comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da non eẽt: quia res mala. & naturalit̃ ma¬
la. nec mereret᷑ nec caperet salutẽ. Cur
ñ caperet: Quia aliud quã facta erat:
fieri ñ posset. Non aũt mereret᷑. quia ni¬
chil in ea erat. qđ dĩ dignarct᷑ lib̾are clem̃¬
tia. Cum aũt dicimꝰ. si eẽt. qđ certe ẽẽ non
potest. ñ illi spem negati conciliamꝰ effectꝰ.
s ad destructionẽ altenꝰ opimonis que in¬
cidit. de rebus impossibilib dicere solemꝰ.
si hoc uł illud u̾bi gr̃a eẽt. illud sine dubio
sequent᷑: ut cum ulud ẽt̃ ñ potest. etiam
hoc ꝓpt̃ cuiꝰ amolitionẽ illatum fuerat
multomagis neget᷑. Iamgͥ freqͣnt̃ ostendi¬
mus. malum aliqͥd ꝑnaturã eẽ ñ posse:
s. tam̃ nc̃ sine p̃iudicio istiꝰ constrarti. sen¬
tentiȩ tue partẽ ꝓbamꝰ qua dixisti. natura
humana si malũ eẽt saluanda ñ eẽt: salu¬
tẽ in baptismate collocasti: & argum̃tatꝰ
es consequent̃. qm̃ si uerum dicerent ma¬

Expanded text:
da non esset; quia res mala, et naturaliter mada non esset; quia res mala, et naturaliter mala, nec mereretur, nec caperet salutem. Cur non caperet? Quia aliud quam facta erat, fieri non posset: non autem mereretur, quia nihil in ea erat, quod Dei dignaretur liberare clementia. Cum autem dicimus, si esset quod certe esse non potest, non illi spem negati conciliamus effectus; sed ad destructionem alterius opinionis, quae incidit, de rebus impossibilibus dicere solemus, Si hoc vel illud, verbi gratia, esset, illud sine dubio sequeretur: ut cum illud esse non potest, etiam hoc propter cujus amolitionem illatum fuerat, multo magis negetur. Jam igitur frequenter ostendimus, malum aliquid per naturam esse non posse: sed tamen nunc sine praejudicio istius constituti, sententiae tuae partem probamus, qua dixisti, Natura humana si malum esset, salvanda non esset. Salutem in Baptismate collocasti, et argumentatus es consequenter; quoniam si verum dicerent Ma
Abbreviated transcription (Latin):
cat ambrosii. deprimi contagione pecca
tentiã tuam. quã tute ad unũ sermonẽ
reuocare pollicitus. breuit̃ ut ñ ẽ negan¬
dum & acutuile collegisti. Natura huma¬
na simalũ eẽt. ñ eẽt generanda simalum
ñhaberet. ñ eẽt regeneranda: atq utadunũ
ubũ. utrũq concludam. natura humana
simalũ ẽẽt. saluanda ñ eẽt. si ei mali nicħ
ineẽt saluanda ñ eẽt. In hoc loco: non es
a nob̃ ingenii tui laude fraudandus. ẜ
tua enĩ prorsus dici melius ratione non
potuit. S tam̃ rerũ natura ñ siit: ut ꝓ¬
moucat quicquã exacta calliditas. Du¬
rum tͥ est om̃ino: contra stimulũ calcit᷑¬
re. Qͥc quid em̃ cõpegeris: ñ minꝰ quam
glacies. admote ueritatis igne dissoluit᷑.
Deniq nunc quid ã nob̃ referat atcende
conclusisti hoc mͦ. Certe natura humana
simalum cẽt saluanda ñ eẽt: assentimur.
Prorsus uerum dixisti:si malumeẽt saluã¬

Expanded text:
cat Ambrosii de primi contagione peccatcat Ambrosii de primi contagione peccattentiam tuam, quam tu te ad unum sermonem revocare pollicitus, breviter, ut non est negandum, et acutule collegisti. Natura humae si malum esset, non esset generanda; si malum non haberet, non esset regeneranda. atque ut ad unum uerbum utrumque concludam: natura humana si malum esset, saluanda non esset; si ei mali nihil inesset, saluanda non esset. qui a nobis ingenii tui laude fraudandus; pro tua enim prorsus dici melius ratione non potuit: sed tamen rerum natura non sinit, ut promoveat quidquam exacta calliditas. Durum tibi est omnino contra stimulum calcitrare: quidquid enim compegeris, non minus quam glacies admotae veritatis igne dissolvitur. Denique quid a nobis nunc referatur attende. Conclusisti hoc modo: Certe natura hamana si malum esset, salvanda non esset. Assentimur; prorsus verum dixisti: Si malum esset, salvan
Abbreviated transcription (Latin):
nature ñe bonȩ abono condite. exp̃ua¬
ricatione pͥmi hominis accidisse. s uos
fortasse impudentissima ꝑuicatia eligi¬
tis adiumenta p̃bere impurissimo mani¬
cheo: quã scõ acquiescere ambrosio. Agite
ut placct. s ñ gaudebit uł uob̃ adiutori¬
b manicheus.: qm̃ catholica fide in xp̃i
nomine atq uirtute utrosq uincit am¬
brosiꝰ. sieñ talis eẽt ista concupiscentia.
quȩ carnali suo motu nec p̃cederet nec
excederet hominis uoluntatẽ. s eiꝰ sẽꝑ
sequeret᷑ arbitriũ: ꝓfecto nec manicheus
qͥd in ea iuste rep̃henderet inueniret. Nec
eam quispiã nr̃m in paradiso coniuga¬
tos habere ñ potuisse contenderet: nec
ambrosiꝰ de puaricatione pͥmi hominĩ
cam traxisse nos diceret. quia concupi¬
ñ posset. pace illa magna in paradiso
fruentium beatoꝵ: nec fasẽ crede. con¬
mixtione malȩ nature corruptibilẽdm̃:
restat ut & uos & manicheos fides uin¬

Expanded text:
naturae nostrae bonae a bono conditae ex praevanaturae nostrae bonae a bono conditae ex praevaricatione primi hominis accidisse . Sed vos fortasse impudentissima pervicacia eligitis adjumenta praebere impurissimo Manichaeo, quam sancto acquiescere Ambrosio. Agite ut placet, sed non gaudebit vel vobis adjutoribus Manichaeus; quoniam catholica fide, in Christi nomine et virtute utrosque vincit Ambrosius. Si enim talis esset ista concupiscentia, quae carnali suo motu nec praecederet, nec excederet hominis voluntatem, sed ejus semper sequeretur arbitrium; profecto nec Manichaeus quid in ea juste reprehenderet, inveniret; nec eam quispiam nostrum in paradiso conjugatos habere non potuisse contenderet; nec Ambrosius de praevaricatione primi hominis eam traxisse nos diceret, quia concupit; et ideo esse non posset, pace illa magna in paradiso fruentium beatorum; nec fas est credere commixtione malae naturae corruptibilem Deum; restat ut et vos et Manichaeos fides vin
Abbreviated transcription (Latin):
inmaturos fecus abortu aliq̃ndo funden¬
tes. in ipso etiã partu pena quã mat̾ cua
suscepit suã miseriã ꝓtestantes: & si non
sonante pictura. tamen facies tristium.
gem̃tiũ. plorantiũ. sicut pocerat imitan¬
te. natosq ipsoͥs om̃s flentes cõmuni sor
aspiccret. & titulũ legeret. causãq reqͥreret.
hec ei uidelicet s a uob̃. egregia ratio redde¬
retur: qua diceretis. Talis eẽt om̃ino etiã
ibi conditio generis humani. quia talis
ẽ hic. uͥ similit afetib hõium nulla tra¬
hit᷑ origo peccati. Si acquiesceret. fieret
pelagianꝰ. Si uͦ irrisȩ huic insipientiȩ¬
nollet acquiescere: argueretur a nobis
ut manicheus: s huic contentioni. dei
sc̃e antistes ambrosi. docte in eccłia. et
doctor eccłie. dicistis. concupiscentiam
qua caro concupiscit adu̾sus spm. &
de qua manichȩus nesciens qͥd loquat᷑.
tendit musipulas imꝑitis. ñ ex alienȩ
cõmixtione naturȩ sicut ille desipit.s.

Expanded text:
immaturos fetus abortu aliquando fundenimmaturos fetus abortu aliquando fundentes, in ipso etiam partu poena, quam mater Eva suscepit, miseriam suam protestantes; etsi non sonante pictura, tamen facies tristium, gementium, plorantium, sicut poterat, imitante: natique ipsi omnes flentes communi sortaspiceret, et titulum legeret, causamque requireret; haec ei videlicet, sed a vobis, egregia ratio redderetur, qua diceretis: Talis esset omnino etiam ibi conditio generis humani, quia talis est hic, ubi similiter a fetibus hominum nulla trahitur origo peccati. Si acquiesceret, fieret Pelagianus: si vero irrisae huic insipientiae acquiescere nollet, argueretur a vobis ut Manichaeus. Sed huic contentioni, Dei sancte antistes Ambrosi, docte in Ecclesia et doctor Ecclesiae, dic istis, concupiscentiam qua caro concupiscit adversus spiritum, et de qua Manichaeus nesciens quid loquatur, tendit muscipulas imperitis, non ex alienae commixtione naturae, sicut ille desipit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
habent sensus. ad separandum bonũ ama¬
lo. S plane tumhuiꝰ manichei morsũ
in euitabilit̾ incidisti. tantus laudator ꝯ¬
cupiscentiȩ carnis. ut eam ñ qualis ibi ẽẽ
potuissit siẽe debuisset. s omino qualis
nunc ẽ. etiã in paradiso idest in loco tã
magne beatitudinis collocares: ut scilicet
illiꝰ loci habitatores ita beata pace fru¬
erent᷑. ut in se ipsis intestino bello ne in
consensus illiꝰ illiciti uł inhonesti con¬
cubitus laberent᷑. contra motus concu¬
piscentiȩ dimicarent. Hoc malũ paradi¬
so eẽ ñ posset. & nͥ forte illo picto de quo
suꝑiꝰ locuti sumꝰ. qui haberet citulũ su¬
pra scͥptum. paradisus pelagianoꝵUbi
& si ipsa concupiscentia occultis motib
casta corda sollicitans. ñ posset ulla ex¬
pͥmi arte pictoris: pingi tam̃ possent
grauide femine. cibos utiles fastidio re¬
pellentes. feda delectatione noxios ap¬
petentes. nauisiantes. uom̃tes. pallentes.

Expanded text:
habent sensus, ad separandum bonum a mahabent sensus, ad separandum bonum a malo ? Sed plane tu in hujus Manichaei morsum inevitabiliter incidisti, tantus laudator concupiscentiae carnis, ut eam non qualis ibi esse potuisset, si esse debuisset, sed omnino qualis nunc est, etiam in paradiso, id est in loco tam magnae beatitudinis, collocares; ut scilicet illius loci habitatores ita beata pace fruerentur, ut in se ipsis intestino bello, ne in consensus illius illiciti vel inhonesti concubitus laberentur, contra motus concupiscentiae dimicarent. Hoc malum in paradiso esse non posset, nisi forte illo picto, de quo superius locuti sumus, qui haberet titulum suprascriptum, Paradisus Pelagianorum . Ubi etsi ipsa concupiscentia occultis motibus corda casta sollicitans non posset ulla exprimi arte pictoris; pingi tamen possent gravidae feminae, cibos utiles fastidio repellentes, foeda delectatione noxios appetentes, nauscantes, vomentes, pallentes,
Abbreviated transcription (Latin):
te aqua. qui malum nullũ egerint. idẽ
paruulos. Posita sunt nẽpe de eiꝰ mul
indicaretite omĩno suũ pollicerent᷑ aucto¬
rẽ. Cumgͦ nichil aliud dicas. quã quod
mani docente didicisti: putas te in estima¬
tione catholicoꝵ alit̾ habendũ. quã illũ
ꝑ quẽ talũ dognatũ sacramenta potastiꝰ
auoꝰ. Einisti tandem quȩ de manichȩiȩ¬
pła. quam tui college flori orationib ad¬
uitus te muenisse letaris. contra nos pu¬
tasti ẽẽ dicenda. Ubi certt manicheus con¬
cupiscentiã carnis accusat. qua caro con¬
cupiscit adũsus sp̃m. Hanc aũt catho¬
licis obiciendã sic arbitrat᷑. tanquã eam
bonã eẽ dicant.: quia nuptiarum bonũ.
doctrinȩ dm̃ce atq apłicȩ sanitate cõm̃¬
dant. Quando em̃ posset manicheus ma¬
lum concupiscentiȩ carnalis. a bono dis¬
cernere coniuigali: cũ ad hebreos epła ñ nͥ¬
eoꝵ dicat ẽẽ solidũ cibũ. qui exercitatos

Expanded text:
te aqua, qui malum nullum egerint, id est, te aqua, qui malum nullum egerint, id est, parvulos. Posita sunt nempe de ejus mulindicaret, te omnino suum pollicerentur auctorem. Cum ergo nihil aliud dicas, quam quod Mani docente didicisti; putas te in aestimatione Catholicorum aliter habendum, quam illum per quem talium dogmatum sacramenta potasti? AUG. Finisti tandem, quae de Manichaei epistola, quam tui collegae Flori orationibus adjutus te invenisse laetaris, contra nos putasti esse dicenda. Ubi certe Manichaeus concupiscentiam carnis accusat, qua caro concupiscit adversus spiritum: hanc autem Catholicis objiciendam sic arbitratur, tanquam eam bonam esse dicant, quia nuptiarum bonum doctrinae dominicae atque apostolicae sanitate commendant. Quando enim posset Manichaeus malum concupiscentiae carnalis a bono discernere conjugali, cum ad Hebraeos Epistola nrcitatos
Abbreviated transcription (Latin):
cis. nec intins aliud quã qđ ille uult ꝑ¬
suade. tencatur Iam uͦ illud qđ ꝑ ple
beia a uob̃ tam̃ infusũ ora discurrit. in
eadẽ manichei epła continet᷑. Idest. si pec¬
catũ naturale ñ ẽ. quare baptizant᷑ infan¬
tes: qͦs nichil ꝑse mali egisse constat. Idõ
aut dixi illud ꝑmultoꝵ uolitare linguaᷤ.
quia uulgariꝰ argum̃tũ etiã ã tardis
quibq cõprehensũ ẽ: ceterũ. tuĩlibriᷤ tui meo
spem tocã reponis. Et hoc gͦ ipsũ. hoc mͦ
tuus p̃ceptor exsequit᷑: qurhis u̾bis mi¬
chi int̾rogandi sunt: si ome malũ actua¬
le ẽ: ante quã malũ quispiã agat. quare
accipit purificationẽ aque. cũ nullum
malũ egerit ꝑse: Aut si necdũ egit. &
purificandus ẽ: licet eos naturalit malȩ
stirpis pullulationẽ ostendẽ. illos ipsos
quos am̃cia ñsinit intelligere. neq quȩ
intelligentes uł que dicamus. uł que af¬
firmemus. qui malȩ stirpis pullulationẽ
negemꝰ: Cũ baptizemꝰ etiã cos purifican¬

Expanded text:
is aliud quam quod ille vult persuadere, teneatur. Jam vero illud quod per plebia, a vobis tamen infusum, ora discurrit, in eadem Manichaei epistola continetur, id est, « Si peccatum naturale non est, quare baptizantur infantes; quos nihil per se mali egisse constat? » Ideo autem dixi illud per multorum volitare linguas, quia vulgarius argumentum etiam a tardis quibusque comprehensum est: caeterum tu in tuis libris in eo spem totam reponis. Et hoc ergo ipsum hoc modo tuus praeceptor exsequitur: « Qui his verbis mihi interrogandi sunt, Si omne malum actuale est; antequam malum quispiam agat quare accipit purificationem aquae, cum nullum malum egerit per se? Aut si necdum egit, et purificandus est; licet eos naturaliter malae stirpis pullulationem ostendere, illos ipsos quos amentia non sinit intelligere, neque quae dintelligentes vel quae dicamus, vel quae affirmemus, qui malae stirpis pullulationem negemus; cum baptizemus etiam eos purifican
Abbreviated transcription (Latin):
curhoc non posueris: cũ similit̃ eis posses
non respondere. sicut aliis que tanquam
refellenda posuisti. nec attingere uoluisti.
ulianꝰ. Et post modicũ addis qm̃na
tura humana quȩ nascit᷑ uelde coniugi¬
o uel de adulteno: dĩ opus ẽ. Iue simalũ
eẽt. non eẽt generanda. si malũ ñ haberet.
non eẽt regeneranda atq ut ad unũ uer¬
bum utrũq concludã. natura humana
si malũ eẽt. saluandañ eẽt: Si ei mali ni¬
chil in eẽt. saluanda noneẽt. Qui ergo

Expanded text:
cur haec non posueris, cum similiter eis posses cur haec non posueris, cum similiter eis posses non respondere, sicut aliis, quae tanquam refellenda posuisti, nec attingere voluisti. CXLIV. JUL. Et post modicum addis: Quoniam tura humana, quae nascitur uel de coniugio uel de adulterio, dei opus est. quae si malum esset, non esset generanda; si malum non haberet, non esset regeneranda. atque ut ad unum uerbum utrumque concludam: natura humana si malum esset, saluanda non esset; si ei mali nihil inesset, saluanda
Abbreviated transcription (Latin):
ne dampnent᷑. Quare ista ubamea de
media sententia mea subtrahis: eisq sub¬
tractis. alla mea quasi ipsa sequantur
adiungis: qͥdest qd facis: Cur hoc facis:
Parum est qđ ea quȩ tͥ ex eodẽ libro meo
exordine ꝓposueras refellenda dimittis
& in alia ꝑgis. ut ordo tͣbet᷑. & qđ ate ꝓ¬
positum fuerat. delectoris memoria dila-¬
batur. Insuꝑ &e ea quȩ pt̃ ordinẽ ut tibi
libitum ẽ int̃ponis. non tota & integra
fideliter ponis. s concidis uͥ uis. tollis qd̾
uis. iungis quomͦ uis. S fac quicqͥd uis:
conuinctus & uictus apparebis ut ñus.
ulianꝰ. Rectius enim accipit nom̃ ma¬
li quam boni. unde erubescunt mali &
boni: Meliusq credimꝰ apło qui dicit.
hinc quihoc dicit bonũ. auoꝰ. Nonerat
magnum: & istam delibro meo implere
sententiam. Ego enim dixi. quam huic
qui hoc dixit bonũ. unde si confundit᷑.
confitct᷑ malũ: si aũt non confundit᷑. ad¬
dit impudentiȩ peius malũ. S. nescio

Expanded text:
ne damnentur ? Quare ista verba mea de ne damnentur ? Quare ista verba mea de media sententia mea subtrahis, eisque subtractis alia mea, quasi ipsa sequantur, adjungis? Quid est quod facis? cur hoc facis? Parum est quod ea, quae tibi ex eodem libro meo ex ordine proposueras refellenda, dimittis, et in alia pergis, ut ordo turbetur, et quod a te propositum fuerat, de lectoris memoria dilabatur: insuper et ea quae praeter ordinem, ut tibi libitum est, interponis, non tota et integra fideliter ponis, sed concidis ubi vis, tollis quod vis, jungis quomodo vis: sed fac quidquid vis; convictus et victus appautitur. Rectius enim accipit nomen mali quam boni, unde erubescunt et mali et boni: meliusque credimus ei qui dicit, inmagnum, et istam de libro meo implere sententiam. Ego enim dixi: Quam huic, qui hoc dixit bonum, unde si confunditur, confitetur malum; si autem non confunditur, addit impudentiae pejus malum . Sed nescio
Abbreviated transcription (Latin):
parit libri tui loquens: Quo circa inqͥs
cõmixtionẽ quoq honestam coniugum¬
non rep̃hendimꝰ. ꝓpt̃ pudendã libidinẽ
corpoꝵ: lila enim posset eẽ nulla p̃ceden-
te ꝑpetratione peccati: de qua ñ crube¬
scerent coniuigati. Hȩc aũt̃ exorta ẽ post
peccatũ: quã coacti sunt uelare confusi.
Unde remansit posteriorib coniugatis qͣm¬
uis hoc malo bene & licite utentib in
eiꝰ modi oꝑe humanũ uitare conspectũ.
Atq ita confiteri qđ pudendum ẽ. cum
debeat neminẽ pudere qđ bonum ẽ. Pro
bit: malo bene utitur. Qui aũt illicite. ma¬
lo male utit᷑. duõ. Quare ẽ int̃rupta
sententia. & quib dã p̃t̃missis. tanquam
hoc sequeretur ad iunctũ ẽ ꝓinde puden¬
da libidine. & cȩcera: Pret̃missa sunt aũt
u̾bamea. uͥ dictum ẽ. Sic insinuant᷑ hec
duo. & bonũ laudandȩ coniunctionis
unde filii generentur: & malũ pudendeli¬
bidinis. unde qui genãnt᷑. regenerandi st̃

Expanded text:
parte libri tui loqueris: Quocirca, inquis, parte libri tui loqueris: Quocirca, inquis, commixtionem quoque honestam connon reprehendimus propter pudendam libidinem corporum. Illa enim posset esse nulla praecedente perpetratione peccati, de qua non erubescerent conjugati. Haec autem extorta est post peccatum, quam coacti sunt velare confusi. Unde remansit posterioribus conjugatis, quamvis hoc malo bene et licite utentibus, in ejusmodi opere humanum vitare conspectum, atque ita confiteri quod podendum est, cum debeat neminem pudere quod bonum est. Sic bit, malo bene utitur: qui autem illicite, malo male utitur . AUG. Quare est interrupta sententia, et quibusdam praetermissis, tanquam hoc sequeretur, adjunctum est, Proinde pudenda libidine, etc., praetermissa sunt autem verba mea, ubi dictum est, Sic insinuantur haec duo, et bonum laudandae conjunctionis, unde filii generantur, et malum pudendae libidinis, unde qui generantur, regenerandi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ab initio. illiꝰ antiquȩ inobedientiȩ uitio:
quo tam̃ bene utitur factor etiã uasoꝵ
irȩ.ut notas faciat diuicias głe suȩ in ua¬
sis miscdĩȩ. ut ñ meritis suis tribuat. si ad
discedens. ñ uult nascentes cẽ subdiabo¬
lo. ne pariuuili portent᷑ ad xp̃m: ut eruan¬
t᷑ ã potestate tenebrarum. & in regnũ ip¬
sius transferant᷑. Et sic eccłiam accusat
toto orbe diffusam. in qua ubiq omnes
baptizandi infantuli ñ obaliud exsuf¬
flant᷑: nisi ut abeis mundi princeps
mittat᷑ foras. Item deorsum de libidine
loquens. sine qua conuigũ ñ potest cẽ
cõmixtio. quã nos naturalẽ & ad dei
oꝑam ꝑtinentẽ. ñ ut magnũ aliquod
bonũ. s ut sensum corpoꝵ quȩ sunt
a dõ facta defendimus. quã tu inditã
uiscerib humanis adiabolo. atq in eiꝰ
uerecundia dogmatuũ collocans. tam
mults scͥptis conaris asserere: de ipsag̃
tibidine sicut fitquent̃. ita ctiã ininfcriore

Expanded text:
ab initio illius antiquae inoboedientiae uitio. ab initio illius antiquae inoboedientiae uitio. quo tamen bene utitur factor etiam uasorum irae, ut notas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, ne meritis suis tribuat, si ad discedens non uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur ad Christum, ut eruantur a potestate tenebrarum et in regnum ipsius transferantur. toto orbe diffusam, in qua ubique omnes baptizandi infantuli non ob aliud exsufflantur, nisi ut ab eis mundi princeps mittatur foras . Item deorsum de libidine loquens, sine qua conjugum non potest esse commixtio, quam nos naturalem, et ad Dei operam pertinentem, non ut magnum aliquod bonum, sed ut sensum corporum, quae sunt a Deo facta, defendimus, quam tu inditam visceribus humanis a diabolo, in ejus vererundia dogma tuum collocans, tam multis scriptis conaris asserere: de ipsa ergo libidine, sicut frequenter, ita etiam inferiore
Abbreviated transcription (Latin):
uni meo reddis: quem nec tanta multi¬
loquii plixitate conuellis: dic nc̃ si potes.
quomͦ n dicert cogamini xp̃o: & si ñ
ũbis. certe ipsis ꝑu̾sis sensib ur̃is si qđ ꝑie¬
rat querere &e saluare uenisti: ad paruulos
non uenisti. Isti nec ꝑierant: & salui nati
sunt. Uade ad maiores: de ubis tuis tibi
p̃scribimꝰ. Non est opꝰ sanis medicꝰ .s male
habentibus ad ista responde. Qͥduanis
uera inuoluere & occultare conaris: Iuł.
dixisti. sic creat malos ds̃ quomͦ pascit
& nutrit malos: addis: quia qđ eis cre¬
ando tribuit. ad naturȩ ꝑtinet bonitatẽ:
& ꝗd eis pascendo & nutriendo dat incre¬
mentũ. ñ utiq maliciȩ eoꝵ. s eidẽ bone
nature quã creauit bonus. bonũ tribuit
adium̃tum. In quantum em̃ homines st̃.
bonũest nature: cuiꝰ auctorẽ ds̃. In qͣntũ
aũt cum peccato nascunt᷑. perituri qui ñ
renascunt᷑. ad sem̃ ꝑtinet maledictum

Expanded text:
uni meo reddis, quem nec tanta multiuni meo reddis, quem nec tanta multiloquii prolixitate convellis. Dic nunc, si potes, quomodo non dicere cogamini Christo, et si non verbis, certe ipsis perversis sensibus vestris: Si qrat quaerere et saluare uenisti, ad paruulos non uenisti — isti nec perierant et salui nati sunt — uade ad maiores; de uerbis tuis tibi praescribimus: non est opus sanis medicus, sed male habevera involvere et occultare conaris? CXLIIbus postquam dixisti, Sic creat malos Deus, quomodo pascit et nutrit malos; addis: Quia qando tribuit ad naturae pertinet bonitatem et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum non utique malitiae illorum, sed eidem bonae naturae quam creauit bonus bonum tribuit adiumentum. in quantum enim homines sunt, bonum est naturae, cuius auctor est deus; in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri, si non renascuntur, ad semen pertinent male dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ut me incelligas. qđ facillime potes: s
laboras. ut me refellas. qđ ñ potes. Iul.
Ssi id ꝑsingła faccre uelim: & eadem
repecendo suꝑfluus. & cuncta ꝑseqͣndo
longus uidebor. Augꝰ. Ecce quomͦ
agis. ut longe recedat lector abhis quȩ
dixi. & te respondisse arbitret᷑. dũ ea qͤ
t̾ quasi refellenda ꝓposueras obliuiscit᷑.
ulianꝰ. Unde quãuis omnia quȩ contra
nos edidisti scͥpta. ad unũ finẽ ꝓperent.
uidelicet ut naturalia mala eẽ ꝑsuadeas.
& aut diabolũ hominũ. aut dm̃ crimi¬
num conditorem: tam̃ ꝑato aliqͥd ꝓcedẽ
adstudium breuitatis: siea potissimũ
argum̃ta. quib totã opinonẽ tuã tueri
cecum obumbraris putas. dediu̾sis in u¬
nũ partib congregauero: eaq prius ad¬
mota expositione iuuero ut qͥd conent᷑
appareat: post uero. ñ sparsa s collecta:
Non inuoluta s explicata ꝓruero. Auoꝰ
¶irabili studio breuitatis octo libros

Expanded text:
ut me intelligas, quod facillime potes; sed ut me intelligas, quod facillime potes; sed laboras ut me refellas, quod non potes. CXL.singula facere velim, et eadem repetendo superfluus, et cuncta persequendo longus videbor. AUG. Ecce quomodo agis, ut longe recedat lector ab his quae dixi, et te repondisse arbitretur, dum ea, quae tibi quasi refellenda proposueras, obliviscitur. CXLI. JUL. Unde quamvis omnia quae contra nos edidisti scripta, ad unum finem properent, videlicet ut naturalia mala esse persuadeas, et aut diabolum hominum, aut Deum criminum conditorem: tamen puto aliquid procedere ad studium brevitatis, si ea potissimum argumenta, quibus totam tuam opinionem tueri te, cum obumbraris, putas de diversis in unum partibus congregavero, eaque prius admota expositione juvero, ut quid conentur appareat; post vero non sparsa, sed collecta; non involuta, sed explicata proruero. AUG. Mirabili studio brevitatis octo libros
Abbreviated transcription (Latin):
bimus. Non ẽ opus sanis medicus: sed
male habentib: ita fit. ut manichȩus
qui homini cõmixtam dicit ẽẽ naturã
malã. uelit inde saltẽ saluari ãxp̃o am¬
mam bonã: tuuͦ in paruulis cũ salui st̃
corpore. nichil axpõ saluandum esse
contendis: acꝑ hoc manicheus quidem
naturam humanã detestabilit̃ uitupe¬
rat: s. tu crudelit laudas. Quicũq enĩ
tͥ crediderint laudacori: infantes suos¬
non offerent saluatori. Iuł. Cõm̃da¬
ui quidem etiã in primo oꝑe. nichil te
magis agere: quã ut parum intelligaris.
aug̃. Prorsus intelligor uelis nolis .s
tunichil contra ista dicturus. uis non
intelligi qđ ego uerissimum atq firmis¬
simũ dixi. Deniq resipsa indicauit.
hȩc ate non potuisse redargui. Iulianꝰ.
Ostendiq maiorẽ pęne partem cõm̃to¬
rum tuoꝵ: grandiore intelligi labore
quã uinei. duõ. Et laboras. qđ tͥ est
peius: & uinceres. Nontam̃ laboras

Expanded text:
bimus: non est opus sanis medicus, sed bimus: non est opus sanis medicus, sed male habentibus. ita fit, ut Manicheus, qui homini commixtam dicit esse naturam malam, uelit inde saltem saluari a Christo animam bonam; tu uero in paruulis, cum salui sint corpore, nihil a Christo saluandum esse contendis. ac per hoc Manicheus quidem naturam humanam detestabiliter uituperat, sed tu crudeliter laudas. quicumque enim tibi crediderint laudanon offerent Salvatori . Commendavi quidem etiam in primo opere, nihil te magis agere, quam ut parum intelligaris. AUG. Prorsus intelligor, velis nolis: sed tu contra ista nihil dicturus, vis non intelligi quod ego verissimum atque firmissimum dixi: denique res ipsa indicavit, haec a te non potuisse redargui. CXXXIX. JUL. Ostendique majorem pene partem commentorum tuorum, grandiore intelligi labore quam vinci. AUG. Et laboras; quod tibi est pejus, et vinceris. Non tamen laboras
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ innascentib paruulis sanã. ut xp̃i ñ
habeant necessariam in illa etate medici¬
nam. Agnosce gͥ intuo dogniate nom̃
tuũ: & catholicis a quib confutaris. de¬
sine obicere & dogina & nom̃ alicnũ. Nã
ueritas utrosq redarguit: & manicheos
&e uos. Manicheis enĩ dicit: ñ legistisqͥa
qui ab initio fecit hominẽ. masculũ et
homo patrẽ & matrẽ. & adhebit uxori
suȩ: & erunt duo incarne una: Itaq
iam ñst̃ duo:s una caro. Quod gͦ ds̃
conunxit. homo ñ separet. Ita quippe
ostendit & hominũ conditorẽ. & coniu¬
gũ copulatorẽ. dm̃: adu̾sus manicheos.
qui utrũq hoꝵ negant. Uobis aut̃ dicit.
Uenit filius hominis: querere & saluare
qđ ꝑierat. S uos egregii xp̃iani. respon¬
dece xp̃o. Si qđ perierat querere et sal¬
uũ facere uenisti: ad paruulos ñ ueni¬
sti. Isti nec perierant: & salui nati sc̃.
Nade ad maiores: de u̾bis tuis tͥ p̃scri¬

Expanded text:
esse in nascentibus paruulis sanam, ut Christi non esse in nascentibus paruulis sanam, ut Christi non habeant necessariam in illa aetate medicinam. agnosce igitur in tuo dogmate nomen tuum et catholicis, a quibus confutaris, desine obicere et dogma et nomen alienum; nam ueritas utrosque redarguit, et Manicheos et uos. Manicheis enim dicit: non legistis quia qui ab initio fecit hominem masculum et it uxori suae, et erunt duo in carne una. itaque iam non sunt duo, sed una caro. quod ergo deus coniunxit, homo non separet. ita quippe ostendit et hominum conditorem et coniugum copulatorem deum aduersus Manicheos, qui utrumque horum negant. uobis autem dicit: uenit filius hominis quaerere et saluare quod perierat. sed uos, egregii christiani, respondete Christo: si quod perierat quaerere et saluare uenisti, ad paruulos non uenisti — isti nec perierant et salui nati sunt — uade ad maiores; de uerbis tuis tibi praescri
Abbreviated transcription (Latin):
creat ds̃: s uicio mali sunt. ꝓpt̃ qđ illos
sanat ds̃: in qua catholica sententia. noni
solum manicheoꝵ memoria perit: uerũ.
ctiam pelagianoꝵ: cum strepitu loqͣcita
sis: & adu̾sus illud qđ tͥ quasi refellendũ
exp̃cedentib ꝓposueras. nichil dicis. Ego
enim ut uos auctoritate aplica urgerem:
dixi uos dicere nonerui paruulos a po¬
testate tenebrarũ. & sic transferit in regnũ
dĩ. Contra qđ nichil dicens. apiusti qͥ.¬
dem sicut supra p̃dixi nudus hereticus:
s. inte expoliando ñ laboraui: quia con¬
tra apłi cũ fidem antiquissimȩ matris
eccłie. nullo u̾boꝵ tuoꝵ uamiloqͦ tegmi¬
nã creatore dõbono conditã bonã: s pec¬
cato uitiatã medico xp̃o indigere natu¬
ram. Manichȩi dicunt. humanã ñ ã dõ¬
one duarum naturarum que semꝑ fueit̃.
unabona &e una mala. hominẽ creatum.
Celestiani & pelagiani dicunt. naturam
humanã adõ bono conditã bonã: s ita

Expanded text:
creat Deus: sed vitio mali sunt, propter quod illos creat Deus: sed vitio mali sunt, propter quod illos sanat Deus. In qua catholica sententia non solum Manichaeorum memoria perit, verum etiam Pelagianorum, cum strepitu loquacitasis, et adversus illud quod tibi quasi refellendum ex praecedentibus proposueras, nihil dicis. Ego enim ut vos auctoritate apostolica urgerem, dixi vos dicere non erui parvulos a potestate tenebrarum, et sic transferri in regnum Dei : contra quod nihil dicens, apparuisti quidem, sicut supra praedixi, nudus haereticus; sed in te exspoliando non laboravi, quia contra apostolicam fidem antiquissimae matris Ecclesiae, nullo verborum tuorum vaniloquo tegminam a creatore Deo bono conditam bonam, sed peccato vitiatam, medico Christo indigere naturam. Manichaei dicunt, humanam naone duarum naturarum, quae semper fuerunt, una bona et una mala, hominem creatum; Pelagiani et Caelestiani dicunt naturam humanam a bono deo conditam bonam, sed ita
Abbreviated transcription (Latin):
stus sit dñs. Auoꝰ. Mentiris: s tu. quine¬
filios adam. qͥd conaris ostendere: nisi
qđ iniustus sit. Iuł. Et qui tot cri¬
mina capit: adbuc uocatur ds̃. AuGꝰ.
Qm̃ nulla crimina capit ds̃. idõ nechoc
qđ ei uos impingitis capit: ut sinc lliꝰ ori¬
ginalis peccati mento. mala paruuli tot¬
& tanta ipso uel faciente uel ꝑmutente
memoria cum strepitu. quia dñs inet̃¬
num ꝑmanet: qui parauit in iudicio se¬
dem suã: & ipse iudicabit orbem t̾rarũ
inequitate. Nullũ ẽ in dõ crim̃. Nongͥ
creat malos: qm̃ simali eeñt natura. ds̃
eos creare ñ posset. Ac ꝑhoc ut catholi¬
coꝵ ẽ. confiteri dm̃ conditorem bonoꝵ:
ita manicheoꝵs ꝓpͥe. dm̃ crede condito¬
rem maloꝵ. Auo. Si adu̾sum diui¬
na eloqͥaentia uͥ dicit᷑. iudicabit orbẽ
terrarum in ȩquitate. non surdieẽtis:
equitatẽ dĩ etiam in pęnis infantiũ dis¬
ceretis. Natura enim bom sunt. qđ illos

Expanded text:
stus sit Dominus. AUG. Mentiris: sed tu, qui nestus sit Dominus. AUG. Mentiris: sed tu, qui nefilios Adam , quid conaris ostendere, nisi quod injustus sit? CXXXV. JUL. Et qui tot crimina capit, adhuc vocatur Deus? AUG. Quoniam nulla crimina capit Deus, ideo nec hoc quod ei vos impingitis capit, ut sine ullius originalis peccati merito, mala parvuli tot et tanta ipso vel faciente vel permittente memoria cum strepitu: quia Dominus in aeternum permanet; qui paravit in judicio sedem suam, et ipse judicabit orbem terrarum in aequitate . Nullum est in Deo crimen. Non igitur creat malos: quoniam si mali essent natura, Deus eos creare non posset. Ac per hoc, ut Catholicorum est confiteri Deum conditorem bonorum, ita Manichaeorum proprie Deum credere conditorem malorum. AUG. Si adversum divina eloquia, ubi dicitur, Judicabit orbem terrarum in aequitate, non surdi essetis, aequitatem Dei etiam in poenis infantium disceretis. Natura enim boni sunt, quod illos
Abbreviated transcription (Latin):
manicheoꝵ sacram̃ta uomuisti. dicens de
dõ. Sicercat malos: quomͦ pascit et nu¬
trit malos. Atigꝰ. Cũ ueneris ad easdẽ
partes librimei:. ibi quẽ ad modum dictũ
fuerit qd hic obicis apparebit. Nunc iã
dic queso: quomͦ cum regenerant᷑ pariuui
li & transferunt᷑ ad regnum xp̃i. de te¬
nebrarum potestate non eruantur. Iul
creo mala. Iulianꝰ Et puniuntur in no¬
centes. ꝓpt̾ qdđ facit ds̃. Auo. Nec in¬
duoꝰ. Et apłs tradidit hominẽ satha¬
nȩ. sed iusticia ñ mnalicia: & ds̃ tradidit
quosdam in reprobum sensũ. Atq ñ
& ꝑseuerant̃ fingit & ꝓtegit & custodit
& format ds̃. Auoꝰ. Non qd̃ ꝑsuasit di¬
abolus format ds̃: s ex natura quã uici¬
auit diabolus. benc format qđ format
tatis reposcit cui malũ ingenuit ds̃. auõ.
¶ malũ ingenuit ds̃ .ẜ. malũ qđ genatio
uiciata ingenuit. regenatione purgat ds̃.
Iulianꝰ. Et postea tota lege m̃tit᷑: quia iu¬

Expanded text:
Manichaeorum sacramenta vomuisti, dicens de Manichaeorum sacramenta vomuisti, dicens de Deo, « Sic creat malos, quomodo pascit et nutrit malos. » AUG. Cum veneris ad easdem partes libri mei, ibi quemadmodum dictum fuerit, quod hic objicis, apparebit. Nunc jam dic, quaeso, quomodo cum regenerantur parvuli et transferuntur ad regnum Christi, de tenebrarum potestate non eruantur. CXXVcreo mala . CXXIX. JUL. Et puniuntur innocentes, propter quod facit Deus. AUG. Nec inAUG. Et Apostolus tradidit hominem satanae ; sed justitia, non malitia: et Deus tradidit quosdam in reprobum sensum ; atque uet perseveranter fingit, et protegit, et custodit, et format Deus. AUG. Non quod persuasit diabolus, format Deus; sed ex natura quam vitiavit diabolus, bene format quod formatatis reposcit, cui malum ingenuit Deus. AUG. Non malum ingenuit Deus; sed malum quod generatio vitiata ingenuit, regeneratione purgat Deus. CXXXIV. JUL. Et postea tota lege mentitur, quia ju
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam: uerũ non times dõ ñ ali¬
qd s magnum crim̃ impingere maio¬
rem apud te habet reuerentiam natu¬
ra carnis humanȩ: quam iusticia dei
Quasi magnũ enun aliqͥd. ita substan¬
tiam hominis diabolo deputare metu¬
isti: & quasi rei non magnȩ idest uisti¬
cie & scĩtati dĩ. informationẽ sceleris
appulisti: Quasi non tolerabiliꝰ fuerit.
int̃duas opimones s. uttasq falsas.
diaboli oꝑib deputare carnẽ. quã dĩope¬
rib iniquitatem. Aug. Yos potiꝰ dei
iusticiam blasphematis: subcuiꝰ om̃ipo¬
tentia. sine ullis malis meritis. tanta ma¬
la ꝑpeti paruulos dicitis. S iam dic.
quemadinodũ eos separatis ab eis quoᷤ
ds̃ de potestate eruit tenebrarũ: ut trans¬
ferat in regnum filii claritatis suȩ. Iul̃.
Ut enim hic in potestate diaboli paruulos
adõ reos formari dixisti. ita in inferiorib
libri tun partib. tetrius aliquid quã st̃

Expanded text:
substantiam: verum non times Deo, non alisubstantiam: verum non times Deo, non aliquod, sed magnum crimen impingere. Majorem apud te habet reverentiam natura carnis humanae, quam justitia Dei: quasi enim magnum aliquid, ita substantiam hominis diabolo deputare metuisti, et quasi rei non magnae, id est justitiae et Dei sanctitati, informationem sceleris appulisti: quasi non tolerabilius fuerit inter duas opiniones, sed utrasque falsas, diaboli operibus deputare carnem, quam Dei operibus iniquitatem. AUG. Vos potius Dei justitiam blasphematis, sub cujus omnipotentia sine ullis malis meritis tanta mala perpeti parvulos dicitis. Sed jam dic quemadmodum eos separatis ab eis quos Deus de potestate eruit tenebrarum, ut transferat in regnum Filii charitatis suae . CXXVII. JUL. Ut enim hic in potestate diaboli parvulos a Deo reos formari dixisti, ita in inferioribus libri tui partibus tetrius aliquid quam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
negas te assererȩ diabolum hominum
condicorẽ. Aug. Quicqͥd in hominib
qui cum uitio nascuntur ad dm̃ creato¬
rem ꝑtinet. bonum ẽ: quia & qđ iustũ
ẽ. bonũ est. Naturarum aũt ñ uicioꝵ.
auctor est ds̃. Ad illud iam ueni: uide¬
amus quid inde dicturus es: quomo¬
do noneruantur paruili de potestate
tenebrarum. quando inxp̃i regnũ ꝑsa
cramenta eccłiȩ transferunt᷑. Qntis li¬
bet enĩ tegminib tegminib te multi¬
plicis loquacitatis inuoluas: ubi adhoc
ueneris. nudus hȩreticus apparebis.
ulianꝰ. Nã cum tales ascribis oꝑi dĩ.
quales facere non pocest: ostendis nichil
addm̃ id qđ ab eo dixeras fieriꝑtinere.
auoꝰ. Homines nͥ ds̃ facere non potest:
dic potiꝰ quomͦ ñ eruant᷑ paruuli de po¬
testate tenebrarum: qͣndo ꝑdiuina sacra¬
primo libro uberius actumsit: tam̃ et
hic uel breuit qͥd sentias exprimamus.
Times oꝑi diaboli aliquã deputare

Expanded text:
negas te asserere diabolum hominum negas te asserere diabolum hominum conditorem. AUG. Quidquid in hominibus, qui cum vitio nascuntur, ad Deum creatorem, pertinet, bonum est; quia et quod justum est, bonum est: naturarum autem, non vitiorum auctor est Deus. Ad illum jam veni, videamus quid inde dicturus es, quomodo non eruantur parvuli de potestate tenebrarum, quando in Christi regnum per sacramenta Ecclesiae transferuntur. Quantislibet enim tegminibus de multiplicis loquacitatis involvas, ubi ad hoc veneris, nudus haereticus apparebis. CXXV. JUL. Nam cum tales adscribis operi Dei, quales facere non potest; ostendis nihil ad Deum, id quod ab eo dixeras fieri, pertinere. AUG. Homines nisi Deus facere non potest: dic potius quomodo non eruantur parvuli de potestate tenebrarum, quando per divina Sacraprimo libro uberius actum sit, tamen et hic vel breviter quid sentias exprimamus. Times operi diaboli aliquam deputare
Abbreviated transcription (Latin):
Ne.cessitatem porro si eamdicis qͣ
quisq inuitus opprimit᷑. iusticiȩ nul¬
la est. quia nemo ẽ iustus inuitus.S:
grã dĩ ex nolente uolentẽ facit. Siaũt
tentur: traduciani aũt cũ manichȩis
ministris suis negant. Auõ. Conui¬
cia sunt ista. non iudicia: uellem ut ni¬
dicare posses. Conuiciari aut. qͥs imꝑ
diximus. qm̃ qui a uobis decipiunt᷑.
ne uocent᷑ heretici. fiunt manichei: Et
dum falsam uerent᷑ in famiã. uerum
crim̃ incurrunt. Instar ferarũquȩ cir¬
contrudantur. Dm̃ uero nascentim
conditor emita dicimꝰ. ut qm̃ certũ
ẽ. dm̃ catholicoꝵ qui uerus ẽ. nichil
facere posse qđ malũ est Ipsuis opifi¬
ficis dignitate. homines qui ab eo fuitł
ante uoluntatis usum. de manib eius
iniqui &e rei nullomͦ exire credantur.
Quoꝵ uos. cum alterum negatis: utrũq
subruitis. Ais quippe. credere de quidẽ
conditorem dm̃. s maloꝵ hominum.
Ae ꝑhoc. inficiaris dogmati tuo: cum

Expanded text:
Necessitatem porro si eam dicis, qua Necessitatem porro si eam dicis, qua quisque invitus opprimitur; justitiae nulla est, quia nemo est justus invitus: sed gratia Dei ex nolente volentem facit. Si autem tentur: Traduciani autem cum Manichaeis suis magistris negant. AUG. Convicia sunt ista, non judicia: vellem ut judicare posses; conviciari autem quis imdiximus, quoniam qui a vobis decipiuntur, ur uocentur haeretici, fiunt Manichei et dum falsam uerentur infamiam, uerum crimen incurrunt instar ferarum, quae circontrudantur. Deum vero nascentium conditorem ita dicimus, ut quoniam certum est Deum Catholicorum, qui verus est, nihil facere posse quod malum est, ipsius opificis dignitate, homines qui ab eo fiunt, ante voluntatis usum, de manibus ejus iniqui et rei nullo modo exire credantur. Quorum vos cum alterum negatis, utrumque subruitis. Ais quippe, credere te quidem conditorem Deum, sed malorum hominum: ac per hoc inficiaris dogmati tuo, cum
Abbreviated transcription (Latin):
posset. libera eẽ non posset. Ac ꝑhoc ne¬
cesse tͥ ẽ. auferre libertatem dõ: qui tan¬
taris. incertum est qͥd magis de te esti¬
mari conueniat. Utrum contra consci¬
entiam tuã falsa defendas: anqđ fal¬
sum ẽ. uerum putes: Ac ꝑhoc sit in¬
certum. utrum oculos rationis amise¬
ris: dum certum sit. oculos ce fidei ꝑ¬
didisse. duꝰ. Nunqͥd idõ te uictã
consolaris. quia conuiciaris: Iul. Yt
li parte. uicioꝵ uoluptatib uel dia-¬
boli ꝑsuasionib. in bomiaũt parte.
constare: nisi ut & iusticie abeo et pec¬
cati necessitas auferatur. Auoꝰ. In ter
diuinȩ gr̃ȩ species si poneretis dilecti-¬
onẽ. quam ñ ex nobis s ex dõ cẽ. eãq
dm̃ dare filiis suis aꝑtissime legitis.
sine qua nemo pie uiuit. Ꝙ cũ qͣ ne-¬
mo nisi pie uiuit. sine qua nullius ẽ
bona uoluntas. Et cum qua nulliꝰ ẽ
nisi bona uoluntas: uere liberum de¬
fenderetis non inflaretis arbitriũ.

Expanded text:
possit, libera esse non possit. Ac per hoc, nepossit, libera esse non possit. Ac per hoc, necesse tibi est auferre libertatem Deo, qui tantaris, incertum est quid magis de te aestimari conveniat, utrum contra conscientiam tuam falsa defendas, an quod falsum est, verum putes; ac per hoc sit incertum, utrum oculos rationis amiseris, dum certum sit oculos te fidei perdidisse. AUG. Numquid ideo te victum consolaris, quia conviciaris? CXXII. Jli parte, vitiorum voluptatibus, vel diaboli persuasionibus; in boni autem parte,  aliter constare, nisi ut et justitiae ab eo, et peccati necessitas auferatur. AUG. Inter divinae gratiae species si poneretis dilectionem, quam non ex nobis, sed ex Deo esse, eamque Deum dare filiis suis apertissime legitis; sine qua nemo pie vivit, et cum qua nemo nisi pie vivit; sine qua nullius est bona voluntas, et cum qua nullius est nisi bona voluntas; vere liberum defenderetis, non inflaretis arbitrium.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid quasi ex nob̾ metipsis. s suffi¬
boni non mali. ñse dixit ex semet ipso
cogitare idoneum. s ex dõ. De cogitati¬
one aũt bona. & sermo bonus est. et o¬
pusbonum: Ac ꝑhoc qui cogitarebo¬
ni aliquid idoneus non est ex semet¬
ipso: ꝑfecto nec loqui ẽ idoneus nec
agere aliquid boni exsemetipso: sed
si est sub gr̃a. sufficientia eius ex dõ ẽ.
Unde dictumẽ. Non enim uos estis qui
loquimini . s. sp̃s patris ur̃i quiloquit᷑
inuobis. Et. quot qͦt spũ dĩ aguntur.
hi filii sunt dĩ. Hec gͦ intuens. neminẽ
eẽ libcrum adagendum bonum sine
adiutorio dĩ dixi: Hec tu metuens. ne¬
minẽ ẽẽ liberum addagendum bonũ
me dixisse dixistĩ. & sine adiutorio dĩ
qđ addidi. sustulisti. Unde ñ dubito
qđ uictum te eẽ iam scias. s. plixo ua-¬
niloquio id agas ne uictus apparcas:
quisic diffinis liberam uoluntatem. ut
nisi utraqͣ idest & bene & male agere

Expanded text:
aliquid quasi ex nobismet ipsis, sed suffialiquid quasi ex nobismet ipsis, sed suffiboni, non mali, non se dixit ex semetipso cogitare idoneum, sed ex Deo. De cogitatione autem bona et sermo bonus est, et opus bonum. Ac per hoc, qui cogitare aliquid boni idoneus non est ex semetipso, profecto nec loqui est idoneus, nec agere aliquid boni ex semetipso: sed si est sub gratia, sufficientia ejus ex Deo est. Unde dictum est, Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis ; et, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Haec ego intuens, neminem esse liberum ad agendum bonum sine adjutorio Dei, dixi. Haec tu metuens, neminem esse liberum ad agendum bonum, me dixisse dixisti, et « sine adjutorio Dei » quod addidi sustulisti. Unde non dubito quod victum te esse jam scias; sed prolixo vaniloquio id agas, ne victus appareas, qui sic definis liberam voluntatem, ut nisi utrumque, id est, et bene et male agere
Abbreviated transcription (Latin):
rum posse arbitrareris. qđ int duo
contraria uni doceret᷑ adherere: re¬
spicere debiusti. exponialit ñ posse
captiuum idest non liberum. quã
ut int̾ duo contraria uindicaretur
addictum: Et idõ nom̃ libertati
captiuitatis negatione tribuendũ:
ut qm̃ id qđ liberum non erat. altiri
decontrariis congeretur adherere.il¬
lud adu̾sum ei idest liberum. neutro
sineret᷑ addici. Auoꝰ. Qͥd aꝑta impli¬
cas. loquacitate ꝑplexa:  Ad malũ lib̃
ẽ. qui uoluntate agit maldaut opere
aut sermone. aut sola certe cogitatiõe.
Hoc autẽ. grandioris ȩtatis quis hõiũ
non potest: adbonum autem liber ẽ.
qui uoluntate bona agit bona etiã
ipse aut oꝑe aut sermone. aut certe
sola cogitatione. S hoc sine dĩ gr̃a nullꝰ
hominum potest qđ sidicis aliquẽ pos¬
se. contradicis ei qui dixit. sine me nicħ
potestis facere: contradicis etiam illi qͥ
dixit. non quia idonei sumus cogitare

Expanded text:
rum posse arbitrareris, quod inter duo rum posse arbitrareris, quod inter duo contraria uni doceretur adhaerere: respicere debuisti, exponi aliter non posse captivum, id est non liberum, quam ut inter duo contraria uni vindicaretur addictum: et ideo nomen libertati captivitatis negatione tribuendum, ut quoniam id quod liberum non erat, alteri de contrariis cogeretur adhaerere; illud adversum ei, id est liberum, neutro sineretur addici. AUG. Quid aperta implicas loquacitate perplexa? Ad malum liber est, qui voluntate agit mala, aut opere, aut sermone, aut certe sola cogitatione: hoc autem grandioris aetatis quis hominum non potest? Ad bonum autem liber est, qui voluntate bona agit bona, etiam ipse aut opere, aut sermone, aut certe sola cogitatione: sed hoc sine Dei gratia nullus hominum potest. Quod si dicis aliquem posse, contradicis ei qui dixit, Sine me nihil potestis facere; contradicis etiam illi qui t: Non quia idonei sumus cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
deberet priuatio cernendi: Hisus qͦ.¬
diffintionẽ ꝑnegationẽ illoꝵ quib
cecitatem exposueras redderet᷑: ut uide¬
licet nichil eẽ aliud uisus. quã nec effos¬
sis nec obsecratis oculis oportuno tẽpore
facultas congrua conspicandi. Quib
tu ostensis. si obstipe reluctareris. nichil
obtineres aliud. quam ut aut contra cõ
scientiam tuãꝑ uicacia pudenda nitite
crederent audientes: aut sieis fidem fa¬
ceres. tͥ ita ꝓrsus uideri: ñ te minus ef¬
fossos habere mentis oculos iudicarẽt:
quam illũ. quiate insum habens fiͬe¬
rat diffinitꝰ Auõ. Nolo ut diffinias.
s ut fimas cęcitatem. & uideas recte
dici axp̃o non potuisse. sine me nichil
potestis facere. si adbene agendũ. sine
ad causam referamus exemplum. ut¬
intelligere potiusti uel diffinitione ñ
liberi. qͥa deberes liberum nuncupare.
Nam cesi in liberi arbitrii diffinitione
intelligentia caligasset. ut id dici libe¬

Expanded text:
deberet, privatio cernendi; visus qdeberet, privatio cernendi; visus qdefinitio per negationem illorum, quibus caecitatem exposueras, redderetur; ut videlicet nihil esset aliud visus, quam nec effossis, nec obseratis oculis opportuno tempore facultas congrua conspicandi. Quibus tu ostensis, si obstipe reluctareris, nihil obtineres aliud, quam ut aut contra tuam conscientiam pervicacia pudenda niti te crederent audientes, aut si eis fidem faceres, tibi ita prorsus videri, non te minus effossos habere mentis oculos judicarent, quam illum quia te visum habens fuerat definitus. AUG. Nolo, ut definias; sed ut finias caecitatem; et videas recte dici a Christo non potuisse, Sine me nihil potestis facere, si ad bene agendum sine ad causam referamus exemplum, intelligere potuisti, vel definitione non liberi, quid deberes liberum nuncupare. Nam etsi in liberi arbitrii definitione intelligentia caligasset, ut id dici libe
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc liberum uindicato. Si adeosen¬
su excidas. ut diffinitionẽ lib̃i in suo
corpore non uideres: uel de contrario
eiꝰ ñ debuisti intelligere. quȩ eẽt liber¬
tatis essentia: fac enun te similit am¬
bigere potuisse. qͥd eẽt qđ uisus dice̾t᷑
oculoꝵ. idq tu diffinires hoc modo.
uisus ẽ. uł effossos habere oculos. uelim¬
pedim̃tis quibq. uidendi tempore n-¬
chil posse conspicere. Atq hanc diffi¬
nitionẽ putares uism conuenire. ferres
te aũt. ut contrarii eiꝰ idẽ oęcitatis qͦ
explicatioeẽt assereres: Cũq nullam
aliam inuenires. quamsi in coanma¬
li cuiꝰ naturȩ adeẽt uisus oculorum.
uel effossio luminũ. uel crassi humoris
obseptio. uidendi eripieͣns facultatẽ:
resipisceres ꝓcul dubio. & ideres reb
contrariis diffinitionẽ unam ñ posse
conpetere. Sicq fiebat. ut sic cȩcitas
nichil dici aliud poterat. quã in ani¬
malis oculo eotempore quo uidere

Expanded text:
et hoc liberum vindicato. Si adeo senet hoc liberum vindicato. Si adeo sensu excideras, ut definitionem liberi in suo corpore non videres; vel de contrario ejus non debuisti intelligere, quae esset libertatis essentia? Fac enim te similiter ambigere potuisse, quid esset quod visus diceretur oculorum, idque tu definires hoc modo, Visus est vel effossos habere oculos, vel impedimentis quibusque videndi tempore nihil posse conspicere; atque hanc definitionem putares visui convenire: ferres te autem, ut contrarii ejus, id est, caecitatis, quae explicatio esset assereres; cumque nullam aliam invenires, quam si in eo animali, cujus naturae adesset visus oculorum, vel effossio luminum, vel crassi humoris obseptio videndi eriperet facultatem, resipisceres procul dubio, et videres rebus contrariis definitionem unam non posse competere. Sicque fiebat, ut si caecitas nihil dici aliud poterat, quam in animalis oculo, eo tempore quo videre