comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñs diceret᷑. Et si ñ eẽt equiis quedam ec̃ntia: ñ cẽt qͦd ium̃tũ
relatiue diceret᷑. Ita si nummꝰ ñ eẽt aliqua substantia: nec arra
posset relatiue dici. Quaꝑpt̾ si & pat̾ ñ ẽ aliquid ad seipsum: ñ
ẽ omnino qui telatiue dicatur ad aliquid. Hon enim sic̃ ad
aliquiad coloratum refertur color eiꝰ. nec omnino ad seđr color:
s semꝑ alicinꝰ colorati ẽ. Illud autẽ cuius color ẽ. &̃ si eoqͦs colora¬
ad filium dici. eundem uͦ filium & ad se ipium dici. & ad patit̃.
Cum dr̃ magnitudo magna. & uirtus potens: utiq ad se ipsũ
& magnitudo atq uirtus magni & potentis patris qua pater
magnus & potens ẽ. refertur. Hon gͦ ita.s utrumq suba. &
utrumq una sub̃a. Sic̃ autem absurdum ẽ dr̃e. candidũ ñ ẽẽ
candorẽ: sic absurdum ẽ drẽ. sapientem ñ ẽẽ sapientiã. Et sic̃
candor ad se ipsum candidus đr: ita & sapientia ad seipsa
ar̾ sapiens. S candor corporis ñ ẽ essentia: qm̃ ipsum corpꝰ

Expanded text:
et equus quaedam essentia, non esset quod jumentum relative diceretur: ita si nummus non esset aliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum, non est omnino qui relative dicatur ad aliquid. Non enim, sicut ad aliquid coloratum refertur color ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod colora dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et potens est. Non ergo ita, sed utrumque substantia, et utrumque una substantia. Sicut autem absurdum est dicere, candidum non esse candorem; sic absurdum est dicere, sapientem non esse sapientiam: et sicut candor ad se ipsum candidus dicitur, ita et sapientia ad se ipsam dicitur sapiens. Sed candor corporis non est essentia; quoniam ipsum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qͥ adheret uxori suȩ. unum corpꝰ sit: maiꝰ tam̃ corp̾ fit. q̃ si
soluis uiri eẽt. aut si soliꝰ uxoris. Inreb aut̃ sp̾italib cũ minor
maiori adherescit. sic̃ creatura creatori: illa fit maior ꝗͣ erat:
ñ ille. In his enĩ quȩ ñ mole magna st̃: hoc ẽ maiꝰ cẽ. qͦd est
creatori: ꝗͣ si ñ adhertat. Et ido &ẽ maior: qr melior est. Qͥ gͦ
filiꝰ equalis. aut sp̾c sc̃s patri & filio equalis. ñ fit maior d̾s ꝗͣ
singłi eorum: qr ñ ẽ qͦ crescat. illa ꝑfectio. Perfectꝰ autẽ siue pat̾

Expanded text:
enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si enim qui adhaeret uxori suae, unum corpus sit; majus tamen corpus fit, quam si solius viri esset, aut solius uxoris. In rebus autem spiritualibus, cum minor majori adhaerescit, sicut creatura Creatori, illa fit major quam erat, non ille. In iis enim quae non mole magna sunt, hoc est majus esse quod est creFilius aequalis, aut Spiritus sanctus Patri et Filio aequalis, non fit major Deus quam singuli eorum; quia non est quo crescat illa perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
magnꝰ. bonꝰ sapiens. beatuis. uerus: & qͥcqͥd aluid non
& magnitudo: & eadem u̾itas. quȩ illa omĩa. Et ñ ẽ ibi ali¬
ud beatum cẽ. aut aliud magnũ. aut sapientẽ. aut uerũ.
aut bonum eẽ: aut omĩno ipsum eẽ. Hec q̃m trinitas ẽ: i dõ
triplex putandꝰ ẽ. Alioqͥn minor erit pat̾ solus. aut filiꝰ solꝰ¬
ꝗ̃ simul pat̾ & filiꝰ: quãꝗͣ ñ inuenit᷑ quomͣ dici possit. aut
pat̾ solus. aut filiꝰ solus. cum semꝑ atq inseꝑabilit̾. & ille
cum filio sit. & ille cum patre. ñ ut ambo sint pat̾. aut
ambo filiꝰ.: s qr semꝑ in inuicẽ neut̾ solꝰ. Qa uͦ dicimͦ &¬
dm̃ solũ ipsam tͥnitatẽ. quãuis semꝑ sit cũ sp̃itib ⁊ animab
sc̃ĩs: s solum dicimus qͦd d̾s ẽ. ꝙi ñ & illi cũ illo ds st̃: ita so¬
lum patrem dicimus patrẽ. ñ qr seꝑatur afilio. s quia non
cend̾ est. Corpora quippe: adiunctione sua crescunt. Quãuis

Expanded text:
magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non et magnitudo; et eadem veritas quae illa omnia. Et non est ibi aliud beatum esse, et aliud magnum aut sapientem, aut verum, aut bonum, aut omnino ipsum esse; nec quoniam Trinitas est, ideo triplex putandus est. Alioqquam simul Pater et Filius. Quanquam non inveniatur quomodo dici possit, aut Pater solus, aut Filius solus; cum semper atque inseparabiliter et ille cambo Filius, sed quia semper invicem, neuter solus. » Quod Deum solum ipsam Trinitatem, quamvis semper sit cum spiritibus et animabus sanctis; sed solum dicimus quod Deus est, quia non et illi cum illo Deus sunt: ita solum Patrem dicimus Patrem, non quia separatur a Filio, sed quia non odo triplex dicendus est. Corpora quippe adjunctione sua crescunt. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ quandoqͥdẽ ad seipsum nec eẽntia ẽ. nec omnino ẽ ad se
ipsum. s aẽ eẽ ad filium illi ẽ: At enim multomag̾ uniꝰ eiꝰ¬
demq eẽntiȩ: quia una eademq eẽntia pat̾ & filiꝰ. q̃nqͥdẽ
patri ñ ad seipsum ẽ ipsum eẽ. s ad filium. quã eẽntiã genu

Expanded text:
Pater, quandoquidem ad se ipsum, nec essentia est, nec omnino est ad se Pater, quandoquidem ad se ipsum, nec essentia est, nec omnino est ad se ipsum, sed etiam esse ad Filium illi est? At enim multo magis unius ejusdemque essentiae, quia una eademque essentia Pater et Filius; quandoquidem Patri non ad se ipsum est ipsum esse, sed ad Filium, quam essent
Abbreviated transcription (Latin):
num eẽ. Itane gͥ pat̾ ẽ essentiȩ suȩ. sic̃ pat̾ ẽ magnitudinis
suȩ. sic̃ pat̾ ẽ uitutis & sapientiȩ suȩ: Eadem quippe eiꝰ est
magnitudo quȩ uirtꝰ: & eadem essentia que magnitudo.
cum ineffabilia fari cupimus. ut aut dicamꝰ xp̃m ñ eẽ di uir
trẽ ñ ẽẽ patrem uirtutis. & sapientiȩ suȩ: qͦd ñ minus impiũ ẽ
Sic enim nec xp̃i erit pat̾. quia xp̃c di uirtus & dĩ sapientia
ẽ. aut ñ eẽ patrem uirtute sua potentẽ. neq sapientia sua sa¬
pientẽ qͦd quis audeat dicere. aut aliud in patre intelligi ẽẽ
aliud sapientẽ ẽẽ. ut ñ hoc ipso sit qͦ sapiens ẽ. qͦd de anima
intelligi solet. que alias insipiens ẽ alias sapiens ẽ. uelut na¬
tura mutabilis. & ñ summe ꝑfecteq simplex. aut patrẽ ñ
ẽẽ aliquid ad se ipsum. & ñ solum qͦd pat̾ ẽ. s omnino qͦd ẽ
ad filium relatiue dici: Quomͦ gͦ eusdem eẽntiȩ filiꝰ. cuiꝰ

Expanded text:
tane igitur pater est essentiae suae, sicut pater est magnitudinis suae, sicut pater est virtutis ac sapientiae suae? Eadem quippe ejus magnitudo quae virtus, et eadem essentia quae magnitudo. 2. cum ineffabilia fari cupimus, ut aut dicamus Christum non esse trem non esse patrem virtutis et sapientiae suae, quod non minus impium est; sic enim nec Christi erit pater, quia Christus Dei virtus et Dei sapientia est: aut non esse Patrem virtute sua potentem, neque sapientia sua sapientem; quod quis audeat dicere? aut aliud in Patre intelligi esse, aliud sapientem esse, ut non hoc ipso sit quo sapiens est; quod de anima intelligi solet, quae alias insipiens, alias sapiens est, velut natura mutabilis, et non summe perfecteque simplex: aut Patrem non esse aliquid ad se ipsum, et non solum quod Pater est, sed omnino quod est, ad Filium relative dici. Quomodo ergo ejusdem essentiae Filius cujus
Abbreviated transcription (Latin):
qd saꝑe. nͥeo ẽ qͣ sapiens ẽ: Quappt̾ que causa ili ẽ ut sapi¬
ens sit: ipsa illi causa ẽ ut sit. Ptomde si sapientia quã genu¬
it causa ẽ illi ut sapiens sit: &̃ ut sit ipsa ili causa ẽ. Qͦd fie¬
ri ñ pot̾. nisi gignendo eum aut faciendo. S neq genit̾tẽ
neq conditricem patris: ullomꝰ quisꝗ̃ dix̾it sapientiam.
Qd enim ẽ insamius: Ergo & pat̾ ipse sapĩa ẽ. & ita dr filiꝰ¬

Expanded text:
si, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo. Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sapientia est: et ita dici
Abbreviated transcription (Latin):
formantur. sicut sunt figurȩ uł qualitates corpoꝵ. ac doc¬
trinȩ uł artes animarum. & ordinẽ aliquẽ petit aut tenet.
sic̃ sunt pondera uł collocationes corpoꝵ atq amores aut
ddectationes animarũ. Oportet gͥ ut e aratorẽ ꝑea que
faeta sunt intellectu conspicientes tͥntatẽ incelligamꝰ: anꝰ in
creatura quomͦ dignũ ẽ apparet uestigium. In illa enĩ trinitate
summa: origo ẽ rerum om̃iũ. & ꝑfectissima pulchritudo. &
beatissima deleccatio. Itaq illa tria & ase inuicẽ det̾minari¬
uident᷑: & in se infinita sunt. Ita &e singła sunt in singłis. & oĩa

Expanded text:
formatur sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac docformatur sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae, vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaqvidentur, et in se infinita sunt. Ita et singula sunt in singulis, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd: & ars quedã omĩpotentis atq sapientis dĩ plena om̃iũ
rationũ uiuentiũ & incõmutabiliũ. & om̃s umũ in ea: sicut
ipsa unũ de uno. cum qͦ unũ. Ibi nouit omia ds: quȩ fecit
ꝑ ipsam. Et idõ cum decedant & succedant tempora: non
decedit aliquid uł succedit scientiȩ dĩ. Non enim hȩc quȩ
creata sunt idõ sciunt᷑ a dõ qi facta sunt: ac ñ potiꝰ idõ fac¬
ta sunt uł mutabilia. qr iminutabilit̾ ab eo sciunt᷑. Ille
gͥ ineffabilis quidam complexus patris & imaginis: ñ ẽ
sine ꝑfruitione. sine caritate. sine gaudio. Illa gͦ dilectio
delectatio. felicitas uł beatitudo. si tam̃ aliqua humana
largitate atq ubertate. ꝑfundens om̃s creaturas ꝓcaptii earũ.
ut ordinem suum teneant. & locis suis adqͥescant. Hec gͥ oĩa
quȩ arte diuina facta sunt & unitatẽ quandũ in se ostendt̃
&e sꝑcciẽ. & ordinẽ. Qcquid enim hoꝵ ẽ & unũ aliqͥd ẽ. sicut
sunt naturę corpoꝵ ingeniaq anunarũ. & aliqua specie

Expanded text:
dam omnipotentis et sapientis Dei, plena omnium rationum, viventium incommutabilium: et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus, quae fecit per ipsam: et ideo cum decedant vel succedant tempora, non decedit vel succedit aliquid scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt, ac non potius ideo facta sunt, vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, non est sine perfectione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas, vel beatlargitate atque ubertate perfundens omnes creaturas pro captu earum, ut ordinem suum teneant, et locis suis acquiescant. Haec igitur omnia quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendet speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, ingeniaque animarum, et aliqua specie
Abbreviated transcription (Latin):
surrexistis: qr necdũ uos aduitorium gr̃e iniserantis erex̃.
cũ bñ & conuenient̾ dici possit ac debeat. siqͥ aut adhuc
in peccatoꝵ dãpnabiliũ dilectione remoramini. app̾hen¬
dite salub̾rimã disciplinã. Qd iã cum feceritis. nolite ex¬
tolli quasi de oꝑib ur̃is. aut głari quasi hoc ñ acceꝑitis.
te. & a dño gressus ur̃i dirigunt᷑: ut eius uiã uelitis. De
ipso aũ cursu ur̃o bono rectoq: condiscite uos ad p̾desti¬
tionib cͣcedunt᷑ ut accipiant eandem grãm qua uelint &¬
in popło xp̃iano quisꝗͣ infirmus patient̾ audire. cũ đr¬

Expanded text:
ecdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; te ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestitionibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
gorium addamus & t̾ciũ. qui & cred̾e indm. & qͦd cre¬
dimꝰ c̃fiteri dĩ donũ ẽẽ testat᷑ dicens. Uniꝰ ditatis: que¬
so uos confitemini trinitatẽ. Si uͦ alit̾ uultis. dicite uniꝰ
et̃ nat᷑e. & ds uocẽ dari uob̾ a scõ spu dep̃cabit᷑. idest roga¬
bit᷑ ds. ut ꝑmittat uob dari uocẽ. qua qͦd creditis c̃fiteri
tiq doctores. dicentes ñ eẽ aliqͥd de qͦ tanꝗͣ de nr̃o qͦs no-¬
bis d̾s ñ dederit. gloriemur: nec ipsum cor nr̃m & cogita¬
tiones nr̃as in pocestate nr̃a eẽ. & totum dantes dõ atq
ab ipso nos acciꝑe confitentes. ut ꝑmansuri conu̾tam᷑ ad
eũ. ut id qͦd bonũ ÷. nob̾ qͦ uideat᷑ bonũ. & uelimꝰ illd̾
ti efficiam̃ & religiosi. ut ipsam trinitatẽ credamꝰ. & conti¬
teamur etiã uoce qͦd credimꝰ. hec utiq gr̃ȩ dĩ tͥbuunt: dez
munera agnoscunt. ab ipso nob̾. ñ a nob̃ ẽẽ testant᷑. Nũ¬
quid aut̃ qͥsꝗͣ eos dicturus ẽ. ita c̃fessus istã gr̾am. ut

Expanded text:
i et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri tique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec ipsum cor nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, is efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
cui epłe contradicere mͦ ceꝑunt. ñne ante annos plu¬
rima conflictione certauimꝰ. & tandẽ reꝑient qualiᷤᷤ
illa ẽ ad paulinũ. unde recolunt adu̾sus heresi pelagi¬
anam iã ante aliqͦt annos ista dicta ẽẽ atq c̃seripta. quȩ
nc̃ eis displicere mirandum ẽ. ꝗͣuis a nemine ueliꝰ sic
amplecti omĩa mea. ut me sequat᷑ nͥ in his in qͥb me
ñ errare ꝑspex̾it. Nam ꝓpt̾ea facio nunc libros in quib
opuscula mea retractanda suscepi. ut nec me ipsum ĩ
omnib me secutũ fuisse demonstrẽ. S ꝓficient̾ me ex¬
istimo d̾o miseraute scripsisse. ñ tam̃ aꝑfectione ince

Expanded text:
cui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plucui epistolae contradicere modo coeperunt, nonne ante annos plurima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnon errasse perspexerit. Nam propterea nunc facio libros in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec meipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem. Sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tam
Abbreviated transcription (Latin):
ita exposuit. ut in ipsa pͥma petitione ꝑseu̾antiã nos di¬
ceret poscere. id nos orare asserens dicendo. scͥificet᷑ nom̃
tuũ. cũ iã in baptismate scificati fuerimꝰ. ut in eo qͦo ẽẽ
cepimꝰ ꝑseueremꝰ. Uideant tam̃ hi qͥb amantib me in¬
grat᷑ eẽ ñ debeo. qͥ pret̾ hoc qͦd in questionẽ uen̾. omĩa
mea sic̃ scriptis se ꝓfitentur ãplecti. uideant inꝗͣ utrũ
mediolanensem ep̃m scripsi. remanserit aliquid q̃ uocet᷑
in dubium. grãm d̃i ñ scdm m̾ita nr̃a dari. ⁊ utrũ ibi ñ
satis egerim. ẽ untiũ fidĩ eẽ donũ dĩ. & utrũ ex his q̃
ibi dicca sunt ñ c̃sequent̾ eluceat. & si ñ sit exp̃ssũ aẽ
usq infinẽ ꝑseu̾antiã ñ nͥ ab eo donari qͥ nos p̾destina¬
uit in suum regnũ & głam. Deinde ipsã epłam quã
iã cont̃ pelagianos ad sc̃m paulinũ nolanũ ep̃m feci

Expanded text:
ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui pmea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit aliquid quo vocetur in dubium, gratiam Dei non secundum merita nostra dari: et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra Pelagianos ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum feci,
Abbreviated transcription (Latin):
multa diximꝰ dona dĩ eẽ defendimus. Q̾m si a nob̃ eẽ
dicim̃ initium fidĩ ut hȩc cȩt̾a dona dĩ meream᷑ acciꝑe:
c̃cludunt pelagiam grãm di scđm m̾ita nr̃a dari. Qd
ita exhorruit catholica fides: ut dampnari tunens.
hab̾e initiũ fidĩ sic̃ finẽ. sic argum̃tantes multo mag̾
nos hab̾e a nob illud initium. si a nob̾ habemꝰ ꝑman̾e
usq infinẽ. cũ ꝑfic̾e ꝗͣ inchoare sit maiꝰ: ac sic identi¬
dem c̃cludunt grãm dĩ scđm m̾ita nr̃a dari. Si autẽ
utrũq di donũ ẽ. & hec dona sua ds qͦd negare qͥs potest
daturũ se eẽ p̾sciuit. p̾destinatio p̾dicanda ẽ. ut possit
uera d̃i gr̃a hoc ẽ quȩ ñ scđ̃m m̾ita nr̃a dat᷑. insuꝑabili
munitione defendi. Et ego quidẽ in illo libro cuiꝰ ẽ titulꝰ
de correptione & gra qͥsufficere ñ potuit omib dilecto¬
tib nr̃is: puto me ita posuisse donum dĩ eẽ &̃ ꝑseue
cy pͥanꝰ in oratione dnica sic̃ iã ostendimꝰ petitiones nr̃as

Expanded text:
i esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Si autem utrumque Dei donum est, et haec Deus dona sua quod negare quis potest? daturum se esse praescivit; praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam pCyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ hominis: qͦd ñ ex corde & cogitatione ꝓcedat.
Qd autẽ ampliꝰ de hac re agere cyprianꝰ martyr glo¬
riosissimus & doctor lucidissimꝰ potuit. ꝗͣ ubi nos in
oratione dñica &̃ ꝓ inimicis fidĩ xp̃ianȩ orare opor¬
tere cõmonuit. uͭ de initio fidĩ qͣd &̃ hoc donũ d̾i sit
quid sentiret ostendit. & ꝑseuerantiam usq in finẽ qr
& ipsã ñ nͥ d̾s eis qui ꝑseuerauerint donat. eccl̃am xp̃i co¬
tantũ humana uisum ẽ. s sic̃ placuit ei qui in me loquit᷑
xp̃c. qͥ ut id qͦd bonum ẽ. nob̾ qͦ bonũ uideri possit: oꝑat᷑.
Quẽ enĩ miserat᷑: & uocat. Et ido qͥ xp̃m sequit᷑. potest
int̾rogatꝰ cur eẽ uoluerit. xp̃ianꝰ : respondere. Uisum ẽ mͥ.
Qd cũ dic̃: ñ negat do uisũ. A dõ enim p̃parat᷑ uoluntas
hominũ. Ut enĩ ds honorificet᷑ ascõ: d̃i gr̃a ẽ. Itẽq in eo
demoꝑe. hoc ẽ in expositione eusdem euangłii. cũ ad illũ

Expanded text:
dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: et pro perseverantia usque in finem, quia et ipsam nonnisi Deus eis qui perseveraverint donat, Ecclesiam Christi quotantum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur  ut id quod bonum est nobis quoque bonum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; a deo enim praeparatur uoluntas hominum. ut enim deus honorificedem opere, hoc est, in Expositione ejusdem Evangelii, cum ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ & grẽ. quȩ nc̃ contͣ nouos hereticos. cura diligñtiore
defendit᷑. ille inquã hoc dicat. qͥ dic̾e audet aliq̃n eã non
orasse uł ueracit̾ orasse. siue ut crederent infideles. siue
ut ꝑseuerent fideles. Quȩ bona si semꝑ orauit. semꝑ ea
d̾i dona ẽẽ utiq credidit. nec ab illo ẽẽ p̃cognita uiꝗͣ ei
negare fas fuit. Ac ꝑhoc p̾destinationis huuiꝰ fidẽ q̃ contͣ
nouos heticos noua sollicitudine n̾c oefendit᷑. ñ ꝗͣ eccl̃a¬

Expanded text:
hujus et gratiae, quae nunc contra novos haereticos cura diligentiore defenditur: ille, inquam, hoc dicat, qui dicere audet aliquando eam non orasse, vel non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit; nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit. Ac per hoc praedestinationis hujus fidem, quae contra novos haereticos nova sollicitudine nunc defenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
tura p̾dicat p̃dicare: An uͦ tim̃dũ ẽ ne tunc de se hodes¬
peret: q̃n spes eiꝰ ponenda demonstrat᷑ in dõ: N autẽ des¬
ꝑaret. si cã in se ipso suꝑbissimus & infelicissimꝰ poneret.
atq ut iã tardi corde & infirmi qͥ ñ possunt scripturas
uł carum expositiones intelligere sic audirent uł ñ
audirent in hac questione disputationes nr̃as. ut ma¬
gis intuerent᷑ orationes suas. quas semꝑ habuit & ha¬
bebit ȩccła ab exordiis suis: donec finiat᷑ hoc scl̃m. De
hac enim re quã nunc adu̾sus nouos hereticos ñ cõme¬
morare tantũ s plane tueri & defensare compellimurꝵ
ñꝗͣ tacuit in p̃cib suis & si aliq̃n in sermonib exseren¬
dam nullo urgente adu̾sario ñ putauit. Quando enĩ ñ
oratũ ẽ in eccła ꝓ infidelib & inimicis ei ut cređent: qͣn¬
do fidelis qͥsꝗͣ amicũ ꝓximũ c̃iugẽ habuit infidelẽ. &
ñ ei petiuit a dño m̃tẽ obedientẽ in xp̃ianã fidẽ: Qs

Expanded text:
raescivit. XVII. An vero timendum est ne tunc de se homo desperet, quando spes ejus ponenda demonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in seipso superbissimus et infelicissimus poneret? Atque utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt vel vel earum expositiones intelligere, sic audirent vel non audirent in hac quaestione disputationes nostras, ut magis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infidelibus atque inimicis ejus ut crederent? Quando fidelis quisquam amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in christianam fidem? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
Misit d̾s sp̃m filu sui in corda nr̃a clamantẽ abba pat̾.
Et hic quid ẽ clamantẽ. nͥ clamare facientẽ. tropo illo
qͦ dicimꝰ letũ diẽ. qi letos fac̃: Ꝙdalibi manifestat uͥ dic̃.
Nͣ enim accepistis sp̃m seruitutis iter̃ in timore. s accepi¬
stis sp̃m adoptionis filioꝵ in qͦdamam᷑ abba pat̾. Ibi

Expanded text:
m Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater . Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare facientem; tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis
Abbreviated transcription (Latin):
dñm sic in potestate hab̾e cor nr̃m. ut bonũ qͦd ñ tene¬
mꝰ nͥ ꝓpͥa uoluntate. ñ tam̃ teneam nͥ ipse in nob̾ oꝑet᷑
& uelle. Nã si hec ab ipso qͥdem poscit ȩccła. s a se ipsa s
dari putat: ñ ueras s defunctorias orationes ht̃. qͦd absit
a nob̾. Qs enim ueracit̾ gemat desid̾ans acciꝑe qͦo orat a
dño. si hoc a seipso sumere existimet. ñ ab illo. p̾sertĩ qͣm

Expanded text:
d non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a se ipsa sibi dari putat; non veras, sed perfunctorias orationes habet: quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat, desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a se ipso se sumere existimet, non ab illo? 64. Praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
fendere necessitas compulit. Didicimꝰ enĩ singl̃as qͣsq
heses intulisse ȩccłȩ ꝓpͥas questiones. cont̃ quas diligen¬
ti defenderet᷑ scriptura diuma. ꝗͣ si nulla talis necessi¬
tas cogeret. Od aũ coegit loca scripturarũ quib p̾desti¬
natio comm̃data ẽ copiosius & enucleatiꝰ isto nr̃o labo¬
re defendi. si uerũ ẽ qͦd pelagiani dicunt. gram di scd̾m
m̾ita nr̃a dari: d quid ẽ aliud. ꝗͣ grẽ omĩno nega¬

Expanded text:
fendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque fendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari? quod quid est aliud quam gratiae omnino nega
Abbreviated transcription (Latin):
bes. In eisdem &̃ libris qͦs de mea conu̾satione narraui dõ me
conũtente ad eam fidẽ quã miserrima & furiosissima loqͣ¬
citate uastabam. nne ita narratum ẽẽ meministis. ut
ostendem me fidelib & cotidianis matris meȩ lacrimis.
ne ꝑirem fuisse confessũ: ubi utiq p̃dicaui. ñ solum
au̾sas arecta fide. s adu̾sas &̃ rectȩ fidĩ đm sua gr̃a ad
eam conu̾tere hominũ uoluntates. De ꝓficiente porro
ꝑseuerantia. quẽ admodũ rogauerim dm̃. & scitis. & po¬
testis recensere cum uultis. Omĩa itaq đi dona quȩ
in eodem oꝑe siue optaui siuł audiui. quis ñ dicã nega¬
re s dubitare saltm audeat. đm daturũ se ẽẽ p̃scisse
& quib daturiis fuerit ñꝗͣ potiꝰ se nescire: Hȩc ẽ p̾de¬
stinatio manifesta & certa scoꝵ. quã postea diligñtiꝰ
& oꝑosus. cũ iam contra pelagianos disputaremꝰ. de¬

Expanded text:
Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse meministis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem audeat Deum daturum se esse praescisse, et quibus daturus fuerit, nunquam potuisse nescire? Haec est praedestinatio manifesta et certa sanctorum: quam postea diligentius et operosius, cum jam contra Pelagianos disputaremus, de
Abbreviated transcription (Latin):
bamꝰ p̾dicando gram qͣ nos ds lib̾at amalis errorib ⁊ mo
plenius saꝑe cepi in ea disputatione quã scripsi ad
beatȩ memoriȩ simplicianũ ep̃m mediolanensis ȩccłȩ
in mei episcopat᷑ exordio. quando & initium fidĩ. do¬
num d̾i ẽẽ cognoui ut asserui. Qd autẽ eoꝵ opuscu¬
loꝵ freq̃ntiꝰ & delectabiliꝰ innocescere potuit. ꝗͣ libri
c̃fessionũ mear̃. cũ & ipsos ediderim. anceꝗͣ pelagia¬
na heresis extitisset: In eis certe dixi dño nr̃o: & sepe
dixi. Da qͦd iubes. & iube qͦd uis. Quȩ mea u̾ba pelagi
romȩ cum a qͦdã fr̃e ⁊ coep̾o meo fuissent delata. eoq¬
p̾sente commemorata. ferre ñ potuit. & contradices
aliquanto commotiꝰ ꝑene cũ eo qͥ ea c̃memorauerat
litgauit. Ea ũ primit̾ & maxime ds iubet. nͥ ut credamꝰ
in eum: Et hoc gͦ ipse dat. & si bene illi dictum ẽ. da qͦd ui

Expanded text:
bamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et mbamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et mplenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequentius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum?
Abbreviated transcription (Latin):
reiciat: dũ tam̃ qͥ capit. sumat. & bibat. & uiuat. Sic̃
recce colat᷑ : p̾dicanda ẽ pudicitia. ut ab eo qͥ ht̃ aures
audiendi nicħ genitalib m̃bris illicitum ꝑpetretur:
p̃dicanda ẽ caritas. ut ab eo qui ht̃ aures audiendi ds
& ꝓximꝰ diligat᷑: ita p̾dicanda ẽ & ista p̃destinatio be¬
neficiorum dĩ. ut qui ht̃ aures audiendi. ñ in se ipso s in
dño glet᷑. Qod autẽ dicunt ñ opꝰ fuisse huiscemodi dispu¬
tationis incerto. minꝰ incelligñtiũ tot corda turbari. quo
nomine utilit̾ sine hac diffinitione p̾destinationis ꝑ toc
annos defensa ẽ catholica fides. cũ contra alios tũ maxi¬
me contra pelagianos. tot catholicor̃ & alior̃ & nr̃is p̃ce¬
dentib libris: multũ miror eos dicere attende eos. qͣuis
de aliis hic taceam ipsos libros nr̃os. & anteꝗͣ pelagiani
apparere cepissent conscriptos. & editos. & uidere qͣm mul¬
tis eoꝵ locis futuram. nescientes pelagianã heresim cede¬

Expanded text:
rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivatrecte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in 52. Quod autem dicunt, « non opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caede
Abbreviated transcription (Latin):
dehis qͥ ñ ꝑseuerant aliqͥd placet dic̾e uł necẽẽ ẽ. curñ
potiꝰ ita salti dr. ut paulo ante a me dictũ ẽ. pͥmũ ut ñ
de ipsis qui in popło audiunt hoc dicat᷑. s de aliis ad ip¬
sos. idest ut ñ dicat᷑ siqͥ obeditis si p̾destinati estis reicien¬
quando qͥ eis loqͥt᷑ dic̃. L si qui estis qͥ obeditis. si p̃destina¬
ti estis reiciendi: subtrahent᷑ obediendi uires: ut obeoi¬
re cessetis. Qͥd enĩ sententiȩ deꝑit si ita dicat᷑. siqͥ aũt obe¬
st̃. nec usq in finem in eadem obȩdientia ꝑmanebt̃ :
Honne & ueriꝰ eadẽ resi & congruenti dđr. ut ñ ipsis tan¬
tũ malũ tamꝗͣ obtare uideam᷑. s de aliis referre qͦs od¬
rint. nec ad se existiment ꝑtinere. sꝑando orandoq ie¬
liora: Illa aut̃ mͦ qͦd dicendum putant eadẽ sentñtia
eisdẽ pene uerbis ã de p̃scientia dĩ quã certe negare¬

Expanded text:
de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejicienquando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Si qui autem obet, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt? Nonne et verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare videamur, sed de aliis referre, quod oderint, nec ad se existiment pertinere, sperando orandoque meliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia D
Abbreviated transcription (Latin):
potuit ullo m̾ito p̾cedentis uoluntatis eiꝰ. ipse ex iniustis
fac̃ iustos. sine ullo m̾ito p̃cedentis uoluntatis ipsor̃. ut
ille caput. hi m̃bra sint ẽ. Q gͦ fec̃ illũ hominẽ sine ulliᷤ
p̾cedentib m̾itis eiꝰ nullũ qͦd ei dimitteret᷑ uł origine
trahere. uł uoluntate ꝑpetrare peccatum: ipse nullis
eor̃ p̾cedentib m̾itis fac̃ credentes in eũ. qͥb dimittat
om̃e peccatũ. Q fec̃ illũ talẽ ut ñꝗͣ habuerit habiturꝰ q¬

Expanded text:
sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimitteretur, vel origine trahere, vel voluntate perpetrare peccatum; ipse nullis eorum praecedentibus meritis facit credentes in eum, quibus dimittat omne peccatum: qui fecit illum talem, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
erporẽ. Gone qͥppe spei ẽ hõ. si eũ sic ꝓficientẽ dies ul¬
timꝰ uite huiꝰ inuen̾it. ut adiciant᷑ ei quȩ ꝓficienti
defuerunt. & ꝑficiendꝰ ꝗ̃ puniendꝰ potiꝰ uidicet᷑. Q cir¬
ca si hominib qͥ ꝓpt̾ea me dilexert̾ qr ꝑuen̾ ad eos añꝗͣ
me dilig̾ent aliqua laboris mei utilitas: nolo exist̾e̾
ingrat᷑. qͣntomag̾̃ dõ quẽ ñ dilig̾em nͥ pͥor dilexisset
nos. & feciss& dilectores suos. qm caritas ex ipso ẽ. sicut
tholica exhorruit. qͦd ipsi pelagio capitale crimen obiecit
qͦd ipse pelagiꝰ ñ qͥdem amore u̾itatis dĩ. s tam̃ sue dãp¬
nationis timore dampnauit: O iror aũ qͥsqͥs dic̾e grãm dĩ
scđm m̾ita nr̃a dari audeat. sic̃ catholica fides exhorret. noc

Expanded text:
e quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicutholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhor
Abbreviated transcription (Latin):
m̾ita nr̃a. s oꝑa sua futura p̾sciuit. Qͥ legunt hȩc & in¬
telligunt: agant d̾o gr̃as. Q autẽ ñ intelligunt: orent
ut eoꝵ ille sit doctor int̾ior: a cuius facie ẽ scientia & in¬
tellectꝰ. Qͥ uͦ errare me existimant. etiã atq &̃ dilignͣt
quȩ sunt dicta c̃siderent: ne fortassis ipsi errent. Ego
aut̃ cũ ꝑ eos qui meos labores legunt ñ solũ doctior ue¬
rum & emendatior fio: ꝓpicium mͥ dñm agnosco. Et
hoc ꝑ ȩccłe doctores maxime expecto: si & in ipsorũ ma¬
nus uenit. dignant᷑q nosse quod scRiBo.

Expanded text:
merita nostra, sed opera sua futura praescivit. 68. Qui legunt haec, si intelligunt, agant Deo gratias: qui autem non intelligunt, orent ut eorum ille sit doctor interior, a cujus facie est scientia et intellectus . Qui vero errare me existimant, etiam atque etiam diligenter quae sunt dicta considerent, ne fortassis ipsi errent. Ego autem cum per eos qui meos labores legunt, non solum doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum manus venit, dignanturque nosse quod scribo.
Abbreviated transcription (Latin):
quib uissis obediendũ eẽt audirent. Si enim gr̾am m̾ita
ulla nr̃a p̃cedunt. ꝓfecto aut facti alicuiꝰ aut dicti. aut
cogitationis ẽ m̾itum: uͥ & ipsa intelligit᷑ uoluntas
bona. S breuissime cõplexus ẽ omĩũ gen̾a m̾itor̃. qui

Expanded text:
quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium genera m
Abbreviated transcription (Latin):
uł corripimus malos. ñ opinent᷑ adu̾sam. Qͥa & isti ui¬
ri cũ sic p̾dicarent dĩ grãm. ut unꝰ eoꝵ dixeret. in nul¬
lo głandum quando nr̃m nich sit: alt̾ autẽ. ñ ẽ in
potestate nr̃a cor nr̃m. & nr̃ȩ cogitationes. ñ tam̃
hortari & corriꝑe destitert ut fierent p̾cepta diui¬
na. nec timuerunt ne diceret᷑ eis quid nos horta¬
mini. qͥd corripitis si nicħ boni ut habeamus ẽ nr̃m.
mnte timere potuert̾. qua intelligebant paucissimis
ẽẽ donatum. ut nullo sibi homine p̃dicante. ꝑ ipsũ
dm uł ꝑ angłos celorum doctrinã salutis accipiunt.
multis uͦ id eẽ donatum. ut dõ ꝑ homines credant.
Quolib& tam̃ mͦ dicat᷑ homini u̾bũ oĩ. ꝓculdubio qͦ
sic audit ut illi obȩdiat: donum dĩ eẽ. Unde supra
la m̾ita humana p̃cedunt. & ad facienda dĩ p̾cepta
instantes hortati sunt. ut qͥ hab̾ent donum obedientiȩ

Expanded text:
vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti vivel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum diceret, « In nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit » ; alter autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat ut illi obediat, donum Dei est. 49. Unde supra la merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae,
Abbreviated transcription (Latin):
gare uł dubitare ꝑmitcit᷑. uͭ ait apłs. ñ reppulit d̃s
plebem suam quã p̾sciuit. p̾destinationẽ significare
uoluisse. Presciuit enim reliquias quas scđm electio¬
nem gr̃ȩ fuerat ipse facturus. hoc ẽ enim p̃destina¬
rus. Qid gͦ nos ꝓhibet. quando apud aliqs u̾bi dĩ
tractatores legimus di p̾scientiã. & agit᷑ de uocatione
electorum eandem p̾destinationẽ intellig̾e: Magis enĩ for¬
tasse uoluert᷑ hoc u̾bo in ea re uti. qͦd & faciliꝰ intelligit᷑
& ñ repugnat: immo & congruit u̾itati. quȩ p̾destinati¬
one gr̃ȩ p̃dicat᷑. Hoc scio neminẽ contra istam p̾destina¬
tionem quãs scđm scripturas scãs defendimus. nͥ erran¬
do disputare potuisse. Puto tam̃ eis qui de hac re sentñ
tias tractatorum reliquert̾ scõs. ⁊ in fide atq doc trina
xp̾iana laudabilit̾ usq quaq diffamatos uiros cypͥa¬
num & ambrosium quoꝵ tã clara testimonia posuimꝰ
deb̾e suffic̾e: & debe ad utrumq. idest ut & grãm d̾i

Expanded text:
 ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus. Hoc est ergo praedestinarus. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos verbi Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eandem praedestinationem intelligere; magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati, quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare ptias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
fieret auferre dehac uita. An eo redituri sumus. ut ad¬
huc disputemus quanta absurditate dicat᷑ iudicari
homines mortuos &ẽ de his peccatis quȩ p̃sciuit eos d̃s
ꝑpetraturos fuisse si uiuerent: Qd ita abhorret a sen¬
sib xp̃ianis aut prorsus humanis: ut id &̃ refellere pu¬
deat. Cur enim ñ dicat᷑ & ipsum euangłium cum tanto
labore passionibꝰq scõꝵ frustra ẽẽ p̃dicatum. uł adhuc
c̃ p̃dicari: Poterant homines cẽ ñ audito cuangłio ui
dicari scđm contumaciam uł obedientiã. quã p̃sciuit
d̾s habituros fuisse si audissent. nec dampnarentur
tyrus & sẏdon quauis remissius ꝗͣ illȩ ciuitates. in qͥb

Expanded text:
fieret, auferre de hac vita. An eo redituri sumus, ut adfieret, auferre de hac vita. An eo redituri sumus, ut adhuc disputemus, quanta absurditate dicatur, judicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis, aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat. Cur enim non dicatur, et ipsum Evangelium cum tanto labore passionibusque sanctorum frustra esse praedicatum, vel adhucoterant homines, etiam non audito Evangelio, secundum contumaciam vel obedientiam, quam praescivit Deus habituros fuisse, si audissent? Nec damnarentur Tyrus et Sidon, quamvis remissius quam illae civitates, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ex impiis iustificati. & ꝑ lauachrũ regen̾ationis utriq
renouati : S si hec audiret ille qͥ sciebat ꝓculdubio
qͦd dicebat: respondere posset & dicere. uera sunt hȩc.
Scđm hȩc omĩa ex nob̃ erant. uerumtam̃ scđm aliã
quandã discretionem: ñ erant ex nob̃. Nam si fuissent
ex nob̃: mansissent utiq nobcũ. Quȩ ẽ cam̃ ista dis¬
cretio: Patent libri: ñ au̾tamus aspectum. Clamat
scriptura diuina: adhibeamꝰ auditum. Non erant ex
eis: quia ñ erant scdđm ꝓpositum uocati. Hon erant in
xp̃o electi ante constitutionẽ mundi. ñ erant in eo sor
sine dubitatione mansissent. Ut enim ñ dicam ꝗͣ sit
possibile dõ auersas & adu̾sas in fidem suam conu̾tere¬
hominum uoluntates. & in eoꝵ cordib oꝑari. ut nul¬
lis adu̾sitatib cedant. nec ab illo aliqua suꝑati temp¬
cam: certe poterat illos d̾s p̃sciens ẽẽ lapsuros anteꝗͣ id

Expanded text:
ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique renovati? Sed si haec audiret ille, qui sciebat procul dubio quod dicebat, respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Libri Dei; non avertamus aspectum: clamat Scriptura divina, adhibeamus auditum. Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati: non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortsine dubitatione mansissent. 22. Ut enim non dicam quam sit possibile Deo, aversas et adversas in fidem suam hominum convertere voluntates, et in eorum cordibus operari, ut nullis adversitatibus cedant, nec ab illo aliqua superati tencam, certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id
Abbreviated transcription (Latin):
b itaq paruulis originali peccato parit̾ obstrictis. cur
iste assumatur ille relinquat᷑. & ex duob ȩtate iam
grandib impiis. cur iste ita uocet᷑ ut uocantẽ sequat᷑
ille autẽ aut ñ uocet᷑. aut ñ ita uocet᷑: inscrutabilia st̃
iudicia dĩ. Ex duob autẽ piis cur huic donet᷑ ꝑseueran.¬
tia usq infinem illi ñ donet᷑: inscrutabiliora st̃ udi¬
cia dĩ.Ilud tamen fidelib debet ẽẽ certissimũ: hunc
eẽ ex p̃destinatis: illum ñ eẽ. Nam si fuissent ex nob̾
ait unus p̃destinatorum qui de pectore dñi biberat
hoc secretum: mansissent utiq nob̃tũ. Qdẽ queso. ñ
erant ex nob̾. nã si fuissent mansissent utiq nob̃cũ:
Honne utͥiq a dõ creati. utriq ex adam nati. utriq
de t̾ra facti erant. & ab eo qͥ dixit. omnẽ flatũ ego feci.
unuis eiusdemq naturȩ animas acceꝑant: Non ne
postremo utriq uocati fuerant. & uocantẽ secuti. utͥq

Expanded text:
it, « originali peccato pariter obstrictis, cur iste adsumatur, ille relinquatur, et ex duobus aetate jam grandibus impiis cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur, ille autem aut non vocetur, aut non ita vocetur; inscrutabilia sunt judicia Dei. Ex duobus autem piis, cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi non donetur; inscrutabiliora sunt judicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinatis, illum non esse. Nam si fuissent ex nobis, ait unus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Quid est, quaeso, Non erant ex nobis; nam si fuissent, mansissent utique nobiscum? Nonne utrique a Deo creati, utrique ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui dixit, Omnem flatum ego feci , unius ejusdemque naturae animas acceperant? Nonne postremo utrique vocati fuerant, et vocantem secuti, utrique
Abbreviated transcription (Latin):
pulit dͥs plebem suã : Absit. Nam & ego isrłita sũ
ex semine abraham: de tribu beniamin. Canquã
diceret: nam & ego ex ipsa plebe sum. Deinde addi¬
dit unde nunc agimus: ñ reppulit ds plebẽ suã
quã p̾sciuit. Atq ut ostenderet dĩ grã fuisse relic¬
tas reliquias. non meritis oꝑum eoꝵ: secutꝰ adiun¬
xit. An nescitis in helia quid dic̃ scriptura. quẽad¬
modum int̾pellat đm adu̾sus isrł: & cęt̾a. S quid
dic̃ illi inquit responsum diuinum: Reliqui mͥ
septem milia uiroꝵ : qui ñ curuauert᷑ genua ante
baal. N̾ enim relicta sunt ait mͥ. aut reliquert̃ se¬

Expanded text:
pulit Deus plebem suam? Absit; nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, tribu Benjamin. Tanquam diceret: Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit, unde nunc agimus: non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet, Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, seculus adjunxit: An nescitis in Helia quod dicit Scriptura, quemadmodum inter, ellat Deum adversus Israel et cetera. Sed quid dicit illi, inquit, responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Non enim ait
Abbreviated transcription (Latin):
isrł hoc non ẽ consecut᷑: electio autẽ consecuta ẽ: cȩt̾i
uͦ excecati sunt. In hac electione & in his reliquiis
quȩ ꝑ eleccionẽ gr̃ẽ saluȩ faccȩ sunt uoluit intelli¬
gi plebem quã ꝓpt̾ea ds non reppulit. quia p̾sciuit.
Hec ẽ illa electio qua eos quos uoluit elegit ante
mundi constitutionẽ in xp̃o. ut eẽnt scĩ & inmacu¬
lati in conspectu eius in caritate: p̾destinans eos ĩ

Expanded text:
 hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his reliquiis, quae per electionem gratiae salvae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos, quos voluit, elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu e