comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i eis quos regno dĩ generant. inter mulcas
temptationes & tribulationes predicando
euangelium. & ess ꝓpt̃ qđ sunt in laboribus
habundantius. in plagis supramodum in mor¬
tibus sepius: propter quos babent foris pug¬
nas in tus timores. gaudium & coronam¬
facilius suam uocant:. Nascuntur eis autem tam
facilius atq copiosus. ex illo sermone ficler
quo preclicant cristum crucifixum. et
quiequid humanitatis eius citius humana
cogitatione percipitur. & infirmos etiam liae
oculos non perturbat: Rachel autem clara
aspectu. mente excelit dõ. & uelet in
principio uerbum dm̃ apul m̃. et uult
panere et non potest. quia generationẽ eius
quis en arrauit: proinele uita que studio
contomplationis competie. ut ea quȩ carni
sunt in usibilia. non in firmis oculis mentis
ꝑea quaẽ facta sunt intellecta conspiciat.
& sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem
in effabiliter cernat: uacare uultab omni

Expanded text:
in eis, quos regno dei generant inter multas in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, propter quos nas, intus timores , gaudium et coronam suam vocant . Nascuntur autem eis facilius atque copiosius ex illo sermone fidei, quo praedicant Christum crucifixum , et quidquid humanitatis ejus citius humana cogitatione percipitur, et infirmos etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu, mente excedit Deo , et videt in principio Verbum Deum apud Deum , et vult parere, et non potest; quia generationem ejus quis enarrabit ? Proinde vita quae studio contemplationis competit, ut ea quae carni sunt invisibilia, non infirmis oculis mentis, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciat, et sempiternam Dei virtutem ac divinitatem ineffabiliter cernat , vacare vult ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
nalis: Cui respondeatur. Iulchrum est
quidem quod desideras. et amari dignissi¬
mũ: Sed prius nubit lia. & postea rachel
Ardor ergo iste ad id ualeat. ut ordo non
recusetur. sed potius toleretur. sine quo
non potest ad il perueniri quod tanto
ardore diligitur Cum autem ꝑuentũ
fuerit : simul babebitur in hoc seculo
Non solum speciosa intelligentia. sel etiam
laboriosa iustitia. Quam libet enim acutȩ as¬
sinceritere: cernatur amortalibus in com¬
mutabile bonum. adhue corpus quoel
corrumpitur ad grauat animam. et de¬
primit terrena in habitatio sensum multa
cogitantem. Adunam ergo tendendum.
sed propter hoc multa ferenda sunt
Itaquae duae sunt uxores iacobliberȩ:
Ambȩ quippe filiȩ remissionis peccatorum
hoc est dealbationis quod est laban..
Verumptanien una amatur : altera tolerat᷑:
eclque tolereratur. ipsa prius & uberius
fecunclatur. ut si non propter scipsam
certe propter filios diligatur: Labor
enim iustorum maximũ fructum habet.

Expanded text:
nalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet
Abbreviated transcription (Latin):
ał Est uero quidã liue partusexbeneficio rachel editꝰ
secum secum debita nocte cubiturum
acceptis asilio lie mandragoricis malis cum

Expanded text:
a. Est uero quidam Liae fetus ex beneficio Rachel editus, cum uirum suum secum debita nocte cubiturum acceptis a filio Liae mandragoricis malis cum
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura testatur: Nam & tobias dicit do cũ
qm̃ non luxuriȩ causa accipio sororẽ meã. cũ eẽt
illa non ex concubitu eiusdẽ patris. nec ex eodẽ
matris utero sed eadẽ scirpe cognationis exorta
& loth frater abrahȩ dicitur. cũ patruus eius eẽt
abraham. Ex qua uo cabuli consuetudine. etiã
sr̃s dnĩ uocantur in euuangłio. non utiq quos
maria uirgo pepererat. sedeius consanguinitate

Expanded text:
scriptura testatur. nam et Tobias dicit deo, cue, tu scis, quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam," cum esset illa non ex concubitu eiusdem patris nec ex eodem matris utero, sed ex eadem stirpe cognationis exorta; et Loth frater Abrahae dicitur, cum patruus eius esset Abraham: ex qua uocabuli consuetudine etiam fratres domini uocantur in euangelio, non utique quos Maria uirgo pepererat, sed ex eius consanguinitate
Abbreviated transcription (Latin):
aquibus ista ddiceritis. profecto
scele ratiores quam illi
qui domino ita coruiti.¬
atisunt. Iili erum nori eum
xpm eẽ. credebant. & idõ fallacẽ putabant:
udet᷑ legẽ moisi nihil apaganis modistare. sanqt
tẽplũ sicrificiũ altare. sacerdotẽq: cõm̃dat  At hȩc om̃ia
nomina & in nouo testam̃torepperiunt᷑. Soluite in

Expanded text:
a quibus ista didiceritis, profecto a quibus ista didiceritis, profecto sceleratiores quam illi, qui domino ita conuiciati sunt. illi enim non eum Christum esse credebant et ideo fallacem putabant; uidetur legem Moysi nihil a paganismo distare? an quia templum, sacrificium, altare sacerdotemque commendat? at haec omnia nomina et in nou
Abbreviated transcription (Latin):
conmentitiũ fallacẽq xpm de manichei
lit teris credidisti. ita moẏsi non uis crede :
sicut nec piscẽ uis edere. Uerũ hoc int̾ est.
qđ moyses hostilit̃ in sectaris : piscẽ autem
fallacit̃ laudas. Sienim piscẽ demari
edere non nocet sicut ipse dixisti. Curita
eũ uos noxiũ p̃dicastis ut sialia esca
non occurrat prius fame consumamini.
quam pisce ues camini: quid qđ asiom̃s caro
inmunda est ut dicitis. & inomĩ aqua om̃iq:
urã alimenta purganda. ẽ : detestabilis
suꝑstitio tua & piscẽ cogit ꝓicere quã lau-¬
dasti: & a quã marinã bibere. ac spmas edere
quas uituperasti : Quod uero etiã demonib:
dĩ ftimulũ comparasti. ut quales illi fuerunt
cũ xp̃m consiteret᷑ talis & iste accipiat᷑
si aliquid meiꝰ libris repperiri potuerit
quod predicet cristum. Ille quidem non
dedignatur ob probrium dominisui.
Sienim pater stmilias beel zebub
appellatus est. quarito magia
domestici euas Sed uos indete

Expanded text:
commenticium fallacemque Christum de Manichaei litteris credidisti, ista Moysi non uis credere, sicut nec piscem uis edere. uerum hoc interest, quod Moysen hostiliter insectaris, piscem autem fallaciter laudas. si enim piscem de mari edere non nocet, sicut ipse dixisti, cur ita eum uos noxium praedicatis. ut si alia esca non occurrat, prius fame consumamini quam pisce uescamini? quid ? quod si omnis caro inmunda est, ut dicitis, et in omni aqua omnique quae per uestra alimenta purgata est, detestabilis superstitio tua et piscem te cogit proicere, quem laudasti, et aquam marinam bibere ac spinas edere, quas uituperasti. quo uero etiam daemonibus dei famulum conparasti, ut, quales illi fuerunt, cum Christum confiterentur, talis et iste accipiatur, si aliquid in eius libris reperiri potuerit, quod praedicet Christum, ille quidem non dedignatur obprobrium domini sui. si enim paterfamilias Beelzebub appellatus est, quanto magis domestici eius! sed uos uidete,
Abbreviated transcription (Latin):
Porrosim̃ daxẽ euangeliũ dis¬
seminatũ & notũ om̃ib gentibus.
& abinitio p̃licationis nominis xpi
in ccclesi is om̃ib intanto sancstitantis
culmine conlocatũ quȩ scriptura ꝓ¬
ferri potest cuide xpo fides habenda
sit & qͥd poteris ꝓferre scriptũ qđ on
ille qͥ hoc non uult credere dicat eẽ
confictũ : si tanta euangłi noticia uenit indubiĩ.o
De inde sub uingis Idũ te audisse dicentẽ fures
fuisse & latrones. om̃s qͥuener̃ ante se. Vnde
illũ audisti hoc dicentẽnisi ex euangłio. :at
si hoc qđ ita credis ex euangłio. ut tanꝗexore
dñ audisse tedioast alius falsũ eẽ. contẽpnat.
atq hod dixisse exp̃mne gon quo ibis. qͥd
facies. Endrine euãn gelieĩ auotoritatem
quañtis potueas uirib: p̃dicab qumisera
ilsie scriptũ tẽ: qđ mamius oredere : ubub
dicisti qł ĩt& credis uthoete ab ipꝰa sepo dicas
iaddisse. Elec nõsutrũq credimꝰ ir euangelio
a seõ credimꝰ ub utrãqa qed esl scriptue.¬

Expanded text:
ium disseminatum et notum omnibus gentibus et ab initio praedicationis nominis Christi in ecclesiis omnibus in tanto sanctitatis culmine conlocatum, quae scriptura proferri potest, cui de Christo fides habenda sit? quid poteris proferre scriptum, quod non ille, qui hoc non uult credere, dicat esse confictum. si tanta euangelii notitia uenit in dubium? Deinde subiungis ipsum te audisse dicentem fures fuisse et latrones omnes, qui uenerunt ante se. unde illum audisti hoc dicentem nisi ex euangelio? at si hoc. quod ita credis ex euangelio, ut tamquam ex ore domini audisse te dicas. alius falsum esse contendat atque hoc dixisse Christum neget. quo ibis? quid facies? nonne euangelicam auctoritatem quantis potueris uiribus praedicabis? miser, illic scriptum est, quod non uis credere, ubi didicisti quod ita credis, ut hoc te ab ipso Christo dicas audisse. ecce nos utrumque credimus, quia euangelio sancto credimus, ubi utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
feles habenda non ẽ. quia non nisil a uobis
ꝓfe runt eam̃ si aliqͥ sunti qͦs heero
audeatis ꝓplretasse xpm̃ falfa. carner
uenturũ ⁊ falsa marte passurũ. falsas
cicatri cesdubitãntili: discipłis oblaturũ
non dico ex hoc ipo quã sine detẽstandi
atq: fugiendi quaq ñ possint eẽ
ueraces qͥb: demendatio xp̃s plac&
ut hocinon dicã terte ue dicerus ceperã¬

Expanded text:
is proferuntur, tamen si aliqui sunt, quos dicere audeatis prophetasse Christum falsa carne uenturum, falsa morte passurum, falsas cicatrices dubitantibus discipulis oblaturum, non dico ex hoc ipso, quam sint detestandi atque fugiendi, quamque non possint esse ueraces, quibus de mendacio Christus placet: ut hoc non dicam, certe ut dicere coepera
Abbreviated transcription (Latin):
suiauẽ puc̃ẽ capero. Pccidõ so ndtotis serp¬
turã mois eos ueluđ ad aquã marinã bibendã
coꝗ oportere. Qua ꝓpt̃ sufficere arbitror
huic oꝑiut ea ia quȩ rep̃hendendi sẽ cerpit
ꝑtinere si recte intelligant᷑ ostendã : ex quo
satis appareat multomagis cetera uł statĩ
ꝓnuntiata uł diligint᷑ ꝗeuenacit serutat¬
xpianȩ fidĩ conuehpe : si ea que deridenda
atis dampnanda obieiã nmicus cis ipsis
conuimce hep̃iana ueritate dãpnanicis ua¬
ꝓpt̃ õpleie om̃i fallã al ncũ dñs inebangelio

Expanded text:
o se ad totam scripturam Moyseos uelut ad aquam marinam bibendam cogi oportere. quapropter sufficere arbitror huic operi, ut ea ipsa, quae reprehendenda secerpsit edicandum pertinere, si recte intellegantur. ostendam: ex quo satis adpareat multo magis cetera uel statim pronuntiata uel diligenter ac ueraianae fidei conuenire, si ea, quae deridenda atque damnanda obicit inimicus, eis ipsis conuincatur christiana ueritate damnandus. quapropter, o plene omni fallacia, cum dominus in euangelio
Abbreviated transcription (Latin):
eredis uertadis dbictorẽ que pdicascornis
uolo miostendas unde auctore uenlates
didiee isxpm̃ Sieis qui de illo scrpser
quorũ auetoritas recenti nemosa
cõmdata atq firmata in posteros emanaũ
audesas cribe falsitate ie Noneñ tũdisti

Expanded text:
credis veritatis auctorem, quem praedicas carnis, Volo mihi ostendas, unde auctorem veritatis didiceris Christum, si eis, qui de illo scripserunt, quorum auctoritas recenti memoria commendata atque firmata in posteros emanavit, audes ascribere falsitatem. Non enim vidisti
Abbreviated transcription (Latin):
solẽ ac lunã colere atq adoraro p̃ceptũ sit
Uester ergo pociꝰ error paganismosimił est :
quando qͥdẽ nec xpm colitis sed xp̃i nomine
Nestio qͥd qđ uob mentiendo finxistis & deos
uł inisto conspicuo cȩlo uisi biles uł innume¬
rabiles cõm̃ticios adoratis qb fantasmacis
quasi uanis atq in anib: simulacris n ediculas
fabricastis. sed corda tẽpla urã fecistis
Exigisame ut ostendã quȩ nã scriserit
de xpõ moi ses lã qͥdẽ superius m ulta demons¬
prata s. Sedq̃s possit om̃ia de monstrare :
p̃fertĩs si quȩdã cõmemorẽ parat᷑ uidee

Expanded text:
solem ac lunam colere atque adorare praeceptum sit. uester ergo potius error paganismo similis est. quandoquidem nec Christum colitis. sed Christi nomine nescio quid, quod uobis mentiendo finxistis, et deos uel in isto conspicuo caelo uisibiles uel alios innumerabiles conmenticios adoratis. quibus phantasmatis quasi uanis atque inanibus simulacris non aediculas fabricastis, sed corda uestra templa fecistis. Exigis a me, ut ostendam, quaenam scripserit de Christo Moyses. iam quidem superius multa demonstrata sunt, sed quis possit omnia demonstrare? praesertim quia, si quaedam commemorem, paratus uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
munꝰ tuũ ad altare. & iade ostende te sicerdoti &
offer ꝓte sacrifitiũ qđ õcepit moises intesti moniũ¬
sigra illis. quoꝵ aut̃ figurȩ fuerint istȩ purtĩ dñs ide demors¬
tẽpli trat. cũ tẽplũ corporis sui cẽplo illi cõparat : partĩ
apłica doctrina cognoscimꝰ Teplũ di scmĩ ẽ: qđ estisuos¬

Expanded text:
e te sacerdoti et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses, in testimonium illis. quorum autem figurae fuerint istae, partim dominus ipse demonstrat, cum templum corporis sui templo illi conparat, partim apostolica doctrina cognoscimus; templum enim dei sanctu
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ. cũ uerbo dĩ uenire noluer̃. sedcũ eos non
miserit ds̃ m̃datia sua hominib: attuler̃ uos
quoq idi quã us  post xpĩ passionẽ &
resurrectionẽ in hoc mundo nati fueritis.

Expanded text:
id est cum uerbo dei uenire noluerunt, sed cum eos non miserit deus, mendacia sua hominibus adtulerunt: uos quoque ipsi. quamuis post Christi passionem et resurrectionem in hoc mundo nati fueritis
Abbreviated transcription (Latin):
& deus lux est & tenelre ineo non sunt ullę ibi
legimus: & ds̃ quidixit de tenebris lucẽ clarescere:
claruit incordib nr̃is itidem ibi legimꝰ. sic & in illis
ueterib libris. & candor est lucis eternȩ dic tũ est
cle Sapientiadĩ: que utiq facta non est quia ꝑillam
facta sunt omia: & cle luce quacdem quȩ non nisi
ꝑ illam fieri potest hoc mo ibn dicitur : tu illuminab
lucernã meã dñe : ds̃ m̃s il lumin& tenebras meas.
sicut & abinitio cũ tenebre cẽnt suꝑ abyssum.
dixit dĩ fat lix: & facta est liix: quam non fecisse&.
ad faciendos beatos : ita sibi sufficit ad ae t̾nã lucẽ.
& exhac abuncdit ad faciendos illuminatos.
Nulliuf bonũ cupiens. cũ ipso fruatur omnis uolũtas
bona : nullius malũ timens. cum ipso deseratur
omnis uolumtas mala : quia nec augo& eũ qui eius
dono beatus est: nec terr& eum qui eius iuditio
miser est: Talem dñ. manichei non colitis: Longe

Expanded text:
et: deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae ibi et: deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae ibi legimus et: deus, qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris itidem ibi legimus — sic et in illis ueteribus libris et: candor est lucis aeternae dictum est de sapientia dei, quae utfacta sunt omnia ; et de luce quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicitur, Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas . Sicut et ab initio cum tenebrae essent super abyssum, dixit Deus, Fiat lux; et facta est lux: quam non fecisset,  ex hac abundat ad faciendos beatos; ita sibi sufficit ad aeternam lucem, et ex hac abundat ad faciendos illuminatos: nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis voluntas bona; nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis voluntas mala: quia nec auget eum, qui ejus dono beatus est, nec terret eum, qui ejus judicio miser est. Talem Deum, Manichaei, non colitis; longe
Abbreviated transcription (Latin):
moueri labia loquentiũ. tinqiã suꝑfluos oris motꝰ.
desprmesq rep̃ ̃ hendẽ r& ut sies quã cȩeus liudita
sib aliqua domo uell& palpinolo ꝓbare ꝙ dicitur÷
x̃ parietũ lenitatẽ manu ꝑtriȩtans in senestras¬
irruer&. easq uelud ĩc̃ uenientes illi equalitati
rid irguer& caũnasq rumosis putar& : Iã uero
faicta ꝓphetarũ eciã ipsa ꝓph&ica & mestia
fuisse. quidagã ut intellegant. quoꝵ intes uanitas
occupauit. ita ut putant credia nob̵ etiã ipsũ dm̃.
aliquando intenebris et̃ uersatum. quia scriptũ est
tenebrȩ erant suꝑ abyssũ. tanquã nol ab yssum
dicamus dm̃ ubi tenebrȩ erant̃ : quia lux ibi nonerat
ante quã ds̃ uerbo fac̃&e lucem: Sed quia non distin.¬
guat inter lucẽ quod est ipse ds̃ & lucẽ quã fecit
deus: ideo putant ec̃ consequens ut in tenebris ipse
fuerit ante quã facer&& lucem: cũ tenebrȩ esseaT
in nouo testamento utrũq: deillo dicitur . Nam

Expanded text:
moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo uellet palpando probare, quod dicitur, et parietum leuitatem manu pertractans in irrueret, easque velut inconvenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebrae essent in nouo testamento utrumque de illo dicitur - nam
Abbreviated transcription (Latin):
custo dirctur : Veritas aut̃ : ut ablata obseruati¬
one ũbrarũ . ꝙ ꝓmissũ erat exdĩ fide p̃sentaret᷑:
ꝓinde isti ꝗ ea quȩ ñ intelligunt nep̃bendentes.
leprã ł scabiem seu uerrucas. legis eẽ dicunt ꝓmissiu¬
as figuras sacram̃toꝵ : similes shominib: quib: displicea
ea quoꝵ ñ capiunt utilitatẽ. Uelut si surđ uidens

Expanded text:
custodiretur, veritas autem, ut ablata observatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesentaretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens
Abbreviated transcription (Latin):
ut auint prostitutions habitu inquẽ se transformauerat:
eademq socerũ suũ bene noss& cum hoc genere
feminarũ semꝑ habusse cõmertium: Nec qd dđ
post tot tiumero uxores mulierculam quoq uriȩ
militis sui moetbatus sit: ipsum quoq ꝑdiderit ĩbello:
Neo qđ salo mon filius eiꝰ trecentas uxores & septingentas
concubina habuerit: & regũ filias sine numero:
Nec quod oseo ꝓpha& arum primus destrnicaria muliere
filios fecerit: Cui ẽpiturdini qđ sit decerius¬
a dd scribitur & c̃siliũ dĩ : Sed rac illud ꝗ moy ses
homicidiũ fecerit : quod spoliauerit xgiptũ ÷
quod bella gesserit : qđ crudelia multa & mandarit
& fecerit: Quod neo ipse quidẽ uno contentus

Expanded text:
ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat ut aiunt, prostitutionis habitu, in quem se transformauerat eadem, quae socerum suum bene nosset cum hoc genere feminarum semper habuisse commercium; nec quod Dauid post tot numero uxores mulierculam quoque Uriae militis sui moechatus sit ipsumque perdiderit in bello; nec quod Salomon filius eius trecentas uxores et septingentas concubinas habuerit et regum filias sine numero; nec quod Osee prophetarum primus de fornicaria muliere filios fecerit — cui turpitudini, quo sit deteriusascribitur et consilium dei — sed nec illud, quod Moyses homicidium fecerit, quod spoliauerit Aegyptum, quod bella gesserit, quod crudelia multa et mandarit et fecerit, quod ne ipse quidem uno
Abbreviated transcription (Latin):
a uaritiȩ acuentris caiusa luob: regib ab imelech & pharaoni
diuersis temporib: memoratã srã coniugẽ suam sororem
mentitus quia erxo puleherrima inconcubitũ uenditaũ :
Nec quod loth ipsius frater desodoma liberatus cumduab:
filiabus suis in monte concubuit: qui honestius arsiss&e
in sodoma ictu fulminis: quã inmonte flagrauit
in concessȩ libinis flamma: Sednec quod isa ac eadem
patri gessit ac paria erga rebeccam conuigem suam.
fingens & ipse eam sororẽ : quo ꝑipsã uiuer& turpiter:
Nec quod ia cob filius eius inter rachel &liam duas
germanas sorores carũq famulas singulas. quat tuor
uxorũ maritus tamquã hircus errauerit : Vt essec
cotidie inter quatuoꝵ scorta certamen. quȩnam eũ
uenientẽ cle agro prior ad concubitum raper&: in¬
terdumq et iam mercedib in nocte ab inuicẽ conducere&s
eum: Itẽ quod iulis filius eiꝰ cũ thamar nuru sua
dormierit. post unius & alterius nuptias filii deceptus

Expanded text:
ris causa duobus regibus, Abimelech et Pharaoni, diuersis temporibus memoratam Saram coniugem suam sororem mentitus, quia erat pulcherrima, in concubitum uenditauit; nec quod Loth ipsius frater de Sodoma liberatus cum duabus filiabus suis in monte concubuit — qui honestius arsisset in Sodoma ictu fulminis quam in monte flagrauit inconcessae libidinis flamma — sed nec quod Isaac eadem patri suo gessit ac paria erga Rebeccam coniugem suam fingens et ipse eam sororem, quo per ipsam uiueret turpiter; nec quod Iacob filius eius inter Rachel et Liam duas germanas sorores earumque singulas famulas quattuor uxorum maritus tamquam hircus errauerit, ut esset cotidie inter quattuor scorta certamen. quaenam eum uenientem de agro prior ad concubitum raperet. interdumque etiam mercedibus in noctem ab inuicem conducerent eum; item quod ludas filius eius cum Thamar nuru sua dormierit post unius et alterius nuptias filii deceptus.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ incliuersis eoꝵ habent᷑ libris : Niħ a nob̵ scriptũ¬
d nib dictatũ est: Soci aut scriptoꝵ ur̃oꝵ ista
cõmenta sunt. falsa: aut patrũ crimina uera:
Uos utrũ uultis. eligite: Nã nos aut bos aut illos
parit̃ de testari necesse est: Quia tam malos
& turpes odimꝰ quã mendices: AvGUSTINUS R̃
Sed depc̃eptis & sacramentis ueteris testamenti
sȩpe ac multa iã diximus. ut intelligeretur aliud
ibi suisse quod ꝑ grãm noiu testamenti faciendo
donaretur inplendum. aliud quod ꝑueritatẽ pate¬
factã remouendo demonstraretur impletum.
cum elei & ꝓximi dilectione susciperetur legis
ꝑficienda p̃ceptio : circũ cisionis aut̃ atq alioꝵ illiuꝰ
tẽporis sacram̃toꝵ cessatione. ostenoleretur legis
ꝑ soluta ꝓmissio: Prȩceptũ quippe reos faciebat
ad desiderandã salutẽ. ꝓmissũ aut̃ figuras celebrabat.
ad expectandũ siluatorẽ : ut ꝑ aduentũ noui testa¬
m̃ti illos liberar& gr̃a donata. illas auferret

Expanded text:
ersis eorum habentur libris, nihil a nobis scriptum, nihil dictatum est; sed aut scriptorum uestrorum ista commenta sunt falsa aut patrum crimina uera. uos utrum uultis eligite; nam nos aut hos aut illos pariter detestari necesse est, quia tam malos et turpes odimus quam mendaces. AUGUSTINUS respondit: sed de praeceptis et sacramentis ueteris testamenti saepe ac multa iam diximus, ut intellegeretur aliud ibi fuisse, quod per gratiam noui testamenti faciendo donaretur inplendum, aliud, quod per ueritatem patefactam remouendo demonstraretur inpletum: cum dei et proximi dilectione susciperetur legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur legis persoluta promissio. praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad expectandum saluatorem, ut per aduentum noui testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferret
Abbreviated transcription (Latin):
uł bonors. nisi qualib: carnalis aties oblectatur: Vt ergo ista
inimaͦ rerũ oꝑaclĩ terrera in firma. mortalia. sed tamen oꝑa
dũ qualia possumꝰ uidere considertm : in effabilit̃ moneor
laude creatoris illoꝵ: Iui ꝓrsus ita magnꝰe. in oꝑib:
magnis : ut minor non sit inminimis:. Arsenim diuina
qua cȩlestia & terrena oꝑa siunt. cũ ea sint interse dis¬
similia : ipsa in om̃ibsui similis ẽ: quia in suo quoq
genere ꝑficiendo ubiq ꝑfecta ẽ: Neque enim uni uersũ
condit in singuls: sed ad umuers ĩ conplexum condens
singula. uniuersamse condendis preb& & singulis. om̃ia
congruenter locis suis ordinib: faciens atq: clisponens:
& om̃ib: particularit̃ atq: uni uersalit congrua tribuens
Ecce hic quasi inistt nsundo insimo. uniuerse creaturȩ
aspicite uniuersa animalia que uolant & natant.¬
& gradiuntur. & repunt: Nempe mortalia sunt:
nempe uitarũ sic̃ scriptũ .ẽ: uaporẽ. ad modicũ p̾arens:

Expanded text:
 bonorum, nisi qualibus carnalis acies oblectatur. CAPUT V. Ut ergo ista in imo rerum opera Dei, terrena, infirma, mortalia, sed tamen opera Dei, qualia possumus videre, considerem, ineffabiliter moveor laude Creatoris illorum, qui prorsus ita magnus est in operibus magnis, ut minor non sit in minimis. Ars enim divina, qua coelestia et terrena opera fiunt, cum ea sint inter se dissimilia, ipsa in omnibus sui similis est, quia in suo quoque genere perficiendo ubique perfecta est. Neque enim universum condit in singulis, sed ad universi complexum condens singula, universam se condendis praebet et singulis, omnia congruenter locis suis et ordinibus faciens atque disponens, et omnibus particulariter atque universaliter congrua tribuens. Ecce hic in isto quasi fundo infimo universae creaturae aspicite animalia, quae volant, et natant, et gradiuntur, et repunt. Nempe mortalia sunt: nempe vita eorum, sicut scriptum est, vapor est ad modicum apparens
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dẽ gaudent : ad eo sibi pleni uident᷑ & con¬
sũ mati: quoꝵ auctor ac pat non minꝰcis
adici indignat᷑ quã detrai: ut scribens inde¬
ut eronomio dicat. Hȩc p̃cepta quȩ mandotͥ
hodie isrł obseruab & caue nedeclines abisdẽneq
in sinistrã neq indexterã. Nec addas qͥcꝗ eis nec
minuas. sed in hisdẽ ꝑseuerab. ut benedicat te des
ds̃tuꝰ. Qua ꝓpt̃ siue adĩplendi causi iħus leg
aliqͥd & ꝓpłis adecit. indexterã uidet᷑ lapsꝰ sfiue
dẽpsit ut destruer&. in sinistrã utrũq certe
offendit legis auctorẽ. Id circoq aut aluid aliqd
matheo : & uł le credi manicheo. Si matheus
ñ int̾ fuit cũ xͥi dixiss& ñ ueni soluere legẽ
aut ꝓpħas. s ad ĩplere & ꝓpt̃ea nonẽ ci cre¬

Expanded text:
quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et conquidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et consummati: quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta, quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque in dextram, nec addas quicquam eis nec minuas, sed . in iisdem, perseuerabis. ut benedicat te dominus deus tuus? quapropter siue adinplendi causa Iesus legi aliquid et prophetis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem idcircoque aut aliud aliquid Matthaeo et uelle credi Manichaeo! si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni soluere legem aut prophetas sed adinplere. e
Abbreviated transcription (Latin):
non scripisse sed aliũ nestio ꝗ̃ sub eiꝰ nomine.
Cũ ergͦ nec qͥdẽ si matheus hoc serib& uerũ
for& qr p̃ sens non erat cũ iħs̃. loquebat᷑ in monte :
qͣnto magis credendũ non erit qi neo matheus
eađ scripsit. sed aliut. sub nominib & iħu & mathei.
qͥd qđ etiã ex iio sermone qđ p̃cipit. non pu.¬
tare ql uenerit legẽ soluere. magis intel¬
ligi det᷑ qr soluer&. Neq enĩ miħl eotale
faciente uideispicari hoc possent. sed nolite
inqͥd putare qi ueni soluere legẽ: Agedũ
ergo & si ei uidei dixissent : qͥd porro aut̃ tu
tale agis. unde ħ spicari possimꝰ anqicir¬
cũ cisionẽ derides sabbatũ uidlas sacrificia
despuis. confundis cibos.  Hocẽ ergͥ nolite
putare. Eqͥd hoc ãpliꝰ qͥdue manifestiꝰ fieri
potuit ĩ destructionẽ legis ac ꝓpħarũ
Aut si hoc adiplere ẽ. lege qd erit soluere
Quid qđ etiã lex & ꝓpħe ne adĩpletione tua¬

Expanded text:
non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius nomine ? non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius nomine ? cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet. uerum foret, qui praesens non erat, cum Iesus haec loquebatur in monte: quanto magis credendum non erit, quia nec Matthaeus eadem scripsit, sed alius sub nominibus et Iesu et Matthaei! Quid? quod etiam ex ipso sermone. quo praecepit non putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur, quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suspicari hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis, confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid erit soluere? quid? quod etiam lex et prophetae ne adinpletione
Abbreviated transcription (Latin):
hoctestit᷑ dixis se iħm : matheus ÷bi dixisse.o
Inmonte. Quib: p̃sentib: p&ro & indeta
Ia cobo & iohanne : quattuor istantũ
Ceteros enĩ necdũ legerat nec ipsum
matheũ. Exhis ergo quattuor unꝰ idest
iohs euangliũ seripsit. ha alicubi hoc ise
qͥ longo int̃uallo pꝰ quã iħsdemonte des¬
cendit
tac& . loqͥt᷑ aut̃ minꝰ idoneus: ut interĩ ꝑmi¬
se rimꝰ nob̵ inuriã fecisse matheo donẽe &
ipsũ ꝓbemꝰ hȩc non scripisse. sed aliũ nestio
ꝗ sub nomine eiꝰ. Qđq doc& et ipalectionis
eiꝰdẽ mathei obliqua narratio. Quid enĩ dic̃. &
&cũ transir& iħs: uidithominẽ sedentẽ ad te¬
loneũ nõie matheũ & uocaũ eũ. Atille con¬
festĩ surgeͥns. secutꝰ ẽ . eũ. Etqͥsergo dese ipso
scribens dicat uidit hominẽ & uocauit eu & se¬
cutus ẽ cũ ac non pociꝰ dicat uidit me & uo¬
cauit me. & secutꝰ sũ eũ. Misi qr constat hȩc matheũ

Expanded text:
hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne. quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec ipsum Matthaeum. ex his quattuor unus, id est Iohannes euangelium scripsit. ita alicubi hoc ipsequi longo interuallo, postquam Iesus de monte descendit,tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius : quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio. quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec Matthaeum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quoq in euangłio falsũ eẽ.contenderes
uere erant: uera etiã ipsa uulnera fuerant.
Nec uera uulnera : nisi uera caro habere potu¬
is set. Hoc ueũ totũ urm̃ euertit errorẽ Por¬
ro sixi falsas cicatrices dubitanti discipło de¬
monstrauit : & isũ fallacẽ dicis ita docentẽ :¬
& te filli cupis ita discentẽ. Sed qr nemo est
qͥ uelit̃ fallere aut̃ multi uolunt: magis te
uł le intelligo quasi exẽplo xp̃i fallacit᷑ docere:
quã exẽplo thomȩ fallacit̃ disceo efinde si
credis qđ falsis cicatricib xp̃s fellerit dubi¬
tantẽ .: teqͥs uelit cređẽ docentẽ. ac non potiꝰ
cauere fallentẽ .: at si ille discipłs uerasci¬
catrices tecigit xp̃i : uerã confiteri cogeris
& carnẽ xp̃i. Ita manichȩus non ꝑmaneb :
s̃i sic credis ut thomas: in fideł aũt̃ remaneb̵
si nec sic credis ut tͥomas fapgiꝰ orẽ Cuir¬
uenisse soluere dixerit sed adiplere :ꝰ qͥs

Expanded text:
hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si Christus falsas cicatrice dubitanti discipulo dmonstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius cauere fallentem? at si ille discipulus ueras cicatrices tetigit Christi, ueram confiteri cogeris et carnem Christi. ita Manichaeus non permanebis, si sic credis ut Thomas; infidelis autem remanebis, si nec sic credis ut Thomas. LIBER DECIuenisse soluere dixerit, sed adinplere? quis
Abbreviated transcription (Latin):
ut cetera mn itelligerent : qea quȩ incellige¬
bant i pic congẽpnebant. Vides nequat nons
dicũ sixpianꝰ escrede dicenti xpõ qu dese serisit¬
mop ses : qđ si non credis. xp̃ianꝰ non es: qe qͥppe
uideris quid dete sentias. qͥte ut gentilẽ uł
uideũ doceride xpõ expetis. Egͦ tam̃ neq hoc
defugi & om̃ stͥ aditꝰ erroris quantũ potiui clausi.
Nec illud sun patere p̃cipiciũ quauos cȩci mit¬
titis. dicentes falsa. eẽ. in euangłio sicubiurã¬
si. heresis extũ non inuenerit. ut uob ni re
Imaneat h
quo redire possitis unde xp̃o credatis ubi uobis
hȩc uox pestilentiȩ non possit opponi. quin
etiam sicte doceri cupis ut xp̃ianũ thomã.
quẽ xp̃s dese dubitantẽ non ẽ. asꝑnatꝰ: sed
quo animi eiꝰ uul nerib: mederetur corporis ꝰ¬
sũi cicatrices oftendit. hȩc uerba tua s: Bene. Ibenc
qđ sicte doceri exigis. Quã enĩ uerebar ne

Expanded text:
ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegeut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant, inpie contemnebant. Uidesne, quam tibi non dicMoyses; quod si non credis. christianus non es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem non est aspernatus. sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne
Abbreviated transcription (Latin):
ai nifestata fallatia conuicta discediti. Certe iã cla¬
dnm̃ docuis se. Certe sine dubitatio ne ꝑspicit᷑ mana¬
chȩos pociꝰ cẽ. m̃dices atq fallaces ñ moysea. ñ xpm̃.
ib ꝓpħatã. hic p̃sentatã. Quomꝰ engo nibil corũ
catholicos seruare putant quȩ moyses scripsit:
cũ omĩa ꝓrsus obseruent. ñ iã infiguris sed incis
recte diceremꝰ scripturã illã non obseruare
lectorẽ: quia & ipse carateres illos
non facer&. cũ illȩ fuissent figurȩ sonorũ.
ille aut̃ iã sonos ios exꝓmer& : Illarũ tam̃
figurarũ non formatione occupatus sedits¬
pectione cõmonitꝰ. Idc̃ aut̃ uidei xp̃o non
credebant : qr nec illa que moyses non figu.
camelũ aut̃ glutientes. Hȩc oportebat facere.
illa aut̃ non omittere. Vnde ẽ. & illud qđ
traditionib: suis decebant : q̃mͦ ĩ firmaret᷑
p̃ceptũ dĩ quo deferribonorẽ parentib iserit
ꝓ pt̃ quã suꝑbiã &iniqͥtitẽ excecari meruer̃.

Expanded text:
anifestata fallacia convicta discedit: certe jam clDominum docuisse: certe sine dubitatione perspicitur Manichaeos potius esse mendaces atque fallaces, non Moysen, non ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eirecte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent figurae sonorum, ille autem iam sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figuracamelum autem gluttientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere. unde est et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, quo deferri honorem parentibus iusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m facta .ẽ. Ipsa ẽ in quã lex ꝑ moysen
data : deqͦ xp̃sait: deme enĩ ille scripsit.
Certe eñĩ ipͥa .ẽ. lex quȩ sub intrauit ut¬
niqs habundar& delictũ. qđ adeiꝰ rep̃hensionẽ
nihil intelligentes inore habe consuetis. Ibi

Expanded text:
m facta est . Ipsa est, inquam, Lex per Moysen data, de quo Christus ait, De me enim ille scripsit . Certe enim ipsa est Lex, quae subintravit ut abundaret delictum : quod ad ejus reprehensionem, nihil inte
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ. omia hȩc figurȩ nrȩ fuer. itẽ
dicentẽ dexp̃o. qi̾ ñ fuit etiã ⁊ ñ sed etiã
in illo erat qt̃ qt enĩ ꝓmissiones dĩ in illo
etiã idẽ. in illo exibitȩ in illo adĩpletȩs:
⁊ sine caligino uideb ⁊ quã legẽ adĩ plere
uenerit. ⁊ eã qͦ pacto ad ĩ pleuerit . Nec ꝑges
extendi ꝑtria gnr̃alegis itria gnr̃a ꝓpħarũ
querens qͣ ex cas iñ inueniens. Manifestũ
ẽ enĩ ⁊ luce dariꝰ h etiã noui testam̃ti scrip¬
tura sepe testat᷑. quã legẽ ⁊ qͦs ꝓpħas xp̃c ñ

Expanded text:
dicentem: omnia haec figurae nostrae fuerunt. item dicentem de Christo: quia non fuit etiam et non, sed etiam in illo erat: quotquot enim promissiones dei. in illo etiam, id est in illo exhibitae, in illo adinpletae sunt et sine caligine uidebis, et quam legem adinplere uenerit et eam quo pacto adinpleuerit. nec perges extendi per tria genera legis et tria genera prophetarum quaerens, qua exeas, et non inueniens. manifestum eat enim, et luce clarius hoc etiam noui testamenti scriptura saepe testatur, quam legem et quos
Abbreviated transcription (Latin):
spũ p̃nũciata iũ qͦq psis reb implecis auctoritatẽ diuinã fidelis¬
simã & p̃clarissima ueritatis lucꝗ testant᷑. ut om̃ino desipat qͥs quis
eos suꝑfluȩ ł quasi fatuȩ loq̃utos aliqͥd putat : qͥb: ñ solũ om̃ia
hominũ ingeniorũq genera subdita iud&. uenũ &iã hoc
factũ lauicl. cuiꝰ eũ chĩo arguente ac minante pȩnituit ĩ de sibi
ad peccandũ fonitẽ p̃beat illi soriptura culpanda est ac ñtanto
seuerius ille damnũd. ꝗto poqus adsẽ ulnerandĩ aut occidendũ
abutiuoluit eare. quȩ acl sanãdũ libor andũq c̃sorpta ẽ. ꝗt
eni homines in peccatũ lapsi ł suꝑbia negliguas pȩaitentiȩ medicinã

Expanded text:
spiritu praenuntiata iam quoque ipsis rebus inpletis auctoritatem diuinam fidelisspiritu praenuntiata iam quoque ipsis rebus inpletis auctoritatem diuinam fidelissima et praeclarissima ueritatis luce testantur, ut omnino desipiat, quisquis eos superflue uel quasi fatue locutos aliquid putat, quibus non solum omnia hominum ingeniorumque subdita uidet, uerum etiam hofactum David, cujus eum Domino arguente ac minante poenituit, inde sibi ad peccandum fomitem praebeat, illa Scriptura culpanda est; ac non tanto severius ille damnandus, quanto potius ad se vulnerandum aut occidendum abuti voluit ea re, quae ad sanandum liberandumque conscripta est? Quia enim homines in peccatum lapsi, vel superbia negligunt poenitentiae medicina
Abbreviated transcription (Latin):
utlus atq salubrius pre legeatib ł audientil illas sacras
litteras c̃suli a cꝓspici potuit. quã ut ñ solũ ĩ eis laudabiles
homines admi tandũ &rep̃liensibiles ad cauendũ ꝓpone¬
rent᷑ uerũ &iã quȩllã bonorũ declinationes & lapsus ĩmdũ.
siue in didem denuo correcti inuiã redexnt. siue in reuoca¬
bles maneant. & rursus quȩdĩ malorũ mutationes & ꝓuetꝰ
inbonũ. siue ꝑseueraturi. siue in pͥstina iterũ relaxsur:
ut neq iusti insuꝑbiam securitate extollant᷑. nec iniqui
contra medicinã des peratione obclurent᷑. At illa quȩ
neq adimitandũ neq ad cauendũ facta hominũ ꝑtient.
&tañ in sẽã seriptura reperunt᷑: aut adilã conexibnẽ po¬
tas quib occasiouib adres necessirias uenat᷑ aut co pso
quo ulent᷑ suꝑflua. satis ad monent ineis quera apor tore
ny stoe aleuus siguseatienis oraculu. dis en e teodis ibris

Expanded text:
utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras utilius atque salubrius pie legentibus uel audientibus illas sacras litteras consuli ac prospici potuit, quam ut non solum in eis laudabiles homines ad imitandum et reprehensibiles ad cauendum proponerentur, uerum etiam quaedam bonorum declinationes et lapsus in malum siue inde idem denuo correcti in uiam redeant siue inreuocabiles maneant, et rursus quaedam malorum mutationes et prouentus in bonum siue perseueraturi siue in pristina iterum relapsuri: ut neque iusti in superbiam securitate extollantur nec iniqui contra medicinam desperatione obdurentur ? at illa, quae neque ad imitandum neque ad cauendum facta hominum pertinent et tamen in sancta Scriptura reperiuntur; aut ad illam connexionem posita sunt, quibus occasionibus ad res necessarias veniatur, aut eo ipso quo videntur superflua, satis admonent, in eis quaeri oportere mysticae alicujus significationis oraculum. Neque enim de his libris
Abbreviated transcription (Latin):
accipere ł &iã nibil eas nisi qađ ꝓpͥȩ sona& sigi ficare c̃tencdina&.
ñ ẽ luctandũ cũ hominib qͥdcant. ñ sipit palato meo qđ sapere
dicis tuo. dũ tam̃ ea quȩ diunitus p̃cipiuds᷑ aut mores pietatẽq
foamare aut aliqͥd sigiratȩ siguificare uł credint᷑ ł incelligant᷑
aut utrũq potius quã neutrũ. dũ tam̃ & ipsa quȩ figiratȩ dcta.¬
ł facta ĩtelligunt᷑ ad ecsde mores bonos pietatẽq referaa ͦ.
nr̃os qͥb ds̃ plab& bonȩ iute atq insuis p̃ceptis obȩdientiȩ
tes timoniũ. ea ueritatis regula desendunt̃. quȩ nisi p̃ius & dis¬
tortis cordib displicere ñ possit: & qđ ea seriptura cui
puersitas erroris illius inimica est inqͥb lib& hominũ factis
quȩ ł laudauit ł arguit uł tancũ narrata nob̵ iudicanda
ꝓposuit. ipsa ĩculpabilis uenerabilisq ꝑsis lit. Uduero

Expanded text:
accipere uel etiam nihil eas, nisi quod proprie sonant, significare contendunt, accipere uel etiam nihil eas, nisi quod proprie sonant, significare contendunt, non est luctandum cum hominibus, qui dicunt: "non sapit palato meo, quod sapere dicis tuo", dum tamen ea, quae diuinitus praecipiuntur, aut mores pietatemque formare aut aliquid figurate significare uel credantur uel intellegantur aut utrumque potius quam neutrum; dum tamen vel facta intelliguntur, ad eosdem mores bonos pietatemque referantur. e atque in suis praeceptis oboedientiae testimonium, ea ueritatis regula defenduntur, quae nisi prauis et distortis cordibus displicere non possit, et quod ea scriptura, cui peruersitas erroris illius inimica est, in quibuslibet hominum factis, quae uel laudauit uel arguit uel tantum narrata nobis iudicanda proposuit. ipsa inculpabilis uenerabilisque persistit. Quid uero
Abbreviated transcription (Latin):
libroꝵ ꝓplidicorũ cõtextione narratũ. qđ ñ signific&
aliqͥd futurorũ. nisiq idõ posita sunt ut exeis quo dã modo
religent᷑ ea. quȩ illũ regẽ popłmq eiꝰ siue ꝓpͥis siue figuratis
locutionil rebusue ꝓꝰnũcient: Sicut enĩ in citharis
Obuismodi orgains musicis ñ qͥdẽ om̃a quȩ tangint᷑ canoũ
aliqͥd resonae. sed tantũ cordȩ cȩteni tam̃ in totocỹchare
corpore idõ fabricatas. ut esset ubi uincirent᷑. unde &qꝰ tende¬
rent᷑ illȩ quas ad cantilenȩ suauitatẽ modulaturus & pcussu¬
risest artifex: ita in lis ꝓph&icis narrationib: que derob
d sus hominũ ꝓrheticospũ leligunt᷑ ut aiqͥdũ sondit signis citino
futurorũ. aut sinilultale signisicant adboo int̃ponunt᷑ ut siuinde
illa siguifscantia tanq sonantia conectant᷑. ł las aut̃ rorũ gestir
allegricas narrationes si nolint heretiei sic ut a nob̵ ex ponũ t̃

Expanded text:
librorum propheticorum contextione narratum, quod non significet librorum propheticorum contextione narratum, quod non significet aliquid futurorum, nisi quae ideo posita sunt, ut ex eis quodam modo religentur ea, quae illum regem populumque eius siue propriis siue figuratis locutionibus rebusue praenuntient. sicut enim in citharis et huiuscemodi organis musicis non quidem omnia, quae tanguntur, canorum aliquid resonant, sed corpore ideo fabricata sunt, ut esset ubi uincirentur, unde et quo tenderentur illae quas ad cantilenae suauitatem modulaturus et percussurus est artifex: ita in his propheticis narrationibus, quae de rebus gestis hominum prophetico spiritu deliguntur, aut aliquid iam sonant significatione futurorum aut, si nihil tale significant, ad hoc interponuntur, ut sit, unde illa significantia tamquam sonantia conectantur. Has autem rerum gestarum allegoricas narrationes si nolunt haeretici, sicut a nobis exponuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
& manduca. qͣre ñ&ĩã c̃cide & bibe. ⁊tr ille uitulus ꝑignẽ rebi.
&aciẽ uerli. &aquã baptismi abeis potius qͦs absorbere condat᷑
absortis est. Siergͦ haec qͦq loca scrpturirũ deqͥb esdẽ
scripturis calimpniant᷑ heretiei ꝑscrutatu. & qͦ dãmodo
ĩ t̃rogata. quanto uident᷑ obscuriora tanto mirabiliores
ise mysteriorũ thesairos latere respondea. qͣn tomagis
ĩpiorũ blasphema ora ommutescerẽ om̃ino debeas. eũ oppi-¬
lant᷑ aꝑtissima ueritate: contra quã p̃focatospũ qͥd misiteũ.
ñ mueniun. Et malint miseri manifestatione eiꝰ suas fauces
obturari. qua suauitate pect impleri Xpm̃ igitur sona&
hec om̃ia. Capueh illud qđ ascendit incelũ. & boc corpꝰ eiꝰ
qđ usq insinẽ laborat ĩ terra. Seribentiũ litteras uere
sacras om̃is parturiuit intentio. nec. eẽ. qͥcquã eredeadũ ẽ.

Expanded text:
et manduca quare non etiam:I concide et bibe? ita ille uitulus per ignem zeli et et manduca quare non etiam:I concide et bibe? ita ille uitulus per ignem zeli et aciem uerbi et aquam baptismi ab eis potius quos absorbere conabatur absorptus est. Si ergo haec quoque loca scripturarum, de quibus eisdem scripturis calumniantur haeretici, perscrutata et quodam modo interrogata quanto uidentur obscuriora, tanto mirabiliorum in se mysteriorum thesauros latere respondent: quanto magis impiorum blasphema ora obmutescere omnino debent, cum oppilantur apertissima ueritate, contra quam praefocato spiritu quid mussitenon inveniunt; et malunt miseri manifestatione ejus suas fauces obturari, quam suavitate pectus impleri? Christum igitur sonant haec omnia; caput illud quod jam ascendit in coelum, et hoc corpus ejus quod usque in finem laborat in terra, scribentium litteras uere sacras omnis parturiuit intentio, nec esse quicquam credendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ĩsimilitudiñe im aginis corruptibilis hõs & uoluerũ & quadri¬
pedũ. & serpentiũ. Exchac qͣsi sapientia. iste uitulus aurxis.
qͣlia solebañ agẏptiort cciã ipsi pͥmates & tanꝗ doct honͥines
ador are fignenta. hoc engͦ uitulo significãtũ ẽ. am̃e corpꝰ idẽ.
om̃is societas gentiliũ idolatriȩ deditorũ. Flanc sacrilegã sobietatẽ
dñs ꝯep̃s illoigne cõburit. deqͦ inȩuło dieit. ignẽ ueni mittere
i tertã. Vt qm̃ non est qͥse abscondat acalore eiꝰ. dũ ĩeũ credins̃
gentes. igne urtutis eiꝰ di abolica ies forma soluatur. Iotũ
demde corpsillud cõmutẽt᷑ dest ab illa malȩ conspiratione¬
eflacione discissũ uerbo ueritatis humiliabit᷑. Et cõminutũ
ĩaqua mittit᷑ ut eosiffahelitȩ idẽ. aeuãgłu p̃dicatores exlup¬
tismo ĩsua menbra hoc ẽ. in corpꝰ dominicũ transferan. Quoꝵ¬
his rabelitar ũ petro deip̃sis gentib dictũ ẽ. macta & manduca. Sinacta

Expanded text:
similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. ei hac quasi sapientia iste uitulus aureus, qualia solebant Aegyptiorum etiam ipsi primates et tamquam docti homines adorare figmenta. hoc ergo uitulo significatum est omne corpus, id est omnis societas gentilium idolatriae deditorum. hanc sacrilegam societatem dominus Christus illo igne comburit, de quo in euangelio dicit: ignem ueni mittere in terram, ut, quoniam non est qui se abscondat a calore eius, dum in eum credunt gentes, igne uirtutis eius diabolica in eis forma soluatur. totum deinde corpus illud comminuitur, id est ab illa malae conspirationconflatione discissum, verbo veritatis humiliatur, et comminutum, in aqua mittitur, ut eos Israelitae, id est, Evangelii praedicatores, ex baptismo in sua membra, hoc est in Dominicum si macta