comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&erna patria fecisse dicturus .ẽ. quiali¬
quem fideisuȩ passus inimicum. non scultro
intalem mortem mittens. sed abillomissus
obierit: quando quidem ad nõsuo eodem que
rege patriȩ suȩ certius oraculum accepit:
Nolitetimereeos quicorpus occidunt. ani¬
mam autem non possunt occidere. Sise
occidendos certis uerb quod ammodo con¬
secrantes deciideuouerunt. ut illis caden¬
tibus &iram dõꝵ sanguinesuo placantib:
romanus libera retur exercitus: nullomo¬
do suꝑbient scĩmartrres tamquam dignũ
aliquid proillius patriȩ participatione fe¬
cerint. ubi &erna ẽ. & uera felicitas usque
ad sui sanguinis effusionem : Non solum
suos fr̃s. proquib fundebatur : uerum &ip¬
sos inimicos aquib fundebatur. sicuteis p̃¬
ceptum .ẽ. diligentes caritatis fide. & fi¬
dei caritate certarunt: Simar cus pulull
dedicans edem iouis. iunonis mineruȩ. fal¬
sosibi ab inuidis morte filii nuntiata. ut illo

Expanded text:
aeterna patria fecisse dicturus est, qui aliaeterna patria fecisse dicturus est, qui aliquem fidei suae passus inimicum non se ultro in talem mortem mittens, sed ab illo missus obierit; quando quidem a Domino suo eodemque rege patriae suae certius oraculum accepit: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere? Si se occidendos certis uerbis quodam modo consecrantes Decii deuouerunt, ut illis cadentibus et iram deorum sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus: nullo modo superbient sancti martyres, tamquam dignum aliquid pro illius patriae participatione fecerint, ubi aeterna est et uera felicitas, si usque ad sui sanguinis effusionem non solum suos fratres, pro quibus fundebatur, uerum et ipsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans aedem Iouis Iunonis Mineruae falso sibi ab inuidis morte filii nuntiata, ut illo
Abbreviated transcription (Latin):
rege pax fieret. quigrauis simo belloro¬
manos prȩmebat. quia por sennam ipsum
occidere non potuit. & proeo alterum de¬
ceptus occidit in ardentem aram ante eius
oculos dexteram extendit dicens. multosse
tales qualem illam uider & in eius exitum con¬
iuiras se . cuius ille fortitudinem. & coniura¬
tionen talium ꝑhorrescens. sineulla dubita¬
tione seabillo bello facta pace conpescuit.
quis rogno celorum inputaturus . ẽ. merita
sua si proillonon humant. neque hoc sibiul¬
trofaciens. sed ꝑsequente aliquo patiens
totum flammis corpus inpender&. Sicur¬
tius armatus equo concito in abrutum hiatũ
terrȩ seprecipitem dedit. deorum suorum
oraculis seruiens qm̃ius serant ut illuc id
quod romamhaberent optimum mitter&ur
Nec aliud intellegere potuerunt. quã uiris
armis que scexcellere. Vn de uidelic& opor¬
tebat utdõꝵ iussis in illum interitum. uirp̃¬
cipita retur armatus: quid semagnum pro

Expanded text:
rege pax fieret, qui grauissimo bello Rorege pax fieret, qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam ipsum occidere non potuit et pro eo alterum deceptus occidit, in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit, dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo bello facta pace conpescuit: quis regno caelorum inputaturus est merita sua, si pro illo non unam manum neque hoc sibi ultro faciens, sed persequente aliquo patiens totum flammis corpus inpenderit? Si Curtius armatus equo concito in abruptum hiatum terrae se praecipitem dedit, deorum suorum oraculis seruiens, quoniam iusserant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur, nec aliud intellegere potuerunt, quam uiris armisque se excellere, unde uidelicet oportebat, ut deorum iussis in illum interitum uir praecipitaretur armatus: quid se magnum pro
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iam ꝓpatria. tamen quia contra impe¬
rium suum id .ẽ. contra immperauerat pate
imperator ab hoste ꝓuocatus. iuuenali
ardore pugnauerat. licet uicis s& occidit
neplus mali cẽt imexemplo imperii con¬
tempti. quamboni ingła hostis occisi ut
quid sciactent. qui pro inmortalis patriȩ
legibus omnia quȩ multominꝰ quã filuidi¬
liguntur. bona terrena contẽpnunt. si fu¬
rius camillus &iam ingratam patriam a
cuius ceruicib: acerrimorum hostiumuł ger¬
tium iugum depulerat. dampnatus que
abemulis fuerat agallis iterum liberauit.
qui a non habebat potioremubi posset uiue¬
carnalibus grauissimam exhonerationis
passus iniuriam. non seadeius hostes. here¬
ticos transtulit. aut aliquam contraillam
ipscheresen condidit : sed &iam potius. quan¬
tum ualuit abher&icoꝵ ꝑnitiosissima pra¬
uitate defendit. Cum alia non sit. non ubi
uiuatur. in hominum gła. sedubiuita adqui
ratur &erna : Simutius utcum por senna

Expanded text:
sed etiam pro patria, tamen quia contra impesed etiam pro patria, tamen quia contra imperium suum, id est contra quod imperauerat pater imperator, ab hoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exemplo imperii contemti quam boni in gloria hostis occisi: ut quid. se iactent, qui pro inmortalis patriae legibus omnia, quae multo minus quam filii diliguntur, bona terrena contemnunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium Veientium iugum depulerat damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non habebat potiorem, ubi posset uiuecarnalibus grauissimam exhonorationis passus iniuriam non se ad eius hostes haereticos transtulit aut aliquam contra illam ipse haeresem condidit, sed eam potius quantum ualuit ab haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia non sit, non ubi uiuatur in hominum gloria, sed ubi uita ad aeterna aeterna? Si Mucius, ut cum Porsenna
Abbreviated transcription (Latin):
opulentia: Bruto autẽ quia filios occidit:
infelicitatis ꝑ hib& testimoium. &iam
poeta laudator. Aitenim natosq pater
noua bella mouentes: ad poenam. pulchra¬
ꝓlibtate uocauit. in felix ut cumq fereNT
ea facta minores : Seduersu sequenti con
solatus ẽ infelicem : uincit am&r patriȩ
laudumq: inm̃sacupido. Haec sunt duo
illa libertas. et cupiditas. laudis humanae:
quȩ ad facta compulit. miranda romanos:
Siergo ꝓlibtate moriturorum. & ꝓcupi di¬
tate laudum. quȩ amortalib expecuntur.
occidi filii apatre potuerunt : Quid mag¬
num .ẽ. si prouera lib̾tate quȩ nos ab iniqui¬
tatis et mortis. & diabolidominatu liberos
facit. neccupiditate humanarum landum
sed caritate liberandorum hominum. non
atarquinio rege. seda demonib & dae¬
monum principe. non filii occiduntur. sed
xpĩ pauperes interfilios computantur:
Sialius &iam romanus princeps cognomine
torquatus. filium nonquia cantrapatriã.

Expanded text:
opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, infelicitatis perhibet testimonium etiam poeta laudator. Ait enim: Natosqne pater nona bella mopro libertate vocabit. Infelix, utcumque ferent ea facsolatus est infelicem: Uincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae ad facta conpulit miranda Romanos. Si ergo pro libertate moriturorum et cupiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur, occidi filii a patre potuerunt: quid magnum est, si pro uera libertate, quae nos. ab iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed caritate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege, sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occiduntur, sed Christi pauperes inter filios conputantur? Si alius etiam Romanus princeps, cognomine Torquatus, filium, non quia contra patriam,
Abbreviated transcription (Latin):
tanta fecerint. tanta ꝑpessis int: pre¬
sertim quia remissio peccatoꝵ. quȩ ciues
ad&nã colligit patriam : Hab& aliquid cui
ꝑumbrã quandam simile fuit astlum illud
romuleum quo multitudinẽ qua illa ciui¬
tas conderetur. quoꝵ libet delictoꝵ congre¬
gauit in punita s: Quidergo magnũ ẽ.¬
ius quam lib&. iocunda blandim̃ta contẽp¬
nere i si hac ꝓtemporali atq terrena. fi¬
lios brutus potuit &occidere. quod illa
facere neninem cogit: sed certe diffisili¬
usc ẽ. filios inter imere : quã qđ pista faci¬
endũ. ẽ. etiq̃ filiis congreganda uidelu¬
tur¬
atque seruanda uel donare pauperib
uel si existat tempͣ tio. quȩid profide
atqueiustitia fieri conpell& amittere:
ł dices enim. ulnos ud filios nr̃os. non di¬
uitiȩ terrenȩ faciunt. aut nob uiuentib
amittende. aut nob mortuis aquib nes¬
cius. uł fortea quib nolum pos sidende.
sedds̃ felices facit . qui .ẽ. mentium uera

Expanded text:
tanta fecerint, tanta perpessi sint, praetanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpunitas. ius quamlibet iucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali adque terrena filios Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminem cogit? Sed certe difficilius est filios interimere, quam quod pro ista faciendum est, ea, quae filiis congreganda uidebanturadque seruanda, uel donare pauperibus uel, si existat tentatio, quae id pro fide adque iustitia fieri conpellat, amittere. Felices enim uel nos uel filios nostros non diuitiae terrenae faciunt aut nobis uiuentibus amittendae aut nobis mortuis a quibus nescimus uel forte a quibus nolumus possidendae; sed Deus felices facit, qui est mentium uera
Abbreviated transcription (Latin):
terris. qui romam nefacie quidẽ norunt.
tolleiactantiã. & om̃s homines. quid suq. nisi
homines: quos si ꝑuersitas scłi ãmitter&
ut hooratiores eent̃. quiq meliores
nec sic pmagno haberidebuit honor
humanus quia nullius .ẽ. ponderis fu¬
mus. Sedutamur &iam in his reb bene¬
ficio dnĩ dĩ nr̃i : Consideremꝰ quanta con¬
tepserint. quȩ ꝑtulerint. qua scupidita¬
tes subegerint ꝓhumana gła: quieim
tãquã mercedem. talium uir tutũ accipe¬
remeruerunt : Q ualea t nob &iã hoc
adobprim̃dĩ suꝑbiam. ut cũ illa ciuitas
inqua nobregnare ꝓmis sum .ẽ. tantũ
ab hac distet. quantũ distat cęlũ at̾ ra
ateporali leuitia uita &erna. ab in. ani¬
b laudib solida gła a societite mortaliũ
societas angłoꝵ. alumine solis & lunȩ.
magnum fecis seuideant᷑ tantae patriae
ciues si proilla adipiscenda fecerint bo¬
nioperis aliquid. uł mala aliqua sustinu¬
erint. cumilli ꝓhac terrena iam adepta

Expanded text:
terris, qui Romam ne facie quidem norunt? terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint, quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunae magnum fecisse uideantur tantae patriae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta
Abbreviated transcription (Latin):
hoc si fier& sine marte & bellona ut nec
uictoria locum haber&. nemine uincente:
ubinemo pugnauerat. Nonne romanis
& ceteris gentib una. e&. eadẽq conditio.
p̃sertimsimoꝵ fier& qđ postea gratissime
atq humanissime factũ ẽ. ut om̃s ad ro¬
manũ imperiũ ꝑ tinentes societatẽ accipe¬
rent ciuitatis. & romaniciues. eent̃. ac
sic. ed omnium qđ erat ante paucoꝵ : tan¬
tũ quod plebs illa que suos agros non habe¬
r& depublico uiuere : qui pastus ei ꝑ bonos
adminis trutores rei publicȩ gratius a con
Nam quidinter sit ad incolomitatẽ bonos q
mores ipsas certe hominũ dignitates. qđ alii
uicer̃ alii uictisunt. omnino ñuideo: p̃ter
illũ głe humanȩ in anissimum fastuminqͦ
ꝑceperunt mercedẽ suã qui eius ingenticupi¬
dine asser̃. & inꝗintia bellã gesserunt :
Num quid enim illoꝵ agri. tributa ñ soluunt.
num quideis licet discere quod aliis non lic&.
Num quid non multis eatores sunt in alis

Expanded text:
Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico uiueret; qui pastus eius administratores reipublicae gratius a conc2. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii vicerunt, alii victi sunt, omnino non video, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui ejus ingenti cupidine arserunt, et ardentia bella geNumquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
regrinantes eius pulchritudim suspira¬
m: ubi nonorit᷑ sol suꝑbonos & malos
sed soliustitiȩ sol pͦstegit bonos Ibi non
erit magna industria ditare publicum
erarim. priuatis reb angustis: ubithes¬
iurus cõmunis .ẽ. ueritatis. Pro indenon
solum. ut talis merces talib hominib:
redderetur. romanũ imperiũ. adhuma¬
nam głam dilatatũ. ẽ. uerũ &iã ut ciues
eternȩ illius ciuitatis quam diuhic pe¬
regrinant᷑ dilugent̃ & sobriȩ illa in tue¬
antur exempla. & uideant quanta dilec
ducit᷑ & finitur: quidinter . ẽ sub cuius im¬
perio uiuat homo moriturus. sulliquum¬
perant adimpia & iniqua non cogant:
ut uere aliquid nocuer comanigentib
quib subiugatis in posuer̃ leges suasi nisi
quiaid factũ .ẽ. ingintistrage bellorum
quod si concorditer fier&: idipsum fier&
meliore successu. sed nulla e& gła trium¬
phantium Nequeenim & romani: ñ uiue¬
bant sublegib: suis: quas ceteris inponebant:

Expanded text:
regrinantes eius pulchritudini suspiraregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciues aeternae illius ciuitatis, quamdiu hic peregrinantur, diligenter et sobrie illa intueantur exempla et uideant quanta dilectducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant.
Abbreviated transcription (Latin):
głam ꝑuenire nitebant: Deccalib enim
qui ꝓpter hocboni aliquid facere uident᷑.
utglorificent᷑ ab hominib &iam dñs ait:
añdico uob ꝑceperunt mercedem suam:
Sic &isti priuatis reb suis ꝓrecõmuni. hoc
si lio libero: neq: delicto scđm suas lager
no libidini obnoxii. His omnib astibus
tamquamuera uia nisi sunt adhono¬
res imperium głam : honorati sunt in
omnib feregentib: imperiisui. leges
imposuerunt multis gentib hodia eq
litteris & historia gloriosi sunt penȩin
omnib: getib: non .ẽ. qđ desũmi & ueri
dĩ iustitia conqrant ꝑceper mercedẽ¬
suam: Merces autẽ scoꝵ longetilia ÷
&iam hic ob ꝓbria sustinentiũ. ꝓueri¬
tatedĩ quemundi huius dilectorib odi¬
osa ẽ.: Illa ciuitas sempiterna ẽ: ibi nul¬
lus oritur quia nulł moritur Ibi ẽ uera
&plena felicitas: nondea soddonũ dĩ:
Inde fideipignus accepimꝰ: quã diupe¬

Expanded text:
gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, gloriam peruenire nitebantur. De talibus enim, qui propter hoc boni aliquid facere uidentur, ut glorificentur ab hominibus, etiam Dominus ait: Amen dico uobis, perceperunt mercedem suam. Sic et isti priuatas res suas pro re communi, hoc patriae consilio libero; neque delicto secundum suas leges, neque libidini obnoxii: his omnibus artibus tanquam vera via nisi sunt ad honores, imperium, gloriam: honorati sunt in omnibus fere gentibus; imperii sui leges imposuerunt multis gentibus; hodieque litteris et historia gloriosi sunt pene in omnibus gentibus. Non est quod de summi et veri Dei justitia conquerantur: percepeum. Merces autem sanctorum longe alia est etiam hic obprobria sustinentium pro ueritate Dei, quae mundi huius dilectoribus odiosa est. Illa ciuitas sempiterna est; ibi nullus oritur, quia nullus moritur; ibi est uera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei; inde fidei pignus accepimus, quamdiu pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuos aliquidestis. sedutglorificent patrem
urm quiin cęlis .e. Adquẽ conuersi : fiant
quod estis: Hoc secutis martyres quisceuo¬
las. & curi os. & decios. non sibu inferendo
penas. sed in latas ferendo & uirtute uera
qm̃ uera pietate & innumerabili multitudi¬
ne superar̃ : Sed cũ illi eent̃. in ciuitate ter¬
rena quib ꝓposit erat omniu ꝓilla offici¬
orum finis. in colomita sei. & regnũ n incelo
sed interra. non inuita et̃na. sed indeces si¬
one morientium. & successione morituroꝵ
quidaliud amarent. quã głam quauole¬
bant &iam pmortẽ tãquã uiuero lau¬
celesa. ad cuius societatẽ pietasuera ꝑducti
quenon ex hib& seruitutẽ religionis quam
latriã greciuocant. nisi uni uerodõ. sineq
hanceis t̾rena głam excellentis simi impe¬
ru conceder& : non redderet᷑ merces bonis
artib eoꝵ id .ẽ. uirtutib: quib: ad tantam

Expanded text:
per uos aliquid estis; sed ut glorificent patrem per uos aliquid estis; sed ut glorificent patrem uestrum, qui in caelis est, ad quem conuersi fiant quod estis. Hos secuti sunt martyres, qui Scaeuolas et Curtios et Decios non sibi inferendo poenas, sed inlatas ferendo et uirtute uera, quoniam uera pietate, et innumerabili multitudine superarunt. Sed cum illi essent in ciuitate terrena, quibus propositus erat omnium pro illa officiorum finis incolumitas eius et regnum non in caelo, sed in terra; non in uita aeterna, sed in decessione morientium et successione moriturorum: quid aliud amarent quam gloriam, qua uolebant etiam post mortem tamquam uiuere caelesti, ad cuius societatem pietas uera perducit, quae non exhibet seruitutem religionis, quam λατρείαν Graeci uocant, nisi uni uero Deo, si neque hanc eis terrenam gloriam excellentissimi imperii concederet: non redderetur merces bonis artibus eorum, id est uirtutibus, quibus ad tantam
Abbreviated transcription (Latin):
inter grauissimas ꝑ secutiones crudelesq
poenas. non sunt deterriti ap̃dicatione
salutis humanȩ. tanto fremitu offensionis
humane : & quod eos diuina facientes atq
dicentes. diuineq uiuentes. debellatis qđ¬
ammodo cordib duris atq: introducta pa¬
cuerunt : sed eã qq̃ ipsam addĩ głamrefe¬
rentes. cuius gratia taleserant. Istoq̃q
fomite eos quib: consulebant ad amorem
illius : a quo &ipsi tales fierent accende¬
bant: Namꝰ e ꝓpt̃ humanã głam bonies¬
sent: docuerit eos magister illoꝵ dicens
Sedrursus nehoc ꝑuerse intellegentes. ho¬
minib placere metuerent. minꝰq ꝓdeeñt
latendo qđ bonis : de monstrans quo fine
innotes ceredeberent. Luceant inquit ope¬
raur̃a coram hominib utuideint bona fac¬
taura & glorificent patreurm qui incelis . c̃.
Nonergo ut uideaminiabeis iđ hac inten¬
tione. ut eos aduos conuerti uelitis. qui a ñ

Expanded text:
inter grauissimas persecutiones crudelesque inter grauissimas persecutiones crudelesque poenas non sunt deterriti a praedicatione salutis humanae tanto fremitu offensionis humanae. Et quod eos diuina facientes adque dicentes diuineque uiuentes debellatis quodam modo cordibus duris adque introducta paeuerunt, sed eam quoque ipsam ad Dei gloriam referentes, cuius gratia tales erant, isto quoque fomite eos, quibus consulebant, ad amorem illius, a quo et ipsi tales fierent, accendebant. Namque ne propter humanam gloriam boni essent, docuerat eos magister illorum dicens: n caelis est. Sed rursus ne hoc peruerse intellegentes hominibus placere metuerent minusque prodessent latendo, quod boni sunt, demonstrans quo fine innotescere deberent: Luceant, inquit, opera uestra coram hominibus, ut uideant bona facta uestra et glorificent patrem uestrum, qui in caelis est. Non ergo ut uideamini ab eis, id est hac intentione, ut eos ad uos conuerti uelitis, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
q: in ꝓbant᷑. sibona. sirecta s̃. &iam ipse amor
humane laudis erubes cat. &cedat amoriue¬
ritatis. Iam enim . ẽ. hocuitiũ inimicum. pie
fidei simaior incordesit cupiditas gloriȩ
quã dĩtimor łamor: ut dñs dicer&. Quo
modo potestis credere. głam. ab inuicẽ ex¬
pectantes. & głam que solodõ .ẽ. non que¬
rentes: item dequib dã quiineũ crediderunt
& uerebant᷑ palam confiteri. ait euugłsta
Dilexer̾unt gloriam hominũ. magis
quamdi. Quod sci apłi non fecerunt:
Quicuminhis locis predicarent xpĩno¬
men ubi non solũ in ꝓbatur. sicut illeait
Iacentqueca semꝑ. quea pud quosq in ꝓ¬
bantur : Verum &iã sumȩ detestationis
habebat : Tenentes quod audierant abo¬
noma gistro. codeq medicom̃tiũ. siquisine
nogauerit coram hominib nogabo cum
coram patroneo qui incelis . c̃. uł quor am
angelis di: Intermaledicta. & obꝓbria

Expanded text:
que inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor que inprobantur, si bona, si recta sunt, etiam ipse amor humanae laudis erubescat et cedat amori ueritatis. Tam enim est hoc uitium inimicum piae fidei, si maior in corde sit cupiditas gloriae quam Dei timor uel amor, ut Dominus diceret: Quo modo potestis credere gloriam ab inuicem expectantes et gloriam quae a solo Deo est non quaerentes? Item de quibusdam, qui in eum crediderant et uerebantur palam confiteri, ait euangelista: Dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei. Quod sancti apostoli non fecerunt; qui cum in his locis praedicarent Christi nomen, ubi non solum inprobabatur sicut ille ait: iacentque ea semper, quae aput quosque inprobantur, uerum etiam summae detestationis habebatur, tenentes quod audierant a bono magistro eodemque medico mentium: Si quis me negauerit coram hominibus, negabo eum coram patre meo, qui in caelis est, uel coram angelis Dei, inter maledicta et obprobria,
Abbreviated transcription (Latin):
alendum. eẽ gła. & consequent᷑ cõmemorat
maiores suos multa mira atque predara
głȩ. cupiditate fecisse. Huicigit uitio
non solum resistebant : uerũ &iã id exci¬
tandum. & accendendũ eẽ. censebant: pu¬
tantes hoc utile . eẽ. rei publicȩ. quanquã
nec imipsis philosophiȩ libris tullius ab hac
peste dissimul&: ubi eam lucȩ clarius con¬
fitetur: Cum enim destudus talib: loq: r&.
quentiq sectanda sunt fineueriboni. non
uentositate laudis humanȩ : hanc intulit
uniuersalẽ generalemq sententiam: Honos
alit artes: om̃sq: accenduntur ad studia¬
glorosa iacentq ca semꝑ quȩaipud quosq
in probantur: Huic igit᷑ cupiditati: melius
abhac inmunditia mundior. que in hacuita:
& sinon funditꝰ eradicatur excorde Quia
&iam bene ꝓficientes animos tẽptarenont
cessit: saltm cupiditas glorie superet dilec¬
tioeius titiȩ utsia licubi iacent quea pudqͥos¬

Expanded text:
alendum esse gloria, et consequenter commemorat alendum esse gloria, et consequenter commemorat maiores suos multa mira adque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic igitur uitio non solum non resistebant, uerum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse rei publicae. Quamquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius confitetur. Cum enim de studiis talibus loqueretur, quae utique sectanda sunt fine ueri boni, non uentositate laudis humanae, universalem generalemque sententiam: « Honos alit artes, et gloria accenduntur omnes ad studia, jacentque ea semper, quae apud quosque improbantur. » Huic ergo cupiditati melius est ab hac inmunditia mundior. Quae in hac uita etsi non funditus eradicatur ex corde, quia etiam bene proficientes animos tentare non cessat, saltem cupiditas gloriae superetur dilectione iustitiae: ut, si alicubi iacent quae aput quos
Abbreviated transcription (Latin):
tium : qui causa honoris laudis etgloriȩ
consuluerunt patriȩ. inquaipsam gloriã
requi rebant. salutẽq: eius. saluti sua e
preponere non dubitauer̃. proisto uno
uitio idest amore laudis. pecuniȩ cupi¬
ditaten . & multa alia uitia conprim̃tes.
Nam sanius uidet: qui & amorẽ laudis
uitium . eẽ. cognos cit: Quod nec po&ã
fugit oratium quiait. laudis amore
tumes cunt certa piacula: quȩceter
pure lecto poterot recreare libello:
Idemque in carmine lrrico. ad reprim̃dã
dominandi libidinem itacecinit: latius
regnis auidum dominando sp̃m quasi
libiam remous gradib iungas: &uterq
poenꝰ seruat uni Uerũ tam̃ qui libidines
turpiores fide pietatis inpetrato spũscõ
refrenant : melius saltim cupiditate
humane laudis &gloriȩ. non quidem iam
scĩ sedminꝰ turpes sunt. Etiam tullius hus
dis simulare nom potuit ineis dem libris¬
quos dere publica scripsit : ubiloquitur de
instituendo principe ciuitatis quem dicit

Expanded text:
tium, qui causa honoris laudis et gloriae tium, qui causa honoris laudis et gloriae consuluerunt patriae, in qua ipsam gloriam requirebant, salutemque eius saluti suae praeponere non dubitauerunt, pro isto uno uitio, id est amore laudis, pecuniae cupiditatem et multa alia uitia conprimentes. Nam sanius uidet, qui et amorem laudis uitium esse cognoscit, quod nec poetam fugit Horatium, qui ait: Laudis amore tumes: sunt certa piacula, quae te Ter pure lecto poterunt recreare libello. Idemque in carmine lyrico ad reprimendam dominandi libidinem ita cecinit: Latius regnes auidum domando Spiritum, quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus Seruiat uni. Uerum tamen qui libidines turpiores fide pietatis inpeti\'ato Spiriturefrenant, melius saltem cupiditate humanae laudis et gloriae non quidem iam sancti, sed minus turpes sunt. Etiam Tullius hinc dissimulare non potuit in eisdem librisquos de re publica scripsit, ubi loquitur de instituendo principe ciuitatis, quem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
cumopulentis regib sibiq multa agitanti
cons taredix̃ paucoꝵ ciuium egregiam
uir tutem cuncta patrauis se: eoq factũ
ut diuitias pauꝑtas. multitudinẽ paucitas
superar&: Sed post quã luxu atquedesidia
in quit ciuitas corrupta .ẽ. rur sus res
publica. magnitudinen sui imperatoꝵ
atq magis tratuum. uitia sus tentabat:¬
Paucorum igitur uirtus ad głam. honorẽ
imperium uera uia id .ẽ. ipsa uir tute
nitentiũ &iam acatone laudata est :¬
Hincerat domi industria quã cõmemora¬
uit cato: utaerarium. eet̃. opulentũ ⁊tenuȩ s
res priuate. Vnđ corruptis morib
uitium econtra rio posuit. publicȩ eges¬
tatem. priuatim opulentiam: Quam ob
rem cumdiu fuis sent regna orieatis
inlustria: uoluit ds̃ & occidentale fieri
quod tempore. eet̃. posterius . sedimperii
magnitudine & latitudine inlustrius:
Idque talib potissimumences sit hominib
addomanda grauia mala. multarũ gen

Expanded text:
cum opulentis regibus; sibique multa agitanti cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoque factum ut diuitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. \'Sed postquam luxu adque desidia, inquit, ciuitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sui imperatorum adque magistratuum uitia sustentabatPaucorum igitur virtus ad gloriam, honorem, imperium, vera via, id est ipsa virtute nitentiuHinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egestatem, priuatim opulentiam. CArem cum diu fuissent regna Orientis illustria, voluit Deus et occidentale fieri, quod tempore esset posterius, sed imperii latitudine et magnitudine illustrius. Idque talibus potissimum concessit hominibus ad domanda gravia mala multarum ge
Abbreviated transcription (Latin):
finiretur. postea uero scruili imperio pa¬
tres exercuis se. plebm rogio more uerbe¬
rasse. agro pepulis se. & ceteris ex ꝑtib
solos egisse in imperio: Quarum discordi¬
arum dumilli dominari ułleat. Ili seruire
nollent: finem fuis se bellopunico scđo:
quia rursus grauis metus urguere. atq
ab illis ꝑturbationib alia maiorae cura
cohibere animos inquietos. &ad concor¬
diam reuocare ciuilem: Sed ꝑquos dam
paucos qui ꝓsuo modo bonierant magna
adminis trabantur. atque toleratis
ac temperatis malis. paucoꝵ bonoꝵ pro¬
uidentia res illa crescebat: sicut idem
historicus dt̃. multa sibi legenti & audi¬
enti. quepopuł romanꝰ domi militiȩque
mari atque terra preclara facinora fecit.
libuisse. se ad tendere. quęres maxime
tanta negotia sustinuis set. qm̃ sciebat
sepe numero parua manu cũ magnis legi¬
onibus hos tium contendis se romanos.
cognouerat parus copus bella gesta

Expanded text:
finiretur; postea uero seruili imperio pafiniretur; postea uero seruili imperio patres exercuisse plebem, regio more uerberasse, agro pepulisse et ceteris expertibus solos egisse in imperio; quarum discordiarum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem. Sed per quosdam paucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucorum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta
Abbreviated transcription (Latin):
delicto. neq libidini obnoxius. Prohisnos
habem luxuriam atque auaritiam: publi¬
cȩ eges tatem priuatĩ opulentiã: laudam
diuitias : sequim inertiã. interbonos &
malos discrim̃ nullũ : om̃a uirtutis p̃mia
ambitio possid&. Neque mirum: Vbiuos
separatim sibi quisq consilium capitis.
ubi domi uoluntatib: hic pecuniȩ autgra¬
tiȩ seruitũtis. eo fit. utimpetꝰ fiat inua¬
cuam rem publicim: Quiaudit hec cato¬
nis uerba. siue salustu: putat quales lau¬
dantur romani ueteres. om̃s eos tales
tunc fuis se. uł plures. Nonita. e: alioquin
uera non. eent. queipse item scribit. ea quae
cõmemoraui. in scđo libro huius operis: ubi
dt̃ iniurias ualidioꝵ & obeadis cessionẽ
pleb apatrib aliasq dis cessiones domi
fius se Iaminde a principio neq ampli¬
us equo & modesto iureac tum. quã ex¬
pulsis rogib quã diumetꝰ atar quinio
fuit. donec bellum graue quod ꝓpter
ipsum cum& ruria sus ceptũ fuerat

Expanded text:
delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos delicto neque libidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam adque auaritiam, publice egestatem, priuatim opulentiam; laudamus diuitias, sequimur inertiam; inter bonos et malos discrimen nullum; omnia uirtutis praemia ambitio possidet. Neque mirum: ubi uos separatim sibi quisque consilium capitis, ubi domi uoluptatibus, hic pecuniae aut gratiae seruitis, eo fit ut impetus fiat in uacuam rem publicam.\' Qui audit haec Catonis uerba siue Sallustii, putat, quales laudantur Romani ueteres, omnes eos tales tunc fuisse uel plures. Non ita est; alioquin uera non essent, quae ipse item scribit, ea quae commemoraui in secundo libro huius operis, ubi dicit, iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque dissensiones domi fuisse iam inde a principio, neque amplius aequo et modesto iure actum quam expulsis regibus quamdiu metus a Tarquinio fuit, donec bellum graue, quod propter ipsum cum Etruria susceptum fuerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo & honorẽ. & imperiũ quȩ sibi exop¬
tabant. & quo bonis artib ꝑuenire nite¬
bant᷑ boni : non deb& sequi uirtus : sed ip¬
sa.m. uir tutẽ: Nequeonim . ẽ. uera uirtus:
nisi quȩ a deum finemtendit : Vbi .ẽ. bonum
hominis. quo melius ñ ẽ: Vnđ & honores
quos petiuit cato. petere Nondebuit: sed
eos ciuita s. ob eus uirtutõ non petenti dire
Sed cum illa memoria duo romani. eent̃.
uir tute magni cȩsar . & cato : longeuir¬
tus catonis ueritati uidet᷑ ꝓpinquior
ciuitas. & antea qualis fuiss&: uideamus
imipsa sententia catonis. Nolite inquid
existimire. maiores nr̃os: armis republicã
ex parua magnam fecisse: Suta e& mul¬
to pulcher rimam camnos haberemꝰ. quip¬
pe sociorum. atq ciuiũ. Preterea armoꝵ.
& equoꝵ maior copia nob quamillis. e sed
alia fuere. quȩ illos magnos fecerunt: quȩ
nobis nulla s: domi industria. foris iustum
imperium. animꝰ in consulendo li. neque

Expanded text:
ergo et honorem et imperium, quae sibi exopergo et honorem et imperium, quae sibi exoptabant et quo bonis artibus peruenire nitebantur boni, non debet sequi uirtus, sed ipsa uirtutem. Neque enim est uera uirtus, nisi quae ad eum finem tendit, ubi est bonum hominis, quo melius non est. Unde et honores, quos petiuit Cato, petere non debuit, sed eos ciuitas ob eius uirtutem non petenti dare. Sed cum illa memoria duo Romani essent uirtute magni, Caesar et Cato, longe uirtus Catonis ueritati uidetur propinquiciuitas et antea qualis fuisset, uideamus in ipsa sententia Catonis: \'Nolite, inquit, existimare maiores nostros armis rem publicam ex parua magnam fecisse. Si ita esset, multo pulcherrimam eam nos haberemus. Quippe sociorum adque ciuium, praeterea armorum et equorum maior copia nobis quam illis est. Sed alia fuere quae illos magnos fecerunt, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulendo liber, neque
Abbreviated transcription (Latin):
&imperiũ ꝑuenire : Quȩ tam̃ bonꝰ &igna¬
uus aque sibi exoptant : sedille id .ẽ. bonꝰ
uera uia nitit᷑. Via uirtus . ẽ. quanititur
tamquã ad possessionis finem iđ ẽ. ad głam.
honoremamperiumi Hoc insitum habuis se
romanos: &iamdõꝵ. apud illos edes indi¬
cant quas conuinctis simas constituer.
uirtutis & honoris prodiis habentes. que
dantur adõ: Vnd intellegi potest. que fine
uolebant. eẽ. uirtut is. & quo eam refere¬
bant. qui bonerant adhonor ẽ scilic&:
Nammali nec habebant eã quãuis honore
habere cuperent : quẽ malis artib: conabant᷑
adipisci. idẽ dolis atque fallat̾us: Melus
laudatꝰ : cato: deillo quippe ait. Quomi¬
te flagrabant iudicium hominũ bene
dehominib: opinantiũ: Etideo melior . ẽ.
uirtus: quȩ humano testimonio contenta
non .ẽ. nisi conscientiȩ suȩ. Vnđ dt̃ apłs
scientiȩ nr̃ȩ. &alio loco. Opus aut̃ suũ
ꝓb& unus quisq & tunc insem& ipso tantũ
głam habebit & non in altero Gloriam

Expanded text:
imperium peruenire; quae tamen bonus et ignauus aeque sibi exoptant; sed ille, id est bonus, uera uia nititur. Via uirtus est, qua nititur tamquam ad possessionis finem, id est ad gloriam honorem imperium. Hoc insitum habuisse Romanos etiam deorum aput illos aedes indicant, quas coniunctissimas constituerunt, Virtutis et Honoris, pro dis habentes quae dantur a Deo. Unde intellegi potest quem finem uolebant esse uirtutis et quo eam referebant qui boni erant, ad honorem scilicet; nam mali nec habebant eam, quamuis honorem habere cuperent, quem malis artibus conabantur adipisci, id est dolis adque fallaciis. a Melius laudatus est Cato. De illo quippe ait: Quo miilli cupiditate flagrabant, iudicium hominum bene de hominibus opinantium; et ideo melior est uirtus, quae humano testimonio contenta non est nisi conscientiae suae. Unde dicit aposscientiae nostrae; et alio loco: Opus autem suum probet unusquisque, et tunc in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero. Gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
tatem uera dicendi sed adlicentiam maledi¬
cendi tempus expectant: absit uteis eueni¬
at. quodait tullius de quodim. qui peccan¬
dilicentia felix appellabatur. Omiserum
cui peccare liceba t Vndequis quis .ẽ. qui
maledicendi licentia:⁊ felicem seputat:
multo erit felicior. Si hoc illi omnino non li¬
ceat. cdmpossit deposita inanitate iactan¬
tiȩ &iamisto tempore tam quam studio
consulendi quic quid uoluerit contradice¬
re. & quantum pos sunt abeis. quos consu¬
lit amica disputatione homneste grauiter
libere. quod o port& audire¬

Expanded text:
tatem uera dicendi, sed ad licentiam maleditatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere quod oportet audire
Abbreviated transcription (Latin):
isti pro imicitus mundihiuus uolunt una
colere : & non sẽꝑmitti ꝓuerib sensibus con¬
queruntur : his quinquelibris satis arbi¬
tror. eẽ. responsum quorum tres ꝑ sonẽs
priores cumȩdis sen & inmultorũ manib
es secȩpissent audiuiquosdam. nescioquã
aduersus eos responsionem scribendo prȩ¬
parare. Deinde adme ꝑlatum .ẽ. quodiã
scripserint : sed tempus querant quosine
periculo pos sint edere. Quos ammoneo:
non optent. quodeis non expedit lacile
est enim. cui quamuideri respondisse :
quitacere noluerit. Autquid .ẽ. loquatius
uanitate quenonideo potest qđ ueritas.
quia si uoluerit &iamplus potest clamare
qua mueritas. Sed considerent omnia dili¬
genter : & si forte sine studio partiũ iudi¬
cantes. talia . eẽ. pros pexerint. quae poti¬
us exagitari quam conuelli pos sint. gar¬
rulitate inpudentissima. & quasi satr̃rica
uelmimica leuitate choibeant sua snugas
etpotius a prudentib: emendiri. quam laudi¬
riabinpudentib eligant Namsinonadlib¬

Expanded text:
ter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad liber
Abbreviated transcription (Latin):
humanis ludiscenici. eẽ. debuis sent: Qđ
profecto non auctoritate sua fecit: sed qm̃
eos romȩ natus eteducatꝰ in diuinis reb
inuenit. Et qm̃in fine primilibri quȩ de in¬
ceps dicenda. cent. breuiter posuimus.
& ex his quȩ dam in duob consequentib
diximꝰ. & ex pectatione logentium. quȩ
ramus ergo quȩdam nos eẽ. dicturos adũ¬
sus cos quiromane rei publicȩ̨ mala uel
clades in regͥionem nr̃am referunt : & cõ¬

Expanded text:
humanis ludi scaenici esse debuissent Quod humanis ludi scaenici esse debuissent Quod profecto non auctoritate sua fecit, sed quoniam eos Romae natus et educatus in diuinis rebus inuenit. Et quoniam in fine primi libri, quae deinceps dicenda essent, breuiter posuimus et ex his quaedam in duobus consequentibus diximus, expectationi legentium quae ramus ergo quaedam nos esse dicturos aduersus eos, qui Romanae rei publicae clades in religionem n
Abbreviated transcription (Latin):
nissimos ac fallacissimos demones. usq ad co
ut aut ueris aut fictis etiam. suistam̃ criminib
delectentur. quȩ sibi cȩlebrari ꝑsua festauo¬
luerunt. uttꝑ petrandis dãpnabilib factis
humana reuocari non possit infirmitas:
Dum adhec imitanda uelut diuina p̃betur
auctoritas: hȩc non ex nr̃a coniectura ꝓ¬
bauimꝰ. sed partim expecenti memoria. quia
et ipsiuidimꝰ talia actalib numinib exhi¬
beri Partin ex litteris corum qui nontã¬
quam in contumeliam: sedtamquam in ho¬
norem deoꝵ suorum ista conscripta poste¬
ris reliqueruntꝰ. Ita utuir doctis simus
apudeos uarro et grauis simȩ auetorita¬
tis. cum rerum humanarum atquediuina¬
rum disꝑtitas faceret libros. alios huma¬
nis. alios diuinis. ꝓsua cuiusq reidigni¬
tate distribuens. non saltim in reb huma¬
nis sed in rebus diuinis ludos scenicospo¬
neret. cumitaq sitantum modo bonietho¬
nestihomines inciuitate. eent̃. nec in reb

Expanded text:
nissimos ac fallacissimos daemones, usque adeo, nissimos ac fallacissimos daemones, usque adeo, ut aut ueris aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa uoluerunt, ut a perpetrandis damnabilibus factis humana reuocari non possit infirmitas, dum ad haec imitanda uelut diuina praebetur auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus talia ac talibus numinibus exhiberi, partim ex litteris eorum, qui non tamquam in contumeliam, sed tamquam in honorem deorum suorum ista conscripta posteris reliquerunt, ita ut uir doctissimus aput eos Varro et grauissimae auctoritatis, cum rerum humanarum adque diuinarum dispertitos faceret libros, alios humanis, alios diuinis pro sua cuiusque rei dignitate distribuens non saltem in rebus humanis, sed in rebus diuinis ludos scaenicos poneret, cum utique, si tantummodo boni et honesti homines in ciuitate essent, nec in rebus
Abbreviated transcription (Latin):
eciuita tedi dicere exorsus: priusres¬
pondendum putaui cius inimicis. qui
terrena gaudia consectantes. rebusq fuga¬
cibus iniantes. quic quidineis triste miscđa
potius ammonentis dĩ. quam punientis se¬
ueritate paciuntur. religioni in crepitant
xpianȩ. quȩ una .ẽ. salubris etuera religio
Et qm̃ cum sit in eis &iamuulgus indoctũ :
uelut doctorum auctoritate in odium nr̃m
grauius inritant᷑ : Existimantib inperitis
ea quȩ suis tẽporib insolite acciderint. ꝑ alia
retrotẽpora accidere non solere. Eorũq opi¬
niomem &iam his quieam falsam . eẽ. nouerunt.
utaduersum nos iusta murmura habere uide¬
antur. suȩ scientiȩ dissimulatione firmanti¬
bus delibris quos auctores eoꝵ ad cognoscen¬
dam p̃teritorum tẽporum historiam memorie
mandauer̃: longealiter . eẽ. quam putant
demonstrandum fuit. Et simuldocendũdeos
falsos quos palam colebant. ułocculteadhuc
colunt eos. cẽ. inmundissimos sp̃s. & malig¬

Expanded text:
civitate Dei dicere exorsus, prius respondendum putavi ejus inimicis, qui terrena gaudia consectantes, rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis triste, misericordia potius admonentis Dei, quam punientis severitate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acciderint, per alia retro tempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeteritorum temporum historiam memoriae mandauerunt, longe aliter esse quam putant demonstrandum fuit et simul docendum deos falsos, quos uel palam colebant uel occulte adhuc colunt, eos esse inmundissimos spiritus et malig
Abbreviated transcription (Latin):
ihũmeo: quam hi qui uolentes idlatine
poneronomen sũpon posuerunt: quod .ẽ.
nobis amicius & dulcius nominare:¬
Hieremias proph&a demaioribus est̃
sicut esa ias. non deminoribus sicut cete¬
ri dequorum scriptis. non nulla lam
posui: Prophetauit autem regnante
iosia inhierusalem: & apud romanos
anco marcio iam propinquante cap¬
tiuitate iudeorum: Teteadit autẽ pro¬
phetiam usq ad quintum mensem cap¬
tiuitatis: sicutineius litteris inuenimꝰ:
Sophonias autem unus deminoribus ad¬
iungiturei: nam & ipse in diebus iosiȩ
prophetas se sedicit. sed quo non dicit :
Prophetauit ergo hieremias non solũ
ancimarci : uerum &iam tarquinii
prisci temporibus. quem romanihabu¬
erunt quintum regem: Ipseenim quando
illa ciptiuitas factaest. regnareia
coeperat: Prophetans ergo de xp̃o

Expanded text:
Iesu meo, quam hi, qui uolentes id Latine Iesu meo, quam hi, qui uolentes id Latine ponere, nomen ipsum non posuerunt, quod est nobis amicius et dulcius nominareHieremias propheta de maioribus est, sicut Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Nam et ipse in diebus Iosiae prophetasse se dicit; sed quousque, non dicit. Prophetauit ergo Hieremias non solum Anci Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa captiuitas facta est, regnare iam coeperat. Prophetans ergo de Christo
Abbreviated transcription (Latin):
opus oliue & campinonfacient escam:
Defecerunt abesca oues & non suꝑ sunt
inpresepibus boues: Vidit eam gentẽ
quae xp̃m fuerat occisura ub tate
copiarum sp̃italium ꝑ dituram: quam
ꝑterrenam fecunditatẽ more ꝓphetico
figurauit: & quia iramdĩ talem ꝓp¬
terea passa .e. illagins quia igno¬
rans dĩ iustitiam sũam uoluit confa¬
tuere: Iste continuo: Ego autom in qͥt
indño exultabo: gaudebo indo salu¬
tarimeo. Dñs ds̃ m̃s uirtusmca. statu¬
it pedes m eos in consummationem: Suꝑ
ex celsa in pon& me utuincam in canti¬
co eius: Illo scilic& cantico dequo similia
qua edam dicuntur inpsalmo: Statuit
super petram pedes meos & direxit gres¬
sus meos &imisit inosineum canticu
nouum. hymnum dõ nr̃o. Ipscergo uin¬
cit incanticod̃i quiplac& in eius lau¬
de non sua: ut quigloriatur indño
glorictur Melius autem mihiuident᷑
quidam codices habere gaudebo indo

Expanded text:
opus oliuae, et campi non facient escam. opus oliuae, et campi non facient escam. Defecerunt ab esca oues, et non supersunt in praesepibus boues. Vidit eam gentem, quae Christum fuerat occisura, ubertatem copiarum spiritalium perdituram, quas per terrenam fecunditatem more prophetico figurauit Et quia iram Dei talem propterea passa est illa gens, quia ignorans Dei iustitiam suam uoluit constituere, iste continuo: Ego autem, inquit, in Domino exultabo, gaudebo in Deo salutari meo. Dominus Deus meus uirtus mea, statuit pedes meos in consummationem; super excelsa inponet me, ut uincam in cantico eius, illo scilicet cantico, de quo similia quaedam dicuntur in psalmo: Statuit super petram pedes meos et direxit gressus meos, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo nostro. Ipse ergo uincit in cantico Domini, qui placet in eius laude non sua, ut qui gloriatur, in Domino glorietur. Melius autem mihi uidentur quidam codices habere: Gaudebo in Deo