comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo ueritatis longe postea futuri confodie¬
bantur herenci. Etiam hoc enim pelagiani
audent dicere. hominem uistũ in hac
uita. nullum habere omnino peccatum.
et in talib hominib ẽẽ iam p̃senti tem.¬
pore eccłiam. non habentem maculam aut
rugam. aut aliquid eiusmodi que una et
sola sponsa sit xp̃i. tanquam sponsa eius ñ
sit que ꝑuiniu̾sam terram quod ab eodidi¬
cit dicit. dumite nob̃ debita nr̃a. Sedatten¬
dite quomͦ istos głosissimus cyprianus int̃i¬
mat. Cum enim locũ istum dominice or̃onis
exponeret. ait inter cetera. Quam neces¬
sarie autem. quã prouidenter ⁊ salubiter
ammonemur. quod peccatores sumus qui.
pro peccatis rogare compelluur. ut dum
indulgentia de deo petitur. conscientie
sue animus recordetur: ne quis sibi quasi
innocens placeat. et se extollendo plus ꝑe¬
at. instruitur ⁊ docetur peccare se cotidie
dum cotidie pro peccatis iubetur orare. Sic

Expanded text:
mo veritatis, longe postea futuri confodiemo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatum, et in talibus hominibus esse jam praesenti tempore Ecclesiam non habentem maculam, aut rugam, aut aliquid ejusmodi , quae una et sola sponsa sit Christi: tanquam sponsa ejus non sit, quae per universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum enim locum ipsum dominicae orationis exponeret, ait inter caetera: « Quam necessarie autem, quam providenter et salubriter admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur: ut dum indulgentia de Deo petitur, conscientiae suae animus recordetur. Ne quis sibi quasi innocens placeat, et se extollendo plus pereat, instruitur et docetur se peccare quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ cotidie postulamus: ne qui in xp̃o sumꝰ
abstinentes ⁊ non communicantes acelesti
pane prohibemur. axp̃i corpore separemur.
Hec uerba sc̃ĩ hominis dei ꝑseuerantiam pror¬
sus a dño scõs indicant poscere. quando hac
intentione dicunt. panem nr̃m cotidianum
da nob̾ hodie. ne axp̃i corpore separentur. sed
in ea scĩtate ꝑmaneant. qua nullum quo
inde separari mereantur crimen admittant.
Quinto orationis loco. dicimus dimitte nob̾
debita nr̃a. sicut ⁊ nos dimuitimus debitorib
nris. in qua sola petitione non inuenitur
posci ꝑseuerantia. preterita enim sunt pec¬
cata que nob̃ ut dimittantur oramus. ꝑ¬
serierantia uͦ que in et̃num saluos facit
tempori quidem uite huius. non tamen ꝑ¬
acto. sed ei quousq ad eius finem restat. ẽ
necessaria. Operep̃cium ẽ tamen paulisper
intuen. quomodo ⁊ in hac petitione iam tc̃
lingua cypriam tanquam telo inuictissi¬

Expanded text:
nobis quotidie postulamus, ne qui in Christo sunobis quotidie postulamus, ne qui in Christo suabstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctitate permaneant, qua nullum quo inde separari mereantur, crimen admittant. CAPUT V. 8. Quinto orationis loco dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc lingua Cypriani, tanquam telo invictissi
Abbreviated transcription (Latin):
dei fiat in celo. sedut fiat in terra sicut in
celo. ut terra scilicet imutetur celum idest
ut homo angłm. uel infidelis fidelem.
ac ꝑ hoc id scõs poscere. ut sit quod nondũ
ẽ. non ut ꝑseueret quod ẽ. Quantalibet
enim homines sc̃ĩtate prepolleant. non¬
dum sunt equales angłis dei. Nondũ gͦ
sicut in celo in eis fit uoluntas dei. Quod
si ita ẽ. in ea quidem parte qua optamꝰ
ut homines ex infidelib fiant ficdeles. nõ
ꝑseuerantia. sed inicium uidet᷑ optari.
In ea uͦ qua optamus ut homines in facien¬
da uoluntate dei equentur angłis dei
cum hoc orant scĩ ꝑ seuerantiam demon¬
strantur orare. qm̃ nemo ꝑuenit ad il¬
lam summã que in regno ẽ beatitudinẽ
nisi in ea scĩtate quam sumpsit in t̃ra
titio ẽ panem nr̃m cotidianum da nob.¬
Hodie. Ubi beatus cyprianus ostendit. quomͦ
et hic intelligatur ꝑseuerantia postulari. Ait
quippe inter cetera. Hunc autem panem dari

Expanded text:
Dei fiat in coelo; sed ut fiat in terra sicut in Dei fiat in coelo; sed ut fiat in terra sicut in coelo: ut terra scilicet imitetur coelum, id est, ut homo angelum, vel infidelis fidelem: ac per hoc id sanctos poscere, ut sit quod nondum est, non ut perseveret quod est. Quantalibet enim homines sanctitate praepolleant, nondum sunt aequales Angelis Dei: nondum ergo sicut in coelo in eis fit voluntas Dei. Quod si ita est, in ea quidem parte qua optamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseverantia, sed initium videtur optari: in ea vero qua optamus ut homines in facienda voluntate Dei aequentur Angelis Dei, cum hoc orant sancti, perseverantiam demonstrantur orare; quoniam nemo pervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, nisi in ea sanctitate quam sumpsit in terratitio est, Panem nostrum quotidianum da nobihodie. Ubi beatus Cyprianus ostendit quomodo et hic intelligatur perseverantia postulari. Ait quippe inter caetera: « Hunc autem panem dari
Abbreviated transcription (Latin):
cet pro infidelib qua sunt ad huc terra. t̾renũ
tantum hominem pruna natiuitate por¬
tantes orare intelligantur fideles. qui celesti
homine induti non immerito celi nomine
nuncupantur. Ubi euidenter ostendit. et mi¬
cium fidei ẽẽ donum dei. quando non tan¬
tum profidelib ut augeatur in eis uel per¬
seueret fides. uerum etiã pro infidelib ut ha¬
bere incipiant eam quam penitus non ha¬
bebant. ⁊ contra quam corda insuꝑ inimi¬
ta gestabant. sc̃a orat eccłia. Uerum nunc
non de inicio fidei de quo in suꝑiore libro
multa iam diximus. sed de illa que haben¬
da ẽ usq infinem ꝑseuerantia disputamꝰ.
quam petunt utiq etiam scĩ qui facuint
uoluntatem dei dicentes in oratione fiat
uoluntas tua. Cum enum iam facta sit
in eis cur ut fiat ad huc petunt nisi ut ꝑ.¬
seuerent in eo quod ẽẽ ceꝑunt : Quamuis
hic dici possit non petere sc̃os ut noluntas

Expanded text:
cet pro infidelibus qui sunt adhuc terra, terrenum cet pro infidelibus qui sunt adhuc terra, terrenum tantum hominem prima nativitate portantes, orare intelligantur fideles, qui coelesti homine induti, non immerito coeli nomine nuncupantur. Ubi evidenter ostendit, et initium fidei esse donum Dei, quando non tantum pro fidelibus ut augeatur in eis vel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incipiant eam quam penitus non habebant, et contra quam corda insuper inimica gestabant, sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, de quo in superiore libro multa jam diximus; sed de illa quae habenda est usque in finem perseverantia disputamus, quam petunt utique etiam sancti qui faciunt voluntatem Dei, dicentes in Oratione, Fiat voluntas tua. Cum enim jam facta sit in eis, cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo quod esse coeperunt? Quamvis hic dici possit, non petere sanctos, ut voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerent bonis . que se accepisse noue¬
runt. Quod si accipiunt. profecto ⁊ ipsam
ꝑseuerantiam. magnum dei donium quo
cetera dona eius conseruantur accipiunt.
Quid cum dicimus adueniat regnum tuũ
nũ aliud poscinus. insi ut ueniat ⁊ nobis
quod eẽ uenturum non dubitamus om̃ib
scĩs: Ergo ⁊hic qui iam sc̃i sunt quid orant
nisi ut in ea scĩtate que illis clata est perse¬
uerent: sleq enim aliter eis ueniet dei reg
num: quod non aliis sed his qui ꝑseuerant
tetra. uel quod in pletisꝙ codicib legitut. magisq
ab orantib frequentatur sicut in celo ⁊ interra
quod pleriq intelligunt. sicut scĩ angłi et nos
faciamus uoluntatem tuam. Uult autem ille
doctor ⁊ martyr celum ⁊ terram intelligi. spm̃
⁊ carnem. et hoc uos orare. ut uoluntatem dei
re utraq concordante faciamus. Uidit in his
uerbis ⁊ alterum sensum sanissime fidei. congru¬
entem. de quo iam supra locuti sumius. ut scili¬

Expanded text:
perseverent bonis, quae se accepisse noveperseverent bonis, quae se accepisse noverunt. Quod si accipiunt, profecto et ipsam perseverantiam magnum Dei donum, quo caetera dona ejus conservantur, accipiunt. 5. Quid? cum dicimus, Veniat regnum tuum; num aliud poscimus, nisi ut veniat et nobis, quod esse venturum non dubitamus omnibus sanctis? Ergo et hic, qui jam sancti sunt, quid orant, nisi ut in ea sanctitate quae illis data est perseverent? Neque enim aliter eis veniet regnum Dei, quod non aliis, sed his qui perseverant terra; vel, quod in plerisque codicibus legitur, magisque ab orantibus frequentatur, sicut in coelo et in terra: quod plerique intelligunt, Sicut sancti Angeli , et nos faciamus voluntatem tuam. Vult autem ille doctor et martyr, coelum et terram intelligi spiritum et carnem, et hoc nos orare, ut voluntatem Dei re utraque concordante faciamus. Vidit in his verbis et alterum sensum sanissimae fidei congruentem, de quo jam supra locuti sumus: ut scili
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽẽt. Hec inquit scĩficatio ut in nob̃ ꝑma¬
neat oramus. & quia dñs ⁊ uidex nr̃ sanato
a se ⁊ iuuificato comminatur non delinquere
ne quid ei deterius fiat. Hanc contunus oratio¬
nib precem facimus. hoc dieb ac noctib pos¬
tulamus: ut scificatio ⁊inuificatio que de dei
gratia sumitur. ipsius protectione seruetur.
Inscĩficatione igitur ꝑseuerantiam. hoc est
ut in sc̃ificatione ꝑseueremus nos ab eo pete¬
re. iste doctor intelligit. cum scĩficati dicimuᷤᷤ
scĩficetur nomen tuum. Quid ẽ enim ali¬
ud petere quod accepiinus. nisi ut id quoꝙ
nob̃ prestetur. ne habere desinamus: Sicut
gͦ sc̃s cum dm̃ rogat ut sc̃s sit. id utiq rogat
ut sc̃s eẽ ꝑmaneat. ita utiq et castus cum
rogat ut castus sit. continens ut continens
sit. iustus ut uistus. pius. ut pius. ⁊ cete¬
ra que contra pelagianos dona dei ẽẽ defen¬
dimus. hoc sine dubio petunt. ut in eis

Expanded text:
et hoc esset: Haec, inquit, sanctificatio ut in nobis permaet hoc esset: Haec, inquit, sanctificatio ut in nobis permaneat oramus: et quia Dominus et judex noster sanato a se et vivificato comminatur non delinquere, ne quid ei deterius fiat : hanc continuis orationibus precem facimus, hoc diebus et noctibus postulamus, ut sanctificatio et vivificatio quae de Dei gratia sumitur, ipsius protectione servetur. In sanctificatione igitur perseverantiam, hoc est, ut in sanctificatione perseveremus, nos ab eo petere iste doctor intelligit, cum sanctificati dicimus, Sanctificetur nomen tuum. Quid est enim aliud petere quod accepimus, nisi ut id quoque nobis praestetur, ne habere desinamus? Sicut ergo sanctus, cum Deum rogat ut sanctus sit, id utique rogat ut sanctus esse permaneat: ita utique et castus, cum rogat ut castus sit; continens, ut continens sit; justus, ut justus; pius, ut pius; et caetera, quae contra Pelagianos dona Dei esse defendimus: hoc sine dubio petunt, ut in eis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod loco ultimo posui solum non
tractatur: insup̃dicto głosi mattẏris libͦ.
De duob uͦ ceteris tanta illic ꝑspicuitate disserit᷑
ut supradicti heretici noui. inimici gr̃e xp̃i lon¬
ge ante reꝑiantur conuicti ẽẽ quam nati. In
his gͦ meritis sc̃õrum que nulla nisi dei dona
sunt. etiam ꝑseuerantiam donum dei ẽẽ siclo¬
quitur. Dicimus inquit. scĩficetur nomen
tuum. non quod optemus deo ut scĩficetur
orõnib nr̃is. sed quod petamus abeo. ut no¬
men eius scĩficetur in nob̃. Ceterum a quo ds̃
scĩficatur qui ipse scĩficat: Sed quia ipse dixit
scĩ estote quomodo ⁊ ego sc̃s sum. id petimus et
rogamus. ut qui in baptismo sc̃ificati sumus
ii eo quod ẽẽ cepimus ꝑseneremus. E paulopost.
de hac ipsa re ad huc disputans.⁊ docens nos
ꝑ seuerantiam petere a dño. quod nullomodo
recte ac ueraciterꝰ faceret. nisi eius donum

Expanded text:
hoc, quod loco ultimo posui, solum non hoc, quod loco ultimo posui, solum non tractatur in supradicto gloriosi martyris libro: de duobus vero caeteris tanta illic perspicuitate disseritur, ut supradicti haeretici, novi inimici gratiae Christi, longe ante reperiantur convicti esse quam nati. In his ergo meritis sanctorum, quae nulla nisi Dei dona sunt, etiam perseverantiam donum Dei esse sic loquitur. Dicimus, inquit, Sanctificetur nomen tuum: non quod optemus Deo, ut sanctificetur orationibus nostris; sed quod petamus ab eo, ut nomen ejus sanctificetur in nobis. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, « Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum » ; id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. Et paulo post de hac ipsa re adhuc disputans, et docens nos perseverantiam petere a Domino; quod nullo modo recte ac veraciter faceret, nisi ejus donum
Abbreviated transcription (Latin):
cat adeo ut ꝑseueret in eo. cum ipsa oratione
que dominica nuncupatur. quia eam dñs
docuit quando oratutꝰ ascĩs. nichil pene ali¬
ud quam ꝑseuerantia posci intelligatur: Le¬
gite aliquanto intentius eius expositio¬
nem. in beati cyprian martyris libro. quẽ
de hac re conclidit. cuius ẽ titulus de dñi¬
ca oratione ⁊ uidete ante quot annos con¬
tra ea que futura erant pelagianorum
uenena quale sit antidotum p̃paratum.
Hamtria sunt ut scitis. que maxime
aduersus eos catholica defendit eccłia. Qͦ¬
rum ẽ unum grãm dei. non sccłm meri¬
ta nrã dari. qm̃ dei dona sunt. ⁊ dei gratia
conferuntur etiam merita uniu̾sa iustoꝵ.
Alterum ẽ inquantacunq iusticia. sine
qualibcunq peccatis in hoc corruptibili
corpore neminem uniere. Tercium est ob.¬
noxium nasci hominem peccato. primi ho¬
minis. ⁊ uinculo damnationis obstrictũ
nisi reatus qui generatione contrabitur
regeneratione soluatur. horum trium

Expanded text:
cat a Deo ut perseveret in eo; cum ipsa oratione cat a Deo ut perseveret in eo; cum ipsa oratione quae Dominica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud quam perseverantia posci intelligatur? 4. Legite aliquanto intentius ejus expositionem in beati Cypriani martyris libro, quem de hac re condidit, cujus est titulus, De Dominica Oratione: et videte ante quot annos, contra ea quae futura erant Pelagianorum venena, quale sit antidotum praeparatum. Nam tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica defendit Ecclesia: quorum est unum, gratiam Dei non secundum merita nostra dari; quoniam Dei dona sunt, et Dei gratia conferuntur etiam merita universa justorum: alterum est, in quantacumque justitia, sine qualibuscumque peccatis in hoc corruptibili corpore neminem vivere: tertium est, obnoxium nasci hominem peccato primi hominis, et vinculo damnationis obstrictum, nisi reatus, qui generatione contrahitur, regeneratione solvatur. Horum trium
Abbreviated transcription (Latin):
ad hereant: Cur autẽ persiuerantia ista pos¬
citur a deo. si non daturꝰ a de: Anet ista irrisoria
peticio ẽ. cum id ab eopetitar quodscitur ñ
ipsum dare. sed ipso non dente eẽ in homins
potestate. sicut irrisoria ẽ. etiam illa actio grã.¬
tum. si ex hoc gratie aguntur deo. quod non do¬
nauit ipse nec fecit: S quod ibi dixi: hoc ⁊
hic dico. Nolite errare inquit apłs. ds non
irridetur. O homo non u̾dorum tuorun tan¬
tum. uetũ etiam cogitationum testis est ds̃.
Si aliquid a tanto diuite ueraciter ac fide¬
liter poscis. ab illo a quo poscis te accipere
crede quod poscis. Noli eum labiis honora¬
re ⁊ suꝑ eum corde te extollere. credens ate
ipso tibi eẽ. quod ab illo te fingis orare. An
ab illo ꝑseuerantia ista forte non poscitur:
Iam hoc qui dicit non meis disputationib
refellendus. sed scõrum orationib onerandꝰ
est. An uͦ quisquam eoꝵ ẽ. qui non sibi pos¬

Expanded text:
adhaereant? 3. Cur autem perseverantia ista posadhaereant? 3. Cur autem perseverantia ista poscitur a Deo, si non datur a Deo? An et ista irrisoria petitio est, cum id ab eo petitur quod scitur non ipsum dare, sed ipso non dante esse in hominis potestate; sicut irrisoria est etiam illa actio gratiarum, si ex hoc gratiae aguntur Deo, quod non donavit ipse, nec fecit? Sed quod ibi dixi , hoc et hic dico. Nolite errare, inquit Apostolus; Deus non irridetur . O homo, non verborum tuorum tantum, verum etiam cogitationum testis est Deus: si aliquid a tanto divite veraciter ac fideliter poscis; ab illo, a quo poscis, te accipere crede quod poscis. Noli eum labiis honorare, et super eum corde te extollere, credens a te ipso tibi esse, quod ab illo te fingis orare. An ab illo perseverantia ista forte non poscitur? Jam hoc qui dicit, non meis disputationibus refellendus, sed sanctorum orationibus onerandus est. An vero quisquam eorum est, qui non sibi pos
Abbreviated transcription (Latin):
lit uoluntas dei. ostendit hoc diuinitus do¬
nari nec omnib scĩs. ut proxp̃o patiantur.
sleq enim quos non uult uoluntas dei per¬
uenire ad exꝑientiam głam ꝙ passionis non
ꝑueniunt ad regnum dei. si ꝑseuerauerit
in xp̃o usq in finem. S quis dicat istis ñ
donar hanc ꝑseuerantiam qui egritudi¬
ne corporis uel quocunꝙ casu moruint᷑
in xp̃o. cum longe difficilior donetur il¬
lis a quib suscipitur et mors ipsa pro
xp̃o : Multo quippe difficilius ꝑseuerat᷑
ubi hoc agit. qui ꝑsequitur ne ꝑseueretur
⁊ ꝓꝓterea usꝙ ad mortem sustinetur ut ꝑ¬
seueretur. Illam promide difficilius peseue¬
tantiam. istam facilius ẽ habere. Sel ouii
nichil difficile ẽ. facile ẽ utram ꝙ donare. Hano e¬
nu promisit ds̃ dicens. Tuorem meumdabo
in coreorum. ut a me non recedant. Quod quid
ẽ aliud. quam talis ac tantiis erit timor meus
quam dabo in cor corum ut eucbi ꝑseuerant᷑

Expanded text:
lit voluntas Dei: ostendit hoc divinitus dolit voluntas Dei: ostendit hoc divinitus donari, nec omnibus sanctis, ut pro Christo patiantur. Neque enim quos non vult voluntas Dei pervenire ad experientiam gloriamque passionis, non perveniunt ad regnum Dei, si perseveraverint in Christo usque in finem. Sed quis dicat, istis non donari hanc perseverantiam, qui aegritudine corporis vel quocumque casu moriuntur in Christo; cum longe difficilior donetur illis, a quibus suscipitur et mors ipsa pro Christo? Multo quippe difficilius perseveratur, ubi hoc agit qui persequitur ne perseveretur, et propterea usque ad mortem sustinetur ut perseveretur. Illam proinde difficilius perseverantiam, istam facilius est habere: sed cui nihil difficile est, facile est utramque donare. Hanc enim promisit Deus, dicens: Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant . Quod quid est aliud, quam, Talis ac tantus erit timor meus, quem dabo in cor eorum, ut mihi perseveranter
Abbreviated transcription (Latin):
si nonsit. quomodo uerum ẽ quod apłs ait.
uob̃ donatum est pro xp̃o non solum ut cre¬
datis. ineum. uerum etiam ut patiamini
pro eo: horum quippe linum pertinet ad
inicium. alterum ad finem: utrumq ta¬
men ẽ donum dei. quia utrumq ddictum
est eẽ donatum. sicut ⁊ suꝑuis iam diximꝰ.
Quod enim ẽ inicium uerius xp̃iano quã
credere in xp̃m̃ : Quis finis melior quã
pati pro xp̃o : Sed quod ad id ꝑtinet ut cre¬
datur in xp̃m. qualiscunq iuenta est contͣ¬
dictio. ut donum dei non inicium sed aug¬
mentum fidei diceretur. cui opimoni donã¬
te domino. satis suꝑ ꝙ respondimus. Quid
autem dici potest cur ꝑseuerantia usq in fi¬
nem non donetur in xp̃o. eui donatur pati
pro xp̃o. aut ut expressius loquar. cui do¬
natur mori pro xp̃o: Lam et perrus apłs
donum hoc dei ẽẽ demonstrans melius est
inquit benefacientes si uelit uoluntas dei
pati. quam male facientes. Cum dicit. si ue¬

Expanded text:
si non sit, quomodo verum est quod Apostolus ait, si non sit, quomodo verum est quod Apostolus ait, Vobis donatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo ? Horum quippe unum pertinet ad initium, alterum ad finem: utrumque tamen est Dei donum, quia utrumque dictum est esse donatum, sicut et superius jam diximus. Quod enim est initium verius christiano, quam credere in Christum? Quis finis melior est, quam pati pro Christo? Sed quod ad id pertinet ut credatur in Christum, qualiscumque inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superque respondimus. Quid autem dici potest, cur perseverantia usque in finem non donetur in Christo, cui donatur pati pro Christo, aut, ut expressius eloquar, cui donatur mori pro Christo? Nam et Petrus apostolus donum Dei hoc esse demonstrans: Melius est, inquit, bene facientes, si velit voluntas Dei, pati, quam male facientes . Cum dicit, si ve
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uͦ eẽ destitit. non ẽ quod fuit. Qui uͦ
non ꝑseuerau̾it. quomodo ꝑseuerans fuit.
cum ꝑseuerando quisq ostendat ꝑseueran¬
tiam. quod iste non fecit: Sed ne quisquã
reluctetur ⁊ dicat si ex quo fidelis quisq fac¬
tus ẽ. uixit uerbi gr̃a clecem annos. et eoꝵ
medio tempore a fide lapsus ẽ. nonne qͥnꝙ
annos ꝑseuerauits llon contendo de uerbrs:¬
si ⁊ illa ꝑseuerantia putatar eẽ dicenta. tanquam
temporis sui. Hanc certe de qua nuncagimus ꝑ¬
seuerantiam qua in xp̃o ꝑseueratur. usꝙ in finẽ
nullo modo habuisse dicendus ẽ. qui non ꝑse¬
uerauit usq in finem. Potius ꝙ hanc habu¬
it unius anni fidelis. ⁊ quantum infra cogi¬
tari potest. si donec moreretur fideliter uxxit
quam multorum annorum si exigaum tempo¬
ris ante mortem a fidei stabilitate defecit. Q
tia dequa dictum ẽ qui ꝓsenerauerit usq
in finem hic salutis erit. donum sit dei. Qd̾

Expanded text:
cum vero esse destitit, non est quod fuit: qui vero cum vero esse destitit, non est quod fuit: qui vero non perseveraverit, quomodo perseverans fuit; cum perseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit? Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis,si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est, qui non perseveraverit usque in finem; potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabilitate defecit. CAtia, de qua dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit , donum sit Dei. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
clei ẽẽ docusse. Hic gͦ sit hinus uoluminis
terminus. ne offendat unius nina longi¬
am de ꝑseuerantia diligentus
disputandum ẽ. Nam ⁊in priore librocũ
ageremus de inicio fidei. etiam dehac ali¬
qua diximus. Asserimus gͦ donum dei ẽẽ
ꝑseuerantiam. qua usq in finem ꝑseue¬
raturꝰ in xp̃o. finem autẽ dico quo uta
ista finitur. in qua tantũ modo ꝑiculum
ẽ ne cadatur. Itaq utrum quisq hoc mu¬
nus acceꝑit. quam diu hanc uitam ducit
incertum ẽ. Si enim priꝰ quam morat᷑
caclat. non ꝑseuerasse utiq dicitur. ⁊ ueris¬
sime cdicitur. Quomodo gͦ ꝑseuerantiam
qui non ꝑseuerauit accepisse. uel habuis¬
se dicendus e: Nam si habeat aliquis con¬
tinentiam ⁊adea decidat atq incontinens
fiat. si iusticiam similit̃. si sapientiam. si
ipsam fidem recte dicitur habuisse. ⁊ non
habere. Continens enim fuit. uel iustꝰ frat
uel patiens. uel fidelis fuit. quã dii fuit.

Expanded text:
Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longiam de perseverantia diligentius disputandum est: nam et in priore libro, cum ageremus de initio fidei, etiam de hac aliqua diximus. Asserimus ergo donum Dei esse perseverantiam qua usque in finem perseveratur in Christo. Finem autem dico, quo vita ista finitur, in qua tantummodo periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quamdiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. Quomodo ergo perseverantiam, qui non perseveravit, accepisse vel habuisse dicendus est? Nam si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere: continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit, quamdiu fuit;
Abbreviated transcription (Latin):
quod contradiceret᷑ ad hoc ualere illatesti¬
monia ut ostendant donum dei eẽ incre¬
menttim fidei. mnacuim uͭ fidei quo i axpm
primitus creditur. ab homine ipso eẽ non
ẽẽ donum dei. sed hoc exigere deum ut cum id
precesserit. cetera tanquam hoc merito con¬
sequantur. que dei donasunt. nec ullum eo¬
rum dari gratis. cum in eis dei grã que
non nisi gratuita ẽ predicetur. Quod iu¬
detis. quam sit absurclum. Propt̃ quod
institimus quantum potuimus. ut etiã
ipsum inicium fidei. donum dei ẽẽ osten¬
deremus. Quod ⁊ si ducius fecimus. quam
forsitan uellent hi ꝓpter quos fecimus
huic ab eis reprehendi parati sumus. dũ
tamen ⁊ si multo diucius quam uellent. ac¬
si cum fastichio ac tedio intelligentium fate¬
anturꝰ nos fecisse quod fecimus. ⁊dest eti¬
am inicium fidei. sicut continentiam pa¬
tientiam. iusticiam. pietatem ⁊ cetera. de
qrtib cum his nulla contentio ẽ. donum

Expanded text:
quod contradiceretur, ad hoc valere illa testiquod contradiceretur, ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id praecesserit, caetera tanquam hoc merito consequantur quae Dei dona sunt; nec ullum eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absurdum; propter quod institimus, quantum potuimus, ut etiam ipsum initium fidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum
Abbreviated transcription (Latin):
meis ambuletis. ⁊ uidicia mea obseruetis. et
faciatis. Andiant. a domino corriguntur
gressus uiri. Mortalis autem quomodo in¬
telliget uias suas: Audiant omius uir
uidetur sibimet ipsi uistus. dirigit autẽ
corda dñs. Audiant. Crediderunt quotqͦt
erant reordutati in uitam et̃nam. Audi
ant ⁊ alia quecunq non dixi: quibo osten¬
diturꝰ deus ad regnum etiam celorum et
aduitam et̃nam parare ⁊ conuertere ho¬
minum uoluntates. Cogitare autẽ qua¬
le sit. ut credamus ad constituenda regna
terrena hominum uoluntates operari
deum. ⁊ ad capessendũ regnum celorum
homines operari uoluntates suas. Mul
mus ꝑsuadere que uolumus: ⁊ adhuc
tam bonis ingeniis sic loquimur quasi ob¬
tunsis. quib ⁊ quod nunium ẽ non est satis
S dent ueniam. sioua enim questio ad
hoc nos compulit quia cum in priorib opus¬
culis nr̃is satis idoneis testimoniis egissemꝰ
donum dei eẽ etiam fidem inuentum est

Expanded text:
meis ambuletis, et judicia mea observetis et meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis : audiant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus : audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam . Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deum, et ad capessendum regnum coelorum homines operari voluntates suas. CAPUmus persuadere quae volumus, et adhuc tam bonis ingeniis sic loquimur quasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est
Abbreviated transcription (Latin):
duxisse quorum ei placuit uoluntates. ut rex con¬
stitueretur saulsue lauid. ideo hec exempla
cause huic conueure non putant. qm̃ non
hoc ẽ temporalitr regnare in hoc scło quod
est in et̾num regiare cum dño. ac per hoc
existimant ad regna terrena facienda deũ
inclinare. ad regnum uͦ celeste obtinendum
dm̃ non inlinare quorum uoluerit uolũ¬
tates: S puto ꝓpter regnum celorum ñ
ꝓpter regnum t̾renum ẽẽ dictum. inclina
cor meum in testimonia tua. uel a domino
gressus hominis diriguntur. ⁊ uiam eius uo¬
let. uel paratur uoluntas a dño uel fiat do¬
minus nr̃ nob̾cum. sicut cum patrib nr̃is.
non dexelinquat nos. nec auertat nos a se:
inclinet corda nr̃ ad se. ut eamus in om̃ibꝰ
uii s enis. ueldabo en dr cognoscendime ⁊aures audi e¬
entes. ueldabo cis coraliio ⁊ spm̃ nouũ dabo eis. audrant¬
cẽ ille̾. Sp̃m meũ dabũ tiob̾. ⁊ faciam ut in iustificatiõib

Expanded text:
duxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex conduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaliter regnare in hoc saeculo, quod est in aeternum regnare cum Deo; ac per hoc existimant ad regna terrena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum Deum non inclinare quorum voluerit voluntates? Sed puto propter regnum coelorum, non propter regnum terrenum esse dictum, Inclina cor meum in testimonia tua ; vel, A Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ; vel, Paratur voluntas a Domino ; vel, Fiat Dominus noster nobiscum, sicut erat cum patribus nostris: non derelinquat nos, nec avertat nos a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; vel. Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes ; vel, Dabo eis cor aliud, et etiam illud, Spiritum meum dabo in vobis, et faciam ut in justificationibus
Abbreviated transcription (Latin):
descenderat: cui sicut scriptura dicit
in actib apłorum łs aperuerat sensum
eius. ⁊ intendebat mea que a paulo di¬
cebantur. Sic enim uocabatur ut cre¬
deret. Agit quippe ds quod uult in cor¬
dib hominum: uel adiuuando uel iu¬
dicando ut etiam ꝑ eos impleatur. quod
manus euis ⁊ consilium predestinauit fie¬
ri. frustra etiam illud quod regnorum ⁊
paralipomenon scriptura teste probaui
mus cum deus uult fieri. quod non nisi
uolentib hominib oportet fieri. inclina¬
rieorum corda ut hoc uelint. eo scilicet
inclinate qui in nob̃ mirabili modo ⁊ inef¬
fabili operatur ⁊ uelle. ad cansam de qua
disserimus non pertinere clixerunt. Qdͦ
quid ẽ aliud nisi nichil dicere. ⁊ tamen
contradicere: Nisi forte curꝰ eis hocui¬
sum sit rõnem uobis aliquã reddiderũt¬
quam uos in litteris ur̃is tacere maliustis. Sed
que illa eẽ possit ignxo. Anforte quia ostendimus
hocdĩ egisse in cordib hominum. ⁊ adhoc per¬

Expanded text:
descenderat, cui, sicut Scriptura dicit descenderat, cui, sicut Scriptura dicit in Actibus apostolorum, Deus aperuerat sensum ejus, et intendebat in ea quae a Paulo dicebantur. Sic enim vocabatur ut crederet. Agit quippe Deus quod vult in cordibus hominum, vel adjuvando, vel judicando, ut etiam per eos impleatur, quod manus ejus, et consilium praedestinavit fieri. Frustra itaque etiam illud, quod Regnorum et Paralipomenon scripmus, cum Deus vult fieri quod non nisi volentibus hominibus oportet fieri, inclinari eorum corda ut hoc velint , eo scilicet inclinante qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et velle, ad causam de qua disserimus, non pertinere dixerunt . Quid est aliud, nihil dicere, et tamen contradicere? nisi forte cur eis hoc visum sit, rationem vobis aliquam reddideruquam vos in litteris vestris tacere maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc per
Abbreviated transcription (Latin):
semper triumphare nos facit in xp̃o ⁊ odo¬
rem noticie sue manifestat ꝑ nos in om̃i
loco quia xp̃i bonus odor sumus deo in his
qui salui fuint et in his qui ꝑeunt. Quib¬
dam quidem odor mortis in mortem: quib¬
dam autem odor uite in uitam. Ecce un¬
de gratias agit miles acerrimus. ⁊ defen¬
sor inuictissimus grẽ. Ecce unde gratias
agit. quia xp̃i bonus odor sunt apłi deo. ⁊
in his qui salui fiunt gratia eius. ⁊ in his
qui pereunt uidicio eius. Sed ut minus
succenseatur hec parum intelligentib
ipse ammonet cum aduingit et dicit.
R ad hec quis idoneus : Uerum redeamꝰ
ad ostiz operationem. quam inicium fidei au¬
dientiurm significauit apłs. Quid ẽ enĩ
orantes simul ⁊ pronob̾. ut deus aperiat
nobis ostium uerbi. nisi aꝑtissima demon¬
stratio etiam ipsum inicium fidei ẽẽ donũ
dei : Nonenim orando petereturꝰ abeo. nisi
ab ipso tribui crederetur. Hoc donum
celestis gratie in illam purpurariam

Expanded text:
semper triumphare nos facit in Christo et odosemper triumphare nos facit in Christo et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia Christi bonus odor sumus deo in his qui salui fiunt et in his qui pereunt, quibusdam quidem odor mortis in mortem, quibusdam autem odor uitae in uitam. ecce unde gratias agit miles acerrimus et defensor inuictissimus gratiae; ecce unde gratagit, quia Christi bonus odor sunt apostoli Deo, et in his qui salvi fiunt gratia ejus, et in his qui pereunt judicio ejus. Sed ut minus succenseatur haec parum intelligentibus, ipse admonet, cum subjungit et dicit: Et ad haec quis idoneus? Verum redeamus ad ostii apertionem, qua initium fidei audientium significavit Apostolus. Quid est enim orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi, nisi apertissima demonstratio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. Hoc donum coelestis gratiae in illam purpurariam
Abbreviated transcription (Latin):
unprobet. ac repellat : Unde ⁊ ad coruthi¬
osait. Permanebo autẽ ephesi: usq ad pen¬
tecosten. Ostium enim michi apertum ẽ
magnum ⁊ euidens: ⁊ aduer sariimulti.
Quid hic aliud potest intelligi. insi predi¬
cato ibi per eum primitus euangłio. cre¬
didisse multos. ⁊ multos eiusdem fidei ad¬
uersarios extitisse scdm illud dñt. Nemo
uenit ad me. nisi cui datum fuerit apatre
meo. ⁊ uob̃ datum ẽ nosse mysterium regni
celoram. illis autem nonẽ datum: Ostium
gͦ aꝑtum ẽ in eis quib datum ẽ. adu̾sarii
autem multi ex eis quib non est datum.
um xp̃i. ⁊ ostium michi aꝑtum eẽt in domino.
non habui requiem sp̃ui meo quod non inue¬
in titum frẽm meum. sed uale illis faciens.
exii in macedoniam. Quib ualefecit nisi eis
qui crediderant: In quorum scilicet cordibus
euangłitandiaꝑtum ẽ ostium. Quid autem ad¬
uingat attendite. Deo antẽ inquit gr̃as qui

Expanded text:
improbet ac repellat? unde et ad Corinthiimprobet ac repellat? unde et ad Corinthios ait: permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium ergo apertum est in eis quibus datum est, aduersarii autem multi ex eis quibus non est datum. Christi, et ostium mihi apertum esset in domino, non habui requiem spiritui meo, quod non inueni Titum, fratrem meum, sed uale illis faciens exii in Macedoniam. quibus uale fecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus euangelizanti apertum est ostium? quid autem adiungat attendite: deo autem, inquit, gratias, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. Sed quia hoc uanum ⁊ mane nonẽ. pro¬
fecto deus cui de hoc opere grãs agit ip̃e fecit.
ut cum ꝑcepissent ab apło uerbum auditus
dei exciperent illud non ut uerbum homi¬
num. sed sicut ẽ uere uerbum dei. Deus gͥ
operatiuꝰ in cordib hominum uocatione
illa. scđm prositum sinim de qua multum
locuti sumus. ut non inaniter audiant euan¬
głium. sedeo audito conuertantur. ⁊ credant
um fidei hominum donum dei ẽẽ nos am¬
monet. cum hoc significet apłs in epłã di
tes in illa ingrãrum actione orantes simul
et pronobis ut ds̃ aꝑiat nob ostium uerbi
sui ad loquendum. mysterium xp̃i. Prop¬
ter quod etiam uinc̃tus sum. ut manifes¬
tem illud ita ut oporden me loqui. Quomͦ
aperitur ostium uerblansi cum sensus aꝑi¬
tur audientis ut creclam ⁊ micio fidei facto
ea que ad edificandam salubrem doctrinam
predicantur ⁊ disputantur admutat. ne ꝑ
infidelidatem corde clauso eaque dicunturᷤ

Expanded text:
fecit. Sed quia hoc vanum et inane non est, profecit. Sed quia hoc vanum et inane non est, profecto Deus cui de hoc opere gratias agit, ipse fecit, ut cum percepissent ab Apostolo verbum auditus Dei, exciperent illud non ut verbum hominum, sed sicut est vere, verbum Dei. Deus igitur operatur in cordibus hominum, vocatione illa secundum propositum suum, de qua multum locuti sumus, ut non inaniter audiant Evangelium, sed eo audito convertantur et credant,um fidei hominum donum Dei esse nos admonet, cum hoc significet Apostolus dicens tes in illa in gratiarum actione, orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi sui ad loquendum mysterium Christi, propter quod etiam vinctus sum, ut manifestem illud ita ut oportet me loqui . Quomodo aperitur ostium verbi, nisi cum sensus aperitur audientis, ut credat, et initio fidei facto ea quae ad aedificandam salubrem doctrinam praedicantur et disputantur admittat, ne per infidelitatem corde clauso ea quae dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatis nr̃e in redemptionem ad¬
quisitionis. in landem glorie ipsius. Prop¬
in om̃s scõs. non cesso grãs agere pr̃o uob̃.
Nouaerat ⁊ recens eorum fides. predicato
sibi euangłio. Qua fide audita: gratiaᷤ
deo pro eis agit apłs. Si homini grãs
ageret. pro eo quod illum uel putaret
non prestitisse nosset ad ulatio uelirtisio
ueruls quam grãrum actio diceretur. Non
erremus as non undenir. Donum enimi
est eius etiam. incipiens fides. ne apostoli
falsa. ue fallax grãtum actio merito iu¬
diceturꝰ. Quidillud: Nonne inicium fidei apparet
thessalonicensium : de quotamea idem apłs.
dõgrãs agit dicens. Propt̃ea ⁊ nos grãs agunus
deo sine int̾missione. qm̃ cum ꝑcepissetis a no¬
bis uerbum. auditus dei. excepistis illud non
ut uerbum hominum. sed sicut est uere uerꝰ¬
bum dei quod oꝑatur in uobis qui credidistis.
Quid ẽ quod huic deo grãs agit: Nlempe ua¬
num ẽ atq mane. sicui grãs agit. hoc ip̃e nõ

Expanded text:
hereditatis nostrae in redemptionem adhereditatis nostrae in redemptionem adquisitionis in laudem gloriae ipsius propin omnes sanctos, non cesso gratias agere pro vobis . Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio, qua fide audita, gratias Deo pro eis agit Apostolus. Si homini gratias ageret pro eo quod illum vel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius quam gratiarum actio diceretur. Nolite errare; Deus non irridetur : donum enim ejus est etiam incipiens fides, ne Apostoli falsa vel fallax gratiarum actio merito judicetur. Quid illud? nonne initium fidei apparet Thessalonicensium, de quo tamen idem apostolus Deo gratias agit, dicens, Propterea et nos gratias agimus Deo sine intermissione, quoniam cum percepissetis a nobis verbum auditus Dei, excepistis non ut verbum hominum, sed sicut est vere verbum Dei, quod operatur in vobis, cui credidistis ? Quid est quod hinc Deo gratias agit? Nempe vanum est atque inane, si cui gratias agit, hoc ipse non
Abbreviated transcription (Latin):
operatur. Uocationem quippe illam de qua
aictum ẽ. sine penitentia enim sunt do¬
na ⁊ uocatio dei. ⁊ de qua dictum ẽ non ex
operib sedexuocante. cum posset dicere
sed excrecdente. electionem quam signi¬
ficauit dñs dicens. nonuos me elegistis. sel
ego nos elegi. nec fides ipsa precedit. Non
enim quia credidimus. secdut credamꝰ
elegit nos. ne prores enm elegisse dica¬
mus. falsumꝙ sit quod ait non uos me
elegissit secdego uoselegi. Nec quia credi¬
dimus. sed ut creclamus uocamur. atꝙ
illa uocatione que sine penitentia ẽ. id
prorsus agitur ⁊ ꝑagitur ut credamus.
Nec omnia replicanda sunt de hacre tam
multa que diximus. Demꝙ et in huiꝰ testi¬
monii consequentib deo grãs agit apłs
prohis qui cecliderunt. non utiꝙ quĩ
eis annunciatum ẽ euangłium. sed qm̃
crediderunt. Ait enim. In quo ⁊ uos audi¬
entes u̾bum ueritatis. euangłium sa¬
luts ur̃e in quo credentes signati estis
spũ promissionis sancto. qui ẽ pignus

Expanded text:
a dictum est, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei ; et de qua dictum est, Non ex operibus, sed ex vocante ; cum posset dicere, Sed ex credente: et electionem quam significavit Dominus, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi ; nec fides ipsa praecedit. Non enim quia credidimus, sed ut credamus elegit nos: ne priores eum elegisse dicamur, falsumque sit, quod absit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Nec quia credidimus, sed ut credamus vocamur: atque illa vocatione, quae sine poenitentia est, id prorsus agitur et peragitur, ut credamus. Nec omnia replicanda sunt de hac re tam multa quae diximus. 39. Denique et in hujus testimonii consequentibus, Deo gratias agit Apostolus pro his qui crediderunt, non utique quoniam eis annuntiatum est Evangelium, sedum audissetis verbum veritatis evangelium salutis vestrae in quo et credentes signati estis Spiritu promissionis Sancto qui est pignus
Abbreviated transcription (Latin):
qui in popło audiunt hoc dieatur. sed
de aliis ad ipsos. idẽ ut ũ dicatur. si qͥ obauditis. si
p̃destinati estis reiciendi. s qͥ si qͥ obaudiunt et ce¬
tera ꝑuerbi personam terciam dicantur: non
ꝑ scd̾am. Res enim non optabilis sed ab homi¬
uabilis dicitur. et durissime atꝙ odiosissime qͣsi
in audientiũ frontẽ compellendo colliditur: quando
qͥ eis loquit᷑ dicit. ⁊ siqͥ estis qui obeditis. ⁊ si p̃desti¬
natiestis reiciendi. subtͣhentur obediendi uires ut
obedire cessetis. Qͥdenĩ sententie deperit si ita cdi¬
catur. si qui autem obediunt. sed in regnũ euis et
gloriam p̃destinati non sunt temporales sunt nec usꝙ
insinẽ in eadem obedientia ꝑmanebunt: Nonne et

Expanded text:
qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera per verbi personam tertiam, non per secundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. ⁊ si qui sunt. nondum uocati pro
cis ut uocentur oremus: fortassis eiuim sic p̃¬
destinati sunt. ut nr̃is orationib concedant᷑
et accipiant eandem gram quauelint atq effi¬
ciantur electi. Deus enim qui omnia que
preclestinauit impleuit. ideo ⁊pro inimicis
fidei orare nos uoluit. ut hinc intelligeremꝰ
quod ipse etiam in fidelib donet. ut credant
⁊ uolentes exuolentib faciat. Iam uͦ quod
illis uerbis conectitur. miror si ullo modo
potest in popło xp̃iano quisquam infirmꝰ
patienter andire cum dicitur eis. & siqͥ
obeditis si predestinati estis reiciendi. sub¬
trahentur obediendi uires. ut obedire cesse¬
tis. Hoc enuim dicere quiduidetur aliud
tẽ quam maledicere: aut mala quodammͦ
ꝓpbetare : Sed si et dehis qui non ꝑseuerãt
aliquid placet dicere uel necesse ẽ. cur nõ
pocius ita saltem dicitur. ut paulo an¬
tea dictum ẽ: Primum ut non deipsis

Expanded text:
dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro dicitur: Et si qui sunt nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « Et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis,
Abbreviated transcription (Latin):
remoramtni. idco nonclum surrexistis. qr
necdum uos ad initorium gratie miseran¬
tis erexit. cum bene ⁊ conuenient̃ possit
dici. ac debeat. si qui autẽ adhuc in pecca¬
torum damnabilium delectatione remo¬
ramni. apprehenditite saluberrimam dis¬
ciplinam. Quodtamen cum feceritis no¬
lite extolli quasi de operib ur̃is aut glori¬
ari quasi hoc non acceperits. Ds̃ ẽ enum qͥ
operatur. in uob ⁊ uelle ⁊operari. probo¬
na uoluntate. ⁊ a domino gressus uestri
nis dinguntur. ut eius mam uelitis. De
ipso autem ciresu nr̃o bono. rectoꝙ condis¬
cite uos ad predestionem diuine gratie per¬
tinere. Item quodsequitur. ⁊ dicitur ue
runtamen. si qui estis nondum uocati
quos gratia sua predestinanerit eligen¬
dos accipietis eandem grãm. qua uelitis ⁊ si¬
tis electi. durius dicitur. quam cdici potest
si nos non quib libet hominib loqui. sed xp̃i
eccłie cogitemus. Cur enim non pociusita

Expanded text:
remoramini, ideo nondum surrexistis, quia remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item quod sequitur, et dicitur, « Verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: » durius dicitur quam dici potest, si nos non quibuslibet hominibus loqui, sed Christi Ecclesiae cogitemus. Cur enim non potius ita
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. temporales sunt. nec usꝙ in finem
in eadem obedientia ꝑmanebunt. quamuis
gͦ hec uera sint. non tamen isto modo di¬
cenda sunt audientib multis. ut sermo ad
ipsos etiam conuertatur: eis ꝙ dicantur il¬
la istorum uerba que litteris ur̃is indidis¬
tis. sed ⁊ que suꝑtus interposu. Ita se ha
bet de predestinatione definita sententia
uoluntanis dei: ut alii ex uob̾ de infidelita¬
te accepta obediendi. uoluntate ueneri¬
tis ad fidem. Quid opus ẽ dici alii ex uob:
Si enim eccłie dei loquimur: Si credentib
loquimur. cur alios eorum uenisse ad¬
fidem dicentes. ceteris facere uidearur
inuiriam cum possumus congruentius
dicere. ita se habet de predestinatione defi¬
nita señtentia uoluntatis cłi. ut ex infidelitate uen̾itis
ad fidem accepta uoluntate obediendi ⁊ accepta ꝑse¬
is u̾antia ꝑmaneatis in fide: llec illud qͦd sequitur¬
ẽ om̃ino dicendũ idẽ ceteri uͦ qui in peccõꝵ delectatiõe

Expanded text:
sunt, temporales sunt, nec usque in finem sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt. Quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibus multis ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur illa istorum verba quae vestris litteris indidistis, et quae superius interposui. + Et caita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate veneritis ad fidem accepta voluntate obediendi, et accepta perseverantia permaneatis in fide? eccatorum delectatione