comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sertꝰ es inbonã oliuã q̃uanto magis illi qͥ scđm natu¬
rã .s. in serent᷑ suȩ oliuȩ. ecce unde etiã ipse głat᷑
i fractura libatus & radici pͥngue dinis redditus
Qui ergo muob̵s̃ quos inde fregit ĩ picta fredeant.
&rur sꝰ in serantur. Qiaut̃ non quã ibi fuer̃ :
uenant anaturali sterilitate p̃cisi. participes
didicimꝰ aliena non concupiscere. Auid aut̃ in-¬
qͥs alienũ hab& cestam̃tũ uetꝰ: inmo qͥd hab&
non alienũ ̃ diuitias ꝓmittit &uentris saturitatẽ.
& filios & ne potes. uitãq longa: & cũ his cananiti-¬
disregnũ. Sed om̃ia hȩc circuncisis & obseruantib:
abbata & inmolantib: sibi: & abstinentib: a porcini
& huiꝰ modicgteris. Quȩ quia ego negligo Expĩanis
omis ut inepta scilic& etadsilutẽ animȩ minime
ꝑtinentia : id circo neçq̃ ꝓmittit ad me iã spectare
cognosco. Memorq qr sit mandatũ non concupis¬

Expanded text:
sertus es in bonam oliuam. quanto magis illi, qui secundum natusertus es in bonam oliuam. quanto magis illi, qui secundum naturam sunt, inserentur suae oliuae? ecce unde etiam ipse gloriatur a fractura liberatus et radicis pinguedini redditus. qui ergo in uobis sunt, quos inde fregit inpietas, redeant et rursus inserantur; qui autem numquam ibi fuerunt, ueniant a naturali sterilitate praecisi participes didicimus aliena non concupiscere. quid autem, inquis, alienum habet. testamentum uetus? immo quid habet non alienum? diuitias promittit et uentris saturitatem et filios et nepotes uitamque longam et cum his Chananitidis regnum, sed omnia haec circumcisis et obseruantibus sabbata et immolantibus sibi et abstinentibus a porcina et huiusmodi ceteris: quae quia ego neglego et christianus omnis, ut inepta scilicet et ad salutem animi minime pertinentia, idcirco nec quae promittit. ad me iam expectare cognosco, memorque quia sit mandatum: non concupis
Abbreviated transcription (Latin):
entes qł cexitas exparte iss ł facta ẽ. donec plenitudo gentũ¬
intrar& &sic om̃is isr ł saluus fier&. Videtisergo
uos qͥinista inseri radicẽ non uultis non qͥdẽ frac¬
tis ramis cẽ similis sic̃ ẽ : carnał &impius popłs
iudeoꝵ sedinoleastri a maritudine remansis se:
nã qͥd nisi oleastrũ gentiũ sapit adorare sole &lunã.
nsi forte ꝓpt̃ea uos iã non putatis cẽ inoleastro
gentiũ qr spinas noui generis ad didistis: & falsũ
xpm̃ quẽ cdnsole & luna coleretis non manu
fabrilisedꝑuerso corde finxistis. In seriminiergo
p̃dicatꝰ ẽ. inquẽ uenientẽ qͥ non credider fractis
inde. & qͥ credider̃ inserti sibi. Iiub: ne suꝑbian¬
dicit᷑. noli altũ saꝑe sed time. Nesids̃ naturalib
ramis non peꝑere: neq tͥ parcat. Sedne de ipsisfractis
desꝑet᷑ paulo post dicit Ccipsi sinon ꝑmanserint
ininfidelitate. in serent᷑. Potens e. enĩ ds̃ in serere illos.¬
N ã situex naturali incis oleastro & contra naturã in¬

Expanded text:
tas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo genintraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis et inpius populus Iudaeorum, sed in oleastri amaritudine remansisse. nam quid nisi oleastrum gentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsum Christum, quem cum sole et luna coleretis, non manu fabrili, sed peruerso corde finxistis? inserimini ergopraedicatus est: in quem uenientem qui non crediderunt, fracti sunt inde; et qui crediderunt, inserti sunt ibi. dicitur: noli altum sapere, sed time; nam si deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. sed ne de ipsis fractis desperetur, paulo post dicit: et ipsi si non permanserint in infidelitate, inserentur; potens est enim deus iterum insntra naturam in
Abbreviated transcription (Latin):
ergo indulcẽ transeuntib: ex amaro. quã demensero
tes insertas ut fierent paticipes pinguedinis oleģ:
nã cũ de iudeoꝵ lapsi ad moner& gentes ne su ꝑbirent
egosũ gentiũ apłs. ministeruĩ meũ glorifico si qͦ
modo ademulationẽ ꝓuocare potero carnẽ mea
ut saluos facia aliqͦs exilt. Sireieccio illoꝵe rea
reconciliatioe : mundiquȩ ert assuptio nisiuita ex

Expanded text:
ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero tes insertas ut fierent participes pinguedinis oleae? nam cum de Iudaeorum lapsu admoneret gentes, ne superbirent.ego sum gentium apostolus. ministerium meum modo ad aemulationem provocare potero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumpti
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ pͥncipib: tenebrarũ menbra dĩ ur̃i non adiucͥta atq
con suta sed qđ ẽ. uehem̃tius cõmixta & concreta
coęrere : an utrũq uetꝰ ẽ. q utrũq falsũ & utrũq
deprudentia carius ẽ isi forte inde uultis ꝓbare unũ
fiusse nouũ alterũ uetꝰ: qͣ maior scissura facta est.
utmis erabił pannꝰ deregnolucis abscinđet᷑. & glo¬
botenebrarũ ȩt̃napȩna configeret᷑ & tañ angute
sibi uidet᷑ ueludacu linguȩ diuinarũ scripturarũ
firmam̃ta compungere taliũ fabularũ sordidus sar-
uetꝰ testam̃tũ : Siapłis liciut sub eodẽ naqͦ abeo discqͣe
niͥ quare nonliceat in quo natꝰ nonsi nusur pare.
onis qͥppe gentiles nascim᷑ non uidȩi. nondeniq xpr̃am.
edalios adsẽ exeadẽ gentilitate testam̃tũ uetꝰ adducr
saxitq uidȩos: alios nouũ. &iniciat xpĩanos tanquã
siduȩ arbores dulcis & amara radicib: suis unius crȩ
in seuĩ transferant mutandã qualitatib: suis. A płis

Expanded text:
rincipibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus est, quia utrumque falsum, et utrumque de prudentia carnis est? nisi forte inde uultis probare unum fuisse nouum. alterum uetus, quia maior scissura facta est, ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur et globo tenebrarum aeterna poena configeretur. et tamen argute sibi uidetur uelut acu linguae diuinarum scripturarum firmamenta conpungere talium fabularum sordidus sartouetus testamentum? si apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non denique christiani. sed alios ad se ex eadem gentilitate testamentum uetus adducit facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
cis factes pingue dinis oleȩ : noligłari aduersꝰ
ramos Ađsi gloriaris : nontu radicẽ portas. sed
radnte Dicisergo Practi s: rami : ntego inserar.
bene. In credulitate fractis. Tuaut̃ fide sta
Nolialtũ siꝑe. sed time : nesids̃ naturib ramis non
pepcit : neq tibi parcãt. Uides ergo bonitatem

Expanded text:
cis factus es et pinguedinis oleae, noli gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, ne
Abbreviated transcription (Latin):
aut offerendũ precipimꝰ uł cui quã martỹri uel
cuiquã scãe animȩ. ł cuiquã angło o quis qͥs
in hunc errorem delabitur: corripit᷑ ꝑsanã
doctrinam. siue ut corrigatur. siue ut cauent᷑:¬
&̾iam ipsienim scĩ uł homines uł angłi. exiberi sibi
nolunt : qđ unidõ deberi norunt: Apparuit
hoc in paulo & barnaba: cũ commoti miraculis quae
ꝑeos facta sunt licaonii. tanquã dus inimolare
uoluerunt: Conscissis enim euestuentis suis
confitentes & ꝑsuades uist se deos ũ eẽ: ista sibi ficri
uetuer̃: Apparuit & in angłis. sic̃ & in a pocalipsi legimꝰ
angłm se adorari ꝓ hibentem: ac dicentem adoratori

Expanded text:
aut offerendum praecipimus uel cuiquam martyri uel cuiquam sanctae animae uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueiam ipsi enim sancti, vel homines, vel Angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni Deo deberi norunt. Apparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum commoti miraculis quae per eos facta sunt Lycaonii, tanquam diis immolare voluerunt: conscissis enim vestimentis suis, confitentes et persuadentes se deos non esse, ista sibi fieri vetuerunt . Apparuit et in Angelis, sicut in Apocalypsi legimus, angelum se adorari prohibentem, ac dicentem adoratori
Abbreviated transcription (Latin):
Adinic enĩ discipuli dm̃ carnalit̃ diligebant.
qͣndo qͥdẽ etiã ne occisũ amit terent formidabt᷑¬
Unde pecrũ reuocantẽ se apassione satanan appellat :
qđ non saper& quȩ di s̃. sed q̃ hominũ. Pinde acten¬
dite in illa phantasia ur̃a de regno dĩ. unde istã lucẽ
soħcarni conspicuã tanqͣm adexẽplũ uoł ꝓpositã
diligitis & adoratis quã carnalẽ spẽ geratis. &i nue¬
nietis ieiunia urã quomͦ prudentiȩ carnis t̃anqͥm
uestim̃to ueteri assuant᷑. Ueruntam̃ cũ pannis
nouus testam̃to ueteri non conueniat : unde potu

Expanded text:
adhuc enim discipuli dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam, ne occisum amitterent, formidabaunde Petrum reuocantem se a passione satanan appellat. quod non saperet, quae dei sunt. sed quae hominum. proinde adtendite in illa phantasia uestra de regno dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tamquam ad exemplum uobis propositam diligitis et adoratis, quam carnalem spem geratis, et inuenietis ieiunia uestra quomodo prudentiae carnis tamquam uestimento unovus vestimento veteri non conveniat, unde potu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰdã facuitatis affectũ qđ inclinato capite
cligito scribebat interra. & cũ hominib in¬
terro gantib: respondiss& nunsus hoc faccre
cepit. nihil eni sapiunt. nec intelligunt
in magnis animis quasdã uirtutes uitiis paruoꝵ
animoꝵ et̃ simillimas non nulla specie. sed nulla
aequalitatis cõparatione : Similes aut̃ suN
qui in magnis ista rep̃hendunt pueris inperitis
inschola qui cũ ꝓmagno didicerint nomini numeri
singu laris uerbũ numeri singularis eẽ reddendũ
rep̃hencdunt latinȩ linguȩ doctissimũ doctore

Expanded text:
cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite digito scribebat in terra et, cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit. nihil enim sapiunt nec intellegunt in magnis animis quasdam uirtutes uitiis paruorum animorum esse simillimas nonnulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in schola, qui cum pro magno didicerint nomini numeri singularis uerbum numeri singularis esse reddendum, reprehendunt latinae linguae doctissimum auctore
Abbreviated transcription (Latin):
discernore consuctudinẽ tẽporis istius quo ꝓ mussio
uel abatur. a consuetudine tẽporis istius quo ꝓ nissio
reuelatur: eis magis nespondere compellor qui
uel temperantiã suam audent p̃ferre ꝓphetis.
uel nequiciȩ suȩ querunt patrocinia deꝓph&is:¬
¶ Quainre. hoc primũ dico: Illoꝵ hominũ non tantũ
linguã. uerũ etiã uit̾ĩsusse ꝓpheticã. totũq
illud regnũ gentis hebrȩoꝵ magnũ quendã quia
& magni cuiusdã fuisse ꝓphetã: quo circa quod¬
adgos quidẽ attin & qui illic erant eruditi corde¬
insapientia dĩ non solũ in his quȩ dicebant sedeciã
in his quȩ faciebant. qđ aut̃ ad ceteros ac simul om̃s
illius gentis homines in his quȩ millis uel de illis
diuinitus fiebant: ꝓphetia uenturi xp̃i & aeclȩ
a quoꝵ altitudine longe sunt. rep̃henclunt tanquã
libidinẽ ꝓph&arũ : sicut non nulli etiã sacrilegi
cõgnuo poma quesunit in arbore. aut purilis

Expanded text:
discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio uelabatur, a consuetudine temporis istius, quo promissio reuelatur, eis magis respondere conpellor, qui uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patrocinia de prophetis. Qua in re hoc primum dico illorum hominum non tantum linguam, uerum etiam uitam fuisse propheticam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quodos quidem adtinet, qui illic erant eruditi cordesapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines, in his, quae in illis uel de illis diuinitus fiebant, prophetia uenturi Christi et ecca quorum altitudine longe sunt, reprehendunt tamquam libidinem prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi congruo poma quaesiuit in arbore, aut puerilis
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ urm adoratis sic & pacriarclus & ꝓphetas non tales
uituperatis quales honorantur a nob̵ sed quales libris
nr̃is non intellectis maliuola uanitate finxistis. quos
tam̃ etiã ipsos quales fiusse suspicamini. parũ ẽ. sidicam
ur̃is electis om̃ia manichei mandata senuantib: nisi
etiã ostendã ipso dõ ur̃o esse meliores: Quod non ag¬
grediar demonstrare . nisi prius soos patres nr̃os
patri archas & ꝓph&as a criminationib: uris adiuuante
me dño aduersũ corda carnalia ꝑspicua ratione defen
doceremus addentes ad cumulũ confusionis nrȩ. ut
etiã ds̃ ur̃ longe peior inuniretur hominibus quales
nr̃os patres fiusse iactatis : Sic ergo ut dixi uob respon¬
dere sufficer& : Sel qm̃ ñ nulli etiã p̃ter urã ualo qͥa
sua sponte comimouentur. uitã ꝓpͥ&arũ in ueteri testam̃to
cõparantes uitȩ apłoꝵ in nouo testim̃to neo ualentes

Expanded text:
quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores. quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres nostros patriarchas et prophetas a criminationibus uestris adiuuante me domino aduersum corda carnalia perspicua ratione defenddoceremus, addentes ad cumulum confusionis uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur hominibus, quales nostros patres fuisse iactatis. sic ergo, ut dixi, uobis respondere sufficeret. sed quoniam nonnulli etiam praeter uestra uaniloquia sua sponte conmouentur uitam prophetarum in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in nouo testamento nec ualentes
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ in comparatione peioris nom qualẽ colimus sed
qualẽ nos colere uel fingitis. uł putatis. qui sine ullo
eouitatis examine. sine ulla distinctione damnationis
& disciplinȩ non parcer& inseruis sius nec iusto nec
peccatori potius quã ñ parcer& menbrissuis uł in nocen¬
tib sinecessitas crimen non .ẽ. uł illi obtẽperando factis
nocentib: si & necossitas ẽ. cnim̃ ut abillo in et̃nũ damna¬
rentur cũ quo simul ab solui si post uictoriã respirar&
libtas uelsimul damnari debuerunt. si& post uictoriã
tantũ saltẽ ualer& necessitas. ut aliquid ualer& & aeqͥtas :
sicut aut̃ dm̃ non ait̃ illũ uenũ & sũmũ quẽ colimus.
sed aliũ nescio quẽ falsũ confingitis quẽ nos colere uł
arli tramini uel calumnituini : qui tam̃ &iã ipse multo ẽ
melior dõ ur̃o ambo enĩ non sunt. & a uob̵ ambo finguntur
sed meliorẽ singitis eũ quẽ tanqũã nr̃m accusatis. quã eũ

Expanded text:
deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatis, qui sine ullo aequitatis examine, sine ulla distinctione damnationis et disciplinae non parceret in seruis suis nec iusto nec peccatori, potius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et necessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini, qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis, quam eum,
Abbreviated transcription (Latin):
globo aet̃na colligatione damnandas. non uoluntate.
seel neressitate in imicas lumini scõ excitisse:
Talẽq dm̃ urm iudicẽ constituatis. apud qũẽ nihil
prod esse possitis eis quarũ causam de monstrata
necessitate defendicis : & talẽ regẽ a quo fr̃ib: urĩs
filus & mẽbris illius quoꝵ inimicitias aduersus uos
& ipsũ non uoluntate sed necessitate extitis se ꝑhib&is
neo indulgentiã impetrane ualeatis: Oinimanis¬
simã crudelitatẽ : nisi qđ conuertitis uos ad ipsius
defensionẽ : ut eũ quoq ista qđ necessitate faciat
ex cusetis: Si ergo possetis inuenire alterũ iudicẽ
qui liber necessitatis uinculo moderator exister&
eqͥtatis : istũ certe ĩillo globo ñ ferinsetus figer& :
sed cum ipso terribili hoste intus includer& Quuir enĩ
non iuste priorsit ad poenã damnationis qui pͥor est
adcrimen necessitatis : quanto ergo melius eligeretis

Expanded text:
globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto extitisse talemque deum uestrum iudicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis, et talem regem, a quo fratribus uestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias aduersus uos et ipsum non uoluntate, sed necessitate extitisse perhibetis, nec indulgentiam inpetrare ualeatis. o inmanissimam crudelitatem! nisi quod conuertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inuenire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequitatis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis
Abbreviated transcription (Latin):
bene facerent : si aut̃ non facerent. grauit̃ imma¬
niterq peccarent: si potuerunt & non fecer̃ : utiq
noluerunt: Siergo noluerunt : uoluntatis orimen
ẽ & non necessitatis : A uoluntate igitur iniciũ pecati:
Unde aut̃ initiũ peccati. inde initiũ mali: uł faciendi
contra iustũ prȩceptum. uel pacieneli sedm̃ iustum
iuditium: Proinde nulla causa ẽ. quur quȩrentes
unde sit malum irrueretis inbuius erroris cammagnũ
malum ut naturã totbonis abundantẽ. naturã mali
diceretis: & innatura summiboni. ante cõmixtionẽ
naturȩ mab. horrendũ necessitatis malũ poneretis:
& huiꝰ enĩ erroris ur̃i causa. suꝑbia ẽ : quã non habebitis
si nolitis: sed uos dũ uultis illud quo irruistis. quo¬
quo molo defendere. aufertis originẽ peccati auolũtatos
arbitrio : & ponitis inuana & filsa fabula naturã mali:
ac ꝓhoc restat. ut dicatis etiã illas animas in horribili

Expanded text:
bene facerent, si autem non facerent, grauiter inmabene facerent, si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum praeceptum uel patiendi secundum iustum iudicium. proinde nulla causa est, cur quaerentes, unde sit malum, inrueritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili
Abbreviated transcription (Latin):
quo faciente. nisi illo primitus qui ut a se intantũ malũ
procederent imperauit : peiorẽ ergo experte sunt
patrẽ quam hostem : pat̃ enim eas al tantũ malũ
misit : hostis aut̃ tanquã bonũ appetiuit. cupiens
ꝑfrui non nocere. Ille sciens nocuit. ille nesciens:
Sed dĩ infirmus atq in obs. alit̃ sibi consulere non
ualebat : pnus aduersus hostẽ in ꝓbũ & post ad¬
uersus incdusum : saltẽ ergo ñ accus& eas quarũ
oboedientia tutus ẽ. quarũ morte securus est:
Si enim coactus est procliari : nuñquid & calumnianis
nani siquando se errare apriore sua lucida natura
passe sunt & inimice lumini sc̃õ extiterunt:
adboc utiq ab hoste coacte sunt: cuis yesistere non
ualuerunt : in nocentes clamnantur: Si aut̃ ualuer̃
nec uoluer̃ : Quid ad huic tam fabulosȩ inducitis naturã
malĩ cum a propnia uoluntate sit origo peccati: hoc
enim certe sua culpa nonui aliena fecerunt: qđ cum
possent malo resistere noluerunt. qđł si facerent

Expanded text:
quo faciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, non nocere: ille sciens nocuit, ille nesciens. sed deus infirmus atque inops aliter sibi consulere non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? nam quando se errare a priore sua lucida natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt, oc utique ab hoste coactae sunt, cui si resistere non ualuerunt, innocentes damnantur; si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid adhuc tam fabulose inducitis naturam mali, cum a propria uoluntate sit origo peccati? hoc enim certe sua culpa, non ui aliena fecerunt, quod, cum possent malo resistere, noluerunt. quod enim si facerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ad omẽ opꝰ bonũ sẽꝑ paratis. quadratũ enim
quacũq uerteris firmit̃ stat: Qđ sexies longa
ad latitudinẽ suã & decies altitudinẽ su ã. hu¬
mani corporis instar ostendit. quia incorporo
hd̃ manoxsꝰ apparuit : Qđ cubitis qͥn qͥginta
latitudo eiꝰ expandit᷑. sic̃ dic̃ apłscor nrm̃¬

Expanded text:
ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim ad omne opus bonum semper paratis. quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur: sicut dic
Abbreviated transcription (Latin):
tra eder qđ int̃p̃tat᷑ epulatio ubiẽ. plantatus pa¬
radis . Iã cȩcera pancademultis breuit q ꝑfringã.
reꝓpositũ oꝑis huiꝰ & responsionis megnimia
longitudine sermonis inpediã: quẽ enim
non moueat ad quȩ rendũ & intellegendũ xp̃m
inilł libris utea omittã quȩ quãuis tanto suauius
contẽplent᷑ quanto ex abditiorib: locis enucle¬
ant᷑. tanĩ exigunt ꝓlixitatẽ dissertationis. qr
plurib: ađ testationib: indigent ut omitã ergo
talia quẽ non moreat ad salubrẽ fidẽ qđ e noc
septimꝰ ab adã dõ placiut & trans latꝰ. est. & septima
requies p̃dicatur ad qua transfertur. om̃is qͥtan¬
quã sexto die sexta cͦtate sołi xp̃i aduentu
format᷑ qđ noe cũ suis ꝑaquã & lignũ libe¬
ratur: sic̃ familia xp̃ĩ ꝓbaptismũ crucis pas¬
sione signatũ. qđ delignis quad ratis eadẽ
archai fabricatur sic̃ ȩcclesia de sc̃ĩs c̃struit᷑

Expanded text:
tra Eden, quod interpretantur epulationem, ubi est plantatus patra Eden, quod interpretantur epulationem, ubi est plantatus paradisus. iam cetera pauca de multis breuiterque perstringam, ne propositum operis huius et responsionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem enim non moueat ad quaerendum et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucleantur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia pluribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam deo placuit et translatus est: et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu formatur? quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur
Abbreviated transcription (Latin):
quid seqͥtur. Onẽ in uoluntate tua p̃stitisti: decori
meo uirtutẽ. Auertistiꝰ faciẽ tuã ame. & factꝰ sũ
cont̾ batiis. Pnde intellegitur om̃em̃ animã par¬
ticipati fͦde lucis dĩ. non ꝑ se isam eẽ: pulchrã. & de¬
chorã. & urtute pollentẽ. Qđ & isti manichei si
considerarent & intellȩ gerent : non in tantã blas¬
phemiã caderent. putando se. eẽ naturã & substan¬
tiã dĩ. Sed idõ nom poss̃ : quia non quiescunt. Sab¬
batũ enĩ cordis: non intellegunt. Nã si quiescereNs
sic̃ diccũ ẽ. ad camꝰ peccatũ suũ ad se conuerterent.
idẽ. sibi tribuerent pongenti. nescio cuitenebrans
atq ita ꝑ grãm dĩ eidẽ peccato dominarent᷑. Nunc
uero & isi & onis quidiuersis errorib: contumaces
resistendo ueritati ex eunt a faciȩ dĩ sic̃ cam sicut
udȩi ꝑ diti habitant in t̾ra cõmotioris. id ÷ inꝑe᷑¬
batione carnali contra iocundͥtatẽ dĩ. hoc ẽ. con¬

Expanded text:
quid sequitur: Domine, in voluntate tua praestitistiquid sequitur: Domine, in voluntate tua praestitistimeo uirtutem; auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. unde intellegitur omnem animam participatione lucis dei, non per se ipsam, esse pulchram et decoram et uirtute pollentem. quod et isti Manichaei si considerarent et intellegerent, non in tantam blasphemiam caderent putando se esse naturam et substantiam dei. sed ideo non possunt, quia non quiescunt; sabbatum enim cordis non intellegunt. nam si quiescerent, sicut dictum est ad Cain, peccatum suum ad se conuerterent, id est sibi tribuerent, non genti nescio cui tenebrarum, atque ita per gratiam dei eidem peccato dominarentur. nunc uero et ipsi et omnes, qui diuersis erroribus contumaces resistendo ueritati exeunt a facie dei, sicut Cain, sicut Iudaei perditi, habitant in terra commotionis, id est in perturbatione carnali contra iucunditatem dei, hoc est con
Abbreviated transcription (Latin):
sacroꝵ transierint. eaq sacrilegia obseruanda&
cȩlebranda susceperint. gens aut̃ uidea siue subpa¬
ganis regib siue sub xpĩanis nonamisert signũ legis
suȩ quo acȩteris gentib popułq diftinguit᷑: et om̃is
imperator ułrex qui eos iregno suo inuenit.
cũ ipso signo eos inuenit non occidit. idẽ. non effic̃¬
ut non sint uidei certo quodã & ꝓpͥasuȩ obseruatio¬
nis signoa cȩterarũ gentiũ cõmdnione discreti.
nisi qui cũq eoꝵ ad xp̃m̃ transi erit. utirã non inue¬
rogat᷑ inpsalmo nedederis immotũ pedes meos
& manꝰ peccitoꝵ non moueant me. & qͥ tribulant me
exultabt̃ si motus fuero. & dns ad extris ẽ: mꝰ ne
cõmouear & innumerabilia talia. Qđ patuint᷑
om̃s qͥ ex gunt a facie dĩ. id ẽ a misericordia dilec¬
tionis eius. Vnde dr̃ in quodã salmo. Ego dixi mha¬
bundantia mea non morebor mȩtr̃aũ. sed uido

Expanded text:
sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et sacrorum tansierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub christianis non amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos, in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non effut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae obseruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierit, ut iam non inuerogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non moueant me, et: qui tribulant me, exultabunt, si motus fuero; et: dominus a dextris est mihi, ne commouear et innumerabomnes qui exeunt a facie Dei, id est, a misericordia dilectionis ejus. Unde dicitur in quodam psalmo: Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum. Sed vide
Abbreviated transcription (Latin):
sapit: tanquã oꝑans t̃rã cuiꝰ uirtutẽ non accipit.
Sapere aut̃ scđm carnẽ. mors ẽ. quã ille non intelle¬
gens amisso regno gemit. & corporalẽ mortẽ tremit.
Sed qud ei respond& ds̃: nonsic inquiđ. Omis qui occi¬
derit cain. septẽ uindictas ex solu&. Iđ non sic quomo do
dicis noncor porali morte interibit genꝰ impiũ car¬
naliũ uideoꝵ. Quicũq erĩ eos ita ꝑdiderit : septem
÷ umdictas ex solu&. Idẽ. aufer& abeis septẽ uindictas qͥb
alligati s̃ ꝓpt̃ reatũ occisi xp̃i. ut hoc tototem pore quo
septenario dierũ numero uoluit᷑: magis quia non interit
gens uidea satis appareat fidelib xpĩanis. quã subiecti¬
onẽ meruerint qui subo regno dnm̃ int̃fecer̃. Et po¬
suit dns̃ ds̃ cam signũ. ne eũ occidat omĩs qui inuenerit:
hoc reuera multũ mirabile est. quẽ ad modũ om̃s
gentes quȩ aromanis subuigatȩ s̃ in retũ roma noꝵ

Expanded text:
sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corporalem mortem tremit. sed quid ei respondit deus? non sic; inquit; omnis qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet; id est, non sic, quomodo dicis; non corporali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint qui superbo regno dominum interfecerunt. Et apposuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. tum mirabile est, quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum
Abbreviated transcription (Latin):
duł. Vnde nec resurgens eis aqͥb erat cruci¬
fixꝰ apparuit. tanquã cam oꝑanti t̾ram. ut granũ
illud seminaretur: non ostendens eadẽ terra fruc¬
tũ uirtutis suȩ : qm̃ operaberis inquit t̃rã & non adici&
urtutõ suã dare tibi. Gemens & tremens eris int̾ra.
Nunc etce quis non indeat. quis non agnoscat in tota
t̾ra quacũq disꝑsus . ẽ. Ale popłs. quomodo gemat me¬
rore amissi regni. & tremat timore sub inNumerabi¬
lib popuł xristianis.  Ideoq respondit camn & dix̃.
Maior ẽ. causa mea. sieicis me a facie tre & fatie tua¬
abscondar &ero gemens & tremens su ꝑ t̃rã & erit om̃is
qͥ inuenerit me occid& me. Uere inde gemit & tre¬
mit : neregno etiã treno ꝑdito ista uisibili morte
occidatur. Hanc dicit maiorẽ causã quã illã qđ eit̃ra
nondit uirtutẽ suã nec spiritalit̃ moriat᷑: carnaliter
enĩ sapit & abscondi a facie dĩ. idẽ. iratũ habere dm̃
graue non putat : nisi neinueniat᷑ & occidat᷑: carnalit

Expanded text:
. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in tota terra, quacumque dispersus est ille populus, quomodo gemat maerore amissi regni et tremat timore sub innumerabilibus populis christianis? ideoque respondit Cain et dixit: maior est causa mea; si eicis me hodie a facie tabscondar, et ero gemens et tremens super terram, et erit omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ꝑsacram̃tũ remissionis peccatoꝵ. Hoc antem
dexp̃ĩ latere aꝑto manauit. Rđ inferiora arcȩ¬
bi camerata. & tricamerata construuntur. sic̃
ex omĩb gentib uł bi ꝑtitã multitudinẽ congre¬
titã ꝓpt̃ tres filios noe quoꝵ ꝓgeniȩ repletus ẽ. obis:
Etidõ arcę inferiora ista dicta s̃ quia in hac t̾renauita c̃.
diuersitas gentiũ: Insumo aut̃ om̃s inunũ consum¬
mam᷑ Et non ẽ ista uarietas : qr om̃ia & in om̃ib:

Expanded text:
nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem nisi per sacramentum remissionis peccatorum; hoc autem de Christi latere aperto manauit. bicamerata et tricamerata construuntur : sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam multitudinem congreartitam, propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. Et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena vita est diversitas gentium, in summo autem omnes in unum consummamur. Et non e
Abbreviated transcription (Latin):
res s̃ mali quã boni. sed qr boni seruant uni
Sapientiȩ & intellectus consilii & fortitudinis
scientiȩ & pietatis. & timoris di. Unde &ille nu
insepties septenis qͥ fiunt qͣdraginta nouẽ uno
addito cõsum matur. Propt̃ qđ dictũ .ẽ studen¬
tes seruare unitatẽ sps inuinculo pacis. mali
ant̃ in binario numero adchismata facies & qͦđa
modo diuisibiles ostenduntur: ađ ise noe cũ
suis octauus : umeratur. quia in xp̃o spes re¬
surreotionis pr̃ȩ ap paruit. qͥoo tauo die
idẽ pꝰ sabbati septimũ primo a mortius resurrex.
Qui dies apassione t̾cius. in numero aut̃ dierũ qꝑ om̃e
tẽpus uoluuntur & ootauus & pͥmus ẽ. &đ arca collecta
adunũ cubitũ desuꝑ consum matur. sic̃ ȩccła corpꝰ
xpĩ inunitatẽ collecta sublimat & ꝑficit. Vnde dic̃
in euangelio. Qui mecũ non colligit : spargit : &đ
ad itus ei fit a latere. nemo qͥppe intrat in ȩccłam

Expanded text:
res sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unitres sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unitsapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timorisin septies septenis, qui fiunt quadraginta nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum, qui per omne tempus uoluuntur, octauus et primus est. Quod arca conlecta ad unum cubitum desuper consummatur: sicut ecclesia corpus Christi in.unitatem conlecta sublimat et perficit. unde dicit in euangelio: qui mecum non conligit, spargit. quod aditus ei fit a latere: nemo quippe intrat in ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
aecies hab& intrecentis cubitis longitudo¬
Quia xp̃s ẽ. altitudo nrã qͥtriginta annoꝵ ȩtatẽ ge¬
rens doctrinã euangelicã consecrauit. contestans
legẽ non se uenisse soluere sedimplere. Legis autẽ
cor indecẽ p̃ceptis agnoscitur. Vnde decies trice¬
nis arcȩ longitudo ꝑficitur. Unde & p̾e noe ab adĩ
decimꝰ cõputatur:. Qđ bitumine glutͥtinant᷑ ãrcȩ
ligna intrinsecꝰ & extrinsecꝰ. ut in compage
unitatis significctur tolerantia caritatis. ne scan¬
dał ȩcclesiã tẽptantib siue ab eis qui intus siue
ab eis qui foris s̃ cedit frat̾na uinctura & soluat᷑
unculũ pacis: Est enĩbitum̃ feruentissimum
& uiolentissimũ gluten. significans dilectionis
ardorẽ : ui magnafortitudinis ad tenendã
ta animalium genera in arcã claudunt᷑. sicut
om̃s gentes quas etiã petro demonstratus
da & immunda ibi s̃ animalia. sic̃ in eccła sa
cram̃tis & boni & maliuersantur: Qđ septȩ na
s̃ munda & bina immunda. non quia paucio¬

Expanded text:
habet in trecentis cubitis longitudChristus est altitudo nostra, qui triginta annorum aetatem gerens, doctrinam evangelicam consecravit, contestans Legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur . Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus : ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab eis qui intus, sive ab eis qui foris sunt, cedat fraterna junctura, et solvatur vinculum pacis. Est enim bitumen ferventissimum et violentissimum gluten, significans dilectionis ardorem, vi magna fortitudinis ad tenendum V. Quod cuncta animalium genera in arca clauduntur: sicut omnes gentes, quas etiam Pda et immunda ibi sint animalia, sic in Ecclesia et cramentis et boni et mali uersantur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia paucio
Abbreviated transcription (Latin):
credulitate. Quoed cũ minime
potueritis. sine dubio enĩ quam¬
liu tales estss nullomodo poteritis.
illud saltem quod omni humane
mentis ẽ. Naturalit̃ insituo.
Si modo id ꝑuersȩ opinionis prauitate
non turbetur : dĩnaturã atq: substan

Expanded text:
credulitate: quod cum minime credulitate: quod cum minime potueritis — sine dubio enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, dei naturam atque substan
Abbreviated transcription (Latin):
ut sp̃m sui erroris intus teneant. & nullum
extrinsecus salutis adMit tanT:
dũ taxat hoꝵ eiꝰ capitulorũ quib hoc ope¬
re quantũ dr̃s adiuuare dignatus. ẽ suffi¬
cient̃ ut arbitror prolixeq responi.
breuit̃ uos ad moneo. qui illo tam nefando
& execrabili errore temeNut:
ut Si auctoritate serturarũ
omnib preferendam sequi uiltis:
eam sequamini que abipsius prȩ¬
sentiȩ xp̃i temporib ꝑ dispensationes
apłoꝵ. & ceteras abeorũ sedib suc¬
cessiones episcopoꝵ. usq ad hȩc
tẽpora toto orbe terrarũ cus udita.
cõmendata. clarisicata ꝑ uenit.
Ibi enim uilebitis &iam ueteris
testam̃ti & obscura reuelari. &
p̃dicta cõ pleri Si aut̃ quasi
ratione mouemini: primũ cogi¬
tetis qui nam sitis. quã minꝰ i dona
ad conprehendendã naturam
Non dicã dĩ. Sed animȩ urxe con¬
prȩhendam. Sane quẽ admodũ
uelle aut uoluisse uos dicitis: cer¬
tissima ratione Non uanissima

Expanded text:
ut spiritum sui erroris intus teneant, et nullum ut spiritum sui erroris intus teneant, et nullum extrinsecus salutis admittant. Cduntaxat horum ejus capitulorum quibus hoc opere, quantum Dominus adjuvare dignatus est, sufficienter, ut arbitror, prolixeque respondi; breviter vos admoneo, qui illo tam nefando et exsecrabili errore tenemini, ut si auctoritatem Scripturarum omnibus praeferendam sequi vultis, eam sequamini quae ab ipsius praesentiae Christi temporibus per dispensationes apostolorum et certas ab eorum sedibus successiones episcoporum usque ad haec tempora toto orbe terrarum custodita, commendata, clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem quasi ratione mouemini, primum cogitetis, quinam sitis, quam minus idonei ad conprehendendam naturam, non dicam dei. sed animae uestrae, conprehendendam sane, quemadmodum uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non uanissima
Abbreviated transcription (Latin):
Aio ter cogrent. Ilud matheus que admodũ
heerut. Mellemsin ut aliquis storu uanoũ
quiliuimodi ques tuculas quasi migoras ea¬
lupose obiciunt eugłio. namnst nlquas dom
ipse bis numero neefalsũ net fallaot seuis oni cdor
idioles inamare &̃ ex ponere : & stlo exepe¬
plus mmnusue dceret. aut p̃postiro o dñe s
non uerborũ tantũ sed etiam rerũ. aut utrũ
non aliquid ex sua sententia diceret tãquam
alius dixerit qđ eũ dixis se ñ auderit. seduo¬
luissẽ atq sensissẽ plane cognouerit : aut ui ru
Inon alicuus breuit̃ conplectoretir sentente
ueritate cuiꝰ re antẽa quasi expressiuis articulos
explicasset && si quid ẽ aliud quo e fo̾rcasse posst
certis regilis cõprehendi quomodo fiat ut uel
in duorũ singulis eiusderet narrationib: uł dicab
unius ȩxuna cademq re multa diuersi ĩneniags
Nula tam̃ aduersa & multa uaria nulla ẽtraria
Sic soluntur om̃ia de quib ist miseri collum liga&

Expanded text:
tere cogeremur, illud Matthaeus quemadmodum dixerit. uellem sane, ut aliquis istorum uanorum, qui huiusmodi quaestiunculas quasi magnas calumniose obiciunt euangelio, narraret aliquid idem ipse bis numero, non falsum nec fallaciter, sed omnino id uolens intimare et exponere, et stilo excipeplus minusve diceret, aut praepostero ordine, non verborum tantum, sed etiam rerum; aut utrum non aliquid ex sua sententia diceret, tanquam alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, sed voluisse atque sensisse plane cognoverit; aut utrum non alicujus breviter complecteretur sententiae veritatem, cujus rei antea quasi expressius articulos explicasset: et si quid est aliud quod fortasse possit certis regulis comprehendi, quomodo fiat ut vel in duorum singulis ejusdem rei narrationibus, vel in duabus unius ex una eademque re, multa diversa inveniantur, nulla tamen adversa; et multa varia, nulla contraria. Sic solvuntur omnia de quibus sibi isti miseri collum ligant,
Abbreviated transcription (Latin):
& generatione. łpt̃ea popłi confitebunt᷑
tibi inȩt̃nũ & in scłm scłi.Sedtu infelix
a serpente corrupta quando uł cogitare
conaris quȩ sit pulcritu do filiȩ regis
intrinsecus . c ipsã ẽ. enĩ castitas mentis
ubi tu uiciata es ut aperirent᷑ tͥ oculi ad
amandũ & ad orandum solẽ & lunã: ac
sic ptũludicium dei alienareris aligno
uitȩ qđ ẽ. & et̃na. & int̾na sapientia : nihilq
alud uocares putaresq ueritatẽ atq sa¬
pientiã nisi lucẽ istã. quã ꝑ male aꝑtos oculos
tractã & in immensũ acͥtã multiplicit᷑q
uariatã  ꝑimagines fabulosas inpudicamt̃e
conuolueres. Hȩ sfornicationes tuȩ nimis
ab ominande: & tam̃ patient̃ cogita eas &
reũtere ad me dic̃ ueritas: reutere ad me
& mundaboris: reparaberis. si confundaris t̃ :¬
& refundaris mͥ. Hoc audi. Hoc dicit¬
uera ueritas : quȩ nec fallacib: formiscũ
tenebrarũ gente pugnauit nec fallaci

Expanded text:
t generatione, propterea populi confitebuntur tibi in aeternum et in saeculum saeculi . Sed tu infelix a serpente corrupta, quando vel cogitare conaris quae sit pulchritudo filiae regis intrinsecus? Ipsa est enim castitas mentis, ubi tu vitiata es, ut aperirentur tibi oculi ad amandum et adorandum solem et lunam; ac sic per justum judicium Dei alienareris a ligno vitae, quod est aeterna et interna sapientia; nihilque aliud vocares putaresque veritatem atque sapientiam, nisi lucem istam, quam per male apertos oculos tractam, et in immensum auctam, multipliciterque variatam per imagines fabulosas impudica mente convolveres. Hae sunt fornicationes tuae nimis abominandae. Et tamen patienter cogita eas, et revertere ad me, dicit Veritas. Revertere ad me, et mundaberis, reparaberis, si confundaris tibi, et refundaris muera ueritas, quae nec fallacibus formis cum tenebrarum gente pugnauit nec fallaci
Abbreviated transcription (Latin):
Sel contrara in quidint se scripta etrũ repperut᷑
alignis mnalostudio legits. Sstulti. noniteligas
C go nonuidets . Quis eñ migiũ crat sti aligent̃¬
S enspicere eecoruidẽ scrptoiũ magiuã & salubre
in ue̾nire c̃g̾uentiã. si uos contentio non ꝑusterdi
oisipieris ad uunarit : qus eñ unꝗ duosistorieos
hreuiuꝰ conplexus ẽ. eindẽ tantũ sententiam
soluã integrãq custodens alt̾ aut̃ tamel
men bratim cuncta digesst: ut nonsolũ qud
petib sit uerũ & icon quom ad modu factũ he
ucas cumidẽ narrar& dicere prier deus

Expanded text:
Sed contraria, inquit, inter se scripta eorum reperiuntur. Maligni malo studio legitis, stulti non intelligitis, caeci non videtis. Quid enim magnum erat ista diligenter inspicere et eorundem scriptorum magnam et salubrem inuenire congruentiam. si uos contentio non peruerteret et si pietas adiuuaret? quis enim umquam duos historicos breuius conplexus est eandem tantum sententiam saluam integramque custediens, alter autem tamquam membratim cuncta digessit, ut non solum, quid factum sit, uerum etiam. quemadmodum factum sit, ucas, cum idem narraret, di. cere praetermisit,
Abbreviated transcription (Latin):
aorpalios & qđ eide puero suo illid iht entce
noni exprimentẽ utrũ ꝑse ipsĩ cdcerit an
ꝑalios quidem̃ non ne talib loci tonhes
quasi uidet non eẽ qđ adũ ion possie nemu
ꝑ aliossfieri usitetissime loqum̃ sepe dlcenao
ienr adillũ uł illũ potentim cũplersr đ &m

Expanded text:
r alios, et quod ei de puero suo illud dixerit, non exprimentem, utrum per se ipsum dixerit, an per alios. quid enim ? nonne talibus locutionibus quasi uidetur non esse quod addi iam possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur saepe dicendo: peruenit ad illum uel illud
Abbreviated transcription (Latin):
nsenioasarte nusi eadẽ tẽpͥorũ sibimet succ edei¬
tũ contestatione c̃cnia: nulti multa de
aue sorstate anonica. sedaliqͦ adiuuandis tudo
suit discedi : M Rcde constat. quid cusꝰsit.
nisi quia his cẽporib quib ea qusq consenpst.
qub pocut insinuaut atq eclidit. Qindeme

Expanded text:
ipsorum sint, nisi eadem temporum sibimet succedentium contestatione continua? multi multa de auctoritate canonica, sed aliquo adiuuandi studio siue discendi. unde constat, quid cuius sit, nisi quia his temporibus, quibus ea quisque scripsit. quibus potuit insinuauit atque edidit et inde
Abbreviated transcription (Latin):
fillas qͥs ꝗ fausti et̃ ut hias neget ineas. unde c̃iũcit᷑
nisi qͥd illi qui nunc is ta nouer̃. Notitiã suã ad
longe &ia post futuros. continuats postexorũ
successionib traiciuÑ: quȩ eũ ita snt. qͥs candẽ
tanto furore cȩcat᷑ nisi demomorũ ̃ cdaciloquoꝵ
maletiȩ atq falatie consentiendo sub uersisit. qui
deit hioc mereri non potuisse apł̃orũ ecełam tam
fidun da miuigrosa f̾atrũ concordiã ut eaũ
seorpta sidelit ad posteros trucorent. eu corus cailue

Expanded text:
illas quisquam Fausti esse uel has neget meas, unde conuincitur, nisi quia illi, qui nunc ista nouerunt, notitiam suam ad longe etiam post futuros continuatis posterorum successionibus traiciunt? quae cum ita sint, quis tandem tanto furore caecatur, nisi daemoniorum mendaciloquorum malitiae atque fallaciae consentiendo subuersus sit, qui dicat hoc mereri non potuisse apostolorum ecclesiam. tam fidam, tam numerosam fratrum concordiam, ut eorum scripta fideliter ad pos
Abbreviated transcription (Latin):
iħm .eẽ. filiũ dĩ exerte in dissimulant̃q
conficerent᷑ ꝓ fuit : ut minime sint Nobis
exosi. Quare si & moyses scđm hoc testi¬
moniũ dexp̃o aliqͥd scripsit. acciprã : ita
tam̃ ut ipsi hoc minimo ꝓsit ad captiuan¬
dũ me in ꝓpͥã legẽ. quã nihil indeã apaganis¬
mo distare. Qua ꝓpt̃ nihil omino est
qđ arbitreris si ꝓbatũ hoc fuerit memi¬
nime gauisurũ : spm̃ om̃em ꝓphetasse
de xp̃o. Tibi sane in sufficientes referã
dese scripsisse testatꝰ sit Ita illud etiã
doceas quȩ nã sint eaquȩ scripsit. Nã
ego qͥdam scripturas eiꝰ ꝑ scrutatus

Expanded text:
Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque Iesum esse filium dei exerte indissimulanterque confiterentur, profuit, ut minime sint nobis exosi. quare si et Moyses secundum hoc testimonium de Christo aliquid scripsit, accipiam, ita tamen, ut ipsi hoc minime prosit ad captiuandum me in propriam legem, quam nihil uideam a paganismo distare. quapropter nihil omnino est quod arbitreris, si probatum hoc fuerit, me minime gauisurum spiritum omnem prophetasse de Christo. Tibi sane insufficientes referam de se scripsisse testatus sit, ita etiam illud doceas, quaenam sint ea quae scripsit. nam ego quidem scrip