comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
secis Certe cũ inscripturis sc̃is contẽplatꝰ fucris normã
iusticie: quantũẽq ꝓfeceris. inuenies te peccitorẽ. ꝓ feci¬
sti iã unũ dm̃ colis optintt ñ fornicaris abeo adidola.: ad
mathematicos: ad sortilegos: ad aruspices: ad augures
tis humanȩ. Non occidis queq̃: ñ adulteras cuiꝗͣ uxorẽ.
ñ axorituę cundo ad alterã iniuriã ficis: ñ ulla corru¬
ptela pessima te contaminas÷. abstinuisti manũ a
furto: lingua aꝑurio: cor ã concupiscenda re ꝓximi
tui ũ iustꝰ es. Attende cȩtera: noli iã suꝑbire. Nichiln
peccas in lingua: Ñ ꝓlab̾is in uerbũ durũ Sed qͥd
magnũ dicis: Quid magnũ: Iui dixerit frĩ suo fa¬
tue: reuserit gehennȩ ignis. Contremiscit iã: tota
illa suꝑbia. Ccce iã ñ ualde facit.̃ dẽ unde iudeat᷑ ĩpie¬
tate aliqua blasphemari. Nirruit in aliquẽ lȩdendũ:

Expanded text:
feci? Certe cum in Scripturis sanctis fueris contemplatus normam feci? Certe cum in Scripturis sanctis fueris contemplatus normam justitiae, quantumcumque profeceris, invenies te peccatorem. Profecisti, jam unum Deum colis; optime: non fornicaris ab eo ad idola, ad mathematicos, ad sortilegos, ad aruspices, ad augures, tis humanae. Non occidis quemquam, non adulteras cujusquam uxorem, non uxori tuae eundo ad alteram, injuriam facis, non ulla pessima corruptela te contaminas, abstinuisti manus a furto, linguam a perjurio, cor a concupiscenda re proximi tui: jam justus es. Attende caetera; noli jam superbire. Nihilne peccas in lingua? non prolaberis in verbum durum? Sed quid magnum dicis? Quid magnum? «Qui dixerit fratri suo, Fatue; reus erit gehennae ignis» . Contremiscit jam tota illa superbia. Ecce jam non valde facit unde Deus videatur impietate aliqua blasphemari; non irruit in aliquem laedendum,
Abbreviated transcription (Latin):
niet tẽpꝰ quando suꝑent hominũ maliciã: tundentiũ
sibi pectꝰ: & dicentiũ dimitte nob̾ debita nr̃a: sic̃ &. nos
dimittimꝰ debitoribꝰ nrĩs. Iã quot remanser̃: qͥ sibi
erubescunt pectꝰ tunde: Eego rep̃hendant. tolereniꝰ.
Rep̃hendant: odint: accusent: det̾hant: adhuc &. orõ
mea in beneplacitis eor. Ueniet tẽpꝰ: quando oratio mca
placebit illis. Erigent enĩ se quasi iusti uiribꝰ suis: uin¬
cent᷑ in lucta: q suꝑbe se erexer: elident᷑: e ent᷑ a
peccatis. Widebunt se iniqͦs ÷ iplebunt᷑ quȩ dicta st̃ ꝑ
ꝓpħas: incipiet timeri iudiciũ: conuertet se acies ani.¬
mȩ ad c̃scientũ peccatoꝵ: & placebit illa oratio. di¬
mitte nob̾ debita nr̃a. sic̃ &e nos dimittimꝰ debitoribus
nrĩs. Duerbesa definsio niquitatis. Gerte ia hoc po¬
plĩ dicunt: & pepłor pectora tundentiũ t̾onitruus ñ qͥes¬
cit. Recte nubes tonant. in quibia habitat ds̃. ubi .x̃.
illa uerbositas ubi. ẽ. illa iactantia: inst̾ sũ. nichil mali

Expanded text:
tium sibi pectus et dicentium: «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . Jam quot remanserunt qui sibi erubescunt pectus tundere? Ergo reprehendant; toleremus. Reprehendant, oderint, accusent, detrahant: «Adhuc et oratio mea in beneplacitis eorum;» veniet tempus, quando oratio mea placebit illis. Erigent se enim quasi justi viribus suis; vincentur in lucta: quia superbe se erexerunt, elidentur, trahentur a peccatis, videbunt se iniquos, implebuntur quae dicta sunt per Prophetas; incipiet timeri judicium, convertet se animae acies ad conscientiam peccatorum, et placebit illa oratio, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.» O verbosa defensio iniquitatis! Certe jam hoc populi dicunt, et populorum pectora tundentium tonitruus non quiescit. Recte nubes tonant, in quibus jam habitat Deus. Ubi est illa verbositas, ubi est illa jactantia: Justus sum, nihil mali
Abbreviated transcription (Latin):
de quã iustꝰ es. Exqͦ autẽ laps fccisti ea quȩ displient dõ.
& fragilitate quadã infirmitatis humanę ꝓlabis in illa:
& adhuc portas infirmitatẽ carnis. & gemis cuidã relu¬
ctationis conscientia: ex hac parte iniquus es: & peccator
nite cs. Cͦmͦ inqͥes ex quadã parte iustꝰ ex quadã peccator.
Iuid .c̃ qđ dicis : Laborams uidem̃ loqͥ contͣria ñ nob sub¬
ueniat apłica auctoritas. Audi illud ab apło: ne me milꝰ
intellector accuses. Condedector enĩ inqͥt legi diꝰ: scdm
interiorẽ hominẽ. Ecce iustꝰ. Anñꝰ.ẽ. iustꝰ: qͥ condele¬
ctat᷑ legi dĩ: Unde gͦ peceator : Nideo aliã. legẽ in mẽ¬

Expanded text:
de quam justus es: ex quo autede quam justus es: ex quo auteet fragilitate quadam infirmitatis humanae prolaberis in illa, et adhuc portas infirmitatem carnis, et gemis cujusdam reluctationis conscientia, ex hac parte iniquus et peccator es. 15. Quomodo, inquies, ex quadam parte justus, ex quadam parte peccator? quid est quod dicis? Laboramus, videmur loqui contraria, nisi nobis subveniat apostolica auctoritas. Audi illud ab Apostolo, ne me malus intellector accuses: «Condelector enim,» inquit, «legi Dei secundum interiorem hominem.» Ecce justus. Annon est justus qui condelectat
Abbreviated transcription (Latin):
accipit sacrificuĩ: Sacrificiũ dõ sp̃s contribulatꝰ:
cor contritũ ⁊humliatũ ds̃ ñ spuit. Nunulia cor
tuũ: contere cor tuũ: crucia cortuũ: a teipsũ
emendabis in miscđa. Non enĩ odisti te: cũ sçius
in te. Eris in parte emendnt iustꝰ: quãuis sis adbue
in emendanda peccator. Ex qua parte enĩ tͥ displicas.
iustꝰ es. & ex qua tͥ displic& inte qđ iustũ. ẽ. inustꝰ
es. uis uidẽ quã iustꝰ sis: Hoc inte tͥ displicet qd a .d.
La coniunristi it ds uoluntati: & intcipso. ñ qđ ile fecit.
sed qđ ille odit. odisti. Ex eo qđ odisti inte qđ fecisti: qđ
odit & ille. qr hoc ñ fecit: cepisti etͥ in te seuer. Erit ile
misericors: parcet. qr tu ñ peꝑcisti. Ergo exqͦ coniunet᷑
es ccłis ciꝰ. & condelectaris legi ei.  hoc inte arguis qđ lex
eiꝰ arguit. & hoc inte tͥ displicet. qd  ocłis dĩ displicet. ui¬

Expanded text:
accipit sacrificium? «Sacrificium Deo spiritus contribulatus; accipit sacrificium? «Sacrificium Deo spiritus contribulatus; cor contritum et humiliatum Deus non spernit» . Humilia cor tuum, contere cor tuum, crucia cor tuum; et tu ipsum emendabis in misericordia: non enim odisti te, cum saevis in te. Eris in parte emendante justus, quamvis sis adhuc in emendanda peccator: ex qua parte enim tibi displices, injustus es; ex qua tibi displicet in te quod injustum est, justus es. Vis videre quam justus es? Hoc in te tibi displicet quod et jam conjunxisti te voluntati Dei, et in teipso non quod ille fecit, sed quod ille odit odisti. Ex eo quod odisti in te quod fecisti, quod odit et ille qui hoc non fecit, coepisti in te esse severus; erit ille misericors: parcet, quia tu non pepercisti. Ergo ex quo conjunctus es oculis ejus, et condelectaris legi ejus, et hoc in te arguis quod lex ejus arguit, et hoc in te tibi displicet quod et oculis Dei displicet, vi
Abbreviated transcription (Latin):
de adulatione falsa. Lauᷤ adulatoris: idest oleũ
peccitoris. Propt̾ta ⁊ homines cũ falsa liude aliquẽ
trriserint: hoc etiã de illo dicunt. Unn illi caput. Ama
a peccatort cũ irrisione. Habetote olcũ uab̾e: & ñ qͣtt᷑
tis olcũ peccatoris. Sapientes enĩ illȩ uirginis. sicũ
partabant elert. Sapientes uirgines sccũ oleũ portabais.
idest conscientia illarũ cis testimoniũ ꝑhibebat. Olcũ.
gła.c̃. Fulget: nitet insuꝑficie. sed bona debet ct głi
in uasis ẜ bet autẽ se hõ: & tẽ in semet ipso habebit
głam. & ñ in altero. Quid .ẽ. in uasis suis: Audi
tiȩ nr̃ȩ. Postremo q in corpore xp̃i cs. & ad huc portas mor¬
talitatẽ quandã: tu tͥ esto iustꝰ: & inte esto iustꝰ.
Peccator es. uindica inte: redi ad conscientiã tuã:
exige de te pęnas: erucia te ipsũ. Ita enĩ offerssacri¬
ficiũ duõ: qr si uoluisses sacrificiũ dedissẽ utiq ait
peccator. holo caustis ñ delectabis. Quid gͦ: Nullũ

Expanded text:
latio est; falsa laus adulatoris, hoc est oleum peccatoris. Propterea et homines cum falsa laude aliquem irriserint, hoc etiam de illo dicunt: Unxi illi caput. Amata peccatore cum irrisione. Habetote oleum vobiscum, et non quaeretis oleum peccatoris. Sapientes enim illae virgines secum portabant oleum : sapientes virgines secum oleum portabant, id est, conscientia illarum illis testimonium perhibebat. Oleum gloria est, fulget, nitet in superficie. Sed bona debet esse glin vasis: «Probet autem se homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero» . Quid est, In vasis suis? Audi e» . 14. Postremo, quia in corpore Christi es, et adhuc portas mortalitatem quamdam; tu tibi esto justus, et in te esto justus. Peccator es, vindica in te; redi ad conscientiam tuam, exige de te poenas, crucia teipsum. Ita enim offers sacrificium Deo. «Quia si voluisses sacrificium, dedissem utique,» ait peccator, «holocaustis non delectaberis.» Quid ergo? nullum
Abbreviated transcription (Latin):
it p̾ciosa .ẽ. agricolȩ. Nouit enĩ ibi ut ilitatẽ & uberẽ
succũ: & nouit quid affectet. quid eligat:⁊ undo
seges fertilis surgat: sed conteniit ea mundus.
Nescitis qr contẽptibilia mundi elegit ds̃.  ea quȩ ñ
st̃ tanquã quę sint. ut ea quȩ st̃ euacuent᷑ : De
stercore erect᷑ petrus a. paulus: cũ occident᷑ con¬
tẽnebant᷑. Modo ĩ saginata inde t̾ra. exurgente
segete ȩccłȩ: ecce qđ .ẽ. nobile & p̃cipiũ in mundo
Imꝑator uenit romã. Quo festinat: Ad tẽplũ
imꝑatoris: an ad memoriã piscatoris : Sicut
er assitudo t̾rȩ dirupta .ẽ. suꝑ t̾rã: dissipata st̃¬

Expanded text:
ita pretiosa est agricolae. Novit enim ibi utilitatem et uberem succum, et novit quid affectet, quid eligat, unde seges fertilis surgat: sed contemnit eam iste mundus. Nescitis quia «contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam quae sunt, ut ea quae sunt evacuentur» ? De stercore erectus Petrus, et Paulus; et cum occiderentur, contemnebantur: modo jam saginata inde terra, exsurgente segete Ecclesiae, ecce quod est nobile et praecipuum in mundo, imperator venit Romam; quo festinat? ad templum Imperatoris, an ad memoriam Piscatoris? «Sicut» enim «crassitudo terrae disrupta est super terram, dissipata s
Abbreviated transcription (Latin):
Unde p̃ualuer̃: Quis eoꝵ cõp̃hens. ẽ. in sacrificio. cũ his
legibꝰ ista ꝓhib̾ent᷑: & ñ negauit. Quis eoꝵ cõp̃hensꝰ
ẽ. adorare idolũ. & ñ clamauit. ñ feci & timuit ne
conuinceret᷑: Tales ministros: diabolꝰ habebat. Unde
autẽ p̃ualuer̃ uerba dñi: Ecce ego mitto uos: sicut
agnos in medio lupoꝵ. Nolite timere eos qui

Expanded text:
omprehensus est in sacrificio, cum his legibus ista prohiberentur, et non negavit? Quis eorum comprehensus est adorare idolum, et non clamavit, Non feci, et timuit ne convinceretur? Tales ministros diabolus habebat. Unde autem praevaluerunt verba Domini? «Ecce ego mitto vos sicut agnos in medio luporum. Nolite timere eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
nerit: sed quando te fecerit. Potest & egrotꝰ dicere. Sed
priꝰ ego cccidi in lectũ: quã medicꝰ adme uenisset. Utiq
idõ ille posterior uenit: qr tu priꝰ cȩxidisti. Uidete itaq
textũ psalmi. Adhuc & oratio mea in bene placitis coꝵ.

Expanded text:
nerit, sed quando te fecerit. Potest et aegrotus dicere: Sed nerit, sed quando te fecerit. Potest et aegrotus dicere: Sed prius ego cecidi in lectum, quam medicus ad me venisset. Utique ideo ille posterior venit, quia tu prius cecidisti. 20. Videte itaque textum Psalmi, «Adhuc et oratio mea in beneplaciti
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ erit xpc̃. Absorti st̃ uixta petra᷑ Iuxta. id est cõparati iu¬
dices magni : potentes: Locti.÷ ipsi dicunt᷑ udices eoꝵ.
tanꝗͣ iudicantes de moribꝰ: & sententĩ ꝓftreutes. Dixit
hoc aristoteles. Adiunge illũ petrȩ: & absorptꝰ.ẽ. Quisẽ.
aristotles: Audiaat. bixit xpẽ:  apud inferos contre¬
miscit. Dirit hoc pytagoras: dirit hoc plato. Adiunge
illos petrȩ: cõpara auctoritatẽ illoꝵ. auctoritati euanglicȩ.
cõpara inflatos crucifiro. Dicamꝰ tis. Uos litteras ur̃as conseri¬
psistis in cordibꝰ suꝑbor: ille crucẽ suã fixit in frontibꝰ regũ.
Postremo mortuus.ẽ. & resurrexit. Mortui estis: & nolo
quȩ rere que ad modũ resurgatis. Ergo absorpti st̃ uxta
petrã illã. iudices eoꝵ. Tãdu uident᷑ aliquid dicere. do¬
nec cõparent᷑ petrę. Propt̾ea si inuentꝰ fuerit aliqͥseoꝵ
prior fuit ille quã xpx̃. S qui uera loquit᷑. prior .ẽ. quã
ipsa ueritas: Ohomo. attende xp̃m ñ quando ad te ue.¬

Expanded text:
t Christus» . «Absorpti sunt juxta petram. Juxta,» id est, comparati judices, magni, potentes, docti: ipsi dicuntur «judices eorum,» tanquam judicantes de moribus, et sententiam proferentes. Dixit hoc Aristoteles. Adjunge illum petrae, et absorptus est. Quis est Aristoteles? Audiat, Dixit Christus; et apud inferos contremiscit. Dixit hoc Pythagoras, dixit hoc Plato. Adjunge illos petrae, compara auctoritatem illorum auctoritati evangelicae, compara inflatos crucifixo. Dicamus eis: Vos litteras vestras conscripsistis in cordibus superborum; ille crucem suam fixit in cordibus regum. Postremo mortuus est, et resurrexit: mortui estis, et nolo quaerere quemadmodum resurgatis. Ergo, «Absorpti sunt juxta petram» istam «judices eorum.» Tamdiu videntur aliquid dicere, donec comparentur petrae. Propterea si inventus fuerit aliquis eorum prior fuit ille quam Christus. Si quis vera loquitur, prior est quam ipsa veritas? O homo, attende Christum, non quando ad te ve
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ laude dilitaris. lã gͦ confessa peccato tuo.
uide quẽ ad modũ laudet᷑ ds̃: qr & iustꝰ.ẽ. cũ te¬
punit pseuerantẽ. ⁊ mnisericors cũ lib̾at c̃sitentẽ.
Ñ gͦ inqͥt declines cor meũ in uerba maligna: ad¬
ad excusandis excusationes in peccatis: ut dicãq
gens tenebrarũ fecit. qd ego feci. Cũ hominibꝰ
oꝑantibꝰ uuqͥtatẽ. Quã iniquitatẽ: Dicamꝰ
ne fariã manicheoꝵ publicã: quã confitent᷑ E xpe¬
dire dicunt. hominẽ feneratorẽ e̾: quã agricolã.
Quȩris causĩ: & reddunt rationẽ. Uide si ratio il¬
la: ñ dementia nominanda. c̃. Qui enĩ in usurã
inqͥunt dat pecuniã: ñ lȩdit crucẽ luminis.
Multi ñ intelligunt: sed exponã. Iui autẽ inqͥuis
agricola c̃: multũ lȩdit̾ crucẽ luminis. Quȩris
quã crucẽ luminis: Mẽbra inqͥunt illa dĩ quȩ¬

Expanded text:
illius laude dilataris. Jam ergo confesso peccato tuo, illius laude dilataris. Jam ergo confesso peccato tuo, vide quemadmodum laudetur Deus: qpunit perseverantem; et misericors, cum liberat confitentem. «Non» ergo, inquit, «declines cor meum in verba maligna, ad excusandas excusationes in peccatis;» ut dicam quia gens tenebrarum fecit quod ego feci. 12. «Cum hominibus operantibus iniquitatem.» Quam iniquitatem? Dicamnefariam Manichaeorum publicam, quam confitentur. Expedire dicunt homini feneratorem esse, quam agricolam. Quaeris causam, et reddunt rationem. Vide si ratio illa non dementia nominanda est. Qui enim in usuram, inquiunt, dat pecuniam, non laedit crucem luminis multi non intelligunt, sed exponam: qui autem, inquiunt, agricola est, multum laedit crucem luminis. Quaeris quam crucem luminis? Me
Abbreviated transcription (Latin):
dõ tuo: anñ potui. Si potui: fortior illo sũ. Si
ñ potui: quare me timuit:. Si ñ tinuit. quare
huc te misit ut tanta patiaris. cũ sis mẽbrũ eiꝰ.
cũ sis substantia ipsiꝰ : Si ñ timuit: inuaidit. Si
hoc timore ñ fecit: erudelitate fecit. Quã gͦ
iniquus. ẽ. eui nichil noceri poterait: & fecit ut
mebris suis hic ita noceret᷑ An poterat noceri :
Ergo incorruptibilis ñ . ẽ. Cũ uis te gͦ defendc̃ de
peccato tuo: laudare ñ potes dm̃. In laude dĩ ñ
caꝑeris: nͥ in tua iactareris. Transi ad uituꝑa¬
tionẽ tuã: & laudabis dm̃. Redi ad uerba
psalmoꝵ quos execramini. dic. Ego dixi dnẽ
miserere mei: sana anmã meã qm̃ peccaui tͥ.
Ego dixi. ego peccaui: ñ fortuna. ñ fatũ. ñ genste¬
nebrarũ. Si gͦ tu peccasti: iã uide que ad modũ
pateat. laus di. in qͦ angustabaris. cũ te uelles
defendẽ. Meliꝰ in peccatis tuis angustaris: & in

Expanded text:
Deo tuo, annon potui? Si potui, fortior illo sum: si Deo tuo, annon potui? Si potui, fortior illo sum: si non potui, quare me timuit? Si non timuit, quare huc te misit, ut tanta hic patiaris, cum sis membrum ipsius, cum sis substantia ipsius? si non timuit, invidit; si hoc timore non fecit, crudelitate fecit. Quam ergo iniquus est, cui nihil noceri poterat, et fecit ut membris suis hic ita noceretur? An poterat noceri? Ergo incorruptibilis non est. Cum vis ergo te defendere de peccato tuo, laudare non potes Deum. In laude Dei non capereris, nisi in tua jactareris. Transi ad vituperationem tuam, et laudabis Deum. Redi ad verba Psalmorum quos exsecramini, dic: «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccavi tibi.» Ego dixi, ego peccavi; non fortuna, non fatum, non gens tenebrarum. Si ergo tu peccasti, jam vide quemadmodum pateat laus Dei, in qua angustabaris, cum te velles defendere. Melius in peccatis tuis angustaris, et in
Abbreviated transcription (Latin):
cit massã. Quale . ẽ. illud qđ huc misit: tale. ẽ.
&. illud qđ ibi remansit. Noc ipsi dicunt. ipsi fa¬
tent᷑ . qr duȩ substantię st̃: una illa. & una
ista. Libri eoꝵ hȩc habent: &si negant ⁊ Leguit᷑
& conuincunt᷑. Quid gͦ. ut in hoc uno exordio
nichil ĩpliꝰ dicĩ: Ndicã peiora: ñ dicã scele¬
ratiora. In hocipso exordio quo bellũ induct̃.
uidete quẽ ad modũ debellent᷑.⁊ & ubi pugnatũ
aduersũ dm̃ agente tenebrarũ dicunt. ipsi
in eoꝵ uerbor pugna capiunt᷑. Ñ enĩ. ẽ. qͥd di¬
cant: aut qͦ refugiant. Sed uis onefande. false
electe. defende petcatũ tuũ: ut quando aliqͥd
mali feceris. ñ tu fecisse uidearis. Quęris inquẽ
peccatũ tuũ refundas: & refundis ingentẽ te¬
nebrarũ. Sed ad dm̃ attende  si ñ m illũ refun¬
dis. Si enĩ posset gens tenebrarũ quã fingitis: hoc
tͥ dicerae. Quid me accusas: Potui aliqͥd facere

Expanded text:
cit massam. Quale est illud quod huc misit, tale est cit massam. Quale est illud quod huc misit, tale est et illud quod ibi remansit. Hoc ipsi dicunt: ipsi fatentur quia duae substantiae sunt; una illa, et una ista. Libri eorum hoc habent; et si negant, leguntur, et convincuntur. 11. Quid ergo? Ut in hoc uno exordio nihil amplius dicam, non dicam pejora, non dicam sceleratiora: in hoc ipso exordio quo bellum inducunt, videte quemadmodum debellentur; et ubi pugnatum adversus Deum a gente tenebrarum dicunt, ipsi in eorum verborum pugna capiuntur. Non enim est quod dicant, aut quo refugiant. Sed vis, o nefande, false electe, defendere peccatum tuum, ut quando aliquid mali feceris, non tu fecisse videaris: quaeris in quem peccatum tuum refundas, et refundis in gentem tenebrarum. Sed ad Deum attende, si non in illum refundis. Si enim posset gens tenebrarum, quam fingitis, hoc tibi diceret: Quid me accusas? Potui aliquid facere
Abbreviated transcription (Latin):
aurũ aurũ: si lux lucẽ: qͥcqͥd illud .c̃. hoc misit
& miscuit uisceribꝰ gentis tenebrarũ dicunt.
&e fabricauit inde mundũ. Et nos animȩ inqͥunt
de ipsis mebris dĩ sumꝰ. sed p̃mim̃ hic uisceribꝰ gen¬
tis tenebrarũ. quacquid peccare diciñ: illages
peccat. Si quidẽ uident᷑ excusare apeceato: sed
dm̃ suũ ñ excusat̾ a crimine timoris: nec ipsa sub¬
stantiã sug di. acrimine corruptibilitatis. Si enĩ
bilis: si ĩpenit᷑bił :: quid ci factura erat gens illa:
sit: cui nichil noceri poterat. Quare uosmisit.
Ecce gens tenebrarũ illi nocere ñ poterat: ipse
autẽ gͣuit uob̾ nocuit. & ipse ueb̾ magis quã
illa hostis uester fuit: quãꝗͣ & ipse uob̾ nocere
potuit. Potiustis p̃mi: potiustis captiuari: potu¬
istis inqͥnari: potustis corrũpi. Potuit᷑ &. ille.
Frustũ enĩ qͦdamͦ & particula naturȩ ipsiꝰ. coniun¬

Expanded text:
aurum, aurum; si lux, lucem: quidquid illud est, hoc misit, aurum, aurum; si lux, lucem: quidquid illud est, hoc misit, et miscuit visceribus gentis tenebrarum, dicunt, et fabricavit inde mundum. Et nos animae, inquiunt, de ipsis membris Dei sumus; sed premimur hic visceribus gentis tenebrarum, et quidquid peccare dicimur, illa gens peccat. Se quidem videntur excusare a peccato; sed Deum suum non excusant a crimine timoris, nec ipsam substantiam Dei sui a crimine corruptibilitatis. Si enim bilis, si impenetrabilis, quid ei factura erat gens illa? sit, cui nihil noceri poterat. Quare vos misit? Ecce gens tenebrarum illi nocere non poterat; ipse autem vobis graviter nocuit, et ipse, magis quam illa, hostis vester fuit: quanquam et ipsa vobis nocere potuit. Potuistis premi, potuistis captivari, potuistis inquinari, potuistis corrumpi: potuit ergo et ille. Frustum enim quodammodo, et portiuncula naturae ipsius convin
Abbreviated transcription (Latin):
quasi iustos eminentientiores: in se tenentesuelut
primũ gradũ iusticię: electos uocari apud ma¬
nicheos. Qui nouer̃ recognoscant: qͥ nesciebant
audiant. Ulecti quidẽ st̃ dĩ: om̃s sci. Ꝙ habeniꝰ
hoc inscripturis: sed usurpalũtĩ sibi illud nom̃:
&. quasi familiartꝰ sibi applicaueñ: ut tanꝗͣ ꝓpͥe
iã electi appellent᷑. Qui st̃ isti electi: Quibꝰ si
dixeris peccasti: statĩ illã defensionẽ ĩpiã & peiorẽ
cȩteris ma gisq sactilegã ꝓfer̃. Ñ ego peccanui:
sed gens tenebrarũ. Quȩ .ẽ. ssta gens tenebrarũ:
Quȩ bellũ gessit cũ dõ. Et ipsa peccat: cũ tupec¬
cas: Ipsa inqͥt.⁊ qr cõmixtꝰ sũ illi. Ds̃ eni qͥte
cõmiscuit: qͥd timuit: Hoc enĩ dicunt qđ illa
gens tenebrarũ rebellauerit aduersꝰ dm̃ anteꝗͣ
mundus fieret : & ille cauens ne regna eiꝰ illa
adueniente. hostili ĩpetu uastarent᷑: misit huc
mẽbr sua: substantiã suã: hoc qđ . ẽ. ipse. Si

Expanded text:
 justos eminentiores in se tenentes velut primum gradum justitiae, Electos vocari apud Manichaeos. Qui noverunt, recognoscant; qui nesciebant, audiant. Electi quidem Dei sunt omnes sancti, et habemus hoc in Scripturis : sed usurparunt sibi illud nomen, et quasi familiarius sibi applicaverunt, ut tanquam proprie jam electi appellentur. Qui sunt isti electi? Quibus si dixeris, Peccasti; statim illam defensionem impiam et pejorem caeteris magisque sacrilegam proferunt: Non ego peccavi, sed gens tenebrarum. Quae est ista gens tenebrarum? Quae bellum gessit cum Deo. Et ipsa peccat, cum tu peccas? Ipsa, inquit, quia commixtus sum illi. Deus enim qui te commiscuit, quid timuit? Hoc enim dicunt, quod illa gens tenebrarum rebellaverit adversus Deum, antequam mundus fieret; et ille cavens ne regna ejus loco adveniente hostili impetu vastarentur, misit huc membra sua, substantiam suam, hoc quod ipse est; si
Abbreviated transcription (Latin):
hit me iustꝰ in muiscda: & arguet me. Uidete
peccatoꝵ confessorẽ. E mendari se uult miseri¬
cordit  quã laudari fallacit̃. Emendibit me iust in
miscda: si iustꝰ. ẽ. si misericors. ẽ. quando me uidet
emendatoris: nec respuit ꝑsonã emendati. uł emnen-¬
dantis. Omĩa enĩ mẽbra millo: & ipse. dicit: emenda¬
bit me iustꝰ. Quis iustꝰ te emendaturꝰ. ẽs Caput
emendat omĩa mẽbra. Emendabit me iustꝰ in miscdã.
& argua me. Arguͤꝵ sed in miscđa: arguaͣ sed ñ adit.
Et comagis irguct: ꝙ ñ odit. Et iste inde quare grãs
agit: Quia corripe sipientẽ: & amabit te. Emen
dandꝰ: si odio emendat. Quare gͦ emendit in misiricor¬

Expanded text:
bit me justus in misericordia, et arguet me.» Videte peccatorem confessorem: emendari se vult misericorditer, potius quam laudari fallaciter. «Emendabit me justus in misericordia:» si justus est, si misericors est, quando me videt emendatoris, nec respuit personam emendati vel emendandi: omnia enim membra in illo, et ipse dicit, «Emendabit me justus.» Quis justus te emendaturus est? Caput emendat omnia membra. «Emendabit me justus in misericordia, et arguet me.» Arguet, sed in misericordia: arguet, sed non odit; et eo magis arguet, quia non odit. Et iste quare inde gratias agit? Quia, «Corripe sapientem, et amabit te» . «Emtius emendandus, si odio emendat. Quare ergo emendat? «In misericor
Abbreviated transcription (Latin):
mebra qͥ t̾rã sulco scindit. dĩ mẽbra uexat. qui
falsa homicidia facit in foenore uera homicidia.
P anẽ mendicanti ñ porrigit. Uidete: si pot est cͥ
maior iniquitaEIsta iusticia: panẽ mͤ ndicanti
ñ porrigit. Quȩris quare: Ne uitã quȩ .ẽ. in
pane quã dicunt mẽbrũ dĩ. substantiã diuinã.
mendiẽ ille acciput. & liget illã ini carnẽ. Quid
gͦ uos: Quid: Quare manducatis: Carnẽ
ñ habetis: Sed nos inquiunt qr fide manichei
& mittimꝰ illã ad thesauros celoꝵ. Tales st̃ electi
Ego in euangelio saluatorẽ acceꝑã xp̃m: uos autẽ
estis in libris uris saluatores xp̃i. Estis plane

Expanded text:
, qui terram sulco discindit; Dei membra vexat, qui falsa homicidia, facit in fenore vera homicidia. Panem mendicanti non porrigit. Videte si potest esse major iniquitas ista justitia. Panem mendicanti non porrigit: quaeris, quare? Ne vitam quae est in pane, quam dicunt membrum Dei, substantiam divinam, mendicus ille accipiat, et liget eam in carne. Quid ergo vos? quid? quare manducatis? Carnem non habetis? Sed nos, inquiunt, quia fide Manichaei et mittimus illam ad thesauros coelorum. Tales sunt electi, Ego in Evangelio Salvatorem acceperam Christum; vos autem estis in libris vestris salvatores Christi. Estis plane
Abbreviated transcription (Latin):
pedes dnĩ det̃gebat. Suꝑflu: tua necssiria st̃ tͥ: si
unde fueris obsecutꝰ pedibꝰ dñ. Erg&: illa curari uole¬
bat: conseientiã magni uulneris. Sed nunqͥd magnũ
uuluꝰ: & parius mediꝰ: Pharibi autẽ. nolebant
se tangi ab ĩmundis: inttabaut omnc̃ contactũ
peccator. Et si quando forte necessitate tangebant᷑.
des: sicut dñs in euangłio cõmemorat. Cũ gͦ ille
phariseus nosset hauc mulierẽ. qre atiq si ad pe¬
des ipsiꝰ phariser aeccłit. repelleret cã: ne scĩtas
eiꝰ pollueret᷑: habebat enĩ ea in corpore. ñ in cor¬
der Et qr eã t̃ habebat in corde: utiq falsã habe¬
bat iicorpare. Quia gͦ ille cã repulsurꝰ cet. cũ hoc
añs ñ fecit.: existinauit eũ nescire quę illi. eet
dixit apud semet ipsũ. Hic si ce̾t. ꝓpħa. sciret quę
nuilier accessit illi ad pedes. Non qͥrxit reppulisse¬

Expanded text:
pedes Domini detergebat. Superflua tua necessaria fiunt tibi, si pedes Domini detergebat. Superflua tua necessaria fiunt tibi, si inde fueris obsecutus pedibus Domini. Ergo illa curari volebat, conscia magni vulneris. Sed numquid magnum vulnus, et parvus medicus? Pharisaei autem nolebant se tangi ab immundis, vitabant omnem contactum peccatorum; et si quando forte necessitate tangebantur,des, sicut Dominus in Evangelio commemorat . Cum ergo ille pharisaeus nosset hanc mulierem, quae utique si ad pedes illius pharisaei accederet, repelleret eam, ne sanctitas ejus pollueretur; habebat enim eam in corpore, non in corde; et quia non habebat eam in corde, utique falsam habebat in corpore: quia ergo ille eam repulsurus esset, cum hoc Dominus non fecit, existimavit eum nescire quae illa esset, et dixit apud semetipsum, «Hic si esset propheta, sciret quae mulier
Abbreviated transcription (Latin):
phariseus ille intẽplo dicit. Ds̃. grãs ago tͥ: qr ñ sũ
sicut eȩteri homines. Iui st̃ electi eor: Hic hõ si
ꝓpħa ce̾t: sciret quę mulier illi accessit ad pedes.
Agnoscitis uocẽ alteriꝰ pharisci qui dnm muit auerat.
quando mulier illa quę erat in ciuitate petcatrix. ue¬
nit & accessit adpedes uiꝰ. Illa ĩpudica quędã frontosa
ad fornicationẽ: frontosior ad silutẽ. irrupit in
domũ aliena. Sed ille qui ibi discũbebat: ñ erat alienꝰ.
s̃i extͣnta quẽtibe conutuã: sed ancilla dnm suũ secuta ẽ.
Accrisit ad pedes: q eiꝰ uestigia seqͥ cupiebat. Lauit la¬
crimaistsit capillis pedes xpi. Qui sunt pedis¬
xpi nͥ ꝑ qͦs ꝑageauit totũ mundũ: Quã specio¬
si pedes cor qͥ annunciant̾ pacẽ: qui annunciant bo.
aquę frigidę. tantił innomine discipli: am̃dico uob
ñ ꝑdet mercedẽ suã. Qui gͦ tali humanitate pedes
dñi suscepit: quid ĩpendit nͥ quę habebat in domo

Expanded text:
sum sicut caeteri homines» . Qui sunt electi eorum? «Hic homo si propheta esset, sciret quae mulier illi accessit ad pedes.» Agnoscitis vocem alterius pharisaei, qui Dominum invitaverat, quando mulier illa quae erat in civitate peccatrix, venit et accessit ad pedes ejus? Illa impudica, quondam frontosa ad fornicationem, frontosior ad salutem, irrupit in domum alienam. Sed ille qui ibi discumbebat, non erat alienus. Non extranea quemlibet convivam, sed ancilla Dominum suum secuta est. Accessit ad pedes, quia ejus vestigia sequi cupiebat; lavit lacrymis, tersit capillis. Pedes Christi qui sunt, nisi per quos peragravit totum mundum? «Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant paaquae frigidae, tantum in nomine discipuli, amen dico vobis, non perdet mercedem suam» . Qui ergo tali humanitate pedes Domini suscepit, quid impendit, nisi quae habebat in domo
Abbreviated transcription (Latin):
aãneris: & ꝓueniere. Ds̃ enĩ qͥ dãnatutꝰ ẽ. nouit q tues qͥ
dicis. ñ ego indici scienti. Porrosfiathematicꝰ qui tͥ uen¬
psisti uitã aexpõ gratis: ipse gͦ mathematicꝰ siuxorẽ
suã paulo petulantiꝰ uidit conuersari aut aliquos ali¬
enos ĩpbe atenđe. aut fenestrã crebro repetere: ñ ne
arripit. uerbat. i& dat disciplinã in domo sua : Respon¬
deat illi uxor si potest. Uener ẽ cede: ñ me. Etille respom.¬
debit. fatua: alud .c̃. qđ cõpetit rectori. aliud qđ ꝓfrit᷑
ẽptori. Ergo electi eoꝵ qͥst̃: Electi malou: electi
impioꝵ: cũ quibꝰ ñ .c̃. cobinandũ: idest. cũ quibꝰ ñ. ẽ.
habenda societas. Qui sunt iutẽ: Arbitͣntes
se iustos ee contẽnentes ete rosquasi peccatores. sic̃
erant illi pharisei. autqr ipla peccata manifeste
uł dephendunt᷑ uł publice fiunt: defendentes & asse¬
rentis ne aliqͥd eoꝵ culpȩ tribuat᷑: & ut ipsi nichil
mali fecisse indicent᷑. sed totũ ds̃. qͥ uł sic creauit ho

Expanded text:
damneris. Deus enim qui damnaturus est, novit quia tu es, qui dicis, Non ego, judici scienti. Porro ipse mathematicus qupsisti vitam a Christo gratis: ipse ergo mathematicus si uxorem suam paulo petulantius viderit conversari, aut aliquos alienos improbe attendere, aut fenestram crebro repetere; nonne arripit, verberat, et dat disciplinam in domo sua? Respondeat illi uxor: Si potes, Venerem caede, non me. Nonne et ille respondebit: Fatua, aliud est quod competit rectori, aliud quod profertur emptori? Ergo electi eorum qui sunt? Electi malorum, electi impiorum, cum quibus non est combinandum, id est, cum quibus non est habenda societas. Qui sunt autem? Arbitrantes se justos, et contemnentes caeteros quasi peccatores, sicut erant illi pharisaei: aut quia ipsa peccata manifeste vel deprehenduntur, vel publice fiunt, defendentes et asserentes, ne aliquid culpae eorum tribuatur; et ut ipsi nihil mali fecisse judicentur, sed t
Abbreviated transcription (Latin):
risci. Itaq audita cogitatione eiꝰ. ꝓposuit similtudi¬
nẽ quã nostis. Duo debitores erant cuidã. fpueratori:
unꝰ debebat quingentos denarios:: alt̾ quinqͣginta. Cũ
ãbo ñ hab̾ent unde reddent: donauit abobꝰ. Quero abste
nẽ. Uides istã mulierẽ: Introiui in domũ tuã.:
osculũ mͥ ñ dedisti. Illa autẽ: ñ uit̃ misit pedes meos
osculari. A quã mͥ ad pedes ũ dedisti: illa. lacrimis
suis lauit pedes meos. Oleũ mͥ ũ dedisti: illa unxit un
qr ñ declinatũ.ẽ. cor eiꝰ in uerba maligna: ad excusandas
excusationes in peccatis. Non cõbinaita.E. cũ electis
eor: id est defendentibꝰ se. Non enĩ & huic ipsi mulieri
sideclinaret᷑ cor eiꝰ in uerba maligna: de e̾t defensio
peccatoꝵr. An ñ cotidie pares eiꝰ in t᷑pitudine. sed ñ
defendunt peccata sua: Si latuerint: negant. Si autẽ ÷
dep̃hensȩ atq conuictȩ fuerunt. ł publice id egerint: defen¬
dixi dnẽ misetere mei: ñ qͦmͦ illa peccatrix adpedes int

Expanded text:
risaei. Itaque audita cogitatione ejus, proposuit similitudinem quam nostis. «Duo debitores erant cuidam feneratori; unus ei debebat quingentos denarios, alter quinquaginta: cum non haberent ambo unde redderent, donavit ambobus. Quaero abs te,» ns: uides istam mulierem? introiui in domum tuam, osculum mihi non deosculari: aquam mihi ad pedes non dedisti; illa lacrymis suis lavit mihi pedes: oleum mihi non dedisti; illa unxit ungquia non declinatum est cor ejus in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis, non combinata est cum electis eorum, id est, defendentibus se. 9. Non enim et huic ipsi mulieri, si declinaretur cor ejus in verba maligna, deesset defensio peccatorum. Annon quotidie pares ejus in turpitudine, sed non efendunt peccata sua? Si latuerint, negant; si autem vel deprehensae atque convictae fuerint, vel publice id egerint, defendixi, Domine, miserere mei;» non quomodo illa peccatrix ad pedes med
Abbreviated transcription (Latin):
significat aliqͥd mundũ: porcꝰ significat aliqͥd ĩmundũ.
Agniꝰ significat uinocentiã sapientiȩ ruminantis: poreꝰ sig¬
nificat ĩmundiciã stulticiȩ obliuiscentis. Breuis psalmꝰ
ꝓ solẽnitate dictꝰ. ẽ: uideamꝰ an possit etiã breuit tͣcta¬

Expanded text:
ignificat aliquid mundum, porcus significat aliquid immundum: agnus significat innocentiam sapientiae ruminantis; porcus significat immunditiam stultitiae obliviscentis. Brevis Psalmus pro solemnitate dictus est; videamus an possit etiam breviter tracta
Abbreviated transcription (Latin):
& corporis xp̃i usq infinẽ sȩcłi: ñ tantũ dicat clama¬
inc̃spectu tuo: eleuatio manuũ mearũ. sacrificiũ uesꝑ¬
tinũ. Hoc de ipso capite solere intelligi: omĩs. xp̃ianꝰ
agnoscit. Declinante enĩ iã die in uesꝑũ: dñs in cru¬
et animã deposuit recepturꝰ. ñ amisit inuitꝰ. Sed tam̃
& ibi nos figurati sumꝰ. Quid enĩ illiꝰ pependit in ligno:
nͥ qđ de nob̾ accepit: Et unde fieri potest. ut aliqͣndo
ds̃ pat̃ dimittat & deserat unicũ filiũ: qͥutiq cũ illo unꝰ
ds̃ . ẽ: Et tam̃ nr̃ãm infirmitatẽ figens in cruce: ubi

Expanded text:
et corporis Christi usque in finem saeculi, non tantum dicat, «Clamaet corporis Christi usque in finem saeculi, non tantum dicat, «Clamain conspectu tuo; elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum.» Hoc de ipso capite solere intelligi, omnis christianus agnoscit. Declinante enim jam die in vesperum, Dominus in cruce animam deposuit recepturus, non amisit invitus. Sed tamen et ibi nos figurati sumus. Quid enim illius pependit in ligno, nisi quod de nobis accepit? Et unde fieri potest ut aliquando Deus Pater dimittat et deserat unicum Filium, qui utique cum illo unus Deus est? Et tamen nostram infirmitatem figens in cruce, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : sed ꝑ occasiones necesse . ẽ. seꝑ cõmemorent᷑.
Primo qr ipsȩ scripturȩ quas tͣctamꝰ. ita sibi st̃ in-¬
nexȩ: ut multa in multis repetant᷑. Et utile. ẽ.
Cura enĩ mundi spinas habet: & offocat semina.
sumꝰ dicere  hoc ñ dico totꝰ ap̃c
dicit: sed magis ex ꝑsona corporis
dictũ ẽ. qr & cũ hic. ett carnẽ
portans. orauit: & exꝑsona cor¬
poris orauit patrẽ. Et cũ oraret: globi sanguinis
de toto tiꝰ corpore distillabant. Sic scriptũ. ẽ. in
euangelio. Orauit ĩc intenta oratione: & sudibat¬
sanguinẽ. Quid ÷ de toto corpore singuinis effusio
nͥ de tota ȩccła martyrũ passio. Dnẽ elamaui ad te exau
di me: intende uoci dep̃cationis meę. dũ clamauero ad
te. Iã. finitũ negociũ climandi putabas: cũ diceres cla-¬
maui ad te. Clamasti iã noli. ec̃. securꝰ. Si finita . c̃. tri-¬
bulatio: finitꝰ.ẽ. clamor. Si autẽ manet tribulatio ȩccłs

Expanded text:
sunt: sed per occasiones necesse est commemorentur, sunt: sed per occasiones necesse est commemorentur, primo quia ipsae Scripturae quas tractamus, ita sibi sunt innexae, ut multa in multis repetantur; et utile est. Cura enim mundi spinas habet, et offocat semina; sumus dicere. Hoc non dico, totus Christus dicit: sed magis ex persona corporis dictum est; quia et cum hic esset, carnem portans oravit, et ex persona corporis oravit Patrem, et cum oraret globi sanguinis de toto corpore ejus destillabant. Sic scriptum est in Evangelio: «Oravit Jesus intenta oratione,» «et sudasanguinem» . Quid est de toto corpore sanguinis effluxio, nisi de di me: intende voci deprecationis meae, dum clamavero ad te.» Jam finitum negotium clamandi putabas, cum diceres, «Clamavi ad te.» Clamasti, jam noli esse securus. Si finita est tribulatio, finitus est clamor: si autem manet tribulatio Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
inquit apłs estis corpꝰ xp̃i & membra. Si gͦ ille caput¬
& nos corpꝰ. unꝰ hõ loquit᷑. Siue caput loquat᷑ siue
in ꝑsona mebroni ͦ. Ipsa nr̃am consuetudine aduertite.
dicit caput. Uulnerauit tͥ aliqͥs manũ: uulnerasti
me dicit caput. Caput tuũ nullꝰ tetigit: sed loqͥt᷑
unitas cõpaginis corporis tui. Omĩũ mẽbroꝵ tuo
ꝑsonã. illa quȩ incapite . ẽ. lingua susceͥpit: ipsa ꝓ om̃ibꝰ
uerbo fungit᷑. Sic gͦ audiamꝰ xp̃m loquentẽ: sed unꝰ¬
qͥsq agnoscat ibi uocẽ suã. tanꝗͣ herens in corpore
xpĩ. Aliquando enĩ dicturꝰ. ẽ. uerba. in quibꝰ nullꝰ¬
nrm̃ inueniat ꝑsonã suã: sed solũ caput ꝑtineat.
N se tam̃ separat ex uerbis nris: & ad sua ꝓpͥa tollit.
uł asius ꝓpriis. ñ ad nr̃a redit. De ipso enĩ & de ȩccłã:
dictũ. ẽ. Crunt duo in carne una. Unde &e ipse in
euangelio dicit de hacipsa te. Igit᷑ ũ ñ st̃ duo:
sed una caro. Hȩc noua ñ st̃. auob̾. sẽꝑ audita

Expanded text:
us, «estis corpus Christi et membra» . Si ergo ille caput, nos corpus, unus homo loquitur; sive caput loquatur, sive in persona membrorum. Ipsam nostram codicit caput. Vulneravit tibi aliquis manum: Vulnerasti me, dicit caput. Caput tuum nullus tetigit, sed loquitur unitas compaginis corporis tui. Omnium membrorum tuorum personam illa, quae in capite est, lingua suscepit, ipsa pro omnibus verbo fungitur. Sic ergo audiamus Christum loquentem; sed unusquisque agnoscat ibi vocem suam, tanquam haerens in Christi corpore. Aliquando enim dicturus est verba in quibus nullolum caput pertineant; non se tamen separat ex verbis nostris et ad sua propria tollit, vel a suis propriis non ad nostra redit. De ipso enim et de Ecclesia dictum est: «Erunt duo in carne una» . Unde et ipse in Evangelio dicit de hac ipsa re: «Jam igitur non sunt duo, sed una caro» . Haec nova non sunt; a vobis semper audita
Abbreviated transcription (Latin):
filii: & ñ cũ uultu patris. Anunꝰ quodã mͦ uultꝰ
patris . & filii. & sp̃s scĩ : Uideamꝰ si ñ nob̾ ipse filiꝰ
ꝓmittit ipse filiꝰ uultũ suũ : unde nos lȩtos faciat.
Modo hoc capitulũ in euangelio qđ huic psalmo atte¬
staret᷑ dñs ds̃ infpirauit ut legeretur. Ait enĩ
ipse dñs. Qui audit p̃cepta mea & custodit ea:
Nonne ante illos erat: Nonne facies carnis ille
adiacebat ocłis eoꝵ: Quid ẽ. qđ uolebat osten¬
de ilgentiis: se : Sed qr talẽ uidebant discipłi

Expanded text:
Filii, et non cum vultu Patris? an unus quodammodo vultus Filii, et non cum vultu Patris? an unus quodammodo vultus Patris et Filii et Spiritus sancti? Videamus si non nobis ipse Filius promittit vultum suum, unde nos laetos faciet. Modo hoc capitulum in Evangelio, quod huic psalmo attestaretur, Dominus Deus inspiravit ut legeretur. Ait enim ipse Dominus, «Qui audit praecepta mea, et custodit ea, nonne ante illos erat? nonne facies carnis illius adjacebat oculis eorum? Quid est quod volebat ostendere videntibus se? Sed quia talem videbant discip
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ diligat pauꝑes suos. Diuites diri suꝑbos: pauꝑes
dixi humiles. Diuites dixi ꝑ abundantiã ñ quęrentes.
causã ipsoꝵ. & quando facies iudiciũ ipsoꝵ: tuo nomini
confitebunt᷑: meritis suis nichil tribuent. N̾ tribuent
m induc auer̃. Redeant. & det̾so sudore. finitis la¬
boribꝰ. ꝑeante gemitu: ueniet illis facies tua:
abundans sufficientia. Nichil quęrent ãpliꝰ: qr
meliꝰ ñ habent:: ampliꝰ ñ te deserent: nec deserent᷑
ate. Et enĩ post resurrectionẽ. de dnõ quid dictũ
.ẽ: Adĩplebis me lȩticia cũ uultu tuo. Sine uul-¬
tu suo: ñ nob̃ daret lȩticiã. Ad hoc purgamꝰ uul¬
tũ nrm̃: ut gaudeamꝰ ad uultũ ipsiꝰ. Filii enĩ dĩ
sumꝰ sed ñdũ apparuit quid erunꝰ. Scimꝰ qr cũ ap¬
paruerit similes ei erimꝰ qm̃ uidebimꝰ eũ sicuti
.ẽ. ꝙ inhabitabunt recti cũ uultu tuo. Putamꝰne
cũ uultu patris: & ñ cũ uultu filii  An cũ uultu

Expanded text:
 diligat pauperes suos. Divites dixit, superbos; pauperes dixit, humiles: divites dixit, per abundantiam non quaerentes; causam ipsorum, et quando facies judicium ipsorum, tuo nomini confitebuntur: meritis suis nihil tribuent, non tribuent manducaverunt . Redeant, et deterso sudore, finitis laboribus, pereunte gemitu, veniet illis facies tua abundans sufficientia. Nihil quaerent amplius, quia melius non habent; amplius non te deserent, nec deserentur a te. Etenim post resurrectionem de Domino quid dictum est? «Adimplebis me laetitia cum vultu tuo» . Sine vultu suo non nobis daret laetitiam. Ad hoc purgamus vultum nostrum, ut gaudeamus ad vultum ipsius. «Filii» enim «Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est» ; quia «inhabitabunt recti cum vultu tuo.» Putamusne cum vultu Patris, et non cum vultu Filii? an cum vultu
Abbreviated transcription (Latin):
ex uoce ip̃siꝰ hoĩs nr̃i clamauit. Ds̃ nĩs. ds̃ ms̃: ut quid
me dereliqͥsti: Illud gͦ. ẽ. sacrificiũ uesꝑtinũ. passio
dnĩ: crux dnĩ: oblatio uictimȩ salutaris: holocaustũ
acceptũ dõ. lilud sacrificiũ uesꝑtinũ: fecit in resurre¬
ctione munꝰ matutinũ. Oratio gͦ pure directa de cor¬
de fideli: tanꝗͣ de ara scã surgit incensũ. Nichil ẽ. de¬
lectabiliꝰ odori dñi. Sic oleant: om̃s qui credunt. Uetꝰ gͦ
ret᷑ inqͥt &corpꝰ peccati: ut ultͣ ñ seruiamꝰ peccato. Inde
meoꝵ. Quoꝵ delictoꝵ: si caput attendas: Et tam̃ eiꝰ
fuisse uocẽ in psalmo ipse testatꝰ.ẽ. In cruce ipsa uerba
dixit: ipsũ uersũ ꝓnunciauit. Nẽ relictus humane
comecturȩ locus: nullus negandi aditꝰ qualicũq xp̃iano.
Qd lego in psalmo: hoc audio a dño. In ipso etiã psalmo.
agnosco qd in eugłio lego. fodert̃ manus meas t pedes:
dinumerauer̃ omĩa ossa mea. Ipsi uͦ considãuer & con.¬

Expanded text:
uid me dereliquisti» ? Illud ergo est sacrificium vespertinum, passio Domini, crux Domini, oblatio victimae salutaris, holocaustum acceptum Deo. Illud sacrificium vespertinum fecit in resurrectione munus matutinum. Oratio ergo pure directa de corde fideli, tanquam de ara sancta surgit incensum. Nihil est delectabilius odore Domini: sic oleant omnes qui credunt. 6. «Veturetur,» inquit, «corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato» . Inde meorum.» Quorum delictorum, si caput attendas? Et tamen ejus fuisse vocem in psalmo, ipse testatus est in cruce, ipsa verba dixit, ipsum versum pronuntiavit. Non est relictus humanae conjecturae locus, nullus negandi aditus qualicumque christiano. Quod lego in psalmo, hoc audio a Domino. In ipso etiam psalmo agnosco quod in Evangelio lego: «Foderunt manus meas, et pedes; dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverun
Abbreviated transcription (Latin):
unũ dm̃ nouit. ⁊ qͥ ñ post eũ fornicat᷑ : qͥñ adorat dȩ¬
mones: qͥ auxilia sibi adiabolo ñ reqͥrit: qͥ tenet ȩc¬
cłam catholicã: de cuiꝰ fraude nemo conquerit᷑: de cuiꝰ
p̃ssura. ñ gemit uicinꝰ infirmꝰ: qͥ uxor ẽ alienã ñ tẽptat
qͥ contentꝰ.ẽ. sua: aut qͥ nec ipsa sua. sed qͦmͦ licet. & qͦmͦ
ꝑmittit apłica disciplina. ubi consens aboꝵ. ẽ. aut ubi
ñdũ ducta . c̃. Qui ia talis. ẽ. de p̃hendit᷑ tam̃ in his quȩ

Expanded text:
unum Deum novit, qui non post eum fornicatur, qui non adorat daemones, qui auxilia sibi a diabolo non requirit, qui tenet Ecclesiam catholicam; de cujus fraude nemo conqueritur, de cujus pressura non gemit vicinus infirmus; qui uxorem alienam non tentat, qui contentus est sua, aut qui nec ipsa sua, sed quomodo licet et quomodo permittit apostolica disciplina, ubi consensus est amborum aut ubi nondum ducta est. Qui jam talis est, deprehenditur tamen in istis quae
Abbreviated transcription (Latin):
indigne accipiunt᷑: & putauit par ũ intelliges
temere me dixisse. xpĩ. ce ꝑsonã in hoc psal
xpõ. de illo agno ĩmaculato. de illo in qͦ solo ñ
.ẽ. inuentũ peccatũ: qui solꝰ uerissime dice¬
re potuit. ecce uenit pͥnceps huiꝰ mundi. &
in me nichil inueniet: id est nullã culpã.
nullũ reatũ : qui solꝰ qđ ñ rapuit exsolue¬
bat : qui solꝰ innocentẽ sanguinẽ fudit. fili
di unicꝰ carnẽ accipiens. ñ qua ipse minue-¬
ret᷑. sed qua nos augeremꝰ : Quomͦ gͦ de ista
ꝑsona recte accipit᷑. pone dnẽ custodiã ori
meo. & ostiũ continentię circa labia mea.
ut ñ declines cor meũ in uerba maligna:
ad excusandas excusationes in peccatis: Ma¬
nifestissime quippe: iste sensꝰ.ẽ. Custodi dnẽ
os meũ ianua quadã & ostio p̃cepti tui: ut
in uerba maligna ñ declinet᷑ cor meũ. Quȩ
uerba maligna: Quibꝰ excusant᷑ peccata.
Ne inquit ꝑeccata mea mali excusare: quã

Expanded text:
indigne accipiuntur, et putabit parum intelligens indigne accipiuntur, et putabit parum intelligens temere me dixisse Christi esse personam in hoc psalmhristo, de illo agno immaculato, de illo in quo solo non est inventum peccatum, qui solus verissime dicere potuit, «Ecce venit princeps mundi hujus, et in me nihil inveniet» , id est, nullam culpam, nullum reatum; qui solus, quod non rapuit, exsolvebat ; qui solus innocentem sanguinem fudit, Filius Dei unicus carnem accipiens, non qua ipse minueretur, sed qua nos augeret: quomodo ergo de ista persona recte accipitur, «Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium continentiae circum labia mea, ut non declines cor meum in verba maligna ad excusandas excusationes in peccatis?» Manifestissime quippe iste est sensus: Custodi, Domine, os meum janua quadam et ostio praecepti tui, ut in verba maligna non declinetur cor meum. Quae verba maligna? Quibus excusantur peccata. Ne, inquit, peccata mea malim excusare, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mnẽ scd̃m dm̃ : qr ae teipsũ sic debes diligere.
ut ñ er̾ret regła. Diliges ꝓximũ. tuũ. tanꝗͣ teipsu.
Sienĩ male te diligis & mutilit̾: ita & ꝓximũ di¬
ligendo. qͥd ei consulis: Quomͦ autẽ te male di¬
ligis: Quomͦ inuenit seriptura quę neminẽ
palpat. & coniuncit qr ñ te diligis: Immo con-¬
uincit: qr & odisti te. Qui autẽ diligit in qͥt
iniquitatẽ: odit animã suã. Sigͦ diligis iniqͥta¬
tẽ: putas qđ itipsũ diligas: Erras. Ita & ꝓximũ
diligens. ad imquitatẽ duces: & dilectio tua laqͦus
Ista caritas definita ab apło: habet duo p̃cepta:
dilectione dĩ. & dilection᷑ẽ ꝓximi. Innullis
scripturis: alud requiratis. Nemo uob̃ aliud
p̃cipiat. Quicqͥd obscurũ.ẽ. inscriptura: hȩc
ibi occulta. ẽ: qͥqͥd ibi planũ. ẽ. hȩc ibi aꝑta .ẽ.¬
ñ te ixercer&. Hȩc caritas clamat de corde pu¬
ro: de corde taliũ. in his uerbis: qualis hic uͦ ħo

Expanded text:
minem secundum Deum; quia et teipsum sic debes diligere, minem secundum Deum; quia et teipsum sic debes diligere, ut non erret regula, «Diliges proximum tuum tanquam teipsum.» Si enim male te diligis et inutiliter; ita et proximum diligendo, quid ei consulis? Quomodo autem te male diligis? Quomodo innuit Scriptura, quae neminem palpat, et convincit quia non te diligis; imo convincit quia et odisti te: «Qui autem,» inquit, «diligit iniquitatem, odit animam suam» . Si ergo diligis iniquitatem, putas quod teipsum diligas? Erras: ita et proximum diligens, ad iniquitatem duces, et dilectio tua laqueus Ista charitas definita ab Apostolo habet duo praecepta; dilectionis Dei, et dilectionis proximi. In nullis Scripturis aliud requiratis, nemo vobis aliud praecipiat. Quidquid obscurum est in Scriptura, haec ibi occulta est: quidquid ibi planum est, haec ibi aperta enon te exerceret. Haec charitas clamat de corde puro, de corde talium in his verbis, qualis hic modo
Abbreviated transcription (Latin):
tas: ñ qualisc̃q ẽ Nã & male uiuentes irrea¬
unt᷑ sibi societate ꝑditȩ conscientiȩ : & dicunt᷑
amare se. nolle disceđe ab inuicẽ.⁊ suis collocu¬
tionibꝰ conciliari: desidare se absentes: gaudẽ
ad p̃sentiã sua. Amor iste: tartareus. c̃. Uiscũ
habo quo deiciat in ꝓfundũ: ñ penuas quibꝰ
leuet in cęlũ. Quȩ . ẽ. autẽ caritas ut acȩteris
A paulo definita . ẽ. atq ita suis quibusdĩ t̃minis
circũ scripta.ł cũ sit duinitate infinita: ut om̃i
caritas. Posset hucusq dicere. Nã aliis locis
ubi tanꝗͣ scientibꝰ loquebat᷑ hucusq dixit.
plenitudo inquit legis. ẽ. caritas: & ñ dixit qͣlis
caritas. Idõ ñ dixit ibi: qr dixit alibi. Ñ enĩ
ubiq omia dici: aut posst̃. aut debent. Ergo
hic: plenitudo legis caritas. Quȩ rebas forte
quȩ caritas: qualis caritas. Audis alio loco. finis
ycepti .ẽ. caritas: de corde puro. Iã uidete utrũ
ũ cor in caritate. hoc . ẽ. quando diligis ho¬

Expanded text:
tas non qualiscumque est. Nam et male viventes irretiuntur sibi societate perditae conscientiae, et dicuntur amare se, nolle discedere ab invicem, suis collocutionibus conciliari, desiderare se absentes, gaudere ad praesentiam suam. Amor iste tartareus est: viscum habet, quo dejiciat in profundum; non pennas, quibus levet in coelum. Quae est autem charitas, ut a caeteris anorum, a Paulo definita est, atque ita suis quibusdam terminis circumscripta, cum sit divinitate infinita, ut omninti est charitas.» Posset hucusque dicere Nam aliis locis ubi tanquam scientibus loquebatur, hucusque dixit: «Plenitudo,» inquit, «legis charitas» ; et non dixit qualis charitas. Ideo ibi non dixit, quia dixit alibi: non enim ubique omnia dici aut possunt, aut debent. Ergo hic, «Plenitudo legis charitas.» Quaerebas forte, quae charitas? qualis charitas? Audis alio loco: «Finis praecepti est charitas de corde puro.» Jam videte utrum um cor in charitate hoc est, quando diligis ho