comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auidum : germantq romanorum
Sed respondectur mͥ: qua consenta nea
ratione homines scȩnici. ab omni honor
pelluntur . & ludi scęnicidcoꝵ honorib
admiscentur. Illas theatricas artes
diuuirtus romana nonnouerat. Quȩ
si ad oblecta mentum. uoluptatis huma¬
nȩ quererentur: uitiomorum in reperent
humanorum. Du eas sibi ex hiberi peti¬
uerunt. Quomodo ergo abicitur. scęni¬
cus ꝑquem colitur ds̃. & theatricȩ illius
turpitudinis. qua fronte notatur actor.
siadoratur exactor: in hac controũsia
greci romaniq: concertent GreciputaN
rectese honorare homines scȩnicos. cum
colant ludorum scȩ̨nicorũ flagitatores
deos: romaniuero hominib scenicis. nec
plebeiam tribum quantominꝰ senatoriam
curiã dehonestari sinunt. In hac discep¬
tatione : huius cemodi ratiocinatio. sumã
questionis ab soluat Proponunt greci.
romani: sed nullomodo tales homines ho¬
norandi sunt. Condudunt xpĩani: nullo
modoigitur dutades colendisunt Dein¬

Expanded text:
auidum germaneque Romanum! auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci:Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur di tales colendi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uitus romanorum: Quomodo queso co¬
lendi putati sunt. quomodo non deces¬
tandi sp̃s intellecti. quicupiditate fallex¬
diinter suos honores suȩ celebrari cri¬
mina poposcer : Itemq: romani quãuis
iam suꝑ satione noxia p̾merentur. ut
illos deos colerent quos uidebant. siuo
luis se scęnicas turpitudines consecrari
suȩ tamen dignitatis memores acpudoris.
actores talium fubularum nequa quam
honorauerunt moregreorum. sed sicut
apud ciceronẽ idem scipio loquitur: cũ
artem ludicram scȩnamq: totã in ꝓbro
ducerent genꝰ idhominũ: nonmodo ho¬
nore ciuium reliquorum carere. sed &i¬
am tribu moueri natione censoria uolu¬
erunt. Prȩclara sane & romanis laudi¬
bus adnumeranda prudentia : sedullim
scipsa sequeretur se imita retur Ecceenĩ
recte quisquis ciuium romanoꝵ esse
scȩnicus elegis s&: non solum ei nullus
adhonorem dabatur locus. uerũ &iam
censoris nota tribum. ꝓpriam minime
sinebatur. Oanimum ciuitatis laudis

Expanded text:
viciis Romanorum; quomodo, quaeso, coviciis Romanorum; quomodo, quaeso, colendi putati sunt, quomodo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamvis jam superstitione noxia premerentur, ut illos deos couoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis
Abbreviated transcription (Latin):
tio curiȩ ur̃ȩ : quam capito liu lmmoromȩ
unius quam cęli totius ut lingũã maledicã
in ciues tuos exercere. po&e&iam lege
prohiberentur. & indeos tuos securitan¬
ta conuitia nullo senatore. nullo censore
nullo principe. nullo pontifice. ꝓbente
iacularentur : Indignum uidelic& fuit :
utplaus & neuius publio. & gneo scipioni
autcȩcilius marco catonima ledicer&. &
dignum fuit ut terrentius ur̃ flagitio
iouis optimi maximi adolegcentiũ neqͥ¬
fortasse siuiuer& Quomodonos i npu¬
nita eẽ nolumꝰ. quȩ ipsi dii sacra. ẽẽ. uolue¬
runt. cum ludos scęnicos. ubitalia cȩlȩ¬
brant᷑. dictitant᷑. actitant᷑. & romanis
moribus inuexerunt . & suis honoribus di¬
cari ex hiberiqius scrunt: Curnonergo
hinc magis ipsi intellectisunt. non . eẽ.
diiueri. necomnino digni quib diuinos
honores deferr& illa respublica: quos
enim colimini medeter&. minimeq opor¬
ter&. si ludos ex peterent agendos con¬

Expanded text:
tio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae tio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni malediceret, et dignum fuit, ut Terentius uester flagitio Iouis optimi maximi adulescentium nequfortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo hinc magis ipsi intellecti sunt non esse dii veri, nec omnino digni quibus divinos honores deferret illa respublica? Quos enim coli minime deceret, minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos con
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & scȩnicos ꝑ quos ludi exibentur.
neuł omnib: dis suis. si& ludi omnib:
gratisunt. uł quod.ẽ. indignius hosqͥos
bonos putant siludi ab as solis amant᷑
faceritonuincantur iniuriam. Ał roma
nisicut in illa derepublica disputatione
scipio gloriatur : probris & iniuruspoe¬
tarum subiectamuitam fumamq ha¬
berenoluerunt: Capite &iam sancientes
talecarmencondere: siquis auder&: qđ
erga sequidem satis honeste constituer̃.
sedergadeos suos suꝑbȩ & inreligios e
Quos cum scirent nonsolum pacienter.
uerum &iam libenter poetarum probris
maledictisq lacerari: sepotius quã illos
huuiscemodi iniurus indignos. ec̃. dixer̃.
seq: cabeis &iam lege munier: Illorũ aut̃
ista &iam sacris sollempnitatib mis cuer̃
Ittinetandem scipio laudis hanc poetis
romanis negatã eẽ. licentiam ut tuiqua
obprobrium in fligerent roma norum:
Itu nepluris tibihabenda uisa .ẽ. ex istima¬

Expanded text:
tur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, tur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriam. ni, sicut in illa de re publica disputatione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honeste constituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, estrorum? Itane pluris tibi habenda est existima
Abbreviated transcription (Latin):
me honorandos putarunt Quidonim
causȩ repperiri possent. cur sacerdotes
honorarent quia ꝑ cos uitimas diis accep¬
tabiles offerebant. & scȩnicos ꝓbrosos
haberent ꝑ quos illam uoluptate. siue
homoron dus exhiberi petentib &nisi
fier& irascentib eorum ad monitime
didicerant : Cum p̃sertim labeo quem
huiuscemodi rerum peritis simum predi¬
cant. numina bona. andminib malis
ista &iam cultus diuersitate distinguat.
malos deos propiciari cȩdib & tristib
supplicationib as serat. bonos autẽ
obsequiis lo&is atque iocundis. qualia
sunt ut ipseait . ludi conuiuia. lectisternia
quod totum qualesit postea sids̃ iuuerit
diligentius dissercm. nunc adrem p̃sentẽ
quod obtin& siue omnib: omnia tã quam
bonis. ꝑmixte tribuantur : Nequeenim
one. sicut labeo niuisum .ẽ. illis illa. istis
ista distribuantur obsequia : competen¬
tis simegreci utrosque honore dicunt.
& sacer dotes ꝑ quos uictimȩ ministran¬

Expanded text:
me honorandos putarunt. Quid enim me honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum peritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod adtinet, siue omnibus omnia tamquam bonis permixte tribuantur neque enim ione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministran
Abbreviated transcription (Latin):
non paruo ciuitatis honor edignos exis¬
timarunt: Siquidem: quodineo quo que
dere publica. libro commemoratur. &es¬
cines. atheniensis. uir eloquentis simus
cum a dolescens trago edias actitauis s&
rempublicam capes siuit. &aristo demum
tragicum. item auctorem ma ximis dereb
pacis acbelli legatum. ad philyppũ atthe¬
nienses sȩpe miscrunt. Nonenim consen¬
taneum putabatur: cumcasdem artes
eosdem scȩnicos ludos: &iam diis sus accep¬
tos uiderent. illos ꝑ quos agerontur in fa¬
mium loco acnumero deputare: Haec grȩci
turpiter quidem: sed sane dussuis omnino
congruenter: Quinec uitã ciuium lace¬
randam linguis po&arum. & histrionum.
subtrahere ausisunt : a quib cernebant deoꝵ
uitam cis donipsis diis uolentib & libentib
carpi &ipsos homines. ꝑ quos ista intheatris
agebantur quȩnuminib quib subdit erax
grata ec̃ cognouerant. non solũ minime
spernendos incuitate uerum &iã maxi¬

Expanded text:
non paruo ciuitatis honore dignos exisnon paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, Aeschines Atheniensis, uir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitauisset, rem publicam capessiuit et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis ac belli legatum ad Philippum Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ina ligni sps quos istideos putant.
&iamflagitia qua e non ad miserunt
desediciuolunt. Dumtit menhumanas
mentes his opinionibus uelut r&ibus
induant. et ad p̃destinatum suppliciũ
secum trahant: Si uehomines ista com¬
proquib:: &iam secglendos milleno¬
cendi fallendiq interponunt : siue
&iam nullorum hominum illacri¬
minauerasint. quagtamendenumini¬
bus fingilibenter accipiunt fallacis¬
simisps ut adcelestia acturpia ꝑpetranꝰ¬
da. uelut ab ipso clo traduci interras
satis idoneti udds itur auctoritas
Cumigitur greci talium numium ser¬
uos se cẽ. sentirent: intertot & tanta
corum theatrica. ob probria. parcendũ
sibi a poctis nullomodo putauerunt.
uł dus suis &iam sic consimil ari appe¬
tentes. uel metuentes. nehonestiorem fa¬
mam ipsirequirendo &cis se hocmodo p̃¬
ferendo. illos adiracundiã prouocarent
Adhanc conuenientiam ꝑtin& : qđ &iam
scȩnicos auctores earundem fabularum.

Expanded text:
Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, Sed maligni spiritus, quos isti deos putant, etiam flagitia, quae non admiserunt, de se dici uolunt, dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista compro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus interponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacis ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiam prouocarentAd hanc conuenientiam pertinet, quod etiam scaenicos actores earundem fabularum
Abbreviated transcription (Latin):
Sedut dixi : hoc greciquanquam in ue¬
recundius. tamen conuenientius li¬
cereuoluerunt: Cumuiderent diis
suis accepta et grata esse obprobria.
Nion tantum hominum uerum etipsoꝵ
deorum inscenicis fabulis siuea poetis
essent illa conficca siue flagitia eorum
uerti commemorarentur &agerent᷑
inthecitris Atq: ab eorum cultorib
utinam solorisu. ac non &iam imita¬
tione dignauiderentur: Nimis enĩ
suꝑbum fame parcereprincipium
ciuitttis. &ciuium. ubi suae fetme
parcinumina noluerunt : Nam qđ
uert in deos dici sed falsa atq: conficta
id ipsum est scelestius. sipi &atem consu¬
lasreligionis. Sin autem malitiam
demonum cogites. quid astutius ad de¬
cipiendum atq callidius: Cũ enim
probrum iacitur in principem patriȩ
bonum atq: utilem non netanto est
indignus : quanto aueritate remo¬
tius: etauita illius alienumo Qua eigi¬
tur supplicia sufficiunt cũ deo fitistar
tamne saria tam in signis iniuria

Expanded text:
Sed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inueSed, ut dixi, hoc Graeci quamquam inuerecundius, tamen conuenientius licere uoluerunt, cum uiderent dis suis accepta et grata esse obprobria non tantum hominum, uerum et ipsorum deorum in scaenicis fabulis, siue a poetis essent illa conficta, siue flagitia eorum uera commemorarentur et agerentur in theatris adque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna uiderentur. Nimis enim superbum fuit famae parcere principum ciuitatis et ciuium, ubi suae famae parci numina noluerunt. CAPUT X.uera in deos dici, sed falsa adque conficta, id ipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria?
Abbreviated transcription (Latin):
scena. nomplus deuut quam sibi Plau¬
tus inquit nr̃: uoluis s& autneuius public
&gneo scipioni. autcecilius marco ca¬
toni maledicere: deinde paulo post
Nr̃ȩ inquit contra duo decim tabulȩ
cum ꝑpaucas res capite saxis sent: in
his hanc quoq: saciendam putauerunt.
siquis occenta uis s&. siuecarnẽ condi¬
diss&. quod in famiam facer& flagitiũ¬
uealteri preclare: Iudicus enim magis¬
tratuum. disceptionib legitimis ꝓpositã
uitam non po&arum ingeniis habere de¬
bemus : Nec probum audire. nisi ealege
utres pondere liceat. & iudicio defendere
Haec excicȩronis quarto dere publica
libro : aduerbum excerpaenda arbitratꝰ sũ
Non nullis propt̃ faciliorem intellectũ.
uel p̃termissis. uł paululum commutatis:
Multum enim adrem ꝑtinet. quammo¬
lor explicaresi potero: Dicitdeinde
alia & sic concludit hunc locum.
ut ostendat ueterib displicuis se
romanis. uł laudarequem quã insçe¬
nauium hominem uł uituperari:

Expanded text:
scena, non plus decuit, quam si Plauscena, non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster voluisset, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere. » Deinde paulo post: « Nostrae, » inquit, « contra duodecim Tabulae cum perpaucas res capite sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putaverunt, si quis occentavisset, sive carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumve alteri. Praeclare. Judiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam vitam, non poetarum ingeniis habere debemus; nec probrum audire, nisi ea lege ut respondere liceat, et judicio defendere. » Haec ex Ciceronis quarto de Republibro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum commutatis. Multum enim ad rem pertinet, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia et sic concludit hunc locum, ut ostendat ueteribus displicuisse Romanis uel laudari quemquam in scaena uiuum hominem uel uituperari.
Abbreviated transcription (Latin):
agende inspectaculis. multa rerum
turpitudine: Sednulla salta sicutalia
multa uerborum obscenitate conposite:
quas &iaminter studia. quȩ honesta
acliberalia uocantur. puerilegere
hic senserint romaniueteres: cicero testa¬
tur in libris. quos dere publica scripsit
ubi scipio dis putans ait. Num quã come¬
diȩ : nisi consuctudo uitȩ pateretur : ꝓ¬
bare suatheatris flagitia potius sent
Et greci quidem antiquiores: uitiosȩ suȩ
opinionis. quandam conuenientiã serua¬
uerunt Apud quos fuit &iam lege con¬
incis dem libris loquitur africanus. quẽ
illa non attigit. uł potius quẽ non uexi¬
uit cui peꝑcit: esto populares homines
in probos in republica seditiosos: Vleo¬
nem deofentem. hi ꝑbolumlesit Pati¬
amur inquit : & sihuius modi ciues acen¬
soremelius ẽ quam a poeta notari Sed ꝑ¬
idem cumiam suȩ ciuitati. ma xima auc¬
toritate plurimos annos domi & bellis
profuiss& : uiolariuersib: & cos agiin

Expanded text:
agendae in spectaculis multa rerum agendae in spectaculis multa rerum turpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere em senserint Romani ueteres, Cicero testatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etiam lege con sicut in eisdem libris loquitur Africanus, quem illa non attigit? vel potius quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines improbos, in republica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore melius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus; et eos agi in
Abbreviated transcription (Latin):
piora. Nocdico: quod negantes conuicit
hisiorueosdem illos eẽ. ludos in quibus reg¬
nant figmenta poetarum: Nonper
inperitum obsequium sacris deorũ suorũ
intulisse romanos seipsos deos. ut sibi sol¬
lempniter ederent & honorisuo consecra¬
rentur a cerbe inperundo. & quod ammodo
extorquendo fecisse: quod inprimo libro
breui commemoratione perstrinxi.
Namingrauescente. pestilentia: ludi scenies
auctoritate pontificum romae primi¬
tus instituti sunt. Qui sigitur inagenda
uita non ȩccsibi potius sectandae arbitret̃
queactitantur ludis auctoritate
diuina institutis. quamea quȩscrip¬
titantur legib humano consilio ꝓ¬
mulgatis: adulterum iouem sipoeta
stilla citer prodiderunt. Duutiq
casti. quia tantum nefcis ꝑhuma nos
ludos confictum est. non quia ne¬
glectum irasci. ac uindicare debu¬
erunt & hȩc sunt scęnicorum tolera¬
bilia ludorum: Comedia scilic& &
trago ediȩ. hoc . ẽ. fabulȩ poetarum

Expanded text:
piora; hoc dico, quod negantes conuincit piora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum
Abbreviated transcription (Latin):
uel crudele uel turpe. uel turpiter
crudele. uel crudeliter turpe. insa¬
cris talium deorum celebracrisol&
Quanto sat iuserat aderudiendũ ius¬
titiam iuuentutem publice recitare
leges deorum: quam lacudari in anit̃
leges atque institut a maiorum:
Omnes enim cultores tadium deorum
moxuteos libido pe pulerit feruenti
utait persius tinta ueneno magis in¬
tuentur quidiuppiter fecerit . quam
quid docuerit plato uelcen suerit cato
H incapud te rentium flagitiosus ado¬
lescens spectat tabulam quandam
pictam inpariete : ubi inerct pictura¬
haec. Iouem quopactodiane misisse
aiunt ingremium. quondam imbrem
aureum : atque abhac taonta auctori¬
tate cedhib& patrocinium turpitudinis
suae cum inea seiactat imitccridm̃. Quẽ
dm̃ inquit: qui templac cȩli summo soni¬
tu concutit. Egohomuncio. id non face¬
rem : Egouero illud feci. iamlibens.
sed fabulis poetarum. Nolodicere il¬
la mistica quamista theatrica. esse tur¬

Expanded text:
uel crudele uel turpe, uel turpiter uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerhaec, Iouem quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondaaureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud feci ac libens. sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse tur
Abbreviated transcription (Latin):
accutis simis prȩditi. rattiocinando
ues tigare : quidinrerum naturci
latita r& : Quid inmoribus appeten¬
dum . cẽt. atque fugiendum. quid
inipsis ratiocinandis regulis. certa
conexione traher&ur. aut quidÑ
es seit onsequens. uel &iamrepugna¬
quȩdam magna. quantum diui¬
nitus ad iuta sunt inuenerunt. Quap¬
tum autem humanitus inpediti sunt
errauerunt : Maximecum eorum sũ¬
ꝑbiȩ iuste prouidentia diuina resis¬
ter&. utuiampiectitis abhumilitate
insuꝑna surgentem : &iam ustorum
comparatione monstrar&. Vnde pos¬
tea noberit in dĩueri dnĩ uoluntate
disquirendi acdis serendilocus: Verũ
tamen philosophi aliquid inuenerunt.¬
quodagendȩ bonȩ uitae beataeq ad¬
ipiscendȩ sat is eẽ. possit s quanto iustius
tclibus diuini honores decernerentur
quanto melius. & honestius inplato¬
nis templo libricius legerentur.
quam intemplis demon um galli
absciderentur. molles consecratur
in sani secarentur. quicquid aliud

Expanded text:
acutissimis praediti ratiocinando acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaquaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen siquod agendae bonae vitae beataeque adipiscendae satis esse possit; quanto justius talibus divini honores decernerentur? Quanto melius et honestius in Platonis templo libri ejus legerentuquam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
dinum &uere fugedia. sed pudoris & ho¬
nes tatis: sed ubi populi audirent quid
dii preceperint. de cohibenda auaritia
ambitione frangenda. luxoria refre¬
nenda. ubi discerent miseri. quod dis¬
cendum ꝑ sius increpat dicens. Discite
omiseri & causas cognoscite rerũ quid
sumus. & quid nam uicturi gignimur.
ordoquis datus autmete. quam mollis
flexus &unde quis modus argenti. qͥd
fas optare quidas ꝑ utile nummus hab&
patriȩ carnisq propinquis. quantum
largirideceat. quemte ds̃ cẽ. ius sit. &
humana qua parte locatus es in rexdica¬
tur in quibus locis. hȩc docentium deoꝵ
solebant p̃cepta recitare. & acultorib
corum populis. frequenter audiri. si¬
cutnos ostendimꝰ ad hoc ecclesias inst¬
tutas. qua quauer sum religio xpĩa na
primohȩc non romana sed greca sunt
autsi ꝓpterea iamromana quia & gre¬
cia facta .ẽ. romana ꝓuintia: non dcoꝵ
prȩcepta sunt. sed hominum inuenta
Quiutcum que conatisunt ingenus

Expanded text:
dinum et uere Fugalia, sed pudoris et hodinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis
Abbreviated transcription (Latin):
igitur nisi insidiosequerer& dea illa.
obtimum uirum cum talia quȩ̨rat in
suis sacris. qualia uiri optimi abhor¬
rent. suis adhibere conuiuiis: Hinc ÷¬
qđ deuita & morib ciuitatũ atq popu¬
lorum a quibus colebant᷑ illa numina
non curarent. ut tam horrendis cos &
d&es tabilib malis. non inagro & uitib
non in domo atque pecunia. nondeniq:
in ipso corpore qđ m̃ti subditur. sedin ip¬
samente in ipso rectore carnis animo
eos impleri ac pessimos fieri sineulla
terribili. ꝓhibitione ꝑmitterent
Autsi prohibebant: hocostendat᷑ po¬
tius hoc ꝓbetur Nec nobis nescio quos
susurros paucis simoꝵ aurib anhelitos.
& archana uelut religione traditos
iactent. quibus uitȩ probitas castitasq
discatur : sed demonstrarentur. uł com¬
memorarentur. locatalibus aliquando
conuenticulis consecrata: Nonubiludi
agerentur obscenis uocib & motibus
histrionum: necubi fugadia cęlebra¬
rentur. effusa omnilicentia turpitu¬

Expanded text:
igitur nisi insidiose quaereret dea illa igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis? Cquod de uita et moribus ciuitatum adque populorum a quibus colebantur illa numina non curarunt, ut tam horrendis eos et detestabilibus malis non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitu
Abbreviated transcription (Latin):
prohibuit. sic uellet colimatrem suam.
ut talib ea sacrificus ꝓpitia r&ur: qua¬
libus matrona uerb offenderetur.
Nec ullomodo creder&. uerecundiã
laudabilis feminȩ ita in contrarium
diuinitate mutari uthonorib eam
talibus aduocarent cultores sui: qua¬
libus conuitus inquempiam iaculatis.
cuminter homines uiuer&. nisiures
clcuder& seseq sub traher& eru¬
bescerent proilla. & propinqui &
maritus & liberi Proinde talis ma¬
ter dm̃ qualem habere matrem pu¬
der&. quem lib& &iam pessimum
uirum romanas occupaturamm̃tes
quȩ siuit optimum uirum non quen
monendo. & adiuuando facer&. sed
quem fallendo deciper&. Eisimilis de
qua scriptum est Mulier autẽ uiro¬
rum p̃tiosas animas captat. ut illemag¬
ncindolis animus. hocuelut diuino
testimonio sublimatus. & uere scopti¬
mum existimans ueram pietatẽ. reli¬
gionemq non querer&. sinequa om¬
ne quamuis laudabile ingenium su¬
ꝑbiauanescit & decidit. Quomodo

Expanded text:
prohibuit, sic uellet coli matrem suam, prohibuit, sic uellet coli matrem suam, ut talibus dea sacris propitiaretur, qualibus matrona uerbis offenderetur. Nec ullo modo crederet uerecundiam laudabilis feminae ita in contrarium diuinitate mutari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinis uitus oblectare magis
quam obluctari studentꝰ. sed illũ ipsũ
nasicam scipionem quiuir optimus
Asenatu electus . ẽ. cuius manib: eius den
demonis simula chrum susceptum est
in urbemq: ꝑuectum. Haberedehacre
iudicem uellemꝰ dicer& nob utrum
matrem suam tamobtime dere pub¬
lica uell& mereri. utei diuinihonor es
decernerentur. sicut & grecos & roma¬
nos. aliasq gentes constat. quibus¬
dam decreuisse mortalib: Quorum er¬
ga sebeneficia magni penderant. cosq
in mortales factos atque indeor ũ nu¬
merum receptos. eẽ. crediderant: pro¬
fecto ille tantam felicitatem suȩ ma¬
trisifieripos stt optar& :Porrosiab
illa deinde quererem. utrum intereĩ
diuinos honores. uell& illa turpia
cȩlebrari. nonne sẽ malle clamar&
ut sua mater sincullo sensu mortua ia¬
cer& quamadhoc de a uiuer&. utilla
libenter audir& : ab sit ut senator popu¬
liromani. eamente prȩditus quathea¬
trum edificare in urbe fortium uirorũ

Expanded text:
suetudinis uitiis oblectari magis suetudinis uitiis oblectari magis quam obluctari student, sed illum ipsum Nasicam Scipionem, qui uir optimus a senatu electus est, cuius manibus eiusdem daemonis simulacrum susceptum est in Urbemque peruectum, habere de hac re iudicem uellem. Diceret nobis, utrum matrem suam tam optime de re publica uellet mereri, ut ei diuini honores decernerentur; sicut et Graecos et Romanos aliasque gentes constat quibusdam decreuisse mortalibus, quorum erga se beneficia magnipenderant, eosque inmortales factos adque in deorum numerum receptos esse crediderant. Profecto ille tantam felicitatem suae matri. si fieri posset, optaret. Porro si ab illo deinde quaereremus. utrum inter eius diuinos honores uellet illa turpia celebrari: nonne se malle clamaret, ut sua mater sine ullo sensu mortua iaceret, quam ad hoc dea uiueret, ut illa libenter audiret? Absit, ut senator populi Romani ea mente praeditus, qua theatrum aedificari in urbe fortium uirorum
Abbreviated transcription (Latin):
mana uerecundia: quod nec ipsa ne¬
quitia possit auferre: illam ꝓ inde
turpitudinem obscenicorũ dictoꝵ
atque factorum. scenicos ipsos do¬
muisuȩ proludendi causa corã matri¬
bus suis agere puder&. quã ꝑpubli¬
cum augebant. coram deor ũmatre
spectante. & audiente utriusq: sexis
frequentis sima multitudine : Quȩ
si inlecta curiositate ad eẽ. potuit
circum fusa: saltim offensa castitate
debuit abire confusa. Quȩ sunt sacri¬
legia. sulla erunt sacru : atͥqunqui¬
natio si illa lauatio: & hȩc fercula
appellabantur. qua sicdebretur
conuiuium quo uelut suis epulis in¬
munda demonia pascerentur: Quis
enim non sentiat. cuius modi sps̃eal ib
obscenitatib delectentur. nisi uel
nesciens utrum omnino sint illu n¬
mundi sp̃s deorum nomine decipi¬
entes. uł talem agens uitam inqua
istos potius quam dm̃ uerum & obt&
ꝓpitios. & formid& iratos : ñ equa¬
quam istos. quiflagitio sissime con¬

Expanded text:
mana uerecundia, quod nec ipsa nemana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate debuit abire confusa. Quae sunt sacrilegia, si illa sunt sacra? aut quae inquinatio, si illa lauatio? Et haec fercula appellabantur, quasi celebraretur conuiuium, quo uelut suis epulis inmunda daemonia pascerentur. Quis enim non sentiat cuius modi spiritus talibus obscenitatibus delectentur, nisi uel nesciens, utrum omnino sint ulli inmundi spiritus deorum nomine decipientes, uel talem agens uitam, in qua istos potius quam Deum uerum et optet propitios et formidet iratos? quam istos, qui flagitiosissimae con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinbit ad consultores suos uitȩ bonȩ
p̃cepta non occultare populis cultori¬
bus suis sedclara prȩdicatione p̃bere
Pguates &iam can uenire atque argu¬
ere peccantes palam : minari poenas ma¬
lea gentibus p̃mia recte uiuentib polli¬
ceri Quidum quamtale indeorũ illoꝵ
templis prompta &eminentiuoce con¬
crepuit᷑ conueniebamus nos &iam ali¬
quando adolescentes adspectacula. ludi¬
briaq sacrilegiorum: spectabamꝰ arep¬
ticios audi ebamꝰ symphoniacos. Ludos
turpis sinos quidiis decibusq exhibe¬
bantur. Olectabam᷑ celesti uirgini. & bere¬
cintiȩ matriomnium: antecuius l&itiam
die sollempni lauationis eius. talia ꝑpub¬
licum cantitabantur. anequis simis scȩ¬
nicis. qualia nondico matrem deorũ.
sedmatrem qualia cumq senatorum.
uel quorum lib& honestorũ uirorum
immouero qualia nec matrem ipsorũ
sc̃ȩnicorum decer& audire. Habet
enim quid damerga parentes hu¬

Expanded text:
pertinebat ad consultores deos uitae bonae pertinebat ad consultores deos uitae bonae praecepta non occultare populis cultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemia recte uiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audiebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes hu
Abbreviated transcription (Latin):
niss& in carnem. antequam cius nom̃.
cacui frustra inuident gloria popu¬
lis innotes cer&. quib: calamitatibus
res romanȩ multi pliciter. uarieq: com¬
tritȩ sunt. Et in his defendant. sipos s̃
deos suos : si ꝓpterca coluntur ncis¬
ta mala paciantur cultores eorum
Quorum siquid nunc passi fuerint :
nobis inputanda ẽ. contendunt :
Cur enim eaquȩ dicturus sum ꝑmise¬
runt accedere cultoribus suis. ante¬
quam cos declaratum xp̃inomen offen¬
der&. corum que sacrificia prohiber&:¬
primo ipsos mores nȩpessimos habereN
Quaredii corum curare noluer̃ ds̃
enim uerus eos aquib: noncolebatur.
merito neglexit. Du autẽ illi aquorũ
cultu. se pro hiberi homines ingratis¬
simi conquiruntur. cultores suos ad
bene uiuendum quare nullis legibus
adiuucrunt : uti quedignum erat . ut
quomodo istiillorum sacra. ita illiistoꝵ
facta curarent. Sedrespondetur : qđ
uoluntate propriaquis que malus et
Quis hoc negauerit: uerum tamen

Expanded text:
venisset in carne, antequam ejus nomen venisset in carne, antequam ejus nomen ea, cui frustra invident, gloria populis innotesceret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter varieque contritae sint; et in his defendant, si possunt, deos suos, si propterea coluntur, ne ista mala patiantur cultores eorum, quorum si quid nunc passi fuerint, nobis imputandum esse contendunt. Cur enim ea quae dicturus sum, permiserunt accidere cultoribus suis, antequam eos declaratum Christi nomen offenderet, eorumque sacrificia prohiberPrimo ipsos mores ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dicere institui: quę mala ciuitas illa
ꝑpessasit aboriginesua. siue apud se
ipsam siue in prouintus sibiiam sub¬
ditis. quȩ omnia xp̃i anę rligioni
tribuerent suam tunc euangelica
doctrina aduersus falsos & ftilla¬
ces corum doos. testificatione liber¬
rima ꝑsonar&. Memento autẽ me
ista cõmemorantem. adhuc contra
imperitos agere: ex quorum impe¬
ritia illud quoque ortum est uulga¬
re ꝓuerbium pluuia defecit cau¬
sa xpĩani Sunt namque qui eorum
scudus libercdib instituti: amant
istoriam qui facillima ista nouer̃
Sedut nobis ineruditorum turbas
infestissimas reddant : senossȩdissi¬
mulant : atque hoc apud uulgus con¬
firmare nituntur. clades quib: per
cepͥta inter ualla locorum. & tẽpoꝵ
genus humanum oport& affligi.¬
uel cuncta causa accadere nominis
xpiani. Quod contra deos suos in¬
genti fama & preclaris sima celebri¬
tate ꝑcuncta diffunditur. Reco¬
lant ergo nob̵ cum: antequam xp̃s uc

Expanded text:
dicere institui, quae mala ciuitas illa dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc euangelica doctrina aduersus falsos et fallaces eorum deos testificatione liberrima personaret. ista commemorantem, adhuc contra imperitos agere, ex quorum imperitia illud quoque ortum est vulgare proverbium: Pluvia defit, causa Christiani. Sunt namque qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, qua facillime ista noverunt: sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant; atque hoc apud vulgus confirmare nituntur, clades quibus per certa intervalla locorum et temporum genus humanum oportet affligi, causa accidere nominis christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus
Abbreviated transcription (Latin):
solandas scãs fominas. & piecastas.
Quodintulit uerecundiȩ dolorem:
& sinon abstulit pudicitiȩ firmitatẽ.
nȩpenitect easuitȩ. quas non est
un depossit penitere nequiti &
Deinde pauca dixi incos qui xpĩa¬
nos aduersis illis rebus affectos. & p̃¬
cipue pudorem humiliatarum femi¬
narum. quamuis castarum atquestã¬
rum proterui inpudentis sima exa¬
gitant : cum sint nequissimi & in re¬
uerentis simi longeabcis ipsis roma¬
nis degeneres: Quorum prȩclaramul¬
talaudantur : & litterarũ memoria
celebrantur. imo illorum gloriae.
uehem̃ter aduersi . Romam quippe
partem ueterum auctamq: laborib
foediorem stantem fecerant. quam
ruentem. quando quidem inruina eius
lapides & ligna: Inistorum autẽ uita
omnia non murorum. sed morũmuni¬
menta atqueornam̃ta ceciderunt:
dum funes tiorib: eorum corda cupi¬
ditatibus. quasi ignibus. tecta illius
urbis arderent: quibus dictis. primũ
ter minaui librum: Deinceps itaque

Expanded text:
solandas sanctas feminas et pie castas, solandas sanctas feminas et pie castas, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarum feminarum quamuis castarum adque sanctarum proteruitate inpudentissima exagitant, cum sint nequissimi et inreuerentissimi, longe ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illorum gloriae uehementer aduersi. Romam quippe partam ueterum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque
Abbreviated transcription (Latin):
resistendum eẽ primitus cis. qui hȩc
bella quibus mundiste conteritur
maximeq romaneurb recentem
a b arbaris uastationẽ. xpĩanȩ reli¬
gionitribuunt. qua ꝓhibentur ne¬
fandis sacrificus serui redȩmonib
tutum moremq bellorum eis quo
confugerent. religiosa &amplissima
locabarbari libert prebuerunt Atq
in multis famulatum deditum xp̃o.
non solum uerum sed &iam timor econ¬
fictum sic honorauer᷑: ut quod in cos
belli iure fierilicuis s&. inlicitũ sibi
tẽ. iudicarent Indeincidit quȩ stio:
curhȩc diuina beneficia. &a dimpios
ttdem dura quęhos tiliter facta sunt
pios cum impigs pariter ad flixerint
Quam questionem ꝑmulta diffusa:
in omnibus enim cotidianis. uł dĩmu¬
nerib uł hominũ cladibus quorum
utraq beneac male uiuentib ꝑmixte
atqueindis crete sepeaccidunt. solent
multos mouere. Ut prosus cepti operis
neces sitate dis soluerem. aliquan¬
tum inmoratus sum. Maxime ad con¬

Expanded text:
respondendum esse primitus eis qui haec respondendum esse primitus eis qui haec bella, quibus mundmaximeque Romanae urbis recentem a barbaris uastationem Christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis seruire daemonibus, tutum moremque bellorum eis, quo confugerent, religiosa et amplissima loca barbari libera praebuerunt, adque in multis famulatum deditum Christo non solum uerum, sed etiam timore confictum sic honorauerunt, ut, quod in eos belli iure fieri licuisset, inlicitum sibi esse iudicarent. Inde incidit quaestio, quur haec diuina beneficia et ad inpios illa dura, quae hostiliter facta sunt, pios cum inpiis pariter adflixerint? Quam quaestionem per multa diffusam in omnibus enim cottidianis uel Dei muneribus uel hominum cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad con
Abbreviated transcription (Latin):
dentibus semꝑ existimemus : Nam quiuł
non pos sunt intellegere quod dr̃ uł tam
duri sunt aduersitate mentis. ut &iam¬
suntelloxerint. non oboediant : Respon¬
dent ut scriptum est: & loquuntur ini¬
quitatem. atquein fatĩgtibiliter uanis
Quorum dicta contraria. sitotiens ue¬
limus refellere. quotiens obnixa fronte
statuerint. non cogita requiddicunt.
dum quocumq: modo nr̃is disputationib
contradicant. quamsit infinitum. & e¬
rum nosum & infructuosũ: uides: qua
obrem nec teipsum mifilimarcelline. nec
alios quib: hic labornoster in xp̃i cari¬
tate. utiliter acliberaliter seruit. Tales
meorum scriptorum uelim iudices qui
responsionem semper desiderent cũ his
quecliguntur audierint aliquid con¬
tradici. nefiant similes etrum mulier¬
cula. quas cõmemorat apłs. sẽꝑ discen¬
deciuitatedĩ dicereinstitiris sem. unde
hoc uniuersum opus illo adiuuante
inmanus sumptum est : occurrit mͥ

Expanded text:
dentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel dentibus semper existi- 25 memus? Nam qui uel non possunt intellegere quod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discende civitate Dei dicere instituissem, unde hoc universum opus, illo adjuvante, in manus sumptum est; occurrit mihi
Abbreviated transcription (Latin):
MIRATIONE PER SPI CUAEUERITA¬
tis infirmus huma nȩ consu&u¬
dinis sensus non auder& obsiste¬
re. sed doc tring salubri languorẽ
suum tam quã medicinȩ subder&. do¬
nec diuino adiutorio fidepi&atis
inpetratȩ sanar &: non multo sermo¬
ne opus :e&. ad conuincendum quẽ li¬
b& uanȩopinationis errorem. his qui recte
sentiunt & sensum uerbis sufficientibus
explicant. Nuncuero quõ ille .c̃. maior
& terior insipientium morb: animorum.
quo inrationabiles motus suos. &iam p:
rationem plane redditam. quanto homi¬
ni abhomine debetur siue nimia cecita¬
te. quane aꝑtacernuntur. siue obstina¬
tissima ꝑuicatia. qua & eaquȩ cernunt᷑
non feruntur. eamque tam quã ipsam
rationem ueritatẽq defendunt. sit q¬
neces sitis copiosius dicendi plerumque
resclaras: uelut eas non expectantib
intuendas. sed quod ammodo tangendas.
palpantibus & cohibentib: offercimꝰ: &
tamen quis dȩceptandi finis erit & loquen¬
domodus sires pondendum. ec̃ respon¬

Expanded text:
rationi perspicuae ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respon