comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pater maior me est. Ergo in¬
corporaliter cogitate. pater
locutus ẽ filis: quia incor¬
poraliter pater genuit filiũ.
N ec eum sic docuit quasi indoctũ
genuerit: s hoc est eum docus¬
se: quod est scientem genuisse:
Et hoc ẽ docuit me pater. quod c̃¬
scientem me pater genuit. Si
enim quod pauci intellegunt
simplex est natura ueritatis:
hoc ẽ filio esse: quod nosse. Ab
illo gͦ hab& quod nouerit: a
quo hab& ut sit. Non ut pruꝰ
ab illo esset: ab illo postea nos¬
set: sed quemadmodum illi
gignendo dedit ut esset. sic
gignendo dedit ut nosset Dui
est aluid atq aluid s hoc ipsũ.
Dixcit gͦ ista uideis: et aodidit:
& qui me misit: mecum ẽ. Iam
hoc et ante dixerat: s rem mag¬
nam assioue cominemorat.
Misit me. & mecũ est. Si gͦ tecũ.
est o dñe: non unus ab alio
missus ests ambo uenistis. Et
tamen cium ambo simul sint.
unus missus est & alter misit:
Om̃ missio incarnatio est. Ipsa
incarnatio filii tantum est. nõ

Expanded text:
Pater major me est . « Ergo inPater major me est . « Ergo incorporaliter cogitetur Pater locutus Filio, quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum sic docuit, quasi indoctum genuerit: sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse; et hoc est, docuit me Pater, quod scientem me Pater genuit. Si enim, quod pauci intelligunt, simplex est natura veritatis, hoc est Filio esse, quod nosse. Ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit; non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset: sed quemadmodum illi gignendo dedit ut esset, sic gignendo dedit ut nosset; quiest aliud atque aliud, sed hoc ipsum. dixit ergo ista Judaeis, et addidit: Et qui me misit, mecum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue commemorat: Misit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis; et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, ipsa incarnatio Filii tantum est, non
Abbreviated transcription (Latin):
ut intellegatur eternam ẽẽ
substantiam. & unam ẽẽ sub¬
stantiam patris & filii. Tam̃
ne ipse intellegeret᷑ pater:
continuo ad uinorit. Et a me
ipso facio nichil: Sed sicut do¬
cuit me pater hȩc loquor. Ođ
uero ait a me ipso facio nichil.
quid ẽame ipso facio nichil:
id ẽ ame ipso non sum. Quod
autem addidit. sicut docuit me¬
me pater hec loquor: sensus¬
enim altissimus ẽ. Cor enim
mundandum. ut intellegat᷑
quod ait: sicut docuit me pat̾.
sic loquor. Ton enim ita intel¬
legendum ẽ quasi homo pat̾.
homini filio loqueret᷑: s excel¬
lentius & sacratius. Aliter uͦ
intellegenoum ẽ. quod ait euan¬
gelista. in principio erat uer¬
bum: et aliter intelsegendũ.
uerbum caro factum est. Alit̃
de diuinitate xp̃i. inqua equał
ẽ dõ patri: alit̾ de humanita¬
te eius. inqua consimilis ẽ no¬
bis. cogitandum ẽ. Non uno
modo intellegendum ẽ quod
ait dñs. ego & pater unum
sumus: et illud quod diocit.

Expanded text:
ut intelligatur aeternam esse ut intelligatur aeternam esse substantiam, et unam 550 esse substantiam Patris et Filii. Tamen ne ipse intelligeretur Pater, continuo adjunxit: Et a me ipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Quod vero ait: A meipso facio nihil. Quid est, A meipso facio nihil? Id est, a meipso non sum. Quod autem addidit: Sicut docuit me Pater, haec loquor, sensus altissimus est. Cor enim mundandum, ut intelligatur quod ait: Sicut docuit me Pater, sic loquor; non enim ita intelligendum est, quasi homo Pater homini Filio loqueretur: sed excellentius et sacratius. Aliter vero intelligendum est quod ait evangelista: In principio erat Verbum; et aliter intelligendum, Verbum caro factum est. Aliter de divinitate Christi, in qua aequalis est Deo Patri; aliter de humanitate ejus, in qua consimilis est nobis. Cogitandum est non uno modo intelligendum esse, quod ait Dominus: Ego et Pater unum sumus , et illud quod dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ineum. Et non dum exalta¬
tus erat filius hominis. Rxl¬
tationem quippe dixit passi¬
onis. non glorificationis:
Crucis. non celi. Nam ibi eaal¬
tatus est. quando pepenon
in ligno: Sed illa exxaltatio
humiliatio fuit Tunc eni
factus ẽ patri obediens usq ad
mortem. mortem autem crucis:
ꝓpter quod exaltauit illum
as. Aitera exaltatio fuit. quan¬
do leuatus ẽ in crucem: altera
dum ascendit in cęlum Illa
humiliationis: ista glorifica¬
tionis. Exaltationem uero cru¬
cis oportebat impleri ꝑ eoꝵ
manus quo postea fuerant
credituri. quibus dicit. Cũ
exaltaueritis filium hominis:
tunc cognoscetis quia ego sũ
Quare noc. nisi ut nemo des¬
peraret. in quocumq scelere
male sibi conscius: quando
uidebat eis donare homici¬
addidit. Tunc cognoscetis
quia ego sum. Quid ẽ ego
sum. nisi unius substantie cũ
patre: Sicut ad moysen supe¬
rius diximus dictum esse:
Igo sum qui sum. Uerbo subs¬
tanciali utit᷑ de se ipso oñs.

Expanded text:
in eum, et nondum exaltain eum, et nondum exaltatus erat Filius hominis. Exaltationem quippe dicit passionis, non glorificationis: crucis, non coeli. Nam ibi exaltatus est, quando pependit in ligno. Sed illa exaltatio humiliatio fuit. Tunc enim factus est Patri obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod exaltavit illum Deus . Altera exaltatio fuit, quando levatus est in crucem. Altera, dum ascendit in coelum. Illa humiliationis, ista glorificationis. Exaltationem vero crucis, oportebat impleri per eorum manus, qui postea fuerant credituri: quibus dicit: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Quare hoc? Nisi ut nemo desperaret, in quocunque scelere male sibi conscius, quando videbat eis donari homiciAddidit: Tunc cognoscetis quia ego sum. Quid est, ego sum? nisi unius substantiae cum Patre, sicut ad Moysen superius diximus dictum esse: Ego sum, qui sum , et sipso Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
sionem suam cognituros. qͥd
esset ꝓcul dubio. Ergo uide¬
bat ibi aliquos quos ipse no¬
uerat. quos ipse cum ceteris
scĩs suis ante mundi consti¬
tucionem p̾sciendo elegerat:
post passionem suam esse cre¬
dituros. Ipsi sunt illi quos
assidue commendamus: et
admitationẽ cum magna
exhortatione proponimus.
Nisso enim de suꝑ spu scõ. post
dii passionem & resurrectio¬
nem & ascensionẽ. cũ miracła
erent in eius nomine: quem
tamquam mortuum iudeio
corde. It qui seuientes occio¬
runt: mutati s crẽdiderunt.
It quem sanguinem seuiendi
fuder unt. credendo biberuit
illa tria milia. & illa quinq
debat. quando dicebat. Ci
exaltaueritis filium homins.
tunc cognoscetis quia ego
sum. Tamquam dicens. Dif¬
fero cognitionem urãm: ut
impleam passionem meam.
Oroine uro cognoscetis quism
Non quia om̃s tunc erant cre¬
dituri ex his qui audiebat.
id ẽ post dñi passionem. Nam
paulo post dicit. Hec eo lo¬
quente: multi crediderunt

Expanded text:
sionem suam cognituros quis sionem suam cognituros quis esset. Procul dubio ergo videbat ibi aliquos, quos ipse noverat, quos ipse cum caeteris sanctis suis ante constitutionem mundi praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso enim desuper Spiritu sancto post Domini passionem et resurrectionem et ascensionem, cum miracula fierent in ejus ntanquam mortuum persequcorde; et qui saevientes occiderunt, mutati crediderunt; et quem sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt, illa tria millia, et illa quinque olebat, quando dicebat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Tanquam dicens: Differo cognitionem vestram, ut impleam passionem meam. Ordine vestro cognoscetis qui sim, non quia omnes tunc erant credituri ex his, qui audiebant, id est, post Domini passionem. Nam paulo ante dixit: Haec eo loquente, multi crediderunt
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas sum. Pater uerax est:
filius ueritas. Ait enim aper¬
tissime ipse dñs. Ego sum
uia & ueritas. & uita. Ergo
si filius ueritas. pater quid.
nisi quod ait ueritas. qui me
misit uera& ẽ : filius ueritas:
pater uerax. Sicut a patre fi¬
luis: ita aueraci ueritas. Pat̾
uera& ẽ: s non aueritate.
Filius ueritas. sed apatre: qr
It idõ ait alio loco. Ame ipso
non ueni: idẽ ame ipso non
sum. Pater utiq uerax est.
non participando ueritatem.
ter genuit filium. quid de se
ipso ait. Igo sum uia. et uerit¬
as. Cum autem dixisset dñs
iħs uerax ẽ qui me misit: non
intellexer unt illi. quod de pa¬
tre eis dicebat. Nec dum habu¬
erunt oculos cordis aꝑtos: ut
intellegere possent ȩqualita¬
tem ueracis & ueritatis. Dice¬
bat eis. Cum exaltaueritis
filium hominis. tunc cognos¬
cetis quia ego sum. & am̃e ip¬
so facio nichil: s sicut docuit
me pat̾. hȩc loquor. Quid ẽ
hoc: nichil enim aliud uide¬
tur dixxisse: nisi eos post pas¬

Expanded text:
veritas sum. Pater verax est, veritas sum. Pater verax est, Filius veritas. « Ait enim apertissime ipse Dominus: Ego sum via, et veritas, et vita. Ergo si Filius veritas, Pater quid, nisi quod ait veritas: Qui me misit, verax est? Filius veritas, Pater verax. » Sicut a Patre Filius, ita a veraci veritas. Pater verax est, sed non a veritate; Filius veritas, sed a Patre, quEt ideo ait alio loco: A me ipso non veni, id est, a me ipso non sum. Pater utique verax est, non participando veritati  ter genuit Filium, qui de se ipso ait: Ego sum via, et veritas. Cum autem dixisset Dominus Jesus: Verax est, qui me misit, non intellexerunt illi, quod de Patre eis dicebat; necdum habuerunt oculos cordis apertos, ut intelligere possent aequalitatem veracis et veritatis. Dicebat eis: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum, et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Quid est hoc? Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos post pas
Abbreviated transcription (Latin):
Iudiamus ergo principium.
quod loquitur nobis. Multa
inquit habeo de uobiᷤ loqui
& udicare. In alio uero loco
dixit. non uidico quem quã
psentem eius ostendens ad¬
uentum. quo uenit saluare
non udicare: quia uenerat
ut saluar& mundum. non ut
indicaret mundum. Quod
beo de uobis loqui et uidica¬
re:udicium futurum dic̃.
Idõ enim ascendit: ut ueniat
iudicare uiuos et mortuos.
Iemo uistius uidicabit: quã
qui in uste uidicatus est.
ulta habeo inquit loqui &
uidicare de uobis: s qui me
misit uerax est. Sidete: quẽ¬
admodum patri det glam
enim nobis prebens gloriam
dare dõ: gloriam dĩ querere
non nram: quasi diceret. O
homo fidelis. si ego filius pa-¬
tris. equalis patri. consubstan¬
tialis patri. coeternus patri.
do gloriam ei aquo sum. quo¬
modo tu suꝑbus es apud eũ
cuius es seruus: Multa in qͥt
habeo de uobis loqui & uidi¬
care: s qui me misit uerax
ẽ Tamquam diceret. Ideoue.¬
rum dico: quia filius ueracis.

Expanded text:
Audiamus ergo principium, Audiamus ergo principium, quod loquitur nobis. Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare. In alio vero loco dixit: Non judico quemquam, praesentem ejus ostendens adventum, quo venit salvare, non judicare: quia venerat, ut salvaret mundum, non ut judicaret mundum. « Quod beo de vobis loqui et judicare, judicium futurum dicit. Ideo enim ascendit, ut veniat judicare vivos et mortuos. Nemo justius judicabit, quam qui injuste judicatus est. Multa habeo, inquit, loqui et judicare de vobis; sed qui me misit, verax est. Videte, quemadmodum Patri det  Ms.enim nobis praebet gloriam dare Deo, gloriam Dei quaerere, non nostram, quasi diceret: O homo fidelis, si ego Filius Patris aequalis Patri, consubstantialis Patri, coaeternus Patri, do gloriam ei a quo sum, quomodo tu superbus es apud eum cujus es servus: Multa, inquit, habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit, verax est; tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis,
Abbreviated transcription (Latin):
quia & loquor uobis. Quar
se dicit dñs iħs principium
quia om̃a ꝑ ipsum facta suit¬
suo coeterno sibi & consubstan¬
tiali: filius utiq omnium pm¬
cipium est. Num quid & pat̾
potest dici principium: ñtie
recte dicitur & pater princi¬
pium. & filius principium:
non tamen duo principia.
Sicut pater ds̃. & filius ds̃. nõ
tamen duo dii. s unus ds̃ dl¬
cendum est. Sic pater prin.¬
cipium. & filius principium
non tamen duo principia:
s unum principium faten¬
dum ẽ. Ergo & sp̃s sc̃s. princi¬
piumẽ. Non tamen tria prm¬
cipia. pater. & filius & sp̃s sẽs.
sed unus omipotens. Idem̃
quod pater ad se ẽ ds ẽ quod
ad filium est. pater ẽ. Suod fi¬
luis ad se ipsumͤ. ds est. Quod
ad patrem ẽ. filius est. Et sp̃s sc̃s
quod ad se est. ds̃ est. Quod
ad patrem et filium est. sp̃s sc̃s
est: quia patris & filii sp̃s est. ex
patre & filio procedens: uini¬
us substantiȩ potestatis. ind¬
iestatis. cum patre & filio.

Expanded text:
quod et loquor vobis. » Quare quod et loquor vobis. » Quare se dicit Dominus Jesus principium? Quia omnia per ipsum facta suntsuo coaeterno sibi et consubstantiali, Filius utique omnium principium est. Nunquid et Pater potest dici principium? Utique recte dicitur et Pater principium, et Filius principium; non tamen duo principia. Sicut Pater Deus, et Filius Deus, non tamen duo dii, sed unus Deus dicendus est; sic Pater principium, et Filius principium, non tamen duo principia, sed unum principium fatendum est. Ergo et Spiritus sanctus principium est, non tamen tria principia, Pater et Filius et Spiritus sed unus omnipotens. Id enim quod Pater ad se est, Deus est; quod ad Filium est, Pater est; quod Filius ad seipsum, Deus est; quod a Patre est, Filius est. Et Spiritus sanctus quod ad se est, Deus est; quod a Patre et Filio, Spiritus sanctus est: quia Patris et Filii Spiritus est, ex Patre et Filio 549 procedens, unius substantiae, potestatis, majestatis cum Patre et Filio.
Abbreviated transcription (Latin):
Principium ẽ cui dictũ est.
P uautem idem ipse es et anni
tui non deficient. Principi¬
um ait: qui & loquor uobis.
Principiũ me credite: ne mori¬
amini in peccatis uris: Tam¬
quam enim ieo quod oioce¬
runt tu quis es. nichil aliud dixre¬
rint. quam quid te esse credtmꝰ:
respondit. Principium. me esse¬
credite: & addidit. quod & loqͦr
uobis. Id est quia humilis. ꝓp¬
ter uos factus. ad ista uerba des¬
cendi. Nam si principium si-¬
cuti est. ita maneret apud pa-¬
trem ut non acciperet formã
serui. & homo loqueretur ho¬
minibus: quomodo ei crede¬
rent. cum infirma corda in-¬
tellegibile uerbum sine uo
te me esse p̾rincipiũ: quia
ut credatis. non solum sum:
tur loquelam suam: ut ceci
rat supra dñs. nisi credideri¬
tis quia ego sum. moriemi¬
ni in peccatis ur̃is. Adhoc
gͦ illi tu quis es. ueluti que¬
rentes nosse. in quẽ deberẽt
creoere. ne in suo peccato mo¬
rerentur. N espondit dicemis
tii quis es: et ait. Principum.

Expanded text:
principium est, cui dictum est: principium est, cui dictum est: Tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Principium, ait, quod et loquor vobis. Principium me credite, ne moriamini in peccatis vestris. Tanquam enim in eo quod dixerunt: Tu quis es? nihil aliud dixerunt quam quid te esse credemus? Respondit: Principium me essredite, et addidit: quod et loquor vobis. Id est, quia humilis propter vos factus ad ista verba descendi. Nam si principium, sicuti est, ita maneret apud Patrem ut non acciperet formam servi, et homo loqueretur hominibus, quomodo ei crederent, cum infirma corda intelligibile verbum sine vocte me esse principium, quia ut credatis non solum sum, s loquelam suam, ut caeci rat supra Dominus: Nisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Ad haec ergo illi: Tu quis es? veluti quaerentes nosse, in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibus: Tu quis es? et ait: Principium,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑme ipsum ueni incarnatus
homo factus liberare homi¬
nes quos creaui. saluare qui
ꝑditi fuerunt: Duicquid e¬
nun aliquo modo mutari po¬
test. uel inmelius uel inde¬
terius: quodam modo mo¬
ritur eo qđ fuit ante: dum¬
incipit aliud esse. uel alit̾ esse.
quam fuit. Solus uero ds̃ semꝑ
idem ẽ: in mutabilis ueritas.
in mutabilis bonitas. in mutabił
sempiternitas. inmutabilis na-¬
tura. inmutabilis substantia
It quicquid de eo dici potest: semꝑ
idem ẽ quod fuit & erit. Pror¬
sus nichil aliud melius uidet᷑
intellegi in hoc uerbo. quo ait
dñs ego sum:. Nisi ego sum ds̃.
Moriemini in peccato ur̃o. S
illi semꝑ terrena sapientes &
semꝑ secundum carnem au-¬
dientes. & respondentes: qͥd
ei dixcerunt: u quises: Hon
eium cum dixisses. nisi credi-¬
deritis quia ego sum: addi-¬
disti quis esses. Quis es ut cre¬
damus: Et ille: principium.
Ecce quod ẽ esse: principium
mutari non potest . Principiũ
inse manet: et innouat om̃a.

Expanded text:
per me ipsum veni incarnatus, per me ipsum veni incarnatus, homo factus, liberare homines, quos creavi, salvare qui perditi fuerant. Quidquid enim aliquo modo mutari potest, vel in melius, vel in deterius, quodammodo moritur ab eo quod fuit ante, dumncipit aliud esse, vel aliter esse, quam fuit. Solus vero Deus semper idem est, immutabilis veritas, immutabilis bonitas, immutabilis sempiternitas, immutabilis natura, immutabilis substantia; et quidquid de eo dici potest, semper idem est, quod fuit et erit. Prorsus nihil aliud melius videtur intelligi in hoc verbo, quod ait Dominus, Ego sum: nisi, Ego sum Deus. Moriemini in peccato vestro. Sed illi semper terrena sapientes, et semper secundum carnem audientes, et respondentes, quid illi dixerunt? Tu quis es? Non enim cum dixisti, Nisi credideritis quia ego sum, addidisti quis esses. Quis es ut credamus? Et ille: PrinEcce quod est, esse. Principium mutari non potest; principium in se manet et innovat omnia;
Abbreviated transcription (Latin):
plurimi creoiderunt: sicut
euangelii ipsius consequen¬
tia testant᷑. ubi ait. Hec illo
loquente: multi credider ũt
in eum. In hoc ergo popule
cui dñs loquebatur. erant
qui in peccato suo fuerant
morituri: erant etiam qui
in ipsum  loquebatur fuerãt
credituri: & ab omi peccato
liberandi. Tamen aotenoe¬
egosũ moriemini in peccato ur̃o. Qͥd
est sinon cͤdideritis quia egosũ: Quidͤ
nichil addidit: Multum est quod
cõmendauit. Dixit ego sum &
non addidit quid: siue xp̃s. siue
de eo in scripturis legitur. Nul¬
tum ẽ quod ait. ipsum ego sũ
Quia dixcerat ds moysi ego sum
qui sum. et hic modo. nisi cre¬
dideritis quia ego sum: eodẽ
modo uerbo essentie sempit̾¬
ne usus ẽ ad populum uideo¬
rum. quo tunc ad moysen ꝑ
angelum. in rubro flamme
ignis. quem missurus erat ad
liberandum populum suum.
Ouid ẽ quod hic diccit ego sum.
nisi ille ipse qui tunc ueni in
angelo mittere moysen ser¬
uum meum ad liberandum
populum meum: ego ipse mͦ

Expanded text:
plurimi crediderunt, sicut plurimi crediderunt, sicut Evangelii ipsius consequentia testatur, ubi ait: Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. In hoc ergo populo cui Dominus loquebatur, erant qui in peccato suo fuerant morituri: erant etiam qui in ipsum qui loquebatur fuerant credituri, et ab omni peccato liberandi. « Tamen hoego sum, moriemini in peccato vestro. Quid est, si non credideritis, quia ego sum? Qui nihil addidit, multum est, quod commendavit. Dixit, ego sum, et non addidit, quid: sive Christus, sive de eo in Scripturis legitur. Multum est quod ait ipsum, Ego sum: quia dixerat Deus Mosi, Ego sum qui sum , et hic modo, Nisi credideritis quia ego sum, eodem modo verbo essentiae sempiternae usus est ad populum Judaeorum, quo tunc ad Mosen per angelum in rubo flammae ignis, quem missurus erat ad liberandum populum suum. Quid est quod hic dixit, Ego sum? nisi: Ille ipse, qui tunc veni in angelo mittere Mosen servum meum ad liberandum populum meum, ego ipse modo
Abbreviated transcription (Latin):
eleuat de mundo non ẽẽ. Ne¬
rito audierunt udei morie¬
mini in peccatis ur̃is: quia nõ
habere peccatum nullo modo
potiustis. qui cũ peccato nati
estis. Sed tamen si in me inqͥt
credideritis: cum peccato qͥdẽ
nati estis: s in peccato ur̃o mo¬
rituri non estis. Tota ergo in¬
felicitas ipsa erat. non pecc̃a¬
tum habere. s in peccato mori.
Hoc est qd debet fugere omĩs ap̃¬
anus. Propter hoc ad baptis¬
mum currit᷑. ꝓpter hoc quie¬
gritudine. uel aliunde peridi¬
tatur. sibi desiderat subuenin.
Propter hoc etiam sitgens par¬
uulus. a matre piis manibus
ad eclesiam fertur. ne sine bap¬
tismo exeat. & in peccato quo
natus ẽ moriatur. Aduinaeit
enĩ dicens. Si non creoideri
tis quia ego sum: moriemini
in peccatis ur̃is. Ergo si credi¬
deritis quia ego sum: non mi¬
riemini in peccatis ur̃is. Ped¬
dita spes ẽ. de sꝑantibus: exci¬
tatio facta ẽ dormientibus:
cordibꝰ Iuigilauerunt: inde

Expanded text:
elevat de mundo non esse. « Meelevat de mundo non esse. « Merito audierunt Judaei: Moriemini in peccatis vestris; quia non habere peccatum nullo modo potuistis, qui cum peccato nati estis; sed tamen, si in me, inquit, credideritis, cum peccato quidem nati estis, sed in peccato vestro morituri non estis. Tota ergo infelicitas ipsa erat, non peccatum habere, sed in peccatis mori. Hoc est quod debet fugere omnis Christianus; propter hoc ad baptismum curritur, propter hoc qui aegritudine vel aliunde peritur, sibi quisque desiderat subveniri. Propter hoc etiam surgens parvulus a matre piis manibus ad Ecclesiam fertur, ne sine baptismo exeat, et in peccato, quo natus est, moriatur. Adjunxit enimulus a matre piis manibus tis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris. Ergo si credideritis quia ego sum, non moriemini in peccatis vestris. « Reddita est spes desperantibus, excitatio facta est dormientibus; cordibus evigilaverunt, inde
Abbreviated transcription (Latin):
patre. coçternus patri. genitꝰ est
ꝑgo de suꝑnis sum: uos de hoc
mundo estis. ego non sũ de hoc
hoc mundo estis. quia pecca¬
tores erant: quia iniqui erãt.
quia infideles erant: quia
terrena sapiebant. Numqͥd
non erant:erant siquidem:
quia de adam nati sunt. S
ipsa ueritas de eis ait. Ego
elegi uos de mundo. idẽ de
carnali conuersatione. que
mundi nomine. hoc loco sig¬
nificare uidetur. Oui g erant
de mundo. facti sunt non de mũ¬
do: & ꝑtinere ceperunt ad eum
ꝑ quem factus ẽ mundus. Isti
autem remanserunt esse inmũ¬
do: quibus dictũ ẽ. moriemini
in peccatis ur̃is. Nemo  dicat. de
hoc mundo non sum. Ouisqͥs
es o homo de hoc mundo es: seo
uenit ad te qui fecit munoum.
& liberauit te de hoc mundo.
Si delectat te mundus: semꝑuis
tueris mundus: & non auoies
quod iudei audierũt: moriemi¬
ni in peccato ur̃o. It qui plus
peccat. plus ẽ in mundo: & plꝰ
inmundus. Et quanto quis
se mundat a peccato: tanto se

Expanded text:
Patre coaeternus Patri genitus est. Patre coaeternus Patri genitus est. Ego de supernis sum, vos de hoc mundo estis; ego non sum de hoc hoc mundo estis, quia peccatores erant, quia iniqui erant, quia infideles erant, quia terrena sapiebant. » Nunqunon erant? Erant siquidem, quia de Adam nati sunt, sed ipsa Veritas de eis ait: Ego elegi vos de mundo , id est, de carnali conversatione, quae mundi nomine hoc loco significari videtur. « Qui ergo erant de mundo, facti sunt non de mundo, et pertinere coeperunt ad eum per quem factus est mundus. Isti autem remanserunt esse in mundo, quibus dictum est: Moriemini in peccatis vestris. « Nemo dicat, de hoc mundo non sum. Quisquis es, o homo, de hoc mundo es: sed venit ad te qui fecit mundum, et liberavit te de hoc mundo. Si delectat te mundus, semper vis tu eris mundus, et non audies, quod Judaei audierunt: Moriemini in peccato vestro. » Et qui plus peccat, plus est in mundo et plus immundus; et quanto quis se mundat a peccato, tanto se
Abbreviated transcription (Latin):
uado uos non potestis uenire:
Si de morte hominis diceret:
qͥs hominum non moritur:
Irgo quo ego uado diocit. non
cum iturad mortem: s quo
ibat ipse post mortem. Illi ita¬
q non intellegentes: ista res-
sapiebant. Quid ait : dice¬
bat eis. Uos deorsum estis: idõ
terram sapitis: quia sicut ser¬
pens.terram manducatis.
Suid ẽ. terram manducatis:
terrenis pascimini: delectami¬
ni: terrenis inhiatis: sursum
cor non habetis. Uos deorsum
estis: ego de suꝑnis sum. Ios
de mundo hoc estis: ego non
sum de hoc mundo. Suomͦ¬
gͦ non erat de hoc mundo.
te mundũ. ante xp̃m nichil: qr
inprincipio erat uerbũ. & om̃a
ꝑ ipsum faucta sunt. Sic enĩ
erat ille de suꝑnis. De quibꝰ
suꝑnis xp̃s: ab ipso patre. Ni¬
chil illo suꝑius: quia uerbum
genuit equalem sibi: coet̾nũ
sibi. unigenitũ sibi. sine tem¬
pore. ꝑ quem conderet tempora.
Idõ xp̃s ante om̃s creaturas. &
ante om̃a tempora: quia de

Expanded text:
vado, vos non potestis venire? vado, vos non potestis venire? Si de morte hominis diceret, quis homo non moritur? Ergo quo ego vado dixit, non cum itur ad mortem, sed quo ibat ipse post mortem. Illi itaque non intelligentes, ista resposapiebant, quid ait? Et dicebat eis: Vos de deorsum estis. Ideo terram sapitis, quia sicut serpentes terram manducatis. Quid est, terram manducatis? Terrenis pascimini, terrenis delectamini, terrenis inhiatis, sursum cor non habetis. Vos de deorsum estis: ego de supernis sum. Vos de mundo hoc estis: ego non sum de hoc mundo. ergo non erat de hoc mundo, te mundum, ante Christum nihil. Quia in principio erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt. Sic enim erat ille de supernis; de quibus supernis Christus? Ab ipso Patre, nihil illo superius; quia Pater Verbum genuit aequale sibi, coaeternum sibi, unigenitum sibi, sine tempore, per quem conderet tempora. » Ideo Christus ante omnes creaturas, et ante omnia tempora, quia de
Abbreviated transcription (Latin):
est. Modo qͥ misericordẽ dii
tempus hab& non querit. in¬
ueniet eũ iratum. Iuoeis dit̾
in peccato ur̃o moriemini. ꝙ
presciebat eos in peccato suo
ꝑmanere. Singłari numero
loquebatur. unam ẽẽ uolum
rat. Alio loco discipulis suis
dicit. Quo ego uado. uos nõ
potestis uenire. Non abstutt
eis spem: s p̾dicit dilatione.
Quando enim hoc discipulis
dñs loquebat᷑ tunc non po.¬
terant uenire. quo ille ibat.
s postea uenturi erant. Isti
us dix̃ in peccato ur̃o morie¬
mini. His autẽ auditis u̾bis
qͦmodo solent carnalia cog¬
tantes. et scd̃m carnem uidi¬
cantes. et totũ carnalit̾ audi¬
entes. et sapientes: dixerũt.
Num quid interficiet sem&¬
ipsum: quia dicit qͦ ego uado.
uos non potestis uenire:ful¬
la uerba: et omnino insi pien¬
tie plena. Quid enĩnon pote¬
rant illo uenire quo ille ꝑreris.¬
set. si int̾ficeret semet ipsum:
Numquid ꝑpsi non erãt moritu.¬
ri: Quid gͦ. Numqͥd intͣficiet
semet ipsum: quia dicit. qͦ ego

Expanded text:
cordem, dum tempus habet, non quaerit, inveniet eum iratum. Judaeis dixit: In peccato vestro moriemini, quia praesciebat eos in peccato suo permanere. Singulari vero numero loquebatur, unam esse voluntrat. « Alio vero loco discipulis suis dixit: Quo ego vado, vos non potestis modo venire . Non abstulit eis spem, sed praedixit dilationem. Quando enim hoc discipulis Dominus loquebatur, tunc non poterant venire quo ille ibat, sed postea venturi erant: isti us dixit: In peccato vestro moriemini. « His autem auditis verbis, quomodo solent carnalia cogitantes, et secundum carnem judicantes, et totum carnaliter audientes et sapientes, dixerunt: Nunquid interficiet semetipsum, quia dicit: 547 Quo ego vado, vos non potestis venire? Stulta verba et omnino insipientiae plena. Quid enim? Non poterant illo venire quo ille perrexisset, si interficeret semetipsum? Nunquid ipsi non erant morituri? Quid est ergo, nunquid interficiet semetipsum, quia dixit: Quo ego
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Oueritis me occidere.
hominem qui ueritatem uob
dico. It ille inuidit homuinl
x occidit hominem. Diabolus
autem cum inuideret homini.
serpente indutus. locutus est.
mulieri: & de muliere uene¬
nauit et uirum. Nortui sut.
diabolum audiendo. ÷: quẽ
non audissent. si dm̃  audi¬
atori. non deceptori. Ergo ille
homicida erat ab initiõ. Uide¬
te genus homicidii fr̃s. Ho¬
micida dicitur diabolus.
on gladio armatus. non fer¬
ro accinctus. ad hominem
uenit:uerbum malum se¬
minauit. & occidit. Noli gͦ
putare: non esse homicidam:
quando fratri tuo mala ꝑsu¬
ades. Si fr̃i tuo mala ꝑsuad
Filii hominum. dentes eoꝵ ar¬
ma et sagitte: & lingua eoꝵ
machera acuta. Uos gͦ desi-¬
deria patris ur̃i facere uul¬
tis. Idõ saeuitis in carne: qr
non potestis in mente. Ille
homicidium: ex quo factus
est homo. Non enim posset occi-

Expanded text:
tis. Quaeritis me occidere, tis. Quaeritis me occidere, hominem qui veritatedico. Et ille invidit homini, et occidit hominem. Diabolus enim cum invideret homini, serpente indutus locutus est mulieri, et de muliere venenavit et virum. Mortui sunt diabolum audiendo , quem non audissent, si Dominum audiatori, non deceptori. Ergo ille homicida erat ab initio. Videte genus homicidii, fratres. Homicida dicitur diabolus, non gladio armatus, non ferro accinctus; ad hominem venit, verbum malum seminavit, et occidit. Noli ergo putare te non esse homicidam, quando fratri tuo mala persuades: si fratri tuo mala persuadeFilii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vos ergo desideria patris tis, ideo saevitis in carne, quia non potestis in mente. « Illhomicidium? ex quo factus est homo. Non enim posset occidi
Abbreviated transcription (Latin):
& inde apatre erit diabolo.
Quod fecit ds̾ non potest esse
malum: si ipse homo non sit
sibi malus. Inde gͦ uidei.
dicti sunt filii diaboli: non
nascendo. s initando. Consu.¬
etudo uero scẽ scripture ẽ. ex
imitatione uel similituoiie
operum. filios sepe nomina¬
re. Ut propheta ad iudeos ai
Pater tuus amorreus: & mater
tua cethea. Amorrei. gens erat
quedam: unde originem uie
non ducebant. Cether et ip.¬
si gentẽ suam habebant.: om¬
nino alienã agenere uideoꝵ
S ed quia erant impii amorrei.
& cethei: uidei autem imitati
sunt impietates illoꝵ. Inue
quibus nascerentur. s quoꝵ
mores sectanoo. pariter dam¬
narentur. Queritis autem
fortasse: unde ipse diabolus.
Inde utiq: unde & ceteri ang̃i¬
S cȩteri angeli
in sua obedientia ꝑsteterĩt
ille in obediendo & suꝑbiend.
lapsus ẽ angłs. et factus est
diabolus. Sed modo audite
quid dicat dñs. Uos inquit
a patre diabolo estis: et de¬
sideria patris ur̃i facere uull¬

Expanded text:
et inde a patre erat diabolo. et inde a patre erat diabolo. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus. Inde ergo Judaei dicti sunt filii diaboli, non nascendo, sed imitando. Consuetudo vero sanctae Scripturae est ex imitatione vel similitudine operum filios saepe nominare, ut Propheta ad Judaeos ait: Pater tuus Amorrhaeus et mater tua Cethea . Amorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant; Cethei et ipsi gentem suam habebant omnino alieni a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethei; Judaei autem imitati sunt impietates illorum; invquibus nascerentur, sed quorum mores sectando pariter damnarentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde utique, unde et caeteri angeli. Caeteri angeli in sua obedientia perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. « Sed modo audite quid dicat Dominus: Vos, inquit, a patre diabolo estis, et desideria patris vestri facere vul
Abbreviated transcription (Latin):
ut filius unicus: ut uerbum
patris. Uenit ad nos quia uer¬
bum caro factum ẽ: ut habi¬
taret in nobis. Aduentus eiꝰ
humanitas eius. Nansio eius:
diuinitas eius. Suare inqͥt
loquelam meam non cognoscitis:
quia non potestis cognoscere
sermonem meum. Idõ non po-¬
terant cognoscere: quia non po¬
terant audire. Sed unde audi¬
re ñ poterant.: nisi quia corri¬
gi credendo nolebant: Et¬
hoc unde: Uos ex
patre
diabolo estis. Quã¬
du
patrem comiemoratis: quã¬
du patrem mutatis. modo a-¬
braham. modo dm̃. Audite
a filio dĩ: cuius filii estis. Apa-
tre diabolo estis. D̃s itaq cre¬
ator omnium creaturarum.
creauit hominem. Quomo¬
do hic dicit. uos apatre diabo¬
lo estis: quicquid adõ creatũ
ẽ. uonum ẽ. Et omnis homo.
quantũ creatura dĩ est. bonus
est: quantum uero se subicit
ꝑ liberum arbitrium diabo¬
lo. a patre diabolo est. Bona
ẽ enĩ hominis natura᷑ s uiti¬
ata erit ꝑ malam uoluntatẽ:

Expanded text:
ut Filius unicus, ut Verbum ut Filius unicus, ut Verbum Patristum est, ut habitaret in nobis . » Adventus ejus humanitas ejus; mansio ejus, divinitas ejus. « Quare inquit loquelam meam non cognoscitis? quia non potestis cognoscere sermonem meum. » Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire, sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Ehoc inde: « Vos ex patre diabolo estis. » Quandiu patrem commemoratis, quandiu patrem mutatis, modo Abraham, modo Deum, audite a Filio Dei, cujus filii estis. « A patre diabolo estis. » Deus utique creator omnium creaturarum creavit hominem, quomodo hic dicit: Vos a patre diabolo estis. Quidquid a Deo creatum est, bonum est; et omnis homo, in quantum creatura Dei est, bonus est. Quantum vero se subjicit per liberum arbitrium diabolo, a patre dest enim hominis natura, sed vitiata erat per malam voluntatem,
Abbreviated transcription (Latin):
illius genere glorificabant᷑:
et mutauerunt responsio¬
nem: credo dicentes apud se¬
ipsos. Quotiescumq nomi¬
nauerimus abraham: dictu¬
rus ẽ nobis. Quare non imi¬
iamini eum. de cuuis gene¬
re gloriamini : nos sc̃m. uis¬
tum innocentem tantum
urum imitari non possumus.⁊
Dm̃ dicamus patrem nr̃m: ide¬
amus quid nobis dicturus est.
N on quid falsitas inuenit quod
dicer& & ueritas non inueni¬
ret qd responder&: Audiamꝰ
quid . dicant: audiamus
quidte iniaudiant. Unum in¬
quit tetiꝰ habemus patrem dm̃.
Dixit gͦ eis iħs. Si ds̃ pater
ur esset: diligeretis me utiq
Igo enim ex dõ processi: & ueni.
Neꝙ enim ame ipso ueni: s ille
me misit. Dicitis dm̃ patrem:
Hic tetigit quod sepuis solet
dicere. Non ame ipso uenr s
ille me misit. A dõ processi&
tio est eius. Quod uero de dõ
processit uerbum. eterna ꝓ¬
cessio ẽ: non habens tempus
ꝑ quem factũ ẽ tempus. Irgo
ab illo ꝓcessit ut ds̃ ut equał.

Expanded text:
illius genere gloriabantur, illius genere gloriabantur, et mutaverunt responsionem, credo, dicentes apud seipsos: Quotiescunque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis: Quare non imitamini eum, de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem tantum virum imitari non possumus, Deum dicamus patrem nostrum: videamus quid nobis dicturus est. Nunquid falsitas invenit quod diceret, et veritas non inveniret quid responderet? Audiamus quid dicant, audiamus quid audiant. Unum, inquiunt, patrem habemus Deum. Dixit ergo eis Jesus: Si Deus pater vester esset, diliEgo enim ex Deo processi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum Patrem, aHic tetigit quod saepius solet dicere: Non a meipso veni, sed ille me misit, a Deo processi etio est ejus. Quod vero de Deo processit Verbum, aeterna processio est, non habens tempus per quem factum est tempus. Ergo ab illo processit ut Deus, ut aequalis,
Abbreviated transcription (Latin):
os abrahe. Iili erunt filii abra¬
he: qui fidem abrahe imitan¬
tur. Idõ subuina it dñs dicẽs
Si filii abrahe estis: oꝑa abra¬
he facite. Factis probate no¬
bilitatẽ. non uerbis. Sed
queritis me interficere ho¬
minem qui ueritatẽ locu¬
tus sũ uobis: quam audiui
adõ. Hoc abrahã no fecit.
Uosfacitis oꝑa patris ur̃i. Et ad¬
huc non dicit. quis ẽ iste pater
eoꝵ. Nodo illi quid responde¬
runt: ceperunt enim ut cũq
cognoscere. non de carnis ge¬
neratione dnm loqui. s deui¬
te institutione. Et quia con¬
suetudo scripturarum ẽ quas
legebant. fornicationem spi-¬
ritaliter appellarł. cum dus
multis & falsis. anima tam¬
quam prostituta subicitur:
ad hoc responderunt. Dixe¬
runt itaꝙ ei. Nos ex prostitu¬
tione non sumus nati: unũ
patrem habemus dm̃. Tam
uiluit abraham. Repulsi st̃
enum. Quomodo repelli de¬
buerunt ore ueridico: Quia
erat talis abraham cuius fac¬
tum non imitabantur. et de

Expanded text:
os Abrahae . Illi enim sunt filii Abraos Abrahae . Illi enim sunt filii Abrahae, qui fidem Abrahae imitantur. Ideo subjunxit Dominus dicens: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Factis probate nobilitatem, non verbis. Sed quaeritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo. Hoc Abraham non fecit. Vos facite opera patris vestri. Et adhuc non dicit, quis est iste pater eorum. Modo illi quid responderunt? Coeperunt enim utcunque cognoscere non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quam legebant fornicationem, spiritualiter appellari, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt. Dixerunt itaque ei: Nos ex prostitutione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jam viluit Abraham, repulsi sunt eum, quomodo repelli voluerunt, ore veridico, quia erat talis Abraham, cujus factum non imitabantur, et de
Abbreviated transcription (Latin):
ham. Dicit eis iħs. Eilii abra¬
he estis: oꝑa abrahe facite. Nc̃
autem queritis me interfice¬
re:hominem qui ueritatem
uobis loquutus sum: quam
audiui adõ. Hoc abraham nõ
fecit. Icce ille laudatus: isti
damnati. Abraham non erat
homicida. Non dico ego inqͥt
rem uerum dicerem. Nam
dixit alio loco. Ante abrahã
ego sum. Tunc eum illi lapi¬
dare uoluerunt. Non dixxit
hoc. Interim qđ uidetis quos
aspicitis. quod me solum pu¬
tatis: homo sum. Hominem
dicentem uobis quod auoi¬
uit adõ. quare uultis occioe¬
re. nisi quia non estis filii a¬
brahe: Et tamen suꝑuis ar.
Scio quia filii abrahe estis. sy
negauit eoꝵ originem. sead̃
facta condemnat. Caro eoꝵ
ex illo erat: s uita non erat.
Ergo xp̃iani facti sunt sem
abrahe gr̃a dĩ. non de car.¬
ne abrahe. fecit illos cohereoe.
D̾s illos exereditauit: istosad¬
optauit. Isti sunt. de quibus
alio loco aiohanne baptista
dictum est. Potens est ds̃ de
lapidibus istis suscitare fili¬

Expanded text:
ham. Dicit eis Jesus: Si filii Abraham. Dicit eis Jesus: Si filii Abrae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem qui veritatem vobis locutus sum, quam audivi a Deo: hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati. Abraham non erat homicida. Non dico, inquit, erem, verum dicerem. Nam dixit alio loco, Ante Abraham ego sum : et tunc eum illi lapidare voluerunt. Non dixit hoc: Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum. Hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait, Scio quia filii Abrahae estis. Non negavit eorum originem, sed facta condemnat. Caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. Ergo Christiani facti sunt semen Abrahae gratia Dei: non de carne Abrahae facti illi cohaeredes, Deus illos exhaeredavit, istos adoptavit. Isti sunt, de quibus alio loco a Joanne Baptista dictum est: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare fili
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud dm̃. Isti ergo malũ
quod faciunt. quod dñs obiuir.¬
gat. &corripit. ubi uiderunt
apud patrem suum. Cum
audierimus inconsequentibꝰ
apertius dictum. quid sit eoꝵ
pater: tunc intelsegemus qua¬
lia uiderint apud talem pa.¬
crem. Adhuc enim non nomi¬
nat: patrẽ ipsoꝵ. Paulo suꝑius
abraham cominemorauit. s
carnis originem non uitẽ si¬
militudinem. Dicturus alte¬
rum patrem illoꝵ. qui nec ge-¬
nuit eos. nec creauit ut homi¬
nes essent:s tamen filii erant
eius. inquantum mali erãt.
non inquantũ homineserãt.:¬
In quo unitati. non in quo creati.
si aliquid potes audere rep̃hen
non audebat rep̾hendere ab¬
raham: s talis erat abraham qͥ
nonreprehenderetur a dño s
potius laudaretur. Tamen isti
uidebantur eum prouocare:
ut aliquid mali diceret de a¬
braham: et esset occasio facien¬
di quod cogitabant. Pater nr̃
abraham ẽ. Audiamus quomͦ
eis respondit dñs: cum illoꝵ
dampnatione laudans abra¬

Expanded text:
erat apud Deum: isti ergo malum erat apud Deum: isti ergo malum quod faciunt, quod Dominus objurgat et corripit, ubi viderunt apud patrem suum? Cum audierimus in consequentibus apertius dictum, quis sit eorum pater, tunc intelligimus qualia viderint apud talem parem: adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo superius 553 Abraham commemoravit, sed carnis origine, non vitae similitudine: dicturus alterum patrem illorum, qui nec genuit eos, nec creavit, ut homines essent; sed tamen filii erant ejus, in quantum mali erant, non in quantum homines erantin quo imitati, non in quo creati. si aliquod potes audere, reprehenon audebat reprehendere Abraham, sed talis erat Abraham, qui non reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur. Tamen isti videbantur eum provocare ut aliquid male diceret de Abraham, et esset occasio faciendi quod cogitabant. Pater noster Abraham est. « Audiamus, quomodo eis respondit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abra
Abbreviated transcription (Latin):
audiamus. Scio inquit. qr
filii abrahe estis: s queritis
me interficere. Agnosco car¬
nis originem: non cordis fi
dem. Pilii abrahe estis: s se¬
cundum carnem: Ideo que¬
ritis me occidere inquit. Ser¬
mo enim meus non capit in
uobis: id ẽ non habet locum
in uobis. Si sermo meus ca-¬
peret᷑ a uobis: caper& utiq
uos. Quio est gͦ non capit᷑ a
uobis: id ẽ non capit corues¬
trum: quia non recipitur a
corde ur̃o. Audistis certe do
minum dicentem: scio quia
filii abrahe estis: audite qͥd
postea dicat. Ego quod ui-¬
di apud patrem meũ loqͦr
et uos quod uidistis apud patrẽ
ur̃m facitis. Quid autem faciũt.
quod eis dixit. queritis me occi¬
dere. Hoc apud abraham num¬
quam uiderunt. Dicit que ui¬
di apud patrem meum loquor.
Teritatem uidi: ueritatem loqͦr:
quia ueritas sum. Si enim dñs
ueritatem loquitur. quia ipse est
ueritas patris quam uidit apud pa-¬
trem se uidisse loquitur:¬
Ipse ẽ enim uerbum: qđ uerbũ

Expanded text:
audiamus. Scio, inquit, quia audiamus. Scio, inquit, quia filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis ordem. Filii Abrahae estis, sed secundum carnem. Ideo quaeritis me occidere, inquit; sermo enim meus non capit in vobis, id est, non habet locum in vobis. Si sermo meus caperetur a vobis, caperet utique vos. Quid est ergo, non capitur a vobis? Id est, non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. « Audistis Dominum certe dicentem: Scio quia filii Abrahae estis. Audite quid postea dicat: Ego quod vidi apud Patrem meum loquor; et vos, quod audistis apud patrem vestrum, facitis. Quid autem faciunt? Quod eis dixit: Quaeritis me occidere. Hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dicit: Quae vidi apud Patrem meum loquor. Veritatem vidi, veritatem loquor, quia veritas sum. Si enim Dominus veritatem loquitur, quia ipse est veritas Patris, quam vidit apud Patrem se ipse enim Verbum quod Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
tuam. Pilius manet ieter¬
num. Si ergo filius uos libe¬
rauerit: tunc uere liberien.¬
tis. Hec spes nr̃a fr̃s. ut aliber
liberemur: et liberanoo ser¬
uos non facit᷑. Serui enime¬
ramus cupiditatis: liberi ef¬
ficimur serui caritatis. Pri.¬
ma libertas ẽ. non ꝑ manere
in peccato. seruire iusticie
Dicente apło. Cum serui esse¬
tis peccati. liberi eratis iusti.¬
ciȩ. Nunc autem habetis fru¬
ctum ur̃m in sanctificationẽ.
finem uero uitam eternam
Perfecta uero libertas est dõ
xp̃o seriure. illum diligere
qui uere nos liberauit: qui
uerus est filius dĩ & dñs. In
forma serui non seruus. s in
forma serui ciĩs. Fuit qͥppe
illa carnis forma. seruilis: Sed
quamuis esset similitudo car¬
nis peccati. non erat peccati.
libertatem. ꝓorisit credentibꝰ
inse. Iudei uero tamquam de
sua libertate suꝑbientes. de¬
dignati sunt fieri liberi cũ
essent serui peccati. Idõ autẽ
se uberos esse dixcerunt: quia
semen abrahe erant. Quid
gͦ eis adhec respondit dnis:

Expanded text:
eternum. Si ergo filius vos liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis: liberati efficimur servi charitatis. Prima libertas est non permanere in peccato, servire justitiae, dicente Apostolo: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Perfecta vero libertas est, Deo Christo servire: illum diligere, qui vere nos liberavit: qui verus est Filius Dei, et dominus in forma servi: non servus, sed in forma servi dominus. Fuit quippe illa carnis forma servilis; sed quamvis esset similitudo carnis peccati, non erat peccati: libertatem promisit credentibus in se. Judaei vero, tanquam de sua libertate superbientes, dedignati sunt fieri liberi, cum essent servi peccati. Ideo autem se liberos esse dixerunt, quia semen Abrahae erant. Quid ergo eis ad haec respondit Dominus,
Abbreviated transcription (Latin):
Diabolus uero bonus cre-¬
atus est: s ꝑse ipsum malus
factus est. declinando se asum¬
mo bono. Idõ ex propriis locu¬
tus ẽ mendacium: quia inse¬
ipso inuenit. unde esset men¬
dax. Homo uero deceptus a
diabolo. factus est adiabolo
mendaa. Idõq filius diaboli.
non natura. s imitatione.
Recedamus gͦ a patre menda¬
cii: curramus ad patrem ue¬
ritatis. Amplectemur ueri¬
tatem: ut accipiamus ueram li¬
bertatem. Iudei apud patrem
suũ uiderant. quod loqueban¬
tur: quid nisi mendacium: Di¬
minus autem apud patrem sui
uide. rat. quod loqueretur.
Quid nͥ ⁊ se ipsum: quid nisi u̾¬
bum patris ȩternum & patri
coeternum: idõ sub umait.
Igo ueritatem dico uobis: et
noncreditis michi. Nam men¬
da& mendacium loquitur.s
ueritas ueritatem profert.
Diabolus menda& dep̃s uero ue¬
ritas. & ueritatis adsertor:
Quia ex ueritatis ore. nichil
aliud poterit ꝓcedere:. nisi ne

Expanded text:
Diabolus vero bonus creDiabolus vero bonus creatus est, sed per seipsum malus factus est, declinando se a summo bono. Ideo ex propriis locutus est mendacium, quia in seipso invenit unde esset mendax. Homo vero deceptus a diabolo, factus est a diabolo mendax. Ideoque filius diaboli, non natura, sed imitatione. Recedamus ergo a patre 555 mendacii, curramus ad Patrem veritatis. Amplectamur veritatem ut accipiamus veram libertatem. « Judaei apud patrem suum viderant quod loquebantur: quid, nisi mendacium? Dominus autem apud patrem suum vidit quod loqueretur: quid, nisi seipsum? quid, nisi vebum Patris aeternum, et Patri coaeternum? Ideo subjunxit. Ego veritatem dico vobis, et non creditis mihi. Nam mendax mendacium loquitur, sed veritas veritatem profert. Diabolus mendax, Christus vero veritas et veritatis assertor, quia ex veritatis ore nihil aliud poterit procedere, nisi ve
Abbreviated transcription (Latin):
xpͥo stetisset. Sed inueritate
non stetit: quia ueritas non
est in eo. cum loquitur men
⁊ euangelir intenti accepistis.
Icce repeto: ut agnoscatis
quid exigatis: de diabolo
minem occioit. Et inuerita¬
te non stetit: quia de ueritate
lapsus est. Cum loquitur m̃¬
dacium. utiq ipse diabolus
de ꝓprio loquitur. quia mdax
est. & pater eius. Diabolus aut̃
asemet ipso mendax fuit: &
mendacium suum ipse genuit.
Anemine audiuit prius men¬
dacium. Quomodo ds pater ge¬
nuit filium ueritatem: sic diabo¬
lus genuit quasi filium menda¬
cium. Mendacium genuit: quia
inueritate non stetit. Omnis
enim qui in dõ manet. inueri¬
tate manet: quia ds̃ ueritas ẽ.
Si quis uero adõ recesserit. m̃dax
erit: dicente psalmo grapho.
Omis homo mendaa. In quantũ
uero homo a dõ recedit. intan¬
tum mendax erit: dum se aue¬
ritate declinauerit. It inde
peccator erit. quia om̃e pecca¬
tum non ẽ ueritas. s men¬
datium: quia recedendo:
adõ. non hab& ueritatem:

Expanded text:
to stetisset. Sed in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. Cum loquitur mendEvangelii, intenti accepistis. Ecce repeto, ut agnoscatis quid exigatis. De diabolo minem occidit; et in veritate non stetit, quia de veritate lapsus est. Cum loquitur mendacium, utique ipse diabolus, de proprio loquitur, quia mendax est et pater ejus. « Diabolus autem a semetipso mendax fuit, et mendacium suum ipse genuit, a nemine audivit prius mendacium. Quomodo Deus Pater genuit Filium veritatem; sic diabolus genuit quasi filium mendacium. » Mendacium genuit, quia in veritate non stetit. Omnis enim qui in Deo manet, in veritate manet, quia Deus veritas est. Si quis vero a Deo recesserit, mendax erit, dicente Psalmographo: Omnis homo mendax . In quantum vero homo a Deo recedit, in tantum mendax erit, dum se a veritate declinaverit, et inde peccator erit: quia omne peccatum non est veritas, sed mendacium, quia recedendo a Deo non habet veritatem.