comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
da testam̃tum nouum: ñ scđm destam̃tum quod
disposui patrib eoꝵ in die qua app̃hendi ma¬
num eoꝵ ut educerem eos de terra egipti. Obser¬
ua quid dicat: quod ñ populo gendilium. eum
quo ande ñ fecerat testam̃tum. s populo iudõꝵ
cui legem dederat ꝑ moysen. testam̃tum ȩugłii
nouum reꝓmittat: ut nequaquã uiuant inuetu¬
state litc̃e. s in nouitate sp̃c. Paulus autẽ super
cuiꝰ nunc nomine questio uentilat᷑ crebras huiꝰ¬
cemodi ponit sententias: e quib breuitatis studio
pauca subnectam. Ecce ego paulus dico uobis:
iterum. E uacuati estis a xp̃o. Qui ex lege iusti¬
ficamini: a gr̃a excidistis. Et infra. Si sp̃u duci¬
mini: ñ estis sub lege. Ex quo appar& qui sub lege
ẽ. ñ dispensatiue. ut nr̃i uoluere maiores: s uere
ut tu inteiugis. eum sp̃m sc̃m ñ habere. Qualia aũ
sint p̃cepta legalia: deo docente discamus. Ego
inqͥt dedi eis p̃cepta ñbona: iustificationes in qͥbꝰ

Expanded text:
m testamentum, quod disposui patribus eorum in die, quando adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. obserua, quid dicat, quod non populo gentilium, cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nunc nomine quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: ecce ego Paulus dico uobis, iterum: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis, et infra: si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores, sed uere, ut tu intellegis, eum spiritum sanctum non habere. qualia autem sint praecepta legalia, deo docente discamus: ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
immo punctum dẽ huiꝰ sententiȩ medearis uul¬
neri: quod lancea zut ita dicam phalarice mole
ꝑcussum ẽ. Neq enim eiusdẽ criminis ẽ in expla¬
natione scͥpturarum diu̾sas maioꝵ sententias po
nere.: heresim sceieratissimã rursum in ȩccłam in¬
troducere. Sin autẽ hȩc nob̾ incumbit necessitã ut
iudos cũ legitimis suis suscipiamus ⁊ licebit eos ob¬
seruare in ȩccłis xp̃i quod exercuer in sẏnagogas
sathane: dicam quod sentio: ñ illi xpiani fient. s
nos iudõs facient. Quis enim xp̃ianoꝵ hoc pati
enter audiat. quod in tua epła continet᷑. iuds̃ erat
paulus. xp̃ianus autẽ factus. ñ iudorũ sacram̃ta
reliquerat. que conuenient ille popłs ⁊ legitimo tẽ

Expanded text:
immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sentnere et heresim sceleratissimam rursum in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus, et licebit eis obseruare in ecclesiis Christi, quod exercuerunt in synagogis satanae — dicam, quod sentio —, non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistula continetur: Iudaeus erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conu
Abbreviated transcription (Latin):
obtulit paulus: si filios circuncidant: si sabbatũ
seruent. ut paulus in timotheo: & om̃s obseruaue¬
re iudĩ. Si hoc uerum ẽ in cherinti ⁊hebionis he¬
resim dilabimur. qui credentes in xp̃o propt̃ hoc
solum a patrib anathematizati s̃. quod legis ce¬
rimonias xp̃i euglio miscuerunt. ⁊sic noua con¬
fessi sunt. ut uetera ñ amitterent. Quid dicam de
hebionitis: qui xp̃ianos eẽ se simulant: Usq ho¬
die ꝑtotas orientis synagogas int̾ iudõs heresis
ẽ. que dicitur mineoꝵ. & aphariseis nunc usq dãp¬
natur. quos uulgo nazareos nuncupant: qͥ credurt̃
in xp̃m filium dĩ. natum de maria uirgine. ⁊eũ di¬
cunt eẽ qui sub pontio pilato passus ẽ ⁊ resurrex̃:
in quem ⁊nos credimus. S dum uolunt ꝯiudi eẽ¬

Expanded text:
Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum seruent, ut Paulus in Timotheo et omnes obseruauere Iudaei. si hoc uerum est, in Cerinthi et Hebionis heresim delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a parentibus anathematizati sunt, quod legis caerimonias. Christi euangelio miscuerunt et sic noua confessi sunt, ut uetera non amitterent. quid dicam de Hebionitis, qui Christianos esse se simulant t usque hodie per totas orientis synagogas inter Iudaeos heresis est, quae dicitur Minaeorum et a pharisaeis huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, qui credunt in Christum, filium dei natum de Maria uirgine, et eum dicunt esse, qui sub Pontio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos credimus, sed, dum uolunt et Iudae
Abbreviated transcription (Latin):
uis. ut iudos lucͥsacem: & cet̾a que ibi dicunt᷑.
compassione miscłiȩ ñ simulatione fallaciȩ:
Fit enim tanquã eger qui ministrat egroto: non
cum se febres habere mentitur: s cũ animo con¬
dolentis cogitat quẽ admodum sͥ serumi uellet.
si ipse egrotaret: Nam utiq iuds erat. Xp̃ianus
autẽ factus. ñ iudeoꝵ sacram̃ta reliquerat. que cõ¬
uenient̃ ilie populus ⁊ legiumo tp̃r quo oporde

Expanded text:
quae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus
Abbreviated transcription (Latin):
que illis sacram̃tis significabat᷑ aduenerat. Totius
sermonis tui quem disputatione longissima ꝓtra¬
xisti hic sensus ẽ. ut petrus ñ errauerit in eo quod
his qui ex iudis crediderant putauerit legem esse
seruandam. s in eo arecta linea deuiarit. quo g̃s̃
coegerit iudaizare: coegerit autẽ ñ docentis imꝑio
s conu̾sationis exemplo: ⁊ paulus ñ contraria sit
locutus his que ipse gesserit: s quare petrus eos
qui ex gentib erant iudaizare compellerae. Hȩc
gͦ summa ẽ questionis. immo sententiȩ tuȩͥ ut pꝰ¬

Expanded text:
quae illis sacramentis significabatur, aduenerat\'. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex ludaeis n crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio sed conuersationis exemplo; et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat. sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare compelleret. Haec ergo summa est quaestionis, imrno sententiae tuae, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
fũit. honesto aliquo officio scͥptorem fuisse m̃titũ:
Ubi enim hoc ñ pot̾it: si pot̾it in ea narratione quã
exorsus apłs ait. que autẽ scribo uob̃. ecce coram dõ
qr ñ mentior. credi affirmariq m̃titus. eoloco ubi
dix̃ de petro ⁊barnaba. cum uidẽm quia ñ recte in¬
grediebant᷑ ad ueritatem ȩugłii: Si enim recte illi
ingrediebant᷑: iste m̃titus ẽ. Si autẽ ibi m̃titus ẽ. ub
uerum dix̃ : An ibi uerum dixisse uidebit᷑. ubi hoc di¬
rerit qđ lector sapit: cum uͦ contͣ sensum lectoris ali¬
quid occurrerit. officioso mendacio deputabitur:
Nenim deẽẽ poterunt causȩ. cur existimet᷑ ñ solum po¬
tuisse. uerum &̃ debuisse mentiri. si huic reglȩ conce¬
ditur locus. N opus ẽ hanc causam multis uerbis
agere: p̃sertim ap̃ te. cui sapient̃ ꝓuidenti. dictum
sat est. Neq uͦ michi arrogaueri. ut ingenium tuũ
diuino dono aureum meis obolis ditare ꝯtendam:

Expanded text:
erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione, quam exorsus apostolus ait: Quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, credi adfirmarique mentitus eo loco, ubi dixit de Petro et Barnaba: Cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii? si enim recte illi ingrediebantur, iste mentitus est; si autem ibi mentitus est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse uerum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum . sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam,
Abbreviated transcription (Latin):
inscͥptio. nescimus adhuc. N enim hoc codex ipse ut
assolet. in liminari pagina pretendebat. Epytaphi¬
um tam̃ eum appellari dicebat fr̃ apud que inuentꝰ
ẽ. Qd ei nomen tibi placuisse ut ui deret᷑ credẽmus:
si eorũ tantũ hominũ uł uitas uł scͥpta ibi iegissemꝰ
qui iam essent defuncti. Cum uͦ muldoꝵ. et eo tp̃r
quo scͥbebatur. ⁊ nẽ usq uiuentium ibi cõmemorarẽ¬
tur opuscula: miramur cur hc̃ ei ditulum uel im¬
posueris uł imposuisse credaris. Sane utilit̃ ate scͥp¬
tum eundẽ ubrum: satis approbamus. In expositiõe
quid: qđ nos multum mouet. Sienim ad scͥpturas
scãs admissa fuerint uelut officiosa mendacia quid
in eis remanebit auctoritatis : Que tandẽ de scͥptu¬
ris illis sententia ꝓferetur: cuius pondẽ condentiosȩ
falsitatis obterat᷑ imꝓbitas : Statim enim ut ꝓtule¬
ris. si alit̃ sapit qui contͣ nititur: dicor illud qd platũ

Expanded text:
inscriptio, nescimus adhuc; non enim hoc codex ipse, ut inscriptio, nescimus adhuc; non enim hoc codex ipse, ut adsolet, in liminari pagina praetendebat. epitaphium tamen appellari dicebat frater, apud quem inuentus est. quod ei nomen tibi placuisse ut inderetur, crederemus, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legissemus, qui iam defuncti essent. cum uero multorum et eo tempore, quo scribebatur, et nunc usque uiuentium ibi commemorentur opuscula, miramur, cur hunc ei titulum uel inposueris uel inposuisse credaris. sane utiliter a te conscriptum eundemlibrum satis adprobamus. In expositione imus aliquid, quod nos multum moueat. si enim ad scripturas sanctas admissa fuerint uelut officiosa mendacia,. quid in eis remanebit auctoritatis? quae tandem de scripturis illis sententia proferetur, cuius pondere contentiosae falsitatis obteratur inprobitas? statim enim, ut protuleris, si aliter sapit, qui contra nititur, dicit illud, quod prolatum
Abbreviated transcription (Latin):
uiorem multo quã a te susciꝑe uellem. tali uiro aquo
temꝑa quantalib& occupet. nullus sermo ꝓlixus est:
Quãquã itaq negocioꝵ alienoꝵ eoꝵq secłarium curis
circunstem᷑ ingentib: tam̃ epłȩ tuȩ breuitati facile
ñ ignoscẽm: nisi cogitarẽ quã pauciorib u̾bis meis
redderet᷑. Qua re aggredẽ queso istã nob̃cũ littariam
collocutionẽ. ne multum ad nos disiungendos ua¬
leat absentia corꝑalis: quãquã simus in dño sp̃c uni¬
tate comunctiꝰ etiã si asulo quiescamus atq taceamꝰ.
Et ubri qͥdem quos de horreo dñico elaborasti:pene
totum de nob̾ exhibent. Si enim ꝓpt̾ea te ñ nouimus
qr faciem corꝑis tui ñ uidimus: hoc mͦ nec ipse de no¬
sti. Nam tu quoq ñ uides eam. Si autẽ tͥ non ob
aliud notus es. nisi quia nosti animũ tuum: &
noseum ñ mediocrit̃ nouimus in litc̃s tuis. in quibꝰ
legunt de talem hr̃e dedit. Liber quidẽ tuus inteR
cet̾a ñ diu ẽ quod uenit in manus nr̃as: ⁊ qͤ sit eius

Expanded text:
uiorem multo, quam ex te uellem sumere, tali uiro, a quo, tempora quantalibet occupet, nullus sermo prolixus est. quamquam itaque nos negotiorum alienorum eorumque saecularium curis circumstemuringentibus, tamen epistulae tuae breuitati facile non ignoscerem, nisi cogitarem, quam paucioribus uerbis meis redderetur. quare adgredere, quaeso, istam nobiscum litterariam conlocutionem, ne multum ad nos disiungendos liceat absentiae corporali; quamquam simus in domino spiritus unitate coniuncti, etiam si ab stilo quiescamus et taceamus. et libri quidem, quos de horreo dominico elaborasti, paene te totum nobis exhibent. si enim propterea te non nouimus, quia faciem corporis tui non uidimus, hoc modo nec ipse te nosti; nam tu quoque non uides eam. si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum, et nos eum non mediocriter nouimus in litteris tuis, in quibus tua legunt, te talem dedit. Liber quidam tuus inter cetera non diu est ut uenit in manus nostras. quae sit eius
Abbreviated transcription (Latin):
sum: ut si diu̾sa senseris. me lesum putem. S si inca
cõminus dicta rep̃hendas. Irationem scͥptdorum ex¬
petas.& que scͥpserim emendare compellas. & palino
cicia: in hoc necessitudinis iura uiolant᷑. Ne autem¬
uideamur ccrtare pucrilit. & fautorib inuicem uł

Expanded text:
sum, ut, si diuersa senseris, me laesum putem. sed si mea sum, ut, si diuersa senseris, me laesum putem. sed si mea comminus dicta reprehendas et rationem scriptorum expetas et, quae scripserim, emendare compellas et ad παλιcitia, in hoc necessitudinis iura uiolantur. ne uideamur certare pueriliter et fau
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur ẽẽ quã plunmi. qui possint ⁊ audeant tecum
congredi. ⁊i disputatione sc̃arum scͥpturarũ iugũ
cum ep̃o ducere. Ego quondã miles. nunc uet̾anus.
hannibalẽ iuuenilit̃ exultantem. quintus maximꝰ
patientia sua fregerit. Omnia fert etas: animũ qͦq.
s epe ego iongos cantando puerum memini me con¬
dere soles: nunc oblita michi tot carmina. uox q̃q
merim iam fugit. Et ut magis de scͥpturis scĩs ioquar:
berzellai galaadites regis dauid beneficia omnesq
delicias iuuem deiegans filio. ostendit senectutẽ bec
appetere ñ debere. nec oblata susciꝑe. Quod autẽ iuras
te adũsum me librum ñ scripsisse. neq romam misisse
quem ñ scͥpseris: s si forte aliqua intuis libris reꝑiant᷑
sionis a te ince ꝑalios scͥpta delata sunt: Cur habet
italia quod tu non scͥpsisti: Qua racione poscis ut res¬
cribam. ad ea que scͥpsisse de denegas: Nec tam hebes

Expanded text:
cuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum cuntur esse quam plurimi, qui possint et audeant tecum congredi et in disputatione sanctarum scripturarum iugum cum episcopo ducere. ego quondam miles nunc ueteranus eHannibalem iuueniliter exultantem Quintus Maximus patientia sua fregerit. Omnia fert aetas, animum quoque. saepe ego longos cantando puerum memini me condere soles. nunc oblita mihi tot carmina; uox quoque Moerim iam fugit. et, ut magis de scripturis sanctis loquar, Berzelli ille Galaadites regis Dauid beneficia omnesque delicias iuueni delegans filio ostendit senectutem haec appetere non debere nec oblata suscipere. Quod autem iuras te aduersum me librum non scripsisse neque Romam misisse, quem non scripseris, sed si forte aliqua in tuis scriptis reperiantur, sionis a te meae per alios scripta delata sunt? cur habet Italia, quod tu non scripsisti? qua ratione poscis, ut rescribam ad ea, quae scripsisse te denegas? nec tam hebes
Abbreviated transcription (Latin):
re. me timere: de scrib̾e ut doctum. me tacere ut im¬
pitum: & tandem reppisse qui garrulitati mȩȩ mo¬
dum imponere Ego autẽ ut simplicit̃ fatear dig¬
nationi tuȩ pͥmum iccirco respondere nolui: quia
tuam liquido epłam ñ credebam. nec ut uulgi de qͥbꝰ¬
dam ꝓũbium ẽ. lidum melle gladium: Deinde illud ca¬
uebam. ne ep̃o cõmumionis meȩ uiderer ꝓcacit respon¬
dere. & aliqua in rep̃hendentis epłã rep̃hendeiẽ. p̃sertim
cum quedã in illa heretica iudicarẽ: ad extrȩmum ne
tu iure expostulares & diceres. Quid enim:. E płam
meã uideras. ⁊ note tibi manus in subscͥptione signa
deprehenderas: ut tam facile amicum iederes.⁊ ait̾iꝰ
mauciã in meam u̾teres contumeliã: Igitur ut añ
iam scripsi. aut mitte eandem epl̃am. tua subscͥptã
manu: aut senem latitantẽ in cellula lacessere desine
Sin autẽ. tuam uel exercere uis uel ostendere doct᷑nam:

Expanded text:
re, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inre, me timere, te scribere ut doctum, me tacere ut inperitum et tandem repperisse, qui garrulitati meae modum inponeret. ego autem, ut simpliciter fatear, dignationi tuae primum idcirco respondere nolui, quia tuam liquido epistulam non credebam nec, ut uulgi de quibusdam prouerbium est, litum melle gladium; deinde illud cauebam, ne episcopo communionis meae uiderer procaciter respondere et aliqua in reprehendentis epistula reprehendere, praesertim cum quaedam in illa heretica iudicarem; ad extremum, ne tu iure expostulares et diceres: \'quid enim? epistulam meam uideras et notae tibi manus in subscriptione signa deprehenderas, ut tam facile amicum laederes et alterius malitiam in meam uerteres contumeliam?\' igitur, ut ante iam scripsi, aut mitte eandem epistulam tua subscriptam manu aut senem latitantem in cellula lacessere desine. sin autem tuam uis uel
Abbreviated transcription (Latin):
dirigis: & sepe compelus ut respondẽã
cuidam epłȩ tuȩ. cuiꝰ ad me ut ande iã
scripsi ꝑfrẽm sisinnium diaconum exẽ¬
cas: & int̾im ꝓfuturum retractum de itinere. & ep̃m ꝰ
stitutum. ueloci morde subtractum: illum cuiꝰ nomen
retices maris timuisse discͥmina. ⁊ nauigationis mutas¬
se consilium. Que cum ita sint: satis mirari nequeo qͦ¬
modo ipsa epła ⁊ rome ⁊ in italia haberi a plerisq di¬
catur: & ad me solum ñ ꝑuenerit cui soli missa ẽ: p̃ser¬
dm cum idem fr̃ sisinnius int̃ ceteros tractatus tuos
dixerit. eam se ñ in affrica. ñ apud te. s in insula ha
ci cia omnis tollenda suspicio ẽ: ꝯsic cum amico qͣsi
cum alto ẽẽ loquendum. Nonnulli familiares mei. qua¬
sa xp̃i. quorum icrosolimis ⁊ in scĩs locis permagna
copia ẽ suggerebant ñ simplici animo a de factum: s
laudem atq rumusculos ⁊głam populi iequirentẽ.
ut de nobis cresceres: ut multi cognoscerent te ꝓuoca¬

Expanded text:
dirigis et saepe conpellis, ut re- i spondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, ut ante iam scripsi, I per fratrem Sisinnium diaconum exemcas, et interim Profuturum retractum de itinere et episcopum constitutum ueloci morte subtractum, illum, cuius nomen retices, maris timuisse discrimina et nauigationis mutasse consilium. quae cum ita sint, satis mirari nequeo, quomodo ipsa epistula et Romae et in Italia haberi a plerisque dicatur et ad me solum non peruenerit, cui soli missa est, praesertim cum idem frater Sisinnius inter ceteros tractatus tuos dixerit eam se non in Africa, non apud te, sed in insula Hacitia omnis tollenda suspicio est et sic cum amico quasi cum altero se loquendum. nonnulli familiares mei et uasa Christi, quorum Hierosolymis et in sanctis locis permagna copia est, suggerebant non simplici a te animo factum, sed laudem atque rumusculos et gloriolam populi requirente, ut de nobis cresceres, ut multi cognoscerent te prouoca
Abbreviated transcription (Latin):
to libro. idest lingue notissimȩ. Qsquis autẽ in eoꝙ
ex hebreo translatum ẽ eloquio in aliquo ꝑmotꝰ fu̾it
⁊ faisi crimen intenit: aut uix aut nunquã ad he
brea destimonia ꝑuenit᷑ quib defendat᷑ obiectum:
Qd̃ si etiam ꝑuentum fũit : tot latinas ⁊ grecas auctori¬
tates damnari quis ferat. Huc accedit. quia etiam
consuiti hebrei possunt aliud respondere: ut tu solꝰ
necessarius uidearis. qui etiam ipsos possis conuincẽ:
s tam̃ quo iudice mirum si potueris inuenire. Nam

Expanded text:
to libro, id est linguae notissimae. Quisquis autem in eo quod to libro, id est linguae notissimae. Quisquis autem in eo quod ex hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit, et falsi braea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quodsi etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen. quo iudice, mirum si potueris inuenire. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
co autẽ non eẽ. P orro in hac post̾iori int̃pretatione
quȩ uersa ẽ ex hebreo. ñ eadem u̾borum fides occur¬
rit: nec parum turbat cogitantem. uł cur in illa pͥ¬
ma. tanto dilgentia figantur asterisci. ut minimas
ctiã particulas orationis indicent dec̃e codicib gͥcis
que s̃ in hebreis: uel cur in hac alt̾a que ex hebrtis ẽ
negligentius hoc curatum sit. ut he eedem particule
locis suis inuenirent᷑. Aliquid exempli gr̃a inde pon̾e
uolui: s michi ad horam codex defuit qui ex hebreo¬
est. Ucruntam̃ quia piruolas ingenio. ñ solum quid
dixerim. uerum etiã quid dicere uolucrim. satis intel
Ego sane te malem grecas potĩ canonicas nob̃ int̾p̃tari
enim si tua int̾pretatio ꝑ multas ȩccłias frequentius ce¬
perit lectitari qd̾ agrecis ęccłus latine ȩccłiȩ dissonabt̃:
maxime quia facile contradictor conuincit᷑ greco pla¬

Expanded text:
aeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, aeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit. nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta diligentia figantur asterisci, ut minimas etiam particulas orationis indicent deesse codicibus Graecis, quae sunt in Hebraeis, uel cur in hac altera, quae ex Hebraeis est, neglegentius hoc curatum sit, ut hae eaedem particulae locis suis inuenirentur. aliquid inde exempli gratia ponere uolui, sed miest. Verumtamen quia praevolas ingenio, non solum quid dixerim, verum etiam quid dicere voluerim, satis, ut opEgo sane te mallem graecas potius canonicas nobis interpretaenim, si tua interpretatio per multas ecclesias frequentius coeperit lectitari, quod a graecis ecclesiis latinae ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor convincitur graeco prola
Abbreviated transcription (Latin):
quod iam diu ẽ ut expecto. Primas etiam quas ad
frẽm nr̃m ꝓfuturum. qui postea collega nob̃ factus.
iam ex hac uita migrauit. nec eas tunc ipse ꝑferre po¬
tint. quia continuo dum ꝓficisci disponit. ep̃atus
sarcina detentus. ac dem in breui defunctus ẽ. etiã nẽ
mittere uolui: ut scias in tua colloquia quã olim mar¬
descam.⁊ quã uim patiar. qd̾ ame tam longe absunt
sensus corporis tui. ꝑ quos adire possit ad animum
tuum animus m̃s: mni fr̃ duicissime. ⁊ in dñi membͥe
honorande. In hac autẽ epła hoc addo qd postea
quandã hab̾emus int̾pretationẽ tuam eiꝰdem ꝓphȩ.
ex greco eloquio u̾sam in latinum: uͥ tam̃ asteriscis¬
notasti que in hebreo s̃.  in greco desunt. obelis aũt
que in greco inueniunt᷑ ⁊in hebreis ñs̃: tua mirabil
diligentia in quibꝰdam locis ad u̾ba singula stellas
significantes. uideamus eadem u̾ba eẽ in hebreo. in g̾¬

Expanded text:
quod iam diu est ut expecto. primas etiam quas ad quod iam diu est ut expecto. primas etiam quas ad am fratrem nostrum Profuturum, qui postea collega nobis factus iam ex hac uita migrauit nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo, dum proficisci disponit, episcopatus sarcina detentus ac deinde breui defunctus est, etiam nunc mittere uolui, ut scias, in tua conloquia quam olim inardescam et quam uim patiar, quod a me tam longe absunt sensus corporis tui, per quos adire possit ad animum tuum animus meus, mi frater dulcissime et in domini membris honorande. In hac autem epistula hoc addo, quod postea quandam haberemus interpretationem tuam eius prophetae ex Graeco eloquio unotasti quae in Hebraeo sunt, et in Graeco desunt, obelis autem quae in Graeco inueniuntur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad uerba singula stellas significantes uideamus eadem uerba esse in Hebraeo, in Gr
Abbreviated transcription (Latin):
conprb̃o ieronimo: augustinꝰ in dño
salutem. Ex quo cepi ad te scribere.
ac tua scripta desidare: nunquam mͥ
melior occurrit occasio. quã ut ꝑdĩ
seruum ac ministrum fidissimũ. michiq carissimum.
mea tͥ afferict᷑ ept̃a: qualis ẽ fiius nr̃ cyprianus dia¬
conus. Phunc certe ita spero litt̾as tuas. ut certius
i hoc rerum genere quicquã sꝑare ñ possim. Nam
nec studium in petendis rescriptis memorato filio
nr̃o deerit. nec gr̃ã inꝓmerendis. nec diligentia in cu¬
stodiendis. nec alacritas in ꝑferendis. nec fides in red¬
dendis. tantum si aliquo m merear. Adiuu& dñs. ⁊
assit cordi tuo: desiderio meo: ut fr̃nam uoluntatẽ
nulla uoluntas maior impediat. Quia gͣ duas iam
epłas misi. nullam autẽ tuam postea reccpi. easdẽ
ipsas rursus mittere uolui: credens eas ñ ꝑuenisse
uenire ñpotuerunt. ea ipsa scripta que iam misisti.
iterum mitte. si forte seruata s̃. Sin minus. rursus
dicta q̃ legam: dum tam̃ his respondere ne gͣueris.:

Expanded text:
RO HIERONVMO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Ex quo coepi ad te scribere ac tua scripta desiderare. numquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per dei seruum ac ministrum fidelissimum mihique carissimum mea tibi adferretur epistula, qualis est filius noster Cyprianus diaconus., per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quicquam sperare non possim. nam nec studium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit nec gratia in promerendis nec diligentia in custodiendis nec alacritas in perferendis nec fides in reddendis. tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uoluntatem nulla uoluntas maior impediat. Quia ergo duas iam epistulas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere uolui credens eas non peruenisse. uenire minime potuerunt, ea ipsa scripta, quae iam misisti, iterum mitte, si forte seruata sunt; sin minus, rursus dicta, quod legam, dum tamen his respondere ne graueris,
Abbreviated transcription (Latin):
Ego. immo alii ante me exposuerunt causam ꝗͣ
putauerunt. ñ officiosum mendacium defenden¬
tes sicut tu scribis. s ostendentes honestam dis¬
pensationẽ: ut ⁊ apłoꝵ prudentiam demonstra¬
rent. ⁊ blasphemantis porphirii imprudentiam
cohercerent. qui paulum ⁊ petrum puerili dic̃
int̃ se pugnasse certamine: immo exarsisse pau¬
lum inuidia uirtutum petri. ⁊ ea scͥpsisse iactã¬
ter uel que ñ secerit. uel si fȩcit. ꝓcaciter fȩcerit:
ia in alio rep̃hendens quod ipse cõmiserit. Interp̃¬
tati sunt illi: tt potuerunt. Tu quomͦ istum lo¬
cum edisseras utiq meliora dicturus: qui uede¬
nim sententiam reꝓbasti: Scripsisti ad me ĩ epła
tuaꝰ neq enim a me docendus es quomͦ intelu¬

Expanded text:
ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnasse certamine, immo exarsisse Paulum inuidia uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit id in alio reprehendens, quod ipse commiserit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quomodo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epistula tua: neque enim a me docendus es, quomodo intel
Abbreviated transcription (Latin):
tis uiris postera die purificatus cum illis intrauit
in templum: annuncians expletionẽ dierum puri¬
ficationis. donec offerretur ꝓuno quoq eorũ obla¬
tio. O paule. in hoc te rursus int̾rogo. cur caput
raseris: cur nudipedalia exercueris: de cerimoniis
iudeoꝵ cur obtuleris sacrificia: ⁊ scdm̃ legem hostiȩ
iudeum. ut iudeos lucrifaceres:⁊ hanc simulatio¬
nem iacobus ⁊ceti de docuere prb̃i: s tam̃ cuadẽ
ñ potuisti. Orta enim seditione cum occidendus
esses. raptus es atribuno. & ab eo missus cesareã.
sub custodia militum diligenti. ne te iudei quasi
simulatorẽ ac destructorẽ legis occidẽnt. atq mn
romam ꝑueniens in hospitio quod tibi conduxas
ronis gladio confirmata ẽ. D idicimus quod ꝓpt̃
metum iudeoꝵ ⁊petrus ⁊ paulus equalit̃ finxerĩt
legis se p̃cepta seruare. Qua gͥ fronte. qua audacia
paulus in alt̾o rep̃hendit. quod ipse commisit:

Expanded text:
tis viris, posteriori die purificatus cum illis intravit tis viris, posteriori die purificatus cum illis intravit in templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio » . O Paule, et in hoc te rursus interrogo; cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de cerimoniis Judaeorum, cur obtuleris sacrificia, et secundum Legem hostiae Judaeum ut Judaeos lucrifaceres; et hanc ipsam simulationem Jacobus et caeteri te docuere presbyteri: sed tamen evadere non potuisti. Orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno, et ab eo missus Caesaream, sub custodia militum diligenti, ne te Judaei quasi simulatorem ac destructorem Legis occiderent; atque unde Romam perveniens, in hospitio quod tibi conduxeraronis gladio confirmata est . 11. Didicimus quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commi- sit ?
Abbreviated transcription (Latin):
tum enim habuerat. Esto. ubi iudoꝵ timore cõ¬
pulsus sit fac̾e quod nolebat. Quare comam nu¬
triuit ex uoto. ⁊postea in cencris totondit ex lege:
quod nazarei qui se dõ uouerunt iuxta p̃ceptũ
moysi facere consuerunt: Uerum hec ad comꝑa¬
tionem eius rei que sequitur parua sunt. Refert
lucas sacre scͥptor historie. Cum uenissemus iero¬
solimam: libent̃ susceꝑunt nos fr̃s. Et in sequenti
illius comꝓbato. dixerunt ei. Uides fr̃ quot milia st̃
in iudea qui crediderunt in xp̃o: & hi om̃s emulato¬
res s̃ legis. Audierunt autẽ de te quod dissensionẽ
bere eos circuncidẽ fiuos suos ⁊ neq scđm consuetu¬
Hoc gͦ fac quod tͥ dicimus. Sunt nob̃ uiri quatuor:
uotum habentes suꝑ se. His assumptis. sc̃ifica te
cum ipsis: & impende in eos ut radant capita. &
sciant om̃s quia que de te audierunt falsa s̃. s ã¬
bulas ⁊ ipse custodiens legem. Tunc paulus assũp¬

Expanded text:
tum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore contum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore conpulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praeceptum Moysi facere consuerunt ? Uerum haec ad conparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae scriptor historiae: cum uenissemus Hierosolymam, libenter susceperunt nos fratres; et sequentiillius comprobato, dixerunt ei: Vides, frater, quot millia sunt in Judaea, qui credidere in Christo, et ii omnes aemulatores legis. Audierunt autem de te, quod dissensionem bere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetuHoc ergo fac quod tibi dicimus: sunt nobis viri quatuor votum habentes super se; his assumptis, sanctifica te cum ipsis: et impende in eos, ut radant capita et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt; sed ambulas et ipse custodiens legem. Tunc Paulus assump
Abbreviated transcription (Latin):
lieris uidue fidelis. patre autẽ gentili. Huic testi¬
monium ꝑhibebant qui in listris erant ⁊icomo
fr̃s. hunc uoluit paulus secum ꝓficisci: ⁊ assu¬
mens circuncidit eum propt̃ iudeos qui erant
in illis locis. Sciebant enim om̃s: quod pateR
eius gentilis ess&. O beate paule apłe qui in pe¬
tro rep̃henderas simulationẽ. quare se subtra¬
riss& agentib propt̃ metum iudeorũ qui ab
iacobo uenerant: cur dimotheum filium hoĩs
gentilis. utiq ⁊ ipsum gentilem. neq enim iuds
erat qui ñ fuerat circuncisus. contra sententiam
tuam circuncidi coegisti : Respondebis mͥ: ꝓpt̃¬
iudeos qui erant in illis locis. Qui gͥ dibi ignos¬
cis in circuncisione discipuli uenientis ex gen¬
tib: ignosce & petro p̃cessori tuo. quod aliqua
ẽ.Paulus uͦ cum adhuc sustinuiss& dies multos:
fr̃ib uale dicens nauigauit syriam. & cum eo pͥ ᷤ¬
cilla ⁊ aquila. & dotondit sͥ in cencris caput: uo¬

Expanded text:
lieris viduae fidelis, patre autem gentili. Huic testilieris viduae fidelis, patre autem gentili. Huic testimonium reddebant qui Listris erant et Iconio fratres. Hunc voluit Paulus secum proficisci; et assumens circumcidit eum propter Judaeos qui erant in illis locis: sciebant enim omnes quod pater ejus gentilis esset » . O beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulationem, qua subtraxit se a Gentilibus propter metum Judaeorum qui a Jacobo venerant; cur Timotheum, filium hominis gentilis, utique et ipsum gentilem neque enim Judaeus erat, qui non fuerat circumcisus, contra sententiam tuam circuJudaeos, qui erant in illis locis. Qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli venientis ex gentibus, ignosce et Petro praecessori tuo, quod aliqua est: Paulus uero, cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus uale dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uo
Abbreviated transcription (Latin):
grediebant᷑ in ueritate euglii: dixi petro corã om̃i¬
bus. Si tu cum sis iudeus. gentilit̾ ⁊ ñ iudaice ui¬
uis: quomͦ gentes cogis iudaizare: Et cet̾a. Nul
li gͦ dubium ẽ: quod petrus apłs sententiȩ huiꝰ
cuius nunc p̃uaricator arguitur pͥmus auctor
extiterit. Causa autẽ p̃uaricationis: timor ẽ iu-¬
deorũ. Dicit enim scͥptura. quod pͥmum edebat
cum gentib: cum autẽ uenissent quidam a iaco¬
bo. subtrahebat se ⁊segregabat: timens eos qͥ ex
rent.⁊ immitator pastoris boni ꝑderet gregem sͥ
creditum. Sicut gͥ ostendimus petrum bene qͥdẽ
sensisse de abolitione legis mosayce. s ad simula-¬
tionẽ eiꝰ obseruationis timore cõpulsum: uideamꝰ
an ipse paulus qui alium arguit tale qͥd feccrit:
Legimus quidem in eodem libro. ꝑ ambulabat
autẽ paulus sẏriam ⁊ ciliciam confirmans ȩccłas:
ꝑuenitq in derben & listram. Et ecce discipulꝰ
quidam erat ibi nomine timotheus. filius mu-¬

Expanded text:
grediuntur ad ueritatem euangelii, dixit Petro coram omnibus: si tu, cum sis iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iuli ergo dubium est quod Petrus apostolus sententiae hujus, cujus nunc praevaricator arguitur, primus auctor extiterit. Causa autem praevaricationis, timor est Judaeorum. Dicit enim Scriptura quod primum edebat cum Gentibus; cum autem venissent quidam a Jacobo, subtrahebat se et segregabat, timens eos qui ex rent, et imitator pastoris boni, perderet gregem sibi creditum. 9. Sicut ergo ostendimus, Petrum bene quidem sensisse de abolitione Legis Mosaicae, sed ad simulationem observandae ejus timore compulsum; videamus an ipse Paulus qui alium arguit, tale quid fecerit. Legimus in eodem libro: « Perambulabat autem Paulus Syriam, et Ciliciam, confirmans Ecclesias: pervenitque in Derben, et Listram; et ecce discipulus quidam erat ibi, nomine Timotheus, filius mu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut tolerari uix possit: ⁊ita suspecta ne in greco aliud
inueniat᷑. ut inde aliquid proferri aut ꝓbari dubitet᷑:
querer. S obsecro te ꝑdñm ne te pigeat ad om̃ia respon¬
dere: ⁊prestare mͥ presentiam tuam quantum poteris:¬

Expanded text:
est, ut tolerari vix possit, et ita suspecta, ne in Graeco aliud est, ut tolerari vix possit, et ita suspecta, ne in Graeco aliud inveniatur, ut inde aliquid proferri aut probari dubitetur.querer. Sed obsecro te per Dominum, ne te pigeat ad omnia respondere, et praestare mihi, quantum potueris
Abbreviated transcription (Latin):
magnum ꝑiculum ñ remanere sine plebe. Uñ etiam nod̃
uidetur aliquando de quoq in ĩmulus falli potuisse:
Et uide hoc quale sit in eis utt̾is: que ñ possunt collati
usitatarum linguarũ testimoniis emendari. Proinde
ñ paruas do gr̃as agimus de oꝑe tuo. quo eugłm ex gre¬
co int̃pirtatus es. quia ꝯpene in om̃ib nuua offensio
est. cum scͥpturam grecam contulerimus. Unde si qͥsꝗͣ
ueti falsitati contenciosus fauerit: ꝓlatis collatisq co¬
dicibus uł docetur facilume. uł refellitur. Et si quedã
rarissima merido mouent: quis tam durus ẽ qui labori¬
tuo tam utili ñ facile ignoscat. cui uicem laudis refer¬
re ñ sufficit: quid dibi autẽ uideatur. cur in multis alit̃
se habeat hebreorũ codicum auctoritas. alit̃ grecorũ.
qua usos apłos ñ solum res ipia indicat. s etiam te
attestatum eẽ memini. Ac ꝑhoc plurimũ profueris
ne ueritati redddideris. que in diu̾̃sis codicib ita uaria

Expanded text:
magnum periculum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse et uide, hoc quale sit in eis litteris, quae non possunt conlatis usitatarum linguarum testimoniis emendari. Proinde non paruas deo gratias agimus de opere tuo, quod euangelium ex Graeco interpretatus es, quia — et paene in omnibuest, cum Scripturam Graecam contulerimus. Unde si quisquam veteri falsitati contentiosus faverit, prolatis collatisque codicibus, vel docetur facillime, vel refellitur. Et si quaedam rarissima merito movent, quis tam durus est, qui labori tam utili non facile ignoscat, cui vicem laudis referre non sufficit? Quid tibi autem videatur, cur in multis aliter se habeat Hebraeorum codicum auctoritas, aliter Graecorumqua usos Apostolos, non solum res ipsa indicat, sed etiam te attestatum esse memini. Ac per hoc plurimum profueris, sunt, Latinae veritati reddideris: quae in diversis codicibus ita varia
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩugłus ac propħis ꝑu̾si homines inueniunt qđ nitan¬
tur reprehende̾: miraris siin tuis libris. ⁊ maxime in sc̃p¬
turarum expositione. que uel obscurissime s̃. quedã
a recta linea discrepare uideantur: Et hoc dico: non
Neq enim lectioni eorũ unquã oꝑam dedi: nec exem¬
plarium eoꝵ apud nos copia ẽ. pret̃ soliloquiorum
tuoꝵ libros. ⁊ quosclam cõmentariolos in psalmis. qͦs
si uellem discutẽ. ñ dicam a me qui nicħ sum. s auede¬
rum grecorũ docem int̃pretationib discrepare. Uale
mi amice Rm̃e. etate fili. dignitate pater: & hoc a me
rogatus obserua: ut quicqͥd mͥ scͥpseris. ad me primum

Expanded text:
in euangeliis ac prophetis peruersi homines inueniunt, quod nitanin euangeliis ac prophetis peruersi homines inueniunt, quod nitantur reprehendere, miraris, si in tuis libris et maxime in scripturarum expositione, quae uel obscurissimae sunt, quaedam a recti linea discrepare uideantur ? et hoc dico, non neque enim lectioni eorum umquam operam dedi nec horum exemplariorum apud nos copia est praeter Soliloquiorum tuorum libros et quosdam commentariolos in psalmos, quos si uellem discutere, non dicam a me, qui nihil sum, sed a ueterum Graecorum docerem interpretationibus discrepare. uale, mi amice carissime, aetate fili, dignitate parens, et hoc a me rogatus obserua, ut, quicquid mihi  scripseris, ad me primum
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc scribo. quia de pure & xp̃iane diligere cupio. nec
quicquã in mea mende retinere. quod distoe alabiis
centia in monasteriolo cum scĩs frib labore desudars.
aliquid condra ep̃m cõmumonis mee scrib̾e aude
am. & contra cp̃m quem ante cepi amare quã nos¬
se. qui me pͥmus ad amici cias ꝓuocauit. quem pꝰ
me orientem in scpturarum diuinarum eruditiõe
aut tuum negado ubrum. si forde ñ tuus ẽ. & eo desine
flagitare rescriptum ad ea que ñ scͥpsisti: aut si tuus ẽ
ingenue confidere. ut si in defensionẽ mei aliqua scͥp¬
sero. in de culpa sit qui ꝓuocasti. ñ in me qui respondẽ
me in tius scͥptis mouerit ce corrigere uoluero frat̃ne
accipias. & ñ solum mea in de beniuolentia gauisurũ:
s ut hoc ipsum faciam dep̃caris. Rursum dico quod¬
sentio. Prouocas senem: tacendem stimulas: uideris
iactare doctrinã. Non ẽ autẽ ȩtatis meȩ. putare ma¬
liuolum erga me cum cui magis fauorẽ debeo. Et si

Expanded text:
bo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, quod distet a labiis. aetatem in monasteriolo cum sanctis fratribus labore desudans aliquid contra episcopum communionis meae scribere audeam, et eum episcopum quem ante coepi amare quam nosse, qui me prior ad amicitiam provocavit, quem post me orientem in Scripturarum eruditione aut tuum negato librum, si forte non tuus est, et desine flagitare rescriptum ad ea quae non scripsisti; aut si tuus est, ingenue confitere, ut si in defensionem mei aliqua scripsero, in te culpa sit qui provocasti, non in me qui respondereme in tuis scriptis moverit, aut corrigere voluero, fraterne accipias, et non solum mea in te benevolentia gavisurum, sed ut hoc ipsum faciam, depsentio: prouocas senem, tacentem stimulas, uideris iactare doctrinam. non est autem aetatis meae putari maliuolum erga eum, cui magis fauere debeo. et si
Abbreviated transcription (Latin):
His auditis tacuerunt: & glorificauer̃ dm̃. dicentes:
Ergo ⁊ gentib ds̃ penitentiã ad uitam dedit. Rur¬
sum cum multopꝰ tp̃r paulus ⁊ barnabas uenissẽt
antiochiã. & congregata ȩccłã retulissent quanta
feciss&: ds̃ cum illis: & quia aꝑuiss&e gentib osti¬
um ficuĩ: quidã descendendes de iudea docebant
fr̃s atqz dicebant. Nisi circuncidamini scdm mo¬
rem moysi: ñ potestis salui fieri. Cõmota gͥ sedi¬
tione ñ minima adu̾sus paulum ⁊barnadan: sta¬
tuerunt ascendere ipsi qui accusabant.⁊ hi qui
questione. Cumq ierosolimã prexissent: exurrexer̃
quidã de heresi phariseoꝵ qui credid̾ant in xp̃m. di¬
centes. Oport& circuncidi eos: precipe illis ut ser¬
uent legem moysi. Et cum magna suꝑ hoc u̾bo
oriretur questio: petrus solita libertate. uiri inquit
fr̃s. uos scitis qm̃ ab antiquis dieb in nob̃ elegit ads
ꝑos meũ audire gendes u̾bum eugl̃ii. ⁊ credẽ. Qui

Expanded text:
his auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: Ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus cum illis et quia aperuisset gentibus ostium fidei, quidam descendentes de Iudaea docebafratres atque dicebant: nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salvi fieri . Commota igitur seditione non minima adversus Paulum et Barnabam, statuerunt ascendere, et ipsi qui accusabantur, et hi qui  super hac quaestione. Cumque Jerosolymam perrexissent, exsurrexerunt quidam de haeresi Pharisaeorum, qui crediderant in Christum, dicentes: Oportet circumcidi eos et praecipere illis, ut servent Legem Moysi. Et cum magna super hoc verbo oriretur quaestio: Petrus solita libertate: Viri, inquit, fratres, vos scitis quoniam ab antiquis diebus in nobis elegit Deus per os meum audire gentes verbum Evangelii, et cr
Abbreviated transcription (Latin):
bant. s affirmanti paulo credendum sit. in faciẽ
illi paulus restitisse se scribit: quia rep̃hensibilis
erat. Prius enim quã uenirent quidam a iatobo.
cum gentib edebat. Cum autẽ uenissent. subtra

Expanded text:
bant, sed adfirmanti Paulo credendum sit — in faciem bant, sed adfirmanti Paulo credendum sit — in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenisse
Abbreviated transcription (Latin):
Siui utilia. ut ꝓbemus ante apłm paulum non
ignorasse petrum. immo pͥncipem huiꝰ eẽ decreti:
legem pꝰ euglm ñ ẽẽ seruandam. Deniq tante
petrus finit auctoritatis: ut paulus in epła sua
scͥpserit. Deinde post annos dres ueni ierosolimã
uidere petrum: & mansi ap̃ eum dieb quindecĩ.
Rursumq in consequentib. Post annos qͣtuorde
cim tt̃m ascendi ierosolimam cũ barnaba. assũp¬
to & tito: ascendi autẽ scd̃m reuelationẽ.⁊ expo¬
sui eis eugłm qd predico int̃ gs̃: ostendens se ñ
habuisse securitatẽ eugłm p̃dicandi. nisi petri
&e qui cum eo erant fuisse sententia roboratum:
S̾ tatimq sequit᷑. Seꝑatim autẽ his qui uidebant᷑¬
aliquid ẽẽ: ne forte in uacuum currerem aut
cucurrissem. Quare seꝑatim. ⁊ ñ publice: Me for¬
te fidelib qui ex numero iudeoꝵ legem putabat
lum nasc̾e̾tur. E rgo eo tempore cum petrus ue¬
nisset antiochiam. lic& hoc apłorum acta ñ scri¬

Expanded text:
ihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: Deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in cocim ascendi iterum Jerosolymam cum Barnaba, assumpto et Tito. Ascendi autem secundum revelationem, et exposui eis Evangelium quod praedico inter Gentes: » ostendens se non habuisse securitatem Evangelii praedicandi, nisi Petri, et qui cum eo erant, fuisset sententia rstatimque sequitur: separatim autem his, qui uidebantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissem. quare separatim et non in publico ? ne fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabantlum nasceretur. ergo et eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam—licet hoc apostolorum Acta non scri
Abbreviated transcription (Latin):
dño salutem: Sicut presens rogaui
tua. quẽadmodũ etiam tu illi ꝓ mea causa scribere
debeas: misi exemplaria litt̃arum. ⁊ mearũ ad ipsum.
⁊ ad me ipsius. Quib lectis. ꝓ tua sc̃a prudentia faci¬
ie uideas ⁊ modum meũ. quẽ seruandum putaui:
debui aliquid scripsi: ñ ad illum de me. s ad meipsum
potius fr̃nȩ dilectionis mitte sermonẽ: quo correctus
petam ut ignoscat. si meã culpam ipse cognouero:.

Expanded text:
no salutem. Sicut praesens rogaui ad modum etiam tu illi pro mea causa scribere debeas, misi exemplaria litterarum et mearum ad ipsum et ad me ipsius. quibus lectis pro tua sancta prudentia facile uidebis et modum meum, quem seruandum putaui, et debui, aliquid scripsi, non ad illum de me, sed ad me ipsum potius fraterna dilectione. mitte sermonem, quo correctus petam, ut ignoscat, si meam culpam ipse cognouero.
Abbreviated transcription (Latin):
caueant᷑ diligentia pastorali. ꝓpt̾ infirmiges et
simpliciores dñicas oues. Quicũ p̃ssius quidẽ atq
timidiꝰ. s tam̃ insurrare ñcessant. penetrantes do¬
mos sic̃ ait apłs et cet̾a que sequunt᷑ etercita ĩpie¬
tate facientes. Nec illi negligendis quiusq ad
ꝓfundum silentiũ suppͥmunt. tinore qd̾ sentiunt.
s tam̃ eandem ꝑu̾sitatem sentire ñ desinunt. Nlon¬
nulliqͥppe eoꝵ anteqm ista pestilentia manifestissimo
etiam sedis apłice iudicio dampnaret᷑: uob̾ in notesdẽ
potuert̃. Quos nc̃ repente. reticuisse ꝑspicitis nec
utrũ sanati sint. sciti pot̾. nͥ eumñ solũ dognata
illa falsa tacuerint: uerum etiã illis uera cont̃rra
territos ipsa tacit᷑nitas monstrat: Nec icdo tãqͣm
sam p̃tereundi st̃ diligentia medicine. quoꝵ uulnꝰ
in abdito ẽ. Ꝙ si enĩ t̾rendi ñ sunt: tñ docendi st̃
Q qͣntum existimo faciliꝰ possunt dum ineis timor

Expanded text:
caueantur uigilantia pastorali propter infirmiores et caueantur uigilantia pastorali propter infirmiores et simpliciores dtimidius sed tamen insusurrare non cessant penetrantes domos, sicut ait apostolus, et cetera, quae sequuntur, exercitata impietate facientes. nec illi neglegendi sunt, qui usque ad profundum silentium supprimunt timore, quod sentiunt, sed tamen eandem peruersitatem sentire non desinunt. nonnulli quippe eorum, antequam ipsa pestilentia manifestissimo etiam sedis apostolicae iudicio damnaretur, uobis innotescere potuerunt. quos nunc repente reticuisse perspicitis nec, utrum sanati sint, sciri potest, nisi cum non solum dogmata illa falsa tacuerint, uerum etiam illis uera contraria territos ipsa taciturnitas monstrat? nec ideo tamquam sani praetereundi sunt diligentia medicinae. quorum uulnus in abdito est. etsi enim terrendi non sunt, tamen docendi sunt et, quantum existimo, facilius possunt. dum in eis timor
Abbreviated transcription (Latin):
cripsimꝰ:⁊ quib potiumꝰ magnostudio legebamus.
uͥ nob̃ exposiusti qͥd de illo ꝑniciosissimo dogmate.
cui ẽ illud inimicissimũ sentias. qͣnta nos putas
ista tua ꝓlixiora scͥpta. uł exultatione legisse
uł adhuc quib ualem̾ offerre: Quid enĩ gratiꝰ
legi uł audiri pot̾. qm gr̃ȩ di tam pura defensio
adu̾sus inimicos eiꝰ ex ore eiꝰ qͥ eoũdẽ inimicorũ
magni mom̃ĩti patronis antea iactabatur: Aut
fendit᷑ grã ab eis quib dat᷑. adu̾sus eos quib uł ñ
dat᷑. uł ingratum ẽ qđ dat᷑. quia ut eis gratũ sit oc¬
culto et iusto iudiciodĩ ñ datur: Quappt̾ añe ue¬
nerabilis et in xp̃i caritate suscipiende sc̃e fr̃ qm¬
uis optime facis cumde hac re scbis ad fr̃s apd̾ eos
se illi de tua solent efferre amicicia. tam̃ hec cura
maiortͥ restat. ut ñ solum salubri seueritate ple
audent garrire libius. s etiã hi uigilantissime

Expanded text:
cripsimus et, quibus poteramus, magno studio legebamus. cripsimus et, quibus poteramus, magno studio legebamus. ubi nobis exposuisti, quid de illo perniciosissimo dogmate ucui est illud inimicissimum, sentias, quanta nos putas ista tua prolixiora scripta uel exultatione legisse atque adhuc, quibus ualemus, onere? quid enim gratius legi uel audiri potest quam gratiae dei tam pura defensio aduersus inimicos eius et ore eius, qui eorundem inimicorum magni momenti patronus antea iactabatur? aut fenditur gratia ab eis, quibus datur, aduersus eos, quibus non datur uel ingratum est quod datur? quia ut eis gratum sit occulto et iusto iudicio dei non datur. quapropter, domine uenerabilis et in Christi gratia suscipiende sancte frater, quamuis optime facias, cum de hac re scribis ad fratres, apud quos se illi de tua solent efferre amicitia, tamen haec cura maior tibi restat, ut non solum salubri seueritate plecimum audent garrire liberius, sed etiam hi diligentissime