comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pellatã cerimonias quasi carimonias memoria
tenebam. eo quod obseruantes careant his reb
a quibus se abstinent: Quod si ẽ origo alia huiꝰ
nominis. quȩ abhorret a uera religione. seđm
hanc ego non sum locutus. s scđm istam quã
supͣ commemoraui: Hie liber sic incipit. Le¬
ctis opusculis quȩ ad te nuꝑ elaboraui fili
Nterea missa sunt michi a quibꝰdã liber .i.¬
fr̃ibus laicis quidẽ. s diuinorum eloquioꝵ
studiosis. scripta nonnulla. quȩ ita distingue¬
rent abonis oꝑibus xp̃ianam fidem. ut sine
hac non posse. sine illis aũt posse ꝑuenire su¬
aderetur ad eternã uitam: Quibus respondeis
librum scripsi. cuius nomen ẽ de fide ⁊ oꝑib.
in quo disputaui non solum quẽadmodum
uiuere debeant gr̃a xp̃i regenerati. uerũetiã
qualeᷤᷤ ad lauacrum regenerationis admitqi
hic liber sic incipit: Quibusdam uidetur: xxxi
ostea Breuiculus collationis cũ donatistis. lib .ii

Expanded text:
pellatas ceremonias quasi carimonias memoria pellatas ceremonias quasi carimonias memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se abstinent. quod si est origo huius nominis, quae abhorret a uera religione, secundum hanc ego non sum locutus, sed secundum istam, quam supra memoraui. Hic liber sic incipit: Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili  LIBER VNVS. Interea missa sunt mihi a quibusdam fratribus laicis quidem, sed diuinorum eloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonis operibus Christianam fidem, ut sine hac non posse, sine illis autem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. quibus respondens librum scripsi, cuius nomen est: de fide et operibus. in quo disputaui. non solum quemadmodum uiuere debeant gratia Christi regenerati uerum etiam quales ad lauacrum regenerationis admitti. Hic liber sic incipit: Quibusdam uidetur. CAPVT  BREUICULUS CONLATIONIS CUM DONATISTIS, LIBRI TR
Abbreviated transcription (Latin):
proposiusti tract᷑andas questiones: De
quorum titulus est de pecca tera ad¬
torum meritis & remissione. ubi marcellinũ¬
diligenter disputatur etiam de libeꝵ unus.¬
baptismo paruuloꝵ. rescripsit michi  fuisse
ꝑmotum. quod dixerim fieri posse ut sit hõ
sine peccato si uoluntas eius non desit. ope ad¬
iuuante diuina. quamuis nemo tam ꝑfect̾e
iusticiȩ in hac uita uł fũit. uł sit. uł fut᷑ui sit.
Quesiuit enim quomͦ dixerim posse fieri euiꝰ
rei desit exemplum: Propter hanc eius inqͥsi¬
tionem. scripsi librum cuius ẽ titulus de
spiritu & littera. ꝑtractans apłicam sententi¬
am ubi ait. littera occidit. sp̃s aũt uiuificat:
In quo libro quantum ds adiuuit. acriter
disputaui contra inimicos grẽ di. qua iusti¬
ficatur impius: Cum aut̃ agerem de obser¬
uationib iudeoꝵ. a quibusdam escis sedm ue¬
terem legem abstinentium. dixi quarũdam
escarum cerimoniȩ. Quod nomen non est in
michi congruens uisum ẽ. quod a carendo ap¬

Expanded text:
proposuisti tractandas quaestiones. CAPquomm titulus est: de peccatorum meritis et remissione, ubi diligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum, cuius est titulus: de spiritu et littera, pertractans apostolicam sententiam, ubi ait: littera occidit, spiritus autem ui-uificat. In quo libro, quantum deus adiuuit, atrociter disputaui contra inimicos gratiae dei, qua iustificatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escis secundum ueterem legem abstinentium, dixi: quarundam escarum ceremoniae. quod nomen non est in mihi congruens uisum est, quod a carendo ap
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. insi ⁊ disputationis aliquid a nobis in¬
terpositum reppiret᷑ ineo. ⁊i uni & earum q̃sti¬
onum non ex opusculoraliquo alio meoꝵ res¬
ponsionem. s tunc quȩ potuit occurrere red¬
didissem: Hic liber sic incipit: Quantum mͥ¬
iuidetur dilectissime fili dulciti:: Id ua

Expanded text:
sunt; nisi et disputationis aliquid a nobis insunt; nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo alio meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili Dulciti. CA
Abbreviated transcription (Latin):
um facere solere. s nom̃ eius propͥum non exp̃s¬
sit: hoc opus sic incipit: Contumelias tuas &
de fide. spe. ⁊ caritate. cum a me liber .i.¬
ad quem scriptus ẽ postulasset. ut aliquod opꝰ¬
eulum haberet meum de suis manibus non re¬
cessurum. quod genus greci enchiridion uocant.
ubi satis diligenter michi uideor ẽẽ complexꝰ.
quom sit colendus ds: quam sapientiam ẽẽ ho¬
minis utiq uaeram. diuina scriptura definit:
hic liber sic incipit: Dici non potest dilectissi¬
me fili laurenti quantum tua eruditione de-
ibrum de cura pro mortuis gerenda seͥp¬
si. cum interrogatus litteris fuissem. utrum
prosit euiq post mortem. quod corpus eius
apud sci alicuius memoriam sepelitur: hic
liber sic incipit: Sc̃itati tuȩ coep̃e ueneran
dulcitii questionibus. non ẽẽt in hoc opere
ꝯmemorandus inter libros meos. cum sit cõ¬
fectus exhis quȩ ame in aliis ante conscripta

Expanded text:
um facere solere, sed nomen eius proprium non posum facere solere, sed nomen eius proprium non posuit. Hoc opus sic incipit: Contumelias tuas et de Fide, Spe et Charitate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione deleliber unus. Librum de Cura pro mortuis gerenda scripsi, cum interrogatus litteris fuissem, utrum prosit cuique post mortem quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam sepelitur. Hic liber sic incipit: Diu Sanctitati tuae, coepiscope venerandDulcitii Quaestionibus, non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex iis quae a me in aliis antea conscripta
Abbreviated transcription (Latin):
sex libros aduersus illos quatuor: s i eoꝵ duo
primi testimoniis scõrum qui fidem catholicã
post apłos defenderunt. ulians impudentiã re¬
dargiunt qui tanquam manicheorum dogma
nobis obi. ciendum putauit. quia ex adam tra¬
hi dicimus originale peccatum. quod per laua¬
crum regenerationis non solum in maioribus. uer̃
etiam in paruulis soluitur: Quantum aut̃ ipse
iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet.
manicheos: in primi libri mei parte postĩore
monstraui Ceteri aut̃ nr̃i quatuor redduntur¬
libris illis singłis singłi: Uerũm huiꝰ tanti tã¬
q elaborati oꝑis. quinto uolumine. ubi cõme¬
moraui deformem maritum coniugi suȩ ne
deforme pareret proponere in concubitu for¬
mosam solere picturam: nom̃ hominis qui hoc
facere solebat. quasi certum posui. cum sit in¬
certum: quia memoria me fefellit: hoc autem
soranus auctor medicine. scripsit regem eypri¬

Expanded text:
sex libros aduersus illos quattuor, sed meorum duo sex libros aduersus illos quattuor, sed meorum duo primi testimoniis sanctorum, qui fidem catholicam post apostolos defenderunt, Iuliani inpudentiam redarguunt, qui tamquam Manicheorum dogma nobis obiciendum putauit, quia ex Adam trahi dicimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non solum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet Manicheos, in primi libri mei parte posteriore monstraui. ceteri autem nostri quattuor redduntur illis singulis singuli. uerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus, auctor medicinae, scripsit regem Cypri
Abbreviated transcription (Latin):
cuius oꝑis ea causa extitit quod ad priscil¬
lianistas hereticos inuestigandos qui heresĩ
suam non solum negando atq mentiendo. ue¬
rum etiam peierando existimant oculendam.
uisum ẽ quibusdam eatholicis priscillianistaᷤᷤ
se debere simulare. ut eor latebras penetrarent
Quod ego fieri prohibens hunc librum condi¬
diz hic liber sic incipit: Multa michi legen¬
da misisti: Lx Contra duas epłas pelagia¬
mane eccłiȩ bonifacium scripsi. quia cum in
manus eiꝰ uenissent. ipse mͥ eas miserat. inueni¬
niens illis calumpniose mterpositum nom̃
meũ: hoc opus sic incipit: Noueram te qͥdem
pelagiani. quos sup̃ cõmemoraui. anum libRi.ui.
uenerunt etiam in manus nr̃as. in quibus cõꝑi
illa que ex eis decerpserat. qui ea comiti uale¬
rio miserat. non omnia eomͦ quoa iuliano dicta
sunt ad eundem comitem seripta.s non nulla
eorum aliquantum fuisse mutata Seripsi gͦ

Expanded text:
cujus operis ea causa exstitit, quod ad Priscilcujus operis ea causa exstitit, quod ad Priscillianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum etiam pejerando existimant occulendam, visum est quibusdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda misisti. CAPUT LXI. Contra duas Epistolas Pelagiamanae Ecclesiae Bonifacium scmanus eius uenissent, ipse mihi eas miserat inueniens in illis calumniose interpositum nomen meum. Hoc opus sic incipit: Noueram te quidem Pelagiani, quos supra commemoraui, . uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi illa, quae ex eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo, quo a Iuliano dicta sunt, ad eundem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum inmutata. scripsi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
minabantur. addens etiam. ut si se iustos pu¬
tarent. fugerent potius scd̾m preceptum dñi
xp̃i. quam nefandis se ignibus coneremarent:¬
Ille rescripsit epłas duas. unam breuem festi¬
nante ut asseruit ꝑlatore. aliam ꝓlixam. qua¬
si plenius diligentiusq respondens: has m
supra memoratus tribunus existimauit esse
mittendas: ut ea potius ipse refellerem: Quaᷤᷤ
ambas uno libro redargui: Qui cum in eidem
gaudentii ꝑuenisset manus. rescripsit quod ei
uusum ẽ. ad meipsum nulla ratione respon¬
dens: s magis se nec respondere nec tacere po
tuisse declarans: Quod cum satis possent in¬
telligent᷑ legentib ⁊ nr̃a atq ipsius dict᷑a cõ¬
ferentib apparere. nolui tam̃ sñ rescripto relin¬
quere. quicquid illud fuit: hinc factum est
ut hii nr̃i ad illum duo libri eẽnt: hoc opus
sic incipit Gaudentius donatistarum tama
S unc & contra mendacium scripsi librum

Expanded text:
minabatur, addens etiam, ut, si se iustos puminabatur, addens etiam, ut, si se iustos putarent, fugerent potius secundum praeceptum domini Christi quam nefandis se ignibus concremarent, rescripsit epistulas duas, unam breuem festinante, ut asseruit, perlatore, aliam prolixam quasi plenius diligentiusque respondens. has mihi supra memoratus tribunus existimauit esse mittendas, ut eas potius ipse refellerem. quas ambas uno libro redargui. qui cum in eiusdem Gaudenti peruenisset manus, rescripsit, quod ei uisum est, ad me ipsum, nulla ratione respondens, sed magis se nec resptuisse declarans. Quod cum satis posset intelligenter legentibus, et nostra atque ipsius dicta conferentibus apparere, nolui tamen sine rescripto relinquere quidquid illud fuit. Hinc factum est ut hi nostri ad illum duo libri essent. Hoc opus sic incipit: Gaudentius Donatistarum Tamugunus. Tunc et contra mendacium scripsi librum
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea liber quidam euiusdam pħarum lib .ii.¬
heretici. siue marcioniste. siue cuiuslibet eo¬
rum quoꝵ error opinatur. quod istum mun¬
dum non ds fecerit. nec ds legis quȩ data ẽ
per moysen ⁊ propharum ad eandem legem
ꝑtinentium uerus sit ds. s pessimus demon.
cum apud cartaginem multis confluentib
& attentissime audientib in platea mariti¬
ma legeretur. ꝑuenerunt ad eum fr̃s studio¬
sissimi xp̃iani. eumq michi redarguendum
sine ulla dilatione miserunt: multum rogan¬
tes. ut nec ego respondere differrem: Refelli
eum libris duobus. quos ido prenotaui contͣ
aduersariũ legis ⁊ propħarum: quia codex ip¬
se qui missus ẽ nomen non habebat auctoris
hoc opus sic incipit: Librum quem misistiᷤ
in affrica executor imꝑialium iussionum
contra donatistas datarum: Qui cum de¬
disse litteras ad gaudentium tamaguden¬
sionis elegerant. exhortans eum ad unitatẽ
catholicam. ⁊ dissuadens incendium quo se
ac suos cum ipsa in qua erat eccłia consume

Expanded text:
nterea liber quidam cuiusdam heretici siue Marcionistae siue cuiuslibet eorum, quorum error opinatur, quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae data est per Moysen, et prophetarum ad eandem legem pertinentium uerus sit deus, sed pessimus daemon, cum apud Carthaginem multis confluentibus et attentissime audientibus in platea maritima legeretur, peruenerunt ad eum fratres studiosissime Christiani eumque mihi redarguendum sine ulla dilatione miserunt multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. refelli eum libris duobus, quos ideo praenotaui: contra aduersarium legis et prophetarum, quia codex ipse, qui missus est, nomen non habebat auctoris. Hoc opus sic incipit: Libro, quem misistis, in Africa executor imperialium iussionum contra Donatistas datarum. qui cum dedisset litteras ad Gaudentium Tamugadensionis elegerant, exhortans eum ad unitatem catholicam et dissuadens incendium, quo se ac suos cum ipsa in qua erat ecclesia consumere
Abbreviated transcription (Latin):
non ei potest resisti. sine peccato ei ceditur.
Si autẽ potest. non ei cedatur & ñ peocabit᷑.
An forte fallit incautum: Ergo caueat ne fal¬
latur. An tanta fallatia ẽ. ut caueri om̃ino
ñ possit : Si ita ẽ: nulla peccata sunt. Quis
enuim peccat in eo qd̃ nullomͦ caueri potest:
facta quȩdam impbantur & corrigenda iu¬
dicantur. sicut indiuinis auctoritatib legi¬
uentutimeȩ.⁊ ignorantiȩ mee. ne memineris. St̃
etiã necessitate facta imꝓbanda uͥuult homo¬
recte facere. & ñpotest. Nam unde sunt ille
uoces. ñ enim qđ uolo faciobonum. s qd̃ odi
ucnio: & illud. caro concupiseit adusus sp̃m. sp̃s aũ ad¬
S hȩc om̃ia hominũ sunt. ex illa mortis dãp¬
natione uenientium. Namsi n est ista pena
hominis. s natura: nulla ista peccata sunt.
Si enim ñ recedit̾ ab eo modo quo nat᷑aliter
factus ẽ. ita ut melius ẽẽ ñ possit: ea que deb
facit cum hec facit. Si autẽ bonus homo eẽt:

Expanded text:
non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caveri potest? facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis auctoritatibus legiventutis et ignorantiae meae ne memineris . Sunt etiam necessitate facta improbanda, urecte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: non quod uolo facio bonum, sed quod odi on; et illud: caro concupiscit aduersus spiritum, spiritus ased haec omnia hominum sunt ex illa mortis damnatione uenientium. nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. si enim non receditur ab eo modo, quo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset,
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ tam̃ regitur ãministratione diuinȩ
ꝓuidentiȩ: quȩ congrius sedib ordinat oia.
& ꝓmeritis sua cuiq distribuit. Ita fit u
ncq illa bona que apeccantib appetunt᷑.
ullo modo inala sint. neq ipsa uoluntas
libera quã inbonis quib da mediis nume.¬
randa cẽ comꝑimꝰ: s malũ sit auersio eiꝰ
ab incõmutabilibono. & conuersio ad mu¬
tabilia bona. Quȩ tam̃ auersio ato con¬
uersio qm non cogitur. s est uoluntaria:
digna &e iusta eam miseriȩ pęna subsequit᷑
luntas cumse auertit ab in cõmutabili bo

Expanded text:
quae tamen regitur administrationequae tamen regitur administrationeprovidentiae, quae congruis sedibus ordinat omnia, et pro meritis sua cuique distribuit. Ita fit, ut neque illa bona, quae a peccantibus appetuntur, ullo modo mala sint, neque ipsa voluntas libera, quam in bonis quibusdam mediis numerandam esse comperimus, sed malum sit aversio ejus ab incommutabili bono, et conversio ad mutabilia bona; quae tamen aversio atque conversio, quoniam non cogitur, sed est voluntaria, digna et justa eam miseriae poena subsequituruoniam movetur voluntas, cum se avertit ab incommutabili bo
Abbreviated transcription (Latin):
tus iusticia homuns alteriꝰ quisquã effici¬
tur: s coaptando animũ illis incõmutabi¬
lib regulis. luminib q uirtutũ. quȩ incor¬
ruptibiliter uiuunt in ipsa ueritate atep¬
sapientiaq cõmuni. quib & ille coaptauit¬
& fixit animũ: quẽ istis uirtutib p̾ditum
sibi adimitandũ ꝓposuit. Uoluntas g ad¬
herens cõmuni atq incõmutabilibono
impetrat prima & magna hominis bona
cum ipsa sit mediũ qͦddam bonũ. Uolur¬
tas autem auersa ab incõmutabili oe incõ¬
mum bono. & conuersa ad ꝓpriũ bonum.
aut ad exterius aut ad inferius: peccat.
Ad ꝓpriũ conuertitur: cum sue potestatis
uuit eẽ. Ad exterius: cũ alioꝵ ꝓpria ł que¬
cunq ad se non ꝑtinent. cognoscere studet.
Ad inferius: cum uoluptatem corporis di¬
ligit. Atq ita homo suꝑb & curiosus & la¬
sc̃iuus effectus: excipitur ab alia uita. quȩ
in comparatione suꝑioris iutȩ mors est.

Expanded text:
stus justitia hominis alterius quisquam efficistus justitia hominis alterius quisquam efficitur; sed coaptando animum illis incommutabilibus regulis luminibusque virtutum, quae incorruptibiliter vivunt in ipsa veritate sapientiaque communi, quibus et ille coaptavit et fixit animum, quem istis virtutibus praeditum sibi ad imitandum proposuit. 53. Voluntas ergo adhaerens communi atque incommutabili bono, impetrat prima et magna hominis bona, cum ipsa sit medium quoddam bonum. Voluntas autem aversa ab incommutabili et communi bono, et conversa ad proprium bonum, aut ad exterius, aut ad inferius, peccat. Ad proprium convertitur, cum suae potestatis vult esse; ad exterius, cum aliorum propria, vel quaecumque ad se non pertinent, cognoscere studet; ad inferius, cum voluptatem corporis diligit: atque ita homo superbus, et curiosus, et lascivus effectus, excipitur ab alia vita, quae in comparatione superioris vitae mors est;
Abbreviated transcription (Latin):
umbonũ ẽ cum inheret incõmutabili bono.
eiq cõmuni non ꝓprio. sicuti ẽ illa deqͣ mul¬
tũ locuti sumus. & nich digne diximꝰ. ueri¬
tas : tenet homo iutam beatã. Eaq ipsa ui¬
ta beata idẽ animi affectio inherentis inc̃o¬
mutabili bono: ꝓpriũ & primũ ẽ hominis
bonũ. In co sunt etiam uirtutes om̃s. quib
male utinemo potest. Nlam hȩc quãuis mag¬
na in homine &e prima sint: ꝓpria tam̃ ee uͥ¬
ni cuiusq hominis ñ cõmunia satis intella¬
gitur. Ueritate enĩ atc sapientia que c̃ornu¬
nis ẽ omĩb: om̃s sapientes & beati fiunt in¬
herendo illi. Beatitudine autẽ alteriꝰ homi¬
nis non fit alter beatus: quia & cumeum
imitatur ut sit. inde appetit beatus fieri
unde illum factũ uidet: illa scilicet in com¬
miitabili cõmumq ueritate. Neq pruden.¬
tia cuuiꝰquamfit prudens alius: aut fortis for¬
titudine: aut temꝑans temꝑantia. auitĩ¬

Expanded text:
um bonum est, cum inhaeret incommutabili bono, um bonum est, cum inhaeret incommutabili bono, eique communi non proprio, sicuti est illa de qua multum locuti sumus, et nihil digne diximus, veritas; tenet homo beatam vitam: eaque ipsa vita beata, id est animi affectio inhaerentis incommutabili bono, proprium et primum est hominis bonum. In eo sunt etiam virtutes omnes, quibus male uti nemo potest. Nam haec quamvis magna in homine et prima sint, propria tamen esse uniuscujusque hominis, non communia, satis intelligitur. Veritate enim atque sapientia, quae communis est omnibus, omnes sapientes et beati fiunt, inhaerendo illi. Beatitudine autem alterius hominis non fit alter beatus; quia et cum eum imitatur ut sit, inde appetit beatus fieri, unde illum factum videt, illa scilicet incommutabili communique veritate. Neque prudentia cujusquam fit prudens alius, aut fortis fortitudine, aut temperans temperantia, aut ju
Abbreviated transcription (Latin):
mus ipsã bene uti cȩteris. uł non bene: quo¬
mͣ & ipsa int̃ illa quib utimur numeran¬
da sit. as Q uom̃ omĩa quȩ ad scientiã cog¬
noscimus iatione cognoscimiꝰ. & tametiam
ipsa ratio inter illa numeratur quȩ ratione
cognoscimꝰ. An oblitus es cũ quereremꝰ qͥ
ratione cognoscantur: confessum te fuisse
etiã rationem ratione cognosci: nolig̾ mira¬
ri si ceteris ꝑ liberam uoluntatẽ utimur. &¬
tã ipsa libera uoluntate ꝑ cam ipsam utinoᷤᷤ
posse: ut qͥdam se ipsa utatur uoliutas q
utitur cęteris sicut se ipsam cognoscit rati¬
o. quȩ cognoscit & cettra. Nam & memoria
ñ solum cȩtera omĩa quę meminimꝰ eõphen¬
dit: s etiam qͦd non obliuiscimur nos habe¬
re memoria. ipsa se memoria quodamͦ tenet
innob: quȩ non solum alioꝵ s etiã sii me¬
minit: uiel potius nos & cȩtera & ipsam ꝑ
ipsam menunimꝰ. Uoluntas gͦ que medi¬

Expanded text:
mus ipsam bene uti caeteris vel non bene, quomus ipsam bene uti caeteris vel non bene, quomodo et ipsa inter illa quibus utimur numeranda sit. A. Quomodo omnia quae ad scientiam cognoscimus, ratione cognoscimus, et tamen etiam ipsa ratio inter illa numeratur quae ratione cognoscimus. An oblitus es, cum quaereremus quae ratione cognoscantur, confessum te fuisse etiam rationem ratione cognosci? Noli ergo mirari si caeteris per liberam voluntatem utimur, etiam ipsa libera voluntate per eam ipsam uti nos posse; ut quodammodo se ipsa utatur voluntas quae utitur caeteris, sicut seipsam cognoscit ratio, quae cognoscit et caetera. Nam et memoria non solum caetera omnia, quae meminimus comprehendit; sed etiam quod non obliviscimur nos habere memoriam, ipsa se memoria quodammodo tenet in nobis, quae non solum aliorum, sed etiam sui meminit, vel potius nos et caetera et ipsam per ipsam meminimus. 52. Voluntas ergo quae medi
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑior disputatio ꝑsuasit. cui totiens tam¬
ꝙ letus assensus es. Uirtutes gͥ quib re cieu
uiuitur: magna bona s. Species autẽ qͦrũ¬
ubet corpoꝵ sine quib recte uiui potest. mi¬
nima bona sunt. Potentiȩ uͦ amini. sine qui¬
b recte uiui nom potest: media bona sunt.
Uirtutib nemo maleutitur. Cȩteris autẽ
bonis idẽ mediis & minimis: non solum be¬
ne s etiam male qͥsq uti potest. & ideo tur¬
tute nemo malerititur: quia opus uirtutꝰ
ebonus usus istoꝵ: quib etiã non bene uti
possumꝰ. Nemo aute bene utendo: male
utitur. Quare abundantia & magnitu¬
dobonitatis di non solũ magna. s. etiam
media & minimabonacẽ p̾stitit. Magis lau¬
danda ẽ bonitas eius in magnis quã inie¬
duis: & magis inmediis. quã inminimis
bonis: s magis in omĩb. quã si ñ omĩa tri¬
biisset & assentior. S illud me mouet qͦ¬
nia de libera uoluntate questio ẽ. & iuide¬

Expanded text:
superior disputatio persuasit, cui toties tamsuperior disputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes igitur quibus recte vivitur, magna bona sunt: species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt: potentiae vero animi sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur: caeteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest. Et ideo virtute nemo male utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo male utitur. Quare abundantia et magnitudo bonitatis Dei non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis quam in mediis, et magis in mediis quam in minimis bonis: sed magis in omnibus quam si non omnia tribuisset. 51. E. Assentior. Sed illud me movet, quoniam de libera voluntate quaestio est, et vide
Abbreviated transcription (Latin):
quo recta uita nulla ẽ: ã. lamgͦ tu nega¬
bis luscum hoĩem recte iuuere posse: õr
Ab sit tamimmanis amentia. as̃ Cũ gͦ in
corpore ocłm concedas ẽẽ aliquid quo a¬
misso tamen ad recte uiuendum ñ impe¬
ditur: uoluntas libera tͥ uidebitur nul¬
lũ bonũ: sine qua recte nemo uiuit: intu¬
eris enĩ iusticiam: qua nemo male utitur
hec inter summa bona quȩ in ipso sunt
homine numerantur.om̃sq uirtutes aĩ:
quib ipsa recta uita & honesta constat.
Nam neq prudentia. neq fortitudine neq
temꝑantia. male etiam quis utitur. In his
enĩ omĩb sicut in ipsa quã tu cõmemora¬
sti iusticia recta ratio uiget: sine qua uirtu¬
tes eẽ non possunt. Recta autẽ ratione ma¬
ie utinemo potest. Ista gͦ magna bona sui¬
S meminisse te oportet. ñ solũ magna. sed
etiam minima bona non ẽẽ posse: nisi ab
alo aquo sunt omĩabona hoc ẽ deo. Henĩ

Expanded text:
quo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negaquo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negabis luscum hominem recte posse vivere? E. Absit tam immanis amentia. A. Cum ergo in corpore oculum concedas esse aliquod bonum, quo amisso tamen ad recte vivendum non impeditur; voluntas libera tibi videbitur nullum bonum, sine qua recte nemo vivit? 50. Intueris enim justitiam, qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ipso sunt homine numeratur, omnesque virtutes animi quibus ipsa recta vita et honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, neque temperantia male quis utitur: in his enim omnibus, sicut in ipsa etiam quam tu commemorasti justitia, recta ratio viget, sine qua virtutes esse non possunt. Recta autem ratione male uti nemo potest. CAPUT XIX.-- Bona sed meminisse te oportet, non solum magna, sed etiam minima bona non esse posse, nisi ab illo a quo sunt omnia bona, hoc est Deo. Id enim
Abbreviated transcription (Latin):
molimine suꝑioris disputationis: cum
omnẽ sp̃em formãq corporis asumma
õium rerũ forma. idẽ aueritate subsiste¬
re fatereris. & bonum eẽ concederes: nã
& capillos urõs numeratos ẽẽ: ipsa in eu-¬
angelio ueritas loquitur. De numeri au¬
tem suminitate atq afine usq ad finem
ꝑtendente potentia. quȩ locuti fuerimꝰ
excidit tibi: quȩ gͥ ista ẽ tanta ꝑuersitaᷤ.
capillos nr̃os quamius interexigua et
omino ab iectissima tamen interbona
numerare: nec inuenire eui auctori tri¬
buantur nisi bonoꝵ omĩum conditori
deo. quia & marima & minima bona ab
illo sunt.a quo ẽ omne bonũ: & dubitare
delibera uoluntate sine qua recte uiui ñ
posse concedunt etiam qui pessime uinuñ:
& certe nunc responde queso. quid tͥ ẽẽ me¬
lius uideatur in nob:sine quo recte uiui
potest. an sine quo recte uiui ñ potest: or.
lamiã parce queso. Pudet cecitatis. Quis
enĩ ambigat id longe ẽẽ prestantius. sine

Expanded text:
molimine superioris disputationis, cum molimine superioris disputationis, cum omnem speciem formamque corporis a summa omnium rerum forma, id est a veritate, subsistere fatereris, et bonum esse concederes? Nam et capillos nostros numeratos esse, ipsa in Evangelio loquitur Veritas . De numeri autem summitate, et a fine usque ad finem pertendente potentia, quae locuti fuerimus, excidit tibi? Quae igitur ista est tanta perversitas, capillos nostros quamvis inter exigua et omnino abjectissima, tamen inter bona numerare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum omnium conditori Deo, quia et maxima et minima bona ab illo sunt, a quo est omne bonum; et dubitare de libera voluntate, sine qua recte vivi non posse concedunt, etiam qui pessime vivunt? Et certe nunc responde, quaeso, quid tibi melius esse videatur in nobis, sine quo recte vivi potest, an sine quo recte vivi non potest. E. Jamjam parce, quaeso; pudet caecitatis. Quis enim ambigat id longe esse praestantius, sine
Abbreviated transcription (Latin):
idq & speciosissimũ est in nr̃o corpore. un¬
de in fastigio quodã dignitatis hȩc mẽbra
locata sunt: & ad salutẽ tutandam. multa¬
q alia uite cõmoda refert usus ocłoꝵ: o¬
culis tam̃ pleriq pleraq agunt turpiter:
& eos militare cogunt libidini. & uides
quantũ bonũ dẽsit infacie: si oculi desiñ.
Cum autẽ assunt: quis hos dedit isi bo¬
noꝵ oĩum largitor ds̃: quẽ admodũ gͦi
sta ꝓbas incorpore & ñ intuens eos qui
male his utuntur. laudas illũ qui hec de¬
dit bona: sic liberã uoluntatẽ sine qua ne¬
mo potest recte uiuere. oportet & bonũ
& diuinitꝰ datũ: & potius eos dampnando
qui hoc bono male utuntur. quã eum
qui dederit. dare ñ debuisse fatearis. or
Prius gͦ uellem ut m ꝓbares aliqͦd bonũ ẽẽ
liberam uoluntatẽ: & ego concederẽ dm̃ il¬
lam dedisse nobis: quiã fateor ex dõ ẽe oĩa
bona. ag̃. Itane tandẽ non ꝓbaui tanto

Expanded text:
idque et speciosissimum est in nostro corpore, unidque et speciosissimum est in nostro corpore, unde in fastigio quodam dignitatis haec membra locata sunt; et ad salutem tuendam, multaque alia vitae commoda refert usus oculorum: oculis tamen plerique pleraque agunt turpiter, et eos militare cogunt libidini. Et vides quantum bonum desit in facie, si oculi desint: cum autem adsunt, quis hos dedit, nisi bonorum omnium largitor Deus? Quemadmodum ergo ista probas in corpore, et non intuens eos qui male his utuntur, laudas illum qui haec dedit bona: sic liberam voluntatem sine qua nemo potest recte vivere, oportet et bonum, et divinitus datum, et potius eos damnandos qui hoc bono male utuntur, quam eum qui dederit dare non debuisse fatearis. 49. E. Prius ergo vellem ut mihi probares aliquod bonum esse liberam voluntatem, et ego concederem Deum illam dedisse nobis, quia fateor ex Deo omnia bona esse. A. Itane tandem non probavi tibi tanto
Abbreviated transcription (Latin):
tatione patefactum ẽ. constititq inter noᷤ.
naturã corporis inferiore gradu ẽẽ quã
animi naturã: ac ꝑ hoc animũ maius bo¬
nũ eẽ quã corpꝰ. Si gͦ in corporis bonis
inuenimꝰ aliqua. quib non recte uti ho¬
mo possit. nec tam̃ ꝓpt̾ea dicimꝰ non eada¬
ri debuisse. qm̃ eẽ confitemur bona. quid
mirũ si et inanimo sunt quȩdã bona. qui¬
b etiam ñ recte uti possimus: s quia bona
sunt. non potuert̃ dari nisi ab illo.aquo s̃
omĩa bona: uides enĩ quantũ boni desit
corpori. cui desunt manus: & tam̃ manib
maleutitur: qui eis oꝑatur uł seua ł tur¬
pia. Sine pedib aliquẽ si aspiceres. fatere¬
ris deeẽ integritati corporis plurimũ bo¬
nũ: & tam̃ eum qui ad nocendũ cuipiã. ł
se ipsum de honestandũ pedib uteretur:
maleuti pedib ñ negares. Oculis hanc lu¬
cẽ uidemus. formasq internoscimꝰ corpoꝵ

Expanded text:
tatione patefactum est, constititque inter nos, tatione patefactum est, constititque inter nos, naturam corporis inferiore gradu esse quam animi naturam, ac per hoc animum majus bonum esse quam corpus. Si ergo in corporis bonis invenimus aliqua quibus non recte uti homo possit, nec tamen propterea dicimus non ea dari debuisse, quoniam esse confitemur bona; quid mirum si et in animo sunt quaedam bona, quibus etiam non recte uti possimus, sed quia bona sunt, non potuerunt dari nisi ab illo a quo sunt omnia bona? Vides enim quantum boni desit corpori cui desunt manus, et tamen manibus male utitur qui eis operatur vel saeva vel turpia. Sine pedibus aliquem si aspiceres, fatereris deesse integritati corporis plurimum bonum; et tamen eum qui ad nocendum cuipiam, vel seipsum dehonestandum pedibus uteretur, male uti pedibus non negares. Oculis hanc lucem videmus, formasque internoscimus corporum;
Abbreviated transcription (Latin):
posse. nisi eodẽm libero uoluntatis arbito.
atq ad id potius hoc dm̃ dedisse ad seue¬
rarem: respondisti. liberam uoluntatẽ ita
nob̾ dari debuisse: ut iusticia data ẽ. qua
nemo uti nisi recte potest. Quȩ responsi¬
o tua intantos circuitus dispiitationis
nos ire compulit: quibꝰ tibi ꝓbaremus &
maiora & minora bona non ẽẽ nisi exdõ.
Quod non tam dilucide ostendi posset:
nisi prius aduersus opiniones impiȩ stul¬
ticiȩ qua dicit insipiens in corde suo ñ ẽ
ds: qualiscũq de re tanta. ꝓ nr̃o modulo
inita ratio. eodem ipso deo intam ꝑiculo¬
so itinere nob̾ opitulante. in aliquidma¬
nifestũ intenderetur. Quȩ duo tam̃ id ẽ
dm̃ ẽẽ. & omĩa bona ex ip̃so eẽ. quãquam
inconcussa fide etiã antea tenerentur. sic
tam̃ tractata sunt: ut hoc quoq t̃ciũ int̾
bona eẽ numerandũ libera uoluntatẽ ma¬
nifestissime appareat. Iam enĩ suꝑiore dispu¬

Expanded text:
posse, nisi codem libero voluntatis arbitrio, posse, nisi codem libero voluntatis arbitrio, atque ad id potius hoc Deum dedisse asseverarem; respondisti liberam voluntatem ita nobis dari debuisse, ut justitia data est, qua nemo nisi recte potest uti. Quae responsio tua in tantos circuitus disputationis nos ire compulit, quibus tibi probaremus et majora et minora bona non esse nisi ex Deo. Quod non tam dilucide ostendi posset, nisi prius adversus opiniones impiae stultitiae, qua dicit insipiens in corde suo, Non est Deus , qualiscumque de re tanta pro modulo nostro inita ratio, eodem ipso Deo in tam periculoso itinere nobis opitulante, in aliquid manifestum intenderetur. Quae duo tamen, id est, Deum esse, et omnia bona ex ipso esse, quanquam inconcussa fide etiam antea tenerentur, sic tamen tractata sunt, ut hoc quoque tertium, inter bona esse numerandam liberam voluntatem, manifestissime appareat. 48. Jam enim superiore dispu
Abbreviated transcription (Latin):
cetur. ad excellentissimã & ineffabilẽ lau¬
dem referendum ẽ conditoris: nisi qͥd habe
adhec .&. Satis mͥ ꝑsuasum eẽ fateor. & qͦ¬
admodum manifestumfrat. quantum in
Hacuita atq inter tales quales nos sumu
potest. dm eẽ. & ex deo eẽ omĩa bona: quan¬
doquide omĩa que s̃. siue quȩ intelligunt o
uiuunt &e sunt. siue que tantũ uiuunt & s.
siue que tantũs. ex deo sunt. Nunc iã terciã
questionẽ uideamꝰ: utrũ expediri possit in¬
terbona eẽ numerandã liberam uoluntatẽ.
Quo demonstrato: sine dubitatione conce¬
dam dñi dedisse nob eam. dariq oportuiᷤᷤ¬
se. ad Bene meministi ꝓposita. & scdam qͦ¬
stionem iã explicatam uigilant̃ animad¬
uertisti: s. uidere debiusti etia istam terciã
iam solutam. Proptẽa quippe tͥ uideri di¬
xeras dari non debuisse lib̾um uolunta¬
tis arbitriũ: qͦd eo quisq peccat. Cui senten¬
tie tue cum ego retulissem recte fieri non

Expanded text:
cetur, ad excellentissimam et ineffabilem laucetur, ad excellentissimam et ineffabilem laudem referendum est Conditoris: nisi quid habe E. Satis mihi persuasum esse fateor, et quemadmodum manifestum fiat, quantum in hac vita atque inter tales, quales nos sumus, potest, Deum esse, et ex Deo esse omnia bona: quandoquidem omnia quae sunt, sive quae intelligunt et vivunt et sunt, sive quae tantum vivunt et sunt, sive quae tantum sunt, ex Deo sunt. Nunc jam tertiam quaestionem videamus, utrum expediri possit, inter bona esse numerandam liberam voluntatem. Quo demonstrato, sine dubitatione concedam Deum dedisse nobis eam, darique oportuisse. A. Bene meministi proposita, et secundam quaestionem jam explicatam vigilanter animadvertisti: sed videre debuisti etiam istam tertiam jam solutam. Propterea quippe tibi videri dixeras, dari non debuisse liberum voluntatis arbitrium, quod eo quisque peccat. Cui sententiae tuae cum ego intulissem, recte fieri non
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ corp̃ & uita. quę quidẽ ereature deputan¬
tur. nam &̃ creatoris ipsius uita dicitur & ea
summa uita ẽ: istȩ igitur duȩ creatiux eors¬
pus & uita. qm̃ formabilias. sicut suꝑius
ddicta docuert̃. amissaq omĩno forma in
nichilũ recidunt: satis ostendunt ex illa
forma se subsistere. quȩ semꝑ eiusmodi
ẽ. Quã obrẽ quanta cunq bona. quã uis
magna. quãuis minima. nisierdeo ẽẽ ñ
possunt. Quid enĩ maius increaturis qͣm
uita intelligens: aut quid minꝰ potest ẽẽ
quã corpꝰ: quȩ quantũlibet deficiant et
eo tendant ut non sint: tam̃ aliquid forme
illis remanet. ut quoqͦmͦ sint. Quicquid
autẽ forme cuipiã rei deficienti remaner.
ex illa forma ẽ quȩ nescit deficere: motusq
ipsorer deficientiũ uł ꝓficientiũ excedere
numeroꝵ suoꝵ leges. non sinit. Quicqͥd
g laudabile aduertitur in rerũ natura.
siue erigua sine ampla laude dignũ iudi¬

Expanded text:
id est, corpus et vita, quae quidem creaturae deputanid est, corpus et vita, quae quidem creaturae deputantur nam et Creatoris ipsius vita dicitur, et ea summa vita est: istae igitur duae creaturae corpus et vita quoniam formabilia sunt, sicuti superius dicta docuerunt, amissaque omnino forma in nihilum recidunt, satis ostendunt se ex illa forma subsistere, quae semper ejusmodi est. Quamobrem quantacumque bona, quamvis magna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non possunt. Quid enim majus in creaturis quam vita intelligens, aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiant, et eo tendant ut non sint, tamen aliquid formae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cuipiam rei deficienti remanet; ex illa forma est quae nescit deficere, motusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Quidquid igitur laudabile advertitur in rerum natura, sive exigua sive ampla laude dignum judi
Abbreviated transcription (Latin):
subsistunt. ut formarũ suarũ numeris
impleantur & agantur: ipsa ẽ eoꝵ proui¬
dentia. Non enĩ ista eẽnt: si illa non esset.
Intinitus gͦ & considerans uniuersam cre¬
aturã. quic̃q iter agit ad sapientiã sentit
sapientiã iniia se sibi ostendere hilariter.
& in omi ꝓuidentia occurrere sibi: & tan¬
to alacrius ardescit uiam istam ꝑagere:
quanto & ipsa uia ꝑ illam pulchra ẽ. ad ꝗͣ
exestuat ꝑuenire. Tu autẽ si preter id qͦd ẽ¬
s non uiuit. & id quod ẽ. & iiuit. neq in¬
telligit. & id qͦd ẽ. & uiuit. & intelligit. inue¬
neris aliquod aliud creaturarũ genus: tẽ
aude dicere aliquod bonũ eẽ. quod n sit ex
deo. Tria eñ hec. duob etiam nominib
enunciari possut. si appellentur corpꝰ & u
ta: quia & illa quę tantũ uiuit neq intellig̃.
qualis ẽ pecoꝵ. & hec quȩ intelligit. sicuti ẽ ho
minũ: rectissime uita dicitur. Hec autẽ duo

Expanded text:
subsistunt, ut formarum suarum numeris subsistunt, ut formarum suarum numeris impleantur et agantur, ipsa est eorum providentia: non enim ista essent, si illa non esset. Intuens ergo et considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, sentit sapientiam in via se sibi ostendere hilariter, et in omni providentia occurrere sibi: et tanto alacrius ardescit viam istam peragere, quanto et ipsa via per illam pulchra est, ad quam exaestuat pervenire. 46. Tu aute non vivit, et id quod est et vivit neque intelligit, et id quod est et vivit et intelligit, inveneris aliquod aliud creaturarum genus; tunc aude dicere aliquod bonum esse, quod non sit ex Deo. Tria enim haec duobus etiam nominibus enuntiari possunt, si appellentur corpus et vita: quia et illa quae tantum vivit, neque intelligit, qualis est pecorum, et haec quae intelligit, sicctissime vita dicitur. Haec autem duo,
Abbreviated transcription (Latin):
sam potest: quia nulla res potest cdare sibi
qͦd non habet. & utiq ut habeat forma. for¬
matin. aliquid. Q uappter quelibet res ha
habet forma. ñ eiopiis ẽ acciꝑe qͦd habet. Si
qua uͦ formã non habet: non potest aseac¬
cipere quod non habet. Nulla gͦ res ut di¬
ximus: formare se potest. Quid autẽ ampliꝰ
de mutabilitate corporis & ammidicamus:
Suꝑius enĩ dictum ẽ satis. Conficitur ita
q ut corpus &e animꝰ forma quada incom¬
mutabili & semꝑ manente. formentur.
Qui forme dictumẽ. Mutabis ea &e inuta¬
buntur: tu atitẽ icuẽ ip̃e es dẽ anni tui ñ defici¬
ent. Annos sine defectu: ꝓ eternitate po¬
suit ꝓphetica locutio. De hac item forma
dictum ẽ. qͦd inse ipsa manens innouet oi¬
a. hinc etiã comp̃henditur: omĩa ꝓuiden¬
tia gubernari. Si enĩ omĩa quȩ sunt forma
penitus subtracta nulla er̃t: forma ipsa
incõmutabilis. ꝑqua mutabilia cuncta

Expanded text:
sam potest: quia nulla res potest dare sibi sam potest: quia nulla res potest dare sibi quod non habet; et utique ut habeat formam, formatur aliquid. Quapropter quaelibet res si quam habet formam, non ei opus est accipere quod habet; si qua vero non habet formam, non potest a se accipere quod non habet. Nulla ergo res, ut diximus, formare se potest. Quid autem amplius de mutabilitate corporis et animi dicamus? superius enim satis dictum est. Conficitur itaque, ut et corpus et animus forma quadam incommutabili et semper manente formentur. Cui formae dictum est: Mutabis ea et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Annos sine defectu, pro aeternitate posuit prophetica locutio. De hac item forma dictum est, quod in seipsa manens innovet omnia . Hinc etiam comprehenditur omnia providentia gubernari. Si enim omnia quae sunt, forma penitus subtracta nulla erunt, forma ipsa incommutabilis, per quam mutabilia cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
aut illicit indignũ. aut captũ excruciat:
cum ea ꝓ merito patiatur auersionis sue:
& quicqͥd iustum ẽ. malum ẽẽ ñ possit. Si
gͦ quicquid mutabile aspexeris. uel sensu
corporis. uł animi consideratione caꝑe ñ
potes. nisi aliqua numeroꝵ forma tenea¬
tur. qua detracta in nichil recidat: noli du
bitare ut ista mutabilia ñ intercipiantur.
s dimensis motib & distincta uarietate for¬
marũ quasi quosdã uersus tempoꝵ per¬
agant eẽ aliquã formã eternã & incõmu¬
tabilem. que neq contineatur & quasi dif¬
fundatur locis. neq ꝓtendatur atq uari¬
etur temporib: ꝑ quã cuncta ista formari
ualeant: &e ꝓsuo genere implere atq agere
locoꝵ ac tempoꝵ numeros. Omĩseni res
mutabilis: etiam formabilis sit necesse est.
Sicut autẽ mutabile dicimus qͦd nutari
potest: ita formabile quod formari porest
appellauerim. Nulla autẽ res formare se ip¬

Expanded text:
aut illicit indigum, aut captum excruciat, aut illicit indigum, aut captum excruciat, cum ea pro merito patiatur aversionis suae, et quidquid justum est, malum esse non possit. 44. Si ergo quidquid mutabile aspexeris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, nisi aliqua numerorum forma teneatur, qua detracta in nihil recidat; noli dubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur, sed dimensis motibus et distincta uarietate formarurn, quasi quosdam uersus temporum peragant, esse aliquam formam aeternam et incommutabilem, quae neque contineatur et quasi diffundatur locis, neque protendatur atque uarietur temporibus, per quam cuncta ista formari ualeant et pro suo genere implere atque agere locorum ac temporum numeros. Omnis enim res mutabilis etiam formabilis sit neceSicut autem mutabile dicimus quod mutari potest, ita formabile quod formari potest appellaverim. Nulla autem res formare seip
Abbreviated transcription (Latin):
dine ne ibi totus hereat: s sp̃em corporisfa¬
bricati sic ꝑcurrat oculis. ut ineũ qui fab̾¬
cauerit recurrat affectu. Similes autẽ sunt
cum audiunt aliquẽ facundũ sapientẽ. dũ
nimis suauitatẽ uocis eius. & structuras
sillabarũ apte locatarum. auide audiuĩ:
amittunt sententiarũ principatũ. cuiꝰ illa
uerba tanquã signa sonuert. Ue quise a¬
uertunt alumine tuo: & obscuritati sue dul¬
citer inherent. Tanquã enĩ dorsum adte po¬
nentes: incarnali oꝑe uelut inumbra sua
defiguntur. & tamen etiã ibi quod eos dele¬
ctat adhuc habent: de circũfulgentia luciᷤᷤ
tuę. S umbra dum amatur. languidiorẽ
facit oculũ animi: & inualidiorẽ ad ꝑfe¬
rendũ conspectum tuũ. Proptea magi ma¬
gisq homo tenebratur:dum sectatur liben¬
tius quicqͥd infirmiore to lerabiliꝰ excipit.
Ex quo incipit non posse uidere qͦd sumine
ẽ & malũ putare quicquid fallit inꝓuidũ.

Expanded text:
dine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fadine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic percurrat oculis, ut in eum qui fabricaverit recurrat affectu. Similes autem sunt cum audiunt aliquem facundum sapientem, dum nimis suavitatem vocis ejus, et structuras syllabarum apte locatarum avide audiunt, amittunt sententiarum principatum, cujus illa verba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a lumine tuo, et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra dum amatur, languidiorem facit oculum animi, et invalidiorem ad perferendum conspectum tuum. Propterea magis magisque homo tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabilius excipit. Ex quo incipit non posse videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit improvidum,
Abbreviated transcription (Latin):
o spacioꝵs ẽ. nec etas dierum. Ꝙ discendȩ̃
arti & tamen cum se accõmodant qͥ se ar¬
tifices fieri uolunt. corpꝰ suũ ꝑ locos & ꝑ
tempora mouent:animũ uero ꝑ tẽpora.
Accessu quippe temporis: ꝑitiores fiunt.
Transcende gͦ & animũ artificis:ut nume¬
rũ sempiternũ uideas. Iamtͥ sapientia
de ipsa interiore sede fulgebit: & de ipso se¬
cretario ueritatis. Que si adhuc languidio¬
rem aspectum tuũ reuerberat: refer ocłm¬
mentis in illã uiã. ubi se ostendebat hilari¬
ter. Mem̃to sane distulisse te uisionẽ: quã
fortior saniorq repetas. Ue qui derelinquĩs
te ducem & oberrant inuestigus tuis: qui
nutus tuos ꝓte amant. & obliuiscuntur qͥd
innuas. O suauissima lux purgatę mentis
sapientia. Non enĩ cessas innuere nobis: q̃
& quanta sis. & nutus tui sunt om̃e creatu¬
rarũ decus. Et artifex enĩ quodãmͦ innuit
spectatori oꝑis sui de ipsa oꝑis pulchritu¬

Expanded text:
o spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae o spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae arti tamen cum se accommodant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per loca et tempora movent, animum vero per tempora: accessu quippe temporis peritiores fiunt. Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; jam tibi sapientia de ipsa interiore sede fulgebit, et de ipso secretario veritatis: quae si adhuc languidiorem aspectum tuum reverberat, refer ocumentis in illam viam, ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque repetas. 43. Vae qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis, qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, o suavissima lux purgatae mentis sapientia! non enim cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Et artifex enim quodammodo innuit spectatori operis sui de ipsa operis pulchritu
Abbreviated transcription (Latin):
mines marte habent numeros.quib co¬
aptant oꝑa sua. & tamdiu manus atq in¬
strum̃ta in fabricando mouent. donce illd
qͦd formatur foris ad eam quȩ intus ẽ lu¬
cem numerorũ relatũ. quantũ potest im¬
petret absolutionẽ: placcatq ꝑ interpretẽ
sensũ interno iudici. suꝑnos numeros in¬
tuenti. Quere deinde ipsius artificis mẽbra
quis moueat: numerus erit. Nam mouen¬
tur etiã illa. numerose. & si detrahas de ma¬
nib opus. & de animo intentionẽ fabrican¬
di. mot᷑q ille m̃brorum ad delectationẽ refe¬
ratur. saltatio uocabitur. Quere gͦ quid
insaltatione delectet. respondebit tibi nume¬
rus. Ecce sum. Inspice iam pulchritudinem
formaticorporis: numeri tenentur in lo¬
co. Inspice pulchritudinẽ mobilitatis in
corpore: numeri uersantur intempore.
Intra ad artem unde isti ꝓcedunt: querȩ
in ea tempꝰ & locum: nunquã erit. nusqͣm
erit: uiuit in ea tam̃ numerꝰ : nec eius regi¬

Expanded text:
mines in arte habent numeros, quibus comines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque instrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numerorum relatum, quantum potest impetret absolutionem, placeatque per interpretem sensum interno judici supernos numeros intuenti. Quaere deinde artificis ipsius membra quis moveat; numerus erit: nam moventur etiam illa numerose. Et si detrahas de manibus opus, et de animo intentionem fabricandi, motusque ille membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quaere ergo quid in saltatione delectet; respondebit tibi numerus: Ecce sum. Inspice jam pulchritudinem formati corporis; numeri tenentur in loco. Inspice pulchritudinem mobilitatis in corpore; numeri versantur in tempore. Intra ad artem unde isti procedunt, quaere in ea tempus et locum; nunquam erit, nusquam erit; vivit in ea tamen numerus: nec ejus regi