comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et. N obq prestitit dñs ut fructꝰ
huiꝰ amorrei seon. quẽ int̾pre¬
tari infructuosam arborẽ dixi¬
mus. qr mali erant conteret de¬
suꝑ ⁊ auferet. nequis bonos esti¬
mans comedet &e ꝑiret: radices
quoq illiꝰ succidat atq cõminu¬
at: ut nichil ꝓostea male arbo¬
ris pullularet. Ipse dñs fecit nos
exire de scło.⁊ ꝑ annos quadra¬
ginta qui numerus semꝑ afflic¬
tionis. & ieiunii luctus ẽ & do¬
loris ꝑ tribulationes ⁊ angustias
ꝑuenire ad t̾ram scãm. ut posside¬
mus primũ t̾rã amorreit illiꝰ qͦn¬
dam regio fieret nr̃a possessio: & pꝰea
suscitaret de filiis nr̃is ꝓpħas. Om̃s
lem: de quib in prima ad corin¬
thios pleniꝰ legimꝰ. & de iuuenib
nr̃is uł electis assumeret nazareos
&e scĩficatos: qui deo suas animas
immolantes. uinum qd̾ in ebriare
potest. & statũ mentis euertere ñ
attingunt: ut habeant comã san¬
son. in cuiꝰ capite qr caput uiri
uinũ:⁊ ꝓpħis mandabatis. dicen¬

Expanded text:
it . Nobisque praestitit Dominus, ut fructus hujus Amorrhaei Seon, quem interpretari infructuosam arborem diximus, quia mali erant, contereret desuper, et auferret, ne quis bonos aestimans, comederet et periret. Radices quoque illius succidit atque comminuit, ut nihil postea malae arboris pullularet. Ipse Dominus fecit nos exire de saeculo, et per annos quadraginta, qui numerus semper afflictionis et jejunii luctus est et doloris, per tribulationes et angustias pervenire in terram sanctam, ut possideremus primum terram Amorrhaei, et illius quondam regio fieret nostra possessio, et postea suscitaret de filiis nostris Prophetas, omnes lem, de quibus in prima Epistola ad Corinthios plenius legimus . Et de juvenibus nostris, vel electis, assumeret Nazaraeos et sanctificatos, qui Deo animas suas immolantes, vinum quod inebriare potest, et statum mentis evertere, non attingunt: ut habeant comam Samson, in cujus capite quia caput viri vinum et prophetis mandabatis, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Unde cõminat᷑ succensurũ se ignem
inmuros rabba. quȩ fuit metropo¬
lis ãmanitarũ. ut deuorent᷑ edes
illiꝰ in clamore ⁊ ululatu uincentis
exercitꝰ. in domo cõmotionis ⁊ turbi¬
nis. qͣndo captini eiꝰ nabuchodono¬
sor uincente ducent᷑: & idolũ am¬
manitarũ qđ uocat᷑ melcom. id est
rex eoꝵ feret᷑ in assirios & pͥncipes
eiꝰ id est sacerdotes parit ab ducent᷑.
Sacerdoces in hebreo ñ ht̃. s p̾ncipes.
uelis scire quiᷤ sint isti pͥncipes audi¬
as sacerdotes. Int̾ crudelitatẽ autẽ
damasci. ⁊ filioꝵ ammon. hoc int̃ ẽ.
qd̃ illi contriu̾int in plaustris fer-¬
reis gala ad. suie in serris ferreis p̃g¬

Expanded text:
ur Dominus succensurum se ignem in muros Rabba, quae fuit metropolis Ammonitarum, ut devorentur « aedes illius in clamore et ululatu vincentis exercitus, in die commotionis et turbinis, » quando captivi ejus Nabuchodonosor vincente ducentur, et idolum Ammonitarum, quod vocatur Melchon, id est, rex eorum feretur in Assyrios, et principes ejus, id est, sacerdotes ejus pariter abducentur. Sacerdotes in Hebraeo non habetur, sed principes. velis scire qui scint illi principes, audias sacerdotes. Inter crudelitatem autem Damasci et filiorum Ammon hoc interest, quod illi contriverunt in plaustris ferreis Galaad, sive in serris ferreis p
Abbreviated transcription (Latin):
lioꝵ ammon & suꝑ qͥtuor ñ adu̾sa¬
bor eũ. eo qđ dissecuerit p̃gnantes
gala adicarũ: ut dilataret t̾minos
suos. Et succendã ignẽ suꝑ muros
rabba.⁊ deuorabit fundam̃ta eiꝰ.
cũ clamore in die belli: & cõmo¬
uebit᷑ in die consũmationis suę.
Et ibunt reges eiꝰ in captiuitatt᷑. sa¬
cerdotes eoꝵ ⁊ pͥncipes eoꝵ simul:

Expanded text:
 Ammon et super quatuor non aversabor eos, eo quod desecuerit praegnantes Galaaditarum, ut dilataret terminos suos: et succendam ignem super muros Rabba, et devorabit fundamenta cum clamore in die belli, et commovebitur in die consummationis suae: et ibunt reges in captivitatem, ÷ sacerdotes eo
Abbreviated transcription (Latin):
in gladio frẽm suum. s uiolauic
ut obliuisceret᷑ germanitatis. ut ob
edidisset in fantes. Qđq sequicur
& tenuit ultra furorẽ suũ. & in digna¬
aonẽ suã seruauit usq in finẽ: odium
bus cõminat᷑ & dicit. Mittã ignẽ in
cheman. quȩ idumeoꝵ regio ẽ. &
uergit ad australẽ partẽ quȩ int̾p̃¬
tat᷑ theman: quȩ ꝓuincia ñ solum
theman s &e darom. & nageb dr.
io qd̃ eurum &e austrũ afcricumq re¬
spiciat. Idq dicit deuorabit edes bõ¬

Expanded text:
atrem suum; sed violavit ut oblivisceretur germanitatis, et obdedidisset infantes. Quodque sequitur: Et tenuit ultra furorem suum, et indignationem suam servavit usque in finem, odium bus comminatur, et dixit: Mittam ignem in Theman, quae Idumaeorum regio est, et vergit ad Australem partem, quod interpretatur Theman: quae provincia non solum Theman, sed et Daron et Nageb dicitur, eo quod Eurum et Austrum Africumque respiciat. Quodque dicit: Devorabit aedes Bo
Abbreviated transcription (Latin):
per tẏrum: ꝓ seruituce qua seruiuit
mͥ aduersus eam: eo qđ aggerẽ ad
capiendã tẏrum quȩ prius fuit in¬
sula. illiꝰ conportarit exercitꝰ: qđ &
alexandrum macedonẽ fecisse nar¬
rat historia: ut ex insula pene infulã
sa caꝑe nititur ueritatẽ: & conclu¬
dere eam int̾renis sensib: & ñ recor¬
dat᷑ federis frm suoꝵ. qđ de lite¬
nis ad celestia: p̃ceptũq nobis sit descͥ¬
bere scãm scͥpturã incorde nr̃o triplici¬
ter. Mittet aũt dñs ignem iom̃s mum¬
ciones tẏri: qui ñ solum muros s &
fundam̃ta illiꝰ deuorabit. De captiuita¬
te salomonis: ꝓ quo in hebreo habetur
consuminata atq ꝑfecta supͣ diximꝰ.
hec dicit dñs. Suꝑ trib scelerib edom
& suꝑ quatuor ñ conuertã eũ. eo qͥ¬

Expanded text:
Tyrum pro servitute, qua servivit mihi adversum eam : eo quod aggerem ad capiendam Tyrum, quae fuit prius insula, illius comportarit exercitus. Quod et Alexandrum Macedonem fecisse narrat historia, ut ex insula peninsulam sa capere nititur veritatem, et concludere eam in terrenis sensibus, et non recordanis ad coelestia: praeceptumque sit nobis describere sacram Scripturam in corde nostro tripliciter. Mittet autem Deus ignem in omnes munitiones Tyri, qui non solum muros, sed et fundamenta illius devorabit. De captivitate Salomonis, pro quo in Hebraico habetur, consummata atque perfecta, supra diximus. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Edom et super quatuor non converta
Abbreviated transcription (Latin):
tũ suũ custodiuit in et̃nũ: & emit¬
tã ignẽ in tbeman: &e deuorabit
fundam̃ta muroꝵ eiꝰ. Edom ipse ĩ
qͥ & esau. ob coctionem rufe lentis
ita appellatꝰ. cuiꝰ edulio pͥmogen¬
ca ꝑdidit. Hic alio nomine appel¬
lat᷑ seir. pilosus &e hispidus: unde
montes idumeoꝵ uocant᷑ mondes se¬
ir: & abedom greco sermone idu¬
mea dr̃. Iste ꝑsecucꝰ ẽ in gladio frc̃m
suum. filios udelicet iacob: de qͥb
in benedictionib isaac benedicit

Expanded text:
stodivit in aeternum: et emittam ignem in Theman, et devorabit fundamenta murorum ejus. Edom ipse est qui et Esau, ob coctionem rufae lentis ita appellatus, cujus edulio primogenita perdidit: hic alio nomine appellatur Seir, pilosus et hispidus. Unde montes Idumaeorum vocantur montes Seir, et ab Edom Graeco sermone Idumaea dicitur. Iste persecutus est in gladio fratrem suum, filios videlicet Jacob, de quibus in benedictionibus Isa
Abbreviated transcription (Latin):
audinem eloquentiȩ scłaris. faciliꝰ de¬
cipiat audientes. Uectes aũt dama
a sunt arte dialectica: & argum̃tis
pbslosophoꝵ. Uerbi grã. Ostium uo¬
cat᷑ qͥ falsum dogna concepit. &e pe
perit ut arriꝰ in alexandria: uectes
phismatib & pseudomenis. atq sor¬
titis. quȩ male ab aliis inuenta sunt:
roborare conantur. Cumq concriti
fuerint atq confracti uectes damasci.
disꝑdet ceiam habitacores de cãpo.õn:
qđ int̾p̃tatur labor siue dolor. Omnes
eñ heretici labore nimio ac dolore quȩ¬
rendi ordinẽ aliquẽ & consequentiam
hereseos suȩ repperire conati sunc. Et
concidã tribũ ex uiris charran: qđ¬
in lingua nr̃a in foramina uertitur.
Non enim habent fenestras. ꝑ quas ad
eos ueritatis lum̃ introeac: s forami¬
na quedam &e occultos meat᷑. ꝑ quos
noxia &e inmunda ingrediant᷑ ani¬
mantia : & captiuus ducet᷑ aran po¬
pulus excelsus atq sublimis. qͥ ere¬

Expanded text:
tudinem eloquentiae saecularis, facilius detudinem eloquentiae saecularis, facilius decipiat audientes. Vectes autem Damati sunt arte dialectica, et argumentis philosophorum. Verbi gratia: Ostium vocatur, qui falsum dogma concepit et peperit, ut Arius in Alexandria: vectes phismatibus, et pseudomenis atque soritis, quae ab aliis male inventa sunt, roborare conantur. Cumque contriti fuerint atque confracti vectes Damasci, disperdet etiam habitatores de campo Ὦν, quod interpretatur labor, sive dolor. Omnes enim haeretici labore nimio ac dolore quaerendi ordinem aliquem, et consequentiam haereseos suae reperire conati sunt. Et concidam tribum ex viris Charram, quod lingua nostra in foramina vertitur. Non enim habent fenestras, per quas ad eos lumen veritatis introeat; sed foramina quaedam et occultos meatus, per quos noxia et immunda ingrediantur animantia. Et captivus ducetur Aram, populus excelsus atque sublimis, qui ere
Abbreviated transcription (Latin):
rĩt p laustris ac rotis ferreis atq
dentatis. De quib psalmista dicic
Filii hominũ dentes eoꝵ arma &e
Simulq considera. qđ ꝑfectȩ etatis
uiros secare ñ possit̃. s eos qui adbuc
in utero sunt. uł qui solidum cibum
capere nequęunt: & adhuc lacte mu¬
triunt᷑ infandiȩ. Istȩ aũt p̃gnantes de
galaad sunt. qđ int̾p̃tat᷑ translatio:
siue transinigratio testimonii. Migͣ¬
uer̃ enim de ȩccła in heresĩ: & testimo¬
nia dĩ quȩ priꝰ acceꝑant. ad alie¬
nos t̾minos transtuler̃. S mutet
dñs ignem in domũ azahel. qͦm
ipsi uocant azah el. id est uisionẽ
dĩ: ignem qͥ ligna in eis stipulãq
consumat: ce deuoret fundamenta
filii ader. Debemus enim &e nuxta
tex dicere: ne eos frustra ꝓpofuisse
udeamui ader. int̾p̃tatur eymye¬
qpã. qu̾e nos decorẽ possumꝰ dicere:
eo qđ om̃is sermo hereticoꝵ conein¬
nus atq compositꝰ. & habens pulcri¬

Expanded text:
rint plaustris ac rotis ferreis ac rint plaustris ac rotis ferreis ac dentatis de quibus Psalmista dicit: Filii hominum dentes eorum arma et Simulque 229 considera quod perfectae aetatis viros secare non possint; sed eos qui adhuc in utero sunt, vel qui solidum cibum capere nequeunt, et adhuc lacte nutriuntur infantiae. Istae autem praegnantes de Galaad sunt, quod interpretatur translatio, sive transmigratio testimonii. Migraverunt enim de Ecclesia in haeresim, et testimonia Dei quae prius acceperant, ad alienos terminos transtulerunt. Sed mittet Dominus ignem in domum Azael, quam ipsi vocant AZAEL  , id est, visionem Dei: ignem qui ligna in eis stipulamque consumat, et devoret fundamenta filii Ader. Debemus enim et juxta Septuaginta dicere, ne eos frustra proposuisse videamur: Ader interpretatur εὐπρεπεία, quem nos decorem possumus dicere: eo quod omnis sermo haereticorum concinnus atque compositus, et habens pulchri
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Primũ peccatũ ẽ. cogitasse
quȩ mala sc̃. scđm. cogitationibꝰ ad¬
quieuisse ꝑuersis. Tercium. qđ m̃te
decreueris oꝑe complesse. Quartũ pꝰ
peccatũ. ñ agere penitentiam: &e in su¬
o sibi complacere delicto. Hoc om̃s fa¬
ciunt heretici. qui ñ solum cogitaũ
oe faciunt mala. s doctrina sua sĩpli¬
mascenoꝵ qui int̾p̃tant᷑ sanguinẽ bi¬
bibentes. qđ eoꝵ quos decepint sangu¬
nẽ bibunt. Suꝑ huiuscemodi inquit
peccatis dñs ñne dignum ẽ. ut eos
plagis corripiam: & auertã ab eis fa¬
ciẽ meã: ut qui ueritatẽ meoꝵ dog
matũ ñ uident. auersione uultur
mei tenebris obruant᷑. Contriuer̃ enĩ
siue dissecuer̾ in plaustris ferrers.
p̃gnantes galaad. Iste sunt p̃gnan¬
tes de quib dñs in euangłio loqͥt¬
Ut p̃gnantib & nucrientib in illis
dieb. Pregnantes sunt anime cre¬
dentium. quȩ in pͥncipio fidei pos¬
sunt dicere. A timore tuo dñe con¬
cepimꝰ & parturiuimꝰ. Ꝙ si ñ fue¬

Expanded text:
cogitasse quae mala sunt. Secundum, cogitationibus acquievisse perversis. Tertium, quod mente decreveris, opere complesse. Quartum, post peccatum non agere poenitentiam, et in suo sibi complacere delicto. Hoc omnes faciunt haeretici, qui non solum cogitant, et faciunt mala, sed doctrina sua mascenorum, qui interpretantur, sanguinem bibentes, eorum quos deceperint, sanguinem bibunt. Super hujuscemodi, inquit, peccatis Dominus: nonne dignum est, ut eos plagis corripiam, et avertam ab eis faciem meam? ut qui veritatem dogmatum meorum non vident, aversione vultus mei tenebris obruantur. Contriverunt enim, sive dissecuerunt in plaustris ferreis praegnantes Galaad. Istae sunt praegnantes, de quibus Dominus in Evangelio loqgnantibus, et nutrientibus in illis diebus . Praegnantes sunt animae credentium, quae in principio fidei possunt dicere: A timore tuo, Domine, concepimus et parturivimus ; et si non fue
Abbreviated transcription (Latin):
idumeis. Unde se ignẽ in gazȩ mu¬
ros & edes. siue fundam̃ta dicit ẽe
missurũ: qͥ uniuersa deuoret & ab
ga zantran sit ad ozotũ. quȩ appel¬
latur. es̃ dod: & rursum ad aschalo¬
nẽ uoce t̾ribili comininat᷑ habita¬
tore ᷤ ee azoti ꝑditurũ: &e tenentẽ
sceptrũ de aschalone. regiam uide¬
licet potestatẽ. siue tribum aschalo¬
ns:ut nullus ibi remaneat. ne ulti¬
me quidẽ etatis homines. qui trem̃¬
R ursumq tranffert manum suã ut
ꝑcutiat accharon: ce quatuor enu¬
meratis urbib reliquas philistũ
ciuitates uno sermone comp̃hendit
Et ꝑibunt reliqui philistiim: qͦs aut
geth cruicatẽ. aut om̃s uicos qͥ sup¬
dictis urbib subiacent debemꝰ acci¬
pere: Scdm sub tropologiam sic
nobis exponendũ uidet᷑. Gaza que
hebraice dr̃ ãza. sonat fortitudinẽ
uł ĩꝑium: salomon pacificũ. idu¬
meus sanguinariũ atq t̾renum:
A totus idest esdod. ignẽ uberi siue
parui: licet quidã dor ꝓ dod. male

Expanded text:
Idumaeis. Unde ignem se in Gazae muros et aedes, sive fundamenta dicit esse missurum, qui universa devoret et absorGazam transit ad Azotum , quae appellatur ESDOD  , et rursus ad Ascalonem, et voce terribili comminatur habitatores se Azoti perditurum, et tenentem sceptrum de Ascalone, regiam videlicet potestatem, sive tribum Ascalonis, ut nullus ibi remaneat, ne ultimae quidem aetatis homines, qui tremeRursumque transfert manum suam, ut percutiat Accaron. Et quatuor enumeratis urbibus, reliquas Philistiim civitates uno sermone comprehendit. Et peribunt reliqui Philistiim: quos aut Geth civitatem, aut omnes vicos qui supradictis urbibus subjacent, debemus accipere. Secundum tropologiam sic nobis exponendum videtur: Gaza quae Hebraice dicitur AZA  , sonat fortitudinem vel imperium: Salomon, pacificum: Idumaeus, sanguinarium, atque terrenum: Azotus, id est, Esdod, ignem uberis, sive patrui: licet quidam dor, pro dod male
Abbreviated transcription (Latin):
dormiunt. uł in quib fornican¬
tur. iuxta altare funib tende
idr uelamina quo fornicances
in templo nullus posset aspicere.
& ebrietati ac libidini seruienes
ceiã ipsum uinũ qd bibebanta
de ꝓprio labore. s de calump¬
bant deos turpitudine ac stups
polluerent. Hec loquuntur e
in oseȩ docuimꝰ sub nomine his¬

Expanded text:
dormiunt, vel in quibus fornicandormiunt, vel in quibus fornicantur, juxta altare funibus extenτα, id est velamina, quo fornicantes iet inebriati ac libidini servientes, etiam ipsum vinum quod bibebant, non de proprio labore, sed de calumbant deos, turpitudine ac stupris polluerunt. Hujus quoque in
Abbreviated transcription (Latin):
conter̃ in puluerẽ: & intantã
eleuantur suꝑbiam. uͭ nolit cũ
humilib ambulare. Q̾ ne parũ
putaret᷑ hoc facinꝰ. filiꝰ ⁊ pater
ad unã ingressi sunt puellam:
ut nomen scm̃ dĩ uiolarent.
Q uicquid gͦ fit turpit̃. ad dĩ re¬
fertur iniuriam: qui dicit
ꝑ uos nomen meũ blasphemat᷑
in gentibus. Hoc ẽ. qd̾ & apłs sc̃¬
bis audit᷑ forncatio qualis nec
inter gentes quidem: ita ut uro
ut tolleret᷑ de medio ur̃m qui
hoc opus fecit. Crebro ẽuenit
ut pat̾ filii sui uxorem. id᷑ socer
polluat nurum: quoꝵ in lege
utrumq ꝓhibet᷑. Turpitudinẽ
patris tui ñ reuelabis: & turpi¬
tudinemmatͥs tue ñ discooꝑies.
Habet itaq &e lutera utilicatem
maximam: si seruet᷑. Ꝙ qr omẽ
flagitium si t̾minos pudoris ex¬
cesserit. crimina auget criminibꝰ.
oe. semꝑ ad deteriora ꝓcedit. Ꝙ¬
iam suꝑ uestim̃tis obpineratis
&e quȩ ui extorserant epulan¬
tes in idoło accubabant. Scd̾m
in dm̃. ut uestimenta sua in qͥb

Expanded text:
tantam elevantur superbiam, ut nolint cum hominibus ambulare. Et ne parvum videretur hoc facinus, filius et pater ad unam ingressi sunt puellam, ut nomen Dei sanctum violarent. Quidquid ergo fit turpiter, ad Dei refertur injuriam qui dicit: Per vos nomen meum blasphematur in gentibus . Hoc est quod et Apostalis fornicatio, qualis nec inter gentes quidem, ita ut uxorut tolleretur de medio vestrum qui hoc opus fecit . Crebro evenit, ut pater filii sui uxorem, socer polluat nurum, quod in Lege utrumque prohibetur: Turpitudinem patris tui non revelabis, et turpitudinem nurus tuae non discooperies . Habet itaque et littera utilitatem maximam si servetur. Et quia omne flagitium, si terminum pudoris excesserit, crimina anget criminibus, et semper ad deteriora procedit, etiam super vestimentis pigneratis et quae vi extorserant epulantes in idolio, accubabant. Secundin Deum, ut vestimenta sua in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
mittã ignẽ in domum azabel. ce
deuorabit domũ benadab. benadab
dat intelligentiã qđ azahel reg¬
nantib oria &e ieroboã iam in sẏri¬
am mortuus erat. & ei in regnum
successerat filiꝰ suus benadab: a quo
postea om̃s reges aram id÷ syriȩ.
de damasci. benadab uocabulũ pos¬
seder̃. Unde pulchre ñ dix̃ mitam
ignem in atahel. s in domum azael
id÷ in domũ eiꝰ regiã: cui benadab
filius eo tẽpore p̃erat. Ꝙ conteram
inquit uectes damasci. & disꝑdam
habitatorẽ de campo idoli: Omnem
uidelicet siroꝵ fortitudinẽ. quã ue¬

Expanded text:
mittam ignem in domum Azael, et mittam ignem in domum Azael, et devorabit domos Benadad. dat intelligi, quod Azahel, regnantibus Ozia et Jeroboam, jam in Syria mortuus erat, et ei in regnum successerat filius suus benadab, a quo postea omnes et Damasci, Benadad vocabulum possederunt. Unde pulchre non dixit, mittam ignem in Azael, sed in domum Azael, id est, in domum ejus regiam, cui Benadad filius eo tempore praeerat. Et conteram, inquit, vectes Damasci, et disperdam habitatores de campo idoli. Omnem videlicet Syrorum fortitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
rer᷑. De causis diuerse translationiˢ
breuit̃ diximꝰ. nunc ad sensum eo¬
rũ quȩ dicta sunt transeamꝰ. Pri¬
mũ aduersum damaschũ in qua
regnabat azahel. dĩ sermo diri¬
gitur: qͥ eo tempore quo amos ꝓpħa¬
bat. grauit̃ urgebat isrł. id÷ decẽ
trib. in tantũ ut suꝑado achab
rege isrł in ramoth gala ad. omnẽ
regionẽ quȩ appellabat᷑ galaad.
& in hereditatẽ cesserat dimidie
tribui manasse. instar cribularũ
frumentũ in areis triturantiũ iugu¬
laretatq contereret. Qd plemꝰ he
loquit᷑: ubi scͥptũ legimꝰ. Stecit cũ
eo conturbatꝰ ẽ. usq ad suffusionem
uultꝰ fleuitq uir dĩ. Cui azahel aio
Q uare dñs m̃s flet at ille respondit
Quia scio quȩ facturus sis filiis isrł
gladio: c paruulos elides. & p̃g¬
nantes diuides.Dixitq azahel.
Q uid enim sum seruus tuus canisrut
faciã rẽ istã magnã : & ait heli¬
seus. Ostendit mͥ dñs te regem sy¬
rie fore. Qd aũt sequit᷑ in ꝓpba. &

Expanded text:
s diversae translationis breviter diximus: nunc ad sensum eorum quae dicta sunt transeamus. Primum adversum Damascum, in qua regnabat Azael, sermo Dei dirigitur, qui eo tempore quo Amos prophetabat, graviter urgebat Israel, id est, decem tribus: intantum ut, superato Achab rege Israel in Ramoth Galaad, omnem regionem quae appellabatur 227 Galaad, et in haereditatem cesserat dimidiae tribui Manasse, instar tribularum frumentum in areis triturantium jugularet atque contereret. Quod pleniusloquitur, ubi scriptum legimus: Stetitque cum et conturbatus est usque ad suffusionem vultus, flevitque vir Dei. Cui Azahel ait: Quare dominus meus flet? At ille respondit: Quia scio, quae facturus sis filiis Israel gladio, et parvulos elides, et praegnantes divides. Dixitque Azael: Quid sum enim servus tuus canis, ut faciam rem istam magnam? Et ait Elisaeus: Ostendit mihi Dominus te regem Syriae fore . Quod autem sequitur in propheta. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aduersabor eum. id est damasci po¬
płm. siue ar̃a. id÷ syrum: hunc sensõ
iuxta historiã habere potest si semel
crudelis extiterit. ut captiuam mul¬
titudinẽ plaustris ^ cereret ñne eum¬

Expanded text:
 aversabor eum, id est, Damasci populum, sive Aram, id est, Syrum, hunc sensum juxta historiam habere potest: Si semel crudelis exstiterit, ut captivam multitudinem plaustris ferreis tere
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. ꝓtribulis quȩ hebraice appel¬
lat᷑ arsotħ. & atheodotione tñs¬
late sunc rote ferreȩ. quȩ nos
genus plaustri. qđ rotis subt fer¬
reis atq dentatis uoluit᷑: ut excus¬
as frumentis stipulam in areis conte¬
rat ioe in cibos iumentoꝵ ꝓpt̾ feni
terilicatẽ paleas cõminuat. Rursũ
ader: Res ce daleth. elementoꝵ
falsi similitudine. In eo quoq lo¬
co ubi nos diximus de domo uo¬
uptati qđ hebraice ᷤ n ebbech eden
& om̃s similic̃ transtuler .lxx. intp̃

Expanded text:
 tribulis, quae Hebraice appellantur ARSOTH  , et a Theodotione translatae sunt rotae ferreae, quae nos genus plaustri, quod rotis subter ferreis atque dentatis volvitur, ut, excussis frumentis, stipulam in areis conterat, et in cibos jumentorum propter feni sterilitatem paleas comminuat. Rursum Ader, RES et DALETH elementorum falsi similitudine. In eo quoque loco ubi nos diximus, de domo voluptatis, quod Hebraice dicitur MEBBETH EDEN  , et omnes similiter transtuler
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis. ut concluderent eã in idu¬
meam. Et mittã ignẽ suꝑ muros ga¬
dȩ.&. deuorabit fundam̃ta eiꝰ. Et dis¬
ꝑdam habitatores a zoti: & auferent᷑
trib de aschalone. & inferam ma
reliqui alienigenarũ dicit dñs. In
t̃ciam &e quarcã generationẽ pecca¬
ta patrũ se dñs cõminat᷑ in lege fi¬
uis redditurũ: ñ inequalitate uidi¬
eii ut alii peccent. & alii pumant᷑.
Sed magnitudine clementię. dũ sẽꝑ
expectat penitentiã: & qđ in pͥma
generatione delinquit᷑. ñ priꝰ cor¬
ripit &e emendat. nͥ t̾cia & quarta

Expanded text:
derent eam in Idumaeam, et emittam ignem super muros Gazae, et devorabit fundamenta ejus, et disperdam habitatores Azoti, et auferetur tribus de Ascalone, et inferam manreliqui alienigenarum, dicit Dominus. In tertia et quarta generatione peccata patrum se Dominus comminatur in Lege filiis redditurum: non in aequalitate judicii, ut alii peccent, et alii puniantur, sed magnitudine clementiae, dum semper exspectat poenitentiam: et quod in prima generatione delinquitur, non prius corripit et eme
Abbreviated transcription (Latin):
peridẽ. ꝑiclen. & demostenen. gͣ¬
cehos. catones. tullios. & hortensi¬
os. in cȩlũ laudib fer̃. Poetȩ: siepici
sunt. homerũ atq uirgilium. Si
urici: pindarũ &e flaccũ. crebro
sermone concelebrant. Cur hȩc di¬
cta sunt: ut scilicet ostendamꝰ & iã
amos ꝓpħam qͥ pastor de pastori¬
bus fuit. & pastor ñ in locis cultis.
&e arborib ac uineis consitis. aut
certe int siluas.⁊ prata uirentia:
s in lata heremi uastitate. in qua
uersatur leonũ feritas. & int̾fec¬
tio peccoꝵtartis suȩ usum ẽ sermo¬
nib. ut uocẽ dñi t̾ribilẽ. atq me¬
tuendam. rugitũ leonum &e fremi-¬
tum nominaret: euersionẽ israhe¬
uticarũ urbium. pastoꝵ solitudi

Expanded text:
peridem, Periclem et Demosthenem, Grperidem, Periclem et Demosthenem, Gracchos, Catones, Tullios, et Hortensios in coelum laudibus ferunt. Poetae, si epici sunt, Homerum atque Virgilium; si lyrici, Pindarum et 225 Flaccum crebro sermone concelebrant. Cur haec dicta sunt? ut scilicet ostendamus etiam Amos prophetam, qui pastor de pastoribus fuit, et pastor non in locis cultis et arboribus ac vineis consitis, aut certe inter silvas et prata virentia, sed in lata eremi vastitate, in qua versatur leonum feritas et interfectio pecorum, artis suae usum esse sermonibus, ut vocem Domini terribilem atque metuendam, rugitum leonum et fremitum nominaret. Eversionem Israeliticarum urbium, pastorum solitudi
Abbreviated transcription (Latin):
U t dixit. Dñs de sy¬
on rugiet: ce de
iherłm dabit uo¬
rcem suam. Et luxer̃
tex carmeli. lxx. Ꝙ ait. Dominus
de syon effacus ẽ: &e de iherłm de¬
dit uocem . ̃ fluxer̃ pascua pasto¬
rũ: & arefactus ẽ uertex carmeli:
Naturale ẽ ut om̃s artifices
suȩ artis loquant᷑ exemplis:
& unusquisq in quo nutriuit eta-¬
tẽ. illiꝰ similitudines ꝓferat. Uer-¬
bi gr̃a. Qui nauta ẽ &e guberna¬
tor. tristiciam suã comparat tẽ¬
pestati: dampnũ naufragiũ uocat:
inimicos suos. uentos appellat con-¬
trarios. Rursum ꝓsꝑitatẽ & leci¬
ciã aurã placidissimã. &e scdos
nominat uentos. tranquilla maria¬
&e equora campis similia. Pregio¬
ne miles quicqͥd dixerit: scutum
gladiũ. loricã.galeam. lanceã. ar¬
cũ ce sagitas. mortẽ. uulnus. &
uictoriã sonat. Inore philosopho¬
rum semꝑ socrates. & plato. re-¬
nophon. & theophrastus. zeno. &
aristotiles. stoici uersant᷑: & peri¬
pathechici. Oratores lisiam. & by¬

Expanded text:
de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam. Et luxerunt tex Carmeli. LXX: Et ait: Dominus de Sion effatus est, et de Jerusalem dedit vocem suam, et luxerunt pascua pastorum, et arefactus est vertex Carmeli. Naturale est, ut omnes artifices suae artis loquantur exemplis, et unusquisque in quo studio trivit aetatem, illius similitudinem proferat: verbi grtor, tristitiam suam comparat tempestati, damnum naufragium vocat, inimicos suos ventos appellat contrarios; rursum prosperitatem et laetitiam, auram placidissimam et secundos nominat et aequora, campi similia. E regione miles quidquid dixerit, scutum, gladium, loricam, galeam, lanceam, arcum, sagittam, mortem, vulnus, et victoriam sonat. In ore philosophorum semper Socrates et Plato, Xenophon et Theophrastus, Zeno et Aristoteles, Stoici versantur et Peripatetici. Oratores Lysiam et Hy
Abbreviated transcription (Latin):
cio transtuler̃ iniquitatẽ: aquila. anu p̃e¬
aoiyc. ledest inucilẽ: ut ostenderet ua¬
ria idoloꝵ auxilia. cũ popłs damasci
intfecto rasin rege damasci. de quo
& isaias loquit᷑. omnem siriȩ popłm
qui appellabat᷑ aram. in cyrenem
transtulerit: & obhanc causam ẽẽ
nunc dictũ tenentẽ sceptrũ de do¬

Expanded text:
 iniquitatem: Aquila, ἀνωφελοῦς, id est, inutilem, ut ostenderet vana idolorum auxilia, cum populus Damasci, interfecto Rasin rege Damasci, de quo et Isaias loquitur, omnem Syriae populum, qui appellabatur Aram, in Cyrenem transtulerit, et ob hanc causam esse nunc dictum . 228 Tenentem sceptrum de do
Abbreviated transcription (Latin):
nus ẽ lictori. & ad reges & ad suꝑ¬
biam ꝑtinet regũ isrł: quos im¬
minente captiuicate. instar mon¬
tium desertoꝵ dicit eẽ uastandos:
de specula ȩccłiȩ quȩ suꝑ montẽ
sita latere ñ potest. & in qua uisio
pacis ẽ. dederit ꝑ uetꝰ &e nouum
instrumentum. & ꝑ doctores eccłi

Expanded text:
nus est littori, ad reges et supnus est littori, ad reges et superbiam pertinet regum Israel, quos imminente captivitate, instar montium desertorum dicit esse vastandos. de specula Ecclesiae, quae super montem sita latere non potest, et in qua visio pacis est, dederit per vetus et novum Instr
Abbreviated transcription (Latin):
de syon rugiet. & de iherłm dabic¬
uocem dabit uocẽ suam. ubi erat
templum & dĩ religio: ut doceret
&e indan ubi erant aurei uituli.
nec in metropoli samarie. & ibe¬
⁊ rael. s inuera religione uersari.
quȩ illo tempore colebat᷑ in syon
&e iniherłm. Quo rugiente de sy¬
on. &. dance uocem suã de iherłm.
de syon enim egrediet᷑ lex. &e uer¬
bum dm̃i de iherłm: om̃a pasto¬
rum &e regum isrł spetiosa lure¬
runt: & exsiccatꝰ ẽ uertex carmeli.
qui quondã letis pascus habun¬
dabat. Carmelus grece dr̃ & lati
tine: hebreaice aũt appellat᷑ cher¬
mel. & sunt duo montes qui hoc¬
uocant᷑ nomine. Aiter in quo fu¬
it nabal charmelus maritꝰ abiga¬
il. ad australẽ plagam ͣ uxca pcbo¬
lomaidẽ quȩ priꝰ uocabat᷑ accho
mari imminens: in qͦ helias ꝓpha
flexis genib pluuiam impecra¬
uit.Si gͦ de chermel dicit in quo
habitauit nabal. magis pastoꝵ
gregib conuenit: quia ẽ uixta so¬
litudinẽ. Sin aũt de illo qui uici¬

Expanded text:
de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam, ubi erat templum et Dei religio, ut doceret, in Bethel et Dan, ubi erant aurei vituli, nec in metropoli Samaria et Jezrael, sed in vera religione versari, quae illo tempore colebatur in Sion et Jerusalem. Quo rugiente de Sion, et dante vocem suam de Jerusalem de Sion enim egredietur lex , et verbum Domini de Jerusalem, omnia pastorum et regum Israel speciosa luxerunt, et exsiccatus est vertex Carmeli, qui quondam laetis pascuis abundabat. Carmelus Graece dicitur et Latine, Hebraice autem appellatur CHERMEL: et sunt duo montes, qui vocantur hoc nomine. Alter in quo fuit Nabal Carmelus, maritus Abigail ad Australem plagam. Alter juxta Ptolemaidem, quae prius vocabatur Acho, mari imminens, in quo Elias propheta flexis genibus pluvias impetravit . Si ergo de Chermel dicit, in quo habitavit Nabal, magis pastorum gregibus convenit, quia est juxta solitudinem . Sin autem de illo, qui vici
Abbreviated transcription (Latin):
composita. & cognitio circumcis¬
onis. hoc enim inc̾p̃tat᷑ chermel.
ꝑ quã sibi uere circumcisionis sei¬
entiã pollicent᷑. lugebit atq sic¬
simplicitatẽ uocant᷑ greges subi¬
ta ariditate marcescent. Hec di¬

Expanded text:
circumcisionis hoc enim interpretatur CHERMEL   per quam sibi verae circumcisionis scientiam pollicentur, lugebit atque sicsimplicitatem vocantur greges, subita ariditate marcescent. Haec di
Abbreviated transcription (Latin):
dam̃ta eiꝰ. E asdem tres ⁊ quatuor
impietates siue scelera. quȩ im¬
putauerat damasco. gazȩ. et a roto.
et ascalonꝰ. et accaronͥ. et reliquis ur¬
bib philistiim. etiam tẏro ingerit.
et exꝓbrat quare concluserit capti¬
uitatẽ consũmatam. atq ꝑfectam
in idumȩã: Dequib supra dixximꝰ:
suors. Querimus quomodo tirii.
fr̃s sint uideoꝵ. Fr̃s hic anucos uocat.
& necessitudine copulatos: eo qđ irã
pr̃iceps tiri cũ dauitl atq salomo¬
ne habuerit amicicias. intantum
ut ce ille in edificationẽ tẽpli atq
palacii ligna cedrina ratib ioppen
usq ꝑcduceret. & hi frum̃tũ & ole¬
um tẏriis largirentur. & uiginti
ille quia graminis plene erant susciꝑe
noluit. Ignem gͥ in muros eiꝰ missurũ
eẽ se dicit. & deuoraturum edes uel
in uisione tẏri nabuchodonosor regẽ
chaldeoꝵ fecisse cõmemorat. ubi ait.
Circumdabit te munitionib: ce cõpor¬
tabit aggerẽ ingiro. & rursũ. Nabu¬

Expanded text:
damenta ejus. Easdem tres et quatuor damenta ejus. Easdem tres et quatuor impietatis sive scelera quae imputaverat Damasco, Gazae, et Azoto, et Ascaloni, et Accaroni, et reliquis urbibus Philistiim, etiam Tyro ingerit, et exprobrat quare concluserit captivitatem consummatam atque perfectam in Idumaea, de quibus supra diximus: suorum. Quaerimus quomodo Tyrii fratres sint Judaeorum? Fratres hic amicos vocat et necessitudine copulatos, eo quod Hiram princeps Tyri cum David et Salomone habuerit amicitias, intantum ut et ille in aedificationem Templi atque palatii, ligna cedrina ratibus Joppen usque perduceret: et hi frumentum et oleum Tyriis largirentur, et viginti ille quia graminis plenae erant, suscipere noluit . Ignem igitur in muros ejus se missurum esse dicit, et devoraturum aedes vel in visione Tyri, Nabuchodonosor regem Chaldaeorum fecisse commemorat, ubi ait: Circumdabit te munitionibus, et comportabit aggerem in gyro . Et rursum: Nabu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq manum suã suꝑ accaron ubi
sterilitas ẽ. & eradicatio. Quicũq
em̃ spĩtalẽ ñ receꝑit intelligentiã:
audiet ꝑ oseȩ. Da eis dñe. Quid da-¬
bis eis.: Da eis uuluam sterilẽ &e
ub̾a arentia. Q̾ ut omĩa semel uno
sermone cõꝑhendet: ꝑditurũ eẽ¬
se dicit om̃s reliquias philistiim.
uł gech ciuitatẽ in qua torcular
diaboli ẽ tuel om̃s reliquos philistiĩ
qui appellant᷑ cadentes poculo. Cum
enim inebriati fuerint corruent:
⁊ insuo uomitu uolutabuntur.
Hȩc dicit dñs. Suꝑ trib scelerib
tyri.isuꝑ quatuor. ñconuertam
eum. eo quod concluserit captiui¬
tatem ꝑfectã inidumea:⁊ ñ sũt
recordati fȩderis fratrũ. Et mit¬
tam ignem in murũ tyri:ideuo
Suꝑ trib impietatib tẏri.i suꝑ
quatuor ñauersabor eiĩ. ꝓ eo quod
concluserit captiuitatem salo¬
monis in idumea : m̃st̃ recordati
testam̃tum fr̃m. Et emittã ignẽ
suꝑ muros tyri.⁊ deuorabit fun-¬

Expanded text:
quoque manum suam super Accaron, ubi quoque manum suam super Accaron, ubi sterilitas et eradicatio est. Quicumque enim spiritualem non receperit intelligentiam, audiet per Osee: Da eis, Domine. Quid dabis eis? Da eis vulvam sterilem, et ubera arentia. Et ut omnia semel uno sermone comprehenderet, perditurum se esse dicit omnes reliquias Philistiim, vel Geth civitatem, in qua torcular diaboli est, vel omnes reliquos Philistiim, qui interpretantur cadentes poculo. Cum enim inebriati fuerint, corruent, et in suo vomitu volutabuntur. Haec dicit Dominus: Super tribus sceleribus Tyri, et super quatuor non convertam eum, eo quod concluserint captivitatem perfectam in Idumaea, et non sint recordati 233 foederis fratrum, et immittam ignemSuper tribus impietatibus Tyri et super quatuor non aversabor eam, pro eo quod concluserunt captivitatem Salomonis in Idumaea, et non sunt recordati testamenti fratrum. Et emittam ignem super muros Tyri, et devorabit fun
Abbreviated transcription (Latin):
polas dñm disserentẽ & dicentẽ eis.
& habet aures audiendi audiat ere¬
srtim cũ apłs manifestã historiã
in duob intelligat testam̃tis: unum
suꝑ montẽ sẏna. quȩ ẽ agar. &e ser¬
uit cum filiis suis: alterũ suꝑ iherł
muros gazȩ ce omĩa eiꝰ dicit argum̃¬
ta missurũ: quib sua m̃datia cir-¬
cumdare ntit᷑ & tueri. Cumq ig¬
ñe in muros miserit: deuorabunt᷑
edes siue fundam̃ta illiꝰ quicqͥd fir-
arte constructũ. De azoto quoq
quȩ ce ipsa alienigenarũ ẽ. auferet
habitatorẽ: cꝰ quia litterã sequit᷑ u
bera ñ lacte s igne sunt plena: Q
quȩ m̃tit᷑ ignem habere se patrui.
uł cuiꝰ unuersa generatio ignib
deputanda ẽ: &e tollet sceptrũ siuie
tribũ de aschalone ubi ignis homi¬
cida ẽ. Sicut enĩ ignis dni saluos
facit eos quoꝵ corda penetͣrit: sic
ignis iste qui de cęlo cecidit qͣsi ful¬
gur. qͥ succendit diaboli sagitas: qͦs¬
cumq afflauerit intficiet. Tranfferͤe

Expanded text:
 dicentem eis: Qui habet aures audiendi, audiat : praesertim cum Apostolus manifestam historiam in duobus intelligat Testamentis . Unum super montem Sina, quae est Agar, et servit cum filiis suis: alterum super Jerumuros Gazae, et omnia ejus dicit argumenta missurum, quibus sua mendacia circumdare nititur et tueri. Cumque ignem in muros miserit, devorabuntur aedes, sive fundamenta illius, quidquid firmuarte constructum. De Azoto quoque, quae et ipsa alienigenarum est, auferet habitatorem: cujus, quia litteram sequitur, ubera non lacte, sed igne sunt plena: et quae mentitur ignem habere se patrui, ejus universa generatio ignibus deputanda est. . Et tollet sceptrum, sive tribum de Ascalone, ubi ignis homicida est. Sicut enim ignis Domini salvos faciet eos, quorum corda penetraverit: sic ignis iste qui de coelo decidit, quasi fulgur, qui succendit diaboli sagittas, quoscumque afflaverit, interficiet. Transferet
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ condã uocabat᷑ bethel Quia pꝰꝗͣ
aurei ibi uituli positi sunt ab iherobo¬
an filio nabath. ñ domꝰ dĩ appellat᷑:
s domꝰ idoli. Squa miror cur septu¬
aginta domũ or̃. int̾p̃tati sunt. nͥ
forte errore consueto ꝓioħt littera
media quȩ alepħ ⁊ nun litteris ex
utͣq parte uallat᷑. uau. quȩ sola dif¬
fer̾ magnitudine putauer̃. Neq ui-¬
raueritis unuit dñs. Nolo em̃ ꝑ os
ur̃m nominis mei fieri m̃cionẽ: qđ
idoloꝵ recordatione pollutũ est. Sic̃
enĩ uacca lasciuiens & abiciens legis¬
iugũ. ita isrł id: decẽ trib declina¬
oestrum asiloq ꝑcussit quẽ uulgo
tabanũ uocant. De quo ⁊ uirgiliꝰ mẽcio
georgicoꝵ libro referc. cui nom̃ asi¬
lo: romanũ ẽ. o estrũ grai uertere
uocantes asꝑa cerbasonans. quo to-¬
ta ext̾rita siluis diffugiunt arm̃ta.
furit mugitib ether concussus. fil¬
ueq ⁊ sicciripiatana agri. Quia gͦ

Expanded text:
quae quondam vocabatur Bethel, quia postquam quae quondam vocabatur Bethel, quia postquam aurei ibi vituli positi sunt a Jeroboam filio Nabath, non Domus Dei appellatur, sed domus idoli. Pro qua miror cur Septuaginta domum ὢν interpretati sunt: nisi forte errore consueto pro JOD littera media, quae ALEPH et NUN litteris ex utraque parte vallatur, VAU, quae sola differt magnitudine, putaverunt. Neque juraveritis, vivit Dominus. Nolo enim per os vestrum nominis mei fieri mentionem, quod idolorum recordatione pollutum est. Sicut enim vacca lasciviens et abjiciens jugum: ita Israel, id est, decem tribus, declinaoestro asiloque percussa sit, quem vulgo tabanum vocant. De quo et Virgilius in tertio Georgicorum libro refert: . . . cui nomen asilo Romanum est: oestrum Graii vertere vocantes, Asper, acerba sonans: quo tota exterrita silvis Diffugiunt armenta: furit mugitibus aether Concussus, silvaeque et sicci ripa Tanagri. Quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
qđ nos ut in ebreo legit᷑ ex pressimꝰ.
Uidet᷑ aũt mͥ idcuto et popłs isrł in
solitudine fecisse sibi caput uituli
qđ colerent: & iheroboan filiꝰ nabath
uitulos aureos fabricatos: ut qđ in
aun qui sub figura boum colunt᷑ deos:
hoc in sua suꝑsticione seruarent:
Dicamus sensum capituli. Sisemel
o isrł errore deceptꝰ es. & te cũ meretri-¬
dando ei munera. sacerdos fieret excel¬
soꝵ: saltẽ tu iudas qui possides ierłm.
et habes ex lege leuitas. et exerces tẽpli
cerimonias. ñ debes sororis tuȩ quon¬
dã d̾ olle: infornicatione exempla
sectari. et cũ deo idola colere. Ne in¬
grediaris ingalgala: de qua in hoc
eodem ꝓpħa legimꝰ: Omis malitia eo¬
rũ ingalgalis. inqua saulunctꝰ ẽ mre¬
gem: in qua exiens popłs de deserto pͥ¬
inum castra metatꝰ. scda circumcisione
purgatꝰ ẽ. Ex quo tempore. religionis
aduerse et in loco celebri error mole¬
uit. Et ne ascendas in bechauen. idest

Expanded text:
quod nos ut in Hebraeo legitur expressimus. quod nos ut in Hebraeo legitur expressimus. Videtur autem mihi idcirco et populus Israel in solitudine fecisse sibi caput vituli, quod coleret, et Jeroboam filius Nabath vitulos aureos fabricatus, ut quod in ιν, qui sub figura boum coluntur, esse deos, hoc in sua superstitione servarent. Dicamus sensum capituli: Si semel, o Israel, errore deceptus es, et te cum meretridando ei munera, sacerdos fieret excelsorum: saltem tu, Juda, qui possides Jerusalem, et habes ex Lege Levitas, et exerces templi caeremonias, non debes sororis quondam tuae Oollae in fornicatione exempla sectari, et cum ea idola colere. Non ingrediaris Galgala, de qua in hoc eodem propheta legimus: Omnis malitia eorum in Galgalis , in qua Saul unctus est in regem: in qua exiens populus de deserto, primum castrametatus, secunda circumcisione purgatus est. Ex quo tempore religionis adversae, in loco celebri error inolevit. Et ne ascendas in Bethaven, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ requirant dm̃. Quando uide¬
ris peccatorẽ diuitiis affluere. ia¬
ctare se potentia. samtate gaude.
delectari comuge. corona circumda-¬
tionẽ ꝓpħȩ eẽ. completã: N uisitabo
suꝑ filias urãs cum fuerint formcatȩ:
Si formcaris tuisrł: ñ delinquat saltẽ s¬
uda. Et nolite in gredi in galgala.
& ne ascenditis in bechauen: neq iu¬
eos dñs: quasi agnum in latitudine.
Lxx. Tn aũt isrł ne ignores. ⁊ iuda:
Nolite ingredi ingalgala :ne ascen¬
datis in domũ. oñ. et ne iuretis uiuit
dñs. qm̃ sicut uacca asilo ꝑcussa.
insaniuit isrł: nc̃ pascet eos dñs sic̃
agnum inspatioso  domo on in
quib exẽplarib & maxime in the¬
odotione legimꝰ domꝰ iniquitatis. qđ
aquila ⁊ simmachus int̃p̃tati sunt.
nichil ꝓsit: & alio uerbo idolum
nuncupet᷑. Est aũt bethel & quȩ priꝰ
uocabat᷑ domus dĩ postquã uituli
in ea positi sunt. appellata ẽ. betha-¬

Expanded text:
quem requirant Deum. Quando videquem requirant Deum. Quando videris peccatorem divitiis affluere, jactare se potentia, sanitate gaudere, delectari conjuge, corona circumdationem Prophetae esse completam: Non visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, si fornicaris tu, Israhel, non delinquat saltem Iuda. et nolite ingredi in Galgala, et ne ascendatis in Bethaue, neque ius Dominus quasi agnum in latitudine. LXX: Tu autem, Israel, ne ignores, et Juda, nolite ingredi in Galgala, ne ascendatis in domum ὢν, et ne juretis, vivit Dominus: quoniam sicut vacca asylo percussa insanivit Israel. Nunc pascet eos Dominus sicut agnum in spatioso. Pro domo ὢν in quibusdam exemplaribus, et maxime in Theodotione legitur domus iniquitatis, quod Aquila et Symmachus interpretati sunt nihil prosit, et alio verbo idolum nuncupetur. Est autem Bethel: et quae prius vocabatur domus Dei, postquam vituli in ea positi sunt, 44 appellata est Betha
Abbreviated transcription (Latin):
creature potiꝰ quã creatori: qui ẽ. be¬
nedictꝰ in scła aꝙ̃. Ut aũt sciamꝰ ui¬
sitationẽ quasi uulneratoꝵ ⁊ langũe¬
tium ideo inferri ad eo. ut ueluti
cauterio & amarissimis potionib
recipiant santatẽ. ⁊ morbis careant.
sitabo in uirga inquitates eoꝵ. &
in uerberib peccata eoꝵ. miscđiam
aũt meã ñ disꝑgam ab eo. Quigͥ
amat᷑ corripit᷑: qui negligit᷑ suis pec¬
catis dimiititur. Tantꝰq fuit nu-¬
merus forncationũ isrł: ut cesset
ultio desꝑans em̃dationẽ. Quid enĩ
turpiꝰ quã uiros meretricũ cultui
copulari: ꝙ cũ effeminatis immola¬
rent hostias libidinis suȩ: Quod
retrici. hoc significat qđ uapulet
in captiuitatẽ. & diuersis afficiat᷑
plagis: ut ꝑdolorẽ recipiat disci
& sius dogiatib desponsarunt.
istiꝰ modi in digni sunt correptio¬
ne dei: qm̃ omĩs eorũ cultꝰ form¬
catio ẽ: et turpes turpib cõmis¬
cent᷑. Et ꝓpterea uapulabunt. auit
aliquando ꝑ plagas intelligant

Expanded text:
 creatori, qui est benedictus in saecula. Amen. Ut autem sciamus, visitationem quasi vulneratorum et languentium ideo inferri a Deo, ut veluti cauterio et amarissimis potionibus recipiant sanitatem, et morbis careant, sitabo in virga iniquitates eorum, et in verberibus peccata eorum: misericordiam autem meam non dispergam ab eo . Qui igitur amatur, corripitur: qui negligitur, suis peccatis dimittitur. Tantusque fuit numerus fornicatorum Israel, ut cesset ultio, desperans emendationem. 43 Quid enim turpius quam viros meretricum cultui copulari, et cum effeminatis immolare hostias libidinis suae? Quod retrici, hoc significat quod vapulet in captivitate, et diversis afficiatur plagis, ut per dolorem recipiat discipet suis dogmatibus desponsarunt. Istiusmodi indigni sunt correptione Dei: quoniam omnis eorum cultus fornicatio est, et turpes turpibus commiscentur, et propterea vapulabunt, ut aliquando per plagas intelligant
Abbreviated transcription (Latin):
ultere erunt: N uisitabo suꝑ filias
ur̃as cum fuerint fornicate. & suꝑ
sponsas ur̃as cum adulterauerint: q̃m
ipsi cum meretricib uersabant᷑. et
cũ effeminatis sacrificabant: et popłs
ñ intelligens uapulabit. Lxx. ꝓpterea¬

Expanded text:
erunt. Non visitabo super filias vestras cum fuerint fornicatae, et super sponsas vestras cum adulteraverint: quoniam ipsi cum meretricibus versabantur, et cum effeminatis sacrificabant, et populus non intelligens vapulabit. Si for
Abbreviated transcription (Latin):
qͣsi auis uolauit: gła eoꝵ apartu.
⁊ abutero. & a conceptu. Qđ si e
Snutrierint filios suos: absq libis
Seos faciam in hominib. Sed ue eis:
cum recessero ab eis. Ephraim ut ui¬
Idit. tẏrus erat fundata in pulchri¬
tudine: & ephraim educit ad int̾¬
fectorẽ filios suos.Lxx. Ephraĩ qͣsi
auis auolauit: gła eoꝵ in partu.⁊
in parturitionib ⁊ conceptu. Qui
etiã si enucrierĩt filios suos sine
filiis er̃ in hominib: qr ue eis est
caro mea ex eis. Ephraĩ sic̃ uidi in
captionẽ p̃buit filios suos: & ephͣ¬
im ut educeret ad int̾fectionẽ fili¬
os suos. Multum in hoc loco int̾
se discordant int̃p̃tes. In eo enim
rensq causam cur sit tanta uari¬
etas. hanc mͥ uideor repperisse.
Caro mea lingua hebrea dr̃ TasaRI.
Rursum si clicamꝰ recessio mea. siue
declinatio mea dr̃ Bãs oRI. Lxx¬

Expanded text:
olavit, gloria eorum a partu, et ab utero, et a conceptu. Quod si et enutrierint filios suos absque liberis eos faciam in hominibus: sed et vae eis, cum recessero ab eis: Ephraim, ut vidi, Tyrus erat fundata in pulchritudine: et Ephraim educet ad interfectorem filios suos. LXX: Ephraim quasi avis avolavit: gloria eorum in partu, et in parturitionibus et conceptu: quia etiam si enutrierint filios suos, sine filiis erunt in hominibus: quia et vae eis est: caro mea ex eis. Ephraim, sicut vidi, in captionem praebuit filios suos: et Ephraim, ut educeret ad interfectionem filios suos. Multum in hoc loco inter se discordant interpretes. In eo enim rensque causam cur sit tanta varietas, hanc mihi videor reperisse: Caro mea, lingua Hebraea dicitur BASARI  : rursum si dicamus, recessio mea, sive, declinatio mea, dicitur BASORI
Abbreviated transcription (Latin):
tor Cum aũt scientiã dĩ reliquerint
frustra truncato fidei cãpite. retã
m̃bra habere se iactant. freuarica¬
ti sunt enĩ pactum dĩ in ȩccła sicut
adã p̃uaricatꝰ ẽ in paradiso: ⁊ um¬
tatores se antiqui parentis ostendt̃:
ut qͦm ille de paradiso. sic ͤ isti eici¬
Sant᷑ de eccła. Galaad cuntas oꝑan¬
Itiũ idolũ. supplantata sanguine.

Expanded text:
tor. Quum autem scientiam Dei reliquerint, tor. Quum autem scientiam Dei reliquerint, frustra truncato capite fidei cetera membra habere se jactant. C. LXIti sunt enim pactum Dei in Ecclesia, sicut Adam praevaricatus est in paradiso; et imitatores se antiqui parentis ostendunt, ut quomodo ille de paradiso, sic et isti ejiciantur de Ecclesia. Galaad civitas operantium idolum, supplantata sanguine,
Abbreviated transcription (Latin):
Nos qđ posuimꝰ disseramꝰ. Dola¬
ui eos in ꝓphis. occidi eos in uerba
oris mei. grauit̃ cõminatꝰ sum. ut
misererer penitentiũ: ut lapsis at¬
q surgentib porrigerẽ manũ. Ne
q enĩ in sacrificiis delector ⁊ uicdi¬
mis: & holo catistoꝵ multitudine
Uictimȩ meȩ. et holo causta salus crẽden¬
tiũ conuersio peccatoꝵ: Ipsi autẽ
imitati sunt adã. ut qđ ille in pa¬
radiso fecerat pactũ meũ legẽq p̃¬
teriens: isti int̾ra facerent. ft ibi.
hoc ẽ in paradiso om̃s p̃uaricati
sunt in me: insimilitudinẽ p̃ua¬
ricationis adam. Non ẽ mirũ qͥd̾
net᷑ Cotidie ds̃ ⁊ eos qui extra ȩc¬
cłam sunt. et qͥ peccant in eccłia
cõmorantes. ꝓuocat ad pęnitentiã.
& dicit eis. Miscđiam uolo ⁊ ñ
sacrificium: & scientiã dĩ plusꝙͣ
holo causta: Illi uͦ offerunt panẽ
sacrilegum: ⁊ dant elemosinas ⁊
sectari uident᷑ humilitatẽ: quę
ego si uere fiant holocausta int̃p̃-¬

Expanded text:
nos quod proposuimus, disseramus: Dolavi eos in prophetis, occidi in verbis oris mei, gravia comminatus sum, ut misererer poenitentium, ut lapsis atque surgentibus porrigerem manum. 65 Neque enim sacrificiis delector et victimis, et holocaustorum multitudine. Victimae meae et holocausta, salus credentium, et conversio peccatorum est. Ipsi autem imitati sunt Adam, ut quod ille in paradiso fecerat, pactum meum legemque praeteriens, isti in terra facerent. Et ibi, hoc est, in paradiso, omnes praevaricati sunt in me, in similitudinem praevaricationis Adam. Non enim mirum si netur. Quotidie Deus et eos qui extra Ecclesiam sunt, et qui peccant in Ecclesia commorantes, provocat ad poenitentiam, et dicit eis: Misericordiam volo, et non sacrificium, et scientiam Dei plus quam holocausta. Illi vero offerunt panem sacrilegusectari videntur humilitatem. Quae ego, si vere fiant, holocausta interpre
Abbreviated transcription (Latin):
uestib p̃ciofissimis. Posuit incollo orna¬
m̃ta gemmarũ: aures ornauit auro. et
lapide p̃ciosissimo. Armillas qͦq bra¬
tate uiri. et pͥoris immemor tͣpitudi¬
nis: amatores chaldeos. & assirios. et egip¬
tios. qͥ magnarũ st̃ carnium sectita est.
De saluatoris et ȩccłiȩ typo in p̃fatiuncła
diximꝰ: qđ sũpserit sibi uxorẽ fornica¬
riã quȩ pͥus idolis seruiebat. Si quis
aũt condentiosus & maxime gentiliũ
noluerit figuralit̃ dictũ reciꝑe. & irri¬
serit ꝓpħam forncariȩ copulatũ: op¬
ponamꝰ ei illud qđ solec laudare greca¬

Expanded text:
vestibus pretiosissimis, posuit in collo ornavestibus pretiosissimis, posuit in collo ornamenta gemmarum, aures ornavit auro et lapide pretiosissimo, armillas quoque bratate viri, prioris immemor turpitudinis, 5 amatores Chaldaeos et Assyrios et Aegyptios, qui magnarum sunt carnium, secuta est. De Salvatoris et Ecclesiae typo in praefatiuncula diximus, quod sumpserit sibi uxorem fornicariam, quae prius idolis serviebat. Si quis autem contentiosus, et maxime gentilium, noluerit figuraliter dictum recipere, et irriserit prophetam fornicariae copulatum, opponamus ei illud, quod solet laudare Gr