comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aui aieseaurtr. Nonamsuarrt inTenebris: ser napenri
lumen uitȩ. hesterno die qui affuistis: diu disputatum e ẽ.
meministis. Et si adhuc uelimus de illo lumine disputare.
iuloqui possumus. nam non possumus explicare compendio. Itaq fi
mei sequamur. xp̃m lumenmundi: ne ambulemus intenebris. Tenebrȩ
metuendȩ sunt : morum. non oculorum. Et si oculorum. non exteriorᷤ
s interiorum: unde discernitur non album & nigrum. s iustũ & in¬
iesus xp̃s: multas ante se lucernas propheticas accendit & misit. De his etiam
erat iohannes: baptista: cuitam magnum ipsũ lum̃ quod ẽ. dñs xp̃s. per-¬
nbrut testimonium : quale nulli hominũ. Ait enim. Innatis mulierur
non surrexio maior ioħe baptista. hictamen quo nemo erat maior innatis
mulierum : dicit de dño iesu xp̃o. Ego quidem baptizo uos in aqua. qui
autem uenit fortior me ẽ: cuius non sum dignus calciam̃tũ soluere. Uidete:
quem admodũ se lucerna dei summitat. Lucernam uͦ ipsum iohannẽ fuis se

Expanded text:
qui me sequitur, non ambulabit in tenebris; sed habebit lumen vitae , hesterno die qui adfuistis, diu disputatum esse meministis: et si adhuc velimus de illo lumine disputare, diu loqui possumus; nam non possumus explicare compendio. Itaque, fratres mei, sequamur Christum lumen mundi, ne ambulemus in tenebris. Tenebrae metuendae sunt, morum, non oculorum: et si oculorum, non exteriorum, sed interiorum, unde discernitur non album et nigrum, sed justum et inus, multas ante se lucernas propheticas accendit et misit. De his erat etiam Joannes Baptista, cui tam magnum ipsum lumen quod est Christus, perhibuit testimonium, quale nulli hominum. Ait enim: In natis mulierum non surrexit major Joanne Baptista . Hic tamen, quo nemo erat major in natis mulierum, dicit de Domino nostro Jesu: Ego quidem baptizo vos in aqua, qui autem venit post me, fortior me est: cujus non sum dignus calceamentum solvere . Videte quemadmodum se lucerna diei summittat. Lucernam vero ipsum Joannem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
autem confessio fit adsalutem. Ergo quando ista confitem. contra
diim loquimur.a Nos dicimꝰ uenturũ uidicẽ uiuorũ & mortuorũ.
ipse autem dicit. ego non uidico quenquam. Q uȩstio ista: duobi
modis solui potest. Ut aut hoc intelligamꝰ non uidico quenquam id ẽ.
modo. sicut dicit alio loco: ego non ueni ut uidicem mundum. soȩ
ut saluum faciam mundũ: non uidicium suũ negando sed differendo
ut certe quia dixerat: uos scd̾m carnem uidicatis. ita subiunxit.
ego non uidico quenquam. ut sub audias: scd̾m carnẽ. Nullus gͦ nobis
contra fidem quam tenemꝰ & annuntiamꝰ: deuidice xp̃o serupulus
dubitationis in corde remaneat. Uenit. xp̃s. sed primo saluare. pꝰea
udicare. Cos uidicando inpęnam. qui saluari noluer: eos ꝑduce
adutam. qui credendo salutem non respuerunt. Pruna gͦ dispen-
uenis s&e udicaturus: neminẽ inuenissoe. cui pręmia iusticia e

Expanded text:
autem confessio fit ad salutem ? Ergo quando ista confitemur, contra autem confessio fit ad salutem ? Ergo quando ista confitemur, contra Dominum loquimur? Nos dicimus venturum judicem vivorum et mortuorum; ipse autem dicit, Ego non judico quemquam. Quaestio ista duobus modis solvi potest; ut aut hoc intelligamus, non judico quemquam, id est, modo: sicut dicit alio loco, Ego non veni ut judicem mundum, sed ut salvum faciam mundum ; non judicium suum negando, sed differendo. Aut certe quia dixerat, Vos secundum carnem judicatis; ita subjunxit, Ego non judico quemquam, ut subaudias, secundum carnem. Nullus ergo nobis contra fidem quam tenemus et annuntiamus de judice Christo, scrupulus dubitationis in corde remaneat. Venit Christus, sed primo salvare, postea judicare: eos judicando in poenam, qui salvari noluerunt; eos perducendo ad vitam, qui credendo salutem non respuerunt. Prima ergo dispenvenisset judicaturus, neminem invenisset cui praemia justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
& honunẽ iuidetis: & hominẽ ꝑsequendo. din latentem offenditis.
Ergo qm̃ scdm carnem udicatis: idõ uobis arrogans uideor. quia ego de
me destestimonium ꝑ hibeo. Omnis enim homo quando de se phibere
tum ẽ. Honte laud& õs tuum: s laud&ꝵ te õs proximi tui. S hoc ho.
mini dictum ẽ. Infirmi enim sumꝰ: & apud uifirmos loquimur. Ue¬
rum dicere: & mentiri possumus. Et siuerum dicere debemus. &
mentiri possumus cum uolumus. Lux mentiri non potest. Absit. u
in lucis diuinȩ splendore: tenebrae mendacu repperiantur. Loquȩ¬
batur illetanquam lux: loquebat᷑ tanquam ueritas. S lux intenebris
icebat: & tenebre eani non comprehenderunt. idõ sedm̃ carnem iud¬
mur resurrexisse t̾cio die. ascendisse incȩlum: ibi sedere addexterã
patris. in de ẽẽ. uenturum adiudicandos uiuos & mortuos. Non
ipsa ẽ. fides nra dequadicit apłs: corde creditur adiusticiam. ore

Expanded text:
et hominem videtis, et hominem persequendo, Deum latentem offenditis. et hominem videtis, et hominem persequendo, Deum latentem offenditis. Ergo secundum carnem judicatis. Ideo vobis arrogans videor, quia ego de me testimonium perhibeo. Omnis enim homo, quando de se vult perhibere tum est: Non laudet te os tuum, sed os proximi tui . mini dictum est. Infirmi enim sumus, et apud infirmos loquimur. Verum dicere et mentiri possumus: etsi verum dicere debemus, et mentiri tamen possumus cum volumus. Lux mentiri non potest: absit ut in lucis divinae splendore tenebrae mendacii reperiantur. Loquebatur ille tanquam lux, loquebatur tanquam veritas; sed lux in tenebris lucebat, et tenebrae eam non comprehenderunt: ideo secmur resurrexisse tertia die, ascendisse in coelum, ibi sedere ad dexteram Patris, inde esse venturum ad judicandos vivos et mortuos? Nonne ipsa est fides nostra, de qua dicit Apostolus, Corde creditur ad justitiam, ore
Abbreviated transcription (Latin):
Sidm̃ tantum dixeris xp̃m : medicinam negas. quia sanatus es.
Si hominem tantum dixeris xp̃m : potentiam negas. qua ereatꝰ es.
unq igitur tene. anima fidelis : & cor catholicum. Utrunq
tene. utrunq crede : utrunq fideliter confirere. Et dĩ. xp̃sẽ : & homo¬
xp̃s. Qualis dĩ xp̃s.a Aequalis patri: unuin cum patre. aualis homo
xp̃s. a De uirgine natus : trahens de homine mortalitatem. non trahens
uquitatem. Isti gͦ uidȩi uidebant hominem: nec intelligebant nec
credebant din. atq intercȩtera audistis. iam quem admodũ ei dixerint.
Tudete testimonium dicis: testimonium tuum non ẽ. uerum. audistis etiam
quidille responderit: cum hesterno die lectum eẽt: & pronr̃is uiribus
disputatum. Hodie ũba eus haec lectita sunt. Uos scd̾m carnem udicatis.
Ido inquit michi dicitis: tudete testimonium dicis. testimoniũ tuum
none. uerum: quia scđm carnem uidicatis. quia dm̃ nonin telligitis.

Expanded text:
Si Deum tantum dixeris Christum, medicinam negas qua sanatus es: Si Deum tantum dixeris Christum, medicinam negas qua sanatus es: si hominem tantum dixeris Christum, potentiam negas qua creatus es. Utrumque igitur tene, anima fidelis et cor catholicum, utrumque tene, utrumque crede, utrumque fideliter confitere. Et Deus Chs. Qualis Deus Christus? Aequalis Patri, unum cum Patre. Qualis homo Christus? De virgine natus, trahens de homine mortalitatem, non trahens iniquitatem. 3. Isti ergo Judaei videbant hominem, nec intelligebant nec credebant Deum: atque inter caetera audistis jam quemadmodum ei dixerint, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum . Audistis etiam quid ille responderit, cum hesterno die lectum esset, et pro nostris viribus disputatum. Hodie verba ejus haec lecta sunt, Vos secundum carnem judicatis. Ideo, inquit, mihi dicitis, Tu de te testimonium dicis; testimonium tuum non est verum, quia secundum carnem judicatis; quia Deum non intelligitis,
Abbreviated transcription (Latin):
omues caꝑe potestis. s om̃s credere debetis. si gͦ hanc regulam tenu-¬
eritis adũsus calumnias tenebrarum hereticarum. tanquam in
umine ambulantes securi pugnabitis. Non enim defuerunt: qui sola
euangelica testionia legendo. seccarentur quȩ de humilitate xp̃i
posita sunt : qui aduersus ea testimonia quȩ duunitatẽ eiꝰ locuta
sunt. surdi fuerunt. Idõ surdi: quia male u̾bosi. Item quidam
illa sola attendentes quȩ de dñi sullimitate dicta sunt: etiam ipsi mi
diam eiꝰ qua homo factus ẽ. propter nos: & si legerunt non credider̃t
& abhominibis inducta atq falsa ẽẽ. putauert̃. contendentes dm̃
tantum modo fuisse dumnr̃m iłim xp̃m : non etiam hominẽ. Alii
sic. alii sic: utriq inerrore. Catholica autem fides: ex utroq uerum
nens quod tenet. & predicans qd̾ credit: & dm̃ xp̃m intellexit. &
homuiẽ credidit. Utrunq eium scriptum: & utrunq uerum ẽ.

Expanded text:
omnes capere potestis, sed omnes credere debetis: si ergo hanc regulam tenuomnes capere potestis, sed omnes credere debetis: si ergo hanc regulam tenueritis, adversus calumnias tenebrarum haereticarum, tanquam in lumine ambulantes, securi pugnabitis. Non enim defuerunt qui sola evangelica testimonia legendo sectarentur, quae de humilitate Christi posita sunt, qui adversus ea testimonia quae divinitatem ejus locuta sunt, surdi fuerunt: ideo surdi, ut male verbosi. Item quidam illa sola attendentes quae de Domini sublimitate dicta sunt, etiam ipsi misericordiam ejus, qua homo factus est propter nos, et si legerunt, non crediderunt, et ab hominibus inducta, atque falsa esse putaverunt; contendentes Deum tantummodo fuisse Dominum nostrum Christum, non etiam hominem. Alii sic, alii sic; utrique in errore. Catholica autem fides ex utroque verum tenens quod tenet, et praedicans quod credit, et Deum Christum intellexit, et hominem credidit: utrumque enim scriptum est, et utrumque verum est.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ pectus dñi discumbebat. Deillogͦ pectore insecreto bibebat. Sed in
secreto bibit: inmnanifesto eruetauit. ut ꝑueniat ad om̃s gentes non
solum in carnatio filii dĩ & passio & resurrectio : s etiam quid erat
nte incarnationem. uiucus patris: ũbum patris. coȩternus gene¬
ranti ei equalis a quo missus ẽ: s impsa missione uinor factꝰ. quo
maior ẽẽt pater. Quicquid gͦ humiliter positum auditis de dño
iesu xp̃o : susceptȩ carnis dispensationem cogitate. qualis factus ẽ.
ropter nos: non qualis erat ut facer& nos. Quicquid autem sublumn
& supra creaturas om̃s excelsum atq diuinum: & patri ȩquale atq
coȩternum deillo audieritis in euangelio poni. uellegeretis: scitote
uos hoclegere. quod ad formam dĩ ꝑtinet. non quod ad formam
serui. Quod si istam regulam tenueritis. qui caꝑe potestis: non en

Expanded text:
super pectus Domini discumbebat . De illo ergo pectore in secreto bibebat: sed quod in super pectus Domini discumbebat . De illo ergo pectore in secreto bibebat: sed quod in secreto bibit, in manifesto eructavit, ut perveniat ad omnes gentes non solum incarnatio Filii Dei, et passio, et resurrectio; sed etiam quid erat ante incarnationem Unicus Patri, Verbum Patris, coaeternus generanti, aequalis ei a quo missus est; sed in ipsa missione minor factus, quo major esset Pater. 2. Quidquid ergo humiliter positum audistis de Domino Jesu Christo, susceptae carnis dispensationem cogitate; qualis factus est propter nos, non qualis erat ut faceret nos: quidquid autem sublime et supra omnes creaturas excelsum atque divinum, et Patri aequale atque coaeternum de illo audieritis in Evangelio poni, vel legeritis, scitote vos hoc legere quod ad formam Dei pertinet, non quod ad formam servi. Quia si istam regulam tenueritis qui capere potestis; non autem
Abbreviated transcription (Latin):
ueI PORUS AUATTUOR UORIS UNIUS EUANOLII
sc̃s iobannes apostolus uon immerito scđ̾m intelligentiam spũalem
aquilȩ comparatꝰ. altius multoq sublimuis aliis trib erexit
praedicationẽ suam : & in eius erectione. etiã corda nr̃a erigi uoluit. Nam
ꝗteri tres euangelistȩ: tanquam cum homine dñointerra ambulantes
dediuinitate eiꝰ pauca dixerunt. Istum autẽ piguerit in terra ambu¬
re: sicut ipso exordio sui sermonis uitonuit: erexit se non solum super
oinemq consticutionẽ inuisibilium potestatũ. & ꝑuenit adeũ ꝑ quem
facta sunt omnia: dicendo. Inprincipio erat ubum. & u̾bun erat
apuo dm̃: & ds erat ubum. hocerat in principio apud din. Omnia
per ipsum facta sunt: & sine ipso factum ẽ. nichil. huic tantȩ sublimitati
principii. etiam cętera congrua prȩdicauit: & dedñi diuinitate quo¬
modo alius nullus ẽ. locutus. hocructabat: quod biberat. Non enim
sine causa deillo in ipso isto euangelio narratur: quia & inconuiuie

Expanded text:
el potius quatuor libris unius Evangelii, sanctus Joannes apostolus, non immerito secundum intelligentiam spiritualem aquilae comparatus, altius multoque sublimius aliis tribus erexit praedicationem suam; et in ejus erectione etiam corda nostra erigi voluit. Nam caeteri tres evangelistae, tanquam cum homine Domino in terra ambulabant, de divinitate ejus pauca dixerunt: istum autem quasi piguerit in terra ambulare, sicut ipso exordio sui sermonis intonuit, erexit se, non solum super omnemque constitutionem invisibilium potestatum, et pervenit ad eum per quem facta sunt omnia, dicendo, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Huic tantae sublimitati principii etiam caetera congrua praedicavit, et de Domini divinitate, quomodo nullus alius, est locutus. Hoc ructabat quod biberat. Non enim sine causa de illo in isto ipso Evangelio narratur, quia et in convivio
Abbreviated transcription (Latin):
sensum multa cogitantem. Depositurus sum & ego codicem istii: discessuri
estis ꝙ uosusq quisq adsua. Bene nobis fuit in luce cominuni : bene gartisi
sumus. bene exultauimꝰ. Sedeum abiuicẽ recedimꝰ: ab illo non recedauꝰ¬

Expanded text:
sensum multa cogitantem . Depositurus sum et ego codicem istum, discessuri sensum multa cogitantem . Depositurus sum et ego codicem istum, discessuri estis et vos quisque ad sua. Bene nobis fuit in luce communi, bene gavisi sumus, bene exsultavimus: sed cum ab invicem recedimus, ab illo non receda
Abbreviated transcription (Latin):
quidudebimus. & unde pascetur mens nr̃a.a unde obtutus ille lȩtabit᷑
unde erit illud gaudium. quod nec oculus uidit: nec auris audiuit. nec
incor hominis ascendit. & quidiud ebimnꝰ. & obsecro uos: amate mecum.
urrite credendo mecum. Patriam suꝑnam desideremꝰ: suꝑnę patriae
suspiremus. Peregrinios nos eẽ. hic: sentiamus. Quid tunc uidebimus.a
Dicat nunc euangelium. Inprincipio erat ũbum : & u̾bum erat apud dm̃.
& dserat uerbum. Unde tͥ ros inspersus e: ad fontem uenies. Unde radius
lucem uidebis: ciuuidendȩ ferendeq mundaris. Dilectissimi. quod & hȩst¬
no cominemoraui: iohannes ipse dicit. Filii dĩ sumus: & nondum apparuit
quiderimus. Scimus. quiacum apparuerit: similes ei erinus. qm̃ uide-¬
bimus eum sicuti ẽ. Sentio ur̃os affectus attolli mecum in suꝑna: sedcorpu
quod corrumpitur aggrauat amiam. & deprimit terrena in habitatio.

Expanded text:
quid videbimus? unde pascetur mens nostra? unde obtutus ille laetabitur? quid videbimus? unde pascetur mens nostra? unde obtutus ille laetabitur? unde erit illud gaudium quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ? quid videbimus? Obsecro vos, amate mecum, currite credendo mecum: patriam supernam desideremus, supernae patriae suspiremus, peregrinos nos esse hic sentiamus. Quid tunc videbimus? Dicat nunc Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Unde tibi ros inspersus est, ad fontem venies: unde radius lucem videbis, cui videndae ferendaeque mundaris. Dilectissimi, quod et hesterno commemoravi, Joannes ipse dicit, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Sentio vestros affectus attolli mecum in superna: sed corpus quod corrumpitur, aggravat animam; et deprimit terrena inhabitatio
Abbreviated transcription (Latin):
Lego : audi qui ante diĩm uener̃t. habemus hicinquit apłs petrus certi¬¬
orem propheticũ sermonẽ : cui benefacitis attendentes. sicut lucernȩ
iobscuro loco. donec dies lucescat. & lucifer oriatur in cordib ur̃is.
Quando gͦ dñs iesus xp̃c uenerit. & sicut dicit etiam apłs paulus. illum inaue¬
rit occulta tenebrarum: & in anifestauerit cogitationes cordis. ut laus
unicuiq adõ : tunc praesenti die tales lucernȩ non erunt necessariȩ
Non legetur nobis propħa: non aꝑietur codex apłi. non requiremꝰ testimo-¬
num iohannis: non ipso indigebimꝰ euangelio. Ergo om̃s scripturae
tollentur demedio: quȩ nobis in huius seculi nocte : tanquam lucernae
accendebantur: ne intenebris remaneremꝰ. Istis omibus sublatis: nẽ quasi
nobis luceant uidigentibus. & ipsis hominibus di ꝑhoc haec ministrata st̃:
iobiscum lum̃ illud uerum clarumq uidentib. remotis gͦ his ad ium̃

Expanded text:
lego, audi qui ante Dominum venerunt. Habemus, inquit apostolus Petrus, certilego, audi qui ante Dominum venerunt. Habemus, inquit apostolus Petrus, certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis attendentes, sicut lucernae in obscuro loco, donec dies lus Christus venerit, et, sicut dicit etiam apostolus Paulus, illuminaverit occulta tenebrarum, et manifestaverit cogitationes cordis, ut laus sit unicuique a Deo ; tunc praesente tali die lucernae non erunt necessariae: non legetur nobis Propheta, non aperietur codex Apostoli, non requiremus testimonium Joannis, non ipso indigebimus Evangelio. Ergo omnes Scripturae tollentur de medio, quae nobis in hujus saeculi nocte tanquam lucernae accendebantur, ne in tenebris remaneremus: istis omnibus sublatis, ne quasi nobis luceant indigentibus, et ipsis hominibus Dei, per quos haec ministrata sunt, nobiscum lumen illud verum clarumque videntibus, remotis ergo his adjumentis
Abbreviated transcription (Latin):
nos arinis lucis. Ncut indie honeste ambulemꝰ. Tam̃ qui a in comparatio¬
ne lucis illius adquam uenturi sumꝰ: adhucnox ẽ. etiam dies in quo
sumus: audi petrum apłin. Delatam dicit dĩo xp̃o uocem demagi¬
capotestate : tues filius meus dilectꝰ. in quo bene sensi. Hanc uocẽ inquit
nos decelo audiuimus delatam: cum eẽmus cum illo inmonte sc̃o. Sed quia
nos non ibi fuimus: & istam uocem decelo tune non auduumus. ait ad nos
se petrus. Et habemus certiorem propheticum sermonẽ. Non audistis¬
dudistis uocem decȩlo delatam: sed certiorem habetis propheticum sermo-¬
nem. Preuidens enun dñs iesus xp̃s : impios quosdam futuros: qui
nuraculis eius calumniarentur. magicis artibus ea distribuendo.
ropħas ante prȩmisit. Nunquid enim si magꝰ erat: & magicis artib
fecit ut coleretur & mortuus. inagus erat antequam natus. ⁊ Propħaᷤ
audi o homo mortuȩ. & uermescendo calumniose : propħas audi.

Expanded text:
in die honeste ambulemus . Tamen quia in comparatione illius lucis ad quam venturi sumus, adhuc nox est etiam dies in quo sumus, audi Petrum apostolum: delatam dicit Domino Christo vocem de magnifica potestate, Tu es Filius meus dilectus, in quo bene sensi. Hanc vocem, inquit, nos de coelo audivimus delatam, cum essemus cum illo in monte sancto. Sed quia nos non ibi fuimus, et istam vocem de coelo tunc non audivimus; ait ad nos ipse Petrus, Et habemus certiorem propheticum sermonem. Non audistis vocem de coelo delatam, sed certiorem habetis propheticum sermonem. Praevidens enim Dominus Jesus Christus impios quosdam futuros, qui miraculis ejus calumniarentur, magicis artibus ea tribuendo, Prophetas ante praemisit. Numquid enim, si magus erat et magicis artibus fecit ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus? Prophetas audi, o homo mortue, et vermescendo calumniose, Prophetas audi:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Tolle inde ista omĩa & uidebis sapientiam quȩ prȩsens. ẽ: quia dẽ ẽ. ipsa
sapientia. & dictum ẽ: beati mundo corde qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Qui uiuit

Expanded text:
sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sunt; tolle inde ista omnia, et videbis sapientiam quae praesens est: quia Deus est ipsa sapientia; et dictum est, Beati mundo corde, quoniam i
Abbreviated transcription (Latin):
forte ad hucstulta corda capere istam lucem nonpossunt : quia peccatis suis a¬
grauantur : ut eam uidere non possint. Honidõ cogitent. quasi absentem eẽ. lucẽ.
quia eam uidere non possunt. Ipsi enim propt̾ peccata tenebrȩ sunt. & lux luco
intenebris: & tenebrȩ eam non comprehender. Frgo fr̃s quomodo homo positus
insole cȩcus. prȩsens ẽ. illi sol: sed ipse soli absens ẽ: sic om̃is stultus. om̃is iniquus.
nĩs unpius. cȩcus .ẽ. corde. prȩsens. ẽ. sapientia. Sed eum cȩco prȩsens. ẽ. ocul
eius absens. ẽ. Hon quia ipsa illi absens. ẽ : sed quia ab ipsa ipse absens. ẽ. Quid gͦ
faciet iste: Mund& unde possit uideri ds̃ : quoinodo si propterea uidere non¬
non poss&e. quia sordidos & saucios oculos baberoȩ irruente puluere uel pituita
d fumo: diceret illi medicus. purga de oculo tuo quicquid mali ẽ: ut possis
uidere lucem oculorum tuorum. Puliuis. pituita. fumus. peccata & iniquitates

Expanded text:
19. Sed forte stulta corda adhuc capere istam lucem non possunt, quia peccatis suis aggravantur, ut eam videre non possint. Non ideo cogitent quasi absentem esse lucem, quia eam videre non possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: non quia ipsa illi absens est, sed quia ipse ab illa absens est. Quid ergo faciat iste? Mundet unde possit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates
Abbreviated transcription (Latin):
te recreet quitẽ creauit. Quomodo autemte recreet ꝑuerbum. si male aliquidsentias
deuerbo: Eu angłista dieit: in principio erat uerbum. & tu dicis mprincipio
faccum. ẽ. uerbum: Ille omĩa ꝑipsum facca stunt dicit. & ci dicis quia & ipsum
uerbum factum. ẽ Pocerat dicere euangłista: inprincipic faccum. ⁊ uerbum.

Expanded text:
te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis, In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere Evangelista
Abbreviated transcription (Latin):
Quoinodo potest fieri ut uerbum dĩ factum sit. quandod̃ ꝑũbum fecit omĩa.
Sio uerbumn dĩ ipsum factum ẽ. ꝑ qd̾ aliud uerbum faccum ẽ: Si hocdicis. qͥa e̾
uerbum uerbi. ꝑ quod factum ẽ. illuo: ipsum dieo ego unicun filium dĩ:
Si autem non dicis uerbum uerbi: concede non factum. ꝑ qd̃ facta sunt omĩa. Non
enim pse ipsum ficri potuit. ꝑ quod facta sunt omĩa. Erede gͦ euangłistȩ. Pocerat
enim dicere. in principio fecit dĩ uerbum. quomodo dixit mogses. inpͥncipio
fecit dĩ cȩlum & terram : & omĩa sic enumerat. dixit d̾s fiat. & factum. ẽ.
Si dixit. quis dixit: utiq aẽ. & quid factum ẽ: Greatura aliqua. Irter dicentem
non poteris reficiperuerbum. Et si tͥ contigit fieri pũbum ut pillus faccussis: ꝑte
deficer is. Site per deficeris: ule te reficiat qui cẽ fecit. Si ꝑte deterior efficeris: ille

Expanded text:
Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Si et Verbum Dei ipsum factum est, per quod aliud Verbum factum est? Si hoc dicis, quia est Verbum Verbi, per quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non factum per quod facta sunt omnia. Non enim per seipsum fieri potuit, per quod facta sunt omnia: crede ergo Evangelistae. Poterat enim dicere, In principio fecit Deus Verbum: quomodo dixit Moyses, In principio fecit Deus coelum et terram; et omnia sic enumerat, Dixit Deus, Fiat, et factum est . Si dixit, quis dixit? Utique Deus. Et quid factum est? Creatura aliqua. Inter dicentem non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per Verbum, ut per illud factus sis, per te deficis: si per te deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. per quod facta ẽ: & non sola factae. Omĩa enum ista uidentur: qr ꝑtinent ad
ensum corporis. ꝑ illud uerbum : & angli facti sunt. Pillud uerbum. & arcangł
facti sunt. potestates. sedes. dominationes: principatus. ꝑ illud uerbum. facta st̃
onna. hinc cogitate: quale uerbum ẽ. forte respondoꝵ mͥ modo. nescio quis:
Et quis hoc uerbum cogitat. Noli ergotͥ quan iule aliquid formare: cum¬
audis uerbum: & conicere uerba. quȩ audis coridie. Ille talia uerba
dixit: talia uerba locutus ẽ. Talia uerba nuchi narras: Assidue enim
dicendo nomina uerborum: quasi uiluerunt uerba. Sed quando audis:
principio erat uerbum. ne uile aliquid putares: quale consueuisti cogi¬
tare. cum uerba humana soleres audire : audiquid cogites. Ds̃ erat u̾bum.
Exeat nunc nescio quis infidelis arrianꝰ : & dicat quia uerbum di factum. ẽ.

Expanded text:
est per quod facta est: et non sola facta est. Omnia enim ista videntur, quia pertinent ad est per quod facta est: et non sola facta est. Omnia enim ista videntur, quia pertinent ad sensum corporis. Per illud Verbum et Angeli facti sunt; per illud Verbum et Archangeli facti sunt; Potestates, Sedes, Dominationes, Principatus; per illud Verbum facta sunt omnia: hinc cogitate quale Verbum est. 10. Respondet mihi modo forte nescio quis: Et quis hoc Verbum cogitat? Noli ergo tibi quasi vile aliquid formare, cumaudis Verbum, et conjicere verba quae audis quotidie, Ille talia verba dixit, talia verba locutus est, talia verba mihi narras: assidue enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, verba. Et quando audis, In principio erat Verbum, ne vile aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat quia Verbum Dei factum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uiterra moliaris. Iam natum ẽ. consilium : & opus nondum impletum. ẽ.:
des tu quid facturus es: sed alius non miratur nisi cum feceris & construxeris in
& fabricam illam ad sculptionem ꝑfectionemq perduxeris. Attendunt homines
mirabilem fabricam: & mirantur consilium fabricantis. Stupent qđ uident:¬
& amant quod nonuident. Iuis enim potest uidere consilium: Siergo ex magna¬
liqua fabrica laudatur humanum consilium. uis uidere quale consilium
cta per uerbum. & tunc cognoscis quale sit uerbum. Attende hȩc duo mundi
corpora: glum & terram. Iuis explicat uerbis. ornamentum cȩli: Quis explicat
ierbis fecunditatem terrȩ. ⁊ Quis digne collaudat temporum uices:ꝰ Quis dign
collaudat seminum uim.ꝰ Uidetis quȩ taceam. ne du commemorando parum
dicam forte quam potestis cogitare. o fabrica gͦ ista anim aduersa. quale uerbum

Expanded text:
in terra moliaris; jam natum est consilium, et opus nondum completum est: in terra moliaris; jam natum est consilium, et opus nondum completum est: vides tu, quid facturus es; sed alius non miratur, nisi cum feceris et construxeris molem, et fabricam illam ad exsculptionem perfectionemque perduxeris: attendunt homines mirabilem fabricam, et mirantur consilium fabricantis; stupent quod vident, et amant quod non vident: quis est qui potest videre consilium? Si ergo ex magna aliqua fabrica laudatur humanum consilium, vis videre quale consilium cta per Verbum, et tunc cognosces quale sit Verbum. Attende haec duo mundi corpora, coelum et terram: quis explicat verbis ornatum coeli? quis explicat verbis fecunditatem terrae? quis digne collaudat temporum vices? quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae taceam, ne diu commemorando parum dicam forte, quam potestis cogitare. Ex fabrica ergo ista animadvertite quale Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
Quidẽ. gͦ illuo incorde tuo. quando cogitas quandam substantiam: uiuam. ꝑpętuam.
omĩpotentem. infinitam. ubiq prȩsentẽ : ubiq totam. nusquam inclusam: Quan-¬
do ista cogitas. hoc ẽ. uerbum de dõ incorde tuo. Nunquid autem hoc ẽ. sonus ille.
qui quattuor. litteris constat & duab syllabis: Ergo quȩcunq dicuntur & transeunt.
soni sunt: litterȩ st̃. sillabȩ sunt. hoc ẽ uerbum transit: sonat. Quod autem signi-¬
ficauit sonus: & incogitantȩ ẽ. qui dix̃. & mnintelligente qui audit. Manent hȩc
transeuntibus sonis. Refer auimum adillud uerbum. Sic tu potes habere uerbum
icorde tuo: tanquam consilium natum in mente tua: ut mens tua pariat
consilium. & insit consilium: quasi proles mentistuȩ. quasi filius cordis tui.
Prus enun cor generat consilium: ut aliquam fabricam construas. aliquid ãplum

Expanded text:
Quid est ergo illud in corde tuo, quando cogitas quamdam substantiam vivam, perpetuam, Quid est ergo illud in corde tuo, quando cogitas quamdam substantiam vivam, perpetuam, omnipotentem, infinitam, ubique praesentem, ubique totam, nusquam inclusam? Quando ista cogitas, hoc est verbum de Deo in corde tuo. Numquid autem hoc est sonus ille qui quatuor litteris constat, et duabus syllabis? Ergo quaecumque dicuntur et transeunt, soni sunt, litterae sunt, syllabae sunt. Hoc verbum transit, quod sonat: quod autem significavit sonus, et in cogitante est qui dixit, et in intelligente est qui audivit, manet hoc transeuntibus sonis. 9. Refer animum ad illud verbum. Si tu potes habere verbum in corde tuo, tanquam consilium natum in mente tua, ut mens tua pariat consilium, et insit consilium quasi proles mentis tuae, quasi filius cordis tui. Prius enim cor generat consilium, ut aliquam fabricam construas, aliquid amplum
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑ quã uerba. Est uerbũ & in ipso homine qđ manet intus. Nã sonus ꝓcedit
ex ore. Est uerbũ qđ uere sp̃ualit̃ dicit᷑. illud qđ incelligis de sono. ñ ipse sonus.
ce uerbum dico : cum dico ds. Quam breue . ẽ. quod dixi. Iuattuor litteras.
sillabas duas. Nunquid nam hoc totum ẽ. d̃. quattuor litterȩ & sillabȩ duae
An quantum hocuile ẽ. tantum carum ẽ. quod ineis intelligitur.⁊ Quid factum ẽ.
incorde tuo. cum audisses. ds: Quid factum ẽ. in corde meo. cum dicerem. ds̃.
igna & quȩdam summa substantia cogitata ẽ: quȩ transcendat om̃em mutabile
creaturam. carnalem. & animalem. E si dicam tͥ. ds mutabilis ÷ anui cominutabił:
R espondebis statun. Absit ut ego uł credam. uel sentiam commutabilem dm. Incom.¬
mutabilis ẽ. ds̃. Anima tua quainuis parua. quamuis forte ad huc carnalis: ñ michi
illud quod ẽ. suꝑomem creaturam. ut certus michi responderes in cõmutabilem dm̃:ꝰ

Expanded text:
endebat: «Est verbum et in ipso homine, quod manet intus: nam sonus procedit ex ore. Est verbum quod vere spiritualiter dicitur, illud quod intelligis de sono, non ipse sonus. Ecce verbum dico, cum dico, Deus. Quam breve est quod dixi, quatuor litteras et duas syllabas! Numquidnam hoc totum est Deus, quatuor litterae et duae syllabae? An quantum hoc vile est, tantum carum est quod in eis intelligitur? Quid factum est in corde tuo, cum audisses, Deus? Quid factum est in corde meo, cum dicerem, Deus? a quaedam substantia cogitata est, quae transcendat omnem mutabilem creaturam, carnalem et animalem. Et si dicam tibi, Deus commutabilis est, an incommutabilis? respondebis statim, Absit ut ego vel credam vel sentiam commutabilem Deum: incommutabilis est Deus. Anima tua quamvis parva, quamvis forte adhuc carnalis, non mihi illud quod est super omnem creaturam, ut certus mihi responderes incommutabilem Deum?
Abbreviated transcription (Latin):
lanm. Et unusqͥsq sic leuet ut uideat qͥd leuet. & qͦ leuet. Quid dixi qͥd leuec
& qͥ leuec: Iuale cor leuat uideat. qͥa ad dñm leuat. ne sarcina uoluptatis carna¬
lis p̃grauatũ. ante cadat quã fuerit subleuatũ.S uidet se qͥsq gestare onus carnis.
det oꝑam ꝑ continentiã ut purget qđ leuet ad dñm. Beati enĩ mundi corde. qm̃¬
si dm̃ uidebt̃. Nã ecce qͥd ꝓdest quia sonuer̃ uerba. in pͥncipio erat uerbũ. & ũb
erat apuad dm̃. & ds̃ erat uerbũ: Et nos diximꝰ uerba cũ loquereni. Nunqͥd tale
uerbũ erat apud dm̃: Nonne et quȩ diximꝰ sonuer̃ atq transitr̃. Ergo & uerbũ¬

Expanded text:
Dominum. Et unusquisque sic levet, ut videat quid levet, et quo levet. Quid dixi, Quid levet, Dominum. Et unusquisque sic levet, ut videat quid levet, et quo levet. Quid dixi, Quid levet, et quo levet? Quale cor levet, videat; quia ad Dominum levat: ne sarcina voluptatis carnalis praegravatum, ante cadat, quam fuerit sublevatum. Sed videt se quisque gestare onus carnis? det operam per continentiam, ut purget quod levet ad Deum. Beati enim mundi corde, qsi Deum videbunt . 8. Nam ecce quid prodest, quia sonuerunt verba, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum? Et nos diximus verba, cum loqueremur. Numquid tale Verbum erat apud Deum? Nonne ea quae diximus, sonuerunt atque transi
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ. ut hȩc uel audir eos. Si ñdũ potestis intelligere quod audistis: inuocat
auxiliũ a dño qͥ fecit celũ & trã. qͥa montes sic potuer loqui ut ñ possint ipsi alu¬
pias. & tam̃ qͥa auxiliũ tuũ adño qͥfecit celũ & t̾rã. inde impleas pectus unde
impleuit ille. unde dixisti auxiliũ meũ adño qͥfecit celũ & t̾rã.Qui potest gͦ im¬
pleat. Fr̃s hoc dixi. Leuet qͥsq corsuũ. quomͦ illud uidet idoneũ. & capiat qđ
dicit᷑: S forit hoc dicetis. qͥa ggo uob̾sũ p̃sentior quã ds̃. Absit. Multo ẽ ille p̃sentior
Nam ego oculis ur̃is appareo. ille conscientus ur̃is p̃sidet. Ad meaures adillũ cor
ut utrũq impleatis. Ecce oculos ur̃os & sensus istos corporis leuatis ad nos. Nec adnos.
ñ enĩ nos de illis montib. s ad ipsũ euangłiũ. ad ipsũ euangłistã. cor autẽ implendũ

Expanded text:
auxilium, ut haec vel audiretis: sed nondum potestis intelligere quod audistis. Invocate auxilium, ut haec vel audiretis: sed nondum potestis intelligere quod audistis. Invocate auxilium a Domino, qui fecit coelum et terram: quia montes sic potuerunt loqui, ut non possint ipsi illuperes; et tamen quia auxilium tuum a Domino, qui fecit coelum et terram, inde impleres pectus, unde implevit ille: unde dixisti, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram: qui potest ergo, impleat. Fratres, hoc dixi: levet quisque cor suum quomodo illud videt idoneum, et capiat quod dicitur. Sed forte hoc dicetis, quia ego vobis sum praesentior quam Deus. Absit. Multo est ille praesentior: nam ego oculis vestris appareo, ille conscientiis vestris praesidet. Ad me aures, ad illum cor, ut utrumque impleatis. Ecce oculos vestros et sensus istos corporis levatis ad nos; nec ad nos, non enim nos de illis montibus, sed ad ipsum Evangelium, ad ipsum Evangelistam: cor autem implendum ad
Abbreviated transcription (Latin):
nenda ẽ. Oculos nr oscũ leuamꝰ ad scripturas qa ꝑ homines ministraţ st̃ seripturȩ. leuamꝰ
ñ de se lucebant s ille erat lum̃ uerũ qͥ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc
mundũ monsenĩ erat & ille iobs baptista qͥdix̃ ñ sũ ego xp̃e & ne qͥsquã in montẽ¬
spem poners eaderet ab illo qͥ montes illustrat. & ipse ẽfessus ait. qm̃ de plenitudine
eiꝰ nosom̃s accepimꝰ. ita debes dicere. leuaui oculos meos in montes unde ueniet auxi¬
liũ mͥ. ne auxiliũ qd̾ tibi uenit montib imputes.s sequaris & dicas. auxiliũ meũ a
dño qͥ fecit ȩclũ & t̾ra Ergo fr̃s ad hoc ista monuerĩ. ut qͥndo erexistis eor ad seript᷑as
cũ sonaret euangłiũ in pͥncipio erat uerbũ & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat ubũ
ista dicerent. unde om̃ino cogitarets ñ inueniretis. Ergo ex montib uenit nob̃

Expanded text:
nenda est. Oculos nostros cum levamus ad Scripturas, quia per homines ministratae sunt Scripturae, levamus nenda est. Oculos nostros cum levamus ad Scripturas, quia per homines ministratae sunt Scripturae, levamus runt Scripturas, non de se lucebant; sed ille erat lumen verum , qui illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Mons erat et ille Joannes Baptista, qspem ponens, caderet ab illo qui montes illustrat. Et ipse confessus, ait: Quoniam de plenitudine ejus omnes accepimus. ita debes dicere: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ne auxilium quod tibi venit, montibus imputes, sed sequaris et dicas: Auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram. Ergo, fratres, ad hoc ista monuerim, ut quando erexistis cor ad Scripturas, cum sonaret Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat ista dicerent, unde omnino cogitaretis, non inveniretis. Ergo ex montibus venit vobis
Abbreviated transcription (Latin):
scs int̾ illos montes qͥ susceper̃ pacẽ popłodi. ut possent colles susciꝑe iustitiam.
Uidete gͦ fr̃s neforte de ipsis montib ẽ ioħs de quib paulo ante cantauimꝰ. leuaui
culos meos in montes. unde ueniet auxiliũ mͥ. Ergo fr̃s mei si uultis intelligere. I
uate oculos in istũ montẽ. id ẽ. erigite uos ad euangłistã. erigite uos ad eiꝰ sensũ.
Sed qͥa montes isti pacẽ suscipiunt. ñ potest aut̃ in pace eẽ. qͥ spem ponit in homing.
nolite sic erigere oculos in montẽ. ut putetis in hõe spem ur̃am cẽ collocandã & sic
licite. leuaui ocłos meos ad montes unde ueniet auxiliũ m. ut statĩ subiungatis¬
auxiliũ meũ a dño qͥfecit cȩlũ & t̾rã. Ergo leuemꝰ oculos in montes. unde ueniet
auxiliũ nob. Et tam̃ ñ ipsi montes st̃. in quib spes nr̃a ponenda ẽ. Accipiunt enĩ
montes quod nobis ministrent. Ergo unde & montes accipiunt. ibi spes nr̃a po¬

Expanded text:
altus inter illos montes qui susceperunt pacem populo Dei, ut colles possent suscipere justitiam? 6. Videte ergo, fratres, ne forte de ipsis montibus est Joannes, de quibus paulo ante cantavimus, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ergo, fratres mei, si vultis intelligere, n montem istum; id est, erigite vos ad Evangelistam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia montes isti pacem suscipiunt, non potest autem esse in pace, qui spem ponit in homine; nolite sic erigere oculos in montem, ut putetis in homine spem vestram esse collocandam; et sic dicite, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Ergo levemus oculos in montes, unde veniet auxilium nobis: et tamen non ipsi montes sunt, in quibus spes nostra ponenda est; accipiunt enim montes quod nobis ministrent: ergo unde et montes accipiunt, ibi spes nostra po
Abbreviated transcription (Latin):
erimꝰ homines. si prius nos ẽẽ. homines agnoscamꝰ. id ẽ. ut ad illã celsitudinẽ ab
militate surgamꝰ. ne cũ putamꝰ nos aliqͥd eẽ. cũ nichilsimus. ñ solũ ñ accipiamꝰ
pͥncipio erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ. Susceꝑat pacẽ mons
iste. c̃tẽplabat᷑ diuinitatẽ uerbi. Qualis iste mons erat. quã excelsus. Transcender
om̃a cacumina t̾rarũ transcenderat om̃s cãpos aeris. transcendat om̃s altitudines
syderũ. transc̃dat om̃s choros & legiones angłoꝵ. Nisi enĩ transcender&e ista om̃a¬

Expanded text:
erimus homines, si prius nos homines esse agnoscamus, id est, ut ad illam celsitudinem ab erimus homines, si prius nos homines esse agnoscamus, id est, ut ad illam celsitudinem ab humilitate surgamus: ne cum putamus nos aliquid esse, cum nihil simus, non solum non accipiamus erat Verbum. Susceperat pacem mons iste, contemplabatur divinitatem Verbi. Qualis iste mons erat? quam excelsus? Transcenderat omnia cacumina terrarum, transcenderat omnes campos aeris, transcenderat omnes altitudines siderum, transcenderat omnes choros et legiones Angelorum. Nisi enim transcendere
Abbreviated transcription (Latin):
humanis cordib c̃tingi. qđ nec oculus uidit. nec auris audiuit. nec in cor hominis
ioħ̃s. An forte nec in cor ioħis astendit. s cor ioħis in illã ascendit: Qđ enĩ
dit in cor hominis. de imo ẽ. ad hominẽ. Quo aut̃ ascendit cor hominis. sursũ ẽ
ab homine. Etiã sic fr̃s dici potest. qͥa si ascendit in cor ioħiss si aliqͦmͦ potest dic
in tantũ ascendit in cor ioħis. in qͣntũ ipse ioħs ñ erat hõ. Quid ẽ. ñ erat homo.
In quantũ ceꝑat eẽ. angłs. qͥa om̃s scĩ angłi. qͥa annuntiator es dĩ. Idõ carnalib &
nimalib ñ ualentib ꝑciꝑe quae st̃ dĩ. qͥd ait apłs. Cũ enĩ dicitis egosũ pauli.
ego apollo. ñne homines estis. Quid eos uolebat facere quib exꝓbrabat qͥa hões
erant.Wltis nosse qͥd eos facere uolebat: Audite in psalmis. Ego dixi dii estis
& filuexcessi om̃s. Ad hoc gͦ nos uocat ds̃. ne simꝰ homines. S tunc in melius ñ

Expanded text:
 contingi quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis at homo Joannes? An forte nec in cor Joannis ascendit, sed cor Joannis in illam ascendit? Quod enim ascendit in cor hominis, de imo est ad hominem: quo autem ascendit cor hominis, sursum est ab homine. Etiam sic, fratres, dici potest quia si ascendit in cor Joannis, si aliquo modo potest dici, in tantum ascendit in cor Joannis, in quantum ipse Joannes non erat homo. Quid est, Non erat homo? In quantum coeperat esse angelus: quia omnes sancti, angeli; quia annuntiatores Dei. Ideo carnalibus et animalibus non valentibus percipere quae sunt Dei, quid ait Apostolus? Cum enim dicitis, Ego sum Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos volebat facere, quibus exprobrabat quia homines erant? Vultis nosse quid eos facere volebat? audite in Psalmis: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Ad hoc ergo vocat nos Deus, ne simus homines. Sed tunc in melius non
Abbreviated transcription (Latin):
annuntiando aeccłȩ ñ diuiser̃ se aduorsus cũ aquo susceer̃ pacẽ. ut ueracit̾ non
fiete nuntiarent pacẽ. Sc̃ cñ alii montes naufragosi. qͦ quisq naue cũ impule¬
Nt soluit᷑ facile ẽ enĩ cũ uidet᷑ terra a pielitantib. quasi conari ad terrã. Sed
aliquando uidet᷑ terra in monte. & saxa latent sub monte. Et cũ qͥsq conat᷑
ad montẽ. incidit in saxa. & ñ ibi inuenit portũ s planctũ. Sie fuer quidã
montes & magni apparuer̃ int̾ homines. & feter̃ hereses. & scismata. &. diuser̃
accełam dĩ. S isti qui diuiser̃ ȩecłam dĩ. ñ erant illi montes dȩ quib dictum ẽ.¬

Expanded text:
annuntiando Ecclesiae, non diviserunt se adversus eum a quo susceperunt pacem , ut veraciter, non annuntiando Ecclesiae, non diviserunt se adversus eum a quo susceperunt pacem , ut veraciter, non ficte nuntiarent pacem. 3. Sunt enim alii montes naufragosi, quo quisque navim cum impulerit, solvitur. Facile est enim cum videtur terra a periclitantibus, quasi conari ad terram: sed aliquando videtur terra in monte, et saxa latent sub monte; et cum quisque conatur ad montem, incidit in saxa; et non ibi invenit portum, sed planctum. Sic fuerunt quidam montes, et magni apparuerunt inter homines; et fecerunt haereses et schismata, et diviserunt Ecclesiam Dei: sed isti qui diviserunt Ec
Abbreviated transcription (Latin):
minib satisfiat & capiat quisq quod potest. quia & qͥ loquit᷑ dicit quod potest.
am diȩcre ut ẽ quis potest: Audeo dicere fr̃s mei. forsitan nec ipse iobis dixit
ut ẽ. S & ipse ut potuit. qͥa de do homo dixit. Etquidẽ inspiratus adõ s tam̃
homo. qͥa inspiratus dix̃ aliqͥd. Siñ inspiratus cẽt. dixisset niehil. Quia uͦ inspiratꝰ¬
homo ñ totũ qdđ ẽ dixit. s qđ potuit homo dix̃. Erat eni iste ioh̃es frs carissimi de
illis montib de quib scriptũ ẽ. Suscipiant montes paec̃ popło tuo. & colles iusticiã.
Montes excelse anunȩ sunt. colles paruulȩ animȩ st̃. Sed ideo montes excipiunt
maiores animȩ quȩ montes dic tȩ st̃ ab ipsa sapientia illustrarent᷑ ut possint
paruulis traicert quod possint paruuli caꝑe & uiuere ex fide colles. Quia montes
pacẽ suscipiunt ab ipsis montib dictũ ẽ. eccłȩ. Pax uobiscũ. Et ipsi montes paeem

Expanded text:
 satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit quod potest. Nam dicere ut est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut potuit; quia de Deo homo dixit: et quidem inspiratus a Deo, sed tamen homo. Quia inspiratus, dixit aliquid; si non inspiratus esset, dixisset nihil: quia vero homo inspiratus, non totum quod est dixit; sed quod potuit homo, dixit. 2. Erat enim iste Joannes, fratres charissimi, de illis montibus, de quibus scriptum est: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam . Montes, excelsae animae sunt: colles, parvulae animae sunt. Sed ideo montes excipiunt majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapientia illustrarentur, ut possint parvulis trajicere quod possint parvuli capere, et vivere ex fide colles, quia montes pacem suscipiunt. Ab ipsis montibus dictum est Ecclesiae, Pax vobiscum: et ipsi montes pacem
Abbreviated transcription (Latin):
illa uita quȩ mn illo ẽ. lux hominum ẽ. Hoc enim sequitur. et uita erat lux homi-¬
num. & ex ipsauita: homines illuminantur. Pecora non illuminantur: quia
pecora non habent rationales mentes. quȩ possint uidere sapientiam. Homo autem
ictus adimaginem dĩ. habet rationalem mentem ꝑquam possit ꝑcipere sapie¬
tiam. Ergo illa uita ꝑ quam facta sunt omĩa: ipsa uita lux ẽ. & non quorunq ani-¬
malium : sedlux hominũ. Unde paulopost dicit. Erat lumenuerum: quod
illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundum. Abillo lumine : illuminatꝰ
ẽ. ioħs baptista. Abipso: & ipse ioħs euangłista. Ex ipso lumine plenus erat qͥ di

Expanded text:
illa vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux homiilla vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est: et non quorumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo post dicit, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Baptista; ab ipso et ipse Joannes evangelista. Ex ipso lumine plenus erat qui di
Abbreviated transcription (Latin):
facca. ẽ : & illa manoe quȩ marte ẽ. Ham potest illa arca putrescere: & iterum ex
illa quȩ marte ÷ alia fabricari. Attendite gͦ arcam in arte: & arcam mopere.
sta omia antequam proferantur. Sic gͦ fr̃s hiñi. quia sapientia dĩ ꝑquam facta
ar
fiunt ꝑ ipsam artem. non continuo uita sunt : sed quicquid factuinẽ. uita.÷
in illo. Terramuides: ẽ. in arte terra. Celum uides: ẽ. in arte glum. Solem &
lunam uides: sunt & ista in arte. Sed foris corpora st̃ : in arte uita st̃. Uidete
si quomodo potestis. Magna enim res ẽ. dicta. Et si non ame magno. aut non
per me magnũ: tamen a magno. Hunc enim ame paruulo dicta sunt hȩx : sed
ille nonẽ. paruulus ad quem respicio ut dicam. Capiat quisq ut potest: inquan¬
tum potest. Et qui non potest : nutriat cor ut possit. Unde nutriat De lacte
ad xp̃m. abuno patre natum: ũbum dĩ apud dm̃. ꝑ quod facta st̃ omĩa. quia

Expanded text:
facta est, et illa manet quae in arte est: nam potest illa arca putrescere, et iterum ex facta est, et illa manet quae in arte est: nam potest illa arca putrescere, et iterum ex illa quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcaista omnia, anteqae sunt per ipsam artem, non continuo uita sunt, sed quidquid factum est, uita est in illo. Terram uides; est in arte terra. Caelum, uides; est in arte caelum. Solem et lunam uides; sunsi quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia