comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erat: ut nullus fere ad eum egrotus accesserit. qui
non continuo receꝑit sanitatem. Quod uel ex con¬
sequenti liquebit exemplo.
Reueris puella quedam dira paralysis egri¬
dacline tenebatur. ita ut iam ꝑ multũ tempus nul¬
lo ad humanos usus corporis officio fungeretur:
omni ex parte pre mortua iux tenui sꝑu palpi¬
tabat. Tristes ad solam funeris expectationẽ as¬
sistebant propinqui: cum subito nuntiatur ad
rogaturus. Et forte martinus iam eccłiam fue¬
rat ingressus. Ibi inspectante plõ. multisq aliis
plectitur dicens. filia mea moritur misero gene¬
re languoris: & quod ipsa est morte crudelius
solo sꝑu uiuit iam carne premortua: rogo ut
eam adeas. atꝙ benedicas. Confido enim. quod
ꝑ te reddenda sit sanitati. Qua ille uoce confusus
obstupuit & refugit. dicens hoc sue non ẽẽ uirtu¬
tis. senem errare iudicio: non esse se dignum ꝑ
quem dominus signum iurtutis ostenderet. Per¬

Expanded text:
erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quaedam dira paralysis aegritudine tenebatur, ita ut iam per mul-, tum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua uix tenui spiritu palpitabat. tristes ad . solam funeris expectationem adstabant propinqui, cum subito ad ciuitatem rogaturus. et forte Martinus iam ecclesiam fuerat ingressus. ibi inspectante populo multisque aliiplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. per
Abbreviated transcription (Latin):
territos ne eꝑo repugnarent: omnes fere in ih̃m
oominũ crediderunt. clamantes palam & confi-¬
tentes deum martini colendum: ideoq idola
uid etiam in pago eduorũ gestũ sit referam.
Qbi dum templum itidem euerteret. furẽs
gentilium rusticorũ in eum irruit. multitudo.
Cumꝙ unus audacior ceteris stricto eũ gladio pe¬
teret: reiecto pallio. nudam ceruicẽ ꝑcussuro prebuit.
Nec cunctatur ferire gentilis. Sed cum dexteram
altius exctulisset. resupinus ruit: consternatuꝰꝙ
oluino metu ueniam precabatur.
ec dissimile huic fuit illud. cum eũ ido¬
la destruentem cultro quidam ferire uo¬
luisset: in ipso ietu ferrũ ei de manib excussũ
non comparuit. Plerumq autem contradicen¬
tib sibi rusticis ne eoꝵ fana destrueret. ita predi¬
catione scã gentiliũ animos mitigabat. ut luce
eis ueritatis ostensa. ipsi sua templa subuerte¬
rent. Curationum uero tam potens in eo grã

Expanded text:
territos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum territos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola autem nossent. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatus ubi uissus est.
quico autem cui leꝓsum nomen est. eum idem
templũ opulentissimũ superstitione religionis
euertere uoluisset. restitit ei multitudo genti¬
lium. adeo ut non absq iniuiria sit repulsus
Itaq secessit ad procima loca: ibiq ꝑ triduum
cilicio tectus & cinere. ieiunans semper atq orãs
precabatur ad dominũ: ut quia templũ illud
euertere humana manu non potuisset. iurtus
illuã d̃iuina c̃rxueret. Tunc subito ei duꝰ an¬
głiꝰ astati atꝙ scutati instar militie celestis se
obtulerunt. dicentes missos se a dño ut rusticã
multitudinem fugarent. p̃sidiumq martino
ferrent: ne quis dum templũ dirueretur ob¬
sisteret. rediret gͦ. & opus eeptũ deuotus imple¬
rit. Iͥta regressus ad uicũ inspectantib gentiliũ
turbis & quiescentibus. dum ꝓfanam edem usq ad
fundamenta dirueret: aras omnes atq simula¬
cra redegit in puluerem. Quo uiso rustici. cũ se
intelligerent diuino nutu obstupefactos atq ꝑ¬

Expanded text:
atus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque per
Abbreviated transcription (Latin):
aut uendere ut plerisq monachis moris est.
quiequam licebat. Ars ibi exceptis scriptorib
nulla habebatur. Cui tamen oꝑi minor etas depu¬
tabatur: maiores orationi uacabant. Rarus cuiquã
extra cellulam suam egressus: nisi cum ad locũ
orationis conueniebant. Cibum una omnes post
horam ieiunii accipiebant. Uinum nemo no¬
uerat. nisi quem infirmitas coegisset. Pleriq
camelorum setis uestiebantur. Mollior ibi habi¬
tus pro crimine erat. Quod eo magis sit mirum
necesse est. quod multi inder eos nobiles habebãt᷑.
qui longe aliter educati ad hanc se humilitatẽ
& patientiam coegerant. Pluresꝙ ex his postea
episcopos uidimus. Que enĩ eẽt uuitas aut ec¬
clesia. que non sibi de martini monasterio eu¬
peret sacerdotes:¬

Expanded text:
aut uendere, ut plerisque monachis moris est, aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimine erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdote
Abbreviated transcription (Latin):
non est nr̃e facultatis euoluere. Idem enim constan¬
tissime ꝑseuerabat: qui prius fuerat. Eeadem in
corde eius humilitas. eadem in uestitu eius uilitas
erat: atꝙ ita plenus auctoritatis ⁊ gre implebat
ti eccłie cellula usus est. Dein cum inquietudinẽ
frequentantiũ ferte non posset: duobus fere extra
ciuitatem milib monasteriũ sibi statuit. Qui
locus tam secretus & remotus erat. ut heremi soli¬
tudinem non desideraret. Ex uno enĩ latere pre¬
cisa montis excelsa rupe ambiebatur: reliquam
planicum liger fluuius reducto paululum sinu
claserat. Una tantum eademq arta admodum
uia adiri poterat. Ipse enim ex lignis conteetã
celulam habebat. Multi quidem e fr̃ib in eun¬
dem modum pleriꝙ superiecti montis cauata
receptacula sibi fecerant. Discipuli uͦ ostoginta
erant: qui ad exemplum beati magistri institu¬
ebantur. Nemo ibi quicquam propium habebat.
omnia in mediũ conferebantur. Non emere

Expanded text:
non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constannon est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inpad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere
Abbreviated transcription (Latin):
quod płs dño uolente cogebat. Inter eꝑos tamen
qui affuerant precipue quidam defensor nomine
dicitur restitisse: unde animaduersum est grauit̃
illum lectione prophica tunc notatũ. Nam cum
fortuitu lector cui legendi eo die officium erat in¬
terclusus a płõ defuisset. turbatis ministris dũ
expectatur qui non aderat: unus e circumstan¬
tibus sumpto psalterio quem primũ uersum
inuenit arripuit. P salmus aũ hic erat. Ex ore
infantium & lactentiũ perfecisti laudem ꝓpter
inimicos tuos: ut destruas inimicũ & defensorem
Quo lecto clamor płi tollitur pars diuersa confun¬
ditur: atq ita habitum est diuino nutu psal¬
mũ hunc lectũ fuisse. ut testimoniũ oꝑis sui
defensor audiret: quia ex ore infantiũ & locten¬
tium in martino dñi laude ꝑfecta. & ostensus
pariter &e destructus ẽ inimicus. Iam uero sũꝑ¬
to episcopatu qualem se quantumꝙ prestiterit.

Expanded text:
quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen quod populus Domino volente cogebat. Inter episcopos tamen qui affuerant, praecipue defensor quidam nomine dicitur restitisse: unde animadversum est, graviter illum lectione prophetica tunc notatum. Nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum exspectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum versum invenit, arripuit. Psalmus autem hic erat: Ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit,
Abbreviated transcription (Latin):
ub eodem fere tempore ad episcopatum
turonicȩ ecclesiȩ petebatur. Sed cum erui
monasterio suo non faci le posset. ruricius quid̃a
unus eciuibus uxoris languore simulato. ad
genua illius ꝓuolutus. ut egrederetur optinuit.
Ita dispositis iam in itinere ciuium turbis: sub
quadam custodia ad ciuitatẽ usꝙ deducitur.
Mirum inmodum: incredibilis multitudo non
solum ex illo oppido. sed etiam ex uicinis urbl¬
bus suffragia ferenda conuenerat. Ona omni¬
um uoluntas: eadem uota. eademq sententia.
martinum episcopatu ẽẽ clignissimum. felicẽ
fore tali ecclesiam sacerdote. Pauci tamen &
non nulli ex episcopis qui ad constituendum
antistitem fuerant euocati impie repugnabant:
dicentes scilicet contemptibilem eẽ ꝑsonam. in¬
dignum ẽẽ episcopatu hominem uultu despica¬
bilem. ueste sordidum. crine deformem. Ita apo¬
pło sententie sanioris hec illorũ irrisa dementia
est: qui illustrẽ uirũ dum uituꝑare cupunt.
predicant. Nec uero aliua his facere licuit: quã

Expanded text:
ub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dem futurũ esse uictorẽ: sed̃ paruo post temꝑe
esse periturum. Quod quidem ita uidimus.
Nam primo aduentu euis ualentinianus in
fugã uersus est: dein post annũ fere resump¬
tis uiribus. captũ intra aquileie muros maxi¬
mum interfecit.

Expanded text:
etu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore etu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit.
Abbreviated transcription (Latin):
consul euodius. uir quo nichil unquam illo uis¬
tius fuit. comites duo sumia potestate p̃diti.
fr̃ regis & patruus. M edius inter hos martiu
prbs̃ accubuerat. Ipse autẽ sellula uixta regẽ
posita consederat. Ad medium fere conuiuiũ
ut moris est. paterã regi minister obtulit. Ille
scõ admodum ep̃o potus dari iubet: expectãs
atꝙ ambiens. ut ab illius dextera poculũ sume¬
ret. Sed martinus ubi ebibit. paterã prbro suo
tradidit: nullum scilicet existimans ligniorẽ
qui posset prior bibere. nec integrũ sibi fore. si
aut regẽ ipsũ aut eos qui a rege erant ꝓximi
sum eis in quo contempti fuerant placiret.
Celeberrimũꝙ ꝑ omne palatiũ fuit fecisse mar¬
tinũ in regis prandio. quod in infimorũ iudicũ
conuiuiis eꝑorũ nemo fecisset. Eidemq mazei¬
mo longe ante p̾dixit futurũ. ut si ad italiã
pgeret quo ire cupiebat bellũ ualentiniano
imꝑatori inferens. sciret se primo impetu qui¬

Expanded text:
consul Euodius, uir quo nihil umquam iusconsul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui a rege erant proximsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum in regis prandio, quod in infimorum iudicum conuiuiis nemo episcoporum fecisset. eidemque Maximo longe ante praedixit futurum ut, si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem imp
Abbreviated transcription (Latin):
em ad imꝑatorẽ maxcimũ ferocis ingenii
uirũ & bellorũ cuulium uictoria elatũ. plures
generi in constantia regiȩ clientelȩ sacerdotalis
dignitas subdidisset. in solo martino aplica aue¬
toritas ꝑmanebat. Nam & si ꝓ aliquibus sup¬
plicandum regi fuit. imꝑauit potius quam
rogauit. Et a conuiuio eius frequenter rogatus
abstinuit. dicens se mense eius participẽ esse
non posse: qui imperatores. unũ regno. alium
uita excpulisset. Postremo cũ maxcimus se non
sponte sumpsisse imꝑium affirmaret. s impo¬
sitam sibi a nulitib diumno nutu regni necessi¬
tatem armis defendisse. & non alienam ab eo
dei uoluitatem uideri. penes quẽ iam incredi¬
bili euentu uictoria suisset. nullumq ex adũ¬
sariis nisi in acie ocubuisse. tandem uictus uł
ratione uel precib ad coniuuiũ uenit: mirum
inmodum gaudente rege quod impetrasset.
Conuiue autẽ aderant ueluti ad diem festum
euocati summi atꝙ illustres uiri. p̃fectus idẽꝙ

Expanded text:
m ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria elatum, plures genere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. nam et si pro aliquibus regi supplicandum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque
Abbreviated transcription (Latin):
dignatꝰ astanti. donec regiã sellã ignis oꝑiret.
ipsũꝙ regẽ ea parte corꝑis qͥ sedebat afflaret
incencliũ. Ita solio suo suꝑbꝰ exccutit᷑. a mar¬
tino inuitꝰ assurgit. multũꝙ cõplexꝰ quẽ
spnere ante decreuerat. uͥtutẽ sensisse se cli¬
uinã em̃datior fatebat᷑. Nec expectatis mar¬
tini p̃cib. pͥꝰ omĩa p̃stitit quã rogaret᷑. C ollo¬
qͥo illũ atq coniuuio frequent̃ asciuit. Postre¬
mo abeunti multa munera obtulit: q̃ uirbe¬
atus ut semꝑ pauꝑtatis suȩ custos cuncta
reiecit. Et qͥa palatiũ semel ingressi sumus.
licet diũsis in palatio temꝑib gesta conectã.
neqͣꝙͣ enĩ p̃ter mittendũ uidet᷑ circa martini
ammirationẽ regine fidelis exemplum.
aximꝰ imꝑator rẽ publicã

Expanded text:
dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator rempublicam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ maior rerũ potiebat᷑. Is cũ martinũ ea petere
cognouisset q̃ p̾stare nolebat: uissit eũ palatii
forib arceri. Etenĩ ad animũ illiꝰ immitẽ ac
suꝑbũ uxor accesserat arriana: q̃ totũ illũ a
scõ uiro ne ei debitã reuerentiã p̾staret aũterat.
Itaq martinus ubi semel atꝙ itũm suꝑbũ pͥnci¬
pem frustra adire temptauit. recurrit ad nota
p̃̾sicdia. Cilicio obuoluit᷑. cinere consꝑgit᷑. eibo
tuat. Septimo uͦ die astitit ei angls. iubet eũ
ad palatiũ ire securũ: regias fores quãlibet
clausas sponte reserandas. imꝑatoris sp̃m
suꝑbũ molliendũ. Igit᷑ istiusmodi p̾sentis
angli confirmatꝰ alloqͥo & fretꝰ auxilio. pala¬
tiũ petuit. Patent limina: nullus obsistit.
Postremo usq ad regẽ nemine ꝓhibente pue¬
nit. Qͥ cũ uenientẽ eminꝰ uideret. infrendẽs
eur fuisset admissus. nequaqͥ assurgere ẽ

Expanded text:
tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere tum maior rerum potiebatur. hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, cibo tuat. septimo die adsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet clausas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum molliendum. igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est
Abbreviated transcription (Latin):
ruere ceꝑunt: fidelit̾ postulantes ut eos
faceret ⁊xp̃ianos. Nec cunctatꝰ in medio ut
nos fecit: cũ qͥde ad nos conũsus diceret. non
irrationabilit̾ in cãpo catecuminos fieri. ubi
solerent martyres consecrari. Nicisti inqͥo pos¬
tumianꝰ galle. uicisti: ñ utiq me qͥ martini sũ
potiꝰ assertoi. & qͥ hec oĩa de illo uiro & scuu
seꝑ & credidi: s heremitas os anachoritas ꝙ
uicisti. Nemo enĩ illoꝵ sicut martinꝰ hic ur̃.
imno nr̃ mortib imꝑauit. Merito hũc iste
testant᷑. S ꝑge q̃so. quaquã nichil magni¬
ficentiꝰ audire possumꝰ. ꝑ ge tam̃ galle: quod
etiã nũc de martino suꝑẽ sermonis euolue.
mis maiora eẽ. nulli dubiũ est. Ita faciam
gallus inqͥd. Nerũ io qͦd dicturus sũ: ipse
ñ uidi. Priꝰ enĩ gesta res ẽ. quã me illi uiro
uingere. s factũ celebre ẽ. & fideliũ fr̃m qui
ei necessitas adire comitatũ. Nalentinianꝰ

Expanded text:
ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut nos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euolueremis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui ei necessitas adire comitatum. Valentinianus
Abbreviated transcription (Latin):
conteterat. Sensit hic martinus oꝑandũ.
& annuntiante sibi sꝑu totus infremuit.
Nec mortale sonans. uerbũ dei gentilib p̾di
cabat. sepius ingemiseens. cur tanta dñm
saluatorẽ turba nesciret. Interea sicut nos in¬
credibilis circũdederat multitudo. mulier
q̃da cui filiꝰ paulo ante defecerat. corpꝰ exani¬
me beato uiro ꝓtensis manib cȩpit offerre.
dicens. Scimꝰ quia amicꝰ di es: restitue mͥ fi¬
liũ meũ. qͥa unicus mͥ est. Iuncit se cetera
multitudo. & matͥs p̾cibꝰ acclamabat. Tum
martinꝰ uidens ꝓ expectantiũ salute ut postea
nobis ipse dicebat conseqͥ se posse uͥtutẽ. de¬
functi corpus ꝓpͥis manib accepit. Q cũ ec¬
pectantib cunctis genua flexisset. ubi con¬
suminata oratione surrexit. uiuifuatum
par uulũ matͥ restituit. Tum uͦ multitudo
oĩs in celũ clamore sublato xꝑin dm̃ fateri.
postremo cuncti cat̾uatĩ ad genua beati uiri

Expanded text:
contexerat. Sensit hic Martinus operandum, contexerat. Sensit hic Martinus operandum, et annuntiante sibi spiritu totus infremuit; nec mortcabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime beato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri
Abbreviated transcription (Latin):
celari. s innumerabilia ẽẽ dicunt᷑: q̃ dũ iac¬
tantiam uitat. occultauit: neq in hominũ
noticiã passus ẽ ꝑuenire: qͥppe qͥ humanam
substantiã suꝑgressus. uͥtutis sue conscientia
mũdi gl̾am calcans. celo teste frueret᷑. Quod
uerũ ẽẽ uel ex his q̃ comꝑta nobis st̃: nec latere
potuert. possumꝰ estuare. Si qͥdẽ ante eꝑatũ
duos mortuos uite restituerit. qͦd lib̾ tuus¬
ror. unũ tantũmͦ suscitauerit. Cuiꝰ rei testis¬
ego sũ. si tam̃ nichil de minꝰ idoneo teste dubi¬
tatis. Id̃ ip̃m aũ uobis qualit̾ gestũ sit: expli¬
cabo. fuerat causa nescio qua carnotũ oppidũ
petebamꝰ. Interea dũ uicũ quendã habitãtiũ
multitudine frequentissimũ p̃terimꝰ. ob:¬
uiã nobis immanis turba ꝓcessit: q̃ erãt
tota gentiliũ. Nam nemo in illo uico nouerat
oꝑianũ. Nerũ ad famã tanti uiri: campos
om̃s late patentes confluentiũ multitudo

Expanded text:
celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iaccelari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitror, unum tantummodo suscitaverit. Cujus rei ego testis sum, si tamen nihil de minus idoneo teste dubitatis. Idipsum autem vobis qualiter gestum sit, explicabo. Fuerat causa nescio quae, qua Carnotum oppidum petebamus. Interea, dum vicum quemdam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obviam nobis immanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo vico noverat Christianum, verum ad famam tanti viri campos omnes late patentes confluentium multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
uiuos absorbere t̾ra potuisset. uł ipsi potius
amissis sensib in immobilẽ saxxorũ naturã ri¬
gescere debuissent. sicut affixa locis qͥb stetant
ium̃ta uidissẽt: orare se atq obsecrare ut in¬
aulgeret sceleri ueniã. & copia p̾staret abe¬
undi. Sẽserat etiã pͥꝰ quã aceurrerent uir
beatus illos teneris nobis ꝙ id ante iam dixerat.
Ueniã tam̃ clem̃ter indulsit: eoscłeq abire ꝑ¬
misit. animalib restitutis.
llud aũ animadũti sepe sulpici. martinũ tͥ di¬
cere solitũ. nequaꝙͣ sibi in eꝑatu eã uͥtutũ grãm
suppetisse: quã pͥꝰ se habuisse meminisset. Qͦd
si uerũ est. immo qͥa uerũ ẽ: conicere possumꝰ
qͣnta fuerint illa q̃ monachꝰ oꝑatꝰ ẽ. & q̃ teste nul¬
lo solus exercuit: cũ tanta illũ in eꝑatu signa
fecisse sub oculis om̃ium uiderimꝰ. Multa qͥdẽ
illiꝰ pͥꝰ gesta innotuere mundo. neq potuere

Expanded text:
uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indulsit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere
Abbreviated transcription (Latin):
dunt᷑. s nichil penitus sene manus agebãt.
uno atꝙ eode in loco stabant ͣ simulachra. Qͥd
agerent infelices homines nesciebant. Nee
iani ultra dissimulare potant: quin quãlibet
brutis pectorib agnoscerent diuino numine
se teneri. Tandẽ gͦ in se regressi. ceꝑunt q̃rere
qͥs ille eẽt quẽ in eode loco ante paululũ ceci¬
dissent. Cũ ꝑcunctantes: cognoseunt ex uian¬
tib martinũ a se tã crudelit̾ ũberatũ. Tum
uero apparere om̃ib causa manifestata. nec
ignorare iam poterant. quin ob illiꝰ uiri iniu¬
riã tenerent᷑. Igit᷑ õs rapidis nos passib con¬
secunt᷑. conscio facti ac meriti pudore confusi.
flentes & puluere qͦ se ipsi fedauerant. capud
atq ora consꝑsi ante martini se genua ꝓuol¬
uunt. uenia p̾cantes: & ut eos abire sineret
postulantes: satis se uł sola conscientia dedis¬
se penarũ. satisq intellexisse quã eoscie ip̃os

Expanded text:
duntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: duntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
tes. p̃cipitati in fram saltib se dederunt. Dein
martinũ flagris ac fustib urgere ceꝑunt: cũ
qͥdẽ ille mutus & incredibili patientia p̃bens
t̃ga cedentib maiorẽ insaniã infelicibꝰ cõmoue¬
ret. maigis ex hoc furentes. qd̾ ille qͦsi ñ senti¬
ens u̾bera illata cõptẽneret. Nos ilico consecu¬
ti. fede cruentũ atꝙ uniũsa corꝑis parte lani¬
atũ cũ exxanimis int̾ra ꝓcubuisset inuenimꝰ.
Slatĩq eũ asello suo imposuimꝰ: ac locũ ceclis
illiꝰ execrantes. raptĩ abire ꝓpauimꝰ. Interea
illi regressi ad redã suã furore satiato: agi qͦ ire
ceꝑant ium̃ta p̃cipiunt. Quȩ cũ omĩa solo
fixa ac si enea riguissent. tollentib altius
uocẽ magistris: flagris hinc atꝙ inde reso¬
nantib. nuchil penitus mouebant᷑. Consur¬
gunt deinde om̃s parit̃ in u̾bera. consumit
gallicas mularũ pena mastigias. Tota rapit᷑
silua deꝓrei mo: trabib ium̃tatun¬

Expanded text:
tes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc tes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa corporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tun
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde ꝑ illud ulceris foram̃ exiguũ ita uirꝰ
stipasse cũ sanguine: ut solet ex uberib capra-¬
xũ aut ouiũ pastorũ manu p̾ssis longa linea
copiosi lactis effluere. Puer surrecit incolu¬
mis: nos obstupefacti tante rei miraculo. id
qd̾ ipsa cogebat ueritas fatebam. ñ ẽẽ sub celo
qui martinũ posset imitari.
onsequenti itide temꝑe. it̾ cũ eodẽ dũ
dioceses uisitat agebamꝰ. Nobis nescio qua ne¬
cessitate remorantib: aliqͦntulũ ꝓcesserat ille.
Interi ꝑ aggerẽ publicũ plena militantib ui¬
ris fiscalis reda ueniebat. S ubi martinũ in
pendulo pal¬
lo circũtectũ. contigua de latere ium̃ta uider̃t
paululũ in partẽ altãm pauefacta heserunt.
Deinde funib implicatis: ꝓtentos illos qͥb ut
sepe uidistis misera illa animalia conglobant᷑.
ordines miscuer̃t. Dumꝙ egre exxpediunt᷑. mora
fecere ꝓpantib. Qua ꝑmoti iniuria militan¬

Expanded text:
dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine, ut solet ex uberibus caprarum aut ouium pastorum manu pressis longa linea copiosi lactis effluere. puer surrexit incolumis. nos obstupefacti tantae rei miraculo, id quod ipsa cogebat ueritas, fatebamur non esse sub caelo, qui Martinum possit imitari. Consequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militan
Abbreviated transcription (Latin):
er ide fere tẽpꝰ cũ euantiꝰ auunculus
m̃s uir licet scłi negotiis occupatus.¬
tam̃ admodũ xp̃ianus. grauissima egritu¬
dine excremo mortis ꝑiculo cepisset urgeri.
nientis sensit egrotus. Receptaq continuo
sanitate. uenientib nobis obuiã ipse ꝓces¬
sit. Altã die redire cupientẽ magna p̾ce de
tinuit. Cum interĩ unũ e familia puerũ letali
ictu serpẽs ꝑculit qͤm iã exanimẽ ui ueneni ip̃e
euantius suis humeris illatũ: ante pedes bea¬
ti uiri nichil illi impossibile confisus. exposu¬
it. Iamq se malũ serpentis ꝑ oĩa m̃bra diffu¬
derat. Cerneres oibꝰ uenis in flatã cute: & utͥs
instar tensa uitalia. Martinus porrecta ma¬
nu uniũsa pueri m̃bra ꝑtractans: digitũ ꝓpe
ipsũ uulnꝰculũ qͦbestia uirꝰ infuderat. fixit.
Tum uͦ mira dicturꝰ sũ: uidimꝰ uenenũ ex om̃i
parte reuocatũ ad martini digitũ cucurrisse.

Expanded text:
Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, nientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse:
Abbreviated transcription (Latin):
breuẽq atꝙ hispidã quinꝙ cõparatã argentes
rapit. atꝙ ante martini pedes iratꝰ exponit.
En inquid uestẽ: s pauꝑ hie n ẽ. Ille niehil
motus. iubet eum paululũ stare ꝓforib:¬
secretũ utiq ꝓcurans dũ sibi uestẽ nudꝰ im¬
poneret. totis uirib elaborans ut possit oc¬
cultũ ẽẽ qd̃ fecerat. S quando in scĩs uiris
latent ista: Querentib uelint nolit eũe¬
Ita produntur.
Ium hac gͥ oblaturus sacͥficiũ deo ueste
pͣcedit. Mo qͥde die mira dicturꝰ sũ cũ altari¬
um sicut ẽ sollempne benediceret. glob
ignis de capite illiꝰ uidimꝰ emicare: ita ut
in sublime contendens: longiꝰ collũ erinẽꝙ
fłama ꝓduceret. Hoc licet celeb̾rimo factũ
die in magno płi multitudine uderimꝰ.
una tantũ de uͥginib & unus de pebris. tres
tantũ uide de monachis: ceteri cur ñ uide¬
rint. potest ñ nri ẽẽ iudiui.

Expanded text:
brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis brevem atque hispidam quinque comparatam argenteis rapit, atque ante Martini pedes iratus exponit. En, inquit, vestem: sed pauper hic non est. Ille nihil motus, jubet eum paululum stare pro foribsecretum utique procurans dum sibi vestem nudus imponeret; totis viribus elaborans, ut posset occultum esse quod fecerat. Sed quando in sanctis viris latent ista? quaerentibus velint nolint cuncta produntur. II. Cum hac igitur oblaturus sacrificium Deo veste procedit. Quo quidem die mira dicturus sum cum jam altarium, sicut est solemne, benediceret; globum ignis de capite illius vidimus emicare, ita ut in sublime conscendens, longum admodum crinem flamma produceret. Hoc licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest nostri esse iudicii.
Abbreviated transcription (Latin):
patis. Ergo hoc secretũ beati uiri pauꝑ ille
captatũ. cũ ei archidiaconus dare tunican
distulisset irrupit. dissimulatũ se a clerico
q̃rens algere deplorans. Nec mora sẽs pauꝑe
non uidente intra amphibalũ sibi tunica la¬
tent̃ eduxit. pauꝑemq contectũ discedere
iubet. Deinde paulopost archidiaronꝰ ingres¬
sus. ammonet ꝓ consuetudine expectare in
eccłia płm. illũ ad agenda sollempnia debe¬
re ꝓcedere. Cui ille respondens ait. pauꝑem
pͥꝰ de se aũ dicebat oportere uestiri: se ad eccli¬
am ñ posse ꝓcedere. nisi uestem pauꝑ acciꝑet.
Diaconus uꝰ nichil intelligens quia extrin¬
secus indutũ amphybolo. ueste nudũ interiꝰ
ñ uidebat. postremo pauꝑem ñ cõparere cau¬
sat᷑. Michi inquid uestis q̃ pparata ẽ defera¬
tur: pauꝑ ñ deerit uestiendus. Artatus de¬
mũ clericus necessitate cõpulsus. ianq felle
cõmoto e ꝓximis taberus nigerrimã uestẽ

Expanded text:
patis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille patis; hoc ergo secretum beati viri pauper ille captatum, cum ei archidiaconus dare tunicam distulisset, irrupit, dissimulatum se a clerico querens, ac algere deplorans. Nec mora: Sanctus paupere non vidente, intra amphibalum sibi tunicam latenter educit, pauperemque contectum discedere jubet. Dein paulo post archidiaconus ingressus admonet, pro consuetudine exspectare in ecclesia populum: illum ad agenda solemnia debere procedere. Cui ille respondens ait, pauperem prius de se autem dicebat oportere vestiri: se ad ecclesiam non posse procedere, nisi vestem pauper acciperet. Diaconus vero nihil intelligens, quia extrinsecus indutum amphibalo, veste nudum interius non videbat, postremo pauperem non comparere causatur. Mihi, inquit, vestis quae praeparata est, deferatur: pauper non deerit vestiendus. Arcta tum demum clericus necessitate compulsus, jamque felle commoto, a proximis tabernis bigerricam vestem,
Abbreviated transcription (Latin):
tis scolis beato uro me
iunxi: paucos pꝰ dies
euntẽ ad eccłiam seq̃ba¬
mur. Interĩ ei seminidꝰ
hibernis m̃sib pauꝑ
occurrit: orans sibi uestim̃itum dari. Tunc ilde i
accexsito archidiacono. uissit algentẽ sine di¬
iatione uestiri. Deinde secretariũ ingressub::.
cũ solus ut erat illi consuetudo resideret
hanc enĩ sibi eciã in eccłia solitudinẽ ꝑmis.¬
sa clericis libertate p̾stabat. cũ qͥde in alio
secretario prb̃ri sederent. uel salutationib
uacantes. ł audiendis negotiis occupati.
martinũ uero usq in eam horã qua sollem¬
nia pło agi consuetudo deposceret. sua solde¬
do cohibebat. Iliud ñ p̾teribo qͦd in secretario
sedens: nunquã cathedra usus ẽ. Nam in
dore uidi sublimi solio qͥsi regio tͥbunali celsa
sede residentẽ. Sedebat aũ martinꝰ in sella
rusticana ut sunt iste in usib seruuloꝵ. qͣs
nos rustici galli tͥpetias. uos scolastici aut
certe tu qui de grecia uenis tripodas nuncu¬

Expanded text:
tis scholis beato me viro junxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. Interim ei seminudus hibernis mensibus pauper occurrit, orans sibi vestimentum dari. Tunc ille, arcessito archidiacono, jussit algentem sine dilatione vestiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem permissa clericis libertate praestabat; cum quidem in alio secretario presbyteri sederent vel salutationibus vacantes, vel audiendis negotiis occupati: Martinum vero usque in eam horam qua solemnia populo agi consuetudo deposceret, sua solitudo cohibebat. Illud non praeteribo, quod in secretario sedens numquam cathedra usus est: nam indore vidi sublimi solio et quasi regio tribunali celsa sede residentem. Sedebat autem Martinus in cellula rusticana, ut sunt istae in usibus servulorum, quas nos rustici Galli tripetias, vos scholastici, aut certe tu qui de Graecia venis, tripodas nuncu
Abbreviated transcription (Latin):
iubente sepulchrũ. Certe si ꝓ monast̾i pͥuilegio
cupitis iundicare. scitote qͥa pͥmo ei monast̾iũ
cũ mediolanensib fuit. His gͦ litigantibꝰ. sole
ruente dies claudit᷑: corpꝰq in medio positũ. ab
utroq pło custodit᷑: futurũ ut mane facto a
pictauis ꝑ iuolentiã auferret᷑. S d̃s omp̃s
noluit urbe turonicã aꝓpͥo frustrare patrono
Deniꝙ nocte media õs pictaui a somno falia¬
te cõpͥmunt᷑: nec ullus suꝑfuit qͥ ex hac mul¬
tituline uigilaret. Igit᷑ uͥ tu ronci eos conspici¬
sitũqꝙ in naui cũ om̃i pło ꝑ ugennã fluiuũ
chil de thesauro quẽ custodiebant habentes:
cũ magna confusione ad ꝓpͥa sunt reuersi.
Quod siqͥs reqͥrit cur pꝰ transitũ gratiam eꝑi
unꝰ tantũ id ẽ lidoriꝰ usq ad scm martinũ fius¬
set: nouĩt qͦd obsistentib paganis duu cuutas¬

Expanded text:
jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nox clauditur, cutroque populo custoditur, futurum ut mane facto a Pictavis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspicisitumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium rgefacti, nihil de thesauro quem custodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt reversi. Quod si quis requiret, cur post transitum Gatiani episcopi, unus tantum, id est Litorius, usque ad sanctum Martinum fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
fusus abcessit. Quid gͦ de nobis peccatorib
erit: si tantũ sacerdotẽ uoluit iniqua pars¬
nocere ⁊ Hec sacerdote loquente. notatũ tẽpꝰ
archidiaconꝰ turonis misit uelocit᷑. qui hec
oiligent̃ inqͥreret. Qui ueniens. ea die ho¬
raꝙ manifestissime cognouit transisse bea¬
tum uirũ quo sẽs seuerinꝰ audiuit psallen¬
tiũ chorũ. S & si ad seueri recurramꝰ hysto¬
riam: ipsa hora eũ sibi scripsit cum libro
uite sue fuisse reuelatum.

Expanded text:
fusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus fusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tantum sacerdotem voluit para iniqua nocere?' Haec sacerdote loquente, notatum tempus, archidiaconus Turonus misit velociter qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eum diem horamque manifestissime cognovit transisse beatum virum, quo sanctus Severinus audivit psallentium chorum. Sed si ad Severi recurramus historiam, ipsa hora eum sibi scripsit cum libro vitae suae fuisse revelatum.
Abbreviated transcription (Latin):
tatis eꝑc. uir honeste uite &e ꝑ cuncta
laudabilis. dũ die dñico loca sc̃a ex con¬
suetudine pꝰ matutinos cũ sius clericis cir¬
cuiret. illa hora qua uir beatꝰ obiit audiuit
chorũ canentiũ in sublimi. Nocatoq archidia¬
cono. int̾rogat si aures eiꝰ ꝑcuterent uoces.
quas ille attentiꝰ audiret. Respondit. Neqͣꝙͣ.
Tunc ille. Diligent̃ inqͥd ausculta. Archidiaco¬
nꝰ aũ cepit sursũ collũ exctendere. aures exi¬
gere:. & suꝑ sũmis articulis baculo sustentan¬
te stare. S credo eũ ñ fuisse ȩqualis meriti:
a quo hec ñ merebant᷑ audiri. Tunc ꝓstrati
aũ sursũ int̾rogat senexe. Quid audis: Qait.
Coces psallentiũ tanquã in celo audio: s qͥd
sit ꝓrsus ignoro. Cui ille. Ego tͥ qͥd sit narrabo.
et nunc angłi canendo eũ ddeferunt in excel¬
sum. Et cũ parũꝑ mora eẽt ut hec audiren¬
tur. diabolus eũ cũ iniqͥs angłis retinere
temptauit: nichilq suũ in eõdẽ reꝑiens. con¬

Expanded text:
nestae vitae et per cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta ex consuetudine cum suis clericis circuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustentante, stare. Sed credo, eum non fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati autem, rursum interrogat senes: 'Quid audis?' Qui ait: 'Voces psallentium tamquam in caelo audio, sed quid sit prorsus ignoro'. Cui ille: 'Ego tibi quid sit narrabo. et nunc angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper mora esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retenere temptavit, nihilque suum in eundem repperiens, con
Abbreviated transcription (Latin):
scĩssimi sac̃dotis. relinquenda nobis hec eẽt
oratio. nox ip̃a cogebat huc usq ꝓtractũ finire
sermonẽ. Cerũ qͥa de martini uͥtutib neqͦqͣm
explicari uniũsa potuerunt. hȩc uos hodie
audisse sufficiat: cras reliqͣ dicemꝰ. Ita parit̾
accepta galli sponsione surreximus.

Expanded text:
sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio, nox ipsa cogebat hucusque prolatum finire sermonem. uerum quia de Martini uirtutibus nequaquam explicari uniuersa potuerunt, haec uos hodie audisse sufficiat, cras reliqua dicemus. ita pariter accepta hac Galli sponsione surreximus.
Abbreviated transcription (Latin):
martinꝰ egisset. ne qͣqͣm apud nos tanta gla p̾ditꝰ
haberet᷑: quãquã minime mirũ si in oꝑib
martini infirmitas humana dubitauerit:
cũ multos hodieq uideamꝰ ne euuangłiis
qͥde credidisse. Amartino aũ sepe angłos uisos
familiarit & sensimus & exꝑti sumꝰ. Re minimã
ãicturꝰ sũ.s tm dicã. Apd̃ nemausũ eꝑorũ synodꝰ
tum esset in sy¬
nodo nuntiauit. Nos postea
tempꝰ habiti
concilii sollicite reqͥrentes.
satis cõꝑtum
habuimꝰ ipsũ diem fuisse
conuentus: et
ea ibi ab eꝑis fuisse cle¬
creta.que mar¬
tino angłs nuntiauit.
Hec cũ maxime galtꝰ nͨdũ explicitis que statu¬
erat referre loqueret᷑ puer familiaris ingres¬
¶sus est. nuntians re¬
frigeriũ prbr̃m stare ꝓforib. Dubitare cepimus
utrũ gallũ adhuc eẽt meliꝰ audire: an exopta¬
tissimo nobis uiro qͥ officii causa ad nos ueniebat
occurrere. Tum gallus. Etiã si ñ ob aduentũ

Expanded text:
Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus Martinus egisset, nequaquam apud nos tanta gloria praeditus haberetur: quamquam minime mirum, si in operibus Martini infirmitas humana dubitaverit, cum multos hodieque videamus nec Evangeliis quidem credidisse. A Martino autem saepe angelos visos familiariter et sensimus et experti sumus. Rem minimam dicturus sum, sed tamen dicam. Apud Nemausum episcoporum synodus tum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiarat.Haec cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum