comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solabatur fragilitatẽ. Futurũ enĩ
erat ut aliquis fidelis se absconderet.
& ideo p̃cessit in capite. ne membro
ꝓ crimine postea obiceretur.Cii.
quidã ipso intempore. nuncian¬
tes illi de galileis. quoꝵ sangui¬
nem pilatus miscuit cũ sacͥficiis eorũ.
de int̃ sua sacrificia st̃ necati. suoꝵ
scelerũ pęnas morte scelerata soluert̃.
Quib tam̃ ñ ipsa mors obfuit. ut in se¬
cundã mortẽ mitterent᷑. s uita imꝓba.
nam & bonos sic sepe mortuos martyrũ
gła declarat. Ad correctionẽ uiuentiũ
ut flagellato pestilente stultus sapien¬
tior fiat. uł ad exemplũ corrigi nolentiũ.
ideoq pessime ꝑituroꝵ talit multi mori¬
untur. & pessima morte multant᷑. Unde
sequitur Et respondens dix̃ illis. Putatis
qd̃ higalilȩi pre om̃ib galileis peccatore

Expanded text:
solabatur fragilitatem. Futurum enim solabatur fragilitatem. Futurum enim erat ut aliquis fidelis se absconderet, et ideo praecessit in capite, ne membro pro crimine postea objiceretur. quidam ipso tempore nuntiantes illi de Galilaeis quorum sanguinem Pilatus miscuit cum sacrificiis eorum.de inter sua sacrificia sunt necati, suorum scelerum poenas scelerata morte solverunt. Quibus tamen non ipsa mors obfuit, ut in secundam mortem mitterentur, sed vita improba. Nam et bonos sic saepe mortuos martyrum gloria declarat, ad correctionem viventium, ut flagellatio pestilente, stultus sapientior fiat ; vel ad exemplum corrigi nolentium, ideoque pessime periturorum, taliter multi moriuntur, et pessima morte mulctantur. Unde sequitur: Et respondens, dixit illis: Putatis quod hi Galilaei prae o
Abbreviated transcription (Latin):
ẏstice infantes hi. gentiũ forma st̃.
quib ꝑfidem & auditum salus reddit᷑.
At discipłi qui ꝓ chananȩa muliere sup¬
plicauerant. fortasse iam myst̾ium scie¬
bant. qd utriusq ppłi uocatio deberetur.
s cũ adhuc ordinem nescirent. ex affectu
pͥmum saluandi israel. pueros inhibebañ
accedere. Taliũ ẽ regnũ cęloꝵ. Munus
etenim ⁊ donũ sp̃s sc̃i. ꝑ impositionem
manus & precationẽ. cessante legis opere.
Dic marcus & lucas addunt. qd̾ regnũ
dĩ id÷ doctrinam euangłii. sic̃ puer
acupiamꝰ. quia puer in discendo. neq
contradicit doctorib. neq rationes cõ¬
ponit adu̾sum eos. s fidelit᷑ suscipit. ob
catores multi: ut audirent eũ. Et mur¬
murabant pharisȩi & scribȩ dicentes.
quia hic peccatores recipit. & mandu¬
cat cum illis. A .LLXU.
osthȩc ambulabat u̾c ingalileã. ñ
enim uolebat in iudeã ambulare. qͥa
querebant eũ uidȩi int̃ficere. Aug̃.
on ꝑdiderat potestatẽ. s nr̃am con¬

Expanded text:
ystice, infantes hi gentium forma sunt, quibus per fidem et auditum salus redditur. At discipuli qui pro Chananaea muliere supplicaverant, fortasse jam mysterium sciebant, quod utriusque populi vocatio deberetur, sed cum adhuc ordinem nescirent, ex affectu primum salvandi Israel, pueros inhibebant accedere. Talium est regnum coelorum. Munus enim et donum Spiritus sancti per impositionem manus et precationem cessante legis opere, Hic Marcus et Lucas addunt, quod regnum Dei, id est, doctrinam Evangelii sicut puer accipiamus: quia puer in discendo neque contradicit doctoribus, neque rationes componit adversum eos, sed fideliter suscipit, obtores multi, ut audirent eum. Et murmurabant Scribae et Pharisaei, dicentes: Quia hic peccatores recipit et manducat cumus in Galilaeam, non enim volebat in Judaeam ambulare, quia quaerebant eum Judaei interficere. Non perdiderat potestatem, sed nostram con
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo creaturam heretice diuidere ñ
potes. quomꝰ poteris diuidere creatorẽ:
In psalmo habes. Uerbo dñi cȩli firma¬
ti sunt. & spũ oris eius om̃is uirtus eoꝵ¬
bonum. sine quantitate magnũ. sine
entem. mohil patientẽ. Quod siquis
ita dm̃ cogitat. & ñdum potest iueni¬
re quid sit: tam̃ pie caueat qtiantum
potest. aliquid sentire de illo qđ ñ sit.

Expanded text:
Si ergo creaturam haeretice dividere non Si ergo creaturam haeretice dividere non potes, quomodo poteris dividere Creatorem? in Psalmo habes: Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eobonum, sine quantitate magnum, sine entem, nihil patientem. Quod si quis ita Deum cogitat, et nondum potest invenire quid sit, tamen pie caveat, quantum potest, aliquid sentire de illo quod non sit.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s uocatur etiam donum dei. Eiupuis
ex dict̾is aũs. ex decalogi expositione.
Canctificatio nulla diuina & uera est.
ut dicatur etiam donum dei. Idem¬
Aliȩ essentiȩ uel substantiȩ capiunt ac¬
cidentia. quib in eis fiat mutatio. deus
autem non. Idem capitulo quinto.
uamuis diuersum sit patrem esse.
& filium esse. ñ est diuersa substan¬
tia. quia hec ñ scđm substantiam di¬
cuntur. s scd̃m relatiuum. Quod tam̃
relatiuum ñ est accidens. quia non est
mutabile. Idem in libro nono. Cap̃. iiiͦi.
Et hȩc tria unum sunt. Et cũ per¬
fecta sunt. ȩqualia sunt. Nec amor &
cognitio tanquam in subiecto insunt
menti. sed substantialiter. etiam ista st̃
sicut & mens. quia mens cum se totam
nouit. ꝑfecte nouit. ⁊ cum se ꝑfecte
amat. ꝑ totum eius estamor eius. Idem
separari om̃ino ñ possunt. sol. splen¬
dor. calor. Tria etiam habet ignis indi¬
uisibilia. motum lucem. & feruorem.

Expanded text:
sanctus vocatur etiam donum Dei. » Enipius sanctus vocatur etiam donum Dei. » Enipius ex dictis Augustini ex Decalogi expositione: « Sanctificatio nulla divina et vera est, ut dicatur etiam Dei donum. » IdemAliae essentiae vel substantiae capiunt accidentia, quibus in eis fiat mutatio, Deus autem non. » Idem capite quinto: « Quamdis diversum sit Patrem esse et Filium esse, non est diversa substantia, quia haec non secundum substantiam dicuntur, sed secundum relativum. Quod tamen relativum non est accidens, quia non est mutabile. » Idem libro nono, capite quartoEt haec tria unum sunt. Et cum perfecta sunt, aequalia sunt. Nec amor et notitia seu cognitio tanquam in subjecto insunt menti, sed substantialiter etiam ista sunt sicut et mens, quia mens cum se totam novit, perfecte novit; et cum se perfecte amat, per totum ejus est amor ejus. » Ideseparari omnino non possunt, sol, splendor, calor. Tria etiam habet ignis indivisibilia, motum, lucem et fervorem.
Abbreviated transcription (Latin):
non est. & preire uoluntas sapientiam
sape. quam rationabiliter uelle.
N eo quod pater uerbum ꝑfectum ge¬
nuit loquutus est: in eo quod semper
gignit loquitur. Filius dei unigenitus
ꝓ ꝑfectione natus dicitur. ꝓ ȩt̾nitate
factum loquutio. ipsius sui facti ẽ
immutabilis ratio. quȩ non habet sonũ
strepentem & transeuntem. sed in se sem¬
icut solum patrem semꝑ & sine inicio
ingenitum nouimꝰ. ita filium semꝑ
& sine inicio ex patre genitũ confitemur.
Nec aliud facit diuisionem ꝑsonarum.
nisi quod pater ingenitus est. filius geni¬
tus. ille pater. iste filius. Idem in libro
dere. quod apłs ait. Misit ds̃ sp̃m filii
sui in corda ur̃a. Et cum resurrexisset
& apparuisset discipulis: insufflauit &¬
dicamus. tamen ingenitum dicere non
audemus. ne uel duos patres in illa
trinitate. uel duos qui Pnon sunt
de alio quispiam suspicetur. Idem in
nuncupatur uocabulo caritatis. cum
sit pater & filius caritas. Rectissime sp̃s

Expanded text:
non est: praeire autem voluntas sapientiam sapere, quam rationabiliter velle.In eo quod Pater Verbum perfectum genuit, locutus est; in eo quod semper gignit, loquitur, Filius Dei unigenitus pro perfectione natus dicitur, pro aeternitate factum locutio ipsius, sui facti est immutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem et transeuntem, sed vim semicut solum Patrem semper et Sine initio ingenitum novimus, ita Filium semper et sine initio ex Patre genitum confitemur. Nec aliud facit divisionem personarum, nisi quod Pater ingenitus est, Filius genitus; ille Pater, iste Filius. » Idem, libro dere, quod Apostolus ait: Misit Deus spiritum Filii sui in corda nostra . Et cum resurrexisset et apparuisset discipulis, insufflavit edicere tamen ingenitum non audemus, ne in hoc vocabulo vel duos patres in illa Trinitate, vel duos qui non sunt de alio quispiam suspicetur. Ecce his nuncupatur vocabulo charitatis, cum sit Pater et Filius charitas. Rectissime Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt patris nomine designa¬
ri diu̾inȩ maiestatis potentiã. quia quȩ¬
cunq uelit efficere possit. Non enim
potest iniusta facere ds̃. quia ipse sũma¬
& iusticia ⁊ bonitas est. Pilii uͦ seu uerbi
uocabulo. sentiunt significari sapien¬
tiam dei. qua sic cunct̾a discernere ua¬
let. ut in nullo penitus decipi queat.
Appellatione autem sp̃s sc̃i ipsa dei ca¬
ritas uel benignitas intelligitur. qua sci¬
licet om̃ia uult optime fieri ac disponi.
Est itaq descriptio summi boni cuius
plenitudim nichil deest. om̃ipotentiȩ. ¶ Sitrũ¬
suminȩ sapientiȩ. summeq bonitatis:
discretio. Nam in his trib continentur inteit¬
om̃ia quȩ de deo dicunt᷑. Quod enim dr̃ bmae
inuariabilis. immutabilis. indeficiens. gilt.¬
ȩt̾nus: potentiȩ est. Posse siquidẽ uaria u¬
ri. posse deficere: impotentiȩ ẽ. Qđ rur ustunt¬
sus ꝓuidus ẽ. prescuis. modestus. sapi¬
entiȩ est. nam ñ cognoscere res ipsas nͥ

Expanded text:
esignari divinae majestatis potentiam, qua quaecunque velit efficere, possit. Non enim potest injusta facere Deus, quia ipse summa justitia et bonitas est. Filii vero seu verbi vocabulo sentiunt significari sapientiam Dei, qua sic cuncta discernere valet, ut in nullo penitus decipi queat. Appellatione autem Spiritus sancti ipsa Dei charitas vel benignitas intelligitur, qua scilicet omnia vult optime fieri ac disponi. Est itaque descriptio summi boni, cujus plenitudini nihil deest; omnipotentiae, summae sapientiae, summaeque bonitatis discretio. Nam in his tribus continentur omnia quae de Deo dicuntur. Quod enim dicitur inenarrabilis, immutabilis, indeficiens, aeternus, potentiae est. Posse siquidem variari, posse deficere, impotentiae est. Quod rursus providus est, praescius, modestus, sapientiae est: nam non cognoscere res ipsas, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
quit in dm patrem om̃ipoten¬
tem: In deo natura innascibilis. in pa¬
tre ingeniti ueritas. in om̃ipotente ple¬
nitudo uirtutis ostenditur. Est nanq
ꝑ ingenitam dĩtatem om̃ps. & ꝑ omni¬

Expanded text:
quit, « in Deum Patrem omnipotentem. In Deo natura innascibilis, in Patre ingeniti veritas, in omnipotente plenitudo virtutis ostenditur. Est namque per ingenitam divinitatem omni
Abbreviated transcription (Latin):
naturam nobis e̾ẽ qua facti ad imagi¬
nem eius sumus. & doctrinam qua
eum nosq nouerimus. & grãm qua
ili coherendo beati sumꝰ. Siue ergo pla¬
tonici. siue quicunq alii. deo cognito.
repperunt ubi esset & causa constitu¬
endȩ umuersitatis. & lux ꝑcipiendȩ ue¬
ritatis. & fons uiuidȩ felicitatis: cum
de deo ista sentiunt: nobiscũ sentiunt.
A mbrosius in epłam ad colossense.
de. non legimus quadruuitim in euan¬
gelio uel in epła. quia curã ammȩ impe¬
dit. cum in agnitione xp̃i om̃em salutẽ
& sapientiam habeamuss.
uȩ autem causȩ extiterint. ut eu¬
angłium scriberetur: uideamꝰ. lero¬
Dnimus in argum̾to ante euangelia.
b eorum maxime causam qui it̾m¬
credidant ex iudeis. & nequaquã
legis umbram seruabant succedente eu¬
angelii ueriate. matheus euangłiũ edidit.
Sic enim priusquã transiret cũ alnis apo¬
stolis ad gentes. ȩccłus de iudȩa quod
predicauerat uerbo firmauit scripto.

Expanded text:
naturam nobis esse, qua facti ad imaginaturam nobis esse, qua facti ad imaginem ejus sumus; et doctrinam, qua eum nosque noverimus; et gratiam, qua illi cohaerendo beati sumus. Sive ergo Platonici, sive quicunque alii, Deo cognito, repererunt ubi esset et causa constituendae universitatis, et lux percipiendae veritatis, et fons vividae felicitatis, cum de Deo ista sentiunt, nobiscum sentiunt. Ambrosius in Epistolam ad Colossenses: « Ideo non legimus quadrivium in Evangelio, vel in Epistola, quia curam animae impedit, cum in agnitione Christi omnem salutem et sapientiam habeamus. » Quae autem causae exstiterint ut Evangelium scriberetur, videamus. Hieronymus in Argumento ante Evangelia: « Ob eorum maxime causam, qui in Jcrediderant ex Judaeis, et nequaquam legis umbram servabant, succedente Evangelii veritate, Matthaeus Evangelium edidit. Sic enim priusquam transiret cum aliis apostolis ad gentes, Ecclesiis de Judaea quod praedicaverat verbo, firmavit scripto,
Abbreviated transcription (Latin):
unum ad natuualem. alterum ad ra¬
tionalem. t̾cium ad moralem partem
intelligiur ꝑtinere. Si enim homo
ita creatusest. ut ꝑ id quod in eo p̃cellit
attingat illud quod euncta p̃cellit. id est
unum uerum optimum dm̃. sine quo
niila natura subsistit. nulla doctrina in¬
struit. nullus usus expedit. ipse querat᷑
ubi nobis secura sunt om̃ia. ipse cernat᷑
ubi nobis certa sunt om̃ia. ipse diligat᷑
ubi nobis recta sunt om̃ia. Bene ergo
dixit plato dei huius imitatorẽ. cogni¬
torem. amatorem esse sapientẽ. cuius
parcicipatione beatus sit. Bene dixit sũ¬
mum bonum ee̾ dm̃. unde uult esse phy¬
losophum amatorẽ dei. ut qͣm phyloso¬
phia ad beatam uitam tendit. fruens
deo sit beatus. Et sciendum ẽ. qđ licet
xp̃iani ñ utantur more quordam phy¬
losophoꝵ uel phisica. id est naturali phy¬
losophia. uel logica id est rationali. uel
ethica id ẽ morali: non ideo tamen ne¬
sciunt ab uno uero deo atq optimo. &

Expanded text:
unum ad naturalem, alterum ad raunum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intelligitur pertinere. Si enim homo ita creatus est, ut per id quod in eo praecellit, attingat illud quod cuncta praecellit, id est unum verum optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullius usus expedit, ipse quaeratur, ubi nobis secura sunt omnia: ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt omnia. Bene ergo dixit Plato: Dei hujus imitatorem, cognitorem, amatorem esse sapientem, cujus participatione beatus fit. Benedixit, summum bonum esse Deum, unde vult esse philosophum amatorem Dei, ut, quoniam philosophia ad beatam vitam tendit, fruens Deo, sit beatus. Et sciendum est quod, licet Christiani non utantur more quorumdam philosophorum vel physica, id est naturali; philosophia, vel logica, id est rationali; vel ethica, id est morali, non ideo tamen nesciunt ab uno vero Deo atque optimo, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximum. dicit xp̃c totam legem ꝓ¬
phetasq pendere. Hic physica est. qm̃
om̃s om̃ium naturarum causȩ in deo
ertatore sunt. Hic ethica. qm̃ uita bona
& honesta ñ aliunde formatur. quam
cum ea quȩ diligenda sunt. quẽ admo¬
dum diligenda sunt diliguntur. hoc ẽ
ds̃ & ꝓximus. Hic logica. qm̃ uerita
lumenq animȩ rationalis. ñ nisi ds̃ est.
Hic etiam laudabilis rei publicȩ salus.
N eq enim conditur & custoditur opti¬
ma cuittas. nisi fundam̃to & uinculo
fidei. firmeq concordiȩ. cum bonum
commune diligitur. quod summũ ac
uerissimum ds ẽ. atq in illo inuicem
ꝓpt̃ illum se diligunt. cui qͦ animo di¬
ligant occultare ñ possunt. Idem in
octauo libro de ciuitate dei. Fortassis
qui platonẽ philosophis gentium pre¬
latum acutus intellexisse laudantur.
aliquid tale de deo sentiunt. ut in il¬
lo inueniatur & causa subsistendi.⁊ ra¬
tio intelligencti. & ordo uiuendi. quoꝵ

Expanded text:
proximum , dicit Christus totam legem pproximum , dicit Christus totam legem prophetasque pendere. Hic physica est, quoniam omnes omnium naturarum causae in Deo creatore sunt. Hic ethica, quoniam vita bona et honesta non aliunde formatur, quam cum ea quae diligenda sunt, quemadmodum diligenda sunt, diliguntur, hoc est, Deus et proximus. Hic logica, quoniam veritas lumenque animae rationalis, nonnisi Deus est. Hic etiam laudabilis reipublicae salus. Neque enim conditur et custoditur optima civitas, nisi fundamento et vinculo fidei firmaeque concordiae, cum bonum commune diligitur, quod summum ac verissimum Deus est, atque in illo invicem propter illum se diligunt, cui quo animo diligant, occultare non possunt. Idem in octavo de civitate Dei. Fortassis qui Platonem philosophis gentium praelatum acutius intellexisse laudant, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inveniatur et causa subsistendi, et ratio intelligendi, et ordo vivendi, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
ralem. ait. Emitte sp̃m tuum & creabun¬
tui. Docet moralia in beatitudinib. &
in illo sermone dñi ostendit innnicum
esse diligendum. Docet rationabilia cũ
dicit. Qui fidelis est in minimo. & in
maiore fidelis ẽ. Ergo sapientia sp̃ua¬
lis possidet om̃em principatũ. quẽ fal¬
so sibi uendicat humana prudentia.
presertim cum ipsum mysterium trim¬
tatis sine hoc principatu ñ sit. Natu¬
raliter enim pater genuit filium. mora¬
liter filius facdtis est obȩdiens patui
usq ad mortem. rationabiliter a patre
& filio ꝓcedit sp̃s sc̃s. qui rationem di¬
umitatis colendȩ. & tute regendȩ huma¬
nis pectorib infundit. Diuisio Philoso.¬
phylosophia uicissim se includunt.
Moralis enim phylosophia continet treᷤᷤ
species practices. rationalis. id est inspe¬
etiua: intellectibilem & intelligibilem.
naturalis uͦ eadem ẽ gͦ ⁊ physiologia.
A ugustinus in epła ad uolusianuo.
x his duob preceptis diliges dm̃ &

Expanded text:
ralem, ait: Emitte spiritum tuum, ut creabunralem, ait: Emitte spiritum tuum, ut creabuntur . Docet moralia in beatitudinibus, et in illo sermone Domini ostendit inimicum etiam esse diligendum . Docet rationabilia, cum dicit: Qui fidelis est in minimo, et in majori fidelis est . Ergo sapientia spiritualis possidet omnem principatum, quem falso sibi vindicat humana prudentia, praesertim cum ipsum mysterium Trinitatis sine hoc principatu non sit. Naturaliter enim Pater genuit Filium, moraliter Filius factus est obediens Patri usque ad mortem, rationabiliter a Patre et Filio procedit Spiritus sanctus, qui rationem divinitatis colendae et vitae regendae humanis pectoribus infundit. Ambroslosophia, vicissim se includunt. Moralis enim philosophia continet tres species practices, rationalem, id est inspectivam, intellectibilem et intelligibilem. Naturalis vero eadem est, quae et physiologia. Augustinus in Epistola ad Volusianum: « Ex his duobus praeceptis: Diliges Deum et
Abbreviated transcription (Latin):
onabilib in cantico canticoꝵ. eo qđ cũ
aninȩ nr̃ȩ uerbi celestis amor infundi¬
tur. & rationi mens scã conectitur. admi¬
randa mysteria reuelantur. Euangłisti
quoq quam putas defuisse sapientiam :
Qui cum uariis generib sapientiȩ sint
referti. singuli tamen diuerso genere
prestant. Est enim sapientia naturalis
in iohanne.qui uerbum in principio
reppit. transcendens angelos & uircutes
cȩloꝵ. Matheus singula ꝓsequutꝰ scm
hominem: moraliter edidit nobis pre¬
cepta uiuendi. Marcus rationabiliter
mox ut in principio locandũ putauit
ecce mitto angłm meum. & uox claman¬
tis in deserto. ut admirationẽ moueret.¬
& doceret humilitatẽ in ioħe baptista
qua deo placuit. At uero lucas uelut
hystoriacum ordinẽ tenuit. om̃s sapien¬
tiȩ species complectens. Pertinet enĩ ad
naturam quod spm̃ scm creatorẽ etiam
dñice incarnationis extitisse reserauit.
unde & dauid docens sapientiam natu¬

Expanded text:
onabilibus in Cantico canticorum, eo quod, cum onabilibus in Cantico canticorum, eo quod, cum animae nostrae verbi coelestis amor infunditur, et rationi mens sancta connectitur, admiranda mysteria revelantur. Evangelistis quoque quam putas defuisse sapientiam? Qui, cum variis generibus sapientiae sint referti, singuli tamen diverso genere praestant. Est enim sapientia naturalis in Joanne, qui Verbum in principio reperit, transcendens angelos et virtutes coelorum. Matthaeus singula prosecutus secundum hominem, moraliter edidit nobis praecepta vivendi. Marcus rationabiliter mox in principio locandum putavit: Ecce mitto angelum meum , et, vox clamantis in deserto , ut admirationem moveret et, doceret humilitatem in Joanne Baptista, qua Deo placuit. At vero Lucas velut historicum ordinem tenuit, omnes sapientiae species complectens. Pertinet enim ad naturam, quod Spiritum sanctum Creatorem etiam Dominicae incarnationis exstitisse reseravit . Unde et David docens sapientiam natu
Abbreviated transcription (Latin):
aut naturalis. aut moralis. Hȩc tria in
ueteri testamento possumus aduertene:
Quid enim aliud significant tres illi pu¬
tei. quorum unus est uisionis. alius uira¬
menti. tercius abundantiȩ. nisi triplicẽ
istam in patriarchis fuisse uirtutem :
Puteus uisionis ẽ rationabilis. eo quod
ratio uisum mentis acuit. & animi pur¬
gat obtutum. Puteus iuram̃ti ẽ sapien¬
tia naturalis. quȩ ea quȩ naturȩ sunt cõ¬
prehendit. & affirmat quasi uirando.
cum dñs naturȩ. id est ds̃. quasi testis fi¬
dei adhibetur. Puteus abundantiȩ est
uenȩ liquorem ysaac inuenit. Purum
enim ꝓfluunt boni mores. & bonitas
ipsa popularis abundat aliis. sibi re¬
strictior. Quid etiam tres libri salo¬
monis. nisi trinȩ huius sapientiȩ sa¬
lomonem ostendunt fuisse sollertem:
De ethicis in ꝓuerbiis scripsit. de natu¬
ralib in ȩccłaste. uanitati enĩ creatura
mundi subiecta ẽ. de mirabilib & rati¬

Expanded text:
aut naturalis, aut moralis. Haec tria in aut naturalis, aut moralis. Haec tria in Veteri Testamento possumus advertere. Quid enim aliud significant tres illi putei, quorum unus est visionis, alius juramenti, tertius abundantiae, nisi triplicem istam in patriarchis fuisse virtutem? Puteus visionis est rationabilis, eo quod ratio visum mentis acuit, et animi purgat obtutum. Puteus juramenti est sapientia naturalis, quae ea quae naturae sunt, comprehendit et affirmat quasi jurando, cum Dominus naturae, id est Deus, quasi testis fidei adhibetur. Puteus abundantiae est venae liquorem Isaac invenit . Purum enim, profluunt boni mores, et bonitas ipsa popularis pluralis abundat aliis, sibi restrictior. Quid etiam tres libri Salomonis nisi trinae hujus sapientiae Salomonem ostendunt fuisse solertem? De ethicis in Proverbiis scripsit, de naturalibus in Ecclesiaste, vanitati enim creatura mundi subjecta est , de mirabilibus et rati
Abbreviated transcription (Latin):
practicam ꝓprie attinent. ueluti discre¬
tio semmnandi. ne sem̃ cadat secus uiam.
& uolucres celi comedant illud. necadat
in petrosa. & estu solis arescat. ne inter
spmas. & suffocetur ab illis. sed in t̾ram
bonam si ceciderit. dabit fructũ. Sic &¬
uirtutes politicȩ. aliȩ purgatoriȩ. aliȩ pur¬
gati ammi. Ad theoricam sane speclat
euangłium ꝑ intellectibilem speciẽ quȩ
theologia dicitur. ubicunq diuinitatẽ
siue ꝑ uerba seu ꝑ miracula indicat. id est
facit nos euangłica lectio theoricos. ubi
xp̃c uerus homo esse ꝓbatur. & ubi am¬
mȩ docentur se ipsas attendere. & suam
in corporib animationem. & in ȩt̾nis con¬
siderationẽ. Ad phisiologiam quidem
respicit. quod ibi dr̃. Non intelligiti
quia om̃e quod in os intrat in uentrem
uadit. & in secessum emittitur: Ambro
philosophi mundi istius precellen¬
tissima putauerunt. triplicem scilicet
esse sapientiam. quod aut rationalis est.

Expanded text:
practicam proprie attinent, veluti discrepracticam proprie attinent, veluti discretio seminandi, ne semen cadat secus viam, et volucres coeli comedant illud ne cadat in petrosa, et aestu solis arescat, ne inter spinas, et suffocetur ab illis; sed in terram bonam si ceciderit, dabit fructum . Sic virtutes politicae, aliae purgatoriae, aliae purgati animi. Ad theoricam sane spectat Evangelium, per intellectibilem speciem quae theologia dicitur, ubicunque divinitatem sine per verba, seu per miracula indicat, id est, facit nos evangelica lectio theoricos, ubi Christus verus homo esse probatur, et ubi animae docentur seipsas attendere, et suam in corporibus animationem et in aeternis considerationem. Ad physiologiam quidam respicit, quod ibi dicitur: Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur . Ambrophilosophi mundi istius praecellentissima putaverunt, triplicem scilicet esse sapientiam, quod aut rationalis est,
Abbreviated transcription (Latin):
cum uellent eum raꝑe & facere regẽ. fu¬
git. & dimissa tuirba ascendit in montẽ
solus orare. Et cet̾a. in quib singularis
ꝑfectio scĩtatis ens declaratur. Ad fami¬
liarem uͦ practicam ꝑtinet. ut illud. fili
quid fecisti nobis sic. ecce pat̾ tuus &r ego
dolentes querebamꝰ te. et descendit cũ eis
narareth. & erat subditus illis. & quod
dimissis turbis disserit discipłis para
& similia. Publica uero practica notatur
in parabolis. ut ibi. Homo erat paterfa¬
milias qui plantauit uineam. & sepem
cireundedit ei. Sic & ibi. Qui ñ intrat
ꝑ ostium inouile ouium. sed ascendit
aliunde: ille fur est & latro. Similiter
m aliis. In parabolis autẽ. biꝑtita ẽ in¬
telligentia. In eis nanq intelligi oportet
principaliter illa quȩ ꝑ similitudinem
accipiuntur. quod fieri nequit nisi & ea
intelligamꝰ. quȩ ex ui uerboꝵ consueto usu
significantur. Eo hec etiã ad cominunẽ

Expanded text:
cum vellent eum rapere et facere regem, fucum vellent eum rapere et facere regem, fugit : et dimissa turba, ascendit in montem solus orare, et caetera in quibus singularis perfectio sanctitatis ejus declaratur. Ad familiarem vero practica pertinet, ut illud: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce, pater tuus et ego dolentes quaerebamus te, et descendit cum eis Nazareth, et erat subditus illis . Et quod, dimissis turbis, dixerit discipulis parabt. Sic et similia. Publica vero practica notatur in parabolis, ut ibi: Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit ei . Sic et ibi: Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, ille fur est et latro . Similiter in aliis. In parabolis enim bipartita est intelligentia. In eis namque intelligi oportet principaliter illa, quae per similitudinem accipiuntur: quod fieri nequit, nisi et ea intelligamus: quae ex vi verborum consueto usu significantur. Et haec quidem ad communem
Abbreviated transcription (Latin):
catur. quod habeat & corpoꝵ animatio¬
nem & intellectibilium considerationẽ.
Practice quoq id est actiuȩ. sunt tres spe¬
cies. Prima ẽ quȩ sui curam gerens. cun¬
ctis sese erigit. exornat. augetq uirtuti¬
bus. nichil in uita admittens quo non
gaudeat. nichil faciens penitendũ. Scd̃a
ẽ. quȩ rei publicȩ curam suscipiens. cun¬
ctorũ saluti suȩ ꝓuidentiȩ sollertia. &
iusticiȩ libra. & fortitudinis stabilitate.
& temꝑantiȩ patientia medet᷑. Tercia ẽ.
quȩ familiaris rei officium mediocri cõ¬
ponens dispositione distribuit. Sunt
harum & aliȩ subdiuisiones. quas nunc
ꝑsequi suꝑsedendũ est. hucusq boetirs.
Nos uero primam speciẽ practices pos¬
sũmus appellare solitariam. scd̃am pu¬
blicam. terciam familiarem. Ad solita¬
riam practicam respicit. quod itic soli¬
tariam uitam duxit in deserto quadra¬
ginta dieb. quod exiit in montẽ orare.
& erat ꝑnoctans in oratione. quod etram

Expanded text:
catur, quod habeat et corporum animatiocatur, quod habeat et corporum animationem, et intellectibilium considerationem. Practicae quoque, id est activae, sunt tres species. Prima est, quae, sui curam gerens, cunctis sese erigit, exornat augetque virtutibus, nibil in vita admittens quo non gaudeat, nihil faciens poenitendum. Secunda est, quae, reipublicae curam suscipiens, cunctorum saluti suae providentiae solertia, et justitiae libra, et fortitudinis stabilitate, et temperantiae patientia medetur. Tertia est, quae familiaris rei officium mediocri componens dispositione distribuit. Sunt harum et aliae subdivisiones, quas nunc persequi supersedendum est. Hucusque Boetius. Nos vero primam speciem practices possumus appellare solitariam, secundam publicam tertiam familiarem. Ad solitariam practicam respicit, quod Jesus solitariam vitam duxit in deserto quadraginta diebus, quod exiit in montem orare , et erat pernoctans in oratione , quod etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Phylosophiȩ duȩ sunt species. theo¬
rca & practica. id est speculatiua & acti¬
ua: Theorices. id ẽ contemplatiuȩ uel
speculatiuȩ tres species sunt. una de in¬
tellectibilib. alia de intelligibilib. alia
de naturalib. Intellectibile ẽ. quod unũ
atq idem ꝑ se in ꝓpria semꝑ diuinita¬
te consistens. nullis unquam sensib. sed
sola tantum mente intellectuq capitur
Quȩ res ad speculationẽ dei. atq ad
animi incorporalitatẽ ꝑtinet. Hanc par¬
tem greci theologiam nominant. Sed̃ã
pars ẽ intelligibilis. quȩ intellectibilem
intelligentia comp̃hendit. Hȩc ꝑtinet
ad om̃s animas rationales. quȩ tactu
corporũ celestium & terrestriũ ab intel¬
lectibilib ad intelligibilia degenerauer̃.
& beatiores sunt quotiens se intellectibi¬
lib applicant. Tercia species ẽ quȩ circa
corpoꝵ cognitionẽ uersatur. phisiologia
dicta. Merito intelligibilis media collo¬

Expanded text:
tio. Philsophiae duae sunt species, theotio. Philsophiae duae sunt species, theorica et practica, id est, speculativa et activa. Theorices id est, contemplativa vel speculativae tres species sunt: una de intellectibilibus, alia de intelligibilibus, alia de naturalibus. Intellectibile est, quod unum atque idem per se in propria semper divinitate consistens, nullis unquam sensibus, sed sola tantum mente intellectuque capitur. Quae res ad speculationem Dei atque ad animi incorporalitatem pertinet. Hanc partem Graeci theologiam nominant. Secunda pars est intelligibilis, quae intellectibilem intelligentiam comprehendit. Haec pertinet ad omnes animas rationales, quae tactu corporum coelestium et terrestrium ab intellectibilibus ad intelligibilia degeneraverunt, ut beatiores sunt, quoties se intellectibilibus applicant. Tertia species est, quae circa corporum cognitionem versatur, physiologia dicta. Merito intelligibiles media collo
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis distinguitur. & in qua p̃cipue
erudiri conuenit pueros. quia qui in his
eruditur. necessario rationabilit᷑ ꝑ ea quȩ
didicit se ipsum gub̾nat. & uarias dicen¬
di species in diuinis eloquiis cognoscit.
tropos uidelicet. & figuratas locutiones.
Hec triplex philosophiȩ forma prefigu¬
rata fuit intrib patriarchis. in abraham
moralis. ꝑ obedientiam quam habuit. in
ysaac naturalis. fodiendo puteos. & ri¬
mando ꝓfunda rerum. in iacob inspe¬
ctura. uidendo scalam a terris in celum
porrectã. & angłoꝵ uias. unde & israel
nominatus ẽ. Hec origenes. Diffinitio phy¬
ad fabianum suꝑ porfirium. ita
diffinit philosophiam & diuidit. Phy¬
losophia ẽ amor ae studiũ sapientiȩ ñ
huius quȩ in artib quibdam & in fabri¬
li scientia uersatur. sed illius quȩ nulli¬
us indigens. uiuax mens & sola rerum
primeua ratio ẽ. Est autẽ intelligentis
animi illuminatio. & ad se ipsã recracta¬

Expanded text:
sermonis distinguitur, et in qua principue sermonis distinguitur, et in qua principue erudiri convenit pueros, quia, qui in his eruditur, necessario rationabiliter per ea quae didicit, seipsum gubernat, et varias dicendi species in divinis eloquiis cognoscit, tropos videlicet et figuratas locutiones. Haec triplex philosophiae forma, praesignata fuit in tribus patriarchis: In Abraham moralis, per obedientiam quam habuit ; in Isaac naturalis, fodiendo puteos et rimando profunda rerum ; in Jacob inspectiva, videndo scalam a terris in coelum porrectam et angelorum vias : unde et Israel nominatus est. Haec Origenes. Bad Fabium super Porphyrium, ita diffinit philosophiam et dividit: « Philosophia est amor et studium sapientiae, non hujus quae in artibus quibusdam et in subtili scientia versatur, sed illius quae nullius indigens, vivax mens et sola rerum primaeva ratio est. Est autem intelligentis animi illuminatio, et ad seipsam retrac
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in agonia. Et illud. Sp̃s quidẽ ꝓmp¬
tus est: caro autem infirma. Uox autẽ
animȩ est ibi. Transeat a me calix iste.
Uox uero sp̃s ibi. Si ñ potest calix tran¬
sire nisi bibam illum: fiat uoluntas tua.
Item coniunctm sepe significatur xp̃c
in una ꝑsona cum suis: & tunc quid ca¬
piti quid corpori conueniat. prudens le¬
ctor intelligat. Bestat nunc de disci¬
plinis phylosophie disserere. Orisenes
naturalis. inspectiua. Logicam id ẽ ra¬
tionalem alii quartam dixerunt. alii
non. sed ꝑ totum corpus trium supra¬
dictarum esse insertam. nec ab ipsis se¬
parari posse. Hec ut mͥ uidetur greci
sumpserunt a salomone. & ipse salomon
a spũ scõ. Salomon ergo uolens has
tres disciplinas distinguere. trib eas li¬
bellis edidit. in ꝓuerbiis moralem. in
eccłaste naturalem. in hoc libello inspe¬
ctiuam. Et in hoc uidetur mͥ logicȩ me¬
minisse. ꝑ quam ꝓprietas uniuscuiusq

Expanded text:
est in agonia . Et illud: Spiritus quidem prompest in agonia . Et illud: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma . Vox autem animae est ibi: Transeat a me calix . Vox vero Spiritus ibi: Si non potest calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua . Item conjunctim saepe significatur Christus in una persona cum suis; et tunc quid capiti quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. Restat nunc de disciplinis philosophiae disserere. Origenes naturalis, inspectiva. Logicam, id est, rationalem, alii quartam dixerunt, alii non: sed per totum corpus trium supradictarum esse insertam, nec ab eis separari posse. Haec, ut mihi videtur, Graeci sumpserunt a Salomone, et ipse Salomon a Spiritu sancto. Salomon ergo volens has tres disciplinas distinguere, tribus eas libellis edidit: In Proverbiis moralem, in Ecclesiaste naturalem, in hoc libello inspectivam. Et in hoc videtur mihi logiciae meminisse, per quam proprietas uniuscujusque
Abbreviated transcription (Latin):
simul utrunq commemorat. ut unitatẽ
asserat. Ad diuinitatẽ refertur. ut ẽ. ante¬
quã abrabam fieret ego sum. Ad huma¬
nitatem ꝑtinet. ut ẽ. tradent eũ gentib
ad crucifigendũ. Utrunq commemorat᷑:
ut ibi. Uerbum caro factum ẽ. Unde se¬
quitur. Plenum gr̃ȩ̃ & ueritatis. Nonnũ¬
quam ad humanitatẽ uidentur dicta. qͣ
ad deitatem sunt principalit̾ referenda.
ut est. filius hominis qui ẽ in cȩlo. Rursũ
diuinitat ñ nunquã uidentur ascripta.
quȩ specialit᷑ referuntur ad carnẽ. ut ẽ.
si enim cognouissent. nunquã dñm głe
crucifixissent. Item. quedam scđm am
mam xp̃i. quȩdam scdm corpus intelli¬
guntur. Ad animam spectant ut ista. Ci
ritualis enim ñ corporalis fuit unctio
illa. De corpore accipienda sunt hȩc.
Erit filius hominis in corde tĩe. Si exal¬
tatus fuero a t̾ra. Tulerunt dñm meũ
& nescio ubi posuerunt eum. Item iuxta
attendenda sunt. Unde illud. Et factus

Expanded text:
simul utrumque commemorat, ut unitatem simul utrumque commemorat, ut unitatem asserat. Ad divinitatem refertur, ut est: Antequam Abraham fieret, ego sum . Ad humanitatem pertinet, ut est: Tradent eum gentibus ad crucifigendum . Utrumque commemoratur, ut ubi: Verbum caro factum est . Unde sequitur: Plenum gratiae et veritatis . Nonnunquam ad humanitatem videntur dicta, quae ad deitatem sunt specialiter referenda, ut est: Filius hominis qui est in coelo . Rursum, divinitati nonnunquam videntur ascripta, quae specialiter referuntur ad carnem ut est: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Item quaedam secundum animam Christi, quaedam secundum corpus intelliguntur. Ad animam spectant, ut ista: Cibritualis enim, non corporalis fuit unctio illa. De corpore accipienda sunt, ut haec: Erit Filius hominis in corde terra . Si exaltatus fuero a terra . Tulerunt Dominum meum, et nescio ubi posuerunt eum . Item, juxta attendenda sunt. Unde illud: Et factus
Abbreviated transcription (Latin):
nolite facere: & si ñ exemplo doctrma ta¬
men filios generant. Fratres quoq qua¬
tuor modis dicuntur. Natura. ut pre-¬
dicti iacobus & iohannes. gente. ut om̃s
iidei int̾ se fr̃s uocantur. unde illud
in deuteronomio. Si emeris frẽm tuũ
qui ẽ hebrxus. uel quȩ est hebrxa: serui¬
et tibi sex annis. in septimo dimittes eũ
liberum. Cognatione: ut illi qui de una
familia sunt. unde iacobus minor frat᷑
matris dñi natus esse monstratur. Af¬
fectu etiam fr̃s dicuntur. qui in duo scin¬
ditur in spuale & commune. In spuale:
quia om̃s xp̃iani fr̃s uocantur. ut ecce quã
bonum & quam iocundũ habitare fr̃s in
unum. In commune. quia om̃s homines
ex uno patre nati sunt. Unde apts. Siquis
fr̃ nominatur fornicator. ⁊ cetena. xI¬
N his quȩ de xp̃o leguntur. scriptura quȩ¬
dam refert ad diuinitatem. quȩdam ad
hominem assumptum. ut inconfusas eoꝵ
ꝓprietates ostendat. Nonnunquã etiam

Expanded text:
nolite facere : et si non exemplo, doctrina tanolite facere : et si non exemplo, doctrina tamen filios generant. Fratres quoque quatuor modis dicuntur: Natura, ut praedicti Jacobus et Joannes; gente, ut omnes Judaei, inter se fratres vocantur. Unde illud in Exodo: Si emeris fratrem tuum qui est Hebraeus, vel quae est Hebraea, serviet tibi sex annis: in septimo dimittes eum liberum ; cognatione, ut illi qui de una familia sunt: unde Jacobus minor fratermatris Domini, natus esse monstratur. Affectu etiam fratres dicuntur, qui in duo scinditur, in spirituale et commune. In spirituale, quia omnes Christiani fratres vocantur, ut: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . In commune, quia omnes homines ex uno patre nati sunt. Unde apostolus: Si quis frater nominatur fornicator, etc. In his quae de Christo leguntur, Scriptura quaedam refert ad divinitatem, quaedam ad hominem assumptam, ut inconfusas eorum proprietates ostendat. Nonnunquam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Illuminat om̃em hominẽ uenientẽ in
hunc mundum. om̃em uidelicet ȩterna
luce illuminandũ. Itẽ. Cum exaltatus
fuero a terra. om̃ia traham ad me: om̃ia
seilicet trahenda ꝑ me ad uisionẽ patris.
Simile est illud. Om̃ia quȩ audiui a pa¬
tre meo nota feci uobis. Aesi diceret.
Om̃ia mͥ ex ꝑatre nota in quib electors
salus consistit. ꝑ me scietis.. AIi.¬
ilii pariter & patres in diuina scriptu¬
ra dicuntur. imitatione. adoptione.
natura & doctrina. Imitatione sunt si¬
lii abrahȩ quilibet boni. mali ui quilibet
filii diaboli. Unde illud. Uos ex patre
diabolo estis. Adoptione. om̃s pacifici fi¬
ln dei uocabuntur. Natura sunt patres
& filii. ut iacobus & iohannes filii fue¬
runt zebedei. Doctrina uero sunt filii
& patres. uixta illud pauli. In xp̃o iħu
ꝑ euangelium ego uos genui. De quib
itaq dñs dicit. suꝑ cathedram moy si
sedent. quȩ dicunt facite. quȩ faciunt

Expanded text:
Illuminat omnem hominem venientem in Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , omnem videlicet aeterna luce illuminandum. Item: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum , omnia scilicet trahenda per me ad visionem Patris. Simile est illud: Omnia quae audivi a Patre meo, nota feci vobis . Ac si diceret: Omnia mihi ex Patre nota in quibus electorum salus consistit, per me scietis. Filii pariter et patres in divina Scriptura dicuntur imitatione, adoptione, natura, et doctrina. Imitatione sunt filii Abrahae quilibet boni, mali vero quilibet, filii diaboli. Unde illud: Vos ex patre diabolo estis . Adoptione, omnes pacifici filii Dei vocabuntur . Natura sunt patres et filii, ut Jacobus et Joannes filii fuerunt Zebedaei. Doctrina vero sunt filii et patres, juxta illud Pauli: In Christo Jesu per Evangelium ego vos genui . De quibus itaque Dominus dicit: Super cathedram Moysi sedent, quae dicunt, facite: quae faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Erit filius hominis in corde terrȩ tri¬
bus dieb & trib noctib id est infra trra
spacta quȩ constant extrib dieb & tri¬
bus noctib. Item. uesꝑe sabbati id est
noct̾e quȩ sequitur diem sabbati. Nu¬
meri quoq quos eminentius scriptura cõ¬
menddat. uel ꝑ se uel ꝑ multiplicationem
ꝓ uniuersitate ponuntur. ut septenarius
ibi. Dñs eiecit de maria septem demonia.
id est uniuersa uicia. Sic cet̾a. XI.¬
onnusquam reꝑitur in euangłio plu¬
rale ꝓ singulari. Quod matheus &
marcus dicunt. latrones qui crucifixi
erant cum dño conuiciabantur er. Lu¬
cas sic exponit. Unus de his qui pende¬
bant latromb blasphemabat eũ. Qđ
lucas ait milites accedere & acetũ offer¬
re: matheus & marcus dicunt unum
currere. & acetũ ꝓpinare. Uniuersalis
etiam loquutio ad solos electos int̾dum
singulariter refertur. tacita repboꝵ mul¬
titudine quasi nichil sit. Hinc est illud.

Expanded text:
Erit Filius hominis in corde terrae triErit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus , id est, infra tria spatia quae constant ex tribus diebus et tribus noctibus. Item: Vespere Sabbati , id est, nocte quae sequitur diem Sabbati. Numeri quoque quos eminentius sacra Scriptura commendat, vel per se, vel per multiplicationem pro universitate ponuntur, ut septenarius ibi: Dominus ejecit de Maria septem daemonia , id est, universa vitia. Sic caetera. Nonnunquam reperitur in Evangelio plurale pro singulari. Quod Matthaeus et Marcus dicunt: Latrones qui crucifixi erant cum Domino, conviciabantur ei , Lucas sic exponit: Unus de his qui pendebant latronibus, blasphemabat eum . Quod Lucas ait, milites accedere et acetum offerre, Matthaeus et Marcus dicunt, unum currere et acetum propinare. Universalis etiam locutio ad solos electos interdum singulariter refertur, tacita reproborum multitudine, quasi nihil sit. Hinc est illud:
Abbreviated transcription (Latin):
de hic stantib ñ gustabunt mortem do¬
nec uideant filium hommis uenientẽ
in regno suo. id est significantẽ uideli¬
cet ꝑtransfigurationẽ suum futtrum
aduentum in regno głȩ. Item. cũ iudas
accepta buccella exisset: dixit iric. Nunc
cdarificatus est filius hominis. id ẽ. nẽ
significata ẽ clarificatio filii hominis.
futura scilicet in reꝓboꝵ separatione a
scĩs. hinc ẽ illud augustini ad sonefaci¬
um ep̃m. Si sacramenta quandã simili¬
tudinem earũ rerum quarũ sacram̃ta
sunt ñ haberent: om̃ino sacramenta ñ
essent. Ex hac autẽ similitudine plerũ¬
ꝙ iam ipsarũ rerũ nomina accipiunt:
scđ̃m quem modum sacram̃tum fidei
fides dicitur. Sic de similib. A
parte totum intellignur. ut ibi. Uer¬
bum caro factum ẽ. Quid hie caro
intelligenda ẽ nisi homo: Et uidebit
om̃is caro salutare dei. Quid potest in¬
telligi nisi om̃is homo: Similiter ibi.

Expanded text:
de hic stantibus non gustabunt mortem, dode hic stantibus non gustabunt mortem, donec videant Filium hominis venientem in regno suo , id est, significantem videlicet per transfigurationem suum futurum adventum in regno gloriae. Item: Cum Judas accepta buccella exisset, dixit Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis , id est nunc significata est clarificatio Filii hominis futura, scilicet in reproborum separatione a sanctis. Hinc est illud Augustini ad Bonifacium episcopum: « Si sacramenta quamdam similitudinem earum rerum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque jam ipsarum rerum nomina accipiunt, secundum quem modum sacramentum fidei fides dicitur. Sic de similibus. » A parte totum intelligitur, ut ibi: Verbum caro factum est . Quid hic caro intelligendo est nisi homo? Et videbit omnis caro salutare Dei . Quid potest intelligi, nisi omnis homo? Similiter ibi:
Abbreviated transcription (Latin):
e diuersis in eadem successione po¬
sitis ut de eodem loquitur sepe
scriptura. ut ibi. Usq ad sanguinẽ ⁊ a¬
chariȩ quem occidistis inter templum
& altare. Non enim illi occiderant sed
patres. Item. Ego ueni in nomine patͥs
mei. & non accepistis me. si alius uenerit
in nomine suo. illum accipietis. uideli
cet antixp̃m. Item. Ego uobiscum sum
usq ad consuminationem scłi. Sic cet̾a.
Plerunq significata res ex si UTIT¬
militudine rei significantis nom̃ suscipit.
ut ibi. Ego sum uitis uera. Demde.
Ego sum uitis. uos palmites. Sic etiam
fit. quod xp̃c dicitur agnus. petra siue
pis. leo. uitulus. aquila. & his
Ntelligit᷑ quoq res significans ap¬
pellatione significatȩ rei. ut ibi. Tidit
significabant baptizatis. Uidit spm. id
est significationem sp̃s descendentem
tanquam columbam. hoc ẽ sicut rem
quȩ uere columba erat. In quẽ modum
dicitur głam eius quasi unigeniti a patre.¬
id est uere unigeniti a patre. Item. quidã

Expanded text:
e diversis in eadem successione positis, ut de eodem loquitur saepe Scriptura, ut ibi: Usque ad sanguinem Zachariae quem occidistis inter templum et altare . Non enim illi occiderant, sed patres. Item: Ego veni in nomine Patris mei et non accepistis me: si alius venerit in nomine suo, illum accipietcet Antichristum. Item: Ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Sic caetera. Plerumque significata res, ex similitudine rei significantis nomen suscipit, ut ibi: Ego sum vitis vera . Deinde: Ego sum vitis, vos palmites . Sic etiam fit quod Christus dicitur agnus, petra sine pis, leo, vitulus, aquila et his igitur quoque res significans appellatione significatae rei, ut ibi: Vidit significabant baptizatis. Vidi spiritum, id est, significationem spiritus, descendentem tanquam columbam, hoc est, sicut rem quae vere columba erat: In quem modum dicitur, gloriam ejus quasi unigeniti , id est vere unigeniti a Patre. Item: Quidam
Abbreviated transcription (Latin):
itueris sine initio filium. ñ quia non
habeat causam ex qua sit. hoc enim im¬
possibile est. habet enim patrẽ. alioqͥn
quomͦ filius. sed quia ñ habet miciũ
in epła ad maximũ medicũ thenitanũ
Sieut flamma splendorẽ quẽ gignit
tempore ñ precedit: ita pater nun¬
quam sine filio fuit. Ipse est quippe
sapientia dĩ patris. de qua scriptum ẽ.
Splendor est enim lucis ȩt̾nȩ. Iuci gͦ cuiꝰ
candor est. id est deo patri sine dubio
coȩt̾nus est. & ideo non sicut in princi¬
pio fecit ds̃ cȩlum & t̃ram. ita in princi¬
pio fecit uerbum. sed in principio erat
ut totus maneret in se. & esset in filio tan¬
tus. quantus & solus. Similit᷑ & fp̃s sc̃s
rendo. Tanta est igitur tota trinitas. in
solo patre: uel in solo filio. uel in solo
spũ scõ. quanta simul in patre & filio
& sp̃u sed̃. Quare nullo modo triplex
quod eam ipse genuerit qua sapiers
dicitur sapientiam. sed melius istam
questionẽ in libro postea de trinitate

Expanded text:
tueris sine initio Filium, non quia non habet causam ex qua sit; hoc enim impossibile est; habet namque Patrem; alioquin quomodo Filius? sed quia non habebat initium in Epistola ad Maximum medicum Temitanum: « Sicut flamma splendorem quem gignit tempore non praecedit, ita Pater nunquam sine Filio fuit. Ipse est quippe Sapientia Dei Patris, de qua scriptum est: Splendor est enim lucis aeternae . Luci ergo cujus splendor est, id est, Deo Patri sine dubio coaeternus est, et ideo non sicut in principio creavit Deus coelum et terram , ita in principio fecit Verbum, sed in principio erat ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus quantus et solus. Similiter et Spiritusrendo. Tanta est igitur tota trinitas in solo Patre, vel in solo Filio, vel in solo Spiritu sancto, quanta simul in Patre et Filio et Spiritu sancto. Quare nullo modo triplex quod eam ipse genuerit, qua sapiens dicitur, sapientiam: sed melius istam quaestionem in libro postea de Trinitate
Abbreviated transcription (Latin):
turabter. P ater loquit᷑ uerbũ gigniur.¬
om̃ia efficiuntur. Et quomͦ qui loqͥt᷑
in uerbo quod loquitur necessario sp̃m
ꝑfflat: ita ds pater simul & semel & fi¬
lium gignit. & sp̃m suum ꝑ genitum fi¬
lium ꝓducit. Isidorus in libro diffe
uisibile uel corporeum ẽ. & ꝓ eo quod
pater ꝑ eam om̃ia condidit. uel uissit.
& quia ꝑ illam pater innotuit. Aus̾.¬
um sapiens ds̃ dr̃. & ea sapientia sa¬
piens dicitur. sine qua eum uł fuisse
aliquando uel esse posse nefas ẽ credere.
ñ participatione sapientiȩ sapiens dr̃
sicut anima quȩ & esse & ñ esse sapi¬
ens potest. sed quod ipse genuerit eam¬
est. Nec unquam ds̃ sine sapientia sua
ẽ.Igitur sempit̾nȩ sapientiȩ suȩ. cau¬
sa est sempiterna. Deinde si patrem
esse sempiternum in deo est: nec fuit
aliquando ñ pater. nunquã sine filio
fuit. Filius gͥ semꝑ natus ẽ: quia sẽꝑ
filius ẽ. Et non solum imago patris ẽ.

Expanded text:
turaliter. Pater loquitur, Verbum gignturaliter. Pater loquitur, Verbum gignomnia efficiuntur. Et quomodo qui loquitur in Verbo, quod loquitur necessario Spiritum perflat; ita Deus Pater simul et semel, et Filium gignit, et Spiritum suum per genitum Filium producit. » Isidorus in Libro differvisibile vel corporeum est, et pro eo quod Pater per eam omnia condidit vel jussit, et quia per illam Pater innotuit. Cum sapiens Deus dicitur, et a sapientia sapiens dicitur, sine qua eum vel fuisse aliquando vel esse posse nefas est credere, non participatione sapientiae sapiens dicitur, sicut anima quae et esse et non esse sapiens potest, sed quod ipse genuerit eamest. Nec unquam Deus sine sapientia sua est. Igitur sempiternae sapientiae suae causa est sempiterna. Deinde si Patrem esse sempiternum in Deo est, nec fuit aliquando non Pater, nunquam sine Filio fuit. Filius ergo semper natus est, quia semper Filius est: et non solum imago Patris est,