comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in famari ignotam dus. eẽ. uoluerint. suam
uero nequitiam qualudos scenicos amant
quibus illa deorum dedeora cęlebrantur
proderenonerubuerint uel cimuerint
Sienim primum dagerint: confessurisuNt
non licuis se dis bonis habitareum bono
platone. quando eoꝵ iniurias ꝓhibebat
& habitas se cum demonib: malis quando
eorum in iurus exultabant: Cum duboni
hominem bonũ longe a sepositum ñnisi
ꝑmalos demones nossemt quos uicinos nos¬
se non possent Siautem scđm legerint &
utrumq: occultatũ ademonib dixerint.
utdii omnino nescirent & platonis religio¬
sissimam legem & demonum sacrilegam de¬
lectationon: Quid in reb: humanis ꝑ inter¬
nuntios demones dii nos se utiliter possunt
quando illa nesciunt quem honor e bonoꝵ
deorum religionebonoꝵ hominũ. contra li¬
bidinem maloꝵ demonum dacernuntur :
Siuero tertium elegerint & non solũ sententiã
plitonis dõꝵ iniurias ꝓhibentẽ. sed &iam

Expanded text:
infamari, ignotam dis esse uoluerint, suam infamari, ignotam dis esse uoluerint, suam uero nequitiam, qua ludos scaenicos amant, quibus illa deorum dedecora celebrantur, prodere non erubuerint uel timuerint.Si enim primum elegerint, confessuri sunt non licuisse dis bonis habitare cum bono Platone, quando eorum iniurias prohibebat, et habitasse cum daemonibus malis, quando eorum iniuriis exultabant, cum di boni hominem bonum longe a se positum non nisi per malos daemones nossent, quos uicinos nosse non possent. Si autem secundum elegerint et utrumque occultatum a daemonibus dixerint, ut di omnino nescirent et Platonis religiosissimam legem et daemonum sacrilegam delectationem: quid in rebus humanis per internuntios daemones di nosse utiliter possunt, quando illa nesciunt, quae in honorem bonorum deorum religione bonorum hominum contra libidinem malorum daemonum decernuntur? Si uero tertium elegerint et non solum sententiam Platonis deorum iniurias prohibentem, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nicessitas: anpotius inridenda. uel detestanda
uanitas : nesit uana diuinitas: Si enim animo
abpbstaculo corporis libero animum nostrum
uidere di possunt: non ad hoc indigent: dȩno¬
nibus nuncus: Si autem animoꝵ indicia cor¬
poralia qualia sunt locutio. uultus. motus.
corpus suum & henii di sentiunt & indecolli¬
gunt. quid &iam demones nuncient: possunt
& mendacus demonum decipi. Porro sideoꝵ
diuinitas ademonib: non potest falli : eade¬
a diuinitate quod agimus non potest ignoranr:
Vellem autem mihi istidicerent: utrũ dus
demones nunciauerint de criminib: deoꝵ
poetica platoni displicere figmenta. & sibi
ea placere celauerint. Anutrũq occulta¬
uerint. deosq esse maluerint totius rei
huius ignaros. anutrumq: indicauerunt
& religiosam ergadeos platonis prudentiã
& in deos iniuriosam libidinem suam: an
sententiam quide platonis qua noluit dos
ꝑimpiamlicentiã poetarum falsis eriminib

Expanded text:
necessitas, an potius inridenda uel detestanda necessitas, an potius inridenda uel detestanda uanitas, ne sit uana diuinitas! Si enim animo ab obstaculo corporis libero animum nostrum uidere di possunt, non ad hoc indigent daemonibus nuntiis; si autem animorum indicia corporalia. qualia sunt locutio uultus motus, per corpus suum aetherii di sentiunt et inde colligunt quid etiam daemones nuntient, possunt et mendaciis daemonum decipi. Porro si deorum diuinitas a daemonibus non potest falli, eadem diuinitate quod agimus non potest ignorari. Vellem autem mihi isti dicerent, utrum dis daemones nuntiauerint de criminibus deorum poetica Platoni displicere figmenta et sibi ea placere celauerint, an utrumque occultauerint deosque esse maluerint totius rei huius ignaros, an utrumque indicauerint, et religiosam erga deos Platonis prudentiam et in deos iniuriosam libidinem suam, an sententiam quidem Platonis, qua noluit deos per inpiam licentiam poetarum falsis criminibus
Abbreviated transcription (Latin):
iustis legib punienti : & miscetur dimoni
magicas artes docenti &implenti. Non
mis cetur homini imitationẽ demonis fu¬
gienti: & mis cetur dęmoni dȩceptionem
hominis aucupanti: Sednimirum tante¬
huius absurditas & indignitatis .ẽ. mag¬
na neces sitas. qͥuod scilicet deos a& herios
humana curantes quid terrestres homines
agerent utique lateret: nisi demones aeri
nuntiarent: Qm̃ & her longe a terra est al¬
teque sus pensus : aeruero & heri terreque
contiguus: Omirabilem sapientiam
Quid aliud dedis. istisentiunt quosoms optimos
uolunt. nisi eos & humana curare necultu
uideantur indigni & propter elonentor um
diftantiam humana nescire utcredantur dȩ¬
mones neces sarii. & ob hoc &iam ipsiputentur
colendi ꝑ quos di possunt & quidin rebus hu¬
manis agatur ad discere. &ubi o portet homi¬
nibus subuenire : hoc suta est dis istis bonis
magis notus ẽ. dȩmon ꝑ corpus uicinum. qua
homo ꝑ animum bonum: Omultum dolenda

Expanded text:
iustis legibus punienti, et miscetur daemoni iustis legibus punienti, et miscetur daemoni magicas artes docenti et inplenti; non miscetur homini imitationem daemonis fugienti, et miscetur daemoni deceptionem hominis aucupanti. huius absurditatis et indignitatis est magna necessitas, quod scilicet deos aetherios humana curantes quid terrestres homines agerent utique lateret, nisi daemones aerii nuntiarent; quoniam aether longe a terra est alteque suspensus, aer uero aetheri terraeque contiguus.s o mirabilem sapientiam! Quid aliud de dis isti sentiunt, quos omnes optimos uolunt, nisi eos et humana curare, ne cultu uideantur indigni, et propter elementorum distantiam humana nescire, ut credantur daemones necessarii et ob hoc etiam ipsi putentur colendi, per quos di possint et quid in rebus humanis agatur addiscere et ubi oportet hominibus subuenire? Hoc si ita est, dis istis bonis magis notus est daemon per corpus uicinum quam homo per animum bonum.s o multum dolenda
Abbreviated transcription (Latin):
causa & artissima cogit dęmones medios int
deos & homines agere: ut ab hom inib affe¬
rant desidenata : & adis referant impetrata:
Quenamtandem ista causa est & quanta
neces sitas : quia nullus inquiunt ds̃ miscet᷑
homini: predara igitur scĩtas di q̃uȩ non
miscetur homini supplicanti. & miscetur de¬
moni arroganti: non miscetur hominipeni¬
tenti: & misactur denoni decipienti non mis¬
cetur homini confugienti addiuinitatẽ:
& miscetur demoni fingenti diuinitatem:
Nonmis cetur homini petenti indulgentiã:
aemis cetur demoni suadenti nequitiam. Ñ
mis cetur homini ꝑphilo sophicos libros po¬
etas debene instituta ciuitate pellenti ꝰ
etinis cetur dȩ noni a principib & pontificib
ciuitatis ꝑ scȩnicos ludos. poctarum ludibria
requirenti: non miscetur homini deorum
crimina fingere prohibenti: et miscetur
demnoni sefalsis deoꝵ criminib: oblectanti
Nonmis cetur hominimagorum scelera

Expanded text:
causa et artissima cogit daemones medios inter causa et artissima cogit daemones medios inter deos et homines agere, ut ab hominibus adferant desiderata, et a dis referant inpetrata. Quaenam tandem ista causa est et quanta necessitas? Quia nullus, inquiunt, Deus miscetur homini. Praeclara igitur sanctitas Dei, qui non miscetur homini supplicanti, et miscetur daemoni adroganti; non miscetur homini paenitenti, et miscetur daemoni decipienti; non miscetur homini confugienti ad diuinitatem, et miscetur daemoni fingenti diuinitatem; non miscetur homini petenti indulgentiam, et miscetur daemoni suadenti nequitiam; non miscetur homini per philosophicos libros poetas de bene instituta ciuitate pellenti, et miscetur daemoni a principibus et pontificibus ciuitatis per scaenicos ludos poetarum ludibria requirenti; non miscetur homini deorum crimina fingere prohibenti, et miscetur daemoni se falsis deorum criminibus oblectanti; non miscetur homini magorum scelera
Abbreviated transcription (Latin):
mugorum quos recte sentitesse dãpnandos:
doctrinis fiunt etoperib demonum. quos ui¬
derit upͣcenseat honorandos: Cosnecessarios
asserens proferendis ad deos p̃cib nr̃is. quoꝵ
debemus opera deuitare: siaddm̃ uerũ p̃cesnrãs
uolum ꝑuenire: Deinde quero: quales p̃ces
hominum dis bonis ꝑdonones alligariputas :
Magicas anlicitas : simagicas. nolunt tales
silicitas. nolunt ꝑtales: Siautẽ peccator peni¬
tens p̃ces fundit: maxime siuliquid magicã
ammisit. Ita netandem illis intecedentibus
accipit ueniam. quibus inpellentib aut fauen¬
tibus sececidis se plangit inculpam: an&
ipsidenones. ut pos sint penitentib mereri
indulgentiam priores agunt quod eos decoe¬
perint pęnitentiam: hoc nemoum quam
dedenonib dix̃: quia si itaess& nequa quã
sibi auderent diuinos hanores &x petere
qui pęnitendo desiderarent ad gratiã uoue
ꝑtinere : Ibienim est decestanda suꝑbia:

Expanded text:
magorum, quos recte sentit esse damnandos, magorum, quos recte sentit esse damnandos, doctrinis fiunt et operibus daemonum, quos uiderit quur censeat honorandos, eos necessarios adserens perferendis ad deos precibus nostris, quorum debemus opera deuitare, si ad Deum uerum preces nostras uolumus peruenire. Deinde quaero, quales preces hominum dis bonis per daemones adlegari putat, magicas an licitas? Si magicas, nolunt tales; si licitas, nolunt per tales. Si autem peccator paenitens preces fundit, maxime si aliquid magicum admisit, itane tandem illis intercedentibus accipit ueniam, quibus inpellentibus aut fauentibus se cecidisse plangit in culpam? an et ipsi daemones, ut possint paenitentibus mereri indulgentiam, priores agunt, quod eos deceperint, paenitentiam? Hoc nemo umquam de daemonibus dixit, quia, si ita esset, nequaquam sibi auderent diuinos honores expetere, qui paenitendo desiderarent ad gratiam ueniae peruenire. Ibi enim est detestanda superbia,
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri debuit: sed etiam ꝓfiteri: leges cul¬
pans potius quibus hȩc prohiberentur: &dãp¬
nanda putarentur. quȩ haberi miranda opor¬
ter& : Itaenim uel sententiã suam ꝑsuader&
cumq talia p̃dicantem atque laudantẽ mor¬
temultarent.  digna animeillius
demones donarependerent. ꝓquoꝵ
diuinis operib: predicandis. humanã uitam
quanouerant sefieri saluos & gloriosis simos in& ni
non eam negtindo temporales poenas euadere.
delagerunt : sed potius confitent᷑o. ꝓfitendo. p̃di¬
cando & phac omnia fideliter fortiterque toleran¬
do. & cumipsa sccuritate moriendo loges quib:
prohibebatur erubescre compuler̃ mutariq
fecerunt: Huius auten philo sophi platonici
copiosissina & dissertissima extatoratio.
qua crimen artium magicarum a sealienũ. eẽ
defendit : se q aliter non uult innocentem
uideri nisi ea negando. quae non possunt ab
innocentem committi. Atomnia miracula

Expanded text:
confiteri debuit, sed etiam profiteri, leges culconfiteri debuit, sed etiam profiteri, leges culpans potius, quibus haec prohiberentur et damnanda putarentur, quae haberi miranda et ueneranda oporteret. Ita enim uel sententiam suam persuadereumque talia praedicantem adque laudantem morte multarent, digna animae illius daemones dona rependerent, pro quorum diuinis operibus praedicandis humanam uitam qua nouerant se fieri saluos et gloriosissimos inaeternum, non eam negando temporales poenas euadere delegerunt, sed potius confitendo profitendo praedicando et pro hac omnia fideliter fortiterque tolerando et cum pia securitate moriendo leges, quibus prohibebatur, erubescere conpulerunt mutarique fecerunt. Huius autem philosophi Platonici copiosissima et disertissima extat oratio, qua crimen artium magicarum a se alienum esse defendit seque aliter non uult innocentem uideri nisi ea negando, quae non possunt ab innocente committi. At omnia miracula
Abbreviated transcription (Latin):
lucem testem citabo. curoim tam grauiter
ista plectuntur seueritate legum. siopiras
numinum colendorum anforteistas leges
xpĩ ani instituerunt. quibus artes magice
puniuntur: scđm quan alium sensum nisi
quohec maleficia generi humano ꝑnftio¬
saeẽ non dubium est. Ait poeta clarissim
Testor cara deos & tegermana. tuumq dulce
capud: magicas inuitam auingier artes
Illud etiam quodalio loco dehis artib dicit.
atque satas alio uiditraducere messes: eoqđ
hac pestifera scelerataque doctrina fruct̃
alieniinalias terras trans ferri perhibentur
nonne induo decim tabulis id est romanor
antiquis simis legibus cicero commemorat
eẽ conscriptum. ei qui hoc fecerit supplicium
constitutum: Postremo a puleius ipse. num¬
quid apud xpianos iudices demagicis ar¬
tibus accusatus .e: qua sutiquesibi obiectas
sidiuinas et picis eẽ. nouerat & diuinorum
potes tatum operib congruas. non solũ ca

Expanded text:
lucem testem citabo? Quur enim tam grauiter lucem testem citabo? Quur enim tam grauiter ista plectuntur seueritate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, deos et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his artibus dicit: Adque satas alio uidi traducere messes, eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur, nonne in duodecim tabulis, id est Romanorum antiquissimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, supplicium constitutum? Postremo Apuleius ipse numquid aput Christianos iudices de magicis artibus accusatus est? Quas utique sibi obiectas si diuinas et pias esse nouerat et diuinarum potestatum operibus congruas, non solum eas
Abbreviated transcription (Latin):
misceri homines dus. & deos hominibus:
dignum autẽ misceri donones & dis & ho¬
minibus. hinc pẽtita qui alligent. indeconcessi
qui apportent : Vtuidelicet homo castus. & ab
artiũ magicarũ scelerib alienꝰ: eos patronos
adhibeit ꝑ quos illum dii ex audiant: qui hec
amant queillenonamando fitdignior: quem
ficilius & libenter exaudire debeant: Amant
quippeilli scenicas turpitudines. quas namat
pudicitia : amant in maleficus magoꝵ mille
nocendi artes. quasnonamant innocentia.
Ergo etpudicitia &innocentia. siquͥt abdus
impetrare uoluerit: non poterit suis meritis
nisi suis int̃uenientib inimicis : Nonẽ qđ ista
poetica figm̃ta & theatrica. ludibria iustifi¬
careconetur: habemꝰ contra ista magis trueoꝵ
& tante apud eos auctoritatis platonem si
pudor humanis itade malemer&.
turpia. uerum &iam diuinitati ex istim &
quos dam nimis inffelicos. & nimis impios
&iam gloriarilib& nonneipsam publicam

Expanded text:
misceri homines diis et deos hominibus: misceri homines diis et deos hominibus: dignum autem misceri daemones et diis et hominibus, hinc petita qui allegent, inde concessa qui apportent: ut videlicet homo castus, et ab artium magicarum sceleribus alienus, eos patronos adhibeat, per quos illum dii exaudiant, qui haec amant, quae ille non amando fit dignior quem facilius et libentius exaudire debeant. Amant quippe illi scenicas turpitudines, quas non amat pudicitia: amant in maleficiis magorum mille nocendi artes , quas non amat innocentia. Ergo et pudicitia et innocentia, si quid ab diis impetrare voluerit, non poterit suis meritis, nisi suis intervenientibus inimicis. Non est quod iste poetica figmenta et theatrica ludibria iustificare conetur. Habemus contra ista magistrum eorum et tantae aput eos auctoritatis Platonem, si pudor humanus ita de se male meretur, turpia, uerum etiam diuinitati existimet quosdam nimis infelices et nimis inpios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam
Abbreviated transcription (Latin):
precipit neccuiquam donoꝵ acceptione faueamꝰ
Cum deones honorib: mulceantur: nob uera
religio p̃cipit uttalib: nullomodo moucamur:
Cum demones quorundam hominum osores. quo¬
rundam amatores sint. non prudenti tranquil¬
loq iudicio sedanimo ut appellat ipse passiuo:
nobis uerareligio precipit utnros &iã diliga¬
mus in imicos: Posttremo omnem motũ cordis
& salum m̃tis. om̃sq: turbelus & tẽpestates.
Snimi. quibus demones estucire atque fluctua¬
re asserit: nos uerareligio deponiiub&:
Quagitur causaest nisi stultitia error que
mis erabilis. utei tefacics uenerando humilem.
cui mirabiliter tecupias uiuendo dissimilem. &
religionecolas quemimitari nolis. cum religionis
summasit imitari quecolis. frustra igitur
eis apulcius & quicumque cĩsentiunt huꝰ cdetu¬
lit honorem. siccos inare medios inter &he¬
rium cȩlum terramque constituens. ut qm̃ nul
Indignum enimputauer̃. quiista credider̃.

Expanded text:
praecipit, ne cuiquam donorum acceptione faueamus. praecipit, ne cuiquam donorum acceptione faueamus. Cum daemones honoribus mulceantur, nobis uera religio praecipit, ut talibus nullo modo moueamur. Cum daemones quorundam hominum osores, quorundam amatores sint, non prudenti tranquilloque iudicio, sed animo ut appellat ipse passiuo, nobis uera religio praecipit, ut nostros etiam diligamus inimicos. Postet salum mentis, omnesque turbellas et tempestates animi, quibus daemones aestuare atque fluctuare asserit, nos vera religio deponere jubet. Quae igitur causa est, nisi stultitia errorque miserabilis, ut ei te facias venerando humilem, cui te cupias vivendo dissimilem; et religione colas, quem imitari nolis, cum religionis summa sit imitari quem colieis Apuleus, et quicumque ita sentiunt, hunc detulit honorem, sic eos in aere medios, inter aetherium coelum terramque constituens, ut, quoniamIndignum enim putaverunt qui ista crediderunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in probandas intellegebant. & illam scilico
fabulosim & istam ciuilem. Illamuero in pro¬
bare: hanc non audebant. Illam culpandam
proposuerunt: hanceiꝰ similem conparanda
ex posuerunt Non uthec preilla tenen da
eligeretur: sed ut cumilla respuenda intelle¬
geretur: atqueita sine periculo eorum qui ciui¬
lem theologum reprehendere metuebant:
u traque contempta. ea quamnaturalẽ uocant
apud meliores animos inuenir& locum Nam
& ciuilis & fabulosa ambȩ fabulo sesunt : am¬
beque ciuiles Ambas inueniet fabulosas : qͥ
uanitates & obscenitates ambarã prudenter
inspexerit. Ambas ciuiles: qui a dscenicos lu¬
dosꝑtinentes ad fabulosam indeorum ciuiliũ
festiuitatibus & inurbium diuinis rebaduer¬
terit Quomodoigitur uitȩ & erne dande po¬
testas. cuiquam deorum istoꝵ tribuitur. quos
sua si nulacra & sacra conuincunt. difubulo¬
sis aꝑtissime reprobatis .ec̃. simillimos formis
ettitibus sexu habitu. coniugiis. generationi¬

Expanded text:
inprobandas intellegebant, et illam scilicet inprobandas intellegebant, et illam scilicet fabulosam et istam ciuilem, illam uero audebant inprobare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc eius similem conparandam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra conuincunt dis fabulosis apertissime reprobatis esse simillimos formis aetatibus, sexu habitu, coniugiis generationi
Abbreviated transcription (Latin):
Curnon &iam poetica. siiliter excusentur
atque purgentur: multienim & ipsa ad cundem
modum interpretati sunt. usqueudeo. ut quodabes
inmanis sinum. & in fandissimum dr̃ siturnũ
suos filios deuoras se. Ita nonnulli. interpre¬
tentur quod longinquitas temporis quȩsaturni
nomine significitur Quic quid gignit. ipsa
consumat: uel sicut idem opinatur uarro. quod
ꝑtineat saturnus ad sonina. quȩ interram dequa
oriuntur iterum redeunt: Itemque ali alio
modo & similiter cetera: & tamen theologia fa¬
bulosadicitur. & cum omnib: huius cemodiinter¬
pretationib suis reprehenditur. abiaiur. in p¬
batur: Nec solum anaturdi quaephilo sopho¬
rum .e. uerum &iam abista ciuili dequa agimꝰ.
quȩ tidurbes populos que ad seritur ꝑtinere¬
co quod de dus indigna confinxeñ
merite repudianda discernitur : Conimirum
consilio : ut qm̃ acutissimi homines atquedoc¬
tissimi a quibus ista conscripta sunt ambas

Expanded text:
quur non etiam poetica similiter excusentur quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum dicitur, Saturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit ipsa consumat, uel, sicut idem opinatur Varro, quod pertineat Saturnus ad semina, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur pertinereo quod de dis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur, eo nimirum consilio, ut, quoniam acutissimi homines adque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas
Abbreviated transcription (Latin):
quia & hominis. & pecoris. et arboris. & la¬
pidis. utique nonnaturi .e. quorum nihil: ds̃
Si autem interpretationis huius quando agit̃
desa cris matris dm̃ caput . ẽ. certe quod mater deum
terra est. quidultra quaerim quid cetera ꝑ¬
scrutamur. quid euidentius suffragatur as.
qui dicunt om̃s istos deos homines fuis se
Sic enim sunt terrigenȩ. e sic eis mat̃ .ẽ. terra
Inuera autem theo logia: opusdĩ ẽ. terra non
mater Uerum tamen quo quomodo sacraeius
inter p̃tantur & referant ad rerum naturam :
uiros muliebriꝰ patinonest̃ secundum naturam.
sed contra naturam. Hic morib: hoccrimeN.
hocdedetus hab& inter illa sacra ꝓfessionẽ
quod inuitiosis hominum morib: uix hab&
inter tormentum confessionem. Dende
susta sacra quȩ scȩ nicis turpitudinib conuin¬
cuntur. esse foediora. Hincex cusant̾ atque
purgantur. quodhabent inter pretationes
suas quibus ostendantur rerũ significase na
turã

Expanded text:
quia et hominis et pecoris, et arboris et laquia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in vitiosis hominum moribus vix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra, quae scenicis turpitudinibus convincuntur esse foediora, hinc excusantur atque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus osturam:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ abscisas & molles ipsiuiderint : Cosdem tam̃
homines in feliciter acturpiter eneruatos
atq corruptos : occultare minime potueruN
Per suadeant cui possunt sealiquid scm̃ ꝑtales
agere homines : quos inter sua scã numerati
atque uersari negare non pos sunt Nescim̾
quid agant: sodscim̃ ꝑ quales agant: Nouim̃
autem quaetigantur inscęna: quonumquam
uel in choro mentricum abscisus. autmollis in¬
trauit. & tamen &iam ipsatur pes & in fames
agunt: Nequeenim ab honestis agidebuer
Quae sunt ergo illa sacra quibus agendis tales
degit scĩtas. quales nec thõmnelica in scamisit
obscenitas: a tenim habent ista phrsiologicas¬
quasdam sicut aiunt. idẽ naturadium ratio¬
num inter pretationes. Quasi ueronos in hac
disputatione physio logian quaerimus & ñ
theo logiam. id .ẽ. pationẽ nature. seddi.
quamuis enim quiuerus ds̃ .ẽ. nonopinione
sed natura dẽ sit : Nontamen omnis natura ds:

Expanded text:
per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua sancta numerari adque uersari negare non possunt. Nescimus quid agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam uel in choro meretricum abscisus aut mollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obscenitas? quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum interpretationes. Quasi uero nos in hac disputatione physiologian quaerimus et non theologian, id est rationem non naturae, sed Dei. Quamuis enim qui uerus Deus est non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est,
Abbreviated transcription (Latin):
bantur: ubi nuptum data . ẽ. ioui. Sacra sunt
cereris: ubi aplutone rapta proserpinaque¬
ritur Sacra sunt ueneris: ubi amatus eius.
adon a prinodente extinctus. iuuenis for¬
mosissimus plangitur. Sacra sunt matris
deum : ubi actis pulcher adolescens. ab eadi¬
lectus & muliebri zelo abscisus. &iã hominũ
abscisorum. quos gallos uocant in flicitate
deploratur: Heccum deformiora sint. omni
scientia foditate. quid .ẽ. quod fabulosa
dediis figmenta poetarum adtheatrum uide¬
licet ꝑtinentia uelut scenere nituntur aciuili
theologia. quamꝑtinere adurbem uolunt
quasi adhonestis & dignis. indignia & tur¬
pia: staq potius. ẽ. unde gratiȩ debeintur
histrionib quioculis hominum peꝑcerunt
xecomnia spectaculis. nadauerunt. quae sa¬
craram aedium parietib occuluntur. Quidde
sacris corum bonisentiendum. ẽ. quȩ aenebris
operiuntur. cumtam sint detestabilia quaȩ ꝓ¬
feruntur inlucem : & certe quid in occulto agant

Expanded text:
bantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt bantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur; sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infelicitate deploratur. Haec cum deformiora sint omni scaenica foeditate, quid est quod fabulosa de dis figmenta poetarum ad theatrum uidelicet pertinentia uelut secernere nituntur a ciuili theologia, quam pertinere ad urbem uolunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt nec omnia spectaculis nudauerunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur. Quid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae proferuntur in lucem? Et certe quid in occulto agant
Abbreviated transcription (Latin):
dilectam sccum diatias habuiss& ilba herede
defuncius e. Quȩ ãplis simam ad etam pacu¬
nam : nediuinȩ mercedi aideretur ingrata
quod acceptis simum putauit. cẽ numinib
populum romanũ. &iam ipsa scripsit heredem
Acqͣuȩ nonconparente inuentum ẽ testam̃¬
tum : quibus meritis cam ferunt. &iam hono¬
res meruis se diuinos. Haec si poete finge¬
rent. simimi agerent: ad fabulosam theo¬
logiam dicerentur proculdubio pertinere.
& aciuilis theologie dignitate separanda
iudicarentur: Cumuero hȩc dedecor a non po¬
eta rum sed populorum. non mimoꝵ. sed sa¬
crorum. nontheatroꝵ. sed templorũ. Id .e.
non fabulo se. sed ciuilis theologie atanto
auctore produntur : non frustra histriones
ludicris artibus fingunt dcorum. que tanta .ẽ.
turpitudinem. Sod plune frustra sacerdotes
ulut sacris ritibus conantur fingere deoꝵ:
quae nulla. houestateᷤ. sacrasunt iunonis
hȩc in eius dilecta insulas amo celebra¬

Expanded text:
eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore produntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebra
Abbreviated transcription (Latin):
tari hu manis uoluptatib credidis se
N on enim & malignisps suo negotio
defuerunt: ut has noxias opiniones.
hum anarum meatium ludificatione fir¬
ma rent. Vndectiam illud ẽ: quod herculis
aedituus otiosus atque ferutus lusit tesse¬
ris. secum utraque manu. alternante. In iuna
constituens haculon. In altera scipsum sub
ea canditione utsi ipscuicis s& descipetempli:
sibicenam parẽr& Amitamq conducer&:
Siautem uictoria hercalis fier&: hoc idem depe¬
cunia sua uoluptati hertulis exhiber&. Dein¬
detum ascipsõ tamquam hercule uictus e&.
debitam caniam & nobilis simam mer& ricem la¬
tentinam dõ herculi dedit Atilla cumdor¬
miss& in templo : uidit in somnis herculon
sibi .tẽ. comiixtum sibi quedixisse : quod
inde discedens cui primum iuuem obuia fieret
apud illum .ce. inuentura mercedem. quã sibi
credere deber& abhet calȩ per solutam.
Acsic abcanti cumprimus iuuenis¬
simus taritius occurriss&

Expanded text:
tari humanis voluptatibus credidisse. tari humanis voluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. Unde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus lusit tesseris secum utraque manu alternante, in una constituens Herculem, in altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput illum esset inuentura mercedem, quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset
Abbreviated transcription (Latin):
runt : numquid diana theatrica portat arma.
& urbana simpliciter uirgo est: numquid scȩni¬
cus a pollo citharista est. & abac  del ficus
uacat: Sedhȩc honestiora sunt in comparatione
turpiorum : quid deipso ioue senserunt. quieius
nutrice in capitolio posuerunt Nonneadtesta¬
tisunt eismero. quiom̃s tales deos non fabulosa
garrulitate. sed historia diligentia homines
fuisse mortales que conscripsit: ꝙulones &iam
deos parasitos iouis ad eius mensam qui constitu¬
crunt quid aliud quammimica sacra. eẽ uoluer̃:
nampara sitos iouis. ad comuiuiũ cius adhibitos
simimus dixiss& : utique risum quaesis se ui¬
deretur: Varro dixit: non cum in rider& deos:
sed cum cõm̃dar& hoc dix̃ : Diuinarum non
humanarum rerum libri hoc eum scripsis¬
se testantur : Necubiludos scenicos expo¬
nebat Sedubi capitolina iura pandebat.
Denique a talibus uincitur & fatetur : sicut
forma humana deos fecerunt. ita eos delec¬

Expanded text:
runt? Numquid Diana theatrica portat arma runt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse modeos, parasitos Jovis, ad ejus mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse voluerunt? Nam parasitos Jovis ad ejus convivium adhibitos si mimus dixisset, risum utique quaesisse videretur. Varro dixit; non cum irrideret deos, sed cum commendaret, hoc dixit: divinarum, non humanarum rerum libri, hoc eum scripsisse testantur; nec ubi ludos scenicos exponebat, sed ubi Capitolina jura pandebat. Denique a talibus vincitur, et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delec
Abbreviated transcription (Latin):
logiam ciuilem. theo logiu fubulosa. theatri¬
ca scęnica indignitatis & turpitudinis plena
Cthȩc tota quae merito culpanda & respuenda
iudicatur pars huius .ẽ. quaolenda & ob¬
seruanda censetur : nonsine pars in congrua
sicut ostendere infttui ⁊ & quȩ abuniuerso corpo¬
nientis sime copulata. Quid enim aliudosten
dunt illa simulacra. forme. ętates. sexus habi¬
tus deorum: Numquit barbatum iouem. in be¬
bem mercurium. poete habent. pantifices non
habent : numquid pria pomimi non&iamo.
sacerdotes enormia pudenda fecerunt: analit̃.
stat adorandus in locis. sacris. quam procedit
ridendus intheatris: num saturnus. sene appollo
ephõebus Ita ꝑsone sunt. histrionum. ut nonsint
statue delubrorum: cur forculus quiforibus pre ẽ.
limentinus quilimini. disunt masculi. atqueint̃
hos cardea femina est. quȩx ardinem seruat. non¬
ne ista in rerum diuinarum libris repperiuntur
quae graues po&ȩ suis carminib indigna duxe¬

Expanded text:
logiam civilem theologia fabulosa, theatrilogiam civilem theologia fabulosa, theatrica, scenica, indignitatis et turpitudinis plena: et haec tota, quae merito culpanda et respuenda judicatur, pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab universo corponientissime copulata. Quid dunt illa simulacra formae aetates sexus habitus deorum? Numquid barbatum Iouem, inberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? Numquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? An aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? Num Saturnus senex, Apollo ephebus ita personae sunt histrionum, ut non sint statuae delubrorum? Quur Forculus, qui foribus praeest, et Limentinus, qui limini, di sunt masculi, adque inter hos Cardea femina est, quae cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues poetae suis carminibus indigna duxe
Abbreviated transcription (Latin):
temperaitã tamquam abutraq separatam intel¬
legi uoluit. Ait enim ea quȩ scribunt pltę minꝰ
es se : qua mut populi sequi debeani Quȩ autẽ
philosophi plusquam utea uulgum scrutari
expediat quasic abhorrent. inquit uttam̃
ex ut oque genere ad ciuiles rationes adsũp¬
tasint non pauca. Quare quęerunt cõmunia
cum propruis una cum ciuilib scribemus:
equibus maior societas debet. eẽ. nobcum
philosophis quam cum po&is. Nonergo
nulla cum poetis: & tamen alio loco hoc dicit
degene erationib: deorum magis ad poctas
qua madphilosophos fuis se populos indi¬
natos: Hinc enim dixit quid ficri debeat:
ibi quid fiat Phisicos dixit utilitatis causa
scripsisse : poetas delectationbs. Haꝗ hoc
eaquȩ a poetis conscripta populi sequinonde¬
bent: crimina sunt deoꝵ. Quȩ tamen delec¬
tant: & si populos & deos: D electationisciusa
sicut enim dixit scribunt poetȩ: nonutilita¬
tis: ea tamen scribunt. quadii ex petant.

Expanded text:
temperatam, quam ab utraque separatam inteltemperatam, quam ab utraque separatam intelligi voluit. Ait enim, ea quae scribunt poetae, minus esse quam ut populi sequi debeant; quae autem philosophi, plus quam ut ea vulgum scrutari expediat. Quae sic abhorrent, inquit, ut tamen ex utroque genere ad civiles rationes assumpta sint non pauca. Quare quae sunt communia cum poetis, una cum civilibus scribemus: e quibus major societas debet esse nobis cum philosophis, quam cum poetis. Non ergo nulla cum poetis. Et tamen alio loco dicit de generationibus deorum magis ad poetas quam ad physicos fuisse populos inclinatos. Hic enim dixit quid fieri debeat; ibi, quid fiat. Physicos dixit utilitatis causa scripsisse; poetas, delectationis. Ac per hoc ea quae a poetis conscripta populi sequi non debent, crimina sunt deorum: quae tamen delectant et populos et deos. Delectationis enim causa, sicut dicit, scribunt poetae, non utilitatis: ea tamen scribunt, quae dii expetant,
Abbreviated transcription (Latin):
Anuero uitam polluit consortium nefarioꝵ
hominum. sise inserant affectationib: etas¬
sensignibus nostris. & uitam non polluit soci¬
etas demonum qui coluntur criminibus suis siue¬
tis quãmali si falsis quãmale: hȩc cumdicimus
uideri fortasse cuipiamnimis harumrerum
ignaro Potest ea sola dediis talib maiestati
indigna diuine. & ridicala detestabilia cęle¬
brari: quaȩ poeticis cantantur carminib & lu¬
dis scȩnicis actitaatur. Sacrauero illa quȩ non
histiones sed sacer dotes agunt : ab omnidale
core et̃ purgata & aliena Hoc sita e& num¬
quam theatricas turpitudines in eorum honor ẽ
quis quam cȩlebrandas. cẽ censer& : Numquã cas
ipsidu preciperent sibimet ex hiberi: Sedideo
nihil pudet adobsequum deorũ talia gerere
inthecaris : quia similia geruntur intemplis
Deniq cõmemonatus auctor ciuilem thenlogiã
a fabulosi & naiuroli tertiam quandã saigene¬
ris distinguere conaretur: magiscam exutniq:

Expanded text:
an vero vitam polluit consortium nefariorum an vero vitam polluit consortium nefariorum hominum, si se inserant affectionibus et assensionibus nostris, et vitam non polluit societas daemonum, qui coluntur criminibus suis? Si veris, quam mali? si falsis, quam male? 3. Haec cum dicimus, videri fortasse cuipiam nimis harum rerum ignaro potest ea sola de diis talibus majestati indigna divinae, et ridicula, detestabilia celebrari, quae poeticis cantantur carminibus, et ludis scenicis actitantur; sacra vero illa, quae non histriones, sed sacerdotes agunt, ab omni esse dedecore purgata et aliena. Hoc si ita esset, nunquam theatricas turpitudines in eorum honorem quisquam celebrandas esse censeret, nunquam eas ipsi dii praeciperent sibimet exhiberi. Sed ideo nihil pudet ad obsequium deorum talia gerere in theatris, quia similia geruntur in templis. Denique cum memoratus auctor civilem theologiam a fabulosa et naturali, tertiam quamdam sui generis, distinguere conaretur, eam magis ex utraque
Abbreviated transcription (Latin):
placant. cum eorum illic crimina frequenten¬
tur uita &erna poscenda ẽ: Nrmo ut arbitror
usque ad tantum p̃cipitium furos is sune impi¬
etatis insanit : Nec fabulosuigitur necciuili the¬
ologia : sempiternam quis quam adipis. citur
uita. Illa enim dedus turpia fingen dosemi¬
nat: hȩc fauendo metit Illa mendatia
spargit. hȩc colligit. Illa res diuinas fal¬
sis criminib insectator : hȩc eoꝵ crim inũ ludos
indiuinis reb amplectitur. Illa dedus ne fan¬
da figmenta hominum carminibus ꝑsonat:
hec eadeorum ipsorum festiuitatib consecrat:
facinora & flagitia numinum illa cantat
Haec amat: illa prodit aut fingit H xc autẽ
autadtestatur ueris. autoblectatur & fulsis:¬
ambetur pes ambeque dampnabiles: Sedilla.
quȩ theatrica ẽ. publicam tur pitudinem ꝓ¬
fitetur : Ista quȩ urbana ẽ. illius turpitudi
ne ornatur H incuita &crna sperabitur:
unde ista breus temporalisque polluitur

Expanded text:
placant, cum eorum illic crimina frequentenplacant, cum eorum illic crimina frequententur, uita aeterna poscenda est? Nemo, ut arbitror, usque ad tantum praecipitium furiosissimae inpietatis insanit. Nec fabulosa igitur nec ciuili theologia sempiternam quisquam adipiscitur uitam. Illa enim de dis turpia fingendo seminat, haec fauendo metit; illa men- dacia spargit, haec colligit; illa res diuinas falsis criminibus insectatur, haec eorum criminum ludos in diuinis rebus amplectitur; illa de. dis nefanda figmenta hominum carminibus personat, haec ea deorum ipsorum festiuitatibus consecrat; facinora et flagitia numinum illa cantat, haec amat; illa prodit aut fingit, haec autem aut adtestatur ueris aut oblectatur et fambe turpes, ambeque damnabiles: sed illa que theatrica est, publicam turpitudinem profitetur. Ista que urbana est, illius turne ornatur. Hinccine vita aeterna sperabitur, unde ista brevis temporalisque polluitur?
Abbreviated transcription (Latin):
quos liberius quod sentis cuomas. Vnde & istos
ciuiles uelis nolis ue per fundas Dicit quippe
fabulosos ad commodatos eẽ adtheatrum : na¬
turales ad mundum. ciuiles adurbem. cummun¬
dus opus sit diuinum. urbes uero & thecitra opera
sint hominum. nec alii derideantur intheatris
quam qui adorantur intemplis. nec aliis ludos
ex hibecitis quam quib uictimas immolatis
Quanto liberius subtilius que ista diuideres dics
alios eẽ deos natundes: alios ab hominib: inst
dotum: utrasq tamenita. eẽ interse amicas con¬
sortio falsitatis ut gratesint. utreque dȩmonib:
quibus doctrina inimica .e. ueritttis: S cquestra¬
ta igitur paululum theo logia quamnaturadem
uocant dequa postea disserendum plac&: nitan¬
demuitam & nam po&i autsperari adus poeticis
theatricis ludicris scȩnias Absit: immoauer¬
tatds̃ uerus taminmanem sacrilegamq dem̃tiã
Quid abeis diis quib: hȩc placent & quos haeo

Expanded text:
quos liberius quod sentis euomas, unde et istos quos liberius quod sentis euomas, unde et istos ciuiles uelis nolisue perfundas. Dicis quippe fabulosos adcommodatos esse ad theatrum, naturales ad mundum, ciuiles ad urbem, cum mundus opus sit diuinum, urbes uero et theatra opera sint hominum, nec alii derideantur in theatris, quam qui adorantur in templis, nec aliis ludos exhibeatis, quam quibus uictimas immolatis. Quanto liberius subtiliusque ista diuideres, dicens alios esse deos naturales, alios ab hominibus instdotum, utrasque tamen ita esse inter se amicas consortio falsitatis, ut gratae sint utraeque daemonibus, quibus doctrina inimica est ueritatis! Sequestrata igitur paululum theologia, quam naturalem uocant, de qua postea disserendum est, placetne tandem uitam aeternam peti aut sperari ab dis poeticis theatricis, ludicris scaenicis? Absit; immo auertat Deus uerus tam inmanem sacrilegamque dementiam. Quid? ab eis dis, quibus haec placent et quos haec
Abbreviated transcription (Latin):
quis theatrum instrtuit nisi ciuitis : proptor quio
instituit. nisi propter ludas segnicos ubisunt lud
scenici nissinrebus diuinis dequib: hilibre tanta
homo omnium acutis simꝰ. & sinealli dubittione
doctissimus. Sed tamen homo nonds̃ nec sp̃udi
aduidenda & adnuntianda diuina inueritat
libtatemq subuectus : cernis quidomn quam sint
res diuinȩ ab humanis nugis atque m̃ dacus diri¬
mendȩ sed uitiosissimas populoꝵ opiniones &
consuetudines in suꝑ stitionib publicis uereris
offendere. quas a. deorum natura ab or rere ut
talium quales in huius mundi elem̃tis humani
animisus picatur infirmitas. & sentis ipsaueas
usquequaq consideras. & om̃is ur̃a litteratura
circum sonat. Quidhic agit humanum quãuis
Excellentis simum in genium. quid tibihum ana
lic& multiplex. ingensquedoctrina in his an¬
gustus suffragatur : Niturales deos colere
cupis ciuiles cogeris Inuenisti alios fabulos ins

Expanded text:
quis theatrum instituit, nisi civitas? propter quid quis theatrum instituit, nisi civitas? propter quid instituit, nisi propter ludos scenicos? ubi sunt ludi scenici, nisi in rebus divinis, de quibus hi libri tanta homo omnium acutissimus et sine ulla dubitatione doctissimus, sed tamen homo, non Deus, nec spiritu Dei ad uidenda et adnuntianda diuina in ueritatem libertatemque subuectus, cernis quidem quam sint res diuinae ab humanis nugis adque mendaciis dirimendae; sed uitiosissimas populorum opiniones et consuetudines in superstitionibus publicis uereris offendere, quas ab deorum natura abhorrere uel talium, quales in huius mundi elementis humani animi suspicatur infirmitas, et sentis ipse, cum eas usquequaque consideras, et omnis uestra litteratura circumsonat. Quid hic agit humanum quamuis excellentissimum ingenium? Quid tibi humana licet multiplex ingensque doctrina in his angustiis suffragatur? Naturales deos colere cupis, ciuiles cogeris. Inuenisti alios fabulosos, in
Abbreviated transcription (Latin):
tus est Intueamꝰ sane : & ciuilem theologiam
Tertium genus .ẽ. inquit: quodinurbib ciues
ma xime sacerdotes nosse atq adminis trare
debent: in quo est quos deos publicȩ sicra
acsecrificia colere & facere : quemnquepar sit
Adhuc quod sequitur. adtendamus: Prima in¬
quit theologia: maxime ad commodata ẽ
adthactrum Setunda admundũ Tertia ad
urbem. Quis nonuideat cuipilmam dedert
utique secunde. quam supm dix̃ cc̃. philoso¬
phorum Hancenim ꝑtinere testatur ad mun¬
dum: quo istinihil ec̃. excellentius opinantur
in rebus: duas uero illa stheologias. primam
& tertiam thetri scilic& atq urb distincxit
& adiuncxit : Videamꝰ enim : non continuo
quod ẽ urbis ꝑtinere posse & admundum quã¬
uis urbes. eẽ. uideamus inmundo łierienim potest:
ut inurbe secundum falas opiniones ea colantir
&ca credantur : quorum in mundo uelextra mundũ
natura sit nus quam. Th eatrumuero ubi ẽ nisi in urbe¬

Expanded text:
tus est. Intueamur sane et ciuilem theologian. tus est. Intueamur sane et ciuilem theologian. \'Tertium genus est, inquit, quod in urbibus ciues, maxime sacerdotes, nosse adque administrare debent. In quo est, quos deos publice, <quae> sacra ac sacrificia colere et facere quemque par sit\' Adhuc quod sequitur adtendamus. Trima, inquit, theologia maxime adcommodata est ad theatrum, secunda ad mundum, tertia ad urbem\'. Quis non uideat, cui palmam dederit? Utique secundae, quam supra dixit esse philosophorum. Hanc enim pertinere testatur ad mundum, quo isti nihil esse excellentius opinantur in rebus. Duas uero illas theologias, primam et tertiam, theatri scilicet adque urbis, distinxit an iunxit? Videmus enim non continuo, quod est urbis, pertinere posse et ad mundum, quamuis urbes esse uideamus in mundo; fieri enim potest, ut in urbe secundum falsas opiniones ea colantur et ea credantur, quorum in mundo uel extra mundum natura sit nusquam: theatrum uero ubi e
Abbreviated transcription (Latin):
in hominem sed etiam in contẽpris sinum homi¬
nem cadere possunt : non solum fer sed&a
libenter audiunt. nequadtantũ: seddus quos
ipsis hec placere & ꝑhȩeos placandos & de
cernunt Dixerit aliquis hȩc genera mrthi¬
con& phisicons idest fabulo sum. atquenatura¬
le discernamus ab hoc ciuili. Dequo nuncagie
undeilla & ipsedis creuit Iamque ipsum ciuile
uidetimꝰ qualit̃ explic&. Video quidem cur
debeat discerni fubulosum: quia filsum. qui a
turpe. quia indignum .ẽ. Natura leaut̃ ac iuib
uelle discernere. quid ẽ aliud quam &iamip¬
sum ciuile fateri eẽ. mendo sum: Sienim illud
naturaleest . quid hab& reprehensionis ute¬
cludatur.: siautẽ hoc quod ciuile dr̃ naturale
non .e. quĩ hab& meriti. utã mittat᷑. hecnepe
illa causa .ẽ. qua reprius scripsit dereb huma¬
nis posterius dediuinis. Qm̃indiuinis rebus:
non naturã deorum sed hominũ infeituta sequu¬

Expanded text:
in hominem, sed etiam in contemtissimum homiin hominem, sed etiam in contemtissimum hominem cadere possunt, non solum ferunt, sed etiam libenter audiunt. Neque id tantum, sed dis quoque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa et ipse discreuit, iamque ipsum ciuile uideamus qualiter explicet. Video quidem, quur debeat discerni fabulosum: quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet reprehensionis, ut excludatur? Si autem hoc quod ciuile dicitur naturale non est, quid habet meriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de diuinis, quoniam in diuinis rebus non naturam, sed hominum instituta secu