comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
breus habet assuri: id est super
tribum aser. Sola autem domꝰ
auxiliante qui interprȩtatur
patris lucerna. regnauit supes
isrł uniuersum & domus iudl
sola sequebat᷑ dauid: nisi quod
solis credentib & uere deum con¬
ficentib ex priori popiilo. dauid
nostrum dominum uidelicet &¬
saluatorem sequuentib. inceteris
ad huc error confusionis regnas
diabolo ustigante. qui sepe se
transsigurat inangelum lucis.
Et fuit numerꝰ dierũ quos com¬
moratꝰ ẽ dauid imperans incbra
suꝑ domum iuda: septem anns¬
rum & sex mensium. Et bene
dauid septem annis & sex meisl
regnauit inhebron quȩ inter¬
prȩtatur coniugium ut supra
diximuis. aut uisio sempiterna:
quia saluator nr̃ in eccł ĩa catho¬
lica. quȩ & sponsa eiꝰ ẽ. ꝑ omne
tempiis istius uitȩ quod septena¬
rio dierum numero de currit.
regnat secundum illud. ecce ego
inquit uob̾cum sum omnib die¬
bus usq ad consummationem
seculi. & post expletionem sena¬

Expanded text:
braeus habet Asturi, id est, super braeus habet Asturi, id est, super tribum Aser. « Sola autem domusauxiliante, qui interpretatur patris lucerna, regnavit super Israel universum, et domus Juda sola sequebatur David, nisi quod solis credentibus et vere Dominum confitentibus, ex priori populo David nostrum Dominum videlicet Salvatorem sequentibus, in caeteris adhuc error confusionis regnat, diabolo instigante, qui saepe transfiguratur in angelum lucis? « Et fuit numerus dierum, quos commoratus est David, imperans in Hebron super domum Juda, septem annorum et sex mensium, » etc. Et bene David septem annis et sex mensibus regnavit in Hebron, quae interpretatur conjugium, ut supra diximus, aut visio sempiterna, quia Salvator noster in Ecclesia catholica, quae et sponsa ejus tempus istius vitae, quod senario dierum numero decurrit, regnat: secundum illud, « Ecce ego, inquit, vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi , » et post expletionem sena
Abbreviated transcription (Latin):
ceperat. & non custodierit illud.
suluerit nec sperauerit in dño.
ꝓpter quod & interfecit eum:
& transtulit regnum eius adda¬
uid filium ysai. Quid est qd̾
uiris iabes galaad dauid gratias
refert. eo quod sepelierunt ossa
saul & filiorum eiꝰ nisi quod
redemptori nr̃o in ultum placet
quando quis praua oꝑa maloꝵ
qui inpeccatis suis mortui sunt
obliuioni dampnando tradit.¬
N nec ea actione imitatur que
scit deo displicuisse. sed magis ea¬
eligit facienda. quȩ recordatur do¬
minum inmandatis dedisse.
ner princepsȩrercitus saul
tulit hisbosech filium saul
& circumdurit eum ꝑ castra: regĩ
q constituit suꝑ galaad & suꝑ
gessuri. & suꝑ iez rael & super
effraim. & super beniamin. ꝙ¬
ẽ suꝑ israel uniuersum. In heb
habetur. Transduxit eum in
manaim: quȩ inter prȩtatur
castra. Transduxit eum intelli¬
gendum est ultra iordanem . & in
manaun regem eum constituit.
suꝑ galaad. & suꝑ gessuri. He¬

Expanded text:
ceperat, et non custodierit illud. ceperat, et non custodierit illud. onsuluerit, nec speraverit in Domino, propter quod et interfecit eum, et transtulit regnum ejus ad David filium Isai . Quid est quod viris Jabes Galaad David gratias refert eo quod sepelierunt ossa Saul et filiorum ejus, nisi quod Redemptori nostro multum placet, quando quis prava opera malorum, qui in peccatis suis mortui sunt, oblivioni damnando tradit, nec ea actione imitatur, quae scit Domino displicuisse, sed ea magis eligit facienda, quae recordatur Dominum in mandatis dedisse. « Ner, princeps exercitus Saul, tulit Isboseth filium Saul, et circumduxit eum per cauit super Galaad, et super Gessuri, et super Jezrael, et super Ephraim, et super Benjamin, et super Israel universum. » In Hebraeo habetur, « transduxit eum in Manaim, » quae interpretatur castra. Transduxit eum, intelligendum est, ultra Jordanem: et in Manaim regem eum constituisse, super Galaad, et super Gessuri. He
Abbreviated transcription (Latin):
terrestrium. & infernorum.
Aliter. Post mortem
saulis ungitur dauid & regnat.
transfertq archam testamenti
inciuitatem suam. ficut insequen¬
tib legitur: de qua insuo loco dic¬
turi sumus. Simili quoq modo
post abolitionem regni iuideorum
& sacerdotii
cessationem. uerus
dauid. id ẽ.
num accepit. & archam testa¬
menti hoc ẽ sacram scrip¬
turam. in ȩcclesiam quȩ eiꝰ est
domus transtulit. Et nuntia¬
tum est dauid quod uiri iabes
galaad sepelissent saul. & reł.
Hoc plenius in paralipomenon
libro quomodo gestum sit nar¬
ratur. Cum audissent inquit
uiri iabes galaad. omnia scilicet
quȩ philistiim fecerunt super
saul: consurrexerunt singuli
uirorum fortium. & tulerunt
cadauera saul & filiorum eius.
attuleruntq ea in iabes. & sepe¬
lierunt ossa eorum subter quer¬
qum quȩ erat iniabes. & ieui¬
nauerunt septem dieb. Mor¬
tuus ẽ. gͦ saul ꝓpter iniqui¬
taressuas. eo quod prȩuaricatꝰ
sit mandatum domini quod pre¬

Expanded text:
terrestrium et infernorum . terrestrium et infernorum . » Aliter: Post mortem Saulis ungitur David, et regnat, transfertque arcam Testamenti in civitatem suam: sicut in sequentibus legitur, de qua in suo loco dicturi sumus. Simili quoque modo post abolitionem regni Judaeorum, et sacerdotii cessationem, verus David, id est num accepit: et arcam Testamenti, hoc est sacram Scripturam, in Ecclesiam, quae ejus est domus, transtulit. « Et nuntiatum est David quod viri Jabes Galaad sepelissent Saul, » et reliqua. Hoc plenius in Paralipomenon libro quomodo gestum sit narratur. « Cum audissent, inquit, viri Jabes Galaad, omnia scilicet quae Philisthiim fecerant super Saul, consurrexerunt singuli irorum fortium, et tulerunt cadavera Saul et filiorum ejus, attuleruntque ea in Jabes, et sepelierunt ossa eorum subter quercum quae erat in Jabes, et jejunaverunt septem diebus. Mortuus est ergo Saul propter iniquitates suas; eo quod praevaricatus sit mandatum Domini quod prae
Abbreviated transcription (Latin):
scendit gͦ dauid
& duȩ urores eiꝰ achinoem
iez rahelites. & abigail uxor
nabal carmeli: sed & uiros qui
ulos cum domosua: & manse¬
suut in oppidis hebron. Ascen .õ.
usiste daiud cum duab uxorib
iis inhebron. significat conuo¬
ones duarum plebium
scelesiam catholicam. Hebron
enim interprȩta t᷑
conuigi¬
um. & bene sola
conuigium nomi¬
natur.
Sola & una est
sponsa
uidelicet celestiᷤ
regis. de
qua incantico canticorum dicit᷑.
Seraginta sunt regine. & octo¬
gurta concubine. & ad olescentu¬
larum non ẽ. numerus. Una¬
cissuȩ. Illuc duxit dauid singu¬
los cum domo sua uiros: quia
stnctio uidȩi & greci : barbari
& scite: serui & liberi. sed omĩa
uid: ut regnaret suꝑdomum
iuda. Yngunt uiri iuda dauid inre¬
gẽ. ut regnet suꝑ domũ iuda. qͥ a suiꝑbis
& uitutũ studio rite confitent᷑ xp̃m
ẽẽ regem uniu̾so popło. ac ipsum
esse cui omnis potestas apatredata
est incelo et interra. ut innomine
iħu omne genu flectatur celestiũ.

Expanded text:
scendit ergo David, et duae uxores ejus, Achinom Jezraelitis, et Abigail uxor Nabal Carmeli. Sed et viros qui gulos cum domo sua, et manserunt in oppidis Hebron. » Ascensus iste David cum duabus uxoribus suis in Hebron significat convocationes duarum plebium in Ecclesiam catholicam. Hebron enim interpretatur conjugium. Et bene sola conjugium nominatur: sola et bona est sponsa videlicet coelestis regis, de qua in Canticis canticorum dicitur: « Sexaginta sunt reginae, et octoginta concubinae, et adolescentularum st. Illuc duxit David singulos cum domo sua, quia stinctio Judaei, et Graeci, barbari et Scythae, servi et liberi, sed omnia vid, ut regnaret super domum Juda. » Ungunt viri Juda David in regem, ut regnet super domum Juda, quia superbis et virtutum studio, rite confitentur Christum esse regem in universo populo. Ac ipsum esse, cui « omnis potestas a Patre data est in coelo et in terra, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium,
Abbreviated transcription (Latin):
ulier autem
clamabat ad heliseum diceis.
Seruus tuus uir meus mortuus ẽ:
& tu nosti. quia seruus tuus fuit
timens deum: & ecce creditor uenit.

Expanded text:
ulier autem clamabat ad Heliseum dicens servus tuus vir meus mortuus est et tu nosti quia servus tuus fuit timens Dominum et ecce creditor
Abbreviated transcription (Latin):
causa orationis ibant in bethel:
leȩ campo mira rotunditate sub¬
limis. distans a cęsarea decem mm¬
lib contra orientalem plagam.
qui confinium quoq inter tribũ
isachar & neptalim fuit. & est ter¬
esad collem dei: ubi est statio phi¬
listinorum. Collisdei locus erat
ubi ꝓpħȩ habitabant: uocabat᷑¬

Expanded text:
causa orationis ibant in Bethel, causa orationis ibant in Bethel, leae campo mira rotunditate sublimis, distans a Diocaesaraea decem millibus contra orientalem plagam, qui confinium quoque inter tribum Issachar et Nephthalim fuit. Carens ad collem Dei, ubi est statio Philisthinorum. » Collis Dei locus erat ubi prophetae habitabant. « Et
Abbreviated transcription (Latin):
plate sunt: quos secum recondito
habent. quȩ inrĩs non habent᷑.
Q ideo a quib dam recipiuntur:
non ꝓpterea ut illos approbent.
s ca quȩ necessaria sunt ad confir¬
mandum recipiunt. Quod & pau¬
lus apostolus inepistolis suis non
solum de hebreorum libris apocri¬
fis. uerum etiam expoetarum ac
ubi oportunum uidit exempla
ptulit. non ut omnia eorum com¬
menta apꝓbaret. s oportuna ubi
necessarium uidit inseruit. Hinc
eisdemlibris exemplum intulit
dicens. ꝓpħauit autem & de
eis septimiis abadan enoc dicens.
Ecce uenit dominus insc̃ĩs milib¬
suis: facere iudicium contra
om̃s. Quod expredictis libris sũp¬
tum ẽ. Sed quia uerum ẽ : non
est reticendum. Non omnia ap¬
ꝓbanda sunt: s necessaria accipi¬
enda. Sic etiam traditiones non¬
nullȩ oportunȩ assumende sunt.
Cumq abieris inde & ultra tran
sieris & ueneris ad querquͣm tha¬
bor: inuenient te tres uiri ascen¬
dentes ad deum inbethel. Hi uiri

Expanded text:
prolatae sunt, quos secum reconditos prolatae sunt, quos secum reconditos habent, quae in nostris non habentur. Et ideo a quibusdam recipiuntur, non propterea ut illos approbent, sed ea quae necessaria sunt, ad confirmandum recipiunt. Quod et Paulus apostolus in Epistolis suis , non solum de Hebraeorum libris apocryphis, verumetiam ex poetarum ac ubi opportunum vidit, exempla protulit. Non ut omnia eorum commenta approbaret, sed opportuna ubi necessarium vidit, inseruit. Hinc la sua ex iisdem libris exemplum intulit, dicens: « Prophetavit autem de his septimus ab Adam Enoch, dicens: Ecce venit Dominus in sanctis millibusomnes . » Quod ex praedictis libris sumptum est, sed quia verum est, non est rejiciendum. Non tamen omnia approbanda sunt, sed necessaria accipienda. Sic etiam traditiones nonnullae opportuno assumendae sunt. « Cumque abieris inde, et ultra tsieris ultra, et veneris ad quercum Thabor, invenient te ibi tres viri ascendentes ad Deum in Bethel. » Hi viri
Abbreviated transcription (Latin):
immolatis ac sacrificiis intelligere
uoluerit: nos non inhibemꝰ. Dix̃¬
q samuhel ad saul. Ascende ante
ne in excelsum. ut comedas me¬
cum hodie: & dimittam te mane.
& omĩa quȩ sunt incorde tuo. in di¬
cabo tͥ. Hic enim si non displicue¬
nit. sicut scriptum inuen unus
traditionem iudȩorum uisere re p̃¬
suiminuis. Erat enim incorde saul
ficut ipsi tradunt. quod rex futurꝰ
eet. quia uiderat ꝑuisum se inuer¬
ticem arboris palimȩ collocari. Quȩ
uisiosignum regale erat. Deniq ñ
tantummodo de asinis quas ꝑdide¬
rat incorde suo tractabat. quia cũ
dictum sit &omnia quȩ sunt in
corde tuo indicabo tͥ. statim ꝑ partẽ
comunctionis copulatiuam. & di¬
stinguendo copulauit dicens. Et
de asinis quas ꝑdidisti nudius ter¬
cius ne sollicitus sis. quia inuentȩ
sunt. Et illud. Q cuius erunt
optima queq isrłꝰ Honnet
& omni domui patris tuiꝰ. Tales
enim & hurusmodi traditiones ui¬
dȩorum de apocrifis libris eorum

Expanded text:
immolatis, ac sacrificiis intelligere immolatis, ac sacrificiis intelligere voluerit, nos non inhibemus. Dixitque Samuel ad Saul: « Ascende ante me in excelsum, ut comedas mecum et dimittam te mane, et omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi. » Hic enim si non displicuerit, sicuti scriptum invenimus, traditionem Judaeorum inserere praesumimus. Erat enim in corde Saul sicut ipsi tradunt quod rex futurus esset, quia viderat per visum se in vertice arboris collocari; quae visio signum regale erat. Denique non tantummodo de asinis quas perdiderat in corde tractabat, quia cum dictum sit: Et omnia quae sunt in corde tuo indicabo tibi, statim per partem conjunctionis copulativam, et distinguendo copulavit dicens: « Et de asinis quas perdidisti nudiustertius ne sollicitus sis, quia inventi sunt. » Et illud: « Et cujus erunt optima quaeque Israel? nonne tibi et omni domni patris tu. » Tales enim et hujusmodi traditiones Judaeorum, de apocryphis libris eorum
Abbreviated transcription (Latin):
pre termifimi is. ad eam insinuan¬
umi apostropham facere decreui¬
mus. Ait enimsacra hẏstoria.
Hiritq saul ad puerum suum.
ccoe ibimus. quid feremus ad uirũ
aĩ: & reliqͥ. Hon enim putabat
saul sibi asinas a samuhele aliter in¬
dicari. nisi prȩcio diuinationis.
De quo puer ait. cuma sauele au¬
disset. panis de fecit insystarc iiS
nr̃is: ecce inuenta ẽ. in manumea
quarta pars stateris argenti. de¬
mus homini dei. Ideo ait. quid
feremus adiurum dĩ. Quod autẽ
sauli inquirenti de uidente res¬
ponderunt dicentes. festina nunc.
hodie enimuenit in ciuitatem.
quia sacrificium ẽ. hodie popło
mexcelso: sacrificiumin hoc loco
ꝓut aliqui intelligiuolunt. prandi¬
um intelligitur quod preparaue¬
rat samuhel populo in kalendis.
quia sequitur. Nͥ enq enim comeᷤᷤ¬
surus ẽ populus donec ille ueniat.
quia ipse benedicet hostiȩ: & de in¬
ceps comedent qui uocati sunt. Ce¬
terum si quis simplicit̃ de hostiis

Expanded text:
praetermisimus, ad eam insinuanpraetermisimus, ad eam insinuandam apostrophen facere decrevimus. Ait enim sacra historia: « Dixitque Saul ad puerum suum; Ecce ibimus: quid feremus ad virum Dei? » et reliqua. Non enim putabat Saul sibi asinas a Samuele aliter indicari, nisi pretio divinationis, de quo puer ait, cum a Saule audisset: Panis defecit in sitarciis nostris: « Ecce inventa est in manu mea quarta pars stateris argenti, demus homini Dei. » Ideo ait: « Quid feremus ad virum Dei? » Quod autem Sauli inquirenti de Vidente, responderunt dicentes: « Festina nunc, hodie enim venit in civitatem, quia sacrificium est hodie populi in excelso. » Sacrificium in hoc loco, prout aliqui intelligi volunt, prandium intelligitur, quod praeparaverat Samuel populo in Kalendis, quia sequitur: « Neque enim comesturus est populus, donec ille veniat, quia ipse benedicet hostiae, et deinceps comedent qui vocati sunt. » Caeterum si quis simpliciter de hostiis
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑoues̾ ꝓpt̃ innocentiam. Ar¬
mum quod saul accepit sicut su¬
perius legitur. principatum sig¬
nificat domini nr̃i qđ accepit. Qui
a samuhele unctus dicit᷑: quia a
deo patre umnigenitus filiꝰ spũali
unctione delibutus legitur. De
quo psalmista. ꝓpterea iuixit te
deus deus tuus. Q. reliqͥ. Om̃s emĩ
retro reges isrł olim obunctionissa¬
cramentum intypo saluatoris.
xp̃i sunt appellati. Unde & da¬
uid ait ad eum qui se finxerat
saul occidisse. Quomodo ñ timu¬
isti manum tuam mit dere in xpm̃
domini: Sed bene ait quod ab
humero sursum saul suꝑ emme¬
bat om̃ib iuxta spũalem intel¬
ligentiam. quia caput nrm̃ sur¬
sum ẽ. suꝑ nos quod ẽ. xp̃e. Et
benedictum ẽ: & non erat melior
illo. & psalmista. Quis innubib
equabitur domino. aut quis simi¬
liserit deo inter filios dei  Hic
non seriem hẏstoriȩ secuti. sed
spu̾alis intelligentiȩ sensum. conti¬
uatim describere conati sumis.
leterum quia parum hystoriam

Expanded text:
 oves propter innocentiam. Armus quem Saul accepit, sicut superius legitur, principatum significat Domini nostri quem accepit. Qui a Samuele unctus dicitur, quia a Deo Patre unigenitus Filius spiritali unctione delibutus legitur: de quo Psalmista: « Propterea unxit te Deus, Deus tuus , » et reliqua. Omnes enim retro olim reges Israel, ob unctionis sacramentum, in typo Salvatoris christi sunt appellati. Unde et David ait ad eum qui se finxerat Saul occidisse: « Quomodo non timuisti manum tuam mittere in christum Domini ? » Sed bene ait, quod ab humero sursum Saul supereminebat omnibus, juxta spiritalem intelligentiam, quia caput nostrum sursum est supra nos, quod est Christus. Et bene dictum: « Non erat melior illo » , et Psalmista: « Quis in nubibus aequabitur, aut quis similis erit Deo Filio Dei? » Hic enim non seriem historiae secuti, sed spiritalis intelligentiae sensum continuatim describere conati sumus. Caeterum quia parum historiam
Abbreviated transcription (Latin):
rum. quispirit ualiter uiuens
deproprio delicto reprehendi a
quoquam ñ potest. Scriptum nã¬
q ẽ. Spiritualis omnia uidicat.
& ipse a nemine iudicatur. In no¬
cens enim eẽ. debet abomini delic¬
to: qui cȩteros iudicat ꝓscelere ip¬
sorum. sicut & samuhel fecisse legi¬
tur. Qui etiam talessunt. pluui¬
am de celis id ẽ. scientiam predica¬
tionis ex libris ꝓpħarum de qͥb
scͥptum ẽ. iudicium positum est
ut fructus fidei
operum gignere possint diffidt̃.
ut cos qui malum se egi sse cognos¬
cunt terreant. De inde sequitur
qualiter samuhel dum eiceretur
ae principatui. & populus deprȩca¬
retur dicens. ne cesses orare ꝓnobis.
respondens ait. Absit a me hoc pec¬
catum indomino: ut cessem orare
puob̾. Hinc iram qua ꝑfecta be¬
nignitas sanctorum olim insamuhe¬
le demonstrata ẽ. insinuat. illam
uidelicet de qua dominus ait. Di¬
ligite mimicosurõs. & orate ꝓꝑse¬
quentib & calumpniantib uos.

Expanded text:
rum, qui spiritualiter vivens, rum, qui spiritualiter vivens, de proprio delicto reprehendi a quoquam non potest. Scriptum namque est: « Spiritalis omnia judicat et ipse a nemine judicatur . » Innocens enim esse debet ab omni delicto, qui caeteros judicat pro scelere ipsorum, sicut et Samuel fecisse legitur qui etiam tales pluviam de coelis, id est scientiam praedicationis ex libris prophetarum, de quibus scriptum est: « Judicium positum est num, ut fructus fidei, ac bonorum operum gignere possint, diffundunt: ut eos, quia malum se egisse cognoscunt, terreant. Deinde sequitur qualiter Samuel, dum quereretur de principatu, et populus deprecaretur, dicens: « Ne cesses orare pro nobis, » respondens ait: « Absit a me hoc peccatum in Domino ut cessem orare pro vobis. » Hic namque perfecta benignitas sanctorum, olim in Samuele demonstrata est: illa videlicet de qua Dominus ait: « Diligite inimicos, et orate pro persequentibus et calumniantibus
Abbreviated transcription (Latin):
inuectionis increpatione corri¬
gere: & erranti penitentiȩ dolo¬
rem & uulnus infigere. Si cuiꝰ
igitur sermo non pungit. s oblec¬
tationi ẽ audientium: iste sĩ
est sermosapientis. Hinc est qđ loħs
uectione dicens. Genimina uipera¬
rum. quis demonstrauit nobis fuge¬
re a uentura iraꝰ Deniq possum
a aliter hanc sententiam breuim
dagatione innuere. quod ait dicens
uerba sapientium sicut stimuli. &
reliqua: quia & ad conuersionem ꝓ¬
uocant & firma sunt: & innullo ober
spirata Ad eos usq ꝑuenerunt. & ideo
solida radice fundata sunt. Unde
& ineodem uersu subiungrtur. Que
ꝑ magistrorum consilium data sunt
a pasfore uno. uidelicet a ꝓphetis ꝑ
quorum consilium sunt ꝓlata. ꝙ a
Quis quis enim his ẽ instructus. &
spũ diuino illuminatꝰ: potest cor¬
rigere si inquantum humana fragi¬
litas non obstat se a peccatis con¬
tinuerit aliorum peccata. quia ile
iuste redarguit incȩteris malum eo¬

Expanded text:
invectionis increpatione corriinvectionis increpatione corrigere, et inerrantes poenitentiae dolorem et vulnus infigere. Si cujus igitur sermo non pungit, sed oblectationi est audientium, iste non est sermo sapientis. Hinc est quod Joavectione, dicens: « Genimina viperarum, quis demonstrabit vobis fugere a ventura ira ? » Denique possumus et aliter hanc sententiam brevi indagatione innuere, quo ait dicens: « Verba sapientium sicut stimuli, » etc., quia et ad conversionem provocant et firma sunt, et in nullo oberrspirata, ad eos usque pervenerunt, et ideo solida radice fundata sunt. Unde et in eodem versu subjungitur: Quae per magistrorum consilium data sunt a pastore uno, videlicet a prophetis per quorum consilium sunt prolata, et Quisquis enim his est instructus, et Spiritu divino illustratus, potest corrigere, si, inquantum humana fragilitas non obsistat, se a peccatis continuerit, aliorum peccata. Quia ille juste redarguit in caeteris malum eo
Abbreviated transcription (Latin):
nitas. Dedan uero ut quib dampla¬
cet ipse est samson. Cęterum iurta
altiorem intelligentiam. galgala
ubi samuhel innouauit regnum
ac redarguit filios isrł. qui inter¬
prȩtatur renouatio. significat reue¬
lationem & illuminationem fidei
innouo testamento: ubi uetus reg¬
num innouum commutatum ẽ.
De qua mutatione suꝑius iam di¬
ximus. ubi de heli & filiis eiꝰ reꝑ¬
batis. & electione samuhelis des¬
cripsimus. & de abiectione saul
& constitutione dauid domino fa¬
uente inposterum dicturi su¬
mus. Uerum in hoc quod samu¬
hel filios isrł redarguit. iurta
moralem intelligentiam typum
tenuit spũalium doctoꝵ. qui in
semet ipsis delicta grauia ñ ha¬
bent quȩ redarguant. sed aliorum
peccata absq retractatione feri¬
unt. De hisenim talib ꝑsalomo¬
nem dicitur. Uerba sapientium
quasi stimuli: iqͣsi claui in alcum
defixi: quia peccata hominum
nescuint palpare. nec molli manu
at trectare lasciuiam. sed aspere

Expanded text:
nitas. Badan vero, ut quibusdam planitas. Badan vero, ut quibusdam placet, ipse est Samson. Caeterum juxta altiorem intelligentiam, Galgala ubi Samuel innovavit regnum ac redarguit filios Israel, quae interpretatur revelatio significat revelationem et illuminationem fidei in Novo Testamento, ubi vetus regnum in novum commutatum est. De qua mutatione superius jam diximus, ubi de Eli et filiis ejus reprobatis, et electione Samuelis descripsimus. De abjectione Saul et constitutione David, Domino favente, in posterum dicturi sumus. Verum in hoc quod Samuel filios redarguit, juxta moralem intelligentiam typum tenuit spiritalium doctorum: qui in semetipsis delicta gravia non habent, quae redarguant; sed aliorum peccata absque detrectatione feriunt. De his enim talibus per Salomonem dicitur: « Verba sapientium quasi stimuli et quasi clavi in altum defixi, » quia peccata hominum nesciunt palpare, nec molli manu attrectare lascivia; sed asperae
Abbreviated transcription (Latin):
p̃lium contra diabolum excitat.¬
ł Iam possumus ad hȩreticos refer¬
re. qui populus ẽ meroris. qm̃
ponit eorum ꝑuersitas. in hoc fedꝰ
cum populo ęccłiȩ. ut eruat ocu¬
los eius dextros. id ẽ sensus uel ui¬
sum sanȩ & ortodore fidei auferat:
& uult ut sinistrum habeant
id ẽ ꝑuersum sensum. & praua
sentinãt. S populus fidelis acer¬
uum testimoniorum diuinarum
scripturarum congerit. unde suis
hostib resistat. Mictit inuniu̾¬
sos terminos ifrł hoc ẽ. ad docto¬
res eccłiȩ. quatimis sibi opem fe¬
rant: & scutum fidei contra ho¬
stem exaduerso opponant. D ix̃
nite & eamus ingalgala. & in no¬
uemus ibi regem. & reliqͥ: usq¬
quoait. misit dominus iheroba¬
al ꝙ bedan. & barach. & iepte.
& samuhel: & eruit uos de manu
inimicorum ur̃oꝵ. Prius enim
quam suꝑiora pandamus dicendũ
est quis fuerit iste ierobaal & be¬
dan. Iherobaal ipse ẽ gedeon : qͥ
cum trecentis uiris suꝑauit madia¬

Expanded text:
praelium contra diabolum excitat.praelium contra diabolum excitat. Nam possumus ad haereticos referre, qui populus est moeroris, quoniam gponit eorum perversitas in hoc foedus cum populo Ecclesiae, ut eruat oculos dextros, id est sensum vel visum sanae orthodoxae fidei auferat. Et vult ut sinistrum habeant, id est perversum sensum, et prava sentiant. Sed populus fidelis acervum testimonium divinarum Scripturarum congerit, unde suis hostibus resistat, emittit in universos terminos Israel, hoc est ad doctores Ecclesiae, quatenus sibi opem ferant, et scutum fidei contra hostes ex adverso opponant. CAPUT nite et eamus in Galgala, et innovemus ibi regnum, » et reliqua usquequo ait, « Misit Dominus Jerobaal et Bedan et Barac et Jephte t Samuel, et eruit vos de manu inimicorum vestrorum. » Prius enim antequam superiora pandamus, dicendum est quis fuerit iste Jerobaal et Badan. Jerobaal ipse est Gedeon, qui cum trecentis viris superavit Madia
Abbreviated transcription (Latin):
erum quia hystoria manifesta ẽ.¬
spũalem intelligentiam breuissima
insinuatione enucleare aggredim᷑.
llaas qui interprȩtatur serpens sig¬
nificat diabolum: non solum qr
lubricus & tortuosus ẽ: s quia pͥ¬
mum hominem ꝑserpentem dece¬
pit. Ipse ascendit ad prȩliandum
contra iab es quȩ interprȩtatur
sensus: quia diabolus semꝑ sen¬
sum diuinȩ cognitionis & bonita¬
tis auferre abhominib cona¬
tur. Ga.E laad uero qui dicit᷑
ueraus  tesimonis. illos
significat qui eruditi sunt in ec¬
clesia testimoniis diuinarum scͥp¬
turarum: quorum oculos dextros¬
naas eruere cupit. uidelicet illu¬
minationem fidei & predicationis
auferre satagit. Sed hos saul
uidelicet dominus ac redemptor
nr̃ liberat cum exercitu suo. id est
auxilio angelorum seu prȩdicato¬
rum suorum Quimbezech popu¬
lum enuimerat. bezechenim ege¬
stas interprȩtatur: quia inegesta¬
te p̃sentis uitę nouit dominus
qui sunt eiꝰ: & apud ipsum est cer¬
tus uumerus electorum. quos ad

Expanded text:
erum quia historia est, spiritalem intelligentiam brevissima insinuatione enucleare aggredimur. Naas enim, qui interpretatur serpens, significat diabolum: non solum quia lubricus et tortuosus est, sed quia primum hominem per serpentem decepit. Ipse ascendit ad praeliandum contra Jabes, qui interpretatur sensus, quia diabolus semper sensum divinae cognationis et bonitatis auferre ab hominibus conatur. Galaad vero, qui dicitur acervus testimonii, illos significat qui eruditi sunt in Ecclesia testimoniis divinarum Scripturarum. Quorum oculos dexteros eruere cupit, videlicet illuminationem fidei, et praedicationis auferre satagit. Sed hos Saul, videlicet Dominus ac Redemptor noster, liberat cum exercitu suo: id est auxilio angelorum seu praedicatorum suorum qui in Besech populum enumerat. Besech enim egestas interpretatur, quia in egestate praesentis vitae novit Dominus qui sunt ejus. Et apud ipsum est certus numerus electorum, quos ad
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat samuhel sauli cuncta ita
euenerunt. & ipse saul ꝑtransita
ibi consistentium: significat quod
iudȩis omnia quȩ de eis legis lator
& ꝓpħȩ prȩdixerant. ita euenert̃
siue in ꝓsperis siue in aduersis.
At tam̃ ipsi libros legis tenentes &.
ppħarum quasi diuinasse uiden¬
erłia in eis conscripta legendo &
ꝓphetando ꝓferre noscuntur. rȩ¬
nia ita xp̃o euenerunt sicut libri
ligis & ꝓpħarum olim predixeruns.¬

Expanded text:
dixerat Samuel Sauli, cuncta ita dixerat Samuel Sauli, cuncta ita evenerunt, et ipse Saul, pertransita ibi consistentium, significat quod Judaeis omnia quae de eis legislator et prophetae praedixerant, ita evenerunt, sive in prosperis, sive in adversis. Attamen ipsi libros legis tenentes et prophetarum, quasi divinasse videnet Ecclesia in eis conscripta legendo et pronuntiando proferre noscuntur. nia ita evenerunt Christo, sicut libri legis et prophetarum olim praedixerun
Abbreviated transcription (Latin):
dubium ẽ. Quando ergo eue¬
nerint signa hȩc omuia tͥ: fac gͦ¬
cumq inuenerint manus tue. qr
deus tecum ẽ. Ac si diceret. his
signis nosse poteris quia deus te
regem fieri uoluit. & iccirco ad om¬
nia quȩ tͥ agenda sunt regaliter
age. quia deus tecum ẽ. U identes
autemomnes qui nouerant eum
hȩri & nudius tercuus. quod esset
filio cis: Num & saul inter ꝓphas
Responditq alius ad alterum dicens.
& quis pater eorum : & reliqͣ. Rene
ait saule. ꝓphetante cum ceteris.
& quis pater eorum. Ac si diceret.
& quis maior illo indignitate & in
sapientia: Optuȩ enim potest
inter ꝓpħas uersari. & pater eorum
id ẽ. magister uocari: qui tam docłꝰ
& sapiens ẽ. Pater autem aliquan¬
domagister inscripturis uocatur
sicut heliseus heliam patrem idẽ
magistrum uocat dicens. Pater mm
pater mi:currꝰ isrł & auriga eiꝰ.
& in libro iob helui eliphat patrem
idẽ magistrum uocat hoc modo.
Pater mi ꝓbetur iob usq ad fi¬
nem. Quod autem signa quȩ pre

Expanded text:
um. Quando ergo venerint signa haec omnia tibi, fac quaecumque invenerit manus tua, quia Deus tecum est. Ac si diceret: his signis nosse poteris, quia Deum te regem fore voluit. Et idcirco ad omnia quae tibi agenda sunt regaliter age, quia Deus tecum est. Et descendes anteheri et nudiustertius, quod esset  accidit filio Cis? Num et Saul inter prophetas? Responditque alius ad alterum, dicens: Et quis pater eorum? » et reliqua. Bene ait, Saule prophetante cum caeteris, « Et quis pater eorum? » Acsi diceret: Et quis major illo in dignitate et sapientia? Optime enim potest inter prophetas versari et pater eorum, id est magister, vocari, qui tam doctus et sapiens est. Pater enim aliquando magister in Scripturis vocatur: sicut Eliseus Eliam patrem, id est, magistrum vocat, dicens: « Pater mi, pater mi, currus Israel et auriga ejus . » Et in libro Job Eliu ipsum id est magistrum vocat, hoc modo, « Pater mi, probetur Job usque ad finem . » Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
Iscendit autem xi¬
naas ammanites: & pugnare
cepit aduersus iabes galaad.
hreruntq omnes uiri iabes ad na¬
as. Habeto nos federatos: & seruie¬
mus tͥ. Ꝙ respondit ad eos naas
ammonites. In hoc feriam uobis¬
cum fediis. ut eruam omnium ue¬

Expanded text:
scendit autem Naas Ammonites et pugnare coepit adversus Iabesgalaad dixeruntque omnes viri Iabes ad Naas habeto nos foederatos et serviemus tibi et respondit ad eos Naas Ammonites in hoc feriam vobiscum foedus ut eruam omnium ve
Abbreviated transcription (Latin):
designat. Sicut enim saul cumasi¬
nas patris sui quȩ de erant quere¬
ret. in reguo assumptꝰ ẽ: simili quo¬
q modo dominis & saluator nr̃ pͥ¬
quam a patre sio missus adoues qͦ
perierant domus isrł uenire dig¬
natus est : suꝑ cunctum populum
sium abeo in regem constitutus ẽ.
sicut ipse ait. Egoautem constitu¬
tussum rex abeo suꝑsyon montem

Expanded text:
designat. Sicut enim Saul, cum asidesignat. Sicut enim Saul, cum asinas patris sui quae deerant quaereret, in regno assumptus est: simili quoque modo Dominus et Salvator noster, postquam a Patre suo missus, ad oves quae perierant domus Israel venire dignatus est, super cunctum populum suum ab eo in regem tantum constitutus est. Sic ipse ait: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem
Abbreviated transcription (Latin):
ahihel fuisse legitur. Cis enim u¬
terpretatur durus uel uoiens: ahi¬
hel uero. pater meus deus. Quors
nominum incerp̃tationes sunt ad
duritiam & ad uomitum malitiȩ
iudȩorum qui deum patrẽ confi¬
tentes. filium inpassione negaue¬
runt dicentes. tolle hunc. & di¬
mit te nobis barabban: non intel¬
ligentes quia qui negat filium. ne¬
gat & patrem qui misit illum.
Culit autem samuhel lenticulã
olei. &effudit suꝑcaput saul: &
deosculatus est eum & ait. Ecce
unxit te dominus suꝑ heredit a¬
tem suam inprincipem. Scien
dum ẽ. quod saul non unuis sẽꝑ
ꝑsonȩ gestauit figuram: sed ali¬
quando iudeorum tẏpum ob suꝑ¬
tiamsicut suꝑius tetigimus. &
infuturo demonstrabimꝰ. aliquan
ctionem regni. atq ꝓpt̃ altitu¬
dinem staturȩ & ꝓpter princi¬
patum. de quo ysaias ait. fac
sicut inconsequentib declarabi¬
tur. Sed in hoc loco ubi a sa¬
muhele unctꝰ legitur. ipsum
xp̃m dominum scilicet saluatorẽ

Expanded text:
Abiel, fuisse legitur. Cis enim iAbiel, fuisse legitur. Cis enim interpretatur durus vel vomens. Abiel vero pater meus dicitur, quorum nominum interpretationes ad duritiem, et ad vomitum malitiae Judaeorum pertinent, qui, Deum Patrem confitentes, Filium in passione negaverunt, dicentes: Tolle hunc, et dimitte nobis Barrabam: non intelligentes, quia qui negat Filium negat et Patrem, qui misit illum. Colei et effudit super caput eius et deosculatus eum ait: Ecce unxit te Dominus super hereditatem suam in principem. Et dum est quod Saul non unius semper personae gestavit figuram, sed aliquando Judaeorum typum, ob suptiam, sicut superius tetigimus, et in futuro demonstrabimus: aliquandctionem regni, atque altitudinem staturae, et propter principatum. De quo Isaias ait: « Fasicut in sequentibus declarabitur; sed in hoc loco, ubi a Samuele unctus legitur, ipsum Christum Dominum scilicet Salvatorem
Abbreviated transcription (Latin):
reficiant. Iubet gͦ fossas facere
intorrentis alueo: & ita prȩdicit.
absq uentis & pluuia aquarum
largitatem. Quid ẽ. fossas in al-¬
ueo torrentis facere: nisi ꝓfun¬
damisteria in sacris scripturis
bono studio quȩrere: quȩ absq
pluuia & uento aqua replentur.
quia sepe absq humano solatio.
sapientiam confert. suis inuesti¬
gatorib potentia diina. Unde
habetis ut aliquis doceat uos:
s sicut unctio eius docet uos
de omnib. Unde bibunt homi¬
nes & iumenta. idẽ. doctrinam
accipient ingeniosi quiq. &
simplices. quia quantum idonea
ẽ. anuna accipientis. tantum
ibi inueniet documentum suȩ
salutis. Sequitur. Parumq hoc¬
ẽ. in conspectu domini: insuper
tradet etiam moab inmanus ue
tade hoste uictõria: ut ꝑcuti¬
ant omnem ciuitatem munitã.
& omnem urbem elecꝰtam. Et cȩt̾a.
tas. possumus secularem pruden¬
tiam intelligere: inqua maxi¬
mȩ philosophi & hȩretici confi¬

Expanded text:
reficiant. Jubet ergo fossas facere reficiant. Jubet ergo fossas facere in torrentis alveo, et ita praedicit absque ventis et pluvia aquarum largitatem. Quid est fossas in alveo torrentis facere, nisi profunda mysteria in sacris Scripturis bono studio quaerere? Quae absque pluvia et vento aqua replentur, quia saepe absque humano solatio sapientiam confert suis investigatoribus potentia divina. Unde habetis ut aliquis doceat vos, sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus . » Unde bibunt homines et jumenta, id est, doctrinam accipiunt ingeniosi quique et simplices. Quiaquantum idonea est anima accipientis, tantum ibi inveniet documentum suae salutis. Sequitur: « Parumque hoc in conspectu Dtradet etiam Moab in manus veta de hoste victoria, « ut percutiant omnem civitatem munitam et omnem urbem electam. » Civitates tas, possumus saecularem prudentiam intelligere, in qua maxime philosophi et haeretici confi
Abbreviated transcription (Latin):
ergo significant tres istireges contͣ
moab bellum gerentes. nisi recto¬
resfidelium. qui ꝑ sc̃ȩ trinitatis
fidem contra mundi principem.
& contra populum eiꝰ hoc ẽ. phi¬
losophos. hereticos. scismaticos.
atq om̃s iniquos. cum scuto fidei
atq armis spiritalib confligunt:
Moab gͦ qui de incȩsto natus est.
& interpixtatur de patre: bene
illis conuenit. ad quos dominus
dixit. Uos de diabolo nati ȩstis.
partim minis. partim ꝑ sequuti¬
onib. partim dolo. ac falsis fictio
put ẽ. populi xpĩani. superant᷑
atq effugantur: Quib ait. ꝓpħa
domim. Facite in alueum torren¬
tis huius. fossas. & fossas. Non
uidebitis uentum neq pluuiã.¬
& alueus iste replebitur aquis:
& bibebitis uos. & familiȩ ur̃e¬
& reł. Ecce ꝓpħa domini popło
siti fatigato. ꝑmiraculum factum
a domino con sulit: sic & . ꝓpħȩ
dicta consilium prȩbent fidelib
qualiter spiritali doctrina sitim
suam extinguant. atq animum

Expanded text:
ergo significant tres isti reges contra ergo significant tres isti reges contra Moab bellum gerentes, nisi rectores fidelium, qui per sanctae Trinitatis fidem, contra mundi principem, et contra populum ejus, hoc est philosophos haereticos, schismaticos, atque omnes iniquos, cum scuto fidei atque armis spiritalibus confligunt? Moab ergo qui de incesto natus est, et interpretatur de patre, bene illis convenit ad quos Dominus dixit: « Vos de diabolo nati estis, epartim minis, partim persecutionibus, partim dolo ac falsis fictionput est populi Christiani, superantur atque effugantur. Quibus ait propheta Domini: « Facite alveum torrentis hujus, fossas et fossas. Non videbitis ventum neqet alveus iste replebitur aquis; et bibetis vos, et familiae vestrae. » Ecce propheta Domini populo siti fatigato per miraculum factum a Domino consulit; sic et prophetica dicta consilium praebent fidelibus, qualiter spirituali doctrina sitim suam exstinguant atque animum
Abbreviated transcription (Latin):
gesimo anno ascensionis suȩ. un¬
misit duos ursos de siluis gentĩ.
uespasianum scilicet & tytum. qͥ
eos crudeli strage deiecerunt.
multa: & soluebat regi isrł
centum milia agnorum. & centum
m.arietum cum uellerib suis. Cũ¬
q mortuus fuisset ahab: prȩuarica¬
tus ẽ. fediis quod habebat cum re
bellum gerebatur ꝑtres reges. hoc
ẽ. regem israel. regem uida. & re¬
gen edom. contra moab Consultꝰ¬
q ab eis hȩliseus ꝓpħa: post alia.
hec subdidit dicens. Facite in
alueo torrentis huius fossas & fos¬
sas. hȩc enim dicit dominus. Non
uidebitis uentum. nec pluuiam.
& alueus iste replebitur aquis: &
bibetis uos. & familiȩ ur̃ȩ & ium̃¬
ta ur̃a. Parumq hoc ẽ. inconspec¬
tu domini. insuꝑ tradet etiam
moab inmanus urãs. & ꝑcutietis
omnem ciuitatem munitam. &
sum lignum fructiferum succide¬
tis: cunctosq fontes aquarum
opturabitis. & omẽm agrum egre¬
gium operietis lapidib. Quid

Expanded text:
gesimo secundo anno ascensionis suae, imgesimo secundo anno ascensionis suae, immisit duos ursos de silvis gentium, Vespasianum scilicet et Titum, qui eos crudeli strage dejecerunt. multa, et solvebat regi Israel centum millia agnorum, et centum millia arietum cum velleribus suis. Cumque mortuus fuisset Achab, praevaricatus est foedus quod habebat cum regbellum gerebatur per tres reges, hoc est regem Israel, regem Juda, et regem Edom, contra Moab. Consultusque ab eis Elisaeus propheta, post alia Hæc dicit Dominus. Facite per alueum torrentis huius, fossas & fossas. Hæc enim dicit Dominus. Non videbitis ventum, neque pluuiam, & alueus iste replebitur aquis; & bibetis vos, & familiæ vestræ, & iumenta vestra. Parumque hoc est in conspectu Domini. Insuper tradet etiam Momnem civitatem munitam, et sum lignum fructiferum succidetis, cunctosque fontes aquarum obturabitis, et omnem agrum egregium operietis lapidibus. » Quid
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt de cuuitate. & illudebant
ei dicentes. Ascende calue. ascen¬
de calue. Qui cum post se respe¬
xisset. uidit eos: & maledixit eis
in nominȩ domini. Egressiq st̃
us quoq ꝓpħa sicut sepe diximꝰ
figuram xp̃i gessit. Deniq uoca¬
bulum illud. salus dei interpre¬
tatur. Salus aũ dei quis est aliꝰ.
nisi filius eiꝰ. qui & saluator ubi¬
q uocatur.ꝰ Paruuli uero illiil¬
ludentes saluti dĩ. idẽ. helisȩo:
uideorum habuere ꝑsonan. qͥ
aderucem domino saluatori sub¬
sannabant. Qui dicunt ascende
caluȩ. ascende calue: quia incalua¬
riȩ loco. xp̃c ascensurus erat in
crucem. Quod uero conuersis ma¬
ledixit eis hȩliseus: & exierunt duo
ursi desilua. & interfecerunt. xl.
duos pueros blaspheinantes: ita
rxpc̃ post passionem & resurtecti¬
onem ex mortuis. postquam ascen¬
dit incȩlos. sicut heliseus ascendit.
inbethel. idẽ. indomium dei: con¬
uersus maledixit uidȩis. & quadra¬

Expanded text:
si sunt de civitate, et illudebant si sunt de civitate, et illudebant ei, dicentes: Ascende, calve, ascende, calve. Qui cum post se respexisset, vidit eos et maledixit eis in nominus quoque propheta sicut saepe diximus figuram Christi gessit. Denique vocabulum istud salus Domini interpretatur. Salus autem Dei quis est alius, nisi Filius ejus, qui et Salvator ubique vocatur? Parvuli vero illi illudentes saluti Dei, id est, Eliseo, Judaeorum habuere personam, qui ad crucem Domino Salvatori subsannabant, qui dicunt: « Ascende, calve; ascende, calve, » quia in Calvariae loco Christus ascensurus erat in crucem. Quod vero conversus maledixit eis Eliseus, et exierunt duo ursi de silva, et interfecerunt quadraginta duos pueros blasphemantes, ita et Christus post passionem et resurrectionem ex mortuis, postquam ascendit in coelos, sicut Eliseus ascendit in Bethel, id est in domum Dei, conversus maledixit Judaeis, et quadra
Abbreviated transcription (Latin):
micos nr̃os uentilabumis. & in
nominȩ tuo sꝑnemus insurgen¬
irerunt quoq uiri ciita¬
tis ad heliseum. Ecce ha¬
bitatio ciuitatis huius
optima ẽ. sicut tu ipse domitie
ꝑspicis. sedaquȩ pessime sunt
& terrȩ steriles. At ille ait. Affer¬
te mͥuas nouum. & mittite in
illud sal. Postulabatur heliseꝰ
a popło. ut aquas hiericho steri¬
les & malignas sanaret. Accepit
uas nouum fictile. & iecit in eo
sal: & demersit illud influmne.
& statim influmine aquȩ sanate
sunt. Quo facto p̃muitiabat ꝓ¬
pheta. quia u̾bum caro fieret:
& habitaret in nob̾. Inde insimili¬
tudinem uerbi. sal idẽ. sapienti.¬
am dedit. inuas fictilȩ. incorpus
scilicet humanum. & umuut tens
inaquam demersit. Quod quidẽ
significabat: quia om̃s pop łi qui
sub figura aquarum intoto mun¬
do steriles erant : ꝑ xp̃i incarnati¬
onem. fȩcunditatem & benedicti¬
onem accepturi.eent. Ascendit
autemin bethel. Cumq ascen¬
deret ꝑuiam: pueri parui egres¬

Expanded text:
mus, et in nomine tuo spernemus insurgenDixerunt quoque viri civitatis ad Eliseum: Ecce habitatio civitatis hujus optima est, sicut tu ipse, domine, perspicis; sed aquae pessimae sunt, et terra sterilis. At ille ait: Afferte mihi vas novum, et mittite in illud sal. » Postulabat Eliseus a populo ut aquas Jericho steriles et malignas sanaret. Accepit vas novum fictile, et jecit in eo sal, et demersit illud in flumine, et statim in flumine aquae sanatae sunt. Quo facto praenuntiabat propheta quia « Verbum caro fieret, et habitaret in nobis . » Inde in similitudinem Verbi salem, id est, sapientiam dedit in vas fictile; in corpus sciliin aquam demersit. Quod quidem significabat quia omnes populi qui sub figura aquarum in toto mundo steriles erant, per Christi Incarnationem fecunditatem et benedictionem accepturi essent. « Ascendit autem inde in Bethel; cumque ascenderet per viam, pueri parvi egres
Abbreviated transcription (Latin):
leuauit pallium heliȩ.quod ce¬
ciderat ei. reuer susq stetit suꝑ
ripam iordanis. & pallio helię
pallium heliȩ. nisi incarnatio¬
nr̃ lȩti fluuium dirupit: nob̾q
transitum ad uitam prȩparauit:
situm hȩliȩ retinurt: quia fidem
censionem eius ad cȩlos reserua¬
uit. ꝑ quam prȩsentis uitȩ fluctꝰ
transire satagit. Sed sicut heli¬
seus ꝑcutiens. pallio flumium.
a quas ñ diuisit. ante quam dix̃.
ubi ẽ. deus heliȩ & iam nunc.
& sic ꝑcussit aquas & diuisȩ sunt:
ita eccłia. nisi ꝑ inuocationem
nominis domini. uirtutes ullas
facere non potest. quia ipse dix̃.
dium: nisi adsit diuinum adu¬

Expanded text:
levavit pallium Helie: quod celevavit pallium Helie: quod ceciderat ei. Reversusque stetit super ripam Jordanis: et pallio Helie Pallium Eliae incarnatio lethi fluvium dirupit, nobisque transitum ad vitam paravit. nsitum Eliae retinuit, quia fidem censionem ejus ad coelos reservavit, per quam praesentis vitae fluctus transire satagit. Sed sicut Eliseus percutiens pallio fluvium, aquas non divisit antequam dixit: « Ubi est Deus Eliae etiam nunc? » et sic percussit aquas, et divisae sunt, ita Ecclesia, nisi per invocationem nominis Domini, virtutes ullas facere non potest, quia, sicut ipsedium, nisi adsit adjutorium d
Abbreviated transcription (Latin):
eadem filius similiter facit. Et apo¬
stolus. Hȩc inquit omĩa oꝑatur
unus atq idem sp̃ẽ: diuidens sin¬
gulis ꝓut uult. Bene quidem po¬
itulat eccłia. ut spm̃ duplicemac¬
cipiat. xp̃i: quia & remissione pec¬
catorum indiget. quia non eguit
ex plenitudine sua ꝑspm̃ scm̃ tri
buit xpẽ. Quiascendens in altũ
captiuam duxit captiuitatem:
dedit dona hominib: illis uideli¬
cet hominib qui spem suam fir¬
mter in illum ponunt. Hinc
ẽ. quod helias dicit adhȩliseum.
Si uideris me quando tollar a
te: erit quod petisti. Si autem
non uideris. ñ erit. Quia nisi
quis recte fidei oculos in illum po¬
nat. & credat fideliter passionẽ.
resur rectionem. ascensionem etꝰ
ad patrem: peticionis suȩ fructũ
ñ capiet. Quod subsequens ratio
designat. Helias enim secum
comitante heliseo. ad ripam ior¬
danis ueniens. tulit pallium suũ
& inuoluit illud. & ꝑcussit aqͣͥs.
quȩ diuisȩ sunt inutramq par¬

Expanded text:
eadem et Filius similiter facit . » Et Apoeadem et Filius similiter facit . » Et Apostolus: « Haec, inquit, omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . » Bene quidem postulat Ecclesia, ut spiritum duplicem accipiat Christi, quia et remissione peccatorum indiget, qua non eguit ex plenitudine sua per Spiriascendens in altum captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . » Illis videlicet hominibus qui spem suam firmiter in illum ponunt. Hinc est quod Elias dicit ad Elisaeum: « Si videris me quando tollar a te, erit quod petisti: si autem non videris, non erit. » Quia nisi quis recte fidei oculos in illum ponat et credat fideliter passionem, resurrectionem et ascensionem ejus ad Patrem, petitionis suae fructum non capiet, quod subsequens ratio designat. « Elias enim secum comitante Elisaeo ad ripam Jordanis veniens, tulit pallium suum et involvit illud, et percussit aquas quae divisae sunt in utramque par
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Rẽ difficilem postulasti: at ca¬
men si uiderisme quando tollar
ate:erit quod petiti. Si autem
non uideris ñ erit. Quem enum
inhoc loco significat helias: nisi
capud nostrum dominum scilicet
redemptorem. Et quem heliseus.
nisi corpus eiꝰ quod. ẽ. eccłia: Dat
locum postulandi helias ñr. cum
mȩuangłio dic̃: petite & dabitur
uob̾. & item. Petite inquit & acci¬
pietis: ut gaudium uestrum ple-¬
numsit. Hac ergo fiducia accep
spc̃ sc̃ĩ. in remissionem utiq pec¬
catorum. & consolationem uirtutũ.
Redemptor igitur nr̃ qui non ha¬
buit peccatum. nec fecit peccatum.
nec dolus inuentus ẽ inore eius.
remissione peccatorum non eguit.
qui peccatum nullum habuit. Ope¬
raautem uirtutum in spũ scõ fec̃.
sicut ipse in euangelio dicit ui¬
dȩis. Si ergo indigito dei eicio de¬
monia. ꝓfecto ꝑuenit in uos reg
opera sc̃ȩ trinitatis. idẽ. patͥs & filii
& spc̃ sc̃i: ueritate at testante que
ait. Quia quȩ pater fac̃ : Hȩc &¬

Expanded text:
ficilem postulasti: Attamen si videris me quando tollar a te, erit quod petisti; si autem non videris, non erit . » Quem enim hoc loco significat Elias, nisi caput nostrum, Dominum scilicet Redemptorem; et quem Elisaeus, nisi corpus ejus quod est Ecclesia? Dat locum postulandi Elias noster, cum in Evangelio dicit: « Petite et dabitur vobis . » Et item: « Petite, inquit, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum . » Hac ergo fiducia acceptSpiritus sancti, in remissionem utique peccatorum, et collatione virtutum. Redemptor igitur noster, qui non habuit peccatum neque peccatum fecit, nec dolus inventus est in ore ejus, remissione peccatorum non eguit, qui peccatum nullum habuit, opera autem virtutum in Spiritu sancto fecit, sicut ipse in Evangelio dicit Judaeis: « Si ego in digito Dei ejicio daemonia, profecto opera sanctae Trinitatis, id est, Patris et Filii et Spiritus sancti, Veritate attestante, quae ait: « Quia quae Pater facit, haec
Abbreviated transcription (Latin):
his igne cȩlestis consum ptiꝰ: it̾m
misit alium quuiquagenarium.
qui similiter cum suis cumbustꝰ
ẽ. Misit & t̃c̃ium. qui reseruatꝰ
ẽ. Itaq rex iste popłm iudȩoꝵ.
& maxime principes significat
qui peccatis & uitiis dediti. ueri¬
tatem a se repellebant ĩmo ꝑse¬
quebantur. Unde legitur in
ȩuangelio. quia miserunt pͥnci¬
pes & pharisei ministros. ut ap¬

Expanded text:
his igne coelesti consumptis, iterum his igne coelesti consumptis, iterum misit alium quinquagenarium, qui similiter cum suis combustus est. Misit iterum, qui reservatus est. Itaque rex iste populum Judaeorum, et maxime principes significat, qui peccatis et vitiis dediti, veritatem a se repellebant, imo persequebantur. Unde legitur in Evangelio: « Quia miserunt principes et Pharisaei ministros ut ap