comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
it mundo paciendo coNtẽpti¬
bilis. iudicando tribilis. Quod uͦ
ad iunxit. & sermoquẽ audistis ñ
ẽ. mis. s eiꝰ qͥ misit me patris: ñ nure¬
m᷑. ñ pauemꝰ. Non ẽ. minor patre.
s ñ ẽ. nͥ a patre. Ñ ẽ. impar ipso.s.
ñ ẽ. aseipso. Neq enĩ m̃titꝰ: dicendo
qui ñ diligit me sermones nieos ñ seruat.
Eccesuos dixi sermones eẽ. Nunqͥd sibi
quẽ audistis ñ c̃. mis: & fortasse ꝓpt̾
aliquã distinctionẽ: ibi suos dixit
pluralit̾ hoc ẽ. sermones. Ubi autem
sermonẽ hoc ẽ. uerbũ. ñ suũ dixit
eẽ. s patris: seipsũ intelligi uoluit.
Inprincipio enĩ erat uerbũ. & uerbũ
erat apud diñ: & ds̃ erat uerbũ. Non
utiq suũ s patris ẽ. uerbũ. quomͦ
nec sua unago s patris. nec suus fi¬
liꝰ idẽ ipse s patris. Recte gͥ tribuit
auctori qͥcqͥd facit ȩqualis. a quo ha¬
bet hocipsũ qͦd illi ẽ. in different᷑¬

Expanded text:
temptibilis, judicando terribilis. 5. Quod vero adjunxit, Et sermo quem audistis non est meus, sed ejus qui misit me, Patris; non miremur, non paveamus: non est minor Patre, sed non est nisi a Patre; non est impar ipso, sed non est a seipso. Neque enim mentitus est dicendo, Qui non diligit me, sermones meos non servat. Ecce suos dixit esse sermones; numquid sibi quem audistis, non est meus? Et fortasse propter aliquam distinctionem ubi suos dixit, pluraliter dixit hoc est sermones. Ubi autem sermonem, hoc est verbum, non suum dixit esse, sed Patris, seipsum intelligi voluit. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Non utique suum, sed Patris est Verbum: quomodo nec sua imago, sed Patris; nec suus Filius idem ipse, sed Patris. Recte igitur tribuit auctori quidquid facit aequalis, a quo habet hoc ipsum quod illi est indifferent
Abbreviated transcription (Latin):
ȩram̃tũ sonans & eymbalũ tinnien.
& si habuerint ꝓpheciã & scieriN
omĩa sacram̃ta & omẽm scientiã.
& habuerint omẽm fidẽ ut mon.¬
tes transferant: nichil st̃. Et si dis¬
tribuerint omẽm substantiã suã.
& tradiderint corpus suũ ut arde¬
ant: nichil eis ꝓdest. Dileccio scos
discernit amundo. quȩ facit uuames
habitare in domo. In qua domo facit
pat̾ & filiꝰ mansionẽ. qͥdonant eis &¬
ipsã dilectionẽ. qͥbus donent infi.¬
ne etiã ipsã suã manifestationẽ.
ut ñ solũ illi qͥtt̃ audiebant ꝑos eius.
s etiã nos ꝑ euangłiũ eiꝰ hoc nosse
possemꝰ. Quesierat enĩ dexp̃i manifes.¬
tatione. & audiuit dedilectione atq
mansione. Est gͦ quȩdã dĩ manifes.
tatio nulla ẽ. filii uͦ eẽ. potuit s in
carne. Quȩ nec talis : qualis illa. nec
sẽꝑ̃ illis ad eẽ. potest. qualiscũq sit.
s ad modicũ tẽpus. Et hoc ad iudi.¬
tiũ ñ ad gaudiũ. ad suppliciũ ñ ad

Expanded text:
sonans et cymbalum tinniens; et si habuerint prophetiam, et scierint omnia sacramenta, et omnem scientiam, et habuerint omnem fidem ut montes transferant, nihil sunt; et si distribuerint omnem substantiam suam, et tradiderint corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest . Dilectio sanctos discernit a mundo, quae facit unanimes habitare in domo . In qua domo facit Pater et Filius mansionem; qui donant et ipsam dilectionem, quibus donent in fine etiam ipsam suam manifestationem: ut non solum illi qui tunc audiebant per os ejus, sed etiam nos per Evangelium ejus hoc nosse possemus. Quaesierat enim de Christi manifestatione, et audivit de dilectione atque mansione. Est ergo quaedam Dei manifestatatio nulla est: Filii vero potuit esse, sed in carne; quae nec talis est qualis illa, nec semper illis adesse potest qualiscumque sit, sed ad modicum tempus; et hoc ad judicium, non ad gaudium; ad supplicium, non ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad nos: dũ uenimꝰ ad eos. Ueniunt
sub ueniendo: uenimꝰ obȩdiendo. Ue¬
niunt illuminando: uenimꝰ iN¬
tuendo. Ueniunt implendo: uenim
capiendo ut sit nobis eoꝵ ñ exterior
uisio s int̾na: & in nobis eoꝵ ñ trani.¬
sitoria mansio. s etña. Sic mundo
ñ se filiꝰ manifestat. M undꝰ enĩ est
dictꝰ hoc loco: dequibꝰ continuo sub¬
iunxit. Qui ñ diligit me: sermones
meos ñ seruat. Hi st̃ qͥpatrẽ & filiũ¬

Expanded text:
ad nos, dum venimus ad eos: veniunt subveniendo, venimus obediendo; veniunt illuminando, venimus intuendo; veniunt implendo, venimus capiendo: ut sit nobis eorum non extraria visio, sed interna; et in nobis eorum non transitoria mansio, sed aeterna. Sic mundo non se Filius manifestat: mundus enim dictus est hoc loco, de quibus continuo subjunxit, Qui non diligit me, sermones meos non servat. Hi sunt qui Patrem et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
nec aliud credimꝰ quã eũ in eodem
corpore adiuditiũ uiuoꝵ & mortuoꝵ
eẽ. uenturũ: ꝓculdubio tc̃ eũ uide¬
bit mundꝰ. quo nomine significati
st a regno eiꝰ alieni. Ac ꝑhoc: longe
do infine scłi auferet᷑ ab oculis dap.¬
natoꝵ. ut illi eũ de cetero uideat i:
apud quos diligentes eũ. facit pat̾ atii
mansionẽ. Modicũ autẽ dixit: quia
& id qđ ꝓlixũ uidetꝰ hominibꝰ bre.¬
uissimũ ẽ. ante oculos dĩ. De hoc
qͥppe modico: iste ipse ioħs euangłi¬
sta. filioli inqͥt. nouissima hora eꝰ.
Neqͥs porro existimet. patrẽ tantũ et
filiũ sine spũ scõ. apud dilectores
suos facere mansionẽ: recolat quod

Expanded text:
liud credimus quam eum in eodem corpore ad judicium vivorum et mortuorum esse venturum: procul dubio tunc eum videbit mundus, quo nomine significati sunt a regno ejus alieni. Ac per hoc longe mdo in fine saeculi auferetur ab oculis damnatorum, ut illi eum de caetero videant, apud quos diligentes eum facit Pater atque ipse mansionem. Modicum autem dixit, quia et id quod prolixum videtur hominibus, brevissimum est ante oculos Dei: de hoc quippe modico iste ipse Joannes evangelista, Filioli, inquit, novissima hora est . 4. Ne quis porro existimet Patrem tantummodo et Filium sine Spiritu sancto apud dilectores suos facere mansionem, recolat quod
Abbreviated transcription (Latin):
meũ seruabit. Et pat̾ mĩs diliget
eũ. & ad eũ ueniemꝰ. & mausioniẽ
apud eũ faciemꝰ. Qui ñ diligit
me : sermones meos ñ seruat. Ecce
exposita ẽ. causa : quare se suis ma¬
nifestaturꝰ e. ñ alienis. qͦs mundi
nomine appellat. Et ipsa ẽ qđ
hi diligant. illi ñ diligant. Ipsa
causa est: dequa sacer insonat
psalmꝰ. Iudica me dĩ & discerne
causa meã degente ñ scã. Qui eni
diligunt᷑ : qr diligt̃ eliguntur.

Expanded text:
iget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Qui non diligit me, sermones meos non servat. Ecce exposita est causa quare se suis manifestaturus est, non alienis, quos mundi nomine appellat; et ipsa est causa quod hi diligant, illi non diligant. Ipsa causa est de qua sacer insonat Psalmus, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Qui enim diligunt, quia diligunt, eliguntur:
Abbreviated transcription (Latin):
NTBRROGANIBUS oISCIełiS. & ris
magistro respondence iħu: etiã
nos tanquã cũ illis discimꝰ. quando
Quia gͦ dixerat dñs. ad huc modicũ et
mundꝰ meiã ñ uidec. uos autẽ uide.¬
bitis me: unt̾rogauit eũ de hoc ipso
factũ ẽ. qr nobis manifestaturus
es ceipsũ. & ñ mundo Simꝰ cũ ipsis
tanꝙͦͣ int̾rogantes discipłi. cõmu.¬
nẽq magistrũ audiamꝰ & nos. Iu.¬
das enĩ sc̃s ñ inmundꝰ. nec in secta¬
tor diũ s sectator. causã quȩsiuit
quare se ñ mundo s suis manifes.¬
taturus eẽc iħc. quare ad huc mo¬
dicũ & mundꝰ ñ uideret eũ. ipsi
autẽ uiderent eũ. Respondit iħc:

Expanded text:
nterrogantibus discipulis et eis magistro respondente Jesu, etiam nos tanquam cum illis discimus, quando dhuc modicum, et mundus me jam non videt, vos autem videbitis me; interrogavit eum de hoc ipso factum est, quia nobis manifestaturus es teipsum, et non mundo? Simus cum ipsis tanquam interrogantes discipuli, communemque magistrum audiamus et nos. Judas enim sanctus, non immundus, nec insectator Domini, sed sectator, causam quaesivit quare se non mundo, sed suis manifestaturus esset Jesus; quare adhuc modicum et mundus non videret eum, ipsi aut
Abbreviated transcription (Latin):
piscium mimerus ille complebitur.
eternam: s milia scõrum ad grãm
sp̃s ꝑtinentium. Qua grã cum lege
dĩ tanquam cum aduersario concor¬
datur. ut uiuificante spũ littera
non occidat.s quod ꝑlitteram uibe¬
tur: spũ adiuuante compleatur. &
si quid minus fit remittatur. Om̃s
ꝙ adistam grãm ꝑtinentes. hoc nu¬
mero figurantur: hoc .ẽ. figurate
significantur. Qui numerus ter
habet & iam quinquagenarium
miierum. & insuꝑ ips a tria ꝓpt̃
misterium trinitatis. Qiun quage¬
narius autem multiplicatis. ui.
monstratur. Et nouimus sc̃m sp̃m
post ascensionem dm̃i quinqua¬
gesimo die missum. quen disci¬
płi iussi sunt expectare ꝓmis¬
sum. Non gͥ frustra dicti sunt
ẽ. Et traxit rete in terram: ple¬
num magnis piscib . cͣ. I. iti.¬

Expanded text:
piscium numerus ille complebitur. aeternam, sed millia sanctorum ad gratiam Spiritus pertinentium: qua gratia cum Lege Dei tanquam cum adversario concordatur; ut vivificante Spiritu littera non occidat, sed quod per litteram jubetur, Spiritu adjuvante compleatur, et si quid minus fit, remittatur. Omnes ergo ad istam gratiam pertinentes, hoc numero figurantur, hoc est figurate significantur. Qui numerus ter habet etiam quinquagenarium numerum, et insuper ipsa tria propter mysterium Trinitatis: quinquagenarius autem multiplicatis septemonstratur: et novimus Spiritum sanctum post ascensionem Domini quinquagesimo die missum, quem discipuli jussi sunt exspectare promissum . 9. Non igitur frustra dicti sunt est: Et traxit rete in terram plenum magnis piscibus centum qui
Abbreviated transcription (Latin):
rebant saluos singulos fecit: Mar¬
cus euangłista quodã loco ait. Uesꝑę
autẽ facto cũ occidiss sol: afferebant
uexabant᷑ uariis languorib. & de¬
monia multa eiciebat. Id autẽ cũ
memorass. matħs: etiã testimoniũ
ꝓpħicũ addidit dicens. Ut ad ĩpleretꝰ¬

Expanded text:
rebant, salvos singulos fecit; Marrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto cum occidisset sol, afferebant vexabantur variis languoribus; et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleat
Abbreviated transcription (Latin):
& alios fecisse quȩ ipse ñ fecit: & quȩ
nemo aliꝰ fecit. Quis eñ nͥ moyses
egyptios plagis tot tantisq ꝑcussit.
diuisio mari popłm duxit. manna de
cęlo esurientib ĩpetrauit. aquã depe¬
tra sitientib fudit: Qͥs nͥ ihesuᷤᷤ naue
popło transituro iordanis fluenta di¬
uisit. & currentẽ solẽ emissa addm̃
tea si cõmemoraui. suo sepulto
cadaue. re cadauer alteriꝰ reddi¬
dit uite ẜ Qsp̃t̃ danielẽ. int̾ ora
inclusor secũ leonũ esurientiũ ui¬
xit in nocuus: Qͥs p̃t̾ tres iiros. an¬
naniã. azariã. misael. in flãmuis ar¬
dentib & ñ urentib de abulauit
arbitror. quib demonstret᷑ & alios
scõs quȩdã oꝑa miranda fecisse quȩ
nemo aliꝰ fecit: S qui tã multa ui¬
tia & malas ualitudines uexatio¬
nesq mortaliũ. tanta potestate sa¬
naret : nullꝰ om̃ino legit᷑ antiquoꝵ.
Ut eiũ taceantꝰ qͦs iubendo sicut occur¬

Expanded text:
et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit, aquam de petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transitu Jordanis fluenta divisit, et currentem solem emite commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavitarbitror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occur
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ qͥodit ueri¬
tatẽ: necesse ẽ.
oderit & a quo ueritas nata ẽ. Unde iã
quantũ datũ ẽ. locuti sumꝰ. Ocuide ad¬
didit: unde nobis nc̃ loquendũ ẽ. Si
oꝑa ñ fecissẽ ineis quȩ nemo aliꝰ fecit:
peccatũ ñ haberent. Peccatũ illud sci-¬
licet magnũ. dequo & superiꝰ ait. Si
ñ uenissẽ & locutus eis hoc ꝑu fuisse:
peccatũ ñ haberent. Hoc io qͥma est

Expanded text:
nim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, pec
Abbreviated transcription (Latin):
dit: quanta in illis antea nemo
donauit. Hȩc enĩ uidert̃ & hoc eis
ex ꝓbrans: aduingit& dicit. Nunc
meũ. Sed ut adimpleat᷑ sermo qͥ inle¬
ge eoꝵ scriptꝰ est : quia odio me habu¬
erunt gratis. Eoꝵ legẽ dicit. ñ ab ipsis
inuentã: sed ipsis datã. Sicut di cimꝰpa
nẽ nr̃m cotidianũ. quẽ tam̃ a dõpeti¬
mꝰ: ad dendo da nobis. Gratis autẽ odit.
qͥ nullũ ex odio cõmodũ querit. uł in¬
cõmodũ fugit. Sic ođunt dñm impii.
sic diligunt iusti. hoc est gratis. ut alia
prȩt̃ illũ ñ expectent bona: qm̃ ipse e-¬
rit in om̃ib om̃ia. Quisqͥs uͦ altiꝰ atten-¬
dĩt xp̃m dicentẽ. si oꝑa ñ fecissem in eiᷤ
quȩ nemo aliꝰ fecit. sed hȩc & si pat᷑
aut sp̃s sc̃s fecit: nemo aliꝰ fecit. qͥa totiꝰ
trinitatis una substantia est: inueniet
ipsũ fecisse. si qͣndo qͥspiã dĩ homo ta¬
le aliqͥd fecit. Pot est qͥppe in se ipse ꝑ¬

Expanded text:
dit, quanta illis antea nemo dit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc d ut impleatur sermo, qui in lege eorum scriptus est: Quia odio habuerunt me gratis. Eorum legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam, sicut dicimus: Panem nostrum quotidianum , quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis. Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit. Sic oderunt Deum impii, sic diligunt justi, hoc est, gratis, ut alia propter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia . Quisquis vero altius attendistum dicentem, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qđ ait in eis. ñ int̾ eos ł corã eis.
s prorsꝰ in eis qr sanauit eos. hȩc
qͥppe intelligi uoluit: quȩ ñ solũ
facerent ad mirationẽ. uerũ eciã
manifestã conferrent salutem.
Proquib beneficiis: utiq amorẽ
ñodiũ retribuere debuert᷑. Omia
qͥdẽ ceteroꝵ miracula suꝑat qđ est
natꝰ ex uirgine matrisq integrita¬
tẽ solꝰ potuit nec conceptꝰ uiolare
nec natꝰ. S hoc nec corã eis factũ ẽ.
nec in eis. Ad agnoscendã qͥppe huiꝰ
miraculi ueritatẽ: ñ cõmuni cu
eis aspectu s discreto ab eis discipu.
die tc̃ia in carne in qua occisꝰ fue¬
rat. desepuchro se reddidit uiuũ.
& nunꝙͣ deinde moriturꝰ cũ illa
ascendit incęlũ: suꝑat etiã cuncta
quȩ fecit. S neq hoo factũ : iN
uideis neq corã eis. & ñdũ hoc fece
rat: quando dicebat. Si oꝑa ñ fe¬
cissẽ in eis quȩ nemo aliꝰ fecit. Ni¬
mirũ gͦ illa st̃: quȩ in eoꝵ ualitu¬
dinib tanta miracula salutis osten¬

Expanded text:
inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulaud quod die tertia in carne in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus cum illa ascendit in coelum, superat etiam cuncta quae fecit: sed neque hoc factum est in Judaeis, neque crat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis osten
Abbreviated transcription (Latin):
cogitauitꝰ pecuniȩ lucrũ. & in ue¬
nit animȩ detrim̃tũ. Accepit mer.¬
cedẽ quã uoluit: s uolenti e. data
quã meruit. Tra didit uidas xp̃m.
tradidit xp̃c scipsũ. Ille agebat
negotiũ suȩ uendicionis: iste nr̃ȩ re¬
dep̃tionis. Qa facis fac citiꝰ. ñ quia tu¬
u potes: s quia hoc uult qͥ totũ potest.

Expanded text:
cogitavit pecuniae lucrum, et invenit animae detrimentum. Accepit mercedem quam voluit, sed nolenti est data quam meruit. Tradidit Judas Christum, tradidit Christus seipsum: ille agebat negotium suae venditionis, iste nostrae redemptionis. Quod facis, fac citius, non quia tu potes, sed quia hoc
Abbreviated transcription (Latin):
parati quã irati. Ouerbũ. ñ ta penã
exprimens ꝓditoris: quã mercedẽ
significans redẽptoris. Dixit enĩ
qͦd facis. fac citiꝰ. ñ tã in ꝑnitiẽ ꝑfidi
seuiendo: quã ad salutẽ fideliũ festi¬
nando. Quia traditꝰ est ꝓpt̾ delicca
nrã. & dilexit eccłiã: & seipsũ tradi¬
dit ꝓea. Unde & deseipso dicit apłs.

Expanded text:
parati, quam irati! o verbum non tam poenam parati, quam irati! o verbum non tam poenam exprimens proditoris, quam mercedem significans Redemptoris! Dixit enim, Quod facis, fac citius, non tam in perniciem perfidi saeviendo, quam ad salutem fidelium festinando; quia traditus est propter delicta nostra , et dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit pro ea . Unde et de seipso dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
porrectũ. suũ exprimit tͣditorẽ
fortassis ꝑpanis tinctionẽ. illiꝰ signi¬
ficans factionẽ. Non enĩ omĩa quȩ
tinguntur abluuntꝰ. s ut infician¬
tur ñ nulla tinguntꝰ. Si autẽ bo¬
nũ aliqͥd hic significat tinctio:
eidẽ bono ingiatũ. ñ in merito ẽ.
secuta dãpnatio. Ad huc tam̃ iu¬
dę possesso ũ adnõ s adiabolo. cũ
homini ingrato intrass panis
in uentrẽ. hostis inm̾tẽ: ad huc in¬
quã tanti mali iã corde concepti
plenus restabat effectus: cuiꝰ iã
p̾cesserat dãpnandꝰ affectꝰ. Itaq
cũ dñs panis uiuus. panẽ mortuo tra¬
didiss. & panẽ tradendo. pauis tra¬
ditorẽ ostendiss : qđ facis in qͥd fac
creiꝰ. N p̃cepit facinus: s p̾dixit iuidȩ
malũ. nobis bonũ. Quid enĩ uidȩ peiꝰ
& qͥd nobis meliꝰ. quã traditꝰ xp̃c ab il¬
lo aduersus illũ. ꝓ nobis pret̃ illũ :
Quod facis. fac citiꝰ. O uerbũ libentiꝰ

Expanded text:
porrectam suum exprimit traditorem, porrectam suum exprimit traditorem, fortasse per panis tinctionem illius significans fictionem. Non enim omnia quae tinguntur abluuntur, sed ut inficiantur, nonnulla tinguntur. Si autem bonum aliquid hic significat tinctio, eidem bono ingratum non immerito est secuta damnatio. Adhuc tamen Judae possessio non a Domino, sed a diabolo, cum homini ingrato intrasset panis in ventrem, hostis in mentem; adhuc, inquam, tanti mali jam corde concepti plenus restabat effectus, cujus jam praecesserat damnandus affectus. Itaque Dominus, cum panis vivus panem mortuo tradidisset, et panem tradendo panis traditorem ostendisset: Quod facis, inquit, fac citius. Non praecepit facinus, sed praedixit. Judae malum, nobis bonum. Quid enim Judae pejus, et quid nobis melius, quam traditus Christus, ab illo adversus illum, pro nobis praeter illum? Quod facis, fac citius. O verbum libentius
Abbreviated transcription (Latin):
inquẽ priꝰ intrauerat ut deciꝑet.
pactus e. cũ hȩc aꝑtissimȩ lucas
euangłista testet᷑ & dicat. Intrauit
autẽ sathanas in iudã qui cogno¬
minat᷑ scharioch unũ deduodecĩ.
& habiit & locutꝰ ÷ cũ principibꝰ¬
sacerdotũ. Ecce ubi ostenditur.
quod iã intrauerat sathanas iN
uidã. Priꝰ gͦ intrauerat ĩmutten¬
do incor eiꝰ cogitationẽ: qua tra¬
deret xp̃m. Talis enĩ iã uenerat
ad cenandũ. N unc autẽ post pa¬
nẽ intrauit in eũ: ñ ad hoc ut
alienũ tẽptaret. s ut ꝓpriũ possi¬
deret. Non aut̃ ut pucant quidã
neglegent᷑ legentes: tunc iudas
xpi corpus accepit. Intelligendũ
est enĩ: qđ iã om̃ibꝰ eis distribue
rat dñs sacram̃tũ corporis & san¬
guinis sui. ubi & ipse uidas erat.
sicut sc̃s lucas euidentissime nar¬
rat. Ac deinde ad hoc uentũ est:
ubi scđ̾m narrationẽ ioħis aꝑtis¬
simȩ dñs ꝑ bucellã tinctã atq

Expanded text:
in quem prius intraverat ut deciperet. in quem prius intraverat ut deciperet. pactus est, cum haec apertissime Lucas evangelista testetur et dicat: Intravit autem satanas in Judam, qui cognominabatur Iscariotes, unum de duodecim; et abiit, et locutus sacerdotum . Ecce ubi ostenditur quod jam intraverat Satanas in Judam. Prius ergo intraverat immittendo in cor ejus cogitationem qua traderet Christum. Talis enim jam venerat ad coenandum. Nunc autem post panem intravit in eum, non ad hoc ut alienum tentaret, sed ut proprium possideret. Non autem, ut putant quidam negligenter legentes, tunc Judas Christi corpus accepit. Intelligendum est enim qrat sacramentum corporis et sanguinis sui, ubi et ipse Judas erat, sicut sanctus Lucas evidentissime narrat. Ac deinde ad hoc ventum est, ubi secundum narrationem Joannis apertissime Dominus per buccellam intinctam atque
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. Sufficit tͥ grã mea. Nã uirtus in
in firmitate ꝑficit᷑. Ecce ꝑmalũ fac¬
tũ ẽ. bonũ. dũ bene accipit᷑ malum.
Quid gͦ miraris sidatꝰ est uidȩ panis
xpi. ꝑ quẽ manciparet᷑ diabolo. cũ
uideas econtrario datũ paulo an¬
głm diaboli. ꝑ quẽ ꝑficeretur in xp̃o s
Ita & malo bonũ obfuit. & bono ma
lũ ꝓfuit. Recordamini. undesit
scriptũ. Quicunq manducauerit
panẽ aut biberit calicẽ dñi indigne:
reus erit corporis & sanguinis dnĩ.
sumebant. hic gͦ si corripitꝰ qͥ ñ diui¬
dicat. hoc e. ñ discernit aceteris cibis
dnĩcũ corpus. qͦmodo dãpnat᷑ qui
ad eiꝰ m̃sã fingens amicũ. accedit ini¬
amicus: Si rep̾hensione tangit᷑
neglegentia conuiuantis. qua pę¬
na ꝑcutitꝰ᷑ uenditor in uitantis.
Quid erat autẽ panis traditori datꝰ.
nisi demonstratio cui grẽ fuiss
ingratꝰ: Intrauit gͦ post hunc pa¬
nẽ sathanas in dñi traditorẽ. ut
sibi iã traditũ pleniꝰ possideret.

Expanded text:
am virtus in infirmitate perficitur » . Ecce per malum factum est bonum, dum bene accipitur malum. Quid ergo miraris si datus est Judae panis Christi, per quem manciparetur diabolo; cum videas e contrario datum Paulo angelum diaboli, per quem perficeretur in Christo? Ita et malo bonum obfuit, et malum bono profuit. Recordamini unde sit scriptum, Quicumque manducaverit panem, aut biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini . sumebant. Hic ergo si corripitur qui non dijudicat, hoc est, non discernit a caeteris cibis Dominicum corpus; quo modo damnatur qui ad ejus mensam fingens amicum, accedit inimicus? Si reprehensione tangitur negligentia convivantis, qua poena percutitur venditor invitantis? Quid erat autem panis traditori datus, nisi demonstratio cui gratiae fuisset ingratus? 2. Intravit ergo post hunc panem satanas in Domini traditorem, ut sibi jam traditum plenius possideret,
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiauit scientiã. id ẽ. iudas
uideis infidelibus: ut uenirent
ad eũ & ap̾benderent ꝑ sequendo.
S iã hinc insermone dnĩ qͥ e. factꝰ
adpios. antequã teneretꝰ abimpus.
intentior flagitatꝰ᷑ auditor. & idõ
eũ p̾cipitare nondebet s differre

Expanded text:
it scientiam , id est, Judas Judaeis infidelibus, ut venirent ad eum, et apprehenderent persequendo. Sed jam hinc in sermonem Domini, qui factus est ad pios, antequam teneretur ab impiis, intentior flagitatur auditor; et ideo cum praecipitare non debet, sed differre
Abbreviated transcription (Latin):
delibꝰ oblata conseruans: & suorũ
necessitatibꝰ & aliis indigentibus
tribuebat. Tunc primũ eccłasticȩ
pecunie forma e̾. instituta. ubi in
in opiȩ timorẽ iusticia deseratur.
Nã & apłs in posterũ ꝓuidens ait.
Siqͥs fidelis habet uiduas: sufficient̃
Frat autẽ nox. & ipse qͥ exiit: erat
nox. Cũ exiss nox: ait iħe. Pune
clarificatꝰ ẽ. filiꝰ hominis. Dies gͦ
diei eructauit uerbũ: id ẽ. xp̃c dis¬

Expanded text:
delibus oblata conservans et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiastice peccunie forma est instituta, ut inte et propter inopie timorem iusticia dNam et Apostolus in posterum providens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter Erat autem nox. Et ipse qui exivit, erat nox. Cum ergo exisset nox, ait Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis. Dies ergo diei eructavit verbum, id e
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt em̃Ita nehoc meruit panis xp̃i
porrectꝰ demensa xp̃i. ut post illũ
intraret in eiꝰ discipłm sathanas
Quibꝰ nos respondemꝰ hinc nos potius
doceri : quã sit cauendũ male acciꝑe
bonũ. Multũ quippe inter est nun.
qͥd accipiat .s. qͥs accipiat. Nec quale
sit qđ dat᷑: s qualis sit ipse cui datur.
Nã & bona obst̃. & mala prosunt: sicut
fuerint quibus dantur. Peccatũ in¬
qͥd apłs ut appareat peccatũ : ꝑ bonũ
mͥ operatũ ẽ. miortẽ. Ecce ꝑbonum
factũ est malũ: dũ male accipitur

Expanded text:
Dicunt enim: Itane hoc meruit panis Christi porrectus de mensa Christi, ut post illum intraret in ejus discipulum satanas? Quibus respondemus, hinc nos potius doceri quam sit cavendum male accipere bonum. Multum quippe interest, non quid accipiat, sed quis accipiat; nec quale sit quod datur, sed qualis sit ipse cui datur. Nam et bona obsunt, et mala prosunt, sicut fuerint quibus dantur. Peccatum, inquit Apostolus, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Ecce per bonum factum est ma
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pilato: pontifices uideorum. Noli
scribere rex iudeorum. s quia ipse
dicit. rex sum uideorum. Nespotidit
pilatus. &a scripsi. scripsi. Oineffabi¬
lem iuim diuine oꝑationis. &iam in
cordib ignorantium. Nonne occulta
uox quedam pilato intus quodam si
dici potest clamoso silentio ꝑsonabat.
qͦd tanto ante inpsalmorum licteris
ꝓpħatum est. ne corrumpas tituli ins¬
criptionem:  Ecce tituli inscriptionem
non corrumpit. Qd scripsit. scripsit.
S & iam pontifices qui hoc corrumpi
uolebant: qͥd dicebant : Noli serib̾e
inquiunt rex uideorum. s quia ipse
dixit rex sum iudeorum. Quid loqui¬
mini insaui: Quid fieri contradiertis.
quod nutare nullo pacto potestis: Nĩ¬
qͥd enim ꝓpt̾ea non erit uerum. quia
iħe ait rex sum iudeorum ᷤ Si corrũpi
non potest qͦd pilatus scripsit. corrũpi
ego aut̃ constitutus sum rex abeo suꝑ
sion montem sc̃m eius. predicans p̃cep¬
tum dñi. ne ꝓpt᷑ sion montem solis uideiᷤᷤ
eum regem quisquam diceret consti¬

Expanded text:
orum: Noli scribere: Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit: Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est: Ne corrumpas tituli inscriptionem? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit. Quod scripsit, scripsit; sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, qui dicebant: Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum, sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo puncto potestis? Nunquid enim propterea non erit verum quia Jesus ait: Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi Ego autem constitutus sum Rex ab eo super Sion, montem sanctum ejus, praedicans praetum Domini : ne propter Sion montem, solis Judaeis eum regem quisquam diceret consti
Abbreviated transcription (Latin):
habeo in quid alias oues que non st̃
ex hoc ouili. Oportet me & illas ad¬
ducere. & uocem meam audient. &¬
erit unus grex. & unus pastor. Cur
gͦ magnum uolumus intelligi m
hoc titulo sacramentum. in quo
scriptum erat rex iudeorum. si
rex .ẽ. xp̃e & gentium Quia scilic&
oleaster factus. ẽ. particeps pin.¬
guedinisolee non olea particops
facta .ẽ. amaritudinis oleastri.
Nam meo qͦd de xp̃o ueraciter scriptus
ẽ titulus rex iudeorum. qui sunt intel¬
ligendi uidei nisi semen habrahe. filui
ꝓmissionis. qui sunt & iam filuidĩ. qm̃
non qui filii carnis ait apłs hifilii dĩ.
s qui filii ꝑmissionis: deputantur in
semine: Et gentes erant. quib dice¬
bat. Si aut̃ uos xp̃i. gͦ habrahe semen
estis. scđm ꝓmissionem heredes. Rex¬
cisione cordis. spũ non littera. quoꝵ
laus non ex hominib s exdõ ẽ: ꝑtinen¬
dum ad ierłm liberam matrem nrãm.
ecernam meelis. saram sp̃ualem. ancil¬
lam & silios eius de domo libertatis

Expanded text:
Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est particeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semen Abrahae, filii promissionis, qui sunt etiam filii Dei? Quoniam non qui filii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes . Rexcisione cordis; spiritu, non littera: quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram , aeternam in coelis, Saram spiritalem, ancillam et filios ejus de domo libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditionis. qͥ odit mundũ redẽptu¬
onis: diligit se utiq falsa dilectio¬
ne ñ uera. P roinde falso se diligit:
& uere odit. Qui enĩ diligit iniqͥta
hoc diligit. Odit gͦ inse naturã. da¬
ligit uiciũ. Odit qđ factꝰ ẽ ꝑ dĩ boa¬
nitatẽ. diligit qđ in eo factũ est ꝑ

Expanded text:
perditionis, qui odit mundum redemptiperditionis, qui odit mundum redemptionis; diligit se utique falsa dilectione, non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitahoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum
Abbreviated transcription (Latin):
igit᷑ odit mundũ. in inncꝰ reconcili¬
atii. dãpnatꝰ saluatũ. in qͥnatꝰ mun¬
datũ. S iste mundꝰ quẽ ds̃ in xp̃o re¬
mundo electꝰ : inimico. dãpnato.
contaminato. Exea qͥppe massa quȩ
tota in adã periit. fiunt uasa miscdiȩ.
ationẽ. quẽ mundꝰ odit ex eadẽ mas
saꝑtinens aduasa ire. quȩ ꝑfecta st̃
ad ꝑditionẽ . Deniq cũ dixiss: sidemun¬
do eẽtis. mundꝰ qđ suũ erat diliger&.
continuo subiecit. Quia uͦ demundo
nestis. s ego elegiuos demundo: ꝓpt̾ea
odit uos mundus. Ergo & ipse in de
erant. unde ut ñ eẽnt. elecci st̃ inde.
ñ meritis suis quoꝵ nulla bona p̃¬
cesserant oꝑa. ñ natura quȩ tota fue¬
rat ꝑliberũ arbitriũ in ipsa radi.¬
ce uiciata: s gratuita hoc ÷ uera
grã. Qui eñi demundo mundiũ
elegit: fecit qđ eligeret ñ inuenit.
qr reliquiȩ ꝑelectionẽ gr̃ȩ salue
facce st̃. Si autẽ gr̃a inqͥt: iã ñ exoꝑi
queratꝰ quomͦ se diligat mundus

Expanded text:
nimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem Deus in Christo remundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex ea quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt « vasa misericoationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad « vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . uum esset diligeret, continuo subjecit: Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent electi sunt, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata, sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit, quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam nquaeratur quomodo se diligat mundus
Abbreviated transcription (Latin):
licet. ubi nobis dr̃. Nolite diligere
mundũ. Iubemꝰ autẽ: ubi nobis dr̃:
Diligite inimicos ur̃os. Ipsi st̃ mun¬
dus: qͥnos odit. Ergo ꝓhibemꝰ dili¬
gere in illo qđ ipse diligit in seipso:
& iubem᷑ diligere in illo. qđ ipse
odit inscipso: dĩ scilicet opificiũ.
& diuersas bonitatis suę consolati¬
ones. Uiciũ qͥppe in illo diligere pro¬
hibem᷑ iubemqͣ diligere natura:
eũ ĩpse iise diligat uiciũ. oderitq
naturã. Ut nos cũ & diligamꝰ & ode.¬

Expanded text:
 Nolite diligere mundum ; jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt mundus qui nos odit. Ergo et prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas bonitatis suae consolationes. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam: ut nos eum
Abbreviated transcription (Latin):
sustinere. Necesse ẽ. enĩ ut nosoderit:
qͦs ceruit nolle qđ diligit. S pluri¬
mũ nos deseipso dñs consolat᷑. qͥcũ
dixissꝰ hȩc mando uobis ut diligatis
inuicẽ: ad iecit atq ait. Si mundus
uosodit: scitoteqr me priorẽ uobis
odio habuit. Curgͦ se menbrũ super
uerticẽ extollit: Recusas eẽ. in cor.¬
pore: siñuis odiũ mundi sustinere
cũ cipite. Si demundo inqtͥ eẽtis.
mundꝰ qđ siui erat diligeret. Uni¬
uersȩ utiq hoc dicit ȩccłiȩ: quã ple¬
rĩq etiã ipsã mundi nomine appel¬
lat: sicut ẽ. illud. Ds̃ erat inxp̃o: mun¬
dũ reconcilians sibi. Itẽq illud. Ni
uenit filiꝰ hominis ut uidicet mun¬
dũ. s ut saluet᷑ mundꝰ ꝑ ipsũ. & it i

Expanded text:
sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et in
Abbreviated transcription (Latin):
tis. tota lex pendet & ꝓpħȩ. hic est
fructꝰ nr̃. Defructu itaq nobis man¬
dans. hȩc mando inqͥt uobis. ut di¬
ligatis inuicẽ. Unde & apłs paulꝰ¬
concont̾ oꝑa carnis cõm̃dare fruc¬
çctũ sp̃s uellet: a capite hoc posuit.
pax longanimitas. benignitas. bo¬
nitas. fides mansuetudo. continen¬
tia. Quis autẽ benegaudet. qͥbonũ
ñ diligit unde gaudet: q nis pacẽ
uerã nͥ cũ illo potest habere quẽ
ueracit᷑ diligit: Quis ẽ. longani¬
mis in bono ꝑseuerant᷑ manendo.
nͥ ferueat diligendo: Qͥs ẽ. benig¬
nꝰ nͥ diligat cui opitulatꝰ : q̃s bonꝰ.¬
dilectio moderatꝰ: Qͥs ab eo continet¬
unde turpatꝰ: nͥ diligat unde ho¬
nestatꝰ : Meritoitaq magister
bonꝰ dilectionẽ sic sepe cõmdat.
tanquã sola p̾cipienda sit: sine qua
ñposst ꝓdesse cetera bona. & quȩ non
potest haberi sine ceteris bonis: qͥb:
homo efficit᷑ bonꝰ Prohac autẽ dilecti¬
one: pacient̃ debemꝰ etiã mundi odu

Expanded text:
tis tota Lex pendet et Prophetae : hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolcontra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonlectio moderetur? Qunde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia
Abbreviated transcription (Latin):
facere nichil posst̃. Karitas gͦ ẽ. fruet
nr̃. quã definit apłs decorde puro et
conscientia bona & fide ñficta. hac
diligimꝰ inuicẽ hac diligimꝰ dm̃.
Neq enĩ uera dilectione diligeremus
inuicẽ: nͥdiligentes din. Diligit enĩ
unqsq ꝓrimũ tanꝙ̃ seipsũ: sidiligit
dm̃. Nãsi diligit ñdm̃: ñ diligit

Expanded text:
nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, si diligit Deum: nam si non diligit D
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc carnem sapit. Absens ẽ. enim uir. Non habeo inquit uirũ. Et dn̾s
itur. & misteria loquit᷑. Intelligas reuera istam mulicre ñ habuisse t̾e uiru̾
sed coutebat᷑ nescio quo non legitimo uiro. adultero magis quam uiro. Etdi̾s
ci. Benedixisti: quia non habeo uirũ. Unde gͦtu dixisti. uoca uirum tuum &
Audi . quia bene nouit dis. non eam hab̾e uirũ. Dicit ei & cȩtera.: neforte putaret
iulier idõ dixisse dnm. benedixisti quia non habeo uirũ: qđ hoc amuliei
didicerit. non qđ ipse istud diuinitate cognouerit. Audi aliquid: qđ ndixisti
Quinq enim uiros habiusti. & ste quem habes: non. ẽ. tuus uir. Hoc uere dixisti
Iterum cogit. deistis quinq uiris subtilius aliquid ꝑscruptari. Mutti quidem
non quidem absurde : nec usquequaq imꝓbabiliter. quinq uirod mulieris huius:
Nam inde illis & circuncisio merat. Sed qm̃ angustat nos qđ sequit᷑. & nunc que

Expanded text:
adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus, nam inde illis circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, et nunc que
Abbreviated transcription (Latin):
ere loquębat᷑: & illa intellectu naderat : qui illa luce illuminaret᷑. nec tantũ per¬
funderet᷑: ueruetiam frueret᷑. Ergo dñs tanqͦm diceret. illustrare uolo. & non ad¬
est quem: uoca inquit uirũ tuum. adhibe intellectũ ꝑquem docearis: quo regaris.
constituȩ animam excepto intellectu tanqͣm feminã. intellectũ autẽ tanquã
uirũ. Sediste uir non bene regit feminã suam: nisi cum a suꝑiore regit᷑. Caput
enim mulieris uir: caput autẽ uiri xp̃c. Loquębat᷑ caput uiri cum femina. & ñ
erat uir. Ianqͣm diceret dñs. Adhibe caputtuũ: ut ille suscipiat caput suum.
Ergo. uoca uirum tuum. & ueni hue. idest adesto. presens esto. Uelut enim
absens es : dum n intelligis prȩsentis uocem ueritatis. Prȩsens esto. sednoli sola.
cum uiro tuo adesto. Et adhuc illa. nondum aduocato illo uiro. non intelligit

Expanded text:
muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum permuliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam suam, nisi cum a superiore regitur. Caput enim mulieris vir, caput autem viri Christus . Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit,
Abbreviated transcription (Latin):
regit desuꝑ intellectꝰ. Quidebet dici uir. qui regit. anqui regit᷑. : Proculdubio eum
ordinata uita est: intellectꝰ animã regit. adipsam animã ꝑtinens. Non eniꝰ aliqͥd
aliud est quam anima. sed aliquidanimȩ est intellectus. qͦmͦ naliqͥd aliud qͣm caro
.e. ocłs : sed aliquid carnis. e. oculus. Cum autẽ aliquid carnis sit oculus: solus tameN
luce ꝑfruitur. Cȩtera uͦ menbra carnalia: luce ꝑfundi posst̃. lucẽ sentire ñ poss uns̃.
Solus ea oculus. & ꝓfunditur & ꝑfruitꝰ. Sic in anima nr̃a . ẽ. quidda: qđ intellectꝰuocat᷑.
Hoc ipsum animȩ qđ intellectꝰ & mens dicit᷑ꝰ: illuminat᷑ luce suꝑiore. Iam superior
illa lux qua mens humana illuminat᷑.: ds̃ est. Erat enim uerũ lumꝰ. qđ illuminat
mne hominẽ uenientẽ in hunc mundũ. Ialis lux: xp̃c erat. Talis lux: cu̾m

Expanded text:
regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed aliquid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro est oculus, sed aliquid carnis est oculus. Cum autem carnis aliquid sit oculus, solus tamen luce perfruitur: caetera autem membra carnalia luce perfundi possunt, lucem sentire non possunt; solus ea oculus et perfunditur et perfruitur. Sic in anima nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminatur luce superiore. Jam superior illa lux, qua mens humana illuminatur, Deus est; Erat enim verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu solo hauriunt᷑. Ille intellectꝰ non tͥad est. quomͦ capis qđ dico  Uoca uirũ
tuum. p̾senta intellectũ tuũ. Quid .ẽ. enim anima hab̾e  Non . ẽ. magnũ. Na
& pecus habet. Vnde tu melior. & Quia intellectũ habes. qđ pecus ñ habet. Iuidẽ gͦ
uoca uirum tuũ. Non me capis. ñ me intelligis. Dedonodi tͥ loquor. tuautẽ car
ogitas. Scđ̾m carnẽ sitire nuis: ego sp̃m alloquor. Absens .ẽ. intellectꝰ tuus. uoc
uirũ tuũ. noli. eẽ. sicut equus & mulus. qͥb ñ . ẽ. intellectꝰ. Ergo fr̃s mei. animã hab̾e
& intellectũ ñ hab̾e : hoc ẽ. n adhib̾e. nec scđm ea uiuere: bestialis est uita. Est enĩ in
nob̾ quiddã bestiale qđ in carne uiuimꝰ. sed intellectu regendũ est. Motꝰ eniꝰ animȩ
n carnẽ se mouentis. & indelitias carnales immoderate diffluere cupientis.

Expanded text:
intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Ergo, fratres mei, animam habere, et intellectum non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum vivere, bestialis est vita. Est enim in nobis quiddam bestiale quo in carne vivimus, sed intellectu regendum est. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis,
Abbreviated transcription (Latin):
inȩccła. Cum uero ipse dns aderat. & prȩsens p̾senti loquębat᷑. quid opꝰ erat ut
puirum eiꝰ eiloqueretur.. Nunquid ꝑuirum suum loquebat᷑ mariȩ sedenti
adpedes suos. &excipienti uerbũ suũ. quando martha circa multũ minsteriũ
ciam de sororis suȩ felicitate occupatissima murmurabat.⁊ Ergo frsme.
nr̃ȩ dicit. uoca uirũ tuũ. Quȩramꝰ & deuiro animȩ. Cur iam ñ ipse iesus uir
animȩ uerus est . Assit intelletus. qm̃ qđ dicturi sumꝰ: uyxcapit᷑ n abintentis
A ssit g intellactus: ut capiatur. & ipse intellatꝰ exit fortasse curanimȩ. Uidens sͦ
iesus quia mulier nintelligebat. & uoless ea intelligere: uoca in qͥt uirii tuum
do enim nescis qđͣ dico. quia intellectꝰ tuus non ad est. Loquor gͥ scđm spmm
adoculos nec adolfactum. nec adgustũ. necaditactũ. Mente sola caprunt᷑.

Expanded text:
ia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut ia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmurabat? . Ergo, fratres mei, e. Cur jam non ipse Jesus vir animae verus est? Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae. 19. Videns ergo Jesus quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere, Voca, inquit, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego secundum sad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
in g̾num. Satiabimꝰ inquit inbonis domꝰ tuȩ. Dequa gͦ aqua daturus .ẽ. ni
illa deq̃ dictum est apudte: fonsuitȩ.  Nam quomꝰ sitient. quin ebriabuntꝰ
mulier. Dnẽ damͥ hanc aqua ut nonsitiã. neq ueniam huc haurire : alabo¬
rem in digentia cogebat. & laborem infirmitas recusabat. Utinã audiret. Ueni¬
tẽ adme oñs quilaboratis & onerati estis: & ego uos reficiam . Hocenim ei
dicebat iesus ut iam ñ laboraret. sedilla ñdũ intelligebat. Deniq uolens ut
er uirum suum ei uiolebat aqua illã dare & An quia ñ intelligebat. ꝑurum
suum eã uolebat decere. forte. quomꝰ ait apłs demulierib. siquid autẽ discere
uolunt: domi uiros suos int̾rogent. : Sedibi dicitur. domi uros suos int̾rogẽ.
ubi non .ẽ. iesus qui doceat: Deniq dicitur mulierib. quas ꝓhibebat apłs loqͥ¬

Expanded text:
in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi in aeternum. Satiabimur, inquit, in bonis domus tuae . De qua ergo aqua daturus est, nisi de illa de qua dictum est, Apud te est fons vitae? Nam quomodo sitient qui inebriabuntur mulier: Domine, da mihi hanc aquam, ut non sitiam, neque veniam huc haurire. Ad laborem indigentia cogebat, et laborem infirmitas recusabat. Utinam audiret, Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam . Hoc enim ei dicebat Jesus, ut jam non laboraret, sed illa nondum intelligebat. 18. Denique volens ut a virum tuum? Per virum suum ei volebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent? Sed ibi dicitur, domi viros suos interrogent, ubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Aposto