comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
primȩ animȩ pecca tricis ideo ceterȩ
tenentꝰ ob noxiȩ qr ex illo sunt ꝓpagatȩ.
ꝓfecto illa quã sibi unigenitꝰ coaptauit.
aut peccatũ inde ñ tracit aut omnino
inde ñ tractaẽ. Neq enĩ ñpotuit animã
sibi trahere sine peccato. qui soluit nr̃a
peccata aut qui nouã creauit ei carnẽ.
quã sine parente fecit ea t̾ra. ñ potuit nouã
creare carni quã sine uiro sũ psit ex femina.
Ego enĩ adhuc fateor. ñ inueni quẽ ad modũ
Anima & peccatũ e adã trahat. unde
mihi diligentius inquirendũ. quã in consul¬
tius asserendũ ẽ. Quando autẽ nos aliquȩ
causȩ in aliqua quȩstione ñ immerito dubi¬
tare cõpellunt. ñ etiã hincdubitare debemꝰ.
utrũ dubitare debeamus. Dedubus quippe
rebus sine dubitatione dubitandũ ẽ. Uides
quẽ ad modũ apłs descipso dubitare ñdubitet.
utrũ in corpore anex tracorptus sit in terciũ
calũ. Siue hoc siue illud nescio inquit. ds̃

Expanded text:
primae animae peccatricis ideo ceterae primae animae peccatricis ideo ceterae tenentur obnoxiae, quia ex illa sunt propagatae, profecto illa, quam sibi unigenitus coaptauit, aut peccatum inde non traxit aut omnino inde non tracta est. neque enim non potuit animam sibi trahere sine peccato, qui soluit nostra peccata, aut, qui nouam creauit ei carni, quam sine parente fecit ex terra, non potuit nouam creare carni, quam sine viro sumpsit ex femina. Ego enim adhuc, fateor, non inveni quemadmodum anima et peccatum ex Adam trahat; unde hatur; quod mihi diligentius inquirendum, quam inconsultius asserendum est. Quando autem nos aliquae causae in aliqua quaestione non immerito dubitare compellunt, non etiam hinc dubitare debemus utrum dubitare debeamus. De dubiis quippe rebus sine dubitatione dubitandum est. Vides quemadmodum Apostolus de seipso dubitare non dubitet utrum in corpore an extra corpus raptus sit in tertium coelum: Sive hoc, sive illud, nescio, inquit, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
aliena. etiã sic peccato primi hominis osten¬
dant᷑ obnoaiae. assere qđ sentis ut potes : Si¬
autẽ ñ eas alit̃ potes aꝓpagatione facere
alienas. nisi ut si mulfacias ab om̃i peccati
uinculo liberas. co hibete abhuius modi
disputatione omi modo. ronẽ enĩ falsa
in baptis mate remissio peccatorũ. nec uerbotenꝰ
dilectio dehac questione aliquid audiat de¬
finitũ. ñ parui aestimandũ. immo p̃cipue
necessariũ atq retinendũ. quomodo libet
se origo habeat ammarũ. siue ex illa una.
siue ex nulla alia ꝓpagent᷑. mediatoris
tam̃ animã nullũ ex ada traxcisse pec¬
catũ dubitare fas ñ est. Sienĩ nulla ꝓpagat᷑
ex altera. ubi om̃s tenent᷑ ꝓpagata carne
peccati. quanto minus credendũ ẽ. ex ꝓ
pagine pecca tricis animã uenire ñ potu¬
issc cuius caro uenit ex urgine ñ libidine con¬
cepta sed fide. ut eã. insi militudine carnis
peccati. ñ in carne peccati. Siautẽ peccato

Expanded text:
aliena, etiam sic peccato primi hominis ostenaliena, etiam sic peccato primi hominis ostendantur obnoxiae, assere qautem non eas aliter potes a propagatione facere alienas, nisi ut simul facias ab omni peccati uinculo liberas, cohibe te ab huius modi disputatione omni modo. non est enim falsa in baptismate remissio peccatorum nec uerbo tenudilectio de hac quaestione aliquid audiat definitum, non parui aestimandum, immo praecipue necessarium atque retinendum, quomodolibet se origo habeat animarum, siue ex illa una siue ex nulla alia propagentur, mediatoris tamen animam nullum ex Adam traxisse peccatum dubitare fas non est. si enim nulla propagatur ex altera, ubi omnes tenentur propagata carne pecropagine peccatricis animam uenire potuisse, cuius caro uenit ex uirgine non libidine concepta sed fide, ut esset in similitudine carnis peccati, non in carne peccati! si autem peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enĩ melius accipit᷑. etiã illud qđ lex inqui¬
naridicit eũ qui intrauerit suꝑ animã mortuã.
hoc ẽ. suꝑ defuncti cadauer. ut nomine animȩ
mortuae. mortuũ corpus intelligat᷑. qđ animã
continebat. Quia & absente popło. idẽ ex
ȩcclesia. lociis tam̃ ille nihil hominus ȩcđa
nu cupat᷑. Het responderet᷑ sicut doxi.
si feminino genere positũ eõẽ. quȩ exierunt
defemorib: ia cob. idẽ quae animȩ. Nunc
uero aũmasculinũ genus sit positũ. id est
qui exierunt defemorib ia cob quis ñ ita in¬
telli gere malit om̃s animae eorũ qui eoci¬
erunt ea femorib eius. idẽ. animae hominũ
ut etiã sic possiait intelligis cłm corpus
tantũ modo exisse homines defemorib. patris.
quorũ erant illȩ animȩ ꝑ quarũ numerũ
in telligunt᷑ tot homines: Siergo ita potes
animarũ asserere sine ulla ꝓpagine noui¬
tatẽ. ut ratione iusta & afide catholica non

Expanded text:
sic enim melius accipitur etiam illud, quod lex inquisic enim melius accipitur etiam illud, quod lex inquinari dicit eum qui intrauerit super animam mortuam, hoc est super defuncti cadauer, ut nomine animae mortuae mortuum corpus intellegatur, quod animam continebat, quia et absente populo, id est ecclesia locus tamen ille nihilo minus ecclesia nuncupatur. haec responderentur, sicut dixi, si feminino genere positum esset \'quae exierunt de femoribus Iacob\', id est quae animae. nunc uero cum masculinum genus sit positum. id est \'qui exierunt de femoribus Iacob\', quis non ita intellegere malit: \'omnes animae eorum, qui exierunt ex femoribus eius,\' id est animae hominum, ut etiam sic possint intellegi secundum corptantummodo exisse homines de femoribus Patris, quorum erant illae animae per quarum numerum intelliguntur tot homines? Si ergo ita potes animarum asserere sine ulla propagine novitatem, ut ratione justa et a fide catholica non
Abbreviated transcription (Latin):
uelint aparte totũ qđ diit adã. cũ illi
mulier eius ostenderet᷑. Hoc nuno os ex
ossibi meis. & caro de carne mea. Nonenĩ
dixit. & anima de anima mea. sed ita fieri
potest. ut carne nominata. utrũq. intelli¬
gat᷑. sicut hic animas nominauit. & tamen
etiã corpora infiluis intelligi uoluit. Sed
hoc testimoniũ certe quasi tã clarũ atq
manifestũ. enodandȩ huic quęstiori non
sufficit. nec si ita legeret᷑ feminino. quae
exierunt defemorib eius. ut animas in¬
telligeremus quȩ exierunt. Ideo autẽ ñ
sufficeret qm̃ & animȩ nomine corpus
solũ posse significari. modo quodã locutionis
ostendit᷑. quo significat᷑ ꝑ id qđ continetur
id qđ continet. Sicut ait quidã. Uina coro¬
nant. cũ coronarent᷑ uasa uinaria. Uinũ
enĩ continet᷑. uas continet. Sicut ergo appel
ita qđ animȩ corporib continent᷑. in telligi
corpora filiorũ ꝑ nominatas animas possunt.

Expanded text:
uelint a parte totum, quod dixit Adam, cum illi uelint a parte totum, quod dixit Adam, cum illi mulier eius ostenderetur: hoc nunc os ex ossibus meis et caro des carne mea; non enim dixit: et anima de anima mea. sed ita fieri potest, ut carne nominata utrumque intellegatur, sicut hic animas nominauit et tamen etiam corpora in filiis intellegi uoluit. Sed hoc testimonium certe quasi tam clarum atque manifestum enodandae huic quaestioni non sufficit, nec si ita legeretur genere feminino: quae exierunt de femoribus eius, ut animas intellegeremus, quae exierunt. ideo autem non sufficeret, quoniam et animae nomine corpus solum posse significari modo quodam locutionis ostenditur, quo significatur per id quod continetur id quod continet, sicut ait quidam: uina coronant, cum coronarentur uasa uinaria; uinum enim continetur, uas continet. sicut ergo appellita, quod animae corporibus continentur, intellegi corpora filiorum per nominatas animas possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa anima ꝓpagata ñ ad nihisũ qr immor¬
talis ẽ. sed ad illũ redit a quo ipsa prima anima
facta ẽ. Acꝑ hoc illud qđ seriptũ ẽ. despũ cuiusqi
hominis. qđ redeat addm̃ qui dedit eũ. ñ soluit
istã obscurissimã quęstionẽ. q siue ex illo uno.
siue ex nullo alio. ds̃ utiq dedit eũ. Itẽq illi qui
ꝓpaginẽ animarũ in considerata temerita te
defendunt. Int̃ alia testimonia quae suce causȩ
suffragari arbitrant᷑. nullũ quasi manifestius
& ex p̃ssius pse possunt putare ꝓferendũ. quã
id qđ ingenesi scriptũ ẽ. Om̃s autẽ animae quȩ
introierunt cũ ia cob inaegyptũ. qui exierunt
defemorib eius. Hoc enĩ uelut euidentis si mo
testimonio. possunt credianimȩ infilios ex
parentib ꝓpagari. qm̃ satis aꝑte dictũ uidet᷑
animas eaã defemorib iacob ñ sola eocisse
corpora filiorũ. ut eo modo etiã illud intelligi

Expanded text:
ex illa anima propagata non ad nihilum, quia inmorex illa anima propagata non ad nihilum, quia inmortalis est, sed ad illum redit. a quo ipsa prima anima facta est. ac per hoc illud, quod scriptum est de spiritu cuiusque hominis, quod redeat ad deum, qui dedit eum, istam obscurissimam quaestionem, quia, siue ex illo uno siue ex nullo alio, deus utique dedit eum. Itemque illi qui propaginem animarum inconsiderata temeritate defendunt, inter alia testimonia, quae suae causae suffragari arbitrantur, nullum quasi manifestius et expressius pro se possunt putare proferendum, quam id quod in Genesi scriptum est: omnes autem animae, quae introierunt cum Iacob in Aegyptum, qui exierunt de femoribus eius. hoc enim uelut euidentissimo testimonio possunt credi animae in filios ex parentibus propagari, quoniam satis aperte dictum uidetur animas etiam de femoribus Iacob, non sola exisse corpora filiorum, ut eo modo etiam illud intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
origine ñdũ inseripturis canonicis cõperi.
Nã hui qui nouas sine ulla ꝓpagine asserunt
Animas fieri. int̃ testi monia quib id nitunt᷑
ostendere. ponunt etiã illa duo que paulo
antt cõmemoraui. Qui fingit spm̃ hominis
in ipso. & qui fincit singula tĩ corda hominũ.
Dequib uides quẽ ad modũ possit aresisten¬
tib responderi. Utrũ enĩ cũ finocit exc alio
fingat an ea nihilo. incertũ c̃. Illud tamena
int̃cȩtera testi moniũ uidet᷑ eẽ . p̃cipuũ. qđ
in libro sa lo monis ȩeclesi aste legit᷑. Et reuertet᷑
pulius int̾rã sicut erat. & sp̃s reuertet᷑ ad dm̃ qui
dedit eũ. Sed facilli me respondet᷑ corpus in t̃rã
dequa factusẽ. primũ hominis corpus & sp̃s ad
dm̃ a quo factus prima hominis anima. Sicut
enĩ nr̃m corpus inqui unt. quã uis ex primo illo
corpore ꝓ pagatũ sit. eo tam̃ redit unde ipsum
primũ corpus effectũ ẽ. sic amma nr̃a quã uis

Expanded text:
origine nondum in scripturis canonicis repperi. origine nondum in scripturis canonicis repperi. nam qui nouas sine ulla propagatione asserunt animas fieri, inter testimonia, quibus id nituntur ostendere, proponunt etiam illa duo quae paulo ante commemoraui: qui fingit spiritum hominis in ipso, et: qui fingit singillatim corda hominum. de quibus uides quemadmodum possit a resistentibus responderi: utrum enim, cum fingit, ex aliquo fingat an ex nihilo, incertum est. illud tamen inter cetera testimonium uidetur esse praecipuum, quod in libro Salomonis Ecclesiaste legitur: et reuertetur puluis in terram, sicut erat, et spiritus reuertetur ad deum, qui dedit eum. sed facillime respondetur: corpus in terram, de qua factum est primum hominis corpus. et spiritus ad deum, a quo facta est prima hominis anima; sicut enim nostrum corpus, inquiunt, quamuis ex primo illo corpore propagatum sit, eo tamen redit. unde ipsum primum corpus effectum est. sic anima nostra quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
Ome flatũ ego feci. animas uidelicet in telli¬
gi uolens qđ uerba consequentia manifes¬
tant. Non utiq unũ quẽ facto ex terra
homini primo inspirauit. sed omeiẽ flatũ
ipse fecit. ipse adhuc facit. Querit᷑ tameni
utrũ omnẽ flatũ ex illo uno flatu. sicut
omne corpus hominis ex illo uno corpore
faciat. an uero noua quidẽ corpora faciat
ex uno animas autt̃ nouas eo nihilo uis
enĩ congrua suis originib genera rtrũ etiã de
seminib facit. nisi quic ipsa semina sine semi¬
nib fecit. Sed ubires naturalit̃ obscura. nr̃m
modulũ uincit. & aꝑte diuina scriptura non
sub uenit. temere hinc aliquid definire huma¬
na c̃iectura p̃sumit. Scđm uitas autẽ quas pro¬
prias habere incipiunt. nouos homines dicimꝰ
nasci siue anima siue corpore. At uero scđm
originale peccatũ. ueteres nascunt᷑. Ideo baptis¬
mate renouant᷑. Aliquid ergo certũ deanimȩ

Expanded text:
omnem flatum ego feci, animas uidelicet intelleomnem flatum ego feci, animas uidelicet intellegi uolens, quod uerba consequentia manifestant. non utique unum, quem facto ex terra homini primo inspirauit, sed omnem flatum ipse fecit, ipse adhuc facit. quaeritur tamen, utrum omnem flatum ex illo uno flatu, sicut omne corpus hominis ex illo uno corpore faciat, an uero noua quidem corpora faciat ex uno, animas autem nouas ex nihilo. quis enim congrua suis originibus genera rerum etiam de seminibus facit, nisi qui ipsa semina sine seminibus fecit? sed ubi res naturaliter obscura nostrum modulum uincit et aperta diuina scriptura non subuenit, temere hinc aliquid definire humana coniectura praesumit. secundum uitas autem, quas proprias habere incipiunt, nouos homines dicimus nasci sine anima sine corpore. at uero secundum originale peccatum ueteres nascuntur; ideo baptismate . renouantur. Aliquid ergo certum de animae
Abbreviated transcription (Latin):
In hac enĩ quȩstione maxime cauendũ ẽ. ne anima
ñ ado facta natura. sed ipsi usdĩ substantia. tã quã
unigenitus filius qđ ẽ uerbũ eius. aut aliqua
eius particula tẽ. credat᷑. tã quã illa natura
atque substantia quads̃ ẽ. quicquid ẽ. cõmu¬
tabile eẽ. possit. qđ eẽ. animã nemo ñ sentit.
quise habere animã sentit. Nã qđ attinet
ad eius originẽ qua fit ut sit incorpore. utrũ
deillo uno sit qui primus creatusẽ. quando fac¬
tus ẽ. homo in animã uiuã. ansimilit̃ fiant
singulis singulae: nec tunc sciebã. nec ad hucscio.
EXIEIA AD OETATUM PRIMA
IoN erubescendũ ẽ. homini consiteri se nesci-¬
re qđ nescit. nedũ se scire m̃ tit᷑ nũ quam
scire mereat᷑. Quis autẽ negat ñ unius tantũ
sed om̃is animȩ creatorẽ dm̃ atque factorẽ.
nisi qui eius loquiis aꝑtissime refragat᷑.
Sine ulla quippe ambiguitate. ꝑ ꝓphetã dicit.

Expanded text:
in hac enim quaestione maxime cauendum est, ne anima in hac enim quaestione maxime cauendum est, ne anima non a deo facta natura, sed ipsius dei substantia, tamquam unigenitus dei filius, quod est uerbum eius, aut aliqua eius particula esse credatur. tamquam illa natura atque substantia, qua deus est quidquid est, commutabilis esse possit; quod esse animam nemo non sentit, qui se habere animam sentit. nam quod attinet ad eius originem, qua fit, ut sit in corpore, utrum de illo uno sit qui primum creatus est, quando factus est homo in animam uiuam, an similiter fiant singulis singulae, nec tunc sciebam nec adhuc scio. EX EPISTVLA AD OPTATVM PRIMA. Non erubescendum est homini confiteri se nescire quod nescit, ne, dum se scire mentitur, numquam scire mereatur. quis autem negat non unius tantum, sed omnis animae creatorem deum atque factorem, nisi qui eius eloquiis apertissime refragatur? sine ulla quippe ambiguitate per prophetam dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
uel alicuius cȩterorũ. Ds̃ autẽ illidat corpus.
quo modo uoluerit. Nondioxit dedit aut
disposuit. seddat. ut creatorẽ intelligas effi
catiã sapientiae suae rebus quae cotidie suis
tẽporib ori unt᷑ condendis adhibere. De qua
sãpientia dictũ ẽ. Pertendit a fine usq ad finẽ
fortit̃. & ñdioxit disposuit. sed disponit omĩa
suauit̃. Multũ ẽ. enĩ uel tenuit̃ sapere.
quomodo cõmutabilia & tẽporalia. ñ cõmu¬
tabilibus & tẽporalibus creaturis motib sed
aet̃na stabili uirtute c̃dant᷑. Queris etiã¬
ipse sic anima. Breuit̃ respondeo aut ipse
ẽ. aut ipsa anima facta ẽ. Sed & siipsiẽ. factus ÷.
Deanima quippe loquit᷑ ꝑisa iã ꝓphetã ds̃. ubi
dicit. Om̃e flatũ ego feci. Ađ sequentia satis u¬
dicant. Sequit᷑ enĩ propt̃ pec catũ modicum
qđ con tristaui illũ. idẽ inspũ flatũ. & cȩtera
quae nisi de anima humana intelligi nequeunt.

Expanded text:
aut alicuius ceterorum; deus autem dat illi corpus, aut alicuius ceterorum; deus autem dat illi corpus, quomodo uoluerit. non dixit: "dedit" aut "dispcaciam sapientiae suae rebus, quae cotidie suis temporibus oriuntur. condendis adhibere. de qua sapientia dictum est: Pertendit a fine usque in finem fortiter et - non dixit \'disposuit\' sed — disponit omnia suauiter. multum est autem uel tenuiter sapere, quo modo commutabilia et temporalia non commutabilibus et temporalibus creatoris motibus sed aetipse sit anima. breuiter respondeo: aut ipse est aut ipso anima facta est. sed et si ipse est, factus est. de anima quippe loquitur per Esaiam prophetam deus, ubi dicit: omnem flatum ego feci. quod sequentia satis indicant; sequitur enim: propter peccatum modicum quid contristaui illum, id est ipsum flatum, et cetera, quae nisi de anima humana intellegi nequeant.
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ quȩris utrũ singulatĩ acreatore
dõ corporũ liniam̃ta forment᷑. ñ it mo-¬
uebit si quantũ potest humana mens. poten¬
tiã diuinȩ operationis intelligas. Quomodo
enĩ negare poterimus dm̃ etiã nunc operari
cuncta qua creantꝰ cũ dñs dicat. pater m̃s
usque nuc operat᷑: Unde illa cessatio septimi
diei ab ipsis naturis condendis intelligenda ẽ.
facta ñ ab earũ adiministratione. quȩ
conditȩ referunt᷑. Cũ ergo naturarũ acrea¬
tore adiminis trat᷑ & ꝑ ordines p̃finitis locis
& tẽporib suis cuncta nascunt᷑. ds̃ usq nunc
operat᷑. Nã si ds̃ nunc ista ñ format. quo mͦ
legit᷑. prius quã te formarẽ in utero nouite :
Q uomodo etiã accipi potest. qđ si fenũ agri
qđ odie ẽ. & cras inclibanũ mittit᷑. ds̃ sic
tione. sed dep̃senti operatione satis indicat.
Unde ẽ. etiã illud apłi deseminib qđ supra
cõ memoraui. Non in quit corpus qđ futa¬
rũ ẽ. seminas. sed nudũ granũ. fere tritici

Expanded text:
uod autem quaeris, utrum singillatim a creatore deo corporum liniamenta formentur, non te mouebit, si, quantum potest humana mens, potentiam diuinae operationis intellegas. quo modo enim negare poterimus deum etiam nunc operari cuncta, quae creantur, cum dominus dicat: Pater meus usque nunc operatur? unde illa cessatio septimi diei ab ipsis naturis condendis intellegenda est facta, non ab earum administratione, quae conditae referuntur. cum ergo natura rerum a creatore administratur et per ordines praefinitis locis et temporibus suis cuncta nascuntur, deus usque nunc operatur. nam si deus nunc ista non format, quo modo legitur: Priusquam te formarem in utero, noui te? quo modo etiam accipi potest: Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, deus sic tunde est etiam illud apostoli de seminibus, quod supra commemoraui: non, inquit, corpus, quod futurum est, seminas, sed nudum granum fere tritici
Abbreviated transcription (Latin):
Nã & hoc contra uoluntatẽ facere dici solet.
Sed utiq uult ꝓpt̃ qđ facit. tã quã si pee rare
nolit & facit cũ uult uiuere. siquis quã nisi
fecerit mortẽ minet᷑. Uult ergo facere qua
uult uiuere. & ideo ñ ꝑseipsũ appetendo
ut falsũ iuret. sed ut falsũ iurando uiuat.
Qđ sita ẽ. nescio utrũ possint dici ista peccata
nolentiũ. qualia hcdicunt᷑ expianda nã
sidiligent̃ consideret᷑. forte ipsũ peccare nemo
uelit. sed ꝓpt̃ aliud fit qđ uult qui peccat.
Om̃s quippe homines qui scientes faciunt qđ
ñ licet : uellent licere. Usque ad eo ipsum
peccare nemo appetit ꝓpt̃ hoc ipsũ. seđ ꝓpt̃
illud qđ exeo consequit᷑. Haec si ita se habent.
ñ sunt peccata nolentiũ. nisi nescientiũ.
quae discernunt᷑ apeccatis uolentiũ.

Expanded text:
nam et hoc contra uoluntatem facere dici solet. nam et hoc contra uoluntatem facere dici solet. sed utique uult propter quod facit; tamquam si peierare nolit, et facit, cum uult uiuere, si quisquam, nisi fecerit, mortem minetur. uult ergo facere, quia uult uiuere, et ideo non per se ipsum adpetendo, ut falsum iuret, sed ut falsum iurando uiuat. quod si ita est, nescio utrum possint dici ista peccata nolentium, qualia hic dicuntur expianda. nam si diligenter consideretur, forte ipsum peccare nemo uelit, sed propter aliud fit, quod uult qui peccat. omnes quippe homines, qui scientes faciunt quod non licet, uellent licere: usque adeo ipsum peccare nemo adpetit propter hoc ipsum, sed propter illud quod ex eo consequitur. haec si ita se habent, non sunt peccata nolentium nisi nescientium, quae discernuntur a peccatis uolentium.
Abbreviated transcription (Latin):
magna questio ẽ . aliãq disputationẽ desiderat.
eo tam̃ quantũ arbitror moderamine tẽpera¬
tã. ut magis inquisitio caute laud et᷑. quã
p̃cipitata rep̃hendat᷑ assertio. Ubienĩ dere
obscurissima disputat᷑. ñ ad iuuantib: diuina
rũ auctoritatũ ceras darisq documentis:
co hibere se debet humana p̃sũptio. nihil faci¬
ens in partẽ alterã declinando. Et sieni qđ¬
libet horũ quẽ adi modũ demonstrari &
eximplicari possit ignorẽ. illud tamen
credo. qđ etiã huic diuinorũ eloquiorum
clarissima auctoritas eaẽ. si homo id sitie
dispendio ꝓmissȩ salutis ignorare ñ posset.
CCCXIUIRAUESINT PECCATA NOUNTIŨ
uod p̃cipit᷑ quomodo exxpient᷑ peccata
quae ñ sponte cõmittunt᷑. merito quȩnt᷑.
quae sint ipsa peccata nolentiũ. Utrũ quae
anescientib cõmittunt᷑. an etiã possit recte
dici peccatũ eẽ. nolentis qđ facere cõpellit᷑.

Expanded text:
magna quaestio est aliamque disputationem desiderat, magna quaestio est aliamque disputationem desiderat, eo tamen, quantum arbitror, moderamine temperatam, ut magis inquisitio cauta laudetur quam praecipitata reprehendatur assertio. ubi enim de re obscurissima disputatur rum auctoritatum certis clarisque documentis, cohibere se debet humana praesumtio, nihil faciens in partem alteram declinando. etsi enim quodlibet horum, quemadmodum demonstrari et explicari possit, ignorem, illud tamen credo, quod etiam hinc diuinorum eloquiorum clarissima auctoritas esset, si homo id sine dispendio promissae salutis ignorare non posset. CCCXXXVIII. QVAE SINT PECCATA NOLENTIVM. uod praecipitur quomodo expientur peccata quae non sponte committuntur, merito quaeritur quae sint ipsa peccata nolentium: utrum quae a nescientibus committuntur, an etiam possit recte dici peccatum esse nolentis, quod facere conpellitur;
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝓpagata reatu quiei dimittat᷑ obstric¬
ta sit. Neque enĩ possumus dicere solã carnẽ
paruuli ñ etiã animã indigere saluatoris &
redẽptoris auxilio. Aliȩ nãque ab ea gratiarũ
actione quae inpsalmis ẽ. ubi legimus & dicimꝰ.
benedic anima mea dñm. & noli obliuisci
om̃s retributiones eius. Quiꝓpitius fit in om̃ib
iniquitatib tuis. qui sanat om̃s langores tuos
Qui redemit de corruptione uitã tuã. An etiã
ñ ꝓpagata et ipso quo carni peccati aggrauan¬
da miscet᷑. lã ipsius peccati remissione & sua
redep̃tione opus habeat. dõ ꝑsũ mã p̃scientiã
iudicante qui paruulorũ ab istoreatu non
mereant᷑ ab solui. etiã qui ñdũ nati nihil alicubi
ꝓpria sua uitate egerunt uelbom uel mali.
Et quomodo ds̃ etiã si ñ detra duce animas creat.
ñ sit tam̃ auctor reatus eiusdẽ ꝓpt̃ quẽ redẽp¬
tio sacram̃ti necessaria ẽ. animȩ paruuli.

Expanded text:
modo propagata reatu, qui ei dimittatur, obstricmodo propagata reatu, qui ei dimittatur, obstricta sit-neque enim possumus dicere solam carnem paruuli, non etiam animam indigere saluatoris et redemptoris auxilio alienamque ab ea esse gratiarum actione, quae in Psalmis est, ubi legimus et dicimus: benedic, anima mea, dominum et noli obliuisci omnes retributiones eius, qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos, qui redimit de corruptione uitam tuam —, an etiam non propagata eo ipso, quo carni peccati aggrauanda miscetur, iam ipsius peccati remissione et sua redemptione opus habeat, deo per summam praescientiam iudicante, qui paruulorum ab isto reatu non mereantur absolui, etiam qui nondum nati nihil alicubi propria sua uita egerunt uel boni uel mali, et quomodo deus, etiamsi non de traduce animas creat, non sit tamen auctor reatus eiusdem, propter quem redemptio sacramenti necessaria est animae paruuli,
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis punienda timeamus. ab illo redẽptore
liberati qui ñ uenundatus sub peccato redemit
usrł ab om̃ib iniqui tatib: eius siue ꝓpria cuius quã
uita cõmissis. siue originalit̃ tractis. Non enĩ
parũ diuinarũ scripturarũ auctoritati ueri¬
tatiq cesserunt. qui & si noluerunt litterissius
aꝑte exprimere. paruulis remissionẽ necessa¬
riã peccatorũ. redẽptione tam̃ eis opustẽ : cora¬
fessi sunt. Alio quippe uerbo etiã ipso dexp̃iana
eruditione de ꝓmpto. nihil ali ud omĩ no dixer̃
Nec dubitandũ ẽ eis qui diuina scripta fidelit̃
Audiunt. fidelit̃ tenent: qđ ab illa carne quȩ
prius uoluntate peccati. factaẽ. caro peccati.
deinceps ꝑ successionẽ transeunte in omnes
transcriptione iniquitatis & mortis. caro sit
ꝓpagata peccati. ex cepta una similitudine
carnis peccati. quae tam̃ ñ eã. nisi e&̃. caro
peccati. Deanima uero. utrũ & ipsa eodem

Expanded text:
in nobis punienda timeamus ab illo redemptore in nobis punienda timeamus ab illo redemptore liberati, qui non uenundatus sub peccato redemit Israhel ab omnibus iniquitatibus eius siue propria cuiusquam uita commissis siue originaliter tractis. Non enim parum scripturarum diuinarum auctoritati ueritatique cesserunt, qui, etsi noluerunt litteris suis aperte exprimere paruulis remissionem necessariam peccatorum, redemptionem tamen eis opus esse confessi sunt. alio quippe uerbo, etiam ipso de christiana eruditione deprompto, nihil aliud omnino dixerunt. nec dubitandum est eis qui diuina scripta fideliter legunt, fideliter audiunt, fideliter tenent, quod ab illa carne, quae prius uoluntate peccati facta est caro peccati, deinceps per successionem transeunte in omnes transcriptione iniquitatis et mortis caro sit propagata peccati excepta una similitudine carnis peccati, quae tamen non esset, nisi esset caro peccati. De anima uero, utrum et ipsa eodem
Abbreviated transcription (Latin):
delere peccata. Peruerse autẽ sunt quae
a sinistris. amiticiae cũ peccatis. lales eti ã
illi uiginti annorũ ad olescentuli figurã noui
popłi p̃miserunt. qui int̃rã ꝓmissionis in¬
trarunt. qui nec indextrã nec insinis tram
dicti sunt dedinasse. Non enĩ & uiginti
annorũ aetas cõparanda ẽ in nocentiae par¬
uulorũ sed nisi fallor hic numerus mrsticũ
Aliquid adumbrat & resonat. Uetus enĩ testa.¬
m̃tũ. in quinq morsi libris excellit. Nouũ
autẽ. quatuor euangeliorũ auctorira te
p̃fulget. u inumeri ꝑse multiplicati. ad ui¬
cenariũ ꝑueniunt. Quat̃ enĩ quini uel
quinquies quat̃ni. uiginti sunt. Ialis popłs
ut p̃dixi cruditus in regno celorũ. ꝑduo
testam̃ta uetus & nouũ. ñ declinans index-¬
trã suꝑba p̃suptione iusticiae. nequeiN
sinistrã secura delectatione peccati. in t̃rã
illius ꝑmissionis intrabit. ubiiã peccata
ulterius nec nobis donanda optemus. nec

Expanded text:
delere pdelere pa sinistris, amicitiae cum peccatis. tales etiam illi uiginti annorum adulescentuli figuram noni populi praemiserunt, qui in terram promissionis intrarunt, qui nec in dextram nec in sinistram dicti sunt declinasse. non enim et uiginti annorum aetas conparanda est innocentiae paruulorum, sed, ni fallor, hic numerus mysticum aliquid adumbrat et resonat. uetus enim testamentum in quinque Moysi libris excellit, nouum autem quattuor euangeliorum auctoritate praefulget. qui numeri per se multiplicati ad uicenarium perueniunt; quater enim quini uel quinquiens quaterni uiginti sunt. talis populus, ut praedixi, eruditus in regno caelorum per duo testamenta, uetus et nouum, non declinans in dextram superba praesumptione iustitiae neque in sinistram secura dilectione peccati in terram illius promissionis intrabit, ubi iam peccata ulterius nec nobis donanda optemus nec
Abbreviated transcription (Latin):
nisiqr rectissime sidictũ fuerit responde¬
bit᷑. remissionẽ illã peccati factã ne homo
aꝑcipienda uita impediret᷑ aet̃na. Subse-¬
cutũ uero illius cõminationis exemplũ.
ut pietas hominis in illa humilitate exer¬
ceret᷑ atq ꝓbaret᷑. Sic & mortẽ corporis. &
ꝓpt̃ peccatũ ds̃ homini in fliocit. & post
peccatorũ remissionẽ ꝓpt̃ exercendam
iustitiã ñ ad emit. Teneamus ergo indeclina¬
bilẽ fidei confessionẽ. Solus unus ẽ. quisine
peccato natus ẽ. in similitudine carnis peccati
sine peccato uixxit in carne. int̃ aliena peccata.
Sine peccato mortuus ẽ. ꝓpt̃ nr̃a peccata.
Nondeclinemus indexterã. aut si nistrã. In
dexterã enĩ declinare . ẽ. seipsũ decipere. di¬
cendo se eẽ. sine peccato. Insinistrã autẽ. nescio
quã peruersã & prauã securitatẽ setam quã
impune dare peccatis. Uas enĩ quae a dextris
sunt nouit dñs. qui solus peccato ẽ. & nr̃a potest

Expanded text:
nisi quia rectissime, si dictum fuerit, respondenisi quia rectissime, si dictum fuerit, respondebitur remissionem illam peccati factam, ne homo a percipienda uita impediretur aeterna, subsecutum uero illius comminationis exemplum, ut pietas hominis in illa humilitate exerceretur atque probaretur. sic et mortem corporis et propter peccatum deus homini inflixit et post peccatorum remissionem propter exercendam iustitiam non ademit. Teneamus ergo fidei indeclinabilem confessionem. solus unus est qui sine peccato natus est in similitudine carnis peccati, sine peccato uixit in carne inter aliena peccata, sine peccato mortuus est propter nostra peccata. non declinemus in dextram aut sinistram. in dextram enim declinare est se ipsum decipere dicendo se esse sine peccato; in sinistram autem per nescio quam peruersam et prauam securitatem se tamquam impune dare peccatis. uias enim, quae a dextris sunt, nouit dominus, qui solus sine peccato est et nostra potest
Abbreviated transcription (Latin):
delitis oboedientiã ñ seruauit antequã etẽ.
caro peccati. Sicut ergo illi primihomi nes
postea iuste uiuendo unde merito credunt᷑
ꝑ dĩ sanguinẽ ab ex tremo supplicio liberati.
ñ tam̃ in illa uita meruerunt ad para dy sũ
reuocari : sic & caro petcati. etiã si remissis¬
homo peccatis in ea iuste uixerit. ñ ta men
continuo meret᷑ eã mortẽ ñ ꝑpeti. quã tracit
de ꝓpagine peccati. Tale aliquid nobis in¬
sinuatũ ẽ. de patriarcha dauid in libro reg¬
norũ. Ad quẽ ꝓpheta cũ missus eaẽ. eiq ꝓpt̃
peccatũ qđ ad miserat euentura mala ea
iracundia dĩ cõminaret᷑. confessione pecca¬
ti ueniã meruit. respondente ꝓpheta qđ
illud ei flagitiũ facinusq remissũ sit & tam̃
c̃secuta sunt quae ds̃ fuerat cõminatus. ut sic
humiliaret᷑ afilio. Quare & hic ñ dicit᷑. sids̃
ꝓpt̃ peccatũ illud fuerat cõminatus. cur
dimisso peccato qđ erat minatus impleuit.

Expanded text:
deliciis obedientiam non servavit, antequam esset deliciis obedientiam non servavit, antequam esset caro peccati. Sicut ergo illi primi homines postea iuste uiuendo — unde merito creduntur per domini sanguinem ab extremo supplicio liberati — non tamen illa uita meruerunt ad paradisum reuocari: sic et caro peccati, etiam si remissis, peccatis homo in ea iuste uixerit, non continuo meretur eam mortem non perpeti, quam traxit de propagine peccati., Tale aliquid nobis insinuatum est de patriarcha Dauid in libro Regnorum, ad quem propheta cum missus esset eique propter peccatum, quod admiserat, euentura mala ex iracundia dei comminaretur, confessione peccati ueniam meruit respondente propheta, quod illud ei flagitium facinusque remissum est; et tamen consecuta sunt quae deus fuerat comminatus, ut sic humiliaretur a filio. quare et hic non dicitur: si deus propter peccatum illud fuerat comminatus, cur dimisso peccato quod erat minatus impleuit?
Abbreviated transcription (Latin):
equaquã igit᷑ in morte ꝓiustitia sub¬
seunda. uel c̃tẽnenda laudaretur
p̃cipua patientia. si mortis ñ etẽ magna
multũq dura molestia. Cuus timorem
qui uincit exfide: magnã ipsius fidei cõpa-¬
rat gloriã. iustãq mercedẽ. Unde miran¬
dũ ñ ẽ. & mortẽ corporis ñ fuisse euenturã
homini nisi p̃cessisset peccatũ. cuius etiã
talis pęna consequeret᷑ & post remissionẽ
peccatorũ . eã fidelib euenire utine iisto
uincendo exerceat᷑ forti tudo iustitiae.
Caro enĩ quę primo facta ẽ. ñerat caro
peccati. inqua uoluit homo int̃ delitias
paradrsi seruare iustitiã. Unde statuit ds̃ ut
post eius peccatũ ꝓpagata caro peccati ad reci¬
piendã iustitiã laborib & molestis niteret᷑
Propt̃ hoc etiã deparadyso dimissus ada. c̃tra¬
eden habitauit. id ẽ. contra seđẽ delitiarũ.
ut significaret qđ laborib que sunt delitis
contrari erudienda e&̃. caro peccati quae iax

Expanded text:
equaquam igitur in morte pro iustitia subeunda uel contemnenda laudaretur praecipua patientia, si mortis non esset magna multumque dura molestia. cuius timorem qui uincit ex fide, magnam ipsius fidei conparat gloriam iustamque mercedem. unde mirandum non est et mortem corporis non fuisse euenturam homini, nisi praecessisset peccatum, cuius etiam talis poena consequeretur, et post remissionem peccatorum eam fidelibus euenire, ut in eius timore uincendo exerceatur fortitudo iustitiae. Caro enim, quae primo facta est, non erat caro peccati, in qua noluit homo inter delicias paradisi seruare iustitiam. unde statuit deus, ut post eius peccatum propagata caro peccati ad recipiendam iustitiam laboribus et molestiis niteretur. propter hoc etiam de paradiso dimissus Adam cEden habitavit, hoc est contra sedem deliciarum, ut significaret quod in laboribus, qui sunt deliciis contrarii, erudienda esset caro peccati; quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ergo due sunt regenerationes dequib. iã supra
locutussũ. una scđm fidẽ quaenuncfit ꝑbaptis¬
nũ. alia scđm carnẽ quȩ siet in eius incorrup¬
tionẽ. atq immor talitatẽ. ꝑ iudiciũ magnũ
atq nouissimũ. ita sunt & resurrectiones
duȩ. Una prima quae nunc ẽ & nimarũ ẽ.
quae uenire ñ ꝑmittit in mortẽ scđam.: Alia¬
scđa quae nunc ñ ẽ. sed in scłi fine futura est.
nec animarũ sed corporũ ẽ. quae ꝑ ultimũ
iudiciũ alios mutet in scđam mortẽ. alios
in eã uitã quac non habet mortẽ.i
DEDUABUS RESURRECTIONIB:HOUE
ANNIS. EX LIDRO DE CIUITAT EDĨ .XX.

Expanded text:
ergo duae sunt regenerationes, de quibus iam supra locutus sum, una secundum fidem, quae nunc fit per baptismum; alia secundum carnem, quae fit in eius incorruptione adque inmortalitate per iudicium magnum adque nouissimum: ita sunt et resurrectiones duae, una prima, quae et nunc est et animarum est, quae uenire nsecunda, quae nunc non est, sed in saeculi fine futura est, nec animarum, sed corporum est, quae per ultimum judicium alios mittet in secundam mortem, alios in eam vitam, quae nDe duabus resurrectionibus et mille annis; ex libro de Civitate Dei XX.
Abbreviated transcription (Latin):
niat. Amore huius scłi hoc ẽ. tẽporaliũ rerũ
implicatũ longe seiunctũ eẽ atanto amore
dĩ. & tanto amore ꝓdeimi. quantũ scripturas
ipsa p̃scribit. Tunc uero ille timor qui cogitat
de iudicio dĩ. & illa pietas qua ñ potest nisi
credere & cedere auctoritati scorũ librorũ.
cogit eũ scipsũ lugere. Nã ista scientia
bonȩ spei. hominẽ ñ se iactantẽ sed lamen¬
tantẽ facit. quo affectu impetrat sedulis
p̃cib consolationt̃ diuini ad iutoru. nedespe¬
ratione frangatur.
PROPRIS ETTRASIATIS AGERS DAT
L EPĨ QUODBOSPROERIE PESCUS

Expanded text:
niat amore huius saeculi, hoc est temporalium rerum, niat amore huius saeculi, hoc est temporalium rerum, implicatum longe seiunctum esse a tanto amore dei et tanto amore proximi, quantum scriptura ipsa praescribit. tum uero timor ille, quo cogitat de iudicio dei, et illa pietas, qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum librorum, cogit eum se ipsum lugere. nam ista scientia bonae spei hominem non se iactantem, sed lamentantem facit. quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem diuini adiutorii, ne desperatione frangatur. PROPRIIS ET TRANSLATIS AGENS DAT EXEMPLVM, QVOD BOS PROPRIE PECVS,
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitate. & defutura morte necesse ẽ . in¬
cutiat & quasi dauatis carnib. om̃s suꝑbi̧
motus. ligno crucis affigat. Deinde mites¬
cere opus ẽ. pietate. neq contra dicere diui¬
ꝑcutit. siue ñ intellectȩ. quasi nos melius
sapere. meliusq p̃cipere possemus sed cogita¬
re potius & credere id eẽ. melius & uerius
qđ ibi scriptũ ẽ. etiã silateat. quã id qđ nos
ꝑ nos ipsos sapere possumus. Post istos duos
gradus timoris atq pietatis ad t̃ciũ uenit᷑
scientie gradũ. dequo nunc agere institui.
Nã in eo se exercet om̃is diuinarũ scripturarũ
stadiosus. nihil aliud inuenturus quã diligen¬
quide ex toto corde. ex tota anima extota
m̃ te. ꝓoeimũ uero tã quã se ipsũ. id ẽ uitota
dilectio ꝑoximi sicut etiã nri dilectio referat᷑
indm̃. Dequib duob p̃ceptis. cũ derebus age¬
remus libro superiore tractauimus Necesse
ẽ. ergo ut primo se quisq inscripturis inue¬

Expanded text:
mortalitate et de futura morte necesse est inmortalitate et de futura morte necesse est incutiat et quasi clauatis carnibus omnes superbiae motus ligno crucis affigat. deinde mitiscere opus est pietate neque contradicere diuiostra percutit, siue non intellectsapere meliusque percipere possimus, sed cogitare potius, et credere id esse melius et verius quod ibi scriptum est, etiamsi lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere posgradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam diligenex toto corde et ex tota anima et ex tota mente, proximum uero tamquam se ipsum, id est ut tota proximi sicut etiam nostri dilectio referatur in deum. de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractauimus. necesse est ergo, ut primo se quisque in scripturis inue
Abbreviated transcription (Latin):
tes de lauachro id ẽ. debaptismate. creare
om̃s geminos duo p̃cepta dilectionis. & nullã
eẽ ab isto scõ fructu sterilt̃ uideo. Sed quare
suauius uideam . quã sinulla dediuinis libris
talis similitudo ꝓmeret᷑. cũ res eadẽ sit eadẽo
cognitio: difficile ẽ dicere. & alio questio est.
une tam̃ nemo ambigit. & ꝑsimilitudines
lbentius quoq cognosci & cũ aliqua difficul¬
tate quȩ sita multo gratius inueniri Qui enĩ
prsus ñ inueni unt qđ querant. fame labor ant.
Qui aut̃ ñ querunt quaȩ in prõtu habent. fasti¬
dio sepe martescurt. In utroq autẽ languor
Aptiorib fami occurreret. obscuriorib autẽ
fastidia det̃ geret. Nihil eñĩ fere deillis
obscuritatib truit᷑. qđ ñ planissime dictũ
alibire: periatꝰ. Ante omĩa igit᷑ opus ẽ dĩ
timore conuerti. ad cognoscendã eius uolun¬
tatẽ. quid nobis appetendũ fugiendũq
p̃cipiat. Timor autẽ iste. cogitationẽ dem̃a

Expanded text:
tes de lauacro, id est de baptismate, creaturas tes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideo. sed quare suauius uideam, quam si nulla de diuinis libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere et alia quaestio est. nunc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. nihil enim fere de illis obscuritatibus eruetur, quod non planissime dictum alibi. reperiatur. Ante omnia igitur opus est dei timore conuerti ad cognoscendam eius uoluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. timor autem iste cogitationem de nostra
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet quodã modo incorporat. quiboni fide¬
les & ueridĩ serui deponentes honera scłi ad
scm̃ baptismi laua chrũ uenerunt. atq inde
ascendentes conceptione spsscĩ fructũ dant
Q uod si haec quisq dicat. minus delectet audi¬
entẽ quã si ad eudẽ sensũ locũ illũ exponat
decanticis canticorũ. ubi dictũ ẽ. ȩcđa cũ
tã quã pulchra quaedã femina laudaret᷑.
Dentes tui sicut grex detonsarũ ascendens
de lauachro. quae om̃s geminos creant. &
sterilis ñ ẽ in illis. Nũ aliud homo discit
quã cũ illis planissimis uerbis sine similitu¬
dinis huius adminiculo audiret. & ta men
nescio quomodo suauius intueor scos. cũ eos
qua si dentes ȩccłe uideo p̃cidere aberrorib.
homines. atq in eius corpus emollita durita
quasi demorsos. mansosq trans ferre. Ques
etiã iocundissime agnosco detons&s onerib.
secularib tã quã uellerib positis. & ascenden¬

Expanded text:
sibimet quodam modo incorporat; qui boni fidesibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructquod, si haec quisquam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascenden
Abbreviated transcription (Latin):
quã cogitationes uoluntatesq illorũ a quib.
conscripta ẽ. inuenire . & ꝑ illas uoluntatẽ
dĩ scđm quã tales homines locutos credimꝰ
ed multis & multiplicib obscurita tibus
& ambigui tatib. decipiunt᷑. qui temere
legunt. aliud palio sentientes. Quibus dã
autẽ locis quid uel falso suspicent᷑ ñ inue¬
niunt. lta obscura dicta quaedã densissimã
caliginẽ oblucunt đ totũ puisũ eẽ. diui¬
nitus ñ dubito. ad edomandã labore suꝑbiã
& intellectũ a fastidio renouandũ. cui facile
inuestigata plerumq uilescunt. cc ldxi¬
Q UOD EXALIAUA SIMIUITUDINE SCRIPTU-¬
RA SUAUIS EXCITET ANIOUM UT IILUO
EXTMPUI CAUSADECANTICIS CAATICO.
DENTES TUISICUT GREA DE TONSARŨ.
uidẽ. quȩso qđ si quis quã dicat scõs esse
homines atq ꝑfectos quorũ uita & morib
xp̃ĩ ȩccła dequibus libet suꝑstitionib p̃cidit
eos qui ad se ueniunt. & imitatione bonorũ

Expanded text:
quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt: ita obscure dicta quaedam densissimam caliginem obducunt. quod totum prouisum esse diuinitus non dubito ad edomandam labore superbiam et intellectum a fastidio renouandum, cui facile inuestigata plerumque uilescunt. CCLQuod ex aliqua similitudine Scriptura suavius excitet animum, ut illud exempli causa de Canticis canticorum: Dentes tui sicut grex detonsarum; Quid est, quaeso, quod, si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
consticuta ẽ. Nã illa signa omĩa quorũ genera
breuit̃ adti gipotui uerbis enunciare. uerba
uero illissignis nullo modo possũ. Sed qui a
uerberato aere statĩ transeunt. nec diutius
manent quã sonant. instituta sunt ꝑ licteras
signa uerborũ. Ita uoces oculis ostendunt᷑
ñ ꝑse ipsas sed ꝑ signa quȩdã sua. Ista signa
igit᷑ ñ potuerunt at̃ cõmunia. eẽ om̃ib gentib.
peccato quodã dissensionis hu manȩ cũ ad se
quisq principatũ rapit. Cuius suꝑbiȩ signũ
ẽ. erecta illa turris in caelũ. ubi homines
impii ñ solũ animos. sed etiã uoces dissonas
habere meruerunt. Ex quo factũ ẽ ut
etiã scriptura diuina qua tantis morbis
humanarũ uoluntatũ sub uenit᷑ ab una
lingua ꝓfecta qua oportune potuit ꝑ orbẽ
t̃rarũ disseminari. ꝑuarias int̃ p̃tũ linguas
longe lateq diffusa in notesceret gentib
ad salutẽ. quã legentes nihil aliud appetuNt

Expanded text:
constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt
Abbreviated transcription (Latin):
id qđ animo gerit qui signũ dat. Horũ igit᷑
signorũ genus. quantũ ad homines attnet.
considerare atq tractare statiumus. quia
& signa diuinitus data quae scripturis sc̃ĩs
continent᷑. ꝑ homines in nobis indicata suNt
quae conscripserunt. ccixitt.Qob lrtta
omĩa Siona uerea ⁊ fntart Prncieatũ
QUAEPROPTER PECCATŨ SUPERBIAENON¬
PoTuerunt cunetis oer tisus esst
COMMUNIA EX EODEM UBRO DE
aua signa uerbis cõparata. paucissima
sunt. Uerba enĩ ꝓrsus int̃ homines opti¬
nuerunt principatũ significandi quȩcũq
Animo concipiunt᷑. siea quisq ꝓdere uelit.
ã & odore unguenti dñs quo ꝑ fusi sunt pedes
eius signũ aliquod dedit. & sacram̃to corporisi
& sanguinis sui ꝑgustatũ significauit qđ
uoluit & cũ mulier tangendo fimbria
uestim̃ti eius slua facta ẽ ñ nihil significat.
sed inanu merabilis multitudo signorũ quib
suas cogitationes homines exxcrunt in uerbiss

Expanded text:
id quod animo gerit qui signum dat. horum igitur id quod animo gerit qui signum dat. horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus, quia et signa diuinitus data, quae in scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. CCLIII. QVOD INTER OMNIA SIGNA VERBA TENEANT PRINCIPATVM, QVAE PROPTER PECCATVM Spotuerunt cunctis gentibus esse communia; ex eodem libro. a signa uerbis comparata paucissima sunt. uerba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere uelit. nam et odore ungenti dominus, quo perfusi sunt pedes eius, signum aliquod dedit et sacramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
di. & siquid aliud pugna postulat oportere
nouerunt. Signorũ igit᷑ alia sunt naturalia
Alia data. Nlaturalia sunt. quae sine uolun¬
tate atq ullo appetitu signi ficandi p̃t̃ se
Aliquid aliud exse cognosci faciunt. sicuti
ẽ fumus significansignẽ. Non enĩ uolens
signi ficari id facit. sed rerũ ex ꝑtarũ anĩ¬
Ad uersione & notatione cognoscit᷑ ignẽ sub¬
eẽ. etiã si fumus solus appareat. Sed &
uestigiũ transeuntis animantis. ad hoc
genus ꝑ tinet. Et uultus irati seu tristis.
affectionẽ animi significat. etiã nulla eiꝰ
iratus aut tristis ẽ. aut siquis alius motus
Animi uultu indice ꝓdit᷑ etiã nobis ñ id
agentib ut ꝑdat᷑. Sata uero signa sunt que
sibi quaeq uiuentia in uicẽ dant. ad demons¬
trandos quantũ possunt motus animisui. uel
sensa ad intellecta quȩ libet. nec ulla causa ẽ.
nobis significandi id ẽ. signi dandi nisi ad de¬
pmendũ & traiciendũ in alterius animũ.

Expanded text:
di et quid aliud pugna postulat oportere di et quid aliud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. non enim uolens significare id facit, sed rerum expertarum animaduersione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. sed et uestigium animantis transeuntis ad hoc genus pertinet et uultus irati seu tristis affectionem animi significat etiam nulla eius iratus aut tristis est, aut si quis alius motus animi uultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus, ut prodatur. Data uero signa sunt, quae sibi quaeque uidentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui uel sensa aut intellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum