm̃ ipsa uici
euacuat ac iusticia ornat. Nam qui

Expanded text:
conceditur peccati, necesse tamen est postea conceditur peccati, necesse tamen est postea confiteri. Si quis tamen corde contrito ante confessionem morte fuerit praeoccupatus, ne pereat compunctio intercedit Quare qui jam justus est ex fide, ne pereat de via justa, baptizetur in fide; si enim lavacrum spernit, jam ab ea fide excidit quae per dilectionem operatur. Quod si morte praeventus a lavacro regenerationis praepeditur, quia extra fundamentum non est, perire non potest. CAPUT XI. De efficacia fidei mistae charitati. Fides quippe mista charitati quia Deum amat et proximum, reminiscendo se offendisse utrumque, necessario tantum commissa deflet, et deflenda cavet quantum amat, ac per hoc remissionem peccatorum amando impetrat, quoniam Charitas operit multitudinem peccatorum ; juxta illud: Dimittuntur ei peccata multa quoniam dilexit multum . Fides ergo quae per dilectionem operatur, sola virum bonum parit, quoniam ipsa vitiis evacuat ac justitia ornat: nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
dem de causa latroni dicit᷑. Hodie me¬
cum eris in paradiso. In utroq fidem
amplectens. nec latronem sacram̃¬
to regen̾ationis astringens: alt̾m
beatitudine. altum donat requie.
Licet enim latro incarcere. aut ãn
baptirari potuerit: minime tam̃
id udetur. tumq lex baptismi ñ¬
dum ad eo diuulgabatur. tũ ma¬
xime quia uidet᷑ cum alt̾o prius
blasphemasse. & post admiratus
que fiebant: incruce credidisse. Si¬
cut gͦ sc̃orum pater abraham pꝰ ex
fide iustificatus post sacram̃tum c̃¬
cumcisionis in signum int̾ioris iam
ꝑcepte accepit: ita filii eius ꝑfidem
ex fide pꝰ iustificant᷑. post sacramen¬
tum ablutionis insignum intioris
iam ꝑcepte assumunt. Et sieut ille
inꝑcepta iam iusticia ñ ꝑmaneret
si mandatum cłi negligens eurũ¬
cidi respueret. ita isti priꝰ iusti mox
fierent iniusti. si contra obedienti¬
am bapti cari recusarent. Sic cor¬
di contͥto &ehumiliato. mox uenia

Expanded text:
dem de causa latroni dicitur: Hodie medem de causa latroni dicitur: Hodie mecum eris in paradiso . In utroque fidem amplectens, nec latronem sacramento regenerationis astringens, alterum beatitudine, alterum donat requie: licet enim latro in carcere, aut ante, baptizari potuerit, minime tamen id videtur, tum quia lex baptismi nondum adeo divulgabatur, tum maxime quia videtur cum altero blasphemasse, et post admiratus quae fiebant in cruce credidisse. Sicut ergo sanctorum Patrum Abraham prius ex fide justificatus, post sacramentum circumcisionis in signum interioris jam perceptae accepit, ita filii ejus per fidem, ex fide prius justificantur, post sacramentum ablutionis in signum interioris jam perceptae assumunt. Et sicut ille in percepta 152 jam justitia non permaneret, si mandatum Dei negligens circumcidi respueret; ita isti prius justi mox fierent injusti, si contra obedientiam baptizari recusarent. Sic cordi contrito et humiliato mox venia
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃. Nullus gͦ m̾itis neq suis
neq alienis fidem optinet. aut iustici¬
am. siue beatitudinem. s d̃s̃ cui uult
miseretur Tria gͦ hec ce scłłn quen¬
dam loquendi modum minus utiq ꝑ¬
dam loquendi inoclum. magis utiq
ed ex fide iusticiam. ex iusticia
beatitudinem ꝑuenire: nemo
ignorat. qui apłm siue euuangłium
intelligat. Quomͦ gͦ nisi quis renatus
fu̾it ex aqua & spũ sc̃o. non intrabit
in regnum celorum: Qm̃ enim ex ne¬
cessitate. iustus quisq ẽ ex fide: ꝑ fi¬
dem autem ad baptisinum accedit᷑.
liquido constat. ante lauacrum ho¬
minem fuisse uistum. Nec enim pote¬
rat fidem que ꝑdilectionem oꝑatur
optinere & iniustus ẽẽ. Qm̃ autem
post discretionem baptisma effica¬
tiam sortitur ex fide. qm̃ absq fide
lauacrum nil ualeret. eurñ &e ante
ablutionem aque. fides quod sui ui¬
ris ẽ sedm̃ scͥpturas iusticiam oꝑet᷑.
Unde dominus beatum symonem
barionam uclicat.s ꝓpt̾ fidem. Ea¬

Expanded text:
 meritis neque suis, neque alienis fidem obtinet, aut justitiam, sive beatitudinem, sed Deus cui vult miseretur . Tria ergo haec et secundum quemdam loquendi modum, minus utique pdam loquendi modum, magis utiqueed ex fide justitiam, ex justitia beatitudinem provenire nemo ignorat, qui Apostolum sive Evangelium intelligat. Quomodo ergo: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto non intrabit in regnum coelorum? Quoniam enim ex necessitate justus quisque est ex fide, per fidem autem ad baptismum acceditur, liquido constat ante lavacrum hominem fuisse justum, nec enim poterat fidem, quae per dilectionem operatur, obtinere, et injustus esse. Quoniam autem post discretionem baptisma efficaciam sortitur ex fide quoniam absque fide lavacrum nihil valeret, cur non et ante ablutionem aquae, fides quod sui juris est, secundum Scripturas, justitiam operetur? Unde Dominus beatum Simonem Barjonam judicat , sed propter fidem. Ea
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃s enim spẽ discipline effugiet
fictum: & auferet se acogitationib
que sunt sine intel lectu. Sicut aũ
ante baptismum quib dam se in
nis. ut acciꝑent sp̃m sc̃mꝰ. Nondum
enim in quenqm illoꝵ uenerat: s bap¬
tizati tm̃ erant in nomine dñi iħu.¬

Expanded text:
isciplinae effugiet fictum, et auferet se cogitationibus quae sunt sine intellectu . Sicut enim ante baptismum quibusdam se infnis, ut acciperent Spiritum sanctum, nondum enim in quemquam illorum venerat, sed baptizati tantum erant in nomine Domini
Abbreviated transcription (Latin):
mebat. Talis spẽ in baptismo aꝑ¬
paruit: qm̃ columbinos requirit.
Dis cipłis autẽ sese exhibuit in
linguis igneis. qm̃ quos ꝓpter
uariecatem gentium uarietate
instruebat liuguarum: eos igne
accendebat. ut rubigine uitiorum
ꝯsumpta. & scientia splenderent.
&e caritate feruerent.
uamobrem quos uita commen¬
dabat. doctrina illustrabat.
m̃ito aliis predicabant. Prius cñ
uideis: quatinus qui ex ipsis p̃ces¬
tinati erant ad uitam. conuert̾en¬
tur. cet̾i aucem. sue ꝑficlie excusa¬
tionem non haberent. Tandem aut̃
ñ ferentes doctrinam. qm̃ indignos
ad fidem plenitudo gentium introi¬
ret. Qua compleca: predicationẽ
helye &e enoch candem om̃is isrł
saluus fieret. Gentib enim conuer¬
cendis: apłos destinauit ds. Helyã

Expanded text:
mebat. Talis Spiritus in baptismo apmebat. Talis Spiritus in baptismo apparuit, quoniam columbinos requirit. Discipulis autem sese exhibuit in linguis igneis, quoniam quos propter varietatem gentium varietate instruebat linguarum, eos igne accendebat, ut rubigine vitiorum consumpta, et scientia splenderent, et charitate ferverent. uamobrem quos vita commendabat, doctrina illustrabat, merito aliis praedicabant, prius tamen Judaeis, quatenus qui ex ipsis praedestinati erant ad vitam converterentur, caeteri autem suae perfidiae excusationem non haberent. Tandem autem non ferentes doctrinam, quoniam indignos ad fidem plenitudo gentium introiret: qua completa, praedicatione Eliae et Enoch tandem omnis Israel salvus fieret . Gentibus enim convertendis apostolos destinavit Deus; Eliam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam nec homo nr̃i gen̾is quippe eor¬
pulentia mortalitatis dep̃ssus. tan¬
te potest ẽẽ ualentie. ut ex imꝓuiso
conspiciat᷑ subitoq aconspectu sub¬
trahatur. nec qui talis ẽ. nr̃i gen̾is
ẽẽ pocest. quippe nullam inter ho¬
mines habens conuersationem.
nusqm reꝑitur. Ubi & aquib nat᷑
&e altus. Interquos obuersatus:
Nemo ẽ qui sciat. inmo nemo is ẽ
ut eum scias. Sic quoq similitudo
columbe. igneeq lingue. potius ea
uidetur qua de agimus: ñ ipsa res.
Nam silingua quomͦ ignea: Si
autem ignea. quomͦ lingua: Certe
si igrus eẽt. ille nob notus dico. se¬
dens supra singłos eorum. disci¬
płos exureret. nisi uirtus diuina
cui nichil difficile ẽ: nature obsta¬
ret. Qmͣ obrem si ita dõ uisum ẽ
nichil nego ex aere ueram emieu¬
isse columbam. uerum suꝑ apłos
splenduisse ignem. tam̃ non qui
combureret: s luceret. Sieut ille
inrubo utiq ardebat: nec consu¬

Expanded text:
Nam nec homo nostri generis quippe corNam nec homo nostri generis quippe corpulentia mortalitatis depressus tantae potest esse valentiae, ut ex improviso conspiciatur, subitoque a conspectu subtrahatur; nec qui talis est, nostri generis esse potest, quippe nullam inter homines habens conversationem nusquam reperitur; ubi, et a quibus natus et altus, inter quos obversatus, nemo est qui sciat, imo nemo is est ut eum scias. Sic quoque similitudo columbae, igneaeque linguae, potius ea videtur qua de agimus non ipsa res, nam si lingua, quomodo ignea? Si autem ignea, quomodo lingua? certe si ignis esset ille nobis notus, dico sedens super singulos eorum discipulos exureret, nisi virtus divina, cui nihil difficile est, naturae obstaret. Quamobrem si ita Deo visum est, nihil nego ex aere veram emicuisse columbam, verum super apostolos splenduisse ignem, tamen non qui combureret, sed luceret, sicut ille in rubo utique nec consu
Abbreviated transcription (Latin):
uolatu descendens: suꝑ dñm residere
ñ curasset. Immo ꝓpt̾ea uera aius ñ
uidetur: qm̃ nec uerus homo ẽ. qui ap¬
parendo cernit᷑. Nec enim sꝑnendã
puto similitudinis rõnem. Qm̃ ob¬
rem sicut apparitio illa animal ra¬
tionale estimat᷑ & ñ ẽ: s simlitudo
eius: it aquoq hoc animal irratio¬
nale cernit᷑. nec tam̃ auem ẽẽ puta¬
nius: quamut auem cernimus.
utranq spẽm immo & terriam ig¬
nearum linguarum. uirtus celes¬
tis mouet. Utraq immo & tercia
ex aere sumpta. maerem ꝑ acto of¬
ficio redit. Sylicet ueram quis hãc
columbam. uerumq illum ignem
posuerit: quomͦ qui apparet uerus
homo erit. Nam nec exadam ho¬
minem. unmo multarũ homines
facierum. qui ruitu suo siue angłi¬
co modo se uidendo exhibeant. mͦ hu¬
manis se obtutib subtrahant. natos
oportet eredi. nec alia exmat̾ia. qmͣ
ex adam pereatos. licet homines iude¬
antur: homines estimare fas est.

Expanded text:
volatu descendens super Dominum residere volatu descendens super Dominum residere non curaret. Imo propterea vera avis non videtur, quoniam nec verus homo est qui apparendo cernitur, nec enim spernendam puto similitudinis rationem. Quamobrem sicut apparitio illa, animal rationale aestimatur, et non est, sed similitudo ejus; ita quoque hoc animal irrationale cernitur, nec tamen avem esse putamus, quam ut avem cernimus. Utramque speciem, imo et tertiam ignearum linguarum virtus coelestis movet; utraque imo et tertia ex aere sumpta in aerem peracto officio redit. Sed licet veram quis hanc columbam, verumque illum ignem posuerit, quomodo qui apparet verus homo erit? nam nec ex Adam hominem, imo multarum homines facierum, qui nutu suo sive angelico modo se videndos exhibeant, modo humanis se obtutibus subtrahant natos oportet credi, nec alia ex materia quam ex Adam procreatos, licet homines videantur, homines aestimare fas est.
Abbreviated transcription (Latin):
rius est: eos latere cumliboe ⁊̃ in
corpore. Sicut dominꝰ post resurree¬
tionem licet incarne ꝑmanens:
at tam̃ mͦ se exbibebat uidendum.
mͦ subtrahebat iam uisum. Sed
species ñ fantasmate unmo uere
aspectib hominum obiecta. qm̃
inusum hominum ex aere sumit᷑.
ꝑacto usu inaere deponit᷑. Sic no¬
uam stellam nouus rex. natiuita¬
tis sue nuitiam ex p̃iacente mat̾ia
formauit. ꝑ acto autẽ legationis
nec uere lingue apparuert.
uare que suꝑ dñm apparuit.
uisus ẽ Igneas autẽ linguas sieut
linguas ñ ẽẽ scis. it aignem ẽe for¬
tasse ñcredis. s ignis speciem: iumo¬
dum lingue formatam. Nam si illa
uere foret columba. hec aut̃ lingua:
hant quodlibet animalium. ut potiꝰ
hominum amisisset. illam qͣsi ouũ
parences peꝑissent. & inpullum fo¬
uissent. Esse tam̃ potuit uera aius
urcute celesti ex aere machinata. si¬
cut illa ortus domini nuntia uera
fortasse stella fuit. slsi quia suꝑ no

Expanded text:
rius est eos latere cum libet, etiam in rius est eos latere cum libet, etiam in corpore. Sic Dominus post resurrectionem, licet in carne permanens, attamen modo se exhibebat videndum, modo subtrahebat jam visum. Sed specie, non phantasmate; imo vere aspectibus hominum objecta, quoniam in usum hominum ex aere sumitur, peracto usu in aere deponitur; sic novam stellam novus rex nativitatis suae nuntiam ex praejacente materia formavit, peracto autem legationis nec verae linguae apparuerunt. Quare quae super Dominum apparuit est. Igneas autem linguas sicut linguas non esse scis, ita ignem esse 148 fortasse non credis; sed ignis speciem in modum linguae formatam. Nam si illa ve r e foret columba, haec autem lingua; hanc quodlibet animalium, vel potius hominum amisisset, illam quasi ovum parentes peperissent, et in pullum fovissent. Esse tamen potuit vera avis virtute coelesti ex aere machinata, sicut illa ortus Domini nuntia vera fortasse stella fuit; nisi quia superno
Abbreviated transcription (Latin):
appareat aut euanescat. intelligo p̃¬
sertim cum ñdum sint immortales
S &e si quis ẽẽ ponat. minime tñ con¬
ueniat. quod angłs hominem. ĩmor¬
talis immortalem. sͥ ad cerrena as¬
sumat negotia. qm̃ id oꝑis explere
posset. aut homo ꝑse. aut angłs cor¬
porali inspecie. Si si opifices. oꝑa alii
alia machinantes. creaturas di ali¬
ter atq aliter informant: si magi in
moyse signa emulantes. elem̃tis
dĩ abusi. fecerunt & ip̃i ꝑ uitanta¬
tiones. ⁊ archana quedam similia
utiq rei effectu. aut sola ocłorum
delusione. patrum traditiones eur
non ceneamus & credamus angłos
ut pote scientia illustres. uirtute p̃s¬
tantes. conuenientia agendis. ex
aere s corpora aptare. Quatinꝰ sub¬
tiles acq agiles. sue nature concor¬
dia nacti. nichilo p̃pediantur qñcũ¬
q ubicunq subito aut apparere
aut euanescere. Apparere. mox u¬
sibili specie confecta euaneseere:
mox eadem dissoluta. Nlisi forte ue¬

Expanded text:
appareat aut evanescat, intelligo, prappareat aut evanescat, intelligo, praesertim cum nondum sint immortales. Sed et si quis esse ponat, minime tamen convenit, quod angelus hominem, immortalis mortalem sibi ad terrena assumat negotia, quoniam id operis explere posset aut homo per se, aut angelus corporali in specie. Sed si opifices opera alii alia machinantes, creaturas Dei aliter atque aliter informant; si magi in Moyse signa aemulantes, elementis Dei abusi fecerunt et ipsi per incantationes, et arcana quaedam similia, utique rei effectu, aut sola oculorum delusione, patrum traditiones cur non teneamus, et credamus angelos, utpote scientia illustres, virtute praestantes, convenientia agendis ex aere sibi corpora aptare, quatenus subtiles atque agiles suae naturae concordia nacti nihilo praepediantur, quandocunque ubicunque subito aut apparere aut evanescere: apparere mox visibili specie confecta, evanescere mox eadem dissoluta? Nisi forte ve
Abbreviated transcription (Latin):
re. Qmobrem ad discipulos m̃ito
aduenit. quos antea uix initium
boni ꝯsecutos. canqm̃ timidos sese
rocondentes: iamuere bonos reddi¬
dit. tanqm terrena calcantes sola¬
q et̾na captantes: adhibita scientia
utriq rei necessaria. Sp̃c autẽ qui
inspecie columbe suꝑ dñm apparu¬
it: in igners lingnis discipłis se
exhibuit. S anignis iste. columba
uͦ illa utrunq quod uidebat᷑. sd ue¬
re erat. S angłos humana in sp̃e
scĩs apparuisse: erebro legimus.
S quod apparendo uidetur homo.
id ne uera ratione ẽ bomo: Si aut̃
ẽ. sĩ ne quasi umus. immo uere unꝰ
est ex filiis ade: Sigͦ uere solumq
homo idẽ quod ceruitur. quomodo
angłorum uisio inhumana specie
p̃dicatur Num angłs inclutus
homine. eo ad quedam utit᷑ officia
ac ꝓpt̾ea angłs. inhomine m̾ito ꝓ¬
nunciat᷑ apparere: S nec auctorita¬
cis transgressor. idexme ꝯfing̾e audeo :
nec quomͦ homo hominib subito aut

Expanded text:
re. Quamobrem ad discipulos merito re. Quamobrem ad discipulos merito advenit, quos antea vix initium boni consecutos, tanquam timidos sese recondentes, jam vere bonos reddidit, tanquam terrena calcantes, solaque aeterna captantes, adhibita scientia utrique rei necessaria. Spiritus autem, qui in specie columbae super Dominum apparuit , in igneis linguis discipulis se exhibuit . Sed an ignis iste, columba vero illa, utrumque quod videbatur id vere erat? Sed angelos humana in specie sanctis apparuisse crebro legimus: sed quod apparendo videtur homo, idne vera ratione est homo? Si autem est, nonne quasi unus, imo vere unus est ex filiis Adae? Si ergo vere solumque homo, id est, quod cernitur, quomodo angelorum visio in humana specie praedicatur? num angelus indutus homine eo ad quaedam utitur officia, ac propterea angelus in homine, merito pronuntiatur apparere? Sed nec auctoritatis transgressor, id ex me confingere audeo, nec quomodo homo hominibus, subito aut
Abbreviated transcription (Latin):
p̃c gͦ ad dexteram d̃i sedens.
.⁊ inequalitate pacͥs regnais
aut inpotiorib bonis post labo¬
rem quiescens suum ꝑatrisq sp̃m
osummandis misit discipłis: quẽ
eis & antea infuderat inchoandis
Ne aliuid hic puto sp̃m qui ubiq
ẽ. suis mittere. qm corporali in sp̃e
inuisibilem demonstrare. Nectñ ip̃e
s que ip̃m signabat figura cerneba
dum quod sp̃m signaret: intuentib
ostendit. Tota trinitas. aut melius
pater de filius. terciam ꝑsonam misit.
sola tercia mittebat᷑: qm̃ reliquarũ
neutra illa inspecie apparebat. Qͥp¬
pe species ea solum ꝑꝑter sp̃m. sese
intuendam exhibebat. sicut soliꝰ¬
uox patris audita ẽ. Hic ẽ filius
m̃s dilectus. sicut solus filiꝰ in ho
ciei. sicut filius hominr inunam se
conuuxit ꝑsonam. Nec immerito
solus ille apparebat. qui septiformis
munera daturꝰ. ueniebat. Nuirum
eius uenire. id ẽ munera largiendo
bonos efficere. Euis autẽ in habitare.
idẽ munera data ꝯseruando auge¬

Expanded text:
go ad dexteram Dei sedens, id est, in aequalitate Patris regnans, aut in potioribus 147 bonis post laborem quiescens, suum Patrisque Spiritum consummandis misit discipulis, quem eis et antea infuderat inchoandis. Nec aliud hic puto Spiritum, qui ubique est, suis mittere, quam corporali in specie invisibilem demonstrare; nec tamen ipse, sed quae ipsum signabat figura cernebatdum quod Spiritum designaret intuentibus ostendit. Tota Trinitas, aut melius Pater et Filius, tertiam personam misit, sola tertia mittebatur, quoniam reliquarum neutra illa in specie apparebat: quippe species ea solum propter Spiritum sese intuendam exhibebat, sicut solius Patris vox audita est: Hic est Filius meus dilectus , sicut solus Filius in hociei, sicut Filius homini in unam se conjunxit personam: nec immerito solus ille apparebat, qui septiformis munera daturus veniebat. Nimirum ejus venire, id est, munera largiendo bonos efficere; ejus autem inhabitare, id est, munera data conservando auge