comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
q gr̾a dei ꝯmeniorita nõ ẽ de qͣ tu̾c nõ age¬
batur. putant pelagian suã nos tenuisse
pe ẽ qua p̾catur ⁊ recte uiuit᷑ qd̾ his ũb e
gimꝰ. Sed ip̃a nͥ dei gr̃a liberetur. ⁊ u̾ uicia
suꝑet adiuuet᷑. recte a mortalibꝰ uiui nõ
pͥ. Eoce aꝑte de t̾minat ex qͦ sensu illa dix̃¬
it mimicos gr̾e refellens
Aliud testimoni¬

Expanded text:
 gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunppe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic ueegimus: sed ipsa nisi Dei gratia liberetur, et ut vitia superet adjuvetur, recte a mortalibus vivi non potest. Ecce aperte determinat ex quo sensu illa dixerit, inimicos gratiae refellens. 3. Aliud testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
tatõem diabłi nͥ elatõ ꝯ primenda p̾cesĩ¬
enĩ fuit ordinis ꝓ cessus. Diabłc temp¬
tatido dix̃. Si ꝯmederitis eritis sic̃ dii.
scientes bonũ ⁊ malũ. Qͦ audito statim
m̃ti mulieris sub repsit elatõ q̃dam.⁊
amor ꝓpͥe potestatis. Ex qͦ placuit ei face̾
quos diabłc suatebat. ⁊utiq fec̃. Sugge¬
mente eiꝰ orta est elatõ quã pec̾rm. oꝑis

Expanded text:
tationem diaboli, nisi elatio comprimenda praecessisenim fuit ordinis processus: Diabolus tentando dixit: Si comederitis, eritis sicut dii, scientes bonum et malum; quo audito statim menti mulieris surrepsit elatio quaedam et amor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggemente
Abbreviated transcription (Latin):
humana ñ opere dei cum uicio pͥmitꝰ est
instituta. s ex uoluntatis arbit̾o pͥoꝵ hoĩ¬
nũ uenienti nicio ẽ sauciata ĩ ñ ñ sit in
carne bonũ. s uiciũ qͦ in ficr̾ anima
D̾ cã origiiał pec̃i q̃ ẽ in carne utr̃ sit culpa

Expanded text:
o primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo inficitur anima. 5. De causa originalis peccati, quae est in carne, utrum sit culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ii.l.d̾.tͥ. uideomn quio ĩ firme cogitacioni
qͥd p̾sit acurrere. cur. s. ista miracula ⁊̃ ma¬
gicis artib fiant. Nam ⁊ magi pharaonis
serpentes fecerunt ⁊ alia. S illud ẽ am¬
pliꝰ admirandum. quomͦ magoꝵ poten¬
cia q̃ serpentes facere potuit. uͥ ad mus¬
te defecerunt magi dicentes deigitꝰ dei hicẽ.
Uñ intelligi datur nec ip̃os quid̃ trans gresso¬
res angłos. ⁊ aerias potestates in iniã istã cali¬
gine̾ tanꝗͣ in sui gnĩs carcerem ab illi sub li¬
mis ethereẽ puritatis habitatoẽ de trusos. ꝑ
quos magice artes possunt qͥcquid pꝰsunt. ua¬

Expanded text:
firmae cogitationi quid possit occurrere; ut scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant. Nam et magi Pharaonis serpentes fecerunt, et alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad murte defecerunt magi dicentes: Digitus Dei est hic. Unde intelligi datur nec ipsos quidem transgressores angelos, et aereas potestates in imam istam caliginem tanquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusos, per quos magicae artes possunt quidquid possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xͥ ad uentũ exhibetur atq ꝑ fict᷑ huaue
redemptonis sponsio fca ab antiqͦ filii gͦ i
issio ẽ ip̃a in carnatõ. Co eni est missꝰ qd̾
in forma hominis niundo uisibił apparũ
de quo sup sufficient̾ ditũ ẽ. Quare filiꝰ car¬
nẽ assumpsit ñ pr̃. ł sp̃c sanctus

Expanded text:
 adventum exhibetur atque perficitur humanae redemptionis sponsio facta ab antiquo. Filii ergo missio est ipsa Incarnatio. Eo enim missus est, quod in forma hominis mundo visibilis apparuit, de quo supra sufficienter dictum est. 2. Quare Filius carnem assumpsit, non P
Abbreviated transcription (Latin):
icamꝰ g̾ filiũ natũ te patreañ tẽꝑa ⁊ sẽper
pat̾. it. gn̾atõe auctor filii ẽ ũ in seq̃nti ostẽ¬
sũ auccore filiꝰ uͦ nõ. qr pat̾ in nascibilis filiꝰ
natꝰ. Ex ũait ylariꝰ. in .xii.l.dd.tͥ. aliud est
sine auctore semꝑ ẽẽ etͣnũ. alid̾ patͥ .i. aue¬

Expanded text:
icamus ergo Filium natum de Patre ante tempora, et semper Pater enim generatione auctor Filii est, ut in sequenti ostensine auctore, Filius vero non, quia Pater innascibilis, Filius natus. Et, ut ait Hilar. in lib. 6 de Trin., aliud est sine auctore semper esse aeternum, aliud Patri,
Abbreviated transcription (Latin):
piat ẽẽ in creaturis in quib añ non erat
qr ille nõ erant. Hoc tñ fit sñ sui mutt̃e
sine sui mutoẽ. nec tũc ip̃e desint locum
s locus de sinet eẽ. Epilogͦ uͥ exponit᷑ qr̃e

Expanded text:
 ante non erat, quia illae non erant, hoc tamen fit sine sui mutatione, sine sui mutatione; nec tamen ipse deserit locum, sed locus desinit esse. 16. Epilogus ubi exponitur
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃n. Hec eit enim sapĩa dei q̃ attingit
a fine usq ad fiuẽ fortit̾. nõ tñ locali mocu
s ĩmobilitate sui. uelut si moles aliqua
saxea inpleat aliquẽ locũ dr̃ qd̾ attingit
a fine illius loci usq adt̾inẽ. cũ tũ altũi ñ
desãt alt̾m occupando. Non gͦ habet loca
lẽ motũ ũbum illud. ⁊ sapĩa illa solida ẽ
ꝑ ecñtiam quos nͨ spatiosa magnitudine
diffundit᷑. nec uno deserto loco alium occu

Expanded text:
enim sapientia Dei, quae attingit a fine usque ad finem fortiter , nec tamen locali motu, sed immobilitate sui, velut si moles aliqua saxea impleat aliquem locum, dicitur quod attingit a fine illius loci usque ad finem, cum tamen alterum non deserat alterum occupando. Non ergo habet motum localem verbum illud, et sapientia illa solida estper essentiam, quod nec spatiosa magnitudine diffunditur, nec uno deserto loco
Abbreviated transcription (Latin):
uunt gͦ sp̃c creatiin loco. ⁊ transeunt
Ode loco adlocum. ⁊ quodam mͦ locales
⁊ arcumscriptibiles. s nõ om̃i eo mͦ quo
creature corporee. Sp̃e aũt increatꝰ qͥ d̾s
ẽ in loco quidem ẽ.⁊ in om̃i loco. s om̃io ĩ¬
locał ⁊ in circunscͥptibił. Uñ beda sr̃ lu¬
cam ait. Cum aduof angłi ueniunt sic
extiꝰ inpleut minist̾ium ũ tñ añ deũ in¬
t̾iꝰ per cõtemplatõem assistant. qr i si an

Expanded text:
us creati in loco et transeunt de loco ad locum, et quodammodo locales et circumscriptibiles, sed non omni eo modo quo creaturae corporeae. Spiritus autem increatus qui Deus est, in loco quidem est, et in omni loco, sed omnino illocalis est et incircumscriptibilis. Unde Beda super Lucam ait: Cum ad nos angeli veniunt, sic exterius implent ministerium, ut tamen ante Deum interius per contemplationem assist
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ⁊ p̾care ñ cesuiũt. qͦsc̾a acciꝑe lac̾mas ad penitẽciã
c̃nunt. ⁊ affectũ penitencie ñ ħre. ꝙ ĩ constãcia m̃¬
tis nẽ recordatõne pecci lacͥias fundunt. Nc̃ reni¬
uiscente usu ea q̃ fleuũt itando ꝯmittũt. ysaias
de pec̾corib ait. Lauamini mũdi estote. lauat᷑ ⁊

Expanded text:
enitentiam cerno, et affectum poenitentiae non habere; quia inconstantia mentis nunc recordatione peccati lacrymas fundunt, nunc reviviscente usu, ea quae fleverunt iterando. Isaias de peccatoribus dicit: Lavamini, mundi estote. Lavatur et
Abbreviated transcription (Latin):
suffic̾ mĩa dci si non sit ⁊̃ uoluntas ho¬
minis. Ac ꝑ hoc si recte dictum ẽ illus
qr id uoluntas hominis sola ñ ĩplet cͣ
are nõ poti̾t nͥ uelit. nec ꝑ uenire ad
palmã nͥ uoluntate cuirat. Restat gͦ
ut iõ ita recte diccũ in celligat᷑ uͥ totũ
decur deo qui hominis uoluntatẽ bonã
tam. Nolentẽ p̾uenit uͥ ułit uolente̾
sub sequit᷑ ne frustra uelit. Eece his u̾¬
b̾ ⁊ aliis p̾missis euident̾ tradit᷑. q uo

Expanded text:
sericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis. Ac per hoc si recte dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet; care non poterit, nisi velit; nec pervenire ad palmam, nisi voluntate currat. Restat ergo ut ideo ita recte dictum intelligatur, ut totum detur Deo qui hominis voluntatem bonam tam: nolentem praevenit ut velit, volentem subsequitur ne frustra velit. Ecce his verbis et aliis praemissis evident
Abbreviated transcription (French):
at eam. qi sororẽ. Ꝙ si retinaculii ꝯuigale uoluerit
rescinde. maneant utriꝙ ĩ nupti. Nam si huie ñ
uxorẽ uult acciꝑe. maĩfesta patet ratõ. qi sugg̾ente
diabolo odii fomire exosam eam habuit. ⁊ p̃o dimittẽ
eã mendacii falsitate inolit᷑. Q simulier causat᷑. ⁊ dic̃

Expanded text:
at eam quasi sororem. Quod si retinaculum conjugale voluerint rescindere, maneant utrique innupti. Nam si huic non uxorem accipere, manifesta patet ratio, quia, suggerente diabolo odii fomitem, exosam eam habuit, et idcirco eam dimittere mendacii falsitate molitur. Quod si mulier causatur, et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
słed cum ea.⁊ ille dicit qđ sic fecit iuu̾itate uiri ꝯsis¬
tat. qr uͥ ẽ capł muliens. hoc de naturaliũ impossibi
.d̾ his qͥmaleficiis impediti cohire ñ

Expanded text:
set cum eo, et ille vir dicit quod sic fecit, in veritate viri consistat, quia vir est caput mulieris . Hoc de naturali impossibilit. 3. De his qui maleficiis impediti coire n
Abbreviated transcription (Latin):
ne̾ erit in hoĩe lib̾m arbitriũ qͦ pecrare ñ
pot̾it. ⁊ uun in augłis est ⁊ in scĩs qͥ cum
dũo sunt. ⁊ tanto utiꝙ lib̾i. qͣnto a pec¬
sistit. tanto in eligendo. bonũ lib̾iꝰ hab
iudiciũ. Uñ si diligent̃ inspiciat᷑ lib̾m
uidet᷑ dici arbitriũ qr sñ co actone &¬
nec̾citate uala apetere uł elige qͦs
ex ratõe decreu̾it.
D̾ lib̾tatis arbitrii clisfã

Expanded text:
trium, quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto a pecsistit, tanto in eligendo bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione enecessitate valet appetere vel eligere quod ex ratione decreverit. 6. De libertatis arbit
Abbreviated transcription (Latin):
fĩ̾: ut b̾n uelle posset ⁊ male. P ostea uͦ gͦ
erit uͥ male uelle nͥ possit. nec io careb̾
lib̾o arbitrio. Multo quippe lib̾iꝰ erit ar¬
bitriũ qd̾ om̃io ñ pot̾it seruire peccato.
lle in felicitatẽ. ĩ nolle iniquitate semꝑ
habitura ẽ. Sed ordo seruandꝰ fuit qͦd̾s
uoluit ostendere quã bonũ sit aĩał ratõ¬
nale. qđ ⁊̃ peocare pꝰsit quã uis sit meliꝰ

Expanded text:
i, ut et velle bene posset et male; postea vero sic esse ut male velle non posset; nec ideo caret libero arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. lle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam peccare possit, quamvis si
Abbreviated transcription (Latin):
oluitas ⁊̃ mea totã intlłigenciã totam¬
q memoriã meã capud dũ utor toto eo
qd in tlligo ⁊ memini. Cum ĩq in uicem
a singui omnia ⁊ tota capiant᷑ equalia to¬
ta sũt singła totis singłis. ⁊ tota sin gła simł
om̃ib totis. & ħ ta unũ. una uita. una mẽs
una eẽntiał Eoce illiꝰ sumine urutatis atq tͥ

Expanded text:
oluntas etiam mea totam intelligentiam totamque memoriam meam capit, dum toto eo utor, quod intelligo, et memini. Cum itaque invicem gulis et omnia tota capiantur; aequalia sunt tota singula totis singulis; et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. Ecce illius sum
Abbreviated transcription (Latin):
illa tͥa tota capiat ĩtlłigẽtiã
in tłligibiliũ ẽ quod nõ ĩtłłigam. nͥ quod
ignoro. Quod aũt ignoro nec memini nͤ
uolo. Quicqͥd gͥ intlłigibiliũ nõ intłłigo
ꝯseq̃nter ⁊̃ nec memirui nec uolo. Q uicqͥd

Expanded text:
illa tria tota capiat intelligentia.intelligibilium est quod non intelligam, nisi quod ignoro. Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quicquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam nec memini, nec
Abbreviated transcription (Latin):
am sufficient̃ ostensũ¬
est quod deo auccore ñ fiunt mala. qͥdã
tñ sophistice in cedẽtes. ⁊ iõ deo odibiles
ꝓbare conant᷑ ex cdeo auctore esfe qd mala
fuint hoc mͦ. Qd̾̃ mala fiunt uerum est.
gͥ est quod onala fũt. Qd aũt oẽ uerum

Expanded text:
am sufficienter ostensest quod Deo auctore non fiunt mala. Quidam tamen sophistice incedentes, et ideo Deo odibiles, probare conantur ex Deo auctore esse quod mala fiunt, hoc modo: Quod mala fiunt, verum est: ergo est quod mala fiunt. Quod autem omne verum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ polluti in qͥnari nõ possit. Sol ꝙͦ radi¬
os sine sui pollutõe effinidit suꝑ loca. ⁊ cor¬
ꝑa non solum munda. s ⁊̃ in munda ac
sordib fetencia quoꝵ cõ tactu hoĩes ⁊ q̃dã
alie res in ficiunt᷑. Soł uͦ radii in polluci
⁊ in cõtaminabił om̃ia replet loca. ⁊ ĩ oĩ¬
rei sordib ꝯtaminet᷑. uł cõtingat᷑. uñ¬

Expanded text:
 polluti inquinari non possit. Sol quoque radios sine sui pollutione effundit super loca et corpora non solum munda, sed etiam immunda ac sordibus fetida, quorum contactu homines, et quaedam aliae res inficiuntur; solis vero radii impolluti et incommutabilis omnia replet loca et omnibrei sordibus contaminetur vel contingatur. Un
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ dic̃e patrem doni aut filiũ doni.
Sed ũ hoc uicissim respondeant dm̃s do¬
num donatoris ⁊ donatorẽ doni. quia hic
pot̾uit in ueniri usitatum uocabulum.
illic nõ potuit. Donum gͦ donatoris ⁊ do¬
nator donicũ diñs. relatiue utrumq ad ĩ¬
uicem dñis. Donator tñ non fuit d̾s nͥ ex

Expanded text:
uidem dicemus, Patrem doni, aut Filium doni; sed, ut haec vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit. Donum ergo donatoris, et donator doni cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus: donator tamen non fuit Deus, nisi ex
Abbreviated transcription (Latin):
donum non dici relatiue ad patrem uelfi
luim: Si enim in quiunt hec relatiue
ad sedũr sis in uicem sibi respondent uo¬
cabulis ut sic̃ dr̃ pr̃. filii pat̃. ⁊ filus. pa¬
Ded nonita est in omnib relatiuis. Nõ
enum om̃ia q̃ ie batẽre dũr. suis ad se uici¬
ssim respondent nocabuł. Uñ augꝰ hoꝵ
ip̃am truntatẽ. s cum qui ẽ in trinitate
relatẽre dici. licet nou ei uicissini respon¬

Expanded text:
donum non dici relative ad Patrem vel ad Filium. Si enim, inquiunt, haec relative ad se dicuntur, suis invicem sibi respondent vocabulis; ut sicut dicitur Pater Filii pater, et Filius PaSed non ita est in omnibus relativis. Non enim omnia quae relative dicuntur, suis ad se invicem respondent vocabulis. Unde Aug. horum ipsam Trinitatem, sed eum qui est in Trinitate, relative dici, licet non ei respon
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝓpatre. altm̃ ꝓ filio ponimꝰ. Simiłr
cum d̃r d̾s de deo lum̃ de lumine. In aliis
qͦ locutõnib se pe reperiunt᷑ nomina eẽn¬
tie ad iignificaiaeia. ꝑsoniarũ deducra. u
filiꝰ tm̃ sig̃catur. Ita ⁊ de solo filio intłłigit᷑ hõ

Expanded text:
rum pro Patre, alterum pro Filio ponimus. Similiter cum dicitur: Deus de Deo, lumen de lumine. In aliis quoque locutionibus saepe reperiuntur nomina essentiae ad significationem personarum deducta; ut Filius tantum significatur. Ita et de solo Filio intelligitur, c
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰẽ ꝗͣ illud.s. quod de patͤ añ tempora
natꝰ: ⁊ illud .it.sincera ⁊ catholica fides tenz
ac p̃dicat ut istud. quare gͦ ait dicamꝰ ucrĩ
cũ utr̃q parit̾ sit u̾mi. nͥ qi uolebat in tlłi¬
gi hoc ad maiorẽ eiudenciã ⁊ ex p̃ssionẽ ũita¬
tis dici q̃ illud: his ñb̾ ⁊ erũ om̃is calũpui¬
andi u̾sutis ħeticis obstruit᷑ aditꝰ. qͥ scd̾m d̾i

Expanded text:
d, scilicet quod de Patre ante tempora natus est? illud enim sincera et catholica fides tenet ac praedicat, ut istud. Quare ergo ait dicimus verius, cum utrumque pariter sit verum? nisi quia volebat intelligi hoc ad majorem evidentiam et expressionem veritatis dici, quam illud. His etenim verbis omnis calumniandi versutis haereticis obstruitur aditus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in uicem pr̃ ⁊ filiꝰ. s ille gignendo iste
uidet ñ pariculatĩ aut singillatĩ. uł ii al¬
t̾nante conspectu hinc illȩc. ⁊ inde huc ⁊ru¬
rs in de ł in de. inc aliud atꝙ aluid uͥ aliqͣ
uideie nõ possit. nͥ nõ uidens alia. s omĩa¬
simuł uidet quoꝵ nullum ẽ quod non
semꝑ uideat ⁊ sciat. Eiꝰ itaq scĩa in amissi¬
bilꝰ est ⁊ in uariabił est. Nr̃a u̾ sciencia ⁊ a¬

Expanded text:
ergo invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non simul videt, quorum nullum est quod non semper videat et sciat. Ejus itaque scientia inamissibilis et invariabilis est. Nostra vero scientia, et a
Abbreviated transcription (Latin):
le ẽ illi u̾bo quod natũ ẽ de patie sciã. Ex hac
auccoritate claie ostendr̃ sciãm dĩ om̃io inua¬
riabilem eẽ sic̃ ip̃a eẽntia dei om̃io inuaria¬
bił ẽ ⁊ qd̾ pat̾ ⁊ filiꝰ cum sp̃u scõ simul om̃ia
saunt ⁊ uident. Sic̃ gͦ non pͥaugĩ ł numui¬

Expanded text:
le est illi Verbo quod natum est de Patre scientia. Ex hac auctoritate clare ostenditur scientiam Dei omnino invariabilem esse, sicut ipsa essentia Dei omnino invariabilis est; et quod Pater et Filius cum Spiritu sancto simul omnia sciunt
Abbreviated transcription (Latin):
ds sare quod numꝗ̃ scit. Est enim aliqͥs
qͥ nõ est lecturus hodie. ⁊ tñ p eẽ ut legat
posse minui. Est enim hodie aliquis lect᷑¬
us quẽ ds scit lecturũ. at pͣ eẽ ut non legat
scire aliquid qd̾ scit. gͦ pͭ minui eiꝰ scĩa uel
nuitari. Ad quod dñis qd̾ dei scĩa oĩo in mu¬
om̃ia ũbum q̃ nouit pat̾. s ei nosse de pr̃e
est sic̃ eẽ. Nosse enĩ ⁊ ẽẽ ibi unũ ẽ.⁊ iõ pat̾̃
sic̃ eẽ nõ est a filio ĩ nec nosse. Proinde tãꝗͣ
se ip̃m dicens pat̾ genuit ũbum sibi eqͣle
ꝑ om̃ia. Nõ enim se ip̃m untegre ꝑ fecteq
dixiss si aliquid minꝰ aut ampliꝰ eẽt in ũ

Expanded text:
s scire quod nunquam scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non legat;scire aliquid quod scit; ergo potest minui ejus scientia vel mutari. Ad quod dicimus quia Dei scientia omnino immuomnia Verbum, quae novit Pater; sed ei nosse de Patre est, sicut esse; nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam seipsum dicens Pater genuit Verbum sibi coaequale per omnia. Non enim seipsum integre perfecteque dixis
Abbreviated transcription (Latin):
dicere cẽntiara alitunan eẽ natã quod
superiorb repugnat. S ad hoc dñis
quos in altero .i. in eo quod nata est ead̾
uatio intlłigitur. q̃ notatur cum dicr̃
ũbum ⁊ imago. In altero uͦ .s. sapĩa de¬

Expanded text:
dicere essentiam divinam esse natam, quod superioribus repugnat. Sed ad hoc dicimus quod in altero, id est, in eo quod nata est, eadem notio intelligatur, quae notatur cum dicitur Verbum et imago. In altero vero, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
tate dei. S̾anto maior in uisticia ⁊uolatũ ẽ
uld̾ mandat᷑. quanto faciliori poterat ob¬
seruancia custodiri. Nond̾ enim uolu̾ta¬
ti cupidita̾s resistebat qd̾ de pena trans¬
gressioss pꝰea secutum ẽ. His aliisq nitu̾¬
tur auctoritatib qͥ illd̾ peccatũ ceteris alio¬
rũ hominũ peccatis grauiꝰ eẽ dicunt. qd̾
etiani ratõe ostendere laborant ħ mͦi. Mag̾
nocuit illud peccat̾ ꝗͣ aliqd̾ alioꝵ. quia to¬
tũ humanũ genus uiciaũ. ac morti utͥ¬
q sb̾didit. qd̾ uullo alio pec̾o fc̾m ẽ. Ma¬
ioreni gͦ affectum mali habuit illud pec¬
Responsio ꝯͣ illos ubi
alia pecca ostenduntur illo maiora.

Expanded text:
c. 12: Tanto majori injustitia violatum est illud mandatum, quanto faciliori poterat observantia custodiri. Nondum enim ipsi voluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea secutum est. His aliisque utuntur auctoritatibus, qui illud peccatum caeteris aliorum hominum peccatis gravius esse dicunt. Quod etiam ratione ostendere laborant hoc modo: Magis nocuit illud peccatum quam aliquod aliorum, quia totum humanum genus vitiavit ac morti utique subdidit, quod nullo alio peccato factum est. Majorem ergo effectum mali habuit illud pecResponsio contra illos, ubi alia peccata ostenduntur illo majora.
Abbreviated transcription (Latin):
ne auitatis gaudia recipiãt. his auctoritatibꝰ ĩ in¬
tunt᷑ qͥ sufficere. tendt᷑ do̾ ꝯ fitĩ peoca sñ sacerdote.
dicũt .i. qd̃ siquis timẽs de tegi culpam suã apoꝰ
homines ne m̃i obꝓbrio habeat᷑. ł alii suo exemplo
ad peorand̾ accingant᷑. & iõtaceat hoĩ & reuela doꝯ se¬
quit᷑ ueniã.

Expanded text:
tatis gaudia recipiant. His auctoritatibus innituntur qui sufficere contendunt Deo confiteri peccata sine sacerdote. Dicunt enim quod si quis timens detegere culpam suam apud homines, ne inde opprobrio habeatur, vel alii suo exemplo ad peccandum accingantur, et ideo tacet homini, et revelat Deo, consequitur veniam.
Abbreviated transcription (Latin):
mũ sꝑa te misccsũ pse ꝯscqui. Si habũis pecea tua in
alic̾ dr̃e. dicito ei cotidie in aĩa tua. ñ dico utꝯ fitearis
ea. c̃ seruo tuo. uͥ tͥ ex ꝓbret. cdicito deo qͥ curat ea Nec
ad mittes ea ꝯg̾nou̾at. Numquid ea uult ate sgnoᷤ¬
ceres Peccare ũ crubuisti. ⁊ ꝯfitĩ erubescis. dicito in
hac uita. ut inalia reqͥẽ habeas. dicĩto ĩ gemiscẽs
lagimans qa dior scripta st̃ paccatatuua. Epõ¬
gia ⁊ eccatoꝵ tuoꝵ lacͥme tue st̃. It̃ ꝓsꝑ. illi quor
pecc̃a humanã noticiam larent ñ ab ip̃is o fessa. nec
ab aliis publicata. si ea ꝯfitĩ łemendare uolu̾int. de¬
ũ ꝗm hñt testem ip̃m. ⁊ habituri st̃ ultorẽ. Ꝙ sisin
ip̃i uidices fiant. ⁊ uelu suc iniqͥtatis ultores. hic
in se uoluntariã penã se ũissime anmadũsionis ex¬
cireant tp̃ralib penis. mutabt̾ et̾na supplicia. ⁊ lac̾

Expanded text:
se consequi. Si habueris peccata tua in alicui dicere, dicito ea quotidie in animo tuo; non dico ut confitearis ea conservo tuo, ut tibi exprobret. Dicito Deo, qui curat ea. Necadmitteres ea, cognoverat. Numquid ea vult a te cognoscere? Peccare non erubuisti, et confiteri erubescis? Dicito in hac vita, ut in alia requiem habeas: dicito ingemiscens et lacrymans. In codice scripta sunt peccata tua. Spongia peccatorum tuorum lacrymae tuae sint. Itpeccata humanam notitiam latent, non ab ipsis confessa, nec ab aliis publicata, si ea confiteri vel emendare noluerint, Deum quem habent testem, ipsum et habituri sunt ultorem. Quod si ipsi sui judices fiant, et veluti suae iniquitatis ultores, hic in se voluntariam poenam severissimae animadversionis exerceant; temporalibus poenis mutabunt aeterna supplicia
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ it id̾est deo sapere quod eẽ. ita iõ est ei
diligere quad eẽ. Iõq sic̃ negatur pat̃ ẽẽ sa¬
piens sapĩam quã genuit qr si ea dr̃ẽt᷑ sapi¬
ẽs non ip̃a ab eo. s ip̃e ab ea in tellig̾ent᷑ eẽ
ĩ uidet᷑ non deb̾e concedi. quod pat̃ uł filiuᷤ

Expanded text:
Sicut enim idem est Deo sapere quod esse, ita est ei idem diligere quod esse. Ideoque sicut negatur Pater esse sapiens sapientia quam genuit; qui si ea diceretur sapiens, non ipsa ab eo, sed ipse ab ea intelligeretur esse; ita videtur non debere concedi quod Pater vel Filius
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ titum quodin trinitate tria sũt. unus
diligens eũ qui de illo ẽ. ⁊ unꝰ diligens eũ
de quo est. ⁊ ip̃a dilectõ ⁊ nõ ẽ aliquis duo¬
rum qͦ genitꝰ a gignente diligit᷑ ⁊ genito¬
rẽ suũ cliligit. Quib ũb̾ aperte signifi¬
cat᷑ patiẽ filiũ ⁊ filium patrẽ diligere ea
⁊̃ dilectõẽ q̃ nõ est aliquis eoꝵ s tm̃ sp̃e .s.¬

Expanded text:
sunt, unus diligens eum qui de illo est, et unus diligens eum de quo est, et ipsa dilectio; et non est aliquis duorum quo genitus a gignente diligitur, et genitorem suum diligit. Quibus verbis aperte significatur Patrem Filium, et Filium Patrem diligere, ea scilicet dilectione quae non est aliquis eorum, se
Abbreviated transcription (Latin):
ed ad huc q̃rit᷑ si ñ cẽt pcept̾ mori.
ñ de ligno uice ederet. ⁊ aliis ⁊ nõ illo
uesceret᷑. numquid ^ posset nõn moriꝰ Si
semꝑ uiueret nõ utes illo ligno. ñ erat ei
ex illo ligno posse ñ mori. Si u ñ posset sẽ

Expanded text:
ed adhuc quaeritur si non esset praeceptum ut de ligno vitae ederet, et aliis, et non illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper
Abbreviated transcription (Latin):
poĩte alie de quib dr. Qͥ tegis aquis suꝑi¬
ora eius. In medio gͦ firmam̃tũ est .s.
sidereum celum qd aͣquis fc̃m essecredi pͥ.
Cristallinꝰ enim lapis eni magna ẽ firmi¬
les. sr celum possint ꝯsistere. de do scriptũ
eẽ meminit qͥ ligat aqͦͣs in nubib suis.
Qͥ enim in fra crłam ligat aqͣs ad tempusᷤ
a quas suspend̾e ne labant᷑. Quales aũt ⁊ ad
quid ⁊ dite sint ip̾̃e nouit qͥ condid̾. Ecre os¬
tensum ẽ his uerfsu qd̾ celum fc̃m sit .s. illo¬

Expanded text:
ur: Qui tegis aquis superiora ejus. In medio ergo firmamentum est, id est, sidereum coelum, quod de aquis factum esse credi potest. Chrystallinus enim lapis cui magna est firmiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus aquas suspendere, ne labantur. Quales autem et ad quid conditae sunt, ipse novit qui condidit. Ecce ostensum est his
Abbreviated transcription (Latin):
pecestati in .I. de ua̾ boni ait. si illud ui. Ac¬
beat pocestas qd ñ dibeis facere. hic saue ꝯ¬
maiorem. Ip̃os humanar̾ rt̃ gras ad u̾te
Siquis iusserit curator nuni quio facie̾
quid ip̾e ꝓ ꝯsul iubeat ⁊ aliud iulear un¬
ꝑator num quid dubitat᷑ illo ꝯtempto
illi eł scruiens: Ergo si aliõ imꝑator a¬
lud ds̃ iubeat ꝯ tempto illo obtemꝑanoᷤ
ẽ deo. Potestati gͦ diabłi uł hominis cune

Expanded text:
potestati, in lib. de Natura boni ait: Si aliquid jubeat potestas quod non debeas facere, hic sane ctatem. Ipsos humanarum rerum gradus adverte. Si quid jussequid ipse proconsul jubeat, et aliud jubeat imperator, numquid dubitatur illo contempto illi esse serviendum? Ergo si aliud imperator, aliud jubeat Deus, contempto illo obtemperandum est Deo. Potestati ergo diaboli vel hominis tunc
Abbreviated transcription (Latin):
naͤm corrupit. ñ iõ ẽ qr grauiꝰ f̾uerit cũ¬
ctis aliis peoc̾is. s qr ab homine ꝯmuissũ
est quo in uno homine tota humana naͣ
ꝯsistebat. ⁊ iõ in eo tota corrupta ẽ. Maio¬
remq effectui mali in tulit quant̾ ad ml¬
tiplices de fect᷑. qui ex eo manau̾iuit. seo
nͥ quantu ad penam. et̾nam ꝗͣ grauiorẽ
nͥ m̃uit quam płes p᷑ea meruert̾ ꝑ alia
pec̾ca. Ĩmo alios grauiore ꝓmeruisłe cie¬
an illud pecẽ sit primis dimissũ parenti

Expanded text:
am corrupit, non ideo est quia gravius fuerit cunctis aliis peccatis; sed quia ab homine commissum est, quando in uno homine tota humana natura consistebat, et ideo tota in eo corrupta est; majoremque effectum mali intulit quantum ad multiplices defectus qui ex eo manaverunt, sed non quantum ad poenam aeternam, quam graviorem non meruit, quam plures postea meruerunt per alia peccata; imo alios graviorem promeruisse crean illud peccatum fuerit dimissum pri
Abbreviated transcription (Latin):
nitenciam reꝯiliari. q̃ ad habitũ sue ꝓfessionis re¬
dire neglexerit. Lumnc ille cii se nurxerat ei de fũc¬
tus erit c̃ ab eiꝰ ilicieᷤ amplexibꝰ ħ penit᷑ recesserit. T̃¬
gͥ dr eas ñ ẽẽ admittendas ad pn̾am nͥ hii quibꝰ se un¬
eis uiri de mundo recedt̃. ⁊ de fungunt᷑ c̃ ab eoꝵ ꝯu¬
piscencia iste se alienãt. Ꝙ sensum sbdita. siłituto
declarat ⁊ ꝯfirmat

Expanded text:
nitentiam reconciliari quae ad habitum suae professionis redire neglexerit. Tunc enim ille, cui se junxerat, ei defunctus erit, quum ab illius illicitis amplexibus haec penitus recesserit, r eas non esse admittendas ad poenitentiam, nisi quibus se juneis viri de mundo recedunt et defunguntur, cum ab eorum concupiscentia istae se alienant; quem sensum similitudo subdita declarat et confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
sinił ⁊ pia seruit᷑ ꝓpt̾ p̾cepti obedienitant.
Est.⁊ alia lib̾tas ñ na mare seruituti a¬
uineta qͥ est ad malũ facienõ. i ratio dis¬
sentit a uoluntate iudicans. nꝰ ẽẽ faciẽo:
qd uoluntas appetit. Ad bonũ uͦ facienoũ
ꝯ cordat. ratõ uoluntati. ⁊ io iͥ uera lib̾tas
ẽ ⁊ pia. De lib̾tate aut ad malũ ⁊ seruitu¬

Expanded text:
cepti obedientiam. Est alia libertas non vera, malae servituti adjuncta, quae est ad malum faciendum, ubi ratio dissentit a voluntate, judicans non esse faciendum quod voluntas appetit; ad bonum vero faciendum concordat ratio voluntati; et ideo ibi vera libertas est et pia. De libertate autem ad malu
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃. qd̾ hõ male utens lib̾o arbito. ⁊ se ꝑ di¬
dit ⁊ ip̃m. qr ꝑdita ẽ ꝑ pecc̾m lib̾tas non
a necritate sa pecc̾o. Qͥ eniꝰ fac̃ peccat᷑.s. ẽ .p.¬
strun lib̾tarem q̃ est a peceato illi soli nc̃
hñt aues filiꝰ ꝑ grãm lib̾at ⁊ reparat. nõ
ĩ qd̾ penitꝰ sint sine pecrato in hac morta¬

Expanded text:
dicit quod homo male utens libero arbitrio, et se perdidit, et ipsum; quia perdita est per peccatum libertas, non a necessitate, sed a peccato. Qui enim facit peccatum, servuIstam libertatem quae est a peccato, illi soli nunc habent quos Filius per gratiam liberat et reparat; non ita quod penitus sint sine peccato in hac morta
Abbreviated transcription (Latin):
ad proc̾at̾oe̾ in ꝑare pot̾uisłe sic̾ ceteris
in qͣlib oꝑe sñ uoluꝑtatis pturitu utũ¬
tꝰ: In c̾dibile enĩ ñ ẽ dm talia fecisse il¬
la corꝑa ũ si nõ peecassent ilł m̃bͥs sie
pedibꝰ ĩ ꝑarẽt. nec c̾ ardore seminarẽt.
ł cũ dolore parerẽt. ẜ pꝰ pecc̾m motum
sanis eẽt officiũ eͦtis c̃ in remediũ. Emis¬
si qͥtem d̾ paradiso a uenerũt ⁊ genuert̃.

Expanded text:
are potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pruritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum sanis est officium, aegrotis est remedium. Emissi quidem de paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
xtio sine ꝯ cupiscentia. atq grritalib m̾¬
bris sic̾ ceteris in ꝑarent. uͥ iͥ nlłm motum
illicit̾ sentirent. ⁊ sic̃ alia mẽbra corꝑis a¬
liis admouemꝰ. ũ manũ ori. sin ardori libi¬
dinis ĩ genitalib uterent᷑ m̾bris sñ aliqͦ
pruritu carnis. ħ enĩ letał egritudo mẽ

Expanded text:
xtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus, ut manum ori, sine ardore libidinis; ita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis.
Abbreviated transcription (Latin):
ost ħ uidend̾ est quałr primi paretes
si  p᷑cassent filios ꝓ creassent. ⁊ qͣles ipi
filii nascerent᷑. Qͥdam putant ad gignẽ¬
dos filios primos homines in paradiso miꝰ¬
ceri ñ potuisse. nͥ pꝰ peccat̾. dicentes acubi¬

Expanded text:
ost haec videndum est qualiter primi parentes, si non peccassent, filios procreassent, et quales ipsi filii nascerentur. Quidam putant ad gignendos filios primos homines in paradiso misceri non potuisse, nisi post peccatum; dicentes concubi
Abbreviated transcription (Latin):
fca ñ ẽ qr iniqͥtas ñ est suba . Ia illo ymuo
tͥum ꝑueroꝵ unu̾sa creatura lauains dm
ꝯmenorat᷑. Laudant enim om̃ia dm̃ s qͥ
fec̾ qs. laudat iͥ dm̃ serpens. ⁊ ñ auaricia.
Sĩa reptilia ĩ nominata st̃. s nͥ aliqua
uicia. uicia enĩ exnb̾. ⁊ ex nr̃a uoluntate

Expanded text:
a est, quia iniquitas non est substantia. In illo hymno trium puerorum universa creatura laudans Deum commemoratur. Laudant enim omnia Deum, sed quae fecit Deus. Laudat ibi serpens Deum, sed non avaritia. Omnia reptilia ibi nominata sunt, sed non aliqua vitia. Vitia enim ex nobis et ex nostra voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nõ sum habebant cona in qꝵ ꝑticipatõib
con ueniunt. Seo quibdam cadentibꝰ aliis
appoĩta sunt eisꝙ qui ceciterunt collata fu¬
issent ea d̾ dona si ꝑstitissent. Ideoq scriptu¬
ra dic̃ de singłis ordinib aliquos cecitisse nõ
quia fuissent in ordinibꝰ ⁊ pꝰ ea corruerint. s
quia si ꝑstitissent eoꝵ aliqui ni singuł fu¬

Expanded text:
quia nondum habebant dona in quorum participationibus conveniunt. Sed quibusdam cadentibus, aliis apposita sunt; eisque qui ceciderunt collata fuissent eadem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fu
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ subtiles ⁊ sap̾ia ampliꝰ ꝑ spicasses. In fi̾¬
ores qͥ natura minꝰ subciles.⁊ in telligencia
minꝰ ꝑspicaces facti sunt. Has aũt in uisibi¬
les differencias in uisibiliũ naturaꝵ solꝰ ip̃e
ponderare potuit qͥ om̃ia in nũo ⁊ m̾sura ⁊
pondere disposuit.i. in se ip̃o qͥ est m̃sura. oĩ
rei mos̾ p̾ fingens. ⁊ num̾us. oĩ rei spẽm p̃be̾̃s.
⁊ ponoꝰ ce̾m rem ad stabilitatẽ trahens.i. ter¬
minas ⁊ formans. ⁊ ordinans om̃ia. utrͣ om̃s¬
utr̃ om̃s
angłi eiꝰd̃ ordinis sĩt equales..

Expanded text:
 subtiles, et sapientia magis perspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et intelligentia minus perspicaces facti sunt. Has autem invisibiles differentias invisibilium solus ille ponderare potuit, qui omnia in numero et mensura et pondere disposuit, id est, in seipso qui est mensura omni rei modum praefigens, et numerus omni rei speciem praebens, et pondus omnem rem ad stabilitatem trahens, id est, terminans et formans et ordinans omnia. 6. Utrum omnes angeli ejusdem ordinis sint aequales.
Abbreviated transcription (Latin):
stuncti fuerunt. Qd̾̃ ita fu̾init sistrcti a pri¬
mordio sue ꝯoitionis uid̾r testimonio a uctori¬
tatis in sinuari. q̃ trad de singuł ordinibus
aliquos eecidisse. De ordine namq superiori
lucifer ille fint. quo nulłꝰ dignior conditꝰ ẽ.

Expanded text:
stincti. Quod ita fuerint distincti a primordio suae conditionis, videtur testimonio auctoritatis insinuari, quae tradit de singulis ordinibus aliquos cecidisse. De ordine namque superiori Lucifer ille fuit, quo nullus dignior conditus fui
Abbreviated transcription (Latin):
ministĩo facta sit mulieris formatõ. ñ tñ s̃¬
eis tribuenda creatõnis potencia. Angłi it
nullam pꝰsunt creare nam. Nec gͦ forma¬
re costam in mulierẽ nec carnis suplem̃tũ
u locum coste. ñ qd̃ nicħ agant ũ aliquio
crect᷑. s non sõ c̾atores sunt̾. sic̃ nec agrico
uitas est creator. facta est gͦ femina a do
⁊̃ si costa ministrata sit ꝑangłos.

Expanded text:
ministerio facta sit mulieris formatio, non esen tribuenda creationis potentia. Angeli enim nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costam in mulierem, nec carnis supplementum in loco costae: non quod nihil agant ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt, sicut nec agnitas, est Creator. Facta est ergo femina a Deo, etiam si costa ministrata sit per angelos.
Abbreviated transcription (Latin):
atipid solum ẽõ locale ł in loco eẽ dñt qd̾
dimensionẽ recipit ⁊ distanciam in loco
fac̃. ⁊ hoc dñt augꝰ sensisse. mutõnẽ tempo¬
ris tm̃ sp̃uali creature atribuentem. loci
uͦ ⁊ temporis corporeẽ.
hͥ respondet᷑ eis.

Expanded text:
m esse locale vel in loco esse dicunt, quod dimensionem recipit, et distantiam in loco facit. Et hoc dicunt Aug. sensisse, mutationem temporis tantum spirituali creaturae tribuentem; loci vero et temporis corporeae. 12. Hic respondetur eis.
Abbreviated transcription (Latin):
in cõ cusse tenenda est peccatores in peccatis
p̃scitos ẽẽ nõ p̃paratos. penam at̃ ẽẽ p̾paratã.
ꝑ reparaũ entm d̾s u̾ait augͦ in .l. de bono
ꝑ seuerancie. In p̃scĩa sua quib uoluit bona
sua.⁊ quib cumq donat ꝓ culdubio se do¬
naturũ ẽe p̃sciuit. Preparaũ ⁊̃ d̾s ut ait
fulgenciꝰ mał ignẽ et̃nũ. ilł utiq quos iliste
p̃paraũ ad luenda supplicia. nec tñ. p̃parauit
ad facienda pecrata. ꝑ reparaũ enim ds qd̾
diuina equitas redcłet. nõ qd̾ humana ini
quitas ad mittẽt. Non enim sic̃ p̾parauit
scõs ad iusticiam ꝑcipiendam: sic p̃parauit ũi¬
quos ad iusticiã anuttẽdã. qr pͣuitatis p̃para¬

Expanded text:
inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, penam autem esse preparatam.Praeparavit enim Deus, ut ait Aug., in lib. de Bono perseverantiae, in praescientia sua, quibus voluit bona sua, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non qquitas amitteret. Non enim sicut praeparavit sanctos ad justitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad justitiam amittendam, quia pravitatis praepara
Abbreviated transcription (Latin):
Redictis adiciendꝰ uidr᷑. an pecca
p̾cedentiñ patr̃ ad paruulos trãseat
sic̃ illud pͥmi heminis delictũ. in om̃s
caruałr genitos dixinꝰ redundasse. ⁊ si
peccata parentum transe untaii par¬
utilos uer̾ om̃iũ qͥ fuerunt ab adam us
ad ip̃os. an aliquor̾ ⁊ n̾ om̃ium. De nr¬

Expanded text:
r, an peccata praecedentium patrum ad parvulos transeant, sicut illud primi hominis delictum in omnes carnaliter genitos diximus redundasse. Et si peccata parentum transeant in parvulos, utrum omnium qui fuerunt ab Adam usque ad ipsos. an aliquorum et non omnium. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
legr̃ añ fcm̃ muliere dm dixisse uiro. de
ligno scĩe boni ⁊ mali ne comedas. Nõ dix̃
niret mandat᷑̃. qr mulier q̃ sb̾iecta iuro
mulieris uolueruit. domi uiros suos in¬
t̾rogerẽt. Si querit᷑ quomͦ loqui potuert
uł loquentẽ in tlłigẽ qͥ nõ didiceant int̾
loq̃ntes crescendo uł magisterio. dicimꝰ
quia ds eos tales fecerat. qdꝰ possent loqui
⁊ discere ab aliis si eent.

Expanded text:
legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit niret mandatum; quia mulier quae subjecta viro mulieres voluerint, domi viros suos interrogent. Si quaeritur quomodo loqui potuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere ab aliis si essent
Abbreviated transcription (Latin):
ciis tota perierat debuit ex ꝑte reparari.
uñ angłice societati suppleret᷑ qd̾ ruina il¬
la miniant. Hoc enĩ ꝓmissum est scĩs
quod er̃t equales angłis dei. mimuiiuiu¬
Q d̾ ñ soli uiro p̃cept̾ fuit datum. ꝯnimini

Expanded text:
ciis tota perierat, ex parte poterat reparari, ciis tota perierat, ex parte poterat reparari, unde angelicae societati suppleretur quod ruina illa minuerat; hoc enim promissum est sanctis, quod erunt aequales angelis Dei. 7. Quod non soli viro praecept
Abbreviated transcription (Latin):
erat ꝓstrat᷑. Ex tñ qr aliquã licet modicã
cadendi oc̾ae̾ habuit. io circo ꝑ dei gr̃a iu
uari potuit adueniã. ũ qͥ ꝑ alium cotide¬
rat ꝑ alium erigeret᷑. Qͥ gͦ in citatorem
habuit ad malũ. n̾r in iuste reparatorẽ
habuit ad bonum. Diabłe uero qͥa sine
alicꝰ temptatõe peccaũ: ꝑ alium uͥ sur¬
g̾e̾t uiuari ñ debuit. nͨ ꝑ se potuit. ⁊ iõ
in remediabile pec̾m eiꝰ extitit. Peccat̾
u̾ hoĩs sic̃ ꝑ aliud habuit iniciũ. ĩ ꝑ ali¬
um ñ in ꝯgrue habuit remediũ.
ex ꝑte est redempta. uͭ iñ ruina suplere¬
tur. angłica. Uñ augꝰ in enchiridiõ. Pla¬
cuit uniũsitatis creatori ⁊ moderatori. uͥ
qm̃ ñ tota multitudo angłoꝵ dm ceserẽ¬
do ꝑierat. eaꝙ perierat in ꝓpetua ꝑ ditoẽ¬
remaneret. Cat cũ deo illa deserente ꝑ¬
stitat. d̾ sua c̃tissime gnita semꝑ felicita¬
te gauderet. at uero creatura ratõnał q̃
in hominibꝰ erat qm̃ peccatis atq supli¬

Expanded text:
icam, cadendi occasionem habuit, idcirco per gratiam juvari potuit ad veniam, ut quod per alium ceciderat, per alium erigeretur. Qui ergo incitatorem habuit ad malum, non injuste reparatorem habuit ad bonum. Diabolus vero quia sine alicujus tentatione peccavit, per alium ut surgeret juvari non debuit, nec per se potuit; et ideo irremediabile peccatum ejus extitit. Peccatum vero hominis sicut per alium habuit initium, ita per alium non incongrue habuit remedium. ex parte est redempta, ut inde ruina suppleretur angelica. Unde Aug. in Ench., cap. 29: Placuit universitatis creatori et moderatori ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditremaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vero creatura rationalis, quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppli
Abbreviated transcription (Latin):
In muliere uͦ q̃ ratonał erat ñ est ip̃e lo¬
cutꝰ ñ in serpente. s ꝑ suasio eiꝰ quãuis is¬
tinctu adinuaret int̾i̾. quod ꝑserpente
gerebat ext̾ĩ. Ex p̾dcĩs temptatõis modus.
atq ꝓ gressus in sinuat᷑. nec ñ ⁊̃ quod p̾di¬

Expanded text:
est ipse locutus ut in serpente, sed persuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius . Ex praedictis tentationis modus atque progressus insinuatur; necnon etiam quod praedi
Abbreviated transcription (Latin):
ducanit ⁊ dedit uiro fuo. fortasse cuĩ aliq̃
suasioe quam scriptura in tłiigenda reli¬
quid uł forte ñ fuit suaderi necesse cum
eam inortuã eẽ illo cibo ñ uiteret uir.
ꝑmiss diabls temptare feminã nisi
ꝑ serpentẽ. ĩ nec uir̾ nisi ꝑfeminã. uͥ sic̃¬

Expanded text:
ucavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. issus diabolus tentare feminam, nisi per serpente
Abbreviated transcription (Latin):
piencia illa que d̾s est ereata nõ est. filiꝰ
enim sapiencia patris est geuita. nõ facta
non creata. Et tota trintas una sapiencia
ẽ. que nec facta nec creata ẽ nec genita uł
ꝓ cedens. De angłica gͥ natura illud accipi¬
endum ẽ de qua dicit scriptura. Qñ facta

Expanded text:
pientia illa quae Deus est, creata non est. Filius enim sapientia Patris est genita, non facta nec creata, et tota Trinitas una sapientia est, quae non facta nec creata est, nec genita vel procedens. De angelica ergo vita illud accipiendum est, de qua dicit Scriptura quando facta
Abbreviated transcription (Latin):
isse creata. qd̾ augꝰ sensisse uid̾r. Alii uͦ hoc
mag̾ ꝓbauerũt atꝙ asseruert̾. ũ pͥmũ ma¬
tena rudis. aite in formis quatuor elem̃to¬
rũ. ꝯmixtionẽ atꝙ ꝯfusionem tenens crea¬
ta sit. Post mod̾ uͦ ꝑ int̾ ualla .ui. dierũ ex
illa mat̾ia. rr corꝑaliũ gn̾a sint formata saos¬

Expanded text:
ata, quod Aug. sensisse videtur. Alii vero hoc magis probaverunt ac asseruerunt, ut prima materia rudis atque informis, quatuor elementorum commixtionem atque confusionem tenens, creata sit. Postmodum vero per intervalla sex dierum ex illa materia rerum corporalium genera sint formata s
Abbreviated transcription (Latin):
inspe extitert᷑. Uñ quodam mͦ iam beati
erant. Ex reu̾a si ita fuisset posset illos di¬
huic opinioni opponens ꝯseq̃nt̾ subdit. S
quare discertͣiebant᷑ a ceteris illi. ut ds istis
ꝙ̃ ad ip̃os ꝑtinerent ñ reuelaret aliis uͦ
reuelaret. cũ non sit ip̃e pͥ ultor ꝗͣ aliqͥs
peccator. Non enim clampnat ip̃e in no¬
centes. hic udr᷑ in nu̾e qd̾ nec pecrat᷑is fu¬
turũ malum. nec ꝑ mansuris futurum
bonũ reuelauit. Ioꝙ nec illi qͥ ceciderũt
unꝗͣ. nec illi qui ꝑ stitert̃ usq ad ꝯsuma¬
tõem bati fuerũt. qͥuia bati ñ pot̾ant ẽẽ.
si de beatitudine certi ñ erant. uel si damp¬
nat᷑onis uinc̃ti erant. Uñ augꝰ in eodẽ. Dr̃e
in quid de angłis qͦd in suo genere b̾ati ẽẽ
possent dampnatõis uł salutis uic̃ti. quibꝰ
nec spes eẽt qd mutandi eẽnt in meliꝰ. nimi

Expanded text:
in spe extiterunt, unde quodammodo jam beati erant. Et revera si ita fuisset, posset illos dihuic opinioni opponens consequenter subdit: Sed quare discernebantur illi a caeteris, ut Deus istis quae ad ipsos pertinerent non revelaret, aliis vero revelaret, cum non prius sit ipse ultor quam aliquis peccator? non enim damnat ipse innocentes. Hic videtur innuere quod nec peccaturis futurum malum, nec permansuris futurum bonum revelaverit. Ideoque nec illi qui ceciderunt unquam, nec illi qui perstiterunt usque ad consummationem beati fuerunt; quia beati non poterant esse si de beatitudine certi non erant, vel si damnationis incerti erant. Unde Aug. in eodem: Dicere, inquit, de angelis quod in suo genere beati esse possent, damnationis vel salutis incerti, quibus nec spes esset quod mutandi essent in melius, ni
Abbreviated transcription (Latin):
aĩaduercend ẽ. Sic̃ in quid sanctiꝰ ẽ mori fame. ꝗͣ y
dolaticis uesci. ĩ satiꝰ ẽ. d fungi sñ lib̃is. ꝗ̃ ex illicitoqi
choitu stir pẽ q̃ rere. Uñcq uͭ nascunt᷑ homines si pa¬
rentũ uicia ñ seccent᷑. ⁊ dñ recte colant. honesti ⁊ sa¬
lui ert̃. Sem̃ .it. exqͣlicumq hoĩe dei ercatura ẽ ⁊ eo
male utenti male erit. Nõ ip̃m aliqn malũ erit.

Expanded text:
uit, sanctius est mori fame quam idolothytis vesci; ita sanctius est defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si parentum vitia non sectantur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utenti, male erit; non ipsum aliquando malum erit.
Abbreviated transcription (Latin):
tractemꝰ duo nb discutienda occiur̃t.
situm ẽ. breuit̾ respontentes diũs illa
pͥmant materiã ñ iõ dc̃am fore in formẽ.
qd̾ nullã om̃io formã hũit q nõ aliqͥd
ierporeum tale existere p̃. qd nullam hab̾¬
at formar. si iõ nõ absurce in formẽ ap¬
ppellari posse dicimus. q in ꝯfusione. ⁊
ꝑmixtioẽ quadam sp̃sistens non duin
pulcram aꝑramiq ⁊ distinctam rece ꝑat
formani qualem mn cernimꝰ. Ficta est gͦ
illa materia ĩ forma ꝯ fusionis. añ strma̾
dispõnis. In forma ꝯ fusionis pͥ omnia
corꝑalia materialit̾ simul ⁊ semel sunt
creata. Pꝰ modꝰ in forma dispositoĩs.ui. oi¬
ebis sunt ordinata. Ecce ab solutũ est

Expanded text:
tractemus, duo nobis discutienda occurrunt. situm est breviter respondentes, dicimus illam primam materiam non ideo dictam fore informem, quod nullam omnino formam habuerit, quia non aliquid corporeum tale existere potest quod nullam habeat formam; sed ideo non absurde informem appellari posse dicimus, quia in confusione et permixtione quadam subsistens, nondum pulchram apertamque, et distinctam receperat formam, qualem modo cernimus. Facta est ergo illa materia in forma confusionis ante formam dispositionis. In forma confusionis prius omnia corporalia materialiter simul et semel sunt creata; postmodum in forma dispositionis sex diebus sunt ordinata. Ecce absolutum est
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ multiplex de fectꝰ carnis ⁊ p̾cipue
polluto quedam quam ex feruore coitus
ditas maior c̾e uidr᷑ in carue ꝯcupiscẽtia łr
traducta qua̾ in ea uĩi traducr̾. Ex qd̃ ui¬
cium uł corruptõ sit in carne añ ꝯuictõ¬

Expanded text:
d multiplex defectus carnis, et praecipue pollutio quaedam, quam ex fervore coitus ditas major videtur esse in carne concupiscentialiter traducta, quam in ea unde traducitur. Et quod vitium vel corruptio sit in carne ante co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtiuuatocm om̃iũ aquarũ q̃ int̾ri& surir.
qi cuncta flumina ⁊ maria magno mare
uingunt᷑. Iõꝙ cum dixerit aquas ꝯgrega¬
tas in unum locũ. de iñ dic̃ płalit̾ ꝯgrega¬
tõesq aquarũ ꝓpt̃ multifidos sinꝰ eaꝵ. qui¬
b om̃ib ex magno mari pͥncipium est.
D̾ oꝑe quarte diei qñ facta st̃ luminaria

Expanded text:
tionem omnium aquarum, quae in terris sunt, quia cuncta flumina et maria magno mari junguntur. Ideoque cum dixerit aquas congregatas in unum locum, deinde dicit pluraliter congregationes aquarum, propter multifidos sinus earum, quibus omnibus ex magno mari principium est. 6. De opere quartae diei, quando facta sunt luminaria
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo om̃iũ in diuinis scripturis in geni¬
tũ nusꝗͣ in uenio. nõ legi non audiui. Cu¬
uis gͥ mutabilitatis sũt homenes hmi.
u̇ nos dicant ea usurpare q̃ nõ sunt scͥpta.
cum ei q̃ suut scripta dicamus. ⁊ ip̃i obi¬
ciant quos scͥpttum uõ sitꝰNõne ip̃i sibiad¬
ũsant᷑ rauctoritatẽ calũp me sue derogãt:
accende lector qũi hoc nomine in genitꝰ
nolebat uti ambrosiꝰ ꝓpt̾ hereticos. Ita ⁊
nos sb̾tice̾ quedam oporcet ꝓpt̾ calũpmã¬
tiũ in sidias. que catholicis ac piis latori¬
b secure credi pꝰsunt. Sũt ⁊ enim q̃ dam
q̃ uon tante sũt religionis ⁊ auctoritatis
ut eis nos oporteat semper ꝯficerdo. ac re¬
cipiendo in seruite. uerum silentõ p̃ceri¬
ri queunt aliquãdo nec illuis tñ sunt ꝑ¬
uersitatis quin cũ oportunũ fuerit eis li
an cliũ sũ sit ẽẽ patrẽ i ẽe fi

Expanded text:
mo omnium in divinis Scripturis ingenitus nusquam invenio, non legi, non audivi. Cujus ergo mutabilitatis sunt homines hujusmodi, ut nos dicant ea usurpare quae non sunt scripta, cum ea quae sunt scripta dicamus, et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritate calumniae suae derogant? Attende, lector, quoniam hoc nomine ingenitus nolebat uti Ambros. propter haereticos. Ita et nos subticere quaedam oportet propter calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi possunt. Sunt etenim quaedam quae non tantae sunt religionis et auctoritatis, ut eis non oporteat semper confitendo ac recipiendo inservire, verum silentio aliquando praeteriri queunt; nec illius tamen sunt perversitatis, quin, cum opportunum fuerit, eis uti 5. An diversum sit esse Patrem et esse Fi