comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ qͥdtimꝰ ds qui iustificat circuncisio¬
nem ex fide & p̾pucium ꝑfidem. In
circuncisione nideos significat eo qd̃
exfide ꝓmissionis iustificati sunt: cre¬
dentes: hunc. eẽ. xp̃m. quẽ en lege ꝓmi¬
eñi gentiles: quam uideos. Non aliter
qͣm credentes instificauit. Qina em õni
unꝰ. ẽ. as: una ratione om̃s iustificauit.
Quya gͦ ꝓdest caris circuncisio. aut qͥd
obest pꝰputium. q̃n dignitatem & meri¬
tum ñ facit nisi fides: Legem gͦ euacua
mꝰ ꝑfideme Ibsit: sed legem statuimꝰ.
implet᷑. Firmatur eñi statꝰ eiꝰ. qñ qđ fu
turũ dixit: fides istud aduenisse testa¬
tur. hoc ꝓpt̾ iudeos qui putant fidẽ
xp̃i legis. ee. inimicam ignorantes sen¬
sum legis. Non gͦ euacuat legem cum
illã cessare debere iam docet quia tem¬
pore suo recte illam datam asserit᷑. s
iã agere ñ debere. Impsa eñi lege dic¬
tum. ẽ. tẽpore exsolute ꝓmissionis. le¬
cessare: quȩ potestas in telligitur. Et

Expanded text:
 Deus, qui justificavit circumcisionem ex fide et praeputium per fidem. In circumcisione Judaeos significat, eo quod ex fide promissionis justificati sunt, credentes hunc esse Christum, quem in lege promienim gentiles, quam Judaeos non aliter quam credentes justificavit; quia enim omnium unus est Deus, una ratione omnes justificavit. Quid ergo prodest carnis circumcisio, aut quid obest praeputium; quando dignitatem et meritum non facit nisi fides? Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus.impletur; firmatur enim status ejus, quando quod futurum dixit, fides istud advenisse testatur. Hoc propter Judaeos, qui putant fidem Christi legi esse inimicam, ignorantes sensum legis. Non ergo evacuat legem, cum illam cessare debere jam docet; quia tempore suo recte illam datam asserit, sed jam agere non debere. In ipsa enim lege dictum est, tempore exsolutae promissionis lecessare, quae potestas intelligitur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ticia nr̃a iusticiam dĩ commendat & reliqͣ
Id.ẽ. si quia nos peccatores sumꝰ ds̃ iusti¬
ficatur iniqus erit siuindicet: Nam si in¬
iusticia nr̃a ei ꝓficeree: sine dubio miqꝰ
erat. si dannaret peccantes. qi inusticia
nr̃a dm̃ facit iustum sipeccantibꝰ nobis
det qđ ꝓmisit sc̃ĩs. Quia quauis peccato¬
res simꝰ: reformam᷑ tam̃ ꝑpenitentiam.
ut ñ iam peccatores sed abluti ꝓmissio¬
nem mereamͦ accipere. Non gͦ hic sensus
.ẽ. in uerbis ꝓpħȩ dauid cũ dicit tͥ soli
peccaui & malũ corã te feci: ut iustifice

Expanded text:
titia nostra Dei justitiam commendat, etc., titia nostra Dei justitiam commendat, etc., id est, si quia nos peccatores sumus, Deus justificatur; iniquus erit, si vindicet. Nam si injustitia nostra ei proficeret, sine dubio iniquus erat si damnaret peccantes; quia injustitia nostra Deum facit justum, si peccantibus nobis det, quod promisit sanctis. Quia quamvis peccatores simus, reformamur tamen per poenitentiam; ut non jam peccatores, sed abluti promissionem mereamur accipere. Non ergo is sensus est in verbis prophetae David, cum dicit: Tibi soli peccavi, et malum coram t
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis. ẽ. & omnis homo mendax: exem¬
plum ꝓphenicũ subdidit expsalmo quin¬
quagesimo quo & dm̃ uerbis suis iustifi¬
cari & hominẽ m̃dacẽ in credulitatis cau¬
sa signauit. Utrumq eñi legit᷑ in libro
psalmorum & quia ds̃ iustꝰ &e uerax. ẽ.
Et om̃is homo mendax. Mendacẽ homi¬
nem dicit: dum ñ credit qđ ꝓmisit ds̃. Ne¬
gans eñi dm̃ daturum qđ ꝓmisit: m̃dax
ẽ. Et dum ipse mendacem dicit: multis
ex causis dm̃ mendacem ꝓnuntiat quando
ꝓmissis eiꝰ ñ credit. Igͥ omnẽ hominẽ men¬
dacẽ dicit qui diffidens. ẽ. de ꝓmillis diana¬
ximȩ tam̃ adiudeos hoc ꝑtinet quoꝵ cau¬
Ac ꝑ hoc m̃daces ꝓnuntiantur. Õs autem
uerax.ẽ. quia misit. xp̃m sicut ꝓmisit.
Et sic. uincit cũ iudicatur quia dabie
qd daturꝰ negatur. Dũ eñi ñ ei creditur
m̃dax iudicatur. Iue autem cũ dat qđ
iudicatur ñ daturꝰ. iuncit. ostendens se ue¬

Expanded text:
fidelis est, et omnis homo mendax; exemfidelis est, et omnis homo mendax; exemplum propheticum subdidit ex psalmo quinquagesimo, quo et Deum verbis suis justificari, et hominem mendacem incredulitatis causa signavit. Utrumque enim legitur in libro Psalmorum, quia Deus justus et verax est, et omnis homo mendax . Mendacem hominem dicit, dum non credit, quod promisit Deus; negans enim daturum quod promisit, mendax est: et dum ipse mendax est, multis ex causis Deum mendacem pronuntiat, quando promissis ejus non credit. Igitur omnem hominem mendacem dicit, qui diffidens est de promissis Dei. Maxime tamen hoc ad Judaeos pertinet, quorum cauac per hoc mendaces pronuntiantur: Deus autem verax est, qui misit Christum, sicut promisit; et sic vincit cum judicatur, quia dabit, quod daturus negatur: cum enim non ei creditur, mendax judicatur. Ille autem cum 43 dat quod judicatur non daturus, vincit, ostendens se ve
Abbreviated transcription (Latin):
cisionis: Multũ ꝑominẽ modũ. rimũ
qͥdem quia credita sunt illis: eloquia qi
Quãqͣm multa sint quȩ ad honorificenti¬
am & meritum ꝑtineant seminis abra¬
he: hoc tam̃ solũ aꝑte memorat qͥa ma¬
xime laudis eorũ. ẽ ut legem ꝑ qu̾a dfscereis
restum aꝑuerso distinguere. digni nidica¬
rentur acciꝑe: ut post hoc pͥmũ cer̾a qua¬
lia sint possi nt intelligi. Qm̃ aut̃ inde¬
is carnalibꝰ id .ẽ. incredulis nichil ꝓficere
testimoniũ generis ostendit: ne omnes
id ẽ. & credentes male tractasse uideret᷑
docet multum utile. ẽẽ. iudeis credentibꝰ.
quia filii sunt abrabȩ. His eñi eloquia
dĩ sunt credita. dũ legem quȩ peccatis
hominũ absosuerat. quasi inpune pec¬
caret᷑ apud dm̃: merito patrũ reforma¬
tam accipiunt. & popłs dĩ uocant᷑.
egyptꝰ quoq ꝓpt iniurias illoꝵ diũ¬
sis plagis ꝑcutitur: celesti pane cibant᷑:¬
omnib gentibꝰ terrori sunt testante
hoc raab meretrice. Quibus etiã xp̃e sal

Expanded text:
isionis? Multum per omnem modum. Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei. Quamquam multa sint, quae ad honorificentiam et meritum pertineant seminis Abrahae; hoc tamen solum aperte memorat, quia maximae laudis eorum est, ut Legem per quam addiscerent rectum a perverso distinguere, digni judicarentur accipere; ut post hoc primum caetera qualia sint, possint intelligi. Quoniam autem Judaeis carnalibus, id est, incredulis, nihil proficere testimonium generis ostendit; ne omnes, id est, et credentes male tractasse videretur, docet multum utile esse Judaeis credentibus, quia filii sunt Abrahae. His enim eloquia Dei sunt credita, dum Legem, quae peccatis hominum obsoleverat, quasi impune peccaretur apud Deum, merito Patrum reformatam accipiunt, et populus Dei vocantur. Aegyptus quoque propter injurias illorum diversis plagis percutitur: comnibus gentibus terrori sunt, testante hoc Raab meretrice: quibus etiam Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
mortis eius fuerimus complantati:
idest. si in baptismo omĩa uicia de¬
ponentes: in nouam uitam translati
de cȩtero non peccemus. Per quod:
simul et resurretionis illius similes
erimus. Similitudo enim mortis:
similem prestabit resurrectionem.
ruerit: similes ei erimus. hoc est.
in mortalem et głosum resurgere.
Nec enuim hec erit similitud ͦ ut
nichil distet: quando iam similis
erit in corporis gła non indiuinita¬
tis natura. Scientes hoc quia
uetus homo nr simul crucifixus
est. ut destruatur corpus peccati:
ut ultra non seruiamus peccaro.
Multa in nectic et iterat. ut bap¬
mratos doceat non iam debere
peccare: maxims ne ad idolatri¬
am reuertant᷑. Grauissimum
enim crimen. et caput totius erro¬
ris est: ne ꝑdant gr̃am acceptam
a deo per xp̃m. Hominem ergo ue¬
terem et actus preteritos dicit quia
sicut nouus homo per fidem et pu¬
ram uitam dicitur: ita et uetus ho¬
mo. per diffidentiam. et malos
actus. hos actus crucifixos dicit. id

Expanded text:
mortis ejus fuerimus complantati, mortis ejus fuerimus complantati, id est, si in baptismo omnia vitia deponentes, in novam vitam translati, de caetero non peccemus: per quod simul et resurrectionis illius similes erimus; similitudo enim mortis similem praestabit resurrectionem. ruerit, similes ei erimus , hoc est, immortalem et gloriosum resurgere. Nec enim haec erit similitudo, ut nihil distet; quia similis erit in corporis gloria, non in divinitatis natura. Scientes hoc quia etus homo noster simul crucifixus est, ut destruatur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato. Multa innectit et iterat, ut baptizatos doceat jam non debere peccare: maxime ne ad idololatriam revertantur; gravissimum 60 enim crimen, et caput totius erroris est; ne perdant gratiam acceptam a Deo per Christum. Hominem ergo veterem actus praeteritos dicit; quia sicut novus homo per fidem et puram vitam dicitur, ita et vetus homo per diffidentiam et malos actus. Hos actus crucifixos dicit, id
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus est dei patris sicut dicit.
Soluite templum hoc et ego trib
dieb excitabo illud. Hoc autem di¬
cebat inquit de templo corporis sui.
Et quia resurrȩxit in nouam uitã:
qug iam mori nesciat. Noua autẽ
dicitur quia a xp̃o data. c̃. quȩ est
disciplina xp̃ana. Nos autem bapti¬
Zati cẽ sepulti sumus xp̃o. ut de ce¬
tero hanc uitam sequamur. in qua
xp̃e resurrexit baptismũ itaq re¬
surrectionis pignus est et unago: ut
iam in preceptis dei manentes ad pre¬
terita denuo non reuoluamur.
Qui enim moritur iam non peccat.
Mors enim: finis peccati est. Nam¬
& idco per aquam celebratur. ut si¬
cut aqua sordes corporis abͥuit:
ita et nos per baptismum ab omni
peccato sp̃ualiter purgatos nos et in¬
nouatos credimus. ut quod incorpo¬
rale est. inuisibiliter abluatur.
Si enim complantati sumus simi¬
litudini mortis eius: simul et resur¬
rectinis erimus. Tluc nos feliter di¬
cit posse resurgere si similitudi

Expanded text:
virtus est Dei Patris, sicut dicit: virtus est Dei Patris, sicut dicit: Solvite templum hoc, et ego tribus diebus excitabo illud. Hoc autem, inquit, dicebat de templo corporis sui ; et quia resurrexit in novam vitam, quae jam mori nesciat. Nova autem dicitur; quia a Christo data est, quae est disciplina christiana. Nos autem baptizati consepulti sumus Christo ut de caetero hanc vitam sequamur, in qua Christus resurrexit. Baptisma itaque resurrectionis pignus est, et imago; ut jam in praeceptis Christi manentes, ad praeterita denuo non revolvamur. Qui enim moritur, jam non peccat: mors enim finis peccati est. Nam ideo per aquam celebratur, ut sicut aqua sordes corporis abluit; ita et nos per baptismum ab omni peccato spiritualiter purgatos nos et innovatos credamus; ut quod incorporale est, invisibiliter abluatur. Si enim complantati sumus similitudini mortis ejus, simul et resurrectionis erimus. Tunc nos feliciter dicit posse resurgere, si similitudini
Abbreviated transcription (Latin):
cato et morientes deo. amissa digni¬
tate pęnam quam euasimus incurra¬
mus. An ignoratis quia quicũq
baptizati sumus in xp̃o iħu in mor¬
te cius baptrati sumus:. Hec dicit
ut sciamus baptizatos nos iam non
debere peccare quia cũ baptixamur
cõ morimur. xp̃o: hec est in morte
eius baptriari. Illic enim omĩa pec¬
cata nr̃a moriuntur ut innouati
deposita morte resurgere uid eamur
ad uitam reuati. Ut quomodo xp̃c
mortuus peccato resurrexit. ita et
nos ꝑ baptismũ spem resurrectionis
habeamus. B aptisinum itaq mors
peccati. ẽ. ut alia sequatur natiuitas
quȩ corporis manente compagine
homine mente innouat sepulta om¬
nium malorum actuum uetustate.
Con sepultieñ sumus cum illo
per baptismum in mordem ut quem¬
admodum xp̃c resurrexit a moͬtuis
per uirtutem patris: ita et nos in
nouitate uite ambulemus. Hec di¬
cens etiam istud significat quod
primum. ẽ: quia xpistus corpus su¬
um a mortuis excitauit. Ipse enim

Expanded text:
cato, et morientes Deo, amissa dignicato, et morientes Deo, amissa dignitate, poenam quam evasimus, incurramus. An ignoratis quia quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ejus baptizati sumus? Hoc dicit, ut sciamus baptizatos nos jam non debere peccare; quia cum baptizamur, commorimur Christo. Hoc est in morte ejus baptizari; illic enim omnia peccata nostra moriuntur, ut innovati deposita morte, resurgere videamur ad vitam renati: ut quomodo Christus mortuus peccato resurrexit, ita et nos per baptismum spem resurrectionis habeamus. Baptisma itaque mors peccati est, ut alia sequatur nativitas, quae corporis manente compagine, hominem mente innovat, sepulta omnium malorum actuum vetustate. Consepulti enim sumus cum illo per baptismum in mortem; ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per virtutem Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. Haec dicens, etiam istud significat, quod primum est; quia Christus corpus suum a mortuis excitavit, ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est ñquit semꝑ peccandum ẽ.
ut donum dei abundet tegens nr̃a
peccata ut semꝑ remissionem pecca¬
torum sperantes quia deus piusest
xp̃i grãm preferamus: non utꝙ.
nobis et dei gr̃am regnare in nos facia¬
mus. Aufert enim regnum gr̃ȩ dei
ꝙ tradit peccato: qui rursus redit ad
ucterem hominem hoc est ad ritũ
precerire uite. Nuab enim ex causis
miscłiam accepimus ut et diaboli
regnum excludcretur et dei imperi¬
um ignorantib predicaretur. per
hec ipsum: dignitate nobis quęsita.
Qui enim mortui sumus peccato
quomodo adhuc. uiuemus in illo:.
hec dicit qm̃ uiuentes peccato mor¬
tui eramus apud deum. Qui peccat
enim uiuit peccato: sieut qui non
cro spuali regenerante: cepimus
iuiuere deo. Mortui autem ẽẽ. pecca¬
to qui est diabolus: hec est tamen
mori peccato. Liberari a peccato: fie¬
ri autem seruum dei. Itaq mortui
iam peccato. non redeamus ad ma¬
la pristina: ne iterum unuamuspec¬

Expanded text:
Hoc est, numquid semper peccandum est, Hoc est, numquid semper peccandum est, ut donum Dei abundet, tegens nostra peccata; ut semper remissionem peccatorum sperantes, quia Deus pius est, Christi gratiam praeferamus? Non utiqunobis et Dei gratiam in nos regnare faciamus. Aufert enim regnum gratiae Dei, et tradit peccato, qui rursus redit ad veterem hominem, id est, ad ritum praeteritae vitae. Duabus enim ex causis misericordiam accepimus; ut et diaboli regnum excluderetur, et Dei imperium ignorantibus praedicaretur, per hoc ipsum dignitate nobis quaesita. Qui enim mortui sumus peccato, quomodo adhuc vivemus in illo? Hoc dicit, quoniam viventes peccato, mortui eramus apud Deum; qui peccat enim, vivit peccato, sicut qui non cro spiritali regenerante, coepimus vivere Deo, mortui autem esse peccato, qui est diabolus; hoc est tamen mori peccato, liberari a peccato, fieri autem servum Dei. Itaque mortui jam peccato, non redeamus ad mala pristina; ne iterum vivamus pec
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ quęsierat exinanret: filium
suum uenturum qͣueomia peccata
donaret᷑. It maior fieret lȩticia ex
dono gr̃s qua fuerat luctus ex pec¬
cato. G audium enim domidei etiã
proficit his de quib triumplare
non potuit sathanas. lecireo suꝑ¬
abuncdauit gr̃a suꝑ peccatum qđ
suasit sachanas. Ut quem admo
peccantib in mortem proficere in
qua głabatur. simili modo ut et
Ut sicut per adam ceptum peccatũ
regnauit: sic et per xp̃m gr̃a sic
autem regnat gr̃a per iusticiam:.
si accepta remissione peccatorum
iusticiam sequimur. It uidens
gr̃a fructum se habere in nobis
quos redemit: regnet inuita ȩter¬
na sciens nos fucuros ȩternos. Su¬
ꝑ abundat ergo gr̃a. quia ꝑceca¬
tum ad tempiis regnauit. gr̃a au¬
tem in gernum. Dei enim regnũ
est gr̃a regnante: sicut diabolireg¬
num erat. regnante peccato. Totum
tamen ad xpistum refret ut omĩs
gr̃adei a xp̃o discatur: ad superio¬
remigitur sensum respondit dicens.

Expanded text:
ne quaesierat, exinaniret, Filium ne quaesierat, exinaniret, Filium um decrevit, qui omnia peccata donaret; ut major fieret laetitia ex dono gratiae, quam fuerat luctus ex peccato. Gaudium enim doni Dei etiam his proficit, de quibus triumphare non potuit Satanas; idcirco superabundavit gratia super peccatum, quod suasit Satanas. Ut quemadmodupeccantibus in mortem proficere, in qua gloriabatur simili modo ut et ut sicut per Adam coeptum peccatum regnavit, ita et per Christum gratia. Sic autem regnat gratia per justitiam, si accepta remissione peccatorum, justitiam sequimur; ut videns gratia fructum se habere in bonis, quos redemit, regnet in vitam aeternam, sciens nos futuros aeternos. Superabundat ergo gratia, quia peccatum ad tempus regnavit, gratia autem in aeternum. Dei enim regnum est, gratia 59 regnante, sicut diaboli regnum erat, peccato regnante. Totum tamen ad Christum refert, ut omnis gratia Dei a Christo discatur. Ad superiorem igitur sensum respondet dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
rum remi̾se sunt iniqͥtates & quorũ
tecta sunt peccata. B eatꝰ cui ñ inputa¬
bit dñs peccatum. Et manifeste bea¬
ti sunt quibus sine labore ł oꝑe ali¬
quo remittunt᷑ iniqͥtates & peccata
teguntur. Nulla ab his requisita peni¬
tentiȩ oꝑa nisi tantũ ut credant. Bea¬
tus & hic uir. ẽ. cui ñ inꝑutabit dñs
peccatum: remittere & tegere & ñ im¬
putare una ratio. & unꝰ. ẽ. sensus. oĩa
eñi uno mͦ obtinentu& donantur. Ride¬
tur autem quib dã triꝑtita ratio inhis
dictis. quia diũsis ꝓpħa usus. ẽ. ũbis. &e
quea aplurali numero ad singularẽ
descendit. Cum em̃ u̾ba dĩ inub̾tate
grͣȩ. quia peccati diũsa sunt nõia ꝑ
delictorũ uocabula enumerare uult.
nis sunt u̾ba. quia & cũ tegit irmittit.
& cũ remittit ñ inputat. d laudẽ
eñi gr̃ȩ dĩ ꝓlixiꝰ loquitur ut amplifi
um peccatorũ oꝑibꝰ. Tertiꝰ uͦ leuium.
hos tam̃ om̃s in baptismate ablui
Tribus his gradib totiꝰ peccati corpus

Expanded text:
m remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum . Manifeste beati sunt, quibus sine labore vel opere aliquo remittuntur iniquitates, et peccata teguntur, nulla ab his requisita poenitentiae opera, nisi tantum ut credant. Beatus etiam hic vir est, cui non imputavit Dominus peccatum. Remittere, et tegere, et non imputare, una ratio, et unus est sensus; omnia enim uno modo obtinentur et donantur. Videtur autem quibusdam tripartita ratio in his dictis; quia diversis propheta usus est verbis, et quia a plurali numero ad singularem descendit. Cum enim verba Dei in ubertatem gratiae, quia peccati diversa sunt nomina, per delictorum vocabula enumerare vult, s sunt verba; quia et cum tegit, remittit: et cum remittit, non imputat. Ad laudem enim gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificum peccatorum operibus; tertius vero levium; hos tamen omnes in baptismate obliterari. Tribus his gradibus totius peccati corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ficatꝰ. ẽ. qđ nulli dubium. ẽ. idõ habet
głam apud dm̃: sed quia qͥ legem ser¬
uant siue moysi siue naturalem iusti¬
ficantur ad p̃sens ne rei sint inp̾senti
iudicio. ⁊i do̾ ait. ex oꝑibꝰ legis si abrahã
iistificatꝰ. ẽ. ñ habet apuo dm̃ głam.
Quia qͥ fecerit inquit legem: inuet inea.
Ia.ẽ. ñ moriet᷑ ut reus. nec tam̃ meri¬
tum ex hoc habebit apd dm̃. s fidei
causam. Quid en dicit scriptura: cre¬
didit abraham dõ: & reputatum. ẽ. ei
adiusticiam. Manifestauit ñ idõ abra¬
ham głam apud dm̃ habere quia
circuncisus. ẽ. aut qr. abstinuit se abini¬
qͥtate. s qr dõ credidit. hinc & iustifi¬
catꝰ ẽ. laudis suȩ p̾miũ infuturo conse¬
cuturꝰ. Ei autem qͥ oꝑatur merces ñ
imputat᷑ scdm grãm. sed scdm̃ debitũ
Absolutũ. ẽ. ei qui legi factorũ .i. moy
si subieftꝰ. ẽ. aut naturali n imputari
meritũ admercedẽ. ut głam habeat̃
apd̾ am̃ . Oebitor ẽ. em̃iꝰ facere legem

Expanded text:
ideo habet gloriam apud Deum. Sed quia qui legem servant sive 48 Moysi, sive naturalem, justificantur ad praesens; ne rei sint in praesenti judicio; ideo ait: Ex operibus legis si Abraham justificatus est, non habet apud Deum gloriam; quia qui fecerit, inquit, legem, vivet in ea, id est, non morietur ut reus: nec tamen meritum ex hoc habebit apud Deum, sed fidei causa. Quid enim dicit Scriptura? Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam . Manifestavit non ideo Abraham gloriam apud Deum habere, quia circumcisus est, aut quia abstinuit se ab iniquitate; sed quia Deo credidit, hinc et justificatus est, laudis suae praemium in futuro consecuturus. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Absolutum est si subjectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum. Debitor est enim facere legem,
Abbreviated transcription (Latin):
care. qđ ds illorũ ñ etiã gͥtiũ sit cũ re¬
legant ab uno adã omniũ. ẽe. originẽ.⁊
Et nullũ aduenam uolentem a le¬
gem accedere: ꝓhiberi: deniq aliquan¬
ti exierunt cumilł inheremũ de egipts

Expanded text:
care, quod Deus illorum non etiam gentium sit; cum recare, quod Deus illorum non etiam gentium sit; cum relegant ab uno Adam omnium esse originem, et nullum advenam volentem ad legem accedere, prohiberi. Denique aliquant
Abbreviated transcription (Latin):
aei In hoc tempore. Ia.ẽ. tẽꝑe nr̃o qͥ de¬
dit ds̃ qđ olim ꝓmiserat ddandũ tem¬
pore qͦ dedit. Ut sit iustus iustifi¬
cans eum qͥ ex fide. ẽ. iħi. xp̃i. Recte
ait quia ut sit iustus dedit qđ ꝓmi¬
sit. Hoc autẽ ꝓmisit iustificare se
credentes nxp̃o. Dicit autem in aba¬
cu. Lustus aut exfide uunt ur dum
dĩ fidem habet. & xp̃i sit iustus. Ubi
.ẽ. gͦ gła tua: exclusa .ẽ. Perquam
dita ratione: ad eos loquitur qͥ agunt
sub lege qd sine causa głientur: blan¬
dientes sibi de lege & ꝓpt̾ qdͣgenꝰ sint
abrahe. Uidentes ñ iustificari hominẽ
apud dm̃̃ nͥ ꝑfidem. Arbitram᷑ em̃ iusti¬
ficari hominẽ ꝑfidẽ sine oꝑibꝰ legis.
Gentilẽ dic̃ hominẽ ꝓcerto haberi qđ
iustificetur credens. nulla faciens oꝑa
legis id.ẽ. sine circuncisione aut neo¬
meniis aut ueneratione sabbati.
mo & gͣtiũ. Sine dubio om̃iũ ds̃ unꝰ

Expanded text:
aei. In hoc tempore, id est, tempore nostro, quo deaei. In hoc tempore, id est, tempore nostro, quo dedit Deus, quod olim promiserat dandum tempore, quo dedit. Ut sit 47 justus justificans eum, qui est ex fide Jesu Christi. Recte ait, quia ut sit justus, dedit quod promisit: hoc autem promisit, justificare se credentes in Christo. Dicit autem in Habacuc: Justus autem ex fide vivit ; ut dum Dei fidem habet et Christi, sit justu tua? Exclusa est. Per quam dita ratione, ad eos loquitur, qui agunt sub lege, quod sine causa glorientur, blandientes sibi de lege, et propter quod genus sint Abrahae, videntes non justificari hominem apud Deum, nisi per fidem. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. Gentilem dicit hominem pro certo haberi, quod justificetur credens, nulla faciens opera legis, id est, sine circumcisione, aut neomeniis, aut veneratione sabbati. mo et gentium. Sine dubio omnium Deus unu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ nos apeccatis liberaret sic̃ ante ꝓ
miserat: qdđ cũ impleuit iustum se
ostendit. Propt ꝓpositum p̃ceden¬
tium delictorum in patientia dĩ.
Sciens d̾s ꝓpositum benignitatis suȩ
qͦ censuit peccatoribꝰ subuenire. tam
his qͥ sunt apud suꝑos quã qͥ infer¬
no tenebant᷑. utrosq diutissime expec¬
tauit euacuans sententiam qua iꝰtum
uidet᷑ om̃s dannari: ut ostenłet nob̾
qđ olim decreuerat lib̾are genꝰ huma¬
num ꝑ xpm̃. sicut ꝓmisit ꝑ ieremiã
ꝓpħam dicens. Propitiꝰ ero iniqͥtati¬
b illorum: & delictoꝵ illorũ ñ memo¬
rabor. Et ne forte hoc donũ solum
iudeis ꝓmisisse uideret᷑. ꝑysaiã dicrt.
Domꝰ mea domꝰ orationis uocabit᷑
in om̃ibꝰ gentibus. Quamins enĩ
eo q̃ donum eiꝰ repbaturi. eẽnt. impñ
uidi: gc̃s se ad pcipiendam gr̃am
suã ꝓmisit admitt̾e. quorũ emulatio¬
ne mira missi cruciarentur impũ ni¬

Expanded text:
quo nos a peccatis liberaret, sicut ante quo nos a peccatis liberaret, sicut ante romiserat; quod tum cum implevit, justum se ostendit. Propter propositum praecedentium delictorum in patientia Dei. Sciens Deus propositum benignitatis suae quo censuit peccatoribus subvenire, tam his qui sunt apud superos, quam qui in inferno tenebantur, utrosque diutissime exspectavit, evacuans sententiam, qua justum videtur omnes damnari: ut ostenderet nobis, quod olim decreverat liberare genus humaum, sicut promisit per Hieremiam prophetam, dicens: Propitius ero iniquitatibus eorum, et delictorum illorum non memorabor . Et ne forte hoc donum solis Judaeis promisisse videretur, per Esaiam dicit: Domus mea domus orationis vocabitur in omnibus gentibeo quod donum ejus reprobaturi essent impii Judaei, gentes se ad percipiendam gratiam suam promisit admittere, quarum aemulatione in iram missi cruciarentur impii Jud
Abbreviated transcription (Latin):
dicemꝰ inuenisse abraham patrẽ nr̃m
scłm carnem: Post quam ostendit
ũ posse ꝑ oꝑa legis quenꝗͣ iustificari apd̃
dm̃i: adictit nec abrahã potuisse aliqͥd
mereri scđm carnem. Carnem dicens
circuncisionẽ significauit᷑ qr nichil quȩ¬
siuit abraham ꝑ circuncisionenẽ. Ante
em̃ iustificatꝰ. ẽ. quã circuncidererur.

Expanded text:
dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Postquam ostendit non posse per opera legis quemquam justificari apud Deum, adjecit, nec Abraham potuisse aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens circumcisionem significavit, quia nihil quaesivit Abraham per circumcisionem. Ante enim justificatus e
Abbreviated transcription (Latin):
homines asserit apua dm̃ quia legem
iusticie ñ seruauerunt inpixceptis. sed
quia sacramentũ misterũ dĩ qđ in xp̃o. ẽ.
credere noluerunt. Per hoc enĩ derreuit
ds̃ iustificari hominẽ ñ ꝑlegem: quia
lȩx ad tẽpꝰ iustificat ñ apua dm̃. Tdeo
legem seruantes in temꝑe i̾sti dicunt᷑:
apud dm̃ uͦ miꝰti: quia fides ꝑ quã usti¬
ficant᷑ homines apud dm̃ ñ ẽ meis.
Maior aut̃ fides. ẽ: qͣlex. quia lex adnõ
ꝑtinet. fides ad dm̃. Eccirco lex tẽporalẽ
habet iꝰticiam: fides et̾nam. Nã omnẽ
caanẽ dicens: omnẽ hominẽ significa¬

Expanded text:
homines asserit apud Deum; quia legem homines asserit apud Deum; quia legem justitiae non servaverunt in praeceptis: sed quia sacramentum mysterii Dei, quod in Christo est, credere noluerunt. Per hoc enim decrevit Deus justificare hominem, non per legem, quia lex ad tempus justificat, non apud Deum. Ideo legem servantes in tempore, justi sunt non apud Deum; quia fides per quam justificantur homines apud Deum, non est in eis. Major enim fides est, quam lex; quia lex ad nos pertinet, fides ad Deum. Idcirco lex temporalem habet justitiam, fides aeternam. Nam omnem carnem dicens omnem hominem significa
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ qđ supra dictum. ẽ: dannatio uista. ẽ.
hȩc eñi iactabant iudei ut doctrmã apłi¬
cam criminarentur. dicentes. Qd cũ remis¬
sionem peccatorum predicant peccan¬
di fomitẽ prȩbeant: Et quasi securi ho
mines de remissione ꝓmpte peccarent:
cũ constet post acceptam fidẽ ꝑicło sũ
ẽe. peccare & hoc p̃dici credentibꝰ. Quid
gͦ: prȩcellimꝰ eos: nequaꝗͣ. Causan enĩ
sumꝰ udeos & grecos om̃s sub percato. eẽ.
hoc. ẽ. qͥd ad huc inmoram᷑. Latłꝰ loquen

Expanded text:
tur, quod supra dictum est, damnatio justa est. tur, quod supra dictum est, damnatio justa est. Haec enim jactabant Judaei, ut doctrinam apostolicam criminarentur, dicentes quod cum remissionem peccatorum praedicant, peccandi fomitem praebeant; ut quasi securi 44 homines de remissione, prompte peccarent: cum constet post acceptam fidem periculosum esse peccare, et hoc praedici credentibus. Quid ergo? praecellimus eos? Nequaquam. Causati enim sumus Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
iudicor Manifestum. ẽ. qr si ad głam dĩ
ꝓficit m̃datiũ hominũ ut ille solus uerꝰ
appareat: peccatores ñ sunt dicendi qui
peccant: Quia ñ uoluntate sed inpulsu
eiꝰ uidebunt᷑ pectare. qdđ absit. Et ñ sicut
blasphemamur & sicut aiunt nos qͥdam
dicere. faciamꝰ mala ut ueniant bona.
Nunc aꝑit quorum causa hec sollicite
& cũ reuerentia disputat. Aꝑu̾sis eñ hoc
opponebatur quasi sic. eẽt. sensus prȩdi¬
cantiũ remissionem peccatoꝵ: ut face¬
rent mala & uenirent bona:. hoc. ẽ. pec¬
carent ut remittendo ilł ds uideret᷑ bo¬
nꝰ. S cd̾m ea quȩ supra dicta sunt qdi
blasphemiam appellat & abicit asensu
diuine doctrine. Nec eñi peccare debe
fides tradit qͥppecũ iudicaturum dm̃ p̃¬
dicei: sed delinquentibꝰ confulit ut recu¬
para salute sub di lege uiuentes ia ñ pec¬
cent. Idõq subiecit. Quorum cdannatio
iusta .ẽ. Id. ẽ. horũ hominum qui emu¬
latione. inuidiȩ istud de nobis int̃p̃tan¬

Expanded text:
ifestum est, quia si ad gloriam Dei proficit mendacium hominum, ut ille solus verus appareat, peccatores non sunt dicendi, qui peccant; quia non voluntate, sed impulsu ejus videbuntur peccare: quod absit. Et non, sicut blasphemamur, et sicut aiunt nos quidam dicere, faciamus mala, ut veniant bona? Nunc aperit quorum causa haec sollicite, et cum reverentia disputat. A perversis enim hoc opponebatur, quasi hic esset sensus praedicantium remissionem peccatorum, ut facerent mala, et venirent bona, hoc est, peccarent, ut remittendo illis Deus videretur bonus, secundum quae supra dicta sunt: quod blasphemium appellat, et abjicit a sensu divinae doctrinae. Nec enim peccare debere fides tradit, quippe cum judicaturum Deum praedicet; sed delinquentibus consulit, ut recuperata salute, sub lege Dei viventes jam non peccent. Ideoque subjecit: Quorum damnatio justa est, id est, horum hominum qui aemulatione invidiae istud de nobis interpretan
Abbreviated transcription (Latin):
continet᷑. Et iccirco carne significant᷑:
quia peccatis obnoxii sunt. Sic̃ eñiꝰ
ticia sp̃ualem facit: ita & delicta car¬
nales ut exactu nom̃ accipiat homo.
Per legen eñ cognitio peccati. Per fi¬
dem aut̃ abolitio. Ido sequenda fi¬
des. ẽ. Quȩ . ẽ. hȩc lex ꝑꝗͣ dicit cognitũ
.ẽe̾. peccatum: Et cognitũ qͦm̾e Uide¬
mꝰ eñi ueteres ñ ignorasse peccatum:
qi & ioseph incarcere missus. ẽ. Lacet
ꝑcalunniam: & pincerna pistor ⁊pha¬
raonis causa peccati. Q uomͦ gͦ latebarł
peccata: Tripler qͥdelex ẽ. ita ut pͥma
pars desacram̃to diumitatis sit dei.¬
Sccła aut̃ quȩ congruit legi naturali:
quȩ int̃ dic̃ peccatum: Tercia uͦ legis
factorum id. ẽ. sabbata neomenie currun¬
cisio & cetera. Hȩc. ẽ. gͦ lex naturalis quȩ
ꝑmoysẽ partim reformata partĩ auc¬
tiis cohibendis cognitũ fecit peccatum.
Non qđ lateret sic̃ dixi s ostendit pec¬
cata quę fiunt ñ in pune futura apd̃

Expanded text:
continetur. Et idcirco carne significantur, quia peccatis obnoxii sunt. Sicut enim justitia spiritales facit, ita et delicta carnales; ut ex actu nomen accipiat homo. Per legem enim cognitio peccati: per fidem autem abolitio; ideo sequenda fides est. Quae est haec lex, per quam dicit cognitum esse peccatum, et cognitum quomodo? Videmus enim veteres non ignorasse peccatum; quia et Joseph in carcerem missus est, licet per calumniam ; et pincerna et pistor Pharaonis, causa peccati . Quomodo ergo latebant peccata? Triplex quidem lex est; ita ut prima pars de sacramento divisecunda autem quae congruit legi naturali, quae interdicit peccatum. Tertia vero legis factorum, id est sabbata, neomenicisionis, etc. Haec ergo lex naturalis, quae per Moysem partim reformata, partim tiis cohibendis, cognitum fecit peccatum, non quod lateret, sicut dixi, sed ostendit peccata quae fiunt, non impune futura apud
Abbreviated transcription (Latin):
qua gentilis credidit. ut eẽc iustus: sinc
lege eñ credidit abrahã. Idõq magis
gentilibꝰ iungit᷑ abrahã. ut firma eis
sit ꝓmissio credentibꝰ ei cui credidit a¬
tum. ẽ. quia patrẽ multarũ gentium
posui te. Confirmauit exẽplo legis abra¬
ham om̃iũ patrẽ. cẽ. s eorũ qui credunt:
& sic firmã. eẽ. ꝓmissionẽ. si fidĩ causa re¬
cedat᷑ alege: qr ꝓmissio regni cȩlorũ ĩ tis
de putara. ẽ. ñ peccatorib Et qͥ sub lege
sunt sub peccato sc̃ q om̃s peccauerua
nec posse aliquem & sub lege. cẽ. & grã
consequi: sicut & adgalat has ait: eua¬
cuati estis a xp̃o qui inlege iustificamini
a gr̃ã excidistis. Ante çum cui credi¬
disti dõ. łt unũ dm̃ om̃iũ doccat allo¬
quit᷑ gentiles. abraham ipsi dõ credi¬
disse & iustificatũ. eẽ. Ante cũ inquẽ
& gentes credunt ut iustificent᷑. ut ñ sit
distantia iudei & greci infide: Quia sub¬
iã circuncisione & p̃putio unũ fiunt

Expanded text:
 justus. Sine lege enim credidit Abraham, ideoque magis gentilibus jungitur; ut firma sit eis promissio, credentibus ei, cui credidit tum est: Quia patrem multarum gentium posui te . Confirmavit exemplo Legis Abraham omnium patrem esse, sed eorum qui credunt: et sic firmam esse promissionem, si fidei causa recedatur a lege; quia promissio regni coelorum justis deputata est, non peccatoribus. Et qui sub lege sunt, sub peccato sunt; quia omnes peccaverunt, nec posse aliquem et sub lege esse, et gratiam consequi, sicut et ad Galatas ait: Evacuati estis a Christo, qui in lege justificamini, a gratia excidistis . Ante eum cui credidisti Deo. Ut unum Deum omnium doceat, alloquitur gentiles, Abraham ipsi Deo credidisse, et justificatum esse ante eum, in quem et gentes credunt; ut justificentur, ut non sit distantia Judaei et Graeci in fide; quia sublata circumcisione et praeputio, unum fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
& securitatẽ & głam. Beatitudo gͦ
hȩc incircuncisione tantũ manet an
& in p̃putio: Ia. ẽ. ñ qͥd beatitudo ista
abrahȩ tantũ filiis concessa. ẽ. an &
his qui incircuncisi sunt: Sieñ illo
tẽpore ñ ꝓhibite sunt gr̾s accedere ad
legem & ꝓmissionẽ abrabȩ qͥfieri pote¬
rat ut temꝑe xp̃i ꝓhiberent᷑ uenientes
Dicimꝰ etũ. hoc.ẽ. sensu legis loqͥm᷑: Quia
reputata. ẽ. abrahȩ fides adiusticiam.
Aborigine incipit ut omnẽ t̾grũsatio¬
nẽ cauillationis excludat. qr qͥa capite
excluditur ñ habec uñ incipiat fa¬
cere questionem: qͦmꝰ gͦ reputata.ẽ:
cũ incircuncisione eẽt an inp̃putio:
Non incircuncisione s inp̃putio: et¬

Expanded text:
securitatem et gloriam. Beatitudo ergo haec in circumcisione tantum manet, an et in praeputio? Id est, numquid beatitudo ista Abrahae tantum filiis concessa est, an et iis qui incircumcisi sunt? Si enim illo tempore non prohibitae sunt gentes accedere ad legem et promissionem Abrahae, qui fieri poterat, ut tempore Christi prohiberentur venientes Dicimus enim, hoc est, si sensu legis loquimur, quia reputata est Abrahae fides ad justitiam. Ab origine incipit, ut omnem tergiversationem cavillationis excludat; quia qui a capite excluditur, non habet unde incipiat facere quaestionem. Quomodo ergo reputata est? cum in circumcisione esset, an in praeputio? Non in circumcisione, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
dictẽ. Non tam̃ sine sacram̃to diuinita¬
tis di. Quippe cũ iusticia dĩ de sacram̃¬
to dĩ sit. Nã qñ quos lex reos tenebat
iusticia dĩ ignoũ ilł. sine lege utiq ħ
fecit. Quia in quos lex iudicatura erat:
donauit ilł peccatum. Et ne forte cõ¬
tra legem hoc factum putaretur: ad¬
iecit iusticiã dĩ testimoniũ habere ex
iege & ꝓpħis. Hȩc. ẽ. qr ipsa lex ex alia
parte olĩ istud futurum dixerat quia
uenturꝰ erat qͥ homines saluaret: Quod
legi concessũ ñ erat ut peccata donarei.
laõ autẽ iusticia dĩ dicta. ẽ. quȩ uidet᷑¬

Expanded text:
e; non tamen sine sacramento divinitatis Dei: quippe cum justitia Dei de sacramento Dei sit. Nam quando quos lex reos tenebat, justitia Dei ignovit illis, sine lege utique hoc fecit; quia in quos lex vindicatura erat, haec donavit illis peccatum. Et ne hoc forte contra legem factum putaretur, adjecit justitiam Dei testimonium habere ex Lege et prophetis, hoc est, quia ipsa Lex ex alia parte olim istud futurum dixerat; quia venturus erat, qui homines salvaret : quod legi concessum non erat, ut peccata donaret. Ideo autem justitia Dei dicta est, quae videt
Abbreviated transcription (Latin):
tuus qua oꝑatꝰ fuerat & uiuus. Quo fac¬
to
apparuit illusisse mortem: ut redime¬
ret nos. Unde dominũ nr̃m hunc uocat.
Per quem accepimus grãm & apłatum: ad
obediendum fidei mom̃ibus gentib ꝓno
mine eiꝰ. Post resurrectionem manifestatꝰ

Expanded text:
tuus, qua operatus fuerat et vivus. Quo factuus, qua operatus fuerat et vivus. Quo facto apparuit illusisse mortem, ut redimeret nos; unde Dominum nostrum hunc vocat. Per quem accepimus gratiam et apostolatum ad obediendum fidei in omnibus gentibus pro nomine ejus. Post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
O iħu xp̃i dñ. nr̃i. Filium dĩ dicens:
patrem significauit dm̃ Addito autem
spũ scificationis: ostendit misterium tri¬
nitatis. Hic gͦ qui incarnatꝰ qͥdem.ẽ. &¬
dĩ. cum resurg̾et amortuis. sicut scriptũ
.ẽ. in psalmo octogesimo quarto. Teritaᷤᷤ
de terra orta.ẽ. Omnis em̃ ambiguitas
& diffidentia: resurrectione eiꝰ calcata ẽ.
& compressa. Siquidem adhuc incru¬
ce positunr:tenturio uidens magnalia.
dĩ filium confitetur. Nam & discipłi i
morte eius dubitauerunt: dicente cleopha
inemaus. Nos putabamꝰ: qr ipse erat qui
incipiebat liberare isrł. Ipse em̃ dñs ait.
Cum exaltauerias filiũ hominis: tunc
cognoscetis quia ipse ego sum. Et itm.
Cum exaltatus fuero aterra: om̃ia tra¬
ham adme. Id ẽ tunc cognoscar om̃iũ
ẽẽ. dñs. Idõ autem ñ dixit ex resurrectio
rectio xp̃i generalem tribuit resurrec̾tio¬
nem. Hȩc eñi maior uidetur uirtꝰ in xp̃o
& uictoria: ut ea potestate oꝑaretur mor¬

Expanded text:
omini nostri. Filium Dei dicens, Patrem significavit Deum; addito autem spiritu sanctificationis, ostendit mysterium Trinitatis. Hic ergo qui incarnatus, quid esset, Dei, cum resurgit a mortuis, sicut scriptum est in psalmo octogesimo quarto: Veritas de terra orta est . Omnis enim ambiguitas et diffidentia resurrectione ejus calcata est, et compressa; siquidem adhuc in cruce positum, centurio videns magnalia, Dei Filium confitetur . 28 Nam et discipuli in morte ejus dubitaverunt, dicente Cleopha in Emmaus: Nos putabamus quia ipse erat, qui incipiebat liberare Israel . Et ipse Dominus ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ipse ego sum ; et iterum: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me , id est, tunc cognoscar omnium esse Dominus. Ideo autem non dixit ex resurrectionrectio Christi generalem tribuit resurrectionem. Haec enim major videtur virtus in Christo et victoria, ut ea potestate operaretur mor
Abbreviated transcription (Latin):
qui in caritate dĩ sunt. Qui sunt hinͥqͥ
de filio dĩ recte sentiunt: isti scĩ sunt &
uocati dicuntur. Sub lege eni agentes
male intelligunt. xp̃m. & iniuriam dõ
patrifaciunt: cum aNinxp̃o ꝑfec¬
ta spes salutis sit dubitant: idõ scĩ non
sunt. neq uocati dicuntur. Grãuob̾
recte credunt. Grã est: quia apecca¬
tis absoluti sunt. Pax uͦ: quia eximpi¬
is reconciliati sunt creatori. Sicut
dicit dominꝰ. Inquãcũq domum in¬
troieritis &receperint uos: dicite.
Pax huic domui. Et ut sine. xp̃o
lam ee pacem & spẽ doceret: adiecit
gram & pacem ñ solum adõ patre

Expanded text:
qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui qui in charitate Dei sunt. Qui sunt hi, nisi qui de Filio Dei recte sentiunt? Isti sancti sunt, et vocati dicuntur, sub lege enim agentes male intelligunt Christum et injuriam Deo Patri faciunt, cum an in Christo perfecta spes salutis sit, dubitant, ideo sancti non sunt, neque vocati dicuntur. Gratia vorecte credunt. Gratia est, quia a peccatis absoluti sunt, pax vero quia ex impiis reconciliati sunt creatori, sicut dicit Dominus: In quamcunque domum intraveritis et receperint vos, dicite: Pax huic domui , et ut sine Christo nullam esse pacem et spem doceret, adjecit, gratiam et pacem non solum a Deo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
patre ꝑxp̃m dnm̃ hãc acceperunt potes¬
tarem. ut uice dñi signis doctrinam dñicã
acceptabilem fucerent: ut uirtutem quam
insaluatore zelarentur ꝑfidi iudei. hanc
inserius eiꝰ a turbis ãmirari uidentes. ue¬
hementius torquerentur.Testis em̃ doctri¬
nȩ uirtus. ẽ: ut quia qđ prȩdicatur incredi¬
bile mũdo ẽ: gestis fieret credibile. Missos
gͥ apłos uocat: ut prȩdicarent fidem
õib gentibꝰ. ut obedirent & saluarentur:
ut donũ dĩ ñ solis iudeis. uerum etiã om̃ibꝰ
gentibus concessum uideretur: Et hanc et
legatione fungim᷑. Inquibus estis & uos
uocati iħu xp̃i. Hoc. ẽ. legatione nobis fur
& uos uocati: qr donum di om̃ib missum
est: ut cum audiunt se. inter cȩteros uocatos.
scirent se sub lege agere non debere: qr
sine lege moysi susceꝑunt cȩtere gentes
fidem xp̃i. Omĩbus qui sunt romȩ ĩ ca¬
ritate dĩ uocatis sc̃ĩs. Quanuis romanis
scribat: illis tam̃ scribere se significat

Expanded text:
tum dominum hanc acceperunt potestatem, ut vice Domini signis doctrinam Dominicam acceptabilem facerent; ut virtutem, quam in Salvatore zelarentur perfidi Judaei, hanc in servis ejus a turbis admirari videntes, vehementius torquerentur. Testis enim doctrinae virtus est, ut quia quod praedicatur, incredibile mundo est, gestis fieret credibile. Missos igitur apostolos vocat, ut praedicarent fidem omnibus gentibus, ut obedirent, et salvarentur; ut donum Dei non jam solis Judaeis, verum etiam omnibus gentibus concessum videretur: et hanc esse legatione fungimur . In quibus estis et vos vocati Jesu Christi. Hoc est, legatione nobis funget vos vocati; quia donum Dei omnibus missum est, ut cum audiunt se inter caeteros vocatos, scirent se sub Lege agere non debere, quia sine lege Moysi susceperunt caeterae gentes legem Christi. Omnibus qui sunt Romae, dilectis Dei, vocatis sanctis. Quamvis Romscribat, illis tamen scribere se significat
Abbreviated transcription (Latin):
qui fidẽ sequit᷑. ꝑ quam dõ dignus exti¬
tit abraham. Unde ait circũcisio tua p̃¬
factꝰ es ñ credens in eum: qui insigno
reputabitur⁊ Iusticia legis fides ẽ. xp̃i¬
ana. Sicut alio loco dicit. Finis legis xp̃c
addiusticiã om̃i credenti. Idõ manifestũ
ẽ. quia si gentilis credat in xpm̃: fit fi¬
uꝰ abrahȩ qui pater.ẽ. fidei. Et uidi¬
cabit qd exnatura. ẽ. p̃putiũ legem ꝑ¬
ficiens teqͥ ꝑliteram & circũcisionem
preuaricatores legis. Credens gentilis
duce natura ini xp̃o: condennat iudeũ
cui lex ꝓmiserat. xp̃m: & aduenienti ei
credere noluit. Quanta gͦ gentilis dig
Non eñi qui manfesto iudieus ẽ. noqꝰ palam
incarne crcuncisio: sed qui inocculto iu¬
deus. ẽ. & circuncisio cordis in sp̃u ñlitera.
cinꝰ laus ñ exhominib sea ex dõ. ẽ. Non. ẽ.

Expanded text:
qui fidem sequitur, per quam Deo dignus exstiqui fidem sequitur, per quam Deo dignus exstitit Abraham. Unde ait: Circumcisio tua prfactus es, non credens in eum qui in signoreputabitur? Justitia legis fides est Christiana, sicut alio loco dicit: Finis legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo manifestum est quia si gentilis credat in Christum, fit filius Abrahae, qui pater est fidei. Et judicabit quod ex natura est praeputium, Legem perficiens, te, qui per litteram et circumcisionem praevaricator es Legis. Credens gentilis, duce natura, in Christum, condemnat Judaeum, cui Lex promiserat Christum, et advenienti ei credere noluit. Quanta ergo gentilis dignNon enim qui in manifesto, Judaeus est; neque quae palam in carne, est circumcisio: sed qui in occulto, Judaeus est; et circumcisio cordis in spiritu, non littera: cujus laus non ex hominibus, sed ex Deo est. No
Abbreviated transcription (Latin):
le silex seruetur ostendit᷑ Uidetur gͦ
male ꝓhibitum q̃ ñ ꝑse displicet: sed
ꝑalterius negligentiam frustrari dr̃.
Si autem p̃uaricator legissis: circũcisio tua
pͥputiũ facta. ẽ. Hoc. ẽ. qđ dicit. Quia si
lex seruata ñ fuerit: iudeus gentilis
efficitur. Sed circũcisionẽ ꝓ genere po¬
suit abrahȩ: quia ex abraham circũti.¬
sio. Tec eñi pottrat edificare quȩ des¬
trurerat. Hoc eñi qit ut doceat cunc ꝓ¬
desse ex gen̾e ẽẽ abhe si lex seruetur.⁊
id .ẽ. sim xp̃o credatur qui ꝓmissus. ẽ. abra¬
hȩ quia & suum meritum habent iusti¬
ficati ꝑficiem: & honore patrum subli¬
mantur. omnis eñi salus in lege de xp̃o.ẽ.
hic gͦ seruat legem qui credit in xp̃o.
Si aut̃ ñ credit transgressor legis. ẽ: quia
ñ recipit xp̃m qũe lex adiustificationẽ
uenturũ cecinit quã ipsa dare ñ potuit:
& nichil illi ꝓderit dici filiũ ab rahȩ
quia hic scm meritum filius. ẽ. abrabȩ

Expanded text:
se, si lex servetur, ostendit? Videtur ergo male prohibitum, quod non per se displicet, sed per alterius negligentiam frustrari dicitur. Si autem praevaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. Hoc est quod dicit, quia si lex servata non fuerit, Judaeus gentilis efficitur. Sed circumcisionem pro genere posuit Abrahae, quia ex Abraham circumcisio; nec enim poterat aedificare quae destruxerat. Hoc enim ait ut doceat tunc prodesse ex genere Abrahae esse, si lex servetur, id est, si in Christo credatur, qui promissus est Abrahae, quia et suum meritum habent justificati per fidem, et honore patrum sublimantur; omnis enim salus in lege de Christo est. Hic ergo servat legem, qui credit in Christo; si autem non credit, transgressor legis est, quia non recipit Christum, quem lex ad justificationem venturum cecinit, quam ipsa dare non potuit; et nihil illi proderit dici filium Abrahae, quia hic secundum meritum filius est Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
Nom̃ em̃ dĩ ꝑuos blasphemat᷑. inter g̾s lic̃
scriptum. ẽ. Hoc dixit ysaias ꝓpħa quia
cĩ nom̃ blasphemat᷑ int̾ gs. quando u¬
deos ꝓnoxi s suns traditos sibi ñ aduerte¬
bant: sed ydolis suis dabant głas quasi
nidenũ dm̃ uicissent in iudeis. Ita & tem¬
pore apłoꝵ dĩ nom̃ blasphemabatur in
phemabant & patrem. Sicur dicit dñs.
sit. Et idõ in ter g̾s blasphemabatur
tur. xp̃m dm̃ ñ credendũ ut blasphemi¬
um gentiliũ a iudeis uł fotino auctori¬
bus sit ꝓfectum. Circũcisio qͥdẽ pro¬
dest silegem obserues. Potest dici econtͣ.
SSi ꝓdest circũcisio cur prȩter mittitur:

Expanded text:
Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut LII, 5. Hoc dixit Esaias propheta, quia Dei nomen blasphematur inter gentes; quando Judaeos pro noxis suis traditos sibi non advertebant: sed idolis suis dabant glorias, quasi Judaeorum Deum vicissent in Judaeis. Ita et tempore apostolorum Dei nomen blasphemabatur in phemabant et Patrem, sicut dicit Dominus: sit . Et ideo inter gentes blasphemabatur,tur Christum Deum non credendum; ut blasphemium gentium a Judaeis vel Photini auctoribus sit profectum. Circumcisio quidem prodest, si Legem observes. Potest dici e contra: Si prodest circumcisio, cur praetermit
Abbreviated transcription (Latin):
Qui execraris idola.: sacrilegiũ facis: Sacri¬
legꝰ es quando. xpm̃ quẽ lex & ꝓpheticus
sermo dm̃ significat: negas. Dicit eñi isa¬
as & nesciebamꝰ: ds irł saluator. Nunqͥd
iudei de dõ patre dicebant. Tu eñi es ds
& nesciebam᷑: cũ tota lex dĩ patris auctori¬
tate p̾dicet exqͦ sunt om̃ĩa: Sed quia filiꝰ
dĩ sẽꝑ quidẽ apparuit. latebat aut̃ qͥs. ẽẽt.
cũ post resurrectionẽ cognoscit᷑. dr̃ ei m
confessione: tu enĩ es ds & nesciebamꝰ.¬
gls & dux exercitꝰ dñi: at cũ in dellegitur
es ds & nesciebamꝰ. ꝑer hoc gͦ significat
quia ipse. eẽt. qui apparuerat quidem
patriachis indm̃ & post in carnatꝰ. ẽ. s
ras: Preuaricator legis es: quando sensũ
legis qui de in carnatione & diuinitate. xp̃i
ẽ prȩteris. Er dm̃ in honoras. dum testi¬
monium eiꝰ qđ dedit de filio suo: ñ recipi.
Ipse em̃ dixit. hic.ẽ. filiꝰ m̃s dilectus.

Expanded text:
Qui exsecraris idola, sacrilegium facis: SacriQui exsecraris idola, sacrilegium facis: Sacrilegus es, quando Christum, quem Lex et propheticus sermo Deum significant, negas; dicit enim Esaeus, et nesciebamus: Deus Israel salvator . Numquid Judaei de Deo Patre dicebant: Tu enim es Deus, et nesciebamus; cum tota Lex Dei Patris auctoritatem praedicet, ex quo sunt omnia? Sed quia Filius Dei semper quidem apparuit, latebat autem quis esset; cum post resurrectionem cognoscitur, dicitur ei in confessione: Tu enim es Deus, et nesciebamgelus et dux exercitus Domini: at cum intelligitur enim Deus, et nesciebamus. Per hoc ergo significat quia ipse esset, qui apparuerat quidem patriarchis in Deum, et post incarnatus est, sed ras. Praevaricator legis es, quando sensum legis, qui de incarnatione et divinitate Christi est, praeteris, et Deum non honoras, dum testimonium ejus, quod dedit de Filio suo, non recipis: ipse enim dixit: Hic est Filius meus dilectus.