comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latabris se occultantes reuelauit.
Qui ad hoc reseruati sunt: ut patͦ¬
ni sui corpus. et int̾ alienos proseque¬
rentur. Ita quidem contigit. S ip̃e
comitibus exilii sui mercedem resti¬
ret regimini: sublimaret dignitate
Rocedentibus danis postqsm ciui¬
terii inforcuium et eu̾sio. necnõ
et abb̾is cruciatus et pene. ⁊ mona¬
soꝵ et maxine saucti martiui cano¬
nicoꝵ gaudia obnubilaus. lacͥmosa
subministrauit suspixia: doloris in¬
modici copiosam mat̾iam ꝓpiuauit
pallio amicti. uultu lugubri
assupto ⁊ ornatu sient moris est cõ¬
patientium. dolere cũ dolentib. fle¬
re cum fientibus dolentes ⁊ flẽtes
ad memoratũ accedunt locũ: et dolo¬
ris intͥnseci tumore singultuoso ꝑ¬
stulantes. foris lacͥmis aliqͣntisper
ĩminutis. uiginti qͣtuor mõachos
qui in cau̾neꝵ latebris morabantꝰ¬
extrahunt: et abb̾em una cum ip̃is
cum debito honore et reu̾entia ad
suam secũ deducunt eccłiam. In om̃i¬

Expanded text:
latebris latitantes revelavit; latebris latitantes revelavit; qui adhuc reservati sunt, ut patroni sui corpus et inter alienos prosequerentur. Ita quidem contigit; sed ipse potius comitibus exsilii sui mercedem restiret regimini, sublimaret dignitate. Recedentibus Danis, postquam civiterii infortunium et eversio, necnon et abbatis cruciatus et poenae, et monasorum, & maxime Sancti Martini Canonicorum, gaudia obumbrans, lacrymosa subministrauit suspiria, doloris immodici copiosam materiam propinauit. pallio amicti, vultu lugubri assumpto, & ornatu, sicut moris est compatientium, dolere cum dolentibus, gaudere cum gaudentibus, dolentes & flentes ad memoratum accedunt locum, & doloris intrinseci tumore singultuoso perstillantes foris: lacrymis aliquantisper imminutis, viginti quatuor Monachos, qui in cauernarum latebris morabantextrahunt, et abbatem una cum ipsis cum debito honore et reverentia ad suam secum deducunt ecclesiam. In omni
Abbreviated transcription (Latin):
gentis dux: simili sorte a finib suis
exulans. rollo uir armis stremuis. s
cura xp̃iane ꝓfessionis homines in¬
humanus peditum multidudine. e¬
questri ordiuis copia. milite multi¬
confectis. ciuitates eoꝵ. et oppida. et
eccłias. in fauillam redigens: nõ mi¬
nimas hominue strages dedit. Ce¬
nomannis postmodum obsessa. exer¬
citus sui ꝑcuratores turonim ułꝙ
tͣnsmisit: ut urbe pessindata. auri
⁊ angenti affiuentẽ copiam. et detera
uinculatos secum adduceutes capti¬
uarent: ⁊ei antẽ pronidente clemẽ¬
tia tanta cari et ligeris excreuit iñ
ibieem ꝑcusserunt pret̾ abb̾em et
terre latitantes euaserunt. Abbe
tamen a latebris abstracto torm̃cis¬
et cruciatibus ab eo exigunt ue the¬
sauros eccłie ꝓdat. et monachos qui
intau̾iis latebras fonebant. in me¬
dium dedueat. Hir autem domine
abbs herberuus licet uaria et mł¬
tiplici tormentoꝵ uolentia arcere ᷤ:
nec thesauros declarauit: nec filiosi

Expanded text:
genus, & simili sorte a finibus suis genus, & simili sorte a finibus suis exulans, Rollo vir armis strenuus, sed circa Christianæ professionis homines inhumanus: peditum multitudine, equestri ordinis copia, milite multiconfectis, ciuitates eorum & oppida, necnon & Ecclesias in fauillam redigens, non minimas hominum strages dedit. Cenomanis postmodum obsessa, exercitus sui procuratores Turonum vsque transmisit; vt, vrbe pessundata, auri & argenti effluentem copiam, & cætera vinculatos secum adducentes captiuarēnt. Dei autem prouidente clementia, tanta Kari & Ligeris excreuit ipercusserunt, praeter abbatem et latitantes evaserunt; abbatem les arcerent. Verum Majus M onasteet cruciatibus ab eo exigunt, ut thesauros ecclesiae prodat et monachos, qui in cavernis latebras fovebant, in medium deducat. Vir autem Domini abbas Hebernus, licet varia et multiplici tormentorum violentia arceretur, nec thesauros declaravit, nec filios in
Abbreviated transcription (Latin):
moria in ipo loco qua sancti sios es
eccłia: que ꝓpt᷑ belli euentũ scĩ marti¬
ni belli est sortita uocabulum. In
eo autem urbis loco. quo corpus eiꝰ
supͣ murum ꝑnoctans uictorie pri¬
mordia iniciauit. erant ruie auti¬
quarũ maceriarum in quib ferebãt
aulam fuisse ualentiniani: in qua se¬
Dens nequaqͣm assurge̾ dignatus est¬
beato martino astanti. Donec regiã
sellam ignis oꝑiret. ipmq regẽ ea
ꝑte corporis qua sedebat affiaret in¬
tendium: solioq suo suꝑbus excute¬
petur. et martino inuitus assurgͥet.
Ibi archiep̃c cũ ppło deuoto eccłiam
que sancti martini de basilica dicit᷑:
in honore itidem ip̃ius saucti instau
uenerant statutum est: ut singłis
annis deinceps ꝑer uniu̾sam dẏoce¬
sim subuentionis huiꝰ festum .iiii.
idꝰ maii. sollempuit̾ celebretur. Que
nuillo alio nomine rectius qͣm subuẽ¬
tio censetusr.
lapsis post hastingi incendia
tͥbus lustris successit eiusdem

Expanded text:
moria, in ipso loco, quo sancti subsistit moria, in ipso loco, quo sancti subsistit Ecclesia, quæ propter belli euentum, sancti Martini Belli sortita est vocabulum. In eo autem vrbis loco, quo corpus eius supra murum pernoctans victoriæ primordia initiauit, erant ruinæ maceriarum antiquarum, in quibus ferebant Aulam fuisse Valentiniani; in qua sedens nequaquam assurgere est dignatus beato Martino Antistiti, donec regiam sellam ignis operiret, ipsumque Regem ea parte corporis, qua sedebat, afflaret incendium, solioque suo superbus excuteretur, & Martino inimicus assurgeret. Ibi Archiepiscopus cum populo deuoto Ecclesiam, quæ sancti Martini de Basilica dicitur, in honore itidē ipsius Sancti instauruenerant, statutum est, vt singulis annis deinceps per vniuersam diocesim Subuentionis huius festum IIII. Idus Maij sollemniter celebretur, quæ nullo alio nomine rectius, quam Subuentio, censetur. Elapsis post Hastini incendia tribus lustris, successit eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
ueno sagittarum grandine ꝑͣmis¬
sa : uarios aforis subiungunt assul¬
tus. Iam muri crebro quatiuut᷑
ariete et mathinarum ictibus ca¬
dentes: ruinam sui minant᷑. Ob¬
sessi uiribris diffident es̾ spei peni¬
tus solatio. destituuntur. Eandẽ
uero diuina inspirante gr̃a in se
reuersi beati patroni sui martini
^corpus ꝑie rapiunt: et ad locũ quo
besi uiolentior impetus erat defe¬
rentes mortuum pro unus pugna¬
torem oppomuit. O admibabilem
par om̃ia urium qui diun aduiue¬
pet siguipotens appellatꝰ. falgoreir
nir tucu astris futirlit defunctus etẽ
ualipoteus tr iuphatos hostumma
cuneos sola sui p̃sentia confecit. Do
otsas socuritas et confidentia red¬
tur et obsessorib formido et pauax
Inan modicus ĩnmittituis.
tuironici ꝑ sequũtur. figreatist
pars gladio cibie pare earta redus¬
⁊ usq ad fextum lapideri ab trrbe ꝑ¬
secati sunt᷑ darioo. tͥiiphatedis s
corpꝰ cã hymnis deferent es ⁊ gła

Expanded text:
et sagittarum grandine praemiset sagittarum grandine praemissa varios subjungunt assultus. Jam muri crebro quatiuntur ariete, et machinarum ictibus cedentes, ruinam sui minantur. Obsessi viribus dissidentes, spei penitus solatio destituuntur. Tandem vero, divina inspirante gratia, in se reversi, beati patroni sui Martini corpus pie rapiunt, et ad locum, quo belli violentior impetus erat, deferentes, mortuum pro vivis propugnatorem opponunt. O admirabilem per omnia virum! qui dum adviveret signipotens appellatus fulgorem virtutum astris intulit, defunctus etiam bellipotens triumphator hostium cuneos sola sui praesentia confecit. Veret obsessis securitas et confidentia redditur, et obsessoribus formido et pavor non modicus immittitur. Turonici persequuntur: fugientium pars gladio cadit, pars capta reducet usque ad sextum lapidem ab urbe persecuti sunt Danos, triumphatoris sui corpus cum hymnis deferentes et glor
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur qũ danoꝵ tellus sibi insus¬
ficiens est: moris est apud illos ue
per singnla sustra. multitudo nõ
minima dictante sortis euentu
a terra sua exulet: et in alienis
terris mansiõnẽ sibi quoquo modo
ad ꝓpria non reuersura uendicet.
Urgente igitur dire sortis ĩeie¬
mentia hastingꝰ cum innumera
armatorum manu. a finibus sus
exulans. gallias ingreditur: ciuita¬
tes obfidet. menia subuercit. dur¬
res terre coequat: opida. rura.
uicos. ferro. flamina. fame depo¬
ppulati Fontigit antẽ ut gal¬
lio suꝑieris partibus ĩncensis. tu
itaq et imiu̾sibͣ que inter lige¬
rim et karum contmebane iu
fauillam redactis: turonĩ obside.:
Hortis igitur custodias admouet.
ne quis tuto exeat magno su¬
dioso ꝙ conamine preuidet. Ag¬
geres etiam struit Asꝑã cõplanat
et qͣuiequid uybi eapiende cõmo¬
dum esset ordinat. Alieri infor¬
tuiii. rumor delatus. obsessie dõ¬
fomitem subministrat. Muros
tamen reparant: et turrium delu

Expanded text:
Igitur quoniam Danorum tellus sibi insufficiens est, moris est apud illos, ut per singula lustra multitudo non minima, dictante sortis eventu a terra sua exsulet, et in alienis terris mansionem sibi quoquomodo ad propria non reversura, vindicet. Urgente igitur durae sortis inclementia, Hastingus cum innumera armatorum manu a finibus suis exsulans, Gallias ingreditur, civitates obsidet, moenia subvertit, turres terrae coaequat, oppida, rura, vicos, ferro, flamma, fame depopulatur. Contigit autem ut Galliae superioris partibus incensis, Turitaque, et universis, quae inter Ligerim et Karum continebantur, in favillam redactis, Turonum obsidet. Portis igitur custodias admovet, et ne quis tuto exeat, magno studiosoque conamine providet. Aggeres etiam struit, aspera complanat, et quidquid urbi capiendae commodum esset, ordinat. Alieni infortunii rumor delatus obsessis confomitem subministrat. Muros tamen reparant, et turrium propu
Abbreviated transcription (Latin):
subito orante ppło. sensit uirtutem
diuinam adesse. Expoctante plebe.
se perterram trahens contra ꝑiete
erexit. in quo fenestra retlnet᷑.
que fuit quoudam beati corpis
porta. Et orans pre gaudio lacͥ mãs
integre sanitati restituitur. nec ul¬
mitatis grau̾itatem. In tͣnsitu ad¬

Expanded text:
subito, orante populo, sensit divinam subito, orante populo, sensit divinam virtutem adesse. Et spectante plebe se per terram trahens, contra parietem se erexit, in quo fenestra retinetur, quae fuit quondam Beati corporis porta. Et orans, atque prae gaudio lacrymans, integrae sanitati restituitur, nec ulmitatibus gravitatem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
pud uultaconiũ quoq ui¬
cum pictauensum cum duo
pueruli nocte dñica in uno stratu
requiescerent.: lusimui est eis quasi
signum quod inatutinis cõmoui so¬
let sonari audissent. Et sur gentes
de cubili suo direxerũt gressum Ad
eccłiam. Cumq in atrium ecclesie
ꝑuenissent. inueniunt ibidem cho¬
ros mulierum caucantium: exterri¬
tiq ualde. cognoscentes fuisse eat᷑
uam demoniorum. ad terram cor¬
ruũt: nec se ut est talis infirmitas¬
etatis signo salutari p̃muniũt at
q unꝰ lumine. aluis et lumine et
gressu multatur. Cumq per mlto¬
rum aunorũ curricula his infirmi¬
tatibus grauarentur umꝰ qui tan¬
tum lumine caruerat: ad beati mar¬
tini basilicam deuote ueniens: ut
orationem expleuit. statim uifũ re¬
cepit. Alius in eodem loco sancto
lumine recepto: ad ꝓpria rediẽs ad¬
huc debilis claudicabat. Ueniensq
ad cellulam condatensim. in qͣ lectꝰ
beati uiri habetur. dum ibidem noc¬
te domiuica uigilie celebrarentur.

Expanded text:
Apud Vultaconnum quoque vicum Pictavensem, dum duo pueruli 1068 nocte Dominica in uno stratu quiescerent, visum est eis quasi signum quod matutinis commoveri solet sonantem audissent; et surgentes de cubili suo, direxerunt ad ecclesiam. Cumque in atrium ecclesiae pervenissent, invenerunt ibidem choros mulierum canentium. Exterritique valde, cognoscentes catervam esse daemoniorum, dum ad terram corruunt, nec se, ut est aetatis infirmitas, signo salutari praemuniunt, unus lumine, alius et lumine et gressu mulctatur. Cumque per multorum annorum curricula in his infirmitatibus gravarentur; unus, qui tantum lumine caruerat, ad beati Martini basilicam devote veniens, ut orationem explevit, statim visum recepit. Alius, in eodem sancto loco lumine recepto, ad propria rediens, adhuc debilis claudicabat. Veniensque ad cellulam Condatensem, in qua lectum beati Viri habetur, dum ibidem nocte Dominica vigiliae celebrarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentiam demoniaci cum hac quere¬
la uenit: In quem diabolus eiꝰ dirigẽs
oculos. quem occupauerat per os ip̃ius
ait. Et tu desano capite nos obiur¬
grs: qui hac nocte tale faciuus. cũ ta
u ꝑsona tali in loco admisisti. Erubu¬
it cłicus: diu̾tensq ab eo sacerdotẽ
euocat in partem secedit. crmen a
demone sibi obiectum. et si qua forte
p̃mebant eius couscientiam spũ con¬
trito dampnat. noce humili confi¬
tetur. iudicio sacerdotis se subdit:
satisfactionẽ sibi iuuinctam. prõp

Expanded text:
praesentia daemoniaci cum hac querepraesentia daemoniaci cum hac querela venit. In quem diabolus, ejus dirigens oculos quem occupaverat, per os ipsius ait: Et tu de sano capite nos objurgas, qui hac nocte tale facinus cum tali persona, tali loco, admisisti. Erubuit clericus; divertensque ab eo sacerdotem evocat, in partem secedit, crimen a daemone sibi objectum, et si qua forte premebant conscientiam, spiritu contrito damnat, voce humili confitetur, judicio se sacerdotis subdit, satisfactionem sibi injunctam promp
Abbreviated transcription (Latin):
patrie mergumini ferebantur
Mirum in modum. mortui uͥtus
circa uiuos salutem oꝑabat᷑. Nec
quisqͣm optata sospitate frustrabat᷑.
nisi cuiꝰ fides infirma de martini po¬
tentia dubitans arguitur. Erat tunc
temporis. demoniatus quidam. etate
iuuenis militaris progenie. Gimono¬
mine: de castro prulliaco or uudꝰ hñc
parentes uĩctum catheuis ministro¬
uum obsequio. ad sancti basilicam exi¬
beri fecerunt. Demon autem qui eũ
inuaserat. et durus possessor p̃sidebat:
illo ad multornuu confusionẽ ut ꝓprio
organo abutebatur. Quicumꝙͦ in eiꝰ
noxe obnoxius: statim tempus. locũ
ꝑsonam. modumq facinoris. demon in
euis faciem wreuerent̾. coram om̃ib
exponebat. Canta erat in demone
sanctꝰ fredericus nomine. diues opum
cari sangͥnis. nunnullius etiã digni.¬
tatis in eccłia nam subdecanus erat
audiẽ gͣuit̾ tulit. tantam scilicet
a Do diabolo ꝑmussam potestatem:
ut homines ꝑresertim xp̃ianos. pub¬
lice cõmirnicaret infame. Deniq ĩ

Expanded text:
patriae energumeni ferebantur. Mirum in modum mortui virtus circa vivos salutem operabatur, nec quisquam optata sanitate frustrabatur, nisi cujus fides infirma de Martini potentia haesitabat. Erat tunc temporis daemoniacus quidam aetate juvenis, militaris progenie, Gimo nomine, de castro Prierato oriundus. Hunc parentes vinctum catenis ministrorum obsequio ad sancti basilicam exhiberi fecerunt. Daemon autem qui eum invaserat, et durus possessor praesidebat, illo ad multorum confusionem, ut proprio organo, abutebatur. Quicunque enim inoxe obnoxius, statim tempus, locum, personam, modumque facinoris daemon in ejus faciem irreverenter coram omnibus exponebat. Tanta erat in daemone sancti, Fridericus nomine, dives opum, clari sanguinis, nonnullius etiam dignitatis in ecclesia nam subdecanus erat audiens, graviter tulit, tantam scilicet a Deo diabolo permissam potestatem ut homines, praesertim Christianos, communicaret infamiae. Denique in
Abbreviated transcription (Latin):
tem illi. uenisse religioui. Nam ne¬
mo fere ex immani illa multitudĩe
gentilium fuit. qui non in positiõs
manus desiderata. dnm̃ iħm relicto
impietatis exrore crediderit. Ey uere
ant̾e martimim. pansi ad modum. im¬
mo pene nulli in illis regionibus xp̃i
nomen receperant. Quod ãdeo uirtu¬
tibus illius exemploq cõualuit: ut
iam ibi nullus locus sit. qui non aut
eccłiis frequentissimus: aut mouas¬
teriis sit repletus. Nam ubi faua des¬
truxerat: statim ibi aut eccłias. aut
monasteria construebat.
ec minorem. sub idem fere tẽ¬
pus. eodem in oꝑe uirtutẽ edi¬
dit. Nam cum in uico̾ quodã. fano an¬
ti quissimo et celeberrimo ignẽ ĩmi¬
sisset: in proximam. ĩmo adherẽtẽ
domum. agente uento. flãmarũ glo¬
bi ferebantur. Quod ubi martinus
adũtit: rapido cursu. tectum domus
scandit. obunum se aduenientibus
flãmis inferens. Tum uero mirũ in
modum. cerueres contra uim uẽti

Expanded text:
tem illi uenisse regioni. nam netem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti
Abbreviated transcription (Latin):
acclinis. ut non ess dubiũ qͣm in ꝑ¬
tem succisa corrueret: eo loco uinc¬
tus statuit᷑ pro arbitͥo rusticoꝵ quo
arborem esse casuram nemo dubita¬
bat. Suctid̾e̾ igitur suam pinum
cum ingenti gaudio leticiaq cepe¬
runt. Aderat eminus turba mirã¬
tium: iamq paulatim nutare pi¬
nus. et rumam suam casura minita¬
ri. Pallebant eminꝰ monachi : et ꝑi¬
culo iam ꝓpiore conterriti. spem õ¬
uem. fideniq ꝑdiderant: solam mar¬
tini mortem expectantes. At ille cõ¬
fisus in domino. intrepidus oꝑiens
Cum iam fragorem sui. pinus con¬
cidens edidisset: iam cadeuti. iam su¬
per se uenienti. eliuata obuiã ma¬
nu. signum salutis opponit. Nn
uero turbinis modo. ut retroactam
putares. diuersam in partem ruit.
Adeo ut rusticos. qui tuto in loco ste¬
terant. pene prostrauerit. Cum u̾
in celum clamore sublato. gentiles
stup̾e miratulo. monachi flere pre
dicari. Satisq constitit: eo die. saĩ¬

Expanded text:
adclinis, ut non esset dubium, quam in paradclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae dicari: satisque constitit eo die salu
Abbreviated transcription (Latin):
plum antiquissimum diruisset.
et arborem pinum. que fano erat
proxima. esset aggressus excidere:
tum uo̾ antistes loci illuis. ceteraq
gentilium turba: cepit obsist̾e.
cum idem illi dum templum eũt̾et᷑.
imꝑante domino quieuissent: sucti¬
di arborem non patiebantur. Ille
eos sedulo cõmonere: nichil esse re¬
ligionis in stipite. deum pocuis cui
seruiret ip̃e sequerentur: arborem
illam excidi oportere: quia esset de¬
moni dedicata. Cum unꝰ ex his qui
erat audatior cet̾is: si habes inquit
aliquam de deo tuo quem dicis te co¬
lere fiduciam. nosmet ip̃i succidimꝰ
hanc arborem: tu ruentem excipe
Et si tecum est tuus ut dicis domi¬
nuis. euades. Tum ille intrepide cõ¬
fisus in domino: facturum se polli¬
cetur. Hic u̾o ad istuis modi condi¬
tioueni. om̃is illa gentilium tͦba
consentit: facilemq arboris sue habu¬
ere iacturam: si mimicum sacrorũ
suoꝵ. casu illius obruissent. Itaꝙ
cum unam in partẽ piꝰ  illa esset

Expanded text:
plum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset
Abbreviated transcription (Latin):
eorum qui obtractatores illius uide¬
bant᷑ solebat flere peccatis: qui remo¬
tum. et quietuns. uenenatis linguis
et iupereo ore carpebant. M ni uere
non nullos exꝑti sumis. inuidos uir¬
tutibus. uiteq eius: qui in illo odant
quod in se non idebant. et quod iui¬
tari non ualebant. Atq hoc nefas est¬
dolendum. et ingemiscendum: nõ a¬
lii fuere in sectatores euis. licet pau¬
ci ad modum: non alii tamen quam
ep̃i forebantur. Nec uero quemqͣm
nominari necesse est. Licet nosmet
ipõs pleriq circunlatrent: sufficit
ut si quis ex his hec legent. et agno¬
uerit erubescat. Nam si irascitur. de
se dictum ip̃e fatebitur: cum fortasse
nos de aliis senserimus. Non refugi¬
mus autem. ut si qui eiꝰmodi sũt: nos
quoq cũtali uiro ecerint. Illud faci¬
le confido: om̃ibus sanctis opusculum
istud gratum fore. De cet̾o si quis hec
infidelit̾ legerit: ip̃e peccabit. Ego nͥ
conscuis sum meperum fide et amore

Expanded text:
eorum, qui illius obtrectatores uideeorum, qui illius obtrectatores uidebantur, solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore
Abbreviated transcription (Latin):
ut uerbis concipi queant. Nunquã
hora ulla. ĩ omẽ tum q preteriit
quo nõ aut orationi incumberet.
aut insisteret. lectioni. qͣmquã etiã
int̾ legendum. aut si quid aliud forte
gerebat numqͣm auinius ab orõne
laxabatur. Nimirum ut fabris fer¬
rariis moris est qui int̾ oꝑandũ pro
quodam laboris leuamiue. incudem
suam feriñt: ita martimis etiã dumi
aliud agere uideretur. semper orabat
Ouere beatus: in quo dolus nõ fuit:
neminem iudicans. neminem damp¬
nans: nulli malum pro malo reddẽs
Tantam quippe adu̾ sum om̃s iniuri¬
as pacientiam assumpserat: ut cum
esset sũmus sacerdos. inpune etiam
ab infimis clericis led̾etur: nec ꝓpt̾
iᵈ eos. aut loco unquã amou̾it. aut
a sua quantũ in ip̃o fuit caritate. re¬
pulerit. Nemo umquam illũ uidit
extra naturam hominis iudebat᷑. Nlum¬
qͥuam in illius ore nisi xp̃c: nũquã in
illius corde nisi pietas: nisi pax uisi mi¬
sericordia merat. Plerumq etiã pro

Expanded text:
ut uerbis concipi queant. numquam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius corde nisi pietas, nisi pax, nisi misericordia inerat. plerumque etiam pro
Abbreviated transcription (Latin):
ingenii. tam boni et tam puri sermo¬
nis audisse. quani qͣm in martini u̾tu¬
tibus. quantula est ista laudatio: nisi
quod mirum est homini illiterato. ue
hanc quident grãm defuisse. Sed iam
finem. liber postulat sermo clauden¬
dus est. Nam quod omĩa que de marti¬
no fuerant dicenda defecerint. Sed
quia nos inͥ poete. extremo in opere
uegligentes: iucti materie mole suc¬
tnui explicari. facta illius explicari u̾¬
bis utrumꝙ potuerunt: inceriorem
uitam illius. et cotidiauam conuer
sationem. et animum celo semper
seu̾antiam. et temperam̃tum. in ab¬
stiuentia et ieiunis. potentiã in ui¬
giliis. et orationibus. noctesq ab eo
ꝑ inde. ac dies actas. nullũq uacuum
ab oꝑe dei tempus quo uel otio ĩ disi¬
serit. uel negocio. sed nec cibo aut¬
ture necessitas cogebat uere fatedor
non si ip̃e ut aiunt. ab inferis omẽ¬
rus eniergeret posset expon̾e. Adeo
om̃ia maiora in martino sunt: quã

Expanded text:
ingenii boni et tam puri sermoingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam finem liber postulat, sermo claudendus est, non quod omnia, quae de Martino fuerint dicenda, defecerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole suci facta illius explicari uerbis utcumque potuerunt, interiorem uitam illius et conuersationem cotidianam et animum caelo semper seuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, potentiam in uigiliis et orationibus, noctesque ab eo perinde ac dies actas nullumque uacuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo quiturae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
liberi expeditiq sequeremur. Prestã¬
tissimumq nobis presentium tẽporũ
illustris uri paulii. cuiꝰ supra mentio
nem fecimꝰ. exemplum ingerebat: qui
siumis opibus abiectis. xp̃m secutus.
solus pene his temporibus euangłica
precepta complesset. Illign nob̾ seq̃n¬
dum. illum clamabat imitandũ: be¬
atiunq esse p̃senti scło. tante fid̾i uir¬
tutisq dꝯcinentum.: cũ sed̾m sentẽ¬
tiam dũi diues et possidẽs młta.
uendendo om̃ia. et dando pauꝑibus.
quod erat factu impossibile: possibi¬
le fecisset exemplo. Iam uero in u̾¬
bis. et confabulatione eius. quanta
grauitas. quanta dignitas erat: qͣm
alacer. quam esficax. qͣm in ex soluẽdis
scripturaꝵ questionib prõptꝰ ⁊ fa¬
cilis. Et quia multos ad hanc partem
ieredulos scio quippe quos iuderim
me ip̃o etiam referente non cred̾e: ihn
testor. spemq cõmunem me ex nulliꝰ
uinquam ore tantum scientie tãtum

Expanded text:
liberi expeditique sequeremur: praestanliberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Paulini, cuius supra fecimus mentionem, exemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum
Abbreviated transcription (Latin):
am cum olim. Audita fide eius¬
et uita atq uirtutib desiderio
illuis estuaremus: gratam nobis. ad
eum uisendum ꝑegrinationem susce¬
pinus. Simil quia iam aidebat ani¬
mus. uitam illuis scribere: partim ab
ip̃õ. in quantun ille int̾rogari potuit
sciscitati sumus: partim ab his qui in¬
t̾ fuerant. uel sciebant cognouimus.
Quo quidem tempore. credi nõ potest.
qua me humilitate. qua beuignitate
susceꝑit. congratulatꝰ płutiñ et ga¬
uisus. in domino. quod tauti esset ha¬
bitus a nobis: quem ꝑegͥnatione sus¬
cepta expetissemus. Miserum me. pe¬
ne nõ audeo confiteri: cum me sc̃o cõ¬
uiuio suo. dignatus est adhib̾e. aquam
manibus nr̃is. ip̃e obtulit. Ad uesꝑã
Autem ip̃e nobis pedes abluit: nec re¬
niti aut contrarre constantia fuit. Ita
auctoritate illuis opp̾ssus sum: ut nefas
putarem. si non acquieuissem. Sermo
Autem illius nou alius. apud nos fuit.
quam mundi huiꝰ. illecebras. et secłi
ouera relinquenda: ut dim̃m ihesum

Expanded text:
am cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus nostris ipse obtulit; ad vesperam autem ipse nobis pedes abluit. Nec reniti aut contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
geri: martinum euocauit. Nec cũe¬
tatus ille ꝓperauit. Prus tamẽ qͣm
medium iue spacium. uir beatꝰ euol¬
ueret: uirtutem aduenientis sẽsit
egrotus. Receptaq continuo saui¬
tate. uenientibus nobis obuiã ip̃e
processit. Altera die redire cupiẽ¬
tem. magna prece decinuit: cum
interim. unum e familia puerum
letali ictu serpens ꝑculit. Quẽ iã¬
pene exanimem iuuenem ip̃e euan¬
tius sius humeris illatum: ante pe¬
des sancti uiri. nichil illi impossibi¬
le confisus exposuat. Iamq se malũ
serpentis: per omĩa menbra diffu¬
terat. Cerneres om̃ibus uenis in¬
flatam cutem: et ad utris instartẽ¬
sa uitalia. Martinuis porrecta ma¬
nu. unuuersa pueri membra ꝑtrac¬
tans digitum ꝓpe ip̃m uulmsculũ
quo bestia uirus infuderat fixit. Cũ
uero mira dicturus sum. iudimus
uenenum ex omni parte reuocatũ
ad martiui digitum cucurrisse: de¬
inde per illud ulceris foramen exigu¬
um ita uirus stipasse cum sanguine:

Expanded text:
gueri, Martinum euocauit. nec cuncgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia puerum letali ictu serpens perculit: quem iam exanimem ui ueneni ipse Euanthius suis umeris inlatum ante pedes sancti uiri, nihil illi inpossibile confisus, exposuit. iamque se malum serpens per omnia membra diffuderat : cerneres omnibus uenis inflatam cutem et ad utris instar tensa uitalia. Martinus porrecta manu, uniuersa pueri membra pertractans, digitum prope ipsum uulnusculum, quo bestia uirus infuderat, fixit. tum uero — mira dicturus sum — uidimus uenenum ex omni parte prouocatum ad Martini digitum cucurrisse: dein per illud ulceris foramen exiguum ita uirus stipasse cum sanguine,
Abbreviated transcription (Latin):
pro foribus erant. crepitante. ⁊ col¬
luctante incendii sono. obseratas
esfriugunt fores: demotoꝙ igni me
diis flaniuiis martinum auferunt:
cum iam penitus esse consumptus
tam diuturno incendio putaretur.
Ceterum ut uerbis meis dominus
est testis. michi ip̃e referebat. Et nõ
siue geniitu fatebatur. in hoc se dia¬
boli arte deceptum: ut excussus e sõp¬
no. consiliun non haberet: quo per
fidem et orationem ꝑiculo repugna¬
ret. Demde tam diu circa se seuisse
iguen: quamdiu erumꝑe ostũt. iuẽ¬
te turbatus. temptauerit. Ubi ue¬
ro. auxiliumn crucis et orationis ar¬
ma repetisset. medias cessisse flãmas:
seq tum sensisse rorantes: qͣs male
esset expertus urentes. Unde intel¬
ligat quisquis hec legerit: tempta¬
tum quidem ilło martinum pericło:
uantius uir licet seculi uego¬
ciis occupatus. tamen ad mo¬
dum xp̃ianꝰ cũ grauissima egͥtudĩe
extremo mortis periculo cepiss ur¬

Expanded text:
pro foribus erant, crepitante et conpro foribus erant, crepitante et conluctante incendii sono, obseratas effringunt fores, demotoque igne de mediis flammis Martinum auferunt, cum iam penitus esse consumptus tam diuturno incendio putaretur. ceterum — uerbis meis Dominus est testis — mihi ipse referebat et non sine gemitu fatebatur, in hoc se diaboli arte deceptum, ut excussus e somno consilium non haberet, quo per fidem et orationem periculo repugnaret: denique tam diu circa se saeuisse ignem, quamdiu erumpere ostium turbatus mente temptauerit. ubi uero uexillum crucis et orationis arma repetisset, medias cessisse flammas, seque tum sensisse rorantes, quas male esset expertus urentes. unde intellegat quisquis haec legerit, temptatum quidem illo Martinum periculo, us meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset ur
Abbreviated transcription (Latin):
quasi accepta ꝑmotus iniuria: stra¬
meutum om̃e proiecit. Casu super
fornaculam partem palee illius ꝙͣ
remouerat aggessit. Ipẽ ut erat
moris nuda humo lassitudine itme¬
ris urgente. requieuit. Ad mediã
fere noctem per int̾ruptum. ut supra
diximus pauimẽtum. ignis estuans:
arescentes paleas apprehendit. Mar¬
timis sompuo excitus. re inopinata
ancipiti ꝑiculo. et maxime ut refe¬
rebat. diabolo insidiante. acq urgẽ¬
te preuentus: tardius qmͣ debuit ad
orationis cõfugit auxilium. Nam
erumpere foras cupiens. cum pessu¬
lo quod ostio obdiderat. diu multã¬
ꝙ lustatus. grauissimum circa se sen¬
sit incendium: adeo ut uestem qua
indutus erat ignis ab sum pserit
Tandem in se reueysus. non in fuga
sed in doniino esse credens presidium:
scutum fidei et orõnis arripiens: me¬
diis fiãnus. totus ad dũ cõuersus
incubuit. Tum uero diuinitus ig¬
ne submoto: ĩnoxio sibi orbe fiãma¬
rum orabat. Monachi autem qui

Expanded text:
quasi accepta permotus iniuria straquasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pauimentum ignis aestuans arentes paleas adprehendit. Martinus somno excitus re inopinata, ancipiti periculo et maxime, ut referebat, diabolo insidiante adque urguente praeuentus, tardius quam debuit ad orationis confugit auxilium. nam erumpere foras cupiens, cum pessulo, quem ostio obdiderat, diu multumque luctatus, grauissimum circa se sensit incendium, ita ut uestem, quam indutus erat, ignis absumpserit. tandem in se reuersus, non in fuga, sed in Domino sciens esse praesidium, scutum fidei et orationis arripiens mediis flammis totus ad Dominum conuersus incubuit. tum uero diuinitus igne submoto, innoxio sibi orbe flammarum, orabat. monachi autem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ta illius scripsinus nemo miret᷑.
cum ibidem sim professus. me nõ
om̃ia illuis facta complexum: quia
si prosequi uniu̾sa uoluissem: ĩmen¬
sum uoluuien legentib edidissem.
Neq sunt tam parua que gessit:. ut
onũa potuerint comprehendi. Sed
tamen hoc de quo questio incidit.
lat̾e uen paciar. et rem omẽm. ut
gesta est referam: ne forte inconsul¬
te hoc quod ad uituperationem bea¬
ti uiri poterat opponi. preter misisse
um ad diocesim quandam ꝓ sol¬
lempui consuetudine. sicut ep̃is
iusitare eccłias suas moris est. media
fere martinus hieme uenisset: mã¬
sionem ei in secretario eccłie. clerici
parauerunt: multũq ignem scabro
iam ꝑtenui pauimento subdiderũt:
lectum ei plurimo stramine extruxe¬
runt. Deui cum martimis se cubitũ
collocasset. insuetam molliciem. stra¬
ti male blandientis horrescit᷑: quippe
qui nuda humo. uno tantum cilitio
suꝑiecto. cubare consueuerat. Itaq

Expanded text:
ta illius scripsimus, nemo miretur, ta illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse um ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, multumque ignem scabro iam et pertenui pauimento subdiderunt: lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se Martinus cubitum conlocasset, insuetam mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque
Abbreviated transcription (Latin):
tem e profundo. unda restituit. Atq¬
haud scio. an pene plus fuerit uixisse
in profundo: an supra maris ꝓfuda
transisse. Sed hec tu ut arbitror stul¬
te. nou legeras: aut lecta non au die¬
ras. Neq enim absq diuino nutu
istusmodi. exemplum. beatus euange¬
lista. sacris licteris ꝓtulisset. nisi ut
ex his humana mens erudiretur. nau¬
fragiorum atq serpentium casus. et
sicut apłs refert. qui nuditate. fame.
latronumq ꝑiculis gloriatur. omĩa
hec sanctis hominibus. atq om̃ibꝰ ad
perpetiendum. quidem esse cõmunia:
sed his tollerandis. atq uincendis. p̃¬
cipuam semper iustorum fuisse uirtu¬
tem. dum per omĩa temptamenta pꝯ¬
cientes semꝑ inuicti. tanto forciꝰuin¬
cerent: quanto grauius ꝑtulissent.
Nnde hoc quod ad martini infirmita¬
tem uocatur. plenum est dignitatis
et głe: si quidem ꝑiculosissimo casu
temptatus euicerit. Ceterum omis¬
sum a me in libello illo. quem de ui¬

Expanded text:
tem e profundo unda restituit. adqtem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de ui
Abbreviated transcription (Latin):
Hic homo debet homicida esse: quem
saluum factum de mari: fata uiuere
non sciuerunt. At ille excussa uipera
in ignem: uichil mali patiebatur. Illi
Autem subito casurum: et repente eum¬
moriturum putabant. Sed cũ uiderẽt
nichil mali conting̾e ei: conu̾tentes se
dicebant eum dm̃ esse. Alioquin uel
horum exemplo. om̃ium mortalium
infelicissime ꝑfidiam tuam coargue¬
re ip̃e debueras: ut si tibi scandalũ mo¬
uerat. quos flamma ignis uidebatur
attactus. hunc rursum actactũ ad me¬
rita illius. et uirtutem ref̾ res quod
circunseptus ignibus non perisset. Ag¬
nosce enim nuser agnosce qd̾ nescis:
om̃s fere sanctos. magis insignes ꝑi¬
culoꝵ suorum fuisse uirtutibus. Ni¬
deo quidem petrum fide potentẽ. re¬
rum obstante natura. mare pedibus
suꝑgressum. et instabiles aquas cor¬
poreo pressisse uestigio: Sed non ideo
minor michi uidetur gentium predi¬
cator. quem fluctus obsorbuit: ⁊ ptꝰ
triduum totidemq noctes emergẽ¬

Expanded text:
hic homo debet homicida esse, quem hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subito casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergen
Abbreviated transcription (Latin):
esterna die cum ad me pleriq
monachi uenissent: inter fabu¬
¶las iuges longumq sermonem. meu¬
tio incidit libelli mei. quem de uita
beati uiri martini edidi: studioseq eũ
a multis legi libentissime audiebam
Interea indicatur michi dixisse quẽ¬
dam malo spũ suscitatum. cur marti¬
nus qui mortuos suscitasset. flãmas
domibus depulisset. ip̃e nuper adus¬
tus incendis. ꝑiculose fuissec obnox¬
ius passioni. Distum quisquis ẽ mnĩ¬
serum. Indeorum in uer̃bis eiꝰ ꝑfidiã
et dicta cognoscimus: qui in cruce posi¬
tum dominum his uerbis increpabũt
Alios saluos fecit: se ipm saluũ fac̾e
non potest. Uere plane iste quicũq
est. si illis temporibus natus esset. et
exemplo. Quid ergo: Quisquis es.
Martinus ideo non potens. ideo non
sanctus: quia est ꝑiclicatus incẽdio:
O beatum et per om̃ia similem apos¬
tolise̾tiam in his conuitus uirũ. Nẽ¬
pe hoc de paulo gentiles. cum uipera¬
eũ momordisset. sensisse referuntur.

Expanded text:
esterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu suscitatum, cur Martinus, qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, quicumque est, illis temporibus natus esset, ut exemplo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur :
Abbreviated transcription (Latin):
cendite illum coram eo. et in cõtempla¬
tione lumiuis orationem fundat ad do¬
minum: et deprecetur omiipotentiam
antistitis. ut ei succurrat. Missus aut̃ẽ
puer: qd̾ dederam deportauit Quo accẽ¬
so. ante lectum egroti. fauillam scirpi
quem iam iguis consumpserat cultꝰ era¬
dunt. delũtũq aqua egroto porrigũt
ad bibendum. at ille ut hausit protinꝰ
sanitatem recepit: incolumis q redditꝰ
nobis postea. qualit̾ sibi uirtus beati ãtis¬
titis subuenit exposuit. Nam referre
erat solitus ubi primũ oculis iibar linmi¬
nis progressũ a cereo tenebras pepulit
noctis. protinus in contẽplatione flam¬
me. febris recessit a corpore: ac stomachꝰ
qui diu languebat media. cibum conso¬
lationis efflagitat. sy qui tantũ aqͣm

Expanded text:
cendite illum coram eo, et in contemplacendite illum coram eo, et in contemplatione luminis orationem fundat ad Dominum, et deprecetur omnipotentiam Rom., potentiam Antipuer quod dederam deportavit. Quo accenso ante lectum aegroti, favillam scirpi, quem iam ignis consumpserat, cultro eradunt, delutumque aqua aegroto porregunt ad bibendum. At ille, ut hausit, protinus sanitatem recepit, incolomisque redditus, nobis postea, qualiter sibi virtus beati antestitis subvenit, exposuit. Nam referre erat solitus, at ubi primum oculis eius iubar luminis progressum a cereo tenebras pepulit noctis, protinus in contemplatione flammae febris recessit a corpore, ac stomachus, qui diu languebat inaedia, cibum consolationis efflagitat, et, qui tantum aq
Abbreviated transcription (Latin):
diũca ad missam ueniens nolens me
cuta: uidi uirum dicentem mͥ de mis¬
teriis dei nequaquam disputandiun
Testor deum. quia hoc a me non ẽ com¬
positũ: sed ip̃a u̾ba que audiui uobis
ex posui. unde dilectissimi. nullus de
atur disputare p̃sumat: quia apd̾ dei
maiestatem magis simplicitas pura
quam ꝓhilosophorũ ualet argutia.
nõ omittere. quod mͥ in libro
anteriore excessit. Nam cum extule
uim de cereolis illis quos de sepulchro
beati antistitis fustuli. a quib et tem¬
pestates sedatas et alias infirmitates
prohibitas dixi mecum detinerẽ: ius¬
tinus uir sororis mee in inualitudinẽ
irruit. Et inualescente febre cũ do¬
loribꝰ mẽbrorũ om̃ium. ualde ad extre¬
ma agi cepit: uuntus ad me delatus¬
hec retulit efflagitans. ut si quid me¬
dicamenti reꝑire possim. inorituro tͣns¬
mitterẽ ne obiret. At ego in uirtute
beati antistitis confisus. uuũ ex cereo¬
lis trausmitto per ꝑueruu dicens. Ac¬

Expanded text:
dominico ad missam veniens, nolens me dominico ad missam veniens, nolens me cuta, vidi virum dicentem mihi: De mysteriis Dei nequaquam disputandum. Testor enim Deum, quia hoc a me non est compositum, sed ipsa verba quae audivi, vobis exposui. Unde, dilectissimi, nullus de ici, disputare praesumat, quia apud Dei majestatem magis simplicitas pura quam philosophorum valet argutia. non omittere, quod mihi in libro anteriore excidit. Nam eum retulerim 1040 de cereolis illis quos de sepulcro beati Antistitis pestates sedatas et alias infirmitates prohibitas dixi, mecum detenerem, Iustinus, vir sororis meae, in valitudine inruit et, invalescente febre cum doloribus memum agi coepit. Nuntius haec ad me delatus retulit, efflagitans ut si quid medicamenti reperire possem, morituro transmitterem, ne obiret. At ego in virtute beati Antistitis confisus, unum ex cereolis transmitto per puerum, dicens: Ac
Abbreviated transcription (Latin):
mors mancipauerat ad ꝑdendũ. ogo
ip̃e de me despernns uocaui arrenta¬
rium archiatrum. et dico ei. Oalme
ingeniũ artisicii tui impenditi pie¬
mentorum om̃ium iam um grobasi:
s nichil proficit ꝑitͣo res scł. unum
testat qõ faciam magnam tibi thiria¬
tam ostendam. pulerem de sacratissi¬
mo dõni martini sepulchro exhibeãt
et exidẽ cito mͥ potionem. Quod si
hx non ualuerit. Amusa funt onuia
euadendi ꝑfugia. Tunc misso diaco¬
no ad antedictum beati p̃sulis tumu¬
luni. de sacrosancto puluere exhibuit.
dilutumq porrigunt mͥ ad bibẽdũ
Quo hausto. omni dolore fugato mox
sauitat em recepi de tumulo. In quo
tam p̃idns fuit beueficiũ. ut cum sd
actum fuerit hora t̾cia: incolumis
procederem ad cõunuium ip̃a diȩ ad
sextam. Uisum est et hoc inserere¬
lectioni nͣr qualiter me deus arguerit
ne ante me ꝑmitterem stultos. et fa¬
ciles debeatis sollempnib obtrectare.
In crastiuo autẽ postquã cõualur die

Expanded text:
mors mancipaverat ad perdendum, ego mors mancipaverat ad perdendum, ego ipse de me desperans, vocavi Armentarium archiatrum, et dico ei: Omne ingenium artificii tui impendisti, pigmentorum omnium vim jam probasti, sed nihil proficit perituro res saeculi. Unum restat quod faciam, magnam tibi theriacam ostendam. Pulverem de sacratissimo domni Martini sepulcro exhibe, et exinde mihi facito potionem. Quod si hoc non valuerit, amissa sunt omnia evadendi perfugia. Tunc misso diacono ad antedictum beati Praesulis tumulum, de sacrosancto pulvere exhibuit, dilutumque mihi porrigunt ad bibendum. Quo hausto, mox omni dolore sedato, sanitatem recepi de tumulo. In quo tam praesens fuit beneficium, ut cum id actum fuerit hora tertia, incolumis procederem ad convivium ipsa die hora sexta. Visum est et hoc insererelectioni, qualiter me Deus arguerit, ne ante me ciles de beatis solemnibus obtrectare. In crastino autem, postquam convalui, die